Xoqoniy koʻchasi (Boku)

**Xoqoniy koʻchasi** (yoki **Xoqoniy xiyoboni**) () – Ozarbayjon poytaxti Boku shahridagi koʻcha, Rasul Rizo xiyobonidan Kovkab xonim Safaraliyeva xiyobonigacha davom etadi. Koʻchada XVI asrdan XX asrgacha koʻplab tarixiy yodgorliklar hamda haykal va uchta bogʻ mavjud. Uzunligi .

## Tarixi
Xiyobonning qurilishi 1880-yillar boshiga borib taqaladi. Xiyobon bu yerga birinchi boʻlib kelib, u yerga joylashgan Molokanlar sharafiga Malakanskaya deb nomlangan. Koʻcha boshlanadigan Xoqoniy bogʻi bir vaqtlar Molokan bogʻi deb nomlangan. Xiyobon Molokan bogʻi yoki Marinskiy bogʻidan boshlanib, oʻsha paytda shaharning sanoat zonasi boʻlgan hududning sharqiga choʻzilgan. XIX-XX asrlarda xiyobonda poytaxt uslubidagi binolar qurilgan. Dastlabki davrlarda binolarning dizayn tuzilishida klassik tamoyillar hisobga olinmaganligi sababli, xiyobonda qurilgan 1, 3, 5-sonli uylar erkin arxitektura uslubida qurilgan. Keyinchalik, arxitektura boʻyicha tahsil olgan meʼmorlarning kelishi bilan, jabhalar va interyerlarni qurishda yanada qiziqarli kompozitsiyalar paydo boʻldi. Meʼmorlar Anton Kandinov va Yuzef Ploshko xiyobon meʼmorchiligiga katta hissa qoʻshdi. Xiyobonda Ozarbayjon Rassomlar uyushmasi binosi, Ozarbayjon Bastakorlar uyushmasi binosi, Samad Vurgun nomidagi Ozarbayjon Davlat akademik rus drama teatri binosi, Musa Nagiyevning toʻrt qavatli kirish uyi, Ozarbayjon milliy kutubxonasi binosi va boshqa muhim tarixiy binolar joylashgan. Aprel ishgʻolidan soʻng, xiyobon 1929-yil 9-yanvarda qayta nomlandi.

1946-yildan beri koʻcha klassik ozarbayjon adabiyotining taniqli vakili, shoir-faylasuf Xoqoniy Shirvoniy sharafiga Xoqoniy xiyoboni deb nomlangan.

## Tarixiy va meʼmoriy yodgorliklar

## Parklar va bogʻlar
### Xoqoniy bogʻi

Xoqoniy bogʻi Bokudagi eng qadimgi bogʻlardan biri boʻlib, maydoni 0,8 gektarni tashkil etadi. Saboil tumanida joylashgan. Bogʻ oʻrta asrlarda Shemaxada yashagan shoir Xoqoniy Shirvoniy sharafiga nomlangan. Bogʻ janubdan Uzeyir Hojibeyov koʻchasi, shimoldan Xoqoniy koʻchasi, sharqdan Gogol koʻchasi va gʻarbdan Rasul Rizo koʻchasi bilan chegaralangan. Bogʻning meʼmoriy-landshaft kompozitsiyasining asosini uchta qiz haykallaridan iborat „Uch goʻzal“ haykallar guruhi joylashgan egri hovuz tashkil etadi. Haykallar guruhi oddiy toshning katta boʻlaklariga oʻrnatilgan.

### Sohil bogʻi

Bokuning markaziy qismida, Xoqoniy koʻchasi, Bulbul shoh koʻchasi, Uzeyir Hojibeyli va Rashid Behbudov koʻchalari kesishmasida, Mirza Fatali Oxundzoda nomidagi Ozarbayjon milliy kutubxonasi oldida joylashgan bogʻ, tarixiy binolar bilan oʻralgan. Bogʻning birinchi nomi Birjevaya maydoni boʻlgan. Ozarbayjon Demokratik Respublikasi tashkil etilgandan soʻng, u Ozodlik maydoni deb oʻzgartirildi. Aprel oyidagi ishgʻoldan soʻng, bu yerda 26 Boku komissarlari dafn etilgandan soʻng, ularning xotirasiga yodgorlik oʻrnatildi va bogʻ qayta nomlandi. Mustaqillikdan soʻng, komissarlar haykali bogʻdan olib tashlandi va Sohil bogʻi deb oʻzgartirildi.

### Fikret Amirov bogʻi
2011-yilda Bokudagi Xoqoniy koʻchasida ozarbayjonlik bastakor, SSSR xalq artisti, SSSR Davlat mukofoti laureati, Sotsialistik Mehnat Qahramoni, Ozarbayjon SSR Davlat mukofoti laureati Fikret Amirov haykali oʻrnatildi va yangi bogʻ qurildi. Haykaltarosh Namig Dadashovdir.

## Manbalar