São Tomé oroli

**São Tomé oroli** – 854 km² maydonga ega boʻlib, São Tomé va Príncipe davlatining eng katta oroli hisoblanadi. 2018-yil may holatiga koʻra, bu yerda qariyb 193 380 kishi, yaʼni mamlakat aholisining 96 foizi yashagan.

Orol olti tumanga boʻlingan. U ekvatordan 2 km shimolda joylashgan.
## Geografiyasi
São Tomé oroli shimoldan janubga qarab taxminan 48 kilometr uzunlikda va sharqdan gʻarbga qarab 32 kilometr kenglikda joylashgan. Orolning eng baland nuqtasi — Pico de São Tomé, balandligi 2 024 metr. Orol shimoliy-sharqiy sohilida joylashgan oʻzining nomi bilan ataluvchi poytaxt shaharni ham oʻz ichiga oladi.

Orol Gvineya qo‘ltig‘ida, Afrikaning gʻarbiy ekvatorial qirgʻogʻi yaqinida joylashgan. Quruqlikdagi Afrikaning eng yaqin shahri — Gabondagi port shahri Port Gentil. U sharqda 240 kilometr masofada joylashgan.

Orol bir qancha kichik orollar bilan oʻralgan, jumladan: Ilhéu das Rolas, Ilhéu das Cabras va Ilhéu Gabado.
### Tili
Asosiy til portugal tili, biroq bu yerda Forro va Angolar (Ngola) tillarida soʻzlashuvchilar ham koʻp. Bu ikki til portugal tiliga asoslangan kreol tillaridir.

„São Tomé“ nomi portugal tilida „Avliyo Tomas“ degan maʼnoni anglatadi.
## Geologiyasi
São Tomé orolining hamma qismi Atlantika okeanining tubidan, dengiz sathidan 3 000 metr pastlikdan koʻtarilgan ulkan qalqon vulqonidir. U Kamerun chizigʻi boʻylab hosil boʻlgan. Bu vulqonlar chizigʻi Kamerundan janubi-gʻarbga qarab Atlantika okeanigacha choʻziladi.

Soʻnggi bir million yil davomida São Tomé orolida otilgan lavaning katta qismi bazaltdan iborat boʻlgan. Oroldan topilgan eng yosh tosh qariyb 100 000 yillik, biroq janubi-sharqiy qismida undan ham yangi koʻplab kul konuslari uchraydi.
## Atrof-muhit va iqtisodiyoti
Orolning yuqori yon bagʻirlari o‘rmonlar bilan qoplangan boʻlib, ular Parque Natural Obô de São Tomé milliy bogʻining bir qismini tashkil etadi. Ammo shimoliy va sharqiy sohillar yaqinida qishloq xo‘jaligi muhim ahamiyatga ega. Asosiy eksport mahsulotlari — kakao, qahva, kopra (quritilgan kokos) va palma mahsulotlari. Shuningdek, baliqchilik sanoati ham mavjud.

Neftning katta zaxiralari Nigeriya va São Tomé oraligʻidagi okeanda joylashgan. Bu kashfiyot ayrimlar tomonidan mamlakatning siyosiy barqarorligi va tabiiy muhitiga xavf tugʻdiradi, deb baholangan. Shu xavotirlarga javoban São Tomé va Príncipe hukumati vaqt oʻtishi bilan neft daromadlaridan samarali va adolatli foydalanishni taʼminlash maqsadida qonunlar ishlab chiqdi.
## Tabiiy tarix
### Qushlar
Orolda muntazam uchraydigan jami 63 xil qush turi qayd etilgan, bundan tashqari 36 ta tasodifiy va tasdiqlanmagan turlar ham bor. Shulardan 19 tasi endemik, yana 3 tasi deyarli endemik hisoblanadi. Shuningdek, olive ibis (Bostrychia olivacea bocagei) va maroon pigeon (Columba thomensis) ning mahalliy kenja turlari endemik boʻlib, yoʻqolib ketish xavfida boʻlgan deb baholangan.

Orolda oltita qush turi yoʻqolib borayotgan toifasiga, ikki turi esa yoʻqolib ketish xavfida boʻlgan toifasiga kiritilgan. Ulardan ikkitasi — São Tomé fiscal va São Tomé grosbeak.
## Maʼmuriy boʻlinishlari
San-Tome quyidagi oltita tumanga boʻlingan (markazi qavs ichida):
# Água Grande (San-Tome)
# Cantagalo (Santana)
# Caué (São João dos Angolares)
# Lembá (Neves)
# Lobata (Guadalupe)
# Mé-Zóchi (Trindade)

## Shahar va qishloqlar
Oroldagi qishloqlardan baʼzilari:

* Agua-Coco
* Agua Ize
* Alice
* Alto Douro
* Andrade
* Bela Vista
* Blublu
* Bom Successo
* Buenos Aires
* Dona Augusta
* Dona Eugenia
* Enjale
* Formiga
* General Fonseco
* Graça
* Granja
* Guadalupe
* Guegue Norte
* Henrique
* Java
* Lemos
* Mbombo
* Mbondi
* Monte Café
* Monte Herminios
* Monte Rosa
* Neves
* Nova Olinda
* Nzumbi
* Plato Café
* Ponta Figo
* Portinho
* Porto Alegre
* Preserverança
* Quimpo
* Ribeira Afonso
* Santa Catarina
* Santa Clotilde
* Santa Cruz
* Santa Josefina
* Santana
* Santo António
* São João dos Angolares
* São José
* San-Tome
* Saudade
* Trindade
* Ubabundo


Fayl:S. Tomé 2 021 (2269886032).jpg|São Tomé Island
Fayl:Sao Tome National Museum 6 (15629232663).jpg|São Sebastião Lighthouse
Fayl:Boca do Inferno (20394576524).jpg|Boca do Inferno, São Tomé
Fayl:2012SaoTome-308 (8042899981).jpg|Pico Cão Grande, São Tomé Island
Fayl:2017 Guadalupe STP DSC 8322 (32502358760).jpg|Fauna in Lobata District, São Tomé
Fayl:Coffee Grower.jpg|Cacao production in São Tomé
Fayl:2017 Guadalupe STP DSC 8257 (32755678631).jpg|*Igreja de Nossa Senhora de Guadalupe*, in Guadalupe, São Tomé Island
Fayl:Sao Tome 20 (16061446708).jpg|São Tomé
Fayl:2017 Guadalupe STP DSC 8330 (32064938223).jpg|*Lagoa Azul*, STP
Fayl:Roca de Sao Joao Angolares (21009677992).jpg|One of the traditional *Roças* in São Tomé and Príncipe
Fayl:Sao Tome Monteforte Cocoa Beans Drying 3 (15629101423).jpg|Cocoa beans drying, São Tomé
Fayl:2017 Guadalupe STP (32039704024).jpg|Shrimp and French fries as served in a local hotel, São Tomé
Fayl:2017 Guadalupe STP DSC 8301 (32755738631).jpg|Guadalupe, São Tomé
Fayl:2017 Guadalupe STP DSC 8276 (32755709131).jpg|Sea turtle as seen in São Tomé Island
Fayl:2012SaoTome-289 (8042899063).jpg|Municipal market of São Tomé City


## Manbalar

## Havolalar

* CIA Word Fact Book 

## Manbalar