Sovet Ittifoqi milliy futbol terma jamoasi

**Sovet Ittifoqi milliy futbol jamoasi** () – Sovet Ittifoqining futbol boʻyicha milliy terma jamoasi.

Ittifoq parchalanganidan keyin jamoa MDH milliy futbol jamoasiga aylantirildi. FIFA futbol boʻyicha MDH milliy terma jamoasini (va oxir-oqibat, Rossiya milliy terma jamoasini) Sovet vorisi jamoasi deb hisoblagan va ularga Sovet Ittifoqining natijalariga egalik qilish huquqini bergan (FIFA XOQ siyosati bilan birlashtirilmaganligi sababli, Olimpiyada oʻyinlaridagi natijalar bundan mustasno). Shunga qaramay, jamoaning sobiq oʻyinchilarining katta qismi Rossiya SFSR tashqarisidan, asosan Ukraina SSRdan kelgan va Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin sobiq Ukraina SSRdan Andrey Kanchelskis kabi futbolchilar yangi Rossiya milliy futbol terma jamoasida oʻynashda davom etishgan.

Sovet Ittifoqi faoliyat yutirtgan davrida atigi ikki marta, 1974 va 1978-yillarda jahon chempionatiga chiqa olmagan va jami yettita final turnirida qatnashgan. Ularning eng yaxshi natijasi 1966-yilda toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Angliya oʻtgan turnirda jamoa yarim finalda Gʻarbiy Germaniyaga 2:1 hisobida yutqazgan. Sovet Ittifoqi 1960-yilda ilk bor oʻtkazilgan Yevropa chempionati finalida Yugoslaviyani 2-1 hisobida magʻlub etgan va musoboqada gʻolib chiqqan dastlabki davlatga aylangan. Sovet terma jamoasi jami beshta Yevropa chempionatida ishtirok etgan. Yevropa chempionatida uch marta ikkinchi (1964, 1972, 1988) va bir marta toʻrtinchi (1968) olgan. Sovet Ittifoqi terma jamoasi, shuningdek, 1956 va 1988-yillarda Olimpiada oʻyinlarining futbol turniri oltin medalini qoʻlga kiritgan. 1958-yilda FIFA tomonidan Olimpiada oʻyinlariga milliy terma jamoaning har qanday oʻyinchisini ishtirok etishi taqiqlanganiga qaramay, Sovet jamoasi oʻz milliy terma jamoasi oʻyinchilarini Olimpiya turnirlariga jalb qilishda davom etgan.

## Tarixi

### Birinchi oʻyinlar

Oktyabr inqilobi va keyinchalik 1917—1922-yillardagi Rossiya fuqarolar urushi bilan bogʻliq sharoitlar tufayli Sovet Rossiyasi xalqaro miqyosda diplomatik jihatdan yakkalanib qolgan va xalqaro musobaqalarda qatnasha olmagan. 1922-yilda Sovet Rossiyasi qoʻshni davlatlardagi ishgʻol maʼmuriyatlari bilan birga Sovet Ittifoqining bolsheviklar davlatini tuzdi. Fuqarolar urushidan soʻng Sovet Ittifoqi Yevropa va butun dunyodagi siyosiy jihatdan oʻxshash fraktsiyalar bilan xalqaro aloqa oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Sovet Ittifoqi Qizil Sport xalqaro tashkilotiga qoʻshildi va RSIdan tashqaridagi har qanday sport tadbirlarini „burjua sporti“ deb eʼlon qildi.

Sovet jamoasi (Rossiya SFSR sifatida) oʻynagan birinchi xalqaro oʻyin 1922-yil sentabrda, Finlandiya Ishchilar sporti federatsiyasi futbol jamoasi Rossiyaga tashrif buyurganida boʻlib oʻtdi (Sovet Ittifoqi 1922-yil dekabr oxirida tuzilgan, SSSRni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma).. Sovet Rossiyasi XI Petrogradda finlar ustidan 4:1 hisobida gʻalaba qozondi. Bu, shuningdek, 1917-yil oktabr inqilobidan keyin Sovet sporti uchun birinchi xalqaro aloqa edi. 1923-yil may oyida Sovet jamoasi Finlandiyaga tashrif buyurdi va Finlandiya jamoasini 5: 0 hisobida magʻlub etdi. Milliy terma jamoaga qarshi birinchi oʻyin 1923-yil avgust oyida, Sovet Ittifoqi oʻrnatilgandan toʻqqiz oy oʻtgach, Rossiya SFSR jamoasi Stokgolmda Shvetsiyani 2:1 hisobida magʻlub etganida boʻlib oʻtdi.

Sovet Ittifoqining haqiqiy futbol jamoasi sifatida birinchi oʻyin bir yil oʻtib, Turkiya ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozondi. Bu va Anqaradagi javob oʻyini Sovet Ittifoqi tomonidan 1952-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarigacha oʻtkazilgan yagona rasman tan olingan xalqaro oʻyin boʻlgan, biroq 1930-yillarda Turkiyaga qarshi bir nechta norasmiy oʻrtoqlik oʻyinlari boʻlib oʻtgan. 1952-yilgi Olimpiya oʻyinlari Sovet Ittifoqi tomonidan kiritilgan birinchi musobaqa edi. Dastlabki bosqichda Bolgariya 2:1 hisobida magʻlub boʻldi va birinchi bosqichda Yugoslaviya bilan durang oʻynadi. Oʻyin oldidan Tito ham, Stalin ham oʻz terma jamoalariga telegrammalar joʻnatishdi va bu ikki davlat rahbari uchun qanchalik muhimligini koʻrsatdi. Yugoslaviya 5-1 hisobida oldinda boʻldi, ammo soʻnggi 15 daqiqada sovetlarning qaytishi 5-5 hisobida durangga olib keldi. Uchrashuv qayta oʻtkazildi va Yugoslaviya 3:1 hisobida gʻalaba qozondi. Azaliy raqiblardan magʻlubiyat sovet futboliga qattiq taʼsir qildi va mavsumda atigi uchta oʻyin oʻtkazgandan soʻng, SSSR terma jamoasining asosiy qismini tashkil etgan CDKA Moskva ligani tark etishga majbur boʻldiva keyinchalik tarqalib ketdi. Bundan tashqari,SSSR va CDKAga murabbiylik qilgan Boris Arkadiev SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvonidan mahrum qilindi.

### Shvetsiya sinovlari va gʻalaba
Gavriil Kachalin boshchiligidagi Sovet Ittifoqi birinchi marta 1958-yilgi turnirda Polshaga qarshi saralash pley- offidan soʻng Jahon chempionatiga chiqdi. Braziliya, Angliya va Avstriya bilan bir guruhda durang, ular jami uchta ochko toʻplashdi, bitta Angliya va ikkita Avstriya. Sovet Ittifoqi va Angliya pley-off oʻyiniga yoʻl olishdi, unda Anatoli Ilyin 67-daqiqada Angliyani nokautga uchratdi. Oʻshanda Sovet Ittifoqini chorak finalda turnir mezboni Shvetsiya magʻlub etgandi.

1960-yilda boʻlib oʻtgan ilk Yevropa chempionati Sovet futboli yutuqlarining choʻqqisini koʻrsatdi. Chorak finalga osonlik bilan oʻtgan jamoa Ispaniya bilan toʻqnash kelishi kerak edi, ammo Sovuq Urush davridagi keskinliklar tufayli Ispaniya Sovet Ittifoqiga borishdan bosh tortdi, natijada piyoda yoʻl oldi. Yarim finalda Sovet jamoasi Chexoslovakiyani 3:0 hisobida magʻlub etib, finalga chiqdi va u yerda Yugoslaviya bilan toʻqnash keldi.

Finalda Yugoslaviya birinchi boʻlib gol urdi, ammo afsonaviy darvozabon Lev Yashin boshchiligidagi Sovet Ittifoqi 49-daqiqada hisobni tenglashtirdi. 90-daqiqadan soʻng hisob 1:1 boʻldi va qoʻshimcha vaqt tugashiga yetti daqiqa qolganida Viktor Ponedelnik gol urib, sovetlarga ilk Yevropa chempionatini taqdim etdi.

### Kachalinning orzular jamoasining yakuni

1962-yilgi jahon chempionatida SSSR terma jamoasi Yugoslaviya, Kolumbiya va Urugvay bilan 1-guruhdan joy oldi. Sovet Ittifoqi va Kolumbiya oʻrtasidagi oʻyin 4-4 hisobida yakunlandi; Kolumbiya bir qator gollar kiritdi (68', 72', 86'). Yulduzli darvozabon Lev Yashin Kolumbiya va Chili bilan oʻyinda ham yomon formada edi. Uning formasi Sovet Ittifoqi terma jamoasi turnirda koʻproq muvaffaqiyat qozona olmaganining asosiy sabablaridan biri hisoblangan.

1964-yilda Sovet Ittifoqi oʻzining Yevropa chempionligi unvonini himoya qilishga urinib koʻrdi, 16-turda Italiyani magʻlub etdi (2-0, 1-1) va chorak finalga chiqdi. Shvetsiyaga qarshi ikkita oʻyindan soʻng sovet tomoni umumiy hisobda gʻalaba qozondi (1:1, 3:1). Sovet Ittifoqi terma jamoasi final oʻyinlari boʻlib oʻtgan Ispaniyaga yoʻl oldi. Yarim finalda Sovet Ittifoqi Daniyani Barselonada 3:0 hisobida magʻlub etdi, ammo finalda mezbon Ispaniya 2:1 hisobida gʻalaba qozongan gol urib, yana chempionlikni qoʻlga kiritish orzulari puchga chiqdi.

### 1960-yillarning oxiri: Jahon kubogi va Yevropa chempionatlarida yarim final
1966-yilgi FIFA Jahon chempionati Sovet Ittifoqi terma jamoasi toʻrtinchi oʻrinni egallab, eng yaxshi natijaga erishgan turnir edi. Sovet Ittifoqi Shimoliy Koreya, Italiya va Chili bilan 4-guruhda edi. Har uchala oʻyinda ham Sovet Ittifoqi terma jamoasi raqiblarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Sovet jamoasi oʻz yulduzi Lev Yashinning samarali oʻyini evaziga chorak finalda Vengriyani magʻlub etdi, ammo muvaffaqiyati 25 va 28-iyul kunlari yarim finalda Gʻarbiy Germaniyaga, uchinchi oʻyinda Portugaliyaga qarshi ikkita magʻlubiyat bilan yakunlandi. mos ravishda pley-off oʻyinini oʻtkazing. 1966-yilgi jamoa 10 ta gol bilan jahon chempionati tarixidagi ikkinchi eng yaxshi gol urgan sovet jamoasi edi.

Evro-1968 uchun saralash bahslari ikki bosqichda oʻtkazildi; guruh bosqichi (1966-yildan 1968-yilgacha boʻlgan) va chorak final (1968-yilda oʻynagan). Italiyada boʻlib oʻtgan finalga yana toʻrtta jamoa yetib bora oldi. Sovet Ittifoqi va Italiya oʻrtasidagi yarim final uchrashuvi 0:0 hisobida yakunlandi. Takroriy oʻyin oʻynashdan koʻra, kim finalga chiqqanini koʻrish uchun tanga tashlashga qaror qilindi. Italiya gʻalaba qozondi va Yevropa chempioni boʻldi. 1968-yil 8-iyunda Sovetlar uchinchi oʻrin uchun oʻyinda Angliyaga magʻlub boʻlishdi.

### Kachalinning ikkinchi urinishi
1970-yilgi jahon chempionati Meksika va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi oʻyin bilan boshlandi. Sovet terma jamoasi ushbu oʻyinda jahon chempionati tarixida oʻzgarishni amalga oshirgan birinchi jamoa boʻldi. Ularning guruhidagi boshqa raqiblar Belgiya va Salvador edi. Sovet jamoasi osonlik bilan chorak finalga yoʻl oldi, u yerda qoʻshimcha boʻlimlarda Urugvayga magʻlub boʻldi. Bu Sovet Ittifoqining oxirgi marta chorak finalga chiqishi edi. Ular FIFA tomonidan 1986-yilda chiqarilgan reytingda 5-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻlishdi.

1972-yilgi Yevropa chempionatining final turniri 1972-yil 14 va 18-iyun kunlari boʻlib oʻtdi. Yana toʻrtta jamoa finalda ishtirok etdi. Sovetlar Vengriyani 1:0 hisobida magʻlub etishdi, ikkinchi boʻlimda gol urdi. Final Gʻarbiy Germaniya va Sovet Ittifoqi oʻrtasida boʻldi. Uchrashuv Gerd Myullerning samarali oʻyini evaziga nemis jamoasining gʻalabasi bilan yakunlandi. Ushbu turnir Sovet Ittifoqi ikkinchi oʻrinni egallagan ikkita turnirdan biri edi.

### 1970-yillarda malakaga erisha olmaganlar

Evro-1972da ikkinchi oʻrinni egallaganidan soʻng, 1970-yillarning qolgan qismi 1973-yilda Chilidagi davlat toʻntarishidan soʻng Chili bilan oʻynashdan bosh tortgani uchun 1974-yilgi Jahon chempionatidan diskvalifikatsiya qilingan Sovetlar uchun dahshatli edi. 1978-yilgi jahon chempionati yoki 1976 va 1980-yilgi Yevropa chempionatlarida qatnashish huquqiga ega.

### Beskov jamoani tikladi

1982-yilgi Jahon kubogi Sovet Ittifoqining soʻnggi oʻn yillikdagi birinchi yirik turniri edi. Sovet Ittifoqi Braziliya, Shotlandiya va Yangi Zelandiya bilan 6-guruhda edi. Sokrat va Ederning gollari sovet jamoasining birinchi guruh oʻyinida Braziliyaga qarshi magʻlubiyatini belgilab qoʻydi (garchi bu braziliyaliklar uchun juda ogʻir oʻyin boʻlsa ham) va ular oxir-oqibat ikkinchi bosqichda guruhni ikkinchi oʻrinda yakunlab, guruhdan chiqib ketishdi. ular Belgiyani atigi 1:0 hisobida magʻlub etishdi va Polsha bilan 0:0 hisobida durang oʻynashdi. 1984-yilda Sovetlar yana Yevropa chempionatiga chiqa olmadilar, ammo 1986-yilgi Jahon chempionatiga yoʻllanma oldilar. Sovet Ittifoqi Vengriya, Fransiya va Kanada bilan C guruhida edi. Sovetlar Irapuato, Guanajuatodan foydalanganlarJahon chempionatida ularning mashgʻulot maydoni sifatida.

Sovet jamoasi toʻqqizta gol urib, guruhni birinchi oʻrinda yakunlagan holda guruh bosqichini muvaffaqiyatli oʻtkazdi. Ammo yakunda 1/8 finalda Belgiyaga qoʻshimcha boʻlimlardan soʻng 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Kubokdagi yomon oʻyiniga qaramay, bu jamoa 12 ta gol bilan jahon chempionati tarixidagi eng yaxshi gol urgan sovet jamoasi boʻldi.

### Lobanovskiy davri va Sovet Ittifoqining parchalanishi
Ketma-ket uch marta Yevropa kubogida (1976, 1980, 1984) qatnasha olmaganidan soʻng, sovetlar 1988-yilgi musobaqada qatnashishga muvaffaq boʻlishdi, soʻnggi marta Sovet Ittifoqi milliy futbol jamoasi Yevropa futbol chempionatida ishtirok etdi. Final oʻyinlari Gʻarbiy Germaniyada boʻlib oʻtdi, unda sakkizta jamoa ishtirok etdi. Sovet Ittifoqi B guruhini Gollandiyadan yuqorida peshqadam sifatida yakunladi va yarim finalda Italiyani 2:0 hisobida magʻlub etdi. Finalda „B“ guruhining yana bir jamoasi Gollandiya guruh bosqichidagi magʻlubiyati uchun qasos oldi va 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, Yevropa chempioni boʻldi.

Sovet terma jamoasining soʻnggi yirik chempionati 1990-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati boʻlib, u yerda Argentina, Ruminiya va Kamerun bilan B guruhidan joy olgandi. Sovetlarning yagona muvaffaqiyati ular guruh yetakchilari Kamerunni 4:0 hisobida magʻlub etishganida boʻldi. Sovetlar boshqa oʻyinlarda magʻlub boʻlishdi va guruhdan chiqa olmadilar. Sovet Ittifoqi Yevro-1992ga yoʻllanma oldi, ammo Sovet Ittifoqining parchalanishi ularning oʻrniga yangi mustaqil Sovet respublikalaridan tashkil topgan MDH milliy futbol jamoasiga ega boʻlishini anglatardi. Musobaqadan soʻng sobiq Sovet respublikalari alohida mustaqil davlatlar sifatida raqobatlashdi, FIFA Sovet terma jamoasining rekordini Rossiyaga ajratdi.
## Forma evolutsiyasi

Sovet Ittifoqi anʼanaviy ravishda qizil futbolka, oq shorti va qizil paypoqli formalarda oʻynashgan.

## Terma jamoaning uy stadionlari
Since Sovietʼs first fixture (16 November 1924 vs. Turkey) they have played their home games at various stadiums.

:: Statistikaga faqat FIFA tomonidan tan olingan rasmiy oʻyinlar kiradi.

***Eslatma:***

* Sovet Ittifoqi milliy futbol jamoasi va Sovet Ittifoqi Olimpiya futbol jamoasi tomonidan hech qachon foydalanilmagan boʻlsa-da, Minskdagi Dinamo stadioni 1980-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun rasmiy stadion sifatida belgilangan.

## Murabbuylar natijalari

***Eslatmalar:***
* 1973-yil 21-noyabrda Chili terma jamoasi va etishmayotgan tomon oʻrtasida boʻlib oʻtgan oʻyin Yevgeniy Goryanskiyning rekordini oʻtkazmadi.
* 1980-yilgi SSSR Olimpiya oʻyinlari roʻyxati (murabbiy – Beskov) 1979—1981-yillarda saralash turnirlarida qatnashgan kattalar jamoasi bilan bir xil edi.
* 1985—1989-yillarda milliy terma jamoa Neru kubogida (Hindiston) ishtirok etdi.
* Birinchi murabbiylar shtabi Valeriy Lobanovskiy (yetakchi), Yuriy Morozov va Sergey Mosyagindan iborat edi.
* 2-murabbiylar shtabida Anatoliy Bishovets (yetakchi), Vladimir Salkov va Gaji Gadjiyevlar bor edi.

## Futbolchilar natijalari

## Musoboqalardagi natijalar

### FIFA Jahon chempionatidagi natijalar
 **Chempion**&nbsp;&nbsp; **Ikkinchi oʻrin**&nbsp;&nbsp; Uchinchi oʻrin&nbsp;&nbsp; Toʻrtinchi oʻrin&nbsp;&nbsp;

### UEFA Yevropa chempionatidagi natijalar
 **Chempion**&nbsp;&nbsp; **Ikkinchi oʻrin**&nbsp;&nbsp; Uchinchi oʻrin&nbsp;&nbsp; Toʻrtinchi oʻrin&nbsp;&nbsp;

### Olimpiada oʻyinlaridagi natijalar
 **Chempion**&nbsp;&nbsp; **Ikkinchi oʻrin**&nbsp;&nbsp; Uchinchi oʻrin&nbsp;&nbsp; Toʻrtinchi oʻrin&nbsp;&nbsp;

## Yutuqlar

:: *Bu Sovet Ittifoqining futbol boʻyicha katta terma jamoasi uchun mukofotlar roʻyxati*
:* **FIFA Jahon chempionati**
:** Toʻrtinchi oʻrin (1): 1966-yil
:* **UEFA Yevropa chempionati**
:** **Gʻoliblar (1):** 1960
:** Ikkinchi oʻrin (3): 1964, 1972, 1988
:** Toʻrtinchi oʻrin (1): 1968-yil
:* **Olimpiya futbol turniri**
:** **Oltin medal (2):** 1956, 1988
:** Bronza medali (3): 1972, 1976, 1980
:* **Neru kubogi**
:** **Gʻoliblar (1):** 1985

## Yana qarang

* Rossiya milliy futbol terma jamoasi
* MDH milliy futbol terma jamoasi
* Sovet Ittifoqining 21 yoshgacha boʻlgan futbol terma jamoasi
* Sovet Ittifoqining 18 yoshgacha boʻlgan futbol terma jamoasi
* Sovet Ittifoqining 16 yoshgacha boʻlgan futbol terma jamoasi
* Sovet Ittifoqi ayollar milliy futbol jamoasi
* Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasining barcha vaqtlardagi natijalari

## Eslatmalar

 
 

## Manbalar

## Havolalar

* RSSSF archive of results 1923-1991/92
* RSSSF archive of most capped players and highest goalscorers
* Football in Soviet Union 
* Russia Team Profile including old Soviet Union World Cup qualifications
* Russia (Soviet Union) National Football Team
* Team history 
* Media Biblioteca of USSR National Football Team
* Media Biblioteca of USSR National Football Team in VK