Jarohatdan keyingi artrit

**Jarohatdan keyingi artrit** bu boʻgʻim jarohatidan keyingi osteoartritning bir shaklidir.

## Tasnifi
Jarohatdan keyingi artrit osteoartritning bir koʻrinishi boʻlib, birinchisi ikkinchisidan keyin paydo boʻlishi mumkin. Shu bilan birga, jarohatdan keyingi artrit surunkali yalligʻlanish artriti rivojlangandan keyin ham paydo boʻlishi mumkin.

Umuman olganda, jarohatdan keyingi artrit ikki guruhga boʻlinadi: jarohatdan keyingi osteoartrit va jarohatdan keyingi yalligʻlanish artriti.

### Jarohatdan keyingi osteoartroz
Jarohatdan keyingi osteoartrit bu jarohatdan keyingi artritning eng keng tarqalgan turi hisoblanadi. 20 va 50% orasida barcha osteoartrit holatlarining oldindan jarohatdan keyingi artrit bilan bogʻliqligi kuzatiladi. Jarohatdan keyingi osteoartrit bilan ogʻrigan bemorlar odatda oldingi jismoniy shikastlanishlarsiz osteoartritga chalingan bemorlarga qaraganda yoshroq boʻladi.
## Belgilari
Jarohatdan keyingi artritning alomatlari osteoartrit bilan kechadigan alomatlarga oʻxshaydi. Umumiy alomatlar: qotish, shish, sinovial shish, ogʻriq, qizarish, yumshoqlik, mayinlik, ishqalanish, beqarorlik va shikastlangan boʻgʻimning boʻgʻim ichi qonashi.

Ushbu alomatlar natijasida jarohatdan keyingi artrit koʻpincha layoqatning yoʻqolishi bilan birga kelib chiqadi.

## Xavf omillari
Jarohatdan keyingi artrit odatda boʻgʻim jarohatidan keyin paydo boʻlganligi sababli, bunday jarohatdan keyin jarohatdan keyingi artrit xavfi sezilarli darajada yuqori. Jarohatdan keyingi artrit xavfini oshiradigan xavf omillari ortiqcha vazn va jismoniy faoliyat hisoblanadi. Ogʻir jismoniy mehnat bilan shugʻullanish va shikastlangan boʻgʻimlarni haddan tashqari zoʻriqtirish natijasida jarohatdan keyingi artrit ancha koʻp uchraydi. Tekshiruvlar shuni koʻrsatdiki, tana vazni indeksining besh birlikka koʻtarilishi jarohatdan keyingi artrit xavfini 35% ga oshiradi.

Maʼlum qilinishicha, genetik kasalliklar jarohatdan keyingi artritning tarqalishiga taʼsir qiladi. Soʻnggi tekshiruvlarga koʻra, bemorlarning jinsi jarohatdan keyingi artritga ham taʼsir qilishi mumkin. Chunki ayollarda jarohatdan keyingi artrit erkaklarga qaraganda koʻproq uchraydi.

## Patogenezi
Jarohatdan keyingi artrit jarayonini uch bosqichga boʻlish mumkin: bevosita, oʻtkir va surunkali
.

### Dastlabki davr
Bu bosqich odatda jarohatdan bir necha soniya oʻtgach boshlanadi: u hujayra nekrozi, kollagen tolalarining uzilishi, togʻayning shishishi, boʻgʻim ichiga qon quyilishi (gemartroz) va glikozaminoglikanlar (GAG) miqdorining kamayishi bilan tavsiflanadi.

### Oʻtkir davr
Bu bosqichda oʻtkir jarohatdan keyingi artrit paydo boʻladi. Matritsa parchalanishi, leykotsitlar infiltratsiyasi, yalligʻlanish mediatorlari, moylash moddalarining yetishmasligi va apoptoz kuzatilishi mumkin. Odatda, oʻtkir faza jarohatdan bir necha soat oʻtgach yuzaga keladi.

### Surunkali davr
Surunkali bosqich jarohatdan oylab yoki yillab keyin yuzaga keladi. Uning odatdagi belgilari boʻgʻimlardagi ogʻriq va harakat cheklanishidir.

## Tashxisi
Jarohatdan keyingi artrit bemorning tibbiy tarixi asosida tashxislanadi. Shuningdek, radiografik tasvirlash usullari ham jarohatdan keyingi artritni aniqlashda yordam beradi.

## Kasallikni boshqarish
Surunkali davrdagi jarohatdan keyingi artritni oldini olish uchun oʻtkir davrdagi jarohatdan keyingi artritni davolash mumkin emas. Surunkali jarohatdan keyingi artritni davolashning koʻplab usullari mavjud.

### Hayot tarzi
Ortiqcha vazn jarohatdan keyingi artrit uchun xavf omili boʻlganligi sababli, tana vaznini boshqarishga yordam beradigan turmush tarzini oʻzgartirish ushbu holatni davolash va oldini olishda muhimdir.
Hayot tarzidagi oʻzgarishlar va vazn yoʻqotish koʻpincha zararlangan odamga sogʻlom turmush tarzini qanday amalga oshirish haqida taʼlim berishni oʻz ichiga oladi.

### Davolash choralari
Jismoniy davolash ogʻriqni va jarohatdan keyingi artritning boshqa alomatlarini kamaytirishga yordam berishi mumkin. Massaj terapiyasi va qoʻl bilan davolash usullarining samaradorligi hali toʻliq isbotlanmagan.

### Dori vositalari
Jarohatdan keyingi artrit simptomatik ravishda nosteroid yalligʻlanishga qarshi dorilar (NYQD) bilan davolanadi. Oʻrtacha belgilarlar uchun paratsetamol ham ishlatiladi. Tibbiy davolashning yana bir usuli zararlangan boʻgʻimga kortizon yoki kortikosteroid yuborishdir.

### Jarrohlik
Agar dori-darmonlar, turmush tarzidagi oʻzgarishlar va jismoniy davolash alomatlarni kamaytirish uchun yetarli boʻlmasa, ayniqsa ogʻriq, jarrohlik va boshqa jarohatdan keyingi artritni boshqarish uchun bunday aralashuvlar mavjud. Koʻp hollarda, boʻgʻimni almashtirish yoki togʻayni qayta qoplash tavsiya etiladi. Klinik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bunday jarrohlik usullari simptomatik ogʻriqni va holatni boshqarish bilan bogʻliq xarajatlarni kamaytirishda samarali boʻlishi mumkin.

## Epidemiologiyasi
Amerika Qoʻshma Shtatlardagi barcha osteoartroz holatlarining taxminan 12% jarohatdan keyingi osteoartroz deb tasniflanadi. Bu shuni anglatadiki, faqat AQShda 5,6 milliondan ortiq odam jarohatdan keyingi osteoartrit bilan kasallangan. Ayollar erkaklarga qaraganda koʻproq kasallanadi.

Jarohatdan keyingi artrit AQSH sogʻliqni saqlash tizimining har yili umumiy sogʻliqni saqlash xarajatlarining taxminan 3,06 milliard AQSh dollari (0,15%)ni tashkil qiladi.

## Manbalar