open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oligofreniya

**Oligofreniya** (oligo... va phren — akl), aqliy norasolik — tugʻma yoki 3 yoshgacha boʻlgan davrda orttirilgan ruhiy rivojlanmay qolish bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Bu nom nemis psixiatri E.Krepilin tomonidan berilgan. Oligofreniya ayollarga nisbatan erkaklar orasida koʻproquchraydi. Oligofreniyaning yengil — debillik, oʻrtacha — imbetsillik va ogʻir idiotlik (idiotizm) turi farq qilinadi. Oligofreniyaning sabablari xilma-xil. Bularga genetik-irsiy omillar, xromosomalarning buzilishi, ota-ona kasalliklari, ayniqsa, onaning homiladorlik vaqtidagi kasalliklari va zaharlanishlari, bolaning tug'ilish davridagi shikastlanishlari hamda bola tugʻilgandan keyin 3 yil ichida oʻtkazgan ogʻir kasalliklari (meningit, ensefalit va hokazo), miyaning shikastlanishlari va boshqa kiradi.

Oligofreniyaning asosiy belgisi ruhiy faoliyatning hamma tomonlama yetishmasligi, shaxsning bilim va koʻnikmalarining yetuk emasligi, tafakkuri, fikrlash qobiliyatining chegaralanganligi yoki umuman yoʻqligi ham kirishi mumkin. Shaxsiy rivojlana va kamol topa borgani sari uning fikrlashi abstraktlasha boshlaydi, yaʼni aniq narsalar va belgilarga qarab tafakkuri boyiydi. Dastlab bir sonni boshqasiga qoʻshish kerak boʻlsa, bunda bolalar konkret predmetlarni koʻzda tutadilar. Keyinroq predmetlashgan sonlar oʻrniga faqat quruq sonlarning oʻzi qolaverishi mumkin boʻlib qoladi, yaʼni oʻsha konkret narsalar, buyumlar (predmetlar) mavhumlashadi. Mana shu jarayonga ular tushunib yetmaydilar. Karra jadvalni yodlab olib aytib berish — konkret hodisadir, konkret xotira faoliyatidir. Biroq bu jadval ichida ayirish, qoʻshish, boʻlish kabi amallarni bajarishda mavhumlashgan fikrlar zarur boʻladiki, buni bajarishda aqli zaif bolalar juda qiynaladilar yoki butunlay bajara olmaydilar. Fikrlarni abstraksiya qilish qobiliyatining yoʻkligini, soʻzlarning maʼnosiga tushunib yetmaslik holatlarini ham koʻrish mumkin. Oligofreniyada soʻz boyligi, soʻzlash qobiliyati, hissiyotlar, harakatlar ham sayoz boʻladi. Koʻpincha bunday bemorlarda turli xil tugʻma nuqsonlar (anomaliyalar) kuzatiladi. Bularga muskullarning zaifligi (parez), bosh miya chanogʻining katta yoki kichikligi hamda qiyshiq boʻlishi, koʻz, quloq, burun, ogʻiz boʻshligʻi, qoʻl-oyoq panjalari kamchiliklari yoki nuqsonlari va boshqa kiradi. Kattaroq yoshga yetgan aqliy noraso bemorlarda daydilik, ovqatlanish va jinsiy hislarning oshishiga taalluqli xattiharakatlar, itoat etmaslik, qaysarlik yoki tajovujkorlik belgilari kuzatiladi.

## Manbalar
Oligofrenopedagogika

**Oligofrenopedagogikaagogika** (Oligofreniya va pedagogikaagogika) — aqli zaif bolalarni oʻqitish, tarbiyalash, korreksiyalash (tuzatish), ijtimoiy xayotga jalb etish masalalarini oʻrganuvchi defektologiya tarmogʻi. O.ning asosiy vazifasi akli zaif bolalarning rivojlanishida korreksion tarbiyaning mohiyatini ochib berish, ulardagi nuqsonning rivojlanishini va nuqsonning oʻzini bartaraf etish yoʻllarini, maxsus maktab va maktabgacha tarbiya muassasalarida akli zaif bolalar uchun maxsus taʼlimtarbiya va korreksion rivojlantiruvchi ish va metodlarni ishlab chiqish hamda takomillashtirishdan iborat. O. umumiy va maxsus pedagogika., psixologiya, anatomiya, fiziologiya, genetika, nevropatologiya, pedagogikaiatriya, oligofreniya klinikasi yutuklariga asoslanadi. 19-asr boshlarida tibbiyot va pedagogika.ning rivojlanishi tufayli muayyan yoʻnalish si-fatida vujudga keldi. Oʻsha asrning oʻrtalarida fransuz vrachi va pedagogikaagogi E.Segen (1812—80) aqli zaif bolalarni oʻqitish va tarbiyalash nazariyasini ishlab chiqdi. Ayniqsa, uning "Akliy normal boʻlmagan bolalar tarbiyasi, gigiyenasi va axloqiy davosi" asari (1846) O.da katta yutuq boʻldi. Chet ellarda O.ning shakllanishi J.Demor va O. Dekroli (Belgiya), B.Mennel va A.Fuks (Germaniya), A.Bine, J. Filipi va I.Bonkur (Fransiya), V.M.Bexterev, P.F.Lesgaft, L.S. Vigotskiy (Rossiya) va boshqa nomi bilan bogʻliq. Oʻzbekistonda S.T.Aytmetova, K. K.Mamedov, P. M.Poʻlatova, M.I.Soa-tovalar tomonidan O. boʻyicha oʻquv qoʻllanmasi tayyorlanib nashr etilgan. Oʻzbekistonda akli zaif bolalarni tarbiyalash va oʻqitish maxsus yordamchi maktablaraa amalga oshiriladi. O.da bola his-tuygʻusini boyitishga, nutq-ini rivojlantirishga katta ahamiyat berilib, taʼlimtarbiyaviy jarayonda koʻrgazmali qurollar va boshqa metodlardan keng foydalaniladi. Akli zaif bolalarni psixologik-pedagogikaagogik oʻrganish asosida har bir bolaga individual yondashiladi. Oʻzbekistonda oligofreno-pedagogikaagoglarni Toshkent pedagogika. universiteti va pedagogika. institutlarining defektologiya fakultetlari tayyorlaydi. O.ga oid ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston pedagogika. fanlari ilmiy tadqiqot institutida, Toshkent pedagogika. universiteti va ayrim pedagogika. intlarining defektologiya kafedralarida olib boriladi.

Lola Moʻminova.

## Manbalar
Oliy bosh qoʻmondon

**Oliy bosh qoʻmondon** - mamlakat Qurolli kuchlarining oliy rahbari. Tinch davrda ham, urush paytida ham qurolli kuchlar boshligʻi hisoblanadi. Oʻzbekistonda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq (109-modda, 20-bandi), Oʻzbekiston Prezidenti Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining ***Oliy bosh qoʻmondoni*** hisoblanadi. U qurolli kuchlarning oliy qoʻmondonlarini vazifasiga tayinlaydi va vazifasidan ozod qiladi, oliy harbiy unvonlar beradi.

## Manbalar

{{military-stub}
Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti

**Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti** — Oʻzbekiston Respublikasida oliy va oʻrta maxsus taʼlimni takomillashtirish va rivojlantirishning dolzarb muammolarini hal qiluvchi ilmiy-metodik markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 1995-yil Toshkent shahrida tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi qaramogʻida. Institut oʻz faoliyatini Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi rahbarligida Fan va texnologiyalar markazi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi, taʼlim muassasalariga ega boʻlgan boshqa tarmoq vazirlik va idoralari, oliy taʼlim muassasalari, ilmiy muassasa va ishlab chiqarish korxonalari bilan uzviy hamkorlikda amalga oshiradi. Institutda 3 ilmiy-metodik boshqarma (oliy taʼlim normativlari va standartlari; ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar; malaka oshirish, pedagogika va axborot texnologiyalari), 11 boʻlim (kasbiy ilmiy-metodik taʼminoti; magistraturaning ilmiy-metodik taʼminoti; taʼlim, fan va ishlab chiqarishni institutegratsiyalash; iqtisodiyot taʼlimi; maʼnaviyat va maʼrifat; isteʼdodli yoshlar bilan ishlashning ilmiy-metodik taʼminoti; oʻquv adabiyotlari yaratishning ilmiy-metodik taʼminoti; qayta tayyorlash va malaka oshirishning ilmiy-metodik taʼminoti; pedagogik texnologiyalar va taʼlim sifati; taʼlimda yangi axborot texnologiyalarining ilmiy-metodik taʼminoti; kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish monitoringi), 1 sektor (jahon taʼlim tizimlarining qiyosiy taxlili) bor. Institut jahon tajribalarini inobatga olgan holda, oliy va oʻrta maxsus taʼlim tizimini takomillashtirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish, respublika ijtimoiy-iqtisodiy sohasidagi oʻzgarishlarga, bozor iktisodiyoti ehtiyojlari talablariga toʻliq javob bera oladigan, koʻp bosqichli taʼlim muassasalarining zamonaviy modellarini yaratish, mutaxassislarga taʼlim va tarbiya berishning zamonaviy metodlarini, yangi informatsion va pedagogik texnologiyalarni oʻquv jarayoniga tatbiq etish, talaba yoshlar dunyoqara-shini shakllantirish, Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligini mustahkamlash gʻoyasiga sodiq boʻlgan vatanparvarlarni tarbiyalash, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida talaba yoshlar bilim darajalarini aniklashning test nazorati va baholashning reyting usulini izchil ravishda oʻquv jarayoniga tatbiq etish ishlarini amalga oshirish, kasbiy taʼlim tizimini takomillashtirish, fan va texnika yoʻnalishining zamonaviy holatini aks ettiruvchi original darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari, monografiya va maʼruza matnlarini tanlov asosida nashr etishni tashkil qilish va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha faoliyat yuritadi. Institutda 1996-yildan har chorakda „Taʼlim muammolari“ ilmiy-metodik jurnal chop etiladi.

## Manbalar
Oliy maktab

**Oliy maktab** – xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida amaliy, pedagogik yoki ilmiy faoliyat koʻrsatish uchun umumiy oʻrta yoxud oʻrta maxsus maʼlumot asosida oliy malakali mutaxassislar tay-yorlaydigan oliy oʻquv yurti. YUNESKOning belgilashiga koʻra, „Oliy maktab“ tushunchasi oʻz ichiga universitetlar, oʻquv institutlari, akademiyalar, oliy bilim yurtlarini kamrab olganidek, litsey va kollejlar taʼlimini ham oladi. Bunda Oliy maktabning oʻz talabalariga kay darajada bilim berishi va ularda qanday malakalar shakllantirishi emas, balki uning oʻrta maʼlumot negizida mutaxassis tayyorlashi asos qilib olinadi. Shuning uchun ham bir qator mamlakatlarda umumiy urta taʼlimdan keyin mutaxassis tayyorlaydigan har qanday oʻquv yurti Oliy maktab hisoblanadi. OʻzRda Kadrlar tayyorlash milliy dasturini roʻyobga chiqarishning uchinchi bosqichidan soʻng Oliy maktab urta maxsus maʼlumot negizidagina mutaxassis tayyorlaydigan boʻladi.

## Manbalar
Oligotsen

**Oligotsen** (oligo... va kainos — yangi) — paleogen sistemasi (davri)ning yuqori boʻlimi. 1855-yilda nemis geologi G. Beyrix tomonidan ajratilgan. Geologlar O.ni 2 (baʼzi tadqiqotchilar esa 3 ta) qismga boʻladilar. Oʻzbekistonning qamma hududlarida O.ga mansub sumsar qatlamlari ajratilgan. O. yotkiziklaridagi yirik neft konlari Fargʻona botigʻidagi Shoʻrsuv-4, Choʻngʻara-Gʻalcha, Shimoliy Soʻx, Chaur-Yorqoʻton, Xonqiz, Avval, Polvontosh, Andijon, Xoʻjaobod, Boʻston konlari (3-, 4- neft-gazli gorizontlar)da uchraydi.

## Manbalar
Olim Usmon

**Olim Usmon** (*taxallusi*; asl ismsharifi **Usmonov Olim**; 1912.31.12, Jalolobod — 1989.20.9, Toshkent) — tilshunos olim, lugʻatshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Nizomiy nomidagi Pedagogika institutini tugatgan (1940). Oʻzbekiston Davlat nashriyotida dastlab muharrir, keyin boʻlim mudiri (1932—35), OʻzFAN Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1935—1938), OʻzFAN nashriyoti direktori (1938—42), Davlat radioeshittirish qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1944—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining lugʻat (1946—53), til tarixi (1958—65), terminologiya boʻlimlariga rahbarlik qilgan (1965— 84). Toshkent universiteti filologiya fakultetining dotsenti (1954—1958). Alisher Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ asari haqida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. „Oʻzbek tili grammatikasi (fonetika va morfologiya)“ (hamkorlikda, 1938), „Oʻzbek tilining imlo lugʻati“(1940), „Imlo lugʻati“ (1949) singari darslik va oʻquv qoʻllanmalarini eʼlon qilgan. 5 jildli „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1950—55), „Ruscha-oʻzbekcha yon lugʻat“ (1956), „Internatsional soʻzlar lugʻati“ (1959, 1962), „Qisqacha ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1961), „Ruscha-internatsional oʻzlashtirma soʻzlar izoxli lugʻati“ (1965, 1972), „Ijtimoiy-si-yosiy terminlar lugʻati“ (1976) kabi kitoblarning yaratilishida ishtirok etgan.

## Manbalar

## Havolalar
* https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-26-1989-2166813/
Anvar Olimjonov

**Olimjonov Anvar** (Alimjonov Anuar) (1930.2.5, Toldiqoʻrgʻon viloyati, Qorligʻash ovuli) — qozoq yozuvchisi. Qozogʻiston universitetini tugatgan (1954). 1955-yildan "Literaturnaya gazeta", keyinroq "Pravda" gazetalarining Qozogʻistondagi muxbiri, "Qozoqfilm" kinostudiyasi bosh muharriri (1960— 70), 1971-yildan Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining birinchi kotibi. Dastlabki asari "Oq doʻst, qora doʻst, sariq doʻst" 1958-yilda chop etilgan. "Mangu tomirlar" (1960), "Karvon quyosh tomon bormoqda" (1963), "Zangori togʻlar" (1964), "Oʻtror armugʻoni" (1966), "Qorashunqor koʻprigi" (1969), "Jamshid oynasi" (1970), "Qurmongʻozining bolalik chogʻi" (1972), "Rudakiy taxti", (1974), "Muallimning qaytishi" (1978) singari qator roman va qissalar muallifi. "Mahambet nayzasi" (1969) romanida qozoq xalqining oʻtmishi, orzu-umidlari tasvirlangan. "Doʻstlar uchrashganda" (1959), "Suvda, quruqlikda ellik ming mil" (1962) kabi kitoblarida O.ning ocherklari va publitsistik maqolalari oʻrin olgan. Yozuvchining "Mahambet nayzasi" romani hamda publitsistik asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston davlat mukofoti (1967) va Xalqaro Neru mukofoti laureati (1969).

## Manbalar
Rahim Olimjonov

**Rahim Olimjonov** (1913.10.7 — Toshkent — 1985.17.2) — entomolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), biologiya fanlari doktori (1949), professor (1950). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1934). Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1935 — 37). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Zoologiya sektori ilmiy xodimi (1939—40). Botanika va zoologiya instituti direktori oʻrinbosari (J941-44). UzDU rektori (1950-55). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti entomologiya laboratoriya mudiri (1956—72), shu institut direktori (1958— 61), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti entomologiya kafedrasi mudiri (1972— 81). Ilmiy asarlari gʻoʻza, beda va boshqa ekinlar zararkunandalarini oʻrganish va ularga qarshi kurash choralariga bagʻishlangan. Entomologiya darsligini tuzgan (1977).

## Manbalar
* Pochvoobitayushiye i pripochvennie formi nasekomix oroshayemix zemel Oʻzbekistona. T., 1972; Formirovaniye vrednoy entomofauni xlopchatnika i lyuserni v Karshinskoy stepi, T., 1974.
Hoshimjon Olimjonov

**Hoshimjon Olimjonov** (1940.3.5, – 2017.31.05 Andijon viloyati, Qoratepa qishlogʻi) – Oʻzbekiston xalq artista (1987). 1961-yildan Andijon teatrida aktyor, rejissyor yordamchisi. „Oq nilufar“ spektaklidagi Ariyaka uning teatrdagi birinchi rolidir. U sahna sirlarini Abbos Bakirovdan oʻrgangan. Qoraxoʻja („Nodira“), Hoji („Nurxon“), Qosimbek („Bobur“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Xudoyorxon („Mexrobdan chayon“), Ezop („Ezop“), Gloster („Qirol Lir“), Qirol Eduard („Richard III“), Mafiya boshligʻi („Qotil kim?“), Boboxon („Tohir va Zuhra“), Shohjahon („Zebun-niso“), Sulaymon baʼzoz („Choʻlpon“) kabi rollar ijro etgan. O. bir kancha filmlar („Saraton“, „Qullar“ va boshqalar) va videofilmlar („Mehrobdan chayon“ va boshqalar)da ham suratga tushgan.

## Manbalar
Xudoyor Olimov

**Xudoyor Olimovich Olimov** (1928.30.5, Toshkent) — psixiatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), tibbiyot fanlari doktori (1962), professor (1963). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1948). Shu institut psixiatriya klinikasida assistent (1954—57), ayni vaqtda Toshkent Davlat Universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi. Oʻzbekiston oʻlka meditsinasi ilmiy tadqiqot institutida katta il-miy xodim (1957—62), Andijon tibbiyot instituti psixiatriya kafedrasida mudir (1963—65), ayni vaqtda shu institut davolash fakultetida dekan, 1965-yili Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti rektorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, shu institut (1966—73), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1973—97) psixiatriya kafed-rasi mudiri. 1997-yildan ilmiy konsultant. O. Oʻzbekistonda psixiatrlar maktabi tashkilotchilaridan. Ilmiy faoliyati shizofreniya, infeksion ensefalit, maniakaldepressiv psixoz, qandli diabetda psixikaning aynishi va bu kasalliklar klinikasi, qaytalinishining oldini olish, davolash masalalariga oid.

## Manbalar
* Rekurrentnaya shizofreniya, T., 1982; Psixicheskiye narusheniya pri saharnom diabete, T., 1987.
Hamidjon Olimov

**Hamidjon Olimov** (1948.2.12, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1966— 1976 yillarda va 1994-yildan Oxunboboyev tumanidagi 8-maktabda toʻgarak rahbari, matematika oʻqituvchisi, 1976—1994 yillarda 13-maktabda ilmiy boʻlim mudiri va matematika fani oʻqituvchisi. Ish faoliyati davomida oʻquvchilarni ixtirochilikka oʻrgatdi, maktabda matematika fani boʻyicha namunali fan xonasi tashkil etib, uni turli oʻquv qoʻllanmalari va koʻrgazmali qurollar bilan boyitdi.

## Manbalar
Oliy qisqichbaqasimonlar

**Oliy qisqichbaqasimonlar** (Malacostraca) — qisqichbaqasimonlar kenja sinfi. Bosh, koʻkrak va qorin boʻgʻimlarining soni doimiy, qorin oyoqlari rivojlangan. Bosh va koʻkrak boʻgʻimlari qoʻshilib, boshkoʻkrakni hosil qiladi. Boshida bir juft fasetkali koʻzlari, uzun va kalta moʻylovlari, 3 juft (bir juft yuqori va 2 juft pastki) jagʻlari boʻladi. Qorin boʻgʻimlari baʼzan oʻzaro yoki telson (dum plastinkasi) bilan qoʻshilib ketadi. Nafas olish va qon aylanish sistemasi yaxshi rivojlangan. Oshqozoni chaynovchi va filtrlovchi boʻlimlardan iborat; hazm bezi murakkab tuzilgan. Oʻzgarishsiz yoki metamorfoz orqali rivojlanadi. "Oliy qisqichbaqasimonlar" nomi bu hayvonlar uchun uncha mos kelmaydi. Chunki ularning murakkab tuzilish belgilari bilan bir qatorda tuban belgilari (masalan, ikki shoxli qorin oyoklari) ham boʻladi. 13 taga yaqin turkumga boʻlinadi. 19,5 ming turi maʼlum. Juda keng tarqalgan; asosan, dengiz bentosida yashovchi va pelagik hayvonlar. Chuchuk suvlarda daryo kisqichbakalari, suv xoʻtiklari, yonlab suzarlar tarqalgan. Ayrim turlari (zahkashlar) parazit va kuruklikda yashaydi. Oziq-ovqat sifatida sanoat miqyosida ovlanadi (krevetkalar, langustlar, omarlar, Kamchatka krabi).

## Manbalar
Oliy harbiy bojxona instituti

**Oliy harbiy bojxona instituti**, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasining Oliy harbiy bojxona instituti — bojxona tizimiga yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent shahrida joylashgan. 2002-yil 22-mayda bojxona kolleji, Soliq va bojxona akademiyasining bojxona ishi fakulteti negizida tashkil etilgan. Tarkibida bojxona ishi, qayta tayyorlash va malaka oshirish fakultetlari hamda 12 kafedra (jangovar, harbiy xizmat, jismoniy tayyorgarlik va avtomobil ishi; bojxona nazoratini tashkil etish; tashqi iqtisodiy faoliyatni davlat tomonidan boshqarish va hokazo) bor.

Institutda bojxona tizimidagi kadrlarning bazaviy kasbiy tayyorgarligi oshiriladi, tizim xodimlari qayta tayyorlanadi va malakasi oshiriladi; bojxona ishi sohasida ilmiy tadqiqotlar ishlarini tashkil etish, xorijiy mamlakatlarning shu kabi oʻquv boʻlinmalari bilan amaliy, uslubiy aloqalar oʻrnatish, ilmiy adabiyotlar tayyorlash va nashr etish ishlari bajariladi. Institutda 2003/2004 oʻquv yilida 125 nafar talaba oʻqidi, 112 nafar professor-oʻqituvchilar ishladi. Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha ixtisoslashgan ilmiy kengash mavjud. Aspirantura bor. Oʻquv qoʻllanmalari, dasturlar, ilmiy va metodik qoʻllanmalar nashr etiladi.

## Manbalar
Olimp togʻi

**Olimp togʻi** — Gretsiyadagi eng baland togʻ massivi. Egey dengizining Termaikos qoʻltigʻi sohilida. Eng baland joyi 2917.727 m. Ohaktosh va slanetslardan tuzilgan. Tik yon bagʻirlarida dara koʻp. Keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bor. Choʻqqilarida qishda qor boʻladi. Milliy bogʻ tashkil etilgan. Yunon afsonalarida Olimp togʻi muqaddas togʻ, xudolar makoni hisoblangan.

## Manbalar
Olimpiada (maʼnolari)

**Olimpiada** (yun. olympias) quyidagilardan birini anglatadi:
* Olimpiya oʻyinlari —  hozirgi davrning eng yirik xalqaro sport musobaqalari.
* Olimpiada (xronologiya) — Qadimgi Yunonistonda ikkita olimpiada oʻyinlari oʻrtasidagi muddat.
* Fan olimpiadasi — oʻquvchilar, talabalarning biror fan sohasi boʻyicha bilimlarini sinash musobaqasi, koʻrik, tanlov.
Olimpiya

**Olimpiya** — Elida (Peloponnesning shimoli-gʻarbiy qismi)dagi yunonlar shahri; Zevs sajdagohi (muqaddas Altis oʻrmonzori). O. atrofida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazish uchun qurilgan inshootlar (stadion va boshqalar) joylashgan. O.da Fidiy ustaxonasi joylashgan. O. maʼmuriy majmuasi miloddan avvalgi 7— 4-asrlarda shakllangan. Milodiy 426-yil Rim imperatori Feodosii II buyrugʻiga koʻra oʻt qoʻyilgan, bundan avvalroq u Zevsga sajda qilishni va Olimpiada oʻyinlarini majusiylik belgisi sifatida man qilgan. Qazishmalar natijasida Pelops sajdagohi, ibodatxonalar haro-balari, jumladan, Gera, Zevs, Xudolar onasi, 12 xazina, 130 dan ziyod haykallar, 13 mingga yaqin jez buyumlar, 10 mingga yaqin bitiklar va boshqa topilgan O. Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Olimxon (maʼnolari)

**Olimxon**:

* Olimxon (? — 1810) — Qoʻqon xoni (1801 — 10).
* Olimxon (Buxoro amiri), Amir Olimxon, Amir Sayd Olimxon (1881, Karmana — 1944.
Amir Olimxon

**Amir Olimxon**:

* Amir Olimxon — Buxoro amirligi hukmdori;
* Amir Olimxon — Qoʻqon xonligi hukmdori.
Otaxon Ollaberganov

**Ataxan Allabergenov** (1947-yilning 17-noyabr sanasida Turkmanistonning Toshhovuz viloyati, Ilyoli tumanida tavallud topgan) — rassom, haykaltarosh, san'at fanlari professori (2018), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981), Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (2003). 1974-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan. 1975-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati musiqali drama va komediya teatrida bosh rassom boʻlib faoliyat yuritgan. Ilk bor Muqimiy teatri spektakllariga (E. Sobitovning "Hijron", F. Musajonovning "Olifta", 1973) dekoratsiyalar yaratdi. A. Allabergenov eskizlarda yaratilgan badiiy g'oyani sahna bezaklariga toʻliq koʻchirishga erishadi. "Beruniy" (Uygʻun, 1976), "Nurxon" (K. Yashin, 1977), "Platina" (O. Matjon, 1977), "Maysaraning ishi" (Hamza, 1983), "Yagona guvoh" (K. Omarov, 1985), "Tobutdan tovush" (A. Qahhor, 1986, Toshkent satira teatrida), "Jaloliddin" (E. Samandarov, 1987) va boshqa spektakllarni badiiy bezagan. Shuningdek, rassom Xiva, Urganch manzaralari aks ettirilgan yirik polotnolar muallifi. "Eski shahar" (1977), "Birinchi oʻqituvchi" (1978) va boshqa kolleksiyalari mavjud. Umri davomida oʻn minglab takrorlanmas rang-tasvir va grafik asarlar yaratgan va Oʻzbekiston san'atiga yuksak hissa qoʻshgan. 2000-yilda "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Turesh Ollanazarov

**Turesh Ollanazarov** (1916.11.9, Qoʻngʻirot) — rejissyor, teatrshunos, dramaturg, tarjimon. Oʻzbekiston xalq artisti (1963). Moskvadagi teatr sanʼati instituti qoraqalpoq studiyasini (1939), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1951) tugatgan. Qo- 1 raqalpoq teatrida rejissyor (1939—47), bosh rejissyor (1951 — 59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining tarix, til va adabiyot institutida boʻlim mudiri (1959—66; 1968—74), katta ilmiy xodim (1983-yildan), Qoraqalpoq madaniyat vaziri (1966—68), Toshkent madaniyat institutida kafedra mudiri (1974—83). Oʻz ijodi bilan qoraqalpoq milliy teatri, rejissurasi va aktyorlik sanʼatini professional darajaga koʻtargan. "Maysaraning ishi", "Boy ila xizmatchi" (Hamza), "Alpomish" (N. Dovqorayev, J. Obidov bilan hamkorlikda), "Tengini topgan qiz" (A. Oʻtepov), "Ogʻriq tishlar" (Abdulla Qahhor), "Vassa Jeleznova" (M. Gorkiy), "Oʻgʻirlangan baxt" (I. Franko), "Tartyuf" (J. Molyer) kabi spektakllari oʻtkir ifodaviyligi bilan ajralib turadi. "Oshiq Gʻarib" (A. Begimov bilan hamkorlikda), "Ravshan" (J. Oymirzayev bilan hamkorlikda), "Aypbergen Musayev", "Oydoʻs bobo" kabi dramatik asarlar, "Qoraqalpoq teatri" (1966), "Sanʼatimiz qaldirgʻochlari" (1969), "Qoraqalpoq Sovet dramaturgiyasi tarixi masalalariga doir" (1987) va boshqa ilmiy asarlar muallifi.

## Manbalar
Rahmon Olloberganov

**Rahmon Olloberganovich Olloberganov** (1910.1.1 - Xiva - 1986.15.11) — bastakor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1965). Xorazm teatrlarida sozanda, musiqa rahbari va dirijyor (1930—40), Urganch musiqa maktabi oʻqituvchisi (1940—42) va direktori (1944—62 va 1964-yildan). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—44). O. "Adolat" (I. Akramov), "Maʼrifat qurbonlari" (E. Rahim), "Oshiq Gʻarib" (Yu. Yusupov; A.Otajonov bilan hamkorlikda) va boshqa pyesalarga, bir qancha inssenirovkalarga musiqa yozgan. "Yoshligim", "Bir kelib keting qishlogʻimizga" va boshqa qoʻshiklari ommaviylashgan.

## Manbalar
Olimpiya shon-shuhrati muzeyi

**Olimpiya shon-shuhrati muzeyi** — Toshkent shahrida joylashgan Oʻzbekistonda olimpiada harakati va sport yutuqlarini targib qiluvchi markaz. 

## Tarixi
1996-yil 1-sentabrda Toshkentda ochilgan. Osiyo qitʼasida birinchi tashkil qilingan olimpiya muzeyi. Ochilishida Xalqaro Olimpiada qoʻmitasi(XOQ)ning Prezidenti X.A.Samaranch ishtirok etgan. Muzeyning vazifasi: olimpiya gʻoyalarini targʻib qilish bilan birga respublikada jismoniy tarbiya, sport, sayohat va xalq milliy oʻyinlarini yuksaltirish, shuningdek, Oʻzbekiston sportchilarining jahon miqyosidagi nufuzini mustahkamlash ishiga koʻmaklashish. 

## Muzey tuzilishi
Muzeyda 11 mingdan ziyod eksponatlar mavjud jumladan turli buyumlar, ashyolar, rasmlar, yorlikdar va musobaqalarning gʻoliblariga berilgan kuboklar, medallar, nishonlar mavjud. Ular AQSH, Ispaniya, Shveysariya va boshqa xorijiy davlatlardan olib kelingan. Muzeyning 1-qavatida noyob eksponatlar joylashtirilgan. Prezident I. Karimovning muzeyga sovgʻalari ham bor. Bular xalqaro sportni rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun Oʻzbekiston Prezidentiga XOQ Prezidenti top-shirgan Olimpiada oltin ordeni, Osiyo Olimpiada Kengashining Olimpiada oltin ordenidir. Shuningdek, bu yerda Xalqaro havaskorlar kurash federatsiyasining "Oltin marjoni", professional boks boʻyicha 16 karra jahon chempioni A. Grigoryannint chempionlik oltin kamari, gulchambari va medallari, olimpiada oʻyinlari vaqtida tayyorlangan turli medallar va ni-shonlar bor. Muzeyning 2-qavatida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazilgan yillar xronologik tarzda berilgan boʻlib, ularda ishtirok etgan oʻzbekistonlik sportchilarning kiyimlari, asbob-anjomlari, suratlari, mukofotlari bilan tanishish mumkin. Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida sportchilari-mizning jahon, Yevropa birinchiliklari, Osiyo, Markaziy Osiyo oʻyinlari, Toshkent va xorijiy mamlakatlarda oʻtkazilayotgan turli xalqaro turnirlarda erishgan yutuqlari, qoʻlga kiritgan sovrinlari muzey eksponatlarining asosini tashkil etadi. Amaldagi ekspozitsiyalar muntazam yangi ek-sponatlar bilan toʻldirib turiladi. Muzey vidiokassetasi tasmalariga eng qiziqarli musobaqalar tasviri yozilgan. Olimpiya shon-shuhrati muzeyi-shahrim.da Oʻzbekistonda jismo-niy tarbiya va sport tarixiga oid huj-jatlar fondi yaratilgan. Bu yerda muhim sport tadbirlari oʻtkazilib turiladi.

## Manbalar
Olloqulixon madrasasi

**Olloqulixon madrasasi** – Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (1834—35). Madrasa qurilishi Ichan qalʼaning yaxlit ansambl boʻlib shakllanish tarixi bilan bogʻliq. Madrasa Ichan qal’aning sharqiy qismida barpo etilgan. Oʻrta Osiyo meʼmorligida keng tarqalgan qoʻshmadrasa uslubida, Ollo-qulixon timi, Xoʻjamberdibiy madrasasi, Polvon darvoza bilan oʻzaro bogʻlangan. Olloqulixon madrasasi sunʼiy tepalik (balandligi 3 m) ustiga kurilgan, shu tufayli qoʻshni binolardan ancha baland koʻrinadi.
## Tarixi
Olloqulixon madrasasi 1834—1835-yillarda Olloqulixon buyrugʻiga muvofiq, karvonsaroy yonida barpo etilgan. Xivada hukmronlik qilgan davrda Olloqulixon toshhovli, karvonsaroy, tim, Oqmasjid, Saidboy masjid kabi binolarni qurdirgan. Madrasa 99 hujra (baʼzi manbalarda 90 hujra) hamda 2 ta masjid (qishki va yozgi), maʼruza oʻqish xonasi, kirish qismidagi dahlizdan tashkil topgan. Har bir hujrada deraza va eshik mavjud, madrasa devorlari ganch yordamida suvalgan. Hujralarning ichki qismlari esa hech qanday bezak bilan pardozlanmagan. Yaʼni, madrasa va masjidning ichki tomonida maxsus bezaklar va yirik gumbazlar yoʻq. Devorlari tekis, tokchalari chuqur oʻyilgan. Hamma bezaklari binoning tashqi devorlarida joylashgan.

Olloqulixon madrasasi oʻz davrining katta eʼtiborga ega oʻquv markazlaridan edi. Madrasada turli millat vakillari tahsil olgan. Bu madrasaning mudarrrislari qozoq va turkmanlar ustozlar boʻlgani tufayli talabalarning koʻpi ham qozoq va turkmanlardan boʻlgan. Madrasada kutubxona mavjud edi. Xiva xoni Olloquli talabalarini kerakli adabiyotlar bilan taʼminlab turgan ushbu madrasa kutubxonasiga yaqin atrofdagi Tim va Karvonsaroydan keladigan daromadni ham qoʻshimcha vaqf mulki sifatida taqdim etgan. Manbalarda Olloqulixonning bu madrasa vaqfi uchun Xiva xonligi hududiga qarashli 8500 tanob (9 ming gektarga yaqin) yer ajratgani toʻgʻrisida maʼlumotlar bor.
Madrasaning peshtoq qismiga P shaklida oʻqilishi murakkab suls xati uslubida Qur’onning Fath surasi bitilgan.

Olloqulixon madrasasida avval Xiva shahri kutubxonasi joylashgan edi va undan barcha madrasa talabalari foydalanishgan. Madrasa hozirda taʼmirlangan va u yerda hunarmandchilik markazi joylashgan.

## Meʼmorchiligi
Madrasi toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (62,45x47,0 m), peshtogʻi gʻarbga qaragan. Bosh tarzini masjid miyonsaroy hamda darsxona, shuningdek, ikki qavatli hujralar egallagan. Eshik yuqorisidagi yozuvda binoning qurilgan sanasi saqlanib qolgan. Hovli (34,6x29,4 m) tomoni oʻziga xos, undagi ikki qavatli bir qator hujralar Polvon darvozaning kichik gumbazlari ustiga va qisman tim gumbazlari chekkasiga joylashgan. Mas-jid va darexona (4,8x4,8 m) tuzilishi bir xil. Usti yarim aylana shaklidagi pastak gumbaz bilan yopilgan. Devorlaridagi chuqur ravoqlar hisobiga xona keng koʻrinadi. Ayvon (5,5x5,5 m) Madrasa gʻarbida joylashgan, mehrobi ganchli muqarnasdan „iroqi“ uslubida bezatilgan. Hujralar (99 ta)ning har birida bittadan eshik, tobadoniga panjaralar oʻrnatilgan. Madrasada joylashgan qishki masjid va darsxonaning tepasi yarim aylana shaklga ega past gumbaz bilan yopilgan. Masjidning peshtoqiga halqasimon naqshlar tushirilgan.

## Manbalar
Olma kislota

**Olma kislota**, oksikahrabo kislota, NOOS—SN(ON) — SN2SOON — rangsiz, ignasimon kristall modda. Mol. m. 134,09. Shved kimyogari K. Sheyele 1785-yilda xom olmadan ajratib olgan. Olma kislota juda muhim 2 asosli oksikarbon kislotadir (qarang Oksikislotalar). 2 ta optik faol izomer hosil qiladi; ratsemat (optik nofaol, kaynash temperaturasi 130°)shakli ham mavjud. Suv va spirtda yaxshi eriydi, kaynash temperaturasi 100°. Tabiatda L - olma kislota uchraydi. U ravoch, vino, xom olma, uzum, zirk va tamakida boʻladi. Olma kislota tibbiyotda surgilar va boʻgʻilishga qarshi preparatlar tayyorlashda ishlatiladi. 

## Manbalar
Olma qurti

**Olma qurti**, olma mevaxoʻri () — urugʻli mevalarning zararkunandasi, barg oʻrovchi kapalaklar oilasidan. Olma, behi, nok, baʼzan oʻrik, shaftoli, olxoʻri mevalariga zarar yetkazadi. Mevaning urugʻi va eti bilan oziqlanadi. Olma qurti kapalaklarining qanotlari yozilganida" 18–21&nbsp;mm, oldingi qanotlari kulrang, kanotlari asosi va uchi qoramtir; keyingi qanotlari och qoʻngʻir, oqish tukli. Soʻnggi yoshdagi qurtlari 14–20&nbsp;mm, och pushti. Gʻumbak davrida daraxt poʻstlogʻi, toʻkilgan shoxshabba va barglar ostida, tuproqning yuza qavatida, meva omborlari devorlari kavagida, meva yashiklari tirqishlarida qishlaydi. Erta bahorda olma gullaganda pilladan kapalak uchib chiqib, daraxt bargi va gullariga tuxum qoʻyadi.  Tuxumlardan 6—8 kundan soʻng qurtlar chiqib, mevalarni zararlaydi. Mavsumda 3—4-marta nasl beradi.

Kurash choralari: erta bahorda daraxt poyasidan eski koʻchgan poʻstloq olib tashlanadi; ildizi atrofidagi tuproq yaxshi yumshatiladi; meva saqlanadigan omborlar va yashiklar dezinfeksiya qilinadi; toʻkilgan mevalar har doim yigʻib olib turiladi; kapalaklar har qaysi naslining paydo boʻli-shi davrida daraxtlar insektitsidlar (fozalon, Bi-58) va boshqa preparatlar bilan ishlanadi.

## Manbalar
Olmazor

**Olmazor** (1963-yilgacha — Vrevskiy) — Toshkent viloyati Chinoz tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiqdaryosining oʻng sohilida. Toshkentdan 50&nbsp;km jan.gʻarbda. Toshkent — Sirdaryo temir yoʻldagi stansiya. Aholisi 9,1 ming kishidan ziyod (2003). O.da 13 tashkilot va korxona bor, shulardan, qurilish materiallari kombinati, gʻisht zavodi, mebel fabrikasi va boshqa faoliyat koʻrsatadi. 2 umumiy taʼlim maktabi, 2 kutubxona, klub, kasalxona, 3 dorixona, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

## Manbalar
Olmaliq kon-metallurgiya kombinati

**Olmaliq kon-metallurgiya kombinati** — Oʻzbekistonda rangli metallurgiya sanoatining yirik korxonasi. Kombinat 2 majmuadan — qoʻrgʻoshin-rux (Qoʻrgʻoshinkon, Oltintopgan, Sardoba va Chalata konlari, qoʻrgʻoshin-rux boyitish fabrikasi va rux zavodi) hamda Mis ishlab chiqarish majmuasidan (Qalmoqqir koni, mis boyitish fabrikasi, mis zavodi)dan iborat.

Korxona tomonidan Qurama togʻlaridagi polimetalli rudalarning boy zaxirasini keng koʻlamda oʻzlashtirish maqsadida kon-qurilish ishlari 1949-yildan boshlangan edi. 1950-yilda qoʻrgʻoshin koni, 1954-yilda qoʻrgʻoshinrux boyitish fabrikasi, 1955-yilda Oltintopgan koni qurib bitkazildi. 1961-yilda mis-molibden ruda boyitish fabrikasi, 1964-yilda miss eritish zavodi, 1970-yilda rux zavodi, 1971-yilda Chalata koni, 1974-yilda Sari-Cheka karyeri ishga tushirildi. Olmaliq konmetallurgiya kombinati aksiyadorlik jamiyati obʼyektlarini rivojlantirish 80-yillarda ham faol davom ettirildi. 1999-yildan kombinat ochiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

K-tda qazib chiqariladyotgan rudalar tarkibidan 13 ta kimyoviy elementlarni ajratib olib mis va mis buyumlar, rux, kadmiy, oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, sulfat kislotasi, mis va molibden konsentratlari, selen, tellur, mis va rux kuporosi kabi mahsu-lotlar ishlab chiqariladi. Korxona boʻlinmalarini „Svedala“ (Shvetsiya), „Varmon“ (Germaniya), „Integra Gro-ur“ (Amerika), „Mexanabr-Injiniring“ (Rossiya) va boshqa ilgʻor firmalarning zamonaviy asbobuskunalari bilan jihozlash ishlari olib borilmoqda. Kombinatt mahsulotlari chet mamlakatlarga eksport qilinadi.

## Manbalar
Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati

**Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati** - Oʻzbekistondagi yirik kimyo korxonalaridan biri. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Azotli va fos-forli oʻgʻit — ammofos, shuningdek, monoammoniyfosfat, salifos, ammoniy sulfat, yogʻoch-tolali taxtalar, polietilen plyonkalar ishlab chiqaradi. 1969-yil dekabrda Olmaliq kimyo zavodining ilk navbati ishga tushirilgan va sobiq Ittifoqda 1-marta ekstraksi-on fosfat kislota hosil qilish uchun xom ashyo sifatida Qoratov (Jan.Qo-zogʻiston) fosforiti qoʻllangan. Korxona 2-navbati 1973-yilda ishga tushirilgan. 1998-yildan Qizilqum fosforit kombinatida ishlab chiqariladigan fosforit unini qayta ishlaydi.

Korxona yiliga 338,1 ming t fosforli oʻgʻitlar, 500 ming t sulfat kislotasi ishlab chiqarish kuvvatiga ega. 1992-yilning fevral oyidan korxona "Ammofos" ishlab chiqarish birlashmasi deb nomlandi. 2001-yil dek-.dan, hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati.

Korxonada 2 ta ammofos sexi, 3 ta ekstraksiyalangan fosfor kislotasi sexi, oltingugurt kislotasi, xalq isteʼmol mollari ishlab chiqarish boʻlimlari, qator yordamchi sexlar va "Turon MS1" Oʻzbekiston — AQSH qoʻshma korxonasi bor.

Korxona mahsulotlariga ichki bozorda talab katta va respublikaning turli mintaqalaridagi barcha turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, MDH mamlakatlariga, Xitoy va Eronga eksport qilinadi.

## Manbalar
Olmaliqsoy

**Olmaliqsoy** — Toshkent viloyatidagi soy. Qurama tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻridagi Novnali dovonidan 3&nbsp;km gʻarbda (2330 m) bir qancha mayda buloklardan boshlanadi. Olmalik, shahri yaqinida ariqlarga boʻlinib, Ohangaron daryosiga yetmay tugaydi. Uzunligi 32&nbsp;km, havzasining maydoni 84&nbsp;km². Yuqori oqimida soy tor va nisbatan chuqur, quyi oqimida keng va yon bagʻirlari yotiq vodiyda oqadi. Qor va yomgir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/ sek. Mart—aprelda suvi koʻpayadi. Umumiy uz. 20&nbsp;km ga yaqin, 8 ta irmogʻi bor.

## Manbalar
Olmaxonsimonlar

**Olmaxonsimonlar** (Sciuridae) — kemiruvchilar oilasi. Gavdasining uzunligi 6—60 sm. 25 ga yaqin urugʻi, jumladan, olmaxonlar, burunduqlar, sugʻurlar, ingichka barmokli yumronqoziqlar va boshqa mavjud. 230 ga yaqin turi maʼlum. Yevrosiyo, Afrika, Shimoliy Amerika va Janubiy Amerikaning shim. qismida moʻʼtadil, subtropik va tropik mintaqalardagi oʻrmonlar, ochiq tekisliklar, tundra va baland togʻlarda (3800 m balandlikkacha) tarqalgan. Daraxtlarda (olmaxonlar, burunduklar), yerda (sugʻurlar, yumronqoziqlar) hayot kechiradi. Koʻpchilik turlari qishda uyquga ketadi. Asosan, oʻsimliklar bilan oziqlanadi, ayrim turlari qishga oziq gʻamlaydi. Yilda 1—3-marta bolalaydi. 6 turi Xalqaro Qizil kitobga, koʻk sugʻur Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar
Olmaxon

**Olmaxon** () — kemiruvchilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasining bir turi. Gavdasining uzunligi 40 sm gacha (dumi bilan). Janubiy Osiyo, Afrika va Yevropada tarqalgan. Asosan, oʻrmonlarda yashaydi, koʻzi va eshitish organi yaxshi rivojlangan. Tunda faol, daraxt kovaklarida yoki oʻt-oʻlanlarga to'la inlarda yashaydi. Meva, urugʻ, hasharot va boshqa bilan oziqlanadi. Sichqonsimon  bogʻ  oʻrmon , yongʻoqzor va polchoq uchraydi. Ayrimlarining  terisidan kiyim tikiladi. Oʻrmon Olmaxoning moʻynasi sargʻish-kulrang. Qishda uyquga kiradi. Yilda 1 marta may oyida 3—6 ta bola tug'adi. Olmaxonlarning ayrimlari bog'dorchilik va tog'lardagi mevachilikka zarar keltiradi.

## Manbalar
Olmosoʻt

**Olmosoʻt** (Ranunculus severtrovii) — ayiqtovondoshlarga mansub koʻp yillik oʻt. Poyasi bitta, boʻyi 25—40 sm. Ildizi roʻvaksimon, yuqori qismi yoʻgʻonlashgan. Yopirma (toʻp) barglari bandli, poyadagi barglari bandsiz yoki qisqa bandli, ikki-uch karra boʻlingan. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli, gulqoʻrgʻoni murakkab, kosabarglari va tojbarglari odatda beshtadan. Changchilari koʻp. Toʻpmevasi choʻziqyoki yumaloq-choʻziq. Mevachalari mayda, uz. 7— 7,5&nbsp;mm, eni 5–6&nbsp;mm. O. aprel—may, baʼzan iyunda gullab mevalaydi. Oʻzbekistonning koʻpgina mintaqalarida oʻsadi.

## Manbalar
Olmosh

**Olmosh** () – ot, sifat, son oʻrnida qoʻllanuvchi mustaqil soʻz turkumi. Olmoshlarning asosiy maʼnosi va qaysi soʻz turkumi oʻrnida qoʻllanishi matnda oydinlashadi. Olmoshlarning maʼnosi noaniq va umumiy boʻladi. Maʼno va grammatik xususiyatlariga koʻra, Olmosh umumlashgan predmet (olmosh-ot: men, sen, u, kim, nima, hech kim, hech nima), umumlashgan belgi (olmosh-sifat: bu, shu, oʻsha, qaysi, allaqanday, hech qanday), umumlashgan miqdor (olmosh-son: qancha, necha, shuncha, oʻshancha) bildiruvchi olmoshlarga boʻlinadi.

Olmoshlar noaniqligi, soʻz yasalishining yoʻqligi bilan boshqa soʻz turkumlaridan farqlanadi. Olmoshlar maʼno va grammatik xususiyatlariga koʻra, quyidagi turlarga boʻlinadi:

* Kishilik olmoshlari – men, sen, u, biz, ular boʻlib, shaxslar oʻrnida ishlatiladi.
* Oʻzlik olmoshi – oʻz soʻzidan iborat boʻlib, predmet maʼnosini kuchaytirib, taʼkidlab koʻrsatadi.
* Koʻrsatish olmoshi – bu, shu, oʻsha, u, ana, mana kabilar predmet va uning belgilarini koʻrsatadi.
* Soʻroq olmoshi – kim? nima? qancha? qanday kabilar predmet, belgi va miqdor haqida soʻroqni bildiradi;
* Belgilash-jamlash olmoshi – hamma, bari, baʼzan, har nima har qanday kabilar predmet va uning belgisini umumlashtirib, jamlab koʻrsatadi.
* Boʻlishsizlik olmoshi – hech kim, hech qanday, hech qanaqa, hech qaysi kabilar inkor maʼnosini bildiradi.

## Manbalar
Olmaota zilzilasi

**Olmaota zilzilasi**, Verniy zilzilasi — 1887-yil 9-iyun mahalliy vaqt bilan soat 4 dan 35 min. oʻtganda sodir boʻlgan zilzila. Markazi Orka Ili Olatovining shimoliy qismida boʻlib, kuchi 9—10 ballga yetgan. Zilziladan Olmaota shahridagi 3000 ga yaqin bino butunlay harobaga aylangan. 80 ga yaqin kishi halok boʻlgan. Zilzila epitsentral zonasining uz. 35&nbsp;km, kengligi 5&nbsp;km ga yetgan. Yer yuzasida katta oʻzgarishlar boʻlgan. Rus geologi I.V.Mushketov maʼlumoticha, zilzila natijasida Orqa Ili Olatovining 1500–2000 m balandlikdagi qoyalari qulab, Oqsoy, Oqtor daryolari vodiysini toʻsib qoʻygan. Qulab tushgan baʼzi tosh boʻlaklarining ogʻirligi 500 t dan oshgan. Togʻ yon bagʻirlarida kengligi 1 m dan or-tik., uzunligi bir necha km dan iborat yoriklar hosil boʻlib, ulardan suv otilib chiqqan. Togʻ qulashi natijasida daryo suvlari toʻsilib, bir qancha ovullarni suv bosgan. Olmaota zilzilasining oʻchogʻi 20– 30&nbsp;km chuqurlikda boʻlgan. Zilzilaning kuchi Toshkent, Urumchi, Ayagʻuz va Qash-qargacha borib yetgan. Zilzila vaqtida kuchli yomgʻir yoqqan. Zilzila 2 yil davomida vaqt-vaqti bilan qaytarilib, uning kuchi 6—7 ballga yetgan.

## Manbalar
Olovbardosh qotishmalar

**Olovbardosh qotishmalar** -asosini nikel, temir yoki temir-nikel tashkil qiladigan materiallar. Tarkibida 30% gacha xrom boʻladi. Olovbardosh qotishmalar yuqori temperaturali havo yoki gaz muhitida korroziya (zanglash)ga yaxshi chidaydi. Ayrim Olovbardosh qotishmalar alyuminiy yoki kremniy bilan legirlanadi (qarang Legirlash). Qizdirilganda ularning sirtida zich himoya pardasi hosil boʻladi. Legirlovchi elementlar (xrom, alyuminiy va boshqalar) oksidlaridan iborat bu pardalar asosiy elementlarning oksidlariga nisbatan termodinamik jihatdan turgʻun boʻladi. Pardaning himoya qilish xossasi uning zichligi va asosiy metall bilan mustaham birikishiga bogʻliq. Olovbardosh qotishmalar, asosan, qizdirish elementlarining detallari va karshiliklarning elementlarini tayyorlash uchun ishlatiladi.

## Manbalar
Olovbardoshlik

**Olovbardoshlik** — metallarning 1000° dan ham yuqori temperaturada havo yoki boshqa gazsimon muhit taʼsirida kimyoviy yemirilishga chidamlilik xususiyati. Oksidlaydigan atmosferada metall (krtishma) ning O. xossasi metall sirtida oksid — kuyindi katlami (metall ichida gaz diffuziyasini qiyinlashtiradigan qatlam) hosil boʻlishiga bogʻliq. O. metallning kislorod yutishi hisobiga metallning massasi ortishi yoki uning sirtidan kuyindi yoʻqolishi natijasida massasi kamayishi bilan ifodalanadi. O. materialni yuqori temperaturali sharoitda ishlatish mumkinligini belgilaydigan muhim omil qisoblanadi.

## Manbalar
Olovli yer

**Olovli yer** — Janubiy Amerikaning jan. chekkasidagi arxipelag. Materikdan Magellan boʻgʻozi orqali ajralgan. Gʻarbiy qismi Chili, sharqiy qismi Argentina tarkibida. Maydoni 72 ming km². Olovli Yer yoki Ila-Grande o. (maydoni 48 ming km²) va juda koʻp mayda orol va kryalardan iborat. Gorn burni Janubiy Amerikaning eng jan. nuqtasi. Arxipelagning jan. va gʻarbiy qismi togʻlik (eng baland joyi 2469 m), qolgan qismi sertepa tekislik va pasttekislik. Ford, torfli botqomik koʻp. Muzliklar bor. Iklimi moʻʼtadil, salqin okean iklimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 10—11°, iyulniki 0—2°. Yiliga 500&nbsp;mm dan 2000&nbsp;mm gacha yogʻin yogʻadi. Milliy bogʻlar tashkil etilgan. Axrli qoʻychilik va baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Neft va gaz konlari bor. Asosiy aholi punktlari: Ushuaya va Porvenir. Olovli yerni yevropaliklardan dastlab 1520-yilda F. Magellan aylanib oʻtgan. U mahalliy aholi yoqqan gulxanlarni koʻrib arxipelagga shunday nom bergan.

## Manbalar
Olmurod svitasi

**Olmurod svitasi** (Turkmanistondagi Olmurod togʻi nomidan) — Valanjin yarusiga mansub jinslar kompleksi. Rossiyalik tektonist olim N. P. Xeraskov ajratgan. Olmurod svitasi qizil giltosh, dolomit, mergel, ohaktosh, gips, kumtosh qatlamlaridan tarkib topgan. Qalinligi 60–160 m. Ohaktosh va dolomitlarda peletsipoda, amonit, dengiz tipratikani va boshqa dengiz hayvonlari qoldiqlari, giltoshlarda esa ostrakoda, foraminifera va boshqa qoldigʻi uchraydi. Olmurod svitasi Darvoz togʻlaridan Amudaryo etaklarigacha boʻlgan hududda tarqalgan. Oʻzbekiston hududining baʼzi joylaridagi Olmurod svitasida osh tuzi koni borligi aniqlangan.

## Manbalar
Olmos entomologiya qoʻriqxonasi

**Olmos entomologiya qoʻriqxonasi** — zararli hasharotlarni oʻrganish, foydali hasharotlarni muhofaza qilish va koʻpaytirish, ularning q.h.dagi ahamiyatini aniqlash maqsadida tashkil etilgan qoʻriqxo-na. Namangan viloyati Chust tumani Olmos qishlogʻi yaqinida joylashgan. Maydoni 96 ga. 1990-yilda Oʻzbekiston oʻsimliklarni himoya qilish instituti va entomolog olim S. N. Alimuhamedov tashabbusi bilan tashkil etilgan. Fargʻona vodiysida, umuman, Oʻrta Osiyodagi kabi, 1970-yillarga qadar q.h. ekinlari zararkunandalariga qarshi kimyoviy vositalar qoʻllanishi natijasida buzilgan atrof muhit ekologiyasini, tabiatdagi biologik muvozanatni tiklash, foydali hasharotlarni koʻpaytirish vazifalarini bajaradi. Qoʻriqxona faoliyati oʻsimliklarni zararkunanda hasharotlardan biologik himoya qilish usulini ishlab chiqish va joriy etish, foydali hasharotlarni saqlash va koʻpaytirish bilan biofabrikalarda ishlab chiqarilayotgan foydali hasha-rotlar samaradorligini oshirishga yordam beradi.

Qoʻrikxonalarda zararli xasharotlarni, shuningdek, ular bilan oziqlanadigan 10 dan ortiq foydali xasharotlarni toʻplash va koʻpaytirish, kuzda ekinzorlardan foydali hasharotlarning qishlash uchun qoʻriqxonaga oʻtishi, qishdan chiqqach, ularning butun Fargʻona vodiysiga tarqalishi uchun sharoitlar yaratilgan.

## Manbalar
Olomouts

**Olomouts** - Chexiyaning Shimoliy Moraviya viloyatidagi shahar. Morava daryosi boʻyida. Aholisi 225,3 ming kishi (2000). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat, qurilish materiallari sanoati korxonalari bor. XI asrda Morava orqali oʻtgan qadimiy savdo yoʻllari kesishgan yerda bunyodga kelgan. XII—XIII asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. XIX asrgacha qalʼa sifatida maʼlum edi. Universitet bor.

## Manbalar
Olot

**Olot** — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Olot tumanidagi shahar (1982-yildan). Tuman markazi. Viloyat markazi (Buxoro shahri) dan 70&nbsp;km. Olot stansiyasi. Buxoro shahri bilan temir yoʻl va shosse yoʻli orqali bogʻlangan. O. markazidan Buxoro—Turkmanobod xalqaro temir yoʻl va avtomobil yoʻllari oʻtgan. Amu-Qorakoʻl kanali shaharning jan.dan oʻtadi. Aholisi 11,5 ming kishi (2003). „Olot“ atamasining orlot turkiy urugʻ (qabila) nomidan kelib chiqqanligi taxmin qilinadi. Shaharda tuman hokimiyati binosi, „Olotteks“ qoʻshma korxonasi, asfalt, gʻisht, konserva zavodlari, Amu-Buxoro kanali boshkarmasi, koʻchma qurilish mexanizatsiyalashgan kolonnasi, MTP, aloqa boʻlimi, 7- umumiy taʼlim, musiqa maktablari, qish-loq xoʻjalik kasb-xunar kolleji, kasb-hunar maktabi, kutubxona, bolalar ku-tubxonasi, muzey, klub, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona va boshqa tibbiy muassasalar hamda savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

## Manbalar
Oltiariq sanatoriysi

"OLTIARIQ" SANATORIYSI - balneologik kurort. Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida, Fargʻona shahridan 50&nbsp;km, tuman markazidan 9&nbsp;km uzoklikda. Maydoni 33 ga, iklimi quruq, sershamol. Yillik oʻrtacha temperatura 13°, iyulda 26—28°, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°. 1954-yilda Markaziy Fargʻona choʻlini oʻzlashtiruvchilar uchun ichimlik suv qidirib chuqur quduq parmalanganida issiq mineral suv otilib chiqqan. Shu joyga vannaxonalar qurilib, choʻlquvarlar davolanadigan balneologiya kasalxonasi tashkil etilgan. 1976-yil sanatoriy qurishga kirishilgan va 1979-yil 9-mayda sanatoriy rasmiy ravishda ochilib, urush va mehnat faxriylarini davolay boshlagan, keyinchalik tayanchharakat aʼzolari, nerv sistemasi, ovqat hazm qilish aʼzolari kasalliklari, qandli diabetning insulinga muxtoj boʻlmagan xili bilan ogʻriganlar davolanadigan maskanga aylantirilgan. Sanatoriy yaxshi koʻkalamzorlashtirilgan. "Oltiariq sanatoriysida 1756 m chuqurlikdan 41° issiqlikdagi tiniq, chuchuk, mayin mineral suv chiqib turadi. Uning tarkibida litiy, kaliy, natriy, magniy, kalsiy, stronsiy, kobalt, nikel, qoʻrgʻo-shin, rux, ftor, xlor kabi kimyoviy elementlar, shuningdek, karbonat-gidrokarbonat, kremniy kislotasi va boshqa bor.

Mineral suvdan, asosan, vannalar uchun, meʼdani yuvish, ichaklarni chayish, tyubaj, dush (aylanma va koʻtarilma), suv osti massaji qilish usullaridan foydalaniladi. Bundan tashqari, fizioterapiya, davo fizkulturasi, massaj, issiq (parafin va ozokerit) bilan davolash usullari ham qoʻllanadi.

300 oʻringa moʻljallangan yotoq korpusi, yozgi va qishki klub, kutubxona, sport maydonchalari, choyxonalar mavjud

sanatoryaga kelib hordiq chiqaring. sanatoryani to'g'risida bobom bilan suv sotaman. mening ismim asadbek.

## Manbalar
Oltiariqsoy

**Oltiariqsoy** — Fargʻona viloyatidagi soy. Shohimardonsoyning chap tarmogʻi. Uzunligi 30&nbsp;km. Vodil qishlogʻi yonida Shohimardonsoydan ajralib chiqib, gʻarbiy yoʻnalishda adirlar ortidagi tekislik boʻylab oqadi. Yoʻl-yoʻlakay Chimyon va Xonqiz qishloqlaridan bir qancha buloklar suvi kelib qoʻshiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,2 m³/sek. Fargʻona va Oltiariq tumanlarining ekin maydonlarini sugʻoradi.

## Manbalar
Oltin (maʼnolari)

**Oltin**:

* Oltin (Aurum), Ai — Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element.
* Oltin (mineral), tugʻma sof oltin — tugʻma elementlar guruhiga mansub mineral.