Edvard Chamberlin

**Edvard Xastingz Chamberlin** (18-may 1899-yil – 16-iyul 1967-yil) – Amerikalik iqtisodchi. U Vashingtonning La Conner shahrida tugʻilgan va Massachusettsning Kembridj shahrida vafot etgan.

Chamberlin avvalo Iowa universiteti (u yerda Frank H. Knight ustozligida) oʻqigan, soʻngra Michigan universitetida oʻqishni davom ettirgan va oxir-oqibat 1927-yilda Harvard universiteti tomonidan doktorlik diplomini olgan.

## Iqtisodiyot
Edvard Chamberlin oʻz ish faoliyati davomida Harvardda (1937—1967-yillar) iqtisodiyotni oʻrgatgan. U mikroiqtisodiy sohaga, ayniqsa raqobat nazariyasi va isteʼmolchilarning tanlovi narxga taʼsir qilishini yaqqol aniqlab berdi. U „mahsulot differentiatsiyasi“ iborasini ishlab chiqardi, bu mahsulot uchun etkazib beruvchi mukammal raqobat imkonidan yuqori narxni talab qilishini tasvirlaydi.

Chamberlinning iqtisodiyotga qoʻshgan eng katta hissalaridan biri Chamberlinning monopoliyaviy raqobat nazariyasi edi. U 1933-yilda *Monopol raqobat nazariyasi* nashr etgan edi, aynan shu yili Joan Robinson ham aynan shu mavzuda oʻz kitobini nashr etgan: Kamolotsiz raqobat iqtisodiyoti, shuning uchun ushbu ikki iqtisodchini nomukammal raqobatni zamonaviy oʻrganishning ota-onasi deb hisoblash mumkin. Chamberlinning kitobi odatda Robinsonnikiga taqqoslandi, unda u „monopsony“ soʻzi ishlab chiqildi. Monopsony odatda mehnat sotib oluvchilarga nisbatan qoʻllanadi, u yerda ish beruvchi Pigouvian ekspluatatsiyasini amalga oshirish imkonini beruvchi ish haqini belgilash kuchiga ega va ishchilarga marjinal mahsuldorligidan kam haq toʻlash imkonini beradi. Robinson teng ishlab chiqaruvchanlikdagi ayollar va erkaklar oʻrtasidagi ish haqi farqni tasvirlash uchun monopsonydan foydalangan.

Chamberlin, shuningdek, differentsiatsiyaning monopolistik shakli oʻzini patent yoki mualliflik huquqi shaklida taqdim etishi mumkinligini taʼkidladi. Patentlar va mualliflik huquqlari empirik monopoliya boʻlsa-da, bu monopolistning „oʻzi nazorat qiladigan bozorda sof foydalarini maksimal darajada oshirishini“ anglatadi, bu boshqa sotuvchilarga oʻz mahsulotlarini farqlash imkoniyatini beradi.

Chamberlin gʻayrioddiy tarzda sanoat tashkilotining asoschisi deb tan olinadi, bu iqtisodiyotning kompaniyalar bir-biri bilan raqobatlashadigan usullariga taalluqli sohasi edi. Ushbu soha koʻplab mavzularni oʻz ichiga oladi, jumladan, foyda maksimallashuvi, bozor kuchi, mahsulot sifati va monopoliyaga qarshi qonun, bu firmalarning xulq-atvorini va biznes amaliyotlarini oʻrganishda muhimdir. Chamberlinning iqtisodiy nazariyasiga sanoat tashkilotining bir nechta jihatlari kiradi, shu jumladan mahsulotlarni farqlash va foydalarni maksimal darajada oshirish, bozorda monopoliya mavqeyiga ega boʻlishni kuchaytirish uchun patentlardan foydalanish.

Chamberlin, shuningdek, 1920-yillarning oxiri, 1930-yillarning boshida Kournotning monopoliya nazariyasiga asoslangan marjinal daromad gʻoyasini qoʻllagan birinchi olimlardandir. Chamberlin „faqat birinchi bozor tajribasini emas, balki har qanday turdagi birinchi iqtisodiy tajriba“ oʻtkazgan deb taxmin qilinadi, Chamberlin sinfda narxlarning mutlaqo muvozanatga yetmayotganini koʻrsatish uchun ishlatilgan tajribalar edi. Chamberlinning xulosa qilishicha, bozor narxlarining aksariyati ham monopolistik, ham raqobatbardosh tomonlar bilan belgilanadi.

Chamberlinning monopoliya usulidagi raqobat nazariyasi sotsiolog Harrison White tomonidan bozor tuzilishi va raqobatining „tarmoqlardan bozorlar“ modelida qoʻllanadi.

## Asosiy ishlari
* „Duopoly: Values where sellers are few“, 1929, *QJE*
* „The Theory of Monopolistic Competition: A Re-orientation of the Theory of Value“, Harvard University Press, 1933 1st ed. & 1962 8th ed.
* „Proportionality, Divisibility and Economics of Scale“, 1948, *QJE*
* „An Experimental Imperfect Market“, 1948, *JPE*
* „Product Heterogeneity and Public Policy“, 1950, *AER*
* *Monopolistic Competition Revisited*, 1951
* „Impact of Recent Monopoly Theory on the Schumpeterian System“, 1951, *REStat*
* „Full Cost and Monopolistic Competition“, 1952, *EJ*
* „The Product as an Economic Variable“, 1953, *QJE*
* „Some Aspects of Nonprice Competition“, 1954, in Huegy, editor, „Role and Nature of Competition“
* „Measuring the Degree of Monopoly and Competition“, 1954, in Chamberlin, editor, „Monopoly and Competition and their Regulation“
* „The Monopoly Power of Labor“, 1957, in Wright, editor, *Impact of the Union*
* „On the Origin of Oligopoly“, 1957, „EJ“
* „Towards a More General Theory of Value“, 1957

## Manbalar