Alisher Usmonov

**Alisher Burxonovich Usmonov** (; 9-sentyabr 1953-yil, Chust, Namangan) — rossiyalik oʻzbek tadbirkor, sarmoyador, USM holdings kompaniyasi asoschisi. 

Forbes jurnalining ruscha versiyasiga koʻra, Rossiyadagi eng boy biznesmenlardan biri. Alisher Usmonov, shuningdek, The Sunday Times reytingiga koʻra, Buyuk Britaniyaning eng boy rezidentlaridan biri hisoblanadi. 2022-yilga kelib Usmonovning boyligi 19,5 milliard dollarga yetib, *dunyoning eng badavlat 100 kishisi* qatoridan joy oldi. Millioner turli xayriyalar ulashish bilan ham shugʻullanib keladi.

Usmonov oʻz boyliklarini Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin metall va togʻ-kon sanoatiga sarmoyalar kirgizish orqali orttirgan. U 2006-yilda „Metalloinvest“ OAJ aktivlarini (Mixaylovskiy GOK va Ural Steel) „Gazmetall“ OAJ (Lebedinskiy GOK va Oskol elektrometallurgiya zavodi) bilan birlashtirgan, Rossiya sanoat konglomerati, Metalloinvestning asosiy aksiyadoridir.

U  nashriyotiga egalik qiladi. Shuningdek, Rossiyaning ikkinchi yirik uyali aloqa operatori, Megafonning hammuallifi va dunyodagi eng yirik mis konlaridan biri boʻmish Udokan mis konining egasidir. Usmonov Yuriy Milner bilan hamkorlik qilib, Digital Sky Technologies („DST“) kompaniyasining eng yirik investoriga aylandi. 2010-yil 16-sentyabrda Digital Sky Technologies (DST) oʻz nomini „Mail.ru Group“ ga oʻzgartirdi. Shuningdek, u bir qator xalqaro texnologiya kompaniyalarining ham aksiyalariga egalik qiladi.

U 2008-yildan 2022-yilgacha 3 marta Xalqaro qilichbozlik federatsiyasi (FIE) prezidenti boʻlgan.

2022-yil 28-fevralda Yevropa Ittifoqi Kengashi unga Rossiyaning Ukrainaga bosqini sababli „Ukrainaning hududiy yaxlitligi, suvereniteti va mustaqilligiga putur yetkazuvchi yoki tahdid soluvchi harakatlari“ uchun sanksiyalar kiritib, unga Yevropa Ittifoqi boʻylab sayohat qilishni taqiqlab, barcha aktivlarini muzlatgan. Buyuk Britaniya, AQSh, Yaponiya, Kanada va Avstraliya davlatlari ham sanksiyalarga qoʻshildi va 2022-yilning 16-martida Usmonov AQShning sanksiya nazorati boʻyicha asosiy roʻyxatidan joy olgan. Shuningdek, keyinroq, Usmonovga Shveysariya, Ukraina va Yangi Zelandiya ham sanksiyalar kiritdi. Yevropa Ittifoqining rasmiy nashri boʻlmish **'da Alisher Usmonov „Rossiya prezidenti [[Vladimir Putin]] bilan yaqin aloqada boʻlgan, ''Putinning sevimli Kremlparast oligarxi''“ sifatida tilga olingan.

Alisher Usmonov 1980-yillarda firibgarlik va davlat mablagʻlarini oʻzlashtirishda ayblanib, olti yilni sovet qamoqxonasida oʻtkazgan, biroq keyinchalik hukm bekor qilingan. 2000-yilda u [[Oʻzbekiston Oliy sudi]] tomonidan ayblangan. Soʻngra „unga nisbatan qoʻzgʻatilgan ish soxtalashtirilgan va hech qanday jinoyat sodir etilmagan“ deb topilgan.

== Hayotining boshlangʻich davri: taʼlim, qamoq, nikoh va ajrim ==
Usmonov [[Oʻzbekiston respublikasi]], [[Namangan viloyati]]ning [[Chust tumani]]da tugʻilgan. Oiladagi toʻrt farzandning eng kattasi boʻlgan Alisherning yoshligi davlat poytaxti, [[Toshkent]]da oʻtdi. Chunki uning dadasi Toshkent [[Prokuratura|prokuror]]i sifatida ishlar edi. Usmonov keyinchalik oʻqish maqsadida [[Moskva]]ga koʻchib oʻtadi. Dastlab qabul qilina olmaganidan keyin, bir yil oʻtgach, u [[Moskva davlat xalqaro munosabatlar instituti]]ga qabul qilindi va uni 1976-yilda [[xalqaro huquq]] mutaxassisligi boʻyicha tamomladi. Keyinchalik [[Toshkent]]ga qaytib kelgan Usmonov <nowiki/>da tashqi iqtisodiy uyushma direktori etib tayinlandi.

1997-yilda Usmonov Rossiya Federatsiyasi hukumati huzuridagi Moliya akademiyasini bank ishi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. ''MGIMO Endowment'' veb-saytidagi tarjimayi holida Usmonov [[sotsiologiya]] fanlari nomzodi darajasiga ega ekanligi qayd etilgan. Ammo, [[Forbes]] maʼlumotlariga koʻra, [[:ru:Российская государственная библиотека|Rossiya Davlat kutubxonasi]]da yoqlangan nomzodlik dissertatsiya matni yoʻq.

1980-yil avgust oyida 26 yoshli Usmonov doʻstlari KGB maxsus boʻlimi tergovchisi Bahodir Nasimov, [[Oʻzbekiston SSR]] KGB raisi oʻrinbosarining oʻgʻli Muhammad Amin Nasimovlar bilan [[firibgarlik]], [[korrupsiya]] va davlat mulkini oʻgʻirlash, jumladan, armiya zobitini oʻldirishda ayblanib, 8 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. Sakkiz yillik qamoq jazosining olti yilini Oʻzbekistonning chekka hududlaridan biridagi qamoqxonada oʻtkazdi. 1986-yilda Usmonov „samimiy tavba“ va „namunali xulq-atvori uchun“ koloniyadan shartli ravishda ozod qilingan. Oradan 30 yil oʻtib ([[Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan toʻqqiz yildan soʻng) unga nisbatan chiqarilgan hukm 2000-yil iyul oyida, Oʻzbekiston Oliy sudi tomonidan „hukm — adolatsiz, hech qachon jinoyat sodir etilmagan va dalillar uydirma boʻlgan“ deb eʼlon qilindi.
Usmonov [[TASS]] va [[Forbes]]ga bu haqida quyidagicha xabar bergan: 

Yillar oʻtib Usmonovning jamoatchilik bilan aloqalar firmasi uning sudlanganligi va qamoqqa olingani haqidagi ma’lumotni [[Vikipediya]]dan oʻchirib tashlashga harakat qildi.

Alisher Usmonov bolaligida „Uch mushketyor“ asarini oʻqiganidan soʻng, qilichbozlik va mushketyorlar jangiga qiziqib qolgan va [[qilichbozlik]] bilan shugʻullana boshlagan. Ikki yillik mashgʻulotdan soʻng, respublikaning qilichbozlik boʻyicha yoshlar terma jamoasiga qabul qilingan va vaqt oʻtgach, sport ustasi boʻlib, SSSR terma jamoasi aʼzosiga aylandi. Oʻsha vaqtda Sport saroyida badiiy gimnastika bilan shugʻullanadigan boʻlajak rafiqasi [[Irina Viner-Usmanova|Irina Viner]] bilan ilk bor uchrashgan.

[[Musulmon]] boʻlgan Usmonov 1992-yilda [[yahudiy]], [[badiiy gimnastika]] murabbiyi [[Irina Viner-Usmanova|Irina Viner]] bilan turmush qurdi.  Viner Putinga yaqin odam hisoblanib, uni sobiq badiiy gimnastikachi [[Alina Kabayeva]] bilan tanishtirgan. 2022-yil 4-mayda Usmonov Irina Viner bilan ajrashish haqida ariza berdi.

==Tadbirkorlik faoliyati==
===Putinning aligarx tarafdori===

Usmonov [[Yevropa Ittifoqi]]ning rasmiy nashri boʻlgan **'da „Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan ayniqsa yaqin aloqaga ega boʻlgan Kremlparast oligarx“ sifatida tilga olingan. Xabarda shunday deyilgan: 

### Boshlangʻich faoliyati
Usmonov Sovet Ittifoqi parchalanishidan oldingi yillarda plastik qoplar ishlab chiqaradigan xususiy „Agroplast“ kooperativini tuzib, millionerga (dollarda) aylangan edi. SSSR parchalanganidan keyin u yanada boyidi.

Usmonov 1990—1994-yillarda „Interkross“ AJ bosh direktorining oʻrinbosari sifatida ishlab, 1994—1998-yillarda „Interfin“ banklararo investitsiya-moliya kompaniyasini boshqargan. Shuningdek, 1994—1995-yillarda Moskva aviatsiya-sanoat korxonasi bosh direktorining maslahatchisi, 1995—1997-yillarda MAPO-bank raisining birinchi oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

90-yillarning oxirida Usmonov Rossiyaning Gazprom davlat gaz kompaniyasining sarmoyaviy-xolding shoʻba korxonasi Gazprom Invest Holdings bosh direktori boʻlgan  va uni oʻn yildan koʻproq vaqt davomida boshqarib, soʻngra 2014-yilda kompaniyani tark etgan.

1994—1998–yillarda Usmonov *Interfin* banklararo investitsiya-moliya kompaniyasi rahbari sifatida gaz uchun qarzdorliklarni undirgan. 1990-yillar oxirida Usmonov Rem Vryaxirev bilan uchrashdi; „Gazprom“ va „Interfin“ oʻz kuchlari va mablagʻlarini birlashtirib, *Oskol elektrometallurgiya zavodi* (OEMK) va *Lebedinskiy* konni qayta ishlash kombinatidagi nazorat paketlarini sotib oldilar va ularni *Gazmetall*ga birlashtirdilar. 2002-yilda Usmonovning *Interfin* kompaniyasi *Gazprom*ning ushbu kompaniyadagi ulushini sotib oldi va yagona nazorat paketi egasiga aylandi. 2005-yilda Usmonov  bilan birgalikda Boris Ivanishvilidan *Mixaylovskiy GOK*ni sotib oldi. 2006-yilda barcha qayd etilgan aktivlar *Metalloinvest*ga birlashtirildi, Anisimov va Vladimir Skoch Usmonov bilan birgalikda uning egalari boʻlishdi. 1999-yilda Vladimir Skochning ulushlari uning oʻgʻli ga oʻtdi.

### USM Holding va Metalloinvest
Usmonov metall va togʻ-kon sanoati, telekommunikatsiya, texnologiya va ommaviy axborot vositalariga asosiy sarmoyalari bilan global konglomerat boʻlgan USMda 49 foiz iqtisodiy ulush va 100 foiz ovoz berish huquqiga ega. USM orqali va individual investor sifatida Usmonov turli manfaatlarga, jumladan temir rudasi va poʻlat, ommaviy axborot vositalari va internet kompaniyalaridagi ulushlarga ega.

U metall sanoatidagi xaridlarini boshqarish uchun biznes sherigi Vasiliy Anisimov bilan asos solgan Metalloinvest kompaniyasining hammuallifidir. 1990-yillardagi ssudalar asosida xususiylashtirish sxemalari orqali imperiyalar ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan Rossiya magnatlaridan farqli oʻlaroq, Usmonov bir qator xaridlar orqali „Metalloinvest“ni qurdi. Metalloinvest Rossiyaning metall va togʻ-kon sanoati korxonalarining keng doirasiga egalik qiladi, shu jumladan *Lebedinskiy GOK* va *Mixaylovskiy GOK*; *Oskol Elektrometallurgical Plant* va *Ural Steel* poʻlat zavodlari va temir metallurgiya ishlab chiqaruvchi korxona - *Ural Scrap Company* kompaniyalariga ham egalik qiladi.

2006-yildan beri u *Gallagher Holdings* (hozirgi USM Holdings) orqali Avstraliyaning *Medusa*, *Mt Gibson* va *Aztec Resources* konchilik kompaniyalarining ulushlariga egalik qiladi. 2009-yilda *Metalloinvest Holding* Avstraliyaning oltin ishlab chiqaruvchi *Medusa Mining* kompaniyasidagi 10,37% ulushini sotib oldi. Usmonov dengiz ostidan oltin va mis qazib olishni rejalashtirgan, Toronto roʻyxatiga kiritilgan **' (NUSMF) kompaniyasining doktor Mohammed Al Bawanidan keyin ikkinchi yirik aksiyadoridir. U, shuningdek, ''Gallagher Holdings'' orqali [[Peru]]dagi temir rudasi qazib olayotgan Avstraliyaning ''Strike Resources'' kon kompaniyasining ulushini ham sotib oldi.

2015-yil noyabr oyida USM [[kibersport]] jamoasi [[Virtus.pro]]ga 100&nbsp;million AQSH dollar sarmoya kiritdi.

2021-yilda ''USM'' va ''Metalloinvest'' [[Rossiya]]ning [[Kursk viloyati]]da dunyodagi eng yirik sanoatni tozalashga asoslangan [[:en:Direct reduced iron|HBI]] ekologik zavodlaridan birini qurish rejalarini eʼlon qildi.

=== Udokan Copper ===
2008-yilda Usmonov [[Sovet Ittifoqi|Sovet]] davrida topilgan va dunyodagi eng yirik mis konlaridan biri ekanligi isbotlangan Udokan mis koni litsenziyasini sotib oldi. Geologlarning hisob-kitoblariga koʻra, konda [[:en:Mineral resource classification|JORC tasnifi]] boʻyicha 26,7 million tonna mis rudasi bor.

2020-yilda ''Baikal Mining Company'' (''Udokan Copper'' deb qayta nomlangan) 1949-yildan buyon olisda joylashganligi va ob-havo sharoiti keskin boʻlgani uchun tegilmagan holda saqlanib turgan Udokan konini qazib olishni boshladi. Udokanning rivojlanishi katodli mis va mis konsentrati ishlab chiqarish boʻyicha kon-metallurgiya zavodining birinchi bosqichini qurish, shuningdek, 12 million tonna rudaga qoʻshimcha ravishda 125 ming tonnagacha mis ishlab chiqarishni oʻz ichiga oladi.

===Mail.Ru Group (VK deb qayta nomlangan)===
2008-yilda Usmonov [[Yuriy Milner]] bilan tanishdi va tez orada [[:en:DST Global|DST]] va VK ([[VK (kompaniya)|Mail.ru Group]]) aksiyadoriga aylandi.

Usmonov 2013-yilda 17.9 foiz ulushi va 58,1 foiz ovoz berish ulushini 530 million dollarga sotgan vaqtda VKning 25,3% ulushiga va 60,6% ovoz berish ulushiga ega edi.

2013-yilda Usmonov VK orqali [[Pavel Durov]]ning Vk.rudagi ulushlarini sotib oldi, bu esa Durovga UCP [[Telegram]]ni daʼvo qilganda Telegram ilovasi nazoratini saqlab qolishga yordam berdi.

=== Megafon ===
Usmonov 2022-yil mart holatiga koʻra Rossiyaning ikkinchi yirik uyali aloqa operatori [[Megafon (kompaniya)|MegaFon]]ning asosiy aksiyadori hamdir.

=== Sarmoyalar roʻyxati ===
2009-yilda [[Facebook]] asoschisi va bosh ijrochi direktori [[Mark Zuckerberg]] [[Goldman Sachs]] vositachiligida boʻlib oʻtgan uchrashuvda rossiyalik investorlarga murojaat qildi. Usmonov [[Facebook]]ga birinchi sarmoyasini 2009-yilda Mail.ru tomonidan amalga oshirgan va Facebookning 10 milliard dollargacha oʻsishi taxmin qilingan 1,96% ulushi uchun 200 million dollar sarmoya kiritgan. U Zukerbergning shartlarini qabul qildi va sotib olingan aksiyalar boʻyicha ovoz berish huquqidan voz kechdi. 2012-yilda Facebookning IPOsi aksiyalarni bir necha baravar yuqori baholadi va Usmonov oʻz ulushini sotish orqali 1 milliard dollarga yaqin foyda oldi.

2011-yilda DST [[Twitter]] ga 800 million dollar sarmoya kiritdi.

''Mail.Ru Group'' orqali Usmonov boshqa xalqaro texnologiya kompaniyalariga, jumladan [[Groupon]], [[Zynga]], [[Airbnb]], , [[Alibaba Group|Alibaba]] va [[JD.com|360buy]]ga katta miqdorda sarmoya kiritdi.

2013-yilda u [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasiga 100 million dollar sarmoya kiritgani eʼlon qilgan edi. Keyinchalik, 2014-yil boshida Apple kompaniyasidagi aksiyalarini sotib yubordi.

Usmonov [[Alibaba Group|Alibaba]]dagi sarmoyasi 2014-yil oxirida 500 foizga oshganini eʼlon qildi. Usmonov Facebook aksiyalarini sotib yuborganini nazarda tutib, „Facebookga qoyil qolaman, lekin Facebookga 'koʻrishguncha' dedim“, dedi. Shu bilan birga, u [[Xitoy]]ning arzon smartfon ishlab chiqaruvchi kompaniyasi, [[Xiaomi]]ga sarmoya kiritganini va bu „kelajakdagi texnologiya giganti“ ekanligini taʼkidlab, [[Hindiston]]ga, xususan, internet tarmogʻiga sarmoya kiritmoqchi ekanligini aytib oʻtgan.

2018-yil sentyabrida ''Mail.ru'' ''Alibaba Group Holding Ltd'' bilan 2 milliard dollarlik qoʻshma korxona tuzishi haqida xabar berilgan edi. Shartnoma ikkala kompaniyaning onlayn bozorlarini Rossiya bozoriga birlashtiradi va  orqali [[Kreml]] tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi aytib oʻtilgandi.

===Kommersant va media firmalari===


2006-yil avgust oyida Usmonov ommaviy axborot vositalariga sarmoya kirita boshladi. U ilgari rossiyalik oligarx [[Boris Berezovskiy]]ga tegishli boʻlgan ''[[Kommersant]]'' gazetasini 200 million AQSH dollariga sotib oldi. Usmonov, shuningdek, 2006-yilning noyabr oyida Rossiyaning sport telekanali  ning 50% ulushini 25 million dollarga, 2007-yil iyun oyida [[Muz-TV]]ning 75 foizini 300 million dollarga sotib oldi. Usmonov ''Disney Rossiya''ning 51% va ''Muz TV'' va ''U'' telekanallarining 100% aksiyalariga egalik qiluvchi ''UTH'' mediaxolding kompaniyasining hammuallifi hamdir. U 2017-yilda televideniye aktivlarini biznes sherigi Ivan Tavringa sotgan.

==Yillar boʻyicha kompaniyalardagi lavozimlari==
* 1990—1994-yillarda — Intercross YoAJ bosh direktorining birinchi oʻrinbosari.
* 1993-yilda Usmonov [[Rossiya]]dagi ilk mustaqil [[bank]] — ''MAPO-Bank''ning hammuassisi sifatida ishlagan.
* 1994—1995-yillar —   bosh direktorining maslahatchisi.
* 1995—1997-yillar — MAPO-bank boshqaruvi raisining birinchi oʻrinbosari.
* 1994—1998-yillar — Interfin banklararo investitsiya-moliya kompaniyasi (MIFC Interfin YoAJ) bosh direktori.
* 1997—2001-yillar — „Arxangelskgeoldobycha“ () (AGD) OAJ direktorlar kengashi aʼzosi.
* 1998-yil noyabrdan 2000-yil fevralgacha — „Gazprominvestxolding“ OOO bosh direktorining birinchi oʻrinbosari.
* 2000-yil noyabrdan 2001-yil iyunga qadar OAO [[Gazprom]] boshqaruvi raisining maslahatchisi lavozimida ishlagan.
* 2000-yil fevraldan 2014-yil oktyabrga qadar — [[:ru:Газпроминвестхолдинг|Gazprominvestxolding]] MChJ bosh direktori ([[Gazprom]] shoʻba korxonasi debitorlik qarzlarini qaytarish bilan shugʻullanadi). Bu lavozimda Usmonov „Zapsibgazprom“ va  ulushlarini nazorat qiluvchi eng yirik Yujno-Russkoye“ koniga egalik qiluvchi „Severneftgazprom“ning 100% aksiyalarini, shuningdek, ning 50% dan ortigʻini „[[Gazprom]]“ nazoratiga qaytarishga muvaffaq boʻldi.

== Sportdagi faoliyat va homiylik ==
===Arsenal F.C.===
Usmonov 2007-yildan 2018-yilgacha [[Arsenal F.C.|Arsenal]] futbol jamoasi aksiyadori boʻlgan. U 2007-yilning avgust oyida Arsenalning 14,58% ulushini sotib olib, futbolga ilk investitsiyasini kiritdi. U va uning biznes sherigi [[Farhad Moshiri]] „Arsenal“ sobiq vitse-prezidenti ga tegishli boʻlgan klub ulushini 75&nbsp;million [[funt sterling]]ga sotib oldi. Dein ''Red and White Holdings'' rahbari etib tayinlandi, u direktorlar kengashi aʼzolaridan tashqari klubning eng yirik aksiyadoriga aylandi.

2007-yil 28-sentyabrda ''Red and White Holdings'' oʻz ulushini 23% ga oshirdi va bu kompaniyani Arsenalning ijrochi boʻlmagan direktori <nowiki/>dan keyingi ikkinchi yirik aksiyadoriga aylantirdi. 2008-yil 15-fevralda kompaniya oʻz ulushini 24%dan oshirgan vaqtda, Fiszmanning ulushi 24,11% edi. Kompaniya vanihoyat 2009-yil 16-fevralda ulushini 25 foizga yetkazib, klubning eng yirik sarmayadoriga aylandi. ''Red and White Holdings'' bu klubning eng yirik aksiyadoriga aylanganini eʼlon qilar ekan, kompaniya „oʻz ulushini yanada oshirish uchun zarur mablagʻga ega ekanligini ammo olti oy davomida „Arsenal“ni toʻliq sotib olish taklifini berish niyatida emasligini“ bildirdi. Ulush 30% ga yetganda, ''Red and White Holdings'' klubni rasmiy ravishda sotib olishni boshlashi kerak edi.

Usmonovning [[Arsenal|klub]]ga qiziqishi boshqaruv tomonidan quyidagi kelishuvga kelishiga turtki boʻldi. Kelishuvga koʻra, rais [[Piter Xill-Vud]] klub direktorlari 2009-yilning apreliga qadar oʻz ulushlarini faqat „ruxsat berilgan shaxslargagina“ sotishi mumkin va boshqa boshqaruv aʼzolariga 2012-yil oktyabrigacha aksiyalar boʻyicha „birinchi variantni“ berishlari kerak edi.

„Arsenal“ning yirik aksiyadori boʻlgan amerikalik biznesmen [[Stan Kroenke]] 2011-yilning aprel oyida Fiszman va ning aksiyalarini sotib olgandan soʻng uning ulushi 62% dan oshdi va asosiy aksiyadorga aylandi. Kroenkening ulushi 30% dan oshgani sababli, u „Arsenal“ning qolgan aksiyalarini sotib olish taklifini berishga majbur boʻldi. Biroq, Usmonov sotishdan bosh tortdi va oʻz ulushini saqlab qoldi.

Usmonov 2011-yil iyun oyida „Arsenal“dagi ulushini 29 foizga oshirdi. Soʻngra 2012-yil fevral oyida Shotlandiyaning [[Rangers F.C.]] futbol klubiga tegishli aksiyalarni ham sotib oldi. 2013-yil oktyabr oyiga kelib, uning aksiyalari 30 foizdan oshdi. Usmonov 2012-yilning 5-iyulida direktorlar kengashiga yoʻllagan ochiq xatida „Arsenal“ning ambitsiyalari va moliyaviy modeli yoʻqligini tanqid qilgan. Shunday boʻlsa-da, u oʻz aksiyalarini sotish niyatida emasligini aytib oʻtgan.

2018-yilning 7-avgustida Usmonov „Arsenal“dagi aksiyalari uchun Kroenkedan 550 million [[funt sterling]] taklifini qabul qildi va sotib yubordi.

===Everton F.C.===
Usmonovning ''USM holdings''dagi hisobchisi va sherigi, „Everton“ning hozirgi asosiy aksiyadori va ''Red and White holdings''ning sobiq hammuallifi, [[Farhad Moshiri]],  2017-yil yanvar oyida Usmonovning ''USM holdings'' kompaniyasi [[Everton F.C.]] bilan klubning mashgʻulot maydonchasi ''Finch Farm'' nomiga egalik qilish huquqi boʻyicha besh yillik, 15 million dollardan ortiq shartnoma tuzdi. 2019-yilda Megafon [[Everton F.C.|Everton]]ning erkaklar uchun mashgʻulot liboslari uchun homiylik qildi va klubning rasmiy oʻyin kuni taqdimoti hamkori boʻldi. 2020-yilda MegaFon ayollar jamoasining bosh homiysi boʻlish uchun Everton bilan tijorat shartnomasini kengaytirdi.

2022-yil mart oyida „Everton“ [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] munosabati bilan ''USM'' va ''MegaFon'' bilan homiylik aloqalarini toʻxtatdi.

=== Xalqaro qilichbozlik federatsiyasi (FIE) ===
Sobiq [[O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi]]da qilichboz boʻlgan Usmonov 2004-yilda tashkil etilgan „Qilichbozlik kelajagi uchun“ xayriya jamgʻarmasi orqali [[qilichbozlik]]ni qoʻllab-quvvatlagan.

U 2001—2009-yillarda Rossiya qilichbozlik federatsiyasi prezidenti, 2005—2009-yillarda  prezidenti boʻlgan Usmonov 2008-yilda 61ta ovoz toʻplagan amaldagi prezident Rene Rochga qarshi 66ta ovoz bilan [[Xalqaro qilichbozlik federatsiyasi]] (FIE) prezidenti etib saylangan. U 2012- va 2016-yillarda qayta saylangan. 2021-yilda Usmonov toʻrtinchi marta qayta saylandi va bu munosabat bilan [[Vladimir Putin]] uni tabrikladi.

Bu lavozimda Usmonov bir qator tashabbuslarni amalga oshirdi, jumladan qilichbozlik boʻyicha Olimpiya oʻyinlari dasturini 12 ta yoʻnalishga kengaytirdi.

2022-yil 28-fevralda [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] munosabati bilan [[Yevropa Ittifoqi]] Usmonovni qora roʻyxatga kiritib, unga Yevropa Ittifoqi miqyosida sayohat qilishni taqiqlab qoʻydi, uning barcha aktivlarini muzlatib qoʻydi va Usmonovni „Vladimir Putinning sevimli oligarxi“ deb atadi. Unga nisbatan sanksiyalar qoʻllanilgandan soʻng, Usmonov 2022-yil 1-mart kuni ayblov maktubida FIE prezidenti lavozimini tark etishini e’lon qildi.

Usmonovning vaqtincha iste’foga chiqishiga qaramay, 2023-yil 10-martda FIE [[2024-yilgi Yozgi Olimpiada o‘yinlari]] uchun saralash boshlanishi arafasida rossiyalik va belaruslik sportchilar va rasmiylarni rasman qayta tiklagan birinchi Olimpiya boshqaruv organi boʻldi.

=== Boshqalar ===
2008-yil fevral oyida ''Metalloinvest'' Rossiya poytaxtidagi [[Dinamo Moskva]] futbol jamoasi homiysi boʻldi.

Uning ''Metalloinvest'' guruhining nomi 7 million [[USD|dollar]]lik shartnomaning bir qismi sifatida oʻyinchilarning futbolkasidagi ''Xerox'' korporatsiyasining oʻrnini egalladi.

Usmonov 2014-yil [[Sochi]]dagi XXII qishki Olimpiya oʻyinlari va XI qishki Paralimpiya oʻyinlari Kengashlari aʼzosi boʻlgan. Shuningdek, u Rossiya olimpiya sportchilarini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi Vasiylik kengashi aʼzosi boʻldi. 2015-yilda ''USM'' Sharqiy Yevropa [[kibersport]] jamoasi [[Virtus.pro]]ga 100&nbsp;million AQSH dollar miqdorda sarmoya kiritgani eʼlon qildi.

==Bahslar==
=== Onlayn tanqidni bostirish ===
2007-yil 2-sentyabrda [[Buyuk Britaniya]]ning [[Oʻzbekiston]]dagi sobiq elchisi [[Craig Murray]] Usmonovning jinoiy hukmiga nisbatan quyidagi soʻzlarni aytib oʻtgan:  Usmonovning advokatlari Craig Murrayning aytganlari tuhmat ekanligini isbotlagandan soʻng, ayrim OAV ularni chop etgani uchun uzr soʻrashga majbur boʻldi. Murray esa ayblovda davom etaverdi. Maqola keyinchalik Usmonovning Londondagi advokatlik firmasining bosimi ostida Murrayning [[hosting]]i tomonidan olib tashlandi. Shuningdek, Shillings advokatlik kompaniyasi mustaqil bloglar va veb-saytlar egalari bilan bogʻlanib, ularni Murrayning ayblovlariga havolalarni va Murrayning blog postining har qanday nusxasini olib tashlashlari kerakligi haqida ogohlantirdi. Buyuk Britaniya [[Indymedia]] nashriyoti ular 2007-yil 10-sentyabrda va yana 21-sentyabrda oʻchirib tashlash toʻgʻrisida buyruq berilgan saytlardan biri ekanligini xabar qildi. 2007-yil 20-sentyabrda Tim Irelandning ''Bloggerheads.com'' veb-blogi Myurreyning maqolasini qayta joylagani uchun oʻchirildi. Va tasodifan, Murrayning maqolasini qayta joylashtirilmagan boʻlsa-da, deputat Boris Jonson va maslahatchi Bob Piperga tegishli boshqa bloglar ham oʻchirilib yuborildi.

===Kommersant===
2011-yil 12-dekabrda boʻlib oʻtgan [[2011—2013-yilgi Rossiya parlament saylovlari]]dagi ovozlarni soxtalashtirish boʻyicha norozilik namoyishlaridan soʻng haftalik „Kommersant Vlast“ jurnali saylov haqida „Birlashgan saylov byulletenlarining gʻalabasi“ nomli nomaqbul sonini chop etdi. Usmonov muharrir Maksim Kovalskiy va nashriyot xolding kompaniyasi rahbari Andrey Galiyevni „axloqiy qoidabuzarlik“ va bu masala „mayda bezorilik bilan chegaralanganini“ aytib, ishdan boʻshatdi. Qarama-qarshilik qizil siyoh bilan yozilgan “Yoʻqol, laʼnati Putin” () soʻzlari yozilgan saylov qogʻozi rasmi atrofida boʻldi. Sarlavhada: „Toʻgʻri toʻldirilgan saylov qogʻozi soxta deb topildi“ deb yozilgan edi. „Kommersant“ nashriyot rahbari Demyan Kudryavtsev oʻz blogida jurnal soni „ichki tartib-qoidalar, professional jurnalistika standartlari va Rossiya qonunchiligini buzgan“ligini taʼkidlab, iste’foga chiqish orqali javobgarlikni oʻz zimmasiga oldi.

Rossiya Jurnalistlar uyushmasi ijrochi kotibi Nadejda Ajgihina voqeadan hayratda qoldi va buni „egasi tomonidan senzuraning yaqqol namunasi“ deb atadi. 14-dekabr kuni „Kommersant“ gazetasining 60 nafar jurnalisti Usmonovga ochiq xat yozib, shunday dedi: 

 2012-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻz nomzodini qoʻyishini eʼlon qilgan [[Mixail Proxorov]] oʻsha kuniyoq „Kommersant“ni sotib olishni taklif qilgan, biroq Usmonov bu taklifni rad etgan.

===Inglizcha Vikipediya===
2012-yil 12-noyabrda Britaniyaning [[tayms|The Times]] gazetasi Usmonov [[Inglizcha Vikipediya]]dagi oʻzining jinoiy hukmi va mijozi atrofidagi tortishuvlar haqidagi maʼlumotlarni olib tashlash uchun Usmonov Londonda joylashgan ''RLM Finsbury'' [[PR]] firmasini yollagani haqida xabar berdi. Bu harakat Buyuk Britaniyadagi PR mutaxassislari orasida jiddiy norozilikka sabab boʻldi, ning bosh direktori „jamoat bilan aloqalar bo‘yicha mutaxassislar mijoz yoki ish beruvchi uchun Vikipediyani bevosita tahrir qilmasliklari kerak“, deb ta’kidladi. PR firmasi oʻzlarining ayblarini tan oldi va yetarli manbasiz maʼlumot joylaganini bildirdi. 

=== Korrupsiyada ayblanishi ===
2018-yilda amerikalik senatorlar [[Roger Wicker]], [[Lindsey Graham]] va [[Cory Gardner]] Usmonovni korrupsiya va Rossiya hukumati amaldorlariga pora berganlikda ayblab, Tramp ma’muriyatini unga qarshi sanksiya qoʻyishga chaqirgan edi.

== Sanksiyalar ==
2022-yil 28-fevralda [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Rossiyaning Ukrainaga bosqini]]ga munosabat bildirgan holda, [[Yevropa Ittifoqi]] Usmonovni qora roʻyxatga kiritib, unga Yevropa Ittifoqi boʻylab sayohat qilish taqiqladi va uning barcha aktivlari muzlatdi. 3-mart kuni [[Qoʻshma Shtatlar]] ham Usmonovning kompaniyalariga baʼzi istisnolar bilan birga, unga nisbatan xuddi shunday sanksiyalarni kiritdi. Usmonov Yevropa Ittifoqining rasmiy nashri boʻlmish **'da „Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan yaqin aloqada bo‘lgan Kremlparast va Putinning sevimli oligarxi“ sifatida tilga olingan. Unga oʻsha kuni Britaniya hukumati tomonidan sanksiyalar qoʻyilgan.

Quyidagi boshqa davlatlar ham birma-bir sanksiyalar kirita boshladi:
* 2022-yil 4-martda Shveysariya tomonidan sanksiya kiritilgan;
* 2022-yil 8-martda Yaponiya tomonidan sanksiya kiritilgan;
* 2022-yil 14-martda Avstraliya tomonidan sanksiya kiritilgan;
* 2022-yil 5-aprelda Yangi Zelandiya tomonidan sanksiya kiritilgan;
*2022-yil 19-sentyabr Ukraina tomonidan sanksiya kiritilgan.

### Germaniyada jinoiy taʼqiblar, tintuvlar va hukmlar
2022-yil mart oyida Germaniya federal hukumati oligarxning Germaniyadagi mablagʻlarini kuzatish uchun ishchi guruh tuzdi. Va bunga Iqtisodiyot va moliya vazirligi,  moliyaviy nazorat organi, Federal jinoiy politsiya idorasi, Federal razvedka xizmati (BND) bojxona va idoralardan bir qancha vazirlik va organlar jalb etilgan. Ushbu tezkor guruh rasmiylari Usmonovning muzlatib qoʻyilishi va himoyalanishi mumkin boʻlgan mol-mulki va aktivlarini qidirmoqda. Bavariya Tegernseedagi bir nechta villalar oligarxga tegishli ekani aytildi. Germaniya Federal Jinoiy Politsiya boshqarmasi birgina Usmonovga aloqador 36 ta nofaol shirkat va 90 ta noqonuniy va shubhali harakatlarni uchratgani haqida xabar berdi. 2023-yil 12-may kuni Frankfurtdagi yer sudi tintuvlarni toʻxtatish boʻyicha qaror qabul qilguniga qadar nemis prokurorlari Usmonovga tegishli boʻlgan quyidagi mulklarni aniqladi: Tegernsei koʻlidagi villalar, Bremen portidagi yaxta, Frankfurt chekkasidagi uy va Germaniyadagi boshqa mulklar.

Usmonovning singlisi Ismoilova Yevropa Ittifoqi unga nisbatan sanksiyalar joriy etgunga qadar „Dilbar“ yaxtasiga egalik qiluvchi trastdan qonuniy ravishda foydalanib kelayotgan boʻlgan. Kema Gamburgda qoʻlga olingan. Oligarxning yana bir singlisi Saodat Narzyieva ham Yevropa Ittifoqining sanksiyalar roʻyxatida edi. Ammo Narziyeva Shveysariyaning yirik *Credit Suisse* bankidagi 27 ta hisobvaraqning haqiqiy egasi boʻlgani aytilgan „Suisse Secrets“ ma’lumotlari yolgʻon ekanligini tasdiqlovchi tekshiruvlar e’lon qilingandan soʻng, Yevropa Ittifoqi 2022-yil 14-sentyabrda unga nisbatan sanksiyalarni bekor qildi.

Noyabr oyida O‘zbekiston hukumati Usmonovga nisbatan sanksiyalarni bekor qilish uchun Yevropa Ittifoqini lobbi qilgani, sanksiyalar uning davlatga sarmoya kiritish imkoniyatini cheklayotgani haqida xabar berilgan edi.

2022-yil dekabrida Ukraina sudi Usmonovning 2 milliard ₴ (54 million AQSh dollari) qiymatidagi aktivlarini, yaʼni 160 ming tonna Ukraina temir rudasini musodara qilishga qaror qildi. Metalloinvest 28-dekabr kuni eʼlon qilgan bayonotida bu maʼlumotni rad etib, Ukraina hukumati Metalloinvestning Rossiyadagi korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan va uning xorijdagi xaridorlari uchun moʻljallangan temir rudasi xomashyosini musodara qilganini aytdi. Bular Ukraina hukumati tomonidan 2022-yilning fevral oyida eksport uchun toʻsib qoʻyilgan tovarlar edi.

## Shaxsiy hayoti
### Oila va qarindoshlari
1992-yildan 2022-yilgacha rafiqasi — badiiy gimnastika boʻyicha Rossiya terma jamoasi bosh murabbiysi Irina Viner boʻlgan. Usmonov 1980-yillarning boshlarida, qamoqdaligida, Irinaga roʻmolcha yubordi, bu oʻzbek urf-odatlariga koʻra, turmush qurish taklifini bildiradi.

Anton Viner (1973-yilda tugʻilgan) — Irina Vinerning birinchi turmushidan boʻlgan oʻgʻli. Anton Viner „Sun and City“ elita solaryumlar tarmogʻining egasi va „Xiva choyxonasi Uryuk-kafe“ tarmogʻining asoschisi. Alisher Usmonovning oʻz farzandi yoʻq, buni oʻzi ham ochiqchasiga aytgan.

Opasi, Saodat Narziyeva, 30 yillik tajribaga ega ginekolog. U ham ukasi kabi 2022-yilning 8-aprelida Yevropa Ittifoqi sanksiyalari ostida qoldi. Biroq, 2022-yilgi tergov va tekshiruv natijalariga koʻra, Credit Suisse bankidagi 27 ta maxfiy bank hisob uniki emasligi maʼlum boʻldi va shu sababli 2022-yil 14-sentyabrda Yevropa Ittifoqi unga nisbatan sanksiyalarni bekor qildi.

Usmonovning yaqin qarindoshlari orasida jiyani - Bobur Usmonov ham bor. U 2009-yilning may oyida Oʻzbekistonning oʻsha paytdagi bosh vaziri va hozirgi prezidenti Shavkat Mirziyoyevning jiyani Diera bilan oila qurdi. Bobur Usmonov 2013-yil 8-may kuni Toshkent shahrida oʻz mashinasida avtohalokatga uchragan. Alisher Usmonovning ikki opasidan 6 nafar jiyani bor: Sanjar va Sarvar Ismoilovlar, Sardor Fatxullaev (Kazoqov) va Asal Narziyeva. Yana bir jiyani – Ganya Usmonova, (1993-yil tugʻilgan) 2017-yil 1-dekabrda oʻzbekistonlik tennischi, Vadja Uzoqovga turmushga chiqqan.

Forbes maʼlumotlariga koʻra, Usmonovning Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan uzoq oilaviy aloqalari bor. 2017-yil oktyabr oyida Oʻzbekiston havo yoʻllari Oʻzbekiston Prezidentining parvozlari uchun Usmonovning Airbus A340 samolyotini „bozor narxida“ ijaraga oldi. Bu maʼlumotlardan kelib chiqqan xulosa shuki, Usmonov Oʻzbekistonning siyosiy hayotiga aloqasi yoʻq, biroq Oʻzbekistonda uning doʻstlari va qarindoshlari koʻp boʻlgani uchun „Oʻzbekiston rahbariyati yordam soʻrasa, foydasi tegishidan xursand boʻladi“.

2022-yil 4-may kuni Alisher Usmonov 30 yillik turmushidan so‘ng Irina Viner bilan ajrashish uchun ariza bergan, biroq keyin da’voni qaytarib olgan. 2022-yil 6-iyulda Viner Usmonov bilan ajrashganligini tasdiqladi.

### Yashash joyi
Usmonov Surreyda 120 gektar (300 akr) maydonda joylashgan I darajali Tudor saroyi „Sutton Pleys“ga egalik qiladi, uni 2004-yilda 10 million funt sterlingga sotib olgan. 2012-yilda tadbirkor Boris Berezovskiy Usmonovga Sutton Pleys biznes qilish maqsadida berilganini daʼvo qilgan edi lekin Usmonov buni rad etdi. 2008-yilda Usmonov Qatar shayxi Hamad bin Khalifa Al Tanidan London chekkasidagi 4,5 gektar (11 akr) maydonda Regency roʻyxatiga kiritilgan II darajali „Beechwood House“ mulkini 48 million funt sterlingga sotib oldi. Usmonov shuningdek, Moskvada 12 gektarlik (30 akr) mulk va Italiyaning Sardiniya orolida villaga ega.

### Boyligi

Usmonov dunyoning eng badavlat 100 kishisi qatoriga kiradi. Suisse Secrets, Panama hujjatlari va FinCEN Files kabi sizdirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning boyligi shirkatlar va trestlarning rivojlangan tarmogʻi orqali, shuningdek, uning aktivlarini qarindoshlariga tarqatish orqali saqlanadi.

Uning singlisi Saodat Narzievaning 27 ta Shveysariya banki hisob raqami bor, ular orqali milliardlab dollarlar aylanadi. Uning hisoblaridan birida 2011-yilda 2,1 milliard dollardan ortiq mablagʻga ega edi.

Usmonov onasining nomi bilan atalgan „Dilbar“ nomli uchta hashamatli yaxtaga egalik qilgan. 2005-yilda u „Oceanco“ kompaniyasidan 60 million dollarlik birinchi „Dilbar“ (hozirgi *Luna B*) ni sotib oldi. Ikkinchi „Dilbar“ (hozirgi *Al Raya*) 2008-yilda dan 250 million dollarga sotib olingan. 2019-yil holatiga koʻra, u uzunligi boʻyicha 38-oʻrinni egallagan, 110,0 m (361&nbsp;fut). 2015-yilda Usmonov uchinchi „Dilbar“ni foydalanishga topshirdi, bu umumiy vazni (15 917 gt) boʻyicha dunyodagi eng katta yaxta va uzunligi 156,0&nbsp;m (512&nbsp;ft) boʻyicha 6-oʻrinda turadi. Xabar qilinishicha, u 800 million dollarga tushgan, 84 nafar toʻliq vaqtli ekipaj aʼzolari ishlaydi va 180 kub metrli yaxtada oʻrnatilgan eng katta yopiq suzish havzasini oʻz ichiga oladi. Ikkinchi „Dilbar“ni olib kelgach, Usmonov asl nusxasini „Ona“ deb oʻzgartirdi va 2010-yilda sotdi. Keyinchalik u bu jarayonni ikkinchi „Dilbar“ *Ona* deb oʻzgartirilganda va 2018-yilda oʻrta sharqlik xaridorga sotilganda takrorladi. 2022-yil 2-martda Germaniya hukumati Gamburgdagi „Dilbar“ni 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi tufayli Usmonovga qarshi sanksiyalar doirasida musodara qildi. 2022-yilning 15-aprelida yaxta Germaniya tomonidan muzlatib qoʻyildi, uning egasiga oid tekshiruvlar natijasida „Dilbar“ Usmonovning singlisiga tegishli ekani aniqlandi. Lekin unga ham sanksiya qoʻyilgan edi.

*Indeks* maʼlumotlariga koʻra, 2022-yil 22-fevraldan 15-martgacha Gʻarb Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan sanksiyalar kiritgani sababli Usmonovning boyligi qariyb chorakga qisqargan.

### Forbesdagi maqomi va mavqei
Forbes jurnali 2012-yilda Usmonovning boyligini 18,1 milliard dollarga baholagan (dunyoda 28-oʻrin, Rossiyada 1-oʻrin).

2012-yil mart oyida Bloomberg Usmonovni Rossiyadagi eng boy odam deb eʼlon qildi va uning boyligini 20 milliard dollarga baholadi. 2012-yil oktyabr oyida u Viktor Vekselbergdan ortda qolib, ikkinchi oʻringa tushib ketdi. 2013—2015-yillarda u Rossiyaning eng boy odamlari roʻyxatida peshqadamlik qilgan. 2012-yilda Forbes jurnali talqiniga koʻra, u dunyoning eng nufuzli odamlari orasida 67-oʻrinni egallagan, shu bilan birga, Sports.ru nashrining ta’kidlashicha, u oʻzbek futbolidagi eng nufuzli 30 kishi orasida hamdir.

2012-yilda u Bloomberg Markets jurnali maʼlumotlariga koʻra „50 ta eng nufuzli odamlar“ yillik reytingiga kiritilgan. Forbes jurnalining ruscha versiyasi tomonidan tuzilgan 2016-yilgi Rossiyaning eng boy tadbirkorlari roʻyxatida Usmonov 12,5 milliard dollar bilan 3-oʻrinni egalladi, va 2017-yilga kelib, 5-oʻringa tushib ketdi, lekin boyligi shu oz vaqt oraligʻida 15,2 milliard dollarga yetgan edi. 2018-yilda 12,5 milliard dollar boyligi bilan 10-oʻrinni egalladi. Biroq, 2020-yilda u Forbes jurnali tomonidan chop etilgan „Rossiyaning eng badavlat 20 ishbilarmonlari“ reytingida 7-oʻringa koʻtarildi.

2010-yil aprel oyida Britaniyaning The Sunday Times gazetasi Usmonovni Buyuk Britaniyaning eng boy oʻnta kishisi qatoriga kiritdi. U 4,7 milliard funt sterling (oʻtgan yilga nisbatan 213 foizga koʻp) boyligi bilan roʻyxatda oltinchi oʻrinni egallagan. 2013-yil aprel oyida u *The Sunday Times Rich List* tomonidan Buyuk Britaniyaning eng boy odami deb topildi. 2016-yilda Usmonov Shveysariyaning eng boy 10 nafar rezidenti qatoriga kirdi. 2018-yilda Usmonov Buyuk Britaniyaning 1000 ta eng boy odamlari orasida *Sunday Timesning boylar roʻyxati* () reytingida sakkizinchi oʻrinni egalladi, va 2021-yilda ushbu reytingda oltinchi oʻringa koʻtarildi. 2022-yilda, Gʻarb sanksiyalari qoʻllanilgandan soʻng, Usmonov The Times gazetasiga koʻra, Buyuk Britaniyaning eng boy odamlari oʻntaligidan chiqdi.

## Xayriya
2021-yilda *[[The Sunday Times]]* Usmonovni oʻzining boylar roʻyxatidagi eng saxovatli xayriyachi deb eʼtirof etdi va *The Sunday Times Giving List* jurnalining 20 yillik tarixi davomida shaxsan va oʻz korxonalari tomonidan xayriya ishlariga 4,2 milliard funt sterlingdan koʻproq xayriya qilganligi haqida xabar berdi. 2012-yilda Rossiyaning Forbes jurnali Usmonovni yilning eng yaxshi xayriyachisi deb topdi. 2006-yilda Usmonov „Sanʼat, fan va sport“ xayriya jamgʻarmasiga asos solgan. Jamgʻarma Londonning  koʻrgazmasi bilan yaqin hamkorlik qiladi. Ular birgalikda Rossiyada bir nechta loyihalarni amalga oshirdilar, masalan, 2009-yilda  koʻrgazmasi, 2013-yilda Prerafaelitlar koʻrgazmasi kabi koʻrgazmalarni amalga oshirgan. Usmonov bir qator ijtimoiy, madaniy va taʼlimga oid tashkilotlar, jumladan , , ,  va boshqa tashkilotlarning ishonchli vakili hisoblanadi. 2015-yilda u Rimdagi Ulpia Bazilikasini qayta tiklash uchun 1,5 million yevro xayriya qilgan.

2020-yil fevralida Usmonov Pierre de Coubertinning 1892-yilgi Olimpiya Manifestini 8,8 million dollarga sotib olgani maʼlum boʻldi. Keyin uni Lozanna Olimpiya muzeyiga sovgʻa qildi. Manifest dunyodagi eng qimmat sport yodgorligiga aylandi. Ikki yil ketma-ket, 2020 va 2021-yillarda Usmonov *[[The Sunday Times]]*ning  *The Sunday Timesning eng boy 200taligi* roʻyxati orasida COVID-19ga qarshi kurashga hissa qoʻshganlar roʻyxatida Rossiya, Oʻzbekiston va Italiyaga qilgan £134,2 mln. miqdorda xayriyasi bilan birinchi oʻrinni egalladi. 2020-yilda Usmonov *[[Financial Times]]* nashriga bergan intervyusida oʻz aktivlarini oilasi va *USM* rahbariyatiga qoldirishini aytdi: 

2007-yilning 17-sentyabrida Usmonov rossiyalik marhum violonchelchi Mstislav Rostropovichga tegishli boʻlgan sanʼat kolleksiyasini Sotheby's tomonidan Londonda kim oshdi savdosiga qoʻyilishidan bir necha kun oldin 20 million funt sterlingdan koʻproq toʻlab, sotib olgan. U barcha sanʼat asarlarini Sankt Peterburg yaqinidagi Konstantinovskiy saroyida joylashgan Rossiya davlat muzeyiga bergan. Oʻsha oyning oxirida u oʻn besh yil davomida rossiyalik aktyor Oleg Vidovga tegishli boʻlib kelgan, sovet multfilmlarining katta toʻplamiga huquqlarni sotib oldi. 5–10&nbsp;million dollarga Usmonov multfilmlar toʻplamini yangi tashkil etilgan Rossiya bolalar telekanaliga sovgʻa qildi.

## Mukofotlar
### Rossiyadan

* III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2018-yil);
* IV darajali „Vatanga qilgan xizmatlari uchun“ ordeni (2013-yil 6-iyul) — „Davlat oldidagi ulkan xizmatlari, faol ijtimoiy va xayriya faoliyati uchun“;
* Aleksandr Nevskiy ordeni (2014) — „Faol ijtimoiy va xayriya faoliyati uchun“;
* Faxriy Ordeni (2004-yil 17-mart) — „Mehnat yutuqlari va koʻp yillik vijdonli mehnati uchun“;
* „Yaxshilik uchun“ davlat mukofot (2016-yil 11-iyun) — „Xayriya va ijtimoiy faoliyatga qoʻshgan katta hissasi uchun“;
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Faxriy yorlig'i (2008-yil 8-sentyabr) — „Mahalliy sanoat va tadbirkorlikni rivojlantirishdagi xizmatlari uchun“;
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi (2009-yil 24-dekabr) — „Rossiya - sport qudrati“ Birinchi Butunrossiya forumini tayyorlash va oʻtkazishdagi faol ishtiroki uchun'';
* „Rossiya Federatsiyasi Hukumatining minnatdorchiligi“ (2008-yil 15-sentyabr) — „Kursk viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishidagi faol ishtiroki uchun“;
* Rossiya Tashqi ishlar vazirligining „Xalqaro hamkorlikka qoʻshgan hissasi uchun“ koʻkrak nishoni (2013);
* „Doʻstlik“ ordeni (Tatariston, 2018) — „Tatariston Respublikasi bilan samarali hamkorlik, faol ijtimoiy va xayriya faoliyati uchun“;
* 1-darajali „Al-Faxr“ ordeni (Rossiya Muftiylar Kengashi, 2016-yil 4-noyabr) — „Rossiyada islom dinining tiklanishiga qoʻshgan ulkan hissasi, ummatning maʼnaviy, axloqiy va madaniy qadriyatlarini rivojlantirish, turli millat vakillari oʻrtasida doʻstlik va oʻzaro hamjihatlikni mustahkamlashga qaratilgan dasturlarni qoʻllab-quvvatlagani uchun“.

### Xorijiy davlatlardan
* 1-darajali „Doʻstik“ ordeni (Qozogʻiston, 2018-yil) — „Davlat va jamoat faoliyatidagi xizmatlari, mamlakat madaniy taraqqiyotiga, xalqlar oʻrtasidagi doʻstlik va hamkorlikni mustahkamlashga qoʻshgan salmoqli hissasi uchun“;
* ІI darajali „Doʻstik“ ordeni (Qozogʻiston, 2011-yil) — „Jamiyatda oʻzaro totuvlikni saqlash borasidagi samarali faoliyati, xalqlar oʻrtasida tinchlik, doʻstlik va hamkorlikni mustahkamlashdagi xizmatlari uchun“;
* „Shon-sharaf“ ordeni (Janubiy Osetiya, 2011-yil 29-may) — „Xalqlar oʻrtasidagi doʻstlik va hamkorlikni rivojlantirish va mustahkamlashga qoʻshgan ulkan hissasi, faol xayriya faoliyati va Janubiy Osetiya Respublikasi xalqiga ijtimoiy ahamiyatga ega obyektlarni qurishda koʻrsatayotgan yordami uchun“;
* Italiya Respublikasining „xizmatlari uchun“ ordeni (Italiya, 10-oktyabr 2016-yil) — „Rossiya-Italiya munosabatlariga qoʻshgan hissasi va Alisher Usmonovning 1924-yildan beri Italiyaning Rossiya Federatsiyasidagi elchixonasi joylashgan Moskvadagi Berg manorini Kapitolin muzeylaridagi Horatii va Kuriatii zalini qayta tiklash; Quirinal maydonidagi Dioskuri favvorasi va Rimdagi Trayan forumi restavratsiya qilish loyihalarida ishtirok etgani uchun yuksak minnatdorlik belgisi sifatida“;
* „El-yurt hurmati“ ordeni (O‘zbekiston, 2018-yil 29-avgust) — „Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy-gumanitar aloqalarni mustahkamlashga qoʻshgan ulkan hissasi, Oʻzbekiston Respublikasi bilan Rossiya Federatsiyasi hamkorligi doirasida mamlakatda yirik investitsiya loyihalarini samarali amalga oshirayotgani, boy tarixiy meros va milliy qadriyatlarni tiklash va asrab-avaylash maqsadida Oʻzbekistonda noyob ma’naviy-ma’rifiy majmualarni barpo etishda faol ishtirok etgani, Vatanga boʻlgan samimiy muhabbati bilan yoshlarga ibrat boʻlishi, shuningdek, respublika sporti va turizm salohiyatini rivojlantirishga koʻmaklashgani uchun“.

## Manbalar

## Havolalar