open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qorakosov

**Qorakosov** — ildiz boʻgʻzi va poya asosi qorayishi bilan kechadigan oʻsimlik kasalligi. Zamburugʻ va bakteriyalar qoʻzgʻatadi. Asosan, karam, kartoshka, sabzi, mevali daraxt koʻchatlari, dukkayuti yem-xashak va boshqa ekinlar zararlanadi. Karam Q.i karam va gulkaram, kolrabi, rediska va boshqalarni zararlaydi. Kasallangan oʻsimlik soʻliydi, ildiz boʻgʻzi qorayadi, chiriydi, koʻpincha ingichka ipli oq gʻubor bilan. qoplanadi. Q. bilan zararlangan koʻchat nobud boʻladi. Kartoshka Q.ini tuproq bakteriyasi qoʻzgʻatadi. Zararlangan oʻsimlik barglari sargʻayadi, buraladi va soʻliydi. Tuproq ustidan 10 sm gacha boʻlgan chuqurlikda poya qorayib chiriydi, kasallangan poyalar yerdan oson sugʻuriladi; tuganak hosil boʻlishi qiyin kechadi, hosil boʻlgan tuganagi ham zararlanadi.

Kurash choralari: urugʻlikni dorilash, sogʻlom urugʻ, koʻchat ekish; zararlangan oʻsimliklarni sugʻurib, daladan chiqarib tashlash.
Qorakurmak

**Qorakurmak**, shamak — boshoqdoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi havol, boʻyi 100 sm cha. Bargi nashtarsimon, chetlari gʻidirish, oʻtkir qirrali, barg plastinkasi oʻrtasidan yoʻgon tomir oʻtadi. Toʻpguli — roʻvak. Pishib yetilgan boshoqlari oson toʻkiladi. Mevasi uchi oʻtkirlashgan ellipssimon doncha. Kuzda tuproqqa toʻkilib, qishlab chiqqan doni bahorda kechroq, yuqori temperaturada una boshlaydi. 1 sm dan ortiq chuqurlikka tushgan Q. urugʻining unuvchanligi keskin kamayadi. Q. iyuldan kech kuzga qadar gullab, mevalaydi. asosan urugʻidan koʻpayadi. Bir oʻsimlik tuplanish darajasiga qarab 5 — 13 mingga yaqin urugʻ beradi. Barcha sugʻoriladigan dehqonchilik maydonlarida uchraydi.

Kurash choralari: kuzgi shudgor, almashlab ekish, ekin agrotexnikasini sifatli oʻtkazish. Paxta dalalariga gerbitsidlardan treflan, kotoran, prometrin preparatlarining suvli suspenziyasini ekish vaqtida lenta usulida yerga sepish.
Qorakoʻl (shahar)

**Qorakoʻl** — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Qorakoʻl tumanidagi shahar (1980-yildan), tuman markazi. Transport yoʻli stansiyasi. Qorakoʻldan viloyat markazigacha (Buxoro shahrigacha) 61&nbsp;km. Aholisi 20,9 ming kishi (2005). Qorakoʻlda paxta tozalash, gʻisht zavodlari, MTP, don mahsulotlari aksiyadorlik jamiyati, qurilish tashkilotlari, avtokorxona, neft bazasi bor. Kichik, oʻrta biznes va yirik korxonalar, shuningdek, *Qorakoʻlteks* qoʻshma korxonasi ishlab turibdi.

Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, gimnaziya, litsey, 2 kasb-hunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi, klub muassasalari, madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻi, Xotira yodgorligi bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, tugʻruqxona, ambulatoriya, dorixonalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Shahar yonidan xalqaro yoʻnalishlarda temir yoʻl oʻtgan. Tuman markazi bilan qishloqlar oʻrtasida va Qorakoʻl — Buxoro oraligʻida avtobuslar va marshrutli taksilar qatnaydi.

## Manbalar
Qorako'l

**Qorakoʻl**( )—Oltoy Respublikasining Onguday tumanidagi qishloq. Qorakoʻl qishloq aholi punktining maʼmuriy markazi.

## Tarixi
Qishloq 1820-yilda tashkil etilgan.Oltoyda „qora kool“ tom maʼnoda „yer osti suvlari bilan oziqlanadigan moʻl, buloq, oqim, kanal. daryo, daryo vodiysi“.

## Geografiyasi
Oltoy Respublikasining markaziy qismidagi togʻ-dasht zonasida, Ursul daryosi qirgʻogʻida, daryoning quyilish joyida joylashgan. Qorakoʻl . Qishloqning sharqida Kurota qishlogʻi bilan tutashgan.

Koʻchalar tarmogʻi beshta geografik xususiyatdan iborat: st. Altayskaya, st. G. VA. Chunjekova, st. G. Choros-Gurkin (qatagʻon qilingan rassom xotirasiga, I. VA. Shishkin (G. VA. Gurkina), st. L. Kokishev (L. sharafiga). DA. Kokisheva , Oltoy adabiyotining asoschilaridan biri), st. Ursulskaya.

Mutlaq balandligi dengiz sathidan 885 metr.

## Aholisi

; Milliy kompozitsiya

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, milliy aholi tarkibida oltoylar 440 kishidan iborat umumiy aholining 80% ni tashkil qiladi.

## Infratuzilma
Qorako‘l o‘rta maktabi. Maktab binosida o‘lkashunoslik muzeyi mavjud.

„UCH-ENMEK“ turistik majmuasi.

Yoqilgʻi quyish shoxobchasi, doʻkonlar, stadion.

Shaxsiy yordamchi xoʻjalik. Chorvachilik. Turizm.

Qariyalar uyi.

## Transportlari
Qishloq P-256 „Chuysky Trakt“ federal avtomagistrali boʻylab joylashgan.

## Manbalar
Qorakoʻl (Tojikistondagi koʻl)

**Qorakoʻl** — Pomirning shim. qismidagi oqmas koʻl (Tojikiston Respublikasida). Maydoni 380&nbsp;km², uz. 33&nbsp;km. Atrofi baland togʻlar bilan oʻralgan. 3914 m balandlikdagi soylikda joylashgan. Ikki qismdan iborat boʻlib, tor boʻtozlar orqali bogʻlangan. Chuqurligi gʻarbiy qismida 236 m, sharqida 22,5 m. Suvi shoʻrroq, tiniq. Noyabr oxiridan aprelgacha muzlab yotadi. Suvning temperaturasi yozda 12°. Eng yirik irmoqlari: Qorajilgʻa, Qoraort va Muzkoʻl.
Qorakoʻl (moʻyna)

**Qorakoʻl**, qorakoʻl terilari — qorakoʻl qoʻy zotita mansub 1—3 kunlik qoʻzilardan olinadigan teri turi (moʻyna mahsuloti). Noyob xom ashyo. Q. xususiyati turli shakl va oʻlchamdagi zich jingalaklar (mas, loviyasimon, qalami va hokazo) hosil qiluvchi qalin, elastik, ipaksimon, yaltiroq jun qoplamidir. Eng qimmatlisi qalami gullilari hisoblanib, gullari paral-lelkonsentrik, toʻgʻri qatorli joylashgan boʻladi. Yelka va dumgaza qis-mi, asosan qalami va dona gullardan iborat boʻlib, boshqa qismlari unchalik qimmatli boʻlmagan jingalaklar — gullar bilan qoplangan. Q. terilarining qimmati jingalak qatlamining tekisligi, yaltiroqligi, ipaksimonligi, junining yengil, mayin, chidamliligi bilan belgilanadi. Oqva qora tolalarning nisbatiga qarab qora, och koʻk (sutsimon, poʻlatrang); oʻrta koʻk (havorang, kumushrang, marvaridrang, qoʻrgʻoshinrang); toʻq koʻk (oqishrang, sadafrang); qora koʻk (qora sherozi); sur (Buxoro suri. tillarang. kumushrang, olmosrang, och binafsharang); Qora-qalpoq suri (poʻlatrang, oʻrikgul, shamchiroq, qambar); Surxondaryo suri (bronzarang, oq oltinrang. qahraborang, toshkoʻmirrang) va jun qopla-mining rangiga qarab guligaz, qambar, zarmalla (toʻq sariq); oq. shuturi, qoʻngʻir, oq tushgan qora kabi terilar ham bor.

Hamma turdagi q. terilarining gullari uzunligi va eniga qarab quyidagicha boʻlinadi. Eni boʻyicha: maydagul — 4&nbsp;mm gacha; oʻrtagul — 4&nbsp;mm dan 8&nbsp;mm gacha; kattagul — 8&nbsp;mm va undan ziyod. Uz. boʻyicha: kaltagul — 20&nbsp;mm gacha; oʻrtacha uzunlikdagi gul — 20&nbsp;mm dan 40&nbsp;mm gacha va uzun gul — 40&nbsp;mm va undan uzun. Har bir rang ichida gullarining va jun tola qoplamining sifatiga qarab 3 navga ajratiladi.

Shuningdek, qorakoʻlcha (biror sabab bilan muddatidan oldin tugʻilgan (120—140 kunlik) yoki soʻyilgan ona qoʻyning qornidagi 134—145 kunlik homiladan olingan qorakoʻl terisi) ham Q.ning bir turi hisoblanadi. Uning gullari tekis, nozik boʻlganligi sababli yuqori qadrlanadi. Jaketlar, yoqalar, bosh kiyimlar va boshqa mahsulotlar tayyorlashda ishlatiladi.

Q. terilari Xelsinki, Kopengagen, Sankt-Peterburg, London, Nyu-York va boshqa xalqaro jahon bozorlarida sotiladi.

Surʼat Yusupov.
Qorakuya

**Qorakuya** – zamburugʻlar qoʻzgʻatadigan oʻsimliklar kasalligi. Asosan, boshokli ekinlar kasallanib, qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Zararlangan boshoq, roʻvak, soʻta, poya, barg va ildiz boʻyinlari qora sporali massaga aylanadi. Quyidagi turlari koʻp uchraydi va ayniqsa, zararli: bugʻdoy va javdarning qattiq (badboʻy) Qorakuyasi oʻsimlik tugunchasini yemiradi va „qorakuya xaltachalari“ yoki alohida spora holida urugʻlarda saqlanadi. Zararlangan dondan nam havoda badboʻy hid keladi; arpa va sulining qattiq (tosh) qorakuyasi sporalari tugunchani zararlaydi, lekin roʻvak va boshoqlar zararlanmaydi, sporaning qattiq qora massasi boshoq qobigʻini teshib oʻtadi; bugʻdoy, arpa, suli va makkajoʻxorining chang qorakuyasi boshoq, roʻvak, soʻtalarni zararlaydi; javdar va bugʻdoyning poya Q.si poya (hamma qismlari va barglari)ni zararlaydi; makkajoʻxorining pufakchali holdagi qorakuyasi oʻsimlikning turli qismida qobiqli va spora bilan toʻlgan gʻudsalar hosil qiladi. Qorakuya zamburugʻlari sholi, qoʻnoq, oq joʻxori, chumiza kabi donli ekinlarda ham parazitlik qiladi. Kasallik natijasida gʻshsha ekinlari hosildorligi 20— 30% kamayib ketadi.

Kurash choralari: kasallikka chidamli navlar ekish; yuqori agrotexnika, almashlab ekish. urugʻlarni tozalash va dorilash; urugʻlikni oftobga yoyish va boshqa
Qorakoʻl (maʼnolari)

**Qorakoʻl**:

* Qorakoʻl - **Qorakoʻl** quyidagilardan birini anglatadi:

## Aholi punktlari

### Oʻzbekiston
* Qorakoʻl — Oʻzbekistonning Buxoro viloyatidagi shahar;

### Rossiya
* Qorakoʻl — qishloq, Bolsherechen tumani, Omsk viloyati;
* Qorakoʻl — qishloq, Karmaskalin tumani, Boshqirdiston Respublikasi;
* Qorakoʻl — qishloq, Moskrousov tumani, Qoʻrgʻon viloyati;
* Qorakoʻl — qishloq, Kartalin tumani, Qoʻrgʻon viloyati;

### Tojikiston
* Qorakoʻl — Tojikistonning Togʻli-Badaxshon muxtor viloyatining Murgʻob tumanidagi qishloq yigʻini;

### Qirgʻiziston
* Qorakoʻl - Qirgʻiziston Respublikasining Issiqkoʻl viloyatida joylashgan shahar;
* Qorakoʻl - Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyatida joylashgan qishloq;

## Boshqa
* Qorakoʻl — Tojikistondagi yuqori tog‘ oqmas koʻli;
* Qorakoʻl — Xitoy gʻarbidagi togʻ koʻli;
* Qorakoʻl - qoʻzichoq moʻynasi;
* Qorakoʻl — Astraxan mediatekasi.
* Qorakoʻl (shahar) — Buxoro viloyati Qorakoʻl tumanidagi shahar (1980-yil)
* Qorakoʻl (Tojikistondagi koʻl) — Pomirning shim.
* Qorakoʻl (moʻyna), qorakoʻl terilari — qorakoʻl qoʻy zotita mansub 1—3 kunlik qoʻzilardan olinadigan teri turi (moʻyna mahsuloti).
Qorakoʻl vohasi

**Qorakoʻl vohasi** — Zarafshon daryosining quyi oqimida (Buxoro viloyati) joylashgan voha. Shimolida Kemirakqum qumliklari, gʻarb va janubi-gʻarbda Sandiqli choʻli, janubida Ishaqchi qumligi, sharqda Qarshi choʻli bilan chegaradosh. Shimoli-sharqda Qorakoʻl vohasi Qorakoʻl platosiga tutash. Voha shimoli-sharqsan janubi-gʻarbga 40-45&nbsp;km ga choʻzilgan, eni 30- 35&nbsp;km. Yer yuzasi janubi-gʻarbga nishab. Oʻrtacha balandligi shimoli-sharqiy qismida 205 m, jan.da 187 m, Asosan, zarafshon daryosining allyuvial-delta yotqiziqlaridan tashkil topgan. Shim,-gʻarbiy, gʻarbiy va janubiy qismlarida allyuvial-koʻl yotqiziqlari ham uchraydi. Voha atrofida harakatdagi va oʻsimliklar bilan mustahkamlangan barxanlar, doʻng qumlar tarqalgan. Iqlimi keskin kontinental. Urtacha yillik temperatura 14°. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —0,2°, eng past temperatura —25°. Iyulda oʻrtacha temperatura 27,2°, eng yuqori temperatura 48°. Yillik yogʻin 120&nbsp;mm, asosiy qismi sentabr—mart oylarida yogʻadi. Qor qoplami juda yupqa (oʻrtacha 1 sm, baʼzi yillari 7 sm ga yetadi).

Zarafshon daryosi (Qorakoʻl platosida) tor yoʻlakdan chiqqandan soʻng bir qancha radial tarmoqlarga boʻlinib delta hosil qiladi. Uning yuzasi, asosan, ekinzorlar bilan band. Voha hududida shoʻr koʻl, shoʻrxoklar uchraydi. Qorakoʻl vohasida sur-qoʻngʻir, qumloq, taqir, shoʻrxok, utloq-taqir, sugʻoriladigan oʻtloq, sugʻorilmaydigan oʻtloq-allyuvial, oʻtloq va botqoq tuproqlar tarqalgan. Tuproqlari turli darajada shoʻrlangan, ularning melioratsiya holatini doimo yaxshilab turishni talab etadi. Oʻsimliklardan oqsaksovul, juzgʻun, quyonsuyak, cherkez, iloq, shu-voq, shoʻra, boyalich, turangʻil, tol, chingil, yantoq, yulgʻun va boshqa oʻsadi.

Qorakoʻl vohasining katta qismi ekinzorlarga aylantirilgan. Hayvonot dunyosi choʻlga xos: kalamush, qoʻshoyoq, ilon, kalta-kesak, tulki, boʻri, toʻqay mushugi, chiyaboʻri va boshqa yashaydi. Vohaning asosiy suv manbalari Zarafshon va Amudaryo. Vohada AmuBuxoro mashina kanalidan uz. 40&nbsp;km li Amu-Qorakoʻl kanali chiqarilgan.

Murod Mamatqulov.
Qorakoʻl platosi

**Qorakoʻl platosi** - Zarafshon daryosining quyi oqimidagi (Buxoro viloyati) plato, Qorakoʻl shahridan shimolda. Bu yerda Zarafshon daryosi platoni kesyb oʻtib, tor (kengligi 0,5—1,0&nbsp;km, nisbiy balandligi 20 m gacha) Qorakoʻl yoʻlagini hosil qiladi. Plato Buxoro va Qorakoʻl vohalari oraligʻida. Yer yuzasi bir oz toʻlqinsimon tekislik va shimoli-gʻarbga nishab. Bal. 200–226 m orasida. Qoraqumga bir oz pogʻona hosil qilib tushgan. Plato yuzasi chagʻir shagʻallar bilan qoplangan, shimoli-gʻarbiy qismi qumli, ular baʼzi joylarda barxan tepalarini hosil qiladi. Chagʻir shagʻallar va qumlar ostida yuqori pliotsen va quyi toʻrtlamchi davr qumtoshlari joylashgan. Plato yuzasida kichik qator tepalar, qirlar uchraydi. Sur-qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan. Oʻsimligi choʻlga xos.
Qorakoʻlchilik va choʻl ekologiyasi instituti

**Qorakoʻlchilik va choʻl ekologiyasi instituti** — qorakoʻlchilik sohasidagi yirik ilmiy markaz. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi tarkibida. Samarqand shahrida joylashgan. 1930-yil 26-oktabrda Kattaqoʻrgʻon stansiyasi asosida mintaqaviy qorakoʻlchilik tajriba stansiyasi tashkil qilindi. 1935-yilda tajriba stansiyasi Oʻzbekiston qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqotlar institutiga aylantirildi, 1939-yildan Butunittifoq qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqotlar instituti. 1992-yil iyundan Oʻzbekiston qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqotlar instituti, 2000-yil apreldan hozirgi nomda.

Institut tarkibida (2005): qora rangli qorakoʻl qoʻylari seleksiyasi va tovarshunoslik; rangli qorakoʻl qoʻylar seleksiyasi, zot monitoringi va mahsulot ishlab chiqarish; qorakoʻl qoʻylari biotexnologiyasi va choʻl-yaylov hayvonlari ekologiyasi, qorakoʻl qoʻylarni suv bilan taʼminlash va oziqlantirish; choʻl yaylovlarining ekologik monitoringi, choʻl oʻsimliklari institutroduksiyasi, seleksiyasi va urugʻchiligi, galofit oʻsimliklar; choʻlda ozuqa ishlab chiqarish, tuyachilik, echkichilik; qorakoʻlchilik menejmenti va marketingi; markaziy tahlil ilmiy-axborot laboratoriyalari, tajriba-konstruk-torlik byurosi bor. Ilmiy-texnika kutubxonasi, qorakoʻl terilari muzeyi, aspirantura boʻlimi faoliyat koʻrsatadi. Ilmiy tadqiqotlar shart-nomalar asosida 30 ta naslchilik zavodlari va naslchilik xoʻjaliklarida, 1 tajriba stansiyasida, 2 tayanch punktida va 4 tajriba dalalarida olib boriladi. Institutda seleksiya-naslchilik tizi-mi, terilarning tovar sifatlarini baholash tizimi va ularni navlash standartlari, qoʻylarni qayta urchi-tish biotexnologiyasi, toʻsiqli madaniy yaylovlar yaratish, qoʻy goʻshti va qorakoʻlcha ishlab chiqarish xoʻjaliklarida qari qoʻylarni boʻrdoqiga boqish texnologiyasi, artezian suvlari manbalarida va hosildorligi yaxshilangan yerlarda yem-xashak ishlab chiqarish texnologiyasi va boshqa boʻyicha muhim ilmiy ishlanmalar bajarilgan. Qorakoʻl qoʻylarining 27 yuqori mahsuldor zavod tiplari, choʻl ozuqa oʻsimliklarining 15 navi yaratildi. Institut xodimlarining ilmiy ishlari, yutuklari uchun 97 mualliflik guvoh-nomalari va patentlar olingan.

Institut faoliyati V. M. Yudin, Ye.V. Odinsova, M.A.Koshevoy, A.M.Lisov, R.G.Valiyev, M.D.Zokirov, R.M.Chalbash, Z.Sh.Shamsutdinov, I.B.Atakurbanov, S.Yu.Yusupov, M.Mahmudov va boshqa olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institutning qorakoʻlchilikni rivojlantirishdagi katta ilmiy yutuqlari uchun olimlardan I.N.Dyachkov, V.I.Stoyanovskaya, F.Sharafiddinov, M.A.Koshevoy, P.A.Fadenchev va boshqa Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1970). Institutda 62 ilmiy xodim, shu jumladan, 2 fan doktori, 32 fan nomzodi ishlaydi (2005). Ilmiy ishlar toʻplamlari, ilmiy-amaliy anjumanlar materiallarini nashr etadi. Institut Xalqaro qurgʻoqchilik mintaqalarida qishloq xoʻjaligi boʻyicha tadqiqotlar ilmiy markazi (IK ARDA), AQSH qishloq xoʻjaligi departamenti, Rossiya chorvachilik, Rossiya ozuqa, Qozogʻiston qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqotlar institutlari bilan ilmiy hamkorlik qiladi.

## Manbalar
Qoramoy (maʼnolari)

**Qoramoy**:

* Qoramoy — suyuq yonuvchi qazilma boylik.
* Qoramoy (shahar) — Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismidagi shahar.
Qoramurun

**Qoramurun** — Orqatog tizmasidagi dovon, Xitoyning gʻarbiy qismida. Balandligi 5578 m. Q. orqali Qashqar tekisligidagi Cherchen vohasini Tibetning ichki rayonlari bilan bogʻlovchi yoʻl oʻtgan.
Qoramugʻ

**Qoramugʻ**, qoramigʻ — chinniguldoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poisi yalangʻoch, tik oʻsadi, yuqori qismi sershox, boʻyi 30—100 sm. Barglari qarama-qarshi joylashgan, bandsiz tuxumsimonnashtarsimon. Gullari pushti yoki och-qizil qalqonsimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi koʻp urugʻli sharsimon koʻsakcha. Maydan avgustgacha gullab, mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Bir tupi 400—500 urugʻ tugadi. Urugʻi 5—10° da koʻkaradi. Urugʻi tarkibida zaharli saponin moddasi bor. Q. mollarga berilmaydi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Sugʻoriladigan va lalmi don ekinlarini, shuningdek, tariq va zigʻir ekilgan maydonlarni ifloslaydi.

Kurash choralari: don ekinlari urugʻligi tozalanadi; qishlab chiqqan maysalarini yoʻqotish uchun kultivatsiya qil inadi; don ekinlari gerbitsidlar bilan dorilanadi.
Qoramoy (shahar)

**Qoramoy** - Xitoyning shim.-gʻarbiy qismidagi shahar, Sintszyan-Uygʻur muxtor rayonida. Aholisi 174 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Jungʻariya neft qazib olinadigan rayoni markazi. Neftni qayta ishlash zavodlari bor.
Qora-ola qoramol zoti

**Qora-ola qoramol zoti** – sut yoʻnalishidagi qoramol zoti. Rossiyada 18-asrda turli zonalarda urchitilgan mahalliy zotni ostfriz, shved qora-ola va boshqa shunga oʻxshash zotlar bilan chatishtirib chiqarilgan. Ushbu mintaqalarning aksariyatida oʻzining yuqori sifatliligi va raqobatbardoshliligi boʻyicha rayonlashtirilgan zotlar salmogʻida birinchi oʻrinni egallaydi. Jussasi yirik, tanasi uzunroq, terisi qayishqoq, yelini katta. Tusi qora-ola. Buqalarining vazni 850–1000&nbsp;kg, sigirlariniki 500–650&nbsp;kg, yangi tugʻilgan buzoqlari vazni 32– 40&nbsp;kg. Sigirlarining sut sogʻimi 3500–4500&nbsp;kg (sersut sigirlariniki 15—17 ming kg). Goʻsht mahsuldorligi yuqori (soʻyim chiqimi 54—58%). Nov-voslari 15—18 oyligida 480–550&nbsp;kg gayetadi. Oʻzbekistonga 1882—85 yillarda olib kelingan. 1930—40 yillardan boshlab ular sof holda urchitilib, 1939-yildan ularni koʻpaytiradigan xoʻjaliklar tashkil etilgan. Mahalliy mollar bilan chatishtirishning dastlabki bosqichlarida "Toshkent atrofi qoraola" tusli mollarning mahsuldor podalari shakllantirilgan. Bu zotni takomillashtirish ijobiy natijalar berdi va Toshkent, Fargʻona, Samarqand va boshqa viloyat xoʻjaliklarida tez tarqaldi hamda rayonlashtirilgan zot deb qabul qilindi.
Qorasuv shahri

**Qorasuv** — Andijon viloyatidagi shahar (1980-yildan). Transport yoʻli stansiyasi. viloyat markazi (Andijon shahri)dan 60&nbsp;km. Aholisi 130,626 kishi (2023). Qorasuvda bir necha sanoat korxonasi. Qurilish tashkilotlari, avtokorxona, aloqa boʻlimi, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Umumiy taʼlim maktablari, kasb-hunar kolleji, kutubxona, klub muassasalari, madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻi mavjud. Kasalxona, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar faoliyat koʻrsatadi. Qorasuv shaxrida hunarmandlar juda kop edikdoz, sartarosh, pichoqchi, oshpaz, novvoy v.h kop yillar novvoychilik hunari bilan shugullangan hunarmand novvoy Ibrohimjon Umaraliyev (1953-2020) Turli hildagi nonlarni yopib qorasuv xalqiga xizmat qildi, Qorasuvdan hozirda Xonobod-Moynoq yani Andijon Qoroqalpog'iston temiryo'li kesib o'tadi. Qorasuv shaxridan Andijon shaxriga va tuman markaziga avtobus va marshrutli taksilar qatnaydi.Shahar xokimi O.M.Baxtiyorjon. Iqtisodiyot bo'limi rahbari Gʻoziyeva. G. Xotin-qizlar qo'mitasi raisi D.Axmedova.   Shahar XTMFMT va TEBga qarashli 15ta taʼlim muassasasi bor yani 6ta maktab  5ta mtm 19DMi va boshqaalar IIB boshligi I.Mirxalilev unvoni mayor. 10MFY va 7ta MTP bor
Qorasuv (maʼnolari)

**Qorasuv**:

## Shahar

* Qorasuv — Andijon viloyatidagi shahar.
* Qorasuv — Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyatidagi shahar.

## Tuman
 
* Qorasuv — Qozogʻiston Respublikasi Qoʻstanoy viloyatidagi tuman.

## Qishloq

* Qorasuv — Janubiy Qozogʻiston viloyati Sayram tumanidagi qishloq.
* Qorasuv — Qozogʻiston Respublikasi Qoʻstanoy viloyatidagi qishloq.

## Soy

* Qorasuv — Samarqand viloyati Payariq tumanidagi soy.
* Qorasuv — togʻ etaklari, vodiylarda yer osti suvlaridan toʻyinadigan soy.
* Qorasuv — Qashqadaryo viloyatidagi soy.
* Qorasuv, Gʻarbiy Furot - Turkiyaning sharqiy qismidagi daryo, Furot daryosining bosh irmogʻi.

## Koʻcha

* Qorasuv koʻchasi — Toshkent shahrining sharqiy qismida, Yashnobod tumani hududida joylashgan koʻcha.
Qorasuv (soy)

**Qorasuv** — Samarqand viloyati Pay-ariq tumanidagi soy. Uzunligi 66&nbsp;km, havzasining maydoni 1380&nbsp;km. Nurota tizmasidagi Toʻngʻizlitov choʻqqisi (1905 m)ning jan. yon bagʻridan boshlanadi. Oltibosar qishlogʻining shim.-sharqiy chekkasida (1,3&nbsp;km) Zarafshon daryosining Oqdaryo tarmogʻiga quyiladi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 1,28 m3/sek. Payariq tumani ekin may-donlarini suv bilan taʼminlaydi.
Qorasuv (soy va daryolar)

**Qorasuv** — togʻ etaklari, vodiylarda yer osti suvlaridan toʻyinadigan soy, daryolar. Manbai qor va muzlar boʻlgan oq suvlardan farq qilib, buloq va sizot suvlari q. deyiladi. sababi buloq suvidan hosil boʻlgan soy qoramtir, togʻlardan keladigan muzlik suvlari esa oqish rangda koʻrinadi. Q. baʼzan minerallashgan boʻladi. Q. zaxob va toʻqaydan ham oqib chiqishi mumkin. Suv sarfi fasllarga qarab oʻzgarmaydi. Zarafshon va Fargʻona vodiysida koʻproq uchraydi. Tashlama suvlar ham Q. deb yuritiladi. Turkiyada buloq suvi q. deyiladi. Joy nomlari sifatida ham uchraydi.
Qorasuv (soy, Qashqadaryo viloyati)

**Qorasuv** — Qashqadaryo viloyatidagi soy. Oqsuv daryosining oʻng irmogʻi. Uz. 33&nbsp;km, havzasi maydoni 139&nbsp;km. Mavsumiy qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,43 m3/sek. Koʻp suvli yillarda suv sarfi 2,85 m3/sek. (1969-yil), kam suvli yillarda 0,75 m3/sek.gacha oʻzgaradi (1965-yil). Eng koʻp suv sarfi (30,6 m3/sek.) 1954-yil 9 aprelda qayd etilgan. q. suvidan ekin maydonlarini sugʻorishda foydalaniladi.
Qorasuv (daryo)

**Qorasuv**, Gʻarbiy Furot - Turkiyaning sharqiy qismidagi daryo, Furot daryosining bosh irmogʻi. Uzunligi 470&nbsp;km, havzasining maydoni 22 ming km². Koʻp qismi chuqur daralardan oqadi. Arzi-rum va Erzinjon shaharlari yaqinida vodiysi keng. Bahorda toshadi, yozda suvi kamayadi. Daryoda yogʻoch oqiziladi.
Qorapoʻchoq

**Qorapoʻchoq**, Qorapoʻchoq 3 7 44 — kechpishar qovun navi. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot institutida chiqarilgan. Shakli choʻziq-tuxumsimon, uz. 32—45 sm, sirti tekis, oʻrtacha boʻrtmali toʻrlar bilan qoplangan. Tusi toʻq yashil, etining qalinligi 4—4,5 sm. oq, yumshoq, bir oz tigʻiz, shirin. Ogʻirligi 4—4,5&nbsp;kg (9&nbsp;kg gacha). Urugʻxonasi oʻrtacha kattalikda. Tarkibida 9,8% qand, 11,7% quruq modda bor. Saqlanish davomida shirinligi ortib boradi. Niholi unib chiqqanidan soʻng birinchi hosili 124 kunda pishadi. Hosildorligi 300—320 s/ga. Yaxshi saqlanadi, uzoq joylarga yuborishga yaroqli. 1949-yildan Fargʻona vodiysida, Toshkent va Sirdaryo viloyatlarida ekish uchun davlat reyestriga kiritilgan.
Qorasovuq

**Qorasovuq** — havoning oʻrtacha sutkalik temperaturasi musbat boʻlgan holda, oʻsimlik qoplami va tuproq usti havo qatlamining 0° va undan ham pasayishi. Bu hodisa yuz berganda barglar sovuq taʼsirida qora tus oladi, shuning uchun bahor va erta kuzda boʻladitan bu sovuqni dehqonlar odatda, qora sovuq deb ataydilar. Q. xavfi uning boshlanish muddati va davomiyligi, shuningdek, oʻsimlik turi, uning navi, rivojlanish fazasi va agrotexnika sharoitlariga bogʻliq. Dala ekinlari Q.larga chidamliliga qarab bir necha ekologik guruhlarga boʻlinadi. Q. toʻgʻrisidagi maʼlumotlar sovuq xavfi boʻlgan hududlarni belgilash, ekish muddatlarini aniqlash, issiqsevar oʻsimliklarni ratsional joylashtirish masalalarini hal qilish, qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish sharoitlarini agroiqlimiy baholash, sovuqning zarariga qarshi tadbirlarni ishlab chiqish va boshqalarda qoʻllanadi. Q. hosilning sifatiga va miqdoriga katta ziyon yetkazadi. Q.lar sovuq havo massalarining boshqa rayonlardan (koʻpincha Arktikadan) kelishi (advektiv Q.) yoki tuproq yuzasi va oʻsimlik qoplamining tungi radiatsion sovishi (radiatsion Q.) natijasida vujudga keladi. Dehqonchilik uchun kech bahorgi Q. (ayniqsa, tuproq yuzasida) juda xavflidir, chunki bu vaqtda vegetatsiya davri boshlangan boʻlib, bunday sovuqlar oʻsimlik maysalarining qattiq shikastlanishiga olib kelishi mumkin (nihollar 0,5 dan — 1,5°da shikastlanadi, barglar qorayib ketadi). Janubiy rayonlarda (40° shim. kenglik janubrogʻida) Q.lar oʻrtacha olganda mart oyining ikkinchi yarmida tugaydi, shimolga borgan sayin uning tugash muddati kechikadi. Bahorda tuproq yuzasidagi eng kechki Q, asosan, may oyining birinchi yarmida kuzatiladi (Ustyurt, 44° shim. kenglikdan shimolroq-da). Q.ning qaysi muddatlarda yuz berishiga joyning relyefi, tuproq yuzasining xususiyati va boshqa omillar katta taʼsir koʻrsatadi. Baland joylarda Q.lar, odatda, kechroq tugaydi. Tuproq yuzasidagi birinchi kuzgi Q. Oʻrta Osiyoning jan. tekislik qismida (40° shim. kenglikkacha) 15 oktabrga qadar kuzatiladi. Shimolga borgan sari Q.ning oʻrtacha yuz berish muddati oktabr oyining boshlariga, Ustyurt platosida esa sentabrning oxiriga suriladi. Havodagi Q., odatda, tuproq yuzasiga nisbatan bir necha kun kechroq kuzatiladi. Oxirgi bahorgi Q. bilan birinchi kuzgi Q. orasidagi davr sovuqsiz davr deb ataladi. Oʻzbekistonda sovuqsiz davrning oʻrtacha koʻp yillik davomiyligi chegaralari juda katta va janubisharqiy qismida eng uzoq davom etadi. Tekisliklarda sovuqsiz davr 150—250, togʻlarda 50—150 kungacha.

Q. boʻlganda ekin maydonlarini isitish uchun turli usullar (tutatish, ekinlarni qogʻoz, plyonka va boshqa materi-allar bilan yopish) qoʻllanadi. Sugorma dehqonchilik mintaqalarida ekinlarni kech bahorgi va erta kuzgi vaqtinchalik Q.dan saqlash uchun dalalar sugʻoriladi. Q. zararini bartaraf etishda sovuqsiz davr qisqa boʻlgan hududlarda ertapishar navlarni ekish, sovuqqa chidamli navlarni yaratish. shuningdek, agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazish muhim ahamiyatga ega. Hamidulla Abdullayev.
Qorasuv kanali

**Qorasuv kanali** (Oʻngqirgʻoq Qorasuv kanali) – Toshkent viloyatidagi kanal. Toshkent viloyat Qibray tumani hududida, Oqqovoq-2 GESning pastki oʻng qirgʻogʻidan boshlanadi.
## Tavsifi
Uzunligi 35 km (shundan 24 km Toshkent shahri hududida), suv sarfi 18m³/sek. Oʻrtacha chuqurligi 1,5–2 m, eni 10–14 m. Kanalning bosh toʻgʻoniga temir-beton yotqizilgan. Qorasuv kanali suvlaridan 4,1 ming ga ekin maydonini suv bilan taʼminlaydi.

Oqqovoq GESi (2-GES) ostidagi Boʻzsuv kanalidan boshlanadi. Avval sharqqa, soʻngra janubi-gʻarbga qarab oqadi. Toshkent viloyatining Qibray, Mirzo Ulugʻbek, Yashnobod, Mirobod, Sergeli tumanlari hududidan oqib oʻtadi.

Kanal boʻyida Toshkent xalqaro aeroporti, Toshkent traktor zavodi, TAPOiCh ishlab chiqarish birlashmasi, „Elektroapparat“ zavodi, Ahmad Yugnakiy turar-joy massivlari, Gagarin va Tatarskiy qishloqlari, kichik qabristonlar (bitta pravoslav) joylashgan. 

Kanalning Kichkina Qorasuv („Kichik Qorasuv“) yon kanali bor, u Toshkentning shimoli-sharqiy qismida Shoʻrtepa tepaligidagi pravoslav qabristoni yonida asosiy kanal bilan birlashadi.

## Qorasuv irmqolari
Toʻrtariq – oʻng irmogʻi, Ahmad Yugnakiy massividan boshlanadi. Mirzo Ulugʻbek tumani hududi orqali janubi-sharqiy yoʻnalishda oqadi.

Urus – chap irmogʻi, Qorasuv suvining katta qismi shu irmoqqa quyiladi. Sergeli tumanidan boshlanadi, aeroport yaqinida janubi-sharqqa buriladi. Toshkent viloyatida Xonobod va Oqtepa aholi punktlaridan oʻtadi. Toshkent- Angren temir yoʻliga yetib, janubga buriladi. Sergeli vokzali hududida Chortoq arigʻiga (Chirchiq daryosining bir tarmogʻi) quyiladi.

Eski Polvon – aeroport yaqinida boshlanadigan irmoq.

## Tarixiy voqealar
1799-yilda Qorasuv boʻyida Toshkent bekligi va Qoʻqon xonligi qoʻshinlari oʻrtasida jang boʻlib oʻtdi, unda Toshkent hukmdori Yunusxoʻja bosqinchilarni yengib, 70 kishini asirga oldi (keyinchalik ular omma oldida qatl etildi).

1865-yilda Shoʻrtepa hududida Qorasuv va Kichkina-Qorasuv kanallari qoʻshilish joyida, general Mixail Chernyaev boshchiligidagi rus qoʻshinlari lageri joylashgan edi. 9-may kuni Salor va Darxon oʻrtasidagi toʻqnashuvda gʻalaba qozonib, razvedkachilar otryadini taʼqib qilayotgan lashkarboshi Alimqul boshchiligidagi qoʻqon qoʻshinlari qarorgohga hujum qiladi. Shafqatsiz otishma qoʻl jangiga aylanib ketdi. Qoʻqon xonligi qoʻshinlari magʻlubiyatga uchradi, Alimqulning oʻzi yarador boʻldi. 25 nafar halok boʻlgan rus askari dafn etilgan joyda Toshkentdagi birinchi pravoslav qabristoni paydo boʻlib, bugungi kungacha saqlanib qolgan.

## Galereya

File:Канал Карасу (Мирзо-Улугбекский район).JPG|Qorasuv kanali Mirzo Ulugʻbek tumanida 
File:Кичкина-Карасу.JPG|Kichkina Qorasuv
File:Карасу-Урус.jpg|Qorasuv-Urus


## Yana qarang
* Anhor arigʻi

## Manbalar
Rashton tizmasi

**Qorategin tizmasi** - Hisor tizmasiningjan. tarmogʻi. Tojikiston hududida. Jan.-gʻarbdan shim.-sharqqa 130&nbsp;km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 4890 m (Dushoho choʻqqisi). Tizmada kofarnihon va Vaxsh daryolari vodiylarini bogʻlovchi bir qancha dovon (Sebedara, 2702 m, Zarkamar, 3274 va boshqalar) bor. Asosan, vulkanik togʻ jinslaridan (granit va boshqalar) tuzilgan. Yon bagʻirlarida dasht oʻsimliklari oʻsadi, butazorlar, eng baland joylarida subalp va alp oʻtloqlari bor.
Qoratepa (maʼnolari)

**Qoratepa**:
* Qoratepa – Andijon viloyatidagi Fargʻonaning Quva qishlogʻiga yaqin boʻlgan qishloq
* Qoratepa (majmua) – budda gʻor ibodatxonalar majmuasi (milodiy 1—3-asrlar)
* Qoratepa (shaharcha) – Qashqadaryo viloyati Qamashi tumaniga qarashli shaharcha
* Qoratepa (Yozyovon tumani) – Fargʻona viloyati Yozyovon tumanidagi shaharcha
* Qoratepa togʻlari – Zarafshon togʻ tizmasining gʻarbiy qismi.
* Qoratepa (Kasbi tumani) – Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanidagi qishloq
* Qoratepa (Oʻzbekiston tumani) – Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumanidagi qishloq
Qoratepa togʻlari

**Qoratepa togʻlari** - Zarafshon togʻ tizmasining gʻarbiy qismi. Sharqdan gʻarbga 50&nbsp;km dan ziyod, shimolidan janubga 35–40&nbsp;km ga choʻzilgan. Sharqiy qismidagi Chaqilikalon tizmasidan Taxtaqoracha dovoni orqali ajralgan. Oʻrtacha balandligi 1000–1500 m, eng baland joyi Qumgʻaza choʻqqisi (2197 m). Qoratepa togʻlarining yon bagʻirlari koʻplab chuqur soy oʻzanlari, shimolida Ilonsoy, Ogʻalik, Oqsoy, Sazagʻonsoy va boshqa, janubida Qashqadaryoning bir qancha oʻng irmoqlari (Makrid, Oyoqchidaryo, taragʻay va boshqalar) bilan kesilgan. Suvayirgʻich qismining baʼzi joylarida maydoni kichik tekislangan yuzalar uchraydi. Qoratepa togʻlari yirik gumbazsimon gorstantiklinal koʻtarilma boʻlib, asosan, paleozoy davrining magmatik, metamorfik va choʻkindi togʻ jinslaridan (granit, granodiorit, diorit, slanets, qumtosh, ohaktoshlardan) iborat. Ohak-toshlarda karst relyef shakllari: karrlar, gʻorlar (Pudanali, Kaptarxona. Hazrati Dovud, Tomchiota. Amir Temur gʻorlari va boshqalar) hosil boʻlgan. Iqlimi baland qismida moʻʼtadil, quyi va gʻarbiy qismlarida kontinental quruq. Iillik yogʻin gʻarbiy qismida 400–450&nbsp;mm, sharqida 700–750&nbsp;mm. Togʻlarda tipik va toʻq boʻz hamda jigarrang tuproqlar tarqalgan. Ularda qoʻngʻirbosh, qorabosh, bugʻdoyiq, turli butalar (bodomcha, naʼmatak va boshqalar), archa oʻsadi.
Qoratanlilar

**Qoratanlilar** - qoʻngʻizlar oilasi. Uzunligi 2—50 mm, tanasi qoʻpincha qora, baʼzan metall ran-gida tovlanuvchan yoki alvon rang dogʻli boʻladi. Orqa qanotlari, odatda, boʻlmaydi; ustqanoti qoʻshilib oʻsgan. Koʻpchilik turlari oʻtkir hidli suyuqlik chiqaradi. Qurtlari (soxta simqurtlar) tanasi choʻziq, silindrsimon, qattiq, koʻpincha qorni ustida tikanlari boʻladi; qirsildoq qoʻngʻizlar qurtlari simqurtlarga oʻxshaydi. 15000 dan ortiq turi bor; keng tarqalgan, ayniqsa, qurgʻoqchilik min-taqalarida koʻp uchraydi. Oʻzbekiston faunasida 300 ga yaqin turi maʼlum. Q. va ularning qurtlari, odatda, oʻsimlik qoldiqlari, ayrim turlari yashil oʻsimliklar toʻqimasi bilan oziqlanadi. Bir qancha turlari oziq-ovqat zaxiralariga ziyon yetkazadi.

Q. oʻrmonda yashab, chiriyotgan yogʻoch va daraxt zamburugʻlari bilan oziqlanadigan hamda tuproq bilan bogʻliq boʻlgan choʻldasht kserofil ekologik guruhlarga ajratiladi. Q.ning har xil ekinlar, poliz oʻsimliklari, baʼzan daraxtlarni zararlaydigan turlari ham bor. Mas, oʻrmon Q.i (uz. 15—19 mm) daraxtlar chirindisi bilan oziqlanadi; qum sustkashi (uz. 7—10 mm) dala ekinlariga, un qoʻngʻizi don mahsu-lotlariga ziyon yetkazadi.
Qoraterak

**Qoraterak** — toldoshlarga mansub daraxt. Rossiyaning Yevropa qismi, Sibir va Oʻrta Osiyoda koʻp tarqalgan. Ikki uyli oʻsimlik. Boʻyi 25 m gacha, diametri 4 m ga yetadi. Tanasi yoʻgʻon, kulrang poʻstloq bilan qoplangan. Bargi uchburchak, mayda arrasimon qirrali, uzun bandli, navbatlashib joylashgan. Barg chiqarishdan oldin gullaydi. Gullari mayda, bir jinsli, kuchala toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi koʻp urugʻli, pishganda 2—4 pallaga boʻlinadigan koʻsakcha. Oʻzbekistonning deyarli hamma viloyatlarida manzarali daraxt sifatida oʻstiriladi. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida yovvoyi holda uchraydi. Q.ning barg kurtagi tarkibida efir moyi, smola. organik kislotalar, glikozidlar, osh-lovchi va boʻyoq moddaaar bor. Xalq tabobatida Q.ning barg kurtagidan tayyorlangan damlama haroratni pasaytiruvchi, yurak faoliyatini yaxshilovchi vosita sifatida ishlatiladi. Uruti, qalamchasi va ildiz bachkilaridan koʻpaytiriladi. Daraxtzorlar va daryo boʻylarida oʻrmonlar barpo qilishda foydalaniladi. Yogʻochi yumshoq.
Qoratikan

**Qoratikan** — it-jumrutdoshlarga mansub sertikan buta, baʼzan daraxtcha. Gʻarbiy va Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Qrimda tarqalgan. Boʻyi 2–3 m. Barglari oddiy, bandli, seret, qiyshiq-tuxumsimon yoki qiyshiq-ellipssimon. Gullari ikki jinsli, mayda, koʻkimtir-sargʻish, barg qoʻltigʻidagi soyabonlarda joylashgan. Mevasi quruq, disksimon, qanotchali, diametri 15 – 25&nbsp;mm, quruq, qizgʻishjigarrang. May oyida gullab, mevasi iyun—avgustda yetiladi. Q. yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka chidamli. Poʻstlogʻi va mevasi tarkibida oshlovchi moddalar bor. Ildizi va bargi siydik haydovchi dori sifatida ishlatiladi. Yashil devorlar hosil etish uchun ekiladi.
Qoratov

**Qoratov** (Mangʻistov) — Mangʻishloq yarim oroldagi (Qozogʻistonning Mangʻishloq viloyati) togʻ. Uzunligi 130 km. Eng baland joyi 556 m (Bestoki togʻi). Yuzasi toʻlqinsimon plato koʻrinishida. Yon bagʻirlari darasimon quruq soy va jarliklar bilan oʻyilgan. Tektonik jihatdan antiklinal struktura boʻlib, kuchli burmalangan trias, yura, boʻr davrlariga mansub qumtosh, slanets, ohaktosh, mergel, gillardan tashkil topgan. Q.da shuvoq-shoʻra, baʼzi joylarida buta oʻsimliklari oʻsadi, yaylov sifatida foydalaniladi. Temir, mis, toshkoʻmir konlari bor.
Qoratov (maʼnolari)

**Qoratov**:

* Qoratov (Mangʻistov) — Mangʻishloq ya.
* Qoratov (togʻ) — Tyanshan togʻlarining shim.
* Qoratov (shahar) (1963 y.
* Qoratov (shaharcha) — Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi shaharcha (1964 y.
Qoratov (togʻ)

**Qoratov** — Tyanshan togʻlarining shimoli-gʻarbiy tarmogʻi. Uzunligi 420&nbsp;km dan ziyod. Qozogʻistonning Jambul, Janubiy Qozogʻiston va Qiziloʻrda viloyatlari hududida joylashgan. Shimoli-sharqdan ChuSarisuv, janubiy va janubi-gʻarbdan Sirdaryo botiqlari bilan oʻralgan. Eng baland joyi 2176 m (Bessoz togʻi).

Q.ning suvayirgʻich qismi tekislangan yuzalardan iborat. Yon bagʻirlari asimmetrik tuzilishga ega: Shimoli-sharqiy yon bagʻri tik. Tizma gersin burmalanishi davrida shakllangan va yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilayotgan gumbazsimon-palaxsa tipidagi antiklinoriydir. Slanets, qumtosh, konglomerat, gneys, ohaktosh, dolomitlardan tashkil topgan. Quyi paleozoy davri ohaktoshlari, ayniqsa, keng tarqalgan. Bularda karst jarayonlari yaxshi rivojlangan boʻlib, karst voronkalari, botiqlari, gʻorlari kabi relyef shakllari hosil boʻlgan. Q.da yirik fosforit va polimetall ruda konlari (Mirgʻalimsoy, Kentov, Achisoy va boshqalar) ochilgan va qazib olinmoqda.
Qorasuv madaniyati

**Qorasuv madaniyati** - arxeologik madaniyat (miloddan avvalgi 2-ming yillikning oxirgi choragi va 1-ming yillikning boshlari). Jan. Sibir, Qozogʻiston va Ob daryosining yuqori qismida yashagan qabilalarning manzilgoh va mozorqoʻrgʻonlari. Arxeolog S.A.Teplouxov 20-yillarda Xakasiyaning Qorasuq daryosi vohasida oʻtkazgan arxeologik qazishlar natijasida topgan. Toshdan yasalgan maʼbudalar, turli mehnat va harbiy qurollar, jimjimador sopol idishlar, dastalariga hayvon suratlari solingan jez pichoq va boltalar, bilaguzuk va boshqa topilgan. Arxeologik topilmalar Qorasuv madaniyati qabilalarining Moʻgʻuliston, Shim.Xitoy, Qozogʻiston va Oʻrta Osiyo aholisi bilan iqtiso-diy va madaniy aloqada boʻlganligini koʻrsatadi.
Qoratepasoy

**Qoratepasoy** — Samarqand viloyati Urgut tumanidagi soy. Uzunligi 39&nbsp;km, suv toʻplash havzasi (irmoqlari Teraksoy va Sevazsoy bilan) 24,6&nbsp;km². Qoratepa qishlogʻi yaqinida Omonqoʻtonsoyga Qoʻzichisoy qoʻshilib Q.ni hosil qiladi. Dargʻom kanaliga quyiladi. Qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Vodiy kengligi 700 m, bir-biridan ajralib turgan uch allyuvial terrasaga ega. Selga qarshi kurashish maqsadida Qoratepa qishlogʻidan 2&nbsp;km quyida Qoratepa suv ombori qurilgan.
Qoratov (shaharcha)

**Qoratov** — Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi shaharcha (1964-yildan). Nukus shahar kengashiga qarashli. Amudaryoning oʻng sohilidagi pristan. nukus temir yoʻl stansiyasidan (Toshkent — nukus) 91&nbsp;km. Aholisi 2,2 ming kishi (2005). Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Umumiy taʼlim maktabi, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, tibbiy punkt, dorixona bor.
Qoratov makonlari

**Qoratov makonlari** - Aristandi va Burultoy (Jan. Qozogʻiston) daryolari oraligʻidagi Ushbos-Koʻktol vodiysida, Qoratov (Tyanshanning shim.gʻarbi) tizmasi yon bagʻrida joylashgan quyi paleolit davriga oid makonlar majmui. Arxeolog X.A.Alpis-boyev tekshirgan. Qoratov makonlari ichida eng muhimlari — shell-ashel davrlariga oid Boʻriqazgʻan, Tangirqazgʻan yodgorliklari va ashelmustye davrlariga oid Toʻqali—1 va Toʻqali—5 yodgorliklari majmualaridir. Paleolit qatlamlari ayrim kichik doʻngliklar va togʻ yon bagʻridagi tekis platoda joylashgan. Qoratov makonlaridan tosh qirgʻichlar, qirgʻichsimon asboblar va boshqa topilgan.

## Havolalar
*Boʻriqazgʻan, Tangirqazgʻan va Toʻqali qozoqcha Vikipediyada
Muhammadjon Qoratoyev

**Muhammadjon Qoʻjasboyevich Qoratoyev** (1910.22.12, Qiziloʻrda viloyati Telikoʻl ovuli — 1992.9.6. Olmaota) — qozoq adabiyotshunosi, yozuvchi va tarjimon. Qozogʻiston Fanlar akademiyasi akademik (1975), Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Filologiya fanlari doktori (1963), professor (1965). Abay nomidagi Qozoq pedagogika institutini tugatgan (1933). Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining masʼul kotibi (1936—37), raisi (1937—38), Qozogʻiston pedagogika instituti qozoq adabiyoti kafedrasining mudiri (1960). "Jazushi" nashriyotida katta muharrir, tahririyat mudiri, bosh muharrir oʻrinbosari, direktor (1955—60), 1960-yildan M. Avezov nomidagi Adabiyot va sanʼat institutida boʻlim mudiri, 1968-yildan Qozoq sovet ensiklopediyasi Bosh muharriri. Adabiy faoliyati 1933-yildan boshlangan. "Jonajon adabiyot haqida oʻylar" (1958), "Saken Sayfullin" (1964), "Mahorat va dunyoqarash" (1965), "Muxtor Avezov" (1967), "Doʻmbradan kitobga" (1969), "Adabiyot va estetika" (1970), "Istiqbol choʻqqilari" (1972), "Choʻqqilar oldinda" (1977) kabi adabiytanqidiy kitoblar muallifi. Q., shuningdek, "Choʻldagi gudok" romani (1960, K.N.Altayskiy bilan hamkorlikda), "Jer-uyukka sayohat" qis-sasini yozgan. M.Gorkiyning "Mening dorilfununlarim" va M.Sholoxovning "Tinch oqar Don" (3 kitob) asarlarini qozoq tiliga tarjima qilgan.
Qoratol

**Qoratol** - toldoshlarga mansub daraxt turi. Boʻyi baland, 20 – 30 m, tanasi poʻstlogʻi, novdalari jigarrangqizil, tuksiz. Barglari nashtarsimon, qirralari yirik tishchali. Toʻpguli ayrim jinsli kuchala, barglari chiqishi bilan bir vaqtda gullaydi. Mevasi ikki chanokdi koʻsak. Urugʻi mayda, uzun tukli. Daryo boʻylarida, shoʻr tuproqlarda oʻsadi. Oʻzbekistonning shahar va qishloqlarida manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi, ihota daraxtzorlari barpo etishda foydalaniladi. Novdasi (xivchini)dan savatlar toʻqiladi. Qalamchasi va poyalaridan ekib koʻpaytiriladi.
Qoratol (maʼnolari)

**Qoratol**:

* Qoratol - toldoshlarga mansub daraxt turi.
* Qoratol (daryo) — Qozogʻistonning Olmaota viloyatidagi daryo.
* Qoratol (piyoz) — oʻrta ertapishar piyoz navi.
Qoratol (daryo)

**Qoratol** (Karatal) (, *Qaratal*) — Qozogʻistonning Olmaota viloyatidagi daryo. Ushtarak daryosi quyilgungacha Nurtayoʻzak deb ataladi. Uzunligi 390&nbsp;km, havzasining maydoni 19,1 ming km². Jungʻariya Olatovi yon bagʻ-ridan boshlanib, Balxash koʻliga quy-iladi. Yuqori oqimida togʻlar orasidan oqadi, oʻrta va quyi oqimida yettisuv tekisligini kesib oʻtadi. asosan, muz va qor suvlaridan toʻyinadi. Dekabrda muzlab, martda muzdan boʻshaydi. Suvi sugʻorishga sarflanadi. Q. boʻyida Toldiqoʻrgʻon, Ushtoʻbe shaharlari joylashgan.
Qoratogʻ zilzilasi

**Qoratogʻ zilzilasi** - 1907-yilning 21-oktabrida Hisor togʻining janubiy tizmalarida sodir boʻlgan. Zilziladan avval yer ostidan juda dahshatli guldiragan tovush eshitilib, ketma-ket yer qimirlashlar natijasida 100&nbsp;km masofada 150 dan ortiq qishloq vayron boʻlgan, 1500 dan ortiq kishi oʻlgan. Shuningdek, Toʻpolondaryo sohillarida koʻchkilar, oʻpirilmalar sodir boʻlgan. Dunyodagi eng kuchli zilzilalar qatoridan oʻrin olgan bu zilzila oʻchogʻi uch joyda 20—25 minut orasida sodir boʻldi. 9—10 balli tebranish maydoni 2000&nbsp;kmgʻgi tashkil etgan. Zilzilalardan tarqalgan seysmik toʻlqinlar 500–600&nbsp;km masofada ham sezilgan.

Birinchi zilzila Surxon vodiysining shimoliy qismi bilan Machitli togʻining orasida joylashgan yer uzilmasida 21 oktabr soat 4 dan 23 min. oʻtganda 30&nbsp;km chuqurlikda paydo boʻlgan. Epitsentrda uning kuchi 9—10 ball boʻlib, magnitudasi 7,5 ga yetgan. Oradan 20 min. oʻtmasdan ikkinchi marta yer silkinib, epitsentri gʻarbla, 30– 35&nbsp;km keladigan Surxon togʻi yon bagʻ-rida 9 balli kuch bilan, 24&nbsp;km chuqurlikda sodir boʻlgan va Boysun atrofidagi qishloqlarni yakson qilgan. Oradan 5—6 min. oʻtar-oʻtmas uchinchi zilzila sharq tomonla joylashgan qoratogʻ daryosi atroflarida 20&nbsp;km chuqurlikda harakatga kelgan. Bu zilzi-lalarning kuchi 9 balldan ortiq, mag-nitudasi 7—7,3 ga teng boʻlgan. Oradan 6 kun oʻtgach, Machitli togʻining shimoli-sharqida joylashgan Choʻyanchi qishlogʻi atrofida magnitudasi 6,2 boʻlgan 8—9 balli yer silkinishi takrorlandi. Zilzila epitsentrlarining ikkitasi hozirgi Oʻzbekiston hududida joylashgan.

Bu zilzilalar umuman toʻrtlamchi davrdan hozirgigacha Hisor uzilmalari boʻyicha vaqt-vaqti bilan boʻlib turadigan tektonik harakatlarning faolli-gini koʻrsatadi. 1935 (Boysun), 1943 (Fayzobod), 1949 (Xayit) va 1968 (Boysun) yillardagi 8, 9, 10 ball bilan silkingan zilzilalar bu jarayonga misol boʻladi.

Qoratogʻ zilzilasidan yuzaga kelgan seysmik toʻlqinlar Jizzax atroflarida 5—6, Samarqandda 6—7, Termiz, Panjakent, Xoʻjand, Andijonda 4—5, Toshkentda 4 ball bilan sezilgan.
Qoratol (piyoz)

**Qoratol** — oʻrta ertapishar piyoz navi. Qozogʻiston dehqonchilik ilmiy tadqiqot institutining Qoratol tajriba st-yasida Jonson navidan yakka tanlash usulida chiqarilgan (A.I.Xvan, S.U.Kim-Xvan). Piyozboshi yumaloq, baʼzan eti yarim tigʻiz, taʼmi yarim achchiq. Piyozi niholi unib chiqqanidan keyin 112 kunda, iyul oxirida pishib yetiladi. Hosildorligi 300—310 s/ga. Yaxshi saqlanadi, konserva sanoatida qayta ishlashga yarokli. 1967-yildan davlat reyestriga kiritilgan. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekiladi.
Qoratosh hammomi

**Qoratosh hammomi** - meʼmoriy yodgorlik (15—16-asrlar). Toshkent arxeologiya jspeditsiyasi tomonidan Toshkent shahrining Qoratosh koʻchasida ochilgan. Qoratosh hammomi dahliz, supali yechinish xonalari, miyonsaroy, uning asosiy oʻklari boʻylab joylashgan xonalar (bu xonalarda issiq va iliq suvli hovuz-chalar boʻlgan) qad. anʼanaviy sharq hammomlari tarhida qurilgan. Xonalar sah-niga yalaloq gʻisht yotqizilgan; oqova suv uchun ariqchalar qilingan. Xushboʻy mbd-dalar va kul suvi (ishqorli suv) uchun moʻljallangan hovuzchalar devori va tubiga suvga chidamli maxsus qorishma "qir" qoplangan. Devorlar kulrang va pushti rang ganch bilan suvalgan, supa tepasidagi devorlar guldor sirli sopol parchinlar bilan bezatilgan. Qoratosh hammomi shaharning shu yerida joylashgan Oʻrda inshootlari majmuiga kirgan va nufuzli kishilarga moʻljallangan.
## Havolalar
Qoratogʻdaryo

**Qoratogʻdaryo** — Surxondaryo viloyatidagi daryo. Surxondaryonnng yirik chap irmogʻi hisoblanadi. Surxondaryo Toʻpolondaryo va Qoratogʻ daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Hisor tizmasining janubiy yon bagʻridan boshlanadi.

## Joylashuvi
Qoratogʻ daryosi Hisor togʻining 4200 metrlik balandlikdagi janubiy yonbagʻirlaridan boshlanadi. Togʻlar orasida tor, yon bagʻirlari tik va baland vodiy orqali oqadi.

## Tuzilishi
Uzunligi 99 km ni, havzasining umumiy maydoni esa 684 km² ni tashkil etadi. Tekislikka oqib chiqqach, daryo vodiysi kengayib boradi.

### Daryo oʻzani va irmoqlari
Daryo oʻzani shagʻal, tosh, qumtosh va boshqa jinslardan tashkil topgan. Bu daryo shu nomdagi qishloqqa yetib borguniga qadar V shaklidagi tor vodiyda oqadi. Ayrim hududlarda vodiy 200-250 metrni tashkil etadi. Vodiynining yon bagʻirlari juda tik. Daryo kengligi oʻrtacha 60-100 metrni tashkil qiladi. Qishloq hududida daryo tekislikda oqadi va 8 km masofagacha daryo vodiysi oʻzgarib boradi. Vodiyning kengligi Qoratogʻ qishlogʻi yaqinida 300 metrni, Oltinyaylov qishlogʻi yonida shuningdek, Zargar bilan Jonchekka qishloqlari oraligʻida esa 3 km gacha yetadi. Keyinchalik vodiy torayib boradi. Toʻpalangdaryo bilan qoʻshilish hududida esa vodiy kengligi 500-600 metrni tashkil qiladi.

Qoratogʻ daryosi Shirkent va Oqjarsoylarning qoʻshilishidan yanayam kengayadi.

### Suv sarfi
Oʻrtacha yillik suv sarfi 22,5 m³/sek ni tashkil etadi. Maksimal suv sarfi sekundiga 23,9 m³/sek, minimal miqdori esa 2.5 m³/sek ga teng. Qoratogʻdaryo yil davomida sersuv boʻladi. Daryo asosan qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimning 56.7 foizi mart — iyun oylarida, 31,8 foizi iyul — sentabr va 11,5 foizi oktabr — fevral oylarida oqib oʻtadi. Daryodan bir necha ariq va kanallar chiqarilgan.

Toʻpalangdaryo, Qoratogʻdaryo va Surxondaryoning boshqa barcha irmoqlarining suvlari togʻlardan chiqishlari bilanoq sertarmoq kanallar orqali sugʻorish hududlariga yoʻnaltirilishi natijasida bu daryolarning suvi asosiy bosh daryo — Surxondaryoga sellar oʻtish vaqtidagina yetib borib qoʻshiladi yoki quyi oqimlarida oʻzanlariga sizib chiqqan grunt suvlarini olib borib quyadi. Shu sababli ham, bu irmoqlarni alohida mustaqil daryolar deb hisoblash mumkin.

Toʻpalangdaryoning suv yigʻadigan maydoniga qaraganda Qoratogʻ daryosining suv yigʻilish maydoni Surxondaryo vodiysi boʻylab esadigan havo massalari uchun ancha qulay va ochiq hududda joy olgan, buning natijasida esa daryoga koʻp miqdorda yogʻin tushadi hamda Toʻpalangdaryo havzasidagiga nisbatan bu hududlarda qor chegarasi nisbatan pastroqdan oʻtadi.

## Manbalar
Qoratumshuq

**Qoratumshuq** - Sharqiy Pomirning janubi-sharqiy qismidagi Oqsuv daryosining oʻng sohilida joylashgan mezolit davriga oid makon (miloddan avvalgi 8— 5-ming yillik). Makonda yashagan qad. odamlar mayda toshlardan qurollar yasashgan. Q.dan 200 dan oshiq buyumlar (chopqi parchalari, nuk.; yeuss i mon kuraklar, nuk-leus-oʻroq, randalar. qirgich va boshqalar) topiltan, shulardan 80 tasi mehnat qurollari ekanligi aniklangan. Q. topilmalari ichi-da, ayniqsa. qirquvchi qurol-ponasimon tigʻ ajralib turadi. Qurollarning ancha qismini keskich buyumlar tashkil qiladi. qurollar va toshlarga ishlov berish texnikasi oʻziga xos xarakterga ega. Tosh qurollar tayyorlashning asosiy texnik usullari paleolit davri qurollariga oʻxshab ketadi.
Qoraxitoylar

**Qoraxitoylar** - kidanlar davlati tor-mor etilgach (1125), Urta Osiyoga kelgan kidanlar va ulardan ilgariroq bu yerga koʻchib kelgan kidanlarga (16 ming oila) oʻrta asr muarrixlari tomonidan berilgan nom. 12-asr oʻrtasi — 13-asr boshlarida 18 yoshga toʻlgan barcha Q. Qoraxitoylar davlatini tuzgan kidanlarning Yelyuy urugʻidan chiqqan gurxonlarning qoʻshinida harbiy xizmatni oʻtashgan. Q.ning asosiy qismi Talas va Chu daryolari vodiysida chorvachilik bilan mashgʻul boʻlganlar. Q.da patriarxal-urugʻchilik tuzumi qoldiqlari bilan uygʻunlashib ketgan mulkchilik munosabatlari ustuvor boʻlgan, biroq ayollar katta huquqqa ega edilar. q. buddaviylar boʻlsa-da, osmon, yer va ajdodlar ruhiga qurbonlik qilishgan. Chingizxoyusht maslahatchisi Yelyuy chuqay Q. orasida boʻlganida ularning yuksak adabiy fazilatlarga ega dosto-nini yozib olgan. Keyinchalik q. qoʻshni turkiy xalqlar tarkibiga singib ketishgan. Qirgʻiz, qozoq va qoraqalpoqlar tarkibida Q. qabila-urugʻ nomi uchraydi. Q. moddiy madaniyati obidalari tadqiq etilmagan.