Canal Hoteldagi portlash

**Canal Hotel portlashi** 2003-yil 19-avgust kuni tushdan keyin Iroqning Bagʻdod shahrida xudkush yuk mashinasini portlatib yuborgan. Bu 22 kishi, jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iroqdagi maxsus vakili Serjio Vieyra de Melloni o'ldirdi va 100 dan ortiq kishi, jumladan, huquqshunos va siyosiy faol doktor Amin Mekki Medani yaralandi. Portlash besh kun avval yaratilgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iroqdagi yordam missiyasini nishonga olgan. (Birlashgan Millatlar Tashkiloti 1990-yillarning boshidan buyon mehmonxonadan Iroqdagi shtab -kvartirasi sifatida foydalangan.) 19-avgust kungi portlash natijasida bir necha hafta ichida Iroqdan 600 nafar BMT xodimlarining aksariyati olib chiqildi. Bu voqealar BMTning global xavfsizlik amaliyotiga chuqur va doimiy ta'sir ko'rsatishi kerak edi.

Hujum ortidan 2003-yil 22-sentabrda BMTning Bagʻdoddagi qarorgohi yaqinida bomba oʻrnatilgan xudkush mashinasiga hujum uyushtirilib, bir qoʻriqchi halok boʻldi va 19-kishi yaralandi.

2004-yil aprel oyida 19-avgustdagi portlash uchun javobgarlikni "Jama'at at-Tawhid val-Jihad" terrorchilik tashkiloti rahbari Abu Musab al-Zarqawi o'z zimmasiga oldi.

## Portlash
Britaniyalik siyosatchi va yozuvchi Rory Stewart oʻzining *“The Prince of the Marshes”* kitobida portlash sodir boʻlgan kuni Canal mehmonxonasida boshidan kechirganlarini soʻzlab beradi.

Portlash BMTning Minalar bilan kurashish xizmati (UNMAS) direktori Martin Barber matbuot anjumani oʻtkazayotgan vaqtda sodir boʻlgan. Portlash oqibatida qoʻshni kasalxonadagi orqa miya davolash markazi va Canal mehmonxonasining orqa tomonida joylashgan AQSh armiyasining harbiy-fuqarolik operatsiyalari markazi shikastlangan va zarba toʻlqini bir mil uzoqlikda sezilgan.

Portlash bomba yuk mashinasini boshqargan xudkush terrorchi tomonidan sodir etilgan. Mashina 2002-yilda ishlab chiqarilgan yirik yassi Kamaz (Sharqiy Yevropada ishlab chiqarilgan va sobiq Iroq muassasasi parkining bir qismi) ekanligi aniqlangan. Iroqdagi tergovchilar bomba eski o'q-dorilardan, jumladan Iroqning urushdan oldingi arsenalidagi 500 funtlik bitta havo bombasidan tayyorlangan deb gumon qilishdi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iroq bo'yicha gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi (HIC) gumanitar ma'lumot markazi (UNOHCI) to'g'ridan-to'g'ri BMTning Inson huquqlari bo'yicha Oliy komissari Serjio Vieira de Mello idorasi ostida joylashgan edi va to'g'ridan-to'g'ri zarbaga uchradi. O'sha paytda ofisdagi sakkiz xodim va bir mehmondan yetti nafari bir zumda halok bo'lgan, ammo de Mello va Gil Loescher og'ir yaralangan va binoning qulagan qismi ostida vayronalar ostida qolgan. Amerika askari-Birinchi serjant William von Zehle–qulagan bino ichidan emaklab oʻtib, ikki kishini olib chiqishga harakat qildi. Keyinroq unga yana bir amerikalik askar qoʻshildi. Shtab serjanti Andre Valentine-va ikki kishi keyingi uch soat davomida hech qanday qutqaruv uskunasidan foydalanmasdan omon qolgan ikki kishini olib chiqishga harakat qilishdi. Loescher ezilgan oyoqlarini askarlar kesib tashlaganidan keyin qutqarildi, ammo Vieyra de Mello uni olib tashlashdan oldin vafot etdi.

Abu Musab az-Zarqawining soʻzlariga koʻra, portlashda Vieyra de Mello maxsus nishonga olingan. Al-Zarqawi Vieyra de Melloni nishonga olishiga sabab, u Sharqiy Timorning mustaqil davlat boʻlishiga yordam bergani boʻlgan.

## Ikkinchi bomba
Portlashdan soʻng 2003-yil 22-sentabrda Canal mehmonxonasi oldida yana bir mashina portlatilgan. Portlash oqibatida portlash sodir etgan shaxs va bir iroqlik politsiyachi halok boʻldi, 19 kishi, jumladan, BMT xodimlari ham yaralandi. Ikkinchi hujum BMTning 600 ga yaqin xalqaro xodimlarini boshqa yordam agentliklari xodimlari bilan birga Bagʻdoddan olib chiqib ketishga olib keldi. 2004-yilning avgustida de Melloning o'rniga kelgan Ashraf Qozi oz sonli xodimlar bilan Bag'dodga keldi.

## Jabrlanganlar ro'yxati

Filippinlik Vieira de Mello xodimlarining a'zosi Merilin Manuel dastlab bedarak yo'qolganlar ro'yxatiga kiritilgan va binoning qulagan qismida o'lgan deb taxmin qilingan. Biroq, u Iroq kasalxonasiga evakuatsiya qilingan, ammo u BMTga uning mavjudligi haqida xabar bermagan. Uning tirikligi toʻrt kundan keyin tasdiqlandi.

## Qo'shimcha manbalar

* Gumanitar xodimlarga hujumlar
* Butunjahon gumanitar yordam kuni

### Filmlar
2009-yilda suratga olingan hujjatli film va 2020-yilda chiqarilgan “Sergio” deb nomlangan film Sergio Vieyra de Melloning hayoti va Canal mehmonxonasining portlashi haqida hikoya qiladi.

## Havolalar