Tanjer katta masjidi

**Tanjer katta masjidi** () — Marokashning Tanjer shahridagi tarixiy asosiy masjid (jome masjidi) boʻlib, shaharning eski qismi medinasida joylashgan. Hozirgi masjidning meʼmoriy koʻrinishi Alaviylar davrining XIX asr boshlariga taalluqli boʻlsa-da, ushbu joy qadim zamonlardan beri ketma-ket diniy inshootlar qurilgan hudud boʻlib kelgan.

## Tarixi

Masjid joylashgan hudud dastlab Rim davrida Herculesga bagʻishlangan ziyoratgoh va V asrga oid Rim cherkovi joylashgan maskan boʻlgan deb hisoblanadi.

Bu yerda keyinchalik Mariniylar sulolasi (XIII–XV asrlar) davrida katta masjid (jome masjidi) barpo etilgan.

XV asrda Tanjer shahri Yevropa qoʻshinlari tomonidan bir necha bor qamal qilingan va nihoyat 1471-yilda portugallar tomonidan bosib olingan. Portugallar darhol masjidni cherkovga aylantirgan yoki uning oʻrnida sobor barpo etgan.

1662-yilda Tanjer Catherine Braganzaning sepi sifatida Charles IIga berilib, inglizlar qoʻliga oʻtgan. Mahalliy musulmon *[[Mujohid|mujohidlar]]* hujumlari bosimi ostida inglizlar 1684-yilda shaharni tark etib, ketishdan oldin uning mudofaa inshootlarini portlatib yuborgan.

Shundan soʻng, oʻsha davrdagi Marokash sultoni Moulay Ismoil (Alaviylar sulolasi) darhol shaharni oʻz nazoratiga olib, musulmon aholini qayta joylashtirishni qoʻllab-quvvatlagan (jumladan, Yevropaliklarga qarshi kurashgan *mujohidlar* ham qayta joylashtirilgan).

Musulmon aholi darhol avval katta masjid boʻlgan soborda namoz oʻqishni boshlagan. Moulay Ismoil yangi hokim Ali ibn Abdulloh Errifiyga binoni yana masjidga aylantirishni buyurgan.

## Meʼmoriy tuzilishi

Masjid Kichik Sukkodan biroz pastroqda, medina dengiz devorlarining yuqorisida joylashgan Rue de la Marine koʻchasida joylashgan. Masjid roʻparasida fransuz protektorati davrida millatchilar tomonidan tashkil etilgan boshlangʻich maktab mavjud. Masjidning koʻplab eski qoʻshimcha imoratlari hozir yoʻqolgan yoki endi oʻzining dastlabki vazifasida xizmat qilmaydi. Masjidning oʻzi esa hanuz faol boʻlib, shu bois u (Marokashdagi masjidlarning aksariyatida boʻlgani kabi) musulmon boʻlmaganlar uchun yopiq. Masjiddan koʻchani kesib oʻtgan joyda, ichki qismi tovasimon kamon ichida joylashgan, oʻyma stukko konturlari bilan bezatilgan, koshin mozaikalari bilan pardozlangan jamoat favvorasi ham mavjud. Favvora XIX asr oxiriga oid boʻlib, 1918-yil va 2003-yillarda taʼmirlangan.

Masjid tashqi koʻrinishida minorasi va kirish portalining bezagi bilan ajralib turadi. Kirish portali oʻziga xos nurlanib tarqaluvchi geometrik naqshlar, yashil ranglar va yogʻoch soyabon bilan bezatilgan boʻlib, asosan hanuzgacha Mavlay Sulaymon davridan saqlanib qolgan. Masjidning gʻarbiy burchagidagi minora Alaviylar davri minoralariga xos boʻlib, Marokash minoralari meʼmorchiligining anʼanaviy shaklini davom ettiradi. U katta kvadrat oʻqdan iborat boʻlib, usti merlonlar bilan tugallanadi va choʻqqisida undan kichikroq, ikkilamchi oʻq bilan yakunlanadi. Uning fasadlari yanada koʻproq geometrik naqshlar va oq stukko bilan chizilgan soxta kamarlar bilan bezatilgan. Stukko konturlari orasidagi boʻshliq yuzalar yashil koshinlar yoki rang-barang koshin mozaikalari bilan qoplangan.

Masjid ichki qismida markazida favvorasi boʻlgan kvadrat hovli mavjud boʻlib, uning atrofini yopiq ayvonlar va asosiy namozxona oʻrab turadi. Ayvonlar va namozxona, aksariyat marokash masjidlarida boʻlgani kabi, qator-qator kamarlarga ega ichki giperstil (ustunli) koʻrinishida qurilgan. Hovlining janubi-gʻarbiy va shimoli-sharqiy tomonidagi ayvonlar ikki qatorli, shimoli-gʻarbiy tomonda (bosh kirish tomonida) esa faqat bitta qatorli. Asosiy namozxona hovlidan *[[Qibla|qibla]]* (ibodat yoʻnalishi) va *[[Mehrob|mehrob]]* (ibodat yoʻnalishini bildiruvchi qism) tomonga qarab choʻzilib, uch qator chuqurlikka ega. Eng naridagi mehrob devori orqasida tarixda kutubxona, imom xonasi va janoza masjidi (jasad dafnidan avval janoza marosimlari oʻtkaziladigan joy) sifatida foydalanilgan yoki hanuz shunday vazifani bajaradigan bir nechta xonalar joylashgan boʻlib, ularga masjid ichki qismidan kiriladi. Masjidga keyinroq, ehtimol 1962-yilda, janubi-gʻarb tomonga qarab asosiy tarixiy binodan davom etadigan yangi qoʻshimcha inshootlar qurilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar