Surgut xalqaro aeroporti

**F. Q. Salmonov nomidagi Surgut xalqaro aeroporti** () yoki **Surgut aeroporti**  – Rossiyaning Xanti-Mansilar muxtor okrugi Surgut shahridagi xalqaro aeroport. Ural federal okrugidagi mahalliy va xalqaro aviakompaniyalarning eng yirik markazi. Surgut shahri va Xanti-Mansilar muxtor okrugining qoʻshni hududlaridagi 750 ming kishiga xizmat koʻrsatadi. Federal ahamiyatga ega aeroport, „B“ toifali aerodromga ega.

Yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish boʻyicha Rossiyaning 19-eng gavjum aeroporti (2024-yilda 2,2 mln yoʻlovchi). Moskvadan 2143 km masofada, 3 soatlik parvoz masofasida joylashgan. Aeroportda Utair aviakompaniyasining texnik bazasi va bosh ofisi joylashgan.

## Umumiy tavsifi
1930-yillarda tashkil etilgan. 1935-yildan buyon parvozlarga uzluksiz xizmat koʻrsatmoqda. 1961-yilda hozirgi manzilini topguniga qadar bir tumandan boshqasiga koʻchirilgan. 1994-yil 7-fevralda „Surgut aeroporti“ OAJ sifatida qayta tashkil etilgan. Taʼsischilari: Surgut shahar maʼmuriyati, „Surgutneftegaz“ OAJ, „Surgutgazprom“, „Tyumenaviatrans“, „Tyumenenergo“, „Surgut gazni qayta ishlash zavodi“ MChJ va „Kogalimavia“. Aeroport tuzilmasiga Beryozovo, Igrim, Noyabrsk, Talakan aeroport filiallari kiradi. Zamonaviy terminalining maydoni 11 310, 4 kv.m. Aerovokzal majmuasining oʻtkazish qobilyati – 525 yoʻlovchi/soat.

## Tarixi
Surgut mintaqasida aviatsiya tarixi 1931-yil fevral oyida boshlangan. Surgut shahri chekkasida, nolinchi pristan deb ataladigan hududda, birinchi samolyot qabul qilingan qoʻnish maydonchasi uchun mos keladigan joy qordan tozalandi. Shundan soʻng bu yerga muntazam ravishda R-1, R-2, U-2 samolyotlari kela boshladi. 1935-yil mart oyida Surgut – Samarovo birinchi reysi amalga oshirildi.

Maydon Shimoliy dengiz yoʻllari bosh boshqarmasiga tegishli boʻlib, birinchi navbatda Glavsevermorput ehtiyojlari uchun qutb aviatsiyasi boshqarmasi samolyotlari tomonidan xizmat koʻrsatilgan. 1938-yilda aerodrom Aeroflotga topshirildi.

1936-yildan 1938-yilgacha 109 ta samolyot parvozi amalga oshirildi, 125 yoʻlovchi, 1 115 kilogramm yuk va 210 kilogramm pochta tashildi. Oʻsha paytda parvozlarni Po-2 samolyoti amalga oshirgan. Samolyotga ikki yoʻlovchi olingan, ular ham uchuvchiga oʻxshab, yoʻlda sovuq urib qolmaslik uchun bugʻuning issiq qumichiga oʻralib olishlari kerak edi. Aborigenlar kiyadigan kiyimlar shunday atalgan. Uni moʻynasini tashqariga qaratib tikilgan va toʻgʻridan-toʻgʻri kalta poʻstin yoki paxtalik kiyim ustidan kiyilgan. Yoz mavsumida Surgutda hozirgi 2-GRES hududida, Chyornaya daryosining quyilish joyida joylashgan gidroport ishlagan. Parvozlar An-2B (gidrovariant) samolyotida amalga oshirilgan. 1955-yilning qishidan boshlab aeroportda ikkita Po-2 samolyoti joylashtirila boshlandi, ular yordamida neftni qidirish uchun zarur boʻlgan gravimetrik tasvirlar amalga oshirildi. Bundan tashqari, ular mahalliy baliq konserva zavodi uchun koʻllardan yangi baliq yetkazib berdi.

1962-yilda mahalliy aviatorlar yangi aeroportni jihozladi. Yangi joyda ular yoʻl-yoʻlakay samolyotlarga xizmat koʻrsatish uchun moddiy-texnik bazani yaratishlari kerak edi. Dastlab aeroportning yogʻoch binosida hatto barcha xonalar ham isitilmagan. Parvozlarni 10 dan 12 tagacha qoʻnish joyiga ega boʻlgan An-2 samolyotlari amalga oshirdi. Tez orada birinchi Li-2 samolyoti yetib keldi va yoʻlovchilarga yanada sifatli xizmat koʻrsatishni boshladi.

1064-yil 19-avgust kuni Surgut oʻzining birlashgan aviaotryadini tuzdi va aeroportga toʻrtinchi toifa berildi.

Oʻzining birinchi yilida aviaotryadi jami 3 ming soat parvoz qildi, 20,3 ming yoʻlovchi va 800 kilogramm yuk tashdi.

1970-yil 24-sentyabrda Surgutning yangi aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagiga oxirgi plita qoʻyildi. Dekabr oyi oxirida davlat komissiyasi yangi shahar aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagini foydalanishga qabul qildi.

1971-yil 15-aprelda Moskva vaqti bilan 7:36 da Moskva – Tyumen – Surgut reysini amalga oshirigan An-24 samolyoti Surgut aeroportiga qoʻndi. 1971-yilda yoʻlovchi tashish hajmi 447 ming kishini tashkil etdi.

1972-yil 4-aprelda shahar aeroporti Moskvadan uchib kelgan birinchi Tu-134 samolyotini qabul qildi. Mamlakat poytaxtidan tashqari Surgut oʻsha paytda Xanti-Mansilar va oʻnta viloyat markazi bilan muntazam aviaqatnovga ega edi. 1974-yil 17-oktyabrda aviakorxona hududiga birinchi ogʻir yuk koʻtaruvchi MI-6 vertolyoti qoʻndi.

1975-yil 12-iyulda shaharda yangi aeroport terminali ochildi, bugungi kunda u modernizatsiya va rekonstruksiyadan oʻtib, nafaqat Rossiyaning turli shaharlariga, balki qoʻshni va uzoq mamlakatlarga ham yoʻlovchilarni qabul qiladi va joʻnatadi.

1978-yilda Surgut aviaotryadi 370 ming yoʻlovchini tashidi.

1983-yil fevralda Surgut OAJ Mehnat qizil bayroq ordeni bilan taqdirlandi.

„Surgut aeroporti“ OAJ mustaqil yuridik shaxs sifatida 1994-yilda oʻz xizmat koʻrsatish faoliyatini boshladi. Zamonaviy aeroportni rivojlantirish yoʻlidagi dastlabki qadamlar 2001-yilda soatiga 600 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega uchib ketish sektorining ishga tushirilishi boʻldi. Oʻsha yili Surgut aeroportida soatiga 150 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega xalqaro sektor ochildi. Surgut aeroporti foydalanishga topshirilishi bilan xalqaro maqom oldi.

2003-yilda aerodromning uchish-qoʻnish yoʻlagi va drenaj tizimini toʻliq rekonstruksiya qilish aerodromni yopmasdan amalga oshirildi, ishlar qatʼiy belgilangan vaqt oraligʻida amalga oshirildi.

2004-yilda uchib kelish sektori rekonstruksiya qilindi va foydalanishga topshirildi, buning natijasida aeroport ikkita terminalga boʻlindi, arxitektura va texnik jihatdan yagona zamonaviy aeroport majmuasiga birlashtirildi.

Aeroportni modernizatsiya qilishning navbatdagi bosqichi 2006-yil boʻldi. „Surgut aeroporti“ AJ Germaniyaning „Thyssen Krupp Airport System“ kompaniyasining piyoda tipidagi teleskopik traplar oʻrnatdi.

2008-yil yakunlariga koʻra, aeroport mustaqil korxona tashkil topganidan buyon ilk bor 1 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan.

2009-2010-yillarda aviakompaniya faoliyatining geografik chegaralari kengaytirildi. „Surgut aeroporti“ OAJ tuzilmasi ilgari UTair aviakompaniyasi tarkibiga kirgan filiallar bilan kengaytirildi: Berezovskiy (Xanti-Mansilar avtonom okrugi-Yugra), Nefteyugansk (Xanti-Yugra), Noyabrskiy (Yamal-Nenets avtonom okrugi), Tazovskiy (Yamal-Nenets avtonom okrugi), Mis-Kamenskiy (Yamal-Nenets avtonom okrugi).

2012-yil oxirida aviakompaniyalar xarajatlarini optimallashtirish maqsadida „Surgut aeroporti“ OAJ yangi biznes yoʻnalishini tashkil etdi – vazifalari samolyot rampasini qoʻllab-quvvatlash xizmati tomonidan amalga oshiriladigan samolyotlarga yerdan xizmat koʻrsatish xizmatlari. Aviakompaniyalarga xizmat koʻrsatish sifatini oshirish maqsadida „Surgut aeroporti“ OAJga havo ishga tushirish bloki, yonilgʻi tashuvchi tankerlar, lentali yuk koʻtargich sotib olindi.

2013-yilning 9-aprelida 2012-yil oxirida „Surgut aeroporti“ OAJ tarkibida ishlab chiqarish faoliyatini boshlagan Talakan aeroportining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

2014-yilda kompaniya jadal rivojlantirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar geografiyasini kengaytirishni davom ettirdi. 2014-yil oktyabr oyida bosh kompaniyada yangi tarkibiy boʻlinma – Surgut xizmat koʻrsatish markazi tashkil etildi, u samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatadi, samolyotlarni parvoz paytida ovqat bilan taʼminlaydi, shuningdek, Surgut aeroportida umumiy ovqatlanish bilan shugʻullanadi. Ushbu xizmat koʻrsatish markazi, shuningdek, UTair kompaniyalar guruhi samolyotlariga parvoz paytida ovqatlanish va texnik xizmat koʻrsatadi.

2014-yil sentyabridan Surgut aeroportida qoʻshaloq yoʻlak tizimi – soddalashtirilgan bojxona nazorati tizimi ishlamoqda. Qayta qurish yoʻlovchilarning bojxona chegarasini kesib oʻtishlari uchun zarur boʻlgan rasmiyatchiliklardan oʻtish vaqtini qisqartirib, ularning Surgutga tashrifi yoki qaytishini yanada yoqimli va qulay qildi.

2015-yil aprel oyida UTair aviakompaniyasi tuzilmalarini qayta tashkil etish natijasida Surgut aeroporti OAJ tarkibiga tibbiy markaz birlashtirildi. 2015-yilda erishilgan yana bir muhim yutuq yoʻlovchilar uchun avtomatik vizual va ovozli maʼlumotlarga oʻtish imkonini yaratgan „Kobra“ aeroportni boshqarishning yangi tizimining ishga tushirilishi boʻldi.

2016-yil davomida Surgut aeroportida barcha toifadagi yoʻlovchilarning yashash qulayligini oshirish, xizmat koʻrsatish infratuzilmasi va imkoniyatlarini muvaffaqiyatli yaxshilash boʻyicha jadal ishlar amalga oshirildi. Aeroport yoʻlovchilari va mehmonlariga koʻrsatilayotgan xizmatlar koʻlamini kengaytirish dasturi doirasida aeroport terminalida ikkita yangilangan bufet ochildi. „Surgut aeroporti“ OAJ agentligi tomonidan biznes zallari va VIP zallarida xizmat koʻrsatish uchun elektron chiptalar va sertifikatlar sotish boʻyicha qator samarali loyihalar amalga oshirildi. Aeroportning uchib ketish zalida Shimolning tub aholisi madaniyati va hayotiga bagʻishlangan „Uchayotgan Yugra“ () nomli noyob etnografik burchakning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi.

2017-yil Surgut aeroporti uchun barqaror, progressiv rivojlanish davri boʻldi: noyabr oyida tarixda birinchi marta aeroport yil boshidan beri tashilgan yoʻlovchilar soni boʻyicha bir yarim millionga yetdi. 2016-yilda asosiy oʻsish yoʻlovchi tashish transportida boʻldi. Surgut aeroporti Utair va NordStar Airlines hamkor aviakompaniyalarining Norilskdan parvozlarni amalga oshirish boʻyicha qoʻshma dasturi tufayli odatdagidan bir oy oldin millioninchi yoʻlovchini roʻyxatdan oʻtkazdi. Aeroportning yillik umumiy yoʻlovchi tashish hajmi 1 723 312 kishini tashkil etdi, bu oʻtgan yilga nisbatan 15,7% ga koʻp va xizmat koʻrsatilayotgan yoʻlovchilar soni boʻyicha korxona uchun yangi rekorddir.

2019-yil 31-mayda aeroportga F. K. Salmanov nomi berildi.

2020-yil iyun oyida Surgut aeroporti terminali jabhasida joylashgan „Madonna va illyuminatordagi bola“ mozaik pannosi Yugra madaniy merosi obyekti sifatida tan olindi.

2024-yil iyul oyi boshida aeroport terminalining ikkinchi qavatida steril zonani rekonstruksiya qilish boshlandi, u yerga 120 ta yoʻlovchi oʻrindigʻi qoʻshilishi kerak.

2024-yil oktyabr oyida terminal rekonstruksiya qilinishi maʼlum boʻldi, rekonstruksiya qilish usuli va muddatlari toʻgʻrisidagi qaror 2025-yil mart oyida taqdim etilishi kerak.

## Qabul qila oladigan samolyot turlari
An-12, An-24, An-26, An-28, An-30, An-32, An-72, An-74, An-124, An-140, An-148, Il-62, Il-76, L-410, Tu-134, Tu-154, Tu-204, Tu-214, Yak-40, Yak-42, Airbus A319, Airbus A320, Airbus A321, Airbus A330-200, ATR 42, ATR 72, Boeing 737, Boeing 757, Boeing 767, Bombardier CRJ 100/200, Embraer EMB 120 Brasilia, Embraer ERJ-145, Embraer E-190, Sukhoi Superjet 100, SAAB 2000 va undan yengilroq, barcha turdagi vertolyotlar. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnif raqami (PCN) 56/F/B/W/T.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistikasi

## Yer usti transporti
Terminal yonida „Aeroport“ avtovokzali joylashgan boʻlib, u yerdan Ural federal okrugi shaharlariga – Kogalim, Qoʻrgʻon, Nefteyugansk, Nijnevartovsk, Noyabrsk, Pokachi, Radujniy, Tobolsk, Tyumen, Xanti-mansiyskka muntazam qatnovchi shaharlararo avtobuslarga chiqish mumkin.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1988-yil 27-fevralda Surgut aeroportida Tu-134A halokatga uchradi. Bortdagi 51 kishidan 20 nafari halok boʻlgan. Oddiy ob-havo sharoitida tungi qoʻnish paytida, qoʻnish yoʻnalishi operatsion kursiga teskari, kursning sirpanish yoʻllari tizimi va lokator mayoqlari ishlamay qolganda, samolyot tuproqli tuman zonasiga kirdi. Samolyot komandiri aylanmani sezilarli kechikish bilan boshladi. Samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagidan 130 m chap tomonda joylashgan tuproq chizigʻiga taxminan 4,8 g ortiqcha yuk bilan qoʻndi, oʻng qanotini va № 2 dvigatelini yoʻqotdi, agʻdarilib, bu holatda taxminan 300 metrga sirgʻalib ketdi va yonib ketdi.
* 2011-yilning 1-yanvarida Surgut aeroportida Kogalimavia aviakompaniyasining 7K348 Surgut – [Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva]] reysini amalga oshiruvchi Tu-154B-2 samolyotining orqa salonida yongʻin sodir boʻldi. Uch kishi halok boʻldi, 43 kishi jarohat oldi. Samolyot yonib ketdi, butunlay vayron boʻldi.

## Fotogalereya

Fayl:G. Surgut, Khanty-Mansiyskiy avtonomnyy okrug, Russia - panoramio.jpg|Uchish-qoʻnish yoʻlagi
Fayl:Surgut IMG 2746 (8157060286).jpg|Uchish-qoʻnish yoʻlagidan aeroportning koʻrinishi
Fayl:Surgut (- North) (SGC - USRR) AN1696306.jpg|Terminal
Fayl:Surgut Airport 2016.jpg|Aeroport tunda
Fayl:Airport Surgut 2013.jpg|Binodan chiqish joyi


## Manbalar

## Havolalar

* Official website