open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Murphy qonuni

**Murphy qonuni** () – falsafiy prinsip. Unga quyidagicha taʼrif beriladi:
: „Agar biror ishingiz oʻxshamasa, demak shunday boʻlishi kerak boʻlgan“.
## Kelib chiqishi
1949-yilda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasida samolyot halokati sabablari oʻrganildi. Bazada xizmat qilgan mayor Edvard Merfi(inglizcha: Edward Murphy) oʻsha paytda AQSh harbiy-havo kuchlarining MX981 loyihasida muhandis boʻlgan. Loyihaning maqsadi inson tanasi bardosh bera oladigan maksimal yukni aniqlash edi. Laboratoriyalardan birida texniklarning ishini baholar ekan, u agar biror narsa notoʻgʻri bajarilishi mumkin boʻlsa, bu texniklar aynan shunday qilishlarini taʼkidladi. Afsonaga koʻra, („Agar biror narsa qilishning ikkita yoʻli boʻlsa va ulardan biri falokatga olib kelsa, kimdir shu yoʻlni tanlaydi“) birinchi marta ishlaydigan samolyot dvigateli parraklarni notoʻgʻri tomonga aylantira boshlagani aytilgan. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, texniklar qismlarni teskari oʻrnatishgan.

Northrop kompaniyasining loyiha menejeri J. Nikols bu doimiy muammolarni „Murphy qonuni“ deb atadi. Matbuot anjumanlaridan birida oʻtkazilgan Harbiy havo kuchlari polkovnigi parvoz xavfsizligini taʼminlash uchun erishilgan barcha yutuqlar „Murphy qonuni“ni yengish natijasi ekanligini aytdi. Bu ibora matbuotga shunday qilib kirib keldi. Keyingi bir necha oy ichida ushbu tamoyil sanoat reklamasida keng qoʻllanila boshlandi va kundalik hayotda oʻz yoʻlini topdi.
## Manbalar
Sultan Zamonov

**Sultan Zamonov** (; 1905-yil, Buxoro amirligi — 1992-yil, Dushanbe) — Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasida partiya va davlat arbobi, Stalinobod tuman ijroiya qoʻmitasi raisi (1944—1950), Tojikiston SSR Garm viloyati ijroiya qoʻmitasi (1950—1954), Sotsialistik Mehnat Qahramoni)

## Tarjimai holi
1905-yilning mart oyida Buxoro amirligining Tegirmi qishlogʻi (hozirgi Tojikistonning Nurobod viloyati)da tug'ilgan. Millati — tojik.

Sultan Zamonov yoshligidan Tojikiston sovet tizimida faoliyat yuritgan. 1925-yilda Regar qishloq kengashi raisining kotibi lavozimiga tayinlangan. 1927-yilda shahrinav qishloq kengashi raisining oʻrinbosari boʻlgan.

1932—1942-yillar oraligʻida shahrinav qishloq kengashi raisi sifatida faoliyat yuritgan. 1932-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasiga aʻzo boʻlgan. 3 marta Tojikiston SSSR markaziy kompartiyasi aʻzoligiga, 4 marta Tojikiston SSSR Oliy Kengashi deputatligiga saylangan.

1952—1972-yillarda Lenin tumanidagi Chortepa qishloq kengashi raisi boʻlgan.

1940-yillarda Stalinobod viloyati Stalinobod tuman deputatlar kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi boʻlib ishlagan. 1947-yilda Sultan Zamonov butun viloyat bo‘yicha paxta yig‘im-terimi rejasini 69,7 foizga ortig‘i bilan bajardi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 1-martdagi farmoni bilan Zamonov Sultan Sotsialistik Mehnat Qahramoni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

1950—1954-yillarda Garm viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi bo‘lib ishlagan.

1954-yildan Stalinobod viloyatidagi Stalin nomidagi kolxozga raislik qilgan.

1995-yili 18-iyulda Dushanbe shahrida vafot etgan.  Lening qishlogʻidagi qabristonga dafn etilgan.

## Mukofotlari

* Lenin ordeni (1-mart, 1948—yil);
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (29-dekabr 1946-yil; 17-dekabr 1949-yil; 23-oktyabr 1946-yil; 17-yanvar 1957-yil); 
* Tojikiston SSSR Oliy Kengashi faxriy yorligʻi

## Manbalar
Menes

**Menes**– Narmer nomi bilan ham tanilgan, qadimgi Misr tarixidagi afsonaviy shaxs. U miloddan avvalgi 3100-yillarda hukmronlik qilgan yagona Misrning birinchi fir’avni ekanligiga ishoniladi. Menes Yuqori Misr va Quyi Misrni birlashtirib, birinchi sulolani barpo etgan va qadimgi Misr sivilizatsiyasining ilk sulolaviy davrini boshlagan.

Qadimgi Misr mifologiyasi va tarixiy maʼlumotlarga koʻra, Menes oʻz hukmronligi davrida Misrning poytaxti boʻlgan Memfis shahriga asos solgan. U irrigatsiya tizimlarini qurish, savdo va qishloq xoʻjaligini rivojlantirish bilan ham bogʻliq.

Menes hukmronligi Misr tarixida muhim bosqich boʻldi, chunki u turli qirolliklarni birlashtirdi va markazlashgan hukumatni oʻrnatdi. Uning Misrni birlashtirishi keyingi fir’avnlar va uzoq davom etadigan tsivilizatsiya uchun zamin yaratdi.

Shuni taʼkidlash kerakki, Menes birlashgan Misrning birinchi fir’avni sifatida keng eʼtirof etilgan boʻlsa-da, uning mavjudligi va hukmronligining baʼzi jihatlari tarixchilar va Misrshunoslar oʻrtasida munozara va talqin mavzusi boʻlib qolmoqda.
## Manbalar

## Havolalar
Abdulrauf Ibrohimiy

**Abdulrauf Ibrohimiy** — Afgʻonistonlik oʻzbek qonunchisi va siyosatchi.

## Biografiyasi
Abdulrauf Ibrohimiy 1962-yilda Qunduz viloyati shimolidagi Imom Sohib tumanida tug‘ilgan va Ibrohimlar urug‘iga mansub. Boshlang‘ich taʼlimni Imom Sohib tumanidagi Basus o‘rta maktabida tugatgan, so‘ngra Qunduzning Toxariston shahrida 12-sinfgacha madrasada o‘qigan. 1979-yilda oʻrta maktabni tamomlab, Kobul universitetining tillar va adabiyot fakultetiga oʻqishga qabul qilindi.

Sovet Ittifoqi Afgʻonistonga bostirib kirganida u Hizbi Islomiy mujohidlar guruhiga qoʻshilgan. Mujohidlarning gʻalabasidan soʻng 1993-yilda Sherxon quruqlik portiga direktor etib tayinlandi. Keyinchalik u 3-janubiy chegara politsiya zonasi qoʻmondoni etib tayinlandi.

Tolibon rejimi qulaganidan keyin u 2002-yilda chegara politsiyasi qoʻmondoni boʻlib ishlagan, oʻsha yili Favqulodda Loya Jirgʻa aʼzosi etib saylangan. Ibrohimiy 2005-yilda Qunduzdan Volisi Jirgʻa (quyi palata) deputati etib saylangan. U 2010-yilda Volisi Jirgʻa spikeri etib saylanganida ikkinchi marta parlament deputatligini qo‘lga kiritdi. Kobul universiteti adabiyot fakulteti arab tili boʻlimida bakalavr darajasini oldi.

## Manbalar
Qorovulbozor sardobasi

**Qorovulbozor sardobasi** — Buxoro viloyati Qorovulbozor tumanida joylashgan qadimiy suv inshooti. XVI asrda qurib bitkazilgan. Qorovulbozor shahridagi chuchuk ichimlik suvini yigʻish, saqlash va undan foydalanishga moʻljallangan gidrotexnik inshoot. Oʻzbekiston muhandislik va arxitektura qurilishi yodgorligi.

Sardoba Qorovulbozor tumanida Buxoroga ketishda savdo yoʻlida toʻxtab qolgan odamlar va hayvonlarni ichimlik suvi bilan taʼminlash uchun moʻljallangan. Qurilish Buyuk ipak yoʻlidagi muhim nuqta boʻlib, asosan savdo karvonlariga xizmat qilgan. Sardoba shahar markaziga kiraverishda joylashgan.

Amudaryoning Kerki chorrahasigacha boʻlgan choʻl yoʻlagi boʻylab Abdullaxon davriga oid bir qancha karvonsaroylar va sardobalar saqlanib qolgan. Bular Sangisuloq sardoba, Nishon sardoba, Tolimarjon qishlogʻi yonidagi sardoba, Yusuf sardoba, Urasi sardoba, Abdullaxon sardobasi.

Qorovulbozor sardobasi yonida qadimda karvonsaroy boʻlgan. Sardoba karvonsaroy atrofida vujudga kelgan aholi punkti aholisi uchun yagona chuchuk suv manbai boʻlgan. Shaharda artezian quduqlari va muntazam suv taʼminoti yaratilgach, sardoba oʻz ahamiyatini yoʻqotdi.

Sardobaga kirish eshigi ancha oldinga choʻzilgan ravoqlar bilan belgilangan. Yoʻlakning tepasida kamar derazalari boʻlgan kichik xonalar mavjud. Sardoba suv koʻli diametri 15,8 m, chuqurligi 8,1 m, to‘qqizta deraza orqali o‘yilgan gumbaz balandligi 6,35 m. Sardoba devorlarining qalinligi 1,5 metrgacha qilib terilgan. Qorovulbozor sardobasiga suv Qashqadaryodan olib kelingan.

Sardoba darvozalaridan tashqari, suv tushishi uchun moʻljallangan maxsus teshiklar va gumbazida bir nechta tuynuklar mavjud. Bino  ganch qorishmasi va pishiq gʻishtdan qurilgan. Gʻishtlar ustiga saksovul bilan qo'shib yondirilgan koʻmir qatlami yozilib, uning ustiga uch qavat tuya junidan tayyorlangan kigiz, soʻng pardozlangan uch qavat mol terisi yopilgan, uning ustidan gʻisht terilgan va ganch bilan suvab tashlangan. Bu holat bir necha marta takrorlangan. Bunda saksovul suvni tuzlardan tozalashda filtr vazifasini bajargan boʻlsa, ganch, pishiq gʻisht va mol terisi suvning yerga ko'p miqdorda singib ketishidan himoya qilgan.

Davlat muhofazasiga olingan Qorovulbozor sardobasida 2018—2019-yillarda respublika byudjet mablagʻlari hisobidan konservatsiya, restavratsiya va obodonlashtirish kabi ishlar olib borilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Soliyev B. *Qorovulbozor tumani: o'tmish, bugun va kelajak chorrahasida*.  Toshkent: Tafakkur, 2013 — 328 bet. ISBN 978-9943-24-046-9.
Sherxon Farnud

**Sherxon Farnud** ( – ) – afgʻon bankiri, 2010-yil oxirigacha 1 milliondan ortiq mijozlari boʻlgan Afgʻonistondagi eng yirik xususiy moliya instituti sanaladigan Kobul banki raisi boʻlgan. Farnud Kobul bankining 28,16% aksiyalariga ega edi. Xalilulloh Fruziy, Muhammad Fahim va ehtimoliy boshqa hamkorlari bilan birgalikda „Pomir Havo yoʻllari“ (Pamir Airways) kompaniyasiga egalik qilgan. OAV maʼlumotlariga koʻra, 2010-yil noyabr oyiga kelib, Da Afgʻoniston banki Farnud va Kobul banki bosh direktori Fruziy bank boshqaruvidan chetlatilganini maʼlum qilgan. 2011-yil boshidan boshlab ikkalasi ham amalda uy qamogʻida edi va mamlakatni tark eta olmadi.

Etnik oʻzbek Farnud asli Afgʻoniston shimolidagi Qunduz viloyatidan. Kimyo muhandisligi boʻyicha kunduzgi taʼlim olgan va bir vaqtning oʻzida Rossiyaning Moskva shahrida biznes yuritgan. 1980- va 1990-yillarda u Moskvada *havola* (( ) yoki norasmiy pul oʻtkazmalari tashkilotini boshqargan.

Farnud taniqli poker oʻyinchisiga aylandi, 2008-yilgi Poker Yevropa jahon seriyasida (WSOPE) ishtirok etdi va birinchi bilaguzukni qoʻlga kiritdi. Hibsga olinishidan oldin u koʻp vaqtini Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida oʻtkazgan, u yerda Palm Jumayrada oʻz nomi bilan bir qator villalarga egalik qilgan .

2018-yilning 24-avgustida Farnud 55 yoshida qamoqxonada, ehtimol, tabiiy sabablar tufayli vafot etdi.

## Manbalar
Abdulmalik Pahlavon

**Abdulmalik Pahlavon** () Afgʻoniston shimolidagi Foryob viloyatida joylashgan afgʻonistonlik oʻzbek yetakchisi va siyosatchisi. Afgʻoniston Ozodlik partiyasining rahbari boʻlib, 1990-yillarda Afgʻonistonni qamrab olgan qabilaviy janglarda faol ishtirok etgan. Uning Oʻzbekiston shimolini nazorat qilish uchun raqibi Abdul Rashid Doʻstum boʻlib, Tolibon qulaganidan keyin ularning qoʻshinlari bir necha bor toʻqnash kelgan.

## Mozori Sharifning qoʻlga olinishi
Dastlab Abdulmalik Pahlavon Doʻstumning odamlaridan biri boʻlgan, biroq 1996-yilda Doʻstumni akasi general Rasul Pahlavonning oʻldirilishida ayblagan. Keyin Tolibon bilan yashirin muzokaralar olib borgan va ular Shimoliy Afgʻonistonning katta qismidagi hokimiyatini Pahlavonga berishga vaʼda bergan, evaziga ularning eng kuchli dushmanlaridan biri boʻlgan Ismoilxonni qoʻlga olgan. Ushbu kelishuvga koʻra, 1997-yil 25-mayda u Xonni hibsga oldi, uni Tolibonga topshirdi hamda toliblarga Mozori-Sharifga kirib, Shimoliy Afgʻonistonning koʻp qismini nazorat qilish imkonini berdi. Shu sabab Doʻstum Turkiyaga qochishga majbur boʻldi. Ammo Abdulmalik tezda Tolibon oʻz odamlarini qurolsizlantirishni boshlagani uchun vaʼdalarini bajarmaslikka qaror qildi. Keyin Afgʻonistonni qutqarish uchun birlashgan islom frontiga (Shimoliy ittifoq) qoʻshildi va oʻzining sobiq ittifoqchilariga qarshi chiqdi va ularni Mozori-Sharifdan haydab chiqarishga yordam berdi.

## Siyosiy faoliyati
1997-yil sentyabrida Doʻstum qochqinlikdan qaytdi va Abdulmalikni magʻlub etdi, qisqa muddatda Mozori-Sharif ustidan nazoratni tikladi va 1997-yil dekabrida Pahlavonni Eronga qochishga majbur qildi.

2001-yilda Tolibon qulaganidan keyin Abdulmalik oʻzining „**Afgʻoniston Ozodlik partiyasi**“ (*Hezb-e Azadi-ye Afghanistan)* siyosiy partiyasini tashkil qildi, uning harbiy qanoti Doʻstumning *Junbish* partiyasi aʼzolari bilan tez-tez toʻqnash keldi. Oʻtmishi ziddiyatli boʻlishiga qaramay, Pahlavon Afgʻonistondagi taniqli siyosiy arbobga aylandi.

## Taʼlim sohasiga qoʻshgan hissasi
Abdulmalik Pahlavon siyosiy faoliyatidan tashqari, Afgʻoniston shimolida joylashgan mamlakatdagi eng yirik xususiy universitetlardan biri sanaladigan Toj universitetining asoschisi hisoblanadi. Toj universitetini tashkil etish orqali uning Afgʻonistonda taʼlim sohasiga qoʻshgan hissasi keng eʼtirof etilgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Pahlawan, Abdul Malik - MIPT terrorism knowledge database
* BBC profile
Dilbar Nazariy

**Dilbar Nazariy** (1958 – 2024-yil 14-avgust) – afgʻon siyosatchisi, ayollar masalalari boʻyicha oxirgi vazir boʻlgan.

## Dastlabki hayoti va taʼlimi
Nazariy oʻzbek, Balx viloyatining Xulm tumanidan. Balx shahridagi Oʻqituvchilar malakasini oshirish markazi va Kobul universitetining xalqaro munosabatlar boʻyicha bakalavr talabasi.

## Karyerasi
Nazariy Samangan shahridagi Naim Shahid oʻrta maktabida oʻqituvchi va direktor boʻlib ishlagan hamda Oxfam va UNICEFda faoliyat olib borgan. 2005-yildan 2010-yilgacha Samangan parlamenti deputati boʻlgan. Ichki ishlar vazirligining elektron milliy ID kartani ishlab chiqish boshqarmasida ishlagan.

Afgʻoniston vitse-prezidenti Abdulloh Abdulloh jamoasi tomonidan Milliy birlik hukumatiga nomzod qilib koʻrsatilgan  va 2015-yil aprelida Ayollar masalalari boʻyicha vazir etib tayinlangan, oʻsha paytda vazirlar mahkamasiga tayinlangan toʻrt nafar ayoldan biri. Nazariyning akasi vazirlikda maslahatchi boʻlib ishlaydi; Dilbar akasi oʻziga mahram sifatida kerakligini aytadi.

2016-yilning 13-iyulida Nazariyga nisbatan quyi palataga ishonchsizlik votumi kiritilib, uni korrupsiyada va kasbiy samarasizlikda ayblangan, ushbu votum hukumat vazirlariga qarshi uzoq davom etgan takliflaridan biri edi. Votum magʻlubiyatga uchradi.

2016-yil oktyabr oyida Nazariy BBC telekanalining ''Ochiq Jirgʻa'' dasturida barcha ayollar panelida ishtirok etib, shaharda bir kun oldin portlashlar va hujumlar boʻlganiga qaramay, tenglik masalalarini muhokama qildi. 2016-yil 13-dekabr kuni Nazariy jurnalistlarga Afgʻonistondagi ayollarning 87 foizdan ortigʻi xavfsiz emasligini aytdi va „Mahrumlik butun mamlakat boʻylab ayollar uchun koʻplab tahdidlarni keltirib chiqardi“, dedi. Uning vazirligi oʻtgan toʻqqiz oy ichida ayollarga nisbatan 4000 dan ortiq zoʻravonlik holatlarini qayd etgan.

## Vafoti
Nazariy 2024-yil 14-avgust kuni 66 yoshida Kanadada yurak tutilishidan vafot etdi.

## Manbalar




## Havolalar

* Hukumat profili
Indoneziya Qoʻshma Shtatlari

**Indoneziya Qo‘shma Shtatlari** (**IQSh**; ) — 1949-yil 27-dekabrda Gaagadagi tinchlik muzokaralaridan so‘ng Niderlandiya Niderlandiyaning Sharqiy Hindistoni ustidan suverenitetini rasman topshirgan davlat.

1949-yil 27-dekabrda kuchga kirgan Konstitutsiyaga muvofiq, IQSh 16 ta davlatdan iborat federatsiya edi: Indoneziya Respublikasi (Yava va Sumatra orollari) 31 millionga yaqin aholiga ega. Aholisi 100 000 dan 11 milliongacha bo‘lgan Nidelandlar tomonidan yaratilgan 15 ta davlat edi. Davlat ikki palatali parlamentga ega boʻlib, u Xalq vakillari kengashi (Indoneziya Respublikasidan 50 deputat va boshqa shtatlardan 100 deputat, aholi soniga mutanosib ravishda) va Senatdan (mamlakatning har bir taʼsis davlat subyektidan 32 senator — 2 tadan) iborat edi.). IQSh metropoliya mamlakati bilan yaqin aloqada bo‘lgan - Niderlandlar bilan birgalikda ular Niderlandiya-Indoneziya Ittifoqining bir qismi edi.

1950-yil 17-avgustda Indoneziya mustaqilligining besh yilligi munosabati bilan Indoneziya Qoʻshma Shtatlari rasman tarqatib yuborildi va uning oʻrnida Indoneziya Respublikasi unitar davlati tashkil etildi.

## IQSh tarkibiga kirgan davlat tuzilmalari

*Indoneziya Respublikasi Davlati ()
*Banjar viloyati ()
*Banka ()
*Belitung ()
*Markaziy Yava ()
*Sharqiy Indoneziya Davlati ()
*Sharqiy Kalimantan Davlati ()
*Sharqiy Yava Davlati ()
*Sharqiy Sumatra Davlati ()
*Buyuk Dayak ()
*Madura Davlati ()
*Riau orollari ()
*Janubi-sharqiy Kalimantan Federatsiyasi ()
*Janubiy Sumatra Davlati ()
*G‘arbiy Kalimantan ()
*Pasundan Davlati ()
## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Husnbonu G‘azanfar

**Husnbonu Gʻazanfar** (), (1957-yil 1-fevralda tugʻilgan) — afgʻon siyosatchisi, avval Ayollar masalari vaziri boʻlib ishlagan. U, shuningdek, yozuvchi, shoir va notiq.

## Dastlabki hayoti va taʼlimi
Abdulgʻafarning qizi Gʻazanfar 1957-yil 1-fevralda Balx viloyatida tugʻilgan. U Mozori-Sharifdagi Sulton Roziya nomidagi o‘rta maktabni tamomlagan va Stavropolda adabiyot va sotsiologiya bo‘yicha bakalavr va magistr darajasini olgan. Taxminan 1983-yilda u Kobul universitetining adabiyot fakulteti dasturiga jalb qilingan. Taxminan ikki yil oʻtgach, u filologiya fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun Rossiyaning Sankt-Peterburg shahriga bordi. Etnik oʻzbek, dariy (fors), pushtu, oʻzbek, rus tillarini mukammal biladi, turk va ingliz tillarini esa bir oz biladi.

## Karyerasi
2003-yilda Adabiyot fakulteti mudiri etib tayinlandi. 2006-yil iyul oyida Gʻazanfar Afgʻoniston Milliy Assambleyasidan (parlament) Ayollar ishlari vaziri boʻlish uchun ishonch ovozini oldi.

G‘azanfar quyidagi lavozimlarda ham ishlagan:

* Oliy taʼlim vazirligi Oliy Kengashi aʼzosi
* Speranto Xalqaro Ayollar Uyushmasi aʼzosi
* Turkiyzabon xalqaro uyushmasi aʼzosi
* Hakim Nosir Xisro Balxiy uyushmasi boshqaruv kengashi aʼzosi.

Bir qator ilmiy maqola va esselar yozgan, ular respublika va xalqaro gazetalarda chop etilgan. G‘azanfar, shuningdek, shoira va adabiy asarlar yozadi, uning kitoblari *"Inson taqdiri"*, *"XXI asrdagi yirtqichlar"*, „Goʻzallik va *jozibadorlik* *sirlari“*. *Oʻzini anglash* kitobi u tomonidan tarjima qilingan.

## Manbalar


## Tashqi havolalar

* Doktor Husnbonu Gʻazanfarning tarjimai holi
Foum El Anceur

**Foum El Anceur —** Marokash, Beni Mellal-Khénifra, Beni Mellal viloyatida joylashgan shahar va qishloq kommunasi hisoblanadi . 2004-yildagi statistik maılumotlarga ko`ra kommunada 2590 xonadonda jami 13 795 kishi istiqomat qilgan.

## Manbalar
Karbalo muhofazasi

**Karbalo muhofazasi** (, *Karbalāʾ*) yoki **Karbalo viloyati** – markaziy Iroqdagi muhofaza. Uning maʼmuriy markazi Karbalo shahri boʻlib, u muhtaram Imom Husayn ziyoratgohini joylashgani tufayli musulmon shialar uchun muqaddas shahardir. Aholining koʻpchiligi shialardir. Muhofaza, sunʼiy Milh koʻlining bir qismini oʻz ichiga oladi.

## Viloyat hokimyati

* Hokim: Aqil at-Turayhi
* Hokim oʻrinbosari: Javod al-Hasnaviy http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/23175
* Viloyat Kengashi Raisi (PKK): Abdul al-Al al-Yasseriy http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/21572

## Tumanlari

* Ayn al-Tamur
* Al-Hindiya
* Karbalo

## Manbalar
Guettaya

**Guettaya** — Marokash, Beni Mellal-Khénifra, Beni Mellal viloyatida joylashgan shahar va qishloq kommunasi hisoblanadi . 2004-yildagi statistik ma'lumotlarga ko`ra kommunada 2603 xonadonda jami 14621 kishi istiqomat qilgan.

## Manbalar
Had Bouhsoussen

**Had Bouhssoussen —** Marokash, Beni Mellal-Khénifra, Khénifra viloyatida joylashgan shaharcha hisoblanadi. 2004-yildagi statistik ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 2421 kishini tashkil qiladi.

## Manbalar
Had Boumoussa

**Had Boumoussa —** Marokash, Beni Mellal-Khénifra, Fquih Ben Salah viloyatida joylashgan shahar va qishloq kommunasi hisoblanadi . 2004-yildagi statistik ma'lumotlarga ko`ra kommunada 5959 xonadonda 41 731 kishi istiqomat qilgan.

## Manbalar
Hattane

**Hattane** — Marokash, Beni Mellal-Khénifra, Xuribga viloyatida joylashgan shaharcha hisoblanadi. 2004-yildagi statistik ma'lumotlarga ko'ra, uning aholisi 10,284 kishidan iborat.

## Manbalar
Najaf muhofazasi

**Najaf muhofazasi** ( *an-Najaf*) yoki **Najaf viloyati** – Iroq markazi va janubidagi muhofaza. Maʼmuriy markazi – Najaf shahri. Boshqa yirik shahri – Kufa. Ikkala shahar ham aholisining aksariyat qismini tashkil etuvchi shia musulmonlari uchun muqaddas sanaladi.

## Viloyat hokimyati
* Hokim: Luay al-Yasiriy  (isteʼfoga chiqqan) 
* Hokim oʻrinbosari: Abbos Alelyaviy 

## Tumanlari

* Najaf tumani
* Kufa tumani
* Al-Manazera tumani
* Al-Meshkab tumani

## Manbalar
Ivan Suxarev

**Ivan Aleksandrovich Suxarev (1909-1942)**- Ivan Aleksandrovich Suxarev 1909 yil 18 martda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Oila Toshkentdan Xo‘jandga ko‘chib o‘tdi (hozirgi Xo‘jand shahri), u yerdan Skobelevga (hozirgi Farg‘ona shahri) va nihoyat, Samarqandga joylashdi. Oila Samarqandga ko‘chib kelgan, maktab o‘quvchisi bo‘lgan I. A. Suxarev muzey ishini yaxshi ko‘radi, entomologim kolleksiyani to‘ldirish bilan shug‘ullanadi. 1928 yilda maktabni tugatgandan so‘ng u muzeyga qabul qilindi. O‘zbekiston Davlat universiteti (hozirgi A.Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti)ning tarix fakultetiga 1930 yilda I. A. Suxarev o‘qishga qabul qilingan. 1932—1935 yillarda direktorning fan bo‘yicha o‘rinbosari, 1935 yildan u antik davr va o‘rta asrlar kafedrasi katta ilmiy xodimi etib tayinlangan. Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1942 yilda 33 yoshida Voronej shahri yaqinida vafot etgan.
## Xonchorbogʻ qoʻrgʻoni

I. A. Suxarev muzeiydagi faoliyati davomida koʻplab arxeologik qazishmalar olib borgan. Ulardan Xonchorbog‘ qoʻrgʻonidagi xarobalarni oʻrgangan.

## Manbalar

*  
* 
* 
*
Puli Xumri

**Puli Xumri** (dariycha: ) – Afgʻoniston shimolidagi shahar. Puli Xumri Bagʻlon viloyatining markazi va eng yirik shahri boʻlib, viloyat nomi hududdagi boshqa yirik shahar – Bagʻlondan kelib chiqqan. 2015-yil holatiga koʻra, shahar nufusi taxminan 221 274 nafar boʻlib, Afgʻonistonning 9-yirik shahri va Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi Qunduzdan keyin ikkinchi eng katta shahar sanaladi. Puli Xumri yirik sanoat shahri.

## Tarixi
2017-yildan boshlab Tolibon isyonchilari Puli Xumrining Dandi Shahobiddin qismida faollashdi. 2019-yil 5-may kuni Tolibon aʼzolari shahar politsiya shtabiga bostirib kirib, 13 nafar politsiyachini oʻldirdi. 2019-yil 1-sentyabrda Tolibon shaharga hujum qildi, ammo hujum afgʻon armiyasi tomonidan qaytarildi. 2021-yil 16-yanvarda Afgʻon Milliy armiyasining tuman boʻlimi boshligʻi Fazal Vakilzoda Tolibon hujumida halok boʻldi.

2021-yil 10-avgustda Puli Xumri Tolibonning umummilliy harbiy hujumi doirasida bosib olingan sakkizinchi viloyat markaziga aylandi.

## Geografiyasi
Puli Xumri Qunduzdan taxminan  janubda, Mozori-Sharifdan  janubi-sharqda va Kobuldan  shimolda joylashgan, mintaqadagi savdo va tranzit markazi.

### Yerlardan foydalanish

2015-yil holatiga koʻra, Puli Xumri 6 ta tumanga boʻlinadi, umumiy yer maydoni 3 752 gektarni tashkil etadi. Shahardagi turar-joylarning umumiy soni 24 586 ta. Puli Xumrida eng koʻp yerdan foydalanish qishloq xoʻjaligi yerlariga (65%) toʻgʻri keladi, bu yerlarning asosiy qismi 3-, 5- va 6-tumanlarda joylashgan. 1- va 2-tumanlar eng yuqori turar-joy zichligiga ega, ammo 5-tumanda eng koʻp turar joy joylashgan. Puli Xumri oddiy, tartibsiz va togʻ yonbagʻridagi uylar hamda koʻp qavatli uylardan iborat turli xil uy-joy fondiga (taxminiy qiymati $120 mln) ega.

### Iqlimi
Mahalliy choʻl iqlimi taʼsirida Puli Xumri Köppen iqlim tasnifi boʻyicha sovuq chala choʻl iqlimga (*BSk*) ega. Shaharda oʻrtacha harorat 15,9&nbsp;°C, yillik yogʻingarchilik esa oʻrtacha 282&nbsp;mmni tashkil qiladi.

Iyul – yilning eng issiq oyi, oʻrtacha harorati 28,5&nbsp;°C. Eng sovuq oy yanvarning oʻrtacha harorati 3,0&nbsp;°C.

## Aholisi

## Iqtisodiyoti
Puli Xumrida ikkita toʻgʻon mavjud boʻlib, ular zarur elektr energiyasini taʼminlaydi.

Afgʻonistonning birinchi sement zavodi Gʻori I sement zavodi 1954-yilda Puli Xumrida Chexoslovakiya moliyaviy koʻmagida qurilgan. Hozirda u Afghan Invest Co.ga tegishli va ushbu kompaniya hamda Ahmad Javid Jaihoon tomonidan boshqariladi. Ohaktosh zavod orqasidagi tepalikdan qazib olinadi.

Kar-kar qishlogʻida, shahar tashqarisida koʻmir koni bor, ammo ishlab chiqarish tizimi eskirgan.

Yomgʻir va harorat tufayli qishloq xoʻjaligi juda muhim, bugʻdoy, ziravorlar va sholi asosiy ekinlardir.

## Viloyatni qayta qurish guruhi
Mahalliy qayta qurish guruhining (PRT) yetakchi davlati Vengriya boʻlib, u shaharda 2006-yildan 2013-yil martigacha ishlagan. 2006-yilgacha Niderlandiya yetakchi davlat edi.

Puli Xumri—Kobul elektr uzatish liniyalari hozir poytaxtga doimiy elektr energiyasini yetkazib bermoqda.

## Yana qarang
* Bagʻlon viloyati

## Manbalar
Said Nuriddin

**Said Nuriddin**(1851—1878) – Buxoroda hukmron qilgan mangʻitlar sulolasi vakili. Buxoro amirligi tarkibidagi Chorjoʻy bekligini boshqargan. Buxoro amiri Muzaffarning ikkinchi oʻgʻli boʻlgan.
## Biografiyasi
Said Nuriddin 1851-yilda tavallud topgan. Muzaffar nomidan Qarshida qoʻshin toʻplab, isyonkor ukasi Said Abdumalikka qarshi Gʻuzorda boʻlgan jangda qatnashgan. Muzaffar uni aqlli va isteʼdodli deb hisoblab, taxt vorisi qilmoqchi boʻlgan[3], ammo 1878-yili kutilmaganda sil kasalligidan vafot etgan.

Mirzo Salimbek „Tarix-i Salimiy“ asarida Said Nuriddin haqida shunday yozadi:
Sayid Mir Nuriddin Toʻra ziyoli va ilmli kishi boʻlgan. U Xaya taxallusi ostida ajoyib sheʼrlar yozgan. Said Nuriddin hamisha otasining soʻzlariga boʻysungan.

## Adabiyotlar
* *Mirza Salimbek*. „Tarix-i Salimiy“ (Buxoro amirligi tarixiga oid manba). – Akademiya, 2009
## Manbalar
Nizomiddin Urganji

**Nizomiddin Urganji** (1871-yil, Buxoro — 1921-yil, Hisor, Buxoro amirligi) — davlat va harbiy arbobi. Buxoro amirligining Bosh vaziri (1917—1920).
## Biografiyasi
Nizomaddin Urganji kelib chiqishi Urganji oʻzbeklaridan boʻlib, Buxoroda 1871-yilda tavallud topgan. Urganji guruhi katta ehtimol bilan Urganchdan kelgan. Buxoroda Urganja nomi bilan atalgan. Rus tilida , o‘zbek tilida .

Amir Said Olimxon davrida Chordjuy beki, soʻngra devonbegi, 1917-yil aprelda esa Rossiya siyosiy agentligining A.Ya.ning talabi bilan Buxoro boshligʻi etib tayinlangan. Miller tomonidan Buxoro komendanti, qushbegi Nasrulla-bey lavozimidan chetlashtirilgach, Buxoro amirligining oliy qushbegi etib tayinlangan. Uning nomi Buxoro islohotchilari — jadidlarga qarshi shafqatsiz qatagʻonlar bilan bogʻliq. 1920-yilda Nizomiddin Urganji amir bilan Buxorodan qochib ketgan. Nizomiddin Urganji qushbegi 1921-yili Buxorodan qochib Hisorda vafot etgan. Safar Bekjon Urganjiy Buxoro Amirligi Bosh vaziri (1917-yil — 1920-yil) Nizomiddin Urganjiyning amakisi boʻlgan. Raxmatulloxoʻja Nizomiddin Urganjining oʻgʻli boʻlgan. Nizomiddin Urganjiy otasi va amakilari otilganida 14 yoshda boʻlgan.

## Manbalar
Barye

**Barye** (belgilanishi: Ba) yoki ba'zan **barad**, **barrie**, **bary**, **baryd**, **baryed** yoki **barie**, bosimning santimetr-gramm-sekund (CGS) birligidir. 1dina taqsim 1 santimetr kvadratga teng. 

: &nbsp;= &nbsp;= &nbsp;=  = &nbsp;= 

## Yana qarang

* Paskal (birlik)
* Xalqaro birliklar tizimi

## Manbalar
Gusman Isxakov

**Isxakov Gusman Gumerovich** (25-may 1957-yil, Qozon) — muftiy, Tatariston musulmonlari diniy boshqarmasi raisi (1998—2011), Qozon musulmon diniy tashkilotlari muftiyati uyushmasi raisi.

## Tarjimai holi
* 1957-yil 25-mayda Tatariston Respublikasi Qozon shahrida tug'ilgan.
* 1964—1074-yillarda 129-sonli o‘rta maktabda tahsil olgan.
* 1975—77-yillarda Sovet Armiyasi (GSVG) saflarida xizmat qilgan.
* 1978—1982-yillar “Mir Arab” madrasasi talabasi — Olmaota Buxoro, Oʻzbekiston
* 1982—1984-yillarda SSSRning Yevropa qismi va Sibir musulmonlari diniy boshqarmasi mas'ul kotibi — Moskva Ufa ;
* 1984—1985-yillarda Islom universiteti shariat fakulteti talabasi – Toshkent Tripoli, Liviya;
* 1985—1994-yillar  Oktyabrskiy shahri markaziy masjidi imom-xatibi;
* 1991—1994-yillar “Nurul-Islom” musulmon madrasasi rektori, Olmaota Boshqirdiston Respublikasi Oktyabrskiy, shahar Kengashi xalq deputati;
* 1994—1998-yillarda Tatariston Respublikasi muftiysining birinchi o‘rinbosari;
* 1998—2006 yillarda Rossiya islom universiteti rektori;
* 1998-yil 14-fevralda boʻlib oʻtgan Musulmonlar birligi qurultoyida Tatariston Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi, muftiy etib saylandi. 2000-yil may oyidan beri – markazlashgan tashkilot – “Qozon muftiyati” musulmon diniy tashkilotlari uyushmasi raisi.
* 2011-yil 13-yanvarda bo'lib o'tgan plenumda Tatariston Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi lavozimidan iste'foga chiqish masalasi ko'rib chiqildi.
* 2011-yilda nafaqaga chiqqan.

## Unvonlar va mukofotlari

* 1997-yildan Rossiya gumanitar fanlar akademiyasining faxriy akademigi.
* 2006-yilda Tatariston Respublikasi Jamoatchilik palatasi a'zosi etib saylangan.
* 2005-yilda Yevrosiyo Islom kengashi (shtab-kvartirasi Olmaota shahrida) vitse-prezidenti etib saylangan. Anqara).
* Do'stlik ordeni (2007-yil 19-noyabr) — *ma'naviy madaniyatni rivojlantirish va xalqlar o'rtasidagi do'stlikni mustahkamlashdagi xizmatlari uchun*.

## Manbalar
Trankvilizator

**Trankvilizator** — tashvish, qo'rquv, zoʻriqish va psixologik buzilishlarni davolash uchun moʻljallangan, asosan, stress va taranglik holatlarini kamaytirish uchun moʻljallangan dori vositasi.

## Etimologiyasi
Trankvilizator soʻzi atama sifatida birinchi boʻlib F. F. Yonkman (1953) tomonidan reserpin preparatidan foydalangan holda olib borilgan tergov tadqiqotlari xulosalarida qoʻllangan boʻlib, preparat berilgan barcha hayvonlarga tinchlantiruvchi taʼsir koʻrsatgan.

Reserpin — markaziy taʼsirga ega rauvolfiya alkaloiddir. Bu soʻz bevosita odam va boshqa hayvonlardagi xotirjamlik holatini bildiradi.

Bu atama tibbiyot sohasida umuman ishlatilmaydi hamda antipsikotik yoki neyroleptik moddalarga nisbatan qoʻllanadi.

Atamadan odatda sedativning sinonimi sifatida foydalaniladi. Sogʻliqni saqlash mutaxassislari tomonidan qoʻllanganda alternativ yoki aniqroq atamalar bilan almashtiriladi:

* kichik trankvilizator odatda anksiyolitiklarga ishora qilsa,
* katta trankvilizator antipsikotiklarga ishora qilishi mumkin.

Kayfiyat stabilizatorlari ham trankvilizatorlar tasnifiga tegishli deya hisoblanadi.

## Yana qarang
* Sedativ
* Trankvilizator quroli

## Manbalar
Gʻalaba

**G‘alaba** — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Toʻrtkoʻl tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Tayler

**Tayler** — ingliz tillarida topilgan familiya va erkak va ayolga berilgan ism:
* Tayler Hill — amerikalik professional basketbolchi, hozirda erkin agent
* Tayler Herro — amerikalik professional basketbolchi
* Tayler Blekket — ingliz professional futbolchisi
* Brayan Teodor Tayler — amerikalik bastakor, dirijor, aranjirovkachi
Qurbon Boyboʻtayev

**Qurbon Boybo‘tayevich Boybo‘tayev** (1911—1976) — geliotexnika sohasida faoliyat ko‘rsatgan olim, Buxoro davlat universitetida tashkil etilgan geliofizika ilmiy maktabi asoschisi. 

## Tarjimayi holi
Qurbon Boybo‘tayev 1911-yilda Toshkent viloyati Bekobod tumani Qiyot qishlog‘ida tug‘ilgan. 1933-yilda hozirgi Samarqand davlat universitetining fizika fakultetiga o‘qishga kirib, 1938-yilda muvaffaqiyatli tutatgan.

1938-yildan Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning umumiy fizika kafedrasida assistent lavozimida ish boshlagan. 1944-yildan 1968-yilgacha Umumiy fizika kafedrasining mudiri bo‘lgan.

1956-yilda Moskvadagi G.M.Krjijanovskiy nomli Energetika ilmiy tadqiqot institutining maxsus ilmiy kengashida „Turli tizimli quyosh suv isitkichlarining qiyosiy tahlili“ («Сравнительные испытания различных систем солнечных водонагревателей») mavzusida nomzodlik ishini himoya qilgan.

Qurbon Boybo‘tayev o‘z ilmiy tadqiqotida trubasimon suv isitkichlariga nisbatan tekis ko‘zguli qozonchaning foydali ish koeffitsiyentini aniqladi, ulardagi harorat pasayishi, o‘lchash usullarini va buni geliotexnika ehtiyojlarida keng qo‘llash mumkinligini tadqiq qildi.

Qurbon Boybo‘tayev 1960-yilda hozirgi Buxoro davlat universiteti Umumiy fizika kafedrasining dotsenti bo‘ldi. U Buxoro davlat unversitetida geliofizik tadqiqotlarning asoschisi va boshlovchisi hisoblanadi. Buxoro davlat universitetida uning rahbarligida geliofiziklar maktabi tashkil qilindi. Undan fan doktorlari B.M.Ochilov, Y.N.Yoqubov, R.Avezov, fan nomzodlari O.X.Shodiyev, M.K.Qahhorov va boshqalar yetishib chiqdilar.

Qurbon Boybo‘tayev 50 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. U 1968-yildan Sirdaryo pedagogika instituti fizika fakultetida dekan lavozimida va Umumiy fizika kafedrasi mudiri lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni, „O‘zbekiston xalq ta'limi a’lochisi“ va qator davlat mukofotlari sohibi bo‘lgan.

1969-yilda professor ilmiy unvonini olgan. Oilali, 3 nafar farzandi bor. Farzandlarining hammasi oliy ma’lumotli. Qizi Tursunoy Qurbonboyeva Buxoro davlat universiteti Umumiy kimyo kafedrasida dotsent lavozimida faoliyat ko‘rsatgan.

## Manbalar
Gabor

**Gabor** — venger tillarida topilgan familiya:
* Billy Gabor — amerikalik professional basketbolchi.
* Dennis Gabor — venger fizigi, golografiya asoschisi.
* Eva Gabor — vengriyalik sobiq aktrisa, ishbilarmon ayol, xonanda va sotsialist.
Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasi

**Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasi** — Buxoro viloyati Gʻijduvon shahrida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (XII—XV asrlar). Majmua Buxoro shahridan 50 km uzoqlikda boʻlib, xojagon tariqatining asoschisi Abduxoliq ibn Abdujalil Gʻijduvoniy tomonidan bunyod etilgan. Majmua Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy maqbarasi, Ulugʻbek madrasasi, masjid va huvuzdan iborat.
Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy Buxorodagi yetti pirlarning birinchi vakili hisoblanadi. U Xojayi jahon nomi bilan mashhur boʻlib, tasavvuf maktabiga asos solgan. Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy ziyoratgohi oldida temuriy Mirzo Ulugʻbek 1433-yilda bir madrasa bunyod ettiradi. 2003-yilda Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniyning 900 yilligi keng nishonlangan. Majmuadagi Ulugʻbek madrasasi tashqi koʻrinishi bilan ajralib turgan. Buxoro xoni shayboniy Ubaydullaxon (1539—1550) davrida ushbu majmuada masjid bunyod etilgan. Buxoro xoni Abdullaxon II (1583—1598) davrida 1583-yil madrasa va masjid qayta taʼmirlangan. Mirzo Ulugʻbek madrasasi peshtoqida Alaq surasining 1-7-oyatlari keltirilgan boʻlib, 2003-yilda taʼmirlangan. Mazkur yozuvlar suls xatida yozilgan. Biroq ularning aksariyati qulab tushgan. 1946-yil Mirzo Ulugʻbek madrasasi yozuvlarini maʼlum bir qismini oʻqigan va shunga koʻra qayta tiklangan. Abduxoliq Gʻijduvoniy qabrtoshi toshdan yasalgan va yon tomonlarida suls xatida Qur’oni Karimdan „Mujodala“ surasining oʻn birinchi oyati bitilgan. Qabrtoshning qisqa yon tomonlarida esa epitafiya (baxshida yozuv) yozilgan. Majmuadagi huvuzdagi tarnovda esa nastaqil xatida Xofiz Sheroziyning gʻaziladan parcha keltirilgan. Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasidagi masjid esa 2003-yida yangitdan qayta qurilgan. Hozirgi kunda Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasida ziyoratchilar uchun barcha shart-sharoitlar yaratilgan. 

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Navro‘z (Toʻrtkoʻl tumani)

**Navro‘z** — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Toʻrtkoʻl tumani tarkibiga kiradi.

## Manbalar
Sayyid Mir Kulol me’moriy majmuasi

**Sayyid Mir Kulol meʼmoriy majmuasi** — Buxoro viloyati Kogon tumani Suxor qishlogʻida qurilgan meʼmoriy majmua (XV asr). Mazkur majmuada Sayyid Mir Kulol qabri, masjid, minora, tahoratxona va hovuz joylashgan.
Sayyid Mir Kulol majmuasi Buxoro shahridan 25 km uzoqlikda joylashgan boʻlib, xojagon tariqatining oltinchi piri Amir Kulol (1281—1370) maqbarasi joylashgan. Maqbarada joylashgan gumbaz atrofida kufiy xatida „Mulk Xudonikidir“ degan yozuv mavjud. Maqbaradagi qabrtosh „Oʻzbekiston madaniyati va sanʼati forumi“ jamgʻarmasi harakati bilan oʻrnatilgan. Maqbara ichki qismini bezatishda Gretsiyadan keltirilgan oq marmar toshdan, ichki qismida esa Gʻazgʻon konidan olib kelingan marmarlar esa qabr ustiga qoʻyilgan. Qabrtosh nastaqil xatida yozilgan va ikki tomonida suls xatida oʻng tomonida Qur’oni karimning „Fotir“ surasi 28 oyati, chap tomoninda esa „Yunus“ surasi 62 oyati naqsh bilan bitilgan. Sayyid Mir Kulol meʼmoriy majmuasi joylashgan qishloqning sharqiy tomonida 41 zinapoyali Mir Kulol jomeʼ masjidi boʻlgan ammo 1937-yilda buzib tashlangan. Mustaqillik yillarida majmuada qayta Jomeʼ masjidi bunyod etilgan. 1995-yilda Sayyid Mir Kulol majmuasida joylashgan maqbara 1995-yilda pokistonlik shayx Maʼruf homiyligida qayta qurilgan. Buxoro viloyati Samoyiddin Husenov tashabbusi bilan majmuada 1197-yil taʼmirlash ishlari boshlanib, 1998-yilda yakunlangan. Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan 2007-yilda majmuada qayta qurish ishlari boshlanadi va yakunlanadi. Ushbu ziyoratgohda qoʻsh gumbazli maqbara, kirish darvozasi, oshxona, tahoratxona, minora, hovuz va bogʻ barpo qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Christian

**Christian** — ingliz tillarida topilgan familiya va erkakberilgan ism:

* Christian Ricardo Stuani Curbelo — urugvaylik futbolchi
* Letitia Christian Tyler — AQSh prezidenti John Tylerning rafiqasi va davlat birinchi xonimi edi
* Christian Bäckman — xokkey boʻyicha sobiq professional himoyachi
* Christian Doidge — uelslik professional futbolchi
* Roch Marc Christian Kaboré — Burkina Faso prezidenti
* Christian Annan — Ganada tugʻilgan sobiq gonkonglik professional futbolchi
* Robert Christian — amerikalik aktyor
* Christian Chartier — kanadalik xokkey himoyachisi
* Christian Gytkjær — daniyalik professional futbolchi
* Christian Fuchs (sotsiolog) — avstriyalik sotsiolog
* Hans Christian Andersen — Daniya yozuvchisi, mashhur ertaknavis
* Christian Bassogog — kamerunlik professional futbolchi
* Christian Abbiati — italiyalik sobiq professional futbolchi
* Christian Corrêa Dionisio — braziliyalik futbolchi
* Christian Benteke — Belgiyalik professional futbolchi
* Claudia Christian — amerikalik aktrisa
* Christian Ramos — Perulik futbolchi
* Christian Gross — shveysariyalik futbolchi va futbol murabbiyi
* Christian Ramirez — amerikalik futbolchi
* Christian Yelich — amerikalik professional beysbolchi
* Christian Fernández — ispaniyalik professional futbolchi
* Christian Dalle Mura — italiyalik futbolchi
* Christian Araneta — filippinlik professional bokschi
* Christian Grindheim — norvegiyalik sobiq professional futbolchi
* Christian Vieri — Italiya futbolchisi
* Christian Walton — ingliz professional futbolchisi
* Christian Luyindama — Kongolik professional futbolchi
* Christian Dior — fransuz modelyeri boʻlib
* Christian Harrison — amerikalik professional tennischi
* Christian Fuchs — avstriyalik professional futbolchi
* Christian Eriksen — daniyalik professional futbolchi
Jo‘raqul Murodov

**Jo‘raqul Murodovich Murodov** (1928—1970) — geliofizika sohasida faoliyat yuritgan olim, texnika fanlari nomzodi.

## Tarjimayi holi
Jo‘raqul Murodov 1928-yilda hozirgi Buxoro viloyati Jondor tumani Xumin fuqarolar yig‘iniga qarashli Qipchoq qishlog‘ida, o‘rtahol dehqon oilasida tug‘ilgan. U 1944-yilda Jondor tumanida joylashgan sobiq Pravda nomli maktabning 9-sinfini tugatib, Buxoro shahridagi pedagogika bilim yurtiga o‘qishga kirib, uni 1947-yilda tugatgan. 1947—1951-yillarda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti) Fizika-matematika fakultetining fizika bo‘limida ta’lim olgan. Talabalik davrida geliotexnika sohasida ilmiy ishlar olib borishga qiziqqan. 

1959—1965-yillarda tadqiqotchilik va aspiranturani Moskvadagi G.M.Krjijanovskiy nomli Energetika ilmiy tadqiqot institutida o‘tagan. Ilmiy ishining mavzusi „Sutka davomida ishlaydigan quyosh maishiy sovutkichlarining tadqiqoti“ («Исследование возможности создания солнечных бытовых холодильников круглосуточного действия»). 1965-yil 14-mayda nomzodlik dissertatsiyasini Moskvada himoya qilib, texnika fanlari nomzodi darajasini olgan.

1952—1959-yillarda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti) Umumiy fizika kafedrasida assistent, katta o‘qituvchi lavozimida, 1966—1970-yillarda Umumiy fizika kafedrasi mudiri, fizika fakulteti dekani vazifalarida ishlagan. Umumiy fizika kafedrasi dotsenti unvoniga ega bo‘lgan. Bir qator xalqaro jurnallar, shuningdek, „Geliotexnika“ jurnalida 30 dan ortiq ilmiy maqolalari nashr qilingan. 

Texnika fanlari nomzodi, professor Q.B.Boybo‘tayev va texnika fanlari nomzodi Y.U.Usmonov bilan hamkorlikda geliotexnika faniga qiziqib, keyinchalik texnika fanlari doktori ilmiy darajasiga erishgan B.Ochilov va Y.Yoqubov, shuningdek, O.Shodiyevning ilmiy ishlarini bajarishida maslahatlar berib rahbarlik qilgan. Farzandlari – Malika Murodova, Rahima Murodova, Erkin Murodovlar o‘qituvchilik kasbini egallagan. 

## Manbalar
Yunus Yoqubov

**Yunus No‘monovich Yoqubov** (1935—2003) — geliofizika sohasida faoliyat ko‘rsatgan olim, texnika fanlari doktori, faxriy professor.

## Ta'limi va ish faoliyati
Yunus Yoqubov 1935-yil 8-iyulda Buxoro shahrida ishchi-xizmatchi oilasida tug‘ilgan. 1951-yilda yetti yillik maktabni bitirib, 1951—1954-yillarda kechki ishchi-yoshlar maktabida o‘qishni davom ettirdi va shu davrda Buxoro shahridagi 18-son avtobazada motorchi bo‘lib ishladi. 1959-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning Fizika-matematika fakultetini imtiyozli diplom bilan bitirib, 1963-yil avgust oyigacha Buxoro shahridagi Makarenko nomli o‘rta maktabda fizika o‘qituvchisi va ilmiy bo‘lim mudiri vazifalarida faoliyat yuritdi. 1963-yil sentyabr oyidan boshlab Buxoro davlat pedagogika institutining umumiy fizika kafedrasida tanlov asosida assistent-o‘qituvchi vazifasiga ishga qabul qilindi. 

## Ilmiy-pedagogik faoliyati
Yunus Yoqubov 1965—1966-o‘quv yilida akademik V.A.Baum rahbarligida Ashxobod shahrida bir yillik ilmiy stajirovkani o‘tab, 1966—1972-yillarda Quyosh energiyasini akkumulyatsiyalash sohasida professor Q.B.Boybo‘tayev va G‘.Y.Umarovlar rahbarligida ilmiy tadqiqotlar olib bordi va 1972-yil dekabrda Toshkentdagi Fizika-texnika instituti huzuridagi maxsus ilmiy kengashda issiqlik fizikasi mutaxassisligi bo‘yicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. 

Quyoshning nurlanish energiyasidan samarali foydalanish va akkumulyatsiyalash yo‘nalishida ilmiy tadqiqotlar olib bordi va 1987-yilning noyabr oyida G.M.Krjijanovskiy nomli Moskva Energetika ilmiy tadqiqot institutida sanoat issiqlik energetikasi mutaxassisligi bo‘yicha maxsus ilmiy kengashda „Issiqxonalarda quyosh energiyasidan samarali foydalanish va akkumulyatsiyalash“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Quyosh nuri ta’sirida sorbsion sikllar samaradorligini oshirish, issiqxonalarda nurlanish energiyasi samaradorligini oshirish yo‘nalishida ilmiy tadqiqotlar olib borish natijasida to‘rt fan nomzodi va fan doktorlarini tayyorladi, jumladan, A.I.Imomqulov, S.A.Saidovlarning dissertatsiyalariga rahbarlik qildi. Yunus Yoqubov Turkmaniston Fanlar akademiyasi qoshidagi doktorlik dissertatsiyalar ishi himoyasi bo‘yicha maxsus ilmiy kengash a’zosi, universitetning faxriy professori vazifasida ishladi.

Yunus Yoqubov kafedra mudiri, fakultet dekani vazifalarida hamda kasaba uyushmasi qo‘mitasida mas’ul vazifalarda faoliyat ko‘rsatdi. Ilmiy-pedagogik ishlari ko‘p qirrali bo‘lib, 120 dan ortiq ilmiy maqolalari, 2 ta monografiya va o‘quv qo‘llanmalari o‘zbek, rus va chet tillarida chop etilgan. 

## Manbalar
Degrezi masjidi

**Degrezi masjidi** (Hazrati Sayyid Bandkushoyi masjidi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Masjid XIX asrda bunyod etilgan.  Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Degrezi masjidi Sayyid Poband maqbarasini oʻz ichiga olgan binolar majmuasida boʻlib, masjid va maqbara oʻrtasida imoratlar joylashgan. Degrezi soʻzi „qozon quyuvchilar“ maʼnosini bildiradi. Ushbu masjid Degrezi guzarida joylashgan. Degrezi masjidi shuningdek Sayyid Bandikusho nomi bilan ham mashhur. Masjidning Sayyid Bandikusho nomi XVI asr va 1790—1791-yillardagi vaqf hujjatlarida uchraydi. Masjid unchalik katta boʻlmasada  qulay arxitekturaviy yechimga ega. Ushbu masjid XVI asrda qurilgan qadimgi masjid oʻrnida bunyod etilgan. Masjid va uning qarshida hovlicha boʻlib, supa ustida oʻrin olgan. Hovliga kirish-chiqish yoʻlagi tomida azonxonasi mavjud boʻlgan gumbazli darvozaxonasi mavjud. Degrezi masjidi darvozaxonasidagi peshtoqda kitoba bitigi boʻlgan marmar lavha mavjud. Masjid pishiq gʻishtli boʻlib, sharqiy tomonida ayvon oʻrin olgan. Bundan bir necha yillar oldin masjid qayta taʼmirlangan. Masjidning yogʻoch shiftlari, darvozasini mohir ustalar qayta tiklashgan. Degrezi masjidi darvozasi arab harflarida oʻyib ishlangan boʻlib, islimiy naqshlar bilan bezatilgan. Masjidning ichki tomonida mehrob boʻlib, yogʻoch ustunlar bilan bezatilgan. Degrezi masjidi kirib-chiqish yoʻlagi tepasida marmardan yasalgan lavha oʻrin olgan. Unda nastaliq xatida ikki qator matn oʻyib yozilgan. Mazkur marmar tosh lavha naqshlari va uslubiga koʻra XX asr boshlarida oʻrnatilgan. Mazkur marmar lavhda shunday yozilgan edi: „Sayyid kusho laqabli hazrati Sayyid Abulhasan Pobandning masjidi“.
## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Falastin ozodlik harakati

Ozod Falastin Harakati (arabcha حركة فلسطين حرة) — Falastinning Suriya qurolli harakati va jamoat tashkiloti boʻlib, tadbirkor Yosir Qashlaq hmada Suriyaning „Arab Sotsialistik Baas partiyasi“ qoʻllab-quvvatlaydi. Tashkilot Isroilga qarshi va asosan 2012-yilgacha Suriya va Gʻazo sektorida siyosiy faollik va ijtimoiy xizmatlari bilan tanilgan edi. Suriyada fuqarolar urushi boshlanganidan soʻng, Ozod Falastin harakati oʻz qoʻshinlarini tuzdi va shundan beri Suriya hukumati uchun turli isyonchi guruhlarga qarshi ochiq kurash olib bormoqda.

## Tarixi

### Boshlangich harakatlar
Ozod Falastin harakatiga Suriyada tugʻilgan, katta boylikka ega boʻlgan falastinlik tadbirkor tomonidan asos solingan, u Livan xalqaro tadqiqotlar instituti, Suriya-Falastin sarmoya uyi, Falastin ishbilarmonlar klubi hamda kichik Livan gazetasi kabi bir qancha tashkilotlarga rahbarlik qiladi. Bundan tashqari, Yasser oʻzining antisemit qarashlari bilan mashhur boʻlib, yahudiylarni bir necha bor „Yevropa axlatlari qoldiqlari“, „jinoyatchi qotillar toʻdasi“ va Yevropaga surgun qilinishi kerak boʻlgan „inson iflosliklari“ deb atagan.

## Manbalar
Sayyid Poband maqbarasi

**Sayyid Poband maqbarasi** (Said Poybandikusho maqbarasi) — Buxoro shahrida joylashgan meʼmoriy yodgorlik. (XVII asr).  Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Maqbara Buxoro Shahristoning janubi-sharqiy qismida joylashgan. Sayyid Poband yaʼni oyoqlariga zanjir urilgan sayyidzoda, Sayyid Bandkusho (Zanjirlari oʻz-oʻzidan yechilib ketadigan sayyidzoda) kichik bir xilxonadadir. XVI asrda bunyod etilgan mahalla masjidi ham Hazrati Sayyid Bandkushoyi deb atalgan.
Sayyid Poband maqbarasi umumiy maydoni 68 m. kv. boʻlib, choʻpkori devor bilan oʻrab olingan, hovlida asosiy maqbara joylashgan va qadamjo ustiga tugʻ koʻtarilgan. Maqbara peshtoqi pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, uch tamondan mahalliy aholi uy-joylari bilan oʻralgan. Hovlida sagʻana joylashgan boʻlib, bu yerda qadimda mahallada yashagan degrezlar yaʼni qozon quyuvchilar, avliyoning avlodlari qabri mavjud. Maqbara sharqiy tomonida sagʻana joylashgan va uning yonida chirogʻdon (shamlar uchun moslama) oʻrin olgan. Shamdonning quyi qismida XIII—XIV asrlarga oid oʻymakkori qabr toshi fragmetni mavjud. Sayyid Poband maqbarasida 2000-yilda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Maqbaradagi sharqiy devorda chirogʻdoning quyi qismida moviy rangda qabr tosh parchalari saqlangan. Mazkur qabr toshning bir qismi saqlanib qolgan va unda marhumning bagʻishlovnomasi saqlanib qolgan. Qabr toshi gʻubor uslibida yozilgan, bitikning xati aniq oʻqilsada, qoʻpol ravishda yozilgan. Uslub bezatishlariga koʻra ushbu bitik Buxorodagi XIV asr oʻrtalarida qurilgan Bayonqulixon maqbarasi matnlariga ancha yaqin. Sagʻanadagi ushbu parchada makon toʻgʻrisidagi maʼlumot mavhum turibdi va unin shaxsiyati kim ekanligini oʻqish mushkul. Sayyid Poband maqbarasi hozirgi kunda oʻz faoliyatini olib bormoqda.
## Sayyid Poband toʻgʻrisida rivoyat
Sayyid Abulhasan al-Hamadoniy bir kuni Buxoro hukmdori gʻazabiga uchrabdi va uni qamoqqa olishibdi. Oʻlimidan oldin u azob chekkanligi sababli uni oʻz uyida oyoqlaridagi kishanlar bilan dafn etishlarini soʻrabdi, biroq 20 yildan soʻng uning suyaklari boshqa joyga koʻchirilibdi. Uning karomatlari haqida ham turli rivoyatlar bor. Olga Suxareva maʼlumotlariga koʻra, zindonda namoz paytida uning kishanlari birdaniga yechilib ketibdi, u hech qanday qiyinchiliklarsiz namozni oʻqigan va namozdan keyin kishanband holga kelib qolgan ekan. Buxoro hukmdori buni tushida koʻribdi va darhol uni hibsdan ozod qilibdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*