Yuz AQSH dollari

**100 AQSH dollari** – 1969-yildan beri *AQSH Federal rezerv banknotasining* eng katta nominalidir (garchi ilgari chiqarilgan 500, 1000, 5000 va 10 000 dollarlik kattaroq nominallar amal qiladi). 1996-2017-yillardagi seriyalar hozirda muomalada. Old tomonda Benjamin Franklin, orqa tomonda Mustaqillik zali tasvirlangan.
Birinchi yuz dollarlik kupyuralar 1862-yilda federal hukumat tomonidan chiqarilgan. Franklin obrazi birinchi marta 1914-yil seriyasida, Independence Hall obrazi esa 1928-yil  seriyasida paydo boʻlgan. 2009- moliya yilida Gravur va bosib chiqarish buyrosi 1 785 600 000 yuz dollarlik kupyura chiqardi. Byuro ma'lumotlariga ko'ra, banknotaning ishlash muddati 89 oyni tashkil qiladi.

## Tashqi ko'rinish
http://www.bep.treas.gov/ncd100securityfeature.html 

Yuz dollarlik banknota metallografik usul bilan bosilgan bo'lib bo'lib, o'lchami 6,14 x 2,61 dyuym (155,956 x 66,294 mm), boshqa barcha nominallardagi zamonaviy AQSh banknotlari bilan bir xil o'lchamda. Qo'rg'oshin-bej-yashil rang ikki va bir dollarlik banknotlarning rang sxemasiga taxminan mos keladi. Asosiy tashqi elementlarning joylashuvi (nominallar, Federal rezerv tizimi va G'aznachilik muhrlari, nazorat harflari, kvadrant raqami, klişe raqami, orqa tomonda " Biz Xudoga ishonamiz " shiori) 50 , 20 va 10 dollarlik banknotalardagi kabi. Seriya (chiqarilgan yili) portretning pastki qismida, chap tomonida ko'rsatilgan. Shu bilan birga, 100 dollarlik banknot yagona federal zaxira qog'ozi bo'lib, unda ramkali portret to'liq kenglik bo'ylab joylashgan va G'aznachilik muhridagi qiymat so'zlarda emas, balki raqamlarda ko'rsatilgan. 1996-yilda birinchi marta chiqarilgan joriy kupyuralar seriyasida Benjamin Franklinning portreti tasvirlangan. Chiptaning orqa tomonida Mustaqillik deklaratsiyasi va AQSh Konstitutsiyasi imzolangan Mustaqillik zalining fasadi ko'rsatilgan.

2008-yilning to'rtinchi choragida 2004-yildagi 100 dollarlik banknotlarning muomalaga chiqarilgan kichikroq nominallardan yangi seriyasini ishlab chiqarish kutilgan edi.

## 2009-yil kupyurasi
2010-yil 21-aprelda AQSh hukumati 2011-yil 10-fevralda muomalaga kirishi rejalashtirilgan 2009-yildagi 100 dollarlik banknotaning yangi seriyasini taqdim etdi. Biroq, 2010-yil 1-oktabrda AQSh Federal zaxira tizimi banknotlarni ishlab chiqarishdagi ba'zi muammolar haqida e'lon qildi, shuning uchun ularni muomalaga kiritish kechiktirildi. Shu bilan birga, eski banknotalar muomalada qoldi. Eski banknotlarni yangilariga almashtirish amalga oshirilmadi, chunki barcha banknotalar qonuniy to'lov vositasi bo'lib qolgan edi. 2013-yil 8-oktabrda yangi 100 dollarlik banknot chiqarildi. Umuman olganda, teskari tomonidagi bezak va old tomonidagi portret amaldagi banknotlarga nisbatan kattalashtirilib, ramka ovallari olib tashlangan. Yangi banknotlarda Mustaqillik deklaratsiyasidan parcha va Deklaratsiya imzolangan qalam surati ham mavjud. Ikkala rasm ham portretning o'ng tomonida joylashgan. Yangi banknotlarning orqa tomonidagi bezakda Mustaqillik saroyining fasad emas, orqa tomoni tasvirlangan.

## Xavfsizlik elementlari

1996-2003A seriyali banknotlari beshta himoya xususiyatiga ega: shaffof maxsus belgi, uzluksiz himoya chizig'i, ikkita mikrotamg'a, rangini o'zgartiruvchi siyoh va ingichka konsentrik chiziqlar. Bundan tashqari, boshqa kupyuralar singari, 100 dollarlik banknotda qizil va ko'k tolalarning himoya dog'lari, shuningdek, tegishli bo'yoq bilan qo'llaniladigan magnit himoyasi mavjud. 1988-yilda 100, 20 va 50 dollarlik kupyuralarda taqdim etilgan ushbu xavfsizlik magnit va magnit bo'lmagan maydonlarning kombinatsiyasidir. Shaffof maxsus belgi G'aznachilik muhrining o'ng tomonidagi oq maydonda joylashgan va Franklin portretini takrorlaydi. 1996-yil namunasidagi yuz dollarlik banknotlarda shaffof maxsus belgining oltita varianti mavjud. Federal zaxira muhri va portret o'rtasida "USA 100" so'zlari bilan xavfsizlik ipi joylashgan. Ushbu ip faqat shaffof bo'lganda ko'rinadi va nusxa ko'chirishga imkon qoldirmaydi ultrabinafshada u qizil ko'rinadi. Pastki chap burchakda nominal ichida, *USA100 " deb yozilgan mikrotamg'a joylashgan, ikkinchisi esa Franklin kamzulining ko'ks qismida joylashgan. Banknotning rangini o'zgartiruvchi siyoh pastki o'ng burchakdagi nominalda mavjud. To'g'ri burchak ostida bo'yoq yashil ko'rinadi va qiyshiq ko'rilganda qora ko'rinadi. Rang diffraktsiyasining bunday ta'siri bo'yoqqa uning tarkibiga kiritilgan ko'p qatlamli metall parchalari tomonidan beriladi. Yupqa va nafis konsentrik chiziqlar portret va Mustaqillik saroyining fonini tashkil qiladi.

<gallery>
File:100 USD watermark.jpeg|Shaffof belgi
File:100 USD security thread.jpeg|Himoya ipi
File:100 USD under ultraviolet.jpg|Himoya ipi ultrabinafsha nurida
File:USD100-microprint.jpg|Mikrotamg'a «USA100»
File:USD100-microprint USA.jpg|Mikrotamg'a «THE UNITED STATES OF AMERICA»
File:100 USD ink.jpg|Almashivchi rang
File:US $100 reverse indepence hall.jpg|mustaqillik maydonidagi soatning chiziqlari
File:100_USD_1996_series_magnetic_scheme.png|Magnit himoya
</gallery>

== 2009 va 2013-yillar seriyasining xavfsizlik elementlari ==

2009-yil seriyasidan beri 100 dollarlik kupyuraning asosiy himoya xususiyatlari bu golografik himoya ipi, himoya ipining oʻng tomonidagi siyoh shishasining tasviri va Franklinning oʻng yelkasidagi naqshinkor iz. Orqa tomonda katta yorqin "100" yozuvi bor. Yangi yuz dollarlik banknotning himoya xususiyatlarini ishlab chiqish uchun o'n yildan ko'proq vaqt kerak bo'ldi.

== Tarix ==




1862 va 1863-yillardagi birinchi yuz dollarlik kupyuralarda [[American Eagle]] tasvirlangan.

Amerika Konfederativ Davlatlari o'zlarining 100 dollarlik chiptalarini Lyusi Pikkens (Janubiy Karolina gubernatori Frensis Pikkensning rafiqasi), Konfederatsiya Mudofaa vaziri Jorj Rendolf va Jon Kalxunning (barchasi 1862) portretlari bilan chiqardilar. G'aznachilik vekselining old tomonida Pikkens portreti konfederatsiya piyoda askarlari va o'q otuvchisi tasvirlari bilan yonma-yon joylashgan. Shu bilan birga, Konfederatsiyaning alohida shtatlarining, xususan, Virjiniyaning yuz dollarlik g'azna qog'ozlari chiqarildi, ularda Jorj Vashington, gubernator Letcher va kamonli hind ayolining portretlari (chapdan o'ngga); Shimoliy Karolina ; Texas (barchasi - 1862); Georgia, markazda davlat gerbi va chapda gubernator Jozef Braunning portreti (1863). Shimoliy Karolinada xom ashyo tanqisligi tufayli uning 1862-yilgi yuz dollarlik banknotasi avvalgi obligatsiyada  bosilgan.

1863-yilda yuz dollarlik milliy banknotlarning old tomonida Oliver Azar Perrining portreti tushirilgan (keyingi seriyalar - 1864, 1865, 1875, 1882 va 1882/1908). Chap tomonda Uilyam Pauellning xuddi shu nomdagi rasmi asosida Eri ko'lidagi jangda o'zining flagmani kemasi *Lourensni* tark etgan Perri tasvirlangan. O'ng tomonda Jeyms Bannisterning o'ymakorligidan so'ng fasces bilan Ittifoqning allegoriyasi. 1869-yilda Avraam Linkolnning portreti (keyingi seriyalar - 1875, 1878 va 1880) va Qayta qurishning ramziy tasviri bilan kupyuralar chiqarildi. Ushbu banknotlardagi Linkoln portreti 1864-yil 9-fevralda Entoni Berger tomonidan olingan fotosurat asosida Charlz Bart tomonidan o'yib ishlangan. 1869-yilgi seriya ko'k bo'yoq, yorqin qizil muhrlar va yashil seriya raqamlari tufayli  kamalak " laqabini oldi. 1871-yilda Tomas Benton portreti tushirilgan yuz dollarlik oltin sertifikat chiqarildi (keyingi seriyalar 1882 va 1922-yillar). 1882-yilgi Departament seriyasida ushbu sertifikatlarning seriya raqami belgilanmagan. 1878, 1880 va 1891- yillarda Jeyms Monro portreti tushirilgan yuz dollarlik kumush sertifikatlar chiqarildi. 1890 va 1891-yillardagi yuz dollarlik g'azna qog'ozlarida Perridan keyin ikkinchi dengiz qo'mondoni Devid Farragut tasvirlangan nominaldagi kupyuralarda aks ettirilgan. 1923-yildan beri Benjamin Franklin barcha yuz dollarlik chiptalarda tasvirlana boshladi va o'lchamlari 189 × 79 mm dan 156 × 67 mm gacha qisqartirildi. Franklin Amerika iqtisodiyotiga katta hissa qo'shdi va koloniyalar tomonidan savdoda qog'oz pullardan foydalanishni yoqladi. Nyu-Jersida u dastgohli pul ishlab chiqarishni yo'lga qo'ydi va o'zi ta'kidlaganidek, "banknotlar uchun bir nechta bezak va shtamplar o'yib qo'yilgan". Franklin, shuningdek, "Qog'oz pullarning tabiati va zaruriyati haqida oddiy tadqiqot" (1729), "Non narxi va kambag'allar hukumati to'g'risida" (1766) va "Amerika qog'oz pullariga oid kuzatishlar va faktlar" kitoblarini nashr etdi. "(1767)).

1950-yilda 100 dollarlik Federal zaxira banknotasi bir qator o'zgarishlarga duch keldi, jumladan kulrang raqam "100" va G'aznachilik va Federal zaxira muhrlari kichikroq edi. Oxirgi muhr tishli bo'ldi. 1966-yilda Amerika Qo'shma Shtatlarining yuz dollarlik banknotalari (Amerika valyutasining eskirgan navlaridan biri) yangi g'azna muhri bilan muomalaga chiqarildi, unda lotincha "THESAUR. AMER. SENTENT. SIGIL. ” (“Shimoliy Amerika gʻaznachilik muhri”) oddiy inglizcha “The Departament of Treasury” bilan almashtirildi. 1969-yilda prezident Richard Niksonning buyrug'i bilan uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish maqsadida nominal qiymati yuz dollardan ortiq bo'lgan barcha banknotlarning muomalaga chiqarilishi to'xtatildi. 1991-yilda 1990-yillar seriyasida yangi xavfsizlik funksiyalari joriy etildi - mikrotamg'a va metall himoya ipi. 1996-yil 25-martda yaxshilangan xavfsizlik bilan 100 dollarlik kupyura chiqarildi, jumladan, Franklinning keksa yoshdagi yangi portreti, uning tasviri tushirilgan shaffof belgi, rangi o'zgaruvchan bo'yoq va eng yaxshi fon chiziqlari. Seriya raqami bir harfga ko'paytirildi.
Yuz dollarlik chiptalarning nodir qismlariga 1862, 1863, 1890 va 1891-seriyalari, shuningdek, 1878 va 1880-yilgi kumush sertifikatlar kiradi.

<gallery perrow="3" widths="300">
Fayl:Confederate 100 Dollars.jpg|Kalxun portreti bilan yuz Konfederatsiya dollari, 1862-yil
Fayl:US $100 1880 United States Note.jpg|1880-yil Linkoln portreti bilan yuz dollarlik seriyasi
Fayl:1914 one hundred dollars.jpg|Yuz dollarlik seriya 1914 (Franklin profilida)
Fayl:100 USD series 1929.jpg|Yuz dollar seriyasi 1929-yil
Fayl:100 USD 1934.jpg|Yuz dollar seriyasi 1934-yil
Fayl:US $100 United States Note 1966.jpg|Yuz dollar seriyasi 1966-yil
Fayl:100 dollars 1988 magnetic scheme.png|1988-seriyali magnit himoya sxemasi
Fayl:US $100 1990 Federal Reserve Note Obverse.jpg|Yuz dollar seriyasi 1990-yil
Fayl:100 USD 1990-93 magnetic scheme.png|1990-93-yillardagi seriyali magnit himoya sxemasi
</gallery>
<gallery perrow="3" widths="300px">
File:Usdollar100front.jpg|2006-yil 100 dollarlik seriya (avers)
File:US $100 series 2006 reverse.jpg|2006-yil 100 dollarlik seriya (revers)
</gallery>
<gallery perrow="3" widths="300px">
File:Obverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note.jpg|2009-yil 100 dollarlik seriya(avers)
File:New100back.jpg|2009-yil 100 dollarlik seriya (revers)
</gallery><gallery perrow="3" widths="300">
File:Obverse of the series 2013 $100 Federal Reserve Note.jpg|2013-yilgi 100 dollarlik seriya (avers)
File:Reverse of the series 2013 $100 Federal Reserve Note.jpg|2013-yilgi 100 dollarlik seriya (revers)
</gallery>

== Soxtalashtirish ==
Soxta pul yasash chastotasi boʻyicha yuz dollarlik banknotlar yigirma dollarlik banknotdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Taniqli 100 dollarlik qalbaki buyumlar orasida beshta usulda tayyorlangan namunalar aniqlandi: intaglio, tekis ofset bosma, ekranli bosma, fotokopiya va siyohli chop etish. Juda yuqori sifatli soxta kupyuralar ko'p bo'lgan. Masalan, 1898-yilda G'aznachilik rasmiylari besh yuz dollarlik kumush sertifikatlarning haqiqiyligini aniqlay olmay, ularni Maxfiy xizmatga yo'naltirishdi. Sertifikatlarni issiq suvga botirgandan keyingina qalbaki ekanligi ma'lum bo'ldi.

1928-yilda 1914-yil seriyasidagi soxta kupyuralar Amerikada va keyingi yili Germaniyada ko'p miqdorda topildi. Haqiqiy banknotalar singari, ular gravur bosib chiqarish yordamida tayyorlangan. Ulardan birida Franklin va uning fonining benuqson chizilgan portreti bor edi, lekin old va orqa tomonlarda bir qancha nuqsonlar bor edi. 1932-yil may oyida FRS kengashida ushbu turdagi ikkita yangi soxtasi topildi. Ular Nyu-York Federal zaxira bankining B 2570214 A va B 2572208 A  raqamlari bilan muhriga ega edi.

1990-yillardan boshlab, alohida xavf Shimoliy Koreyaning "superdollarlari" ni ifodalay boshladi. Haqiqiy dollarlar kabi, ular, xususan, 75% paxta va 25% dan iborat bo'lib, bir xil xavfsizlik xususiyatlariga ega, ya'ni, G'aznachilik muhrining aniq nusxasi mavjud edi. Ushbu turdagi birinchi yuz dollarlik qalbaki pullar 1989- yilda Manila bankida vizual va taktil tekshiruvlar muvaffaqiyatsiz yakunlangan paytda topilgan. Turli razvedka idoralari Kim Chen Irning yuqori martabali hamkorlaridan birini yuqori sifatli yuz dollarlik kupyuralarni ishlab chiqarishda asosiy shaxs sifatida tan oldi. Ular Shimoliy Koreyaning 100 dollarlik banknotlariga birinchi marta duch kelganlarida, Maxfiy xizmat agenti uzoq vaqt davomida bitta namunani o'rganib chiqdi va uning soxta ekanligini aniqlay olmadi deydi Amerika jinoyatchilarga qarshi kurash xodimi  Mark Smit.

2002-yil uchun AQSh federal organlarining ma'lumotlariga ko'ra, o'sha paytda muomalada kamida 15-18 million dona 100 dollarlik qalbaki pullar bo'lgan. 2005-yil aprel oyida Janubiy Koreya rasmiylari Shimoliy Koreyaning 1400 ta qalbaki 100 dollarlik banknotlarini tutib oldilar. 2007-yilda Gavayi shtatida yuqori sifatli qalbaki 100 dollarlik banknotlar haqida xabar berilgan edi, ular haqiqiyligini tan olishni qiyinlashtirgan maxsus birikma bilan ishlov berilgan.

== Ommaviy ma'daniyatda yuz dollarlik kupyura ==

Ingliz tilida yuz dollar *Benjamin*, "*C*, *C-note* (mos keladigan Rim raqamidan C dan) , *hun* , *xundoe*  deb ataladi., "kichik"  yoki "hovli". Amerikaning Getaway teleserialidagi qahramonlardan biri Benjamin "C-Note" Franklin deb ataladi. 100 dollarga ishora qiluvchi qo'shiqlar orasida Chip Tha Ripperning *100 Dollar Bills*, Ice Cube tomonidan *100 Dollar Bill Ya'll*, Manchester Orchestra va Snake va Jet's Amazing Bullit Band tomonidan *100 Dollar* va Beanie Man tomonidan ijro etilgan *100 Dollar Bag'' kiradi.

1992-yilda Kanadaning Kalgari shahrida 100 dollarlik kinofestival deb nomlangan kinofestival tashkil etildi. 2006-yilda $100 deb nomlangan Kanada musiqa dueti tashkil etildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Barcha 100 AQSH dollarlik kupyuralri