Qizilo'ngach atreziyasi

**Qiziloʻngach atreziyasi** — bu ovqat hazm qilish sistemasiga taʼsir qiladigan tugʻma kasallik (tugʻma nuqson). Bu qiziloʻngachning oshqozon bilan normal bogʻlanishidan koʻra, koʻr-uchli qismida tugashiga olib keladi. U qiziloʻngachning anormal embriologik rivojlanishidan kelib chiqadigan turli xil tugʻma anatomik nuqsonlarni oʻz ichiga oladi. Bu anatomik jihatdan qiziloʻngachning konjenital obstruktsiyasi bilan qiziloʻngach devorining uzluksizligi bilan tavsiflanadi.

## Belgilar va alomatlari

Ushbu tugʻma nuqson homilaning toʻrtinchi haftasida, traxeya va qiziloʻngach bir-biridan ajrala boshlanganda paydo boʻladi.

Bu traxeozofagial septumning buzilishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

### Muammolari
Oziqlantirishga boʻlgan har qanday urinish aspiratsion pnevmoniyaga olib kelishi mumkin, chunki sut koʻr xaltada toʻplanib, traxeya va o'pkaga quyiladi. Bundan tashqari, pastki qiziloʻngach va traxeya oʻrtasidagi oqma oshqozon kislotasining oʻpkaga oqib oʻtishi va shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Ushbu xavflar tufayli tugʻilishdan keyin imkon qadar tezroq davolanish kerak, bu esa shoshilinch neonatal jarrohlik amaliyotiga olib keladi.

### Tugʻilganda paydo boʻladigan nuqsonlar
Boshqa tugʻma nuqsonlar, ayniqsa yurakda, baʼzan esa anus, orqa miya yoki buyraklarda ham boʻlishi mumkin. Bu vertebral ustun, anorektal, yurak, traxeya, qiziloʻngach, buyrak va oyoq-qoʻllarning ishtiroki tufayli VACTERL assotsiatsiyasi sifatida tanilgan. U uchinchi trimestrda polygidramnioz bilan bogʻliq.

## Diagnoz
Bu holat ultratovush tekshiruvida taxminan 26 hafta oʻtgach koʻrinishi mumkin. Antenatal ultratovush tekshiruvida poligidramniozda oshqozonning yoʻqligi yoki kichikligi qiziloʻngach atreziyasining potentsial belgisi hisoblanadi. Biroq, bu topilmalar past ijobiy prognozli qiymatga ega. Yuqori boʻyin qismi belgisi qiziloʻngach atreziyasining antenatal tashxisida yordam beradigan yana bir belgidir va u tugʻilgandan keyin darhol aniqlanishi mumkin, chunki taʼsirlangan chaqaloq oʻz tupurigini yuta olmaydi.

Oddiy rentgenogrammada oziqlantiruvchi trubaning qiziloʻngach orqali oʻtishi va qiziloʻngachning yuqori qismida oʻralgan holda qolishi koʻrinmaydi.

## Davolash

Kasallikning jiddiyligiga qarab, davolash usullari farq qiladi. Koʻpgina hollarda eng tezkor va samarali davolash – fistulalarni yopish va qiziloʻngachning ikki uchini bir-biri bilan bogʻlash uchun jarrohlik amalyoti oʻtkaziladi. Bu odatda chaqaloqning oʻng tomonidagi qovurgʻalar orasidagi kesish orqali amalga oshiriladi, baʼzi mamlakatlarda uchta kichik kesish (torakoskopiya) yordamida foydalanishmoqda.

Kamdan kam hollarda qiziloʻngachning yuqori va pastki segmentlari orasidagi boʻshliq juda uzun boʻlishi mumkin. Bunday hollarda anʼanaviy jarrohlik usullariga gastrostomiya, soʻngra oshqozonni tortib olish, yo'g'on ichak va ingichka ichak transpozitsiyasi kiradi. Oshqozonni tortib olish koʻplab ixtisoslashgan markazlarda, jumladan, Great Ormond Street (London) va Mott Children's Hospital (Ann Arbor) da afzal qilingan yondashuv boʻlib kelgan. Gastrostomiya yoki G-naycha, qorin devori orqali oshqozonga naycha bilan oziqlantirish imkonini beradi. Koʻpincha bachadon boʻyni ezofagostomiyasi ham amalga oshiriladi, bu yutilgan tupurikning boʻynidagi teshikdan chiqib ketishiga imkon beradi. Bir necha oy yoki yillar oʻtgach, qiziloʻngach, baʼzida qiziloʻngachning yuqori va pastki segmentlari orasiga kirib, ko'krak qafasiga olib kelingan ichakning bir qismidan foydalanish orqali taʼmirlanishi mumkin.

Uzun boʻshliqlar deb ataladigan baʼzi hollarda, MD Jon Foker tomonidan ishlab chiqilgan ilgʻor jarrohlik davolash qisqa qiziloʻngach segmentlarini choʻzish va keyin birlashtirish uchun ishlatilishi mumkin. Uzun boʻshliqlar deb ataladigan baʼzi hollarda, MD Jon Foker tomonidan ishlab chiqilgan ilgʻor jarrohlik davolash qisqa qiziloʻngach segmentlarini choʻzish va keyin birlashtirish uchun ishlatilishi mumkin. Foker texnikasidan foydalangan holda, jarrohlar qiziloʻngachning mayda uchlariga tortish choklarini joylashtiradilar va uchlari bir-biriga yaqin boʻlgunga qadar har kuni bu tikuvlarning kuchlanishini oshiradilar. Natijada tugʻma yaxshi shakllangan qiziloʻngachdan deyarli farq qilmaydigan normal faoliyat koʻrsatadigan qiziloʻngach paydo boʻladi. Afsuski, natijalarni boshqa jarrohlar tomonidan takrorlash biroz qiyin boʻlgan va bir nechta operatsiyalarga boʻlgan ehtiyoj bu yondashuvga boʻlgan ishtiyoqni pasaytirdi. Uzoq muddatli qiziloʻngach atreziyasi holatlarida optimal davolash munozarali boʻlib qolmoqda.

Magnit siqish usuli – qiziloʻngachning uzoq muddatli atreziyasini tuzatishning yana bir usuli. Ushbu usul yetishmayotgan qismni ichak yoki tananing boshqa qismlarini greftlari bilan almashtirishni talab qilmaydi. Qiziloʻngachning yuqori va pastki uchlarini bir-biriga tortish uchun elektromagnit kuch ishlatish birinchi marta 1970-yillarda bemorga tashqi elektromagnitlarni qoʻllash orqali bir-biriga tortilgan poʻlat granulalar yordamida sinab koʻrilgan. 2000-yillarda Mario Zaritski guruhi va boshqalar tomonidan yanada takomillashtirish ishlab chiqilgan. Yangi usulda doimiy magnitlar va balon ishlatiladi.

# Magnetlar chaqaloqning ogʻzi yoki burni orqali yuqoriga, pastki qism esa gastrotomiya bilan oziqlantirish quvurining teshiklari orqali kiritiladi (bular chaqaloqni oziqlantirish uchun har holda yaratilishi kerak edi, shuning uchun qoʻshimcha jarrohlik talab qilinmaydi).
# Magnetlar orasidagi masofani yuqori sumkada, sumkaning oxiri va magnit oʻrtasida balon tomonidan boshqarish kerak. Bu shuningdek, magnitlar oʻrtasidagi kuchni nazorat qiladi, shuning uchun u zarar yetkazishga etarlicha kuchli emas.
# Esofagning uchlari tegish uchun etarlicha uzilganidan soʻng, yuqori magnit ballonsiz bir bilan almashtiriladi va kuchli magnit jalb qilish uchlarni birlashtiradi (anastomosis).

2015 yil aprel oyida Annalize Dapo Qoʻshma Shtatlardagi qiziloʻngach atreziyasini magnit yordamida tuzatgan birinchi bemorga aylandi.

## Manbalar