Muğla viloyati

**Muğla viloyati**  — Turkiyaning viloyati, mamlakatning janubi-gʻarbiy burchagida, Egey dengizi soxilida joylashgan.

## Etimologiya
Muğlaning asl nomi munozarali. Turli manbalar shaharni Mogola, Mobella yoki Mobolia deb atashadi.

## Geografiya
 da, Muğlaaning qirgʻoq chizigʻi Turkiya viloyatlari orasida eng uzun va koʻplab mamlakatlar qirgʻoq chizigʻidan uzunroqdir (hatto kichik orollarni hisobga olmasa ham).  Dengiz bilan bir qatorda Muğlada ikkita katta koʻl bor, Milas tumanidagi Bafa koʻli va Köycegiz koʻli. Landshaft neogen davridagi chuqurliklar natijasida hosil boʻlgan togʻlar bilan oʻralgan qozon shaklidagi kichik tekisliklardan iborat. Bularga Muğla shahrining tekisliklari Yeşilyurt, Ula, Gulagzi, Yerkesik, Akkaya va Yenice. Yaqinda avtomobil yoʻllari qurilgunga qadar, bu tekisliklardan qirgʻoqqa yoki ichki qismga tashish juda mashaqqatli edi va shuning uchun har bir aholi punkti oʻziga xos madaniyat boʻlib qoldi. Tashqi dunyo bilan aloqa uchta qiyin dovondan biri orqali amalga oshirildi: shimoli-gʻarbiy Milasga, shimoldan Menderes tekisligiga Goʻkbel orqali yoki shimoli-sharqdan Tavasga .

Muğla iqtisodiyoti asosan turizm (dengiz qirgʻogʻida) va ichki qismdagi qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi va marmar karerlariga tayanadi.

Muğlaning qishloq xoʻjaligi boy va xilma-xil, Viloyat Turkiyaning eng yirik asal ishlab chiqaruvchilardan biri boʻlib, ayniqsa, qaragʻay oʻrmon asali va sitrus mevalari O'rtaja, Fethiye, Dalaman va Dalyanda etishtiriladi.

Viloyat, son, xilma-xillik va sifat jihatidan Turkiyaning marmar sanoatining Afyonkarahisardan keyin ikkinchi markazi hisoblanadi. Boshqa foydali qazilmalarga Yatagʻandagi koʻmir va Fethiyedagi xrom qazib olish kiradi. Viloyatning boshqa sanoati Dalamandagi SEKA qogʻoz fabrikasini oʻz ichiga oladi, ammo Muğla sanoatlashgan viloyat emas.

## Tarix
Qadim zamonlarda Anadoluda janubdagi Menderes ( Meander ) va Dalaman ( Hind ) daryolari orasidagi hudud Kariya deb atalgan. Aholisi Karianlar va Leleglar edi. Gomer oʻzining " *[[Iliada]]* " asarida kariyaliklarni Anadoluda tugʻilganlar, troyanlar bilan hamkorlikda oʻz yurtlarini yunonlardan himoya qilganlar deb ta'riflaydi.

Qadimgi Kariyaning yirik shahri boʻlgan Muğla Misr, Ossuriya va Skiflarning bosqinchilari tomonidan bosib olingani ma'lum boʻlib, oxir-oqibat bu hudud qadimgi yunon mustamlakachilari tomonidan egallanguniga qadar. Yunonlar uzoq vaqt davomida bu qirgʻoqda yashab, Knidos ( Datcha yarim orolining oxirida) va Bodrum ( Galikarnassos ) kabi mashhur shaharlarni, shuningdek, qirgʻoq boʻylab, Bodrum yarim orolida va ichki qismdagi koʻplab kichik shaharlarni, shu jumladan Fethiye tumani Telmessos, Xanthos, Patara va Tlos shaharlari . Oxir-oqibat, qirgʻoq forslar tomonidan bosib olindi, ular oʻz navbatida Makedoniyalik Iskandar tomonidan olib tashlandi va Kariya satrapiyasiga chek qoʻydi.

### Arxeologiya
Ushbu uzoq tarixga ega Muğla qadimiy xarobalarga boy, 100 dan ortiq qazilgan joylar, jumladan, Fethiye yaqinidagi Letun .YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

2018-yilda arxeologlar Marmarisning Muğla viloyati, Turgut qishlog‘idagi tepalikdan Rodosning Diagorasi deb nomlangan qadimgi yunon bokschisining 2300 yillik toshqabrini topdilar. Bu gʻayrioddiy piramida maqbarasi mahalliy xalq tomonidan muqaddas shaxsga tegishli deb hisoblangan. 1970-yillarga qadar mahalliy aholi tomonidan ziyoratgoh sifatida foydalanilgan ziyoratgoh Turkiyadagi yagona piramidali qabr boʻlishi mumkin. Shuningdek, qazish guruhi quyidagi so‘zlar yozilgan yozuvni topdi: *“Hech bir qo‘rqoq kelib bu qabrni vayron qilmasligi uchun men eng tepada hushyor bo‘laman”*.

2021-yil iyul oyida Abuzer Qizil boshchiligidagi arxeologlar Euromusdagi Zevs Lepsinos ibodatxonasida olib borilgan qazishmalar paytida 2500 yillik ikki marmar haykal va yozuv topilganini eʼlon qildi. Abuzer Qizilning so‘zlariga ko‘ra, haykallardan biri yalang‘och, ikkinchisi esa charmdan yasalgan zirh va kalta yubka kiygan. Har ikkala haykal ham qoʻllarida sher bilan tasvirlangan.

## Tumanlar

### Siyosat
Turkiyaning asosiy soʻl-markaziy partiyasi boʻlgan Respublika Xalq partiyasi (CHP) Muğla viloyatining siyosiy manzarasida anʼanaviy ravishda kuchli taʼsirga ega boʻlib, Turkiya siyosatida Demokratik partiya (DP) vakili boʻlgan anʼanaviy oʻng markaz yaqindan ergashdi, garchi amaldagi prezident boʻlsa ham. Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP) 2004-yilgi mahalliy saylovlar boʻlgan milliy miqyosdagi oxirgi saylovlarda 31,25% ovoz bilan birinchi oʻrinni egalladi. Xuddi shu saylovlarda viloyat boʻyicha umumiy foiz CHP uchun 26,3% va DP uchun 20,98% edi. Turk milliyatchiligini targʻib qilgan oʻngchi Millatchi Harakat partiyasi (MHP) yana 9,5% (ayniqsa, Fethiye tumanida) ovoz oldi. Boshqa partiyalar kamroq muhim foizlarni qayd etdi.

## Manbalar