Martin Broszat

**Martin Broszat** (1926-yil 14-avgust — 1989-yil 14-oktyabr) — nemis tarixchisi, zamonaviy nemis ijtimoiy tarixiga ixtisoslashgan. 1972-yildan to vafotigacha Myunxendagi Institut für Zeitgeschichte (Zamonaviy tarix instituti) direktori sifatida u fashistlar Germaniyasining dunyodagi eng mashhur olimlaridan biri sifatida tanildi.

Broszat 1955-yilda Kyoln universitetida doktorlik dissertatsiyasini tamomlagandan soʻng Institut für Zeitgeschichtega qoʻshildi. Uning institutdagi faoliyati 1963-1965-yillardagi Frankfurt Osventsim sudlarida ayblovning ekspert guvohi sifatida xizmat qilish va 1983-yilda soxta Gitler kundaliklarini fosh etishda yordam berishni oʻz ichiga olgan. U Konstanz universitetida faxriy professor unvonini ham egallagan.

## Harbiy xizmat va oʻqish
Leipzigda (Veymar Respublikasi) protestant oilasida tug‘ilgan, pochta boshlig‘ining ikkinchi o‘g‘li bo‘lgan Broszat 1937-yildan Königin-Karola gimnaziyasida o‘qigan va 1944-yilda Abiturni o‘sha yerda tamomlagan. Adolf Gitler 1933-yilning yanvarida Germaniya kansleri bo‘lgan edi. Broszat olti yoshga toʻlganida va Ikkinchi Jahon urushi (1939-1945) Germaniya 1939-yil sentyabrda Polshaga bostirib kirishi bilan boshlangan va Fransiya va Buyuk Britaniya oʻzlari ogohlantirganidek Germaniyaga urush eʼlon qilgan. Maktabni tugatgandan soʻng, Broszat Wehrmacht (Stammkompanie des Panzergrenadier-Ersatzbataillons 108, Drezden) bilan boshlangʻich harbiy tayyorgarlikni tugatdi, soʻngra ofitserlar tayyorlash, soʻngra frontda xizmat qildi.

Urushdan keyin Broszat 1946-yildan sovet ishgʻol zonasidagi, keyinchalik Sharqiy Germaniyadagi Leipzig universitetida tarix fakultetida tahsil oldi. 1949-yilda uni tamomlagan, soʻngra Kyoln universitetida aspiranturada oʻqigan. U 1952-yilda Teodor Shider rahbarligida nemis antisemitizmi boʻyicha Die antisemitsche Bewegung im Wilhelminischen Deutschland („Vilgelmin davrida Germaniyada antisemitizm harakati“) dissertatsiyasi uchun doktorlik dissertatsiyasini oldi.

## Alltagsgeschichte va Bavariya loyihasi
Broszat Alltagsgeschichte (kundalik hayot tarixi) ning kashshofi edi. U 1977 va 1983-yillar oraligʻida „Bavariya loyihasi“ ni boshqargan, 1933 va 1945-yillarda Bavariyadagi Alltagsgeschichte-ga keng qamrovli qarash. Olti jildlik „Bavariya in der NS-Zeit“ („Bavariya milliy sotsialistik davrda“) rad etish kabi harakatlarni tasvirlagan. „Kundalik hayotda“ qarshilikka urgʻu Widerstandni (qarshilik) kulrang soyalarda tasvirlab, bir hududda natsistlar rejimi xohlaganidek oʻzini tutishdan bosh tortgan odamlar koʻpincha boshqa hududlarda mos kelishini taʼkidladi. Misol uchun, 1930-yillarda yahudiy chorvadorlari bilan savdo qilgan Bavariya dehqonlari, natsistlar rejimining ularni toʻxtatishga urinishlariga qaramay, koʻpincha antisemit qonunlarini maʼqullashdi.

Bavariya loyihasi ustidagi ishi orqali Broszat Widerstand maʼnosida qarshilikdan farq qiladigan Resistenz (immunitet) tushunchasini shakllantirdi. Resistenz Vermaxt, Rim-katolik cherkovi va byurokratiya kabi institutlarning natsistlarning umumiy hokimiyatga daʼvolaridan „daxlsizlik“dan foydalanish va rejimning siyosiy qoidalariga qarshi chiqmasdan, anʼanaviy qadriyatlariga muvofiq ishlashni davom ettirish qobiliyatiga ishora qildi. Broszat Resistenz kontseptsiyasidan mahalliy darajada Germaniyada Veymar va natsistlar davrlari oʻrtasida juda koʻp davomiylik mavjud degan fikrni ilgari surish uchun foydalangan.

## Shaxsiy hayoti
Broszat 1953-yilda Alice Welterga turmushga chiqdi; er-xotinning uchta farzandi bor edi.

## Manbalar