The Scarlet Plague

**The Scarlet Plague** (*tarjimasi: Qizil vabo*) – amerikalik yozuvchi Jack London qalamiga mansub postapokaliptik roman boʻlib, ilk bor 1912-yilda The London Magazine jurnalida nashr etilgan.

## Syujeti
Voqealar 2073-yilda, yaʼni nazorat qilib boʻlmaydigan epidemiya – Qizil oʻlim sayyorani aholisiz qoldirganidan oltmish yil oʻtgach sodir boʻladi. James Smith qizil vabo tarqalishidan oldingi davrdan omon qolgan va hali ham San-Fransisko hududida yashayotgan kishilardan biri. U nevaralari Edwin, Hoo-Hoo va Hare-Lip bilan birga sayohat qiladi. Uning nevaralari yosh boʻlib, aholi siyraklashgan dunyoda ibtidoiy ovchi-terimchilar kabi hayot kechiradi. Ularning aqliy qobiliyatlari va til koʻnikmalari cheklangan. Edvin, ular „Bobo“ deb ataydigan Smithdan, navbatma-navbat qizil oʻlat, qizil oʻlim yoki qizil vabo deb nomlanadigan kasallik haqida soʻzlab berishini soʻraydi.

Smith vabo tarqalishidan oldingi hayotini, ingliz tili oʻqituvchisi boʻlgan paytlarini hikoya qiladi. U kelgusidagi 2013-yilni Londonning *[[The Iron Heel]]* kabi boshqa asarlarini eslatuvchi plutokratik jamiyat sifatida tasvirlaydi. Smithning eslatishicha, „Morgan Beshinchi Magnatlar Kengashi tomonidan AQSh Prezidenti etib tayinlangan edi“. Qizil vabo paydo boʻlib, tez orada butun dunyoga tarqaldi. Kasallanganlarning yuzi qizarib, tanasining pastki qismlari sezgisini yoʻqotardi. Odatda bemorlar dastlabki alomatlar paydo boʻlgandan soʻng 30 daqiqa ichida vafot etardi. Shifokorlar va olimlarning barcha saʼy-harakatlariga qaramay, hech qanday davo topilmadi, bu yoʻlda uringanlar ham kasallikka chalinib halok boʻlishdi. Nabiralar Smithning kasallikni „mikroblar“ keltirib chiqaradi, degan fikriga shubha bilan qarashadi, chunki ular koʻzga koʻrinmaydi.

Smith oʻqituvchilik paytida qizil vaboning birinchi qurbonini koʻradi: yosh ayolning yuzi qizarib ketadi va u tezda vafot etadi. Tez orada kampusni vahima qamrab oladi. Smith uyiga qaytadi, ammo oilasi u bilan birga ketishdan bosh tortadi, chunki uni kasallikni yuqtirgan deb oʻylashadi. Koʻp oʻtmay, hududni epidemiya egallaydi va aholi tartibsizliklar chiqarib, bir-birini oʻldira boshlaydi. Smith kollejning kimyo binosida hamkasblari bilan uchrashadi. U yerda ular muammoni kutib oʻtishga umid qilishadi. Tez orada xavfsizlik uchun boshqa joyga koʻchishlari kerakligini tushunib, shimolga qarab yoʻl olishadi.

Koʻp oʻtmay, Smithning butun guruhi halok boʻladi va faqat u tirik qoladi. Uch yil davomida bitta poni va ikkita it bilan yolgʻiz yashaydi. Vaqt oʻtib, insoniy muloqotga boʻlgan ehtiyoji uni boshqa odamlarni izlab San-Fransisko hududiga qaytishga undaydi. Nihoyat, bir nechta omon qolganlar bilan yangi jamiyat shakllangani va ular qabilalarga boʻlinganini aniqlaydi.

Smith vabodan oldingi davrlarni eslaydigan soʻnggi odam boʻlib qolishidan xavotirlanadi. U oziq-ovqat sifati, ijtimoiy tabaqalar, ishi va texnologiya haqida oʻylaydi. Umri qisqarib borayotganini anglagach, nabiralariga bilim va donishmandlikning qadrini tushuntirishga harakat qiladi. Biroq, uning saʼy-harakatlari zoe ketadi, chunki bolalar uning oʻtmish haqidagi hikoyalarini masxara qilishadi, chunki bu ularga mutlaqo ishonarsiz tuyuladi.

## Nashr etilishi
The Scarlet Plague 1910-yilda yozilgan boʻlsa-da, The London Magazine jurnalining 1912-yil may–iyun sonlarigacha nashr etilmagan edi. Bu asar 1915-yilda Macmillan nashriyoti tomonidan kitob shaklida chop etildi.

Jack London qisman Edgar Allan Poening 1842-yildagi The Masque of the Red Death nomli qisqa hikoyasidan ilhomlangan, biroq Londondagi virusning alomatlari boshqacha. Poening hikoyasi ham, Londonniki ham insoniyatni deyarli yoʻq qilib yuboradigan umumiy vabo haqidagi apokaliptik adabiyot janriga kiradi. Bunga oʻxshash boshqa misollar sifatida Mary Shelleyning *[[The Last Man]]* (1826), René Barjavelning *[[Ashes, Ashes|Ravage]]* (1943), George R. Stewartning *[[Earth Abides]]* (1949), Michael Crichtonning *[[The Andromeda Strain]]* (1969) va Stephen Kingning *[[The Stand]]* (1978) asarlarini keltirish mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
* ''The Science Fiction Century,'' David G. Hartwell. Discusses "Last man on Earth" subgenre.