Yevropa yoshlar parlamenti

**Yevropa yoshlar parlamenti** (**EYP**) Yevropadagi yoshlar parlamenti. Qonunan mustaqil taʼlim xayriya tashkiloti siyosiy jihatdan bogʻliq boʻlmagan notijorat tashkilot boʻlib, u Yevropa yoshlarini fuqarolik va madaniy tushunish bilan faol shugʻullanishga undaydi. U har yili oʻz tadbirlarida butun Yevropadan 25 000 ga yaqin yoshlarni jalb qiladi va 40 xil mamlakatda 6000 ga yaqin faol aʼzolarga ega. U 1987-yilda Fransiyaning Fonteynblo shahrida dunyodagi birinchi yoshlar parlamenti sifatida tashkil etilgan.

EYP Yevropa Ittifoqiga aʼzo va aʼzo boʻlmagan 40 ta Yevropa mamlakatida faoliyat olib boradi. Tashkilot aʼzosi Yevropa yoshlar parlamentining aʼzosi (MEYP) sifatida tanilishi mumkin. MEYPlar 14 yoshdan 28 yoshgacha boʻlgan yoshlardan iborat boʻlib, ular oʻz tengdoshlari tomonidan vakillik qilish uchun saylanadi.

## Tarixi
Yevropa yoshlar parlamentiga Loran Greguar (Fransiya) va Bettina Karr-Allinson (Niderlandiya) tomonidan dastlab Parijning janubidagi Fontenblodagi Fransua I litseyida maktab loyihasi sifatida asos solingan. Gʻoya paydo boʻlganidan taxminan bir yil oʻtgach, 1988-yilda, dastlabki toʻrtta Xalqaro sessiyaning uchtasi aynan shu yerda oʻtkazilgan.

Keyin u bir necha yil davomida barqaror rivojlanib, 1991-yilda Oksfordshirning Vitni shahriga koʻchib oʻtdi va 1992-yilda shu maqsadda tashkil etilgan Fonteblo yoshlar jamgʻarmasining Shoʻba (korxona) sifatida Yevropa yoshlar parlamenti xalqaro tashkiloti nomi bilan qonuniy maqomga ega boʻldi. Tashkilot keyingi oʻn yil mobaynida doimiy oʻsishni boshdan kechirdi, uning tarmogʻida Milliy qoʻmitalar soni koʻpayib bordi va faoliyati ham kengayib, koʻpaydi. Milliy qoʻmitalar Yevropa Ittifoqi mamlakatlari doirasidan tashqariga chiqib, barcha Yevropa mamlakatlarini qamrab olishga intiladi.

2001-2004-yillarda Yevropa Yoshlar Parlamenti (YYP) turli moliyaviy muammolarga duch keldi. Biroq, 2004-yil 4-noyabrda YYP Milliy qoʻmitalar kengashi vakillari, sobiq aʼzolar va Heinz-Schwarzkopf jamgʻarmasi oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv tufayli Yevropa Yoshlar Parlamenti qayta tashkil etildi. Oʻshandan beri YYP Schwarzkopf-Stiftung Junges Yevropa dasturi sifatida faoliyat yuritib kelmoqda va uning qarorgohi Germaniyaning Berlin shahrida joylashgan.

2004-yildan beri EYP oʻz muassasalarida yanada shaffoflikni joriy etish uchun bir qator islohotlarni amalga oshirdi va oʻz faoliyatini yanada kengaytirdi.

## Boshqaruv
Xalqaro darajada EYP xalqaro kengash – Boshqaruv organi tomonidan boshqariladi. Boshqaruv organiga Milliy qoʻmitalar va oʻtgan sessiyalar bitiruvchilari tomonidan saylangan olti nafar aʼzo kiradi. Shuningdek, Schwarzkopf jamgʻarmasi vakili hamda EYP ijrochi direktori ham uning aʼzolari hisoblanadi. Kengash asosan Xalqaro sessiyalar sifatini taʼminlash uchun mas’ul boʻlib, ayni paytda tashkilotning umumiy yoʻnalishini belgilash, uzoq muddatli barqarorligini taʼminlash va uni himoya qilish vazifalarini ham oʻz zimmasiga oladi. Tashkilotning kundalik ishlari Berlindagi Xalqaro ofisda yollangan menejer tomonidan boshqariladi. Filipp J. Sharff 2004-yildan 2008-yilgacha, Yan Filipp Bek (DE) 2008-yildan 2011-yilgacha, Ville Vasaramäki (FI) 2011-yildan 2013-yilgacha, Krista Lagus (FI) 2013-yildan 2017-yilgacha va Lukas Fendel (DE) 2017-yildan 2020-yilgacha murabbiy boʻlgan. Anya Suprunenko 2020-yilda ijrochi direktor etib tayinlangan. 2022-yilda Pauline Chetail (FR) Anya vaqtinchalik taʼtilga chiqqanligi sababli ijrochi direktor vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi.

Milliy darajada, Milliy Qoʻmitalar oʻzlarini qanday boshqarishni erkin tanlashlari mumkin, agar ular asosiy demokratik tamoyillarga rioya qilsalar. Milliy Qoʻmitalar oʻz milliy sessiyalarini tashkil qilish va moliyalashtirish uchun javobgardirlar. Xalqaro sessiyalar EYPning xalqaro darajasidan cheklangan mablagʻ olishi mumkin, biroq ularning moliyaviy holati asosan oʻzlariga bogʻliq boʻladi. Sessiyalar odatda turli tashkilotlar yoki korporatsiyalardan homiylik orqali moliyalashtiriladi.

## Sessiyalar
EYP har yili uchta xalqaro sessiyani tashkil etadi. Bu sessiyalar turli mamlakatlarda oʻtkaziladi va faqat Yevropa Ittifoqi
aʼzolari emas, balki barcha Yevropa mamlakatlari taklif etiladi. Har bir mamlakatning Milliy Qoʻmitasi har bir sessiyada ishtirok etishi uchun delegatsiyani tanlaydi – bu delegatsiyaning hajmi turli omillarga bogʻliq boʻladi. Delegatlar turli qoʻmitalarga taqsimlanadi va har bir qoʻmitaga maʼlum bir mavzuni muhokama qilish vazifasi yuklanadi.

Boshqa sessiyalar esa milliy kengashlar nazorati ostida tashkil etiladi. Bular qatoriga hududiy saralash sessiyalari, milliy saralash sessiyalari, xalqaro forumlar, kichik miqyosdagi tadbirlar va oʻquv kunlari kiradi. Odatda, Milliy Saralash Konferensiyalari (sessiyalari) xalqaro sessiyalarga yuboriladigan delegatsiyalarni tanlash jarayoni boʻlib oʻtadigan joydir. Koʻpgina mamlakatlarda (Fransiyadan tashqari) bu tanlov jarayoni betaraflikni saqlagan holda Jurorlar jamoasi tomonidan amalga oshiriladi; bu jamoaga Bosh Juror (Head Of Jury – HoJ) rahbarlik qiladi. Ular keyingi bosqichga oʻtadigan delegatlar sonini adolatli tanlab oladi.

Har bir xalqaro sessiya ikki kunlik Jamoa shakllantirish (Teambuilding) bosqichi bilan boshlanadi. Bu bosqichda delegatlar bir-birlari bilan tanishib, qoʻmita ichidagi jamoaviy muhitni yaxshilashga kirishadilar. Delegatlar turli xil oʻyinlar oʻynaydilar – bu oʻyinlar dastlabki tortinchoqlikni yengib oʻtish va ochiq, qulay muhit yaratish uchun moʻljallangan. Bunday muhit esa samarali qoʻmita ishini taʼminlashga yordam beradi.

Shundan soʻng, toʻrt yoki besh kunlik Qoʻmita ishi (Committee Work) bosqichi boshlanadi. Bu davr mobaynida delegatlar Yevropadagi dolzarb siyosiy masalalardan birini muhokama qiladilar va ushbu muammoni qanday hal qilish boʻyicha rezolyutsiya (yaʼni rasmiy takliflar toʻplami) yozadilar. Odatda, Yevropa Parlamentining bir aʼzosi yoki shu sohaga oid boshqa bir mutaxassis qoʻmitaga tashrif buyurib, savollarga javob beradi va mavzu yuzasidan qisqacha suhbat oʻtkazadi.

Sessiyalar Bosh Assambleya (General Assembly) bilan yakunlanadi. Unda barcha qoʻmitalar tayyorlagan rezolyutsiyalar koʻrib chiqiladi, kerak boʻlsa oʻzgartiriladi va qabul qilinadi (yoki agar rezolyutsiya maqbul boʻlmasa, rad etiladi). Agar rezolyutsiya qabul qilinsa, u Yevropa Parlamentiga, Yevroparlament aʼzolari (MEPlar) tomonidan koʻrib chiqilishi uchun yuboriladi. Bosh Assambleya odatda mezbon mamlakatdagi faxriy yoki nufuzli joylarda, masalan, parlament binosi yoki shahar hokimiyatining katta zalida boʻlib oʻtadi.

Bundan tashqari, EYPning Milliy Qoʻmitalari har yili bir nechta milliy va mintaqaviy sessiyalarni tashkil etadilar. Milliy sessiyalar kelgusi xalqaro sessiyalardan biriga yuboriladigan delegatsiyani tanlash uchun oʻtkaziladi. Bu sessiyalar qisqaroq boʻladi – odatda uch kun davom etadi – va qoʻmitalarga Yevropa Parlamentining aʼzosi taklif etilmaydi. Mintaqaviy sessiyalar esa turlicha davom etadi – 3 kundan 7–8 kungacha boʻlishi mumkin – va aslida xalqaro sessiyalarni taqlid qiladi. Biroq, ularning byudjeti cheklangan boʻladi va odatda xalqaro sessiyalarga qaraganda rasmiyligi kamroq boʻladi. Milliy hamda mintaqaviy sessiyalarda tayyorlangan rezolyutsiyalar Yevropa Parlamentiga yuborilmaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* European Youth Parliament – official website