Falastinda Islom

Islom Falastindagi asosiy din boʻlib, Falastin aholisining asosiy e'tiqod qiladigan dini hisoblanadi. Musulmonlar Gʻarbiy Sohil aholisining 85 foizini, jumladan isroillik koʻchmanchilarni va G'azo sektori aholisining 99 foizini tashkil qiladi. Falastin musulmonlari orasida eng katta mazhab sunniylar boʻlib, umumiy musulmon aholisining 98-99 foizini tashkil qiladi.

Falastin tarix davomida koʻplab demografik oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. IV asrga kelib, ilgari Falastinda koʻpchilikni tashkil etgan yahudiylar ozchilikka aylandi. Quddusdagi va uning atrofidagi yahudiy aholisi yahudiy-rim urushlari (milodiy 66—135-yillar) paytida hech qachon toʻliq tiklanmagan ogʻir zarbaga uchradi. Keyingi asrlarda koʻplab yahudiylar diasporaning gullab-yashnayotgan markazlariga koʻchib ketishdi. Boshqalar mintaqada, ayniqsa Galileya va qirgʻoq tekisligida yashashni davom ettirdilar, baʼzilari esa nasroniylikni qabul qildilar. Keyinchalik samariyaliklarning Vizantiyaga qarshi qoʻzgʻolonlarining barbod boʻlishi (milodiy 484—573) samariyaliklarning kamayishiga olib keldi.

VII asrda arab rashidunlari Levantni bosib oldilar; keyinchalik ularning oʻrnini arab tilida soʻzlashuvchi boshqa musulmon sulolalari, jumladan Umaviylar, Abbosiylar va Fotimiylar egalladi. Vaqt oʻtishi bilan Falastinning mavjud aholisining aksariyati arab madaniyati va tilini qabul qilib, islomni qabul qildi. Hajmi jihatidan kichik boʻlsa-da, arablarning joylashishi ham islomlashuv jarayonini tezlashtirishda rol oʻynagan deb taxmin qilinadi. Ijtimoiy tuzilmadagi oʻzgarishlar va islom hukmronligi ostidagi deurbanizatsiya jarayoni tufayli mahalliy nasroniy hokimiyatning zaiflashishi ham asosiy omil sifatida koʻriladi. Baʼzi olimlar salibchilar kelishi bilan Falastinda koʻpchilik musulmon boʻlgan deb hisoblasa, boshqalari esa salib yurishlaridan keyingina nasroniylik oʻzining koʻplab tarafdorlarini yoʻqotgan va ommaviy islomlashuv jarayoni ancha keyinroq sodir boʻlgan deb daʼvo qiladilar.

## Tarix

### Islom

Islom birinchi marta Falastin hududiga VII asrdagi ilk musulmonlar istilolari paytida, Umar ibn al-Xattob boshchiligidagi Rashidun xalifaligi Vizantiya imperiyasidan Shom mintaqasini bosib olganida kirib keldi.

## Koʻrishlar
Erlichning fikricha, Falastinning islomlashuvi, asosan, musulmonlar hukmronligi ostidagi Falastindagi urbanizatsiya va deurbanizatsiya jarayonlari natijasidir. Vizantiya davrida Falastinda oʻttizdan ortiq shaharlar yoki episkoplar joylashgan aholi punktlari bor edi. Bu shaharlarning aksariyati musulmonlar hukmronligi ostida tanazzulga yuz tutdi va oxir-oqibat yoʻq boʻlib ketdi; ularning baʼzilari qishloq yoki shaharchaga aylandi, boshqalari butunlay vayron boʻldi. Bu koʻp hollarda mahalliy cherkov maʼmuriyatining zaiflashishi yoki butunlay yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi. Vaqt oʻtishi bilan mahalliy aholining aksariyati islom dinini qabul qildi. Bu davrda faqat Nablus va Quddus shahar maqomini saqlab qolgan, shuning uchun Erlichning soʻzlariga koʻra, u yerda mos ravishda samariyaliklar va nasroniylar saqlanib qolgan.

## Demografiya

### Islom
Bugungi kunda Islom Gʻazoda ham, Gʻarbiy Sohilda ham mashhur dindir. Falastin davlati aholisining katta qismini musulmonlar tashkil qiladi (g‘arbiy sohilda 85% va G‘azo sektorida 99%).

### Sunniy islom
Sunniylar Falastin musulmonlarining 85% ni tashkil qiladi, ulardan ustun mazhabi Shofeʼiy Islomdir, bu sunniy islomdagi toʻrtta islom huquqi maktablaridan biri hisoblanadi. Salafiylik G‘azoda 1970-yillarda, falastinlik talabalar Saudiya Arabistonidagi diniy maktablarda xorijda o‘qib qaytganlarida ildiz otgan. G‘azodagi bir qator salafiy guruhlar Ar-Riyoddan yordam va moliya olishda davom etmoqda.

## Yana qarang

* Islomning tarqalishi
* Islom tarixi
* AQShda Islom

## Manbalar