Ricardo Martinelli

**Ricardo Alberto Martinelli Berrocal** (11.03.1951) – Panamalik siyosatchi va tadbirkor, mamlakatning 36-Prezidenti.

## Hayotning boshlangʻich davri
Panama shahrida tugʻilgan. Uning otasi italyan, onasi esa ispan millatiga mansub. Oʻrta taʼlimni AQShning Virjiniya shtati Staunton shahridagi Staunton harbiy akademiyasida tamomlagan. 1973-yilda Arkanzas universitetida biznes boshqaruvi boʻyicha bakalavr darajasini olgan.

## Biznesi
Martinelli oʻz faoliyatini Panamadagi Citibankda kredit boʻyicha mutaxassis sifatida boshlagan. Bir necha yillik faoliyatidan soʻng, tadbirkorga aylandi va qoʻshimcha biznesni boshladi. Mahalliy matbuot xabarlariga koʻra, ayni paytda uning boyligi 1,1 milliard dollarga baholangan. *[[The Economist|The Economistning]]* taʼkidlashicha, „u oʻz biznesi kabi mamlakatni ham boshqarishini xohlagan“.

2009-yildan boshlab Panamadagi Super 99 supermarketlar tarmogʻi, yana ikkita kompaniyaning egasi boʻlgan. 2009-yilning may oyidan boshlab Super 99 direktorligini Luiz Enrique Martinelliga topshirdi.

## Siyosatga kelishi
Ernesto Perez Balladares prezidentligi davrida Martinelli 1994-yildan 1996-yilgacha ijtimoiy xavfsizlik idorasi direktori lavozimida ishlagan. 1999-yil sentyabridan 2003-yil yanvarigacha Mireya Moscoso prezidentligi davrida Panama kanali direktorlar kengashi raisi va Kanal ishlari boʻyicha vazir lavozimlarida ishlagan.

Martinelli 1998-yil may oyida tashkil etilgan Demokratik oʻzgarishlar partiyasining prezidenti edi. U partiyani boshqargan va 2004-yilgi umumxalq saylovlarida prezidentlikka nomzod boʻlgan, oʻshanda partiyasi oxirgi oʻrinni egallagan; Martinelli 5,3% ovoz oldi va saylovda toʻrtinchi oʻrinni egalladi.

Martinelli Demokratik oʻzgarishlar partiyasi rahbari va 2009-yilgi umumiy saylovlarda prezidentlikka nomzod edi. U siyosiy korrupsiyani va zoʻravonlik jinoyatlarini kamaytirishga vaʼda berdi. Biznesni qoʻllab-quvvatlovchi platformaga uning kampaniyasini targʻib qilish uchun taxminan 35 million dollar sarfladi. Martinelli saylovda gʻalaba qozondi. U oʻzining Demokratik oʻzgarishlar partiyasi, Panameñista partiyasi, Respublikachilar Liberal Harakati va Vatanparvarlar Ittifoqi partiyasini oʻz ichiga olgan „Oʻzgarish uchun alyans“ siyosiy partiyalarini qoʻllab-quvvatladi.

Uning asosiy raqibi Balbina Herrera edi. Dastlab favorit boʻlgan boʻlsa-da, Manuel Noriega bilan aloqalari va oʻzini „Chavista“ (soʻlchi Venesuela prezidenti Ugo Chaves tarafdori), degan tushuncha tufayli saylovda yutqazdi. Martinelliga biznes hamjamiyatining kuchli yordami ham yordam berdi.

2009-yil 3-mayda Martinelli vitse-prezident Juan Carlos Varela bilan ittifoq tuzganligi tufayli 60% dan ortiq ovoz bilan saylovda gʻalaba qozondi. Sobiq prezident Gilermo Endara uchinchi oʻrinni egalladi 2009-yil 1-iyulda qasamyod qildi.

## Prezidentlik davri (2009–2014)
Martinelli davrida Panama yuqori iqtisodiy oʻsishga erishdi. 2012-yilda *The Economist* nashri xabar qilganidek, „Gʻarbdagi eng qashshoq va zoʻravonlik avj olgan mintaqa boʻlgan Markaziy Amerikada joylashgan boʻlsa-da, mamlakatning 3,6 million fuqarosi hozirda koʻpchilik Lotin amerikaliklaridan boyroqdir“. Keyingi yili *The New York Times* „Panama gullab-yashnamoqda, [oxirgi] besh yil ichida oʻrtacha 9 foiz iqtisodiy oʻsish bilan Lotin Amerikasidagi eng yuqori koʻrsatkichda“ deb taʼkidladi.

Bu farovonlik Panamaga keng foyda keltirdi, ishsizlik 6,6% dan 4,1% gacha kamaydi. Daromadlar nomutanosibligi ham kamaydi: *The Economist* nashriga koʻra, „eng kambagʻal 10 foizning daromadi hozirda eng boy 10 foiznikidan 60 barobar emas, 35 barobar past“. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) qariyb ikki baravarga, aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot esa 11% ga oʻsdi, 2010-yildagi 9982 dollardan 2014-yilda 11036 dollarga yetdi.

Martinelli qashshoqlikni yumshatishga qaratilgan bir qator chora-tadbirlarni joriy qildi. Keksalar uchun oyiga 100 AQSh dollari miqdoridagi nafaqa tayinlandi, eng kam ish haqini oshirildi va talabalar uchun kiyim-kechak, jihozlar narxini qoplash uchun subsidiyalar berildi. Shuningdek, eng kam ish haqini oshirilib, Lotin Amerikasidagi eng yuqori ish haqiga aylantirildi.

Meksika koʻrfazi sohilidagi qashshoq shahar – Kolonga yordam berish choralarini koʻrdi. Bunga Panama va Kolonni bogʻlaydigan yangi magistral, kanalni kengaytirish, yangi kasalxona qurish, ishsizlik va qashshoqlikni kamaytirishga qaratilgan boshqa dasturlar kiradi. Hukumat ham Kolonning dengiz boʻyidagi parkini qayta tiklash uchun 9 million dollarlik loyiha eʼlon qildi.

## Manbalar