Interventsion radiologiya

**Interventsion radiologiya** (**IR**) — rentgen-ftoroskopiya, kompyuter tomografiyasi, magnit-rezonans tomografiya yoki ultratovush kabi tibbiy koʻrish koʻrsatmalaridan foydalangan holda turli xil minimal invaziv muolajalarni amalga oshiradigan tibbiy mutaxassislik. Diagnostik IR protseduralari tashxis qoʻyish yoki keyingi tibbiy davolanishga yordam berishga moʻljallangan va oʻsimtaning tasvirga asoslangan biopsiyasi yoki qon tomir yoki kanal kabi ichi boʻsh tuzilishga kontrastli kontrast moddani kiritishni oʻz ichiga oladi. Aksincha, terapevtik IR muolajalari toʻgʻridan-toʻgʻri davolashni taʼminlaydi — ular kateterga asoslangan dori-darmonlarni yuborish, tibbiy asboblarni joylashtirish va toraygan tuzilmalarning angioplastikasini oʻz ichiga oladi.

 

Interventsion radiologiya usullarining asosiy afzalliklari shundaki, ular tananing chuqur tuzilmalariga tana teshigi yoki kichik igna va simlar yordamida kichik kesik orqali etib borishi mumkin. Bu ochiq protseduralarga qaraganda xavflarni, ogʻriqni va tiklanishni kamaytiradi. Haqiqiy vaqtda vizualizatsiya, shuningdek, anormallikni aniq koʻrsatib, protsedura yoki tashxisni aniqroq qilish imkonini beradi. Ushbu imtiyozlar ichki tuzilmalarga zudlik bilan kirishning yoʻqligi va katarakt va saraton kabi radiatsiya taʼsirining qoʻshimcha xavflari bilan solishtiriladi.

## Interventsion radiologiya turlari

### Umumiy elementlar
Interventsion radiologiya — bu tananing ichki tuzilmalariga tana teshiklari yoki juda kichik kesiklar orqali kirish va tibbiy koʻrish bilan yoʻl-yoʻriq koʻrsatish imkonini beruvchi texnikalar majmuasidir. Aralashuvning sababidan qatʼi nazar, protsedura teshilish ignasi (teridan oʻtish uchun), yoʻriqnoma simlari (qon tomirlari, oʻt yoki siydik tizimi kabi tuzilmalarni oʻtkazish uchun), niqob (ular) kabi umumiy elementlardan foydalanishi mumkin. yoʻl-yoʻriq simi ustida siljiydi va yoʻlni shikastlamasdan ochiq ushlab turadi) va kateterlar.

### Diagnostik interventsion radiologiya

* Angiografiya : Yodlangan kontrast, gadoliniy asosidagi vositalar va CO gazini oʻz ichiga olgan turli xil kontrastli vositalardan foydalanish bilan anormalliklarni izlash uchun qon tomirlarini koʻrish.
* Xolangiografiya : Jigar ichidagi oʻt yoʻllarini tiqilib qolgan joylarni izlash uchun tasvirlash.
* Biopsiya : patologik tekshirish uchun teri orqali yoki transvenoz usulda qiziqtiriladigan hududdan toʻqima namunasini olish.

### Terapevtik interventsion radiologiya
*Qon tomir*

* Balon angioplastikasi/stent : Tomirning patentini saqlashga yordam berish uchun metall stentlarni oʻrnatgan yoki oʻrnatmasdan, tor yoki bloklangan qon tomirlarini balon yordamida ochish.
* Endovaskulyar anevrizmani tuzatish : nuqsonli tomirning kengayishini yoki rivojlanishini oldini olish uchun anevrizma boʻylab endovaskulyar stent-greftni joylashtirish.
* Embolizatsiya : qon ketishini toʻxtatish yoki maqsadli aʼzo yoki toʻqimalarga qon oqimini kamaytirish uchun qonni qon tomiriga toʻsib qoʻyish uchun metall spiral yoki embolik moddani (jel-koʻpik, polivinil spirt) joylashtirish.
** Bachadon arteriyasi embolizatsiyasi (BAA) yoki bachadon miomasining embolizatsiyasi (UFE)
**  (PAE)
** Oʻpka arteriovenoz malformatsiyasi (PAVM) embolizatsiyasi
* Tromboliz : oʻpka emboliyasi va chuqur venoz tromboz kabi qon quyqalarini farmatsevtik (TPA) yoki mexanik vositalar yordamida eritish uchun kateterga yoʻnaltirilgan texnika.
* IVC filtrlari : chuqur venoz trombning tarqalishini oldini olish uchun vena kava ichiga joylashtirilgan metall filtrlar.
* Dializ bilan bogʻliq boʻlgan aralashuvlar: tunnelli gemodializ kateterlarini, peritoneal dializ kateterlarini joylashtirish va yomon ishlaydigan jarrohlik yoʻli bilan joylashtirilgan AV oqma va greftlarni qayta koʻrib chiqish/tromboliz qilish.
*  MASLAHATLAR : Jigarning oxirgi bosqichi va portal gipertenziyasi boʻlgan bemorlarda tanlangan koʻrsatmalar uchun Transjugular intrahepatik porto-tizimli shuntni (TIPS) joylashtirish.
* Varikoz tomirlarini endovenoz lazer bilan davolash : venoz etishmovchilikni jarrohliksiz davolash uchun ingichka lazer tolasini varikoz tomirlariga joylashtirish.

* Biliar obstruktsiyalarni chetlab oʻtish va oʻt yoʻllarining dekompressiyasi uchun kateterlarni safro tizimiga joylashtirish.
* Doimiy turgʻun biliar stentlarni joylashtirish.
* Xoletsistostomiya : Oʻt pufagining yalligʻlanishi, oʻt pufagining yalligʻlanishi boʻlgan, operatsiya qilish uchun juda zaif yoki kasal boʻlgan bemorlarda infeksiyalangan safroni olib tashlash uchun oʻt pufagiga trubka qoʻyish.

*Kateterni joylashtirish*

* Markaziy venoz kateterni joylashtirish: tomir ichiga kirish va tomir ichiga yuboriladigan asboblarni (IV) boshqarish, shu jumladan tunnelli va tunnelsiz kateterlar (masalan, PIC, Hikman, port kateterlari, gemodializ kateterlari, translumbar va transhepatik venoz liniyalar).
* Drenaj kateterini oʻrnatish : Patologik suyuqlik toʻplanishini (masalan, xoʻppoz, plevral efüzyon) drenajlash uchun naychalarni joylashtirish. Bunga perkutan, trans-rektal yoki trans-vaginal yondashuv orqali erishish mumkin. Doimiy kateterlarni almashish yoki oʻzgartirish rasm koʻrsatmalari ostida yoʻnaltiruvchi sim orqali amalga oshiriladi.
* Radiologik kiritilgan gastrostomiya yoki jejunostomiya : Oshqozon va/yoki jejunumga teri orqali oziqlantirish naychasini joylashtirish.

## Muayyan buzilishlar uchun texnikalar

### Oshqozon-ichak aralashuvi

#### Oshqozon-ichak traktidan qon ketishi
Oshqozon-ichak traktidan qon ketishini davolash asemptomatik qon ketishini kuzatishdan bemorning gemodinamik funksiyasini qoʻllab-quvvatlash va saqlashgacha boʻlgan har qanday joyda boʻlishi mumkin. Interventsion rentgenologning roli bemorlarga hayot uchun xavfli boʻlishi mumkin boʻlgan holatni engillashtirish uchun tasvirga asoslangan.

### Gepatobiliar aralashuv

#### Transjugulyar intrahepatik portosistemik shunt
Transjugular interaktik portosistemik shunt (TIPS) intervension rentgenolog tomonidan jigar pastki vena kava va portal vena oʻrtasida qon oqimini taʼminlaydigan yangi oʻtkazgichni yaratish uchun amalga oshiradigan protseduradir. Portal vena — bu gipertenziya butun jigar va ingichka yoki yoʻgʻon ichakda koʻplab zararli taʼsirlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan joy.

### Genitouriya aralashuvi

#### Benign prostata giperplaziyasi
Benign prostata giperplaziyasi yoki BPH, odatda 50 yoshdan oshgan erkaklarga taʼsir qiladigan saratonsiz kasallikdir. Prostata bezi kattalashib, qoʻshni siydik yoʻlini siqib chiqaradi, bu erkaklar uchun siyishning chastotasi va/yoki shoshilinchligini nazorat qilishni qiyinlashtiradi. Birinchi darajali terapiya dori-darmonlarni oʻz ichiga oladi, ammo tibbiy optimallashtirishga qaramay doimiy boʻlgan simptomlarni uzoq muddatli davolash odatda parvarishning „oltin standarti“ sifatida prostata bezining transuretral rezektsiyasini (TURP) oʻz ichiga oladi. Biroq, TURP siydik oʻgʻirlab ketish yoki doimiy erkaklar bepushtligiga olib kelishi mumkin va bemorlarning maʼlum bir qismi uchun ideal protsedura boʻlmasligi mumkin.

### Nevrologik aralashuv

#### Oʻtkir ishemik insult
Barcha qon tomirlarining taxminan 87% ishemik insult boʻlib, ularda miyaga qon oqimi bloklanadi. Toʻqimalarning plazminogen faollashtiruvchisi (t-PA) kabi qon quyqalarini yoʻq qiladigan dori trombni eritib yuborish va miyaning shikastlangan hududiga qon oqimini tiklashga yordam berish uchun nazorat ostida shifoxona sharoitida ishlatilishi mumkin. Endovaskulyar terapiya — trombni (trombni) olib tashlash yoki eritish va miya qismlariga qon oqimini tiklash uchun neyrointerventionalistlar tomonidan amalga oshiriladigan protsedura. Qoʻl yoki oyoqdagi qon tomirlari orqali miyagacha yoʻnaltirilgan kateterdan foydalanib, aralashuvchi trombni olib tashlashi yoki trombni eritish uchun dori-darmonlarni yuborishi mumkin. Ushbu protseduralar mexanik trombektomiya yoki tromboliz deb ataladi va protsedura tugashidan oldin bir nechta omillar hisobga olinadi.

### Ogʻriqni boshqarish

#### Qoʻshma va mahalliy inʼektsiya
Tasvir yoʻl-yoʻriqlaridan foydalangan holda, mahalliy ogʻriqsizlantiruvchi vositalar va uzoq muddatli steroid preparatlari toʻgʻridan-toʻgʻri ogʻriqning lokalizatsiya qilingan joylariga etkazilishi mumkin. Rasm koʻrsatmalaridan foydalanish ignaning toʻgʻri joylashishini tasdiqlashga yordam beradi. Bunga qoʻshma inʼektsiyalarda ishlatiladigan usullari kiradi: ultratovush, floroskopiya va kompyuter tomografiyasi (KT).

##### Faset boʻgʻinlari

* Faset boʻgʻinlari, shuningdek, zigapofiz boʻgʻinlari sifatida ham tanilgan, umurtqa pogʻonasi barqarorligini taʼminlovchi umurtqa pogʻonasi oʻrtasida joylashgan kichik suyak tuzilmalariga ishora qiladi.
* Faset boʻgʻimlarining degeneratsiyasi yoki shikastlanishi koʻpincha *faset qoʻshma sindromiga* olib kelishi mumkin, bu ham tashxis qoʻyish, ham tasvirga asoslangan anestezikani inʼektsiya qilish orqali davolash mumkin.
* Faset qoʻshma blokirovkasi minimal invaziv protsedura boʻlib, unda shifokor ogʻriqni engillashtirish uchun faset boʻgʻimiga dori inʼektsiyasini joylashtirish uchun floroskopiya yoki kompyuter tomografiyasidan foydalanadi.

##### Epidural boʻshliq

* Orqa miyada epidural boʻshliq orqa miya kanalining eng tashqi qismi boʻlgan anatomik boʻshliqdir. Bu kanal ichidagi boʻshliq (atrofdagi umurtqalar tomonidan hosil boʻlgan) dura materdan tashqarida joylashgan (araxnoid materni, subaraknoid boʻshliqni, miya omurilik suyuqligini va orqa miyani oʻrab oladi).
* Mahalliy ogʻriqni yoki radikulopatiyani, ayniqsa disk churrasi yoki markaziy/foraminal stenozni davolash uchun mahalliy ogʻriqsizlantiruvchi vositalarni yuborish koʻpincha amalga oshiriladi.
* Odatda floroskopik rahbarlik ostida amalga oshiriladi.

##### Nerv ildizining selektiv inʼektsiyasi

* Orqa miya nerv ildizi — markaziy asab tizimini orqa miyadan chiqib ketadigan oʻttiz bir juft orqa miya nervlaridan birining boshlangʻich yoki proksimal segmenti.
* Nerv ildizlarining shikastlanishi taʼsirlangan orqa miya nervi tomonidan innervatsiya qilingan mushakning parezi va falajiga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, tegishli dermatomda ogʻriq va hissizlik paydo boʻlishi mumkin. Nerv ildizlariga zarar etkazishning keng tarqalgan sababi umurtqa pogʻonasidagi shikastlanishlar, masalan, yadro pulpozining prolapsasi, oʻmurtqa sil kasalligi, saraton, yalligʻlanish va oʻmurtqa yorliqlar. Soʻzda radikulit (yaʼni, siyatik) deb nomlanuvchi ildiz ogʻrigʻi sindromi nerv ildizining shikastlanishidan kelib chiqadigan eng keng tarqalgan alomatlardan biridir.
* Servikal, torakal, lomber yoki sakral mintaqada radikulyar simptomlari boʻlgan bemorlarni davolash uchun ishlatiladi.
* Nerv ildizining yalligʻlanishi bilan kurashish orqali ogʻriqni engillashtirishga yordam beradi.

#### Surunkali tos ogʻrigʻi

* Tomirlarda qonning yurakka oqishiga yordam beradigan bir tomonlama klapanlar mavjud. Agar klapanlar zaif yoki shikastlangan boʻlsa, qon tomirlarda toʻplanib, shishib ketishi mumkin. Bu tos suyagi yaqinida sodir boʻlganda, bu tos aʼzolarining tiqilishi sindromi deb ataladi, bu qorin tugmasi darajasida surunkali ogʻriqlarga olib kelishi mumkin. 
* Tos aʼzolarining tiqilishi sindromi odatda ilgari homilador boʻlgan ayollarga taʼsir qiladi, chunki homiladorlik paytida bachadondan qon oqimining koʻpayishiga moslashish uchun tuxumdonlar va tos tomirlari kengaygan. Homiladorlikdan soʻng, bu tomirlarning baʼzilari kattalashgan boʻlib qoladi va oldingi hajmiga qaytmaydi, bu ularning zaiflashishiga va qonning toʻplanishiga olib keladi.
* Interventsion rentgenolog tos aʼzolarining tiqilishi sindromi uchun minimal invaziv davolash usulini taklif qilishi mumkin: **tuxumdon venalarining embolizatsiyasi**
* **Tuxumdon venalarining embolizatsiyasi** bir kunlik davolanish boʻlib, u interventsion radiologiya toʻplamida amalga oshiriladi. Interventsion rentgenolog spagetti ipi kabi egiluvchan naycha boʻlgan kichik kateter yordamida son tomirlari deb ataladigan katta vena orqali kirishga erishadi. Kateter tomir orqali kengaygan tos tomirlariga oʻtkaziladi, bu embolik vositalarni kiritishga imkon beradi, bu tomirni yopish va ogʻriqli bosimni engillashtiradigan dorilar .
** Ushbu davolash jarrohlikdan koʻra arzonroq va kamroq invaziv boʻlishi mumkin.
* Bemorning surunkali tos ogʻrigʻi tos boʻshligʻining varikoz kengayishi natijasi ekanligini aniqlash uchun minimal invaziv usullar orqali bir qator diagnostik testlarni oʻtkazish mumkin. Ushbu testlarga quyidagilar kiradi:
** Tos va transvaginal ultratovush
** Tos aʼzolarining venogrammasi
** Kompyuter tomografiyasi (KT)
** Magnit-rezonans tomografiya (MRI)

### Interventsion onkologiya

#### Amalga oshirilgan protseduralar

* Tasvirga asoslangan ablasyon: oʻsimta hujayralarining nobud boʻlishiga olib keladigan qattiq oʻsmalarni yoqish (radiochastota ablasyonu (RFA) va mikrotoʻlqinli ablasyon (MWA)), elektr maydonlari / elektroporat (qaytib boʻlmaydigan elektroporatsiya (IRE)) yoki muzlatish (krioablation) uchun turli energiya turlaridan foydalanadi. Ablatsiya usullari oʻpka, jigar, buyrak, prostata, koʻkrak, suyak, va boshqa organlarda tasvir yordamida amalga oshirilishi mumkin. igna/zondni teri orqali maqsadli toʻqimalarga joylashtirish boʻyicha koʻrsatma.
** Radiochastota ablasyon video namoyishi: Jigar shishining radiochastota ablasyonu
** Mikrotoʻlqinli ablasyon video namoyishi: Stenfordda saratonni tezda davolash uchun mikrotoʻlqinli ablasyon
** Qaytarib boʻlmaydigan elektroporatsiya videosi namoyishi: Stony Brook jarrohligi NanoKnife texnologiyasidan foydalanadi
** Cryoablation video namoyishi: Cryoablation namoyishi
* Yuqori intensivlikdagi fokuslangan ultratovush: saraton hujayralarini oʻldirish va suyakdagi kabi oʻsma bilan bogʻliq ogʻriqlarni engillashtirish uchun yuqori chastotali tovush toʻlqinlarini chiqaradigan mashinadan foydalanadi.
* Transarterial embolizatsiya (TAE)/ Bland embolization : embolik materialni (mikrozarrachalar, spirt, elim) kateter orqali oʻsimta qon taʼminotini toʻliq toʻsib qoʻyish va hujayra oʻlimiga olib kelishi uchun oʻsimtani oziqlantiruvchi arteriyalarga yuborish. Eng koʻp uchraydigan koʻrsatma rezektsiya qilinmaydigan jigar saratonini (gepatotsellyulyar karsinoma) davolashdir.
* Transarterial kimyoembolizatsiya (TACE): Koʻpincha kateter orqali mikrozarrachalar bilan kimyoterapiya agentini oʻsimtani oziqlantiradigan arteriyalarga yuborish, bu kimyoterapiya beradi va hujayra oʻlimiga olib keladigan oʻsimtaga qon taʼminotini bloklaydi
* Turli yoʻllar bilan amalga oshirilishi mumkin:
** Anʼanaviy transarterial kimyoembolizatsiya (cTACE): lipiodolni yuqori dozali kimyoterapiya bilan mikrozarrachalar bilan yoki mikropartikullarsiz toʻgʻridan-toʻgʻri oʻsimtani oziqlantiruvchi arteriyalarga yuborish.
** Dori-darmonli transarterial kimyoembolizatsiya (DEB-TACE): oʻzlari kimyoterapiya agenti bilan yuklangan mikrozarrachalarni etkazib berish — odatda doksorubitsin yoki irinotekan.
* Tanlangan ichki nurlanish terapiyasi (shuningdek, SIRT yoki Y-90 radioembolizatsiyasi sifatida ham tanilgan): Yittrium-90 (Y-90) radioaktiv izotopi bilan yuklangan kichik boncuklar oʻsimtani oziqlantiruvchi qon tomirlariga oʻlimga olib keladigan nurlanish dozasini yuborish uchun yuboriladi. hujayra oʻlimi. Segmental (radiatsion segmentektomiya) yoki lobar (radiatsion lobektomiya) usulda bajarilishi mumkin. Radiatsion lobektomiya odatda jarrohlik rezektsiya qilish uchun zarur boʻlgan jigar funksiyasini etarli darajada ushlab turish uchun kasal boʻlmagan lobning oʻsishini ragʻbatlantirish maqsadida amalga oshiriladi.
** Y-90 video namoyishi: SIR-Spheres Y-90 qatron mikrosferalari Harakat tartibi Video
* Portal vena embolizatsiyasi (PVE): oʻsimta (lar) ni oʻz ichiga olgan jigar boʻlagini oziqlantiradigan portal venaga embolik materialni yuborish, oʻz ichiga olgan lobni jarrohlik yoʻli bilan rezeksiya qilish uchun zarur boʻlgan jigar funksiyasini saqlab turish uchun kasal boʻlmagan lobning oʻsishini ragʻbatlantirish. oʻsimta (lar).

## Adabiyotlar
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Manbalar