open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lvov viloyati

**Lvov viloyati** (ukr. **Lvіvska oblast**) — Ukraina tarkibidagi viloyat. 1939-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Volin va Podoliya qirlarida va qisman Ukraina Karpati toglari etaklarida joylashgan. Maydoni 21,8 ming km². Aholisi 2750,6 ming kishi (1997), asosan ukrainlar, shuningdek, rus, polyak, yahudiy, belorus va boshqalar millat vakillari ham yashaydi. Lviv viloyati 20 tumanga boʻlingan; 37 shahar, 38 shaharcha bor. Markazi — Lvov shahri Foydali qazilmalari toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir, neft, gaz, oltingugurt, kaliy va osh tuzlari, torf, qurilish materiallaridan iborat; mineral buloklar bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi (markaziy qismida) — 4°, iyulniki 18 °C. Yillik yogʻin miqaori 650&nbsp;mm, togʻlarda 750-1000&nbsp;mm. Vegetatsiya davri 190- 210 kun. Asosiy daryolari: Dnestr va uning irmoklari. 400 ga yakin sunʼiy suv havzalari bor. Tuproqlari sur tusli, toʻq sur tusli podzollashgan, podzollashgan qoratuproq, togʻlarda podzol, dare vodiylarida oʻtloqi-allyuvial tuproqlar.

Viloyat hududining asosiy qismi oʻrmonli dasht zonasida: janubida Ukraina Karpati togʻlari bor, shimoliy oʻrmon zonasiga kiradi. Viloyat hududining 26% oʻrmon, 30% oʻtloq va botqoushk. Hayvonlardan qobon, yelik, boʻrsiq, bugʻu, tulki, suvsar, tiyin, malla to-vushqon, burgut, qur, karqur yashaydi. Lviv viloyati Ukrainaning muhim sanoat rayoni. Mashinasozlik, metallsozlik, priborsozlik, oziq-ovqat, yengil, qogʻoz, yogʻochsozlik, kimyo, yoqilgʻi, qurilish materiallari sanoatlari rivojlangan. Lvovda avtobus, avtoyuklagich, konvey-yer-qurilish, „Lvivsilmash“, kineskop, televizor zavodlari, Drogobichda iskana (doloto) zavodi bor. Viloyat hududidan „Drujba“ TransYevropa neft quvuri oʻtgan. Oziq-ovqat sanoatida yetakchi tarmoqlar: shakarqand, meva konserva, konditer, pivo, goʻsht, un, spirt va boshqa Trikotaj, poyabzal, koʻn, tikuvchilik, movut fabrikalari bor. Oʻrmon, yogʻochsozlik sanoati ham rivojlangan. Sement kombinati, shisha zavodlari, temir-beton konstruksiyalari zavodlari va boshqa sanoat korxonalari bor. Viloyat qishloq xoʻjaligi gʻallakorlik, zigʻirchilik, lavlagikorlik, kartoshka yetishtirish va sut-gusht chorvachiligiga ixtisoslashgan. Don, texnika ekinlari, sabzavot-poliz va kartoshka, yem-xashak ekinlari ekiladi. Pichanzor va yaylovlar mavjud. Bogʻdorchilik va mevachilik rivojlangan. Chorvachilikda sut-goʻsht chorvachiligi yetakchi oʻrinda. Hovuz baliqchiligi va asalarichilik bilan shugʻullaniladi. Xalq badiiy hunarmandchiligi: yogʻoch oʻymakorligi, badiiy kashtachilik, gilamchilik rivojlangan. Lviv — yirik havo yoʻllari tuguni. 12 oliy oʻquv yurti, 6 teatr, 12 muzey bor. Lviv viloyatida mashhur Truskavets, Lyuben-Velikiy, Morshin, Nemiriv kurortlari, sanatoriy va dam olish uylari joylashgan.

## Manbalar
Matvey Lyubanskiy

**Matvey Robertovich Lyubanskiy** (1911.19.4, Minsk — 1978.3.8, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1956). 1947—58 yillarda Samarqand rus drama teatri, 1958-yildan Toshkentdagi Oʻzbekiston akademik rus drama teatrida aktyor. Ifodali nutq, sahnaviy joʻshqinlik, qahramon ichki dunyosini chuqur his qilish, qaytarilmas toʻlaqonli obrazlar yaratish L. ijodiga xos. Eng yaxshi rollari: Petruchchio, Otello ("Qaysar qizning quyulishi", "Otello"), Sirano de Berjerak ("Sirano de Berjerak"), Jeyms Teylor ("Qonli sarob"), Suvonqul ("Momo yer"), Ulugʻbek ("Mirzo Ulugʻbek"), Oʻrinboy ("Kelinlar qoʻzgʻoloni").

## Manbalar
Lyublin

**Lyublin** — Polshaning sharqiy qismidagi shahar, Lyublin voyevodasining maʼmuriy markazi. Aholisi 356,2 ming kishi (1999). Mamlakatning muhim sanoat va madaniy markazlaridan. Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (avtomobilsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi), oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Tikuvchilik buyumlari, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. L.da bir necha oliy oʻquv yurtlari, universitet, muzeylar, teatrlar bor.

L. qoʻlyozmalarda 10-asrdan tilga olingan. Shaharda 1569-yilda Lyublin uniyasi imzolangan. 1807—15 yillarda Varshava gersogligi, 1815-yildan Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan. 1918-yildan Polsha tarkibiga oʻtgan. 1939-yilda nemis fashistlari bosib olgan. Shahar yaqinida Maydanek konslageri tashkil etilgan. 1944-yilda nemis fashistlaridan ozod qilingan. 1945-yil 17-yanvarda Varshava ozod qilingunga qadar Polshaning muvaqqat poytaxti boʻlib turgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan qasr (13— 16-asrlar), ratusha (14-asr), kostyollar, Lyubomir saroyi (hozirgi universitet), teatr binosi va boshqa saqlangan.

## Manbalar
Lyublyana universiteti

**Lyublyana universiteti**, Edvard Kardel nomidagi Lyublyana universiteti — Sloveniyadagi eng yirik va qad. universitet. 1595—96 yillarda tashkil etilgan. 1919-yildan universitet maqomini olgan. Huquq, falsafa, iqtisodiyot, tabiiy fanlar va texnologiya, meʼmorlik, fuqaro qurilishi va geodeziya, elektrotexnika, mexanika, tibbiyot, biotexnologiya, sotsiologiya, siyosiy fanlar va jurnalistika boʻyicha mutaxassisliklar tayyorlaydi. 13 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1974-yil tashkil etilgan) da 1 mln. dan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar
Lyudovik

**Lyudovik** (Louis) Fransiyada qirollar sulolasidir.

Eng mashhurlari:

* Lyudovik VII (1119/1121 - 1180.18.9, Parij) — qirol (1137-yildan) 
* Lyudovik VIII (1187.5.9, Parij -1226.8.11, Monpansye) — qirol (1223-yildan) 
* Lyudovik IX Avliyo (1214.25.4, Puassi — 1270.25.8, Tunis) — qirol (1226-yildan) 
* Lyudovik XI (1423.3.7, Burj - 1483. 30.8, Plessi — Le—Tur) — qirol (1461-yildan) 
* Lyudovik XII (1462.27.6, Blua - 1515. 1.1, Parij) — qirol (1498-yildan) 
* Lyudovik XIV (1638.5.9, Sen-Jermenan-Le — 1715.1.9, Versal) — qirol (1643-yildan) 
* Lyudovik XVI (1754.23.8, Versal — 1793.21.1, Parij) — qirol (1774—1792-yillar) 
* Lyudovik XVIII (1755.17.11, Versal — 1821.16.9, Parij) — qirol (1814—1815 va 1815—1824)
Lyuyshun

**Lyuyshun** (Port-Artur) - Xitoyning shim.-sharqiy qismidagi shahar, Sariq dengiz sohilidagi yil davomida muzlamaydigan port, harbiy dengiz bazasi. Lyaonin provinsiyasida, Lyao-dun yarim orolningjan. chekkasida. Dalyan shahri bilan birga Lyuyda maʼmuriy shahar hududi tarkibida. Kema remont qiluvchi korxonalar bor. L. 19-asrning 80-yillarida kichik qishloq boʻlgan. Oʻsha vaqtdan Xitoy hukumati L.da harbiy port qura boshladi. 1898-yilda L.ni Rossiya Xitoydan ijaraga olib, undan Harbin shahriga temir yoʻl oʻtkazdi. Podsho hukumati sha-harni harbiy dengiz bazasiga aylantirib, Port-Artur deb atadi. L. 1905—45 yillarda Yaponiya koʻl ostida boʻldi. 1955-yilda Rossiya L.dan oʻzining harbiy kuchlarini olib chiqib, Xitoyga qaytardi.

## Manbalar
Lyuk

**Lyuk** (gollandcha luik — teshik) — 1) agregat, mashina, inshootlar va boshqalardagi tuynuk; ularning ichiga shu tuynuk orqali kiriladi. L. har doim yopiq tura-di va yuqorida aytilgan obʼyektlar ichiga kirish zaruriyati tugʻilgandagina ochiladi. Obʼyektning katta-kichikligiga qarab, L.ning oʻlchami ham har xil boʻladi. Mas, kosmik kema, samolyot fyuzelyajvdagi, sanoat korxonalarining poli va devorlaridagi, vodoprovod, gaz, kanalizatsiya, telefon tarmogʻi qudugʻidagi va boshqa tuynuklar L. hisoblanadi. Bunday L.dar odamning kirib-chiqishi, yuk ortish-tushirish, havo kirishi, yorugʻlik oʻtishi uchun moʻljallanadi; 2) optikada — optik tizimning kuzatuv maydoni doirasini ancha toraytiradigan teshik (diafragma) yoki shunday teshikning optik tasviri. Agar kuzatuv maydonining diafragmasi optik tizim oldida joylashgan boʻlsa, u shu tizimning kirish L. i, uning optik tasviri esa chiqish L. i deb ataladi. Optik tizim orqasida joylashgan diafragma chiqish L. i, uning optik tasviri esa kirish L. i boʻladi; 3) kema bortidagi artilleriya qurolining uchi chiqib turadigan teshik.

## Manbalar
Lyukarna

**Lyukarna** (frans. lucarne, lotincha lux — yorugʻ) — binolardagi gumbaz va ravoqlarning derazasi. Doyra, yarim doyra, toʻgʻri burchakli, koʻpburchakli, oval va boshqa shakllarda boʻladi. Asosan, ichkarini yorugʻlik bilan taʼminlash uchun, shuningdek, bezak sifatida quriladi. L. Oʻzbekistondagi 19—20-asrlarda Yevropa uslubida qurilgan binolar bezagida qoʻllangan (Toshkentdagi uy-joy qurilishi banki va boshqalar).

## Manbalar
Lyuks

**Lyuks** (frans. luxe — hashamatli) — jihozlanishi va xizmat koʻrsatishi jihatidan aʼlo magazin, mehmonxona, atelye, kupe, kayuta, baʼzi buyumlar va boshqa

## Manbalar
Lyuks (oʻlchov birligi)

**Lyuks** ( — yorugʻlik) — Xalqaro birliklar tizimi SI da yoritilganlik oʻlchov birligi; lk bilan belgilanadi. Yorugʻlik oqimi yoʻnalishiga normal boʻlgan 1 m2 sirtda bir tekis taqsimlangan 1 lyumen yoruglik oqimidan hosil boʻladigan yoritilganlik. Lyuks oʻlchov birligining sinonmi sifatida *kandella* ham ishlatilad. Yorugʻlik miqdorini oʻlchovchi asbob sifatida *luxmeter* ishlatiladi.

## Manbalar
Lyuizit

**Lyuizit** (amerikalik kimyogar U. Lyuis nomi bilan atalgan) (J-xlorvinildixlorarsin, a-L.), ClCH=CHAsCl2 — rangsiz, hidsiz ogʻir suyuqlik. Mol. m. 207.29. Qaynash temperaturasi 196,6°, suyuqlanish temperaturasi — 2,4°, zichligi 1879&nbsp;kg/m3. Organik erituvchilarda eriydi, suvda erimaydi. Xorijiy maʼlumotlarga kura, lyuizit — zaharlovchi modda. Uning juda oz miqdori ham yuqori nafas yoʻllarini chidab boʻlmas darajada achishtiradi. 0,2—0,3&nbsp;mg/sm2 dozasi terini qizartiradi va qattiq ogʻritadi. Terida paydo boʻlgan pufakchalar keyinchalik yaraga aylanadi. Lyuizitning bugʻlari ham shunday taʼsir qiladi. Birinchi jahon urushi oxirida AQShda ishlab chiqarilgan.

## Manbalar
Lyuida

**Lyuida** — Xitoyning shim.-sharqiy qismidvgi maʼmuriy shahar hududi, Lyaodun ya. o.ning janubiy chekkasida. Lyuyshun, Dalyan shaharlari va bir qancha uyezd hamda mayda orollarni oʻz ichiga oladi. Maydoni 4 ming km². Muhim port va savdo-sanoat markazi. L.ning Sariq dengiz sohilidagi muzlamaydigan porti Xitoyning tashqi iqtisodiy aloqalarida muhim ahamiyatga ega. Kemasozlik va boshqa mashinasozlik tarmoqlari, elektrotexnika, kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor.

## Manbalar
Luksemburg (maʼnolari)

**Lyuksemburg**:

* Lyuksemburg - #REDIRECT Luksemburg
* Lyuksemburg (shahar) — Lyuksemburg davlati poytaxti.
Lyuksemburg (shahar)

**Lyuksemburg** — Lyuksemburg davlati poytaxti. Alzet va Petryus daryolari qoʻshilgan joyda, 334 m balandlikda joylashgan. Iklimi moʻʼtadil, dengiz iqlimidan kontinental iqlimga oʻtib boradi. Oʻrtacha temperaturasi yanvarda 0,9°, iyulda 16,6°, Yiliga 830&nbsp;mm gacha yogʻin yogʻadi. Aholisi 79,5 ming kishi (1998).

Lyuksemburg qoʻlyozmalarda savdogarlar qishlogʻi sifatida 963 yildan maʼlum. 1244-yilda shahar huquqini olgan. Shahar oʻz tarixida 20-marta qoʻldan qoʻlga oʻtib, koʻp marotaba vayron qilingan hamda qayta qurilgan.

Lyuksemburg — mamlakatning muhim iqtisodiy markazi, transevropa temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qora metallurgiya va mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari mavjud. Lyuksemburg — xalqaro moliya markazlaridan: yirik banklar va moliyaviy birlashmalarning idoralari joylashgan. Milliy kutubxona, muzey, sanʼat va hunarmandchilik maktabi, teatr va boshqa bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Gersog saroyi (1572), Sen-Mishel gotika cherkovi (16-asr), Adliya saroyi (16-asr), Notr-Dam sobori (17-asr) va hokazo saqlangan.

## Manbalar
Lyuksmetr

**Lyuksmetr** ( — yorugʻlik va yun. metreo — oʻlchayman) — yorugʻlik intensivligi (yoritilganlik) ni bevosita fokslarda oʻlchaydigan asbob; fotosharning bir turi. Koʻrish va fotoelektr lyuksmetrga ajratiladi. Koʻrish Lyuksmetrining ish prinsipi ikkita yondosh yorugʻlik maydonining ravshanligini tenglashtirishga asoslangan. Ulardan birining yoritilganligi oʻlchanadi, ikkinchisiniki maʼlum va u ichki qizdirish lampasi yordamida kayta tikla-nadi. Fotoelektr lyuksmetrning ishlash tarzi selenli fotoelement yoritilganda, uning zanjirida hosil boʻladigan elektr tokini oʻlchashga asoslangan; shkalasi lyukslarda darajalangan galvanometr yordamida oʻlchanadi.

## Yana qarang

* Lyuks

## Manbalar
Lyuks-sekund

**Lyuks-sekund** — Xalqaro birliklar tizimi SI da yoritilganlik oʻlchov birligi. l.k-s bilan belgilanadi. 1l.-s. 1 lyuks yoritilganlik 1 s davomida hosil qiladigan yorugʻlik energiyasining sirt zichligiga toʻgʻri keladi.

## Manbalar
Jean-Baptiste Lully

**Jean-Baptiste Lull** (asl ismi: Jovanni Battista Lulli; 1632. 28.11, Florensiya – 1687.23.3, Parij) – fransuz kompozitori, musiqiy klassitizim uslubining yirik namoyandasi. 14 yoshidan Parijda yashab, musiqadan saboq olgan. 1653-yildan Lyudovik XIV saroyida kompozitor, 1672-yildan Parijdagi „Qirol musiqa akademiyasi“ (keyinchalik „Grand opera“ teatri)ning rahbari. „Lirik tragediya“ janrini yaratib, milliy opera hamda „fransuz uvertyurasi“ga asos solgan. Asarlari musiqiy mavzular yorqinligi va ifodaviyligi, kompozitsion mukammalligi, garmoniya va ritmik vositalarining ravshanligi, koʻtarinki ruhda yaratilgan vokal kuylarning maʼnodorligi bilan ajralib turadi. Antik mavzularga asoslangan opera („Kadm va Germioka“, „Alsesta“, „Tezey“, „Persey“, Armida" va boshqa, 1673 – 86), operabaletlar („Sevgining gʻalabasi“, 1681; „Tinchlik dargohi“, 1685 va boshqalar), divertisment, cholgʻu kuy, ariya, qoʻshiqlar, liniy musiqa asarlari muallifi.

## Manbalar

## Tashqi havolalar
* Jan-Baptiste Lulli toʻplami Shimoliy Texas universitetida
Lyuminessensiya

**Lyuminessensiya** (lot. lumen – yorugʻlik, escens – kuchsiz, sust taʼsirni ifodalovchi qoʻshimcha) – baʼzi moddalarning muayyan temperaturada ularning issiqlik nurlanishiga nisbatan kuchliroq boʻlgan, yorugʻlik tebranishlari davridan ancha ortiq vaqt davom etadigan (doimiy issiqlik nurlanishidan farqli) nurlanishi. Issiqlik nurlanishi juda past temperaturalar (uy temperaturasi) da ham lyuminessensiya shiddat bilan hosil boʻlishi mumkin. Shu sababli uni, odatda, „sovuq“ nurlanish deb ham yuritiladi. Bu nurlanish yorugʻlik, radioaktiv nurlanishlar, rentgen nurlanish, elektr maydon uygʻotadigan, shuningdek, kimyoviy jarayonlar va mexanik taʼsirlar natijasida hosil boʻladi. Lyuminessensiya nurlanish spektri koʻzga koʻrinadigan nurlanish, infraqizil va ultrabinafsha nurlanishning yaqin diapazonlarida mavjud boʻladi.

Shimol yogʻdusi, chiriyotgan daraxt, baʼzi hasharotlar (biolyuminessensiya), minerallarning lyuminessensiyalanishi qadimdan maʼlum boʻlgan. Lekin lyuminessensiya hodisasi 19-asr oxirlarida oʻrganila boshlandi. V. K. Rentgenning turli moddalarning shuʼlalanishini oʻrganish yuzasidan oʻtkazgan tajribalari rentgen nurlari kashfiyotiga, A. Bekkerelning 1890-yilda lyuminoforlarni tadqiq qilish sohasidagi ishlari radioaktivlik hodisasini aniqlashga sabab boʻldi. Lyuminessensiya qonuniyatlarini oʻrganish va uni turli sohalarda ishlatishda S. I. Vavilov tashkil qilgan fiziklar maktabi muhim hissa qoʻshdi. 

Odatda, lyuminessent nurlanish uchta asosiy jarayon tufayli vujudga keladi: 
# Elektron, atom va molekula tashki energiya taʼsirida asosiy holat 1 dan uygʻonish holati 3 ga oʻtadi; 
# Elektron, atom va molekula uygʻonish holati 5 dan nurlanmasdan metastabil holat 2 ga tushadi; 
# Elektron, atom va molekula metastabil holati 2 dan asosiy holat 1 ga kuchli nur chiqarib oʻtadi. 

Bulardan tashqari, lyuminessensiyani hosil qiluvchi bir nechta kvant oʻtish yoʻllari mavjud. Masalan, zarralar uygʻonish holati 3 ga oʻtmasdan unga yaqin holatlarga oʻtib, bir butun yoʻlak hosil qilishi mumkin; zarralar toʻgʻridan-toʻgʻri holat 3 dan asosiy holat 1 ga qaytib tushishi mumkin (rezonans nurlanish). Koʻpincha, zarralar metastabil holat 2 dan 1 ga emas, qoʻshimcha holat /’ ga oʻtishi va keyinchalik nurlanish chiqarmay /’dan 1 holat (/’-" 1) ga oʻtishi mumkin. Agar energiya uzatishning yakunida rekombinatsiya jarayoni (yaʼni elektron va ion, elektron va kovak birlashuvi) mavjud boʻlsa, bunday nurlanishni rekombinatsion lyuminessensiya deyiladi. Shuʼlalanishning davom etish vaqtiga qarab, Lyuminessensiyani fluoressensiya (qisqa vaqtli shuʼlalanish) va fosforessensiya (uzoq vaqtli shuʼlalanish) xillariga boʻlinadi. Lyuminessent nurlanishga olib keluvchi elementar jarayonlarga qarab, lyuminessensiyaning spontan, majburiy (metastabil) va rekombinatsion turlari bor.

## Manbalar

* Ld.:Prinsgeym P., Fluoressensiya i fosforessensiya, [per. s angl.], M, 1951; Vavilov S. I., Sobr. soch.,t. 1—2, M, 1952; Fok M. V., Vvedeniye v kinetiku lyuminessensii kristallofosforov, M. 1964; Lan-lsberg G. S, Optika, M., 1976.
Lyuminoforlar

**Lyuminoforlar** (lotincha lumen - yoruglik va yun. phoros — eltuvchi) — lyuminessensiya xossasiga ega boʻlgan moddalar. Lyuminessensiya hosil qilish turiga koʻra, fotolyuminoforlar, katodolyuminoforlar, rentgenolyuminoforlar va boshqalarga boʻlinadi. Kimyoviy tarkibiga koʻra, L.ning anorganik va organik xillari bor. Anorganik L. (kristallofosforlar) ning chaqnashi tarkibida begona kationlarning (0,001% gacha) boʻlishiga asoslangan. Bunday qoʻshilmalar (aktivatorlar), odatda, metallarning kationlari hisoblanadi; mas, rux sulfidining chaqnashi mis kationi bilan faollashadi. Anorganik L. lyuminessent lampalaraya. rentgen ekranlarini tayyorlash uchun elektron-nurli trubkalarda ishlatiladi, radiatsiya indikatori uchun va boshqa uchun xizmat qiladi. Organik L. (lyumogenlar) ochik, (yarkiy) fluores-sent boʻyoqlar, lyuminessentlovchi materiallar tayyorlashda qoʻllanadi. L. kimyo, biologiya, tibbiyot, televideniye va kriminalistikada sezgir lyuminessent analizda foydalaniladi.

## Manbalar
Lyumyer Lui Jan

LYUMYER (Lumiere) Lui Jan (1864.5.10, Bezanson — 1948.6.6, Bandol) — fransuz kinematografiya ixtirochisi. Fransuz Fanlar akademiyasi aʼzosi (1919). Sanoat maktabini tugatgan, otasiga qarashli fotomateriallar fabrikasida ishlagan. 1895-yilda akasi Ogyust (1862— 1954) bilan birga "harakatlanuvchi fotografiyalar"ni suratga olish va ekranga proyeksiyalash apparati (kinematograf) tuzilmasini ishlab chiqqan. Shu apparati bilan suratga olingan kino-programmani birinchi marta Parijda 1895-yil dekabrda namoyish etgan. 1898-yildan kinotexnika bilan shugʻullangan. L. hajmiy va rangli kinoga olish va namoyish qilishni tadqiq qilgan. Fransiyada har yili eng yaxshi hujjatli film uchun L. nomli mukofot taʼsis etilgan.

## Manbalar
Lyunet

**Lyunet** (frans, lunette), lyunetta — 1) meʼmorlikda — gumbaz yoki devor (eshik tepasi)dagi ravoqsimon darcha. L. xonani shamollatish uchun oynavandli qilinadi; oddiy ravoqsimon hoshiya, baʼzan naqsh va haykallar bilan bezatiladi; 2) mashinasozlikda — stanokda ishlov beriladigan uzun, ingichka zagotovkalarni qoʻshimcha ushlab turadigan qurilma. Bunday L. zagotovkani oʻz ogirligi va keskichning bosimi taʼsirida egilishidan hamda titrashdan saqlaydi.

## Manbalar
Lyupin

**Lyupin** (Lupinus), lupin, boʻri dukkagi — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtsimon usimliklar turkumi, yem-xashak, siderat va manzarali ekin. Shim. va Jan. yarim sharning moʻʼtadil poyaslarida 100 ga yaqin (ayrim maʼlumotlarga kura, 200 dan ortiq) turi usadi. Deh-qonchilikda 10 dan ortiqturi maʼlum. L.ning vatani — Oʻrta Yer dengizi sohillari va Shim. Amerika. 4 turi — bir yillik turlaridan — ingichka bargli yoki kuk L. (L. angustifolius), sariq L. (L.luteus), oq L. (L. albus), shuningdek, kup yillik turidan serbarg n.(L.polyphyllus) ekiladi. Bu turlar barg shakli, gullarining rangi va kat-ta-kichikligi hamda urugʻlarining mayda yoki yirikligi bilan bir-biridan farq qiladi. Ingichka bargli L. Yevropaning Shim. mintaqalarida, sariq va oq L. Markaziy Rossiyada, tukli L. (L. pilosus) Gruziyada ekiladi. Oʻzbekistonda kolleksiya ekinzorlarida ustiri-ladi. Ildizi oʻqildiz. Poyasi utsimon, shoxlanadi, balandligi 1,5 m gacha boradi. Bar-gi panjasimon, yirik, bandli. Toʻpguli shingil. Sariq L. guli xushboʻy. Turlariga qarab gulining rangi har xil. Mevasi koʻp urugʻli dukkak. Oʻsuv davri 80—155 kun. Issiklikka talabchan. Ingichka bargli. L. maysasi —6° sovuqqa chidamli. Hamma turlari namsevar, uzun kunli. Shonalash davrida tez usadi. L. doni tarkibida, turlariga karab, 30— 40% oqsil va 5—20% yog , A, V, S, vitaminlari, bargida, poyasida va donida 1—2% zaharli alkaloidlar (lyupi-nin, lyupinidin, spartein, lyupanin) bor. L.ning alka loidi kam boʻlgan ozuqabop navlari 20-asrning 30-yillarida yaratilgan.

Kishilar qadimdan (mil.dan 2000-yil oldin) L.dan foydalanib keladilar. Dastlabki davrda L. ovqatga ishlatiladigan va mollarga beriladigan doni uchun ekilgan. Keyinchalik undan koʻkat oʻgʻit tarzida foydalanilgan. Bir yillik L. koʻkat uchun oddiy qatorlab, urugʻ olish uchun keng qatorlab (qator orasi 45 sm) ekiladi. Hosildorligi koʻkpoya boʻyicha 100—120 t/ga, doni boʻyicha 34— 35s/ga.

Koʻp yillik va bir yillik L.ning ayrim navlari manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

Halima Otaboyeva.

## Manbalar
Lyutein hujayralar

**Lyutein hujayralar** (lotincha Luteus — sariq) — sariq tananing tashqi qavatini hosil qiladigan epitelial bez hujayralari. Odatda, ovulyasiyadan keyin Graaf pufakchasi hujayralaridan paydo boʻladi. Lyutein hujayralar protoplazmasida lipid tabiatli pigment — lyutein bor. Lyutein hujayralar sariqtana gormoni — progesteron ishlab chiqaradi.

## Manbalar
Lyumen-sekund

**Lyumen-sekund** - Xalqaro birliklar tizimi SIda yorugʻlik energiyasi oʻlchov birligi; lms bilan belgilanadi. 1 lms— 1 s vaqt davomida nurlanayotgan yoki qabul qilinayotgan 1 lm yorugʻlik oqimi hosil qiladigan yorugʻlik energiyasiga mos keladigan kattalik.

## Manbalar
Lyuminessent lampa

**Lyuminessent lampa** - ishi Lyumines sinsiya hodisasiga asoslangan lampa; Gaz-Zaryadli yorugʻlik manbai. Ichki devoriga Lyuminoforlar qatlami surkalgan, ichiga Inert gazlari (argon, geliy va boshqalar) va Metallar (maye. simob) bugʻi toʻldirilgan shisha naychadan iborat. Elektr toki oʻtganda lampada elektr razryad vujudga keladi. Ultrabinafsha nurlar taʼsirida metall atomlari, soʻngra lyuminofor yorug'lik socha boshlaydi. Lampaning yorug'ligi tabiiy yorugʻlikka yaqin boʻliish uchun lyuminoforlar tanlanadi. Simobli lampalar shunday turga yaqin boʻladi. Lyuminessent lampaning ishlash muddati Choʻgʻlanma lampalarga qaraganda ancha yuqori boʻladi. Xonalar, koʻchalarni yoritishda, Nusxa koʻchirish qurilmasida va boshqalarda ishlatiladi.

## Manbalar
Lyuteinlaydigan gormon

**Lyuteinlaydigan gormon** - odam va hayvonlar organizmining gipofiz bezi ishlab chiqaradigan gormon. Tuxumdonda ayollar (urgʻochi hayvonlar) jinsiy gormonlari, urugʻdonda esa erkaklar (erkak hayvonlar) jinsiy gormonlari hosil boʻlishini va ajralib chiqishini boshqarib turadi. Ayollar organizmida ovulyasiyata sabab boʻladi va lyuteinlaydi, yaʼni sariq tanani hosil qiladi. Kimyoviy tabiatiga koʻra glikoproteid.

## Manbalar
Martin Luther

**Martin** **Lyuter** (; 1483.10.11 — Eysleben — 1546.18.2) — Germaniyadagi Reformatsiya arbobi, lyuterchilik asoschisi. Erfurt universitetini tugatgan (1505). 1508-yildan Vittenberg universitetida dars bergan. Germaniyada katolik cherkoviga qarshi ijtimoiy harakat kuchaygan sharoitda Lyuter 95 tezisi bilan indulgensiyaga qarshi chiqdi. Katolik cherkovining asosiy aqidalarini inkor etuvchi bu tezislar uning yangi diniy taʼlimotining mohiyatini tashkil qildi. Lyuter oʻzining yangi qoidalari bilan cherkov va ruhoniylarning jamiyatdagi hukmron mavqeini inkor etib, "Ruhni xalos etish"ning yagona yoʻli bevosita xudo ato etgan xristian diniga eʼtiqod qilishdir, deb uqtirgan. Bibliyani nemis tiliga tarjima qilgan va shu bilan umum nemis adabiy tili normalarini qaror toptirgan. Lyuter asarlarining toʻla nashri nemis tilida (67 jildda), lotin tilida (38 jildda) chop etilgan.

## Manbalar
Lyuterchilik

**Lyuterchilik** — protestantizmning yirik yoʻnalishlaridan biri. Asoschisi — Martin Lyuter. Germaniyada paydo boʻlgan. Lyuterchilikprotestantizmning asosiy qoidalarini bayon qilib bergan. Lyuterchiliktarafdorlari katolik ruhoniylari va cherkovning xudo bilan dindorlar oʻrtasidagi vositachilik rolini tan olmaydi. Xristianlik marosimlaridan faqat ikkitasi — choʻqintirish va prichashcheniye (eʼtikod qiluvchilarning goʻyo Isoning haqiqiy tanasi va qoniga qoʻshilish uchun non va vino isteʼmol qilib oʻtkaziladigan marosimi)ni eʼtirof qiladi. L.da diniy aqida, ichki diniy eʼtiqod birinchi darajali ahamiyatga ega, diniy taʼlimot Injilga asoslanishi lozim. "Augsburg diniy eʼtiqodi" va "Apologiya"ni oʻz ichiga olgan "Totuvlik kitobi", Bibliya hamda "Katta" va "Kichik" katexi-zislar L.ning asosiy diniy hujjatlari sanaladi. LyuterchilikSkandinaviya mamlakatlarida, Germaniya, AQSH, Boltiqboʻyi mamlakatlarida tarqalgan. 1947-yilda Jahon lyuterchilik ittifoqi tuzilgan.

## Manbalar
Lyutetsiy

**Lyutetsiy** (lotincha Lutetium), Lu -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 71, atom massasi 174,967; lantanoidlart kiradi. Lyutetsiyni 1907-yilda fransuz kimyogari Lyutetsiy Urben kashf etgan. Tabiiy Lyutetsiy ikkita izotopdan tashkil topgan. 175Lu (97,40%) va 176Lu (2,60%); l76Lu radioaktiv (T|/2=2,4-10-10 yil). Birikmalarida 3 valentli, Massasi jihatidan yer poʻstidagi miqdori 8-10 ʻ%, dengiz suvlarida 1,210~6&nbsp;mg/l. It-tiriy minerallari tarkibida uchraydi. Asosiy sanoat minerallari — ksenotim, evksenit, bastnezit. Lyutetsiy — kumush kabi oq, mexanik ishlovga oson beriladigan metall. Suyuqlanish temperaturasi =1660°, qaynash temperaturasi -3410°. Zichligi 9,85 g/sm3. Lyutetsiy birikmalaridan Lyutetsiy oksid Lu2O3, Lyutetsiy ftorid LuF3 va Lyutetsiy gidroksid Lu(OH)3 ahamiyatli boʻlib, ular issiqqa chidamli keramika, lazer materiallar va metall holdagi Lyutetsiy olishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Lyuffa

**Lyuffa** (Luffa), qozonyuvgʻich — qovoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Osiyo, Afrika va Janubiy Amerika tropiklarida 6—8 turi usadi. Ikki turi — mevasi duksimon va silliq, uz. 50 sm gacha boradigan dov L. (L.cylindrica) va mevasi qirrali, uz. 15—30 sm boʻladigan kirrali L (L. acutangula) Xitoy, Hindiston, Yaponiya, Braziliya, Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlarda ekiladi. Poyasi (palagi) uz. 5 m gacha boradi. Bar-gi yirik, gullari och sariq. Iyul— avgustda gullaydi, avgust—sentabrda meva hosil qiladi. Hosildorligi 1 ga may-dondan 25 ming donagacha meva va 3,5 t gacha urugʻ beradi (urugʻida 25% texnik moy bor). Dumbul mevalari ovqatga ishlatiladi, pishgan mevalaridan (ishlov berilganidan keyin) yuvinish uchun mochalka va poyabzal materiali olinadi. Yetishtirish texnologiyasi bosh-qa qovokdoshlarni yetishtirish texnologiyasi ga oʻxshash.

## Manbalar
Lyamblioz

**Lyamblioz** (lambliosis) — lambliyalar qoʻzgʻatadigan invazion kasallik. Odamlarda lyambliozni Lamblia intestinalis qoʻzgʻatadi. Lyambliyalarning harakatchan (vegetativ) va harakatlanmaydigan (sista) shakllari bor. Kasallik manbai lyambliyalar bilan zararlangan kishi hisoblanadi. Lyambliyalar sogʻlom odamning meʼda-ichak yoʻliga tushib, ingichka ichakda koʻpayadi va uning shilliq pardasini zararlaydi. Ular ingichka ichakdan yoʻgʻon ichakka oʻtib (bu yer ular uchun noqulay sharoit hisoblanadi), oʻz harakatini yoʻqotadi va sistalarga aylanadi. Ular najas bilan tashqariga chiqadi. Lyambliya sistalari tashqi muhitda yaxshi saqlanadi. Kasallik lyambliya tushgan ovqat (ayniqsa, meva va sabzavotlar) isteʼmol qilinganda va suv ichilganda, shuningdek, kir qoʻl va roʻzgʻor buyumlari orqali yuqadi. Turli geografik mintaqalarda katta yoshdagi axrli orasida 5—12% hollarda najasda sista topiladi. Lyamblioz aksari bolalarda uchraydi. Klinik belgilari zararlangan aʼzoga qarab har xil boʻladi. Koʻproq ichak va oʻt yoʻllari zararlanadi. Baʼzan kasallik alomatlari roʻyrost koʻrinmay, enterit, xoletsistit va hokazo bilan birga kechishi ham mumkin. Tekshirish chogʻida najasdan lyambliyalarning sistasi, oʻt (safro)dan uning vegetativ shakllarini topish mumkin. Lyambliozning oldini olishda shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilish talab etiladi. Davosi: kasallikning kechishiga qarab trixopol, furazolidon, aminaxinol va boshqa dori vositalari shifokor tomonidan tavsiya etiladi. Oʻzbekistonda Lyambliozning turli jixatlari professor Nozima Abdullayevna Dehqonxoʻjayeva tomonidan chuqur oʻrganilgan.

## Manbalar
Lyaodun yarim oroli

**Lyaodun yarim oroli** - Xitoy ning shimoli-sharqida, Sariq dengizning Lyaodun va Gʻarbiy Koreya qoʻltiqlari oraligʻida. Uzunligi 225&nbsp;km, kengligi 80–130&nbsp;km. Qirgʻoqlari tekis. Relyefi sertepa tekislik va eng baland joyi 1132 m (Buyunipan togʻi) boʻlgan past togʻlardan iborat. Lyaodun yarim orolio., asosan, ohaktosh, slanets va kvars qumlaridan tashkil topgan. Butalar usadi, oʻrmonlar uchraydi. Tekislik va yotiq yon bagʻirlarda dehqonchilik qilina-di (makkajoʻxori, gaolyan ekiladi). Yirik portlari: Dalyan, Lyuyshun.

## Manbalar
Lyaodun qoʻltigʻi

**Lyaodun qoʻltigʻi** - Sariq dengizda, Xitoy qirgʻoklari yaqinida, sharqda Lyaodun yarim orol bilan chegaralangan. Uzunligi 220&nbsp;km, eni 175&nbsp;km, chuq. 10–50 m. Qishda muz parchalari suzib yuradi. Suv qalqishi yarim sutkalik (4,4 m gacha). Inkou va Sinxuandao portlari bor.

## Manbalar
Lyaonin

**Lyaonin** — Xitoyning shimoli-sharqiy qismidagi provinsiya. Jan.dan Sariq dengiz oʻrab turadi. Maydoni 151 ming km². Axoliyey 41,57 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Shenyan shahri Yer yuzasi oʻrqirli (30% maydoni tekislik), sharqiy qismi togʻli. Iqlimi mussonli iqlim, yozi issiq va sernam, qishi sovuq, qor kam yogʻadi. Yiliga 500–1000&nbsp;mm gacha yogʻin yogʻadi. Asosiy daryosi — Lyaoxe. Togʻlar keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan, tekislik qismi dasht. Lyaonin — mamlakatning muhim sanoat rayonlaridan. Konchilik sanoati (toshkoʻmir, yonuvchi slanets, temir rudasi, rangli metall rudalari olinadi), qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik (kemasozlik, vagonsozlik, elektrotexnika buyumlari, kon sanoati jixrzlari, stanoklar, traktorlar ishlab chiqarish) rivojlangan. Kimyo, neftni qayta ishlash, qurilish materiallari, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Asosiy sanoat markazlari: Shenyan, Anipan, Bensi, Fushun. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Bugʻdoy, sholi, makkajoʻxori yetishtiriladi. Texnika ekinlaridan paxta, kanop, tamaki, yer yongʻoq ekiladi. Ipakchilik rivojlangan. Baliq ovlanadi. Tuz olinadi. Asosiy portlari — Dalyan, Inkou.

## Manbalar
Lyaonin zilzilasi

LYAONIN (XAYCHEN) ZILZILASI — Xitoyning Lyaonin provinsiyasida 1975-yil 4-fevralda soat 19 dan 36 minut oʻtganda roʻy bergan kuchli zilzila. Lyaonin zilzilasining magnitudasi Rixter shkalasi boʻyicha M-7,3. Zilzila kuchi 12 ballik MSK-64 shkalasi boʻyicha 9—10 ballga teng boʻldi. Xitoy seysmologlari bu zilzilaning joyi, kuchi va vaqtini oldindan aytishga muvaffaq boʻlishgan. Odamlar zilzila epitsentridan oʻz vaqtida olib chiqib ketilganligi sababli qurbonlar boʻlmagan.

## Manbalar
Lyutnya

**Lyutnya** (arab, al-ud — xushboʻy daraxt) — torli tirnama musiqa cholgʻusi. Kosaxonasi, katta, dastasi kalta va keng , quloqlar joylashgan uchi qayrilgan. 6-11 ichak tori, 4 (16-asrdan boshlab 11) pardasi boʻlgan. Oʻrta Osiyodan arab mamlakatlari orqali Ispaniya va Sitsiliyaga oʻtgan uch asosida yuzaga kelib, 14-asrda Lyutnya nomi bilan butun Yevropaga tarqalgan. Sadolanishi, Yevropa koʻpovozli (asosan, gomofoniya uslubidagi) musiqasiga xos parda tuzilishi, tovushqator tizimi bilan oʻtmishdoshidan farqqilgan. Uygʻonish davrida yutnya yakkanavoz va ansambl cholgʻusi sifatida Yevropa musiqa madaniyatida asosiy oʻrinni egallagan. Lyutnya uchun kompozitorlar maxsus asarlar yaratgan, xalq kuylarini qayta ishlagan. L. asarlarining notalari tabulatura tarzida chop etilgan.

## Manbalar
Witold Lutosławski

**Witold Roman Lutosławski** (1913.25.1 — Varshava — 1994) — polyak kompozitori, dirijyor, pianinochi. Shvetsiya Qirollik musiqa akademiyasi aʼzosi (1962), zamonaviy musiqaning Xalqaro jamiyati vitse-prezidenti (1965-yildan), Varshava universiteti va boshqa oliy oʻquv yurtlari doktori (1973). Varshava konservatoriyasining fortepiano (1936) va kompozitsiya (1937) sinflarini tugatgan. 1962-yildan Yevropa va Amerika mamlakatlarida kompo-zitsiyadan dare bergan. Ilk asarlari neoklassitsizm uslubiga yaqin. "Sileziya triptixi" (1951), Orkestr uchun konsert (1954) va boshqa asarlarida polyak folklorniy zamonaviy kompozitorlik uslublari bilan bogʻlagan. B. Bartok xotirasiga bagishlangan "Motam musiqasi" (1958), "Venetsian oʻyinlari" (1961), "Anri Mishoning 3 poemasi" (1964), "Orkestr uchun kitob" (1968), 3 simfoniya (1947—84)si va boshqa mashhur. Aleatorika, nazoratli dodekafoniya, sonoristika va boshqa zamonaviy uslublar asosida yaratilgan asarlari teran maʼnosi, musiqa tilining oʻziga xosligi, orkestr vositalarining yorqinligi, kompozitsion mukammalligi bilan ajralib turadi. Polsha davlat (1952, 1955, 1964), YUNESKOning Xalqaro musiqa kengashi (1983, 1985), Xalqaro kompozitorlar minbari (1959, 1964, 1968, 1985) mukofotlari laureati.

## Manbalar
Lyapunov teoremasi

**Lyapunov teoremasi** - 1) ehtimollar nazariyasiaa bogʻliqsiz tasodifiy miqdorlar yigʻindisi taqsimotini, ancha keng shartlarda, normal taqsimotga yaqinlashishini oʻrnatuvchi teorema; 2) potensiallar nazariyasida potensiallar va Dirixle masalasi yechimi haqidagi teorema. Bu teoremalar integral tenglamalar usuli bilan Dirixle masalasining yechimga ega boʻlish nazariyasini yaratishga asos boʻldi.

## Manbalar
Lyapunov usullari

**Lyapunov usullari** - differensial tenglamalar bilan tavsiflanadigan sistemalar harakati turgʻunligini tekshirish usullari. A. M. Lyapunov taklif etgan. 1-usul (tavsilot koʻrsatkichlar usuli) — chiziksiz (qoʻzgʻatilgan) sistema turgʻunligini chizikli sistemadan keltirib chiqarishga, 2-usul (toʻgʻri usuli) maxsus xossalarga ega funksiya qurish yoʻli bilan bevosita tekshirishga asoslanadi.

## Manbalar
Loʻdiylar

**Loʻdiylar** — Hindistondagi Dehli sultonligi (1206—1526)da hukmronlik qilgan sulola (1451 —1526). Loʻdiy Hindistondagi afgʻon qabilalaridan. Asoschisi — Bahlul Loʻdiy. U qariyb 40 yil Dexli sultonligini boshqargan. Baxlul Loʻdiy davrida Janpur (1479), Gvalior, Kalpna va Dholpur sultonliklari Dehli sultonligiga qoʻshib olingan. Lo'diyning oxirgi hukmdori Ibrohim Loʻdiy davrida (1517—26) mamlakat siyosiy va iqtisodiy inqirozga yuz tutgan, afgʻon mulkdor zodagonlarining isyonlari kuchaygan. 1526-yil Panipatda (Dehli yaqinida) Bobur qoʻshini bilan boʻlgan urushda Ibrohim Loʻdiy oʻldirilgach, Lo'diylar sulolasi tugagan. Lo'diy hukmdorlari: Bahlul Loʻdiy, Iskandar Loʻdiy, Ibrohim Loʻdiy.

## Manbalar
Loʻlapardoz

**Loʻlapardoz** (fors, loʻla — gʻoʻla)— oʻymakorlikda pardoz turi; boʻrtma (relyef) naqshning novda va chiziklari (tanob, raftor)ga yarim dumaloq shakl berishda qoʻllanadi. Loʻlapardozda oʻymaning chuqurligi kamayadi va naqsh mayin koʻrinishga ega boʻladi. U mayin shakli, choka pardoz va paxpardoz bilan birga qoʻllanilganda oʻziga xos uygʻunligi bilan ajralib turadi. Ganch, yogʻoch, tosh oʻymakorligida keng qoʻllanadi. Jumladan, margʻilonlik yogʻoch oʻymakori U. Ahmedov, asosan, shu usulda ishlagan, uning ishlari (eshik, kursi, quticha va boshqalar)da Loʻlapardoz yuksak mahorat bilan bajarilgan.

## Manbalar
Nick Vujicic

**Nicholas James „Nick“ Vujicic** () (serbcha *Николас Џејмс Вујичић*, *Nikolas Džejms Vujičić*) (4-dekabr, 1982) Avstraliyalik serb yevangelist va ruhlantiruvchi notiqdir. Nick Vujicic tetra-amelia sindromi bilan tugʻilgan. Bu kasallik bilan tugʻilganlarda oyoq-qoʻl yoʻq boʻladi. Yosh bolaligida Vujicic aqlan, ruhan va jismonan qiynalgan. Vaqt oʻtishi bilan nogironligiga moslashgan. Oʻn yetti yoshida oʻzining Life Without Limbs (Oyoq-qoʻlsiz hayot) nodavlat tashkilotiga asos solgan. Vujicic dunyo boʻylab ruhlantiruvchi nutqlarni beradi. Nutqlarida nogironlar hayoti, umid va hayotda maʼno topish haqida gapiradi. U yana xudo har qanday yurak orqali oʻz ishlarini qila olishiga va xudo har qanday nogironlikni yengishga qudratli ekanligiga ishonishi haqida gapiradi.

## Manbalar

## Havolalar

*Life Without Limbs
*Attitude is Altitude
Boston marafoni portlashlari

**Boston marafoni portlashlari** 2013-yil 15-aprelida Boston shahrida oʻtkazilayotgan marafonga boʻlgan terror xuruji edi. Marra chizigʻi yaqinida mahalliy vaqt bilan soat 14:49 (Toshkent vaqti bilan 23:49) da 13 soniya farq bilan ikkita bomba portladi; natijada uch kishi halok boʻldi, 183 kishi yaralandi. Voqea yuzasidan Federal tergov idorasi&nbsp;(FTI; ) surishtiruv-qidiruv ishlari boshladi.    
 	
18-aprel kuni FTI portlashlargacha va ulardan keyin foto va videolarga tayanib, ikki gumondorni qidiruvga berdi. Bu gumondorlar kelib chiqishi chechen boʻlmish aka-uka Joxar va Tamerlan Tsarnayevlar ekani omma yordami bilan aniqlandi.

Fotosuratlar eʼlon qilinishidan besh soat oʻtib, gumondorlar Massachusetts texnologiya institutidagi politsiya xodimini oʻldirishgani haqida xabarlar paydo boʻldi. Keyin ular avtomobil va uning egasini opqochib ketishdi, biroq politsiya ularning iziga tushib, Watertown shahrigacha quvib bordi. Gumondorlar Watertownda otishma boshlab, transport politsiyasi xodimini yaralashdi. Jarohatlangan Tamerlan Tsarnayev qoʻlga tushdi, lekin keyinchalik kasalxonada oʻldi. Joxar ham yaralangan edi, biroq politsiyaga darhol tutilmadi.

Minglab politsiya va harbiy xodimlar Watertown hududini qurshab, Joxarni taʼqib qilish amaliyotini oʻtkazishdi. 19-aprel kuni mahalliy hokimiyat Watertown va uning atrofida yashovchi aholini oʻz uylarini tark etmaslikka chaqirdi. Aksariyat jamoat muassasa va transporti yopilib, shahar koʻchalari boʻshatildi. Kechga borib uydan chiqmaslik tavsiyasi bekor qilingach, yaralangan Joxar bir mahalliy odam tomonidan hovlidagi brezent bilan yopilgan qayiq ichida topildi. Kichik otishmadan keyin politsiya Joxarni tutdi va kasalxonaga eltdi.

Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimov Bostonda insonlar qurbon boʻlgani yuzasidan AQSh Prezidenti Barack Obamaga hamdardlik bildirdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Бостон марафонидаги портлаш , *[[kun.uz]]*
Loʻli tili

**Loʻli tili** — loʻlilarning tili. Hind-yevropa tillari oilasining hindoriy guruhiga mansub. Loʻli tili hind-oriy tillari muhitidan ajralgan holda shakllanganligi tufayli yaqin, qardosh til guruhlaridan sezilarli farqqa ega, lekin koʻhna hind-oriy tillari lugʻaviy tarkibini saqlab qolgan, tipologik jihatdan oʻrta va yangi hind tillariga yaqin. Talaffuzda oʻziga xos jihatlar: jaranglilarning jarangsizlanishi (g>k, d>t, b>p), sirgʻalishning kuchsizlanishi, qorishiq tovushlarning susayishi (sh>s) va boshqa mavjud. Morfologiyasi uchun soʻz ketidan qoʻshiladigan qoʻshimchalarning yangi kelishik fleksiyasiga uchrashi, jonsiz — narsa otlarida tushum kelishigining shakli uchramasligi, kelasi zamon feʼlining murak-kab shakli va boshqa xos. Muntazam koʻchib yurish tufayli loʻlilar Loʻli tilining turli lahjalarida soʻzlashadi. Bundan tashqari, Loʻli tili loʻlilar yashaydigan hududlardagi mahalliy tillarning lugʻaviy, fonetik, sintaktik taʼsiriga uchragan. Sharq mamlakatlarida uzoq vaqt yashagan loʻlilarning tiliga sharqiy tillar, Gʻarb mamlakatlarida yashaganlarining tiliga esa gʻarbiy tillar sezilarli taʼsir etgan. Mas, Vizantiya hududidagi loʻlilar tilida Bolqon yarim orolidagi tillar uchun umumiy boʻlgan xususiyatlarni uchratish mumkin.

## Manbalar
Siston-Balujiston zilzilasi (2013)

**Siston-Balujiston [[zilzila]]si** 2013-yil 16-aprelida mahalliy vaqt bilan 15:44 da Eronning Siston-Balujiston viloyatida sodir boʻldi. Zilzila magnitudasi 7,8 boʻldi.

Zilzila natijasida Eron rasmiylariga binoan kamida 40 kishi halok boʻldi, deb xabar qilindi. Keyinchalik bu son 34 ga tushdi. Zilzila Pokiston, Hindiston, Qatar va Bahraynda ham sezilgan.

## Manbalar
The Huffington Post

***The Huffington Post*** () Amerika liberal xabarlar sayti va blog boʻlib, Arianna Huffington, Kenneth Lerer, Andrew Breitbart va Jonah Peretti tomonidan tuzilgan. Vebsaytda siyosat, tadbirkorlik, koʻngilxushlik, tabiat, texnologiya, ommabop media, turmush, madaniyat, sogʻliq, ayollar qiziqishlariga oid yangilik va tahlil materiallari berib boriladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* The Huffington Post Twitter hisobi
* The Huffington Post Facebook sahifasi
* The Huffington Post Google+ sahifasi
Rayimbek (tuman)

**Rayimbek tumani** — Almati viloyatidagi tuman. Yer maydoni 14 200&nbsp;km2 ni tashkil qiladi. 2010-yilgi sanoq boʻyicha 76 696 kishini tashkil qildi. Tuman 1936-yil tashkil topgan. Tumanning maʼmuriy markazi — Kegen qishlogʻi.
Narinkoʻl 1936-yildan 1997-yilgacha tumanning maʼmuriy markazi boʻldi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 79,918 kishini tashkil qildi, aholining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2ga 5,6 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 75 644 kishi (98,63 %)
* uygʻurlar — 534 kishi (0,70 %)
* ruslar — 216 kishi (0,28 %)
* qirgʻizlar — 160 kishi (0,21 %)
* boshqalari — 142 kishi (0,19 %)
* Jami — 76 696 kishi (100,00 %)

## Havolalar
* Общая информация о районе на сайте Акима Алматинской области

## Manbalar
Xalqlar Doʻstligi Universiteti

**Xalqlar Doʻstligi Universiteti** — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod shahrida faoliyat koʻrsatgan universitet. Ushbu universitet qirgʻizistonlik tadbirkor va siyosatchi Qodirjon Botirov tomonidan barpo qilingan. 2010-yildagi milliy nizolardan soʻng universitet oʻz faoliyatini toʻxtatgan.

## Fotogalareya

Tasvir:Xalqlar Do'tligi Univesiteti.jpg|    

Tasvir:Ijodkor klubi32.JPG|   

Tasvir:Ijodkor klubi234.JPG|
Helena Ranaldi

**Helena Ranaldi Nogueira** (24-may, 1966) — braziliyalik aktrisa va model.

Helena rejissyor Ricardo Waddington bilan turmush qurgan, u bilan oʻn yil yashagan va Pedro o'g'li bo'lgan. Er-xotin 2004 yil yanvar oyida ajralib turdi.

## Filmografiya
### Televizor
* 1990 - *A História de Ana Raio e Zé Trovão*.... Stefânia
* 1991 - *Amazônia*.... Andréa
* 1992 - *Despedida de Solteiro*.... Nina
* 1993 - *Você Decide, A Sangue Frio*
* 1993 - *Terça Nobre Especial, Lucíola*
* 1993 - *Olho no Olho*.... Malena
* 1994 - *Você Decide, Copacabana*
* 1994 - *Quatro por Quatro*.... Mércia / Suzana Sales
* 1995 - *Você Decide, Paixão Bandida*
* 1995 - *Explode Coração*.... Larissa
* 1996 - *Fantástico* ..... Apresentadora
* 1996 - *Anjo de Mim*.... Joana
* 1998 - *Mulher*.... Marília
* 1999 - *Andando nas Nuvens*.... Lídia Libion
* 2000 - *Laços de Família*.... Cíntia Martins
* 2001 - *Presença de Anita*.... Lúcia Helena Reis
* 2002 - *Coração de Estudante*.... Clara Gouveia
* 2003 - *Mulheres Apaixonadas*.... Raquel de Almeida Trindade
* 2004 - *Um Só Coração*.... Lídia Rosemberg
* 2004 - *Senhora do Destino*.... Yara Steiner
* 2005 - *Carga Pesada, Vem Dançar*.... Vitória
* 2006 - *Páginas da Vida*.... Márcia Fragoso Martins de Andrade Pinheiro
* 2008 - *A Favorita*.... Dedina Barreto
* 2010 - *Malhação*.... Tereza
* 2012 - *Fina Estampa*.... Chiara Passarelli
* 2014 - *Em Família*.... Verônica

## Manbalar

## Havolalar

* IMDb sahifasi
Maadi

**Maadi** – eneolit davriga oid qadimgi dehqonchilik manzilgohi (miloddan avvalgi 4-ming yillikning 2-yarmi). Misr poytaxti Qohira yaqinidan topilgan. XX asrning 30-yillarida tekshirilgan. Maadidan burdoy, arpa qoldiqlari, kanakunjut donlari (kanakunjut moyi olingan), uy va yovvoyi hayvonlar, baliq suyaklari, mis hamda tosh qurollar, sopol idishlar, yorgʻuchoqlar, taqinchoqlar topilgan.

## Manbalar
Maarriy

**Maarriy** (toʻliq ismi: **al-Maarriy Abulʼalo Ahmad ibn Sulaymon at-Tanuxi**; 973-yil; Suriya, Maarratun Nuʼmon — 1057/1058-yil) — arab shoiri va mutafakkiri.

Lirik („Chaqmoqtosh uchqunlari“ toʻplami va unga yozilgan sharq — „Uchqunlar yogʻdusi“) va falsafiy („Luzum mo lam yalzum“ — „Lozim boʻlmaganning lozimligi“ toʻplami) sheʼrlar, „Risolat ulgʻufron“ („Afv haqida maktub“), „Risolat ulmaloika“ („Farishtalar haqida maktub“), „Arosat haqida maktub“ kabi nasriy sheʼr|nasriy asarlar, Mutanabbining „Ahmad moʻʼjizasi“ nomli devoniga yozilgan sharh, „Yoʻlda tashlab ketilganlar“ hikmatli soʻzlar toʻplami muallifi. Maarriyning aksar asarlarida insonparvarlik va oqilona mulohazakorlik, jamiyatga tanqidiy qarashlar ustunlik qilsa, baʼzi asarlarida umidsizlik, pessimizm ruhi sezilib turar edi. Maarriy oʻz asarlarini kinoya, qochirim kabi usullardan foydalanib, murakkab tilda yozgan.

## Adabiyotlar
* Krachkovskiy I. Yu., Izbr. soch. t. 1-2, M. — L., 1955-56.

## Manbalar

## Havolalar
Mass

**Mass**, Myoz () — Fransiya, Belgiya va Niderlandiyadagi daryo. Uzunligi 925&nbsp;km, havzasining maydoni 36 ming km². Ardenna togʻlaridan boshlanib, Oʻrta Yevropa tekisligidan oqadi va Reyn daryosi deltasining janubiy tarmogʻiga quyiladi. Qor va yomgʻir suvidan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 300-400 m³/sek. Qish va bahorda toʻlib oqadi. Yuqori qismidan boshlab kema qatnaydi, kanallar orqali Shelda, Sena, Reyn va boshqa daryolar bilan bogʻlangan. Mass boʻyida Verden (Fransiya), Namyur, Lyej (Belgiya), Maastrixt (Niderlandiya) shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Maastrixt yarusi

**Maastrixt yarusi** (Niderlandiyadagi Maastrixt shahri nomidan) — boʻr sistemasi (davri) yuqori boʻlimining pastdan oltinchi yarusi. Dastlab 1849-yilda belgiyalik geolog A. Dyumon tomonidan ajratilgan. Sen-Pyer togʻi yon bagʻridagi topilgan joyida yarusning faqat yuqori qismi uchun xos boʻlgan sayoz suv organogenchaqiq ohaktoshlardan tuzilgan. Yanada aniqroq stratigrafik boʻlinmalarga ajratishda ammonitlar, belemnitlar, foraminiferalar, dengiz kirpilari va boshqa qoldiqlariga asoslaniladi.

## Manbalar
Gulnora Mavayeva

**Gulnora Nizomovna Mavayeva** (1931.30.7, Toshkent – 26-iyul 2025-yil) – balerina, raqqosa. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1964). Tamaraxonim nomidagi balet maktabida (1939 – 1941), Navoiy teatrining balet studiyasida (1944 – 1948) taʼlim olgan. Moskva xoreografiya bilim yurti qoshidagi oʻzbek balet studiyasini (1951), Leningrad xoreografiya bilim yurtining pedagogika boʻlimini (1971) tugatgan. 1945 – 1949 va 1951 – 1967 yillar Navoiy teatrida yetakchi balet solisti. Toshkent xoreografiya bilim yurtida (1971-yildan; 1975 – 1978 yillar badiiy rahbar) hamda Toshkent madaniyat instituti (1974 – 1978), Misr (1979 – 1980), Yaman (1980 – 1981) balet maktablarida, 1982-yildan Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida mumtoz raqs oʻqituvchisi. Mumtoz va jahon baletlarida bir qancha partiyalarni ijro etgan: Mariya, Zarema (B. Asafyev, „Boqchasaroy favvorasi“). Esmeralda (Ch. Puni, „Esmeralda“). Siren pariyey, Avrora (P. Chaykovskiy, „Uyqudagi goʻzal“). Suyumbeka (F. Yarullin, „Shurale“), Mirta (A. Adan, „Jizel“), Xuanita (K. Glyuk, „Don Juan“) va boshqa Oʻzbek baletlaridagi Gulnora (G. Mushel, „Raqqosa“), Oynisa (D. Zokirov, B. Giyenko, „Oynisa“), Lola (Ik. Akbarov, „Orzu“) kabi partiyalarida Yevropa mumtoz raqsini anʼanaviy oʻzbek raqs harakatlari bilan uygʻunlashtirishga intilgan. Mavayeva oʻzbek mumtoz, xalq va zamonaviy raqslarning ham mohir ijrochisidir. U koʻproq lirik raqqosa boʻlib, raqslari jozibador va nafisligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi raqslari: „Katta oʻyin“, „Pilla“, „Fargʻona ruboiysi“, „Orzu“, „Bahor“, „Shoʻx qiz“, „Ey sarvi ravon“, „Oʻynasin“, „Raqqosa“, „Zebunniso“ va boshqalar.

Gulnora Mavayeva 2025-yil 26-iyul kuni 94 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Mavj

**Mavj** (oʻlik toʻlqin) — okean yoki dengiz yuzasining toʻliq shamolsizlik holatdagi erkin tebranma harakati. Shamol toʻlqinlari yoki ularning shamol toʻxtagan zonadan oʻzgarib chiqishi taʼsiri natijasida, choʻzinchoq va qiya toʻlqinlar shaklida, hosil boʻladi. Suv yuzasida ketmaket keladigan marza va ular orasidagi botiqlardan iborat. Mavj kattaligi va shakli boʻyicha bir-biridan deyarli farq qilmaydi, undagi suv zarralari toʻgʻri doiraviy orbitalar boʻylab harakat qiladi. Mavjning eng past qismi Mavj etagi, eng baland qismi Mavj yoni qirrasi, eng baland qismi bilan eng past qismi orasidagi tik balandlik M. balandligi, yoni bilan yoki etagi orasidagi masofaga Mavj uzunligi deyiladi. Mavj maʼlum vaqt mobaynida (mas, bir sekundda) oʻtgan masofaga Mavj tezligi deyiladi. Mavj balandligi okeanlarda 10–15 m, dengiz zilzilasi vaqtida 50 m ga yetishi mumkin, Mavj uz 300–400 m, davri 17—20 sek. gacha boʻladi.

## Manbalar
М (kirill)

**М, м** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn toʻrtinchi harfi. Ikki labning jipslashuvidan hosil boʻladigan portlovchi jarangli burun tovushi. Soʻz boshida (maktab, muxbir), oʻrtasida (mamlakat, sumalak), oxirida (qalam, salom) kela oladi. Oʻz va oʻzlashma soʻzlar tarkibida uning talaffuzi va yozilishida hech qanday farq sezilmaydi. Turkiy xalqlar, jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda M harfi oʻziga xos shaklda boʻlgan. 

## Manbalar
M (maʼnolari)

**M**:

* M (lotin) — oʻzbek lotin alifbosining oʻn ikkinchi harfi.
* M (kirill) — oʻzbek kirill alifbosining oʻn toʻrtinchi harfi.
Mavj (maʼnolari)

**Mavj**:

* Mavj (oʻlik toʻlqin) — okean yoki dengiz yuzasining toʻliq shamolsizlik holatdagi erkin tebranma harakati.
* Mavj (bezak) — 1) toʻlqinsimon bezak; oʻymakorliqda naqsh yuzasiga baliq tangachalari koʻrinishida pardoz berish; 2) turlicha terish orqali hosil qilinadigan gʻisht qalamasi: gʻishtlar orasiga qiya terilgan qator; gʻisht dandanalarida har xil boʻylama shakllar.