open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaʼqub ibn Killis

**Abu al-Faraj Yaʼqub ibn Yusuf ibn Killis** () – (taxminan 930–991), asosan, **Ibn Killis** nomi bilan tanilgan. Ixshidiylar davlati davrida yuqori martabali amaldor boʻlgan va keyinchalik 979-yildan 991-yilda vafotiga qadar Fotimiylar xalifaligida vazir lavozimida xizmat qilgan.

Yaʼqub ibn Yusuf ibn Killis taxminan 930-yilda Bagʻdodda yahudiy oilada tugʻilgan. Uning oilasi Suriyaga koʻchib oʻtgach, 943-yilda Ibn Killis Misrga kelgan va u yerda Abulmisk Kafurning xizmatiga kirgan. Ibn Killis uy xoʻjaligi va mulk boshqaruvchisi lavozimiga tayinlangach, Misr davlatining moliyaviy ishlariga mas’ul boʻlgan. 967-yilda islomni qabul qilgan boʻlsa-da, Kofurning oʻrniga kelgan merosxoʻrlarning ishonchini yoʻqotganidan soʻng qamoqqa tashlangan. Biroq pul evaziga ozodlikka chiqqan va Ifriqiyaga borib, u yerda Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz xizmatiga kirgan.

969-yilda Fotimiylar Misrni zabt etganidan soʻng, Ibn Killis yana Misrga qaytib keldi va mamlakat iqtisodiyotini boshqarish uchun tayinlandi hamda davlat moliyasini tartibga solishga muvaffaq boʻldi. 979-yilda Javhar as-Siqilliy lavozimidan boʻshatilgach, Ibn Killis xalifa al-Aziz tomonidan vazir etib tayinlandi. U bu lavozimni 991-yilda vafotiga qadar egallab turdi. Ibn Killis madaniyat va ilm-fan homiysi sifatida ham tanilgan.

## Adabiyotlar

* , pp. 80–96
* 
* 
* 
*
Abu Isʼhoq al-Zajjoj

**Abu Is’hoq Ibrohim ibn Muhammad ibn as-Sariy az-Zajjoj** () – Basra maktabi grammatik olimi, filologiya va ilohiyot boʻyicha yetuk mutaxassis, Abbosiylar saroyida eʼtiborli shaxs sifatida tanilgan. 922-yilda Bagʻdodda vafot etgan.

## Hayoti
Abu Is’hoq Ibrohim ibn Muhammad as-Sariy az-Zajjoj dastlab shishasoz boʻlgan, „az-Zajjoj“ soʻzi ham aynan „shishachi“ degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik bu hunarni tashlab, tilshunoslik sohasini oʻrganishga kirishgan. Basra maktabining yetakchi grammatiklaridan al-Mubarrad va Kufa maktabining namoyandasi Saʼlab qoʻlida tahsil olgan. Al-Zajjoj oʻz davrining eng iqtidorli talabalaridan biri boʻlgan. U Basra grammatiklaridan Abu Fahd rahbarligida mashhur tilshunos Sibavayhning „*Al-Kitob*“ asarini chuqur oʻrgangan.

Az-Zajjoj dastlab vazir Ubaydulloh ibn Sulaymon ibn Vahbning oʻgʻli Qosim ibn Ubaydullohning murabbiyi sifatida Abbosiylar saroyiga kelgan. Keyinchalik xalifa al-Mutazidning oʻgʻillariga ham murabbiylik qilgan.

## Manbalar
Zuka ar-Rumiy

**Zuka ar-Rumiy** () (919-yil 11-avgustda vafot etgan) – vizantiyalik yunon, 915–919-yillarda Abbosiylar xalifaligining Misr viloyati hokimi sifatida xizmat qilgan.

U 915-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Mu’nis al-Muzaffar Misrda vaziyatni barqarorlashtirish va Iskandariyani egallab olgan Fotimiylar bosqinini toʻxtatish maqsadida Zukani Misr hokimi etib tayinladi. Zuka oʻsha paytda Halabda edi va avgust oyining oxirida Misrga yetib kelib, Takin al-Xazariyning oʻrnini egalladi. Fotimiylarning Misrni egallashga boʻlgan dastlabki urinishlari Mu’nisning aralashuvi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Biroq oradan koʻp oʻtmay, ular ikkinchi yurish uchun tayyorgarlik koʻra boshladi va 917-yilda 18 oylik qamal natijasida Barqani egallab olishdi. Fotimiylarning Misrda tarafdorlari borligi ayon edi, chunki IX asr boshlaridan beri misrliklar Bagʻdoddagi boshqaruv tizimidan norozi boʻlib kelayotgan edi. Zuka Fotimiylar hukmdori al-Mahdiy billoh va uning oʻgʻli al-Qoim bilan aloqada boʻlgan bir nechta kishini qatl ettirishga majbur boʻldi.

Barqaning vayron qilinishidan soʻng Zuka Iskandariya garnizonini mustahkamlashga harakat qilgan boʻlsa-da, 919-yil iyul oyida Fotimiylarning qoʻshini kutilmaganda yetib kelib, uni hayrtada qoldirdi. Shahar hokimi Zukaning oʻgʻli Muzaffar oʻzining yordamchilari va koʻplab shahar aholi bilan birga shahardan qochib ketdi, natijada hudud talon-taroj qilindi. Yangi bosqinga qarshi turish boʻyicha Zukaning harakatlariga Fustatdagi mahalliy garnizon askarlarining urushishga boʻlgan ishtiyoqsizligi va xohishi yoʻqligi jiddiy toʻsqinlik qildi. Bu holat maosh kechikishlari natijasida yanada ogʻirlashgan edi. Shu sababli Zuka dastlab koʻngillilar kuchiga tayanishga majbur boʻldi. Shunga qaramay, u tezda harakatga oʻtib, Fustat qarshisidagi Nil daryosi boʻyidagi Giza hududini mustahkamlash maqsadida u yerda qal’a qurdirishga kirishdi. Koʻp oʻtmay, Misr uchun tayinlangan yangi moliyaviy boshqaruvchi al-Husayn al-Mazoraʼiy qoʻshin askarlarining kechiktirilgan maoshlarni toʻlash maqsadida yetarlicha mablagʻ bilan keldi.

Zuka 1-avgustda vafot etdi va uning oʻrniga ilgari shu lavozimda xizmat qilgan Takin qayta tayinlandi. U yanvar oyida hududga yetib kelib hokimlik lavozimini rasman qabul qildi. Keyingi yilda esa bosh qoʻmondon Mu’nis al-Muzaffarning aralashuvi Fustatni yana bir bor raqib kuchlaridan qutqarib qoldi va Fotimiylar qoʻshinini mamlakatdan haydab chiqardi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Takin al-Xazoriy

**Takin al-Xassa Abu Mansur Takin ibn Abdulloh al-Harbiy al-Xazoriy** () (933-yil 16-martda vafot etgan) – asli xazarlardan boʻlgan Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni, uch marta Misr hokimi lavozimida xizmat qilgan.

Takin xalifa al-Mu’tadid () davrida voyaga yetib, zobitlik darajasiga koʻtarilgan. 910-yil avgust oyida Iso an-Nushariyning oʻrniga Misr hokimi etib tayinlangan va bu lavozimda 915-yil 31-maygacha xizmat qilgan. Biroq viloyatga qilingan Fotimiylar bosqinini jilovlay olmagani sababli bosh qoʻmondon Mu’nis al-Muzaffar tomonidan lavozimidan chetlatilgan va uning oʻrniga Zuka ar-Rumiy tayinlangan.

919-yil kuzida Zuka vafot etgach, Fotimiylarning ikkinchi yurishi avjiga chiqqan pallada Takin yana Misr hokimi lavozimiga tayinlandi. U 920-yil 6-yanvarda Fustatga yetib keldi. Bu safar ham Mu’nis al-Muzaffar boshchiligidagi armiya va Samal ad-Dulafiy boshchiligidagi flot aralashuvi tufayli Fotimiylar bosqiniga barham berildi. 921-yil 8-iyulda Fotimiylarning soʻnggi qoʻshinlari Fayyum vohasini tark etib, sahro orqali chekinishga majbur boʻlishdi. Takin 22-iyulda lavozimidan chetlatilgan boʻlsa-da, bir necha kun oʻtib, qisqa muddatga yana bu xizmatga qayta tiklandi.

Uning uchinchi va eng uzoq xizmat davri 924-yilning mart/aprelida boshlangan va 933-yil 16-martda oʻlimiga qadar davom etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Dunyo (islom)

**Dunyo** () – islomda insonni oʻlimigacha qurshab turgan butun moddiy olam.

Islom taʼlimotiga koʻra, har bir inson vafot etgach, keyingi olam boʻlmish oxirat boshlanadi. Oxirat abadiy, dunyo esa oʻtkinchidir. Shu bois, har bir musulmon bu dunyoda ham, oxiratda ham Allohning marhamatiga sazovor boʻlishga intilishi kerak. Qur’onda Alloh bu dunyoning aldamchi goʻzalliklari haqida soʻzlaydi. Ularga ega boʻlish kofirlarning maqsadidir. Moʻmin-musulmonlar bu dunyoni eʼtiborsiz qoldirmasliklari, biroq undan koʻra abadiy olam boʻlmish oxiratni afzal bilishlari lozim.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 

## Havolalar
Alirizo Nabdil

**Alirizo Nabdil** (forscha: علیرضا نابدل, ozarbayjoncha: Əlirza Nabdil Oxtay; 1944-yili Tabrizda tugʻilgan; 1971-yili Tehronda vafot etgan) – eronlik ozarbayjon shoiri, oʻqituvchi, ijtimoiy tanqidchi va chap qanot faoli boʻlgan.

U Eron xalqining fidoyilar guruhi tashkilotining asoschilaridan biri edi. Samad Behrangining doʻsti boʻlib, uning Aras daryosida vafotidan keyin unga bagʻishlangan mashhur qoʻshiq yozgan. Nabdil 1960–1970-yillarda Erondagi chap qanot faollari, ayniqsa partizanlar orasida mashhur boʻlgan boshqa ozarbayjon folklor qoʻshiqlarini ham yaratgan. U ijtimoiy masalalar, jumladan, Erondagi Ozarbayjon milliy masalasi haqida bir qator tanqidiy asarlar yozgan.

## Manbalar
Jamshidbek Rustamov

**Jamshidbek Rustamov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Oʻzbekiston U17 terma jamoasining hujumchisi.

## Manbalar
Fotima Soipova

**Fotima Soipova** – T1 tasnifidagi oʻzbekistonlik para-velosipedchi. T1 toifasida raqobatlashadi – unga muvozanat buzilishi tufayli uch gʻildirakli velosiped minadigan sportchilar kiradi.

Oʻzbekiston milliy para-velosport terma jamoasi aʼzosi.

## Karyerasi
2024-yil yanvarda Avstraliyaning Adelaida shahrida boʻlib oʻtgan para-velosport boʻyicha Jahon Kubogida ayollar oʻrtasidagi T1 poygasida bronza medalini olgan. Bu Oʻzbekistonning para-velosport boʻyicha jahon chempionatidagi birinchi medali boʻldi va uning Parij-2024 Paralimpiya oʻyinlariga saralash yoʻlidagi muhim reyting ochkolarini taʼminladi.

2025-yil fevralda Tailandda boʻlib oʻtgan para-velosport boʻyicha Osiyo chempionatida T2 tasnifidagi bellashuvda oltin medal bilan Oʻzbekiston terma jamoasining musobaqadagi yuqori pogʻonani egallashiga hissa qoʻshdi.

## Mukofotlari
2025-yil 30-iyun kuni Kelajak bunyodkori medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Yoshlar mehnati tarixi

**Yoshlar mehnati tarixi** – XVIII asrda sanoat inqilobi davridan hozirgi paytgacha yoshlar mehnatiga oid voqealar tarixi. XVIII asrda koʻplab yoshlar oʻz uylarini tark etib, ish izlab yirik shaharlarga koʻchishga majbur boʻlgan. Shaharlardagi bu migratsiya jarayoni sanoat rivoji va ishchi kuchiga boʻlgan ehtiyoj bilan bogʻliq edi.

## 1844–1900 yillar
1844-yilda yigitlarning ehtiyojlarini qondirish maqsadida birinchi yoshlar tashkiloti – Yoshlar xristian uyushmasi tashkil etildi. Bu tashkilotga Jorj Uilyams asos solgan. Uilyamsning asosiy maqsadi shaharlardagi yosh ishchi qatlamini qoʻllab-quvvatlash edi. Dastlab bu harakat missionerlar tomonidan rivojlantirilgan.

1878-yilda Maude Stenli ismli aktivist Londonning Five Dials hududida qizlar uchun ilk yoshlar mehnat klubini tashkil etdi. Bu harakat yoshlar bilan ishlashda yangi bosqich boʻlgan.

1883-yilda Uilyam Aleksandr Smit tomonidan oʻgʻil bolalar uchun Boys’ Brigade tashkiloti tuzildi. Bu harakat xristian eʼtiqodiga asoslangan boʻlib, jismoniy faollashishni maqsad qilgan edi.

## 2000-yildan hozirgi kungacha
2001-yilda Buyuk Britaniya hukumati tomonidan yoshlar mehnatiga eʼtibor qaratish nomli hisobot eʼlon qilindi. Unda hukumat organlariga yoshlar bilan ishlash boʻyicha mas’uliyat yuklatildi. Hukumat tomonidan 2003-yilda esa, 2001-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalari asosida yoshlar uchun sifatli xizmatlarni kengaytirish topshirigʻi berildi.

## Manbalar

## Havolalar
*  Harold Hill: A Peopleʼs History – The Albemarle Report leads to the First Youth Club
Bolalar ombudsmani

**Bolalar ombudsmani** – bolalar huquqlarini himoya qilish bilan shugʻullanadigan parlamentda faoliyat olib boruvchi lavozim. Ombudsmanlar odatda murojaatchilardan kelib tushgan individual murojaatlarni oʻrganib chiqib, tegishli davlat tashkilotlarga soʻrov yuborish huquqiga ega. Bu lavozim ilk marotaba 1981-yilda Norvegiyada joriy etilgan. 1990-yildan boshlab Yevropa Kengashi tomonidan butun dunyo boʻylab ommalashtirila boshlangan. Dunyoning 30 dan ortiq mamlakatlarida lavozim joriy qilingan.
## Mamlakatlar boʻyicha ombudsmanlar faoliyati
### Avstraliya
Avstraliyada ilk marotaba 2013-yil fevral oyida bolalar huquqlari boʻyicha milliy komissar lavozimi joriy etilgan. Komissar bolalar huquqlari boʻyicha jamoatchilik eshituvlarini tashkil etish, tadqiqotlar va taʼlim dasturlarini amalga oshirish ishlariga mas’ul hisoblanadi.
### Oʻzbekiston
2019-yil aprel oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Bola huquqlari kafolatlarini yanada kuchaytirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi PQ-4296-sonli qaroriga muvofiq, Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) oʻrinbosari – Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimi joriy etilgan.
## Manbalar
Yuvenologiya

**Yuvenologiya** – yoshlarning rivojlanishi, tarixi, madaniyati, psixologiyasi va siyosatini oʻrganishga qaratilgan akademik fan hisoblanadi. Bu soha nafaqat yoshlarning oʻziga xos madaniyatini, balki jamiyatdagi oʻrni, munosabatlari va mas’uliyatlarini ham oʻrganadi. Ushbu fan din, adabiyot, tarix, sotsiologiya olimlari tomonidan oʻrganiladi. Yoshlar bilan bogʻliq tadqiqotlar, asosan, ularning hayotida uchraydigan voqealar va jamiyatdagi oʻzgarishlarni yaxshiroq tushunishga yordam beradi. „Yuvenologiya“ tushunchasi har xil madaniyatlarda turlicha talqin qilinadi. Hozirgi kun olimlari esa yoshlarning hayoti neoberalizm va glaballashuvdan qanday taʼsir olayotganini avvalgi davr bilan solishtirib oʻrganmoqdalar.
## Manbalar
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar uyushmalari tarmog‘i

**Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar uyushmalari tarmogʻi** - Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar Assotsiatsiyalari va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar Assotsiatsiyalari-Yoshlar Seksiyalari xalqaro tarmogʻidir.

2011-yil avgust oyida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Vena shahridagi vakolatxonasida BMT Yoshlar uyushmalari tarmogʻini tashkil etish uchun BMT Yoshlar Assotsiatsiyalari Avstriya, Finlyandiya, Germaniya, Norvegiya, Ruminiya va Shveysariyadan kelgan milliy BMT Yoshlar Assotsiatsiyalari vakillari, shuningdek, Rossiya, Serbiya, Sloveniya, Ispaniya va Turkiya BMT Yoshlar Assotsiatsiyasi vakillari, xususan Turkiya Assotsiatsiyasining yoshlar boʻlimi aʼzolari bilan uchrashuvlar tashkil etildi.

Tarmoq tomonidan 2012-yil sentyabr oyida Izmirda boʻlib oʻtgan Yoshlar loyihalari va hamkorlik seminari tadbirlarni oʻtkazildi.
## Umumiy tushunchalar
BMTning Yoshlar uyushmalari tarmogʻi loyihalarni ishlab chiqish, bilim, resurs va tajriba almashish hamda aʼzo uyushmalar oʻrtasida umumiy oʻziga xoslikni rivojlantirish jarayonini osonlashtirish orqali tarmoqni takomillashtirishni maqsad qilgan. Aʼzo birlashmalarning muntazam yigʻilishlari, tarmoqning turli ishchi guruhlari tomonidan amalga oshiriladigan loyihalar orqali erishiladi. Bundan tashqari, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar uyushmalari tarmogʻi oʻzining aʼzo uyushmalari, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va boshqa xalqaro tashkilotlar, institutlar va qoʻllab-quvvatlovchilar oʻrtasidagi hamkorlikni turli mavzular, jumladan, hamkorlik soʻrovlari, loyiha takliflari va boshqalar boʻyicha umumiy aloqa nuqtasi bilan taʼminlash orqali faoliyat olib boradi. Yana bir muhim maqsad – oʻz mamlakatida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Yoshlar Assotsiatsiyalari tuzishga tayyor boʻlgan guruhlarga yordam koʻrsatishdir. Ayni paytda tarmoqda 10 ta aʼzo uyushma va 3 ta kuzatuvchi, jami 57 ta mahalliy boʻlim va 14 000 ga yaqin alohida aʼzolar mavjud. Tarmoqda hozirda yana 3 ta Birlashgan Millatlar Tashkiloti Yoshlar Assotsiatsiyalarini tashkil etishda yordam bermoqda. 

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshlar uyushmalari tarmogʻining hamkorlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti Vena axborot xizmati, Vena va Geneva Birlashgan millatlar tashkiloti xalqaro maktabi hisoblanadi. Bundan tashqari, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jamoatchilik axboroti departamenti bilan hamkorlikda ish olib bormoqda.

## Havolalar
* UNYANET-Advice 
* UNYSA-Austria
* UNYSA Cyprus 
* UNYSA-Finland 
* UNYA-Germany
* UNSA-Norway
* UNA-Russia-Tyumen Youth Section
* UNA-Serbia-Youth Section
* UNA-Slovenia-Youth Section
* UNA-Spain-Youth Section 
* UNYA-Switzerland 
* UNA-Turkey-Youth Section 

## Manbalar
Sadriddin Hasanov

**Sadriddin Hasanov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Oʻzbekiston U17 terma jamoasining hujumchisi.

## Yutuqlari
AFC U-17 Osiyo kubogi 2025: Osiyo kubogining eng yaxshi futbolchisi.

Buyuk Britaniyaning „The Guardian“ nashri jahon futbolidagi eng istiqbolli 60 nafar yosh futbolchilar roʻyxatiga kiritilgan.
## Manbalar
Muhammad ibn Tugʻj al-Ixshid

**Abu Bakr Muhammad ibn Toʻgʻj ibn Juff ibn Yiltakin ibn Furon ibn Furiy ibn Xoqon** (882-yil 8-fevral – 946-yil 24-iyul), **al-Ixshid** () nomi bilan mashhur. 939-yildan keyin Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni va hokimi, 935-yildan 946-yilda vafotiga qadar Misr va Suriya (Levant) hududlari hukmdori boʻlgan. 969-yilgi Fotimiylar istilosigacha bu hududlarni boshqargan Ixshidiylar sulolasi asoschisi.

## Kelib chiqishi va yoshlik davri

Ibn Xallikon tomonidan tuzilgan biografik lugʻatga koʻra, Muhammad ibn Tugʻj 882-yil 8-fevralda Bagʻdodda, Kufa darvozasiga olib boruvchi koʻchada tugʻilgan. Uning oilasi turkiy xalqlardan boʻlib, Movarounnahrdagi Fargʻona vodiysidan boʻlgan. Uning ajdodi „Xoqon“ nomi bilan tanilgan boʻlib, bu nom turkiy shohona unvon hisoblangan. Muhammadning bobosi Juff Fargʻonani tark etib, Samarradagi Abbosiylar saroyida xizmat qilgan. Shuningdek, Tuluniylar sulolasining asoschisi Ibn Tulunning otasi ham shu yoʻldan borgan edi. Juff va uning oʻgʻli, Muhammadning otasi Tugʻj dastlab Abbosiylar xizmatida boʻlgan, ammo keyinchalik 868-yildan boshlab Tugʻj Misr va Suriyada mustaqil hokimlik qilgan Tuluniylar xizmatiga oʻtgan. Tugʻj Tuluniylar davrida Iordaniya viloyati markazi Tiberiya, Qinnasrin viloyati markazi Halab va Damashq (oʻsha nomdagi viloyat markazi) hokimi sifatida faoliyat yuritgan. U 903-yilda Qarmatlarning Damashqqa qilgan hujumini qaytarishda katta rol oʻynagan. Yetti oy davomida shaharni Qarmatlarga qarshi ushlab turgan va nihoyat Misrdan yetib kelgan yordam kuchlari bilan ularni quvib chiqargan. Shu tariqa Muhammad ibn Tugʻj yoshlik yillarining koʻp qismini Tuluniylar hukmronligi ostida Shomda otasi bilan birga oʻtkazgan. Aynan shu davrda Tiberiyada otasining yordamchi hokimi boʻlgan va undan tajriba orttirgan.

## Manbalar
Haydovchilik yoshi

**Haydovchilik yoshi** – bu shaxsga qonuniy ravishda yoʻllarda avtomobil boshqarishga ruxsat berish uchun belgilangan minimal yosh chegarasi. Bu yosh, odatda, haydovchilik imtihonidan oʻtish haydovchilik guvohnomasini olish imkonini beradi. Dunyoning koʻplab davlatlarida avtomobil haydash uchun minimal 18 yosh deb belgilangan. Biroq ayrim hududlarda bu yosh chegarasi farq qiladi. Masalan, AQSHning Janubiy Dakota shtatida 14 yoshga toʻlgan shaxs mas’ul nazoratchi bilan avtomobil boshqarishi mumkin. 14,5 yoshga toʻlganlar esa haydovchilik guvohnomasini olib, belgilangan hududlarda mustaqil haydash huquqiga ega. Shuningdek, minimal haydash yoshi avtomobil turiga qarab ham oʻzgarishi mumkin. Masalan, mototsikl haydash uchun ruxsat etilgan yosh avtomobil haydashga qaraganda pastroq boʻlishi mumkin.
## Afrika

## Manbalar
Asqar Xolmurodov (futbolchi)

*Biokimyogar [[Asqar Xolmurodov]] bilan adashtirmang*

**Asqar Xolmurodov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Oʻzbekiston U18 terma jamoasining sobiq bosh murabbiyi.

## Manbalar
USS Oak Hill (LSD-51)

**USS Oak Hill (LSD-51)** — bu AQSh harbiy-dengiz bazasiga tegishli *Harpers Ferry* toifasidagi dok qo‘nish kemasi (inglizcha: *dock landing ship*). U 1994-yilda xizmatga qabul qilingan va bugungi kunda ham faoliyat olib bormoqda.

Kema nomi AQShning 5-prezidenti Jeyms Monroning Virjiniya shtatidagi “Oak Hill” deb nomlangan qarorgohi sharafiga qo‘yilgan. Aynan shu yerda Monro doktrinasi yozilgan. Bu doktrinada Monro 1823-yil Kongressdagi nutqida G‘arbiy yarim sharda boshqa mustamlakachilik bo‘lmasligi kerakligini ta’kidlagan. Bu siyosiy bayonot keyinchalik AQSh tashqi siyosatining asosiy tamoyillaridan biriga aylangan.

Oak Hill hozirda Virjiniya shtatining *Little Creek amfibiya bazasida* joylashgan va Amfibiya 8-squadroniga tayinlangan.

## Gerbi
**Qalqon**

USS Oak Hill (LSD-51) gerbi chuqur ramziy ma'nolarga ega bo‘lib, kema nomi, AQSh harbiy an'analari va tarixiy merosini aks ettiradi.

To‘q ko‘k va oltin ranglar AQSh dengiz kuchlarini ifodalaydi. Gerb markazidagi burgut boshi Monro oilasining shaxsiy gerbidan olingan bo‘lib, u ham kema nomi berilgan Oak Hill qarorgohining merosi, ham Amerika xalqining kuch va erkinligini anglatadi.

Kompas atirguli (ya’ni kompas shaklidagi yulduzcha) kema navigatsiya tizimini, shuningdek, boshqa mamlakatlar bilan xalqaro amaliyotlarda ishtirok etishini bildiradi. Bu Oak Hillning butun dunyo bo‘ylab harakatlana oladigan universal harbiy kema ekanini anglatadi.

Langar — bu dengizchilik hayotining timsolidir. U sinovlar, qiyinchiliklar va barqarorlikni bildiradi. Gerbdagi nopok langar esa har qanday kuchli xavf va dushmanga qarshi tayyorlikni anglatadi.

Ranglar talqini quyidagicha:

• Oltin – mukammallikni;

• Qizil – jasorat va fidokorlikni;

• Oq – benuqsonlik va tozalikni bildiradi.

**Krest (Gerb ustidagi belgi)**

Gerbning yuqori qismida joylashgan mash’al Ozodlik haykalining mash’alasiga asoslangan bo‘lib, erkinlik timsolidir. Bu, shuningdek, kema shioridagi “himoya” tushunchasiga ham bog‘liq. Mash’al yonida joylashgan oltin kefallar (baliq tasvirlari) birinchi USS Oak Hill (LSD-7) kemasiga Ikkinchi Jahon urushidagi beshta jang yutug‘i uchun berilgan yulduzlarni bildiradi.

**Qo‘llab-quvvatlovchilar**

Gerbning ikki tomonida joylashgan kesilgan ofitser qilichlari AQSh dengiz floti bilan dengiz piyodalari korpusi o‘rtasidagi hamkorlikni, ya’ni amfibiya (suvdan quruqlikka) operatsiyalarda birgalikdagi missiyani ifodalaydi.

**Shiori**

Kemaning shiori – “Millatlar himoyachisi” (*Guardian of the Nation*) bo‘lib, u Monro doktrinasiga hurmat sifatida tanlangan. Doktrina AQShning tashqi siyosatiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan bo‘lib, uning asoschisi bo‘lgan Jeyms Monroning Virjiniya shtatidagi “Oak Hill” qarorgohi ham kema nomi uchun asos bo‘lgan.

## Manbalar

## Havolalar
Manjushri

**Manjushri** () – bu bodhisattva boʻlib, u Mahāyāna Buddizmida Buddalarning *[[Prajñā (Buddizm)|prajñā]]* („cheksiz aql-zakovat“ yoki „mukammal idrok“) jihatini ifodalaydi. „Mañjuśrī“ nomi sanskritcha „“ („goʻzal“) va hurmat ifodalovchi „shrī“ soʻzlarining birikmasidan kelib chiqqan; uni soʻzma-soʻz „Shon-shuhratga ega goʻzal zot“ yoki „Muborak va goʻzal zot“ deb tarjima qilish mumkin. Mañjuśrīning toʻliq nomi – Mañjuśrīkumārabhūta (), soʻzma-soʻz „Yoshligicha qolgan Mañjuśrī“ yoki erkin tarjimada „Shahzoda Mañjuśrī“ degan maʼnoni anglatadi. Mañjuśrīning yana bir nomi – Mañjughoṣa.

## Galereya

File:Hermitage hall 342 - 03.jpg|Candi Jagodan Mañjuśrī haykali, 14-asr, Java, Indoneziya.
File:WLA ima Manjusri.jpg|Nepaldagi donolik qilichi bilan tasvirlangan Mañjuśrī haykali.
File:Astasahasrika Prajnaparamita Manjusri Bodhisattva.jpeg|Mañjuśrīning palmaning bargiga ishlangan miniatyura tasviri. Nalanda, Bihar, Hindiston.
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Zilveren Manjusri beeld afkomstig uit Ngemplak Semongan TMnr 10016132.jpg|Uzun sopli lotus ushlab turgan kumush Mañjuśrī haykali. Markaziy Java, Indoneziya.
File:He Chaozong 1.JPG|*Ruyi* asosini ushlab turgan Blanc de Chine Mañjuśrī haykali. Xitoy, 17-asr.
File:Manjusri Chua Quan Am.jpg|Cintamani ushlab, sher ustida o‘tirgan Mañjuśrī. Quan Am ibodatxonasi, Ho Chi Minh shahri.
File:Monju crossing the sea.jpg|Dengizni kesib o‘tayotgan Mañjuśrī. Yaponiya.
File:Bodhisattva Manjushri seated in lalitasana, from China, Jin Dynasty, 12th century CE. British Museum.jpg|*lalitasana* holatida o‘tirgan Mañjuśrī bodhisattvasi. Xitoy, Jin sulolasi, milodiy 12-asr. Britaniya muzeyi.
File:Manjusri, God of Wisdom.jpg|Donolik bodhisattvasi sifatida tasvirlangan Mañjuśrī surati.
File:艋舺龍山寺文殊菩薩寶像 20240804.jpg|Bangka Lungshan ibodatxonasi, Taypeydagi Mañjuśrī haykali.
File:Manjushri at Buddha Tooth Relic Temple and Museum.JPG|Ko‘k sher ustida o‘tirgan Mañjuśrī. Singapur.
File:Thousand-armed and bowls Manjusri, Les grottes de Touen-Houang.jpg|Mogao g‘orlaridagi 144-g‘or devoriy rasmi: Ming qo‘lli va ming piyolali Mañjuśrī. Paul Pelliot tomonidan 1908-yilda suratga olingan.
File:Thousand-armed and bowls Manjushri in Xiantong Temple, Mount Wutai.jpg|Xiantong ibodatxonasi, Wutay tog‘i, Xitoydagi Ming qo‘lli va ming piyolali Mañjuśrī haykali.


## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Harrison, Paul M. (2000). Mañjuśrī and the Cult of the Celestial Bodhisattvas, Chung-Hwa Buddhist Journal 13, 157-193

## Havolalar

*Manjushri — Khandro Net saytida.
*Manjushri mantrasiga bag‘ishlangan sahifa, bir nechta audio versiyalar bilan.
Tinchlik bo'yicha Nobel mukofoti (1965)

1965-yilgi Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) ga (1946-yilda ta’sis etilgan) "xalqlar o‘rtasidagi hamjihatlikni mustahkamlash va boy hamda kambag‘al davlatlar o‘rtasidagi tafovutni kamaytirish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun" topshirildi.Agentlik Nobel mukofoti bilan taqdirlangan sakkizinchi tashkilot bo‘ldi.

## Sovrindor

UNICEF 1946-yil 11-dekabrda Nyu-Yorkda BMTning Yordamni qayta tiklash boshqarmasi tomonidan Ikkinchi jahon urushidan zarar ko‘rgan bolalar va onalarga shoshilinch yordam ko‘rsatish maqsadida tashkil etilgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro bolalar favqulodda jamg‘armasining vorisidir. O‘sha yili BMT Bosh Assambleyasi urushdan keyingi yordam ishlarini yanada mustahkamlash uchun agentlikni tashkil etdi. Keyinchalik u urushdan vayron bo‘lgan Yevropa, Xitoy va Falastindagi onalar va bolalarni oziq-ovqat, kiyim-kechak va dori-darmonlar bilan ta’minlashga e’tibor qaratdi. Tashkilot 1950-yillarning boshlarida rivojlanayotgan mamlakatlar uchun uzoq muddatli maqsadlarni belgilay boshladi. Ushbu tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun UNICEF rivojlanayotgan butun dunyo bo‘ylab bolalar va o‘smirlarning maktabga, shuningdek, minglab sog‘liqni saqlash muassasalariga borishini kafolatlash bo‘yicha loyihalar yaratdi.1959-yilda BMT Bola huquqlari to‘g‘risidagi deklaratsiyani qabul qilishi bilan tashkilotning faoliyati yanada kuchaydi. Norvegiya Nobel qo‘mitasining fikricha, UNICEFning tashabbuslar xalqaro hamkorlikda burilish nuqtasi bo‘ldi, bu esa boy va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasidagi farqni hamda urush xavfini kamaytirdi.

## Mulohazalar
### Nomzodlar
UNICEF 1950-yildan beri jami o‘n ikkita nomzodlikka sazovor bo‘lgan. 1965-yilda esa u ikkita norvegiyalik siyosatchi (Berte Rognerud va Gudmund Harlem) hamda Yugoslaviya parlamenti to‘rtta a’zosidan uchta alohida nomzodlikni qo‘lga kiritgan.

Umuman olganda, Norvegiya Nobel qo‘mitasi 24 nafar shaxs va **Vinoba Bhave, Martin Buber (e’lon qilinishidan bir necha oy oldin vafot etgan), Norman Cousins, Danilo Dolci, Institut de Droit International (1904-yilda taqdirlangan) va Universal Esperanto Association** kabi 7 ta tashkilot kabi 78 ta nominatsiyani oldi. Nomzodlarning to‘qqiz nafari birinchi marta **Papa Pavel VI, Shigeru Yoshida, U Thant, Galo Plaza, Arne Geijer va The Salvation Army** nomzodlar edi. O‘sha yili hech qanday ayol nomzodi ko‘rsatilmagan. Viola Desmond, Nikolaus Ehlen, Leopold Figl, Feliks Frankfurter va Malkolm X kabi taniqli shaxslar 1965-yilda tinchlik mukofotiga nomzod bo‘lmasdan vafot etdilar, amerikalik siyosatchi Adlai Stivenson II esa mukofot olish uchun yagona imkoniyatdan oldin vafot etdi.

## Norvegiya Nobel qo‘mitasi
Stortingning qarori bilan tayinlangan Norvegiya Nobel qo‘mitasining quyidagi a’zolari Alfred Nobel vasiyatiga binoan 1965-yilgi Nobel mukofoti sohibini tanlash vazifasini amalga oshirdilar:

## Manbalar
Xristianlar

**Xristianlar** (; ), **nasroniylar** — xristianlik diniga eʼtiqod qiluvchi kishilar.

## Manbalar

## Havolalar
Islomda nikoh

**Nikoh** () – islom oila huquqida er va xotin oʻrtasida tuziladigan aqd hisoblanadi. Nikoh haqiqiy deb tan olinishi uchun bir qator shartlar bajarilishi shart. Er balogʻatga yetgan musulmon boʻlishi va mahramlar toifasiga kirmasligi lozim. Erkaklarga faqat musulmon, nasroniy va yahudiy ayollarga uylanishga ruxsat etiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Islom va sehr

Islomda **sehr** ( – joziba, fusunkorlik; sehrgarlik, afsun, jodu; jodugarlik) katta shirkka (kufrga) olib boruvchi katta gunohlardan biridir.

## Manbalar

## Havolalar
Takfir

**Takfir** () – bir musulmonning boshqa musulmonni islomdan chiqdi deb eʼlon qilishi, yaʼni uni dindan qaytganlikda ayblovchi atama. Bu soʻz Qur’on va hadislarda ham uchramaydi. Uning oʻrniga „kufr“ (inkor qilish) va „kofir“ (inkor qiluvchi) kabi atamalar qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
Harry Amass

**Harry John Amass** — ingliz professional futbolchisi. Angliya Premyer-ligasining Manchester United klubida chap qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi. Angliyaning yoshlar terma jamoasi vakili.

## Klublardagi faoliyati
Amass 9 yoshida Watford akademiyasiga qoʻshilgan. 2023-yil yanvar oyida, 15 yoshida, u birinchi marta asosiy jamoa tarkibiga kiritilgan va Angliya kubogining uchinchi bosqichida Reading jamoasiga qarshi oʻyinga zaxiradan joy olgan.

2023-yil mart oyida The Evening Standard gazetasi Manchester United klubi Amass bilan shartnoma imzolash arafasida ekanligini va Chelseani ortda qoldirganligini aytib o'tgan. Aprel oyida Watford futbolchiga yangi shartnoma taklif qilgan, biroq iyun oyida Amass Manchester United bilan 4 yillik shartnoma imzolanganligi va klublar oʻtish uchun toʻlov miqdoriga kelishganligini eʼlon qilingan. Bu transfer 2023-yil avgustida rasman tasdiqlangan.

Amass 2024-yil fevralida birinchi marta Manchester United asosiy jamoasi bilan mashgʻulotlarda qatnashgan. 7-aprel kuni u Liverpool jamoasiga qarshi oʻyinga zaxira tarkibiga kiritilgan, lekin maydonga tushirilmagan. 2025-yil 16-martda, 18 yoshga toʻlgan Amass Leicester Cityga qarshi Premyer-liga uchrashuviga jamoa tarkibiga kiritilgan va 69-daqiqada maydonga tushib Manchester United safidagi debyutini oʻtkazgan. 2025-yil 13-aprelda Amass Manchester United safida Newcastle Unitedga qarshi oʻyinda ilk bor asosiy tarkibda maydonga tushgan.

## Xalqaro faoliyati
Amass Angliyaning 15 yoshgacha boʻlgan terma jamoasida oʻynagan. 2023-yil fevralida u Kiprda boʻlib oʻtgan UEFA rivojlanish turniri uchun 16 yoshgacha boʻlgan terma jamoa safiga chaqirilgan va jamoa bilan Kipr, Shotlandiya va Daniyani magʻlub etib, turnir gʻolibi boʻlgan.

2024-yil 20-mayda Amass 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati uchun Angliya terma jamoasi safiga kiritilgan. Chorak finalda Italiyaga penaltilar seriyasida magʻlub boʻlishgan oʻyinda u maydonga tushib, penaltini aniq amalga oshirgan.

2024-yil 4-sentyabrda Amass Angliyaning 18 yoshgacha boʻlgan terma jamoasi safida Portugaliyaga qarshi oʻyinda debyut qilgan.

## Statistikasi
Saydulla Madaminov

**Saydulla Abduquddusovich Madaminov** — nafaqadagi oʻzbek polkovnik, 2001–2003-yillarda Oʻzbekiston Harbiy Havo Kuchlarining qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan.

## Hayoti va harbiy xizmati
Yeisk Oliy Harbiy-aviatsiya uchuvchilar tayyorlash bilim yurtini (EVVAUL) tugatgach, Madaminov Transbaykal harbiy okrugiga yuborildi va bu yerda avval 23-Havo armiyasiga qarashli Step aviabazasida, keyinchalik Dzjida aerodromida xizmat qildi.  

1982-yilda u parvoz komandiri unvoniga koʻtarildi. 1983-yildan boshlab Sharqiy Germaniyadagi Brand–Brizen aerodromida, Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhi tarkibida xizmatini davom ettirdi. 1987-yilga kelib eskadrilya komandiri boʻldi. 1991-yilda Monino shahridagi Gagarin Harbiy-havo akademiyasini tamomlab, Turkiston harbiy okrugi ixtiyoriga oʻtkazildi.  

1991-yil yozida u Qarshi-Xonobod aerodromiga kelib, 735-aviatsiya polkining shtab boshligʻi va qoʻmondon birinchi oʻrinbosari boʻlib tayinlandi. SSSR parchalanishi ortidan u polk qoʻmondoni boʻldi; 1995-yil avgustida bu qism yangi tuzilgan Oʻzbekiston armiyasida 60-Aviatsiya polki nomini oldi.  

1990-yillar oʻrtalarida Madaminov boshchiligidagi polk Tojikiston fuqarolar urushida islomiy qurolli guruhlarga qarshi koʻplab jangovar parvozlarni amalga oshirdi. 1990-yillar oxirida u Oʻzbekiston islomiy harakati jangarilariga qarshi Surxondaryo togʻlarida va Botken voqealari vaqtida Qirgʻizistonning Botken hamda Osh viloyatlarida oʻtkazilgan operatsiyalarda ishtirok etdi.  

1999-yildan u Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi markaziy apparatiga, Toshkentga, Havo va Havo Mudofaa Kuchlari qoʻmondoni oʻrinbosari lavozimiga koʻchirildi.  

2001-yil prezident Islom Karimov farmoni bilan Polkovnik Madaminov Oʻzbekiston Havo va Havo Mudofaa Kuchlari qoʻmondoni etib tayinlandi va 2003-yil oxirigacha ushbu lavozimni egalladi. Soʻngra u Mudofaa vazirligida katta harbiy maslahatchi-inspektor boʻlib ishladi. 2007-yil avgustida u harbiy xizmatdan nafaqaga chiqdi.

## Mukofotlari
1994-yilda Madaminov mustaqil Oʻzbekistonning ilk davlat mukofotlaridan biri — Jasorat medali hamda keyinchalik Shon-sharaf ordeni bilan taqdirlandi.

## Manbalar
Xalqaro sport jurnalistikasi kuni

**Xalqaro sport jurnalistikasi kuni** – sport jurnalistlarining kasb bayrami. 1924-yilda Parijda Xalqaro sport matbuoti assotsiatsiyasi tashkil topdi, hozirda u milliy jurnalistlar uyushmalarini birlashtiradi. Koʻpgina mamlakatlarda ushbu kunda sport sohasidagi eng yaxshi ommaviy axborot vositalari vakillari taqdirlanadi.

## Manbalar
Baranof oroli

**Baranof oroli** (Ruscha: *Ostrov Baranova* , romanlashtirilgan: *Ostrov Baranova*) - Alyaskada,  Panhandle yeridagi Aleksandr arxipelagining shimoliy qismida joylashgan orol. U dastlab "Baranof" nomi bilan atalgan, 1805-yilda Rossiya dengiz floti kapitani *UF Lisianski* tomonidan Aleksandr Andreyevich Baranov sharafiga nomlangan. Bu mahalliy tilda Tlingit xalqi tomonidan *Sheet'-ká X'áat'l* (ko'pincha oddiygina "She" deb ifodalangan) talaffuz qilinadi. Bu Alyaskaning ABC orollar guruhining eng kichiki hisoblanadi. Orolda yashagan xalqlar (Tlingit), orolga *Shee Atika* deb nom berdi. Baranof orolida turli xil ekotizimlar mavjud bo'lib, bu uni mo'yna savdo kompaniyasi - yaʼni *Rossiya-Amerika kompaniyasi* bilan asosiy makonga aylantirdi. Baranof orolining Rossiya tomonidan bosib olinishi nafaqat mahalliy aholi va orolning tabiatiga, balki Amerika Qo'shma Shtatlarining u yerga egalik qilish huquqini ham berdi.

## Geografiya
Orolning umumiy yer maydoni - 1,607 kvadrat milya (4,162 kvadrat kilometr) boʻlib, bu Rod-Aylend shtatidan biroz kattaroq. Uning maydoni mos ravishda 105 milya (169 km) ga 30 milya (48 km) eng uzun nuqtasi va eng keng nuqtasida joylashgan. U 617 milya (993 kilometr) qirg'oq chizig'iga ega. Baranof orolida Aleksandr arxipelagining eng baland togʻi 5390 m choʻqqisi joylashgan va maydoni boʻyicha Alyaskadagi sakkizinchi orol, Qoʻshma Shtatlari orollari orasida oʻninchi eng katta orol va dunyoda 137-oʻrinda turadi. Uning markazi - 57°0'N 135°0'W ga yaqin joylashgan. Orolning deyarli katta qismini Tongass milliy o'rmon chegaralari egallagan. Yarmidan koʻp qismi rasman Janubiy Baranof cho'liga tegishli. Ommaney ko'rfazi orolning janubiy qismida joylashgan. *USS  Ommaney Bay  (CVE-79)* eskort uchuvchi nomini oldi.

## Manbalar

## Havolalar
Tlingit Geographical Place Names for the Sheet’Ka Kwaan &mdash; Sitka Tribe of Alaska - Sitka hududi mahalliy joy nomlarining interaktiv xaritasi.
Buddizmda ma’rifat

Oʻzbekcha ***maʼrifat*** (; maʼnosi: yuksalish, maʼrifatga erishish) soʻzi turli Buddizm atamalarining, ayniqsa ***bodhi*** va ***vimutti*** atamalarining tarjimasidir. *Bodhi* soʻzi (; Sanskrit: ; Pali: *bodhi*) Buddaning bilim yoki donishmandligi, yaʼni oydinlash gan aqlini bildiradi. *Bud-* feʼl ildizi „uygʻonmoq“ degan maʼnoni bildiradi, va shu sababli uning asl maʼnosi **uygʻonish**ga yaqin. *[[Buddi]]* atamasi boshqa hind falsafiy oqimlarida ham ishlatilgan boʻlsa-da, u eng koʻp Buddizm kontekstida qoʻllanadi. *[[Vimutti#Buddizm|Vimutti]]* esa zanjirlar va toʻsiqlardan ozodlikni yoki ulardan xalos boʻlishni bildiradi.

*Enlightenment* (maʼrifat) atamasi Gʻarb dunyosida XIX asr ingliz tilshunosi Max Müllerning tarjimalari orqali mashhur boʻlgan. U Gʻarbda koʻpincha transsendental (; tarjimasi: chegaradan oshmoq) haqiqat yoki haqiqiylikka umumiy tushuncha sifatida ishlatilgan. Ushbu atama, shuningdek, bir nechta boshqa buddaviy atama va tushunchalarni tarjima qilishda ham ishlatiladi; masalan, dastlabki tushuncha (*[[Prajñā (Buddizm)|prajna]]* (sanskrit), *[[Vu (onglilik)|vu]]* (xitoycha), *[[kensho]]* va *[[satori]]* (yaponcha)), bilim (*[[Vidya (bilim)|vidya]]*); bezovta qiluvchi his-tuygʻular va istaklarning „oʻchishi“ (*[[Nirvana (Buddizm)|nirvana]]*); va oliy Buddalik (*samyak sam bodhi*) ga erishish, bu Siddharta Gautama misolida namoyon boʻlgan.

Buddaning uygʻonishi aynan nimadan iborat boʻlgani aniq emas. U hushyorlik va *dhyāna* (meditatsiya)ning birlashuvi orqali istaklarning kelib chiqishi va yoʻq boʻlishini tushunishga erishish orqali ozodlikka yetilganini bildirgan boʻlishi mumkin. *Dhyana* va tushuncha oʻrtasidagi munosabat – buddaviy amaliyotning asosiy muammolaridan biri boʻlib, Budda yoʻlining tamal toshi hisoblanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 

* 
* 
* 

* 

* 
* 

* 
* 
* 

* 
* 

* 

* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 

* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 

* 

* 
* .

* .

* .

* .

* .

* .
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finali

**2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finali** – FIFA tomonidan 21-marta oʻtkazilayotgan erkaklar klublari oʻrtasidagi eng nufuzli musobaqaning hal qiluvchi uchrashuvi boʻldi. Final bahsi 2025-yil 13-iyul kuni, AQShning Nyu-York shahri yaqinidagi New Jersey shtatining East Rutherford shahrida joylashgan Meadowlands sport majmuasidagi MetLife stadionida boʻlib oʻtdi.

Unda Angliyaning Chelsi va Fransiyaning Pari Sen-Jermen klublari oʻrtasida bahs boʻlib oʻtdi. Bu final 2000-yildan beri bir konfederatsiyadan ikki jamoa ishtirok etgan birinchi musobaqa boʻldi. „Chelsi“ 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, oʻz tarixida ikkinchi marta Klublar oʻrtasidagi jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.

## Oʻtkazilgan joy
Final uchrashuvi uchun tanlangan MetLife Stadium, AQShning New Jersey shtatidagi East Rutherford shahrida, Nyu-York shahridan 8 km (5 mil) gʻarbda joylashgan. FIFA 2024-yil 28-sentyabr kuni final oʻyini aynan shu stadionda boʻlib oʻtishini rasman eʼlon qilgan. MetLife, shuningdek, 2026-yil iyul oyida boʻlib oʻtadigan Jahon chempionati finaliga ham mezbonlik qiladi. 2009-yilda ochilgan ushbu stadion, asosan, Amerika futboli boʻyicha NFL ligasida ishtirok etuvchi New York Giants va New York Jets jamoalari tomonidan foydalaniladi. Stadionning sigʻimi 82 500 oʻrinni tashkil etadi. U avvalroq ham yirik musobaqalar finallariga, jumladan, 2014-yilgi Super Bowl XLVIII finali, 2016-yilgi Copa América Centenario finaliga mezbonlik qilgan.

## Koʻngilochar qismi
2025-yil 9-iyun kuni FIFA va Global Citizen tashkiloti 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finalining tanaffusdagi shousi uchun ishtirok etadigan yulduzlarni eʼlon qildi. Ular orasida J. Balvin, Doja Cat va Tems bor. 2025-yildagi bu konsert 2026-yilgi Jahon chempionati finalidagi katta tanaffus shousiga tayyorgarlik bosqichi sifatida xizmat qiladi.

## Oʻyin




|style="width:60%; vertical-align:top;"|

|}

## Manbalar

## Havolalar
* 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionatining rasmiy vebsayti
Yangi Zelandiya yoshlar parlamenti

**Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamenti** (inglizcha: *New Zealand Youth Parliament*) — bu Yangi Zelandiya yoshlarining fuqarolik faolligi va jamiyatdagi ishtirokini oshirishga qaratilgan maxsus tadbirdir. Ushbu tadbir har bir parlament davrida bir marta, odatda har uch yoki to‘rt yilda bir marta tashkil etiladi. Yoshlar parlamenti 1994-yildan boshlab muntazam o‘tkazib kelinmoqda va Yangi Zelandiya parlamenti binolarida bo‘lib o‘tadi. Yoshlar parlamenti Yangi Zelandiya hukumatining yoshlar siyosati doirasida, yosh avlodni siyosiy hayotga jalb qilish, ularning fikrini eshitish va yetakchilik salohiyatini rivojlantirish maqsadida tashkil etiladi. Tadbirning asosiy tashabbuskori — Yoshlar vaziri, hozirda bu lavozimni Hurmatli Jeyms Meager (Hon. James Meager) egallab turibdi. Vazir tadbirni tashkil qilishda parlamentdagi barcha siyosiy partiyalar vakillaridan iborat maxsus qo‘mita bilan hamkorlik qiladi. Shuningdek, tashkilot ishida quyidagi muassasalar ishtirok etadi: Yangi Zelandiya Vakillar palatasi Spikeri devoni, Parlament xizmatlari, Parlament kotiblari idorasi.

Bu jarayonlarga *Yoshlar taraqqiyoti vazirligi* muvofiqlashtiruvchi va texnik yordam ko‘rsatadi. Yoshlar parlamenti ilk bor 1994-yilda tashkil etilgan. Shu vaqtgacha Yangi Zelandiyada ko‘plab yosh yetakchilar va ijtimoiy faol shaxslar ushbu tadbir orqali siyosiy maydonga qadam qo‘ygan. Masalan, sobiq leyboristlar deputati Darren Xyuz 1994-yilda Yoshlar parlamentida ishtirok etgan va u keyinchalik Statistika vaziri hamda Ijtimoiy rivojlanish va bandlik bo‘yicha yordamchi vazir sifatida xizmat qilgan. U parlamentdagi ilk nutqida "Yoshlar boʻyicha birinchi narsa" degan g‘oyani ilgari surganini faxr bilan eslatgan. Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamentining 9-sessiyasi 2019-yil 16–17-iyul kunlari bo‘lib o‘tdi. Ushbu sessiyada yosh deputatlar parlament binosida to‘planib, turli ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy masalalarni muhokama qilishdi, qonunchilik jarayonida ishtirok etdilar va yoshlar manfaatlarini ilgari suruvchi takliflarni ilgari surdilar.

## Tashkilot
*Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamenti* ko‘ppartiyaviy parlament boshqaruv qo‘mitasi tomonidan nazorat qilinadi. Ushbu qo‘mita tarkibiga parlamentda vakillikka ega bo‘lgan har bir siyosiy partiyadan vakil taklif etiladi. Bu yondashuvning asosiy maqsadi — Yoshlar parlamentining partiyasiz (ya’ni siyosiy tarafkashlikdan holi) tashkil etilishini ta’minlash va barcha siyosiy partiyalarni tadbirda faol ishtirok etishga jalb qilishdir.

Tadbirning tashkiliy va targ‘ibot ishlarida Yoshlar taraqqiyoti vazirligi muhim rol o‘ynaydi. Ushbu vazirlik, ayniqsa:

• yoshlar deputatlarini tanlash va tayyorlash;

• tadbirni ommalashtirish;

• tashkilotchi idoralar bilan hamkorlik qilish

bilan shug‘ullanadi.

Yoshlar parlamenti uchun to‘liq mas’ul shaxs esa — *Yoshlar vaziri* hisoblanadi. U parlamentdagi hamkasblari, tegishli xizmatlar va yoshlar bilan ishlovchi boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda tadbirning muvaffaqiyatli o‘tishini ta’minlashga javobgardir.

## Manbalar

## Havolalar
*Youth Parliament 2016 – MYD – Yoshlar parlamenti sayti.
YMCA Yoshlar Parlamenti

**YMCA Yoshlar Parlamenti** (inglizcha: *Young Men's Christian Association*) — bu yoshlar uchun moʻljallangan namunaviy parlament dasturi boʻlib, u YMCA  tashkiloti tomonidan boshqariladi. Dastur yoshlarga siyosiy jarayonlar, qonunchilik ishlari va jamoatchilik bilan bog‘liq masalalarda amaliy tajriba orttirish imkonini beradi. Ushbu parlament dasturi Avstraliyaning barcha shtat va hududlarida faoliyat yuritadi. Har bir hududda alohida YMCA Yoshlar Parlamenti mavjud boʻlib, u oʻsha mintaqadagi yoshlarni siyosiy faollikka, yetakchilikka va fuqarolik ishtirokiga jalb qilishga xizmat qiladi.

YMCA Yoshlar Parlamentida ishtirokchilar dastlab qo‘mitalarga bo‘linib, u yerda muayyan mavzular asosida qonun loyihalarini ishlab chiqish ustida ishlaydilar. Ushbu tayyorgarlik bosqichi davomida ular siyosiy tahlil, huquqiy fikrlash va jamoaviy qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. So‘ngra ishtirokchilar bir haftalik lager tarzida tashkil etilgan asosiy sessiyada qatnashadilar. Bu sessiya odatda shtat parlamenti binosida bo‘lib o‘tadi. Unda qonunchilik takliflari va boshqa ijtimoiy mavzular bo‘yicha rezolyutsiyalar muhokama qilinadi, bahs-munozaralar olib boriladi va yakuniy ovozga qo‘yiladi.
## Tarix
YMCA tomonidan homiylik qilinadigan yoshlar uchun namunaviy parlament dasturidir. Ushbu dastur Avstraliyaning har bir shtati va hududida faoliyat yuritadi va yoshlar uchun siyosiy jarayonlarni o‘rganish, qonunchilik bilan tanishish va fuqarolik faolligini oshirish imkonini yaratadi.
Avstraliyadagi birinchi Yoshlar Parlamenti 1963-yilda Brisben shahrida bo‘lib o‘tgan. Bu dastur Amerikadagi “YMCA Youth and Government” (Yoshlar va hukumat) konsepsiyasidan ilhomlanib tashkil etilgan. O‘shandan beri YMCA Yoshlar Parlamenti Avstraliyada kengayib bordi va bugungi kunda barcha shtat va hududlarda yoshlarni yetakchilikka, siyosiy ongga va jamoat xizmatiga tayyorlashda muhim rol o‘ynab kelmoqda.

## Oʻqing
**Maqolalar**

"Ameliya va Rene "Parlament" lagerida eng yaxshi hisob-kitoblarni olishadi." Kundalik imtihonchi Grafton, NSW. 2010 yil 4 may.

**Kitoblar**

Jeyms Arvanitakis (muharrir); Oxfam Community Aid Abroad (Avstraliya), Xalqaro Yoshlar Parlamenti (hissa mualliflari). (2003) Yuqori ta'sirlangan, kamdan-kam ko'rib chiqiladi: Xalqaro yoshlar parlamenti komissiyasining globallashuvning yoshlarga ta'siri to'g'risidagi hisoboti. Xalqaro Yoshlar Parlamenti (IYP); Chet elda Oksfam hamjamiyatiga yordam, 2003. ISBN 1875870504.
## Manbalar

## Havolalar
* YMCA Australia Youth Parliament Programs (rasmiy sayti)  .
Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati saralashi (CONCACAF, birinchi bosqich)

2026-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichining CONCACAF mintaqasi **birinchi bosqichi** oʻyinlari 2024-yil 22- va 26-mart kunlari boʻlib oʻtdi.

## Format
CONCACAF saralash bosqichida ro‘yxatdagi eng past reytingdagi to‘rt jamoa ikki juftlikka bo‘lingan holda, uy va safardagi ikki o‘yindan iborat tizimda bellashdi. G‘olib chiqqan ikki jamoa ikkinchi bosqichga yo‘l oldi.

## Guruhlash
Guruhlash 2023-yil dekabr oyidagi FIFA erkaklar terma jamoalari reytingiga asosan amalga oshirildi.

Eslatma: **Qalin** uslubda yozilgan jamoalar ikkinchi bosqichga yo‘l olgan.

Birinchi bosqichdagi juftliklar quyidagicha oldindan belgilangan edi:

* Birinchi o‘rindagi jamoa — to‘rtinchi o‘rindagi jamoaga qarshi
* Ikkinchi o‘rindagi jamoa — uchinchi o‘rindagi jamoaga qarshi

Reytingda pastroq o‘rinda turgan jamoalar birinchi o‘yinga mezbonlik qildi, yuqoriroq o‘rindagi jamoalar esa javob uchrashuvini o‘z maydonida o‘tkazdi.

## Umumiy maʼlumot
Birinchi uchrashuvlar 2024-yil 22-mart kuni, javob uchrashuvlari esa 26-mart kuni oʻtkazildi.


## Oʻyinlar

*Umumiy hisob 1–1. *'Angilya** penaltilar seriyasida 4–3 hisobida gʻalaba qozondi va [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati saralashi (CONCACAF, ikkinchi bosqich)#F guruhi|ikkinchi bosqich (F guruhi)]]ga yoʻl oldi.''
----


''Umumiy hisob 1–1. **Britaniya Virgin orollari*' penaltilar seriyasida 4–3 hisobida gʻalaba qozondi va [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati saralashi (CONCACAF, ikkinchi bosqich)#E guruhi|ikkinchi bosqich (E guruhi)]]ga yoʻl oldi.*

## Toʻpurarlar

## Intizom
Quyidagi qoidabuzarliklar uchun futbolchi avtomatik ravishda navbatdagi oʻyindan chetlatiladi:
* qizil kartochka olish (agar buzilgan qoida jiddiy boʻlsa, qizil kartochka tufayli berilgan chetlatish muddati uzaytirilishi mumkin)
* ikki alohida oʻyinda sariq kartochka olish (bunday holatda berilgan chetlatish keyingi saralash bosqichlariga oʻtkaziladi, lekin yakuniy bosqichga yoki boshqa xalqaro musobaqalarga tatbiq etilmaydi).
Birinchi bosqichda hech qanday diskvalifikatsiya holati kuzatilmadi.

## Manbalar
Hachim Mastour

**Hachim Mastur** (; 1998-yil 15-iyunda Italiyaning Emilia-Romanya viloyatidagi Rejo-Emilia shahrida tugʻilgan) – marokashlik futbolchi, „Union de Touarga“ klubida yarim himoyachi ampulasida oʻynaydi.

U faoliyatini „Reggiana“da boshlagan va 14 yoshida „Milan“ klubi bilan 500 ming yevro evaziga shartnoma imzolagan. 2015-yilda u „Malaga“ga ikki yilga ijaraga berilgan va bu davrda faqat bitta oʻyinda ishtirok egan. 2025-yilning yozida u Italiya professional futboliga qaytdi va C Seriyaning A guruhi vakili Virtus Verona bilan shartnoma imzoladi.

Mastur Italiyada tugʻilgan va 16 yoshgacha boʻlganlar darajasida mamlakat terma jamoasida oʻynagann. Keyinchalik ajdodlarining vatani Marokash terma jamoasida oʻynashini maʼlum qilgan va 2015-yil iyun oyida oʻzining katta debyutini oʻtkazdi.

## Faoliyat statistikasi

### Klub

### Terma jamoadagi natijalari

## Manbalar

## Havolalar

*
Sulafa Hatun

**Sulafa Hatun** (1225-yildan keyin vafot etgan) – 1209—1225-yillarda Marogʻa hukmdorining otabegi. U Ahmadiylar sulolasining soʻnggi aʼzosi va uning yagona ayol hukmdori edi.

Sulafa xotun 1209-yilda Arslon-Abo II oʻrnini egalladi. Islom davlatida ayol kishining monarx yoki regent sifatida hukmdor boʻlishi kamdan-kam uchraydigan va munozarali holat edi. Ibn al-Asir Muhammad (s.a.v) ning „Hech bir xalq, agar ularning hukmdori ayol boʻlsa, muvaffaqiyatga erisha olmaydi“ degan soʻzlarini keltirgan.

U otabek Korp Arslonga turmushga chiqdi va undan 1208-yilda vafot etgan oʻgʻil koʻrdi. U Eldegiziy shahzodasi Ozbergga turmushga chiqdi. 1220-yilda moʻgʻullar Kavkazga bostirib kirdilar va 1221-yil aprel oyida Marogʻani qamal qildilar. Sulafa Xotun Ru’in Diz qishlogʻida qamal qilingan va u moʻgʻullarga qarshi muvaffaqiyatli himoya qilingan.

1225-yilda Jaloliddin Manguberdiga magʻlub boʻladi. U turmush oʻrtogʻi Ozberg bilan ajrashdi, Jaloliddin Mangburniga turmushga chiqishga majbur boʻldi va unga oʻz hokimiyatini topshirib, Marogʻa davlatini tugatdi.

## Manbalar
Xorazmshohlar davlati hukmdorlari roʻyxati

Ushbu maqolada Anushteginiylar sulolasidan boʻlgan Xorazmshohlar davlati hukmdorlari roʻyxatidir.

## Manbalar