open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yeyilish

**Yeyilish** — buyumlar sirtining oʻzaro ishqalanishi, tashqi muhitning bevosita taʼsiri tufayli ularning oʻlchamlari, shakli, massasi yoki sirtqi holatining asta-sekin oʻzgarishi. Mashina detallari, inshootlarning qismlari, kiyimlar va boshqa uchun yeyilish ishqalanish sharoitiga, materialning xossasiga va buyumning tuzilishiga bogʻliq boʻladi. Tashqi taʼsirlarning tabiatiga koʻra buyumlarning sirtqi qatlamlari abraziv, mexanikaviy, kimyoviy oksidlanib, termik yeyilish xillariga boʻlinadi. Abraziv yeyilishga asosan ishqalanish sabab boʻladi. Mexanikaviy yeyilishda ishqalanish, ezilish, toliqish natijasida buyum oʻlchamlari va massasi yoki ish sirtining holati oʻzgaradi. Kimyoviy, oksidlanib va termik yeyilishda buyum ob-havo (yogʻingarchilik, haroratning keskin oʻzgarishi, chang) va emiruvchi (oksidli va ishqorli) muhitlar taʼsirida korroziyalanib (metallda), eskirib yeyiladi. Yeyilish buyumlarning sifatini pasaytirishga, isteʼmol (ishlatish) qiymatini yoʻqotishga olib keladi. Mashina detallarining yeyilishini kamaytirish uchun maxsus moylar va surkov moylarini ishlatish, zanglashga chidamli materiallardan foydalanish va boshqa tavsiya etiladi. Buyumlar (mashina detallari va boshqa ishqalanuvchi buyumlar) materialining yeyilishga karshilik koʻrsata olish xususiyati eyilishga chidamlilik deb ataladi. U ishlash jarayonida buyumning massasi kamayishi va oʻlchami kichrayib borishi bilan baholanadi.

## Manbalar
François Viète

**François Viète** () () (1540–1603) — fransuz matematigi, simvolik algebra asoschisi. Kasbi boʻyicha yurist boʻlgan.

## Yana qarang
* Elementar algebra
* Viyet teoremasi
* Viyet formulalari

## Manbalar
Transliteratsiya

**Transliteratsiya** ( — „qarshi“, „orqali“ va *littera* — „harf“) deb bir yozuv tizimidagi matnni boshqa yozuv tizimidagi belgilar bilan berishga aytiladi.

Transliteratsiya qatʼiy va boʻshashtirilgan boʻladi. Qatʼiy transliteratsiyada bir yozuv harflari boshqa yozuv harflari bilan birma-bir almashtiriladi, masalan, yunoncha *Ελληνική Δημοκρατία* ("Ellenik Respublika") *Ellēnikē Dēmokratia* deb transliteratsiya qilinadi, bunda yunon harflari mos lotin harflari bilan almashtiriladi. Boʻshashtirilgan transliteratsiyada harflar birma-bir almashtirilishi shart emas, agarda asl yozuvda ular beradigan tovush boshqa yozuvdagi mos harflar tovushiga mos kelmasa, masalan, *Ελληνική Δημοκρατία* → *Ellinike Dimokratiya* (bunda transliteratsiya yunon talaffuziga tayanadi).

Transliteratsiya bir grafik tizim (alifbo) asosida yozilgan matnlar yoki alohida soʻzlarni boshqa bir grafik tizim (alifbo) vositalari bilan harfma-harf aks ettirishdir. Transkripsiyadan farqli ravishda transliteratsiya muayyan tilning grafik tizimiga asoslanib ish koʻradi. Bironbir alifboga asoslanar ekan, transliteratsiya harflarni shartli qoʻllashga, qoʻshimcha hamda diakritik belgilar kiritishga yoʻl qoʻyadi. Transliteratsiya dastlab 19-asrda Prussiya ilmiy kutubxonalaridagi lotin, kirill, arab, hind va boshqa yozuvli tillarda yozilgan asarlarni yagona katalogga kiritish ehtiyojidan kelib chiqqan. Ushbu kutubxonalar uchun tuzilgan yoʻriqnomalar 20-asrda lotincha boʻlmagan yozuv gizimlarini lotinchaga oʻgirish andozasining asosi boʻlib xizmat qildi. Hozirgi transliteratsiyaga oid tavsiyalar Xalqaro standartlar tashkiloti — ISO (International Standart Organisation) tomonidan ishlab chiqiladi. Transliteratsiya oʻzining universalligi tufayli koʻp tomonlama xalqaro munosabatlarda amaliy masalalarni hal qilishning yagona standarti boʻlib xizmat qilishi mumkin. Transliteratsiyani amaliy transkripsiyadan farqlash kerak. Transliteratsiya xalqaro boʻlishi mumkin va boʻlishi kerak, chunki u bironbir milliy alifboga asoslanmaydi, amaliy transkripsiya esa bironbir belgili alifboga, uning harf va harf birikmalarini tegishli imloda qabul qilingan oʻqish qoidalariga tayanadi. Transliteratsiya qad. qoʻlyozma yodgorliklar, jahon xalklari tarixi, tili va adabiyotini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega. 

## Manbalar
Dubstep

**Dubstep** (, Birlashgan Qirollikning ayrim dialektlarida ) 1990-yillar oxirida Londonda kelib chiqqan elektronik raqs musiqasi janridir. 2-step garage, broken beat, drum and bass, jungle va dub reggae janrlariga aloqador va ular bilan birga rivojlangan. Ayrim munaqqidlar dubstep va 1980-yillarboshida yuzaga kelgan Yamayka sound system orasida bogʻliqlik koʻrishadi. Dubstep musiqa dovul va perkussiya sinkopasi, 60&nbsp;Hz chastotadan past bas va tez bitlar bilan xarakterlanadi.

## Manbalar
Josep Puig i Cadafalch

**Josep Puig i Cadafalch** (; 17-oktabr 1867, Mataró — 21-dekabr, 1956, Barselona) katalon arxitektor, sanʼat tarixchisi va siyosat arbobi boʻlgan. Ispaniya modern arxitekturasi va katalon novosentizmining yorqin vakillaridan biri.
Ceyroux

**Ceyroux** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
120 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 12,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Chamberaud

**Chamberaud** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Aubusson tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
121 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,5&nbsp;km2. 

## Manbalar
Kassa

**Kassa** — ( - quti, sandiq)— pul operatsiyalarini amalga oshiradigan boʻlim, pul saqlanadigan poʻlat sandiq.
Ligaza

**Ligaza** ( — tikish, qoʻshish) ikki molekula qoʻshilib, yangi kimyoviy bogʻ hosil boʻlishini katalizlovchi fermentdir. Bunda odatda molekulalarning biridan kichik kimyoviy guruh ajraladi (gidroliz sodir boʻladi). Molekular biologiyada 6.5 kenja sinfi ligazalari RNK- va DNK-ligazalarga tasniflanadi.
Tikuv

**Tikuv** qoʻl mehnatining bir turi boʻlib, igna va ip yordamida matoda bahya va choklar yaratishdan iborat. Tosh davrida paydo boʻlgan bu mashgʻulot eng qadimgi texnologiyalardan biridir. Ip yigirish va toʻqima gazlama ixtiro etilishiga qadar tikuv jarayonida hayvon suyak va shoxlaridan igna, pay, tomir va ichaklaridan esa ip tayyorlanib ishlatilgan.
Kvant

**Kvant** ( — „qancha“) fizik tushuncha boʻlib, biror kattalikning boʻlinmas miqdorini bildiradi. Tushuncha zamirida ayrim fizik kattaliklarning diskretligi haqidagi kvant mexanikasi qarashi yotadi (fizik kattalik *[[kvantlanish|kvantlanadi]]*).

Kvant — biror fizik kattalikning diskret (uzlukli) tabiatga ega ekanligini tavsiflovchi va uning eng kichik (boʻlinmas) qiymatini koʻrsatuvchi zamonaviy fizikaning asosiy tushunchasi. Mikrosistemaning oʻzaro taʼsirlashishida atom, molekula, yadrolarning yutishi yoki chiqarishi mumkin boʻlgan energiyaning eng kichkina miqdorini ifodalovchi kvant tushunchasini fanga 1900 yilda M. Plank kiritgan. Statsionar holatda atom energiyasi diskret qiymatlarga ega boʻladi. Sistema bir holatdan boshqa holatga oʻtganda uning energiyasi shu holatlar energiyalari farqiga teng energiya kvantini — fotonni chiqaradi yoki yutadi. Energiya kvanti ye ning kattaligi Plank doimiysi 6.62607015x10*-34 bilan toʻlqin chastotasi v ning koʻpaytmasiga teng: e=hv. Energiya (kvant)ning diskret tabiatga ega boʻlishini fotoeffekt, gammaspektroskopiyaga oid tajribalarda isbotlangan.

Kvantlanish gʻoyasi atrofida 1900-yillar boshida yangi fizik konsepsiya — kvant fizikasi yuzaga keldi.

## Manbalar
Agrosanoat

**Agrosanoat** bu qishloq xoʻjalik mahsulotlari etishtirish, uni saqlash, qayta ishlash va isteʼmolchilarga etkazib berish bilan shugʻullanuvchi iqtisodiyot tarmoq.

Iqtisodiy qonunlar va kategoriyalarning amal qilishi iqtisodiyotning barcha sohalari, tarmoqlari va boʻgʻinlari uchun umumiy boʻlsada, lekin ulardagi tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy sharoitga bogʻliq holda oʻziga xos xususiyatlar ham kasb etadi. Ayniqsa, bu oʻziga xos xususiyat agrar sohada yaqqol namoyon boʻladi. Chunki bu yerda takror ishlab chiqarish koʻp jihatdan tirik organizm (hayvon, oʻsimlik va boshqalar) bilan ham bogʻliq.

Agrar sohada ishlab chiqarish koʻp jihatdan yer bilan bogʻliq boʻladi. Yerga egalik qilish, tasarruf etish va undan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan munosabatlar **agrar munosabatlar** deyiladi.
Qishloq xoʻjaligida takror ishlab chiqarishning muhim xususiyatlaridan biri shundaki, bu yerda ishlab chiqarish jarayoni bevosita tirik mavjudotlar — yer, oʻsimlik, chorva mollari bilan bogʻliq boʻladi va tabiiy qonunlar iqtisodiy qonunlar bilan bogʻlanib ketadi. Bunda er mehnat quroli va mehnat predmeti sifatida qatnashadi. Yerning boshqa ishlab chiqarish vositalaridan farqi shundaki, undan foydalanish jarayonida u eyilmaydi, eskirmaydi. Aksincha, agar undan toʻgʻri foydalanilsa, uning unumdorligi oshib boradi.
Yekaterina Medichi

Yekaterina Medichi (1519.13.4 −1589.5.1) — Fransiya qirolichasi (1547-yildan), Genrix II ning xotini. Oʻgʻillari: Fransisk II (1559—60), Karl IX (1560¬74), Genrix III (1574-89) larning hukmronlik yillarida davlat siyosatini belgilashda Yekaterina Medichining roli katta boʻlgan. Varfolomey tuni tashkilotchilaridan biri.

## Manbalar

## Havolalar
* ''Медичи, Екатерина''
* Екатерина Медичи — королева из рода банкиров. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так», часть 1 и часть 2
* ''Мемуары Маргариты де Валуа''
* ''Восточная литература — Мемуары Маргариты де Валуа {рус.}''
* ''Генеалогии дворян Европы.''
* ''Католическая энциклопедия'' ''(The Catholic Encyclopedia)''
* *Рыжов, Константин «Западная Европа» (из серии «Все монархи мира») М. 2001 г.*
Havo massasi

**Havo massasi** deb tayinli harorat va suv bugʻi miqdori bilan farqlanuvchi havo hajmiga aytiladi. Havo massalari yuzlab va minglab kvadrat kilometr maydonni qoplab, taglaridagi yer yuzi xarakteristikalariga mos xossali boʻladi. Havo massalari kenglik va manba mintaqalariga binoan tasniflanadi. Sovuq havo massalari qutb yoki arktik, issiq massalar esa tropik deyiladi.
Yelboʼgʼoz

Yelboʼgʼoz, tuxum istisqosi – trofoblastik kasallik; xavfsiz oʻsma deb ham yuritiladi, chunki baʼzan ayrim bemorlarda yelboʼgʼoz metastazi kuzatiladi. Yelboʼgʼoz oʻsishi homila tuxumining ilk muddatlarida sodir boʻlib, bunda xorion vorsinkalari uzum shingiliga oʻxshash pufakchalar toʻplamiga aylanadi. Homila tuxumi butunlay yelboʼgʼoz pufakchalariga aylanishi yoki ayrim hollarda embrion saqlanib, platsenta yelboʼgʼozga aylanishi kuzatiladi. Baʼzan yelboʼgʼoz pufakchalari bachadonning muskul (miometriy) qavatiga ham oʻsib kiradi va bachadon devorining sirtiga, shuningdek, atrofidagi toʻqimalarga ham oʻtishi (destruksion yelboʼgʼoz) mumkin. Yelboʼgʼoz dastlab xuddi homiladorlikday kechsada, tezda qon keta boshlab, uzluksiz davom etadi. Bachadon homiladorlikning tegishli oyidagiga nisbatan kattaroq boʻladi; ona organizmi bilan homila orasidagi moddalar almashinuvi izdan chiqadi, koʻpincha homila nobud boʻladi. Ultratovush (UZI) apparati yelboʼgʼozni oson aniqlash imkonini beradi. Yelboʼgʼozni oʻz vaqtida aniqlab oldini olish zarur, aks holda qon ketishi, infeksiya rivojlanishi, xavfli oʻsma (xorionepitelioma)ga aylanib ketishi mumkin. Bu kasallikda bachadon tez kattalashadi  , qindan qon ketadi , homila muddatdan kòra tez kattalashadi

=Davolash=
Bachadonni qirib tozalab yelboʼgʼoz olib tashlanadi va ayol maʼlum muddatgacha tibbiy tekshiruvdan oʻtib turadi. Yelboʼgʼoz boʻlgan ayolga bir yilgacha takror homilador boʻlishiga ruxsat etilmaydi.

## Manbalar
Yelik

Yelik (Capreolus capreolus) — kiyiklar oilasiga mansub juft tuyoqli hayvon, Ye. urugʻining yagona turi.

Urgʻochisi tanasining uz. 140 sm gacha, boʻyi 90 sm gacha, ogʻirligi 55 kg gacha. Erkaklari kichikroq, dumi kalta, 3, baʼzan 4 qisqa   butoqli kichik shoxi bor. Yozgi juni juda kalta va silliq, orqasi sargʻish-malla, biqinlaridagi juni oqish. Koʻkragi, qorni va oyoklari sargʻish. Qishki juni uzun, orqasi qorniga nisbatan qoramtir, qoʻngʻir tusda tovlanadi. Sonida oq dogʻi bor. Ye. Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Yozda  oʻtloklar va togʻ yon bagʻirlarida yashaydi. Qishda togʻdan vodiylarga tushadi. Koʻpincha 2 ta, baʼzan 3  ta bola tugʻadi.
Ye. daraxt bargi va novdalari, rezavormevalar, yoʻsin hamda lishayniklar bilan oziqlanadi. Mazali goʻshti va terisi
uchun ovlanadi. 2 kenja turi: Yevropa Ye. (S. s. capreolus) va Sibir Ye. (S. s. pygargus) bor. Oʻzbekistonda faqat Toshkent viloyatining togʻli hududlarida uchraydi. YeLIK, englik — tandirga non yopishda ishlatiladigan anjom. Non yopishda qoʻlni tandir issigʻidan ximoya qilish
uchun kiyiladi. Uzunligi 30—40 sm gacha boʻladi. Chopon engi singari astar-avra qilib, paxta solib, kavilib tayyorlanadi..

## Manbalar
Yelikish

**Yelikish** — ogʻiz boʻshligʻi shillik pardasining yalligʻlanishi. Kataral va yarali gangrenoz xillari bor.

## Manbalar
Planetariy

**Planetariy** (*planeta* — sayyora) ilmiy-maʼrifiy muassasa boʻlib, unda yulduz, sayyora, kometa va boshqa osmon jismlari tasvirlangan osmon sferasi modeli, sayyoralar panoramalari namoyish etiladi. Namoyishlar astronomiya, kosmonavtika, kosmologiyadan maʼruzalar bilan kechadi.

**Planetariy** (lot. planeta — sayyora) — 1) astronomik hodisalar (yulduzlar osmonining koʻrinishi, osmon sfera-sining aylanishi, Quyosh va sayyoralarning koʻrinma harakati, Yer sunʼiy yoʻldoshlari harakati; Quyosh va Oy tutilishlari va boshqalar) ni maxsus ekranda koʻrsatuvchi apparat. Ekrani yarim sharni eslatuvchi gumbaz koʻrinishida boʻladi. Oylab va yillab kechadigan hodisalarni Planetariyda bir necha daqiqa mobaynida namoyish qilish mumkin. Birinchi optik planetariy 1924-yil "Karl Seys" firmasi zavodida (Germaniya) yaratilgan. 20-asr 70-yillarda "Karl Seys" xalq korxonasi (GDR) Planetariyning 3 modelini ishlab chiqargan. Planetariy apparatlari AQSH (Spitz), Yaponiya (Goto) va GFR (Zeiss) va boshqa mamlakatlarda ishlab chiqariladi; 2) astronomiya, kosmonavtika va Yer haqidagi fanlarga oid tadbirlar oʻtkaziladigan madaniy-maʼrifiy muassasa. Planetariyda astronomiya, geodeziya, geofizika va kosmonavtikaga doir maʼruzalarni oʻqish mumkin. Birinchi P. 1925-yil Myunxenda qurilgan. Toshkentda Planetariy 1963-yil hozirgi Abdulla Qodiriy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻida qurilgan, 2003-yil planetariyning yangi binosi ishga tushirildi.

Ilk planetariy 1925-yili Munxenda ochilgan. Hozirda dunyoda bir necha ming planetariy mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
WPD (Worldwide Planetariums Database) Butunjahon sayyoraviy ma'lumotlar bazasi
Kommunizm

**Kommunizm** ( — „umumiy“) — xususiy mulkchilikni inkor qilishga asoslangan turli qarashlarning umumiy nomi (ibtidoiy kommunizm, xayoliy kommunizm, „kazarma“ kommunizmi va boshqalar). Unga koʻra, yagona umumiy (ijtimoiy) mulk jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishining asosini tashkil qiladi. Bu gʻoya „ideal jamiyat“ nomi bilan Platon, keyinroq Thomas More, Tommaso Campanella, Charles Fourier va boshqalarning asarlarida ilgari surildi, Kommunizm yoki kommunistik jamiyat nomi bilan 19—20-asrlarda Karl Marx, Friedrich Engels va Vladimir Lenin asarlarida nazariy ifodasini topdi. Markscha tarixiy jarayon haqidagi qarashga binoan, Kommunizm — kapitalizm oʻrnini egallaydigan va oʻz taraqqiyotida 2 bosqich (faza) — sotsializm deb ataladigan quyi bosqich hamda toʻla Kommunizm deb ataladigan yuqori bosqichni bosib oʻtadigan ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyadir. Kommunizm nazariyotchilari bu ikki bosqichning oʻziga xos jihatlari hamda umumiy tomonlari mavjudligini koʻrsatishga urinishgan. Umumiy tomoni iqtisodiy jihatdan yagona ijtimoiy mulkka asoslanganligi, oʻziga xos tomoni esa — mehnat taqsimoti tamoyili bilan belgilanadi, deb uqtirishgan. Chunonchi, ular Kommunizmda „har kimdan qobiliyatiga yarasha, har kimga ehtiyojiga yarasha“ tamoyili amal qiladi, „Kommunizmda muhim ijtimoiy tafovutlar boʻlmaydi, hamma teng boʻladi“, „davlat oʻz vazifasini bajarib boʻladi va barham topadi“, deb hisoblashgan.

Kommunizm gʻoyasining asosida tarixni faqat materialistik tushunish, formatsiyaviy qarash, sinfiylik va partiyaviylik tamoyillariga asoslanish, proletariat manfaatlarinigina himoya qilish kabilar yotadi. Jamiyat taraqqiyoti qonunlariga, inson erkinligi, mustaqillik va demokratiya tamoyillariga zid boʻlgan bu gʻoyalar sobiq SSSR hududida, „sotsialistik lager“ deb atalgan jahon sotsialistik sistemasi davlatlarida tatbiq qilindi. 20-asrning 20-yillaridan zoʻrlik yoʻli bilan proletariat (amalda partiya)ning maʼmuriy-buyruqbozlikka asoslangan diktaturasi oʻrnatildi. Rivojlanish va taraqqiyotning xilma-xilligi, turli xalqlar va mamlakatlarga xos milliymaʼnaviy xususiyatlarning mavjudligi inkor etildi. Dunyo mamlakatlari va xalqlarining yagona kommunistik jamiyatga borishini asoslashga harakat qilindi. Birok, Kommunizmning „erkinlik“, „tenglik“ toʻgʻrisidagi shiorlari soxta va asossiz ekanligi maʼlum boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar
Ishchi kuchi

**Ishchi kuchi** (, ) — bu inson aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yigʻindisi boʻlib, jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchi hisoblanadi. Ishchi kuchi mehnat qobiliyatiga ega boʻlgan kishilar uchun xosdir. Lekin ishchi kuchi insonning oʻzi emas yoki uning mehnati ham emas, uning qobiliyatidan iboratdir.
Jamiyatning milliy mahsuloti hisobiga ishlab chiqarishning moddiy-ashyoviy omillarigina emas, balki shaxsiy omili, yaʼni ishchi kuchi ham takror ishlab chiqariladi.

Ishchi kuchining miqdori mamlakat aholisining mehnat faoliyatiga layoqatli boʻlgan qismi orqali ifodalanib, u ishchi kuchi resurslari deb ham ataladi. Insonning ishchi kuchi resurslari tarkibiga kiritilishining asosiy mezoni boʻlib uning yoshi va mehnatga boʻlgan qobiliyati hisoblanadi.

## Ishchi kuchi resurslari
Odatda ishchi kuchi resurslari tarkibiga 16 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar, 16 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan ayollar kiritiladi. Lekin ijtimoiy ishlab chiqarish va boshqa sohalarda band boʻlgan nafaqaxoʻrlar ham ishlashi mumkin.
Ishchi kuchi resurslarining **faol** va **potensial** qismi farqlanadi. Ijtimoiy ishlab chiqarishda band boʻlgan shaxslar ishchi kuchi resurslarining **faol qismi** hisoblansa, ishlab chiqarishdan ajralgan holda oʻqiyotganlar va vaqtinchalik uy xoʻjaligida band boʻlganlar **potensial qismi** hisoblanadi.

**Ishchi kuchini takror hosil** qilish insonning jismoniy kuchlari va aqliy qobiliyatlarini uzluksiz qayta tiklab va taʼminlab turish, ularning mehnat malakasini muttasil yangilab va oshirib borish, umumiy bilim va kasbiy darajasi oʻsishini taʼminlash demakdir. Ishchi kuchini takror yaratish xodimlarni ishlab chiqarishga jalb etishni, tarmoqlar, korxonalar, mintaqalar oʻrtasida ishchi kuchi resurslarini taqsimlash va qayta taqsimlashni, ularning xodimlarga boʻlgan ehtiyojlari qondirilishini va ayni paytda mavjud ishchi kuchining ish bilan toʻla va samarali band boʻlishini taʼminlaydigan ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmini yaratishni ham oʻz ichiga oladi.
Ishchi kuchini takror hosil qilish nisbatan mustaqil iqtisodiy va ijtimoiy muammo boʻlib, bu muammoning ayrim tomonlari aholining tabiiy harakatlari shaklida namoyon boʻladi. Shu sababli ishchi kuchini takror hosil qilishning asosi aholining tabiiy koʻpayishi hisoblanadi.

Ishchi kuchi insonning mehnatga boʻlgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yigʻindisi boʻlganligi uchun bozor iqtisodiyoti davrida inson emas, mehnat jarayoni ham emas, balki ishchi kuchi tovar sifatida sotiladi, uning boshqa tovarlar kabi qiymati va nafliligi mavjuddir va binobarin, uning bozori boʻladi. Shuning uchun hozirgi kunda keng qoʻllanilayotgan mehnat bozori tushunchasi oʻrniga **ishchi kuchi bozori**, mehnat resurslari oʻrniga **ishchi kuchi resurslari** deyiladi.

Ishchi kuchi resurslarining soni va sifati mamlakat aholisining soni hamda jinsi va yoshi jihatidan tarkibi bilan belgilanadi. Bular esa oʻz navbatida aholining tabiiy harakatlanishiga bogʻliq boʻladi.

## Yana qarang
* Demografiya

## Manbalar

## Havolalar
*Uzbekistan in figures ISHCHI KUCHI VA BANDLIK
Xarrak

**Xarrak** mebel turi boʻlib, ochiq joylarda oʻrnatiladi va unda bir necha kishi bir vaqtning oʻzida oʻtirishi mumkin.
 Xarraklar yogʻoch, metal, tosh yoki plastik materiallardan yasaladi. Ayrim xarraklarda suyanish va qoʻl tirash uchun suyanchiq va tutqichlar boʻladi.

## Manbalar
Carlos Slim Helú

**Karlos Slim Helu** 2011-yilda Forbes media agentligining reytingi boʻyicha ikkinchi marta dunyoning eng badavlat kishisi deb tan olingan. Ota va onasi asli Livanlik nasroniy boʻlgan Karlos 1940-yilda Mexiko shahrida tavallud topgan. Karlos ota-onasi Julián Slim Haddad va Linda Helú larning 6 ta farzandining 5-isi.

## Boyligi
U 2015-yilda $80.5 milliard ga boyiganligi sifatida, eng koʻp daromad topganlar reytingida ham yetakchilik qiladi. Uning orqasidan boylik boʻyicha birinchi oʻrinda kelgan Bill Geyts (Bill Gates) dan $1 milliardga ozroq. Karlos Slim Helúning $80.5 milliard boyligi Lotin Amerikasida telekommunikatsiyada eng yetakchi boʻlgan America Movil va Telmexdagi 62 % ulushiga toʻgʻri keladi. Oʻzi va oilasga tegishli boʻlgan Grupo Carso guruhining koʻchmas mulk, konchlik va birjalardagi faoliyati va qolaversa Meksika bozorining 19 % ga oʻsishi Karlosni yuqoriga oʻringa koʻtardi. Karlos yana savdo guruhi Sachs va New York Timesda ham ulushlari borligini aytib oʻtish lozim.

U yaqinda oʻzining juda katta sanʼat asarlari toʻplamiga atab bunyod etilgan Soumaya Muzeyini yangi binoga oʻtkazdi. Muzey tashrif buyiruvchilar uchun bepul. Karlos Slim Helú 1995-yilda Telmex Fondiga (Fundación Telmex) asos soldi. 2011-yilda shu fondga tushirgan $4 milliard yordami uchun, Forbesning 2011-yilning eng koʻp yordam beruvchilari safidan ham oldingi oʻrinda turadi. Dunyoning eng qudratli shaxslaridan biri.

## Shaxsiy hayoti
Karlos Slim Soumaya Domit bilan 1967-yil dan 1999-yillar oraligʻida ayoli vafot etguniga qadar oila qurib yashagan.
Slimning oltita farzandi bor, ular: Carlos, Marco Antonio, Patrick, Soumaya, Vanessa va Johanna.

## Manbalar
Jalesches

**Jalesches** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
77 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Yelim

**Yelim** — asosan suyuqlangan yuqori molekular anorganik, koʻpincha organik moddalar yoki ularning eritmalari. Turli materiallarni bir-biriga yopishtirish uchun ishlatiladi. Yelim tarkibida qotiruvchi moddalar va qoʻshimchalar, mas, toʻldiruvchilar, erituvchilar, stabilizatorlar, plastifikatorlar, elastifikatorlar boʻladi. Qoʻshimchalar yelimning qovushkokligini, qotish tezligini, mustahkamligini, qattiqligini, issiqqa va sovuqqa chidamliligini oshiradi. Yelim suyuk (eritmalar, emulsiyalar, yakka monomerlar), quyuk yoki qattiq (donador, unsimon, ipsimon) boʻlishi mumkin. Yelimlar oddiy, konstruksion (mashinalar, uchuvchi apparatlar, qurilish konstruksiyalari va boshqani yigʻishda qoʻllanadigan) va maxsus (yopishkok tasmalar) turlarga ajratiladi. Bundan tashqari, ular tabiiy va sintetik boʻladi. Tabiiy yelim hayvonlar va oʻsimliklar (kraxmal) mahsulotlaridan olinadi. Aksarisi namlikka chidamsiz, o'z kuchini ancha tez yoʻqotadi, chiriydi. Yogʻoch, qogʻoz va boshqa buyumlarni elimlash uchun qoʻllanadi. Sintetik yelim (smola) — polimerlar eritmasi, emulsiyasi, shuningdek, erituvchi qoʻshilmagan smolalardan iborat. Namlik, issiq-sovuqqa, har xil temperatura, moylar, suyuq yonilgʻilar, turli zamburugʻlar taʼsiriga yaxshi chidaydi. Metall, chinni, yogʻoch, faner, penoplast, plastmassalar, organik oinalarni elimlash uchun ishlatiladi. Rezina yelim — kauchuklar (tabiiy va sintetik) yoki rezinali aralashmalarning organik erituvchilari (asosan, benzin)dagi eritmasi. Rezinani metallga, yogʻochga, sementga yopishtirishda ishlatiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Влияние пластмасс на здоровье
* Упрощенная и аппаратурная идентификация пластмасс 
* Сварка пластмасс, сущность процесса сварки пластмасс 
* Учёные создали пластик из сахара 
* Plast-Tech.ru — Полимеры. Всё о переработке пластмасс.
* ПЛАСТМАССОВАЯ ЧУМА: Бороться или махнуть рукой? 
* Получение пластмасс, видео
* Классификация пластмасс
La Nouaille

**La Nouaille** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Aubusson tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
254 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 52,8&nbsp;km2. 

## Manbalar
Montaigut-le-Blanc (Creuse)

**Montaigut-le-Blanc** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
396 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 23,0 nafar kishi toʻgʻri keladi.

## Geografiyasi
Maydoni – 17,2&nbsp;km2.

## Manbalar
Bolalar rozeolasi

**Bolalar rozeolasi** — kichik yoshdagi bolalar orasida uchraydigan yuqumli kasallikdir. Bu kasallik Exanthema subitum, rozeola infantum, psevdorubella, oltinchi kasallik deb ham nomlanadi. Qoʻzgʻatuvchisi Human Herpesvirus HHV-6 va HHV-7 yaʼni gerpes viruslar hisoblanadi. Gerpes virusi yosh bolalarda rozeolaga, katta yoshlilarda esa surunkali charchash sindromiga sabab boʻladi. Viruslar qon orqali toʻqimalarni asosan terini zararlaydi. Mononuklear hujayralarga taʼsir qilib ulardan sitokinlar ajralib chiqishiga olib keladi. Hujayra immun faktorlariga ham taʼsir koʻrsatib terida exantema hosil qiladi. Yuqish yoʻli asosan havo-tomchi yoʻli, inkubation davri 5-15 kun. Kasallik tana haroratining koʻtarilishi bilan boshlanadi, 3 kun baland temperaturadan soʻng terida makulapopulez toshmalar paydo boʻladi. Asosn yuzda, koʻkrak va qorinda, bir necha soatdan soʻng butun tanada hosil boʻladi. Bu stadiyada jag osti limfa tugunlari kattalashishi kuzatiladi. Tanada toshma toshgandan soʻng tana harorati qayta kuzatilmaydi. Toshmadan soʻng pigmentatiya qolishi kuzatiladi. Umumiy qon analizida leykopeniya, asosan limfozitoz kuzatiladi. serologik diagnostikada Igning toʻrt marotaba ortishini koʻrish mumkin. Maxsus davolash talab qilinmaydi. Tana harorati koʻtarilganda haroratni tushiruvchi preparatlar masalan ibuprofen, paracetamol tavsiya qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Roseola infantum and other syndromes associated with acute HHV6 infection
* Measles and rubella misdiagnosed in infants as exanthem subitum (roseola infantum)
Aureil

**Aureil** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
809 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 80,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Le Buis

**Le Buis** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Vienne departamenti Bellac tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
195 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 30,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 6,4&nbsp;km2.

## Manbalar
Limoges

**Limoges** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
133.968 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1728,6 nafar kishi.

## Ijtimoiy uy-joy
1960-yillarda qurilgan Val de l'Aurens mulkidagi S shaklidagi bino 2025-yil sentabr oyida buzib tashlanadi va 300 dan ortiq uy-joyga ta'sir qiladi.

## Geografiyasi
Maydoni — 77,5&nbsp;km2. 

## Manbalar

## Havolalar
* site van Limoges
Maisonnais-sur-Tardoire

**Maisonnais-sur-Tardoire** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Rochechouart tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
477 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 32,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
KY

**KY** yoki **Ky** quyidagilardan birini anglatishi mumkin:
* Kentucky, AQSh shtati
* Kayman orollari ISO kodi
** .ky, Kayman orollari domeni
* Qirgʻiz tili, ISO 639 alpha-2 kodi
KK

**KK**, **Kk** yoki **K.k.** quyidagilardan birini anglatishi mumkin:
* kerak soʻzi qisqartmasi
* Qozoq tili ISO 639 alpha-2 kodi
* Kaiserlich und königlich, Avstro-Vengriyada ishlatilgan „imperatorlik va qirollik“ ifodasi qisqartmasi
* **Košarkaški klub**, baʼzi slavyan tillarida basketbol klubi
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** avtobus va yuk avtoulovlari brendidir. Mercedes-Benz shtab-kvartirasi Shtutgartda joylashgan. Mercedes-Benz Audi va BMW qatorida „Olmoniya katta uchligiga“ kirib, dunyo boʻylab eng koʻp luks avtomobil sotadigan ishlab chiqaruvchilardan biridir.

## Maʼlumot
Mercedes-Benz
1886-yili asos solingan.
Tashkilotchilar
Karl Bents,
Gotlib Daymler,
Vilgelm Maybax.
Joylashuvi: Shtutgart, Germaniya.
Mahsuloti:Yengil avtomobillar, yuk tashuvchi avtomobillar, avtobuslar, dvigatellar.
Web sahifasi: mercedes-benz.de

Uning brendi 2010-yil 25,2 mlrd Aqsh Dollari deb belgilangan. U Yengil avtomobillar brend narxi boʻyicha 2-oʻrinni band etib turibdi.(2010).

2021-yil mart oyida „Mercedes-Benz“ Xitoy bozoridan 2,6 million avtomobilni qaytarib olishga qaror qildi. Qaror ushbu mamlakatda ishlab chiqarilib, import qilingan avtomobillarga ham, modellarga ham tegishli boʻladi. Avtomobillarni qaytarib olishga ulardagi dasturiy taʼminot – favqulodda xizmatlarni chaqirish tizimida qayd etilgan muammo sabab boʻlgan. Nosozlik tufayli tizim avtohalokat sodir boʻlganidan keyin favqulodda xizmatlarga notoʻgʻri maʼlumotlar yuborgan va oqibatda qutqaruvchilar notoʻgʻri manzillarga borgan.

## Manbalar
Yelgava

**Yelgava** - (1917-yilgacha rasmiy nomi Mitava) — Latviyadagi shahar (1573-yildan), Lielupe daryosidagi pristan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 64 516 kishi (2011-yillar oʻrtalari). Mashinasozlik („RAF“ mikroavtobuslari, qishloq xo'jaligi mashinasozligi zavodlari), engil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Latviya qishloq xo'jaligi akademiyasi, tarix va badiiy muzeylar ishlab turibdi. Yelgava 1226-yildan maʼlum. 1561-yildan Kurlyandiya gersogligi poytaxti. Annas cherkovi (17—18-asrlar), Yelgava saroyi (18-asr, meʼmori V. V. Rastrelli); Petrin Akademiyasi (18-asr), Medem Villasi (19-asr) saqlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Официальный сайт Елгавы 
* История Елгавы 
* Карта Елгавы 
* Елгавское управление образования
* Латвийский сельскохозяйственный университет
* Елгава (Митава) — столица Курляндии
Oʻzbekiston ekologik harakati

*[[Oʻzbekiston ekologik partiyasi]] bilan adashtirib yuborilmasin.*
**O‘zbekiston ekologik harakati** — Oʻzbekistondagi siyosiy harakatlardan biri

## Tarixi
O‘zbekiston ekologik harakati 2008 yil 2 avgustda tashkil topgan. 2008 yil 20 sentyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgan. Ekoharakat Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasida kvotalangan 15 ta deputatlik o‘rniga ega. Ekoharakatning Respublika konferensiyasi, Markaziy Kengash, uning Ijroiya qo‘mitasi, Markaziy nazorat-taftish komissiyasi uning rahbar organlari hisoblanadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida O‘zbekiston ekologik harakatining hududiy bo‘linmalari faoliyat olib bormoqda.
## Maqsadi
Ekoharakat — jamiyatning barcha kuchlari, O‘zbekistonning bugungi fuqarolari va kelajak avlodlari qulay tabiiy atrof muhitda yashash huquqiga ega bo‘lishlari, aholi salomatligini yaxshilashga, muhofaza qilishga, tabiiy resurslarning barcha manbalaridan samarali foydalanishga yo‘naltirilgan say’-harakatlarni safarbar qilishga intiladi. „Sog‘lom muhit — inson salomatligi“ Ekoharakatning bosh shioridir.
## Vazifalari
O‘zbekiston ekologik harakatining dasturiy vazifalari:
#Atrof-muhit muhofazasi va ekologik holatni sog‘lomlashtirish ishida jamoatchilik ishtiroki faolligini har tomonlama kuchaytirish;
#Atrof tabiiy muhit muhofazasi masalalarida qabul qilingan qonunlar va davlat miqyosidagi boshqa qarorlar ijrosini taʼminlash hamda bu sohadagi qonunchilikni rivojlantirish va takomillashtirishga ko‘maklashish bo‘yicha tizimli ishlarni yuritish;
#Atrof tabiiy muhit muhofazasi va shu maqsadlarga ajratilgan resurslardan oqilona foydalanish borasida qabul qilingan hujjatlarni ijro etishda markaz va joylarda davlat organlari, jamoatchilik va boshqa tuzilmalar mas’uliyatini oshirish;
#Aholining ekologik madaniyatini yuksaltirish, ekologik taʼlim va tarbiya tizimini rivojlantirish;
#Atrof-muhit muhofazasi sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirish;
#Atrof-muhit muhofazasi davlat, jamiyat va har bir fuqaroning vazifasi bo‘lishiga erishish;
#Atrof-muhit muhofazasi sohasida nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish.

Ekoharakat „Jamiyat“ ijtimoiy-siyosiy va „Ekohayot“ ijtimoiy-iqtisodiy gazetalariga hammuassis hisoblanadi. „Buloqcha“ („Rodnichok“) bolalar ekologik jurnali o‘zbek va rus tillarida chop etilmoqda.

## Manbalar
Yusuf Yelizarov

**Yusuf Ifraimovich** **Yelizarov** - (1920.3.10, Samarqand — 1974.6.3, Toshkent) — rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). Surikov nomidagi Moskva rassomlik institutida taʼlim olgan (1944—49). 'Yelizarov Yusuf chuqur psixologik portretlar va koʻp shaklli kompozitsiya ustasi. Portretlar („Paxtakor qiz“, 1949; S. Ayniy, 1951; M. Ashrafiy, „Kabutar ushlab turgan“, 1953; Oʻ. Tansiqboev, 1958; Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati arboblarining guruxportreti, 1958 va boshqa), natyurmortlar („Soʻzanali natyurmort“, 1957), maishiy lavhalar („Paxtakorlar“, „Onalik“, 1957; „Mexanizator qizlar“, 1962) va boshqa asarlar yaratgan.

## Manbalar
Abbenans

**Abbenans** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
347 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 31,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,0&nbsp;km2. Dengiz sathidan 270 – 447 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Aibre

**Aibre** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
455 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 101,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 348 – 473 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Arc-sous-Montenot

**Arc-sous-Montenot** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Pontarlier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
230 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,8&nbsp;km2. Dengiz sathidan 613 – 727 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Besançon

**Besançon** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
115.400 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1811,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 65,0&nbsp;km2. Dengiz sathidan 235 – 610 m balandlikda joylashgan. 

## Yana qarang
*Rim imperiyasidagi fuqorolik urushi (68—69)
## Manbalar
By (Fransiya)

**By** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
80 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 458 – 638 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Chapelle-d'Huin

**Chapelle-d'Huin** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Pontarlier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
351 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 22,8&nbsp;km2. Dengiz sathidan 710 – 893 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Chevigney-sur-l'Ognon

**Chevigney-sur-l'Ognon** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
247 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 53,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 202 – 241 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Doubs (shahar)

**Doubs** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Pontarlier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2266 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 254,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,9&nbsp;km2. Dengiz sathidan 795 – 1052 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Jallerange

**Jallerange** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
206 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 38,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 5,4&nbsp;km2. Dengiz sathidan 198 – 320 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
L'Isle-sur-le-Doubs

**L'Isle-sur-le-Doubs** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
3302 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 308,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 285 – 500 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
La Tour-de-Sçay

**La Tour-de-Sçay** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
242 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,8&nbsp;km2. Dengiz sathidan 253 – 495 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Laire

**Laire** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
364 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 113,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 356 – 462 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Montjoie-le-Château

**Montjoie-le-Château** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
22 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 4,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 5,3&nbsp;km2. Dengiz sathidan 395 – 773 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Pelousey

**Pelousey** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1215 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 196,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 215 – 313 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Pontarlier

**Pontarlier** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Pontarlier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
18.360 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 444,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 41,3&nbsp;km2. Dengiz sathidan 811 – 1320 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Routelle

**Routelle** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
456 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 147,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,1&nbsp;km2. Dengiz sathidan 212 – 358 m balandlikda joylashgan. Alp tog' tizmasinig g'arbiy qismida Shvetsariya bilan chegaradosh.  
 

## Manbalar
Villeneuve-d'Amont

**Villeneuve-d'Amont** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Pontarlier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
260 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 14,3&nbsp;km2. Dengiz sathidan 647 – 727 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Abergement-la-Ronce

**Abergement-la-Ronce** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Dole tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
735 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 103,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,1&nbsp;km2. Dengiz sathidan 186 – 195 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Abergement-lès-Thésy

**Abergement-lès-Thésy** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
55 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 619 – 732 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Barésia-sur-l'Ain

**Barésia-sur-l'Ain** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
98 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,9&nbsp;km2. Dengiz sathidan 423 – 567 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Bellecombe

**Bellecombe** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Saint-Claude tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
91 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,8&nbsp;km2. Dengiz sathidan 1150 – 1380 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Choisey

**Choisey** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Dole tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1023 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 134,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 193 – 231 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Lavans-lès-Saint-Claude

**Lavans-lès-Saint-Claude** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Saint-Claude tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1896 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 162,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 356 – 936 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Saint-Maurice-Crillat

**Saint-Maurice-Crillat** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Saint-Claude tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
209 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 10,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 20,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 579 – 1135 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Vincelles (Jura)

**Vincelles**, Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
349 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 56,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 194 – 440 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Tiananmen maydoni eʼtirozlari (1989)

**Tiananmen maydoni eʼtirozlari** () yoki **Toʻrtinchi iyun voqeasi** () 1989-yili Xitoy Xalq Respublikasi poytaxti Pekinda roʻy bergan. Eʼtirozlar iqtisodiy va hukumat muammolaridan tashvishlangan talabalar tomonidan boshlanib, shahar fuqarolari tomonidan kamsonli dastak olgan va hukumat rasmiylari hamda mamlakat harbiylari tomonidan bostirilgan. Keyinchalik **Tiananmen maydoni qatliomi** yoki **4-iyun qatliomi** deb nomlangan bostirish 3—4-iyunlarda hujum miltiqlari bilan qurollangan askar va tanklarning Pekin markazidagi talaba namoyishchilar tomonidan yetti hafta egallab turilgan Tiananmen maydoniga harbiylar kirishini toʻsgan qurolsiz fuqarolar tomon xuruji bilan boshlandi. Wikileaks oshkor qilgan diplomatik maktublar Xitoy hukumatining maydonda birorta ham talaba oʻldirilmagan, degan pozitsiyasini tasdiqlasa ham, XX asrda koʻp namoyishlarni koʻrgan Pekin uchun bunday harbiy safarbarlik va natijadagi xunrezlik miqyosi mislsiz edi.

## Manbalar

## Havolalar
* Tiananmen Square, 1989 ''The Declassified History'' 
* Tiananmen hujjat va videolari
Bashshor al-Asad

**Bashshor Hofiz al-Asad** ( **; 11-sentyabr 1965-yil, Damashq) — 2000-yil 17-iyuldan 2024-yil 8-dekabrgacha Suriya Prezidenti.

## Biografiyasi
Bashshor al-Asad otasi mamlakat oliy rahbariga aylanishidan roppa-rosa besh yil oldin, 1965-yilda poytaxt Damashqda dunyoga kelgan. Besh farzandning uchinchisi boʻlgan Bashshorning bolaligi shohona oʻtgan. Suriyaning boʻlajak rahbariga nisbatan atrofdagilarning eʼtibori kamroq edi. Hammaning ogʻzida uning akasi Bosil boʻlib, xarizmatikasi, oʻziga ishonganligi bilan aynan u Hofizning vorisi sifatida koʻrilardi. Bashshor esa uyatchan va siyosatga qiziqmasdi. 

Bashshor oʻrta maktabni 1982-yilda tamomladi va harbiy doktor boʻlishga qaror qildi. Maqsadini amalga oshirish uchun Londondagi Western Eye Hospitalning oftalmologiya fakultetiga yoʻl oldi.

1994-yilda Bashshorning hayoti butunlay oʻzgarib ketadi, akasi Bosil avtoxalokatda vafot etadi. Endilikda butun eʼtibor xech kim kutmagan vorisga qaratiladi. Bosilning dafn marosimi tugashi bilanoq Bashshorning prezidentlikka tayyorgarlik davri boshlanadi: u harbiy akademiyaga joylashadi va marhum akasining ofisida ishlay boshlaydi.

Hofiz al-Asad ham 2000-yil 10-iyunda vafot etadi. 34 yoshli boʻlajak prezidentning oldida bir muammo paydo boʻladi: hokimiyatni qonuniy egallash uchun uning yoshi yetmas edi. Buning imkoni tez orada topiladi, parlament prezidentlikka nomzodning yoshini 34 yoshgacha minimallashtiradi. Ana shundan soʻng „adolatli“ saylovlar oʻtkaziladi va 2007-yilda Suriya xalqi Bashshor al-Asadni yana bir bor „qayta saylaydi“.

Prezident boʻlishini xech kim taxmin qilmagan Bashshor davlatni shu paytgacha qoyillatib boshqarolmadi. Koʻpchilikning fikricha, unda marhum akasidagidek xarizma va ishonch yetishmaydi. 1983-yildagi davlat toʻntarishi amalga oshmay mamlkatdan qochib ketgan Bashshorning amakisi Rifat jiyani haqida CNNga shunday degandi: „*Bashshor rejim uning nomidan nimaga qaror qilsa, faqat shunga ergashadi*.“

Balki Bashshor al-Asaddan yaxshi doktor mumkin edi, lekin u yaxshi davlat rahbari boʻlolmagani aniq. U haqida Suriyaning sobiq Bosh Vaziri Abdul Halim Haddam shunday deydi: „*Siz erta tongda u bilan nimanidir muhokama qilishingiz va ikklangiz bir qarorga kelishingiz mumkin, lekin tushdan soʻng boshqa birov kelib, uning fikrini oʻzgartirib ketishi juda oson.*“

Toʻsatdan kelgan oliy lavozim va uning uquvsizligi Suriyani yomon ahvolga boshlab keldi. Bashshor al-Asadning harakatlaridan, u mamlakatni saqlab qolish uchun emas, balki oʻz jonini saqlab qolish uchun kurashishni payqash mumkin. Bashshor xech qachon prezident boʻlishga harakat qilmagandi, odamlar ham uni boʻlajak rahbar sifatida koʻrishmasdi. Barcha taxminlar haqiqat boʻlib chiqdi: Bashshor al-Asad „yaxshi“ diktator boʻlolmadi. Al asad mamlakatni yaxshi boshqara olmagan bolsa 24yil davomida rahbarlik qilgan...

## Manbalar
Yetimkalos tizmasi

Yetimkalos tizmasi — Surxondaryo viloyatidagi Surxon-Sherobod qator tepalari tarkibiga kiruvchi tizma. Eng baland joyi 1216 m. Uzunligi 8-10&nbsp;km. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Shimoli-gʻarbiy yon bagʻri ancha tik. Janubi-sharqiy yon bagʻri yotiqroq, quruq soy va tor daralar bilan oʻyilgan. Yetimkalos tizmasi boʻr va paleogenning qumtosh, alevrolit, ohaktosh va gipsidan tashkil topgan. Ayrim joylarda dagʻal toʻq boʻz tuproqlar yuvilib ketganligi tufayli tub jinslar ochilib qolgan. Yon bagʻirlarda qoʻngʻirbosh, iloq, efemeroidlar, shuningdek, shair bilan birga togʻ shuvogʻi, biyurgʻun, shoʻra, gulxayri, oqquray keng tarqalgan. Yetimkalos tizmasi yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Vatan urushi ordeni

**Vatan urushining ordeni** —() sovet Ittifoqining oliy sanalgan unvonlaridan biri, :s:SSSRning yuqori hukumat prezidiumi koʻrsatmasi tomonidan 20.05.1942dan taʼsis etilgan.SSSRning yuqori hukumat prezidiumi koʻrsatmasi „Vatan urushining ordenining I va II darajalari taʼsis etilishi xususida “ 20 may 1942 yildan kuchga kirgan.Keyinchalik baʼzi bir ashyolar koʻrilib 19 iyun 1943 yilda SSSRning yuqori hukumat prezidiumi koʻrsatmasi bilan oʻzgartirishlar kiritilgan , Vatan urushinning — ordeni SSSRning yuqori hukumat prezidiumi koʻrsatmasi 16 dekabr 1947 yili. Ulugʻ vatan urushi xodisasida bu oliy orden bilan 1276 ming. inson taqdirlangan, shularning orasidan 350 ming nafari — I darajali orden bilan sazovor boʻlgan.

## Manbalar

1.  Указ Президиума Верховного Совета «Об учреждении Ордена Отечественной войны первой и второй степени» от 20 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 28 мая (№ 19 (178)). — С. 1.