GlaxoSmithKline plc

**GSK plc**, ilgari **GlaxoSmithKline plc**, Britaniyaning transmilliy farmatsevtika va biotexnologiya kompaniyasi boʻlib, global shtab-kvartirasi Londonda (Angliya) joylashgan. 2000-yilda Glaxo Wellcome va SmithKline Beechamning birlashishi natijasida tashkil etilgan. GSK oʻninchi yirik farmatsevtika kompaniyasi boʻlib, 2022-yilgi Fortune Global 500 reytingida № 294 oʻrinda, China Resources, Sinopharm, Johnson & Johnson, Pfizer, Roche, AbbVie, Novartis, Bayer va Merck farmatsevtika kompaniyalaridan keyin turadi.

Kompaniya London fond birjasida asosiy listingga ega va FTSE 100 indeksining tarkibiy qismi hisoblanadi. Uning bozor kapitallashuvi 70 milliard funt sterlingni tashkil etdi, bu London fond birjasida sakkizinchi yirik kompaniya hisoblanadi. Nyu-York fond birjasida ikkinchi darajali listingga ega.

Kompaniya birinchi bezgakka qarshi vaksina RTS,S ni ishlab chiqdi, u 2014-yilda uni narxidan besh foizga qimmatroq narxda sotuvga chiqarishini aytdi. GSKda ishlab chiqarilgan eski mahsulotlar Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining asosiy dori vositalari roʻyxatiga kiritilgan amoksitsillin, merkaptopurin, pirimetamin va zidovudin kabi bir nechta dori vositalarini oʻz ichiga oladi.

2012-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Adliya Departamenti (DoJ) tomonidan Sogʻliqni saqlash va aholiga xizmat koʻrsatish departamenti (HHS-OIG), FDA va FBIning, birinchi navbatda, Avandia, Paxil va Wellbutrin dori-darmonlarini sotish va sotish boʻyicha birgalikda tekshiruvlari asosida taʼqib ostida. GSK tasdiqlanmagan foydalanish uchun dori-darmonlarni targʻib qilish, xavfsizlik maʼlumotlari haqida xabar bermaslik va Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi shifokorlarga qaytarilmaslik uchun aybdor deb topdi va 3 milliard (1,9 milliard funt sterling) AQSh dollari toʻlashga rozi boʻldi. Bu AQShda sogʻliqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlik va dori kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan eng yirik hisob-kitob boʻldi.

## Tarixi

### Glaxo Wellcome

#### Glaxo
Joseph Nathan and Co. 1873-yilda Vellingtonda (Yangi Zelandiya) umumiy savdo kompaniyasi sifatida londonlik Jozef Edvard Natan tomonidan tashkil etilgan. 1904-yilda u Bunnitorp yaqinidagi sut fermalarida ishlab chiqarilgan ortiqcha sutdan quritilgan sutli bolalar ovqatini ishlab chiqarishni boshladi. Olingan mahsulot dastlab Defiance, keyin Glaxo (*lakto* dan) nomi bilan tanilgan va „Glaxo bonnie chaqaloqlarni yaratadi“ shiori bilan sotilgan. Glaxo Laboratories belgisi hozirda Bunnitorpning asosiy koʻchasidagi avtomobil taʼmirlash ustaxonasida *(oʻngda)* koʻrinib turibdi. 1924-yilda chiqarilgan kompaniyaning birinchi farmatsevtika mahsuloti D vitamini edi.

Glaxo Laboratories 1935-yilda Londonda alohida shoʻba kompaniya sifatida tashkil etilgan. Jozef Neytanning aksiyadorlari 1947-yilda guruh tuzilmasini qayta tashkil etib, Glaxoni asos kompaniyaga aylantirdi va London fond birjasida listingga ega boʻldi. Glaxo 1958-yilda Allen &amp;amp; Hanburysni sotib oldi. Shotlandiya farmakologi Devid Jek Glaxo uni qabul qilganidan bir necha yil oʻtgach, Allen & Hanburys uchun tadqiqotchi sifatida ishga qabul qilindi; u 1987-yilgacha kompaniyaning ilmiy-tadqiqot ishlariga rahbarlik qildi1978-yilda Glaxo Meyer Laboratoriesni sotib olgandan soʻng, u AQSh bozorida muhim rol oʻynay boshladi.

#### Burroughs Wellcome

Burroughs Wellcome & Company 1880-yilda Londonda amerikalik farmatsevtlar Genri Velkom va Silas Burrouz tomonidan tashkil etilgan. Wellcome tropik tadqiqot laboratoriyalari 1902-yilda ochilgan. 1920-yillarda Burroughs Wellcome tadqiqot va ishlab chiqarish obyektlarini Nyu-Yorkning Tukaho shahrida tashkil etdi u 1971-yilda kompaniya Shimoliy Karolinadagi Research Triangle Parkga koʻchib oʻtgunga qadar AQSh shtab-kvartirasi boʻlib xizmat qilgan. Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan olimlar Gertrude B. Elion va Jorj Xitchings u yerda ishlagan va koʻp yillar oʻtgandan keyin ham foydalaniladigan merkaptopurin kabi dorilarni ixtiro qilgan. 1959-yilda Wellcome Foundation Cooper, McDougall &amp;amp; Robertson Incni hayvonlar salomatligini faollashtirish uchun sotib oldi.

#### Birlashish
Glaxo va Wellcome 1995-yilda birlashib, Glaxo Wellcome plc ni tashkil etdi. Oʻsha yili Glaxo Wellcome oʻzining ilmiy-tadqiqot ishlarini qayta tuzib, butun dunyo boʻylab 10 000 ish oʻrinlarini qisqartirdi, Bekkenxemdagi (Kent) ilmiy-tadqiqot institutini yopdi va Stivenjda (Xertfordshir) Dori-darmonlarni tadqiq qilish markazini ochdi Shuningdek, oʻsha yili Glaxo Wellcome Kaliforniyada joylashgan kombinatsion kimyo sohasida yetakchi boʻlgan Affymax kompaniyasini sotib oldi.

### SmitKline Beecham

#### Beecham

1848-yilda Tomas Beecham Angliyada oʻzining Beechamʼs Pills laksatifini ishlab chiqardi va bu Beecham guruhini tashkil qildi. 1859-yilda Beecham oʻzining birinchi zavodini Sent-Helensda (Lankashir) ochdi. 1960-yillarda Beecham farmatsevtika va isteʼmol mahsulotlari, masalan, Macleans tish pastasi, Lucozade va sintetik penitsillin tadqiqotlari bilan shugʻullangan.

#### SmitKline

Jon K. Smit oʻzining birinchi dorixonasini 1830-yilda Filadelfiyada ochdi. 1865-yilda Mahlon Klayn biznesga qoʻshildi, hayvonlar salomatligi boʻyicha tadqiqot olib boradigan Norden Laboratories kompaniyasini va 1963-yilda Belgiyadagi Recherche et Industrie Therapeutiquesni vaksinalarga eʼtibor qaratish uchun sotib oldi. Kompaniya 1969-yilda Kanada va AQShda yettita laboratoriya sotib olib, global miqyosda kengayishni boshladi. 1982-yilda u koʻz va terini parvarish qilish mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi Allergan kompaniyasini sotib oldi.

Smith Kline & French 1982-yilda Beckman Inc. bilan birlashdi va oʻz nomini *SmithKline Beckman* deb oʻzgartirdi 1988-yilda u Xalqaro Klinik Laboratoriyalarni sotib oldi.

#### Birlashish
1989-yilda SmithKline Beckman *SmithKline Beecham PLC* ni tashkil qilish uchun Beecham Group bilan birlashdi. Bosh qarorgoh AQShdan Angliyaga koʻchirildi. Qoʻshma Shtatlarda ilmiy-tadqiqot ishlarini kengaytirish uchun kompaniya 1995-yilda yangi tadqiqot markazini sotib oldi; yana biri 1997-yilda Angliyada, Xarloudagi Nyu-Frontiers ilmiy parkida ochilgan.
### 2000: Glaxo Wellcome va SmithKline Beecham birlashishi
Glaxo Wellcome va SmithKline Beecham 2000-yil yanvar oyida birlashish niyatini eʼlon qilishdi. Birlashish oʻsha yilning 27-dekabrida yakunlandi va GlaxoSmithKline (GSK) ni tashkil etdi. Kompaniyaning global shtab-kvartirasi GSK House, Brentford, Londonda joylashgan boʻlib, rasmiy ravishda 2002-yilda oʻsha paytdagi Bosh vazir Toni Bler tomonidan ochilgan. Bino 300 million funt sterlingga qurilgan va 3000 nafar maʼmuriy xodimning ish joyi edi.

### 2001–2010
GSK 2001-yilda Nyu-Jersi shtatida joylashgan Block Drug sotib olishni yakunladi. 2006-yilda GSK AQSHda joylashgan isteʼmolchi sogʻliqni saqlash kompaniyasi CNS Inc.ni sotib oldi, uning mahsulotlari Breathe Right burun yoʻllari va FiberChoice parhez qoʻshimchalarini 566 million AQSh dollariga sotib oldi.

Ilgari Vodafone bosh direktori boʻlgan Kris Gent 2005-yilda boshqaruv kengashi raisi etib tayinlangan edi. GSK oʻzining birinchi ilmiy-tadqiqot markazini 2007-yilda Xitoyda Shanxayda ochgan va dastlab neyrodegenerativ kasalliklarga qaratilgan. Endryu Vitti 2008-yilda bosh ijrochi direktor boʻldi Witty Glaxo kompaniyasiga 1985-yilda qoʻshilgan va 2003-yildan beri GSK Pharmaceuticals Europe prezidenti boʻlgan.

### 2011–2022
2011-yilda 660 million dollarlik shartnomada Prestige Brands Holdings 210 AQSh dollari miqdoridagi 17 ta GSK brendini oldi,million, shu jumladan, BC Powder, Beano, Ecotrin, Fiber Choice, Goodyʼs Powder, Sominex va Tagamet. 2012-yilda kompaniya 500 funt sterling sarmoya kiritishini eʼlon qildiUlverstonda (Angliyaning shimolidagi) ishlab chiqarish obyektlarida millionlab, uni ilgari eʼlon qilingan biotexnologik zavod uchun sayt sifatida belgilab berdi. Oʻsha yilning may oyida u nemis biotexnologik kompaniyasi CellZomeni 98 million AQSh dollariga sotib oldi va iyun oyida ekzemaga qarshi dori boʻlgan alitretinoin (Toctino) ga butun dunyo boʻylab 302 million AQSh dollariga sotdi.

Oʻsha paytda Shotlandiya Qirollik bankining raisi Philip Hampton 2015-yil sentyabr oyida GSK raisi boʻldi. 2017-yil 31-martda Emma Walmsley bosh direktor boʻldi. U kompaniyaning birinchi ayol bosh direktori. 2017-yil dekabrida Reuters agentligi Glaxo Saudiya Arabistonidagi boʻlinmasidagi ulushini 75 foizga (49 foizdan) oshirganini Saudiyalik hamkori Banaja KSA Holding kompaniyasidan nazoratni oʻz zimmasiga olgani haqida xabar berdi. 2020-yil iyul oyida GSK nemis biotexnologik kompaniyasi CureVacning 10% ulushini sotib oldi.

#### GSK-Pfizer qoʻshma korxonasi
2018-yil dekabr oyida GSK Pfizer bilan birgalikda isteʼmolchi sogʻliqni saqlash boʻlimlarini yagona tashkilotga birlashtirish boʻyicha kelishuvga erishganini eʼlon qildi. Birlashgan korxona 9,8 milliard funt sterling atrofida sotuvga ega boʻladi, GSK qoʻshma korxonaning 68% nazorat paketini saqlab qoladi. Pfizer qolgan 32% ulushga egalik qiladi. Shartnoma 2018-yil boshida tuzilgan shartnomaga asoslanadi, bunda GSK Novartisning GSK-Novartis isteʼmolchi sogʻligʻi qoʻshma biznesidagi ulushini sotib oldi.

* **GlaxoSmithKline**
** SmithKline Beecham Plc (qayta nomlangan 1989)
*** SmithKline Beckman (qayta nomlangan 1982)
**** SmithKline-RIT (qayta nomlangan 1968)
***** Smith, Kline & French (qayta tuzilgan 1929 Smith Kline va French Laboratories)
****** French, Richards and Company (sotib olingan 1891)
****** Smith, Kline and Company
***** Recherche et Industrie Thérapeutiques (sotib olingan 1968)
**** Beckman Instruments, Inc. (birlashtirilgan 1982, sotilgan 1989)
***** Specialized Instruments Corp. (sotib olingan 1954)
***** Offner Electronics (sotib olingan 1961)
**** International Clinical Laboratories (sotib olingan 1989)
**** Reckitt & Colman (sotib olingan 1999)
*** Beecham Group Plc (birlashtirilgan 1989)
**** Beecham Group Ltd
***** S. E. Massengill Company (sotib olingan 1971)
***** C. L. Bencard (sotib olingan 1953)
***** County Chemicals
**** Norcliff Thayer (sotib olingan 1986)
** Glaxo Wellcome
*** Glaxo (birlashtirilgan 1995)
**** Joseph Nathan & Co
**** Allen & Hanburys (asos solingan 1715, sotib olingan 1958)
**** Meyer Laboratories (birlashtirilgan 1978)
**** Affymax (sotib olingan 1995)
*** Wellcome Foundation (qayta nomlangan 1924, birlashtirilgan 1995)
**** Burroughs Wellcome & Company (asos solingan 1880)
**** McDougall & Robertson Inc (sotib olingan 1959)
** Block Drug (sotib olingan 2001)
** CNS Inc. (sotib olingan 2006)
** Stiefel Laboratories (sotib olingan 2009)
** Laboratorios Phoenix (sotib olingan 2010)
** Maxinutrition (sotib olingan 2010)
** CellZome (sotib olingan 2011)
** Human Genome Sciences (sotib olingan 2013)
** GlycoVaxyn (sotib olingan 2015)
** Tesaro (sotib olingan 2019)
** Sitari Pharmaceuticals (sotib olingan 2019)
** Sierra Oncology (sotib olingan 2022)
** Affinivax (sotib olingan 2022)

### Farmatsevtika
GSK astma, saraton, infeksiyalar, diabet va ruhiy salomatlik kabi asosiy kasalliklar uchun mahsulotlar ishlab chiqaradi. GSK va uning meros kompaniyalarida tarixan kashf etilgan yoki ishlab chiqilgan va hozirda generiklar sifatida sotiladigan dorilar orasida bakterial infeksiyalar uchun amoksitsillin va amoksitsillin-klavulanat, tikarsillin-klavulanat, mupirosin  va seftazidim, OIV infeksiyasi uchun zidovudin, gerpes virusi infeksiyalari uchun valasiklovir, parazitar infeksiyalar uchun albendazol, migren uchun sumatriptan, epilepsiya uchun lamotrigin, katta depressiya uchun bupropion va paroksetin, simetidin va ranitidin [gastroezofagial reflyuks uchun leykemiyani davolash, podagra uchun allopurinol, bezgak uchun pirimetamin, va antibakterial trimetoprim.

### Bezgakga qarshi emlash
2014-yilda GSK birinchi bezgakka qarshi vaksina uchun meʼyoriy tasdiqlash uchun ariza berdi. Bezgak har yili 650 000 dan ortiq oʻlimga sabab boʻladi, asosan Afrikada kuzatiladi.  RTS,S nomi bilan tanilgan vaksina PATH vaksinalari tashabbusi va Bill va Melinda Geyts jamgʻarmasi bilan qoʻshma loyiha sifatida ishlab chiqilgan. Kompaniya vaksinani rivojlanayotgan mamlakatlarda ishlab chiqarish tannarxidan besh foizga qimmatroq qilish majburiyatini oldi.

### Isteʼmolchi salomatligi

GSKning isteʼmolchi sogʻliqni saqlash boʻlimi 5,2 milliard funt sterling ishlab oldi. 2013-yilda ogʻiz boʻshligʻi salomatligi mahsulotlarini, shu jumladan, Aquafresh, Macleans va Sensodyne tish pastalarini sotadi.

### Covid-19 vaksinasi
2020-yil iyul oyida Buyuk Britaniya hukumati GSK va Sanofi tomonidan ishlab chiqilgan COVID-19 vaksinasining 60 million dozasini imzoladi. U Sanofi va GSK pandemiya texnologiyasining rekombinant oqsilga asoslangan texnologiyasidan foydalanadi. Kompaniyalar 2021-yilning birinchi yarmida muvaffaqiyatli sinovlar va meʼyoriy tasdiqlashdan soʻng bir milliard doza ishlab chiqarish imkoniyatiga ega boʻlishlarini daʼvo qilishdi

## Manbalar