open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pir Mardakon xonaqohi

**Pir Mardakan xonaqohi** () – Ozarbayjon Respublikasining Shemaxa tumanidan 16 km janubi-sharqdagi Gʻoylar qishlogʻida joylashgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Majmua tarkibiga qabr, sulola binosi va kichik yordamchi binolar kiradi. Majmua XIII–XIV asrlarda qurilgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, bu oʻz davrining mashhur allomalaridan biri Said Mardakoniyning qabri hisoblanadi.

## Tarixi
Qabr toshidagi hamda devorda saqlanib qolgan bitiklarning bir qismini M. Neʼmatova oʻqib bergan.

Xonaqoh atrofida qadimiy qabriston, karvonsaroy majmuasi mavjud. Yodgorlikning old tomonidagi arab alifbosida kufiy elementlar bilan suls alifbosida bitilgan yozuvda shunday deyilgan: „*Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan boshlayman. Bu eng buyuk olim shayx imom, moʻmin Tair Toj Al-Huda Mardakoniy Ibn Alining qabri. Alloh rahmatiga olsin…*“*

Qabr ustidagi ikkinchi yozuv asosida yodgorlik tarixiga oydinlik kiritish mumkin. Eshikdan kiraverishda chap tomondagi chap devorga yozilgan ikki qator bitikning kichik bir qismi saqlanib qolgan: „*Eng buyuk podshoh, xoqon … Farruhzod ibn Fozilalmuvahhid Manuchihr…''“ Muallif ushbu podshohni Shirvonshoh Manuchihr III ning oʻgʻli Shirvonshoh Farruhzod I deya izohlaydi. Shirvoshoh Farruhzod ham XIII asrda yashagan.

## Arxitekturaviy xususiyatlari
Majmuaning bir qismi boʻlgan qabr deyarli oʻziga xos koʻrinishi bilan bugungi kungacha yetib kelgan. Ozarbayjon arxitekturasida bu turdagi maqbaralarga Naxichevandagi Alinjachay xonaqohidagi qabr va shu kabi boshqa qabrlarni misol qilib keltirish mumkin. Hajmi boʻyicha bu turdagi qabrlar ikki birikmaning kombinatsiyasidan iborat. Pastki qismi gumbaz va minorali, yuqori qismi faqat gumbazdan iborat.

Gumbazli maqbaralar ibodatxona tipidagi imoratlar boʻlganligi sababli, bunday joylarga odamlar tashrif buyurish mobaynida dafn etilganlarni ziyorat qilishadi, diniy marosimlar oʻtkazishadi. Shuning uchun bu turdagi maqbaralardan masjid sifatida ham foydalanilgan. Maqbaraning ichki qabr qismi tuzilishiga koʻra kvadrat shaklga ega. Tashqi devorlarining oʻlchami 4,6x5 m, ichki devorlari esa 2,6x2,6 m. Kvadrat qismining balandligi 3 m, piramidaning balandligi esa 4,7 m.

Bu yodgorlik oʻzining koʻpgina xususiyatlariga koʻra Ozarbayjonning minora va gumbazli qabrlar guruhiga kiradi. Strukturaviy va meʼmoriy xususiyatlariga koʻra Pir Mardakon xonaqohiga oʻxshash yodgorliklar boshqa turkiy mamlakatlarda ham tarqalgan. Masalan, Turkmanistonda bu qabrning meʼmoriy xususiyatlarini takrorlovchi bir qancha meʼmoriy yodgorliklar mavjud. Bunga Kunya-Urganchdagi Faxriddin Roziy va Shayx Sharif maqbaralarini ham misol qilib keltirish mumkin.

## Galereya

Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (3).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (21).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (19).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (31).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (10).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (16).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (23).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (7).jpg
Fayl:Pir Mərdəkan xanəgahı (4).jpg


## Manbalar
Ruwiki (veb-sayt)

**Ruviki** () – rus tarmoq ensiklopediyasi. U 2023-yil iyul oyida Ruscha Vikipediya vilkalari sifatida ishga tushirilgan, va baʼzi media guruhlari tomonidan „Putinga doʻst“ va „Kremlga mos“ deya taʼriflangan. Toʻliq miqyosli ishga tushirish 2024-yil 15-yanvarda boʻlib oʻtdi. 

Loyihani ilgari ruscha Vikipediya loyihasida ishtirok etgan va Rossiya Wikimedia direktori Vladimir Medeyko boshqaradi. Medeyko ushbu loyihani Rossiya hukumati uchun qulayroq boʻlgan ruscha Vikipediyaga muqobil sifatida yaratgani xabar qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

*  (in Russian)
Shamsiddin Soxibnazarov

**Shamsiddin Sharafidinovich Soxibnazarov** – davlat arbobi. Bosh prokurorning birinchi oʻrinbosari, Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti boshligʻi. Yevroosiyo guruhi raisi oʻrinbosari. 

## Bolaligi
Shamsiddin Soxibnazarov 1982-yil 5-yanvarda Fargʻona viloyatida tugʻilgan.

## Taʼlimi
2004-yilda Toshkent davlat yuridik institutini, 2012-yilda esa Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan.

## Mehnat faoliyati
Soxibnazarov mehnat faoliyatini 2004-yilda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti Fargʻona viloyati boshqarmasida boshlaydi va u yerda turli rahbarlik lavozimlarida ishlaydi. 2007-yilda departamentning Toshkent viloyati boshqarmasiga oʻtadi va yerda ham turli rahbarlik lavozimlarida ishlaydi.

2010-yilda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentida boshqarmaning ichki xavfsizlik boʻlimi katta inspektori etib tayinlanadi. U yerda to 2016-yilga qadar bosh inspektor va boshqarma boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 2016-yilda ushbu boshqarmaning kadrlar boʻlimi boshligʻi lavozimiga tayinlanadi.

2017-yilda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti Andijon viloyati boshqarmasi boshligʻi lavozimiga tayinlanadi. 2018-yilda esa departamentning Toshkent viloyati boshqarmasi boshligʻi lavozimiga tayinlanadi. 2021-yildan boshlab departamentning Toshkent shahar boshqarmasi boshligʻi lavozimiga tayinlanadi.

2023-yil 16-oktabrdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti boshligʻi lavozimiga tayinlanadi. 2024-yil 16-aprel kuni ushbu lavozimdan ozod etiladi.

2023-yil 11-dekabr kuni boʻlib oʻtgan Yevroosiyo guruhining 39-yalpi majlisida Sohibnazarov Shamsiddin Sharafidinovich 2024-yil yanvardan 2025-yil dekabrga qadar rais oʻrinbosari etib tasdiqlandi. Yevroosiyo guruhi davlatlararo tashkilot boʻlib, jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bilan shugʻullanadi.

2024-yil 16-yanvar kuni Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuroriga oʻrinbosar etib tayinlanadi.

## Mukofotlari
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan „Sodiq xizmatlari uchun“ medali va „Mehr-saxovat“ koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan. Adliya katta  maslahatchisi unvoniga ega.

## Manbalar
Hamadoniy tumani

**Mir Sayyid Ali Hamadoniy tumani** yoki **Hamadoniy tumani** ( – Tojikiston Respublikasi Xatlon viloyatidagi maʼmuriy birlik. Tuman markazi Moskva shaharchasi.

## Tarixi
1950-yil 15-sentyabrda Tojikiston SSR Koʻlob viloyati tarkibida **Chubak tumani** nomi bilan Farxor tumani (maʼmuriy markazi Chubak qishlogʻi) parchalanishi natijasida tashkil topgan.

1952-yil 13-dekabrda Chubak qishlogʻi Moskva qishlogʻi, Chubak tumani esa **Moskva tumani** deb qayta nomlandi.

1959-yil 4-martda Moskva tumani Shoʻroobod tumani bilan birlashtirib yuborildi.

2004-yil 12-fevralga qadar Moskva tumani deb atalgan. Fors allomasi Mir Sayyid Ali Hamadoniy sharafiga qayta nomlangan.

## Aholisi
2016-yil 1-yanvar holatiga aholisi 137 900 kishini tashkil qiladi, shu jumladan shahar aholisi – Moskva shaharchasida 16,7% yoki 22 500 kishi.

## Maʼmuriy-hududiy boʻlinishi
Tuman tarkibiga 1 ta shaharcha – Moskva va 7 ta jamoat: Panjroʻd, Dashtigulo, Mehnatobod, Turdiyev, Chubak, Qahramon kiradi. Ular quyidagilar:

Hamadoniy tumani rahbari Tojikiston prezidenti tomonidan tayinlanadigan Hukumat raisi hisoblanadi. Qonun chiqaruvchi organi umumxalq saylovi orqali 5 yilga saylanadigan Xalq deputatlari majlisi sanaladi.

## Manbalar
I Love You (1981-yil filmi)

***I Love You*** () – 1981-yilda Arnaldo Jabor tomonidan suratga olingan Braziliya dramatik filmi. Film Rodrigo de Freitas, Lagoa, Rio-de-Janeyro shaharlarida suratga olingan hamda 1981-yilda Kann kinofestivalining „Un Certain Regard“ boʻlimida namoyish etilgan.

## Syujeti
Maria (Braga) va Paulo (Pereio) oʻz ehtiyojlarini qondirish va yolgʻizlikdan qochish uchun bir-birlaridan foydalanadigan juftlik boʻlishadi. Biroq, ular umuman bir-birini sevishmaydi. Vaqt oʻtishi bilan ularning munosabatlari davom etar ekan, Maria va Paulo aslida bir-birlarini sevib qolishlarini tushuna boshlaydilar.

## Rollarda
* Maria rolida Sonia Braga
* Paulo rolida Paulo Sezar Pereio
* Barbara Bergman rolida Vera Fisher
* Ulisses rolida Tarsisio Meira
* Regina Case
* Maria Lucia Dahl
* Maria Silvia

## Mukofotlari va nominatsiyalari
### Gramado festivali
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi ayol roli“ – *Sônia Braga*
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi operatorlik ishi“ – *Murilo Salles*
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi ishlab chiqarish dizayni“ – *Markos Vaynstok*
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi ovoz“
* **Nomzod**, „Eng yaxshi film“ – *Arnaldo Jabor*

### San-Paulu sanʼat tanqidchilari uyushmasi mukofotlari
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi operatorlik ishi“ – *Murilo Salles*
* **Gʻolib boʻldi**, „Eng yaxshi rejissyor“ – *Arnaldo Jabor*

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Mahfuzul Haq

**Mahfūẓ al-Haqq ibn ʿAziz al-Haqq ibn Irshod ʿAli ad-Dakaviy** ( 1969-yil noyabrda tugʻilgan), yoki oddiygina **Mahfuzul Haq** (), Bangladeshlik Deobandiy islom olimi, siyosatchi, pedagog va notiq. U Hefazat-e-Islom Bangladesh sobiq vitse-prezidenti, Befaqul Madarisil Arabiya bosh kotibi, Jamia Rahmoniya Arabiya kansleri va mintaqaviy Qavmiy taʼlim kengashi prezidenti hisoblanadi. U, shuningdek, Al-Hayatul Ulya doimiy qoʻmitasining aʼzosi va Bangladesh Xelafat Majlisining bosh kotibi boʻlgan.

## Yoshlik yillari va oilasi
Mahfuzul Haq 1969-yil noyabrda Dakkaning Azimpur shahrida tugʻilgan. U Munshiganjning Louxajang shahridagi Bhirich Xon qishlogʻidan boʻlgan Bengal musulmon qodis oilasiga mansub. Uning otasi Azizul Haq Xelafat majlisining asoschisi va *[[Sahihi Buxoriy]]ning* birinchi bengalcha tarjimoni edi. Mamunul Haq uning ukasi, Bangladeshdagi nufuzli islomiy notiq va siyosatchi.

## Taʼlimi
Boshlangʻich taʼlimni otasi Azizul Haqdan olgan. Keyin Azimpur Chan-Tara Hefz madrasasiga qabul qilingan. Abdulmatin qoʻl ostidaligida 11 yoshida Qur’onni yod olgan.

Keyin u Jamiya Quraniya Arabiya Lalbagʻga qabul qilingan. 1984-yilda 14 yoshida Hofizzi Huzur boshchiligidagi Ershodga qarshi harakatga qoʻshilgan va hibsga olingan.

1986-yilda Bara Katara madrasasiga oʻqishga qabul qilinadi. Keyinchalik u otasi Azizul Haq tomonidan asos solingan Jamiya Muhammadpurga koʻchib oʻtadi. U Jamiya Rahmoniya Arabiya nomidagi Sat Gambuj masjidiga oʻtgan. U 1991-yilda Jamiya Rahmoniyada Hadis boʻyicha magistrlik darajasini tamomlagan. 1992-yilda Dorul Ulum Deobandga borib, ikkinchi marta Hadis fanlari boʻyicha magistraturada tahsil olgan.

## Faoliyati
Oʻz taʼlimni tamomlagach, mehnat faoliyatini 1993-yilda Dakka shahridagi Jamiya Rahmoniya Arabiyada oʻqituvchi sifatida boshlagan, u yerda „Islom huquqi va tadqiqotlari“ kafedrasida tahsil olgan va tasdiqlangan sertifikat bilan muftiy boʻlgan.

2000-yilda Azizul Haq „Jamiya haqiqati“ nomli madrasa ochadi va unga mudir etib tayinlanadi. 2001-yilda u Jamiya Rahmoniya direktorining yordamchisi, 2002-yilda esa kansler lavozimiga koʻtarildi. 2005-yilda Befaqul Madarisil Arabiyaning qoʻshma bosh kotibi etib saylangan va 2020-yil 3-oktabrda bosh kotib etib tayinlangan.

Jamiya Rahmoniyaning oʻqituvchisi etib tayinlanganidan keyin u Xelafat majlisi siyosatiga aralashadi. 2005-yilda ushbu partiyadan „Majolis-e-Shoʻro“ga aʼzo etib saylangan. 2012-yilda vitse-prezident, 2013-yilda esa bosh kotib etib tayinlangan. Befaq bosh kotibi etib saylanganidan soʻng, konstitutsiyaga koʻra, 2020-yil 10-oktabrda Xelafat bosh kotibligidan isteʼfoga chiqqan.

Bangladesh qonuni unga Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiyatil Qavmiya Bangladesh doimiy qoʻmitasi aʼzosi boʻlish huquqini bergan.

## Oilasi
U toʻrt farzandning otasi boʻlib, oilasining barcha aʼzolari hofizlardir.
## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Jamiya Dorul Maʼarif al-Islomiya

**Al-Jāmiʼah Dār al-Maʼarif al-Islāmiyyah** ( , ), xalq orasida *Dorul Marif* nomi bilan tanilgan, Bangladeshning Chittagong, Bahaddarhat shahrida joylashgan qavmiy jamiyadir. Madrasaga Sulton Zavq Nadvi asos solgan.

## Akademiklar
Jamiya Dorul Maʼarif talabalarga islomiy taʼlimni dastlabki bosqichdan eng yuqori darajasigacha boʻlgan taʼlimni taklif qiladi. U islomiy bilimlardan tashqari ingliz va bengal tillari, matematika, geografiya, tarix, ijtimoiy fanlar va umumtaʼlim fanlari kabi fanlardan oʻrta darajagacha zamonaviy bilimlarni ham oʻrgatadi.

Shuningdek, muassasa Takmilni (MA) muvaffaqiyatli tamomlagan talabalarga islomshunoslik boʻyicha mutaxassislik darajasini (PhD darajasiga teng) ham taklif etadi.

### Boʻlimlari
Jamiyada quyidagi boʻlimlar mavjud:

* Hifzul Qur’on boʻlimi
* Adab (arab adabiyoti) boʻlimi
* Islom huquqi kafedrasi
* Davat va islomshunoslik kafedrasi
* Arab tili kursi
* Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiya kursi

## Nashrlar
Jamiya Dorul Maʼarif al-Islomiya bir nechta nashrlarni quyidagi tarzda nashr etadi:

# *Oylik Al-Haq* (bengal tilidagi oylik jurnal)
# *Manarus Sharq* (davriy arabcha jurnal)
## Manbalar

## Havolalar

* Dunyo boʻylab Darul Ulums, Jamiyas va Qaumi madrasalari
Jamiya Tavakkuliya Renga madrasasi

**Jamiya Tavakkuliya Renga** (), yoki oddiygina **Renga madrasasi** (), hududdagi mashhur madrasa boʻlib, Moʻgʻla Bozor yaqinidagi Renga qishlogʻida, Janubiy Surma Upazila shahrida, Silxetdan taxminan  uzoqlikda joylashgan.

## Tarixi
Madrasaga 1919-yilda Mavlono Shoh Arkan Ali tomonidan asos solingan. Keyin u Husayn Ahmad Madaniyning mufassiri va *[[Tariqat|xalifasi]]* boʻlgan oʻgʻli Mavlono Badrul Alam Shayx-e-Renga boshchiligida rivojlangan, Mavlono Sikandar Ali esa direktor oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Alloma Qamaruddin madrasaning birinchi shayxul hadisi etib tayinlangan va u ikki yil xizmat qilgan. Ikkinchi Shayxul Hadis Abdulkarim Kuriyaning *xalifasi*, 47 yil xizmat qilgan Alloma Shihobuddin edi. Madrasaning uchinchi mudiri 1977-yildan 2012-yilgacha xizmat qilgan Mavlono Shamsul Islom Xalil ibn Shayx-i-Renga hisoblanadi. Uning oʻrniga akasi Mavlono Muhiul Islom Burhon ibn Shayx-e-Renga oʻtirgan, u hozirgi rahbardir.

## Taʼlim darajalari
Jamiya boshlangʻich, oʻrta, oliy yuqori, bakalavriat va oliy oʻquv yurtidan keyingi islomiy taʼlim kurslarini taklif etadi.

## Talabalar va xodimlar
2015-yil holatiga koʻra, 42 nafar xodim (akademik va maʼmuriy birlashgan) madrasada faoliyat olib boradi.
## Manbalar
Sajidur Rahmon

**Sajidur Rahmon** (1964-yil 30-dekabrda tugʻilgan) – Bangladeshlik islom olimi va pedagogi. U Hefazat-e-Islam Bangladesh bosh kotibi va Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiyatil Qavmiya Bangladesh hamraisi, Qavmi madrasasining oliy hokimiyati aʼzosi. U, shuningdek, Befaqul Madarisil Arabiyaning katta vitse-prezidenti, Jamiya Dorul Arkam al-Islomiya va Shayxul Hadis Jamiya Islamiya Yunusiyaning asoschisidir.

## Hayotining boshlangʻich davri
Sajidur Rahmon 1964-yil 30-dekabrda Sharqiy Pokistonning Komilla tumanidagi Brahmanbariyaning Sarail shahridagi Bedtala qishlogʻida Bengal musulmon oilasida tugʻilgan Uning ota-onasi Muhammad Ali va Oysha begim hisoblanadi. U boshlangʻich taʼlimni Brahmanbariya Sadar Upazila shahridagi Natai hukumati boshlangʻich maktabida tamomlagan. 1973-yilda u Jamiya Islamiya Yunusiyaning Yazdham jamoatiga qabul qilingan. 3 yildan soʻng Birasar Islomiya madrasasiga oʻqishga kirgan. Ushbu madrasadan u viloyat taʼlim boshqarmasi Edaraye Talimiya Brahmanbariya markaziy imtihonida birinchi oʻrinni egallagan. Soʻngra „Al-Jamiyatul Ahliya Dorul Ulum Moynul Islom“ ga qabul qilingan. U 1984-yilda shu madrasada „Davra-i hadis“ kursi(magistrlik)ni tamomlagan.

## Faoliyati
Oʻqishni tugatgandan soʻng, uning faoliyati Al-Jamiya al-Arabiya Nasirul Islom Nazirhatda oʻqituvchilik qilishdan boshlangan. Bu madrasada 3 yil dars berganidan soʻng „Al-Jamiyatul Ahliya Dorul Ulum Moynul Islom“ ga qoʻshilgan. Xathazari madrasasida 3 yil dars berganidan soʻng Qatarga koʻchib oʻtgan. U yerda 3 yil xatiblik qilgan. 1994-yilda mamlakatga qaytganidan soʻng, u Brahmanbariyaning Jamiya Islamiya Yunusiya shahriga muhaddis etib tayinlanadi. Xuddi shu yili u Brahmanbariyaning Gʻarbiy Medda shahrida Jamiya Dorul Arkam al-Islomiya kompaniyasiga asos solgan. Hozirda ushbu madrasaning mudiri va Yunusiya madrasasining shayxul hadisi sifatida xizmat qilmoqda. U tasavvufda Shoh Ahmad Shofiyning shogirdlaridandir.

2021-yil 2-noyabrda u Befaqul Madarisil Arabiya katta vitse-prezidenti va Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiatil Qavmiya Bangladesh vitse-prezidenti etib saylangan . 29-noyabr kuni u Hefazat-e-Islam Bangladesh bosh kotibi vazifasini bajaruvchi etib saylangan.
## Manbalar
Qahramon Quronboyev

**Qahramon Qoʻchqorovich Quronboyev** (, 1970-yil 20-fevralda, Xorazm viloyati, Shovot tumani) – oʻzbekistonlik pedagog va davlat arbobi. 2024-yildan Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi raisi.

## Biografiya
1970-yil 20-fevralda Xorazm viloyati Shovot tumanida tugʻilgan. 1992-yilda Toshkent universitetini, 2004-yilda Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan. Siyosatshunoslik fanlari doktori, professor. 1997—2008-yillarda „Kamolot“ yoshlar ijtimoiy harakati markaziy kengashi raisining birinchi oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 2008—2012-yillarda Oʻzbekiston milliy universitetining maʼnaviyat va maʼrifat ishlari boʻyicha prorektori.

2012—2013-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasining maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha prorektori. 2013—2015-yillarda Respublika maʼnaviyat va maʼrifat markazi rahbari boʻlgan. 2015—2016-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Yoshlar siyosati, taʼlim, madaniyat va sport masalalari axborot-tahlil departamentining Yoshlar siyosati va maʼnaviy rivojlanish shoʻbasi mudiri lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

2017-yilda qisqa muddat Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tashkiliy masalalar va kadrlar boʻyicha davlat maslahatchisi oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan. 2017—2019-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining davlat maslahatchisi – Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi raisi lavozimida ishlagan. 2019-yildan 2023-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining davlat xizmati, aholi bilan muloqot va mahalliy hokimiyat organlari faoliyatini muvofiqlashtirish masalalari boʻyicha maslahatchisining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

2023—2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining yoshlar siyosati departamentining rahbari. 2024-yil 16-yanvarda Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi raisi etib saylandi. Uning maqomi Oʻzbekiston bosh vazirining oʻrinbosariga tenglashtirilgan. Shu bilan bir vaqtda yoshlar komissiyasi raisi hisoblanadi.

## Tanqidlar
2018-yil 5-iyun kuni ommaviy axborot vositalari xodimlari bilan uchrashuv oʻtkazdi. Uchrashuvda yoshlar ittifoq raisi Qahramon Quronboyev toʻydagi kelin bilan kuyovni avtomobildan tushirib, taksiga oʻtqazib, joʻnatib yuborganini va qolgan mashinalarni esa orqaga qaytarganini aytgan. Bu harakatlarini „yoshlarni tarbiyalash kerakligi“ bilan izohlagan.

2024-yil 14-fevral kuni ijtimoiy tarmoqlarda Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi raisi Qahramon Quronboyev mahalla faollari oʻz hududida har kuni ertalab madhiya kuylashi kerakligi, kechqurun esa uning oʻziga shaxsan kunlik hisobot topshirishlari lozimligini aytgan. Ijtimoiy tarmoqlarda bu topshiriqlar mehnat qonunchiligiga zid ekani aytilgan.

## Oilasi
Akasi – Oʻktamboy Qoʻchqorovich Quronboyev, 2020-yil mart oyidan 2023-yilning yanvarigacha Xorazm viloyati Yangibozor tumani hokimi boʻlgan.

## Mukofotlari
2021-yilda Mehnat shuhrati ordeni bilan mukofotlangan.

2024-yil 24-avgustda Doʻstlik ordeni bilan mukofotlangan.

## Havolalar
* Telegramdagi rasmiy kanali
* Facebook’dagi rasmiy sahifasi

## Manbalar
Jamiya Islomiya Ibrohimiya

**Al-Jami’ah al-Islomiyah al-Ibrāhīmiyyah** (), oddiygina **Jamiya Islamiya Ibrohimiya** nomi bilan ham tanilgan va xalq orasida **Ujani madrasasi** ( nomi bilan ham ataladi, – Chandpurning Kachua upazila shahrida joylashgan Qavmi jamiya. U 1901-yilda Rashid Ahmad Gangohiyning shogirdi Qori Ibrohim Ujaniy tomonidan tashkil etilgan.

## Boshqaruv shakli
Jamiyat Dorul Ulum Deoband tamoyiliga asoslanib, musulmon jamoatchiligining yordami va koʻmagi asosida diniy taʼlim berib kelmoqda. Jamiyat mudir rahbarligida Majlish-e Shura va Majlish-e Amela orqali nazorat qilinadi.

## Taʼlim tizimi
*Jamiya Islomiya Ibrohimiya Ujani* islomiy taʼlimni boshlangʻich darajadan to eng yuqori darajasigacha boʻlgan taʼlim turini taklif qiladi. Jamiyatning taʼlim faoliyati Befaqul Madarisil Arabiya Qavmiy Madrasa Taʼlim Kengashi qoshida olib borilmoqda. Madrasada quyidagi oliy taʼlim boʻlimlari mavjud.

* Hadis boʻlimi
* Qiroat boʻlimi
* Fatvo boʻlimi

Bu madrasaning Qiroat boʻlimi butun mamlakat boʻylab alohida shuhrat qozongan.

## Yana qarang

* Al-Jamiyatul Arabiya Haildhar madrasasi
* Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiyatil Qavmiya Bangladesh
* Nurul Islom Olipuri
* Muhibbulloh Bobunagariy
## Manbalar
Sahn

***Sahn*** () – islom meʼmorchiligida hovli, ayniqsa, masjid hovlisiga nisbatan qoʻllaniladigan atama. Aksariyat anʼanaviy masjidlarda katta markaziy sahn mavjud boʻlib, har tomondan *[[rivaq]]* yoki arkada bilan oʻralgan boʻladi. Anʼanaviy islomiy dizaynida yaratilgan turar-joylar va mahallalarda shaxsiy sahnlar boʻlishi mumkin.

Sahn Islom dunyosidagi diniy binolar va turar-joylarda keng tarqalgan element hisoblanadi. Rohiblar cherkovi Yevropa oʻrta asr meʼmorchiligi va diniy binolarida sahnning ekvivalentidir.

## Etimologiyasi
Sahn (صَحْن) soʻzi arabcha tildan olingan boʻlib, hovli degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
Dastlab sahn turar-joy binolari uchun majmua devorlari ichida xavfsiz va shaxsiy muhit sifatida qurilgan. Shumerning Ur shahrida uchinchi Ur sulolasi davriga oid (miloddan avvalgi 2100–2000) sahn xarobalari topilgan.

Koʻpgina masjid hovlilarida (sahn) jamoat foydalanishi mumkin boʻlgan favvora mavjud boʻlib, u yerda musulmonlar namozdan oldin tahorat olishlari mumkin. Milodiy 706-yilda Damashqda qurilgan Umaviylar masjidi islom meʼmorchiligiga oid sahnning eng qadimgi namunasi mavjud. Masjidning uzunligi 122,5 metr, eni 50 metr boʻlgan toʻrtburchak shakldagi hovlisi uch tomondan ustunli ayvon (rivaq) bilan oʻralgan.Islom meʼmorchiligida shahndan foydalanish XX asr oʻrtalariga qadar davom etgan, keyinchalik zamonaviy arxitektura islom madaniyatlarining turar-joy va jamoat binolari dizayniga taʼsir qila boshlagan.

## Turlari

### Masjid dizayni

Deyarli har bir tarixiy yoki anʼanaviy masjidda sahn mavjud. Ushbu elementdan Oʻrta Sharq mamlakatlari masjidlarida foydalanish koʻpchilik islomiy mamlakatlarning masjid namunalarida uchraydi.

Anʼanaviy masjid sahnlari har tomondan *[[rivaq]]* bilan oʻralgan. Ular, shuningdek, tahorat va ichimlik suvi uchun oqar favvoralar, masalan, *[[hovuz]]* kabi favvorali suv havzalarini oʻz ichiga oladi.

Masjid va boshqa turar-joy binolarida sahnning boʻlishi diniy jihatdan taʼqiqlanmagan, ammo sahn qurish anʼanasi, ayniqsa, XX asrdan keyin yoʻqola boshlagan.

### Turar-joy dizayni

Odatda, uyning asosiy kirish joyi toʻgʻridan-toʻgʻri sahnga olib kelmaydi. Unga *majaz* (; **) deb ataladigan yoʻlak orqali boriladi.

## Yana qarang

* Indeks: Islom meʼmorchiligi elementlari

## Manbalar
Ismoil Ahmedov

**Ismoil Ahmedov** (ozarbayjon: İsmayıl Əhmədov; 1907–1986) – Kavkaz musulmonlar idorasi 10-muftiysi.

## Shaxsiy hayoti
Ismoil Ahmedov 1907-yil 27-noyabrda Shaki shahrida tugʻilgan. 1916–1918-yillarda Shaki boshlangʻich maktabida, keyin shahar maktabida, 1923–1930-yillarda madrasada oʻqigan. 1936-yilda turmush qurgan.

## Faoliyati
1941-yil 23-iyunda Ikkinchi jahon urushi uchun Nuxa harbiy komissarligidan armiya safiga chaqirilgan. „Stalingrad mudofaasi uchun“ medali va „Harbiy xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1945–1967-yillarda Nuxa maishiy xizmat koʻrsatish majmuasida sartarosh boʻlib ishlagan. Keyin Bokuga koʻchib oʻtgan va salkam ikki yil Hoji Ajdarbey (Koʻk masjid) masjidida mulla boʻlib ishlagan.

1969-yil may oyida Hoji Ismoil Ahmedov Kavkaz musulmonlari idorasi raisi oʻrinbosari etib saylandi. U bir qancha xorijiy mamlakatlarga sayohat qilib, koʻplab oliy musulmon majlislari va tinchlik anjumanlarida qatnashgan.

## Vafoti va meros
Ahmedov 1986-yil 18-fevralda 78 yoshida Bokuda vafot etdi. Uning vafotidan keyin bu lavozim 1989-yilgacha boʻsh qoldi. 1932-yilda yozgan „Ramazon“ nomli qasidasi vafotidan keyin nashr etilgan.

## Yana qarang

* Kavkaz musulmonlari idorasi
* Salman Musayev

## Manbalar
Kichik mushuklar

Kichik mushuklar (lotincha: *Felinae)* — mushuksimonlar oilasining kichik turkumi bo‘lib, suyak gioidga ega bo‘lgan kichik mushuklarni o‘z ichiga oladi. Shu sababli ular xirillashi mumkin, ammo o‘kira olmaydi. Boshqa tadqiqotchilar ushbu kenja oila uchun muqobil ta’rifni taklif etishgan. Bu ta’rifga ko‘ra, ushbu kenja oila faqat hozirda mavjud bo‘lgan konussimon tishli mushuksimonlar avlodlarini o‘z ichiga olib, ular Felini va Pantherini deb nomlangan ikkita qabilaga bo‘linadi. Bunday ta’rif yo‘q bo‘lib ketgan qilich tishli Machairodontinae kenja oilasini o‘z ichiga olmaydi.

## Manbalar
Bayt-Aniyalik Lazar

**Bayt-Aniyalik Lazar**, shuningdek, **Avliyo Lazar** va **Toʻrt kunlik Lazar**(Lazar – ivr. **אֶלְעָזָר**‎ , Elʿāzār, – manosi: Xudo yordam etdi; milodiy 3-yil, Beyt-Aniya – 63-yil, Kition). Yahyo Injilida Iso uni oʻlimidan toʻrt kun oʻtib moʻjizaviy tiriltirishi aytilgan. Sharqiy pravoslav va Rim-katolik anʼanalarida uning tirilishidan keyin hayoti haqida turli xil maʼlumotlar mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
Al-Huda instituti

**Al-Huda instituti** – salafiylar tashkiloti boʻlib, Islomobod va Karachi (Pokiston), shuningdek, Mississauga, Ontario, Kanada shaharlarida kampuslari boʻlgan diniy maktablar zanjirini boshqaradi.

## Mafkurasi
Al-Huda asoschisi Farhat Hoshimiyning taʼkidlashicha, ular zamonaviy Islomning biron bir mazhabiga ergashmaydilar va oʻzlarini ilk Islom davrida boʻlgani kabi oddiygina musulmonlar deb atashni maqul koʻrishadi.

U oʻzining konservativ diniy oʻquv dasturi bilan mashhur boʻlib, muqaddas bitiklarga alohida eʼtibor qaratadi. Faiza Mushtaqning aytishicha, „Al Huda“ boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan maktablar „haqiqiy islom, haqiqiy va sof islom“ga qaytayotganiga ishonadigan „faollar va islohotchilar“ni yetishtiradi. Lahor universitetida faoliyat yurituvchi Sadaf Ahmadning aytishicha, „Al Huda asoschisi Farhat Hoshmiyning turli madaniy urf-odatlarni hamda gʻarbliklar va hindlarning noroziligini qoralashi ayollarga ularning musulmon ekanligi haqida yangi tushuncha beradi“.

## Kanada filiali
Al-Hudaning Mississauga kampusi 2004-yilda ochilgan va Ontario Taʼlim vazirligi tomonidan akkreditatsiya qilingan xususiy maktabdir. 2015-yildan boshlab u ikkita asosiy taʼlim sohasida oʻqishni taklif qiladi. Bolalar bogʻchasidan 6-sinfgacha boʻlgan 160 nafarga yaqin oʻquvchi qizlar har kuni mashgʻulotlarga qatnashadi. Kechqurun va dam olish kunlarida maktab hududida oʻsmirlar va kattalar uchun seminarlar oʻtkaziladi.

## Talabalarning terror guruhlariga aloqadorligi
2015-yil 2-dekabr kuni San-Bernardinoda sodir etilgan otishmaning pokistonlik hamkori Tashfin Malik oila qurib, Kaliforniyaga koʻchib oʻtishdan oldin al-Hudaning talabasi boʻlgan. U yerda u va uning eri AQShda 2001-yil 11-sentabr xurujlaridan buyon eng dahshatli islomiy terror hujumini amalga oshirgan, natijada 14 kishi halok boʻlgan 22 kishi ogʻir yaralangan.

16 yoshdan 20 yoshgacha boʻlgan toʻrt nafar kanadalik talaba 2013–2015-yillar oraligʻida Mississauga filialida oʻtkazilgan seminarlarda qatnashgan. Keyin ular Suriyadagi IShID safiga qoʻshilish uchun Yaqin Sharqqa yoʻl olishgan. Ular orasidagi eng yoshi kattasi 2012-yilda uch oy davomida maktabda oʻqigan va uning singlisi CBC News telekanaliga bergan intervyusiga koʻra, u 2014-yilning yozidan beri Suriyada yashagan. 2014-yil iyul oyida uch nafar yosh qiz Turkiyada xavfsizlik xizmati xodimlari tomonidan qoʻlga olingan va IShID hududiga yetib borguncha Kanadaga qaytarib yuborilgan.

## Taniqli bitiruvchilar

* Tashfin Malik – islomiy terrorchi , 2015-yilda San-Bernardinoda 14 kishi oʻldirilgan hujumning ijrochilaridan biri
## Manbalar
Seydi Mahmud qabri

**Seydi Mahmud Hayroniy maqbarasi** () Turkiyaning Konya viloyati Akshehir shahrida joylashgan.

## Seydi Mahmud Hayroniy
Seydi Mahmud soʻfiy tasavvuf olimi boʻlgan va Jaloliddin Rumiyga ergashgan. U Turkiyaning hozirgi Şanlıurfa viloyatidagi Harran qishlogʻida tavallud topgan. Konyaga qilgan safari chogʻida Mavlono Rumiy bilan uchrashgan.

Seydi Mahmud 1268-yilda Konyadan  shimoli-gʻarbda joylashgan Akshehir shahrida vafot etgan. Mashhur satirik arbob Nasriddin Afandi Seydi Mahmudning izdoshi boʻlishi mumkin.

## Qabr
Seydi Mahmutning qabri Akshehirning eski kvartalida joylashgan.

## Texnik tafsilotlar
Qabrning pastki pogʻonasi toʻrtburchak, ustki pogʻonasi silindrsimon, tomi konussimon shaklda. Uning ichki qismi firuza rangli yulduzlar va olti burchakli naqshlar bilan bezatilgan.

Qabrning ichki qismida toʻrtta yogʻoch tobut () boʻlgan va ular yuksak badiiy qimmatga ega edi. Ushbu tobutlar 1976-yilda oʻgʻirlangan. Tobutlardan biri hozir Daniyaning Kopengagen shahridagi Devid Samling muzeyida saqlanmoqda. Yana ikkita tobut Turkiyadan olib chiqib ketilishidan oldin musodara qilingan. Ular hozirda Istanbuldagi Turk va Islom sanʼati muzeyida saqlanadi.

## Manbalar
Abdulhamid Afandizoda

**Abdulhamid Afandizoda** (ozarbayjon: Əbdülhamid Afandizadə) – Kavkaz musulmonlari idorasining 4-muftiysi.

## Biografiyasi
Afandizoda 1812-yil 15-aprelda Shemaxa shahrida tugʻilgan. 10 yoshida oʻqishni boshlagan. 17 yoshida maktabni tugatgach, amakisi Hoji Ali Afandizoda rahbarligidagi Shemaxa madrasasiga oʻqishga kirib, sharq tillarini oʻrgangan.

Afandizoda madrasani tamomlagach, amakisi bilan birga ishlay boshlaydi, asta-sekin maorif sohasida shuhrat qozonadi. Amakisining maslahati bilan Kavkaz noibi M. Voronsov tashabbusi bilan 1849-yil 22-fevralda ochilgan umumtaʼlim maktabiga ishga qabul qilingan. U yerda shariatdan dars bergan. Abdulhamid maktabda ishlaganida talabalarga ozarbayjon, fors va arab tillaridan tashqari fransuz tilidan ham dars bergan. Keyinchalik u ishlagan davlat maktabi yopildi.

1860-yillarning boshlarida Makkada ziyorat qilib, hoji unvonini oladi. 1864-yil 16-yanvarda Shemaxa maʼnaviyat boʻlimiga rais va mudir etib tayinlandi. 1872-yil dekabr oyi boshida Afandizoda Kavkazorti Axli-Tassan maʼmuriyatining raisi va muftiysi etib tayinlandi va yangi lavozimi munosabati bilan Shemaxadan Gruziya poytaxti Tbilisiga koʻchib oʻtdi.

Diniy arbob sifatida Afandizoda shoir Said Unsizoda bilan birgalikda diniy adabiyotlar, diniy farmon va nizomlarni arab tilidan tiliga tarjima qilishda katta faollik koʻrsatdi.

Afandizoda arab alifbosini oʻzgartirish tarafdorlaridan edi. 1878-yilda Shayxulislom Ahmad Husaynzoda nomidan Mirzo Rizoxon Donish tuzgan „Rushtiya“ risolasiga ijobiy sharh yozgan („Ziyoi Kavkaziya“ gazetasi, 01.05.1881, N3). Bu haqda Afandizoda shunday yozgan:
 — “(Siz yozgan) Rushtiya risolasini va uning mazmunini boshidan oxirigacha oʻqib chiqdim. Men kamchilik topmadim. Siz taklif qilgan alifbo boshqalar taklif qilgan alifbodan mukammal va yaxshiroq..."
Afandizoda umrining soʻnggi olti yilini ruscha-ozarbayjoncha lugʻat tuzishga bagʻishladi, biroq asarini nashr eta olmadi. Afandizodalar oilasiga yaqin boʻlgan Sulton Majid Gʻanizoda Tbilisidagi Iskandariya oʻqituvchilar institutida oʻqiyotganda hamyurtining tugallanmagan ishlarini davom ettirdi.

Afandizoda 1880-yil 10-dekabrda Tbilisida vafot etdi. Undan keyin muftiylik lavozimini Mirzo Husayn Gʻoyibzoda egalladi.

## Yana qarang

* Mirzo Husayn Afandi Qayibov
* Ahmad Husaynzoda
* Ozarbayjon adabiyoti

## Manbalar
Al-Jamiyatul Ashrafiya

**Al-Jamiyatul Ashrafiya** ( ) Hindistondagi sunniy madrasasidir. U Hindistonning Uttar-Pradesh shimolidagi Muborakpur shahrida joylashgan.

## Tarixi
Muassasa 1898-yilda oʻsha paytda Britaniya Hindistoni boʻlgan Muborakpur shahrida *Misbah al-Ulum* nomli madrasa sifatida faoliyat boshlangan. U Sayid Shoh Ali Husayn Ashraf Kichauchxvi sharafiga „Ashrafiya“ deb nomlangan. Koʻp yillar davomida taʼlim uchun kurashib, bir necha bor joylarni koʻchirishidan soʻng, Hofiz Abdulaziz Murodobodiy tomonidan yigʻilgan mablagʻ evaziga yangi bino qurilgan. Bu hozirda Dar al-Ulum Ahl-i Sunnat yoki Misbah al-Ulum deb nomlanuvchi maktab uchun moʻljallangan joy edi.

Taʼlim muassasi taʼlim uchun kichik boʻlib borayotganini anglagan Hofiz Abdulaziz 1972-yil may oyida Ashrafiyani kattaroq kampusga koʻchirish masalasini muhokama qilish uchun oʻquv konferensiyasini tashkil qiladi. Ahmad Rizoxonning oʻgʻli Mustafo Rizoxon kabi Barelviy harakati olimlari, Mavlono Sayid Ale Mustafo Quadriy Barkatiy va Arshadul Qadriy bilan birga 1972-yilda boshqa bir joyda sunniy Hanafiy Islom universitet qursh missiyasi bilan Azamgarh shahridan tashqarida poydevor qoʻyishdi. Alloma Ziyoul Mustafo, Allama Arshadul Qavdriy, Alloma Mumtoz Ahmad Ashraful Qadriy, Muftiy Abdumannan, Mavlono Shafiy, Qori Yahyo va Qamaruzzamon Azmiy kabi muhim shaxslar Abd al-Aziz Murodobodiy bilan birgalikda muassasa qurish uchun zarur mablagʻni toʻplashga harakat qilishgan.

## Tashkilot haqida
Jamiya diniy taʼlim markazlarida 5000 dan ortiq talaba tahsil oladi, ularda 256 nafar professor-oʻqituvchilar va xodimlar ishlaydi. Ulardan tashqari bu maskandagi turli taʼlim muassasalarida 6000 dan ortiq oʻgʻil-qiz tahsil oladi. Bitiruvchilar muassasaning eski nomi „Misbahul Ulum“ga koʻra „Misbahi“ deb ataladi. Muhammad Shahid Razoxon, Al-Jamiyatul Ashrafiya bitiruvchisi boʻlib, 2019-yilda Hindiston davlat xizmati imtihonini topshirgan.

## Mansublik
Al-Jamiyatul Ashrafiyaning bitiruv va diplomdan keyingi darajalari turli universitetlar, jumladan Haydaroboddagi Mavlonoa Azad Milliy Urdu universiteti, Javoharlal Neru universiteti (JNU), Jamiya Milliya Islomiya va Aligarh musulmon universiteti tomonidan tan olingan.

## Sunniylar kengashining tuzilishi
1992-yilda Mubarakpur shahridagi Al-Jamiyatul Ashrafiya homiyligida muftiylar organi sifatida fiqh kengashi tuzilgan.

## Yana qarang

* Islom taʼlim muassasalari roʻyxati
* Jamiya Nizomiya
* Jamiyatur Razo
* Hindistonda Islom
* Al-Jameyatul-Islomiya
* Manzori Islom
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

*
Abdulloh ibn Ummu Maktum

**Abdulloh ibn Ummu Maktum** () (636-yilda vafot etgan) Ibn Kasir (1373-yilda vafot etgan) bergan maʼlumotlarga koʻra Islom dinining soʻnggi paygʻambari Muhammadning sahobalaridan biri boʻlgan. Baʼzi rivoyatlarda uning ismi Amr ibn Ummu Maktum sifatida ham keltirilgan. Qur’oni Karimning 80-surasi boʻlmish *[[Abasa surasi|Abasa surasining]]* birinchi oyatlari u bilan bogʻliq voqeada nozil qilingan deb hisoblanadi.

## Biografiyasi
Abdulloh ibn Ummu Maktum Qays ibn Zayd va Otika binti Abdullohning oʻgʻli edi. U tugʻma koʻr boʻlgan va shuning uchun onasi *Ummu Maktum* (Yashirinning onasi) deb atalgan. Ibn Ummu Maktum Muhammadning birinchi xotini Xadicha bint Xuvaylidning amakivachchasi edi.

Abdulloh ibn Ummu Maktum Islom dinini birinchilardan boʻlib qabul qilganlardan edi. Muhammad paygʻambar uni va Mus’ab ibn Umayrni hijrat boʻlishidan oldin aholiga Qur’on oʻrgatish uchun Madina shahriga yuborgan. U va Bilol Ibn Raboh Muhammad paygʻambar tomonidan Madinada muazzinlikka tayinlanganlar. Paygʻambar janglarda qatnashish uchun Madinani tark etganida, Abdulloh ibn Ummu Maktumga namoz oʻqish mas’uliyati yuklangan.

Abdulloh ibn Ummu Maktum koʻzi ojiz boʻlishiga qaramay Islom dinining ikkinchi xalifasi Umardan jihodda ishtirok etishini iltimos qilgan. Xalifa Umar unga milodiy 636-yilda Qodisiya jangida qatnashishga ruxsat bergan. Ummu Maktum jangda musulmonlar tomonidan bayroqdor boʻlib xizmat qilgan va shahid boʻlgan.

## Qur’on oyatlari
Ahl as-Sunna val-Jamoaning anʼanaviy rivoyatiga koʻra, Abasa surasi birinchi oʻn oyatining nozil boʻlishi ortidagi voqea quyidagichadirː Muhammad paygʻambar Makkada Valid ibn al-Mugʻiyra va boshqa Quraysh qabilasi oqsoqollariga Islom dinini targʻib qilishga harakat qiladi. Bir kuni Muhammad Utba ibn Rabia, uning birodari Shayba ibn Rabia, Abu Jahl deb kunyalangan Amr ibn Xishom, Umayya ibn Xa-laf, Valid ibn Mugʻiralarning oldiga borib, ular bilan suhbatlashadi va turli muzokaralar olib borgan holda Islomga chaqirishga urinadi. Shu payt Abdulloh ibn Ummu Maktum paygʻambar Muhammadning oldiga kelib, ularga oʻrgatayotgan narsasini unga ham oʻrgatishini soʻraydi. Paygʻambar esa qabila boshliqlaridan eʼtiborini uzishni xohlamaydi va Abdulloh ibn Ummu Maktumga qoshlarini chimirgan holda, qabila oqsoqollariga nutq soʻzlashda davom etadi. Keyin Muhammad oʻrnidan turgan paytda koʻz oldi jimirlashib, boshiga bir qattiq narsa kelib urilganday boʻladi va ushbu oyat nozil qilinadiː

## Manbalar
Al-Madina islom majmuasi

**Al-Madina islom majmuasi** (), shuningdek, **Al-Madina Yatim Xana** () nomi bilan tanilgan, Hindistonning Karnataka shtatidagi Mangalor shahrida joylashgan islom universiteti, 1994-yil 17-martda tashkil etilgan. Unda 500 nafar talaba (jumladan, 110 nafari yetim bolalar) turli institutlarda Qurʼon, Hadis, Fiqʼh, Sanʼat, Fan va Texnologiya fanlari boʻyicha tahsil olmoqda. Muassasaga Shayxuna Sharaful Ulamo Manjanadiy Abbos Musliyar tomonidan asos solingan. Kanthapuram AP Aboobacker Musliyar uning hozirgi prezidenti hisoblanadi.

## Ozchilik instituti
Diniy taʼlim markazi va mehribonlik uyidan iborat majmua musulmon ozchiliklar muassasasi hisoblanadi. Mehribonlik uyi, islom kolleji (Dars), ingliz tili oʻrta maktabi, litsey, hifzul qurʼon, tikuvchilik oʻquv markazi majmua tarkibiga kiradi.

## Al-Madina nazorati ostidagi muassasalar

* Yetimxona (Mehribonlik uyi)
* Shariat kolleji (islomshunoslik)
* Madrasaga kirish
* Islom kutubxonasi
* Ingliz tili oʻrta maktabi
* Oʻrta maktab
* Tikuvchilik muassasasi
* Savdo majmuasi
* Jamoat zali
* Al-Madina Dava kolleji
* Al-Madina Hiflul Qur’on kolleji
* Al-Madina ayollar kolleji
* Al-Madina ayollar Shariat kolleji
* Al-Madina Shimoliy Karnataka uyi
* Al Madina kompyuter texnologiyalari xizmatlari

## Yana qarang

* Abbos Msuliyar
* Mangalordagi taʼlim muassasalari roʻyxati
* Markazu Saqafathi Sunniya
## Manbalar

## Havolalar

* Udayavani 
*  Rasmiy &#x5B; ** &#x5D;veb-sayt
Zeynel Abidin masjidi va majmuasi

**Zeynel Abidin masjidi majmuasi** () Turkiyaning janubi-sharqidagi Mardin viloyati Nusaybin shahridagi tarixiy-diniy qurilish majmuasi.

Majmua Mardin viloyatining Nusaybin ilchesida (tuman) joylashgan. Bino imom Zeynel Abidin sharafiga shunday nomlangan. Bino hududidan topilgan bir qancha yozuvlarga koʻra inshoot 1159-yilda bunyod etilgan. Majmua tarkibiga masjid, madrasa va Zeynel Abidinning qabri kiradi.

## Jahon merosi maqomi
Ushbu hudud yaqin atrofdagi Mor Yakup cherkovi bilan birgalikda 2014-yilning 15-aprelida madaniy yodgorlik sifatida UNESCOning jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Toronto Islom instituti

**Toronto Islom instituti** ( **IIT**) Kanadaning Toronto shahridagi notijorat islom taʼlim institutidir.

## Tarixi
IIT 1996-yilda tashkil etilgan. 2005-yilda IIT terrorizmni qoralashda boshqa kanadalik imomlarga qoʻshilgan. 2013-yilda IIT Emmanuel kollejida musulmon ibodatxonasini moliyalashtirishga yordam bergan.

2020-yilda IIT COVID-19 pandemiyasi sababli rasmiy tarzda jamoat bilan namoz oʻqishni bekor qildi. Ularning oʻrnida raqamli xizmatlar va tashqi xizmatlarni amalga oshirdi. Kampus pandemiya davrida online test markazlariga aylanib qoldi.

## Kampusi
Kampusda konferensiya markazi, uch kishilik sport zali, kutubxona, masjid va basseyn mavjud. Majmuada musulmon talabalariga xizmat koʻrsatadigan Islom oliy maktab ham mavjud.

Qurilish loyihasining birinchi bosqichi asosiy bosqich boʻlib, binoning qurilishi tugallangan holda amalga oshiriladi. Birinchi bosqich sinf xonasi, kutubxona, koʻp maqsadli zal va boshqa zarur jihozlardan iborat boʻladi.

## Akademiklar
IITning boshlangʻich maktab dasturi Fraser institutining 2019-yilgi hisobotiga koʻra Ontariodagi eng yaxshi institutlarining 20 taligiga kiritilgan.

### Kurslar
Toronto Islom instituti oʻquv dasturida islom dini va fiqh, fiqh, Qurʼonshunoslik, islom tarixi va arab fanlari boʻyicha kurslar mavjud. Toʻlovlar kurslar turiga qarab farq qiladi va odatda bu farq 70 dollar atrofida boʻladi. Talabalarning rasmiy homiyligi mavjud emas.

Sertifikatlar klassik arab, Qur’on arab tiliga kirish va zamonaviy standart arab tillari yoʻnalishida taqdim etiladi. Qur’onshunoslik fakulteti Qur’onni tushunish, uning vahiy qilinishi, yetkazilishi, xabar berilishi va qiroatini (qirat) oʻrganishga qaratilgan sertifikat dasturlarini oʻz ichiga oladi.

Islomshunoslik fakulteti Islomshunoslik boʻyicha ikki darajadagi sertifikat dasturlarini taklif qiladi – Birinchi darajali sertifikat va ikkinchi darajali sertifikat. Oʻquv dasturi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Aqida
* Fiqh
* Usul al-fiqh
* Iboodat (namoz, zakot, roʻza va haj)
* Islom axloqi
* Hadis ilmi
* Islom tarixi va sivilizatsiyasi
* Islom maʼnaviyati
* Qur’on fanlari
* Nikoh va oilaviy hayot

### Boshqa dasturlar
2007-yildan beri IITda skautlar guruhi mavjud, jumladan163-IIT skautlar guruhi.

## Yana qarang

* Kanadada Islom
* Islom va musulmonlarga oid mavzular roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*
Baqiyat Solihat arab kolleji

**Baqiyat Solihat arab kolleji** (جامعة الباقيات الصالحات) yoki **Jamiya al-Bakiyat as-Solihat —** Hindistonning Tamilnadu shtati, Vellore shahrida 1857-yilda tashkil etilgan islom kolleji. Madrasa Aʼla hazrati Abdulvahhob tomonidan asos solingan. U Bahrul ulum Saahibul Karaamaat Ash Shayx Meer Amjad Ibrohim Chinna hazratlarining Maduraidagi Madurai Maqbara hazratlarining ikkinchi shogirdlaridan biri edi.

Viji va Yosirning fikricha, „Bu madrasa universitet maqomiga ega boʻlgan. Bu muassasa turli xorijiy mamlakatlarda oʻz fuqarolariga taʼlim berishda kashshof rol oʻynaganini hisobga olib, uning taʼlim maskani toʻgʻri Islom universiteti va Umm ul-Madaris nomi bilan atalgan. Garchi bu yerdagi oʻquv dasturi umumeʼtirof etilgan Nizomiy oʻquv dasturi boʻlsa-da: u zamon talablarini hisobga olgan holda ingliz tili bilan bir qatorda urdu (urdu tilini bilmaganlar uchun) tillarini ham oʻrganish imkonini beradi. Shuningdek, aspirantura (Mavlvi Fadhil) darajasidagi taʼlim mavjud. Bundan tashqari, Tasnif, Taʼlif, Tahqiyq va Tarjama (yozma/tahrir/tadqiqot va tarjima) boʻyicha mutaxassisliklarni taklif qiluvchi boʻlimlar ham faoliyat yuritadi. Ushbu muassasaning bitiruvchilari nafaqat mamlakat ichida, balki begona yurtlardagi instutlarda ham akademik sifatida ish faoliyatini olib bormoqda, shuningdek ular orasida oʻz taʼlim muassasalarini ochganlar ham bor“.

Madrasaning ishonchi sababli u Janubiy Hindistonda kuchli islom institutining shakllanishida muhim rol oʻynagan.

## Taniqli bitiruvchilari
Bu Madarasaning bitiruvchilari **Baqaviy** (Baqaviy, Baquavi, Baqvi, Bakavi, Bakavi) nomi bilan mashhur. Mazkur madrasadan koʻplab taniqli islom ulamolari yetishib chiqqan. Bitirgan olimlar butun Hindiston va Uzoq Sharq mamlakatlaridagi minglab maktablar va madarislarning kashshoflari hisoblanadi.

Mavlono Abdulhamid Baqaviy tomonidan Qur’onning Tamil tilidagi mashhur tarjimasi Hindiston janubidagi taniqli muftiylar va olimlar tomonidan eʼtirof etilgan.
## Manbalar
Mirzo Husayn Afandi Qayibov

**Mirzo Husayn Afandi Qayibov** (; ) – adabiyotshunos, publitsist, maʼrifatparvar va Kavkaz muftiysi (1884–1917). Ozarbayjon adabiyotiga oid 4 jildlik asar muallifi.

## Yoshligi
Mirzo Husayn 1830-yilda Aşağı Salahlı qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mulla Yusuf qishloq mullasi edi. Ammo u yoshligida yetim qolib, qishloq mullasi – amakisi Ibrohim qoʻlida ulgʻaygan. Boshlangʻich taʼlimni ustoz Muhammad Musazodadan olgan. Diniy ilmlarni, arab, fors va turk tillarini, Sharq adabiyoti va tarixini yaxshi bilgan. Oʻqishni tugatgach, 1847–1857-yillarda oʻz ona qishlogʻida oʻqituvchi boʻlib ishladi.

## Faoliyati
Qayibov 1857-yil 25-iyulda Kavkaz muftiysi Muhammad Afandi (1857–1872) huzurida Tbilisidagi uch yillik musulmon maktabida ishga qabul qilingan. 1858-yilning fevralida u bu yerda shariat va sharq tillaridan dars bera boshlagan. U bu davrda Tbilisida yashagan Kavkazning koʻzga koʻringan ziyolilari boʻlgan Mirza Oxundov va Chavchavadzelar bilan doʻstlashgan. 1864-yil 31-yanvardan 1858 rubl ish haqi bilan gubernatorlik kotibi lavozimiga koʻtarilgan. 1878-yil 16-fevralda faol korpus qoʻmondoni ixtiyorida turk tilidan tarjimonlik qilish uchun Arzirumga yuborilgan.

Keyinchalik 1879-yilda Kavkazorti oʻqituvchilar seminariyasiga ishga oʻtdi. Tbilisida oʻz mablagʻi hisobidan kambagʻallar uchun maktab ochgan va arab va fors tillaridan birinchi muallim ishlagan. Keyinchalik, 20-asr boshlarida uni kengaytirib, olti sinfli „Muftiy-islom maktabi“ga aylantirgan. 1883-yilgacha oʻz faoliyati davomida 43 nafar ozarbayjonliklarga stipendiyalar ajratgan. 1883-yil oxirida muallimlikdan boʻshagan va Kavkaz muftiysi etib tayinlangan.

1917-yil 20-fevralda vafot etdi. Uning vafotidan keyin imperator tuzumi qulashi tufayli Kavkaz diniy boshqarmasi oʻz funksiyasini yoʻqotdi.

## Ishlari
Qayibov bir qancha maqola va kitoblar muallifi sifatida ham tanilgan. Musulmon madrasasiga yangi kelganlar uchun matematikadan „*Masaili-ammil-hesab*“ (Arifmetikaning umumiy masalalari) darsliklari va „*Mabdei-talimi-sibyon*“ (Oʻsmirlar uchun boshlanish) lingvistik asarini tayyorlagan. U 9 qismdan iborat „Tövsiyyətnamə“ (Tavsiyalar) kitobini yozib, unda koʻplab maqol, topishmoqlar, hikmatli soʻzlarni toʻplagan.

Ozarbayjon adabiyotiga oid 4 jildlik asarida ham Adolf Berge bilan hamkorlik qilgan. Kitobda XVIII-XIX asrlarda yashab oʻtgan 109 nafar ozarbayjon shoirlarining ijodidan namunalar keltirilgan. Kitob 1868-yilda Leipzigda nashr etilgan. Qayibovning boshqa asarlari:

* „Zübtədül-Əhkamuş-şəriyyə“ (Shariat boʻyicha tanlangan hukmlar)
* „Nümuneyi-ləhceyi-Azərbaycan“ (Ozarbayjon dialektlaridan namunalar)
* „Müqəddəs tarix və sərfnəhv“ (Muqaddas tarix)

## Manbalar
Madina Islom universiteti

**Madina islom universiteti** () – Saudiya Arabistonining Madina shahrida joylashgan eng yirik va nufuzli islom universitetlaridan biri.

Saudiya Arabistoni qirolining 11-sonli farmoni bilan 1961-yil 6-sentabrda (25-Rabiulavval 1381-hijriy) Madinada tashkil etilgan. Universitetda darslar oʻsha yilning 11-noyabrida boshlangan. Universitetda 16 ming talaba va 1434 nafar professor-oʻqituvchilar (2017). Oʻquv rejasiga dunyoviy fanlarni kiritgan boshqa islom universitetlaridan farqli oʻlaroq, Madina universitetida faqat diniy fanlar: Qurʼonshunoslik, fiqh, hadisshunoslik, daʼvat va din asoslari hamda arab tili taʼlim beriladi.

Arab tilini bilmaydiganlar uchun universitet ikki yillik tayyorgarlik kurslarini taklif etadi. Taʼlim 4 yil davom etadi. Universitetni tamomlagandan soʻng talabaga bakalavr unvoni beriladi. Shuningdek, islom fanlari magistri va islom fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun keyingi taʼlim olish imkoniyatini beriladi.

Talabalarga davlat stipendiyasi toʻlanadi. Ular bepul uy-joy bilan taʼminlanadi. Uyga qaytish uchun aviachiptalar beriladi. Har bir talaba universitet hisobidan bir marta Makkaga Haj qilish huquqiga ega. Har kuni asr namozidan keyin, shuningdek, juma kuni bepul avtobuslar universitet binosidan chiqib, talabalarni Al-Masjid an-Nabaviy masjidiga olib boradi. Xufton namozidan keyin talabalar universitetga qaytariladi.

## Manbalar
Nurlan Maxabaduly masjidi

**Nurlan Maxabaduly masjidi** () – Aqtoʻbe (Qozogʻiston) shahridagi masjid.

Masjid 2008-yilda foydalanishga topshirilgan boʻlib, Shiganak Bersiyev koʻchasi, 3-uyda joylashgan. Ikki qavatli. Masjid binosining maydoni 84 m² boʻlib, 100 kishiga moʻljallangan. Binoning balandligi 6 m, minorasining balandligi esa 16 m.

Nurlan Maxabaduly masjidi „Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi“ respublika diniy birlashmasining filiali boʻlib, imom-xatibi Teberekov Jasshan Ermekbaevichdidir.

## Manbalar
Xorugʻ aeroporti

**Xorugʻ aeroporti** (; ),  – Tojikistonning Togʻli-Badaxshon muxtor viloyatidagi Xorugʻ shahriga xizmat koʻrsatuvchi aeroport.

Aeroport, asosan, vertolyotlarga, xususan, fuqarolik, yuk va harbiy vertolyotlarga xizmat koʻrsatadi. Vertolyot qatnovlari esa Togʻli Badaxshonning va mamlakatning bir qancha kichik aerodromlariga tashkillashtiriladi.

2024-yil 30-sentyabrda Tajik Air aviakompaniyasi Dushanbe – Xorugʻ – Dushanbe yoʻnalishidagi aviaqatnovlarni tikladi. Parvoz haftasiga uch marta An-28 samolyotida amalga oshiriladi. Dushanbedan Xorugʻgacha parvoz vaqti 1 soat-u 10 minut.

## Infratuzilmasi
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. 16/34 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, asfalt yuzasi . Ogʻa Xon jamgʻarmasi aeroportda yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi qurishni rejalashtirgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar

## Havolalar
* Aeroport uchun qoʻllanma
* Aviatsiya xavfsizligi tarmogʻi
* Jahon aeroporti kodlari