open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iokasta

**Iokasta** (**Epikasta**;  ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni

Fiva malikasi, Menekeyning qizi va Kreontning singlisi (yoki Kreontning qizi). Laiyning xotini va Edipning onasi, Laiyning vafotidan keyin Edipning rafiqasi. „Odisseya“da tilga olib oʻtilgan.

Laiyning buyrugʻi bilan goʻdakligida Kiferon togʻida qoldirilgan oʻgʻli Edipning keyingi taqdiri haqida bilmagan Iokasta Edipga turmushga chiqqan, oradan koʻp yillar oʻtgach, Korinfdan Fivaga kelgan va Fiva aholisini Sfinksdan ozod qilgan. U Antigona, Ismena, Eteokl va Poliniklarni (otasi — Edip) dunyoga keltirgan.

Edip bilan ona-oʻgʻil ekanligi maʼlum boʻlgach, oʻzini osgan yoki pichoqlab oʻldirgan. Stesixor uni Edipdan voz kechganidan keyin ham yashagan deb tilga oladi. Yoki oʻgʻillarining vafotidan keyin oʻzini qilich ustiga tashlab joniga qasd qilgan.

## Sanʼatdagi obrazi
Sofoklning „Shoh Edip“ va Evripidning "Finikiyalik ayollar " tragediyalari, Aksiyning „Finikiya ayollari“, Senekaning „ Edip“ hamda „Finikiya ayollari“ asarlari qahramoni. Pasolini tomonidan suratga olingan „Shoh Edip“ (1967) filmida Iokasta rolini Silvana Mangano ijro etgan.

## Astronomiyada
1918-yilda kashf etilgan „(899) Jocasta“ asteroidi Iokasta sharafiga nomlangan.

## Manbalar
Kentavr Fol

**Fol**, folos ( ) — qadimgi yunon mifologiyasida kentavr. Silen va Meliyaning oʻgʻli. Dionisning hind yurishi qatnashchisi. Lapitlar bilan jangda Fol qochib ketgan.

Qadim zamonlarda Dionis kentavrlardan biriga sharob bilan pifos berib, uni Gerakl kelgandagina ochishni buyuradi. Toʻrt avlod oʻtgandan keyin, Gerakl ziyorat uchun keladi va Fol bu pifosni ochib, Geraklni sharob bilan siylaydi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Fol Geraklni qovurilgan goʻsht bilan mehmon qilgan va umumiy bochkani ochgan. Sharob hidiga payqagan kentavrlar gʻorga hujum qilishgan, Gerakl ularni oʻldirgan. Fol oʻlikdan Geraklning zaharlangan oʻqini tortib olgan oʻq oyogʻiga tushib ketib, uni yaralagan. Gerakl uni dafn etgan. Fol dafn etilgan togʻ Foloey nomi nomi bilan mashhur boʻlgan. Vergiliyga koʻra, Fol Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Versiyalarning biridauning Kentavr yulduzlar turkumiga aylanib qolgani aytiladi.

Epixarmning „Gerakl Folning uyida“ va Dinoloxning „Fol“ komediyalari ushbu syujetga bagʻishlangan.

## Manbalar
Atreyning oʻgli Plisfen

**Plisfen** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Argos shohlari sulolasi versiyalarida uchraydi. Atreyning oʻgʻli. Diantning qizi boʻlmish Kleollaning (yoki Katreyning qizi boʻlmish Aeropa) eri. Agamemnon va Menelayning otasi. Plisfen yosh vafot etgan va oʻgʻillari (Gesiod va Esxil ga koʻra) bobosi Atrey tomonidan tarbiyalagan.

Stesixor tomonidan „Plisfenlar sulolasi“ tilga olib oʻtilgan. Biroq, Esxilga koʻra, Agamemnon — Atreyning oʻgʻli boʻlgan. Vakhilid tomonidan ham eslab oʻtilgan.

Xuddi shu ism Fiesta tomonidan tarbiyalangan Atrey va Aeropaning oʻgʻliga ham berilgan. Fiesta uni Atreyni oʻldirish uchun yuborgan, ammo Atrey uni Fiestaning oʻgʻli deb oʻylab, oʻldirib qoʻygan. Plisfen Evripidning „Plisfen“ tragediyasi bosh qahramonidir.

## Manbalar
Novatorlik

**Novatorlik** (lotincha — novator) — yangilovchi, yangilanuvchi. Adabiyot va sanʼatdagi yangilanish „novatorlik“ soʻzi bilan ifodalanadi. Novatorlik adabiy jarayon bilan bogʻliqdir. U adabiy anʼana bilan mustahkam aloqada boʻlib, keyinchalik oʻzi adabiy anʼanaga aylanuvchi adabiy-estetik hodisadir. Oʻzbek adabiyotida XX asrda shakl va mazmun jihatidan tubdan yangilandi. Bunga Mahmudxoʻja Behbudiy, Fitrat, Choʻlpon, Abdulla Qodiriy singari ijodkorlarning saʼy-harakati, ijodiy intilishlari tufayli erishildi. Ular adabiyotni mavjud voqelikka yaqinlashtirib, unga drama, roman singari yangi janrlarni olib kirishdi. Novator ijodkorlarning intilishlari tufayli aruz sheʼr tizimi oʻrnini turkiy tilga xos barmoq sheʼr tizimi egalladi, adabiy til jimjimador balandparvozlikdan xoli boʻldi. Oʻzbek adabiyoti Yevropa adabiyotiga xos yangi janrlar bilan boyidi. Bir necha yuz yil davomida shakl-shamoyili oʻzgarmasdan kelgan oʻzbek adabiyoti gʻoyat qisqa vaqt — bir necha yil ichida 302 303 mazmun va shakl jihatidan tamoman yangilanib, uning mavzu doirasi kengaydi, avvalgi zamonlarga qiyoslaganda, hayot voqeligiga yanada yaqinlashdi. Ana shu davrda adabiyot toʻgʻrisida tasavvur oʻzgarib, adabiyot mavjud hayot voqeligini aks ettiruvchi oʻziga xos oynaga aylandi. Oʻtgan zamonlarda oʻzbek adabiyoti qiyofasini gʻazal, doston belgilagan boʻlsa, XX asrdan eʼtiboran bu mezon yangilandi. Bu davrga kelib, oʻzbek adabiyotida roman, qisqa, drama janrining salmogʻi ortib, barmoq undagi asosiy sheʼr tizimiga aylandi.
## Adabiyotda anʼanaviylik tushunchasi
Anʼana novatorlik masalasi vorislik qonuniyatining namoyon boʻlishi demakdir. Anʼana oʻtmish adabiyotidan olgan eng ajoyib gʻoyaviy— badiiy boyliklar, kelajak davr adabiyotidan rivojlantiradigan oʻtmish adabiyoti yoki boshqa xalqlarning adabiyotlarining eng yaxshi yutuqlari adabiy anʼanalari boʻladi .Jumladan, Navoiy oʻzining asarlarida insonparvarlik 'koʻramonlik, xalqlar doʻstligi 'zulm va razolatga nafrat gʻoyalari keyingi yozuvchilar tomonidan davrlar mobaynida rivojlantiriladi.
Humpan

**Humpan** (*Humban*, *Hupan*, ehtimol *hupa -* „hukmronlik qilmoq“ soʻzidan olingan) — elam mifologiyasida (miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalari) oliy xudo, osmon xudosi, „osmon hukmdori“. Shumerlarning oliy ilohi Anu va Bobilning Marduk ilohiga tenglashtiriladi. Humpanning rafiqasi — maʼbuda Kiririsha boʻlib, iloh Xutran ularning oʻgʻillari hisoblangan.

## Ibodat
Dastlabda xudolar onasi Pinenkir Elamda buyuk maʼbuda sanalgan. Miloddan avvalgi II ming yillikning boshlarida uning oʻrnini ona maʼbuda Kiririsha egallagan. Miloddan avvalgi II ming yillikning oʻrtalariga kelib, elam panteonidagi hukmronlik mavqeini (bu yerda 37 ta xudo boʻlgan) Humpan egallagan. Kiririshani uning xotini deb hisoblashni boshlaganlar. U miloddan avvalgi 6-asrda, Elam forslar tomonidan bosib olingandan keyin ham ularning oliy xudosi boʻlib qolavergan. Bir nechta elam shohlari uning ismini olishgan (Tempti-Humpan-Inshushinak, Humban-Xaltash III, Humban-numena I va boshqalar).

Ahamoniylar oʻzlari bosib olgan elamlarning oliy xudosiga odob doirasida yondashganlar. Miloddan avvalgi 6-asr oxiri — 5-asr boshlariga oid Persepol arxivi hujjatlarida Persepol, Fors va Elamning boshqa shaharlarida podsholarning omborlaridan mahsulotlar olib chiqilgani, ularning (sharob, qoʻy, don-dun va boshqalar) nafaqat Axuramazda va boshqa Eron xudolari, balki elam xudolari Humpan va Simutga ham qurbonlik qilish maqsadida ishlatilgani maʼlum. Shu bilan birga, Humpanga ibodat qilish uchun Axuramazdani ulugʻlash uchun kerak boʻlganidan uch baravar koʻproq sharob ishlatilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* *Dandamaev M. A.* Qadimgi Eron tsivilizatsiyalari. Qadimgi tsivilizatsiyalar, ed. G. M. Bongard-Levina. — M., 1989-yil.
* Humpan // *Smooth V. D.* Qadimgi dunyo. 2 jildli ensiklopedik lugʻat. — M. : Tsentrpoligraf, 1998-yil.
Fornaks

**Fornaks** ( ; boshqa ismi — **Fornaka** ()) — Rim mifologiyasida oʻchoq va don quritish uchun moʻljallangan pech maʼbudasi.

## Mifologiya
Afsonalarga koʻra, qadimgi rimliklar yerdan birinchi hosilni yigʻib olganlaridan keyin uni maʼbuda Sereraga tuhfa sifatida taqdim etishgan. Keyinchalik ular olov bilan ishlashni oʻrganganlar va bugʻdoy donalarini xovonchalarda maydalashdan oldin qovurib olishni (yoki quritishni) boshlaganlar. Biroq, donlar tez-tez kuyib ketar, kul baʼzida kulbalarning yonib ketishiga sabab boʻlardi. Mana shu vaqtda oʻchoq va pech timsoli boʻlmish maʼbuda Fornaka (yoki Fornaks) odamlarga yordamga kelgan. Odamlar Fornakadan donlarni kuydirib yubormaslikni oʻtinib soʻrashgan va oʻsha vaqtdan keyin donlarni qovurish uchun pechlardan foydalana boshlashgan.

## Bayramlar
Fornaka maʼbudasiga bagʻishlab oʻtkaziladigan bayramga Fornakaliya (Fornacalia) deb nom berilgan. Bayram fevral oyida nishonlangan. Bayram vaqtida non pishirib, yangi hosil uchun maʼbudaga minnatdorchilik bildirishgan.

Versiyalardan biriga koʻra, Fornakaliya 17-fevral sanasida boʻlib oʻtgan va katta kuriya (curio maximus) tomonidan eʼlon qilingan. Boshqa mualliflarning fikriga koʻra, bayram fevral oyida nishonlangan, ammo sana oʻzgarib turgan, qatʼiy belgilangan bitta kun boʻlmagan.Kuriyalarning har biri oʻzining qurbonlik qilish sanasini belgilab olgan, katta kuriya (curio maximus) bayramni eʼlon qilgan va Forumga joylashtiriladigan kichik taxtachaga eʼlon yozib qoʻygan. Shunday qilib, kuriyalar marosimni turli kunlarda oʻtkazganlar. Ammo, bir nechta alohida kuriyalar bayramlarda birga qatnashgan holatlar ham juda koʻp boʻlgan; baʼzi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, bunga ularning oʻz vaqtida umumiy pechdan foydalanganlari sabab boʻlgan.

Bayram 17-fevral kuni yakunlangan — ushbu sanani tentaklar bayrami (Stultorum feriae) deb ham atashgan. Bayramning bunday nomlanishiga aynan mana shu kuni maʼbuda uchun qurbonlik qilish avvallari qurbonlik qilishda qatnashishga ulgurmaganlar chekiga yuklangani sabab boʻlgan. Aksariyat hollarda, bular savodsiz dehqonlar boʻlishgan, ular oʻqishni bilishmagan, shuning uchun ham kuriyalarning bayramni qaysi kun nishonlashlarini tushuna olishmagan yoki qaysi kuriyaga tegishli ekanliklarini umuman bilishmagan. Bunday odamlar tentak (*stulti*) deb eʼlon qilingan va 17-fevralda Kvirinaliya marosimini bajarishga majbur boʻlishgan, ushbu marosim Numa Pompiliy tomonidan Kvirin ilohi sharafiga joriy etilgan.

Keyinchalik, tegirmonlarning paydo boʻlishi va ularning maishiy hayotga kirib kelishi bilan donni quritish uchun pechlardan foydalanish kamaydi, Fornakaliya bayrami esa asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqotdi.

## Manbalar


## Havolalar

* *Kondrashov A.* Qadimgi Yunoniston va Rim afsonalari va afsonalari: Entsiklopediya. — M.: RIPOL klassik, 2005. — 768 p.
* Dunyo xalqlarining afsonalari / Ed. *Tokareva S. A.* — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1992. — T. 2. — 719 b.
Tarent

**Tarent** (doridik versiyasiga koʻra **Tarant** va  , jins. P. ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Poseydon va mahalliy nimfaning oʻgʻli, Taranto shahri va daryo nomi uning ismi sharafiga atalgan. Turli versiyalarga koʻra, nimfa Satiraning yoki Poseydon va Minosning qizi Satiraning oʻgʻli yoki Geraklning avlodi. Uning surati Delfidan ham topilgan.

Afsonalarga koʻra, Tarant kema halokatiga uchraganida otasi Poseydon unga yordam berish uchun delfin yuborgan. Tarant delfin yordamida Tenaron burnidan Italiya janubigacha yetib kelgan. Tarant qirgʻoqqa chiqib olgan va bu yerda shaharga asos solgan, ushbu shaharga oʻz ismini bergan.

## Manbalar
Ikinatlar

**Ikinatlar** (bur.. *ehinad, ehinuud*) — Angaraning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi xalq (qabila). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar.

## Tarixi

Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan.
. Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan.

Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi.

Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan.

Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi.

## Oʻxshash manbalar

* Bulagatlar
* Saganutylar
* Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Baldaev S.P.* Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
* *Tsydendambaev T. B.* Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p.
* *Tsydendambaev T. B.* Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b.
* *Nanzatov B.* *Z.* XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
* *Nanzatov B.* *Z.* Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.

## Havolalar

* 
*
Yanktonai

**Yanktonai**, **Yanktonay siu** ― siu tillar oilasiga mansub hind qabilasi. Yanktonlar bilan birgalikda ular siu xalqlarining markaziy guruhiga kiradi.

## Tarixi
Siu qabilalari Buyuk koʻllar hududidan Buyuk tekisliklarga koʻcha boshladilar. Zamonaviy Shimoliy Dakota va Janubiy Dakota shtatlarining sharqiy qismida markaziy Siu yoki gʻarbiy Dakota, Yanktonlar va Yanktonaylar joylashdilar.

Fransuz kashfiyotchisi va sayohatchisi Pyer-Sharl Le Sur Yanktonlarni qayd etgan birinchi yevropalik boʻlgan, bu taxminan 1700-yilda yuz bergan. 1804-yilda Lyuis va Klark ekspeditsiyasi maʼlumotlariga koʻra, Yanktonaylar Jeyms, Big-Siu va Red-River daryolari boʻylab sayr qilishgan. Angliya-Amerika urushi paytida Yanktonaylarning bir qismi Buyuk Britaniya tomonida AQShga qarshi kurashgan. Keyinchalik Yanktonay bir necha bor AQSh armiyasiga qarshi janglarda, shu jumladan Littl-Bighorn jangida qatnashgan.

Bugungi kunda Yanktonaylar va ularning avlodlari Montana, Shimoliy Dakota va Janubiy Dakotadagi bir nechta rezervatsiyalarda yashaydi.

## Yana qarang
* Siu
## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 

## Havolalar
*  Семь Очагов: Лакота, Дакота, Накота
* Лакота Ояте: Сайт о народе Лакота, Дакота, Накода
* Yanktonai Indian Tribe History
* The Yanktonai
* Standing Rock Website
*Crow Creek: Stolen Lands, Wind Farms and Taking a Stand for the People
Saltuklu bekligi

**Saltuklu bekligi** () — 1071-1202-yillar orasida Erzurum va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Erzurum boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikka 1071-yildagi Malazgirt jangidan soʻng, Saljuqiylar imperiyasi qoʻmondoni Ebü’l-Kāsım İzzeddin Saltuk Bey asos solgan. Beklikning nomi asoschisining ismidan kelib chiqqan.
## Tarix
Amir Saltuk 1071-yilda Saljuqiylar imperiyasi va Vizantiya imperiyasi oʻrtasida boʻlib oʻtgan Malazgir jangida, saljuqiylar qoʻshini tarkibida jangovar birlikka boshchilik qilgan. Saljuqiylar qoʻshini gʻalaba qozongach, Sulton Alp Arslon tomonidan Erzurum va uning atrofini zabt etish topshirigʻi berilgan. Saltuk Bey ushbu hududlarni fath etgandan keyin, sulton iqto tariqasida oʻziga hadya qilgan. Amir Saltuk Erzurumni iqto qilib olgan boʻlsa-da, Erzurumning asosiy qismi Gruziya homiyligidagi sobiq Vizantiya qoʻmondoni tomonidan boshqarilgan. Saltuk Bey bu hududlarni 1080/1081-yillarda toʻlaqonli egallagan.

Saltuklular saljuqiylarning vassali sifatida gruzinlarga qarshi kurashni davom ettirib, hududlarini kengaytirishga va chegarani himoya qilishga harakat qildilar. 1155-yilda Saltuklu beki Izzettin Saltuk Ani atrofidagi jangda Gruziya podshohi Dimitriyga magʻlub boʻldi va asirga tushdi. Soʻngra katta toʻlov evaziga ozod qilindi.

Saltuklular Dânişmendliler bilan birlikta xristianlarga qarshi bir nechta katta muvafaqqiyatli urushlarni amalga oshirganlar. Koʻniya sultoni Rükneddin Süleyman Şah gruzinlarga qarshi harbiy safar uyushtirdi va Saltukli beki Alâeddîn Melik Şahni ham oʻz qoʻshiniga kelib qoʻshilishini va gruzinlarni birlikta yengish kerakligini aytdi. Ammo Saltuklu beki bu daʼvatga rozi boʻlmaganidan keyin, 1202-yilda Rükneddin Süleyman Şah Erzurum ustiga yurdi va shaharni egalladi. Shundan soʻng, Saltuklu bekligi ham tarix sahifalaridan oʻrin oldi.
## Saltuklu bekligi beklari
1071-1202-yillar orasida markazi Erzurum boʻlgan va eng porloq davrlarida Kars, Gumushhane, Rize va Bayburt hududlariga hukmronlik qilgan turkman bekligining beklari quyidagilardir:

## Manbalar
Kavalan

**Kavalan** (kav. *kbaran* [ k ɨ b a r á n ]; „tekislikda yashovchi odamlar“; xitoycha trad. língānzānzú , pinyin *Gámǎlánzú*) yoki **Kuvalan** — Tayvanning tub aholisi hisoblanadi. Ularning aksariyati 19-asrda Xan koʻchmanchilarining bosqinlari tufayli Xualyan va Taydun okruglarining qirgʻoqboʻyi hududlariga koʻchib oʻtgan. Ular Kavalan tilida gaplashadilar. 2000-yillardagi holatiga koʻra, eng katta aholi punkti Sinshe (kav. *pateRongan*) dengiz boʻyidagi qishlogʻi boʻlib, Xualyanning Fengbin shaharchasida joylashgan.

## Tarixi
Afsonaga koʻra, Kavalan dengiz orqali sharqdan kelgan va bu yerning goʻzalligidan hayratda qolgan Tayvanning unumdor yurtiga joylashishga qaror qilgan. Kavalan jangchilari mahalliy atayaliklar bilan koʻp janglarda qatnashib, oxir-oqibat atayal xalqini togʻlarga siqib chiqarishgan — shuning uchun oʻz nomi „kavalan“, yaʼni „tekislik xalqi“ degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik, bu nom Yilan tekisligi va zamonaviy Yilan shahri nomi kelib chiqqan „hamalan“ ga aylantirildi. Hammasi boʻlib 36 ta Kavalan qabilalari (xit. anan. chàngīngčiči) maʼlum boʻlgan, ammo boshqa manbalarga koʻra ularning soni 60 dan ortiq boʻlgan. Oʻtmishda Lanyan daryosidan shimolda joylashgan qabilalar Say-se- xoan (xitoycha anan. língāng), daryodan janubda joylashgan qabilalar esa Tan-se- xoan (xitoy anan. míngān) deb atalgan.

Kavalan haqidagi eng qadimgi yozma maʼlumot 1632-yilda, Ispaniya kemasi tayfun tufayli bu hududda halokatga uchragan. Yanada ishonchli qaydlar 1650-yilda Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi dengizchilari tomonidan qilingan. Xan xitoylari 1768-yildan beri bu hududga joylashishga harakat qilmoqda. Biroq, ularning birinchi aholi punkti faqat 1796-yilda tashkil etilgan, hozir bu Tuchen shahriga toʻgʻri keladi. Keyinchalik, Xan xalqining Tayvanga oqimi koʻpaydi, bu esa Kavalanning turmush tarzini oʻzgartirdi. Ularning koʻpchiligi 1830-1840-yillar oraligʻida janubga Beypu qishlogʻi (Singchen shaharchasi, Xualyan okrugiga) koʻchib oʻtdi..

## Karevan voqeasi
1878-yilda Kavalan aholisi va ularning ittifoqchilari sakizaya xalqi sin amaldorlari bilan nizo qoʻzgʻolonga sabab boʻlganidan soʻng sin bosqinchilariga qarshi jang qilishgan. Bu voqea kavalonlar va sakizoylar uchun muvoffaqiyatsizlik bilan yakunlanib, koʻpchilik halok boʻldi („Galivan voqeasi“ yoki „Kalyavan jangi“ deb ham ataladi). Boshqalar esa xan muhojirlari tomonidan koʻchirilgan. Ayni paytda, qolgan Sakizaya oʻz shaxsiyatini himoya qilish uchun bir urinish amis kabi boshqa xalqlar bilan aralashib, yashirinishga majbur boʻldi.

## Havolalar

* Tayvan aborigen madaniyat parki veb-saytidagi ''Kuvalan qabilalari'' sayti.
* Tayvan Aboriginal Ishlar Qoʻmitasi veb-sayti — Kavalan xalqi. 2021-yil 11-dekabrda Wayback Machineda arxivlangan

## Manbalar
Nguonlar xalqi

**Nguonlar** — Kuangbin provinsiyasining Minxoa tumanida [vi] va 1A avtomagistralidan taxminan 50 km uzoqlikdagi Tuyenxoa tumani [vi] Dongle shahar kommunasiga yaqin joyda yashovchi xalq hisoblanadi.

Nguonlar Tit xalqlari — shat, suk va boshqalar bilan birga yashaydilar. Ular qishloq xoʻjaligi, ovchilik, baliqchilik bilan shugʻullanadi; koʻp Nguonlar mevalar, yovvoyi ildizmevalar yigʻish bilan shugʻullanadi.

Laos nguonlari mavjud, ammo ularning tarqalishi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Chamberlenning soʻzlariga koʻra, Laosning markazida Xammuan provinsiyasida Banpakphanang nomi bilan mashhur Nguon qishlogʻi mavjud.

Ayrim tadqiqotchilar nguonlarni muonglarga yaqinroq deb hisoblasalar, boshqalari bu xalqni vyetnamliklarga yaqinroq deb hisoblashadi.

## Manbalar
Ndebele Janubiy Afrika xalqi

**Ndebele** (ndebele : **amaNdebele**) — Janubiy Afrikaning nguni xalqi, asosan sobiq Transvaal provinsiyasida istiqomat qiluvchi xalq. Ndebelelar Janubiy Afrikaning sharqiy qirgʻogʻida yashagan nguni urugʻlaridan biri edi. Birinchi ngunilar, Musi ismli boshliqning izdoshlari, 18-asrda Transvaalda joylashdilar; ular keyinchalik Mfekana shahrida Chaki armiyasining sobiq qoʻmondoni Mzilikazi hokimiyatni qoʻlga kiritganida qatnashdilar. Ndebelening bir qismi Mzilikazini bilan qoʻshilib shimolga, hozirgi Zimbabvega (Matabelelend) ketishdi. Transvaalda hozir ikkita ndebele guruhi mavjud: shimoliy — Limpopoda , Mokopan (Pothitersryus) va Polokvane (Pitersburg) shaharlari atrofida — va janubiy (Bronkhorstspreit atrofida, Pretoriyaning sharqida).

19-asrning oxirida Nyabela boshchiligida ndebele Pit Juber boshchiligidagi bur koʻchmanchilariga qarshi muvaffaqiyatsiz kurash olib bordi, ular keyinchalik birinchi va ikkinchi ingliz-bur urushlarida mashhurlikka erishdilar.

Shimoliy ndebele hozirgi kunda qoʻshnilari (soto va tsvana) bilan til va urf-odatlar nuqtai nazaridan deyarli butunlay uygʻunlashib ketishgan. Janubiy ndebele tilini yaxshiroq saqlab qolgan va aparteid davrida ular uchun maxsus bantustan Kvandebele yaratilgan. Endi uning hududi Mpumalanga provinsiyasi tarkibiga kiradi va ndebele Janubiy Afrikaning rasmiy tillaridan biridir. Nguni guruhida ndebele tili svati va puti tillariga yaqin boʻlib, tekela kichik guruhining bir qismi hisoblanadi.

Ndebelening boʻyalgan uylari juda mashhur. Afsonaga koʻra, Xudo Afrika xalqlari uchun kasblarni taqsimlaganida, ndebele uchun hech qanday mashgʻulot qoldirmadi. Shundan keyin Xudo osmonga qaradi va u yerda kamalakni koʻrdi. Shundan soʻng u shunday dedi: „Shunday ekan, ndebele erkaklari va ayollari oʻz kulbalari va kiyimlarini kamalak ranglari bilan bezashsin. Bu narsa  - dehqonlar va konchilar vayron qilgan goʻzallikni yaratish — ularning asosiy daʼvatiga aylanadi“. 1997-yilda British Airways bir nechta samolyotlarni bezash uchun ndebele naqshlaridan foydalangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* *Kortni Klark Margaret*. Ndebele: Afrika qabilasining sanʼati. — L..: Temza va Hudson, 1986. — ISBN 0-500-28387-7
* *Karolin P.* Early Nguni tarixi: lingvistik dalillar va uning arxeologiya va ogʻzaki anʼanalar bilan bogʻliqligi. — Doktorlik dissertatsiyasi, Kaliforniya universiteti, Los-Anjeles, 1985-yil.
* *Pauell I. va Lyuis M.* Ndebele: Odamlar va ularning sanʼati. — Keyptaun: Struik Publishers (Pty) Ltd, 1995-yil.
Basenji

**Basenji** *(basenji)*, afrikalik hurmaydigan it, eng qadimgi it zotlaridan biri hisoblanadi.

## Itning tarixi

Qadimgi Misrda bu itlar fir’avnlarga sovgʻa sifatida olib kelingan, Misrliklar bu it zotini juda hurmat qilgan va ularni tirik tumor deb hisoblagan. Bu gapning isbotini fir’avn qabrlaridagi devor tasvirlari, shuningdek itlarning topilgan mumiyalari tasdiqlaydi. Basenji kabi itlar Nubiyada (zamonaviy Sudan hududi) keng tarqalgan. Kermaning qadimgi Nubiya madaniyati davrida arxeologlar ayol qabridan, basenjiga oʻxshash itning suyak qoldiqlari topilgan.

Kongo Demokratik Respublikasi) hayvonlarni ovlash mavsumida bu it zotidan yordamchi sifatida foydalanishadi va ularni yuksak etirof etishadi. Basenji itlari 1895-yilda birinchi marta Afrika qitʼasini tark etdi va dengizchilar tomonidan Angliyaga olib ketildi, ammo bu itlar iqlimga moslasha olmay qirilib ketdi.

1905-yilda Basenji Berlin hayvonot bogʻida ekzotik hayvonlar sifatida paydo boʻldi va 1930-yillarda ular Angliyaga olib kelindi, u yerda Basenji zotidagi standarti tasdiqlandi, bugungi kunda ham boqib kelinadi. 1937-yilda birinchi Basenji Amerika Qo'shma Shtatlaridagi koʻrgazmada „Kongo teriyeri“ nomi bilan paydo boʻldi, shundan keyin bu zot eʼtiborga olindi. 1941-yilda Amerikaga bir nechta basenji olib kelindi va bu zotning dunyo boʻylab tarqalishi ular bilan boshlandi. Basenji ham hurishi mumkin, lekin odatda faqat bir marta huriydi va keyin jim qoladi. Shuningdek, u qisman xonakilashtirilgan deb taxmin qilinadi. Uning metabolizmi boshqa uy hayvonlarinikiga oʻxshamaydi.

## Tavsifi
• Boʻyi – 43 sm

• Vazn – 11 kg

• Rangi – 4 xil

## Manbalar
1)*Noonan, C. H. B.; Kay, J. M. (1990). „Prevalence and Geographic-distribution of Fanconi syndrome in Basenjis in the United States“. Journal of the American Veterinary Medical Association.*

2)*Dollman, Guy (April 1937). „The Basenji Dog“. Journal of the Royal African Society*

3)*Edwards, Richard J.; Field, Matt A.; Ferguson, James M.; Dudchenko, Olga; Keilwagen, Jens; Rosen, Benjamin D.; Johnson, Gary S.; Rice, Edward S.; Hillier, La Deanna; Hammond, Jillian M.; Towarnicki, Samuel G.; Omer, Arina; Khan, Ruqayya; Skvortsova, Ksenia; Bogdanovic, Ozren; Zammit, Robert A.; Aiden, Erez Lieberman; Warren, Wesley C.; Ballard, J. William O. (2021). – „Chromosome-length genome assembly and structural variations of the primal Basenji dog (Canis lupus familiaris) genome“
*
Kazu

**Kazu** () — Amerika xalq cholgʻu asbobi, skiffl ) musiqiy uslubida qoʻllanadi.

## Tuzilishi
Kazu — bir uchi torayib boruvchi metall, plastmassa yoki yogʻoch silindr. Silindr yuqori yuzasining oʻrtasiga papiros qogʻozidan yasalgan membranali metall mantar oʻrnatiladi. Kazooda musiqa ijro etish uchun unga qoʻshiq aytish kerak, qogʻoz membrana ovozni sezilarli darajada oʻzgartiradi.

Rossiyada kazuga oʻxshash asbob uzoq zamonlardan maʼlum boʻlgan — bu tishlarga qoʻyiluvchi papiros qogʻozli taroq. Evgeniy Vaxtangov bu cholgʻu asbobidan „Malika Turandot“ spektaklida maxsus effekt uchun foydalangan — kerakli vaqtda skripkachilar skripkalarini qoʻyib, taroqlarda vals chalishgan. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi skiffle ansambllarida kazoo yuvish taxtasi singari noanʼanaviy musiqa asboblariga joʻr boʻladi. Yuvish taxtasi ustiga angishvona va yoki kontrabas bilan chalinadigan, rux qoplangan togʻoraga belkurak dastasi oʻrnatilib yasalgan (), tovonlari bilan musiqa ritmiga mos yuradigan yogʻoch odam () tuba tovushiga oʻxshab bas tovush chiqarish uchun ikki gallonlik viski solinadigan sopol idish (, jaga) va hokazolar oʻrnatilib qoʻllanadi.

Kazuning tor uchini yopish yoki qogʻoz membranani barmoq bilan bosish, boʻshatish orqali maʼlum bir ritmik naqsh hosil qilish mumkin.

Klarkning XIX asrning 40-yillarida ishlab chiqqan metall kazusi klassik shakl va oʻlchamlarga ega. Mantari buramali boʻlib, bu membrananing bosimini sozlashni osonlashtiradi va shu bilan kazuni „sozlaydi“.

## Tarixi
1916-yilda Nyu-Yorkning Eden shahridagi *Original American Kazoo* kompaniyasi kazu cholgʻu asbobini ommaviy ishlab chiqara boshladi.

## Manbalar
Kabye

**Kabye** (oʻz nomi: *koretiba, katiba, kabiema, kabure, bekaburum, cabre*) — shimoli-sharqda, shuningdek, Togo shtatining markaziy mintaqasida yashovchi xalq. Xarakterli til — Niger-Kordofaniya oilasining Gur guruhiga mansub Kabré. 1978-yildan lotin alifbosiga asoslangan yozuv. Kabi xalqining aksariyati anʼanaviy eʼtiqodlarga — ajdodlarga sigʻinishga, tabiatning jonlanishiga va oliy xudo Esoga ishonishga eʼtirof etadi. Bundan tashqari, kam sonli odamlar uchun sunniylik va katoliklik xarakterlidir.

## Asosiy mashgʻulotlari
Kabye xalqining anʼanaviy kasbi qoʻriqqa asoslangan dehqonchilik hisoblanadi. Kabye aholisi loviya, tariq, fonio, joʻxori va yer yongʻogʻi; quruq va qumloq yerlarda sholi va yams yetishtiradi.
Yogʻli palma mevalarini yigʻish keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik, hususan, mayda va yirik qoramol boqish ham keng tarqalgan. Ular parranda goʻshti va itlarni ham saqlashadi va isteʼmol qilinadi. Hunarmandchilikning eng rivojlangan turlari yogʻochga ishlov berish, somon va yogʻochdan bezak yasash, bezak gazlamalari, savat toʻqishdir.

## Taomlari
Kabye asosan oʻsimlik mahsulotlari va taomlari — sabzavotlar, tariq pishiriqlari, donli mahsulotlarni hamda sut ham isteʼmol qilishadi. (Andrianov, Popov 1999: 209).

## Ijtimoiy tashkilot
Anʼanaviy jamiyatning asosini yosh guruhlari, koʻp oilali qishloq jamoalari, yashirin erkaklar uyushmalari, otasining urugʻi (ota tarafidagi qon qarindoshlari jamoasi) tashkil etadi. Nikohdan keyingi virilokal kelishuv (er-xotinning erining oilasi bilan yashashi), sotib olish nikohi, sororat (erkak oʻz xotinining bir nechta opa-singillari yoki amakivachchalariga bir vaqtning oʻzida yoki ketma-ket uylanishi), koʻpxotinlilik (bir erkakning bir nechta ayol bilan turmush qurishi), levirat (erkak bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq opa-singillarga turmushga chiqadigan odat) marosimlari saqlanib qolgan.

## Anʼanalar
Kabye aholisining qishloqlari juda tarqoq. Ular „sukala“ binolar majmualari bilan ajralib turadi: (toʻrtburchak va dumaloq shakldagi) loy devorlari boʻlgan panjara bilan oʻralgan turar-joylar.

Anʼanaviy erkaklar kiyimlari uzun zigʻir koʻylak, shortilar, ayollar kiyimlari esa rang-barang koʻylaklar, sviterlar, yubkalarni tashkil qiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Andrianov B. V., Popov V. A.* Kabie // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999. — S. 209-210.
* Kovalev S. M. / Sovet entsiklopedik lugʻati. — M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1979-yil.
* Naumov K. N. / Dunyo mamlakatlari va xalqlari. Afrika. Gʻarbiy va Markaziy Afrika. — M.: Oʻyladim. 1979. — S. 352.
* *Pervushin V.* Gʻarbiy Afrika mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishining xususiyatlari. // Osiyo va Afrika bugun.: Oylik. ilmiy va jamiyat.-suvlangan. jurnal, 1997-yil, №. 5. — M.: 1997. — S. 48-51.
Ishon xalqi

**Ishon** (isa, isan, esa, esan, eshon; esan, anvayn, esa, isa, Ishon) — Nigeriyaning janubidagi Edo shtatida yashovchi xalq. Bini xalqiga yaqin. Ularning soni 700 mingga yaqin.

Ular Benue-Kongo tillari oilasining Edoid boʻlimining esan tilida gaplashadi (ilgari bu guruh Kva oilasiga mansub edi).

Diniga koʻra, xristianlar (katoliklar va protestantlar) va anʼanaviy eʼtiqod tarafdorlariga ajralishadi.

Koʻpchilik Benindan kelgan, ular 15-16-asrlar oxirida imperiyaning bir qismi boʻlgan va hali ham oʻzlarini oliy hukmdorning subyektlari sifatida tan olishadi. Ozchilik qismi oʻzlarini yoruba , Igala , Nupe , Ibo (Igbo) , Itsekiri bilan bogʻlaydilar..

Asosiy mashgʻuloti qishloq xoʻjaligi, asosiy ekinlari yams, moyli oʻsimliklar, hindiston yongʻogʻi palmasi, makkajoʻxori. Echki, qoʻy, parranda va chorvachilik bilan shugʻullanishadi. Hunarlari — toʻquvchilik va temirchilik. Qoʻshni xalqlar bilan oziq-ovqat va hunarmandchilik savdosi yuqori darajada rivojlangan.

Asosiy ijtimoiy birlik bu jamoa boʻlib, koʻpincha bir nechta jamoalarda birlashma mavjud, oilada ota- onalik va virilolokallik koʻp uchraydi.

Ishon xalqi orasida 0,026 Mb gacha neandertal aralashmasi aniqlangan. LAKU genetiklari „ 1000 genom“ loyihasidagi 405 Gʻarbiy Afrika genomini Xorvatiya gʻoridagi Vindiya neandertal genomi va Gʻarbiy Afrika populyatsiyalari genomlarida topilgan Denisov genomi bilan solishtirdi (Nigeriyada Esan (ESN), Syerra-Leonedagi Mende (MSL)), Gʻarbiy Gambiyadagi Gambiya (GWD) va Ibadan (YRI) dan Yoruba) 2 dan 19 % gacha boʻlgan aralashmani arvoh (arvoh) odam bilan kesib oʻtishda olingan aralashmaning taxminan 43 ming litrini tashkil qiladi. n. (95 % ishonch oraligʻi: 6000 dan 124000-yil oldin), zamonaviy odamlarning ajdodlaridan zamonaviy odamlar va neandertallar va denisovanlar qatorining boʻlinishidan oldin ham ajralgan — 625000-yilgacha. n. (95 % ishonch oraligʻi: 360 000 dan 975 000 yil oldin).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Dunyo xalqlari va dinlari. Entsiklopediya. M., 1998-yil.
* TSB.
Musiqiy quticha

**Musiqiy quticha** — mexanik musiqa asbobi. U aylanuvchi silindrda boʻrtib chiqqan oʻsimtalarning metall taroq tishlariga tegishi natijasida ohanglar hosil qiladi. Qutichada yangraydigan ohang taroqdagi tishlarning uzunligi va boʻrtmalarning joylashish tartibiga bogʻliq. Asbob XIX asr hamda XX asr boshlarida grammofonlar tarqalishidan oldin mashhur boʻlgan.

Musiqiy qutichaning oʻziga xos ohangidan baʼzi qoʻshiqlarda, asosan, pianinoga joʻr boʻlishida foydalaniladi.

Oʻz vaqtida qirolicha Viktoriya uchun gʻayrioddiy quticha yasalgan, unga oʻtirilganda Britaniya madhiyasini ijro eta boshlagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Shkatulki muzikalnie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 649—650 — 890 s.
Klave

**Klave**, **klaves**  ( — kalit, koʻplikdagi shakli — *claves*) — ansamblga asosiy ritmni beruvchi ikkita qattiq yogʻoch tayoq koʻrinishidagi afro-kuba zarbli cholg‘u asbobi hisoblanadi.

Klavni ijro qilayotgan sozanda (yoki xonanda) qoʻlida tayoqlardan birini shunday ushlaydiki, natijada kaft rezonatorga oʻxshash koʻrinishda turadi, shunda boshqasi bilan esa birinchisiga ritmik zarbalar berib, yuqori tondagi aniq tovushlarni chiqaradi. Klavedan turli ritmik naqshlarni ijro etishda ham foydalanish mumkin; ammo u asosan bir necha turlarda maʼlum boʻlgan bir xil nomdagi klave ritmini bajarishda foydalaniladi: guaguanko klave, son klave, kolumbia klave, braziliya klave va boshqalar. Klave asosan Kubs musiqasida, shuningdek Lotin Amerikasi musiqasining mambo, salsa va shu kabi boshqa uslublarida ham keng qoʻllanadi.
## Manbalar

## Adabiyot

* 
* 
*
Tanrıbermiş bekligi

**Tanrıbermiş bekligi** () — gʻarbiy Onadoʻlida XI asrda mavjud boʻlgan kichik va qisqa umrli turk-islom bekligi.

1071-yilgi Malazgirt jangidan soʻng, koʻplab turkman beklari singari Onadoʻliga hujumlar uyushtirgan Tanrıbermiş 1074-yilda Vizantiya imperiyasidan Efes shahrini tortib oldi va oʻzini Efes beki deb eʼlon qildi. Uning bekligi hududi Filadelfiya (hozirgi Alashehir) va Efesni oʻz ichiga olgan.

Ammo 1098-yilda Birinchi salib yurishlari davomida Vizantiya va xristianlar qoʻshini qoʻmondoni Aleksis I tomonidan Efes egallanishi bilan beklik ham tugatildi. Turklar taxminan ikki asr davomida, yaʼni Aydınoğulları bekligi davrigacha gʻarbiy Onadoʻluga kira olmadilar. Filadelfiya hududlari turklar tomonidan 1390-yilgacha bosib olinmagan.
## Manbalar
Futbol qoidalari

## Futbolning qisqacha tarixi
**[[Futbol]] tarixi (qisqacha)** Futbolning paydo boʻlishining aniq sanasi nomaʼlum, ammo aytish shuni aytish mumkinki, futbol tarixi bir asrdankoʻproqqa borib taqaladi va koʻplab mamlakatlarga oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Toʻp oʻyinlari deyarli barcha qitʼalarda mashhur boʻlgan, buni keng tarqalgan arxeologik topilmalar tasdiqlaydi. Zamonaviy futbol 1860-yillarda Angliyada ixtiro qilingan.
Eski ssenariychi sditrudrteyffftfy

## Futbolda penaltilar seriyasi
Raqib oʻyinchisi zarbani amalga oshirayotganda darvozabon darvozaga gol oʻtkazmaligi talab etiladi. Futbolda penaltilar seriyasi quyidagi qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi: jamoalar 11 metr masofadan raqib darvozasiga 5 marta zarba berishadi, barcha zarbalar turli oʻyinchilar tomonidan amalga oshiriladi yaʼni bir oʻyinchi ikki marta tepishi mumkin emas. Agar 5 ta zarbadan keyin penalti hisobi teng boʻlsa, jamoalar gʻolib aniqlanmaguncha penalti tepishda davom etadilar.
## Oʻyindan tashqari holat
Agar oʻyinchi toʻpdan koʻra raqib darvoza chizigʻiga yaqinroq boʻlsa va raqibning ikkinchidan oxirgi oʻyinchisiga, shu jumladan darvozabonga yaqinroq boʻlsa, oʻyinchi oʻyindan tashqari holatida deb hisoblanadi.
## Sariq va qizil kartochkalar
Sariq va qizil kartochkalar oʻyinchilarni qoʻpollik va sportga mos kelmaydigan xatti-harakatlari uchun hakam tomonidan beriladigan kartochkalardir. Sariq kartochka ehtiyotkor xarakterga ega va futbolchiga quyidagi hollarda beriladi:
* qasddan qoʻl toʻpi uchun;
* vaqt oʻynash uchun;
* hujumni buzish uchun;
* hushtak oldidan tepsa, jonli devordan ogohlantirishsiz chiqish (toʻgʻridan-toʻgʻri erkin zarba);
* qoʻpol oʻyin uchun;
* sportga xos boʻlmagan xatti-harakatlar uchun;
* hakam bilan nizolar, bahslangani uchun;
* simulyatsiya uchun;
* hakamning ruxsatisiz oʻyinni tark etganligi yoki oʻyinga kirganligi uchun.
### '''Futbol qoidalarining oʻzgartirilgan yillari'''

1938-yildan hozirgacha oʻzgarishlar jadval asosida keltirilmoqda:

## Manbalar
Candaroğulları bekligi

**Candaroğulları bekligi** () — 1291—1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligi. Koʻniya sultonligining zaiflashishidan foydalangan Şemsettin Yaman Candar Kastamonu va ushbu hududga tutash yerlarni oʻz hokimiyati ostiga olib, 1291-yilda Candaroğulları bekligiga asos soldi.

Candaroğulları bekligi tarixda kuchli flot tuza olgani bilan oʻz oʻrniga ega. Usmonlilar imperiyasi beklikni oʻziga qoʻshib olgandan soʻng, oʻz flotini yanada kuchli holatga keltirdi. Kastamonuning Kure tumanidagi mis konlari beklik Usmonli imperiyasiga qoʻshilishidan oldin ham, qoʻshilganidan keyin ham Usmonli imperiyasining toʻp ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlgan.
## Tarixi

Beklikka Hulokuiylar davlati xoni Geyhatu tarafidan Eflani Şemseddin Yaman Candarga iqto sifatida berilishi natijasida 1291-yilda asos solingan.

Yaman Candardan keyin taxtga kelgan Süleyman Paşa Sinop va Kastamonuni fath etib, bekligi hududini yanada kengaytirdi.

Usmonlilar sultoni Boyazid I Yildirim Onadoʻlidagi birlikka erishish yoʻlida Candaroğullarıning hududlarini katta qismini egallab oldi. Beklik faqat Sinop hududlarida oʻz mustaqilligini saqlab qoldi.

1402-yilda roʻy bergan Anqara jangidan soʻng, Amir Temur hokimiyatini tan oldi va Temuriylar imperiyasiga tobe boʻldi. Bu sodiqlikning qarshiligida Amir Temur Candaroğullarıning eski hududlari İsfendiyar Beyga beradi. Bu orqali beklik Kastamonu ustidan yana nazorat oʻrnatadi.

Kemâleddin İsmâil Bey taxtga oʻtirganida Kızıl Ahmed Bey isyon etdi va beklikning tanazzuliga yoʻl ochdi. 1461-yilda Mehmed II Fotih Trabzon yurishini boshlashdan oldin, Candaroğulları bekligi hududini butunlay Usmonlilar imperiyasi tarkibiga qoʻshib oldi. Shu tariqa beklik tugatildi.

XV asr oʻrtalarida Sinop, Candaroğulları va Qora dengizning eng mustahkam qalʼalaridan biri boʻlib, mish-mishlarga koʻra, shaharda 400 ta toʻp boʻlgan; qal’ada 10 ming soqchi va 2 ming toʻpchi saqlangan. Shahar portida Candaroğullarıga tegishli 900 tonnalik kema mavjud boʻlib, oʻsha davrda Usmonlilar imperiyasi hali bu hajmdagi kemaga ega boʻlmagan edi va Kemâleddin İsmâil Beyga oid boʻlgan bu kema keyinchalik Usmonlilarning kemalariga oʻrnak vazifasini bajargan va shu nusxadagi kemalar yasalgan.

Beklikning Kastamonu-Sinop hududlari Usmonlilar imperiyasi tomonidan tugatilganiga qaramasda, Çankırı shahrida İsfendiyar Beyning oʻgʻli Kasim oʻlimiga qadar (1464) ushbu hududda hukmronlik qilgan. Bu hudud 1417-yilda Mehmed I tarafidan unga berilgan.

## Candaroğulları hukmdorlari

## Candaroğulları shajarasi

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Google Cloud Search

**Google Cloud Search** (ilgari **Google Springboard** nomi bilan tanilgan) sunʼiy intellekt asosida ishlaydigan yordamchi boʻlib, u foydalanuvchilarga tegishli maʼlumotlarni kerakli vaqtda va kerak boʻlganda barcha bogʻlangan Google ilovalari (Docs, Google Drive, Google Calendar, Google Contacts va boshqalar)dagi, jumladan (lekin ular bilan cheklanmagan) Gmail, Google orqali tezda topishga yordam beradi. Shuningdek, u Machine Learning yordamida toʻplangan statistik ehtimollik asosida foydalanuvchilarga “harakat qilinadigan maʼlumotlar va tavsiyalar”ni taqdim etadi.

Shuningdek ushbu xizmat kompaniyalar o'z tizimlariga bog'lash orqali o'z xodimlari uchun ichki manbalardan qulay izlash tizimini taklif etishlari maqsad qilingan. Buning uchun google tomonidan dasturchilar uchun mo'ljallangan API taqdim etilgan. API orqali korxonaning barcha elektron ma'lumotlarini indeksatsiyalar va keyinchalik korxona xodimlari uchun qulay,  izlash muhitini yaratish imkoniyati mavjud.

Hozirgi kunda biznes uchun google Start, Standart va Biznes Plus ta'riflarini taklif qiladi va narxlar berilgan imkoniyatlarga qarab farqlanadi.

Springboard shuningdek, veb-sahifalarni yaratish uchun vosita bo'lgan Google Sites bilan integratsiyalashgan. Yangilangan ilova endi foydalanuvchilar oʻrtasidagi hamkorlikni qoʻllab-quvvatlaydi va ularga Google Docs, Calendar va Google Maps kabi xizmatlardan kontent qoʻshish imkonini beradi. Uning ba'zi ilovalari qo'llanmalar va foydalanish yo'riqnomasi (lari) kabi narsalarni tezda yaratish uchun bo'lishi mumkin.

2017-yil fevral oyida Google Springboard Google Cloud Search deb oʻzgartirildi.

## Versiyalar tarixi
Ishga tushirilgan vaqtda (2016-yil 13-iyun) Google oʻzining “Springboard” tizimiga keng miqyosda “Faqat taklif qilish orqali” kirish huquqiga ega edi va hozirda u oʻzining “Early Adopter” dasturidagi ilovalarni yopdi.

## Manbalar
Idin buryatlari

**Idin buryatlari** (bur. Idyn Buryaaduud) — buryat etnosi tarkibiga kiruvchi etnohududiy guruh hisoblanadi. Ular Ida,Os daryolari vodiylarida va ularning irmoqlarida, shuningdek sharqdan Angaraga oqib tushadigan Udaning yuqori oqimida joylashgan.

## Qabila tarkibi

Idin buryatlarining etnohududiy guruhi tarkibiga gotol, yangud, irxidey, olzoy, muruy, xulmenge, noyod, xogoy, ongoy, onxotoy, xoltubay, baray, bulud, sharalday, zomod, xurdud, obogon, xuldad (xuldud), buin, obondoy, manxolyud (mogolyud), argahan, narad, togto, segen, xangajin kabi mayda qabilalar kiradi. Obogoni olon qabila birlashmasi tarkibida quyidagi urugʻlar qayd etilgan: xoogoy, ongoy, irxidey, xoltubay, onxotoy, bulud. Yangud turkumi esa besh boʻlimni oʻz ichiga oladi: xuxeney, aaday, gabaali, obxoy, ubey.. Idin zindoni yaqinida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov chigut (kingult)ni ham tilga olinadi. Idin buryatlarining asosiy qismini bulagat qabilalari tashkil etadi. Yagona exirit togto qabilasidandir. Qolgan qabilalar esa xuddi shu nomdagi moʻgʻul qabilalarining boʻlaklari boʻlib, asosan, oyratlardan sanaladi..

## Yana qarang

* Buryat etnoslari
* qabilalar va urug'lari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Nanzatov B.* *Z.* XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
* *Nanzatov B.* *Z.* Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.
* *Baldaev S.P.* Buryatlarning genealogik afsonalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
Allianz Arena

**Allianz Arena** (terma jamoalar oʻrtasidagi musobaqalar davomida – **Arena Myunxen**) – Myunxen shimolidagi futbol stadioni. Stadion sigʻimi 75.000 tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, ulardan 2.152 tasi biznes oʻrindiqlari, 1.374 tasi VIP oʻrindiqlar va 227 tasi nogironlar aravachasiga moʻljallangan. Xalqaro oʻyinlar davomida stadionning maksimal sigʻimi 70.000 tagacha tomoshabinga tushiriladi. Bundesliganing 2005/06 yilgi mavsumdan beri „Bavariya“ uy oʻyinlarini shu oʻyingohda oʻtkazmoqda. Bundan tashqari, stadion 2006-yilgi Jahon chempionati oʻyinlari, 2011/12 Chempionlar ligasi finali, shuningdek, 2020-yilgi Yevropa chempionati oʻyinlariga mezbonlik qilgan. Dastlab, arena "Bavariya" va „Myunxen 1860“ klublariga tegishli edi, ammo keyin Bavariya Myunxen 1860ga tegishli ulushni sotib oldi va stadionning yagona egasiga aylandi.

## Stadionning xususiyatlari

Stadion Myunxenning Shvabing-Freyman (nem.: Schwabing-Freimann) tumanining shimolida joylashgan. Stadionda 2 ta bolalar bogʻchasi/maktabdan keyingi guruhlar, LEGO World va 800 m² maydonda Bavariya klubi doʻkoni mavjud. Bularning barchasi Stadion ichida joylashgan boʻlib, unda dastlab „Myunxen 1860“ savdo doʻkoni va *Medion*, *Deutsche Telekom* va *Audi* uchun koʻrgazma maydonlari joylashgan. 2012-yil may oyida ushbu joyda „Bavariya tarixi olami“ muzeyi ochildi. 6500 m² maydonda koʻplab oziq-ovqat doʻkonlari mavjud. Stadionga tegishli 9800 ta mashinaga moʻljallangan toʻrt qavatli avtoturargoh Yevropadagi eng yirik avtoturargohlardan biri hisoblanadi. Arenaning shimoli va janubida muxlislari bor avtobuslar uchun moʻljallangan yana 350 ta toʻxtash joyi mavjud. Chiptalar jami 55 ta stadion kassalarida sotiladi.

Shakliga koʻra Allianz Arena koʻpincha „puflatiladigan qayiq“ (nem. *Schlauchboot*), „avtomobil shinalari“ (nem. *Autoreifen*), „havo yostigʻi“ (nem. *Luftkissen*) deb nomlanadi.

Fasad va tom quruq havo bilan toʻldirilgan 2760 yostiqdan iborat. Har bir yostiq qizil, koʻk va oq ranglar bilan yoritilishi mumkin. Mezbon jamoalardan qay biri stadionda oʻyin oʻtkazsa, u oʻsha jamoaga mos rangda yoritiladi (Bavariya uchun qizil, „Myunxen 1860“ uchun koʻk), agar Germaniya terma jamoasi arenada oʻynasa, yostiqlar oq rangda yoritiladi.
Yoritish narxi soatiga taxminan €50. Ularning yorugʻligi shunchalik kuchliki, tiniq kechalarda Allianz Arenani Alp togʻlari choʻqqilaridan, yaʼni taxminan 75 km masofadan aniq koʻrish mumkin. Tomning ostida quyosh nurlaridan himoya qilish uchun oʻyin vaqtida yopilishi mumkin boʻlgan pardalar mavjud.

## 2006-yilgi Jahon chempionati

Allianz Arena 2006-yilgi Jahon chempionatiga mezbonlik qilgan stadionlardan biri edi. Jahon chempionati paytida Allianz Arena belgisi stadiondan demontaj qilindi va Myunxen sanʼat uyi tomiga oʻrnatildi. Demontaj va tashish narxi taxminan €150.000 tashkil etdi.

2006-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati vaqtida stadionda quyidagi oʻyinlar boʻlib oʻtdi:

*mahalliy vaqt bilan koʻrsatilgan*

## Manbalar
Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi

Birlashgan Arab Amirliklari hududi Arabiston yarim orolining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. BAA janubda va gʻarbda Saudiya Arabistoni, sharqda Ummon bilan chegaradosh. Uning shimoliy qirgʻogʻi Eron qarshisidagi Fors koʻrfazi boʻylab joylashgan. Qatar esa shimoli-gʻarbda atigi 50&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. BAA yettita amirlikdan iborat — Abu Dabi, Ajman, Dubay, Fujayra, Ras al-Xayma, Sharja va Umm al-Qayvayn. Bu amirliklar birgalikda Portugaliya bilan bir xil kattalikdagi maydonni egallaydi. Abu-Dabi amirligi BAA umumiy maydonining 85 foizini egallaydi. Amirliklarning eng kichigi Ajman — atigi 250&nbsp;km².

BAA geografiyasining oʻziga xos xususiyati shundaki, Birlashgan Arab Amirliklari hududining katta qismini choʻl (Rub al-Xali) egallaydi. Bu dunyodagi qum bilan qoplangan eng katta hudud. Birlashgan Arab Amirliklarining qirgʻoqboʻyi hududlari tuz qatlami bilan qoplangan, u yerda tuz konlari bor, mamlakatning shimoliy va sharqiy hududlari esa yashil maydon (tabiat) bilan qoplangan. Respublikaning shimoliy va sharqiy rayonlari uchun togʻli releflarning ahamiyati katta. 

## Iqlim
Mamlakatning iqlimi juda issiq va quruq (tropik choʻl). Bu yerda qum boʻronlarini uchratish mumkin. Yoz oylarida soya-salqinda oʻrtacha maksimal harorat taxminan 40-47&nbsp;°C ni tashkil qiladi, lekin koʻpincha 50&nbsp;°C ga yetadi. Qishki harorat: kunduzi 20-23&nbsp;°C, kechasi sovuqroq, ammo sovuqlar juda kam uchraydi. Yogʻingarchilik mavsumi tartibsiz, asosan noyabrdan maygacha, yillik koʻrsatkichi taxminan 100&nbsp;mm.

## Yovvoyi tabiat

2007-yilda fauna vakillari - arab leopari va arab oriksi tabiatga qaytdi ya'ni ko'paydi. Uyerda koʻpincha bir oʻrakachli tuyalar va yovvoyi echkilarni koʻrish mumkin. Bahorgi va kuzgi mavsumda Markaziy Osiyo va Sharqiy Afrikadan uchib kelayotgan qushlarning, mamlakat shimolida katta galasini kuzatish mumkin.

Fujayra va Ras al-Xayma amirliklaridagi togʻli hududlardan tashqarida, hukumatning mamlakatdagi koʻkalamzorlashtirish dasturi asosida, oʻsimliklarning katta qismi hamda mamlakatning sharqiy chegarasidagi Buraymi vohasidagi xurmozorlar ham ko'chirib olib kelingan. Oʻsimlik dunyosi uchun qiyin boʻlgan choʻl iqlimiga qaramay, Dubayda dunyodagi eng katta gul bogʻi ochildi.

## Yana qarang
• Arabiston yarim oroli

## Manbalar