Xolid bin Sulton Al Saud

**Xolid bin Sulton Al Saud** (arabcha: خالد بن سلطان بن عبد العزيز آل سعود) (1949-yil 24-sentabrda tugʻilgan) — Saudiya Arabistoni mudofaa vazirining sobiq oʻrinbosari va Saud palatasining aʼzosi.

## Yoshligi va taʼlim
Shahzoda Xolid 1949-yil 24-sentabrda tugʻilgan. U shahzoda Sultonning toʻngʻich oʻgʻli va Fahd bin Sulton, Faysal ibn Sulton va Turki bin Sultonning onasi bir boʻlgan ukasi. Ularning onasi Munira bint Abdulaziz bin Musaid bin Jiluviy. 2011-yil 24-avgustda Parijda vafot etgan. Moneera bint Abdulaziz qirol Fahdning turmush oʻrtogʻi Alanudning singlisi edi. U, shuningdek, qirol Xolid va shahzoda Muhammadning amakivachchasi edi.

Xolid bin Sulton Qirol Saud universiteti bitiruvchilaridan. U 1967-yil yanvar oyidan Sandhurst Qirollik Harbiy Akademiyasida qatnashdi, u yerda kadetlar hukumatida kapral boʻlgan va 1968-yilda tugatgan.

U, shuningdek, Kanzasdagi Fort Leavenworthdagi AQSh armiyasi qoʻmondonligi va bosh shtab kollejida tahsil olgan. Alabama shtatidagi Maksvell havo kuchlari bazasidagi Harbiy havo kollejini tamomlagan. U, shuningdek, 1980-yilda Montgomeridagi Obern universitetida siyosatshunoslik boʻyicha magistr darajasiga ega.

## Faoliyati
Askar sifatidagi dastlabki yillarda Xolid bin Sulton maxsus kuchlar tarkibiga saylanishni tanlaganiga qaramay, Tabuk viloyatidagi artilleriya vzvodiga qoʻmondonlik qildi. Keyinchalik, Saudiya Arabistonining Xitoy Xalq Respublikasi bilan birinchi boshqariladigan raketasini sotib olish va shartnoma tuzish boʻyicha topshiriq berilgani sababli uning pozitsiyasi yuksaldi. Ushbu muhim roli uchun unga „*Saudiya Arabistoni raketasining otas*i“ faxriy unvoni berildi.

Armiyada yillar oʻtib, milliy mudofaada havo mudofaasiga muhimroq oʻrin berilishini oʻylab, Saudiya Arabistoni havo hujumidan mudofaa kuchini tuzdi va uning birinchi qoʻmondoni boʻldi. Birinchi Fors koʻrfazi urushida Iroq Quvaytga bosib olinganidan koʻp oʻtmay, u qoʻshma arab kuchlari qoʻmondoni etib saylandi va AQSh armiyasi generali Norman Shvartskopf bilan teng pozitsiya va mas’uliyatni taqsimladi. Keyinchalik qirol Fahd shahzoda Xolidni feldmarshallikka koʻtardi. 1991-yilda u harbiy xizmatdan nafaqaga chiqdi va biznesga eʼtibor qaratdi. 2001-yil yanvar oyida u harbiy ishlar boʻyicha mudofaa vazirining yordamchisi sifatida harbiy xizmatga qaytarildi.

2011-yil boshida u „harbiy texnikaning 70 foizdan ortigʻini mahalliy ishlab chiqarish mumkin“ va kelajakda ichki harbiy oʻsish uchun hukumat boʻlimi tashkil etilishini eʼlon qildi. U 2011-yilda mudofaa vaziri sifatida otasining oʻrniga nomzod sifatida koʻrildi. Biroq 2011-yilning noyabr oyida u mudofaa vaziri oʻrinbosari etib tayinlangan. Uning vakolati 2013-yilning 20-apreliga qadar davom etdi va uning oʻrniga qirollik oilasining yana bir aʼzosi Fahd bin Abdulla tayinlandi.

## 2009-yil Yamandagi intervensiya

2009-yilning noyabr oyida Xolid bin Sulton Saudiya Arabistonining Yamanga harbiy intervensiyasini boshqargan. Kampaniya turli taktik xatolarga yoʻl qoʻydi va Xolid qattiq tanqid qilindi. Saudiyaliklar 130 ta, Yaman esa 1000 dan ortiq qurbon boʻlgan.

2009-yil dekabr oyida Xolid hutiylarga Al Jabridan chiqib ketish uchun 48 soatlik ultimatum berdi. Koʻp oʻtmay, u hutiylar *Al-Quds Al-Arabiy* orqali oʻt ochishni toʻxtatish evaziga chegaradan chiqib ketishga vaʼda berganidan keyin kampaniya yakunlanganini eʼlon qildi. Husiylar, shuningdek, Yaman hukumati Saudiya Arabistoni hududidan nishonlarni bombardimon qilish uchun foydalanganini aytdi.

2010-yil fevral oyida elchi Smit Xolid bilan uchrashdi. Smit Saudiya Arabistonining Yaman kasalxonalariga qilgan havo hujumlariga eʼtibor qaratdi. Xolidning tan olishicha, voqea Yaman hududni hutiylar harbiy bazasi sifatida belgilagani sababli sodir boʻlgan. Uning taʼkidlashicha, bu voqea harbiy texnikaning notoʻgʻriligi va AQShning maxsus „*yirtqichlar*“ nomli qurolni taqdim etishdan bosh tortgani sababli sodir boʻlgan. U Saudiyaning strategiyasi kuchli harbiy kuch koʻrsatish orqali hutiylarni Yaman hukumati bilan yarashishga majbur qilish ekanini taʼkidladi. Saudiya-Yaman qoʻshma qoʻmitasi Xolid bin Sultonga hujumlar uyushtirishga ruxsat berdi. Shuningdek, u Yaman razvedkasi ishonchsiz va siyosiy motivlarga ega ekanligini taʼkidladi. Yaman maʼlumotlariga koʻra, terrorchilarning pozitsiyalari aslida prezident Solihning siyosiy raqibi general Ali Mohsen Al Ahmarning idorasi boʻlgan.

### Munozara
Saudiya qoʻshinlari 2009-yil oxirida Saudiya Arabistoni hududini egallab olgan husiylarni tezda siqib chiqara olmaganida, qirol Abdulla Xolid rahbariyatidan mamnun emas edi. Qirol Abdulla mojaroning uzoq davom etishi, koʻp sonli qurbonlar va Saudiya Arabistonining qobiliyatsizligi borasida oʻz xavotirlarini alohida taʼkidladi. Shu sababli, bu holat uning mudofaa vaziri sifatida otasining potentsial merosxoʻrining pasayishiga olib keldi. Yaqin Sharq boʻyicha tahlilchi Jozef A. Kechichian Xolid 2013-yil 20-aprelda lavozimidan chetlatilganidan soʻng uning ishdan boʻshatilishining uchta potentsial sababi borligini taʼkidladi, ulardan biri yuqorida aytib oʻtilgan 2009-yildagi faoliyati bilan bogʻliq. Qolganlari 2010-va 2013-yillarda uning qurol-yarogʻ xarid qilishda ishtiroki bilan bogʻliq edi.

#### Boylik va „Jannat“ hujjatlari
1996-yil noyabrida muammosi koʻtarilgan AQSh kabellari savdosida shahzoda Xolidning boyligi 2 milliard dollarga baholangan.

2017-yil noyabr oyida Xalqaro jurnalistik tadqiqot konsorsiumi tomonidan olib borilgan tergovda uning nomi Paradise Papers ayblovlari bilan atalgan siyosatchilar roʻyxatiga kiritilgan.

## Boshqa lavozimlari
1990-yillarning oxirida shahzoda Xolid fransuz Thomson-CSF elektronika guruhi bilan biznes aloqalarini oʻrnatdi.

Xolid suv boʻyicha shahzoda Sulton bin Abdul-Aziz xalqaro mukofoti qoʻmitasi raisi ham bolgan.

Sulton bin Abdulaziz Al Saud jamgʻarmasi vasiylik kengashi raisi.

U, shuningdek, Arab davlatlari va Gʻarb davlatlari oʻrtasidagi munosabatlarni yaxshilashga harakat qilayotgan Saudiya Arabistoni tadqiqot guruhi boʻlgan Arab Fikri Jamgʻarmasi vasiylik kengashi aʼzosi.

## Nuqtayi nazarlari

### Turk-arab munosabatlari
1990-yillar oxirida Xolid turk-arab munosabatlari haqida fikr bildirdi. Uning soʻzlariga koʻra, arablar bu inqirozga nima sabab boʻldi deb oʻzlariga savol berishlari kerak. Arab tomoni esa "Turkiyadagi ichki vaziyatning murakkabligini, bu davlatning mintaqaviy va xalqaro mulohazalari haqida maʼlumot bermadi. Bu Turkiyani doʻstona boʻlmagan mamlakatlar guruhiga yanada koʻproq itarib yuborishi mumkin boʻlgan muhitni yaratdi.

Nihoyat, u turk-arab aloqalarini faqat oʻzaro iqtisodiy manfaatlarga katta ahamiyat berish orqali yaxshilashni taklif qildi. Arablar va turklar oʻrtasida hatto bosqichma-bosqich boʻlsa ham hayotiy ahamiyatga ega boʻlgan iqtisodiy integratsiya shaklini topishni taklif qldi. Va u arablar va turklarni „*tarix kitoblari va darsliklarini oʻzaro haqoratlardan tozalashni boshlashga“* chaqirib, turk-arab madaniy hamkorligini taklif qiladi. U, shuningdek, Turkiya, Pokiston va Fors koʻrfazidagi arab davlatlari oʻrtasidagi harbiy hamkorlikni ragʻbatlantirdi.

### Efiopiya
2013-yil fevral oyida Xolid Saudiya hukumati tomonidan rasman qoralangan Efiopiyaning Nil suvlaridan foydalanish huquqi haqida bayonot berdi. Uning soʻzlari quyidagicha edi: „*Efiopiya Uygʻonish davri toʻgʻoni iqtisodiy manfaat uchun emas, balki siyosiy fitna uchun moʻljallangan va Misr va Sudan milliy xavfsizligiga tahdid soladi*“.

## Shaxsiy hayoti
Xolidning birinchi nikohi uning birinchi amakivachchasi, shoh Fahdning qizi Lulua bilan boʻlgan. Ular 1978-yilda ajrashishdi. Ularning uchta farzandi bor. Ularning birinchi farzandi Rima toʻrt oyligida vafot etdi. Uning birinchi turmushidan boshqa farzandlari Faysal (1973-yilda tugʻilgan) va Sara (1976 -yilda tugʻilgan).

Keyinchalik u Turki ibn Abdulazizning qizi Abir binti Turki bin Abdulazizga uylandi. Ularning besh farzandi bor: Hala, Fahd (1985-yilda tugʻilgan), Abdulla (1988-yilda tugʻilgan), Salmon (1993-yilda tugʻilgan) va Mishail.

Uning qizlaridan biri malika Xala Turki bin Abdullohning sobiq rafiqasi boʻlib, u oʻsha paytda Saudiya Qirollik havo kuchlarida uchuvchi boʻlgan va ular 2010-yil 13-yanvarda turmush qurishgan.

Uning oʻgʻli Faysal bin Xolid Shimoliy chegaralar mintaqasi gubernatori. Yana bir oʻgʻli Abdulloh bin Xolid Saudiya Arabistonining Venada Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi doimiy vakili edi. U bu lavozimga 2019-yil sentabr oyida tayinlangan,va shuningdek, 2020-yil yanvarigacha Saudiya Arabistonining Slovakiya va Sloveniyadagi norezident elchisi etib tayinlangan.

## Yana qarang

* Shahzoda Sulton ilgʻor texnologiyalar tadqiqot instituti

## Manbalar