open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grinnell kolleji

**Grinnell kolleji** – Amerika Qoʻshima Shtatlaridagi Ayova shtatida joylashgan xususiy libaral sanʼat kolleji. U 1846 yilda tashkil etilhan. U ochiq oʻquv dasturiga ega, yaʼni talabalar oʻzlari oʻquv jadvallarini tayyorlashlari mumkin, aniq belgilangangan tartibga amal qilishlari majburiy emas.

Kollejning tahminan 48.5 gektar maydonga ega shaharchasi bir nechta tarixiy joylarni, shuningdek, Sezar Pelli talabalar markazi, integratsiyalashgan oʻquv majmualari va atletika inshootlarini oʻz ichiga oladi . Kampusga tutashgan va tarixiy shahar markazidagi 365 gektarlik Konard ekologik tadqiqot maydoni Grinnell kolleji uchun kmuhim koʻchmas mulkdir .

Grinnell bitiruvchilari va oʻqituvchilari orasida 16 Truman stipendiati, 122 ta Fulbrayt granti sohibi va 1 ta Obama olimi bor. Ushbu kollej oʻquvchilari yoki bitiruvchilari Fulbrayt granti sohiblarining eng yaxshilaridir . Uning bitiruvchilari orasida aktyor Gari Kuper, kimyo yoʻnalishida Nobel mukofoti osrindori Tomas Chex, Intel asoschilaridan biri Robert Noys, jazz musiqachisi Gerbi Xankok, hukumat maʼmuriGarri Xopkins va komediyachi Kumail Nanjiani bor.

1882 yilda Grinnell kolleji tornadoga uchradi va bu tornado oʻz ortidan siklon olib keldi, shundan soʻng kollej yilnomasi nomlandi. Boʻron kampusni vayron qildi va kollejning 2 ta binosini ham vayron qildi. Qayta qurish darhol boshlandi va kengaytirish faqat arxitekturadoirasida boʻlib qolmadi: oʻquv rejasi siyosatshunoslik (AQShda bu yoʻnalish birinchilardan boʻlib, Minnesota universitetining kafedrasida 1879 yilda Grinnelldan 3 yil avval tashkil etilgan ). va zamonaviy tillar boʻlimlarini ham qamrab olish uchun kengaytirildi.

Grinnell „Social Gospel“ isloh qilish harakatining markazi sifatida tanildi.Robert Handi yozganidek, „Harakat Ayova (hozirgi Grinnell) kolleji kampusiga markazlashgan edi. Uning yetakchi namoyishchilari Jorj D.Herron va Prezident Jorj A.Geyts edi“ . Boshqalar kollej hayotining yengil tomoniga ishora qilishgan: Missisipi gʻarbidagi birinchi kollejlararo futbol va beysbol oʻyinlari Grinnellda oʻtkazilgan va bu oʻyinda mezbon jamoalar gʻalaba qozonishgan.
## Manbalar
Königsberg universiteti

**Königsberg universiteti** (nem. Albertus-Universität Königsberg) Sharqiy Prussiyadagi Königsberg universiteti edi. 1544 yilda Prussiya gertsogi Albert tomonidan dunyodagi ikkinchi protestant akademiyasi (Marburg universitetidan keyin) sifatida asos solingan va odatda Albertina nomi bilan tanilgan.

Ikkinchi jahon urushidan keyin 1945 yildagi Potsdam kelishuviga binoan Kenigsberg shahri Sovet Ittifoqiga o'tkazildi va 1946 yilda Kaliningrad nomini oldi. Shartnoma. Bugungi kunda Kaliningraddagi Immanuel Kant Boltiq federal universiteti Albertinaning an'analarini saqlab qolishga da'vo qilmoqda.

## Tarixi
Tevtonik ritsarlarning sobiq grossmeysteri va 1525 yildan beri birinchi Prussiya gertsogi Albert Samlend bo'limidan Pregel daryosining Kneyfof orolida joylashgan Kenigsberg sobori orqasidan yer sotib olgan va u yerda akademik gimnaziya (maktab) qurilgan edi. 1542. U 1544-yil 20-iyulda Albertinum kollegiyasining taʼsis dalolatnomasini chiqardi, shundan soʻng universitet 17-avgustda ochildi.
Albert Veynik

**Albert-Viktor Iozefovich Veynik** (1919-yil 3-oktyabr, Toshkent – 1996-yil 24-noyabr, Minsk) – sovet termofiziki. Belarus SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1956), texnika fanlari doktori (1953), professor (1955). U issiqlik va massa almashinuvi nazariyasi va quyma termofizikasi asoschilaridan biri sifatida tanilgan. Shuningdek, ilmiy jamoatchilik tomonidan tan olinmagan real jarayonlarning termodinamik nazariyasi (TRP) muallifi.

## Tarjimai holi
Albert-Viktor Veynik 1919-yil 3-oktyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. Qizigʻi shundaki, uning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasida *Viktor-Albert* yozilgan, ammo umrining koʻp qismida *Albert* ismi koʻproq ishlatilgan. Turli davrlardagi bosma asarlarda bosh harflar „A. I.“, „A.-V. I.“, yoki „V. I.“ ishlatgan. 1992-yilda pravoslavlikni qabul qilgandan keyin Viktor nomi bilan faoliyatini davom ettirgan.

### Oilasi
Iozefovich 1944-yildan 1950-yilgacha Tatyana Nikolayevna Orlova bilan turmush qurgan. 1945-yil 27-iyulda ularning oʻgʻli Viktor dunyoga keldi.

1958-yilda Vera Vladimirovna Sitinaga uylandi. 1959-yil 27-iyulda ularning oʻgʻli Vitaliy va 1961-yil 1-oktyabrda Aleksandr tugʻildi. Vera ikkinchi farzandini dunyoga keltirish paytida dunyodan koʻz yumgan.

## Ilmiy faoliyati
Veynik 1947-yilda „Qattiq jismlarni isitish va sovutish“ nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1950–1954-yillarda MATI „Aviamotorlar va issiqlik texnikasi“ kafedrasida va 1954–1957-yillarda „Qattiq jismlarni isitish va sovutish“ kafedrasida dotsent lavozimida faoliyat olib bordi. Moskva oziq-ovqat sanoati texnologik instituti (MTIPP) fizika fakultetida professor boʻlib ishlagan.

1953-yilda N. E. Bauman nomidagi Moskva Oliy Texnika Universiteti Ilmiy Kengashida „Quyma nazariyasining issiqlik asoslari“ dissertatsiyasini himoya qilib, texnika fanlari doktori unvonini olgdi.

1956-yilda Belorusiya SSR Fanlar akademiyasining fizika-matematika va texnika fanlari boʻlimiga muxbir aʼzosi etib saylandi va shundan soʻng Minskka koʻchib oʻtdi.

Albert Veynik 1992-yilda choʻqindi, shundan soʻng moddiy va maʼnaviy olamlarning oʻzaro taʼsirini, oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganishga oʻtdi.

Umrining soʻnggi yillarida „Astronalniy plan“ va ularning bioorganizmlarni boshqarishi, yaʼni Yerning biosferasi haqida kitob ustida ishladi.

## Manbalar
Rozaliya Galiyeva

**Rozaliya Ilfatovna Galiyeva** (; *Roza Galieva* nomi bilan ham tanilgan, 1977-yil 28-aprelda tugʻilgan) – isteʼfodagi badiiy gimnastikachi. 1992–1996-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan.

## Hayoti
Galiyeva 1977-yil 28-aprelda Olmaliq shahrida (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. 1995-yilda Rossiya fuqaroligini olgan. Turmush oʻrtogʻi – Mixail, oʻgʻli – Nikita va qizi – Tatyana.

## Faoliyati

### 1991-yildan 1994-yilgacha
Rozaliya Galiyeva 1991-yili SSSR uchun xalqaro musobaqalarni boshlab, 1991-yilda Indianapolisda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida jamoaviy oltin medalni qoʻlga kiritgan.

1992-yilda Ispaniyaning Barselona shahrida boʻlgan Olimpiada oʻyinlarida Birlashgan jamoa bilan raqobatlashadi. Keyin dastlabki musobaqada 8-oʻrinni egallab, jamoadoshlari Svetlana Boguinskaya va Tatyana Lisenko bilan birga shaxsiy koʻpkurash finaliga yoʻllanma oladi.

Biroq, koʻpkurash oldidan murabbiy Aleksandr Aleksandrov Galiyevani tizzasidan jarohat olganini aytib, uni musobaqadan chiqarib yuborgan. Uning oʻrniga jamoadoshi Tatyana Gutsu qatnashadi. Gutsu jamoa finalida muvozanat dastasidan yiqilgan boʻlishiga qaramay, oʻzining koʻpkurash boʻyicha amaldagi jahon chempioni boʻlganligi bilan tanilgan. Keyinroq maʼlum boʻlishicha, Galiyevaning jarohati umuman yoʻq edi. Buni Gutsuning medal olish imkoniyatlari yuqoriroq ekanligini hisobga olib almashtirish amalga oshirilgan. Gutsu koʻpkurashda Olimpiya oʻyinlarida oltin medal sohibi sifatida chiqadi. U oʻz mukofot pulini Galiyeva bilan taqsimlagan boʻlsa ham, Galiyeva voqealarning bu burilishidan doimo gʻazablangan.

1992-yilgi Olimpiadadan soʻng, Galiyeva O‘zbekiston uchun kurashgan.

### Rossiya uchun
Galiyeva 1995-yilda Rossiya fuqaroligini olgandan soʻng, Rossiya terma jamoasi uchun kurashni boshlaydi. Uning Rossiyadagi birinchi yirik uchrashuvi 1996-yildagi Yevropa chempionati boʻlgan. U yerda Jina Gogean va hozirda Belarus uchun kurashayotgan sobiq jamoadoshi Svetlana Boguinskaya kabi taniqli gimnastikachilarni magʻlub etib, muvozanat dastagida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Rozaliya Galiyeva qaytgan yagona olimpiadachi sifatida 1996-yilda Atlantada boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida Rossiya terma jamoasi sardori etib tayinlangan.

Yakka tartibda koʻpkurash boʻyicha oʻz oldiga qoʻygan maqsadini amalga oshirib, kuchli oʻntalikka (7-oʻringa) kirgan.

Atlantadan soʻng, Galiyeva Qoʻshma Shtatlardagi koʻrgazmalar va tanlovlarda qatnashadi. Uning soʻnggi yirik musobaqasi 1997-yildagi Jahon Universitet oʻyinlari edi.

Musobaqani tugatgandan soʻng, u konkida uchish shousida, Muzdagi Moskva sirkida ishtirok etgan. U yerda Rossiyadagi gimnastika musobaqalarida hakamlik qiladi.

## Raqobat tarixi

* Rossiya uchun raqobatchi

* Oʻzbekiston uchun raqobatchi

* Sovet Ittifoqi uchun raqobatchi

## Mukofotlari

* II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni medali (1997-yil 6-yanvar]) – ''1996-yildagi XXVI yozgi Olimpiya oʻyinlaridagi yuqori sport yutuqlari uchun
## Shuningdek qarang

* Rossiya uchun Olimpiya oʻyinlarining ayol gimnastikachilari roʻyxati

## Manbalar
Vadim Vengerskiy

**Vadim Vladimirovich Vengerskiy** (19-avgust 1932-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 1989-yil 14-iyul, Moskva, RSFSR, SSSR) – sovet olimi, raketa texnikasi elektr stansiyalarining fizik-texnik muammolari boʻyicha mutaxassis. Lenin (1965) va Davlat (1976) mukofotlari laureati, SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1981).

## Hayoti
Vadim Vengerskiy 1932-yil 19-avgustda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tavallud topgan.

Vengerskiy 1956-yilda Bauman nomidagi Moskva oliy texnika maktabini muhandis-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Universitetni tugatgach, NII-125 ga (1966-yilda Kimyo-texnologiya ilmiy-tadqiqot instituti) ishga yuborildi va u yerda laboratoriya muhandisi yordamchisi darajasiga qadar ishladi.

Vadim 1966-yilda kondidant nomzodligini, 1973-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1977-yilda professor ilmiy unvoni berilgan.

1981-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Energetikaning fizik-texnik muammolari boʻlimiga („energetika va elektrotexnika“ mutaxassisligi) muxbir aʼzosi etib saylangan.

Olim 1989-yil 14-iyulda baxtsiz hodisa tufayli vafot etdi va Moskvadagi Kuntsevo qabristoniga dafn qilindi.

2007-yilda Vadimning 75 yoshga toʻlishi munosabati bilan ishlagan „Soyuz“ ikki tomonlama texnologiyalar federal markazi binosiga yodgorlik taxtasi oʻrnatildi.

### Oilasi
Ukasi Eduard Vladimirovich Venger (1936-yil 1-avgust) – Rossiya Federatsiyasi hukumati mukofoti laureati, Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻlgan.

Birinchi rafiqasining ismi Neonila Aleksandrovna Vengerskaya (1931).

Ikkinchi rafiqasi Kalinina Nina Nikolayevna (1925-1988) – Moskva issiqlik muhandislik institutining yetakchi muhandisi va SSSR Davlat mukofoti laureati boʻlgan.

Qizlari: Bistrova Yelena Vadimovna (1953) va Galina Vadimovna Vengerskaya (1958). Ularning ikkisi ham bolalar shifokori.

## Manbalar
Erken Kagarov

**Erken Medatovich Kagarov** (1966-yil 6-aprel, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – rossiyalik dizayner, Perm dizaynni rivojlantirish markazi ish boshqaruvchisi (2011–2012) va Artemiy Lebedev studiyasining badiiy rahbari.

## Hayoti
Erken Kagarov Toshkent shahrida sanʼatkorlar oilasida tavallud topgan. Medat Aytoxunovich Kagarov uning otasi edi. Boʻlajak dizayner 1992-yilda Toshkent sanʼat institutini tamomlab, oʻsha yili Moskvaga koʻchib oʻtgan.

Uning dizayn sohasidagi birinchi ish joyi „Gratis“ reklama agentligi edi. Agentlikda 1992-yildan 1994-yilgacha faoliyat olib borgan. 1994-yilda „Imadesign“ studiyasiga asos solgan hamda 1994-yildan 2010-yilgacha shu studiyada ijodiy direktor lavozimida ishlagan. 1999-yilda Grafik dizayn oliy akademik maktabining ijodiy boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

Kagarov 2011-yildan 2012-yilgacha Perm dizaynni rivojlantirish markazining badiiy rahbari boʻlgan. 2012-yildan Artemiy Lebedev studiyasining badiiy rahbari lavozimida faoliyat yuritgan.

Kagarov 2012-yildan Artemiy Lebedev studiyasida badiiy rahbar vazifasida ishlagan. Grafik dizayn akademiyasi akademigi hamda 2001–2007-yillar orligʻida vitse-prezidenti boʻlgan.

Erken Medatovich Moskva Rassomlar uyushmasi, Rossiya Dizaynerlar uyushmasi aʼzosi, Rossiya badiiy rahbarlar klubi hamda Moskva arxitektura qoʻmitasining arxitektura kengashi qoshidagi Badiiy kengash aʼzosi boʻlgan.

## Mukofotlari
Erken grafik dizayn boʻyicha koʻplab logotip va grafika tanlovlarida gʻolibi boʻlgan. 1997, 1998, 1999, 2001-yillarda „Dizayn. Yilning eng yaxshi ishi“ koʻrgazma-tanlovida „Viktoriya“ milliy mukofotiga sazovor boʻlgan. 1999-yil Moskvada „Masterskaya konstruktivizma. Geometriya, struktura, ornament, svet“ tanlovida birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan. „Upakofka – Zvezda Rossii – 2002“ tanlovida oltin medal sohibi boʻlgan.

## Manbalar
Axtem Seitablayev

**Axtem Shevketovich Seitablayev** (, , , 1972-yil 11-dekabrda tugʻilgan) – asli qrim-tatarlardan boʻlgan ukrainalik aktyor, ssenariynavis va rejissyor. 2013-yili *[[Haytarma|„Haytarma“]],* 2017-yilda „*Anotherʼs Prayer*“ kabi bir qancha nufuzli filmlarning rejissyori. U Qrimning Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinishiga qarshi ekanligini bildirgan. Uning bir qancha taniqli qrim tatarlari taqdiri haqidagi filmlari butun sobiq Sovet Ittifoqida olqishlangan. Ammo, qattiqqoʻl rus millatchilari tomonidan tanqid qilingan.

## Hayoti
Axtem Seitablayev 1972-yili Yangiyoʻl shahrida (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. Stalin davrida uning ota-onasi Sovet hukumati tomonidan surgunda boʻlib, Oʻzbekistonga deportatsiya qilingan. Chunki, qrim tatarlar Stalin davrida universal surgunni boshdan kechirgan bir nechta etnik guruhlardan biri boʻlgan. U Oʻzbekistondagi maktabda oʻqib, 1989-yilda Qayta qurish davrida Qrimga qaytib kelguniga qadar oilasi bilan birga boʻlgan. U yerda 1992-yili Qrim madaniy-maʼrifiy maktabini tamomlagandan soʻng, kinodagi faoliyatini boshlagan.

## Faoliyati
1992-yildan 2004-yilgacha Simferopol davlat Qrim-tatar teatrida ishlagan. Teatrda bir nechta spektakllarni, shu jumladan Aleksandr Pushkin asarlarini ijro etgan. 2005-yilda Dneprning chap qirgʻogʻidagi Kiyev akademik drama va komediya teatrida ish boshlaydi. 2009-yilda oʻzining birinchi filmi „*Quartet for Two*“ filmini sahnaga qoʻygan.

Axtem 2018-yil 29-mayda Rossiya nazorati ostidagi Qrimda hibsga olingan kinorejissyor Oleg Sentsovni qoʻllab-quvvatlab bayonot bergani sababli.

## Oilasi
Aktrisa Ivanna Diadiura bilan turmush qurib, ularning turmushidan uchta farzandi boʻlgan. Katta qizi – Nazli, aktrisa, raqqosa va model boʻlib, *„Haytarma“* da ham rol oʻynagan.

## Filmografiyasi

### Aktyor

### Direktor

## Manbalar
Xelena Kagan

**Xelena Kagan** (25-sentyabr 1889-yil, Toshkent, Turkiston oʻlkasi) – shifokor, isroillik pediatriya kashfiyotchisi. Quddusda ishlagan. Hadassa tashkiloti homiyligida ishlagan. Xelena bolalarni ota-onalarining dinidan qatʼi nazar beminnat davolagan.

## Tarjimai holi
Xelena Kagan Toshkentda (hozirgi Oʻzbekiston) Rigalik yahudiy er-xotin Moshe va Miriam Kagan oilasida tavallud topgan. Ularning Noax ismli oʻgʻli ham bor edi. Uning otasi, muhandis, nasroniylikni qabul qilishdan bosh tortgan va shu sababli ishidan ayrilgan. Biroq, ota-onasi Xelena va uning akasi uchun maktab taʼlimiga pul topdilar va bolalar 1905-yilda maktabni tugatdilar.

Kagan Bern Konservatoriyasining Musikschule da fortepiano chalishni oʻrgangan. Soʻng Bern universitetida pediatriya boʻyicha tahsil olgan va uni 1910-yilda tugatgan.

Kagan 1936-yilda Budapesht torli kvarteti aʼzosi boʻlgan skripkachi Emil Xauzerga turmushga chiqdi va Quddus musiqa va raqs akademiyasiga asos soldi. U 1978-yil 22-avgustda farzand koʻrmay vafot etdi.

## Tibbiyotdagi oʻrni
Xelena Kagan 1914-yil bahorida Quddusga koʻchib oʻtdi. Tibbiyot bilan shugʻullanish uchun litsenziya ololmadi va uyida klinika ochishga qaror qildi. Yosh arab va yahudiy ayollarni akusherlik va hamshiralikka oʻrgatdi.

1916-yilda vabo epidemiyasi tarqalgani sababli soʻnggi ikki erkak shifokor Usmonli hukumati tomonidan shahardan chiqarib yuborilgandan soʻng, Kagan litsenziya oldi va kichik bolalar shifoxonasida pediatr boʻlib ishlay boshladi. UUsmonlilar imperiyasidagi yagona ayol shifokor edi. Xelena 1925-yilgacha pediatriya boʻlimi mudiri sifatida kasalxonani boshqargan.

## Mukofotlari
Xelena 1975-yilda jamiyat va davlat rivojiga qoʻshgan alohida hissasi uchun Isroil mukofoti bilan taqdirlangan. Bikur-Xolim kasalxonasining pediatriya boʻlimi va Quddusdagi Katamonim shahridagi jamoat markazi 1962–1968-yildan beri uning nomi bilan atalgan. Kagan umrining oxirgi yillarida sogʻliqni saqlash boshqarmasi maslahatchisi boʻlib faoliyat yuritdi.

## Manbalar
Lenur Temirov

**Lenur Serverovich Temirov** (, 1990-yil 1-yanvar, Olmaliq shahri, Oʻzbekiston SSR) – klassik uslubdagi Ukraina va Rossiya kurashchisi. 2012-yil Londonda va 2020-yil Tokioda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarining ishtirokchisi. 2018-yilgi Jahon chempionatining va 2019-yilgi Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori. Ukraina chempionatlarining koʻp marotaba gʻolibi va sovrindori. Ukraina xalqaro toifadagi sport ustasi. Kelib chiqishi boʻyicha – qrim tatar.

## Faoliyati
Lenur Temirov 2010-yildagi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatining va 2018-yildagi Jahon chempionati bronza medali sohibi boʻlgan. U Simferopolning hozirgi qarorgohida joylashgan „Dinamo“ jamoasining kurash boʻyicha jamoasi aʼzosi boʻlib, unga Ismet Saliyev ustozlik qilgan.

Temirov 2012-yili Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida Ukraina nomidan qatnashib, u yerda erkaklar oʻrtasida 60&nbsp;kg vazn toifasida ishtirok etgan. Biroq, saralash bosqichida qozogʻistonlik Almat Kebispayevga yutqazib qoʻyadi. Kebispayev ketma-ket ikki davrada sakkiz ochko jamgʻarib, Temirovni bitta ochkosiz qoldirgan.

2014-yilda Qrim Rossiya Federatsiyasiga qoʻshib olinganidan keyin, uzoq vaqt davomida kelajakda qaysi davlat vakili boʻlishini tanlay olmagan. 2014-yil 22—23-may kunlari Zaporojye shahrida yunon-rum kurashi boʻyicha Ukraina chempionatida qatnashib, 66 kilogrammgacha vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Uch haftadan soʻng, Rossiya chempionatida debyut qilib, finalda Asker Orshokdugovga yutqazadi.

Qrim Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinganidan keyin Temirov Rossiya milliy musobaqalarida qatnashib, Rossiya terma jamoasiga chaqiriladi. 2015-yilda Qrim rahbari Sergey Aksyonov sovrinlari uchun kurash boʻyicha Butunrossiya turnirida gʻolib boʻlgan. 2017-yili Rossiya milliy chempionatida 5-oʻrinni egallagan.

Keyinchalik, u faqat Rossiyaga vakillik qila boshlaydi. 2016-yilgi kurash boʻyicha Rossiya chempionatida qatnashgan. 2017-yilda Rossiya chempionatida 5-oʻrinni egallab, terma jamoaga chaqirilgan. Soʻng, yana Ukrainaning vakili boʻlishga qaror qiladi. 2018-yilda Budapeshtda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Ukraina terma jamoasi tarkibida 63 kilogrammgacha vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritadi.

2019-yil aprel oyida Buxarestda 60 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan. 2020-yil fevral oyida Italiya poytaxtida boʻlib oʻtgan qitʼa chempionatida 63 kilogrammgacha vazn toifasida qatnashgan. Unda Lenur bronza medali uchun boʻlgan kurashda norvegiyalik sportchi Stig Andre Bergeni magʻlub etib, Yevropa chempionatidagi navbatdagi bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Lenur Temirov V. I. Vernadskiy nomidagi Taurida milliy universitetini tamomlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Profil – Xalqaro kurash maʼlumotlar bazasi
* NBC Olimpiadasi profili
Valeriy Venediktov

**Valeriy Nikolayevich Venediktov** (13-iyun 1924-yil Toshkent – 30-noyabr 1995-yil Chelyabinsk) – sovet harbiy qoʻmondoni, harbiy texnika konstruktori, Sovet Armiyasi general-leytenanti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1976). Ikki karra SSSR Davlat mukofoti sovrindori.
## Biografiyasi
Valeriy Venediktov 1924-yil 13-iyunda Toshkent shahrida oʻqituvchi oilasida tavallud topgan. Bolaligida ogʻir kasalga chalinganligi uchun uyida tahsil olgan.

1942-yil yanvardan Qizil Armiyada xizmat qilgan. U Zirhli Kuchlar Harbiy Akademiyasining talabasi edi.

Valeriy 1942-yil oktyabr oyida oʻquv tank polkida jangchi boʻlib xizmat qilgan. 1943-yil mart oyida Xarkov tank maktabida kursant boʻlgan va uni 1944-yilda tugatgan.

Nikolayevich kollejni tugatgach, Zirhli Kuchlar Harbiy Akademiyasida oʻqishni davom ettirdi va ushbu akademiyani 1949-yilda tamomladi.

1975-yilda Valeriy Nikolayevichga general-mayor unvoni berildi.

1976-yildagi SSSR Oliy Kengashi Prezidiuminingfarmoni bilan general-mayor Valeriy Nikolayevich Venediktov Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi.

Keyinchalik Valeriy Nikolayevich T-72 ning koʻplab modifikatsiyalari va modernizatsiyalari ustida ishlagan. Umuman olganda, ajoyib dizayner rahbarligida 120 ga yaqin turdagi harbiy texnika ishlab chiqilgan boʻlib, ularning katta qismi foydalanishga topshirilgan.

1985-yil 5-noyabrda Venediktovga general-leytenant unvoni berildi.

Valeriy Venediktov 1987-yilda sogʻligʻi sababli bosh konstruktor lavozimini tark etdi va oʻzining konstruktorlik byurosining dvigatellar boʻlimida yetakchi dizayner lavozimiga oʻtdi. Valeriy 1988-yilda nafaqaga chiqdi va Chelyabinsk shahrida istiqomat qildi.

Valeriy 1995-yil 30-noyabrda Chelyabinskda vafot etdi. U Nijniy tagilda dafn etilgan.

## Xotirasi
2011-yilda Nijniy Tagildagi Venediktov yashagan uyga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi.

## Manbalar
Dmitriy Verderevskiy

**Dmitriy Dmitriyevich Verderevskiy** (8-iyul 1904-yil, Toshkent – 30-oktyabr 1974-yil, Kishinyov) – fitopatologiya va oʻsimliklar immuniteti sohasidagi sovet olimi. Qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1944), professor (1945), Moldaviya SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1970).

## Biografiyasi
Dmitriy 1904-yil 8-iyulda Toshkent shahrida tavallud topgan. Kontr-admiral Dmitriy Dmitriyevich Verderevskiy va Yelena Mixaylovna Verderevskayaning oʻgʻli. 1930-yilda Kiyev xalq taʼlimi institutini tamomlagan. 1930–1944-yillarda ilmiy-pedagogik ishlar bilan shugʻullangan. 1944-yildan M. V. Frunze nomidagi Kishinyov qishloq xoʻjaligi instituti oʻsimliklarni himoya qilish kafedrasi mudiri boʻlib faoliyat yuritgan.

1974-yil 30-oktyabrda Kishinyovda vafot etdi.

## Ilmiy faoliyati
Oʻsimliklarning yuqumli kasalliklarga qarshi mikroblarga qarshi immuniteti, fitopatogen zamburugʻlar va bakteriyalarning parazitizm evolyutsiyasi nazariyasi, yuqumli kasalliklarga qarshi immunitet uchun qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarini koʻpaytirishning zamonaviy tamoyillari yaratuvchisi. Olimlar Moldaviya SSRda inkubatsiya davrlariga koʻra uzum chiriyotganiga qarshi kurash usulini hamda meva va uzum koʻchatlarini kasallik va zararkunandalardan himoya qilish chora-tadbirlari tizimini ishlab chiqdilar. Kasallik va fillokseraga chidamli yangi uzum navlarini bosqichma-bosqich tanlash va olish usuli nazariy jihatdan asoslab berdi va amaliy jihatdan qoʻlladi. U shogirdlari bilan birgalikda 14 xil nav yetishtirdi.

Dmitriy Verderevskiy 250 ta ilmiy ishlar muallifi. Ularning orasida: „Moldovada uzum kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari“ – Kishinyov, 1954-yil (hammuallif), „Oʻsimliklarning yuqumli kasalliklarga qarshi immuniteti“ – Kishinyov, 1968-yil, „Chiriyotgan uzumlar“ – Kishinyov, 1970-yil (Voitovich E. A. bilan hammualliflikda).
## Mukofotlari
Moldaviya SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970). Oktyabr inqilobi va ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Vladimir Bouchler

**Vladimir Bouchler** – teatr rejissyori, rejissyor, teatr va kino aktyori.

## Hayoti
Vladimir Bouchler 1954-yil 1-oktyabrda Toshkentda (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. Toshkent davlat dramatik sanʼat institutida tahsil olgan. Dastlab, u elektroenergetik sifatida ish boshlagan. Toshkentdagi Ostrovskiy nomidagi teatr maktabiga besh yil aktyorlik yoʻnalishida oʻqiydi. Shundan soʻng, Moskvadagi Boris Shukin nomidagi teatr institutida rejissyor sifatida yana besh yil oʻqish va amaliyotni oʻtaydi. Oʻshandan beri Vladimir butun dunyo boʻylab mustaqil direktor sifatida ishlab kelmoqda.

Shuningdek, u „Teatr usullari haftaligi“ xalqaro festivalining badiiy rahbari (Bryussel), badiiy rahbar, Yevropa teatr va kino instituti prodyuseri, professor va MTHS Norvegiya musiqali teatr kolleji aktyorlik kafedrasi mudiri (Norvegiya) boʻlib faoliyat olib borgan. Toshkentdagi Saraton xalqaro koʻcha teatri va kino festivali bosh direktori (Oʻzbekiston).

## Teatrdagi faoliyati
Bouchler Guildford aktyorlik maktabining Magistratura ijodiy amaliyoti va yoʻnalishi mehmon professori (Gildford, Buyuk Britaniya), Markaziy Drama Akademiyasi rejissyorlik kafedrasi mehmon professori (Pekin, Xitoy), Musiqiy teatr maktabi aktyorlik kafedrasi professori (Oslo, Norvegiya, Musikkteaterhøyskolen) boʻlib qatnashgan.

Seminar rahbari, musiqali teatr ustasi (ArtEZ Arnhem sanʼat instituti, Niderlandiya), sanʼat maktabida zamonaviy teatr sanʼatida „Oʻquv teatri tadqiqoti“ loyihasining ilmi,y rahbari (Koninklijk konservatoriyasi Bryussel, Belgiya) boʻlgan.

## Film rejissyori/aktyor

* 1991-yil „Missiya N1“ – Erland Jozefson ishtirokidagi ijodiy hujjatli film (bosh aktyor Ingmar Bergman, Piter Bruk)
* 1998-yil „DRY TEARS. Aral Sea Legend“ hujjatli afsonasi (Emma Tompsonning hikoyasi bilan) – rejissyor, operator
* 2004-yil Mayk Figgis va Yevropa kino akademiyasi loyihasida „CO/MA“ aktyori

## Manbalar


## Tashqi havolalar

* https://www.youtube.com/watch?v=vuFrFk4Bsvg
Farid Seyful-Mulyukov

**Farid Mustafevich Seyful-Mulyukov** (, , 1930-yil 19-noyabr – 2016-yil 4-iyun) – sovet, rus va xalqaro jurnalist. Yozuvchi, sharqshunos va arabshunos. Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1995). Shuningdek, Rossiyaning yetakchi teledasturlaridan biri boʻlgan In The World Today va xalqaro Panorama uchun dunyo boʻylab koʻplab reportajlar muallifi boʻlgan. U oʻz faoliyati davomida bir qancha taniqli jamoat arboblari, jumladan Gamal Abdel Nosir, Iordaniyalik Husayn, Hofiz al-Assad, Ruholloh Xomeyni va Fidel Kastro bilan uchrashgan.

Seyful-Mulyukovning ota-onasi tatar boʻlgan. Onasi Yaushevlar oilasiga mansub boʻlib, bobosi Mullagali Yaushev edi.

## Hayoti
Farid Seyful-Mulyukov Toshkent shahrida (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. Moskva sharqshunoslik institutini bitirgan. „Xalqaro hayot“ jurnalida, Sharq adabiyoti nashriyotida va „Zamonaviy Sharq“ jurnalida ishlagan.

1964-yildan V. S. zorin, Y. A. Jukov, G. A. Borovik, A. E. Bovin, A. A. Kavernyev, V. P. Dunayev, I. S. Fesunenko bilan bir qatorda Markaziy televideniye va radioeshittirishning siyosiy sharhlovchisi boʻlgan.

„Mayak“ radio dasturining ijodkorlaridan biri edi.

1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida Livandagi Sovet televideniyesi va radiosi byurosini boshqargan. Shveytsariyada Sovet televideniyesi va radiosi byurosi boshligʻi boʻlib ishlagan. „Iroq Respublikasining tugʻilishi“, „Iroq kecha va bugun“, „Afrikadagi portugal koloniyalari“, „Olov chizigʻidan reportajlar“ kitoblari, shuningdek, koʻplab maqolalar va hujjatli filmlarning muallifi. Rus tilidan tashqari arab va fransuz tillarini ham yaxshi bilgan.

U 2016-yil 4-iyunda 86 yoshida Moskvada vafot etgan. Moskvadagi Danilovskiy musulmon qabristoniga dafn etilgan.

## Oilasi
Otasi – Mustafo Kamaletdinovich Seyful-Mulyukov, poliglot- filolog.

Onasi – Raziya Galiyevna Yausheva, tatar savdogari va xayriyachi Mullagali Yaushevaning qizi.

Rafiqasi (1960-yildan) – Lyudmila Petrovna Seyful-Mulukova, radio muhandisi.

Katta qizi – Maryam Faridovna Seyful-Mulukova, iqtisodchi.

Kichik qizi – Natalya Faridovna Seyful-Mulukova, jurnalist.
## Mukofotlari

* „Shavkatli mehnat uchun“ medali (1970)
* „Mehnat Qizil Bayroq“ ordeni (1976)
* „Qizil Yulduz“ ordeni (1982)
* Aka-uka Vasilyevlar RSFSR Davlat mukofoti (1978)
* SSSR Davlat mukofoti (1981)
* Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1995)

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Vse, s kem ya vstrechalsya, byli mne qiziq
* Intervyu s Faridom Seyful-Mulyukovym
Saylaubay Daniyarov

**Daniyarov Saylaubay Saparbayevich** (*[[Oʻzbek tili|qar.]] Saylawbay Saparbay uli Daniyarov*; 1980-yil 7-aprelda tugʻilgan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi , Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi, Kegeyli tumani) — Qoraqalpogʻiston davlat arbobi, 2019 yilgacha Moʻynoq tumani hokimi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Milliy ijtimoiy himoya agentligi direktor. 

## Hayoti

Daniyarov Saylaubay 1980-yil 7-aprelda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Kegeyli tumanida tug‘ilgan.
2001 yil Qorqalpoq davlat universiteti (kunduzgi), 
2003 yil Qoraqalpoq davlat universiteti magistraturasini tamomlagan.
Maʼlumoti boʼyicha mutaxassisligi: iqtisodchi

## Mehnat faoliyati

2001-2003 yy. - Nukus politexnika kasb-hunar kolleji oʼqituvchisi

2003-2007 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi

2007-2007 yy. - “Qoraqalpoqelektrtarmoqlari” ochiq aktsiyadorlik jamiyati energiyani sotish boʼlimi muhandisi, tahlil boʼlimi iqtisodchisi

2007-2008 yy. - “Qoraqalpoqelektrtarmoqlari” ochiq aktsiyadorlik jamiyati energiyani sotish boʼlimi boshligʼining oʼrinbosari

2008-2010 yy. - “Qoraqalpoqelektrtarmoqlari” ochiq aktsiyadorlik jamiyati moliya-iqtisodiyot boʼlimi boshligʼi

2010-2015 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Joʼqorgʼi Kengesi Аpparati qoʼmitalar bilan ishlash boʼlimi bosh mutaxassisi

2015-2016 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Joʼqorgʼi Kengesi Аpparati qoʼmitalar bilan ishlash boʼlimi boshligʼi

2016-2016 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Vazirlar Kengashi iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish, xizmat koʼrsatish sohasi va tadbirkorlik masalalari boʼyicha kotibiyati mudiri

2016-2017 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Iqtisodiyot vaziri

2017-2019 yy. - Moʼynoq tumani hokimi

2019-2020 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirining oʼrinbosari

2020-2020 yy. - Qoraqalpogʼiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʼallikni qisqartirish vazirining oʼrinbosari

2020-2021 yy. - Moʼynoq tumani “Orol artemiya sanoat” davlat unitar korxonasi direktori

2021-2023 yy. - Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi Qoraqalpogʼiston Respublikasi filiali rahbari

2023 y. -  h.v.  - Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining Qoraqalpogʼiston Respublikasi Boshqarmasi boshligʼi

## Eslatmalar
Eldor Oʻrazboyev

**Eldor Magomatovich Oʻrazboyev** (, 1940-yil 11-oktyabr – 2012-yil 21-fevral) – sovet, qozoq va rus kinorejissyori. Ssenariynavis va kino prodyuser. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi unvoni bilan taqdirlangan.

## Hayoti
Eldor Oʻrazboyev 1940-yil 11-oktabrda Toshkent shahrida (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. 1963-yili MDUning fizika-matematika fakultetini, 1972-yilda ssenariy mualliflari va rejissyorlar oliy kursini (A. A. Alov va V. N. Naumov ustaxonasi), „Alov“ va"Naumov" studiyasini tamomlagan.

## Faoliyati
Shaken Aymanov nomidagi „Qozoqfilm“ kinostudiyasida rejissyor yordamchisi boʻlib ishlagan. Fojiali oʻlimdan soʻng, Aymanova, Adabashyan, Mixalkov va Konchalovskiy ssenariysi boʻyicha mashhur „End of Ataman“, „Trans-Sibir ekspressi“ filmining davomini olib tashlagan. Muvaffaqiyatli chiqqan film uchun 1978-yilda Qozogʻiston SSR Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.

1979-yildan „Qozoqfilm“ kinostudiyasidan Gorkiy markaziy bolalar va oʻsmirlar kinofestivaliga koʻchib oʻtadi. U yerda „Kones atamana“ (1982, O. N. Efremov bilan birgalikda) „Transsibirskiy ekspresspalto“ kabi bir qator filmlarini suratga oladi.

U 1982-yili *[[:ru:Транссибирский экспресс (фильм, 1977)|Trans-Sibir ekspressi]]* *[[:ru:Транссибирский экспресс (фильм, 1977)|filmida]]* suratga olingan aktrisa Natalya Arinbasarova bilan turmush quradi.

1982-yili Gorkiy kinostudiyasining birinchi ijodiy uyushmasi rahbari, 1987-yildan shu studiyaning TVK (TeleVideoKino) ijodiy birlashmasi badiiy rahbari boʻlgan. Keyin 1995-yildan Gorkiy kinostudiyasi boshqaruv kengashi aʼzosi boʻladi.

Oʻrazboyev 1995-yilda Gorkiy markaziy bolalar va oʻsmirlar sport federatsiyasi boshqaruvi aʼzosi boʻlgan.

2000-yil boshida teleseriallarni suratga olishni boshlagan.

2010-yilda u rafiqasi Alla bilan AQShga joʻnab ketadi. Eldor Oʻrazboyev Kolorado shtatining Denver shahrida yashab, u yerda jiddiy kasallikdan davolangan. 2012-yil 21-fevralda 72 yoshida vafot etgan.

## Mukofotlari

* Qozogʻiston SSR Davlat mukofoti laureati (1978)
* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1998)

## Manbalar

## Tashqi havolalar

*
Stanislav Ioudenitch

**Stanislav Ioudenitch** (1971-yil 5-dekabr) – amerikalik pianinochi. Oʻzbekistonda tugʻilgan. 2001-yil Olga Kern bilan birgalikda Van Cliburn nomidagi oʻn birinchi xalqaro pianinochilar tanlovida Nancy Lee va Perry R. Bass oltin medalini qoʻlga kiritgani va eng yaxshi ijro uchun Steven De Groote Memorial mukofoti bilan taqdirlangan. Shuningdek, Busoni, Kapell va Mariya Kallas musobaqalarida, hamda 1998-yilda boʻlib oʻtgan *Palm Beach Invitational* va 2000-yildagi *Nyu-Orleans International* musobaqalarida bosh sovrinlarni qoʻlga kiritgan. Aspen musiqa festivalidagi debyut chiqishi hamda Fransiya, Germaniya, Italiya va Buyuk Britaniyadagi yozgi festivallardagi chiqishlari, Van Cliburn tanlovida gʻolib chiqishiga yordam bergan.

## Taʼlimi
Oʻzbekistonning Toshkent shahrida musiqachi oilasida tugʻilgan. Ioudenitch pianino chalishni yetti yoshida boshlagan. Toshkentdagi Uspenskiy nomidagi musiqa maktabida Natalya Vasinkina bilan, Madriddagi Reina Sofia musiqa maktabida Dmitriy Bashkirov va Galina Eguizarova bilan, Caddenbabiadagi Xalqaro fortepiano tayyorlov kursida (hozirgi Lake Como xalqaro fortepiano akademiyasi) Karl Ulrix Schnabel, William Grant Naboré, Murray Perahia, Leon Fleisher, Fou Ts’ong va Rosalyn Tureck bilan tahsil olgan.
## Oilasi
Rafiqasi Tatiana (pianinochi). Ularning Maria Ioudenitch ismli qizi bor. U skripkachi.

## Ish faoliyati
Ioudenitch butun Yevropa, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Osiyoda konsertlarda chiqishlar qilgan va James Conlon, Valery Gergiev, Mikhail Pletnev, Asher Fish, Vladimir Spivakov, Gunther Herbig, Pavel Kogan, James DePreist, Michael Stern kabi koʻplab xalqaro dirijyorlar bilan hamkorlik qilgan. Vashingtondagi Milliy simfoniya, Myunxen filarmoniyasi, Mariinskiy orkestri, Rochester filarmoniyasi, Rossiya milliy filarmoniyasi, Fort-Uort simfoniyasi kabi orkestr jamoalari bilan ham birga ishlagan.

Shuningdek, Takács, Prazák and Borromeo torli cholgʻu asbobidan tashkil topgan guruh bilan chiqish qilgan hamda Missuri shtatining Kansas shahridagi Park universiteti Park Piano Trio jamoasining tashkiliy guruh aʼzosi hisoblanadi. Ioudenitch Lake Como Xalqaro pianino akademiyasida mahorat darslari berish uchun taklif qilingan eng yosh pianinochi hisoblanib, uyerda vitse-prezident lavozimida ishlagan. Hozirda Park universitetining musiqa/fortepiano kafedrasi dotsenti va Oberlin musiqa konservatoriyasining dotsenti.

## Mukofotlari
* Busoni xalqaro pianino tanlovida uchinchi oʻrin (1991)
* Van Cliburn nomidagi oʻn birinchi xalqaro pianino tanlovi (2001)
* Nancy Lee va Perry R. Bass oltin medali.
* Steven De Groote Memorial mukofoti eng yaxshi ijro uchun.

## Manbalar
Liliya Vilchek

**Liliya** (**Lilya**) **Sharifovna Vilchek** (1938-yil 15-fevral, Toshkent – 2020-yil 7-mart, Moskva) – sovet va rus adabiyotshunosi, filologiya fanlari doktori hamda M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining professori.

## Hayoti

Liliya Sharifovna Vilchek 1938-yil 15-fevralda Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tavallud topgan.

1960-yilda Oʻrta Osiyo universitetining filologiya fakultetini tugatgan. Keyinchalik 1967-yilda huddi shu universitetning aspiranturasini  tamomlagan.

Liliya Sharifovna Norilskda 1960-yildan 1962-yilgacha va Toshkent nashriyotlarida jurnalist boʻlib faoliyat olib borgan. „Tekstilshik“ gazetasining (Toshkent) mas’ul kotibi lavozimida va Rossiya Federatsiyasida Agrosanoat deputatlik guruhida ishlagan.

Vilchek filologiya fanlari nomzodi boʻlgan (1973, dissertatsiyasi „publitsist V. Ovechkin ijodi“). 1977-yildan Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetida (adabiy-badiiy tanqid va jurnalistika kafedrasi) dars bera boshlagan va ilmiy maqolalar chop etgan.

Liliya 1993-yilda „1950–1980-yillarda qishloq jurnalistikasining rivojlanish namunalari: tarixiy-nazariy tadqiqotlar tajribasi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Sharifovna SSSR Jurnalistlar uyushmasi va Moskva Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan (1992).

Liliya Vilchek Vsevolod Vilchek oila qurgan.

Liliya Sharifovna 2020-yil 7-martda Moskva shahrida vafot etdi va Vagankovskoye qabristoniga dafn qilindi.

## Ijodi
Sharifovna 1960-yildan oʻz ijodini boshlagan. U mahalliy jurnalistika tadqiqotchisi boʻlgan.

; Insholar

„Valentin Ovechkin. Jizn i tvorchestvo“. Moskva. 1977-yil;

„Yigʻim terimdan keyingi manzara. Qishloq jurnalistlar nigohida“. „Sov. pisatel“, 1988-yil;

„50-80-yillardagi sovet jurnalistikasi“. (V. Ovechkindan Y. Chernichenkogacha). Moskva davlat universiteti nashriyoti, 1996-yil.

Oʻzining tanqidiy maqolalarini 1987-yilda „Znamya“ jurnalida chop ettirgan.

## Manbalar
Amur leopardi

**Amur leopardi** (***Panthera pardus orientalis***) – Rossiyaning janubi-sharqidagi Primorye viloyati va Xitoyning shimolida joylashgan leopard turi hisoblanadi. U Qizil Kitob roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, jiddiy xavf ostida hisoblanadi. Chunki 2007 yilda Rossiyaning janubi-sharqida va Xitoyning shimoli-sharqida faqat 19-26 yovvoyi leopard omon qolgani taxmin qilingan.

2015 yil holatiga koʻra Xitoy va Rossiya hududlarida atigi 60 ta Amur leopardi omon qolgani tahmin qilingan. 2021-yil holatiga koʻra esa, olimlar 110 ta leopard hayot kechirayotganini tahmin qilishgan.

Amur leopardini boshqa leopard turlaridan, ayniqsa qishda, qalin, och rangli moʻynasi bilan osongina ajratish mumkin. Uning moʻynasi uzun va qalin. Qishki moʻyna juda och sariq, zich sargʻish-qizil, oltin tusli yoki qizil-sariq ranggacha oʻzgaradi. Yozda moʻyna yanada yorqinroq boʻlib, yorqinroq rangli naqshlari bilan ajralib turadi.

Amur leopardiga brakoneyrlar ham leopardlarni va ularning oʻljalarini ovlashi, yashash joylarining yoʻqolishi va oʻrmonlarning kesilishi tahdid solmoqda. Uning tabiiy yashash joylari oʻrmon yongʻinlari va yangi yoʻllar qurilishi sabab kamayib ketmoqda. Yovvoyi tabiatda koʻpayadigan
## Manbalar
Axolotl

**Aksolotl** – amfibiyalar oilasiga tegishli hisoblanib, ular orasida gʻayrioddiyligi bilan ajralib turadi, chunki u metamorfozga uchramasdan balogʻat yoshiga etadi. Yer yuzasiga chiqish oʻrniga, ulgʻaygan axolotllar suvda qoladilar. Ushbu tur dastlab hozirgi Mexiko shahri ostidagi bir nechta koʻllarda topilgan, masalan , Xochimilko va Chalko koʻli.  Bu koʻllar Azteklar imperiyasi bosqinidan soʻng ispan koʻchmanchilari tomonidan quritilgan va bu aksolotlning tabiiy yashash joylarining koʻp qismini yoʻq boʻlishiga olib kelgan.

2020-yil holatiga koʻra, aksolotl deyarli qirilib ketish arafasida edi. Buning sababi Mexico shahrining urbanizatsiyasi deb hisoblanadi. Xalqaro qizil kitobga „kuchli havf ostida“gi hayvonlar turkimiga kiritlgan. Yovvoyi tabiatda 50-1000 atrofida yashayotgan axolotllar hisbolangan.Gʻalati hayvonakan lkn turishini qara.

Aksolotl goʻshtxoʻr boʻlib, tabiatda mollyuskalar,  qurtlar, hasharotlar, boshqa artropodlar  va mayda baliqlar kabi mayda oʻljalarni isteʼmol qiladi. Axolotllar ovqatni hidga qarab aniqlaydilar.

Aksolotllarning oʻziga xos xususiyatlaridan biri ularning oʻz tana azolarini tiklay olishidir. Ular nafaqat oyoq, qoʻl, dum, balki hatto yurak va miyaning bir qismini ham qayta tiklashga qodir hisoblanadi.
## Manbalar
Gleb Vaxmistrov

**Gleb Borisovich Vaxmistrov** (1920–1994) – Sovet Armiyasi podpolkovnigi, sinov uchuvchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1976).

## Hayoti
Gleb Vaxmistrov 1920-yil 18-avgustda Toshkentda tavallud topgan. Bolaligi va yoshligi Moskvada oʻtgan. 1938-yilda maktabning 10-sinfini, 1941-yilda Moskva torf institutining uchta kursini tugatgan. 1941-yil dekabrda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1944-yilda Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo kuchlari muhandislik akademiyasini, 1945-yilda Sasovodagi 3-harbiy aviatsiya boshlangʻich uchuvchilarni tayyorlash maktabini va 1947-yilda Stalingrad harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1947–1950-yillarda Noginskdagi fuqaro aviatsiyasi ilmiy-tadqiqot instituti 4-direktsiyasining sinov uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. Gleb reaktiv qiruvchi samolyotlarni sinovdan oʻtkazishda qatnashgan.

Vaxmistrov 1950–1953-yillarda Amurdagi Komsomolskda 125-sonli aviatsiya zavodini harbiy qabul qilish boʻyicha sinov uchuvchisi boʻlgan. „MiG-15bis“ seriyali reaktiv qiruvchi samolyotlarining sinov uchuvchisi boʻlgan. 1953–1958-yillarda Gorkiy aviatsiya zavodida sinov uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. „MiG-17“, „MiG-19“ qiruvchi samolyotlarini, shuningdek ularning turli xil modifikatsiyalarini sinovdan oʻtkazgan. Gleb Borisovich 1958-yil iyul oyida podpolkovnik unvoni bilan zaxiraga oʻtkazildi, shundan soʻng Gorkiy aviatsiya zavodida sinov uchuvchisi boʻlib ishladi. U tovushdan tez uchuvchi „MiG-19“, „MiG-21“, „MiG-25“ qiruvchi samolyotlarini sinovdan oʻtkazgan.

Sinov uchuvchisi Gleb Vaxmistrov SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1976-yil 29-martdagi farmoni bilan „Yangi samolyot texnologiyasini sinovdan oʻtkazishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“, „Oltin yulduz“ medali, Lenin ordeni hamda Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Gleb 1978-yilda ishini tark etdi, shundan soʻng 1991-yilgacha Gorkiy aviatsiya zavodining konstruktorlik byurosida muhandis boʻlib ishladi. Nijniy Novgorodda yashagan. Borisovich 1994-yil 19-iyulda vafot etdi va Nijniy Novgorodning Qizil qabristoniga dafn qilindi.

Podpolkovnik Gleb SSSRda xizmat koʻrsatgan sinov uchuvchisi (1966). U ikkita Lenin ordeni, Oktyabr inqilobi va Qizil Yulduz ordeni, shuningdek, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Vladimir Vapnik

**Vladimir Naumovich Vapnik** (6-dekabr 1936-yil) – sovet va amerikalik matematik, mashina oʻrganish nazariyasiga muhim hissa qoʻshgan. Aleksey Chervonenkis bilan birgalikda empirik maʼlumotlardan bogʻliqlikni tiklash boʻyicha statistik nazariyani ishlab chiqqan va (Vapnik- Chervonenkis nazariyasi) bu empirik xavfni minimallashtirish tamoyilini asoslagan.

## Tarjimai holi
Vladimir Vapnik 1943–1953-yillarda Toshkentdagi 18-maktabda tahsil olgan. 1958-yilda Samarqand shahridagi Samarqand davlat universitetini tamomlagan.

Vapnik 1964-yilda menejment muammolari institutida (Moskva) texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun A. Y. Lerner rahbarligi ostida izlanishlar olib bordi. 1984-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Naumovich 1990-yildan beri AQShda istiqomat qiladi. Vladimir Bell laboratoriyasida (1990–2002), NECda (2002-yildan) ishlagan. U qoʻllab-quvvatlovchi vektor mashinasi algoritmining hammualliflaridan biridir. Shuningdek, 1995-yildan beri Xollovey qirollik kollejida (London universiteti) va 2003-yildan Nyu-Yorkdagi Columbia universitetida professor lavozimida faoliyat olib borgan.

## Karyerasi
Naumovich 2000-yilda Hava Sigelmann qoʻllab-quvvatlovchi vektorli klasterlashni ishlab chiqdi.

2002-yilda AT&Tni tark etdi va Nyu-Jersidagi NEC Laboratoriesga aʼzo boʻldi va Machine Learning guruhida ishladi.

Vapnik 2014-yil 25-noyabrda Facebook AI Research kompaniyasiga qoʻshildi va u yerda oʻzining uzoq yillik hamkorlari Jeyson Veston, Léon Bottou, Ronan Kollobert va Yann LeKun bilan birga ishladi. 2016-yilda Peraton Labs kompaniyasiga ham aʼzo boʻldi.

## Mukofotlari
Vladimir Vapnik Gabor mukofoti, Kanellakis mukofoti (2008), Frenk Rozenblatt mukofoti (2012), Benjamin Franklin medali (2012), C&amp;C mukofoti (NEC, 2013), Campe de Ferrier mukofoti (2014) va Jon fon Neyman medali (2017) bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Islom sanʼati muzeyi (Gʻazna)

**Islom sanʼati muzeyi** – Afgʻonistonning Gʻazna shahrida joylashgan muzey. U Gʻazna shahri chekkasidagi Rauzada joylashgan. Muzey birinchi marta Italiya arxeologik missiyasi tomonidan 1966-yilda XVI asrda qayta tiklangan Abdurazzoq maqbarasida islom davriga oid asarlar namoyishi uchun ochilgan. 1979-yildan keyin Sovet Ittifoqi bilan urush paytida ish toʻxtatildi, uning bir qancha artefaktlari zarar koʻrdi. 2004—2007-yillarda qayta tiklandi. Gʻazna hududidan topilgan bir qancha asarlar Kobuldagi muzeylardan ham topilgan.

## Yana qarang

* Afgʻonistondagi muzeylar roʻyxati

## Manbalar
Mullagali Yaushev

**Mullagali Axmetjanovich (Gali Axmetovich) Yaushev** (1864, Orenburg viloyati – 1926, Toshkent) tatar homiyi va jamoat arbobi, birinchi gildiya savdogari. Aka-uka Yaushevlar savdo uyi rahbari hamda savdogar Yaushevlar sulolasining vakili.

## Tadbirkorligi
Mullagali Yaushev Abdulvali Axmetjanovich Yaushevning ukasi boʻlib, akasining vafotidan keyin1906-yilda oilaviy korxonani boshqargan. Yaushevlar kompaniyasining asosiy faoliyati sanoat va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish bilan savdo qilishga qaratilgan edi.

Mullagali Yaushevning rahbarligi davrida „Aka-uka Yaushevlar“ savdo uyi bir nechta yirik zamonaviy savdo markazlarini qurdi: Troitsk (1911), Chelyabinsk (1913), Toshkent va Qoʻstanayda (1915). Troitskda bitta 4 qavatli binoning qurilishi 300 ming rublni tashkil etdi va uning xodimlari soni 125 kishiga yetdi.

1915-yilda Mullagali Yaushevga tijorat maslahatchisi unvoni berildi.

## Ijtimoiy faoliyati
Mullagali Yaushev Axmetjanovich 1906-yil yanvarda Peterburgda boʻlib oʻtgan Ikkinchi Butunrossiya musulmonlari qurultoyi delegati boʻlgan.

Tatar liberal harakati va jadidchilik harakatining faol ishtirokchisi edi.

Axmetjanovich 1914–1917-yillarda Trinity City Duma va Trinity District Zemstvo Assambleyasi majlisining asosiy ovoz beruvchilari qatorida boʻlgan.

1917-yil oktyabr oyida Tatar-Bashkir milliy-madaniy muxtoriyatining milliy hukumati komissiyasi aʼzosi boʻlgan. Shuningdek, uning fondiga 100 ming rubl xayriya qilgan.

## Xayriyalari

Yaushev 1901–1906-yillarda Troitsk musulmonlar xayriya jamiyatining faxriy aʼzosi va 1907–1917-yillarda esa uning raisi boʻlgan. 1901-yilda gʻaznachi etib saylandi. U musulmonlar uyi ijroiya komissiyasini boshqargan.

Mullagali Yaushev 1909-yilda Qoʻstanaydagi musulmon xayriya jamiyati, 1914-yilda esa boshlangʻich taʼlim muassasalari oʻquvchilariga gʻamxoʻrlik qilish uchun „Trilistnik“ jamiyati asoschilaridan biri boʻlgan.

1914-yilda oilasi bilan Troitskda ayollar madrasasini tashkil etadi.

Yaushev Sankt-Peterburgda sobor masjidi qurilishi uchun 1 ming rubl xayriya qildi.

## Manbalar
Damashqdagi masjidlar roʻyxati

Damashqda koʻplab masjidlar joylashgan boʻlib, ularning har biri tarixining turli davrlaridan, masalan, Umaviylar xalifaligi, Abbosiylar xalifaligi, Fotimiylar, Ayyubiylar, Mamluklar, Usmonlilar imperiyasi va nihoyat zamonaviy Suriya Arab Respublikasi davrlaridir.

## [[Damashq xalifaligi|Umaviylar]]

* Umaviylar masjidi

## [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar]]

* Nuriddin madrasasi

## [[Ayyubiylar]]

* Al-Tuba masjidi
* Hanabila masjidi

## [[Mamluklar]]

* Yalbugʻa masjidi
* Aqsab masjidi
* Senjeqdor masjidi
* Tabtabeya masjidi
* Saboneya masjidi
* Tavavsiya masjidi
* Siyaneya majmuasi
* Shayx Raslon masjidi
* Al-Saqiqa masjidi
* Osim masjidi
* Palata masjidi
* Zeyn masjidi
* Qola'e masjidi
* Tetkez masjidi
* Toreezi masjidi

## Usmonlilar

* Darvish posho masjidi
* Sinan posho masjidi (Damashq)
* Salimiyya takyasi masjidi
* Sulaymoniya takyasi masjidi
* Nabi Hobil masjidi
* Al-Arish masjidi

## Zamonaviy
Sayyida Zaynab masjidi (Damashq)

* Sayyida Ruqayya masjidi

## Havolalar

* http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=1925
Million Dollar: Business

***Million Dollar: Business*** – rossiyalik rep ijrochisi va musiqachisi Morgenshtern beshinchi studiyaviy albomi, 2021-yil 28-mayda Atlantic Records Russia orqali chiqarilgan. Bir hafta oldin rassom Million Dollar: Happiness albomini chiqardi.

## Reytinglar

## Manbalar
Nuriddin madrasasi

**Nuriddin madrasasi** () – Suriyaning Damashq shahrida joylashgan madrasa. U Suq al-Hayattinda, shaharning qadimiy devorlari orasida joylashgan. Maqbara 1167-yilda Suriya otabegi Nuriddin Zangiy tomonidan qurilgan boʻlib, u oʻsha yerda dafn etilgan. Majmua tarkibiga masjid, madrasa va otabegining maqbarasi kiradi. Bu Damashqda qurilgan birinchi bunday turdagi majmua hisoblangan.

Madrasa-maqbara majmuasi ikkita gumbazli boʻlib, eng balandi va eng qadimiysi Nuriddin Zangiy qabri ustiga oʻrnatilgan, ikkinchisi esa Nuriddin maqbarasi gumbaziga oʻxshash boʻlsa-da, undan kichikroq muqarnas gumbazdir. Bu gumbaz Damashq hokimi Amir Jamoliddin (vaf. 1269) qabri ustiga oʻrnatilgan.

## Yana qarang

* Nuriddin Bimariston
* Jamoliddin al-Gʻaznaviy

## Manbalar