Okazaki (Aichi)

- Yaponiyaning Aichi Prefekturasida joylashgan shahar. 2019-yil 1-oktyabr holatiga koʻra, shaharda 164 087 xonadonda 386 999 kishi istiqomat qiladi, aholi zichligi 1 km² ga 999 kishini tashkil etadi. Shaharning umumiy maydoni 387.20 km² (149.50 sq mil) ga teng.

## Geografiyasi
Okazaki Aichi prefekturasining janubi-sharqidagi qirgʻoq tekisligida joylashgan. Joylashuviga koʻra, shimoli-sharqiy sobiq Nukata hududidagi toʻlqinli tepaliklarga qadar koʻtariladi. Shahar hududining qariyb 60 foizi oʻrmonlardan iborat boʻlib, aholi hudud boʻylab siyrak tarzda tarqalgan. 

Okazaki Tokiodan taxminan  janubi-gʻarbda joylashgan.

### Iqlimi
Shaharning yozi issiq va nam shuningdek nisbatan yumshoq qish bilan tavsiflangan iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi *Cfa*). Okazakida oʻrtacha yillik harorat  ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  eng seryogʻin oy sentyabr bilan avgustga toʻgʻri keladi, eng yuqori harorat  atrofida va eng past harorat yanvarda kuzatiladi (taxminan ).

### Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Okazaki aholisi soni soʻnggi 60 yil ichida barqaror ravishda oʻsib bordi. Aholining tez oʻsishi ishsizlik darajasining pastligini, shuningdek, Nagoya yaqinidagi arzon uy-joylar soni ortishida namoyon boʻldi. 2019-yil noyabr oyida jami aholining 12581 nafarini xorijiy fuqarolar tashkil etgan (umumiy aholining 2,92 foizi, mamlakat boʻyicha oʻrtacha 1,55 foiz). 6148 nafar xorijlik erkak va 6433 nafar xorijlik ayol boʻlib, jami 6990 oila xorijiy migrantlardir. Fuqaroligi yoʻq sifatida roʻyxatga olinganlarni ham hisobga olganda, chet el aholisi 71 millat vakillaridan iborat boʻlsa-da, yarmidan koʻpi Braziliyadan kelgan aholi hisoblanadi. Boshqa muhim xorijiy jamoalarga koreyslar, xitoylar va filippinliklar kiradi.

### Atrofdagi munitsipalitetlar

; Aichi prefekturasi

* Toyokava
* Shinshiro
* Toyota
* Nishio
* Kōta, Aichi
* Anjō
* Gamagōri

### Shahar manzarasi

Fayl:Otogawa-Sakuranoshirobashi-4.jpg|Okazaki shahri va Oto daryosining silueti
Fayl:Okazakijo2.JPG|Okazaki qal’asi
Fayl:Hatcho-Miso-Kakukyu-3.jpg|Hatcho shahri
Fayl:Okazaki-Minami-Park-6.jpg|Okazaki Minami bogʻi
Fayl:Higashi-Park-Elephant-2.jpg|Okazaki Higashi bogʻi hayvonot bogʻi


## Tarixi

### Kelib chiqishi
Hozirgi Okazaki atrofidagi hudud koʻp ming yillar davomida rivojlanib kelgan. Arxeologlar Yaponiyada paleolit davriga oid qoldiqlarni topdilar. Jumladan, Jomon davriga oid eksponatlar, ayniqsa Yayoi va Kofun davrlariga oid koʻplab qoldiqlar, shuningdek, koʻplab *[[kofun]]* mozorlari topilgan.

### Sengoku davri
Sengoku davrida, hudud Matsudaira urugʻi tomonidan nazorat qilindi, ayrim hududlari keyinchalik Edo davrida Yaponiyaning mashhur Tokugava sulolasi tomonidan boshqarilgan.

### Edo davri
Bu vaqt ichida Okazaki domeni, Okazaki atrofidagi hududni boshqarish uchun feodal *[[Xon|xonlik]]* tashkil etilgan va *Fudai Daimyoga* ishonib topshirilgan. Bir nechta kichik domenlar hozirgi shahar chegaralarida joylashgan edi, jumladan Fukozu (keyinroq Mikava-Nakajima), Okudono domeni va Nishi-Ohira domenlari. Shahar Imperator Edoni Kioto bilan bogʻlaydigan Tokaidodagi pochta stantsiyasi sifatida rivojlandi.

### Meiji davri
Meiji restavratsiyasidan soʻng, zamonaviy Okazaki shahri 1889-yil 1-oktyabrda Aichi prefekturasining Nukata tumanida zamonaviy munitsipalitetlar tizimiga asos solinishi bilan tashkil etilgan. 1914-yil 1-oktabrda Okazaki qoʻshni Hirohata shahrini oʻz hududiga qoʻshib oldi. Okazaki 1916-yil 1-iyulda rasman shahar deb eʼlon qilindi.

Shahar 1944-yilda Tonankay zilzilasidan (9 kishi halok boʻlgan) va 1945-yilda Mikava zilzilasidan (29 kishi halok boʻlgan) jiddiy zarar koʻrgan. Ikkinchi Jahon urushi paytida, 1945-yil 19-iyulda Okazaki portlashi 200 dan ortiq odamning vafotiga sabab boʻldi va shahar markazining katta qismini vayron qildi. Okazaki shahridaYaponiya Imperator Harbiy-dengiz kuchlari aerodromi joylashgan boʻlsa-da, hujumda harbiy inshootlar zarar koʻrmagan.

### Zamonaviy Okazaki
1955-yilda bir qator hudud qoʻshilishlari va konsolidatsiyalar natijasida Okazaki hududi sezilarli darajada kengaydi. Avvalgi Ivazu, Fukuoka va Yahagi shaharlari hamda Motojuku, Yamanaka, Kavay, Fujikava va Ryugai qishloqlari Okazaki tarkibiga birlashtirildi. 1959-yilgi Isevan to'foni shahar hududiga katta zarar yetkazdi va 27 nafar kishi oʻlimiga sabab boʻldi. 1962-yil 15-oktyabrda Okazaki qoʻshni Mutsumi shahrini ham oʻz hududiga qoʻshib oldi.

Okazaki 2003-yil 1-aprelda asosiy shahar deb eʼlon qilindi va prefektura hukumatining avtonomiyasi kuchaydi. 2006-yil 1-yanvarda Nukata shahri (Nukata tumanidan) Okazaki shahriga qoʻshildi.

## Hukumat

### Mer-kengashi
Okazaki toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va jami 37 aʼzodan iborat bir palatali qonun chiqaruvchi organi mavjud boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega.

### Prefektura majlisi
Shahar Aichi Prefekturasi Assambleyasiga besh nafardan aʼzoni vakillikka nomzod qilib berishi mumkin.

### Vakillar palatasi
Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Kokkai quyi palatasining 12-Aichi tumani tarkibiga kiradi.

## Ommaviy

### Politsiya

* Aichi prefekturasi politsiyasi
** Okazaki politsiya boʻlimi

### Yongʻinni oʻchirish boʻlimi

* Okazaki yongʻin boʻlimi
** Okazaki-Naka yongʻin boʻlimi
** Okazaki-Higashi yongʻin boʻlimi
** Okazaki-Nishi yongʻin boʻlimi

### Sogʻliqni saqlash

* Kasalxona
** Aichi prefekturasi kasalxonasi
** Okazaki shahar kasalxonasi

### Pochta

* Okazaki pochta boʻlimi

### Kutubxona

* Okazaki shahar kutubxonasi

Fayl:Okazaki-Police-Station-1.jpg|Okazaki politsiya boʻlimi
Fayl:Okazaki City Naka Fire Station 1.jpg|Okazaki yongʻin boʻlimi
Fayl:Okazaki-City-Hospital-4.jpg|Okazaki shahar kasalxonasi
Fayl:Okazaki-Post-Office-1.jpg|Okazaki pochta boʻlimi
Fayl:Libra Okazaki ac (10).jpg|Okazaki shahar kutubxonasi va jamoat maydoni


## Xalqaro munosabatlar

### Qardosh shaharlar/qardosh shaharlar

* Newport Beach（Kaliforniya, Amerika Qoʻshma Shtatlari）- 1984-yil noyabrdan buyon
* Uddevalla(Shvetsiya）- 1968-yil sentabrdan buyon
* Xuxxoto（Ichki Mongoliya, Xitoy）- 1987-yil avgustdan buyon

## Iqtisodiyoti

Okazaki Meiji davrida toʻqimachilik hamda savdo va *[[miso]]* ishlab chiqarish markazi sifatida qayd etilgan, zamonaviy Okazakida kimyo va mashinasozlik sanoati ham rivojlangan.

### Iqtisodiyotning birlamchi sektori

#### Qishloq xoʻjaligi

* Konjak
* Miso
* Choy

; Yaponiya qishloq xo'jaligi kooperativlari

* JA Aichi Mikava

#### Oʻrmon xoʻjaligi

* Kriptomeriya
* Chamaecyparis obtusa

; Oʻrmon uyushmasi

* Okazaki oʻrmon uyushmasi

### Iqtisodiyotning ikkilamchi sektori
Bu hudud tarixan tosh *[[tōro]]* (yapon chiroqlari) ishlab chiqarishning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. U yerdagi anʼanaviy toshtaroshlik 1979-yilda hukumat tomonidan yapon hunarmandchiligi sifatida roʻyxatga olingan.

* Mitsubishi Motors Okazaki zavodi

### Iqtisodiyotning uchinchi sektori

; Savdo markazi

* APiTA Okazaki-Kita
* Æon Mall Okazaki
* Æon Town Okazaki-Miai
* Com Town
* EruEru shahri
* Luvit bogʻi
* Okazaki CIBICO
* Oto daryo boʻyidagi teras
* Resupa
* Qanot shaharchasi

Fayl:Okazaki-Iwanakacho-1.jpg|Ivanaka shahridagi sholzor
Fayl:Mitsubishi ECLIPSE CROSS G Plus Package (DBA-GK1W-XTPX) front.jpg|Mitsubishi Eclipse Cross
Fayl:Higashiokazakiekimae-Dori-6.jpg|Savdo koʻchasi
Fayl:Okazaki-Kamimyodaijicho-16.jpg|Oto daryo boʻyidagi teras


## Taʼlim

### Universitetlar va kollejlar

* Milliy tabiiy fanlar institutlari
* Milliy fiziologiya fanlari instituti
* Milliy asosiy biologiya instituti
* Aichi Gakusen universiteti
* Aichi Gakusen kolleji
* Aichi Sangyo universiteti
* Inson muhiti universiteti
* Okazaki o'smir qizlar kolleji
* Yamasa instituti

### Boshlangʻich va oʻrta maktablar
Okazakida shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 48 ta davlat boshlangʻich maktabi va 21 ta davlat oʻrta maktabi hamda bitta xususiy yuqori maktab faoliyat yuritadi. Shaharda Aichi prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan yettita davlat yuqori maktabi va toʻrtta xususiy yuqori maktab, jumladan Hikarigaoka qizlar yuqori maktabi bunyod etilgan. Prefekturada shuningdek, nogironlar uchun toʻrtta maxsus taʼlim maktabi va milliy hukumat bitta maxsus taʼlim maktabini boshqaradi.

Ilgari shaharda Escola San Paulo nomli Braziliya xalqaro maktabi joylashgan edi.

## Transporti

### Temir yoʻl

#### Tezyurar temir yoʻl
Tokaido Shinkansen Okazaki shahar chegarasidan oʻtadi, lekin toʻxtamaydi. Eng yaqin Shinkansen stansiyalari — Toyohashi, Mikava-Anjō va Nagoya hisoblanadi.

Markaziy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi

* Tokaido asosiy liniyasi : Okazaki Nishi-Okazaki;
 Meitetsu

* Nagoya liniyasi : MotojukuMeiden-Yamanaka Fujikawa Miai Otogawa Higashi-Okazaki Okazakikōen-mae Yahagibashi Utō; 
Aichi Loop Line Co Ltd

* Aichi Loop liniyasi : Okazaki Mutsuna Naka-Okazaki Kita-Okazaki Daimon Kitano-Masuzuka

### Yoʻllar

#### Magistral yoʻllar

*  Tōmei tezkor yoʻli (Osiyo avtomobil yoʻllari tarmogʻi AH1)
*  Shin-Tomei tezkor yoʻli

#### Yaponiya milliy marshruti

* Milliy marshrut 1
* Milliy marshrut  248
* Milliy marshrut 301
* Milliy marshrut 473

Fayl:Higashi-Okazaki-Station-1.jpg|Higashi-Okazaki stantsiyasi
Fayl:Okazaki-Station-1.jpg|Okazaki stantsiyasi
Fayl:Okazaki IC.jpg|Okazaki IC
Fayl:Okazakisa.JPG|Okazaki SA
Fayl:Okazaki Route1.jpg|Okazaki Yaponiya milliy marshruti 1


## Mahalliy diqqatga sazovor joylar

### Okazaki qal’asi
Okazaki qal’asi dastlab 1455-yilda qurilgan. 1524-yilda Matsudaira urugʻi tomonidan bosib olingan (va, ehtimol, daryoning narigi tomonidan koʻchirilgan), garchi ikkinchisi 1590-yilda Edoga koʻchirilgan boʻlsa ham qal’a Tokugava Ieyasu bilan bogʻliq boʻlib qolmoqda. Edo davrida u Okazaki domenining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan va Meiji qayta tiklanishigacha shaharda hukmronlik qilgan.

### Mushakbozlik
Okazaki oʻzining mushakbozliklari bilan mashhur. Tokugava syogunati Okazaki viloyatidan tashqarida porox ishlab chiqarishni chekladi (bir nechta istisnolardan tashqari). Hozirgi kunda ham Yaponiyadagi salyutlarning 70 % dan ortigʻi shu yerda ishlab chiqariladi. Har yili avgust oyining birinchi shanbasida Okazaki qal’asi atrofidagi hududiga Yaponiyaning turli burchaklaridan odamlar mushakbozlik festivalini koʻrish uchun tashrif buyuradilar.

### ''Hatcho miso''
*Hatcho miso (*八丁味噌) — soya hosilini bugʻlash (qaynatish oʻrniga), soʻngra kamida 2 yil davomida 3 tonna mahsulotni ehtiyotkorlik bilan yigʻilgan daryo toshlari ogʻirligi ostida sadr bochkalarida pishitish orqali tayyorlangan quyuq *[[miso]]* pastasi. Yahagi daryosi yaqinida Okazaki qal’asidan 8 *chō* (*hatcho* yoki taxminan 900 m) gʻarbda joylashgan boʻlib, ikkita 8 cho miso kompaniyasi mavjud. Ular 1337-yilda faoliyatini boshlagan Maruya va Kakukyu korxonalaridir.

Qadimgi kafelli binolar qadimiy tarixga ega va Kaku korxonasi 18 avloddan beri oilaviy biznes sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. Bu Yaponiyadagi eng mashhur *miso* ishlab chiqaruvchilardan biri boʻlib, imperator oshxonasini miso bilan taʼminlash bilan shugʻullanish barobarida, ularning misosi sogʻliq uchun foydali oziq-ovqat sifatida ham mashhur. 2006-yil NHK telekanalida namoyish etilgan ertalabki drama *seriali Junjo Kirari* (Yorqin begunohlik) ham asosan Hatcho miso maydonlarida va uning atrofida suratga olingan. Ekskursiyalar har 30 daqiqada uyushtiriladi va tashrifchilarga bepul namunalar taqdim etiladi. Hatcho misoning sogʻliq bilan aloqador xususiyatlari shunchalik kattaki, u radiatsiyadan shikoyat qilganlarnini davolashda va shu singari nur bilan bogʻliq kasalliklarni oldini olishda ahamiyatli boʻlgani uchun Chernobil halokatdan keyin ukrain xalqiga yordam sifatida yuborilgan.

### Takisan
Takisan-ji buddistlar ibodatxonasi (VII asr) Yaponiyaning bir qancha muhim madaniy obektlarini oʻz ichiga oluvchi maydon hududi hisoblanadi. Asosiy zal Kamakura davriga tegishli boʻlib, u yerda har yili fevral oyining yangi yil taqvimi boshi hisoblangan shanba kuni tashkil etiladigan olov festivali oʻtkaziladi. Oʻziga xos *Sanmon* darvozasi va undagi tasvir muhim madaniy obektlar sifatida roʻyxatga olingan. Ibodatxonaga tutash boʻlgan Takisan Toshō-gu va Sinto ziyoratgohi 1646-yilda Tokugava Iemitsu tomonidan qurilgan.
Fayl:Okazakijo2.JPG|Okazaki qal’asi
Fayl:Hatcho-Miso-Kakukyu-1.jpg|Hatcho miso kakukyu
Fayl:Onimatsuri1.JPG|Oni Matsuri (Takisan-ji)
Fayl:Daijuji sanmon.jpg|Daiju-ji
Fayl:Igahachimangu.jpg|Iga-Hachimangu
Fayl: Takisan-ji Hondo 150505.JPG|Takisan-ji
Fayl:Rokusho1.jpg|Rokusho-jinja
Fayl:Zuinen1.jpg|Zuinen-ji
Fayl:Tenon1.jpg|Tenʼon-ji
Fayl:Shinpuku1.jpg|Shinpuku-ji


## Madaniyati

### Tili
Mahalliy Mikava lahjasi zamonaviy standart yapon tilidan umuman farq qilmaydi deb hisoblansa-da, ayrim oʻziga xos farqlar ham uchraydi. Boshqa tomondan qaraganda, Mikava lahjasi Nagoya lahjasi va Aychining gʻarbiy hududlarida isteqomat qiluvchi aholi shevasi bilan solishtirganda sezilarli farqlarga ega, bu yerda Nagoya lahjasi (*Ovari-ben* nomi bilan ham tanilgan, Ovari Nagoya viloyatining qadimiy nomi) anʼanaviy dialektdir.

Soʻnggi oʻn yilliklarda Okazaki va uning atrofidagi shaharlarga (ayniqsa avtotransport sanoatida ishlash uchun) koʻplab odamlar koʻchib oʻtmoqda va ommaviy axborot vositalari mahalliy lahjaga taʼsir koʻrsata boshlagan, natijada kundalik hayotda koʻproq odamlar faqatgina standart yapon tilidangina foydalanmoqdalar.

## Okazakining taniqli odamlari

* Takako Okamura, qoʻshiqchi-qoʻshiq muallifi
* Yuki Fukaya, professional futbolchi
* Naoko Fukazu, professional ayol stol tennischisi
* Sei Hiraizumi, aktyor
* Kotaro Honda, olim, metallurg
* Yuko Kavai, pianinochi
* Motoo Kimura, biolog
* Takashi Kondo, dublyaj ustasi
* Takeshi Nagata, geofizik
* Immi, musiqachi
* Kotomitsuki Keyji, sumo kurashchisi
* Ryo Miyaichi, professional futbolchi
* Daisuke Nakajima, poygachi
* Satoru Nakajima, poygachi
* Kazuki Nakajima, poygachi
* Masamitsu Naito, siyosatchi
* Hitoshi Ogava, poyga mashinasi haydovchisi
* Takahiro Sakurai, dublyaj ustasi
* Yasuo Segava, rassom
* Shiga Shigetaka, geograf
* Seiken Sugiura, siyosatchi
* Nozomi Takeuchi, gravür buti
* Yumiko Tsuzuki, professional ayollar voleybolchisi
* Hiromasa Yamamoto, professional futbolchi
* Yuki Ishikava, professional erkaklar voleybolchisi
* Yasunobu Okada, Milliy fiziologiya fanlari instituti (NIPS) professori.

## Manbalar

## Havolalar

*   (with link to English pages)
* Okazaki International Association website