open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yelkanlar Omikroni

&nbsp;08<sup>s</sup>&nbsp;40<sup>d</sup>&nbsp;17,59<sup>s</sup> −52°&nbsp;55&prime;&nbsp;18,79&Prime;

**Yelkanlar Omikroni** (o Vel/o Velorum) – Yelkanlar yulduz turkumidagi pulsatsiyalanuvchi oʻzgaruvchan yulduz. **Omikron** nomi yulduz uchun tarixan oʻrnashgan, ammo baʼzi manbalarga koʻra, yulduzni bildiruvchi bosh harf lotincha „o“ edi.

Yelkanlar Omikroni B3 spektral tipidagi koʻk-oq subgigant sifatida tasniflanadi. Yulduz SPB yulduzlari sinfiga kiradi, yaʼni B spektral tipidagi sekin pulsatsiyalanuvchi oʻzgaruvchan yulduzlar, ularning prototipi 53 Persey.

Uning oʻzgaruvchanligi beta Sefey turiga oʻxshaydi, lekin undan farqli oʻlaroq, pulsatsiya davri soatlarda emas, balki kunlarda oʻlchanadi va shunga mos ravishda zohiriy yulduz kattaligi +3,55m dan +3,67mgacha 2,78 kunlik davr bilan oʻzgaradi. 495 yorugʻlik yili masofasida yulduz Quyoshdan 2210 barobar yorqinroq porlaydi. Yulduzning radiusi Quyoshnikidan 7,1 marta katta.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, yulduz spektroskopik ikkilikdir va u 3,2 soatlik davr bilan aylanadigan hamrohiga ega boʻlishi mumkin.

Yelkanlar Omikron IC 2391 ochiq yulduz klasteridagi eng yorqin yulduz boʻlib, unga oʻzining ikkinchi norasmiy nomini berdi.

## Manbalar
Qirol Akmon

**Akmon** (; taxminan Miloddan avvalgi 1200-yil) ― Frigiya qiroli, Priamning safdoshi Migdonning otasi boʻlib, Akmoniya mintaqasiga va Akmoniya shahriga nom bergan. Manesning oʻgʻli hisoblanadi.

Taxminan miloddan avvalgi 1270-yillarda Kichik Osiyoga birinchi boʻlib Akmon bostirib kirgan, deb taʼkidlanadi. 50-yildan keyin bu yurishlarning natijasi Troya urushi boʻldi.

## Manbalar
Finlyandiyadagi somaliliklar

**Finlandiyadagi somaliliklar** (, shved. Somalier i Finland) — Finlandiyadagi etnik jamoa boʻlib, uning vakillari somalidan kelib chiqqan. Jamiyat sonini — 20 007 dan ortiq kishini tashkil etadi (2017), bu mamlakat aholisining taxminan 0,4 %ni tashkil qiladi. Ona tili — somali.

## Tarixi


Somalidan kelgan ilk qochqinlar Finlandiyaga 1990-yillarning boshida kelgan. 1990 dan 1995-yilgacha Finlandiyada somaliliklar soni 44 dan 4044 gacha oʻsdi. 2008-yilga kelib esa Finlandiyada 4,919 Somali fuqarosi istiqomat qilgan, somali tilida soʻzlashuvchilar soni 10,647 nafarga yetgan. Shuningdek, 2008-yilda 595 somaliliklar Finlandiya fuqaroligiga ega boʻlishdi. Biroq, 2009-yilda Finlandiyada yashovchi Somali fuqarolari soni 5570 yetdi.

2010-yil holatiga koʻra, Finlandiyadagi somaliliklar oʻrtasidagi ishsizlik 50 % dan oshdi (finlar orasida — 8,7 %, rus tilida soʻzlashuvchilar orasida — 28 %).

2012-yilning 10-sentabr kuni Finlandiya Somali ittifoqi vatandoshlarini Somalining yangi saylangan prezidenti Hasan Mahmudni qoʻllab-quvvatlashga chaqirgan.

2012-yil sentabr oyida Yevropa Kengashining Inson huquqlari boʻyicha komissari Nils Muyjnieks oʻz maʼruzasida Finlandiya somalilarga (shuningdek rusiyzabonlar va loʻlilarga), birinchi navbatda bandlik sohasida kamsitishlarga qarshi kurashni kuchaytirishi kerakligini taʼkidlagan.

## Yana qarang

* Finlandiyaga immigratsiya
* Finlandiya aholisi

## Manbalar

## Havolalar

* Afro-Suomen historia. YLE.fi (Fin. )
Xumbu

**Xumbu** (lunda *Houmbou, Bawoumbou*) — Kongo daryosining oʻrta va quyi oqimida yashovchi, Angola, Gabon, Kongo Demokratik Respublikasi va Kongo Respublikasida istiqomat qiluvchi xalq hisoblanadi.

## Tavsifi
Xalq vakillarining aksariyati nasroniylar boʻlib, baʼzilari anʼanaviy eʼtiqodlarni saqlab qolishgan. Xumbu tili, lunda, bantu tillari oilasiga tegishli.

Kongo Demokratik Respublikasining gʻarbiy qismida va Gabonaning janubi-sharqida, Xaut-Ogove provinsiyasida (Fransvil, Boumango) va Nguni provinsiyasining (Malinga, Lekindu) janubida xumbular ixcham istiqomat qilishgan. Mazkur xalqning poytaxti — Kinshasa kommunalaridan biri boʻlgan Lemba hisoblanadi. Hozirda ular notoʻgʻri tarzda bateke yoki nyanekaga oʻxshatiladi.

Xumbu Kongo daryosi boʻyida istiqomat qilib, uzoq vaqt fil suyagi va toʻqimachilik savdosi orqali rivojlanib borgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Avson

**Avson**, **Avzon** () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Itaka qiroli Odissey va nimfa Kalipsoning (yoki sehrgar Kirkia) oʻgʻli. Boshqa taxminga koʻra — Atlant va Kalipsoning oʻgʻli. Qirol, Lipar va uning akalarining otasi.

U qadimgi davrlarda Avzoniya deb atalgan Italiyaning janubi-gʻarbiy qismini oʻzlashtirgan birinchi qabila avzonlarning asoschisi hisoblangan.

## Manbalar



## Havolalar

* https://web.archive.org/web/20061008213735/http://www.edic.ru/myth/art_myth/art_1027.html
Xupa xalqi

**Xupa** yoki **natinixve**, (*Hupa*, *Hoopa*, *Natinixwe*) — Kaliforniyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi hind qabilasi hisoblanadi. Qabilaning rasmiy ro'yxatdan o'tgan nomi - Xupa vodiysi qabilasi (). 2000-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, xupalar soni taxminan 2500 kishini tashkil etgan.

Xupa tili atabask tillari oilasiga mansub. Ba'zi xupalar ikkinchi til sifatida yurok tilini yaxshi bilishadi.

XIX asrda xupaliklar Kaliforniyadagi Triniti daryosidan Klamat daryosigacha bo'lgan yerlarni egallashgan. Xupa qabilasining afsonalariga ko'ra, ularning ajdodlari Xupa vodiysida 4000-yildan ortiq vaqtdan buyon yashab kelishgan. Boshqa tomondan, ularning o'xiga xos qizil kedrdan yasalgan uylari, buralangan kanolar, to'qilgan shlyapalari va og'zaki an'ananing ko'plab elementlari ularni AQShning shimoli-g'arbiy (Tinch okeani) qirg'oqlari madaniyatlari bilan bog'laydi, bu ularning janubiy vakillari hisoblanadi. Biroq, ba'zi urf-odatlar endi Tinch okeanidan kelib chiqmaydi - masalan, marosimlarda bug' hammomidan foydalanish, boshoqlardan non tayyorlash va boshqalar.

1849-yilda Xupah hududiga oltin konchilar kelishidan oldin, ularning yevropaliklar bilan aloqalari ancha cheklangan edi. 1864-yilda AQSh hukumati Xupa qabilasining o'z yerlari ustidan suverenitetini tan olishi to'g'risidagi shartnomani imzolagan. Xupa vodiysida hind qo'riqxonasi yaratilib, u yerda hozirgacha istiqomat qilishadi. Xupa qo'riqxonasi Kaliforniyaning shimoli-sharqidagi Gumboldt okrugidagi Klamat va Triniti daryolarining qo'shilishida yurok bilan chegaradoshdir. Rezervatsiya maydoni 365,413&nbsp;km² ni tashkil etadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kuk, Sherburn F. 1956-yil. "Kaliforniya shimoliy sohilidagi aborigenlar". *Antropologik yozuvlar* 16:81-130. Kaliforniya universiteti, Berkli.
* Kuk, Sherburn F. 1976-yil. *Kaliforniya hindu va oq tsivilizatsiya o'rtasidagi ziddiyat*. Kaliforniya universiteti matbuoti, Berkli.
* Goddard, Pliniy E. 1903-yil. Hupaning hayoti va madaniyati. *Kaliforniya universiteti Amerika arxeologiyasi va etnologiyasi nashrlari* 1:1-88.
* Kroeber, AL 1925. *Kaliforniya hindularining qo'llanmasi*. Amerika etnologiya byurosi byulleteni №. 78. Vashington DC
* Uolles, Uilyam J. 1978-yil. Hupa, Chilula va Uilkut. *Kaliforniyada*, Robert F. Heizer tomonidan tahrirlangan, pp.&nbsp;91–98. Shimoliy Amerika hindularining qo'llanmasi, Uilyam C. Sturtevant, bosh muharrir, jild. sakkiz. Smitson instituti, Vashington, DC
* AQSh aholini ro'yxatga olish byurosi, Hoopa vodiysi rezervatsiyasi

## Havolalar

* Hoopa vodiysi qabilasi )
* Hoopa qabila muzeyi )
Akela

**Akela** — Rudyard Kiplingning „Jungli kitobi“ dagi boʻri qahramoni, Mauglining ustozi va qoʻriqchisi. Koʻp yillar davomida u oʻz toʻdasining yetakchisi edi.

## Timsoli
"Akela" soʻzining oʻzi hind tilida „yolgʻiz“ degan maʼnoni anglatadi. Kipling Mauglining ustozi uchun ism tanlashida „Akela“ ismining oʻziga xosligi bilan izohladi, bu toʻda boshligʻiga yarasha bemalol oʻz qabiladoshlarining uvullashiga oʻxshab eshtiladi va uzoq masofalarga bepoyon kengliklarga tarqaladi.

Nyu-York shahar universiteti ilmiy tadqiqotchisi Shamutal Noymann taʼkidlaganidek, pantera Bagira (inglizcha versiyada bu erkak leopard) bilan bir qatorda, Akela Mauglining sarguzashtlari kitoblarining asosiy qahramoni uchun ota shaklining adabiy timsolidir. Shunga qaramay, ota obrazining yaxlitligi uchun Kipling buni Maugli taqdiri mas’uliyatining asosiy yukini oʻz zimmasiga olgan Akela uchun jamoaviy qildi - ota rolini oʻynashga dono piton Kaa, uyqusiragan ayiq Baloo va fil Xati yordam berdi, shu bilan timsolni toʻldirdi.

Lafayetdagi Luziana Universiteti professori Uilyam Yarbroning taʼkidlashicha, tugʻma aristokrat Akela yolgʻiz sargardonlikda ketishi bilan toʻda butunlay izdan chiqib, bosqinchilik xulq-atvori hukm suradi.

## Akela yanglishdi!
Akelaning boʻrilar toʻdasi ustidan yagona hokimiyati hikoyaning boshidanoq yoʻlbars Sherxon va uning sodiq qoʻldoshi shoqol Tabaki tomonidan doimiy ravishda buziladi, ular Akelaning har bir harakatini boʻrilar toʻdasi oldida obroʻsizlantirishga harakat qilishadi. Va qarigan Akela navbatdagi ov paytida oʻljani qoʻldan chiqargach, ular bu arzimas voqeani eʼtiborsiz qoldirmaydilar va „Akela yanglishdi!“ deb boʻrilar jamoasida haqiqiy janjalni koʻtaradilar.

Darslikdagi bu ibora, keyinchalik oʻziga jalb etuvchi ibora ga aylanib, bugungi kungacha ijtimoiy-siyosiy intrigalar kontekstida, qaysidir siyosatchi, davlat yoki jamoat arbobining muxoliflari jamiyat eʼtiborini u yoʻl qoʻygan mayda xatoga qaratishga harakat qilganda, shuningdek, kinoya tarzda, kimningdir jiddiy notoʻgʻri hisobi, xatosi haqida yoki yaqin insonining xatosidan ochiqchasiga sevinadigan odamning xatti-harakatlariga kinoyali sharh sifatida qoʻllanadi. Kiplingning oʻzi ushbu epizodni quyidagicha izohlaydi: „Toʻdaning sardori yanglishsa, u hali tirik boʻlsa-da, oʻlik boʻri deb ataladi, chunki uning oz umri qolgan“.

## Manbalar
Xutu

**Xutu** (**bxuttu** yoki **baxutu** deb ham eslab oʻtilgan) — markaziy Afrikadagi xalq, Ruanda va Burundining asosiy aholisi hisoblangan. AQSh Markaziy razvedka boshqarmasining maʼlumotlariga koʻra, Ruanda aholisining 84 % va Burundi aholisining 85 % xutular tashkil etgan. Qadimdan xutularning asosiy mashgʻuloti qishloq xoʻjaligi boʻlib, ular asosan bantu guruhi tillarida soʻzlashishgan, hozirda esa u yerda katolik dini hukmronlik qiladi.

## Tarixi
I asrda shimoldan Afrikaning Buyuk koʻllari mintaqasiga xutular koʻchib oʻtib, oʻsha paytda bu hududdagi tva pigmeylarini siqib chiqargan.

XV asrda xutular tutsilar tomonidan bosib olingan. Xutular ustidan tutsining hokimiyati Belgiya tomonidan 1962-yilgacha, tuman Ruanda va Burundiga boʻlinib, mustaqillikka erishgunga qadar qoʻllab-quvvatlangan.

### Tutsilar bilan boʻlgan mojarolar
Ruandadagi genotsid yuz bergan vaqtga kelib, xutu va tutsilarga boʻlinishi koʻproq ijtimoiy xarakterga ega boʻlib, bu etnik guruhlar oʻrtasida til va madaniy tafovutlar tufayli sodir boʻlgan, jismoniy tafovutlar esa asosan millatlararo nikohlar tufayli boʻlgan. Xutularni boʻyi past va terisi toʻqroq rangda boʻlgan. Belgiya mustamlakachi hukumati davridan buyon fuqarolik Ruanda ID kartasida qayd etilgan, bolaning fuqaroligi otasining fuqaroligiga mos kelgan. Yaʼni, agar ota xutu sifatida qayd etilgan boʻlsa, uning barcha farzandlari, hattoki onasi tutsi boʻlsa ham, xutu hisoblangan.

Burundi 1962-yilda mustaqillikka erishgandan soʻng, xutular Ruanda hokimiyati ustunligini qoʻlga kiritishdi, keyingi oʻn yillik davrda esa mamlakatda ikkita genotsid yuz berdi. 1972-yilda tutsi armiyasi tomonidan xutularning ommaviy qirgʻinga uchragan (jabrlanganlarning umumiy soni rasmiy maʼlumotlarga koʻra 15 000, tadqiqotchilarga koʻra, yuzlab minglargacha baholangan), 1994-yilda esa xutular tomonidan tutsilarga qarshi qirgʻin boʻlgan. 800 000 nafar kishi halok boʻlib, jami mojarolar natijasida millionga yaqin odam halok boʻlgam (Ruanda aholisining 14 %). Ikkala genotsid ham Burundidagi Xalqaro tergov komissiyasining yakuniy hisobotida tasvirlangan va 2002-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga taqdim etilgan.

Xutular va tutsilar oʻrtasidagi kelishmovchilar tufayli Afrikaning Buyuk koʻllari tumanida vaziyat keskinligicha qolmoqda.

## Manbalar

## Yana qarang

* Ruandadagi genotsid
* Parmexutu
* Interaxamve
X Persey

**X Persey** (**X Persei**) — Quyoshdan taxminan 950 pk masofada joylashgan Persey yulduz turkumidagi massiv rentgen qoʻshaloq yulduz.

X Perseyning optik komponenti O spektrli gigant yoki B spektral tipidagi asosiy ketma-ketlik yulduzi sifatida tasniflanadi. Obyekt tez aylanadigan Ve-yulduzi boʻlib, u, ehtimol, chiqarilgan materiya diski bilan oʻralgan. Bunday belgilarga koʻra, yulduz Gamma Cassiopeya tipidagi oʻzgaruvchilarga tegishli boʻlishi mumkin; koʻrinadigan yulduz kattaligi 6 dan 7 gacha oʻzgarib turadi. 1989 va 1990-yillarda yulduzning spektri Ve-yulduzi spektridan B spektral tipidagi oddiy yulduz spektriga oʻzgardi va bunda yulduz xiralashgan. Bu hodisa, ehtimol, akkretsiyalangan diskning yoʻqolishi bilan bogʻliq edi. Oʻshandan beri disk qayta shakllandi va kuchli emissiya chiziqlarini namoyon qilmoqda.

X Persey Uhuru rentgen obyektlari katalogida 4U 0352+309 sifatida belgilangan neytron yulduzi yaqinida aylanadi. Neytron yulduzi pulsar boʻlib, 837 sekundlik gʻayrioddiy uzoq davrga ega. Pulsar materiyaning kattaroq yulduzdan oʻtishi bilan bogʻliq pulsatsiya davrining oʻzgarishini koʻrsatadi. 1973 va 1979-yillar oraligʻida kuchli rentgen chaqnashi va ehtimoliy massa uzatish bilan bogʻliq aylanish tezligining oshishi kuzatildi. Oʻshandan beri, bir qator kichik rentgen portlashlariga qaramasdan, umumiy aylanish tezligi pasayib bormoqda.

Qoʻshaloq tizim neytron yulduzi va emissiya chiziqlari boʻlgan OB-yulduzidan iborat boʻlganligi sababli, u Ve/rentgen qoʻshaloq yulduzi sifatida tasniflanadi.

Qoshaloq tizim 22,5 dyuymli masofa bilan ajratilgan optik sherigiga ega va Qoʻshaloq va koʻp yulduzlar komponentlari katalogida Persey X B deb nomlanadi.

## Manbalar
Tutek

**Tutek** yoki **tutek** (ozarb. ) — ozarbayjon, arman, tojik, togʻ yahudiylari, *[[Tatlar|tat]] (tyutak nomi bilan* ataladi) nay turidagi puflama musiqa asbobi, qadimdan, asosan choʻponlar orasida ommabop boʻlgan. Bu 6-7 oʻyin teshigiga ega boʻlgan naycha hisoblanadi. Ozarbayjonda tutekning katta-kichik navlari asosan xalq cholgʻulari ansambllari va orkestrlarida yakkaxon cholgʻu asboblari sifatida qoʻllanadi.

* Tojikistonda — nay-choʻponi (choʻpon nayi), surnay, filan.
* Armanistonda — shvi (arm.&nbsp;Շվի).&#x5B;*[[Википедия:Ссылки на источники|<span style="border-bottom: 1px dotted;" title="комментарий (26 ноября 2021)">istochnik ne ukazan 166 dney</span>]]* (obs.)&#x5D;

## Tayyorlanishi
Uning silindrsimon tanaga ega boʻlib, mazkur asbob oʻrik, yongʻoq, tut daraxti yoki qamishdan tayyorlanadi. Uzunligi 280–300&nbsp;mm, diametri 20&nbsp;mm boʻlgan tanasida old tomondan 6-7, orqa tomondan bitta teshik ochilgan.

## Eshitilishi
Eshitilishi sokin, past registrda nafis, baland, hushtakli — baland ohangda boʻlishi mumkin. Tutekda asosan choʻpon va hoʻkiz podachilari ijro etishadi: ular (yakkaxon) qoʻshiqlar, raqslar va dasturli cholgʻu asarlarini ijro etishadi, koʻpincha virtuoz, melizmalar bilan bezalgan boʻladi; ansambllarda koʻp ishlatiladi. Asbobning tovush diapazoni kichik oktavaning „si“sidan uchinchi oktavaning „do“sigacha boʻlgan diapazonni qamrab oladi. Malakali ijrochi ushbu diapazonni bir necha tovushga oshirishi mumkin.

## Yana qarang

* Ozarbayjon musiqasi
* Ozarbayjon xalq musiqasi
* Ozarbayjon musiqa asboblari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Abder

**Abder** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon.

Abderning kelib chiqishi va tugʻilgan shahri haqida afsonaning bir nechta versiyalari mavjud. Abder eslab oʻtilgan eng qadimiy antik manbada, Pindarda u dengizlar xudosi Poseydon va nayada Froniyaning oʻgʻli deb aytilgan. Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, u Germesning oʻgʻli boʻlib, Opunt Lokridasidan kelib chiqqan, Ptolemey Gefestionga koʻra - Argonavt Menetiuning oʻgʻli va Patroklning ukasi, Tabula Farnesiana - Froniyada tugʻilgan.

Qadimgi manbalarda Abder faqat Diomed otlarini oʻgʻirlash bo'yicha Geraklning sakkizinchi jasorati kontekstida eslatib oʻtilgan.  Frakiyalik bistonlar qabilasining podshohi Diomed odamxoʻr otlarning egasi boʻlib, ularga begonalarni yem qilar edi. Miken shohi Evrisfey Geraklga bu otlarni oʻz saroyiga olib kelishni buyurdi. Psevdo-Gigin tomonidan taqdim etilgan bir taxminga koʻra, Abder, Gerakl qoʻlida vafot etgan Diomedning xizmatkori edi. Psevdo-Apollodor, Katta Filostrat va boshqalarning yozuvlarida turli xil oʻzgarishlarda aks etgan klassikaga koʻra, Abder Geraklning xizmatkori va sevgilisi edi. Gerakl unga otlarga qarashni buyurgan. Qahramon jang bilan band boʻlganida, otlar oʻz nazoratchisini qiymalab tashladilar.

Halokat joyida yoki Abderning qabri hududida Gerkules Abdera shahriga asos soldi, shuningdek, marhumning xotirasiga bagʻishlangan sport musobaqalarini, jumladan, mushtlash, kurash, ularning kombinatsiyasini tashkil qildi, "bir soʻz bilan aytganda, hamma narsa, lekin otlar bilan emas".

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Олдфазер У. А.[de]. Abderos :  [нем.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1918. — Bd. S III. — Kol. 14—15.
* Рошер В. Г. Abderos // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie :  [нем.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1884—1890. — Bd. I. — Kol. 2—3.
* 
* Тюмпель К.[de]. Abderos :  [нем.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1893. — Bd. I, 1. — Kol. 23—24.
* 
* 
* Пиндар. Отрывки // Оды; Фрагменты / Пиндар; Вакхилид ; изд. подг. М. Л. Гаспаров.. — М. : Наука, 1980. — 503 с. — (Литературные памятники). — 50 000 экз.
* 
*
San-Fermin

**San-Fermin**, *Sanfermines* *-* Pamplonada (Navarra poytaxti) sakkiz asrdan koʻproq vaqt davomida oʻtkaziladigan va har yili bir hafta — 6-iyuldan 14-iyulgacha davom etadigan fiesta. Fiesta Avliyo Fermin kuni arafasida 6-iyul kuni tushda XVI asr binosi — munitsipalitet balkonidan uchirilgan *chupinasodan (raketa)* boshlanadi.

San-Ferminda birinchi marta 1923-yilda qatnashgan Xeminguey festival muhitiga singib ketgan va 1959-yilgacha muntazam ravishda tashrif buyurgan. Fiesta Ernest Xemingueyni „Quyosh ham chiqadi“ romanini yozishga ilhomlantirdi. Bu haqiqat mashhur boʻlib, har yili minglab xorijiy sayyohlarni Pamplonaga jalb qildi. Hozirgi kunda, turli manbalarga koʻra, har iyul oyida shaharga bayram uchun 1 milliondan 3 milliongacha odam keladi.

San-Fermin, birinchi navbatda, ensierro — 12 gʻazablangan buqadan qochish bilan mashhur. 216 soatdan ortiq bayramning chorak soatini ensierro tashkil etadi. Qolgan vaqtlar kechayu kunduz oʻyin-kulgi, marosim bayramlari, karnavallar, ulkan qoʻgʻirchoqlar yurishlari, liboslar namoyishi, koʻcha rassomlarining chiqishlari, buqalar jangi boʻlib oʻtadi.

Ertalabki mashhur buqalardan qochish paytida deyarli har yili jiddiy baxtsizliklar, baʼzida inson qurbonlari (odatda mast xorijliklar) sodir boʻladi.

## Nishonlanishi
San-Fermin dastlab 10-oktabr kuni nishonlangan. Ammo keyinroq, kuzgi yomgʻir ostida nishonlashdan charchagan odamlar bayramni yilning yettinchi oyining yettinchi kuniga koʻchirishga qaror qilishgan.

## Manbalar


## Havolalar
Ukrainada mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish kuni

**Ukrainada mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish kuni** (**) — bu har yili 7-dekabrda Ukrainada nishonlanadigan milliy kasb bayrami.

## Tarixi va nishonlanishi
2000-yil 25-noyabrda respublikaning poytaxti Kiev shahrida Ukrainaning ikkinchi prezidenti Leonid Danilovich Kuchma har yili 7-dekabrda Ukrainada yangi „Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish kuni“ bayramini nishonlashni buyurgan 1250/2000-sonli farmonni imzoladi. Prezident farmonida ushbu yangilikning sabablari tushuntirilgan: „*Xalq hokimiyatini rivojlantirish, jamoatchilik munosabatlarini demokratlashtirish va Ukraina davlatchiligini mustahkamlash uchun mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishning katta ahamiyatini hisobga olgan holda …*“.

Eslatib oʻtamiz, ushbu farmonning imzolanishi bilan davlat rahbari „Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish kuni“ga faqat rasmiy maqom berdi, chunki ukrainaliklar uni Ukraina Oliy Radasi *[[1990]]-yil 7-dekabrdagi „Ukraina SSR xalq deputatlari mahalliy kengashlari va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida“* gi qonunni qabul qilgan kundan boshlab oʻn yil davomida nishonlab keladi. Oʻshandan beri bu sana shahar, qishloq, posyolka, tuman va viloyat kengashlarida ishlovchilarning kasb bayramiga aylandi.

„Ukrainada mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish kuni“, agar yilga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun hisoblanmaydi.

## Yana qarang
* Oʻzini oʻzi boshqaradigan cherkov
* Talabalar hukumati
## Manbalar


## Havolalar
* День местного самоуправления на Украине в «Календаре праздников»
* У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ «Про День місцевого самоврядування»
Chantu

**Chantuu, chantu** () — oyratlar guruhiga mansub moʻgʻul etnik guruhlaridan biri. Moʻgʻullashgan oʻzbeklar va uygʻurlar avlodlari. Ular Moʻgʻulistonning Kobdo viloyatining Buyant somonida yashaydilar.

## Etnonim
Kelajakda „Chantu“ nomi Xitoydan kelgan koʻchmanchilar tomonidan saqlanib qoldi va hozirda Moʻgʻulistonning gʻarbiy qismida istiqomat qiluvchi oyrat tilida soʻzlashuvchi etnik guruh nomiga aylandi.

Qashqar oʻzbeklari va Sharqiy Turkiston uygʻurlarini xitoylar „chantu“ deb atashadi, bu odatda „katta boshli“ yoki „oʻralgan bosh“ deb tarjima qilinadi yaʼnicholmonchilar, chunki barcha qoshgʻarliklar boshlariga salla oʻrashadi". Chantu etnonimi Chantou shaklida ham maʼlum. Qalmoqlar chantu etnonimi tashuvchilarni „xotan“ deb atagan.

M. Pevtsov oʻtroq Bugʻur, Korla va Qorashar chantularini taʼriflab, ularni doʻlanlar deb ham atalishini payqagan. Shu bilan birga Shinjonning doʻlanlari moʻgʻul millatiga mansub uygʻurlarning etnik guruhidir.

## Qayta joylashtirish
Moʻgʻulistonda quyidagi umumiy familiyalarning tashuvchilari yashaydi: Chantuu, Chantu, Oʻzbek, Uygar. Sanab oʻtilgan familiya egalarining aksariyati anʼanaviy ravishda Xovod viloyatida istiqomat qiladi. Ulardan tashqari Uygur, Uygurjin, Uygarjin. familiyalarining tashuvchilari ham maʼlum.

## Yana qarang

* Xotonlar
* Dolanlar

## Manbalar
Ukraina quruqlik qo‘shinlari kuni

**Ukraina quruqlik qoʻshinlari kuni** (*ukraincha „Den Suxoputnix vіysk Ukraїni“*) ― har yili 12-dekabrda mamlakatda nishonlanadigan Ukraina quruqlikdagi qoʻshinlarining barcha xodimlari va harbiy xizmatchilari uchun milliy kasb bayramidir.

„Ukraina quruqlik qoʻshinlari kuni“ Ukraina rasmiy taqvimida nisbatan yaqinda, ikkinchi ming yillikning oxirida, 1997-yilda paydo boʻldi (1996-yildagi „Ukraina Qurolli Kuchlari toʻgʻrisida“gi Ukraina qonunining 4-moddasiga muvofiq Prezident farmoni asosida Ukraina Qurolli Kuchlari Quruqlik Qoʻshinlari tashkil etilganidan keyingi yil), 1997-yil 18-oktabrda mamlakat poytaxti qahramon-shahar Kievda, Ukrainaning ikkinchi Prezidenti Leonid Danilovich Kuchma 1167/97-sonli „*Ukraina quruqlikdagi kuchlari kuni toʻgʻrisida*“gi farmonni imzoladi, unda har yili 12-dekabrni Ukrainada nishonlash belgilandi. Leonid Kuchmaning Prezident farmonida, xususan, ushbu bayram joriy etilgani aytilgan: „*Ukraina Qurolli Kuchlarining eng koʻp sonli boʻlimi sifatida Ukraina quruqlikdagi qoʻshinlarining davlat mudofaa qobiliyatini taʼminlashdagi xizmatlarini hisobga olgan holda*“.
2009-yilda Ukrainaning uchinchi Prezidenti Viktor Andreyevich Yushenko harbiylarni Quruqlikdagi qoʻshinlar kuni bilan tabriklar ekan, quyidagi soʻzlarni aytgani bejiz emas:

*Sizga sodiq xizmatingiz va mashaqqatli mehnatingiz uchun Ukraina davlati nomidan minnatdorchilik bildiraman. Ishonamanki, sizning saʼy-harakatlaringiz tufayli xalqimiz tinchligi va osoyishtaligi, Ukrainaning hududiy yaxlitligi va suvereniteti hamisha ishonchli himoya qilinadi… Quruqlikdagi qoʻshinlar Ukraina armiyasining asosi sifatida mamlakat mudofaa qobiliyatini taʼminlashda hal qiluvchi rol oʻynaydi…*
Ukraina quruqlikdagi qoʻshinlariga quyidagilar kiradi: Mexaniklashtirilgan va tank qoʻshinlari, Raketa qoʻshinlari va artilleriya qoʻshinlari, Armiya aviatsiyasi, Aeromobil qoʻshinlar, Havo mudofaasi qoʻshinlari. Ushbu harbiy sohalarning baʼzilari ham oʻzlarining tor kasbiy bayramlariga ega, masalan: Tankchi kuni, Raketa kuchlari va artilleriya kuni, Havo mudofaasi kuni va boshqalar. Shunga qaramay, Ukraina armiyasining bosh qoʻmondoni quruqlikdagi kuchlarning turli boʻlinmalari oʻrtasida qurol-yarogʻlarning birodarligini mustahkamlash uchun ularga qoʻshimcha ravishda „Ukraina quruqlik qoʻshinlari kuni“ ni yaratishni zarur deb hisobladi.

## Manbalar


## Yana qarang
* Quruqlikdagi kuchlar kuni
* Ukraina Qurolli Kuchlari kuni 
## Havolalar
* Про День Сухопутних військ України | від 18.10.1997 № 1167/97
Charrua

**Charrua** () — hind xalqi, La-Plata pasttekisligining sharqiy qismida, asosan, zamonaviy Urugvay hududida, shuningdek Argentinaning shimoli-sharqida va Braziliyaning janubida yashagan.

Charrua tili tupi-guarani tiliga (tupi tillari oilasining eng katta tarmogʻi) tegishli edi.

## Tarixi
Charruaning yevropalik mustamlakachilar bilan aloqa qilishdan oldingi hayoti haqida juda kam narsa maʼlum. XVI asr boshida Charrua qabilasi bilan birinchi boʻlib yevropalik portugallar yoki Xuan Diaz de Solis boshchiligidagi ispan ekspeditsiyasi aʼzolari uchrashgan. Charrualar yevropaliklarga qattiq qarshilik koʻrsatdilar, lekin asta-sekin oʻz yerlaridan quvib chiqarildilar, magʻlubiyatga uchradilar va yoʻq qilindi.

Tirik qolgan Charrua — ularning aksariyati ayollar va bolalar — Montevidiya oligarxiyasining uylarida qul boʻlishdi. Toʻrt charrua (ruhoniy Senakua Senake, Vaymak Piru rahbari, Takuabe — yovvoyi otlarni tinchituvchi yosh chavandoz, shuningdek, uning homilador kelini Gyunusa) 1833-yilda kapitan de Kurel tomonidan qul qilib olingan (ular unga taqdim etilgan). Parijda ular ekzotik zotning namunalari sifatida namoyish etildi va keyinchalik ular sirkka sotildi. Ularning barchasi bir yil ichida vafot etdi. Faqat yangi tugʻilgan qiz omon qolgan. U mahalliy Charrua qabilasidan boʻlgan oxirgi ayol edi. Charrua hindulari uchun "*Los últimos charrúas* " („Soʻnggi Charruas“) deb nomlangan yodgorlik Montevideoning Prado bogʻida joylashgan

Charrualar sonining keskin kamayishi 1831-yilda Urugvayning birinchi prezidenti Xose Fruktuoso Rivera va Toskana davrida sodir boʻldi. Rivera dastlab Charrua hindulari bilan yaxshi munosabatda boʻlgan boʻlsa-da, oq aholining oʻsishi va kengayish istagi jangovar harakatlarga olib keldi. 1831-yilda Fructuoso Rivera uchta asosiy epizoddan iborat boʻlgan „La Campaña de Salsipuedes“ deb nomlanuvchi genotsid kampaniyasini uyushtirdi. Charrua hindularining birinchi halokati 1831-yil 11-aprelda sodir boʻlgan va xiyonat tufayli amalga oshgan. Fruktuozo Rivera qabila boshliqlarini bilar edi va ularni keyinchalik Salsipuedes deb nomlangan daryo yaqinidagi kazarmalariga chaqirdi. Hududni himoya qilish uchun ularning yordamiga muhtojligini va ular birlashishlari kerakligini aytdi. Biroq urugvaylik askarlar hindlarga hujum qilishdi. Keyingi ikkita hujum yigʻilishda boʻlmagan yoki qochishga muvaffaq boʻlgan hindularni yoʻq qilish uchun qilingan.

6565-raqamli Vaimak Piru skeletining qoldiqlari hanuzgacha Parijda Inson muzeyida saqlanmoqda.

## Zamonaviylik
Charrua alohida xalq sifatida saqlanib qolmagan boʻlsa-da, Urugvay va Argentinaning Entre-Rios provinsiyasining zamonaviy mestizolari orasida ularning avlodlari koʻp (2001-yil holatiga koʻra, Charruaning aralash kelib chiqishi 676 avlodi bor edi). Urugvay milliy futbol jamoasi *Los Charrúas* laqabiga ega.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Charrúa // Tsuruoka — Sherbot. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1957. — S. 53. — (Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 51 t.] / gl. red. B. A. Vvedenskiy ; 1949—1958, t. 47).
*
Glize 536

**Glize 536** (**Gliese 536**, **GJ 536**, **HD 122303**) — Virgo yulduz turkumidagi yagona yulduz. U Quyoshdan 32,71 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan.

Kuzatish moslamasisiz qaraganda koʻrinmaydi. Osmonda moʻljal olish mumkin boʻlgan eng yaqin yulduz bu Sunbula (Syrma).

Bu M1 spektral tipidagi qizil mitti yulduz. GJ 536 magnit faolligi Quyoshnikiga oʻxshash, ammo undan qisqaroq — 3-yil (Quyosh uchun — 11-yil).

Glize 536 Quyosh tizimiga eng yaqin yulduzlar roʻyxatiga kiritilgan.

Hozirgi vaqtda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi (IAU — International Astronomical Union) nisbatan yaqinda kashf etilgan yulduzlarga teleskop yoki rasadxona nomi va seriya raqamidan iborat „navbatchi“ nomlar oʻrniga yangi nomlar berishni faol ravishda amalga oshirmoqda. Chalkashliklarga yoʻl qoʻymaslik uchun 2016-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi yulduzlarning nomlarini tizimlashtirish uchun Yulduz nomlari boʻyicha ishchi guruhini (WGSN) tashkil etdi. Vikipediya sahifalarida bu funktsiyani qisman „Xalqaro astronomiya boʻyicha IAU qoʻllanmasi“ ga kiritilgan va 2015-yilda IAU tomonidan yaqinda kashf etilgan yulduzlar va sayyoralarni nomlash uhun tashkil etilgan „NameExoWorlds“ kampaniyasida ishtirok etgan „Nippy“ Astro-klubi (Astro-Club „Nippy“) oʻz zimmasiga olgan.

## Sayyora tizimi
2016-yil noyabr oyida Kanar orollari Astrofizika instituti (Ispaniya) astronomlari Alexandro Suares Maskarenyo va Rafael Rebolo qizil mitti Glize 536 orbitasida aylanib yurgan super-yer Glize 536 b (GJ 536 b) ni kashf etdilar. Sayyora 5,4 Yer massasiga ega va 8,7 kunda ona yulduz atrofida bir marta aylanadi. Glize 536 b yashashga yaroqli zonadan tashqarida va unda hayot imkonsiz. Astrofiziklarning taʼkidlashicha, tizimda katta ehtimollik bilan, kattaroq orbitalarda 100 kundan bir necha yilgacha boʻlgan davrlarda asosiy yulduz atrofida aylanadigan yana bir nechta kichik massali sayyoralar mavjud.

## Manbalar


## Havolalar
*
Gʻijduvon (futbol klubi)

„**Gʻijduvon**“ – Oʻzbek futbol klubi, Buxoro viloyati, Gʻijduvon shahri.

1991-yilda „Zarangar“ nomi bilan jamoa faoliyati boshlangan. 1993-yildan boshlab Gʻijduvon nomi bilan atalib keladi. 2013-yildan klub professional jamoa sifatida qayta jonlangan.

## Tarixi
1992-yili Oʻzbekiston chempionatining Birinchi ligasida oʻynay boshlagan va soʻnggi, 16-oʻrinni egallab (17 oʻyindan soʻng musobaqani tark etgan) Ikkinchi liga tarkibiga qoʻshilgan.

Keyingi yillarda Buxoro viloyati chempionati va Oʻzbekiston Ikkinchi ligasida ishtirok etgan. Klub bir muddat vaqtincha faoliyatini toʻxtatgan, biroq 2013-yilda qayta tiklangan.

2014-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Birinchi ligasida toʻp surgan. Final bosqichiga yoʻllanmani qoʻlga kirita olmagan klub, soʻnggi bosqichda Gʻarbiy guruhda 12 jamoa orasida 11-oʻrinni qayd etgan.

2015-yilda Birinchi liga bahslarida ham ishtirok etadi. Dastlabki bosqich natijalariga koʻra Gʻarbiy guruhda 8-oʻrinni qayd etib, final bosqichida qatnashish huquqini qoʻlga kiritgan va musoboqada soʻnggi, 16-oʻrindan joy olgan.

2016-yilgi mavsumda Birinchi ligada 18 ta jamoa orasida 15-oʻrinni egallagan. Klub 2017-yilgi mavsumni Buxoro viloyati chempionati va Ikkinchi liga bahslarida oʻtkazgan. 2018-yilgi mavsumdan boshlab „Gʻijduvon“ yana Oʻzbekiston Pro ligasi (2017-yilgacha Birinchi liga deb atalgan, mamlakat futbol olamida saviyasi va ahamiyati boʻyicha 2-oʻrin) aʼzosiga aylangan.

2024-yilgi mavsum oldidan jamoa tarkibi bir necha tajribali futbolchilar hisobiga kuchaytirildi va tajribali murabbiy, Tojikistonlik Hakim Fuzaylov jamoa bosh murabbiyi sifatida ish boshlagni maʼlum qilingan. 2024-yil 5-fevralda jamoaning rasmiy logosi ham oʻzgargani eʼlon qilngan. Gʻijduvon mavsum oldi yigʻinlardagi oʻrtoqlik oʻyinlarida ham yaxshi natijlar qayt etgan. Keyinchalik OʻzPFL Gʻijduvon jamoasini qarzdorliklarni oʻz vaqtida bartaraf etmagani va liga litsenziyalash talablariga javob bermagani uchun Oʻzbekiston Pro ligasida ishtirol etmasligini maʼlum qilgan. 2024-yil 14-martda Gʻijduvon 2024-yilgi mavsumda professional va yarim professional turnirlarda moliyaviy muammolar sababli ishtirok eta olamasligi maʼlum qilingan.

### Mahalliy musoboqalar tarixi

## Jamoa tarkibi

### Hozirgi tarkibi

### U21 jamoasi

### U19 jamoasi

## Murabbiylar shtabi

## Murabbiylar

## U19

## U21

## Manbalar

## Havolalar
* Zarangar klubi footballfacts.ru maʼlumotlar bazasida
* Gʻijduvon klubi footballfacts.ru maʼlumotlar bazasida
* Gʻijduvon klubi teams.by bazasida
Sunniylar

**Sunitlar** () — moʻgʻullarning Nirun boʻlimi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Hozirgi vaqtda Ichki Moʻgʻulistonning Shilin-Gol viloyati hududida yashaydigan janubiy moʻgʻul etnik guruhi. Baʼzi boshqa moʻgʻul xalqlariga ham kiritilgan.

## Etnonim
*Sonod (sunit)* soʻzi moʻgʻulcha *shönö* (oʻrta moʻgʻulcha *süni*) soʻziga koʻplik affiksini qoʻshish orqali hosil boʻlgan, bu ularning oʻrmon zonasida yashashi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Moʻgʻul *tilidan shönö* kecha deb tarjima qilingan.

## Tarixi
Moʻgʻullarning maxfiy tarixida Chingizxonning ajdodlari Kayduning uchta oʻgʻli boʻlgani, eng kichigi Chaochjin Ortegay boʻlgani aytiladi. Uning kenja oʻgʻlidan Sonid qabilasi paydo boʻlgan. Shunday qilib, XI asrning oʻrtalarida sunniylar paydo boʻldi. XII asr oxirigacha sunniylar taygada oʻrmon xalqlari bilan birga yashagan. Kabtorun shoxchasi sunniylar orasida tilga olinadi. Ular paydo boʻlganidan beri mahalliy moʻgʻullarning Nirun boʻlimining bir qismi boʻlgan. XIII asr boshlarida Buyuk Moʻgʻul davlatining tashkil topishi bilan sunniylarning bir qismi minganlarga tobe boʻlib qoldi, qolganlari bir necha guruhlarga boʻlinib, chap va oʻng qanotlarga kirdilar. Tuluy vafotidan keyin Ogedey oʻgʻliga asosan sunniylardan iborat boʻlgan bir mingan berdi. Buyuk Xon avlodlari hukmronligi ostida boʻlgan ikkinchisi, bir muddat moʻgʻul tuprogʻida yashagan. Biroq Moʻgʻuliston davlati Yuan qulagandan soʻng sunniylar Chaxar Tumen tarkibiga kirdi va chap qanotning toʻrt otokidan biri hisoblana boshladi. Chaxar tumenlar tarkibiga avgalar , avganarlar, aoxanlar, daurlar, durben xuxetslar (durbetlar), xeshigtenlar, mu-myanganlar, naymanlar, onnigutlar, xuchitlar, sunnitlar, uzumchilar, shuningdek, oʻratlar kirgan. XVI asr boshlarida chaharlar sharqqa hijrat qilganlarida, sunniylar ular bilan birga ketib, Xinganning janubiy yonbagʻirlariga joylashdilar va XVI-XVII asrlar boshida gʻarbga koʻchib oʻtib, oʻz yurtlariga qaytdilar. XVII asrda janubiy Moʻgʻulistonning manjurlar tomonidan bosib olinishi bilan sunniylar daryoning oʻrta oqimining janubiy yerlariga kelishdi. Kerulen Xalxa Shola Setsen Xon homiyligida. 1638-1639-yillarda sunniylar yana oʻz vatanlariga qaytishdi. Sunniylardan Qing hokimiyati Silingol parhezining bir qismi sifatida ikkita xoshunni tashkil etdi, ular hozirgacha yashaydilar.

## Qayta joylashtirish
Buryatlarning etnik guruhlari orasida quyidagi klanlar qayd etilgan: *selenga buryatlari* orasida sunud, xususan tabangutlar (*sunud (sungud)* jinsi); Xuxur (kichik turkum) *Sunit* xori-buryat urugʻi Sharaid tarkibida

Hozirgi vaqtda sunniylar Ichki Moʻgʻulistonning Shilin Gol viloyatining Sunid Yuqi, Sunid Zuoqi va Eren Xoto shahar tumanlari xoshunlari hududida yashaydi.

Moʻgʻulistonda sunniylar Sharqiy viloyatning Xalxgol somonida va Suxbaator viloyatining Asgat somonida roʻyxatga olingan. Sunniylar Xalxa moʻgʻullari, darigʻlar ** va darxatlar orasida qayd etilgan.

## Yana qarang

* Sunid Yuqi
* Sunid-Zuoqi

## Manbalar
Keles (tuman)

**Keles tumani** — Turkiston viloyatining janubida joylashgan. Maydoni 3,4 ming km2 (viloyatning 2,6 %). 2018-yil 8-iyunda tashkil topgan. Aholisi 145,263 kishi (2022). Tumanning maʼmuriy markazi — Abay qishlogʻi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2022-yilgi maʼlumot boʻyicha 145,263 kishini tashkil qildi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 42,1 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisining asosiy qismini qozoqlar tashkil qiladi — 93 % tashkil qiladi, shuningdek oʻzbeklar, ruslar, tojiklar va boshqa millatlar ham istiqomat qilishadi.

### Milliy tarkibi
2022-yil 1-yanvar oyidagi statistikaga koʻra tuman aholisi 145 263 kishi tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibi quyidagicha:

* Qozoqlar – 134 411 kishi 
* Oʻzbeklar – 7 731 kishi 
* Turklar – 877 kishi 
* Uygʻurlar – 408 kishi 
* Ruslar – 299 kishi 
* Kurdlar – 277 kishi 
* Boshqalar – 1 260 kishi 

## Maʼmuriy boʻlinishi

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental, qishi iliq, yozi issiq va qurgʻoq. Yanvar oyining yillik oʻrtacha harorati −3-9&nbsp;°C, iyulda 24°-26&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori gʻarbiy qismida 450&nbsp;mm, sharqiy qismida 650&nbsp;mm.

## Manbalar
Janubiy xochining BPsi

**Janubiy xochining BPsi** (**BP Crucis**, **GX 301-2**) — havorang gipergigant va pulsardan tashkil topgan rentgen qoʻshaloq yulduzi.

## Qoʻshaloq tizim
Janubiy Xochning BPsi GX 301-2 rentgen manbasining optik analogi hisoblanadi. Qoʻshaloq tizim 41,5 kunlik davr bilan juda eksantrik orbitadagi massiv gipergigant va neytron yulduzdan iborat. Ob’ektgacha boʻlgan masofa 3 va 4 kpk orasida boʻlishi taxmin qilinmoqda. Yulduz kuchli qizarishni boshdan kechiradi: K diapazonida infraqizil yulduz magnitudasi 5,72 ni tashkil qiladi.

Gipergigantdan pulsarga qadar massaning oʻtishi mavjud boʻlib, u akkretsiyalangan disk shaklida toʻplanadi. Bunday jarayonda 37 dan 48 k eV gacha boʻlgan elektron energiyasida siklotron effekti paydo boʻladi.

## Oʻzgaruvchanligi
Tizim optik va rentgen spektral diapazonlarida oʻzgaruvchanlik belgilarini koʻrsatadi. Tutilishlar kuzatilmasa-da, rentgen diapazonidagi yorugʻlik jismlar oʻzaro orbitada harakat qilganda oʻzgaradi, perimarkazda kuchli rentgen chaqnashlari paydo boʻladi. Optik oʻzgaruvchanlik 0,08 magnitudagacha boʻlgan amplituda bilan kuzatiladi. Bunday oʻzgaruvchanlik gipergigantning aylanishi paytida koʻrinadigan sirtdagi ellipsoidal oʻzgarishlar, shuningdek Alfa Oqqush tipidagi oʻzgaruvchanlik bilan bogʻliq deb hisoblanadi. Toʻgʻri psevdodavr 11,9 kun, shuningdek, orbital davrga mos keladigan kichik oʻzgarishlar ham mavjud.

## Xususiyatlari
Janubiy xoch BPsi Quyoshdan taxminan 43 baravar kattaroqdir, u shuningdek, Galaktikadagi eng kuchli yulduzlardan biridir, taxminiy bolometrik yorqinligi Quyoshnikidan 470 ming marta katta, radiusi 70 quyosh radiusiga teng.

Neytron yulduzi, ehtimol, massiv neytron yulduzlarining bir turi boʻlib, uning massasi kamida 1,85 quyosh massasi boʻlishi mumkin. Ehtimol, massasi ham 2,5 quyosh massasidan oshmaydi, bu neytron yulduzning holat tenglamasidan olingan nazariy chegaradir. Pulsarning aylanish davri 685 sekundni tashkil qiladi, lekin magnit maydon mavjudligi sababli kuchli sekinlashuv belgilarini, shuningdek, akkretsiyalangan disk bilan oʻzaro taʼsiri tufayli tartibsiz tezlanish belgilarini koʻrsatadi. Hisob-kitoblarga koʻra, sekin aylanadigan neytron yulduzini atigi oʻn yil ichida akkretsiyalangan diski bilan oʻzaro taʼsir qilish orqali hozirgi aylanish tezligiga ega boʻlgan holatga keltirish mumkin.

## Manbalar



## Havolalar
* Swift/BAT transient monitor results
Energiya resurslarini nazorat qilish va hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi

**Elektr energiyasini tijorat hisobini yuritishning avtomatlashtirilgan tizimi — [[Elektr|elektr energiyasining]]** (quvvat) tijorat hisobini taʼminlaydi.

Elektr energiyasini (quvvatni) tijorat hisobi — elektr energiyasi miqdorini oʻlchash va quvvat hajmini aniqlash, yigʻish, saqlash, qayta ishlash, ushbu oʻlchovlar natijalarini uzatish va ishlab chiqarish, shu jumladan hisoblash yoʻli bilan ishlab chiqarilgan energiya miqdori,  isteʼmol qilingan elektr energiyasi (quvvat) va yetkazib berilgan elektr energiyasi yaʼni quvvati boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish, shuningdek, koʻrsatilgan taʼminot bilan bogʻliq xizmatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ishlab chiqarish jarayonidir.

Energiyani hisoblash tizimlari turar-joy, savdo va sanoat obyektlarida elektr va issiqlik isteʼmolini hisobga olish imkonini beradi. Tizimlar uy, tumanlar, shaharlar, yagona dispetcherlik va moliya markazlari boʻlgan aholi punktlari darajasida energiya resurslarini isteʼmol qilishni hisoblashi mumkin.

## Tizim vazifalari

* Har bir oʻlchov punkti (guruhi) uchun belgilangan tijorat oraliqlarida elektr energiyasini isteʼmol qilish (boʻshatish) boʻyicha tijorat hisob maʼlumotlarini avtomatik ravishda yigʻish.
* Maʼlumotlar bazasida quvvat sifati parametrlarini saqlash.
* Elektr energiyasi isteʼmolini (boʻshatish) koʻp tarifli hisobga olishni taʼminlash.
* Energiya isteʼmoli chegaralariga rioya etilishi ustidan nazoratni taʼminlash.
* Operatorning iltimosiga binoan hisoblangan parametrlarni terminalga va  yoki bosib chiqarish qurilmasiga chiqarish.
* Uni sozlash imkoniyati bilan yagona tizim vaqtini saqlash.

Belarus Respublikasida (TKP 308-2011 ga muvofiq) ASKUE (elektr energiyasi tijorat hisobining avtomatlashtirilgan tizimi) energiya taʼminoti tashkiloti obyektlari yoki abonentga tegishli boʻlgan oʻlchashning hududiy taqsimlangan nuqtalariga berilgan toʻplamga muvofiq elektr energiyasini (quvvatni) isteʼmol qilish va  ishlab chiqish jarayonini jamlashni avtomatlashtirish, ulashish, qayta ishlash, aks ettirish, hujjatlashtirish uchun texnik va dasturiy taʼminot tizimidir.
## Yana qarang

* AISKUE

## Manbalar
Amina Abdalla Arraf al-Omariy

**Amina Abdalla Arraf al-Omariy** () — **Tom Makmaster** ismli amerikalik tinchlik faolining taxallusi. „Damashqdan lezbiyen“ blogi () suriyaliklarning fuqarolik va siyosiy erkinliklarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida yaratilgan. Amina Suriyadagi vaziyat haqida sharhlar qoldirgan, hayoti haqida eslatmalar va 2011-yil Suriyadagi qoʻzgʻolonlar paytida Aminaning opasi ushbu Internet kundaligida 2011-yil 6-iyunda gʻoyib boʻlgan Aminaning oʻgʻirlab ketilishi haqida gapirgan. Bu kundalik SMI eʼtiborini tortdi va Qoʻshma Shtatlarda jamoatchilik noroziligiga sabab boʻldi.

Koʻpchilik blogdagi xabarlarning toʻgʻriligiga shubha qilishdi. Bir nechta blogerlar tomonidan olib borilgan tekshiruvdan soʻng, kundalik muallifi Shotlandiyaning Edinburg shahrida yashashi va uning ismi Tom Makmaster ekanligi maʼlum boʻldi. Bir necha soat oʻtgach, Tom oʻz kundaligida bu taxminlarni tasdiqladi va yolgʻon xabarlar uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oldi.

## Sohta tarjimai hol
Kundalik qahramoni Amina Abdulloh Arraf al-Omariy ikki fuqarolikka ega (Suriya va AQSh), onasi amerikalik, otasi esa suriyalik. U Qoʻshma Shtatlarda tugʻilib oʻsgan, lekin Suriyaga tez-tez borib turgan. 15-yoshida u noaʼnanaviy jinsga qarashli ekanligini tushundi, bu holat uni juda qoʻrqitdi.

Amina kampusda noaʼnanaviy jinsga qarashlinoaʼnanaviy jinsga qarashli qizlarning koʻpligi sababli Jorjiya shtatining Atlanta shahridagi *Agnes Scott kollejini* tark etishga qaror qildi. 26-yoshida u Suriyaga koʻchib oʻtdi va u yerda gʻalayonlar boshlangunga qadar ingliz tilidan dars berdi. Amina AQSh-da ham, Suriyada ham oʻzini yomon koʻrardi, lekin u musulmon va noaʼnanaviy jinsga qarashli holatini muammosini koʻrmasligini aytdi.

## Tarixi
Makmaster blogni Yaqin Sharq boʻyicha munozaralarda ishtirok etish uchun yaratganini, amerikaliklarning Yaqin Sharqdagi shubhalari va ishonchsizliklari tufayli oʻzining haqiqiy ismini ishlatishdan qoʻrqqanini aytdi. U Amina uchun ijtimoiy tarmoqlarda sahifalar yaratdi. Blog siyosat, gender, jinsiy hayot, Suriya madaniyati haqida oʻzining aqlli sharhlari bilan eʼtibor qozondi va Suriya muxolifatining qoʻllab-quvvatlashiga sazovor boʻldi.

## Manbalar


## Havolalar
* ''A Gay Girl in Damascus'', Araf’s «blog»
* Free Amina Arraf at Facebook
* Amina’s Arraf’s Attempts at Art (And Alliteration) (fiction/non-fiction blog from 2007)
Axinoama

**Axinoama** (*Axinoam*; *Ahinoam*;   „inoyatning ukasi“; ) ― Eski Ahd rivoyatidagi ikki ayolning ismi: shoh Shoulning yagona xotini va shoh Dovudning ikkinchi xotini. Baʼzi tadqiqotchilar ular bir xil odam boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydilar.

## Soulning xotini
*Axinoama* — Oximaasning qizi (Aximaas, „gʻazabning ukasi“) va shoh Shoulning xotini (1Tsar. 14:50).

## Dovudning xotini
*Oxinoama* — Dovudning xotinlaridan biri, Yizrillik ayol (1Tsar. 25:43).

; Kelib chiqishi

Izreyel (Nav. 15:56) — Iudina qabilasining janubiy qismidagi shahar nomi, Dovudning xotini, Amnoning onasi Oxinoamaning tugʻilgan joyi (I Shoh. XXV, 43 va boshqalar.); Izreyel vodiysining markazi.

Dovudning birinchi xotini Axinoama chiqqan Izreyel, Yahudiya platosining sharqiy qismida yotardi (Josh., 15, 56; I Shom., 25, 43; 27, 3 va boshqalar.). Bu shaharning nomi Iudina qabilasining nasabnomasida ham Etam otasining oʻgʻillaridan birining nomi sifatida uchraydi (I kitob. Solnoma, 4, 3), shundan xulosa qilish mumkinki, yoki bu shaharning butun aholisi yoki hech boʻlmaganda koʻp qismi Etama jinsiga tegishli edi.

; Asira

Axinoama Dovudning boshqa xotini Obigayl bilan birga amelekliklar tomonidan qamal qilingan Ziklag (Tsiklag) shahridan olib ketilgan edi, ammo Dovud oʻgʻirlab ketuvchilarni quvib, xotinlarini ozod qildi (I Shoh., 27, 3, 6; 30)., 2, 18).

; Amnonning onasi

Axinoama Dovudning Xevronda tugʻilgan toʻngʻich oʻgʻli Amnoʻnning onasi edi (2Tsar. 3:2).

## Manbalar
Asop

**Asop** ( Ἀsωpὸs) — qadimgi yunon mifologiyasida daryo xudosi. Asoplar deb ataladigan daryolardan ikkita eng yirik va eng mashhurlari Sikyon va Boeotiya mifologiyada oʻz oʻrnini topgan va bundan tashqari, mifologik afsonalarda bu ikki daryo koʻpincha aralashib ketadi.

Okean va Tefining oʻgʻli; yoki (Akusilayga koʻra) Pero va Poseidon; yoki Zevs va Evrinom. Phliasians koʻra, Selus va Poseydon oʻgʻli. Metopaning xotini. Oʻgʻillari Ismen va Pelagont va 20 qizi (ulardan biri Egina). Boshqalarga koʻra, Pelasg va Ismenning oʻgʻillari va 12 qizi: Kerkira, Salamina, Egina, Pirena, Κλεώνη, Thebe, Tanagra, Thespia, Asopida, Sinope, Ornia, Chalkis. Yoki uning 9 ta qizi bor: 3 ta suyukli Zevs, 3 tasi Poseydon, 2 tasi Apollon, 1 tasi Germes. Qizlar orasida Euboea ham nomlanadi. Phliunt aholisining soʻzlariga koʻra, uning 3 qizi bor: Korkira, Aegina va Thebe. Aegina va Thebe Asopusning kichik qizlari. Asopning qizlari Memnon uchun motam tutdilar.

Zevs qizini oʻgʻirlaganida, Asop uni taʼqib qildi, lekin Zevs uni momaqaldiroq bilan urdi. Shuning uchun Asop daryosida koʻmirlar mavjud. Burgut qiyofasini olgan Zevs tomonidan magʻlubiyatga uchradi. Fliasiylar va siyoniyaliklarning fikriga koʻra, Milet yaqinida dengizga oqib oʻtadigan Meander daryosi Peloponnesga yetib boradi va Asopni tashkil qiladi. Ivikning soʻzlariga koʻra, Sikyondagi Asop Frigiyadan oqib oʻtadi. Uni buqa bilan tenglashtirishadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Asopus // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Sre

**Sre** (**koho**, **keho**) — Vyetnamning Lamdong provinsiyasida yashovchi yirik etnik guruh. Ular mon-kxmer xalqlari guruhiga kiradi. Ushbu guruhning barcha aʼzolari singari, ular Xmer togʻliklari deb hisoblanadilar, garchi ular Xmer togʻlarining qolgan qismiga qaraganda koʻproq Xmer tekisliklariga yaqinroq boʻlsalar ham. Ular orasida jamoa va qabila birlashmalarining qoldiqlari hanuzgacha saqlanib qolgan. Umuman olganda Sre hali ham Vyetnamdagi aksariyat etnik guruhlar singari anʼanalarning juda kuchli taʼsiriga ega. „Sre“ va „keho“ soʻzlari ham alohida xalqni, ham xalqlar birikmasini (lazya, telop, tela, tring, til, tola, nop) bildiradi.

## Tili
Koho (Vyetnamda rasmiy til sifatida ishlatiladi: ) — Markaziy platoning janubidagi bir guruh xalqlarning tyam nomi, Sre esa dialekt.

## Tarixi
Keho aholisining umumiy soni Vyetnamda 207500 kishini, Fransiya va AQShda bir necha ming kishini tashkil etadi. Koʻpchilik Keho Markaziy platoning janubida, Lamdong provinsiyasida, baʼzilari qoʻshni viloyatlarda alohida aholi punktlarida yashaydi. Bu yerlarning relyefi murakkab: bu yerda balandligi 2200 m boʻlgan Langbian togʻi, Dading vodiysi bilan ajratilgan Dalat va Dilin platolari joylashgan; Dilin platosining janubida balandligi 1000 m gacha boʻlgan togʻlar bor. Shu bilan birga, hududning qizil vulqon tuproqlari yuqori hosil beradi.

Fransuz mustamlaka maʼmuriyati XIX asr oxiridan Yaqin Sharq bilan yaqin aloqada boʻlgan; Sre yerlarida 20 milliy avtomagistrali yotqizilgan va u yerda Dalat kurorti ham tashkil etilgan.

Mamlakat birlashgandan soʻng, vyetnamliklarni togʻli provinsiyalarga koʻchirish boʻyicha rasmiy siyosat tufayli Lamdongdagi aholining ulushi tez oʻsishni boshladi.

Vyetnam urushi paytida Keho yerlarida katta janglar boʻlmagan. Biroq urush yillarida Amerika hukumati koʻplab keholiklarni majburan „strategik qishloqlar“ ga koʻchirdi va keyin rasman tarqatib yuborilgan qishloqlarni erkin yongʻin zonasi deb eʼlon qildi. Oʻz ota-bobolari zaminida qolganlarning koʻpchiligi halok boʻldi.

## Iqtisodiyoti
Dehqonchilik, chorvachilik, kulolchilik yaxshi rivojlangan. Sre hayotida sholichilik madaniyati muhim oʻrin tutadi.

## Dini
Dastlabki eʼtiqodlar — animizm va agrar kultlar; XIX asrdan boshlab Sre avval fransuzlar, keyin esa amerikaliklar tomonidan nasroniylikni qabul qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* Manley TM Rev.: TM Manley tomonidan Sre tuzilishining konspekti. *Okean tilshunosligi boʻyicha maxsus nashrlar* №. 12, 1972, bet. 1, 3-100, 102-239
* Deopik D. V. Vyetnam: tarix, anʼanalar, zamonaviylik. M.: „Sharq adabiyoti“, 2002-yil
* Togʻli Xmerlar // Katta rus entsiklopediyasi, 16-jild. M.: „Katta rus entsiklopediyasi“ ilmiy nashriyoti, 2010-yil.
* Chesnov Ya.V. Togʻli Xmer // Dunyo xalqlari. Tarixiy va etnografik maʼlumotnoma. M.: „Sovet entsiklopediyasi“, 1989-yil.