open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sabzi sho‘rvasi

**Sabzi shoʻrvasi ―** sabzi asosiy tarkibiy qism hisoblanagan shoʻrva. Bu pyure-shoʻrva yoki suyuq shoʻrva sifatida tayyorlanishi mumkin. Pishirishda sabzavot, don va boshqa ingredientlardan foydalaniladi. Issiq yoki sovuq holda tortish mumkin. Sabzi shoʻrvasi klassik fransuz taomlari hisoblanadi.

## Tavsifi
Sabzi shoʻrvasi qaymoqli shoʻrva yoki sabzavot yoki tovuq bulyoniga asoslangan suyuq shoʻrva sifatida tayyorlanishi mumkin. Taomda kartoshka, sholgʻom, sarimsoq, piyoz, shalot piyoz va boshqa sabzavotlar ham ishlatilishi mumkin. Sabzi va apelsin sharbati ham uni tayyorlashda ishlatilishi mumkin, baʼzi versiyalar sabzi pyuresi yordamida tayyorlanadi. Shoʻrvaning rangi ishlatilgan sabzi rangiga qarab farq qilishi mumkin. Yosh sabzi shoʻrvani shirin qiladi va unga yorqin toʻq sariq rang beradi, kattaroq, eskiroq sabzi esa kamroq shirin va ochroq sariq rangga ega boʻlishi mumkin. Ayrim sabzi shoʻrvalari kokos suti, kokos suvi, kokos kremi, kokos yogʻi yoki kokos boʻlaklari bilan tayyorlanadi. Bundan tashqari, zanjabil, muskat yongʻogʻi va karrini oʻz ichiga olgan versiyalari mavjud. Sabzining yashil barglari (tepalari) taomning tarkibiy qismi sifatida ishlatilishi mumkin. Baʼzi turlarida maydalangan yalpiz barglaridan foydalaniladi. Baʼzan yogurt, yogurt sousi, yangi qaymoq, smetana qoʻshiladi. Xushboʻylik uchun shoʻrvaga apelsin qobigʻi, arpabodiyon, sabzi barglari, sarimsoq va boshqa yangi toʻgʻralgan koʻkatlar qoʻshiladi. Shoʻrva grenka va tost non bilan beriladi. Sabzi shoʻrvasi vegan taom sifatida va bisk shoʻrva sifatida ham tayyorlanishi mumkin.

Buyuk Britaniyada sabzi shoʻrvasining maxsus turi — yirik toʻgʻralgan yoki maydalangan sabzi, sarimsoq va koriandr urugʻidan (kashnich) shoʻrva tayyorlanadi.

## Fransuz oshxonasida
Sabzi shoʻrvasi yoki potaj Kresi () fransuz oshxonasida „klassik“ va „mashhur“ taom sifatida tavsiflangan. Potaj — quyuq konsistensiyaga ega shoʻrva turi. Potage Crécy nomi Fransiyaning shimolidagi Crecy-en-Ponthieu kommunasi sharafiga qoʻyilgan va oʻsha mamlakatda eng mazali sabzi yetishtirilgan.

Fransuz oshxonasida Kresi shoʻrva odatda guruch bilan tayyorlanadi, uni garnir sifatida ham berish mumkin. Guruch, arpa (arpa yormasi) taomni quyuqlashtirish uchun ingredient sifatida ishlatilishi mumkin.

## Tarixi
Edward VII (Buyuk Britaniya qiroli 1901-1910) har yili 26-avgustda 1346-yilgi Kresi jangini xotirlash uchun va inglizlarga jangda boshchilik qilgan ajdodi Edward Qora shahzoda sharafiga Kresi shoʻrvasini isteʼmol qilgan. Bundan tashqari, jang tugagandan soʻng, ingliz askarlariga Kresi sabzisidan shoʻrva berilganligi taxmin qilingan.

Avstriyalik shifokor va pediatr Ernst Moreau antibiotiklarga chidamli bakteriyalar keltirib chiqaradigan diareyaga qarshi samarali ekanligi isbotlangan professor Moreauning sabzi shoʻrvasini ixtiro qildi. Uzoq vaqt davomida pishirilganda, sabzi bakteriyalarning toʻplanishiga toʻsqinlik qiluvchi shakar molekulalarini chiqaradi.

## Manbalar
Jaber qalʻasi

**Jaber qal’asi** () — Suriyaning Raqqa viloyatidagi Al-Assad suv omborining chap qirgʻogʻidagi qalʼa. U har tomondan suv ombori suvlari bilan oʻralgan va qirgʻoq bilan kichik koʻprik bilan bogʻlangan.

Qal’aning hozirgi mudofaa inshootlari 1168-yilda qurilgan, garchi qalʻa dan oldin ham mavjud boʻlgan. Birinchi salib yurishi paytida, qalʻa salibchilar tomonidan bosib olingan. Salibchilar unga yarim asr davomida, 1149-yilgacha egalik qilishgan qalʻa Nur ad-Din Mahmudning tasarrufiga oʻtmagan.

Usmon I ning bobosi Sulaymonshoh, qal’a yaqinida Furot daryosida choʻkib oʻlgan va uning yoniga dafn etilgan. Shu munosabat bilan 1921-yilda, Fransiya va Turkiya oʻrtasida tuzilgan Anqara shartnomasida Sulaymonshoh qabri hamda qal’aning oʻzi Turkiya hududi ekanligi va Turkiya qabr yonida faxriy qorovul turish huquqiga ega ekanligi koʻrsatilgan. 1973-yilda, Al-Assad suv omborini yaratishda qabr boshqa joyga (qalʻaning shimoliga) koʻchirildi va qalʻaning oʻzi Suriyaga koʻchirildi, unda muzey joylashgan. Sulaymonshoh vafot etgan joyni, qoʻriqlayotgan turk qoʻshinlarining faxriy qorovullari qal’ada qoldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Jaber qalʻasi
Steyk fri

**Steyk fri** () ― butun Yevropadagi pab va restoranlarda (Fransiya va Belgiyadagi brasserilar) mashhur taom boʻlib, steyk va fri kartoshkasidan iborat. Baʼzi mualliflar bu taomni uning ixtirochisi Belgiyaning milliy taomi deb hisoblashadi.

Tarixiy jihatdan, bu taom uchun ramp-steyk odatda ishlatilgan. Hozirgi vaqtda antrekot yoki skotch filesi (Avstraliyada) koʻproq odatiy hisoblanadi. Bu tovada qovurilgan steyk (odatda „qoni bilan“), sousda, baʼzan golland yoki bearnez sousi bilan, fransuz kartoshkasi bilan tayyorlanadi.

Issiq holda tortiladi. Salat, ketchup, xantal, mayonez bilan toʻldirilishi mumkin.

Frankofiliya bu taomning portugal tilida soʻzlashuvchi dunyoga tarqalishiga olib keldi, u yerda uni bife e [batatas] fritas yoki bife com batata frita deb atashadi, ayniqsa Braziliyada, sous odatda selida pishgan steyk qovurilgan yogʻda qovurilgan oddiygina piyoz halqalaridan iborat. Guruch va loviyadan keyin bu eng mashhur taomdir. Steyk-fri Ispan dunyosida ham keng tarqalgan.

Steyk-fri fransuz madaniyat nazariyotchisi Rolan Bartning „Mifologiyalar“ toʻplamida mayda burjuaziyaning kundalik hayoti va isteʼmol jamiyatini oʻrganishga bagʻishlangan semiotik tahlil mavzusidir.

## Manbalar
Buffalo qanotchalari

**Buffalo qanotchalari** ― anʼanaviy amerika oshxonasiga oid gazak hisoblanadi. Tovuq qanotlari frityurda qovuriladi va sirka, qayin qalampiri va eritilgan sariyogʻ bilan issiq sousga botiriladi. Retsept 1964-yilda Nyu-Yorkning Buffalo shahridagi „Ankor“ Bari egasi Tereza Belissimo tomonidan yaratilgan. Qanotchalar anʼanaviy ravishda issiq, kichik sabzi tayoqchalari yoki selderey va koʻk pishloq sousi bilan tortiladi.

Buffalo qanotchalari AQShda ham, undan tashqarida ham mashhurlikka erishgan. Bu anʼanaviy Super Bowl taomiga aylangan. „Buffalo“ nomi turdosh nomga aylandi va nafaqat tovuq qanotlariga, balki Buffalo sousi bilan boshqa taomlarga, masalan, tovuq, qisqichbaqalar, pitsalarga ham qoʻllanadi.

## Tayyorlanishi

### Tovuq
Buffalo qanotlarini tayyorlash uchun ishlatiladigan tovuq qanotlari odatda uch qismga boʻlinadi: qanotning yelka qismi, qanotning oʻrta qismi va panjasi, oxirgi qismi tashlanadi. Anʼanaga koʻra, qanotlar qizarib ketgunga qadar non talqon yoki unsiz frityurda yogʻda qovuriladi. Bundan tashqari, ularni pechda, grilda pishirish yoki tovada qovurish mumkin.

### Sous
Kayen qalampiri, achchiq sous va sariyogʻ yoki margarin yumshoq, oʻrtacha issiq yoki achchiq boʻlishi mumkin boʻlgan buffalo qanoti sousining asosidir. Doʻkonda sotib olingan qanotchalar uchun sous har xil darajada achchiqlikda tayyorlanadi. Tortishdan oldin tayyorlangan tovuq qanotchalarini idishga solib sous bilan yaxshilab aralashtiriladi.

## Manbalar
Flamandcha sarsabil

**Flamandcha sarsabil** (, ) ― anʼanaviy Belgiya taomidir, Fransiyada ham mashhur. Bu tuxum bilan qaymoqli sousda qaynatilgan oq sarsabildan tayyorlanadi. Belgiya gastronomiyasining flagman retsepti hisoblanadi. Sousda sariyogʻ va tuxumning kombinatsiyasi XVI-asrga toʻgʻri keladi — Qoida tariqasida, taom bahorda, yigʻim-terim mavsumida tayyorlanadi. Ushbu taom uchun oq sarsabil (yer osti oʻsimtalari) ishlatiladi, chunki u eng oz achchigʻidir. Yorugʻlikning yetishmasligi oʻsimlikning kurtaklari uchun nozik taʼm beradi. Flamandcha sarsabilni oq sharob yoki yengil pivo bilan isteʼmol qiling.

Qaynatilgan sarsabilga tovada qizdirilgan sariyogʻ yoki eritilgan sariyogʻ, maydalangan qaynatilgan tuxum (baʼzan faqat sarigʻi), limon sharbati, qobigʻi va qora murchdan tayyorlangan sous quyiladi.

## Manbalar
Dobromilskiy qalʻasi

**Dobromilskiy [[Qalʼa|qalʻasi]]** () ― yoki Gerburt qalʻasi Dobromil shahridan () Lvov viloyati.

Birinchi yogʻoch qalʻa bu joyda 1450-yilda Nikolay Herburt tomonidan qurilgan va 1497-yilda tatarlar tomonidan yoqib yuborilgan. Tosh qalʻaning qurilishi Stanislav Gerburt tomonidan 1566-yilda Polsha qiroli Sigismund Avgust Magdeburgga Dobromil shahriga huquq berganidan soʻng darhol boshlandi va XVII asrning boshlarida Yan Shchasniy Gerburt tomonidan yakunlandi. 1622-yilda qalʻa Koniecpolskiylar mulkiga oʻtdi. Polsha boʻlingandan soʻng, qalʻa Avstriya hukumatining buyrugʻi bilan demontaj qilindi.

Bugungi kungacha, sakkiz burchakli kirish minorasi, qalinligi 2 m boʻlgan devor parchalari, qolgan uchta minoraning poydevori va xandaq saqlanib qolgan.

## Galereya

File:Добромиль замок 1698.jpg|Dobromilskiy qalʻasi, 1698-yil
File:Zamek w Dobromilu 05.jpg
File:Dobromyl Castle RB.jpg


## Adabiyotlar

* Ukrainada qalʻa turizmi. M. Y. Rutinskiy. -K.: Oʻquv adabiyoti markazi, 2007., 1-bet. 34 )
* Orest Matsyuk. Gʻarbiy Ukraina qalʻalari va istehkomlari (tarixiy mandrivka) )
* „Lvivshchina qalʻalari“, „Galisian Brahma“ soatli rasm, „Yevropa markazi“, № 10-12(106—108), 2003-yil, 24-bet. )

## Havolalar

* Qalʻalarga olib boradigan yoʻllar — Gerburt Dobromilskiy qalʻasi
* Ukraina qalʻalari va ibodatxonalari. Dobromil )
Dobrjish qalʻasi

**Dobrjish qalʻasi** () — Pragadan 40 km janubda joylashgan qalʻa-saroy. Chexiya Respublikasining Markaziy Bohemiya viloyati Pribram tumanidagi Dobris shahrining sharqiy qismida , Muqaddas Uch Birlikning shahar cherkovi qarshisida joylashgan.

## Tarix
Dobrisdagi qalʻa haqida birinchi yozma eslatma 1252-yilda, u qirollik qarorgohi boʻlganida topilgan. Qirol Vatslas I bu yerda qoldi, 1262-yildan beri u Chexiya aristokratik Rojmberkovlar oilasiga tegishli edi. Oʻzining qulay joylashuvi tufayli Dobrish juda qadrlangan va yana Lyuksemburg qiroli Ioganning mulkiga oʻtgan, u bu yerda mustahkam mustahkam qalʻa qurishga qaror qilgan. Qalʻaning ostida paydo boʻlgan turar-joy, hussitlar urushi paytida tez-tez azob chekadigan shaharga aylandi.

Endi qalʻa, Versalga noaniq oʻxshash saroyga oʻxshaydi. Zamonaviy koʻrinish 1745-1765-yillarga toʻgʻri keladi. U nafis rokoko uslubida qurilgan, hashamatli jabhalar fransuz barokko uslubida va qalʻaga ulashgan park bilan bir xil fransuzcha uslubda yaratilgan.

Ikkinchi jahon urushidan oldin qalʻa avstriyalik aristokratik knyaz Kolloredo -Mansfeld oilasiga tegishli edi. 1945-yilda urush tugagandan soʻng, qalʻa Chexoslovakiya davlati tomonidan milliylashtirildi va "Yozuvchilar uyi" ga aylandi.

1998-yilda qayta tiklash toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, u Kolloredo-Mansfeld oilasining avlodlariga xususiy mulkka qaytarildi. Hozirgi egasi Avstriyada yashaydi.

Bugungi kunda Dobris qalʻasi mashhur sayyohlik markazidir. Hozirda bu qasr unda oʻtkaziladigan toʻylar va boshqa korporativ tadbirlar soni boʻyicha rekordchi hisoblanadi.

## Galereya

Fayl:Dobříš 5.jpg|Qal'aning havodan umumiy ko'rinishi
Fayl:Dobříš chateau and french park (3).jpg|Haykallar bilan fransuz parki
Fayl:Dobříš french park (5).jpg|Parkning Boxwood qismi
Fayl:Dobříš french park (1).jpg|Favvora
Fayl:Dobříš french park (4).jpg|favvora detali
Fayl:ZamekDobris small.jpg|Saroyga asosiy kirish ko'rinishi
Fayl:Dobris-Zamek.jpg|Qal'aning hovlisi


## Havolalar

* Zamek Dobris (chex. )
Panella

**Panella** () — Palermodagi anʼanaviy koʻcha taomi boʻlgan noʻxat unidan tayyorlanib qovurilgan oladyalar yoki quymoqlar Sitsiliya oshxonasiga ham xosdir.

Panella odatiy Palermo gazakidir va uni shaharning koʻp joylarida, xususan, „friggitorilar“ — frityurda tayyorlanadigan taomlarga ixtisoslashgan kafelarda sotib olish mumkin. Panella asosan ustiga kunjut sepilgan Mafalde bulochkasida beriladi. Noʻxat unidan boʻlgan kulchalar non oʻrniga, tamaddi yoki asosiy taomga qoʻshimcha sifatida isteʼmol qilinadi. Ular koʻpincha kartoshka kroketlari yoki boshqa qovurilgan klyarli taomlar bilan isteʼmol qilinadi va taʼbga koʻra tuz, qalampir va limon qoʻshiladi.

Panellaga oʻxshash taom — fetta savonese Savona provinsiyasida tayyorlanadi. Bu noʻxat unli xamirdan boʻlakchalar tayyorlanib qovuriladigan dumaloq oq „fokachetta“ bulochkasidir. Liguriya oshxonasida qaynatilgan va qovurilgan noʻxat xamirining boʻlaklaridan tayyorlangan taom panissa deb ataladi.

## Retsepti
Panella noʻxat uni, suv va maydanozdan tayyorlanadi. Un shoʻr suvda eritiladi, toʻgʻralgan maydanoz qoʻshiladi. Olingan massa quyuqlashguncha past olovda pishiriladi. Shundan soʻng, u 0,5 cm dan ortiq boʻlmagan qatlamli likopchalarga surtiladi (yoki sovushi uchun bir kechaga qoldiriladi). Soʻng boʻlaklarga boʻlinadi, ozgina quritiladi va chuqur frityurda yoki koʻp yogʻli tovada qovuriladi.

### Shirin panella
Shirin panella odatda 13-dekabr kuni Santa Luchia bayrami uchun tayyorlanadi. Noʻhatdan tayyorlangan xamirga shakar, sariyogʻ yoki choʻchqa yogʻi qoʻshiladi. Shirin panellar koʻpincha qaynatma krem bilan tortiladi.

## Tarixi
Rim davrida noʻxat uni mahalliy pazandalikda, ayniqsa polenta kabi taom tayyorlashda keng qoʻllangan. Ehtimol, birinchi panellalar tekis non tayyorlash uchun ishlatiladigan vertikal pechlar ichidagi tosh ustida pishirilgan. Ehtimol, oʻrta asrlarda noʻxat unidan tayyorlangan kulchalar allaqachon qovurila boshlangan. Hech boʻlmaganda Sitsiliyadagi Angevin sulolasining fransuz hukmronligi davrida noʻxat juda mashhur edi. U Sitsiliya Vespers afsonalarida uchraydi (1282-yil 29-mart). Yilnomalarga koʻra, qoʻzgʻolon paytida, mahalliy aholi niqobi ostida yashirinishga uringan fransuzlarni aniqlash uchun, sitsiliyaliklar gumon qilinganlarga noʻxat koʻrsatib, uning nima ekanligini bilishni talab qilishgan. Noʻhatning sitsiliyalik nomi „Ciciri“ fransuzlar uchun talaffuz qilish qiyin boʻlganligi sababli, bu soʻʻz ularni aniqlash uchun sinov soʻzi boʻlib xizmat qilgan. Bunday sinovdan oʻta olmagan har bir kishi joyida oʻldirilgan.

## Manbalar
Do qalʻasi

**Do qalʻasi** (, ) — Krisloch qishlogʻi (Donegal okrugi) yaqinida joylashgan. Bu tarixan *Sweeney* klanining tayanchi boʻlgan. XVI asrda qurilgan bu Irlandiyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi eng yaxshi saqlanib qolgan istehkomlardan biridir. Maʼlumki, Aries Rou 1642-yilda Uch Qirollik urushi paytida qoʻshinlarni boshqarish uchun qaytib kelgan.

Brayan MakFadden oʻzining sobiq rafiqasiga 2001-yilda, bobosi buvisiga turmush qurishni taklif qilgan joyda, shu qasrda turmush qurishni taklif qilgan.

#### Donegal okrugidagi boshqa milliy yodgorliklar

* Grianan Aileha
## Manbalar
Jumalak-tepe

**Jumalak-tepe** — qadimiy Chagʻaniya qalʻasi xarobalari. Oʻrta asr Termizidan 13 km shimolda joylashgan Balaliktepa bilan qoʻshni qalʼa.

Jumalak-tepa 52-54x26x10 sm oʻlchamdagi xom gʻishtdan qurilgan boʻlib, baʼzi devorlarining balandligi taxminan 1 m boʻlgan paxsa bloklaridan qurilgan, „G“ shaklidagi paxsaning gʻarbidagi yashirin kamera devorlari katta (43x43x4,5sm) pishgan gʻishtlar bilan qoplangan. Bu yirik (taxminan 30x30 m) binoning konturlari saqlanib qolmagan, u janubiy va gʻarbiy tomondan butunlay vayron boʻlgan, biroq uning umumiy kompozitsion va rejalashtirish tuzilishini ancha yaqqol koʻrish mumkin.

Tadqiqotchi bu yerda ikkita gumbazli xonalar uchun poydevor sifatida qurilgan va qalʻaning boshqa xonalaridan koʻtarilgan katta yuqori xonani nazarda tutadi. Buni kuluarning keng shimoliy shoxining janubi-gʻarbiy burchagida saqlanib qolgan zinapoyalar qoldiqlari tasdiqlaydi, — bu tonozli xonalarning balandligiga mos keladigan darajaga olib keldi va ularning yonida joylashgan.

Qisqa muddatli Balaliq-tepadan farqli oʻlaroq, Jumalak-tepada hatto XVI asrgacha aholi yashagan. Ming yillik hayoti davomida qadimiy qalʻa koʻp marta qayta qurilib, oʻzining taʼsirchan koʻrinishini va ichki meʼmorchilikning ajoyib qulayligini tobora yoʻqotdi, bu esa tadqiqotchilarning ishini osonlashtirmadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Xmelnitskiy S. G. Mejdu Kushanami i Arabami. Arxitektura Sredney Azii V—VIII vv. — Berlin—Riga : GAMAJUN, 2000. — 288 p.

## Havolalar
Gudrich qal’asi

**Gudrich qal’asi** () — Angliyaning Herefordshir viloyatidagi Gudrich qishlogʻidagi Norman oʻrta asr qal’asining xarobalari. Qal’a Monmut va Ross-on-Vye oʻrtasidagi strategik muhim hududni nazorat qilgan. Shoir Uilyam Uordsvort uni „Hefordshirdagi eng olijanob xaroba“ deb atagan, tarixchi Adrian Pettifer esa uni „okrugdagi eng muhtasham [qal’a] va ingliz harbiy meʼmorchiligining eng yaxshi namunalaridan biri“ deb hisoblagan.

## Tarix

Gudrich qal’asi, ehtimol, Angliyaning Normanlar tomonidan bosib olinishidan soʻng, anglo-sakson Godrik Mapstone tomonidan qurilgan. 12-asrning oʻrtalarida asl yogʻoch qal’a tosh qoʻrgʻon bilan almashtirildi, keyin esa 13-asr oxirida u sezilarli darajada kengaytirildi va konsentrik shaklga ega boʻlib, hashamatli yashash joylarini mudofaa istehkomlari bilan birlashtirdi. Gudrichning muvaffaqiyatli dizayni keyingi yillarda Angliyadagi boshqa koʻplab tuzilmalarga taʼsir qildi. Bu kuchli Talbotlar oilasining qarorgohi edi, ammo Tudor davrida modadan chiqib ketdi.

1640-yillardagi Angliya fuqarolar urushi davrida Gudrich qal’asi avval parlament kuchlari, soʻngra qirolchilar tomonidan egallangan. 1646-yilda qamaldan soʻng qal’ani polkovnik Jon Birch ulkan Roaring Meg minomyoti yordamida egallab oldi () va keyin vayron qilingan.

18-asrning oxirida Gudrich qal’asining goʻzal xarobalari koʻplab mashhur peyzaj rassomlarining (masalan, Devid Koks) rasmlarida tasvirlangan va sheʼriyatda (jumladan, Genri Nil) tasvirlangan; qal’a tarixi Wordsworthning 1798-yildagi mashhur „Biz yettimiz“ sheʼri uchun ilhom manbai boʻldi. 20-asrga kelib qal’a mashhur sayyohlik maskaniga aylandi; u hozirda I-darajali * roʻyxatga olingan, English Heritage Trust tomonidan boshqariladigan va jamoatchilikka ochiq binolar roʻyxatiga kiritilgan.

## Yana qarang

* Angliyadagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Ashbi, Jeremi. (2005) *Gudrich qal’asi.* London: ingliz merosi. .
* Creighton, OH (2002) *Qal’alar va landshaftlar: Oʻrta asrlardagi Angliyada kuch, jamoa va istehkom.* London: teng kunlar. .
* Hargrives, Metyu. (2007) *Buyuk Britaniya akvarellari: Pol Mellon toʻplamidan.* Yel: Yel universiteti nashriyoti. .
* Xall, Lise E. va Uaytxorn, Stiven. (2008) *Buyuk Britaniya va Irlandiya qal’alari.* London: New Holland Publishers. .
* Manganiello, Stiven C. (2004) *Angliya, Shotlandiya va Irlandiya inqiloblari va urushlarining qisqacha entsiklopediyasi, 1639-1660.* Lanham: Qoʻrqinchli matbuot. .
* Pettifer, Adrian. (1995) *Ingliz qal’alari: okruglar boʻyicha qoʻllanma.* Woodbridge: Boydell Press. .
* Storer, Jeyms Sargant va Jon Greig. (1809) *Antikvar va topografik shkaf: Buyuk Britaniyadagi eng qiziqarli qiziqish ob’ektlarining bir qator nafis koʻrinishlarini oʻz ichiga olgan, xat bosma tavsiflari bilan, 5-jild.* London: V. Klark.

## Havolalar

* Gudrich qal’asi: tashrif buyuruvchilar uchun ingliz merosi )
Detenise qalʻasi

**Detenise** () — Gradec Kralove viloyati (Chexiya) Jitsin tumanidagi xuddi shu nomdagi qishloqdagi oʻrta asr barokko qalʻasi, madaniy yodgorlik.

Bu toʻrt qavatli minora va ayvonli uch qavatli bino. Qalʻaga burgri va yordamchi binolar kiradi. Qalʻada Malta ritsarlarining qurollari toʻplamlari va ov kuboklari joylashgan.

## Tarix
Qalʻaga XIII asr oxiri — XIV asr boshlarida Uollenshteynlik Benesh va Detenits (1269-1318-yillar) tomonidan asos solingan, ular dastlab yogʻoch qalʻani gotika uslubida tosh qalʻaga aylantirgan. Qalʻa haqida birinchi yozma eslatma 1404-yilga toʻgʻri keladi.

1503-yilda Detenitsa qalʻasi Krzynecki oilasining mulkiga aylandi. 1587-yilda Ronov shahridan Bogusław Křinecki qalʻani Uygʻonish davri uslubida qayta qurdi. 1619-yilda uning oʻgʻli, Ronovlik Jiri Krzynetskiy katta qalʻa minorasini qurdi.

Qirol Ferdinand II qalʻa va mulkni Krjinetskilardan tortib olib, Valdshteynlarga berdi. Keyin qalʻani Kristian Clam-Gallas sotib oldi va uni „kech barokko“ uslubida qayta qurdi.

XIX asrning boshlarida avstriyalik baron va diplomatning oʻgʻli Visserberg mulkni Malta ritsarlarining suveren ordeniga vasiyat qildi. Buyruq 1903-yilda qalʻani yahudiy sanoat magnati Adolf Bloxga sotdi, uning oʻgʻli birjadagi butun mulkini yoʻqotdi.

1927-yilda qalʻa qurilish muhandisi Řegak tomonidan sotib olindi va tiklandi, shundan soʻng qalʻaning bir qismi jamoatchilikka ochildi. 1948-yilda qalʻa milliylashtirildi.

Hozirda mulk Ondrachkovlar oilasiga tegishli. Qalʻa 2000-yildan beri tashrif buyuruvchilar uchun ochiq.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Rasmiy veb-saytdagi Detenis qalʻasi tarixi -dagi Arxivnaya kopiya
* Detenice qalʻasi tarixi www.hrady.cz saytida  Arxivnaya kopiya
* Historie hradu Dětenice  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Satarash

**Satarash** (, ) — sabzavotli taom, koʻpincha pomidor, qalampir va piyoz, lecho varianti, Bolqon va Janubi-Sharqiy Evropada mashhur. Bu nom venger tilidan kelib chiqqan. U becharats (besarat) yoki bechar-paprikash (besar-paprikash) deb ham ataladi. Satarash issiq gazak sifatida, goʻshtli taomga garnir sifatida yoki guruch yoki kartoshka bilan mustaqil taom sifatida xizmat qiladi. Uni sovuq holda ham yeyish mumkin.

Taom koʻpincha qizil piyoz, qalampir va pomidordan tayyorlanadi va koʻpincha qovoq, baqlajon va sabzi qoʻshiladi. Baʼzi hududlarda tuxum yoki sarimsoq qoʻshish odat tusiga kiradi. Ziravorlardan tuz qoʻshiladi va agar soʻralsa, bir choy qoshiq shakar, qalampir va oregano qoʻshiladi. Idish keng yirtqichlardan pishiriladi, shunda suyuqlik tezroq bugʻlanadi va sabzavotlar kerakli quvvatni saqlaydi.

Serbiya oshpazlik retseptlarining eng keng toʻplami boʻlgan Milliy oshpaz kitobida muallif Salvation Markovichning taʼkidlashicha, becar paprikash choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi, u sabzavot qoʻshilishidan oldin toʻgʻralgan va qovuriladi.

## Yana qarang

* Pinjur
* kalamush
* Manja
## Manbalar
Labskaus

**Labskaus** (, Daniya tilida: *labskovs*) — mayda toʻgʻralgan goʻsht (tuzlangan goʻsht) va sabzavotlardan iborat anʼanaviy taom. Yelkanli flot davridan boshlab Shimoliy Yevropa dengizchilarining odatiy taomlari hisoblanadi.

Labskaus haqida birinchi eslatma 1701-yilga toʻgʻri keladi. Taomning nomi norvegcha „oson yutiluvchi“ soʻzidan kelib chiqqan. Afsonaga koʻra, milk kasalligidan charchagan dengizchilar qattiq ovqatni chaynay olmaganlar. Ovqatli xumcha maʼnosini beruvchi Latviya *Labs kausis* yoki Litva *labas* káuszas soʻzidan kelib chiqishi haqida ham bir fikr bor. Labskausdan () — Liverpul va uning atrofidagi aholining tilda yuritiluvchi nomi — skauz kelib chiqqan.

Klassik labskausni tayyorlash uchun tuzlangan goʻsht suvda qaynatiladi va marinadlangan lavlagi, tuzlangan seld baligʻi, tuzlangan bodring va piyoz, baʼzan choʻchqa yogʻi bilan birga goʻsht qiymalagichdan oʻtadi. Olingan massa choʻchqa yogʻida dimlanadi, keyin shoʻr bodring suvi yoki bulonda qaynatiladi. Oxirida qaynatilgan ezilgan kartoshka qoʻshiladi. Labskaus rollmops, qovurilgan tuxum va tuzlangan bodring bilan tortiladi.

Lavlagi va boshqa qoʻshimcha ingredientlar bilan tayyorlangan Labskausni Shlezvig-Golshteyn va Daniyaning chegaradosh hududlari, Bremen, Gamburg va Quyi Saksoniya shimolidagi koʻplab restoranlarning menyusida topish mumkin. Mintaqaviy farqlar mavjud: Meklenburgda labskausga seld ham, tuzlangan sabzavotlar ham qoʻshilmaydi, Daniya va Bremenda tuzlangan goʻshtni yangi mol yoki choʻchqa goʻshti bilan almashtiriladi.

Maʼlumki, labskaus Germaniya federal kansleri Helmut Shmidtning sevimli taomlaridan biri boʻlgan. Olsdorf qabristonida uning qabriga kuchli kashanda boʻlgan Shmidt afzal koʻrgan mentolli sigaretlardan tashqari, konservalangan labskaus konservalari ham keltiriladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* Markina L. G. LABSKAUS // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 562. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
* 
* 
* Lothar Bendel. Labskaus // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — .
* Erhard Gorys. Labskaus // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 297. — 599 S. — .
* Eckhard Supp. Labskaus // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 91. — 128 S. — .
* Charles Sinclair. Labskaus // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 328. — 632 p. — .
## Havolalar
* Словарь региональных специалитетов: Лабскаус
Spettekaka

**Spettekaka** (shvedchada: spettekaka, spettkaka yoki skaniya tilida: spiddekaga) — Shvetsiyaning janubiy qismlarida, asosan Skane va Halland provintsiyalari shirinligi. Bu Skane oshpazlik merosining muhim qismidir. Nomi „verteldagi pirog“ degan maʼnoni anglatadi va tayyorlash usulini tavsiflaydi: bu ning shvedcha turi hisoblanadi.

## Tavsifi
Asosan tuxum, kartoshka kraxmali yoki un va shakardan iborat boʻlgan aralashma asta-sekin ochiq olovda yoki boshqa issiqlik manbasida aylantirilgan shpaga atrofiga oʻraladi. Bunday pishgan shirinlik juda quruq boʻladi. Keyin quruqligini saqlash uchun yopiq plastik qopga oʻraladi. Pirogning qarsildoq boʻlishini taʼminlash uchun uni faqat yeyish oldidan ochish kerak. Spettekaka balandligi bir necha dyuymdan bir necha futgacha va diametri bir futdan oshib ketishi mumkin. Juda katta yassi nonlar tortdan kubchalarni kesib, tagida imkon qadar koʻproq qoldirib tortiladi.

Spettekaka koʻpincha qora qahva, vanilli muzqaymoq va portveyn vinosi bilan tortiladi. Shirinlikni tortishda mayda boʻlaklarga boʻlish uchun tishli pichoq ishlatiladi, chunki agar tekis pichoq ishlatilsa yoki qattiq bosib yuborilsa Spettecaca maydalanib ketadi yoki sinadi.

Dunyodagi eng katta spettekaka 1985-yilda Sjöbo, Scania shahrida pishirilgan va 1986-yilda Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan. Uning balandligi 3,6 m boʻlib, bir yaxlit pishirilgan.

Skaniya spettekaka Yevropa Ittifoqi qonunlariga koʻra PGI maqomiga ega.

Xuddi shunday texnologiyadan foydalangan holda tayyorlangan vertelda pishuvchi xamirning boshqa turlari:

* Litva — Sakotis;
* Polsha — Sekacz;
* Fransiya — Gateau a la broche;
* Germaniya — Baumkuchen (Baumstriezel);
* Avstriya — Prügertorte (Prügelkrapfen);
* Angliya — King of cakes;
* Chexiya va Slovakiya — Trdelnik;
* Vengriya — Kurtőskalac.

## Manbalar


## Havolalar
* ХлебСоль. Кулинарный журнал с Юлией Высоцкой. N 4 (апрель), 2015
Gurovskiy qal’asi

**Gurovskiy qal’asi** (, ) — Polshadagi Quyi Sileziya voevodeligining Gura shahridagi qal’a qoldiqlari.

## Tarix
Qal’a, ehtimol, 14-15-asrlar oxirida qurilgan. Bu haqda birinchi eslatma 1409-yilga toʻgʻri keladi. Uning qoldigʻi hisoblangan bino gʻishtdan qurilgan boʻlib, toʻrtburchak shaklga ega; shahar devorlarining janubi-gʻarbiy qismidir. 19-asrda qamoqxonaga aylantirilgan.

## Yana qarang

* Polshadagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar
Livja taomi

**Livja** — Osetiya oshxonasining taomi, quyuq shoʻrva, issiq taom yoki goʻsht va kartoshkali ragu. Bu taom, ayniqsa, pasttekislikdagi osetinlar orasida keng tarqalgan boʻlib, ular turli xil uy parrandalarini yetishtirishadi.

Goʻsht (mol, qoʻy yoki parranda goʻshti) katta boʻlaklarga boʻlinadi, yarmi pishganicha dimlanadi, toʻgʻralgan kartoshka, qovurilgan piyoz va sabzi qoʻshiladi (agar parranda goʻshti bilan livja tayyorlansa, smetana qoʻshiladi). Oxirida qalampir, sarimsoq, tuz va albatta timyan (jambil) qoʻshiladi. Tortilayotganda, koʻkatlar sepiladi.

## Yana qarang
* Chanaxi
## Manbalar
Svekolnik

**Svekolnik** — rus oshxonasida sovuq boʻrsh va okroshkaga oʻxshash sovuq shoʻrva: u non kvasidagi lavlagidan tayyorlanadi. Toʻq qizil lavlagi oʻrtacha shoʻr shirin va nordon taʼmga ega, bodring va arpabodiyonning xushboʻy hidi va lavlagining taʼmi bilan.

Lavlagini tayyorlashning ikkita asosiy retsepti mavjud: faqatgina kvasning oʻzida yoki kvasning lavlagi bulyoni bilan aralashmasida va shunga mos ravishda, qovurilgan yoki qaynatilgan lavlagi bilan. Limon kislotasi bilan ziravorlangan lavlagi qaynatmasi, elakdan oʻtkaziladi va kvasga qoʻshiladi, baʼzan bodring yoki karam tuzli shoʻrvasi bilan teng nisbatda aralashtiriladi. Agar yangi lavlagi tepalari ishlatilsa, ular qaynatiladi va elakdan oʻtkaziladi. Tugʻralgan yangi yoki tuzlangan bodring lavlagiga qoʻshiladi va baʼzi retseptlarda qaynatilgan yoki qaynatilgan sabzi. Qishloq lavlagi retsepti boʻyicha qaynatilgan kartoshka va turp qoʻshiladi. Baʼzi retseptlarda lavlagi kvassi lavlagi uchun tayyorlanadi, buning uchun toʻgʻralgan va tozalangan qaynatilgan yosh lavlagi va qora non qaynoq suv bilan quyiladi va sovuq joyda bir necha soat davomida qoʻyiladi yoki lavlagi bulyon achitiladi. Oshga sirka, maydalangan xren, tuz, shakar va xantal qoʻshib, maydalangan arpabodiyon, smetana, yarim qaynatilgan tuxum va muz boʻlaklari, qaynatilgan shuka yoki okun alohida-alohida boʻlaklarga boʻlinadi. Qoʻziqorin lavlagi qaynatilgan quritilgan qoʻziqorin qoʻshilishi bilan non kvasida pishiriladi.

Lavlagi lavlagi tepalari deb ham ataladi. E. I. Moloxovets oʻzining „Yosh uy bekalariga sovgʻa“ asarida koʻrsatadiki, yosh lavlagi poyalari bahorda karam shoʻrvasida, yozda — Botviniya va xlodnikda ishlatiladi. Qish uchun u lavlagini marinadlashni va bahorda yashil yosh lavlagi berishi uchun uni qumda saqlashni taklif qiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ov shnitzeli

**Ov shnitzeli** (yegerschnitzel, ) — ov sousi bilan qovurilgan buzoq goʻshti yoki choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan klassik nemis taomidir.

Klassik ov shnitzeli retseptiga koʻra, buzoq goʻshti talqonsiz sariyogʻda qovuriladi. Sousni tayyorlash uchun qovurilgan shalot piyoz oq sharob bilan dimlanadi va jigarrang sousga, baʼzan tomat pastasi bilan qoʻshiladi va oxirida qovurilgan shampinion, chanterelle qoʻziqorini va smorchok qoʻshiladi. Choʻchqa goʻshtli retsept versiyasida sous qovurilgan piyoz, chanterelle va paprika qoʻshilgan smetanadan tayyorlanadi. Ov shnitzeli odatda fransuz kartoshkasi, makaron yoki guruch bilan taqdim qilinadi.

GDR davridagi nemis mintaqaviy oshxonasida ov shnitzeli deb, shuningdek, tomat sousi bilan, talqonga botirib qovurilgan, qaynatilgan kolbasalardan, odatda ov kolbasasidan taomlarga ham aytilgan. Bunday taom koʻpincha bolalar bogʻchalarida va maktab oshxonalarida tushlikda berilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Herbert Frauenberger: Ostdeutsche Gerichte mit Geschichte(n). 2. Auflage. BuchVerlag für die Frau, Leipzig 2017, ISBN 978-3-89798-513-1, S. 64 f.
* Erhard Gorys. Jägerschnitzel // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 228—229. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
* Charles Sinclair. Jägerart // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 295. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
## Havolalar
* spiegel.de: Kräftige Schweinerei
Gutenberg qal’asi

**Gutenberg** () — Lixtenshteyndagi qal’a.

Qal’a Balzers kommunasida taxminan 70 m balandlikdagi tepalikda joylashgan.Qal’aning taxminiy qurilish vaqti 1100-1200-yil. 1314-yilda u Gabsburglar mulkiga aylandi. XV asrda Qadimgi Syurix urushi paytida qal’a yongʻindan jiddiy zarar koʻrgan. 1499-yilda Maksimilian I Konfederatsiya bilan urush paytida qal’ada tunab qoldi. 1795-yilda qal’a yana yongʻindan jiddiy zarar koʻrdi. U faqat 1912-yilga kelib, zamonaviy koʻrinishida tiklandi. 1979-yildan beri qal’a davlat mulki hisoblanadi.

Madaniy tadbirlar koʻpincha qal’a hududida oʻtkaziladi. Qolgan vaqtlarda qal’a keng jamoatchilik uchun yopiq.

Qal’aning yonbagʻirlarida va hovlisida olib borilgan qazishmalar Rössen madaniyati ob’ektlarining qoldiqlarini topdi.

## Manbalar
Pappa al pomodoro

**Pappa al pomodoro** (*pappa al pomodoro*) — Toskana taomi, quyuq nonli shoʻrva. Taomning tarkibiga pomidor (uning nomi „pomidor boʻtqasi“ deb tarjima qilingan), sarimsoq, zaytun moyi, rayhon, non (anʼanaviy ravishda suvi qochgan yoki ovqat qoldiqlari), shuningdek piyoz va qora qalampir kiradi.

## Tarixi
Pappa al pomodoro — bu Toskana oshxonasiga xos taom boʻlib, unda suvi qochgan non koʻplab retseptlarda (masalan, panzanella va ribollita) muhim tarkibiy qism hisoblanadi. Bu toifadagi taomlarni oddiy, „dehqon oshxonasi“ taomlariga kiritish odat tusiga kirgan.

Taomning juda qadimiy kelib chiqishi borligiga ishoniladi. Biroq, u 1912-yilda Luidji Bertellining „*Il Giornalino di Gian Burrasca*“ romanining chiqishi va ayniqsa 1964-yildagi televizion ekranlashuvi (ruscha tarjimada — „Boʻron laqabli Janning Kundaligi“) bilan Toskana chegaralaridan ancha yiroqqa chiqib, jiddiy mashhurlikka erishdi. Serialda boʻlajak kino aktrisasi va pop rok yulduzi Rita Pavone debyut qildi; uning ijrosida "Viva la Pappa col Pomodoro! „(Yashasin pomidor shoʻrva!“) qoʻshigʻi mashhurlikka erishdi, musiqasi Nino Rota tomonidan yozilgan. Qizigʻi shundaki, qoʻshiqning rus tilidagi tarjimasida (muallif — Yuliy Kim) „Men makaronni yaxshi koʻraman“ sarlavhasidan koʻrinib turibdiki, maʼno va mazmun keskin oʻzgargan (birinchi va eng mashhur ijrochisi — Emil Gorovets; keyinroq katta mashhurlikka erishgan qoʻshiq koʻplab sovet qoʻshiqchilari tomonidan, shu jumladan Andrey Makarevich tomonidan ijro etilgan).

## Tayyorlanishi
Klassik retseptda pomidor ustidan qaynoq suv quyiladi, keyin sovuq suvda yuvib, poʻstidan tozalanadi. Zamonaviy retsept, shuningdek, oʻz sharbatida konservalangan toʻgʻralgan pomidorni ishlatishga imkon beradi. Sarimsoq tovada zaytun moyida qovuriladi, shundan soʻng unga pomidor, suv/bulyon, tuz, qora murch va rayhon qoʻshiladi. Soʻngida tovaga non qoʻshiladi (qobiqlarni kesib olingandan keyin ozgina namlangan yoki maydalangan yoki hatto qovurilgan). Zamonaviy retseptlar koʻpincha shoʻrvani tortishdan oldin blenderda maydalashni taklif qiladi. Tortilayotganda rayhon barglari va qotirilgan non boʻlakchalari bezak sifatida qoʻyiladi.

Taom uchun koʻplab muqobil retseptlar mavjud. Misol uchun, taomni pishirayotganda, oq sharob qoʻshish mumkin va tortish paytida, qirgʻichda chiqqan Parmezan sepish mumkin. Shoʻrvaning oʻtkirroq versiyalarida qoʻshimcha achchiqlik uchun chili qalampiri qoʻshiladi.

Pappa al pomodoro qaynoq, issiq yoki sovuq holda tortilishi mumkin. Taomni sous sifatida ham ishlatish mumkin: masalan, qiyma kotletlar, teftellar yoki frikadelkalarga.

## Manbalar
Ov sousi

**Ov sousi** (shassyor sousi, ) ― fransuz oshxonasining boy qoʻziqorinli sousi boʻlib, u qovurilgan yovvoyi qush goʻshti, buzoq goʻshtidan tabiiy kotletlar va qoʻy goʻshtidan kotletlar, shuningdek, qiyma kotletlar va bitochki bilan birga tortiladi. Ov sousi bilan tortilgan talqonli shnitzel — Nemis oshxonasida yegershnitzel deb nomlangan klassik taomidir.

Ov sousi uchun maydalangan shampinionlar yoki oq qoʻziqorinlar mayda toʻgʻralgan shalot piyoz yoki bosh piyoz va sarimsoq bilan sariyogʻ yoki margarinda qovuriladi, qizil uzum sharobi quyiladi va dastlabki hajmning uchdan bir qismigacha qaynatiladi va keyin qizil sous va tomat pyuresi bilan hil-hil boʻlguncha pishiriladi. Tortishdan oldin sousga maydalangan maydanoz, arpabodiyon yoki estragon qoʻshiladi va sariyogʻ bilan ziravorlanadi. Auguste Escoffier retsepti boʻyicha ov sousi oq sharob, madera va goʻshtli bulyon qoʻshilgan demiglas sousi bilan pomidor sousi asosida tayyorlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* Erhard Gorys. Jägersauce // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 228. — 599 S. — .
* 
* Charles Sinclair. chasseur, sauce // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 122. — 632 p. — .
Hasmerhaymdagi Guttenberg qal’asi

**Guttenberg qal’asi** — Germaniyaning Baden-Vyurtemberg federal shtatining shimolidagi Nekkarmyulbax (zamonaviy Xasmershaym jamoasi hududi) ustidagi Neckar daryosidagi oʻrta asr qal’asi. Qal’a harbiy harakatlar paytida hech qachon vayron boʻlmagan va soʻnggi deyarli 800 yil davomida doimiy ravishda yashab kelgan; XV asrning oʻrtalaridan boshlab u Gemmingen oilasining liniyalaridan biriga tegishli.

Qal’ada, boshqa narsalar qatorida, yirtqich qushlarni kuzatish stansiyasi(), muzey va restoran, shuningdek Germaniya Tabiatni muhofaza qilish jamgʻarmasining shtab-kvartirasi () joylashgan.

## Tarixi

## Adabiyotlar

* Georg Ulrich Großmann, Hans-Gaynrix Xaffner: Burg Guttenberg am Neckar. bitta. Aftidan. Schnell + Steiner, Regensburg 2007, ISBN 978-3-7954-1957-8 (Burgen, Schlösser und Wehrbauten in Mitteleuropa, 16).
Topolovenidan murabbo

**Topolovenidan** **murabbo** *(Topolovenidan murabbo*; ) — olxoʻridan tayyorlangan anʼanaviy rumin taomidir. 2011-yilda Yevropa Ittifoqida himoyalangan geografik maqomini oldi. Topolovenidan murabbo — har xil turdagi olxoʻrining oʻta pishgan mevalaridan shakar qoʻshilmagan holda tayyorlanadigan jem turidir. Arges grafligidagi Topoloveni shahridan kelib chiqqan.

## Tarixi
Topolovenidan murabbo retsepti birinchi marta 1914-yilda tilga olingan.

Topolovenidan murabbo faqat Botsarcani, Krincesti, Goranesti, Inuri, Holesti Badi, Tsiganesti, Topoloveni va Vitsikesti munitsipalitetlari bilan chegaralangan mintaqada ishlab chiqariladi. Hudud, ayniqsa, olxoʻri yetishtirish uchun mos keladi va Wallachia mintaqasidagi Arges okrugining bir qismidir. Olxoʻri bogʻlari 17 ming gektarga yaqin maydonni egallaydi.

Topolovenidan murabbo Ruminiyada birinchi sertifikatlangan tabiiy mahsulot aylandi va Yevropa Ittifoqining 2011-yil 7-apreldagi 338/2011-son buyrugʻi bilan himoyalandi.

2003-yilda Ruminiya NATO aʼzosi sifatida Afgʻonistonga harbiy kontingentini joylashtirdi. 2009-yilda Topolovenidan tabiiy murabbo NATOning barcha bazalarida marmelad oʻrnini egalladi. 2010-yilda Topoloveni zavodi Ruminiya Qirollik uyining rasmiy yetkazib beruvchisi etib tayinlandi.

## Tayyorlanishi
Murabbo tayyorlash uchun olxoʻrining toʻrt turi kerak. Murabbo qoshiqqa yopishib qolguncha shakarsiz 10 soat davomida juda past olovda pishiriladi. Bu quyuq pasta, bir hil toʻq jigarrangda, quruq moddalar miqdori kamida 55% boʻladi. 55° Bx ga toʻgʻri keladigan ushbu konsentratsiya mahsulotning maksimal 20 °C haroratda hech qanday qoʻshimchalarsiz saqlanishini taʼminlaydi.

Topolovenidan murabbo tayyorlash uchun ishlatiladigan olxoʻri uy olxoʻrisining turli xil — *Boambe de Leordeni*, *Bistriteana*, *Brumarii*, *Centenar*, *Dimbovita*, *Grasa ameliorata*, *Grasa Romanesca*, *Pescarus*, *Pitestean*, *Silvia*, *Stenat*, *Tufat*, Tufat, *Tufay timpuriu*, *Valcean*, *Vinata Romaneasca* mahalliy navlariga tegishli.

## Manbalar
Plakia

**Plakia** — pishirilgan sabzavotlar va goʻsht, baliq kabi boshqa ingredientlardan iborat bolgar taomidir. Plakia tayyorlashda odatda shiralilik uchun koʻp piyoz ishlatiladi. Bu nom Bolgariyada plakia tayyorlangan anʼanaviy idishlar — katta tovaga oʻxshash qopqoqsiz kichik mis kastryulkadan kelib chiqqan.

## Tayyorlanishi
Sabzavotlar toʻplami har xil boʻlishi mumkin, bular qovoqcha, loviya, yashil loviya, kartoshka, pomidor, baqlajon, sabzi, piyoz, selderey, sarimsoq, limon, shuningdek, koʻkatlar va ziravorlardan iborat. Qoʻziqorinlar ham tez-tez ishlatiladi. Sabzavotlar avval yumshatilguncha qaynatiladi, soʻngra goʻsht yoki baliq qoʻshilgan pechda past haroratda taom quyuqlashgunicha, deyarli soussiz pishiriladi. Sabzavotlarni avval suv va yogʻ bilan dimlash ham mumkin. Baʼzi retseptlarda piyoz, sarimsoq va boshqa sabzavotlar oldindan qovuriladi. Plakia ham issiq, ham yaxna holda beriladi.

## Manbalar
David-Gorodokskiy qal’asi

**David-Gorodokskiy qal’asi** *()* — XIV-XVIII asrlarda Belarusning Brest viloyati, Stolin tumanidagi David-Haradok shahrida mavjud boʻlgan yogʻoch mudofaa va maʼmuriy inshootlar majmuasi. 16-asrning oʻrtalaridan boshlab u Radzivillarning David-Gorodok tayinlash markazi boʻlib xizmat qilgan.

1605-yilda qal’ada shingillalar bilan qoplangan gorodni shaklida yogʻoch panjara bor edi. Uchastkalardan birida uning oʻrniga palisa bor edi. Qal’aga shahardan kiraverish tomonida tomsiz minora-darvoza bor edi. Bundan tashqari, eski minoralar va 5 ta eskirgan minoralar ham bor edi. Qal’aga uning oldida joylashgan „hovli“ tomonidan kirayotganda, zanjirli koʻprikli chiqish darvozasiga olib boradigan uzun koʻprikdan oʻtish kerak edi.

1670-yillarning boshlarida David-Gorodokda „Togʻ“ (Yuqori) va „Dolny“ (Quyi) deb nomlangan yangi eman panjarasi bilan oʻralgan 2 ta qal’a bor edi. „Togʻ“ qal’asi baland qal’a devori va suv bilan oʻralgan edi, lekin uning hududida oshxonadan tashqari hech qanday bino yoʻq edi: ular 1654-67-yillardagi Rossiya va Hamdoʻstlik oʻrtasidagi urush paytida yonib ketdi.

## Adabiyotlar
*  (belor.) Tkachooʻ M. A. David-Garadotskі zamak // Vyalіkae Knyastva Lіtooʻskae. Ensiklapediya u 3 t. — Mn.: BelEn, 2005. — T. 1: Abalenskі — Kadensiya. — S. 567. — 684 s. — .
* 
*
Paprikash

**Paprikash** () — venger taomidir. Goʻsht boʻlaklari smetana (qaymoq) bilan paprika va piyoz bilan qovuriladi. Odatda yon piyola bilan xizmat qiladi. Paprikash tarkibida sabzi, pomidor, shirin qalampir kabi sabzavotlar ham boʻlishi mumkin. Kartoshka paprikasi koʻpincha garnir sifatida taqdim qilinadi. Tovuq goʻshti, buzoq goʻshti, qoʻzichoq goʻshti va hatto baliq kabi „yengil“ goʻshtdan tayyorlanadigan paprikash klassik hisoblanadi. Paprikash tayyorlashda „qora“ yoki yogʻli goʻshtdan foydalanish (choʻchqa goʻshti, mol goʻshti, gʻoz, yovvoyi qush) qoidadan voz kechish hisoblanadi.

„Qaroqchi-qotil sud qarshisida“ hikoyasi:

„…Men Dvorjakdan *paprikash* buyurtma qilgan edim, uni yeb boʻlmas edi. Bolaligidan u yolgʻonga moyil boʻlib, faoliyatini qotillik bilan yakunlagan. Men sousda pashsha topdim. Buzoq goʻshti ham buzoq goʻshtiga oʻxshamaydi“.Gulyash singari, u Vengriya tekisliklaridagi venger choʻponlarining anʼanaviy taomi hisoblanadi. Anʼanaga koʻra, paprikash qozonlarda oʻchoqda pishirilgan. Paprikashni biroz yumshatish uchun retseptga smetana qoʻshilishi nemis (Avstriya) oshxonasining taʼsiri hisoblanadi, chunki Vengriya uzoq vaqt davomida Avstriya-Vengriya imperiyasining bir qismi boʻlgan. XIX-asrning oxirida, paprikash hatto Vengriyadan tashqarida ham mashhur boʻlgan, taniqli fransuz oshpazi Georges Auguste Escoffier (1846-1935) uni Monte Carlodagi Grand Hotel restorani menyuga kiritgan.

## Manbalar
Ostropel

**Ostropel** () — qalin tomat sousi bilan qovurilgan tovuqdan tayyorlangan Ruminiya va Moldova taomidir. Bundan tashqari, taomga sarimsoq yoki yashil piyoz qoʻshishingiz mumkin. Baʼzan oʻrdak, quyon goʻshti, qoʻzichoq yoki boshqa goʻshtlar ham ishlatiladi.

## Tayyorlanishi
Parranda goʻshti boʻlaklari tuzlanadi va choʻchqa yogʻi yoki moyda ozgina qovuriladi. Keyin mayda toʻgʻralgan piyoz va un qoʻshiladi. Piyoz va un qovurilganda, iliq suv yoki bulyon quyiladi, tomat pyuresi yoki tomat sousi, sarimsoq, qalampir, dafna yaprogʻi, tuz qoʻshiladi va yumshoq boʻlgunga qadar dimlab pishiriladi. Tayyor boʻlishidan biroz oldin sirka qoʻshiladi. Qush pishgan taomning selini quyib va maydanoz sepib tortiladi. Joʻxori boʻtqasi odatda yengil salat bilan birga garnir sifatida ishlatiladi.

Ostropelning mintaqaviy turlari mavjud. Misol uchun, Olteniyada sousga sabzi va sirka qoʻshiladi va soʻngida taomga joʻxori boʻtqasi oʻrniga qaynatilgan kartoshka beriladi.

Ruminiya oshxonasida ham xuddi shu nomdagi sarimsoq sousi mavjud.

## Manbalar
Panucho

**Panucho** () — Yukatan yarim oroli oshxonasining taomi. Panucho ustiga qattiq qovurilgan loviya solib, qovurib, soʻngra toʻgʻralgan pechda pishirilgan/qovurilgan marinadlangan choʻchqa goʻshti (*cochinita pibil*), sirka solingan qizil piyoz va tuzlangan habanero qalampiridan iborat makkajoʻxori kulchasidan iborat. Boshqa umumiy ingredientlar: tovuq yoki kurka goʻshti, karam, salat bargi, pomidor, avakado, sabzi, rekado sousi (qovoq urugʻidan, chili qalampiridan va annatto qizil oʻsimlik boʻyoqlaridan tayyorlangan). Ularga qoʻshimcha issiq habanero qalampir sousi bilan tortish mumkin.

## Tarixi
Panucho, San-Sebastyan va Ermita de Santa Isabel cherkovi yaqinida joylashgan Merida shahridan (Meksika) kelib chiqqan. Mashhur afsonaga koʻra, bu hududda XIX-asrning oʻrtalarida „Don Hucho“ nomi bilan mashhur boʻlgan odam yashagan, uning tavernasi va Kampeche shtatiga „Qirollik yoʻli“ orqali sayohat qilgan yoki kelgan sayohatchilar uchun turar joyi boʻlgan. Bir kuni tunda kelgan yoʻlovchi don Huchodan ovqat soʻradi va u taklif qiladigan hech narsa yoʻqligini aytdi. Sayohatchi hamma narsani yeyishini aytib turib oldi va don Hucho oʻsha paytda qoʻlida boʻlgan dimlanib ezilgan loviya va qaynatilgan tuxum bilan non kabi ingredientlardan buterbrod tayyorlay boshladi, soʻng uni sayohatchiga, keyin boshqalarga taklif qildi. U „Don Huchoning noni“ nomi bilan mashhur boʻldi. Vaqt oʻtishi bilan nonning oʻrnini yassi kulchalar egalladi, taom mashhur boʻlib, „Panucho“ nomi bilan mashhur boʻldi.

Panucho hozirda Yukatan Meksika oshxonasida mashhur taomdir. Ushbu nachunkali kulchalarni Yukatan yarim orolining barcha bozorlarida anʼanaviy shaklda (kurka yoki Yukatan uslubidagi tovuq bilan) va Relleno Negro goʻshti, pishloq, pishirilgan choʻchqa goʻshti va boshqalar bilan tanovul qilish mumkin.

Yukatan taomlari bilan restoranlarning koʻpligi tufayli Panucho Meksikaning turli burchaklarida seviladi. Qoidaga koʻra, bu asosiy taom emas, balki tamaddi, fast fud hisoblanadi. Taom panucherias deb nomlangan tez ovqatlanish restoranlarida taqdim etiladi, ular shuningdek,  nachinkali kulchalar, tostadalar, piroglar va bulyonlar bilan taqdim qiladi. Panucho qovuriladi, ingredientlar buyurtma boʻyicha ustiga qoʻyiladi, odatda sodali ichimlik bilan birga beriladi.

## Manbalar
Panna-kotta

**Panna-kotta** ( qaynatilgan qaymoq) — qaymoq, shakar, jelatin va vanildan tayyorlangan shimoliy italyan shirinligi.

Shirinlikning vatani Italiyaning Piemont hisoblanadi. Ushbu lazzatli taomning italyan tilidan soʻzma-soʻz tarjimasi „qaynatilgan qaymoq“ ga oʻxshaydi, lekin u koʻproq qaymoqli puding yoki turli xil ingredientlar qoʻshilgan qaymoqli jele kabidir.

Taomni tayyorlash uchun shakar va vanil bilan krem isitiladi va 15 daqiqa davomida past olovda qaynatiladi. Massaga jelatin qoʻshiladi, aralashma keyin qoliplarga quyiladi, sovugandan soʻng, qolipdan chiqarib likopchalarga joylanadi. Panna-kotta kichik qismlarda meva souslari va meva boʻlaklari yoki rezavorlar, shuningdek shokolad yoki karamel sousi bilan tortiladi. Anʼanaviy panna-kotta oq rangda boʻladi.

## Tarixi
Ilgari, bu taomda jelatin oʻrniga qaynatilgan baliq suyaklaridan foydalanilgan va uni shakar u qimmat boʻlganligi tufayli shakarsiz tayyorlashgan.

Ushbu taomning bir nechta shunga oʻxshash versiyalarini Gretsiya, Fransiya va Finlandiyada topish mumkin. Misol uchun, Bavariya kremi retsepti jelatin qoʻshilgan sut va kremdan tayyorlangan panna-kottaga juda oʻxshaydi. Blanmanje, shuningdek, jelatin yoki qaynatilgan baliq suyaklari, baʼzan kraxmal bilan tayyorlangan yaxna shirinlikdir.

## Tortilishi
Panna-kotta koʻpincha rezavor, karamel yoki shokolad sousi bilan tortiladi. Meva yoki likyor bilan toʻldirish ham mumkin.

## Manbalar
Pankotto

**Pankotto** () — bulyon yoki suvda qaynatilgan va ziravorlar bilan ziravorlangan qotgan non boʻlaklaridan tayyorlanadigan quyuq shoʻrva. Bir boʻlak nonni isrof qilmaslikka intilgan dehqonlarning tejamkor va kamtarona mentalitetini eslatuvchi bu taom Italiyaning barcha mintaqalarida mavjud boʻlib, non turiga, ishlatiladigan suyuqlikka va mahsulot sifatiga, pishirish jarayoniga qarab cheksiz xilma-xillik bilan ajralib turadi. Natijada, u har xil nomga ega, masalan: Lombard panadasi, Ligurian pancheuto, Sardinian pane cottu.

Ilgari, ayniqsa Lombardiya va Toskanada, u laktatsiyani ragʻbatlantirish uchun ishlatilgan va kasallikdan tuzalayotganlarga berilgan.

## Italiyada Pancotto
Toskana pankottosi tarkibiga asosiy koʻkatlar va pomidor kabi sabzavotlardan tayyorlangan, suv yoki bulyonda 10 daqiqa davomida pishirilgan, non qoʻshiladigan sofrito kiradi.

Latsio va Kalabriya pankottosi uchun barcha ingredientlar, asosiy sabzavotlar (pomidorlar) va koʻkatlar (rayhon, sarimsoq, pekorino pishlogʻi, ziravorlar), non, bulyon yoki suv birgalikda taxminan oʻttiz daqiqa davomida birga pishirilishi kerak.

Kalabriya pankottosi shuningdek, achchiq qalampirni ham oʻz ichiga oladi.

Apuliya pankottosida asosiy sabzavotlarni (pomidor, kartoshka, qovoqcha, sholgʻom) suvda qaynatib, keyin unga non qoʻshiladi, koʻkatlar esa alohida qovuriladi va tortilayotgan paytdagina qoʻshiladi.

Lombard pankottosida non bulyonda boʻktiriladi va shundan soʻng uni yogʻli va xushboʻy sabzavotlar bilan qaynatib pishiriladi.

Torremaggiore pankottosi (Foggia provinsiyasidagi Alto-Tavoliere tumanidagi shaharcha) mahalliy anʼanalarga koʻra tayyorlanadi; mangold, sholgʻom, karam, kartoshka va qovoqcha kabi sabzavotlar sarimsoq bilan qaynatiladi, pishganidan keyin qotgan non qoʻshiladi. Pishirish oxirida hamma narsa suzib olinadi va xom sariyogʻ bilan tortiladi. Bu odatiy mahalliy retseptdir.

Pane kotto — anʼanaviy Lukaniya retsepti. Lukaniya pankottosi sholgʻom koʻkatlari va krusko qalampirini (shirin taʼmli quritilgan qalampir) oʻz ichiga oladi, shuningdek, tuxum, choʻchqa goʻshti va pishloqli versiyalari ham mavjud.

## Yana qarang

* Aquacotta italyancha shoʻrva boʻlib, uning asosiy tarkibiy qismi qotgan nondan iborat.

## Manbalar