Victor Turner

**Viktor Vitter Tyorner** (1920-yil 28-may — 1983-yil 18-dekabr) Shotlandiya madaniy antropologi boʻlib, oʻzining ramzlar va marosimlar haqidagi ishlari bilan mashhur edi. Uning ishi, Klifford Geertz va boshqalar bilan bir qatorda, koʻpincha ramziy va izohli antropologiya deb ataldi.

## Yoshlik yillari
Viktor Tyorner Glazgoda (Shotlandiya) tugʻilgan, Norman va Violet Tyornerning oʻgʻli boʻlgan. Uning otasi elektrotexnika muhandisi va onasi Shotlandiya milliy oʻyinchilariga asos solgan repertuar aktrisasi edi. Tyorner dastlab London Universitet kollejida sheʼriyat va klassikani oʻrgangan.

1941-yilda Tyorner Ikkinchi Jahon urushiga chaqirildi va 1944-yilgacha jangovar boʻlmagan. Uch yillik xizmati davomida u urush paytida „yer qizi“ sifatida xizmat qilgan Edit Broklsbi Devis bilan uchrashdi va unga uylandi. Ularning besh farzandi orasida olim Robert Tyorner, shoir Frederik Tyorner va Gucher kollejining antropologiya professori Rori Tyorner bor.

Tyorner 1946-yilda antropologiyaga yangi eʼtibor bilan Universitet kollejiga qaytib keldi. Keyinchalik Manchester universitetida antropologiya boʻyicha aspiranturani davom ettirdi.

## Faoliyati
Tyorner Zambiyada (oʻsha paytda Shimoliy Rodeziya) Rodos-Livingston institutida tadqiqotchi boʻlib ishlagan. Aynan shu lavozim orqali Tyorner Zambiyaning Ndembu xalqini umrbod oʻrganishni boshladi. 1955-yilda Manchester universitetida doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan. Oʻz davrining koʻplab Manchester antropologlari singari, u ham mojarolar bilan shugʻullangan. U Ndembu qishlogʻi aholisi oʻrtasidagi mojaro va inqirozni hal qilishning ramziyligini hisobga olish uchun ijtimoiy dramaning yangi konsepsiyasini ishlab chiqdi.

Tyorner oʻz karyerasini marosimlarni oʻrganish bilan oʻtkazdi. 1950-yillarning oxirida Chikago universiteti professori sifatida Tyorner oʻzining udum va marosimlarini oʻrganishni jahon dinlari va diniy qahramonlar hayotiga tatbiq qila boshladi. U rafiqasi bilan 1958-yilda katoliklikni qabul qilgan

Tyorner Arnold van Gennepning oʻtish marosimlarining uch tomonlama tuzilishini va liminal fazadagi nazariyalarni kengaytirdi. Van Gennepning tuzilishi pre-liminal faza (ajralish), liminal faza (oʻtish) va post-liminal fazadan (reinkorporatsiya) iborat edi. Tyornerning taʼkidlashicha, chegaraviylikda, ikki faza oʻrtasidagi oʻtish holatida, shaxslar „orada va oʻrtasida“ edi: ular ilgari bir qismi boʻlgan jamiyatga tegishli emas edilar va ular hali bu jamiyatga qayta qoʻshilmagan. Liminallik — bu kamtarlik, yolgʻizlik, sinovlar, jinsiy noaniqlik va kommunitas bilan tavsiflangan noaniq davr.

Tyorner, shuningdek, sodiq etnograf boʻlgan va marosimlar ustida ishlagan. U rafiqasi Edit LB Tyorner bilan birgalikda *"Xristian madaniyatida tasvir va haj"* (1978) asarini yozgan.

## Oʻlimi
Tyorner 1983-yil 18-dekabrda Virjiniya shtatining Charlottesville shahrida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng, uning bevasi Edith Tyorner antropolog sifatida oʻz karyerasini boshladi. U Viktorning „tajriba antropologiyasi“ asosida „communitas“ nashrini ishlab chiqdi.

## Taʼsir doirasi
Muallif Chak Palahnikning " *The Believer* " jurnalida shunday soʻzlaridan iqtibos keltirgan: „Men koʻpincha liminal va liminoid hodisalar haqida koʻp yozgan Viktor Tyornerning asarlarini dramatizatsiya qilaman“. Tyornerning chegaraviylik va ishlash boʻyicha ishi Performans tadqiqotlari sohasidagi oʻzgarishlarga kuchli taʼsir koʻrsatdi, ayniqsa Richard Shechner bilan doʻstligi va professional hamkorligi tufayli u marosim va teatr oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrgangan.

## Viktor Tyorner mukofoti
Etnografik yozuv boʻyicha Viktor Tyorner mukofoti har yili Gumanistik Antropologiya Jamiyati (SHA) tomonidan beriladi. Muvofiq asarlar „turli janrlarda nashr etilgan kitoblar, jumladan etnografik monografiyalar, hikoyalar, insholar, biografiyalar, xotiralar, sheʼrlar va dramalar“. Kirin Narayanning „ *Hikoyachilar, azizlar va kaltaklar: hind diniy taʼlimotidagi xalq hikoyasi“* (1989) 1990-yilda Viktor Tyorner mukofotining birinchi sovrindori edi.

## Nashrlari

* *Ramzlar oʻrmoni: Ndembu marosimining aspektlari* (1967), Kornel universiteti nashriyoti 1970-yil qogʻoz muqovasi:
* *Afrika jamiyatida boʻlinish va davomiylik* (1968), Manchester universiteti nashriyoti
* *Azob barabanlari: Zambiya Ndembu oʻrtasidagi diniy jarayonlarni oʻrganish* (1968), Clarendon Press
* *Ritual jarayon: tuzilma va anti-tuzilish* (1969), Aldine tranzaksiyasi 1995 qogʻozli nashr:
* *Dramalar, maydonlar va metaforalar: Inson jamiyatidagi ramziy harakat* (1974), Kornel universiteti nashriyoti, 1975-yil qogʻoz muqovasi:
* *Xristian madaniyatida tasvir va ziyorat* (1978), Edith LB Tyorner (hammuallif), Columbia University Press 1995 qogʻoz muqovasi:
* *Ritualdan teatrgacha: Oʻyinning insoniy jiddiyligi* (1982), PAJ nashrlari qogʻoz muqovasi:
* *Liminality, Kabbalah va Media* (1985), Akademik matbuot
* *Ishlash antropologiyasi* (1986), PAJ nashrlari qogʻoz muqovasi:
* *Tajriba antropologiyasi* (1986), Illinoys universiteti Press 2001 qogʻoz muqovasi:

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Victor Turner, by Beth Barrie  Archived 23 November 2016 at the Wayback Machine
* Deflem, Mathieu. 1991. „Ritual, Anti-Structure, and Religion: A Discussion of Victor Turner’s Processual Symbolic Analysis.“ *Journal for the Scientific Study of Religion* 30 (1):1-25.
* St John, Graham (ed.) 2008. ''Victor Turner and Contemporary Cultural Performance''  Archived 7 May 2010 at the Wayback Machine. New York: Berghahn. ISBN&nbsp;.
* St John, Graham. „“ In *Oxford Bibliographies in Anthropology.* Ed. John Jackson. New York: Oxford University Press.