An-124

**An-124** – Antonov konstruktorlik byurosi tomonidan ishlab chiqilgan ogʻir transport samolyoti.
Seriyali ishlab chiqarish UAPC (RSFSR) va KiAPO (Ukraina SSR) da amalga oshirildi. SSSRda samolyot uchun butlovchi qismlarni ishlab chiqarishda yuzdan ortiq korxonalar ishtirok etgan.
SSSR parchalanib ketganidan va ikkala zavodda ham ommaviy ishlab chiqarish toʻxtatilgandan soʻng, yigʻishi yakunlanmagan samolyotlar postsovet davrida uchish holatiga kletirildi. Toʻliq ishlab chiqarishni qayta tiklashga urinishlar boʻldi, ammo ular muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

## Tarixi
Dastlab ikkita loyiha ishlab chiqilgan edi: yuk koʻtarish quvvati 140 tonna boʻlgan An-126 va yuk koʻtarish quvvati 120 tonna boʻlgan An-124. Birinchi samolyotda oltita dvigatel boʻlgan, ikkinchisida esa toʻrtta boʻlishi rejalashtirilgan edi. 1972-yil 2-fevralda SSSR Vazirlar Kengashi Prezidiumining harbiy-sanoat masalalari boʻyicha komissiyasi Antonov korxonasida „mahsulot 200“ indeksiga ega boʻlgan toʻrt dvigatel An-124 ni yanada rivojlantirishga qaror qildi. Keyingi yili, 1973-yilda mahsulotning toʻliq oʻlchamli modeli qurildi. Biroq, yangi muammolar va dizayndagi katta qiyinchiliklar O. K. Antonovni loyihani butunlay qayta ishlashga va „mahsulot 400“ belgisi ostida yangi samolyot yaratishga majbur qildi. 1977-yil boshida KPSS Markaziy Qoʻmitasi va SSSR Vazirlar Kengashining 79-23-sonli qarori qabul qilindi. Qaror yangi samolyot ishlab chiqilishi toʻgʻrisida edi.

Samolyotni qurishda jami SSSR boʻylab yuzdan ortiq korxonalar ishtirok etgan. Bunda, ayniqsa, qanot pultlari, markaziy qism va fyuzelaj koʻndalang kesimining yirik oʻlchamli qismlarini tayyorlagan Toshkent Chkalov ishlab chiqarish birlashmasining hissasini alohida taʼkidlash joiz. Katta qismlar An-22 da tashilgan.

SSSRda birinchi marta BASK samolyot bortida oʻrnatildi. Dvigatellar va samolyot tizimlarining asosiy parametrlarini, shuningdek ekipajning faoliyatini va ularga rioya qilishni nazorat qiluvchi va hujjatlashtiradigan bortda avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi hujjatlarda belgilangan operatsiyalar bilan amalga oshirilgan.

Samolyotni loyihalash jarayonida 44 ta toʻliq oʻlchamli sinov stendlari va 3,5 mingga yaqin turli dizayndagi prototiplar qurilgan. Ayniqsa, qanot mexanizatsiyalash stendiga ulangan va samolyot parvoz simulyatoriga ulangan toʻliq oʻlchamli boshqaruv stendini alohida taʼkidlash joiz. Ushbu stend An-124 ning istalgan barqarorligi va boshqariladigan xususiyatlarini aniqlashda, shuningdek, uning turli tizimlariga talablarni ishlab chiqishda katta rol oʻynadi. IPS deyarli barcha parvoz rejimlarini va muvaffaqiyatsizlik holatlarining 75% gacha simulyatsiya qilish imkonini berdi.

Umuman olganda, dastgoh sinovlari taxminan 135 000 soat davom etdi va parvoz sinov dasturini taxminan 100 ta reysga qisqartirdi. An-124 tizimlarini sinovdan oʻtkazish uchun yer stendlaridan tashqari 4 ta uchuvchi laboratoriyadan foydalanilgan

1992-yil 30-dekabrda An-124-100 samolyotining fuqarolik versiyasi parvozga yaroqlilik sertifikatini oldi.

Samolyotning bosh konstruktori – Pyotr Balabuev (1984-yildan 2005-yilgacha u butun dizayn byurosining bosh dizayneri boʻlgan). 1986-yildan Viktor Tolmachev SSSR Vazirlar Kengashining qarori bilan An-124 va An-225 samolyotlarining bosh konstruktori va loyiha menejeri etib tayinlandi.

## Yoʻqotishlar
2021-yil may oyi holatiga koʻra, beshta An-124 samolyoti halokatga uchragan.

## Ishlab chiqarish
Samolyot parallel ravishda ikkita zavodda: Kiyev va Ulyanovskda qurilishi kerak edi. UAPCda ASTC vakolatxonasi tashkil etildi va V.I.Novikov Bosh dizaynerning vakili etib tayinlandi.

1994-yilgacha Kiev aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi 17 ta samolyotni ishlab chiqardi.

Ulyanovsk aviatsiya-sanoat majmuasida 1985-yildan 1995-yilgacha 33 ta samolyot ishlab chiqarilgan.

1995-yildan keyin mamlakatdagi ogʻir iqtisodiy vaziyat tufayli An-124 samolyotlarini ishlab chiqarish toʻxtatildi.

Hammasi boʻlib 56 ta samolyot, shu jumladan er usti statik sinovlari uchun bitta prototip qurilgan.

## Dizayn

Antonov An-124 Ruslan – bu katta, strategik havo yuk tashuvchi, toʻrt dvigatelli samolyot. Tashqi tomondan samolyot Amerikaning Lockheed C-5 galaxy'ga juda koʻp oʻxshashliklarga ega.  An-124 fyuzelyaji biroz qisqaroq, qanotlari kattaroq va oʻtgan avlodlariga nisbatan 17 foizga kattaroq yukni koʻtarishga qodir.

Bitta An-124 standart harbiy konfiguratsiyada 150 tonnagacha yukni ichki qismda tashishga qodir. Shuningdek, qanot markaziy qismi orqasidagi yuqori palubada 88 yoʻlovchini tashishi mumkin. Bu ustki palubaning oldingi qismi parvoz kemasi va ekipaj maydonida joylashgan joy hisoblanadi. Yuqori va pastki qavatlardagi yuk va yoʻlovchi almashinuvi maxsus avtomatik koʻtariluvchi narvonlarda amalga oshiriladi. Asosiy yuk boʻlinmasi cheklangan bosimga ega boʻlib, maksimla bosim 24,6 kPa dan oshib ketmasligi zarur. Havo yuk palubasi kamdan-kam hollarda parashyutchilarni joylashtirish yoki yoʻlovchilarni tashish uchun ishlatilgan. Sabablar tariqasida yuqori bosim va yoʻlovchilar uchun kiyim, kislorod niqoblari uchun ortiqcha harajat keltirilgan.

An-124 toʻrtta Lotarev D-18 turbofan dvigatellari bilan jihozlangan boʻlib, ularning har biri 238–250 kN gacha kuch ishlab chiqarishga qodir. Kerakli qoʻnish masofasini kamaytirish uchun reversatorlar mavjud. Uchuvchilarning taʼkidlashicha, havo yuk koʻtaruvchisi boshqaruvda nisbatan yengil va uning oʻlchamidagi samolyotni boshqarish oson. Bir juft TA18-200-124 yordamchi quvvat bloklari (APU) asosiy qoʻnish moslamalari oldida joylashgan. Ushbu APU’lar tomonidan ishlab chiqarilgan issiqlik va portlash taʼsiri natijasida baʼzi aeroportlar yoʻl qoplamalarini himoya qilishni talab qiladi. An-124 ning qoʻnish moslamasi 24 gʻildirak uchun oleo tirgak osma tizimi bilan jihozlangan. Ushbu suspenziya qoʻpol yerlarda qoʻnish imkonini beradigan tarzda sozlangan, bu esa old yuk eshigi orqali oson yuklash va tushirish imkonini beradi. Yuklashni osonlashtirish uchun moʻljallangan boshqa funksiyalar, shu jumladan yuk palubasidagi 30 tonnagacha yuk koʻtarishga qodir boʻlgan koʻprikli kran mavjud.

## Operatsiyalarda qoʻllanishi
2000-yillarda Germaniya NATOning strategik havo yuklari talablari uchun An-124 samolyotlarini ijaraga olish tashabbusi bilan chiqdi. Airbus A400M mavjud boʻlgunga qadar SALIS GmbH kompaniyasidan ikkita samolyot ijaraga olingan. Shartnomaga koʻra Antonov aviakompaniyasining An-124-100 samolyotlari va Volga-Dnepr samolyotlari NATOning SALIS dasturi doirasida 18 davlatning soʻrovlari boʻyicha yuk tashish uchun ishlatilishi zarur edi. Ushbu davlatlar: Belgiya, Vengriya, Gretsiya, Daniya, Kanada, Lyuksemburg, Niderlandiya, Norvegiya, Buyuk Britaniya, Polsha, Portugaliya, Slovakiya, Sloveniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Chexiya va Shvetsiya edi. Ikkita An-124-100 samolyoti doimiy ravishda Leyptsig/Xalle aeroportida toʻliq stavkada faoliyat olib bordi. Samolyot NATO uchun ayniqsa Iroq va Afgʻonistondagi operatsiyalarda juda foydali boʻldi. 2013-yilga kelib An-124 100 dan ortiq mamlakatdagi 768 ta aeroportga tashrif buyurgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Fotoobxod An-124-100 Ruslan RA-82041, #9773054055089 na MAKS-2009 Vtoroy obxod
* An-124 Ruslan na sayte AviaMir (foto i video samolyota)
* Informatsiya o An-124 Ruslan na sayte GP „Antonov“
* „Ruslan“ na Aviatsionnom portale „Servis i texnologii“
* Fotografii An-124-100 Ruslan na scalemodels.ru
* Na MAKSe-2007 podpisano soglashenie o vozobnovlenii seriynogo proizvodstva gruzovix samolyotov An-124 „Ruslan“ // Лента. Ру, avgust 2007
* Podrezannie krilya: kak spasti An-124 „Ruslan“ // РБК, 27 mar 2012
; Video
* Videoprezentatsiya An-124-100 na tochka.net
*