Glenwood Springs (Colorado)

**Glenwood Springs ** – AQShning Colorado shtatining Garfild okrugida joylashgan munisipalitetdir. 2020-yilgi AQSh aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 9,963 kishini tashkil qilgan. Glenwood Springs Roaring Fork daryosi va Colorado daryosining qoʻshilish jiyida joylashgan, Roaring Fork vodiysini va Colorado daryosi boʻylab yuqoriga va pastga bir qator kichikroq shaharlarni birlashtiradi.

Glenwood Springs turli xil tabiiy sharoitlarga, ayniqsa issiq buloqlarga ega boʻlgan dam oluvchilar uchun tarixiy manzildir.

## Tarixi
Asrlar davomida hozirgi Glenwood Springs hududi Amerikaning mustamlaka qilinishidan oldin mahalliy aholi tomonidan istiqomat qilgan. Kapuuta va Mouache guruhlarining ogʻzaki tarixi Glenwood Springsning „Subuagan va Parianuche guruhlarining anʼanaviy *Nuuchiu tuvupu* (Xalq yerlari)“ ichida joylashganligini eslaydi. Fred Konetaning „*Shimoliy Utes tarixi“* asarida Yampa yoki Oq daryo guruhlari hozir Ute ajdodlari yurisdiktsiyasida joylashgan hududdan foydalanganligi aytiladi. Utelar koʻchmanchi ovchi-yigʻuvchilar boʻlib, mavsumiy ravishda hududdagi tabiiy issiq buloqlardan foydalanganlar. AQSh hukumati XIX asrning oʻrtalarida yerni oʻrganib chiqdi, garchi ular bu yerga hech qanday daʼvo qilmasalar ham. Tabeguache Ute boshligʻi Ouray tomonidan tuzilgan 1868-yilgi shartnoma hozirgi Glenwood Springs hududidagi ov maydonlarini saqlab qoldi.

XIX asrda qisqa vaqt davomida Glenwood Springs „Defiance“ nomi bilan tanilgan, baʼzida bu nom mahalliy jamoalar yoki korxonalar tomonidan qoʻllanadi. Defiance 1883-yilda chodirlar, salonlar va fohishaxonalar lageri sifatida tashkil etilgan boʻlib, ular soni ortib borayotgan kabinalar va turar joylarga ega. Bu yerda qimor oʻyinchilari, qurol oʻyinchilari va fohishalar yashaydi.  Isaak Kooper shaharcha asoschisi hisoblanadi. Uning rafiqasi Sara chegara hayotiga moslashishda qiynalardi va oʻz muhitini biroz qulayroq qilish uchun asoschilarni oʻzining tugʻilgan shahri Glenwood (Ayova shtati) nomidan Glenwood Springs, Colorado nomini oʻzgartirishga koʻndiradi.

Oʻsha paytda kichik lager boʻlgan Glenwood Springs Garfild okrugining asl okrugi emas edi. Toʻgʻrirogʻi, Karbonate nomli Yassi tepalar togʻlari tepasida konchilarni jalb qilish uchun kumush bilan ekilgan yirik konchilar shaharchasi okrugning asl joyi edi. Karbonate qisqa vaqt ichida pochta boʻlimiga ega edi, ammo Karbonatega pochta yetkazib berish boʻyicha shartnomani yutib olgan pochta kuryeri birinchi yetkazib berishda u yerda faqat bitta konchi yashayotganinii bildi. Kurer 1880-yillarda konchiga pochta boʻlimi yopilishi va u yana sayohatga chiqmasligi uchun koʻchib oʻtishi uchun 100 dollar toʻladi. Karbonate Glenwood Springs saylovchilar tomonidan yangi joy sifatida tanlanishidan oldin faqat toʻrt oy davomida okrug markazi boʻlib qoldi.

## Geografiyasi

Glenwood Springs Colorado daryosi va Roaring Fork daryosining qoʻshilish joyi boʻlgan tor tog 'vodiylarida joylashgan. Atrofdagi relef har tomondan tik konturli boʻlib, bir nechta gʻorlarni oʻz ichiga oladi. Mintaqaning geologiyasi mahalliy issiq buloqlar kabi geotermik faoliyatni oʻz ichiga oladi, ammo bu Dotsero maar kabi boshqa xususiyatlar bilan ham isbotlanadi. Vaqti-vaqti bilan geotermal energiyadan boshqa maqsadlarda foydalanish boʻyicha takliflar paydo boʻladi. Glenwood Springs oʻz tarixi davomida bir necha marta toshqinlarni boshdan kechirgan, bu xavf jamoat ishlari tufayli biroz yumshatilgan.

Glenwood Springs PBS va Walking Magazine tomonidan yurish mumkin boʻlgan shaharcha hisoblanadi, Walking Town Hall of Fame-da. Shahar geografiyasi uni piyodalar va velosipedchilar uchun tabiiy muhitga aylantirsa-da, tirbandlikka javoban 1980-yillarda boshlangan rejalashtirish saʼy-harakatlari natijasida piyoda yurish uchun ham yoʻllar mavjud.

Shaharning dastlabki yillarida fuqarolik rejalashtirish tufayli Glenwood Springs Colorado daryosining irmoqlariga baʼzi katta suv huquqlariga ega. Glenwood Springs suv taʼminoti uning aholisi uchun yetarli, Gʻarbiy Amerikaning baʼzi hududlaridan farqli oʻlaroq, tabiatni muhofaza qilish rejalari asosan ekologik sabablarga koʻra qabul qilingan. Shahar ichimlik suvi, birinchi navbatda, Flat Tops Wilderness Areadagi asosiy suv havzalariga yuqori huquqlar orqali taʼminlanadi va musluk suvi odatda xavfsiz sifatga ega.

Mineral konlar Kristal daryosi boʻyida va Roaring Fork hududida joylashgan va neft resurslari gʻarbiy Garfild okrugida juda koʻp, bu Glenwood Springsga soliq tushumlarini olib keladi. Biroq, shaharning oʻzi Colorado mineral kamaridan tashqarida joylashgan va Glenwood Springs yoki uning suv havzalari yaqinida mineral yoki neft va gaz manbalari mavjud emas. Minerallar va neftning tanqisligi uni boyib ketishga umid qilgan dastlabki konchilar uchun halokatli boʻlgan boʻlsa-da, zamonaviy Glenwood Springsda Colorado togʻli shaharchalaridan hech qanday manba yoʻq, odatda yaxshi havo sifati, suv va er. Ammo, vodiyning inversiyalari va Aspenga yoʻl harakatining ogʻirligi qishning oʻta sovuq fasllarida havo sifati bilan bogʻliq muammolarga olib kelishi mumkin.

2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shaharning umumiy maydoni  ekanligi hisoblangan. Shahar yer mayonining  qismi suvdan iborat.

### Iqlimi
Glenwood Springsda odatda kontinental choʻl iqlimi mavjud boʻlib, u Front Range va Coloradoning koʻp qismiga qaraganda ancha barqaror, ammo baribir kontinental va ekstremal ob-havo davrlariga moyil. Glenwood Springsda mikroiqlim ustunlik qiladi, daryolarga yaqin hududlar koʻpincha tepaliklarga qaraganda ancha nam va salqinroq.

## Demografiya

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 7736 kishi, 3216 ta xonadon va 1926 ta oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi 622/km². Shaharning irqiy tarkibi 90,42 % oq tanli, 0,23 % afro-amerikalik, 0,71 % tubjoy amerikalik, 0,80 % osiyolik, 0,08 % Tinch okeani orollari, 5,82 % boshqa irqlardan va 1,94 % ikki yoki undan ortiq irqdan. Har qanday irqga mansub ispan yoki latinolar aholining 13,30 foizini tashkil etdi. 2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 13,9 % nemis, 13,3 % ingliz, 12,9 % irland, 7,6 % amerikalik va 7,0 % italyanlar edi.

Shaharda 3216 ta uy xoʻjaliklari boʻlib, ulardan 30,0 % 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 47,7 % er-xotinlar, 8,5 % turmush oʻrtogʻi boʻlmagan uy bekalari, 40,1 % oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 29,7 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 8,5 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishi bor.

Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 23,1 % 18 yoshgacha, 9,5 % 18 yoshdan 24 yoshgacha, 33,3 % 25 yoshdan 44 yoshgacha, 24,9 % 45 yoshdan 64 yoshgacha, 9,2 % 65 yosh yoki yoshi kattaroq. Shahar aholisining oʻrtacha yosh 36 yosh. Har 100 ayolga 103,5 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 100,7 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 43,934 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 52,903 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 38,506 dollarni, ayollarniki esa 29,272 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 23,449 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 3,5 foizi va aholining 7,9 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 6,0 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 5,5 foizi.

Glenwood Springs yashash uchun qimmat hudud boʻlishiga qaramay, Amerikada ish haqi oladigan 40 yoshlilar uchun oʻrtacha umr koʻrish eng yuqori koʻrsatkichga ega.

## Iqtisodiyoti

Glenwood Springs iqtisodiyoti tashkil etilgan kundan boshlab, asosan, togʻ-kon sanoati yoki temir yoʻl maqsadlarida joylashgan Coloradoning koʻplab togʻli shaharlaridan farqli oʻlaroq, dam oluvchilar uchun mehmondoʻstlikka qaratilgan. Temir yoʻlning erta kirishi va asosiy yoʻnalishlarga qoʻshilishi va Aspenga yaqinligi shaharning oʻsishiga turtki boʻlgan boʻlsa-da, Glenwood Springs tashrif buyuruvchilarni jalb qilishda davom etdi va shuning uchun koʻpchilik togʻli shaharlar boshdan kechirgan bust yoki tinch yillarni boshdan kechirmadi.

Turizmning katta qismi, ayniqsa yoz oylarida, odatda mahalliy ochiq sport turlari yoki shaharning qulayliklarini oʻz ichiga oladi. Qishda Glenwood Springsning koʻplab yirik changʻi kurortlariga yaqinligi va uning issiq buloqlari tashrif buyuruvchilarni jalb qiladi. Togʻ yonbagʻirlarida oʻralgan gambel emanlari rangini oʻzgartirganda, bahor esa anʼanaviy zargʻaldoqlardan tortib to mahalliy sego zambaklargacha boʻlgan viola va boshqa gullar, xususan, lampochkalar toʻlqinini olib keladi.

Glenwood, birinchi navbatda, bir yotoqxona hamjamiyat sifatida xizmat qilmaydi. 2020-yilda u ragʻbatlantiruvchi pul oldi. Jiddiy jugʻrofiy cheklovlar tufayli, agar aholining keyingi oʻsishini taʼminlash kerak boʻlsa, u birinchi navbatda koʻp oilali toʻldirish rivojlanishidan kelib chiqishi kerak.

Bloomberg Business 2015-yilda Glenwood Springsni Amerikadagi 7-eng boy kichik shaharcha deb atadi, asosan Aspenning taʼsiri tufayli. Glenwood Springs va Aspen mikropolitan statistik hududga ega va korxonalar koʻpincha butun vodiyga xizmat qiladi. Koʻpgina kichik korxonalar atrof-muhitning boyligi va mahalliy biznesni afzal koʻrishi tufayli hududda ish boshlaydi, ammo muvaffaqiyatli oʻsish yanada arzonroq mehnat va jismoniy resurslarga boʻlgan ehtiyojni keltirib chiqargandan soʻng, ular odatda yirikroq metropoliyalarga koʻchib oʻtadilar.

## Taʼlimi
Glenwood Springsda Colorado togʻ kolleji tizimining ikkita kampusi va maʼmuriy idoralari joylashgan. Shahar Roaring Fork RE-1 maktab okrugining bosh qarorgohi hisoblanadi. Umuman olganda, shaharda 5 ta davlat K-12 maktablari mavjud: Glenvud Springs oʻrta maktabi, Yampah togʻli oʻrta maktabi (RE-1 tarkibiga kirmaydigan muqobil maktab), Glenwood Springs oʻrta maktabi, Glenvud Springs boshlangʻich maktabi va Sopris boshlangʻich maktabi. 1982-yilda tashkil etilgan Stivenning katolik maktabi K-8.

Yampah High Stive Jobsning bevasi Loren Pauell Jobs tomonidan boshqariladigan XQ Super Schools xayriya loyihasining 10 million dollarlik granti uchun finalchi bo‘lgan.

## Dam olish
Glenwood Springs ochiq havoda dam olish uchun tanilgan, bugungi kunda madaniy ob’ektlar bilan qoʻshildi va Glenwood Springs va Roaring Fork vodiysining paydo boʻlishi, bir butun sifatida gastronomik joy boʻldi. Faoliyatlarga oq suvda rafting, baydarka, gʻorda suzish, velosport, toqqa chiqish, ot minish, butun yer usti transporti (ATV) sayohatlari, Hummer yoʻldan tashqari sayohatlari, Segvey sayohatlari, tandem paraplanda parvozlari, baliq ovlash va Glenwood kanyonida turar joy kiradi.

### Issiq buloqlar

Hududda koʻplab issiq buloqlar mavjud, jumladan, shaharda  dan bir nechta ob’ektlar mavjud  gacha mineral tarkibi turlicha. Issiq buloqlardan mahalliy tub aholi Amerika qitʼasining mustamlaka qilinishidan ancha oldin, soʻnggi paytlarda Utes tomonidan ishlatilgan. Issiq buloqlardan tubjoy amerikaliklar suvning shifobaxsh xususiyatlari uchun foydalanganlar. 1800-yilgacha bu hudud Ute xalqi uchun „muqaddas maqom“ hisoblangan.

Yampah Hot Springs bug 'gʻorlari tarixiy yer osti geotermal bugʻ vannalaridir. Ular tarixan Ute xalqi tomonidan yoshartirish va shifo manbai sifatida foydalanilgan. Gʻorlardan foydalanish bilan bogʻliq holda mahalliy Ute aholisi oʻrtasida keskinlik boʻlgan. Bugungi kunda bug 'gʻorlari uchta birlashtiruvchi tosh kameradan iborat. Gʻor harorati oʻrtacha  .

Iron Mountain Hot Springs kichikroq mineral suvli hovuzlarga ega. Asosiy geotermal resurslar va yer bir necha marta ishlab chiqilgan va yopilgan.

## Taniqli odamlar

* Louis Alterie — Chikagodagi gangster 1932-yilda Glenwood-Springsdagi toʻda otishmasida ishtirok etgan va keyingi yili Coloradodan surgun qilingan.
* Kid Curry — Yovvoyi Gʻarb qonunbuzar va qurolli odam
* Doc Holliday — Yovvoyi Gʻarb qurolli jangchisi, qimorboz va tish shifokori
* James Irwin — AQSh havo kuchlari polkovnigi va NASA astronavti. Oyda yurgan sakkizinchi odam
* Jack P. Juhan — AQSh dengiz piyodalari korpusi general-mayori, Ikkinchi jahon urushi va Koreya urushida qatnashgan.
* Bobby Julich — velosiped poygachisi va 2004-yilgi Afina Olimpiadasining kumush medali sovrindori
* Scott McInnis — Colorado shtatidan sobiq AQSh kongressi aʼzosi
* Blake Neubert — rassom
* Sarah Schleper — togʻ changʻisichi
* John David Vanderhoof — Colorado shtatining sobiq gubernatori
* Ledyard Tucker — matematik

## Yana qarang

* Colorado
** Colorado bibliografiyasi
** Colorado bilan bogʻliq maqolalar indeksi
** Colorado konturi
* Colorado okruglari roʻyxati
* Coloradodagi munitsipalitetlar roʻyxati
* Coloradodagi joylar roʻyxati
* Coloradodagi statistik hududlar roʻyxati
** Edvards-Glenvud Springs, CO Birlashtirilgan statistik hudud
** Glenwood Springs, CO Micropolitan statistik hududi
* Glenvud issiq buloqlari

## Manbalar