open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kompress

**Kompress** ( — qisilgan) — shifo maqsadida qoʻyilgan issiq yoki sovuq boylam. Ogrigan aʼzoni sovqotishdan va boshqa tashqi taʼsirotlardan himoya qilish uchun bir necha qavat doka yoki qalin paxta qatlamdan iborat quruq Kompressdan foydalaniladi. Shifobaxsh taʼsir koʻrsatish maqsadida nam Kompress qoʻllanadi. Bu Kompressning sovuq, qaynoq, issiq va dorili xillari boʻladi. Shifokor buyurgan Kompressni bemorning oʻzi yoki unga qaraydigan odam qoʻyishi mumkin. Kompressning qanchalik davomliligi uning qanday qoʻyilishiga bogʻliq.

Sovuq Kompress (bir boʻlak yumshoq matoni bir necha qavat qilib sovuq suvga boʻktirib olinadi) maʼlum bir joyni sovitib, qon tomirlarini toraytiradi; uni lat yeganda, burun konaganda gavdaning kasal qismiga (bosh, qoʻl, oyoq va boshqa joylarga) qisqa muddat (2—3 min.) qoʻyiladi.

Issiq Kompress qon tomirlarini uzoq, vaqt davomida kengaytirib, teri va chuqurroqdagi toʻqimalarga qon oqib kelishini yaxshilaydi, natijada yalligʻlanish oʻchogʻi tez yoʻqolib, ogriq qoladi. Bir necha qavat qilib taxlangan doka yoki matoni oldindan uy temperaturasidagi suvga boʻktirib olib, yaxshilab siqib, kasal joyga qoʻyiladi, ustidan kleyonka yoki suv oʻtkazmaydigan qogʻoz yopiladi (kleyonka yoki qogʻoz ancha katta boʻlishi va nam matoni berkitib turishi kerak), uning ustidan kattaroq paxta yoki flanel (Kompress ostida hosil boʻlgan issiqlikni saqlab turish uchun) oʻraladi. Kompress toʻgʻri qoʻyilgan boʻlsa, tanaga tegib turgan mato Kompress olinganda iliq va nam boʻladi. Kompress aksari kechqurun, uxlashdan oldin qoʻyiladi. Kompress tananing katta joyiga (mas, koʻkrak qafasiga) qoʻyiladigan boʻlsa, bemor oʻrinda yotishi lozim. Baʼzan suvli isitadigan Kompress oʻrniga arokli yoki spirtli Kompress qoʻllanadi. Bunday Kompress tez qurib qoladi, shuning uchun tez-tez almashtirib turiladi. Dorili K. isitadigan K.ning ayni oʻzi, bunda K. taʼsirini kuchaytirish uchun suvga vrach buyurgan turli xil dori moddalar qoʻshiladi. Kompress notoʻgʻri qoʻyilganda koʻngilsiz oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun Kompressni oʻz bilgicha, vrach maslahatisiz qoʻymaslik kerak.

## Yana qarang
* Kompressor
* Kompressor stansiyasi

## Manbalar
Kompressor

**Kompressor** — havo yoki gazni siqadigan va bosim ostida uzatadigan qurilma. Tuzilishiga koʻra, porshenli, rotatsion, markazdan qochirma, uqaviy va oqimli; siqiladigan gaz xiliga qarab, havo va kislorod Kompressorlari; bosimga qarab, past (0,3—1 MYA/m2), oʻrta (10 MYA/m2 gacha) va yuqori (10 MYA/m2 dan yuqori) bosimli xillarga boʻlinadi. Havoni 12 kPa bosimgacha siqadigan mashinalar ventilyatorlar, 0,3 MPa gacha siqadigani havo puflagichlar deyiladi.

Porshenli Kompressor, asosan, ish silindri va porshendan iborat. U bir va koʻp silindrli, silindrlari vertikal, gorizontal, Vintsimon va Wsimon oʻrnatilgan, bir yoqlama yoki ikki yoklama ishlaydigan, bir yoki koʻp bosqichli boʻladi. Gaz silindrning ichki devorlari bilan ilgarilanmaqaytma harakat qiladigan porshen orasida qisiladi. Rotatsion Kompressorda aylanuvchi bir yoki bir necha porshen va rotor ish organi hisoblanadi.

Ularda soʻrilgan gazning xajmi rotorda ekssentrik joylashgan sirpanuvchi plastina bilan silindr orasida (plastina va vintsimon rotor orasida (vintli Kompressor) kamayadi. Markazdan qochirma Kompressorda rotorning ish gʻildiragiga aylanma harakat beradigan gaz, avval markazdan qochma kuch taʼsirida, soʻngra harakat tezligining pasayishi natijasida (halqa diffoʻzorda) siqiladi. Oʻ qa viy K.da gaz oʻqqa parallel siljiydi. Bunda gaz rotor koʻraklari bilan korpusning koʻzgʻalmas koʻraklari orasida siqiladi. Markazdan qochirma va uqaviy Kompressorni turbokompressorlar ham deb ataladi.

Oqimli Kompressorlarning tuzilishi va ishlashi oqimli nasoslarga oʻxshash, ammo bosim darajasi nasosnikidan yuqori. Bunda ish muhiti sifatida, koʻpincha, suv bugʻidan foydalaniladi. Kompressorlar sanoatning koʻp tarmoqlarida ishlatiladi.

## Yana qarang
* Kompress
* Kompressor stansiyasi

## Manbalar
Kompressor stansiyasi

**Kompressor stansiyasi** -energiya eltgich (pnevmatik asboblar uchun havo, isitish uchun gaz) yoki xom ashyo (havodan kislorod, azot-vodorod aralashmasidan ammiak olish) sifatida foydalaniladigan qisilgan gaz yoxud havo olish uchun qoʻllaniladigan statsionar qurilma. Kompressor stansiyasi turli sanoat korxonalari va qurilish maydonchalariga oʻrnatiladi. Kompressor stansiyasi kompressor va boshqa jihozlar — siqilgan gaz idishlari, gaz yiggichlar, suv, havo va sovitish qurilmalari, muxandislik kommunikatsiya tarmoqlari ([vodoprovod, [kanalizatsiya, bugʻ, issiq suv), transformator kichik stansiyasi oʻrnatilgan asosiy bino va xodimlar binosidan iborat. Kompressor stansiyasi alohida joyga olovbardosh materiallardan quriladi. Ayrim (masalan, kompressor jihozlari ishlab chiqarishga taʼsir qilmaydigan) hollarda korxona binosida joylashishi mumkin.

## Yana qarang
* Kompressor
* Kompress

## Manbalar
Kompozitsiya uslubi

**Kompozitsiya vositalari, kompozitsiya usuli — koʻp ovozli, [[kompozitor]] tomonidan [[nota]] yozuvi shaklida ijod etilgan musiqiy asarning tuzilish xususiyatlari, oʻziga xosligi; kuy-ohanglar yaratish hamda ularni rivojlantirish yoʻli. Musiqa asaridagi ovozlar, musiqiy-ifodaviy vositalarning oʻzaro nisbatlari jihatidan farqlanadi. [[Yevropa]] sanʼati tarixida oldin [[polifoniya]] uslublari (9— 10-asrlardan), keyinchalik gomofoniya turlari (16— 17-asrlardan), 20-asrda atonal [[musiqa]], [[dodekafoniya]], [[puantilizm]], [[aleatorika]], [[konkret musiqa]], [[elektron musiqa]], [[minimalizm]] kabi Kompozitsiya uslubilari rivoj topdi. [[Oʻzbekiston]] kompozitorlik sanʼatining ilk tajribalari (1920—1930-yilari), asosan, gomofoniya tarzida vujudga kelgan, keyinchalik (ayniqsa, 1960—1970-yillardan boshlab) polifoniya, shuningdek, turli zamonaviy kompozitsiya turlari keng rivoj topdi. Kompozitsiya uslubilari bir-birini inkor qilmaydi, balki aksariyat zamonaviy (shu jumladan, oʻzbek kompozitorlari yaratgan) musiqa asarlarida kompozitsiyaning bir necha turlari oʻzaro tutashib, qorishib ketgan holda namoyon boʻladi. [[Kompozitsiya]] uslubi asoslari maxsus oliy musiqa oʻquv yurtlarida musiqashunoslik hamda kompozitsiya kurslarida oʻrganiladi. Kompozitsiya uslubi tushunchasi, asosan, kompozitorlik ijodiga nisbatan qoʻllanilsada, taʼkidlash joizki, uzoq va yaqin oʻtmish hamda hozirgi davr oʻzbek bastakorlik ijodiyoti ham oʻzining uzoq taraqqiyoti jarayonida bir qator turfa Kompozitsiya uslubilarini shakllantirgan**.

## Yana qarang
* Kompozitsiya

## Manbalar
Arthur Compton

**Arthur Compton** () (1892.10.9, Vuster, Ogayo — 1962.15.3, Berkli) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar Akademiyasi aʼzosi. Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasiga, kosmik nurlar fizikasiga oid. Kavendish labarotoriyasi (Kembrij)da rentgen nurlari sochilishi va yutilishini tekshirgan (1920). Modda elektronlari sochadigan rentgen nurlari toʻlqin uzunligining oʻzgarish effekti (Kompton effekti)ni ochgan va yorugʻlikni fotonlar oqimi sifatida tasavvur qilgan holda bu effekt nazariyasini yaratgan (1922). Metal va shishalar sirtidan rentgen nurlarining toʻliq qaytish hodisasini aniqlagan. Kristalllar va ayrim atomlarda elektron zichligining taqsimlanishini hisoblash usulini ishlab chiqqan. Kosmik nurlarni tekshirish bilan shugʻullangan va birlamchi kosmik nurlarning korpuskulyar tabiatidan dalolat beruvchi effektni aniqlagan. Atom bombasini yaratishda qatnashgan (1941—45). Nobel mukofoti laureati (1927)

## Manbalar
Kompyuter grafikasi

**Kompyuter grafikasi** — grafik displey (monitor) ekranida tasviriy informatsiyani vizuallash („koʻrinadigan“ qilish). Tasvirni qogʻozda, fotoplyonkada, kinolenta va boshqalarda aks ettirish usulidan farqli ravishda. Kompyuter grafikasida kompyuterda hosil qilingan tasvirni darhol oʻchirib tashlash, unga tuzatish kiritish (tahrirlash), istalgan yoʻnalishda toraytirish yoki choʻzish, yaqinlashtirish va uzoqlashtirish, rakurenn oʻzlashtirish, burish, harakatlantirish, rangini oʻzgartirish va boshqa amallarni bajarish mumkin. Kitoblarni bezash, rasm va chizmalarni tayyorlashda buyumlarni loyihalash va modellarini yasashda, telereklamalar yaratishda, televizion eshittirishlar „qistirmalari“ (zastavkalari)ni, multfilmlarni yaratishda, kinofilmlarda qiziqarli kadrlar hosil qilish va boshqa koʻplab sohalarda qoʻllanadi.

## Umumiy koʻrinishi

Kompyuter grafikasi hisoblash texnikasi yordamida vizual va geometrik maʼlumotlarni manipulyatsiya qilishni oʻrganadi. U sof estetik masalalarga emas, balki tasvirni yaratish va qayta ishlashning matematik va hisoblash asoslariga qaratilgan. Kompyuter grafikasi koʻpincha vizualizatsiya sohasidan farqlanadi, garchi ikkala soha koʻp oʻxshashliklarga ega.

Bu bilan bogʻliq tadqiqotlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Amaliy matematika
* Hisoblash geometriyasi
* Hisoblash topologiyasi
* Tasvirni qayta ishlash
* Axborotni vizualizatsiya qilish
* Ilmiy vizualizatsiya

Kompyuter grafikasining ilovalari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Chop etish dizayni
* Raqamli sanʼat
* Maxsus effektlar
* Video oʻyinlar
* Vizual effektlar

## Tarixi

Kompyuter grafikasi boʻyicha eng muhim natijalar nashr etilgan bir nechta xalqaro konferentsiyalar va jurnallar mavjud. Ular orasida SIGGRAPH va Eurographics konferentsiyalari va Hisoblash Mashinalari Assotsiatsiyasi (HMA) Grafika boʻyicha tranzaktsiyalar jurnali mavjud. Eurographics va HMA SIGGRAPH qoʻshma simpozium seriyasi koʻproq ixtisoslashgan kichik sohalar uchun asosiy joylarni oʻz ichiga oladi: geometriyani qayta ishlash boʻyicha simpozium, renderlash boʻyicha simpozium, kompyuter animatsiyasi boʻyicha simpozium va yuqori samarali grafikalar.

Boshqa kompyuter fanlarida boʻlgani kabi, kompyuter grafikasidagi konferentsiya nashrlari odatda jurnal nashrlariga qaraganda muhimroqdir (va keyinchalik qabul qilish stavkalari pastroq).

## Kichik sohalari

Kompyuter grafikasidagi asosiy kichik sohalarning keng tasnifi quyidagilar boʻla oladi:

* Geometriya: yuzalarni tasvirlash va qayta ishlash usullari
* Animatsiya: harakatni ifodalash va manipulyatsiya qilish usullari
* Tasvirlash: tasvirni olish yoki tasvirni tahrirlash

## Manbalar
Talgʻar (tuman)

**Talgʻar tumani** — Almati viloyatining janubiy qismida joylashgan maʼmuriy hudud. 1928-yil tashkil topgan. Yer maydoni 3,7 ming km2. Aholisi 186,839 kishi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Talgʻar shahri.

## Aholisi
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 186,839 kishini tashkil qildi. Oʻratacha zichligi 1&nbsp;km2 ga 50,4 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi, aholining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 86 010 kishi (54,80 %)
* ruslar — 35 753 kishi (22,78 %)
* uygʻurlar — 17 702 kishi (11,28 %)
* turklar — 4 693 kishi (2,99 %)
* ozarbayjonlar — 3 341 kishi (2,13 %)
* kurdlar — 1 394 kishi (0,89 %)
* tatarlar — 1 269 kishi (0,81 %)
* olmonlar — 1 232 kishi (0,79 %)
* ukrainlar — 1 215 kishi (0,77 %)
* koreyslar — 869 kishi (0,55 %)
* yunonlar — 683 kishi (0,44 %)
* oʻzbeklar — 427 kishi (0,27 %)
* polyaklar — 382 kishi (0,24 %)
* qirgʻizlar — 290 kishi (0,18 %)
* chechenlar — 250 kishi (0,16 %)
* beloruslar — 178 kishi (0,11 %)
* boshqalari — 1 252 kishi (0,80 %)
* Jami — 156 940 kishi (100,00 %)

## Tabiati
Turizm obektlari: Almati milliy qoʻriqxonasi, Talgʻar choʻqqisi (5017m), Nursulton choʻqqisi (4376m), Molodejniy choʻqqisi (4147m), Amangeldi choʻqqisi (3970m).

## Talgʻar tumanining katta qishloqlari
* Talgʻar shahri
* Besqaynar qishlogʻi
* Birlik qishlogʻi

## Manbalar
What's My Age Again?

„**What's My Age Again?**“ (inglizchadan tarjimasi: „Yoshim nechada edi?“) Amerikada tuzilgan Blink-182 rok guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. 1999-yilning aprelida guruhning *[[Enema of the State]]* nomli uchinchi studiyaviy albomining asosiy singli oʻlaroq chiqarilgan. Unda Travis Barker ilk bora qatnashgan. Bas gitarachi Mark Hoppus tomonidan yozilgan ushbu ashula 23 yoshga kirib ulgʻaysa ham oʻzini yosh boladek tutuvchi bosh qahramon nomidan kuylanadi.

„What's My Age Again?“ qoʻshigʻi Blink-182 guruhi shuhratini keskin oshirishga yordam etgan taronalardan biridir. Tarona *[[NME]]* jurnali 2012-yilda tuzgan „Oʻtgan 15 yilning eng zoʻr 150 ashulasi“ () roʻyxatida 117-oʻrinni egallagan.

## Manbalar

## Havolalar
* What's My Age Again? klipi, YouTube
Komsomolsk-Amur

**Komsomolsk-Amur** - Rossiya Federatsiyasi Xabarovsk oʻlkasidagi shahar (1932-yildan), Amur daryosi sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi qariyb 312 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qora metallurgiya, kemasozlik, mashinasozlik, neftni qayta ishlash, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, 3 oliy oʻquv yurti, teatr, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar bor. K.-A.ga 1932-yil asos solingan.

## Manbalar
Video oʻyin

**Videooʻyin** kompyuter yordamida oʻynaladigan koʻngilochar oʻyindir. Oʻyin maydoni kompyuter orqali boshqariladi yoki displey va televizor ekranida namoyon boʻladi. Turli oʻyinlar (masalan, avtomobilni boshqarish, tennis, futbol oʻynash va boshqalar) ning kechishi va vaziyatlari modellari (dasturlari) tuzilib, videooʻyinlar shular asosida tashkil qilinadi. Modelda oʻyinga jalb qilingan obyektlar va ular orasida boʻlishi mumkin boʻlgan munosabatlar aks etadi. Masalan, bir oddiyroq oʻyin saviyasidan yuqoriroq oʻyin saviyasiga oʻtish shartlarini oʻz ichiga olgan oʻyin qoidalari ishlab chiqiladi. Videooʻyinlar „jonli“ ravishda rivojlanib va murakkablashib borishi, yaqqolligi va vaziyatlarning son-sanoqsizligi bilan boshqa oʻyinlardan ajralib turadi. Oʻyinchoqlarning mahorati va koʻnikmalari oshgan sari videooʻyinlar qiziqarli va mazmunliroq boʻlib boradi

## Yana qarang
* Videooʻyin konsoli

## Manbalar
Komron

**Komron**, Komron Mirzo (1509, Agra — 1557, Makka) — shoir va davlat arbobi. Boburning oʻgʻli. Adabiyot, harb va siyosat ilmlarini dastlab otasi Boburdan, soʻngra oʻsha davrning yetuk olimlari, davlat arboblaridan oʻrgangan. Otasi hayotligida Qandahor va Kobul hukmroni edi. Bobur vafotidan soʻng Humoyunning farmoni bilan Panjob va Hind daryosi vohasi ham unga topshirildi. Shershoh Suriy Boburiylar davlatini bosib olgach (1540), ushbu vaziyatdan foydalangan Komron ukasi Hindol Mirzo bilan qoʻshilib, Agrani egallaydi. Humoyun Eronga qochib, safaviylar shohi Tahmaspdan koʻmak soʻraydi. K. esa Afgʻonistonda ota mulkini asrab, mamlakatni obodonlashtirishga katta eʼtibor beradi. Shoirlar, olimlar, sanʼatkorlar, hunarmandlarni saroyiga chorlab, ularga moddiy va maʼnaviy jihatdan yordam koʻrsatadi. Kobulni ilmu hunar, adabiyot va sanʼat markaziga aylantiradi. Afgʻonistonning barcha viloyatlarini qoʻlga kiritib, oʻzini podshoh deb eʼlon qiladi. Oʻz nomiga xutba oʻqitib, tanga zarb qildiradi. 1545-yil Humoyun Erondan qarbiy yordam olib, K. tasarrufidagi Qandahor, Kobul, Gʻazna, Badaxshonni egallaydi. Jangda K. yengilib, asirga olinadi. Humoyun Komronning gunohidan kechib, unga Koʻlob hokimligini beradi. Ammo 1 yildan soʻng Humoyunning Balxga ketganidan foydalangan K. yana akasiga qarshi chiqadi. Kobul yaqinidagi Tangihoda boʻlgan jangda K. yengilib qochadi (1550), ukasi Askariy Mirzo asirga olinadi. K. pushtunlar qabilasining sardori Odam Kaxkardan yordam soʻraydi. Odam Kaxkar pushtunlarning mehmondoʻstlik odatlariga xilof ravishda K.ni Humoyunga toʻtib beradi. Humoyun yana K.ning gunohidan kechmoqchi boʻlganida, arkoni davlat bunga yoʻl qoʻymaydi. Natijada Humoyun ukasi Komronning koʻziga mil torttiradi. K. Kaʼbani ziyorat qilib, 3 yil Makkada yashaydi va shu yerda vafot etadi. U Muhammad (sav) ning katta zavjalari Xadicha qabrining oyoq tomoniga dafn qilinadi.

K. devonining 3 ta qoʻlyozma nusxasi saqlanib qolgan. Ulardagi turkiy sheʼrlar: 40 gʻazal, 21 fard, 26 rubo-iy, 3 qitʼa, 9 masnaviy va tarkibband (1114 misra). Dariy tilidagi sheʼrlar: 26 gazal, 22 fard, 4 ruboiy, 3 qitʼa, 4 masnaviy (346 misra). Devonining qoʻlyozma nusxalariga kirmagan dariy tilida bitilgan baʼzi gʻazal, ruboiy va fardlar turli tazkira va bayozlardan topilgan. K.ning hozirgacha maʼlum dariy tilidagi sheʼrlari 418 misradan iborat. K. otasi Bobur kabi, asosan, gʻazal janrida ijod qilgan. Gʻazallarida koʻproq soʻfiyona qarashlar aks etgan ("Zihi har zarradin husnung huvaydo..."). Borliq va undagi barcha narsa-hodisalar Yaratganning tajallisi boʻlib, butun olam oʻzining turli shakllarda tovlanishidan boshqa narsa emasligi kabi maʼlum darajada panteizmga yaqin turuvchi gʻoyalarni ilgari suradi. Shoirning masnaviylari, asosan, irfon va tasavvuf, hikmat va pand-nasihat, axloqiy va maʼnaviy mavzularga bagʻishlangan. K. devoni qoʻlyozma nusxalari Hindistonning Pat (Xudobaxsh kutubxonasi, inv. №470) va Kalkutta (Osiyo jamiyati qoʻlyozmalar fondi, inv. №668) shaharlarida saqlanadi.

## Manbalar

* Devon, T., 1993.

## Adabiyot
* Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995.

Habib Abdunazar.
Komstok qurti

**Komstok qurti**, kometok chervetsi (Psiudococcus comstocki Huw.) — koksidiyalar kenja turkumiga kiradigan hasharot, ichki va tashqi karantin obyekti. Birinchi marta 1890-yilda AQShning Kaliforniya shtatida D.Komstok tomonidan topilgan. Urgʻochisining tanasi uzunligi 3–4&nbsp;mm, tuxum qoʻyish davrida 5–6&nbsp;mm ga yetadi. Tanasi oq mumsimon parda bilan qoplangan, chetlarida 17 juft mumsimon oʻsiq, shu jumladan, tana uzunligining yarmigacha boradigan ikkita dum ipi bor. Koʻzlari yirik, moʻylovlari 8 boʻlimli, erkagi 1,2—1,5&nbsp;mm uzunlikda, qanotli, tusi qizgʻish, koʻzlari qora, qizil doiralar bilan oʻralgan. Moʻylovlari 10 boʻgʻimli. Urgʻochisi 600 ga yaqin tuxum qoʻyadi. Tuxumining kattaligi 0,3&nbsp;mm, oval shaklda. Daraxtlar kovagida, oʻsimlik ildizlarida, xazon orasida, devor yoriqlarida tuxumlik bosqichida qishlaydi.

Bir yilda 3—4 avlod beradi. Aprel oyida tuxumdan chiqqan qurtlar zararlagan tut daraxti novdalari qingʻir-qiyshiq boʻlib, barglar sargʻayadi va qurib qoladi, daraxt tanasi, ildizlari va shoxlarida ishish va yoriqlar hosil boʻladi. Qurt tezagi bilan ifloslangan tut bargi esa ipak qurti uchun zararlidir.

Komstok qurti tut daraxtidan tashqari, shaftoli, anor, makkajoʻxori, kartoshka, karam, pomidor, qovun, tarvoʻz va bir qator boshqa koʻpgina daraxtsimon va oʻtsimon oʻsimliklarning tanasi, poyalari, shoxlari, barglari, kurtaklari, shona, gʻuncha, gullari, mevalariga va 5—6 sm chuqurlikda tuproqsagi ildizlarining yuqori qismiga zarar yet-kazadi (oq momiqqa oʻxshagan qoldiq qoldiradi). Komstok qurti Oʻzbekistonga 1939-yilda Yaponiyadan keltirilgan tut koʻchatlari bilan kelib qolgan.

Kurash choralari: eng afzali biologik usul. Komstok qurtining kushandasi boʻlgan psevdafikusni koʻpaytirib, zararlangan hududlarga tarqatish lozim. Agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazish; begona oʻtlar, koʻzda xazonlarni va qurigan shox-shabbalarni yigʻishtirib yoqib tashlash; ekiladigan yangi koʻchatlarni maxsus xonalarda dezinfeksiya qilish shart (qarang Chervetslar). Sulton Ashmuhamedov, Norqoʻzi Ergashev.

## Manbalar
Kon kombayni

**Kon kombayni** — foydali qazilmalar yoki togʻ jinslarini umumiy massadan ajratib olish, maydalash va transport vositalariga ortish ishlarini bir yoʻla bajaradigan kon mashinasi. Asosiy qismlari: kon jinslari massivini buzib, ularni maydalaydigan ish organi; yuklash organi; harakatlantiruvchi dvigatellar; siljitish mexanizmlari; havosini yangilab turish va changlarni toʻtib qolish qurilmalari; boshqarish organlari. Foydali qazilmalarni qazib chiqarish uchun moʻljallangan Kon kombayni — tozalash kombayni, kon yoʻlaqlarini tayyorlash uchun moʻljallangan Kon kombayni — oʻ t i sh kombayni, uchastkada lavani birinchi ishga tushirish uchun moʻljallangan Kon kombayni — k ye s i sh kombayni deb ataladi.

Tozalash Kon kombayni ning qiya, yotiq va tik qatlamda ishlovchi; juda yupqa (0,8 m gacha), yupqa (0,81 — 1,21 m), oʻrtacha yupqa (1,21—3,5 m) va qalin (3,5 m dan yuqori) qatlamlardan qazib oladigan; shuningdek, tor joyni kamraydigan va keng joyni kamraydigan xillari bor. Tik qatlamda ishlovchi kombaynda koʻmir yuklovchi qismi boʻlmaydi. Tozalash Kon kombayni dagi asosiy ish organlari: kesuvchi zanjirlari boʻlgan bir yoki bir necha bar (rama)lardan iborat boʻlgan barli; aylanish oʻqi vertikal yoki gorizontal joylashgan barabanli; aylanish oʻqi gorizontal joylashgan shnekli; burgʻilash ish organlari. Boʻlardan tashkari, birlashtirilgan (mas, burgʻilash va barabanli) ish organlari ham qoʻllanadi. Tozalash Kon kombayni kombaynga montaj qilingan mexanizm, kanat yoki gusenitsa yordamida harakatlanadi. Oʻtish Kon kombayni foydali qazilmani yoki jinslarni asosiy massadan ajratuvchi, strelkasimon, burgʻili (rotorli, rotorli-planetarli) va tebranma ish organiga ega. Ular gusenitsali, odimlovchi aralash harakatlantirgich yordamida harakatlanadi. Yuklash organi kovsh, sidirgichli konveyer, shnek va boshqa koʻrinishda boʻladi. Oʻtish kombaynlari yordamida butun kon yoʻlaklari ochib boʻlingach, shaxta maydoni lava deb ataluvchi ish uchastkalariga boʻlinadi. Har qaysi lavada tozalash kombaynlarida qazilmani qazishga kirishishdan oldin kesish Kon kombayni yordamida kon massasi butun lava boʻylab kesiladi. Bu kombayn bilan istalgan qatlamdagi koʻmir katlamini kesish mumkin. Bunday Kon kombaynining ish organi ikki sharnirli zanjiri boʻlgan tebranuvchi qoʻshaloq bardan iborat. Qazib chiqarilgan foydali qazilma yoki togʻ jinslari yuklash organi yordamida konveyerta ortiladi.

## Manbalar
Kon

**Kon** — Yer poʻstining maʼlum maydonida tabiiy holda toʻplangan va ishlab chiqarilishi iqtisodiy jihatdan foydali boʻlgan qazilma boyliklar (mineral yoki mineral agregatlari). Zahirasi, sifati, ahamiyatiga qarab, kichik, oʻrta va katta K.lar boʻladi. Masalan, temir K.lari zahirasi mln. tonna boʻlsa kichik K., 10 mln. t boʻlsa, oʻrta K., 100 mln. t dan ortigʻi katta K. hisoblanadi (qarang Foydali kazilma koni).

## Manbalar
Transportyor

**Transportyor** (lot. transportda tashiyman) – 1) mashinasozlikda – konveyerning ikkinchi nomi; rolikli Transportyor rolgang, vintli Transportyor shnek deb ataladi; 2) qishloq xoʻjaligida – mahsulotlarni uncha uzoq boʻlmagan masofaga uzluksiz yoki muayyan maromda tashish (uzatish) uchun moʻljallangan mashina. Mahsulotlar (kartoshka, sabzi, lavlagi, sholgʻom va boshqalar)ni transport vositalaridan tushirib, omborxonaga uzatish, daladan yoki omborxonadan transport vositalariga ortish; qoʻy junini yungtaroshning ish oʻrnidan tarozi apparati turgan joygacha uzatish uchun moʻljallangan Transportyorlar boʻladi. Transportyor tizimining asosiy qismlari: qabul bunkeri, kurakli koʻtarish transporte ri, buriluvchi yuklash transportyori, rama (yurish qismi bilan), gidrotizim, harakatlantirish uzatmasi, elektr dvigateli va boshkarish pulti. Jun uzatish Transportyori elektr dvigatel, reduktor, yoʻnaltiruvchi silindr, uzluksiz tasma va karkasdan iborat. Bunday Transportyor tasmasining kengligi 55 sm gacha, tasma ish kismining uz. 45 va 25 m boʻladi. Yung Transportyor i chorvachilikda keng qoʻllanadi.
## Manbalar
Konvektor

**Konvektor** (lotincha convecto — olib kelaman) — markaziy isitish tizileddagi isitish asbobi; undan umuman barcha issiqlik konveksiya yoʻli bilan isitiladigan xonaga oʻzatiladi. Isitish elementi qovurgʻali truba (ichidan issiq suv yoki suv bugʻidan iborat issiqlik eltgich oʻtadi) koʻrinishdagi K. va elektr qizdirish elementi boʻlgan K., kojuxli va kojuxsiz K. lar bor. K. turar joylar, jamoat va sanoat binolarida qoʻllanadi.

## Manbalar
Konveksiya

**Konveksiya** (lotincha: convectio — keltirish, eltib berish) — 1) suyuqlik, gaz va sochiluvchan muhitlarda shu muhitdagi modda oqimi orqali issiqlikning koʻchishi. Tabiiy (erkin) va majburiy xillari mavjud. Tabiiy K. ogʻirlik kuchi maydonidagi oquvchi yoki sochiluvchan moddalar notekis qizdirilganda vujudga keladi. Kuchliroq qizdirilgan moddaning zichligi kamroq boʻladi va Arximed kuchi GʻL = Dr- V taʼsirida kamroq qizdirilgan moddaga nisbatan koʻchadi, bu yerda Dr — qizdirilgan modda va atrof muhit zichliklari farqi, V — qizdirilgan modda hajmi. K. yoʻnalishi ogʻirlik kuchi yoʻnalishiga teskari boʻladi. K. modda temperaturasini tenglashtirishga olib keladi. Majburiy K.da modda koʻchishi, asosan, biror qurilma (nasos, aralashtirgich va boshqalar) taʼsirida sodir boʻladi. Bu yerda issiqlik koʻchishi jadalligi faqat yuqorida aytilgan omillarga emas, balki moddaning majburiy harakati tezligiga ham bogʻliq; 2) atmosfera qatlamida havo almashinishi. K. tufayli momoqaldiroq roʻy berishi, sel, doʻl yogʻishi mumkin. Baʼzan, atmosfera fronti (oqimi) boʻlib, issiq va sovuq havo qatlami koʻchadi, pastdan yuqoriga issiq havo koʻtariladi va har 100 m balandlikka koʻtarilganda 1° soviydi, lekin kondensatlanish, inversiya tufayli havo juda baland koʻtarilishi mumkin emas. Termik K. yoz kunlari quruqlikda, qish kunlari esa dengiz sirtida hosil boʻladi; 3) zaryadlangan jism bilan birga zaryad koʻchishi. Atmosferada havo massasi yoki bu-lutlar elektr zaryadini koʻchiradi, bunda hosil boʻlgan tok K. toki deyiladi; 4) koʻl, dengiz yoki okeanlarda suvning vertikal harakati. Bunday K. suv temperaturasi yoki shoʻrligining oʻzgarishi suv zichligining oʻzgarishiga olib keladi. K. tufayli suvning fizik va kimyoviy tafsilotlari muvozanatlashib turadi, suvning pastki katlamlarida, shuningdek, qish oylarida okeanlar sohillarida ob-havo issiqroq boʻladi.

## Manbalar
Xalqaro konvensiyalar

**Xalqaro konvensiyalar** – xalqaro shartnoma turlaridan biri; davlatlarning, odatda, biron-bir ixtisoslashgan sohada oʻzaro huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Koʻp tomonlama xalqaro konvensiyalar umumiy xarakterdagi normalarni oʻz ichiga oladi (masalan, xalqaro gumanitar huquq boʻyicha 1899- va 1907-yillardagi Gaaga konvensiyalari, 1949-yildagi Jeneva konvensiyalari va boshqalar). Aksariyat xalqaro konvensiyalar BMT va uning ixtisoslashgan xalqaro tashkilotlari tomonidan qabul qilinadi.

## Manbalar
Konvergensiya

**Konvergensiya** (lot. convergo -yaqinlashaman, oʻxshayman) (biologi ya da) — turli ajdodlardan kelib chiqqan organizmlarda bir xil tashqi muhit taʼsirida oʻxshash belgilarning paydo boʻlishi. K. natijasida vujudga keladigan belgilarning oʻxshashligi analogiya deyiladi. "K." terminini Ch.Darvin fanga kiritgan. K. har qanday organlar tuzilishiga tegishli boʻlishi mumkin. Tez soʻzuvchi togʻayli va suyakli baliqlarga dengiz sut emizuvchi hayvonlari — delfinlar tanasining oʻxshashligi; qushlar qanoti bilan sut emizuvchilar — koʻrshapalaqlar qanotining oʻxshashligi; barcha sakrovchi sut emizuvchilar gavda shaklining oʻzaro oʻxshashligi bunga misol boʻladi. Geografik jihatdan bir-biridan uzoqda joylashgan hududlarning oʻxshash yashash joylarida qator konvergent turlarni oʻz ichiga oluvchi butun biotsenozlar konvergent tarzda rivojlanishi mumkin. Mas, Avstraliyada xaltali sut emizuvchilarnknt evolyusiyasi dunyoning boshqa materiklarida yashovchi yoʻldoshli sut emizuvchilarga konvergent boʻlgan koʻpgina turlarning shakllanishiga olib kelgan (boʻri — xaltali boʻri, ayiq — xaltali ayiq, sichqon — xaltali sichqon va boshqalar).

## Manbalar
Konakri

**Konakri** — Gvineya poytaxti (1958). Tombo orol va Kalum yarim orolda joylashgan (oʻzaro damba orqali bogʻlangan). Aholisi 1558 ming kishi (1997). Iqlimi nam va quruq mavsumli ekvatorial, mussonli ikdim. Yanvarda oʻrtacha temperatura 23°, iyulda 22°; yiliga oʻrtacha 4300&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Dengiz porti orqali chetga mi-nerallar va q. q. xom ashyolari chiqariladi. Konakri — Gvineyaning temir yoʻl markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Konakri — yirik iqtisodiy markaz, mamlakat ishlab beruvchi sanoatining katta qismi shu yerda joylashgan. Oziq-ovqat, kurilish materiallari, kimyo, toʻqimachilik, metallsozlik, sement, poligrafiya sanoati korxonalari bor. Shahar atrofida sabzavotchilik rivojlangan.

Shahar 1884-yilda susular qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. 1895—1958-yillarda Fransiya Gvineyasining maʼmuriy markazi. Konakri uzunasiga choʻzilgan: janubi-gʻarbi — port va temir yoʻl vokzali joylashgan eski shahar qismidan iborat, yangi shimoli-sharqiy qismi esa maʼmuriy markaz, aeroporti ham oʻsha yerda. 20-asrning 2-yarmida Konakrida koʻplab zamonaviy maʼmuriy va turar joy binolari qurildi. Ilmiy muassasalar, Milliy kutubxona, Milliy muzey, Xalqlar saroyi bor.

## Manbalar
Kon sanoati

**Kon sanoati**, kon qazib olish sanoati — foydali qazilmalar konlarini qidirish, ularni yer ostidan qazib olish, dastlabki qayta ishlash — boyitish boʻyicha ishlab chiqarish tarmoqlari majmui. Kon sanoati kuyidagi asosiy guruhlarga boʻlinadi: 1) yoqilgʻi (neft, tabiiy gaz, koʻmir, slanets, torf) qazib olish sanoati; 2) ruda (temir rudasi, marganets rudasi, rangli metallar, asl va noyob metallar rudalari, radioaktiv elementlar) qazib olish sanoati; 3) nometall qazilma va mahalliy qurilish materiallari sanoati (marmar, fanit, asbest, boʻr, dolomit, kvarsit, kaolin, gips, mergel, dala shpati, ohaktosh va boshqalarni qazib olish);

Kon ishi qad. davrlardan beri maʼlum. 18-asr oxiri — 19-asr boshlaridan jadal rivojlana boshladi. 20-asr oxirlariga kelib dunyoda yiliga 5 mlrd. t dan ziyod koʻmir, 3 mlrd.t dan ziyod neft, 2,3—2,5 trln. m3 tabiiy gaz va 1 mlrd. t temir rudasi qazib olinmoqda. Boshqa turdagi mineral xom ashyoni qazib olish hajmi kamroq. Jumladan, dunyoda keyingi vaqtda yiliga 2,2—2,3 ming t oltin qazib olinmoqda. Jahonda uran yetkazib beruvchi yirik mamlakatlar qatoriga Kanada, Avstraliya va JAR, kaliy tuzlari boʻyicha Kanada va Germaniya davlatlari kiradi. Temir rudasini qazib olish iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda ham (AQSH, Kanada, Avstraliya, JAR, Shvetsiya, shuningdek, Rossiya va Ukraina), rivojlanayotgan mamlakatlarda ham (Xitoy, Braziliya, Hindiston, Venesuela, Liberiya) keng miqyosda amalga oshirilmoqda.

Xalqaro geografik mehnat taqsimotining chuqurlashishi va yanada rivojlanishi dunyoda 6 ta yirik kon sanoati markazlarining shakllanishiga olib keldi. Ularning hissasiga jami qazib olingan xom ashyo va yoqilgʻining 2/3 qismi toʻgʻri kelmoqda. Shunday mamlakatlar qatoriga AQSH, Kanada, Avstraliya, JAR, Rossiya va Xitoy kiradi. Kon sanoati koʻpchilik boshqa mamlakatlarda ham rivojlangan. Lekin ularda xom ashyo yoki yoqilgʻining bir-ikki turi qazib olinadi, xolos. Jumladan, dunyoda koʻmir qazib olishda Polsha, mis rudasi qazib olishda Chili, qalay rudasi qazib olishda Malayziya, neft qazib olishda Fors koʻrfazi mamlakatlari yuqori oʻrinlarni egallaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi jahonda kon sanoati yuqori rivojlangan mamlakatlar qatoridan mustahkam oʻrin olgan. Hozirga qadar Oʻzbekistonda hammasi boʻlib 2,7 mingdan ziyod istiqbolli turli foydali qazilma konlari aniqlangan. Ular 100 ga yaqin mineral-xom ashyo turlarini oʻz ichiga oladi. Muhim strategik manbalar — neft va gaz kondensati, tabiiy gaz boʻyicha 155 ta kon, qimmatbaho metallar boʻyicha 40 dan ortiq, rangli, nodir va radiaktiv metallar boʻyicha 40, kon-kimyo xom ashyosi boʻyicha 15 ta kon va boshqa qidirib topilgan va ishga tushirilgan.

Oltin, uran, neft, fosforitlarning razvedka qilingan zaxiralari boʻyicha Oʻzbekiston jahonda yetakchi oʻrinni egallaydi. Respublika jahonda oltin zaxiralari boʻyicha 4-oʻrinda, mis zaxiralari boʻyicha 10—11 oʻrinda, uran zaxiralari boʻyicha 7—8 oʻrinda turadi (2001) (yana qarang: Gaz sanoati, Rangli metallurgiya, Koʻmir sanoati, Neft sanoati, Oltin sanoati, Temir ruda sanoati).

Abduhakim Qayumov.

## Manbalar
Konvoy

**Konvoy** (gollandcha – konvooi) —

# transport, harbiy asirlar, mahbuslar va boshqalarni qoʻriqlovchi harbiy boʻlinma, qism;
# harbiy transport va savdo kemalari otryadi hamda ularni dengizdan oʻtish chogʻida qoʻriqlab boruvchi jangovar kemalar. Ikkinchi jahon urushi davrida (1939—45) transport kemalarni koʻzatib borish maqsadida maxsus K’. kemalar yasalgan.

## Manbalar
Kongeniallik

**Kongeniallik** (lot. con - birga va genius — ruh) — ruhiy, maʼnaviy jihatdan kishilarning bir-biriga mosligi, oʻxshashligi, mutanosibligi, yaqinligi. K. tushunchasi qadimdan psixologiya fanida qullanadi. Insonlar oʻrtasidagi oʻzaro yaqinlik, jismoniy, fiziologik, psixologik jihatdan oʻxshashlik muammolari kishilarni qiziqtirgan. Bu oʻxshashlikni aniqlashning muayyan mezonlari yaratilgan. Bu borada kuch, qomat, istara, chiroy odamlarning qiyosiy oʻlchami sifatida xizmat qiladi. Insonlar oʻrtasidagi ruhiy, fikr yuritish yoʻnalishi, tabiiy va irsiy omillar (isteʼdod, layoqat)ga taalluqli oʻta yaqinlik, mutanosiblik psixologiya fanining tadqiqot predmetiga aylangan. Bunday yondashuvning vujudga kelishiga asosiy sabab — kishilarni psixologik nuqtai nazardan muayyan tiplarga, toifalarga ajratgan holda ularga maxsus munosabatni amalga oshirishdir. Insonlar orasidagi K. ularning harakterida, qiziqishlari va maslaqlarida, institutilish va orzuistaqlarida mujassamlashadi. Shuningdek, K. odamlarning fikr yuritish surʼati, maromi, mantiqi, bilim doirasi orasidagi oʻta yaqinlik tufayli kelib chiqadi. Kishilar oʻzlarining xattiharakatlari, nerv sistemasi, temperament xususiyatlari bilan ham K.ni vujudga keltiradi. Buning natijasida tabiiyirsiy belgilari bilan oʻzaro oʻxshash psixologik tabiatli kishilar guruhi paydo boʻladi.

## Manbalar
Konglomerat

**Konglomerat** (geologiyada) — dagʻal chaqiq choʻkindi togʻ jinsi, qum, shagʻal va tosh boʻlaqlarining birikib sementlanishidan hosil boʻladi. Temir oksidi, karbonat, gilli materiallar va silikat kislota K.da biriktiruvchi material rolini bajaradi. K.lar bir xil (monomikt) yoki turli togʻ jinslari boʻlaqlaridan (polimikt) tashkil topadi. Dengiz, koʻl, allyuvial, prolyuvial, bazal K. turlari bor. Togʻ va togʻ etaqlarida koʻp uchraydi. K.lar yoʻl qurish, beton plitalar tayyorlash va boshqa qurilish materiallari ishlab chiqarish da koʻplab ishlatiladi.

## Manbalar
Kongo (xalq)

**Kongo** (bakongo) — bantu guruhiga mansub xalq. Zairda (6,6 mln.kishi), Kongoda (1,23 mln.kishi), Angolada (1,3 mln.kishi), Uganda va Gabonda yashaydilar. Umumiy soni 9,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kongo tilida soʻzlashadilar. Negroid irqiga mansub. Dindorlari — asosan, xristianlar, sinkretik (mushtarak) va anʼanaviy diniy eʼtiqodlar ham mavjud. Dehqonchilik, hunarmandchilik, ovchilik bilan shugʻullanadilar.

## Manbalar
Kongress

**Kongress** (lotincha congressus — uchrashuv, majlis) — 1) odatda xalqaro miqyosda oʻtkaziladigan qurultoy, kengash; 2) ayrim davlatlarda parlament nomi (mas, Hindiston milliy K.i); 3) ayrim xalqaro tashqilotlarning oliy organi.

## Manbalar
Kongress kutubxonasi

**Kongress kutubxonasi** AQSH Milliy kutubxonasi – jahondagi eng yirik kutubxonalardan biri. 1800-yilda AQSH kongressi tomonidan Prezident T. Jeffersonning kutubxonasi negizida bunyod etilgan. Jahonning 450 dan ortiq tillaridagi 90 mln.dan ziyod bosma nusxa saqlanadi . Asosan, hokimiyat organlari, tadqiqot muassasalari, ilmiy xodimlar, xususiy firmalar va sanoat kompaniyalariga, shuningdek, keng jamoatchilikka xizmat koʻrsatadi. Kongress kutubxonasi universal fondi kuniga 31 ming bosma birlik bilan toʻldiriladi; jahon boʻyicha eng katta haritalar, 3,5 mln.dan ortiq musiqa – nota adabiyotlari, 30 mln.dan ziyod qoʻlyozma materiallar, katta miqdordagi kinofilmlar, mikrofilmlar fondiga ega. AQSH prezidentlari yiqqan kitob toʻplamlari 5,5 mingdan ortiq, xitoy va yapon adabiyotlari, noyob Amerika nashrlari saqlanadi. Kongress kutubxonasi 1500 mingdan ziyod kitobxonga 20 dan ortiq qiroatxonalari orqali xizmat koʻrsatadi. 20-asr boshidan boshlab Amerikadagi 117000 ga yaqin boshqa kutubxonalarni kataloglar bilan taʼminlaydi.

Oʻtgan asr oxirlarida optik disklar va boshqa yangi texnologiya vositalari yordamida „Amerika xotirasi“ turkumi yaratila boshlandi, uning yordamida mahalliy kutubxonalar fondlari qad., nashr qilinmagan musiqa, tasviriy, dramatik asarlar, Amerika tarixiga oid kamyob materiallar bilan toʻldiriladi.

21-asrda Kongress kutubxonasi fondi dunyo ilm ahliga ochiq holga keltiriladi.

## Manbalar
Kongruentlik

**Kongruentlik** (lotincha congraens -oʻlchovdosh, ustma-ust tushuvchi) — geometrik figuralar toʻplamida aksiomalar yoki almashtirishlar gruppasi yordamida kiritiladigan ekvivalentlik munosabati. Yevklid geometriyasida ikki figuradan birini harakat yordamida ikkinchisi bilan ustma-ust tushirish mumkin boʻlsa, ular kongruent figuralar deyiladi.

## Manbalar
Kondensatlanish reaksiyalari

**Kondensatlanish reaksiyalari** — ikki yoki bir nechta oddiy moddalardan murakkab birikmalar hosil boʻlishini tavsiflaydigan koʻp sonli reaksiyalar guruhining organik kimyoda nomlanishi. Bunda yangi uglerod-uglerod (S—S) bogʻlari hosil boʻladi. Kondensatlanish reaksiyalarida, koʻpincha, suv, vodorod, spirt, galogenvodorod va galogenlar ajraladi. Bu xildagi Kondensatlanish reaksiyalariga kroton kondensatlanish, benzoin kondensatlanish, aldol kondensatlanish, diyen sintezi va boshqa misol boʻla oladi. Bundan tashqari, geterotsiklik birikmalar hosil boʻladigan barcha reaksiyalar ham organik kimyoda Kondensatlanish reaksiyalari deb ataladi. Bu reaksiyalar jarayonida uglerod — uglerod, uglerod — geteroatom, geteroatom — geteroatom kabi yangi bogʻlar hosil boʻlishi mumkin. Odatda, eterifikatsiya, qayta eterifikatsiya, kislorod yoki azot va boshqa boʻyicha alkillash, atsillash reaksiyalari Kondensatlanish reaksiyalariga kirmaydi. Lekin bu sxemalarda polimerlar hosil boʻlishi polikondensatlanish reaksiyalari deyiladi. Kondensatlanish reaksiyalari sanoatda, lab.da keng qoʻllanadi. Plastmassalar, loklar, sunʼiy tola va boshqa tayyorlashda ishlatiladigan koʻpgina sintez smolalar (mas, kapron) Kondensatlanish reaksiyalari bilan olinadi.

## Manbalar
Kondensator

**Kondensator** ( – zichlayman, quyultiraman) – 1) issiqlik texnikasida – gazsimon modda (bugʻ) ni kondensatlovchi apparat; issiqlik almashinish apparatining bir turi. Kondensatorning sirtqi va kontakt (yoki aralashtiruvchi) xillari bor. S i r t q i Kondensatorda suv bugʻi ichidan sovuq suv oqadigan quvur devoriga tegib kondensatlanadi. Kontakt Kondensatorda suv bugʻi bevosita sovituvchi suvga tegib kondensatlanadi. Bunday Kondensatorlar kimyo sanoatida, issiqlik energetikasida (qarang Kondensatsion elektr stansiya, Kondensatsion turbina), bugʻlatish qurilmalari (distillyat olish, bugʻ aralashmalarini ajratish uchun) va boshqalarda ishlatiladi. 2) Elektr Kondensator – elektr zaryadlarni yigʻuvchi qurilma. Dielektriklar bilan ajratilgan ikki yoki undan ortiq elektrod (qoplama)dan iborat. Kondensatorning qogʻozli, gazsimon dielektrikli, keramik, plyonkali, yarimoʻtkazgichli, elektrolitik va boshqa xillari mavjud. Ular oʻzgarmas, oʻzgaruvchan va yarimoʻzgaruvchan elektr sigʻimli boʻladi. Kondensatorlar elektrotexnika va radiotexnika, televideniye, elektronika, hisoblash texnikasi va boshqalarda qoʻllanadi.

Kondensator (lotincha  condensare – „ixcham“, „qalinlash“ yoki lotincha  condensatio – „yigʻish“  dan) – sigʻimning doimiy yoki oʻzgaruvchan qiymati [1] va past oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan ikki terminalli kontur boʻlgan elektron komponent; elektr maydonining zaryadi va energiyasini toʻplash uchun qurilma .

DC pallasida joylashgan kondansatör kontaktlarning zanglashiga olib ulangan paytda (kondensator zaryadlanmoqda yoki zaryadlanmoqda) oqim oʻtkazishi mumkin, oʻtish jarayoni oxirida oqim kondansatör orqali oʻtmaydi, chunki uning plitalari bir-biridan ajratilgan. dielektrik. Oʻzgaruvchan tok pallasida u kondansatörni tsiklik qayta zaryadlash orqali oʻzgaruvchan tok tebranishlarini oʻtkazadi, bu joy almashtirish oqimi deb ataladigan bilan yopiladi .

Xususiyatlari:

Kondensator asosiy xarakteristikasi, kondensator elektr zaryadini toʻplash qobiliyatini tavsiflovchi kapasitansıdır . Nominal quvvatning qiymati kondensatorni belgilashda koʻrinadi, haqiqiy quvvat esa koʻplab omillarga qarab sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Kondensatorning haqiqiy sigʻimi uning elektr xususiyatlarini aniqlaydi. Shunday qilib, sigʻimning taʼrifiga koʻra, plastinkadagi zaryad plitalar orasidagi kuchlanishga mutanosibdir (q = CU). Odatda sigʻim qiymatlari pikofaraddan minglab mikrofaradgacha. Biroq, oʻnlab faradgacha boʻlgan sigʻimga ega boʻlgan kondansatörler (ionistorlar) mavjud .

Ommaviy oʻrnatish uchun turli xil kondensatorlar.

## Manbalar
Kondensor

**Kondensor** (lotincha condenco — quyuqlashtiraman, zichlashtiraman) — yorugʻlik manbaidan chiqayotgan yorugʻlikni yigʻib, yoritilayotgan obyekt (narsa) ga yoʻnaltirib beradigan linza (koʻzgu) yoki linzalar (koʻzgular) tizimi. Linzali, koʻzguli va koʻzgu-linzali turlari bor. Diaskop, mikroskop, kinoproyeksion apparatlar, fotokattalashtirish asboblari va boshqa asboblarda ishlatiladi.

## Manbalar
Kondiloma

**Kondiloma** (yun. condyloma — oʻsma, shish) — teri va shilliq qavatlar (epiteliy va biriktiruvchi toʻqima)ning doimiy shakllanadigan sohasida turli yalligʻlanishlar tufayli paydo boʻladigan soʻgalsimon oʻsmalar. Kondiloma, aksariyat, isqirt odamlarda tashqi jinsiy aʼzolarning (siydik, najas va boshqa bilan ) doim namlanib turadigan terisida, chov burmalari va boshqa joylarda paydo boʻladi. Serbar kondiloma (zaxm belgilaridan biri) va oʻtkir uchli kondiloma farq qilinadi. Dastlab mayda, qizgʻish tugunchalar paydo boʻlib, ular asta-sekin kattalashadi, soʻng birbiri bilan qoʻshilib, xuddi gulkaramga oʻxshash oʻsmaga aylanadi.

## Manbalar
Kondilyak Etyen Bonno de

KONDILYAK (Condillac) Etyen Bonno de (1715.30.9, Grenobl — 1780.3.8, Bojansi) — fransuz faylasufi, maʼrifatparvar. Parij Fanlar akademiyasining aʼzosi (1768). D. Didro va D’alamber bilan "Ensiklopediyami nashr etishda hamkorlik qilgan. Falsafiy qarashlari J. Lokk taʼsirida shakllandi. K. xotiradan boshlab to tafakkur va irodaning paydo boʻlishi, hissiy idrokni oʻzgartirishgacha boʻlgan barcha ruhiy jarayonlarni tushuntirishga urinib, boʻlarni bilishning yagona manbai deb tasavvur qildi. K. assotsiativ psixologiyasining asoschilaridan biri. Asarlari: "Sezgilar toʻgʻrisida traktat" (1754), "Inson bilimlarining kelib chiqishini tadqiq etish tajribasi" (1746) va boshqa

## Manbalar
Konditsioner

**Konditsioner** () – 1) havoni moʻtadillash agregati; ventilyator, havoni isitkich, havoni sovitkich va havo filtrlaridan iborat. Mustaqil, nomustaqil va yetkazib beruvchi konditsioner, markaziy (obyektdan uzoqroqqa oʻrnatiladi), mahalliy (obyektning oʻziga yoki uning yaqiniga oʻrnatiladi) turlari bor. Mustaqil konditsionerda sovitish mashinasi yoki sovitish mashinasi va elektr havo isitkichi boʻladi, bulardan tashqari elektr dvigatelli sovitish kompressorlari, bugʻlatkich-havo sovitkich, kondensator, havo filtri, elektr dvigatelli ventilyatorlar, sovitish mashinasi ishini avtomatik rostlash, xona ichidagi havoni bir meʼyorda avtomatik tutib turish asboblari bor. Nomustaqil konditsionerda sovuq va issiq havo tashqi manbadan keladi. Yetkazib beruvchi konditsionerda havo markaziy konditsionerdan berilib, sovuq va issiq (sovuq va issiq suv) tashqi manbadan beriladi; uning ventilyatorli va elektorli turlari bor. Suvni bugʻlatib havo sovitiladigan bugʻlatkichli konditsioner ham ishlab chiqariladi. Mustaqil K.ning ish unumdorligi soatiga 450–16&nbsp;000 m, nomustaqilniki – 1&nbsp;500–500&nbsp;000 m havo. Konditsioner turar joy, jamoat, sanoat va qishloq xoʻjaligi binolari, vagonlar, samolyotlar va boshqalarda qoʻllanadi; 2) donlarga gidrotermal ishlov beradigan apparat; bunda un mayin tortiladi va sifati yaxshilanadi.

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kondensatsion elektr stansiya

**Kondensatsion elektr stansiya** (**KES**) — ishi bugʻning kondensatlanishiga asoslangan va faqat elektr energiyasi ishlab chiqaradigan elektr stansiya. Ish dvigateli — bugʻ turbinasi. Unda ish sikli bugʻning kondensatlanishi (suyuqlikka aylanishi) bilan tugaydi (qarang Kondensatsiya). Hosil boʻlgan kondensat bugʻ qozonita qaytib keladi va qayta ishlatiladi. Kondensatsion elektr stansiyada suv bugʻining issiqlik energiyasi kondensatsion bugʻ turbinasida mexanik energiyaga, elektr generatorlarda elektr energiyasiga aylanadi. Bugʻning boshlangʻich parametrlari (bosimi va temperaturasi) ni uni turbinaga kiritish oldidan oshirib, ishlatilgan bugʻning oxirgi bosimi va temperaturasi pasaytirilib, kondensatsion elektr stansiyaning f.i.k. oshiriladi, Bugʻni qoʻshimcha (orada) qizdirib ham f.i.k.ni oshirish mumkin. Yirik kondensatsion elektr stansiyada bugʻning boshlangʻich parametrlari — bosim 13 — 14 MPa va temperaturasi 560— 570°, takomillashganlarida esa 25 MPa va 550—660°, 30 MPa va 650° boʻladi. Ayrim turboagregatlarning quvvati 800—1300 MVt ga yetadi. Kondensatsion elektr stansiyas.ning asosiy qismlari: qozon qurilmasi, bugʻ turbinasi va mashina zali, texnik suv taʼminoti va yoqilgʻi xoʻjaligi, elektr taqsimlash qurilmasi, kuchaytirish podstansiyasi va boshqa Kondensatsion elektr stansiyas.da koʻmir kukuni, tabiiy gaz, mazut, oʻtin va boshqa yoqilgʻilar yoqiladi. Atom kondensatsion elektr stansiyada yoqilgʻi sifatida yadro yoqilgʻisidan foydalaniladi. Yirik KESlar issiqlik elektr stansiyalari deb ataladi.

## Manbalar
Kondensatsiya

**Kondensatsiya** suyuq holatidagi moddaning muzlashi yoki siqilishi natijasida suyuq yoki qattiq holatga o'tishi. Kondensatsiya — bug'lanishning aksi. Kondensatsiya muayyan modda uchun kritik temperaturadan past temperaturadagina sodir boʻladi. Kritik nuqta bilan uchlama nuqta orasidagi temperaturaviy oralikda modda suyuq holatga, yanada pastroq temperaturalarda esa kristall holatga oʻtadi. Suyuq yoki kristall holatlar orasida muvozanatli Kondensatsiya yuz berib, gaz holatdan suyuq yoki qattiq holatga miqdorda issiqlik ajraladi. Bu issiqlik moddaning shu temperatura va bosimda bugʻlanishiga sarflangan issiqlikka teng. Kondensatsiyaning solishtirma issikligi solishtirma bugʻlanish issikligiga teng. Bugʻlanish va Kondensatsiya bir vaqtda roʻy beradi. 

## Yana qara

* Bugʻlanish
* Shudring

## Manbalar
Konduktor

**Konduktor** (lotincha: conductor — kuzatuvchi) —1) poyezdlar, avtobus, tramvay va boshqalarda kuzatib boruvchi, bilet sotuvchi transport xodimi; 2) kesuvchi asbobni ishlov beriladigan detalga nisbatan yoʻnaltiruvchi parmalash va boshqa stanoklarida qoʻllaniladigan moslama. Ishlov beriladigan tyoshiklarning rejasiz oʻzaro aniq joylashishini taʼminlaydi; 3) yigʻma konstruksiyalarni vaqtinchalik mahkamlab, ularning holatini nazorat qiladigan qurilma; 4) yigʻiladigan yoki payvandlanadigan buyum detallarini kerakli vaziyatda toʻtib turadigan qurilma; 5) elektr zaryadlari yigʻiladigan metall shar, umuman har qanday elektr oʻtkazgichlar; 6.) konchilikda burgʻilanayotgan quduqlarga qoʻyiladigan trubalar, ular quduqning toʻgʻri yoʻnalishi va yuqori qismini suvdan muhofaza qilish uchun xizmat qiladi; 7) chor Rossiyasi flotidagi katta unterofitser mansabi.

## Manbalar
Konibodom

**Konibodom, Kandibodom** (; ) — Tojikiston Respublikasi Sugʻd viloyatidagi shahar. Kand va bodom so'zlaridan yasalgan bo'lib, bodom qishlog'i degan ma'noni bildiradi.Fargʻona vodiysining gʻarbiy qismida joylashgan. Katta Fargʻona kanali boʻyida. Konibodom temir yoʻl stanyasidan 6&nbsp;km. Aholisi 48 ming kishi (2013-yil). Konibodom 1463-yildan Qandi Bodom deb tilga olinadi. Baʼzi adabiyotlarga koʻra, Konibodom 9—10-asrlardan maʼlum.

Ushbu shaharni Zahiruddin Muhammad Bobur o'z asarida (Boburnoma) shunday tavsiflaydi: 

"Muning (Xo'jand) tavobidin Kandibodomdur. Agarchi qasaba emas, yaxshig'ina qasabachadur. Bodomi yaxshi bo'lur. Bu jihatdin bu ismg'a mavsumdur. Hurmuz va Hindustong'a tamom muning bodomi borur. Xo'janddin besh-olti yig'och sharq tarafidadur."

## Sanoati
Qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, yengil (paxta tozalash, toʻqimachilik, tikuvchilik), oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Badiiy hunarmandchilikning qadimdan markazi. Teatr, tarix-oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. 16—17-asrlarga mansub 2 Madrasa, anʼanaviy oʻymakorlik va kitobali (bezak yozuvli) masjidlar saqlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* История Канибадама
Konimex (maʼnolari)

**Konimex**:

* Konimex tumani — Navoiy viloyatidagi tuman.
* Konimex (shaharcha) — Navoiy viloyatidagi shaharcha.
Konimex (shaharcha)

**Konimex** — Navoiy viloyatidagi shaharcha (1935 yildan). Konimex tumani markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Konimex (7&nbsp;km), viloyat markazi Navoiygacha 25&nbsp;km. Zarafshon vohasining oʻrta qismida. Zarafshon daryosidan Konimex arigʻi orqali suv oladi. Aho-lisi 8,4 ming kishi (2002). K.qad. aholi punktlaridan biri. Shaharcha nomining kelib chiqishini „Kon“ („kom“) — anhor, kanal, „mex“ yoki „mugʻ“ — otashparast, yaʼni Konimex — Otashparastlar anhori soʻzlari bilan bogʻlaydilar.

Shaharchada tuman hokimligi binosi, qurilish korxonalari, avtokorxona, aloqa boʻlimi, gazlashtirish, elektr tarmoqlari korxonalari, dehqon bozori, MTP, „Ishonch“, „Sayxun“ aksiyadorlik jamiyatlari bor. 4 umumiy taʼlim maktabi (shundan 1 tasi maktab-gimnaziya), kasb-hunar,iqtisodiyot, sport, musiqa maktablari, 2 kutubxona, klub, tarixiy-oʻlkashunoslik muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Mexota masjidi mavjud. K.dan viloyat markazi, qoʻshni tuman markazlari va boshqa aholi punktlariga avtobus qatnaydi.

## Manbalar