open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rim Xe

**Rim Xe** (1906-yil 15-yanvar, Shimoliy Hamgyong viloyati, Koreya – 1978-yil 25-oktyabr) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

## Hayoti
Rim Xe 1906-yilda Koreyaning Shimoliy Hamgyong provinsiyasida dehqon oilasida tugʻilgan. 1910-yillarning boshlarida u ota-onasi bilan Primorsk viloyatiga koʻchib keldi. 1917-yilda boshlangʻich maktabning toʻrtinchi sinfini tugatgan. 1930-yilda Mixaylovskiy tumanidagi Lipovka qishlogʻidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida mehnat faoliyatini boshlagan. 1931-yilda u kolxoz bilan birga Lyalichi qishlogʻiga koʻchib oʻtdi.

Rim Xe 1937-yilda oilasi bilan Oʻzbekiston SSRga surgun qilinadi. U Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ koreys kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1940-yildan boshlab ushbu kolxozga ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni bilan taqdirlangan Kim Pen Xva rais boʻlgan. Yuqori mehnat yutuqlari uchun 1949-yilda Rim Xega Lenin ordeni taqdim etilgan.

Rim Xe jamoasi 1949-yilda 5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 80,9 sentnerdan sholi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan „Kolxozda barcha turdagi majburiy topshiriqlar va shartnomalarni toʻliq bajargani, sugʻoriladigan yerlarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, sholidan yuqori hosil olgani uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, „1949-yilda MTS ishi uchun natura toʻlovlari va 1950-yil bahorgi ekinlarni ekish uchun tayyorlash, ularni toʻliq miqdorida urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun“ Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali berilgan

Xuddi shu farmon bilan „Polyarnaya zvezda“ kolxozining toʻrtta kolxozchisi Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi: Kim Pendyu, Li Gvanok, Li Sinbon va Pak Bong Chun.

Keyingi yillarda shu kolxozda sholichilik brigadasiga brigadir boʻldi. 1966-yilda Qirgʻiziston SSRga koʻchib oʻtgan va u yerda Frunze shahridagi Gʻani Muratboyev nomidagi sovxozda ishlagan. 1968-yilda Kabardin-Balkar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Urvan viloyati Nartkala shahriga koʻchib kelgan.

1978-yil 25 oktyabrda Nalchik shahrida vafot etdi. U Kabardin-Balkar Respublikasida, A.G.Gemalin qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)
* „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali (1945)

## Adabiyotlar
* Шин Д. В. Советские корейцы — Герои Социалистического Труда. — Ташкент: ZAMIN NASHR, 2019. — 544 с.

## Manbalar
Pak Gvon Sun

**Pak Gvon Sun** (1913-yil 21-avgust, Olginskiy tumani, Primorsk viloyati, Rossiya imperiyasi – vafot etgan sanasi nomaʼlum, Yuqori Chirchiq tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) – O'zbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxozi aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

## Hayoti
Pak Gvon Sun 1913-yil 21-avgustda Olgin tumanidagi aholi punktlaridan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan. 1927-yilda Suchan tumanidagi maktabni tugatgan, keyin Suchan tumani Voroshilovka qishlogʻida yashagan. 1931-yildan oddiy kolxozchi, Suchan tumanidagi „Kommunistikeskiy put“ kolxozining omborchisi boʻlib ishlagan. 1934-yildan Voroshilovdagi partiya maktabida oʻqigan, uni 1935-yilda tugatgan. Budennovskiy tumanidagi kutubxona mudiri boʻlib ishlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSRning Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1937-yildan Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxozida oddiy kolxozchi, dala brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan. 1940-yilda KPSS(b) safiga qoʻshilgan.

1950-yilda Park Gvon Sun jamoasi 64,5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 99,2 sentnerdan yashil kanop poyasi olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan unga Lenin ordeni, „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Park Gvon Sun 1958-yildan Sirdaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi „Iskra“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlay boshlagan. 1959-yilda Toshkent viloyatining Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxoziga qaytib, u yerda oddiy kolxozchi, keyinroq dala ekinlari brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan. Soʻngra Oʻrta Chirchiq tumanidagi Oxunboboyev nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi (1961–1962), Sirdaryo viloyatining Termiz tumanidagi „Iskra“ kolxozida dala mudiri (1962–1964) boʻlib ishlagan. U 1964–1968-yillarda bir nechta sovxozlarda ishlagan.

Park Gvon Sun umrining soʻnggi yillarida Oʻrta Chirchiq tumanidagi Oxunboboyev nomidagi kolxozda yashagan. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr boʻlgan. Uning oʻlim sanasi aniqlanmagan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1951, 1954)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1953)
* „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali

## Adabiyotlar
* Шин Д. В., *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В., Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г., *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В., *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н., Мен Д. В., *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И., *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

## Manbalar
Tsoy Bon So

**Tsoy Bon So**, shuningdek, **Tsoy Bonso**, **Tsoy Bon-So** (1912-yil 25-aprel, Ansan, Koreya – 1964-yil 20-may, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR, Oʻrta Chirchiq tumani) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

## Hayoti
Tsoy Bon So 1912-yilda Koreyaning Ansan shahrida tugʻilgan. 1920-yillarda uning oilasi Rossiyaning Uzoq Sharq hududiga koʻchib oʻtdi. U oilasi bilan Nikolsk-Ussuriysk tumanidagi Pansendon qishlogʻida yashagan. 1931-yildan Mixaylovskiy tumani, Lyalichi qishlogʻidagi oʻrta maktab oʻqituvchisi boʻlgan. 1936-yilda Vladivostok pedagogika ishchilari fakultetiga oʻqishga kirdi. 1937-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan (1937—1938). Oʻsha kolxozda oʻrta maktabning 10-sinfini tugatib, Toshkent oʻqituvchilar institutiga oʻqishga kirdi. Keyin „Polyarnaya zvezda“ kolxoziga qaytib, paxtachilik brigadasi, uchastka boshligʻi (1942—1956) boʻlib ishladi. 1948-yilgi mehnat yutuqlari uchun u 1949-yilda Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1950-yilda Tsoy Bon So brigadasi 42,7 gektar maydondan oʻrtacha 50 sentner paxta xomashyosi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 7-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Tsoy Bon So 1959-yilda Toshkent viloyati, Orjonikidze tumani, Yalangach qishlogʻidagi buxgalteriya texnikumini tamomlagan. 1959-yildan Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozi rahbari boʻlgan. 1961-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

1964-yil may oyida vafot etdi. Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining qabristoniga dafn etilgan.

## Adabiyotlar
* Шин Д. В., *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В., Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г., *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В., *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н., Мен Д. В., *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И., *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

## Manbalar
Von Mensan

**Von Mensan**, shuningdek, **Von Myon San** (1892-yil, Janubiy Hamgyon viloyati, Sonjin qishlogʻi, Koreya – vafot etgan sanasi nomaʼlum) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

## Hayoti
Von Mensan 1892-yilda Koreyaning Janubiy Hamgyong viloyati Songjin qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich maktabni Koreyada tamomlagan. Maktabda faqat toʻrtinchi sinfgacha tahsil olgan. 1920-yillarda u oilasi bilan birgalikda Rossiyaning Uzoq Sharq hududiga koʻchib oʻtdi va u yerda qishloq xoʻjaligida ishladi. 1937-yil kuzida yapon militaristlarining Xitoyga bostirib kirishidan koʻp oʻtmay, SSSRning Uzoq sharq oʻlkasidagi aholini boshqa hududlarga koʻchirish boshlangan. 1937-yilda Von Mensan Toshkent viloyatiga surgun qilingan.

Von Mensan Toshkent viloyatiga kelgach dastlab oddiy kolxozchi, soʻngra Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida sholichilik boshligʻi boʻlib ishlagan.

1949-yilda Von Mensan boʻlinmasi 5,1 gektar maydondan 81,4 sentner sholi yigʻib oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 18-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. 1949-yil erishgan mehnat yutuqlari uchun 1950-yilda ikkinchi bor Lenin ordeniga loyiq koʻrilgan.

Von Mensan faoliyat olib borgan „Polyarnaya zvezda“ kolxozi 24 nafar koreysning Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgani bilan mashhur hisoblanadi.

Vafot etgan sanasi aniqlanmagan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)
* „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali

## Manbalar
Nurakotasoy

**Nurakotasoy** – Toshkent viloyati Parkent tumanidagi togʻ daryosi, soy. Oqsoqotasoyning oʻng irmogʻi.

## Geografik tavsifi

Nurakotasoy Taxta dovonidan uncha uzoq boʻlmagan Chatqol tizmasi yon bagʻirlaridagi buloqlarning qoʻshilishidan boshlanib, oqimining umumiy yoʻnalishi janubi-gʻarbga qarab ketadi. Qor-yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, toʻlin suv davri yilga qarab aprel-may oylariga toʻgʻri keladi. 2500-3000 metr balandlikdagi qorliklarning va muzliklarning erishi bilan Nurakotasoyning asosiy manbalari buloqlar boshlanadi. Yuqori oqimida daryo tor, qoyali darada oqadi. Qumbel dovonidan oqib oʻtuvchi oʻng irmoq bilan qoʻshilish yaqinida daryo tik toshli devorlari boʻlgan tor kanyonga kiradi. Suv boʻylab (ayniqsa bahor va yozning boshida) yoʻlni bosib oʻtish qiyin, daryoning chap qirgʻogʻidagi tosh tokchalarni aylanib oʻtish ham juda qiyin. Daryoning oʻrta oqimi keng vodiyga tushadi, Oqsoqotasoy bilan qoʻshilish joyiga yaqinroq, daryo chuqur gil kanyon boʻylab oqadi.

Nurakotasoy toʻliq Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududidan oqib oʻtadi.

## Nurakotasoyning odamlar tomonidan rivojlanishi

Nurakotasoy va Beldorsoy suv havzalarida togʻ echkilari tasvirlangan qoyatosh suratlari saqlanib qolgan. Sovet davrida Nurakotasoyni oʻrab turgan togʻ yonbagʻirlarida geologik qidiruv ishlari olib borilgan. Geologik tuproq yoʻllari va shtolnyalari hali ham koʻrinib turibdi. Qumbel togʻining Nurakotasoyga qaragan yon bagʻirlarida katta miqdordagi sanoat chiqindilari (vagonetkalar, rels parchalari, elektr izolyatorlari) mavjud. 1988-yilda Chet Qumbel dovonidan Nurakotasoyga oqib tushadigan nomaʼlum irmoqning qoʻshilish joyida muzlik stansiyasi joylashgan edi. Hozirda Nurakotasoy boʻyida aholi punktlari yoʻq, mavsumiy xoʻjaliklar Nurakotasoy vodiysi va uning irmoqlarida istiqomat qiladi. Nurakota vodiysida (quyi va oʻrta oqimida), shuningdek, atrofdagi togʻlar yonbagʻirlarida chorva mollari boqiladi.

Nurakotasoy boʻylab (quyi va oʻrta oqimida) tuproq yoʻl yotqizilgan, daryo boʻylab avtomobil koʻprigi qurilgan.

## Irmoqlari

Atrofdagi togʻlardan oqib oʻtadigan koʻp sonli soylar – Katta Chimyon, Qumbel, Moyqochgan (barchasi oʻngda), Jar, Oqkoʻl, Toshgʻazaga (barchasi chapda) Nurakotaga quyiladi. Eng yirik irmoqlari – Berkota va Novoshaksoy (ikkalasi chapda).

## Hayvonlar va oʻsimliklar dunyosi
Vodiyning balandligi va relyefi turlicha boʻlgani sababli Nurakotasoy tabiati xilma-xildir. Kuzda Tyan-Shan qo‘ng‘ir ayig‘i Nurakotasoyning yuqori oqimidagi daraga tushishi mumkin. Baʼzi joylarda yalpiz, qichitqi oʻt, qoraqaragʻay oʻsadi. Oʻrta va quyi oqimlari tegishli flora va faunaga ega keng vodiy xarakteriga ega. Eng keng tarqalgan qushlar coracias va upupalardir. Nurakotasoy sohillarida mevali va rezavorli daraxtlar (yongʻoq, archa, olma) oʻsadi.

## Qiziq faktlar
Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi toponimlarida oʻz nomlarida „ota“ qoʻshimchasi kam uchraydi. Nurakotasoy yaqinida toʻrtta geografik obyekt esa shunday xususiyatga ega (Oqsoqotasoy, Nurakotasoy, Berkota soylari va Surenota togʻi).

## Izohlar

## Manbalar
Sergey Xe

**Sergey Xe**, shuningdek, **Sergey Xegay**, **Semyon Xegay** (1918-yil 15-yanvar, Primorsk viloyati, Olginskiy tumani, Suchan – 1994-yil 5-aprel) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

## Hayoti
Sergey Xe 1918-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1919-yilda) Suchan shahrida (hozirgi Partizansk) tugʻilgan. U toʻliq boʻlmagan oʻrta maʼlumot oldi, 1935-yilda oʻrta maktabning beshinchi sinfini tamomladi. 1936-yildan Suchanskiy ohak zavodida ishlagan. 1937-yilda Qozogʻiston SSRning Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi maxsus aholi punktiga surgun qilingan.

Sergey Xe 1937-yildan Qizil-Oʻrda viloyati, Jalagash tumani, Kalinin nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida u mehnat frontiga chaqirilgan va Moskva viloyati koʻmir havzasi konlarida ishlagan. 1944-yilda Oʻrta Osiyoga qaytib keldi. 1944-yildan oddiy kolxozchi, Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida (1974-yildan – Kim Pen Xva nomidagi kolxoz) sholichilik boʻlinmasi boshligʻi boʻlgan.

1948-yilda Sergey Xe boʻlinmasi 5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 81,3 sentner sholi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 18-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1949-yilda erishgan mehnat yutuqlari uchun u 1950-yilda ikkinchi bor Lenin ordeniga loyiq koʻriladi.

Xalq xoʻjaligi yutuqlari Butunittifoq koʻrgazmasida bir necha bor qatnashgan.

1974-yilda nafaqaga chiqqunga qadar „Polyarnaya zvezda“ kolxozida ishladi. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr boʻlgan. Sergey Xe 1994-yil aprel oyida vafot etdi. U sobiq Kim Pen Xva nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)

## Adabiyotlar
* Шин Д. В., *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В., Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г., *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В., *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н., Мен Д. В., *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И., *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

## Manbalar
Kan Song Bon

Kan Song Bon (1914-yil 21-sentyabr, Olgin tumani, Primorsk viloyati — 2003-yil 25-fevral, Bishkek, Qirgʻiziston) — Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumani Engels nomidagi kolxozning kanop yetishtirish mudiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

## Hayoti
Kan Song Bon 1914-yil 21-sentyabrda Primorsk viloyatining Olginskiy tumanida tug'ilgan. 1934-yilda yetti yillik maktabni tamomlagan. 1934–1937-yillarda Olgin tumanidagi «International» kolxozida haydovchi boʻlib ishlagan. 1937-yilda qishlog'idagi boshqa koreyslar qatori O'zbekistonga surgun qilingan. Oʻrta Chirchiq tumanidagi Dimitrov nomidagi kolxozda haydovchi, brigada boshlig‘i, mashinist, omborchi, ombor mudiri hamda brigadir bo‘lib ishlagan.

Urush va urushdan keyingi davrda Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumani Engels nomidagi kolxozda kanop yetishtirish bo‘yicha dastlab ishchi, so‘ngra brigadir bo‘lib ishlagan. 1950-yilda KPSS(b) safiga qoʻshilgan.

U o‘z jamoasida hosildorlikni gektariga 10 sentnerdan 92 sentnerga ko‘targan. 1950-yilda Kan Song Bon brigadasi 10 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 96,8 sentnerdan yashil kanop poyasi olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 17-iyuldagi farmoni bilan u Lenin ordeni, “O‘roq va Bolg‘a” oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Kan Song Bon 1975-yildan Qrimda yashagan. Simferopol viloyatidagi Rodnikovskiy sovxozining dala brigadasida, keyinchalik Shirokoye qishlog'ida qishloq xo'jaligida ishlagan.

Kan Song Bon 1992-yilda Bishkekka ko'chib o'tgan va u yerda 2003-yil 25-fevralda vafot etgan. Bishkekdagi Ala-Archa qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
*Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni
*Lenin ordeni
*Mehnat Qizil Bayroq ordeni
*"1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

## Manbalar
Mixail astragali

**Mixail astragali** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol va Piskom togʻ tizmalarida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 15-40 sm gacha yetadigan koʻp yillik gulli oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Hayotiy shakli yarimbuta. Poyasi yogʻon, sershox, sirti toʻq kulrang tusda. Gulpoyasi zich roʻvaksimon. Bargi murakkab toq patsimon, poyada navbatma-navbat joylashgan, uzunligi 5-11 sm, bandi juda qisqa. Bargchalari 10-13 juft, uzunchoq tasmasimon yoki choʻziq, uzunligi 5-8 mm, kengligi 1-1,5 mm, ikki tomoni siyrak tuk bilan qoplangan. To‘pguli choʻziq, gʻovaksimon, 5-8 ta guldan iborat. Gultojibarglari och pushti tusda, uzunligi 15-18 mm. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun iyul oylarida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Mevasi quruq dukkak meva. Dukkagi 17-22 mm, qoramtir, uzun tumshuqchasimon. Urug‘ining uzunligi 4 mm, eni 1,8 mm, sargʻish qoʻngʻir tusda. Urugʻi yordamida koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam uchraydi. Toshkent viloyati Chatqol va Piskom togʻ tizmalarida tarqalgan. Qoyalarda toshli shagʻalli, mayda zarrali tuproqlarda, daryo boʻylarida, togʻlarning yuqori qismlarida,  quyosh nuri tik tushmaydigan joylarda uchraydi. O‘simlik oʻsish joylarining oʻzlashtirilishi sababli areali qisqarib ketgan. Ugom chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Vinklov gulsafsari

**Vinklov astragali** () – bir urugʻpallalilar sinfi, iris turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol, Qurama togʻ tizmalari va Ohangaron daryosi vodiysida tarqalgan.
## Nomlanishi
Ilk bor 1884-yilda Eduard Regel tomonidan rasman tasvirlangan. Bu tur Estoniyaning Tartu universitetida dars beruvchi botanik olim Konstantin Jorj Aleksandr Vinkler sharafiga nomlangan.
## Tavsifi
Boʻyi 20 sm gacha yetadigan koʻp yillik piyozchali oʻt oʻsimlik. Popuk ildiz tizimiga ega. Piyozining tashqi qobigʻi qora qogʻozsimon. Poyasi qisqa yashil, tuksiz silliq. Ildizoldi barglari oddiy, butun, bandsiz, soni 4 ta, chiziqli eni 1-2 mm, oʻroqsimon egilgan, silliq tuksiz. Gullari ikki jinsli, poya uchida yakka yakka oʻrnashadi. Gultojibarglari qoʻshilmagan erkin, binafsharang tusda. Gulqoʻrgʻoni aʼzolari, qoʻshilmagan, erkin uzunligi 4 sm gacha yetadi. Hasharotlar yordamida changlanadi. Aprel may oylarida gullab mevasi iyulda yetilib pishadi. Mevasi quruq, boʻlakli koʻsak meva. Urugʻi va piyozchalari orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Toshkent viloyati Chatqol va Qurama togʻ tizmalarida dengiz sathidan 3000-4000 m balandlikda uchraydi. Togʻlarning yuqori qismidagi maysazorlarda oʻsadi. Muayyan tuproq va iqlim sharoitiga moslashganligi sababli kam uchraydi. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi va Ugom Chatqol davlat milliy tabiat bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Butkov trixantemisi

**Butkov trixantemisi** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, murakkabguldoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tog‘ tizmasi Oqbuloq daryosi havzasida tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 40 sm gacha yetadigan koʻp yillik ildizpoyali oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi yogʻon, yogʻochlashgan, sirti toʻq qoʻngʻir tusda. Poyasi shoxlangan, barglari kam. Barglari yashil, qattiq, tuksiz, ingichka, asosidan ikki yoki uch karra patsimon boʻlingan, bandsiz. To‘pguli murakkab savatcha shaklida. Gullari bir jinsli. To‘pguldagi gullar ikki xil tuzilgan. Savatcha oʻrtasidagi gullari ikki jinsli, oq sariq, tilsimon gullari urugʻchibargli, oq tusda. To‘pguli ostidan yashil oʻrama bargchalar bilan oʻralgan, uzun siyrak tuklar bilan qoplangan. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyunda gullab mevasi iyulda yetilib pishadi. Mevasi quruq bir urugʻli pista meva. Urug‘i uzun oq tuklar bilan qoplangan. Urug‘i va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, noyob tur. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi Oqbuloq daryosi havzasida uchraydi. Togʻlarning oʻrta va pastki qismlaridagi qoyalar orasida uchraydi. Yem-xashak tayyorlash uchun boshqa oʻsimliklarga qoʻshib oʻrilishi va chorva mollarining ko‘plab boqilishi sababli soni qisqarib ketgan. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi va Ugom Chatqol davlat milliy tabiat bog'i hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Baranov astragali

**Baranov astragali** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chotqol tizmasi, Katta Chimyon togʻi hududida uchraydi.
## Tavsifi
Balandligi 4-6 sm gacha oʻsadigan past boʻyli koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi juda qisqa, oq tuklar bilan qoplangan, yerbagʻirlab oʻsadi. Poyasining asosiy qismi yer ostida joylashgan. Ildizpoyasi orqali koʻpayadi. Bargi 4-6 juft, oddiy, poyada navbatma-navbat joylashgan, uzunligi 2,5-sm, tuxumsimon yoki yumaloq shaklda, uzunligi 3-6 mm, har ikki tomondan oq tuklar bilan qoplangan. To‘pguli soyabon shaklda. Gullari uzunligi 1,5-2 sm, 4-5 tadan boʻlib toʻpgulda oʻrnashgan. Gultojibarglari och pushti tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi quruq dukkak meva. Iyulda gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Dukkagi choʻziq nashtarsimon, uzunligi 10-11 mm, eni 3 mm, yuzasi xurpaygan oq tuklar bilan qoplangan. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Faqat Toshkent viloyati hududida oʻsadi. Chotqol tizmasi va Katta Chimyon togʻida uchratish mumkin. Togʻlarning yuqori qismida quyosh nuri tik tushmaydigan, ohaktoshli qoya yoriqlarida oʻsadi. Oʻsib turgan yerlarida dam olish maskanlari qurilishi va hududining odamlar tomonidan oʻzlashtirilishi sababli areali qisqarib ketgan. Chotqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Korovin shirachi

**Korovin shirachi** () – bir urugʻpallalilar sinfi, piyozdoshlar oilasi, shirach turkumiga mansub ko‘p yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi va Kandirdovon hududida tarqalgan. Togʻlarning toshli yonbagʻirlarida, shagʻalli va toshli yerlarda oʻsadi.
## Tavsifi
Boʻyi 80 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Popuk ildiz tizimiga ega. Ildizpoyasi qisqargan, nursimon joylashgan, boʻlaklari biroz yogʻonlashgan. Barglari ingichka, qalami nashtarsimon, qirrasi koʻkimtir, yuzasi qisqa tukli, bandsiz poyani ostki qismi bilan oʻrab turadi, uzunligi 30 sm, eni 2 sm. Toʻpguli keng silindrsimon, shingil shaklida. Gultojibarglari qoʻshilmagan, erkin, uzunligi 15-18 mm. Gullari keng qoʻngʻiroqsimon, ikki jinsli urug‘chibargi va changchisi bitta gulda oʻrnashgan, tubida sariq dogʻi bor. Gultojibarglari och pushti tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul oyida gullab avgust oyida urug‘ beradi. Mevasi quruq boʻlaklarga boʻlingan, koʻsak meva. Urugʻi va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda kam tarqalgan, yoʻqolib ketish arafasidagi tur. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi va Kandirdovon hududidan topilgan. Togʻlarning toshli yonbagʻirlarida quyosh nuri tik tushmaydigan yerlarda oʻsadi. Kandirdovon hududidan chorva mollarining koʻplab haydab oʻtilishi natijasida oʻsimlik hayvonlar tuyogʻi ostida qolib ezilib ketadi. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Timofey Orlenko

**Timofey Semyonovich Orlenko** (1901-yil 10-iyun – 1941-yil 14-oktyabr) – Sovet qoʻmondoni, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

## Hayoti
Timofey Orlenko 1901-yil 10-iyunda Taurid viloyati, Dnepr tumani, Chalburda qishlogʻida tugʻilgan. Millati – ukrain.

1917-yilda Qizil gvardiya safiga qoʻshilgan. 1918-yil fevraldan Qizil Armiyada boʻlgan. Rossiya fuqarolar urushi ishtirokchisi. U Semirechensk va Turkiston frontlarida, Orenburg yaqinida oq gvardiya qoʻshinlari bilan janglarda qatnashgan. 4-otliq polki tarkibida Buxoro amiri qoʻshinlari bilan birga jang qilgan. Harbiy xizmatlari uchun 1922-yil 20-avgustda Buxoro Xalq Respublikasi Qizil Yulduz va Yarim oy ordeni bilan taqdirlangan.

Urushdan keyin 1925-yilda Toshkentdagi V. I. Lenin nomidagi Birlashgan harbiy maktabni tugatgan. Keyin Shimoliy Kavkaz harbiy okrugining 69-Uman Qizil Bayroqli otliq polkida xizmat qilgan. 1929-yil sentyabr oyida polkga qaytib keladi. 1937-yilda RKKA harbiy mexanizatsiya va motorlashtirish akademiyasining qoʻmondonlik fakultetini tugatadi. Soʻng, I. V. Stalin ichki ishlar vazirligining 13-mexanizatsiyalashgan brigadasiga tank bataloni komandiri etib tayinlangan. 1938-yil noyabrdan 1940-yil iyulgacha Qizil Armiya Bosh shtab akademiyasida tahsil olgan. Qizil Armiya Bosh shtabining tashkiliy boshqarmasining 4-boʻlimida xizmat qiladi. 1940-yil noyabr oyining oxirida Boltiq boʻyi maxsus harbiy okrugidagi 11-moto-pulemyot va artilleriya brigadasining qoʻmondonligini oladi. 1941-yil mart oyida esa 23-panzer diviziyasining qoʻmondoni etib tayinlangan.

Ulugʻ Vatan urushi boshida diviziya 12-mexaniklashtirilgan korpus tarkibida Shimoliy-Gʻarbiy frontdagi chegara jangida qatnashadi.

14-oktyabr kuni polkovnik T. S. Orlenko Artemka yaqinidagi 20-tank polki joylashgan hududga ketayotib, jangovar hududni orqaga tashlab ketmoqchi boʻlgan ikkita mashinani toʻxtatgan. Soʻng, mashinadagilardan frontga qaytishni talab qiladi. Bunga javoban nomaʼlum shaxs revolverdan oʻq uzib, ofitserni oʻldiradi. Timofey Semyonovich 393-sonli kasalxonaga yotqizilgan, ammo bu vaqtga kelib allaqachon vafot etgan edi. U Moskvadagi Preobrazhenskoye qabristoniga dafn etilgan (48-harbiy qabriston, 10-qator, 2-qabr).

## Mukofotlari

* III darajali Buxoro Xalq Respublikasi Qizil Yulduz va Yarim oy ordeni
* „Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley“ medali
* Mukofot quroli

## Xotirasi
Polkovnik Orlenkoning obrazi „Moskva jangi“ epik filmida gavdalantirilib, unda uning oʻlimi boshqacha tarzda va turli sharoitlarda tasvirlab berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Velikaya Otechestvennaya. Komdivi [Tekst] : voenniy biograficheskiy slovar : v 5 t. / D. A. Tsapaev (ruk.) i dr. ; pod obщ. red. V. P. Goremikina. – M. : Kuchkovo pole, 2011. – T. 1. – S. 620—622. – 736 s. – 200 ekz. – ISBN 978-5-9950-0189-8.
* Drig Ye. F. Mexanizirovannie korpusa RKKA v boyu. Istoriya avtobronetankovix voysk Krasnoy Armii v 1940—1941 godax. – M.: AST, 2005. – 830 s. – (Neizvestnie voyni). – 5000 ekz. – ISBN 5-170-24760-5.
Ziyat Yesenbayev

**Ziyat Islomovich Yesenbayev** (1921-yil 21-iyun, Toshkent viloyati, Qibray tumani – 2009-yil 10-avgust,) – qirgʻiz millatiga mansub sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

## Biografiyasi
Ziyat Islomovich 1921-yil 21-iyunda Toshkent viloyati Qibray tumani Doʻrmon qishlogʻida tavallud topgan. 1942-yil dekabrdan KPSSga aʼzosi boʻlgan.

Yesenbayev 1938-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda oʻz faoliyatini boshlagan. 1938–1984-yillarda adabiy xodim, qishloq xoʻjaligi „Lenin yoʻli“ gazetasi boʻlimi rahbari lavozimlarida faoliyat olib borgan. Gʻarbiy Belorussiyadagi ozodlik kampaniyasi ishtirokchisi, Ulugʻ Vatan urushi (1941-yil iyundan) va Sovet-Yapon urushi qatnashchisi boʻlgan. Ziynat Oʻzbekiston Kompartiyasining Toshkent viloyati qoʻmitasi targʻibotchisi hamda SSSR boshligʻining oʻrinbosari boʻlib ishlagan. Yesenbayev Partiya hayoti boʻlim boshligʻi oʻrinbosari, qishloq xoʻjaligi boʻlimi boshligʻi, masʼul kotib, „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasi muharriri oʻrinbosari, Toshkent viloyati „Toshkent haqiqati“ gazetasi muharriri, „Qizil Oʻzbekiston“ respublika gazetasi muharriri hamda Oʻzbekiston SSR Nashriyoti poligrafiya va kitob savdosi davlat qoʻmitasi raisi boʻlib ishlagan. 1984-yildan „Muhbir“ jurnali, keyingi yillarda esa Oʻzbekiston Matbuotni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi boshqaruvi va „Oʻzbekiston matbuoti“ jurnali bosh muharriri oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat olib borgan.

Ziyat SSSR Jurnalistlar uyushmasi boshqaruvi kotibi va Oʻzbekiston SSR Jurnalistlar uyushmasi boshqaruvi raisi boʻlgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 6-10-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Yesenbayev Armiyada 23-oʻqchi diviziyasida nishonga oluvchi askar, 257-oʻqotar diviziyasi artilleriya shtabida katta kotib, nazorat vzvodining brigadiri hamda 91-gvardiya miltiq diviziyasi nazorat vzvodining razvedka boʻlimi komandiri boʻlib xizmat qilgan. Kapitan.

Kapitan Yesenbayev 2009-yil 10-avgustda keyin suyak sinishi kasalligi tufayli vafot etgan.

## Manbalar
Qorangkoʻlsoy

**Qorangkoʻlsoy** – Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy, Chirchiq daryosining chap irmogʻi.

## Gidrologik xususiyatlari

Qorangkoʻlsoy – Chirchiqning nisbatan yirik irmoqlaridan biri boʻlib, Gʻalvasoy, Oqsoqotasoy, Parkentsoy va Qizilsoy bilan birgalikda chap tomondagi irmoq hisoblanadi. Havzasining maydoni 15,6 km², suv yigʻilish maydonining oʻrtacha balandligi 1380 m. Qorangkoʻl maydonida oʻlchanadigan yillik oʻrtacha suv sarfi 0,134 m³/s, yillik oqim hajmi 4,28 mln m³, oʻrtacha oqim moduli 8, 57 l/ sek. km², oqim qatlami – 275 sm/yil, 40 yillik kuzatuvlarga (1947—1987-yillar) koʻra, suv oqimining oʻzgaruvchanlik koeffitsienti 0,647 tashkil etadi. Kuzatilgan maksimal suv oqimi 26,1 m³/s.

## Soy oqimi

Qoʻngʻirbuk tizmasidan oqib oʻtuvchi Qorangkoʻlsoy Chatqol tizmaslarini kesib oʻtadi. Soy manbalari taxminan 1600-1800 m balandlikda joylashgan. Dastlab daryo toʻliq gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, Qorangkoʻl qishlogʻi hududidan shimoli-gʻarbga buriladi. Qorangkoʻlsoy yuqori oqimda toshlar bilan toʻldirilgan tor daralarda oqadi. Qorangkoʻlsoy manbasida ob-havo va suv taʼsirida gʻalati shaklga ega boʻlgan ohaktosh jinslar bor. Soy pastga qarab nisbatan tik yonbagʻirli dara tubida oqadi. Quyilish joyidan 3 km uzoqlikda, oʻng qiyalikdan koʻchki natijasida vodiyning tubi 10-12 m kengligida loy bilan toʻlgan. Bu choʻkindi massa eni yuqorida 5-6 m, quyida 1,0-1,5 m, chuqurligi 3-4 m boʻlgan kanyonga oʻxshash joyni yuvadi. Qorangkoʻlsoy darasi oʻrmonlar bilan qoplangan boʻlib, ularda togʻolcha, doʻlana, naʼmatak, yongʻoq, ozroq yovvoyi olma oʻsadi. Soy sohillarida toʻqay oʻsimliklari zich oʻsadi.

Qorangkoʻlsoyning oʻrta oqimida *Qorangkoʻl* qishlogʻi boʻlib, uning ortida soy oʻng qirgʻogʻida bogʻlar joylashgan. Chap qirgʻoqda esa Toshkent toʻqimachilik kombinatining „Toʻqimachi“ bolalar lageri qurilgan. *Qoraqultoʻgʻay* qishlogʻi hududida soy suvlari Chirchiq daryosiga Xoʻjakent GESning quyi befida, taxminan 720 m balandlikda quyiladi. Chirchiqqda qoʻshilishdan oldin Qorangkoʻlsoy P-12 avtomagistral va Toshkent-Xoʻjakent temir yoʻlini kesib oʻtadi.

## Izohlar

## Manbalar
Valeriy Zuganov

**Valeriy Valeryevich Zuganov** (1955-yil 31-iyul, Toshkent viloyati, Yangiyoʻl) – sovet va rus biologi (zoologi), biologiya fanlari doktori. Shogirdi professor V. V. Xlebovich (Rossiya Fanlar akademiyasining Zoologiya instituti) va Y. A. Labasa (A. N. Severtsov RAS nomidagi Ekologiya va evolyutsiya muammolari instituti).

## Biografiyasi
Valeriy Valeryevich 1955-yil 31-iyul, Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumanida tavallud topgan. 1977-yilda Moskva davlat universitetining biologiya fakultetini tamomlagan.

Valeriy 1977-yildan SSSR Fanlar akademiyasining N. K. Koltsov nomidagi Rivojlanish biologiyasi institutida ilmiy amaliyotchi boʻlib ishlagan (Moskva).

Zuganov 1980-yilda biologiya fanlari nomzodi boʻlgan. U Moskva davlat universitetida „*Gasterosteus aculeatus sensu lato* kompleksida morfogenez mexanizmlari“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. SSSR Fanlar akademiyasining N. K. Koltsova nomidagi Rivojlanish biologiyasi institutida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, kichik ilmiy xodim lavozimini egallagan.

Zuganov 1985-yildan SSSR Fanlar akademiyasining N. K. Koltsov nomidagi Rivojlanish biologiyasi instituti ilmiy xodimi boʻlgan.

1989-yilda unga yetakchi ilmiy xodim ilmiy unvoni berilgan.

Valeriy 1994-yilda biologiya fanlari doktori boʻlgan. U Sankt-Peterburg davlat universitetida (Sankt-Peterburg) ixtiologiya ixtisosligi boʻyicha „Dunyoning tirgak oilasi (*Gasterosteidae*)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini (ilmiy maʼruza shaklida) himoya qilgan.

Fan doktori Zuganov 1994-yildan SSSR Fanlar akademiyasining N. K. Koltsov nomidagi Rivojlanish biologiyasi institutida biotizimlar ekologiyasi va evolyutsiyasi laboratoriyasi mudiri lavozimida faoliyat olib borgan (Moskva). 2005 yildan ekologiya va biotizimlar evolyutsiyasi guruhiga rahbarlik qilgan.

### Ilmiy yutuqlari
Valeriy 1980-yillarning oxiri 1990-yillarning boshlarida „marvarid-lasos“ simbiozi tushunchasini ishlab chiqqan.

1990-yillarda Zyuganov va uning hammualliflari SSSR Qizil kitobiga kiritilgan noyob va yoʻqolib borayotgan daryo mollyuskalari, marvarid-midiya turlarini koʻpaytirish uchun bir qator biotexnologiyalarni ishlab chiqdilar.

Zuganov 1990-yillarda „marvarid-lasos“ simbiozi konseptsiyasini ishlab chiqish doirasida uy egasining umrini uzaytiruvchi parazit gipotezasini ilgari surgan. Bu gipoteza bir qator mashhur tadqiqotchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

## Manbalar
Qirqboʻron

**Qiqkbo‘ron** — Toshkent viloyati Yuqori chirchiq tumanidagi arxeologik yodgorlik, aholi punkti.

## Ismning etimologiyasi
*Qirqbo‘ron* nomi "qirq shamol" degan ma'noni anglatadi. Bu hududda joylashgan arxeologik yodgorliklar majmuasi haqida afsonalar mavjud. Afsonaga ko'ra, *Besh Bog*' shahrining mudofaasi paytida deyarli barcha erkak himoyachilar halok bo'lgan, faqat keksalar, ayollar va bolalar omon qolgan. Bosqinchilar barcha yo‘llarni to‘sib qo‘ygani vaziyatni murakkablashtirdi. Keyin qirqta qiz shahar hokimining tomiga chiqib, osmonga, Quyoshga, Oyga, yulduzlarga duo qila boshladilar. Ular shaharni qutqarish uchun jonlarini berishga va'da berishdi. Qizlarning ibodatlari mo'jizaga olib keldi: bo'ron ko'tarilib, dushman qo'shinlarini yo'q qildi, uning shamollari tobora kuchayib bordi. Hujumchilar orqaga chekinishga shoshilishdi, ammo qirqta shamol ularni tarqatib yubordi va qo'shinni butunlay mag'lub etdi. Shahar qutqarildi va qizlar oq qushlarga aylanib, shamollar bilan uchib ketishdi. Afsonaviy voqealar sharafiga bu hududdagi katta tepalikka Qirqbo‘ron, yaqin atrofdagi kichik tepalikka esa *Qiztepa* (“qizlar shahri”) deb nom berilgan.

## Tavsif
Qirqbo‘ron qishlogʻi Qizilsoyning Qorasuv kanaliga quyilishida,  muqaddas joy sifatida e'zozlanadigan *Qushnadaro* (“*Juft daryo*”) joyi yaqinida joylashgan. Yodgorlik daryoning quyilishidan 500 m janubi-sharqda joylashgan. Qirqbo‘ran toʻrtburchak shakldagi tepalik boʻlib, shimoliy qismida qalʼa qoldiqlari koʻrinib turadi.

Qadimiy manzilgoh 1940-yilda *A.I.Terenojkin* tomonidan Toshkent kanali yoʻnalishi boʻyicha olib borilgan arxeologik tadqiqotlar doirasida qayd etilgan. 1953-yilda Margarita Filanovich va *M.K.Pachos* yodgorlikni o‘rganishdi. Qazishmalar paytida bo'limda xom g'ishtlar, idishlar va qo'chqor va buqaning ikki boshi bilan bezatilgan haykalchalar topilgan. Aholi punktining quyi qatlami IV-VII -asrlarga, yuqori qatlami X-XII asrlarga tegishli.

## Manbalar
Vladimir Mizitskiy

**Vladimir Iosifovich Mizitskiy** (1896-yil 26-dekabr, Ukraina SSR, Chernigov viloyati, Medovo qishlogʻi, SSSR – 1943-yil-21-sentyabr, Ukraina SSR, Chernigov viloyati, Berezna qishlogʻi, SSSR) – sovet harbiy qoʻmondoni va polkovnik (1938).

## Hayoti
Vladimir Mizitskiy 1896-yil 26-dekabrda Kirovograd viloyatining Ustinovskiy tumanidagi Medovo qishlogʻida tugʻilgan. Millati – rus.

### Harbiy xizmati

#### Birinchi jahon urushi
1915-yil 14-avgustda armiya safiga safarbar qilinib, oddiy askar sifatida Buzuluk shahridagi 133-zaxira piyoda askar batalyoniga yuborilgan. Noyabr oyida Riga yaqinidagi shimoli-gʻarbiy frontga marsh rotasi bilan joʻnab ketib, 50-Sibir miltiq polki tarkibida jang qilgan. 1916-yil iyun oyida iskorbit bilan kasal boʻlgan va Kamishin shahridagi kasalxonaga evakuatsiya qilingan. Tuzalib chiqqanidan keyin iyul oyida Perm shahridagi 170-zaxira piyoda polkiga yuboriladi. 1917-yil mart oyida kasallik tufayli vataniga qoʻyib yuborilib, Aqtoʻbe harbiy qoʻmondoni qoʻmondonligidagi mahalliy jamoaga qabul qilinadi.

#### Fuqarolar urushi
1917-yil noyabr oyida oktyabr inqilobi paytida Aqtoʻbe stansiyasida ixtiyoriy ravishda toʻsiq otryadiga aʼzo boʻlib, 1918-yilning apreligacha xizmat qilgan. Keyin undan Qizil Armiyaga oʻtib, 1-Shimoliy polkga qizil armiyachi sifatida qabul qilingan. 1919-yil aprel oyida polk bilan Aqtoʻbedan Jurun orqali Orol dengiziga chekinadi. Sentyabr oyida kasalligi tufayli vataniga, bir oydan keyin esa Toshkentga joʻnab ketadi. 2-sovet polki tarkibida Fargʻona frontida jang qiladi. 1920-yildan VKP(b) aʼzosi boʻlgan. 1921-yil avgust-sentyabr oylarida otryad komandiri sifatida Buxoro amiriga qarshi janglarda qatnashgan. 1922-yil aprelda 6-Perovskiy otishma polkiga (Toshkent) vzvod komandiri etib tayinlanadi.

#### Ulugʻ Vatan Urushi
1941-yil 27-iyunda urush boshlanishi bilan diviziya Bosh shtabi zahirasining 41-oʻqchilar korpusiga kiritilgan.

Vladimir Mizitskiy 1943-yil 21-sentyabrda Kobylyanka qishlogʻi hududida (Chernigov viloyati, Chernigovskiy tumani) Snov daryosi boʻylab hududni razvedka qilish, qoʻshinlar va texnikalarni kesib oʻtishni tashkil etish boʻyicha jangovar topshiriqni bajarishga kirishadi. Shu payt dushman havo hujumi paytida aviabomba parchasi bilan jarohat olgan va Berezna qishlogʻidagi dala kasalxonasida (Chernigov viloyati, Menskiy tumani) vafot etgan. 1943-yil 23 sentyabrda Chernigov viloyati, Mena tumani, Loknistoye qishlogʻi markazida harbiy sharaf bilan dafn qilinadi.

## Mukofotlari

* 1-darajali Vatan urushi ordeni – vafotidan keyin (17.10.1943)
* „Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi“ yubiley medali (1938)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kollektiv avtorov. Velikaya Otechestvennaya: Komdivi. Voenniy biograficheskiy slovar. Komandiri strelkovix, gornostrelkovix diviziy, krimskix, polyarnix, petrozavodskix diviziy, diviziy rebolskogo napravleniya, istrebitelnix diviziy. (Ibyanskiy – Pechenenko). – M.: Kuchkovo pole, 2015. – T. 4. – S. 803—804. – 330 ekz. – .
* 

## Havolalar

* „Xalq xotirasi“ – axborot loyihasi
* 250-oʻqchi diviziyasi – Ulugʻ Vatan urushida Qizil Armiyaning tuzilishi
Nihad Pejković

**Nihad Pejkovich** (1968-yil 23-oktabrda tugʻilgan) – bosniyalik nafaqadagi futbol darvozaboni. Hozirda darvozbonlar murabbiyi sifatida Oʻzbekiston terma jamoasida Srečko Katanecga yordamchilik qilmoqda.

## Terma jamoa
Pejković Bosniya va Gersegovina terma jamoasi safida debyutini 1998-yil iyun oyida Makedoniya terma jamoasiga qarshi safarda oʻtkazgan va jami 2 ta oʻyin oʻtkazgan. Uning ikkinchi va oxirgi terma jamoasi 1999-yil yanvar oyida Malta terma jamoasiga qarshi safarda oʻrtoqlik oʻyini boʻlgan.

## Mukofotlari
2025-yil 6-iyunda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Albert Makashov

**Albert Mixaylovich Makashov** (1938-yil 12-iyunda tugʻilgan, Voronej viloyati, Kashira tumani, Levaya Rossosh qishlogʻi, RSFSR, SSSR) – Sovet va Rossiya harbiy rahbari, general-polkovnik (1989). Milliy-vatanparvar va antisemit siyosatchii. RSFSR Prezidentligiga nomzod (1991), Rossiya Federatsiyasi Davlat Dumasining II va IV chaqiriqlari (1995-2000, 2003-2007) Rossiya Federatsiyasi Kommunistik partiyasi deputati. 1993-yildan Rossiya Federatsiyasi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

## Hayoti
Albert Makashov 1938-yil 12-iyunda Levaya Rossosh qishlogʻida (hozirgi Voronej viloyati, Kashira tumani) tugʻilgan.

### Taʼlimi
1957-yilda Voronej Suvorov harbiy bilim yurtini, 1960-yilda V. I. Lenin nomidagi Toshkent oliy qoʻshma qurolli qoʻshinlar qoʻmondonlik bilim yurtini, 1973-yilda M. V. Frunze nomidagi Harbiy akademiyani, 1982-yilda esa K. E. Voroshilov nomidagi SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Harbiy akademiyasini oltin medal bilan tamomlagan.

### Harbiy xizmat

1957-yildan 1991-yil oktyabrgacha SSSR Qurolli Kuchlari safida boʻlgan. 1982-yildan – qoʻmondonning birinchi oʻrinbosari va 1983-yildan – GSVG (Ebersvalde) 20-gvardiya birlashgan qurolli armiyasi qoʻmondoni. 1985-yildan – Zaqafqaziya harbiy okrugi qoʻmondonining birinchi oʻrinbosari. Keyinchalik 1988—1989-yillarda Armaniston-Ozarbayjon millatlararo mojarosi kuchaygan davrda Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi harbiy komendanti boʻlib ishlagan. 1988-yil dekabr oyida Armanistonning maxsus viloyati harbiy komendanti etib tayinlanib, Yerevan harbiy komendanti boʻlgan. 1989-yil yanvar-avgust oylarida – Ural harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni.

General-mayor (25.10.1979), general-leytenant (11.05.1985), general-polkovnik (3.05.1989).

### Siyosiy martabasi
1989-yilda SSSR xalq deputatlari qurultoyiga deputat etib saylanadi. 1990-yilda KPSS XXVIII sʼezdi delegati, RSFSR Kommunistik partiyasi taʼsis qurultoyi delegati, RSFSR Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

U 1993-yil 4-oktyabrda 1993-yil sentyabr-oktyabr voqealarida Xalq deputatlari qurultoyi va Rossiya Oliy Kengashi tarafida qatnashgani uchun hibsga olingan. 1994-yil fevral oyida amnistiya boʻyicha ozod etilgan.

1995-1999 va 2003—2007-yillarda Samara viloyatining Sanoat bir mandatli saylov okrugidan Davlat Dumasi (Davlat Dumasi) deputati boʻlgan. 1999-yilda xuddi shu okrugdagi saylov kampaniyasidan „qonunbuzarliklari uchun“ olib tashlangan. Keyin uning oʻrnini SPS oʻrinbosari Vera Lekareva egallaydi. 1996—1998-yillarda mashhur huquqshunos va huquq himoyachisi Leonid Olshanskiy bilan haydovchilarga nisbatan yanada erkinroq yoʻl qonunchiligini ishlab chiqish va qabul qilishda faol hamkorlik qiladi.

2000-yilda Makashov Samara viloyati gubernatorligiga saylovda oʻzini nomzod qilib koʻrsatgan, ammo roʻyxatga olishda rad etiladi.

## Mukofotlari

* „Qizil yulduz“ ordeni
* III darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni 

## Manbalar
Aleš Čeh

**Aleš Čeh** (1968-yil 7-aprelda tugʻilgan) – sloveniyalik nafaqadagi futbolchi, yarim himoyachi sifatida oʻynagan. U Sloveniyani Yevro 2000 va FIFA Jahon chempionati 2002 musoboqalarida himoya qilgan. Hozirda Oʻzbekiston terma jamoasida Srečko Katanecga yordamchi murabbiylik qilmoqda.

## Klub faoliyati
Cheh „Slovan“ yoshlar jamoasida, keyin esa shahardagi asosiy raqibi „Olimpiya“ jamoasida oʻynagan. 1992-yilda u Avstriyaning ikkinchi divizioni Grazer AK jamoasiga oʻtgan. Oʻzining barqaror yarim himoyasi bilan u 1995-yilda jamoani yuqori ligaga qaytarishga yordam berdi. 2000 va 2002-yillarda Avstriya kubogi va Avstriya Superkubogini qoʻlga kiritgach, u 2003-yil yozida GAKni tark etdi. 2004-yil qishigacha Maribor bilan shartnoma imzoladi va u Avstriyaga, bu safar LASK Lintsga qaytdi.

Shundan soʻng u yana Olimpiya Lyublyana klubiga koʻchib oʻtdi. U 2008-09-yilgi mavsumdan soʻng futbolni tark etdi va klubda dastlab yoshlar murabbiyi, keyinroq Dushan Koshichning yordamchisi boʻlib ishladi. 2011-yil iyun oyida u Grazer AK kompaniyasida murabbiylavozimini egalladi.

## Terma jamoa
Chex Sloveniya terma jamoasi safida 1992-yil iyun oyida Estoniyaga qarshi safarda oʻtkazilgan oʻrtoqlik oʻyinida debyut qilgan va jami 74 oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan. U UEFA Yevro 2000 va 2002 Jahon chempionati ishtirokchisi boʻlgan. Uning soʻnggi xalqaro oʻyini Paragvayga qarshi oxirgi turnirda boʻldi.

## Faoliyat statistikasi

### Xalqaro

: *Ballar va natijalar roʻyxati birinchi boʻlib Sloveniyaning gollari soni, ballar ustuni har bir Čeh golidan keyin hisobni koʻrsatadi.*

## Yutuqlar
**Olimpiya**

* Sloveniya PrvaLiga : 1991–92

**GAK**

* ÖFB kubogi : 2000, 2002
* Avstriya Superkubogi : 2000, 2002

**Maribor**

* Sloveniya kubogi : 2003–04

## Mukofotlari
2025-yil 6-iyunda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Player profile at NZS
Qizilnura

**Qizilnura** – gʻarbiy Tyan-Shanning Chatqol tizmasi etaklaridagi eng baland choʻqqilardan biri (3267 m), Oʻzbekistonning Toshkent viloyati markazidan sharqda va Katta Chimyonning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan.
## Tavsifi
Ushbu togʻ choʻqqisining janubi-gʻarbiy yonbagʻirlarida Chotqol davlat biosfera qoʻriqxonasi joylashgan. Yuqori qismida uchburchak shaklda.

Qizilnura ikki boshli togʻ boʻlib, balandligi 3289 metr boʻlgan haqiqiy choʻqqi togʻdan 2-3 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Choʻqqining nomi turkiylarning „qizil“ va „nur“ soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Togʻ choʻqqisi granitoid tarkibi qizil toshlardan iborat, shuning uchun kechqurun quyosh nurlari ostida, ayniqsa yozning ikkinchi yarmida, kuzning boshida, tepada deyarli qor qolmagan vaqtda, tevarakdagi togʻ va choʻqqilardan oʻzining rangi bilan aniq ajralib turadi.

Parkentsoy, Qaynsoy, Boshqizilsoy daryolari va Oqsoqotasoyning ayrim irmoqlari (Qashqasuv, Chiriksoy) Qizilnura tizmasidan boshlanadi.

## Turizm
Qizilnura tepasidan piyoda yurishga qulay yoʻlaklar bor. Toqqa chiqish uchun eng qulay yoʻl Kumushkon dam olish maskanidan Xavlya togʻi orqali (Parkentsoy vodiysining chap yonbagʻri boʻylab) oʻtadigan yoʻldir. Chotqol qoʻriqxonasi chegarasida chorva mollaring doimiy oʻtishi natijasida soʻqmoq hosil boʻlgan. Keyin yoʻl qoʻriqxona chegarasi boʻylab togʻ yuqorisiga qarab ketadi. Yana bir yoʻnalish Uchtosh tizmasidan oʻtuvchi yoʻl (Parkentsoy vodiysining oʻng tomoni boʻylab), bu yoʻl soʻqmoqlari harakatlanish uchun biroz noqulay. Qizilnura choʻqqisiga olib boruvchi yoʻlaklar sayyohlar eʼtiborini tortuvchi maskanlardan biri hisoblanadi.

## Manbalar
Joseph Boakai

**Joseph Nyumah Boakai** (1944-yil 30-noyabrda tugʻilgan) —— Liberiyaning saylangan prezidenti boʻlgan liberiyalik siyosatchi. Boakai 2006-yildan 2018-yilgacha prezident Ellen Johnson Sirleaf davrida Liberiyaning 29-vitse-prezidenti lavozimida ishlagan. 1983—1985-yillarda Liberiya qishloq xoʻjaligi vaziri boʻlgan. Boakai 2017-yilda ham prezidentlikka nomzodini qoʻyib, saylovda George Weahga yutqazgan edi. 2023-yilgi saylovda Weahni magʻlub etib, prezidentlikka saylandi.

## Manbalar