Cape Breton oroli

**Cape Breton oroli** (   , ilgari **' ; Scottish Gaelic   yoki **' ;)  — Shimoliy Amerikaning Atlantika okeani sohilidagi orol va Kanadaning Yangi Shotlandiya provinsiyasi tarkibiga kiradi. 10,311 km2 maydonni tashkil etuvchi orol Yangi Shotlandiyaning umumiy maydonining 18,7% ni tashkil qiladi. Orol Yangi Shotlandiya yarim orolidan Kanso bo'g'ozi orqali ajratilgan bo'lsa-da, 1,385 metrlik uzun Canso Causeway uni Yangi Shotlandiya bilan bog'laydi. Orol materikning sharqiy-shimoli-sharqida, shimoliy va g'arbiy qirg'oqlari Sent-Lorens ko'rfaziga, g'arbiy qirg'oqlari Nortumberlend bo'g'ozining sharqiy chegaralarini tashkil qiladi. Sharqiy va janubiy qirg'oqlar Atlantika okeanining sharqiy qirg'oqlari bilan birga Kabot bo'g'ozining g'arbiy chegaralarini ham tashkil qiladi. Uning quruqlik qismi janubdan shimolga qarab yuqoriga qiyalab, shimoliy burnining baland tog'lariga cho'zilgan. Dunyodagi eng yirik sho'r suvli ko'llardan biri  (fransuz tilida "Oltin qurol") orolning markazida hukmronlik qiladi.

2016-yilgi aholini ro'yxatga olishda jami aholi soni 132 010 Cape Bretonerni tashkil etdi, bu provinsiya aholisining taxminan 15% ni tashkil qiladi.  Keyp-Breton orolida 2011-yilgi aholini ro'yxatga olishdan buyon aholi soni taxminan 2,9% ga qisqardi. Orol aholisining taxminan 75 foizi Keyp-Breton mintaqaviy munitsipalitetida (CBRM) joylashgan bo'lib, u butun Keyp Breton okrugini o'z ichiga oladi va ko'pincha Industrial Cape Breton deb ataladi.

### Qirollik Oroli

Fransuzlar uchun *Île Royale* ("Qirollik oroli") nomi bilan tanilgan orol, shuningdek, Fransiya tomonidan faol aholi punktlarini ko'rgan. 1713-yilda Utrext shartnomasiga binoan fransuzlar Nyufaundlendga va Akad materikiga boʻlgan da'volarini inglizlarga topshirgandan so'ng, fransuzlar Nyufaundlend shtatidagi Plaisance aholisini Ile Royalega ko'chirdilar va Fransiya garnizoni markaziy-sharqiy qismida Sent-Annada tashkil etildi. Sent-Anna porti muzlash bilan bog'liq muammolarga duch kelganligi sababli , Sent-Lorens ko'rfaziga kiraverishdagi mudofaani yaxshilash va Buyuk qirg'oqlarda Fransiyaning baliq ovlash flotini himoya qilish uchun Luiburgda ancha katta istehkom qurishga qaror qilindi.  Fransuzlar, shuningdek, 1734 -yilda Kanadadagi birinchi va Shimoliy Amerikadagi birinchilardan biri boʻlgan Luiburg mayoqchasini qurdilar. Cape Breton orolidan tashqari, Ile Royale fransuz mustamlakasi, shuningdek, bugungi kunda Shahzoda Eduard oroli deb ataladigan Il Sen-Jan va Les Îles-de-la-Madeleine orollarini ham o'z ichiga oladi.

## Geografiya
Noto'g'ri shakldagi to'rtburchak shakldagi orolning kengligi taxminan 100 km va uzunligi 150, jami 10,311 km2. 

Sent-Lorens ko'rfazining janubi-sharqiy chekkasida joylashgan. Keyp Breton Yangi Shotlandiya yarim orolidan juda chuqur Kanso bo'g'ozi bilan ajratilgan. Orol materik bilan Canso Causeway orqali birlashtiriladi.

Keyp Breton oroli toshli qirg'oqlardan, aylanma qishloq xo'jaligi yerlaridan, muzlik vodiylaridan, quruq boshoqlardan, baland tog'lardan, o'rmonlardan va platolardan iborat.

### Geologiya
Orol janubdan shimolga ko'tarilgan qadimiy kristall va metamorfik jinslarning bir qancha balandliklari bilan ajralib turadi va eroziyalangan pasttekisliklar bilan farqlanadi. Keyp Breton uchta terrandan tashkil topgan. Bular yer qobig'ining tektonik plastinkada hosil boʻlgan. Ularning har biri o'ziga xos geologik tarixga ega bo'lib, u atrofdagi hududlardan farq qiladi. Orolning janubiy yarmi paleozoy davrida bir vaqtlar mikrokontinent boʻlgan Avalon terranidan hosil boʻlgan. U hozirgi Afrika deb ataladigan hudud yaqinida hosil boʻlgan vulqon jinsidan iborat.  Orolning shimoliy yarmining katta qismi Bras d'Or terranida ( Ganderia terrane qismi) joylashgan. U hozirgi Janubiy Amerika sohillarida hosil boʻlgan vulqon va cho'kindi jinslarni o'z ichiga oladi.  Uchinchi terran - eng shimoli-g'arbiy uchida joylashgan nisbatan kichik Bler daryosi. U dengizdagi eng qadimgi toshni o'z ichiga oladi, u 1,6 milliard yil oldin shakllangan.  Pleasant ko'rfazining shimolidagi Polletts ko'rfazi - Aspi yorig'i cho'l hududida ko'rish mumkin boʻlgan bu jinslar, ehtimol, Canadian Shieldning bir qismi bo'lib, Shimoliy Amerika qit'asining yadrosini tashkil etuvchi prekembriy magmatik va metamorfik jinslarning katta maydonini tashkil qiladi.

Ko'p o'tmay, quruqlik qayta-qayta muzlik davrida shakllandi, bu esa U shaklidagi vodiylargacha boʻlgan chiziqlarni qoldirdi va tog 'jinslaridan Bras d'Or ko'lini o'yib chiqardi.  U shaklidagi vodiylarga Cheticamp, Grande Anse va Clyburn daryosi vodiylari misol bo'la oladi. Boshqa vodiylar suv bilan yemirilib, V shaklidagi vodiylar va kanyonlarni hosil qilgan. Keyp Bretonda yoriqlar ko'p, ammo zilzilalar kam. Shimoliy Amerika qit'asi g'arbga qarab harakatlanayotganligi sababli, zilzilalar qit'aning g'arbiy chekkasida sodir bo'ladi.

## Fotogalereya

Fayl:Cabotslanding.jpg|Cabot's Landing, Victoria County, commemorating the "first land seen" by explorer John Cabot in 1497
Fayl:Cape breton island 1.jpg|
Fayl:Cape breton island 2.jpg|The shoreline of Bras d'Or Lake at Marble Mountain, Inverness Co.
Fayl:Cape breton island 3.jpg|A bulk carrier in the Strait of Canso docked at the Martin Marietta Materials quarry at Cape Porcupine
Fayl:NS CapeBretonHighlands2 tango7174.jpg|Cape Breton Highlands National Park
Fayl:NS SmeltBrook tango7174.jpg|Smelt Brook on the northern shore
Fayl:CapeBretonEntrance.jpg|Entering Cape Breton Island from Canso Causeway
Fayl:Capebretonmainlandbridge.jpg|Seal Island Bridge in Victoria County, the 3rd-longest in Nova Scotia
Fayl:Sydney Harbour aerial view.jpg|Sydney Harbour with Point Edward, Westmount, and downtown Sydney visible


## Qo'shimcha manbalar

* Kanada gael tili
* Cape Breton aksenti
* Cape Breton Mehnat partiyasi
* Cape Breton mintaqaviy munitsipaliteti
* Kanada viloyatlari va hududlari
* Cape Breton oroli provinsiyasi
* Sidney tar hovuzlari
* Cape Breton Highlands milliy bog'i
* Cape Bretondan kelgan odamlar ro'yxati

## Havolalar