open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahmad Karahisari

**Ahmad Karahisari** (toʻliq ismi: **Ahmed Şemseddin Karahisariy** ;1468,Afyonkarahisar—1556, Istanbul ),usmonli xattot .

Afyonkarahisarda tug'ilgan.Uning oilasi va ta'limi haqida etarli ma'lumot yo'q. II. Ma’lumki, u Boyazid hukmronligining ilk yillarida ta’lim olish uchun Istanbulga borib, Istanbulda vafot etgan. U boshqa koʻplab Usmonli xattotlaridan farqli oʻlaroq,Shayx Hamdulloh usulini emas,Yoqut-i Mustasimiy(*Yoqut Mustaʼsimiy Jamal-ad-Din Abul-Majd* )harakatini qoʻllagan va bu uslubning eng yaxshi namunalarini bergan.Tulus va nasih yozuvining eng yaxshi namunalari unga tegishlidir. Karahisariyning bu uslubi “*Yokut-i Rum* ”deb nomlangan. Uning uslubi faqat shogirdlari bo'lgan bir nechta xattotlar tomonidan qabul qilingan va boshqa Usmonli xattotlarining e'tiborini jalb qilmagan. Buning eng muhim sababi, barcha Usmonli xattotlarining piri sifatida qabul qilingan Shayx Hamdullohning katta ta’siridir.

Uning eng muhim asari Buyuk Sulaymonning iltimosiga ko'ra yozilgan va hozirgacha Topkapi muzeyida saqlanayotgan katta hajmdagi Qur'ondir.

U yozishga olib kelgan texnikasi va yangiliklari jihatidan Shayx Hamdulloh va Hofiz Usmon bilan bir qatorda Usmonlilarning eng muhim uchta xattotlaridan biri sanaladi.Karahisori uslubi vakillaridan uning shogirdi Hasan Chalabiy(*Hasan b.* *Ahmad*)( vaf. 1594) ustozi kabi mashhur rassomdir.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 1938-yilgi jahon chempionati

**1938 yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati** Fransiyada birinchi boʻlib,Yevropa qitʼasida ikkinchi jahon chempionati boʻldi. Mezbon sifatida Fransiya 1936 yilning avgustida FIFA tomonidan boshqa nomzod Shvetsiyadan oldin tanlangan. Birinchi marta kubokda mezbon davlat va amaldagi chempion bevosita ishtirok etdi.Braziliya yarim finalda Italiyaga 2:1 hisobida magʻlub boʻldi,Italiya finalda Vengriyani 4:2 hisobida magʻlub etib, ikkinchi marta kubokni qoʻlga kiritdi. Italiya futbol federatsiyasi prezidenti Ottorino Barassi keyinroq kubokni karavoti ostidagi poyabzal qutisiga yashirdi. Shunday qilib, kubok II.Ikkinchi jahon urushida u zarar koʻrmagan.

## Malakalar
Asosiy maqola: 1938 yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi

### 16-tur
Oddiy va qoʻshimcha taymlari 1:1 hisobida yakunlangan oʻyindan soʻng oʻtkazilgan takroriy oʻyinda nemislar ochilish oʻyinida Shveytsariyaga 4:2 hisobida magʻlub boʻldi. Birinchi davrada turnir bilan xayrlashdi. Turnirning kutilmagan davlatlaridan biri boʻlgan Vengriya Gollandiya Antil orollarini 6:0 hisobida magʻlub etdi. Shvetsiya esa birinchi davra bahsida Avstriyani magʻlub etgani uchun avtomatik tarzda chorak finalga oʻyinsiz yoʻl oldi. Kuba va Ruminiya oʻrtasidagi gollar va 3:3 hisobidagi durang bilan yakunlangan uchrashuvdan soʻng ertasi kuni yana oʻyin oʻtkazildi. Markaziy Amerika davlati Kuba katta syurpriz uyushtirib, ilk bor ishtirok etgan futbol bo‘yicha jahon chempionatining chorak finaliga chiqdi. Mezbon Fransiya Belgiyani 3:1 hisobida mag‘lub etib, chorak finalga chiqdi.

### final uchrashuvi
Parijda ilk bor finalga yo‘l olgan vengerlar va so‘nggi chempion Italiya o‘rtasida kechgan uchrashuv kutilganidek gollar bilan boshlandi.6-daqiqada Kolaussi bilan hisobda oldinga chiqib olgan italiyaliklarning quvonchi 2 daqiqa davom etdi.8-daqiqada Titkos tomonidan kiritilgan gol bilan hisob 1:1 boʻlgan boʻlsa-da, italiyaliklar 16-daqiqada Piola va 35-daqiqada yana bir marta Kolaussining gollari evaziga 3:1 hisobida ustunlik bilan kiyinish xonasiga kirib kelishdi. Ikkinchi bo‘limda Sarosining 70-daqiqada urgan goli vengerlarni biroz hayajonlantirgan bo‘lsa-da,82-daqiqada Piolaning goli hisobni 4:2 ko‘rinishiga olib keldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Grune, Hardy: *Fußball-WM-Enzyklopädie 1930-2006*, AGON-Sportverlag, Kassel, 2004, ISBN 3-89784-261-0
Yevskin Vyacheslav

**Vyacheslav Mixaylovich Yevskin** (1960—1996) — FSB mayori, birinchi Chechen urushi qatnashchisi, Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (1996).

## Biografiyasi
Vyacheslav Yevskin 1960-yil 19-iyunda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Oʻrta maktab va Toshkent xalq xoʻjaligi institutini tamomlagan, soʻngra Oʻzbekiston SSRdagi „Stroybank“da ishlagan. 1987-yilda Yevskin SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasiga ishga qabul qilingan. SSSR parchalanganidan keyin bir muncha vaqt Oʻzbekiston davlat xavfsizlik organlarida xizmat qilishni davom ettirgan va 1994-yilda Rossiya Federatsiyasi Federal qarshi razvedka xizmatiga o‘tgan va tez orada Federal qarshi razvedka xizmati boshqarmasining Krasnodar oʻlkasi bo‘yicha katta tergovchisi lavozimiga tayinlangan. Birinchi Chechen urushi janglarida qatnashgan.

1996-yil 6-avgustda chechen bo‘lginchilari Grozniydagi FSB yotoqxonasini o‘rab olishgan. FSBning 90ga yaqin zobiti taslim bo‘lishdan bosh tortib jang qilgan. 8-avgustdan 9-avgustga o‘tar kechasi, bir guruh askarlar bilan qamaldan chiqib ketishga urinib, Yevskin og‘ir yaralangan va sheriklarining chekinishini taminlash uchun qolgan. O‘q-dorilar tugagunga qadar ayirmachilarga qarata o‘q uzgan, so‘ngra o‘zini o‘rab olgan jangarilarga qarata granata uloqtirib o‘zi va dushmanni portlatgan. Anapada dafn etilgan.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1996-yil 9-sentabrdagi farmoni bilan „Harbiy burchni bajarishda ko‘rsatilgan jasorat va qahramonligi uchun“ mayor Vyacheslav Yevskin vafotidan keyin Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

## Xotira

* Anapadagi bulvar hamda 4-sonli maktabga V. M. Yevskin nomi berilgan va yodgorlik stelasi o‘rnatilgan.
* Krasnodar shahrining Yubileyniy mikrorayonidagi xiyobonga V. M. Yevskin nomi berilgan  va haykal-byusti o‘rnatilgan.

## Manbalar
Boris Gelfand (reanimatolog)

**Boris Ruvimovich Gelfand** (1942-yil 11-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR — 2017-yil 18-aprel, Moskva, Rossiya Federatsiyasi) — sovet va rus reanimatologi, N.I.Pirogov nomidagi Rossiya Davlat tibbiyot universiteti anesteziologiya va reanimasiya kafedrasi mudiri, Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi (2011-yil). Rossiya Fanlar akademiyasining akademigi (2013-yil). RSFSR Davlat mukofoti laureati (1990-yil). 

## Biografiyasi
U 1965-yilda I.M.Sechenov nomidagi Birinchi Moskva tibbiyot institutini tamomlaydi.

Boris Gelfand 1970-yilda nomzodlik dissertasiyasini, 1986-yilda esa “Septik shok” mavzusida doktorlik dissertasiyasini himoya qiladi, bu uzoq vaqt davomida ko‘plab mutaxassisliklar shifokorlari uchun jarrohlik sepsis diagnostikasi va davolash bo‘yicha fundamental ishlardan biri edi.

U N.I.Pirogov nomidagi Rossiya davlat tibbiyot universitetining anesteziologiya va reanimasiya kafedrasi mudiri hamda I.M.Sechenov nomidagi Moskva tibbiyot akademiyasining anesteziologiya va reanimasiya kafedrasida o‘rindosh sifatida professor bo‘lib ishlagan.

Boris Gelfand 2005-yilda Rossiya tibbiyot fanlari akademiyasining muxbir a’zosi, 2011-yilda Rossiya tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi etib tayinlanadi. 2013-yilda esa u Rossiya tibbiyot fanlari akademiyasi(RTFA) va Rossiya xalq xo'jaligi va davlat boshqaruvi akademiyasi (RXXDBA) Rossiya Fanlar akademiyasi (RFA)ga qo‘shilishi doirasidagi qayta tashkil etish natijasida u Rossiya Fanlar akademiyasining akademigi bo‘ladi. 

## Ilmiy faoliyati
Boris Gelfand anesteziolog va intensiv davolash bo‘yicha mutaxassis.

U sepsis va septik shok masalalarini o‘rganishda katta hissa qo‘shgan, anesteziologiya va reanimatologiya yo‘nalishlarini rivojlantirishda kashshof, ilmiy maktab asoschisi sanaladi.

Uning 720 dan ortiq ilmiy nashrlari, shu jumladan 36 ta monografiya muallifi. Professor rahbarligida 18 ta doktorlik va 65 ta nomzodlik dissertasiyalari himoya qilinadi.

Rossiya jarrohlik infeksiyalari bo‘yicha mutaxassislar assosiasiyasi vise-prezidenti, Rossiya Federasiyasi anesteziologlar va reanimatologlar federasiyasi boshqaruvi prezidiumi a’zosi, Butunrossiya jarrohlar jamiyati boshqaruvi a’zosi.

## Mukofot va unvonlar

* RSFSR Davlat mukofoti (1990-yil)  
* Jarrohlikdagi yiringli-septik kasalliklar va asoratlarni tashxislash va davolashning yangi texnologiyalarini ishlab chiqish va klinik amaliyotga joriy etgani uchun — Rossiya Federasiyasi Hukumatining fan va texnika sohasidagi mukofoti (2002-yil) 
* Moskvada olgan tibbiyot sohasi bo‘yicha mukofot (2007-yil)  
* Akademik V.I.Burakovskiy nomidagi mukofot (2009-yil)  
* Rossiya Federasiyasida xizmat ko‘rsatgan shifokor (1998-yil)

## Manbalar


## Havolalar

* Gelfand Boris Ruvimovich Rossiya Fanlar akademiyasining rasmiy veb-saytida
Kerkuoll

Kerkuoll — Shotlandiyada joylashgan Orkney orollaridagi eng yirik shahar. Orkni okrugining markazi. Shahar aholisi 7 ming atrofida boʻlib, shahrning yaqinida huddi shu nomdagi aeroport mavjud.
## Tarixi
Shahar haqidagi ilk malumotlar 1046 — yildagi hujjatlarga oid boʻlib, manbalarda keltirilishicha, shaharga Ryongvald Brusason tomonidan asos solingan. Shahar 17 - asrdagi feodal urushlari natijasida katta talofat koʻrgan. Urush tufayli 1137 — yilda Roman uslubida qurilgan, oʻrta asrlarga oid qasr vayronaga aylangan.
## Foydalanilgan adabiyotlar
https://www.britannica.com/place/Kirkwall
Brayan Kortez

**Brayan Xosu Kortes Fernandes** (  ; 1995-yil 11-mart, Ikike ) - chililik futbolchi, Kolo-Kolo klubi va Chili terma jamoasi darvozaboni.

## Xalqaro karyerasi
2013-yil boshida Kortes Chili yoshlar terma jamoasi safida Argentinada bo'lib o'tgan Janubiy Amerika yoshlar chempionatida ishtirok etdi. Turnirda u Paragvay jamoasiga qarshi o'yinda maydonga tushdi va uchrashuvning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. O'sha yilning yozida Kortes Turkiyada bo'lib o'tgan yoshlar o'rtasidagi jahon chempionatida ishtirok etdi. Turnir davomida u zaxira darvozaboni bo'ldi va biror marta ham maydonga tushmadi.

2015-yil boshida Kortes Urugvayda o'tkazilgan Janubiy Amerika yoshlar chempionatida ikkinchi bor ishtirok etdi. Turnirda u zaxira darvozabon vazifasini o'tadi va bir daqiqa ham maydonga tushmadi.

## Manbalar
Turarbek Majiluli Asanov

thumb| Turarbek Majiluli Asanov
**Turarbek Majiluli Asanov**1951-yil 4-martda Olmaota viloyati Norinko‘l tumanidagi Sarijoz qishlog‘ida tug‘ilgan.

Uning otasi,marhum Majhil Asanov o‘rmon xo‘jaligini muhofaza qilish tizimida ishlagan.Onasi - Asanova Oxan,marhum.

V.I.Lenin nomidagi Qozogʻiston politexnika institutini tamomlagan(1975),rangli metallar boʻyicha muhandis-metallurgiya.Siyosiy fanlar nomzodi (2006).Nomzodlik dissertatsiyasi mavzusi: “Davlatning o‘zini o‘zi boshqarish tizimini modernizatsiya qilish va uning siyosiy jihatlari”.

1968-yil avgustidan 1969-yilgacha Apmati viloyati Kegen tumanidagi“Kolbastau”kolxozida mexanizator bo‘lib ishlagan.

1975-yildan -Qozog'iston SSR Rangli metallurgiya vazirligi Maxsus yig'ilish byurosining muhandis-konstruktori,Aptin va nodir metallar boshqarmasi muhandisi,katta muhandisi.

1979-yildan -Apmatiy og'ir mashinasozlik zavodi quyma temir sexining texnologi, smena boshlig'i.

## Mukofotlar

* " Qozog'iston Respublikasi mustaqilligiga 10 yil " medali
* " Qozog'iston Respublikasi Konstitutsiyasiga 10 yil " medali
* "Qozog'iston Respublikasi parlamentiga 10 yil" medali
* " Qozog'iston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil " medali
* "Qozog'iston Respublikasi Prezidentining minnatdorchiligi" faxriy yorlig'i.

## Oilasi
Uylangan.4 farzandi va 12 nevarasi bor.Turmush o‘rtog‘i Shayzoda Manatovna,bog‘cha mudiri bo‘lib ishlagan.

O'g'illari -Nurlan,Yerlan -huquqni muhofaza qilish organlarida ishlaydi;Yerbol,tadbirkor;qizi - Aynur. 

## Adabiyotlar
Majilisning tarkibi va tuzilishi, ASANOV Turarbek Majiluli

## Manbalar
Natalya Derjavina

**Natalya Vladimirovna Derjavina** (1942-yil 1-oktabr, Toshkent — 2002-yil 10-mart, Moskva) — S. V. Obrazsov nomidagi qo‘g‘irchoq teatri aktrisasi, „Xayrli tun, bolalar!“ dasturida Xryushaga ovoz berib o‘ynatgan, Rossiya Federatsiyasida xizmat ko‘rsatgan artist(1995), „TEFI“ mukofoti laureati (1997).

## Biografiyasi
Natalya Derjavina 1942-yil 1-oktabrda oilasi evakuatsiya qilingan Toshkent shahrida tug‘ilgan. 17 yoshida Natalya Moskva qo‘g‘irchoq teatriga qabul qilingan, u yerda 1959-yildan 1968-yilgacha hamda 1974-yildan 1990-yilgacha ishlagan. 1971-yilda Xryusha rolini olgan. Ushbu rol uchun Derjavina Sergey Obrazsovning qo‘g‘irchoq teatrini tark etishga majbur bo‘lgan. Aktrisaning ikki o‘g‘il farzandi bo‘lgan.

### Kasallik va oʻlim
Natalya Derjavina hayotining so‘nggi oyida kasallik tufayli o‘z qahramoniga ovoz bera olmagan. O‘limidan biroz oldin aktrissa og‘ir ahvolda Moskvadagi 20-shahar kasalxonasiga yotqizilgan. Aktrisaning oyog‘ida katta yiringli yara bo‘lgan, shoshilinch operatsiya qilish lozim bo‘lgan. Biroq, shifokorlar aytganidek, intoksikatsiya va zaif yurak o‘limga olib kelgan.

Natalya Derjavina 2002-yil 10-martdan 11-martga o‘tar kechasi 60 yoshida Moskvada vafot etgan. Dolgoprudnenskiy qabristoniga dafn etilgan (№ 141a uchastka).

## Mukofotlari

* Rossiya Federatsiyasida xizmat ko‘rsatgan artist (1995-yil 17-mart) — sanʼat sohasidagi xizmatlari uchun
* „TEFI“ mukofoti (1997).

## Yana qarang

## Manbalar

## Adabiyot

* 

## Havolalar

* Natalya Derzhavinaning animatsiyadagi asarlari
Mushket miltig`i 1752

**1752 Mushket** **miltig`i**- bu 1752 yilda ishlab chiqilgan va 1850-yillarning o'rtalarigacha Ispaniya armiyasi tomonidan qo'llanilgan. Silliq  nayzali qurol turi. Keyinchalik u Minié o'qini ishlatadigan yanada samarali miltiq namunalari ( miltiqlar ) bilan almashtirildi.

## Tarixi

Ushbu qurol Ispaniya armiyasining birinchi standartlashtirilgan mushketasi edi. U Yangi Ispaniya vitse-qirolligi hududidagi janglarda, xususan, Britaniyaning Kubaga bostirib kirishi paytida faol foydalanilgan. Ispaniya, shuningdek , Britaniya hukumatiga qarshi kurash davomida Amerika isyonchilariga ushbu mushketlardan 10 000 dan 12 000 gacha yetkazib berdi.

## O'zgartirishlar

* Model 1752
* Model 1755: yog'och ramrod o'rniga po'latdan yasalgan;
* Model 1757: Butun asbob guruch bilan almashtirildi.

1791 yilda ispan qurollari uchun an'anaviy bo'lgan miquelet tipidagi qulf almashtirildi, bu juda mo'rt hisoblangan. Vizual ravishda, 1752/1791 rusumli mushket, qulfning dizayni bilan bir qatorda, ilgari qabul qilingan halqa o'rniga teshikli to'pni ifodalovchi tetik vintining boshi ko'rinishida ham farqlanadi.

Keyingi yillarda mavjud mushketlar asosan primer qulfga aylantirildi.

## Mojarolarda qo'llash

* Hindiston urushlari
* Qora cimarronlarga qarshi urush
* Angliya-Ispan urushi (1761-1763)
* Ispaniya-Portugaliya urushi (1776-1777)
* Amerika inqilobiy urushi
* Gaiti inqilobi
* Fransiya inqilobiy urushlari
* G'arbiy Pireneyda 1795 yil kampaniyasi
* Angliya-Ispan urushi (1796-1808)
* Napoleon urushlari
* apelsin urushi
* 
* Uchinchi koalitsiya urushi
* Britaniyaning Rio-de-la-Plata vitse-qirolligiga bostirib kirishi
* Ispaniyaning Portugaliyaga bostirib kirishi
* Pireney urushlari
* Boliviya mustaqillik urushi
* Meksika mustaqillik urushi
* Argentina mustaqillik urushi
* Chili mustaqillik urushi
* Venesuela mustaqillik urushi
* Oltinchi koalitsiya urushi
* Yuz kun
* Yangi Granadaning Ispaniya hukmronligiga qaytishi
* 
* 
* Fransiyaning Ispaniyaga aralashuvi
* Migelistik urushlar
* Birinchi Carlist urushi
* Meksika-Amerika urushi
* Kabrera qo'zg'oloni
* Birinchi Franko-Vyetnam urushi
* Ispaniya-Marokash urushi (1859-1860)
* 
* Birinchi Tinch okean urushi
* O'n yillik urush

## Eslatmalar

## Havolalar

* Masquete Modelo 1752 )
* El Modelo 1752 ispanol )
* Masquete ispañol 1757-1801 )
* 1757 yilgi ispan piyodalari mushketi )
*  
*  
*
AQSh tashqi siyosati tarixi, 1897-1913 yillar

**1897 yildan 1913 yilgacha AQSh tashqi siyosatining tarixi** – Uilyam MakKinli, Teodor Ruzvelt prezidentligi va Uilyam Xovard Taft prezidentligi davridagi AQSh tashqi siyosatiga tegishli. Bu davr 1861-1897 yillardagi AQSh tashqi siyosati tarixidan keyin va 1897 yilda MakKinli inauguratsiyasi bilan boshlandi. U 1913-yilda Vudro Vilson va 1914-yildagi Birinchi jahon urushining boshlanishi bilan yakunlanadi, bu AQSh tashqi siyosatida yangi davrning boshlanishini belgiladi. Davrda Qo'shma Shtatlar G'arbiy yarim shardagi an'anaviy tashvish zonasidan tashqarida ham faol bo'lgan buyuk kuch sifatida paydo bo'ldi. Asosiy voqealar qatoriga Ispaniya-Amerika urushi, Gavayining doimiy anneksiya qilinishi, Filippinning vaqtincha anneksiya qilinishi, Puerto-Rikoning anneksiya qilinishi, Lotin Amerikasi ustidan nazorat boʻyicha Ruzvelt xulosasi, Panama kanalining qurilishi va Buyuk Oqning sayohati kiradi. Dunyoga kuchli qayta qurilgan AQSh dengiz flotini ko'rsatgan.Kubaning Ispaniyaga qarshi mustaqillik urushi 1895 yilda boshlandi va ko'plab amerikaliklar Ispaniyaning shafqatsizligidan g'azablanib, Vashingtondan uni to'xtatish uchun harakat qilishni talab qildilar. Ishbilarmonlar hamjamiyati va GOP yetakchilari bunga qarshilik ko'rsatishdi. USS Meyn tinchlik missiyasini bajarayotganda Gavana bandargohida portlab, cho'kib ketganda, bu masala birinchi o'ringa chiqdi. MakKinli Ispaniyadan Kuba nazoratini yumshatishni talab qildi, Madrid esa rad etdi. MakKinli masalani Kongressga topshirdi, u 1898 yil aprel oyida zudlik bilan urush e'lon qildi. Amerika Qo'shma Shtatlari Ispaniya-Amerika urushida Ispaniyani tezda mag'lub etib, Ispaniyaning Kuba, Puerto-Riko va Filippin egaliklarini o'z nazoratiga oldi. Urushdan keyin Kuba de-fakto AQSh protektoratiga aylandi va AQSh Filippin qo'zg'olonini bostirdi. Senatdagi Demokratik muxolifat tufayli MakKinli Gavayini qo'shib olish to'g'risidagi shartnomani ratifikatsiya qilish uchun 2/3 ko'pchilik ovozni topa olmadi, shuning uchun u 1898 yilda Nyulend rezolyutsiyasida ko'pchilik ovoz bilan xuddi shunday natijaga erishdi. Natijada Tinch okeanida asosiy strategik baza paydo bo'ldi. Shunday qilib, MakKinli ma'muriyati Amerika tarixida birinchi xorij imperiyasini yaratdi.

## Manbalar
Rovandiy

(XII asr) – asli Koshonning Rovand qishlog‘idan. Tarjimai holiga oid ma’lumotlar juda kam. Uning haqida faqat quyidagilar ma’lum: asli hunarmand – xattot, sahhob va muzahhib (qo‘lyozma asar sahifalarini tillo suvi berib bezovchi); keng ma’lumot egasi. Bir paytlar Iroq hokimi bo‘lgan Saljuqiy sultonlardan To‘g‘rul III (1175-1194) ning xizmatini qilgan.

## Manbalar
The Afghan Whigs

The Afghan Whigs— Ogayo shtatining Cincinnati shahridan amerikalik rok guruhi. Ular 1986-yildan 2001-yilgacha faol ijod qilishgan. Guruh — asosiy aʼzolar Greg Dulli (vokal, ritm gitara), Rick McCollum (gitara) va John Kerli (bass). 1988-yilda oʻzining birinchi albomini mustaqil ravishda chiqargandan soʻng, guruh Sietlda joylashgan Sub Pop bilan shartnoma imzoladi. Ular 1993-yilda oʻzlarining asosiy debyuti va toʻrtinchi albomi Gentlemenni chiqardilar .

## Manbalar
Olim Orazbakov

**Galym Izbasarovich Orazbakov** (1964 yil 1 sentyabr, Olmaota) — siyosatchi,diplomat,jamoat arbobi,Qozogʻiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

## Biografiya
Galym Izbasarovich Orazbakov 1964-yil 1-sentyabrda Olmaota shahrida Izbasar Orazbaxovich va Rayxan Tolenkoviylar oilasida tug'ilgan.

## Karyera yo'li va ta'lim
1986-yilda Qozog‘iston politexnika institutini muhandis-mexanik mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan va muhandis-mexanik malakasini olgan.

Mehnat faoliyatini“Porshen”zavodida dispetcherlikdan boshlagan,so‘ngra byuro boshlig‘i,komsomol zavodi kotibi lavozimlarida ishlagan.

1988-yilda Olmaota LKSMK Auezov tuman qo'mitasining ikkinchi kotibi etib saylandi.

2001-02 Qozog'iston Respublikasi Iqtisodiyot va savdo vaziri o'rinbosari .

2003-yil Iyul oyidan beri"Qozog'iston injiniring"Milliy kompaniyasi prezidenti.

2008-yil Aprel oyidan Qozog'iston Respublikasining Isroil Davlatidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

## Oila

* Otasi - Orazbakov Izbasar Orazbaquli (1941 va boshqalar. )
* Onasi - Orazbakova Rayxan Tolegenovna (1942 yilda tug'ilgan) va boshqalar. )
* Turmush o'rtog'i - Orazbakova Indira Maratovna
* Qizlari - Zere (1990), Tomiris (2005)
* Buyuk - Temirlan (2005)

## Manbalar
Li fuyan

**Li Fuyan** (Xitoy: Xindiston;; 775 - 833) edi A Xitoy yozuvchisi ning Tang davr.

Folklor materiallar asosida qisqa hikoyalar bir necha to'plamlari muallifi va Nu Senzhu tomonidan pastga qo'ydi mo'jizaviy va kutilmagan voqealar bag'ishlangan to'plamlari an'anasini quyidagi. Eng mashhuri roman edi "Du Zichun" (shuningdek, "Reveler va sehrgar" nomi bilan ham tanilgan), bu yaxshi adabiy muomala bilan ajralib turadi  va keyinchalik Akutagava Ryunoske tomonidan xuddi shu nomdagi hikoyaga qayta ishlangan.

## Adabiyotlar
•Tang romanlari / komp. O. L. Fishman. - M.: SSSR fanlar akademiyasi, 1955. — 228 p. - (adabiy yodgorliklar). - 15000 nusxa.
•Qadimgi oyna: Xitoy afsonalari va ertaklari / komp. D. Perelman. - M.: Concord LTD., 1993. - 256 p. - ("Dn" kutubxonasi: bolalar va kattalar uchun ertaklar). - 50 000 nusxa . - ISBN 5-7093-006-3.
## Manbalar
Ramjin dehistoni

**Ramjin dehistoni** () — Eronning Alborz viloyati, Chahorbogʻ shahristoni Ramjin tumanidagi dehiston. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 16 960 nafar, 4 294 oiladan iborat boʻlgan. Qishloq okrugida 21 qishloq bor.

## Manbalar
Sharafxon Bidlisiy

**Sharafxon Bidlisiy** (1543 – vafot etgan yili ma’lum emas) – kurd xalqi orasidan chiqqan yirik tarixchi va davlat arbobi. Otasi amir Shamsuddin Ruz’kiy nomli yirik ko‘chmanchi kurd qabilasining yetakchisi va Janubiy Armanistondagi Bidlig‘ (Bitlis) viloyatining hokimi bo‘lgan.

## Manbalar
Daniil Grameniskiy

**Daniil Sergeyevich Gramenitskiy** (1887—? ) - rus, sovet arxeologi, tarixchi, Oʻrta Osiyo davlat universitetining Sharq fakulteti dotsenti.

## Biografiyasi
U 1887-yilda Toshkent shahrida sharqshunos va jamoat arbobi S.M.Grameniskiy oilasida dunyoga keladi.  

Daniil Grameniskiy Toshkent gimnaziyasini oltin medal bilan, so‘ngra 1-darajali diplom bilan Moskva universitetining tarix-filologiya fakultetini (1910-yil) tamomlagan. Turkistonga qaytgach, Toshkent erkaklar gimnaziyasida  o‘quvchilarga saboq beradi.

U 1919-yil avgustda u O‘ODU (O‘rta Osiyo davlat universiteti) tarix-filologiya fakultetida SAGUda umumtarix o‘qituvchisi qilib olinadi , fakultet yopilgandan keyin u 1922-yilda Moskvaga jo‘nab ketdi. 1922—1924-yillarda u Moskva davlat universitetining TIning O‘rta asrlari tarixi bo‘limida O‘rta asrlar tarixi masalalari bo‘yicha 4 ta ma’ruzasi bilan chiqadi. Daniil Grameniskiy 1925-yilda Toshkentga qaytib, O‘rta Osiyo Davlat universitetining Sharqshunoslik fakultetiga dosent etib tayinlanadi.  

1933-yil may oyida O‘rta Osiyo universitetining 11 nafar professor-o‘qituvchilari, shu jumladan, Grameniskiy ham qamoqqa olindi. 1933-yil iyul oyida u Gʻarbiy Sibirga 3 yillik ma’muriy surgunga hukm qilindi. U Tomskda surgunlik chog‘ida, o‘quv muassasalarida ishlagan, undan keyin Narimga boradi. Grameniskiyning keyingi taqdir haqida manbalarda hech qanday ma’lumot keltirilmaydi. 

U 1961-yil iyun oyida qayta oyoqqa turadi .

## Manbalar

## Adabiyot

* GRAMENITSKY, Daniil Sergeevich // Odamlar va taqdirlar. Sharqshunoslarning biobibliografik lug'ati - Sovet davridagi siyosiy terror qurbonlari (1917-1991). - СПб. : Peterburg sharqshunoslik, 2003.
Kutubiy

**Kutubiy** (tug‘ilgan va vafot etgan nomaʼlum) — Abarkuhlik; Muzaffariylar xizmatida bo‘lgan. „Tarixi Oli Muzaffar“ („Muzaffar xonadonining tarixi“) degan asar yozib qoldirgan. Unda Muzaffariylar tarixi, hokimiyat tepasiga kelganlari (1318 y.)
dan to sulolaning Amir Temur tarafidan bitirilgunga qadar (1393 y.) bo‘lgan tarixini bayon etadi.
## Manbalar
Xitoy buddizmi

**Xitoy buddizmi** yoki **Xan buddizmi** - sanʼat, siyosat, adabiyot, falsafa, tibbiyot va moddiy madaniyat kabi turli sohalarda Xitoy madaniyatini shakllantirgan Mahayana buddizmining Xitoy shakli. Xitoy buddizmi materik Xitoydagi eng yirik institutsional dindir. Hozirgi vaqtda Xitoy Xalq Respublikasida 185 dan 250 milliongacha xitoylik buddistlar bor. Bundan tashqari, Tayvan, Singapur va Malayziyada, shuningdek, Xitoy diasporasi orasida asosiy din hisoblanadi.

Buddizm Xitoyga birinchi marta Xan sulolasi davrida (miloddan avvalgi 202-220) kirib kelgan. Hind buddist yozuvlarning katta qismini xitoy tiliga tarjima qilish va bu tarjimalarning (Taoistik va konfutsiy asarlari bilan bir qatorda) xitoylik buddist qonuniga kiritilishi buddizmning Sharqiy Osiyo madaniy sohalarida, shu jumladan Koreyada tarqalishiga katta taʼsir koʻrsatdi. Xitoy buddizmi buddizm tafakkuri va amaliyotining turli xil noyob anʼanalarini, jumladan Tiantay, Huayan, Chan buddizmi va Sof yer buddizmini ishlab chiqdi.

### Xitoyda buddizmning vujudga kelishi
Buddist missionerlar buddizmni Xitoyga Xan sulolasi davrida (miloddan avvalgi 202 – miloddan avvalgi 220) olib kela boshladilar va bu din Xitoyda umumiy davrning boshida mavjud edi. Buddist missionerlar quruqlikdagi Oʻrta Osiyo Ipak yoʻlidan ham, dengiz yoʻllaridan ham foydalanganlar. Dastlab buddizm notoʻgʻri tushunilgan va koʻpincha daoizm bilan almashib ketgan va aralashgan. Xitoyliklar ikki din oʻrtasida juda koʻp oʻxshashliklarni koʻrdilar.

Dastlabki missionerlarning asosiy vazifalaridan biri buddist matnlarini tarjima qilish edi. Buddist matnlarining xitoy tiliga saqlanib qolgan birinchi tarjimalari 2-asrda Parfiya An Shigao () tarjimalari boʻlgan.), Luoyang poytaxtida ishlagan. Uning ishidan soʻng kushonlik rohib Lokakṣemaning ( keng qamrovli Mahayana tarjimalari paydo boʻldi. shuningdek, Dxarmaraksa (3-asr).

Ushbu dastlabki davrda Dxarmaguptaka maktabi Xitoyda buddizmni oʻrnatishda juda taʼsirli edi. Bu barcha Xitoy buddist maktablari tomonidan Dxarmaguptaka maktabining Vinaya (monastir boshqaruvi) keng qabul qilinishiga olib keldi *.*

Kuchan olimi Kumarajivaning (334-413) kelishi muhim voqea boʻldi. Oldingi tarjimonlardan farqli oʻlaroq, Kumarajīva davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlangan va unga milliy ustoz unvoni berilgan. Uning koʻplab yuqori sifatli tarjimalari Xitoy buddizmiga katta taʼsir koʻrsatdi. U, shuningdek, keyinchalik Sanlun („Uch risola maktabi“) deb ataladigan buddist falsafaning Madhyamaka maktabini joriy etgani bilan mashhurdir. Uning ishi, shuningdek, ilgari Daoizm falsafasining kuchli taʼsiri ostida boʻlgan.

Bu davrning yana bir muhim tarjimoni Paramārtha (milodiy 499-569). Paramarta oʻzining xitoylik shogirdlari jamoasi bilan Abhidxarma, Yogasara falsafasi va boshqa Mahayana matnlari boʻyicha koʻplab asarlarni tarjima qilgan.

## Manbalar
Oshe reshte

Oshe Reshte (forscha: آش رشته — *āsh-e reshte*) Eron oshxonasining eng mashhur oshlaridan biri. Bu osh ko‘pincha tvorog, baʼzan esa sirka va hatto tuzlamalar bilan isteʼmol qilinadi. Oilaviy odatlarga qarab, bu taom birinchi yoki asosiy ovqat sifatida isteʼmol qilinishi mumkin. Shuningdek, baʼzan qish mavsumidagi mehmondorchiliklarda yoki Ramazon oyida musulmonlarning iftorlik marosimida birinchi taom sifatida tortiladi. Oshe reshte ramazon oyida Eron oilalari orasida alohida o‘rin tutadi va bu oyga mos ovqatlardan biridir.

## Tayyorlanishi

### Kerakli mahsulotlar

* Pishgan loviya (qizil loviya Eronning ayrim hududlarida ishlatiladi).
* Pishgan yasmiq .
* Pishgan no‘xat .
* Qovurilgan yalpiz
* Sarimsoq (ixtiyoriy)
* Koʻkatlar shu jumladan ismaloq, petrushka va zardchoʻva.
* Piyoz (qovurilgan)
* Yog‘, tuz va imbir

### Tayyorlanishi
Suvni idishda qaynatib olinadi, so‘ngra loviya, yasmiq va no‘xat qo‘shiladi. Bir vaqtning oʻzida, boshqa idishda oldindan to‘g‘ralgan piyoz yog‘, tuz va imbir bilan qovuriladi. Loviya suvda qaynatilgandan so‘ng, unga koʻkatlar qo‘shiladi va u 20 daqiqa qaynatiladi. So‘ng Oshe reshte qo‘shiladi va u bilan birgaqovurilgan piyoz ham qo‘shiladi va taom tayyor bo‘lguncha kutiladi.

Reshte tayyor bo‘lgach. Boshqa idishda qovurilgan piyoz va sarimsoq tayyorlanadi. Shu tarzda mayda tug‘ralgan piyoz biroz yog‘da qovuriladi va oltin rangga kirgunicha unga juda oz miqdorda imbir qo‘shiladi. Xohishga ko‘ra, piyozni qovurayotganda qovurilgan sarimsoqni ham tayyorlab, masalliqlarning qolgan qismi bilan qaynab ketishi uchun reshte bilan birga idish ichiga qo‘shsa ham bo‘ladi. Bundan tashqari, Osh uchun qovurilgan sarimsoqdan tashqari, piyozdog‘ (imbirsiz) ham ishlatiladi.

Idishning sirtini chiroyli qilish uchun ustiga ozgina tvorog quyib, uning ustiga qovurilgan yalpiz, qovurilgan sarimsoq va qovurilgan piyoz qo‘shish mumkin.

* Baʼzi oshe reshtelarning o‘zi sho‘r boladi. Shuning uchun, idishga tuz qo‘shganda, uni sho‘r bo‘lib ketishidan ehtiyot bo‘lish kerak.
* Agar maxsus tayyorlangan sabzavotlar bo‘lmasa, bu taomni tayyorlash uchun faqat ismaloq bo‘lishi kifoya va Oshe reshte shu holatda ham mazali bo‘ladi.
* Oshe reshtega qovurilgan yalpiz qo‘shmaguncha, taʼmi to‘liq bo‘lmaydi.

## Manba

# بایگانی‌شده در ۷ اوت ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، سایت پارسه گرد
Chahorbogʻ (shahar)

**Chahorbogʻ** (; Ilgari **Chahar Dangeh** deb atalgan; **Chahār Dāngeh** sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Alborz viloyati Chahorbogʻ shahristoni Markaziy baxshidagi shahar va baxsh markazi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida uning aholisi 48 828 kishi deb qayd etilgan.

## Manbalar
Barbaro iosafat

(1413-1494) – Venetsiyalik savdogar va elchi. 1436-yili sayohatga chiqqan va dastlab Tana (Azov)ga kelgan va o‘sha yerda o‘n olti yil istiqomat qilgan. O‘shanda u Qora dengiz bo‘yidagi shaharlarni aylanib chiqdi, Kavkazda bo‘ldi. O‘n yil – 1463-1473-yillari avval Dalmatsiya (Adriatika dengizi sohilida joylashgan va Yugoslaviyaga qarashli tarixiy viloyat)da, so‘ngra Albaniyada Venetsiya respublikasining favqulodda va muxtor vakili sifatida, 1473-1479-yillarda esa Tabrizda Oq qo‘yunlilar hukmdori Uzun Xasan (1453-1478) huzurida Venetsiya elchisi bo‘lib turdi. O‘sha yillari Iosafat Barbaro Turkiyaga qarshi Oq qo‘yunlilar davlati bilan Venetsiya o‘rtasida ittifoq tuzishga harakat qildi. Bunday ittifoq tuzildi ham. Venetsiya Uzun Hasanga qurol – yaroq yetkazib bermoqchi bo‘ldi, lekin yo‘lda Venetsiya karvonini turklar bosib oldilar. 1473-yili Frot daryosining yuqori oqimida joylashgan Terjon degan joyda bo‘lib o‘tgan urushda Uzun Hasan mag‘lubiyatga uchradi. Iosafat Barbaro 1479-yili Rossiya poytaxti Moskvada ham bo‘ldi. 

## Manbalar
Ibrohim Aminiy

**Ibrohim Aminiy** (toʻliq ismi: Amir Sadriddin Sulton Ibrohim Aminiy; taxm. 1478-1535) shoir, tarixchi, mansabdor. Xondamirning soʻzlariga qaraganda Movarounnaxr bilan tamom Xurosonga mashhur boʻlgan oʻqimishli, mansabdor oilasidan chiqqan. Yoshlik kezlarida Sulton Husayn Boyqaroning oʻgʻli Muzaffar Husaynga mulozim boʻlgan, 1504 yili sadrlik lavozimiga tayinlangan. Hirot Shayboniyxon tarafidan ishgʻol etilgan (1507 y.) dan keyin Ibrohim Aminiy temuriylar xizmatida boʻlgan koʻpchilik mansabdor qatori taʼqib ostiga olindi va yer – suvi va mol-mulki qaytarib berildi. Oʻshanda Ibrohim Aminiy Safaviylarning Hirotdagi hokimi xizmatiga qabul qilingan boʻlishi mumkin. 1520 yili u Kazvinga bordi va shoh Ismoilning xizmatiga kirdi. Shoh unga oʻzining harbiy yurishlari va istilolari tarixini yozishni topshirdi. Lekin asar bitmay qoldi – 1535 yilning 21-iyun kuni Shayboniylarning Garchistondagi hokimi Bayrom oʻgʻlonning Hirotga qilgan hujumini qaytarish chogʻida jangda halok boʻldi.

## Manbalar
Mahmud ibn xondamir

Hayotiga oid ma’lumotlar yo‘q. Mashhur ingliz sharqshunosi CH.A.Storining so‘zlariga qaraganda, Hirotda istiqomat qilgan va  1547-1550 yillari Hirot hokimi Dukn us-saltana Muhammadxon ibn Sharafuddinning amri bilan qimmatli bir tarixiy asar yozgan.

Amir Mahmudning ushbu asari saj bilan yozilgan (nomi ko‘rsatilmagan) va Shoh Ismoil bilan uning taxt vorisi Tahmosp I (1524-1576) zamonida Eronda bo‘lib o‘`tgan voqealar (1550 y.gacha bo‘lgan voqealar) bayon etiladi. Asarda ayniqsa Safaviylar bilan Shayboniylar o‘rtasidagi siyosiy munosabatlarga katta o‘rin berilgan. Shuningdek, o‘sha davrda o‘tgan mashhur kishilarning tarjimai holiga oid ma’lumotlar ham keltirilgan.

## Manbalar
Sulton Abdulaziz

**Sulton Abdulaziz** 1861-yil 15-iyunda dunyoga keladi. Yevropa va Misrga diplomatik tashrif buyurgan birinchi sulton. Chernogoriya inqilobi, Serb inqilobi, Krit inqiloblarini oqilona hal qilgan. Uning davrida Istanbulda birinchi temiryo'l ochildi, pochta markazlari tizimi joriy etildi. Usmonli floti  ingliz  va fransuz flotidan keyin uchinchi flotga aylandi. 1875-yilda davlat bankrot e'lon qiladi. 1864-yilda Yangi ma'muriy tumanlar tashkil etildi. Fransuzlar maslahati bilan davlat kengashi tuzildi. Fransuzlar modeli asosida xalq ta'limi yo'lga qo'yildi va yangi universitet tashkil etildi. Sulton Abdulaziz davrida birinchi Usmonli kodeksi tuzildi. Xorijliklaga mulk huquqi berildi. 1856-yilgi "Islohotlar to'g'risida" gi farmonda to'xtalgan bu masala G'arb davlatlarining uzoq davom etgan bosimidan so'ng 1868-yil 10-iyunda besh banddan iborat qonun bilan hal qilindi. Shunga ko'ra xorijliklar Hijoz mintaqasidan tashqari Usmonlilar o'lkasida mulk huquqini qo'lga kiritdilar.

## Qurdirilgan inshoatlar

Chiragan saroyi. Yevropadagi hamkasblaridan ustun bo'lgan bu saroy to'rt million Usmonli oltiniga tushdi. 

Beylerbeyi saroyi.

Bu davrda Kagithane Kasri ta'mirlandi.

Abdulazizning onasi Pertevniyal Volida Sulton tomonidan qurilgan Oqsaroydagi Volida masjidini 1871-yil qurib bitkazadi.
Oleg Juravlev

**Oleg Borisovich Juravlev** (1982-yil 17-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR ) — oʻzbek sprinter, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro toifadagi sport ustasi . 100 va 200 metr masofalarga yugurish bo‘yicha ikki karra mamlakat chempioni. 2000-yilgi va 2008-yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlari ishtirokchisi sanaladi.

## '''Sport faoliyati'''
Oleg Juravlev 2000-yildan boshlab u xalqaro musobaqalarda ishtirok eta boshlaydi. Sidneydagi (Avstraliya) Yozgi Olimpiya o‘yinlarida 4x400 metr masofa saralash estafetasida 41.20 natija ko‘rsatib, yugurish bo‘yicha sakkizinchi o‘rinni egallaydi, bu musobaqaning keyingi bosqichiga o‘tish uchun yetarli bo‘lmadi .

U 2002-yili Toshkentda o‘tkazilgan O‘zbekiston kubogida 200 metr masofaga yugurishda 21,55 natija bilan birinchi o‘rinni oladi. 2003-yilda Olma-Otada (Qozog‘iston) Gusman Qosanov xotirasiga bag‘ishlangan xalqaro turnirda 100 metr masofaga yugurishda uchinchi o‘rinni, 200 metr masofaga yugurish bo‘yicha 21,60 natija bilan birinchi o‘ringa chiqadi. 2004-yilda Bishkekda (Qirg‘iziston) Olimpiada chempioni — Tatyana Kolpakova sovrinlari uchun o‘tkazilgan xalqaro musobaqada u 200 metr masofada 21,46 natija ko‘rsatib, ikkinchi, 100 metr masofaga esa 10,67 bilan ham xuddi shu  o‘rinni oladi. Aynan shu yili Kosanov xotirasiga bag‘ishlangan turnirda u 100 metr masofaga yugurish bo‘yicha birinchi o‘rinni qayd etadi. 

2007-yili Haydarobodda (Hindiston) bo‘lib o‘tgan Butunjahon harbiy o‘yinlarida u 100 metr masofaga 10,54 soniya bilan sakkizinchi, 200 metrga 21,35 soniya bilan beshinchi o‘rinni tutadi. O‘sha yili Oleg yengil atletika bo‘yicha O‘zbekiston chempionati, Kosanov xotira turniri va Kolpakova xotirasiga bag‘ishlangan 100 va 200 metr masofaga yugurish bo‘yicha musobaqalarida g‘alaba qozonadi. Eronda yopiq inshootlarda o‘tkazilgan xalqaro musobaqalarda ikkinchi o‘rinni qo‘lga kiritadi .

2008-yilda Olma-Ota shahrida u 200 metr masofani 20,74 soniyada bosib o‘tib, O‘zbekiston sportchilari o‘rtasida rekord o‘rnatadi. 2008-yil Pekindagi (Xitoy) Yozgi Olimpiada o‘yinlarida beshinchi poygada 200 metr masofaga Useyn Bolt bilan birga yugurib, 22,31 soniya bilan keyingi bosqichga o‘tish uchun yetarli bo‘lmagan ball to‘playdi va shu bilan u Olimpiya o‘yinlarida o‘z chiqishlarini yakunlaydi .

Oleg Juravlyov 2013-yilda Gusman Qosanov xotirasiga bag‘ishlangan xalqaro turnirda 100 va 200 metr masofaga yugurish bo‘yicha o‘tkazilgan musobaqada omadsiz yakunlanadi. 2014-yilda esa u sport faoliyatini nihoyalaydi.

## Manbalar
Yahyo Kazviniy

(to‘liq ismi: Mir Yahyo ibn Abdullatif al-Husayniy as-Safiy al-Kazviniy; 1481-1555) – Kazvinlik ruhoniy, tarixchi olim. Hayoti va ijtimoiy faoliyatiga tegishli ma’lumotlar kam. 1553 yili uni Kazvinlik sunna mazhabidagi musulmonlarning boshlig‘i sifatida aybladilar va shoh Tahmasp I ning amri bilan qamab qo‘ydilar. Yahyo Kazviniy 1555 yilning 14-iyunida qamoqda 74 yoshida vafot etdi. Lekin undan yaxshi farzandlar  va “Lubb at-tavorix” (“Tarixlar mag‘zi”) degan ajoyib asar qoldi.

## Manbalar
Xurshoh

(to‘liq ismi: **Xurshoh** ibn Qubod al-Husayniy; tug‘ilgan yili ma’lum emas, 1565 yili vafot etgan) – tarixchi olim; elchi. Asli iroqlik; keyin Hindistonga ketib qolgan va Nizomshohlar sulolasi (1491-1633)dan chiqqan Ahmadnagar podshosi Burxon Nizomshoh I (1508-1553)ning xizmatiga kirgan. 1545 yili o‘sha podshoning elchisi sifatida Kazvinga, shox Tahmosp I huzuriga bordi va 1563 yilga qadar Kazvinda turdi. Xurshoh o‘z hukmdori Burxon Nizomshohga atab “Tarix-i elchi-yi Nizomshoh” (“Nizomshoh elchisining tarixi”) nomli asar yozgan. “Tarix-i elchi-yi Nizomshoh” umumiy tarix tipida yozilgan asar bo‘lib, Odam Ato va Momo Havo zamonidan to 1562-63 yillargacha musulmon mamlakatlarida bo‘lib o‘tgan voqealarni bayon etadi.

## Manbalar
Li Juchjen

**Li zhuzhen** (Xitoy:1763-1830), otasining ismi (byaoszi) - - Sunshi "  Xitoy yozuvchisi va fonolog ning Tsing sulolasi.
## Biografiya va Ijodi
U Pekin yaqinida tug'ilgan Daxing okrugi, Xebey viloyati. U "oynadagi gullar" romanining muallifi sifatida tanilgan (Xitoy: "Jing Xua yuan") (1828). Shuningdek, u yozgan Lishi Yinjian, Xitoy fonologiyasiga oid asar va yaratdi Ji Pu shousi, o'ynash uchun qo'llanma boring.
Li Ruzhen "sakkiz qismli kompozitsiya" tizimini o'rganishdan bosh tortdi, bu davlat imperatorlik imtihonlarida majburiy bo'lgan kompozitsiyaning qat'iy uslubi. Shuning uchun u, romanining qahramoni singari, nafaqaga chiqishdan oldin eng past akademik lavozimni ("xiucai") egallagan. Shunga qaramay, Li Ruzhen mohir edi astrologiya, dori, matematika, musiqa, ritorika, she'riyat, bog'dorchilik, xattotlik, shaxmat va rasm. Uning ushbu mavzular haqidagi bilimlari "oynadagi gullar"hikoyasida o'z izini qoldirdi.

Li Ruzjenning ikkita ukasi bor edi. O'n to'qqiz yoshida beva bo'lganida, u xizmat qilgan akasi Li Juxuangga bordi Lianyungang shahri yilda Tszansu viloyati 1782 yildan beri. Li Ruzhen akasi bilan deyarli yigirma yil yashadi, Juxuan esa uni butun hayoti davomida qo'llab-quvvatladi. Yilda Lianyungan, Li Ruzhen uni qiziqtirgan Lin Tingshen bilan uchrashdi fonologiya. 1801 yilda Li Ruzhen Xenan viloyatiga bordi va u yerda to'g'on qurilishida qatnashdi. 1804 yilda u bu lavozimni tark etdi va keyinchalik, 1810 yilda o'z romanini yozishni boshladi, uni yakunlash uchun deyarli o'n yil kerak bo'ldi.
"Oynadagi nur" (1828) - bu Xitoyda feministik adabiyotning birinchi namunasi hisoblangan yuz bobdan iborat fantastik ensiklopediya romani. Romanning birinchi yarmida Gulliver singari bosh qahramon g'alati erlar bo'ylab sayohat qiladi, uning landshaftlari biroz "Shang xay jing" (kit., "Kniga Gor I Morey"). Romanning ikkinchi yarmida ensiklopedik ma'lumotlarning muhim ob'ekti mavjud.

"Lishi Yinjiang "(1805), yoki" fonologiya tizimi", deb atalmish innovatsion ish, qiymati Pekin lahjasida fonetik yozuv edi, ona to'rt yuzdan ortiq tadqiqotlar murojaatlarni mavjud
## Eslatma
1 Lin Tai-yi. Introduction // Li Ju-chen. Flowers in the Mirror / transl. by Lin Tai-yi. — University of California Press, 1965. — P. 5.

2 A. L Fishman. "Li Zhu-Zhen va uning "oynadagi gullar" romani" // Li Zhu-Zhen. Oynadagi gullar. - Moskva, Leningrad: SSSR fanlar akademiyasi, 1959 yil. - Adabiy yodgorliklar. - 695-738 betlar. - P. 696.

3 Ma Qian. «Feminist utopian discourse in eighteenth-century Chinese and English fiction: a cross-cultural comparison». — Ashgate Pulishing, Ltd., 2004—243 p. — P. 160.
## Tarjima
•Li Zhu-Zhen. "Oynadagi gullar."- Moskva, Leningrad: SSSR fanlar akademiyasi, 1959 yil. - Adabiy yodgorliklar. - 788 s

•Li, Ju-chen. "Oynadagi gullar" / Li Ju-ch gugurtn. Lin Tai-yi tomonidan tarjima qilingan va tahrirlangan. - Berkli: Kaliforniya universiteti matbuoti, 1965 yil. — 310 p. (

•Li, Ju-chen. "Ayollar yurtida. Sakkizta yog'ochdan yasalgan eski Xitoy romani " / Li Ju-tschen. Chinesdan. Fridrix K. Engler tomonidan yozilgan. - Zurich: Verlag Vafot Vaage, 1970. - 194 p
Tarixi elchi-yi Nizomshoh

Xurshoh o‘z hukmdori Burxon Nizomshohga atab “Tarix-i elchi-yi Nizomshoh” (“Nizomshoh elchisining tarixi”) nomli asar yozgan. “Tarix-i elchi-yi Nizomshoh” umumiy tarix tipida yozilgan asar bo‘lib, Odam Ato va Momo Havo zamonidan to 1562-63 yillargacha musulmon mamlakatlarida bo‘lib o‘tgan voqealarni bayon etadi.

Asar muqaddima va yetti qimsdan (maqola) iborat.

Muqaddima Odam Ato va Momo Havo hususida so‘z boradi.

Birinchi maqolada Eron, Yaman va boshqa mamlakatlarning islomiyatgacha bo‘lgan tarixi, ikkinchi maqolada Muhammad payg‘ambar, uning vorislari (Xalifayi Roshidin), Umaviylar va Abbosiylar davri; uchinchisida Abbosiylar bilan zamondosh bo‘lgan mahalliy hukmdori; to‘rtinchi maqolada mo‘g‘ullar, Chingizxon va avlodining tarixi, beshinchisida Temur va Temuriylar, oltinchi maqolada Qora qo‘yunlu, Oq quyunlilar sulolasidan chiqqan podsholar, Shoh Tahmosp va Rum podsholari tarixi va nihoyat, so‘nggi yettinchi maqolada Hindistonda hukmron bo‘lgan sultonlar haqida hikoya qilinadi.

“Tarix-i elchi-yi Nizomshoh”ning qo‘lyozma nusxalari Eron va Angliya kutubxonalarida saqlanmoqda.

Asardan ayrim parchalar (matni) Karl Shefer tarafidan Parijda 1885 yili chop etilgan.

## Manbalar
Qozi Ahmad Gʻafforiy

**Qozi Ahmad Gʻafforiy** (to‘liq ismi: **Qozi Ahmad ibn Muhammad ibn Najmiddin Abdulg‘affor al-Ja’fariy al-G‘afforiy al-Kazviniy**; 1515-yil – 1568-yil) — tarixchi olim.

U 1515-yilda Tehronda tug‘ilgan. Mashhur Shofi’iy (sunna mazhabidagi musulmonlarning diniy-huquq mazhabi; asoschisi imom Abu Abdullo Muhammad ibn Idris ash-Shofe’iy (767-820) faqihlardan Abdulg‘affor al-Kazviniy (1266 y. vafot topgan)ning avlodi. Otasi Ray qozisi bo‘lib xizmat qilgan. Qozi Ahmad G‘afforiy 1567–1568-yillarda hajdan qaytishda Sind viloyatiga qarashli Daybul shaharida qazo qilgan.

## Manbalar


## Havolalar
Karin Aurivillius

Karin Aurivillius (1920–1982) shved kimyogari va Lund universitetining (Shvetsiya) kristallografi . U koʻplab simob birikmalarining kristall tuzilmalarini aniqladi. 1960-yillarda u Lund universitetida noorganik kimyo professori boʻlgan taniqli eri va hamkasbi kimyogar Bengt Aurivillius (1918–1994) bilan yaqindan hamkorlik qilib, Shvetsiyada kristallografiyani rivojlantirishga yordam berdi. Noorganik simob (II) oksidi yoki sulfid birikmalarining strukturaviy kimyosini ochish uchun u rentgen nurlari va neytron diffraktsiya usullaridan foydalangan holda kristall tuzilmalarni oʻrgandi. Uning tadqiqotining bir qismi Didkot, Oksfordshir, Buyuk Britaniyada joylashgan Atom energiyasini oʻrganish muassasasi (AERE) qoshidagi Atom energiyasini tadqiq qilish institutida oʻtkazildi.

## Yutuqlar
Juda kam uchraydigan aurivilliuzit minerali Karin Aurivillius sharafiga "Uning simobli noorganik birikmalarining kristall kimyosiga qo'shgan muhim hissasi" deb atalgan. Mineral to'q kulrang-qora, to'q qizil rangga ega. Mineral quyuq kulrang-qora, quyuq qizil-jigarrang chiziqli va Kaliforniyaning San-Benito okrugi, Nyu-Idria tumani, Clear Creek simob koni yaqinidagi kichik tashlandiq chuqurda topilgan.

## Tanlangan asarlar

* Tahrirlash * Aurivillius, K. A. R. I. N. „Rentgen va neytron diffraktsiya usullari bilan oʻrganilgan simob (II) oksidining kristalli tuzilishi“. Acta Chemica Scandinavica 10 (1956): 852–866. * Aurivillius, Karin. Noorganik simob (II) birikmalarining strukturaviy kimyosi: kristall tuzilmalarda „ogʻir“ atomlar mavjudligida „yengil“ atomlarning oʻrnini aniqlashning baʼzi jihatlari. Diss. 1965 yil. Aurivillius, K. A. R. I. N. va INCA-BRETT Karlsson. „Olti burchakli simob (II) oksidining tuzilishi“. Acta Chemica Scandinavica 12 (1958): 1297. * Aurivillius, Karin va Bo Arne Nilsson. „Simob (II) fosfatning kristal tuzilishi, Hg3 (PO4) 2.“ Z. Kristallogr 141.1-2 (1975): 1-10. * Aurivillius, Karin va Claes Stålxandske. „HgSO4 va CdSO4 kristall tuzilmalarini qayta tekshirish.“ Zeitschrift für Kristallographie-Crystalline Materials 153.1-2 (1980): 121-129. * Aurivillius, K. A. R. I. N. va L. E. N. A. Folkmarson. „Terlinguayt Hg4O2Cl2 ning kristall tuzilishi.“ Acta Chemica Scandinavica 22 (1968): 2529–2540. * AURIVILLIUS, KARIN va BIRGITTA MALMROS. „Simobning sulfatlari, selenatlari va xromatlari boʻyicha tadqiqotlar (II).“ Acta Chem. Skand 15.9 (1961): 1932–1938. * Aurivillius, K. A. R. I. N. va G-I. Bertinsson. „Metal galogenidlari va fosfinotioefirlar yoki tegishli ligandlar oʻrtasidagi komplekslarning tuzilmalari. X. [1, 9-Bis (difenilfosfino) −3, 7-ditianonan] monoiodonickel tetrafenilborat.“ Acta Crystallographica B boʻlimi: Strukturaviy kristallografiya va kristall kimyo 36.4 (1980): 790–794.

## Manbalar
Chendar tumani

**Chendar tumani** () — Eronning Alborz viloyati Savojbuloq okrugidagi tuman (baxsh). 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 21,291 nafar, 6,130 oiladan iborat boʻlgan. Tumanda bitta shahar bor: Kuhsar. Tumanda ikkita qishloq okrugi (*dehiston*) mavjud: Baragon qishloq okrugi va Chendar qishloq okrugi.

## Manbalar
Laqay shevasi va tili

**Laqay shevasi va tili.**
—Laqay shevasi va tili ushbu nomdagi millatga tegishli hisoblanadi. Nasriddin Nazarovning “Laqaylar: dialektologiya va frazeologiya” asarida laqay elati, ularning shevasi haqida ma’lumotlar berilgan. Unda laqay tilidagi so‘zlarning dialktologiyasi berilgan.
Mazkur tadqiqotda laqay dialekti o‘zbek tilining qipchoq guruhiga mansub bo‘lib, elat leksikasida “je”lash faol o‘rin egallaganligi, shevada ishlatilingan ba’zi so‘zlar o‘zbek adabiy tilida ham aynan ushbu shaklda ishlatilmasligi hamda shevaning o‘ziga xos xususiyatlari hisobga olinib, ayrim so‘zlar bugungi sharoitda elatning jonli so‘zlashuv tilidan chiqib ketayotganlig, kelajak avlod uchun ajdodlarning ma’naviy-madaniy yodgorliklarni o‘rganishga jazm etilganligi aytib o‘tilgan.
Shuni ham ta’kidlash joizki ushbu so‘zlikdagi so‘zlar faqatgina laqaylarga xos bo‘lmasdan, ayrim so‘zlar laqaylar bilan yonma-yon yashayotgan o‘zbek millatining toz, qatag‘an, qo‘ng‘irot, marqa, semiz, kesemir va boshqa sheva va lahjalarda ham uchraydi. Laqay lingvistikasi ijtimoiy qirralarining boshqa jihatlari bilan bir qatorda ilmiy davralar tomonidan deyarli maqsadli ravishda o‘rganilmaganligi sababli bugungi kunda shevada uchraydigan uchraydigan so‘zlarning dialektal lug‘atini tuzish muhim hisobangan. 
Laqay shevasida uchraydigan so‘zlarni yig‘ish hamda ushbu so‘zlarni mumtoz so‘zliklar lug‘atlari bilan taqqoslash jarayonida shu narsa ma’lum bo‘ldiki, qadimgi turkiy tillarda uchraydigan so‘zlar bugungi laqay shevasida ham faol  qo‘llanilib, masalan “Devonu lug‘otit turk” da: ushik, ag‘il, ajriq, ayt, ayran, baqir, jangshatti, baldiz, boxcha, simir, talqan, tuynek, qoltiq so‘zlari mazmun va shakl jihatidan o‘zaro hamohangdir. 
Bunday hamohanglik laqaylar hozirgi kompakt yashayotgan hududlarda ilgaridan yashab, ijtimoiy- tarixiy jarayonlar rivojida atrofida yashayotgan turkiy tilli millatlar, o‘zbek millatini tarkibidagi ba’zi elatlar hamda tojik millati bilan o‘zaro birgalikda yaxshi qo‘shnichilik  hamda o‘zaro do‘stlik va birodarlik asosida yashayotganligi hamda bunday hamjihatlik natijasida o‘zaro madaniy va ma’naviy qirralar aralashuvi yaqqol ko‘zga tashlanadi. 
## Manbalar
 Назаров Н. Лақайлар: диалектология ва фразеология. – Т., 2010