Jenny Shipley

**Dame Jennifer Meri Shipley(**1952-yil 4-fevralda tugʻilgan) — Yangi Zelandiyaning sobiq siyosatchisi, 1997-1999-yillarda Yangi Zelandiyaning 36-bosh vaziri boʻlib ishlagan. U Yangi Zelandiyaning birinchi ayol bosh vaziri va Milliy partiyani boshqargan birinchi ayol kishi. 

Shipley Sautlendning Gor shahrida tugʻilgan. U Kenterberi qishlogʻida oʻsgan va Marlboro Qizlar kolleji va Christchurch kollejida oʻqigan. Siyosatga kirishdan oldin maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan va turli jamoat tashkilotlarida faoliyat yuritgan. Shipli 1987-yilgi saylovda parlamentga saylangan va Ashburton elektoratida (keyinchalik Rakaia deb oʻzgartirilgan) gʻalaba qozongan. 1990-yilda Milliy partiya hokimiyatga qaytganida, u Jim Bolger boshchiligidagi vazirlar mahkamasiga tayinlangan. Shipli keyinchalik ijtimoiy taʼminot vaziri (1990-1996), ayollar ishlari boʻyicha vazir (1990-1996), sogʻliqni saqlash vaziri (1993-1996-yillar) va transport vaziri (1996-1997-yillar) lavozimlarida ishlagan.

1997-yil dekabr oyida Bolger oʻz partiyasining ishonchini yoʻqotib, Bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi. Shipli raqibsiz uning oʻrniga saylandi. 1999-yilgi saylovlarda Shipli hukumati Xelen Klark boshchiligidagi Leyboristlar partiyasi tomonidan magʻlub boʻldi. U 2001-yilning oktabrigacha muxolifat yetakchisi sifatida faoliyat yuritdi. Shipli siyosatni tark etganidan beri biznes va xayriya ishlari bilan shugʻullanadi va Jahon Liderlari Ayollari Kengashi aʼzosi hisoblanadi.

## Yoshlik
Yangi Zelandiyaning Gor shahrida tugʻilgan Shipli oilada toʻrt qiz edi. Marlboro Qizlar kollejida oʻqiganidan soʻng, u 1971-yilda Christchurch taʼlim kolleji orqali oʻqituvchi sifatida malakaga ega boʻldi va 1976-yilgacha Yangi Zelandiya boshlangʻich maktablarida dars berdi. 1973-yilda u Burton Shipleyga turmushga chiqdi va Ashburtonga joylashdi.

## Parlament aʼzosi

1975-yilda Milliy partiyaga qoʻshilgan Shipli 1987-yilgi saylovlarda Kristchorch atrofidagi mamlakat hududlarida xavfsiz milliy joy boʻlgan Ashburtonda muvaffaqiyatli faoliyat yuritdi. 35 yoshida parlamentga kirdi. U parlamentning eng yosh aʼzolaridan biri edi.

Shipley siyosatda tezda koʻtarildi. 1990-yil fevral oyida, partiya rahbari Jim Bolger oʻzining birinchi muddatidayoq uni partiyaning ijtimoiy taʼminot boʻyicha matbuot kotibi etib tayinladi. Bolger 1990-yilgi umumiy saylovda Milliy partiyani gʻalaba qozonganida, Shipli Rakaiada qayta saylandi. U Ijtimoiy taʼminot vaziri boʻldi, shuningdek, ayollar ishlari boʻyicha vazir (1990-1996) boʻlib ham ishladi.

Ijtimoiy taʼminot vaziri sifatida Shipli davlat imtiyozlarini keskin qisqartirishga rahbarlik qildi. Keyinchalik, 1993-yilda u Sogʻliqni saqlash vaziri boʻlganida, u ichki bozorni nazorat qilish orqali sogʻliqni saqlash xizmatini isloh qilishga urinib, qoʻshimcha tortishuvlarga sabab boʻldi. Milliy 1996-yilgi saylovlarda yana bir muddat gʻalaba qozondi. Ammo New Zealand First partiyasi bilan koalitsiyaga kirishga majbur boʻldi. Shipley Xotin-qizlar boʻlimini tark etdi va yana bir qancha boshqa narsalarni, jumladan, davlat korxonalari va transport uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga oldi. 

1993-yilda Shipley Yangi Zelandiyaning Saylov huquqining yuz yillik medali bilan taqdirlandi.

## Bosh Vazir

Shipli bora-bora milliy yetakchi Jim Bolgerdan hafsalasi pir boʻldi. U 1997-yil oʻrtalarida Bolgerni almashtirish uchun yordam toʻplay boshladi. Oʻsha yilning oxirida Bolger Hamdoʻstlik Hukumat rahbarlari yigʻilishida qatnashganida, Shipli koʻpchilik milliy partiyadagi hamkasblarini uning rahbarlik taklifini qoʻllab-quvvatlashga ishontirdi. Bolger Yangi Zelandiyaga qaytib keldi va endi oʻz partiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanmasligini aniqladi. Ovoz berishdan koʻra, u isteʼfoga chiqdi va Shipli uning oʻrniga keldi. Hukmron partiya rahbari sifatida u 1997-yil 8-dekabrda Bosh vazir boʻldi. 1998-yil 21-mayda Shipli Maxfiylik Kengashiga tayinlandi.

Iqtisodiy oʻsish davom etayotganiga qaramay, Shipley hukumati tobora siyosiy jihatdan beqaror boʻlib qoldi. Xususan, Milliy va Yangi Zelandiya oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi. Bolger New Zealand First va uning rahbari, Bosh vazir oʻrinbosari Uinston Peters bilan yaxshi munosabatlarni saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan boʻlsa-da, Shipli hokimiyat tepasiga kelganidan keyin ittifoq keskinlashdi. Nihoyat, 1998-yil 14-avgustda Shipli Pitersni Vazirlar Mahkamasidan ishdan boʻshatdi.  

Shipley, Yangi Zelandiya sayyohlik kengashi bilan birga, mumkin boʻlgan muqobil bayroq sifatida qora fonda kumush paporotnikning kvazi-milliy emblemasini qoʻllab-quvvatladi. Bolgerning respublikachilikni qoʻllab-quvvatlashidan voz kechdi. 1999-yilda munozaralar davom etar ekan, Buyuk Britaniya qirolichasi Yangi Zelandiyaga tashrif buyurdi va Shipli shunday dedi: „Men koʻplab yangi zelandiyaliklar qatori qirollik tarafdoriman“. Biroq, Kevin Roberts, shuningdek, kumush paporotnik bayrogʻining himoyachisi, Shipleyning yaxshi doʻsti boʻlgan Saatchi Kamp jamoatchilik bilan aloqalar firmasiga bogʻliq boʻlgan Turizm kengashi shartnomalari bilan bogʻliq bahslar munozarasini toʻxtatdi.

APEC sammiti 1999-yil sentabr oyida Oklendda boʻlib oʻtdi. Shipli Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti Bill Klinton bilan AQSh prezidentining Yangi Zelandiyaga ikki davlat tashrifidan birida uchrashdi.

U spirtli ichimliklarni sotib olish yoshini 20 dan 18 ga tushirishni yoqlab chiqdi va bunga 1999-yilda erishdi Bu uning anʼanaviy Milliy partiya ovoz berish bazasini kengaytirish istagining bir qismi edi.

Shipley hozirgi va sobiq ayol prezidentlar va bosh vazirlarning xalqaro tarmogʻi boʻlgan Jahon Liderlari Ayollari Kengashiga aʼzo boʻldi.

## Magʻlubiyat va isteʼfo
Shipli Milliy partiyani 1999-yilgi saylovda bosh vazir etib saylangan birinchi ayol boʻlishga umid qilgan. Biroq, u Xelen Klark ismli ayol boshchiligidagi Mehnat partiyasi tomonidan magʻlub boʻldi. Ushbu saylov Yangi Zelandiya uchun tarixda muhim lahza boʻldi, chunki bu har ikki yirik partiyaning yetakchilari ayollar boʻlgan birinchi Yangi Zelandiya saylovi edi.

Shipli 2001-yil oktabrgacha Bill Inglis Milliy partiya yetakchisi lavozimini egallagan paytgacha muxolifat yetakchisi boʻlib ishladi. U 2002-yil yanvar oyida parlamentdan nafaqaga chiqdi.

2003-yilgi Yangi yil mukofotida Shipli parlament aʼzosi sifatidagi xizmatlari uchun Yangi Zelandiyaning xizmatlari uchun ordenining hurmatli sohibi deb eʼlon qilindi.

## Salomatlik
Shipley 2000-yilda yurak xurujiga uchradi, bu shoshilinch angioplastika protsedurasiga olib keldi. 2004-yilda unga diabet tashxisi qoʻyildi. Shundan keyin u turmush tarzini oʻzgartirdi va vazn tashladi. U 2007-yil oxirida oshqozon operatsiyasini ham boshdan oʻtkazdi.

## Siyosatdan keyingi hayot

Siyosatdan ketganidan beri Shipli turli biznes va xayriya ishlari bilan shugʻullanadi. 2007-yilda u Source Sentinel moliyaviy xizmatlar firmasiga qoʻshildi va 2009-yilda Genesis Energy Limited boshqaruv kengashi raisi etib tayinlandi. U Xitoy davlat qurilish bankining Yangi Zelandiya filiali boshqaruvi aʼzosi edi. 2013-yil 5-fevralda u Mainzeal Group Ltd. boshqaruvidan isteʼfoga chiqqan toʻrtta mustaqil direktordan biri edi. MPCL va Mainzeal Group Limited Richina guruhining bir qismi boʻlib, nazorat ostidagi va aksariyat qismi Yan Ci Langga (shuningdek, Richard Yan nomi bilan ham tanilgan) tegishli. Maynzeal 2013-yilning 28-fevralida 110 million NZ dollarga yaqin qarzi bilan tugatilgan. 2015-yil may oyida Mainzeal, BDO qabul qiluvchisi, sobiq Mainzeal direktorlariga, shu jumladan Shipleyga, direktorlar vazifalarini buzganlikda ayblanib, fuqarolik daʼvosi bilan murojaat qildi. 2019-yil fevral oyida Yangi Zelandiya Oliy sudi Maynzeal direktorlari oʻz majburiyatlarini buzganliklarini aniqladi va ularning umumiy javobgarligini 36 million NZ dollariga baholadi, shundan Shipleyning ulushi 6 million NZ dollardan iborat boʻldi. Sud hukm chiqarganidan keyin bir hafta ichida Shipli Yangi Zelandiyadagi Xitoy qurilish banki raisi lavozimidan isteʼfoga chiqdi. Ushbu hukm ustidan apellyatsiya shikoyati bilan birga, dastlabki daʼvogarlar tomonidan Direktorlarga nisbatan ancha yuqori mukofot olish toʻgʻrisida qoʻyilgan qarshi daʼvo ham berildi. Biroq ikkala murojaat ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Shipley 2009-yil 14-avgustda Yangi Zelandiyaning „Xizmat uchun“ ordenini qabul qildi. Shuningdek, 2009-yilda Shipli Namibiyaga sayohat uyushtirdi. Keyinchalik u Namibian Educational Trust deb nomlangan sayohatda duch kelgan maktabga yordam berish uchun xayriya tashkilotini boshladi. Shipley Global Women NZ ga raislik qiladi va Ser Edmund Xillari Outdoor Pursuits Center va Yangi Zelandiya Milliy Yurak Jamgʻarmasi "Ayollar boʻlimining homiysi.

## Manbalar

## Havolalar

* Bosh vazirning tarjimayi holi, primeminister.govt.nz; 2015-yil 18-iyun kuni kirgan.
* Profil, GlobalWomen.org.nz; 2015-yil 18-iyun kuni kirgan.