Grigoriy Kotovskiy

**Grigoriy Ivanovich Kotovskiy** (; 1881-yil 12-iyun – 1925-yil 6-avgust) – rus inqilobchisi, sovet harbiy va siyosiy arbobi, Rossiya fuqarolar urushi qahramoni.

U Rossiya imperiyasidagi jinoyatchidan Sovet Ittifoqi, Ukraina va Moldaviya *Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi aʼzosi* lavozimigacha bo'lgan yo'lni bosib o'tgan. SSSR Inqilobiy Harbiy Kengashi aʼzosi. Sovet folklor va badiiy adabiyotining afsonaviy qahramoni. Sovet indologi Grigoriy Grigoryevich Kotovskiyning otasi. Meyer Zeyder tomonidan oʻldirilgan.

## Biografiya
Grigoriy Kotovskiy 1881-yil 12 (24)-iyunda Gancheshti qishlogʻida (Moldova) Podolsk viloyati, Balta shahrida savdogar Ivan Nikolaevich Kotovskiy oilasida tugʻilgan. Undan tashqari ota-onasining yana besh farzandi bor edi. Kotovskiyning otasi ruslashgan pravoslav polyak, onasi Akulina Romanovna rus edi. Kotovskiyning oʻzi u Podolsk viloyatida mulkka ega boʻlgan zodagon oiladan chiqqanligini taʼkidlagan va hatto inqilob yillarida ham oʻz soʻrovnomalarida oʻzining asil kelib chiqishini doimo koʻrsatib o'tgan. Kotovskiyning bobosi Polsha milliy harakati ishtirokchilari bilan aloqalari uchun erta ishdan boʻshatilgan va bankrot boʻlgan. Boʻlajak korpus komandirining otasi, maʼlumoti boʻyicha muhandis-mexanik, burjua sinfiga mansub va Ganchestidagi Manuk Beev mulkidagi spirt zavodida mexanik boʻlib ishlagan.

Grigoriy Kotovskiy 5 yoshida tomdan yiqilib, hushini yoʻqotdi va tengdoshlarining masxaralariga duch kelganida duduqlana boshlagan. U ancha zaif boʻlib, zoʻravonlarga qarshi turish uchun jismoniy kuchga ega boʻlish uchun ogʻir shtangalar bilan mashq qila boshlagan. Bundan tashqari, Grisha bolaligida musiqaga ham katta ishtiyoq koʻrsatdi va karnay chalishni oʻrgangan.

Grisha 8 yoshga toʻlganda, onasi beshinchi farzandini tugʻgandan soʻng, tugʻish isitmasidan vafot etgan. 1895-yilda otasi sil kasalligidan vafot etgan.

Grishaning tarbiyasini yosh beva, muhandisning qizi, xudojoʻy Sofiya Shall va mahallada ishlagan Belgiya fuqarosi, bolaning otasining doʻsti va choʻqintirgan otasi, yer egalaridan bo'lgan Manuk-Bey, Manuk-Bey Mirzoyanning nabirasi va Ganchesti mulkining egasi Grigoriy Ivanovich Mirzoyan oʻz zimmasiga olgan. Choʻqintirgan otasi 1895-yilda yetim qolgan oʻsmirni Kishinyovdagi haqiqiy maktabga yuborib, unga va uning opa-singillaridan biriga taʼlim olish uchun nafaqa bergan.

Katta Kishinyovda qarovsiz qolgan Kotovskiy darslarni tashlab, bezorilik qila boshlagan va uch oydan keyin u maktabdan haydalgan. Politsiyachi boʻlgan uning sinfdoshi Chemanskiyning eslashicha, yigitlar Grishani xuddi qishloqlarda botir, jasur yigitlar deb atashgan kabi „qayin“ deyishgan.

Maktabdan haydalgach, Manuk bek yigitning Kokorozen agronomiya bilim yurtiga kirishiga yordam beradi va maktab-internatning barcha xarajatlarini toʻlab yordam bergan. Maktabda Gregori agronomiya va nemis tilini ayniqsa sinchkovlik bilan oʻrgandi, chunki Manuk Bey uni Germaniyaga Oliy qishloq xoʻjaligi kurslarida „qoʻshimcha oʻqitish“ uchun yuborishga vaʼda bergan edi. 1902-yilda choʻqintirgan otasining vafoti tufayli bu umidlar oqlanmadi.

Maktabda Kotovskiy skripka, akkordeon, gitara va klarnet chalishni oʻrgangan. U yerda Grigoriy xorda kuylagan, maktab orkestrida ishtirok egan va tillarni oʻrgangan. U sportga qiziqib, boksda muvaffaqiyatga erishgan.

Kotovskiyning tashqi koʻrinishining unutilmas edi. SSSRdagi sartaroshlik biznesida „Kotovskiy kabi soch turmagi“ (yaʼni nol, kal xolatiga) norasmiy tushunchasi ham vujudga kelgan.

### Qotillik

Kotovskiy 1925-yil 6-avgustda Chabanka qishlogʻida (Qora dengiz sohilida, Odessadan 30 km uzoqlikda) dachada dam olayotganda, 1919-yilda Mishka Yaponchikning ad’yutanti boʻlgan Mayorchik laqabli Meyer Zayder tomonidan oʻldirilgan. Boshqa bir versiyaga koʻra, Zeyderning harbiy xizmatga hech qanday aloqasi yoʻq edi va Odessaning „jinoyat hokimiyati“ning adyutanti emas edi, lekin 1918-yilda Kotovskiy politsiyadan yashiringan Odessa fohishaxonasining sobiq egasi edi. Kotovskiy qotilligi ishi boʻyicha hujjatlar maxfiylashtirilgan.

Kotovskiy toʻliq ishongan Meyer Zayder tergovdan yashirmadi va darhol jinoyat haqida xabar berdi. 1926-yil avgust oyida qotil 10 yilga qamoq jazosiga hukm qilindi. Qamoqxonada u deyarli darhol qamoqxona klubining rahbari boʻldi va shaharga erkin kirish huquqini oldi. 1928-yilda Zayder „Namunali xulq-atvori uchun“ degan yozuv bilan ozod qilindi. U temir yoʻlda bogʻlovchi boʻlib ishlagan. 1930-yilning kuzida u Kotovskiy diviziyasining uchta faxriysi tomonidan oʻldirilgan. Zayderning qotillari sudlanmagan.

### Dafn marosimi

Sovet hokimiyati Kotovskiyga V. I. Leninning dafn marosimi bilan taqqoslanadigan ajoyib dafn marosimini o'tkazishga ruhsat bergan.

Odessa, Berdichiv, Balta (oʻsha paytda Moldaviya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining poytaxti) Kotovskiyni oʻz hududida dafn qilishni taklif qildi.

Birzuludagi Kotovskiyning dafn marosimiga taniqli harbiy rahbarlar S. M. Budyonniy va A. I. Yegorov, Ukraina harbiy okrugi qoʻmondoni I. E. Yakir va Ukraina hukumati rahbarlaridan biri A. I. Butsenko Kiyevdan kelishgan.

### Maqbara

Qotillikdan bir kun oʻtib, 1925-yil 7-avgustda professor Vorobyov boshchiligidagi balzamchilar guruhi zudlik bilan Moskvadan Odessaga yuborildi. Vinnitsadagi N. I. Pirogov va Moskvadagi V. I. Lenin maqbarasiga oʻxshash maqbara qurilgan.

1941-yil 6-avgustda korpus komandiri oʻldirilganidan roppa-rosa 16 yil oʻtib, maqbara Ruminiya ishgʻol kuchlari tomonidan vayron qilingan.

Maqbara 1965-yilda qisqartirilgan shaklda qayta tiklangan. 2016-yil 28-sentyabrda Podolsk (sobiq Kotovsk) shahar kengashi deputatlari Grigoriy Kotovskiyning qoldiqlarini 1-sonli shahar qabristoniga dafn etishga qaror qildi.

## Xotira
Sovet hokimiyati yillarida Kotovskiy obrazi ideallashtirildi va ommalashtirildi. Kotovskiy nomi Ulug 'Vatan urushi davrida zavod va fabrikalarga, kolxoz va sovxozlarga, paroxodlarga, otliqlar diviziyasiga va partizan otryadiga berilgan. Fuqarolar urushi qahramonining portreti vimponlar, taqvimlar va gugurt qutilariga joylashtirilgan.

### Ular Grigoriy Kotovskiy sharafiga nomlangan

* Tambov viloyatidagi Kotovsk shahri.
* Kotovskiy dafn etilgan Odessa viloyatidagi Kotovsk (sobiq Birzula) shahri (2016-yil 12-mayda Odessa viloyatidagi Kotovsk shahri Podolsk deb oʻzgartirildi).
* Kotovskiyning tugʻilgan joyi Xincesti shahri 1965-yildan 1990-yilgacha Kotovsk deb nomlangan.
* Qrim Respublikasining Razdolnenskiy tumanidagi Kotovskoye qishlogʻi.
* Tambov viloyati Rasskazovskiy tumanidagi Kotovskoye qishlogʻi.
* Kotovskoe qishlogʻi , Komrat viloyati , Gagauziya.
* Kotovskogo qishlogʻi – Odessa shahrining tumani.
* Odessadagi „Kotovskiy yoʻli“ koʻchasi (Nikolaevskaya yoʻli deb oʻzgartirildi).
* Kotovskogo koʻchasi Astraxan, Yekaterinburg, Minsk, Brest, Bryanka, Gomel, Novosibirsk, Omsk, Krasnodar, Sarov, Tvarditsa, Tomsk, Tyumen, Reutov, Smolensk, Komsomolsk-na-Amur, Qozon.
* Ularga koʻrsatmalar. Saratovdagi G. I.
* Sevastopolda Kotovskiy kelib chiqishi.
* nomidagi muzey G. I. Kotovskiy, Odessa viloyati, Razdelnyanskiy tumani, Stepanovka qishlogʻida.
* musiqiy guruhi – rok guruhi "Sartarosh nomidagi. Kotovskiy.
* Xmelnitskiy viloyati , Kamenets-Podolskiy shahrida Kotovskiy koʻchasi bor edi

### Yodgorliklar

* Odessa viloyati , Podolsk shahridagi Kotovskiy yodgorligi-maqbarasi
* Odessa viloyati, Kotovsk shahridagi Kotovskiy haykali: 1-rasm , 2-rasm (2017-yil iyun oyida demontaj qilingan)
* Kotovskdagi Kotovskiy haykali (shakar zavodi yaqinida): fotosurat
* Odessa viloyati , Balta shahridagi Kotovskiy haykali (1926, 2015-yil may oyida demontaj qilingan**')
* Xincestidagi Kotovskiy haykali
* Odessa viloyati, Kotovsk shahridagi Kotovskiy muzeyida Kotovskiy haykali
* Kishinyovdagi Kotovskiy haykali
* Kishinyovdagi muzey
* Tiraspoldagi Gʻalaba bogʻidagi Kotovskiy haykali
* Tiraspoldagi Kotovskiy shtab-kvartirasi muzeyi
* Qizil (Taqir) togʻidagi Berdichevdagi Kotovskiy haykali (2015-yil 23-noyabrda demontaj qilingan**')
* Umandagi Kotovskiy haykali (1926-yil 8-avgustda ochilgan)
* Qishloqdagi Kotovskiy haykali. Solomna, Volochyskiy tumani, Xmelnitskiy viloyati
* Qishloqdagi Kotovskiy haykali. Stepanovka, Odessa viloyati, Razdelnyanskiy tumani

File:Памятник Г.И.Котовскому.jpg|Tiraspoldagi Kotovskiy haykali
File:Kotovsky memorial in Kotovsk Ukraine.JPG|Podolsk (Odessa viloyati) shahridagi Kotovskiy yodgorligi-maqbarasi
File:Музей штаба кавбригады Г.И.Котовского.jpg|Tiraspoldagi Kotovskiy shtab-kvartirasi muzeyi (yopiq)
File:Kotovsky1956.jpg|G. I. Kotovskiy pochta markalari blokida SSSR (1956)
File:1961 CPA 2552.jpg|SSSR pochta markasi, 1961-yil. Kishinyovdagi G.I.Kotovskiy haykali


### Muzey
1991-yilda Tiraspolda Kotovskiy otliq brigadasi shtab-kvartirasi muzeyi ochildi.

### Kotovskiy sanʼatda

#### Kinoda

* „ P. K. P.“ (1926) – Boris Zubritskiy
* „Kotovskiy“ (1942) – Nikolay Mordvinov.
* „Eskadron gʻarbga boradi“ (1965) – B. Petelin
* „Operatsion sayohat“ (1969) – Grigoriy Abrikosov
* "Soʻnggi Xayduk" (Moldova filmi, 1972) – Valeriy Gataev.
* „Boʻri izida“, (1976); "Katta kichik urush", (1980) – Evgeniy Lazarev.
* „Kotovskiy“ (televidenie, 2010) – Vladislav Galkin.
* „Mishka Yaponchikning hayoti va sarguzashtlari“ (televidenie, 2011) – Kirill Poluxin.
* „Odessadan suvenir“ (televidenie, 2018) – Dmitriy Surjikov.
* „Bender: Boshlanish“ (2021) – Yuriy Kolokolnikov.

* Grigoriy Kotovskiy. Ataman „Doʻzax“ – Odessa gangsterining afsonalari // NTN telekanali 2008-yil. Rejissyor Vladimir Shegeda.

#### Sheʼrlar va qoʻshiqlar
1940-yilda Kiyev maxsus harbiy okrugi ansambli tomonidan bastakor Anatoliy Novikov va shoir Yakov Shvedov tomonidan G. I. Kotovskiyga bagʻishlab yozilgan syuitaning bir qismi "Smuglyanka" qoʻshigʻi. Bu fuqarolar urushi davrida partizan qizni ulugʻladi, lekin 1944 yilda birinchi spektakldan soʻng qoʻshiq armiyada va orqada qoʻlga kiritildi, Sovet Moldova partizanlariga bagʻishlanish sifatida qabul qilindi.

* "Taqiqlangan barabanchilar" guruhi V. Pivtorypavlo musiqasi va I. Trofimov soʻzlari ostida „Kotovskiy“ qoʻshigʻini ijro etadi.
* Shoir Eduard Bagritskiy G. I. Kotovskiyni „Opanas haqida“ sheʼrida tasvirlagan (1926). Sheʼrdan parcha bastakor A. G. Novikov tomonidan musiqaga kiritilgan („Kotovskiy haqida qoʻshiq“, 1934).
* Aleksandr Xarchikovning „Kotovskiy“ qoʻshigʻi.
* Gosha Vologda „Kotovskiy“.

#### Proza
* Roman Sefaning „Oltin shashka“ biografik romani.
* V. Pelevinning "Chapayev va boʻshliq" romanidagi xuddi shu nomdagi qahramon Kotovskiyning mifologik figurasiga asoslanadi.
* G. I. Kotovskiy va Kotovitlar N. Ostrovskiyning "Poʻlat qanday qilib qattiqlashgani" kitobida qayd etilgan.
* G. I. Kotovskiy obrazi V. Tixomirovning „Shamoldagi oltin“ kinoyaviy romanida bir necha bor uchraydi.
* Yozuvchi R.Gul uni „Qizil marshallar: Voroshilov, Budyonniy, Blyucher, Kotovskiy“ (Berlin: Parabola, 1933) kitobida tasvirlagan.
* 1957-yilda Boris Chetverikovning „Kotovskiy haqidagi ertaki“ nashr etildi, 1961—1964-yillarda. „Kotovskiy“ romani ikki jildda nashr etilgan (1-jild. „Odam-afsona“; 2-tom. „Hayot estafetasi“).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *[[Четвериков, Борис Дмитриевич|Chetverikov B. D.]]* Kotovskiy: Roman / [Ill.: P. S. Koreskiy]. Kn. 1. – M.: Voenizdat, 1961.
* *Chetverikov B. D.* Kotovskiy: Roman / [Ill.: P. S. Koreskiy]. Kn. 2: Estafeta jizni. – M.: Voenizdat, 1964.
* *Chetverikov B. D.* Kotovskiy: Roman / Xudoj. P. N. Pinkisevich. Kn. 1: Chelovek-legenda. – M.: Voenizdat, 1968. – 614 s.: il.
* *Chetverikov B. D.* Kotovskiy: Roman / Xudoj. P. N. Pinkisevich. Kn. 2: Estafeta jizni. – M.: Voenizdat, 1968. – 463 s.: il.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Lupashko M. V. (Lupashko Mixail)* – Bessarabesʼ. Izdatelstvo: Elena-V. I. ISBN 9789975434638, God: 2012 [httphttp://artofwar.ru/s/skripnik s w/text 0250.shtml http]https://web.archive.org/web/20140701075049/http://artofwar.ru/s/skripnik_s_w/text_0250.shtml

## Havolalar

* 
* 
*