open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shilluk

**Shilluk** (*oʻzining nomi Cholo, Sholo*) — Janubiy Sudandagi xalq. Etnik guruh Oq Nilning gʻarbiy sohilidagi Kordofan provinsiyasi chegaralarigacha boʻlgan yerlarni egallaydi. Sharqiy qirgʻoqda ularning hududlari Nilning Sobat daryosiga qoʻshilish joyidan va Sobatdan 20 mil yuqoriga choʻzilgan.

Shilluklar Angliya-Misr Sudanidagi negroid xalqlarining eng koʻp aholi soni — 430-450 ming kishi edi. Shilluk tili (boshqa nomlar: Kolo, Dholo, Chulla, Shulla) Nilo-Saxara makro oilasining Shari-Nil oilasining Sharqiy Sudan boʻlimining nilot guruhining luo tillarining shimoliy kichik guruhiga kiradi.

Ular bir-biriga yaqin aholi punktlarida yashaydilar. Asosiy kasbi chorvachilik, dehqonchilik. Ular chaqqon ovchilar va baliqchilardir. Temirni qayta ishlash qadimdan yaxshi rivojlangan. Qurollar — nayzalar, qalqonlar, kaltaklar.

Negroidlar vakillari uchun tashqi maʼlumotlar xosdir, terining rangi agat-qora. Erkaklar odatda kiyim kiymaydilar, ayollar buzoq terisidan tikilgan fartuk kabi narsalarni kiyishadi. Angliya-Misr nazoratining oʻrnatilishi bilan shilluklar kiyim-kechaklarni qabul qila boshladilar (Berzina S. Ya. 1999).

Alur, Acholi, Burun, Maban, Anuak, Jur, Turi, Bor bilan birgalikda Shilluklar bir paytlar Xartumgacha shimolga choʻzilgan etnografik tadqiqotlarda „ilohiy shohlik“ deb ataladigan kuchli negr qirolligini tashkil qilganlar. Biroq, milodiy V asrga kelib kamaydi (Westermann D. 1970:187-194).

Yomgʻir yuboradigan oddiy nilot xudosi Juok hurmatga sazovor. U bilan xalq oʻrtasidagi vositachi Nyikang (Nyakang), qirollarning (retlarning) afsonaviy ajdodi boʻlib, uning mujassamlanishi hisoblanadi. Koʻp jasoratlarni bajarib, Nyikang oʻz sharafiga kult oʻrnatadi, soʻng shamol bilan uchub ketadi, boshqa manbaga koʻra, oʻzini boʻgʻib oʻldiradi. Shu munosabat bilan, ehtimol, keksa podshohlarni marosim bilan boʻgʻish odati boʻlgan. Shilluklar orasida nasroniylik keng tarqalgan, ammo anʼanalar hali ham kuchli. Shunday qilib, har bir qabilada hali ham Nyikanga ziyoratgohi mavjud boʻlib, unga faqat ruhoniylar va Retaning bevasi kirish huquqiga ega (Tokarev S.A. 1976:202-215).

Shilluklar Yuqori Nilning yagona xalqi boʻlib, ular yagona rahbarni barcha qabilalarning hukmdori deb tan oladilar. Garchi ular patriarxal oilalarda yashasalar ham, boshliqning rahbarligi har doim opa-singilning farzandlariga yoki boshqa ayol qarindoshlariga oʻtadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Традиционные культы // Токарев С. А. Религия в истории народов мира. — М.: Политиздат, 1976. — С. 202-230. — (Библиотека атеистической литературы)
* Westermann D. The shilluk people, their language and folklore. Westport: Negro Universities Press, 1970. P. 187—194.
## Havolalar
* Реты шиллук на https://web.archive.org/web/20090321155208/http://alexhistory.narod.ru/World/Hronology/Titles/Ruler_of_Shilluk.htm.
Shina (xalq)

**Shina** (shina angst) — Hindiston (Jammu va Kashmir), shuningdek, Pokistonda yashovchi dard xalqi. Shina etnik hududining katta qismi Pokistonda — Gilgit-Baltiston viloyatida joylashgan. 1998-yilda taxminan 120 ming aholi yashar edi. Bir nechta lahjalar bilan ifodalangan shin tili hind-yevropa oilasining hind-eron boʻlimining dard guruhiga kiradi (Radloff, 1992. 412-bet).

## Tarixi
XIV-asrgacha (islom ularning hududiga kirib borgunga qadar) yer dehqonchilikni rivojlantirgan edilar. Knyazliklar oʻrtasida doimiy oʻzaro urushlar boʻlib turdi, buning natijasida qul bozorlariga qullarni joylashtirish amaliyoti keng tarqaldi. Kashmirning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan koʻplab qishloqlarda hali ham istehkomlar mavjud (Shtempel, 1963, 29-bet).

## Kasbi kori
Vodiylarda qoʻl dehqonchiligi — anʼanaviy mashgʻulot (don, bogʻdorchilik va mevali ekinlar; Gilgit vodiysida — uzum). Unumdor yerlar kam boʻlganligi sababli, Shina aholisi juda zich yashaydilar. Quritilgan meva va sabzavotlar oʻz mintaqalarida non yoʻqligi sababli donga almashtiriladi (Levin, 1963, 434-bet).

Togʻli hududlarda ular quyidagi hunarlar bilan shugʻullanadilar: chorvachilik, ovchilik, oltin qazib olish va boshqalar. Shuningdek, Shinaing anʼanaviy mashgʻuloti karvonlarga xizmat koʻrsatishdir (chunki Gilgit vodiysi savdo yoʻllari chorrahasida joylashgan). Ular yuk koʻtaruvchi hayvonlarni tashish va haydovchi sifatida ishlaganlar (Kochnev 1999, 463-bet).

## Ijtimoiy tashkilot va din
Qishloq jamiyati mavjud boʻlishda davom etmoqda. Shariat normalari oila va nikoh munosabatlarining asosidir. Dindorlar asosan musulmonlar (sunniylar, shialar, ismoiliylar) va buddistlardir. Ammo qadimgi eʼtiqodlarning qoldiqlari (animizm, ajdodlarga sigʻinish), shuningdek, hinduizm (Voskresensky, 2005, 434-bet).

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Кочнев В.И. Шина // Народы и религии мира / Глав. ред. В.А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С. 643.
* Народы Южной Азии / Под ред. М. Г. Левина. Издательство Академии наук СССР - М.: 1963. - С. 343.
* Пакистан: справочник / Глав. ред. М.И. Штемпель. - 3-е изд., испр. и доп. - М. : Наука, 1991. С. 29.
* Этносы и конфессии на Востоке: конфликты и взаимодействие / Отв. ред. А.Д. Воскресенский. М.: МГИМО (У). М. 2005. С. 434.
* Backstrom, Peter C. and Carla F. Radloff. 1992. Languages of northern areas. P. 412.
## Havolalar
* Шина на Ethnologue: Languages of the World
* 1992 Sociolinguistic Survey of Shina
* Официальный сайт Пакистана
## Yana qarang
* Minaro
* Dards
Rossiya Federatsiyasi HHK uzoq masofali aviatsiyasi kuni

**Rossiya Federatsiyasi HHK uzoq masofali aviatsiyasi kuni** — bu strategik maqsadlardagi Oliy Bosh qoʻmondonligining 37-havo armiyasiga bevosita aloqador boʻlgan barcha harbiy xizmatchilar uchun kasbiy bayram (qisqacha 37 VA VGK (SN). Ushbu bayram Rossiyada har yili, 23-dekabrda nishonlanadi. Uzoq masofali aviatsiya kuni ish kuni hisoblanadi.

## Tarixi va nishonlash
Rossiya HHK uzoq masofali aviatsiyasi kuni nisbatan yosh bayramdir. U 1999-yilda Rossiya Federatsiyasi Harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni Anatoliy Kornukov buyrugʻi bilan tashkil etilgan.

Rossiya Federatsiyasi HHK uzoq masofali aviatsiyasi kunining sanasi tasodifiy emas. Aynan shu kuni, 1913-yil 23-dekabrda dunyodagi eng katta (oʻsha paytda) samolyot — samolyot konstruktori Igor Ivanovich Sikorskiyning „Ilya Muromets“ toʻrt motorli ogʻir bombardimonchi samolyoti — strategik bombardimonchi samolyotlarning „katta bobosi“ oʻzining birinchi sinov parvozini amalga oshirdi. Va oradan roppa-rosa bir yil oʻtgach, 1914-yil 23-dekabrda imperator Nikolay II ning farmoni bilan Harbiy kengashning „Ilya Muromets“ samolyotlarining birinchi eskadrasini shakllantirish toʻgʻrisidagi qarori tasdiqlandi. Bu nafaqat Rossiyada, balki butun dunyoda ogʻir bombardimonchi aviatsiyaning boshlanishi boʻldi.

2004-yilda Rossiya Prezidenti Vladimir Putin RF HHK uzoq masofali aviatsiyasini 90-yilligi bilan tabriklab, quyidagilarni aytdi:"Bugun uzoq masofali aviatsiya xodimlari mamlakatimizni havo chegaralarida qoʻriqlab, kasb mahoratini oshirib, XXI asr jangovar mashinalarini muvaffaqiyatli oʻzlashtirmoqda. Ishonchim komilki, aviatorlarning hozirgi avlodi oʻzidan oldingi avlodlarning afsonaviy anʼanalarini saqlab qoladi va koʻpaytiradi va bundan keyin ham barcha belgilangan vazifalarni aniq va tezkor bajarishga tayyor boʻladi".Ushbu iqtibos uzoq masofali aviatsiya Rossiyaning mudofaa qobiliyatini taʼminlashda muhim rol oʻynashini aniq koʻrsatadi.

2015-yilda Rossiya Qurolli Kuchlarining yangi turi — Havo-kosmik kuchlari yaratilganidan soʻng, bayram Rossiya Federatsiyasi Havo-kosmik kuchlarining uzoq masofali aviatsiyasi kuni sifatida nishonlanadi.

## Manbalar


## Yana qarang
* Butunjahon aviatsiya va kosmonavtika kuni
* Ozarbayjon fuqaro aviatsiyasi xodimlari kuni
* Xalqaro fuqaro aviatsiyasi kuni
* Rossiya havo kuchlari kuni
* Aviatsiya kuni
## Havolalar
* Дальняя авиация СССР 
* История создания и перспективы развития Дальней авиации России
Kalimba

**Kalimba** — Afrikaning *lamellafon* yoki chertib chalinadigan tilli idiofon sinfiga mansub zarbli cholgʻu asbobi. Markaziy va Janubiy Afrikada hamda Madagaskar orolida tarqalgan.

Afrika xalqlari uni milliy cholgʻu asbobi deb bilishadi va madaniyat hamda etnosda doimiy ravishda ishlatadi. Mahalliy Afrika lahjasidan tarjima qilinganda cholgʻu asbobining nomi „kichik musiqa“ maʼnosini anglatadi.

## Tarixi

Amerika Yevropa tomonidan mustamlaka qilingan davrda kalimba qora tanli qullar bilan Kubaga olib kelingan va u yerda hozir ham mavjud.

Amerikalik etnik musiqa tadqiqotchisi Xyu Treysi uni hayratga solgan kalimbani birinchi marta 1924-yilda „qora qitʼaga“ safari chogʻida eshitgan. Hugh Treysi oʻz vataniga qaytgach haqiqiy cholgʻu asboblari ishlab chiqaradigan zavod ochadi. Treysi oʻgʻillari hamon Xyuning ishini davom ettirmoqda va oʻzlarining oilaviy ustaxonasida hanuzgacha qoʻlbola kalimba yasashadi.

## Umumiy tavsifi
Kalimba, marimba, sanza, mbira, likembe, timbila va boshqalar lammelofonlarning turlaridir. Bunday asboblar „Afrika qoʻl pianinosi“ deb ataladi. Kalimba anʼanaviy marosimlarda va professional sozandalar tomonidan, asosan, joʻr boʻluvchi cholgʻu asbobi sifatida ishlatiladi. Alohida tovush yoki akkordlar bilan oʻynaladi. Katta kalimbalar Afrika musiqasining jonli bas ritmlariga oʻziga xos past shovqin beradi, kichiklari esa musiqiy qutichaga oʻxshab mutlaqo sof, moʻrt ovoz chiqaradi.

## Tuzilishi
Rezonator korpusida (u turli xil shakllarda boʻlishi mumkin) yogʻoch, bambuk yoki metalldan yasalgan hamda tovush manbai boʻlib xizmat qiladigan taxtachalar qatori yoki bir nechta qatorlari mavjud. Eng oddiy namunalar tekis shaklda boʻlsa, murakkablarida toshbaqa kosachasi, oʻyilgan yogʻoch, ichi boʻsh qovoq va boshqalardan yasalgan boʻshliq rezonatori mavjud. Rezonator taxtasiga tilchalar biriktiriladi (4-30). Yuqori ostona tilchalarning jarangdorligini cheklaydi. Kalimba chalinganida (tik turganda, yurganda, oʻtirganda) qoʻllarning kaftlari bilan toʻgʻri burchak ostida egik holda, yon tomonlarga mahkam bosiladi yoki tizza ustida ushlab, ikkala qoʻlning bosh va koʻrsatkich barmoqlari bilan chertiladi va tilchalarning erkin (yuqori) uchlarini qoʻyib yuborib, ularni tebranishga keltiradi. Kalimbalar turli oʻlchamlarda boʻladi; korpus uzunligi 100–350&nbsp;mm, eni 3–5&nbsp;mm tilchalar uzunligi 30–100&nbsp;mm. Kalimba ohang qatori tilchalar soniga bogʻliq.

Qiziq jihati shundaki, dumaloq teshikli korpus rezonator vazifasini bajaradi. U yogʻochdan butun yoki ichi boʻsh tarzda hamda quritilgan qovoq yoki toshbaqa kosachasidan yasalishi mumkin.

## Turli xalqlar kalimbasining tovush qatorlariga misollar

* bakve (Kongo): a1, f1, d1, c1, e1, g1, h1;
* lemba (Janubiy Afrika): b1, g1, f1, g, c1, h, d1, c2;
* bakwena (Janubiy Afrika): b, as, f1, f, e1, es, c1, H, d1, des, ges1, ges, b.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Lamellafoni // Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya. Tom 16. — M., 2010. — S. 639.
*
Doʻstlik (stadion, Kattaqoʻrgʻon)

|surface=tabiiy maysazor|fullname=Kattaqoʻgʻon "Dostlik" stadioni|capacity=5000|dimensions=112x72}}
**"Doʻstlik" stadioni** — Oʻzbekiston Respublikasining Samarqand viloyati, Kattaqoʻrgʻon shahridagi koʻp maqsadli stadionidir.

## Stadion tavsifi
U 5 mingga yaqin tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, sigʻimi boʻyicha Kattaqoʻrgʻondagi eng yirik stadion hisoblanadi. *Doʻstlik* soʻzi oʻzbek tilida *Doʻstlik/birodarlik* maʼnolarini anglatadi. Oʻzbekistondagi koʻpgina stadionlaridan biri boʻlib, turli musoboqa, turnirlar, yoki madaniy tadbirlar oʻtkazilinuvchi joylardan biridir. Bu inshoot Samarqand viloyatiga oʻshgacha chiroy, oʻzgacha tarovat berib, viloyatning qurilish salohiyati yanada yuqori darajaga koʻtarib turadi.

Bu mahalliy „Sherdor“ va Kattaqoʻrgʻonning „Dinamo“ futbol klublarining uy arenasidir. 2018-yildan buyon „Sherdor“ futbol jamoasi oʻz uyidagi uchrashuvlarini aynan shu stadionda oʻtkazib kelmoqda. Stadion 1990-yilda qurilgan va Kattaqoʻrgʻon shahridagi eng yirik stadion hisoblanadi. Shaboda koʻchasida joylashgan. Stadion 5000 tomoshabinni sigʻdira oladi. Maydonning oʻlchamlari 112x72 metr. Kattaqoʻrgʻon kolleji oʻquvchilari futbol oʻyinlaridan tashqari stadionda turli xil mashgʻulotlar, sport musobaqalari va tadbirlari oʻtkaziladigan asosiy stadiyon hisoblanadi.

## Havolalar

* „Doʻstlik“ stadioni Yandex. Xaritalarda
Xurshid Shamsutdin

**Xurshid Shamsutdin** (asl familiyasi — **Sharafutdinov**) — oʻzbek-sovet shoiri, dramaturg, teatr arbobi, rejissor va tarjimon. U 1941-yilda Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi boʻlgan. Oʻzbek musiqa drama janrining yaratuvchilaridan biri hisoblanadi.

Xurshid Shamsutdin 1892-yil may oyida Oʻzbekistonda tugʻilgan. U ijodining gullagan pallasi ayni 1912-yildan boshlanadi. Sheʼrlar, qissalar, komediyalar va adabiy-tanqidiy maqolalar muallifi sanaladi. Dramaturg 1915-yilda sahnada debyut rolini ijro etadi. U Toshkentdagi „Turon“ havaskorlar truppasida ozarbayjon, tatar va oʻzbek mualliflarining spektakllarida bir qator yumorga boy va oʻtkir xarakterga ega rollarni ijro etgan.

Xurshid Shamsutdin 1960-yil 13-sentabrda vafot etadi.

## Tanlangan asarlar

* 1918-yilda „Yangi va koʻhna“ qissasi
* 1918-yilda „Savodsiz boy“ qissasi
* 1919-yilda „Kichik askar“ qissasi
* 1920-yilda Siyovush oʻlimi fojeasi
* 1920-yilda „Temirchi oʻgʻli“ dramasi
* 1920-yilda „Turkiston“ tarixiy dramasi
* 1924-yilda „Qaysi biri yaxshiroq“ musiqiy komediyasi
* 1926-yilda „Kulgi va koʻz yoshlar“ musiqiy komediyasi va boshqalar.

## Adabiyotlar

* Teatralnaya ensiklopediya. Tom 5/Glav. red. P. A. Markov — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1967.

## Manbalar
Mobile Legends: Bang Bang

***Mobile Legends: Bang Bang***, odatda, ***ML*** yoki ***MLBB*** deb nomlanadi, bu ByteDance shoʻba korxonasi Moonton tomonidan ishlab chiqilgan va tatbiq etilgan mobil multiplayer onlayn jang maydoni (MOBA) oʻyinidir. 2016-yilda chiqarilgan oʻyin butun dunyo boʻylab, eng koʻp Janubi- Sharqiy Osiyoda mashhur boʻldi va oʻshandan beri 1 milliard yuklab olishdan oshib ketdi, oylik oʻyinchilar soni 100 millionni tashkil etdi.gʻ. 2021-yilda *Mobile Legends: Bang Bang* 1 milliard AQSH dollari miqdoridagi yalpi daromadga erishdi, uning daromadining 44 foizi Osiyodan tashqarida boʻlib, bu oʻz janridagi eng global jozibador mobil oʻyinga aylandi.

Asosiysi, oʻyin kamida 10 soniyadan cheksiz muddatgacha davom etishi mumkin. Oʻyin jarayonida 5 kishidan iborat jamoa xuddi oʻzlari kabi tuzilgan jamoaga qarshi oʻynashadi. Anʼanaviy jang maydonidagi oʻyinni oʻz ichiga olgan oʻyinchilar dushman minorasini egallab, oʻzlarini himoya qilish uchun uchta yoʻlakda kurashishlari kerak. Klassik oʻyinlar singari bu oʻyinda daraja koʻtarish yoki oʻynash uchun pul toʻlash va qahramonlarni tayyorlash kabi mashgʻulotlar mavjud emas. Gʻoliblar va yutqazganlar mahorat, qobiliyat va strategiya asosida aniqlanadi.

Muvaffaqiyatga erishgandan soʻng, Moonton mobil afsonalar deb nomlangan bir nechta mintaqaviy turnirlarni yaratib, EA sport sahnasiga chiqdi: Janubi- Sharqiy Osiyo, Lotin Amerikasi va Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika mintaqalarida *Bang Bang Professional ligasi* (MPL). Mobil afsonalar boʻyicha jahon chempionatida hozirgacha jami 15 davlat, jumladan Yaponiya, Rossiya va AQSh ishtirok etgan. Shuningdek, u Filippinda boʻlib oʻtgan 2019-yilda boʻlib oʻtgan Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarida kibersport boʻyicha birinchi medal uchun tanlangan 6 ta oʻyindan biri edi.

Dastlab *Mobile Legends: 5v5 MOBA* deb nomlangan oʻyinning 2016-yilda chiqarilishi boshqa MOBA oʻyini, League of Legends bilan oʻxshashligi sababli tanqidlarga uchradi. 2017-yil iyul oyida Riot Games mualliflik huquqini buzganlik uchun Moontonga qarshi daʼvo arizasi bilan chiqdi; ammo, ish *forum non conveniens* hisobiga Qoʻshma Shtatlardagi Kaliforniya markaziy okrug sudi tomonidan rad etildi. Oʻshandan beri Moonton farqlash va oʻyinni yaxshilash uchun bir nechta remodeling va qayta yangilanishlarini amalga oshirdi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*  — lore exclusive
Suka cholg‘u asbobi

**Suka** ( — Polshada mashhur boʻlgan kamonli torli cholgʻu asbobi. XIX asrga oid rasmlaridan maʼlum, hozirda yoʻqolgan. Chol’gu asbobini qayta tiklashga urinishlar olib borilmoqda. Uchbu musiqa asbobini Polshaning zamonaviy musiqiy guruhlaridan Varshava Village Band qoʻllaydi.

Ushbu asbobdan Krit lirasida chalishganidek soz chalishgan, u tizzaga vertikal ravishda qoʻyilgan yoki kamarga osilgan. Torlarni tirnoqlari bilan borsilgan.

Asbob korpusi skripkanikiga oʻxshash, lekin boʻyni ancha kengroq va torlarni tortib turuvchi qoziqlari birmuncha qoʻpol. Torlar tonik, beshinchi (kvint) va oktavaga sozlangan.

Asbob tizzada ushlab turilb chalinadigan cholgʻu asboblari oilasi va zamonaviy skripka oʻrtasidagi „oʻtish davri“ cholgʻusi hisoblanadi.

Bugungi kungacha birorta ham haqiqiy suka yetib kelmagan, ammo asbob 1895-yilda Voytsex Gerson tomonidan akvarel kartinasidan rekonstruksiya qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Sharqiy Yevropa va loʻli skripkasi
* 
*
Karamanoğlu Mehmed Bey

**Karamanoğlu Mehmed Bey** yoki **Şemseddin Mehmed Bey** (, ) — Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning eng katta oʻgli boʻlib, beklikni 1261-1277-yillarda boshqargan.
## Tarix
Mehmed Bey 1240-yilda Larendrada tugʻilgan boʻlib, 1277-yilda 37 yoshida Koʻniyada vafot etgan. Mehmet Bey harbiy va maʼmuriy bilimga ega davlat arbobi boʻlib, oʻz atrofiga olimlarni toʻplab, ularga katta ahamiyat bergan.

XIII asr oʻrtalarida saljuqiylar davlat ishlarida fors tilidan foydalangan boʻlib, xalq esa oʻz ona tili boʻlmish turk tilida gaplashgan. Mehmet Bey millat boʻlib birga yashashning birinchi sharti boʻlgan til birligini taʼminlash zarurligini yaxshi bilgan. Bu ittifoqni amalga oshirish uchun Toros togʻlarida yashovchi barcha turkman qabilalarini oʻz atrofiga toʻplab, qoʻshin tuzadi.

Mehmed Bey oʻziga qarshi yuborilgan saljuqiy va moʻgʻul qoʻshinlarini magʻlub etib, Koʻniya'ga kirdi. Bu yerda yashovchi saljuqiy turklar Karamanoğlulari bilan birlashdilar. Qisqa vaqt ichida Konya viloyati va baʼzi atrofidagi viloyatlar Karamanoʻgʻullari tasarrufiga oʻtdi. Keyinchalik Saljuqiylar sultoni Izziddin Keykavusning oʻgʻli ekanligini daʼvo qilgan Cimriyni (Gʻiyosiddin Siyovush) hokimiyatga olib kelgan Mehmet Bey oʻzi vazir deb eʼlon qildi. Mehmed Bey dastlab moʻgʻullar zulmiga qarshi koʻp marta gʻalaba qozonib, muvaffaqiyatli qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, ammo keyingi janglarning birida ikki ukasi bilan birga halok boʻlgan. U hukmdorligining oxirgi davrida turk tilini rasmiy til deb eʼlon qilish toʻgʻrisida farmon berdi. Bu farmoda „Bugundan boshlab hich kim devonda, dargohda, bargohda, majlista va xatto hamma yerda turk tilidan boshqa soʻz soʻzlamaydi.“ deb yozilgan boʻlib, Mehmed Bey, nafaqat siyosiy va harbiy gʻalabani, balki madaniy gʻalabani ham qoʻlga kiritdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tangu do‘mbira

**Tangu** (xit. pinyin) — Xitoyning anʼanaviy zarbli cholgʻu asbobi (doʻmbira -baraban).

## Tavsifi

Tanguning bochkasimon shaklidagi tanasi ailanthus, chinor, qayin, terak yoki boshqa turdagi yogʻochlardan yasalgan va uzunligi 60 dan 80 santimetrgacha va diametri 20 dan 100 santimetrgacha yoki undan koʻp boʻladi. Odatda u qizil rangga boʻyaladi. Baraban 4 ta temir halqa vositasida tanaga mahkamlanadi yoki yogʻoch ramkaga oʻrnatiladi.

Doʻmbira pardalari tanguning ikki tomonida joylashgan boʻlib, sigir, choʻchqa yoki echki terisidan tortiladi.

Tangada soz chalish uchun ikkita yogʻoch tayoqdan foydalaniladi.

Tangu buddaviylik marosimlari va teatr tomoshalarida hamda Xitoy musiqasining koʻp turlarida ishlatiladi; jumladan, turli oʻlchamdagi tangular Pekin opera orkestri tarkibiga kirishi mumkin.

Sozandalar anʼanaviy ravishda Xitoy Yangi yilining ilk kunlarida sher raqsini ijro etish chogʻida Datangu (línínín ; katta tangu yoki sher tangu)ni ishlatishadi.

Syaotangu ( ; kichik tangu) esa vertikal ravishda chalinadi.

## Manbalar
Mansur Abdulin

**Mansur Abdulin** (1919—1996) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, tatar millatiga mansub komsomolchi. Sovet Sotsialistik Respublikasi Ittifoqi armiyasiga 1938-yilda Fargʻona viloyati Lenin tumani voyenkomatidan harbiy xizmatga chaqirtirilgan. 167-artelleriya polki gvardiyasi, 6-batalyon qurol-aslahalar komandiri, gvardiya serjanti. Komandirlik vaqtida katta serjant Abdulin Qizil armiyaning mudofasi yorib oʻtilmasligini taʼminlagan hamda dushmanlarning 8-harbiy tankini tor-mor qilgan.

## Biografiyasi
Mansur Idiatovich Abdullin 1919-yil 15-sentyabrda Ufa viloyati Belebeevskiy tumani Qirgʻiz-Miyaki qishlogʻida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Sterlitamak tumani Sterlibashevo qishlogʻida, hozirgi Sterlibashevskiy tumani) tatar dehqon oilasida tavallud topgan.

1927-yilda Qirgʻiz-Miyakdagi oʻrta maktabda taʼlim ola boshlaydi, keyinchalik mahalliy kolxozda mehnat qiladi. 1937-yilda Oʻzbekiston SSRga koʻchib oʻtib, Leninsk shahridagi (hozirgi Oʻzbekistonning Andijon viloyati Asaka shahri) „Arkabesh“ ishchi artelida savodsizlikni yoʻq qilish boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishlay boshlaydi.

1938-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 1939-yilda) Fargʻona viloyati Leninskiy tuman harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirtiriladi. 1941-yildan Ikkinchi jahon urushida ishtirok eta boshlaydi. 194-yil kuzida jangda ogʻir yaralanib, davolanish uchun gospitalga yuboriladi. 1942-yil iyul oyida sogʻligini tiklaganidan soʻng yana qayta xizmatga qaytadi. Gʻarbiy front, Markaziy front, 1 va 2-Belorussiya frontlaridagi janglarda ishtiok etgan. Smolensk, Stalingrad va Kursk janglarida ham ishtirok etgan.

1943-yil 10-iyulida Molotichi qishlogʻi yaqinida (Kursk viloyati Fatejskiy tumani) 167-gvardiya yengil artilleriya polkining qurolli kuchlari komandiri (3-gvardiya yengil artilleriya brigadasi, 1-gvardiya artilleriya otishma diviziyasi, 70-sonli gvardiya serjanti) Abdulin dushman hujumini qaytarishda koʻrsatgan oʻziga xos jasorati bilan boshqalardan ajralib turadi. 60 ta tank va nemis piyoda askarlari Abdulin turgan oʻq otish hududiga uch marta hujum uyushtiradi, hududga 150 ta havo bombasi tashlanadi, bir necha yuz snaryad va minalar otiladi. Qattiq jang paytida toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqqa tutilgan Abdulin yuzaga kelgan ogʻir vaziyatga qaramay, dushmanning 8 ta tankini, shu jumladan, 3 ta „Tigr“ tankini va dushman piyodalari batalyonini yoʻq qilishga erishadi, biroq oʻzi ham jangda snaryad parchalaridan og‘ir yaralanadi.

Mansur Idiatovich Abdulin 1996-yil 8-iyunda Ufa shahrida vafot etadi.

## Mukofotlari
Mansur Abdulin Mansur Idiyatovich jangda koʻrsatgan jasorati va fidokorligi uchun 1943-yilning avgustida Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

1943-yil 5—9-iyul oylaridagi janglarda Teploe — Samodurovka qishloqlari hududida Abdulin 1943-yil 10-iyuldagi buyrugʻi bilan Jagala 3-gvardiya brigadasi komandiri tomonidan Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlanadi.

## Manbalar
Alanga (futbol klubi)

**"Alanga"** — Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi sobiq oʻzbek futbol klubi.

## Nomlari
* 2000-2001-yy. — „Oltin Tola“
* 2009-2011-yy. — „Yerqoʻrgʻon“
* 2012-y. — „Yoshlik“
* 2013-yildan hozirgacha — „Alanga“

## Tarixi
Klub, 2000-yilda tashkil etilgan va 2009-yilda qayta tuzilgan. 2 mavsum davomida Oʻzbekiston chempionatining Ikkinchi ligasida (2009 va 2010-yillar) hamda 7-mavsumda Birinchi liga bahslarida (2000-2001 va 2011—2015-yillar) ishtirok etgan.

## Yutuqlari
* Birinchi liga bahslarida 4-oʻrin (2011).

## Havolalar
* Клуб в базе footballfacts
Güneri Bey

**Güneri Bey** () — Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning oʻgli boʻlib, beklikni 1277-1300-yillarda boshqargan. Guneri bey moʻgʻullarga muvaffaqiyatli qarshilik koʻrsatib, beylik hududini kengaytirish uchun koʻp ishlarni amalga oshirgan.
## Tarix
Güneri Bey akasi Karamanoğulları bekligining ikkinchi beki Karamanoğlu Mehmed Bey 1277-yilda moʻgʻullar tomonidan oʻldirilganidan soʻng, beklik taxtiga oʻtirgan. Güneri Bey hukmdorligining dastlabki davrlarida beklikda hech qanday tarixiy ahamiyatga ega muhim voqealar sodir boʻlmagan. Ammo u 1284-yilda Saljuqiylar davlatida roʻy bergan fuqarolar urushidan foydalanib, saljuqiylar taxti uchun ikki kichik shahzodani qoʻllab-quvvatladi (Mehmet I siyosatidan unchalik farq qilmaydi). U keyin Saljuqiylarning beklarbeki (beylerbeyi) deb ham eʼlon qilindi. Ammo Hulokuiylar davlati xoni Argʻun ibn Abaqaxon aralashuvi bilan oʻz hududlariga qarab chekinishga va Koʻniya sultonligining ichki ishlariga aralashmasligiga majbur boʻldi. 1287-yilda u oʻsha paytda Kilikiya Armaniston qirolligi tarkibiga kirgan Tarsga bir qancha hujumlar uyushtirdi. Biroq Armaniston hukmdori Leon II ni qoʻllab-quvvatlagan saljuqiylar va moʻgʻullar uning hududiga bostirib kirib, poytaxti Karamanni yondirib, taladilar va uni ortga chekinishga majbur qiladilar. Keyingi yili u saljuqiylar hukmdorlariga vassal boʻlishni qabul qildi.

1294-yilda u Armaniston va Kipr qirolligi koalitsiyasi tomonidan saljuqiylardan tortib olingan Oʻrta yer dengizidagi muhim port shahar Alayni turk aholi uchun qaytarib oldi.

Güneri Bey 1300-yilda vafot etgan boʻlib, undan soʻng beklik taxtiga ukasi Bedreddin Mahmud Bey oʻtirdi.

## Manbalar
Olimpiya (stadion, Samarqand)

"Afrosiyob arena"— Oʻzbekistonning Samarqand shahridagi koʻp maqsadli stadion. 12500 tomoshabinga moʻljallangan bu stadion Samarqanddagi 13800 tomoshabinga moʻljallangan “Dinamo” stadionidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Bu mahalliy “Sherdor” futbol klublari va “Dinamo” yoshlar jamoasining uy arenasidir. 2015-yilgacha Samarqandning yana bir klubi “Registon” oʻz uyida boʻlgan uchrashuvlarini shu stadionda oʻtkazgan. Stadion 1989-yilda qurilgan va Samarqand viloyatidagi eng yirik stadionning biri. O'zbekistondagi ko'pgina stadionlaridan biri bo'lib, turli musoboqa, turnirlar, yoki madaniy tadbirlar o'tkazilinuvchi joylardan biridir. Bu inshoot Samarqand viloyatiga o'shgacha chiroy, o'zgacha tarovat berib, viloyatning qurilish salohiyati yanada yuqori darajaga ko'tarib turadi.

## Tarixi
“Afrosiyob arena” stadioni Samarqand olimpiya zaxiralari kolleji tomonidan foydalaniladigan yirik sport majmuasining bir qismidir. Samarqandning shimoliy qismida, Ibn Sino koʻchasining gʻarbiy va shimoliy qismlarida, janub tomondan Rudakiy koʻchasida joylashgan. Stadion Sovet davrida, ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, 1989 yilda qurilgan.

Bir muddat “ Registon ” va “ Sherdor ” futbol klublari o'z uyida boʻlgan uchrashuvlarini stadionda o'tkazishgan. 2011 -yilda “Dinamo” stadioni kapital ta’mirlanayotganda “Dinamo” futbol klubi oʻz uyida boʻlgan uchrashuvlarini shu stadionda oʻtkazishgan. Ayni damda stadionda “Dinamo” yoshlar jamoasining o'z uyida bo'ladigan uchrashuvlari oʻtkazadi. Stadion olimpiya zaxiralari kollejining mahalliy jamoalariga ham mezbonlik qiladi.

Olimpiya zaxiralari kolleji oʻquvchilari futbol oʻyinlaridan tashqari stadionda mashgʻulotlar olib borishadi, shahar, viloyat, respublika miqyosida turli sport musobaqalari va tadbirlari (futbol, ​​yengil atletika va boshqalar) oʻtkaziladi.

## Tavsifi

### Xalqaro o'yinlar
2007 yil Afrosiyob stadionida London-2008 Olimpiada o'yinlar saralash bosqchi doirasida O'zbekiston olimpiya terma jamoasi Suriya olimpya terma jamasini qabul qilgan

## Yana qarang

## Manbalar

## Havolalar

* Futbolfacts.ru sayti asosida stadion haqida ma'lumot   Архивная копия
* Stadion haqida ma'lumot wildstat.ru saytida  Архивная копия  -da arxivlangan
* Stadion haqida ma'lumot wikimapia.org saytida
Shihuh

**Shixux** () &#x200E; — Birlashgan Arab Amirliklari va Ummonda yashovchi arab qabilasi. Ular oʻzlarining arab lahjalarida, Shihxi tilida gaplashadilar.

Shixuh qabilasi vakillari Arabiston yarim orolining janubi-sharqida — asosan Musandam yarim orolining alohida togʻlarida yarim koʻchmanchi turmush tarzini olib boradilar. Bu mintaqa Arabistonning eng kam oʻrganilgan va aholi kam yashaydigan burchaklaridan biridir, garchi u muhim dengiz yoʻli — Hormuz boʻgʻozi boʻylab joylashgan boʻlsa ham. XX-asrda neft konlari topilgandan va bundan keyin boshlangan chegaralar oʻrnatilishi bilan yerlarning qayta taqsimlanishidan soʻng, ilgari oʻz ustidan hech qanday hokimiyatni tan olmagan Shixuh qabilasi Ummon sultoniga bay’at qildi. Qoʻshni qabilalar Al-Qosimiy urugʻidan boʻlgan Ras al-Xayma hukmdorlarini oʻzlarining hukmdorlari deb tan olishdi. Shunday qilib, Shixuxlar yerlari yarim eksklavga aylandi, u Ummonning qolgan qismidan 70 km amirlik yerlari bilan ajralib turadi.

Shixuxlarning kelib chiqishi noaniqligicha qolmoqda. Qadimgi rivoyatlarga koʻra, shixuxlar shuxiylar (savheyanlar) — Shuah avlodlari tinglang )) Ketura shahridan Bibliyadagi paygʻambar Ibrohimning oʻgʻli. Qoʻshni arab qabilalaridan farq qiladigan madaniyati va shevasiga koʻra, ular bu yerga koʻchib kelgan yaman arablarining bosqinchiligi tufayli, pushtsiz togʻlar hududning asl aholisidan biri boʻlishi mumkin. Ular bu yerga milodiy II-asrda koʻchib kelgan degan taxminlar mavjud. Yamandan va balujlar bilan aralashgan, yoki hatto Baloch kelib chiqishiga ega. Shixuxlarning eroniy kelib chiqishi haqida ham fikrlar bildirilgan. Shixuxlarning bir qismi *qumzoriylar* eroniy tilida kumzoriy tilida soʻzlashadi. Arab tilining shixux shevasiga fors tili taʼsirida boʻlgan.

Shixular Musandam yarim orolida yashovchi uch qabila ichida eng kattasi hisoblanadi. Aksariyat ummonliklardan farqli oʻlaroq, ular ibodiylar boʻlib, ular sunniy islomga amal qilishadi. Shixuxlar ikkita katta urugʻga boʻlingan — Bani Hadiyah ) va Bani Shatair). Yomgʻirli qishda shixuxlar togʻlarda yashaydi, yozda esa qirgʻoqqa yaqin qishloqlarga tushib, bogʻdorchilik va mayda savdo bilan shugʻullanadilar. Ular, shuningdek, echki boqishadi va toʻgʻonlangan vaqtinchalik oqimlar (vodiylar) yaqinida kichik dalalarni yetishtirishadilar. Ular tosh kulbalarda yashaydilar.

Diplomat va tadqiqotchi Bertram Thomas (1892-1950) Britaniya imperiyasining mintaqadagi manfaatlarini koʻzlagan va 1930-yillarning boshida Shixuhlarga qarshi kampaniyani boshqargan, oʻzining *"The Musandam Peninsula and Its People the Shihuh"* nomli asarida ularni tasvirlab bergan. „Ummonning eng ibtidoiy qabilasi“ sifatida nafrat bilan, ular bilan „doʻstona munosabatlarni rivojlantirish juda qiyin“. Bu ingliz interventsiyasiga qarshilik koʻrsatgan qabilalar va xalqlarga nisbatan oʻsha davrning imperator ritorikasi ruhiga toʻliq mos edi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
*
Shoromba

**Shoromba** — Indigirkaning yuqori oqimida yashagan tayga yukagirlarining qabila guruhi. Yasak kitoblariga koʻra, u 12 avloddan iborat boʻlgan: Porochi, Pelev, Nozegi, Naduni, Poroya, Kondil, Lukocha, Yatanga, Lukta, Mindovka, Kokori, Nelita. Etnonimda Yukagir soʻzini taxmin qilish mumkin — shoromo „odam“. Ular XVIII-asrning birinchi yarmida ruslar va lamutlar bilan harbiy toʻqnashuvlar, shuningdek chechak epidemiyasi natijasida vafot etdilar.

## Kelib chiqishi va nomlanishi
Shormba etnonimi yukagir tilidagi shoromo soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, odam, shaxs maʼnosini bildiradi. Rus sharqshunosi Aleksandr Nemirovskiyning xulosalariga koʻra, yukagir tilining shimoliy, tundra variantida sh tovushi yoʻq, shuning uchun shoromba janubiy yukagir jamoalariga mansub boʻlishi kerak.

## Ilk eslatmalar
Shoromba birinchi marta rus manbalarida VXII-asrda Indigirkaning oʻrta va yuqori oqimiga nisbatan tilga olingan. Ehtimol, Shoromba janubiy viloyatlardan Tungus (Evenks) hujumi ostida bu yerga chekingan. Sovet etnografi Boris Dolgixning maʼlumotlariga koʻra, Shoromba Indigirka vodiysida Moma qirgʻogʻidan Selennyax qirgʻogʻigacha, Momaning oʻrta va quyi oqimida, Ojogina daryosi havzasining, yuqori qismida yashagan. Buor-Yuryax va Badyarixa daryolarining oqimi.

## Ruslar va Lamutlar bilan harbiy toʻqnashuvlar
Shorombaning ruslar bilan birinchi aloqasi 1639-yilda, Ivan Postnik 30 nafar harbiy xizmatchi bilan togʻlarni kesib oʻtib, Yuqori Yana tomondan Indigirkaga — Shorombalar joylashadigan joylarga borganida boshlangan. Shoromba yangintslar (yuqogirlar) bilan yaqin ittifoq tuzgan. 1642-yilda Shoromba Uyandin kabinasiga hujum qiladi, lekin orqaga chekinadi. 1640-1650-yillar davomida. XVII-asrda Shorombalar asta-sekin ruslar tomonidan boʻysundirilib, yasak toʻlay boshlagan. 1656-yildagi yasak kitoblariga koʻra, ularda 90 ta haqiqiy yasak toʻlovchi bor, bu esa Nemirovskiyning oʻsha paytda shorombalar soni 360 kishiga yaqin boʻlgan degan xulosaga kelishiga imkon beradi. Xuddi shu davrda 12 ta Shoromba avlodi mavjud. 1656-yilga kelib barcha Shoromba urugʻlari boʻysundirilib, ruslarning irmoqlariga aylandi.

## Qirilib ketishi
Mulkdan maxrum qilish Shorombning moddiy ahvolini yomonlashtirdi. Bundan tashqari, 1657, 1667 va 1693-yillarda ular chechak epidemiyasiga duchor boʻldilar, ularning soni sezilarli darajada (yarim barobar kamayishi taxmin qilinmoqda). Dolgix 1691-yilda, oxirgi yirik epidemiya arafasida, taxminan 200 Shorombani hisoblaydi. XVIII-asr boshidagi hisob-kitoblarga koʻra, 160 ta Shoromba, 1723-yilda 120 ta boʻlgan. XVIII-asr oʻrtalarida shoromba butunlay yoʻq boʻlib ketadi. Odamlarning gʻoyib boʻlishining yakuniy sabablari hali aniq belgilanmagan.

## Adabiyotlar
* 
* Н. В. Плужников, В. И. Шадрин. Юкагиры // Народы Северо-Востока Сибири / ред. Е. П. Батьянова, В. А. Тураев. ИЭА РАН. М.: Наука, 2010.
* Туголуков В. А. Кто вы, юкагиры? М.: Наука, 1979
* Юкагиры. Историко-этнографический очерк / З. В. Гоголев, И. С. Гурвич и др.; ред. А. П. Окладников. Новосибирск: Наука, 1975
## Manbalar
Evgeniy Abdullayev

**Evgeniy Viktorovich Abdullayev** (1971-yil 19-aprelda Namangan shahrida tugʻilgan) — Oʻzbekistonda muqim turuvchi rus shoiri, yozuvchisi va tanqidchisi. U faqatgina tanqidiy maqolalarni oʻzining asl ismi-sharifi bilan, sheʼriy va nasriy asarlarini *Suhbat Aflotuniy* taxallusi bilan chiqaradi.

Yevgeniyning bolaligi Namanganda oʻtgan. 1978-yildan buyon Toshkent shahrida yashaydi. 1993-yilda boʻlajak yozuvchi ToshDUning (hozirgi Oʻzbekiston milliy universiteti)n falsafa fakultetini tamomlagan.

„Arion“, „Xalqlar doʻstligi“, „Sharq yulduzi“, „Bayroq“, „Iyerusalim jurnali“, „Yoshlik“, „Oktyabr“ jurnallarida, „Kichik ipak yoʻli“ almanaxlarida (Toshkent — Moskva, 1999—2005-yillarda) va „Interpoeziya“ (Nyu-York — Moskva, 2005-yilda) va boshqalar. „Oktyabr“ jurnali (2004—2006-yillarda), „Rossiya mukofoti“ (2005-yilda), „Triumf“ yoshlar mukofoti (2006-yilda) laureati.

Shuningdek, Yevgeniy Viktorovichni „Romans va eskizlar“ (R.Elinina adabiyot nashriyoti, Moskva, 2003), „Kesilgan quloq peyzaji“ (R.Elinina nashriyoti, Moskva, 2008). „Toshkent romani“ (Amfora, 2006, Sankt-Peterburg), „+39“ (2011), „Avliyoga itoat“ (2015), „Chumoli podishoh“ (2016) va boshqalar sheʼriy kitob toʻplamlari hisoblanadi.

2006-yildan yozuvchi „Sharq yulduzi“va „Xalqlar doʻstligi“ jurnallari tahririyat kengashi aʼzolari safidan oʻrin olgan.

## Manbalar

## Havolalar
** Suxbat Aflatuni v „Jurnalnom zale“
** *Olga Balla.* A chetvyortomu ne bivat. „Drujba narodov“ № 5, 2016
** *Dmitriy Tonkonogov.* Iz knijnix lavok. „Arion“ № 4, 2008
** *[[:ru:Галина,_Мария_Семёновна|Mariya Galina]]* Suxbat Aflatuni. Tashkentskiy roman. jurnal „Znamya“ № 8, 2007
** *[[:ru:Губайловский,_Владимир_Алексеевич|Vladimir Gubaylovskiy]]* Knijnaya polka Vladimira Gubaylovskogo jurnal „Noviy mir“, 2008, № 7
** *Dmitriy Novoxatskiy* Transkulturniy tekst i tendensii russkogo literaturnogo meynstrima: „Tashkentskiy roman“ Suxbata Aflatuni. jurnal Mundo Eslavo № 18 (2019)
** *Sergey Shulakov* Logos — mujskogo roda. Russkoyazichniy pisatel iz Tashkenta i poklonenie volxvov. „Nezavisimaya gazeta“, 25.02.2016
Sona cholg‘u asbobi

**Sona** (xit. savdo. qín), shuningdek **laba** (xit. masalan. qí) yoki **chet el [[Di fleytasi|fleytasi]]** (xit. masalan. míí) — Xitoyning qamishdan yasalgan musiqa asbobi. Sonaning eng yaqin turdoshi — Yevropa shalmeyi. U baland va tetiklantiruvchi ohangga ega. Sona Xitoyning shimolida, ayniqsa Shandong va Xenan provinsiyalarida mashhur boʻlib, u yerda uzoq vaqtdan beri bayram kunlari va armiyada ishlatilgan. Sona hozir ham toʻy tantanalari va dafn marosimlarida qoʻllanadi. Xitoydan tashqarida bu cholgʻu asbobini xitoylik muhojirlar Kubaga olib kelingan va bu yerda ayniqsa mashhurdir.

## Tarixi
Katta ehtimol bilan, sona surnayning Oʻrta Osiyo namunasidan kelib chiqqan.. Min sulolasigacha boʻlgan davr Xitoy adabiyotida sona haqida hech qanday maʼlumot saqlanib qolmagan. Ammo oʻsha vaqtga kelib sona shimoliy Xitoyda keng tarqalgan edi.

## Havolalar

* Sonyaga bagʻishlangan Xitoy sayti

## Manbalar
Bedreddin Mahmud Bey

**Bedreddin Mahmud Bey** () — Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning oʻgli boʻlib, beklikni 1300-1312-yillarda boshqargan.
## Tarix
Mahmud Beyning tugʻilgan sanasi nomaʼlum. Ehtimol, 1293-yilda u muhim port hisoblangan Alaya shahriga qarshi yurishda akasi bilan birga qatnashgan. 1277-yilda u mamluk sultoni Beybarsning hokimiyatini tan olib, Ich-il hududini iqto sifatida oldi. Katta ehtimol bilan mamluklar Mahmud Beyni Hulokuiylar davlati bilan boʻlgan jangdagi gʻalabasi tufayli ushbu hududlar unga iqto sifatida berilgan. 1288-yilda karamanlilar moʻgʻullar bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchragach, Koʻniya sultonligi sultoni Masud II hokimiyatini tan oldi. 1293-yilda u Kipr qiroli Genrix II bosib olishga tayyorgarlik koʻrayotgan Alaya shahriga yurishda qatnashgan (boshqa manbalarga koʻra, ushbu harbiy hujumga boshchilik qilgan). Hujum muvafaqqiyatli amalga oshirilib, Alaya Karamanoğulları bekligiga qoʻshib olindi. Bu yerda ham kichik yarim mustamlaka beklik tuzilib, Mahmud akasi Güneri Bey homiyligi ostida shaharni boshqargan.

Bedreddin Mahmud Bey akasi Güneri Beyning 1300-yilda vafotidan soʻng, beklik taxtiga oʻtirdi. U moʻgʻullar va Koʻniya sultonligiga qarshi kurashni davom ettirdi. Taxt uchun kurashayotgan shahzodalarga oʻz dastagini berdi. 1308-yilda u sulton Maʼsud III ning oʻlimidan va Koʻniya sultonligining tugatilganligidan foydalanib, Koʻniyani egallashga harakat qiladi, lekin moʻgʻul noʻyoni bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchradi.

U 1312-yilda vafot etgan boʻlib, Balkusanga dafn etilgan. Undan soʻng, taxtga oʻgʻli Hacı Sûfi Burhâneddin Musa Bey chiqdi.

## Manbalar
Shuetas

**Shuetas** (; ispancha talaffuzi — **chuetas**, „choʻchqa yeyuvchilar“) — Marranos va ularning Mallorka orolidagi avlodlari. Ular Palma shahrining alohida kvartalida alohida guruh boʻlib yashashganlar.

## Etimologiya
Ushbu taxallusning kelib chiqishining bir nechta manbalari mavjud. Ulardan biriga koʻra, shuetas „choʻchqa yeyuvchilar“ degan maʼnoni anglatadi va katalon tilining balear lahjasida „shuya“ (chuya) — "choʻchqa goʻshti" soʻzidan kelib chiqqan. Boshqa manbaga koʻra esa, bu soʻz „shuita“ yoki „shueta“ — " yahudiy " dan bir xil dialektda keladi.

Ruscha transkripsiyada shuetas, chuetas, huetas, chuetas va boshqalarning manbalari mavjud.

## Tarixi
Shuetas birinchi marta 1391-yil Ispaniyadagi pogromdan keyin (" Sevilya qirgʻini ") Mayorkada paydo boʻlgan. 1395-yilda Iqtisodiy hayotni jonlantirish va yahudiy jamiyatini jonlantirishni istagan qirol Xuan I ning taklifiga binoan Palmaning asosiy shahri Mallorkada 150 yahudiy oilasi Portugaliyadan koʻchirildi. Kelgan yahudiylar va majburan suvga choʻmganlar oʻrtasidagi aloqani oldini olish uchun Ferdinand I Palma yahudiylariga gettodan tashqarida yashashni va nasroniylar bilan muloqot qilishni taqiqladi. 1435-yilda Palma, pogromdan soʻng, Mayorkadagi yahudiy jamoasi nihoyat tugatildi.

Shuetalar alohida getto kvartallarida yashagan. Rasmiy ravishda katolik boʻlishlariga qaramay, ularga davlat xizmatiga kirishga ruxsat berilmagan.

### Shuetas va inkvizitsiya
XIV-asr oxiridan u yoki bu tarzda iudaizmni yashirincha kuzatgan shuetalar. papa sudi tomonidan taʼqib qilingan va 1488-yildan — Inkvizitsiyaga duch kelgan.

1685-yilda bir guruh Shuetas ingliz kemasida Mallorka orolidan Livornoga qochishga harakat qildi. Qochqinlar ushlanib, inkvizitsiyaga topshirildi; Ulardan 21 nafari 1688-Palma shahridagi katta avtodafeda yilda yoqib yuborilgan.

Hammasi boʻlib, 1771-yilgacha mahalliy inkvizitsiya sudidan 1054 ta shuetalar oʻtgan, ulardan 594 tasi yoqib yuborilgan. Shuetalar 1782-yilgacha qattiq taʼqiblarga uchragan, maʼmurlar ularga butun orol boʻylab cheklovlarsiz joylashishlariga ruxsat bergan va jazo azobi ostida „Shuetas“ laqabini ishlatishni taqiqlagan.

Keyinchalik, shuetaslarning koʻpchiligi assimilyatsiya qilishdi va baʼzilari Mallorkani tark etishdi, xususan, Puerto-Rikoga koʻchib oʻtishgan.

## Bugungi Shuetas
Mallorkada taxminan 18 000 kishi Shutas familiyasiga ega, ularning aksariyati assimilyatsiya qilingan.

1971-yildan buyon orolda yahudiylar jamoasi faoliyat yuritadi.

## Yana qarang
* Kripto-iudaizm
## Manbalar
Okin buryatlari

Okin buryatlari (bur.**Axin Buryaaduud**) — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh.

Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar.

## Qabila tarkibi
Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod).

Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi..

19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — *soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar* bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan.

## Yana qarang

* Buryat etnik guruhlari 
* Qabilalari va urugʻlari
* Soyotlar

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Nimaev D.* *D., Nanzatov B.* *Z.* 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54.
* *Dugarov D.S.* Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100.
* *Pavlinskaya L.R.* Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40.

* *Baldaev S.P.* Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
* *Tsydendambaev T. B.* Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b.
* *Nanzatov B.* *Z.* XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
* *Nanzatov B.* *Z.* Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.
Ende (xalq)

**Ende** ― Indoneziyadagi Bima-Sumban xalqi boʻlib, asosan markaziy Flores orolining sharqida yashaydi. 2000-yildagi hisob-kitoblarga koʻra, ularning umumiy soni 850 ming nafar aholini tashkil qiladi. Ngada, Lio va Sikka xalqlariga yaqin. Muloqot tili Ende tili boʻlib, u ikki dialektga ega. Xalq vakillarining aksariyati nasroniylikni tan olishadi, ammo baʼzi aholi anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qiladi.

Ende — Floresning tub aholisi. Oʻrta asrlarda, baʼzi olimlarning fikriga koʻra, ular Majapahit imperiyasi taʼsirida boʻlgan.

## Asosiy kasbi va hayot tarzi
Endrning asosiy mashgʻuloti dehqonchilikdir, xususan, makkajoʻxori, yams, sholi shu tarzda yetishtiriladi. Baʼzi joylarda sunʼiy sugʻorish qoʻllanadi. Qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan asosiy asboblar ketmon, qazish tayoqchasi va pichoq kesgichdir. Chorvachilik sohasida buyvollar, parrandalar, otlar va choʻchqalar boqishadi, qirgʻoq yaqinida baliqchilik ham rivojlangan. Bundan tashqari, ende toʻquv va otkhodnichestvo bilan shugʻullanadi. Oʻsimlik taomlari asosan isteʼmol qilinadi, lekin bayramlarda goʻsht ham isteʼmol qilinadi. Ende kiyimlari — koʻylak yoki koʻylay bilan birga kain.

## Turar joy
Ende aholi punktlari qancha vaqt oldin paydo boʻlganiga qarab, ular chuqurliklarda va togʻ yonbagʻirlarida (eski qishloqlar) yoki qirgʻoq vodiylarida joylashgan. Ende qishloq jamoasiga ega. Koʻpincha endega yaqin joylashgan anʼanaviy aholi punktlari markazda ibodatxonalar va megalit ziyoratgohlari joylashgan. Yerga tushadigan baland tomli uzun qoziqli uy anʼanaviy Ende uyidir.

## Nikoh
Ende oilalar kichik, koʻpxotinlilik taqiqlangan. Agar ota-onadan kamida bittasi shunday boʻlsa, bola xalq vakili hisoblanadi. Kelinning narxi toʻlangandan soʻng, nikoh virilokal boʻladi. Ende qarindoshlar oʻrtasidagi nikohga ijobiy munosabatda boʻlishadi.

Ende oʻz ajdodlarini hurmat qiladilar, uni kultga aylantiradilar. Dehqonchilik kulti ham mavjud.

## Adabiyotlar
* Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
## Manbalar
Ispaniyadagi ukrainlar

**Ispaniyadagi ukrainlar** (, ) ― Ispaniyadagi milliy hamjamiyat boʻlib, soni boʻyicha barcha muhojirlar guruhlari orasida oʻn ikkinchi, Sharqiy Yevropa xalqlari orasida uchinchi oʻrinda turadi.

## Birinchi muhojirlar
Ispaniyaga birinchi ukrainalik muhojirlar Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin koʻchib bordi. Ular asosan siyosiy muhojirlar edi. Qisqa vaqt ichida ular butunlay assimilyatsiyalashdi.

## Zamonaviy immigratsiya tarixi
Ukrainaliklarning keng koʻlamli immigratsiyasi XX-asrning 90-yillarida boshlangan. Aksariyat ukrainaliklar sayyohlik vizasi bilan kelgan va mamlakatda noqonuniy qolgan. Muhojirlarning taxminan 70% Gʻarbiy Ukrainadan kelgan. Bir necha yil ichida mamlakatda ukrainaliklar soni keskin oshdi va Ispaniya hukumati 2000-yilda legalizatsiya kampaniyasini boshladi. 80-100 ming ukrainaliklar rasmiy maqomga ega boʻlishi rejalashtirilgan edi, ammo 2000-yilda legalizatsiya uchun 224 ming ariza topshirildi va 2001-yilga kelib 339 mingga chiqdi, shundan 158 ming ariza koʻrib chiqish uchun qabul qilindi.

2009-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Ispaniyada 48 000 asli ukrainalik rasmiy muhojirlar va 150 000 ga yaqin noqonuniy muhojirlar yashagan. 2010-yil maʼlumotlariga koʻra, qonuniy ukrainalik muhojirlar soni 83 ming kishiga yetgan. Ukrainaliklar eng koʻp yirik shaharlar — Madrid (20319 kishi), Malaga (8069 kishi), Alikante (6514 kishi), Barselona (6345 kishi), Valensiya (6166 kishi) va Mursiyada (5761 kishi) yashaydi. Qolganlari butun mamlakat boʻylab teng ravishda tarqalgan — shaharlar, shahar tipidagi aholi punktlari va qishloqlarda istiqomat qiladi.

## Manbalar