open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musulmon

**[[Musulmon]]** (*[[Arab tili|arabcha]]: مسلم; [[Fors tili|forscha]]: Muslim; [[Urdu tili|urdu.]]: مسلمان; [[Turk tili|turk.]]: Müslüman,* „oʻzini Allohga topshirgan“) — Islom dinini qabul qilgan kishilarga nisbatan qoʻllaniluvchi umumiy atama boʻlib, erkak jinsiga nisbatan „musulmon“, ayollarga nisbatan esa muslima soʻzi ishlatiladi.
Avitsenna (Ibn Sino), Memar Sinon, Ulug‘bek, Abu Bakr ar-Roziy (Razes), Fotima al-Fihriyo, Evliyo Chalabiy, al-Masudiy, Al-Farobiy, Mansa Muso, Abbos ibn Firnas, Abdulqodir G‘iloniy, Rumiy, Abdulmecid I, Jobir Somoniy, Xoladinseniy, Ibn Sino. Ibn Hayyon, Muhammad Iqbol, Ruhulloh Xomayniy, Averroes (Ibn Rushd), Usmon I, Ibn al-Haysam (Alhazen), Abu Rayhon Beruniy Aurangzeb, Al-Xorazmiy, Roxelana (Hurram Sulton), Ali Xomanaiy, A. P. J. Abdul Kalomiy, Al-Zabulka Abdulkalam (Azb) us-Samad, Sayid Ahmadxon Faxri Posho, Ibn Saud, Mehmed VI, Tipu Sulton, Saudiya Arabistoni Faysal, Abdul Hamid II, Muhammad Ali Jinna, Ali as-Sistaniy, Vang Jingjai, Zokir Naik, Solih al-Favzan, Yosir Arafat, Muhammad Ali, Ali Gomaa, Ali Javan, Abdul-Rahmon Al-Sudais, Nagib Mahfuz, Ismoil Haniya, Ahmad Zevayl, Sulton bin Salmon Al Saud, Umar bin Hofiz, Mahmud Al-Said, Abdulloh ibn Said, Abdulloh ibn Said Muszaphar Shukor, Abdul Sattor Edhi, Mahmud Darvish, Muhammad bin Salmon, [Ilhan Umar, [Malkolm X, Gamal Abdel Nosir, Hamdan bin Muhammad Al Maktum, Muhammad Saloh, Hasan Minhaj, Hamza Yusuf, Xabib Nurmagomedov, Nusrat Fateh Ali Xon, Husayn Yee, Husayn va boshqalar.

Bular ilm-fan, matematika, astronomiya, tibbiyot, falsafa, adabiyot, san'at, me'morchilik, din, etakchilik, siyosat va harbiy sohalardagi hissalari uchun e'tirof etilgan ba'zi mashhur musulmonlardir. Algebra ixtirosi va optika hamda astronomiyadagi yutuqlardan tortib, tibbiyot ensiklopediyalarining inqilobiy shakllanishi va kasalxonalar hamda universitetlarning rivojlanishigacha, musulmon olimlari va muassasalari zamonaviy fan va ta'limning poydevoriga aylangan bilimlarni shakllantirdilar. Ular navigatsiya vositalarini kashf etdilar, ta'sirchan she'riyat va falsafa asarlarini yaratdilar va Alhambra va Kordovaning Buyuk masjidi kabi me'moriy durdonalarni yaratdilar. Bu yutuqlar nafaqat o'z tsivilizatsiyalarini boyitdi, balki Uyg'onish davri va zamonaviy dunyo uchun ham muhim poydevor yaratdi.

## Havolalar
Sahoba

**Sahoba** (; ***aṣ-ṣaḥāba*** — „suhbatdosh boʻlmoq“, „sohib boʻlmoq“) paygʻambar Muhammad alayhissalomni koʻrgan, u bilan suhbatdosh boʻlgan, doʻst tutingan va unga iymon keltirib, iymonli holida vafot etgan musulmonlarga nisbatan qoʻllaniladigan atamadir. Sahobalar Islom ta'limotini keyingi avlodlarga yetkazishda  katta xizmatlar qilishgan. Ularning ismlari oldidan "raziyallohu anhu" ya'ni "Alloh ulardan rozi bo'lsin" jumlasi qo'shib aytiladi. Ular Rosululloh Muhammad alayhissalomning hadislarini rivoyat qilishgan.

## Manbalar
Abd

**Abd** (Arab tilida: عبد)  - keng ma’noda "qul" tushunchasi; shuningdek, majoziy
ma’noda aksariyat musulmonlar ismining tarkibiy qismi (mas., Abdurahmon, Abdurahim
va b.). Allohning quli, bandasi ma’nosini bildiradi. Qur’onda Alloh bilan inson o‘rtasidaga
munosabat xoja bilan qul o‘rtasidagi munosabatga o‘xshatilgan. Bunga binoan Alloh
insonlarga qanchalik g‘amxo‘r bo‘lsa, xojalar ham qullariga shunday g‘amxo‘r
bo‘lmoqliklari lozim. O’z ixtiyori bilan qulni ozod qilish solih amallardan sanalib, u yetim
yoki kambag‘alni ocharchilik paytida yedirib-ichirganida olgan savobidek savobga
erishadi. Xoja ichgan qasamini buzsa yoxud ataylab emas, bexosdan biror-bir
musulmonni o‘ldirsa, o‘ziga xos xun to‘lash shakli sifatida qul ozod qiladi. Ozod
qilinganlik yozma ravishda qayd etiladi. Muhammad (sav)ning yigirmatacha (ismlari
ma’lum) qullari bo‘lib, u zot ularni turli vaqtlarda ozod etganlar; payg‘ambar (sav)ning
ikki ayollari qul-cho‘rilardan bo‘lishgan, ozod ayollaridan farqli suratda ularga mahr
berilmagan. Musulmon huquqi barcha musulmonlarni erkin, ozod deb bilib, ularni
musulmon davlatlarida qul qilinishi, jumladan qarzi evaziga qulga aylantirilishi mumkin
emas deb hisoblaydi. Shunga binoan topib olingan go‘dak, hanafiylik ta’limotiga ko‘ra,
musulmonlar yashaydigan yurtdan topilgan bo‘lsa, musulmon va erkin hisoblanadi.
Islom Ensiklopediyasi
www.ziyouz.com kutubxonasi 3
Kimda-kim dalillarsiz uni qul deb da’vo qilsa, u qabul qilinmaydi. Biroq qulning islom
diniga kirishi, uning o‘z-o‘zidan erkin, ozod bo‘lganini bildirmaydi. Qonun
merosxo‘rlarning manfaatidan kelib chiqqan holda, vasiyatnomada qullarni, 1/3
qismidan ortig‘ini ozod etilishiga ruhsat etmagan. Cho‘ri bilan turmush qurish - unga
egalik qilishning shakllaridan biri. Agar tug‘ilgan farzand xojadan bo‘lsa (xoja uni o‘ziniki
deb tan olsa) cho‘ri umm valad ("go‘dak onasi")ga aylanadi va ayrim imtiyozlarga ega
bo‘ladi. Agar xojaning ozod xotini bo‘lmasa u cho‘riga uylanishi mumkin bo‘lgan, cho‘ri
esa, ozod ayolga nisbatan yarim huquqqa ega bo‘la olgan. Uning farzandlari erkin
hisoblangan, ya’ni bolalar otaga merosxo‘r bo‘lganlar. Shuning uchun cho‘ridan
tarqalganlik shaxsning sha’niga dog‘ tushirmagan. Ko‘pchilik xalifalar (mas., Horun arRashid) cho‘rilarning farzandlari bo‘lishgan. Qullar xojalarining roziligi bilan oila qurish
huquqiga ega bo‘lganlar, bu hatto Qur’onda ham tavsiya etilgan. Ajralish uchun xojaning
roziligini olish shart emas, hatto xoja o‘z qullarining nikohini bekor qilishga haqqi
bo‘lmagan. Diniy jihatdan musulmon-qul erkin musulmonlar bilan teng deb bilingan,
biroq juma namozida bo‘lish hamda zakot to‘lash va sadaqa berish uning uchun
majburiy hisoblanmagan. Bordi-yu, namoz paytida erkin musulmon bo‘lmasa, qul
imomlikka xam o‘tishi mumkin bo‘lgan, lekin mustaqillikni talab etuvchi bironta ham
diniy mansablarni (qozi, muhtasib, maosh oluvchi imom) unga topshirish mumkin
bo‘lmagan. Islom davlatlarida qulchilik 20-a. o‘rtalarigacha saqlanib kelgan. Jazoirda -
1848 y., O’rta Osiyoda 1865-73 yillarda rasman, amalda esa 20-a. 1-choragida,
Afg‘oniston, Eron, Iroqda- 1923-29 yillarda, Saudiya Arabistonida - 20-a.ning 70-y.larida
bekor qilingan.
Toyota

**Toyota Motor Corporation** (, *Toyota Jidōsha Kabushiki-gaisha*) — Yaponiyaning multinatsional korporatsiyasi. 2007-yil birinchi choragi natijalariga koʻra oʻzining subsidiar kompaniyasi Daihatsu bilan birga dunyoning eng katta mashina ishlab chiqaruvchisi deb tan olingan. Toyota Korporatsiyasi savdo daromadi (179 milliard dollar) boʻyicha dunyoning uchinchi katta Avto kompaniyasi va sof daromadi boʻyicha dunyoning sakkizinchi eng katta kompaniyalaridan hisoblanadi.

Jahonda AQShning „General Motors“ va „Ford Motor Company“ kompaniyalaridan keyin 3-oʻrinda turadi. Bosh idorasi Toyota shahrida. Toyota avtomobil kompaniyasi dastlab 1935-yilda toʻqimachilik mashinalari ishlab chiqariladigan zavodning bir boʻlinmasi sifatida sanoatchi Kipchiro Toyoda tomonidan tashkil etilgan. 1937-yildan „Toyota Motors“ kompaniyasi. 1947-yildan Toyota yengil avtomobili ishlab chiqarildi.

1950-yildan yangi konstruksiyadagi avtomobillarning turi va soni yil sayin ortib bordi. Shuningdek, old va orqa oʻkdari orqali harakatlanadigan, har qanday yoʻlda yura oladigan „Land Kryuzer“ modelini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi.

1954-yilda Toyota avtomobillari Braziliya va Avstraliyada ishlab chiqarila boshladi, Janubiy Afrika, Tailandda shoʻba kompaniyalar tashkil etildi, boshqa mamlakatlarda Toyota avtomobillarini sotish bilan shugʻullanuvchi vakolatxonalari koʻpaytirildi. 1957-yilda Toyota avtomobillari AQShga eksport qilina boshlandi.

Toyotaning 1962-yilda jami 1 million, 1972-yilda 10 million, 1986-yilda 50 million, 1996-yilda 90 million va 1999-yilda 100 million yengil avtomobili konveyerdan chiqdi. 1966-yilda „Korolla“, 1970-yilda „Kerika“, „Sprinter“, „Karina“, 1978-yilda „Terkel“ modellari yaratildi. 1989-yildan AQShning „General Motors“ kompaniyasi bilan hamkorlik qiladi. 1992-yildan Birlashgan Qirollik, 1996-yildan Rossiyada oʻz korxonalarini ochgan. 1997-yilda Toshkentda Toyotaning vakolatxonasi ochilib, kompaniya avtomobillari sotila boshladi.

Toyota avtomobillar va koʻplab boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi, oʻz tizimiga juda koʻp kompaniyalarni olgan, eng zamonaviy texnika, texnologiya bilan jihozlangan. Avtomobillarni yigʻish jarayoni 98 % robotlashtirilgan, ishlab chiqarish. jarayonlari kompyuter yordamida boshqariladigan eng yirik korporatsiya hisoblanadi.

## Adabiyotlar
*
*
## Manbalar

## Havolalar

*
Ahl ul-Bayt

**Ahl ul-Bayt** (arab tilida: أهل البيت,Ahl al-Bayt) soʻzi uy yoki oila odamlari maʼnosini bildiradi. Islom madaniyatida ushbu soʻz Muhammadning oilasini (birga yashovchilarini) bildiradi.
Sunnat

**Sunnat** ( — odat, anʼana, xattiharakat tarzi; qonun) — islomda musulmonlar uchun ibrat hisoblangan Muhammad paygʻambarning soʻzlari, xatti-harakatlari, hadislarda targʻib etilgan, ibodatda ham, muomalada ham qoʻllanuvchi amallari.

Islomiy terminologiyada sunnat soʻzi sunniy islom olamida Muhammad paygʻambarning 23 yillik diniy rahbariyati davomida paygʻambarning har sohadagi amalga oshirgan faoliyat va harakatlarini bildiradi. Sunnat qoidalari islomiyatning dastlabki davrlarida paygʻambarning yoʻldoshlari(sahobalar) tarafidan va keyinchalik nasldan naslga oʻtib kelgan.

## Manbalar

## Havolalar
Sovet Ittifoqi Madhiyasi

**Гимн Советского Союза** (ruscha), Sovet Ittifoqi Madhiyasi.

## Matnlari
### 1944

### 1977

## Havolalar
* Rus Madhiya museum 
* http://www.sovmusic.ru/top20.php
* http://www.russmus.net/bands-traditional.htm
Zakot

**Zakot** ( — tozalanish, sadaqa berish) — mol-mulk va daromaddan beriladigan sadaqa, xayr-ehson. Islomning 5 asosiy talablaridan biri. Shariatta muvofiq, muayyan boylikka ega boʻlgan musulmon Zakot beradi. Zakot beruvchi kishining mablagʻi oʻzi va qaramogʻidagilarning zaruriy ehtiyojlaridan ortiqcha boʻlishi lozim. Bu mablagʻga kishining jamgʻarmasi, doʻkonda sotiladigan narsalari, sotaman deb olib qoʻygan narsalari, birovga bergan qarzi kiradi. Qurʼoni karimning ayrim suralarida Zakot namoz bilan yonmayon zikr etilgan. U yilda bir marta berilishi shart boʻlgan xayrehson (sadaqa) qatoriga kiradi va ayni vaqtda ibodat hisoblanadi. Zakot miqdori mablagʻlarning 1/40 ulushi (2,5%)ga teng. Zakotni zakot berolmaydigan musulmonlar olishga haqli. Zakot avval qarindoshlar orasidagi muxtojlarga, bunday qarindoshlar boʻlmasa, kambagal, qarzdor, musofirlarga beriladi. Dehqonlar va chorvadorlardan olinadigan Zakot miqdori bir oz boshqacharoq belgilangan. Zakotning asl hikmati faqir va muhtojlarning hojatini chiqarmoqdir.

## Adabiyotlar
* Imom alBuxoriy, Hadis, 1j. T., 1991; Margʻinoniy Burhoniddin, Hidoya, 1j., T., 2000.

**Zakot** (arabcha :**زكاة**') islomiy hayr-ehson, sadaqa tushunchasini bildiradi. Musulmonlar oʻzlarining yillik daromadlari islomda belgilangan eng kam miqdor(Nisob)dan oshganda oʻz daromadlarining 2.5%ni jamiyatning belgilangan qatlamiga toʻlash majburiyatidadirlar. Zakot oʻzbek tilida "oʻsish"(yahshilik jihatidan), "oʻrtish","tozalanish","tarbiyalash","tozalash" maʻnolarini bildiradi.

## Manbalar

## Havolalar
Hunayn ibn Isʼhoq

Hunayn ibn Isʼhoq (Arab tilida:حنين بن إسحاق العبادي ) yoki yanda rasmiyroq qilib aytganda Abu Zayd Hunayn Ibn Isxaq al Ibadi(Yevropa olamida Johannitius) 809-873nchi yillar orasida yashab o`tgan mashhur va katta ta`sirga ega bo`lgan Arab Nestoria olimi, fizik va umuman olimdir. U o`zining grek tilidan arab tiliga qilgan tarjimalari bilan mashhurdir. Arab tarihiy manbalari bu olimni arab deb ko`rishsa zamonaviy manbalarda u Assurialik deb tan olinadi.

## Manbalar
Kimono

Kimono(yapon tilida:着物 ) yapon milliy kiyimi boʻlib "kiyiladigan narsa(kiyim)" maʻnosini bildiradi. Dastlab kimono soʻzi barcha kiyim kechaklarni bildirgan va vaqt oʻtishi bilan ayollar, erkaklar va bolalar kiyadiga uzun milliy kiyimni bildirgan.

**Kimono** — yapon erkak va ayollarining anʼanaviy kiyimi; oʻzbek toʻniga oʻxshash bari ustma-ust (chapi oʻngi ustiga) oʻtkaziladi va belbogʻ ("obi") bilan mahkamlanadi. Keng yenglari ("sode") quyida solqilanadi. Ayollar Kimonosi belbogʻining oʻta kengligi va qoʻltiq oʻmizining oʻyigʻi kabi ichki qirgʻoqlari tikilmaydigan uzun yenglari bilan ajralib turadi. Ishlatiladigan matosi va bichimiga koʻra, Kimono tungi, uylik, kundalik, kishilik va marosim turlariga boʻlinadi. 

## Manbalar
Ateizm

**Ateizm** xudoning mavjudligiga ishonchning yoʻqligidir. Shuningdek, teizmni inkor etuvchi har qanday dunyoqarashga ham ateizm deyiladi, lekin bu nooʻrin, zero bunday dunyoqarash nonteizm deb atalib, ateizmdan farqlanishi mumkin. Barcha ateistlar dinsizdir, degan fikr ham mutlaq toʻgʻri emas, baʼzi dinlar (buddizm kabi) „xudo“ tushunchasiga muhtoj emas, demakki shunday dinlarga mansub shaxslar ham *ateist*, deyilishi mumkin.

Oʻzini ateist, deb nomlagan shaxslarning koʻpchiligi gʻayritabiiy hodisalarga skeptik yondashishib, xudolarning mavjudligiga empirik dalillar mavjud emasligini urgʻulashadi. Bundan tashqari, ateizm foydasiga falsafiy, ijtimoiy yoki tarixiy argumentlar keltiriladi. Aksar ateistlar sekulyarizm, humanizm, ratsionalizm va naturalizm kabi falsafiy qarashlarga ega boʻlishgani bilan, barcha ateistlar birdek boʻysinuvchi dunyoqarash mavjud emas.

## Etimologiyasi
Qadimgi yunon tilida *atheos* (ἄθεος, boʻlishsizlik qoʻshimchasi ἀ + θεός („xudo“)) „xudosiz“ maʼnosini anglatadi.
## Tarixi
*Ateizm* atamasi XVI asrda Fransiyada kelib chiqqan boʻlsa-da, xudolarning mavjudligiga ishonch bildirmagan dunyoqarash va falsafiy oqimlar ibtidoiy jamiyat davrlarida ham boʻlgan. *Xudo*, *ruh* tushunchalarini oʻylab topgan va jamiyatni bularga ishontirishga harakat qilgan shomonlar, afsungarlar va hokazo din yaratuvchilarining oʻzlari bunga ishonmagan boʻlishlari mumkin.
Tarixiy hujjatlarda koʻrsatilgan ateistik qarashdagi falsafiy maktablar mil. av. VI asrda Hindistonda paydo boʻla boshlagan.

## Nufuzi

Dunyodagi ateistlar sonini hisoblash qiyin ishdir, zero „ateist“ tushunchasi har xil anglashiladi, qolaversa, xudoga ishonnmaydigan har qanday shaxs ham oʻzini „ateist“, deb atamaydi (u yoki bu soʻzni bilmaydi, yoki jamiyat tazyiqiga uchrashdan qoʻrqadi). Bu borada „dinsiz“ atamasi ishlatiladi. Dinsizlar nufuzi esa dunyo aholisining 16% (1,1 milliard) tashkil etadi.

Dinsizlar odatda olimlar orasida koʻpchilikni tashkil etadi. Masalan, *[[Nature (jurnal)|Nature]]* jurnali tadqiqotlariga koʻra (1998) AQSh Milliy Fanlar Akademiyasi aʼzolarining faqatgina 95.0 % ibrohimiy dinlar tasvirlagan xudoga ishonishadi (AQSh aholisining 85% xudoga ishongani holda).

## Shuningdek
* Din
* Xudo
* Teizm
* Deizm
* Agnostitsizm
* Ateistlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Ateizm haqida sahifa va forum
* Yaxshi idrok, Pol Anri Tiri Holbax. Kitobning archive.orgda skanerlangan versiyasi. (turkcha)
* Ateistforum.org (turkcha)
* Ateism.ru (ruscha)
Końskowola

**Końskowola**, güneydoğu Polonya'da bir kasabadır. Puławy ve Lublin arasında, Kurów kasabası yanındaki Kurówka Nehri üzerinde yer alır. Lublin Voyvodalığı'na bağlı Puławy kazası içinde ayrı bir gmina'nın merkezidir. 2004 yılı verilerine göre nüfusu 2.188 kişidir.
Josh Hartnett

**Josh Hártnett** (; t. 1978) — amerikalik kinoaktyor.

## Tarjimai holi
Joshua Deniel Hartnett 1978-yil 21-iyul kuni Saint Paul, Minnesotada tugʻilgan. 1996 yili Minneapolis shahridagi maktabni tamomlab Nyu York shtati Perches shahrining universitetida tahsil oladi. 1997 yilda Josh Hartnettga televizion serialda ishtirok etishni taklif qilishadi. 1998 yildagi katta ekrandagi birinchi muvafaqqiyatli ishiga qadar, u koproq reklama roliklarida sur’atga tushadi.

### Sanʼati

### Shaxsiy hayoti
Hozirgi paytda Josh Scarlett Johansson bilan uchrashmoqda. Juftlik "Qora orxideya" filmining surʼatga olish jarayonida tanishgan.

## Filmlari

## Havolalar
* Josh Hartnett haqida rus tilidagi forum
* Lucky Number Josh || Your Ultimate Fan Site for Josh Hartnett
* Absolute Josh Hartnett — Josh Hartnett Social Network
Aqiqa

**Aqiqa** (arab.- „chaqaloq sochini olish, qurbonlik soʻyish“) — musul-mon oilalarida yangi tugʻilgan bolaga ism qoʻyish va „qorin sochi“ (bolaning tugʻilgandagi sochi)ga qaychi urish bilan bogʻliq odat. Johiliyat davridagi turli maʼbud va maʼbudalarga atab qilinadigan kurbonliklar oʻrniga musulmon oilasida farzand tugʻilganligining shukronasi sifatida bir qoʻy soʻyib (imkoniyatga karab) A. marosimini oʻtkazishlik joriy etilgan. Islom anʼanasida Aqiqani chaqaloq tugʻilgan kunning 7 yoki 14, yoxud 21 kunlari oʻtkazish tavsiya etiladi. Bu kunlarda Aqiqa oʻtkazilmay qolinsa, soʻng qaysi kun-da, qachon amalga oshirilsa ham vazifa bajarilgan hisoblanaveradi. 

Aqiqa qurboni farzand tugʻilgandan boshlab voyaga etguncha qilinishi mumkin, faqat ettinchi kuni qurbonlik soʻyilishi koʻproq fazilatlidir. Farzand tugʻilgach ettinchi kuni unga ism qoʻyiladi va sochini olib, chiqqan sochi ogʻirligida oltin yoki kumush sadaqa qilinadi. Aqiqa qurbonligi uchun bir qoʻy soʻyilishi etarlidir. Oʻgʻil farzand uchun ikkita qoʻy soʻyilishi kerak degan qarashlar ham mavjud.

„Rasuli Akram sallallohu alayhi vasallam bizlarga oʻgʻil farzand uchun ikkita, qiz farzand uchun bir qoʻyni aqiqa sifatida qurbon qilishimizni buyurdilar“ Ibn Moja, 3163-hadis.

Yana hazrati Oisha roziallohu anhumadan qilingan rivoyatga koʻra Paygʻambarimiz sallallohu alayhi vasallam nabiralari Hasan va Husanlar (r.a) tugʻilgach ettinchi kuni aqiqa qurbonligi soʻydirib, ularga ism qoʻyganlar. (Tajridi Sarih tarjimasi, XI, 401)

Islomdan avval johiliya davrida arab jamiyatida faqat oʻgʻil farzandlar uchun qurbonlik soʻyilar, qizlar uchun bunday marosim umuman oʻtkazilmas edi. Islom bunga chek qoʻyib, qiz farzandlar uchun ham eʼtibor berilishini taʼminladi.

## Manbalar

http://uzislam.com
Xevi-metal

**Heavy metal** (baʼzida shunchaki **metal**) 1960-yillar oxiri va 1970-yillar boshlarida paydo boʻlgan rok-musiqaning bir janridir. Ildizlari blues-rock va psixedelik rockga borib taqaladi. Qalin, ogʻir tovushli gitara va dovullar qoʻllanishi, tezlashgan distortion va gitara sololari bilan xarakterlanadi.

Heavy metal dunyo boʻylab „metalheadlar“ yoki „headbangerlar“ degan muxlislariga ega. Led Zeppelin va Black Sabbath kabi ilk heavy metal guruhlari keng ommani jalb etgan boʻlsa-da, oʻz davrlarida tanqidga uchragan edilar. 1970-yillar oʻrtalarida Judas Priest guruhi janrni blues taʼsiridan chiqarib, oyoqqa turgʻizdi; Britan Heavy Metal Yangi Toʻlqini boshlandi, bunda u punk rock kabi tez ohanglarni ishlatishga oʻtdi.

Heavy metal 1980-yillarga kelib mashhur boʻlib, ostjanrlari koʻpayib ketdi. Ekstremal metal janrlari underground klublarda qoʻyilardi; glam metal va thrash metal kabi boshqa janrlari esa pop-madaniyat qismiga aylana bordi. Soʻnggi yillarda bu ostjanrlar orasiga new metal, alternative metal kabilar ham qoʻshildi.

## Xarakteristikasi
Heavy metal odatda baland gitara effektlari, keskin ritmlari, qalin baraban ovozlari hamda energetik vokal tovushlari bilan tavsiflanadi. Metal ostjanrlari u yoki bu sifatlarni kuchaytirib, boshqalarini kamaytirib, xilma-xillik hosil qilishadi. Odatiy heavy metal guruhi dovulchi, bassist, ritm gitarachi, bosh gitarachi va xonandadan iborat boʻladi.
Halol

**Halol** ( — „erkin“, „bog‘lanmagan“, „tugunni yechish“) — 1) Ruxsat berish; farz, mandub va muboh tushunchalariga kiruvchi ruxsat etilgan xatti-harakatlar; man etilgan xatti-harakatlar (harom)ning ziddi. Halol haqidagi masalalarni fiqhning ahkom bo‘limi o‘rganadi. Shariatda esa, haromlik tuguni yechilgan, yaʼni haromlik sifati yo‘q narsaga halol deb aytiladi. Chunki, harom narsaning man qilish tuguni bo‘ladi. Halol narsada ana o‘sha tugun bo‘lmaydi, bo‘sh bo‘ladi. Hadisi sharifda halol ochiq-oydindir, deyilgan. Avvalo, nima narsalar halol ekani ochiq-oydindir; suv, sut, meva suvlari kabi ichimliklar, non, meva, poliz ekinlari, Allohning ismi aytib so‘yilgan halol hayvonlar go‘shtlari kabi taomlar, ruxsat berilgan kiyimlar va nikohga olingan shaxslar kabilar haloldir. Qolaversa, ushbu narsalarga ega bo‘lish ishonchli, shariatda ruxsat berilgan yo‘l bilan bo‘lishi kerak. Halol kasb deganda, aynan shu maʼnoda gap ketadi. Yaʼni, halol narsaga halol yo‘l bilan ega bo‘lish lozim. Halol mehnat, meros, hadya, ikki taraf roziligi bilan bo‘lgan tijorat tufayli qo‘lga kirgan mulk halol bo‘ladi. Musulmon odam uchun halol narsani talab qilish, haloldan molu mulk topish farzdir. Musulmon inson o‘zi halol bo‘lgan narsani, shariatda halol qilingan yo‘l bilan topib foydalanishi kerak. Shariatda halol hisoblangan narsani harom deb eʼtiqod qilgan odam kofir bo‘ladi. 2) Shar’iy nikoxdan o‘tishlari mumkin bo‘lgan ayol yoki erkak. 3) Haj ziyoratidan qaytib kelib, sochlarini oldirgan va kundalik kiyim-boshini kiyib, ruxsat etilgan barcha odatdagi ishlar va kasb-hunar bilan mashg‘ul bo‘lgan kishi holati.

## Manbalar
https://globalhalal.uz/ 
https://n.ziyouz.com/books/islomiy/boshqa/Islom%20Ensiklopediyasi.pdf  Zuhriddin Husniddinov tahriri ostida ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2004

## Adabiyotlar
* Zuhriddin Husniddinov tahriri ostida ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2004

## Havolalar
Daʼvat

**Daʼvat** (Arab tilida:دعوة daʼwah, chaqiruv maʼnosini bildiradi) arabcha soʻz boʻlib «taklif» yoki «taklifnoma» degan maʼnoni bildiradi. Islomiyatga koʻra musulmonlar boshqalarni Islomiyatga taklif qilish majburiyatidadirlar. Daʼvat odatda «Islomni tanitish» faoliyati deb bilinadi. Daʼvat musulmonlar va musulmon boʻlmaganlarga nisbatan qoʻllanishi mumkin.
Hofiz

**Hofiz** (arab.: حافظ قرآن yoki حافظ, *Hafiz*, „vasiy“) – musulmonlar tarafidan Qurʼonni butunlay yodlab olgan insonlarga nisbatan qoʻllaniladigan atama.

**Hofiz** (arab. – yoddan biluvchi, saqlovchi) – 7-asrdan arablarda Qurʼon suralarini yoddan qiroat bilan oʻquvchi kishi, qori. 11-asrdan musulmon Sharq mamlakatlari (jumladan, Oʻrta Osiyo va Xuroson)da mumtoz gʻazal va dostonlarni yoddan aytgan kishilar, shuningdek, oʻzi ham ijodkorlik qobiliyatiga ega, kuyohanglarni esda saqlash quvva (hofiza)si oʻtkir boʻlgan, yuqori malakali ashulachi, xonanda (mas, Toʻychi hofiz, Levicha hofiz, Madumar hofiz va boshqalar). Ayni paytda, oʻz gʻazallarini ohangli oʻqigan hassos shoirlarga ham H. darajasi nisbat berilgan (Hofiz Sheroziy, Hofiz Xorazmiy va boshqalar). Xalq orasida „H.i namudor“ (nom qozongan H.), „H.i nusrat“ (gʻalaba qozongan, hofizlar bellashuvida gʻolib chiqqan H.), „H.i mehrobxon“ (Qurʼon suralarini, „Naʼt“ kabi diniy aytimlarini oʻta yoqimli ovoz bilan oʻqiydigan H.; mas, Navoiyning „Majolis un-nafois“ asarida tilga olingan Hofiz Jaloliddin Mahmud va boshqalar), „H.i Qurʼon“ (butun Qurʼonni yod bilgan qori) kabi atamalar ham qoʻllangan.

Oʻrta Osiyoda H. va hofizlik sanʼ-ati „jirchi“, „oqin“, „girchi“, „giranda“ deb atalgan oʻziga xos xonan-dalik anʼanalari negizida rivoj topgan (qarang Borbad, Jirov). Oʻzbekistonda 1920-yillarda „Turkiston Respublikasi xalq hofizi“ unvoni M.Qoriyoqubov, Toʻychi hofizlarga berilgan. 1940—60 yillarda va 1990-yildan „Oʻzbekiston xalq hofizi“ un-voni joriy etilgan.

Baxriddin Nasriddinov.

## Havolalar
* http://islam-slovar.ru/books/h.html#Hafiz47  
* Kursi po podgotovke xafizov Korana (v arxive interneta)
Subcomandante Marcos

**Subcomandante Insurgente Marcos** (tavalludi 19-iyun, 1957, Tampiko, Tamaulipas, Meksikada taxmin etiladi), shuningdek **Delegado Cero** (Nolinchi Delegat), Zapatista Milliy Ozodlik Armiyasi (EZLN) rahnamolaridan biridir.
Jin

**Jin** (arabcha: جن) Islomiyatda va Islomiyatdan avvalgi arab mifologiyasida notabiiy maxluqlar guruhi, irqini anglatadi. Jinlar odamlar koʻziga koʻrinmaydi, lekin oʻzi xohlaganda yoki Allohdan buyruq olganda koʻrinishi mumkin.

Jinlar insonlar bilan parallel dunyoda yashaydi. Ular tozza otashdan yaratilgan boʻlib, Allohga ishongan va ishonmagan, Yomon va yaxshilari bor. Koʻpchilik oʻzbeklar jinlarga salbiy qarashadi, chunki shayton ham otashdan yaratilgan ekan.

## Qoʻshimcha
* Crapanzano, V. (1973) *The Hamadsha: a study in Moroccan ethnopsychiatry*. Berkeley, CA, University of California Press.
* Drijvers, H. J. W. (1976) *The Religion of Palmyra*. Leiden, Brill.
* El-Zein, Amira (2009) *Islam, Arabs, and the intelligent world of the Jinn*. Contemporary Issues in the Middle East. Syracuse, NY, Syracuse University Press. .
* El-Zein, Amira (2006) "Jinn". In: J. F. Meri ed. *Medieval Islamic civilization – an encyclopedia*. New York and Abingdon, Routledge, pp.&nbsp;420–421.
* Goodman, L.E. (1978) *The case of the animals versus man before the king of the Jinn: A tenth-century ecological fable of the pure brethren of Basra*. Library of Classical Arabic Literature, vol. 3. Boston, Twayne.
* Maarouf, M. (2007) *Jinn eviction as a discourse of power: a multidisciplinary approach to Moroccan magical beliefs and practices*. Leiden, Brill.
* Taneja, Anand V. (2017) *Jinnealogy: Time, Islam, and Ecological Thought in the Medieval Ruins of Delhi*. Stanford, CA, Stanford University Press. 
* Zbinden, E. (1953) *Die Djinn des Islam und der altorientalische Geisterglaube*. Bern, Haupt.
## Havolalar

* ''Jin'' etmologiyasi
Albrecht Dürer

**Albrecht Dürer** () (21 may, 1471 – 6 aprel, 1528) olmon musavviri va matematigi boʻlgan. Oʻz gravyuralari bilan Rembrandt va Goya kabi rassomlar bilan bir qatorda turadi, deb xisoblanadi. U Olmoniyaning Nyurnberg shahrida tugʻilib, oʻsha yerda vafot etgan.

Dürer nemis rangtasviri ustasi, grafik rassomi, oʻymakor naqqoshi (gravyor), sanʼat nazariyotchisi; nemis Uygʻonish davri sanʼatining asoschisi. Zargarlik sanʼatini otasidan oʻrgangan; M. Volgemut ustaxonasida rangtasvirdan taʼlim olgan (1486—89). Dastlab soʻnggi gotika uslubida gravyuralar, kitoblarga rasmlar ishlagan. Italiya safarlari (1494—95 va 1505—07) taʼsirida ijodida insonparvarlik gʻoyalari kuchaygan, badiiy bilishda ilmiy asoslangan uslublarga tayangan, naturadan rasm ishlashga alohida eʼtibor bergan („Koʻl boʻyidagi uycha“, taxminan 1495—97 va b.). Umumjahon tarixiy oʻzgarishlarini kutilishi ifodalangan „Apokalipsis“ gravyuralar turkumi (1498)da rassomning badiiy ifoda vositasida sunggi nemis gotikasi bilan italiya rassomlik uslublari uygʻunligi, kompozitsiya tugalligi, obraz aniqligi koʻzga tashlanadi. Koʻplab portretlar, avtoportretlarida insonni shaxs sifatida tasvirlagan („Avtoportret“, 1498; „Yosh yigit portreti“, 1521 va b.); rasmlar (900 dan ortiq) va gravyuralar yaratish sohasida koʻp ijod qilgan („Odam Ato va Momo Havo“, 1504; „Oila bayrami“, 1506; „Toʻrt havoriy“, 1526 va b.). Sanʼat nazariyotchisi sifatida ilmiy-nazariy sohada samarali mehnat qilgan. „Oʻlchov olish uchun qoʻllanma“ (1525), „Inson tanasi nisbatlari haqida toʻrt kitob“ (1528) va b. asarlarida uning ijodiga xos aniqlik, borliqni bilishga boʻlgan kuchli ishtiyoq namoyon boʻlgan.

## Adabiyot
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bruney Davlat Madhiyasi

**Allah Peliharakan Sultan** (*Alloh, Sultonni Asra*) Bruney davlat madhiyasidir. Matn muallifi - Pengiran Haji Mohamed Yusuf bin Abdul Rahim, bastakor - Awang Haji Besar bin Sagap. Madhiya 1951 yilda qabul qilingan.

## Transliteraciya
:Ya Allah lanjutkanlah Usia
:Kebawah Duli Yang Maha Mulia
:Adil berdaulat menaungi nusa
:Memimpin rakyat kekal bahagia
:Hidup sentosa Negara dan Sultan
:Ilahi selamatkan Brunei Darussalam

## Havolalar
* MIDI 
* Arabcha matni
Mushuk

**Mushuklar** (Felis) — mushuksimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchilar urugʻi. Boʻyi dumgʻaza qismida yagʻriniga nisbatan baland. Tirnoqlari toʻliq tortiladi. Yevrosiyo, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerikada tarqalgan; 30 turi, jumladan, Oʻzbekistonda 6 turi (silovsin, qoraquloq, toʻqay mushugi, manul, qum mushugi, yovvoyi mushuk) bor. Kuyikish davrida erkaklari baland ovoz bilan miyovlaydi va bir-biri bilan urishadi. Yiliga 2 marta 1—7 tadan bolalaydi. Yangi tugʻilgan bolasining koʻzi yumuq boʻladi. Mushukning koʻpchilik turlari mayda sut emizuvchilar (kemiruvchilar) va qushlar bilan, Sumatra mushugi oʻsimliklar mevasi, baliqchi mushuk, asosan, baliq bilan oziqlanadi. Ayrim turlarining (masalan, silovsin) moʻynasi qimmatbaho. Liviya mushugi kenja turi barcha xonaki mushukning nayel boshi hisoblanadi. Xonaki mushuk kemiruvchilarni qirib, foyda keltirsa, qushlarni yeb zarar keltiradi. 7 turi va 4 ta kenja turi Xalqaro Qizil kitobga, Oʻzbekistonda uchraydigan barcha turlari ham Qizil kitobga kiritilgan.

## Yana qarang
* Xonaki mushuklar

## Manbalar

## Havolalar
Richard Stallman

**Richard Stallman** (*Richard Matthew Stallman*, 1953 yilning 16 martida tugʻilgan) Erkin dastur taʼminoti harakatining va GNU loyihasining asoschilaridan biridir.
Jizzax (maʼnolari)

**Jizzax**

* Jizzax shahri — Oʻzbekiston Respublikasining Jizzax viloyatidagi shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi.
* Jizzax viloyati — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. Respublikaning markaziy qismida joylashgan. 1973-yil 28-dekabrda viloyat sifatida tashkil etilgan.
Arab tili

**Arab tili** () — Somiy tillar guruhining janubiy tarmogʻiga mansub til. Yaqin va Oʻrta Sharq hamda Afrika shimolidagi yigirmadan ortiq mamlakatning rasmiy davlat tili hisoblanadi. Arab tilida 200 mln. dan ortiq aholi gaplashadi (1997). Qadimiy Arab tili miloddan avvalgi 5 – 4-asrlarga taalluqli obidalar orqali maʼlumdir. U mumtoz arab tilining paydo boʻlishiga zamin boʻlgan. Mumtoz Arab tilining leksik va grammatik shakllanishi johiliya davri (5 – 7-asrlar) shoirlarining ogʻzaki ijodlarida namoyon boʻla boshlagan. Qur’oni Karimning nozil boʻlishi natijasida mumtoz Arab tili badiiyati yanada goʻzallashdi va grammatik meʼyorlari mukammallashdi. 8 – 9-asrlarda mumtoz Arab tili grammatikasi ishlab chiqildi, islom yoyilgan oʻlkalarda rasmiy va ilmiy til boʻlib qoldi. Ibn Sino, Beruniy, Xorazmiy va boshqa ilmiy asarlarini ana shu tilda yozganlar. Mumtoz Arab tili leksik jihatdan bir oz oʻzgargan holda, hozirga qadar arablarning adabiy tili boʻlib kelmoqda. Buning asosiy sababi arab dunyosini birlashtirib turuvchi Qur’oni Karim, Hadisi Sharif va boshqa moʻ’tabar manbalardir. Arab dunyosidagi vaqtli matbuot, nashrlar, radio va televideniye hozirgi shu tilda. Arab soʻzlashuv tili adabiy tildan keskin farqlanadi, fonetik va leksik jihatdan birbiriga oʻxshamaydi. Misr, Sudan, Suriya, Iroq, Magʻrib, Xasaniya (Mavritaniya), Shoa (Nigeriya, Kamerun, Niger) lahjalariga boʻlinadi. Ushbu lahjalar asosan 3 sababga koʻra yuzaga kelgan: 1) arab adabiy tiliga quraysh qabilasi (Makka) shevasida nozil boʻlgan Qur’oni Karim tili asos boʻlgan, zero oʻsha vaqtlardayoq Arabiston yarim orolda yashovchi qabilalarning tillarida turli tafovutlar bor edi; 2) hozirgi arab dunyosining aksar qismi kelib chiqishi arab boʻlmagan xalqlardir. Ular islom taʼsirida arablashgan. Ularning hozirgi soʻzlashuv tilida islomgacha mavjud boʻlgan ona tillari unsurlarining boʻlishi, tabiiy; 3) arab dunyosining aksar qismi gʻarb istilochilari hukmronligi ostida boʻlgani hududiy lahjalarning jiddiy farqlanishiga olib kelgan. Turkiston, xususan hozirgi Oʻzbekiston hududi Arab xalifaligi tomonidan boʻysundirilgach va islom mahalliy aholi tomonidan qabul qilingach, Arab tili hamda arab yozuvi mazkur hududda ilmfan tili va yozuviga aylandi. Shu bilan bogʻliq holda arabshunoslik vujudga keldi. Ad.: Sharbatov G. Sh., Sovremenniy arabskiy yazik, M., 1961; Talabov E., Arab tili, T., 1993.Sarvar Abdullayev.

## Manbalar

## Havolalar
* Arab tilini oʻrganing 
* Arab tili kursi 
* [arabcha-ruscha lugʻat](http://www.ar-ru.ru/ Elektron)
* Arabcha klaviatura
* Arabcha klaviatura onlayn
Tuya

**Tuya** () — tuyasimonlar oilasi, qadoq oyoqlilar turkumiga mansub juft tuyoqli sut emizuvchi hayvon. 2 mustaqil turi bor: bir oʻrkachli ( — dromedar — tez chopuvchi) loʻk T.lar, boʻyi 210 sm gacha, qizgʻishkulrang, ikki oʻrkachli ( — baqtrian — ayri) tuyalar, pastroq, toʻq qoʻngʻir tusda. T.lar evolyutsiyasi jarayonida quruq choʻl va dashtlarda yashashga moslashgan (togʻli joylar va nam iklimli yerlarda yashay olmaydi). Ular choʻl va dashtlarda dagʻal oʻt va xashaklar, yantoq, saksovul bilan oziqlanadi, suvni kam ichadi (shoʻr suvni ham ichaveradi). Yuqori jagʻida 2 ta kurak tishi borligi bilan boshqa kavsh qaytaruvchilardan ajralib turadi. Yotganda gavdasining yerga tegib turadigan qismlarida, koʻkragi, tirsagi va tizzasida kddokli tuzilmalar bor. Shu tufayli issiq (70°gacha qizigan) yerda ham yota oladi. Bu ikki tur T.lar oʻzaro chatishtirilganda urchishga krbiliyatli duragaylar beradi. Birinchi boʻgʻin duragaylari (oʻzbeklar, qozoqlar ularni nor T., urgʻochilarini nor moya, turkmanlar inerlar, deb ataydilar) yirik gavdali, kuchli va ishchan boʻladi. Ammo ular nayel berish jihatidan oʻzlarining sof zotli otaonalaridan past turadi (shu bois nor T. larni bichib qoʻyish tavsiya etiladi).

T. miloddan 2000-yil mukaddam xonakilashtirilgan. T.lar 35—40-yil yashaydi, ulardan 20—25 yil foydalaniladi. Katta yoshdagi T. vazni 500–800&nbsp;kg, 2—3 yoshida jinsiy yetiladi, urgʻochilari 3—4 yoshida krchiriladi, erkaklari 4—5 yoshga toʻlgach, qochirishga qoʻyiladi. Qochirish mavsumi — yanvarmay oylari. Boʻgʻozlik davri dromedalarda 13 oy (388—389 kun), baktrianlarda 14 oy (414—415 kun). Urgʻochi T. (moya) 2 yilda 1 marta boʻtalaydi.

T.larning egiz tugʻish holati kuzatilmagan. Boʻtaloqlar 18 oyligida onasidan (sutdan) ajratiladi. 2000&nbsp;kg gacha (yogʻliligi 5,4%) sut beradi. 20— 25 yoshli va qari T.lar semirtirilib soʻyiladi, goʻshti isteʼmol qilinadi, konserva va dudlangan kolbasalar tayyorlanadi. Yosh, semiz T.lar goʻshti toʻyimliligi jihatidan koramol goʻshtidan qolishmaydi. Ikki oʻrkachli T.lardan 5 – 10&nbsp;kg, bir oʻrkachlilaridan 2–4&nbsp;kg jun qirqib olinadi, junidan movut, trikotaj, gilam, har xil kiyimbosh, paypoq, roʻmol, adyol kabi buyumlar, sutidan shifobaxsh kimron tayyorlanadi.

T.lar oʻz vaznining yarmiga teng — 250–300&nbsp;kg yukni koʻtara oladi, vazniga nisbatan 10—12% ogʻirlikdagi yukni tortish kuchiga ega. Soatiga 10– 12&nbsp;km tezlikda, kuniga 35–40&nbsp;km masofani bosib oʻtadi. T.lar qadimdan yukchi xayvon boʻlgan. Kadimda va oʻrta asrlarda Buyuk ipak yoʻlipya gʻam asosiy yuk tashish vositasi T.lar edi.

Tuya koʻchmanchi xalqlar hayotida qadimdan muhim rol oʻynagan. Ayniqsa, oq tuyalar koʻproq qadrlangan. Boybadavlat va yuqori martabali kishilarning oʻtovlari oq tuya junidan bostirilgan kigizdan tiklanganligi bilan qora oʻtovlardan ajralib turgan. Oʻzbekiston hududlarida, ayniqsa, Koraqalpogʻiston Respublikasi, Buxoro, Navoiy viloyatlarida tuyachilikka hozir xam eʼtibor kam emas. Oʻzbekiston tuyachilik xoʻjaliklarida, shuningdek, xususiy xoʻjaliklar, shirkatlar va fermalarda 25 mingdan ortiq tuyalar boqiladi (2004). Yana voshqa jihatlari haqida 

Abdusattor Amirov.

## Yana q.

* hayvonlar
Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz** ( ) (13-avgust 1926-yil — 25-noyabr 2016-yil) — kubalik inqilobchi va davlat arbobi, komandante, Kuba rahbari (1959-yildan).

Ukasi Raúl Castro va argentinalik hamfikri Ernesto Che Guevara bilan birga Kubada diktator Fulgencio Batistaga qarshi inqilobiy harakatni boshladi. Inqilobdan soʻng, 1959-yilning 1-yanvarida Fidel Castro Kuba Respublikasi Bosh Vaziri, 1976-yildan esa — prezidenti boʻldi.

Fidel Castro 2006-yilning 31-iyulida sogʻligʻi yomonlashgani tufayli oʻz vazifalarini ukasi Raúl Castroga topshirdi.

## Manbalar
Rodovid

**Rodovid** koʻp tilli ochiq genealogik shajara loyihasidir. Unda har kim istagan oilasining, istagan odamining, yoki oʻzining oilaviy shajarasini qurishi va tahrirlashi mumkin. Rodovid, Vikipediya kabi ochiq dasturiy ta'minot - *MediaWiki*ni qoʻllaydi.

## Havolalar
* uz.rodovid.org
Institut

**Institut** (lotincha *institutum* – „oʻrnatish“) maʼlum turdagi muassasalarni taʼriflovchi atamadir. Xususan, ushbu atama quyidagilarga qoʻllanadi:

**Institut** (lotincha institum – tartibot, muassasa) – 1) turli ixtisoslashgan oʻquv yurtlari (oʻrta, oliy, malaka oshirish tizimi), ilmiy tadqiqot, loyihalash va b. muassasalarning nomi; 2) jamiyatdagi ijtimoiy tartibotlarning muayyan doirasini oʻz ichiga olgan huquqiy meʼyorlar majmui. Keng maʼnoda – ijtimoiy turmushni tashkil etuvchi va tartibga solib turuvchi ijtimoiy tuzilmaning bir unsuri – muassasalar, meʼyorlar, qadriyatlar, madaniyat namunalari, qaror topgan feʼl-atvor shakllari majmui: iqtisodiy I. (mas, mulkchilik, ish haqi), siyosiy I. (mas, davlat, armiya, partiya), moliyaviy I.lar (moliya va bank muassasalari) va sh.k.

# SSRI va MDH'da eng keng tarqalgan oliy tа’lim muаssаsаsi tipi.
# Baʼzi ilmiy-tadqiqot hamda loyiha muassasalari.
# Universitet fakulteti.
# Ijtimoiy munosabatlarga oid normalar majmui (ijtimoiy institutlar).
#: Huquqshunoslikda bir turli munosabatlarni boshqaruvchi normalar majmui.

## Manbalar
Ernesto Che Guevara

**Ernesto Che Guevara** (*Ernesto Che Gevara*, to`liq ismi *Ernesto Guevara*) (1928, 14 iyun, Argentina — 1967, 8 oktyabr, Boliviya) inqilobchi, 1959 yildagi Kuba inqilobining komandantesidir.

Argentinalik marksistik inqilobchi, tabib, partizanlarning yetakchisi, diplomat va harbiy nazariyotchi. Kuba inqilobining yirik namoyandasi, tasviri hamma joyda isyonlardagi global belgiga aylandi. 

Yosh tibbiyot talabasi sifatida Gevara Janubiy Amerikani kezib chiqdi va u ko'rgan qashshoqlik, ochlik va kasallik tufayli radikallashdi. Uning AQSh tomonidan Lotin Amerikasini kapitalistik ekspluatatsiyasi sifatida ko'rgan narsani bekor qilishga yordam berish istagi uning Gvatemaladagi prezident Yakobo Arbenz boshchiligidagi ijtimoiy islohotlarda ishtirok etishiga turtki berdi, uning oxir-oqibat Markaziy Razvedka Boshqarmasi ko'magida Birlashgan Fruit Kompaniyasining buyrug'i bilan ag'darilgan Gevaraning siyosiy mafkurasi mustahkamlandi.  Keyinchalik Mexiko shahrida Gevara Raul va Fidel Kastro bilan uchrashdi, ularning 26-iyul harakatiga qo'shildi va AQSh tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan Kuba diktatori Fulgenso Batistani ag'darish niyatida Granma yaxtasida Kubaga suzdi.  Gevara tez orada qo'zg'olonchilar orasida mashhur bo'lib, ikkinchi darajali qo'mondon lavozimiga ko'tarildi va Batista rejimini ag'dargan ikki yillik partizan kampaniyasida hal qiluvchi rol o'ynadi.
Raúl Castro

**Raúl Modesto Castro Ruz** (; 1931-yil 3-iyunda tugʻilgan) – Fidel Castroning ukasi va hamfikri, 2006-yilning 31-iyulidan esa Kuba davlatining muvaqqat prezidentidir. Kuba Davlat Kengashi rahbarining birinchi oʻrinbosari (yoki birinchi vitse-prezident) (1965-yildan), Kuba Qurolli Kuchlari Bosh Qoʻmondoni („maksimum general“), yaʼni armiyada Oliy Bosh Qoʻmondon – Castrodan keyingi ikkinchi shaxs. Kuba Konstitutsiyasiga koʻra (94-modda), rahbar isteʼfosi yoki oʻlimidan soʻng ushbu lavozimni qabul qilgan.

## Manbalar
Ibroniy (Ivrit) tili

**Ibroniy tili** () — Afro-Osiyo til oilasiga mansub Semit tildir. Som-xom tillari oilasiga kiradi. Ibroniyda Isroil va dunyoning boshqa burchaklaridagi yahudiy jamoatlaridagi yetti milliondan ortiq odam soʻzlashadi. Isroilning oʻzida arab tili bilan bir qatorda rasmiy til hisoblanadi. Yozuvi qadimgi yahudiy alifbosi asosida.

## Yana qarang
* Yahudiy yozuvi

## Havolalar
* Ibroniyni mustaqil oʻrganish 
* Zamonaviy Ibroniy 

## Manbalar
Headbang

**Headbang** yoki **headbanging** (*hedbang*, *hedbanging* deb talaffuz qilinadi; ingl. *head* — bosh, kalla, *bang* — tebratish, urish) heavy metal musiqasi ostida tushiladigan bir raqs turi boʻlib, unda boshni musiqa ritmiga monand tebratiladi. Headbang qilayotgan odamga *headbanger*, deyiladi. Headbangerning sochi uzun boʻlsa, raqs ayniqsa effektli koʻrinadi.
Headbangʻdan soʻng alkogol taʼsiriga oʻxshagan sarhush kayfiyat paydo boʻlishi kuzatiladi. Bu ham headbang qilishning sabablaridan biridir.
## Tarix
Bosh silkitib raqsga tushish ibtidoiy zamonlardan beri maʼlum, u ritual bazmlar paytida odamlar trans holatida tushayotgan raqslarining bir qismini tashkil qilgan. Lekin rok musiqaga «headbang» raqsi va atamasi 1968-yili Led Zeppelinning Bostondagi konserti paytida kirib kelgan, deb hisoblanadi. Oʻsha konsertda birinchi qatorlarda turgan tinglovchilar boshlarini musiqaga monand ravishda silkitishni boshlashgan.
## Usullar
Headbangning koʻpgina usullari bor, jumladan:
* *Up-and-down*: eng keng tarqalgan usul, bunda headbanger boshini pastga va tepaga silkitadi.
* *Windmill* yoki *Helicopter*: boshni parraklar kabi aylantiriladi. Cannibal Corpse, Cradle of Filth va Slipknot musiqachilari tomonidan koʻp ishlatiladi.
* *Drunk style*: boshni mast-alast kimsadek betartib silkitish.
* *Half-circle*: boshni yarim aylana boʻyicha u yoqdan bu yoqqa silkitish. Slayer musiqachilari tomonidan qoʻllanadi.
* *Side-to-side* yoki *No-no bang*: boshni chap-oʻng tomonlarga tebratish (xuddi «yoʻq» deyotgandek). Static-X, Children of Bodom, Slipknot, System of a Down, Metallica va HIM musiqachilari ishlatishadi.
* *Whiplash*: up-and-down usulining tezlashgan koʻrinishi. Metallica va Rammstein musiqachilari baʼzida qoʻllashadi.

## Sog‘liqqa taʼsiri
Headbang boʻyin va umurtqa ogʻriqlarini keltirib chiqarishi mumkin, lekin bu ogʻriqlar bir-ikki kunda oʻtib ketadi. Biroq, agar headbangdan avval kerakli tayyorgarlik koʻrilmasa, boʻyin mashqlari qilinmasa, tomir tortishib qolishi mumkin. Uning miyaga zarari bor ekanligi ham daʼvo qilingan, ammo bu isbotlanmagan. Lekin har ehtimolga qarshi headbangli konsertlarga haftasiga bir marotabadan koʻp bormaslik tavsiya etiladi.

## Shuningdek
* Slam
* Mano cornuto
Slam

**Slam** yoki **slamdancing** (*slem*, *slemdensing* deb talaffuz etiladi; ingl. *slam* — urmoq, majaqlamoq, *dancing* — raqsga tushmoq) punk rock, hardcore va heavy metal konsertlaridagi raqs turi boʻlib, unda tinglovchilar bir-birlariga urilishib, bir-birini itarib harakat qilishadi. Odatda, slam’dagilar headbang ham qilishadi.
## Tarixi

Slam 1970-yillarda Los Anjeles punk rock konsertlarida paydo boʻla boshladi. Lekin 1980-yillarga kelibgina, u heavy metal tomoshalari bilan keng tarqala boshladi. Avvaliga murakkab boʻlgan slam bugungi kunga kelib oddiygina konsertdoshlarni itarib, turtib-surtishga aylanib ketdi.

## Boshqa nomlari
Ushbu raqs Yevropa va Shimoliy Amerikada **mosh**, Turkiyada **pogo**, MDH mamlakatlarida slam, deb ataladi.
## Qoidalari
Slam betartib faqatgina turtinishlardan iborat emas. Uning oʻziga xos qoidalari bor, masalan, yiqilgan odamning turishiga koʻmaklashib yuborish, tushirib qoldirilgan ashyolarni (qalpoq, poyafzal kabi) egalariga qaytarish va hk. Slam’dan janjal chiqarish uchun foydalanish mumkin emas, bu faqatgina koʻngilxushlik maqsadidagi raqsdir.
## Tanqid

The Smashing Pumpkins kabi baʼzi guruhlar slam’ga qarshi chiqadilar. 1996 yili Smashing Pumpkins konsertida (Dublin, Irlandiya), 17 yoshli Bernadette OʻBrien ismli slam’da qattiq jarohatlanib, kasalxonda vafot etgandi. Smashing Pumpkins vokalisti Billy Corgan keyinchalik intervyu paytida shunday degan:
Men sizga bir narsani aytib qoʻymoqchi edim, kollejlik qovoqkallalar. Men siz va sizga oʻxshagan odamlarning atrofdagilarni bunday turtib-surtishlarni yetti yil mobaynida kuzatib kelmoqdaman. Va bilasizmi nima? Har doim bir xil manzara. Bunday sharoitda, bunday olomon orasida bu qiliqlaringiz atrofdagi odamlarga noqulaylik tugʻdirishini tushunib yetishingizni istar edim. Men va biz, bundan buyon slam’ga qarshi chiqishimizni eʼlon qilamiz!

## Shuningdek
* Headbang
* Heavy metal
Kilogramm

**Kilogramm** (qisqacha: **kg**) SI massa oʻlchov birligidir. U xalqaro kilogramm etaloniga teng, deb ta’riflanadi. 1 kg 1000 grammga teng. Xalq orasida **kilo** deb ataladi. Dastlab, normal atmosfera bosimida 1 litr toza suvning 4 °С dagi massasini 1 kilogramm deb atashgan.

**Kilogramm** (kilo... va gramm) — Xalqaro birliklar tizimi SIda massa oʻlchov birligi. kg bilan belgilanadi. 1dm3 (4° li) toza suv massasiga teng . Parij yaqinida joylashgan Sevr sh.dagi Xalqaro oʻlchov va tarozilar byurosida saqlanadigan diametri va bal. 39 mm li platina-iridiy (90 % Pt, 10% lr) ning silindr shaklidagi krtishmasi K. etaloni sifatida qabul qilingan (1889). K.ning ulush birligi gramm keng qoʻllanadi: 1 g = 0,001 kg . 

Hozirgi kunda kilogramm — SIda insoniyat tomonidan yaratilgan yagona jismdan iborat boʻlgan etalondir.

## Manbalar
Vikiiqtibos

**Vikiiqtibos** (*viki* va *iqtibos* soʻzlarining birikmasi) () – mashhur kishilar hamda asar qahramonlari iqtiboslarining erkin toʻplami. Vikipediya singari Vikiiqtibos ham Vikimedia Jamgʻarmasining loyihasi boʻlib, koʻngillilar tomonidan yuritiladi. Vikiiqtibos ilk bor ingliz tilida 2003-yil 10-iyulda ish boshlagan. Loyihaning oʻzbekcha boʻlimi esa 2007-yilning fevral oyida faol tahrir qilina boshlagan.

## Faoliyat
Ushbu loyiha tashrif buyuruvchilarga oʻz hissalarini qoʻshish imkoniyatini beruvchi kam sonli onlayn iqtiboslar toʻplamlaridan biridir. U har bir iqtibos uchun aniq manbalarni koʻrsatishga va notoʻgʻri berilgan iqtiboslarni tuzatishga intiluvchi juda kam sonli resurslardan biri hisoblanadi. Vikiiqtibos sahifalari Vikipediyadagi mashhur shaxslar haqidagi maqolalar bilan oʻzaro bogʻlangan.

## Tadqiqotlarda foydalanish
Vikiiqtibos tilshunoslik va sunʼiy idrok bilan bog‘liq tadqiqotlarda matn korpusi sifatida ishlatilishi mumkin. Masalan, 2017-yilda bo‘lib o‘tgan  konferensiyasida Wrocław universiteti jamoasi Vikiiqtibosdan kam uchraydigan soʻzlarni aniqlaydigan suhbat modulini yaratishda foydalangan. Shuningdek, ba’zi tadqiqotchilar Vikiiqtibosdan ekstremistik fikrlar aks etgan iqtiboslarni aniqlash uchun til modellarini o‘rgatishda ham foydalanishgan.

## Manbalar

## Havolalar

*Aniq statistika
* Vikiiqtiboslarning toʻliq roʻyxati
* [//uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_Sahifa Oʻzbekcha Vikiiqtibos]
Back To Jerusalem harakati

**Back To Jerusalem** (inglizchadan, **Back To Jerusalem** – *Quddusga qaytish*, xitoycha:传回耶路撒冷运动) xitoy xristian missionerlik harakatidir. 1920-yilda tashkil etilgan. Bugungi kunga kelib 100 minglab tarafdorlariga ega.

## Havolalar
* Back To Jerusalem sahifasi
Velosiped

**Velosiped** ( — „tez“, *pes* — „oyoq“) pedallar orqali odam mushaklari kuchi bilan harakatlanuvchi, yer sirtida yurishgan mo‘ljallangan, g‘ildirakli transport vositasidir. Insonning harakatlanish vositalaridan biri. Qoʻlda (nogironlar velosipedi) va motor (dvigatel) yordamida harakatlantiriladigan velosipedlar ham bor. Velosiped gʻildirak, rama, egar, rul, pedal, zanjir va ikki charx (yulduzcha) dan iborat. Pedal bosilganda unga biriktirilgan charx zanjirni, zanjir esa orqa gʻildirak oʻqiga mahkamlangan charxni aylantiradi. Velosiped qoʻl yoki oyoq tormozi bilann toʻxtatiladi. Gʻildiraklarning oʻlchamiga qarab, erkaklar, ayollar va bolalar velosipedlari; vazifasiga qarab, oddiy, universal, sport, maxsus (sirkda, yuk tashishda ishlatiladigan, tirkama aravachali, veloriksha), velosiped-drezina (relsda yurish uchun) boʻladi. Dastlabki velosipedni Karl Drais (Olmoniya, 1818) yasagan. Hozirgi ikki gʻildirakli oddiy velosipedlarning tezligi 10—30 km/soat, ogʻirligi 8—16,5 kg. Motorli velosipedlar soatiga 30—50 km tezlik bilan harakatlanadi. Sport velosipedi ancha yengil boʻladi, tezligi soatiga 70 km dan oshadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Ehtiyot boʻling, velosipedchilar! , *[[kun.uz]]*
Audrey Tautou

**Audrey Tautou** (**Odri Totu**; 1976 yil, 9-avgustda tugʻilgan) fransuz kinoaktrisasidir. 2001 yilgi *[[Amélie]]* filmidagi bosh rol unga mashhurlik keltirdi.