Hidilyn Diaz

**Hidilyn Francisco Diaz-Naranjo** (tug‘ilgan 1991-yil 20-fevral) — filippinlik vazn ko‘taruvchi va aviatsiya xizmatchisi. U 2020-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida ayollar 55 kg vazn toifasida ishtirok etib, ikkita Olimpiya rekordini o‘rnatdi.

Erta faoliyatida u 2007-yilgi Janubi-Sharqiy Osiyo o‘yinlarida (Tailand) bronza medalini oldi va 2006-yilgi Osiyo o‘yinlarida 53 kg vazn toifasida 10-o‘rinni egalladi. Talaba bo‘lib, Zamboanga universiteti nomidan qatnashgan paytda Janubiy Koreyaning Jeonju shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo yoshlar va yoshlar jamoalari vazn ko‘tarish chempionatida ikki oltin va bir kumush medalni qo‘lga kiritdi.

U 2008-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida ayollar 58 kg vazn toifasida qatnashdi va eng yosh ishtirokchi bo‘ldi.

2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida Diaz ayollar 53 kg vazn toifasida kumush medalni qo‘lga kiritdi, bu Filipinlarning bokssiz musobaqalarda 1936-yildan beri birinchi medali bo‘ldi va Filipinlar uchun 20 yillik Olimpiya medal quruqligini tugatdi.

2021-yil 26-iyulda 2020-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida ayollar 55 kg vazn toifasida oltin medalni qo‘lga kiritdi, Filipinlar tarixida birinchi marta Olimpiya oltin medalini yutdi. Shuningdek, u tozalash va ikkilik ko‘tarishda 127 kg, umumiy ko‘tarishda esa 224 kg bilan Olimpiya rekordlarini o‘rnatdi.

## Erta hayoti va ta'limi
Hidilyn Francisco Diaz Eduardo va Emelita (qizi Francisco) Diazning oltita farzandidan beshinchisi. Uning otasi trasshayka haydovchisi bo‘lib ishlagan, keyin fermer va baliqchi bo‘ldi. U kichkinaligidan bankir bo‘lishni orzu qilgan va basketbol hamda voleybol kabi sport turlarida shug‘ullangan. Uning jiyani Allen Jayfrus Diaz unga vazn ko‘tarishning asoslarini o‘rgatgan.

Diaz stipendiya asosida Zamboanga A.E. kollejida (keyinchalik Zamboanga universiteti) o‘rta maktabni tamomlagan. Universitetda u kompyuter fanlari bo‘yicha bakalavr darajasini olishga harakat qilgan, ammo uchinchi kursda universitetni to‘xtatgan, chunki o‘qiyotgan yo‘nalishi unga mos kelmagan. U bu o‘qishining tayyorgarligiga to‘sqinlik qilganini aytgan. 2016-yilgi Olimpiya o‘yinlaridan so‘ng Diaz oliy ta'limini davom ettirishga qaror qilib, Manilada sport bilan bog‘liq yo‘nalishni tanlashni rejalashtirgan.

## Musobaqaviy faoliyati
Og‘ir atletikani birinchi bo‘lib katta jiyanlaridan o‘rganib, Diaz dastlab mag g‘ildiraklari yoki beton ishlardan yasalgan shaxsiy shtanagalardan foydalanib mashq qilgan. O‘rta maktabgacha bo‘lgan davrda Diaz Zamboanga universiteti (UZ) ning og‘ir atletika bo‘yicha kengaytma dasturiga qo‘shilib, dastlabki murabbiyi bo‘lgan jiyani Catalino Diaz nazorati ostida mashg‘ulotlar o‘tkazgan. UZ da ro‘yxatdan o‘tmagan boshlang‘ich sinf o‘quvchilari esa Inson Kinetikasi Instituti direktori Elbert Atilano dasturi orqali shug‘ullangan. Diaz mahalliy sport zaliga borish uchun transport xarajatlarini qoplash uchun yarim stavkada ishlagan. Uning yarim stavkali ishlaridan sabzavot va baliq sotish hamda jeepni yuvish bor edi. Diazning birinchi musobaqasi 2002-yilgi Puerto Prinsesadagi Batang Pinoy bo‘lib, u mahalliy va milliy musobaqalarda qatnashib, mahalliy hukumatdan yordam olgan. Diaz 13 yoshida Filippin milliy og‘ir atletika jamoasiga qo‘shilgan.

### 2008-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlari
2008-yil boshlarida Diaz Filippin Og‘ir Atletika Assotsiatsiyasi tomonidan Pekin Olimpiadasiga yovvoyi karta (wild card) orqali tanlangan. Bu uni Filippin sharafini himoya qilgan birinchi ayol og‘ir atletikachi hamda umumiy hisobda oltinchi og‘ir atletikachi (birinchi bo‘lib Rodrigo del Rosario 1948-yil London Olimpiadasida qatnashgan) qilib qo‘ygan. 17 yoshida, 58 kg vazn toifasida, Diaz snatchda 85 kg va clean and jerkda 107 kg ko‘tarib, jami 192 kg natija bilan 2007-yilgi Janubi-Sharqiy Osiyo o‘yinlarida o‘zining o‘rnatgan Filippin rekordini yangilagan. U 12 nafar og‘ir atletikachidan oxiridan ikkinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa-da, uning chiqishi maqtalgan va yoshiga nisbatan istiqbolli deb baholangan. Filippin Sport Qo‘mitasi raisi Uilyam Ramirez uning ushbu musobaqada ishtirok etishini qimmatli tajriba orttirish maqsadida ekanini va kelajakda kuchli raqobatchiga aylanishini bashorat qilgan.

### 2012-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlari
Diaz qit'a va jahon saralash turnirlari orqali 58 kg vazn toifasida 2012-yilgi Londondagi yozgi Olimpiadaga yo‘l oldi va shu tariqa ikki marta ketma-ket Olimpiadada qatnashgan birinchi filippinlik ayol og‘ir atletikachi bo‘ldi. Olimpiya oldidan o‘z musobaqasida to‘qqizinchi o‘rinda turardi. 2012-yilgi Olimpiya o‘yinlari ochilish marosimida u bayroqboz sifatida tanlangan.

U murabbiyi Toni Agustin rahbarligida mashg‘ulot o‘tkazgan va 219 kg shaxsiy eng yaxshi natijasidan yuqori bo‘lgan 225 kgni ko‘tarishni rejalashtirgan. U snatchda 97 kg, o‘zining shaxsiy eng yaxshi natijasini ko‘tarishga muvaffaq bo‘ldi va bu 19 nafar qatnashchidan 12-o‘rin edi. Ammo uch urinishda ham clean and jerkda 118 kg ni ko‘tarish imkoniyati bo‘lmadi. Shu sababli u ushbu musobaqada rasmiy natija sifatida "Bajarilmadi" (DNF) deb qayd etilgan ikki ishtirokchidan biri bo‘ldi (ikkinchisi - Kolumbiyalik Lina Rivas).

2017-yil yanvar oyida Diaz De La Salle-College of Saint Benilde biznes boshqaruvi yo‘nalishida stipendiya oldi.

2019-yilda Diaz Osiyo o‘yinlarida g‘alaba qozongach, Olimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rish uchun o‘qishini vaqtincha to‘xtatdi. 2020-yilda esa COVID-19 pandemiyasi sababli 2020-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlari 2021-yil iyulga qoldirilgani bois, Diaz onlayn darslarda qatnashishni boshladi.

2023-yil iyul oyida Diaz Saint Benilde ni tamomlab, biznes boshqaruvi bo‘yicha bakalavr darajasini oldi.

2024-yil oktabr oyida Diaz Belgiya davlatidagi KU Leuvenda xalqaro Olimpiya qo‘mitasi Solidarity dasturi bilan hamkorlikda tashkil etilgan "Sport etikasi va butunlikda sportchining faoliyatini o‘zgartirish" qisqa kursini tamomladi.

### 2015–2016 mavsum

Diaz birinchi Olimpiya kampaniyasi paytida taxminan 56,28&nbsp;kg vazn toifasida edi va raqobatchilar orasida eng yengil edi. 2012-yilgi Olimpiya o‘yinlarida uning vazni 57,70&nbsp;kg ga ko‘tarildi, ammo u hali ham musobaqaning yuqori yarmiga chiqish uchun kurashdi. 2016-yilgi Rio Olimpiadasida podiumga chiqish imkoniyatini yaxshilash maqsadida Diaz vaznini 58&nbsp;kg dan 53&nbsp;kg gacha kamaytirishga qaror qildi. Bu samarali bo‘ldi va u Bangkokdagi Birinchi Janubi-Sharqiy Osiyo og‘ir atletika chempionatida oltin medalni qo‘lga kiritdi. Ushbu musobaqada u snatchda 98&nbsp;kg va clean and jerkda 115&nbsp;kg ko‘tarib, jami 213&nbsp;kg natijani qayd etdi. Bu ko‘rsatkich 2012-yilgi London Olimpiadasida to‘rtinchi o‘ringa yetish uchun yetarli edi.

Osiyo og‘ir atletika chempionatlarida Diaz 2015-yilda oltin va 2016-yilda bronza medalini qo‘lga kiritdi. U shuningdek, 2015-yil 22-noyabrda Texas shtatining Hyuston shahrida o‘tkazilgan Xalqaro og‘ir atletika federatsiyasi Jahon chempionatida 53&nbsp;kg toifadagi snatch, clean va jerk bo‘yicha uchta bronza medalini qo‘lga kiritib, 2016-yilgi Rio Olimpiadasiga yo‘l oldi.

2016-yil mart oyida Diaz Lingayen shahri, Pangasinandagi 2015-16 Filippin milliy o‘yinlarining ayollar 58&nbsp;kg vazn toifasida snatchda 92&nbsp;kg va clean and jerkda 120&nbsp;kg (yangi shaxsiy rekord) ko‘tarib, jami 212&nbsp;kg natija bilan g‘alaba qozondi.

### 2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlari
2016-yilgi Rio de Janeyrodagi yozgi Olimpiya o‘yinlarida Diaz ayollar 53 kg vazn toifasida uchinchi marta ketma-ket ishtirok etdi va kamida bronza medalini qo‘lga kiritishni maqsad qilgan edi. Diaz o‘z shaxsiy maqsadidan oshib, snatchda ikkinchi urinishida 88&nbsp;kg ni ko‘tarib oltinchi o‘rinni, clean and jerkda esa birinchi va ikkinchi urinishlarda mos ravishda 111&nbsp;kg va 112&nbsp;kg ni ko‘tarib ikkinchi o‘rinni egalladi va kumush medalni qo‘lga kiritdi. Bu Filippin uchun yozgi Olimpiya o‘yinlaridagi 20 yillik medal orqasidan kelgan birinchi medal edi. Shuningdek, bu mamlakat uchun 1936-yildan beri birinchi marta bokstan tashqari qo‘lga kiritilgan medal edi. Uch marotaba ketma-ket Olimpiadada qatnashgan birinchi filippinlik ayol og‘ir atletikachi bo‘lish bilan birga, u birinchi filippinlik ayol va Zamboanga hamda Mindanodan chiqib, Olimpiada medali olgan ikkinchi shaxsga aylandi (birinchi - 1932-yil Los Anjeles Olimpiadasida erkaklar yuqori sakrash bo‘yicha bronza medali olgan Simeon Toribio).

2016-yil 8-avgust kuni u o‘zining Zamboanga shahriga qaytib, shahar qahramoni sifatida kutib olindi. Filippin prezidenti, Philippine Sports Commission va mahalliy hokimiyat tomonidan ko‘plab mukofotlar olgan Diaz o‘z opa-singillari va sport zali uchun yer sotib olish imkoniga ega bo‘ldi.

### 2018 Osiyo o‘yinlari

Diaz 2018-yilgi Osiyo o‘yinlarida Jakarta, Indoneziyada ayollar 53 kg vazn toifasida ishtirok etdi. Osiyo o‘yinlaridan ikki oy oldin u Xitoy milliy ayollar harbiy terma jamoasi sobiq murabbiyi Gao Kaowen bilan ishlashni boshladi. 2018-yilgi Osiyo o‘yinlaridagi ayollar 53 kg vazn toifasida Diaz jami 207 kg ko‘tarib, Turkmenistanlik Kristina Shermetova (206 kg) va Tailandlik Surodchana Khambao (201 kg) dan oshib, Filippin uchun 2018-yilgi o‘yinlarda birinchi oltin medalni taqdim etdi, shuningdek, Osiyo o‘yinlarida har qanday jinsdagi birinchi filippinlik og‘ir atletikachi sifatida oltin medalga sazovor bo‘ldi.

### 2019–20 mavsum
2017-yilgi Jahon chempionatida bronza medalidan so‘ng, Diaz 2019-yilda ham shu musobaqada bronza medalini qo‘lga kiritdi. Shuningdek, u 2019-yilgi Osiyo chempionatida kumush, 2019-yilgi Janubi-Sharqiy Osiyo o‘yinlarida esa Manila shahrida oltin medal oldi. 2020-yil yanvarda Diaz Italiya poytaxti Rimda o‘tkazilgan Roma 2020 Jahon kubogi ayollar 55 kg toifasida oltin medalni qo‘lga kiritdi.

### 2020-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlari
2021-yil 26-iyulda Diaz Tokiodagi 2020-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida oltin medalni qo‘lga kiritdi. Bu Filippinning 1924-yildan beri Olimpiadalarda qatnashishi davomida qo‘lga kiritilgan birinchi oltin medal edi. U toza va jerkda 127 kg va jami 224 kg ko‘tarib, yangi Olimpiya rekordlarini o‘rnatdi.

Diazning 2020-yilgi Olimpiadadagi yutug‘i ayni paytda u 2020-yil fevraldan 2021-yil iyulgacha davom etgan hukumatlar tomonidan COVID-19 pandemiyasini nazorat qilish uchun qo‘yilgan cheklovlar sababli Malayziyada qolib ketgan paytga to‘g‘ri keladi. U murabbiyi Gao Kaowen maslahatiga binoan 2020-yil fevralida Tokioda saralashga tayyorlanish maqsadida Malayziyaga mashg‘ulotga bordi. Ammo 2020-yil aprel oyida Malayziya poytaxtidagi sport zallari yopilgach, Diaz bambuk tayoqlari va katta suv idishlaridan vaqtinchalik og‘ir atletika jihozlari sifatida foydalangan. 2020-yil oktabrda u Malayziyaning Malakka shtatining Jasin tumanida vazirlik vakilining uyida yashay boshladi. Malayziya hukumati 2021-yilda jismoniy mashqlar va sport faoliyatini cheklovlar bilan cheklaganligi sababli, Diaz Olimpiadadan oldingi oylar davomida uyning issiq va havodor avtoturargohida mashq qildi.

Ushbu qiyinchiliklar davomida Diaz ruhiy sog‘ligi bilan ham kurashdi, ayniqsa 2020-yilgi Olimpiadaning qoldirilishi uning ruhiy holatiga ta’sir ko‘rsatdi. U o‘z jamoasiga, shu jumladan sport psixologi doktor Karen Katrina Trinidad va Project: Steady loyihasi doirasida travma bo‘yicha terapevt Gang Badoy Capati ga minnatdor ekanligini bildirgan. U karantin davrida oshpazlik qilish, yig‘ilishlarda qatnashish va ta’lim olish orqali band bo‘lgan.

Filippinning har qanday Olimpiya o‘yinlarida birinchi oltin medalini qo‘lga kiritgani uchun Diazga PHP 35,5 million (taxminan 660 000 AQSh dollari) va uy hamda yer ajratildi. Bu moliyaviy va mulk mukofotlari davlat va xususiy sektor homiylari tomonidan birgalikda taqdim etildi. Filippin qonunchiligiga ko‘ra, Philippine Sports Commission har bir Olimpiya oltin medali uchun 10 million peso rag‘bat puli kafolatlaydi (Republic Act 10699).

### 2022
2022-yil 20-mayda Diaz 31-xalqaro Janubi-Sharqiy Osiyo o'yinlarida ikkinchi oltin medalini qo'lga kiritdi. Shu yil dekabr oyida u Kolumbiyaning Bogota shahrida o'tkazilgan Jahon Og'ir Atletika chempionatida ayollar 55&nbsp;kg vazn toifasida oltin medalni qo'lga kiritdi. Shu oyda u Xalqaro Og'ir Atletika Federatsiyasi (IWF) sportchilar komissiyasiga saylandi.

### 2023
Diaz 2024-yil Parijda bo'lib o'tadigan Olimpiya o'yinlari uchun dastlabki -53 kg va -55 kg vazn toifalari kiritilmagani sababli, vaznini -59&nbsp;kg toifasiga ko'tardi.

U Janubiy Koreyada o'tkazilgan 2023-yil Osiyo Og'ir Atletika chempionatida 59&nbsp;kg vazn toifasida debyut qilgan va jami 221&nbsp;kg ko'tarib, 4-o'rinni egallagan.

### 2024
Diaz 2024-yil Parij Olimpiadasiga IWF Olimpiya Saralash Reytingida yuqori o'nlikka kira olmagani va Taylandda o'tkazilgan IWF Jahon Kubogida hamyurtasi Elreen Andoga 59&nbsp;kg vazn toifasida imkoniyatni boy bergani sababli Olimpiadaga yo'l olmadi. 2024-yil dekabr oyida Diaz 2028-yil Olimpiadasiga saralash uchun harakat qilishni ko‘rib chiqayotgani ma’lum bo‘ldi.

## Harbiy faoliyati

Diaz 2013-yilda Filippin Havo kuchlari (PAF) harbiy qismining To‘g‘ridan-to‘g‘ri xizmatga qabul qilish dasturi orqali safga qo‘shildi. Dastlab, u Havo kuchlari maxsus xizmatlar guruhiga tayinlandi. Shuningdek, unga vazn ko‘tarish sportidagi rekreatsion ko‘nikmalar bo‘yicha Havo kuchlari ixtisoslik kodi berildi. 2014-yilda u Havo xizmatchisidan Havo xizmatchisi ikkinchi darajaga ko‘tarildi. Diaz PAF tadbirlarini tashkil qilgani uchun Harbiy xizmatdagi xizmat medali va Prezidentning birligi uchun iltifot belgisi bilan taqdirlandi. Diaz 2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rayotganida vaqtincha PAF kadrlarni boshqarish markaziga biriktirildi. Olimpiadadagi yutuqlari uchun unga PAF tomonidan lavozim ko‘tarilishi berildi. Dastlab, lavozim ko‘tarilishining darajasi oshkor qilinmagan edi, ammo keyinchalik Diazning Havo xizmatchisi birinchi darajaga ko‘tarilgani xabar qilindi. Diaz 2018-yilgi Osiyo o‘yinlaridan so‘ng ketma-ket leytenant unvoniga ko‘tarildi. 2021-yil 27-iyulda, Diazning 2020-yilgi Tokio Olimpiadasida oltin medal qo‘lga kiritgan muvaffaqiyati ortidan, Filippin Havo kuchlari bosh qo‘mondoni Leytenant-general Allen Paredes Diazni leytenant unvonidan shtab-serjant darajasiga ko‘tarishni ma’qulladi.

## Shaxsiy hayoti
Diaz chuqur ishonchli katolik bo‘lib, sportdagi yutuqlari uchun o‘z imonini asosiy omil deb biladi. U 2020-yilgi Olimpiya medallarini topshirish marosimida Mo‘jizaviy Medal taqib oldi, bu esa uning so‘zlariga ko‘ra, "Ona Maryam va Iso Masihga bo‘lgan duo va imonimizning belgisi" edi.

Diaz Julius Naranjo bilan turmush qurgan, u Guam nomidan xalqaro musobaqalarda vazn ko‘taruvchi sifatida qatnashgan va professional vazn ko‘tarish murabbiyi, kuch-quvvat va tayyorgarlik bo‘yicha murabbiy hamda 2017-yilgi Osiyo Ichki va Jangovar Sport O‘yinlarida kinorejissyor sifatida faoliyat yuritgan. Naranjo 2023-yil iyul oyidan boshlab uning murabbiyi bo‘lib, ular 2022-yil 26-iyulda Baguio shahrida turmush qurishdi.

### Hidilyn Diaz Og'ir Atletika Akademiyasi
2024-yil iyul oyida Diaz o‘zining Hidilyn Diaz Og‘ir Atletika Akademiyasini Jalajala shahrida ochdi, shu jumladan akademiyaning mashg‘ulot dasturlari va HDWLA Outreach dasturi. 108 kvadrat metr maydonli yagona qavatli mashg‘ulot binosi uning Sitio Manggahan, Ikkinchi tuman hududidagi 7,000 kvadrat metr yerida joylashgan. U yerda to‘rtta platforma mavjud.

### Da'vo qilingan prezidentni ag‘darish fitnasidagi ishtiroki
2019-yil aprel oyida Diaz prezident Rodriqo Dutertga qarshi da'vo qilingan ag‘darish fitnasida ishtirok etgan shaxslar qatorida ko‘rsatildi, bu fitna o‘sha paytda Prezidentning matbuot kotibi bo‘lgan Salvador Panelo tomonidan taqdim etilgan. Diaz dastlab bu da'voni kulgili deb hisoblagan va ko‘plab hukumat amaldorlari uning hamda boshqa sportchi Gretchen Ho nomlarini ro‘yxatga qo‘shishning ahmoqona ekanini aytishdi, ammo oxir-oqibat Diaz o‘zining va oilasining xavfsizligiga tahdid ekanini anglab yetdi.Keyinchalik Panelo Diaz va Ho nomlari ushbu fitnaga aloqador emasligini ma'lum qildi.

## Omma orasida tanilish
Diazning 2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlaridagi kumush medaliga olib kelgan hayoti «Maalaala Mo Kaya» serialining 24-mavsumidagi bir qismda ko‘rsatilgan. Ushbu epizod 2016-yil 24-sentabrda efirga uzatilgan. Diaz rolini Jane Oineza ijro etgan.

## Mukofotlar va e’tiroflar

2017-yil 14-fevralda Diaz Filippin Sport Yozuvchilar Uyushmasi tomonidan «Yil sportchisi» deb e’tirof etilgan. Shuningdek, u Filippin Vakillar Palatasi tomonidan ikki marotaba taqdirlangan; 2016-yilda «Faxriy Kongress Medal» va 2021-yilda «Excellence Kongress Medal» sovrinlariga loyiq ko‘rilgan. Ushbu «Excellence Kongress Medal» Filippin uchun ilk oltin medalni qo‘lga kiritgan Olimpiya chempionlariga beriladi.

## Manbalar