open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uvays al-Qarniy masjidi

**Uvays al-Qarniy masjidi** () – Suriyaning Raqqa shahridagi shia masjidi boʻlib, 2014-yil 31-mayda ISHID tomonidan vayron qilingan. 2025-yil holatiga koʻra, masjid qayta qurish jarayonida.

## Tarixi
Masjidda Siffin jangida (657-yil) halok boʻlgan Ammor ibn Yosir va Uvays al-Qarniy maqbaralari joylashgan edi. U shaharning yana bir diqqatga sazovor joyi – Bob al-Bagʻdod yaqinida joylashgan edi.

### Qurilishi
Dastlabki qabrlar shahar chetidagi qadimiy qabristonda joylashgan edi. 1988-yilda Suriya prezidenti Hafiz al-Asad va Eron Rahbari Ruhulloh Xomeyniy loyihasi asosida qabrlar atrofida yangi masjid qurila boshlandi. Qurilish 2003-yilda yakunlangach yodgorlik lavhasida Bashshor al-Asad va Eron prezidenti Muhammad Xotamiyning hissasi qayd etilgan.

### Vayron qilinishi
2014-yil 26-mart kuni ISHID jangarilari tomonidan masjid portlatilib, butunlay vayron qilingan. Buning sababi sifatida masjidning shialarga tegishli ekanligi va qabrlar ustida qurilgan ziyoratgohlar borligi koʻrsatilgan.

## Yana qarang
* Suriyadagi masjidlar roʻyxati
* Suriyadagi islomiy madaniy meros obidalarini vayron qilish

## Manbalar

## Havolalar
Muhammad ibn Marvon

**Abu Abd ar-Rahmon Muhammad ibn Marvon ibn al-Hakam** (; 719/720-yilda vafot etgan) – Umaviylar shahzodasi va 690–710-yillardagi Umaviylar xalifaligining eng muhim sarkardalaridan biri. Arablarning Armanistondagi zabt etish harakatlarini yakunlagan sarkarda sifatida tanilgan. Vizantiyaliklarni magʻlubiyatga uchratib, ularga tegishli arman hududlarini bosib olgan. 704–705-yillarda arman qoʻzgʻolonini bostirib, mamlakatni Umaviylar viloyatiga aylantirgan. Oʻgʻli Marvon II () oxirgi Umaviy xalifasi boʻlgan.

## Hayoti
Muhammad xalifa Marvon I ning () Zaynab ismli choʻri ayolidan tugʻilgan oʻgʻli edi. U Xalifa Abdulmalik ibn Marvonning () oʻgay ukasidir.

Ikkinchi Fitna paytida Muhammad 691-yilda Maskin jangida akasi xalifa Abdulmalik ibn Marvon qoʻshinining old qismini boshqargan. Bu jang Makka markazidagi raqib xalifa Abdulloh ibn az-Zubayrning ukasi Mus’ab ibn az-Zubayrga qarshi olib borilgan edi. 692-yilda Zubayrga qarshi qozonilgan gʻalabadan soʻng, Muhammad Bet Nahrin (Shimoliy Mesopotamiya) va Tur Abdin viloyatlariga hokim etib tayinlandi, shu bilan birga Harron shahrida ham hokimlik vakolatiga ega boʻldi.

## Manbalar
Xolid ibn Yazid

**Xolid ibn Yazid** ( 668–704 yoki 709), toʻliq ismi Abu Hoshim Xolid ibn Yazid ibn Muoviya ibn Abu Sufyon, Umaviy shahzodasi.

Umaviylar xalifasi Yazid I ning oʻgʻli Xolid 684-yilda katta akasi Muoviya II ning vafotidan keyin xalifa boʻlishi kerak edi. Biroq sulolaning boshqa bir tarmogʻidan boʻlgan yoshi kattaroq Umaviy shaxs Marvon I ancha yosh boʻlgan Xolidning oʻrniga xalifa etib tayinlangan. Xolid xalifalikni Marvonga boy berganiga qaramay, Marvonning oʻgʻli va vorisi, xalifa Abdulmalik bilan yaqin aloqalar oʻrnatdi. Abdulmalik uni ketma-ket maʼmuriy va harbiy lavozimlarga tayinladi. Xolid 691-yilda bir qancha muvaffaqiyatli harbiy yurishlarda ishtirok etdi, ammo keyinchalik Himsga qaytib, umrining qolgan qismini oʻsha yerda oʻtkazdi. U, shuningdek, sheʼriyat va hadis ilmi bilan ham muayyan darajada shugʻullangan boʻlishi mumkin.

## Hayoti

Xolid taxminan 668-yilda tugʻilgan. Umaviylar xalifasi Yazid I () va Faxita binti Abu Hishom ibn Utba ibn Rabi’aning oʻgʻli. 684-yilda uning katta akasi Muoviya ibn Yazid xalifa sifatida juda qisqa muddat hukmronlik qilgan. Akasi vafot etgan vaqtda Xolid hali voyaga yetmagan edi. Muoviyaning oʻlimidan soʻng xalifalik uchun kurash boshlandi, bu kurashda bir tomonda yosh Xolidni qoʻllab-quvvatlovchilar, boshqa tomonda esa hukmron Umaviylar (Sufyoniylar) sulolasining asosiy tarmogʻiga mansub boʻlmagan, ammo ancha yoshi katta va tajribali boʻlgan Marvon ibn al-Hakam (623 yoki 626—685) tarafdorlari bor edi. Oxir-oqibat, Umaviylarning Shom (Suriya)dagi yuqori qatlam vakillari Marvonni shartli ravishda xalifa etib sayladilar. Shartga koʻra, Marvondan keyin toʻgʻridan-toʻgʻri Xolid xalifa boʻlishi kerak edi. Bu kelishuvni mustahkamlash maqsadida Marvon Xolidning onasi Faxitani oʻz nikohiga oldi. Shu yoʻl orqali Marvon boʻlajak xalifa Xolid bilan qarindoshlik rishtalarini mustahkamladi.

## Manbalar
As-Sohibiya masjidi

**As-Sohibiya masjidi** (), shuningdek **Fustoq masjidi** () nomi bilan ham mashhur, Suriyaning Halab shahridagi 14-asrga oid masjiddir. U Halabning qadimiy shahri markazida, shaharning tarixiy devorlari ichida, Xon al-Vazir yaqinida, Al-Matbah al-Ajamiy saroyi roʻparasida joylashgan.

## Tarixi
Masjid 1350-yilda Halab shahridagi Mamluklar sultonligining yuqori martabali amaldori Ahmad bin Yaqub as-Sohib tomonidan qurdirilgan. Dastlab „As-Sohib madrasasi“ nomi bilan mashhur boʻlgan. Masjidning asosiy kirish joyi shimoliy tomonda joylashgan boʻlib, anʼanaviy islomiy muqarnas uslubida bezatilgan.

Masjidning gʻarbiy devorida koʻplab qadimiy yozuvlarni koʻrish mumkin.

## Galereya

File:Sahibiyah mosque Alp.jpg|Asosiy kirish joyi
File:Al-Sahibiyah mosque Aleppo.jpg|Juma namozlari oʻqiladigan paytida


## Manbalar
Imom Boqir masjidi

**Imom Boqir masjidi** – Quvaytning Al-Quvayt shahridagi Surra tumanida joylashgan shia masjidi. Erkaklar namozxonasi 6000, ayollar namozxonasi esa 2000 namozxonni oʻzida sigʻdira oladi. 2011-yilda masjid imomi shayx **Mustafo** boʻlgan. Imom Boqir masjidi Quvaytdagi eng yirik shia masjidlaridan biridir. Juma namoziga koʻpchilik namozxonlar tushdan keyin kelishadi. Magʻrib namozida taxminan 2000 namozxon ishtirok etadi. Qurilishi 2005-yilda boshlangan va 2007-yilda yakunlangan.

## Manbalar
Imom Husayn masjidi (Quvayt)

**Imom Husayn masjidi** () – Quvaytning Al-Quvayt tarkibidagi Midan Havalli tumanida joylashgan eng yirik shia masjidi. Namozxonasi 4000-5000 erkak va 500-1000 ayol namozxonni oʻ;zida sigʻdira oladi. Masjid 1986-yilda qurilgan boʻlib, 1990-yildagi Quvaytning Iroq tomonidan bosib olinishi paytida zarar koʻrmagan.

## Manbalar
Imom Mahdiy masjidi

**Imom Mahdiy masjidi** () – Quvayt poytaxti Al-Quvayt shahrida joylashgan shia masjidi. 1995-yilda qurilgan.

## Yana qarang
* Quvaytdagi masjidlar roʻyxati
* Quvaytda islom

## Manbalar
Fotima az-Zahro masjidi

**Siddiqa Fotima Zuhro masjidi** () – Quvaytning Quvayt xalqaro aeroporti yaqinidagi Dahiya Abdulloh Muborak jamoasida joylashgan masjid.

## Qurilishi va meʼmorchiligi
Qurilish ishlari 2008-yil fevralda boshlangan va 2011-yil iyunida yakunlangan. Umumiy maydoni 3200 kvadrat metr boʻlib, 3500 erkak va alohida joyda 500 ayol namozxonni oʻzida sigʻdira oladi. Binoda balandligi 33 metr boʻlgan 4 ta minora va diametri 16 metr, balandligi 22 metrli gumbaz mavjud. Erondan olib kelingan marmar ustida eronlik va hindistonlik ustalar 8 oy davomida kechayu kunduz ishlashgan. Masjid „Dor Tohir Consultants“ tomonidan Misrlik muhandis Haniy va Pokistonlik dizayner Anvarning loyihasi asosida Toj Mahal uslubida ishlab chiqilgan.

## Yana qarang
* Habib al-Kozimiy

## Manbalar
Muslim ibn Uqba

**Muslim ibn Uqba al-Murriy** (; taxminan 622-yildan avval tugʻilgan – 683-yilda vafot etgan) – xalifalar Muoviya I () va uning oʻgʻli hamda vorisi Yazid I () hukmronligi davrida xizmat qilgan sarkarda. Umaviylarga sadoqatli va ishonchli sarkarda boʻlib, Siffin jangida jasorat koʻrsatgani bilan ajralib turgan. Xalifa Yazid I uni Madina aholisi ustiga yuborilgan harbiy yurishga bosh sarkarda etib tayinlagan, chunki Madina ahli oʻsha paytda Yazidga bay’at berishdan bosh tortgan edi. 683-yilda boʻlib oʻtgan al-Harra jangida Umaviylar qoʻshini gʻalaba qozongan, soʻngra Muslim boshchiligidagi qoʻshin Madina shahrini talon-taroj qilgan. Bu voqea Umaviylar tarixidagi eng katta adolatsizliklardan biri sifatida baholanadi.

## Hayoti
Muslim ibn Uqbaning yoshlik yillari va faoliyatiga oid tafsilotlar juda oz. Hijriy 622-yildan oldin tugʻilgan boʻlishi mumkin. Muslim Banu Murra qabilasining bir aʼzosi boʻlgan Uqbaning oʻgʻli edi, bu qabila Gʻatafon arab qabilasining bir boʻlagi hisoblanadi. Muslim ibn Uqba 630-yillarda boʻlib oʻtgan Shom (Suriya)ning musulmonlar tomonidan fath qilinishi davrida Arabistondan Suriyaga koʻchib oʻtgan boʻlishi mumkin. Suriyada hokimlik qilgan Muoviya ibn Abu Sufyon boshchiligidagi Umaviylar sulolasining sodiq tarafdori boʻlib qolgan. Birinchi musulmon fuqarolar urushi davrida xalifa Ali va uning tarafdorlariga qarshi kechgan Siffin jangida Muoviyaning qoʻshini tarkibida Shom piyoda askarlari guruhiga boshchilik qilgan. Biroq keyinchalik Arabistonning shimolida joylashgan Dumat al-Jandal vohasini Alining qoʻlidan tortib olishga urinib koʻrgan, biroq bunga erisha olmagan. 661-yilda Muoviya xalifa boʻlgach, Muslimni Falastindan yer soligʻi yigʻuvchisi etib tayinlagan. Muoviya umrining soʻnggi yillarida oʻlim toʻshagida yotgan paytda uning oʻgʻli va vorisi Yazid I vizantiyaliklarga qarshi janglardan Suriyaga qaytguniga qadar Muslim ibn Uqba va Damashq hokimi Dahhok ibn Qays al-Fihriyni vaqtincha hukmdorlar etib tayinlagan.

## Manbalar
Qirol Abdulloh I masjidi

**Qirol Abdulloh I masjidi** () – Iordaniyaning Ammon shahrida joylashgan masjid. Abdulloh I sharafiga nomlangan ushbu masjid 1982–1989-yillar oraligʻida qurilgan boʻlib, koʻk mozaik gumbazi ostida 3000 musulmon bir vaqtning oʻzida namoz oʻqishi mumkin. Masjid shaharning Abdali hududida joylashgan.

Sayyohlar masjidni ziyorat qilishlari mumkin. Erkaklar uzun shim kiyishi, ayollar esa bosh, qoʻl va oyoqlarini yopishi shart. Buning uchun bepul qalpoqli xalat taqdim etiladi.

## Galereya

Amman BW 33.JPG|Masjidning ichki qismi
King Abdullah Mosque at Night.jpg|Masjidning tungi holati
King Abdullah I Mosque FotoThalerTamas.jpg|Masjidning tashqi koʻrinishi


## Yana qarang

* Iordaniyada islom
* Iordaniyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*
Paygʻambar Jad maqbarasi

**Paygʻambar Jad maqbarasi** () – Iordaniyaning As-Salt shahrida joylashgan masjid. Tarixiy rivoyatlarga koʻra, masjidda Injil qahramoni Yoqubning oʻgʻli Gad qabri joylashgan boʻlib, mahalliy aholi uni Jodur yoki oddiygina Jad deb atashgan.

## Tavsifi
Gad qabri Tel al-Jodur tepaligida joylashgan boʻlib, mahalliy qabriston bilan oʻralgan. Rim va Vizantiya davrlariga oid „Ayn al-Jodur“ bulogʻi ham mavjud. Qabr ustiga qurilgan masjid zamonaviy boʻlib, 1958-yilda qurib bitkazilgan The mosque built over the tomb is modern, dating back to 1958..

2010-yilda maqbaraning ahvoli yomon darajada ekanligi haqida xabarlar tarqalgan. Masjid shiftida yoriqlar paydo boʻlib, tom qismlari yogʻochlari qulab tushgan. Yillar davomida taʼmirlanmagan hojatxonalar ham foydalanishga yaroqsiz holga kelgan.

Binodan elektr kabellari oʻgʻirlangan va u talon-taroj qilingan.

## Manbalar
Iskana (qishloq)

**Iskana** — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanining Miraki shaharchasiga qarashli qishloq. Qishloq oʻzining boy tarixiy merosi, diniy arboblari, qadimiy meʼmoriy inshootlari va tabiiy yodgorliklari bilan ajralib turadi. Iskana baʼzan *„Imkana“* shaklida ham tilga olinadi.

## Geografik joylashuvi

Iskana qishlogʻi Shahrisabz tumanining janubiy qismida, togʻ oldi hududida joylashgan boʻlib, Miraki shaharchasiga maʼmuriy jihatdan qarashlidir. Qishloq tabiatan togʻli hududda joylashgani sababli, bu yerda toza havo, tabiiy manzaralar va tarixiy obidalar mavjud.

## Tarixi
Iskana qadimdan Shahrisabz (Kesh) vohasining madaniy va diniy markazlaridan biri sifatida tanilgan. XVI asrda bu yerda mashhur naqshbandiya tariqatining yetuk vakili Mavlono Xojagi Imkanagiy (1512–1599) yashab oʻtgan. U tariqatning Imkana maktabiga asos solgan va uning taʼsiri Hindiston va boshqa mintaqalarga yoyilgan. Xojagi Imkanagiy shogirdlari bilan birgalikda tariqatni rivojlantirishga ulkan hissa qoʻshgan.

## Meʼmoriy va tabiiy yodgorliklar
Iskana qishlogʻi quyidagi yodgorlik va inshootlar bilan mashhur:

• **Xojaispir maqbarasi** – Qishloq yaqinida joylashgan va Mavlono Xojagi Imkanagiy hamda boshqa tariqat vakillari shu yerda dafn etilgan. Bu joy ziyoratgoh sifatida saqlanib qolgan.

• **Qadimiy chinor** – Qishloqda 15 asrdan oshgan ulkan chinor daraxti mavjud. Daraxt tanasining ichi boʻsh boʻlib, unga 25 ga yaqin bola bemalol sigʻadi. Bu chinor tarixan darsxona sifatida ham foydalangan.

• **Koriz inshooti** – Qishloqda qadimiy suv chiqarish inshooti — koriz mavjud. U 13 ta vertikal quduq orqali togʻ etagidan suv olib kelib, qishloqqa taqsimlagan. Bu tizim oʻz davrining ilgʻor muhandislik namunalaridan biridir.

## Iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish
2024-yilda Iskana qishlogʻi joylashgan Miraki qishlogʻi “Turizm mahallasi” maqomini oldi. Ushbu maqom doirasida quyidagi ishlanmalar rejalashtirilgan:

• 240 gektarlik sayyohlik markazi barpo etiladi;

• Eko qishloq, vino zavodi, mehmonxona, ekstremal sport maktabi va akvapark kabi inshootlar quriladi;

• Loyihani 2026-yil oxiriga qadar yakunlash va 18 ming ish oʻrni yaratish rejalashtirilgan.

• Bu tashabbuslar *Iskana* va Miraki qishlogʻining turizm salohiyatini oshirish, infratuzilmani rivojlantirish hamda yoshlar uchun ish oʻrinlari yaratishga qaratilgan.

## Aholisi
Iskana qishlogʻi aholisi, asosan, oʻzbek millatiga mansub boʻlib, dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilik bilan shugʻullanadi. Soʻnggi yillarda yoshlar turizm, xizmat koʻrsatish va tadbirkorlik sohalariga ham jalb qilinmoqda.

## Manbalar

https://oz.sputniknews.uz/20240428/shahrisabz-qishloq-turizm-mahalla-maqom-43641465.html .

• Oʻzbekiston Respublikasi Din ishlari boʻyicha qoʻmitasi axborotlari.

• „Naqshbandiya tariqatining tarixi“, Toshkent, 2005.
Volodimir Rutkivskiy

**Volodimir Grigorovich Rutkivskiy** (; 1937-yil 18-aprel – 2021-yil 31-oktyabr) – ukrainalik bolalar yozuvchisi, shoir va jurnalist.

## Hayoti
1937-yil 18-aprelda Krestitelevo qishlogʻida (hozirgi Zolotonosha tumani, Cherkas viloyati, Ukraina) oʻqituvchilar oilasida tugʻilgan. Yozuvchining otasi polshalik, onasi ukrainalik boʻlgan. 1960-yillarning boshidan beri Odessada yashay boshlagan. Odessa politexnika instituti (hozirgi Odessa milliy politexnika universiteti)ni bitirgan. Superfosfat zavodida ishlagan, 1960-yillarning oxiridan boshlab mintaqaviy radioda va „Odesskie izvestiya“ gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan.

1973-yilda Moskvada yashab, A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshidagi Oliy adabiyot kurslarida tahsil olgan.

Britaniyaning BBC media korporatsiyasi tomonidan 2005-yildan buyon oʻtkazib kelinayotgan anʼanaviy tanlov natijalariga koʻra, yozuvchining „Sinie Vodi“ romani 2011-yilda Ukrainadagi eng yaxshi fantastika asari deb topilgan.

1969 -ildan Ukraina Yozuvchilar milliy uyushmasining Odessa tashkiloti aʼzosi. Odessa tashkilotining mas’ul kotibi etib saylangan.

2021-yil 31-oktabrda vafot etgan.

## Ijodi
Shoir sifatida ijodini boshlangan. 1966-yilda „Kraplini sonsya“ ilk toʻplamini chiqargan. Sheʼriy toʻplamlar muallifi:

* „Kapli solnsa“ / „Kraplini sonsya“ (1966),
* „Ploti“ / „Ploti“ (1968),
* „Vozdux na dvoix“ / „Povіtrya na dvox“ (1973),
* „Otkroyte Bogdankovo okno“ / „Vіdchinіt Bogdankove vіkno“,
* „Ravnovesie“ / „Rіvnovaga“ (1977),
* „Znak glubini“ / „Znak glibini“ (1987),
* „Den jivoy vodi“ / „Den jivoї vodi“.

Rutkivskiyning eng mashhur bolalar asarlari:

* Gosti na metle

* „Annushka“ (1977)
* „Buxtik iz tixoy zavodi“ (1981)
* „Kanikuli v Voronovke“
* „Palatki nad rechkoy“
* „Storojevaya zastava“ (1991)
* „Poterchata“
* „Sinie Vodi“
* „Sluga Babi-Yagi“
* „Djura“ tetralogiyasi (2007—2010)
* Shirik so Zmeevoy gori (2018)

## Mukofotlari

* Viktor Bliznets mukofoti
* Nikolay Trublaini mukofoti (1991)
* 2002-yilda bolalar va oʻsmirlar uchun moʻljallangan „Storojevaya zastava“ afsona-qissasi uchun Lesya Ukrainka nomidagi Ukraina Vazirlar Mahkamasi adabiy-badiiy asarlar mukofoti
* Taras Shevchenko nomidagi Ukraina Milliy mukofoti (2012) – bolalar uchun moʻljallangan „Djura“ tarixiy trilogiyasi uchun

## Manbalar
Rizo Ayvazov

**Rizo Ayvazov** – oʻzbekistonlik futbolchi. Mongoliyaning „Bulgan SP“ klubida hujumchi ampulasida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
2025-yilgi mavsumni birinchi yarmida Oʻzbekiston Pro ligasi ishtirokchisi, Fargʻona davlat universitetining „FarDU“ klubi tarkibida oʻtkazgan. 2025-yil 9-avgustda Mongoliyaning „Bulgan SP“ klubi bilan shartnoma imzolagan.

## Manbalar

## Havolalar

* Rizo Ayvazov  Transfermarkt saytida
* 
*
The Madness Fall Tour

**The Madness Fall Tour** – kanadalik qoʻshiqchi The Weekndning toʻrtinchi, yirik arenalarda oʻtkazgan birinchi gastrol safari boʻlib, u 2015-yilda chiqqan *[[Beauty Behind the Madness]]* albomini targʻib qilish maqsadida oʻtkazilgan. Tur 2015-yil 20-avgustda 20 ta konsert sanasi bilan eʼlon qilingan va 2015-yil 3-noyabrda Torontodagi Air Canada Centreda boshlanib, 2015-yil 19-dekabrda Mayamidagi American Airlines Arenada yakunlangan.

## Tijoriy muvaffaqiyati
2016-yil yanvar oyida bu gastrol safari *Pollstar* nashrining „2015-yilning yakuniy top-200 Shimoliy Amerika gastrol safarlari“ roʻyxatida 43-oʻrinni egalladi. Tur 23 ta konsert orqali $24,3 million daromad keltirgan boʻlib, umumiy 318 104 muxlisga ega boʻlgan.

## Qoʻshiqlar roʻyxati
Quyidagi qoʻshiqlar roʻyxati 2015-yil 16-noyabr kuni Nyu-Yorkda boʻlib oʻtgan konsertga tegishli boʻlib, gastrol safari davomida oʻtkazilgan qolgan konsertlarda bundan farq qiladi.

# „Real Life“
# „Losers“
# „Acquainted“
# „Often“
# „High for This“
# „The Party“
# „King of the Fall“
# „Crew Love“
# „Or Nah“ 
# „Professional“
# „The Morning“
# „House of Balloons / Glass Table Girls“
# „Tell Your Friends“
# "The Birds, Pt. 1″
# „Shameless“
# „Earned It“
# „Dark Times“
# „As You Are“
# „Angel“
# „D.D.“  / „In the Night“
# „Can't Feel My Face“
# „Prisoner“
# „The Hills“
**Talablarga binoan ijro etilgan**
# „Wicked Games“

### Izoh

* Ed Sheeran Toronto shahri, Air Canada Centreda boʻlib oʻtgan ikkinchi konsertda sahnaga chiqib, birgalikda „Dark Times“ qoʻshigʻini ijro etishadi.
* Lana Del Rey The Forumda boʻlib oʻtgan konsertda sahnaga chiqib, birgalikda „Prisoners“ qoʻshigʻini ijro etishadi.

## Konsertlar sanalari

## Manbalar

## Havolalar

* The Weeknd rasmy vebsayti
Barbare Jorjadze

**Barbare Jorjadze** (1833–1895), shuningdek, **Barbare Eristavi-Jorjadze** nomi bilan ham tanilgan, gruzin malikasi, yozuvchi va ayollar huquqlari himoyachisi.

## Hayoti
Barbare Jorjadze 1833-yilda Gruziyaning Kistauri shahrida tugʻilgan. Shagʻzoda Davit Eristavining qizi. 12 yoshida Zakaria Jorjadze bilan turmush qurgan. Ukasi Rapiel Eristavi shoir va tarixchi boʻlgan.

## Yozuvchilik

Gruziyaning birinchi feministi sifatida eʼtirof etilgan Barbare Jorjadze shoir, dramaturg va essenavis boʻlgan. Adabiy faoliyatini 1858-yilda boshlagan va ilk sheʼrlarini „Tsiskari“ jurnalida chop ettirgan. Jamoatchilik tanqidiga qaramay, ijod qilishda davom etgan va „Droeba“, „Iveria“, „Kvali“ hamda „Jejili“ kabi gazeta va jurnallarda oʻz asarlarini nashr ettirgan.

1861-yilda gruzin tilini modernizatsiya qilish boʻyicha bahslarda faol ishtirok etgan va, ayniqsa, Ilya Chavchavadzening qarashlariga qarshi chiqqan.

Jorjadzening „*What I was looking for and what I found*“ () nomli pyesasi 1867-yilda Kutaisi teatrida ilk marotaba sahnalashtirilgan. Ushbu asar bir necha yil davomida turli teatrlarda namoyish etilgan.

1874-yilda Jorjadze oʻzining „*Georgian Cuisine and Tried Housekeeping Notes*“ nomli oshpazlikka oid kitobini nashr ettirgan. Ekvtime Kheladzening bosmaxonasida chop etilgan ushbu kitobda gruzin va Yevropa taomlarining retseptlari jamlangan. Uning koʻplab retseptlariga anʼanaviy gruzin taomlarini tayyorlashda standart amaliyot sifatida qaraladi, shuningdek, ushbu kitob bugungi kunda ham oʻz mashhurligini saqlab qolmoqda.

Jorjadze 1893-yilda „*Kvali*“ jurnalida nashr etilgan „*A Few of Words to the Attention of Young Men*“ () nomli maktubini yozgan. Ayollar huquqlari mavzusiga bagʻishlangan ushbu maktubga gruzin feminizmining manifesti sifatida qaraladi.

2017-yilda Gruziya Milliy Parlamenti kutubxonasi oʻzining oʻqish xonasiga aynan Barbare Jorjadzening nomini bergan. Ushbu xonadan, shuningdek, Anuk Beluga tomonidan ishlangan devoriy rasmlar ham joy olgan boʻlib, ularda Jorjadze va boshqa gruzin ayol yozuvchilari va faollari tasvirlangan.

## Manbalar
Nino Katamadze

**Nino Katamadze** (gruzincha: ნინო ქათამაძე; 1972-yil 21-avgust) – gruziyalik jazz qoʻshiqchisi va rassom.

## Biografiyasi
Nino Katamadze 1972-yilda Sovet Gruziyasining Kobuleti shahrida dunyoga kelgan. 1990-yilda ZP Paliashvili nomidagi Batumi Musiqa instituti vokal boʻlimiga oʻqishga kirgan. Institutni tamomlagach, turli guruhlarda faoliyat yuritgan va koʻplab musiqiy loyihalarda ishtirok etgan. 2002-yilda esa Katamadze Yevropada oʻzining birinchi xalqaro gastrol safarini oʻtkazgan.

2006-yilda Katamadzening „*White*“ nomli albomi katta muvaffaqiyat qozondi va Gruziya, Rossiya, Finlyandiya, Shvetsiya, Ukraina, Fransiya, Germaniya, Italiya va Buyuk Britaniyada ham chiqarildi. Sotilgan albomlar soni 700 000 nusxadan oshdi.

## Diskografiyasi

### Albomlari

* *Ordinary Day*
* *Nino Katamadze & Insight*
* *Start new peaceful day* (jonli DVD)
* *White* (2006)
* *Black* (2006)
* *Blue* (2008)
* *Red* (2010)
* *Green* (2011)
* *Yellow* (2016)

### Soundtreklari

* Mermaid (film, 2008)
* Heat (film, 2006)
* Apple
* Orange Sky
* Orange Sky
* Indi (2007)
* The Ghost (film, 2008)

## Havolalar

* Official site – Nino Katamadze
* LiveJournal – Nino Katamadze

## Manbalar
Erato Kozakou-Marcoullis

**Erato Kozakou-Marcoullis** (; 1949-yil 3-avgustda tugʻilgan) – kiprlik siyosatchi. 2007-yil iyuldan 2008-yil martgacha, shuningdek, 2011-yil 5-avgustdan 2013-yil 27-fevralgacha ikki marta Kipr Respublikasining Tashqi ishlar vaziri lavozimida xizmat qilgan. 2010-yil mart oyidan 2011-yilning avgustigacha Kiprning Aloqa va transport ishlari vaziri sifatida faoliyat yuritgan.

## Yoshlik yillari
Erato Kozakou-Marcoullis 1949-yil 3-avgustda Limasol shahrida tugʻilgan. Afina universitetida huquqshunoslik hamda davlat huquqi/siyosatshunoslik yoʻnalishida tahsil olgan. 1972-yilda huquqshunoslik, 1979-yilda davlat huquqi/siyosatshunoslik yoʻnalishini tamomlagan. 1979-yilda Helsinki universitetida sotsiologiya va siyosiy fanlar boʻyicha doktorlik darajasini olgan.

## Karyerasi
1980-yildan 2007-yilga qadar Kipr Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining Diplomatik xizmatlari boʻlimida diplomat sifatida faoliyat yuritgan. Bundan tashqari, 1998–2003-yillar oraligʻida Kiprning AQShdagi elchisi boʻlgan va bir vaqtning oʻzida Jahon banki, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (IMF), Kanada, Braziliya, Yamayka, Gayana, Xalqaro fuqarolik aviatsiyasi tashkiloti (ICAO) hamda Amerika Davlatlari Tashkilotiga (OAS) akkreditatsiyadan oʻtgan. 1996–1998-yillarda Kiprning Shvetsiyadagi elchisi boʻlib ishlagan va bir vaqtning oʻzida Finlandiya, Norvegiya, Daniya, Islandiya, Litva, Latviya va Estoniyada ham akkreditatsiyalangan. 2005–2007-yillarda esa Kiprning Livan va Iordaniyadagi elchisi boʻlib ishlagan.

Marcoullis 2007-yil iyul oyidan 2008-yil mart oyigacha Tashqi ishlar vaziri sifatida faoliyat yuritgan. Soʻngra, 2010-yil mart oyida Axborot va kommunikatsiyalar hamda infratuzilma ishlari boʻyicha vazir etib tayinlangan va bu lavozimda 2011-yil avgustgacha faoliyat olib borgan. Oʻsha yilning avgustida ikkinchi bor Tashqi ishlar vaziri lavozimiga tayinlangan. 2013-yil 1-martda ushbu lavozimni Ioannis Kasoulidis egallagan.

## Manbalar
Ivan Svitlichniy

**Ivan Oleksiyovich Svitlichniy** (; 1929-yil 20-sentyabr –1992-yil 25-oktyabr) – ukrainalik shoir, adabiyotshunos va sovet dissidenti .

## Hayoti
Ivan Svitlichniy 1929-yil 20-sentyabrda Lugansk viloyatining Polovinkine qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan.

1952-yilda Xarkov universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. 1954-yilda Kiyevdagi Shevchenko nomidagi Adabiyot institutida fan nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1954—1965 yillarda „Dnepr“ adabiy jurnalida muharrir boʻlib ishlagan.

Svitlichniy Vasil Simonenko bilan yaqinlashdi va uning sheʼrlarini samizdat (tipografik adabiyot) va magnitizdat (norasmiy audio yozuvlar) da tarqatishga yordam bergan. Svitlichniyning sheʼriyati oʻz navbatida dissident Yuli Daniel tomonidan rus tiliga tarjima qilingan.

1960-yillarning boshlarida Svitlichniy Kiyevdagi ijodkor yoshlar klubining asoschilaridan biri boʻlgan. Ukraina soʻl ziyolilari klubini Ukraina KGBsi diqqat bilan kuzatib borgan. 1965-yil avgust oyida Svitlichniy klubga aloqadorligi uchun hibsga olingan va bir yil mehnat lagerida boʻlgan.

1971-yil yanvar oyida Svitlichniy va yana 18 kishi Yaroslav Dobosh ishi boʻyicha hibsga olingan. Dobosh 24 yoshli belgiyalik boʻlib, ukrain millatchi tashkiloti tomonidan Ukrainada antikommunistik adabiyotlarni tarqatish uchun yollangan. Svitlichniy Doboshning asosiy aloqachilaridan biri boʻlgan. Svitlichniy yetti yilga majburiy mehnat va besh yil surgunga hukm qilingan. Perm-35 mehnat lagerida xizmat qilgan.

1977-yilda Andrey Saxarov Jimmi Karterga murojaatida Svitlichniy ismini ham tilga olgan.

Svitlichniy 1983-yil yanvar oyida ozodlikka chiqqan. Qamoqxona lagerida insultni boshdan kechirib, ogʻir ahvolda qaytgan. Umrining soʻnggi uch yilida harakat qila olmagan va gapira olmagan, unga xotini Leonida Svitlichna gʻamxoʻrlik qilgan.

Ivan Svitlichniy 1992-yil 25-oktyabrda vafot etgan. Svitlichniy Kiyevdagi Baykove qabristoniga dafn etilgan.

Svitlichniy 1978-yilda xalqaro PEN klubning aʼzosi, 1990-yilda esa Ukraina Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan. 1989-yilda Svitlichniy Vasil Stus mukofotiga sazovor boʻlgan. 1994-yilda vafotidan keyin Shevchenko nomidagi Milliy mukofot bilan taqdirlangan.

Svitlichniy dissident va huquq himoyachisi Nadiya Svitlichnaning ukasi boʻlgan.

## Manbalar
Sibel Siber

**Sibel Siber** (1960-yil 13-dekabrda tugʻilgan) – kiprlik turk siyosatchisi. 2013-yil 13-iyundan 2-sentyabrgacha Shimoliy Kipr Bosh vaziri lavozimida ishlagan. Ushbu lavozimga avvalgi bosh vazir İrsen Küçük hukumatiga ishonchsizlik votumi natijasida tayinlangan va bu lavozimni egallagan birinchi ayol boʻlgan. 2015-yil noyabr holatiga koʻra, Shimoliy Kipr Turk Respublikasi Respublikalar Majlisi (Parlament) raisi boʻlgan. Siber ushbu lavozimda ishlagan ikkinchi ayol boʻlib, undan oldin bu lavozimni Fatma Ekenoğlu egallagan.

## Yoshlik yillari
Sibel Siber (qizlik familiyasi Adademir) 1960-yil 13-dekabrda Nikosiyada tugʻilgan. Otasi Altay Adademir Larnaka tumani Melouseia qishlogʻidan boʻlgan boshlangʻich maktab oʻqituvchisi, onasi Aysel Adademir esa Klavdia qishlogʻidan boʻlgan uy bekasi edi. Bolaligida otasi turli maktablarga ishga tayinlangani bois Siber oilasi bilan bir necha qishloq va shaharlarda istiqomat qilgan. U Larnaka, Arsos va Klavdia qishlogʻida yashagan, soʻngra yetti yoshida Tremetousia qishlogʻiga koʻchib oʻtgan. Keyinchalik, bolalik davridagi eng katta qoʻrquvi safarga chiqish boʻlganini eslab oʻtgan, chunki oʻsha davrda koʻplab kiprlik turklar yoʻllarda yoʻqolib qolgan. Shunga qaramay, Siber Tremetousia singari aholi aralash yashovchi qishloqlarda ikki jamoa (kiprlik turk va yunonlar) orasida tinch-totuv munosabatlar boʻlganini alohida taʼkidlagan. Sibel Siber dastlab Tremetousia Turk boshlangʻich maktabini tugatgan va keyinchalik Nikosiyadagi Turk qizlar oʻrta maktabiga oʻqishga kirgan.

Sibel Siber 16 yoshida talabalar ishtirokidagi siyosiy voqealar avjiga chiqqan bir davrda Istanbul universitetining Cerrahpaşa Tibbiyot fakultetiga oʻqishga qabul qilingan. 1983-yil 5-aprelda ushbu fakultetni shifokor sifatida muvaffaqiyatli tamomlagan. 1987-yilda Istanbuldagi Şişli Etfal kasalxonasida ichki kasalliklar ixtisosligini tamomlab, Kiprga qaytgan va shaxsiy klinikasida ishlay boshlagan. 1989-yilda Siber stipendiya asosida AQShning Virginia universitetida diabet va endokrinologiya boʻyicha malaka oshirgan.

Sibel Siberning birinchi maqolasi 1983-yilda Shimoliy Kiprdagi sogʻliqni saqlash tizimi haqidagi tanqidiy maqola boʻlib, oʻsha davrda eng koʻp tirajga ega gazeta tomonidan chop etilgan.

## Manbalar
The Weeknd Asia Tour

**The Weeknd Asia Tour** – kanadalik qoʻshiqchi va qoʻshiqlar muallifi The Weekndning oltinchi gastrol safari boʻlib, uning birinchi mini-albomi – *[[My Dear Melancholy]]* va ilk eng katta xitlar toʻplami – *[[The Weeknd in Japan]]*ni targʻib qilish uchun oʻtkazilgan. Tur 2018-yil 23-noyabrda Abu-Dabida boshlangan va 18-deka kuni Chibada yakunlangan. Bu The Weekndning Osiyodagi birinchi safari hisoblanadi va Yaponiyadagi konsertda Kenshi Yonezu mehmon sifatida qatnashgan.

## Qoʻshiqlar roʻyxati
Quyidagi qoʻshiqlar roʻyxati Gongkongda boʻlib oʻtgan konsertga tegishli boʻlib, gastrol safari davomida oʻtkazilgan qolgan konsertlarda bundan farq qiladi.

# „Pray for Me“
# „Starboy“
# „Party Monster“
# „Reminder“
# „Six Feet Under“
# „Low Life“
# „Might Not“
# „Sidewalks“
# „Crew Love“
# „House of Balloons / Glass Table Girls“
# „Belong to the World“ / „Pretty“
# „Secrets“
# „Can't Feel My Face“
# „In the Night“
# „I Feel It Coming“
# „The Morning“
# „Wicked Games“
# „Earned It“
# „Or Nah“
# „Often“
# „Acquainted“
# „Wasted Times“
# „Call Out My Name“
# „The Hills“

### Izoh
* "Belong to the World"-"Pretty" hamda "In the Night" qo‘shiqlari 2018-yil 30-noyabrdan boshlab konsert dasturiga kiritilgan edi. Biroq, ular 2018-yil 9-dekabrda Bali shahridagi konsertdan chiqarib tashlandi.

## Konsertlar sanalari

## Bekor qilingan konsertlar

## Manbalar
Zanjoniy Sohib ziyoratgohi

**Zanjoniy Sohib maqbarasi** — Pokistonning Lahor shahri Chah Miran hududida joylashgan mashhur so'fiylik ziyoratgohi. Bu yerda dastlabki so'fiylardan boʻlgan Sayyid Miran Husayn Zanjoniy (vafoti 1042-yil) dafn etilgan. U Husayniy sayyid boʻlib, Zanjondan (Eron) Lahorga islomni targʻib qilish uchun kelgan.

## Manbalar

## Havolalar
Abu Shuayb

**Abu Shuayb Ayyub ibn Said ar-Raddad as-Sanhajiy as-Sariya** () (vafoti 1176/1177) – Marokashning Azammur shahrining homiy avliyosi hisoblanadi. Unga tegishli boʻlgan tariqat „Shuaybiya“ nomi bilan mashhur.

## Manbalar
Abu Yaaza

**Abu Yaaza Yalnur ibn Maymun ibn Abdulloh Dukkali Hazmiriy al-Gʻarbiy** (vafoti Shavvol oyining 1-sanasi hijriy 572-yil /2-aprel milodiy 1177-yil) (shuningdek, **Bouazza** nomi bilan ham mashhur) – 12-asr marokashlik soʻfiy avliyosi hisoblanadi.

## Hayoti va faoliyati
Abu Yaaza Atlantika sohilidagi berber qabilasidan boʻlgan. U Abu Shuaybning shogirdi va Abu Madyanning ustozlaridan biri. Abu al-Abbos al-Azafiy uning tarjimai holini „Di’amat al-yaqin fi zaʼamat al-muttaqin“ („Xudodan qoʻrquvchilar yetakchiligida ishonch ustuni“) asarida yozib qoldirgan. Uning qabri va masjidi 1691-yilda Sulton Mavlono Ismoil tomonidan taʼmirlangan. Har yili uning sharafiga mavsumiy tantanalar oʻtkaziladi.

Uning maqbarasi Moulay Bouazza shahrida joylashgan.

## Manbalar
Baba Lal Badshah

**Baba Lal Badshah** (shuningdek **Almast Bopu Lal Badshoh** nomi bilan ham mashhur) – hind soʻfiy avliyosi. Uning dargohi Hindistonning Panjob shtati, Jalandhar tumani, Nakodar shahrida joylashgan soʻfiylar dargohi hisoblanadi. Bu dargoh muhabbat va tinchlik ramzi boʻlib, turli kastalar va dinlarga mansub odamlar bu yerga kelib, hurmat bajo keltiradilar.

## Dargoh haqida
Nakodardagi bu dargohda Lal Badshah va Lovli Shah maqbaralari joylashgan. Baba 2000-yil 26-mart kuni soat 23:15 da vafot etgan.

Hans Raj Hans (Hans Darvesh nomi bilan ham tanilgan) bu dargohning bosh sevadaridir. U barcha diniy marosimlarni, jumladan chaddar rasm, chirag rasm va mehndi rasm marosimlarini oʻtkazadi. U bu yerga tez-tez tashrif buyuruvchilardan biri hisoblanadi.

Har yili 18, 19 va 20-iyul kunlari mela (yarmarka) oʻtkaziladi. Bu mela davomida koʻplab qavval guruhlari, shuningdek yirik panjob qoʻshiqchilari chiqish qilishadi. Hans Raj Hans ham sahnada chiqish qiladi.

## Tarixi
Lal Badshah Gʻarbiy Hindiston qishloqlaridan (hozirgi Pokiston hududi) boʻlgan. U 1947-yildan beri kambagʻallarga shifo tarqatgan soʻfiy avliyosi hisoblanadi. Dargohda turli dinlarga mansub odamlar Babaning ziyorati uchun tashrif buyurishgan.

## Manbalar
Baqaa

**Baqo** () – soʻfiylik falsafasida Alloh bilan bogʻliq hayotning alohida holatini tasvirlash uchun ishlatiladigan atama. Bu holat Alloh orqali, Allohda va Alloh uchun yashashni anglatadi. Bu nomga yaqin atama boʻlmish  („baqo diyori“) jannatni bildiradi. Bu manzilning eng oliy nuqtasi, maqsad yoki makondir. Baqo uch darajadan iborat boʻlib, ularning har biri mavjudot prinsipi va uning sifat evolyutsiyasining alohida jihatlarini, yaʼni imon, bilim va inoyatni ifodalaydi. Bu, izlovchi Allohni doimo koʻrishga tayyor boʻlgan bosqichdir. Shuning uchun uni „Ilohiy abadiylik“ deb atash mumkin.

## Yana qarang
* Fano (soʻfiylik)
* Moksha
* Nirvana

## Manbalar
Bada Shahid dargohi

**Bara Shahid dargohi** Hindistonning Andhra Pradesh shtati, Nellore shahrida joylashgan. „Bara Shahid dargohi“ urdu tilida „oʻn ikki shahid maqbarasi“ degan maʼnoni anglatadi. Dargoh Nellore suv ombori/koʻli boʻyida joylashgan boʻlib, uning yonida hayitgoh va bogʻ mavjud. Bu joy har yili Muharram oyida nishonlanadigan Rotiyaan ki Eid/Rottela Panduga festivali bilan mashhur boʻlib, butun mamlakat va chet eldan koʻplab tashrifchilar kelishadi.

## Tarixi
Mahalliy aholining soʻzlariga va dargoh hududidagi forscha yozilgan tosh lavhaga koʻra, bu yerda mintaqaga birinchi boʻlib kirgan musulmon qoʻshinining Karbalo jangida shahid boʻlgan oʻn ikki jangchi qabrlari joylashgan.

## Rotiyaan ki eid
Bu Nellore tumanidagi eng hurmatli ziyoratgohlardan biri boʻlib, urs festivaliga mamlakat va chet eldan taniqli shaxslar ham tashrif buyuradi. Har yili Muharram oyida uch kunlik urs – Rotiyaan ki Eid/Rottela Panduga festivali nishonlanadi.

Ziyoratchilar oʻzlarining nonlarini ularniki bilan oʻxshash orzulariga erishgan boshqalar bilan almashishadi, soʻngra dargohda fotiha oʻqishadi. Urs (festival) vaqt oʻtishi bilan rivojlangan va buni tasavvufga bogʻlash mumkin.

## Hayitgoh
Dargoh hududida shuningdek Hayitgoh ham joylashgan boʻlib, bu yerda Ramazon va Qurbon hayiti paytida jamoat namozlari oʻqiladi. Bu shahardagi eng katta hayitgoh hisoblanadi.

## Manbalar
Bulbul Shoh

**Sayyid Sharafuddin Abdul Rahmon Shoh** (), **Bulbul Shoh** () nomi bilan mashxur boʻlgan, 14-asrda yashagan uygʻur sufiy boʻlib, suhravardiylar tariqatiga mansub edi. U Kashmirda Islom dinini birinchi boʻlib targʻib qilgan, Rinchan Shoh (*keyinchalik Sadruddin Shoh deb nomlangan*)ni Islomga daʼvat qilib, uni musulmon qilgan. U suhravardiylar tariqatiga mansub boʻlib, ustozlaridan biri Mir Sayyid Nematulloh boʻlgan. Aynan u Bulbul Shohni Kashmirga islomiy daʼvat safariga yuborgan. Bulbul Shoh haqida „**Bobo Davud Mishkatī**“ *Asror-ul-Abror* asarida va Rafiuddin *Navodir-ul-Axbor* asarida eslab oʻtgan.

## Ziyoratgoh
Uning qabri ustiga qurilgan ziyoratgoh Jhelum daryosi boʻyida joylashgan boʻlib, aslida u yerda avval jamoa oshxonasi boʻlgan. 2011-yilda Hindiston Arxeologiya boshqarmasi bu maskanni milliy yodgorlik sifatida tan olish taklifini garchi Oliy sud buni qabul qilishni buyurgan boʻlsa-da rad etgan. Petitsiyani G. A. Lone taqdim etgan va javobgar rasmiylarga nisbatan Oliy sudga mensimaslik daʼvosi bilan murojaat qilgan. Sud Jammu va Kashmir bosh kotibi, arxiv direktori va boshqa mas’ullarga hisobot topshirishni buyurgan.

## Yana qarang
* Abdulqodir Jiloniy
* Mir Sayyid Ali Hamadoniy
* Nund Rishiy
* Hamza Maxdum
* Baba Nasibuddin Gʻoziy

## Manbalar

## Havolalar
*
Bullah Ki Jaana

***Bullah Ki Jaana*** () – bu panjob tilidagi mashhur *kofi* sheʼri boʻlib, uni panjoblik soʻfiy shoir va faylasuf Bulleh Shoh yozgan. Bu uning eng mashhur kofi sheʼrlaridan biri boʻlib, unda diniy, falsafiy va insonparvarlik gʻoyalar uygʻunlashgan.

1990-yillarda Pokistonlik rok guruhi Junun bu sheʼrga musiqa bastalab ijro etgan. 2005-yilda Rabbi Shergill tomonidan yaratilgan „Bullah Ki Jaana“ning rok/fyujn uslubidagi talqini Hindiston va Pokistonda mashhurlikka erishgan va xit boʻlgan.

Hindistonning panjobidan boʻlgan soʻfiy guruhi – Wadali Brothers ham bu sheʼrga musiqiy ishlov berib, *Aa Mil Yaar… Call of the Beloved* albomida eʼlon qilgan. Laxvinder Vadali tomonidan ijro etilgan versiyasi esa **Bullah** deb nomlangan. Shuningdek, Arieb Azhar bu sheʼrni oʻzining „Vajj“ deb nomlangan debyut albomida kuylagan. 2010-yilda Shahboz Xon tomonidan kuylangan versiyasi Fire Records nomi ostida eʼlon qilingan.

## Izohlar

## Manbalar
Sufyon ibn Avf

**Sufyon ibn** **Avf ibn al-Mugʻaffal al-Azdiy al-Gʻomidiy** (; 672 yoki 673/674-yillarda vafot etgan) – Roshidun xalifalari Umar () va Usmon (), shuningdek, Umaviylar xalifasi Muoviya I () hukmronligi davrida xizmat qilgan qoʻmondon. Birinchi ftina davrida Muoviyaning tarafdori sifatida xalifa Aliga qarshi jang qilgan va Iroqda uning kuchlariga qarshi yurishga boshchilik qilgan. Harbiy faoliyati davomida Vizantiya imperiyasiga qarshi urushlarda muhim rol oʻynagan qoʻmondonlardan biri boʻlgan.

## Hayoti
Sufyon ibn Avf Gʻomid qabilasining Azd Sarat urugʻiga mansub boʻlib, bu qabila Hijozning janubiy hududlarida (hozirgi gʻarbiy Arabiston) istiqomat qilgan. Islom paygʻambari Muhammadning sahobasi boʻlgan. Vizantiya Suriyasining musulmonlar tomonidan zabt etilishi davrida Abu Ubayda ibn al-Jarroh qoʻmondonligi ostida 634 yoki 635-yilda Damashqning qamal qilinishi va egallanishida ishtirok etgan. Usmon xalifaligi davrida () Suriya hokimi Muoviya ibn Abu Sufyonning sodiq tarafdoriga aylangan. Muoviya uni bir muddat Vizantiya hududlariga, xususan, Onadoʻli va shimoliy chegaralar boʻylab yozgi yurishlarga bosh qoʻmondon sifatida tayinlagan.

## Manbalar
Zuhayr ibn Qays

**Zuhayr ibn Qays al-Balaviy** (; 688-yilda vafot etgan) – sahoba, arab sarkardasi. Roshidun, Umaviy va Zubayriy xalifalari xizmatida jang qilgan. Misr, Barqa (Kirenaika) va Ifriqiya (hozirgi Tunis)ning musulmonlar tomonidan zabt etilishida muhim rol oʻynagan. 682-yilda Ifriqiya Vizantiya–Berber ittifoqi tomonidan bosib olingach, arablar hukmronligini tiklash maqsadida Zuhayr qoʻmondonligiga armiya topshirilgan. Bu harbiy yurish davomida arablarning Ifriqiyadagi poytaxti boʻlgan Qayravonni maʼlum muddatga qayta egallab olgan va berberlar boshligʻi Kasilani oʻldirgan. Biroq Barqaga qaytayotganida Vizantiya bosqinchilari tomonidan oʻldirilgan.

## Hayoti

Zuhayr Bali qabilasiga mansub boʻlib, bu qabila Suriyaning koʻplab hududlari va shimoliy Hijozda yashagan yirik Qudoa qabilalar ittifoqining bir qismi edi. Baʼzi islomiy manbalar, xususan, Ibn Hajar va as-Suyutiy tomonidan keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, Zuhayr islom paygʻambari Muhammadning sahobalaridan hisoblanadi. As-Suyutiy uni musulmonlarning ikkinchi avlodi tobeinlar safidan ham deb biladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
*
*
Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar

**Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar at-Taymiy** (702 yoki 703-yilda vafot etgan) Zubayriy va Umaviy xalifaliklarining xorijiylar bilan urushlarida qoʻmondonlik qilgan. VII asr oxirida Qurayshning Banu Taym qabilasining boshligʻi boʻlgan.

## Yoshlik davri
Umar Qurayshning Banu Taym qabilasidan boʻlgan Ubaydulloh ibn Maʼmar ibn Usmon ibn Amr ibn Kaʼb ibn Taymning oʻgʻli edi. Quraysh qabilasi vakillari islom paygʻambari Muhammad va musulmonlar jamoasining ilk xalifalari mansub boʻlgan qabila boʻlgan. Birinchi xalifa Abu Bakr () ham, islom tarixidagi eng badavlat kishilardan biri boʻlgan Talha ibn Ubaydulloh ham aynan Banu Taym urugʻidan edi. Umar ibn Ubaydullohning bobosi Maʼmar Talha ibn Ubaydullohning ota tomondan amakisi  va Muhammadning sahobalaridan boʻlgan. 630-yilda Makka fath qilinganidan keyin Quraysh qabilasining koʻpchiligi bilan birga islomni qabul qilgan. Umarning otasi Ubaydulloh esa sosoniylar saltanatining Fars viloyati Istaxr shahrini zabt etish jarayonida ishtirok etgan harbiy qoʻmondon boʻlgan. Turli manbalarga koʻra, u ayni shu yurish chogʻida vafot etgan. Vafot yili boʻyicha manbalarda turlicha keltirilgan, ularning baʼzilarida 643–644-yillar, boshqalarida esa 649–650 yoki 650–651-yillar koʻrsatilgan.

Keyingi yillarda Umar Banu Taym urugʻining yetakchisiga aylangan. Toʻrtinchi xalifa Alining vafotidan keyin () Suriyada joylashgan Umaviylar xalifalikni qoʻlga oldi, biroq 680–683-yillarda Umaviylar hukmronligining muxoliflari qoʻzgʻolon koʻtardi va bu Ikkinchi fitnaga olib keldi. Bu urush chogʻida Umaviylar xalifalikning koʻplab hududlari ustidan nazoratni yoʻqotdi. 683–684-yillarda Iroq, Eron va Arabiston hududlari Makkada joylashgan xalifa Abdulloh ibn az-Zubayr boshqaruviga oʻtdi. Abu Bakrning nabirasi Ibn az-Zubayr davrida Banu Taym davlatda maʼlum darajada nufuzga ega boʻlgan.

## Manbalar
Umayr ibn al-Hubob as-Sulamiy

**Umayr ibn al-Hubob as-Sulamiy** (; 689-yilda vafot etgan) – Banu Sulaym qabilasining boshligʻi, Umaviylar xalifaligiga xizmat qilgan sobiq sarkarda. Qays qabilalarining asosiy yetakchilaridan biri sifatida Banu Kalb va Banu Tagʻlib qabilalari bilan boʻlgan ichki qabilaviy urushlarda faol ishtirok etgan.

## Hayoti
Umayr al-Hubab oʻsha davrning yirik arab qabilalaridan biri Banu Sulaymning mashhur Dakvan boʻlimiga mansub boʻlgan. Uning onasi qora tanli afrikalik ayol boʻlgan. Oila Jazira (Yuqori Mesopotamiya) viloyatining Balx daryosi atrofida yashagan. Umayr Umaviylar xalifasi Muoviya I () qoʻshini tarkibida xizmat qilgan. U oʻz qabiladoshi, Banu Sulaym boʻlimidan boʻlgan Safvon ibn Mu’attal qoʻmondonligi ostida urushlarda ishtirok etgan. 678-yilda armanlarning „Hisn Kamx“ (hozirgi Kamah) nomli qal’asini bosib olishda faol qatnashgan va shu harbiy yurishi davomida katta shuhrat qozongan.

## Merosi
Umayr al-Hubabning aka-ukalari va oʻgʻillari ham Umaviylar armiyasida sarkarda sifatida xizmat qilishgan. Jumladan, uning ukasi Tamim ibn al-Hubob xalifa Yazid II () hukmronligi davrida Kufa hududidagi xorijiylariga qarshi yurishlarda qatnashgan. Umayrning oʻgʻillari Zufofa va Xolid esa Maslama ibn Abdulmalik () boshchiligidagi Konstantinopolga (hozirgi Istanbul) uyushtirilgan yurishlarda ishtirok etishgan. Manbalarda Umayrning uchinchi avlodi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq, biroq 800–909-yillar orasida Shimoliy Afrikada Agʻlabiylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan Sulaymiy qabilasining bir rahbari oʻzini Umayrning avlodi deb daʼvo qilgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Vahb ar-Rosibiy

**Abdulloh ibn Vahb ar-Rosibiy** (; 658-yil 17-iyulda vafot etgan) – Xorijiylar yetakchilaridan biri. Bajila qabilasidan boʻlgan tobeinlardan.

## Hayoti
Abdulloh ibn Vahb dastlab Saʼd ibn Abu Vaqqos qoʻmondonligi ostida Iroqning fath etilishida ishtirok etgan. Birinchi fitna davomida Jamol va Siffin jangida (657) xalifa Ali tarafdorlaridan boʻlgan. Biroq Alining urushni yakunlash uchun hakamlik (arbitraj) qarorini tan olishini qattiq tanqid qilgan va bu qarorga rozi boʻlmagan boshqa kishilar bilan birga Xorijiylar deb atalgan muxolif guruhga qoʻshilgan. Ular dastlab Harurada (Iroqda) yigʻilganlar, keyichalik esa Kufaga koʻchib oʻtishgan. Kufa shahrida Xorijiylar Abdulloh ibn Vahbni amir (qoʻmondon) etib saylaganlar (baʼzi manbalarda uni „chin xalifa“ deb notoʻgʻri maʼlumot berilgan, ammo u xalifa emas, faqatgina harbiy yetakchi boʻlgan). 658-yil mart oyida Xorijiylar yurish boshlagan, biroq 17-iyul kuni (38-hijriy yil Safar oyi) boʻlib oʻtgan Nahravon jangida xalifa Alining qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilgan. Abdulloh ibn Vahb ar-Rosibiy aynan shu jangda oʻldirilgan.

## Manbalar
Hotim ibn an-Noʻmon

**Hotim ibn an-Noʻmon al-Bohiliy** () – Bahila qabilasiga mansub arab zodagonlaridan. Umaviylar xalifaligining Suriyadagi noibi, keyinchalik xalifa Muoviya I (661–680) davrida xizmat qilgan harbiy qoʻmondon.

## Hayoti
Hotim ibn an-Noʻmon Iroqdagi asosiy arab garnizon shaharlardan biri Basrada yashovchi Qays qabilalar ittifoqiga mansub Bahila qabilasidan boʻlgan zodagonlardan edi. Keyinchalik Jazira (Yuqori Mesopotamiya) mintaqasiga koʻchib oʻtgan. Birinchi fitna paytida xalifa Ali () tomonidan Iroqdan quvilgan shariflar safida boʻlgan. Hotim 657-yilda Siffin jangida xalifa Alining asosiy raqibi boʻlgan Suriya noibi Muoviya I tomonida jang qilgan. Muoviya oxir-oqibat Alini magʻlubiyatga uchratgan va 661-yilda Umaviylar xalifaligiga asos solgan. IX asr tarixchisi Tabariy tomonidan qayd etilgan maʼlumotlarga koʻra, Muoviyaning hukmronligi davrida, taxminan 665 yoki 666-yillarda Hotim xalifalikning sharqiy chegarasi boʻlgan Xuroson hududlarini boshqarish uchun yuborilgan qoʻmondonlar safida boʻlgan.

Ikkinchi fitna paytida Hotim Umaviylar safidan ajralib chiqib, ularning raqiblari boʻlgan Zubayriylarga qoʻshilgan. Bu davrda Zubayriylar Iroq va Jaziraning katta qismini nazorat qilib turishar edi. Hotim Zubayriylar tomonidan Mosulga noib etib tayinlangan Ibn al-Ashtar boshqaruvi ostida xizmat qilgan. U Jazira viloyatining muhim shaharlari bo‘lgan Harron va Urfada noib oʻrinbosari sifatida faoliyat yuritgan.

Hotimning avlodlari „Banu Hotim“ nomi bilan mashhur boʻlib, Umaviylar qoʻli ostidagi Armaniston va Eron Ozarbayjonining Jazira va unga qarashli viloyatlarida noib boʻlib xizmat qilgan. Ular, shuningdek, Qays–Yaman kurashining faol ishtirokchilari boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Latif

**Latif** ( — iltifotli, xushmuomala; yumshoq, muloyim; yoqimli) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar
* Latif Ahmadiy — afgʻon kinorejissyori;
* Latif Fayziyev — oʻzbekistonlik kinorejissyor;
* Latif Hamidiy — bastakor, Qozogʻiston SSR xalq artisti, Qozogʻiston SSR Davlat mukofoti laureati;
* Latif Nasriddinov — 20-asr oʻzbek rangtasvirchi rassomlaridan;
* Latif Pidrom — afgʻonistonlik mashhur shoir, yozuvchi, huquqshinos va tarixchi olim;
* Latif Sharipov — xalq taʼlimi arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi.

## Yana qarang
* Latifa

## Manbalar
Molik al-Ashtar

**Molik al-Ashtar** (), shuningdek, **Molik ibn al-Horis al-Naxoiy al-Mazijiy** () sunniy manbalarga koʻra, xalifa Usmonning oʻldirilishida ishtirok etgan shaxslardan biri boʻlgan. Shialar nazarida esa, paygʻambar Muhammadning amakivachchasi Ali ibn Abu Tolibning sodiq kishilaridan biri hisoblanadi. Ularning fikricha, Molik har doim Muhammadning avlodlari va Hoshimiylar urugʻining sodiq tarafdori boʻlib qolgan. Xalifa Ali davrida yuksak martabaga ega boʻlgan va Muoviyaga qarshi Jamol va Siffin janglarida qatnashgan. *Al-Ashtar* nomi uning Yarmuk jangida koʻz qovogʻidan olgan jarohatiga ishora qiladi.

## Hayoti
Garchi Molikning aniq tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlsa-da, koʻplab tarixchilarning fikriga koʻra, u Alidan 10 yosh katta va Muhammaddan 20 yosh kichik boʻlgan. Shunga koʻra, Molik 586-yilda Arabistonning Yaman hududida tugʻilgan boʻlishi mumkin. Shuningdek, Molik Mazhij qabilasiga mansub boʻlgan. Ushbu qabila Yamandagi Banu Naxa qabilasining bir boʻlagi hisoblanadi. Shuningdek, Amr ibn Maʼdiy Yakrib ham aynan shu qabiladan boʻlgan.

## Manbalar
Said ibn Qays al-Hamdoniy

**Said ibn Qays al-Hamdaniy** () xalifa Usmon va Ali hukmronligi davrida noib va qoʻmondon boʻlgan. Kufada yashagan janubiy arabistonlik Hamdon va Himyariy qabilalari sardori. Shuningdek, Umaviylar xalifaligi davrida ham oʻz mavqeini saqlab qolgan.

## Hayoti
Said ibn Qays Janubiy Arabistonning Hamdon qabilasi Sabi boʻlimiga mansub boʻlgan. Uning nasabi Himyariylar podshohlaridan biri bilan bogʻlangan. Himyariylardan boʻlgan ajdodi Zayd ibn Marib ibn Maʼdikarib Janubiy Arabistondagi anʼanalarga koʻra, islomdan avvalgi davrda (VII asrdan oldin) shimoliy Yaman hududidagi Bavn mintaqasi podshohini oʻldirib, uning oʻrniga oʻtirgan shaxs sifatida eslanadi.

Said musulmonlarning dastlabki istilolarida ishtirok etgan va Iroqning ikkita asosiy arab garnizon shaharlaridan biri boʻlgan Kufaning yetakchi qabila zodagonlaridan biriga aylangan. Xalifa Usmon davrida () Eronning Ray va Hamadon hokimi boʻlib xizmat qilgan. Usmondan keyingi xalifa, Iroqda faoliyat yuritgan Ali () hukmronligi davrida esa Said Kufa askarlari tarkibidagi Hamdoniylar va Himyariy qabilalari qoʻshinlariga boshchilik qilgan. Birinchi fitna davomida 656-yilda Basra yaqinida kechgan Jamol jangida, 657-yilda Shom chegarasidagi Siffin jangida ishtirok etgan. 661-yilda esa Ali boshchiligidagi yana bir harbiy yurishda qatnashgan. Umaviy xalifalari Muoviya I (661–680) va Yazid I (680–683) hukmronligi davrida Yamaniylar (Janubiy arablar)ning nufuzli boshliqlaridan biri sifatida tilga olinadi.

## Manbalar
Latifa (ism)

**Latifa** ( — nazokat, noziklik; oqilona soʻz) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Latifa Nabizoda — Afgʻoniston Havo kuchlarida afgʻon vertolyot uchuvchisi.

## Yana qarang
* Latif

## Manbalar
Céline Dept

**Celine Dept** (; 1999-yil 8-dekabr) – TikTok va YouTube tarmogʻida faol boʻlgan inflyuenser, YouTubeda 10 milliongacha obunachilarga ega boʻlgan birinchi belgiyalik.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Layzon

**Layzon** — oʻzbekcha xotin-qizlar ismi.

## Taniqli shaxslar

* Layzongul — xalq qiziqchisi, askiyachi, nayrangboz, ertakchi.

## Manbalar