Svetlana Lunina

**Svetlana Borisovna Lunina** - Oʻrta Osiyo yodgorliklarini boʻyash texnikasi va keramika materiallari bo'yicha tadqiqot olib borgan oʻzbekistonlik arxeolog. Toshkent davlat universiteti professori edi.

## Ta'lim va martabasi
Svetlana Borisovna Lunina Toshkent shahrida B.V.Lunina oilasida tugʻilgan. U Oʻrta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetiga talabalikka qabul qilinadi, 1955-yilda tarix va arxeologiya fakultetida tahsil olgan. 1955-1958-yillarda ustozlari Mixail Masson va Galina Pugachenkovalar rahbarligida arxeologiya fakultetida o'qiydi, 1960-yilda Toshkent Davlat universitetining arxeologiya kafedrasida oʻqituvchi boʻlib ishga kiradi. 1968-yilda Janubiy Turkmaniston arxeologik majmuasi (YuTAKE) ekspeditsiyasida materiallarni to'plagandan keyin, u Marv shahridagi kulolchilik bo'yicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 

Lunina 1963-yilda Toshkent Davlat universitetining dotsenti, 1968-1981-yillarda esa arxeologiya kafedrasining mudiri lavozimida ishlagan. Olim 1981-1984-yillarda tarix kafedrasi dotsenti sifatida faoilyat yuritgan. U tarixiy, arxeologik va badiiy nuqtai nazardan Markaziy Osiyo arxeologiyasining turli jabhalaridan dars beradi. Kafedra mudiri sifatida Geologiya kafedrasi bilan hamkorlikda Samarqand shahrida sanʼat tarixi va nazariyasi kurslarini tashkil etadi. Bundan tashqari, Samarqand shahrida Oʻzbekistonning toʻrtlamchi choʻkindilari va qadimiy konlari stratigrafiyasi laboratoriyasini tashkil etadi. 

## Tadqiqot va dala ishi
Luninaning tadqiqotlari mintaqada va yaqin hamda chekka hududlardagi sharqiy oʻrta asrlar tarixi, uning tarixiy topografiyasi, dinamikasi, hunarmandchilikning rivojlanish tarixini davrlashtirish bosqichlari, hunarmandchilikning ixtisoslashuvi, qurilish texnikasi hamda Oʻrta Osiyo hududidagi savdo va madaniy aloqalarni qamrab oladi. U 150 dan ortiq ilmiy maqolalar chop etgan. 

Lunina oltmishinchi yillarning boshlarida Marvdagi qazishmalarda ham qatnashgan. Keyinchalik u Toshkent hududida (jumladan, Noʻgʻay-Qoʻrgʻon, Qoʻgʻaytepa va Mingtepa qabristonlari) va janubiy Turkmanistonda ekspeditsiyalar uyushtiradi. 1964-yilda u 1968-1981-yillarda rahbarlik qilgan Qashqadaryo viloyatidagi (TAKE) ekspeditsiyasida qatnasha boshlaydi. Uning tadqiqotlari so'nggi bronza va temir davridan to o'rta asrlargacha bo'lgan yodgorliklarga qaratilgan edi. Ekspeditsiya Qashqadaryo vodiysidagi qadimiy shaharlar, jumladan, Shahrisabz, Chiroqchi, Kitob va hududdagi boshqa aholi punktlarini oʻrganishga ancha katta hissa qoʻshgan. 

## Olimning tanlangan nashrlar

* 1955-yil: Tali-Barzudan muhrlangan bezakli idish. Talabalar to'plami, SAGU ishi. X nashri, Toshkent.
* 1956-yil: Toshkent yaqinidagi Qoʻrgʻontepada olib borilgan arxeologik kuzatuvlardan. SAG bitimi, XXXI-son, Toshkent. (hammuallif Usmonova)
* 1956-yil: O'rta asr Marv sopol pechlarining texnik tuzilishi. YUTAKE davomi, VIII jild, Ashxobod.
* 1957-yil: Markaziy Osiyo talabalarining birinchi arxeologik konferentsiyasi. SA. 1957 n.4. (hammuallif Usmonova).
* 1959-yil: Marvning g'arbiy qismidagi kulolchilar choragi. IAN TSSR., n.4, Ashxobod.
* 1960: Muhrlangan kulolchilik bezaklari bilan keramikadagi zoomorfik mavzular. Eski Marvdagi XII asr choragidagi ustaxona. Toshkent davlat universiteti. jild. Toshkent sh., 172.
* 1963-yil: Eski Marvdagi Sulton-Qal'aning janubiy konturidagi qazish va stratigrafiya chuqurligi. IAN TSSR, n.2, Ashxobod.
* 1966-yil: Markaziy Osiyoda shishasozlik tarixiga oid qimmatli asar. Toshkent davlat universitetining tranzaksiyasi, 295-jild. Markaziy Osiyo arxeologiyasi VII. Toshkent (hammuallif I. Ahrarov).
* 1967-yil: Qizbibi maqbarasi. Turkmaniston yodgorligi. Nn.3. Ashxobod.
* 1970-yil: Katta shaharning arxeologik tadqiqotlari metodologiyasi (Marvdagi YuTAKE materiallari asosida). Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonning oʻrta asr shaharlari.
* 1972-yil: Qashqalaryo ekspeditsiyasi. AO 1972 (hammuallif Usmonova va NP Stolyarov).
* 1974-yil: O'rta asr Marvda kulolchilik texnologiyasining evolyutsiyasi. YuTAKE tranzaktsiyasi. Tom XV. Ashxobod.
* 1975-yil: Naukad-Kureishaning mumkin bo'lgan identifikatsiyasi to'g'risida. Toshkent davlat universitetining ilmiy ishlari 473-jild. Markaziy Osiyo tarixi va arxeologiyasiga oid materiallar. Toshkent.
* 1957-yil: O'rta asrlardagi Oltin-tepa shaharchasi. Sovet arxeologik gubernatorining so'nggi kashfiyoti konferentsiya ma'ruzalarining tezislari. Ch.P. Kiev.
* 1975-yil: O'zbekiston arxeologik tadqiqotlarining asosiy natijalari to'g'risida. Tranzaksiya Toshkent davlat universiteti. n.482. Tarix, tarixshunoslik va arxeologiya bo'yicha materiallar. Toshkent.
* 1977-yil: O'rta turar-joy binosini qurish va bezash usullari. O'zbekiston qurilishi va arxitekturasi, n.9. Toshkent.
* 1978-yil: Oltin-tepadan musiqa asbobi. ONU n.5.
* 1978-yil: Oltin-tepa yodgorliklarining me'moriy bezaklari. Tarix, tarixshunoslik va arxeologiya bo'yicha materiallar. Toshkent davlat universitetida ilmiy ish. n.556. Toshkent (hammuallif G.I. Bogomolov).
* 1980-yil: Qashqadar vohasida oʻrta asr qurilish materiallari va qurilish texnikasi. O'zbekiston qurilishi va arxitekturasi, n.2. Toshkent.
* 1980-yil: Oltin-tepa va Yalpaq-tepadan metall buyumlar, uy-ro'zg'or buyumlari va zargarlik buyumlari. Tarix, tarixshunoslik va arxeologiya bo'yicha materiallar. Toshkent davlat universitetida ilmiy ish. n.630. Toshkent.
* 1980-yil: X-XII asrlarda Marvdagi turar-joy binolarini o'rganish. YuTAKE jarayoni. jild. XVI. Ashxobod.
* 1981-yil: Qashqadaryo vodiysining o'rta asr shaharlari va aholi punktlari va ularning qo'shni hududlar bilan aloqalari. Antik va o'rta asrlarda Markaziy Osiyo va Kavkaz Qozonlari xalqining bizni o'rab turgan dunyo bilan madaniy o'zaro aloqalari.
* 1983-yil: Aktam qabristonining dafn jihozlari. Markaziy Osiyo arxeologiyasiga oid materiallar. Toshkent davlat universiteti ilmiy ishlar toʻplami. n.707. Toshkent.
* 1984-yil: Qashqadaryo vohasidagi X-XII asrga oid uy-joylar. Oʻzbekiston qurilishi va arxitekturasi. Toshkent.
* 1987-yil: Yakkabog'dagi ossuariydagi musiqachilar surati. Osiyo va Afrika xalqlari musiqa. 5-jild. Moskva.
* 1992-yil: O'rta asr Kesh madaniyati va uning aloqalari. Markaziy Osiyo va jahon sivilizatsiyasi. Xalqaro konferensiya tezislari. Toshkent. (hammuallif Usmonova).
* 1993-yil: Salavkiylar Marvning tarixiy topografiyasi haqida. Marv va Salavkiylar davri. Ilmiy konferensiyada tezis. Meri. (hammuallif T.Xoʻjaniyozov).
* 2001-yil: VIII-Xi asrlarda Mervinning rivojlanish dinamikasi. Madaniy qadriyatlar, xalqaro yilnoma. Sankt-Peterburg. (hammuallif T.Xoʻjaniyozov).

## Manbalar