Annona squamosa

***Annona squamosa*** — Annonaceae oilasiga mansub kichik daraxt yoki buta boʻlib, shakarli olma deb ataladigan mevalari isteʼmol qilinadi. U oʻzining qarindoshlari *[[Annona reticulata]]* va *[[Annona cherimola]]* (ularning mevalari koʻpincha bir xil nomda) dan koʻra tropik iqlimga chidamli, bu esa uni ushbu turlarning eng keng tarqalgan turga aylanishiga yordam beradi.

## Tavsif

*A. squamosa* (shakar-olma) mevasi shirin oq rangli pulpaga ega va tropik bozorlarda mashhur. Gullash bahor-yozning boshida sodir boʻladi va gullarni nitidulid qoʻngʻizlari changlaydi. Uning gulchanglari doimiy tetradlar shaklida toʻkiladi.

## Kimyo

Meva tarkibida eng ko‘p uchrovchi alkaloid diterpenoid. *Annona squamozasining* boshqa tarkibiy qismlariga oksofoebin, retikulin, izokoridin va metilkoridaldin, alkaloidlar va flavonoid quercetin-3-O-glyukozid kiradi.

Bayer AG annonaceous asetogenin annonni biopestisid sifatida foydalanishni patentladi Boshqa asetogeninlar urugʻlardan, poʻstlogʻidan va barglardan ajratilgan.

## Tarqalishi va o‘sish joyi
*Annona squamosa* tropik Amerika va Gʻarbiy Hindistonda paydo bo‘lgan, ammo aniq kelib chiqishi nomaʼlum. Hozirda u *Annona turkumining* barcha turlaridan keng tarqalgani boʻlib, mevasi uchun Indoneziya, Tailand, Tayvan va Xitoy kabi tropik va issiq subtropiklarda oʻstiriladi. 1590-yilgacha janubiy Osiyoga kiritilgan. U Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Florida janubigacha shimolda va Braziliya, Bangladeshdagi Bahia kabi janubda tabiiylashtirilgan va baʼzi hududlarda invaziv tur hisoblanadi.

; Mahalliy
: **[[Neotropik oblast|Neotropik]]**
:: **Karib havzasi** : Antigua va Barbuda, Bagama orollari, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikan Respublikasi, Grenada, Gvadelupa, Gaiti, Yamayka, Martinika, Montserrat, Niderlandiya Antil orollari, Puerto-Riko, Sent-Kits va Nevis, Sent-Lyutiniya, Sent-Lyutiniya va, Trinidad va Tobago, Virjiniya orollari .
:: **Markaziy Amerika** : El Salvador, Gvatemala
:: **Shimoliy Janubiy Amerika** : Surinam, Fransiya Gvianasi, Gayana, Venesuela
:: **Gʻarbiy Janubiy Amerika** : Boliviya, Kolumbiya, Ekvador, Peru
:: **Janubiy Amerika** : Argentina, Braziliya, Chili, Paragvay, Urugvay

; Hozirgi (tabiiy va mahalliy)
: **[[Neotropik oblast|Neotropik]]**
:: **Karib dengizi** : Antigua va Barbuda, Bagama orollari, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikan Respublikasi, Florida, Grenada, Gvadelupa, Gaiti, Yamayka, Martinika, Montserrat, Niderlandiya Antil orollari, Puerto-Riko , Sent-Kits va Nevis, Sent-Kits va Nevis V., Surinam, Trinidad va Tobago, Virjiniya orollari .
:: **Tinch okeani** : Samoa, Tonga
:: **Shimoliy Amerika** : Meksika
:: **Markaziy Amerika** : Beliz, Kosta-Rika, El Salvador, Gvatemala, Gonduras, Nikaragua, Panama
:: **Shimoliy Janubiy Amerika** : Fransiya Gvianasi, Gayana, Venesuela
:: **Gʻarbiy Janubiy Amerika** : Boliviya, Kolumbiya, Ekvador, Peru
:: **Janubiy Amerika** : Argentina, Braziliya, Chili, Paragvay, Urugvay
: **[[Afrotropika|Afrotropik]]** : Angola, Sudan, Tanzaniya, Uganda, Zanzibar, Keniya
: **[[Avstralaziya|Avstraliya]]** : Avstraliya, Fiji, Yangi Zelandiya, Papua-Yangi Gvineya, Solomon orollari
: **[[Hindomalay hududi|Indomalaya]]** : Bangladesh, Kambodja, Xitoy, Hindiston, Indoneziya, Laos, Malayziya, Nepal, Pokiston, Filippin, Shri-Lanka, Tailand, Vetnam
: **[[Palearktika oblasti|Palearktika]]** : Kipr, Gretsiya, Livan, Malta, Isroil

## Iqlim va yetishtirish
*Annonaning* koʻp turlari singari, bu tur ham  da yaxshi o‘sadi, yozda  gacha va qishda oʻrtacha harorat  gacha chiday oladi. U sovuq haroratga sezgir,  dan past haroratga barglari to‘kiladi va muzlashdan bir necha daraja past haroratlarda nobud boʻladi. U faqat oʻrtacha qurgʻoqchilikka chidamli bo‘lib va qurgʻoqchilik paytida yaxshi meva bermaydi.

O‘simlik dengiz sathidan  balandlikda, issiq quruq iqlimda yaxshi oʻsadi, bu tur *Annona* turkumining boshqa turlaridan quruq iqlimga chidamli ekanligi bilan ajralib turadi.

Shakarli olma juda serhosil boʻlib, ikki-uch yil ichida meva beradi. Besh yoshli daraxt 50 tagacha shakar olma berishi mumkin. Floridada meva yetishtirishning yomonligi qayd etilgan, chunki tabiiy changlatuvchilar kam. Tabiiy changlatuvchilarga Nitidulidae, Staphylinidae, Chrysomelidae, Filchalar va Scarabaeidae oilalarining qoʻngʻizlari (coleoptera) kiradi.

## Ekologiya
Filippinda meva odatda Filippin mevali yarasi (*kabag* yoki *kabog*) tomonidan isteʼmol qilinadi, u mavalarni iste‘mol qilgandan keyin urugʻlarni oroldan orolga tarqatadi.

Bu oʻsimlik *Graphium agamemnon* (dumli jay) kapalagi lichinkalari uchun ozuqa bo‘lib xizmat qiladi.

## Foydalanish
Anʼanaviy hind, tailand va amerika tibbiyotida barglar dizenteriya va siydik yoʻllari infektsiyasini davolash uchun qaynatma ko‘rinishida ishlatiladi. Meksikada bitlardan qutulish uchun barglar polga surtiladi, tovuqlarning iniga solinadi. Gaitida meva Cachiman sifatida tanilgan va sharbat tayyorlash uchun ishlatiladi.

Fayl:Annona squamosa (5270605485).jpg|Ochilayotgan gul
Fayl:Annona squamosa Sugar-apple ანონა.JPG|Annona squamosa shakarli-olma
Fayl:Annona squamosa kz01.jpg|Barglari
Fayl:Sugar-apple (Annona squamosa) seeds.jpg|Urug‘lari
Fayl:Annona squamosa raw custard apple Thotlakonda Visakhapatnam.JPG|Annona squamosa
File:Sugar Apple deconstructed.jpg|Urug‘ va meva
File:Annona squamosa - Sugar Apple (52334746294).jpg|Annona squamosa 
File:Annona squamosa (4666230829).jpg|Gul kurtagi


## Manbalar