open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Platonik sevgi

**Platonik sevgi** — zamonaviy maʼnoda maʼnaviy joziba va romantik shahvoniylikka asoslanmagan yuksak munosabatlar hisoblanadi.

Bu ibora qadimgi yunon faylasufi Platon (Aflotun, miloddan avvalgi 427-348) nomidan kelib chiqqan. „Bayram“ deb nomlangan dialog koʻrinishidagi kompozitsiyasida Pausanias ismli qahramonni bunday sevgisi haqida mulohaza yuritgan. Oxirida u bilan „ideal“ sof maʼnaviy sevgini tushunadi.

Pausanias „Bayram“ asarida yangi boshlangan sevgini his qilish imkoniyatlarini va uning ikki tomonlama tabiatida qanday rivojlanishini tushuntiradi: jinsiy istak va aseksuallik . Platonik sevgi gʻoyasi bilan bogʻliq boʻlgan Sokrat monologining qisman maʼnosini paygʻambar ayol Diotima bilan bogʻlash mumkin, u oʻz maʼnosini ilohiy tafakkurga koʻtarilish sifatida koʻrsatdi. Diotima va Platon uchun, qoida tariqasida, boshqa odamlarning sevgisidan foydalanishning eng toʻgʻri usuli — bu sizning fikringizni ilohiy sevgiga yoʻnaltirishdir.

Muxtasar qilib aytganda, chinakam platonik sevgi bilan goʻzallik yoki boshqa odamni sevgan kishi uning aqli va qalbini ilhomlantiradi va diqqatini ruhiy dunyoga qaratadi. Sokrat Platonning Simpoziumini tushuntiradi, sevgining ikki turi mavjud: Eros — oddiy yoki dunyoviy sevgi va ilohiy sevgi. Oddiy sevgida jismoniy zavq va koʻpayish uchun goʻzal tananing jismoniy jozibasidan boshqa hech narsa yoʻq. Ilohiy ishq jismonan jozibadan, yaʼni tana goʻzalligining jozibadorligidan boshlanadi, lekin asta-sekin Oliy Goʻzallik muhabbatiga oʻtadi. Ilohiy sevgining bu taʼrifi keyinchalik platonik sevgining taʼrifiga aylandi. Bu atama soʻfiylikda ham mavjud, garchi bu soʻz koʻpincha uni Haqiqiy ishq deb taʼriflash uchun ishlatiladi  .

Oʻrta asrlarda Aflotunga, uning falsafasiga va sevgi haqidagi qarashlariga yangi qiziqish paydo boʻldi. Bu 1438-1439 yillarda Platon gʻoyalarini faol ravishda targʻib qilgan Ferrara-Florensiya sobori paytida Pletho tufayli sodir boʻldi. Keyinchalik, 1469 yilda Marsilio Ficino neoplatonik sevgi nazariyasini ishlab chiqdi, u yerda sevgini uning ruhini kosmik jarayonlarga va yuksak maʼnaviy qadriyatlarga va jannat gʻoyasiga olib boradigan individual inson qobiliyati sifatida belgilaydi  .

Inglizcha atama Uilyam Devinantning „Aflotunni sevuvchilar“ (1635 yilda nashr etilgan) tanqididan kelib chiqqan; Platon sevgisi falsafasini tanqid qilish Charlz I (Karl I) saroyida mashhur edi. U Aflotunning „Simpozium“ asaridagi sevgi tushunchasidan kelib chiqqan boʻlib, mehribonlik gʻoyasi sifatida ezgulik va haqiqatning ildizida yotadi. Qisqa vaqt ichida platonik sevgi ingliz qirollik saroyida, ayniqsa qirol Charlz I ning rafiqasi qirolicha Genrietta Mariyaning ijtimoiy doiralarida urfga kirdi (moda) . Platonik sevgi Qirollik davrida paydo boʻlgan baʼzi muloyim niqoblarning mavzusi edi, garchi moda tez orada ijtimoiy va siyosiy oʻzgarishlar bosimi ostida yoʻq boʻlib ketgan boʻlsada .

## Yana qarang

* Platonizm
* Fazilat

## Manbalar

## Havolalar

* Platonning „Bayram“ dialogining rus va yunoncha matnlari
* Sheʼriyatda Platonik sevgi haqida
Qalmoq choyi kuni

**Qalmoq choyi kuni** (qalm. Хальмг Цәәгин нәр) — Qalmogʻistonning qalmoq choyiga bagʻishlangan milliy bayrami. Har yili may oyining uchinchi shanbasida nishonlanadi.

## Tarixi
Qalmogʻiston xalq anʼanalarini asrab-avaylash va qayta tiklash maqsadida Qalmogʻiston Respublikasi Xalq Xurali (Parlamenti)ning 2011-yil 31-maydagi qarori bilan „Qalmogʻiston choyi kuni“ bayrami belgilandi va „Qalmogʻiston Respublikasining bayramlari va qutlugʻ sanalari toʻgʻrisida“gi qonunning 1-moddasiga  2004-yil 13-oktabrdan oʻzgartirishlar kiritildi. Bayram 2011-yil 2-iyunda Qalmogʻiston rahbari Aleksey Orlov tomonidan tasdiqlangan.

Birinchi marta bayram 2012-yil 19-mayda nishonlangan.

## Manbalar

* Qalmogʻiston Respublikasining 2011-yil 2-iyundagi Qonuni N 269-IV-Z „Qalmogʻiston Respublikasida bayramlar va xotira kunlari toʻgʻrisida“gi Qalmogʻiston Respublikasi Qonunining 1-moddasiga oʻzgartirish kiritish haqida".

## Havolalar

* Elistada Qalmoq choyi kuni nishonlandi // „Qalmogʻiston“ STRC
* Dunyo boʻylab choy bilan  // Rosbalt
* Qalmoq choyi kunini Qalmogʻiston aholisi nishonladi // Kuban-inform
Oʻzbekiston amputantlar milliy futbol terma jamoasi

**Oʻzbekiston amputantlar milliy futbol terma jamoasi** — amputantlar oʻrtasidagi xalqaro turnirlarda va futbol oʻyinlarida Oʻzbekiston sharafini himoya qiladigan amputant nogironlar oʻrtasidagi milliy futbol jamoasi. Milliy terma jamoani nazorat qiluvchi va boshqaradigan tashkilot Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi va Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi hisoblanadi. Oʻzbekiston terma jamoasi XAFFga kiritilgan va dunyoning eng kuchli jamoalaridan biri hisoblanadi. Uch karra Jahon kubogi gʻolibi.

## Tarixi
1988-yil oktabr oyida amerikalik Bill Barri Amerikaning Sietl shahri bilan qardosh Toshkentga keldi va Afgʻonistonda jang qilgan yigitlarni oʻzining „Futbol nogironlar uchun“ dasturi bilan tanishtirish uchun oʻzi bilan 22 juft yengil hassa tayoq olib keldi. „Matonat“ klubi va uning negizida Oʻzbekiston terma jamoasi tashkil etildi. Ayni paytda jamoa koʻplab xalqaro va respublika turnirlarining gʻolib va sovrindori hisoblanadi.

2019-yil Rossiya oʻtkazilgan xalqaro turnirda terma jamoa vakillari umumiy 5 ta uchrashuvda qatnashib 42 ta gol urishda va turnir chempioniga aylanishdi.

## jahon chempionatlari
2022-yilgi '''Amputantlar oʻrtasidagi jahon kubogi'''ga Oʻzbekiston terma jamoasi Oʻzbekiston Futbol Assotsiatsiyasi rahbarligida astoydil tayorgarlik koʻrdi. Bir qator oʻrtoqlik uchrashuvlari oʻtkazildi. Jamoa tarkibiga Yevropada top suradigan futbolchilar ham jalb etildi. Terma jamoa yarim final bosqichigacha yetib bordi.

## Yutuqlari

*  Jahon kubogi (3): 2007, 2010, 2012
*  Jahon chempionati (1): 2010
*  Mehribonlik kubogi (3): 1989, 1990, 1991
*  „Rojdestvo“ mukofoti (3): 1995, 1996, 1997
*  „Trud“ gazetasining mukofoti: 1991
*  „Gʻalaba kuni“ turniri: 1992
*  Spartak kubogi (Moskva): 1993
*  Askarlar-internatsionalistlar mukofoti (Moskva): 1993
*  Nogironlar futbol assotsiatsiyasi kubogi: 1993
*  Rossiya ochiq chempionati: 1996
*  Gruziya nogironlar federatsiyasi mukofoti: 1998
*  Xalqaro nogironlar festivali: 1999
*  Rossiya nogironlar ittifoqi kubogi: 2006
*  MDH kubogi: 2007
*  Jahon chempionati: 1998,
*  Jahon chempionati: 2002
*  Yevropa ochiq chempionati: 1999
*  Rossiya ochiq chempionati: 2006

## Yana qarang

* '''Amputantlar oʻrtasidagi jahon kubogi'''

## Manbalar

## Havolalar

* Istoriya futbola sredi amputantov
Medikrim

**Medikrim konvensiyasi** (ingliz. *MEDICRIME* *Convention* sogʻliq uchun xavf tugʻdiradigan kontrafakt tibbiy mahsulotlar va shunga oʻxshash jinoiy harakatlar toʻgʻrisidagi konventsiyasi) Yevropa Kengashi tomonidan qalbaki tibbiy asboblar va shunga oʻxshash jinoyatlarga qarshi tuzilgan xalqaro shartnoma. Konvensiyaning maqsadlari (1-moddada) ayrim qilmishlarni jinoiy javobgarlikka tortish va konvensiyada bayon etilgan jinoyatlar qurbonlarining huquqlarini himoya qilishdan iborat.

2016-yil iyul holatiga koʻra, konvensiya 24 davlat tomonidan imzolangan, faqat 7 davlat (Albaniya, Armaniston, Vengriya, Moldova, Ispaniya, Ukraina va Gvineya) uni ratifikatsiya qilgan. Konvensiya 2016-yil 1-yanvardan kuchga kirgan.

Rossiya konvensiyani 2011-yil oktabr oyida imzoladi va 2013 va 2015-yillarda ratifikatsiya tashabbusi bilan chiqdi. 2018-yil 20-martda Rossiya konvensiyani ratifikatsiya qildi va 2018-yil 1-iyulda konvensiya Rossiya Federatsiyasi hududida kuchga kirdi.

## Yana qarang

* Soxta kontrafaktga qarshi savdo shartnomasi (ACTA)

## Manbalar

## Havolalar

* Tibbiy mahsulotlarni qalbakilashtirish va aholi salomatligiga tahdid soladigan shunga oʻxshash jinoyatlar toʻgʻrisidagi Yevropa Kengashi konventsiyasi  // Yevropa Kengashi, Moskva, 28. X.2011 (Konventsiya matni) )
* Soxta tibbiy mahsulotlar va aholi salomatligiga tahdid soladigan shunga oʻxshash jinoiy harakatlar toʻgʻrisidagi Yevropa Kengashi Konventsiyasi. CETS raqami. : 211 // Konvensiyalar byurosi http://conventions.coe.int  — imzolash va ratifikatsiya maʼlumotlari
* Tibbiy mahsulotlarni qalbakilashtirish (MEDICRIME) / Yevropa Kengashi. Inson huquqlari va qonun ustuvorligi )
* Yevropa Kengashi. Tibbiy jinoyatlar boʻyicha konventsiya. Tibbiy mahsulotlarni qalbakilashtirish va shunga oʻxshash jinoyatlarga qarshi kurash )
** Yevropa Kengashi. Medicrim konventsiyasi. Tibbiy asboblarni qalbakilashtirish va shunga oʻxshash jinoyatlarga qarshi kurashish
Yetti amir

**«Yetti amir» qabristoni.** 1453 yili Konstantinopol (Istanbul)ni fath etishda qatnashgan buxoroliklar koʻmilgan qabriston. Fathning 500 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan tadbirlar doirasida restavratsiya qilingan. Qabrtoshlarda yozilishicha ushbu qabristonda Sayyid Abdulgʻafur, Sayyid Abdurahmon, Sayyid Abdurahim, Sayyid Jafar, Sayyid Hamza, Sayyid Ukayl va Sayyid Abdulazizlar dafn etilgan.

## Manbalar
Xalqaro bo‘sa kuni

**Xalqaro boʻsa kuni** ( yoki ) ― yoki **Xalqaro** oʻpish kuni () har yili 6-iyul kuni 60 dan ortiq mamlakatlarda ishqibozlar tomonidan oʻtkaziladigan norasmiy xalqaro bayramdir.

## Nishonlanishi
6-iyul kuni dunyoning bir qator shaharlarida Butunjahon oʻpish kuni nishonlanadi, konkurslar va musobaqalar, u yoki bu tarzda filematologiya bilan bogʻliq. Sovrinlar koʻpincha aksiya ishtirokchilari oʻrtasida oʻynaladi („Eng uzoq oʻpish uchun“, „Eng chiroyli oʻpish uchun“, „Eng gʻayrioddiy oʻpish uchun“ va boshqalar).

## Bayram tarixi
Buyuk Britaniya Butunjahon oʻpish kunining vatani hisoblanadi. Aynan XIX asrning oxirida Tumanli Albion qirgʻogʻida oʻpish sevgining koʻrinishlaridan biri sifatida oʻz bayramiga ega boʻlishga loyiq deb topilgan.

## Manbalar

## Yana qarang

* Quchoqlash kuni
* Jahon tabassum kuni
* sevishganlar kuni
* Steyk va blowjob kuni
* Spontan mehribonlik kuni
* Filematologiya
* Kisses koʻprigi (Sankt-Peterburg)

## Havolalar
* Поцелуй меня — акция поцелуев в Санкт-Петербурге.
* Международный день поцелуев — празднование в России.
* Всемирный день поцелуев  — рекорды и другие факты.
San-Fransisko tinchlik shartnomasi

**San-Frantsisko tinchlik shartnomasi ―** Gitlerga qarshi koalitsiya va Yaponiya davlatlari oʻrtasidagi shartnoma. San-Frantsiskoda 1951-yil 8-sentabrda  imzolandi. Shartnoma imzo chekkan ittifoqchilar va Yaponiya oʻrtasidagi urush holatini toʻxtatdi, ittifoqchilarga toʻlovlarni toʻlash va yapon tajovuzidan zarar koʻrgan mamlakatlarga kompensatsiya qilish tartibini mustahkamladi. Konferensiyada ishtirok etgan. Sovet delegatsiyasi rahbari, SSSR tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari A. A. Gromiko kelishuvni alohida tinchlik deb baholadi va konferentsiyaga XXR vakillari taklif etilmaganini, shartnoma matnida esa Xitoyning hududiy chegarasi belgilanmaganligini taʼkidladi. Tayvan, Peskador va Parasel orollariga boʻlgan huquqlar, shuningdek SSSRning Janubiy Saxalin va Kuril orollari ustidan suvereniteti.

Shartnomani muhokama qilishda AQSh Senatida bir tomonlama qaror qabul qilindi, unda Shartnoma shartlari SSSR uchun 1941-yil 7-dekabrda Yaponiyaga tegishli boʻlgan hududlarda har qanday huquq yoki daʼvolarni tan olishni anglatmaydi, Yaponiyaning ushbu hududlarga boʻlgan huquqlari va huquqiy asoslariga zarar yetkazadigan, shuningdek, Yalta bitimida mavjud boʻlgan Yaponiyaga nisbatan SSSR foydasiga har qanday qoidalar tan olinmaydi.

San-Fransisko tinchlik shartnomasi shartlariga koʻra, Yaponiya Tayvan va Peskador orollari ustidan, Parasel va Spratli orollari va Koreya ustidan suvereniteti, „Kuril orollariga va unga boʻlgan barcha huquqlar, unvonlar va daʼvolardan voz kechdi va 1905-yil 5-sentabrdagi Portsmut shartnomasiga binoan Yaponiya suvereniteti qolga kiritgan Saxalin orolining va unga tutash orollarning oʻsha qismi ustidan“ suverenitetini yoʻqotganligini tan oldi.

## Tayvanning siyosiy holati
Xitoy Respublikasi (Tayvan) ham, Xitoy Xalq Respublikasi ham san-Frantsiskodagi tinchlik konferentsiyasiga taklif qilinmagan va San-Frantsisko shartnomasining ishtirokchilari boʻlmagan.

## Manbalar


## Havolalar
* Treaty of Peace with Japan Signed at San Francisco on 8 September 1951
* Chihiro Hosoya, «The Road to San Francisco: The Shaping of American Policy on the Japanese Peace Treaty» The Japanese Journal of American Studies 1(1981) pp. 87-117
Simulambuk shartnomasi

**Simulambuko shartnomasi** (port. Tratado de Simulambuco) — 1885-yil 1-fevralda Portugaliya va Afrika qirolligi Ngoyo mahalliy vakillari oʻrtasida imzolangan shartnoma. Portugaliya tomonidan mamlakat Harbiy-dengiz kuchlari qoʻmondoni leytenanti vazifasini bajaruvchi va Portugaliya qirolichasi korvet qoʻmondoni Vilgelm Augusto de Brito Kapello ishtirok etdi. Mahalliy manfaatlar Ngoyo qirolligining mahalliy knyazlari tomonidan ifodalangan.

## Shartlar
Shartnomaga koʻra, ushbu hudud Kabinda protektorati dedegan nom oldi. Koloniyalar emas, balki protektoratning holati Kongo daryosining orqasida joylashgan Angola shahridan ajralib turardi. Shunga koʻra, Kabindaning mahalliy aholisi Angoladagi portugal fuqarolariga nisbatan koʻproq huquq va erkinliklarni saqlab qolgan. Shartnomaga koʻra, Portugaliya protektorat hududining yaxlitligini saqlab qolishga, shuningdek, Kabinda aholisining odatlari va urf-odatlarini hurmat qilishga vaʼda berdi.

Biroq, protektoratning holati uzoq davom etmadi, chunki 1885-yil 30-aprelda  Berlin konferentsiyasi aʼzolari Angola shimoli — Sharqiy qismida Portugaliyaga ketgan bir qator hududlar evaziga Kongo Erkin davlatiga daryoning Shimoliy qirgʻogʻida bir qismini koʻchirishga kelishib oldilar. Angolaning shimoli-sharqiy qismida Portugaliyaga berilgan edi. Chegaralarning yangi kesilishi natijasida Angola shahridan Kabindu nafaqat Kongo daryosi, balki daryoning shimolidagi yer uchastkasini ham ajratdi. Bundan tashqari, konferentsiya aʼzolari Portugaliyaning Kabinda hududining qolgan qismiga egalik qilish huquqini toʻliq tan oldilar, shuningdek, ikkinchisiga maʼmuriy-hududiy islohotgacha saqlanib qolgan Portugal Kongo mustamlakasi yangi maqomini berdilar. 1920-yil, unga koʻra Portugaliya Kongosi (Kabinda) Angola mustamlakasining ajralmas qismiga aylandi.

## Manbalar
Tovar belgilari huquqi boʻyicha Singapur shartnomasi

**Tovar belgilari huquqi boʻyicha Singapur shartnomasi** (ingliz tili. Singapore Treaty on the Law of Trademarks) ― savdo belgilarini roʻyxatdan oʻtkazish uchun maʼmuriy tartib-qoidalarni uygʻunlashtirishga qaratilgan. Singapur shartnomasi tovar belgilari boʻyicha qonunlar toʻgʻrisidagi shartnomaga tayanadi, lekin dastur sohasida kengroq, xususan, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini hisobga oladi.

Shartnoma Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan boshqariladi.

2025-yil uchun 56 ta shtat mavjud.

## Yana qarang
* Intellektual mulk
* Savdo belgilari
* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* WIPO Lex
## Manbalar


## Havolalar
* Текст Сингапурского договора о законах по товарным знакам в базе данных WIPO Lex — официальный сайт ВОИС.
Inson huquqlari kuni Ozarbayjon

„**Inson huquqlari kuni**“ Ozarbayjon Respublikasida har yili 18-iyunda nishonlanadigan milliy bayramdir.

„Ozarbayjonda inson huquqlari kuni“ni nishonlash sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu kuni, 1998-yil 18-iyun kuni Ozarbayjon Prezidenti Haydar Alirza oʻgʻli Aliyev tomonidan „Inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha davlat dasturi“ — respublikaning rivojlanish vektorini belgilovchi hujjat tasdiqlandi, yaqin yillarda jamiyatni, inson huquqlari va shaxs erkinliklarini demokratlashtirish rejalashtirildi. Ilhom Aliyevning shunday degani bejiz emas: „*Biz hech kimning bosimi ostida emas, balki demokratik yoʻlni tanladik.* *Biz tushunamizki, jamiyatni demokratlashtirmasdan turib biz nazarda tutgan yirik iqtisodiy loyihalar muvaffaqiyatli boʻlmaydi.* *Bu yoʻl bizning strategik tanlovimizdir*“.

„Ozarbayjonda inson huquqlari kuni“ Ozarbayjon Respublikasining rasmiy bayramlari taqvimida nisbatan yaqinda, uchinchi ming yillikning boshida, 2007-yilda, 2007-yil oʻn sakkizinchi iyunidan keyin shtat poytaxti, shaharda paydo boʻlgan. Boku shahrida Ozarbayjonning toʻrtinchi prezidenti Ilhom Haydar oʻgʻli Aliyev „*Inson huquqlari kunini belgilash* toʻgʻrisida“gi farmonni imzoladi.

„Inson huquqlari kuni“ Ozarbayjonda yiliga qarab dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlanmaydigan kun emas.

## Manbalar

## Yana qarang

* Ozarbayjon bayramlari
* Inson huquqlari kuni.

## Havolalar

* Davlat bayramlari
Sovet-ingliz savdo shartnomasi (1921)

**Sovet-ingliz savdo shartnomasi (1921)** — Buyuk Britaniya va RSFSR oʻrtasida 1921-yil 16-martda Londonda imzolangan hujjat. Sovet Rossiyasi tomonidan bitimni tashqi savdo xalq komissari L.B.Krasin, Britaniya tomonidan — savdo vaziri Robert S.Xorn imzoladi. Hujjat Sovet Respublikasi va yirik kapitalistik davlat oʻrtasida tuzilgan birinchi kelishuvdir; u bolshevik hukumatning iqtisodiy blokadasining yutuqlarini belgiladi.

## Matn

* „RSFSR tomonidan xorijiy davlatlar bilan tuzilgan amaldagi shartnomalar, bitimlar va konventsiyalar toʻplami“, j. II. M., 1921, b. 12.
* SSSR tashqi siyosatining hujjatlari, 3-jild, 1-bet. 607-614; 7-jild, b. 609-636.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Советская историческая энциклопедия. т. 13 — М.: Советская энциклопедия, 1971, с. 135—138.
* Большая советская энциклопедия. Изд. 3-е. Том 24. Кн 1. — М.: Советская энциклопедия 1976, с. 27-28, с. 69-70.
* Дипломатический словарь. В 3-х томах. Том 3 — М.: Политиздат, 1973, с. 238—240.
* Дипломатический словарь. В 3-х томах. Изд. 4-е. Том 3 — М.: Наука, 1986, с. 9.
*
Sovet-Afgʻon shartnomasi (1921)

**Sovet-Afgʻon shartnomasi (1921)** — 1921-yil 28-fevralda Moskvada imzolangan ikki tomonlama bitim.

## Tarix
Afgʻoniston amiri Amanulla xon 1919-yil 7-aprelda Sovet hukumati rahbari V. I. Leninga taxtga kirish va Afgʻoniston mustaqilligini eʼlon qilish haqida xabar bergan va diplomatik munosabatlar oʻrnatishni taklif qilgan maktub yubordi. XShu kabi xat tashqi ishlar vaziri Mahmud-bek Tarzi tomonidan tashqi ishlar boʻyicha xalq komissari G. V. Chicheringa yuborildi.

27-may oyida V. I. Lenin Amanulla xonga javob maktubi va RSFSR tashqi ishlar boʻyicha Xalq komissariati Afgʻoniston tashqi ishlar vazirligiga eslatma yuborildi. Ushbu hujjatlarda Afgʻonistonning suveren huquqlarining soʻzsiz tan olinishi va u bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatishga rozilik bildirildi.

1919-yil yozida Sovet vakili J. 3. Suritz Afgʻonistonga keldi va shu yilning oktabr oyida Mamed Valixon boshchiligidagi Afgʻoniston missiyasi Moskvada qabul qilindi.

1920-yil 13-sentabrda Qobulda ikki davlat oʻrtasida preliminar shartnoma imzolandi.

## Imzolovchilar
Sovet Rossiyasi tomonidan G. V. Chicherin va L. M. Karaxan, Afgʻoniston tomonidan Muhammad Vali Xon, Mirzo Muhammadxon va Gʻulom Saddiqxon tomonidan imzolangan.

## Ratifikatsiya
1921-yil 13-avgustda ratifikatsiya qilingan.

## Kuchga kirishi
1921-yil 14-oktabrda kuchga kirgan.

## Tarkib
Muqaddimada „Rossiya va Afgʻoniston oʻrtasidagi doʻstona munosabatlarni mustahkamlash va Afgʻonistonning haqiqiy mustaqilligini himoya qilish maqsadida“ shartnoma tuzilganligi qayd etildi.

Kelishilgan tomonlar bir-birining mustaqilligini tan olish va diplomatik munosabatlar oʻrnatilganligini tasdiqladilar, uchinchi kuch bilan kelishilgan tomonlardan birining „zarar yetkazishi“ mumkin boʻlgan harbiy yoki siyosiy bitimga qoʻshilmaslikka vaʼda berdi. RSFSR Afgʻonistonga oʻz hududi orqali yuklarni erkin va bojsiz tranzit qilish huquqini berdi, shuningdek, unga moliyaviy va moddiy yordam berishga rozi boʻldi.

## Yana qarang
* SSSR va Afgʻoniston Demokratik Respublikasi oʻrtasidagi doʻstlik, yaxshi qoʻshnichilik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma (1978)
## Adabiyotlar
* СОВЕТСКО-АФГАНСКИЕ ДОГОВОРЫ И СОГЛАШЕНИЯ // *Громыко А. А., Ковалев А. Г., Севостьянов П. П.* Дипломатический словарь. В 3-х томах. — М.: Наука, 1984—1986.
* Советско-афганский договор 1921 г. о дружбе // Исторический словарь. 2-е изд. — М., 2012. — С. 476.
* СОВЕТСКО-АФГАНСКИЕ ДОГОВОРЫ И СОГЛАШЕНИЯ  // Большая российская энциклопедия.
* *[[Густерин, Павел Вячеславович|Густерин П. В.]]* Советская дипломатия на мусульманском Востоке в 1917—1921 годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-17980-8.
## Havolalar
*Густерин П. В. Установление дипломатических отношений между Советской Россией и Афганистаном // Россия в красках.
Tisamen (Orestning oʻgʻli)

**Tisamen** (qadimgi yunoncha Τῑsᾰménos) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Orest va Germionaning oʻgʻli. Peloponnesslarning qiroli Mikenlar, Argos va Spartani  boshqargan. Baʼzilarning fikriga koʻra, Penfil va Tisamen Orest oʻlimidan keyin 3-yil hukmronlik qilishgan. Aristomax boshchiligida Geraklidlarni magʻlub etdi. Ikkinchi urushda u Oksil boshchiligidagi geraklidlar tomonidan magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi, Dorian Peloponnesni egallab oldi.

Boshqa bir hikoyaga koʻra, Tisamen boshchiligidagi Dorilar tomonidan quvilgan axeylar oʻz mamlakatlariga joylashish iltimosi bilan ioniyaliklarga (Aegialea) murojaat qilishdi. Ioniyaliklar rad etishdi. Jangda axeylar gʻalaba qozonishdi, ammo Tisamen yiqildi va ionliklar Gelikaga qochib ketishdi, keyin u yerdan Attikaga ketishdi. Axeylar Tisamenlarni Gelikada dafn etishdi, ammo keyin Lakedaemoniyaliklar Delfidan kelgan orakulga koʻra uning suyaklarini Spartaga olib kelishdi. Gigin notoʻgʻri Aristomaning oʻgʻli deb ataladi.
## Manbalar
Dengizchilar kuni

**Dengizchilar kuni** — har yili 19-mart kuni Rossiya Federatsiyasi dengiz flotining harbiy xizmatchilari faxriylari va fuqarolik xodimlari nishonlaydigan bayramdir.

## Dengizchilar kunining tarixi va nishonlanishi
Anʼanaga koʻra ushbu kunda gala kechalar, uchrashuvlar, konsertlar, mitinglar va suv osti kemalari bilan uchrashuvlar oʻtkaziladi. Rossiya harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni flotlarning suv osti kemalari va faxriy suv osti kemalarini tabriklaydi. Rossiya suv osti kuchlarining alohida dengizchilari davlat mukofotlari, esdalik sovgʻalari, sertifikatlar va qoʻmondonlik tomonidan minnatdorchilik bilan taqdirlanadilar. Rossiya dengiz floti garnizonlarida bayram tadbirlari, suv osti kemalari yodgorliklari va yodgorliklariga gulchambarlar va gullar qoʻyishning tantanali marosimlari oʻtkaziladi.

Sana 1906-yil 19-martda (eski uslub boʻyicha 6-mart) boʻlib oʻtgan voqea munosabati bilan tanlangan, oʻshanda Rossiya imperiyasi imperatori Nikolay II ning farmoni bilan yangi harbiy kemalar sinfi kiritilgan. Harbiy flot kemalarining tasnifi — suv osti kemalari va Rossiya floti 20 „Forel“ suv osti kemalari, shuningdek, oʻsha paytda qurilgan „Kasatka“, „Catfish“ va „Sturgeon“ suv osti kemalarini oʻz ichiga olgan. Bu voqea Rossiya dengiz departamentining 1906-yil 24-martdagi 52-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan, Dengiz vaziri Admiral Aleksey Alekseyevich Birilev tomonidan shaxsan imzolangan. Ushbu buyruqda, xususan, shunday deyilgan edi: „*Suveren imperator (Nikolay II), joriy yilning oltinchi mart kuni Oliy qoʻmondonlik … suv osti kemalarini flotning kema tarkibi tasnifiga kiritishga qaror qildi.*“. Oʻsha yilning 9-aprelida (27-mart) 27614-sonli farmon bilan Libaudagi imperator Aleksandr III portida shoʻngʻin tayyorlash boʻlimi tashkil etildi.

Oʻshandan beri Rossiya imperiyasida yangi bayram — Suv osti kemachilari kuni paydo boʻldi, ammo 1917-yilgi Oktabr inqilobidan keyin u endi nishonlanmadi. Taxminan toʻqqiz, oʻn yil oʻtgach bayram qayta tiklandi. 1996-yil 15-iyulda Rossiya Harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni, flot admirali F.N.Gromov har yili 19-martda „Suv osti kemalari kuni“ ni nishonlashni buyurgan 253-sonli buyrugʻini imzoladi.

## Yana qarang

* Dengiz kuchlari kuni
* Er usti, suv osti va havo kemasi qoʻmondoni kuni
* Rossiya dengiz flotining Navigator kuni

## Manbalar

## Havolalar
 

* „Bayramlar taqvimi“ da dengizchi-suv osti kemasi kuni
* Harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni admiral Vladimir Visotskiy dengiz osti kemalarini suv osti kemalari kuni bilan tabrikladi.
Uch imperator ittifoqi

**"Uch imperator ittifoqi"** — Rossiya, Germaniya va Avstriya-Vengriya oʻrtasida 1873, 1881 va 1884-yillarda tuzilgan shartnomalar toʻplami.

## 1873-yilgi birinchi shartnoma
1873-yil 25-may (6-iyun)da podsho va Rossiya tashqi ishlar vaziri A.M.Gorchakovning Venaga tashrifi chogʻida Aleksandr II va Frans Iosif I Shenbrunn saroyida (Vena yaqinida) shartnoma imzoladilar. Tomonlardan birining ogohlantirishidan keyin faqat 2-yil oʻtgach bekor qilinishi mumkin edi. 1873-yil 11-(23)-oktabrda kayzer Vilgelm I boshchiligidagi Germaniya bu kelishuvga qoʻshildi. Bu „Uch imperator ittifoqi“ning boshlanishi edi.

1878-yilda shartnoma rus-turk urushi paytida, Berlin kongressida Bismark Avstriyani Rossiyaga qarshi qoʻllab-quvvatlaganida qattiq larzaga keldi.

## 1881 va 1884-yillardagi ikkinchi shartnoma
1881-yil 6-(18) iyunda Berlinda uchta imperatorning yangi shartnomasi imzolandi. Berlin shartnomasi bilan Rossiya, Germaniya va Avstriya-Vengriya oʻrtasida oʻzaro kafolatlar toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi. Shartnoma 3-yilga tuzildi va 1884-yil 15-(27) martda yana 3-yilga uzaytirildi.

Shartnomaning ahamiyati 1885-1886-yillarda Bolgariyaning tashqi siyosiy yoʻnalishi va Serbiya-Bolgariya urushi tufayli Avstriya-Rossiya munosabatlarining keskinlashuvi tufayli buzildi. „Uch imperator ittifoqi“ nihoyat quladi, shundan soʻng 1887-yilda Rossiya-Germaniya qayta sugʻurtalash shartnomasi tuzildi.

## Yana qarang

* Bismarkning ittifoqlar tizimi

## Havolalar

* Uch imperator ittifoqi shartnomalari matnlari
* Qisqacha tarixiy lugʻat
* Sovet tarixiy ensiklopediyasi
Oblivian tarvuz bayrami

**Oblivian tarvuz festivali** 2014-yilda tashkil etilgan tadbirdir. Har yili Rostov viloyati, Oblivskiy tumani, Oblivskaya qishlogʻining markaziy maydonida bayram tantanalari oʻtkaziladi.

## Tarixi
Bayramning oʻzi 2014-yilda Oblivskaya qishlogʻi tashkil etilganining 270-yilligini nishonlash kunida tashkil etilgan. 2014-yilda u 20-sentabrda nishonlandi. Tarvuz bayramining eng yaxshi reklamasini yaratish maqsadida tanlov tashkil etildi. Koʻcha bayramlarida gʻoliblar diplom va esdalik sovgʻalari bilan taqdirlanishlari kerak edi. Bayram uchun eng yaxshi timsol yoki sheʼr uchun tanlovlar ham tashkil etildi. Velosiped va aravachalar tanlovi-paradi boʻlib oʻtdi. 2015-yilda bayram 22-avgustda, 2016-yilda esa 13-avgustda boʻlib oʻtdi. Bu yil tadbirda Rostov viloyati gubernatorining oʻrinbosari Vasilenko Vyacheslav Nikolaevich ishtirok etdi.

Oblivian tarvuz kunining tarixi ushbu bayram paydo boʻlgan Oblivskaya qishlogʻining tarixi bilan chambarchas bogʻliq. Qishloq barpo etilganda uch tomondan suv bilan oʻralgan edi. Keyinchalik suv kengliklari kichik koʻl va qoʻltiqlarga aylandi. Bu qumli va qumloq tuproqlarning poydevori uchun qulay sharoitlar yaratdi, bu yerda vaqt oʻtishi bilan qulay sharoitlarni hisobga olgan holda tarvuzlar oʻsishni boshladi. Qishloqdan unchalik uzoq boʻlmagan joyda kazak tarvuz bozorlari tashkil etilgan, u yerda tarvuz olib kelingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Rostov festivali — avgust  Arxiv nusxa
Adromiskus

**Adromiskus** (, yunoncha. adros (qalin) + mischos (magistral)) — Crassulaceae *oilasiga mansub* oʻsimliklar turkumi. Vatani — Keyp provinsiyasi (Janubiy Afrika) va Namibiya.

Adromiscus — sekin oʻsadigan shirali oʻsimlik boʻlib, qisqargan poyasi va koʻplab qalin barglarga ega. Gullash boshoqsimon shaklga ega. Gullar — beshta gulbarg, trubkaga ichiga birlashtirilgan.

Turkumi besh qismga boʻlingan.

## Turlari
Turkumga 29 tur kiradi:
*	Adromischus alstonii (Schönland & E.G.Baker) C.A.Sm.
*	Adromischus bicolor Paul Clifford Hutchison
*	Adromischus caryophyllaceus (Burm.f.) Lem.
*	Adromischus coleorum G.Will.
*	Adromischus cooperi (Baker) A.Berger
*	Adromischus cristatus (Haw.) Lem.
*	Adromischus diabolicus Toelken
*	Adromischus fallax Toelken
*	Adromischus filicaulis (Eckl. & Zeyh.) C.A.Sm.
*	Adromischus hemisphaericus (L.) Lem.|
*	Adromischus humilis (Mart.) Poelln.
*	Adromischus inamoenus Toelken
*	Adromischus leucophyllus Uitewaal
*	Adromischus liebenbergii Hutchison
*	Adromischus maculatus (Salm-Dyck) Lem.
*	Adromischus mammillaris (L.f.) Lem.
*	Adromischus marianiae (Marloth) A.Berger
*	Adromischus maximus Hutchison
*	Adromischus montium-klinghardtii (Dinter) A.Berger
*	Adromischus nanus (N.E.Br.) Poelln.
*	Adromischus phillipsiae (Marloth) Poelln.
*	Adromischus roaneanus Uitewaal
*	Adromischus schuldtianus (Poelln.) H.E.Moore
*	Adromischus sphenophyllus C.A.Sm.
*	Adromischus subdistichus Makin ex Bruyns
*	Adromischus subviridis Toelken
*	Adromischus triflorus (L.f.) A.Berger
*	Adromischus trigynus (Burch.) Poelln.
*	Adromischus umbraticola C.A.Sm.

## Manbalar

## Havolalar
* Adromischus (англ.): сведения о таксоне на сайте Tropicos.
Surji-Anjangaon shartnomasi

**Surji-Anjangaon shartnomasi** ― 1803-yil 30-dekabrda inglizlar va Maharashtra shtatida joylashgan  shahrida Maratha davlati rahbari Davlat Rao Shinde oʻrtasida imzolangan.

Shinde shartnomani Assai va Argaon janglarida magʻlub boʻlganidan keyin imzoladi. Bu ikkinchi Angliya-Maratha urushining birinchi bosqichida (1803-1805) Markaziy Hindistonda general-mayor Artur Uellslining harbiy yurishlari natijasi edi. Ushbu kelishuv natijasida doab (Ganga va Jamna oraligʻi), Dehli va Agra mintaqalari, Bundelkandning bir qismi, Bxaruch, Gujarat shtatining baʼzi hududlari va Ahmadnagar qalʼasi oxir-oqibat Britaniya Ost-Indiya kompaniyasining nazorati ostiga oʻtdi.

Shartnoma ikki marta (1805-yil noyabrda va 1817-yil 5-noyabrda) qayta koʻrib chiqilgan. Birinchi qayta koʻrib chiqish, asosan, Gvalior va  hududlarini Shindega qaytarishni nazarda tutgan. Shartnomaning ikkinchi qayta koʻrib chiqilishi uchinchi Angliya-Maratha urushi paytida inglizlarga Pindari bilan kurashda yordam berish evaziga Shindega koʻproq kuch berishni nazarda tutadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Ensiklopediya Britanika Onlayn: Surdji-Ardjungaonskiy dogovor
1RXS J160929.1-210524

&nbsp;16<sup>ch</sup>&nbsp;09<sup>m</sup>&nbsp;30,30<sup>s</sup> −21°&nbsp;04&prime;&nbsp;58&Prime;

**1RXS J160929.1-210524** — Chayonlar turkumida Yerdan taxminan 470 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan yulduz. Yulduz orbitasida 1RXS J160929.1-210524 b, massasi Yupiterdan 8,4 marta katta, harorati 1800 K va 330 AU masofada aylanib yuruvchi sayyora joylashgan.

## Xususiyatlari
*1RXS J160929.1-210524* toʻq sariq mitti boʻlib, Quyosh massasining taxminan 85 % ni tashkil qiladi. Yulduzning yoshi 5 million yil deb belgilangan.

## Sayyora tizimi
Mualliflarning fikriga koʻra 1RXS J160929.1-210524 yulduzining shakllanishi paytida koʻpincha ikkilik tizimlarning tugʻilishida boʻlgani kabi dastlabki gaz va chang buluti boʻlingan, ammo parchalardan biri juda kichik boʻlib chiqdi va uning moddasidan uzoq sayyora hosil boʻldi

2008-yilda Gemini rasadxonasi teleskopidan foydalangan astronomlar hajmi va massasi boʻyicha sayyora bilan taqqoslanadigan obyektni qayd etishdi (*1RXS J160929.1-210524 b* nomli). Taxminan 330 AU masofada orbitada aylanadi, ota yulduzdan va 8 Yupiter massasiga ega. Muhimi obyekt rasmda vizual tarzda olingan. 2010-yil 15-iyunda Astrofizik jurnalida maqola chop etildi, u hamrohning sayyoraviy tabiatini tasdiqladi. Shunday qilib obyekt quyoshga oʻxshash yulduz atrofida aylanadigan va tasvirga tushirilgan birinchi sayyoraga aylandi.

Yangi kuzatuvlarda Shimoliy Gemini teleskopining ALTAIR adaptiv optik tizimidan foydalanildi. Maʼlumotlarni qayta ishlash 1RXS J160929.1-210524 va sayyora obyekti bogʻlangan tizimni tashkil qilishini koʻrsatdi; bundan tashqari tadqiqotchilar ekzosayyora massasi va uning samarali harorati boʻyicha oldingi taxminlarning toʻgʻriligini tasdiqladilar. Companion 1RXS J160929.1-210524 b rasman oʻz yulduzlaridan bir necha yuz astronomik birlik uzoqda joylashganlarning eng kichik massasiga aylandi.

## Yana qarang

* Sagittarius yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*  )
*  )
* membrana
* exoplanet.eu
* Sayyora quyoshga oʻxshash yosh yulduz atrofida topilgan
Pilad

**Pilad** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Fokida shohi Strofiy va Agamemnonning singlisi — Anaksibiyaning oʻgʻli.

Orestning sevimli doʻsti. Orest otasidan qasos olganida, Pilad Egisfga yordamga kelgan Navpliyning oʻgʻillarini oʻldirgan.

Kezishlardan qaytgach, u Orestning singlisi — Elektraga uylangan. Bu nikohdan Medont va Strofiy tugʻilgan.

Bir taxminga koʻra, u Delfiy Amfiktioniyani oʻrnatgan.

Pilad — Esxilning „Hoeforalar“, Sofoklning „Elektra“ (soʻzsiz), Yevripid „Elektra“ (soʻzsiz), „Orest“ va „Tavriddagi İfigeniya“, Pakuviyaning „Xris“, Senekaning „Agamemnon“ (soʻzsiz) tragediyalarining bosh qahramoni.

## Manbalar
Paxitsereuslar

**Paxitsereus** () — Kaktuslaroilasining Cactoideae *kenja* turkumidagi ustunli sukkulentlar turkumiga kiruvchi oʻsimlik.

Baʼzi paxitsereus oʻsimliklari 20 m balandlikda va yetti tonnagacha ogʻirlikda boʻlishi mumkin.

Qabilaning tabiiy hududi — Markaziy Amerika, Meksika, AQShning janubi-gʻarbiy qismi.

## Sistematika
Bakkeberg tasnifiga koʻra, **Paxitsereus** kaktuslarining koʻp avlodlari *Shimoliy Cereus kaktuslari* () turkumiga tegishli edi.  (*Cereeae*) *kenja* oilasi  (Cereoideae).

## Avlodi
Turkum 15 avlodni oʻz ichiga oladi:

* Acanthocereus (Engelm. ex A.Berger) Britton & Rose — Akantotsereus
* Bergerocactus Britton & Rose — Bergerokaktus
* Carnegiea Britton & Rose — Karnegiya
* Cephalocereus Pfeiff. — Tsefalotsereus
* Corryocactus Britton & Rose
* Echinocereus Engelm. — Exinotsereus
* Escontria Rose
* Leptocereus (A.Berger) Britton & Rose — Leptotsereus
* Myrtillocactus Console — Mirtillokaktus
* Neobuxbaumia Backeb.
* Pachycereus (A.Berger) Britton & Rose — Paxitsereus
* Peniocereus (A.Berger) Britton & Rose — Peniotsereus
* Polaskia Backeb. — Polaskiya
* Pseudoacanthocereus F.Ritter
* Stenocereus (A.Berger) Riccob. — Stenotsereus

## Duragaylar

* *× Myrtgerocactus* Moran (*Mirtillocactus* × *Bergerocactus*)
* *× Pacherocactus* GDRowley (*Pachycereus* × *Bergerocactus*)

## Adabiyotlar
* *Удалова Р. А., Вьюгина Н. Г.* В мире кактусов. 2-е изд.— М.: Наука, 1983. — С. 94—102.
## Manbalar


## Havolalar
* Пахицереусовые (англ.): информация на сайте GRIN.  (Дата обращения: 17 августа 2009)
* Germplasm Resources Information Network: Pachycereeae
Polit (Odissey yoʻldoshi)

**Polit** (Politeus va ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Odisseyning hamrohi Kirka tomonidan choʻchqaga aylandi, lekin keyin oʻzining inson qiyofasiga qaytadi. U oʻzining maʼbadiga asos solingan Temesda (Bruttius) tomonidan oʻldirilgan yovuz iblisga aylanadi. Musht jangchisi Evfim Temesianlarni Politga boʻlgan oʻlpondan ozod qiladi va qahramonni duelda magʻlub etdi. Boshqa manbaga koʻra, uning ismi **Likas** edi. Temesga (Italiya) yetib kelishganda, u mast bo‘lib, bir qizni zo‘rlagan va toshbo‘ron qilingan. Pifiya qahramonni tinchlantirishni, maʼbad qurishni va har yili unga eng goʻzal qizni qurbon qilishni buyurmaguncha, uning jinlari Temes aholisini oʻldirar edi. Qahramonni Olimpiya gʻolibi Evfim (miloddan avvalgi V-asr boshlari) qizga uylanib, haydab chiqaradi.

## Manbalar
And oʻrdagi

**And oʻrdagi**, yoki **oqim oʻrdagi** (), - suv qushlarining turi, o'rdakdoshlar oilasiga mansub. **And oʻrdaklari** jinsining yagona vakili *Merganetta*. Ular Chili va Argentinada juda keng tarqalgan.

## Tashqi ko'rinishi
And oʻrdakining uzunligi 43-46 sm ga, ogʻirligi esa 315-440 grammgacha yetishi mumkin. And oʻrdaklarining oʻziga xos xususiyati bu - uzun dum patlari.

Voyaga etgan parrandalar patlari kichik turlarga qaraganda katta farq qiladi, barcha turdagi oʻrdaklarda umumiy oq bosh patlari va bosh va boʻyin boʻylab egilgan qora chiziqqa ega. Tanadagi patlar toʻq raglarda boʻladi, ba'zi kichik turlarida qisman jigarrang patlari mavjud.

Kichik turnlardagi erkaklari qizil tumshuqga ega. Urgʻochilar biroz kichikroq, qora boshli va quyuq qizil-jigarrang dum patlarga ega. Yosh qushlarning patlari orqa tomonida kulrang, qorni oq rangda boʻladi.

## Hayot tarzi
And oʻrdaklari oʻz uyalarini gʻorlarda, toshlar orasida va baland oʻtlarda quradilar. U asosan quruq oʻtlardan iborat boʻladi.

Qoida tariqasida, And oʻrdaklari 3-4 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya muddati 43-44 kundan iborat. Joʻjalari qora va oq rangda yʻol-yoʻl yoki dogʻlarga ega boʻlishadi.

## Yoyishi
And oʻrdaklari Janubiy Amerikada Venesueladan Chili va Argentinagacha yashaydi. Ular yashash hududa joʻylashgan tez-oqimli togʻ suvlarini hush koʻrishadi. And oʻrdaklari odatda yuqori balandliklarda, 1200-4500 metr atrofida uchadi.

## Xonakilashtirish
And oʻrdaklari asirlikda juda kam uchraydi. Bundan tashqari, hozirgi kunga qadar bu turni uzoq vaqt davomida xonakilashtirish muvaffaqiyatsiz oʻtagan. Eng katta muammo - bu oʻrdaklarning ichki parazitlarga, infektsiyalarga va zamburugʻ kasalliklariga nisbatan yuqori zaifligi deb hisoblanadi. Oʻrdaklar ham shu tarzda bir-biriga nisbatan tajovuzkor boʻlib qolishadi.

## Tasniflash
6 ta kenja turi mavjud :

* *M.a. colombiana* - g'arbiy Venesuela, shimoliy Kolumbiya, markaziy Ekvadorga ;
* *M.a. leucogenis* - shimoliy Peru ;
* *M.a. turneri* - janubiy Peru, shimoliy Chili ;
* *M.a. garleppi* - Shimoliy Boliviya ;
* *M.a. berlepschi* - janubiy Boliviya, shimoli-g'arbiy Argentina ;
* *M.a. armata* - g'arbiy Argentina, Chili.

## Galereya

Fayl:Merganetta armata - Rio Urumamba, Peru -juvenile and female-8.jpg|erkak va ayol
Fayl:Merganetta armata - Rio Urumamba, Peru -male-8.jpg|Erkak
Fayl:MerganettaTurneriSmit.jpg|Tasvir
Fayl:TorrentDuckM.jpg|Erkak tosh ustida turibdi
Fayl:TorrentDuckF.jpg|Ayol tosh ustida turibdi


## Havolalar

* Flickr.com saytida Andean Spur Ducks suratlari

## Manbalar
Peney

**Peney** (; ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Fessaliyadagi Pinyos daryosi xudosi, uch ming daryo xudolaridan biri, Okean va Tefida titanlarining bolalari, uch ming okeanidlarning ukasi.

Kreusa nimfasining eri. Ularning farzandlari: Gipsey, Andrey, Stilba. Bir taxminga koʻra, u nimfa Dafnaning otasi (boshqa manbalarda Peloponnes Pinyos haqida gap boradi). Uning nabirasi yoki qizi Kirena boʻlgan.

Letoga yordam bermoqchi boʻlgan, lekin Ares unga tahdid qilgan.

## Manbalar
Pereplut

**Pereplut** — Sharqiy slavyanlar orasida afsonaviy qahramon. Uning vazifasi noaniqligicha qolmoqda. Baʼzi tadqiqotchilar Pereplutni jin deb hisoblashadi.

N. M. Galkovskiy M. Sokolovning „Pereplut Yarilo bilan bir xil“ degan gapini keltiradi, ammo u bu bayonotni asossiz deb hisoblaydi. G. A. Ilyinskiy 1927-yilda Pereplut faqat Svyatovitning epiteti boʻlishi mumkinligini aytdi. M. Fasmer uni „dengizchilarning homiysi maʼbudi“ deb ataydi va *pere-* va praslavyancha *plovǫ, *pluti „suzmoq“ etimologiyasini keltiradi. V. Pizani gipotezasiga koʻra — Sharqiy slavyancha Vakha-Dionisning ekvivalenti.

Zamonaviy Rodnoverlar talqinida — slavyan maʼbudi, shudgorlar, dalalar yoki oʻtloqlar, yerning ruhi. O. Boyanova Pereplutni yoʻllar maʼbudi, dengizchilarning homiysi deb hisoblaydi.

## Manbalardagi eslatmalar
Pereplut boshqa butparast xudolar qatorida „ Avliyo Grigoriyning soʻzi, mavjud birinchi majusiylar butga taʼzim qilgani va ularga qurbonlik keltirganlari va ular buni hozir ham qilishi haqidagi hikoyada paydo boʻlgan“ deb Sofiya roʻyxatidan keltirilgan, unda faqat Peruplut sharafiga „aylanib rozexlardan“ ichgan, deb xabar qilinadi. Ushbu aylanmaning maʼnosi noaniq boʻlib qolmoqda: bu ular shoxlardan ichishgan yoki aylanma raqslar paytida ichishganligini anglatishi mumkin. Haqiqiy maʼlumotlar yoʻqligi uchun, Pereplut haqida aniq bir narsa aytish mumkin emas.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* *Худаш М.* Походження наймення та релiгiйно-мiфологiчнi функцiї давньо-руського язичницького божества, вiдомого як переплут
* *Ильинский Г. А.* Одно неизвестное древне-славянское божество // Известия Академии наук СССР. VI серия, — : Наука, 1927, том 21, выпуск 3 — с. 369—372
* Переплут // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва. — Изд. 2-е, стер. — М. : Прогресс, 1987. — Т. III : Муза — Сят. — С. 239.
Reyter sindromi

**Reiter sindromi** (*morbus Reiter* ; N. Reiter, nemis. shifokor, mikrobiolog va natsist jinoyatchi, 1881-1969; Sinonimi: *Reiter sindromi, uretro-okulosinovial sindrom, Fissenj-Leroy-Reiter sindromi*) koʻp hollarda postinfeksion xarakterga ega boʻlgan allergik reaktiv holat (enterit yoki genitouriya organlarining baʼzi oʻtkir infektsiyalaridan soʻng, genetik moyilligi boʻlgan odamlarda) quyidagi 3talik:

* uretrit ,
* konʼyunktivit ,
* reaktiv artrit eng keng tarqalgan.

Sindrom Gippokrat davridan beri maʼlum. Baʼzi mualliflar simptomlarning birinchi batafsil tavsifi 1496-yilda Kristofer Kolumbning shifokorlaridan biriga tegishli deb hisoblashadi. Shunga oʻxshash bemorlarning tavsiflari adabiyotda va undan keyin topilgan (Pier Van Forest, 1507; Martinier, 1664; J. Hunter, 1786; Yvan A. U, 1806; Brodie B, 1818; FournierA, 1863; LaonoisP. E, 1899; Vidal E., Terson A., 1893). Rossiyada Reiter kasalligining birinchi taʼriflari 1900-yilda V. Stanislavskiy tomonidan taqdim etilgan. Ammo bularning barchasi keng eʼtiborga olinmadi. Keyinchalik kasallik 1916-yilda tasvirlangan. Reiter va undan mustaqil ravishda Fiessinger (NA Fiessinger) va Leroy (E. A. Leroy) ichak infeksiyalarining epidemiyasi davrida harbiy xizmatchilarda. 1942-yilgi jurnal maqolasida doktor Bauer V. va Bostonlik Engleman EP Reiter sindromi nomini taklif qilishdi. Keyinchalik Efroim Engelmanning oʻzi aytganidek (Engleman EP), u oʻsha paytda natsistlar Germaniyasining sogʻliqni saqlash vaziri boʻlib ishlagan Reyterning jinoyatlari haqida hech narsa bilmas edi. 1977-yilda Reiterning harbiy jinoyatlaridan dahshatga tushgan bir guruh shifokorlar „Reiter sindromi“ nomini „reaktiv artrit“ ga oʻzgartirish uchun murojaat qilishdi. Ularning talabi qondirildi, ammo shunga qaramay, bu atama hali ham tibbiy hujjatlarda uchraydi va darsliklarda qoʻllanadi.

U, qoida tariqasida, yosh (20-40 yosh), asosan erkaklarda rivojlanadi; bolalarda kasallikning alohida holatlari maʼlum. Infektsiyadan 2-4 hafta oʻtgach paydo boʻladi. Genetik moyillik bemorlarning 75-90 foizida HLA B27 transplantatsiya antigeni mavjudligi bilan isbotlangan (umumiy populyatsiyada bu faqat 5-8 foizda uchraydi.

Bundan tashqari, Reiter sindromi koʻpincha xlamidiya va gonokokklar tufayli yuzaga keladi. Ushbu sindromning 2 shakli mavjud – sporadik va epidemik.

## Klinik koʻrinish
Bu boʻgʻimlarning shikastlanishi (baʼzan isitma bilan), koʻzlar, genitouriya tizimi va giperkeratoz yoki „kolbasa“ barmoqlari koʻrinishidagi xarakterli teri belgilari giperpigmentatsiya bilan yuzaga keladi. Reyter sindromining klassik koʻrinishiga qoʻshimcha ravishda, shilliq qavatlardagi oʻzgarishlar (ogʻriqsiz eroziyalar), tovon bursitining rivojlanishi, Axilles paylari vaqti-vaqti bilan taʼsirlangan boʻgʻimlarga yaqin boʻlgan mushaklar atrofiyasi limfadenit va yurak ritmining buzilishi rivojlanadi.. Keratit va iritis tez-tez rivojlanadi.

## Eslatmalar
Peribeya (Alkafoyning qizi)

**Peribeya** (bir qator manbalarda **Eribeya**) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Afinalik, Alkafning qizi (yoki Megar shohi Alkafoyning qizi). Sofoklning „Tesey“ fojiasiga koʻra, afinalik qiz Minos uchun Tesey bilan oʻlpon sifatida Kritga yuborilgan. Minosni unga boʻlgan muhabbat egallaydi. Minos unga erishmoqchi boʻladi, lekin Tesey bunga yoʻl qoʻymasligini aytadi. Peribeya Teseyning xotini (aniqrogʻi, sevgilisi) boʻlgan.

Telamonning xotini va Eantning onasi.

## Manbalar
Pergam

**Pergam** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Neoptolem va Andromaxaning oʻgʻli. U Osiyoga oʻtib, Tevfraniya qiroli Areyni yakkakurashda oʻldirib, shaharga oʻz nomi bilan nom bergan. Tarixchi Lisimaxning yozishicha, Neoptolem va Lanassaning oʻgʻli. Praks uning nabirasi boʻlgan.

## Manbalar
6 Risi

&nbsp;06<sup>ch</sup>&nbsp;30<sup>m</sup>&nbsp;47,11<sup>s</sup> +58°&nbsp;09&prime;&nbsp;45,48&Prime;

**6 Risi** () ― Risi yulduz turkumida Quyoshdan taxminan 186 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan yulduzdir. Uning aniq kattaligi +5,88 ga teng, yaʼni yulduzni juda yaxshi sharoitlarda (yorugʻlik ifloslanishining toʻliq yoʻqligi, aniq ob-havo) oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin. Yulduzning kamida bitta sayyorasi bor.

## Sayyora tizimi
2008-yil iyul oyida Sato boshchiligidagi yapon astronomlari guruhi 6-sonli Risi b sayyorasi kashf etilganligini eʼlon qildi. Uning minimal massasi 2,4 Yupiter massasi; u zaif elliptik orbita boʻylab aylanib, taxminan 899 Yer kunida toʻliq inqilob qiladi.

## Xususiyatlari
*6 Risi* toʻq sariq subgigant boʻlib, massasi va yorqinligi boʻyicha bizning Quyoshdan mos ravishda 1,7 va 15 baravar yuqori. Sirt harorati 5000 daraja Kelvingacha isitiladi. Yulduz allaqachon asosiy ketma-ketlikni tark etgan va yulduzlar evolyutsiyasining hozirgi modeliga koʻra, qizil gigant bosqichiga oʻtmoqda. Yulduz Quyosh tizimidan 36 km/s tezlikda uzoqlashmoqda.

## Yana qarang

* Lynx yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Planetary Companions to Evolved Intermediate-Mass Stars: 14 Andromedae, 81 Ceti, 6 Lyncis, and HD 167042 (angl.) // arXiv : journal.
* Planetnie sistemi
* Astronomicheskaya baza dannix SIMBAD
Parfenopey

**Parfenopey** () — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Arkadiyadan. Melanion va Atalantaning oʻgʻli (yoki Atalanta va Ares yoki Talayning oʻgʻli). Versiyaga koʻra, Meleagerlik (Iasiyning qizi) Atalantaning oʻgʻli, u oʻgʻlini Telef bilan bir vaqtda Parfeniy togʻiga tashlaydi va choʻponlar tomonidan tarbiyalangan. U juda chiroyli boʻlgan. Argosda oʻsgan. Telefning hamrohi boʻlgan va u bilan birga Misiyaga yetib keldi va u yerda Idasni magʻlub etdi.

Kamondan otish boʻyicha Nemeya oʻyinlarida gʻolib chiqqan. Nemeya oʻyinlarida yugurish boʻyicha musobaqa ishtirokchisi. Fivlarga qarshi turgan yettilikdan biri. U yo Boreev darvozasida, Yo Neitskiy darvozasida yoki Elektra darvozasida turgan. Urushda Amfidik (Asfodik?) yoki (Yevripidga koʻra) Periklimen tomonidan oʻldirilgan. Fivaida dostoniga koʻra, Periklimen tomonidan oʻldirilgan. Statsiyga koʻra, Driant tomonidan oʻldirilgan.

Tlesimenning otasi yoki ukasi. Kichik Astidamant va Spinfarning „Parfenopey“ tragediyalarining qahramoni.

## Manbalar
Peant

**Peant** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Filakning oʻgʻli, xotinining ismi Mefona boʻlgan. Yoki Tavmakning oʻgʻli. Argonavt. Bir versiyaga koʻra, u mis odam Talosni toʻpigʻiga oʻq bilan urib oʻldirgan.

Filoktetning otasi. Chorvasini qidirib Eta yonidan oʻtadi va Gerakl unga oʻz kamoni va oʻqlarini beradi (boshqa versiyalarda Gerkules oʻz kamonini Filoktetning oʻziga beradi).

## Manbalar
8 Kichik Ayiq

&nbsp;14<sup>ch</sup>&nbsp;56<sup>m</sup>&nbsp;48,35<sup>s</sup> +74°&nbsp;54&prime;&nbsp;3,32&Prime;
**8 Kichik Ayiq** — bizdan taxminan 519 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan Kichik oʻrta yulduz turkumida joylashgan yulduz. Yulduz atrofida kamida bitta sayyora aylanadi.

## Sayyora tizimi
2015-yilda tizimda 8 Kichik Ayiq b sayyorasi topilgani eʼlon qilindi. Bu massasi Yupiternikidan 1,5 ga teng boʻlgan gaz giganti. U ota yulduzdan 0,49 AU masofada aylanadi, 93 kun ichida toʻliq aylanishni amalga oshiradi. Sayyoraning kashfiyoti Doppler spektroskopiyasi yordamida amalga oshirildi

## Xususiyatlari
8 Kichik Ayiq — 6,83 zohiriy kattalikdagi yulduz; U birinchi marta Flamsteed katalogida tilga olingan. U bizning Quyoshnikidan ancha massiv va kattaroq: uning massasi va radiusi mos ravishda 1,8 va 9,9 Quyosh kattaligida. Yulduzning sirt harorati taxminan 4847 kelvinni tashkil qiladi. Yulduzning yorqinligi quyoshnikidan 56 marta katta. 8 Kichik Ayiq taxminan 1,7 milliard yilga baholanadi.

## Yana qarang

* Kichik Ursa yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* 8 Quyoshdan tashqari sayyoralar entsiklopediyasida Kichik Ursa )