Podgoritsa aeroporti

**Podgoritsa aeroporti** (, , )  – Chernogoriya poytaxti Podgoritsa shahri va uning atrofidagi hududga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Tivat aeroporti bilan birgalikda mamlakatning ikki xalqaro aeroportidan biri. Ikkala aeroportga ham davlatga tegishli Airports of Montenegro ( / ) kompaniyasi egalik qiladi.

Aeroport Podgoritsa shahar hududidan  janubda va Skadar koʻlidan  gʻarbda, Zeta tekisligida, Zeta munitsipalitetining Golubovci shaharchasi maʼmuriy chegaralarida joylashgan. Mamlakatning milliy flagman aviakompaniyasi Air Montenegro ushbu aeroportda joylashgan.

## Tarixi
Podgoritsada fuqarolik aviatsiyasi tarixi Ćemovsko poljedagi oʻtli uchish-qoʻnish yoʻlagiga Aeroput Potez 29/2 biplani qoʻngan 1928-yil 29-maydan boshlanadi. Bu parvoz Belgradda boshlanib, Skopye, Podgoritsa, Mostar aeroporti va Sarayevo orqali amalga oshirilgan eksperimental aylanma yoʻlning ikkinchi bosqichi boʻlib, janubiy Yugoslaviya qirolligida muntazam aviaqatnov imkoniyatlarini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan.

1930-yil 5-mayda Belgrad – Sarayevo – Podgoritsa yoʻnalishida yoʻlovchilarni tashigan Aeroput Farman F.300 Stara Varoš yaqinidagi aerodromga qoʻndi, bu Podgoritsadagi yoʻlovchi aviaqatnovlarining boshlanish sanasi hisoblanadi.

Ikkinchi jahon urushi davrida Podgoritsa aerodromi Oʻq kuchlari tomonidan ishgʻol qilinadi, natijada
1943- va 1944-yillarda Ittifoqchilarning halokatli bombardimonlari uchun nishonga aylangan.

Aeroportda muntazam yoʻlovchi reyslari 1946-yil 8-aprelda Podgoritsa – Belgrad yoʻnalishi boʻyicha haftada uch marta parvozlar bilan boshlandi. Xizmat JAT tomonidan yoʻlovchilar uchun moslashtirilgan Duglas C-47 samolyotlaridan foydalangan holda amalga oshirilgan. 1957-yil aprel oyida JAT Sarayevo orqali Belgradga muntazam yuk reyslarini amalga oshira boshladi. Aeroportning joylashuvi yanada kengayish uchun cheklovchi omil boʻldi, natijada Podgoritsa shahar hududidan janubda va uzoqroqda yangi aeroport qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

Podgoritsa aeroporti hozirgi joyida 1961-yildan beri faoliyat koʻrsatib kelayotgan boʻlib, Podgoritsa aviabazasi bilan  asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi, eski aeroport esa umumiy aviatsiyaga berilgan. 1977-yilda aeroport inshootlari sezilarli darajada kengaytirildi.

1996-yil Podgoritsa aeroporti aviaparkida bittagina Fokker F28 samolyoti boʻlgan Montenegro Airlines aviakompaniyasining bazasiga aylandi.

Podgoritsa aviabazasi obyektlari yaqinligi tufayli aeroportning yoʻlovchi terminali 1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilishi paytida kichik zarar koʻrgan.

1961-yilda qurilganidan 2003-yilgacha Podgoritsa aeroporti Belgradning JAT Airways kompaniyasi tomonidan egalik qilinadi va boshqariladi. Aviakompaniya Podgoritsa aeroportini oʻzining Belgrad markaziga fider sifatida boshqargan, Podgoritsa – Belgrad reyslari yoʻlovchi tashishning katta qismini tashkil qiladi. Ushbu amaliyot, asosan, 2003-yil 23-aprelda boʻlib oʻtgan aeroport egalik huquqini *Airports of Montenegro* davlat kompaniyasiga oʻtkazish bilan yakunlandi.

2006-yilda aeroport obyektlari tubdan modernizatsiya qilindi, jumladan, yangi yoʻlovchi terminali binosi, perronni kengaytirish, taksi yoʻllari tizimini kapital taʼmirlash va aerodrom yoritish tizimi yangilandi.

## Infratuzilmasi
### Terminallari
Podgoritsa aeroportida 2006-yil 14-maydan beri foydalanib kelinayotgan yagona yoʻlovchi terminal binosi bor.  maydonni egallagan bir qavatli bino quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* 8 ta roʻyxatga olish stoli;
* 2 ta uchib ketish yoʻlagi (2 bortga chiqish chiptalarini tekshirish punkti, keyin 2 ta chegara nazorati va 2 ta xavfsizlik nazorati punkti);
8 ta chiqish darvozasi;
2 ta kirish darvozasi;
6 ta uchib kelish chegara nazorat punkti;
2 ta yuk tashish konveyeri.

Yoʻlovchilar odatda darvoza va samolyot oʻrtasida yuradi, aeroport avtobuslari esa asosan yozgi tirbandlik yoki kuchli yomgʻir paytida foydalaniladi. Koʻchma zinapoyalar yoʻlovchilarni chiqarish va tushirish uchun ishlatiladi, chunki terminal binosida teletraplar mavjud emas. Eski terminal binosi maʼmuriy maqsadlarda foydalanish uchun oʻzgartirildi va yoʻlovchilar kirishi mumkin emas. Aeroportda 300 ta mashinaga moʻljallangan, umumiy foydalanish mumkin boʻlgan avtoturargoh mavjud. Terminal yiliga bir million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan boʻlib, 2017-yildan beri sigʻimdan tashqari ishlamoqda, yozgi tirbandlik davrida esa haddan tashqari gavjum.

### Uchish-qoʻnish yoʻlagi
Podgoritsa aeroportida shimol/janubga moslashganligi tufayli 18/36 deb belgilangan yagona uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Uchish-qoʻnish yoʻlagi uzunligi  va kengligi  boʻlib, uchish-qoʻnish yoʻlagining butun uzunligi uchun parallel taksi yoʻli mavjud.

Aeroport ICAO tasnifi boʻyicha 4E ILS Cat I toifasiga ega, biroq ILS boʻyicha qoʻnish faqat 36-yoʻnalishli uchish-qoʻnish yoʻlagida mumkin; 18-yoʻnalishdagi shimoldan yondashuv esa faqat vizual tarzda, faqat ideal VMC (koʻrinish sharoitlari yaxshi boʻlgan) holatida amalga oshiriladi, chunki shimolda Dinara togʻligi yaqinida joylashgan. Standart 36-yoʻnalishli yondashuv vaqtida yoʻlovchi samolyotlari uchish-qoʻnish yoʻlagiga moslanish uchun Skadar koʻli yuzasidan  balandlikda hayratlanarli 200° oʻng burilishni bajaradi.

### Harbiy maqsadda foydalanilishi

Podgoritsa aeroporti Chernogoriya harbiy-havo kuchlarining Podgoritsa aviabazasi bilan uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi. Harbiy obyektlarga tegishli va qoʻshni perrondan tashqari, Shipchanik majmuasi – shu nomdagi tepalikka tunnel qilingan yer osti samolyotlari boshpanasi, shuningdek majmuani asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan bogʻlaydigan  uzunlikdagi taksi yoʻli kiradi. Favqulodda vaziyatda boshpanada saqlangan samolyotlar taksi yoʻlining kengroq, shimoliy qismidan foydalanib urilishi mumkin. Chernogoriya harbiy-havo kuchlari statsionar qanotli samolyotlarni ishlatmaganligi sababli, butun Shipchanik kompleksi 2000-yillarning boshlarida foydalanishdan chiqarildi va fuqarolik maqsadlarida foydalanadiganga aylantirildi.

Aviabaza obyektlari NATOning Yugoslaviyani tez-tez bombardimon qilish nishoniga aylangan. Harbiy texnika va infratuzilma jiddiy zarar koʻrgan boʻlsa-da, aeroport terminali va uchish-qoʻnish yoʻlagi nishonga olinmagan.

1999-yil 9-dekabrda aeroport Yugoslaviya armiyasi va Chernogoriya xavfsizlik kuchlari oʻrtasidagi keskin qarama-qarshilik joyi boʻlib, Chernogoriya va federal hukumat oʻrtasidagi aeroport ustidan nazorat uchun kurash avjiga chiqqan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar
Quyidagi aviakompaniyalar Podgoritsa aeroportidan muntazam va mavsumiy reyslarni amalga oshiradi:

## Statistikasi

### Yoʻlovchilar oqimi

### Yoʻnalishlar chastotasi

### Eng gavjum yoʻnalishlar

## Yer usti transporti
Podgoritsa aeroportiga Podgoritsa–Bar avtomagistrali (E65/E80) orqali kirish mumkin. Aeroport yoʻlovchi terminalini Podgoritsa shahri bilan bogʻlaydigan avtomagistralning  uzunlikdagi qismi ikki yoʻnalishli avtomobil yoʻli hisoblanadi va shaharning markazidan aeroportgacha avtomobil bilan borish odatda 15 daqiqadan kam vaqt oladi. 2006-yilda Sozina tunnelining va 2021-yilda Janubiy Podgoritsa aylanma yoʻlining qurilishi aeroport bilan Chernogoriya sohil mintaqasi oʻrtasidagi yoʻl vaqtini sezilarli darajada qisqartirdi.

Aeroportga temir yoʻl orqali ham yetib borish mumkin – Belgrad–Bar temir yoʻl liniyasidagi *Aerodrom* bekati orqali. Biroq, bu bekat yoʻlovchi terminalidan  uzoqlikda joylashganligi va poyezdlar jadvalidagi tartibsizlik sababli markaziy Podgoritsaga transfer uchun qulay variant hisoblanmaydi.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1973-yil 11-sentyabr kuni JAT Airways aviakompaniyasining 769-reysi (Sud Aviation SE-210 Caravelle 6-N samolyoti) Podgoritsa aeroportiga yoʻl olgan va Podgoritsaning shimolida joylashgan Maganik togʻidagi Babin Zub choʻqqisiga urilgan. Samolyot bortida boʻlgan 41 kishi halok boʻlgan.
* 2005-yil 25-yanvar kuni Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (YU-AOM) qorli kechada qoʻnish vaqtida uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketganidan soʻng old shassisi bukilib tushgan. Samolyot taxminan  sirgʻalib, qoʻnganidan  oʻtib toʻxtagan. Uchuvchi, ikkinchi uchuvchi va ikki yoʻlovchi yengil tan jarohati olgan. Ushbu kechada boshqa aviakompaniyalar muzdan tozalash texnologiyasining yetarli emasligi sababli reyslarini bekor qilgan, biroq Montenegro Airlines parvozni amalga oshirgan – natijada baʼzi yoʻlovchilar aviakompaniyani sudga bergan.
* 2008-yil 7-yanvar, soat taxminan 21:30 da Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (4O-AOK) Podgoritsa aeroportiga qoʻnganida yengil shikast olgan. Samolyotning tekshiruvi vaqtida dum qismida oʻq izi aniqlangan. Samolyot bortida 20 yoʻlovchi boʻlgan, hech biri jarohat olmagan. Oʻqning Pravoslav Rojdestvo bayrami davomida nishonlash paytida otilgan boʻlishi ehtimol qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* Ground Transportation at AirportJump.com