Islom va mushuklar

Uy mushugi islomda ehtiromga sazovor hayvondir. Koʻpchilik musulmonlar mushukni „eng ajoyib uy hayvoni“ deb hisoblaydilar va uning tozaligiga qoyil qoladilar.

## Ehtiromning kelib chiqishi
Mushuklar qadim zamonlardan beri Yaqin Sharqda hurmatga sazovor boʻlgan. Islom dinida ham, garchi ancha oʻzgargan shaklda boʻlsa-da, bu anʼana saqlanib qolgan. Koʻpgina hadislarga koʻra, islom paygʻambari Muhammad mushuklarni taʼqib qilish va oʻldirishni taqiqlagan.

Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri mushuklarga boʻlgan munosabati uchun Abu Hurayra (lit. Mushukchaning otasi") nomi bilan tanilgan. Abu Hurayra raziyallohu anhu „Muhammad paygʻambardan solih ayol mushukdan gʻazablanib, uni arqon bilan bogʻlab, oʻlgunicha ovqat va suv bilan taʼminlashga beparvo boʻlgani uchun doʻzaxga kirganligi“ni eshitganini aytgan. Afsonaga koʻra, Abu Saidning mushugi Muhammad paygʻambarni ilondan qutqargan.

## Tarix

Amerikalik shoir va sayohatchi muallif Bayard Taylor (1825—1878) mushuklar bemalol yuradigan Suriya kasalxonasini koʻrganida hayratda qolgan. Uy mushuklari boshpana bilan taʼminlangan va oziqlantiriladigan muassasa vaqf mablagʻlari hisobidan moliyalashtirilgan boʻlib, ushbu mablagʻlar mushuklarga qarovchilarning ish haqi, veterinariya xizmati hamda mushuklar uchun sotib olinadigan oziq-ovqat xarajatlariga sarflanadi. Qohirada yashovchi ingliz sharqshunosi Edward William Lane (1801—1876) ilk bor XIII asrda Misr sultoni Baybars tomonidan qurdirilgan mushuklar bogʻini tasvirlab bergan, uning yevropalik zamondoshlari mushuklarga nisbatan mutlaqo boshqacha munosabatda boʻlishgan, ularni papa farmonlariga binoan yo yeyishgan, yo oʻldirishgan.

Wilfred Thesiger *The Marsh Arabs* kitobida mushuklarga Mesopotamiya qishloqlaridagi jamoat binolariga erkin kirishga ruxsat berilganligini va hatto ularni ovqatlantirilganligini taʼkidlaydi. Mushuklar nafaqat omborxona va oziq-ovqat zaxiralarini zararkunandalardan himoya qilgani, balki arab-islom madaniyatining asosi qogʻoz boʻlgan kitoblarini yaroqsiz holga keltiruvchi sichqonlarni ovlagani uchun ham qadrlanadi. Shu bois, koʻpincha rasmlarda mushuklar islom olimlari va kitobsevarlar bilan birga tasvirlangan. Oʻrta asr Misr zoologi Al-Damiriy (1344—1405) birinchi mushuk Nuh kemasidagi hayvonlar sichqonlardan shikoyat qilgandan soʻng, Alloh sherni aksirtirganda yaratilganligini yozgan.

## Gigiyena va axtalash
Islom anʼanalarida mushuklar tozaligi uchun eʼzozlanadi. Ular islomda poklik deya qaraluvchi tahorat olish kabi amalni bajaradi deb hisoblanadilar va shuning uchun uylarga, hatto masjidlarga, jumladan Masjid al-Haromga ham kirishlari mumkin. Mushuklar tatib koʻrgan oziq-ovqat halol sanaladi, yaʼni ularning bu oziq-ovqatni isteʼmol qilishi musulmonlar uchun uni yeyishni taqiqlamaydi. Shuningdek, mushuklar ichgan suv tahorat (musulmonlar tomonidan bajariladigan poklanish marosimi) uchun ishlatilishi mumkin. Bundan tashqari, baʼzi musulmonlar orasida mushuklar namoz oʻqiyotgan odamlarni qidiradi degan eʼtiqod mavjud.

Hayvonlarni axtalash masalasida musulmon olimlari turlicha fikrga ega. Biroq, koʻpchilik „agar mushukni axtalashdan biron bir foyda boʻlsa va bu uning oʻlimiga olib kelmasa“ mushuklarni axtalashga ruxsat berilishini taʼkidlaydi. XX asr Saudiya Arabistonining sunniy imomi Muhammad ibn al-Usaymin shunday vaʼz qilgan:

## Muizza

Koʻpgina musulmonlar Muhammad paygʻambarning  Muizza (yoki ; ) nomli sevimli mushugi boʻlgan deb hisoblashadi. Muhammad bir kuni *[[azon]]* sadolaridan uygʻonadi. U namozga borishga tayyorlanib, kiyinishni boshlaydi, keyin esa Muizza mushugi namozga kiyadigan kiyimining yengida uxlab yotganini payqaydi. Muhammad paygʻambar uni uygʻotishdan koʻra, qaychi bilan yengini kesib, mushukni bezovta qilmaslikni maʼqul koʻradi. Yana bir hikoyada Muhammad paygʻambar masjiddan qaytgach, Muizza unga taʼzim qiladi. Keyin paygʻambar tabassum qiladi va sevimli mushugini uch marta muloyimlik bilan silab, mushuklarga toʻrt oyoqlab yerga tushish qobiliyatini beradi. Hadis yoki unga tegishli qoʻshimcha manbalarda bunday mushuk va u bilan bogʻliq hikoya haqida hech qanday maʼlumot keltirilmagan; shunga oʻxshash hikoyalar VI asr Arabistonidan boʻlgan boshqa birovga tegishli boʻlib, hikoyaning kelib chiqishi ushbu shaxsga bogʻliq boʻlishi mumkin.

Muizzaning hikoyasi haqiqat yoki toʻqima boʻlishidan qatʼi nazar, Muhammad mushuklarga nisbatan yomon munosabatda boʻlganlarni qoralagan.

## Manbalar

## Havolalar

* Islomda mushuklarning tarixi