open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iskandariya

**Iskandariya** () — MAR shimolidagi shahar, Iskandariya muhofazasining maʼmuriy markazi. Oʻrta dengiz sohilida, Nil daryosi delta-sining gʻarbiy qismida. Aholisi 3,4 mln. kishi (1996).

Miloddan avvalgi 332—331 yillarda Makedoniyalik Aleksandr qurdirgan, Ptolemey davrida (mil. av. 305 — 30 yillar) Misr poytaxti boʻlgan. Antik dunyoning ilmiy va madaniy markazlaridan biri. 1-asrda Iskandariya eng katta shaharlardan (Rimdan keyin) boʻlib, unda taxminan 1 mln. aholi yashagan. Iskandariyada dunyoda eng boy kutubxona boʻlgan [q. Aleksandriya (Iskan-dariya) kutubxonasi]. 7-asrda Iskandariyani arablar egallagan. Qohira shahri qurilgach (961 y.), Iskandariyaning mavqei pasaydi. 1517-yil Iskandariya usmonli turklar tasarrufiga oʻtdi. Muhammad Ali davrida (19-asr boshlari) Iskandariyada katta qurilishlar amalga oshirildi; kemasozlik korxonasi qurildi va Mahmudiya kanali qazildi. 1856-yil Iskanariya bilan Qohira oʻrtasida t. i. oʻtkazildi. Angliya Misrni bosib olgach (1882 i.), Iskanraiyada chet el banklari, kompaniyalari, vakolatxonalari ochildi; portdan Angliya harbiy kemalari turadigan joy sifatida foydalanildi. Shahar Misr milliy ozodlik harakatlarining (20-asrning 20—50-yillari) asosiy markazlaridan biri boʻlgan.

Iskandariya iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda Qohiradan keyin 2-oʻrinda. Yirik transport va savdo markazi. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. MARning asosiy dengiz porti (okean kemalari ham kira oladi); kema katnaydigan Mahmudiya kanali orqali Nil bilan bogʻlangan. Suvaysh sh.dan Iskandariyaga Qohira va Tanto orqali neft quvuri oʻtkazilgan. Iskandariya porti orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 80 % oʻtadi (yuk ortib-tushirish 20 mln. t). Kema-sozlik va kema remonti, mashinasozlik va metallsozlik, neft, kimyo, sement, radio-texnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat, koʻn poyabzal sanoatlari, hunarmandchilik rivojlangan.

I. eski shahar va yangi shahardan iborat. I.ning qad. qismida koʻchalar toʻgʻri toʻrtburchak asosida kesishgan (mil. av. 4-asrda yunon meʼmori Deynokrat loyihasi asosida bunyod etilgan); Pompey (yoki Diokletian) kolonnasi deb ataluvchi ustun, nekropollar, katakombalar saqlangan. I. bilan damba (koʻtarma) orqali tutashtirilgan Faros o.da mil. boshlarida „dunyoning yetti moʻjizasi“ dan biri sanalgan minora (mayoq) boʻlgan (hoz. uning oʻrnida arablar bunyod etgan qalʼa qoldiklari bor). I.ning yangi qismida keng koʻchalar, xushman-zara dengiz boʻyi, zamonaviy koʻp qavatli shinam binolar, savdo muassasalari, dengiz vokzali, masjidlar, qasr-muzeylar (Ras at-Tin, 19-asr boshi; Muntazo saroyi, 20-asr boshi; Muhammad Ali muzeyi, 20-asr), At-Tahrir markaziy maydoni (19-asr 2-yarmi), universitet, ilmiy tadqiqot institutlari, koʻplab muzey (jumladan, dengiz muzeyi, nafis sanʼat muzeyi), Milliy kutubxona va b. bor.

## Manbalar
Ibrohimjon Iskandarov

**Ibrohimjon Iskandarov** (1932-yil 8-may, Sayram tumani Qoramurt qishlogʻi, Qozogʻiston — 2020-yil 13-dekabr) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademikemiyasi akademigi (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori (1969), professor (1973). Toshkent moliya-iqtisod institutini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi kotibi (1962—1963), Iqtisodiyot institutida boʻlim mudiri (1963—1968). Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1968—1969). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direktorining oʻrinbosari (1969—1971), direktori (1971—1975). Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1975—1976), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimi Akademik kotibi (1976—1979) va raisi (1984—1987); Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1979—1984). Oʻzbekiston Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari — Davlat Reja qoʻmitasi raisi (1987—1989); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarini oʻrganish kengashi raisi (1989—1990), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1990—1996). 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida iqtisodiy integratsiya muammolari boʻlimi boshligʻi.

Iskandarovning ilmiy ishlari sanoat iqtisodiyoti, yalpi milliy mahsulotni hisoblash uslubiyati, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida Oʻzbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

## Manbalar

* Ekonomicheskiye problemi razvitiya tekstilnoy promishlennosti v Oʻzbekistane, T., 1969; Problemi ekonomicheskoy nauki v Oʻzbekistane, T., 1979.
Mirzagʻani Iskandarov

**Mirzagʻani Iskandarov** (1925-yil 6-noyabr, Zadaryo tumani — 1995-yil 15-sentyabr, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekiston FA muxbir aʼzosi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1976). Tarix fanlari doktori (1973), professor (1981). Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston K.P MK targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri (1974—1979), Toshkent Oliy partiya maktabi direktori (1980—1991). Asarlari oʻtgan asr 70—80-yillari madaniyati, ziyolilar va ularning iqtisodiyot, madaniyat, fan va texnika sohalaridagi faoliyatlariga oid.

## Manbalar
Saʼdulla Iskandarov

**Iskandarov Saʼdulla** (1939-yil 5-fevral, Xorazm viloyati Bogʻot qishlogʻi) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasida akademik (1991), kimyo fanlari doktori (1973), professor (1980). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida ilmiy xodim (1965—1973), Xorazm pedagogika institutida prorektor (1973—1977). Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash ilmiy tadqiqot instituti direktori (1977—1978). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari instituti rektori va kafedra mudiri (1978—1986; 2001-yildan), laboratoriya mudiri (1976—1991). Toshkent farmatsevtika instituti rektori (1991—2001). Ilmiy ishlari oʻsimliklar alkaloidlarini oʻrganish, kimyoviy tuzilishini aniqlash, strukturaviy tahlil usullari va ularni qishloq xoʻjaligida qoʻllash masalalariga bagʻishlangan. Oʻsimliklardan 24 yangi alkaloid ajratib olgan. Paxtachilikda qoʻllaniladigan biologik stimulyatorlar (A-1, Ketostim), „Optim“ defoliantini ixtiro qilgan. Shamol eroziyasiga karshi kurashda interpolimer kompleks qoplama hosil qilish usulini yaratdi. Tibbiyotda keng koʻlamda ishlatiladigan bir qancha noyob dorilar (levomitsetin, vitamin Ye, mumiyo va boshqalar)ni ishlab chiqarishning yangi texnologiyalarini taklif etdi. Oliy oʻquv yurtlari uchun organik kimyo boʻyicha darsliklar yozgan. Jahon dorishunoslar Kongressi aʼzosi (1996).

## Manbalar
Sobir Iskandarov

**Sobir Iskandarov** (1909-yil 11-mart — Toshkent — 1976-yil 2-iyul) — kino dublyaji rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Leningrad sahna sanʼati texnikumini tugatgan (1930). 1930-yildan „Oʻzbekfilm“da ishlagan. „Soʻnggi bek“ filmida aktyor, „Makrli changal“, „Tong oldidan“, „Oʻlim qudugʻi“, „Yigit“ filmlarida rejissyor yordamchisi, aktyor sifatida qatnashgan. 1936-yildan rejissyor chet el filmlarini oʻzbek tiliga dublyaj qilishda xizmatlari katta. „Ikki jangchi“, „Tinch oqar Don“, „Ona kalbi“, „26 Boku komissari“, „Joʻra sarkor“, „Sevgi va soqov“, „Sofiya Grushko“ va boshqalar u rejissyorlik qilgan filmlardan. Iskandarov, shuningdek, oʻzbek filmlarini qardosh xalqlar tillariga dublyaj qilishda ham qatnashgan.

## Manbalar
Toʻlqin Iskandarov

**Iskandarov Toʻlqin Iskandarovich** (1939-yil 25-aprel, Toshkent) — gigiyenist, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokor (1984). Toshkent TIni tugatgan (1962). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1967—1970), mehnat gigiyenasi boʻlimi mudiri (1970—1972), direktor (1980—1989, 1995-yildan), Toshkent tibbiyot akademiyasi kommunal gigiyena kafedrasi mudiri (1972—1998). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari (1989—1995). Issiq iqlim sharoitida paxtachilikda qoʻllaniladigan pestitsidlar gigiyenasi va toksikologiyasi ustida tadqiqot olib borib, tashqi muhitni pestitsidlar taʼsiridan muhofaza qilish va aholi sogʻligʻini saqlash tadbirlarini ishlab chiqqan.

## Manbalar
Gʻoyibnazar Iskandarov

**Gʻoyibnazar Matmurodovich Iskandarov** (1934-yil 20-noyabr, Toshhovuz — 1994-yil 20-dekabr, Toshkent) — aktyor, rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1957) va rejissyorlik (1983) fakultetlarini tugatgan. Hamza teatrida aktyor (1954—1961), Oʻzbekiston televideniyesida aktyor va rejissyor (1961—1977), Jizzax teatrining bosh rejissyori (1977—1981), Jizzax filarmoniyasining direktori (1981—1987), Oʻzbekiston radiosida rejissyor (1988—1994). Asosiy rollari: Moʻmin Mirzo ("Alisher Navoiy"), Omon („Yangi yer“), Nizom („Hurriyat“) va boshqalar. Rejissyorlik qilgan asarlari: „Jamila“ (Chingiz Aytmatov), „Shishali yurak“ (L. Ustinov), „Bevafo yakan“ (A. Jamol, Gʻ. Iskandarov) kabi telespektakllar; „Zoʻraki tabib“ (Molyer), „Oygul bilan Baxtiyor“ (Hamid Olimjon), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (Said Ahmad) va boshqa spektakllar.

## Manbalar
Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari

**Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari** (1870, 1875) — Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklarni istilo etish maqsadida podsho Rossiyasi tomonidan uyushtirilgan harbiy yurishlar. Birinchi harbiy yurish (1870, aprel — may)dan maqsad podsho Rossiyasi Buxoro amirligining anchagina qismini bosib olgach, amirlik-ka tobe boʻlgan Koʻhiston, yaʼni Hisor, Koʻlob, Baljuvon bekliklari va Qo-rategin, Darvoz shohliklari hamda Zarafshonning yuqori oqimidagi yarim mustaqil Mogʻiyon, Fon, Kishtut, Fal-gʻar, Mastchoh, Yagʻnob mulklarini bosib olish va Iskandarkoʻl atrofidagi tabiiy boyliklarni oʻrganish edi. Yurishga Zarafshon okrugi boshligʻi general Abramov rahbarlik qildi. Ekspeditsiya tarkibiga geolog D. K. Mishenkov, tabiatshunos olim A.F. Fedchenko, haritashunos L. N. Sobolev, topograf A. M. Skassi va b. kiritilgan. Mastchox/shk mahalliy aholi ruslarga qattiq qarshilik koʻrsatganiga qaramay, 1-ekspeditsiya natijasida Zarafshon daryosining yuqori oqimidagi bekliklar tumanga aylantirilib, Zarafshon okrugiga qoʻshib olindi, ularning aholisi, geografiyasi va topografiyasi toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplandi.

Ikkinchi harbiy yurish (1875) Koʻhistonda Qalandar miroxoʻr boshchiligida Puldarak qishlogʻida koʻtarilgan milliy ozodlik harakatini bostirishga qaratildi. Shu maqsadda shtabs-kapitan G. A. Arendarenko boshchiligida 1 muntazam batalon, 10 otliq kazak va 1 togʻ zambaragi yuborildi (8 noyabr). 21 noyabr

da esa A. M. Yefimovich boshchiligida qoʻshimcha harbiy qism yetib keldi. Natijada ozodlik harakati, asosan, bostirildi. Uning bir qism qatnashchilari Yuqori Mastchoh qishlogʻiga chekinganlar. Ularga Qoʻqon xonligida yashovchi aholidan yordam kelishi bilan ozodlik harakati ommaviy tuye oldi. General G. A. Arendarenko 1876-yil 13 yanvarda yangi kuch bilan xalq harakatini shafqatsiz ravishda bostirdi. Qalandar miroxoʻr qoʻlga tushirildi, istiqlolchilarning koʻp qismi qirib tashlandi. I.e. natijasida Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklar uzil-kesil podsho Rossiyasi tomonidan bosib olindi.

Naim Norqulov.

## Manbalar
Iskandarkoʻl

**Iskandarkoʻl** — Tojikistondagi koʻl. Hisor togʻ tizmasining shim. yon bagʻrida. Iskandardaryo havzasida dengiz sathidan 2195 m balandlikda. I. togʻ qulab Iskandardaryo vodiysini toʻsib qoʻyishi natijasida paydo boʻlgan. Uzunligi 3,3 km, eng keng joyi 2,9 km, mayd. 3,4 km², eng chuqur joyi 72 m, oʻrtacha chuq. 51 m. Qoʻlning suv hajmi 173 mln. m³. I.ga bir necha soy va jilgʻalar quyiladi, faqat Iskandardaryo oqib chikali. Quyilayotgan va chiqib ketayotgan suv miqdoriga qarab I.ning suv sathi oʻzgarib turadi. I. suvi eng issiq oylarda 10—12° ga qadar isiydi, yanvarningoʻrtalaridan martning oʻrtalarigacha muzlab yotadi. Suvi tiniq va chuchuk. I. — chiroyli tog kullaridan biri. Turizm rivojlangan.

## Manbalar
Iskandarun

**Iskandarun** - Urta dengizdagi qoʻltiq, Turkiyaningjanubi-sharqida. Uz. 74 km, eng keng joyi 46 km, chuq. 99 m gacha (kiraverishda). Sharqiy va janubi-sharqiy sohillari togʻli, gʻarbiy qismi tekis. I.ga Jayhon daryosi quyiladi. Suv qalqishi sutkalik, bal. 0,8 m gacha. Sharqiy sohilida Iskandarun porti joylashgan.

## Manbalar
Iskandarun (maʼnolari)

**Iskandarun**:

* Iskandarun - Urta dengizdagi qoʻltiq, Turkiyaningjan.
* Iskandarun (shahar) — Turkiyaning jan.
Iskifagn

**Iskifagn** — oʻrta asrlarda Kesh viloyatining Xuzor rustoqida joylashgan yirik shahar. Shahar nomi tarkibida sugʻdiycha "fagn" soʻzining borligi bu yerda mahalliy maʼbudlarga atalgan ibodatxona boʻlganligidan dalolat beradi. Shunga koʻra, uni sugʻdiycha "Juda baland ibodatxona" yoxud turki ycha "eski ibodatxona", deb atash mumkin. "Hudud ul olam"pya bu shahar Sakifagn shaklida uchraydi. I. oʻrnida hozir Gʻuzordan 9&nbsp;km shim.da joylashgan yirik Xoʻjabuzruktepa shahar harobasi joylashgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, shahar mil. 6-asrda vujudga kelib, 13-asr boshida moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan. V. V. Bartoldning fikricha, I. atamasi hozir Eskibogʻ qishlogʻi nomi koʻrinishida saqlanib qolgan.

## Adabiyot
* Bartold V. V., Sochineniya, t.1, M., 1963; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

## Manbalar
Iskofiy

**Iskofiy** (taxallusi; asl ismi Abulqosim Ali ibn Muhammad) (10-asr, Chagʻoniyon; hozirgi Surxondaryo viloya-ti, Denov tumani) — shoir, kotib, notiq. Huroson hokimi Abu Ali as-Sagʻoniy (940—955) saroyida devon boshligʻi boʻlgan. Somoniylar amiri alhamid Noʻh ibn Nasr (943—954)ning saroyiga etgan taklifini rad qilgan. Ammo Noʻh bilan boʻlgan jangda Abu Ali yengilgan, I. ham asir olingan. Noʻh shoirni oʻz saroyida devon boshligʻi oʻrinbosari (948), soʻng boshligʻi etib tayinlagan. I. rasmiy xatlarni yozishga mohir boʻlgan, notiqlik sanʼatini puxta egallagan, noma janrini rivojlantirgan. I. iboralari xalq orasida aforizm va maqollarga aylanib ketgan. 21 sheʼri saqlangan, koʻpchiligi hajviy. Ayrimlarida saroy amaldorlari tanqid qilingan. I. turli mavzularda vasflar yozgan.

## Manbalar
Island tili

**Island tili** — xind-yevropa tillari oilasining german tillari guruhiga mansub gʻarbiy skandinav tillaridan biri. Islandiyaning davlat tili. I.t.da umuman 270 mingdan or-tiq kishi soʻzlashadi (1992). Bu til vakillari Islandiyada, bir qismi Kanada va AQShda istiqomat qiladi. I.t. deyarli shevalarga ega emas. 12—13-asrlarda I. t. fonologik tizimida qisqa va choʻziq diftonglar (ikki unli to-vush birikmasi), portlovchi, jarangsiz undoshlar paydo boʻlgan. Urgʻu soʻzlarning birinchi boʻgʻiniga tushadi. I.t.da boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlar kam. 11-asr oxiri va 12-asr boshlaridan lotin alifbosi asosidagi yozuvda.

## Manbalar
Islandiya (maʼnolari)

**Islandiya**:

* Islandiya - 

**Islandiya ** (Islandiya Respublikasi) poytaxti — Rekyavik shahri.
* Islandiya (orol) — Atlantika okeanining shim.
* Islandiya (Island), Islandiya Respublikasi (Lydveldid Island) — Atlantika okeanining shim.
Islandiya shpati

**Islandiya shpati** - mineral, kalsit ning shaffof turi. Opti-kada polyarizatsiya linzalari tayyorlanadi. Q. Kalsit.

## Manbalar
Iskart

**Iskart** — 1) biror narsaning anik, belgilangan meʼyori, oʻlchovi, qolati; mas, temirchilikda oʻtda qizdirilgan pichoq, bolta, tesha va b. asboblarning qizish meʼyori; 2) tikuvchilik, temirchilik va b. kasblarda biron buyumning qogʻoz (karton) yoki tunukadan tayyorlangan andazasi (mas, koʻylak yengi, ketmon, bel va b. andazasi); 3) atlas tanda ipi yuziga gul solish uchun naxlarni livitlarga ajratib, kalava singari qatlab qoʻyilgan joyi. Atlas yuziga tushirilgan gul nusxalari ("yaxudo nusxa", "guli namozshom", "margʻilon mashʼali", "xosiyatxon"va b.) I.da toʻliq bir shakl kasb etadi. Shu jihatdan tushgan naqshlar ham I. deyiladi. 

## Manbalar
Islandlar

**Islandlar** — xalq. Islandiyaning asosiy aholisi. 255 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Kanadada (30 ming kishi), AQShda (5 ming kishi) va Yevropa mamlakatlarida ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Island tilipe. gaplashadilar. Dindorlari — lyuteranlar.

I.ning etnogenezi va etnik tarixi yaxshi oʻrganilgan: "Yer egallanganligi haqida kitob" (12—13-asrlar)da Islandiyaga dastlabki (9—10-asrlarda) kelgan 400 kishining (asosan, norveglar) nomlari keltirilgan. Skandinav-kelt komponenti I.ning boshlangʻich etnik asosi boʻlgan. 930 yilda birinchi umumisland xalq majlisi — alting chaqirilgan. 1000 yildagi altingda ixtiyoriy ravishda xristian dini qabul qilingan. 13—17-asrlarda I. elatboʻlib, 19-asr oxirida esa millat boʻlib shakllangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — qoʻychilik va yilqichilik, shuningdek, baliqchilik, hunarmandchilik ham qad. tarixga ega.

## Manbalar
Islimiy

**Islimiy** — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. Naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. I. bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. Shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. I. naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: I. barg , I. bar-gak, I. bofta, I. gul, I. zanjira, I. madohil, I. mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab turlari mavjud. Bu naqsh turlari yanada koʻpayib bormoqda. I. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: Isfahoni I., Arabi I., Mashhadi I. va b. Turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi I. xillarini yaratgan va buyumlar be-zagi (ganchkorlik, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, zardoʻzlik, kulolchilik, gilamchilik, kashtadoʻzlik va b.)da keng qoʻllagan. Shuningdek, uni yanada jozibali qilish maqsadida naqshlarda qoʻshimcha materiallardan foydalanilgan. Mas, zargarlik, kan-dakorlik, miskarlikda qimmatbaho toshlar, qahrabo va b. qadalgan. Bu uslub Oʻrta Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston ustalari tomonidan keng foydalanilgan. I. naqshning naqqoshdan katta tajri-ba va mahorat talab qiladigan murakkab xillari ham bor. Xiva (Paxlavon Mahmud maqbarasi gumbaz osti bagʻallari), Buxoro, Samarqand (Registon ansambli, Sherdor Madrasa ravogʻi, mehrobi), Toshkent, Qoʻqon, Margʻilon, Andijon shaharlarida yogʻoch uymakori (A. Abdurahimov va b.), miskar (Abdulla hoji va b.), zardoʻz (N. Aminov va b.), ganchkor, kashtadoʻz ustalar ishlarida keng qoʻllangan, hozir ham I. naqshlardan keng foydalaniladi. Xalq ustalaridan S. Maxmudov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev, O. Fayzullayev, N. Ibrohimov, M. Usmonov, K. Karimov va b.ning ijodlarida buni koʻrish mumkin. Shuningdek, kitob va jur.larni bezashda ham I. naqsh xillari keng qoʻllanadi. Bu soxdda grafik rassom I. Ikromovnsng xizmati katta.

## Manbalar
Islom atlasi

**Islom atlasi** — 10-asrda tuzilgan geografik xaritalar majmui. Yevropa ilmiy adabiyotlarida "Islom atlasi" nomini olgan. Uning asosini "Al-masolik va-l-mamolik" ("Yoʻllar va mamlakatlar") mavzusi boʻyicha arab tilida yozilgan tavsifiy-geografik asarlar tarkibidagi xaritalar tashkil qiladi. I. a.da 21 xarita boʻlib, ular quyidagi tartibda joylashtirilgan: dunyoning doiraviy xaritasi, Arabiston, Fors dengizi, Magʻrib, Misr, Shom, Rum dengizi, al-Jazira, Iroq, Xuziston, Fors, Kirmon, Sind, Armaniston (Arron va Ozarbayjon bilan birga), Jibol, Gilon (Tabariston bilan birga), Xazar dengizi, Fors chuli, Sijiston, Huroson, Movarounnahr).

I. a.dagi xaritalar dastlab oʻrtaosiyolik mashhur olim Abu Zayd ibn Saxl Balxiy (850—934)ning "Suvar al-akolim" ("Iqlimlar surati") geografik asarida berilgan. Uni Istaxriy Abu Ishoq al-Forisiy (850—934) qayta ishlab, xaritalarga ham ancha yangi maʼlumotlar kiritdi. Istaxriyning mazkur asari fanda "Kitob masolik almamolik", ("Yoʻllar va mamlakatlar kitobi") nomi bilan maʼlum; nusxalari juda koʻp, jahonning turli kutubxonalariga tarqalgan. Forscha tarjimalari ham anchagina. Shu sababdan Abu Zayd Balxiy va al-Istaxriy asarlari dastlab fors tilida yozilgan, degan xulosalarham mavjud. I. a.sining Abul Krs.im Ibn Havqal anNisibi (10-asr) tomonidan qayta ishlangani fanda ancha mukammal deb topilgan va u "Kitob al-masolik va-l-mamolik" boshqa nomi "Kitob surat al-arz" ("Yer surati kitobi") deb ataladi. Ibn Havqal asarida xaritalarga yozilgan izohlar ancha mukammal, muallif turli geografik manba maʼlumotlaridan ham keng foydalangan. Bu asar nafakat Sharqda, balki Yevropada ham shuhrat topdi.

I. a.dan, asosan, islom mamlakatlarining xaritalari oʻrin olgan va ularni "Iqlimlar" ham deyishgan. Bu yer yuzining siyosiy-maʼmuriy qismlarga boʻlinish (forslardagi "haft kishvar") ini eslatadi (qarang Yetti iqlim).

I. a. keyingi yillarda arab va fors tillarida geografik asarlar yozilishiga, xaritalar tuzilishiga katta taʼsir koʻrsatdi, aksari mualliflar undagi xaritalarni oʻz kitoblariga kiritdilar. I.a. Yevropada nemis olimi K. Miller tomonidan nashr etilgan (1926), "Arab xaritalari" toʻplamidan ham oʻrin olgan.

Omonulla Boʻriyev.

## Manbalar
Islom Garay III

**Islom garay iii**, Islom Geray III (1604-54) — Qrim xoni (1644—54); Salomat Garayning oʻgʻli. 1644-yil turk sultoni uni ukasi Muhammad Garay oʻrniga xon etib tayinlagan. 1648-yil I. G. III Bogdan Xmelnitskiy bilan ittifoq tuzgan, bundan maqsadi Polsha va Ukrainani zaiflashtirib ularning hududiga bostirib kirish edi. 1649-yil Zborovo jangida qatnashib, B. Xmelnitskiyni polyaklar bilan bitim tuzishga majbur qilgan, natijada Polsha uzil-kesil magʻlubiyatdan saqlanib qolgan. Berestechko (1651) va Jvanets (1653) janglarida I. G. III ning xiyonati polyaklarni ikki marotaba magʻlubiyatdan asrab qolgan va bu bilan ukrain xalq-ozodlik armiyasini mushkul ahvolga solib qoʻygan.

## Manbalar
Islom konferensiyasi tashkiloti

**Islom konferensiyasi tashkiloti** (IKT) — hukumatlararo xalqaro tashkilot. Islom mamlakatlari davlat va hukumat boshliqlarining 1-konferensiyasida (1969 y., Rabot sh., Marokash) asos solingan. Islom davlatlari tashqi ishlar vazirlarining 3-konferensiyasida (1973 y., Jidda sh., Saudiya Arabistoni) taʼsis etilib, ustavi qabul qilingan. Hozir IKT diniy mushtaraklik asosida jami 55 davlatni, jumladan, mustaqillikka erishgan Markaziy Osiyo davlatlarini, shuningdek, Falastin ozodlik tashkiloti (FOT)ni birlashtiradi. IKT ustaviga binoan uning maqsadi aʼzo davlatlar oʻrtasida islom birdamligini ragʻbatlantirish, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, ilmiy va b. sohalarda hamkorlikni mustahkamlash, irqiy kamsitishni, barcha shakldagi mustamlakachilikni tugatishga harakat qilish, tinchlik va xavfsizlikni saklat uchun tadbirlar belgilash, Falastin arab xalqining oʻz huquqlarini tiklash va uning yerlarini ozod qilish uchun kurashini qoʻllab-quvvatlash kabilardan iborat. IKTning rahbar organlari davlat va hukumat boshliqlari Konferensiyasi (1981 yildan har 3 yilda bir marta chaqiriladi) va tash-qi ishlar vazirlarining Konferensiyasi (har yili yoki zarurat tugʻilganda chaqiriladi) va bosh kotib rahbarligidagi kotibiyatdir. IKT qarorgohiJidda sh.da joylashgan. IKT huzurida Islom taraqqiyot banki, Fan va texnika sohasida hamkorlik boʻyicha doimiy qoʻmita faoliyat koʻrsatadi. 1975 yildan IKTga Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) huzurida kuzatuvchi maqomi belgilangan. Oʻzbekiston Respublikasi (1996 yildan) IKTga toʻliq aʼzo boʻlib kirgan.

## Manbalar
Islom olami kongressi

**Islom olami kongressi** (IOK) — musulmon mamlakatlari arboblarini birlashtirgan birinchi xalqaro islom tashkiloti. 1926-yilda Makkada tashkil etilgan. Qarorgohi Karochi sh. (Pokiston)da. IOK faoli-yatida musulmonlarning har yilgi haj ziyorati tugagan vaqtda toʻplanadigan Oliy Kengash rahbarlik qiladi. IOK bir necha ilmiy tadqiqot markazlari orqali islom tarixi, aqidalari, falsafasi sohasida tadqiqotlarni amalga oshirishga rahbarlik qiladi, islom mavzuidagi nashrlar (xususan, "Musulmon olami" jurnali)ni chiqarib turadi, uning ix-tiyorida "Islom ovozi" radiostansiyasi mavjud.

## Manbalar
Islom olami uyushmasi

**Islom olami uyushmasi** - xalqaro islom tashkiloti. Ruxrniylarning 1962 yil may oyida Makkada boʻlib oʻtgan konferensiyasida asos solingan. Qarorgohi Makka sh.da. Oliy rahbar organi Taʼsis kengashi boʻlib, unga turli mamlakatdan 60 nafar diniy arbob kiradi. Uyushma qarorlari tavsiya harakteriga ega, majlisi yiliga 1-marta chaqiriladi. Taʼsis kengash ishini Bosh kotibiyat lashtirib, boshqarib turadi. Uyushmaning Saudiya Ara-bistonining 3 ta shahri — Ar-Riyod, Madina va Jiddada boʻlimlari mavjud, yana 13 ta vakolatxonasi boʻlib, ular Ummon (Iordaniya), Jakarta (Indoneziya), Kualalumpur (Malayziya), Nuaktosh (Mavritaniya), Dakar (Senegal), Parij (Fransiya), Nyu-York (AQSH) va b. bir necha xorijiy mamlakatlar poytaxtlarida joylashgan. Bundan tashqari, I. o. u.ning barcha musulmon mamlakatlarida vakillari bor. Uyushma BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi hamda YUNESKO huzurida maslaqat berish huquqini olgan. I.o.u. BMTning bolalar fondiga badal oʻtkazib turadi. I.o.u. nizomiga muvofiq uning bosh maqsadi — islom taʼlimotini dunyoda hukmron taʼlimotga aylantirish va islom aqidalariga asoslangan tuzum oʻrnatish. Musulmonlar birligini taʼminlash, yoshlar masalasi bilan shugʻullanish ham uning oldiga qoʻygan vazifalaridan hisoblanadi. I. o. u. masjidlar va ularning imom-xatiblariga alohida eʼtibor beradi hamda ular orqali keng koʻlamda tashviqot ishlarini olib borishga yordam qiladi.

## Manbalar
Islom polvon

**Islom polvon**, Islomqul Sultonqulov Hozirgi Farg'ona viloyati O'zbekiston tumani Yaypan shahrida tug'ilgan(?—Qoʻqon—1923) — Fargʻona vodiysida Sovet tuzumiga qarshilik koʻrsatish harakatining bosh qoʻmondoni (1923). Mutasavvif shayx va polvon sifatida Fargʻonada mashhur boʻlgan. Turkiston mustaqilligi uchun chor Rossiyasiga qarshi koʻtarilgan gʻalayonlarda qatnashgan (1909—1916). Islom polvon rahbarligida Qoʻqon va Oʻsh uyezdlaridagi Qoraboy, Mirza Umar, Eshmat boyvachcha, Madumar va Madali lashkar-boshilar, Hojixon Toʻra va b. qoʻrboshilar harakat qilgan. 1921—22 yillarda u Shermuhammadbekning oʻrinbosari edi. 1923 yil 1-yanvarda Shahrixonda boʻlgan qurultoyda Fargʻona vodiysida Sovetlarga qarshi harakatni boshqarish va qoʻrboshilar faoliyatini yagona maqsad sari yoʻnaltirib turish uning zimmasiga tushdi. Bu paytda Islom polvon qoʻl ostida 8000 yigit va 200 dan oshiq qurboshilar toʻplangan. Uning eng yaqin yordamchilari Qoraboy qoʻrboshi va Yormat maxsum edi. Bir qator muvaffaqiyatli jang harakatlaridan soʻng u Soʻx atro-fidagi jangda yengiladi (1923 yil avgust) va toqqa chiqib ketadi. Biroq Margʻilonga qaytib, yana kurashni davom ettiradi. 1923 yil 3 oktabrda Islom polvon qizillar tomonidan asirga olinadi va 1923 yil dekabrda Turkiston harbiy tribunale sayyor guruhi tomonidan (Qoʻqonda) otib tashlanadi.

## Yana qarang

* Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat
* Qoʻrboshi

## Manbalar
Islom sanʼati muzeyi

**Islom sanʼati muzeyi** — Misrdagi eng yirik muzeylardan, Qohira shahrida 1882-yilda asos solingan. 1952-yilgacha Arab sanʼati muzeyideb atalgan. Arab mamlakatlari, Eron va Turkiyaning oʻrta asrlar monumental byozak va amaliy sanʼat asarlarini jamlagan. Muzey toʻplami negizini Qohira masjidlari, xususiy uylardan keltirilgan va Krhirada qazib olingan topilmalar tashkil qiladi. Muzeyda oʻta qimmatbaho qoʻlyozma kitoblar va miniatyuralar, yogʻoch oʻymakorligi (Fotimiylar saroyidagi ov lavhalari tasvirlangan relyeflar, XI asr va boshqa), kulollik, kandakorlik, rangli emal bilan naqshlangan shisha (masjidlar chiroqlari, idishlari) buyumlar va boshqa saqlanadi.

## Manbalar
Islom shoir Nazar oʻgʻli

**Islom shoir Nazar oʻgʻli** (1874, Narpay tumani – 1953.17.7) – oʻzbek baxshisi. Oʻzbekiston xalq shoiri (1940). Narpay dostonchilik maktabi vakili. Ernazar shoirning shogirdi. Bobosi Rajab shoirdan doʻmbira chertishni, terma va doston kuylashni oʻrgangan. 22 yoshida dostonchi sifatida tanilgan, 30 ga yaqin xalq dostonlarini, koʻpgina xalq qoʻshiq va ertaklarini yod bilgan. Oʻzbekiston shahar va qishloqlarini kezib, „Alpomish“, „Kuntugʻmish“, „Goʻroʻgʻli“, „Orzigul“, „Ravshanxon“, „Gulixiromon“, „Yakka Ahmad“ dostonlarini, Maxtumquli, Berdaq, Mashrab va boshqalarning sheʼrlarini kuylagan. Islom shoir repertuaridagi ayrim dostonlarda oʻzbek xalq eposining ijtimoiy adolatsizlik va unga qarshi kurash gʻoyasi („Orzigul“, „Zulfizar bilan Avazxon“ va boshqalar), xalqchillik mavzui („Kuntugʻmish“ va „Sohibqiron“) oʻz ifodasini topgan. „Boʻl omon“, „Mehribonlar, hormangiz“ va boshqa termalarida mehnat kishisining turmushi tarannum qilingan. Ikkinchi jahon urushi yillarida chop etilgan „Jangnoma“ (1941), „Qahramonnoma“ (1942) toʻplamlarida oʻzbek jangchilarining mardlik va jasoratligi ulugʻlangan. Islom shoirning urushdan keyingi yillar ijodida ijodiy mehnat („Obodlik uchun“, „Tinchlik boʻlur barqaror“), tinchlik uchun kurash („Tinchlik jarchisi“, Nozim Hikmatga bagʻishlangan) mavzulari muhim oʻrin egallaydi. Islom shoir asarlari badiiy mukammalligi, zamonaviyligi, tilining xalq iboralari, maqollar, hikmatli soʻzlarga boyligi bilan ajralib turadi. Undan „Orzigul“, „Gulixiromon“, „Sohibqiron“, „Erali va Sherali“, „Kuntugʻmish“, „Tohir va Zuhra“ kabi dostonlar va bir qancha termalar yozib olib, nashr etilgan. Ayrimlari qardosh xalqlar tillariga tarjima qilingan. Narpay tumanida koʻcha va maktabga Islom shoir nomi berilgan. 1975-yilda shoir tavalludining 100 yilligi nishonlandi.

## Manbalar

* Tanlangan asarlar, T., 1953.

## Adabiyot
* Sobirov O., Islom shoir Nazar oʻgʻli (hayoti va ijodi), T., 1967.
Islom nuri

"ISLOM NURI" - Oʻzbekiston musulmonlari idorasining diniy-ijtimoiy gaz. 1990-yildan Toshkentda nashr etiladi. Islom dinining asosiy man-bai boʻlgan Qurʼoni karim va Hadisi shariflarga suyangan holda faoliyat koʻrsatadi. Uning sahifalarida Oʻzbekiston musulmonlari idorasining fatvolari, Oliy hayʼat va Ulamolar kengashi qarorlari targʻib qilinadi.

Oʻzbekiston musulmonlari hayotiga hamda axloq-odobga oid maqolalar, diniy asarlar keng yoritiladi. Adadi 5 ming nusxa (2002).

## Manbalar
Islom ensiklopediyasi

**Islom ensiklopediyasi** — islom muammolariga doir universal ensiklopediya. Islom dini, tarixiga oid barcha masalalar va istiloxlarni hamda musulmon mamlakatlariga doir maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan. 20-asr boshlaridan nashr etila boshlagan. Ne-mis, golland, fransuz, ingliz sharqshunoslari uning asosiy tashabbuskorlari boʻlgan. 1908—38 yillarda nemis, ingliz va fransuz tillarida 4 jildli qilib Leydenda nashr etildi. 1933— 65 yillarda arab tiliga tarjima qilib chiqarildi. 1950 y.dan Istanbulda turk tilida qayta ishlangan va toʻldirilgan holda chiqarildi. 1954 y.dan Yevropa va Amerikaning yirik islomshunoslari I.e.ni qayta nashr qilish ustida ish olib bormoqdalar. Hozirda turk tilida „Islom fiqhi“, „Hadis ensiklopediyasi“ nashrdan chiqqan. I.e. islomni va Sharq tarixini oʻrganuvchi tadqiqotchilar uchun muhim manba hisoblanadi.

## Manbalar
Rajab Islombekov

**Islombekov Rajab Qaplanovich** (tug'.1925-yil yil 31-dekabr - 2011-yil yil 9-dekabr) - sovet, oʻzbek olimi, biokimyogari, 1964-yil Lenin mukofoti sovrindori.

## Biografiya
Rajab Islombekov (1925-2011) — endokrinolog olim — Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining muxbir aʼzosi, Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi, tibbiyot fanlari doktori. Oʻzbekistonda (OʻzSSR) yashagan. Rajab Islombekov 1925-yil 31-dekabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1947-yilda Toshkent tibbiyot institutini, 1950-yilda esa aspiranturani imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1961-yilda “Endemik guatrning klinik morfologik tadqiqoti” mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

## Ilmiy va tashkiliy faoliyat
Islombekov Toshkent shahridagi Endokrinologiya  instituti asoschilaridan biri boʻlib, u yerda 18 yil – avval laboratoriya mudiri, keyin endokrinologiya kafedrasi mudiri lavozimlarida ishladi. 1967—1971-yillarda Toshkent viloyat tibbiyot instituti direktori bo'lgan.

## Ilmiy faoliyat
Islombekovning ilmiy qiziqishlari qalqonsimon bez fiziologiyasi va patologiyasi, endemik buqoq muammosi yoʻnalishida jamlangan. U SSSRda qalqonsimon bez kasalliklarini radioaktiv yod bilan tashxislash va davolash usullarini joriy etishda kashshoflardan biri hisoblanadi. Rajab Islombekov yod va boshqa mikroelementlarning endemik buqoqning multifaktorial etnologiyasida tutgan oʻrni toʻgʻrisidagi kontseptsiyani taklif qildi va asoslab berdi, uning asosida endemik buqoqning oldini olish va davolash uchun dori vositasi yaratildi. Rajab Qaplanovich Islombekov Oʻzbekistonda endemik buqoq kasalligining etiologiyasi, patogenezi va tarqalishini oʻrganish boʻyicha koʻplab ekspeditsiyalar tashkilotchisi boʻlib, ommaviy yod profilaktikasini olib borardi, buning natijasida respublikada endemik buqoq kasalligi keskin kamaydi. Rajab Qaplanovich endokrinologiyaning turli muammolariga oid 150 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 7 ta monografiya muallifi. U endokrinologlarning yuqori malakali kadrlarini tayyorlashga katta hissa qo'shdi. Uning rahbarligida 20 ta doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalari tayyorlandi.

## Mukofotlar
Rajab Islombekovning mehnat faoliyati hukumat tomonidan yuqori baholandi. Mehnat Qizil Bayroq ordeni va ko'plab medallar bilan taqdirlangan. Islombekov Toʻraqulov Yolqin Xolmatovich bilan birgalikda “Qalqonsimon bez patologiyasining ayrim shakllarida yod va qalqonsimon gormonlar almashinuvi” ishi uchun Lenin mukofoti bilan taqdirlangan. 2004-yilda Rajab  Islombekov “Kasb – hayot” xalqaro jamoat mukofoti bilan “Katta oltin haykalcha” va “Shon-sharaf, jasorat, bunyodkorlik, mehr-muruvvat uchun” ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Ikrom Islomov

**Ikrom Islomovich Islomov** (1906.7.11 - Toshkent - 1975.12.4) - fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943). Oʻzbekiston malaka oshirish institutini (1927), Moskva universitetini tugatgan (1933). U rta Osiyo universitetida kafedra mudiri (1936—37), Oʻzbekiston Davlat Universiteti rektori (1937—38), Oʻzbekiston XKS Fanlar komiteti raisi (1938—40), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutida  (1946—50), Geologiya institutida  (1951—57) laboratoriya mudiri. 1968 yildan Yadro fizikasi institutida  katta ilmiy xodim. Ilmiy ishlari spektral taxlil soha-siga oid. 1000 dan ortiq turli mineral va rudalarni spektroskopik taxlil qilib, geologlarning amaliy ishlariga yaqindan yordam bergan.

## Manbalar

## Havolalar
* https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-16-1975-2100567/
Saidazim Islomov

**Saidazim Islomov** (1860-Toshkent—1955) — xalqustasi, ganch va yogʻoch oʻymakori; oilaviy ustalar sulolasi asoschisi (oʻgʻli usta Akbar Azimov, nabirasi usta Saidmalik Azimov; evarasi Shuhrat Azimov "Musavvir" ustaxonasida oʻyma bezakli badiiy buyumlar tayyorlovchi usta). Islomov ish faoliyatini milliy anʼanaviy uslubda binolar qurish bilan boshlagan. Binoning sinch qurilishidan boshlab, pardozlab tugallanishigacha boʻlgan ish jarayonini puxta egallagan. Binolarni ganch va yogʻoch oʻymakori bezaklar (sharafa, ustun, eshik va boshqalar) bilan bezagan: Navoiy teatri binosi va b. kurilishlarda va ularni bezatishda qatnashgan; ustalar (Usta Shirin Murodov va boshqalar)ga ganch oʻymakorligida sharafalar tayyorlash uchun krliplar tayyorlagan. Muzeylar (Oʻzbekiston sanʼat muzeyi, Sankt-Peter-burgdagi Ermitaj va boshqalar)da Islomov tayyorlab bezagan badiiy buyumlar (ustun, tamakidon, kursi, sandiq va boshqalar) saqlanadi.

## Manbalar
Nasiba Islomova

**Nasiba Tursunboyevna Islomova** (1955.16.5, Chinoz tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Guliston universitetini tugatgan (1994). 1972 yildan Yangiyoʻl tumanidagi 91-mak-tab oʻqituvchisi, Guliston shahridagi 1-, 3-maktab boshlangʻich sinf oʻqituvchi-si, ilmiy boʻlim mudiri, 1997 yildan 1-maktab direktori. U darslarni oʻziga xos ravishda tashkil etib, noanʼanaviy usullardan foydalanadi. Uning rahbarligi davrida maktab moddiy-tex-nika bazasi mustahkamlandi.

## Manbalar
Islomxoʻja madrasasi

**Islomxoʻja madrasasi** – Xivadagi meʼmoriy yodgorlik. Ichan qalʼa markazida joylashgan. Xiva xoni Asfandiyorxonning bosh vaziri va qaynotasi Islomxoʻja qurdirgan (1908—1910).
## Tarixi
Madrasa qurilishi 1908-yilda boshlangan. 1910-yilga kelib qurilish ishlari tugallandi. Islomxoʻja madrasasi 42 ta hujradan iborat bo‘lgan. Ilm dargohida 50 ta talaba tahsil olgan. 
Islomxo‘ja zamonasining mashhur kishilardan biri bo‘lib, Xiva shahrining obodonchiligi uchun jon kuydirgan. Uning sa'y harakatlari bilan Xivada kasalxona, pochta, telegraf, Qo‘sh darvoza, Nurullaboy saroyidagi Asfandiyorxonning qabulxonasi, Xorazmning ba’zi hududlariga temirdan yangi ko‘priklar qurilgan.
## Meʼmorchiligi
Madrasa (42,8*32,5)ning bosh tarzi ikki qavatli. Kiraverishda o‘ng tarafda maxsus masjid ham bino qilingan. Bosh fasadi bilan minoraga bog‘liq bo‘lgan madrasaning tashqi qiyofasi va bezaklari Xivadagi boshqa madrasalardan uncha farq qilmaydi. Peshtoqining yon qanotlariga ikki qavatli ravoqlar shaklida bezak berilgan. Burchaklariga guldastalar ishlangan. Ravoqlarning tepasi  hoshiyalar hamda sirkor koshinlar bilan  bezatilgan. Hovlisining devorlarida hech qanday bezak yo‘q. Hovli (23x20) atrofi bir qavatli kichik hujralar (jami 42 ta) bilan oʻralgan. Bosh tarzining hovliga qaragan ikkinchi qavatida ayvon bor. Madrasaning janubi-sharqidagi masjid gumbazli, mehrobi koshin va ganchkori naqsh bilan bezatilgan. Old tomonida Xivadagi eng baland minora (56,6 m) qad koʻtargan. Asosining diametri —9,5 m. Yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Koʻk, yashil rangli naqshlar bilan bel-bogʻlar ishlangan. Qafasasiga panjaralar oʻrnatilib, yuqorisi muqarnasli sharafa va qubba bilan yakunlangan. Minora shaharning deyarli hamma tomonidan koʻzga yaqqol tashlanib turadi. Islomxoʻja madrasasi va minorasini qurishda meʼmor Xudoybergan hoji, naqqoshlar Eshmuhammad Xudoyberdiyev, Bolta Voisov va boshqalar qatnashgan.
Peshtoqning orqa tarafida, hujralarning ustidan oddiy yog‘och ustunga ega ayvon qurilgan. Madrasaning eng katta xonasi yirik gumbazli masjiddir. Masjid Islomxoʻja madrasasining butun janubi-g‘arbiy tarafini egallagan. Masjidning ichki qiyofasi Xiva ustalari ijod maktabiga xos tarzda katta gumbazli xona tipida yopilgan. Masjidning janubiy tarafida joylashgan burchakdagi gumbaz ostida va mehrobda sirkor hamda ganchkori bezaklar ishlatib chiroyli manzara yaratilgan.  Madrasani barpo etish uchun vaqf sifatida Islom Xo‘ja o‘z mulkidan 14 ming 451 tanob yer ajratib bergan. Madrasada hozirgi vaqtda “Xorazm Amaliy san’ati” muzeyi faoliyat ko‘rsatmoqda. Unda yog'och haykallar, metall buyumlar, gilamlar, qadimiy arab yozuvlari tushirilgan toshlar, xumlar, shuningdek, kundalik buyumlar va tangalar namoyish etiladi. 

## Manbalar
Islohot

**Islohot** — ijtimoiy hayotning biron-bir tomoni (tartiblar, idoralar, muassasalar)ni oʻzgartirish, qaytadan tuzish. Islohot rasman — har qanday mazmundagi yangilikni joriy etish hisoblansada, aslida isolohot deyilganda koʻp yoki oz darajadagi ilgʻor qayta oʻzgartirish nazarda tutiladi. Jamiyatdagi ijtimoiy iqtisodiy oʻzgarishlarning pirovard maqsadini vaziyatdan kelib chiqqan holda toʻgʻri belgilab olish muhimdir. Islohotlar turli mamlakatlarda ularning geografik joylashishi, iqlimi, iqtisodiy, intellektual salohiyati, maʼnaviyati, madaniyati, milliy xususiyatlari va boshqa oʻziga xos omillardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Jamiyatning siyosiy, iqtisodiy, harbiy, madaniy, maʼrifiy, huquqiy va shu kabi sohalarida alohida yoki bir necha soqalarida bir yoʻla islohotlar qilinishi mumkin. Islohotlar vaziyatga qarab tadrijiy tarzda, bosqichma bosqich amalga oshirilsa muvaffaqiyatli boʻladi. Oʻzbekiston mustaqillikni qoʻlga kiritgach, jamiyat hayotining hamma sohalarida tub oʻzgarishlar boshlandi. Jumladan, bozor iqtisodiyotini qaror toptirishga yoʻnaltirilgan islohotlar xalqning turmush farovonligini yaxshilashga qaratilgandir (yana q. Iqtisodiy islohotlar).

## Manbalar
Ism

**Ism** (), **ot** — bolaning tugʻilganligi qayd etilayotganda unga beriladigan shaxsiy nom.

## Kelib chiqishi
Ism arabcha () soʻz boʻlib, „nom, kishi oti“ degan maʼnolarni anglatadi. Ism shaxslarni oila, avlod, mahalla, jamoa doirasida ajratishga imkon beradi. Odatda, chaqaloqqa ismni ota-onasi, qarindosh-urugʻ, oiladagi keksa kishilar tanlaydilar. Qanday Ism qoʻyilishi estetik va etik tamoyillar, Ism tanlovchilarning orzu-istaklari, tasavvur va dunyoqarashlari, milliy xu-susiyat va b. bilan bogʻlangandir. Ism qoʻyishda dinning taʼsiri, ayniqsa, kuchli boʻldi. Xristianlik vujudga kelib, monoteistik dinga aylanganidan keyin Bibliyaaagi paygʻambarlarning Ismlari jahondagi koʻpgina xalqlarda ommaviy Ismlar boʻlib qoldi. Islom dinining tarqalishi Markaziy Osiyo xalqlari, xususan, oʻzbeklarda bu din tushunchalari bilan bogʻliq Ismlarning koʻpayishiga olib keldi. Xalqimiz Qurʼoni karimda tilga olingan Allohning goʻzal ismlarini (qarang: al-Asmo al-Husno), Muhammadning nomlarini oʻz farzandlariga qoʻyishni rasm qildi. Xullas, har bir Ism muayyan sabab bilan paydo boʻlib, oʻzining tarixi, geografik tarqalishi, hududi va mazmuniga ega. Qadim-qadimdan Ism qoʻyishning turli rasm-rusm, udumlari saqlanib qolgan, chunki bolaning sogʻ boʻlishi, yashab ketishi, kelgusi baxti unga qoʻyiladigan Ism bilan bogʻliq boʻladi, deb hisoblangan. Kishiga muvaffaqiyatli tanlangan Ism uning taqdiri, hayotiga katta taʼsir koʻrsatadi, Ism odamning ruhiyatini oʻzida mujassam qiladi, kishi oʻz Ismiga oʻxshay-di, deb ishonishgan. Musulmon oilalarida bolaga Ism qoʻyish bilan bogʻliq alohida marosim oʻtkazib kelinadi (qarang: Aqiqa).

Ismga eʼtibor chaqaloqqa Ism tanlashdan va uni tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma (metrka)ga yozishdan boshlanadi. Mualliflik huquqiga, oila huquqida merosxoʻrni belgilash va sh. k.dagi bir qancha huquqiy munosabatlar Ism bilan bogʻlangandir. Oʻzbekiston Respublikasining OK bolaning Ism olish huquqini belgilaydi (69-modda). Bu huquq bolaning shaxsiy huquqi doirasiga kiradi. Amaldagi qonunlarga binoan, bolaga Ism ota-onaning kelishuviga binoan qoʻyiladi, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari buni hisobga olishga maj-ur. Bolaga Ism qoʻyishda ota-ona oʻrtasida kelishuv boʻlmasa, mazkur nizo vasiylik va homiylik organi tomonidan bola, shuningdek, uning ota-onasi manfaatlarini eʼtiborga olib hal etiladi. Bola Ismini oʻzgartirish tartibi OKda belgilab berilgan (70-mod-da). Unga koʻra, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi ota-onaning birgalikdagi arizasiga binoan, bola 16 yoshga toʻlguncha bola manfaatlarini eʼtiborga olib, uning Ismini oʻzgartirishga hakli. 10 yoshga toʻlgan bolaning Ismini oʻzgartirishga faqat uning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.

Tilshunoslikda kishilar I.larini oʻrganadigan alohida soha *antroponimika* deb ataladi. I.ni til fakti sifatida onomastika oʻrganadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Begmatov E., Oʻzbek ismlari maʼnosi, T., 1998; Gʻafurov O., Asmaulhusna yoxud tabarruk ismlar, 1—2-qism, T., 1998.
## Havolalar
Gumar Ismagilov

**Gumar Gimranovich Ismagilov** (1907.15.6, Chelyabinsk – 1983.8.11, Andijon) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Kozon teatr texnikumi (1928), Moskva teatr sanʼati instituti (1935)ni tugatgan. Ijodiy faoliyatini Gumar Kamol nomidagi tatar drama teatrida boshlagan (Kozon, 1928 – 38). 1944-yildan Andijon teatrida rejissyor va bosh rejissyor (1958—62). 1974—77 yillar Andijon viloyati "Lola" qoʻgʻirchoq teatrida rejissyor Eng yaxshi spektakllari: "Yoriltosh" (III Saʼdulla), "Oq nilufar" (V. Vinnikov, Yu. Osnos), "Kimga toʻy, kimga aza" (N. Safarov; M. Leviyev), "Oʻjar qizning quyulishi" (Uilyam Shekspir), "Uch sehrli koʻz" (O. Nozdrachev) va boshqalar.

## Manbalar
Oʻtkir Islomov

**Islomov Oʻtkir** (1932.22.11, Toshkent - 2013) — arxeolog olim. 
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978).

Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Arxeolog, O’zbekistonning mezolit davri tarixini tadqiq qilgan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya intida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri. Ilmiy asarlari, asosan, mezolit davriga bagʻishlangan. U mezolit davrini tarixiy davr sifatida Urta Osiyoda birinchi bor ochib berdi; arxeologik manbalarga asoslangan izlanishlari bilan insoniyatning Oʻzbekiston xududida 1 mln. yil mukaddam vujudga kelganligini ilmiy ravishda isbotladi.Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri.  Zarafshon quyi oqimida qazuv ishlari bilan bir vaqtda Farg‘ona, Toshkent, Surxondaryo viloyatlaridagi mezolit davri yodgorliklarini o‘rganish bilan ham shug‘ullangan. 5.	“O‘rta Osiyo mezoliti” mavzusidagi doktorlik ishini muvaffaqiyatli himoya qildi (1977 y.). O‘zbekiston-Rossiya qo‘shma arxeologik ekspeditsiyasi rahbari bo‘lib, ushbu ekspeditsiya tomonidan Toshkent viloyatidagi Obirahmat g‘oridan bundan 50 ming yil ilgari yashagan neandertal va zamonaviy qiyofadagi tiplar oralig‘idagi inson tipining bosh chanog‘i qoldiqlarini topib o‘rganildi. Selung‘ur manzilgohining quyi qatlamlaridan topilgan bundan qariyb 1 mln yil ilgari yashagan arxantrop qoldiqlarining topilishi juda katta ilmiy yangilik sifatida e’tirof etildi. Akademik O‘.I. Islomov 160 dan ortiq ilmiy nashrlar muallifidir va ilmiy–ommabop nashrlar muallifidir. Bulardan eng asosiylari “Pervobitnaya kultura v nizovyax Zarafshana”, T., 1966, “Peshera Machay”, T., 1975,  “Obishirskaya kultura”, T., 1980, “U istokov drevney kulturы Tashkenta”, T., 1988, “Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani”, T., 1995, “Paleoekologiya i sledы drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii”, T., 1995.	Oʻzbekiston Fanlar  akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978).   Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati (1985 yil).

## Manbalar

* Pervobitnaya kultura v nizovyax Za-rafshana, T., 1966; Peshera Machay, T., 1975; Obishirskaya kultura, T., 1980; U istokov drevney kulturi Tashkenta, T., 1988; Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani, T., 1995; Paleoekologiya i sledi drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii, T., 1995.
Hojisiddiq Islomov

**Islomov Hojisiddiq** (1893, hozirgi Fargʻona viloyati, Logʻon qishlogʻi — 1933, Toshkent) — ilk oʻzbek professional aktyorlaridan. Oʻzbek teatri aktyorlik sanʼatida komediya janrining rivojlanishiga samarali hissa qoʻshgan. Moskvadagi oʻzbek drama studiyasida] taxsil olgan (1924-27). 1917-24-yillarda Hamza tuzgan Fargʻona oʻlka sayyor truppasida, 1927—33-yillarda Hamza teatrida aktyor. Oʻzbek xalqanʼanaviy teat-rini zamonaviy teatr bilan bogʻlashga institutilgan, hajviy obrazlar yaratgan. Eng yaxshi rollari: domla ("Hujum"), tabib ("Halima"), domla ("Tuhmatchilar jazosi"), Pantalone ("Malikai Turandot"), Osip ("Revizor") va b. Xu-shovoz xonanda ham boʻlgan. Konsertlarda kulgili qoʻshiqlar aytgan, qiziqchilik qilgan, Mirshohid Miroqilov bilan hajviy duet yaratgan.

## Manbalar
Ismaloq

**Ismaloq** () — shoʻradoshlar (shoʻragullilar oilasi)ga mansub bir yoki ikki yillik oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. I. ikki jinsli (aksariyat, ikki uyli), sovuqqa chidamli, tez yetiladigan oʻsimlik. AQSH, Kanada, Yevrosiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda poliz I. () turi sabzavot sifatida oʻstiriladi. Dalaga erta bahorda ekiladi. Urugʻi 3—4 kunda koʻkarib chiqadi. Unib chiqqanidan keyin 30—45 kunda barglari isteʼmolga tayyor boʻladi (ovqatga ishlatiladi). Hosildorligi 150—300 s/ga. Choʻchqatikan () turi ekinzorlarda va togʻ yon bagʻirlaridagi oʻtloqlarda begona oʻt tarzida uchraydi. Boʻyi 60 sm, barglari patsimon qirqilgan, poyaning pastki qismidagilari bandli, qolganlari bandsiz, ketma-ket joylashgan. Mevasi — tikanli toʻpmeva. I. unib chiqqanidan keyin 30—40 kunda maysasi, 90—100 kunda urugʻi yetiladi. 8—9° sovuqqa chidamli. Tarki-bida karotin, vitamin V, V2, S, organik kislotalar boʻlib, xalq tabobatida siydik haydovchi dori sifatida hamda kamqonlik, raxit kasalliklariga qoʻllanadi. Bargidan gidrolizlab olingan maxsus oqsil modda meditsinada meʼda osti bezi faoliyatini kuchaytiruvchi vosita sifatida ishlatiladi, barglari bahorda, vitaminlarga boy boʻlib, undan somsa va b. taomlar tayyorlanadi.

## Manbalar