open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hokimoyim madrasasi

**Hokimoyim madrasasi** — Fargʻona viloyati Qo‘qon shahrida joylashgan madrasa. Madrasa Yorqinoyim vasiyatiga binoan oʻgʻli Xudoyorxon tomonidan qurilgan. Madrasa 1869—1870-yillarda qurib bitkazilgan.

Madrasa Qoʻqon shahrining katta bozori yonida bunyod etilgan. Xudoyorxon madrasaga mulla Turdiali mirzoni ishboshi qilib tayinlagan. Oʻsha yili unga katta mulk vaqf sifatida berilgan. Vaqfnoma hujjatida Xudoyorxonning ikkita muhri va oʻsha davr qozilarining muhrlari bosilgan. Hokimoyim madrasasiga 1874-yilda Qoʻqon shahrining Yaxshilik mahallasida joylashgan karvonsaroy va 56 doʻkonni vaqf qilib berilgan. Shu bilan birga madrasaga, Margʻilon viloyatining Xonobod, Telemen, Iso Avliyo cheki, Tojiqishloq, Qangʻli, Jomagoy yoʻli qishloqlarida 20 ming tanobga yaqin ekilmaydigan yerni vaqf qilib bergan. Hokimoyim madrasasining vaqf mulklaridan tushgan yillik daromadi 1000 tilla atrofida boʻlgan. 1877-yilda madrasa mutavallisi barcha vaqf mulklarini 1090 tillaga ijaraga bergan. Daromadning bir qismini madrasa binosini taʼmiri uchun olib qolib, qolgan qismini mudarrislar, xodimlar va mullalarga, vaqfnomada koʻrsatilgan meʼyorda taqsimlab bergan. 1879—1880-yillarda barcha vaqf mulklari 1000 tillaga, 1881-yilda shahardagi karvonsaroy va doʻkonlarni 505 tillaga, qishloqlardagi vaqf yerlari 405 tillaga ijaraga berilgan. Shaharda joylashgan savdo-sanoat vaqf mulklari, karvonsaroy, doʻkonlar, tegirmon, hammom kabilar madrasalarga vaqf yerlariga nisbatan katta daromad keltirgan. 1877-yilda vaqf mulklaridan 1090 tilla daromad qilingan. 1877—1881-yillarda vaqf mulklaridan kelgan daromad deyarli oʻzgarmagan. 1871—1876-yillardagi qisqa vaqt ichida ham Qoʻqon xonligida narx-navo bir meʼyorda boʻlgan.

Hokimoyim Qoʻqonda „Hokimoyim madrasasi“dan tashqari yan „Xomtama madrasasi“ni ham qurdirgan. Hokimoyim madrasasi Qoʻqondagi eng katta madrasalardan boʻlib, 2 darsxona, 105 hujradan iborat boʻlgan.
Baʼzi manbalarda yozilishicha, Xudoyorxon Hoʻqandda bir madrasa qurdirib, onasi sharafiga Hokimoyim deb nomlagan. Yaxshi xazina sarf qilmaganidan madrasa imorati yorilgan. Xudoyorxonning ukasi Margʻilon hokimi Sulton Murodbek ushbu madrasani qayta qurdirgan.

Hozirga qadar ushbu madrasaning darvozasi Qoʻqon tarixi va madaniyati davlat muzeyida saqlanmoqda. Qoʻqonlik shoir Muqimiy ushbu Hokimoyim madrasasida tahsil olgan.

## Manbalar
Zikri koʻli

{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#005500",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "lake"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          64.67,
          39.25
        ]
      }
    }
  ]
}

**Zikri koʻli** — tabiiy suv rezervuari. Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Qorovulbozor tumanida joylashgan koʻl. Qorovulbozor vohasidan yigʻilgan oqova va zovur suvlari, shuningdek Qarshi kollektori suvlari qoʻshilib tabiiy chuqurlikka quyilishi natijasida 1990-yillarda hosil boʻlgan. Suv sigʻimi 0,08 km³. 2004-yilga qadar Zikri koʻli haqidagi maʼlumotlar adabiyotlarda uchramaydi. Koʻlda oq sla (sudak) va ilonbosh kabi yirtqich baliqlar uchraydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-sentyabrdan „2019—2023-yillarda Buxoro viloyatini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi 694-son qaroriga muvofiq bir-biriga yaqin joylashgan Zikri, Xadicha va Devxona koʻllari hududida turistlar uchun ovchilik va baliqchilikni tashkil etish maqsadida Zikri koʻlining qirgʻogʻida 10 ta turistga moʻljallangan 2 ta kotej, sayohatchilar uchun magazin, oshxona va hojatxonani 2019—2020-yillarda qurib bitkazish rejalashtirilgan.

2022-yilgi maʼlumotga koʻra Zikri, Xadicha va Devxona koʻllar tizmasidagi 40 ming gektarli maydonda „Buxoroneftqurilish-montaj“ maʼsuliyati cheklangan jamiyatiga qarashli ovchilik xoʻjaligi faoliyat yuritib kelyapti.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Dmitriy Bystrov

**Dmitriy Vyacheslavovich Bystrov** (1967-yil 30-iyul, Moskva — 2005-yil 1-iyun, Moskva) — sovet va rus futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan.

## Biografiya
U faoliyatining asosiy qismini Moskvaning „SSKA“ klubi safida oʻtkazdi. Dmitriy SSKA jamoasi tarkibida SSSR chempioni boʻldi va 1991-yilda kubokni qoʻlga kiritdi. Keyinchalik Rossiyaning „Zenit“, „Shinnik“, O‘zbekistonning „Navbahor“, „Lokomotiv“, Nijniy Novgorod, Lipetskning „Metallurg“ klublari tarkibida o‘ynagan.

1997-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Oliy ligasininmg amaldagi chempioni, Namanganning Navbahor jamoasiga taklif qilindi va Namangan klubi bilan shartnoma imzoladi. Tarkibdagi raqobat va jamoaga moslasha olmaslik tufayli mavsum yakunida jamoani tark etdi. 2000-yilgi mavsumda Qozogʻistonning Petropavlovsk shahri jamoasi safida 19 ta oʻyin oʻtkazgan. „Access-Golden Grain“ jamoasi tarkibida chempionat yakuniga 3 tur qolganda „Semey“ jamoasi bilan oʻyinda oʻz darvozasiga 2 ta gol urib, jamoasini oltin medallarni qoʻlga kiritishda mahrum qilgani bilan yodda qoldi. Bu oʻyindan soʻng u jamoadan chetlatildi va oʻrinbosarlar jamoasiga joʻnatildi. Keyinchalik qozoq jamoasidan soʻng Rossiyaning asosan havaskor jamoalarida toʻp surdi.

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng u „Presnya“ va „Obninsk“ klublarida murabbiylar shtabida faoliyat olib bordi, Sergey Kolotovkin taklifiga koʻra Serpuxovdagi „Lokomotiv-M“ jamoasida yordamchi murabbiy vazifasida ishladi.

2005-yil may oyida daryoda choʻmilganidan soʻng u ogʻir kasal boʻlib qoldi, ikki marta kasalxonaga borishdan bosh tortdi. 1-iyun kuni u 37 yoshida ikki tomonlama zotiljam kasalligidan vafot etdi. U Xovanskiy qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* [U hech kimni tanimadi.](https://www.championat.com/football/article-4048223-futbolist-cska-i-zenita-umer-ot-pnevmonii-tragedija-chempiona-sssr-dmitrija-bystrova.html —) Nima uchun TsSKA va „Zenit“ oʻyinchisi Bistrov yoshligida vafot etdi
* Dmitry Bystrov at FootballFacts.ru (in Russian)
Inomjon Yoʻldoshev

**Inomjon Yoʻldoshev** (1889-yil, Namangan — 1967-yil) — Sovet davrida Namangan tumanining harbiy komissari. Andijonning Voroshilov tumanida ijroqo‘m raisi boʻlgan.
## Yoshligi
1889-yilda Yangiqoʻrgʻonning Qiziloyoq qishlogʻida tugʻilib, birinchi jahon urushi yillarida Namanganga kelgan va Obidulla Maxsumning maktabida taʼlim olgan. 1917-yil noyabr oyining oʻrtalarida qoʻliga qurol olib, sovet militsiyasi safiga kirgan.
Namangan viloyati davlat arxivining 311-raqamli shaxsiy fondida uning hayoti haida ayrim maʼlumotlar saqlanib qolgan.
## Faoliyati
1919-yilning 12-aprelda 32 quroldoshi bilan Fargʻonaga oʻqishga boradi. Fargʻonada oʻqib qaytgan Inomjon Nanay (Nanay oʻsha vaqtda Namangan uyezdidagi tuman boʻlib, uning tarkibiga Olabuqa, karavon singari qishloqlar ham kirgan) ga harbiy komissar boʻlib qaytadi, keyinroq alohida qirgʻiz kavaleriya divizionidagi 3-eskadronga siyosiy rahbar va 1-eskadron komissari vazifalarida ishlaydi. 1920-yilning sentyabr oyida Boku shahrida boʻlib oʻtgan Sharq xalqlari qurultoyida ishtirok etgan. Namanganliklar oʻsha anjumanga vakil etib 10 kishini yuborishgan va ularning ichida Inomjon Yoʻldoshev ham bor edi. Qurultoyda ishtirok etganlarning aksariyati keyinchalik qatagʻonga uchraydi.

Turkistonda 1917—1921-yillarda boʻlib oʻtgan ocharchilik Namanganga ham oʻz taʼsirini oʻtkazdi. Shu bois Inomjon Yoʻldoshev 20-yillarda militsiya safida turib, muhtojlarga oziq-ovqat yetkazib berish bilan shugʻullandi. Xizmat taqazosi bilan u Qirgʻizistonning Ketmontepa militsiyasida ham rahbar sifatida ishlagan. 15 kishini jangovar safga qabul qilgan. Oʻzi va hamkasblariga talabchan Inomjon Yoʻldoshevga 1923-yilda Namangan tumanida avval harbiy komissar, keyinchalik militsiya komissari vazifalari topshirildi.

1937-yilda yuz bergan qatagʻon siyosati natijasida 48 yoshida xalq dushmani sifatida qamoqqa olindi va 4 yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi.
Oʻsha paytda u Andijonning Voroshilov tumanida ijrokom raisi lavozimida ishlagan. Inomjon Yoʻldoshevning qanday ayblov bilan xalq dushmani sifatida qamoqqa olingani, tergov jarayoni, guvohlar haqida umuman maʼlumotlar saqlanib qolmgan. 1941-yilda Yoʻldoshev qamoqdan qaytadi.

Ikkinchi jahon urushi Inomjon Yoʻldoshevni ikki farzandidan ayirdi. Oliy militsiya xodimidan harbiy zobitgacha, undan tuman ijroiya qoʻmitasi rasiligigacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan Inomjon Yoʻldoshev 1967-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Bogdan Milić

**Bogdan Milich** (; 1987-yil 24-noyabrda, Titogradda tug'ilgan) — chernogoriyalik futbolchi, hujumchi, Iskra klubi (Danilovgrad) futbolchisi.

## Futbolchilik faoliyati

### Klub
U oʻzi tugʻilgan Podgoritsa shahridagi „Mladost“ klubining futbol maktabida futbol oʻynashni boshlagan. U oʻzining birinchi professional shartnomasini 17 yoshida Podgoritsa vakili boʻlgan „Budućnost“ klubi bilan imzolagan. Birinchi mavsumda u kamdan-kam oʻynadi, asosan oʻrinbosarlar jamoasida maydonga tushdi. Keyingi yili Bogdan koʻproq oʻyin vaqtini oldi va mavsum oxirida jamoa Yuqori ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, bu esa ularga UEFA kubogi saralashida oʻynash imkonini berdi. 2007/08-yilgi mavsumda ham u muntazam ravishda asosiy tarkibga tushdi. Jamoa uchun 26 oʻyinda u 9 gol urdi va „Buducnost“ Chernogoriya chempioniga aylandi.

Keyingi mavsum boshida Milich Gollandiya chempionatiga koʻchib oʻtdi va Gaaganing „ADO Den Xaag“ klubi bilan shartnoma imzoladi. U 2008-yil 31-avgustda yangi klubidagi ilk oʻyinini oʻtkazdi va Leroy Resodixardio oʻrniga „Sparta Rotterdam“ga qarshi safar oʻyinining 81-daqiqasida maydonga tushdi. Deyarli bir yil oʻtib, 2009-yil 22-avgustda „Vitess“ bilan oʻyinning 18-daqiqasida Milich Gollandiyadagi gollari bilan hisobni ochdi.

2010-yil iyun oyida u Samaraning „Krilya Sovetov“ jamoasi uchun koʻrikdan o;tish uchun bordi va u jamoa bilan uch yillik shartnoma imzoladi. Iyul oyida jamoa bosh murabbiyini almashtirdi. Oldin ishlagan Yuriy Gazzayev oʻrniga klubni Aleksandr Tarxanov boshqardi. Milich uning oʻyin sxemasiga toʻgʻri kelmadi. Avgust oyi oxirida uning shartnomasi bekor qilindi va u erkin agentga aylandi. Shundan soʻng u Chexiyaning Pilsen shahridagi „Viktoriya“ jamoasiga koʻchib oʻtdi. Biroq, u yangi jamoasida bor-yoʻgʻi ikkita oʻyin oʻtkazdi.

2011-yilning qishida u Nalchikning „Spartak“ klubi bilan bir yarim yillik shartnoma imzolab, Rossiyaga qaytib keldi. 2011-yil 12-martda u „Krilya Sovetov“ bilan oʻyinda Rossiya Premyer-ligasida debyut qildi. Bogdan asosiy tarkibda maydonga tushdi va 83-daqiqada Igor Portnyaginga yoʻl berdi. 2011-yil 2-may kuni Bogdan Rossiya chempionatidagi ilk golini Moskvaning „Dinamo“ jamoasi bilan o‘yinda kiritdi. 2011-yilning dekabr oyida Kabardin-Balkariya poytaxti klubi safida 15 ta oʻyin oʻtkazib, ikki bor gol urgan va 2011-yil dekabr oyida asosiy jamoada doimiy oʻrinni egallamagan Bogdan jamoani tark etgan.

Keyin u Janubiy Koreyaning „Gvanju“ va „Suvon“ jamoalarida oʻynadi va 2014-yilning fevralida „Rudar“ klubiga oʻtdi. U jamoadagi debyutini 25-fevral kuni Grbalga qarshi oʻyinda oʻtkazib, zaxiradan maydonga tushdi va darhol gol urdi.

### Terma jamoada
Bogdan Chernogoriya yoshlar terma jamoasida oʻynagan. Terma jamoada yettita oʻyin oʻtkazgan va ikki bor raqib darvozasiga gol urgan.

## Yutuqlar

* Chernogoriya chempioni: 2007/08
* Chernogoriya chempionatining kumush medali sovrindori: 2006/07

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Bogdan Milich *[[Gazeta.ru]]* saytida
Hamid Abubakerov

**Hamid Abubakerov** (*[[1907]] — ?, [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]], [[Namangan]]*) — tatarlardan chiqqan birinchi violonchelchi. Tatariston xalq artisti skripkachi Foat Abubakerovning otasi.

## Hayoti
1907-yilda Tataristonda tavallud topgan. Yoshligida bolalar uyida tarbiyalangan. Hamidning yoshligidagi sanʼatga boʻlgan mehri sabab Qozon musiqa texnikumida (ustozi R. L. Polyakov) oʻqiydi. Moskva davlat konservatoriyasida (ustozi I.Yampolskiy) violonchel sinfi bitiruvchisidir. Moskvadagi konservatoriyada Nozib Jiganov, Farid Yarullin va boshqa bir qator keyinchalik mashxurlikka erishgan insonlar bilan bir vaqtning oʻzida oʻqiydi. Qozonda u Tatariston ASSR Radio qoʻmitasining simfonik orkestrida aʼzolaridan biri edi. Solih Saydashev boshchiligidagi Tatar davlat akademiyasi teatrining simfonik orkestrida ishlagan.

Bo‘lajak tatar bastakori Ismay Shamsutdinov Hamit Abubakerovning saʼyi-harakati bilan musiqa yo‘liga qadam qo‘ydi. Uning koʻmagi bilan u TASSR radioqoʻmitasi huzuridagi radiostansiyada badiiy boʻlim boshligʻi boʻlib ishlaydi. 1936-yilda Hamit Abubakerov taklifi bilan Qozon musiqa bilim yurtiga o‘qishga qabul qilinadi va bastakor Yu. Vinogradov sinfda oʻqishni boshlaydi.

1940-yilda Ismay Shamsutdinov Hamid Abubakerovga ularning oila doʻsti shoir Hasan Tufan hibsga olingani haqida xabar berib, tezroq shaharni tark etishni maslahat beradi. Hamid Abubakerov turmush o‘rtog‘i Halima bilan Namanganga ko‘chib o‘tgan va 1940-yildan buyon shu yerda yashagan. Hamidning olti nafar farzandi (ikki oʻgʻil, toʻrt nafar qiz) bor edi. Katta farzandi Foat Abubakerov otasining kasbi davom ettirdi. Hozirda Tatariston xalq artisti hisoblanadi. Hamid Namangan shahrida umrining soʻnggicha oʻzining oilaviy musiqa maktabida oʻgʻillariga skripka, qizlariga fortepiano chalishni oʻrgatgan.

## Adabiyot

# *Judet Faizi* . Odamlarning marvaridlari. Xursandchilik torlari. K.: TKN, 1987, 270, 388-betlar.

## Manbalar
Kaltaqoʻl

**[https://t.me/Kaltaqol Kaltaqoʻl] -** qishloq nomining kelib chiqishi turli manbalarga ko'ra (***Kaltag'o'l*** (soylik) kichik daralar) ba'zi manbalarga ko'ra Amir Temur ushbu manzilga yetganda, dushman qo'shinlari ancha olisda bo'lganligi sababli Amir Temur tomonidan aytilgan dushmanning qo'li kalta, uzoqda degan so'zlardan kelib chiqqan. 

**Kaltaqoʻl** — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyatiga qarashli qishloq. Yakkabogʻ tumani Tatar MFY tarkibiga kiradi. Qishloq aholisi (o'zbek, tojik millatiga tegishli) 120 xo'jalikka yaqin (619 kishi 2023-yil holatiga ko'ra). Qishloq shimol tomondan Qizil, sharq tomondan Ko'ldara, Avg'a va janub tomondan Opqo'l qisman Ulog'o'ynar tog'lari bilan o'ralgan. Qishloq aholisi asosan dehqonchilik, chorvachilik, kam miqdorda asalarichilik, baliqchilik bilan shug'ullanadi. 

**Tabiati -** Qishloq tabiati to'rt faslga mos, qishda 15-25℃ sovuq, yozda 30-35℃ issiq, bahor va kuz oylarida yog'ingarchilik kuchayib soylarda sel kelishi ortadi. Qishloq hududi Qizilsuv o'rmon xo'jaligi tarkibiga kirgani bois qishloq atrofida olmazor, yong'oqzorlar mavjud. Havosi toza, musaffo, mevali daraxt va butalar (pista, bodom, do'lana, namatak, archa, irg'ay, jiyda, olma, gilos, uchqat, yong'oq, zirk (qoraqand) va b) va hayvonot dunyosi (Bo'ri, ayiq, quyon, burgut, kaklik, tulki, silovsin,toshbaqa,)ga boy. Qishloqqa yaqin tog' yonbag'irlarida tog' giyohlari (zira, alqor, kiyiko't, qizilmiya, ayiqquloq, arpabadyon, ravoch, sunbula, isiriq, shuvoq, zubturum, anzur (yovvoyi piyoz) va b mavjud.

**Maktab -** Kaltaqoʻl qishlog'ida 78-umumiy o'rta ta'lim maktabi faoliyat yuritadi. Maktabda 150 ga yaqin boshlang'ich va yuqori sinf o'quvchilari tahsil oladi.

Ushbu maqola 16.01.2026 yil To'rayev Shaxzod tomonidan tahrir etildi.
Shuhrat Mamajonov (futbolchi)

**Shuhrat Ahmadjonovich Mamajonov** (1970-yil 16-martda tugʻilgan) – sovet va tojikistonlik sobiq futbolchi. Hozirda bolalar futbol murabbiyi sifatida faoliyat olib boradi.

## Biografiya
Shuhrat juda yosh vaqtidan, 9 yoshidan futbol oʻynay boshlagan. Bolalar oʻsmirlar maktabidagi birinchi murabbiyi Stepan Konstantinovich Burlachko edi. 1982-yilda „Xosilot“ jamoasi yoshlar jamoasiga murabbiy sifatida Burlachkoni klubga taklif qilishdi. Burchalko Dushanbe shahar chempionatida ishtirok etish uchun iqtidorli bolalarni jamoaga taklif etdi. Shuhrat ham ular safida bor edi.

1989-yil mart oyida „Xosilot“ jamoasidan „Pomir“ oʻrinbosarlar jamoasiga qabul qilingan. 1990-yildan esa asosiy jamoa bazasiga oʻtkazildi. Asosiy jamoada birinchi bor 1990-yil 20-aprelda „Pomir“ safida Volgogradning „Rotor“ jamoasiga qarshi safarda maydongga tushgan. Debyut oʻyini omadsiz kechdi va „Pomir“ jamoasi safardagi oʻyinda 0:1 hisobida magʻlub boʻldi. Shuhrat „Pomir“ klubi safida SSSR chempionatlarida jami 27 oʻyin oʻtkazgan.

1990-yillarning birinchi yarmida mustaqil Tojikiston chempionatida „Pomir“ jamoasi safida oʻynashni davom ettirdi. Shu bilan birga, Tojikiston terma jamoaning bir qator oʻrtoqlik uchrashuvlarida maydongga tushgan.

1995-yildan Oʻzbekiston Oliy ligasida Namanganning „Navbahor“, Qoʻqonning „Temiryoʻlchi“, Toshkentning MHSK, Qarshining „Nasaf“ klublarida toʻp surgan.

2003-yilda „Nasaf“ jamoasi murabbiylar shtabida ishlagan. Shu yilning oʻzida maʼlum vaqt bosh murabbiy vazifasini bajaruvchi vazifasida ishlagan. Hozirda u Moskvadagi bolalar oʻsmirlar sport makatabida futbol boʻyicha bolalar murabbiyi boʻlib ishlaydi.

## Yutuqlar

* Tojikiston chempioni 1992
* Oʻzbekiston chempioni: 1997
* Tojikiston kubogi sohibi: 1992

## Shaxsiy hayot
Oila qurgan. Aziza ismli qizi bor (1995-yilda tugʻilgan) Aziza badiiy gimnastika bilan professional shugʻillanadi. Badiiy gimnastika boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida Osiyo chempioni. Oʻgʻli Azamat „Paxtakor“ futbol jamoasi va Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi futbolchisida oʻynagan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Shuhrat Mamajonov
* Shuhrat Mamajonov Footballfakts saytida
Erkin va ochiq kodli dastur

**Erkin va ochiq kodli dasturlar** () deganda, ham erkin, ham ochiq kodli dasturlarni oʻz ichiga olgan dasturlar tushuniladi. Bunday dasturlarning manba kodi barcha uchun ochiq boʻladi. Erkin va ochiq kodli dasturlar erkin litsenziya ostida eʼlon qilinadi, yaʼni foydalanuvchilarning ulardan foydalanishi, oʻrganishi, tarqatishi va oʻzgartirishi cheklanmagan boʻladi.

## Manbalar
Darko Gojković

**Darko Goykovich** (; 1988-yil 26 sentyabrda Yugoslaviya Respublikasida tugʻilgan) – serbiyalik futbolchi, himoyachi pozitsiyasida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Darko Serbiya bir nechta jamoalari, Belgradning „Xayduk“, Ujitsening „Birlik“ va „Run“ klublari safida toʻp surgan.

2016-yilgi mavsum ikkinchi yarmida Oʻzbekiston Superligasi ishtirokchisi „Qoʻqon 1912“ klubi bilan shartnoma imzolagan. 2016-yilgi mavsum yakunlari boʻyicha foydali transferlardan biri boʻlgan.

2022-yildan Serbiyaning OFK klubi bilan shartnoma imzolagan.

## Yutuqlar

### Klub
;Hamrun Spartans

* Malta Premyer-ligasi gʻolibi: 2020–21

;OFK Beograd

* Serbiya Ikkinchi ligasi gʻolibi: 2023–24

## Manbalar

## Havolalar

* Darko Gojković Transfermarkt saytida
* Darko Gojković Footballdatabase saytida
* Darko Gojković Footballfakts saytida
* Darko Gojković Scorebar saytida
PDF

**PDF** (**P**ortable **D**ocument **F**ormat; ) elektron-hujjatlarning turli apparat platformalar va operatsion sistemalar tomonidan ishlatiladigan formatidir. 1992-yilda Adobe shirkati tarafidan ishlab chiqilgan.

PDF ISO 32000 standarti hisoblanadi.

## Manbalar
Milan Spremo

**Milan Spremo** (; 1995-yil 27-aprel, Novi Sad, Serbiya va Chernogoriya) — serbiyalik futbolchi, yarim himoyachi.

## Futbolchilik faoliyati
Milan Novi Sad shahrining „Voyvodina“ jamoasi safia bir necgta yosh toifasida muvaffaqiyatli harakat qildi. Keyinchalik asosiy jamoa tarkibida 2014-yilgi mavsumda debyutini oʻtkazdi. Spremo Serbiya yoshlar ligasi kubogini qoʻlga kiritgan jamoaning bir qismi edi.  Maʼlum davrda u Petrovac na Mlava shahrining „Sloga“ klubiga ijara shartnomasi asosida oʻtdi va 2013/14-yilgi mavsumning dastlabki qismini Serbiya birinchi ligasida, shu jamoa tarkibida oʻtkazdi. Shuningdek, u Novi Saddan jamoasidan soʻng Proleter klubida ham bir yilni ijarada oʻtkazdi. Voyvodina jamoasidan keyin Spremo faoliyatini Sloveniyaning Selje shahrida davom ettirdi.  2016-yilgi mavsumda Serbiyaga qaytganidan soʻng, u Javor jamoasi tarkibida oʻynadi keyinchalik mavsumning qolgan qismini Voyvodina klubida oʻtkazdi.  2017-yilning avgustida u „Backa Palanka“ klubi bilan shartnoma imzoladi.  Mavsumning qolgan qismini oʻsha yerda oʻtkazdi. 2018-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Superligasining „Qoʻqon 1912“ klubiga yoʻl oldi. Qoʻqon jamoasida raqobat kuchli boʻlganligi sababli mavsumning ikkinchi qimsida OFK Bačka jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2019-yil iyul oyi oʻrtalarida u Krushevacdan „Napredek“ ga oʻtdi.  Shartnomadagi majburiyat tugagach, 2021/22-yilgi mavsum yakunida u erkin agent sifatida klubni tark etdi.  2022-yil iyun oyida u Banya Luka Borc uchun futbolchiga aylandi.

## Milliy terma jamoa
Spremo Serbiyaning bir necha yosh toifasidagi jamoalarida toʻp surgan. Murabbiy Velko Paunovich uni 2015-yil davomida yoshlar terma jamoasi oʻrtoqlik oʻyinlariga taklif qildi, ammo u U-20 yoshlar oʻrtasida Yangi Zelandiyadagi Jahon chempionatidaa ishtirok etadigan futbolchilar roʻyxatidan tashqarida qoldi.

## Yutuqlar

; Voyvodina

* Serbiya kubogi  : 2013/14.

## Manbalar

## Havolalar

* Transfermarkt.de saytidagi profil
* Soccerway.com saytidagi profil
Teksturlash

**Teksturlash** kompyuterda yaratilgan modelni haqiqiyroq koʻrinishda aks ettirish maqsadida yuzasiga ishlov berish usulidir.

## Dasturlar

* TexRecon  &mdash; C++ dasturlash tilida yozilgan ochiq kodli dastur; 3D-modellarni teksturlashda ishlatiladi.

## Manbalar
Slavko Lukić

**Slavko Lukich** (; 1989-yil 14-mart; Smederevo, Yugoslaviya) – serb futbolchisi, Oʻzbekistonning „Qoʻqon 1912“ klubi himoyachisi.

## Futbolchilik faoliyati
U „Srvena Zvezda Belgrad“ yoshlar jamoasida oʻynagan. Oʻz uyida 2007-yildan 2013-yilgacha „Morava“, „Smederevo“ va „Novi Pazar“ klublarida oʻynagan. 2011-yilda u Shvetsiyaning „Limhamn Bunkeflo“ klubida oʻynagan. Chernogoriya Sutyesku jamoasi tarkibida ham oʻynagan.

2015—2016-yillarda u Albaniyaning „Teuta“ va „Flamurtari“ klublarida oʻynagan. 2017-yilni Slovakiyaning „Spartak Trnava“ jamoasida oʻtkazdi. U 2018-yilning birinchi yarmini Oʻzbekistonning „Nasaf“ klubida oʻtkazdi.

2011—2012-yillarda Serbiya yoshlar terma jamoasi safida 21 ta oʻyin oʻtkazgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
JPEG

**JPEG** ( ) raqamli tasvirlarni saqlashda yoʻqotishli zichlash usulidan foydalanadigan grafik formatdir.  („Fotografiya sohasidagi birlashgan ekspertlar guruhi“) tomonidan ishlab chiqilgan. JPEG jahonda eng keng tarqalgan tasvirlarni zishlash standarti hamda eng koʻp ishlatiladigan raqamli tasvir formati hisoblanadi. JPEG formatidagi fayllar odatda „jpg“ yoki „jpeg“ kengaytmalariga ega boʻladi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Ismatulla Abdullayev

**Ismatulla Abdullayev** (Xoji Ismatullox Abdulox, 1927-yil Namangan – 2005-yil Namangan) – sharqshunos, manbashunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), filologiya fanlari doktori (1979).

## Biografiyasi
Ismatulla Abdullayev 1927-yilda Namangan shahrida tavallud topgan. 1989-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. 1951-yilda Oʻrta Osiyo davlat institutning sharq fakultetini tamomlagan. 1951—1957-yillarda Namangan davlat pedagogika institutida oʻqituvchilik qilgan, keyinchalik Lelingrad unversitetida aspiranturada tahsil oladi. 1960 – 1993-yillarda Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodimi boʻlgan. Ismatulla 1993-yildan Namangan davlat unversitetida professer boʻlib ishlaydi. Ilmiy faoliyati Movarounnahr va Xuroson shoirlarining arab tilidagi X—XI-asr boshlaridagi sheʼriyatiga bagʻishlangan. Abdullayev Ismatulla arab tilidagi bir qator ilmiy hamda hozirgi zamon arab yozuvchisi (Abdurahmon al-Hamisiyning badiiy asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. 1989-yil Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti sovrindori. Filologiya fanlar doktori. Ismatulla arab va fors tillarini yaxshi bilgan. Xurosonning arab tilidagi sheʼrlari va tarixga oid „Yatimat ad-daxr“, „Latoif al-maorif“ va „Tatimmat al-yatima“ nomli asarlarini oʻzbekchaga tarjima qilgan. Abdullayev Abu Rayhon Beruniyning „Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar“ nomli asarini ham tarjima qilgan. „Oʻzbek sovet ensiklopediya“ga X. Xikmatillayev bilan birga „Sharqshunoslik soʻzligi“ni tuzdi va mazkur 14 jildlik qomusga 156 ta maqola yozib berdi.

Ismatulla Abdullayev Mashrabning „Mabdai Nur“ nomli asarini va sheʼrlarini, shuningdek Mullo Yoʻldosh Xilvatiyni devonini soʻz boshi va izohlar bilan chop ettiradi. U Qur’on karimning oʻzbekcha akademik tarjimasida ishtirok etgan. Usoma ibn Munqizning „Ibratli kitob“ini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

## Mukofotlari
* Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989)
* Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989)
## Manbalar
Yuraklar jangi

**Qalblar Jangi** — Ruslan Mirzayev prodyuser tomonidan 2018-yil 5-dekabr kuni Sevimli TVda premyerasi boʻlgan oʻzbek dramasidan biri.
Serial ikki fasldan iborat boʻlib, 2018-yil 5-oktabrdan 2019-yil 6-avgustgacha efirga uzatilgan.
Serial Turkiya va Oʻzbekistonda turk kinoijodkorlari bilan hamkorlikda suratga olingan. Dastlab „Güneşim benim“ seriali suratga olinayotganini maʼlum qilgan kino ijodkorlari, keyinroq OAVga serialni suratga olish uchun mablagʻlari yoʻqligini aytishdi. Film ijodkorlari „Güneşim benim“ oʻrniga „Yuraklar jangi“ filmini hamkorlikda suratga olishga kelishib olgan.

## Serial ijodkorlari
* Umid Irgashev Tohir rolida
* Saida Rametova Tohirning onasi Nozima rolida
* Ali rolida Azim Yo'ldoshev
* Sanam rolida Rayhon Ulasenova
* Shirina rolida Sitora Alimjonova
* Ozod Shams Ahror rolida
* Zuhra rolida Zuhra Nasrullayeva
* Azamat Qodirov Alining doʻsti Ravshan rolida
* Baxshillo Fatullayev Jasur rolida
* Jahongir Muhtorov Husayn rolida
* Bobur rolida Moʻmin Rizo
* Doniyor rolida Sardor Zoirov
* Gulruh Pirnazarova Zanjabila rolida
* Shukur rolida Akmal Mirzo
* Ali Asgʻarshoh Asgʻar rolida
* Muhlisa Sohibova Shukurning onasi rolida
* Fotima Nazarova xizmatkor Munira rolida
* Umida hola rolida Dilbar Ikromova
* Botir rolida Begzod Inogʻomov

## Havolalar
* 
## Manbalar
O‘zgand minorasi

**Oʻzgand minorasi** Qirgʻizistonning Oʻzgand shahrida joylashgan XI asrga oid minora. U Oʻzgandagi qadimiy xarobalar va yaqin atrofda joylashgan uchta yaxshi saqlangan maqbaralarning bir qismini tashkil etadi. Oʻzgan minorasi balandligi 27,5 metr (90 fut) boʻlgan torayib boruvchi minora boʻlib, tayanch diametri 8,5 metr (28 fut), tepasida esa 6,2 metr (20 fut) gacha qisqaradi.

G‘ishtdan qurilgan O‘zgand minorasining me’morchiligi uchta o‘ziga xos qismdan iborat. Uning balandligi 5 metr (16 fut) oktaedr shaklidagi pastki qismi va shimoliy Qirg‘izistondagi Burana minorasiga o‘xshash toraygan silindrsimon o‘rta qismi bor. Kamarli derazalari va gumbazli yuqori qismi nisbatan yaqinda - 1923-1924 yillarda qurilgan .

## Manbalar
Xusragard minorasi

**Xusragard minorasi** Eronning Sabzavor shahridan 10 kilometr gʻarbda joylashgan XII asrga oid minora boʻlib, eramizning 1220-yilida moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan Ipak yoʻli boʻyidagi Xusragard shahridan qurilgan. Bu saljuqiylar me’morchiligining namunasidir.

Minora taxminan milodiy 1112-yilda (hijriy VI asrda) Saljuqiylar sulolasi davrida Tojud-davla Abulqosim ibn Said buyrug‘i bilan qurilgan. Balandligi 30 metr. Minora tepasida kufiy yozuvidagi lavhalar, olmos bezaklari bor. Qurilish vaqtida u Erondagi eng baland minoralardan biri edi. Minora 1932-yilda Eron milliy xazinasi sifatida roʻyxatga olingan.

Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, minora Ipak yoʻli boʻylab karvonlar uchun yoʻl koʻrsatuvchi sifatida qurilgan.

tarixiy obidalar
Najoshiy masjidi

**Najoshiy masjidi** (arab. مَسْجِد ٱلنَّجَاشِي) – Efiopiyaning Tigray mintaqasi Negash shahridagi masjid. Ushbu masjid Afrikadagi eng qadimiy masjidlardan biridir.

Tarixi
Masjid milodiy VII asrda bunyod etilganCE. Masjid 2018-yilda masjid Turk hamkorlik va muvofiqlashtirish agentligi (TIKA) mablagʻlari hisobidan taʼmirlangan. Masjid binosi atrofida turar joy, ziyoratchilar markazi va tahoratxonalar qurilgan. Ta’mirlash 2018-yil sentyabr oyida yakunlangan.

2021-yilda Efiopiya va Eritreya hukumat kuchlari va Tigray xalq ozodlik fronti o‘rtasidagi to‘qnashuvlar chog‘ida masjid shikastlangan. Minorasi vayron boʻlgan, gumbazi qisman qulagan, fasadi vayron boʻlgan edi. Ko‘p o‘tmay, Efiopiya hukumati binoni ta’mirlashga va’da bergan.
## Manbalar
Faxriddin masjidi

**Faxriddin masjidi** (arabcha: مسجد فخر الدين) Somalidagi Masjid al-Qiblatayndan keyingi eng qadimgi ikkinchi masjiddir. U Mogadishuning. Hamar Veyne nomli eng qadimiy qismida joylashgan. Bu Afrikadagi eng qadimgi 7-masjid ekanligi aytiladi.

## Tavsif
Masjid 969-yilda Mogadishu sultoni Sulton Abu Bakr Faxriddin tomonidan qurilgan.

Masjid qurilishida tosh, jumladan hind marmari va marjon kabi materiallardan foydalanilgan. Sirlangan koshinlar mehrobni bezashda ham ishlatilgan, ulardan birida sana yozilgan.

Faxriddin masjidining fotosuratlari XIX asr oxiridan boshlab Mogadishu markazidagi chizmalar va tasvirlarda aks ettirilgan. Masjidni boshqa binolar orasidan biri dumaloq, ikkinchisi olti burchakli ikkita konus bilan aniqlash mumkin.
## Yana qarang
* Masjidlar roʻyxati
* Afrika masjidlar roʻyxati
* Arbaa Rukun masjidi
* Al-Qiblatayn masjidi
## Manbalar
Xo‘ja Boqiy billoh

**Xo‘ja Boqiy billoh** (fors. خواجه باقی بالله), asl ismi Muhammad Boqiy (1564-yil 14-iyul – 1603-yil 29-noyabr) kobullik so‘fiy avliyo edi. U Xoja Muhammad Amkanagiyning shogirdi bo‘lgan.

## Tavalludi

Boqiy billoh Hindistonda Naqshbandiya tariqatining kashshofi edi. Otasi Abdusalom Samarqandiy kobullik olim va avliyo bo‘lgan. Uning taxallusi “Berang” (rangsiz yoki shaffof degan ma’noni anglatadi) edi.

=Vafoti=

Boqiy billoh hijriy 1012-yil 14-Jumadus-soniyda (1603-yil 29-noyabr kuni) vafot etgan va Dehlida dafn etilgan.
## Manbalar
Izhor al-haqq

**“Iẓhor al-haqq”** (arab. إظهار الحق) – Rahmatulloh Qayronaviyning kitobi. Qayronaviy bu kitobni ba’zi nasroniy missionerlarning Islomga qarshi da’volariga va ayniqsa, Karl Gottlib Pfanderning Islomga qarshi ruhdagi “Mezon al-haqq”iga javoban yozgan.

Kitob dastlab arab tilida 1864-yilda yozilgan, bu olti jildlik nashr keyinchalik ingliz, turk, urdu va bengal tillariga tarjima qilingan. Kristin Schirrmacher kitobni shunday tasvirlaydi .

“Haqiqatning namoyishi” (“Izhor al-haqq”) nasroniylikka qarshi barcha mumkin bo‘lgan ayblovlarning qisqacha mazmuni bo‘lib xizmat qilgan va shuning uchun Qayronaviy vafotidan keyin bir turdagi ensiklopediya sifatida ishlatilgan :Tabariy, Ibn Hazm yoki Ibn Taymiya ko‘p darajada.

Qayronaviy g‘arbiy “Injil tanqidi”dan, shuningdek, ilohiyot asarlaridan foydalangan

**Urducha tarjima**

Dorul Ulum Karachidan marhum Mavlono Akbar Ali Xon kitobni urdu tiliga tarjima qilgan. Taqiy Usmoniy unga sharh yozgan. Tarjima va sharhi uch jildda nashr etilgan.

## Manbalar
Ibn hayyon

**Ibn Hayyon** nomi bilan mashhur bo‘lgan Abu Marvon Hayyon ibn Xalaf ibn Husayn ibn Hayyon al-Qurtubiy (arab. ابن حيَّان القرطبي) (987–1075) andaluslik barbar musulmon tarixchisi edi. Kordovada tug‘ilgan otasi Andalusiya hukmdori al-Mansur saroyida muhim amaldor bo‘lgan va tarixga oid bir qancha asarlar yozgan, ular qisman saqlanib qolgan. Ibn Hayyonning kitoblari Andalusiya tarixi, ayniqsa Kordova tarixi va toifalar podshohliklarini o‘rganish uchun eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. Uning asari, shuningdek, o‘zi **“Majus”**  deb atagan Viking bosqinchilari haqida dastlabki ma’lumotlarni beradi. i

bn Hazm singari u ham Umaviylar sulolasini qo‘llab-quvvatlagan. 1075-yilda Kordovada vafot etgan.

## Asarlari
Ibn Hayyonga quyidagi asarlar nisbat berilgan:
“Tarix Fuqaho Qurtuba”.

“Al-Kitob allazi juma’a fihi bayna Qoytboy al-Qabboshiy va Ibn Afif”.

“Intijob al-jamil li maʼosir Banu Xattob”.

“Al-Axbar fid-davla al-Omiriyya”. (100 jild)

“Al-Batsha al-kubro”. (10 jild)

“Al-Muqtabis fi tarix al-Andalus” (10 jild)

“Kitob al-matin”

Uning eng mashhur asarlari “al-Muqtabis” va “al-Matin”dir.

## Manbalar



* Abd al-Rahman al-Hajji (ed.), *Al-Muqtabis*. Beirut: 1965. Partial Spanish translation in F. Corriente and M.J. Viguera, *Cronica del Califa Abdurrahmen III entre les anos 912 y 942* (Zaragoza, 1981)
* David J. Wasserstein. *The Caliphate in the West: An Islamic Political Institution in the Iberian Peninsula*.
Ibn izoriy

Abul-Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Izoriy al-Marokashiy (arab. أبو العباس أحمد ابن عذاري المراكشي) XIII asr oxiri – XIV asr boshlarida yashab o‘tgan mag‘riblik tarixchi, Magʻrib va Andalusning oʻrta asrlardagi tarixi bayon qilingan “al-Bayon al-mugʻrib” asarining muallifidir.

Ibn Izoriy hozirgi Marokashda tug‘ilgan va Fosda qoid (qo‘mondon) bo‘lgan. Uning hayoti haqida kam narsa ma’lum. Saqlanib qolgan yagona asari “al-Bayon al-mug‘rib” milodiy 640/1-yilda Misrning zabt etilishidan to milodiy 1205/6-yillardagi Muvahhidlar istilosigacha bo‘lgan Shimoliy Afrika tarixini o‘z ichiga oladi. Asarning bugungi kun uchun ahamiyati yoʻqolgan eski asarlardan parchalar keltirilgani va IX asrda Andalusga birinchi viking hujumlari haqidagi qaydlari bilan izohlanadi. U islom olamidagi xalifalar, imomlar va amirlar haqidagi haligacha yetib kelmagan yana bir biografik asarni tilga oladi.

Ibn Izoriy 712/1312-yildan keyin vafot etgan.

## manbalar

* Ahmed Siraj: *L'Image de la Tingitane. L'historiographie arabe médiévale et l'Antiquité nord-africaine*. École Française de Rome, 1995. . Short biographical note.
* N. Levtzion & J.F.P. Hopkins, *Corpus of early Arabic sources for West African history*, Cambridge University Press, 1981,  (reprint: Markus Wiener, Princeton, 2000, ). Short biographical note and English translation of extracts from *[[Al-Bayan al-Mughrib]]*.
*
Al-Bayon al-mug‘rib

**“Kitob al-bayon al-mugʻrib fi axbor muluk al-Andalus val-Magʻrib”)** (“Andalus va Magʻrib podshohlari tarixining hayratlanarli hikoyasi” kitobi) marokashlik tarixchi Ibn Izoriy tomonidan 712/1312-yilda yozilgan asardir. Asar odatda qisqaroq “al-Bayon al-mugʻrib” yoki “al-Bayon” nomi bilan mashhur boʻlib, u zamonaviy tadqiqotchilar tomonidan noyob maʼlumotlar manbai sifatida va yoʻqolgan asarlardan parchalarni oʻzida saqlanib qolgani uchun qadrlanadi.

Ibn Izoriy asarni uch qismga ajratadi:

Islom kelishidan XII asrgacha boʻlgan Magʻrib tarixi;

Xuddi shu davrdagi Andalus (Musulmon Iberiyasi) tarixi;

Murobitlar va Muvahhidlar tarixi.

Dastlabki ikki qismning arabcha matni birinchi marta Reynxart Dozi tomonidan 1848-52 yillarda lotinchada nashr etilgan; bu ikki qismning ikkinchi tuzatilgan nashri 1948-yilda Kolin va Levi-Provansal tomonidan amalga oshirilgan.

Bir nechta ispancha tarjimalar Ambrosio Huici Mirandaning diqqatga sazovor versiyasini oʻz ichiga oladi. U dastlab matnning bir qismini Madrid va Kopengagen qoʻlyozmalari asosida anonim asar sifatida nashr etgan va keyinchalik toʻliq matnni Ibn Izoriy nomi bilan nashr etgan. Dozi nashri asosida amalga oshirilgan Fagnanning fransuzcha tarjimasi (1901) salbiy baholar qozongan. Biroq hozirgacha bu asarning bir nechta tarjimalari nashr etilgan.

Uchinchi qismning toʻliq boʻlmagan va hasharotlar tomonidan shikastlangan qoʻlyozma qismlari XX asrda topilgan. Asarning Ehson Abbos tomonidan chop etilgan arabcha nashri (Bayrut, 1983) toʻliq boʻlmagan 3-qismni ham oʻz ichiga oladi.

## foydalanilgan adabiyotlar

* Spanish Translation of Parts 1 and 2: A. Huici Miranda, *Colección de crónicas árabes de la Reconquista* vols. 2 and 3, Tetuan, 1953-4.
* Spanish Translation of Part 3: A. Huici Miranda, *Al-Bayán al-Mugrib. Nuevos fragmentos almorávides y almohades*. Anubar Ediciones, Valencia, 1963.
* N. Levtzion & J.F.P. Hopkins, *Corpus of early Arabic sources for West African history*, Cambridge University Press, 1981,  (reprint: Markus Wiener, Princeton, 2000, ). English translation of extracts dealing with the Almoravids.
* Comparative notes (in English) on sources of Moroccan history during the Almoravid period by French historian Lagadère
Talxis al-adilla

**“Talxis al-adilla li-qavoid at-tavhid”** (arab. تلخيص الأدلة لقواعد التوحيد, Tavhid asoslari bo‘yicha dalillarning qisqacha mazmuni) kitobi Ahli sunna aqidasiga oid risola bo‘lib, moturidiy olimi Saffor Buxoriy (vaf. 534/1139) tomonidan karromiylar (karromiyya), xorijiylar (xavorija), qadariylar (qadariyya) va jahmiylar (jahmiyya) kabi bid’atchilarga qarshi sunniy ta’limotlarini himoya qilish uchun yozilga

## Mazmuni

Saffor Buxoriy Allohning go‘zal ismlari (al-asmo al-husno) asosida ko‘plab **aqidaviy** masalalarni, xususan, Allohning borligi, birligi va sifatlari bilan bog‘liq masalalarni izohlaydi.

## Manbalar

* The Understanding of Kalām Based on al-Asmāʾ al-Husnā: The Case of Abū Isḥāq al-Ṣaffār
* Talkhis al-Adilla by as-Ṣaffār al-Bukhārī (ed. by Angelika Brodersen) on Academia.edu
Al-Milal van-nihal

**“Kitob al-milal van-nihal”** (arab. كتاب الملل والنحل, Mazhablar va aqidalar kitobi) islom olimi Muhammad Shahristoniy (vaf. 1153 y.)
 Islamic scholar Muhammad al-Shahrastani
tomonidan yozilgan, o‘z davrigacha mavjud bo‘lgan diniy jamoalar va falsafalar haqidagi nopolemik tadqiqotdir. Asar taxminan 1127-1128 yillarda yozilgan bo‘lib, unda dinlar yozma ta’limoti mavjud bo‘lgan mazhablar va yozma ta’limoti yo‘q bo‘lgan aqidalar sifatida ikkiga ajratilgan.

Gimaret, Monnot va Jolivet tomonidan kitobning fransuz tiliga qilingan tarjimasiga YUNESKO (UNESCO) homiylik qilgan (Livre des dins et des sectes. Leuven, Peeters: jild I, 1986, II jild, 1993).

## qo'shimchalar

* Al-Farq bayn al-Firaq
* List of Sunni books(sunniy kitoblar ro'yhati)

## foydalanilgan adabiyotlar

*
Ta’rifot

Mashhur faylasuf, astronom, ilohiyotchi va tilshunos Ali muhammad ibn jurjoniy (1339–1414)
tomonidan yozilgan “at-Taʼrifat” (التعريفات "Ta'riflar") kitobi falsafa, mantiq, fan, sanʼat va dindagi eng muhim arabcha atamalarning lugʻati tarzida yozilgan. Unda 2100 ga yaqin atamalar, atamalar roʻyxati va har bir atama uchun bir necha qatorli taʼriflar mavjud. Ushbu kitobning bir nechta versiyalari mavjud, ular orasida eng keng tarqalgan versiyasi 1983-yilda Livanda Dor al-kutub al-ilmiyya tomonidan nashr etilgan.

## Manbalar
Ibn al-faradi

**Ibnul Faraziy** -nomi bilan mashhur bo‘lgan Abul-Valid Abdulloh ibn Muhammad ibn Yusuf ibn Nasr ibnul Faraziy al-Azdiy al-Qurtubiy, (21-dekabr, 962-yil – 20-aprel, 1013-yil) andalusiyalik tarixchi boʻlib, asosan oʻzining Andalus ulamolari haqidagi “Tarix ulamo al-Andalus” asari bilan tanilgan. U faqih va muhaddis edi.    

Ibnul Faraziy diniy ilmlar boʻyicha oʻqishni ona shahri Kordovada boshlagan va Toledo, Ecija va Madina-Sidoniyada tahsilini davom ettirgan. Uning ko‘plab taniqli ustozlari orasida Ibn Avnulloh (vaf. 988), Abu Abdulloh ibn Mufarrij (vaf. 990), Abdulloh ibn Qosim Sag’riy (vaf. 993) va Abu Zakariya ibn Oiz (vaf. 985) bor edi . 990-yillar boshida u Sharqqa sayohat qilib, Qayravon, Qohira, Makka va Madinada oʻqishni davom ettiradi. Andalusga qaytib kelganida, Ibnul Faraziy Valensiyaga qozi etib tayinlanadi. Uning bir qancha shogirdlari bo‘lgan. Ibn Hayyon, Ibn Abdulbarr va Ibn Hazm shular jumlasidan. Ibnul Faraziy 1013-yil 20-aprelda fitna davrida Kordovada o‘ldirilgan.

 

## Manbalar
*
Soʻgʻoniy

**Abu Homid Ahmad ibn Muhammad Sogʻoniy Usturlobiy** ()(990-yil, Bag‘dod) — fors astronomi va fan tarixchisi. U Marv yaqinidagi Sog‘on qishlog‘ida tug‘ilgan. Bag‘dodda yashab, ijod qilgan. U ilm-fan tarixiga oid eng dastlabki sharhlarni yozgan. U fan rivojiga hissa qo‘shganlarni “qadimgilar” (qadimgi bobilliklar, misrliklar, yunonlar va hindlar) va “zamonaviy olimlar” (o‘z davrining musulmon olimlari) sifatida ikkiga ajratgan.

## Manbalar

*  (PDF version)
* 

## Havolalar
Haq dini Qur’on tili

Muallifi – Muhammad Hamdi Yazir

Mamlakati – Turkiya

Tili – Turk

Janri – Tafsir

Sahifalar soni – 5500

**Haq dini Qur’on tili** (Hak Dini Kur'an Dili) – Turkiyaning Antalya shahrida tug‘ilgan turk islom dinshunosi Muhammad Hamdi Yazir tomonidan yozilgan tafsir kitobi. Mazkur kitob Mustafo Kamol Otaturk buyrug‘i bilan yozilgan. Muallif uni 1926-yilda yozishni boshlagan va 1938-yilda tamomlagan. Bu Qur’onning zamonaviy turk tilidagi birinchi tarjimasidir.

\

= foydalnilgan adabiyotlar =
 

## qo'shimcha

* Quran
* Islam
Ta’vil muxtalif al-hadis

**Ixtilofli rivoyatlar talqini**” yoki **“Hadis tafovutlari haqida risola**” (arabcha: Ta’vil muxtalif al-hadis) - oltin asrning taniqli islom ulamosi Ibn Qutayba (828 – 885 milodiy / 213 – 276 hijriy) tomonidan yozilgan kitob bo‘lib, unda u mo‘taziliylar va qur’onchilar qarama-qarshi yoki mantiqsiz deb rad etgan hadislarni himoya qiladi va murosaga keltiradi.

Nasroniy muallif **Bulus ibn Raja’** o‘zining **“Kitob al-vazih bil-haq**q” kitobida hadislarning ziddiyatlarini ko‘rsatish uchun taxminan 1010-yilda mazkur kitobdan iqtibos keltirgan. Asar Jerar Lekomte tomonidan “Le traité des divergences du hadit d'Ibn Qutayba” nomi bilan tarjima va tahrir qilingan (Damashq: Institut Français du Damas, 1962, xlviii, 460 p.&nbsp;25 sm.).

## Foydalanilgan adabiyotlar
Tafsir as-Sa’labiy

**“Al-Kashf va-l-bayon ‘an tafsir al-Qur’on**” (arab. الكشف والبيان عن تفسير القرآن) Ahmad ibn Muhammad as-Sa’labiy qalamiga mansub asar bo‘lib, u klassik sunniy tafsir kitoblaridan biridir. Asar “Tafsir as-Sa’labiy” nomi bilan keng tanilgan. U 10 jilddan iborat bo‘lib, hajmi 3425 sahifadan ortiq.
Al-Mavzuot al-kubro

**“Al-Mavzuot al-kubro”** (arab. الموضوعات الكبرى, to‘qima hadislarning buyuk toʻplami) – Abul-Faraj ibn al-Javziy (vaf. 1201) tanqid qilish uchun toʻplagan uydirma hadislar toʻplami.

## Tavsif
Kitob hadis sifatida keltirilgan, muallif tomonidan toʻqima (mavzu) deb e’lon qilingan rivoyatlardan iborat boʻlib, mavzu boʻyicha tartiblangan. U soʻnggi nashrda berilgan raqamlash boʻyicha taxminan 1847 rivoyatdan iborat boʻlib, hozirda qoʻshimcha ma’lumot beruvchi koʻplab izohlar bilan toʻrt jildda nashr etilgan. 
## Tanqidlar
Navaviy (vaf. 1277) kitobni mavzu deb e’lon qilib boʻlmaydigan koʻplab hadislarni oʻz ichiga olganligi uchun tanqid qilgan. Ulardan ba’zilari, Suyutiyga koʻra, zaif, hasan va hatto sahihdir.
Ibn Hajar Asqaloniy (vaf. 1449) esa, bu kitobda aslida, uydirma ekanligi aniq boʻlgan va haqiqatda toʻqima deb tanqid qilingan rivoyatlar nisbatan juda kam, deb taʼkidlaydi.

## Manbalar
Al-Isoba fi tamyiz as-sahoba

“**Al-Isoba fi tamyiz as-sahob**a” (arab. الإصابة في تمييز الصحابة) – Ibn Hajar Asqaloniyning sahobalar hayotiga doir asari. Kitob Muhammad alayhissalom bilan uchrashgan va o‘sha davrda yashagan sahobalarning hikoyalarini bayon qiladi.

Xuddi shu mavzuda ilgari yozilgan ba’zi kitoblar mazmun jihatidan yetarli emasligini aytgan Ibn Hajar 809 (1406) yilda asarni yozishga kirishgan. Qoralama ustida uch marta ishlab, bu kitobni qirq yil ichida yozib tugatgan. Asar muqaddimasida sahobalar haqida ma’lumot berilib, kimlarni sahoba deb atash mavzusiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Kitobda takrorlar bilan birga jami 12 mingdan ortiq tarjimai hol mavjud..

## Manbalar
Fadak sariyyasi

**Fadak sariyyasi** - hijriy 627-yilning dekabrida, islom taqvimining 8-oyida bo‘lib o‘tgan.

Ali ibn Abu Tolib guruh qo‘mondoni sifatida Bani Sa’d ibn Bakr qabilasiga qarshi Fadak degan joyga jo’natildi. Muhammad alayhissalom Bani Bakrning Xaybar yahudiylarini qo‘llab-quvvatlash uchun saf to‘plagani haqida ma’lumot olgan edilar.

Musulmon jangchilari kunduzi harakatlanib, kechasi yashirinib yurishardi. Ular yo‘lda Xaybar qabilasiga xurmo evaziga yordam taklifi bilan yuborilgan dushman razvedkachini qo‘lga oldilar. Ali va uning hamrohlari ularning qarorgohiga bostirib kirib, 500 ta tuya va 2000 ta echkini o‘lja oldilar. Ammo Banu Sa’d ibn Bakr qabilasi boshliqlari Vabr ibn Alim bilan qochib ketishdi.

## Manbalar
Buhron gʻazoti

**Buhron gʻazoti** hijriy 3-yilda sodir boʻlgan. Musulmonlarga Buhrondan Banu Sulaymning katta qoʻshinlari Madinaga yaqinlashayotgani haqida xabar yetib keladi. Muhammad alayhissalom 300 kishini olib, Hijozga - Buhronga yetib boradilar, Banu Sulaym vahima ichida qochib ketadi.
Ekspeditsiya davomida ular hech qanday dushmanga duch kelmaydilar va janglar ham boʻlmaydi.

Bu voqea Ibn Hishomning “as-Siyra an-nabaviyya” asari va Muborakfuriyning “ar-Rahiq al-maxtum” kabi zamonaviy islom manbalarida qayd etilgan.

## Manbalar
Jumona bint Abu Tolib

**Jumona bint Abu Tolib** (arab. جمانة بنت أبي طالب) Muhammad  alayhissalomning sahobalari va amakivachchalari edi.

U Abu Tolib ibn Abdulmuttalib va Fotima binti Asadning qizi bo‘lgan. Amakivachchasi Abu Sufyon ibn Horisga turmushga chiqib, ular Ja’far ismli o‘g‘il ko‘rganlar.

Abu Sufyon uzoq vaqt islomga dushmanlik qilgan . 630-yilda u Jumonaga dinini qabul qilish niyatida ekanligini aytgan. U esa: “Nihoyat, ko‘rdingizmi, badaviylar va boshqalar Muhammadga ergashdi, siz esa uning dushmani bo‘ldingiz! Unga birinchi bo‘lib yordam berishingiz kerak edi!” degan. Jumona Muhammad alayhissalomni Al-Abvoda qarshilash uchun safarida eriga hamrohlik qildi. Lekin Muhammad alayhissalom uni ko‘rishdan bosh tortdilar. Ular Muhammad alayhissalomga ergashib Makkaga qaytib kelishdi. Fathdan keyin Jumona Muhammad alayhissalomni ziyorat qilishda Muttalib urug‘idan bo‘lgan ba’zi ayollarga hamroh bo‘ldi. U eri borasida u zotni “yumshatishga urindi”. Lekin Hunayn jangidan keyingina Abu Sufyonning dinga kirgani haqiqiy deb qabul qilindi.

Muhammad alayhissalom Jumonaga Xaybardan 30 ta xurmo (yaʼni 30 tuya koʻtara oladigan xurmo) berganlar.

Jumonaning Muhammad alayhissalomdan biror hadis rivoyat qilgani ma’lum emas.

## Manbalar
Abu Huzayfa ibn Utba

**Abu Huzayfa ibn Utba** (), toʻliq ismi Abu Huzayfa ibn Utba ibn Rabi’a Muhammadning ilk sahobalaridan. U Banu Abdushams amirlaridan Utba ibn Rabiyaning oʻgʻli boʻlgan. U Valid ibn Utba va Abu Sufyon ibn Harbning xotini Hind binti Utbaning ukasi edi.

Muhammad alayhissalomning mashhur sahobasi va Qur’on olimi Solim (Mavlo Abu Huzayfa) uning quli edi. Abu Huzayfa uni ozod qildi va asrandi oʻgʻli deb eʼlon qildi, ammo bu ishini qoralovchi Qur’on oyatlari nozil boʻlgach, Solim uning yaqin doʻsti boʻlib qoldi. 

Abu Huzayfa Salim Mavla Abu Huzayfa xalifa Abu Bakr davrida Musaylimaga Musaylima qarshi jangda birodari Solim bilan birga halok boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* https://web.archive.org/web/20041119195654/http://dictionary.al-islam.com/Arb/Dicts/SelDict.asp?TL=1
As-savoiq al-muhriqa

**“As-Savoiq al-muhriqa**” – sunniy musulmon olimi Ibn Hajar Haysamiy tomonidan yozilgan kitob. U Muhammad alayhissalomga salovat aytish kabi ko‘plab sohalarni qamrab oladi. Kitobda, shuningdek, shialikning islomdagi o‘rni, ularning da’volarini fosh qilish va rad etishga urinishlar haqida so‘z boradi. Kitob imomat haqidagi shia ta’limotiga qarshi chiqib, dastlabki uchta xalifani himoya qilish uchun yozilgan eng muhim polemikalardan biri deb ta’riflangan".

Ibn Hajar asariga ikkita raddiya yozilgan: Ahmad bin Muhammad Murtazoning “Al-bahor al-murg‘aqa” va Qozi Nurulloh Shustariyning “As-Savorim al-muharraq” asarlari

## Manbalar
Baxtiyor Umarov (senator)

**Baxtiyor Umarov Ganiyevich** — O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati a'zosi, senator, iqtisodchi, tadbirkor. Baxtiyor Umarov 1979-yilning 1-iyunida Namangan viloyati Namangan tumanida tavalud topgan, millati o'zbek.

## Faoliyati
Baxtiyor Umarov 2016-yil Namangan viloyati Namangan tumanida ro'yxatdan o'tkazilgan "IDEAL BUSINESS CENTER" mas’uliyati cheklangan jamiyatining ta'sischilaridan biri hisoblanadi. Baxtiyor Umarov ustav fondi 600 mln so'm bo'lgan MCHJning 50% iga egalik qiladi va jamiyatning bosh direktori lavozimida faoliyat yuritadi. MCHJning asosiy faoliyat turi Ixtisoslаshgаn do'konlаrdа kiyimlаr chаkаnа sаvdosi (trikotаj vа pаypoq-noski buyumlаridаn tаshqаri).

Shuningdek, Baxtiyor Umarov Xalq deputatlari Namangan viloyat kengashi a'zosi, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qo‘mitasi a'zosi.

Baxtiyor Umarov *Xalq deputatlari Namangan viloyat Kengashining 2021*-*yil 29*-*yanvardagi 100/17-06-sonli  qaroriga asosan* **Xalq deputatlari viloyat Kengashining mahalliy budjetni shakllantirish va ijro etish, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish hamda tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari doimiy komissiyasi** a'zosi (27-Kurashxona saylov okrugidan deputat) ham hisoblanadi.

## Ma'lumoti va mutaxassisligi
Baxtiyor Umarov ma'lumoti bo'yicha oliy ma'lumotli iqtisodchi.

## Mukofotlari
Baxtiyor Umarov O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yildagi tegishli qaroriga asosan "Do'stlik" ordeni bilan mukofotlangan.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirish, ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, respublika eksport salohiyatini oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish, budjet barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shayotgan 100 nafar tadbirkorga minnatdorlik bildirdi. Shular qatorida o'sha paytda “Istiqlol tekstil dizayn” MCHJ direktori bo'lgan Baxtiyor Umarov **“Eng yaxshi soliq to‘lovchi”** sifatida taqdirlandi.

## Manbalar


## Havolalar

* Xalq deputatlari Namangan viloyat kengashi 
* O‘zbekisron Respublikasi Oliy Majlisi Senati