Oppenheimer

***Oppenheimer*** — Christopher Nolan rejissyorlik qilgan film. Filmda bosh rollarni Cillian Murphy, Emily Blunt, Matt Damon, Robert Downey Jr., Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie, Michael Angarano, Josh Hartnett va Kenneth Branagh ijro etgan. Kai Bird va Martin J. Sherwin tomonidan 2005-yilda yozilgan hayotiy hikoyani ochib beruvchi asari „American Prometheus“ asosida suratga olingan film, Manhattan proyekti bir parchasi oʻlaroq dastlabki atom bombasining yaratilishida va, shuningdek, atom bombasi davrining boshlanishida ahamiyat kasb etgan fizik olim J. Robert Oppenheimerning hayotini hikoya qilib beradi. Film namoyishi 2023-yilning 21-iyul kuni Universal Pictures tomonidan amalga oshirildi. Bu Nolanning 2000-yilda namoyish etilgan „Memento“ („Aql daftari“) filmidan soʻngra HBO Maxning dasturida yuzaga kelgan kelishmovchiliklar sabab Warner Bros. Pictures tomonidan tarqatilmagan yana bir filmidir.

## Syujet
Film voqealari bir nechta davrni qamrab oladi. Bir yo‘nalishda amerikalik fizik Robert Oppenheimerning talabalik yillaridan boshlangan hayoti hikoya qilinadi. Ikkinchi yo‘nalishda esa u va boshqa qahramonlar uning hayotini xavfsizlik komissiyasi tinglovlarida qayta eslaydi, bu yerda yadroviy sinovlarga oid ma’lumotlar sizib chiqishining sabablari va Oppenheimerning SSSR bilan ehtimoliy aloqalari muhokama qilinadi. Uchinchi yo‘nalishda Lyuis Shtrauss Senatda vazir lavozimiga tasdiqlanish jarayonida Oppenheimer ishi bo‘yicha tinglovlardagi ishtiroki yuzasidan savollarga duch keladi.

1926-yilda 22 yoshli aspirant Robert Oppenheimer Kembrij universitetida tajribaviy kvant fizikasi bilan shug‘ullanadi. Nils Bor tavsiyasiga ko‘ra, u nazariy fizika o‘rganish uchun Gyottingen universitetiga yo‘l oladi va u yerda AQShdan kelgan yana bir olim Isidor Rabi bilan do‘stlashadi. Oppenheimer doktorlik dissertatsiyasini himoya qiladi, Verner Geyzenbergning Yevropada qolish taklifini rad etib, AQShga qaytadi. U Kaliforniya universiteti (Berkli) va Kaliforniya texnologiya institutida dars bera boshlaydi. Shu yerda u Ketrin “Kitti” Pyuning bilan tanishib, unga uylanadi, biroq yashirin ravishda Jin Tetlok bilan munosabatda bo‘ladi. Jin 1944-yilda noma’lum sabablar bilan vafot etadi. Kitti, Jin va Oppenheimerning ukasi Frenk AQSh Kommunistik partiyasi va kasaba uyushmalari harakati bilan aloqador bo‘lgan.

1938-yilda nemis olimlari atomni parchalay olgani ma’lum bo‘ladi. Oppenheimer bu kashfiyot ommaviy qirg‘in qurolini yaratishda qo‘llanishi mumkinligini anglaydi. 1942-yilda, Ikkinchi jahon urushi davrida, u Manxetten loyihasi doirasida Los-Alamos laboratoriyasiga rahbar etib tayinlanadi. Natsistlar Germaniyasi bombani avvalroq yaratib qo‘yishidan xavotir olib, u eng yetuk olimlardan iborat jamoani to‘playdi, ular orasida Isidor Rabi, Xans Bete va Edvard Teller ham bor edi. U Enriko Fermi, Leo Silard va Devid Hill kabi Chikago universiteti fiziklari bilan hamkorlik qiladi.

Teller yadroviy portlash nazoratsiz zanjir reaksiyasini boshlab, atmosferani yoqib yuborishi mumkin degan taxminni ilgari suradi. Oppenheimer bu masalani Albert Eynshteynga yetkazadi. Eynshteyn hisob-kitoblarni yana bir bor tekshirishni, zarurat bo‘lsa, loyihani to‘xtatishni tavsiya qiladi. Oxir-oqibat olimlar bunday xavf yo‘qligiga ishonch hosil qilishadi. Keyinchalik Teller portlash kuchini oshirish uchun deyteriydan foydalanishni taklif qiladi va shu bilan vodorod bombasi g‘oyasini ilgari suradi, ammo bu tashabbus rad etiladi. Shundan so‘ng u Los-Alamosni tark etmoqchi bo‘ladi, biroq Oppenheimer uni qolishga ko‘ndiradi.

1945-yilda Germaniya taslim bo‘lgach, ayrim olimlar atom bombasining zarurligiga shubha bilan qaray boshlaydi. Biroq Oppenheimer bu qurol Tinch okeani hududidagi urushni tugatadi deb hisoblaydi. “Triniti” sinovi muvaffaqiyatli o‘tadi, prezident Garri Truman Xirosima va Nagasakiga atom bombalari tashlashga buyruq beradi va bu Yaponiya taslim bo‘lishiga olib keladi. Oppenheimer mukofot va e’tiroflarga sazovor bo‘ladi, ammo yuz minglab insonlarning halokati uni qiynaydi. U Truman bilan uchrashib, endi yadroviy qurol ustidagi ishlarni to‘xtatishni taklif qiladi, lekin prezident bu fikrni rad etadi va javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi. Hatto u yordamchilariga Oppenheimerni “boshqa oldiga kiritmaslikni” buyuradi. 1947-yilda Oppenheimer yana Eynshteyn bilan uchrashadi va u o‘z kashfiyotining oqibatlari bilan yashashga majbur bo‘lishini tushunadi.

1954-yilda, makkartizm davrida, Oppenheimerga nisbatan xavfsizlik bo‘yicha tinglovlar boshlanadi. Rasmiy jihatdan bu Atom energiyasi komissiyasi yig‘ilishi bo‘lsa-da, amalda oldindan belgilangan hukmga o‘xshab ketadi. U vodorod bombasi yaratilishiga va yadroviy qurollanish poygasiga qarshi chiqqani, SSSR bilan muzokaralarni qo‘llab-quvvatlagani uchun kommunistlarga moyillikda ayblanadi. Natijada u ishidan ayrilib, jamiyatdan chetlatiladi. Bu jarayon ortida Oppenheimerni yoqtirmagan Lyuis Shtrauss turgani ayon bo‘ladi. Keyinchalik, 1959-yilda Senat tinglovlarida Devid Hill Shtraussni ta’qiblarni uyushtirishda ayblaydi va u vazir lavozimiga tasdiqlanmaydi.

1963-yilda AQSh prezidenti Lindon Jonson Oppenheimerga Enriko Fermi mukofotini topshirib, uni siyosiy jihatdan oqlaydi. Film yakunida voqealar yana 1947-yilga, Oppenheimer va Eynshteyn suhbatiga qaytadi. Oppenheimer ilgari ular muhokama qilgan — yadroviy portlash tufayli dunyoning halok bo‘lish ehtimolini eslatib, og‘ir ohangda: “Bu allaqachon sodir bo‘ldi”, deydi.

## Rollarda

## Manbalar

## Havolalar
* 
*