open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitrina

**Vitrina** yoki doʻkon **peshtaxtasi** tijorat binosining birinchi qavatida yoki koʻcha sathida joylashgan chakana savdo doʻkonining ayvon qismi yoki kirish qismi boʻlib, odatda bir yoki bir nechta dizayni oʻz ichiga oladi. Vitrina biznes va uning tovarlariga vizual e'tiborni jalb qilish vazifasini bajaradi.

## Tarixi
Dastlab 19-asrning oʻrtalariga qadar doʻkonlarda katta vitrinalar boʻlmagan, lekin koʻpincha oʻtkinchilarning eʼtiborini jalb qilish uchun ayvon va dafna oynasi kabi ayrim qismlar doʻkonlarni bezagan. Ko'rgazma oynali zamonaviy do'konlar arxitektura sohasidagi quyma temir betonlar keng sotuvga qo'yilgandan so'ng asr o'rtalarida ishlab chiqilgan va shisha ishlab chiqaruvchilar nisbatan arzon narxda katta shisha oynalarni ishlab chiqarishni boshlagan.

Amerika Qo'shma Shtatlarida katta derazali do'konlar 1883-yildan keyin, Pittsburgh Plate Glass kompaniyasi plastinka oynalarini ishlab chiqarishni boshlaganidan keyin paydo bo'ldi. Shuningdek, me'morlar birinchi qavat darajasida temir ustunlar va lintellar bilan qurilishda  tajriba o'tkaza boshladilar. Ushbu ikki yutuqning kombinatsiyasi bugungi kunda biz bilgan do'konga vitrinani olib keldi. 1920-yillarga kelib, "arcaded" uslubi deb nomlanuvchi chuqur displeyli oynali do'kon rejalari mashhur bo'ldi.

## Vitrina dizayni
Tijoriy binolarning do'konlari ko'pincha boshqa me'moriy elementlar saqlanib qolganda ham sezilarli darajada o'zgaradi. Bunday o'zgarishlar tarixiy binoning me'moriy va tarixiy xarakteriga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Vitrinalar, shuningdek,  taxminan 500-1000 mm chuqurlikdagi "qalqib chiquvchi zona" deb ataladigan maydonga ega bo'lishi mumkin. Vitrinalar ko'pincha doʻkonlarda foydalanadi.

## Foydalanish uchun
Elektron tijorat veb-saytlari ba'zan "onlayn do'konlar" yoki "virtual do'konlar" deb ataladi.

## Yana qarang

* G'isht va ohak
* Do'kon oldida cherkov
* Savdo maktabi

## Manbalar

## Havolalar
Frontsigin.com
Darvoza minorasi

**Darvoza minorasi** () katta shlyuzning ustiga yoki yonida qurilgan minoradir.

Odatda bu oʻrta asr istehkomining bir qismidir. Bu shahar yoki shahar devori, qal’a, qal’a yoki qal’a ibodatxonasi boʻlishi mumkin. Darvoza minorasi kirish eshigining har ikki tomonida egizak minora sifatida qurilishi mumkin. Hatto zamonaviy qurilish majmualarini loyihalashda ham darvoza minoralari ramziy ravishda asosiy kirish joyi sifatida qurilishi mumkin. Darvoza minorasi eshik tizimining ikkala tomonida ham egizak minora sifatida turishi mumkin. Darvoza minoralari zamonaviy qurilish majmualarini loyihalashda asosiy kirish joyi sifatida ramziy maʼnoda ham qoʻllanadi. Pfaltsdagi Kasselburgda qoʻshaloq minorali darvoza minorasi mavjud boʻlib, u ham turar-joy minorasi sifatida ishlatilgan.

## Darvoza minorasi qurilishi
Bu kabi minoralar asosan shaharlarga kirish eshiklari oʻrnida yoki cherkov va saroylarga kirish oʻrinlarida joylashadi. Bu inshoot baland va tik koʻrinishda qurilib, oʻtish yoʻli (darvozasi) 3 metrdan — 15 metrgacha boʻlishi ham mumkin. Bu darvoza minorasi dastlab Yevropada meʼmorlikchilik va shaharsozlik rivojlangan davrlarda paydo boʻlgan. Bu inshootlar janglar vaqtida qoʻriqchi minora vazifasini ham bajargan hisoblanadi. Harbiy minoralar sifatida ilk shaharga bostirib kirgan dushman qoʻshiniga uzoqdan turib zarba berish uchun ham bunday darvoza minoralari shaharning eng asosiy kirish qisimlariga qurilgan. Har qanday holatda ham bu darvoza minorasi oʻzining tashqi koʻrinishi bilan ilk marotaba shaharga kelgan sayohlarda shahar haqida dastlabki tasavvurni shakllantirishda muhim oʻrin egalagan. Shu bois minoralar ulugʻvor koʻrinishda baland qilib qurilgan. Minora naqshinkor bezaklar bilan oʻymakorlik, haykaltaroshlik sanʼati asarlari bilan birga bezatilgan.

## Galereya

Fayl:Linzertor3.JPG|Freyshtadtdagi Lints darvozasi, Avstriya
Fayl:Remplin Torturm.JPG|Remplin darvozasi minorasi, Germaniya
Fayl:Russia-Vladimir-Golden Gate-2.jpg|Vladimirdagi Oltin darvoza, Rossiya
Fayl:Zytglogge 01.jpg|Bern Zytglogge, Shveysariya
Fayl:Leutschau - polska brana.jpg|Levocha shahridagi Polsha darvozasi, Slovakiya
Fayl:Egremont IMG 1323 - panoramio.jpg|Egremont qal’asining 12-asr oxiridagi darvoza minorasi, Kambriya, Angliya


## Manbalar
Aziza Yoqubova

**Aziza Yoqubova** (tugʻ. 1995-yil, Jizzax, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbeklik bokschi, 51 kg gacha va 54 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2022-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati va boks boʻyicha harbiylar oʻrtasidagi Jahon chempionati bronza medali sovrindori. Aziza Yoqubova va Mohira Abdullayeva kattalar oʻrtasidagi Jahon chempionatida birinchi boʻlib oʻzbekistonlik ayol bokschi medalni qoʻlga kiritdi.

## Faoliyati
1995-yilda Aziza Yoqubova Jizzax shaharda tugʻilgan. 2015-yildan boshlab u xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi. Oʻsha yili u Ulanqabda (Xitoy) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida 54 kg gacha boʻlgan vazn toifasida Aziza Yoqubova birinchi raundida filippinlik Nesthy Petecio yutqizib qoʻyadi.

2018-yilda Oʻsh shahrida (Qirgʻiziston) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida oʻtkazilgan xalqaro turnirda u 51 kilogrammgacha vazn toifasida ringga tushib oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2021-yilda Moskvada (Rossiya) boks boʻyicha harbiylar oʻrtasidagi Jahon chempionatida 51 kg gacha boʻlgan vazn toifasida Aziza Yoqubova bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Istanbulda (Turkiya) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Aziza Yoqubova 51 kg gacha boʻlgan vazn toifasida 1/32 hisobida AQSh bokschi Jennifer Lozano magʻlub etib. 1/16 finalda Aziza armanistonlik sportchi Anush Grigoryan ustidan 4:1 hisobida gʻalaba qozondi. Keyin Yoqubova yakuniga yetgan chorak final bahsida italiyalik Giordana Sorrentinoni magʻlubiyata uchratib, yarim finalga yoʻl oldi. Yarim finalda kolumbiyalik Ingrit Valenciaga qarshi oʻtkazilgan bahsda oʻzbeklik sportchi magʻlub boʻldi, Jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
An-Nuriy katta masjidi

An-Nuriy katta masjidi ( ٱ rum.) **al-Nuriy masjidi** deb ham ataladi, Suriyaning Homs shahridagi masjiddir. U ash- *[[Bozor|Shouhada]]* koʻchasidan uzoqda, shaharning tarixiy tomli bozorlari („bozorlari“) yonida joylashgan.

## Tarix
Dastlab, Rim imperiyasi davrida Buyuk masjid quyosh xudosi (" El-Gabal ") uchun shaharning butparastlar ibodatxonasi boʻlgan. Maʼbad Emesa (Xoms) majusiylikning muhim markazi sifatida mintaqada shuhrat qozondi va uning ruhoniylaridan biri Elagabalus Rim imperatoriga aylandi. Aurelian Zenobiyadagi gʻalabasini xudoga bogʻlaganidan keyin El-Gabal ibodatxonasiga soliq toʻlagan.

Keyinchalik Vizantiya imperiyasi imperatori Feodosiy I davrida xristianlarning butparastlikni taʼqib qilishining bir qismi sifatida suvga choʻmdiruvchi Avliyo Ioannga bagʻishlangan cherkovga aylantirildi. Shahar musulmonlar tomonidan zabt etilgandan soʻng, cherkovning toʻrtdan biri yoki yarmi Homsdagi Juma masjidiga (*Jamoa masjidi*) aylantirildi. Islom hukmronligi davrida shaharga tashrif buyurgan koʻplab musulmon geograflarning fikriga koʻra, masjidning cherkovga qaragan darvozasi ustida oq toshdan yasalgan tumor turgan. Unda tanasining pastki qismi chayonniki boʻlgan odam tasviri tasvirlangan va mahalliy urf-odatlarga koʻra, agar odam chayon chaqsa, u loy olib, uni tasvirga bosadi, keyin loyni suvda eritib, ichish kerak.. Shundan soʻng sanchigʻi ogʻrigʻi toʻxtab, tezda tuzalib ketardi.

968-yil oktyabr oyida Nikiforos II Fokas boshchiligidagi vizantiyaliklar Xoms shahrini talon-toroj qilib, uni qisqa vaqt ichida cherkov sifatida tiklashga muvaffaq boʻlishdi. 

1154-yilda musulmon geograf al-Idrisiy bu masjidni „Suriyaning barcha shaharlari ichida eng yiriklaridan biri“ deb yozgan. 1146-1174-yillarda Zengid sultoni Nur ad-Din davrida koʻplab zamonaviy inshootlar qurilgan va shu sababli unga „an-Nuriy“ nomi berilgan. Ulugʻ masjid oʻshandan beri asrlar davomida keng koʻlamli oʻzgarishlardan oʻtgan.

## Arxitektura
An-Nuriy masjidining tuzilishi katta va toʻrtburchak shaklida boʻlib, masjidning ichida katta hovli mavjud. Hovli devor boʻylab koʻtarilgan terasni oʻz ichiga oladi, ehtimol bu podiumning butparastlar maʼbadining *sellasi* turgan qismini ifodalaydi. Hovlidagi boshqa mustaqil tuzilmalar orasida qattiq bezatilgan bazalt havzasi mavjud, ehtimol, eski sarkofag boʻlgan,. Devorga Korinf bosh harflari tushirilgan ustunlar qoʻyilgan, ularning baʼzilari qadimgi Rimdan ekanligi aniq. *[[Mehrob|Masjidning mehrob]]* („minbar“) arkida mozaika qoldiqlari mavjud. Masjidning asosiy kirish eshigi ark shaklida boʻlib, qora va oq tosh bilan bezatilgan, ikki tomoni arab yozuvlari bilan oʻyilgan.

## Manbalar

## Bibliografiya
 
* 
* 
* 
* .
Cherkes yunonlari

**Cherkes yunonlari** (shuningdek, **togʻ yunonlari** , oʻz nomi — **Urim**) — Adigey va Krasnodar oʻlkasida zich yashaydigan xalq. Pontik yunonlari bilan bir qatorda, Kavkaz mintaqasida keng tarqalgan yunonlarning subetnik guruhlaridan biri.

Pravoslav xristianlar cherkes va rus tillarida gaplashadilar.

Cherkes yunonlarining etnogenezi aniqlanmagan. Bir versiyaga koʻra, togʻli yunonlar Kavkazning Qora dengiz sohilidagi tarixiy yunon aholisining qoldiqlari hisoblanadi. Yana bir versiyaga koʻra, togʻli yunonlar aslida Islomni qabul qilmagan xristian cherkeslarning qoldiqlari boʻlib, umumiy diniy mansublikka asoslangan holda oʻzlarini „greklar“ deb atashadi. Qanday boʻlmasin, yunonlar va mahalliy armanlar — cherkeslar — musulmon adigey aholisining asosiy diniy tafovutlari etnik chegarani mustahkamladi va alohida oʻziga xoslikni saqlab qoldi.

1930-yillarda mahalliylashtirish siyosatining bir qismi sifatida mahalliylashtirish (birinchi navbatda maktab taʼlimi) Ukrainada boʻlgani kabi togʻli yunonlarga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliylashtirishning qisqarishi va pontik yunonlarining deportatsiyasidan soʻng, rus va adigey oʻziga xosligi togʻli yunonlar orasida (ona tiliga qarab) koʻproq tarqala boshladi. SSSR parchalanganidan keyin bu jarayonlar davom etdi, garchi yunon oʻziga xosligiga qiziqish biroz tiklangan boʻlsada, shu jumladan, mintaqada yashovchi yunonlarning boshqa subetnosi va Pontiyaliklar bilan identifikatsiya qilish tarqalgan.

V. I. Kolesovning fikricha, cherkes yunonlarining haqiqiy soni 100 kishidan oshmaydi. 2000-yillarning boshlarida qolgan togʻli yunonlar koʻp millatli, ammo hozirda asosan ruslarning Bjedugxabl qishlogʻida zich yashaydilar.

Adigey tilida ijod qiluvchi mashhur yozuvchi Dmitriy Kostanov cherkes-yunon aholisining avlodlariga mansub.

## Yana qarang

* Urumlar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Liviyadagi cherkeslar

**Liviyadagi cherkeslar** (Adigey. *Liviyem — Adigeher*) — 30 mingga yaqin Liviya fuqarolaridan iborat cherkeslarning diasporasi. Ular asosan Misurata va Bingʻozida istiqomat qiladi. Kichik etnik guruhlardan biri.

## Tarixi
Yaqin Sharqdagi boshqa koʻplab cherkes diasporalaridan farqli oʻlaroq, liviyalik cherkeslar muhojirlarning avlodlari emas, balki 9-asrdan beri arab xalifalari qoʻshinlarida xizmat qilgan cherkes mamluklarining avlodlaridir.

1969-yilda Liviyada hokimiyat tepasiga polkovnik Muammar Qaddafiy keldi. Liviyalik cherkeslar tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi va 1975-yilda cherkes mayor Umar Moheyshi boshchiligidagi bir guruh ofitserlar Qaddafiyga qarshi fitna uyushtirdilar. Biroq, fitna fosh boʻldi va Moheyshi Marokashga qochib ketdi va u yerdan 1984-yilda Liviya hukumatiga topshirilgan. Xuddi shu yili u oʻldirilgan. Natijada Liviyadagi cherkes diasporasi Qaddafiy rejimining doimiy siyosiy bosimi ostida qoldi.

Arablar inqilobining boshidanoq cherkeslar Misurata va Bingʻozida bir vaqtning oʻzida Qaddafiy qoʻshinlariga qarshi chiqdilar. 2011-yil mart oyida Qaddafiy Iordaniya cherkeslaridan Liviya cherkeslarini uning rejimiga qarshi chiqmaslikka ishontirishni soʻradi, ammo Iordaniya cherkeslari unga javob berishmadi.

## Taniqli vakillari

* Umar Moheishi (toʻliq ismi — Umar Abdulla el-Moheishi) — cherkes, 1975-yilda Qaddafiyga qarshi fitna uyushtirgan. 1984-yilda oʻldirilgan.

## Manbalar
Suriyadagi chechenlar

**Suriyadagi** **chechenlar** — ikki ommaviy migratsiya paytida chechenlarning **Suriyaga** koʻchirilishi natijasida shakllangan chechen diasporasi.

## Tarixi
Koʻchishning birinchi toʻlqini 1865-yilda sodir boʻldi.. P. Berjening maʼlumotiga koʻra, natijada 1871-yilda Suriyada 1200 chechen oilasi yashagan. Biroq, keyinchalik tif va bezgak epidemiyalari tufayli bu raqam sezilarli darajada kamaygan. Bugungi kunda Suriyadagi 6 ta aholi punktida migrantlarning birinchi toʻlqini avlodlari boʻlgan 2 mingga yaqin chechenlar istiqomat qiladi.

Yangi chechenlar tufayli diaspora koʻpaygan. Asosiy oʻsish 1912-yilda, ayniqsa keng koʻlamli koʻchirish amalga oshirilganda sodir boʻldi. Yangi kelganlar Golan tepaliklari hududiga va El-Kuneytra shahriga joylashishgan.

1967-yilda Olti kunlik urush natijasida bu hududlardan aholi Isroil kuchlari tomonidan quvib chiqarildi; uylarini yoʻqotgan aholi orasida chechenlar ham bor edi, ular oʻsha paytgacha kamida 10 qishloqda yashagan. Qochqinlar Damashq kabi yirik shaharlarga joylashishga majbur boʻldilar, u yerga asta-sekin moslashishidi va oʻz ona tilini yoʻqotdilar. Shunga qaramay, ular oʻzlarini chechenlar atashda davom etmoqdalar. Bu muhojirlar toʻlqini vakillaridan biri marhum olim va shoir Daib Vappi edi.

## Yana qarang

* Nax xalqlari orasida muhojirlik ;
* Iordaniya chechenlari ;
* Turkiyadagi chechenlar ;
* Suriyadagi cherkeslar.

## Manbalar

[Turkum:Muhajirstvo]]

## Adabiyotlar

*
Chikaso xalqi

**Chikaso** yoki **chikasavalar** — janubi-sharqiy shtatlarda (Mississipi, Alabama, Tennessi) istiqomat qiladiganhind xalqi. Chikaso tili maskog tillar oilasiga kiradi. Suonton, qabila boshliqlaridan biri nomidan [1] „Chikaso“ — „chikasha“ (tʃikaʃːa) soʻzining inglizcha transkripsiyasi boʻlib, „qoʻzgʻolonchi“ yoki „chiksadan kelib chiqqan“ degan maʼnoni anglatadi.  

## Tarixi
Chikaso Missisipi daryosi boʻylab tarqalgan Missisipi madaniyatining bir qismi edi. Yevropaliklar bilan birinchi kontaktdan biroz oldin, Chikaso xalqi sharqqa koʻchib oʻtdgan. Mavjud tarixiy manbalarga koʻra, Chikaso Missisipi shimoli-sharqida birinchi kontakt paytidan boshlab Oklaxomaga majburiy migratsiyaga qadar yashagan, ularning aksariyati bugungi kunda ham shu yerda istiqomat qiladi. Ular Chokto qardoshlik aloqalariga va umumiy tarixga ega.

Chikaso xalqi ikki guruhga boʻlingan: „Impsaktea“ va „Intcutwalipa“. Chikaso xalqi 1832-yilda oʻz yerlarini sotib, Hindiston deportatsiyasi davrida Hindiston hududlariga koʻchib oʻtgan " Besh rivojlangan qabila " dan biri edi. Oklaxomadagi Chikaso millati bugungi kunda federal tan olingan oʻn uchinchi yirik qabila hisoblanadi.

## Shuningdek qarangr

* Te Ata

## Adabiyotlar

* Kallovey, Kolin G. *Hindistondagi Amerika inqilobi*. Kembrij universiteti nashriyoti, 1995-yil.

## Manbalar

## Havolalar

* Oklaxomadagi Chickasaw Nation (rasmiy sayt)
* Chickasaw Nation Industires (Chickasaw Nation hukumati pudratchi organi)
* „Chickasaws: gʻolib boʻlmaydigan odamlar“, PhD Greg OʻBrienning qisqacha tarixi.
* Shimoliy Amerika hindularining entsiklopediyasi 
* Li Sultzmanning „Chickasaw tarixi“ 
* Jon Bennett Xerrington birinchi tubjoy amerikalik astronavt (chickasaw.net saytida)
* Tishomingo
* Pashof retsepti
* DeSoto Trail muhokamasida baʼzi Chickasaw maʼlumotlari
Chin xalqi

**Chin** (*chinlar*) — Kuki-chin kichik guruhining odamlari boʻlib, Tibet-Birma filialining shu nomdagi tilida soʻzlashadi. Ular Myanma, Hindiston va Bangladeshda yashaydilar.

Myanmada chinlar Chin shtatida yashaydi. Falam, tiddim, xaka-chin va boshqa xalqlar (va tillar) vakillaridan tashkil topgan. Myanma aholisi taxminan 880 ming kishini tashkil qiladi.

Hindistonda chinlar Assam , Manipur , Meghalaya va Mizoram shtatlarida yashaydi va Mizo, Thado, Lakher va boshqa xalqlar (va tillar) vakillaridan tashkil topgan. Hindistondagi aholi 400 ming kishidan oshadi.

## Tillari
Chin xalqi Tibet-Birman tillarining Kuki-Chin-Naga boʻlimining Kuki-Chin guruhini tashkil etuvchi juda koʻp tillarda gaplashadi], sredi nix preobladayut протестанты, osobenno баптисты.

Kuki-chin tillari birinchi marta Sten Konov tomonidan tavsiflangan va tasniflangan. Bu tillarTibet-Birma oilasining Birma turkumiga kiritilgan. Chin tillari olmoshlarning ahamiyati bilan ajralib turadi. Ot va olmoshlarning ikkita ohangi mavjud: toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita.

Shuningdek, norasmiy ogʻzaki nutq va „adabiy“ nutq ham mavjud. Rasmiy jumlalar har doim nutq tilida boʻlgani kabi olmosh bilan emas, balki yuklamali feʼl bilan tugaydi.

## Dini
Chinlar asosan nasroniylar, ular orasida protestantlar  ayniqsa, baptistlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Saflarning alohida vakillari Manashe qabilasining avlodlari ekanliklarini eʼlon qilib, yahudiylik diniga eʼtiqod qila boshladilar. Ular oʻzlarini Bney-Menashe deb atashadi va baʼzilari Isroilga koʻchib ketishgan.

## Hayot tarzi
Chin xalqlarining hayot tarzi. Ular asosan dehqonchilik (sholi, bugʻdoy, makkajoʻxori), toʻquvchilik va ovchilik bilan shugʻullanadi. Chinlarning kiyimlari xoʻjalik matolaridan tayyorlangan, oʻziga xos plash yoki nakidkani (yopqich) eslatadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Buyuk Sovet Entsiklopediyasi. M..: „Sovet Entsiklopediyasi“, 1969-1978
* Chesnokov Ya.V. Janubiy Osiyo xalqlari. M..: SSSR, 1963-yil
* Chin // Dunyo xalqlari va dinlari
* Xenderson EJA Chin pronominallashtirilgan til sifatida // Sharq va Afrika tadqiqotlari maktabining xabarnomasi, jild. 20, 1957, bet. 323-327.

## Havolalar

* Soʻzlashuv tili pronominallashgan til sifatida
* Annamese va Tibet-Burmik
Chinuklar

**Chinuk**, **Chinuki** (shinuk) — Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-gʻarbiy qismidagi hind xalqlari guruhi.

## '''Tillari va tarqalishi'''

Chinuk Kolumbiya daryosining quyi oqimida yashagan.

Chinuklar shinuk (chinuk): katlamet, Quyi Shinuk (Chinuk) va Yuqori Shinuk (Multnomah, Kiksht va boshqa) tillarda gaplashganlar. Hozirda ular deyarli butunlay yoʻqoldi va chinuk xalqi ingliz tilida gapirishga oʻtdilar. Faqat vasko-vishramning yuqori shinuk shevasida 4 kishi gapiradi.

Qabilalar: pastki — chinuk, clatsop, yuqori — katlamet, vakaykam, katlapatl, maltnomax, klakamas.

Yevropaliklar bilan toʻqnashuvdan oldin, chinuk xalqi klamat bilan savdo aloqalarini qoʻllab-quvvatlaganlar.

18-asrda koʻpchilik chinuk aholisi turli kasalliklar tufayli vafot etishgan. Qolganlari yevropaliklar yoki salish kabi boshqa hindlar bilan qoʻshilib ketgan. Hozirda chinuk vakillari 900 kishini tashkil etadi. Ular tarqoq yashaydilar.

## '''Xoʻjalik faoliyati'''

Baʼzi qabilalar shimoliy-gʻarbiy Amerika qirgʻoqlari hindlarga, bir qismi — plato hindulariga mansub. Asosiy mashgʻulotlarni baliq ovlash, ovchilik, yigʻish (rezavorlar, suv osti valato ildizlari, kamas piyozlari, qirqquloq va tuproqli pechda pishiriladigan turli ildizlar) tashkil qiladi. Yogʻochdan oʻyib idishlar yasash, savat toʻqish, savdo kabi hunarlar rivojlangan. Dentalium chigʻanoqlari yoki marjonlar ekvivalent sifatida hizmat qiladi. Eng ommabop transport turi — baland kamonli va forshtevenli toʻlqinqaytargichli oʻyib ishlangan kanoe hisoblanadi.

Turar joyi — sadr taxtasidan yasalgan toʻrtburchak uylar (qishki doimiy). Yozda vaqtinchaliklari ham quriladi — oʻt toʻshaklari bilan qoplangan karkasli uylar. Vishramlar xalqida yarim yertoʻla uylar ham kuzatiladi.

## '''Ijtimoiy tashkilot'''
Aholiga qabila boshliq rahbarlik qiladi. Jamoa katta oilalardan iborat. Potlatch instituti mavjud. Tabaqalar: zodagonlar (ilkanaximet), oddiy jamoa aʼzolari va qullar.

Nikoh virilokal. Er-xotinlar alohida mulkka ega boʻlishlari mumkin.

## '''Ibodatlari'''
Chinuklar ajdodlar ruhlarini hurmat qilishadi va ular orasida shamanizm rivojlangan. Pastki chinuklarda yashirin marosim jamoalari mavjud. Ayrim qabilalar XVIII-XIX asrlarda bosh suyagining sunʼiy deformatsiyasini amaliyotda qoʻllashgan.

## Yana qarang

* Simshian

## Manbalar

## Adabiyotlar

* " Dunyo xalqlari va dinlari " entsiklopediyasi, M.-1989.
* Dunyo tillari va dialektlari, prospekt va lugʻat, M.-1982.
* 

## Havolalar

* Chinook hind veb-sayti )
* Chinook Nation rasmiy veb-sayti )
Qalam muzeyi

**Qalam muzeyi** — Birmingem shahridagi (Buyuk Britaniya) muzey boʻlib, Birmingemdagi poʻlat moʻyqalamlar savdosiga bagʻishlangan. Buyuk Britaniyadagi moʻyqalamlarni ishlab chiqarish va savdosi tarixiga bagʻishlangan yagona muzey.

Muzey Birmingem moʻyqalamlari savdo merosi assotsiatsiyasi tomonidan boshqariladi va Birmingemning zargarlar kvartalida , Argent centre binosida joylashgan. Argent Centre [en] binosi II darajali rasmiy roʻyxatga olingan bino [ingliz.] * Muzey 2001-yil aprel oyida ochilgan va 2002-yil iyun oyida unga qoʻshni Philp Poole Room galereyasi ochilgan. 2011-yil aprel oyida Karl Chinn kutubxonasi va jamoat zali ochildi.

Muzey ekspozitsiyasi 19-asrda Birmingemda gullab-yashnagan poʻlat moʻyqalamlar savdosi tarixini taqdim etadi: sanoatning gullab-yashnagan davrida shaharda 100 ga yaqin poʻlat moʻyqalamlar kompaniyalari mavjud edi. Ammo poʻlat moʻyqalamlar avtoruchkalar va sharikli ruchkalar bilan almashtirilganligi sababli, bu sanoat tanozilga yuz tutdi.

Muzeyda koʻplab kompaniyalarning tarixi, ularning egalari va xodimlari, shuningdek, poʻlat moʻyqalamlarni tayyorlash texnologiyalari haqida maʼlumotlar mavjud. Zallardan birida faqat moʻyqalamlardan yaratilgan badiiy buyumlar: yulduzlar, piramidalar va boshqalar joylashgan. Muzey kolleksiyasida yozuv tarixiga oid boshqa buyumlar ham mavjud: siyohdonlar, sekreterlar va boshqalar.

Koʻrgazma zallarida maʼlumot stendlari joylashtirilgan, koʻngilli gidlar tomonidan ekskursiyalar oʻtkaziladi, ular shuningdek, har xil turdagi yozma qalamlardan (ham poʻlat, ham gʻoz ruchkalar), birinchi yozuv mashinkalaridan foydalanish va Brayl alifbosidan foydalanish boʻyicha mahorat darslarini tashkil qiladilar.

Xattotlik darslari Jamoatchilik zalida shanba kunlari haftada bir marta oʻtkaziladi. Muzeyda, shuningdek, uyushgan mehmonlar guruhlari uchun turli mavzularda seminarlar, poʻlat moʻyqalamlar savdosi tarixi boʻyicha maʼruzalar va genealogik tadqiqotlar oʻtkaziladi. Muzeyda poʻlatdan yasalgan moʻyqalamlar savdosi tarixiga oid kitoblar va suvenirlar sotiladigan doʻkon mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* Qalam muzeyi — rasmiy sayt
* Midlands sanoat uyushmasi
Tagauriyaliklar

Tagauriyaliklar (osetinlar) Tagauriyaliklar (oset. *Tægiatæ*) Shimoliy Osetinlarning bir guruhi boʻlgan ironiyaliklarning tarixiy nomlanishi. Tagauriyaliklar Shimoliy Osetiya hududining sharqiy qismida — Tagaur jamiyatida yashagan va 19-asrning oʻrtalariga qadar ular yashagan Darial darasi orqali oʻtadigan yoʻlni (hozirgi Gruziya harbiylari) nazorat qilgan.

## Tarqalishi
Togʻlarda tagauriyaliklar Gizeldon (Koban darasi, Dargav vodiysi), Genaldon (Saniban darasi) va Terek (Daryal darasi) daryolarining daralarini egallagan. Gʻarbda Tagauriyaliklar Kurtatinlar, janubda — Tirsigom jamiyati va Moxev gruzinlari bilan chegaradosh boʻlgan. Tagauriyaliklarning sharqiy qoʻshnilari Ingush jamiyati loamaroy, shimoliy qoʻshnilari esa kabardiyaliklar va baʼzan nogaylar boʻlgan.

Tekislikda Tagaur aldarlari Humallag (Inal Dudarov), Brut (Shanaevlar), Zilgi (Janxot Dudarov), Beslan (Beslan Tulatov), Karjin (Xas-Magomet Dudarov), Razdzog (Alxast Kunduxov) qishloqlariga asos solgan. Aldarlar tomonidan tashkil etilmagan ovullar: Batako , Zamankul , Yangi Batako, Elxotovo..

## Tarixi
Tagaur jamiyati katta tagaur fuqarolik jamiyati va bir qancha kichik mustaqil jamoa-qishloqlarning siyosiy birlashmasi sifatida tuzilgan. Tagaur jamiyatining ijtimoiy tuzilishi murakkab tuzilishga ega boʻlgan. Mustaqil jamoalar Ganal , Jimara , Janubiy Lamardon va Shimoliy Lamardon qishloqlari edi. Yana ikkita shunday jamoalar Kakkadur va Sanibada — Tagiyatlar bilan birga yashagan. Ganal , Janubiy Lamardon va Sanibada oʻz yaylovlariga ega boʻlgan va qullarga egalik qilgan „kuchli“ oilalar paydo boʻldi. Ammo boylik va zodagonlik jihatidan ular tagauriyaliklar jamoasining yuqori tabaqasi boʻlmish tagiatlardan past edi.

## Yana qarang

* Tagauriya

## Manbalar
Tagish

Tagish (tagish Tagish) yoki Tagish Xvaan (tagish *Tā̀gish kotʼīnèʼ, tl*.**Taagish ḵwáan** **)** — Kanadadagi Atabaskan guruhiga mansub hind xalqi. Ular Amerika mongoloid tipiga mansub. Tagish, ingliz va tlingit tillarida soʻzlashadi. Ularni Tlingitlar oʻz hududiga qoʻshib olishgan.

Anʼanaviy aholi punktlari Yukon hududining gʻarbidagi Tagish va Marsh-Leyk atrofida joylashgan. Joyning nomlanishi tom maʼnoda „bahorgi muz“ deb tarjima qilinadi.

Tagish tili kaska va telten tillariga yaqin. Ona tomondan qarindoshlik aloqalari Ular ikkita fratriyaga boʻlingan: Qargʻa va Boʻri. Potlatch odati keng tarqalgan edi. 20-asrning oxiriga kelib tagish tilida soʻzlashuvchilar soni 5 kishini tashkil etdi. Hozir ular asosan Uaytxors va Karkross shaharchalarida yashaydilar.

Bugungi kunda Tagish xalqi asosan Karkross yoki Uaytxorsda yashaydi va Karkross/ Tagishning birinchi millati (ingliz.) (rus. yoki Kvanli Dyunnig Birinchi millati) (ingliz.) (rus.) aʼzosi hisoblanishadi.

Kheesh (Jim Meyson Skukum), Shao Tlaa (Keyt Karmak) va Khaa Kuuh (Charli Douson), Tagish mahalliy xalqlari vakillari Klondayk oltin lixoradkasiga olib kelgan kashfiyot qilishgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Yukon ona tili markazi (1) 
* Yukon ona tili markazi (2)
* Carcross/Tagish birinchi millati
Aydan Şener

**Aydan Şener** () (1963-yil 1-martda tugʻilgan) — Choliqushi serialidagi Feride roli bilan tanilgan turkiyalik model va kino aktrisasi.

## Biografiyasi
Aydan Şener 1963-yil 1-martda Turkiya janubi-sharqidagi Kilis kichik shaharchasida musiqashunos va uy bekasi boʻlgan tatar oilasida tugʻilgan.

Aydanning ota-bobolari Qozonlik edi 1877-yilda choʻqinishdan bosh tortib, uning bobosi va oilasi boshqa davlatga koʻchib ketishdi. Oʻsha davrlarda koʻplab musulmonlar nasroniylikni qabul qilishni hohlamay, uylarini tashlab, Turkiyaga koʻchib ketishdi.

Aydan Şener yoshligida ota-onasi Bursaga koʻchib oʻtishdi va u yerda oʻrta maktabni tugatdi.

Oʻn sakkiz yoshida Aydan Şener „Turkiya goʻzali“ tanlovida gʻolib chiqdi va „Dunyo goʻzali 1981“ da oʻz mamlakatini himoya qildi. Ammo bu safar toj venesuelalik Pilin Leonga nasib etdi. „Turkiya goʻzali“ unvonini olganidan soʻng, u oʻzini modellik biznesida muvaffaqiyatli namoyish eta oldi. Shuningdek, reklama roliklarida ham suratga tushgan.

Koʻp oʻtmay u ilk filmida debyut qildi. „Choliqushi“ serialidagi Feride roli unga jahon shuhratini keltirdi.

1983-yilda Aydan Şener Ayxan Akbinga turmushga chiqdi. Keyingi yillarda spektakllarda roʻl ijro etdi Oʻshanda u futbol boʻyicha Turkiya terma jamoasi azosi edi. Besh yil oʻtib ularning qizi Ecem dunyoga keldi. Ammo 1991-yilda er-xotin ajrashishdi.

## Kinodagi faoliyat
Aydan Şener Reshat Nuri Gyuntekinning Choliqushi nomli asari asosida suratga olinga huddi shu nomdagi teleserialda Feride roli bilan tanildi. Roman jahon klassikasi sifatida tan olingan. Film rejissori Usmon Seden.

Aktrisaning yana bir mashhur filmi „Somon yoʻli“ filmi edi. Aydan bosh qahramon Zyulal rolini oʻynadi.

Asosan, u dramatik va melodramatik seriallarda rol oʻynagan. Aydan Şenerning oʻzi eʼtirof etganidek:

Vaqti-vaqti bilan aktrisani mashhur shoularda va telekoʻrsatuvlarda uchratish mumkin.

## Filmlari
* *"Küçük Ağa"* (TV) (1983) — *Emine*
* Choliqushi (1986) — *Feride*
* *Yeniden dogmak* (serial) (1987) — *Fatma*
* "Somon yoʻli" (1989) — *Zilol*
* *Yol Palas Cinayeti* (serial) (1991)
* *"Ay Işığında Saklıdır"*(TV) (1996)
* *"Yüzlesme"* (TV) (1996)
* *"Bir askin bittigi yer"* (1996) — *Oisha*
* *"Nefes Alamıyorum"* (serail) (1996) — *Suna*
* *"Nice yillardan sonra"* (serial) (1997) — *Nilgun*
* *"Huznun yuzu"* (TV) (1997) — *Ebru Ertuk*
* *"Ah Nalan Ah"* (TV) (1997) — *Nalan*
* *Sakin Kasabanın Kadını* (1997) — *Serap*
* *"Kumru"* (TV) (2000) — *Qumri*
* *"Mühürlü güller"* (serial) (2003) — *Muala*
* *"Beni bekledinse"* (TV) (2004) — *Omina*
* *"Masum degiliz"* (serial) (2005) — *Zeyda*
* *"Evimin Erkeği"* (serial) (2007)
* *"Fikrimin İnce Gülü"* (serial) (2007) — *Zahro*
* *"Sürgün Hayatlar"* (serial) (2008)
* *"Kırmızı Işık"* (serial) (2008) — *Sunush*
* *"Yıllar sonra"* (2011)
* *"Kalbimdeki deniz"* (serial) (2017) — *Zahide Oğuz*

## Manbalar
Yangi Kaledoniyadagi taitiliklar

**Yangi Kaledoniyadagi** taitiliklar (fr. *Tahitiens de Nouvelle-* Caledonie) Yangi Kaledoniyadagi eng yirik millatlarning biri boʻlib, hudud aholisining 2,09 % ni tashkil qiladi.

Rasmiy statistika va mahalliy ommaviy axborot vositalarida qabul qilingan ushbu aholi guruhi nomidan farqli oʻlaroq, u nafaqat etnik taitiliklar, balki bir nechta arxipelaglardan iborat boʻlgan Fransiya Polineziyasining mahalliy xalqlarining barcha vakillarini oʻz ichiga oladi. Bu Taiti orollarining eng mashhuri, eng kattasi va aholisi eng koʻpligi bilan bogʻliq. Shunday qilib, taitiliklardan tashqari, bu guruh odatda Yangi Kaledoniya hududida yashovchi Mangarevanlar , Markizlar, Tuamotuanslar va Tubuaysylarni ham oʻz ichiga oladi.

## Tarqalishi
2014-yilgi statistik maʼlumotlarga koʻra, Yangi Kaledoniyada 5608 taitiliklar boʻlib, ulardan 5029 tasi Noumea, Dumbea , Le Mont Dor va Paita kommunalarini oʻz ichiga olgan Numea poytaxti hududida yashagan. Aglomerasiyaga kirmaydigan janubiy provinsiya kommunalarida yana 198 ta taitilik, butun Shimoliy provinsiyada 365 ta, Loyalti orollari provinsiyasida atigi 16 tasi yashagan.

## Havolalar

* 
*
Tva

**Tva** yoki **Batva** („ba-“ koʻplik koʻrsatkichi) — Ruanda va Burundi shtatlaridagi uchta eng yirik xalqlardan biri boʻlgan Markaziy Afrikadagi pigmiya xalqi. XXI asr boshlarida ularning soni 322 ming kishiga yaqin boʻlgan.

Markaziy Afrikaning tub aholisi boʻlgan Tvalar oʻrta asrlarda bu hududga bostirib kirgan Bantu tilida soʻzlashuvchi xutu qabilalari tomonidan boʻysundirilgan. Keyinchalik, taxminan XV asrda shimoldan (ehtimol Efiopiyadan) kelgan tutsi qabilalari Hutu va Tvani bosib oldi.

Boshqa pigmey xalqlari singari, Tva ham oʻzining asl tilini yoʻqotib, xutu bosqinchilarining tiliga oʻtgan.

Tva odatda borish qiyin boʻlgan agrar hududlarda yashagan va shuning uchun zamonaviy Afrika jamiyatining ham chekkalarida yashaydi. Xutlar kelishidan oldin ovchilik va terimchilik bilan shugʻullanishgan boʻlsalarda, hozirda natural xoʻjalik bilan shugʻullanishadi. Ular kichik ovullarda, qamishdan qurilgan, loy bilan suvalgan yoki xom gʻishtdan qurilgan uylarda yashaydilar. Qishloq xoʻjaligi ishlarini kulollar, shuningdek, savdo-sotiq uchun ham olib boradilar.

## Genetika
Pigmeylarning kichikligini tushuntiruvchi mutatsiyalarni aniqlash uchun olimlar Batva pigmeylari va ularning Bakiga dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi qoʻshnilari, shuningdek, Baka pigmeylari va ularning Nzebe va Nzimi dehqon qoʻshnilarining genomlarini solishtirdilar. Maʼlum boʻlishicha, Batva va Baka pigmeyalarida boʻyi past boʻlgan yagona nukleotid polimorfizmlari har xil boʻlib, bu Afrika qabilalarida mittilik konvergent evolyutsiya natijasi ekanligini anglatadi..

## Etnik tarixi
Tvalar Ruandada salbiy oʻxshashlikning semantik qutbini egallagan birinchi guruh boʻlib, ularning namunasi tutsi va xutular oʻrtasidagi keyingi tafovutga taʼsir koʻrsatgan namuna boʻlib xizmat qildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
2. *Jeffreys MDW* The Batwa: ular kimlar? // Xalqaro Afrika instituti jurnali, jild. 23, yoʻq. 1 (yanvar, 1953), bet. 45-54. )

## Havolalar

* Los pigmeos africanos Cultura y photo de los primeros habitantes de África Central
* Koʻproq pigmeler — yaxshi va boshqacha! Batva va baka bir-biridan mustaqil ravishda ezilgan
Ixtirochilar va ratsionalizatorlar kuni

" Ixtirochi va ratsionalizatorlar kuni " (ukr. *IDen vinaxіdnika і ratsіonalіzatora*) — ixtirochi va ratsionalizatorlarning kasb bayrami hisoblanib, Ukrainada har yili sentyabr oyining uchinchi shanbasida nishonlanadi [1] .

Ushbu bayramning tarixi 1957 yilda Sovet Ittifoqida , Ukraina Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi deb atalgan va uning bir qismi boʻlgan vaqtga borib taqaladi. Keyin, Fanlar akademiyasining taklifi bilan SSSRda har yili iyun oyining oxirgi shanbasida nishonlanadigan „Ixtirochi va ratsionalizatorlar kuni“ bayrami joriy etildi. .

Oʻsha paytda barcha Sovet Sotsialistik Respublikalari „Ixtirochi va ratsionalizatorlar kuni“ni birgalikda nishonlashgan, ammo Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin vaziyat oʻzgardi. Mustaqillikka erishgach, baʼzi postsovet respublikalari bu bayramni boshqa kunga koʻchirdi, baʼzilari nomini oʻzgartirdi, baʼzilari esa uni bekor qildi. 1994 yil 16 avgustda Ukrainaning ikkinchi Prezidenti L. D. Kuchma „Ixtirochi va ratsionalizatorlar kuni toʻgʻrisida“ gi 443/94-sonli farmonni imzoladi, unga koʻra har yili Ukraina Respublikasida sentyabr oyining 3-shanba kuni nishonlanishi belgilandi. Leonid Kuchmaning prezident farmonida, xususan, ushbu bayram " *Ukraina* *ixtirochi va ratsionalizatorlarining tashabbusini qoʻllab-quvvatlash uchun* " joriy etilgani aytilgan .

## Manbalar

## Yana qarang
* Ixtirochi va ratsionalizatorlar kuni
Te Arava

**Te Arava** — Yangi Zelandiyadagi maorilarning ivi va hapu (qabilalar va urugʻlar) konfederatsiyasi boʻlib, ular oʻzlarining ajdodlarini Arava kanoesiga borib taqashadi. Qabilalar Rotorua va Bey-of-Plentida jamlanib, 40 000 ga yaqin aholiga ega.

## Tarixi
Te Arava xalqining tarixi Arava kanoesi bilan uzviy bogʻliq.

Te Arava qabilalari Rotorua atrofidagi koʻllarga tarixdan katta qiziqish bilidirishadi.

Koʻpgina Te Arava erkaklari 19-asrning oʻrtalarida Yangi Zelandiyaning Shimoliy orolida boʻlib oʻtgan Yangi Zelandiya urushlarida ingliz mustamlakachi hukumati uchun kurashgan. Ehtimol, qisman shu sababli, qabila Vaytangi tribunalini chetlab oʻtib, oʻzlarining tarixiy daʼvolari boʻyicha Yangi Zelandiya hukumati bilan toʻgʻridan-toʻgʻri muzokaralar olib borishni tanladi. Bir qator muzokaralar natijasida ularning turli daʼvolari boʻyicha bir nechta hisob-kitoblar boʻlib oʻtdi, ularning eng kattasi 2004-yil dekabr oyida imzolangan 14 koʻl qarorgohi va 2006-yil 30-sentabrda imzolangan barcha tarixiy Te Arava ivi va hapu daʼvolari boʻyicha kelishuv hisoblanadi. Hukumat Te Aravadan Shartnomani buzgani uchun uzr soʻradi va 36 million dollar miqdorida tovon toʻladi, jumladan 500 km2 gacha Crown Forest yerlari, shuningdek, alohida ahamiyatga ega boʻlgan 19 ta hudud, jumladan, Vakarevarev issiq buloqlari qoʻriqxonasini topshirdi.

2015 -yil 18-dekabrda Te Arava Konfederatsiyasiga ivi Te Tatau o Te Arava hamkorlik kengashi orqali Rotorua koʻllari kengashining qoʻmita yigʻilishlarida ovoz berish huquqi berildi.

Te Arawa FM — Te Arava qabilalarining radiostansiyasi, jumladan Ngati Pikiao, Tūhourangi va Ngati Whakaueni oʻz ichiga oladi. U 1980-yillarning boshida tashkil etilgan va 1990-yil noyabr oyida xayriya tashkilotiga aylangan. Stansiya 1993-yilda Whanau FM ga aylantirilgan. Stansiyaning 99,1 chastotalaridan biri 1998-yilda Mai FM tomonidan qabul qilingan; ikkinchisi esa Te Arawa FM ga qaytishdan oldin Pumanawa 89FM boʻldi. U Rotoruada 88.7 FM da mavjud va 99.1 chastotali esa hozirda 2015 -yil 15-aprelda efirga uzatila boshlagan The Heat 991 FM tijorat stantsiyasini translyatsiya qiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Te Arawa veb-sayti
John Paul II kuni

Ioann Pavel II kuni (pol. Dzień Papieża Jana Pawla II) — Polshada Papa Ioann Pavel II xotirasi sharafiga tashkil etilgan davlat bayrami. 2005-yildan beri har yili 16-oktabr kuni nishonlanadi. Bayram ish kuni hisoblanadi.

## Maʼnosi
Bayram Rim Papasi Ioann Pavel II xotirasiga bagʻishlangan. 1978-yil 16-oktabrda Krakov kardinal arxiyepiskopi Karol Voytyla Rim papasi etib saylandi.

## Tarixi
2005-yil 27-iyulda Polsha Seymi Papa Ioann Pavel II sharafiga yangi davlat bayramini oʻrnatdi. 338 deputat yangi dam olish kunini belgilash uchun ovoz berdi, uchtasi qarshi chiqdi va ikki nafari betaraf qoldi.

Bayram nizomida bayram quyidagicha yozilgan: "… XX asrning eng mashhur hokimiyati sharafiga, bizni nasroniylikning kelib chiqishiga qaytargan va birdamlik, jasorat va kamtarlikni oʻrgatgan odam xotirasiga". 

## Katolik cherkovida
Polsha katolik cherkovida 16-oktabrgacha yakshanba kuni *Papa kuni* nishonlanadi. Shu kuni Polsha katolik cherkovlarida kambagʻal oilalardan boʻlgan iqtidorli yoshlar uchun xayr-ehsonlar yigʻiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Polsha Seymi tomonidan qabul qilingan bayram nizomi
* Ioann Pavel II kuniga bagʻishlangan veb-sayt )
Kalevala kuni

**Kalevala kuni** (fin. *Kalevalan päivä* shvedcha Kalevaladagen) — Finlandiya va Kareliya milliy sheʼriy dostoni „Kalevala“ sharafiga bagʻishlangan bayram. 28-fevralda nishonlanadigan bu kun davlat bayrogʻining rasmiy koʻtarilishi kunidir.

## Tarixi
Kalevala kuni 28-fevralda nishonlanadi, chunki bu sanadan boshlab Elias Lyonnrot Kalevalaning birinchi tugallangan qoʻlyozmasi soʻzboshisida oʻz imzosining yoniga „Eski Kalevalaga“ (fin.Vanha Kalevala) deb yozgan. Vanha Kalevala) 1835-yilda. Kalevala kuni birinchi marta 1860-yilda rasmiy ravishda nishonlangan.

1920-yillarda Kalevala kuni Finlandiya bayrogʻi kunida, yaʼni 28-fevralda nishonlana boshladi. 1978-yildan boshlab, Finlandiya hukumatining qaroriga binoan, 28-fevralda Kalevalaning rasmiy kuni Finlandiya va Kareliya madaniyatining bayrami sifatida nishonlanadi.

## '''Nishonlanishi'''
Har yili Finlandiya va Kareliyada bayram kuni Kalevala karnavali koʻcha liboslari namoyishi, shuningdek, doston syujeti va musiqiy qoʻshiq marafoniga asoslangan teatrlashtirilgan tomoshalar koʻrinishida boʻlib oʻtadi..

## Manbalar

## Havolalar

* Kareliyadagi Kalevala kunlarining tarixi
Kiyev kuni

**Kiev kuni** (ukr. **Den Kíєva**) har yili may oyining oxirgi yakshanbasida oʻtkaziladigan Kiyev shahriga bagʻishlangan bayramdir.

Kiev kunining birinchi bayrami 1982-yil may oyining oxirida boʻlib oʻtdi va u shaharning 1500-yilligini nishonlash bilan bogʻliq boʻlgan. Bu shartli sana hisoblanadi. Bayramni oʻtkazish gʻoyasi 1979-1989-yillarda Kiev shahar xalq deputatlari kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi V. A. Zgurskiyga tegishli boʻlgan. 1987-yildan beri Kiev kuni doimiy rasmiy bayramga aylandi.

Bir necha kun davom etadigan Kiev kunida koʻplab ommaviy tadbirlar oʻtkaziladi, Maydan Nezalejnosti asosiy shahar maydonida katta kontsert, yelkanli regata va Race Horizon Park velosiped poygasi, shuningdek, eng yorqin va Kashtan daraxtlari ostida yugurish kabi eng ommaviy sport va xayriya tadbiri Mushakbozlik bilan bayram yakunlanadi.

## Manbalar
Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi kuni

**"Konstitutsiya kuni"** davlat bayrami boʻlib, 12-dekabrda nishonlanadigan zamonaviy Rossiya — Rossiya Federatsiyasida Konstitutsiya qabul qilingan kun

## Tarixi
SSSRda 1977-yilgacha u SSSR Konstitutsiyasi qabul qilingan 1936-yil 5-dekabr kuni nishonlanib kelingan. Keyin bayram 7-oktabrga koʻchirildi (SSSRning yangi konstitutsiyasi qabul qilingan kun — „Rivojlangan sotsializm Konstitutsiyasi“). Konstitutsiya kunini nishonlash anʼanasi zamonaviy Rossiyada davom ettirilgan.

1993-yil 12-dekabrda Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi umumxalq ovoz berish yoʻli bilan, 1994-yildan esa Rossiya Prezidentining farmonlari bilan („Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi kuni“ va „12-dekabrda ishlanmaydigan kun toʻgʻrisida“ gi qarorlari bilan) 12-dekabr dam olish kuni deb eʼlon qilindi.

2004-yil 24-dekabrda Davlat Dumasi tomonidan qabul qilingan Rossiya Federatsiyasi Mehnat kodeksiga kiritilgan oʻzgartishlarga koʻra 2005-yildan boshlab 12-dekabr Rossiyada dam olish kuni emas, Rossiyaning bayram taqvimi va 12-dekabrdagi Konstitutsiya kuni Rossiyada unutilmas kun sifatida oʻzgartirildi.

2013-yilda Rossiya Konstitutsiyasining yigirma yilligi munosabati bilan Vladimir Putin birinchi navbatda keksalar, homilador ayollar va bolali ayollarga amnissiya qoʻllash imkoniyatini koʻrib chiqish tashabbusi, keyingi navbatda, ehtimol, zoʻravonliksiz jinoyatlar sodir etgan mahkumlarning toifalari bilan chiqdi. Davlat Dumasining tegishli qarori 2013-yil 19-dekabrda qabul qilingan.

## Manbalar
Mushuk kuni

**Mushuk kuni** (**Mushuklar kuni**) butun dunyoda nishonlanadigan mushuklar sharafiga norasmiy bayramdir. Mushuklar kunida odamlar bu hayvonlarga ularning xizmatlari uchun hurmat koʻrsatadilar va sevgilarini ifoda qiladilar.

## Mushuk kunini nishonlash
**Xalqaro mushuklar kuni** — 8-avgust kuni nishonlanadi. Bu kunga 2002-yilda Animal Welfare Hayvonlarni himoya qilish xalqaro jamgʻarmasi tomonidan asos solingan. Baʼzi mamlakatlarda bu bayram boshqa kunlarda nishonlanadi:

* Rossiyada, mavjud anʼanaga koʻra, mushuklar kuni **1-mart** kuni nishonlanadi. Rossiyadagi mushuklar bahorning ramzlaridan biri boʻlib, mart oyi „mushuk“ oyi hisoblanadi. Ushbu bayram 2004-yilda Moskva mushuklar muzeyi va jurnali va „Mushuk va it“ gazetasi muharrirlari tomonidan tashkil etilgan.
* AQShda mushuklar kuni **29-oktabr** kuni nishonlanadi. Milliy mushuklar kuni veb-saytiga koʻra , bayram 2005-yildan beri Amerika hayvonlarga nisbatan shafqatsizlikning oldini olish jamiyati koʻmagida nishonlanadi.
* Yaponiyada mushuklar kuni **22-fevral** kuni nishonlanadi. Buning sababi, yapon tilida mushukning miyovlashi „nyan-nyan-nyan“ sifatida uzatiladi. „Nyan“ „ikki“ degan maʼnoni ham anglatishi mumkin va „ikki-ikki-ikki“ 22-fevral deb talqin qilinishi mumkin. Shu kuni Tokioda mushuklar kuni festivali oʻtkaziladi, unda mushuklar eng noyob xatti-harakatlari uchun sovrinlarni qoʻlga kiritadilar. Bayram 1987-yildan beri oʻtkazilib kelinmoqda, u birinchi marta mushuklar kuni ijroiya qoʻmitasi tomonidan soʻrov natijalariga koʻra oziq-ovqat ishlab chiqarish tashkiloti bilan birgalikda tashkil etilgan.
* Polshada mushuk **kuni 17-fevral** kuni nishonlanadi. Bayram ishtirokchilari jun toʻplar bilan oʻynashadi va oxirida hamma koʻp rangli iplar bilan oʻraladi.
* **17-noyabr** Italiyada *qora mushuklar* *kuni* nishonlanadi. Oʻrta asrlarda qora mushuklar inkvizitsiya tomonidan yoʻq qilingan, chunki ular shaytonning yordamchilari hisoblangan. Endi italiyaliklar bu vaziyatni tuzatishga harakat qilmoqdalar va barchaga mushuklar odamlarning doʻstlari ekanligini va hech narsada aybdor emasligini eslatishga harakat qilmoqdalar.
* Har uch yilda bir marta may oyining ikkinchi yakshanbasida Belgiyaning Ipre shahrida mushuklar paradi oʻtkaziladi.

## Manbalar
Nebomoreoblaka

„**Nebomoreoblaka**“ (, yaʼni, „Osmondengizbulutlar“) — rossiyalik qoʻshiqchi Zemfira ijro etgan qoʻshiq. 2004-yilning 20-mayida Zemfiraning „Vendetta“ nomli toʻrtinchi studiyaviy albomining birinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiqning ilk versiyasi elektron musiqa janrida boʻlib, albom uchun ogʻir, har-rok janriga xos versiya yozilgan. Qoʻshiqning matnini ham, musiqasini ham Zemfiraning oʻzi yozgan.

„Nebomoreoblaka“ qoʻshigʻida ijtimoiy masalalar haqida soʻz boradi. Jurnalistlar va tahlilchilar fikriga koʻra, ashulada shou-biznes tanqid qilingan. Ashulada rus qoʻshiqchisi Valeriya ismi tilga olingani rus matbuotida keng muhokama qilindi. Zemfira bergan intervyularining birida albomning nomi „Vendetta“ boʻlgani uchun „Endilikda qoʻshiqchi Valeriya kim uchun kuylashini bilaman“ () misrasini vendetta oʻlaroq talqin qilish mumkingligini aytdi, ammo shaxsan oʻzi Valeriyani dushman hisoblamasligini taʼkidladi.

Ashula tanqidchilar tomonidan yaxshi kutib olindi. Koʻpchilik tahlilchi „Nebomoreoblaka“ qoʻshigʻining rok versiyasini olqishladi. Tanqidchilar bu versiyani Korn, Rammstein, Led Zeppelin, Deep Purple hamda Nine Inch Nails ijodiga ijobiy qiyosladilar. Ashulani yozib olishda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Oleg Pungin (barabanlar), Korney (bas-gitara) hamda Yuriy Saler (gitara).

Qoʻshiq Rossiyada keng tanildi hamda rus radio xit-paradida ikkinchi oʻringacha koʻtarildi. „Nebomoreoblaka“ 2011-yil „Time Out“ jurnali tomonidan tuzilgan „Hayotimizni oʻzgartirgan 100 qoʻshiq“ () roʻyxatidan oʻrin oldi.

## Jamoa
* Zemfira — musiqa, ashula matni, vokal
* Oleg Pungin — barabanlar
* Korney — bas-gitara
* Yuriy Saler — gitara
* Bolshakov — injener
* Denis Yurovskiy — yordamchi

## Manbalar

## Havolalar

*  (jonli ijro)
Quyosh issiqlik nasos stansiyalari haqida ma’lumot

**Quyosh issiqlik nasos stansiyalari** – atamasi quyosh nurlarini birinchi navbatda issiqlikka aylantiradigan stansiyalarini oʻz ichiga oladi. Olingan issiqlik energiyasi keyinchalik nasos porshenlariga yuborilib suv chiqaziladi. Termodinamik sabablarga koʻra, maksimal samaraga erishish uchun yuqori harorat talab qilinadi. Bunday yuqori haroratga kollektorga tushayotgan quyosh radiatsiyasining energiya oqimining zichligini oshirish orqali erishiladi. Shu sabab konsentrlangan nurlanish yoki konsentratsion kollektrolarni ishlatamiz. Shu bilan bir qatorda, umumiy tizimni texnik-iqtisodiy optimallashtirish kerak.
Savdogarlar kuni

**Savdogarlar kuni** — bu folklor va turizm sohalarining bayrami boʻlib, u birinchi marta 2016-yil may oyining oxirida Rostov viloyatining Taganrog shahrida oʻtkazilgan.

## Tarixi
Taganrog shahri oʻzining tarixiy savdo va sanoat anʼanalari bilan mashhur. 19-asr boshidan uning hududida savdo birjasi mavjud boʻlib, u yerda mahalliy va xorijiy savdogarlar savdo qilgan. Shahar hayotidagi eng muhim voqealardan biri hisoblangan Nikolskaya yarmarkasi har yili bahor faslida oʻtkaziladi. 19-asrning birinchi yarmida Taganrog hududida „Yarmarka hovlisi“ tashkil etilgan.

Ana shu faktlarni inobatga olgan holda 2016-yilda Taganrog shahrida folklor xarakteriga ega yangi bayram — „Savdogarlar kuni“ tashkil etildi. Tadbir oʻtkaziladigan joy sifatida Instrumentalnaya koʻchasi, 25-2-uydagi dengiz boʻyi bogʻi tanlandi. 2016-yilda bayram 28-may kuni nishonlandi. Tadbirkorlar va shahar maʼmuriyati ushbu tadbirni qoʻllab-quvvatladi, uning asosiy maqsadi oʻtgan asrlarda shaharda yashagan Taganrog savdogarlari va homiylari haqida koʻproq maʼlumot berishdir. Bayram tadbirida eng yaxshi savdogar libosida qatnashganlarga 3000 rubl miqdorida mukofot berildi. 10 nafar Rostov-na-Donu va 16 nafar Taganrog aholisi oʻz liboslarini taqdim etdi.

Bayram davomida yarmarka savdolari oʻtkazilgan, mahalliy ishlab chiqaruvchilar oʻz mahsulotlarini: esdalik sovgʻalari, zargarlik buyumlari, oziq-ovqat mahsulotlari taqdim etishgan.

## Manbalar
Orad shartnomasi

**Orad shartnomasi** — 1538-yil 24-fevralda Nagvarada (Grosswardein/(Nagy) Várad, hozirgi Oradea, Ruminiya) shahrida Muqaddas Rim imperatori Gabsburg Ferdinand I va Vengriya tojiga daʼvogar Yanosh I Zapolyai oʻrtasida imzolangan tinchlik shartnomasi. Shartnoma 1526-yilda Mohach jangida Farzandsiz qiroli Bogemiya va Vengriya qiroli Lui II vafot etganidan soʻng boshlangan 12 yillik Vengriya fuqarolar urushini tugatdi.

Yashirin shartnoma tuzib, Gabsburglik Ferdinand I Yanosh Zapolyayi Vengriya qiroli va Vengriya Qirolligining ⅔ hukmdori deb tan oldi, Zapolya esa Ferdinandning gʻarbiy Vengriya ustidan hukmronligiga rozi boʻladi va uni Vengriya taxtining vorisi sifatida tan oldi. Yanosh I farzandsiz edi — turklarga qarshi harbiy yordam evaziga. Oʻshandan beri Gabsburg qismi Qirollik Vengriya deb ataladi.

Biroq, 1540-yilda, Yanosh Zapolyaning oʻlimidan biroz oldin, uning rafiqasi unga Yanosh II Zapolya oʻgʻli tugʻdi va kelishuv amalga oshmadi. Oʻgʻli Vengriya zodagonlari tomonidan Yanosh II Zapolya nomi bilan Vengriya qiroli etib saylandi.

Bir vaqtlar Yanosh I Zapolyay bay’at bergan Usmonli sultoni Sulaymon I ham Yanosh II ni Vengriya qiroli va uning vassali sifatida tan oldi.

Gabsburg imperatori Ferdinand I va uning vorislariga qarshi kurash qayta boshlandi va ushbu kurash 1571-yilgacha davom etdi.

## Adabiyotlar
* Fridrix Shuller: *Urkundliche Beiträge zur Geschichte Siebenbürgens von der Schlacht bei Mohács bis zum Frieden von Grosswardein*. In: *Archiv des Vereins für siebenbürgische Landeskunde*, Neue Folge, Jg. 26 (1894), S. 223-287.
## Havolalar
* István Keul, Early modern religious communities in East-Central Europe: ethnic diversity, denominational plurality, and corporative politics in the principality of Transylvania (1526—1691), BRILL, 2009, p. 40