open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kamol Po‘latov

**Kamol Po‘latov** (1918—?) — ishchi va dehqon Qizil Armiyasining Qizil Armiya askari, Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943), lekin mukofotlanishi to‘g‘risidagi farmon 1947-yilda bekor qilingan.

## Tarjimai holi
Kamol Po‘latov Buxoro viloyati (hozirgi O‘zbekiston xududi) Romitan tumani Laylaki qishlog‘iga qarashli Attorak qishlog‘ida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishidan oldin Lenin nomidagi kolxozda ishlagan.

1942-yil dekabrga kelib, Qizil Armiya askari Poʻlatov Janubiy frontning 4-otliq korpusining 61-otliq diviziyasining 13-alohida otliq diviziyasining oʻqchisi sifatida xizmat qilgan.

1942-yil dekabr oyining boshlarida Stalingrad jangi paytida Poʻlatov qoʻlida granata bilan nemis tankiga yugurgan va uni portlatib yuborgan, Po‘latov o‘lgan deb hisoblangan, bu haqda yuqoriga xabar qilingan. 1943-yil 21-aprelda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan Qizil Armiya askari Kamol Po‘latov vafoti togʻrisidagi xabardan so‘ng Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Aslida Po‘latov o‘lmagan, balki nemislar tomonidan asirga olingan boʻlgan.

Urush yillarida Oʻzbekiston SSRda Poʻlatovga bagʻishlangan varaqalar tarqatilgan. Qahramon unvonini berish toʻgʻrisidagi farmon imzolanganidan uch kun oʻtgach, „Pravda Vostoka“ gazetasi oʻzining birinchi sahifasini uning jasoratini tasvirlashga bagʻishlagan .

1945-yil 3-mayda asirlikdan ozod qilingan va tekshirilgandan soʻng 353-piyodalar diviziyasining 1149-piyoda polkiga keyingi xizmatga yuborilgan. 1945-yil 28-mayda demobilizatsiya qilingan. Uyga qaytgan. Buxoro viloyati Romitan tumanidagi Lenin nomidagi kolxozda yashab ijod qilgan.

1946-yil 24-sentyabrda Buxoro viloyat ijroiya qoʻmitasi SSSR Oliy Soveti Prezidiumiga: „…SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1943-yil 21-apreldagi Farmonini bekor qilish toʻgʻrisida“ mazmundagi ariza bilan murojaat qilgan. Chunki Poʻlatov jangda yuqoridagi kabi qahramonlik koʻrsatmagan va tirik qolgan.

1947-yil 14-oktyabrda Poʻlatovga Qahramon unvonini berish toʻgʻrisidagi Farmon „asossiz vakillik tufayli“ bekor qilingan.

Poʻlatovning keyingi taqdiri nomaʼlum.

## Manbalar
Ivan Fatić

**Ivan Fatić** (kirillcha: Ivan Fatiћ; ; 1988-yil 21-avgustda tugʻilgan) – chernogoriyalik sobiq futbolchi. Himoyachi va yarim himoyachi sifatida oʻynagan. Rudar Plyevlyaning yosh toifadagi klubi murabbiyi

## Klub faoliyati
Fatić faoliyatini Red Star Belgrad klubida boshlagan. Keyinchalik Chiasso, Chievo klublarida oʻynagan. 2007-yilning 4-iyulida A Seriyasi vakili boʻlmish „Internazionale“ klubiga 170 000 yevro evaziga oʻtgan.

Oʻzining ilk proffesional klubidagi rasmiy debyutini 2007-yil 19-dekabrda Regjina Calsio klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazgan. 2008-yil 9-iyunda „Internazionale“ Fatićni 2008—2009-yilgi mavsum uchun Vichensaga ijaraga berganini eʼlon qildi.

2009-yilning iyun oyida Chievo „Inter“ning futbolchidagi 50% ulushini sotib oldi. Keyin „Genoa“ himoyachi huquqlarining yarmini „Chievo“dan sotib oldi. Bu Diego Milito va Thiago Mottaning „Internazionale“ga oʻtishi kelishuvning bir qismi boʻlgan. Oʻsha paytda uning shartnoma qiymatining yarmi 200 000 yevroga baholangan. U „Genoa“da bir mavsum oʻtkazdi va 3-5-2 sxemasida himoyachi va qanot himoyachisi sifatida oʻynadi. 2010-yilning 26-iyulida Fatić bilan birgalikda egalik qilish shartnomasi yangilandi va shartoma boʻyicha Ivan Genoada qolishi kerak edi. Biroq, 2010-yil Cesenaga ijaraga berildi. Klub bilan faqatgina 2010—2011-yilgi mavsumda oʻynadi.

2011-yil iyun oyida Chievo Fatićni 200 000 yevroga sotib oldi. Oʻsha haftada „Genoa“ ham himoyachi Francesco Acerbini „Chievo“ga 2 million yevroga sotib, Kévin Constant „Genoa“ga 7,8 million yevroga oʻtgan edi. 2011-yil 31-avgustda Fatić Empoli klubiga oʻtdi. Empolidan qaytgach, Hellas Verona FCga ijaraga berildi.

2013-yil 31-yanvarda U. S. Lecce klubiga oʻtdi.

2013-yilning 28-iyulida Fatić 2+1 yillik shartnoma asosida „Voyvodina“ga qaytdi. 2013-yil 10-oktyabrda shartnoma bekor qilindi.

2014-yil noyabr oyida Malayziya Superligasi vakili Sarawak FA bilan shartnoma imzoladi. 2016-yilning 1-iyulida Bosniyaning „Slobodan Tuzla“ klubiga oʻtdi. Mavsum oxirida Shkupiga oʻtdi. 2018—2019-yillarda Samptedia klubida oʻynadi. Shu mavsum Oʻzbekiston superligasi vakili Buxoro klubi bilan shartnoma imzoladi

## Xalqaro faoliyati
Fatić Chernogoriya terma jamoasi safida debyutini 2009-yil iyun oyida FIFA Jahon chempionati saralash bosqichi doirasida Kiprga qarshi oʻyinda oʻtkazgan. Terma jamoada jami 6 ta oʻyinda maydonga tushib, birorta ham gol urolmagan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Nikolay Matvienko

**Nikolay Efimovich Matvienko** (1914-yil — 1990) — Sovet Armiyasi podpolkovnigi, Sovet-fin va Ikkinchi jahon urushlari qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1940).

## Biografiyasi
Nikolay Matvienko 1914-yil 11-aprelda Peski qishlogʻida (hozirgi Ukrainaning Poltava viloyati Loxvitskiy tumani) tugʻilgan. Maktabning yetti sinfini tugatgach, Makeyevkadagi zavodda mexanik boʻlib ishlagan. 1936-yilda Matviyenko Ishchi va Dehqon Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. 1939-yilda kichik leytenant kurslarini tugatgan.

U Shimoliy-Gʻarbiy frontning 13-armiyasining 80-oʻqotar diviziyasining 307-alohida tank batalonining vzvod komandiri boʻlgan. Sovet-Fin urushidagi janglarda qatnashgan. 1940-yil 3-martda Matvienkoning vzvodi Heinyoki stansiyasi (hozirgi Veshchevo, Vyborgskiy tumani, Leningrad viloyati) hududida chekinayotgan fin qoʻshinlarini taʼqib qilgan va minalangan maydonda oʻtishni amalga oshirgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1940-yil 7-apreldagi Farmoni bilan „Finlandiya oq gvardiyachilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi va shu bilan birga koʻrsatgan jasorati, qahramonligi uchun“ Sovet Ittifoqi Qahramoni medali, Lenin ordeni bilan taqdirlangan .

Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1948-yilda Ukraina SSR Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi partiya maktabini tamomlagan. 1956-yilda podpolkovnik unvoni bilan Matvienko zaxiraga oʻtkazildi.

Oʻzbekiston SSR Navoiy shahrida yashagan, shahar xalq nazorati qoʻmitasiga rahbarlik qilgan. Nafaqaga chiqqanidan soʻng Stavropol oʻlkasining Lermontov shahriga koʻchib oʻtgan. 1990-yil 10-yanvarda vafot etgan, Lermontovda dafn etilgan.

## Mukofotlari va xotira
NIkolay 1- va 2-darajali Vatan urushi ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Uning nomi Lermontov shahridagi „Beshtau“ stadionidagi koʻcha va mashgʻulot maydonchasiga berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — .
* Za mujestvo i otvagu. Xarkov, 1984.
* *Tadjibaev X. N.* Mujestvo. M., 1977.
* Tvoi osvoboditeli, Donbass! 5-e izd., dop. Donesk, 1976.
Vasiliy Gusev

**Vasiliy Vasilyevich Gusyev** (1925-yil — 1989-yil) — Sovet Armiyasi brigadiri, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943).

## Biografiyasi
Vasiliy Gusyev 1925-yil 1-martda Podgorenka qishlogʻida (hozirgi Saratov viloyatining Rtishchevskiy tumani) tugʻilgan. Yetti yillik maktabni tugatgan, Qozogʻiston SSRning Chimkent viloyati Taxta-Orol sovxozida traktorchi boʻlib ishlagan. 1943-yilda Gusyev Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmatga chaqirildi. Oʻsha yilning iyul oyida Ikkinchi jahon urushi frontlarida boʻldi. Bryansk, Voronej va 1-Ukraina frontlaridagi janglarda qatnashgan. Kursk jangida va Ukraina SSRni ozod qilishda qatnashgan. 1943-yil sentyabrgacha Qizil Armiya askari Vasiliy Gusyev Voronej fronti 3-gvardiya tank armiyasining 9-mexanizatsiyalashgan korpusining 69-mexanizatsiyalashgan brigadasining 1-batalyonida pulemyotchi boʻlgan. Dnepr jangida oʻzini yaxshi koʻrsata olgan.

1943-yil 22-sentyabr kuni tongda Gusyev va bir guruh koʻngillilar Dneprni kesib oʻtdi. Gʻarbiy qirgʻoqdagi kichik koʻprikni egallab olishdi. Chap qirgʻoqdan artilleriya yordami bilan ular Zarubintsi, Lukovitsa va Grigorovka qishloqlarini ozod qilishdi. Oʻsha janglarda Gusyevning shaxsan oʻzi dushmanning 20 ga yaqin askar va ofitserlarini yoʻq qildi. Keyinchalik Gusyev nemislarning qarshi hujumini qaytarishda faol ishtirok etib, dushmanning 25 askar va ofitserlarini yoʻq qildi. Jitomir yaqinidagi janglarda u ogʻir yaralanib, kasalxonaga yuborilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-noyabrdagi farmoni bilan Qizil Armiya askari Vasiliy Gusyev Lenin ordeni, 4379-sonli „Oltin yulduz“ medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1947-yilda brigadir unvoni bilan Gusyev demobilizatsiya qilindi. Keyin Oʻzbekiston SSR Navoiy shahrida yashagan. U yerdagi Avtomobil texnikumini tamomlagach, taʼmirlash-qurilish ustaxonalarida avtomexanik boʻlib ishlagan. 1989-yil 21-sentyabrda Navoiyda vafot etdi.

Shuningdek, 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz, 3-darajali „Mehnat shuhrati“ ordeni, shuningdek, qator medallar bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Adabiyot

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1987. — T. 1 /Abaev — Lyubichev/. — 911 s. — 100 000 ekz. — ISBN ots., Reg. № v RKP 87-95382.
* *Rumyansev N. M.* Lyudi legendarnogo podviga. — Saratov, 1968.
Vladimir Filatov (futbolchi)

**Vladimir Dmitriyevich Filatov** (1949-yil 6-may) — sovet futbolchisi va darvozaboni.

## Tarjimayi holi
Vladimir Filatov 1968-yilda Zarafshon jamoasida (Navoiy) toʻp surishni boshlagan. Keyingi besh mavsumda u Zarafshon tarkibida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazdi.

1972-yilgi mavsumda Oʻzbekiston SSRning yetakchi jamoasi — „Paxtakor“ ga oʻtdi. Toshkent klubi tarkibida 1972-yilda birinchi ligada, 1973-yildan esa oliy ligada oʻynagan. Filatov 1973-yil 28-oktyabrda „Zorya Lugansk“ ga qarshi debyut uchrashuvini eng yuqori saviyada oʻtkazdi. 1974-1975-yillarda u klubning asosiy darvozaboni boʻlib, har mavsumda 22 ta oʻyin oʻtkazgan. 1975-yilda Filatov „Dinamo“ (Kiyev futbol klubi) bilan (1:0 safarda va uyda 5:0) gʻalaba qozongan oʻyinlarda qatnashdi, bu klub tarixidagi eng yaxshi oʻyinlar sanaladi. Biroq 1975-yilgi mavsum yakunlariga ko‘ra, „Paxtakor“ oliy ligadan chiqib ketdi. 1976-yilda Filatov birinchi ligada klubning asosiy darvozaboni boʻlib qoldi, ammo keyinchalik tarkibdagi oʻrnini yoʻqotdi. Darvozabon Vladimir Filatov „Paxtakor“ tarkibida mamlakat chempionatlarida 74 ta o‘yin o‘tkazgan bo‘lsa, shundan 46 tasi oliy liga oʻyinlari boʻlgan.

1978-1979-yillarda ikkinchi ligada „Paxtachi“ (Guliston), 1980-1984-yillarda esa Jizzaxning „Boʻston-Zvezda“ (hozirgi „Soʻgʻdiyona“) jamoasida birinchi ligada 163 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyin esa ikkinchi ligada „Sohibkor“ va Toshkentning „Traktor“ jamoalarida oʻynadi. „Sohibkor“ tarkibida ikki marta ikkinchi liga turnirida g‘olib chiqqan, „Traktor“ tarkibida 1988-yilda O‘zbekiston SSR kubogini qo‘lga kiritgan.

Faoliyatining oxirida u APC (Azov) va Rostov viloyati havaskor jamoalarida oʻynagan. APC tarkibida Filatov 1990-yilda RSFSR kubogi sohibi boʻlgan. 1989-yilda Gornyak (Gornyatskiy) jamoasi tarkibida u RSFSR KFK chempionatining zona turnirida gʻolib chiqqan.

## Manbalar
Inter Miami CF

**Club Internacional de Fútbol Miami** (**Inter Miami CF** yoki oddiygina **Inter Miami** nomi bilan tanilgan; ) — Florida shtatining Fort Lauderdeyl shahrida joylashgan Amerika professional futbol klubi. 2018-yilda tashkil etilgan klub 2020-yilgi mavsumda MLSning Sharqiy konferensiyasida oʻynay boshladi. Hozirda klub oʻzining MLS oʻyinlarini sobiq DRV PNK stadionida oʻtkazmoqda.
## Manbalar
Boltaquli Rahmatbekov

**Boltaquli Rahmatbekov**, Baltoquli Rahmatbek oʻgʻli — 1830—1831 va 1838—1839-yillarda Buxoro amirligining Rossiyadagi elchisi.

## Birinchi elchilik
Mang‘itlar sulolasidan bo‘lgan o‘zbek hukmdori, Buxoro amiri Nasrullo (1827—1860) taxtga o‘tirgach, Rossiya imperiyasi bilan aloqa o‘rnatishga qaror qiladi va 1830-yil avgustda birinchi elchini yuborgan. Elchilikga Chigʻatoybek unvonini olgan elchi Boltaquli Rahmatbekov boshchilik qilgan. U bojxona to‘lovlarini kamaytirish, amirlikni to‘p quyish ustalari bilan taʼminlashni iltimos qilgan. Lekin rus hukumati bu iltimoslarni rad etib, 1831-yil avgustida Rahmatbekov Buxoroga qaytib kelgan

## Ikkinchi elchilik
1838-yil 5-avgustda Boltaquli Rahmatbekov do‘stlik, savdo-sotiqni kengaytirish va qimmatbaho toshlar bo‘yicha mutaxassislarni Buxoroga yuborish takliflari bilan ikkinchi marta Peterburgga yuborilgan. Murojaat asosan avvalgi elchilikning bir qator shunga oʻxshash hujjatlarini takrorlangan: Rossiya bilan doʻstlik istagi, savdo aloqalarini kengaytirish va karvon yoʻllari xavfsizligini taʼminlash haqida. Boltaquli Rahmatbekov tashqi ishlar vaziriga amir podshohdan xonlikka yaxshi geolog yuborishni iltimos qilgan hujjatni taqdim etgan. Savdo-sotiq bilan bogʻliq masalalarni hal qilib boʻlgach, Boltaquli Rahmatbekov 1839-yil mart oyida Peterburgni tark etgan.

## Boltaquli Raxmatbekov elchiligi natijalari
Boltaquli Rahmatbekov elchixonalari Buxoro-Rossiya munosabatlarining mustahkamlanishiga hissa qo‘shgan. 1839-yil kuzida Rossiyadan Buxoroga E. P. Kovalevskiy boshchiligidagi geologlar missiyasi yuborilgan, biroq koʻchmanchilar hujumi tufayli Buxoroga yetibkelmagan. Buning ortidan 1842-yilda polkovnik K. F. Butenevning missiyasi muvaffaqiyatli boʻlgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

*
Aziz qoʻshbegi

**Azizbiy** **(Azizqul, Mirza Aziz)** (, Buxoro amirligi, Buxoro amirligi 1860–yil) — davlat va harbiy arbob, diplomat, qo‘shbegi, moliya vaziri,  Buxoro amirligining bosh vaziri .

Azizbiy oʻzbeklarning Mangʻit urug‘idan boʻlib, harbiy qism boshligʻi — to‘qsabo harbiy unvoniga loyiq ko'rilgan.

## Siyosiy faoliyat
Azizbiy amir Nasrullo hukmronligi davrida rasman bosh zakotchi - moliya vaziri lavozimini egallagan. Bundan tashqari, unga amirlikning barcha savdo va diplomatik ishlari ishonib topshirilgan.

Amir poytaxtda yoʻqligi davrida qo‘shbegi – bosh vazir vazifasini bajarib, amalda amirlikning barcha ishlarini boshqargan.

## Qiziqarli faktlar
1858–yilda N. P. Ignatiyev , Xiva va Buxorodagi harbiy-diplomatik missiya boshlig'i sifatida Azizbiy bilan yaqin hamkorlik qilgan.

Harbiy-diplomatik missiya aʼzolarining Buxoroga tashrifi chogʻida ularni Qorakoʻlda Azizbiyning qarindoshlari kutib olishgan.

Keyinchalik N.P.Ignatiev amir Nasrullo bilan savdo shartnomasini tuzadi va amir asirligida bo'lgan barcha rus fuqarolarini ozod qiladi.

## Oila
Azizbiyning oʻgʻli Ravshanqul bek  Abdumalikka xizmat qilgan. Said Abdumalikning otasi Buxoro amiriga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarganida Ravshanqul bek Muzaffar tomoniga oʻtib, mirohurlik unvoniga sazovor boʻladi.

## O'lim
Azizbiy amir Muzaffar davrida oʻldirilgan.

## Manbalar

## Adabiyot

* 1858 yilda Xiva va Buxoroga missiya, polkovnik N. Ignatiyevning adyutant qanoti. SPb. 1897 yil
* Ahmad Donish . Mang‘itlar sulolasi tarixi. Dushanbe. Donish. 1967 yil
* Abdalazim Sami . Ta'rih-i Salatin-i Mangitiya. M. 1962 yil
Ash-Shifo bi ta'rifi huquqil mustafo

** Asarning muallifi Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy** — faqih.
Ikki jilddan iborat asar. Qozi Iyoz tomonidan yozilgan. Muhammad Payg‘ambarning hayoti va o‘gitlari haqida keng maʼlumot berilgan."Ash-Shifo bi taʼrifi huquqil mustafo (Mustafoning haqlarini tanitish) yoki „Shifo“ asari 2022 yilda Jaloliddin Hamroqulov tomonidan o‘zbek tiliga tarjima qilingan.

## Adabiyotlar

* Qozi Iyoz "Shifo Muhammad sollollohu alayhi vasallamning haqlarini tanitish"  Hilol Nashr Toshkent — 2022

## Manbalar
Buxoro amiri

**Buxoro amiri** () — 1785—1920-yillarda Buxoro amirligidagi oliy davlat lavozimi.

Buxoro amirligida amir unvoni oʻzbeklarning mangʻit urug‘i sulolasi hukmdorlariga berilgan.

Amir cheksiz hokimiyatga ega bo‘lib, mamlakatni shariat (musulmonlarning maʼnaviy-axloqiy kodeksi) asosida boshqargan.

1866—1868 va 1870-yillardagi Buxoro yurishlarida rus qoʻshinlarining qoʻlga kiritgan gʻalabalari taʼsirida tuzilgan shartnomalarga ko‘ra Buxoro amiri (1868-yilgi Rossiya-Buxoro va 1873-yildagi Shaar bitimlariga) Rossiy imperiyasiga qaramligini tan oldi. Keyinchalik Buxoro amirlari qaramlikka qaramay, mutlaq monarxlar sifatida oʻz davlatlarining ichki ishlarini boshqarganlar.

Rossiyada 1917-yilgi Oktyabr inqilobidan keyin amir Buxoro hokimiyatini maʼlum muddat ushlab turishga muvaffaq bo‘ldi.

1920-yil sentyabrda Buxoroning Qizil Armiya tomonidan bosib olinishi natijasida Buxoroning soʻnggi amiri Olimxon amirlikning sharqiy tomoniga, soʻngra Afgʻoniston amirligiga qochib ketadi. Afgʻonistondan boshpana olib, Markaziy Osiyoda Sovet hokimiyatiga qarshi faol kurash olib bordi.

## Tarix
Oʻzbek mangʻitlar sulolasining asoschisi Muhammad Rahimxon (1753-1758) Buxoro xonligini 1747-yildan boshlab otaliq unvoni bilan boshqargan, 1753-yilda esa zodagonlar va ruhoniylarning roziligini olib, amir unvoni bilan Buxoro taxtiga oʻtirgan. Mangʻitlar chingiziylar boʻlmaganiga qaramay, 1756-yilda Muhammad Rahim oʻzini xon deb eʼlon qildi. Hukmronligining boshidan Buxoro xonligi amirlik deb atala boshlandi. Muhammad Rahimxon vafot etgach, hokimiyat otalik unvoni bilan kifoyalangan amakisi Doniyolbiyga (1758-1785) o‘tadi. 1785-yilda Doniyolbiy vafotidan keyin taxt Shohmurodga (1785-1800) qoladi.

Kamtarona turmush tarzi uchun xalq uni amir Maʼsum deb atagan, bu gunohsiz amir degan maʼnoni bildirgan. Shohmurod amir unvonini qoʻgʻirchoq xon Abulgʻozixon vafotidan keyin egallagan. Keyinchalik Buxoro amirlari soxta xonlarni taxtga ko‘tarmaganlar. Sulolaning oxirgi amiri Said Olimxon (1910-1920).

## Turar joylar

## Turar joylar
Buxoro davlati (Buxoro amirligi) amirlarining asosiy qarorgohi buxorodagi Ark qal’asi bo‘lgan. Bundan tashqari, buxoroning o‘sha paytdagi hududidan bir necha kilometr shimolda joylashgan Sitorai Moxi-xossa amirlarga yozgi turar-joy sifatida xizmat qilgan. 1868-yilda Samarqand Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingunga qadar Buxoro amirlari vaqti-vaqti bilan Ko‘ksaroy saroyida, Samarqand qo‘rg‘onida mehmon bo‘lib turishgan. Buxoro amirlarining ham amirlikning shimolidagi Karman shahrida kichik qarorgohi bo‘lgan. Shuningdek, amirlik beklari va viloyatlari markazlaridagi saroylar amirlarning qarorgohlari hisoblansada, aslida ularda viloyat beklari yashagan. Faqat oxirgi amir Seyid Olimxon Buxorodan qochganidan so‘ng, amirlikning chekka sharqidagi Hisor qal’asida qisqa muddat istiqomat qilgan.

Buxoro amirlarining amirlikdan tashqari Yaltada (Buxoro amirining Yalta saroyi), Jeleznovodskda (Buxoro amirining Jeleznovodsk saroyi), Sankt-Peterburgda (Buxoro amirining uyi) saroylari va qarorgohlari bo‘lgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Buyuk rus entsiklopediyasi
Tesha Salimov

**Tesha Salimov** (1913-yil Buxoro viloyati, Jondor tumani Xumdonak qishlogʻida tugʻilgan) – Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Biografiya
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.
1933-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda. 1933—1961-yillarda – Buxoro viloyatining Sverdlovsk tumanida komsomol va sovet ishchisi, KP(b) Sverdlovsk tuman qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi, Oʻzbekiston KP(b) Sverdlovsk tuman qoʻmitasining birinchi kotibi / Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanilgani, erishilgan yutuqlari uchun paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olgani uchun u Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

4-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan. 1961-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Qozi Iyoz

**Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy** — faqih.
(miylodiy 1084-1149 Hijriy 476-544)

Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy hijriy 476 yilning sha'bon oyida Sabta shahrida tug‘ilgan. Mag‘rib va mashriqdagi ilm o‘chog‘lari bo‘lgan shaharlarga safar qilib tahsil olgan.
Zamondosh olimlarning taʼkidlashlaricha Qozi Iyoz hadis, fiqh, usulul fiqh, nahv, arablarning nasablari va tarixlari borasida yetuk olim bo‘lgan.
O‘ttiz besh yoshida o‘zi tug‘ulib o‘sgan Sabta shahriga qozilikka taʼyinlangan. Hijriy 511 yilda esa Andalusning G‘ornota shahriga qozi etib tayinlanadi. Ko‘p yillar qozilik qilgani uchun Islom olamida „Qozi Iyoz“ nomi bilan tanilgan. Qozi Iyoz hijriy 544 yil (milodiy 1149 yil) jumodus soniy oyida Marokash shahrida vafot etgan va o‘sha yerga dafn qilingan.

## Ustozlari
qozi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali, Abul Husayn ibn Siroj, Abu Tohir Ahmad ibn Muhammad, Abu Ali Husayn ibn Muhammad va Abu Abdulloh Mozaniy kabi o‘nlab olimlardan ta'lim olgan.

## kitoblari
* „Ikmolul mu'lim sharhi sahihi Muslim“ (sakkiz juz) „
* Mashoriqul anvor“(ikki juz)
* „At-Tanbiyhotul mustanbata fi sharhi mushkilotil mudavvana
* Ash-Shifo bi ta'rifi huquqil mustafo“
* „Al-G‘unya“ „Tartiybul madorik va taqriybul masolik“
* (to‘rt juz) „Al-Ilma' ila ma'rifati usulir rivoya va taqyidis samo'“
* „Al-A'lom bi hududi qovaidil Islom“

## Adabiyotlar

* Qozi Iyoz „SHifo Muhammad Sollollohu alayhi vasallamning haqlarini tanish“ Hilol Nashr Toshkent-2022

## Manbalar
Mayna Xasanova

**Mayna Xasanova** (1903—1943) — Qizil armiya safida jang qilgan birinchi oʻzbekistonlik ayol, razvedkachi, qizil armiya qoʻmondoni.

Asosan 1960—1980-yillarga oid manbalarda Zohida Xasanova, Zaynab Xismatova, Zaynet Xismatova nomlari bilan mashhur.

## Tarjimai holi
1903-yilda Buxoro yoki G'uzor shahridagi Chaqar qishlog'ida tug'ilgan. Kambag'al oiladan bo'lib, erta yetim qolgan. Ovchi amakisining qo'lida tarbiyalangan.

Mayna erta turmushga chiqdi. Bekning o'ninchi xotini bo'ldi. Erining zo'ravonligiga dosh berolmay uni o'ldirdi va qochib ketdi.

15 yoshida  o'sha paytda Buxoro amirligining inqilobiy harakati markazi boʻlgan Kogonda bordi. U yerda o'qish va yozishni o'rgangan, komsomolga qabul qilingan. Hujum harakati faoli.

1920-yilda u ixtiyoriy ravishda Qizil Armiya safiga qo'shildi. Bosmachilar bilan janglarda qatnashdi. Otliq qo'shinlar boʻlinmasining komandiri bo'ldi. Uning razvedkachi sifatidagi shuhrati Turkiston fronti qo'mondoni M.V.Frunzega qadar yetib bordi. Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlangandek koʻrsatilgan. Lekin 1926-yilgacha mukofotlanganlar orasida Mayna Xasanova tilga olinmagan.

1922-yildag Mayna Xasanova bosmachilar tomonidan asirga olinib, qiynoqqa solingan va tog'ga tashlab ketilgan.

Maryam Yoqubova o‘z xotiralarida Mayna Xasanova bilan 20-yillarning o‘rtalarida universitetda o‘qiganini, 1928-yilda sogʻlig‘i keskin yomonlashib, kasalxonaga yotqizilganini aytadi.

Ensiklopediyada vafot etgan yili sifatida 1943-yil koʻrsatilgan.

## Xotira
* Toshkentdagi koʻchalardan biriga Mayna Xasanova nomi berilgan
* Oʻtgan asrning 70-yillarida Oʻzbekiston SSRda Mayna Xasanova xotirasi uchun ayollar oʻrtasida sport musobaqalari boʻlib oʻtgan.
* 1971-yilda Vitaliy Kachayev oʻz sheʻrini „Mayna“ deb nomlagan.
* 1977-yilda yozuvchi Adham Rahmat uning hayoti va amalga oshirgan ishlari haqida „Jasorat“ pyesasini yozgan.
* 1980-yilda Oʻzbektelefilm Mayna Xasanova haqidagi Afsonaviy qiz nomli film suratga olgan.
* G'uzorda Mayna Xasanova kinoteatri bo'lgan

## Adabiyotlar
* Майна Хасанова // Закономерности сближения быта и традиций социалистических наций / О. П. Умурзакова. — „Fan“ nashriyoti — 239 b; 50-bet
## Manbalar
Saida Xoliqova

**Saida Axmedovna Xoliqova** (1912-yil 12-yanvar, Buxoro — 1975-yil 10-dekabr, Dushanbe, Tojikiston SSR) — tojik soveti iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi. Tojikiston Markaziy Komiteti kotibi. Tojikiston SSR Oliy Kengashi deputati. SSSR Oliy Kengashining 3-4-chaqiriq deputati. Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

## Biografiyasi
Saida Xoliqova 1912-yil 12-yanvarda Buxoro shahrida ishchi oilasida tugʻilgan.

1929—1931-yillarda — Oʻzbekiston SSR Buxoro shahridagi ipak-yigiruv fabrikasi zavod qoʻmitasi raisi.

1931—1933-yillarda — Buxoro shahar „Obshchepit“ umumiy ovqatlanish uyushmasi boshqaruvi raisi.

1933—1934-yillarda — Oʻzbekiston SSR davlat savdo va kooperatsiya xodimlari kasaba uyushmasi rahbari.

1934-yil fevraldan maygacha — O‘zbekiston SSR Toshkent shahar „Obshchepit“ trestining tashkiliy bo‘limi boshlig‘i.

1934—1936-yillarda — Tojikiston LKSM Markaziy Komiteti axborot bo‘limi mudiri o‘rinbosari. 

1936—1937-yillarda — Tojikiston LKSM Markaziy Komiteti buxgalteriya sektori mudiri.

1937—1939-yillarda — Tojikiston SSR Stalinobod shahar davlat kutubxonasi qoʻlyozmalar boʻlimi mudiri.

1939—1940-yillarda — Stalinobod shahridagi Tojikiston LKSM Temiryo‘l okrug qo‘mitasining 1-kotibi.

1940-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

1942—1943-yillarda — Tojikiston KP(b) Markaziy Komiteti kadrlar boʻlimi mudiri.

1945—1948-yillarda — Tojikiston KP(b) Stalinobod shahar qoʻmitasi kotibining oʻrinbosari — Tojikiston KP(b) Stalinobod shahar qoʻmitasining savdo va umumiy ovqatlanish boʻlimi boshligʻi.

1948-yilda — Stalinobod viloyati Tojikiston Kompartiyasi Stalinobod okrug komiteti 1-kotibi.

1948—1954-yillarda — Tojikiston KP(b) MK kotibi.

1954—1958-yillarda — Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisining oʻrinbosari.

1958-yildan — nafaqaxoʻr.

1975-yil 10-dekabrda Dushanbe shahrida vafot etgan

## Mukofotlari
* Lenin ordeni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining faxriy yorligʻi

## Manbalar
Axmed-Zaki Axtyamov

**Axtyamov Axmed-Zaki** (tatarcha: Әxmәtzәki Әxtәmev) (1865-yil Qozon viloyati  Noviy Baliqul — 27-noyabr 1937-yil) — mulla, Oxun Ahmad-Zaki ibn Axtyam ibn Bikshantai ibn Abdurashid ibn-Shafigullax al Bulgari.

## Tarjimai holi
Axmed-Zaki 1865-yil noyabrda Tetyush tumanidagi Chatbash qishlogʻida yoki Qozon viloyati, Spasskiy tumanidagi Noviy Baliqul qishlogʻida Chatbash mulla Axtyam Bikchantayev oilasida tugʻilgan. Axmed-Zaki Qozondagi mashhur Apanayevskiy madrasasida oliy maʼlumotli shayxlardan tahsil olgan.
U 1889-yil 3-yanvarda Ufada Orenburg maʼnaviy-maʼrifiy assambleyasi huzurida imom-xatip va mudarislik imtihonida qatnashdi va imtihondan oʻdi.1891-yildan u Oltoy togʻlarining uch yon bagʻrida joylashgan Zaysan chegara shahrida ruhoniy boʻlib xizmat qilgan.1895-yil 6-iyulda Zaysan namozxonasida mustaqil cherkov tashkil etildi. Axtyamov oʻzining gʻisht zavodi mahsulotlaridan foydalanib Zaysanda muhtasham masjid, ayollar va erkaklar maktablarini qurdirdi. 1906-yil 9-martda Semipalatinsk general-gubernatori Suxotin Axtyamovni „aʼlo, mehnatsevar va umumiy foydali faoliyati uchun“ 3-toifali faxriy libos bilan mukofotladi.
1908-yil dekabrda Semipalatinsk gubernatori vazifasini bajaruvchi Abaza farmoni (1908-yil 29-noyabrdagi 313-son buyrug‘i bilan), 6-dekabrda esa shtab boshlig‘ining qarori bilan oxun faxriy unvoni ko‘tarildi. Omsk harbiy okrugida u „Mehnatkorlik uchun“ kumush medali bilan taqdirlangan, chunki u 1891-yildan beri Zaysan garnizoni saflarining diniy talablarini bajarganligi sababli unga Stanislav lentasi taqilgan. Xuddi shu 1908-yilda birinchi Gʻarbiy Sibir otishma bataloni qoʻmondoni Axmed Axtyamovga harbiy mulla lavozimiga ariza bilan murojaat qildi, chunki Axmed Axtyamov 1891-yildan 1895-yilgacha toʻrtinchi Gʻarbiy Sibir liniya batalyoni saflari talablarini bajargan va birinchi Gʻarbiy Sibir bataloni talablarini bajarish 1900-dan 1908-yilgacha bepul edi. Diniy amaliyot bilan bir qatorda, Axtyamov maktablarda tatar tili va musulmon dini asoslarini oʻrgatgan. 1913-yilda Zaysan 1-jome masjidida imomlik qilgani uchun podshohning farmoni bilan shaxsiy faxriy fuqaro unvoni berilgan. 1920-yilda Zaysan Qizil Armiya tomonidan bosib olingan. Shaharda koʻplab qonli urushlar boshlandi. 1921-yilda Axtyamovlarning Zaysandagi uyi, chorva mollari va mol-mulki musodara qilindi. Oila ogʻir moliyaviy ahvolda edi. Axmed-Zaki Axtyamov rafiqasi va yetti farzandini singlisi bilan Toshkentga yuborgan, oʻzi esa Semipalatinskga koʻchib ketgan. Semipalatinskdagi 2-son masjidda imomlik lavozimini egalladi. Axmed-Zaki Axtyamov 1937-yil 26-noyabrda Sharqiy Qozogʻiston viloyatida NKVD tomonidan hibsga olingan, 1937-yil 27-noyabrda sudlangan va otib tashlangan; u 1989-yil 25-aprelda oqlangan edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Kashlyak V., Bidanova A. Kazn v novogodnyuyu noch // Kazaxstanskaya pravda : ejednevnaya gazeta. — 2012. — 1 iyunya. (nedostupnaya ssilka)
* Kumarova B. M. Tatarskaya mechet goroda Zaysana. — Vostochno-Kazaxstanskiy oblastnoy arxitekturno-etnograficheskiy i prirodno-landshaftniy muzey-zapovednik, 2010.
Bibiniso Boltaboyeva

**Bibiniso Shamuratovna Boltaboyeva** (1913-yil 17-mart — 2004-yil 24-may, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbeklar orasidan chiqqan dastlabki 5 (baʼzi manbalarda 3 yoki 4 ta) parashutchilardan biri. Oʻzbekistonlik Ikkinchi jahon urushi qahramoni, uchuvchi — Abdusamat Toymetovning rafiqasi. Savdo tizimida ishlagan, respublika savdo vazirining oʻrinbosari boʻlgan. 1936-yil kuz—1937-yil 15-yanvar oraligʻida A. Toymetov qoʻlida desantchilik boʻyicha tahsil olgan. Chigʻatoy qabristoniga dafn qilingan.

## Manbalar
Nemolchi.uz

**Nemolchi.uz** (, , ; 2017-yilda tashkil etilgan) — Oʻzbekistonda yuz berayotgan ayollarga nisbatan zoʻravonlik harakatlariga qarshi kurashuvchi feministik loyiha. Loyiha asoschisi va direktori — Irina Matviyenko. Nemolchi.uz nodavlat notijorat tashkiloti emas, balki matbuot nashridir. 2017-yildan beri shov-shuvlarga sabab boʻlgan bir qancha voqea-hodisalar tafsilotini ochiqlab borishi ortidan xalqaro darajada mashhurllikka erishgan.

## Tarixi
Nemolchi.uz, dastlab 2017-yilda Facebook ijtimoiy tarmogʻida oʻz faoliyatini boshlagan. Loyihaning asosiy vazifasi Oʻzbekistonda ayollar huquqlari haqida odamlarning xabardorligini oshirishdan iborat. Loyihaga murojaat etuvchilarning aksari ayollarni tashkil etadi.

Nemolchi.uz NNT sifatida roʻyxatdan oʻtmagan. Oʻzbekistonda nodavlat notijorat tashkilotni roʻyxatdan oʻtkazish oson emas, bundan tashqari, NNT ishi qattiq nazorat qilinadi. Nemolchi.uz sayti matbuot xizmati sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Ushbu loyihada 10 nafar koʻngilli faoliyat yuritadi (2022-yil).

Loyiha Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligidan mamlakatda qiynoqqa solish, jismoniy va ruhiy zoʻravonlik bilan bogʻliq moddalar boʻyicha qoʻzgʻatilgan jinoyatlar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotni berishini iltimos qilgan. Biroq, vazirlik bu kabi maʼlumotlarni ulashish maqsadga muvofiq emas deb hisoblagan.

### Nomlanishi
Loyiha asoschining taʼkidlashicha, Oʻzbekistondagi 2017-yilgi islohotlar koʻlami ayollar huquqlarini himoyalash jarayonlarini qamrab olmagan. 2019-yilgi islohotlar davomida esa ayollar masalalariga yetarlicha eʼtibor qaratilmagan. Shu sababli, uning oʻzi ayollar huquqlari himoyasi uchun harakat qilishni va ushbu loyihani tashkil etishni xohlaydi. **Nemolchi.uz** uning fikriga kelgan birinchi nom boʻlgan va shu nomni tanlagan.

## Asoschisi

**Irina Aleksandrovna Matviyenko** — oʻzbekistonlik jurnalist, jamoatchilik faoli, bloger, ayollarga nisbatan zoʻravonlik haqida hikoya qiluvchi **Nemolchi.uz** loyihasi asoschisi. Oʻzbekistonda sodir etilayotgan ayollarga qarshi zoʻravonliklarga qarshi harakat qiluvchi huquq himoyachisi. NeMolchi.uz loyihasi ortidan bir necha oʻlim tahdirlari nishoniga aylangan. Shu bois, bloger Oʻzbekistonni tark etadi hamda Gruziyada yashashga qaror qiladi. Ozodlik.orgga bergan intervyusida Oʻzbekistonga qachondir qaytishini taʼkidlaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Nemolchi.uz Telegramda
* Nemolchi.uz Facebookda
Sulton Mirhaydar Pochchi

**Sulton Mirhaydar Pochchi** – Yassaviylik tariqatining koʻzga koʻrinarli vakillaridan biri boʻlib, uning asl toʻliq ismi Amir Xoja Shamsiddin Mirhaydar Ali Xoja Haydar Xurosoniydir. U hijriy 673-yil, milodiy 1275-yilda Xurosonda, Shoʻrdaryo boʻyidagi Qoyim (Qayn) shahrida Jamoliddin Shayx ismli madrasa mudarrisi xonadonida 4-farzand sifatida tavallud topgan. Xoja Shamsiddin Mirhaydar 4 yoshida maktabga borgan, besh yoshida alifbo va yozuvni oʻrgangan, toʻqqiz yoshida Qurʼonni yod olgan. U keyinchalik Makka va Madinada Misrda, Quddusda yashab, ilm olgan. Tahsillar natijasida Xoja Shamsiddin Mirhaydar,, faqih olim darajasiga yetishgan. Injil, Tavrot, Zabur, Quronni mukammal yod olgan. Arabiy Forsiy, yahudiy, turkiy tillarda soʻzlashish oʻqish va yozishni bilgan. Xoʻja Shamsiddin 30 yoshida Balxdan Qunduzga, soʻng Chorjoʻyga kelgan. Bu yerda u zodni Xubbi Xoja, Hasan Xoja va Polvoni Ahmad kutib olgan. Ular Sulton Xoja Shamsiddin Mirhaydarni Xorazmga yassaviya tariqatining piri komillaridan biri Hakim ota- Sulaymon Bokirgʻoniy huzuriga Olib borishgan. Bu yerda Xoja Shamsiddin qirq kun xatmi Quron bilan mashgʻul boʻlgan. Bir yildan soʻng, yani 31 yoshida Sulton Xoja Shamsiddin Mirhaydar Buxoroga yoʻl olgan. U zod Buxoroda fikrimizcha Qorakoʻlda ham muayyan muddat yashagandan soʻng Kasbiga koʻchib ketsada, uning hayoti Qorakoʻl va xususan Mirobariq qishlogʻi bilan bogʻliq boʻlgan. Sulton Xoja Shamsiddin Mirhaydarning jufti halolaridan biri qishloq keksalarining fikricha shu qishloqdan boʻlgan va bu nikohdan Shoxmirzo ismli oʻgʻil tugʻilgan. Shoxmirzo ham uch nafar oʻgʻil koʻrgan. Ulardan Qorakoʻl va Olotning ayrim qishloqlarida, Buxoro shahri atroflarida yashavchi bugungi kunda Mirhaydariy deb atalgan xoʻjalar tarqalgan. Sulton Mirhaydar tomonidan 1938-yilda qurdirilgan Mirobarik qishlogʻidagi mahobatli masjid va xonaqoh buzilgan paytda ularning 635yil oldin yani 1303yil atrofidagi Sulton Mirhaydar tomonidan yozuv chiqganligini qishloq keksalari eslashardi. Bir – ikki yillik tafovutni inobatga olmaganda, manbalardagi va inshootlardagi Sulton Mirhaydarning hayotiga oid maʼlumotlar mos keladi.

Sulton Mirhaydar oʻz oxirgi maskan tutgan Kasbiyda hijriy 766, yoxud milodiy 1366-yilda 92 yoshida vafot etgan. Qabr toshida uning nasl nasabi quyidagicha tasvirlangan: ,, Amir Shamsiddin Haydar amirul kabirul karim ibn Jamoliddin ibn Shamsiddin amir ul- kabr Haydar al- Husayn Nasafiy ibn amir Ahmad ibn Said amir Husayn ibn amir Abdulloh ibn amir Jaafar ibn Ibrohim Murtazo i bn amir Muso al- Kozim ibn amir Imom Jafar Sodiq ibn Imom Bokir ibn imom zayn ul- obidin ibn Imom Husayn ibn Hazrati Ali Murtazo roziallohu taalo(ramazon oyi 766 hijriy)

Mirhaydar Pochcho Qurdirgan masjid va xonaqoh shu bilan birga qabristonga uzotning nomlari berilgan. Qabriston Buxoro viloyati Qorakul tumanidagi Dargʻali QFYdagi Mirobariq qishlogʻi chegarasida joylashgan. Qabristonga Mirhaydar pochcho nomi berilgan. Qabriston maydoni 1.4 gektar.

## Yana qarang
* Sulton Mirhaydar majmuasi

## Manbalar
Nariman Jelyalov

**Nariman Enverovich Jelyalov** yoki **Jelal** (; ; 27-aprel, 1980-yil, Navoiy, Buxoro viloyati) — ukrainalik qrim-tatar siyosatchisi, oʻqituvchi, siyosatshunos va jurnalist. Qrim-tatar xalqi majlisi raisining oʻrinbosari (2013-yildan), axborot-tahlil boʻlimi rahbari.

## Biografiyasi

Jelyalov Oʻzbekiston SSR Navoiy shahrida tugʻilgan. 1989-yildan oilasi bilan Qrimda yashagan. Jankoydagi maktabda tahsil olgan. Keyin 2005-yilda I. Mechnikov nomidagi Odessa milliy universitetini siyosatshunoslik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

U „ATR“ telekanalida boshlovchi, „Avdet“ respublika gazetasining muxbiri boʻlib ishlagan va Simferopol xalqaro maktabida tarix va huquqdan dars bergan. Shuningdek, siyosatshunoslikni ham o‘qigan va majlis deputati bo‘lgan.

2012-yilda u 2-majoritar okrugi boʻyicha Ukraina Oliy Radasi deputatligiga nomzodini qoʻygan, biroq saylovga 11 kun qolganida oʻz nomzodini qaytarib olgan.

2013-yil noyabrida Refat Chubarov parlament rahbari etib saylanganidan keyib Jelyalov tashkilot rahbarining o‘rinbosarlaridan biriga aylandi.

2014-yilda Qrim Rossiyaga qo‘shib olinib, Majlis raisi Chubarov va Qrim-tatar xalqining norasmiy rahbari Mustafo Jemilevga uning hududiga kirish taqiqlanganidan so‘ng, Jelyalov Qrimdagi parlamentning eng yuqori martabali aʼzosi va tashkilotning amalda rahbari boʻldi.

2021-yil 4-sentyabrda Simferopol tumani, Pervomayskoye qishlog‘idagi uyida Rossiya xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olingan.
## Mukofotlar va unvonlari
2020-yil 21-avgustda III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni kavaleri bo‘ldi.

## Oilasi
Otasi — Enver Jelyalov (2022-yil mart oyida Qrimda vafot etgan).

## Eslatmalar
Huquqiy targʻibot ishlari aʼlochisi

**„Huquqiy targʻibot ishlari aʼlochisi“** koʻkrak nishoni bilan jamiyatda aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirishga munosib hissa qoʻshgan davlat organlari va tashkilotlar xodimlari aholining huquqiy savodxonligini oshirishda koʻrsatgan xizmatlari uchun taqdirlanadilar.
## Tavsifi
* „Huquqiy targʻibot ishlari aʼlochisi“ koʻkrak nishoni diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻlib, mis qotishmasidan tayyorlanadi. Koʻkrak nishonining old tomoni markaz qismida odam shaklidagi tilla rangda adolat ramzi boʻlgan tarozi tasvirlangan. Tarozi adolat, odillik va qonuniylikni anglatadi.
* Tarozining pastki qismida beshta chiziqdan iborat yoʻl tasvirlangan boʻlib, ular adolat va haqiqatga eltuvchi yoʻllarni bildiradi.
* Koʻkrak nishonining aylanasi boʻylab zarhal hoshiya bilan oʻralgan sariq rangdagi doira ichida „NUQUQIY TARGʻIBOT ISNLARI AʼLOCNISI“ soʻzlari tilla rangda yozilgan. Harflarning balandligi 2,3 millimetr, yozuvlar zarhallangan. Uning pastki qismi markazida faxr-iftixor va sharaf maʼnolarini ifoda etuvchi dafna yaproqlari tasvirlangan.
* Koʻkrak nishonining orqa tomoni markazida olti qatorda harflarning balandligi 2 millimetr boʻlgan „Nuquqiy madaniyatni yuksaltirishga qoʻshgan munosib hissasi uchun“ soʻzlari yozilgan. Koʻkrak nishonining qalinligi 2,2 millimetr. Tasvirlar va yozuvlar qavariqdir. Koʻkrak nishoni old va orqa tomonlarining chetlari qavariq doira bilan oʻralgan. Koʻkrak nishoni halqa va ilmoqchalar yordamida toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qadagʻichga ulangan.
* Qadagʻichning eni — 26 millimetr, boʻyi — 17 millimetrdan iborat. Qadagʻich eni 22 millimetrli shoyi lenta bilan qoplangan boʻlib, lentaning markazidan eni 6 millimetrli koʻk yoʻl oʻtgan. Uning har ikki tarafidan eni 1 millimetrli koʻk, eni 2 millimetrli yashil va eni 5 millimetr boʻlgan oq rangdagi yoʻllar tushirilgan. Qadagʻichning orqa tomoniga koʻkrak nishonini kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnogʻich koʻrinishidagi moslama oʻrnatilgan.
## Manbalar

## Havolalar
* Yoshlar ishlari agentligi xodimi “Huquqiy targʻibot ishlari a’lochisi” koʻkrak nishoni bilan taqdirlandi  
* “Huquqiy targ`ibot ishlari a`lochisi” ko`krak nishoni o`z sohiblariga topshirildi
Irina Matviyenko

**Irina Aleksandrovna Matviyenko** (1982-yil 13-iyun, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik jurnalist, aktivist, bloger, ayollarga nisbatan zoʻravonlik haqida hikoya qiluvchi **[[Nemolchi.uz]]** loyihasi asoschisi. Oʻzbekistonda sodir etilayotgan ayollarga nisbatan zoʻravonliklarga qarshi harakat qiluvchi huquq himoyachisi. NeMolchi.uz loyihasi ortidan bir necha oʻlim tahdirlari nishoniga aylangan. Shu bois, bloger Oʻzbekistonni tark etadi hamda Gruziyada yashashga qaror qiladi. Ozodlik.orgga bergan intervyusida Oʻzbekistonga qachondir qaytishini taʼkidlaydi.

2019-yilda Saxarov stipendiyasi tomonidan moliyalashtirilgan Yevropa parlamenti & Venetsiya Inson huquqlari maktabi hamkorlikdagi tadbirida qatnashish uchun 14 nafar inson huquqlari himoyachilaridan biri sifatida tanlangan. 2022-yilgi „Future Leaders Invitation Program“ (Kelajak liderlarni jalb qilish dasturi) laureati.

### Oʻlim tahdidi
Irina Matviyenko 2023-yilning 24-aprel sanasida Telegram ijtimoiy tarmogʻi orqali nomaʼlum shaxs tomonidan o‘lim tahdidiga duch keladi. U bu haqida mahalliy ichki ishlar boʻlimiga 28-aprel kuni xabar beradi. 3-may sanasida esa O‘zbekistonni vaqtincha tark etgani haqida eʼlon qildi.

Tahdid xabari olinganida va undan keyingi kunlarda oʻzini qanday his qilganligi haqida bloger shunday deydi:

OAV feministga qilingan tahdidga sabab oʻlaroq Xorazm viloyatidagi mansabdor shaxslarning 3 nafar voyaga yetmagan qizlarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik qilgan holatini keltirishadi. Chunki aynan nemolchi.uz loyihasi ushbu zoʻravonlik haqida eng birinchilardan boʻlib bong urib chiqqan nashrlardan biri boʻlgan.

Zoʻravonlikka uchragan qizlarga nisbatan deputatlarning pozitsiyadan xafsalasi pir boʻlgan Matvienko shunday deydi:

### Mukofotlari
Bloger 2020-yilning 7-dekabr sanasida Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Adliya vazirligi tashabbusi bilan „Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizimini tubdan takomillashtirish toʻgʻrisida“gi Prezident Farmoni asosida taʼsis etilgan „Huquqiy targʻibot ishlari aʼlochisi“ koʻkrak nishoni bilan mukofotlangan. Bu unvon bilan taqdirlanganlar bazaviy hisoblash miqdorining 4 baravari miqdorida bir martalik pul mukofoti bilan ragʻbatlantirilishadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Irina Matviyenkoning shaxsiy Facebook sahifasi
* Irina Matviyenkoning shaxsiy Instagram sahifasi
Batyr Ereşow

**Batyr Ereşow Narkulyýewiç** (; 13-iyun, 1966-yil, Lepab viloyati — 30-aprel, 2017-yil, Ashxobod) — turkman davlat arbobi.

## Taʼlimi
1990-yilda Turkmaniston politexnika institutinining muhandis-qurilish mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan.

2009-yilda Turkmaniston Prezidenti huzuridagi Davlat xizmati akademiyasini tugatgan.

## Faoliyati
1990—1993-yillarda Galkinish etrapi, so‘ng Lebap viloyatidagi Garashsizlik etrapi taʼmirlash-qurilish uchastkasi ustasi, Lebap viloyati Garashsizlik etrapi 1-toifali hokimlik mutaxassisi.

1993—2006-yillarda „Lebapgurlushiq“ ishlab chiqarish birlashmasi 72- va 74-son mexanizatsiyalashgan qurilish kolonnalari boshlig‘i, bosh muhandisi, 70-sonli mexanizatsiyalashgan qurilish kolonnasi boshlig‘i.

2006—2009-yillarda „Turkmangaz“ davlat konserni kapital qurilish boshqarmasi boshlig‘i, „Gazig‘aytadanishleyish“ boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari.

2009—2013-yillarda — Turkmanobod shahri hokim oʻrinbosari, Seydi shahri va Lebap viloyati hokimi.

2013-yilda Turkmaniston Vazirlar Mahkamasining O‘ta muhim qurilish loyihalari va kapital qurilish nazorati boshqarmasi boshlig‘i lavozimida ishlagan.

12.07.2013 — 04.04.2014 — Turkmaniston qurilish vaziri.

04.04.2014 — 07.07.2014 — Turkmaniston qurilish va arxitektura vaziri.

07.07.2014 — 29.04.2017 — Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi Raisining oʻrinbosari.

## Oʻlim va oʻz joniga qasd qilish haqidagi mish-mishlar
2017-yilning 4-may kuni Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari Batyr Ereşowning to‘satdan vafot etgani rasman eʼlon qilindi.

2017-yilning 21-may kuni „Xronika Turkmaniston“ mustaqil internet nashri Ereşow o‘zini osib, o‘z joniga qasd qilgani haqida xabar berdi. Nashrning yozishicha, Ereşowning o‘z joniga qasd qilishidan avval 2017-yil aprel oyi oxirida uning o‘g‘lining hibsga olingan, Ereşowning o‘ziga nisbatan paydo bo‘lgan korrupsiya gumonlari bo‘lgan. Shu ikki sabab tufayli oʻz joniga qasd qilgan, degan gumon paydo boʻlgan.

Oʻzbekistonning Buxoro viloyatidagi oilaviy qabristonga dafn etilgan.

## Mukofot va unvonlari

* „Magtimguli piragi“ medali
* „Garaşsiz, Baki Bitarap Turkmaniston“ yubiley medali
* „Turkmanistonning 25 yilligi“ yubiley medali

## Manbalar
Merkuriy perihelion ofset

**Merkuriy perigeliyasining anomal siljishi** 1859 yilda kashf etilgan Merkuriy sayyorasi harakatining xususiyati bo'lib, fizika tarixida alohida rol o'ynagan . Bu siljish Nyutonning umumjahon tortishish qonuniga bo'ysunmagan samoviy jismning birinchi harakati bo'lib chiqdi   . Fiziklar tortishish nazariyasini o'zgartirish yoki umumlashtirish yo'llarini izlashga majbur bo'ldilar. Qidiruv 1915 yilda, Albert Eynshteyn umumiy nisbiylik nazariyasini (NN) ishlab chiqqanida muvaffaqiyat bilan yakunlandi; umumiy nisbiylik tenglamalaridan aynan shunday siljish qiymati kuzatilgan, bu haqiqatda kuzatilgan.

Fizika bo'yicha Nobel mukofoti sovrindori Richard Feynman ta'kidlaganidek, uzoq vaqt davomida Nyutonning tortishish nazariyasi kuzatuvlar bilan to'liq tasdiqlangan, ammo Merkuriy harakatining deyarli sezilmaydigan og'ishini tushuntirish uchun butun nazariyani tortishish haqidagi yangi tushuncha asosida tubdan qayta qurish kerak edi.
Marko Klisura

**Marko Klisura** (; 1992-yil 15-oktyabrda tugʻilgan) — serbiyalik professional futbolchi. Kabel klubida himoyachi sifatida toʻp suradi.

Asosan chap markaziy himoya oʻynaydi. Oʻng qanot himoyachisi va yarim himoyachi sifatida ham oʻynay oladi. Klisura baland boʻyli futbolchi boʻlishiga qaramay, faoliyatini yarim himoyachi sifatida boshlagan.

## Faoliyati
Sremska Mitrovitsa shahrida tugʻilgan. Voyvodinadagi yoshlar maktabida shugʻullangan. Keyinchalik Sloga Temeringa oʻtgan. Palić, Mladenovac va Cement Beočin klublarida ham qisqa qisqa vaqt oʻynagan. 2013—2014-yilgi mavsumda Čelarevo jamoasida toʻp surgan, 25 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan. 2015-yil yozida Novi Pazarga qoʻshildi, biroq u qisqa vaqtdan soʻng klubni tark etdi. 2015-yil yozgi transfer davrining soʻnggi kunida Klisura „Spartak Subotica“ga oʻtdi. 2015—2016-yilgi mavsumning birinchi yarmida „Spartak“ safida bor-yoʻgʻi 1 marta rasmiy oʻyin oʻtkazdi. Keyin esa mavsum tugamasidan klubni tark etdi.

Mavsum oraligʻidagi tanaffusda u Bačkaga qaytdi. Klisura Superligadagi ilk golini 2017-yilning 17-mayida Radnik Surdulica klubiga qarshi oʻyinda kiritdi va bu gol oʻyinning yagona goli boʻlib qoldi (1:0). 2017-yil oxirida u Bačka bilan shartnomani oʻzaro bekor qildi va klubni tark etdi. 2018-yilning 17-fevral kuni Klisura Oʻzbekiston Superligasi vakili „Buxoro“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Buxoroda 4 oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan. 2018-yilning 19-avgustida u Hindiston Superligasi franchayzi „Mumbay City“ jamoasiga bir yillik shartnoma asosida qo‘shildi. „Mumbay City“dan keyin u yana „Rabotnički“ va „Bačka“ jamoalarida oʻynadi.

2021-yilning 7-fevralida Klisura Bosniya Premyer-ligasining „Mladost Doboj Kakanj“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 2021-yil 28-fevralda „Mladost“ safida „NK Široki Brijeg“ga qarshi liga o‘yinida rasmiy debyut qildi.

## Terma jamoadagi faoliyati
2017-yil boshida Klisura Serbiya terma jamoasi bosh murabbiyi Slavoljub Muslin tomonidan chaqiruv oldi. 2017-yilning 29-yanvarida AQSHga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida jamoada debyut qildi.

## Faoliyat statistikasi

### Klubda

### Terma jamoada

## Manbalar

## Havolalar

* Marko Klisura statistikasi utakmica.rs saytida 
*
Qisqartirilgan Plank doimiysi

**Plank doimiysi**, **Dirak doimiysi** yoki **Plank-Dirak doimiysi** - Plank doimiysining nomi 2  ga bo'lingan:

: \hbar\equiv\frac{h}{2\pi}=1{,}054\ 571\ 800(13)\times 10^{-34} J s = 6{,}582\ 119\ 514(40) \cdot 10^{-16} eV s  ,

Qayerda h odatdagi Plank doimiysi.

Qisqartirilgan (kamaytirilgan) Plank konstantasining kiritilishi va uning keng qo'llanilishining ma'nosi shundaki nazariy jihatdan muhimroq formulalarda uni qo'llashda chalkashlik omili yoki bo'luvchi yo'qoladi 2 . Avvalo biz harakat va faza o'rtasidagi bog'liqlikni nazarda tutamiz. S = \hbar \varphi shuningdek to'lqin vektori bilan impuls \mathbf p = \hbar \mathbf k va c siklik chastotali energiya E=\hbar \omega (Undan 2 baravar farq qilgandan ko'ra keng tarqalgan 2 oddiy chastota \nu ). Natijada Plank doimiysining bu shaklidan ishlatiladi sodda va oson еsda qoladi.

Plank birliklar tizimida asosiy birlik sifatida qisqartirilgan (kamaytirilgan) Plank doimiysi tanlanadi. Nazariy fizikada shuningdek Plank-Dirak doimiysi bir ga teng bo'lgan miqdorlar tizimlari qoʻllanadi.Ba'zan ular birliklar tizimlari haqida gapirishadi. ( \hbar=1 ) bu energiya va tsiklik chastota, faza va harakat impuls va to'lqin vektori juft ekvivalent va o'zaro almashinadigan kattaliklarga aylanishi tufayli formulalarni yanada sodda ko`rinishga kеladi.

U kichik chizilgan lotin harfi ħ bilan belgilanadi, formulalarda u " bilan c h" deb ataladi ( ). Unicode da bu belgi U+0127 pozitsiyasini egallaydi; alohida belgi ham mavjud.

## Havolalar