Ayol yozuvchilar

Ayollarning adabiyotga hissasi eng qadimgi yozma matnlar paydo boʻlgan davrdan boshlangan. Ayollar dastlabki sivilizatsiyalardan beri matnli aloqada birinchi o'rinda turishgan.

## Tarix
Enheduanna bu birinchi taniqli ayol yozuvchi va shoira. U Inanna ma'budasi va oy xudosi Nanna (Sin)ning oliy ruhoniysi boʻlgan. U 4200 yil oldin Shumerning Ur shahar-davlatida yashagan. Enheduannaning Shumer adabiyotiga qo'shgan hissasi, bir nechta bag'ishlovlar va "Shumer ibodatxonasi madhiyalari" deb nomlanuvchi madhiyalar to'plamini o'z ichiga oladi. Unga qo'shimcha matnlar ham kiritilgan. Bu esa uni jahon tarixidagi birinchi nomli muallifga aylantirgan. U EN unvoniga ega boʻlgan birinchi taniqli ayol edi va, bu katta siyosiy ahamiyatga ega bo'lib, bu unvonni ko'pincha qirollik qizlari olgan. U bunday yuksak vazifaga otasi Akkad qiroli Sargon tomonidan tayinlangan. Uning onasi malika Tashlultum boʻlgan. Enheduanna Sargon tomonidan Ur shahrida, o'z qirolligining janubida, hokimiyatni ta'minlashga yordam berish uchun oliy ruhoniy roliga ham tayinlangan.

### Miloddan avvalgi 7-asr
Sapfo ( Aeol yunon  *Psappô* ; c. 630 &ndash; c. Miloddan avvalgi 570) - Lesbos orolidan boʻlgan arxaik yunon shoiri. Safo o'zining lirik she'riyati bilan mashhur bo'lib, asosan, lira jo'rligida kuylash uchun she'rlar yozgan. Safo sheʼriyatining koʻp qismi yoʻqolib ketgan va hozirgacha saqlanib qolgan sheʼrlar ham faqat parcha-parcha shaklda saqlanib qolgan xolos. Faqat bitta: "Afrodita qasidasi" to'liq holda yetib kelgan.

### 11-asr
“Genji haqidagi ertak” 11-asr boshlarida aslzoda Murasaki Shikibu tomonidan yozilgan boʻlib, baʼzilar uni birinchi roman deb biladilar.

### 15-asr
Kristin de Pizan o'rta asrlarning eng mashhur fransuz yozuvchisi, ritorik va tanqidchisi bo'lib, 1405-yilda *"Ayollar shahri kitobi"* ni yozgan, unda, mustaqil ayollar erkaklar tuhmatidan xoli yashagan, allegorik shahar hayoti haqida yozilgan. Ammo uning asarlaridan hech biri saqlanib qolmagan. Shunday bo'lsa-da, boshqa gumanistik asarlar italiyalik ayollar uchun ta'limning oshishiga sabab boʻlgan.

Ayol yozuvchi tomonidan yozilgan birinchi ingliz tilidagi kitob Norvichlik Julian muallifligidagi "Ilohiy sevgining vahiylari" kitobi edi. U XIV-XV asrlar oralig'ida yozilgan va 1670-yilda birinchi marta nashr etilgan. Unga qadar asar turli qo'lyozmalarda saqlanib qolgan.

**<big>16-asr</big>**

Bu davrda shoh Boburning qizi Gulbadan Begim ukasi shoh Humoyunning tarjimai holini "Humoyunnoma"ni yozgan.

### 18-asr
Enn Radcliffe bir nechta fantastik romanlarini, shu jumladan 1794-yilda nashr etilgan *"Udolfo sirlari"* va 1797-yilda *"Italiya" asarlarini* yozgan.

### 19-asr

19-asrning eng mashhur ayol yozuvchilaridan biri Jeyn Osten edi. U *"Sezgi va sezgirlik"* (1811), "*[[Andisha va gʻurur|Andisha va g'urur]]* " (1813), "*Mansfild bog'i*" (1814) va *"Emma"* (1816), asarlarini nashr etgandan so'ng yozuvchi sifatida muvaffaqiyat qozongan. U yana ikkita roman ham yozgan: "*Northanger Abbey"* va *"Ishontirish". I*kkala asar ham vafotidan keyin, 1818-yilda, nashr etilgan. U umrining oxirlarida *Sanditon* deb nomlangan romanni yozishni boshlagan, ammo asar tugagunga qadar yozuvchi vafot etgan.

O'z davrining mashhur yozuvchilari:

#### A-K

* Mercedes Laura Aguiar
* Mastoureh Ardalan
* Angélique Arnaud
* Caroline de Barrau
* Ada Buisson
* Anna Ciundziewicka
* Umihana Čuvidina
* Countess Dash
* Nicole Garay
* María Josefa García Granados
* Gertrudis Gómez de Avellaneda,
* Zafer Hanım
* Julie Hausmann
* Bohuslava Kecková
* Lydia Koidula
* Hanna K. Korany
* Maria Konopnicka
* Eliška Krásnohorská

#### L-R

* Jeanne Lapauze
* Hermance Lesguillon
* Jeanne Marni
* Dada Masiti
* Emilie Maresse-Paul
* Marion A. McBride
* Athénaïs Michelet
* Maryam al-Nahhas
* Eugénie Niboyet
* Božena Němcová
* Nodira
* Virginia Elena Ortea
* Elise Otté
* Eliza Orzeszkowa
* Pavlina Pajk
* Eliška Pešková
* Gabriela Preissová
* Maria Rodziewiczówna
* Mary D. Rosengarten
* Lady Mary Wroth

#### S-Z

* Rosa Schapire
* Mary Shelley
* Staka Skenderova
* Milica Stojadinović-Srpkinja
* Lilli Suburg
* Bertha von Suttner
* Karolina Světlá
* Elizabeth Hart Thwaites
* Josefa Toledo de Aguerri
* Fatma Aliye Topuz
* Flora Tristan
* Lesya Ukrainka
* Salomé Ureña
* Jahonotin Uvaysiy
* Dolores Veintimilla
* Mary Wollstonecraft
* Warda al-Yaziji
* Rosalind Amelia Young
* Gabriela Zapolska
* Narcyza Żmichowska

Quyida 19-asrning ayol yozuvchilari ro'yxati keltirilgan:

* Kate Greenaway-yozuvchi va rassom.Kate Bunce : San'at va hunarmandchilik harakati bilan bog'liq ingliz rassomi va shoiri edi.
* Elizabet Siddal-ingliz rassomi, shoira va san'at modeli .
* Delphine Arnould de Cool-Fortin - Limoges chinni bo'yicha fransuz rassomi va yozuvchisi.
* Dora d'Istria - rassom, shoira va yozuvchi.
* Milena Mrazovich - jurnalist, yozuvchi va pianino bastakori.
* Oshiq Peri - shoir va xalq xonandasi.
* Josipina Turnograjska - yozuvchi, shoira va bastakor.
* Zoila Ugarte de Landivar - yozuvchi, jurnalist, haykaltarosh, sufragist va feminist.

### 20-asr

20-asrda ayollar turli janrdagi ko'plab kitoblarni yaratdilar. Badiiy kitoblar orasida "*[[Harry Potter|Garri Potter"]]*va *"Ruhlar uyi"* kabi asarlar mashhurdir. Quyida 20-asrning ayol yozuvchilari roʻyxati keltirilgan:

*Kathy Acker
*Isabel Allende: Chilean writer.
*Gloria E. Anzaldúa
*Matilde Asensi
*Lucia Berlin
*Octavia E. Butler
*Rosario Castellanos Figueroa
*Amparo Dávila
*Guadalupe Dueñas
*María Dueñas
*Diamela Eltit
*Espido Freire
*Gloria Fuertes
*Almudena Grandes
*Joy Harjo
*Clara Janés
*Carmen Laforet
*Elvira Lindo
*Clarice Lispector
*Latasha Long
*Leslie Marmon Silko
*Carmen Martín Gaite
*Ana María Matute
*Rosa Montero
*Toni Morrison
*Silvina Ocampo
*Alejandra Pizarnik
*Soledad Puértolas
*Claudia Rankine
*J. K. Rowling: Author of *[[Harry Potter]]* series.
*Maruja Torres
*Jeanette Winterson

## Ayollarga adabiyot bo'yicha berilgan Nobel mukofoti
Quyidagi ayollar adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'lishdi:

* Selma Lagerlöf
* Grazia Deledda
* Sigrid Undset
* Pearl S. Bak
* Gabriela Mistral
* Nelly Saks
* Nadin Gordimer
* Toni Morrison
* Vislava Shimborska
* Elfrid Jelinek
* Doris Lessing
* Herta Myuller
* Elis Munro
* Svetlana Aleksievich
* Olga Tokarchzuk
* Luiza Glyuk

## Yana qarang

* Ilmiy yozish
* Ayollar yozuvi (adabiy kategoriya)
* Ayol yozuvchilar ro'yxati
* Ayol xat yozuvchilar
* Fandagi ayollar
* Ayol rassomlar

## Manbalar