open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solovets kursantlari yodgorligi Moskva, Solovetskix Yung maydoni

**Solovets kursantlari** yodgorligi — Moskvadagi yodgorlik. Shimoliy flotning Solovetskiy kursantlar maktabi bitiruvchilariga bagʻishlangan haykal. U Severnoye Izmailovo tumanida (Vostochniy maʼmuriy okrugi) Sirenevy bulvari va Solovetskiy Yung maydonidagi 16-Pakovaya koʻchasi kesishmasida joylashgan. Yodgorlik 2005-yilda ochilgan.

## Tarixi
2002-yili Solovetskiy Yung maktabi bitiruvchilari xotirasini abadiylashtirish hamda Rossiya Federatsiyasi Harbiy-dengiz floti Solovetskiy Yung maktabi faxriylarining mintaqaviy jamoat tashkilotining murojaati asosida Moskva hukumati ushbu yodgorlikni oʻrnatish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Tashabbus Rossiya Federatsiyasi Harbiy-dengiz kuchlari Oliy qoʻmondonligi va Sharqiy maʼmuriy okrugi prefekturasi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Solovetskiy Yung maktabi 1942-yil may oyida ochilgan va faoliyat yuritgan uch yil davomida 4,5 ming oʻquvchi bitirgan, ularning toʻrtdan bir qismi Ulugʻ Vatan urushi yillaridagi janglarda halok boʻlgan. Yodgorlik muallifi Lenin mukofoti laureati, Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi, haykaltarosh F. M. Sogoyan.

2005-yil 6-mayda Moskvadagi Solovetskiy Yung maydonida Solovetskiy kursantlari yodgorligining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi va u Sovet xalqining Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabasining 60-yilligiga toʻgʻri keldi. Unda Moskva vitse-meri V. P. Shantsev, Moskva shahar Dumasi vitse-spikeri A. N. Metelskiy, haykaltarosh F. M. Sogoyan va faxriylar Solovetskiy nomidagi Shimoliy flot kadetlari maktabining bitiruvchilari ishtirok etdi.

## Tavsifi
Yodgorlik baland koʻtarilgan qoʻllarida semafor bayroqlari bilan toʻlqin ustida turgan yunglar shaklidagi yetti metrli bronza haykalidir. Poydevorga: „Solovetskiy Yunglari — 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi Vatan himoyachilariga“ deb yozilgan. Orqa tomonda albatrosli koʻtarilgan yelkan koʻzga tashlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *N. I. Alekseeva, T. S. Butorina, L. G. Domoroshenova*. Solovki yoshlariga yodgorliklar // Pomor entsiklopediyasi : 5 jildda / Arxang hukumati. mintaqa [va boshq.]; ch. ed. N. P. Laverov. — T. 4 : Shimoliy Arxangelsk madaniyati / Sev. (Arktika) feder. un-t im. M. V. Lomonosov, Lomonos. fond; ch. ed. T. S. Butorina. — 2012. — S. 403. — 663 b. : kasal, portret, [28] l. kasal, port.
Stalin haykali Oryol

**Stalin haykali** — sobiq Sovet Ittifoqi generalissimusi, Sovet davlati yetakchisi Iosif Vissarionovich Stalin (Djugashvili)ga oʻrnatilgan va saqlanib qolmagan yodgorlik.

## Tavsifi
Urushdan keyingi birinchi oʻn yillikda koʻplab sovet haykaltaroshlari shaharsozlik nuqtai nazaridan Oryoning eng muhim inshootlarining meʼmoriy va badiiy yechimiga katta hissa qoʻshdilar. Bular harbiy rahbarlar, taniqli sovet arboblarining yodgorliklari, monumental ishlar, parklar, maydonlar va jamoat binolarini bezash uchun dekorativ haykaltaroshlik namunalari edi. Ushbu asarlardan biri Stalinning oʻttizinchi yillarning bosh kiyimi va shinelida toʻliq boʻy-bastida aks ettirilgan marmar haykalidir. Yodgorlik haykaltarosh, RSFSR xalq rassomi G. V. Nerodi tomonidan yasalib, 1951-yilda Sanoat maydoniga (hozirgi Polikarpov maydoni) oʻrnatilgan. Bu asarning badiiy qiymati juda yuqori edi. Shakl ikki qismdan iborat boʻlib, oʻrnatish vaqtida birlashtiruvchi vositani ehtiyotkorlik bilan yopishtirish talab etilar edi. Ammo bu masalada mahalliy mutaxassislar muvaffaqiyatga erisha olmadi. Ulangan qism takror va takror koʻrinib qolaverdi. Ular haykaltaroshdan kelib, nuqsonni tuzatib ketishni soʻrashga qaror qilishgan. Neroda kelib, qismlarni ulab, ikki kundan keyin ketgan. Shu bilan uning ulanish siri nomaʼlumligicha qoldi. Haykal demontaj qilinmaguncha tikuv butunlay koʻrinmas edi. Stalin vafotidan soʻng, yodgorlik tunda poydevoridan buzib tashlangan.

RF Kommunistik partiyaning Oryol boʻlimi tashabbusi bilan Stalin haykali qayta tiklanishi mumkin. Ijtimoiy faollarning fikricha, Iosif Stalin siymosi Rossiya tarixida muhim ahamiyatga ega va shuning uchun ham u abadiylashtirishga loyiqdir. Yodgorlik allaqachon yasalgan va oʻrnatish uchun oʻz vaqtini kutmoqda.

Shu bilan birga, 2015-yildan beri Oryol aholisining bir qismi yodgorlikni oʻrnatish fikriga qarshi boʻlib, Oryol shahri rahbariyatiga I. V. Stalin byustini oʻrnatishga ruxsat bermaslik haqida iltimos bilan murojaat qilgan. Oryol kommunistlarining yodgorlik oʻrnatishga boʻlgan yangi urinishi Bosh kotib xotirasini abadiylashtirishga qarshilarning imzo toʻplash aksiyasini oʻtkazishlariga asos boʻldi.

## Yana qarang

* Stalin yodgorliklari
* Burgut yodgorliklari ro'yxati
## Manbalar

## Havolalar

*
Zef

**Zef** (, Khidos), ― zamonaviy transkripsiyada odatda Zet deb yoziladi. UZevs va Antiopaning oʻgʻli, Amfionning ukasi.

Zeth akasidan farqli oʻlaroq, oddiy, qoʻpol choʻpon va ovchi sifatida tasvirlangan. Unga nomaʼlum onasi yordam soʻraganda, u rad etadi, ammo Amfion yordam beradi. Ular birgalikda onalarini taʼqib qilgan Dirkani, shuningdek, oʻzlarining Fivda hukmronlik qilgan bobolari, Dirkaning eri Likni ham oʻldirishadi, shundan soʻng shaharni egallab olib, devor bilan oʻrab olishgan. U Thebega uylangan. Lirasi tufayli ukasi bilan janjallashdi. Aedonaning eri, Itilning otasi. Boshqa rivoyatlarga koʻra, Thebesning eri.

Uning qabri Fivda ekani aytiladi. Thebesda aka-ukalarning umumiy qabrini koʻrsatishadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Zef // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Suvorov medali

**"Suvorov medali"** () - bu jangovar jasorat uchun quruqlikdagi qoʻshinlarga beriladigan Rossiya Federatsiyasining davlat mukofoti. U rus feldmarshali Aleksandr Suvorov (1729–1800) sharafiga nomlangan.

## Tarixi
Suvorov medali Rossiya Prezidentining 1994-yil 2-martdagi 442-sonli farmoni bilan ta'sis etilgan. Uning nizomi Prezidentning 1999-yil 6-yanvardagi 19-sonli farmoni va oxirgi marta Prezidentning 2010-yil 7-sentabrdagi 1099-son qarori bilan ikki marta oʻzgartirilgan.

## Mukofot nizomi
Suvorov medali askarlarga Vatanni himoya qilish va Rossiya Federatsiyasining jamoat manfaatlarini himoya qilishda quruqlikdagi operatsiyalar paytida, jangovar xizmat va jangovar burchni bajarish paytida, mashqlar yoki manevrlar paytida, xizmat paytida koʻrsatilgan jasorat uchun beriladi. Rossiya Federatsiyasining davlat chegaralarini himoya qilish, shuningdek, jangovar tayyorgarlik va harbiy tayyorgarlikni saqlashda a'lo darajadagi koʻrsatkichlar uchun ham beriladi.

U chap koʻkrakda boshqa medallar bilan birga taqiladi va ustunlik tartibi uni "Jasorat uchun" medalidan keyin taqishni talab qiladi.

## Mukofot tavsifi
Suvorov medali diametri 32 mm boʻlgan dumaloq kumush medal boʻlib, old va orqa tomonda koʻtarilgan jantlar mavjud. Old tomonning markazida feldmarshal Aleksandr Suvorov byustining chap profili. Koʻkrak ostida, pastki chetiga yaqin, relefda ikkita dafna barglari. Chap chetida “ALEKSANDR” yozuvi, oʻng chetida “SUVOROV” yozuvi. Orqa tomonning oʻrtasida pastga qaragan ikki kesishgan qilich. Chap tomonda qilich va qilich ostida "N" relefidan keyin mukofotning seriya raqami yozilgan.

Medal Rossiyaning standart beshburchagiga medalning osma halqasi orqali osilgan. O'rnatish joyi 24 mm kenglikdagi ipak moire qizil lenta bilan qoplangan, 3 mm kengligida yashil qirrali chiziqlar mavjud.

## Manbalar
My Love

„**My Love**“ () — „Westlife“ irland guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2000-yilning 30-oktyabrida guruhning „Coast to Coast“ nomli ikkinchi studiyaviy albomining ikkinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq Buyuk Britaniya singllar xit-paradida birinchi pogʻonacha koʻtarilgan hamda guruhning eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan yettinchi singliga aylangan.

Buyuk Britaniyada 2000-yilda eng koʻp sotilgan qoʻshiqlar orasida „My Love“ 35-oʻrinni egallagan. Shuningdek, qoʻshiq 2000-yilda Buyuk Britaniyada „The Record of the Year“ mukofoti bilan taqdirlangan. Qoʻshiq Buyuk Britaniyada bugunga qadar 400 ming nusxada sotilgan.

„My Love“ qoʻshigʻi Jörgen Elofsson (), Per Magnusson (), David Kreuger () hamda Pelle Nylén () tomonidan yozilgan. Qoʻshiqqa Magnusson va Kreuger produserlik qilgan. Qoʻshiq do-major tonalligida yozilgan boʻlib, qoʻshiqchilarning vokali E4 dan A5 gacha boʻlgan diapazonni qamrab oladi.

„My Love“ qoʻshigʻi uchun olingan klipga Robert Brinkmann () rejissorlik qilgan. Klip guruh aʼzolari Ennis va Limerick shaharlari oʻrtasida joylashgan Shannon aeroportida soʻnggi reys bekor qilingani haqida xabar topishidan boshlanadi. Klip davomida guruh aʼzolari Limerick shahri koʻchalarida, shahardagi poyezd stansiyasida hamda Moher qoyalarida kuylayotgani aks etgan tasvirlar koʻrsatilgan. „My Love“ qoʻshigʻi klipi „Westlife“ guruhning YouTubeda eng koʻp koʻrilgan videolarining biridir.

## Manbalar

## Havolalar
*
Zarubavel

**Zarubavel** ( — „*[[Bobil]] urugʻi*“, ossuriya-bobilcha ism, shuningdek, *Zerubbavel ben Shaltiel*) — Bibliyada Yahudoning fors hokimi (Agg. 1:1), yahudiylarning mashhur rahbari, uning boshchiligida yahudiy asirlarining birinchi guruhi (42 360 kishi — Ezdr. 2:64) Bobil asirligidan Yahudoga qaytishgan. Qaytish odatda miloddan avvalgi 538-520-yillarga toʻgʻri keladi.

## Tarjimai holi
Zarubavel shohlar Dovud va Sulaymon avlodidan kelib chiqqan (Mf. 1:12). Shu bois odamlar unga shahzoda sifatida qarashdi. Buyuk Kir II uni xalqning mas’ul hukmdori etib tayinlaydi va unga koʻchib keluvchilar taqdirini tartibga solishni buyuradi. Ikki yil oʻtgach, Quddusga kelganida, Zarubavel Quddusdagi Ikkinchi Maʼbadning poydevorini qoʻyadi (Ezdr. 3:8. birinchi maʼbad miloddan avvalgi 586-yilda Yahudodagi navbatdagi isyondan soʻng Bobil shohi Navuxodonosor tomonidan vayron qilingan). Iosif Flaviyning xabar berishicha, Zerubavel Fors shohi Doroning qoʻriqchisi boʻlish sharafiga muyassar boʻlgan.

Zerubavel Yahudodagi fuqarolik va diniy hayotga alohida eʼtibor bergan va samariyaliklarga qarshi qaqshatqich urush olib borgan. Uning ismi Injilning „Qarindoshlik kitobi“da Dovudning oʻgʻli va Masihning (Iso Masih) ajdodlaridan biri sifatida keltirilgan.

U Ezra va Naximiyo kitoblarida, shuningdek, 1 Solnomalarda (faqat nasabnoma boʻlimida), Xaggay, Zakariyo va Matto va Luqo Xushxabarlarida (Isoning nasabnomasi) eslatib oʻtilgan.

## Sheshbatsar
Ezdr. 3:8 va Ezdr. 5:14 matnlarida kutilmaganda va hech qanday izohsiz boshqa qayd etilmagan hukmdor *Sheshbazzar* tilga olinadi va keyingi satrlarda uning oʻrnida Zarubavel tilga olinadi. Shu munosabat bilan, Bibliyashunos tarixchilari oʻrtasida u Zarubavel bilan ayni insonmi yoki undan oldingi (ehtimol, 1-Solnomada eslatib oʻtilgan Zerubavelning amakisi Shenazar bilan bir inson boʻlgan)mi, degan bahs bor 1Par. 3:18).

## Manbalar

## Yana qarang

* Zerubabel kitobi

## Adabiyotlar

* Lopuxin A. P. Zorovavel // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1894. — T. XIIa. — S. 685.
* Zorovavel // Bibleyskaya ensiklopediya arximandrita Nikifora. — M., 1892. — T. II. — S. 29.
* Svyaщ. Dimitriy Yurevich. Zorovavel // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M., 2009. — T. XX: „Zverin v chest Pokrova Presvyatoy Bogoroditsi jenskiy monastir — Iveriya“. — S. 334-337. — 752 s. — 39 000 ekz. — .

## Havolalar
Zemniyeks

**Zemniyeks** ( — „dehqon“, „*zeme*“ — „yer“ soʻzidan) — latviyalik butparastlik mifologiyasida uyning mifologik egasi va homiysi sanalgan arvoh. Oilaning normal hayotini, unumdorligini, odamlar, slavyan xalqlari orasidagi domovoy kabi hayvonlar sogʻligʻini taʼminlaydi. Zemniyeksni Pukis bilan adashtirmaslik kerak (). U ham latishlar orasida uy homiysi hisoblanadi. Qadimda Latviyaning butparast xalqlari kuzda anʼanaviy ravishda Zemniyeksga hurmat bajo keltirish bayramini nishonlashgan. Zemniyeks sharafiga oʻtkazilgan bayramlarda unga chorva mollari qurbonlik qilingan. Dastlab, Zemniyeks qishloq xoʻjaligining homiysi edi va u, aftidan, yer bilan bogʻliq boʻlgan.

Sivilizatsiya boshlarida qishloq xoʻjaligiga bagʻishlangan butparast madaniyatlar dehqonlar uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan, masalan, Qadimgi Rimdagi Saturn inonchi. Ammo keyinchalik qishloq ahamiyatining pasayishi va shaharlarning roli ortib borishi tufayli qadimgi qishloq xoʻjaligi inonchlari oʻz ahamiyatini yoʻqotdi va ruhlar hamda xudolar panteondagi maqsadi va rolini oʻzgartirib, Yevropada nasroniylik toʻliq oʻrnatilgandan keyin ham dehqonlar xurofotlarida muhim oʻrin egalladi.

## Yana qarang

* Zemes-do'st
* Zhemepatis
* Brownie

## Manbalar
Diona (mifologiya)

**Dione** (, mikencha: *di-u-ja*, *Divia*) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, yomgʻir maʼbudasi, titanida.

Hesiod poyemaning muqaddimasida uning nomini keltirgan, ammo Titanidlar roʻyxatida mavjud emas. U Okean va Tetisning qizi sifatida okeanidlar roʻyxatida sanab oʻtilgan (Hesiod. *Teog.* 353); yoki u Gaia va Uranning qizi (Orfiklarga koʻra, titanid) yoki Eter (Dodonda boshqa narsalar qatori efir xoʻjayini sifatida hurmatga sazovor boʻlgan Zevs keltirilgan. Batafsil).

Dodonda Zevsning xotini sifatida Dionaga ham sigʻinish bor edi, u Dodon joylashgan Epirus boʻylab Zevs bilan birga hurmatga sazovor hisoblangan. U, shuningdek (Gomerning soʻzlariga koʻra) Zevsning sevgilisi va Afroditaning onasidir (Hom. Il.; boshqalar). Gomerda yozilishicha, u Olympusda yashaydi va qizi Afroditaga yordam beradi. Boshqa maʼbudalar qatorida u Delosda (Gomer madhiyalari) Apollon va Artemidaning tugʻilishida ishtirok etgan.

Dione Dionisning onasi deb ham ataladi.

Uning mehrobi Oykunte (Kariya)da.

Taxminlarga koʻra — Yunon davrigacha boʻlgan eng qadimgi yer maʼbudasi. Keyinchalik mifologiyada u Hera bilan bir deb qaralgan.

1868-yilda kashf etilgan asteroid (106) Dione hamda Saturnning yoʻldoshi Dione uning sharafiga nomlangan.

## Yana qarang

* Danu (Keltlar mifologiyasi)
* Dana (slavyan mifologiyasi)
* Danu (Hind mifologiyasi)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Smit, Uilyam (leksikograf) http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104 %3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D12%3Aentry%3Ddione-bio-1 Arxivnaya kopiya  )
* Diona // Klassik antikvarlarning haqiqiy lugʻati / aut.-stat. F. Lübker ; Klassik filologiya va pedagogika jamiyati aʼzolari F. Gelbke, L. Georgievskiy, F. Zelinskiy, V. Kanskiy, M. Kutorga va P. Nikitin tomonidan tahrirlangan. — Sankt-Peterburg., 1885-yil.
Pedro Ximenez

**Pedro Ximenez** yoki **PX** (Pedro Ximénez) — oq sharob uchun (texnik) uzum navi Ispaniyaning Andalusiya, Ekstremadura va Valensiya mintaqalarida keng tarqalgan. *Pedro Ximenez* butun dunyoga mashhur ispan mustahkamlangan vinolari — sherri va malaga tarkibiga kiradi. Ispaniyadan tashqari, Avstraliya, Janubiy Amerika va Rossiyada (Taman yarim oroli)da *Pedro Ximénez* muvaffaqiyatli oʻstiriladi, lekin juda oz miqdorda.

Oʻrtapishar nav. Barglari katta, yumaloq, chuqur kesilgan, besh boʻlakli, pastda tukli. Petiole tirqishi ochiq yoki yopiq. Boshlari oʻrta yoki katta, silindrsimon, oʻrtacha zichlikda. Mevasi oʻrta, oval, oltin rangga ega. Pedro Ximenez navi chirishga moyil, oidiumga oʻrtacha darajada chidamli, donalari normal sharoitda chirimaydi.

## Boshqa nomlari
Uzumning Ximénez, Ximenes, Ximénès, Pedro, Pedro Gimenes, Pedro Ximenes, Pedro Ximenes, Pedro Ximénès, Pedro Ximenes de Ximenes, Pedro Ximenes De Montilla, Pero Ximen, Pasa Rosada De Malagaimen, Uva Pero Ximen, Pero Ximenez, Alamis De Totana, Alamis, Myuskadel, Ximenecia va PX qisqartmasi kabi koʻplab nomlari bor.

## Havolalar

* Pedro Ximénez Institut für Rebenzüchtung Geilweilerhof maʼlumotlar bazasida 

## Adabiyotlar

* X. Ambrosi, E. Dettweiler-Münch, E. H. Rühl, J. Shmid va F. Shuhmann: *Farbatlas Rebsorten*. Eugen ULmer Shtutgart 1998 ISBN 3-8001-5719-5
* Horst Dippel (Hrsg.): *Das Weinlexikon*. S. Fisher Frankfurt/Mayn 1989-yil. ISBN 3-8112-1114-5
* 
* 

## Manbalar
Vernaccia di San Gimignano

**Vernaccia di San Gimignano** ( — Toskana mintaqasidagi Siena provinsiyasi San Gimignano shahrida ishlab chiqarilgan italyan quruq oq sharob. Xuddi shu nomdagi Vernaccia uzum navidan (85 % dan kam boʻlmagan) ishlab chiqarilgan, aromatik boʻlmagan Toskana oq uzum navlarini qoʻshishga ruxsat beriladi (15 % dan koʻp boʻlmagan). Sharob 1966-yil 3-martda DOC (Denominazione di Origine Controllata) toifasini oldi, 1993-yilda italyan vinolarining eng yuqori toifasini oldi DOCG.

Italiyadagi eng qadimgi vinolardan biri boʻlib, uning ishlab chiqarish tarixi 13-asrga borib taqaladi. San-Gimignano shahri yaqinida yetishtirilgan uzumdan ishlab chiqarilgan, bu uning nomini izohlaydi — lotincha *vernaculum* (mahalliy) soʻzidan. DOCG spetsifikatsiyasiga koʻra, uzumzorlar dengiz sathidan 500 metrdan yuqori boʻlmagan balandlikda joylashgan boʻlishi kerak. Shu bilan birga, hosildorlik qatʼiy cheklangan — gektariga 90 sentnerdan oshmasligi kerak. Ekinlarni qayta ishlash San-Gimignanoda yoki zarur ruxsatnomani olgan cheklangan miqdordagi fermer xoʻjaliklarida amalga oshirilishi kerak. Sharob ochiq sariq rangga ega, yumshoq xushboʻy, qarishga qodir. Riserva sinfidagi vino zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan idishlarda kamida 11 oy davomida qarishi kerak.

## Manbalar

## Havolalar

* Jancis Robinson, Julia Harding. Vernaccia di San Gimignano // The Oxford Companion to Wine (angl.). — 4th ed. — Oxford: Oxford University Press, 2015. — 860 p. — . — .
*
Qatar riali

**Qatar riali**, ba'zan **riyal** ()  — Qatar Davlatining pul birligi, 100 dirhamga teng.

Rialning kursi AQSh dollariga 1 USD = 3,64 QAR nisbatida bog'langan.

## Tarixi
1959 yil 28-aprelgacha Hindiston rupiyasi mamlakatda muomalada bo'lib, keyin u Fors ko'rfazi mamlakatlari uchun chiqarilgan Fors ko'rfazi rupiyasi bilan almashtirildi. Fors ko'rfazi rupiyasi hind rupiyasiga bog'langan boʻlgan va 1965-yilda hind rupiyasi qadrsizlanganda Fors ko'rfazi rupiyasining qiymati tushib ketgan va keyin Qatar boshqa Fors ko'rfazi davlatlari bilan birga o'z valyutalarini chiqarishga qaror qilgan.

Buni amalga oshirishdan oldin, mamlakat 1966-yilda Saudiya rialiga o'tgan edi, o'sha paytda uning kursi 1 rial = 1,065 rupiyaga toʻgri keldi. Sentabr oyida Qatar va Dubay umumiy pul birligi Qatar va Dubay rialini joriy qildilar. Ammo 1973-yilda Dubay BAA tarkibiga kirgach, Qatar o'z pul birligi - Qatar rialini chiqara boshladi.

Qatar rialining AQSh dollariga bogʻlanganligiga qaramay, 2017-yilning iyun-iyul oylarida Qatar atrofida yuz bergan diplomatik inqiroz davrida milliy valyuta kursi keskin tebranib ketdi. Google finance ma’lumotlariga koʻra, 26-iyun kuni rial kursi 1 AQSh dollari uchun 3,79 rialgacha pasaygan. Ayni damda (22-iyul) valyuta kursi qat’iy belgilangan qiymatga qaytdi (1 dollar uchun 3,64 rial atrofida).

## Havolalar

 Qatar banknotlari galereyasi
## Havolalar

## Manbalar
Orvieto vinosi

**Orvieto** (*Orvieto* yoki *Orvieto* deb talaffuz qilinadi) — Umbria va Lazio provinsiyalarida, asosan, Orvieto shahri atrofida ishlab chiqarilgan italyan oq sharobidir. Grechetto va Trebbiano uzumlaridan ishlab chiqarilgan va DOC kategoriyasida tasniflangan. Baʼzida u qizil uzum navlaridan tayyorlanadi va shuning uchun Rosso Orvietano nomi bilan tanilgan. Orvieto oʻrta asrlardan beri ishlab chiqarilgan, u oltin rangga ega shirin sharob sifatida tanilgan. Orvieto hozir quruq sharob boʻlib, yarim shirin variant (Orvieto Abboccato) mavjud va vaqti-vaqti bilan shirin sharob sifatida uchratish mumkin.

Hozirda bu sharobdan yiliga 20 million shisha sotiladi. 3000 gektar roʻyxatga olingan uzumzorlar yiliga deyarli 150.000 gektolitr vino ishlab chiqaradi.

## Uzum
Orvieto sharobini ishlab chiqarish uchun asosiy uzum Grechetto (Grechetto) oq uzumi boʻlib, kelib chiqishi Yunoniston boʻlib, asosan Umbriyada tarqalgan. Yangi 2003-yilda qabul qilingan qoidalarga koʻra, Orvieto quyidagi nisbatlarda uzumni oʻz ichiga olishi kerak:

* Grechetto : kamida 40 %
* Trebbiano (yoki uning kloni Procanico): min. 20 %, maks. 40 %
* Boshqa navlar: 40 % dan koʻp boʻlmagan

## Turlari
Orvieto sharobining bir varianti — *Orvieto Classico Campogrande*, Orvieto DOC Classico mintaqaviy toifasidagi quruq oq sharob. U Antinori oilasiga tegishli Umbrian *Castella della Salla* tomonidan ishlab chiqariladi. Sharobning birinchi vintaji 1932-yilda „Orvieto DOC Classico“ nomi bilan chiqarilgan va 1988-yilda bu nomga „Campogrande“ qoʻshilgan. Uzum navlaridan Procanico (Trebbiano) — 60 %, Grechetto — 20 %, Verdello — 15 %, Drupeggio — 2,5 %, Malvasia — 2,5 % ishlab chiqariladi. Darajasi 11,5 % dan 12 % gacha oʻzgarib turadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Orvieto sharobi 
* Orvieto Doc: shishadagi italyan quyoshi
Recioto di Gambellara

**Recioto di Gambellara** () — Veneto mintaqasidagi Vitsensa provinsiyasida ishlab chiqarilgan italyan shirin oq sharob. Sharob ishlab chiqarishda faqat Garganega uzumlaridan foydalaniladi. Recioto vino texnologiyasining asosi appassimento jarayonidir (). Bu degani rezavorlar tarkibidagi namlikning 40 % gacha olib tashlash uchun ixtisoslashtirilgan shamollatiladigan xonalarda uzumni oldindan quritish. Natijada, sharbat shakar foizining ortishi bilan rezavorlar terisi tarkibidagi moddalar bilan toʻyingan. Uzumni quritish jarayoni 3-4 haftadan 4 oygacha davom etadi. Keyingi fermentatsiya jarayonida vinochilar qoldiq shakarning kerakli darajasiga erishilganda jarayonni toʻxtatadi, shundan soʻng sharob hosildan keyingi yilning sentabriga qadar turadi. 2008-yilda Recioto di Gambellara sharobi anʼanaviy italyan vinolarining eng yuqori maqomi DOCG ni oldi.

## Havolalar

* Jancis Robinson, Julia Harding. Recioto di Gambellara // The Oxford Companion to Wine (angl.). — 4th ed. — Oxford: Oxford University Press, 2015. — 860 p. — . — .
*
Pushkin medali

**Pushkin medali** () — Rossiya Federatsiyasining sanʼat va madaniyat, taʼlim, gumanitar fanlar va adabiyotdagi yutuqlari uchun fuqarolarga va chet elliklarga beriladigan davlat mukofoti. U rus yozuvchisi va shoiri Aleksandr Sergeyevich Pushkin sharafiga nomlangan.

## Tarixi
Pushkin medali 1999-yil 9-mayda Prezidentning 574-sonli farmoni bilan taʼsis etilgan. Uning nizomi Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2010-yil 7-sentabrdagi 1099-sonli farmoni bilan oʻzgartirilgan va Rossiya Federatsiyasining mukofotlari tizimini toʻliq yangilagan.

## Mukofot toʻgʻrisidagi nizom
Pushkin medali bilan Rossiya Federatsiyasi fuqarolari kamida 20 yil davomida ijtimoiy-gumanitar faoliyatda sanʼat va madaniyat, taʼlim, gumanitar va adabiyot sohasidagi yutuqlari, rus madaniy merosini oʻrganish va saqlashga qoʻshgan ulkan hissasi, millatlar va elatlar madaniyatini yaqinlashtirish va oʻzaro boyitishda, yuksak badiiy obrazlar yaratishda qoʻshgan hissasi uchun taqdirlanadi.
Rossiya Federatsiyasining ustuvorlik tartibi medalni Nesterov medalidan keyin chap koʻkrakda boshqa medallar bilan taqish kerakligini belgilaydi.

## Mukofot tavsifi
Pushkin medali diametri 32 mm boʻlgan dumaloq kumush medal boʻlib, uning old va orqa tomoni koʻtarilgan. Old tomonida Pushkinning avtoportreti (chizmasi) tasvirlangan. Orqa tomonda Pushkinning gorizontal relyef imzosi. Imzo medalning umumiy kengligining katta qismini oladi. Imzo ostida medalning pastki chetiga relefdagi “N” harfi va mukofotning seriya raqami uchun ajratilgan chiziq.

Medal Rossiyaning standart beshburchakli tasmaga medalning osma halqasi orqali osilgan. Oʻrnatish joyi bir-birining ustiga chiqadigan kengligi 24 mm boʻlgan jozibali ipak muare lentasi bilan qoplangan boʻlib, lentaning oʻng chetidan 5 mm masofada joylashgan 2,5 mm oltin chiziqli.

## Mukofot oluvchilar

* 2012-yilgacha Pushkin medali bilan taqdirlanganlar soni:

* Tula viloyati Novomoskovsk shahridagi Pushkin maktabi direktori Natalya Y. Borodin ikkita Pushkin medalini olgan - 1999 va 2000-yil.
* Pushkin medali bilan quyidagi davlatlar fuqarolari ham taqdirlandilar: Abxaziya, Afgʻoniston, Argentina, Armaniston, Avstraliya, Avstriya, Ozarbayjon, Belarus, Belgiya, Boliviya, Bosniya va Gertsegovina, Braziliya, Bolgariya, Kamerun, Kanada, Chili., Xitoy, Xorvatiya, Kuba, Kipr, Chexiya, Ekvador, Misr, Eritreya, Estoniya, Finlandiya, Fransiya, Gruziya, Germaniya, Gana, Gretsiya, Gvatemala, Gayana, Vengriya, Hindiston, Irlandiya, Isroil, Italiya, Yaponiya, Qozogʻiston, Janubiy Koreya, Qirgʻiziston, Latviya, Lixtenshteyn, Litva, Makedoniya, Mali, Malta, Meksika, Moldova, Moʻgʻuliston, Chernogoriya, Yangi Zelandiya, Nikaragua, Nigeriya, Janubiy Osetiya, Panama, Paragvay, Peru, Filippin, Polsha, Ruminiya, Serbiya, Seyshel orollari, Singapur, Slovakiya, Ispaniya, Suriya, Shvetsiya, Shveysariya, Tojikiston, Turkiya, Turkmaniston, Ukraina,  Buyuk Britaniya, Urugvay, Oʻzbekiston, AQSh va Vetnam.
* Shuningdek, koʻplab davlat rahbarlari Pushkin medali bilan taqdirlangan.

2015-yilda Ian Blatchfordga shaxsan Vladimir Putin tomonidan taqdim etilgan medal 2022-yil martida Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishiga javoban qaytarilgan edi.

## Manbalar
Barbaresko

**Barbaresko** () — Piedmont mintaqasida ishlab chiqarilgan mashhur italyan qizil quruq sharobi boʻlib, „nomi nazorat qilinadigan va kelib chiqishi kafolatlangan“ mintaqaviy toifasiga ega — *Barbaresco Denominazione di Origine Controllata e Garantita* (DOCG). Piedmont Barolo bilan birgalikda u eng yaxshi italyan vinolaridan biri, shuningdek, dunyodagi eng yaxshi oʻnta sharobdan biri hisoblanadi.

Barbaresco, Treiso va Neive munitsipalitetlarida, shuningdek, San-Rokko hududlarida joylashgan uzumzorlardan yigʻib olingan Nebbiolo uzumidan ishlab chiqariladi.

Minimal alkogol miqdori 12,5 % ni tashkil qiladi. Eman bochkalarida talab qilinadigan yetilish kamida 9 oyni tashkil qiladi (*Riserva* toifasi uchun 2 yil va 4 yil amaliyot).

## Havolalar

* Italiya qonunchiligiga muvofiq ishlab chiqarish spetsifikatsiyasi (italyan tili) 
* Piedmont sharoblari: Barbaresco (rus)
Taras Shevchenko haykali

**Taras Shevchenko haykali** — Yalta shahrida (Qrim) Ukraina shoiri, yozuvchi va rassomi Taras Shevchenko sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik, 2007-yilda Shevchenko nomidagi shahar bogʻida tantanali ravishda ochilgan.

## Tarixi
Yodgorlik 2005-yilda Butun Ukraina xayriya jamgʻarmasi tashabbusi bilan qurilgan. T. Shevchenko. Homiy Torontodan (Kanada) er-xotin doktor Vasiliy Ivanitskiy va Natalya Bundza edi.

Yosh shoir haykali muallifi Vinnipeg shahridan mashhur ukrainalik haykaltarosh Leo Mol edi, u Shevchenkoning Vashington, Buenos-Ayres, Sankt-Peterburgdagi yodgorliklari muallifi.

Yodgorlik Argentinada bronzadan yasalgan, vazni 2,5 tonna, balandligi 3 metr. Argentinadan yodgorlik kemada Odessaga joʻnatildi, keyin Yaltaga olib borilgan, u yerda taxminan ikki yil saqlangan, shahar maʼmurlari esa uni shahar markazida oʻrnatish uchun mos joy qidirishgan. Bunday joy Moskva koʻchasidagi sirk yaqinidagi maydon edi, u Shevchenko maydonining rasmiy nomini oldi.

Tantanali ochilish marosimi ishtirokchilari „Ukrainada va Ukraina uchun yashagan insonning katta ahamiyatini taʼkidladilar. Millat maʼnaviyati, uning tiklanishi va shakllanishi koʻpmillatli Qrimdagi munosabatlarimizni uygʻunlashtirish bilan uzviy bogʻliqdir“. Shuningdek, „har yili dunyo boʻylab oʻn minglab odamlar tashrif buyuradigan shahar“ Yaltada yodgorlikni yaratishda faol ishtirok etgan va uni oʻrnatish ramziy maʼnosida barchaga minnatdorchilik soʻzlari aytilgan.

## Manbalar
Jessi O‘yinchoqlar tarixi

**Jessi** ( — „Oʻyinchoqlar tarixi 2“, „Oʻyinchoqlar tarixi 3“, „Oʻyinchoqlar tarixi 4“ va „Havayi taʼtillari“ qisqa metrajli animatsion filmlar qahramoni. Syujet boʻyicha u xayoliy teleshoudagi qahramondan namuna olinib modellashtirilgan juda kam uchraydigan oʻyinchoq, bu yerda Vudi ham Bullseye laqabli ot bilan birga boʻlgan edi.

Jessiga barcha filmlarda Joan Cusack ovoz bergan. Qoʻshiqlar Sara Maklaklan tomonidan ijro etilgan („Oʻyinchoqlar hikoyasi 2“ — „U meni sevganida“).

Jessi oʻyinchogʻi „Monsters, Inc.“ korporatsiyasida Boo oʻyinchoqlaridan biri sifatida paydo boʻladi va uni Sallyga beradi.

1999-yilda The Wall Street Journal Jessining oʻyinchogʻini eng koʻp sotilgan Rojdestvo oʻyinchogʻi deb atadi.

2000-yil oktabr oyida Jessi  dan Patsy Montana Entertainer Award — Patsi Montana Entertainer mukofotini oldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy belgilar sahifasi Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Taras Shevchenko haykali (Shaxti)

**Taras Shevchenko haykali** — Rostov viloyatining Shaxti shahrida ukrainalik shoir Taras Grigoryevich Shevchenko xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
1972-yilda Rostov viloyatining Shaxti shahridagi Aleksandr bogʻiga kiraverishda T. G. Shevchenko haykali ochiladi, ammo 1990-yillarning boshida u demontaj qilinib, uning oʻrnida favvora paydo boʻladi.

1972-yil 18-martda yodgorlikning ochilishi mahalliy gazeta tomonidan shunday tasvirlangan:

## Zamonaviy yodgorlik
2011-yilda shaxtiliklarning tashabbuskor guruhi yodgorlikni qayta tiklash iltimosi bilan shahar hokimligiga murojaat qilgan edilar. Bu gʻoyani shahar hokimi qoʻllab-quvvatladi. Byustni tartibga solish va oʻrnatish bilan bogʻliq barcha moliyaviy masalalar shahar dumasi deputatlari, maʼmuriyat va shahar aholisining oʻzlari hisobidan hal qilindi.

2012-yilda shoir haykali qayta tiklandi, lekin allaqachon yangi joyda — Shevchenko koʻchasi, 149-uyda joylashgan oʻlkashunoslik muzeyi yonida. Shevchenkoning qayta tiklangan haykali ochilish marosimida Shaxti shahri meri quyidagi nutq soʻzladi:

2014-yilda Shaxti shahrida ukrain shoiri tavalludining 200-yilligiga bagʻishlangan tantanali tadbirlar yodgorligi yonida boʻlib oʻtdi.

## Manbalar
Nikolay II byusti

**Nikolay II** **byusti** — Rossiya imperiyasining soʻnggi imperatori Nikolay II ning Bosniya va Gertsegovinadagi Serbiya Respublikasining Banya-Luka shahridagi byusti.

## Yodgorlik haqida
Nikolay II byusti, Rossiya harbiy tarix jamiyati va Rossiya strategik tadqiqotlar instituti tomonidan Serb Respublikasiga sovgʻa qilingan. Yodgorlik muallifi taniqli rus haykaltaroshi Zurab Sereteli. Yodgorlik bronzadan yasalgan. Uning balandligi 2 metr 10 santimetr, shu jumladan byustning balandligi 80 santimetr. Poydevorda ikkita tilda — rus va serb tillarida yozuv lavha oʻrnatilgan: „Rossiya imperatori Nikolay II, Serb xalqining himoyachisi va serb koʻngillilar korpusining halok boʻlgan askarlari xotirasiga“. Banya-Lukada yodgorlikni oʻrnatish ishlari mahalliy hokimiyat tomonidan amalga oshirilgan. Oʻrnatish joyi sifatida shaharning markaziy koʻchasi tanlangan.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi, Birinchi jahon urushi boshlanganining 100-yilligi arafasida — 2014-yil 21-iyun kuni boʻlib oʻtdi. Tadbirda Serbiya Respublikasi Prezidenti Milorad Dodik, Rossiya Federatsiyasi Prezidentining yordamchisi Igor Shyogolev, Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vaziri oʻrinbosari Grigoriy Ivliev, Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati ijrochi direktori Andrey Nazarov, serb kinorejissorlari, Emir Kusturitsa, Rossiya strategik tadqiqotlar instituti direktori Leonid Reshetnikov, shuningdek, Zurab Sereteli yodgorligi muallifi ishtirok etdilar.

Bani-Luka pravoslav soborida yodgorlik ochilgan kuni, serb va rus ruhoniylari vakillari qoʻshma liturgiyani oʻtkazdilar va yodgorlikning oʻzi muqaddas qilindi.

## Yana qarang

* Nikolay II haykali (Belgrad)
* Sovet urushi faxriylari haykali
* Rus uyi (Belgrad)
## Manbalar
1902-yilgi ish tashlash yodgorligi

**1902-yilgi ish tashlash** yodgorligi — Rostov-na-Donuning Jeleznodorojniy tumanidagi yodgorlik majmuasi. 1902-yil noyabr ish tashlashi paytidagi mitinglar joyiga oʻrnatilgan. Yodgorlik majmuasiga 1967-yildagi baland relyef va 1975-yilda ochilgan „Avlodlar davomiyligi“ haykaltaroshlik kompozitsiyasi kiradi. Yodgorlik hududiy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti maqomiga ega

## Tarix
1902-yil noyabr oyi boshida Vladikavkaz temir yoʻlining asosiy ustaxonalari ishchilari ish tashlash uyushtirdi. Kamishevax jarligida ular ommaviy mitinglar uyushtirdilar, ularda esa iqtisodiy va siyosiy talablar aytildi. Rasmiylar bilan toʻqnashuvlar natijasida bir necha ishchi halok boʻldi. Ish tashlash 25-noyabrda yakunlandi. Ushbu hodisa haqida V. Lenin shunday deb yozgan edi: „*Birinchi marta proletariat oʻzini sinf sifatida boshqa barcha sinflarga va chor hukumatiga qarshi qoʻydi*“.

1967-yilda 1902-yil voqealari xotirasiga Kamishevaxskaya togʻining yonbagʻrida panoramali baland relyef oʻrnatildi. Unda yelkama-yelka turgan mushtlari va qattiq nigohi bilan ishchilarning qiyofalari tasvirlangan. Baland relyef yonida „1902“ raqami joylashgan. Yodgorlikning ochilishi Oktabr inqilobining 50-yilligiga toʻgʻri keldi. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh E. M. Mirzoyev, arxitektorlar Y.S. Zanis va L. G. Yakonin.

1975-yilda baland relyef ustidagi tepalikning tepasida ikki ishchining haykallaridan iborat kompozitsiya oʻrnatildi. Yosh ishchi uning ustida keksa yarador ishchidan olgan inqilob bayrogʻini ushlab turibdi. Yodgorlik avlodlar davomiyligi va ishchilar sinfining yengilmasligi ramzidir. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh A. Sknarin va meʼmor P. Ibalakov. Yodgorlik etagida atrofni kuzatuv maydonchasi joylashgan.

Ish tashlash yodgorligi ilgari federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti boʻlgan, ammo 1997-yilda uning muhofaza qilish maqomi mintaqaviy ga tushirildi.

## Manbalar
Frensis Skarina byusti, Kishinyovda

**Frensis Skarina byusti** — Moldova poytaxti, Kishinyovdagi yodgorlik. Aleksey Mateevich koʻchasi va mitropolit Benulesku-Badoni Belarusning Moldovadagi elchixonasi toʻgʻrisidagi chorrahada joylashgan. 2018-yilda belaruslik pedagog va gumanist Fransisk Skaryna sharafiga yaratilgan.

## Tarix
2017-yil iyul oyida Kishinyovdagi Frantsisk Skarina haykali kontseptsiyasi, eskizlari tanlovida belaruslik haykaltarosh  gʻolib chiqdi. Uning arizasi professional hakamlar hay’ati tomonidan 9 nafar daʼvogar ichidan eng yaxshisi deb topildi. Tanlov Belarus Madaniyat vazirligi tomonidan oʻtkazildi, uning maqsadi, Belarusiyaning birinchi **printeri** tasvirini iloji boricha aniqroq aks ettirishdir.

Byust Belarusda tayyorlangan va Moldova Taʼlim, madaniyat va fan vazirligi tomonidan tasdiqlangan loyiha doirasida Kishinyovda oʻrnatilgan. Byust oʻrnatish, bajarish va oʻrnatish uchun loyiha hujjatlarini ishlab chiqish, shuningdek, qoʻshni hududni obodonlashtirish uchun xarajatlar Belarus Respublikasi va xayriya mablagʻlari hisobidan qoplandi. Loika balandligi uch metr boʻlgan monumental asar yaratishga intildi, ammo uning hajmi yarmi bilan cheklangan edi va yodgorlikni qurish uchun sarflanishi kerak boʻlgan 150 ming Belarus rublining dastlabki miqdori 10 baravar kamaytirildi.

U 2018-yil 18-aprelda ochilgan. Marosimda Moldova Taʼlim, madaniyat va tadqiqotlar vaziri  va mamlakatda rasmiy tashrif bilan boʻlgan Belarus madaniyat vaziri Yuriy Bondar ishtirok etdi. Monika Babuk oʻz nutqida ushbu tadbir Moldova va Belarus oʻrtasidagi madaniy aloqalarni mustahkamlashga katta hissa qoʻshishini taʼkidladi. Yuriy Bondar, oʻz navbatida, „Fransisk Skarinaning shaxsiyati Belarus tarixi va madaniyati uchun alohida ahamiyatga ega. Anʼanalar uning nomi bilan bogʻliq boʻlib, biz mamlakatimiz, xalqimiz va uning mashhur tarixi bilan faxrlanamiz“.

Haykaltaroshning oʻzi yodgorlik ochilishiga borishdan bosh tortganini aytdi, chunki *Francishak* nomi oʻrniga, uning fikricha, Belarus yozuv tizimiga xos boʻlgan, *Fransisk* nomi yodgorlikka qoʻyilgan.

## Tavsif
Frantsisk Skarinaning bronza byusti belaruslik kashshof oʻzining har bir kitobiga qoʻygan „“ tasviri bilan bezatilgan va sochiq bilan bezatilgan, Belarus va moldavan xalqlari anʼanalarida ramziy obyekt.

## Manbalar

## Havolalar

* 2017-yil.  Moldova. Kishinev.  Fransisk Skaryna haykali
Lirk, Abantning oʻgʻli

**Lirk** () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Argos qiroli Abantning noqonuniy oʻgʻli. Qadimgi Lirkeya shahri uning nomini oldi.

## Mifologiya
Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, u oʻzining „Ellas tavsifi“ asarida Lirkeya shahrini belgilagan () Dirusdan, Argos darvozasidan oʻtuvchi ikkita yoʻldan birida joylashgan. Shimoliy yoʻl Lirkeya va Orneyga olib boradi. Argosdan Lirkiyagacha boʻlgan masofa taxminan 60 stadiya boʻlib, Lirkiyadan Orneygacha boʻlgan masofaga teng, Lirkiya esa Klimaks deb nomlanuvchi yoʻlda ikki shahar oʻrtasida joylashgan edi. Gomer „Iliada“ ning ikkinchi kitobining muhim qismi boʻlgan kemalar katalogida Lirkiya shahri haqida gapirmagan, chunki yunonlarning Troyaga qarshi yurishi paytida u allaqachon tashlab ketilgan edi. Ilgari, bu shahar Egiptning 50 oʻgʻlidan biri boʻlgan Linkey sharafiga Linkey deb nomlangan. Linkey Argos shahridan qochib ketganidan soʻng, uning barcha akalari Danae qizlari tomonidan toʻy kechasi oʻldirilganda u yerda edi. U oʻzining sodiq rafiqasi Gipermnestraga mashʻalni koʻtarib eson-omon yetib kelganini eʼlon qildi va u ham xuddi shunday Argos qalʻasi Larissadan mashʻala koʻtarib, oʻzining xavfsizligi haqida xabar berdi. Lirk Linkey va Gipermnestraning oʻgʻli Abantaning noqonuniy oʻgʻli edi. U Argosdan haydaldi va Linkeyani egallab oldi, uning nomi Lyrkeya deb oʻzgartirildi. Keyinchalik shahar xarobaga aylandi va undan ustun ustiga oʻrnatilgan Lirk haykalidan boshqa hech narsa qolmadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Pausanias, WHS Jones tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan *Gretsiyaning tavsifi*, Litt. D. va HA Ormerod, MA, 4 jildda. Kembrij, MA, Garvard universiteti nashriyoti; London, Uilyam Heinemann Ltd. 1918-yil.. Perseus raqamli kutubxonasida onlayn versiya
* Pausanias, *Graeciae tavsifi.* *3 jild*. Leyptsig, Teubner. 1903-yil. Perseus raqamli kutubxonasida yunoncha matn mavjud
Taras Shevchenko haykali (Fort-Shevchenko)

**Taras Shevchenko haykal** — Qozogʻistonning Fort Shevchenko shahrida ukrainalik shoir, nosir, rassom va etnograf Taras Grigoryevich Shevchenko sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
Ukraina shoiriga haykalning ochilishi tasodifiy emas: Taras Shevchenko Qozogʻistonda harbiy surgunda, Mangʻistau viloyatidagi Mangʻishloq yarim orolidagi Novopetrovskoye istehkomida, chizish va yozishni taqiqlagan (1850-1857). Hozir bu qozoq shahri Fort Shevchenko deb ataladi.

Fort-Shevchenkoda Ukraina shoiri uchun jami uchta yodgorlik mavjud boʻlib, ular turli tarixiy davrlarda oʻrnatilgan:

* 1881-yilda shoir vafotining 20-yilligi munosabati bilan Irakliy Uskov T.Shevchenko qozoq zaminida va dunyoda birinchi haykal oʻrnatdi. Bu dumaloq poydevor ustidagi byust edi. Postamentni Shevchenkoning do‘sti qozoq Qorajusup yasagan.
* T. Shevchenkoning ikkinchi yodgorligi — gipsli byustni 1927-yil 1-mayda oʻrnatilgan shahar parkida. Muallif haykaltarosh Atrau.
* Zamonaviy yodgorlik 1997-yil oktyabr oyida oʻrnatilgan. Muallifi haykaltarosh V. Chepelik ukrainalik shoirni askar kiyimida tasvirlagan.

## Adabiyotlar
* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам’ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80
* 
* 
## Manbalar
Postishev parkidagi Stalin yodgorligi

**Stalino shahridagi [[Donetsk|Stalin]] haykali** **Postishev nomidagi bogʻda ―** SSSR rahbariga bagʻishlangan haykaltaroshlik asaridir. U Pavel Petrovich Postishev nomidagi bogʻda (hozirgi A. S Sherbakov nomidagi markaziy madaniyat va istirohat bogʻi) joylashgan edi.

## Tavsif
Haykal oq rangda boʻlib, Stalin toʻliq holda tasvirlangan. U parkning asosiy alleyasida Birinchi shahar hovuzi ustidagi koʻprik roʻparasida sharsimon akatsiya bilan oʻralgan va bogʻning butun markaziy majmuasida „hukmronlik“ qilgan.

Ushbu haykalda Stalin shinelda tasvirlangan. Shinelning yarmi tebranib turibdi.

Stalin haykali orqasida suvga sakrab tushayotgan sportchining haykali va choʻzilgan qoʻllarida vaza ushlab turgan sportchilarning haykaltarosh guruhi joylashgan favvora bor edi.

Haykaldan balyustratli zinapoya koʻtariladi, unda konchilar, sportchilar va „eshkakli qizlar“ haykallari joylashgan edi.

Destalinizatsiya davrida u demontaj qilindi va shaharning oʻzi 1961-yilda Donetsk deb oʻzgartirildi.

## Donetskdagi Stalinning boshqa yodgorliklari
Shuningdek, Stalino shahrida Stalinga boshqa yodgorliklar ham oʻrnatildi: Donetsk sanoat institutining uchinchi binosi oldida, Donetsk metallurgiya zavodi yotoqxonasi oldida, Pionerlar saroyi oldida.

## Manbalar

## Yana qarang

* Stalin yodgorliklari
* Donetsk tarixi

## Havolalar

* 
* 
*
Lita mifologiyasi

**Lita** (,  — „tavba qilish uchun iltimoslar“) — qadimgi yunon maʼbudalari, pushaymonlikni ifodalaydi. Zevsning qizlari.

Gomerning „Iliada“ sheʼrida (miloddan avvalgi IX-VIII asrlar) Litalar oʻzlarining katta singlisi — maʼbuda Ota (Ate, Ate) ga ergashib, chalgʻitish, aqlning qorongʻiligi yolgʻon va ahmoqlikni ifodalovchi oqsoq va qiyshiq sifatida tasvirlangan. N. I. Gnedich (1829) tarjimasida Lita maʼbudalari Namozlar deb nomlanadi va ularning katta opasi Ota — xafagarchilik deb ataladi: „Oqsoq, ajin, qoʻrqoq, qiya koʻzlarni koʻtarib, // Xafagarchilikka ergashib, ular tinimsiz gʻamxoʻrlik qilishadi“. V.V.Veresaev (1949) tarjimasida maʼbudalar Soʻrovlar, katta opasi esa Koʻr deyiladi: „Ular oyoqlari choʻloq, ajinlar, koʻzlari qoʻrqoq; // Koʻr-koʻrona orqada tashvish bilan ergashadilar“.

Litalar, oʻz singlisi qilgan gunohlarini tuzatishga harakat qilmoqdalar: „Ibodatlar yaradorlarga shifo berishga shoshiladi“. Ularni hurmat qilganlar kechirim soʻrashadi, ularga eʼtibor bermaganlar jazolanadi: „Kim maʼbudalarni mensimaydi va qattiq qalb bilan rad etadi, — / Zevsga murojaat qilib, ular [Lita] otalariga yolvoradilar, ha Nafrat [Ota] // Uning izidan boradi va uni xafa qiladi, jazolaydi“.

Bu maʼbudalar Smirnalik Kvintning eramizdan avvalgi IV-asrga oid „Gomerdan keyin“ sheʼrida ham tilga olingan. Bu yerda ular haqida (A.P.Bolshakov tomonidan tarjima qilingan) aytilishicha, „Litalar Zevsning munosib qizlari“, ular magʻrur odamlardan nafratlanadilar va ularga („xudolar gʻazabining xabarchisi“ sifatida) qasos va nafrat maʼbudasi Eriniya yuboradilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Obnorskiy N. P. Liti, v mifologii // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1896. — T. XVIIa. — S. 841.
* Gomer. Iliada // Iliada. Odisseya / Per. s drevnegrech. N. I. Gnedicha. — M. : Xudoj. lit., 1967. — S. 21—416. — 766 s. — (B-ka vsemirnoy literaturi. Seriya pervaya. Literatura Drevnego Vostoka, antichnogo mira, srednix vekov, Vozrojdeniya, XVII i XVIII vv.; T. 3). — 300 000 ekz. — OCLC 236192211.
* Gomer. Iliada / Per. V. V. Veresaeva. — M.-L. : Goslitizdat, 1949. — 551 s. — 10 000 ekz. — OCLC 741203886.
* Kvint Smirnskiy. Posle Gomera = Κοιητογ Τά μέθ Ομηρον / Per. s dr.grech. yaz. A. P. Bolshakova. — M. : Un-t Dmitriya Pojarskogo: Russkiy fond sodeystviya obrazovaniyu i nauke, 2016. — 320 s. — (Aristeas. Philologia classica et historia antiqua. Supplementa. Volumen VII). — 1000 ekz. — . — OCLC 959891941.

----

* Hederich B[d]. Litae : [arx. 15-fevralya 2020] // Gründliches mythologisches Lexikon : [nem.]. — Leipzig : Gleditsch Handlung, 1770. — Kol. 1472. — 2502 Kol. — OCLC 18554679.
Lixo

**Lixo** (*bir koʻzli*) — Sharqiy slavyan mifologiyasida, yovuz taqdirning timsolidir *(qoʻzgʻaluvchan, baxtsiz taqdir)*.

## Tavsif
*Rus* tilida mashhur — „muammo“, „yomon“, „gʻalati“, asl maʼnoda *qoldiq, ortiqcha*. Bu praslav. *leik* — „ketmoq“.

U *"mahrum etish"* soʻzi bilan bogʻliq boʻlib, turli jismoniy nuqsonlar bilan tasvirlangan (qarang. serboxorv. isitma -qoʻl — „bir-qoʻl“) va anomaliyalar bilan odamlar haqida *"ortiqcha"* soʻzi — olti barmoq, qoʻshimcha tishlari va hokazo. Bunday odamlarni xalq orasida omadsizlik olib keluvchilar deb hisoblashadi. Xalq ertaklarida Lixa obrazi koʻpincha qaygʻu obrazi bilan bogʻlanadi. Lixo odamning yonida boʻlsa, uni turli xil baxtsizliklar taʼqib qila boshlaydi.

Rus xalq ertaklarida „Lixo-bir koʻzli“ yupqa bir koʻzli bahaybad — kannibal shaklida paydo boʻladi. Taxminlardan biriga koʻra, tasvir jahon folkloridan Polifem va Odissey sikloplari haqidagi afsonadan kelgan.

= = "Lixo" soʻzining majoziy maʼnosi =

* Razg. Yomonlik, qaygʻu, baxtsizlik bilan bir xil. Masalan., Shoshma-shosharlik bilan eslab qoling (kimnidir yomonlik bilan eslang), shoshma-shosharlik (qaygʻu, baxtsizlikni bilish), bir funtning qanchalik koʻpligini bilib oling (toʻliq qaygʻu, qiyinchiliklarni bilib oling). Tegishli soʻzlar: shafqatsiz (pora oluvchi), lixodey (yovuz odam), isitma (kasallik), shafqatsiz (muammolar vaqti), lixach (intizomsiz haydovchi, yoʻl qoidalarini ongli ravishda buzadi va yoʻlda muammolar va favqulodda vaziyatlarni keltirib chiqaradi) va boshqalar.

* Razg. Jasorat, jasorat, qatʼiyatlilik bilan bir xil. Masalan., Jasur chavandoz, mashhur oʻtish.

* Razg. Zalixvatskiy. Analog: gʻazablangan, shishgan, shafqatsiz, aqldan ozgan.

## Maqol va matallar

* Jim boʻlganda mashhur uygʻonmang.
* Shoshma-shosharlik bilan eslamang.
* Shafqatsiz bahsi: tez orada oʻlmaydi.
* Dashing muammo — boshlanishi.
* Non olish qiyin, lekin non bilan yashash mumkin.
* Jasur ot: kelayotganlarning hammasidan oʻzib ketadi.

## Yana qarang

* Ulush (mifologiya)
* Isitma (mifologiya)
* Qayg'u haqidagi hikoya
* Qo'rquvdan qo'rqish-baxtni ko'rmaslik
* Jinks
* Verlioka

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Lixoy // Tolkoviy slovar jivogo velikorusskogo yazika : v 4 t. / avt.-sost. V. I. Dal. — 2-e izd. — SPb. : Tipografiya M. O. Volfa, 1880—1882. — T. 2. — S. 261.
* Lixo / Ivanov V. V., Toporov V. N. // Mifologicheskiy slovar / gl. red. Ye. M. Meletinskiy. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1990. — S. 314. — .
* 
* Dolya / Levkievskaya Ye. Ye. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 1999. — T. 2: D (Davat) — K (Kroshki). — S. 114-116. — .
* Lixo odnoglazoe // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1896. — T. XVIIa.
* 
*
Dion Lakoniya hukmdori

**Dion** ( Dín) — qadimgi yunon mifologiyasida, Lakoniyalik qirol, Prognayning qizi Ifiteyning eri. U haqidagi afsona faqat Serviusda mavjud boʻlib, Virgilning yongʻoq haqidagi satrini sharhlaydi va Sparta qirollarining nasabnomasida umumiy tarkibga kiritilmagan. Xotinining mehmondoʻstligi uchun minnatdorchilik bildirgan holda, Apollon uchta qiziga (Orfus, Liko va Kariya) notoʻgʻri bilimga intilmaslik yoki xudolarning xohishlariga xiyonat qilmasliklari sharti bilan bashoratgoʻylik beradi.

Keyinchalik Dionis Spartaga tashrif buyurganida, uni Dion yoki uning rafiqasi mehmondoʻstlik bilan kutib olishdi va Kariya uning sevgilisiga aylandi. Dionis qisqa vaqtdan soʻng, uning sharafiga qurilgan maʼbadni muqaddaslashtirish uchun qaytib kelganida, Kariyaning opa-singlisi uning Dionis bilan uchrashishiga toʻsqinlik qilishga urinishadi. Garchi Dionis ularga Apollonning shartini eslatsa ham foydasi boʻlmaydi.

Keyin Dionis ikki opa-singilni aqldan ozdiradi. Soʻngra ular Taygetga qochib ketishadi va qoyaga aylanishadi. Dionis esa oʻzining sevgilisi Kariyani yongʻoq daraxtiga („yongʻoq“ bilan) aylantiradi. Artemis bu haqda lakoniyaliklarga aytib beradi va ular shimoliy Lakoniyadagi maʼbadni Artemis Karyatidaga bagʻishlashgan. U yerdagi bogʻda spartalik qizlar Artemida sharafiga raqsli ziyofatlar oʻtkazgan.

Kariyadagi yillik aqs tomoshalari va xorlarda Artemis va nimfalarga bagʻishlangan maydon, bu yerda Artemida Caryatides haykali ochiq havoda turganini Statius va Pausaniasham eslab oʻtadi. Messeniya urushlari paytida Aristomen u yerda pistirmaga tushib, koʻplab spartalik qizlarni asirga oladi.

## Manbalar

## Manbalar

* Roscher lugʻati. — T. 1., Stlb. 1028.; T. 2., Stlb. 969-970, 2178. )
* *Losev A. PH.* Yunonlar va rimliklar mifologiyasi / Comp. A. A. Taxo-Godi; jami ed. A.A.Taxo-Godi va I.I.Maxankov. — M. : Fikr, 1996. — S. 663. — ISBN 5-244-00812-9 (rus. )
* Dion mythindex.com saytida  Arxivnaya kopiya  )