Aka-uka Grimmlar

**Aka-uka Grimmlar**, Jacob (1785. 4.1, Xanau sh. - 1863.20.9, Berlin) Wilhelm Grimm (1786.24. 2, Xanau sh. — 1859.16.12, Berlin) — nemis filolog olimlari. Marburgda yuridik maʼlumot olishgan. Aka-uka Grimmlar ilmiy-pedagogik faoliyatini Gyottinggen universitetida boshlangan. 1837-yilda konstitutsiya qonunlariga rioya qilmagani uchun Gannover qiroliga qasamyod qilishdan bosh tortishgan va universitet professori lavozimlaridan chetlatilgan. 1841-yildan Berlinuniversitet professorlari va Prussiya Fanlar akademiyasi aʼzolari sifatida faoliyat olib borishgan. Aka-uka Grimmlar nemis romantiklarining Geydelberg guruhiga mansub boʻlib, oʻrta asrlar nemis yozma madaniyati na'munalarini eʼlon qilishgan va shu davrda yashagan min-nezinger va meysterzingerlar ijodini oʻrganishgan. Aka-uka Grimmlar nemis folk-lorshunosligida mifologik maktabga asos solganlar, xalq ijodini, til-shunoslikka oid ishlarida boʻlganidek, qiyosiy metod asosida oʻrganganlar. "Nemis mifologiyasi" (1835) kitobi va hayvonot eposining paydo boʻlishi haqidagi nazariyasi nafaqat nemis folklori, balki turli xalqlar mifologiyasini oʻrganishda muhim rol oʻynagan. Har biri 2 jilddan iborat nemis xalq ertak va rivoyatlari ("Bolalar va oila ertaklari", "Nemis rivoyatlari")ning nashr etilishi Aka-uka Grimmlarning eng katta xizmati hisoblanadi. Ular ertak va rivoyatlarni yozib olishda xalq tili va fantaziyasining oʻziga xosligini toʻla saqlab qolishni folklorshunoslikning asosiy talabi deb bildilar va har bir ertakka bergan izohlarida shu ertaklarning Yevropa xalklari folkloridagi barcha nusxalarini qayd etishga intildilar. Ularning fikriga koʻra, ertaklar olamidagi mushtaraklik "otamif" ning mavjudligi va uning yagona ajdodning merosi sifatida turli xalqlar oʻrtasida tarqalgani bilan izohlanadi. Bu mifologik nazariya uzoq yillar mobaynida hukm surganiga qaramay, keyingi vaqtda oʻz tasdigʻini topmadi. Aka-uka Grimmlar filolog olimlar sifatida 2 jildli "Nemis tili tari-xi" (1848) va 4 jildli "Nemis gramma-tikasi" (1819—1837) tadqiqotlarini ham yaratganlar. Aka-uka Grimmlarning ertaklari jahon xalklarining koʻplab tillariga tarjima qilingan va bu ertaklar asosida teatr, kino, musiqa va tasviriy sanʼat asarlari yaratilgan.

## Hayoti

### Erta hayot
Jeykob Lyudvig Karl Grimm va Vilgelm Karl Grimm 1785-yil - yanvarda va 1786-yil 24-fevralda Hanau shahrida, Muqaddas Rim imperiyasi (hozirgi Germaniya) tarkibidagi Gessen-Kassel landgravitatsiyasida huquqshunos Filipp Vilgelm Grimm oilasida tug'ilgan  va Doroteya Grimm (niyasi Zimmer), Kassel shahar kengashi a'zosining qizi. Ular to'qqiz farzandli oilada tirik qolgan ikkinchi va uchinchi eng katta aka-uka edilar, ulardan uchtasi go'dakligida vafot etgan. 1791-yilda oila Filippning ish paytida Shtaynau qishlog'iga ko'chib o'tdi. tuman magistrati (Amtmann). Oila dalalar bilan o'ralgan katta uyda istiqomat qilib, jamiyatning taniqli a'zolariga aylanadi. Biografiya muallifi Jek Zipesning yozishicha, aka-uka Shtaynauda baxtli edi va "qishloq hayotini yaxshi ko'radi". Bolalar uyda xususiy repetitorlar tomonidan ta'lim oladilar, ular lyuteranlar sifatida qat'iy ko'rsatmalar oladilar, bu esa har ikkala umrbod diniy e'tiqodni singdiradi. Keyinchalik ular mahalliy maktablarda o'qishadi.

1796-yilda Filipp Grimm pnevmoniyadan vafot etdi va bunday katta oilaga katta qashshoqlik keltirdi. Doroteya otasi va singlisining moliyaviy yordamiga ko'ra, aka-uka xizmatkorlari va katta uyidan voz kechishga majbur bo'ldi, u o'sha paytda Gessen saylovchisi Uilyam I sudida kutayotgan birinchi xonim edi. Yoqub 11 yoshida keyingi ikki yil davomida kattalar mas'uliyatini tezda o'z zimmasiga olishga majbur boʻlgan to'ng'ich o'g'il edi (Vilgelm bilan birgalikda). Keyin ikki aka-uka bobolarining nasihatlariga amal qilishdi, ular doimo ularni mehnatsevar bo‘lishga undaydi.

Aka-uka Shtaynau va ularning oilasini 1798-yilda Kasseldagi Fridrix gimnaziyasiga borish uchun tark etishdi, bu gimnaziyani xolalari tashkil qilgan va to'lagan. O'shanda ular erkak provaydersiz edilar (o'sha yili ularning bobosi vafot etdi), bu ularni butunlay bir-biriga tayanishga va juda yaqin bo'lishga majbur qiladi. Ikki aka-uka fe'l-atvori jihatidan bir-biridan farq qilar edi - Yoqub introspektiv, Vilgelm esa ochiq ko'ngil edi (garchi u tez-tez sog'lig'idan aziyat chekardi) - lekin ular kuchli ish axloqiga ega edilar va o'qishlarida a'lo edilar. Kasselda ular ko'proq e'tiborga sazovor boʻlgan "yuqori tug'ilgan" talabalarga nisbatan o'zlarining ijtimoiy mavqei pastligini aniq bilishdi. Har bir birodar o'z sinfining boshida bitirgan: 1803-yilda Yakob va 1804-yilda Vilgelm (u qizil olov tufayli bir yil maktabni o'tkazib yuborgan).

## Kassel
Fridrix gimnaziyasini tugatgach, aka-ukalar Marburg universitetiga o'qishga kirishadi. Universitet 200 ga yaqin talaba bilan kichik edi va u yerda ular ijtimoiy mavqei past boʻlgan talabalarga teng munosabatda bo'lmasligini alam bilan anglaydilar. Ular ijtimoiy mavqei tufayli o'qishga kirish huquqidan mahrum bo'lishadi va huquqshunoslik bo'yicha o'qish uchun ruxsat berishni so'rashlari kerak edi. Boyroq talabalar stipendiya olishadi, lekin aka-ukalar hatto o'qish uchun yordamdan ham chetlashtiriladi. Ularning qashshoqligi ularni talabalar faoliyatidan yoki universitet ijtimoiy hayotidan to'xtatadi. Biroq, ularning autsayderlik maqomi ularning foydasiga ishlashadi va ular o'qishlarini qo'shimcha kuch bilan davom ettiradilar.

Ularda tarix va filologiyaga qiziqish uyg‘otgan huquq professori Fridrix fon Savinidan ilhomlanib, aka-ukalar o‘rta asr nemis adabiyotini o‘rgandilar.[6] Ular Savignyning 200 ta nemis knyazliklarining yagona davlatga birlashishini ko'rish istagini baham ko'rdilar. Savigny va uning do'stlari - Klemens Brentano va Lyudvig Axim fon Arnim kabi nemis romantiklari orqali Grimmlar nemis adabiyoti oddiyroq shakllarga qaytishi kerak deb o'ylagan Iogann Gotfrid Xerderning g'oyalari bilan tanishdilar, u Volkspoesie (tabiiy) deb ta'riflagan. she'riyat) — Kunstpoesie (badiiy she'riyat) dan farqli o'laroq aka-ukalar o'zlarini katta ishtiyoq bilan o'qishlariga bag'ishladilar, bu haqda Vilgelm o'zining tarjimai holida shunday yozgan edi: "Qadimgi nemis tilini o'rgangan ishtiyoqimiz o'sha kunlardagi ruhiy tushkunlikni engishga yordam berdi"

1805 yilda Jeykob hali ham onasi, ukasi va ukalari uchun moliyaviy javobgar edi, shuning uchun u Parijda fon Savignyning ilmiy yordamchisi lavozimini qabul qildi. Marburgga qaytib kelgach, u qashshoqligi shunchalik og'irki, oziq-ovqat tanqis boʻlgan oilani boqish uchun o'qishni tashlab, Hessian urush komissiyasiga ishga kirishga majbur bo'ldi. Vilgelm xolasiga yozgan maktubida ularning ahvoli haqida shunday yozgan edi: "Biz besh kishi kuniga bir marta va atigi uch bo'lakdan ovqatlanamiz"

Yoqub 1808 yilda Vestfaliya qiroliga saroy kutubxonachisi etib tayinlangandan so'ng to'liq kunlik ish topdi va Kasselda kutubxonachi bo'lib ishladi.[2] O'sha yili onasi vafot etgandan so'ng, u o'zining kichik ukalari uchun to'liq javobgar bo'ldi. U akasi Lyudvigning san'at maktabida o'qishini va Vilgelmning yurak va nafas olish kasalliklarini davolash uchun Gallega uzoq muddatli tashrifini tashkil qildi va to'ladi, shundan so'ng Vilgelm Yoqubga Kasselda kutubxonachi sifatida qo'shildi. Brentanoning iltimosiga ko'ra, aka-uka folklor yig'ishni boshladi. 1807-yilda ustki usulda ertaklar. Jek Zipesning so'zlariga ko'ra, bu vaqtda "Grimlar butun kuchlarini o'zlarining tadqiqotlariga bag'ishlay olmadilar va bu dastlabki bosqichda xalq ertaklarini yig'ishning ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega emas edilar".

Kutubxonachi boʻlib ishlagan vaqtlarida (bu kam maosh toʻlagan, ammo tadqiqot uchun koʻp vaqt ajratgan) aka-ukalar 1812-1830 yillar oraligʻida kitoblarni nashr qilish bilan samarali stipendiya davrini boshdan kechirdilar. 1812 yilda ular 86 ta xalq ertaklaridan iborat "Kinder- und Hausmärchen"ning birinchi jildini, so'ngra ikki jildli nemis afsonalari va ilk adabiyot tarixining bir jildini tezda nashr etdilar.[2] Ular Daniya va Irlandiya xalq ertaklari (shuningdek, Norvegiya mifologiyasi) haqidagi asarlarni nashr etishni davom ettirdilar, shu bilan birga nemis xalq ertaklari to'plamini tahrirlashda davom etdilar. Bu ishlar shu qadar keng e'tirof etildiki, aka-uka Marburg, Berlin va Breslau (hozirgi Vrotslav) universitetlarida faxriy doktor unvoniga sazovor bo'ldi.

## Yana qarang
* Jacob Grimm
* Wilhelm Grimm
* Grimm ertaklari