open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramana masjidi

**Ramana masjidi**, shuningdek, **Qurbon masjidi** nomi bilan ham tanilgan, 1912–1914-yillar oraligʻida qurilgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik. Ozarbayjonning Ramona qishlogʻida joylashgan boʻlib, meʼmor Zivarbay Ahmadbeyov tomonidan loyihalashtirilgan.

2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qaroriga binoan, masjid mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Ramana masjidi 1912–1913-yillarda Ramana qishlogʻida bunyod etilgan. Masjid meʼmori Zivarbay Ahmadbeyov boʻlgan.

Ozarbayjonga sovet bosqinidan keyin, 1928-yilda mamlakatda dinlarga qarshi rasmiy kurash boshlandi. Koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalar taʼlim yoki madaniy maqsadlarda foydalanish uchun klublar tasarrufiga topshirildi. 1917-yilda Ozarbayjonda taxminan 3000 ta masjid mavjud boʻlgan boʻlsa, bu raqam 1927-yilga kelib 1700 ta, 1928-yilda 1369 ta va 1933-yilda atigi 17 tani tashkil qilgan. Ana shu davrda Ramana masjidi ham ibodat uchun yopildi va masjid binosidan ustaxona sifatida foydalanildi.

Ozarbayjon mustaqilligini qoʻlga kiritgach, masjid diniy jamoa foydalanishi uchun qaytarildi. 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qaroriga binoan, Ramana masjidi mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi.

## Meʼmorchiligi
Masjid qishloqning tarixiy markazida, qadimiy uylar va hammom bilan oʻralgan hududda joylashgan. Qurilish rejasiga koʻra, masjid ikki kvadrat shaklli namoz zalidan iborat. Asosiy namozxonaning oʻchami 14 × 14 metrni tashkil etadi. Inshoot tarkibiga asosiy zal, yoʻlak va zalning shimoliy hamda sharqiy tomonlarida joylashgan yordamchi xonalar kiradi. Asosiy zal shiftini oʻyib ishlangan ohaktoshdan qilingan 4 ta ustun ushlab turadi. Barcha eshik va derazalar dekorativ romlar bilan oʻralgan, portalning balandligi 7–9 metrga yetadi. Masjidning umumiy maydoni ni tashkil etib, bir vaqtning oʻzida 300 nafar namozxonni sigʻdira oladi. Masjid 1 ta gumbazga ega, minorasi yoʻq.

## Galereya

Ramana QurbanMosque 004 9174.jpg|
Ramana QurbanMosque 004 9242.jpg|


## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Ibn Abdulmalik al-Marrakushiy

**Ibn Abdulmalik al-Marrakushiy** yoki **al-Murrakushiy** (toʻliq ismi: *Abu Abdulla Muhammad ibn Muhammad ibn Abdulmalik al-Marrakushiy* ) (tugʻ. 5-iyul 1237 – vaf. sentyabr 1303) marokashlik arab olimi, tarixchi, qozi va tarjimayi holch yozuvchi edi. U mashhur ***Ad-Dayl va Takmila*** kitobining muallifi boʻlib, bu asar Marokash va al-Andaluzning mashhur shaxslari haqidagi toʻqqiz jildlik tarjimayi hol ensiklopediyasidir.

## Hayoti

Marokashda mashhur, nufuzli arab nasabiga mansub oilada tugʻilgan, shu sababdan unga *al-Marrakushiy* nisbasi berilgan. 1300-yilda Ibn Abd al-malik Mariniy podshohi Abu Yaqub Yusuf an-Nasr saroyiga ergashib, Marokashni tark etadi va Mariniylar Abdulvadidlar sulolasini hokimiyatdan agʻdarishga uringan holda Tilimsanni qamal qilayotgan Mansurga joylashadi. Uch yil oʻtgach, 1303-yil sentabrida u shu yerda vafot etgan degan taxminlar mavjud, garchi bundan uch oy oldin u Aghmatda boʻlgani haqida xabarlar mavjud boʻlsa ham.
Uning bir oʻgʻli boʻlib, u Malagada istiqomat qilgan va u yerda Ibn al-Xatibning yaqin doʻstiga aylangan. Soʻnggi asari oʻzining ***Aʼl-Ihota*** nomli tarjimayi hol kitobining katta qismini Ibn Abdulmalik asarlariga tayangan holda yozgan.

## Asarlari

* *Ad-Dayl va Takmila* () („Ilova va toʻldirish“); Ibn Abd al-Malikning biografik lugʻati va umr boʻyi qilgan mehnati boʻlib, vafotidan bir necha oy oldin yakunlangan. Uning Ibn Bashkuvol va Ibn al-Faraziyning tarjimayi hol lugʻatlarini toʻldirish niyati bu asarning ularning davomidan ham ustunroq boʻlgan ketma-ketlikka aylanishiga olib keldi. Dastlabki taxminan 700 betlik toʻqqiz jildli nusxadan toʻrt jildi toʻliq saqlanib qolgan1-, 5-, 6-, 8-jildlar. Yana ikki jild qisman saqlangan2- va 4-jildlar. Asar tafsilotlarga nihoyatda boy. Arab yozuv tizimi tufayli baʼzi ismlarning talaffuzi notoʻgʻri berilgan holatlar uchraydi.

: *Al-Zayl va at-takmila: li-kitobay al-Mavṣul va as-Sila* ().
## Yana qarang

* Abd ul-Vohid al-Murrakushiy
* Arab olimlari va ulamolari roʻyxati

## Manbalar
Sulaymon ibn Dovud

**Sulaymon ibn Dovud** (; saltanat nomi **Badr ad-Din** ()) – ismoiliylar orasida Hafiziy ismoiliy taʼlimotining 26- va soʻnggi imomi. Otasi kabi, u ham umrining koʻp qismini Ayyubiylar hukumatining zindonlarida oʻtkazdi. U, chamasi, farzandsiz vafot etgan va shu tariqa hafiziy imomlar sulolasi nihoyasiga yetgan.

## Hayoti
Fotimiylar xalifaligini Salohuddin al-Ayyubiy 1171-yilda tugatdi. Shundan soʻng, Salohuddin va uning oʻrniga kelgan Ayyubiylar Fotimiylar sulolasidan omon qolgan aʼzolarni, jumladan voris etib belgilangan, hamon hafiziy ismoiliy moʻminlari tomonidan oʻzlarining haqiqiy imomi sifatida tan olingan Dovud ibn al-Adidni ham zindonga tashladilar. 1170-yillardagi bir qator fotimiyparast fitnalar va qoʻzgʻolonlar yangi Ayyubiylar tuzumini agʻdarishda omadsiz tugadi va Dovud 1207–1208-yillarda vafot etguniga qadar umrini zindonda oʻtkazdi.

Erkak va ayol mahbuslar alohida saqlanganiga qaramay, Dovudga, xabarlarga koʻra, maxfiy ravishda xonasiga kiritilgan choʻri ayollar orqali ikki oʻgʻil koʻrishga muvaffaq boʻlgan. Ularning kattasi tarafdorlari tomonidan Badr ad-Din () taxallusi berilgan Sulaymon edi. Ayoli homilador boʻlishi bilanoq, xabarlarga koʻra, fotimiyparast kayfiyatlar saqlanib qolgan va oʻgʻli tugʻilgan Yuqori Misrga yashirincha olib chiqilgan. Keyinchalik, ehtimol Ayyubiylar sultoni al-Komil () hukmronligi davrida, Sulaymon qoʻlga olinib, boshqa omon qolgan fotimiylar sulolasi aʼzolari saqlanayotgan Qohira qalʼasiga qamab qoʻyildi.

Sulaymon 1248-yilda, chamasi farzandsiz vafot etib, toʻgʻridan-toʻgʻri fotimiylar naslini tugatdi. Baʼzi ismoiliy tarafdorlari uning yashirincha saqlangan oʻgʻli borligini, shu tariqa „yashirin imom“ haqidagi mashhur mafkurani takrorladilar. Hatto 1298-yilga kelib ham oʻzini Sulaymonning oʻgʻli Dovud deb tanishtirgan daʼvogar Yuqori Misrda paydo boʻldi, biroq bu paytga kelib ismoiliylar kichik, yakkalangan jamoalarga qisqarib qolgan edi; ularning soʻnggi izlari esa XIV asrda yoʻqoldi.

## Adabiyotlar

## Manbalar
* 
* 
 | title = Kalifen und Assassinen: Ägypten und der vordere Orient zur Zeit der ersten Kreuzzüge, 1074–1171
 | trans-title = Caliphs and Assassins: Egypt and the Near East at the Time of the First Crusades, 1074–1171
 | url = 
 | language = de
 | publisher = C. H. Beck
 | location = Munich
 | doi = 10.17104/9783406661648-1
 | isbn = 978-3-406-66163-1
 | oclc = 870587158
 | page = }
 | pages = }
 | quote = }
 | ref = }
}}
Sakkiz qirrali minora

**Sakkiz qirrali minora** 1880-yillarda qurilgan minora, Ozarbayjonning Shaki shahrida joylashgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik.

Sovet bosqinidan keyin masjid binosi buzib tashlangan, biroq minora oʻz holicha saqlanib qolgan.

2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qaroriga koʻra, minora mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Sakkiz qirrali minora Shaki shahri Yuqori Bash mahallasida Abdurahimbey Hagverdiyev koʻchasida joylashgan. Taxminlarga koʻra, ushbu minora shu hududda joylashgan Jome masjidiga tegishli boʻlgan. Minoradagi bitik uning 1880-yillarda qurilganini koʻrsatadi. Minoraga tutash toshqabrdagi yozuvda olim Mustafo afandi shu yerga dafn etilgani qayd etilgan. Minoraning oʻzi qizil gʻishtdan, buzib tashlangan masjid binosining poydevori esa daryo toshidan qurilgan.

Ozarbayjonda sovet bosqinidan soʻng, 1928-yilda rasmiy ravishda dinga qarshi harakat boshlandi. Oʻsha yil dekabr oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlarda foydalanish uchun klublar tasarrufiga oʻtkazdi. 1917-yilda Ozarbayjonda 3 000 ta masjid mavjud boʻlgan boʻlsa, bu raqam 1927-yilda 1 700 ta, 1928-yilda 1 369 ta, 1933-yilga kelib esa atigi 17 tani tashkil qilgan. Shu davrda hududdagi masjid vayron qilingan, biroq sakkiz qirrali minora masjid binosidan alohida qurilgani sababli saqlanib qolgan. Hozirda masjid binosining faqat poydevori saqlangan.

Ozarbayjon mustaqillikka erishganidan soʻng, 2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qaroriga muvofiq, sakkiz qirrali minora mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Hasan ar-Rammah

**Hasan ar-Rammah** (, 1295-yilda vafot etgan) suriyalik arab kimyogar va muhandis. Mamluk sultonligi davrida yashagan, porox turlari va portlovchi moddalarni oʻrgangan hamda jangovar asboblarning dastlabki namunalari, jumladan birinchi torpeda chizmalari muallifi boʻlgan. Ar-Rammah oʻzining ilk torpedasini „oʻzi harakatlanadigan va yoqib yuboradigan tuxum“ deb atagan. U bir-biriga mahkamlangan ikkita metalldan yasalgan listdan iborat boʻlib, ichiga nafta, metall qirindilari va kaliy nitrati solingan. U suv yuzasida harakatlanishi, katta raketa yordamida harakatga keltirilishi va kichik rul yordamida yoʻnalishda ushlab turilishi koʻzda tutilgan edi.

Ar-Rammah bir necha yangi turdagi poroxlarni, yangi turdagi fitilni va ikki xil yoqilgichni ishlab chiqqan.

## Manbalar
Yangi Shusha masjidi

**Yangi Shusha masjidi** () – Ozarbayjonning Shusha shahrida qurilayotgan masjid.

## Tarix
Masjid poydevori 2021-yil 12-may kuni qoʻyilgan.

2025-yil 17-iyul kuni prezident Ilhom Aliyev va Turkmaniston Xalq Maslahati raisi Gurbanguli Berdimuhamedov qurilish maydonida olib borilayotgan ishlar bilan tanishdilar. 2025-yil 16-sentyabr kuni prezident Ilhom Aliyev va Birlashgan Arab Amirliklari prezidenti, shayx Muhammad ibn Zayd an-Nahyon maydonga tashrif buyurib, davom etayotgan ishlarni koʻzdan kechirdilar.

Masjid qurilishi 2026-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan.

## Meʼmoriy yechim va dizayn
Masjidning umumiy shakli Gʻalaba kuni bilan bogʻliq boʻlgan 8 raqamini eslatuvchi shaklda, 2 ta minora esa noyabr oyiga ishora qiluvchi 11 raqami shaklida loyihalashtirilgan.

Eʼlon qilingan loyiha tafsilotlariga koʻra, minoralarning balandligi 72 metr boʻlishi rejalashtirilgan. Tashqi koʻrinishida Shushaning tarixiy masjidlari minoralariga xos geometrik bezaklardan foydalanish va gumbazni mozaika bilan qoplash koʻzda tutilgan. Loyihalash ishlarida ozarbayjonlik va italiyalik meʼmorlar ishtirok etgan.

## Galereya

Azərbaycan Prezidenti və Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Yeni Şuşa məscidində tikinti işlərinin gedişi ilə tanış olublar 13.jpg|Qurilish jarayonidagi masjid, 2025-yil iyul
Prezident İlham Əliyev və Prezident Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyan Yeni Şuşa məscidində tikinti işlərinin gedişi ilə tanış olublar 1.jpg|Qurilish maydonida Muhammad ibn Zayd Al Nahayon va Ilhom Aliyev
Azərbaycan Prezidenti və Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Yeni Şuşa məscidində tikinti işlərinin gedişi ilə tanış olublar 3.jpg|Qurilish maydonida Gurbanguli Berdimuhamedov va Ilhom Aliyev


## Yana qarang
* Ozarbayjondagi masjidlar

## Manbalar
Ibn al-Haim al-Ishbiliy

**Abu Muhammad Abdulhaqq al‐Gʻofiqiy al‐Ishbiliy** (), shuningdek **Ibn al‐Hāʾim** nomi bilan ham tanilgan (fl. ) – Sevilyalik oʻrta asr musulmon astronomi va matematigi boʻlgan.

U zamonaviy olimlarga oʻzining  (1204/1205) asari bilan maʼlum boʻlib, u islom astronomiyasining rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan va al-Andalus olimlari, jumladan asbob yasovchi va astrolog Az-Zarqaliy haqida muhim maʼlumotlarni yetkazib bergan.

## Hayoti
Ibn al‐Hāʾimning kelib chiqishi al-Andalusdagi Sevilya shahri bilan bogʻliq. Talabalik yillarida u matematika fanini olimlar al-Jayyoniy va Jobir ibn Aflah asarlari orqali oʻrgangan. Ehtimol, u Almohad xalifaligi mintaqani boshqargan davrda Shimoliy Afrikada ishlagan boʻlishi mumkin. Ibn al‐Hāʾim matematika fanini chuqur egallagan va 11-asrda olim Ibn Muʼoz al-Jayyoniy tomonidan al-Andalusga kiritilgan, keyingi asrda astronom va matematik Jobir ibn Aflah tomonidan rivojlantirilgan trigonometrik tushunchalar bilan yaxshi tanish edi

## 
1204/1205-yilda Ibn al‐Hāʾim  („*Matematik astronomiya boʻyicha mukammal qoʻllanma*“) nomli, kirish qismi va yetti kitobdan iborat boʻlgan bir risola yozdi. Nomidan tashqari har jihatdan  boʻlgan bu asarda hech qanday sonli jadvallar keltirilmaydi. U asar oʻrta asr islom astronomlari tomonidan nihoyatda toʻliq va aniq deb hisoblangan va Magʻribdagi astronomiyaning rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan.

Ushbu asar zamonaviy tarixchilarga al-Andalusdagi avvalgi astronomlar haqidagi muhim maʼlumotlarni taqdim etgan. Unda asbob yasovchi va astrolog Az-Zarqaliyning hayoti va ijodi, hamda ular homiysi boʻlgan  Said al-Andalusiy qoʻllab-quvvatlagan Toledo astronomlari tomonidan *[[Toledo jadvallari]]*ning tuzilishi haqidagi tarixiy maʼlumotlar beriladi.

Ibn al‐Hāʾim Az-Zarqaliyning ekliptika ogʻmaligining tebranishi haqidagi nazariyalarini yanada rivojlantirgan, sferik trigonometriya formulalarni taqdim etgan, Quyosh apogeyining uzunligini 85° 49′ deb bergan va Az-Zarqaliy ishlarini yanada tasdiqlagan. Asarda, shuningdek, Oyning uzunlik va kengliklarini hisoblash, hamda Ptolemey nazariyasini tuzatishga urinish masalalari ham koʻrib chiqilgan

Qoʻlyozmaning bir nusxasi Oksford (Buyuk Britaniya)dagi Bodleian kutubxonasida saqlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  (PDF talqini)
* 
*
An-Nosir Muhammad bin Abdulloh

**An-Nosir Muhammad ibn Abdulloh** (1196-yil 3-noyabr – 1226-yil 1-dekabr) Yamandagi Zaydiya davlatining bir qismiga imom boʻlgan boʻlib, 1217–1226-yillarda raqib daʼvogar al-Hadiy Yahyo bilan bahsli holda hukmronlik qilgan.

## Imom muhtasib etib tayinlanishi

Izz ad-Din Muhammad Baraqishda tugʻilgan. Otasi imom al-Mansur Abdulloh edi. Otasi 1217-yilda kirib kelayotgan Ayyubiylarga qarshi uzoq davom etgan kurashdan soʻng vafot etgan. Ayyubiylar sulolasining bir tarmogʻi 1173-yildan beri Yamanda asosiy siyosiy kuch sifatida qaror topgan edi. Al-Mansurning Kavkabanda vafotidan soʻng, Izz ad-Din Muhammad an-Nosir Muhammad taxallusi bilan imom deb eʼlon qilindi. Biroq u faqat *imom muhtasib* edi, yaʼni u faqat jamoani himoya qilishga haqli boʻlib, lekin ommaviy namozga imomlik qilish yoki huquqiy hukm chiqarishga vakolatli emas edi. Bundan tashqari, al-Mansur vafotidan soʻng Ayyubiylar harbiy hujumlarini yangiladilar. Sulton al-malik al-Maʼsudning qoʻshinlari 1217–1218-yillarda Sano, Zohir, Hus va Javfga yurish qildi. 1220-yilda sulton an-Nosir Muhammad tarafdorlari bilan shartnoma tuzdi. Zaydiya lageri ichida ham kelishmovchiliklar mavjud edi. An-Nosir Muhammad Yaman togʻli hududlaridagi Zaydiya yerlarining faqat janubiy qismida tan olingan edi. Al-Hadiy Yahyo esa Rassidlarning boshqa bir tarmogʻidan boʻlib, shimolda joylashgan Sa’dah shahrida imom sifatida hokimiyatni saqlab qoldi.

## Ayyubiylar qoʻlida magʻlubiyat

1226-yilda an-Nosir Muhammad Ayyubiylar qoʻlidagi Sano shahriga qarshi 700 otliq va 2 000 piyoda askar bilan yurish qildi. Keyinchalik Rasuliylar sulolasi asoschisi boʻlgan ikki amir va aka-uka Badr ad-Din hamda Nur ad-Din Ayyubiy hukmdori al-Mas’ud Yusuf vakili sifatida unga qarshi turish uchun qoʻshin toʻpladilar. 23-iyul kuni Sano yaqinida shiddatli jang boʻldi. Badr ad-Din kechgacha davom etgan jangda muhim rol oʻynadi. Zaydiylar toʻliq magʻlubiyatga uchradilar. Koʻziga oʻq tekkan an-Nosir Muhammad omon qolganlar bilan birga oti yetganicha tezlik bilan Sulaga chekinib bordi. Magʻlubiyatdan soʻng imom bayrogʻi ostida faqat 40 otliq va ularning xizmatkorlari tirik qolgan edi. U shu yilning oxirida Husda vafot etdi. An-Nosir Muhammadning bir necha birodarlari bor boʻlib, ular 13-asr oxirigacha Yaman tarixida muhim rol oʻynagan. Eng mashhurlari Shams ad-Din Ahmad (vafoti 1258) va Sarim ad-Din Dovud (vafoti 1290).

## Yana qarang

* Yaman imomlari
* Yaman tarixi

## Manbalar
Al-Muʼayyad Yahyo

**Al-Mu’ayyad Yahyo** (1270-yil 15-oktyabr – 1346) Yamandagi Zaydiy davlatining imomi boʻlgan; uning imomlik davri 1328-yildan 1346-yilgacha davom etgan.

Yahyo ibn Hamza Zaydiy zodagonlariga mansub edi, ammo odatda imomlarni yetkazib beradigan Rassidlar sulolasidan emasdi. U imom Ali ar-Rizoning (vafoti 818-yilda) 13-avlod avlodi edi. Qariyib yamanlik imom al-Mahdi Muhammad ibn al-Mutahhar Rasuliylar sulolasidan yirik togʻli hududlarni, jumladan tijorat va siyosiy jihatdan muhim boʻlgan Sano shahrini zabt etgan edi. U 1328-yilda vafot etgach, imomatga kamida toʻrt nafar daʼvogar paydo boʻldi. Yahyodan tashqari ularga an-Nosir Ali ibn Solah, Ahmad ibn Ali al-Fatiy va vafot etgan imomning oʻgʻli al-Vosiq al-Mutahhar kirardi. Yahyo oliy shaxs sifatida ajralib chiqib, tez orada Sanoni qoʻlga kiritdi. Shaharni oʻziga tayanch qilib, keyingi yillarda u Vadi Dahr hududida Hamdan qabilasining Toyibiy Ismoiliy guruhlariga qarshi urush olib bordi. Rasuliylar Yaman togʻli hududlaridagi yoʻqotilgan yerlarini qaytarib olish holatida emas edilar, shuning uchun Zaydiy pozitsiyalari tahdidsiz qoldi. Imom yirik olim boʻlib, eng mukammal Zaydiya fiqh kitobi hisoblangan *al-Intisor* hamda haqiqiy eʼtiqod yoʻlida kurashni ragʻbatlantiruvchi *ad-Daʼva al-amma* asarlarini yozgan. U yozgan sahifalar soni uning yashagan kunlariga teng ekani haqida xalq orasida rivoyat yurardi. Al-Mu’ayyad Yahyo 1346-yilda (yoki boshqa bir rivoyatga koʻra, 1349-yilda) vafot etgan va Zomorda dafn qilingan. Vafotidan soʻng Sanoni ikki Zaydi aka-uka, Ibrohim ibn Abdulloh va Dovud ibn Abdulloh egallab, imom unvoniga daʼvo qilmay, amir sifatida hukmronlik qildilar. Oilasi Sanani 1381-yilgacha nazorat qildi.

## Yana qarang

* Rassidlar
* Yaman imomlari

## Manbalar
Şah İsmayıl Xətai (metro bekati)

**Şah İsmayıl Xətai** — Boku metropolitenining Yashil yoʻlidagi bekatlardan biri. 1968-yil 22-fevralda ochilgan.
## Manbalar
Ibn Abu al-Hadid

**‘Izziddin Abu Homid Abdulhamid bin Hibatulloh ibn Abu al-Hadid al-Mu’taziliy al-Madoiniy**. (), shuningdek **Ibn Abu al-Hadid** (30-dekabr 1190 – 1258-yil iyun; hijriy 586–656), mu’taziliy shofi’iy olimi va yozuvchisi boʻlib, Oʻrta asrlar davrida yashab ijod qilgan. U Abul-Xayr Musaddiq ibn Shabib al-Vasiti (milodiy 1208/hijriy 605-yilda vafot etgan) qoʻlida tahsil olgan va asosan *[[Nahj al-Baloga]]*ga yozgan sharhi – *Sharh Nahj al-Baloga*si bilan tanilgan.

## Tugʻilishi
Ibn Abu al-Hadid hijriy 586-yil zulhijja oyining birinchi yakshanbasida/ milodiy 1190-yil 30-dekabrda Al-Madoin (hozirgi Salman Pak, Bagʻdod gubernatorligi, Iroq) shahrida tugʻilgan.

## Qarashlari
U hadislarning soxtalashtirilishi haqida shunday deydi: yolgʻonlar shialarning hadis toʻplamlariga ularning imomi Alini ulugʻlash maqsadida yoki boshqa diniy guruhlarga boʻlgan adovati tufayli kiritilgan. Dastlabki xalifalik borasida esa, al-Hadid oʻzining *Sharh [[Nahj al-Baloga]]* asarida Alining ilk xalifalik davridagi mavqeini sharhlab beradi. Uning fikricha, Ali roshidun xalifaligini maʼqullamagan va ular ortidan namozlarda ergashmagan. U, shuningdek, oʻzini Alining namunasi bilan cheklashini va undan oshib ketmasligini, hatto Muoviyani laʼnatlashgacha borishini bayon qiladi.

## Asarlari
* *Sharḥ Nahj al-Balāgʻah* (); *[[Nahj al-Baloga]]*ga yozilgan sharh boʻlib, u yerda Ali ibn Abu Tolibga nisbat berilgan rivoyatlar toʻplangan. Ushbu asarning 20 jildli nashri Muhammad Abul-Fazl Ibrohim tomonidan (Qohira: Iysa al-Bobiy al-Holabiy) 1959–1964-yillarda chop etilgan.

## Yana qarang
* Islom olimlari roʻyxati

## Manbalar
Ibn Hud

**Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf ibn Hud al-Judhamiy** (arabcha: محمد بن يوسف بن هود, 1238-yilda vafot etgan), odatda **Ibn Hud** nomi bilan tanilgan, 1228-yildan 1238-yilgacha al-Andalusning katta qismini nazorat qilgan taifa amiri edi. U 1118-yilgacha Saragosa taifasini boshqargan Hudiylar sulolasi avlodlaridan boʻlgan.

1212-yilda Las Navas de Tolosa jangida nasroniylar koalitsiyasidan butkul magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, Almohadlar hukmronligi al-Andalusda tanazzulning soʻnggi bosqichiga oʻtadi. Ibn Hud 1228-yil may oyida qoʻzgʻolon boshlaydi va tezda xalq qoʻllab-quvvatlashiga erishadi, Mursiya hamda Valensiya hokimlarini tor-mor keltiradi. Bu orada Almohad xalifasi Idris al-Maʼmun qolgan askarlari bilan birga jiyani va raqibi Yahyoni Marokashda magʻlub etish uchun Sevilyani tark etishga majbur boʻlgan, bu esa Ibn Hudning deyarli qarshiliksiz holda al-Andalusning aksar qismini egallab olishiga imkon berdi, bundan istisno ravishda Valensiyada u yerning hokimi Zayyan ibn Mardanish unga qarshi chiqadi.

Oʻz hukmronligini qonuniylashtirish maqsadida Ibn Hud Bagʻdoddagi Abbosiy xalifalariga sadoqat bildirdi va *[[Amir al-Moʻminin unvoni|Amir al-moʼminin]]* hamda *al-Mutavakkil* ('[Xudoga] tavakkal qiluvchi') unvonlarini oladi. Biroq 1231-yilda uning qoʻshinlari Xeres jangida Kastiliya qirolligi tomonidan, shuningdek Merida yaqinida Leon qirolligi tomonidan qaqshatqich magʻlubiyatga uchraydi. Bu magʻlubiyatlar uni qoʻllab-quvvatlovchilardan mahrum etadi va unga „Mahrum“ taxallusining berilishiga sabab boʻladi.

1232-yilda Granada Muhammad I (Ibn Nasr) Xaen viloyatida oʻzini sulton deb eʼlon qildi va tez orada Ibn Hudning eng qudratli raqibiga aylanib, uni Kastiliya bilan sulh tuzishga majbur qildi. Garchi Ibn Hud 1234-yilda dastlab Ibn Nasrni magʻlub eta olgan boʻlsa-da, u 1236-yilda Kordovani Kastiliyalik Ferdinand III tomonidan bosib olinishi­dan asray olmaydi va Ferdinand III hamda Ibn Nasr bilan yana bir sulh tuzishga majbur boʻladi. 1237-yilda Granada Ibn Nasrni oʻz hukmdori sifatida tan oldi. Ibn Hud 1238-yil yanvarida Almeriya darvozalari oldida oʻldiriladi va Mursiyada dafn etiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Meri, Josef W. Meri va Bacharach, Jere L.: *Oʻrta asr islomiy sivilizatsiyasi: Ensiklopediya.* Routledge, London 2006, .
* OʻCallaghan, Joseph F.: *Oʻrta asr Ispaniyasida Reconquista va salib yurishi.* University of Pennsylvania Press, Filadelfiya 2004, .
Aleksandr Shestyuk

**Aleksandr Shestyuk** (; ; 2002-yil 5-iyunda tugʻilgan) – belaruslik professional futbolchi, Minskning Isloch jamoasida oʻynaydi.

## Klubdagi faoliyati
2022-yilning 16-fevralida Shestyuk Latviyaning RFS klubiga ijaraga berilgan.

2022-yil 2-iyulda Shestyuk Brestning „Dinamo“ klubiga qaytgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Dərnəgül (metro bekati)

**Dərnəgül bekati** — Boku metropolitenining Yashil yoʻlidagi bekatlardan biri. 2011-yil 29-iyunda ochilgan. Boku metrosidagi 23-bekat.
## Tarixi
Bekatning qazilishi SSSR davrida boshlangan.
## Manbalar
Xocəsən (metro bekati)

**Xocəsən bekati** — Boku metropolitenining Binafsha yoʻlidagi bekatlardan biri. 2022-yil 23-dekabr foydalanishga topshirilgan. Boku metrosidagi 2-yerusti bekati.  
## Galereya

Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 13.jpg|Platforma.
Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 11.jpg|Ichki koʻrinishi.
Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 12.jpg|Eskalatorlar.


## Manbalar
Avtovağzal (metro bekati)

**Avtovağzal bekati** — Boku metropolitenining Binafsha yoʻlidagi bekatlardan biri. 2016-yil 19-aprel ochilgan.
## Manbalar
The Old Monk's Tale

**The Old Monk’s Tale** – 1913-yilda suratga olingan Amerika drama filmi boʻlib, unga J. Searle Dawley rejissyorlik qilgan. Film The Edison Company tomonidan ishlab chiqarilgan va General Film Company tomonidan namoyish etilgan. Ushbu filmda Harold Lloydning kinodagi ilk chiqishi boʻlib, u unda bazmdagi hindu rolini (nomi koʻrsatilmagan holda) ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Old Offenders

**Old Offenders** — 1915-yilda suratga olingan Amerika drama filmi bo‘lib, unda Harry Carey bosh rolni ijro etgan.

## Rollarda
* Harry Carey — Norris
* Claire McDowell
* Anthony O'Sullivan
* Charles West (Charles H. West)

## Havolalar
*
On Dangerous Ground (1915-yilgi film)

**On Dangerous Ground** — 1915-yilda suratga olingan Amerika qisqa metrajli filmi bo‘lib, unga Lucius Henderson rejissyorlik qilgan. Filmda William Garwood va Violet Mersereau bosh rollarni ijro etgan.

## Rollarda
* William Garwood 
* Violet Mersereau 

## Havolalar
*
Venesuela milliy futbol terma jamoasi

**Venesuela milliy futbol terma jamoasi** (, „***La Vinotinto***“ („Qizil sharob“) laqabli bilan tanilgan) – erkaklar oʻrtasidagi xalqaro futbolda Venesuelani tamsil etadi va Venesuela futbol federatsiyasi () tomonidan boshqariladi. Jamoaning laqabi uy lisbosida ishlatiladigan noyob „qizil sharob“ rangiga ishora qiladi. Rasmiy oʻyinlarda uy maydonida oʻynaganda, odatda uchta stadion oʻrtasida almashadi: Puerto-Ordazdagi Polideportivo Cachamay, Puerto-La-Kruzdagi Estadio José Antonio Anzoátegui va San-Kristobaldagi Estadio Pueblo Nuevo. Biroq soʻnggi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichlarida uy oʻyinlari mamlakatning boshqa stadionlarida, jumladan Maturindagi Estadio Monumentalda oʻtkazilgan. Shuningdek, terma jamoa oʻrtoqlik uchrashuvlarida mamlakatdagi qolgan stadionlarida ham oʻyinlarini oʻtkazadi.

Janubiy Amerikaning boshqa mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, ammo baʼzi Karib dengizi davlatlariga oʻxshab, Venesuelada ham beysbol juda ommalashgan. Bu sport isteʼdodlarini futboldan chalgʻitib, CONMEBOLning musobaqalarida tarixiy muvaffaqiyatsizlikka sabab boʻlmoqda. 2025-yilga kelib, ular Jahon chempionatiga hali chiqa olmagan yagona CONMEBOL jamoasi hisoblanadi. Ilgari Venesuela koʻpincha butun saralash turnirlarini bitta ham gʻalabasiz yakunlagan, ammo 1998-yildan buyon bunday holat kuzatilmagan. 2011-yilgacha ularning Amerika kubogidagi eng yaxshi natijasi 1967-yildagi ilk ishtirokidagi beshinchi oʻrin edi. Yaqinda futbol asosiy sport turi boʻlmagan mamlakatlarda (Kanada, Yaponiya, AQSH va Avstraliya kabi) Jahon chempionatining ommalashuvi tufayli milliy terma jamoa oʻyinchilarni rivojlantirish va muxlislar qoʻllab-quvvatlashini oshirish uchun ragʻbat topdi. 2019-yil dekabr holatiga koʻra, Venesuela hali Jahon chempionatiga chiqa olmagan jamoalar orasida FIFA reytingida eng yuqori – 25-oʻrinni egallagan.

## Yana qarang
* Venesuela milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)
* Venesuela milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
* Venesuela milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)
* Venesuela milliy futzal terma jamoasi

## Manbalar

## Havolalar

*  
* Venesuela FIFA saytida
Lenin Komsomoli mukofoti

**Lenin Komsomoli mukofoti** — VLKSM Markaziy Qo‘mitasi tomonidan ta’sis etilgan mukofot. U VLKSM a’zosi bo‘lgan yosh mualliflarga, shuningdek jamoalar va tashkilotlarga fan, texnika, ishlab chiqarish va madaniyat sohalaridagi yuksak yutuqlari uchun, shuningdek Butunittifoq sotsialistik musobaqasida eng yuqori natijalarga erishgan, ijodiy tashabbus ko‘rsatgan yosh shaxslarga berilgan.

## Manbalar
Ma’lumotlarning interfeys bloki

Maʼlumotlarning interfeys bloki – IBM tomonidan yaratilgan IMS maʼlumotlar bazasi va va IBM kommunikatsiya tizimi uchun ishlab chiqilgan til sistemasi.
Misol uchun, COBOL interyfeysida yaratilgan dastur quyidagi buyruqni "CALL „CBLTDLI“ USING GU, Stores-Database-PCB, Stores-Segment-Area, Stores-Root-SSA" ishga tushirishi mumkin.
Keyin dastur avtomatik ravishda soʻralgan maʼlumotlar olinguncha va Segment-Area-ga joylashtirilgunga qadar kutadi. PCB tarkibidagi holat kodi boʻsh joylar (agar hammasi yaxshi boʻlsa) yoki biror maʼlumot yoki xato kodi bilan yangilanadi.
## Manbalar
ADMB

ADMB yoki AD Model Builder bepul va ochiq kodli dasturlar to'plami bo'lib, chiziqli bo'lmagan statik modellashtirishda ishlatiladi. 

## Manbalar

1.
The Books of Jacob

**The Books of Jacob** (polyakcha: *Księgi Jakubowe*, tarjimasi: *Yoqub kitoblari*) – polyak yozuvchisi Olga Tokarchuk tomonidan yozilgan epik tarixiy roman boʻlib, u 2014-yil oktyabr oyida Wydawnictwo Literackie nashriyoti tomonidan nashr etilgan. Ushbu asar Tokarchukning toʻqqizinchi romani va keng qamrovli tarixiy tadqiqotlar natijasi hisoblanadi. Muallif uni yozishga yetti yil vaqt sarflagan.

*The Books of Jacob* 912 betdan iborat, yetti kitobga boʻlingan roman. Asar voqealari 1752-yilda Rohatyn shahrida boshlanib, Holokost davridagi Korolówka voqealari bilan yakunlanadi. Roman markazida Jacob Frank – oʻzini masih deb eʼlon qilgan polyak yahudiysi shaxsiyati turadi. Asarda Jacob Frank bilan bogʻliq boʻlgan shaxslarning oʻnlab uchinchi shaxs nuqtayi nazarlari orqali orqali voqealarni birlashtiradi..

Roman chop etilishi bilan darhol bestsellerga aylangan va Polshaning eng nufuzli adabiy mukofoti – Nike mukofoti bilan taqdirlangan. 2015-yil oktyabr holatiga koʻra, roman umumiy hisobda 100 ming nusxada tarqalgan. 2018-yilda Olga Tokarchuk Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanganda, Nobel qoʻmitasi *The Books of Jacob* asari ularda „juda katta taassurot qoldirganini“ alohida taʼkidlagan An English translation by Jennifer Croft was published by Fitzcarraldo Editions on 15 November 2021.. Romaning Jennifer Croft tomonidan amalga oshirilgan ingliz tilidagi tarjimasi 2021-yil 15-noyabr kuni Fitzcarraldo Editions nashriyoti tomonidan chop etilgan. Jennifer Croft ushbu tarjima uchun 2015-yilda PEN/Heim Translation Fund Grant mukofotiga sazovor boʻlgan. Asarning AQShdagi nashri Riverhead Books tomonidan 2022-yil 1-fevral kuni eʼlon qilingan.

## Qabul qilinishi
*[[Gazeta Wyborcza]]* muxbiri Przemysław Czapliński fikricha, bu roman „XVIII asrda diniy hayot qanday boʻlganini yangicha koʻrsatadi va Polsha–Litva Qirolligi haqidagi qarashlarni ham oʻzgartiradi.“

*[[Polityka]]* nashri uchun yozgan Justyna Sobolewska esa shunday degan: „Tokarchuk 900 sahifadan oshadigan, tasviriy detallar, diniy bahslar va xatlar bilan boyitilgan roman yozish mumkinligini isbotladi“ va uni „XVIII asr Polshasining nihoyatda qiziqarli panoramasi“ deb atagan.

## Manbalar
One Is Business, the Other Crime

**One Is Business, the Other Crime** – 1912-yilda rejissyor D. W. Griffith tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz qisqa metrajli drama filmi. Filmda Blanche Sweet bosh rolni ijro etgan. Film nusxalari AQSh Kongress kutubxonasi va Zamonaviy sanʼat muzeyi kino arxivlarida saqlanadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
The One She Loved

**The One She Loved** – 1912-yilda rejissyor D. W. Griffith tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz drama filmi. Film Biograph Company tomonidan ishlab chiqarilgan. Suratga olish ishlari XX asr boshlarida AQSh kinematografiya sanoatining ilk studiyalari joylashgan hududlardan biri boʻlgan Fort Lee shahrida amalga oshirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
One Wonderful Night (1914-yilgi film)

**One Wonderful Night** – 1914-yilda suratga olingan Amerika ovozsiz drama filmi. Filmda Francis X. Bushman va Beverly Bayne bosh rollarni ijro etgan. Film Essanay Studios tomonidan ishlab chiqarilgan. Ushbu film hozirgi kunda yo‘qolgan deb hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
AFC Millatlar ligasi

**AFC Millatlar Ligasi** – Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) tomonidan Osiyoning katta yoshdagi erkaklar terma jamoalari uchun rejalashtirilgan xalqaro futbol musobaqasi. Musobaqa 2025-yil dekabr oyida eʼlon qilingan boʻlib, yanada tizimli va raqobatbardosh xalqaro oʻyin tizimini taʼminlash orqali AFCga aʼzo assotsiatsiyalarning rivojlanish imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan.

## Tarix
2025-yil 21-dekabrda Osiyo futbol konfederatsiyasi qitʼa boʻylab milliy terma jamoalar futbolini mustahkamlash boʻyicha kengroq strategik saʼy-harakatlari doirasida AFC Millatlar ligasini joriy etish rejalarini eʼlon qildi. Qaror, asosan, ichki maslahatlashuvlardan soʻng qabul qilingan va AFCning raqobat muvozanatini yaxshilash va uning aʼzo assotsiatsiyalari uchun ahamiyatli xalqaro uchrashuvlarni koʻpaytirish boʻyicha uzoq muddatli qarashlarining bir qismidir.

AFC Millatlar ligasi uslubidagi musobaqani joriy etishning asosiy sabablari sifatida raqiblarning cheklanganligi, operatsion xarajatlarning oshishi va xalqaro oʻrtoqlik oʻyinlarining sport qiymati pasayishi kabi muammolarni keltirib oʻtdi.

## Format
AFC eʼlon qilingan paytdan boshlab musobaqa formati, jadvali yoki saralash tartiblarini hali tasdiqlamadi. Konfederatsiya AFC Millatlar ligasining tuzilishi, muddati va amalga oshirilishiga oid tafsilotlar manfaatdor tomonlar va AFCning tegishli qoʻmitalari bilan maslahatlashuvlar orqali yakuniy hal qilinishini va keyinroq eʼlon qilinishini maʼlum qilgan.

## Maqsad
AFC Millatlar ligasining belgilangan maqsadlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Milliy terma jamoalar uchun xalqaro musobaqalar sonini koʻpaytirish.
* AFCga aʼzo assotsiatsiyalari uchun rivojlanish imkoniyatlarini kengaytirish.
* FIFA xalqaro oʻyin oynalaridan tizimli foydalanish orqali taqvim aniqligini oshirish.
* Jamoalarga darajasi oʻxshash sport raqiblarga qarshi kurashish imkonini berish orqali raqobat muvozanatini taʼminlash.

## Yana qarang
* AFC Osiyo kubogi
* UEFA Millatlar ligasi
* CONCACAF Millatlar ligasi

## Manbalar

## Havolalar
The Open Road (1911-yilgi film)

**The Open Road** – Amerika ovozsiz filmi. Film Kalem Company tomonidan ishlab chiqarilgan bo‘lib, rejissyor Sidney Olcott tomonidan suratga olingan. Filmda Gene Gauntier bosh rolni ijro etgan.

## Rollarda
* Gene Gauntier

## Havolalar
*
An Outcast Among Outcasts

**An Outcast Among Outcasts** – 1912-yilda rejissyor D. W. Griffith va Wilfred Lucas tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz qisqa metrajli drama filmi. Filmda Blanche Sweet bosh rolni ijro etgan. Ushbu film Wilfred Lucas uchun rejissyor sifatidagi debyut ishi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Pathways of Life (1916-yilgi film)

**Pathways of Life** – 1916-yilda rejissyor Christy Cabanne tomonidan suratga olingan Amerika metrajli ovozsiz drama filmi. Filmda Lillian Gish bosh rolni ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
The Patriot and the Spy

**The Patriot and the Spy** – 1915-yilda rejissyor Jack Harvey tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz drama filmi. Filmda James Cruze, Marguerite Snow va Alphonse Ethier bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
The Paymaster's Son

**The Paymaster's Son** – 1913-yilda rejissyor Francis Ford tomonidan suratga olingan Amerika metrajli ovozsiz drama filmi. Film Thomas H. Ince tomonidan ishlab chiqarilgan. Film nusxasi mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
*
Peg Woffington (1910-yilgi film)

**Peg Woffington** – 1910-yilda rejissyor Edwin S. Porter tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz tarixiy drama filmi. Filmda Florence Turner XVIII asr irland aktrisasi Peg Woffington rolini ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Klossner, Michael. *The Europe of 1500-1815 on Film and Television: A Worldwide Filmography of Over 2550 Works, 1895 Through 2000*. McFarland & Company, 2002.

## Havolalar
*
Issa Hayatou

**Issa Hayatou** (1946-yil 9-avgust – 2024-yil 8-avgust) kamerunlik sport amaldori, sportchi va futbol maʼmuri boʻlib, 1988-yildan 2017-yilgacha Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) prezidenti sifatida tanilgan. Issa 2016-yil 26-fevralgacha FIFA prezidenti vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan, chunki avvalgi prezident Sepp Blatter 2015-yilda FIFA korruptsion tergovining bir qismi sifatida futbol bilan bogʻliq barcha faoliyatdan chetlatilgan. 2002-yilda u FIFA prezidenti lavozimiga nomzodini qoʻydi, ammo Blatter tomonidan magʻlubiyatga uchragan. Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi (XOQ) aʼzosi ham boʻlgan.

2010-yil noyabr oyida u BBC tomonidan 1990-yillarda Jahon chempionati televizion huquqlarini berish boʻyicha pora olganlikda ayblangan. XOQ uni tergov qilishini eʼlon qildi. 2017-yil 16-mart kuni u malagasilik daʼvogar Ahmad Ahmadga magʻlub boʻldi va Hayatuning CAF prezidenti sifatidagi 29 yillik hukmronligiga yakun yasadi. 2017-yil 24-mayda u Kamerun prezidenti Paul Biya tomonidan Milliy futbol akademiyasi prezidenti etib tayinlangan.

## Mukofotlari
2007-yil 3-noyabrda Hayatou Nigeriyaning Oyo shtati, Ogbomosho shahridagi Ladoke Akintola texnologiya universitetining faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Issa Hayatou Biography. African Success Database.
* Issa Hayatou Biography. FIFA.
* Issa Hayatou re-elected as CAF President. FIFA. 20 January 2000.
Qoʻchqor (ism)

**Qoʻchqor** — oʻzbekcha erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Qoʻchqor Mirazizov — quloq, burun va tomoq kasalliklari boʻyicha olim (otorinolaringolog). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), tibbiyot fanlari doktori (1966), professor (1968);
* Qoʻchqor Norqobil — oʻzbek shoiri, yozuvchi va dramaturg.;
* Qoʻchqor Qarshiyev — Sovet Ittifoqi Qahramoni;
* Qoʻchqor Turdiyev — Sovet Ittifoqi Qahramoni;
* Qoʻchqor Xonazarov — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), falsafa fanlari doktori (1963), professor (1967).

## Familiyalar
* Qoʻchqorov
* Qoʻchqorova

## Manbalar
Rafiq

**Rafiq** ( — yoʻldosh; sherik, oʻrtoq, doʻst; maʼshuq, mahbub) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Rafiq Haririy — livanlik milliarder va siyosiy arbob;
* Rafiq Huseynov — ozarbayjonlik yunon-rum kurashchisi,  Ozarbayjon terma jamoasi aʼzosi, 2021-yilgi Jahon chempioni, uch karra Yevropa chempioni (2011-yil, 2020-yil va 2022-yil), 2015-yilgi Jahon kubogi g‘olibi, 2015-yil Bokudagi Yevropa o‘yinlari va 2019-yilgi Jahon chempionatining kumush medali sovrindori;
* Rafiq Moʻminov — oʻzbek shoiri, dramaturgi va pedagogi;
* Rafiq Nishonov — siyosatchi, diplomat;
* Rafiq Sabir — kurd shoiri;
* Rafiqjon Sultonov — oʻzbek bokschisi, eng yengil vazn toifasi vakili.

## Familiyalar
* Rafiqov
* Rafiqova

## Manbalar
Smurfs (film)

***Smurfs*** 2025-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter animatsiyasi turidagi animatsion filmdir. Paramount Animation kompaniyalari mahsuloti. Filmda bosh qahramonlarga ovoz berganlar sirasiga Rihanna, James Corden, Nick Offerman, JP Karliak, Daniel Levy, Amy Sedaris, Natasha Lyonne, Sandra Oh, Jimmy Kimmel, Octavia Spencer, Nick Kroll, Hannah Waddingham, Alex Winter, Maya Erskine, Kurt Russell va John Goodman kirishadi.

## Ovoz berganlar
* Rihanna — Smurfette
* James Corden — No Name Smurf
* John Goodman — Papa Smurf
* JP Karliak — Gargamel va Razamel
* Dan Levy — Joel
* Amy Sedaris — Jaunty
* Natasha Lyonne — Mama Poot
* Sandra Oh — Moxie Smurf
* Jimmy Kimmel — Tardigrade
* Octavia Spencer — Asmodius
* Nick Kroll — Chernobog
* Hannah Waddingham — Jezebeth
* Alex Winter — Hefty Smurf
* Maya Erskine — Vanity Smurf
* Kurt Russell — Ron
* Xolo Maridueña — Brainy Smurf
* Hugo Miller — Clumsy Smurf
* Chris Miller — Grouchy Smurf
* Rachel Butera — Azrael va Maker Smurf
* Billie Lourd — Worry Smurf
* Marshmello — Turtle
* Spencer X — Sound Effects Smurf
* Chris Prynoski — Way Back There Smurf va Quiet Smurf

## Manbalar

## Havolalar

*  — rasmiy sayti
* 
* 
*
Saving Bikini Bottom: The Sandy Cheeks Movie

***Saving Bikini Bottom: The Sandy Cheeks Movie*** 2024-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter animatsiyasi turidagi animatsion filmdir. Nickelodeon Movies kompaniyalari mahsuloti. Filmda bosh qahramonlarga ovoz berganlar sirasiga Carolyn Lawrence, Tom Kenny, Clancy Brown, Bill Fagerbakke, Mr. Lawrence, Rodger Bumpass, Ilia Isorelýs Paulino, Matty Cardarople va Wanda Sykes kirishadi.

## Ovoz berganlar
* Carolyn Lawrence — Sandy Cheeks va boshqalar
* Tom Kenny — SpongeBob SquarePants, Gary the Snail va boshqalar
* Mr. Lawrence — Plankton, Larry the Lobster va boshqalar
* Mary Jo Catlett — Mrs. Puff
* Clancy Brown — Mr. Krabs va boshqalar
* Bill Fagerbakke — Patrick Star va boshqalar
* Rodger Bumpass — Squidward Tentacles va boshqalar
* Dee Bradley Baker — Cuda, Video Voice va boshqalar
* Christopher Hagen, Rio Alexander va Ryan Begay — Cowboys
* Ilia Isorelýs Paulino — Phoebe
* Matty Cardarople — Kyle
* Wanda Sykes — Sue Nahmee
** Jamaria Davis — yosh Sue Nahmeening jasadi
* Jill Talley — Karen va turli xil
* Craig Robinson — Pa Cheeks
* Grey DeLisle — Ma Cheeks, Granny Cheeks, Rowdy Cheeks va Rosie Cheeks
* Johnny Knoxville — Randy Cheeks
* Kari Wahlgren — SeaPals Kid
* Jersey Johnston — Girl
* Miles Hall — Boy

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Plankton: The Movie

***Plankton: The Movie*** 2025-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter animatsiyasi turidagi animatsion filmdir. Nickelodeon Movies kompaniyalari mahsuloti. Filmda bosh qahramonlarga ovoz berganlar sirasiga Mr. Lawrence, Jill Talley, Tom Kenny, Bill Fagerbakke, Clancy Brown, Rodger Bumpass, Carolyn Lawrence, Lori Alan va Mary Jo Catlett kirishadi.

## Ovoz berganlar
* Mr. Lawrence — Plankton va boshqalar
* Jill Talley — Karen va boshqalar
* Tom Kenny — SpongeBob SquarePants, Gary the Snail, Fransuz hikoyachisi va boshqalar
* Bill Fagerbakke — Patrick Star va boshqalar
* Rodger Bumpass — Squidward Tentacles va boshqalar
* Carolyn Lawrence — Sandy Cheeks va boshqalar
* Clancy Brown — Mr. Krabs va Pa Plankton
* Mary Jo Catlett — Mrs. Puff
* Lori Alan — Pearl Krabs
* Dee Bradley Baker — Perch Perkins va boshqalar
* Kate Higgins — Ma Plankton
* Genesis Clarre — Bucket Girl
* Sale Taylor — Ice Cream Guy
* Natalie Kailey — Sun Block Girl
* Austin Valli — Fitness Bro
* Abbi Ella Gonzales — Sand Castle Girl
* Toby Larsen — Sand Castle Boy
* Dave Needham — (Handsome) Plankton
* Lisa Linder Silver — turli xil

## Havolalar

* 
*
The SpongeBob Movie: Search for SquarePants

***The SpongeBob Movie: Search for SquarePants*** 2025-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter animatsiyasi turidagi animatsion filmdir. Paramount Animation va Nickelodeon Movies kompaniyalari mahsuloti. Filmda bosh qahramonlarga ovoz berganlar sirasiga Tom Kenny, Clancy Brown, Rodger Bumpass, Bill Fagerbakke, Carolyn Lawrence, Mr. Lawrence, George Lopez, Isis "Ice Spice" Gaston, Arturo Castro, Sherry Cola, Regina Hall va Mark Hamill kirishadi.

## Ovoz berganlar
* Tom Kenny — SpongeBob SquarePants va Gary the Snail
* Clancy Brown — Mr. Krabs
* Rodger Bumpass — Squidward Tentacles
* Bill Fagerbakke — Patrick Star
* Carolyn Lawrence — Sandy Cheeks
* Mr. Lawrence — Plankton
* Regina Hall — Barb, Uchar Gollandiyalikning yordamchisi
* Mark Hamill — The Flying Dutchman
* George Lopez — JK Fishlips, a fish news anchor
* Isis "Ice Spice" Gaston — chipta oluvchi baliq
* Arturo Castro — Santa Monica sayyohlik operatori
* Sherry Cola — studiya vakili va Krusty Krab homiysi

## Manbalar

## Havolalar

*  — rasmiy sayti
*
Al-Aziz masjidi

**Al-Aziz masjidi** () – Birlashgan Arab Amirliklarining Abu-Dabi shahrida joylashgan masjid. 2015-yilda Ramazon oyining boshlariga yaqin Ar-Rim orolida barpo etilgan. Abu-Dabi boʻylab qurilgan yangi masjidlar majmuasining bir qismi sifatida ochilgan. BAAdagi boshqa yirik loyihalari bilan tanilgan *Architecture and Planning Group* tomonidan loyihalashtirilgan va qurilgan.

## Tarixi
Al-Aziz masjidi Abu-Dabining jadal kengayib borishi tufayli islom meʼmorchiligiga innovatsion konsepsiyalar va yangi gʻoyalarni kiritish maqsadida bunyod etilgan. Masjid uning atrofidagi bino-inshootlar bilan uygʻunlashgan holda barpo etilgan. Masjidning umumiy qiymati 65 million dirhamni tashkil qilgan va Hasan Abdulloh Ismoik tomonidan moliyalashtirilgan.

## Koʻrinishi
### Tashqi qismi
Masjid uning atrofini oʻrab turgan zamonaviy binolarga mos keladigan oʻziga xos tashqi koʻrinishga ega. Umumiy maydoni ni tashkil etadi. Tashqi fasad LUCEM (yorugʻlik oʻtkazuvchi beton) materiali bilan qoplangan boʻlib, har biri 1800 x 1400 x 44&nbsp;mm oʻlchamdagi 207 ta yoritish elementlaridan iborat. Fasaddagi har bir element noyob boʻlib, birgalikda masjid uchun yaxlit tashqi koʻrinishni hosil qiladi.

Masjid minorasi ham oʻziga xos boʻlib, masjiddan toʻliq ajralgan holda qurilgan.

### Ichki qismi
Al-Aziz masjidi 3 qavatdan iborat: yertoʻla, birinchi (pastki) qavat va ikkinchi (yuqori) qavat. Birinchi qavatda 1 050 kishini sigʻdira oladigan katta namozxona, imom va muazzin uchun yashash xonalari joylashgan. Yertoʻlada esa alohida ikkilamchi namozxona va musulmonlar tahorat olishlari mumkin boʻlgan tahoratxonalar mavjud. Ikkinchi qavat ayollar uchun moʻljallangan namozxonani oʻz ichiga oladi.

### Minora
Minora masjiddan butunlay alohida qurilgan boʻlsa-da, tashqi koʻrinishi masjid fasadiga mos ravishda bezatilgan. Minora masjidning gʻarbiy qismida joylashgan. Minoraning ichida muazzin azon aytishi uchun minoraning eng yuqori qismiga chiqishiga imkon beruvchi zinapoya mavjud.

## Manbalar
Jocara extensa

**Jocara extensa** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1863-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Gvianalar va Braziliyada uchraydi.
## Manbalar
Jocara lutosalis

**Jocara lutosalis** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1956-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Venesuelada uchraydi.
## Manbalar
Jocara hispida

**Jocara hispida** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1906-yilda Paul Dognin tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Janubiy Amerikada uchraydi.
## Manbalar
Jocara fuscifusalis

**Jocara fuscifusalis** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Ushbu tur Janubiy Amerikada uchraydi.
## Manbalar
Jocara majuscula

**Jocara majuscula** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1871-yilda Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur AQSHning Kaliforniya shtati va Florida shtatida, shuningdek Markaziy Amerika, Kuba, Puerto-Riko hamda Yamaykada uchraydi.
## Manbalar
Pococera albimedialis

**Jocara albimedialis** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Ushbu tur Meksika va Kosta-Rikada uchraydi.
## Manbalar
Jocara cristalis

**Jocara cristalis** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1875-yilda Cajetan Felder, Rudolf Felder va Alois Friedrich Rogenhofer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliyada uchraydi.
## Manbalar
Jocara conspicualis

**Jocara conspicualis** — Pyralidae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliya va Kolumbiyada uchraydi.
## Manbalar
Al-Hadi Yahyo

**Al-Hadi Yahyo** imom boʻlib, Yamandagi Zaydiy davlati hududining bir qismiga boshchilik qilgan. U 1217-yildan 1239-yilgacha, raqiblari bilan kurashgan holda hukmronlik qilgan.

Najmiddin Yahyo ibn Muhsin imom al-Muxtor al-Qosimning (vaf. 956) yettinchi avlodidan edi. Keksaygan imom al-Mansur Abdulloh 1217-yilda Kavkabanda, 1173-yilda Yamanda hukmronlik qilishni boshlagan Ayyubiylarga qarshi koʻp yillik kurashlardan soʻng vafot etgan. Al-Mansur vafotidan keyin Zaydiy jamoasining sadoqatiga putur yetdi. Zaydiy davlatining anʼanaviy markazi boʻlgan Saʼda shahridagi odamlar Najmiddin Yahyoni al-Hadi Yahyo nomi bilan imom sifatida tan oldilar. Biroq Zaydiy yurtining janubiy qismlarida esa keksa imomning oʻgʻli Izziddin Muhammadni an-Nosir Muhammad nomi bilan imom qilib koʻtardilar. U 1226-yilda jangda olgan jarohati sababli vafot etgan. Yamandagi Ayyubiylar hukmronligi 1229-yilda Rasuliylar sulolasi (1229–1254) bilan almashtirildi. Birinchi Rasuli sultoni Nuriddin Umar I togʻli hududlarda Sana, Taʼizz va Kavkaban kabi bir qancha joylarni egalladi. 1231-yilda u Zaydiy jamoasi bilan sulh tuzadi va 1248-yilgacha Zaydiylar va Rasuliylar oʻrtasida nisbatan kam toʻqnashuvlar boʻldi. Al-Hadi Yahyo 1239-yilda vafot etgan va Saqaynda dafn qilingan. Uning vafotidan soʻng toʻqqiz yillik taxtsizlik davri boʻldi, undan keyin esa boshqa bir Rasuliylar tarmogʻidan boʻlgan al-Mahdiy Ahmad ibn al-Husayn imom deb eʼlon qilindi.

## Yana qarang

* Rassiylar
* Yaman imomlari
* Yaman tarixi

## Manbalar