open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boris Jukov

**Boris Petrovich Jukov** (1912-yil 30-oktyabr Samarqand – 2000-yil 23-sentyabr) – texnik kimyo sohasidagi sovet olimi hisoblanadi. 1974-yil SSSR Fanlar akademiyasi akademigi unvonini olgan. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966, 1982), Stalin (1951), Lenin (1976) va SSSR Davlat mukofotlari (1967) laureati. RSFSRda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1972).

## Biografiyasi
1912-yil 30-oktyabrda (12-noyabr) Samarqandda (hozirgi Oʻzbekiston) tugʻilgan.

1930-yilda u Jilevskiy kimyo zavodiga (Moskva viloyati) oddiy ishchi sifatida qabul qilingan, keyin Moskvadagi Harbiy havo kuchlari ilmiy sinov institutida katta texnik boʻlib ishlagan.

D. I. Mendeleyev nomidagi Moskva kimyo-texnologiya institutini tamomlagan(1937). 1944-yildan KPSS (b) aʼzosi.

1937-yildan – ilmiy va rahbarlik ishlarida faoliyatini boshlagan: 37 yil davomida u „Soyuz“ Lyubertsi ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasini (sobiq NII-125, hozirgi „Soyuz“ ikki tomonlama texnologiyalar federal markazi) boshqargan, rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

1939-yilda Jukov artilleriya uchun zaryadlarni ishlab chiqish boʻyicha birinchi jiddiy ishni amalga oshirgan.

1941-yilda uning rahbarligi ostida laboratoriya piroksilin-nitrat poroxi formulalarini ishlab chiqgan, bu juda muhim vazifani bajargan – xususan ballistik poroxlarni ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish Katyushaga asos boʻlgan.

1953—1955-yillarda – SSSR mudofaa sanoati vazirining oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

SSSR Fanlar akademiyasi akademigi (1974; 1968-yildan muxbir aʼzosi). Texnika fanlari nomzodi (1941), Texnika fanlari doktori (1951).

2000-yil 23-sentyabrda vafot etgan. U Moskvada Novodevichy qabristoniga dafn etilgan(10-uy)|..

## Oilasi
Farzandlari: qizi Tatyana (1943-yil 6-oktyabrda tugʻilgan), oʻgʻli Viktor (1954-yil 21-avgustda tugʻilgan).

Tatyana B. P. Jukovning institutdagi doʻsti – texnika fanlari doktori Abel Pinxusovich Mametga turmushga chiqgan.

## Mukofotlari
* Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966; 1982)
* Leninning toʻrtta ordeni (1963; 1966; 1975; 1982)
* Oktyabr inqilobi ordeni (1971)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1958)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni (1944)
* medallar
* Xalqlar doʻstligi ordeni
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi (1999-yil 4-iyun) – *mahalliy fanni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, koʻp yillik vijdonli mehnati va Rossiya Fanlar akademiyasining 275 yilligi munosabati bilan*
* Ikkinchi darajali Stalin mukofoti (1951) – yangi qurilmalarni ishlab chiqish uchun
* SSSR Davlat mukofoti (1967)
* Lenin mukofoti (1976)
* S. P. Korolev nomidagi mukofot (1982)
* RSFSRda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1972)
* Moskva viloyatining faxriy fuqarosi (1999)
* Dzerjinskiy shahrining faxriy fuqarosi

## Xotirasi
* 1997-yilda, „Soyuz FTsDT“ ning 50 yilligi munosabati bilan, Dzerjinskiy shahrida haykaltarosh Anikushin tomonidan ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni akademik Jukovning byusti oʻrnatilgan.
* Dzerjinskiy shahrida Jukov muzeyi bor, shahar koʻchalaridan biriga uning nomi berilgan

## Manbalar
Nikolay Jukovskiy

**Nikolay Yegorovich Jukovskiy** [1847.5(17). 1, Orexov qishlogʻi, Rossiya — 1921.17.3, Moskva] — mexanika soxasidagi rus olimi, gidroaeromexanika asoschisi. Peterburg FA muxbir aʼzosi (1894). Moskva universitetini tugatgan (1868), shu universitetda (1885 yildan), Moskva Oliy texnika oʻquv yurtida ishlagan (1872 yildan). Jukovskiy qushlarning uchish dinamikasini har tomonlama tekshirgan. Jukovskiyning aerodinamika va aviatsiya sohasidagi ishlari hozirgi aviatsiya faniga asos boʻldi. Jukovskiy rahbarligida dunyoda birinchi aerodinamik quvur qurilgan (1902); samolyot vintlarini sinash asbobi yaratilgan. Jukovskiy samolyot qanotining koʻtarish kuchini aniqlovchi qonunni ochdi (1904); samolyot qanoti va vintlarning eng qulay shakllarini aniqlagan (1910—11). Jukovskiy rahbarligida 1904 yilda Moskva yaqinidagi Kuchina q.da Yevropada birinchi aerogidrodinamika instituti tashkil etildi. Jukovskiy eksperimental va nazariy aerodinamika fanini yaratdi, aeroplan qanotining koʻtarish kuchini hosil qilish prinsipini ochdi hamda uning qiymatini aniqlashga imkon beruvchi teoremani formula orqali bayon qildi. Jukovskiy gidrodinamika, fizika, astronomiya, matematika, gidrodinamika va gidravlika, amaliy mexanika, mashinalarni rostlash nazariyasi va b. sohalarga oid tadqiqotlar, universitetlar va oliy texnika oʻquv yurtlari uchun moʻljallangan klassik darsliklar muallifi.


File:Museum of Moscow Aviation Institute 2016-02-02 009 (cropped).JPG
File:Nikolay Zhukovsky.jpg
File:Zhukovskij marka SSSR 1963.jpg
File:Airfoil geometry.svg


## Manbalar
Jukovskiy

**Jukovskiy** — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar, Moskva daryosi boʻyida, Moskvadan 40 km janubi-sharqda. Temir yoʻl stansiyasi, Aholisi 100 ming kishiga yaqin (1994). Markaziy aerogidrodinamika instituti, Sinovchi-uchuvchilar instituti bor. Rus olimi N. Ye. Jukovskiy nomiga qoʻyilgan.

## Manbalar
Jul (mato)

**Jul** — 1) ot yopigʻi, abzal; egar ustidan yopiladi. Otni qishda sovuqdan asraydi. Astari kigizdan, avrasi guldor jun sholcha yoki qalin mato (baxmal, movut va b.)dan tayyorlanadi; matodan tayyorlanganlari kashta tikib bezatiladi; 2) qoʻl (doʻkon)da toʻqilgan qalin jun mato.

## Manbalar
Georgiy Jukov

**Georgiy Konstantinovich Jukov** [1896.19.11 (1.12), Kaluga viloyati, Strelkovka qishlogʻi — 1974.18.6, Moskva] — harbiy arbob, sarkarda. Sobiq Ittifoq marshali (1943), toʻrt marta Sovet Ittifoqi Qahramoni (1939, 1944, 1945, 1956) Xalxin-Gol daryosi boʻyidagi jangda qatnashgan (1939). Kiyev harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni (1940-yildan). 1941-yil yanvar—iyudda Bosh shtab boshligʻi — SSSR Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari. Jukov Ikkinchi jahon urushida nemis-fashist bosqinchilarini tor-mor keltirishda muhim rol oʻynagan: Moskva va Leningrad janglari (1941 — 42), Leningrad qamalini yorib oʻtish, Stalingrad va Kursk janglari (1942— 43), Oʻng qirgʻoq Ukrainasidagi hujum, Belarus operatsiyasi (1943—44), Visla-Oder va Berlin operatsiyalari (1944—45)da oʻzining mohir sarkarda ekanligini koʻrsatgan. 1942-yil avgustdan urushning oxirigacha Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari, Oliy Bosh qoʻmondon oʻrinbosari. Oliy Bosh qoʻmondon nomidan 1945-yil 8-mayda fashistlar Olmoniyasining soʻzsiz taslim boʻlganlik (kapitulyasiya) haqidagi hujjatni qabul qilgan. 1945—46 yillar Germaniyadagi sovet qoʻshinlari guruhi bosh qoʻmondoni va Sovet harbiy maʼmuriyati boshligʻi. 1946-yil martdan Quruqlikdagi qoʻshinlar bosh qoʻmondoni, SSSR Qurolli Kuchlar vaziri oʻrinbosari. Shu yilning oʻzida I. V. Stalin tomonidan ishdan chetlatilgan. 1946-yil iyundan Odessa harbiy okrugi, 1948-yildan Ural harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni. 1953-yildan SSSR mudofaa vaziri 1-oʻrinbosari, 1955-yildan mudofaa vaziri. 1956—57 yillarda KPSS MK Prezidiumi aʼzoligiga nomzod, aʼzosi. 1957-yil oktabrdan Nikita Xrushchyov koʻrsatmasiga binoan vazifasidan ozod qilingan. 1958-yil Qurolli Kuchlar saflaridan boʻshatilgan.

## Manbalar

* Vospominaniya i razmishleniya, 10-izd., t. 1-3, M., 1990.
Vasiliy Jukovskiy

**Vasiliy Andreyevich Jukovskiy** (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil).

## Hayoti
Ijodini sentimentalist sifatida boshlab („Qishloq qabristoni“, 1802), rus romantizminmng asoschilaridan biriga aylangan. Sheʼriyati gʻamgin oʻylarga, romantik ruhda qayta ishlangan xalq tasavvuridagi obrazlarga boy („Lyudmila“, 1808; „Svetlana“, 1808—12; „Kassandra“, 1809; „Eolova arfa“, 1814 va boshqa balladalari). „Uxlayotgan oʻn ikki dev“ (1817) dostoni muallifi. Gomer („Odisseya“), Friedrich Schiller, Jorj Bayron asarlarini, „Shohnoma“ (Firdavsiy), Hindiston xalqlari eposi „Mahabharata“lan parchalar tarjima qilgan. „Odisseya“, „Mahabharata“ asarlari oʻzbek tiliga Jukovskiyning rus tilidagi tarjima varianti asosida oʻgirilgan

## Manbalar

## Havolalar
Jultaali gʻori

**Jultaali gʻori** - Nurota togʻlarining janubiy yon bagʻridagi gʻor. 970 m balandlikda. Quruqsoy oʻzanidan 20 m balandda. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi (eni 1,7 m, balandligi 3,7 m) janubi-sharqqa qaragan. Gʻor yoʻlak (uz. 8 m) dan boshlanib, u tugagach keng xonaga (uz. 24 m, eni 7,2 m, balandligi 6 m gacha) kiriladi. Soʻngra gʻorning eni torayib, 11 m ga davom etadi. Fop ichida stalaktitlar (uz. 3 m gacha) mavjud. Jultaali gʻorining umumiy oʻlchamlari: uz. 51 m. maydoni 132 m², xajmi 230 m³.

## Manbalar
Julfa (maʼnolari)

**Julfa**:

* Julfa — Ozarbayjonning Naxichevan Muxtor Respublikasidagi shahar (1948 y.
* Julfa (shahar) — Eronning shimolidagi shahar
* Yangi Julfa — Eronning Isfahon shahridagi arman mahallasi
Julfa (shahar)

**Julfa** — Eronning shim.-gʻarbidagi shahar. Araks daryosining oʻng sohilida. Daryoning chap sohilidagi Julfa sh.ning (Ozarbayjon Respublikasi) qarshisida. T.-yil va shosse yoʻllar orqali Tabriz sh. bilan bogʻlangan. J. orqali MDH davlatlari va Eron oʻrtasida yuk tashiladi.

## Manbalar
Julxirs

**Julxirs**, jul varaq — uzun patli (7—15 mm dan 20 mm gacha) gilam. Odatda, alohida toʻqilgan boʻlaklardan iborat; oʻrtadagi ikki boʻlakning eni 0,5 m, ikki chekkadagi boʻlakniki 0,2 m; uz. 2,0—2,5 m, eni 1,0—1,4 m. Sandal ustiga, qora uy ichidagi oʻchoq oldiga, baʼzan meqmonxonaga toʻshalgan (J.ning boʻyi 3,26 m, eni 1,07 m boʻlgan naqshli nusxasi Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi). J. chorvachilik bilan shugʻullangan oʻzbek koʻchmanchi qabilalarida tuya, qoʻy, echki junidan maxsus usulda toʻqilgan. Zamini toʻq rangda, naqshlari rangba-rang (qizil, sariq, koʻk va ularning tuslari hamda junning tabiiy rangi — oq, kulrang , jigarrang , qoradan iborat), mujassamotida markaziy maydon chegaralangan: naqshlar boʻyiga teng qatorlarda ingichka yoʻllar bilan ajratilgan holda joylashgan yoki ichi naqshlar bilan bezatilgan turli romb, olti, sakkiz burchakli murabbalarning bir-biri bilan tutashgan qandasiy shakllaridan iborat boʻlgan. J. boʻyiga yoʻl-yoʻl naqshli gilam — hoshiya tikilgan. Jizzax (Gʻallaorol, Baxmal va b.), Samarqand (Urgut tumani) viloyatlarida xalq ustalari tomonidan xrzir ham J. tayyorlanadi.

## Adabiyot
* Moshkova V. G., Kovri narodov Sredney Azii konsa 19-nachalo 20 vv., T., 1970.

## Manbalar
Julaytov

**Julaytov** — Qurama togʻlarining jan.-sharqiy qismidagi togʻ. Sarvaksoy bilan Chodaksoy oraligʻida, Qurama tizmasining suvayirgʻich qismidan boshlanadi va togʻ etagi adirlarga tutashadi. Eng baland joyi 2645 m. Gersin burmalanishi davrida koʻtarilgan. Suvayirgʻich qismida granit va granodioritlardan, qolgan qismi porfirtuf jinslaridan tuzilgan. Koʻpgina tektonik uzilmalar uchraydi. Siyrak archazor va butalar bilan qoplangan. J.da Qoramozor rudali havza joylashgan.

## Manbalar
Zulpin Julboyeva

**Zulpin Julboyeva** (1951.29.3, Sherobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Termiz pedagogika bilim yurtini (1969) va institutini (1984) tugatgan. 1969-yildan Termiz tumanidagi 42-, Sherobod tumanidagi 12-, Qiziriq tumanidagi 1-, 1983-yildan 2-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. J. sinf bilan ishlashdan tashqari har bir oʻquvchi bilan alohida ishlashga katta eʼtibor beradi. Darslarni hozirgi davr talablari asosida olib boradi.

## Manbalar
Juma (maʼnolari)

**Juma** ( — hafta, beshinchi kun):
* Juma — hafta kuni;
* Juma — Samarqand viloyatidagi shahar;
* Juma — erkaklar ismi.
Juma (shahar)

**Juma** — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi shahar (1973-yildan). Past Dargʻom tumani markazi. 1893-1896-yillarda temiryoʻl stansiyasi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Shahar janubidan Toshkent — Buxoro avtomobil yoʻli oʻtgan. Samarqand shahridan 25 km shimoli-gʻarbda. Aholisi 26 ming kishi (1999). Juma shahrida paxta tozalash, tuzatish mexanika zavodlari, „Ilgʻor“ kombinati, 2 ta MTP, avtomobil-avtobus parklari, don bazasi (tegirmoni bilan) bor. Juma shahridan Toshkent, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon va Qarshi yoʻnalishlari boʻyicha avtobus qatnaydi. Juma shahrida Eski Juma (1890) va Nurulislom (1993) jome masjidlari faoliyat koʻrsatadi. Shaharda 3 umumiy taʼlim maktabi, amaliy va tasviriy sanʼat litseyi, 300 oʻrinli qishloq xoʻjaligi kasb-hunar litseyi, yoshlar va oʻsmirlar sport maktabi, mehribonlik uyi, 3 kutubxona, 2 madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, 3 bogʻcha-gimnaziya, 1941-1945-yillar urushi qatnashchilariga qoʻyilgan yodgorlik bor.

## Manbalar
Juma masjid

**Juma masjid** — juma kunlari keng jamoa namoz oʻqiydigan katta masjid. Meʼmoriy tuzilishi Jome masjidga nisbatan kichik va oddiyroq. Juma masjidlar har bir shaharda bir yoki bir nechta boʻlib, ularni qurish va bezashda davrning mashhur meʼmorlari, naqqoshlari safarbar qilingan, shuning uchun ham koʻpgina Juma masjidlar xalq meʼmorligi va amaliy bezak sanʼatining namunasi sifatida muhofaza qilinadi. Oʻzbekistonda ayniqsa Xivadagi Juma masjid mashhur.

## Manbalar
Juma masjid (maʼnolari)

**Juma masjid**:

* Juma masjid — juma kunlari keng jamoa namoz oʻqiydigan katta macjid.
* Juma masjid (Xiva), Xiva juma macjidi — Xiva (Xorazm)dagi meʼmoriy yodgorlik (10—18-asr
Jumaduqxon

**Jumaduqxon** (? - 1428) - Dashti Qipchoqning sharqiy qismini idora etgan qozoq xoni. Shayboniylardan. Abulxayrxon yoshligida J. xuzurida tarbiyalangan, lekin keyinchalik unga qarshi qurolli kurash olib borgan isyonkor amirlarga qoʻshilgan. J. qoʻshini jangda tor-mor qilinib, oʻzi halok boʻlgan. Uning oʻrniga taxtni Abulxayrxon egallagan. Masʼud ibn Usmon Koʻhistoniynmj yozishicha, J. Shaybon urugʻidan chiqqan shavkatli podshohlardan boʻlib, qoʻshin tuzilishi va davlatni boshqarish ishlarida shijoat koʻrsatgan.

## Manbalar
Tavur Jumayev

**Tavur Jumayev** (1918.6.11, Buxoro tumani — 1983.13.11, Toshkent) — musiqashunos, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Buxoro teatri direktori oʻrinbosari (1947—49), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1949—54, 1970—72), Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1954—57), Oʻzbek davlat estradasi (1961—63), Hamza nomidagi Toshkent musiqa bilim yurti (1974—83) direktori, Oʻzbekiston Madaniyat ishlari vazirligi oʻquv yurtlari va kadrlar boshqarmasi boshligʻi (1972—74). Kompozitorlik ijodiga oid maqolalar, radio eshittirish va telekoʻrsatuvlar muallifi.

## Manbalar
Toʻxtamurod Jumayev

**Toʻxtamurod Murtazoyevich Jumayev (1945-2021-yy.)** – Oʻzbekiston xalq oʻqituvchisi,"El-yurt hurmati" ordeni va „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni sohibi. Buxoro viloyatidagi xalqaro matematika faniga ixtisoslashtirilgan „Qorakoʻl maktabi“ asoschisi.

Toʻxtamurod Jumayev 1945-yil 15-avgustda Olot tumanida tugʻilgan. Buxoro pedagogika institutini matematika fakultetini 1967-yilda matematika oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan.

1961-yildan Qorakoʻl tumanidagi 10-oʻrta maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida ish faoliyatini boshlagan. 1963-yildan Olot tumanidagi 3-maktab, keyinroq Qorakoʻl tumanidagi 8-maktabda matematika oʻqituvchisi, kechki maktab mudiri, direktori oʻrinbosari sifatida ishlagan. 1990—2009-yillarda Qorakoʻl tumanidagi 1-son ixtisoslashtirilgan iqtidorli bolalar maktab-internatini, 2009-yillarda Buxoro Davlat Universiteti qoshidagi 3-son Qorakoʻl akademik litseyiga rahbarlik qilgan.

1999-yilda Oʻzbekiston matematika jamiyati aʼzoligiga qabul qilindi. T.Jumayev faoliyati davomida oʻquv-tarbiya ishlarini takomillashtirib, taʼlim sifatini yaxshilashga erishdi. Taʼlim berishda zamonaviy oʻquv qurollari va kompyuterlar asosida yangi pedagogik texnologiyalarni qoʻlladi. Toʻxtamurod Jumayev matematika fani boʻyicha bir necha didaktik qoʻllanmalar muallifi.

Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan 2019-yilda ilk marotaba Toʻxtamurod Jumaev matematika olimpiadasi tashkil qilingan.
## Mukofotlari
Toʻxtamurod Jumayev 1995-yilda Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi boʻlgan. Shuningdek, „Buyuk xizmatlari uchun“ va „Mehnat shuhrati“ ordenlari sohibi.
## Manbalar
Jumaloqtepa

**Yumaloqtepa** — arxeologik yodgorlik. Surxondaryo viloyati, Angor tumani markazida. Sunʼiy tepalik ustiga qurilgan. Kvadrat tarhli (30x30 m) koʻshk harobasi (5—12-asrlar). Ikki davrda obod boʻlgan. Birinchi davrda toʻrt ustunli zal va unga tutash turli kattalikdagi xonalar qurilgan. Ikkinchi davrda zal qayta qurilgan. Topilmalar ichida oʻyma naqshinkor yogʻoch buyumlar, lavhalar, inson qiyofasining suratlari bor.

## Manbalar
Yoʻldosh Jumaboyev

**Jumaboyev Yoʻldosh** (1932.15.2, Urganch — 1998.21.3, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), falsafa fanlari doktori (1976), professor (1977). Xorazm davlat pedagogika institutini tugatgan (1954). Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat institutida kafedra mudiri (1965—78), Oʻzbekiston oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1978—98). Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo falsafiyaxloqiy fikrlar tarixi va hozirgi zamon axloqshunosligiga bagʻishlangan.

## Manbalar

* Oʻrta Osiyo etika tarixi ocherklari, T., 1980; Oʻzbekistonda falsafa va axloqiy fikrlar taraqqiyoti tarixidan, T., 1997.
Jumaboy jirov

**Jumaboy jirov** (Bozorov Juma boy) (1927.22.10, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston) — qoraqalpoq baxshisi, Nurabulla jirov (1862—1927) maktabining namoyandasi. Oʻzbekiston xalq baxshisi (2000). 1928 y.dan Qoraqalpogʻistonning Xoʻjayli, 1960-y.lardan Shoʻmanay tumanida istiqomat qiladi. Yoshlik davridan baxshilik sanʼatiga qiziqishni unda Abdurasul (Kal bola), Qulamet, Oʻteniyaz kabi atoqli qoraqalpoq jirovlari uygʻotgan. 1948—50-y.lari Yesemurod jirov (1893—1980) ga shogird tushgan. 1950 y.dan mustaqil ijod qiladi. Repertuaridan qoraqalpoq dostonlari ("Koblan", "Sharyar", "Yedige"), toʻlgʻov ("Oʻrmanbet biy") va xalq termalari ("Darkor yigitga", "Shoʻmanay" va b.) oʻrin olgan. Turkmaniston, Qozogʻiston, shuningdek, Germaniyada bir necha bor gastrolda boʻlgan. J. j. haqida "Jirov" kinofilmi (1998) suratga olingan.

## Manbalar
Tilovbergan Jumamuratov

**Tilovbergan Jumamuratov** (1915.27.12,  – 1990.20.4, Nukus) — Oʻzbekiston (1969) va Qoraqalpogʻiston (1967) xalq shoiri. Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1948). „Yurak muhabbati“ (1956), „Doʻstlik“ (1959), „Davrimiz yulduzlari“ (1962), „Moʻʼjizakor siymo“ (1965), „Toʻlqinda“ (1970) doston va sheʼrlar toʻplami, „Guzal Makarya“ sheʼriy romani (1965) bor. „Qirgʻiz doʻstlarimga“, „Oʻzbek shoiri Gʻafur Gʻulomga“, „Navoiy haqida“ (1967) kabi sheʼrlarida xalqlar doʻstligi, qardoshligi kuylangan. „Mehnatda toblanganlar“ (1957), „Muhabbat siri“ (1958) hikoya va ocherklar toʻplami, „Qizlar hazili“ (1967), „Ogʻir kunlar“ (1977) pyesalari muallifi. Bir qator asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan („Mening zamondoshlarim“, 1962; „Amu qoʻshiqlari“, 1965 va b.). Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1972).

## Biografiyasi
Tilovbergan Jumamuratov 1915-yil 27-dekabrda Rossiya imperiyasi, Oqdaryo ovulida dehqon oilasida tugʻilgan. Erta yetim qolib, onasining saʼy-harakati bilan dastlab madrasada, soʻngra 1931—1932 yillarda Aralsk shahridagi oʻquv muassasida tahsil olgan. 1936—1937-yillarda Toʻrtkoʻl shahridagi oʻqituvchilar kurslarida oʻqigan. 1937—1942-yillarda qishloq maktablarida dars bergan. Moʻynoq tumani „Qizil baliqshi“ gazetasida muharrir boʻlib ishlagan (1942—1944). 1943—1948-yillarda Oʻrta Osiyo davlat universiteti tarix fakultetining sirtqi boʻlimida oʻqishni davom ettirgan. 1945—1949-yillarda Oʻzbekiston Kompartiyasi Moʻynoq tumani qoʻmitasi targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri. 1949—1951-yillarda Qoraqalpogʻiston matbuot boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari. 1951—1954-yillarda respublika radioeshittirishlari adabiy-badiiy eshittirishlar boʻlimi mudiri; 1957—1961-yillarda „Qoraqalpogʻiston Soveti“ gazetasi badiiy adabiyot boʻlimi mudiri, 1961—1963-yillarda Qoraqalpoq davlat bosmaxonasida adabiyot boʻlimi mudiri lavozimlarida ishlagan. 1963—1983-yillarda Qoraqalpogʻiston Yozuvchilar uyushmasi katta maslahatchisi. 1983-yilda pensiyaga chiqqan. 1990-yil 20-aprelda Nukusda vafot etgan.

## Ijodi
Tilovbergan Jumamuratov yoshligidan she’rlar yozgan. Improvizatsiya qobiliyatiga ega boʻlgan shoir. Qoraqalpoq xalq ogʻzaki ijodi anʼanalarini saqlab qolgan soʻnggi improvizatsiyachi shoirlardan biri. Tilovbergan Jumamuratov ifodali o'qishning o'ziga xos ijro uslubi bilan ajralib turardi, o'zining, hatto yirik asarlarini ham yoddan o'qirdi. Shoir o'zining ajoyib xotirasi tufayli folklorshunoslarga xalq she'riyatining marvaridlarini tiklashda yordam bergan. Mumtoz shoirlarning ma’naviy merosi, til madaniyati, musiqa va boshqalarga oid qator tanqidiy maqolalar muallifi. Tilovbergan Jumamuratov Umar Xayyom, Alisher Navoiy, Mahtumquli, Toktogul Satilganov, Musa Jalil, Aleksandr Sergeyevich Pushkin, Mixail Yuryevich Lermontov, Anna Axmatova, Stepan Shchipachev, Petro Panch, Vadim Shefner, Stepan Oleynik va boshqa ijodkorlarning asarlarini qoraqalpoq tiliga tarjima qilishda ishtirok etgan.  Tilovbergan Jumamuratov pyesalari Qoraqalpoq davlat teatrida sahnalashtirilgan. „Maktab oʻquvchilari uchun ruscha-qoraqalpoqcha frazeologik lugʻat“ muallifi (1985).

## Manbalar
Roʻzmat Jumaniyozov

**Roʻzmat Jumaniyozov** (1933.12.20 - Oʻrganch tumani — 2001.5.12) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1992). Xorazm maqom, suvora va b. mumtoz ashula yoʻllari ijrochisi. Hojixon va Nurmuhammad Boltayevlarning shogirdi. Yirik ashula va suvora yoʻllarini X. Otajonov, Q. Hojiyevlardan oʻrgandi. Xorazm viloyati teatrida aktyor, yakkaxop ashulachi sifatida bir necha obrazlar yaratgan. Urganch shahar madaniyat uyida maqomchilar ansambli (1966—81), Oʻrganch tumani "Dilnavoz" ansambli (1981—88), Xorazm viloyati televideniye va radiosi qoshidagi "Maqom" ansambli (1988 y.dan) rahbari. Kuchli va keng hajmdagi ovoz sohibi. Eski anʼanalarga koʻra dutor joʻrligida hamda torni tanbur uslubida chalib aytishga odatlangan. Ovoz imkoniyatlaridan foydalanib yirik avjlarda ikki-uch jumlani bir nafasda aytish, usul va kuy qochirimlarini mohirona oʻynatish J. uslubiga xosdir. "Rost", "Buzruk", "Navo" Xorazm maqomlari J. rahbarligida Respublika radio va televideniyesida yozib olingan (1989—90).

## Manbalar
Shomurot Jumaniyozov

**Shomurot Allomovich Jumaniyozov** (1941, Shovot tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Xorazm pedagogika institutining fizika-mat, fakultetini tugatgan (1964). 1963-yildan Shovot tumanidagi maktablarda fizika-mat, oʻqituvchisi, maktab, internat maktab direktori oʻrinbosari, 1988—99 yillarda 27-maktabda ilmiy boʻlim mudiri. U oʻz ish faoliyatida darclarning noanʼanaviy usullari, yangi pedagogik texnologiyalar, koʻrgazmali qurollar, texnika vositalaridan unumli foydalangan.

## Manbalar
Oʻrozboy Jumaniyozov

**Oʻrozboy Jumaniyozov** (1924, Qoraqalpogʻiston, Beruniy tumani – 1943.12.12, bedarak yoʻqolgan) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan frontda  985-oʻqchi polki (Markaziy front 60-armiyaning 226-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi. Jumaniyozov 1943-yil 26-sentabrda Kiyev viloyatining Vishgorod tumanidagi Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi rayonida birinchilardan boʻlib Dnepr daryosini kechib oʻtib, jangda jasorat koʻrsatgan. 1943-yil 17-oktabrda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. 1943-yil 12-dekabrdagi jangda bedarak yoʻqolgan. Beruniy shahri markaziy koʻchalaridan biri, Jumaniyozovning oʻzi oʻqigan 48-oʻrta maktab uning nomiga qoʻyilgan.
## Tarjimayi holi
Oʻrozboy Jumaniyozov 1924-yilda Sarkiv (hozirgi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy tumani) qishloq Sovetiga qarashli qishloqlardan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan, millati oʻzbek. U boshlangʻich maktabda taʼlim olgan, keyin kolxozda ishlagan. 1942-yil sentyabr oyida Jumaniyozov Ishchi va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilib, ikkinchi jahon urushi frontiga joʻnatiladi. 1943-yil sentabrgacha Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov 985-oʻqchi polki, 226-oʻqchilar diviziyasi, 24-oʻqchilar korpusi, 60-armiya, Markaziy frontda pulemyotchi boʻlgan. U Dnepr jangida koʻrsatgan jasorati bilan ajralib turadi.

1943-yil 25-sentabrdan 26-sentabrga oʻtar kechasi Jumaniyozov sapyorlar guruhi tarkibida Ukraina SSRning Kiyev viloyati, Vishgorod tumani, Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtdi va darhol jangga kirishadi. U dushmanni chalgʻitib turishi natijasida qirgʻoq chizigʻi boʻylab minalarni muvaffaqiyatli tozalashga erishildi. Qoʻshimcha kuchlar yetib kelgach, Jumanyazov chekinayotgan dushmanni taʼqib qila boshladi, shaxsan oʻzi dushman askarlari va ofitserlaridan iborat bir otryadni pulemyotdan oʻqqa tutib yoʻq qildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-oktabrdagi farmoni bilan Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov „Dneprni kesib oʻtish va oʻng qirgʻoqda plasterni saqlashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ Sovet Ittifoqi Qahramoni ordeni bilan taqdirlangan. Keyinroq unga Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali ham berilgan. Biroq Jumaniyozovga ularni olish nasib qilmadi, chunki 1943-yilning dekabr oyida bedarak yoʻqolganlar qatoridan joy oldi.

## Xotirasi
Oʻrozboy Jumaniyozovga Qoraqalpogʻistonda haykal oʻrnatildi. Beruniy shahrida koʻcha va maktab uning sharafiga nomlangan.
## Manbalar
Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli

**Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli** (1818 – Nurota tumani – 1886) – oʻzbek dostonchisi. Ergash Jumanbul bulshsht otasi. J.ning ota-bobolari, momosi Tilla kampir, akalari Jassoq Xolmurod oʻgʻli va Yorlaqab baxshilar oʻz zamonasining yirik dostonchilaridan boʻlgan. Xalqdostonlarini mahorat bilan kuylagani uchun „bulbul“ nomini olgan. J.ning ayrim hajviy termalari ogʻizdan-ogʻizga oʻtib, bizgacha yetib kelgan.

## Manbalar
Jumodissoni

**Jumodissoni** (arab.) - qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida oltinchi oyning arabcha nomi; 29 kunga teng.

## Manbalar
Jumrut

**Jumrut**, boʻribagʻir (Rhamnus coriacea Kom.) – chilonjiydadoshlar (jumrutdoshlar) oilasiga mansub yirik buta yoki past boʻyli daraxt. Gullari mayda, sargʻish-yashil, toʻpguli yarim soyabon. Bargi oddiy, tuxumsimon, tuksiz, uz. 2—5 sm. Mevasi qora, danakli. May—iyunda gullaydi, mevasi iyul— avgustda yetiladi. Toshkent, Fargʻona, Samarqand viloyatlaridagi togʻli tumanlarning sernam yerlarida oʻsadi. Xalq tabobatida mevasi va poʻstlogʻining qaynatmasi qustiruvchi dori, surgi sifatida ishlatiladi.
Togʻ jumrut. Joster slabitelniy (Rhamnus cathartica L.)
Togʻ jumrut boʻyi 3-8 m boʻladigan sershox buta yoki daraxtcha. U choʻlda, qurib qolgan oʻtloqlarda, boʻtalar orasida, suv boʻyida, oʻrmon chetida, toshloqlarda oʻsadi. Oʻzbekistoning togʻli tumanlaridagi archazorlar, yongʻoqzorlar, daryo boʻyida va togʻ qiyalarida uchraydi.
Tibbiyotda togʻ jumrutning mevasidan foydalaniladi.
Meva tarkibida antraglikozidlar, qandlar, flavonoidlar va boshqa moddalar bor.
Mevadan tayyorlangan qaynatma xalq tabobatida surgi dori sifatida xamda podagra, istisqo va surunkali teri kasalliklarini davolash uchun qoʻllanadi.
Tibbiyotda togʻ jumrut mevasining qaynatmasi yoki damlamasi surunkali qabziyatda surgi dori sifatida ishlatiladi.
Togʻ jumrut mevasi surgi dori sifatida ishlatiladigan yigʻma -choylar hamda Zdrenko yigʻmasi tarkibiga kiradi.

## Manbalar
Jumurtov (Amudaryo tumani)

**Jumurtov** — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Amudaryo tumanidagi shaharcha (1968 y.dan). Aholisi 3,5 ming kishi (2000), asosan, qoraqalpoqlar va oʻzbeklar yashaydi, shuningdek, rus, tatar, turkman va b. millat vakillari ham istiqomat qiladi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Urganchgacha 70 km.

J. Amudaryo tumanining sharqida, asosan, Jumurtov togʻi etaklarida joylashgan. J.da tosh maydalash-saralash, noruda materiallar i. ch., asfalt, shagʻal, ohaktosh zavodlari, qurilish materiallari i. ch. birlashmasi, neft bazasi, non yopish sexi, avtokorxona, 2 maktab, kutubxona bor.

## Manbalar
Jumgʻoʻltov

**Jumgʻoʻltov** — Tyanshan togʻlarining shimoliy tizmalaridan biri (Qirgʻizistonda). Kenglik boʻylab yoʻnalgan. Gʻarbda Koʻkumeren daryosi darasi orqali Susamir togʻ tizmasidan ajralib turadi. Janudida Jumgʻoʻl soyligi bor. Uzunligi 100 km dan ziyod. Eng baland joyi 3948 m. Tufogen qumtoshlar, ohaktosh-slyuda slanetslari va granitlardan tarkib topgan. Yon bagʻirlarida yer bagʻirlab oʻsadigan archali oʻtloqlar, oʻtloq-dasht changalzorlari, qora qaragʻay oʻrmonlari bor.

## Manbalar
Jumhuriya

"JUMHURIYA", "al-Jumhuriya" - MARda chiqadigan kundalik rasmiy gazeta. 1953 y.dan Qohirada arab tilida nashr etiladi. Siyosat sohasida mamlakat hukumatining siyosiy yoʻliga yaqin yoʻlni targʻib qiladi. Adadi 1 mln. atrofida (2002).

## Manbalar
Jumhuriyat

**Jumhuriyat** – ( – „Respublika“) – Turkiyadagi ommaviy kundalik gazeta. Istanbulda nashr etiladi. 1923-yilda yozuvchi va jurnalist Yunus Nadi tomonidan tashkil etilgan. Burjua-liberal doiralarining qarashlarini ifodalaydi. Turkiyada „JUMHURIYAT PROKURORI“ degan ibora ham mavjud.

## Manbalar
Bekturdi Jumaniyozov

**Bekturdi Jumaniyozov** (1939.20.1, Xiva tumani) – usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2000). 1957-yildan Xiva tumanidagi „Oʻzbekiston“ jamoa xoʻjaligi aʼzosi, shu xoʻjalikda hisobchi (1963-68), 1968-yildan brigada boshligʻi va 1998-yildan „Oʻzbekiston“ shirkat xoʻjaligida bosh pudratchi. Jumaniyozov rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik, lavlagikorlik va donchilikda dehqonchilikni ilmiy asosda olib borib muttasil yuqori koʻrsatkichlarga erishdi. 1999-yilda paxtadan 34,8 s/ga, qand lavlagidan 315 s/ga, kuzgi bugʻdoydan 62 s/ga hosil olishga erishdi. Mehnat faoliyati davomida koʻp shogirdlar tarbiyaladi.

## Manbalar
Jun gazlama

**Jun gazlama** — jun tolasidan toʻqiladigan mato. Toza junli va yarim junli xillari boʻladi. Toza J. g .lar 100% jun ipdan toʻqiladi. Junli kiyim-kechaklarning tashqi koʻrinishini yaxshilash maqsadida jun tarkibiga 6—10% gacha (umumiy ogʻirligiga nisbatan) paxta ipi, viskoza, sunʼiy ipak, shtapel tolasi va b. aralashtirilgan gazlama ham toza J. g . jumlasiga kiritiladi. Yarim junli gazlamalar tarkibida 85% gacha tabiiy yoki sunʼiy jun boʻladi. Iplarning sifatiga qarab J. g .lar, asosan, kamvol va movut gazlamalarga boʻlinadi. Kamvol gazlamalar yuqori va oʻrta raqamli jun ipdan toʻqiladi. Kamvol gazlama sirti tekis, koʻpincha, tuksiz pishiq, yengil, changni oʻziga kam oladi, undan tikilgan kiyim chidamli boʻladi, taxi tez buzilmaydi, chang va b. iflosliklardan oson tozalanadi. Erkaklar, ayollar va bolalar kiyimlari tikish uchun ishlatiladi. Koʻylakbop, kostyumbop, shimbop, paltobop va maxsus kamvol gazlamalar bor. J. g .lardan kiyim-kechak, adyol, roʻmol, gilam va b. mahsulotlar ham tayyorlanadi.

## Manbalar
Jun sanoati

**Jun sanoati** — toʻqimachilik sanoatining yetakchi tarmoklaridan biri. Tarmoq korxonalarida junni qayta ishlash, sof jundan yoki uning boshqa tolalar (asosan kimyoviy tolalar) aralashmasidan har xil chiziqli zichlikdagi iplar, jun gazlamalar, har xil texnik va maxsus gazlamalar, gilam va gilam mahsulotlari, kigiz-namat va fetr buyumlar, notoʻqima materiallar ishlab chiqariladi.

Junni qayta ishlash tabiiy junni dastlabki ishlash, yaʼni saralash, titish, yuvish, quritish, zichlash, tayyorlash bosqichidan boshlanadi. Jun yigiruv korxonalarida har xil yigirish tizimi va usullarida sof jundan yoki yarim jundan karda, qayta taralgan va apparat iplari ishlab chiqarish ikkinchi bosqich; mahsulot yoki buyumlar: trikotaj yoki toʻqima matolar, trikotaj buyumlari, adyol, gilam, fetr, notoʻqima materiallar olish uchinchi bosqich; mahsulot va buyumlarga ishlov berish, boʻyash, gul bosish, issiqlik bilan ishlov berish kabi jarayonlar toʻrtinchi bosqich hisoblanadi.

Junni qayta ishlash insoniyat tarixida toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish kabi bir necha ming yillar avval paydo boʻlgan. Qoʻlda ip tayyorlash va gazlama toʻqish Hindiston, Xitoy, Misr va Oʻrta Osiyoda miloddan bir necha ming yil ilgari boshlangan. Xorazmda arxeologik kazishmalar paytida miloddan avvalgi 1-ming yillikka mansub gilamlar topilgan.

Oʻzbekistonda qadimda jundan, ayniqsa qoʻy va tuya junidan kigiz bosish, gilam toʻqish boy anʼanaga ega. 20-asrning 20-yillarida mayda tarqoq hunar-mandlar artellarga birlashib, sanoat tarzida mahsulot ishlab chiqarish tashkil etilishi bilan junni kayta ishlash sanoatiga poydevor qoʻyildi. Junni dastlabki qayta ishlash korxonasi dastlab 1930-yil ishga tushirilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Qoʻqon yigiruv-toʻquv f-kasida yarim jun adyollar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. 1970-yil loyiha quvvati 2 mln. m2 boʻlgan Xiva gilam kombinati ishga tushirildi. Uning tarkibida apparat tizimida jun va kimyoviy tolalar aralashmasidan yigirilgan ip ishlab chiqaruvchi fabrika, toʻquv korxonasi va pardozlash sexlari mavjud. 1980-yil Fargʻona viloyatida Oltiariq ip yigiruv f-kasida pnevmomexanik yigirish usulida yoʻgʻon jun iplari ishlab chiqarish boshlandi. 1990-yildan shu korxonada Fransiya bilan jun tolasini dastlabki qayta ishlash qoʻshma korxonasi ishga tushirildi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin respublikada tovar i. ch.da tadbirkorlikka va xususiy sektorga eʼtibor kuchaytirildi. Natijada jun mahsulotlari i. ch. boʻyicha kichik xususiy korxonalar, turli firmalar tashkil etildi. 1997-yilda Namangan viloyatida qurilib ishga tushirilgan "Kosonsoy-Tikmen" Oʻzbekiston—Turkiya qoʻshma korxonasida jun tolasidan kostyum va paltolar tikiladigan movut matolar, adyol kabi mahsulotlar ishlab chiqariladi.

2000-yilda Oʻzbekistonda 2,8 mln. m2 jun gazlamalar, 1,5 mln. m2 gilam va gilam mahsulotlari ishlab chiqarildi. Junni qayta ishlash va yuqori sifatli mahsulotlar ishlab chiqarish Angliya, Avstraliya, Belgiya, Rossiya, Finlandiya, Polsha kabi qator davlatlarda keng rivojlangan. Yangi Zelandiya, Avstraliya, Qirgʻiziston, Qozogʻiston jahon bozoriga sifatli jun tolalari yetkazib beradi.

## Manbalar
Jun qirqish agregati

**Jun qirqish agregati** - qoʻychilik fermalari va yaylovlardagi punktlarda qoʻy junini qirqishda ishlati-ladigan texnologik jihozlar majmui. Elektr-mexanik (1, 12 va 24 mashinkali) va mexanik (4 mashinkali) xillari bor. Asosan bir MSO=77B mashinkali ESA=1D (500 ta qoʻyga), 12 ta mashinkali ESA=12G (8—12 ming qoʻyga), yuqori chastotali 6 ta MSU — 200 mashinkali ESA-6/200 yoki 24 ta shunday mashinkali VSS-24/200 va KTO-24 J. q. a. (20 ming qoʻyga) ishlatiladi.

Elektr mashinkalar AOL-012-ZS uch fazali asinxron elektr dvigateli yordamida egiluvchan val orqali ishlaydi. Har qaysi mashinkaning quvvati 0,12 kVt; kuchlanishi 220/380 V; tok kuchi 0,59—0,35 A; aylanish chastotasi 46,6 s-1.

J. q. a. ishlatiladigan joyda juni kirqilgan qoʻylarni veterinariya ishlovidan oʻtkazish, qoʻzilarni ajratish, qoʻylarni saqlash joylari boʻladi. 24 mashinkali J. q. a. ishlatiladigan punktda bundan tashqari, jun transportyori, junni zichlash pressi, saralash stoli, tarozi, pichoq va taroqlarni charxlash hamda yetiltirish apparatlari boʻladi.

## Manbalar
Jumodilavval

**[[:Wiktionary:uz:jumodilavval|Jumodilavval]]** (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida beshinchi oyning arabcha nomi; 30 kunga teng. Ma'nosi - "Avvalgi juma", "quruq, qurg'oqcilik", "sovuq, muzlagan" degan ma'nolari bor.

## Manbalar
Changalzor

**Changalzor** yoki **jungli** — qalin oʻrmon va chigal oʻsimliklar bilan qoplangan yer, odatda tropik iqlimli hududlarda boʻladi. Oʻtgan asrlarda bu atamaning qoʻllanishi juda oʻzgargan.

## Manbalar

## Havolalar

* BBC — Science and Nature: Changalzor 
* Changalzor Answers.comʼda
Jundor maymunlar

**Jundor maymunlar** (Zagothrix) — ilmoq dumli maymunlar urugʻi. Tanasining uz. 39—58 sm, dumi 56—73 sm. Tanasi miqti, oldingi oyogʻi keyingisiga nisbatan birmuncha kalta, panjasining bosh barmogʻi yaxshi rivojlangan. Juni kalta va qalin, sargʻish yoki toʻq qoʻngʻir rangli, boshida qoramtirroq, qornida — ochiqroq tusda. Boshi nisbatan katta, yuzi junsiz, deyarli qora. 2 turi: sarikdum jundor maymun (Z. ﬂ avicauda) va gumboldt jundor maymun (Z. lagothricha) maʼlum. Amazonka vodiysi oʻrmonlarida tarqalgan. Daraxtda yashaydi, yerga ham tez-tez tushib turadi. Oldingi oyoklari yordamida daraxtga osilib olib harakat qiladi. 15 — 20 hayvondan iborat guruh boʻlib yashaydi. Mevalar va barglar bilan oziqlanadi. Homiladorlik davri 225 sutkaga yaqin. Bitta bola tugʻadi. 

## Manbalar
Junjish

Koʻpchiligimiz hayotda bunday vaziyatlarni tez-tez boshdan oʻtkazib turamiz. Masalan, bir joyda uzoq turib, yoki oʻtirib qolsak, oyoq yoki qoʻllar uvishganiga guvoh boʻlamiz. Aksariyat odamlar oʻrnidan qoʻzgʻalishi bilan uvishish jarayoni yoʻqqa chiqadi. Lekin koʻpchilikda uvishgan oyoq-qoʻl uzoq vaqtdan keyingina oʻziga keladi.

Olimlarning aytishicha, bu tomirlarda qon aylanish jarayoni izdan chiqishi natijasida paydo boʻladi.Natijada muskullarga kislorodga boy qon kelmay qolishi natijasida glukoza sut kislotaga parchalanib, sut kislota esa kislorod ishtirokida parchalanishi ATF hosil bulishi sekinlashadi va sut kislota ko'payib ketadi va uvishish xosil buladi. Odam oʻrnidan qoʻzgʻalsa, tomirlarda qon yana ilgarigidek bemalol aylanib, uvishish oʻtib ketadi.

Afsuski, buning boshqa bir xavfli jihati ham bor ekan. Olimlar oyoq-qoʻl uvishishi jiddiy xastalikdan darak ekanini oʻz tadqiqotlarida tekshiruvdan oʻtkazishdi va kerakli xulosalar chiqarishdi. Agar odamning oyoq-qoʻli tez-tez uvishib qolaversa, u boʻyin osteoxondrozi yoki sklerozning oʻta xavfli turiga yoʻliqishi mumkin ekan. Shu sababli bunday insonlar darhol vrach koʻrigidan oʻtib, mutaxassis tavsiya etadigan muolajalarni boshlashi zarur ekan.

## Manbalar
Juno

**Juno** — AQShdagi shahar, Alyaska shtatining maʼmuriy markazi. Alyaskaning janubi-sharqida, Gastino boʻgʻozi boʻyidagi port. Aholisi 20 ming kishi. Yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz sanoati, baliq konserva korxonalari, aeroport bor. Dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan. J.ga 1880 yilda asos solingan.

## Manbalar
Junoit

**Junoit** (Avstraliyada dastlab topilgan joyi Juno nomidan) — mineral, kimyoviy formulasi Pb3Cu2Big(S, Se)ls. Monoklin singoniyali. Taxtasimon, plastinkasimon, shaklsiz agregatlar holida uchraydi. Rangi oq. Yaltiroqligi metallsimon D. gidrotermal yertomirlarida hosil boʻladi. Oʻzbekistonda faqat Qoʻshbuloq oltin konida topilgan. Xorijda Avstraliya (Juno Mayn) va Kanada (Kidd Krik)da maʼlum. 

## Manbalar
Yelmurot Junusbekov

**Yelmurot Junusbekov** (1940.2.3, Tomdi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Buxoro pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tugatgan (1967). 1960— 67 yillarda Tomdi tumanidagi 13-maktabda oʻqituvchi, 1967-yildan 16-maktab (1971-yilgacha sakkiz yillik) direktori. J. xalq taʼlimi soxasidagi yangiliklarni maktab hayotiga joriy etadi.

## Manbalar
Junayd ibn Abdurahmon

**Junayd ibn Abdurahmon** (?734) — umaviylarnnng Xurosondagi noibi (729—734, Marv). Xalifa Yazid II ibn Abdulmalik (720—724) davrida xalifalikning Hindistondagi islom mulklarini idora qilgan. 724-yil Hishom ibn Abdulmalik xalifa boʻlgach, uni Xuroson noibi etib tayinlagan. J. i. A. 730-yil besh yuz askar bilan Xurosonga kelib, ayni vaqtda Buxoro va Sugʻd ahliga qarshi jang qilayotgan sobiq Xuroson noibi Ashras ibn Abdullohdan harbiy yordam oldi. Soʻng , u Xuroson tomon yoʻlga chiqqan turk xoqoni bilan Hind daryosi boʻyida jang qilib, uni yengdi va koʻplab oʻljalar oldi. 731-yil xoqon yana Xurosonga yurish qildi. Shunda J. i. A. Samarqand hokimi Savra ibn al-Hurr ad-Dorimiydan madad olib, uni tor-mor keltirdi. Samarkand va Buxoro J. i. A. tasarrufiga oʻtdi. J. i. A. xalifa Hishom ibn Abdulmalik bilan oralari kelishmay qolgani bo-isidan 734-yil amaldan tushirilib, oʻsha yili vafot etgan.

## Manbalar
Junxoʻrlar

**Junxoʻrlar** (Irichodectidae) - parxoʻrlar turkumining oilasi. Uzunligi 10 mm gacha. Tanasi qora rangli, qanotsiz hasharotlar. 200 dan ortiq turi maʼlum. Sut emizuvchilar yungida parazitlik qiladi. Terining muguzlashgan qismlari bilan oziqlanib, uni teshadi. Ayrim ixtisoslashgan turlari biror muayyan turdagi xayvon terisida parazitlik qiladi. J. tasmasimon chuvalchanglardan — qovoqsimon gijjaning oraliq xoʻjayini.

## Manbalar
Junchoʻp

**Junchoʻp** () — qoqidoshlar (murakkabguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Ildizi tuganaksimon yoʻgʻonlashgan, 1—3 poyali, mayin qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan. Bargi nashtarsimon, dagʻal. Toʻpguli silindrsimon. Aprel—mayda gullaydi. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida koʻp oʻsadi. Tarkibida kauchuk bor. 

## Manbalar
Jungʻariya darvozasi

**Jungʻariya darvozasi** - gʻarbda Jungʻariya Olatovi va sharqda Borliq tizmasi hamda Moylitov tizmalari oraligʻidagi togʻ yoʻlagi. Qozogʻistonda, Xitoy bilan boʻlgan chegara yaqinida. Balandligi 300–400 m. Uzunligi qariyb 50&nbsp;km, eni 10&nbsp;km gacha. Iqlimi quruq, tez-tez kuchli shamol ("elvizak")lar boʻlib turadi. Chala choʻl landshaftiga ega. J. d. Balxash—Olakoʻl soyligi va Jungʻariya tekisligini birlashtirib turadi. J. d. qadimda Markaziy Osiyo chorvador xalqlari va harbiy qoʻshin oʻtadigan yoʻl boʻlgan. Oqtoʻgʻay — Drujba t.-yil qurilgan.

## Manbalar
Jungʻariya xonligi

**Jungʻariya xonligi** - 17-asr 30 y.larida Markaziy Osiyoda tashkil topgan Oyrot davlatining tarixiy adabiyotlarda qoʻllangan nomi (qarang Oyrot xonligi).

## Manbalar
Mixail Juravel

**Mixail Semyonovich Juravel** (1904.21.11, Cherkassi viloyati Yablonev tumani —1987.11.8, Kishinyov) — uzumchilik soxasidagi seleksioner olim, Maslovo seleksiya va urugʻchilik institutini tugatgan (1930). Moldaviya Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979). 1935-60 yillarda N. I. Vavilovning rahbarligida Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo filiali (hoz. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot instituti)da ishladi. A. M. Negrul bilan hamkorlikda hosildorligi yuqori 16 yangi uzum navini yaratdi, ulardan 7 nav rayonlashtirilgan, Oʻzbekistonda va qoʻshni davlatlarda katta maydonlarga ekiladi (Goʻzal qora, Joʻrauzum, Tarnoye, Oʻzbekiston muskati, Muskat charos, Pobeda va boshqalar). 1960—79 yillarda Moldova uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti seleksiya boʻlimi mudiri (shu davrda 11 yangi uzum navini chiqardi). Tokchilikka bagʻishlangan bir qancha darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Yangi uzum navlarini chiqarishda erishgan yutuqlari uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1948).

## Manbalar
Jurjon

**Jurjon**, Jurjoniya (forscha Goʻrgon) — oʻrta asrlardagi viloyat va shahar. Kaspiy dengizining janubi-sharqida, Eronning shim.da joylashgan. Arablar J. viloyatini Xurosonga nisbatan kech zabt etganlar (717-yil). J. shahri arablar davrida bunyod etilgan. 10— 11-asrlarda J. shahri mahalliy ziyoriylar sulolasi poytaxti boʻlgan. J.ning siyosiy mavqei pasaygan boʻlsa ham, arab geograflarining taʼkidlashlariga qaraganda, Kaspiy boʻyi viloyatlarida eng katta shahar hisoblangan. J. viloyati hosildorligi, turli xildagi madaniy oʻsimliklari, oʻzining ipagi bilan shuhrat krzongan. J. shahridan oʻtgan daryo uni 2 qismga: Shahriston va Bakrobodga ajratgan, ular oʻzaro koʻprik bilan bogʻlangan. Shaxriston oʻng qirgʻoqda, Bakrobod soʻl qirgʻoqsa joylashgan. 10-asrdayoq shahar Somoniylar va Buvay-hiylar oʻrtasidagi urushlar natijasida tanazzulga uchragan, ziyoriylar kim gʻolib boʻlsa oʻsha tomonga oʻtib turishgan. Ziyoriylar davrida qurilgan Qobus ibn Vashmgir maqbarasi (1007—07) hozirgacha saqlanib qolgan. J.ning dengiz porti boʻlib Goʻrgon daryosi quyi oqimida, hozirgi Kumushtepa qishlogʻi oʻrnida joylashgan Abeskun gavani xizmat qilgan. Uning yonida sanoat shahri sifatida Astrobod ham qayd etib oʻtilgan. Amir Temur va temuriylar davrida Astrobod shahri yuksalib, viloyat ham uning nomi bilan mashhur boʻlgan. Oʻrta asrlarda ilm-fan taraqqiy etgan J.dan koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan.

## Adabiyot
* Bartold V. V., Sochineniya, t. 7, M„ 1971.

## Manbalar
Jurjoniy

**Jurjoniy**, Abulhasan Ali ibn Muhammad Sayyid Sharif [1339, Astrobod yaqinidagi Togu (Toju) qishlogʻi — 1413, Sheroz] — Amir Temur davrida yashab ijod etgan yirik mutakallim, faylasuf, shoir va munajjim. Sherozdagi "Dor ush-shifo" madrasasida 10 yil mudarrislik qilgan, Oltin Oʻrdada uzoq muddat yashab, Jonibek davri (1341 — 1357)da yirik alloma sifatida shuxrat qozongan, mazkur xonga atab arab tili grammatikasiga doir "Mutavval" asarini yozgan. Amir Temur Sherozni zabt etgach, uni Sama-rqandga olib kelgan (1387). J. Samarqandda butun Movarounnahr olimlari rahbari darajasiga koʻtarilgan. U bu yerda mudarrislik qilish bilan birga arab va fors tillarida ilmi kalom, falsafa, mantiq, nahvga doir koʻplab risolalar ("Al-Usul ul-mantiqiyya", "Tarjumon ul-Qurʼon", "Fann ul-muammo va usuli va tasorifi baforsiy" — "Muammo fani va uning fors tilidagi usuli va turlanishi" va b.) bitdi, usuli fiqh, falsafaga oid eng muhim asarlar (mas, Sakkokiy, Zamaxshariy, Qutbuddin Roziy, Taftazoniy va b. risolalari)ga sharhlar yozdi. J. sheʼriyat muxlisi boʻlib, oʻzi ham goʻzal gʻazallar bitgan. U Amir Temur vafotidan keyin Sherozga qaytib ketib, oʻsha yerda vafot etgan.

## Manbalar
Jungʻariya olatovi

**Jungʻariya olatovi** (Yettisuv Ola-tovi) — Qozogʻistonning janubi-sharqiy qismi va Xitoydagi togʻlar. Olakoʻl va Ili daryosi orasida. Uz. qariyb 450&nbsp;km, eni 50–190&nbsp;km. Bir necha parallel tizmalardan iborat. Balandligi 1500–3000 m. Eng baland joyi 4464 m (Besbaskan togʻi). Muzliklar (maydoni 1120&nbsp;km²) mavjud. J. O.da polimetall, mis, nodir metall konlari bor. Chala choʻl va dasht oʻsimliklari oʻsadi, 2600 m dan yuqorida subalp va alp oʻtloklari mavjud.

## Manbalar
Jurua

**Jurua,** Juruá — Braziliyaning gʻarbidagi daryo, Amazonkannnt oʻng irmogʻi. Uzunligi 3280&nbsp;km, havzasining mayd. 224 ming km. Peru And togʻlari (Mantanya togʻlari) etagidan boshlanib, oʻrta va quyi oqimida Amazonka pasttekisligidan oʻtadi. Yomgʻirdan suv oladi. Yanvardan maygacha sersuv, avgust—oktyabrda sayozlanib qoladi. Oʻrtacha suv sarfi 9000 m3/sek. Kruzeyru-du-Sul shimoldan boshlab kema qatnaydi.

## Manbalar
Juft

**Juft** (asli "jufti gov", yaʼni qoʻshhoʻkiz) — qad. yer oʻlchovi sifatida ishlatilgan ibora; bir faslda bir juft hoʻkiz bilan ishlov berib hosil olinishi mumkin boʻlgan yer maydonini anglatgan.

## Manbalar
Juft va toq sonlar

**Juft va toq sonlar** - juft sonlar — 2 ga karrali boʻlgan butun sonlar; masalan  0, 2, 4, 6, 8 va hokazolar. Son oʻnli sanoq tizimida yozilgan oxirgi raqami juft boʻlganda (0, 2, 4, 6 yoki 8) va faqat shularda u juft boʻladi; 2) toq sonlar — 2 ga boʻlinmaydigan butun son. Toq son har xil shaklda yozilishi mumkin. Toq son kvadrati ( masalan : 3²=9) yana toq son boʻladi, ikkita istalgan toq son koʻpaytmasi ham toq son boʻladi.

## Manbalar
Juft va toq funksiyalar

**Juft va toq funksiyalar** (matematika) — 1) juft funksiya — aniqlanish sohasi nolga nisbatan simmetrik hamda f(—x)=f(x) xossaga ega boʻlgan y=f(x) funksiya. Uning grafigi u oʻqiga nisbatan simmetrik boʻladi. Toq funksiyalar grafigi koordinatalar boshiga nisbatan simmetrik joylashadi, yaʼni uning simmetriya markazi koordinata boshida boʻladi.

## Manbalar
Vladimir Jurin

**Vladimir Dmitriyevich Jurin** (1891.4.5, hozirgi Tatariston Respublikasi Tetyushi sh. — 1962.19.8, Moskva) — gidrotexnik-muhandis, texnika fanlari dri (1945), prof. (1928), muhandislik-texnika xizmati generalmayori (1943). Turkistondagi irrigatsiya ishlari boshqarmasi (Moskva)da ishladi (1918—21). Mirzachoʻl va Chuy (Qirgʻiziston) vodiysini oʻzlashtirish loyihasida qatnashgan. Oʻrta Osiyo untining meliorativ-muhandislik fakultetida oʻqituvchi, dekan (1921—25). Uning tashabbusi va rahbarligida Toshkent sh.da tashkil qilingan Oʻrta Osiyodagi birinchi Suv xoʻjaligi tajriba-tadqiqot instituti (1932-yildan hozirgi V. D. Jurin nomidagi Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot institutima direktor (1926—30). 30-y.lardan Rossiyadagi yirik gidrouzel qurilishlarida rahbar lavozimlarida ishladi. Ilmiy ishlari irrigatsiya qurilishlarida gidromexanizatsiya usullarini qoʻllash, amaliy gidravlika, suv xoʻjaligi inshootlarini loyihalash masalalariga bagʻishlangan.

## Manbalar