open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arta Dobroshi

**Arta Dobroshi** (1980-yil 2-oktyabrda tugʻilgan) – aktrisa va prodyuser. Cannes kinofestivali, Berlin xalqaro kinofestivali va Sundance Film festivallarida qizil yoʻlakdan oʻtgan va Yevropa film mukofotiga nomzodi qoʻyilgan ilk kosovalik aktrisa. Dobroshi ilgari qochqin boʻlgan, hozir esa BMTning xayriya elchisi va yuksak vakilidir.

## Yoshlik yillari

Arta Dobroshi 1980-yil 2-oktyabrda Prishtina shahrida dunyoga kelgan. U boshlangʻich maktabdan boshlab sanʼat sohasini oʻrganib kelmoqda. Soʻngra toʻrt yil Prishtinadagi Sanʼat akademiyasining aktyorlik va drama boʻlimida tahsil olgan. Dobroshi oʻsha paytda koʻplab qisqa metrajli filmlar va teatr spektakllarida rol ijro etgan. Oʻn besh yoshida talabalar almashinuvi dasturi doirasida Shimoliy Karolinaga borgan va u yerda drama spektakllarida ishtirok etgan. Akademiyada birinchi yil tahsil olganidan soʻng Kosovo urushi avj olgan va Dobroshining bobosi va buvisi serblar tomonidan alban tilida universitet ochishga uringanligi uchun qamoqqa olingan. Serbiya prezidenti Slobodan Milošević 2000-yil oktyabr oyida isteʼfoga chiqqach, Dobroshi qochqinlar lageridagi ishidan voz kechib, NATO uchun tarjimon sifatida ishlay boshlagan.

## Karyerasi

Urush davridan soʻng Dobroshi mahalliy teatrlarda va Albaniya filmlarida ishtirok etgan, shuningdek, nemis-alban mahsuloti hisoblangan „Magic Eye“ (2005) filmida bosh rolni ijro etgan.

Sarayevoda spektaklda rol ijro etayotgan vaqtda Dobroshi Lyuk va Jan-Pier Dardenni uchratgan va ular Dobroshini Kosovoda „Lornaʼs Silence“ filmi uchun ochiq kastingga taklif qilishgan. Dobroshi fransuz tilini bilmasligiga qaramay, unga bosh rol taklif qilingan. Ushbu filmdagi roli uchun aktrisa Yevropa kino mukofoti hamda 2009-yilgi Toronto kino tanqidchilari assotsiatsiyasi mukofotlarining „Eng yaxshi aktrisa“ nominatsiyasiga sazovor boʻlgan.

Arta Dobroshi BAFTA mukofoti sohibi rejissyor Daniel Mulloyning „Baby“ nomli qisqa metrajli filmida bosh rolni ijro etgan. Ushbu film 2010-yilda Edinburg xalqaro kinofestivalida premyera qilingan va „Eng yaxshi qisqa metrajli film“ mukofotini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, film Cork kinofestivalida „Eng yaxshi xalqaro qisqa metrajli film“ nominatsiyasiga sazovor boʻlgan. Dobroshi esa 24-xalqaro qisqa metrajli filmlar festivalida „Baby“ filmidagi roli uchun „Eng yaxshi aktrisa“ mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Valdete Idrizi

**Valdete Idrizi** (1973-yil 27-iyunda tugʻilgan) – 2017-yilda CiviKos platformasi ijrochi direktori. Community-Building Mitrovica nomli nodavlat tashkilot asoschisi va uzoq yillar uning ijrochi direktori boʻlib xizmat qilgan. Ushbu tashkilot Mitrovica mintaqasida tinchlikni taʼminlash va hamjamiyat qurish yoʻlida faoliyat yuritadi. 2008-yilga olti yil davomida Community-Building Mitrovica Mitrovicadagi yagona tashkilot boʻlib, etnik albanlar va serblar oʻrtasidagi munosabatlarni tiklash va ularni yarashtirish harakatlarini ragʻbatlantirgan. Idrizining oʻzi ham shimoliy Mitrovicada tugʻilgan alban boʻlgan va 1999-yilda ularning hududiga serblar bostirib kirgan vaqtda oʻz uyidan ayrilgan. 2008-yilga kelib ham uning uyi hanuz serblar tomonidan egallab turilgan edi. Community-Building Mitrovica tashkiloti ayrim serblarning Kosovodagi uylariga qaytishiga sabab boʻlgan. Ushbu faoliyati uchun Idrizi kosovolik alban radikallari tomonidan oʻlim tahdidlariga uchragan.

Idrizi 2008-yilda Xalqaro jasoratli ayollar mukofoti va 2009-yilda Soroptimist xalqaro tinchlik mukofotiga sazovor boʻlgan.

Idrizi 2011-yil dekabr oyida CiviKos platformasi ijrochi direktori etib tayinlangan. CiviKos – bu Kosovodagi fuqarolik jamiyati tashkilotlari tashabbusi boʻlib, fuqarolik jamiyati sektori va hukumat oʻrtasidagi hamkorlik uchun qulay muhit yaratishni maqsad qilgan.

## Manbalar
Vjosa Osmani

**Vjosa Osmani-Sadriu** (1982-yil 17-mayda tugʻilgan) – kosovolik yurist va siyosatchi. 2021-yildan buyon Kosovoning oltinchi prezidenti lavozimida faoliyat yuritmoqda. Titova Mitrovicada (hozirgi Kosovo hududi, sobiq Yugoslaviya) tugʻilib oʻsgan va Prishtina universiteti va Pitsburg universiteti huquq maktabida huquqshunoslik boʻyicha tahsil olgan. Kosovo prezidenti Fatmir Seydiuning maslahatchisi sifatida ishlagan, keyinchalik Kosovo Assambleyasiga aʼzo etib saylangan. Osmani 2020-yil fevralidan 2021-yil mart oyigacha Kosovo Assambleyasi spikeri lavozimida, 2020-yil noyabrdan 2021-yil mart oyigacha esa Prezident Hashim Thaçi isteʼfoga chiqqanidan soʻng uning vazifasini bajaruvchi prezident sifatida xizmat qilgan. Kosovo Respublikasi Konstitutsiyasiga koʻra, prezident mamlakatning tashqi siyosati uchun javobgar va Kosovo Xavfsizlik Kuchlari bosh qoʻmondoni hisoblanadi. Osmani prezident etib saylangach, Kosovoda nafaqat ikkinchi ayol prezident, balki ham vaqtincha, ham toʻlaqonli prezident sifatida xizmat qilgan birinchi shaxs boʻldi. U saylovda korrupsiyaga qarshi kurash platformasi asosida ishtirok etib, muvaffaqiyat qozondi va Kosovo bilan Serbiya oʻrtasidagi munosabatlarni normallashtirish istagini bildirgan. Prezidentlik lavozimiga kirishganidan soʻng, Dardaniya bayrogʻini prezidentlikning rasmiy timsoli sifatida qayta tikladi. Osmani shuningdek, iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashda individual harakatlar muhimligini taʼkidlab, siyosiy darajada keng qoʻllab-quvvatlashga erishgan.

## Hayoti va karyerasi

Vjosa Osmani 1982-yil 17-mayda oʻsha paytda Yugoslaviya tarkibidagi Sotsialistik Serbiya Respublikasiga qarashli hudud hisoblanuvchi Titova Mitrovica shahrida dunyoga kelgan. Oilada toʻrt nafar farzand boʻlishgan. Boshlangʻich va oʻrta taʼlimni oʻz tugʻilib-oʻsgan shahrida olgan. Osmani Kosovo urushi paytida oʻsmir yoshda boʻlgan. U oʻz xotiralarida bu haqida shunday deydi: „Mitrovicadagi uyimizga bostirib kirishgach, bir askar M70 modeldagi miltiqni ogʻzimga tiqqanini hanuzgacha his qilaman“.
Osmani Prishtina universitetida huquq boʻyicha bakalavr darajasini olgan. U oʻz tahsilini AQShdagi Pitsburg universiteti huquq maktabida (Pitt Law) davom ettirib, 2005-yilda huquq boʻyicha magistr (LL. M.), 2015-yilda esa huquqshunoslik fanlari doktori (S. J. D.) darajasini olgan. Uning doktorlik dissertatsiyasi „Xalqaro tovar shartnomalari boʻyicha BMT konvensiyasining (CISG) Kosovoda qoʻllanilishi“ mavzusiga bagʻishlangan boʻlib, u konvensiya 1988-yilda kuchga kirganidan beri Kosovo huquqiy maqomining oʻzgarishi nuqtai nazaridan tahlil qilingan. Osmani Pristina universitetida assistent-oʻqituvchi sifatida ishlagan. Bundan tashqari, RIT Kosovo universitetida lektor va Pitsburg universitetida tashrif buyurgan professor boʻlib faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Flora Brovina

**Flora Brovina** (1949-yil 30-sentyabrda tugʻilgan) – kosovalik alban shoira, pediatr va ayollar huquqlari faoli. Kosovoning Drenica vodiysidagi Skenderaj shahrida tugʻilgan, ammo Prishtina shahrida ulgʻaygan, shu yerda maktabga qatnagan va tibbiyot boʻyicha taʼlim ola boshlagan. Oliy taʼlimda pediatriya sohasida Zagrebda tahsil olgan. Keyinroq Kosovoga qaytib, qisqa muddat davomida „Rilindja“ nomli alban tilidagi kundalik gazetada jurnalist sifatida faoliyat yuritgan. Oradan biroz vaqt oʻtib, yana sogʻliqni saqlash sohasiga qaytgan va koʻp yillar davomida Prishtina umumiy kasalxonasining pediatriya boʻlimida xizmat qilgan.

## Kosovo urushi

1990-yillarda Kosovodagi siyosiy vaziyat yomonlashib, qurolli toʻqnashuvlar boshlangach, Flora Brovina Prishtinada sogʻliqni saqlash markazini boshqargan. Bu markaz orqali u aholiga sogʻliqni saqlash boʻyicha turli mavzularda, masalan, ilon chaqishi, yaralarni bogʻlash, tugʻruq jarayoni kabi holatlarda kerakli tibbiy maʼlumotlar bergan. Shuningdek, Brovina ushbu markazdan urush va majburiy koʻchirishlar natijasida yetim qolgan bolalar uchun boshpana sifatida ham foydalangan. U va uning hamkasblari bir vaqtning oʻzida 25 nafar bolaga gʻamxoʻrlik qilishgan.

1999-yil 20-aprel kuni Kosovo urushi davrida Flora Brovina oʻzi yashab turgan uyidan sakkiz nafar niqobli serb qurolli jangchilari tomonidan oʻgʻirlab ketilgan va mashinada nomaʼlum manzilga olib borilgan. Shundan soʻng u Serbiya hududida asirlikda boʻlgan. Oradan koʻp oʻtmay, NATO kuchlari Prishtinaga kirib kelib, serb qoʻshinlari Kosovodan chekindi. Brovina oʻgʻirlab ketilgani haqidagi birinchi xabar 1999-yil 24-aprelda tarqalgan boʻlib, bu haqida uning oʻgʻli xalqaro yozuvchilar uyushmasi PENga murojaat qilib, uning yoʻqolganini butun dunyoga yetkazishni soʻragan. Brovina Serbiyadagi Požarevac qamoqxonasiga koʻchirilgan. Asirlikning birinchi oyida u 18 ta alohida soʻroq sessiyasida 200 soatdan ortiq soʻroqqa tutilgan, har bir soʻroq, odatda, ertalab soat 7:00 dan kechki 17:00 gacha davom etgan. 1999-yil 9-dekabrda esa u Yugoslaviya Jinoyat Kodeksining 136-moddasi asosida „terrorchilik faoliyati“da ayblanib, jamoatchilik oldida sudlangan. Brovina bir yarim yil serb qamoqxonalarida saqlangan, soʻngra xalqaro darajadagi bosim natijasida ozodlikka chiqarilgan.

## Siyosat

Kosovo mustaqil deb eʼlon qilingandan soʻng Flora Brovina 2001-yilda Kosovo Prezidenti lavozimi uchun nomzodini qoʻygan. U bu saylovda Kosovo Demokratik partiyasi (PDK) safidan, partiya yetakchisi Hashim Thaqi oʻrniga kutilmagan nomzod sifatida qatnashgan. Shundan keyin, Flora Brovina har bir parlament chaqirigʻida Kosovo Assambleyasi aʼzosi boʻlib faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Salsabila Xairunnisa

**Salsabila Xairunnisa** (2003-yilda tugʻilgan) – indoneziyalik atrof-muhit himoyachisi. 15 yoshida u Indoneziyada oʻrmonlarni qirish va ekspluatatsiyaga qarshi kurashish maqsadida Jaga Rimba yoshlar harakatiga asos solgan. 2020-yilda u BBC 100 ayol mukofotiga nomzod boʻlgan.

## Hayoti
Xairunnisa 2003-yilda Jakartada tugʻilgan. 2019-yil mart oyida, 15 yoshida, u Indoneziyada oʻrmonlarni qirishga qarshi kurashish va atrof-muhit himoyachisi sifatida ishlaydigan Jaga Rimba yoshlar tashkilotiga asos solgan. Jaga Rimba Laman Kinipan jamoasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, ular 2018-yilda palma yogʻi kompaniyasi tomonidan qishloqdan quvib chiqarilgan. Kompaniya (PT Sawit Mandiri Lestari) bu yerda yashovchi jamoaga qarshi choralar koʻrib, ocharchilik va orangutanlar populyatsiyasiga zarar yetkazgan. Jaga Rimba Kinipan oʻrmoni tub aholisining yerlarini olib qoʻymasligi uchun norozilik harakatlarini amalga oshirgan.

Xairunnisa Jaga Rimbadagi ishidan tashqari, Indoneziyada oʻtkazilganiqlim oʻzgarishlariga qarshi norozilik harakatlarining yetakchilaridan biridir. U Greta Thunberg va Mitzi Jonelle Tandan ilhom olgan. 2020-yilda u BBC 100 ayol mukofotiga nomzod boʻlgan.

## Manbalar
Naxmije Pagarusha

**Nexmiye Pagarusha** (1933-yil 7-mayda tugʻilgan – 2020-yil 7-fevralda vafot etgan) – qo'shiqchi va aktrisa, koʻpincha „Albaniya musiqa qirolichasi“ deb ataladi. Kosovoda va qoʻshni mamlakatlarda mashhurlikka erishgan, oʻziga xos soprano ovoz tembriga ega boʻlgan. Bu ovoz imkoniyatlarini karyerasi davomida ijro etgan turli xalq qoʻshiqlarida namoyon etgan. Pagarusha 1948-yilda Radio Prishtinada ilk chiqishi bilan boshlangan. Faoliyatining yakuni esa 1984-yilda Sarayevoda oʻtkazilgan konserti boʻlgan. Qoʻshiqchilik daryerasi 36 yil davom etgan. Faqatgina anʼanaviy alban musiqa yoʻnalishidagina emas, balki rok, pop, fank, opera/klassik musiqa kabi janrlarda ham ijod qilgan.

## Biografiyasi

Nexhmije Pagarusha Kosovoning Malisheva shahri yaqinidagi Pagarusha nomli kichik qishloqda tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimni Malishevada olgan, soʻngra Belgradga yoʻl olib, u yerda 3 yil davomida musiqiy maktabda „yakkaxon ijrochilik (solo canto)“ yoʻnalishida tahsil olgan. Uning professional musiqa faoliyati 1948-yilda Radio Prishtinada qoʻshiqchi sifatida boshlangan. Shu yildan boshlab Pagarusha sekin-asta Albaniya va Kosovo musiqa sahnasida taniqli sanʼatkor sifatida shakllangan.

Pagarushaning musiqiy ijodi ishi qariyb 40 yil davom etgan boʻlib, u ijro etgan janrlar xilma-xilligi sababli unimaʼlum bir yoʻnalishdagi qoʻshiqchi sifatida aniqlash oson emas. Pagarusha xalq qoʻshiqlari, klassik musiqa, ayniqsa opera janrida ijro qilgan.

Pagarusha 1984-yilda Sarayevoda katta konsert bilan oʻzining musiqa faoliyatini yakunlagan. Bu uning rasmiy sahnadagi soʻnggi chiqishi boʻlgan. Ammo 16 yillik tanaffusdan soʻng, 2000-yilda „Për ty“ („Sen uchun“) nomli qoʻshiqni bir alban telekoʻrsatuvida ijro etgan. Bu chiqish muxlislari uchun kutilmagan va quvonchli voqea boʻlgan. U musiqa sohasidagi tajribasi bilan faoliyatini davom ettirgan va Radio Kosovo, Radio Bluse Skyda ishlagan. 2012-yil noyabr oyida Albaniya Prezidenti Bujar Nishani tomonidan unga „*Nderi i Kombit*“ (Millat faxri) ordeni topshirilgan. Bu orden Albaniya va Kosovoda eng yuksak faxriy unvonlardan biri hisoblanadi.

Pagarusha 2020-yil 7-fevral kuni nomaʼlum kasallik tufayli vafot etgan.

## Manbalar
Zöhrä Aqçurina

**Zöhrä Aqçurina** (; ; 1862-yilda tugʻilgan – 1903-yil 13-aprelda vafot etgan) – rus jurnalisti. Millati – tatar.

Aqçurina 1862-yilda Sviyazhsk shahrida dunyoga kelgan. Oʻsha davrda koʻpchilik tatar ayollaridan farqli oʻlaroq, u dunyoviy taʼlim olgan. 1880-yilda Qrimga koʻchib oʻtgan. U yerda Ismoil Gaspirali bilan tanishgan. Gaspirali uni oʻzining „*[[Tarjimon (gazeta)|Terciman]]*“ jurnalida yozuvchi va tarjimon sifatida ishga olgan. Aqçurina 1903-yil 13-aprel kuni Boqchasaroy shahrida vafot etgan.

## Manbalar
Ivande Kaija

**Ivande Kaija** (Antonija Lūkina nomi bilan ham mashhur, qizlik familiyasi: Antoinya Meldere-Millere; 1876-yilda tugʻilgan – 1942-yilda vafot etgan) – latviyalik yozuvchi va feminist. Latviya mustaqilligi uchun kurashgan shaxs. Jamoat ishlari va ijodi orqali latviyaliklarni „Gold Fund“ jamgʻarmasiga mol-mulklarini ehson qilishga undagan. Bu jamgʻarma 1920-yilda mamlakatning oltin zaxirasiga aylangan. Jamoat ishlaridagi xizmatlari uchun 1926-yilda Uch yulduz ordeni bilan eʼtirof etilgan. Sovet davrida uning koʻplab asarlari yoʻq qilingan boʻlsa-da, soʻnggi yillarda ular yana ommalashib bormoqda.

## Biografiyasi

Antonija Meldere-Millere 1876-yil 13-oktyabrda Rossiya imperiyasi tarkibidagi Livoniya gubernyasining Jumpravmuižā qishlogʻida tugʻilgan. Otasining ismi Miķelis, onasining ismi Matilde (qizlik familiyasi Flintman) Millere-Meldere boʻlgan. Otasi badavlat tadbirkor va yer egasi edi, keyinchalik ularning oilasi Torņakalnsga koʻchib oʻtgan va Antonija 1881-yilda oʻsha yerdagi maktabga oʻqishga borgan Boshlangʻich maktabni tamomlaganidan soʻng Riga shahridagi Lomonosov ayollar gimnaziyasiga oʻqishga kirgan. Lomonosovdagi oʻqishi davrida u keyinchalik turmush oʻrtogʻi Fēlikss Lūkins bilan doʻstlashgan va 1892-yilda oʻzining birinchi romani „*Trīs jaungada naktis*“ni nashr ettirgan. 1895-yilda oʻrta maktabni tamomlab, Shveysariyadagi Bern universitetida va Germaniyadagi Leypsig universitetida falsafa va sanʼat tarixi yoʻnalishlarida oʻqishini davom ettirgan. Muzey va sanʼat galereyalariga tez-tez borib, bilimlarini oshirgan hamda ingliz, fransuz, nemis, italyan, lotin va rus tillarini oʻrgangan. 1901-yilda oʻqishni tashlab, oftalmolog boʻlgan va keyinchalik Latviya Shifokorlar Uyushmasiga asos solgan shaxs Fēlikss Lūkinsga turmushga chiqqan. Keyingi yillarda Antonija jurnalist sifatida faoliyat olib borgan. Uch farzandni dunyoga keltirgan. 1910-yilda turmush oʻrtogʻining koʻmagi bilan surgunda yashayotgan mashhur latviyalik adiblar Rainis va Aspazija huzuriga Shveysariyaga yozuvchilik faoliyati boʻyicha maslahat olish uchun borgan. Lugano shahridagi qabristonga tashrifi chogʻida bir yodgorlikdagi yozuvdan ilhomlanib, oʻziga „*Kaija*“ – „oqqush“ (yoki „qargʻaqush“, „chagʻalay“ maʼnosida) taxallusini tanlagan.

## Merosi

Kaija vafot etgan paytda uning asarlari Sovet rejimi tomonidan eʼtiborsiz qoldirilgan edi, biroq keyingi yillarda uning asarlari zamonaviy dolzarbligi sababli yana qayta qiziqish uygʻota boshladi. 2006-yilda tavalludining 130 yilligi munosabati bilan Mālpils jamoat kengashi tomonidan maxsus tadbir oʻtkazilib, uning tanlangan asarlari oʻqildi va ommaviy maʼruza tashkil etildi.

## Manbalar
Jeļena Prokopčuka

**Jeļena Prokopčuka** (qizlik familiyasi: Čelnova; 1976-yil 21-sentyabrda tugʻilgan) – nafaqadagi latviyalik uzoq masofaga yuguruvchi sportchi. 2005 va 2006-yillarda Nyu-York shahar marafonida gʻolib chiqqan va shu orqali tanilgan.

## Biografiyasi

Prokopčuka 3000 metr masofadan tortib marafongacha boʻlgan yoʻnalishlarda jami oltita ochiq havoda va bitta yopiq inshootda oʻtkazilgan musobaqalarda Latviya rekordini oʻrnatgan. Uning turmush oʻrtogʻi Aleksandrs Prokopčuks erkaklar oʻrtasida marafon bahslarida Latviya rekordi (2 soat 15 daqiqa 56 soniya) sohibi hisoblanadi. Prokopčuka uch karra Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi hisoblanadi, sportchi 1996, 2000 va 2004-yilgi oʻyinlarining trek bahslarida Latviya sharafini himoya qilgan.

Prokopčuka 2001-yilgi Tallinn marafonida gʻalaba qozongan. Bundan tashqari 2002, 2003 va 2009-yillarda Parij yarim marafonida ham gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 2003-yilda Harbiy xizmatchilar oʻrtasida kross yoʻnalishi boʻyicha Jahon chempionatida shohsupaning yuqori pogʻonasiga koʻtarilgan. 2005-yildan 2007-yilga qadar ketma-ket uch marta *Great Edinburgh Run* (Buyuk Edinburg yugurishi)da gʻalaba qozongan. Shuningdek, Prokopčuka Kuldīga yarim marafonida besh marta, Almond Blossom Cross Country musobaqasida esa ikki marta 1-oʻrinni egallagan. Shuningdek, 2002-yilda Parijda 20 kilometr masofaga yugurish musobaqasida, 2005-yilda Osaka xalqaro ayollar marafonida (shu musobaqada u 2 soat 22 daqiqa 56 soniyalik natija bilan Latviya milliy rekordini oʻrnatgan) va 2006-yilda San Silvestre Vallecana musobaqasida gʻolib chiqqan.

Prokopčuka 2012 yilgi Lissabon yarim marafonida eng yaxshi natija koʻrsatgan yevropalik sportchi boʻlib, umumiy hisobda beshinchi oʻrinni egallagan. 2012-yilgi London marafonida oʻninchi oʻrinni egallagan boʻlsa, Riga yarim marafonida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. Great North Run musobaqasida esa musobaqada ishtirok etayotgan eng kuchli, tajribali va yuqori darajadagi professional ayol sportchilar orasida yetakchilik qilib, kutilmagan natija koʻrsatgan. Musobaqa soʻngida garchi toʻrtinchi oʻringa tushib qolgan boʻlsa-da, 68 daqiqa 9 soniya natija bilan milliy rekordni oʻrnatgan. Oʻsha yili boʻlib oʻtgan Yokohama marafoni sportchining faoliyati davomidagi soʻnggi ishtiroki boʻlib, 2 soat 26 daqiqa 55 soniya bilan mavsumdagi eng yaxshi natijasisini koʻrsatgan va musobaqada toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

2013-yilgi Nagoya marafonida yaxshi natija qayd etgan holda sportchi 16-oʻrindan 4-oʻringa koʻtarilib oldi. Ushbu musobaqada yuguruvchi 2 soat 25 daqiqa 46 soniyada masofani bosib oʻtdi va oʻzining soʻnggi olti yildagi eng yaxshi natijasini qayd etdi. Prokopčuka may oyida boʻlib oʻtgan Great Manchester Run musobaqasida faqatgina Tirunesh Dibabadan ortda qolgan va ikkinchi oʻrinni egallagan.

## Manbalar
Hilda Vīka

**Hilda** **Vīka** (1897-yil 5-noyabrda tugʻilgan – 1963-yil 14-fevralda vafot etgan), shuningdek, **Hilda Vīka-Eglīte** nomi bilan ham tanilgan latviyalik rassom va yozuvchi. Sheʼrlar, hikoyalar va romanlar yozgan. 1930-yillardan boshlab oʻz ijod namunalarida Latviya mifologiyasini mujassam eta boshlagan. Sovet davrida sotsialistik realizmga moslashgan, biroq 1950-yillarda rassomlar uyushmasidan chiqarib yuborilgan. Yozuvchi Viktors Eglītis bilan oila qurgan.

## Yoshlik yillari va taʼlimi
Asosan Hilda Vīka nomi bilan tanilgan Hildegarde Natālija Vīka 1897-yil 5-noyabrda Latviyaning Riga shahrida dunyoga kelgan. Uning ota-onasi Otto Vīka va Elvīne Vīka (qizlik familiyasi Blosfelde) davlat xizmatidagi kishilar boʻlgan. Yetti yoshida otasi vafot etgan, shundan soʻng bolaligining bir qismi Dobele yaqinidagi qishloqda ona tomondan bobo-buvisi bilan oʻtgan. Onasi ikkinchi marta turmushga chiqqach, ular yana Rigaga qaytishgan. Onasi nemis millatiga mansubligi sababli Vīka nemis qizlar maktabida taʼlim olgan.

Birinchi jahon urushi paytida Vīka yordamchi hamshira sifatida xizmat qilgan, Rossiya, Polsha va Litvada oʻqituvchi va xizmatkor boʻlib ishlagan hamda buxgalteriya kursini tamomlagan. Urushdan keyin Rigaga qaytgach, 1935-yilga qadar davlat xizmatchisi va bank xodimi sifatida faoliyat yuritgan. Mehnat faoliyati bilan bir qatorda 1920–1922-yillarda  universitetida sanʼat sohasida taʼlim olgan va rassomlar Roman Suta (1921–1922), Avgust Zauers (1922–1925) va Uga Skulme (1925–1927) shogirdligi ostida tahsil olgan.

## Shaxsiy hayoti

Vīka bir necha marta kasallikka chalingan. 1928-yilda undan oʻsimta olib tashlangan va shu sababli farzand koʻrolmagan. 1929-yil dekabr oyida Vīka oʻzidan 20 yosh katta yozuvchi Viktors Eglītis bilan tanishgan va ular 1930-yil 20-dekabrda turmush qurishgan. Toʻy marosimi neopagan Dievturība harakati anʼanalari asosida oʻtkazilgan. Vīka erining boshqa turmushidan dunyoga kelgan oʻgʻillari Anšlavs va Vidvudga onalik qilgan. Oʻgʻli Anšlavs 1930-yillarda mashhur yozuvchiga aylangan va oʻgay onasining ijodi va shaxsiyati unga taʼsir koʻrsatgan. Eri Victors Eglītis 1945-yil aprel oyida sovet qamoqxonasida vafot etgan, u Vīkaning tasviriy sanʼat asarlarini saqlab qolishga harakat qilgani uchun hibsga olingan.

## Manbalar
Inga Jankauskaitė

**Inga Jankauskaitė** (1981-yil 10-yanvarda tugʻilgan) – litvalik aktrisa, xonanda va pianist.

## Karyerasi

Jankauskaitė dastlabki faoliyatini „*Kauno fonas va Ultra vires*“ radiostansiyalarida radio DJ sifatida boshlagan. 1997-yilda Juozas Naujalis musiqa akademiyasini tamomlagach, 1999–2002 va 2004–2005-yillar oraligʻida Litva musiqa va teatr akademiyasida tahsil olgan. Shuningdek, *L+* nomli musiqiy guruh aʼzosi boʻlgan.

2007-yilda „*Žvaigždžių duetai*“ (Yulduzlar duetlari) realiti-shousida ishtirok etib, partnyori Česlovas Gabalis bilan ikkinchi oʻrinni egallagan. Shuningdek, „*Dviračio šou*“ satirik yangiliklar koʻrsatuvida „sariqsoch qiz“ obrazini ijro etgan. Hozirda Jankauskaitė „*The Voice of Lithuania*“ (Litvaning Ovozi) televizion loyihasida murabbiy sifatida, shuningdek, „*Žvaigždžių duetai*“ koʻrsatuvining boshlovchisi sifatida faoliyat yuritmoqda.

## Rollari

### Kino
* 2004 – *Vienui vienida* filmi, Puselė rolida
* 2010 – *Zero2*
* 2013 – *[[How to Steal a Wife|Kaip pavogti žmoną]]*
* 2017 – *Nol3*
* 2017 – *Trys Milijonai*
* 2019 – *Ir visi jų vyrai*

### Televideniye
* 2007–2008 – *Nekviesta meilė* filmi, Mėta rolida
* 2017–2018 – *Lietuvos Balsas* filmi, hakam/murabbiy rolida
* 2019 – *Lietuvos balsas* filmi, hakam/murabbiy rolida

## Manbalar
Eglė Špokaitė

**Eglė Špokaitė** (1971-yilda tugʻilgan) – litvalik balerina. Ayniqsa Litva Milliy Opera va Balet Teatri bosh solistlaridan biri sifatida tanilgan (1989–2011). 2008-yilda Vilnyusda Eglė Špokaitė balet maktabining hamasoschilaridan biri va ushbu maktabda badiiy rahbar sifatida faoliyat yuritgan. 2016-yilda AQShda San Diego Balet instituti nomli raqs maktabiga asos solgan. Shuningdek, xoreograf, aktrisa va ommaviy maʼruzachi sifatida ham tanilgan. Litva milliy mukofoti va boshqa koʻplab mukofotlar sohibasi. Hozirda San Diego (Kaliforniya) va Vilnyus shaharlarida yashab, faoliyat yuritadi.

## Faoliyati
Eglė Špokaite 1971-yilda Litvaning Vilnyus shahrida dunyoga kelgan. 1989-yilda Vilnyus balet maktabini tamomlaganidan soʻng Litva Milliy opera va balet teatrining solistiga aylangan, jumladan, „*Jizel*“ operasida Jizel, „*Romeo va Juletta*“dagi Juletta va „*Don Kixot*“ operalaridagi Kitri kabi rollarni ijro etgan. 1994-yildan 1996-yilga qadar Špokaitė toʻrtta xalqaro balet tanlovida ishtirok etgan va gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

### Balet raqqosasi

Špokaitening professional balet faoliyati 1989-yilda Litva Milliy opera va balet teatrida boshlangan. U yerda xalqaro miqyosda mashhur baletmeysterlar, pedagoglar va xoreograflar bilan hamkorlik qilgan. Uning eʼtiborga molik hamkorliklardan biri „Romeo va Juletta“ spektaklidagi ishtiroki hisoblanadi. Unda mashhur rus dirijyori Mstislav Rostropovich Špokaitėning Juletta roli ijrosini oʻzining eng sevimli talqinlaridan biri deb atagan. Shuningdek, Špokaite sovet davrining mashhur raqqosasi va xoreografi Mayya Plisetskaya qoʻl ostida ishlagan va u bilan bir qator loyihalar hamda chiqishlarda ishtirok etgan.
Eglė Špokaitening boshqa ijodiy hamkorlar va ustozlari qatoriga L.Shulga, Jonas Katakinas kabilarni qoʻshish mumkin. U taniqli rus balet pedagoglari Ninel Kurgapkina va Kseniya Ter-Stepanovalar bilan klassik rollarni ijro etgan. Eglė, shuningdek, ijodiy faoliyati davomida eng koʻzga koʻringan sanʼat namoyandalari, jumladan, Mstislav Rostropovich, Mayya Pliseckaya, Gidon Kremer, Eimuntas Nekrosiuslar bilan ham hamkorlik qilgan. Mashhur xoreograflar Giorgi Aleksidze, Krzysztof Pastor, Boris Eifman, Alexei Ratmansky, Gerald Arpino, Alla Sigalova, E.Vicichovska, K.Simonovlar rahbarligida chiqishlar qilgan. Bundan tashqari, Litva Milliy Opera va Balet Teatri tarkibida 2011-yilga qadar faoliyat olib borgan.

## Shaxsiy hayoti
Eglė Špokaite olim va fotograf Dainius Macikenas bilan turmush qurgan va ular AQShning San Diego hamda Litvaning Vilnyus shaharlarida yashaydi.

## Manbalar
Jovita Neliupšienė

**Jovita Neliupšienė** (qizlik familiyasi **Pranevičiūtė**; 1980-yil 3-yanvarda tugʻilgan) – litvalik siyosatchi va sobiq prezident Dalia Grybauskaitėning Tashqi siyosat masalalari boʻyicha bosh maslahatchi. Hozirda Evropa Ittifoqining AQShdagi elchisi. 2020-yilda Litva Tashqi ishlar vazirligi kansleri boʻlgan va 2020-yildan 2022-yilgacha Iqtisodiyot va innovatsiyalar vaziri oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Neliupšienė 2015-yildan 2020-yilgacha Litvaning Yevropa Ittifoqidagi elchisi sifatida ham faoliyat yuritgan.

## Biografiyasi
Jovita Neliupshienė 1980-yil 3 yanvarda Litvaning Panevezis shahrida dunyoga kelgan.

1998–2004-yillarda Vilnyus universitetida tahsil olgan va Xalqaro munosabatlar va diplomatiya boʻyicha bakalavr va magistr darajalariga ega boʻlgan. 2000-yildan 2004-yilga qadar Mykolas Romeris universitetining huquq fakultetida taʼlim olgan. Litva Respublikasi Seymi, Tashqi ishlar vazirligi va Litvaning Belarusdagi elchixonasida ishlagan. 2006-yildan Vilnyus universitetida dars bergan. 2009-yilda „Milliy ong va davlatlilik shakllanishi: MDH mamlakatlari tajribasi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va dotsent ilmiy unvoniga ega boʻlgan.

2009-yilda Neliupshienė prezident Grybauskaitėning maslahatchisi boʻlgan va Yevropa Kengashi yigʻilishlari masalalarini muvofiqlashtirgan. 2012-yilda Daryus Semaška lavozimidan ketgach, Neliupshienė Prezidentning Tashqi siyosat masalalari boʻyicha bosh maslahatchisi – Tashqi siyosat guruhi rahbari lavozimini egallagan. 2015-yil 18-avgustda Litvaning Yevropa Ittifoqidagi elchisi etib tayinlangan va 2020-yilning avgustigacha ushbu lavozimda ishlagan.

2015-yil holatiga koʻra, Neliupšienė Rossiya tomonidan sanksiyalar joriy etilgan Yevropa Ittifoqining 89 nafar aʼzosi roʻyxatiga kiritilgan.

2024-yil noyabr oyida efirga uzatilgan „*60 Minutes*“ dasturining „sirli rus oʻlimi sindromi“ haqidagi reportaji uchun jurnalist Cecilia Vega undan intervyu olgan.

## Manbalar
Alma Adamkienė

**Alma Adamkienė** (qizlik familiyasi **Nutautaitė**; 1927-yil 10-fevralda tugʻilgan – 2023-yil 21-may) – litvalik filolog va filantrop. Litvaning sobiq prezidenti Valdas Adamkusning rafiqasi boʻlgan va 1998–2003 hamda 2004–2009-yillarda mamlakatning Birinchi xonimi boʻlgan. Shuningdek, Adamkienė AQSh fuqaroligini ham olgan.

## Yoshlik yillari
Adamkienė 1928-yil 10-fevralda Litvaning Shyaulyay shahrida dunyoga kelgan. Uning otasi Stasys Nutautas tadbirkorlik bilan shugʻullangan, onasi Ona Soblyte-Nutautienė eriga turli tijorat ishlarida yordam bergan. 1944-yilda Sovet Armiyasi Litvaga qaytib kelganda Alma Nutautaitė oilasi bilan Gʻarbga qochib ketgan. Oʻrta maktabni Germaniyada tamomlagan, keyinroq Nyurnbergdagi Erlangen universitetida filologiya boʻyicha tahsil olgan.

## Qoʻshma Shtatlardagi hayoti
Alma Nutautaitė 1949-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarga emigratsiya qilgan. Dastlab poʻlat zavodida laborant boʻlib, keyinchalik sugʻurta kompaniyasida ishlagan. U, shuningdek, litvalik muhojirlar faoliyatini tashkil etgan va ularda faol ishtirok etgan. Nutautaitė 1951-yilda Valdas Adamkusga turmushga chiqqan va erining familiyasini olgan (Amerikada Alma Adamkus nomi bilan tanilgan).

## Birinchi xonim
1997-yilda Litvada boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida Valdas Adamkus prezidentlik uchun saylovoldi tashviqotini olib borgan va gʻalaba qozongan. Adamkus prezident boʻlgandan soʻng Adamkiene Litvada bolalar farovonligiga qaratilgan turli ijtimoiy dasturlarda ishtirok etgan. 1999-yilda „Alma Adamkienė xayriya va koʻmak fondi“ni tashkil etgan.

## Alma Adamkienė fondi
1999-yil 17-martda bolalarga yordam ko‘rsatish maqsadida Alma Adamkienė xayriya fondi tashkil etilgan. 1999–2003-yillar oralig‘ida fond 2,5 million litdan ortiq mablag‘ va 2,3 million lit qiymatidagi moddiy boyliklarni to‘plagan hamda 35 ta qishloq maktablari, kam ta’minlangan oilalarning bolalari, Kaunas Tibbiyot universitetining bolalar klinikasi va Vilnyusdagi “Santariškės” bolalar shifoxonasiga taqsimlagan.

## Shaxsiy hayoti va oʻlimi
Adamkienė farzand koʻrmagan. 2023-yil 21-mayda Vilnyusda 96 yoshida insultdan vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Alma Adamkienė xayriya va qoʻllab-quvvatlash fondi
Helena Dalli

**Helena Dalli** (qizlik familiyasi **Abela**; 1962-yil 29-sentyabrda tugʻilgan) – maltalik siyosatchi. 2019-yil 1-dekabrdan 2024-yil 30-noyabrgacha Tenglik masalalari boʻyicha Yevropa komissari lavozimida xizmat qilgan. Mehnat partiyasi aʼzosi.

## Karyerasi

### Siyosatdan oldin
Siyosatga kirishdan oldin Dalli model va aktrisa sifatida ishlagan. 17 yoshida Dalli „Malta goʻzali“ tanlovi gʻolibi boʻlgan va 1979-yilgi „Dunyo goʻzali“ tanlovida mamlakat sharafini himoya qilgan. Keyinchalik 1985-yilda „*Final Justice*“ bosh qahramon bilan hamkorlik qiluvchi ayol politsiyachi rolini ijro etgan. Film muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan soʻng, Dalli aktrisalik faoliyatiga barham bergan va siyosatga kirib, Mehnat partiyasi yetakchisi Dom Mintoff bilan ishlay boshlagan.

### Parlament kotibi
1996-yilda Dalli Malta parlamentiga saylangan va Bosh vazir idorasida ayollar huquqlari boʻyicha parlament kotibi etib tayinlangan. Keyingi beshta saylovda Dalli ushbu lavozimga qayta saylangan va Malta siyosiy tarixidagi ikkinchi eng koʻp saylangan ayol siyosatchiga aylangan.

Ikki yillik faoliyati davomida Dalli davlat va xususiy sektorda bolalarni parvarish qilish xizmatlarini tartibga solishni taʼminlash maqsadida „Bolalarni parvarish qilish toʻgʻrisida“gi qonun loyihasini ilgari surgan va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi koʻmagida gender tengligi toʻgʻrisidagi qonun loyihasini ishlab chiqish bilan shugʻullangan.

### Vazir
2013–2017-yillardagi qonunchilik davrida doktor Dalli Ijtimoiy muloqot, isteʼmolchilar ishlari va fuqarolik erkinliklari vaziri boʻlgan. Uning rahbarligi ostida Malta hukumati tenglik va inson huquqlari tizimini mustahkamlash uchun bir qancha qonun va siyosatlarni joriy etgan. Jumladan, Fuqarolar ittifoqlari toʻgʻrisidagi qonun va Malta konstitutsiyasidagi diskriminatsiyaga qarshi himoyani gender identifikatori hamda jinsiy orientatsiya asoslarini ham qamrab oladigan tarzda kengaytirishni amalga oshirgan.

2015-yil aprel oyida Dalli transgender va interseks odamlar uchun keng qamrovli huquqlarni belgilovchi qonunni taqdim etgan. Gender identifikatsiyasi, jinsiy ifoda va jinsiy xususiyatlar toʻgʻrisidagi qonun rasmiy hujjatlarda shaxsning oʻz-oʻzini aniqlagan jinsini tan olish va gender identifikatsiyasiga oid huquqlarni taʼminlaydi, shuningdek, tananing yaxlitligi va jismoniy avtonomiyaga boʻlgan huquqni tan oladi.

Xuddi shu qonunchilik davrida Dalli ayollarni ishga qabul qilish jarayonida diskriminatsiyadan himoya qilish maqsadida barcha ish beruvchilar, xodimlar jinsidan qatʼi nazar, oʻz hissalarini qoʻshadigan milliy tugʻruq taʼtillari fondini joriy qilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Helena Dalli
* Vazir 
*
Gabrielė Martirosian

**Gabrielė Martirosian** (tavallud paytidagi familiyasi **Martirosianaitė**; 1991-yil 23-fevralda tugʻilgan) – litvalik model, aktrisa va radio va teleboshlovchi. 2008-yilgi Miss Litva (Litva goʻzali) tanlovi gʻolibi.

## Karyerasi

Martirosian modellik faoliyatini 2007-yilda Modilinos agentligi bilan boshlagan. Uning dastlabki ikki shartnomasi Tokio va Bangkok bilan boʻlgan.

2008-yilda Martirosian Miss Litva tanlovi gʻolibiga aylangan va shu yilning oʻzida Yoxannesburgda boʻlib oʻtgan „Miss World“ (Dunyo goʻzali) tanlovida Litva nomidan ishtirok etgan. Biroq birinchi bosqichdan keyin tanlovdan chiqib ketgan.

Martirosian 2009-yilda Vilnyus shahrining „Yevropa madaniyat poytaxti“ tadbirlari elchisi sifatida tanlangan.

2009-yilda Akademiya shahrida joylashgan Ugnė Karvelis gimnaziyasini tamomlaganidan soʻng, Vilnyus universitetida litva filologiyasi boʻyicha tahsil olib, 2013-yilda universitetni tamomlagan.

2015-yilda „Oh! Skin“ nomli kiyim brendiga asos solgan, 2017-yilda esa „Nail Game“ nomli tirnoq bezaklari saloni ochgan.

### Televideniye va radio

2009 va 2010-yillarda Martirosian „Moterų alėja“ () teleserialida Monika rolini ijro etgan.

Vilnyus universitetini tamomlaganidan soʻng 2013-yildan 2015-yilgacha M-1 radiostansiyasida boshlovchi sifatida faoliyat yuritgan.

2019-yildan Martirosian LRT Radijas radiostansiyasida boshlovchi sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. U xalqaro auditoriyaga koʻproq tanilgan boʻlib, ayniqsa, Yevrovidenie tanlovining Litva milliy saralash bosqichlarini olib borganligi bilan mashhur. 2017-yilda Ieva Stasiulevičiūtė, 2019-yilda Giedrius Masalskis, 2020-yilda esa Masalskis va Ieva Zasimauskaitė, 2024-yilda esa Nombeko Augustė Khotseng bilan birgalikda ushbu musiqiy tanlovning milliy bosqichini olib borgan.

## Shaxsiy hayoti

Martirosian Akademiya shahrida voyaga yetgan, ammo yozgi taʼtilini buvisi bilan Mosėdis va Šilutė shaharlarida oʻtkazgan.

Uning bobosi Akiles Martirosianas (asl ismi Akilles Martirosyan) Yerevanda tugʻilgan, biroq Litvaga koʻchib oʻtgach, uning familiyasiga „-as“ qoʻshimchasi qoʻshilgan. Martirosian 2019-yil iyul oyida oʻzining va oilasining familiyasini arman millatiga mansubligini aks ettirishi maqsadida oʻzgartirganini tasdiqlagan.

## Manbalar

## Havolalar
Judita Vaičiūnaitė

**Judita Vaičiūnaitė** (1937-yil 12-iyul – 2001-yil 11-fevral) – litvalik yozuvchi. Shahar muhiti va mifologik ayollar obrazlarini poetik tarzda oʻrganish orqali tanilgan boʻlib, XX asr Litva adabiyotining eng mashhur shoiralaridan biri hisoblanadi.

## Yoshlik yillari va taʼlimi

Judita Vaičiūnaitė 1937-yilda Litva shahrining Kaunas shahrida dunyoga kelgan. Otasi psixiatriya boʻyicha professor, onasi hamshira boʻlgan. Vaičiūnaitė singlisi Daliya bilan juda yaqin edi.

Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Vaičiūnaitė oʻz oilasi bilan Vilnyusga koʻchib oʻtgan. U yerda Vilnyus universiteti taʼlim olgan va universitetni 1959-yilda tamomlagan. Vaičiūnaitė butun hayoti davomida Vilnyusda yashagan va bu shahar uning ijodida markaziy mavzulardan biriga aylangan

Judita Vaičiūnaitė mashhur latviyalik shoir va tarjimon Hermanis Margeris Majevskisga turmushga chiqqan.

## Karyerasi

Vaičiūnaitėning dastlabki sheʼriy toʻplami „*Pavasario akvarelės*“ () 1960-yilda nashr etilgan. Shoira tez-tez oʻzining yangi toʻplamlarni nashr ettirgan va 20 dan ortiq sheʼriy kitoblar muallifigaaylangan. Vaičiūnaitė, shuningdek, bolalar uchun hikoyalar va sheʼrlar ham yozgan.

Vaičiūnaitė Litva shahrida bir nechta adabiy jurnallarda muharrir sifatida faoliyat olib borgan. Shuningdek, boshqa shoirlarning asarlarini, xususan, Anna Axmatovaning asarlarini litva tiliga tarjima qilgan va shu orqali tanilgan. 1978-yilda Vaičiūnaitė Litva Bahoriy Sheʼriyat Festivalining laureati deb topilgan.

1996-yilda Zemyna „*Žemynos vainikai*“ toʻplami uchun Baltika Assambleyasi mukofoti bilan taqdirlangan. Oʻsha yili u „*Vaikystės veidrody*“ nomli esselari toʻplamini nashr etgan. 1997-yilda unga Buyuk Gertsog Gediminas ordeni berilgan, 2000-yilda esa Litva Yozuvchilar Uyushmasi mukofoti bilan taqdirlangan.

## Oʻlimi va merosi

Judita Vaičiūnaitė 2001-yilda Vilnyus shahrida vafot etgan. Uning ijodi oʻlimidan soʻng ham qadrlanishda davom etmoqda. 2010-yilda Litva Yozuvchilar Uyushmasi tomonidan uning asarlari toʻplangan „*Kristalas: Poezijos Rinktinė*“ nomli toʻplami chop etilgan. 2018-yilda esa uning ingliz tiliga tarjima qilingan sheʼrlari „*Vagabond Sun: Selected Poems*“ () nomi ostida nashr qilingan.

## Manbalar
Bice Mizzi

**Bice Mizzi Vassallo** (tugʻilgan paytidagi ism-familiyasi **Beatrix Vassallo**, shuningdek, *Bice Vassallo* va *Bice Mizzi* nomi bilan ham tanilgan; 1899-yil 11-noyabrda tugʻilgan – 1985-yil 22-fevralda vafot etgan) – maltalik pianist, oʻz avlodining yetuk pianinochilaridan biri. Shuningdek, bastakor Paolino Vassallo va Mariya Anna nee Grechning qizi, Maltaning sobiq bosh vaziri Enrico Mizzining rafiqasi sifatida ham tanilgan.

## Yoshlik davri va taʼlimi
Bice Vassallo taʼlimini otasi bastakor Paolino Vassallo qoʻl ostida boshlagan, uning dastlabki musiqiy faoliyatida doimiy ilhom manbai boʻlgan. Otasining rahbarligida pianino va skripka chalishni oʻrgangan. Oxir-oqibat, otasi uni bu ikki cholgʻu asbobidan birini tanlashga undagan. Bice pianinoni tanlagan, biroq skripkaga boʻlgan muhabbatini ham yoʻqotmagan.

Bice 1908 va 1909-yillarda Qirollik musiqa akademiyasi va Qirollik musiqa kolleji huzuridagi Imtihonlar boshqaruvi tomonidan oʻtkazilgan Pianino (past va yuqori darajalar) imtihonlaridan har ikkisini ham aʼlo bahoga topshirgan.

## Oilasi
1926-yil 26-iyunda Bice Vassallo Millatchilar partiyasining oʻsha paytdagi rahbari Enrico Mizzi bilan turmush qurgan. Uning eri 1950-yilda Malta Bosh vaziri lavozimini egallagan, biroq oradan bir necha oy oʻtib vafot etgan.

1927-yil 25-iyulda Bice va Enrico Mizzi oʻgʻil koʻrgan va unga Enriconing otasi Fortunato Mizzi (1844–1905) xotirasiga bagʻishlab Fortunato (1927–2017) deb ism qoʻyishgan. Fortunato Mizzi (shuningdek, Natolino nomi bilan ham tanilgan) 1952-yilda ruhoniy etib tayinlangan va keyinchalik 1955-yilda *Moviment Azzjoni Socjali* (MAS – Ijtimoiy Harakat Harakati)ga asos solgan.

## Vafoti va merosi
Bice Mizzi Vassallo 1985-yil 22-fevralda 85 yoshida vafot etgan.

1987-yilda Malta ayollar milliy kengashi uning sharafiga Bice Mizzi Vassallo musiqa tanlovini tashkil qilgan. Cynthia Turner 2021-yilda vafotiga qadar ushbu tanlovning hakamlar hay’atiga raislik qilgan. Musobaqa har 2 yilda oʻtkaziladi va tashkil etilganidan beri uzluksiz davom etib kelmoqda.

Pembrok shahridagi Bice Mizzi Vassallo nomidagi davlat boshlangʻich maktabi, shuningdek, shu hududdagi va Santa Luċija shahridagi koʻchalar ham uning nomi bilan ataladi.

## Manbalar
Žanka Stokić

**Živana „Žanka“ Stokić** (; 1887-yil 24-yanvarda tugʻilgan – 1947-yil 21-iyulda vafot etgan) – serb aktrisasi.

Garchi komediya janridagi ijodi bilan mashhur boʻlsa-da, dramatik rollarni ham yuksak mahorat bilan ijro etgan. Koʻpincha „Serbiyaning Sarah Bernhardti“ va „Buyuk Žanka“ deb atalgan. Stokić tanqidchilar va koʻplab zamondoshlari tomonidan barcha davrlarning eng buyuk serb aktrisasi deb hisoblaniladi.

## Hayoti
Žanka Stokić 1887-yil 24-yanvarda Serbiyaning sharqiy qismidagi Veliko Gradište shahrida dunyoga kelgan. Tavallud paytidagi ismi Živana Stokić. Uning otasi Bogosav dastlab novvoy boʻlgan, keyinchalik novvoylikni tashlab, politsiya xodimi vazifasiga oʻtgan, biroq Živana goʻdakligidayoq vafot etgan. Onasi Julka beva qolgach, ruhoniy Aleksandar „Sanda“ Nikolajevićga turmushga chiqqan va Kučevo tumani tarkibidagi hozirgi Rabrovo qishlogʻiga koʻchib oʻtgan. Shu sababli, XX asrning ikkinchi yarmida Žanka Stokićning tugʻilgan joyi Rabrovo deb notoʻgʻri koʻrsatilgan, ammo 1990-yillarda topilgan maʼlumotlar bu fikrni rad etgan. Stokić yosh oʻgay otasi bilan til topisha olmagan va 14 yoshida uydan Zaječarga qochib ketishga qaror qilgan. Zaječarda oʻsha yerlik tikuvchiga turmushga chiqqan. Biroq bu nikohida Stokić baxtli boʻlmagan va oradan bir yil oʻtmay, 1902-yilda yana qochib ketgan va bu safar sayyor teatr truppasiga qoʻshilgan.

Birinchi erining uyidan qochib ketganidan soʻng, eri uni qidirib topgan. U xotinini kaltaklash va jismoniy kuch ishlatish orqali uyiga qaytargan. Biroq Žanka yana qochishga qaror qilgan. Bu safar teatr truppasining yordamiga tayana olgan, truppa uni himoya qilgan va Žanka teatr jamoasida qolishga muvaffaq boʻlgan. Ayniqsa, taniqli aktyor Aleksandr Aca Gavrilović unga gʻamxoʻrlik qilgan va ular oʻrtasida kuchli muhabbat paydo boʻlgan. Biroq bu munosabat uzoqqa choʻzilmagan, chunki Gavrilović uni tark etib, boshqa aktrisa Mica Hrvojić bilan boʻlgan. Žanka 1908-yilda ikkinchi bor turmush qurgan, ammo bu nikoh ham qisqa muddat davom etgan va juftlik ajrashgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Beta Vukanović

**Beta Vukanović** (1872-yil 18-aprelda tugʻilgan – 1972-yil 31-oktyabrda vafot etgan), **Babette Baxmayer** nomi bilan ham tanilgan serb rassomi, yuz yoshga kirgan insonlardan biri.

## Biografiyasi
Beta Vukanović 1872-yilda Germaniya imperiyasining Yuqori Frankoniya viloyatidagi Bamberg shahrida dunyoga kelgan. Dastlab Myunxendagi Kunstgewerbeschule sanʼat maktabida rassomlik boʻyicha taʼlim olgan. U, shuningdek, Anton Ažbe bilan ham ishlagan. 1898-yildan boshlab, asosan, Belgradda yashagan. Uning ilk asarlari Myunxendagi plein-air uslubining taʼsirini aks ettirgan boʻlsa, Birinchi jahon urushidan oldin impressionizm yoʻnalishiga oʻzgargan. Keyingi yillarda esa Vukanović realizm uslubida ijod qilgan, ayniqsa, Serbiya manzaralari va xalqining tasvirlari uning asosiy mavzusi boʻlgan.

Vukanović Serbiya badiiy karikaturasining asoschisi hisoblanadi. U Belgradning ijtimoiy hamda madaniy hayotiga oid taxminan 500 ta kulgili portret yaratgan.

Beta Vukanović 100 yoshida Belgradda vafot etgan.

## Shaxsiy hayoti
Beta Vukanovićning eri impressionist rassom Rista Vukanović (1873-yil 3-aprel – 1918-yil 7-yanvar) Serbiya sanʼatini yangi yoʻnalishlarga olib chiqqan rassomlardan biri sifatida tan olingan. U Sankt-Peterburg va Myunxenda tahsil olgan, keyinchalik turli institutlarda dars bergan.

## Manbalar

## Havolalar

* Meros
* Beta Vukanovichning surati 
* YouTube kanali
* Lični stavovi – Nepoželjni jer su Nemci, danas.rs; 2018 yil 10-mayda kirgan.

31-oktyabrda vafot etganlar
Ksenija Atanasijević

**Ksenija Atanasijević** (Xenia Atanassievich; 1894-yilda tugʻilgan – 1981-yilda vafot etgan) – Serbiyada tan olingan birinchi yirik ayol faylasuf. Shuningdek, Belgrad universitetining ilk ayol professorlaridan biri. Belgrad universitetini tamomlagan. Giordano Bruno, qadimgi yunon falsafasi va serb falsafasi tarixi haqida yozgan. Shuningdek, Aristotel, Platon va Spinoza kabi muhim faylasuflarning asarlarini serb tiliga tarjima qilgan. Serbiyaning ilk feministik yozuvchi va faylasuflaridan biri ham hisoblanadi.

## Biografiyasi
Ksenija Atanasijević 1894-yil 5-fevralda Belgradda tugʻilgan. Olti farzandning kenjasi boʻlib, ota-onasi doktor Svetozar Atanasijević va Jelena Atanasijević (qizlik familiyasi Čumić) boʻlgan. Onasi Ksenijani dunyoga keltirayotgan vaqtida vafot etgan. Otasi esa Belgraddagi Davlat kasalxonasi direktori, obroʻli shifokor edi. Onasining qarindoshlari orasida mashhur belgradlik advokat, yozuvchi va siyosatchi Aćim Čumić ham bor edi. Kseniya 12 yoshga kirganda otasi ham vafot etgan. Ksenijaning vasiylik huquqi oʻgay onasi Sofija Kondićga oʻtgan. Sofija Belgraddagi Ayollar kolleji (Viša ženska škola)da dars bergan va Ksenijaning taʼlimini davom ettirishi uchun yetarlicha malakaga ega edi. Ksenija aynan Kondićdan falsafa boʻyicha ilk saboqlarni ola boshlagan. U juda tez va ishtiyoq bilan oʻrgangan, biroq oradan koʻp oʻtmay yana bir fojea yuz bergan, Ksenijaning akasi Birinchi jahon urushida halok boʻlgan.

Ksenijaning bolalikdagi eng yaqin doʻstlari shoira Rastko Petrović va uning opasi, rassom Nadežda Petrović edi.

## Merosi
Ksenija Atansijević falsafa, psixologiya, tarix va adabiyot sohalarini qamrab olgan 400 dan ortiq matnlar, jumladan, kitob va esselar yozib qoldirgan boy ilmiy meros egasi hisoblanadi. Uning falsafaga boʻlgan qiziqishi keng va eklektik boʻlib, axloq, metafizika, mantiq, estetika hamda falsafa tarixini oʻz ichiga olgan. Ksenija Atanasijević 1981-yilda Belgradda vafot etgan.

## Tanlangan asarlari

* *Brunovo učenje o najmanjem,* Belgrad, 1922.
* *Počeci filozofiranja kod Grka,* Belgrad, 1928.
* *Filozofski fragmenti I-II,* Belgrad, 1929–1930.
* *La doctrine métaphysique et géométrique de Bruno, Bg et Paris 1923.*
* *L’Atomisme d’Epicure,* Parij, 1928.
* *Un fragment philosophique,* Belgrad, 1929.
* *Considération sur le monde et la vie dans la littérature populaire des Yougoslaves,* Parij, 1929/1930.
* *Die gegenwärtigen philosophishen Strömungen in Jugoslawien – Der russische Gedanke, Internationale Zeitschrift für Philosophie,* Bonn, 3, 1930.
* *Die Anfänge des Philosophiernes bei den Griechen,* 1928.
* *[[Organon]]*, tarjima.
* *Ethics*, tarjima.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Brunovo ucenje o najmanjem, Vreme, 1922
* Star grcka atomistika, Ujedinjenje, 1927
* La doctrine metaphysique de Bruno, Paris/Belgrade, 1933, published in English: The metaphysical and Geometric doctrine of Bruno, Translated by George Vid Tomashevich, St. Louis, Mo: W. H. Green, 1972
* Sama pod suncem, 1939
* Braca Eutidem i Dionisodor
Ljubica Marić

**Ljubica Marić** (1909-yil 18-martda tugʻilgan – 2003-yil 17-sentabrda vafot etgan) – yugoslaviyalik bastakor. Taniqli bastakor Josip Štolcer-Slavenskining shogirdi. Ljubica Marić oʻz ijodida Vizantiya pravoslav cherkovi musiqasidan ilhomlangan. Belgraddagi Musiqa fakultetida professor boʻlib ishlagan va Serbiya Fanlar va Sanʼat akademiyasi aʼzosi boʻlgan. Uning uslubi qadimiy ruhiy musiqiy anʼanalarni zamonaviy kompozitsion shakllar bilan birlashtirganligi bilan ajralib turadi va bu yondashuv uni Serbiya musiqasi tarixida oʻzgacha oʻrin egallashiga sabab boʻlgan.

## Hayoti
Ljubica Marić 1909-yil 18-martda Serbiyaning Kragujevac shahrida dunyoga kelgan. Otasining ismi Pavle, onasi esa Katarina (qizlik familiyasi Đorđević) Serbiyaning Birinchi qoʻzgʻoloni rahbarlaridan biri Vojvoda Čolak-Anta Simeonovićning avlodi edi. Ljubica Marić serb musiqasining rivojlanishi uchun ulkan ijodiy va intellektual yoʻlni bosib oʻtgan. 1929-yilda kompozitsiya boʻyicha diplom olgan birinchi serb ayoliga aylangan. Keyinchalik Pragadagi Davlat konservatoriyasida tahsilini davom ettirib, Jozef Suk rahbarligida aspiranturada oʻqigan. Talabalik yillaridayoq Amsterdam, Strasburg va Pragadagi festivallarda ishtirok etib, ijodi uchun eʼtirof va eʼtibor qozongan.

Ljubica Marić noyob isteʼdod egasi sifatida taʼriflangan. Uning musiqasi mashhur dirijyor Hermann Scherchen faol targʻib qilgan. Marićning asarlari eng nufuzli kamer ansambllar va orkestrlar tomonidan ijro etilgan. Shuningdek, Alois Hába unga Pragadagi Davlat konservatoriyasida chorak-ton musiqasi boʻlimida dotsentlik lavozimini taklif qilgan. Biroq Ikkinchi jahon urushi uning xalqaro musiqiy faoliyatiga jiddiy toʻsqinlik qilgan. Shundan soʻng, Marić umrining katta qismini Belgradda oʻtkazib, asosan, bastakorlik faoliyatiga chuqur shoʻngʻigan. U, shuningdek, tasviriy sanʼat bilan shugʻullangan, falsafiy poeziya yozgan, Belgrad musiqa akademiyasida professor boʻlib ishlagan va Serbiya fanlar va sanʼat akademiyasi aʼzoligiga saylangan.

Ljubica Marić oʻz ijodida oʻrta asr musiqasini XX asr avangard musiqasi tajribasi bilan sintezlab, falsafiy mazmundagi asarlar yaratgan. Uning musiqasi postmodernizm va minimalizm yoʻnalishlarining boshlab bergan va Arvo Pärt va John Tavener kabi bastakorlarning ijodiga zamin tayyorlagan kashshof sanʼatkor sifatida baholanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Tarix (nemis tili)
* Belgrad musiqa fakulteti
* Muzička centrala saytida tarjimai hol
* Ishlarning roʻyxati
* ljubicamaric.com