Roela

**Roela** (nemischa *Ruil* ) — ( ** ) Estoniya shimoli-sharqidagi Vinni provinsiyasida joylashgan kichik tuman (1930-yilgacha *Kirchspiel Finn*), Lääne-Viru okrugida (1919-yilgacha *Wierland*).

## Tarixi
13-asrdan oldin eston tilida "Roela linnamägi" deb nomlangan qal'a mavjud edi, ammo 2010-yildagi ma'lumotlarga ko'ra jiddiy arxeologik tekshiruvlar o'tkazilmagan. Roela Linnamagi eramizning 6-7 asrlarida yaratilgan deb taxmin qilinadi. U Viru-Yaagupi cherkovining (xristianlik kelishidan oldin qadimgi mahalliy kengash) bir qismi bo'lgan va shuning uchun 1219-yilda Livoniya salib yurishi Virumaagacha yetib borgunga qadar Virumaa mustaqil okrugi hisoblangan.

Roela birinchi marta 1241-yilda Daniya aholini ro'yxatga olish kitobida (Liber Census Damae) yozma ravishda eslatib o'tilgan va ma'lumotlarga ko'ra, Manor "Roilse" va "Vetteerokae" Henrik de Vspessilga tegishli bo'lib tashkil etilgan va 1453-yilda uning o'rniga Roela Manor uyi qurilgan. Vettaerokae qishlog'idan. Manor uyi birinchi marta Rogell nomi bilan tilga olingan.

1816-yilda Rossiyaning Aleksandr I hukmronligi davrida Livoniyada krepostnoylikni bekor qilish jarayoni sodir bo'ldi. Xuddi shunday voqealar Roela joylashgan Estoniya gubernatorligida ham sodir bo'ldi. Serflikning bekor qilinishi mahalliy dehqonlar uchun vaziyatni o'zgartirmadi va Roela atrofidagi erlar asosan Manor uyida yashovchi Boltiqbo'yi nemislaridan iborat zodagonlarga tegishli edi.

1836-yilda Roela qishlog'ida 36 ta fermer xo'jaligi bor edi.

1840-yil Roela manorini Ferdinand fon Vrangel sotib oldi va uni rafiqasi Elizabetga sovg'a qildi. Elizabet 1850-yilda Roela shahrida vafot etdi. Ularning o'g'li Vilgelm fon Vrangel, 1831-yilda Alyaskaning Sitka shahrida tug'ilgan, keyinchalik Roela manorining egasi bo'ldi. 1894-yilda bu manor uning o'g'li Ferdinand fon Vrangelga o'tdi.

1905-yilgi rus inqilobi Roelaga ham etib keldi. Qo'zg'olon paytida manor uylari vayron bo'lgan.

Estoniya mustaqillik urushidan so'ng, 1920-yilda qo'llanilgan yer islohoti Manor uyiga tegishli erlarning katta qismini mahalliy dehqon aholisiga qayta taqsimladi.

2012-yilda mahalliy tibbiyot punkti “Doktor Tonis Nurk” nomi bilan yopilib, mahalliy aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatishni tugatdi. Mahalliy shifokorning yetishmasligi 2015-yilda iqtisodiy sabablarga ko'ra mahalliy dorixonaning yopilishiga asosiy sabab bo'ldi, chunki mahalliy aholi okrug markazi Rakvere shifokoriga tashrif buyurishdi va dori-darmonlarni u yerdan sotib olishni boshladilar.

## Joylashuvi
Roela Pandivere tog'ining sharqiy chekkasida joylashgan. Hududda ko'plab buloqlar mavjud, u Pandivere suv muhofazasi hududining bir qismidir va Kunda daryosi shu yerdan Roeladagi Uemõisa hududidan boshlanadi.

Roela Manor uyi yonida 2002-yilda tozalangan va qirg'oqlari yangilangan suv ombori mavjud.

## Ma'muriy tumanlar
Roela hozirda quyidagi qishloqlarga xizmat ko'rsatadigan mahalliy cherkov/kengash subservis markaziga ega: Roela alevik, Alavere, Lepiku, Lähtse, Obja, Puka, Rasivere, Ristikula, Rünga, Saara, Soonuka va Tammiku.

## Iqtisodiyot
An'anaga ko'ra, qishloq va o'rmon xo'jaligi mahalliy aholining tirikchiligini ta'minlagan. Sovet istilosi davrida Roela sovxoz sifatida belgilangan. Hududda endi mavjud bo'lmagan kurkachilik kabi turli xil sanoat tarmoqlari rivojlangan. Rejali iqtisodiyot Roela viloyatini Virumaada ba'zi boshqa hududlar duchor bo'lgan ekologik halokatdan qutqardi.

Ayni paytda hududda asalarichilik kabi boshqa sohalarda ham bir qancha faol fermer xo‘jaliklari faoliyat yuritmoqda. Ularning aksariyati o'tmishda buzilmagan ekologik sharoit tufayli organik oziq-ovqat ishlab chiqarishga yo'naltirilgan.

## Ta'lim
Mahalliy maktab 1822-yilda tashkil etilgan, ammo u yong'inda vayron bo'lgan va og'zaki ma'lumotlarga ko'ra 1843-yilda qayta qurilgan. 1875-yilda Roelada 2 ta maktab, shahar maktabi va manor maktabi mavjud edi. Asr oxirida shahar maktabi yonib ketgan va yangi binosi 1900-yil Aprelda qurila boshlandi. 1900-yil 15-Oktabrda o'sha paytdagi barcha shahar maktablari kabi 3-sinfli yangi binoda ta'lim davom etdi. 1908-yilgi manor maktabi yonib ketdi va manor yangi maktab qurildi, u yerda manor xizmatkorlari bolalari ta'lim oldilar.

Sovet istilosi davrida Estoniya ta'limi qayta tashkil etildi, chunki Sovet ta'lim tizimi Estoniyadan tubdan farq qiladi. Bu shuni anglatadiki, 1944-yilda Roela tugallanmagan o'rta maktab () yaratilgan. 1961-yilda Roela 7-sinf maktabi Roela 8-sinf maktabiga aylantirildi.

Hozirgi maktab binosi 1979-yilda qurilgan va 1980-yilda Roela 8-sinf maktabi sport zali va majlislar zali qurib bitkazilmaganiga qaramay koʻchib oʻtgan. 1980-yilda 8-sinf maktabi Roela o'rta maktabiga aylandi. 1996-maktab Roela Basic maktabiga qisqartirildi () va 1999 yilda Vrangell nomi bilan atalgan. Binoning kattaligi va o'quvchilar sonining qisqarishi tufayli maktab yana bolalar bog'chasi-bosh maktabiga aylantirildi () 2011 yilda. 2009/2010 o‘quv yilida maktabda 75 nafar o‘quvchi ta’lim oldi.

## Madaniyat
Roela 2004-yil 19-Noyabrdan boshlab MTU Roela Kodukant notijorat tashkilotiga ega. Rahbariyat 2023-yilda 5 a'zodan iborat bo'lib, tashkilotning maqsadi Roela va uning atrofidagi qishloqlarda hayotni rivojlantirishdir. Barcha tegishli tadbirlar faqat ixtiyoriy asosda o'tkazilgan. An'anaviy tadbirlar bahor yarmarkasi, Jaanipäev, Tarix anjumani va Rojdestvo yarmarkasini tashkil etishdir.

## Taniqli odamlar

* Ferdinand fon Vrangel (1797-1870), Boltiqbo'yi nemis tadqiqotchisi va Rossiya Imperator dengiz flotida dengizchi, o'limidan oldin Roela Manor uyida so'nggi yillarini o'tkazdi.
* Mihkel Jurna (1899-1973), yozuvchi va tarjimon
*  (1923–1960), bolalarga, ayniqsa oʻgʻil bolalarga ovozli taqlid qilish ixtisosligi boʻlgan aktrisa
* Mihkel Juhkam (1884-1942), siyosatchi, 1919-yilgi Estoniya taʼsis majlisi aʼzosi va 1928-1929-yillarda Avgust Rey hukumatida urush vaziri.

## Manbalar

## Havolalar

* Maplandia.com saytida sun'iy yo'ldosh xaritasi