Zamburug‘li meningit

**Zamburugʻli meningit** - hayvonlardagi zamburugʻli infeksiya natijasida kelib chiqqan meningitni anglatadi.

## Belgilari

Zamburugʻli meningitning belgilari odatda meningitning boshqa turlariga oʻxshaydi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi: isitma, boʻyin qotishi, kuchli bosh ogʻrigʻi, fotofobiya (yorugʻlikka sezgirlik), koʻngil aynishi va qusish, ruhiy holatning oʻzgarishi (uyquchanlik yoki sarosima).

## Sabablari
Zamburugʻli meningit zamburugʻlarning quyidagi turlari tomonidan kelib chiqishi mumkin:
* „Candida“ – „C. albicans“ – markaziy asab tizimi infeksiyalarini keltirib chiqaradigan eng keng tarqalgan „Candida“ turidir.
* „Coccidioides“ – Amerika Qoʻshma Shtatlari va Meksikaning janubi-gʻarbiy qismida tarqalgan. Tarqalgan koksidioidomikoz bilan kelgan bemorlarning uchdan bir qismida meningit rivojlangan.
* „Gistoplazma“ – qush va koʻrshapalaklar axlatida uchraydi va Amerika Qoʻshma Shtatlari, Janubiy va Markaziy Amerika davlatlarida endemik hisoblanadi. Tarqalgan gistoplazmozning 10-20% hollarda markaziy asab tizimining shikastlanishi kuzatiladi.
* " Blastomitsetlar " – AQShning Oʻrta Gʻarbiy qismidagi organik moddalarga boy tuproqda uchraydi. Meningit blastomikozning noodatiy koʻrinishi boʻlib, tashxis qoʻyish juda qiyin boʻlishi mumkin.
* "Kriptokokk " (Cryptococcal meningitis) – qush axlati bilan ifloslangan tuproqni nafas olish orqali olinadi deb taxmin qilinadi. „C. neoformans“ zamburugʻli meningitni keltirib chiqaradigan eng keng tarqalgan patogen hisoblanadi.
* " Aspergillus " – " Aspergillus " infeksiyalari markaziy asab tizimi bilan bogʻliq zamburugʻli infeksiyalarning 5% ni tashkil qiladi.

## Xavf omillari
Immun tizimi zaif boʻlgan shaxslar eng koʻp xavfli guruhiga kiradi. Bunga guruhga immunosupressiv dorilarni qabul qiluvchi shaxslar, saraton bilan ogʻrigan bemorlar, OIV bilan ogʻrigan bemorlar, juda kam vaznli chala tugʻilgan chaqaloqlar, va keksalarni ham kiritishimiz mumkin.

Baʼzi zamburugʻli infeksiyalarni yuqtirish xavfi yuqori boʻlgan odamlarda zamburugʻli meningit rivojlanish xavfi ham yuqori boʻladi. Chunki baʼzi hollarda infeksiya markaziy asab tizimiga tarqalishi mumkin. Qoʻshma Shtatlarning oʻrta gʻarbiy qismida, AQShning janubi-gʻarbiy qismida va Meksikada yashovchi odamlar mos ravishda „Gistoplazma“ va „Coccidioides“ bilan zararlanish xavfi yuqori hisoblanadi.

## Diagnostikasi
Agar zamburugʻli meningitga shubha qilinsa, qonni va orqa miya suyuqligini patogenlarga tekshirish orqali tashxis qoʻyiladi. Davolashning toʻgʻri kechishi va prognozini aniqlash uchun oʻziga xos patogenni aniqlash zarur. Zamburugʻli meningitga shubha boʻlganda, orqa miya suyuqligidagi bosimini, hujayralar sonini, glyukoza va oqsil konsentratsiyasini, Gramm boʻyogʻini, hind siyohini va kultural testlarni oʻlchash kerak.

## Davolash usullari
Zamburugʻli meningit zamburugʻlarga qarshi dorilarning yuqori dozalari bilan uzoq muddatli kurslar bilan davolanadi. Davolashning davomiyligi kasallik qoʻzgʻatuvchisi va bemorning infeksiyani oldini olish qobiliyatiga bogʻliq. Immun tizimi zaif yoki qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda davolash koʻpincha uzoqroq davom etadi.

## Prognozi
Prognoz infeksiya qoʻzgʻatuvchisiga va xavf guruhiga bogʻliq. „Candida“ meningitining umumiy oʻlim darajasi 10-20%, OIV bilan kasallangan bemorlarda 31% va neyroxirurgik holatlarda (davolash paytida) 11% ni tashkil qiladi. „Aspergillus“ va kokssidioid infeksiyalar uchun prognoz yomon.

## Epidemiyalar

2012-yil 5-noyabr holatiga koʻra, CDC 409 bemorda laboratoriya tomonidan tasdiqlangan zamburugʻli meningit kontaminatsiyalangan dori-darmonlar bilan yuborilganligi haqida xabar berildi. Buning natijasida 30 kishi halok boʻlgan. Ushbu holatlarning 45 tasida „Exserohilum rostratum“ qora mogʻor, bir holatda „Aspergillus fumigatus“ va bir holatda „Cladosporium“ turi topilgan.

" Aspergillus " kamdan-kam hollarda meningit bilan bogʻliq boshqa sogʻlom odamlarda „Exserohilum“ tomonidan aniq sabab boʻlgan holatlar oldinlari qayd etilmagan.

2023-yil boshida zamburugʻli meningit holatlari Meksikaning Matamoros shahrida kosmetik jarrohlik amaliyotini olgan bemorlar bilan bogʻliq edi.

## Yana qarang
* Meningit
* Surunkali meningit
* Criptokokkli meningit

## Havolalar