open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bozor konyunkturasi

**Bozor konyunkturasi** — muayyan davrdagi bozor holati; bozorda muvozanatning mavjudligi yoki buzilganligi bilan harakterlanadi. Shunga koʻra Bozor konyunkturasi ijobiy va salbiy, qulay yoki noqulay boʻlishi mumkin. Bozor konyunkturasi talabning oshishi bilan harakterlansa, sotuvchi uchun qulay, chunki u tovarini qimmatga sotib, ortiqcha daromad koʻradi. Agar bozorda taklif oshib ketsa, konyunktura xaridor uchun qulay boʻladi — tovarni arzonga olib, naf koʻradi.

Bozor konyunkturasini oʻrganishda tahlil etiladigan asosiy masalalar: ishlab chiqarish, talab va taklif; tovar va uni sotish; xalqaro savdo; narxlar holatlari; 1—1,5 yil uchun oldindan ayrim taxminlar. Bozor konyunkturasi ayrim tovar ishlab chiqarish miqyosiga va sotib oluvchilarning xarid qobiliyatiga, narx-navoga, modaning oʻzgarishiga qarab har xil boʻladi. Bozorning kelajakdagi holatini — tovarlar taklifini ishlab chiqarishning texnikaviy ahvoli, unga sarflangan qoʻshimcha resurslar va ularning qaytim berish muddatlari, tovar zaxiralari oʻsishi, eksport va import, shuningdek narx-navodagi oʻzgarishlar yoʻnalishiga qarab aniqlash mumkin, ikkinchi tomondan, investitsiya summasi va tarkibiga korxona, tashkilotlar pul sarfining yoʻnalishiga qarab, shuningdek aholi xarid qobiliyatini, uning tovarlar bilan taʼminlanishi darajasini hisobga olib tovarlar talabi oʻrganiladi. Bozor konyunkturasini oʻrganish marketingning zaruriy shartlaridan biridir. Buning uchun dastlab oʻrganilishi lozim boʻlgan obyekt aniqlanib, konyunktura maʼlumotlarini beruvchi manbalar va asosiy koʻrsatkichlar bilan tanishib chiqiladi, toʻplangan maʼlumotlarga tayanib bozor konyunkturasi ning haqiqiy holati aniqlanadi va istiqbollar belgilanadi.

Bozor konyunkturasi taxminlari milliy, mintaqaviy va jahon bozorlariga, ayrim tovarlarga nisbatan aniklanadi. Bozor konyunkturasini oldindan koʻra bilish iqtisodiy tanglikka yoʻliqmaslik, bozor muvozanatiga erishish sharti hisoblanadi.

## Adabiyotlar
* Oʻlmasov, Ahmadjon. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Bozor (maʼnolari)

**Bozor**:

* Bozor — 1) sotuvchilar bilan haridorlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash munosabatlari; i.
* Bozor (jurnal) - "BOZOR, PUL VA KREDIT" ("Rinok, dengi i kredit") — Oʻzbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va ishbilarmonlarning ilmiyamaliy oylik jurnali.
Bozor (jurnal)

"BOZOR, PUL VA KREDIT" ("Rinok, dengi i kredit") — Oʻzbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va ishbilarmonlarning ilmiyamaliy oylik jurnali. Toshkent shahrida 1996-yil sentabrdan oʻzbek va rus tillarida nashr etiladi. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, "Oʻzagrosanoatqurilishbank", "Paxtabank", "Tadbirkorbank", "Oʻzsavdogarbank", Oʻzbekiston Respublikasi Xalq banki, "Oʻzaviabank", "Trastbank", "Gʻallabank", "Turon" banki, "Aloqabank", "Zamin" banki va boshqa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqa banklar hamda ularning mijozlari faoliyatini yoritadi. Asosan, Oʻzbekiston pulkredit tizimining shakllanishi, tijorat banklarini boshqarish, investitsiya faoliyatini faollashtirish, bank xizmatlarining yangi shakllarini joriy etish, kreditlardan samarali foydalanish, shuningdek soliq, xususiylashtirish, koʻchmas mulk kabi iqtisodiy masalalarda turli sharhlar va xabarlar, maslahatlar hamda boshqa material lar beradi. Adadi rus va oʻzbek tilida 4300 nusxa (2000).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bozorqalʼa

**Bozorqalʼa** — Beruniy shahridan 40&nbsp;km sharkda, Amudaryoning oʻng sohilidagi shaharqalʼa harobasi (miloddan avvalgi 6— 4-asrlar). S. P. Tolstoyerahbarligidagi Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyam topib oʻrgangan (1938). Shahar toʻgʻri toʻrtburchak tarhli; binolar paxsa va xom gʻishtdan qurilgan, nishon tuynukli (tirkash) va burjli qoʻsh mudofaa devori bilan oʻralgan. Devorlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 3 m. Gʻishtlar 40×10 sm hajmda, maxsus tamgʻali boʻlgan. Qalʼa (100×120 m) shaharning sharqiy burchagida joylashgan. B. hududidan turar joy va kulolchilik ustaxonalarining qoldiqlari, sirli sopol idishlar, ogʻzi keng, chambari jimjimador, tagi yassi xum, tosh yorgʻuchoqlar, ostodonlar, qad. Misr xudosi Bes, odam va hayvonlar haykalchalari, zebziynat buyumlari topilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Toʻgarak chuvalchanglar

**Toʻgarak chuvalchanglar** (Nematoda) – birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Tanasi ipsimon, duksimon, baʼzan limonsimon, bochkasimon; koʻndalang kesimi toʻgarak shaklda (nomi shundan). Erkin yashovchi toʻgarak chuvalchanglar mayda (0,05&nbsp;mm dan 5, baʼzan 50&nbsp;mm gacha), parazit turlari, odatda, mayda, lekin bir qancha turlari 20 – 40 sm ga, baʼzan 8,4 m ga yetadi (kashalotlar bachadonidan topilgan gigant platsentonema).

Toʻgarak chuvalchanglar ayrim jinsli; tuxum qoʻyadi yoki ayrim turlari tirik tugʻib koʻpayadi. Erkin yashovchi Toʻgarak chuvalchanglar bakteriyalar, suvoʻtlar, detrit bilan, ayrim turlari yirtqichlik qilib oziqlanadi. Toʻgarak chuvalchanglar orasida koʻp turlari hayvonlar, oʻsimlik zamburugʻlari va odamda parazitlik qiladi. 20000 dan ortiq turi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan; tuproq, dengiz va chuchuk suvlarda xay von va oʻsimlik toʻqimalarida uchraydi. Odam va hayvonlarga askaridolar, rishta, trixina va boshqa, qishloq xoʻjaligi. ekinlariga boʻrtma nematodalar, kartoshka, sholi, bugʻdoy nematodalari va boshqa ziyon keltiradi. Oʻzbekistonda sabzavot va poliz ekinlari boʻrtma nematodalar bilan kuchli zararlanadi.

## Manbalar
Maʼmur Boymurodov

**Maʼmur Boymurodov** (1942, Koson tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1993). Qarshi pedagogika institutining geografiya fakultetini tugatgan (1968). 1968-yildan Koson tumanidagi 62-maktabning geografiya oʻqituvchisi. Boymurodov geografiya fanini chuqurlashtirilgan dastur asosida oʻqitib, oʻquvchilarning maʼnaviy tarbiyasiga alohida ahamiyat beradi, boy milliy qadriyatlarni ularga singdirishda dars va darsdan tashqari tadbirlardan unumli foydalanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boysungʻur Mirzo

Boysungʻur, Boysunqur, Boysunqar (1477/78—1499) — Movarounnahr hukmdori (1495, 1497). Temuriylar sulolasi aʼzosi.

Bousungʻur Mirzo - 1477-yil Hisorda tugʻilgan. Otasi Sulton Mahmud Mirzo. Onasi Poshshabegim - turkmanlardan.

Otasi Sulton Mahmud davrida u Buxoro hokimi boʻlgan. 

Otasi vafot etgach Samarqand va Hisor beklari kelishib, Buxorodan 18 yoshli Boysungʻur Mirzoni chaqirib olib, Samarqand taxtiga oʻtqazishadi. Samarqanddagi hukmdorlik yillari 1495-1497.

Uning hukmdorligi davri notinch edi, ichki ziddiyatlar va taxt uchun kurashlar uning hukmronligiga doimi rahma solgan.

Boburning xabar berishicha, u jasur va adolatli hukmdor boʻlib, "Odiliy" taxallusida sheʼlar yozgan. Sheʼrlari Samarqandda shunchalik mashhur boʻlganki, hattoki gʻazallari kirib bormagan xonadon kam boʻlgan. Afsuski, ular saqlanib qolmagan.

Toshkent xoni Sulton Mahmudxon Samarqandni egallash uchun qoʻshin tortadi, ammo niyatiga yetolmay, qaytib ketadi. Boysungʻur Mirzoning Hisor beklari bilan kelishib ish koʻrishi Samarqand beklariga yoqmaydi. Ular Darvesh Tarxon boshchiligida Qarshidan Boysungʻur Mirzoning ukasi - Sulton Ali Mirzoni chaqirib, taxtga oʻtqazishadi. Boysungʻur Mirzo oʻlimga buyuriladi. Ammo u qatldan qochib, qayta taxtni egallashga erishadi. Sulton Ali Mirzo Buxoroga qochadi. Boysungʻur Mirzo nafasini rostlab, Buxoroga yurish qiladi, ammo Sulton Ali Mirzo bilan boʻlgan janga yengilib, chekinadi. Ukasi Sulton Ali, akasi Sulton Masʼud Mirzo hamda amakivachchasi Bobur Mirzoning birlashgan qoʻshini 1496-yil Samarqandni qamal qilishadi. Qishda qamal toʻxtatilib, 1497-yil mayda qayta qamal boshlanadi. Boysungʻur Mirzo Dashti qipchoq hukmdori Shayboniyxondan yordam soʻrashga majbur boʻladi. Ammo Shayboniyxon tayinli yordam berolmay, Turkistonga qaytib ketadi. Bobur Mirzo Samarqandi 7 Oy qamal qiladi. Noiloj qolgan Boysungʻur Qunduz amiri Xisravshoh huzuriga qochadi. U bilan kelisha olmagan Xisravshoh 1499-yil Boysungʻur Mirzoni qatl ettiradi. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boychechak (maʼnolari)

**Boychechak**:

* Boychechak (Gageastipitata) — piyozdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt
* Boychechak (qoʻshiq) — mavsumiy marosim qoʻshigʻi
* Boychechak (oʻzbek xalq ijodi) — 1984-yil chop etilgan oʻzbekcha bolalar folklori va mehnat taronalari toʻplami.
Boychechak (qoʻshiq)

"BOYCHECHAK" — mavsumiy marosim qoʻshigʻi. Turkiy xalqlarda qadim zamonlardan kattalar, keyinchalik bolalar tomonidan kuylab kelingan. Bolalar erta bahorda dala va bogʻlardan boychechaklar terib, undan guldastalar yasaganlar, tol navdalaridan chambarlar qilib, boshlariga kiyganlar hamda guldastalar koʻtargan holda uyma-uy yurib, "Boychechak" qoʻshigʻini aytganlar, uy egalariga gullar ulashganlar. Bolalardan biri asosiy toʻrtliklarni kuylagan, qolganlari naqarotni joʻr boʻlib ijro etishgan. Shu tariqa uy egalaridan sovgʻasalomlar olishgan.

Boychechak qushiqlarida dehqonlar ekintikin ishlarini boshlashga, chorvadorlar chorvasini qishlovdan yaylovga koʻchirishiga daʼvat qilingan. Koʻklamga xos tabiat hodisalari, xalq anʼanalari shavqzavq bilan tarannum etilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boks (tushuncha)

**Boks** (ing . box — quti, xona, boʻlma) — 1) biologiyada mikroorganizmlar va radioaktiv moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan, belgilangan tozalik, sterillash hamda muhofaza sharoitlari mavjud boʻlgan germetik yoki maxsus kamera; 2) tibbiyotda yuqumli kasallik bilan ogʻriganlikda gumon qilingan bemorlarni boshqalardan alohida yotqizish uchun kasalxonalar va klinikalarda ajratilgan maxsus xona. B.dan yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish maqsadida foydalaniladi (yana q. Izolyator); 3) radioaktiv moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan zich berk xona (kamera); 4) qoʻllarni tiqib ishlashga imkon beradigan teshiklari (2 ta yoki 4 ta) bor zich berk shisha kamera. Uni koʻchirib yursa ham boʻladi; 5) garajlar va sanoat korxonalarida avtomobillar va sinov qurilmalari turishi uchun moʻljallangan boʻlma (xona); 6) telefon taqsimlash shkaflari yoki kabel yashiklarida simlar yoki kabellar kiritiladigan yoki chiqariladigan quti.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Porfiryevich Borodin

**Aleksandr Porfiryevich Borodin** [1833.31.10(12.11) —Peterburg 1887.15 (27).2 ] — rus kompozitori va kimyogar olim. Tibbiyot doktori (1858), professor (1864). Rossiya Tibbiyotjarrohlik akademiyasi akademik (1877). Peterburgda ochilgan shifokor ayollar kursi (1872—87)ning tashkilotchilaridan biri.

B.ning musiqa asarlarida ulugʻvorlik, vatanga muhabbat, erksevarlik gʻoyalari teran ifodalangan. Kamer— cholgʻu (2 ta kvartet, fortepiano kvinteti va boshqalar), kamer—vokal (romans, hajviy qoʻshiqlar kabi) va boshqa asarlar muallifi. "Bahodirlik" (Ikkinchi) simfoniyasi (1867), "Knyaz Igor" operasi (1890-yilda N. Rimskiy — Korsakov va A. Glazunovlar nihoyasiga yetkazgan) B. ijodining choʻqqisidir. B.ning ayrim asarlari (shu jumladan, "Oʻrta Osiyoda" simfonik manzarasi, "Knyaz Igor" operasi)da Sharq xalqlari musiqasining taʼsiri yaqqol sezilib turadi. "Knyaz Igor" operasi dastlab Toshkent rus opera teatri (1922-yildan), keyinchalik Navoiy nomidagi opera va balet teatri repertuaridan mustahkam oʻrin olgan.

B. kumush nitratlarga brom taʼsir ettirib, brom almashgan yog kislotalari olishning original usulini ishlab chiqqan (1861), birinchi boʻlib fakultetorli birikma — benzoil fakultetoridni olgan (1862). Aldegidlarni zichlashtirish sohasidagi tadqiqotlari (1863— 74) muhim ahamiyatga ega. U aldol kondensatlanish reaksiyasini kashf etgan; sirka aldegidni zichlashtirib, aldol olgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boston (jun gazlama)

**Boston** (frans. boston, Boston shahri nomidan) — jun gazlamalarning bir turi. Tovlanadigan mayin qoʻy junidan sarjali oʻrilish usulida toʻqiladi. Asosan, toʻq ranglar (koʻk, qora, jigarrang) ga sidirgʻa boʻyalgan holda ishlab chiqariladi. Odatda, B.dan kostyumshim, palto tikiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boshlangʻich taʼlim (maʼnolari)

**Boshlangʻich taʼlim**:

* Boshlangʻich taʼlim — umumiy oʻrta taʼlimning dastlabki bosqichi.
* Boshlangʻich taʼlim (jurnal)
Boshlangʻich taʼlim (jurnal)

**Boshlangʻich ta’lim** — 1-4-sinf oʻqituvchilari, pedagogika. kollejlari, pedagogika. institutlarining boshlangʻich taʼlim fakultetlari talabalariga moʻljallangan 2 oyda bir marta chiqadigan ilmiy metodik, axloqiy-taʼlimiy ommabop jurnal. Muassis: Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. 1992-yil yanvardan nashr etiladi. Jur. koʻp rangli boʻlib, uning sahifalarida boshlangʻich taʼlim oʻquv rejasidagi oʻquv fanlarini oʻrganishga oid ilmiy metodik maqolalar, ilgʻor oʻqituvchilar tajribalari yoritilgan materiallar, iqgisodiy taʼlim va tarbiyaga oid maqolalar, boshlangʻich sinflarda sinfdan tashqi oʻqish uchun badiiy asarlardan parchalar berib boriladi. Adadi 22000 nusxadan ortiq (2000).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Boshqariladigan ballistik raketa

**Boshqariladigan ballistik raketa** — raketa dvigateli va avtomatik boshqarish tizimi bilan taʼminlangan uchuvchi apparat. Apparat raketaning jangovar qismi (kallagi)ni nishon turgan joyga yetkazib beradi. Jangovar qismining uchish trayektoriyasi (yoʻnalishi) boshqariladi. Boshqariladigan ballistik raketa r. 3 xil: taktik, operativtaktik va strategik xillarga boʻlinadi. Taktik Boshqariladigan ballistik raketa r.lar bir necha oʻn km ga otiladi. Undan umumqoʻshin qismlari va qoʻshilmalari jangovar vazifalarini bajarishda foydalaniladi. Operativtaktik Boshqariladigan ballistik raketa r. bir necha yuz km ga otiladi. Bu xil raketalardan yirik qoʻshilmalar (mas, korpus, armiya) jangovar harakatlarida foydalaniladi. Strategik Boshqariladigan ballistik raketa r. ikki: oʻrtacha uzoqlikka otiladigan va qitʼalararo turlarga boʻlinadi. Raketa dvigateli tipiga koʻra, Boshqariladigan ballistik raketa r.larning qattiq yoqilgʻi, suyuq yonilgi, yadro energiyasi bilan ishlaydigan xillari boʻladi. Boshqariladigan ballistik raketa r.lar yer yuzasi, yer ostiga qurilgan inshoot, kema, suv osti kemasidan uchirilishi mumkin. Shunga kura, Boshqariladigan ballistik raketa r.lar "erer", "erkema", "kemayer", "kemakema" sinfidagi raketalarga boʻlinadi. Boshqariladigan ballistik raketa r. tikka uchiriladi. Boshqariladigan ballistik raketa r. tegishli balandlikka koʻtarilgach, boshqaruvchi asboblar yordamida gorizontal harakatga oʻtkaziladi. Dvigatel toʻxtagandan keyin raketa oʻz inersiyasi bilan artilleriya snaryadi kabi uchadi. Uchirilgan raketa 2 xil usulda — avtonom (mustaqil) va aralash tizimda boshqarilishi mumkin. Avtonom tizim inersiyaga asoslangan boʻlib, radioaloqa ishlamay qolgandagina raketaning uchishini boshqaradi. Biroq bunda nishonga yetib borish aniqligi kamayadi. Uchish dasturi raketaning boshkarish tizimidagi asbobga oldindan oʻrnatib qoʻyiladi. Raketa uchishiga doir buyruq yerdagi boshqarish punktidan raketaning radio orqali boshqarish tizimiga yuboriladi. Radio orqali boshkarish tizimi raketa dvigateli toʻxtaguncha ishlaydi. Bu tizimdan foydalanilganda raketaning nishonga yetib borish aniql.iM ortadi. Boshqariladigan ballistik raketa r.ning jangovar qismida yadro yoki termoyadro quroli, bakteriologik qurol, kimyoviy va yondiruvchi moddalar boʻlishi mumkin. Boshqariladigan ballistik raketa rlar bir yoki koʻp bosqichli boʻladi. Har qaysi bosqichda dvigatel va boshkarish asboblari boʻladi. Birinchi (pastki) bosqich boshqa bosqichlarga Karaganda ogʻirroq qilinadi. Birinchi bosqich raketani yerdan koʻtaradi, tezligini oshiradi, havoning zich qatlamlaridan oʻtkazib beradi; yoqilgi tugagach, birinchi bosqich ajralib qoladi. Qolgan bosqichlar dvigatellari birinketin ishga tushib, raketaning tezligini oshirib boradi. Ikki bosqichli Boshqariladigan ballistik raketa r.ning tezligi sekundiga 7&nbsp;km dan, uch boskdchliniki esa ikkinchi kosmik tezlik (sekundiga 11,2&nbsp;km)dan oshiqroq boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonlar (toʻsiqlar)

**Bonlar** (gollandcha boom — yogʻoch, xoda, shlagbaum) — suzuvchi hamda suv sirtida muallaq turuvchi toʻsiqlar; bir-biriga bogʻlangan xodalar sifatida yasalishi mumkin. Baʼzan, daryoning u qirgʻogʻidan bu qirgʻogʻiga tros (simarqon) tortib qoʻyiladi. B. harbiy kemalar turadigan joylar (gavan, reyd) ni yoki muhim inshootlar (mas, koʻpriklar, toʻgʻonlar va boshqalar) ni dushmanning suv osti kemalari, ulardan otiladigan torpedalar hamda suzuvchi minalardan mudofaa qiladi. "Oʻz" kemalarini oʻtkazib yuborish uchun B.da darvozalar boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yuriy Bondarev

**Yuriy Vasilyevich Bondarev** (1924. 15. 3, Orsk) — rus yozuvchisi. Oddiy askarlarning qahramonligi, insonning urushdagi ruhiyati B. ijodining bosh mavzuidir ("Batalonlar oʻt ochishni soʻraydi" povesti, 1957; "Issiq qor" romani, 1969 va boshqalar). "Sukunat" romani (1962) tinch hayotga qaytish haqida, "Sohil" (1975), "Saylov" (1980), "Oʻyin" (1985) kabi romanlarida insonning oʻz davri, vatani bilan aloqalari haqidagi axloqiyfalsafiy mulohazalari aks etgan.

## Manbalar
Brest qalʼasi

**Brest qalʼasi** — Belorussiyadagi Brest shahri tegrasida joylashgan qahramonqalʼa. 1833—38 yillarda qurilgan, 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida takomillashtirilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Brest qalʼasi ning oz sonli garnizoni P. M. Gavrilov, I. N. Zubachyov, Ye. M. Fominlar rahbarligida 1941-yil 22-iyundan iyul oyining 20sanasiga qadar qurshovda qolib nemisfashist qoʻshinlarining kup karra ustun boʻlgan harbiy kuchlariga qarshi (oʻq dori, oziq-ovqat, suv tanqisligiga qaramasdan) Brest qalʼasi ni mudofaa qilgan. 1965-yil Brest qalʼasi ga qahramonqalʼa unvoni berilgan. 1971-yildan memorial majmua.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sky Group

**Sky plc** – Yevropadagi sunʼiy yoʻldosh orqali telekoʻrsatuvlar beruvchi eng yirik xususiy kompaniyalardan biri. 1990-yilda K. R. Myordokning „Skay Televisione“ kompaniyasi bilan „British Satellayt Brodkasting“ (British Satellite Broadcasting) konsorsiumi qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan. Uning qarorgohi Londonda joylashgan. Gʻarbiy Yevropa uchun ingliz tilida 6 kanal (ommaviy koʻngil ochar tomoshalar, komediyalar, sport koʻrsatuvlari, yangiliklar; kinofilmlar – 2 kanal)da koʻrsatuvlar beradi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boris Brovsin

**Boris Vasilyevich Brovsin** (1903. 20.9, SanktPeterburg — 1987.15.1, Toshkent) — rus kompozitori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1932). 1939-yildan Oʻzbekiston radiosi simfonik orkestrining bosh dirijyori. Asosan cholgʻu va musiqali teatr uchun asarlar yaratgan. Simfonik orkestr uchun "Fargʻona syuitasi" (Yunus Rajabiy bilan hamkorlikda), "R. Zorge xotirasiga" simfonik poema, simfoniya, skripka va orkestr uchun konsertlar muallifi. U oʻzbek musiqa merosi va bastakorlar ijodiga xos ohanglariga tayanib, "Tohir va Zuhra" (T. Jalilov bilan, 1951, 3tahriri 1968), "Dahshatli kunlarda" (1984) operalari va "Semurgʻ" baletini yaratgan.

## Manbalar
Tilla qoʻngʻizlar

**Tilla qoʻngʻizlar** (Buprestidae) -qoʻngʻizlar oilasi. Tanasining uz. 3–100&nbsp;mm. Koʻpincha yaltiroq tusda. Tilla qoʻngʻizlar yozning issiq oylarida uchadi. Oʻsimliklar tanasi, bargi va gullarida (ayrim mayda turlari) uchraydi. Oʻsimlik toʻqimalari bilan oziqlanadi. Lichinkalari oq rangli, oyoqsiz; poʻstloq ostida, buta hamda daraxtlar yogʻochida va oʻtlarda rivojlanadi. 12 mingdan ortiqturi bor. Oʻzbekistonda 120 turi uchraydi. Yer yuzida (ayniqsa, tropik mamlakatlarda) keng tarqalgan. Koʻpchilik Tilla qoʻngʻizlar (katta qaragʻay Tilla qoʻngʻizlari, koʻk Tilla qoʻngʻizlar, terak Tilla qoʻngʻizlari) oʻrmon oʻsimliklarini, qora Tilla qoʻngʻizlar mevali daraxtlarni zararlaydi. Buxoro Tilla qoʻngʻizlari, toʻqay Tilla qoʻngʻizlari Oʻrta Osiyo endemigi. Toʻqay Tilla qoʻngʻizlari va Sulaymon Tilla qoʻngʻizlari Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
Budda sanʼati

**Budda sanʼati** — qadimda va oʻrta asrlarda buddizm tarqalgan mamlakatlarda ushbu din taʼsirida va uning gʻoyalarini targʻib qilish jarayonida vujudga kelgan sanʼat. Budda sanʼati dastlab Hindistonda paydo boʻlgan, keyinchalik Shri Lanka (Seylon), Indoneziya, Myanma (Birma), Tailand, Yaponiya, Xitoy, Kamboja (Kampuchiya), Koreya va boshqa mamlakatlarning afsona va marosimlarida turlicha talqin etilgan. Ilk buddizm davri buda yerda Budda oʻrniga qadimiy hindlarning osmon jismlari bilan bogʻliq tasavvurlariga asoslangan turli ramzlar (gʻildirak, sher, muqaddas daraxt kabilar) tasvirlangan. Buddani inson qiyofasida tasvirlash milod boshlarida Gandhara va Matxuri sanʼatidagina paydo boʻldi (yana qarang Gandhara sanʼati), keyinchalik koʻp mamlakatlarda haykaltaroshlik va rassomlik sanʼatida uning turli qiyofalari yaratildi. Budda yeda asosiy shaxs Budda — din asoschisi shahzoda Siddhartha Gautama boʻlib, u sanʼat asarlarida asosan uch holatda tasvirlanadi: tik turgan Budda — voiz; chordona qurib oʻtirgan Budda — fikrxayolga chumgan mutafakkir; yotgan Budda — yorugʻ dunyodan koʻz yumgan Budda. Hindistonda Budda bilan bogʻliq sanʼatning qadimiy yodgorliklari yuzaga kelgan, ramzlar va obrazlar doirasi, budda inshootlari — meʼmorlik, haykaltaroshlik, rangtasvirning oʻziga xos uygʻunligini yaratgan gʻor ibodatxonalari, Budda hayotiga oid afsonaviy voqealar sharafiga qurilgan va muqaddas yodgorliklarni saqlagan stupalar; gʻor ibodatxonalari va stupalarga uxshash yodgorliklar (pagoda, dagoba, suburgan va boshqalar) boshqa mamlakatlarda keng tarqalgan. Xitoy, Yaponiya, Koreyada turli xil yogʻoch ibodatxonalar tipi yaratildi, buddizm mazmunidagi mahobatli rassomlik bilan birga dastgoh rassomligi ham rivojlandi. Indoneziya, Kamboja va boshqalarda Budda bilan bogʻliq tosh ibodatxonalar va ibodatxona ansambllari, Hindiston, Birma, Nepalda monastir majmualari, Tibet, Moʻgʻuliston, Buryatiya va boshqalarda lamaizm monastir ansambllari yuzaga keldi.

Markaziy Osiyoda buddizm milod boshlaridan keng tarqalgan. Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmenistan, Qirgʻiziston hududidan oʻrta asrga oid Budda sanʼati yodgorliklari topilgan. Kushan podsholigi hududida yashagan xalqlar turli dinlar qatori buddizm diniga eʼtiqodda boʻlganligi aniqlangan. Kushan tangalarida buddizmga oid shaxslar tasvirlangan. Budda yeda mahobatli qurilishlar (koʻpincha budda monastirlari qurish) katta oʻrin tutgan, ular haykallar va devoriy rasmlar bilan bezatmpgan. Ayritomdan yer osti monastiri (sangarama), Qoratepashm — gor ibodatxona (vihara), shuningdek Chingiztepa, Dalvarzintepadan qadimiy gʻor monastirlar majmuasining qoldigʻi topilgan. Topilmalar orasida ohaktoshga oʻyib ishlangan, ganch va loydan tayyorlangan haykallar, rangli devoriy rasmlar va Budda sanʼati ga xos boshqa sanʼat qoldiqlari bor. Jumladan, Zurmalaminorasi Budda stupasining qoddigʻi hisoblanib, u uch qavatli boʻlgan deb taxmin qilinadi. Budda sanʼati namunalari qayerdan topilganligidan qati nazar shaklan va mazmunan oʻxshash boʻlgan.

Bahodir Turgʻunov.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burgut qalʼa

**Burgut qalʼa** — Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumanidagi Qirqqiz massivida, Burgut qalʼa vohasida joylashgan va uning markazi boʻlgan qadimiy shahar xarobasi. Yodgorlikning tarixi VI—VIII asrlarga borib taqaladi. U Xorazm viloyatidagi islomgacha boʻlgan eng boy qalʼalardan biri hisoblangan. Obyekt hududi 1937-yilda A. I. Terenojkin, 1946-yilda Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi, 1953—1956-yillarda Ye. Ye. Nerazik tomonidan oʻrganilgan.

Hozirda Burgut qalʼa Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

## Tarixi va tuzilishi
Burgut qalʼa vohasining koʻplab boshqa qalʼalari oʻlchamlari va dizayni boʻyicha turlicha boʻlib, Bergut qalʼa tomonga qaratib qurilgan. Burgut qalʼa vohasida qadimiy kanal boʻylab uzunligi 25 kilometr, kengligi 2—3 kilometr boʻlgan hududda 800 tadan ortiq mustahkam qalʼa va saroylar borligi aniqlangan. Shimolda Qirgʻiz qalʼa, janubda Teshik qalʼagacha boʻlgan hududda har 100—200 metrda oʻqsimon teshiklari boʻlgan baland mudofaa devorlari bilan oʻralgan dehqonlarning kichik qalʼalari va uylari joylashgan edi. Tadqiqotchilar bu yerdagi donjonli (qalʼa binosining oʻzi shunday nomlanadi), donjonsiz mulklar va alohida imoratlar, tashqaridagi qoʻrgʻonlar yoki biron bir maxsus maqsadda qurilgan binolarni ajratib koʻrsatadi.

Burgut qalʼa ark va shahristondan iborat. Ark tarhi kvadrat (100×100 m) boʻlib, 2,5 m qalinlikdagi (balandligi 10,5 m) paxsa devor bilan oʻralgan. Uning har tomonidagi 4 tadan 2 qavatli, nishon tuynukli burjlar 2 m balandlikdagi tagkursilar ustiga qurilgan. Qalʼaning janubi-sharqida mudofaa istehkomi — donjon (18×18 m) joylashgan. U balandligi 8 m li paxsa va gʻishtin tagkursi ustiga kurilgan. Gʻarbiy tomondan kirish eshigi boʻlgan tor yoʻlak binoni ikki qismga boʻlib turagan. Ark ichida zindon va bir necha xonalar ochilgan. Shahriston (maydoni 5 ga) burjlar bilan mustahkamlangan mudofaa devorlari bilan oʻralgan. Dastlabki Burgut qalʼaning tashqi devorlari ichki devorlari bilan bir xil qalinlikda — atigi 90 sm boʻlgan. Rekonstruksiya paytida ular shu qadar kengayganki, yangi devorlar ichida janub tomonga yoʻnalgan tor dumaloq yoʻlak bor edi. Qayta qurilgan qalʼa VIII asrga tegishli. Bu yerda turar joylar, bozor maydoni, ustaxonalar ochilgan, ulardan sopol idishlar, Xorazm mis tangalari, toshdan ishlangan muhrlar, bezak buyumlar, qurol-yarogʻlar va boshqa narsalar topilgan.

## Yana qarang
Tuproqqalʼa

Ayoz qalʼa

Mizdaxqon

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Nerazik Ye. Ye., Selskiye poseleniya afrigidskogo Xorezma (Po materialam Berkutkalinskogo oazisa), M., 1966.
Boshqarishdagi maʼmuriy buyruqbozlik usuli

**Boshqarishdagi maʼmuriy buyruqbozlik usuli**, buyruqbozlik iqtisodiyoti — iqtisodiyotni tashkil etish usullaridan biri. Bu usulda hukumat resurslarni markazlashtirgan holda taqsimlaydi, ayrim shaxslar hamda korxonalarga oʻz qarorlariga muvofiq faoliyat koʻrsatish majburiyatini yuklaydi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vadim Burigin

**Vadim Anatolyevich Burigin** (1910.9.5, Olmaota — 1985, Toshkent) — botanik, ekolog, oʻtloqshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964), biologiya fanlari doktori (1953), professor (1956). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi vazirligi lubkorlik tajriba stansiyasida direktor oʻrinbosari va direktor (1933—39), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutida boʻlim mudiri (1945—56), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti botanika kafedrasi mudiri (1956-yildan). Urush qatnashchisi. Burigin gʻoʻza, kanop va boshqa tolali oʻsimliklarning yovvoyi turlari ekologiyasi, Oʻzbekistondagi choʻl va adirlarni unumdor qilish, yemxashak bazasini koʻpaytirish sohasida tadqiqot olib borgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buxoroyi sharif (maʼnolari)

**Buxoroyi sharif**:

* Buxoroyi sharif (Sharofatli Buxoro) — qad.
* Buxoroyi sharif (gazeta) - "BUXOROYI SHARIF" — jadidlar gaz.
Buxoroyogʻ ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati

**"Buxoroyogʻ" ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati** — oziq-ovqat sanoati korxonasi. "Oʻzyogʻmoytamakisanoat" uyushmasi tarkibiga kiradi. Asosan oʻsimlik yogʻi, sovun, shuningdek chorva uchun aralash yem ishlab chikaradi. Loyiha quvvatiga koʻra sutkasiga 300 t chigitni qayta ishlaydi. 1953-yilda ishga tushirilgan, 1994-yil iyundan hozirgi nomda. 1997-yildan Fransiyadan keltirilgan zamonaviy uskunalar asosida "Somoniy" mineral suvi ham chiqariladi. Kelgusida yogʻni dezodaratsiya qilish va qadoqlash hamda aliflok ishlab chiqarish sexlarini ishga tushirish rejalashtirilgan (2001).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buxoro Zardoʻz aksiyadorlik jamiyati

**Buxoro "zardoʻz" aksiyadorlik jamiyati** — oʻzbek milliy zardoʻzi kiyim va buyumlar tayyorlovchi korxona. Buxorodagi zardoʻzlik artellari asosida 1963-yilda Buxoro zardoʻzlik fabrikasi nomi bilan tashkil qilingan. 1991-yildan hozirgi nomda. Yuksak san’at namunasi boʻlgan har xil zar doʻppi, toʻn, shoyi qiyiq, xotinqizlarning nimchalari, soʻzanalar, teatrlar va saroylar uchun zardoʻzi pardalar, uy ichida kiyiladigan poyabzal, sovgʻa buyumlari va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. 1994—97 yillarda qoʻshimcha tikuv sexi, sovgʻabop mahsulotlar ishlab chiqarish sexi ishga tushirildi. Korxonada Buxoro zardoʻzligi an’analarini yangi izlanishlar bilan boyitgan koʻplab xalq ustalari (jumladan Oʻzbekiston Qahramoni Muyassar Temirova) mehnat qiladi. Korxona mahsulotlari koʻp marta jahon, respublika koʻrgazmalarida namoyish etilgan va sovrinlar olgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buxoroyi sharif (gazeta)

**Buxoroyi sharif** — jadidlar gaz. Kogon shahrida 1912-yil 11-martdan 1913 yil 2-yanvargacha tojik tilida chiqqan. Gazeta dastlab haftasiga 6-marta, keyin 3-marta nashr etilgan. Jami 153 soni chiqqan. „Buxoroyi sharif (gazeta)“ 1913-yil 12-yanvarda Rossiya bosh siyosiy boshqarmasi tomonidan taqiqlangan. Gazeta saxifalaridan islomiy ahkomlar, ilmfan, tijorat hamda iqtisodiyot yangiliklari, maʼrifatni targʻib etuvchi maqolalar oʻrin olgan. „Buxoroyi sharif (gazeta)“da mahalliy shoir va yozuvchilar asarlaridan parchalar, jahon adabiyoti namunalari eʼlon qilingan. „Buxoroyi sharif (gazeta)“ ga ozarbayjon yozuvchisi va jurnalisti Mirzo Jalol muharrirlik, Mirzo Gʻaffor bosh kotiblik qilgan.

Gazeta „Tarbiyai atfol“ jamiyati aʼzolari boʻlgan Muhiddin Mansurov  hamda Mirza Siroj Hakimlarning tashabbusi bilan tashkil etilgan. Gazeta rahbari Rossiyaning Buxorodagi siyosiy agentligida tarjimon vazifasida ishlayotgan Mirhaydarxoʻja Mirbadalov boʻlgan. Roʻznomaning birinchi soni 1912-yil 11-martda Yangi Buxoro (hozirgi Kogon) shahrida bosmadan chiqqan. Gazeta chop etilganda tarkibi 4 sahifadan iborat boʻlgan. 1-betda muharririyat maqolasi, jahon va Oʻrta Osiyodagi yangiliklar, tafsilotlar aks etgan. 2- va 3-sahifalarda esa taniqli yozuvchilarning asarlari tarjimalaridan namunalar va unga tahririyatning munosabati,  jahon adabiyotidan namunalar, publitsistik maqolalar chop etilgan. Oxirgi sahifada asosan bildirishlar, eʼlonlar, savdo doʻkonlari manzillari deyarli har bir sonda bosilgan.

Gazetada Mirzo Siroj Hakim va Sadriddin Ayniy oʻzlarining publisistik maqolalari bilan doimiy qatnashgan.

„Buxoroyi sharif“ gazetasi tarjimachilik sohasida katta yutuqlarga erishgan. Roʻznomada Lev Tolstoyning „Bir-biringizni seving“, „Ilyos“, „Xitoy malikasi va Si Lin Chi“, „Ikki savdogar“, „Kavkaz asiri“, „Mehnatkash Emelyan va boʻsh baraban“ kabi asarlari bosilib chiqqan. Gazetaga muharrirlik qilish uchun Bokudan matbuot sohasida katta tajribaga ega boʻlgan Mirzo Jalol Yusufzoda taklif qilingan. Roʻznoma 4 oy davomida Mirzo Jalol Yusufzoda muharrirligida nashrdan chiqqan.

Buxoro amirligi hududida nashr etilgan birinchi gazetalar „Buxoroyi sharif“ va „Turon“ amirlikda milliy demokratik gʻoyalarni targʻib qilish, savodxonlikni oshirish orqali asriy qoloqlikdan qutulish kabi mavzulardagi targʻibotchilik ishida, Buxorodagi jadidlarni birlashtirishda oʻrni katta boʻlgan.

Ushbu nashrlar kam sonli obunachilarga ega boʻlgani sababli chop etishdagi xarajatlarni qoplamagan. Dastlab homiylik qilganlar va bosmaxona rahbariyati ham moddiy manfaat boʻlmagach, nashr ishlarini toʻxtatishga harakat qilgan. Moliyaviy tanglik munosabati bilan K. Levinning tipografiya firmasi gazeta chiqarishni toʻxtatadi. Shunday vaziyatda jadidlar „Buxoroyi sharif“ shirkatini tuzadilar va gazetalar chiqishini taʼminlash uchun pul yigʻa boshlaydilar. Nashr ishlarida M. Mansurov barcha xarajatlarni oʻz zimmasiga olgan. Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev ham „Tarbiyai atfol“ tashkiloti faoliyatida va roʻznomalarning nashr bilan bogʻliq xarajatlarida oʻz yordamini ayamagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buxoro-Toshkent-Bishkek-Olmaota (gaz yoʻli)

**Buxoro—Toshkent—Bishkek—Olmaota gaz yoʻli** - Buxoro (Muborak)dan boshlanib Olmaota shahrida tugaydi. Uzunligi 1324 km. 1964—65-yillarda qurilgan. 530—1220 mm li quvurlar yotqizilgan. Gaz yoʻli 2, ayrim joylarda 3 izli qilib qurilgan. Oʻzbekistonning janubi va gʻarbidagi konlardan olinadigan gazni Oʻzbekistondagi, shuningdek Qirgʻizistonning shimoli va Qozogʻistonning janubidagi isteʼmolchilarga yetkazib berishga xizmat qiladi. Loyiha quvvati yiliga — 28 mlrd. m3. Bu gaz yoʻlining Oʻzbekiston hududidagi qismini kengaytirish ishlari olib borilmoqda (2000).
Buyuk ipak yoʻli sayyohlik yoʻnalishlari

**Buyuk Ipak yoʻli sayyohlik yoʻnalishlari** – Oʻzbekistonda tashkil qilingan asosiy sayyohlik yoʻnalishlari. 1994-yil Toshkent va Samarqandda Jahon sayyohlik tashkilotining „Ipak yoʻli“ loyihasini ishlab chiqish boʻyicha xalqaro yigʻilish boʻlib, unda Oʻzbekiston mazkur qadimiy yoʻnalish markazi deb belgilandi. 1995-yil 2-iyunda UzR Prezidenta „Buyuk ipak yoʻlini qayta tiklashda Oʻzbekistonning ishtirokini avj oldirish va respublikada xalqaro sayyohlikni rivojlantirish borasidagi choratadbirlar toʻgʻrisida“ farmon qabul qildi. Shu asosda „Oʻzbekturizm“ millim kompaniyasi „Ipak yoʻli“ oʻtgan tarixiy manzillar boʻylab 200 dan ortiq yoʻnalishlar ishlab chiqdi. Ular asosiy.da sayyohlar uchun qulay shartsharoitlar yaratish, ularga namunali xizmat koʻrsatish maksadida yangi shinam mehmonxonalar, kempinglar, motellar, umumiy ovqatlanish va dam olish maskanlari bunyod etilmoqda. Shu sababli bu yoʻnalishlar boʻylab safar qiluvchilar soni yil sayin ortib bormoqda.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bugʻlanish (agrometeorologiya)

BUGʻLANISH, yalpi **bugʻlanish**, evapotranspiratsiya (agrometeorologiyada) — tuproq yuzasi hamda oʻsimliklardan bugʻlanadigan nam (transpiratsiya) miqdori yigʻindisi. B. tuproq namligi, uning xususiyati, tuproq nam sigʻimi, toʻshama sirt rangi, havo temperaturasi va nisbiy namligi, shamol va 6. omillarga bogʻliq. B. toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan agrotexnik tadbirlarni ishlab chiqish, sugʻorish vaqti va normalarni aniqlash, qurgʻoqchilikka turlicha chidamli ekinlarni rayonlashtirishda, hosilni prognozlash va boshqalarda foydalaniladi. Oʻrta Osiyoning dehqonchilik mintaqalarida B. hisobiga tuprokdan yoʻqotiladigan namlik (bugʻlanuvchanlik) bir yilda 1200–2000&nbsp;mm va undan koʻproqni tashkil etadi. Bu esa yillik yogʻin miqdoriga nisbatan 10—15-marta, vegetatsiya davridagi yogʻinlarga nisbatan esa deyarli 40—50-marta koʻpdir. Natijada ekinlarni sunʼiy sugʻorishga toʻgʻri keladi. Sugʻorish normasi gidromorf tuproqlarda 3—4 ming m³/ga, avtomorf tuproqlarda esa 6—7 ming m³/ga. Namlik sarfini kamaytirish uchun tuproqni yumshatish, almashlab ekishni toʻgʻri tashkil etish, organik oʻgʻitlarni ishlatish, tuproq strukturasini yaxshilaydigan sunʼiy moddalar solish va boshqa tadbirlar qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Byerkneslar

**Byerkneslar** (Bjerknes) – ota va oʻgʻil norveg geofiziklari: 1) Vilgelm Friman Koren (1862— 1951) – meteorologiyada frontologik ilmiy maktab asoschisi. Suyuqlik yoki gazda sirkulyatsiyaning tezlashishi toʻgʻrisidagi teorema, siklonlarning toʻlqin nazariyasi muallifi. Obhavoni oldindan aytishning dinamik usullarini ishlab chiqqan. Norvegiyada obhavo xizmatiga asos solgan (1917); 2) Yakob (1897—1975) – atmosfera frontlari haqidagi taʼlimot asoschilaridan biri. Asarlari siklonlar evolyutsiyasiga, ularning atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasidagi ahamiyatiga, okean suvlarining atmosfera jarayonlariga taʼsiri va boshqalarga doir.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Bjørnson** (1832.8.12, Kvikne — 1910. 26.4, Parij) — norveg yozuvchisi, jamoat va teatr arbobi. Norveg milliy dramaturgiyasi va adabiy tanqidchiligi asoschisi. Bergendagi Norveg teatri (1857—58) va Kristianiya teatri (1865—67)ga rahbarlik qilgan. Tarixiy-ijtimoiy dramalar ("Janglar orasida", 1858; "Yovuz Sigurd", 1862; "Mariya Styuart, Shotlandiya qirolichasi", 1864; "Irodamizdan tashqari", 1883—95), povest ("Syunneve Sulbakken", 1857; "Baliqchi ayol", 1868 va boshqalar), sheʼrlar, shu jumladan Norvegiya gimni muallifi. Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureati (1903).

## Manbalar
Boʻyin (oʻlchov)

**Boʻyin** — uzunlikning taxminan oʻlchovi; haydalgan yer maydonining u boshidan bu boshigacha boʻlgan masofani bildiradi. 1 B. 120+150 qadamta teng. Agar 1 qadam oʻrtacha 0,75 m ga teng deb olinsa, 1 B.=0,75(120+150)=90+112,5 m boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boʻta

**BOʻTA** — oltin, kumush, mis, rux, birinj (bronza) kabilarni eritish uchun ishlatiladigan qad. asbob; dumaloq kosacha. Oʻtga chidamli gilboʻta loyidan yasaladi. Zargar va rixtagarlar maʼdanlarni B.da koʻraga solib eritganlar. 15-asr yozma manbalarida tilga olingan. Hozir B. oʻrniga asosan tigel ishlatiladi.
Boʻgʻin (tilshunoslik)

**Boʻgʻin** — 1) (tilshunoslikda) soʻzning alohida talaffuz qilish mumkin boʻlgan kichik boʻlagi. Fransuz tilshunosi M. Gammon 1929-yilda Boʻgʻin nutq artikulyatsiyasidagi muskullarning kuchlanishiga asoslangan, degan fikrni ilgari surgan. Bunda nutq oqimidagi tovush tizimining izchil holatda kuchlanishi va boʻshashishi nazarda tutiladi, yaʼni nutq qismlari kuchlanish bilan boshlanadi va yuqori nuqtasidan kuchlanish bilan tugaydi. Shu takrorlanish boʻgʻinga ajralishdir. Bu oʻzbek tilshunosi Ayub Gʻulomovning Boʻgʻin nutqning bir nafas toʻlqinidagi qismidir, degan qarashiga ham moye keladi. "Boshlangʻich" soʻzi 3 Boʻgʻin li boʻlib, har biri kuchlanish bilan boshlanadi. Unlisi baland nuqtasi hisoblanib, undoshda kuchsizlanib tugaydi. Boʻgʻin kuchli boshlanishi va kuchli tugashi ham mumkin;

2) (poeziyada) eng kichik oʻlchov birligi. Hijo deb ham ataladi. Sheʼr tpuzilishida muhim ahamiyatga ega. Bunda har bir soʻz alohida emas, balki ular nutq butunligi, soʻzlarning oʻzaro fonetik munosabatida qaraladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Audierne

**Audierne** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2471 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 852,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 2,9&nbsp;km2. 

## Manbalar
Bolazec

**Bolazec** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
206 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 17,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Brélès

**Brélès** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
779 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 14,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Tréflez

**Tréflez** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
901 nafar aholi istiqomat qiladi (2008). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 15,9&nbsp;km2. 

## Manbalar
Baulon

**Baulon** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Ille-et-Vilaine departamenti Redon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1785 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 52,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 25,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Cancale

**Cancale** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Ille-et-Vilaine departamenti Saint-Malo tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
5203 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 412,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 12,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Champeaux (Ille-et-Vilaine)

**Champeaux** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Ille-et-Vilaine departamenti Rennes tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
465 nafar aholi istiqomat qiladi (2009). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,8&nbsp;km2. 

## Manbalar
Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine

**Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine** Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Ille-et-Vilaine departamenti Saint-Malo tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
992 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 708,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 1,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Langouët

**Langouet** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Ille-et-Vilaine departamenti Rennes tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
537 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 76,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 7,0&nbsp;km2.

## Manbalar
Le Châtellier (Ille-et-Vilaine)

**Le Châtellier** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Ille-et-Vilaine departamenti Fougères tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
393 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 13,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Ambon (Morbihan)

**Ambon** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Morbihan departamenti Vannes tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1480 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 38,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Baud (Morbihan)

**Baud** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Morbihan departamenti Pontivy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
5134 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 107,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 48,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
Radenac

**Radenac** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Morbihan departamenti Pontivy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
825 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 37,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 21,9&nbsp;km2.

## Manbalar
Abaucourt

**Abaucourt** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Nancy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
309 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 39,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,8&nbsp;km2. Dengiz sathidan 182 – 235 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Abbéville-lès-Conflans

**Abbéville-lès-Conflans** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Briey tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
236 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 196 – 230 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Aboncourt (Meurthe-et-Moselle)

**Aboncourt** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Toul tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
127 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,1&nbsp;km2. Dengiz sathidan 324 – 476 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Amenoncourt

**Amenoncourt** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Lunéville tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
99 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,0&nbsp;km2. Dengiz sathidan 259 – 350 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Blamont

**Blamont** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1106 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 109,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,1&nbsp;km2. Dengiz sathidan 403 – 603 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Blainville-sur-l'Eau

**Blainville-sur-l'Eau** Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Lunéville tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
4012 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 342,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 212 – 288 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Saint-Vincent-sur-Oust

**Saint-Vincent-sur-Oust** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Morbihan departamenti Vannes tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1096 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 69,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 15,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Mance (Fransiya)

**Mance** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasidagi Meurthe-et-Moselle departamenti Val de Briey tumani tarkibiga kiradi.

## Tarixi
Uning kelib chiqishi ikki ming yildan ko'proq vaqtga to'g'ri keladi. Galliyaliklar hozirgi Belgiyaning Alis-Mansiya daryosining chap qirg'og'ida joylashganlar. Bugungi kunda bu daryo Woigot deb ataladi. 1817-yilda Voigotdagi sobiq Barroa provinsiyasining Mans qo'shimchalari sifatida Malmeyson va Magdelen qishloqlari joylashgan edi. O'sha paytda 83 ta uyda 353 ta aholi yashagan. Uning aholisi *Mansua* deb ataladi. Mans 1871-yilda Meurthe-et-Moselle separtamentiga biriktirilgan. Ushbu sanadan oldin qishloq Mosellening bir qismi edi.

## Aholi va jamiyat

### Demografiya
Aholi sonining evolyutsiyasi 1793-yildan beri kommunada o'tkazilgan aholini ro'yxatga olish orqali ma'lum. 2009-yil 1-yanvar munitsipalitetlarning qonuniy aholisi har yili aholini ro'yxatga olishning bir qismi sifatida e'lon qilinadi, endi bu ma'lumotlarning yillik to'plamiga asoslanadi, ketma-ket besh yil davomida barcha munitsipalitet hududlariga tegishli. Aholisi 10 000 dan kam bo'lgan munitsipalitetlar uchun har besh yilda butun aholini qamrab oluvchi aholini ro'yxatga olish so'rovi o'tkaziladi, keyingi yillardagi qonuniy aholi soni interpolyatsiya yoki ekstrapolyatsiya  yo'li bilan baholanadi. Munitsipalitet uchun yangi tizim doirasidagi birinchi to'liq ro'yxatga olish 2007-yilda o'tkazilgan.

2014-yilda kommunada 581 nafar aholi bor edi, bu 2009-yilga nisbatan − 5,99% ga oshgan ( Meurthe-et-Moselle  : +0,16%, Fransiya, Mayottdan tashqari  : +2,49%). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 79 nafar kishi.

### Joylar va yodgorliklar

* 18-asr oxirida qurilgan Pol Barbe ko'chasi, 6-da joylashgan ishchilar uyi.
* 1663-yilda qurilgan va 1842-yilda buzib tashlangan eski cherkov o'rniga shu yili qurilgan Sent-Martin cherkovi.
* Go'lgota uyi Pol Barbeda 1783-yilda Jan Fransua Peisant de Murvil tomonidan qurilgan 14-devorda joylashgan.
* Go'lgota joylashgan Rue du Pont, qurilish: 19-asrning birinchi yarmi, vakili: Masih xochda; Avliyo Jon; bokira; parda; farishta boshi.
* Calvary, mahalliy: Malmeison Mangin Niklo va uning rafiqasi Jenon uchun 1585-yilda qurilgan (sana ko'rsatilgan). 1963-yilda o'g'irlangan krossovka.
* Presviteriya 18- asrda qurilgan de l'Église 4-da joylashgan;  qayta ishlatilgan 17- asr piyoda eshiklari .
* Sobiq vokzal eski temir yo'lda qurilgan yashil yo'l bo'ylab turar-joyga aylandi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,4&nbsp;km2. Dengiz sathidan 208 – 291 metr balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Mont-l'Étroit

**Mont-l'Étroit** Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Toul tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
110 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,3&nbsp;km2. Dengiz sathidan 286 – 427 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Montigny (Meurthe-et-Moselle)

**Montigny** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Lunéville tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
131 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 263 – 317 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Norroy-le-Sec

**Norroy-le-Sec** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Briey tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
363 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 13,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 250 – 312 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Norroy-lès-Pont-à-Mousson

**Norroy-lès-Pont-à-Mousson** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meurthe-et-Moselle departamenti Nancy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1146 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 194,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 5,9&nbsp;km2. Dengiz sathidan 177 – 375 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar