Caisson (Osiyo arxitektura)

**Keson** (), shuningdek **keson shifti** yoki ***oʻrgimchak toʻri*** shifti deb ham ataladi. Xitoy meʼmorchilik sanʼati meʼmorchiligida odatda ibodatxonalar va saroylar shiftida, odatda markazda va toʻgʻridan-toʻgʻri asosiy taxt tepasida joylashgan meʼmoriy xususiyatdir. Keson, odatda, shiftga oʻrnatilgan choʻkib ketgan paneldir. Koʻpincha qatlamli va boy bezatilgan.

*Keson* — kassaning umumiy nomi boʻlib, Xitoy meʼmorchilik sanʼati meʼmorchiligida kesson uning tuzilishi va joylashuvi boʻyicha juda rivojlangan konventsiyalar bilan tavsiflanadi.

## Tuzilishi
Keson shiftning markaziga joylashtirilgan choʻkib ketgan paneldir. Shift sathidan yuqoriga koʻtarilgan *dougong* (míní) strukturasi yordamida amalga oshiriladi, u bir-biriga bogʻlangan struktura elementlari orqali, nurlar ishlatilmaganligi sababli, oʻlchamlarning ketma-ket kichrayishi darajasini yaratadi. Nurlar kvadrat chegara bilan oʻralgan olti burchakli yoki sakkizburchak kessonni yaratish uchun ham ishlatilishi mumkin.

Kesonning oʻrtasi katta *[[Relyef (haykaltaroshlik)|relyef]]* oʻymakorligi yoki rasm bilan bezatilgan. Umumiy mavzular orasida „ikki ajdaho marvaridni taʼqib qilish“ gʻoyasi ham mavjud. Taqiqlangan shaharning taxt xonalaridagi kessonlarda katta, burishib turgan ajdaho tasvirlangan, uning ogʻzidan qandilga oʻxshash „ Sariq imperator oynasi“ deb nomlangan tuzilma ham boʻladi.

Kesonlar dastlab shipni qoʻllab-quvvatlash uchun ishlatilgan. Shuning uchun ular Xitoy meʼmorchiligi tarixida nisbatan yaqinda paydo boʻlgan inshootdir.

## Boshqa tuzilmalarda ishlatilishi

Keson Xan sulolasi qabrlarida topilgan, bu meʼmoriy xususiyatdan kamida 2000 yil oldin ishlatilgan. Yer osti inshootidan tashqari, er usti inshootidagi eng qadimgi kesson balandligi ) ustida joylashgan kessondir. Xebey provinsiyasi, Jisyan, Dule monastirining Guanyin pavilonidagi Guanyin haykali, 984-yilda Liao sulolasi davrida qurilgan. Ichki ustunlardan foydalanmasdan, bu ship uchinchi qavatda olti burchakli ship ramkasi boʻlgan yashirin ikkinchi qavatdagi toʻrt qirrali ramka bilan ushlab turiladi.

Anʼanaviy Xitoy meʼmorchiligida binoning har bir jihati turli xil materiallar va texnikalar yordamida bezatilgan. Oddiy binolarda oddiy shift bezaklari yogʻoch chiziqlardan yasalgan va qogʻoz bilan qoplangan. Toʻqilgan yogʻoch chiziqlar yoki toʻsinlarga mahkamlangan joʻxori poyalaridan qurilgan panjarali shift koʻproq bezakli edi.

Sanqing zali (Uchta tozalik zali) — shiftida „uch“ zaojing boʻlgan yuan davrining tuzilishi. *Zaojing* — Xitoy meʼmorchiligida imperator taxti yoki haykali ustidagi yogʻoch gumbaz hisoblanadi.

Keson qadimgi Xitoyning rasmiy arxitekturasida tobora standart boʻlib qolganligi sababli, shunga oʻxshash tuzilmalar Dunxuang kabi Buddist grottolarida ham paydo boʻldi.

## Madaniy ahamiyati
Kesonlar juda bezakli va faqat muhim yoki juda bezatilgan binolarga kiritilgan. Ularning oʻziga xos madaniy ahamiyati yoʻq edi, chunki ular tuzilishi jihatidan butun dunyo boʻylab qurilgan gumbaz va gumbazlarga teng edi. Biroq, boy bezak koʻpincha tanlangan mavzularda va kessonlarda namoyish etilganda madaniy ahamiyatga ega edi.

## Yana qarang

* Xitoy meʼmorchilik sanʼati
* Taqiqlangan shahar

## Manbalar

## Havolalar

* Baoguo ibodatxonasi — Dougong va kesson tuzilmalari
* Fotoe.com saytida kesson tasvirlari toʻplami