open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdulloh ibn Amr ibn Harom

**Abdulloh ibn Amr ibn Harom** (arabcha: عبد الله بن عمرو بن حرام — Abu Jobir Abdulloh ibn Amr ibn Harom al-Ansoriy as-Salamiy — ? - 3/624, Madina) — sahoba.

## Hayoti
Ansoriylardan bo‘lgan Abdulloh ibn Amr ibn Harom ikkinchi Aqaba bay’­atida Barro ibn Ma’rur bilan birga o‘z qabilasi Bani Salama nomidan vakil bo‘lgan. Badr jangida qatnashgan. Uhud jangida Sufyon ibn Abdushams tomonidan shahid etilgan. Mazkur jangdan oldin o‘g‘li Jobir ibn Abdullohni oldiga chaqirib, ushbu jangda birinchilardan bo‘lib shahid bo‘lishni orzu qilayotganini aytadi hamda unga ortida qolayotgan olti qiziga g‘amxo‘rlik qilishi va qarzlarini uzishini vasiyat qiladi. Uhud tog‘iga yetib bormaslaridan munofiqlar boshlig‘i Abdulloh ibn Ubay ibn Salul Islom qo‘shinining uchdan birini tashkil etgan odamlarini olib, ortga qaytib ketayotganlarida Abdulloh ibn Amr ibn Harom ularni bu yo‘ldan qaytarishga harakat qiladi. Ammo unga quloq solishmaydi. Abdulloh ibn Amr ibn Harom ularni duoyi bad qilib, musulmonlar oldiga qaytadi. Jang boshlangach, hech qancha vaqt o‘tmay shahid bo‘ladi. Manbalarda uning ushbu jangda ilk shahid bo‘lgani keltiriladi. Makkalik mushrik­lar uning burni, qulog‘i va boshqa aʼzolarini kesib oladilar. Kafanlik va qabrlar yetishmagani bois jasadi pochchasi Amr ibn Jamuh jasadi bilan birga bitta qabrga qo‘yilgan. Oradan qirq olti yil o‘tgach, sel yo‘liga yaqin bo‘lgan qabrlarni boshqa yerga ko‘chirish maqsadida mazkur qabr ochilganida, ikki sahobaning jasadi qabrga qo‘yilgandagi holatda turganiga guvoh bo‘lingani rivoyat qilinadi.

## Adabiyotlar

# Ibn Hishom. *As-Sӣra.* — Qohira: 1955. III, 64, 98;
# M. Yaşar Kandemir. „*Abdullah b. Amr b. Harâm*“. *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 86;
# Alixonto‘ra Sog‘uniy. *Tarixi Muhammadiy*. — T.: „Movarounnahr“, 2017. 674, 676.

## Manbalar
Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy

**Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy** (arabcha: عبد الله بن علي المرغيناني – Abdulloh ibn Ali ibn Soin ibn Abduljalil ibn Xalil ibn Abu Bakr al-Fargʻoniy Abu Bakr ibn Abu-l-Hasan ibn Abu Bakr al-Margʻinoniy) – faqih va roviy.

## Hayoti
Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy margʻilonlik yirik faqih, Samarqandda istiqomat qilib, imom-xatiblik vazifasida boʻlgan. Bagʻdodga 1204-yilda (hijriy 600) haj safaridan qaytib kirib kelgan. U yerda Abu Ahmad Amin, Abu Muhammad ibn Axzar, Abu-l-Qosim ibn Hasin va Abu Gʻolib ibn Banno, Abu Bakr al-Ansoriy va boshqalardan hadis eshitib, oʻz qoʻli bilan yozib borish bilan bir qatorda, movarounnahrlik ulamolardan olib kelgan qirqqa yaqin hadislarni rivoyat qilgan.

Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy oʻz mazhabining yirik imomi, jadal, xilof va hadis ilmlari, tilshunoslik, nasr va nazm bobida tengi yoʻq bilimdon olim boʻlgan. Manbalar Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniyni xushsuratli, goʻzal axloqli, taqvodor va tavozeli inson boʻlganligi haqida xabar beradi. Islom ilmlari qatorida nazm va nasrda ham sermahsul ijodkor boʻlgan. Shunga qaramay, ilmiy merosi hali aniqlanib tadqiq qilinmagan. Buxoroda tutqunda shahid boʻlgan.

## Adabiyotlar

* O. A. Qoriyev. *Fargʻona fiqh maktabi va Burhoniddin al-Margʻinoniy.* – T.: *"*Fan", 2009. 61;
* *Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi.* – Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 222.
Abdulvahhob az-Zanjoniy

**Abdulvahhob ibn Ibrohim ibn Muhammad al-Jurjoniy az-Zanjoniy**, al-Xozarjiy (Izzuddin) — adib, nahvchi, tilshunos, sarfchi, ilm-maʼoniy, bayon va aruz bo‘yicha mutaxassis bo‘lgan. Aqliy va nahliy ilmlardan ham xabardor bo‘lgan. Tabrizni o‘z vatani deb hisoblagan va Mavsulda yashagan. Abdulvahhob az-Zanjoniy Bag‘dodda hijriy 660-yil (milodiy 1262-yil)da vafot etgan.

## Asarlari
* Al-Muʼrab amma fi-s-sihoh va-l-mag‘rib fi-l-lug‘at (Sahihdagi iʼrob va tildagi mug‘rab)
* al-Hodiy fi-n nahv va-t-tasrif va-sh sharh (Nahv va sarf va ularning sharhlari bo‘yicha hidoyatchi)
* Fathu-l-fattoh fi A 10 sharhi-l-maroh („al-Maroh“ sharhi bo‘yicha ochuvchining aytganlari)
* Tasʼhihu-l-miqyos fi tafsiri-l-qistos fi-l-aruz (Aruzdagi „al-Qistos“ tafsiri qiyosining sahihligi)
* Miʼyoru-n-nizor fi ulumi-l-ashʼor (Sheʼriyat ilmlarida munozara meʼyori)
* „Umdatu-l-hisob“ (Hisob ilmi asoslari)
## Manbalar
Abdulvahhob al-Kanjiy

**Abdulvahhob ibn Abu Abdulloh ibn Abu al-Husayn ibn Abu Shihob al-Kanjiy** — Damashqda yashagan ulamo. U „an-Nibros li kashfi-l-iltibosi-l-voqiʼ fi-l-asos li aqoid qavm sammu anfusahum bi-l-akyos“ („O‘zlarini „akyos“ (yaxshilar) deb eʼlon qilgan qavm aqidasi asoslaridagi gumonlarni yoritib beruvchi mayoq“) asarini hijriy 1062-yilda yozib tugatgan.

## Manbalar
Ovozi Samarqand

**Ovozi Samarqand (Ovozi Samarqand)** — Xalq deputatlari Samarqand viloyat kengashi va viloyat hokimligining gazetasi. 1990-yil 1-yanvardan chiqa boshlagan.

## Tarixi
1990-yilda gazetaga jurnalist va yozuvchi Nor Ostonzoda bosh muharrirlik qilgan. U yetti yillik rahbarlik faoliyati davomida gazetaning mazmunan boyishi va ijodiy adabiy muhitning shakllanishiga hissa qo‘shgan.

Gazeta sahifalarida taniqli olimlar, yozuvchilar, tajribali o‘qituvchilar va turli kasb egalarining chiqishlari, tahliliy, tanqidiy maqolalari chop etilgan va bugungi kunda ham bu an’ana davom etmoqda.

“Ovozi Samarqand” gazetasini tashkil etish va viloyatdagi ommaviy axborot vositalari o‘rtasida o‘z o‘rnini topishida Nor Ostonzoda, G‘afurjon Mahmudov, Xursand Jumayev, Hazrat Sabohiy, Adash Istad, Shavkat Bahromov, Toshqul Azimov, Baxtiyor Jumayev, Gulchehra Halimova singari jurnalistlarning mehnatlari alohida tilga olinadi.

1994-yilda gazeta qoshida “Yosh ijodkorlar maktabi” tashkil etilgan.

1995-yilda “Ovozi Samarqand” teatr studiyasi ilk bor o‘zining badiiy chiqishini qo‘g‘irchoq teatrida namoyish etadi.

1997-yilning oktyabr oyidan gazetaga filologiya fanlari nomzodi G‘afurjon Mahmudov bosh muharrir etib tayinlandi. Uning tadbirkorlik va ishbilarmonlik xislatlari gazetaning yanada jonlanishiga, mushtariylari sonining ko‘payishiga xizmat qildi.

2010-yilda A2 formatda sahifalanib, rangli chop etildi. Shu sanadan gazeta yangi formatga o‘tdi.

2011-yil 1-martdan 2016-yil iyuliga qadar Ozodjon Xidirov (Hamidzoda) gazetaga muharrirlik qildi.

2011-yilda O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 20 yilligi munosabati bilan gazetaning ma’naviy ko‘magida yosh tojik adiblarining bayozi – “Armug‘oni Samarqand” kitobi nashrdan chiqdi.

2015-yildan 2025-yilgacha gazeta haftada ikki marta chop etiladigan bo‘ldi.

2017-yildan hozirgacha falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Bahodur Rahmonov gazetaga muharrirlik qilmoqda.

Uning rahbarlik davrida gazetaning Telegram, Facebook va YouTube ijtimoiy tarmoqlarida o'z sahifalari ochildi. Bundan tashqari gazetaning veb-sayti —ovozi.uz o'z faoliyatini yo'lga qo'yildi. Hozirgi kunda veb-sayt va ijtimoiy tarmoqlardagi ko'rishlar soni 45 mingdan (2025-yil, fevral) ortiq bo'lib, dunyoning turli burchaklaridan o'quvchilariga ega. 

2018-yilda “Ovozi Samarqand” kutubxonasi” tahrir hay’ati tomonidan zamonaviy o‘zbek she’riyati namunalarining tarjimalaridan iborat “Saodati do‘sti” kitobi nashr etildi. Keyinchalik ushbu rukn ostida o'nlab kitoblar, jumladan, samarqandlik mashhur va ma'lum ijodkorlar, Ro'dakiy, Habib Yusufiy, G'afurjon Mahmudov, Baxtiyor Juma, Mirsafo Kamoliy, Fozil Shukurov, Xoja va gazeta tarixiga bog'liq bo'lgan bir qator kitoblar chop etilgan.

## Yutuqlar
Aynan "Saodati do'sti" kitobi 2018-yilda "Ovozi Samarqand" gazetasiga "Oltin qalam" mukofotini olib bergan. 

2019-yilda gazeta tashkil etilganining 30 yilligi keng nishonlanib, 2020-yil noyabr oyida gazetaning uch minginchi sonining chiqishi ham tantanali ravishda kutib olingan. 

## Manbalar
Abdulvosiʼ az-Zanjoniy

**Abdulvosiʼ ibn Muhammad ibn Abul Qosim al-Husayniy as-Sirdoniy at-Torimiy az-Zanjoniy** — faqih, usulchi, mujtahid va voiz bo‘lgan. U hijriy 1235-yil (1820-yil)da tavallud topib, hijriy 1291-yil (milodiy 1874-yil)da vafot etgan.

## Asarlari
* „Kitob fi-l-axloq va-l-mavʼiza“ („Axloq va mavʼizalar haqida kitob“, 10 jildli)
* „Hoshiya ala-l-qavoniyn fi-l-usul“ („Usul ilmi qonunlariga hoshiya-izoh“)
* „Hoshiya ala-r-riyoz fi-l-fiqh“ („Riyozat va fiqh ilmlariga hoshiya-izoh“)
## Manbalar
Abdulvohid al-Ogʻizuniy

**Abdulvohid ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Ayman ibn Abdulloh ibn Murra ibn al-Ahnaf ibn Qays at-Tamimiy al-Og‘izuniy** (Abu Abdulloh) — yuqorida nomi zikr etilgan Abu Abdurrahmon Hoshidning bobosi. Qudamo imomlardan bo‘lgan, Og‘izun qishlog‘ida yashagan. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilganlar.

Abdulvohid al-Og‘izuniy taxminan hijriy 200-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn al-Arqam

**Abdulloh ibn al-Arqam** (arabcha: عبد الله بن الأرقم – Abdulloh ibn al-Arqam ibn Abduyagʻus ibn Vahb ibn Abdumanof ibn Zuhra al-Qurashiy) – sahoba.

## Hayoti
Muhammadga ona tomondan qarindosh boʻlgan Abdulloh ibn al-Arqam Makka fathi asnosida Islomni qabul qilgan va vahiy kotiblari orasidan oʻrin olgan. Xususan, hukmdorlardan kelgan maktublarni oʻqish, saqlash, javob yozishda paygʻambarga yordamchi boʻlgan va uning ishonchini qozongan. Shu bois Abdulloh ibn al-Arqam yozgan javob xatlarini paygʻambar qayta oʻqitmasdan muhr bosgani rivoyat qilinadi. Chunonchi, bu samimiyat va sadoqatining mukofoti tariqasida paygʻambar unga Xaybar oʻljalaridan ellik vasq (oʻlchov birligi) bergan. Abdulloh ibn al-Arqam Abu Bakr xalifaligi davrida ham diplomatik aloqalarni yuritish lavozimida ishlagan. Umar xalifaligida Baytulmolga rahbar etib tayinlangan. Xalifa Umar Abdulloh ibn al-Arqamning qobiliyati va rostgoʻyligiga tan bergani, hatto uningdek Allohdan qoʻrqadigan boshqa kishini koʻrmaganini aytgan. Usmon davrida ham qisqa muddat mazkur lavozimda ishlagan. Ke­yinroq oʻz ixtiyori bilan ushbu lavozimdan boʻshagan. Qilgan xizmatlari evaziga xalifa Usmon 30000 dirham pul taklif qilganida u bu ishni Alloh roziligi uchun qilganini aytib, pullarni olmagan. Hayotining soʻnggi yillarida koʻzlaridan ayrilgan Abdulloh ibn al-Arqam, Usmon xalifaligi davrida vafot etgan.

Abdulloh ibn al-Arqam paygʻambardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa, Abdulloh ibn Utba ibn Mas’ud, Yazid ibn Qatoda va Urvalar hadis rivoyat qilganlar. Uning bitta hadisi Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“ida (III, 483, IV, 35) keltirilgan.

## Adabiyotlar

* Al-Voqidiy. *Al-Magʻāzӣ*. – London: 1965-66. II, 721;
* Ibn al-Asir. *Usd al-gʻāba.* – Qohira: 1970-73. III, 172-174;
* Az-Zahabiy. *Siyar.* II, 482-483;
* Ibn Hajar*. Al-Isāba.* – Qohira: 1328. II, 273;
* M. Asım Köksal. *İslam Tarihi*. – İstanbul: 1981. I, 184-185;
* Mus­tafo al-Aʼzamiy. *Kuttāb an-nabӣ*. – Riyoz: 1981. 76-78;
* İsmail L. Çakan. „*Abdullah b. Erkam*“. *TDV İA.* – İstanbul: 1988. I, 102.
Abdulvahhob al-Buxoriy

**Abdulvahhob ibn Ahmad al-Buxoriy** (keyinchalik al-Molikiy, al-Hindiy, al-Hanafiy nomlari bilan ham tilga olinadi) — soʻfiy va mufassir bo‘lgan. Al-Buxoriy hijriy 932-yil (milodiy 1526-yil)da vafot etgan.

## Asarlari
* „Tafsiru-l-Qurʼon“ („Qurʼon tafsiri“)
## Manbalar
Xumin

**Xumin**   — Oʻzbekiston Respublikasining Buxoro viloyatiga qarashli qishloq. Buxoro tumani tarkibiga kiradi.

## Manbalar
Abdulloh ibn Atiyq

**Abdulloh ibn Atiyq** (arabcha: عبد الله بن عتيق — Abdulloh ibn Atiyq ibn Qaysal-Xazrajiy al-Ansoriy — ? - 12/633, Shom) — sahoba.

## Hayoti
Abdulloh ibn Atiyq Madinaning Xazraj qabilasidan bo‘lgani uchun unga *al-Ansoriy* deb nisbat berilgan. Manbalarda Abdulloh ibn Atiyqning tavallud sanasi va qayerda tug‘ilgani haqida maʼlumotlar uchramaydi. Uhud jangidan boshlab barcha janglarda ishtirok etgan. Badrda ishtirok etgani haqida, shuningdek, vafot etgan jangi xususida ham ixtilof­lar bor. Tarixchi al-Bag‘aviy uni Abu Bakr xalifaligi davrida, Musaylama Kazzobga qarshi bo‘lib o‘tgan Yamoma jangida shahid bo‘lganini zikr qilgan.

Manbalarda "Abdulloh ibn Atiyq sariyyasi" deb nomlangan va turli tarzda rivoyat qilingan harakatning boshlig‘i sifatida tanilgan. Bu sariyya mushrik­larning Payg‘ambarga qarshi har qanday harakatlarini qo‘llab-quvvatlovchi yahudiy zodagonlaridan Abu Rofeʼ ibn Abu-l-Huqayqni o‘ldirishni maqsad qilgan. Xaybar tevaragida o‘ziga qarashli mustahkam binoda yashagan bu boy yahudiy Islomga qarshi harakatlarni uyushtirishda bardavom bo‘lgani uchun Payg‘ambar tomonidan hijratning oltinchi yili ramazon oyida Abdulloh ibn Atiyq boshchiligidagi ansorlardan tashkil topgan to‘rt kishilik guruhga uni mahv etish vazifasi topshirilgan. Abdulloh ibn Atiyq sheriklari bilan Abu Rofeʼning uyiga kirib, uni o‘sha yerda bartaraf qilganlar. Hadislarda qayd etilishicha, qaytishda Abdulloh ibn Atiyqning oyog‘iga shikast yetadi. Sherik­lari uni Payg‘ambarning oldilariga olib kelishganda Ul Zot minbarda xutba qilayotgan edilar. Rasululluh Abdulloh ibn Atiyq va sheriklarini ko‘rib, „Bular yutuqqa erishdilar“, deb marhamat qilganlar.

Abdulloh ibn Atiyqdan faqat bittagina hadis rivoyat qilingan.

## Adabiyotlar

# Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ*. — London: 1965-66. I, 391-393; III, 988;
# Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kub­rā.* — Bayrut: 1968. II, 91-92, 164;
# İsmail L. Çakan. „*Abdullah b. Atîk*“. *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 86;
# *101 ulug‘ sahobiy*. — T.: „Toshkent Islom universiteti“ nashriyot-matbaa birlashmasi, 2018. 81-83.
Abdulloh ibn Budayl

**Abdulloh ibn Budayl** (arabcha: عبد الله بن بديل — Abdulloh ibn Budayl ibn Varqoʻ al-Xuzoiy — ? - 37/658, Shom) — sahoba.

## Hayoti
Xuzoa qabilasining oxirgi raisi. To‘liq ismi — *Abdulloh ibn Budayl ibn Varqoʻ ibn Amr ibn Rabi’a ibn Abduluzzo ibn Rabi’a ibn Omir ibn Mozin al-Xuzoiy*. Otasi — Budayl ibn Varqo’ sahoba bo‘lgan.

Manbalarda uning Makka fathidan oldin yoki fath asnosida otasi bilan birga musulmon bo‘lgani, baʼzi rivoyatlarda qardoshi Abdurrahmon bilan birga Islomni qabul qilgani haqidagi maʼlumotlar uchraydi. Hunayn, Toif va Tabuk g‘azotlarida qatnashgan. Siffiyn jangida Ali tomonida turib, u va qardoshi Abdurrahmon Alining eng yaqin aʼyonlaridan bo‘lgan. Mazkur jangda o‘ng qanot piyodalariga qo‘mondonlik qilgan va taʼsirchan nutq bilan askarlar ruhiyatini ko‘targani manbalarda zikr qilinadi. Abdulloh ibn Budayl Muoviya­ning chodiriga kirishga harakat qilganida o‘ldirilgan. Urushdan keyin shomlik­lardan hyech kim uni tanimagach, uning jasadi oldiga Muo­viya va Abdulloh ibn Omir keladilar. Abdulloh ibn Omir o‘zining sallasini uning yuziga tashlab, unga hurmat va rahm ko‘rsatadi. Muoviya: „Yuzini oching!“ deydi. Yuzini ochishganda Muoviya: „Bu qavmining qo‘chqori“ deb, uni Abdulloh ibn Budayl ekanini aniqlaydi va „Xuzoa­liklarning erkak­lari u yoqda tursin, imkoniyat topsa ayollari ham biz bilan urishishdan tap tortishmaydi“ deb, jasurligi va dov­yurakligiga tan beradi.

## Adabiyotlar

# Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. IV, 294;
# Al-Buxoriy. *At-Tarӣx al-kabӣr.* — Haydarobod: 1941-60. V, 57;
# At-Tabariy. *Tarӣx.* — Qohira: 1960-70. V, 11, 15-16, 18, 21, 23, 24;
# Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba*. — Qohira: 1970-73. III, 296-298, 302;
# Ibn Hajar*. Al-Isāba.* — Qohira: 1328. XI, 280-281;
# İsmail L.Çakan. *"Abdullah b. Büdeyl".* *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 89.
Abdulvohid al-Varsoniy

**Abdulvohid ibn Bakr al-Varsoniy** (Abdulfaraj) — Shom va Iroqqa borgan, ko‘p joylarga safar qilib, ko‘pchilikdan hadislar yozib olgan. Jurjonda bo‘lgan, u yerda hadis rivoyat qilgan.
Abdulvohid al-Varsoniy hijriy 372-yilda Hijozda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulvohid ash Shovakasiy

**Abdulvohid ibn Abdurrahmon ibn Yazid ibn Ibrohim ibn Hamid ibn Harb** (Al-Xatib Abul Qosim) — „al-Hakim ash-Shovakasiy“ deb tanilgan. U asli samarqandlik bo‘lgan, Shovakasda yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdulvohid ash Shovakasiy hijriy 494-yilda 87 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Ja’far ibn Abu Tolib

**Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib** (arabcha: عبد الله بن جعفر بن أبي طالب — Abu Jaʼfar Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib — ?, Habashiston — 80/699-700, Madina) — sahoba.

## Hayoti
Kunyasi Abu Jaʼfar va Abu Muhammaddir. Habashiston yerida Islomda tavallud topgan ilk chaqaloq hisoblanadi. Alining jiyani bo‘lgan. Otasi Jaʼfar Habashistonga hijrat qilgan sahobalardan. Onasi keyinchalik Abu Bakrga, undan keyin Aliga turmushga chiqqan Asmo bint Umays al-Xas’amiya. Oilasi bilan birga Habashistondan Madinaga qaytgan. Yetti yoshligida Payg‘ambarga bay’at qiladi. Otasi Mu’ta jangida shahid bo‘lgach, unga Payg‘ambar alohida g‘amxo‘rlik qiladilar. Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib hoshimiylardan Payg‘ambarni ko‘rgan va suhbatlashganlarning so‘nggisidir. Payg‘ambar vafot etganlarida o‘n yashar o‘spirin sahoba bo‘lgan Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib saxiyligi bilan mashhur bo‘lgan. Shu bois *„bahr al-jud“* (saxiylik dengizi) va *„qutb as-saxo“* (saxovat qutbi) nomlari bilan yodga olinadi.

Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib nomi, xususan, Alining xalifaligi va undan keyingi davr­larda ham tez-tez tilga olingan bo‘lsa-da, u siyosiy sohada muhim rol o‘ynamagan. Misr voliysi Qays ibn Saʼdni lavozimidan bo‘shatib, o‘rniga ona bir ukasi Muhammad ibn Abu Bakrni qo‘yishni amakisi Aliga tavsiya qilgan. Jamal voqeasida ishtirok etgan. Siffiynda Quraysh, Asad va Kinona qabilalariga boshchilik qiladi. Alini shahid qilgan Ibn Muljam xususidagi qasos hukmini Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolibning shaxsan o‘zi amalga oshiradi. Karbalo hodisasidan oldin Husaynga kufaliklarning takliflarini qabul qilmaslikni tavsiya etgan bo‘lsa-da, foydasi bo‘lmaydi. Husayn va uning ikki o‘g‘li ham Karbaloda shahid bo‘ladilar.

Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib to‘g‘ridan-to‘g‘ri Rasulullohdan, shuningdek, onasi Asmo va amakisi Ali, Abu Bakr as-Siddiq, Usmon ibn Affonlardan hadis rivoyat qilgan. Bu hadislarning yigirma uchtasi Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“idan joy olgan. Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolibning o‘zidan esa, o‘g‘illari Ismoil, Ishoq va tobeʼinlarning peshvolaridan Qosim ibn Muhammad, Urva ibn Zubayr va ash-Shaʼbiylar hadis rivoyat qilganlar.

## Vafoti
Manbalarda Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolibning vafot sanasi bir necha — hijriy 84, 85, 86 va 90-yillar ko‘rsatilgan bo‘lib, rojih rivoyatga ko‘ra, u 80/699-700-yilda vafot etgan va Baqi’ qabristoniga dafn etilgan.

## Adabiyotlar

# At-Tabariy. *Tarӣx.* — Qohira: 1969-70. IV, 553-555; V, 215-216, 387-388, 419-466; VII, 563; VIII, 110, 160;
# Al-Mas’udiy. *Murӯj az-zahab*. — Qohira: 1964-65. II, 370, 426;
# Ibn al-Asir*. Al-Kāmil.* — Leyden: 1851-76. III, 271-272, 521; IV, 13, 40, 89, 456;
# Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba*. — Qohira: 1970-73. III, 198-200;
# Az-Zahabiy. *Siyar*. III, 456-462;
# Ibn Hajar*. Al-Isāba*. — Qohira: 1970-72. IV, 40-43;
# Ethem Ruhi Fiğlali. „*Abdullah b. Ca‘fer b. Ebû Tâlib*“. *TDV İA*. — İstanbul: 1988. I, 89. Abdulmalik ibn Hishom al-Maʼofiriy. *As-Siyra an-nabaviyya*. — T.: „Sharq“, 2011. II (4), 230, 237;
# *101 ulug‘ sahobiy* (mualliflar guruhi). — T.: „Toshkent Islom universiteti“ nashriyot-matbaa birlashmasi, 2018. 201.
Bastoʻbe

**Bastoʻbe** (, 2000-yilgacha — **Leninskiy Put**) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Bastobinskiy ovul okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi boʻlgan Ushtobe shahridan taxminan 1 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 195047100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 3180 kishini (1567 erkak va 1613 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 3316 kishi (1617 erkak va 1699 ayol) yashagan.
## Manbalar
Besagʻash (Qaratal tumani)

**Besagʻash** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumaniga qarashli qishloq. Tastobin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195053200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 86 kishini (39 erkak va 47 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 103 kishi (51 erkak va 52 ayol) yashagan.
## Manbalar
Birlik (Qaratal tumani)

**Birlik** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Tastobin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195053300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 54 kishini (27 erkak va 27 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 73 kishi (36 erkak va 37 ayol) yashagan.
## Manbalar
Doyinshi

**Doyinshi** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumaniga qarashli qishloq. Qanbaqti qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195039400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 332 kishini (194 erkak va 138 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 273 kishi (149 erkak va 124 ayol) yashagan.
## Manbalar
Abdulloh ibn al-Jadd

**Abdulloh ibn al-Jadd** (arabcha: عبد الله بن الجد - Abdulloh ibn al-Jadd ibn Qays al-Ansoriy) — sahoba.

## Hayoti
Manbalarda Abdulloh ibn al-Jadd hayoti haqida maʼlumotlar ko‘p emas. Badr va Uhud janglariga qatnash­ganligi zikr qilingan, ammo o‘limi tarixi haqida maʼlumot berilmagan. Xazraj qabilasining Bani Salima uru­g‘iga mansub bo‘lgan Abdulloh ibn al-Jadd Muoz ibn Jabalning ona bir ukasi. Onasining ismi — Hind bint Sahl. Otasi — Jadd ibn Qays johiliyat davrida Bani Salima qabilasining raisi bo‘lgan. Abdulloh ibn al-Jaddning otasi Payg‘ambar bilan ko‘plab g‘azotlarda qatnashgan bo‘lsa-da, munofiqlardan deb sanalgan. Hudaybiya sul­hida bo‘lib, Rizvon bay’atida ishtirok etmagan. Tabuk g‘azotida ishtirok etishni istamagan. Otasining bu holatidan xafa bo‘lgan Abdulloh ibn al-Jadd uning zarariga Qur’on oyatlari nozil bo‘lishi mumkinligini aytgan. Haqiqatda, keyinchalik g‘azotda qatnashmagan munofiqlar haqida oyat nozil bo‘lgan. Usmon davrigacha yashagan Jadd ibn Qaysning ke­yinchalik tavba qilib haqiqiy musulmon bo‘lganiga doir rivoyatlar ham bor.

## Adabiyotlar

# Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ.* — London: 1965-66. I, 169;
# Ibn Hishom. *As-Cӣra.* — Qohira: 1955. II, 697;
# Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. III, 571, 583;
# At-Tabariy. *Tarӣx.* — Leiden: 1879-1901. I, 1544, 1545, 1693-1694;
# At-Tabariy. *Jāmi’ al-ba­yān.* „Bulaq“, 1323-29. X, 104, 129;
# Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1970-73. I, 327;
# Mustafa Fayda. *"Abdullah b. Ced". TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 90;
# Alixonto‘ra Sog‘uniy. *Tarixi Muhammadiy*. — T.: „Movarounnahr“, 2017. 674.

## Manbalar
Abdulloh al-Busnaviy

**Abdulloh al-Busnaviy** (arabcha: عبد الله البسنوي) — (992/1584, Bosniya — 1054/1644, Konya) — taniqli olim va mutasavvif.

## Hayoti
Taniqli olim Abdulloh al-Busnaviy taʼlimni o‘zi tug‘ilib o‘sgan yurtida bosh­lab, keyinchalik tafsir, hadis, fiqh va kalom ilmlari bo‘­yicha Istanbulda tahsil olgan. So‘ng o‘z davrining ilm va madaniyat markazlaridan bo‘lgan Bursaga borib, u yerda Bayramiyya malomatiylarining yetuk shayxlaridan Hasan Kabaduzga shogird tushgan. Uning irshodi ila buyuk maʼnaviy darajaga yetishdi. Bu davrda Abdulloh al-Busnaviy Shayx Abdulmajid Xalvatiydan ham taʼlim olgan. So‘ngra 1046/1636-yilda Misr­ga, undan o‘tib hajga borgan. Ilmi va tasavvufiy bilimlari yuksak ekanligi sababli bir tomondan tasavvufiy tushunchalarning, boshqa tomondan esa malomatiylikning arab diyorlarida yoyilishiga sezilarli taʼsir ko‘rsatgan.

Hajdan qaytishida bir oz vaqt Shom­da to‘xtab, Muhyiddin ibn al-Arabiyning qabri yonida faqirona hayot kechiradi. Keyin Konyaga borib u yerda yashaydi va o‘sha yerda vafot etadi. U Sad­ruddin al-Qunaviy yoniga dafn etilgan. Abdulloh al-Busnaviyning tasavvufiy dunyoqarashi „*Fusӯs al-hikam*“ asari g‘oyalari taʼsirida shakllangan. Abdulloh al-Busnaviy mazkur asarni tarjima qilgan va unga batafsil sharh yozgan. Uning bu asari 1252/1836-yilda hamda 1290/1873-yilda Istanbulda ikki jildda nashr etilgan. Kotib Chalabiy yetakchiligidagi bir nechta olimlar bu asar sharhiga yuqori baho berganlar. „*Tajalliyāt ’arāis an-nusӯs fӣ manassāt hikam al-fusӯs*“ nomi bilan mashhur bo‘lgan bu asar *„vahdat al-vujud“* tushunchasining tub maʼnolarini tushuntiradi. Asar o‘n ikki bobdan iborat bo‘lib, mavzularining asosiylari qu­yidagilar: *xatmi valoyat, g‘aybi mutlaq, aʼyoni sobita, hazaroti xams, nu­buvvat, valoyat, ilmi zohir, ilmi botin, muhab­bat, haqiqati Muhammadiyya, murshidi komil*. Asar Islom o‘lkalarida *„Sharh al-fusӯs“* nomi bilan ham shuhrat qozongan.

Abdulloh al-Busnaviy Islom ilmlari bilan bir qatorda sheʼriyat bilan ham shug‘ullangan.

## Asarlari

* „Mavāqib al-fuqahā“;
* „Haqӣqa al-yaqӣn“;
* „Risāla hazӣra al-g‘ayb“;
* „Risāla fӣ tafsӣr“;
* „Nӯn va-l-qalam“ va boshqalar.

## Adabiyotlar

# Hoji Xalifa. *Kashf az-zunӯn.* II, 1263;
# Abdülbâki Gölpınarlı. *Melâmîlik ve Melâmîler*. — İstanbul: 1931. 79;
# S. Nüzhet Ergun. *Türk Şairleri*. — İstanbul: 1936. II, 864-867;
# Brockelmann. *GAL*. *Suppl.*, II. 793;
# Az-Zirikliy*. Al-Aʼlām*. — Qohira: 1954-59. IV, 236.
# Mustafa Kara. „*Abdullah Bosnevî*“. *TDV İA*. — İstanbul: 1988. I, 87.
Yonboshsoy

**Yonboshsoy**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Samarqand viloyatiga qarashli qishloq.   Kattaqoʻrgʻon tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Yeskeldi bi

**Yeskeldi bi** (, 2000-yilgacha — Dalniy Vostok) — Qozogʻiston Respublikasining, Almati viloyati, Qaratal tumanidagi ovul. Yeskeldi qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi Ushtobe shahridan 4 km janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi — 195037100.
Biy Yeskeldi Jiylgeldiuli sharafiga nomlangan.
## Aholisi
1999-yilda ovul aholisi 1343 kishini (658 erkak va 685 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1424 kishi (703 erkak va 721 ayol) yashagan.
## Manbalar
Janatalap (Qaratal tumani)

**Janatalap** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Balpik qishloq okrugining maʼmuriy markazi. U Qoratol daryosining chap sohilida, viloyat maʼmuriy markazi boʻlgan Ushtoʻbe shahridan 2 kilometr janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi — 195033100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1499 kishini (750 erkak va 749 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1485 kishi (739 erkak va 746 ayol) yashagan.
## Manbalar
Dostik (Qaratal tumani)

**Dostik** (, 2018-yilgacha — **Frunze**) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Ushtobin shahar maʼmuriyati tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195020400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2324 kishini (1105 erkak va 1219 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2017 kishi (951 erkak va 1066 ayol) yashagan.
## Manbalar
Jastalap (Almati viloyati)

**Jastalap** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumaniga qarashli qishloq. Aytu qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195049300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 614 kishini (325 erkak va 289 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 438 kishi (236 erkak va 202 ayol) yashagan.
## Manbalar
Futbol boʻyicha 1994-yilgi Oʻzbekiston Kubogi

**Futbol boʻyicha 1994-yilgi Oʻzbekiston Kubogi** () — Oʻzbekiston futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan futbol turniri boʻlib, unda 32 ta professional klublar ishtirok etgan.

1/16 finaldan boshlab saralash tizimi bo‘yicha o‘tkazildi. Final o‘yini 1994-yil 6-sentyabrda Toshkentdagi MHSK stadionida „Neftchi“ hamda „Yangiyer“ FK o‘rtasida bo‘lib o‘tdi. „Neftchi“ birinchi bor kubok sohibiga aylandi.

## 1/16 final

## Turnir toʻplami

## 1/8 final

## 1/4 final

## 1/2 final

## Final

## Havolalar

* Oʻzbekiston futbol federatsiyasi
* Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasi
*
Jilibulaq (Almati viloyati)

**Jilibulaq** (, 2005-yilgacha — Noviy Mir) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Bastobinskiy ovul okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195047300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 799 kishini (411 erkak va 388 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 818 kishi (442 erkak va 376 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qaynar (Qaratal tumani)

**Qaynar** (, 2005-yilgacha — MOPR) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Eskeldin qishloq okrugi tarkibiga kiritilgan. KATO kodi — 195037400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 66 kishini (38 erkak va 28 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 128 kishi (69 erkak va 59 ayol) yashagan.
## Manbalar
Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Kubogi

**Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Kubogi** () — Oʻzbekiston futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan futbol turniri boʻlib, unda 42 ta professional klublar ishtirok etdi.

Saralash tizimi boʻyicha oʻtkazildi. Final uchrashuvi 1995-yil 19-noyabrda Toshkentdagi "Paxtakor" stadionida Namanganning „Navbahor“ va Toshkentning „MHSK“ jamoalari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan. „Navbahor“ 2-marta kubok sohibiga aylandi.

## Dastlabki bosqich

## 1/16 final

## Turnir toʻplami

## 1/8 final

## 1/4 final

## 1/2 final

## Final

## Havolalar

* Oʻzbekiston futbol federatsiyasi
* Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasi
*
Krasniy vostok (Qozogʻiston)

**Krasniy vostok** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Qorashengel qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi Ushtobe shahridan 14 km janubi-gʻarbda (SSW), Bije daryosi boʻyida joylashgan. KATO kodi — 195043100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1709 kishini (839 erkak va 870 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1786 kishi (908 erkak va 878 ayol) yashagan.
## Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar
* Bayseitov, Kanabek (1905—1979) — qozoq sovet rejissyori, dramaturg, aktyor, qoʻshiqchi. Qozogʻiston SSR xalq artisti. Qozog‘iston Davlat mukofoti laureati. Qozoq opera va balet teatrining asoschilaridan biri.
* Tokaev, Kemel (1923-yil 2-oktabr, Almati viloyati, Qaratal tumani, Kalpe qishlogʻi — 6.10.1986) — qozoq yozuvchisi, muharrir. Uluoʻ Vatan urushi qatnashchisi. Qozogʻiston Respublikasining ikkinchi prezidenti Qasim-Jomart Toqayevning otasi. Katta juzning Jalayr qabilasi, qushiq urugʻidan.
## Manbalar
Andoqsoy (Kattaqoʻrgʻon tumani)

**Andoqsoy**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Samarqand viloyatiga qarashli qishloq.   Kattaqoʻrgʻon tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Abduljabbor ash-Shoshiy

**Abu Muhammad Abduljabbor ibn Abduljabbor ibn Muhammad ash-Shobitiy al-Xarqiy ash-Shoshiy ash-Shofiʼiy** (1084-1158) — faqih, tarixchi, muhaddis va bir qancha ilmlar sohibi boʻlgan. 1084-yilda (hijriy 477-yil rabiulavval oyida) Marvning Xarq qishlogʻida tugʻilgan. Koʻp hadis tinglagan. 1158-yil (hijriy 553-yil ramazon oyida) Ramazon hayiti kuni Marvda vafot etgan.

## Asarlari

* 
* 
*
Qanabek

**Qanabek** (, 1990-yillargacha Krasniy Vostok) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Karashengel qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Qishloq Bije daryosi yaqinida joylashgan. KATO kodi — 195043400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 936 kishini (480 erkak va 456 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 684 kishi (361 erkak va 323 ayol) yashagan.
## Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar
Adnan Saidovich Eldarxonov (1953-yil 21-noyabrda tugʻilgan, Krasniy Vostok (hozirgi Kanabek), Alma-Ata viloyati) — texnika fanlari doktori, Grozniy texnika universiteti professori.
## Manbalar
Jarboshi

**Jarboshi**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Samarqand viloyatiga qarashli qishloq.   Kattaqoʻrgʻon tumani tarkibiga kiradi. Qishloqning eski nomi "Yorboshi" deb talaffuz qilinib hozirgi rus tilidagi xaritalarga ham shu talaffuzda ko'chib o'tgan (Ярбаши). 
 
## Manbalar
Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Kubogi

**Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Kubogi** () — Oʻzbekiston futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan futbol turniri boʻlib, unda 42 nafar professional klublar ishtirok etdi.

Dastlabki bosqichdan guruh tizimi boʻyicha va chorak finaldan boshlab saralash tizimi boʻyicha oʻtkazildi. Final oʻyini 1996-yil 10-noyabrda Toshkentdagi Paxtakor markaziy stadioni Fargʻonaning „Neftchi“ hamda Toshkentning "Paxtakor" jamoalari oʻrtasida boʻlib oʻtdi. „Neftchi“ 2-marta kubok sohibiga aylandi.

## Birinchi davra

### A guruhi

### B guruhi

### C guruhi

### D guruhi

### E guruhi

### F guruhi

### G guruhi

### H guruhi

## Ikkinchi davra

### A guruh

### B guruhi

### D guruhi

### E guruhi

## 1/4 final

## 1/2 final

## Final

## Havolalar
* Oʻzbekiston futbol federatsiyasi
* Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasi
*
Sayfiddin karvonsaroyi

**Sayfiddin  karvonsaroyi** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

1920-yilgi Buxoro inqilobiga qadar unda choy ulgurji savdosi bilan shugʻullanilgan. Hozirda karvonsaroy binosida hunar markazi joylashgan.

## Manbalar
Qarajide (Almati viloyati)

**Qorajide** (, 2007-yilgacha — **Yeltay**) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Eltay qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi Ushtobe shahridan 20 km janubi-sharqda (SSE) joylashgan. KATO kodi — 195035100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1285 kishini (655 erkak va 630 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 969 kishi (493 erkak va 476 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bishr Tabaroniy

**Bishr Tabaroniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Falastinning sharqiy qismida joylashgan Tabariyya shahrida tugʻilgan. Bishr Tabaroniy karomat sohibi boʻlgan. Vizantiya mamlakati bilan chegaradosh ona shahrida Islom dini rivoji va ravnaqi uchun koʻp xizmat qilgan. Dast­lab koʻp quli boʻlgan, keyinchalik faqr maqomi shukronasiga ularni ozod qilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Bishri Hofiy

**Bishri Hofiy Bishr bin Horis bin Abdurahmon bin Ato** (150–220 h.q./767 Marv – 835 m., Bagʻdod) – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi.

Dastlabki taʼlimni Marvda olib, yoshligida Bagʻdodda fatiylar (ayyor)lar guruhiga qoʻshiladi. Tavba maqomiga erishganidan keyin yalangoyoq yurishni kasb etgani uchun “hofiy” (yalangoyoq) nomini oladi. Bishr Hofiy Kufa va Basra shahrida hadis va fiqh ilmini oʻrganadi, Molik ibn Anas hamrohligida Makkaga boradi. Sufyon bin Uyayna, Abdulloh bin Muborak, Ibrohim bin Saʼd Zuhriy, Fuzayl bin Iyoz kabi yirik olim va oriflar unga hadis ilmidan saboq beradi. Fiqh ilmida nasabini Sufyon Savriydan oladi. Sahih hadislardan iborat bir toʻplam tuzib, shogirdlariga uning asosida tahsil bergan. “Nasoyim ul-muhabbat”da maʼlumot berilishicha, Imomi Aʼzam, Imom Ahmad Hanbal kabi yirik allomalar uning shogirdi boʻlishgan. Fath bin Ali Mavsiliy, Qosim Harbiy, Ahmad bin Osim Antokiy, Abu Hamza Bagʻdodiy, Abu Said Xarroz, Abu Abdulloh Antokiy, Muhammad va Ahmad ibn Abulvard kabi valiy zotlar bilan suhbatda boʻlgan. Bishr Hofiy tavakkulning asosini rizoda, deb bilgan.

Bishr quyidagi baytda axloqiy-irfoniy masalalarni keng va yorqin bayon etish maqsadida talmeh qilingan:Takya qilma taqviyu toatqa kim nafʼ aylamas,

Fazldin yetmay bashorat Bishr boʻlgʻil, gar Fuzayl

(“Navodir ush-shabob”, 365-gʻazal).

## Manbalar



## Havolalar
Boytubi

**Boytubi**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Samarqand viloyatiga qarashli qishloq.   Ishtixon tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Qaraqum (Almati viloyati)

**Qaraqum** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Qizilbaliq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195045200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 472 kishini (256 erkak va 216 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 498 kishi (256 erkak va 242 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bobi Mochin

**Bobi Mochin** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan turkistonlik tasavvuf shayxi. Xoja Ahmad Yassaviyni bolaligida tarbiyat qilgan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib kiritgan.

## Manbalar
Bobo Ali Xushmardon

**Bobo Ali Xushmardon** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Alisher Navoiyga zamondosh. Sabzavorda xonaqoh barpo etgan. Abulqosim Bobur Mirzo qishni Mashhadda oʻtkazgan yillari uning xizmatiga yetishib, shohning iltifot va inoyatiga muyassar boʻladi. Navoiy uning nomini “Majolis un-nafois”ning toʻrtinchi majlisida Xoja Mahmudning bobosi sifatida tilga olib, darvesh kishi ekani, xonaqohi va muridlari borligi haqida maʼlumot beradi. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bobo Ali Mast Nisoiy

**Bobo Ali Mast Nisoiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darveshlardan, Alisher Navoiyning zamondoshi. Niso shahrida yashagan. Sulton Husayn Boyqaro ixlos qoʻygan darvesh boʻlib, Astarobodga yurishida unga gʻalaba qozonishini bashorat qilgan. Vaboga chalinib, vafot etgan. Ushbu darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Qoradavon

**Qoradavon**   — Qirgʻiziston ichida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarashli qishloq.   Fargʻona tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Bobo Bahlul

**Bobo Bahlul** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi. Sulton Husayn Boyqaro bilan yaxshi munosabatda boʻlgan. Niso shahrida vaboga chalinib, vafot etgan. Ushbu majzub darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Qarashengel

**Qarashengel** (, 2005-yilgacha — Telmana) — Qozogʻiston Respublikasining, Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Qarashengel qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195043500.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 211 kishini (121 erkak va 90 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 204 kishi (107 erkak va 97 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bobo Jalil

**Bobo Jalil**  – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh, Navoiyning zamondoshi. Koʻrinishi haybatli, lekin bagʻoyat halim va beozor kishi boʻlgan. Hirot shahrining Xiyobonida dafn etilgan. Ushbu darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bobo Kamol Jandiy

**Bobo Kamol Jandiy** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Najmiddin Kubroning muridi. “Shayxi olam” nomi bilan mashhur Majdiddin Ahmad Mavlonoga pir-u murshid boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Bobo Mahmud Tusiy

**Bobo Mahmud Tusiy** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Abdulloh Tusiyning muridi. Ilohiy jazba yetib, majzub va foniy boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Bobo Piriy

**Bobo Piriy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh. Alisher Navoiy Bobo Piriy haqida oʻzi bilan bogʻliq quyidagi hikoyatni keltiradi: “Xalqni koʻp safohatomiz soʻkar edi. Bu haqir aning ilayidin oʻtmas erdim. Va hol ulki, maskani om yoʻli ustida edi. Bir kun bir hamroh soʻrdiki, bu yerga yetkanda, doyim yoʻlni evurub, Bobo ilayidin oʻtmassen, sabab nedur, ayt?! Dedimki, bu jihatdinki, fahsh soʻkar, manga xush kelmaski, aning fahshin eshitkaymen. Ul hamroh dediki, Boboni derlarki, karomati bor, kel, ilayidin oʻt. Agar karomati boʻlsa, seni soʻkmagay. Agarchi imtihon erdi, ammo ul degandek ilayidin oʻttum, soʻkmadi. Odatining xilofi – duo qildi”.

## Manbalar
Kishi Toʻbe

**Kishi Toʻbe** (, 2005-yilgacha — Novaya Jizn) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Bastobinskiy ovul okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195047400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 446 kishini (228 erkak va 218 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 322 kishi (156 erkak va 166 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bobo Sarigʻ Poʻlod

**Bobo Sarigʻ Poʻlod** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi. Rum (hoz. Turkiya)ning sayyidlaridan boʻlib, fano tariqini kasb qilgan majzub darveshlardan. Haj safariga ketayotib, yoʻlda vafot etadi. Ushbu darvesh haqidagi faslni Alisher Navoiyning oʻzi yozib, oxirida “bu faqir bila koʻp ulfati bor erdi”, deb qayd qiladi.

## Manbalar
Bobo Koʻkiy

**Bobo Koʻkiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh. Alisher Navoiy ushbu darvesh haqidagi faslga otasidan eshitgan naqlni kiritgan. Hirot shahrida dafn etilgan.

## Manbalar
Bobo Sungu

**Bobo Sungu** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Xurosonning Andxud qasabasida yashagan majzub darvesh. Amir Temur bilan suhbatda boʻlganida, unga ishora tili bilan Xurosonni fath etishini bashorat qilgan. Bobojon Bobo va Bobo Ibrohim Andxudda uning vafotidan keyin darveshlik tariqatini davom ettirgan. Alisher Navoiy davrida ham ularning takyaxonasi obod va maʼmur boʻlgan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bobo Tilanchi

**Bobo Tilanchi** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi. Marv yoʻlidagi Charkas toʻgʻonida yashagan. Kishilarning oʻtmishini bexato aytib bera oladigan farosat nuri sohibi darajasiga yetgan. Ushbu darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bobo Xokiy

**Bobo Xokiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi. Turk qavmiga mansub darvesh. Amir Temur qoʻshinining Iroq va Rumga qilgan yurishida qatnashgan. Alisher Navoiy “bu uchurda bu faqir Boboni gʻarib tushe koʻrdumki, oning valoyatigʻa dalolat qilur”, deb yozadi. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Qojban

**Qojban** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Aytu qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 195049400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 182 kishini (86 erkak va 96 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 272 kishi (143 erkak va 129 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bobo Xushkeldi

**Bobo Xushkeldi** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi. Alisher Navoiyga zamondosh. Niso shahri yaqinidagi qishloqlardan birida yashagan. Oʻz qishlogʻidan vabo ofatini karomati bilan daf etgan. Ushbu darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Pidirgon

**Pidirgon**   — Qirgʻiziston ichida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarashli qishloq.   Soʻx tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Bobo Hasan Turk

**Bobo Hasan Turk** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh. Navoiy Bobo Hasan Shohrux Mirzo zamonida yashagani, Shohrux Mirzo bilan qotillik masalasida munozara qilib gʻolib chiqqani voqeasini keltirib, Hirotdagi Xiyobonda dafn etilgani haqida maʼlumot beradi.

## Manbalar
Koʻkdala (Qaratal tumani)

**Ko‘kdala** (, 2007-yilgacha — Dostijenie) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Eskeldin qishloq okrugi tarkibiga kiritilgan. KATO kodi — 195037300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 591 kishini (303 erkak va 288 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 501 kishi (268 erkak va 233 ayol) yashagan.
## Manbalar
Bobo Shihob

**Bobo Shihob** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh. Navoiyga zamondosh. Afgʻonistondagi baluj qavmidan. Togʻasining qiziga oshiq boʻlib, junun savdosiga giriftor boʻlgan. Navoiy qabuliga bir kuni chirkin kiyimda kelganida undan irganganini koʻrib, ushbu baytni oʻqigan ekan:Man on jo nishinam, ki royi man ast,

Na on jo nishinam, ki joyi man ast.

(Mazmuni: Men oʻz oʻrnimga emas, xohlagan joyimda oʻtiraman). Qachon, qayerda vafot etgani nomaʼlum. Ushbu darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bob Fargʻoniy

**Bob Fargʻoniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Valiylarning avtodi. Shayx Amu va Hujviriy bilan suhbatda boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Bobo Hasan Qandahoriy

**Bobo Hasan Qandahoriy** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan majzub darvesh. Qandahor, Gʻazna va kobulliklar uni oʻzlariga pir deb bilishgan. Qandahorda dafn etilgan. Ushbu majzub darvesh haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Bobo Shoʻrida

**Bobo Shoʻrida** (15–16-asrlar) – xurosonlik forsiynavis shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning qasida aytishda mohir ekani, oʻz davridagi koʻplab shoirlar bilan hamsuhbat boʻlgani va tabʼida “koʻp choshni (maza, taʼm) zohir” boʻlishini aytadi. “Majolis un-nafois”da uning qarilik haqida aytgan masnaviysidan quyidagi bayt keltirilgan:Qadam shud chun kamonu umri man shast,

Javoni hamchu tir az shasti man jast.

(Mazmuni: Qaddim kamondek egildi, yoshim oltmishga yetdi, yoshlik xuddi yoydan otilgan oʻqdek uchib ketdi).

## Manbalar
Abu Abdulloh Bobuyi

**Abu Abdulloh Bobuyi** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ladunniy ilm sohibi. Qabri – Sheroz shahrida, gavjum ziyoratgohga aylangan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Koʻkpekti (Almati viloyati)

**Koʻkpekti** (, 2007-yilgacha — Pervoe Maya) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Aytu qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 195049100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 770 kishini (386 erkak va 384 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 520 kishi (272 erkak va 248 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻpbirlik

**Koʻpbirlik** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Qaratal tumanidagi qishloq. Qizilbaliq qishloq okrugi maʼmuriy markazi. Qishloq Qoratol daryosining Balxash koʻliga quyilish qismi yaqinida, viloyatning maʼmuriy markazi boʻlgan Ushtoʻbe shahridan 140 km shimoli-gʻarbda joylashgan. Dengiz sathidan 344 metr balandlikda joylashgan. KATO kodi — 195045100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 823 kishini (433 erkak va 390 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 909 kishi (466 erkak va 443 ayol) yashagan.
## Manbalar
Apqon

**Apqon**   — Qirgʻiziston ichida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarasli qishloq.   Soʻx tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Qorayozbobo

**Qorayozbobo**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarashli mahalla fuqarolar yig'ini hisoblanadi.   Oʻzbekiston tumani tarkibiga kiradi. Ushbu MFY da Qorayozbobo tarixiy yodgorligi mavjud. MFYda 2 ta bolalar bog'chasi, 1 ta maktab, paxta sexi, bug'doy va sholi tegirmoni, chakana savdo shahobchalari, 2 ta fermer xo'jaligi va boshqa etiborga moyil joylar bor. MFY temir yo'l vokzalidan 14.7 km uziqlikda tuman markazidan esa 15.4 km uzoqlikda joylashgan.
 
## Manbalar