open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vefa Kilise masjidi

**Vefa Kilise masjidi** () – Istanbulda joylashgan Usmonlilar imperiyasi tomonidan masjidga aylantirilgan sobiq sharqiy pravoslav cherkovi. Ushbu binoning Agios Teodorga () bagʻishlab bunyod etilgan boʻlishi haqida taxminlar mavjud. Vefa Kilise masjidi Konstantinopolning Komninlar va Paleologlar davri arxitekturasining eng muhim namunalaridan biri hisoblanadi.

## Manzili
Masjid Istanbul shahri, Fotih tumani, Vefa mahallasida joylashgan boʻlib, Vefa shahridagi Vizantiya meʼmorchiligi asosida yaratilgan boshqa bir inshootdan deyarli bir kilometr shimoli-gʻarbda (Kanderhane masjidi), Sulaymoniya masjididan bir necha yuz metr janubda joylashgan.

## Tarixi

Konstantinopolning uchinchi tepaligi janubiy yonbagʻrida joylashgan masjidning kelib chiqishi toʻgʻrisida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Masjid joylashgan hududdan V asrga oid binolar qoldiqlari topilgan. Toʻrtinchi salib yurishidan keyin Konstantinopol ustidan lotinlar hukmronligi davrida binodan Rim-katolik cherkovi sifatida foydalanilgan.

Usmonlilar imperiyasi Konstantinopolni bosib olganidan koʻp oʻtmay, Sulton Mehmed II Fotihning ustozi, mashhur kurd olimi, shayxulislom Molla Gürani tomonidan cherkov masjidga aylantirilgan, shuningdek, yodgorlikka uning nomi berilgan. XIX asrda turli ofatlar natijasida masjid katta zarar koʻrgan, 1833-yilgi yongʻin natijasida bino atrofi vayron boʻlgan. 1848-yilga kelib majmua qayta tiklangan. 1937-yilda bino qisman restavratsiya qilingan va bir qancha saqlanib qolingan mozaikalari topilgan. Yana bir restavratsiya 2017-yilda boshlanib, 2021-yilda yakunlangan.

## Arxitektura va dekoratsiyasi

Tarixiy ahamiyatiga qaramay masjid hech qachon tizimli ravishda oʻrganilmagan. Bino har bir tomoni toʻqqiz metr uzunlikdagi kvadrat shaklida bunyod etilgan. Eski Imaret masjidi kabi Konstantinopoldagi Komninlar davri meʼmorchiligining yorqin namunalaridan biri hisoblanadi.

Majmuaning gʻarbiy qismida eksonarteks, janubida ark va bir nechta ustunlarga ega ayvon, shimoliy qismida esa koridor mavjud.

Vefa Kilise masjidi eksonarteksini yaratishda Fethiye va Kariye masjidlaridagi kabi Paleologlar meʼmorchilik arxitektura sanʼatining oʻziga xos uslublaridan foydalanilgan.

Eksonarteks uchta gumbaz bilan oʻralgan boʻlib, ichki qismiga bir qancha bezaklar bilan ishlov berilgan. Uchta gumbazning barchasiga mozaik tasvirlar tushirilgan. Cherkovning ichki qismi shu davrga qadar biror marta ham suvoqdan tozalanmagan.

Cherkovning janubiy va gʻarbiy qismida joylashgan ikkita juda katta yerosti sardobalari Vizantiya imperiyasi davrida bu yerda monastir boʻlganligiga ishora qiladi.


File:Molla Gurani mosque 7072.jpg|fasadning chap burchakdan koʻrinishi
File:Molla Gurani mosque 7071.jpg|fasadning chap burchakdan koʻrinishi
File:Molla Gurani mosque 1347.jpg|gumbaz
File:Molla Gurani mosque 1338.jpg|fasad detallari


## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

* 

* 
* 

* 

* 

* 

* 
## Havolalar

* Over 30 pictures of the mosque
Nigmat Sobirov

**Nigmat Sobirovich Sobirov** (1926-yil, Toshkent, OʻzSSR, SSSR – 1997-yil) – sovet va oʻzbek vino tayyorlovchisi. U vino va shampan ishlab chiqaruvchi davlat korxonalarida rahbar boʻlib ishlagan, keyinchalik OʻzSSR Meva-sabzavot sanoati vazirligi va SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligi organlarida davlat xizmatida boʻlgan.

## Biografiyasi
Nigmat Sobirov 1926-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida tavallud topgan. 1947-yilda Krasnodar texnologiya institutining (hozirgi Kuban davlat texnologiya universiteti) Toshkent filialini tamomlagan va vinochilik texnologiyasi boʻyicha diplom olgan. Mehnat faoliyatini oʻsha yili Toshkent shampan va vino zavodida boshlagan. 1947–1950-yillarda biokimyoviy ustaxonani boshqargan. Shundan soʻng 1959-yilgacha shampan vinosi boʻyicha bosh mutaxassis boʻlgan.

Sobirov 1959–1962-yillar oraligʻida Oʻrta Osiyo xoʻjalik kengashining vinochilik va pivo boʻlimini boshqargan. 1962-yilda „Toshkentvino“ zavodiga direktor etib tayinlangan va unga ikki yil rahbarlik qilgan. 1965–1972-yillarda esa „Oʻzglavvino“ga rahbarlik qilgan.

Nigmat 1972–1976-yillarda Toshkent viloyatida U.Yusupov nomidagi agrosanoat birlashmasi bosh direktorining oʻrinbosari boʻlib faoliyat yuritgan. 1976–1986-yillarda OʻzSSR Meva-sabzavot sanoati vazirligi vinochilik boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan. 1986–1991-yillarda SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligi Davlat alkogol inspeksiyasining Oʻrta Osiyo respublikalararo boshqarmasi boshligʻi boʻlgan.

Sobirov uzoq vaqt OʻzSSR vinochilik Markaziy degustatsiya komissiyasiga rahbarlik qildi. Toshkent politexnika institutining vinochilik texnologiyasiga ixtisoslashgan davlat imtihon komissiyasi rahbari boʻlgan. Nigmat „talabkor rahbar, yuqori toifali mutaxassis“ sifatida taʼriflangan.

„Toshkentvino“ zavodi direktori Nigmat Sobirov 1997-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Liliya Sobitova

**Liliya Rashitovna Sobitova** (1953-yil 12-avgust, Toshkent) – balet artisti, oʻqituvchi, xoreograf. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1987). Rossiya Federatsiyasi xalq artisti (1995).

## Biografiyasi
Liliya Rashitovna Sobitova 1953-yil 12-avgustda Toshkent shahrida tavallud topgan. Yoshligidan raqsga qiziqqan va bolalar balet maktabida tahsil olgan. U akademik balet mashgʻulotlari va zamonaviy xoreografik tizimlarni birlashtirgan.

1971-yil Toshkent xoreografiya bilim yurtini tamomlagan.

Liliya 1972-yil Moskva xoreografiya bilim yurtida oʻqituvchi L. Menshova bilan amaliyot oʻtagan.

U 1974-yil „Moskonsert“ga ishga kirgan.

Sobitova 1981-yil „Kamerniy balet“ guruhining solisti boʻlgan. Shu bilan birga xoreograf sifatida ham ishlay boshlagan.

1985-yil badiiy gimnastika majmuasida mezbonlik qilgan.

Xoreograf Sobitova 1990-yil „Liliya Sabitova nomidagi Moskva davlat balet teatri“ guruhining badiiy rahbari boʻlib faoliyat olib borgan. 2000-yilda guruh nomi „Moskoviya balet teatri“ deb oʻzgartirildi.

Liliya Rashitovna 1987-yilda RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist, 1995-yilda esa Rossiya Federatsiyasi xalq artisti unvoniga sazovor boʻldi.

Teatrning badiiy rahbari, xoreograf va solisti sifatida dunyoning koʻplab mamlakatlarida, jumladan, AQSh, Xitoy, Argentina, Fransiya, Portugaliya, Italiya, Yaponiya, Ispaniya va Avstraliyada gastrollarda boʻldi.

### Filmografiyasi
Liliya Rashitovna 1983-yil „Retsept yeyo molodosti“, 1985-yil „Zimniy vecher v Gagrax“ va 2004-yil „Zolotaya golova na plaxe“ kinolarida rol oʻynagan.

## Oilasi
Vlasov Stanislav Konstantinovich – Liliyaning turmush oʻrtogʻi. „Kamerniy balet“ guruhining asoschisi va Katta teatrining raqslarni sahnalashtiruvchi rahbari boʻlgan.

## Mukofotlari
1979-yil VI Butunittifoq estrada artistlari tanlovida 1-oʻrinni va 1984-yil Moskvadagi Butunittifoq balet ustalari tanlovida 3-oʻrinni egallagan. 1987-yil RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist va 1995-yil Rossiya Federatsiyasi xalq artisti boʻlgan.

## Manbalar
Albert Nasibulin

**Albert Idrisovich Nasibulin** (, 1969-yil 14-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Sovet va Ukraina ogʻir atletikachisi. SSSR chempioni (1990), Ukrainaning koʻp karra chempioni va Yevropa chempionatining ikki karra sovrindori (1992, 1993). SSSR sport ustasi (1986), SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi (1989). 59 kg gacha va 64 kg gacha vazn toifalarida ukrainalik rekordchi.

## Hayoti
Albert Nasibulin 1969-yil 14-mayda Toshkent shahrida tavallud topgan. Sovet va Ukraina ogʻir atletikachisi boʻlgan. 9 yoshidan boshlab „Lokomotiv“ bolalar va oʻsmirlar sport maktabida ogʻir atletika bilan shugʻullana boshlagan. 1987-yilda murabbiyi Asxat Shaymardanovga ergashib, Xarkovga koʻchib oʻtgan. U yerda Zinoviy Arxangorodskiy bilan birga ishlay boshlaydi. 1989-yilda esa oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa va jahon chempionatlarida kumush medal sohibi boʻlgan.

## Faoliyati
U 1980—1990-yillar oxirida yengil vazn toifasida yetakchi sovet sportchilaridan biri boʻlib,1990-yilda SSSR chempioni boʻlgan. 1992-yili Birlashgan jamoa tarkibida Shekszarda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida ishtirok etadi. Bu musobaqalarda faqat oʻz vaznida bolgariyalik Ivan Ivanovga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritgan. Keyinchalik esa Ukraina terma jamoasi tarkibida ishtirok etadi. 1993-yilda Sofiyadagi Yevropa chempionatida bronza medali sovrindori boʻlgan (kichik oltin medalni qoʻlga kiritadi).

Xarkov Nasibulin jismoniy tarbiya institutini tamomlagan (1998).

2007-yilda sport faoliyatini yakunlashga qaror qilgan. 2009—2013-yillarda faxriylar musobaqalarida qatnashgan. Keyin 45 yoshgacha boʻlgan yosh toifasida Yevropa chempioni (2009) va jahon chempioni (2010, 2013) boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Lift Up veb-saytidagi profil
* IWRP veb-saytidagi profil
* Xarkov mintaqaviy tashkiloti „Dinamo“ FSO veb-saytidagi profil
* І. R. Lozovskiy. Ukrainaning Vajka yengil atletikasi (1895–2011). – K .: Kitob. va biznes, 2011 yil. – 288 Bilan. –  .
Narinyani Semyon

**Narinyani** (haqiqiy ismi *Narinyants*) **Semyon Davydovich** (1908-yilda Toshkentda tugʻilgan – 1974-yilda Moskva shahrida vafot etgan) – sovet jurnalisti, felyetonchi, dramaturg.

## Hayoti
Narinyani Semyon 1908-yili Toshkentda tugʻilgan.
Uning ota-onasi turk-armanlarning navbatdagi qirgʻinidan soʻng Togʻli Qorabogʻdan Markaziy Osiyoga qochib ketishgan. Uning otasi David Semenovich Narinyants inqilobdan oldin kichik ijarachi boʻlgan va 1918-yildan keyin u jinoyat qidiruv agenti boʻlib ishlay boshlagan. 1921-yilda tifdan vafot etgan. Semyon Narignani bobosi vino savdosi bilan shugʻullangan.
Semyon bolaligida poliomielitdan aziyat chekkan. Oʻsha paytda bu kasallik hali kasalliklarning nozologik nomenklaturasiga kiritilmagan, yaʼni shifokorlarga hali yaxshi maʼlum emas edi. Bizning oilamizda Semyon difteriya bilan ogʻrigan, degan fikr keng tarqalgan edi, kasallikning oqibatlari uning chap oyogʻi mushaklarining zaifligida namoyon boʻlgan, bu esa uni choʻloq qilib qoʻygan. Yillar davomida oqsoqlik kuchayib bordi. – Georgiy Nikitinning xotiralaridan
1924-yilda Toshkentdagi sanoat-iqtisodiyot texnikumini oʻqib tugatib, ijod qilishni boshlagan. 1924-yil Moskva shahriga keladi.

1925–1952-yillari „Komsomolskaya pravda“ da ishlagan. 1945-yili esa Nyurnbergga yuboriladi. 1946-yili KP maxsus muxbirlari Sergey Krushinskiy va Semyon Narinyani Nyurnbergdan asrning sud jarayonining reportajlarini efirga uzatadi.

Semyon tahririyat xodimlarining tashrifi doirasida yirik sovet qurilish maydonchalariga sayohat qilgan. 1952-yildan KPSS Markaziy Komiteti qarori bilan „Pravda“ gazetasiga oʻtkazilib, felyeton boʻlimi muharriri etib tayinlanadi. 1958-yilda esa „Yulduzli kasallik“ felyetonini nashr etib, unda mashhur sovet futbolchisi Eduard Streltsov tanqid qilingan. 1959-yil 14-avgustda „Pravda“ da uning „uxar-savdogar“ felyetoni qurilish-montaj boshqarmasi boshligʻining shafqatsiz turmush tarzi haqida chop etilgan. Semyon Narinyani 1974-yilda Moskvada vafot etgan.

Peredelkinskoye qabristoniga dafn qilinadi.

## Oilasi

Opasi – Narinyani (Avvakumova bilan turmush qurgan) Galina Davydovna (1910-1972).

Akasi – Narinyani Grigoriy Davydovich.

Xotini – Narinyani Natalya Pavlovna (1913-2004).

Oʻgʻli – Narinyani Aleksandr Semyonovich (1937-2010).

Nabirasi – Narinyani Aleksandr Aleksandrovich (1968-yili tugʻilgan).

Nabirasi – Narinyani Mixail Aleksandrovich (1971-1999).

## Manbalar

## Havolalar
* Georgiy Aleksandrovich Nikitin „Moskvalik eslatmalari“
* Moskva bosh arxiv boshqarmasi.  227-sonli fond.  Narinyani Semyon Davydovich (1908-1974), jurnalist, dramaturg // 208 ta maqola.  , 1898—1989, 1 op.
Tavil

**Tavil** (forscha: **طويل** , *Ţavīl* deb ham romanizatsiya qilinadi, shuningdek, **Ţaveh** va **Tivil’** nomlari bilan ham keng tarqalgan) – Eronning Sharqiy Ozarbayjon ustonining Vorzikon shahristoniga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqning aholisi 112 nafarni tashkil etadi.

## Manbalar
Tenis Melngaylis

**Tenis Vitauts Emiliyevich Melngaylis** (, 1912-yil 13-dekabr, Toshkent – 1980-yil 8-dekabr, Riga) – latviyalik va sovet shaxmatchisi.

## Hayoti
Tennis Vytautas Emiliyevich Melngaylis 1912-yil 13-dekabrda Toshkentda tugʻilgan. Mashhur latviyalik bastakor Emils Melngailisning oʻgʻli. Tenisga shaxmat oʻynashni oʻzi kuchli shaxmatchi boʻlgan otasi oʻrgatgan.

## Faoliyati
1936-yilda Tenis Melngaylis Latviya terma jamoasi tarkibida Myunxendagi norasmiy shaxmat Olimpiadasida ishtirok etgan. U yerda birinchi zaxira taxtasida oʻynagan (+4, =1, −5). 1938-yilda Shaxmat boʻyicha Latviya chempionati natijalariga koʻra, Kemeri shahrida boʻlib oʻtgan 2-xalqaro shaxmat turnirida ishtirok etadi. Turnirda kuchli raqobatda 11—12-oʻrinlarni egallagan. 1939-yilda Buenos-Ayresda ikkinchi marta Latviya terma jamoasini ikkinchi marta shaxmat olimpiadasida birinchi zaxira taxtasida (+4, =3, −1) taqdim etadi. Latviyaga qaytgach, Rigadagi Latviya terma jamoasiga nomzodlar turnirida yettinchi oʻrinni egallagan. U Ikkinchi jahon urushi davrida, 1943—1944-yillarda Latviya shaxmat ittifoqiga rahbarlik qilgan. Urushdan keyingi dastlabki yillarda turli shaxmat turnirlarida faol ishtirok etishda davom etgan. 1946-yilda Riga shahrida 1-toifali Butunittifoq turnirida gʻolib boʻlib, shaxmat boʻyicha SSSR ustaligiga nomzod unvonini olgan. Fritsis Apsheniek memorialida esa 3—5-oʻrinlarni egallaydi. 1947-yilda Hermann Mathison memorialida 3—4-oʻrinlarni egallagan. 1940—1950-yillarda „Bērnība“ yoshlar jurnalining shaxmat boʻlimiga rahbarlik qiladi. Keyingi yillarda sogʻligʻi yomonlashgani sababli Tenis Melngailisning shaxmat turnirlaridagi natijalari pasayib ketib, 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab asta-sekin shaxmat chiqishlarini toʻxtatadi.

Tennis Melngaylis 1980-yil 8-dekabrda vafot etib, Rigadagi oʻrmon qabristoniga dafn etiladi.

## Manbalar
Konstantin Savitskiy

**Konstantin Sergeyevich Savitskiy** (1905-yil, Toshkent, Turkiston, Rossiya imperiyasi – 1955-yil, Tbilisi, Gruziya, SSSR) – SSSR Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari, polkovnik yordamchisi.

## Biografiyasi
Konstantinning otasi Savitskiy Sergey Vladimirovich, Chor armiyasi polkovnigi, zodagon, Sovet hokimiyatiga qarshi kurash uchun oq gvardiya otryadlarining tashkilotchisi boʻlgan.

Konstantin Sergeyevich xalq dushmani sifatida tan olingan Akaki Koxreidze tavsiyasi bilan 1931-yilda Gruziya SSR NKVDsiga ishga olingan. Savitskiy iqtisodiyot boʻlimining boshligʻi, soʻngra tergovchi boʻlgan va keyinchalik IV boʻlim boshligʻi yordamchisi lavozimiga koʻtarilgan. 1939-yil aprelda NKVDda faoliyatini vaqtinchalik toʻxtatdi, ammo 1941-yilda yana SSSR NKVD IV boʻlim boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari etib tayinlandi. 1943-yilda B. Z. Qobulov SSSR Davlat xavfsizlik xalq komissarining oʻrinbosari etib tayinlangandan soʻng Konstantin uning shaxsiy kotibi boʻlib ishlay boshladi. Savitskiy 1945-yildagi buyruq bilan SSSR NKGB kotibiyati boshligʻining oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi.

Savitskiy 1953-yil 1-iyulda „Ruxadze ishi“ boʻyicha hibsga olingan va 1955-yilda otib oʻldirilgan.

### Qatagʻondagi ishtiroki
Konstantin 1953-yilda tergov davomida hibsga olinganlar aybiga iqror boʻlsa, ularga nisbatan kuch ishlatilmasligi xato ekanligini tushunib yetdi. Ular aybiga iqror boʻlgandan soʻng, Beriya mahbuslarni kaltaklashga buyruq berdi, u shunday degan edi: „Ularni narigi dunyoga joʻnatishdan oldin, yuziga musht tushiring“. 1954-yilda „Bolshoy terror“ davrida Tbilisidagi qatlning guvohi boʻlganlar shunday taʼriflashgan: „Qatl sodir boʻlgan joyda dahshatli va qoʻrqinchli sahna sodir boʻldi. Krimyan, Xazan, **Savitskiy**, Paramonov, Alsayan, Kobulov … xuddi zanjirband qilingan itlardek, arqon bilan bogʻlangan mutlaqo nochor holda edilar. Ularni bogʻlab, toʻpponcha tutqichi bilan shafqatsizlarcha urishardi“.

## Manbalar
Alfred Mirek

**Alfred Martinovich Mirek** (1922-yil 21-noyabr, Toshkent – 2009-yil 28-iyun, Moskva) – sovet va rus olimi. Shuningdek, cholgʻuchi, oʻqituvchi – akkordeonchi va A. Mirek nomidagi rus garmoni muzeyi asoschisi. Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1987), professor (1989), Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (1995).

## Hayoti
1922-yil 21-noyabrda Toshkent shahrida asli chex oilasida tugʻilgan. 1923-yilning boshida oilasi bilan Odessaga koʻchib oʻtgan. U yerda 5 yoshidan boshlab pianino chalishni oʻrgangan. 1930-yilda Moskvada E. F. Gnessina maktabiga oʻqishga kirib, uni 1937-yilda tugatgan. Elektrchi kasbini egallab, 1938-yildan qurilishda ishlay boshlagan. Kechqurun esa pianinochi-kompanist boʻlib ishlagan.

1942-yilda Alfred Mirek kontrrevolyutsion tashviqotda ayblanib hibsga olinib, 7 yilga qamalgan. Unjlagga yuborilgan va u yerda daraxt kesishda ishlagan. Ogʻir kasallik va nogironligi tufayli 1944-yilda erta ozod qilingan. 1956-yilda reabilitatsiya qilingan.

Alfred Mirek 2009-yil 28-iyunda vafot etgan. U Moskvadagi Shcherbinskoye qabristoniga dafn etilgan.

### Oilasi

Otasi – Martin Mixaylovich Mirek (1886-yil 16-oktyabr – 1942-yil 25-iyul), muhandis-quruvchi. Germaniyada taʼlim olgan. U SSSRda – Kavkazda, Ukrainada va Uzoq Sharqda koʻplab muhim davlat ob’ektlari qurilishini boshqarishda ishtirok etgan. Ximki Shimoliy daryo stansiyasi qurilishida usta boʻlib ishlagan. 1937-yilda hibsga olinib, 5 yilga ozodlikdan mahrum qilingan va 3-sonli kontslagerga (Solikamsk yaqinidagi Vishera) yuboriladi. U yerda 1942-yil 25-iyulda 54 yoshida vafot etgan.

Birinchi rafiqasi (1945-yildan 1982-yilgacha) – Lidiya Vladimirovna Elxovskaya (1924-yil 9-mart – 2000-yil 3-mart).

Ikkinchi rafiqasi – Natalya Aleksandrovna Mirek (Voronenko), 2000-yildan boshlab A. Mirek rus harmonika muzeyi mudiri boʻlib, 2017-yilda A. N. Skryabin muzeyiga qoʻshilgan (hozirda tegishli boʻlim mudiri).

## Mukofotlari

* 1987-yil – sanʼatshunoslik fanlari doktori.
* 1989-yil – musiqa va cholgʻu asboblari tarixi va nazariyasi professori.
* 1995-yil – Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan artisti (1995-yil 25 aprel) – *sanʼat sohasidagi xizmatlari uchun*.
* 2003-yil – Moskva hukumatining Faxriy yorligʻi (2003-yil 15-aprel) – *poytaxtning tarixiy va madaniy merosini saqlash va rivojlantirishdagi faol ishtiroki uchun*.

## Manbalar
Yelena Kuzmina

**Yelena Aleksandrovna Kuzmina** (1909-yil 4-fevral, Tiflis, Rossiya imperiyasi – 1979-yil 15-oktyabr, Moskva, SSSR) – sovet kino aktrisasi, RSFSR xalq artisti (1950). Uchta Stalin mukofoti sovrindori (1946, 1948, 1951).

## Hayoti
Yelena Kuzmina 1909-yil 4-fevralda (baʼzi maʼlumotlarda 17-fevralda) Tbilisida tugʻilgan. Uning otasi Aleksandr Kuzmin suv inshootlari muhandisi boʻlgan. Aktrisaning bolaligi Toshkentda oʻtgan. Toshkent xotin-qizlar gimnaziyasiga oʻqishga kirgan, biroq tez orada uyda oʻqishga oʻtdi. Toshkentda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan keyin maktabga qaytgan. Keyin esa oilasi bilan Tbilisiga koʻchib ketgan.

U 1925-yilda Tbilisidan Leningradga oʻqish uchun kelgan va ikki yil vaqt sarflablab, FEKS kino ustaxonasiga oʻqishga kirgan va uni 1930-yilda bitirgan. 1929-yilda aktyorlik faoliyatini boshlagan. Uning debyut roli „Yangi Bobil“ badiiy filmidagi kommuna ayol Luiza boʻlgan.

Uning ijodidagi yetakchi mavzu hayotning ogʻir sinovlarida kuchli ayol xarakterini shakllantirish boʻlgan.

„Maxfiy topshiriq“ filmidagi razvedkachi Mariya-Marta rolida Kuzminaning mahorati yaqqol namoyon boʻlgan. Aktrisa ikkita rolni mahorat bilan oʻynagan (beadab va shafqatsiz Gestapo xodimi hamda yumshoq, samimiy, oʻz burchini fidokorona va kamtarlik bilan bajargan sovet ayoli).

Komediya qahramoni sifatida Kuzmina tor burjua dunyosida yashovchi filist Mariya Konstantinovna („Duel“) rolida va Aurora Bompas („U eriga qanday yolgʻon gapirdi“) rolini ijro etgan.

„Jannatdagi soʻnggi tun“ („Jannatdan qochish“) filmida aktrisa jahldor, shafqatsiz Sanda Kitsanning rolini oʻynagan.

Yelena Aleksandrovna Kuzmina 1979-yil 15-oktyabrda 71 yoshida Moskvada vafot etgan. U Novodevichy qabristoniga, erining yoniga dafn etilgan.

## Oilasi
* Boris Vasilyevich Barnet (1902—1965) – Birinchi eri (1929—1936) – kinorejissyor, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1935), Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1951).
* Natalya (1934–1994) – Qizi – doktor, tibbiyot fanlari nomzodi.
* Eri – Aleksandr Pavlovich Alliluyev (1931—2021),
* Mixail Aleksandrovich Alliluyev (1958—1986) – Nabirasi.
* Yelena – nevarasi.
* Mixail Ilich Romm (1901–1971) – Ikkinchi eri (1936-yildan) – kinorejissyor, SSSR xalq artisti (1950).

## Mukofotlari
* RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1935).
* Ikkinchi darajali Stalin mukofoti (1946) – „217-sonli odam“ filmidagi Tatyana Krilova roli uchun (1944).
* Birinchi darajali Stalin mukofoti (1948) – „Rossiya masalasi“ filmidagi Jessi roli uchun (1947).
* Birinchi darajali Stalin mukofoti (1951) – „Maxfiy topshiriq“ filmidagi Marta Shirk roli uchun (1950).
* RSFSR xalq artisti (1950).

## Manbalar
Dilshod Fatxullin

**Dilshod Zinnatovich Fatxullin** (1940-yil 6-aprel, Toshkent – 2020-yil 18-yanvar, Moskva) – sovet va rus kinematografi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1992), SSSR Davlat mukofoti laureati (1977).

## Hayoti
Dilshod Zinnatovich Fatxullin 1940-yil 6-aprelda Toshkentda tugʻilgan. 1963-yilda S.A.Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutining tamomlagan. Dastlab Oʻzbekfilmda ishlagan, 1974-yildan boshlab „Mosfilm“ kinostudiyasida suratga olish boʻyicha rejissyorlik qilgan.

U 2005-yilda „Osmonning taqdiri“ tarixiy filmida rejissyor sifatida ishtirok etgan.

1972-yildan KPSS aʼzosi hamda SSSR Kinematograflar uyushmasi (Moskva) aʼzosi boʻlgan.

Dilshod Zinnatovich Fatxullin 2020-yil 18-yanvarda Moskvada vafot etgan.

## Filmlari
1964-yil – Arqonda yuruvchilar (rus tilida:Канатоходцы).

1964-yil – Sana (rus tilida:Свидание).

1966-yil – Noziklik (rus tilida:Нежность).

1966-yil – Oq laylaklar (rus tilida:Белые, белые аисты).

1967-yil – Unutilmas (rus tilida:Незабываемое).

1969-yil – Quyosh bilan qaytib keling (rus tilida:Возвращайся с солнцем).

1971-yil – Qoʻrqmasdan (rus tilida:Без страха).

1972-yil – Bu yaxshi yigit (rus tilida:Этот славный парень).

1974-yil – Shunday baland togʻlar (rus tilida:Такие высокие горы).

1975-yil – Janob Makkinlining parvozi (rus tilida:Бегство мистера Мак-Кинли).

1977-yil – Bizning qarzlarimiz (rus tilida:Долги наши).

1979-yil – Nonning taʼmi (rus tilida:Вкус хлеба).

1982-yil – Graf Nevzorovning sarguzashtlari (rus tilida:Похождения графа Невзорова).

1984-yil – Oʻlik jonlar (rus tilida:Мёртвые души).

1984-yil – Ajralishdan oldin (rus tilida:Прежде, чем расстаться).

1985-yil – Kelinlar shahri (rus tilida:Город невест).

1985-yil – Goʻzallik saloni (rus tilida:Салон красоты).

1988-yil – Yerdagi quvonchlar (rus tilida:Радости земные).

1988-yil – Yirtqich hayvon yoki boshqasi (rus tilida:Чудовище или кто-то другой).

1992-yil – Quyoshli tomonda yugurish (rus tilida:Бег по солнечной стороне).

1993-yil – Eshiting, Fellini! (rus tilida:Послушай, Феллини!).

1993-yil – Bezovta yoy (rus tilida:Стрелец неприкаянный).

1998-yil – Chexov va Ko (rus tilida:Чехов и Ко).

2000-yil – Imperiya hujum ostida (rus tilida:Империя под ударом).

2003-yil – Sevgisiz orol (rus tilida:Остров без любви).

2004-yil – Verxnyaya Maslovkada (rus tilida:На Верхней Масловке).

2004-yil – Qadimgi bolgarlar dostoni: Vladimir zinapoyasining Qizil quyoshi (rus tilida:Сага древних булгар. Лествица Владимира Красное Солнышко).

2005-yil – Qadimgi bolgarlarning dostoni: Chingizxon qizining sevgi dostoni (rus tilida:Сага древних булгар. Сага о любви дочери Чингисхана).

2006-yil – Leningradliklar (rus tilida:Ленинградец).

2008-yil – Tuman (rus tilida:Марево).

2008-yil – Suveren taqdiri (R.Fataliyev bilan birgalikda) (rus tilida:Судьба государя).

2012-yil – Bir vaqtlar Rostovda (rus tilida:Однажды в Ростове).

2013-yil – Birodarlar almashinuvi (rus tilida:Братья по обмену).

## Mukofotlari va unvonlari
1977-yil – „Janob Makkinlining qochishi“ filmi uchun SSSR Davlat mukofoti.

1992-yil – „RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist“ unvoni.

## Adabiyotlar
* 
* 

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Ahadjon Hasanov

**Ahadjon Ahmadjonovich** **Hasanov** (1940.29.3) — arabshunos-islomshunos olim, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiyi, tarix fanlari doktori (1994), professor.

## Tarjimayi holi
Ahadjon Hasanov 1940-yilning 29-martida Toshkent viloyati Piskent shahrida tug‘ilgan. 1964-yilda Toshkent Davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning sharq fakultetini tamomlagan. Mehnat faoliyatini mazkur fakultetda Arab davlatlari tarixi fanidan dars  berishdan boshladi. Misr, Liviya va boshqa arab davlatlarida uzoq muddat xizmat safarida bo‘ldi. 13 yil davomida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti devonida mas’ul vazifada ishladi. Hozirda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi islom tarixi va manbashunosligi kafedrasi professori sifatida faoliyat yuritmoqda.

## Ilmiy-pedagogik faoliyati
1975-yilda „Социально-политический строй мамлюкского Египта при черкесских султанах (1382—1517)“ mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini, 1994-yilda esa „История древней Аравии и проблемы  ее изучения“ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

2000-yil 16-sentyabrda  Toshkent islom universitetida UNESCO Bosh kotibi Koichiro Masuuro ishtirokida „Jahon dinlarini qiyosiy o‘rganish UNESCO“ kafedrasi ochildi. Mazkur kafedra o‘z yo‘nalishi bo‘yicha dunyodagi  12 ta kafedraning biri, professor Ahadjon Hasanov esa  uning ilk rahbari bo‘ldi.

Olim mazkur kafedra faoliyatini tashkil etishda, uning dunyo oliy o‘quv yurtlaridagi turdosh  dinshunoslik kafedralari  bilan hamkorlik aloqalarini o‘rnatish va mustahkamlashda samarali mehnat qildi. U Toshkent, Samarqand, Buxoro, Moskva, Qozon, Qohira, Buxarest, Parij, Yujin (AQSh)da o‘tkazilgan xalqaro ilmiy konferensiyalarda ingliz, arab va rus tillaridagi ma’ruzalari bilan ishtirok etdi.

Ahadjon Hasanov dinlar tarixi, islom tarixi, qiyosiy dinshunoslik kabi yo‘nalishlarda  o‘ziga xos ilmiy maktab yaratdi.  Bir qator nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalariga rahbarlik qilmoqda.

Ahadjon Hasanov  200 ga yaqin ilmiy maqola, monografiya, darslik, o‘quv qo‘llanma va   risolalar muallifi. Olimning mas’ul  muharrirligi va taqrizi ostida 30 dan ortiq monografiya, risola va o‘quv qo‘llanmasi chop etildi.

## Mukofotlari
Professor Ahadjon Hasanov  2011-yilda „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiyi“ faxriy unvoniga sazovor bo‘ldi. 2020-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlandi.

## Manbalar
Vladimir Blum

**Vladimir Ivanovich Blum** (1877-yil – 1941-yil) – rus va sovet teatr tanqidchisi, jurnalist.

## Hayoti
Vladimir Blum 1877-yilda Odessada tugʻilgan. 1907-yilda Moskva universitetining tarix va filologiya fakultetini tamomlagan. U Nijniy Novgorod gimnaziyasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1907-yilda „Rus fikri“ jurnalida jurnalist sifatida debyut qilgan.

Vladimir Blum 1917-yilda KPSS ga aʼzo boʻlgan. 1917-yildan „Sotsial-demokrat“, „Izvestiya Moskva ishchilar deputatlari kengashi“, „Pravda“, „Umumrossiya Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining Izvestiya“ gazetalari va boshqa nashrlarning xodimi boʻlib ishlagan. 1919–1921-yillarda „Teatr xabarnomasi“ jurnalida, 1924–1926-yillarda „Yangi tomoshabin“ jurnalida bosh muharrir boʻlgan. U Leningraddagi „Sanʼat hayoti“ jurnalining Moskva shahri vakili boʻlgan va Bosh repertuar qoʻmitasining musiqa va teatr boʻlimini boshqargan.

Vladimir Blum „Izvestiya“, „Pravda“ va boshqa markaziy gazetalarda maqolalar chop ettirgan. Oʻz maqolalarida yangi sovet teatr repertuarini qoʻllab-quvvatlagan. Shu bilan birga, teatr ensiklopediyasiga koʻra, u klassik merosning rolini va Moskva badiiy teatrining ahamiyatini kam baholagan. Sovet sanʼatida mafkuraviy „poklik“ ni himoya qilib, Bulgakov pyesasi asosida „Turbinlar kunlari“ va Korneychuk pyesi asosida „Bogdan Xmelnitskiy“ kabi spektakllar qoʻyilmasligi haqida yozgan. U 1929-yilda „Satira jonlanadimi?“ maqolasida „satira ishchilar va dehqonlar davlatchiligiga zarar keltiradi“ degan fikrni bildirgan. Bu esa markaziy matbuotda bir qator eʼtirozlarga sabab boʻlgan.

Vladimir Blum 1941-yilda Toshkentda vafot etgan.

## Oilasi
Xotini – Mariya Mixaylovna Blum.

Qizi – Balakina (Blum) Muza Vladimirovna.

Qizi – Blum Ariadna Vladimirovna.

Qizi – Blum Kira Vladimirovna.

Nabirasi – Blum Vadim Stepanovich.

Nevarasi – Blum Vladimir Vadimovich.

Nevarasi – Arendaruk (Blum) Aleksandra Vadimovna.

## Adabiyotlar
* *Dmitriev Yu. A.* Ya jil togda… M., 1995. S. 30-32.

## Manbalar

## Havolalar
* *[[Золотницкий, Давид Иосифович|D. I. Zolotnitskiy]]. *Beskin – Blyum – Zagorskiy // Teatralnaya kritika 1917—1927 godov: Problemi razvitiya: Sbornik nauchnix trudov / Redkol. A.Ya. Altshuller, N. A. Tarshis, A. A. Ninov, Yu. A. Smirnov-Nesvitskiy. L.: LGITMiK, 1987. 172 s. *— obzor deyatelnosti, izbrannaya bibliografiya.*
* 
* *Blyum V. I. *A. Korneychuk „BOGDAN XMYeLNITsKIY“. 1648 g. Pesa v 4 d. – statya 1939 g. na sayte Histor!ans.in.ua.
Mariya Androsova-Ionova

**Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova** (14 oktyabr 1864-yil, Yoqut viloyati — 1941-yil, Toshkent) – yakut eposining muallifi va ijrochisi, folklorshunos.

## Hayoti
Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova 1864-yil 14-oktyabrda Yoqut viloyati, Boturu ulusi, Ikkinchi Igideyskiy ovulida tugʻilgan. Yetim qolib, bobosi qoʻlida katta boʻlgan.

U 1893-yilda surgun qilingan „Narodnaya Volya“ aʼzosi V.M.Ionovga turmushga chiqqan.

1899—1910-yillarda Yakutskda, 1910–1917-yillarda Petrogradda, 1917–1922-yillarda Kiyevda yashagan.

1922–1930-yillarda u SSSR Fanlar akademiyasining Antropologiya va etnografiya muzeyida (Kunstkamera) ishlagan.

U Fanlar akademiyasining Yoqut Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Nyurbinskiy va Vilyuyskiy viloyatlaridagi ekspeditsiyalarida qatnashgan.

Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova umrining soʻnggi yillarini Moskvada oʻtkazgan. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi bilan evakuatsiya qilingan va 1941-yilda Toshkentda vafot etgan.

### Oilasi
V.M.Ionov bilan nikohidan toʻrt farzand tugʻilgan, ikkita oʻgʻli yoshligida vafot etgan.

Katta qizi Lyudmila siyosiy faoliyati uchun ikki marta turli muddatlarga hukm qilingan (1924-yil 10-iyunda – Leningradda hibsga olingan. 16-mayda u konslagerga 3 yilga hukm qilingan va Solovetskiy maxsus lageriga joʻnatilgan. 1925-yil Verxne-Ural siyosiy izolyatoriga oʻtkazilgan. 1927-yil iyun oyida Sibirga 3 yilga surgun qilingan va Narim oʻlkasiga yuborilgan). 1930-yillarning boshlarida Lyudmila Vsevolodovna Ionova onasining iltimosiga binoan 3 yil yashash huquqini cheklash bilan ozod qilingan. Qozonda yashagan, keyinchalik Olmaotaga surgun qilingan, statistik inspektor boʻlib ishlagan. U uchinchi marta 1937-yil 16-oktyabrda Sovet hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolonni tayyorlashda ishtirok etganlikda soxta ayblovlar bilan hibsga olingan. 21-noyabr kuni u VMNga hukm qilindi va oʻsha kuni qatl etilgan.

Ionovning kenja qizi Olga Vsevolodovna tarixchi olim boʻlgan.

## Ijodi
Mariya Nikolayevna bir nechta kitoblar muallifi hisoblanadi.

U E.K.Pekarskiyga „Yoqut tili lugʻati“ ilmiy ishini yozishda til mutaxassisi sifatida katta yordam bergan.

### Nashr qilingan asarlari
* E.K.Pekarskiy tomonidan toʻplangan Yoqut xalq adabiyoti namunalari (Sankt-Peterburg, 1909-yil).
* Sovet folklori (1936 yil).
* Dabaan: Moskvadagi birodarlik almanaxi (1938-yil).

Ionovlar materiallarining aksariyati 1940-yilda A. A. Popov tomonidan nashr etishga tayyorlangan.

## Manbalar
Andrey Fatyanov

**Andrey Yefremovich Fatyanov** (1906-yil 14-sentyabr — 1942-yil 24-sentyabr) — 14-armiyaning 5-alohida tezyurar bombardimonchi aviatsiya polkining eskadron komandiri yordamchisi, katta leytenant. Sovet Ittifoqi Qahramoni.

## Hayoti
Andrey Yefremovich Fatyanov 1906-yil 1-sentyabrda Novaya Dmitrievka qishlogʻida (hozirgi Ulyanovsk viloyati Radishchevskiy tumanida) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati rus. Qishloq xoʻjaligida va qurilishda ishchi boʻlib ishlagan.

1928-yil sentyabrda O‘zbekiston SSR Toshkent shahar harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Kichik komandirlar maktabini, 1931-yilda Kachin harbiy uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1939-1940-yillardagi Sovet-Fin urushida qatnashgan. 5-alohida tezyurar bombardimonchi aviatsiya polkining eskadron komandiri yordamchisi katta leytenant Andrey Fatyanov dushman qoʻshinlari, temir yoʻl kesishmalari va bazalarini bombardimon qilish boʻyicha oltita muvaffaqiyatli jangovar missiyani amalga oshirgan. A. E. Fatyanov 1940-yil 4-fevralda dushman hududida urib tushirilgan eskadron samolyotini topib, u yerga qoʻngan va ekipajni oʻz aerodromiga yetkazgan.

Katta leytenant Andrey Yefremovich Fatyanov SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1940-yil 7-maydagi farmoni bilan "Finlyandiya oq gvardiyachilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini naʼmunali bajarganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun „Lenin ordeni“, „Oltin yulduz“ medali va „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoni bilan taqdirlangan.

Andrey Yefremovich Fatyanov 1941-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida, soʻngra Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida sinovchi uchuvchi boʻlgan. 1942-yil 24-sentabrda sinov parvozi chogʻida halok boʻlgan. U Toshkent shahrida dafn qilingan.

## Adabiyotlar
* Geroi Sovetskogo Soyuza — uzbekistansi. — Tashkent, 1984.
* Kniga:Geroi Sovetskogo Soyuza 2

## Manbalar

## Havolalar
*
Ibrohim Tarpi

**Ibrohim Amet Tarpi** (1874-yil, Boqchasaroy, Tavrid gubernatorligi – 1946-yil, Toshkent) – qrim-tatar diniy va jamoat arbobi. Qrim muftiysi (1923–1924). Musiqa ijroiya qoʻmitasi aʼzosi (1917).

## Hayoti
Ibrohim Tarpi 1874-yilda Boqchasaroyda tugʻilgan. Otasi kambagʻal dehqon Amet Tarpi boʻlib, meva va sabzavotlar yetishtirgan. Katta akasi, kitob sotuvchisi Ali Tarpi Terjiman. U Ismoil Gaspirali asarlarini tarqatishda faol qatnashgan. Ibrohim Tarpi Istanbul universitetining ilohiyot fakultetini tamomlagan.

Ibrohim Tarpi 1900-yillarning oʻrtalarida Baxchisaroydagi hukumatga qarshi harakat yigʻinlarida qatnashgan. U Ismoil Gaspirali tarafdorlaridan boʻlgan. 1911-yilda Derekoy masjidiga imom etib tayinlangan. Ismoil Gaspiralining dafn marosimida Yalta jamoatchiligi nomidan soʻzga chiqqan.

1917-yil 12-martda Qrim xayrixohlik jamiyatini tuzgan musulmon inqilobiy qoʻmitasi rahbarlaridan biri boʻlgan. Vaqtinchalik Qrim musulmonlari ijroiya qoʻmitasi aʼzosi etib saylangan. 1917-yil 24-iyulda „Noʻmon Chelebidjixonga qarshi intrigalar va u yerda yetakchi mavqega ega boʻlishga urinishlari uchun“ Musiysk Ijroiya qoʻmitasidan chiqarib yuborildi. U Musiysk Ijroiya qoʻmitasiga muxolif boʻlgan ruhoniylar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan diniy-madaniy „Ulamolar ittifoqi“ga rahbarlik qilgan.

1920-yil 16-mayda Simferopolda Rossiya qurolli kuchlari bosh qoʻmondoni general Pyotr Vrangel raisligida oʻtkazilgan birinchi Umumqrim musulmonlar qurultoyining majlislarida qatnashgan.

1923-yil 10–15-yanvarda musulmonlarning 1-qurultoyi boʻlib, unda Qrim musulmonlari diniy ishlari boʻyicha xalq boshqarmasi (NURDMK) tuzish va Ibrohim Tarpini muftiylikka saylash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. 1923-yil iyun oyida Tarpi Ufada boʻlib oʻtgan II Butunrossiya musulmon ruhoniylarining qurultoyiga delegat sifatida yuborilgan. 1924-yil Qozonda boʻlib oʻtgan musulmonlar konferensiyasida qatnashgan.

Qrim musulmonlarining navbatdagi qurultoyi arafasida OGPU Tarpini muftiylikka qayta saylamaslikni tavsiya qilgan va 1924-yilda Adji Xalil Muslyadin muftiylikka saylangan. 1927-yil may oyida Ibrohim Tarpi hibsga olingan. U Yalta prokuraturasida ikki oyga yaqin ushlab turilgan, hech qanday ayblov eʼlon qilinmagan. Qoʻllarida plakatlar koʻtarib, Tarpi ozod etilishini talab qilgan yuzdan ortiq Derekoy jamoatiga mansub ayollarning namoyishi natijasida uch kundan keyin Tarpi ozod qilingan. Biroq, 1927-yil 8-noyabrda OGPUning maxsus yigʻilishi tomonidan Qrimdan deportatsiya qilishga hukm qilingan. Hukm natijasida Ibrohim Tarpi oilasi bilan Melitopolga, keyinroq Oʻzbekiston SSRga koʻchib oʻtgan. Toshkentda Oktyabr bozoridagi kioskada sotuvchi boʻlib ishlagan. Yozuvchi Abdulla Qodiriy va Oʻzbekiston SSR Xalq Komissarlari Soveti raisi Fayzulla Xoʻjayevlar bilan muloqotda boʻlgan.

1936-yil 3-iyunda sakkiz yilga qamoq jazosiga hukm qilingan. Jazoni Karlagda (Qozogʻiston SSR) oʻtagan. 1945-yil iyun oyida ozod qilingan. Parkinson kasalligi bilan ogʻrib, 1946-yilda vafot etgan. Toshkentdagi Qoʻyliq qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Aleksandr Samoylenko

**Aleksandr Valeryanovich Samoylenko** (1964-yil 28-mart, Toshkent) – sovet va rus teatr va kino aktyori, rejissyor, prodyuser, radioboshlovchi.

## Biografiyasi
Aleksandr Valeryanovich 1964-yil 28-martda Toshkentda tavallud topgan. 1988-yilda B. V. Shukin nomidagi Oliy teatr bilim yurtini tamomlagan. Bir muncha vaqt oʻz kasbidan tashqari Vaxtangov nomidagi teatrda tashkilotchi boʻlib ishladi Keyin esa biznes qilishga oʻtdi. Aktyor Maksim Suxanov bilan birgalikda ular sahna koʻrinishlari namoyishi uchun teatr barpo etishdi. Ammo bir muncha vaqt oʻtgach, teatrni sotishdi va Moskvada bir nechta klub va restoranlar ochishdi va Aleksandr bir muncha vaqt restoran boshqaruvchisi boʻlib faoliyat yuritdi. Hozirda restoranlarda boshqaruv faoliyati bilan shugʻullanmaydi, faqat „Mayak“, „Stanislavskiy“, „Labardans“, „Kvartira 44“ restoranlarining egasi (Maksim Suxanov bilan birga).

Samolyenko 1997-yildan K. S. Stanislavskiy nomidagi Moskva drama teatri truppasida ishlagan. 2007-yildan Malaya Bronnaya teatrida rassom boʻlgan. U „Xalqlar teatri“ va boshqa teatr spektakllarida rol oʻynagan. 2000-yillardan boshlab filmlarda faol rol oʻynadi („Nochnoy dozor“, „Dnevnoy dozor“ filmlari va „Papini dochka“ sitkomi unga eng katta shuhrat keltirdi) hamda teleseriallar va filmlarga prodyuserlik qildi. 2016-yil fevral oyida Aleksandr Samoylenkoning prodyuserligida Yermolova nomidagi teatrda amerikalik dramaturg Don Nigroning „Don Jovanni“ spektakli taqdim etildi.

Samoylenko „City-FM“ radiostansiyasida „Parilka s Aleksandrom Samoylenko“ radio dasturining boshlovchisi boʻlgan.

## Ijodi

### Teatrdagi rollari

#### K. S. Stanislavskiy nomidagi Moskva drama teatri
Aleksandr Valeryanovich „Dvenadsataya noch“ (William Shakespeare) – *Ser Tobi*, „Predatelstvo“ (Garold Pinter), „Sem svyatix iz derevni Bryuxo“ – *Komissar*, „Ukrosheniye stroptivoy“ (William Shakespeare) – *Baptista*, „Xlestakov“ filmida *Anton Antonovich Skvoznik-Dmuxanovskiy* qahramonini gavdalantirgan.

## Xalqlar teatri
"Оpit osvoyeniya pyesi „Chаyка“ sistemoy Stanislavskogo" filmida *Sorin* rolini ijro etgan.

#### Malaya Bronnayadagi Moskva drama teatri
Aleksandr „Tartuffe“ (Molière) filmida *Orgon* rolini oʻynadi.

1987-yil „Zabitaya melodiya dlya fleyti“ epizodda oʻynagan.

## Manbalar
Grigoriy Serper

**Grigoriy Yuryevich Serper** (14-sentyabr 1969-yil, Toshkent) – amerikalik shaxmatchi, grossmeyster (1992).

## Biografiyasi
Grigoriy 1969-yil 14-sentyabrda Oʻzbekiston SSR, Toshkent shahrida tavallud topgan. Otasi Yuriy Grigoryevich Serper muhandis, onasi Svetlana Davidovna Chernova matematik va dasturchi boʻlgan. U olti yoshida shaxmat oʻynashni boshlagan. Birinchi ustozi bobosi boʻlgan. Grigoriy 1985-yilda 16 yoshida mashhur Moskva shaxmat maktabida Botvinnik va Kasparovda oʻqishni boshlagan. 1992-yil Oʻzbekiston terma jamoasi tarkibida shaxmat olimpiadasida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Novosibirsk xalq xoʻjaligi institutini tamomlagan. Novosibirskda harbiy xizmatni oʻtab, 1988-yilda Avstraliyaning Adelaida shahrida shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi 27-jahon chempionatida qatnashgan. Ushbu kuchli turnirda Serper 9/13 hisob bilan 3-oʻrinni, raqiblari Lautier, Ivanchuk va Gelfandlar mos ravishda 1, 2 va 4-oʻrinlarni egallagan.

Grigoriy Yuryevich 1996-yil yanvar oyida oilasi bilan AQShga koʻchib oʻtgan. 1999-yilda shaxmat boʻyicha Jahon shaxmat chempionatida gʻolib boʻldi va oʻsha yili Amerika shaxmat chempionati finaliga chiqdi (yarim finalda Aleks Yermolinskiyni magʻlub etdi), ammo finalda chempion Boris Gulkoga gʻoliblikni qoʻldan boy berdi.

Serper muntazam ravishda Chess.com uchun „Gserper“ foydalanuvchi nomi bilan maqolalar yozadi.

## Mashhur oʻyin
Shaxmat Informator hakamlar hay’ati Grigoriyning Larri Kristiansen bilan boʻlgan oʻyinini Shaxmat Informatorining 59-jildidagi 666 oʻyin ichida ikkinchi eng yaxshi oʻyin deb eʼtirof etishdi. Larri Kristiansen buni 1990-yillardagi oltinchi sevimli oʻyini deb baholadi.

## Oilasi
Serperning akasi amerikalik pianinochi Arkadiy Serper, 1992-yilgacha Gnesin nomidagi musiqa pedagogika institutining musiqiy komediya kafedrasi mudiri boʻlib ishlagan.

Amakisining qizi Olga Naumovna Ortenberg arfachi boʻlgan.

## Manbalar
Sofiya Vohidova

**Sofiya Ahmedovna Vohidova** – Xalq maorifi aʼlochisi, tarix fanlari doktori (1984), professor.

## Tarjimayi holi
Sofiya Vohidova 1937-yilda Toshkent viloyatining Bekobod tumanida tavallud topgan. 1961-yilda Toshkent davlat universiteti (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetining jurnalistika boʻlimini tamomlagan.

Olima ish faoliyatini Andijon davlat pedagogika instituti (hozirgi Andijon davlat universiteti)dan boshlaydi. 1979-yildan 1993-yilgacha mazkur institutda kafedra mudiri lavozimida ishlab kelgan, 1980—1985-yillarda Andijon shahar Kengashiga deputat boʻlgan.

## Ilmiy faoliyati
Olima „Oʻzbekiston kolxozchi-dehqonlari madaniy texnika saviyasining oʻsishi (Andijon viloyati misolida)“ mavzusidagi nomzodlik, „Oʻzbekiston kolxozchi-dehqonlarni madaniy va kasb-hunar saviyasini oshirish (1959—1975-yillar)“ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan.

Sofiya Vohidova oʻz ilmiy tadqiqotlarida qishloq infratuzilmasini oʻzgartirish muammolarini, qishloq aholisining, ayniqsa, yoshlarnimg madaniylik darajasini, kasb-hunar egallashdagi saviyasini koʻtarish, turmush tarzini, urf-odatlarini zamonaviy hayot bilan bogʻlash kabi dolzarb muammolarni koʻtarib chiqqan. Oʻz faoliyati davrida vazirlik, viloyat hokimligi, oʻzi faoliyat koʻrsatgan oliy taʼlim muassasalari rahbarlari tomonidan bir necha bor ragʻbatlantirilgan.

Profesor Sofiya Vohidovaning ilmiy yoʻnalishi bir qancha sohalarni qamrab olgan. Oʻzbekiston kolxozchi-dehqonlarni madaniy va kasb-hunar hayot faoliyatini oʻrgangan, siyosatshunoslik asoslari yoʻnalishida faoliyat koʻrsatgan.

## Asarlari
Professor Sofiya Vohidova quyidagi ilmiy va oʻquv-uslubiy ishlarni chop ettirgan:
# Oʻzbekiston kolxozchi-dehqonlari madaniy va professional texnika saviyasining oʻsishi (1959–1970-yillar). – Toshkent: Fan, 1975.
# Qishloq mehnatkashlari madaniyati va mehnat malakasini oshirish masalalari. – Toshkent: Fan, 1977.
# Oʻzbekiston qishloq mehnatkashlari madaniyati va professional texnika saviyasining oʻsishi, 1966—1970-yillar. Toshkent: Fan, 1986.

## Manbalar
Cidade de Deus

***Cidade de Deus*** (tarjimasi  „Xudo shahri“) – 2002 yil Fernando Meirelles va Kátia Lund tomonidan rejissyorlik qilgan Braziliya epik jinoyat filmi. Bráulio Mantovani hikoyani 1997 yilda Paulo Lins tomonidan yozilgan xuddi shu nomdagi romanidan moslashtirgan.

## Rollarda

* Alexandre Rodrigues – Buscapé / Wilson Rodrigues
* Leandro Firmino va Douglas Silva – Zé Pequeno / Dadinho
* Phellipe Haagensen va Michel Gomes – Bené
* Matheus Nachtergaele – Sandro Cenoura
* Seu Jorge – Mané Galinha
* Jonathan Haagensen – Cabeleira
* Roberta Rodrigues – Berenice
* Renato de Souza – Marreco / Renato Rodrigues
* Jefechander Suplino – Alicate
* Alice Braga – Angélica
* Daniel Zettel – Tiago
* Darlan Cunha – Filé com Fritas
* Rubens Sabino – Neguinho
* Graziella Moretto – Marina Cintra
* Luiz Carlos Ribeiro Seixas – Touro
* Thiago Martins – Lampião
* Marcos Junqueira – Otávio

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
*
Fyodor Semenovskiy

**Fyodor Alekseyevich Semenovskiy** (1901-yil, Toshkent – 1941-yil, Smolensk viloyati) – Sovet harbiy qoʻmondoni, korpus komissari (1939), fuqarolar va Ulugʻ Vatan urushlari qatnashchisi. 1941-yilda nemislar tomonidan asirga olingan va komissar sifatida otib tashlangan.

## Biografiyasi
Fyodor Semenovskiy 1901-yilda Toshkentda xizmatchi oilasida tavallud topgan. Maktabda 4-sinfni tugatgach, shahar chaqiruv komissiyasida xizmatchi boʻlib ishlagan. 1920-yil iyun oyida ixtiyoriy ravishda Qizil Armiya safiga qoʻshildi. Fyodor 1925-yilgacha Turkiston frontida bosmachilar bilan boʻlgan jangda batalyon siyosiy instruktori boʻlib qatnashgan va ikki marta yaralangan.

Urush tugagandan soʻng, Fyodor Alekseyevich harbiy komissarlikda instruktor boʻlib ishlagan. 1930–1936 yillarda miltiq korpusining siyosiy boʻlimi kotibi, 1936–1938-yillarda Uzoq Sharqdagi 20-oʻqchi diviziyasining harbiy komissari boʻlib faoliyat yuritgan. Semenovskiy 1938-yilda Uzoq Sharq Qizil Bayroq armiyasi shtab-kvartirasining komissari, keyin esa ushbu armiyaning harbiy kengashi aʼzosi boʻlib xizmat qilgan. Fyodor 1938-yil 7-oktyabrda SSSR Mudofaa xalq komissari huzuridagi Harbiy kengash aʼzosi etib tayinlandi. 1939-yil mart oyida Orlov harbiy okrugi harbiy kengashi aʼzosi etib tayinlandi.

Fyodor Semenovskiy Ulugʻ Vatan urushi boshida 20-chi armiya harbiy kengashining aʼzosi etib tayinlandi. Belorussiya SSRdagi janglarda va Smolensk jangida qatnashdi. 1941-yil 20-iyulda armiya Smolensk yaqinida qurshab olindi. Semenovskiy qamaldan qochishga urinib, 1941-yil 24-oktyabrda qoʻlga olindi. Asirga olingan kuni uni otib oʻldirishdi. U Klyuchiki qishlogʻi yaqiniga dafn qilindi. 1966-yil iyul oyida Semenovskiyning suyak qoldiqlari Vyazmaga general-leytenant Yefremov qabri yoniga qayta dafn qilindi.

Fyodor 1938-yil va 1941-yilda ikki marra Qizil Bayroq ordeni sohibi boʻlgan. Bundan tashqari Qizil Armiyaning XX yillik medali va „Xasan janglari ishtirokchisi“ koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

## Lavozimlari
1938-yil Brigada va Diviziya komissari boʻlgan. 1939-yilda Korpus komissari boʻlib xizmat qilgan.

## Manbalar
Tatyana Sevryukova

**Tatyana Nikitichna Sevryukova** (1917-yil 30-iyun, Toshkent – 1981) – sovet yengil atletikachisi. SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1946).

## Biografiyasi
Gorkiy (1936-yilgacha), Tbilisi (1937–1942), Yerevan (1943–1944), Moskva (1945–1952) shaharlari nomidan – „Dinamo“ (1936-yilgacha, 1946–1952), „Spartak“ sport jamoalarida oʻynagan (1937–1945).

Tatyana Nikitichna 1946-yilgi Yadro uloqtirish boʻyicha Yevropa chempionida yengil atletika boʻyicha birinchi Sovet Yevropa chempioni boʻldi. 1945-yilda jahon rekordini ikki marta oshirdi (natijalar jahon rekordi sifatida qayd etilmagan, chunki SSSR hali *[[Xalqaro yengil atletika federasiyalari assosiasiyasi|IAAF]]* aʼzosi emas edi). Sevryukova 1948-yilda jahon rekordini oʻrnatdi va yengil atletika boʻyicha birinchi Sovet rasmiy jahon rekordchisiga aylandi. 1939–1947-yillar oraligʻida 6 karra SSSR chempioni boʻldi. 1948-yilgi SSSR chempionatida 13,84 m natija bilan kumush medal sohibasi boʻldi. Bu natija 1948-yilgi Olimpiya oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritish uchun yetarli boʻlar edi, ammo Mishel Ostermeyer 13,75 m natija koʻrsatib, gʻalaba qozondi.

Sevryukovaning natijalari bir necha bor yadro (1935–1936, 1939–1940, 1943–1953) va disk uloqtirish (1939–1940, 1935, 1937) boʻyicha dunyoning eng yaxshi natijalari oʻntaligiga kiritilgan. Tatyana dunyoda 7 marta mavsum yetakchisi boʻlgan (1935, 1943–1948).

Yengil atletika ustasi Tatyana GSOLIFKni tamomlagan.

## Merosi
Sevryukovaning karyerasi kelajakda ayollar ham yadro uloqtirish sporti boʻyicha ishtirok etishi uchun zamin yaratdi. Tatyana yirik xalqaro Sovet musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan, shuningdek, bu intizom boʻyicha rasmiy jahon rekordini yangilagan birinchi sovet ayoli edi. 1948-yilda jahon rekordini oʻrnatganidan soʻng, bu belgi 1968-yilgacha rekord Sovet qoʻlida qoldi. Tochonova, Andreyeva, Zibina, Tamara Press va Nadejda Chijova ketma-ket natijani yangilashdi. Natalya Lisovskaya 1984-yilda Sovet Ittifoqi unvonini qaytarib oldi hamda jahon rekordchisi boʻldi.

Sovet Ittifoqi yirik xalqaro musobaqalarda ham xuddi shunday ustunlik qildi. 1946-yilda Sevryukovaning Yevropa oltin medalidan soʻng, oʻttiz yil ichida Sovet Ittifoqidan tashqarida faqatgina ikkita sportchi (Marianna Verner va Margitta Gummel) Olimpiya yoki Yevropa oltin medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi.

## Manbalar