Myanmada turizm

**Myanmada turizm** (shuningdek, **Birma** nomi bilan ham tanilgan) rivojlanayotgan sektordir. 2023-yildan boshlab yangi turistik viza uchun arizalar qabul qilish qayta tiklangan. Myanma sayyohlik salohiyatiga ega boʻlsa-da, sanoatning katta qismi hali rivojlantirilishi kerak. Birmaga tashrif buyuruvchilar soni qoʻshni mamlakatlarga nisbatan ancha kam. Bu, asosan, mamlakatning siyosiy vaziyati bilan bogʻliq. Biroq, harbiy hukumat hokimiyatni fuqarolik hukumatiga topshirganidan soʻng, turizm sohasida sayyohlar soni ortdi va 2012-yilda birinchi marta bir milliondan oshdi. 2013-yilda turizm boʻyicha asosiy reja tuzilib, unda 2020-yilga kelib 7,5 million sayyohni jalb etish koʻzda tutilgan edi.

Turizm asosan Myanma hukumati tomonidan rivojlantirilib, u 1992-yildan buyon sohani ragʻbatlantirib kelmoqda. Myanmada turistlarning keng doirasini qamrab oluvchi xususiy korxonalar ham mavjud.

2010-yilda Myanmaga 791 505 nafar chet ellik sayyoh tashrif buyurdi, 295 174 nafar xorijiy sayyohlar Yangon xalqaro aeroporti orqali mamlakatga kirgan. 2012-yilga kelib Myanmaga 1 milliondan ortiq xorijiy sayyoh tashrif buyurdi. 2013-yilda xorijdan kelganlar soni havo va quruqlik orqali kelganlarni hisobga olgan holda 2,04 milliondan ortiqni tashkil etdi.

Turizm targʻibot guruhlari tomonidan Birma fuqarolariga iqtisodiy foyda keltirish va mamlakatni dunyoning qolgan qismidan ajratib qoʻymaslik uchun targʻib qilinmoqda. „Birma uchun ovozlar“ nomli demokratiya tarafdorlari guruhi quyidagicha fikr bildiradi: „Bizning ishonishimizcha, kichik koʻlamdagi mas’uliyatli sayyohlik zarardan koʻra koʻproq foyda keltirishi mumkin. Agar sayyohlar vaziyatdan toʻliq xabardor boʻlsalar hamda oʻzlarining ijobiy taʼsirini kuchaytirish va salbiy oqibatlarni kamaytirish choralarini koʻrsalar, ularning tashrifi umumiy jihatdan foydali boʻlishini anglaymiz. Mas’uliyatli sayyohlar Birmaga, avvalo, mahalliy jamoalar va kichik korxonalarga mablagʻ olib kelish hamda butun dunyo boʻylab vaziyat haqida xabardorlikni oshirish orqali yordam berishlari mumkin“.

Birma sobiq turizm vazirining hisob-kitoblariga koʻra, davlat daromadlarining 12 foizi turizmdan olinadi, turizm sanoati 2007-yilda hukumatning yillik byudjetiga 182 million dollar hissa qoʻshgan.

## Statistika
2010—2011-moliyaviy yilda xorijiy sayyohlar tashrif buyuruvchilarning 73,84 foizini (313 127 nafari) tashkil etdi, ular mamlakatga asosan havo yoʻllari orqali kirdi va havo orqali kelganlar jami sayyohlarning 69,26 foizini tashkil etdi, ikkinchi oʻrinda quruqlik va dengiz yoʻllari orqali kelganlar boʻlib, mos ravishda sayyohlarning 29,97 foiz va 0,77 foizini tashkil etdi. Qoʻshimcha 110 914 nafar tashrif buyuruvchi boshqa viza turlari orqali yetib keldi va jami sayyohlarning 26,16 foizini tashkil etdi. 2012-yilda turizmdan tushgan daromad 2011-yildagi 315 million dollardan oshgan holda 534 million dollarga yetdi.

### Umumiy tendensiyalar
Xalqaro sayyohlarning Yangon kirish nuqtasi, Mandalay & Bagan shlyuzlari, Nay Pyi Taw shlyuzi va chegara turizmi orqali tashrifi:

### Millati boʻyicha sayyohlar
Hukumat statistika organi, Markaziy statistika tashkiloti 2014-yilda Myanmaga **3 000 000** nafardan ortiq sayyoh kelganini maʼlum qildi, bu koʻrsatkich 2011-yilda taxminan 816 000 nafar kishini tashkil etgan edi. Ularning **1 022 081** nafari (ijtimoiy yoki biznes vizalari kabi maxsus kirish vizalari orqali tashrif buyuruvchilar bundan mustasno) Yangon xalqaro aeroporti orqali kelgan.

Myanmaga qisqa muddatda kelgan sayyohlarning aksariyati quyidagi millat vakillari edi:

## Turistik diqqatga sazovor joylar
Myanmadagi eng mashhur sayyohlik yoʻnalishlariga Yangon va Mandalay kabi yirik shaharlar, Mon shtati, Pindaya, Bago va Hpa-Andagi diniy joylar, Inle koʻli, Kalaw, Kengtung, Putao, Pyin Oo Lwindagi tabiat yoʻlaklari, Bagan va Mrauk-U kabi qadimiy shaharlar, shuningdek, Nabule, Ngapali, Maungmagan Ngwe-Saung, Mergui kabi plyajlar mavjud.

### Kachin shtati

* Myitkyina
* Putao
* Bamho
* Hugaung tekisligi

### Yangon

* Yangon
* Shwedagon Pagoda

### Mandalay

* Mandalay
* Bagan
* Ava
* Amarapura
* Pyin U Lvin
* Popa togʻi

### Mon shtati

* Kyaiktiyo Pagoda
* Mudon (dunyodagi eng katta yotgan Budda)
* Molamyayn
* Thanbyuzayat

### Rakhine shtati

* Mrauk U
* Ngapali plyaji

### Shan shtati

* Inle koʻli
* Taunggi
* Kalaw
* Pindaya

### Boshqa plyajlar

* Chaungtha
* Ngwesaung

### Ekoturizm

* Myey arxipelagi
* Hukawng vodiysi
* Hkakabo Rozi
* Alaungdaw Kathapa milliy bogʻi
* Popa togʻi milliy bogʻi
* Victoria togʻi milliy bogʻi

## Myanmadagi UNESCOning Jahon merosi obyektlari

### Vaqtinchalik roʻyxatga qoʻshilgan obyektlari

## Tarixiy siyosat
2011-yil may oyida Aung San Suu Kyi va uning partiyasi „Demokratiya uchun milliy liga“ Birma uchun keng miqyosdagi turizmni ragʻbatlantirish kerak degan fikrni bildirdi. Ma Thanegi kabi boshqa demokratik faollar kichik miqyosdagi turizmni qoʻllab-quvvatladilar. Sayyohlarda agar „oddiy xalq farovonligi va atrof-muhitni muhofaza qilishni targʻib qilish hamda Birmada baxtli hamda toʻlaqonli dam olish paytida mamlakatning madaniy, siyosiy va ijtimoiy hayoti haqida maʼlumotga ega boʻlish istagi bor“ boʻlsa, ular mamlakatga bemalol tashrif buyurishlari mumkin. Ular oʻzlarining rasmiy bayonotlarida nafaqat xalqning turmush tarzini rivojlantirishni, balki „xalqda oʻz-oʻzini hurmat qilish va oʻziga ishonch“ni targʻib qilishni ham soʻrashadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Mehmonxonalar va turizm vazirligi 
* Myanma/Birma, Lonely Planetda