open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mashhad Shahid Hoshiminajod xalqaro aeroporti

**Mashhad Shahid Hoshiminajod xalqaro aeroporti** ()  – Eronning Razaviy Xuroson ustoni Mashhad shahrida joylashgan xalqaro aeroport.

## Umumiy maʼlumotlar
Mashhad xalqaro aeroporti Tehron—Mehrobod aeroportidan keyin Eronning ikkinchi eng gavjum aeroportidir. 2016-yilda Mashhad aeroporti rekord darajadagi 10 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2015-yilga nisbatan 17 foizga koʻp hamda 86 681 tonna yuk tashildi. Aeroportdan 57 ta yoʻnalishga, jumladan Eronning 30 ta shahriga tez-tez reyslar va Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Sharqiy Osiyo va Yevropaning 27 ta yoʻnalishiga muntazam parvozlar amalga oshiriladi.

Mashhad xalqaro aeroportida uchta terminal mavjud: mahalliy reyslar terminali (Terminal 1), xalqaro reyslar terminali (Terminal 2) va Haj reyslari terminali (Terminal 3).

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar
Mashhad xalqaro aeroportidan quyidagi aviakompaniyalar yoʻlovchi tashish reyslarini amalga oshiradi:
 

## Statistika
### Yillik yoʻlovchilar oqimi

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1988-yilda Tailanddan Kuvaytga yoʻl olgan Kuwaiti Air samolyoti oʻgʻirlab ketildi va keyin Mashhadga yoʻnaltirildi. Qaroqchilar baʼzi talablar qoʻyib, soʻng samolyotga Kipr va Jazoirga uchishni buyurdilar.
* 2006-yil 1-sentabrda Iran Air Tours aviakompaniyasining 945-reysi, Bandar-Abbosdan uchayotgan Tupolev Tu-154 samolyoti qoʻnish chogʻida shinasi chiqib ketganidan soʻng Mashhad uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Samolyot yonib ketdi va bortdagi 147 kishidan 29 nafari halokatga uchradi.
* 2009-yil 24-iyulda Aria Air 1525-reysi, THR-MHD (Tehron—Mehrobod-Mashhad) yoʻnalishi boʻyicha uchayotgan Il-62 samolyoti bortda 173 kishi bilan halokatga uchradi va yonib ketdi; 5 yoʻlovchi va 11 ekipaj aʼzosi halok boʻldi.
* 2010-yil 24-yanvarda Taban Air 6437-reysi, Tupolev Tu-154M samolyoti tibbiy favqulodda vaziyat tufayli Mashhad xalqaro aeroportiga favqulodda qoʻnayotganda halokatga uchradi; barcha 157 nafar yoʻlovchi va 13 ekipaj aʼzolari omon qoldi; 42 nafari yengil tan jarohati oldi. Xabar qilinishicha, samolyoti ILSi qoʻnayotgan vaqtda tumanda dumi yerga tegib, uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketgan. Buning ortidan burun tishli qulashi sodir boʻldi, keyin oʻng qanot yerga urilib, samolyot yonib ketdi .
* 2016-yil 28-yanvarda Zagros Airlines aviakompaniyasining 4010-reysi Mashhad xalqaro aeroportining 31R uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnayotganida EP-ZAB roʻyxatidan oʻtgan McDonnell Duglas MD-83 uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Samolyot tuzatib boʻlmaydigan darajada shikastlandi va 7 kishi yengil jarohat oldi .
* 2018-yilning 24-may kuni eronlik „Tapandegan“ (forscha: *Palpitaters*) xakerlik guruhi Mashhad xalqaro aeroportidagi uchib kelish va ketish monitorlarini buzib, monitorlarga hukumatga qarshi xabarlar va tasvirlarni joylashtirib, aeroport maʼmurlarini monitorlarni birma-bir qoʻlda oʻchirishga majbur qildi.

## Yana qarang
* Tehron xalqaro aeroporti
* Mashhad

## Manbalar

## Havolalar
* Mashhad xalqaro aeroporti 
* Eron aeroporti agentligi
Mahallasheri

**Mahallasheri** — Buxoro viloyati Shofirkon tumani hududida joylashgan qishloq. Qishloq tuman markazidan 9&nbsp;km g‘arbda joylashgan.
## Kelib chiqishi
Qishloq nomining kelib chiqishi haqida turlicha farazlar mavjud.

Rivoyatlarga ko‘ra qishloq uzumzorlaridan birida sher bolalaydi. She'r bolalari voyaga yetguncha ularni hech kim ko'rmaydi. Ona she'r voyaga yetgan bolalarini olib ketayotgan paytida odamlar ularni ko'rib qoladi. Shundan keyin qishloq Mahallayi sheron (sherlar mahallasi) nomini oladi.

Dastlab bu qishloq Vardonze qal'asining janubi-sharqiy tomonida Bibikabutpo‘sh qabristoni atrofida joylashgan. Qum ko‘chishi va boshqa sabablar tufayli, qishloq aholisi hozirgi o'rniga ko‘chgan, lekin qishloq nomi o'zgarmagan.

## Manbalar
Abdulazizxon xonaqohi

**Abdulazizxon xonaqohi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Bahouddin Naqshband yodgorlik majmuasida joylashgan boʻlib, Buxoro xoni shayboniy Abdulazizxon I tomonidan 1544—1545-yillarda bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Mazkur xonaqoh Abdulazizxon I davrida, naqshbandiylik tariqati asoschisi Bahouddin Naqshband qabri yonida joylashgan. Xonaqoh markazida toʻgʻri burchakli yirik zalli frontal kompozitsiyadagi peshtoq-gumbazli binodan iborat boʻlgan. Buxoro xoni ashtarxoniy Nodir Muhammad (1642—1645) davrida xonaqoh orqa tomonida hujralar quriladi, natijada xonaqoh rejasi kvadrat boʻlib qolgan va bino tashqi tomonlari bir xil boʻlib qoladi. Xonaqohda marosim oʻtkaziladigan katta xona boʻlib, toʻrt tomoni ikki qavatli hujralar bilan tushgan boʻlgan. Xonaqoh tashqi tomonlari bir xil peshtoqlar bilan ishlangan. Xonaqoh zali gumbaz bilan qoplanib, ichkarisini bezashda „qirma“ usulidan foydalanilgan. Zalda qizil kesak ustiga oq rangli qilib bezak ishlatilgan. 1950—1960-yillarda xonaqoh peshtogʻ’idagi bitik qulab tushgan. Abdulazizxon xonaqohi 34 hujradan iborat. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng, „Meʼmor“ ilmiy-taʼmirlash ishlab chiqarish birlashmasi tomonidan xonaqohda taʼmirlash ishlari olib borilgan. 1991—1993-yillarda xonaqohning arkalari, gumbazlari, yogʻochlari qayta tiklandi va taʼmirlandi. Xonaqohning balandligi 24 metr boʻlib, taʼmirlash ishlarida Gʻaybulla Muhammedov va Azim Hayitov va boshqa kishilar qatnashgan. Xonaqohning tashqi va ichki qismi, devorlari va gumbazlari toʻliq taʼmirlangan. 
## Meʼmorchiligi
Abdulazizxon xonaqohi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Xonaqoh qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Xonaqoh toʻrt tomoni peshtoqli qilib qurilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Sadritdin Turobjonov

**Sadritdin Maxamatdinovich Turobjonov** (1965-yil 7-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik muhandis-texnolog olim, texnika fanlari doktori (1999), professor, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi aʼzosi — akademik.
## Biografiyasi
Sadritdin Turobjonov 1965-yil 7-mart Toshkent shahrida tugʻilgan. 1989-yilda Toshkent politexnika institutini muhandis-texnolog mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1996—2013-yillarda Toshkent Davlat texnika universitetining o‘quv ishlari boʻyicha prorektor, 2013—2017-yillarda Toshkent kimyo-texnologiyalari instituti rektori lavozimida ishlagan. 2017-yildan Toshkent davlat texnika universiteti rektori. 

### Ilmiy faoliyati
Sadritdin Turobjonov ilmiy ishlari ogʻir organik sintez mahsulotlari texnologiyalari sohasida ilmiy-amaliy tadqiqotlarni olib borish, piridin, atseton, atsyetilen va uning hosilalari asosidagi murakkab efirlar hosil qilishning chiqindisiz texnologiyalarini yaratishga oid. 1994-yilda „Atsetilen, etilen 
birikmalar va aminlardan piridinli asoslarni katalitik sintezi va texnologiyasini yaratish“ mavzusida nomzodlik ishini, 1999-yilda „Atsetilen va uning  hosilalari asosida piridinlar, atseton va murakkab efirlar olishning kam chiqindili texnologiyalarini yaratish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. Sadritdin Turobjonov 6 ta patent, 6 ta darslik, 5 ta oʻquv qoʻllanma, 1 ta monografiya, 20 ta oʻquv-uslubiy ishlanmalar, 250 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. Olim Qozogʻiston Respublikasi Xalqlar doʻstligi universiteti, Belarus milliy texnika  universiteti, Moskva energetika instituti faxriy professori, Belarus davlat texnologiya universiteti faxriy fan doktori.

## Mukofotlari va ilmiy unvonlari
2023-yil 26-avgustda „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan. 2023-yil 23-dekabrda Sadritdin Turobjonov Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib tasdiqlandi va unga akademik unvoni berildi.

## Manbalar
Begdili

**Begdili qabilasi** (shuningdek, **Bekdili**, **Bekdili** yoki **Bigdeli**; ; Turkcha: **Beğdili boyu**) — Oʻgʻuz xon dostonida keltirilgan Oʻgʻuzlarning 24 qabilalaridan biri va Mahmud Qoshgʻariyning Devoni Lugʻati turk asarida nomi kechgan 22 oʻgʻuz qabilasining yettinchisi. Ramzi  shaklida boʻlgan. 

Bozoklarga mansub boʻlgan Begdili qabilasi manbalarda Beydili shaklida ham qayd etilgan. Bundan tashqari manbalarda Bagdili, Begdilu, Begdilli, Begdillu shaklida ham uchraydi. Begdili urugʻuning oʻngoʻni oltin burgutdir. Shimoliy va oʻrta Onadoʻlu hududlarida Begdili nomli koʻplab joy nomlari mavjud. Shuningdek, hozirgi vaqtda Ozarboyjon hududida Begdili hamda Begdilli shaklidagi ikkita joy nomi bor. Shimoli-sharqiy Eronning Astrobodida Atrak va Rude Gorgan daryolari orasida Goʻklang Begdili (Čāqū Beğdili shaklida ham uchraydi) nomli joy nomi ham bor. Bularga qarindosh oʻlaroq Pank, Aman-Koja (Aman-Ḵōja), Boran (Borān) va Kareshmaz (Qarešmaz) nomlari berilgan. Pierre Oberlingning maʼlumot berishicha, janubiy Erondagi ikki kichik Bigdeli qabilasi Qashgʻaylar birligidagi Kashkuli (Keshkoʻlli) qabilasiga oiddir. 

Begdili qabilasi Saljuqiylar sulolasi bilan birga V va XI asrlar orasida Eron hamda Onadoʻli egallanishida katta rol oʻynaydi. Boshqa qismi boʻlsa VII-XIII asrlar orasida Moʻgʻullar istilosidan qochib, katta qiyinchilik bilan Suriya hududlariga kirib kelgan va Mamluklar bilan kuchlarini birlashtirishga muvaffaq boʻlganlar. Xorazmshohlar nomi ostida 1077-yildan 1231-yilga qadar Oʻrta Osiyoning keng hududlarini boshqargan Anushteginiylar Turkmanlarning Begdili urugʻidan chiqqan suloladir. Moʻgʻullarni Ayn Jolut
jangida yengan Mamluklar sultoni Qutus ham aslida Begdili qabilasiga mansubdir. Begdili qabilasi Suriyaning janubi va sharqiy Onadoʻlu hududlarida tashkil topgan Oqqoʻyunli va Safaviylar davlati qurilishida muhim ahamiyatga ega boʻlganlar. Mashhur tarixchi Yusuf Halaçoğluning keltirib oʻtishicha, Hazar xoqonligiga ham aslida Begdili urugʻi asos solgan.

## Tarixi
Boshqa Oʻgʻuz qabilalarida boʻlgani kabi manbalarda XIV asrga qadar Begdili nomi unchalik ham koʻp uchramaydi. Biroq bu qabilaning asos qismi Saljuqiylar davlatining qurilishida va Onadoʻluning qoʻlga kiritilishida katta rol oʻynagani aniq. Saljuqiylar yurishlarida ishtirok etmagan qabila aʼzolari O'zbekistonda sulton Sanjarni magʻlub etgan oʻgʻuzlar tarkibida boʻlib, bu hududlar aholisining etnik shakllanishida ishtirok etganlar. Mogʻullar istilsi davrida ularning bir qismi Ozarboyjon va sharqiy Onadoʻluga, keyinchalik esa Suriyaga koʻchib oʻtishgan.  Suriyadagi Begdililar Bozok qoʻlining asosiy qabilalaridan biriga aylangan. Ulardan bir qismi Eronga borib Safaviylar davlatining vujudga kelishida muhim ahamiyat kasb etganlar. Yana boshqa qismi Yeni Il va Halab o'zbeklarni ichida va Ich Il atroflariga borib oʻrnashganlar.
Chor Bakr xonaqohi

**Chor Bakr xonaqohi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xonaqoh Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Xonaqoh XVI asrda Abdullaxon II tomonidan qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Xonaqohning uch tomonida ikki tabaqali eshik qurilgan, qibla tomoni mehrob bilan bezalgan. Peshtoq qismi ikkita hujrali boʻlib, tashqi tomoni ayvonli. Xonaqoh peshtoqi bezagida koshinkor naqshlar va ikki yon tomonida guldastalar mavjud. Yodgorlik ichkari qismining gumbazi arki duzi uslubida ishlangan. Peshoqdagi katibada koʻk fonda oq harflar bilan yodgorlik qurilish tarixi, kim tomonidan bunyod etilgani suls xatida keltirilgan. Ushbu bitikda shunday yozilgan: „Ushbu binoni qurishga va uni qurib bitkazishga yordam bergan osmon ostidagi qudratli, yuqori darajali, misli koʻrilmagan odil, hukmron hokimiyatga kelgan, odillik quroli yuqori sifatlar… Gʻalaba va adolat bayrogʻi. Odamzod ishonchi, hokimiyat kiyomi namunasi dunyoni zabt etuvchi jasorat egasi, dunyoni boshqaruvchi — quyosh, dunyoning yorugʻ oyi, yangi chiqqan yorugʻlik… va ufq amiri oʻz davrining amiri. Adolat taxtiga chiqqan… mamlakat hukdori Abdul-Gʻoziy Iskandar Bahodirxondir… Ushbu yozuv 970-yilda (hijriy) xalifa Qul Neʼmat ul tomonidan yozib tugatildi“. Xonaqohning katiba qismida „Baqara“ surasining 61-62-oyatlatlari keltirilgan. 

## Meʼmorchiligi
Chor Bakr xonaqohi Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan. Binoning balandligi 20 metr, poydevori esa 12 metr, eni esa 2 metrni tashkil etadi. Gumbazning balandligi 22 metr boʻlib, aylana yuzasida „Tayyiba“ kalimasi, pasti esa islimiy naqshlar bilan bezatilgan. Xonaqoh qurilishida obi gʻisht ishlatilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Chor Bakr madrasasi

**Chor Bakr madrasasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur madrasa Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Madrasa Abdullaxon II tomonidan XVI asrda qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Madrasa koʻp hujrali boʻlib, tashqi qismida namozgoh maydoni mavjud. Chor Bakr madrasasi Buxoroning oliy toifali madrasalaridan biri hisoblangan. Madrasa peshtoqi 3 qavatli boʻlgan va uch qavatda ham hujralar boʻlgan. Madrasa dahanasi uch ravoqqa boʻlingan. Tarixnavis Hofiz Tanish Buxoriy oʻzining „Abdullaxon“ asarida madrasa toʻgʻrisida maʼlumot keltirgan boʻlib, madrasa peshtoqida suradan oyat bitik keltirilganligi toʻgʻrisida yozib qoldirgan. Ammo ushbu bitiklar hozirgi kunda saqlanib qolmagan. Madrasada 1950, 1971, 1999-yillarda taʼmirlash ishlari olib borilgan. 1999-yilgi taʼmirlashda ustalar madrasaning oldingi poydevoriga qarab qayta tikladilar. Madrasa obi gʻishtlardan bunyod etilgan. „Abdullanoma“ asarida madrada haqida shunday yozilgan: „Uning madrasasida mashhur olim va fozillardan biri muallimlik masnadida oʻltirib, zaruriy va diniy ilmlarni oʻqitardi hamda vaqflardan toʻla hissador edi. U joyda oʻquvchilar ham yaxshi maosh bilan taʼmirlanib, hamisha xotirjamlik bilan mutolaa qilinishiga kirishadilar“.  Madrasa poydevorida va devorlarida boʻylar bilan qoplangan. Hujralarni qurishda asosan arki duzi usulidan foydalanishgan. Madrasada tahsil oluvchi talabalar uchun qulay sharoit yaratish maqsadida oʻchoq, sandal joyi va kitoblar uchun ravoqlar bunyod etilgan. Ikkinchi qavatda joylashgan hujralarda zinapoyalar orqali chiqiladi. Madrasa Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Chor Bakr masjidi

**Chor Bakr masjidi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur masjid Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Masjid XVI asrda  Abdullaxon II tomonidan qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Masjid gumbazli boʻlib, ikki qavatli hujralardan iborat. Masjid ichkari qismi arki duzi shaklida bunyod etilgan. Masjid madrasa va xonaqoh oʻrtasida joylashgan. Masjid peshtoqida kitoba bitik mavjud va unda Qur’oni Karimning „Al-isro“ surasining 1-4-oyatlari keltirilgan. Kitoba bitik yozuvlari suls xatida boʻlib, koshinkoriy va gʻishtkoriy uslubda bezatilgan. Masjiddagi bitik shunday yozilgan: „*Olloh bir kecha oʻz bandasini unga oyat-moʻjizalarimizdan koʻrsatish uchun Masjid al-Haromdan biz atrofini barokotli qilib qoʻygan Masjid al-Aqsoga sayr qildirgan pok zotdir. Darhaqiqat, u eshituvchi va koʻrguvchi zotdir*“. Chor Bakr masjidida Oʻzbekiston mustaqillikda erishgandan soʻng, taʼmirlash ishlari olib borilgan.

## Meʼmorchiligi
Chor Bakr masjidi Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Masjid peshtoqining balandligi 20-30 metrni tashkil etadi. Poydevori esa 12 metrdan iborat. Masjid poydevorida qamish qoʻyilgan boʻlib, qamishning balandligi 50 santimetrni tashkil etadi. Yodgorlik poydevoriga qamish qoʻyishdan asosiy maqsad nam va zaxdan binoni nurab qolishini oldini olish hisoblanadi. Bino ichkarisida mehrob boʻlib, turli naqshlar bilan bezatilgan. Chor Bakr masjidi eshiklari Buxoroning qayragʻoch daraxti yoʻgʻochidan tayyorlangan. Buxoroning qayragʻoch daraxti yogʻochi mustahkam boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Katta qon aylanish doirasi

**Katta qon aylanish doirasi** — kislorod va oziq-ovqatga boy boʻlgan qonni tananing barcha organ va toʻqimalariga yetkazib beruvchi yurak qon-tomir sistemasining bir qismi hisoblanadi. Katta qon aylanish doirasiga yurakning chap qorinchasidan boshianuvchi aorta, undan chiqqan bosh, bo‘yin, tana, qo‘l va oyoq arteriyalari, ularning tarmoqlari, aʼzolarning mikrosirkulator tomirlari, mayda va yirik venalar, o‘ng bo‘lmachaga quyiluvchi yuqori va pastki kovak venalar kiradi.

## Manbalar
Jamila Shermuhamedova

**Jamila Toshpoʻlatovna Shermuhamedova** (1950-yil 18-iyun, Qorakoʻl tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik olima, falsafa fanlari doktori (2004), professor (2004).
## Biografiyasi
Jamila Shermuhamedova 1950-yil 18-iyun Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumani ziyolilar oilasida tugʻilgan. 1966—1971-yillarda Toshkent davlat universiteti falsafa fakultetida tahsil olgan. 1972—1973-yillarda Toshkent davlat universiteti tarix fakulteti falsafa boʻlimining siyosiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi, 1973—1976-yillarda Toshkent davlat universiteti aspiranti, 1977—1989-yillarda tarix fakulteti falsafa boʻlimining siyosiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi, katta oʻqituvchi, 1989—2004-yillarda dotsent, 2004—2016-yillarda Oʻzbekiston Milliy universiteti falsafa fakulteti professori, 2000—2008-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi huquqshunos ayollar jamoat birlashmasining ijrochi direktori, 2000—2015-yillarda Toshkent shahar Ishbilarmon va tadbirkor ayollar jamoat birlashmasi maslahatchisi, 2005—2011-yillarda Oliy Majlis qoshidagi demokratik institutlar qoʻmitasi eksperti, 2011—2017-yillarda „Hayot I. R.J. O.“ xususiy korxonasi direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazi xodimi. Shuningdek, Tadbirkor ayollar uyushmasi aʼzosi va maslahatchisi (1991-yildan), Oʻzbekiston Respublikasi ishbilarmon ayollar uyushmasi faxriy maslahatchisi (1995-yildan).

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „Mehnat shuhrati“ ordeni (2018);
* „Mudofaa vazirligi faxriysi“ koʻkrak nishoni (2020);
* „Xalqlar doʻstligi“ koʻkrak nishoni (2021);
* „Maʼnaviyat fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021);
* „Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga 30 yil“ esdalik nishoni (2021);
* „Moʻtabar ayol“ koʻkrak nishoni (2022);
* „Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2022);
* „Yilning eng yaxshi maʼnaviyat targʻibotchisi“ nominatsiyasi gʻolibi (2023);
* „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi“ faxriy unvoni.
## Manbalar
Chap boʻlmacha

**Chap boʻlmacha** — (atrium sinistrum) noto‘g‘ri kub shaklida boʻlib, kichik qon aylanish doirasining yakunlovchi joyi hisoblanadi. U o‘ng boʻlmachadan silliq bolmachalar orasidagi to‘siq vositasida chegaralanib turadi. Uning devorida joylashgan oval chuqurcha o‘ng bo‘lmacha tomonida yaxshi koʻrinadi. Chap boʻlmachaning oldingi yuzasida chap quloqcha (auricula sinisitra) joylashgan. Bo‘lmachaning ichki yuzasi silliq, quloqcha ichida taroqsimon mushaklar bor. Chap bo‘lmachaga ochiladigan 5 ta teshikdan to‘rttasi yuqori va orqa tomonda joylashgan. Bular o‘pka venalariga ochiladigan teshiklar hisoblanadi. Beshinchi boʻlgan chap bo‘lmacha va qorinchalar orasidagi teshik chap boʻlmachani chap qorinchaga qo‘shib turadi.

## Manbalar
Hazora (Karmana tumani)

**Hazora** — Oʻzbekiston Respublikasi Navoiy viloyati Karmana tumanidagi qishloq fuqarolari yigʻini. Qishloq viloyat markazi — Karmana shahar tipidagi aholi punktidan 30 kilometr g‘arbda joylashgan. Hazorada Deggaron masjidi mavjud. U zamonaviy Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimgi diniy binolaridan biri boʻlib, soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, masjid qurilishi taxminan 11-asrga toʻgʻri keladi.

## Tarixi
Davlat Ermitaj muzeyi tomonidan tashkil etilgan Aleksandr Yakubovskiy boshchiligidagi Penjikent ekspeditsiyasi (1946) qadimiy aholi punkti qoldiqlarini, shahar qal’asi devorlarini va qishloqdagi bir qancha kichik rabotlarni topgan. Topilmalar orasida koʻplab sopol idishlar, jumladan, zardushtiylar qabridan olingan marosim idishi ham bor boʻlgan. Qishloqqa tutash hudud oʻrta asrlarda kulolchilik ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlganligi maʼlum boʻlgan.

Arxeologik ekspeditsiya 11-asrga oid noyob Deggaron masjidini ham topdi, bugungi kunda u Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi.

XIV asr tasavvuf taʼlimotining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, Bahouddin Naqshbandiy ustozlari sanalgan shayx Orif Deg‘aroniy shu qishloqda tug‘ilib oʻsgan. Shayx umrining qolgan qismini Deggaron masjidi yonidagi kichik xonaqohda o‘tkazgan.

17-asrda Deggaron qishlogʻidan Hazar qalʼasi paydo boʻlgan, qalʼa devori qoldiqlari bugungi kungacha qisman saqlanib qolgan.

„Mavlono Orif Deggaroniy“ zamonaviy tarixiy majmuasi Deggaron masjidi, oʻlkashunoslik muzeyi, Shayx Orif Deg‘aroniy qabri toshini oʻz ichiga oladi. Navoiy viloyatidagi sayyohlik marshrutlari Hazora qishlog‘i orqali o‘tadi.

## Manbalar
Oʻng qorincha

**Oʻng qorincha** — (ventriculus dexter) uchi pastga qaragan uch qirrali piramida shaklidagi yurak kameralaridan biri boʻlib, kichik qon aylanish doirasining boshlanuvchi qismi deyiladi. Uning devori qalinligi 5-8 millimetr hisoblanadi. Uning medial devori qorinchalar o‘rtasidagi to‘siqni hosil qilib, asosiy qismi mushakdan va yuqori boʻlmachaga yaqin qismi pardadan iborat. Uning diafragmani pay markaziga tegib turuvchi pastki devori yassi, oldingisi esa qavariq boʻlib, o‘ng qorinchaning yuqorigi keng qismida ikkita teshik bor. Orqadagi teshik o‘ng bo‘lmacha va o‘ng qorinchalar orasdagi teshik boʻlib, u orqali vena qoni o‘ng boʻlmachadan o‘ng qorinchaga o‘tadi. Oldingi o‘pka poyasining teshigi orqali qon o‘pka poyasiga o‘tib ketadi. 0‘ng bo‘lmacha va o‘ng qorinchalar orasidagi teshik ular orasidagi to‘sg‘ich yoki uch tavaqali to‘sg‘ich bilan bekilgan. To‘sg‘ich tavaqalari uchburchak shaklidagi pay qatlamcha ko‘rinishida boʻlib, ulaming asosi teshik doirasiga birikkan, qirralari esa qorincha bo‘shlig‘iga qaragan.

## Manbalar
Koʻndalang–targʻil mushak tolalari

**Koʻndalang-targʻil mushak tolalari** — tolalardan iborat boʻlib, ularning uzunligi bir necha santimetrgacha (12,5 sm), diametri 100 mikrometrgacha yetishi mumkin. Shu sababli koʻndalang-targʻil mushak tolalari *simplastik tuzilmalar* deb ataladi. Ular skelet mushaklarini, ovqat hazm qilish traktining baʼzi aʼzolari (til, tanglay, qizilo`ngachning bir qismi) mushaklarini, ko'z mushaklarini, mimika va nafas olish mushaklari tarkibida boʻladi. Yurakning oʻrta mushak qavati boʻlgan miokard koʻndalang-targil mushak toʻqimasining maxsus turi hisoblanadi.

## Manbalar
Asab buzilishi

**Asab buzilishi** — bu oʻziga xos buzilishning oʻtkir, vaqtinchalik bosqichi boʻlib, u birinchi navbatda depressiya va nevroz belgilari bilan namoyon boʻladi.

## Taʼrifi
"Asab buzilishi" va „Nerv shikastkanishi“ atamalari DSM-IV va ICD-10 kabi diagnostika tizimlarida rasmiy ravishda aniqlanmagan va ruhiy kasalliklar boʻyicha hozirgi ilmiy adabiyotlarda deyarli uchramaydi. Garchi „asabiy buzilish“ har doim ham aniq va statistik taʼrifga ega boʻlmasa-da, tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, bu atama nevroz yoki ruhiy tushkunlik alomatlari boʻlgan oʻziga xos, oʻtkir, vaqtinchalik reaktiv buzilishni anglatadi. Maxsus holatlar baʼzan odam kundalik hayotida asab tizimi ishlamay qolgandan keyingina „buzilish“ deb taʼriflanadi.

## Sabablari
Bunday buzilishlarning sabablari har xil. 1996-yilda olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, turmushda ajralish yoki janjallar kabi yaqin munosabatlardagi muammolar turmush yoshiga toʻlgan insonlarda asabiy buzilishlarning 24%ni tashkil qiladi. Ishda va maktabda muammolar 17%ga toʻgʻri keladi va moliyaviy muammolar — 11%ni tashkil qiladi. Aksariyat mutaxassislar asabiy buzilishlarni sogʻliq muammosi deb hisoblashadi. 1957-yilgi izlanishlar shuni koʻrsatadiki boshqa sogʻliq bilan bogʻliq muammolarning 28%ni asabiy buzilishlar tashkil etdi. 1976-yilda 28% va 1996-yilda atigi 5,6%ni tashkil qilgan. Asab buzilishining sababi ham uzoq davom etadigan psixologik tushkunlik va stressdir. Qoida tariqasida, bu insonning kundalik hayoti, yangi jamoaga qiyin moslashish, yaqin odam bilan ajralish, oʻzining yoki boshqa birovning sogʻligʻi haqida haddan tashqari tashvishlanish kabilar bilan bogʻliq muammolar ham sabab boʻladi.

## Yana qarang

* Vahima hujumi
* Stressga o'tkir reaktsiya
* Psixogigiena
* Nevrasteniya
* Psixoz

## Manbalar
Kardiofizika

**Kardiofizika** — bu kardiologiya va tibbiy fizika fanlari orasida joylashgan fanlararo fan boʻlib, tadqiqotchilar fizika usullari va nazariyalaridan yurak-qon tomir tizimini tashkil qilishning turli darajalarida, molekulyar miqyosdan butun organizmlargacha boʻlgan jarayonlarni oʻrganish uchun foydalanadilar. Tarixiy jihatdan olinadigan boʻlsa tizimli biologiyaning bir qismi sifatida shakllangan mazkur *kardiofizika* yurak-qon tomir tizimini tashkil etilishining asosi hisoblangan jismoniy mexanizmlar va uning faoliyatining biologik xususiyatlari oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlash uchun moʻljallangan zamonaviy-ilmiy usul hisoblanadi

Zbigniew R. Struzik bu atamani 2004-yilda ilmiy nashrda ishlatgan birinchi muallif boʻlib hisoblanadi. *Kardiyovaskulyar fizika* atamalarini bir-birining oʻrnida ham ishlatish mumkin.

## Yana qarang

* Tibbiy fizika
* Tibbiyot fizikasi boʻyicha muhim nashrlar
* Biotibbiyot
* Biotibbiyot muhandisligi
* Fizioma
* Nanomtibbiyot

## Tashqi havolalar

* RAS Axborot uzatish muammolari institutining bioelektrik axborotni qayta ishlash laboratoriyasi.
*  Anoxin RAMS nomidagi Oddiy fiziologiya ilmiy-tadqiqot instituti hissiyot fiziologiyasi laboratoriyasida eksperimental va klinik kardiologiya guruhi.
* Oksford yurak elektrofiziologiyasi guruhi, koʻp yillar davomida prof. Denis Noble
* London Imperial kolleji Milliy yurak va oʻpka institutining yurak biofizikasi va tizimlari biologiyasi guruhi
*  Berlin Gumboldt universiteti Fizika institutining 1-matematika va tabiiy fanlar fakultetining chiziqli boʻlmagan dinamika va yurak-qon tomir fizikasi guruhi 

## Manbalar

* Adabiyotlar
*# 
*# 
*# 
* Ilmiy qoʻllanmalar
*# 
*# 
*# 
*# 
*# 
*# 
*#
Chap qorincha

**Chap qorincha** — (ventriculus sinister) asosi yuqoriga qaragan konus shaklidagi yurak kamerasining biri boʻlib, katta qon aylanish doirasining boshlanish qismi hisoblanadi. Uning yuqori keng qismini o‘ng tomonida aorta teshigi, chap tomonida chap bo‘lmacha va chap qorinchalar orasidagi teshik joylashgan. Chap qorinchaning ichida ko‘p sonli mushak trabekulalari va ikkita mushak tutamlari joylashgan. Ular oidingi va orqa so‘rg‘ichsimon mushaklar hisoblanadi. Ularning paysimon ipchalari to‘sg‘ich tavaqalarini erkin chekkasiga birikadi.

## Manbalar
Oʻng boʻlmacha

**Oʻng boʻlmacha** – (atrium dextrum) kub shaklida boʻlib, katta qon aylanish doirasining yakunlovchi qismi hisoblanadi. U boʻlmachalar orasidagi toʻsiq tufayli chap boʻ1machadan ajralib turadi. Toʻsiqda bitib ketgan oval teshik qoldigʻi hisoblangangan oval chuqurcha koʻrinib turadi. 0‘ng boʻlmachaning hajmi kattaroq boʻlib oʻng quloqcha boʻshligʻi hisobiga kattalashadi. Boʻlmacha devorining qalinligi 2-3 mm, ichki yuzasi silliq hisoblanadi. Quloqchaning ichki yuzasida taroqsimon mushak tutamlari joylashgan.

## Tuzilishi
O‘ng boʻlmacha devorida yuqorigi kavak vena teshigi va pastki kavak vena teshigi oʻrtasida kichkina venalararo doʻmboqcha joylashgan. Pastki kavak vena teshigining pastki cheti boʻylab yarimoysimon burma koʻrinishida pastki kavak vena toʻsigʻi boʻladi. Bu burma homila davrida qonni oʻng boʻlmachadan oval teshik orqali chap boʻlmachaga yoʻnaltiradi. 0‘ng boʻlmacha oʻng qorincha bilan ular orasidagi teshik tufayli qoʻshilib turadi. Pastki kavak vena teshigi bilan oʻng boʻlmacha va oʻng qorinchalar orasidagi teshik oʻrtasida tojsimon sinus teshigi joylashgan. Uning atrofini ingichka oʻroqsimon burma – tojsimon sinus toʻsigʻi oʻragan. Tojsimon sinusga mayda yurak vena teshiklari ochiladi.

## Manbalar
Buxoro Qizil Armiyasi

**Buxoro Qizil Armiyasi (BQA)** — Rossiyadagi fuqarolar urushi davrida va undan keyingi (1922—1924) Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BNSR), keyinroq Buxoro SSRning tashkil topishi bilan shakllantirilgan qurolli kuchlar otryadi.

## Shakllanishi va tarkibi
BQA 1920-yil sentyabrda shakllana boshladi. Uning yaratilishiga 1920-yilgi Buxoro operatsiyasida qatnashgan 1-Sharqiy musulmon miltiq polki asos boʻldi.

1920-yil 6-sentyabrda Buxoro inqilobiy qoʻmitasi harbiy ishlar boʻyicha Xalq Nazorati (Komissariyati) tuzish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Birinchi harbiy Nazir (komissar) Bagautdin Shagabitdinov boʻlib, bir yarim oy oʻtgach, yangi hukumat muxoliflari tomonidan oʻldirilgan. 1920-yil 20-noyabrda bu lavozimni Yusuf Ibrohimov egalladi.

BQA RSFSR Qizil Armiyasi modelida qurilgan. Turkiston fronti qoʻmondonligi BNSR hukumati ixtiyoriga qurol-yarogʻ, qoʻmondonlik shtabini, shuningdek, mahalliy millatlardan boʻlgan Qizil Armiya askarlarini berdi.

1921-yil oʻrtalariga kelib, BQA bitta miltiq va bitta otliq brigadadan (jami 6000 ga yaqin xodimlardan) iborat edi, ammo aslida bu birliklar bu tarzda toʻliq shakllanmagan edi.

Dastlab, BQAda ixtiyoriy ishga olish printsipi mavjud edi va 1922-yilning yozida ikki yillik xizmat muddati bilan harbiy xizmat joriy etildi.

1922-yil 21-avgustda Butun Buxoro Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi respublika RVSni tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qildi. 1922-yil oʻrtalariga kelib BQA tarkibiga miltiq polki, otliq polki, artilleriya bataloni, birlashtirilgan harbiy qoʻmondonlik kurslari, yordamchi boʻlinmalar va muassasalar kirdi. BQA basmachilarga qarshi kurashda qatnashgan.

Dastlab, BQA oʻzboshimchalik bilan kesilgan va rangdagi kiyimlarni kiyishga ruxsat berdi, chunki armiyada nafaqat forma, balki poyabzal ham yoʻq edi. 1922-yil bahoridan boshlab BQA taʼminoti RVSRning 1922-yil 31-yanvardagi 322-son buyrugʻi bilan tashkil etilgan Qizil Armiyaning yangi formalarini qabul qila boshladi. 1923-yil mart oyiga kelib ular armiyaning barcha boʻlinmalari va muassasalari bilan taʼminlandi.

1923-yil avgust oyida yangi harbiy formani ishlab chiqish uchun komissiya tuzildi. Ikki oy ichida muammo hal qilindi.

1923-yil 30-oktyabrda BQA qoʻmondonining 616-sonli buyrugʻi bilan BQA va Davlat militsiyasining yangi harbiy kiyimi va nishonlari joriy etilganligi eʼlon qilindi. Belgilangan belgilarga ega eski kiyim-kechaklarni 1924-yil 1-fevralgacha eskirishga ruxsat berildi, ammo uni yangi harbiy forma elementlari bilan aralashtirishga yoʻl qoʻyilmadi.

1924-yil 4-yanvardagi 3-sonli harbiy ishlar boʻyicha Xalq Naziri buyrugʻi bilan BQA shakliga alohida oʻzgartirishlar kiritildi. 1924-yil sentabrda BNSR SSSR tarkibiga kirib, uning hududi Oʻrta Osiyoning boshqa respublikalari oʻrtasida boʻlinganidan keyin BQA tugatildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Степанов Алексей* Бухарская Красная Армия. 1922—1924 // Цейхгауз. 1993. № 1(2). С. 30-35.
Bаhovuddin Аminjonov

**Bahovuddin Aminjonov** (1904-yil, Buxoro — 1938-yil, Toshkent) — shifokor, 1922-yilda Germaniyada oʻqish uchun Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tomonidan yuborilgan 55 talabadan biri. Yalta shahridagi „Oʻzbekiston“ sanatoriyasida shifokor boʻlib ishlagan.
## Faoliyati
Bahovuddin Aminjonov 1904-yilda Buxoro shahrida mudarris Aminjon Ziyovuddinov oilasida tugʻilgan. Otasi Aminjon Ziyovuddinov „Yosh buxoroliklar“ partiyasining faol aʼzolaridan boʻlgan. U 1920-yilda Buxoro amirligi qulashi natijasida tuzilgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasida bir qator nufuzli vazifalarda, jumladan, kitobchilik palatasida ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

1922-yilning kuzida Bahovuddin Aminjonov Germaniyaga tahsil olishga borgan va avvaliga Aziz Xoʻja, Sattor Jabbor, Vali Qayumlar bilan Doktor Fekkelmanning xususiy oʻrta maktabida tahsil olgan. Shundan soʻng Berlin universitetining tibbiyot fakultetida oʻqishni davom ettiradi. 1928-yilda sovet hukumati Bahovuddin Aminjonovga taʼlim stipendiyasini bermay qoʻyadi. Aminjonov bu vaziyatni turkistonlik talabalar yetakchilari Ahmad Naim, Said Ali Xo‘ja, Sattor Jabborlarga maslahat soladi. Ular oʻqishni tugatish maqsadida mablag‘ topish yoʻllarini izlay boshlaydilar. Shundan so‘ng Ahmad Naim Polsha elchixonasiga borib, Bahovuddin Aminjonovga o‘qishini tugatishi uchun yordam so‘raydi. Talabalar bu vaziyatni SSSRning Germaniyadagi vakolatxonasiga bildirmaydilar. Chunki bu paytda SSSR vakolatxonasi talabalarning hamma harakatlarini kuzatuv ostiga olgan, ularni oʻqishini tugatmasdan ortiga qaytarib yuborish uchun barcha choralarni ko‘rayotgan edi. Bahovuddin Aminjonov 1929-yilning yanvar—fevral oylarida Varshavada bo‘lib, Polsha hukumatidan yordam olishga erishadi. U yaxshi xabar bilan Berlinga keladi, biroq voqealardan xabardor boʻlgan sovet maʼmurlari uni kuch bilan ortiga qaytarib yuboradi.
B.Aminjonov 1929-yilda SSSRga qaytgach, oʻqishni 1931-yil Oʻrta Osiyo tibbiyot institutida yakunlaydi va Yaltadagi „Oʻzbekiston“ sanatoriyasiga yoʻllanma oladi. „Oʻzbekiston“ sanatoriyasida bosh shifokor boʻlgan B.Aminjonov 1935-yilning oxirida Moskvaga ilmiy safarga borgan. 1936-yil fevralda yana sanatoriyaga qaytadi. Biroq, u ishdan boʻshatiladi va Toshkentga kelib Respublika tubdispanserida (sil dispanseri) ish boshlaydi.

## Qatagʻon qilinishi
Bahovuddin Aminjonov 1937-yilning yanvarida qamoqqa olingan. Unga 1922—1929-yillarda Germaniya va Polsha davlatlarida o‘qigan, „Mustaqil Turkiston“ aksilinqilobiy tashkiloti aʼzosi, Polshaning razvedkasiga josuslik maqsadida yollangan degan tuhmatlar qoʻyadilar. 1938-yil 8-oktyabrda otishga hukm qilingan.

1961-yilning 18-aprelida Moskva shahrida SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasi Bahovuddin Aminjonovni asossiz jazolangan deb topadi. U 1961-yil 26-iyulda to‘liq oqlanadi.
## Manbalar
Oʻzbekistondagi eng yirik masjidlar roʻyxati

**Oʻzbekistondagi masjidlarning hajmiga koʻra roʻyxati** — Oʻzbekiston musulmonlari idorasining maʼlumotlariga koʻra tuzilgan mamlakatdagi masjidlar roʻyxati. 2023-yilga kelib Oʻzbekistonda 4000dan ziyod masjid bor.

## Manbalar
Mahmudxon Ismoilov

**Mahmudxon Ismoilovich Ismoilov** (1947-yil 22-iyun, Toshkent, Oʻzbekiston SSR – 2015-yil 2-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik muhandis olim, texnika fanlari doktori, professor.

## Biografiyasi
Mahmudxon Ismoilov 1947-yil 22–iyunda Toshkent shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Mahmudxon Ismoilov 1965—1970-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida oʻqigan. 1970—1972-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti „Elektr energiyasini ishlab chiqarish va tarqatish“ kafedrasi assistenti, 1976—1980-yillarda „Qishloq xoʻjaligida elektr energiyasini qoʻllash“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 1980—1985-yillarda „Qishloq xoʻjaligini elektrlashtirish va avtomatlashtirish“ fakulteti dekani oʻrinbosari, 1985—1992-yillarda ushbu fakultet dekani, 1992—1993-yillarda sirtqi taʼlim fakulteti dekani, 1993—1996-yillarda sirtqi taʼlim boʻyicha prorektor, 1996—2001-yillarda sirtqi taʼlim fakulteti dekani, 2001—2003-yillarda oʻquv ishlari boʻyicha prorektor, 2003—2004-yillarda sirtqi taʼlim fakulteti dekani, 2004—2014-yillarda moliya-iqtisodiyot ishlari boʻyicha prorektor lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

### Vafoti
Mahmudxon Ismoilov 2015-yil 2-avgustda vafot etgan.

### Ilmiy faoliyati
Mahmudxon Ismoilov 70 dan ortiq ilmiy-uslubiy ishlar, jumladan, 2 ta monografiya, 3 ta metodik tavsiyalar muallifi. 1972—1976-yillarda Moskva shahridagi Butunittifoq qishloq xoʻjaligini elektrlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti aspiranturasida oʻqigan, 1977-yilda nomzodlik ishini yoqlab, texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan.

## Mukofotlari
* „Shuhrat“ medali (1995);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011).
## Manbalar
Ingrid Daubechies

**Ingrid Daubechies** () (1954-yil 17-avgustda tugʻilgan) — belgiyalik fizik va matematik. Duke universiteti professori. 2023-yilda Wolf matematika mukofoti bilan taqdirlangan.

Ingrid Milliy Muhandislik Akademiyasi, Milliy Fanlar Akademiyasi va Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi aʼzosi. Xalqaro matematika ittifoqining prezidenti boʻlgan birinchi ayol (2011–2014).

## Manbalar
Aminjon Ziyovuddinov

**Aminjon Ziyovuddinov** (1890-yil Buxoro — ?) — „Yosh buxoroliklar“ partiyasi aʼzosi, kitobchilik palatasida ilmiy xodim. Yaltadagi „Oʻzbekiston“ sanatoriyasida shifokor boʻlib ishlagan Bahovuddin Aminjonovning otasi.
## Faoliyati
1890-yili Buxoro shahrida tug‘ilgan. Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Yoshlikdagi doʻsti Azimjon Sharipov bilan birga taʼlim olgan. Talabalik yillarida boshqa taraqqiyparvarlar qatori Buxoro jadidlari qatoriga qoʻshilishgan. Aminjon Ziyovuddinov „Yosh buxoroliklar“ tashkilotining faol aʼzolaridan bo‘lib, Buxoro tarixiga oid kitoblar bilimdoni edi. Ular Buxoro amirligining eski boshqaruv tizimini isloh qilish va uni zamonaviy boshqaruvga oʻzgartirishga harakat qilgan. Buxoro jadidlarining bu intilishlari Buxoro amiri Said Olimxon va uning tarafdorlari tomonidan jiddiy qarshilikka uchraydi. Buning natijasida koʻplab „Yosh buxoroliklar“ tashkiloti aʼzolari amirlikdan badargʻa qilinadi. Shundan keyin taraqqiyparvarlar Sovet davlati bilan hamkorlik yoʻliga oʻtgan.

1914-yil yosh tarixchi olim Ahmad Zakiy Validiy To‘g‘on Buxoro shahriga birinchi marta kelganida Aminjon Ziyovuddinovning uyida yashab, maslahatlar olgan. Aminjon Ziyovuddinov 1920-yil amirlikning ag‘darilishi natijasida vujudga kelgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasida qator nufuzli vazifalarda ishlagan. 1921-yilda bu safar siyosiy maqsadni koʻzlab Buxoro zaminiga kelgan Zaki Validiy yana Aminjon Ziyovuddinov xonadonida mehmon bo‘lgan. Bu esa uning Buxoro siyosiy hayotidagi oʻrni yuqoriligidan darak beradi.. Oʻgʻli Bahovuddin dastlab jadid maktabida savod chiqargan, so‘ng madrasa taʼlimini olib fors, arab tillarini mukammal o‘rgangan. Aminjon Ziyovuddinov 1922-yilning kuzida oʻgʻlini Germaniyaga oʻqishga joʻnatadi. 1938-yil qatagʻonlari Bahovuddin Aminjonovni ham chetlab oʻtmagan. 1938-yil 8-oktyabrda otishga hukm qilingan.

## Qatagʻon qilinishi
Aminjon Ziyovuddinov O‘zSSR NKVD huzuridagi „uchlik“ning 1937-yilning 5-noyabridagi qarori bilan aksilinqilobiy „Milliy Ittihod“ tashkilotining azosi, millatchi, Fayzulla Xo‘jayev bilan yaqin aloqada degan ayblar bilan 10 yil muddatga mehnat lageriga ishlash uchun hukm qilingan, jazo muddati 1937-yilning 21-avgustidan boshlab hisoblangan. Keyingi taqdiri nomaʼlum.
## Manbalar
Saʼdulla Xoja xazirasi

**Saʼdulla Xoja xazirasi** (Saʼdulloh Xoja xazirasi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XIX asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Saʼdulla Xoja Xazirasi Chor Bakr meʼmoriy majmuasi xonaqohi janubida joylashgan boʻlib, kiraverish darvozasi ikki tomonidan 6 ta hujrasi mavjud. Mazkur hujralar chillaxona vazifani ham bajargan. 1986-yilli xazirada olib borilgan taʼmirlash natijasida eshiklari qayta tiklangan. Eshiklar gujum yogʻochidan qilingan va yuz qismi kandakoriy va kubbakoriy naqshlar bilan bezatilgan. Hazira kirish darvozasi ikki tabaqali boʻlib, usti yopiq ushturgardanlar bilan bezatilgan boʻlib, ular orasi esa osma sharafalardan iborat. Hazirada sagʻona qabrlar mavjud. Hazira ichkarisidagi sharq tomonida ayvon joylashgan. Hazira tom qismi ikkita gumbazdan iborat. Gumbazlar oddiy naqshlar bilan bezatilmagan va obigʻishtdan bezak sifatida foydalanishgan. Ichkari hovlida yozgi tilovatxona joylashgan. Mazkur xazirada qorilar tilovat qilib turgan. Ular vaqf yerlaridan tushgan mab;agʻlar evaziga maosh olgan. Saʼdulla Xoja Xazirasida ertalabdan to kun botgunnga qadar 2 ta qori tilovat qilgan. Hazirada 110 ta qabr mavjud. Ayrim sogʻonalardan ikkinchi marta ham foydalanishgan va baʼzilarida toshbitiklar bor. Toshbitiklar asosan fors tilida bitilgan, arab tilida esa oyatlar koʻchirilgan. Ushbu xazirada 2 ta qabrtoshning yozuvlari saqlanib qolgan. Birinchi qabr tosh bitik fors tilida bitilgan. Ushbu qabr Nurchuchuk poshshoga tegishli boʻlib, u Gavharbonu Sultonim qizi boʻlgan. Ikkinchi qabrdagi bitik ham fors tilida boʻlib, 1858-yilda vafot etgan boʻlgan. Mazkur xazira atrofi devorlar bilan oʻrab olingan. Mazkur xazira uchun Jo’yboriy xojalari koʻplab yerlarni vafq qilgan, va shu hisobidan xazira taʼmirlangan. Hozirgi kunda xazira yaxshi holatda saqlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Oyposhshooyim xazirasi

**Oyposhshooyim xazirasi** (Poshshooyim xazirasi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVII asrda bunyod etilgan. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Poshshooyim xazirasi Chor Bakr meʼmoriy majmuasining shimol tomonida joylashgan. Oyposhshooyim xazirasi peshtoqli va uning peydovori yerdan 6 metr chuqurlikda joylashgan. Poydevori sariq rangli xarsangtaroshlar bilan terilgan boʻlib, obi gʻisht va keyin qamish qoʻyilgan. Xaziraga yettita pillapoya orqali chiqiladi. Xazira ichkarisida ikkita qorixona mavjud. Qorixona sharqida asosiy sagʻonalar mavjud. Qabrlarning shimol tomonida esa chiroqpoya oʻrnatilgan. Chiroqpoya yaxshi saqlanmagan boʻlib, gʻarb tomonida naqshlari parchasi saqlanib qolgan va u rayhoniy rangda. Peshtoq ikki tomonida islimiy naqshlar mavjud. Peshtoq kitoba qismida Qur’oni Karimning „Zumar“ surasining 53 oyati keltirilgan. Katiba oyati atrofi parchinkoriy va koshinoriy qilib ishlangan. Xazirada qora marmartosh mavjud boʻlib, u Bibijon xonimga tegishlidir. Bibijon xonim Jonibek Sultonning qizi boʻlgan va u 1608-yilda vafot etgan. Qabrtoshida shunday yozilgan edi: „Bu yorugʻ dahma Olloh tomonidan kechirilgan taqvodor hamda sof, ezgulik niholi Bibijon xonim Jonibek Sulton qizi. Hijriy 1017-yilning Muharram al-ahram shahri (oyida) vafot etgan“. Poshshobibi esa Bibijon xonimning ikkinchi eri Abdurahimxojadan tugʻilgan boʻlib, Nodirmuhammadxoning kelini boʻlgan. Uni Poshshabibi nomi bilan nomlaganlar. Hozirgi kunda ham xazira uning nomi bilan atalib kelinadi. Poshshabibi qabri ham qora rangda boʻlib, yozuvlari nastaliq xatida bitilgan. Undagi marsiya esa fors tilida bitilgan. Ushbu xazirada Bibijon xonim va Oyposhshaoyim xonzodalar dafn qilingan. Xazira uchun Jo’yboriy xojalari koʻplab yerlarni vafq qilgan, va shu hisobidan xazira taʼmirlangan, tilovat qiladigan qorilar maosh olishgan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Odinaxon Jamoldinova

**Odinaxon Rasulovna Jamoldinova** (1970-yil 29-may, Oʻzbekiston tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlar doktori (2015), professor, Oliy Majlis kengashi sobiq deputati.  
## Biografiyasi
Odinaxon Jamoldinova 1970-yil 29-may Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston tumanida tugʻilgan. 1992-yilda Toshkent davlat pedagogika institutini pedagogika va psixologiya mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1998—1999-yillarda Jizzax davlat pedagogika  instituti pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi,  1999—1999-yillarda Jizzax viloyati hokimligi oila, onalik va bolalikni ijtimoiy himoya qilish masalalari bo‘yicha kotibiyati yetakchi mutaxassisi, 1999—2002-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi, 1999—2008-yillarda „Oila“ ilmiy-amaliy markazi Jizzax viloyat  bo‘limi direktori, 2002—2006-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti yoshlar pedagogikasi va psixologiyasi kafedrasi mudiri, 2006—2008-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti maktabgacha ta’lim nazariyasi va metodikasi kafedrasi mudiri, 2008—2012-yillarda „Kamolot“ yoshlar ijtimoiy harakati Markaziy kengashi raisi o‘rinbosari, respublika „Kamalak“ bolalar tashkiloti raisi, 2012—2015-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti ma’naviy-axloqiy tarbiya ishlari bo‘yicha prorektori, 2015—2020-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati hamda Fan, ta’lim, madaniyat va sport masalalari qo‘mitasi a’zosi, 2020—2023-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirining ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish, davlat tili to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash masalalari bo‘yicha maslahatchisi vazifasida faoliyat yuritgan. 2023-yildan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti Ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha prorektori. Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi aʼzosi.

### Ilmiy faoliyati
Odinaxon Jamoldinova 1992—1998-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti aspiranturasida oʻqigan. 1997-yilda nomzodlik, 2015-yilda doktorlik (DSc) dissertatsiyasini himoya qilgan. Odinaxon Jamoldinova pedagogika sohasida 100  dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 2 ta o‘quv qo‘llanma, 3 ta uslubiy qo‘llanma, 3 ta monografiya, 2 ta risola muallifi.

## Mukofotlari
* „Moʻtabar ayol“ koʻkrak nishoni (2021).

## Manbalar
Zuhra Ismoilova

**Zuhra Qoraboyevna Ismoilova** (1961-yil 20-aprel, Sirdaryo tumani, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori (2007), professor. 
## Biografiyasi
Zuhra Ismoilova 1961-yil 20-aprel Sirdaryo viloyati, Sirdaryo tumanida tugʻilgan. 1984-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutining muhandis-pedagog mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1985—2020-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida laborant, assistent, katta o‘qituvchi, dotsent, professor, kafedra mudiri, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari bo‘yicha prorektor lavozimida ishlagan. 2020-yildan „Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti“ Milliy tadqiqot universitetining „Professional ta’lim va jismoniy madaniyat“ kafedrasi mudiri. „Ma’rifat“ targ‘ibotchilar jamiyati aʼzosi.

### Ilmiy faoliyati
Zuhra Ismoilova 2000-yil „Texnika oliy ta’lim  muassasalarida talabalarning kasbiy malakalarini shakllantirish“ mavzusida nomzodlik,  2007-yilda „Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning nazariy va eksperimental metodik asoslari: (Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar asosida)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qiligan. 5 ta darslik, 12 ta o‘quv qo‘llanma, 5 ta monografiya, 50 ga yaqin uslubiy ishlanma va risolalar, 300 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „Moʻtabar ayol“ koʻkrak nishoni (2020);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021);
* „Oʻzbekiston Konstitutsiyasining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2022).
## Manbalar