Xurshid Davron

**Xurshid Davron** (asl ismi: *Davronov Xurshid*, 1952-yil 20-yanvarda Samarqand shahri yaqinidagi Chordara qishlogʻida tugʻilgan) — oʻzbek shoiri, dramaturgi, tarixchisi, yozuvchisi va tarjimoni. Oʻzbekiston xalq shoiri (1999). Adabiyot sohasida beriladigan Mahmud Koshgʻariy nomidagi Xalqaro mukofot (1989), Xalqaro „Oltin qalam“ mukofoti (2009), Ozarbayjonning „Mikoyil Mushfiq“ mukofoti (2013), Turkiyaning Niyoziy va nomidagi mukofot (2022) bilan taqdirlangan. Oʻzbekiston Respublikası Oliy Majlisining deputati (2000). „Doʻstlik“ ordeni (1997) bilan mukofotlangan. 
Xurshid Davronning ilk sheʼriy toʻplami ("Sheʼrlarim") nomi bilan  1976-yilda chop etilgan, birinchi kitobi("Qadrdon quyosh") 1979-yilda bosib chiqarilgan. Shundan soʻng shoirning "Shahardagi olma daraxti" (1979), "Tungi bogʻlar" (1981), "Uchib boraman qushlar bilan" (1983), "Toʻmarisning koʻzlari" (1984), "Bolalikning ovozi" (1986), "Qaqnus" (1987), "Bahordan bir kun oldin" (1989), "Bibihonim" singari kitoblari dunyoga keldi.

## Hayoti va ijodiy faoliyati

Samarqand tumanidagi 2-sakkiz yillik, 1-oʻrta maktabda tahsil olgan (1959-1969).1969-yilda Toshkent universitetining jurnalistika fakultetini tugatgan.1971-1973 yillarda harbiy xizmatni oʻtagan. Uzoq yillar (1974-1989) nashriyot sohasida, Maʼnaviyat va maʼrifat markazida faoliyat yuritgan. 1996-2014 yillar Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi OʻzTV Bosh muharriri, „Toshkent“, „Yoshlar“, „Oʻzbekiston“ telekanallari direktori vazifasida ishladi.

Dastlabki sheʼrlar toʻplami — „Qadrdon quyosh“   (1979). „Shahardagi olma daraxti“   (1979), „Tungi bogʻlar“   (1981), „Uchib boraman qushlar bilan“   (1983) „Toʻmarisning koʻzlari“   (1984), „Bolalikning ovozi“ (1986), „Qaqnus“   (1987) va „Bahordan bir kun oldin“   (1997) kabi sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan. Sheʼrlarida voqelikka yangicha nigoh bilan qarovchi, tabiat, jamiyat va kishilar hayotida yuz berayotgan oʻzgarishlarni sinchkovlik bilan kuzatuvchi, ayni paytda bokira yoshlikka xos hayrat hissini saqlab qolgan zukko shoir sifatida gavdalanadi. X.Davron soʻzga, ifoda vositalari va sheʼriy shakllarga yuksak mezonlar asosida yondashadi.

Xurshid Davron 90-yillarda sheʼriyatdan koʻra nasriy janrlarda samarali ijod qildi. U oʻtmishda yashagan unutilmas tarixiy siymolar hayoti va faoliyati bilan qiziqib, ular haqidagi moʻtabar qoʻlyozma manbalar bilan tanishdi. Bu qiziqish natijasida 'Samarqand xayoli'   (1989), 'Sohibqiron nabirasi'   (1995), 'Shahidlar shohi yoxud Shayx Kubro tushlari'   (1998,2008), 'Bibixonim qissasiʼ   (2006), kabi tarixiy-maʼrifiy qissa va 'Algʻul'   (1995), 'Boburshoh sogʻinchi'   (1996) pyesalarini yaratdi. Xurshid Davron bu asarlari bilan 90-yillarda Oʻzbekistonda tarixiy oʻtmishga boʻlgan munosabatning yana ham qizgʻin tus olishiga munosib hissa qoʻshdi.

Adib ayni paytda Samarqandda boʻlib oʻtgan Amir Temurning 660, Ulugʻbekning 600-yilligiga, Parijda YUNESKO qarorgohida, „Odeon“ teatrida namoyish etilgan Buxoro va Xivaning 2500 yilligiga bagʻishlab oʻtkazilgan teatrlashtirilgan tomoshalar va 21 qismli „Temurnoma“, 2 qismli „Buxoroyi Sharif“ videofilmlari ssenariylari muallifi. Sharq va Gʻarb shoirlarining asarlaridan iborat „Qirq oshiq daftari“   (1989) va yapon shoirlarining sheʼrlaridan tarkib topgan „Dengiz yaproqlari“ (1988) toʻplamlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Xurshid Davron sheʼrlari 40 dan ortiq xorijiy tillarga tarjima qilingan. Uning kitoblari va sheʼrlari Ozarbayjon, Polsha, Xitoy, Bolgariya, Rossiya, Turkiya, Eron, Fransiya, Ispaniya, AQSh, Yaponiya, Moʻgʻuliston, Hindiston, Germaniya, Latviya, Litva, Tojikiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston va boshqa davlatlarda nashr etilgan. Rus tilida 2 kitobi („Drevniy napev molodogo dojdya“. Moskva., Molodaya gvardiya, 1982 va „Polet odinokoy ptitsi“. Toshkent., 1989) nashr etilgan. Xurshid Davron 1993-yilda Turkiyaning Bursa shahrida boʻlib oʻtgan Birinchi Turkiy shoirlar anjumanida, 1996-yilda Vashingtonda boʻlib oʻtgan Osiyo adiblari kongressida, Rossiya, Polsha, Bolgariya, Janubiy Koreyada oʻtkazilgan poeziya festivallarida ishtirok etgan.

## Bibliografiya

### Chop etilgan kitoblari:

# Qadrdon quyosh. Sheʼrlar. T., 1979
# Shahardagi olma daraxti. Sheʼrlar. T., 1979
# Tungi bogʻlar. Sheʼrlar. T., 1981
# „Drevniy napev molodogo dojdya“. Moskva., Molodaya gvardiya, 1982
# Uchib boraman qushlar bilan. Sheʼrlar. T., 1983
# Toʻmarisning koʻzlari. Sheʼrlar va doston. T., 1984
# Bolalikning ovozi. Sheʼrlar. T., 1986
# Qaqnus. Sheʼrlar va doston. T., 1987
# Polet odinokoy ptitsi. Sbornik stixov na russkom yazike. T., 1989
# Samarqand xayoli. Maʼrifiy maqolalar, esselar va tarixiy qissalar. T., 1991
# Sohibqiron nabirasi. Tarixiy hikoylar va qissalar. T,1995
# Shahidlar shohi-Shayx Kubro tushlari. Tarixiy-maʼrifiy qissa. T., 1998
# Bahordan bir kun oldin. Sheʼrlar va tarjimalar. T., 1997
# Bibixonim qissasi. Tarixiy hikoyalar va qissalar. T.,2007
# Shayx Kubro tushlari. Tarixiy-maʼrifiy qissa, ikkinchi nasr. T., 2008
# Samarqand xayoli. Tarixiy hikoyalar va qissalar. T. 2022
# Navoiy armoni. Hikoyalar va esselar. T. 2022
# Bibixonim qissasi. Ikki qissa. T. 2025
# Tanlangan asarlar. She'rlar, dostonlar, qissa va hikoyalar. T. 2025

### Televizion, radio va drama asarlari
# Temurnoma. 21 qismmli televizion serial (1996).
# İpak Yoʻlu. Musiqiy-xoreografik badiiy kompozitsiya. „Odeon“ teatri, Parij, Fransiya (1997)
# Buxoroyi Sharif. 2 qismli musiqiy film-opera (1997).
# Jaloliddin Xorazmshoh.(Nomıq Kamol asari asosida) 5 qismmli televizion film.(1998)
# Ming bir rivoyat. Televizion loyiha. (1995-2013)
# Mirzo Ulugʻbek. Radyop’esa. (2008)
# Boburshoh yoxud Sogʻinch. Radyop’esa. (2005)
# Algʻul (Mirzo Ulugʻbek). 2 qismli televizyon spektakl. (2009)
# Algʻul (Mirzo Ulugʻbek). „Sharq yulduzi“ jurnali,2012 yil,1-son

### Tarjimalari

# Oyar Vatsietis. Yomgʻir yogʻaloq. Bolalar uchun sheʼrlar. Toshkent, „Yosh gvardiya“. 1976
# Anna Axmatova. Marsiya. Doston. „Saodat“ jurnali, 1976
# Qadim yapon sheʼriyatidan.,"Yoshlik" almanaxi,1984
# Nikolay Zabolotskiy. Turnalar. Sheʼrlar. Toshkent. 1985
# Selma Lagerlef. Nil`sning yovvoyi gʻozlar bilan gʻaroyib sayohati. Toshkent. 1986
# Maris Chaklays. Otoʻyin. Toshkent. 1986
# Dengiz yaproqlari. Yapon sheʼriyati antologiyasi. Toshkent. 1988
# Asr ovozi. XX asr jahon sheʼriyatidan. Yannis Ritsos. Toshkent. 1988
# Qirq oshiq daftari. Toshkent. 1989
# Nomıq Kamol. Jaloliddin Xorazmshoh. Fojia(Qoʻlyozma, nashr etilmagan), 1991
# Edigey. Tatar xalq dostoni.,"Jahon adabiyoti",2012 yil,11-son
# Eski yapon sheʼriyatidan.,"Jahon adabiyoti",2013 yil,10-son

## Audio va video materiallar
* Xurshid Davronning „Boburshoh“ p’esasi videosi
* Sheʼrlardan namunalar. Audio 
* Algʻul yoxud Mirzo Ulugʻbek — Radiop’yesa. Audio 

## Xurshid Davron haqida
* Asqarali Sharopov. Ruhiy eʼtiyoj va mas’uliyat hissi. T.,1983 
* Ahmad Aʼzam..Navqiron yomgʻir. T.,1987 
* Bahodir Sodiqov. Tushlarga sigʻmagan Vatan. T.,1989 
* Fatma AÇIK — Hurşid Devranʼın „Emir Timur’un O&#287;lunun &#214;l&#252;m&#252; Hakk&#305;nda Rivayat“ Adlı Hikâyesinin Üslup Açısından İncelenmesi. A.,2011 
* Xurshid Davronga bagʻishlangan maqola (uygʻur tilida) („Aqsu adibiyati — Aksu Literature“ jurnali,2013, 4-son) .
* Abdulla Ulugʻov. Vatanga muhabbatdan paydo… 
* Qozoqboy Yoʻldosh,Muhayyo Ismoilova. Erk va gʻurur kuychisi. 
* Baxtiyor Nazarov. Yuragimning derazalari. 
* Xurshid Doʻstmuhammad. „Toʻgʻrilik toʻnini kiygil…“ 
* Eshqobil Shukur. Sheʼrda ustoz vijdondir faqat… 
* Eshqobil Shukur. Lahzaga qoʻyilgan haykal. Esse 
* Sadullo Quronov. Hozirgi sheʼriyatning tasvir imkoniyatlari haqida. 
* Nodir Jonuzoq. Mitti giyoh moʻjizasi. 

## Manbalar

* Samarqand xayoli, T., 1991;
* Bahordan bir kun oldin [sheʼrlar, rivoyatlar, tarjimalar], T., 1997;
* Shahidlar shohi (Shayx Kubro tushlari), T., 1998.

## Havolalar
* Adibning shaxsiy web-sahfasi (oʻzbek va rus tillarida)
* Xurshid Davron asarlari GreyLib kutubxonasida
* peoples.ru sahifasida Xurshid Davron
* Xurshid Davron Facebookda
* Xurshid Davron Twitterda
* Xurshid Davron asarlari Yandex — videoda 
* Xurshid Davron Biografisi youtubeda 
* Xurshid Davron asarlari bolgar tilida
* Xurshid Davron sheʼrlari tojik tilida 
* Xurshid Davron sheʼrlari uygur tilida