open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ideal gaz bosimi

## '''Ideal gaz nima?'''
**Ideal gaz bu**- Quyidagi shartlarga bo'ysungan gazlarga ideal gaz deb qarashimiz mumkin.

- molekulalarini moddiy nuqta deb hisoblash mumkin bo'lsa

- molekulalari orasidagi ta'sir kuchi nolga teng bo'lsa

- molekulalari orasidagi to'qnashish absolut elastik bo'lsa

Ushbu shartlarga bo'ysungan gazlar Idel gazlar aksincha Real gazlar deyiladi.

## '''Ideal gaz bosimi'''
Gaz bosimi deb gaz molekulalarining vaqt birligi ichida idish devorlarining yuza birligiga bergan kuch implusiga aytiladi.

Faraz qilqylik parallepiped shaklidagi idishda gaz bor.Chapdan o'nga harakat qilayotgan va o'ngdan chapga harakat qilayotgan molekulalar soni teng bo'lsin.
Ulug‘ Hazrat bobo ziyoratgohi

**Ulug‘ Hazrat bobo ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Marg‘ilon shahri Jo‘raxon Sultonov ko‘chasida joylashgan qadamjo. Ziyoratgohda Maxdumi Aʼzam shajarasidan boʻlgan Sayyid Abdullaxon dafn etilgan.

Bu ziyoratgohga XIX asrning mashhur tariqat rahnamolaridan boʻlgan Qo‘qon xoni Xudoyorxonning kuyovi Sayyid Abdullaxonning chevarasi Valixon to‘ra ham dafn etilgan. Valixon toʻra oʻz davrining avliyosi sifatida Ulug‘ Xon nomi bilan ham mashhurlikka erishgan.

Valixon to‘ra Qo‘qon xonlari Sheralixon, Mallaxon, Xudoyorxonlarning piri bo‘lgan va xonlikda yuz berayotgan adolatsizlarga qarshi xonlarni odillikga chorlab, ularni xalqqa zulm oʻtkazmaslikka undab kelgan.

Valixon to‘ra xalqparvar, adolatli, yurt g‘am tashvishida yonib o‘z xalqining ozodligi uchun kurashgan buyuk siymolardan biri sifatida tarix kitoblarida qayd etilgan. Uning Shohimardon qishlog‘iga ochgan yo‘li haqida koʻplab tarixiy adabiyotlarda maʼlumotlar keltirilgan.
Chor Rossiyasi Qo‘qon xonligini bosib olish uchun Farg‘ona vodiysiga bostirib kirgan vaqti Valixon to‘ra Fargʻonadagi milliy ozodlik harakatiga boshchilik qilgan.

Valixon to‘ra boshchilik qilgan milliy ozodlik harakati kuchlar noteng ekanligi va odamlarning harbiy tomondan layoqatsizligi va tajribasi yoʻqligi tufayli mag‘lubiyatga uchragan.
Marg‘ilon shahrining diniy rahnamosi bo‘lgan Valixon to‘raning qo‘l ostida katta miqdorda vaqf mulklari mavjud bo‘lgan. Biroq u butun mol-mulkini xalq uchun kambag‘al yetim-yesirlarga sarflab yuborgan. Vodiyda yuz bergan notinchliklar paytida Valixonto‘raning xonadonida yuzlab beva-bechoralar panoh topib, jon saqlaganlar. Valixon to‘ra XIX asrning 80-yillarida vafot etgan va sayyidlar qabristonidagi Ulug‘ Hazrat Bobo mozoriga dafn etilgan.

## Yana qarang
* Pur Siddiq ziyoratgohi

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Jo‘raxon Avliyoxon. Movarounnahr sayyidlari. Jalolobod.1995. 30 bet.
Sanjar Asqaraliyev

**Sanjar Usmonovich Asqaraliyev** (1981-yil 20-yanvar, Namangan, Oʻzbekiston SSR) — sobiq oʻzbek futbolchisi, pozitsiyasi boʻyicha yarim himoyachi. „Neftchi“ va „Navbahor“ jamoalari safida Oʻzbekiston musoboqalarida muvaffaqiyatli harakat qilgan futbolchi.

## Futbolchilik faoliyati
Sanjar Namangan futboli maktabi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi va shu bilan birga taniqli murabbiy Usmon Asqaraliyevning oʻgli hamdir. U faoliyatini „Navbahor“ jamoasi safidagi dastlabki yillarida hujumchi sifatida harkat qilgan. „Lochinlar“ safida 3 mavsum davomida toʻp surgan Asqaraliyev jamoaning ajralmas futbolchilardan biriga aylandi 2003-yilda oʻz jamoasini oʻzgartirishni istab, mavsum boshida Vodiyning boshqa bir klubi, Andijonning „Andijon“ jamoasi safiga oʻtdi. Andijonliklar safida bir mavsum davomida toʻp surib, 2004-yilgi mavsum oldidan Bekobodning „Metallurg“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Yarim yil davomida madanchilar safida toʻp usrgan xolda, 2004-yilgi mavsumning yozgi transfer oynasi vaqtida Fargʻonaning „Neftchi“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Yuriy Sarkisyan boshchiligidagi „Neftchi“ klubi tarkibida 6 mavsum davomida toʻp surdi va jamoaning asosiy futbolchilardan biriga aylandi. Uning oʻyin uslubidagi yorqinlik „Neftchi“ jamoasi tarkibida koʻrindi. Fargʻonaliklar birgalikda bir necha bor Oʻzbekiston Oliy ligasi sovrindoriga aylandi va Osiyo chempionlar ligasida munosib harakat qildi. 2011—2013-yillar oraligʻida Neftchi va Navbahor jamoalari orasida bir necha bor klubi almashtirdi. 2014-yilg yozgi transfer oynasi vaqtida Buxoro jamoasi bilan shartnoma imzoaldi. 2015-yilgi mavsumda „Andijon“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2016-yilgi mavsumda „Navbahor“ jamoasi safida oʻtkazdi. 2017-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Istiqlol“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 2018-yilgi mavsum oldidan futbolchilik faoliyatiga yakun yasadi.

### Murabbiylik faoliyati
Futbolchilik faoliyatidan soʻng „Navbahor-Umid“ akademiyasi murabbiyi keyinchalik direktoriga etib tayinlandi.

## Yutuqlari

* Oʻzbekiston Superligasi Ikkinchi oʻrin sohibi: (2) 2004, 2006
* Oʻzbekiston Superligasi Uchinchi oʻrin sohibi: 2008
* Oʻzbekiston Kubogi Ikkinchi oʻrin sohibi: 2005

## Manbalar

## Havolalar

* Footballfacts.ru
* PFL.uz saytida futbolchi profili
* Teams.by saytida futbolchi profili
* Soccerway.com saytida futbolchi profili
*
Denis Romanenko

**Denis Gennadievich Romanenko** (, 1974-yil 18-noyabr) — moldaviyalik futbolchi, darvozabon, Moldaviya terma jamoasi futbolchisi, Petrokub klubi darvozabonlar murabbiyi.

## Futbolchilik faoliyati
Romanenko oʻz faoliyatini 1992-yilda Kishinyovning „Zimbru“ klubida boshlab, Moldova oliy ligasida oʻynagan. U bilan ikki marta (1993, 1994) Moldova chempionligini qoʻlga kiritgan va 1995-yilda „Bugeacu Komrat“ jamoasiga transfer qilingan. Oʻsha yili u Zimbruga qaytib keldi va u yerda 2004-yilgacha oʻynadi. Bu vaqt ichida u to‘rt marta Moldova chempionati (1996, 1998, 1999, 2000) va uch marta Moldova kubogi (1997, 1998, 2003) sohibi bo‘lgan. U 1998-99-yilgi chempionlik mavsumida 1154 daqiqa gol oʻtkazib yubormasdan Moldaviya ichki rekordini oʻrnatdi.

2004-yilda Romanenko Rossiyaning ikkinchi divizioni Maxachqalaning „Dinamo“ jamoasi oʻyinchisiga aylandi. Denis Maxachqalada uch mavsum davomida oʻynadi, keyin esa ikkinchi liganing „Maszuk-KMW Pyatigorsk“ klubi safiga oʻtdi. 2008-yil qishgi transfer oynasi vaqtida u Qozogʻistonning „Energetik Pavlodar“ klubiga oʻtdi. 2009-yilda u Moldovaga qaytib, Kishinyovning „Dachiya“ klubi futbolchisiga aylandi. Oʻsha yili jamoasi bilan Moldova ikkinchi oʻrinni egalladi, shundan soʻng u CSCA-Rapid Kishinyovga joʻnadi.

2010-yilda Romanenko Oʻzbekistonga borib, Oliy ligada Samarqandning „Dinamo“si va Namanganning „Navbahor“ klublarida o‘ynagan. 2013-yilda u faoliyatini yakunlaganidan soʻng darvozbonlar murabbiyiga aylandi.

## Terma jamoa
Romanenko Moldova terma jamoasidagi debyutini 1996-yil 9-aprelda Ukrainaga qarshi o‘yinda (2:2) o‘tkazdi. 1996-2006-yillarda u milliy terma jamoa safida 25 ta o‘yin o‘tkazgan. U 2002-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichida asosiy darvozabon boʻlgan, ammo 2004-yilgi Yevropa chempionati saralash bosqichiga ikkinchi darvozabon sifatida chaqirilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* „Veris“ klubi saytidagi profil
* Denis Romanenco Milliy futbol jamoalari maʼlumotlar bazasida (<abbr>inglizcha</abbr>)
Murod Hamroyev

**Murat Hamroyev** (; 1983-yil 14-may, Ashxobod, Turkman SSR, SSSR) — turkman futbolchisi, Energetik klubi va Turkmaniston terma jamoasi himoyachisi.

## Futbolchilik faoliyati
Murat Hamroyev professional faoliyatini 2004-yilda „Nisa“ jamoasi tarkibida boshlagan va 2005-yilning oʻrtalariga qadar u yerda toʻp surgan. Oʻsha yili u „Asudalik“ klubiga oʻtdi, lekin tez orada 2005-yil mavsumning ikkinchi qismida Oʻzbekiston Oliy ligasi vakili Namanganning „Navbahor“ klubi safiga oʻtdi. Namanganliklar safida bir yarim mavsum davomida toʻp surdi. 2007-yilda Oʻzbekistonga yana bir boshqa jamoasi Samarqandning "Dinamo" klubi bilan shartnoma imzoladi.

2009-yil boshida u Oliy liganing boshqa klubi „Olmaliq“ga oʻtdi. „Olmaliq“ jamoasi tarkibida Hamroyev deyarli toʻp surishga ulgurmay Ozarbayjonning „Karvan“ klubiga oʻtdi. „Karvan“ tarkibida Murat Hamroyev 2010-yilning oʻrtalariga qadar oʻn ikkita uchrashuvda maydonga tushdi.

Oʻsha yilning avgust oyida Olmaliqga qaytib, Oʻzbekistonda bir yarim mavsum oʻynadi. Bu vaqt ichida u oʻttiz uchta oʻyinda maydonga tushishga muvaffaq boʻldi va bitta gol urdi. 2012-yilgi mavsum boshida Hamroyev Turkmaniston Yokari ligasiga qaytib, „Bolqon“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

2015-yilda u musoboqaning boshqa bir jamoasi „Ahal“ klubi tarkibiga koʻchib oʻtdi.

### Terma jamoa
Xamraev 2004-yildan buyon Turkmaniston terma jamoasida oʻynab kelmoqda va shu vaqt ichida milliy terma jamoada 7 ta oʻyinda maydonga tushdi.

## Yutuqlar

* Turkmaniston chempioni: 2012-yil
* Turkmaniston vitse-chempioni: 2004-yil
* Turkmaniston kubogi sohibi: 2012-yil
* Turkmaniston Superkubogi sohibi: 2012-yil
* OFK Prezidenti kubogi sohibi: 2013-yil

## Manbalar

## Havolalar

* Milliy futbol jamoalari saytidagi statistika
Komil Ferxanov

**Komil Abdulboriyevich Ferxanov** (1964-yil 5-sentyabr, Dushanbe — 2021-yil 17-iyun, Ulyanovsk) — sovet va rus futbolchisi, hujumchi va yarim himoyachi.

## Biografiya
Dushanbe futboli tarbiyalanuvchisi. 1982-yilda u „Pomir“ jamoasi tarkibida birinchi ligada debyut qildi, ammo toʻrt mavsumda bor-yoʻgʻi 21 ta oʻyinda maydonga tushib, asosiy oʻyinchiga aylana olmadi. U Tojikiston SSR yoshlar terma jamoasida oʻynagan, 1983-yilda Krossing turnirining ramziy jamoasiga kirgan, ushbu turnirning ikki karra gʻolibi hisoblanadi (1980, 1983).

Keyinchalik u Smolenskning „Iskra“ va „Vaxsh“ (Qoʻrgʻon-tepa) jamoalarida oʻynadi. 1987-yilda u Dushanbening „Pomir“ jamoasiga qaytidi, biroq bor-yo‘g‘i bitta kubok o‘yinida maydonga tushdi. SSSR chempionatining soʻnggi mavsumlarida u „Xoʻjand“ va „Regar-TadAZ“ jamoalarida SSSR ikkinchi ligasida oʻynadi va yuqori oʻyin koʻrsatishi bilan ajralib turdi. 1990-yilgi mavsumda 19 ta, 1991-yilgi mavsumlarda esa 22 ta gol urgan.

SSSR parchalanganidan soʻng u Oʻzbekiston Oliy ligasi vakili Namanganning „Navbahor“ jamoasiga oʻtdi. Mustaqil Oʻzbekiston chempionatining birinchi mavsumida 19 ta oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urdi. Komil Oliy ligada toʻp surgan dastlabki legioner futbolchilardan bir boʻldi. 1992-yil mavsum soʻngida u Rossiya chempionatiga koʻchib oʻtdi va birinchi liganing „Turbostroitel“ (Kaluga) jamoasiga oʻtdi. Kaluga jamoasi safida besh yil oʻynadi. Jamoasi safida 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazdi. 1995-yilda u 11 ta gol bilan uchinchi liga zona turnirining eng yaxshi toʻpurari boʻldi. 1997-yilda „GBK Kokkola“ jamoasi uchun Finlandiya ikkinchi divizionida oʻynagan. Ulyanovsk „Volga“ futbolchining soʻnggi professional klubiga aylandi.

## Shahsiy hayot
Futbolchilik faoliyatini tugatgandan soʻng, u Ulyanovskda yashagan, biznes bilan shugʻullangan. Uylangan, ikki qizi bor edi.

U 2021-yil 17-iuyn kuni Ulyanovskda futbol oʻynab yurganida yurak xurujidan vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Nikola Valentić

**Nikola Valentić** (; 1983-yil 6-sentyabr Bosniya va Gersegovinada tugʻilgan) — Yugoslaviya va serb futbolchisi, himoyachi.

## Faoliyati
Nikola Valentić Bosniya va Gersegovinada tugʻilgan. 90-yillarning boshlarida serb Valentićlar oilasi Yugoslaviyani qamrab olgan fuqarolar urushidan qochishga majbur boʻldi. Uning oilasi Belgradga joylashishidan oldin, u mamlakat boʻylab juda koʻp sayohat qilishni istagandi, ular doimiy ravishda yashash joylarini oʻzgartirdilar. 11 yoshida Belgradga kelgach, futbol oʻynashni hohlagan va uni mashgʻulotlarga kiritgan doʻstining talabi bilan deyarli barcha sinfdoshlari kabi OFK maktabiga oʻqishga kirdi. Vaqt oʻtishi bilan Nikola milliy chempionatning ikkinchi divizionida oʻynagan klub asosiy tarkibiga kirdi. 2002-yilda u Serbiya chempionati oliy ligasidan taklif oldi va 2006-yilda Isroilda „Bney Saknin“ klubida koʻzga tashlandi.

Yarim yilni Isroil chempionatida oʻtkazgandan soʻng, „Anzhi“ bilan shartnoma tuzdi va futbolchi ushbu jamoaga koʻchib oʻtdi. Ikki yarim yilni Maxachqal’a klubida oʻtkazgach, Alaniyaga futbol klubiga koʻchib oʻtdi. 2009-yilgi mavsumda u Vladikavkaz klubining eng yaxshi futbolchisi deb topildi. 2010-yil boshida Valentić „Sibir“ futbol klubiga oʻtdi.

Valentić 2012-yil yozida Serbiyaga qaytib, 2013-yil yanvarida Ozarbayjon Premer-ligasi „Gabala“ jamoasi bilan shartnoma imzolashdan oldin „Jagodina“ jamoasiga qo‘shildi. Valentićning „Gabala“ bilan shartnomasi tugagach „Jagodina“ga qaytdi.
## Oʻyin statistikasi

## Shaxsiy hayoti
Valentić turli millatli oilada tugʻilgan. Otasi xorvat, onasi serb. Uning otasi harbiy boʻlib, polkovnik unvoniga koʻtarilgan va urush boshlanganda, Valentićning soʻzlariga koʻra, otasi xizmatda qolishga majbur boʻlgan. Nikola, uning singlisi va onasi turli shaharlarga koʻchib oʻtishgan. Bir muncha vaqt oila otasiz yashadi, hatto bir marta uning vafot etgani haqida xabar ham bor edi, lekin hammasi yaxshi boʻldi va uch oydan keyin Valentićning otasi uyga sogʻ-salomat qaytib keldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Nikola Valentich: "Veryu v „Alaniyu“!" (nedostupnaya ssilka)
* Nikola Valentich: Pomnyu, zachem prishyol…
Yacouba Bamba

**Yacouba Nambelesseny Bamba** (1991-yil 30-noyabr, Bingervillda tugʻilgan) — kot-d’Ivuarlik futbolchi, yarim himoyachi.
## Faoliyati
Bamba „Athlétic d’Adjamé“ klubi tarbiyalanuvchisi. Futbolchi faoliyatidagi birinchi professional klub „ASEK Mimozas“ boʻlib, klubning asosiy tarkibida yarim himoyachi Bassam jamoasiga qarshi oʻyinda debyut qildi. 2014-yilda u Kot-d’Ivuarning boshqa jamoasi — „Dengele“da oʻynagan.

2014-yil oktyabr oyida u Moldova oliy divizioni debyutanti „Saksan“ bilan shartnoma imzoladi, u bilan birga kot-d’Ivuarlik futbolchilarning butun guruhi jamoaga qoʻshildi (Kouassi Kuaja, Senin Sebay, Lassina Dao, Mamadu Fofana va boshqalar). Futbolchi milliy chempionatdagi ilk o‘yinini 2014-yil 4-oktyabrda „Dacia“ ga qarshi o‘tkazdi, 2015-yilning 20-martida esa „Zimbru“ bilan o‘yinda u klubdagi ilk golini kiritdi.

2015-yil yozida u Saksanning sobiq hamkorlari Sebay va Kuadja bilan birgalikda Slutskka klubiga koʻchib oʻtdi. 2015-yil 1-avgust kuni Belarus kubogi doirasidagi „Krumkachiy“ ga qarshi o‘yinda jamoada debyut qilgan va shu o‘yinda penaltidan gol urgan. Belarus oliy ligasida esa 9-avgust kuni debyut uchrashuvini o‘tkazgan. 2015-yil Torpedo Jodinoga qarshi oʻyin olib borgan. Mavsumning faqat yarmida u Belarus chempionatida 12 oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urdi, mamlakat kubogida esa 3 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urdi. Pressball gazetasining xabariga koʻra, kot-d’Ivuarlik futbolchi klubning mavsumdagi eng yaxshi futbolchisi deb topildi.

2016-yil bahorida Bamba Moldaviyaning „Zorya“ jamoasiga qoʻshildi va 2015-16-yilgi mavsumda Moldaviya kubogini qoʻlga kiritdi.

2016-yilning iyul oyida u Rossiya Premyer-ligasi debyutanti Orenburg bilan shartnoma imzoladi va Premyer-ligada 10 ta oʻyin oʻtkazdi. Qishki tanaffusda jamoani tark etdi.

## Shaxsiy hayoti
Yakubaning to‘rt akasi va ikki singlisi bor. Aka-ukalardan biri Fusseni (1990-yilda tugʻilgan) ham professional futbolchi, markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Tursinoy Muratova

**Tursinoy Muratova Karimjanovna**(1970-yil Andijon viloyati,Xonobod shahrida tavallud topgan) — IV- chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi deputati.

## Faoliyati

Tursunoy Muratova 1970-yil 9-mayda Andijon viloyati Xonobod shahrida tavallud topgan. Tursunoy Muratova 2020-yil VI-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasi  deputati etib saylangan. Tursinoy Muratova Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va o‘zini o‘zi boshqarish organlari qo‘mitasi aʼzosi lavozimida faoliyat olib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi fuqarolarining Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari qo‘mitasi aʼzosi. Tursinoy Muratova O‘zbekiston „Milliy tiklanish“ demokratik partiyasining aʼzosi boʻlib faoliyat koʻrsatmoqda.2003-yil Qirgʻiziston Respublikasi Qirgʻiz-Oʻzbek universitetining boshlangʻich sinflarda metodika va pedagogika mutaxassislik yoʻnalishi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tugatgan. Tursinoy Muratova Milliy Tiklanish demokratik partiyasi aʼzosi. Tursinoy Muratova Oliy majlis Qonunchilik palatasi deputati va Xonobod shahri kengash kotibyati mudiri.

## Manbalar
Vladimir Sysenko

**Vladimir Anatolievich Sysenko** (; 1962-yil 19-aprel, Shahrinav, Tojikiston SSR) — sovet va ukrainalik futbolchi, himoyachi.

## Futbolchilik faoliyati
Dushanbe yaqinidagi Shahrinav qishlogʻida tuʻilgan Sisenko, futboldagi professional debyutini 1980-yilgi SSSR Birinchi Ligasi yakunida „Pomir Dushanbe“ klubi tarkibida „Fakel Voronej“ jamoasiga qarshi mezbonlik uchrashuvida zaxiradan maydonga tushgan.

1978-yildan 1989-yilgacha u "Pomir Dushanbe" jamoasi safida oʻynagan, shu vaqt ichida 110 ta oʻyin oʻtkazgan, 1988-yil SSSR Birinchi Ligasi gʻolibiga aylangan. 1982 va 1983-yillarda unga bir oz kamroq oʻyin vaqti berildi, buning natijasida oxir-oqibat Samarqandning „Dinamo“ klubiga oʻtib, bir necha mavsum quyi ligada oʻynagan. 1986-1989-yillarda Sisenko oʻzining tugʻilib oʻsgan shahri Dushanbening „Pomir“ jamoasining asosiy oʻyinchisi aylangan va 1989-yilgi Sovet Oliy Ligasida debyut qilgan. 1989-yil SSSR Oliy ligasida 19 tasida oʻyinda qatnashdi. U 1990-yilgi mavsumni Kuban Krasnodar klubi oʻtkazdi, 32 ta uchrashuvda maydongga tushdi. 1991-yili "Novbahor" jamoasi safida oʻynagan, 42 oʻyin oʻtkazgan.

1990-1994 yillarda Sovet Ittifoqi parchalangan paytda Sisenko Rossiya Federatsiyasi, Oʻzbekiston va Ukrainaning ikkinchi darajali jamoalarida oʻynagan.

U 1995-yilgi mavsumni Okeanda boshladi, 18 ta jamoaviy uchrashuvda qatnashdi, shundan soʻng Kuban klubiga qaytdi va u yerda mavsumni 13 ta oʻyin bilan yakunladi. 1996-yilda u „Rubin“ jamoasiga oʻtdi va u yerda 13 ta uchrashuv oʻtkazdi. 1995-yildan keyin u Rossiya Federatsiyasi, Ukraina va Markaziy Osiyoning quyi toifali yoki havaskor jamoalarida oʻynagan va 2000-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

2011-yilda Vladimir oʻzi boshqaradigan SC Poltava hammuassislaridan biriga aylandi.

## Yutuqlar

* SSSR Birinchi ligasi gʻolibi: 1988-yil

## Manbalar

## Havolalar

* Footbook.ru saytidagi profil
* Footballfacts.ru
Safiye Abduramanova

**Safiye Narimanovna Abduramanova** (23-dekabr 1977-yil, Uchqoʻrgʻon, Namangan viloyati, Oʻzbekiston SSR)&nbsp;– tarixchi olim. Hunarmand. Kashtadoʻzlik boʻyicha mutaxassis. Millati qrim-tatar.

## Tarjimayi holi
1977-yil 23-dekabrda Oʻzbekiston SSR Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon shahrida tugʻilgan. 2002—2007-yillarda Safiye Abduramanova V. I. Vernadskiy nomidagi Tavriysk milliy universitetining tarix fakultetida tahsil olgan. Qadimgi dunyo va oʻrta asrlar tarixi kafedrasida ishlagan. 2018-yildan boshlab Safiye Qrim Sanoat va Pedagogika universitetining Qrim-tatar adabiyoti va jurnalistika boʻlimida aspiranturada oʻqishni davom ettirmoqda. Asosiy ish joyi – Baxchisaroy tarixiy-madaniy va arxeologiya muzey-qoʻriqxonasining Qrim tatarlari tarixi va madaniyati muzeyi (Xon saroyi) boʻlimi. Abduramanova boʻlimda ilmiy xodim boʻlib ishlaydi. Safiyening olim sifatidagi ixtisosligi quyidagicha: Qrim tatarlarining etnografiyasi, madaniyati, sanʼati. Tarixchi olimning bir qator ilmiy maqolalari, alohida kitob nashrlari, koʻrgazmalarini shu mavzuga bagʻishlagan.

2015-yildan Abduramanova ilmiy ish sifatida amaliy sanʼat mahorati, yaʼni Qrim tatarlarining anʼanaviy kashtachiligi mavzusida tadqiqot olib bormoqda. Safiye 2015-yilning noyabridan 2016-yilning fevraligacha Baxchisaroydagi „Arslan“ markazida qrim-tatar oʻqituvchisi Zarema Mustafoyevadan tahsil oldi. Ayni paytda hunarmand qrim-tatarlarning mik’lam, bukme, pul kabi zardoʻzliklari bilan tanish. Abduramonova qadimiy tikuv naqshlarini (Qur’on kitobi, kiset kise, fes bosh kiyimi) rekonstruksiya qilgan. Hunarmand doimiy ravishda bir necha turdagi tilladan boʻlgan original ayollar zargarlik buyumlari-tumorlarini yaratadi va yarim qimmatbaho toshlar, munchoqlar bilan bezatadi.

## Koʻrgazmalarda ishtiroki
# „Arslan“ markazida oʻquv kursi yakunida hisobot koʻrgazmasi (2016).
# „Qrim tatarlarining dekorativ sanʼati. Asrlar prizmasidan“ koʻrgazmasi. 2017-yil oktyabr, Baxchisaroy tarixiy-madaniy qoʻriqxonasining 100 yilligi va Usein Bodaninskiy tavalludining 140 yilligiga bagʻishlangan.

## Manbalar
Dmitriy Burlak

**Dmitriy Borisovich Burlak** (1983-yil 8-mart, Rossiya) — rossiyalik futbolchi, oʻyindagi vazifasi — yarim himoyachi, tahlilchi murabbiy.

## Biografiyasi
Dmitriy Borisovich Burlak 1983-yilning 8-mart sanasida Rossiyada tavallud topgan.

### Futbolchilik faoliyati
Dmitriy Burlak sport faoliyatini 2002-yilda Sankt-Peterburgning „Lokomotiv“ havaskorlar klubi safida boshlagan boʻlib, 2005-yilga qadar ushbu jamoa tarkibida oʻynaydi. Klub safida jami 62 ta oʻyin olib borgan va 18 marotaba raqib darvozasini ishgʻol qilgan. Keyinchalik „Arkada“ klubi safida (2004) — 13 ta oʻyinda 7 ta gol, „Kolpino-INKON“ da (2005—2007) — 24 ta oʻyinda 7 ta gol urishga muvaffaq boʻlgan.

2006-yilda Burlak „Petrotrest“ klubi uchun ikkinchi ligasida beshta oʻyin oʻtkazadi.

2007-yilda Murmanskning „Sever“ jamoasi tarkibida havaskorlar futbol ligasida jami 12 ta oʻyinda ishtirok etib, jamoa safida ikkinchi liga oʻyinlariga chiqadi va keyingi ikki mavsumning 53 ta oʻyinida 1 marotaba raqib darvozasini ishgʻol qilishga erishadi.

2010-yili O‘zbekiston chempionatida „Andijon“ klubi safida bitta, ikkinchi ligada Kostromaning „Dinamo“ klubi tarkibida esa 13 ta o‘yin o‘tkazadi.

2011—2014-yillarda va 2017—2019-yillarda Sankt-Peterburgning „Zvezda“ havaskorlar klubi bilan oʻyinlarda ishtirok etadi. 2019-yilda futbolchi shu jamoada ikkinchi liganing 2 ta uchrashuvida maydonga tushadi.

2020-yilda Burlak „Mashtex“ havaskor futbol klubi bilan Sankt-Peterburg chempionatida qatnashadi.

### Murabbiylik faoliyati
2018-yilning mart oyidan boshlab Sankt-Peterburgning „Zenit“ klubi murabbiylar shtabining video tahlil boʻyicha mutaxassisi sifatida, 2019-yil may oyidan esa „Gazprom“ akademiyasining video tahlil boʻlimi boshligʻi sifatida faoliyat olib boradi.

## Manbalar

## Havolalar

* Profil na ofitsialnom sayte statistiki Federatsii futbola Sankt-Peterburga
Ismoiljon Malikov

**Ismoiljon Mahamadjanovich Malikov** (1973-yil 19-yanvar, Qirgʻiziston) — sovet va qirgʻiz futbolchisi, maydonning barcha pozitsiyalarida oʻyin boradi. 1999-yilgi Qirgʻiziston chempionatining eng yaxshi toʻpurari.

## Biografiya
Ilmoiljon Malikov 1973-yilning 19-yanvar sanasida Qirgʻizistonda tavallud topgan.

### Sport faoliyati
Ismoiljon Malikov SSSR chempionatining so‘nggi mavsumida Andijonning „Navro‘z“ klubi uchun ikkinchi liga bahslarida o‘ynay boshlaydi. SSSR parchalanib ketganidan keyin ham bir necha yil davomida „Navroʻz“ klubi safida Oʻzbekiston chempionatidagi oʻyinlarini davom ettiradi. 1992—1997-yillarda oliy ligada umumiy hisobda 90 ta oʻyin oʻtkazib, 10 ta gol urishga muvaffaq boʻladi. Keyinchalik qisqa fursat ichida Qirgʻiziston chempionatida ishtirok etuvchi klublar safiga oʻtadi — 1992-yilda „Spartak“ (Toʻqmoq), 1995- yilda esa „Dinamo“ klubi bilan (Oʻsh) oʻyinlarda maydonga tushadi.

1990-yillar oxiriga kelib Malikov Qirgʻizistonga qaytib keladi. 1999-yilda „Jashtik-Ak-Altin“ (Yoshlik-Oq-Oltin) jamoasi tarkibida o‘ynaydi va jami 16 ta gol bilan Qirg‘iziston chempionatining eng yaxshi to‘purari deb topiladi. Ushbu oʻyinlarda Malikov jamoasi bilan birgalikda chempionatning bronza medallarini qo‘lga kiritadi. Keyingi yili futbolchi „Dinamo-Oloy“ (O‘sh) jamoasida o‘yinlarini davom ettiradi va Qirg‘iziston kubogi finaligacha yetib borgan holda va umumiy 10 ta gol bilan klubning eng yaxshi to‘purar futbolchisi deb topiladi.

2002-yildan 2010-yilga qadar Malikov „Jashtyk-Ak-Altyn“ tarkibida toki jamoa tarqab ketmagunga qadar oʻyin olib boradi.

## Yutuqlari
Futbolchi sport faoliyati davomida 1 marta mamlakat chempionligini qoʻlga kiritgan (2003), 1 marta kumush (2002) va 5 marta bronza (2004, 2005, 2006, 2007, 2009) medallari sohibi, shuningdek, Qirg‘iziston kubogi finalchisi (2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 200) bo‘lgan. Ushbu yutuqlarga erishgan davrida Mailokov, asosan, maydonda himoyachi vazifasini bajargan.

## Manbalar
Ruslan Kireyev

**Ruslan Timofeyevich Kireyev** (1941-yil 25-dekabr, Qoʻqon shahri, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR) — sovet va rus yozuvchisi, Rossiya Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Aleksey Maksimovich Gorkiy nomidagi adabiyot instituti professori, adabiyo boʻyicha bir qancha davlat mukofotlari sovrindori, 50 ta kitoblar muallifi. 1990—2000-yillari „Noviy mir“ jurnali nasr boʻlimi rahbari, 2010-yildan „Russkiy Buker“ () mukofotining hakamlar hayʼati raisi. 1973-yildan KPSS aʼzosi.

## Tarjimayi holi
Ruslan Kireyev 1941-yil 25-dekabr Oʻzbekiston SSR, Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahrida tavallud topgan. Ilk ijodiy faoliyati 1958-yil 12-oktyabrda boshlagan. Aynan mana shu payda mahalliy nashrlarda ilk sheʼrlari chop etila boshlangan. 1959-yildan boshlab sheʼrlari Moskvadagi „Krokodil“, „Smena“, „Yunost“ gazetalarida nashr etila boshlanadi. 1962-yili Qrimda birinchi sheʼriy toʻplami nashr etiladi. Bu paytlari Kireyev avtomexanik boʻlib ishlayotgandi. 1962-yilda Aleksey Maksimovich Gorkiy nomidagi adabiyot instituti oʻqsihga kirib, mazkur institutni 1967-yilda „adabiyotchi“ (jurnalist) mutaxassisligi boʻyicha bitiradi. Simferopoldagi „Krimskiy komsomoles“ gazetasining adabiy toʻgaragi aʼzosi boʻlgan boʻlib, bu toʻgarakka shoirlar Yegor Samchenko, Valdimir Lentsov, dramaturg Valentin Krimko (boshqa taxalluslari Gurevich, Pridatko) ham aʼzo boʻlishgan. Keyinchalik barchasi Moskvaga ketishadi hamda tez orada SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzolariga aylanishadi. Kireyev 50 ta asarlar yozgan boʻlib, shundan 19 tasi turli tillarga tarjima qilingan. Kireyevning bir qancha asarlari davlat mukofotlari roʻyxatidan joy olgan, jumladan, 2008-yili „Bolshaya kniga“ milliy adabiyot mukofotining roʻyxatida „50 let v rayu“ asari, 2009 va 2012-yili „Yasnaya polyana“ mukofotining roʻyxatida „Pir v odinochku“ va „50 let v rayu“ kitoblari joy olgan.

## Asarlari

## Mukofotlari
2003-yil 14-oktyabr kuni Kireyev milliy madaniyat sohasidagi ko‘p yillik samarali mehnati va adabiyot rivojidagi xizmatlari uchun Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining tashakkurnomasi bilan taqdirlanadi.
## Manbalar
Sharif Nazarov

**Sharif Nazarovich Nazarov** (; 1946-yil 23-fevralda, Tojikiston SSRda tug'ilgan) – sovet va tojik futbolchisi (himoyachi) va murabbiy. SSSR (1992) va Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1977), Tatariston Respublikasida xizmat koʻrsatgan jismoniy tarbiya xodimi.

Futbol boʻyicha Tojikiston olimpiya terma jamoasi bosh murabbiyi lavozimida ishlaydi.

## Hayoti va faoliyati
Uning ota-onasi erta vafot etgan, Yakkachinor tumanidagi mehribonlik uyi va Shahrinavadagi maktab-internatda tarbiyalangan. Leningrad oliy harbiy dengiz maktabida 4 oy oʻqidi.

1964-yildan – Dushanbe SSKA Pomir klubida tarbiyalangan. Biroq futbolchining faoliyati jarohatlar tufayli erta tugadi va 1973-yilda u Pomirda funksioner murabbiy sifatida ishlagan. Tojikiston Jismoniy tarbiya institutini (1976) va Oliy murabbiylar maktabini (1983) tamomlagan.

Oliy iqtisod maktabini tamomlagandan soʻng Nazarovga respublika Vazirlar Kengashidan qoʻngʻiroq qilib, Pomirda ishlashni taklif qilishdi. Oʻsha paytda jamoa quyi ligaga tushib ketish arafasida edi. Nazarov Yuriy Semin bilan ishlash istiqbollarini muhokama qilib, jamoada ishlashga rozi boʻldi.

1986-yilda, Semin ketganidan soʻng, u jamoani boshqarib, uni 1988-yilda SSSR chempionati oliy ligasiga olib chiqdi. 1989-yilda u mahalliy „El Marih“ klubiga murabbiylik qilish uchun Misrga xizmat safari bilan borgan. 1990-yildan yana „Pomir“ bosh murabbiyi. 1992-yilda SSSR parchalanganidan soʻng u Tojikistonda qolishga majbur boʻlib, mamlakatdagi futbol tizimini qayta tikladi. Shu bilan birga, u milliy terma jamoani boshqargan.

1994—1995-yillarda Oʻzbekistonda „Navbahor“ klubida ishlagan. 1997-yilda u yangi tiklangan Pomirni boshqarib, Tojikistonga qaytib keldi. 1998—2001-yillarda "Varzob"ni boshqargan va u bilan uch karra mamlakat chempioni boʻlishga muvaffaq boʻlgan. 2001—2002-yillarda „Farruh“ (Hisor), 2003—2005-yillarda „Aviator“ (keyinchalik „Parvoz“), 2006—2007-yillarda „Xim“ (Dushanbe) bosh murabbiyi boʻlgan.

Shu bilan birga u Tojikiston terma jamoasi bosh murabbiyi sifatida ham ishlagan – 1999, 2003, 2005—2006-yillarda.

2008-yilning dekabridan Tojikiston olimpiya terma jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan. Shu bilan birga, 2009-yil iyunidan – Regar-TadAZ prezidenti boʻldi. 2015-yilda Dushanbeda futbol maktabini ochgan.

## Yutuqlari

; Murabbiy sifatida

* OFK Chaqiruv kubogi 2006 gʻolibi
* Tojikiston chempioni 1992, 1998, 1999, 2000
* Tojikiston kubogi sohibi 1992, 1999, 2004
* 1988-yilda Pomir tarkibida SSSR birinchi ligasi gʻolibi

## Oilasi
Sharif Nazarov oilali. Uning bir oʻgʻli, bir qizi va olti nabirasi bor.

## Manbalar

## Havolalar

* Chinakam erkak 
* Sharif Nazarov: „Tojik futbolining kelajagi bor“
Kristall polimorfizmi

**Kristallarning polimorfizmi** ( philosos „xilma-xil“) — moddaning turli xil kristalli tuzilmalarda mavjud boʻlish qobiliyati, *polimorfik modifikatsiyalar* deb ataladi (ular odatda yunoncha a, b, g va boshqalar harflari bilan belgilanadi)

Bu har xil toifadagi moddalar uchun xosdir. Oddiy moddalar uchun polimorfizm deyiladi allotropiya, lekin polimorfizm tushunchasi kristal boʻlmagan allotropik shakllarga (masalan, gazsimon O va O) taalluqli emas.

Qatlamli tuzilishga ega boʻlgan birikmalarga xos boʻlgan polimorfizmning alohida holati — bu *politipizm* (*politipiya*). Bunday modifikatsiyalar, politiplar faqat atom qatlamlarining almashinish tartibida farqlanadi.

## Kashfiyot tarixi
1798-yilda M. tomonidan ochilgan. Klaproth kaltsiy karbonat misolida, ular uchun kaltsit va aragonitning ikkita modifikatsiyasi topilgan.

## Polimorfizmning sabablari

Polimorfizm moddaning bir xil atomlari Gibbs energiyasi yuzasida minimallarga mos keladigan turli turgʻun kristall panjaralar hosil qilishi mumkinligi bilan izohlanadi. Barqaror modifikatsiya global minimumga, metastabil modifikatsiya esa mahalliy minimalga mos keladi. Harorat koʻtarilganda, past haroratli modifikatsiyaning kuchliroq kristall panjarasi termal tebranishlarning qoʻzgʻalishiga kamroq sezgir boʻlganligi sababli past entropiya bilan tavsiflanishi mumkin, shuning uchun Gibbs energiyasining keskinroq bogʻliqligi bilan tavsiflangan boshqa modifikatsiya. harorat, yanada foydali boʻladi.

## Polimorfizmning [[Termodinamika|termodinamikasi]] va [[Kinetika|kinetikasi]]
Belgilangan sharoitlarda (harorat, bosim va boshqalar) modifikatsiyalardan biri termodinamik barqaror, boshqalari esa metastabildir. Shartlar oʻzgarganda, boshqa modifikatsiya barqaror boʻlishi mumkin. Har bir modifikatsiya barqaror boʻlgan shartlar mos keladigan moddaning fazaviy diagrammasida tasvirlangan. Termodinamik jihatdan foydali boʻlgan metastabil modifikatsiyadan barqaror modifikatsiyaga oʻtish har doim ham amalda kuzatilavermaydi, chunki u koʻpincha kinetik qiyinchiliklar bilan bogʻliq. Misol uchun, olmos, uglerod polimorfi, normal sharoitda metastabil, lekin cheksiz mavjud. Buning sababi shuki, kristall panjarani qayta tartibga solish uchun energiya toʻsigʻini yengib oʻtish kerak. Koʻp hollarda yuqori haroratli modifikatsiyani xona haroratiga qattiqlashtirish mumkin. Diffuziyasiz oʻtish bilan tavsiflangan martensit oʻzgarishlarida yuqori haroratli fazani qattiqlashtirish mumkin emas.

## Manbalar
* Polimorfízm // Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2004—2017.

* Polimorfizm / Roytburd A. L. // Plata — Prob. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1975. — S. 604—607. — (Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov ; 1969—1978, t. 20).
* Verma A. Ram., Krishna P., Polimorfizm i politipizm v kristallax, [per. s angl.], M., 1969;
* Bokiy G. B., Kristalloximiya, 3 izd., M., 1971.
* Bazarov I. P., Gevorkyan E. V., Kotenok V. V. Statisticheskaya teoriya polimorfnix prevraщeniy. — M., MGU, 1978. — 118 c.
Ommaviy ortiqcha

Nuklidning **ortiqcha massasi** uning haqiqiy massasi va daltondagi massa soni o'rtasidagi farqdir. Bu yadro massasini hisoblashning asosiy usullaridan biridir. Atom yadrosining massasi uning massa soni bo'yicha (ko'pgina nuklidlar uchun 0,1% dan kam farq) yaqinlashtirilgan, bu yadro massasining katta qismi uning tarkibidagi proton va neytronlarning massasidan kelib chiqishini ko'rsatadi.

Atom yadrosining massasi uning massa soni bilan yaxshi yaqinlashadi, bu yadro massasining katta qismi uning tarkibidagi proton va neytronlarning massasidan kelib chiqishini ko'rsatadi. Shunday qilib, ortiqcha massa uglerod-12 nukloniga (atom massa birligini belgilaydigan) bog'lanish energiyasiga nisbatan yadroviy bog'lanish energiyasining ifodasidir. Agar ortiqcha massa manfiy bo'lsa, yadro 12C dan ko'ra ko'proq bog'lanish energiyasiga ega va aksincha. Agar yadro yaqin atrofdagi yadro turiga nisbatan kattaroq massaga ega bo'lsa, u radioaktiv parchalanib, energiya chiqarishi mumkin.

## Yadro reaktsiyalarining energiya shkalasi
12 C standarti ortiqcha massani aniqlash uchun yadro massasini ifodalash uchun qulay birlikni (dalton) beradi. Biroq, uning foydaliligi yadro reaktsiyasi kinematikasi yoki parchalanishini hisoblashda paydo bo'ladi. Massa-energiya ekvivalenti bo'yicha atom yadrosi bilan bog'langan umumiy energiyaning faqat kichik bir qismi, umumiy massaning 0,01% dan 0,1% gacha, nurlanish sifatida so'rilishi yoki chiqarilishi mumkin. Massaning ortiqcha miqdori bo'yicha ishlash orqali nuklonlarning ko'chirilishi yoki chiqarilishi natijasida yuzaga keladigan massa o'zgarishlarining katta qismi samarali ravishda yo'q qilinadi, bu aniq energiya farqini ta'kidlaydi.

Nuklidning ortiqcha massasi uning massa soni va haqiqiy massasi o'rtasidagi farqdir. Garchi tushunchalar bir-biriga bog'liq bo'lsa-da, bu bog'lovchi energiya bilan bir xil emas. Bu radioaktiv parchalanish sodir bo'ladimi yoki yo'qmi va agar sodir bo'lsa, qancha energiya ajralib chiqishini hal qilishda foydali miqdordir.

## Misol
236 U yadrosining 92 Kr, 141 Ba va uchta neytronga bo'linishini ko'rib chiqaylik.

: 236 U → 92 Kr + 141 Ba + 3 n

Reaktivning massa soni 236 U 236 ga teng. Chunki haqiqiy massa , uning ortiqcha massasi +  . Xuddi shu tarzda hisoblangan mahsulotlar uchun 92 Kr, 141 Ba va uchta neytronning tegishli massa ortiqchalari  ga teng.,  va , mos ravishda,  umumiy massa ortiqcha uchun . Reaksiyaga kirishuvchi moddalar va mahsulotlar massasi o'rtasidagi farq  ni tashkil qiladi., bu mahsulotlarning massa ortig'i reaktivlarnikidan kamroq ekanligini ko'rsatadi va shuning uchun bo'linish sodir bo'lishi mumkin - bu hisoblash faqat reaktivlarning massalari bilan ham amalga oshirilishi mumkin edi.
Sintetik radioizotop

**Sintetik radioizotop** - bu tabiatda uchramaydigan radionuklid : uni ishlab chiqaradigan tabiiy jarayon yoki mexanizm mavjud emas yoki u juda beqaror bo'lib, u juda qisqa vaqt ichida parchalanadi. Masalan, texnetiy -95 va prometiy -146. Ularning ko'pchiligi ishlatilgan yadro yoqilg'isi yig'inlarida topiladi va ulardan olinadi . Ba'zilari zarrachalar tezlatgichlarda ishlab chiqarilishi kerak. 

## Ishlab chiqarish
Ba'zi sintetik radioizotoplar turli xil bo'linish mahsulotlarini o'z ichiga olgan ishlatilgan yadro reaktorining yoqilg'i tayoqlaridan olinadi. Masalan, 1994 yilgacha yadroviy reaktorlarda 49 000 terabekkerel (78 metrik tonna ) texnetiy ishlab chiqarilganligi taxmin qilinmoqda, bu hozirgacha yerdagi texnetiyning asosiy manbai hisoblanadi.

Ba'zi sintetik izotoplar bo'linish yo'li bilan katta miqdorda ishlab chiqariladi, lekin hali qayta tiklanmaydi. Boshqa izotoplar yadroviy reaktorda asosiy izotoplarning neytron nurlanishi (masalan, Tc-97 Ru-96 neytron nurlanishi orqali amalga oshirilishi mumkin) yoki asosiy izotoplarni zarracha tezlatgichidan yuqori energiyali zarrachalar bilan bombardimon qilish orqali ishlab chiqariladi.

Ko'pgina izotoplar siklotronlarda ishlab chiqariladi, masalan, pozitron emissiya tomografiyasi uchun keng qo'llaniladigan ftor-18 va kislorod-15 .

### Yadro tibbiyoti
Yadro tibbiyoti diagnostika yoki davolash uchun radioizotoplardan foydalanishni o'z ichiga oladi.

#### Diagnostika
Radioaktiv izlovchi birikmalar, radiofarmatsevtikalar turli organlar va tana tizimlarining faoliyatini kuzatish uchun ishlatiladi. Ushbu birikmalar o'rganilayotgan faoliyatga jalb qilingan yoki konsentratsiyalangan kimyoviy izlagichdan foydalanadi. Ushbu kimyoviy izotop qisqa muddatli radioaktiv izotopni o'z ichiga oladi, odatda u tana bo'ylab sayohat qilish uchun etarlicha energiyaga ega bo'lgan va konsentratsiyalarni xaritalash uchun gamma-kamera tomonidan tashqarida olinadigan gamma nurlarini chiqaradi. Gamma-kameralar va boshqa shunga o'xshash detektorlar yuqori samaradorlikka ega va kuzatuvchi birikmalar odatda qiziqish sohalarida konsentratsiya qilishda juda samarali, shuning uchun zarur bo'lgan radioaktiv moddalarning umumiy miqdori juda kichik.

Tc-99m metastabil yadro izomeri tibbiy diagnostika uchun keng qo'llaniladigan gamma-nurlari emitteridir, chunki u qisqa yarimparchalanish davri 6 soatni tashkil qiladi, ammo uni kasalxonada texnetiy-99m generatori yordamida osongina qilish mumkin. 2010 yilda molibden-99 asosiy izotopiga haftalik global talab 440 TBq (12 000 Ci) ni tashkil etdi, bu asosan uran-235 ning bo'linishi bilan ta'minlangan.
Muonni qo'lga olish

**Muon tutilishi** - proton tomonidan salbiy muonning qo'lga olinishi, odatda neytron va neytrino, ba'zan esa gamma foton ishlab chiqarishga olib keladi.

Muonning og'ir yadrolar tomonidan tutilishi ko'pincha zarrachalarning emissiyasiga olib keladi; ko'pincha neytronlar, lekin zaryadlangan zarralar ham chiqarilishi mumkin.

Myuon elektronga o'xshash elementar zarra bo'lib, elektr zaryadi -1 e va spini 1⁄2, lekin ancha katta massa. U lepton deb tasniflanadi. Boshqa leptonlar singari, muon ham oddiyroq zarrachalardan tashkil topgan deb hisoblanmaydi; ya'ni asosiy zarrachadir.

**Oddiy muonni tutib olish** ( **OMC** ) atom orbitalidan gamma foton chiqarmasdan manfiy muonni ushlashni o'z ichiga oladi va bu quyidagi reaksiya orqali amalga oshiriladi:

: μ−&nbsp;+&nbsp;p+&nbsp;→&nbsp;νμ&nbsp;+&nbsp;n0

**Radiativ muon tutilishi** ( **RMC** ) OMC ning radiatsion versiyasi bo'lib, u yerda gamma foton chiqariladi:

: μ−&nbsp;+&nbsp;p+&nbsp;→&nbsp;νμ&nbsp;+&nbsp;n0&nbsp;+&nbsp;γ

Protonda muon tutilishini o'rganishning nazariy motivatsiyasi uning protonning induktsiyalangan psevdoskalar forma omili g p bilan bog'liqligidir.
Bo'linish to'sig'i

Yadro fizikasi va yadro kimyosida **bo'linish to'sig'i** atom yadrosining bo'linishi uchun zarur bo'lgan faollashuv energiyasidir . Ushbu to'siqni yadroni parchalanish jarayoniga qaytarib bo'lmaydigan darajada deformatsiya qilish uchun zarur bo'lgan minimal energiya miqdori sifatida ham aniqlash mumkin. Ushbu to'siqni engib o'tish uchun energiya yadroning neytron bombardimonidan kelib chiqishi mumkin, bu yerda neytrondan qo'shimcha energiya yadroni qo'zg'aluvchan holatga keltiradi va deformatsiyaga uchraydi yoki yadro allaqachon hayajonlangan va deformatsiyalangan holatda bo'lgan o'z-o'zidan bo'linish orqali bo'lishi mumkin.

Shuni ta'kidlash kerakki, bo'linish jarayonlarini tushunishga qaratilgan harakatlar hali ham davom etmoqda va bo'linish birinchi marta 1938 yilda Lise Meitner, Otto Xan va Fritz Strassmann tomonidan kashf etilgandan beri hal qilish juda qiyin muammo bo'lib kelgan.[2] Yadro fiziklari bo'linish jarayonining ko'p jihatlarini tushunishlariga qaramay, hozirgi vaqtda asosiy kuzatishlar haqida qoniqarli ma'lumot beradigan qamrab oluvchi nazariy asoslar mavjud emas. .

## Kesish
Bo‘linish jarayonini qandaydir muvozanat deformatsiyasiga ega bo‘lgan yadro energiyani yutganda (masalan, neytronni tutib olish orqali), qo‘zg‘alganda va “o‘tish holati” yoki “egar nuqtasi” konfiguratsiyasi deb nomlanuvchi konfiguratsiyaga deformatsiyalanganda tushunish mumkin. Yadro deformatsiyalanganda yadroviy kulon energiyasi kamayadi, yadro yuzasi energiyasi esa ortadi. Egar nuqtasida Kulon energiyasining o'zgarish tezligi yadro yuzasi energiyasining o'zgarish tezligiga teng. Ushbu o'tish holati yadrosining hosil bo'lishi va yakuniy parchalanishi bo'linish jarayonidagi tezlikni belgilovchi bosqich bo'lib, bo'linish reaktsiyasiga faollashuvchi energiya to'sig'idan o'tishga mos keladi. Bu sodir bo'lganda, paydo bo'lgan bo'laklar orasidagi bo'yin yo'qoladi va yadro ikki bo'lakka bo'linadi. Bu sodir bo'ladigan nuqta "bo'linish nuqtasi" deb ataladi.

## Qobiq tuzatishlari
Suyuqlik tushishi modelida yadro massalari uchun yanada oqilona qiymatlarni olish uchun qobiq effektlarini kiritish kerak. Sovet fizigi Vilen Strutinskiy "qobiqni tuzatish" va suyuqlik tushishi modeliga yadroviy juftlik uchun tuzatishlar yordamida bunday usulni taklif qildi. Ushbu usulda yadroning umumiy energiyasi suyuqlik tomchisi modeli energiyasining yig'indisi sifatida olinadi, E_{LDM}, qobiq, \delta S, va juftlashtirish, \delta P, bu energiyaga tuzatishlar quyidagicha:

: E = E_{LDM} + \sum_{p,n}(\delta S + \delta P)

Qobiq tuzatishlari, xuddi suyuqlik tushishi energiyasi kabi, yadro deformatsiyasining funktsiyalari. Qobiq tuzatishlar neytron va protonlarning sehrli yoki deyarli sehrli sonlari bilan sferik yadrolarning asosiy holatini pasaytiradi. Ular, shuningdek, ba'zi cheklangan deformatsiyalarda o'rta qobiq yadrolarining asosiy holatini kamaytirishga moyil bo'lib, aktinidlarning deformatsiyalangan tabiatini hisobga oladi. Ushbu qobiq effektlarisiz eng og'ir yadrolarni kuzatish mumkin emas, chunki ular biz kuzata oladigan vaqtdan ancha qisqaroq vaqt oralig'ida o'z-o'zidan bo'linish orqali parchalanadi.
Gallium-68 generatori

**Germaniy-68/galliy-68 generatori** germaniy-68 parchalanadigan manbadan pozitron chiqaradigan  Ga galliy izotopini olish uchun ishlatiladigan qurilma.  Ge asosiy izotopi 271 kunlik yarim yemirilish davriga ega va 68 Ga ishlab chiqarilgan generatorni kasalxonada ishlab chiqarish uchun osongina ishlatilishi mumkin. Radioizotopning nisbatan qisqa yarimparchalanish davri va 3 o'lchovli PET skanerlarini yaratish uchun pozitronlarning emissiyasi foydali bo'lgan ma'lum pozitron emissiya tomografiyasi yadroviy tibbiyot diagnostika protseduralari uchun ishlatiladi.

## Asosiy izotop ( <sup>68</sup> Ge) manbai
Germaniy-68-ning asosiy izotopi germaniyning radioizotoplari ichida eng uzoq (271 kun) yashaydi. U bir necha usullar bilan ishlab chiqarilgan. AQShda u asosan proton tezlatgichlarida ishlab chiqariladi: Los-Alamos Milliy laboratoriyasida u Nb-kapsullangan galyum metallining proton nurlanishidan so'ng proton tutilishi mahsuloti sifatida ajratilishi mumkin. Brookhaven National Laboratories -da galliy metall nishonining 40 MeV proton nurlanishi galyum-69 dan protonni tutib olish va ikki marta neytronni nokaut qilish orqali germaniy-68 hosil qiladi (galliyning ikkita barqaror izotoplaridan eng keng tarqalgani). Bu reaksiya: 69 Ga(p,2n) 68 Ge.

Rus manbasi yadro reaktsiyasida yana ikkita neytronning nokautidan so'ng, rux-66 ning tezlatgichda ishlab chiqarilgan geliy ioni (alfa) nurlanishidan germaniy-68 ni ishlab chiqaradi.

66Zn(α,2n)68Ge.

## Generator funksiyasining mexanizmi
Asosiy izotop germaniy-68 bilan yuklanganda, bu generatorlar texnetiy-99m generatorlari kabi ishlaydi, ikkala holatda ham ion xromatografiyasiga o'xshash jarayondan foydalanadi. Statsionar faza metallsiz yoki alumina, TiO 2 yoki SnO 2 bo'lib, germaniy-68 adsorbsiyalanadi. Metallsiz ustunlardan foydalanish 68 Ga ni oldindan tozalashsiz to'g'ridan-to'g'ri markalash imkonini beradi, shuning uchun galliy-68-radiolabelli birikmalarni ishlab chiqarishni yanada qulayroq qiladi. Harakatlanuvchi faza galyum-68 (III) ( 68 Ga 3+ ) ni immobilizatsiyalangan (so‘rilgan) germaniy-68 dan elektron tutib olish yo‘li bilan hosil bo‘lgandan so‘ng elutsiyaga (yuvishga) qodir erituvchidir.
Ionlashtirilgan havo porlashi

**Ionlashtirilgan havo nurlanishi** - bu quyosh nurlanishidan to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita energiya oqimiga duchor boʻlgan havo orqali ko'k-binafsha-binafsha rang,quyosh nurlanishidan to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita energiya oqimiga duchor boʻlgan havo orqali.

Quruq havoda hosil boʻlgan yorug'likning rangi (masalan, chaqmoq bilan) azotning emissiya chiziqlari tomonidan ustunlik qiladi, bu asosan ko'k emissiya chiziqlari bilan spektrni beradi.

## Jarayonlar
Energiya havoga to'planganda, havo molekulalari qo'zg'aladi. Havo asosan azot va kisloroddan iborat boʻlganligi sababli, qo'zg'atilgan N2 va O2 molekulalari hosil bo'ladi. Ular boshqa molekulalar bilan reaksiyaga kirishib, asosan ozon va azot (II) oksidini hosil qiladi. Suv bug'lari mavjud boʻlganda ham rol o'ynashi mumkin; uning mavjudligi vodorod emissiya liniyalari bilan tavsiflanadi.

Agar spektrda atom vodorodining emissiya chiziqlari mavjud bo'lsa, binafsha rang paydo bo'lishi mumkin. Bu havoda ko'p miqdorda suv boʻlganda sodir bo'lishi mumkin, masalan. yomg'ir momaqaldiroqlari orqali o'tadigan past balandliklarda chaqmoqlar bilan.

Plazmada mavjud boʻlgan reaktiv turlar havoda yoki yaqin atrofdagi yuzalarda mavjud boʻlgan boshqa kimyoviy moddalar bilan osongina reaksiyaga kirishishi mumkin.

### Azotning qo'zg'aluvchanligi
Qo'zg'atilgan azot, birinchi navbatda, ultrabinafsha, ko'rinadigan va infraqizil diapazondagi emissiya chiziqlari boʻlgan fotonni chiqarish orqali chiqariladi:

: N 2 * → N 2 + *hn*

Kuzatilgan ko'k yorug'lik, birinchi navbatda, bu jarayon tomonidan ishlab chiqariladi. Spektrda neytral azot chiziqlari mavjud boʻlgan yagona ionlangan azot chiziqlari ustunlik qiladi.

### Kislorodni qo'zg'atmaslik
Kislorodning qo'zg'aluvchan holati azotga qaraganda bir oz barqarorroqdir. Fotonlar emissiyasi natijasida qo'zg'alish sodir bo'lishi mumkin bo'lsa-da, atmosfera bosimida ozonni hosil qiluvchi boshqa kislorod molekulalari bilan kimyoviy reaktsiya bo'lishi mumkin:

: O 2 * + 2 O 2 → 2 O 3

Bu reaktsiya kuchli radioaktiv moddalar va elektr razryadlari yaqinida ozon hosil bo'lishi uchun javobgardir.
Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi

**Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi** — hozirda faoliyat koʻrsatmayotgan, Andijon shahrida joylashgan, Markaziy Osiyo mitropolit okrugi, Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasiga qarashli rus pravoslav butxonasi. Butxona 1898—1899-yillarda meʼmor I.R. Sakovich chizmasi asosida qurilgan, 1899-yil 6-mayda muqaddas qadamjo deb eʼlon qilinadi. 1931-yilda butxona davlat tomonidan yopib qoʻyilgan. Butxona 100 kishining ibodatiga moʻljallangan boʻlib, butxonaning asosiy bayrami 6-may hisoblanadi.

## Tarixi
1898-yil 30-may kuni Andijonda boʻlib oʻtgan qoʻzgʻolonda askarlari va bir ruhoniy halok boʻldi. Halok boʻlgan ruslarning barchasi rus pravoslav qabristoniga dafn etiladi.

Aynan oʻsha paytda butxona qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilingandi. Butxona toʻrtburchak shaklda eklektika meʼmoriy uslubida qurilgan va tomiga xoch oʻrnatilgan. Shuningdek, butxona ichida mehrob va ikonastas ham barpo etilgan.

Dastlab butxona, avliyo Nikolay Karomat koʻrsatuvchi va avliyo Sergiy Radonejskiy ibodatxonalari Turkiston yeparxiyasi maʼmuriyatining tasarrufi ostida boʻlgan. Keyinchalik bu inshootlar Qoʻqon harbiy okrugi tassarufiga oʻtkazildi va butxonaning maqomi Qoʻqon harbiy boshqaruvi tasarrufidagi mahalliy harbiy butxonaga oʻzgartirildi. Butxona gʻazna hisobidan pishgan gʻishtdan barpo etilgan. Bino devorlari suvoqlanib, turli ranglar bilan boʻyalgan. Butxona ichida qoʻzgʻolonda halok boʻlgan askarlar va ruhoniyning ismi tushirilgan lavha mavjud.  Andijon zilzilasidan soʻng, butxonaga jiddiy zarar yetib, tiklab boʻlmas holatga keladi. Natijada vayron boʻlgan butxona oʻrnidan 1910-yil atrofida neorus meʼmoriy uslubida yangi butxona qurilgan. Shunisi maʼlum boʻladiki, butxonada kuniga uch marta diniy ibodat qilingan. Diniy ibodatni oʻtkazish uchun maxsus diakonlar tayinlangan. Bosma nashrlarga asosan 1899-yildan to 1931-yilgacha butxonada uch nafar diakonlar xizmat qilgan. Bular Dionisiy, Ioann (Ivan) va Sergiy. Barchasi davlat tomindan uy-joy bilan taʼminlangan hamda asosiy vazifasidan tashqari, avliyo Sergiy Radonejskiy ibodatxonasi rohibalarini zarur narsalar bilan taʼminlash vazifasi bilan ham shugʻullanishgan.

## Galereya

File:Chapel in Andijan 05.JPG
File:Chapel in Andijan 01.JPG
File:Chapel in Andijan 03.JPG
File:Chapel in Andijan 04.JPG


File:Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi (1900).jpeg
File:Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi (01.01.1900).jpg
File:Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi (1902).jpg
File:Avliyo Georgiy Muzaffar butxonasi (03.12.1902).jpg

## Manbalar