open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forish tumani Nurota qo'riqxonasi

**Nurota davlat qo‘riqxonasi** — O‘zbekistonning muhofaza etiladigan tabiiy hududlaridan biri bo‘lib, Jizzax viloyatining Forish tumani hududida, Nurota tog‘ tizmasining markaziy qismi va shimoliy yon bag‘irlarida joylashgan. Qo‘riqxona Navoiy va Samarqand viloyatlari bilan chegaradosh bo‘lib, dengiz sathidan 530 metrdan 2169 metrgacha balandlikni egallaydi. Umumiy maydoni 17 752 gektarni tashkil etadi.

## Tarixi
Nurota davlat qo‘riqxonasi O‘zbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1973-yil 4-dekabrdagi №530-sonli qarori asosida tashkil etilgan. Qo‘riqxona faoliyati 1975-yil 10-yanvarda Davlat o‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasining tegishli buyrug‘i bilan yo‘lga qo‘yilgan.

## Tabiiy sharoiti
Qo‘riqxona hududi tog‘li relyefga ega bo‘lib, tik yonbag‘irlar, daralar va vodiylardan iborat. Iqlimi keskin kontinental: yoz issiq va quruq, qish esa sovuq bo‘ladi. Yog‘ingarchilik asosan bahor va qishda kuzatiladi.

Hududda tog‘-dasht va butazor landshaftlari keng tarqalgan.

## O‘simlik dunyosi
Qo‘riqxona hududida 700 dan ortiq o‘simlik turlari uchraydi. Ularning orasida dorivor va endemik turlar muhim o‘rin tutadi.

Asosiy o‘simliklarga quyidagilar kiradi:

* archa (*Juniperus*)
* bodom
* pista
* yovvoyi mevali daraxtlar

## Hayvonot dunyosi
Qo‘riqxona noyob hayvonot dunyosiga ega. Bu yerda ayniqsa Severtsov qo‘yi (*Ovis ammon severtzovi*) muhofaza qilinadi.

Fauna tarkibiga quyidagilar kiradi:

* sutemizuvchilar: Severtsov qo‘yi, bo‘ri, tulki, quyon
* qushlar: burgut, lochin, kaklik
* sudralib yuruvchilar va hasharotlar

## Ahamiyati
Nurota davlat qo‘riqxonasi:

* tabiiy ekotizimlarni saqlash
* noyob va yo‘qolib borayotgan turlarni muhofaza qilish
* ilmiy tadqiqotlar olib borish
* ekologik monitoring

uchun muhim hisoblanadi.

## Boshqaruv
Hozirgi vaqtda qo‘riqxona O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tasarrufidagi Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar departamenti tomonidan boshqariladi. Qo‘riqxona davlat budjeti hisobidan moliyalashtiriladi.

Hududda xo‘jalik faoliyati cheklangan bo‘lib, asosan muhofaza va ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi.

## Shuningdek qarang

* O‘zbekiston qo‘riqxonalari
* Nurota tog‘lari

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* O‘zbekiston Ekologiya vazirligi rasmiy sayti
Borujerd gilami

**Borujerd gilamlari** (forscha: قالی بروجرد  **qaliye borujerd**) — Gʻarbiy Eronning Borujerd shahrida toʻqiladigan fors gilami turidir. Borujerd gilamlari Lori gilamlaridan, shuningdek, Arak va Markaziy Eron gilamlaridan farq qiladi. Biroq, ular oʻz xususiyatlariga koʻra Hamadon viloyati gilamlariga koʻproq oʻxshashdir.

Borujerd gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamda (bir–ikki kvadrat metr atrofida) mahalliy jun va tabiiy boʻyoqlardan foydalanib toʻqiladi. Borujerd shahri va uning atrofidagi qishloqlarda yashovchi oilalar qoʻlda gilam va koʻrpa-toʻshaklar toʻqish bilan shugʻullanadilar.

1883-yilda Sultonobodda (Arak) Britaniya-Shveytsariya shirkati Ziegler & Co. tashkil etilgach, bu kompaniya Borujerd gilamlariga yaqin masofa, shuningdek, Borujerd gilamlarining sifati va mustahkamligi tufayli qiziqa boshladi. Shuningdek, kompaniya Borujerddan sifatli tabiiy jun va boʻyoqlar olish maqsadida Borujerd bilan keng koʻlamli savdo olib borgan.

Borujerd gilami asosan Borujerd shahrining oʻzidan koʻra, shimolda Oshtorinan va janubda Silaxor hududlaridagi qishloqlarda yashovchi oilalar tomonidan qoʻlda toʻqiladi.

## Manbalar
Fevziye Sulton

**Fevziye ''Sulton*** (; 1928-yil 28-oktyabr — 2014-yil 9-aprel), shuningdek, *'Fevziye Osmanoğlu*' nomi bilan atalgan [[Usmoniylar]] malikasi, [[Shahzoda Ibrohim Tevfiq]] va Hayriye Xonimning qizi.

== Hayoti ==
Fevziye *Sulton* 1928-yil 28-oktyabrda [[Fransiya]]ning [[Parij]] shahrida tugʻilgan. Uning otasi [[Shahzoda Ibrohim Tavfiq]] [[Shahzoda Mehmed Burhoniddin]] va Mestinaz Xonimning oʻgʻli, [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar]] sultoni [[Abdulmajid I|Abdulmejid I ning]] nabirasi edi. Onasi esa Shahzoda Ibrohim Tavfiqning soʻnggi xotini bosniyalik Hayriye Xonim boʻlgan. Fevziye *Sulton* otasining oxirgi, onasining esa yagona farzandi edi. Sulola surgun qilingandan keyin tugʻilgani uchun u hech qachon toʻla huquqli „Sulton“ unvonini olmagan. Fevziye va uning oilasi keyinchalik Nish yaqinidagi togʻ etagida joylashgan qishloqqa koʻchib oʻtgan. Soʻngra ular [[Shahzoda Umar Faruk]] va [[Sabiha Sulton]] bilan birga yashagan. 1930-yilda onasi Hayriye Xonim Fevziyeni ularga topshirib, oʻzi boshqa qarindoshinikiga yashashga ketgan.

1931-yilda otasining vafotidan soʻng onasi Nishga qaytib, uni olib avval Parijga, keyin esa [[Misr]]ga joʻnadi va u yerda Seyfulin Bek ismli tatar kishi bilan turmush qurdi. U Fevziyani oʻz qizidek tarbiyaladi. Fevziye bir muddat Misr xedivi Ismoil poshoning oʻgʻli, shahzoda Ibrohim Hilmiyning rafiqasi malika Vijdan bilan birga yashadi. Malikaning eri 1927-yilda vafot etgan va unga katta boylik qolgan edi. Malika Vijdan yosh Fevziyeni oʻz qizi sifatida tarbiyalab, unga munosib turmush oʻrtoq topmoqchi edi, biroq qimorda barcha pulini yoʻqotgach, uni onasining oldiga qaytarib yuborishga majbur boʻldi.

1949 yoki 1951-yilda Fevziye harbiy havo kuchlari ofitseri Muhammad Husayn Xayri Bekka turmushga chiqdi. U Misr malikasi [[Kadria Husayn]] va Mahmud Xayri poshoning oʻgʻli edi. Xayri Bek 1956-yilda prezident [[Jamol Abdul Nosir]]ni hokimiyatdan agʻdarish rejasida ishtirok etganlikda ayblanib, hibsga olindi. Shundan keyin uning hayoti haqida maʼlumot yoʻq.

Fevziye Sorbonna universitetida [[jurnalistika]] va [[sotsiologiya]] boʻyicha tahsil oldi va shu universitetda ingliz va fransuz tillaridan sinxron tarjima yoʻnalishida diplom oldi. 1962-yilda u [[UNESCO]]da faoliyatini boshladi. U 7 yil davomida taʼlimni rejalashtirish boʻyicha mutaxassis, keyingi 7 yil esa kommunikatsiyalar boʻyicha mutaxassis sifatida faoliyat yuritdi. Keyinchalik tashkilotning madaniyat boʻlimiga tayinlandi. 1978-yildan boshlab Fevziye qadimiy obidalarni restavratsiya qilish bilan shugʻullandi. Shuningdek, [[Istanbul]]dagi Vizantiya yodgorliklarini restavratsiya qilish boʻyicha xalqaro dasturda ham ishladi.

Fevziye *Sulton'' 2014-yil 9-aprelda 85 yoshida Fransiyaning Parij shahrida vafot etgan. Uning janoza marosimi Parij Katta masjidida oʻtkazilgan va unda Fransiya hamda Shveysariyada yashovchi qarindoshlari, shuningdek, Turkiyaning Parijdagi elchixonasi muovini Ali Onaner ham qatnashgan. Fevziye Fransiyaning Val-de-Marne viloyatidagi Thiais shaharchasida joylashgan musulmon qabristoniga dafn qilingan.

## Nasabnomasi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dürriye Sulton

**Dürriye Sulton** (; 1905-yil 3-avgust — 1922-yil 15-iyul) — Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Mehmed V ning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Ziyoyiddinning qizi.

## Yoshligi
Dürriye Sulton 1905-yil 3-avgustda Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uning otasi Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin, onasi esa Ünsiyar Xonim boʻlgan. Malika otasining ikkinchi farzandi va qizi, onasining esa toʻngʻich farzandi edi. Uning oʻzidan bir yosh kichik Rukiye Sulton ismli singlisi va besh yosh kichik Shahzoda Mehmed Nazım ismli ukasi boʻlgan. Dürriye sulton Mehmed V va Kamures Kadınning nevarasi edi.

1915-yilda Dürriye singlisi va ukasi bilan birga taʼlim ola boshladi. Oʻqituvchisi Safiye Ünüvar ularga Qurʼon oʻqishni oʻrgatgan. 1918-yilda bobosining vafotidan soʻng, u otasining Haydarposhodagi villasiga koʻchib oʻtdi, u yerda onasi va singlisi bilan birga birinchi qavatda yashadi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, uning muallimasi Safiye Ünüvar ham u bilan birga yashash uchun uning xonadoniga koʻchib keldi.

## Turmushi
Dürriye Sulton Abdulhamid II ning qizi Naima Sulton va Mehmed Kamoliddin poshoning oʻgʻli Sultonzoda Mehmed Cahid Usmon Beyga turmushga chiqdi. Nikoh marosimi 1920-yil 26-martda Yıldız saroyida boʻlib oʻtdi. Ularning nikohini shayx ul-islom Haydarizoda Ibrohim afandi oʻqidi. Malikaning sepiga 1001 hamyon oltin berilgan. Nikohdan soʻng u dengiz boʻyida joylashgan Naime Sulton saroyiga koʻchib oʻtgan.

Ilgari uning otasi bilan Mehmed Cahidning onasini nikohlash masalasi koʻrib chiqilgan edi.

Nikoh shartnomasida unga eridan ajralish huquqi berilgan edi. Ular 1921-yil 6-noyabrda shayx ul-islom Nuri afandining koʻmagida ajrashdilar. Ajrashgach, eri uning togʻasining qizi Laverans Xonimga uylanib, undan Bülent Usmon Bey ismli oʻgʻil koʻrgan.

## Vafoti
Dürriye Sulton 1922-yil 15-iyulda 16 yoshida sil kasalligidan vafot etgan va Istanbuldagi Haydarposho hududida dafn qilingan. Oʻsha yilning oʻzida uning xotirasi uchun Ayrılık favvorasi taʼmir qilingan.

## Mukofotlari
* Usmoniylar xonadoni ordeni.

## Nasl-nasabi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Shedde

**Shedde**, () — ozarbayjon gilamlarining tukchalarsiz turiga mansub gilam boʻlib, Qorabogʻ turidagi Qorabogʻ guruhiga kiradi. Bu gilamlar asosan Naxchivon, Ogʻjabadi, Ogʻdam, Qubadli va Jabrayil tumanlarida toʻqilgan.

## Badiiy xususiyatlari
Shedde gilamlari murakkab oʻrash usulida tayyorlanadi. Bu gilamlarning badiiy kompozitsiyasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari va elementlari murakkab shaklga ega. XX asr boshlarida eng yoshi katta gilamtoʻquvchilar va gilamshunoslar bu turdagi gilamlarni „shadra“ yoki „chodir“ deb atashgan. Shedde soʻzi shatranj yoki shadvord soʻzlarining buzilgan shaklidir. Shedde gilam kompozitsiyasining ikki turi mavjud.

### Birinchi tur
Birinchi turda gilam kompozitsiyasi turli syujetlardan iborat boʻladi. Asosiy syujet bir qatorda saf tortgan tuya va ot karvonlarini tasvirlaydi. Shedde syujetining xarakterli elementi — tuya va ot karvonlari oldida ketayotgan yuk tashuvchilar va tuya haydovchilari tasviridir. Otlarda oʻtirgan chavandozlarning chap qoʻlida ov qushi — lochin, oʻng qoʻlida esa ovchi kuchugʻining boʻynidagi boʻyinbogʻiga ulangan arqon tasvirlanadi. Bu — ov manzarasidir. Oʻrta maydondagi barcha odamlar toʻliq roʻbaroʻdan, hayvonlar esa yon tomondan tasvirlanadi. Kamdan-kam hollarda, syujetli naqshga ega Shedde gilamlari maxsus buyurtma asosida toʻqiladi. Jabroyil tumanida baʼzan shunday ipak Shedde gilamlari uchrab turgan.

### Ikkinchi tur
Ikkinchi turdagi Shedde gilamlar ornamental naqshli gilamlardan iborat. Bu naqshlar qisqa masofali rapportlar asosida tuziladi. Ushbu naqshlarning umumiy elementi — toʻliq roʻbaroʻdan tasvirlangan uchayotgan hudxud qushining tasviridir. Bunday kompozitsiyalar Qorabogʻ zili gilamlarida ham uchraydi. Yaqin vaqtgacha, oʻrta maydoni shaxmat taxtasidagi donalarga oʻxshash kvadratlardan tuzilgan Shedde gilamlari ham toʻqilgan.

## Yana qarang
* Ozarbayjon gilami
* Qorabogʻ gilami

## Manbalar
Absheron gilamdoʻzlik maktabi

**Absheron gilamdoʻzlik maktabi** ozarbayjon gilamdoʻzlik maktablaridan biridir. Maktab Absheron qishloqlarini oʻz ichiga oladi: Goradil, Novxani, Suraxani, Nardaran, Bulbul, Fatmai, Mardakan, Qala, Xila, shuningdek Xizi tumanini. Gadi, Xil, Kesh, Fındıgan va boshqa gilamdoʻzlik markazlari ham maʼlum.

## Absheron maktabi gilamlari
### Xususiyatlari
Gilamlar yumshoqligi va ranglarining tiniqligi, oʻziga xos geometrik naqshlar bilan ajralib turadi. Geometrik naqshlar va oʻsimlik tasvirlari koʻpincha bu gilamlarning bezaklari bilan bogʻliq boʻladi.

Gilamlarning aksariyati ular toʻqilgan joy va qishloqlar nomi bilan ataladi. Bunday gilamlarga Xilabuta, Xila-afshan, Novxani, Suraxani, Qala, Boku, Goradil, Fatmai, Fındıgan, Gadi va boshqalar kabi mashhur kompozitsiyalar misol boʻla oladi. Boku gilamdoʻzlik maktabining eng yaxshi mahsulotlaridan biri „Zili“ gilami boʻlib, u „Shadda“ gilamiga oʻxshash usulda toʻqilgan.

## Gallereya

File:«Хила-афшан».jpg
File:Carpet from Baku in the Palace of Shirvanshahs.jpg
File:Azerbaijanian carpet from Surakhani.jpg
File:Surakhani carpet, Baku group of Azerbaijani carpets.jpg
File:Zili carpet, Baku group of Azerbaijani carpets.jpg
File:Qımıl carpet, Baku group of Azerbaijani carpets.jpg
File:Carpet of Baku group of Azerbaijan carpets in Heydar Aliyev Center.jpg
File:«Хила-бута».jpg
File:«Новханы».jpg
File:Baku rug, XVII century.jpg
File:"Baku" rug.jpg
File:«Герадиль» 1.jpg
File:«Фындыган».jpg


## Yana qarang
* Quba gilamlari va paloslari
* Ganja gilamlari

## Manbalar
Arran (gilam)

**Arran gilamlari** Qarobogʻ gilami turining bir xil gilamlaridir.

## Tarixi
Barda Arran gilamchilik ishlab chiqarishining markazi boʻlgan. 19-asrning ikkinchi yarmidan boshlab bu gilamlar Jabrayil toʻquv fabrikalarida Arran viloyatida „Ərran“ nomi ostida ishlab chiqarila boshlangan. 9–10-asrlarda Barda bu viloyatning markazi boʻlgani maʼlum. Yaqin davrlarda esa Arran gilamlari Jabrayil gilam toʻquv fabrikalarida keng ishlab chiqarilgani sababli „Jabrail“ deb ataladigan boʻldi.

## Xususiyatlari
Arran gilamlarining oʻrta qismidagi bezak naqshi tarkibi soyali butalardan iborat. Ushbu buta naqshlari — asosiy elementlar odatda kam, ammo paisley naqshli gilamlarga xos tarzda maydonning oʻrtasiga alohida joylashtiriladi. Buta ichida qushlar va turli shakllarning tasviri mavjud.

Arran gilamlari turli formatlarda toʻqiladi. Ilmoq zichligi 1 sm ga 4 ilmaktan (1 kvadrat metrga 160 000 ilmoqdan) iborat, tukining balandligi esa 7 mm.

## Yana qarang
* Ozarbayjon gilami
* Qarobogʻ gilami

## Manbalar
Forish tumandagi avtostansiya, xiyobon va maydonlar

**Forish avtostansiyasi** — O‘zbekistonning Jizzax viloyati Forish tumani markazida joylashgan transport infratuzilma obyektidir. Avtostansiya tuman aholisi va yo‘lovchilar uchun xizmat ko‘rsatib, hudud ichki hamda hududlararo yo‘nalishlarda muntazam qatnovni ta’minlaydi.

Avtostansiya Forish tumani markazidagi Amir Temur ko‘chasida joylashgan bo‘lib, “Fayzimurod biznes siti” MChJga tegishli “Avtoboshbekat” hududida faoliyat yuritadi. Mazkur obyekt zamonaviy talablar asosida rekonstruksiya qilinib, yo‘lovchilar uchun kutish zallari, kassalar va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasi tashkil etilgan.

## Tarixi
Forish tumanida yo‘lovchi tashish tizimi uzoq yillardan buyon shakllangan bo‘lib, avtostansiya keyingi yillarda modernizatsiya qilindi. Transport tizimini yaxshilash maqsadida hududda rekonstruksiya ishlari olib borildi.

2021-yil 14-dekabrda Forish tumani hokimining 171-3-53-Q/21-sonli qarori asosida tumanning Bog‘don shaharchasi orqali o‘tuvchi 4R36 “Jizzax – Yangiqishloq – Qizilcha – Qizilqum” avtomobil yo‘lining 60–70-kilometr oralig‘ida yo‘l belgilarini o‘rnatishga ruxsat berildi.

## Infratuzilma
Avtostansiya quyidagi asosiy infratuzilma obyektlaridan iborat:

* yo‘lovchilar uchun kutish joylari
* chipta sotish kassalari
* avtobuslar uchun maxsus maydonlar
* xizmat ko‘rsatish shoxobchalari

## Transport yo‘nalishlari
Avtostansiya orqali:

* Forish tumani ichki yo‘nalishlari
* Jizzax shahri bilan bog‘lovchi qatnovlar
* qo‘shni hududlarga yo‘nalishlar

amalga oshiriladi.

## Bog‘don xiyoboni
**Bog‘don** — Forish tumanidagi dam olish maskani va xiyobon nomi bo‘lib, Sharof Rashidov ko‘chasida joylashgan.
Xiyobon 2023-yilda barpo etilgan bo‘lib, zamonaviy landshaft dizayni asosida qurilgan. Unda sayr yo‘laklari, o‘rindiqlar va yashil hududlar tashkil etilgan.

## Xotira maydoni
**Xotira maydoni** — Ikkinchi jahon urushi va Afg‘oniston urushi qurbonlari xotirasiga bag‘ishlangan yodgorlik majmuasi.
Maydon hududida yodgorliklar va urush qatnashchilari nomlari bitilgan lavhalar mavjud.
Bu yerda har yili 9-may — Xotira va qadrlash kuni tadbirlari o‘tkaziladi.

## Ijtimoiy ahamiyati
Mazkur obyektlar:

* transport tizimini rivojlantirish
* aholiga qulaylik yaratish
* hududni obodonlashtirish
* tarixiy xotirani saqlash

uchun muhim ahamiyatga ega.

## Shuningdek qarang

* Forish tumani
* Jizzax viloyati

## Manbalar
Al-Hutayʼah

**Al-Hutayʼa’** (arab tili: الحطيئة; toʻliq ismi **Jarval ibn Avs al-Absiy**) — Islomdan avvalgi Arabistonning arab shoiri boʻlib, keyinchalik Islomni qabul qilgan. U oʻzining oʻta keskin hajvi hamda arab she’riyatiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan. Hajvdan tashqari, Al-Hutay’a ishqiy, madhiyaviy, faxr va ozodlik mavzularida ham she’rlar yozgan; bularning barchasi zamonaviy davrda nashr etilgan.

## Hayoti
### Nasab
Uning toʻliq ismi Jarval ibn 'Avs ibn Molik ibn Maxzum al-Absiy. Al-Hutay’aning nasabi u yerdan Qays qabilasigacha, u esa arab ajdodi Adnan avlodlaridan ekani qayd etiladi. Onasi Ad-daraa ismli habashistonlik choʻri bo‘lgan.

### Islomdan avvalgi hayoti
Al-Hutay’a Islomdan avvalgi arab she’riyatining peshqadamlaridan bo‘lib, she’rlarida boshqalarni masxara qilishda haddan tashqari keskinligi bilan tanilgan; shu darajaga yetganki, zamondoshlarining ayrimlari shu bois uni yoqtirmagan. Abbosiylar davri tarixchisi va shoiri Abulfaraj Isfahoniy o‘zining *Kitob al-Agʻoniy* asarida Al-Hutay’a juda fasohatli, biroq obro‘si yomon shoir bo‘lgani, islomdan avvalgi zamondoshlari uni yovuz va uyatsiz deb bilgani haqida rivoyat qiladi.

### Islomdan keyin
Aytilishicha, Al-Hutay’a 7-asrda islomni qabul qilgan, ammo keyin murtad bo‘lib, Ridda urushlaridan so‘ng yana islomga qaytib, musulmon holida vafot etgan. Bir rivoyatga ko‘ra, u sahoba al-Zabarqan ibn Badr bilan tortishib qolgan va sahoba uni Roshidun xalifasi Umar ibn al-Xattob buyrug‘i bilan qamoqqa yuborgan. Keyinchalik u yaxshi xulqni saqlash va boshqa musulmonlarni masxara qilmaslikka va’da bergach, ozod qilingan. Al-Hutay’aning vafot sanasi noma’lum, ayrim tarixchilar u taxminan 670-yillarda vafot etganini aytadi.

## Yana qarang
*Arab tili shoirlari roʻyxati

## Manbalar
Bernarda Pera

**Bernarda Pera** (1994-yil 3-dekabrda tugʻilgan) — xorvat-amerikalik professional tennischi. WTA turnirida yakkalik bahslarida ikki marta, juftlik bahslarida bir marta chempionlikni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, ITF Ayollar oʻrtasida Jahon Kubogi turnirida yakkalik bahslarida toʻqqiz karra, juftlik bahslarida esa sakkiz karra sovrindor boʻlgan. Sport faoliyatidagi eng yuqori natijalari: yakkalik yoʻnalishlari boʻyicha 2023-yil 12-iyun kuni jahonning 27-raqamli tennischisiga aylangan, juftlik boʻyicha 2022-yil 21-fevral kuni reytingda 35-raqamni qayd etgan. 2013-yil mart oyiga qadar Pera tugʻilgan davlati Xorvatiya nomidan musobaqalarda ishtirok etgan.

## Yoshligi
Pera 1994-yil 3-dekabrda xorvat-italyan dalmatian oilada tugʻilgan. Ingliz tilidan tashqari xorvat tilida ham soʻzlashadi. U 16 yoshga toʻlganida AQSh fuqarosi boʻlgan otasi uning rivojlanib borayotgan tennis faoliyati uchun oilasini Amerikaga koʻchirgan. Ular doʻstlari va qarindoshlari anchadan beri yashab kelayotgan Nyu-Jersi shtatiga joylashganlar.

## Sport faoliyati
### WTA turniridagi debyuti
Pera WTA turniridagi debyutini 2014-yilgi US ochiq turnirida amalga oshirgan. Ushbu musobaqada sportchi juftlik bahslarida ishtirok etgan va Tornado Alicia Black bilan juftlik yoʻnalishida qatnashgan.

### WTA yarim finali
Bernarda Pera Grand Slam turniri yakkalik bahslaridagi ilk ishtirokini 2018-yilgi Avstraliya Ochiq turnirida amalga oshirgan. Ushbu turnirdan Margarita Gasparyan chiqib ketganligi bois, uning oʻrniga oʻyinlarga Pera qoʻshilgan. Sportchi birinchi bosqichda Anna Blinkovani magʻlub etgan. Ikkinchi bosqichda esa Johanna Kontani musobaqa jadvalidan chiqarib yuborgan. Uchinchi bosqichda Pera Barbora Strýcovága qarshi maydonga tushgan, biroq undan magʻlubiyatga uchragan.

Bernarda pera 2018-yilgi Volvo Car ochiq turnirining chorak finaligacha yetib borgan, ammo uch set davomida Madison Keysga mag'lub bo'lgan.

2018-yilgi Guangzhou Ochiq turnirida Pera chorak finalda Aleksandra Krunićni magʻlub etib, WTA turnirida ilk bor yarim finalga qadar yetib borishga erishgan. Bu bosqichda sportchi Yulia Putintsevaga qarshi oʻyinda magʻlubiyatga uchragan.

### Dastlabki sovrinlari
Pera WTA turnirida ilk gʻalabasini 2022-yilda Merburn Yozgi Set 2 musobaqasida Kateřina Siniaková bilan birga juftlik bahslarida qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng sportchi 2022-yil 21-fevralda juftlik oʻyinlari boʻyicha reytingda 35-raqamga koʻtarilgan.

Sportchi 2022-yilgi Budapesht Grand Prix bahslarida ishtirok etish uchun kvalifikatsiyadan oʻtgan. U ilk bor WTA turnirining yakkalik bahslari finaliga qadar yetib borgan. Buning uchun u Marina Bassols Ribera, Aliaksandra Sasnovich, Elisabetta Cocciaretto va Anna Bondárni mag‘lub etgan. Soʻngra sportchi Aleksandra Krunić ustidan ham g'alaba qozonib, turnirdagi yakkalik bahslari bo'yicha ilk g'alabasini qo‘lga kiritgan.

## Shaxsiy hayoti
2018-yildan beri Pera xorvatiyalik basketbolchi Kristijan Krajina bilan munosabatda.

## Manbalar
Aʼsha Hamdon

**Abdurahmon ibn Abdulloh ibn al-Horis al-Hamdoniy** (; odatda **Aʼsha Hamdon**, أعشى همدان, , yoki **al-Aʼsha**; vafoti 701 yoki 702) — kufalik 7-asr shoiri.

## Hayoti
Aʼsha Kufada tug‘ilgan. U Hamdonning Janubiy Arabiston qabilasiga mansub edi. U faoliyatini rivoyatchi va qori sifatida boshlagan hamda mashhur ilohiyotchi Amir ash-Shaʼbiyning singlisiga uylangan; Amir ash-Shaʼbiy esa Aʼshaning singlisiga uylangan edi. Keyinroq u she’riyatga o‘tgan; rivoyat qilinishicha, bunga u ‘arpa’ (u ‘she’riyat’ ma’nosini ham anglatadi) bilan to‘la xonada ekanini tush ko‘rgach kirishgan. Hajjoj ibn Yusuf hokimligi davrida () kufaliklarning harbiy yurishlarida xizmat qilgan, biroq, ko‘rinishidan, bu har doim ham ixtiyoriy bo‘lmagan. Makrondagi shunday yurishlarning biri uning sog‘lig‘iga og‘ir zarba bo‘lgan.

U Daylamda kufalik qo‘mondon Ibn al-Ashʼas qo‘mondonligi ostida yurish qilgan. She’rlaridan biriga ko‘ra, u yerda asirga tushib, keyin uni ozod etishga yordam bergan daylamlik ayolning muhabbatini qozongan. Al-Hajjojga va umuman Umaviylarga qarshi boshchilik qilgan ommaviy iroqlik qo‘zg‘olon paytida Ibn al-Ashʼasning deyarli vakiliga aylangan. U 701 yoki 702-yilda bo‘lib o‘tgan Dayr al-Jamajim jangida qatnashgan; bu yerda Ibn al-Ashʼas qochishga majbur bo‘lgan, al-Aʼsha esa umaviylar qo‘shinlari tomonidan asir olingan. Uni al-Hajjoj huzuriga olib kelishadi; u Aʼshaning o‘ziga va umaviylarga qarshi tanqidiy baytlari uchun uni qoralaydi. Aʼshaning al-Hajjojga madhiyadan qasida o‘qib, uning ko‘nglini olishga urinishlari hokimni ko‘ndirmaydi va u Aʼshani qatl ettiradi.

## She’riyati
Tarixchi G. J. H. van Gelder Aʼshaning she’riyatini “shaxsiy va siyosiy unsurlarning qiziqarli qorishmasi” deb ta’riflaydi. *[[Islom ensiklopediyasi]]* uning she’rlarini “sarguzashtlari va siyosiy kayfiyatlarining aks-sadolari” deya ataydi. She’rlarida u ko‘pincha o‘zi mansub bo‘lgan Yaman (Janubiy Arabiston) qabilaviy guruhini, shimoliy arablar guruhiga qarshi holda himoya qilgan. She’rlari hamdoniy qabiladoshi, musiqachi Ahmad an-Nasbiy tomonidan qo‘shiqqa aylantirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Al-Ahvas al-Ansoriy

**Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Osim ibn Sobit al-Ansoriy** (shuningdek **„Al-Ahvas“ al-Ansoriy**, , yoki oddiygina **Al-Ahvas**, , nomi bilan ham tanilgan) — Umaviylar xalifaligi hukmronligi davrida yashagan madinalik arab shoiri. Umar ibn Abu Rabiʼa bilan birga u Umaviylar xalifaligi shahar markazlarida ommalashgan gʻazal adabiy shaklining vakillaridan biri hisoblanadi, biroq uning eng mashhur asarlari keyingi hajvchilar, jumladan Abu Nuvos va Johizga taʼsir koʻrsatgan hajviy sheʼrlaridir.

„Al-Ahvas“ („Qisiq koʻzli“) taxallusi unga qovoq mushaklarining tarangligi sababli bir koʻzini toʻliq ocholmagani, shu bois doimo qisiq qarab turgandek koʻringani uchun berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar
Arab tilida „Diwan Al-Ahvas Al-Ansoriy“dan ayrim sheʼrlarni ko‘rish uchun:
* الأحوص الأنصاري
* Devon
Rabita masjidi

**Rabita masjidi** () Norvegiyaning Oslo shahridagi masjid boʻlib, Basim Gʻazlon tomonidan boshqariladi. Unda qariyb 3 000 nafar faol aʼzolar bor.

Masjidga qirol Norvegiyaning Harald V va Norvegiya valiahd shahzodasi Hokon 2009-yilda tashrif buyurgan.

## Tarixi
Masjid dastlab 1987-yilda ijaraga olingan joyda tashkil etilgan. Bir nechta ijaradagi joylarga koʻchib yurganidan soʻng, 2004-yilda doimiy joyga koʻchib oʻtdi va hozirgacha shu yerda faoliyat yuritadi.

## Bahs-munozaralar
Masjid islomchilik va ekstremizm bilan aloqalari uchun tanqid qilingan. Tanqidchilar masjiddan chiqqan bir qator jihodchilarni, shuningdek, masjid rahbari Basim Gʻazlonni misol keltirgan; u yashirin tarzda Musulmon Birodarlar harakatini qoʻllab-quvvatlaganlikda va Yusuf al-Qarazoviy kabi shaxslarning qarashlaridan oʻzini ochiqchasiga uzoqlashtirmaganlikda ayblangan. Masjidning sobiq aʼzolari qatoriga Keniya Vestgeyt savdo markaziga hujum sodir etgan va masjid tomonidan joylashtirilgan vebsaytning faol foydalanuvchisi boʻlgan Hassan Abdi Duhulov, norvegiyalik murtad terrorchi Anders Kamerun Estensvig Dale hamda Iroqda oʻzini portlatgan birinchi norvegiyalik kiritiladi. Shuningdek, ushbu masjid Norvegiyada Suriya va Iroqqa ketgan eng koʻp norvegiyalik jihodchilarni oʻz bagʻriga olgan masjid sifatida ham yaxshi maʼlum 2022-yilgi Oslo otishmasini sodir etgan Zaniyor Matapour ham hujum kuni masjidda namoz oʻqiyotgani aniqlangan. Konferensiyalarda nafrat targʻibotchilarini mehmon qilgani uchun tanqid qilingach, masjid ayrim voizlarga yuborgan takliflarini qaytarib olgan.

2013-yilda 21 yoshli bir ayol masjidda yurak xurujidan vafot etgan, xabarlarga koʻra buning oldidan u masjid tomonidan rasman taqiqlangan jin chiqarish amaliyotiga duchor boʻlgan.

2014-yilda, tashkilot sifatidagi rasmiy nomi **Islom uyushmasi** (norvegcha: *Det Islamske Forbundet*) bilan ham tanilgan masjid Birlashgan Arab Amirliklari tomonidan Daniya, Shvetsiya va Finlyandiyadagi baʼzi masjidlar qatorida terrorchi tashkilot sifatida roʻyxatga olingan. Roʻyxatga olishning ehtimoliy sababi sifatida masjid Musulmon Birodarlar harakatining bir qismi sifatida koʻrilgani taxmin qilingan. Shimoliy mamlakatlar hukumatlari Birlashgan Arab Amirliklariga birgalikdagi diplomatik murojaat bilan chiqib, ushbu terrorchi roʻyxatlar ortidagi sabablar yuzasidan izoh talab qilgan.

## Yana qarang

* Norvegiyada Islom
* Norvegiyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Petra Marčinko

**Petra Marčinko** (2005-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — xorvatiyalik tennischi.

Petra Marčinko 2005-yil 4-dekabrda Xorvatiyaning Zagreb shahrida tugʻilgan.

Marčinko oʻz faoliyatidagi eng yuqori natijani 2026-yilda qayd etgan. Sportchi WTA turniri yakkalik bahslari boʻyicha 2026-yil 2-fevralda xalqaro miqyosda 69-oʻrini qayd etgan. Juftlik bahslarida esa 2025-yil 11-avgustda 386-oʻrinni egallagan. Marčinko WTA 125 yakkalik bahslarining bir karra, shuningdek, ITF yakkalik bahslarining 11 karra, juftlik bahslarining esa 4 karra sovrindori hisoblanadi.

Sportchi 2021-yil 13-dekabrda yoshlar oʻrtasida reytingda 1-raqamni qayd etgan.

## Sport faoliyati
### Professional debyuti
ITF yoshlar turida Marčinko yakkalik yoʻnalishida toʻqqizta va juftlikda yettita unvonga ega chiqqan. 2021-yil dekabr oyida u mavsum oxirida yakkalik va juftlik yoʻnalishida Orange Bowl chempionatlarida gʻalaba qozonib, reytingda toʻqqiz pogʻona yuqorilagan va 2021-yil 13-dekabr kuni yil yakunida yoshlar oʻrtasida jahonda 1-raqamli oʻyinchi sifatida mavsumni yakunlagan.

2022-yil boshida sportchi Avstraliya ochiq chempionatida oʻzining yoshlar oʻrtasidagi ilk „Katta dubulgʻa“ unvonini qoʻlga kiritgan. U finalda Sofiya Kostoulasni magʻlubiyatga uchratgan.

16 yoshida Marčinko Rabatda oʻtkazilgan 2022-yilgi Marokash ochiq turnirida qatnashib, shu orqali ilk marta WTA turniridagi ishtirokini boshlagan. Sportchi ushbu musobaqada dastlab Rebekka Petersonni magʻlub etgan. Soʻngra ikkinchi davrada Astra Sharmaga qarshi oʻyinni boy bergan.

### Ilk WTA 125 chempionligi
Petra Marčinko ayollar oʻrtasida ITF turniridagi ketma-ket oltinchi gʻalabasini 2023-yilgi Caldas da Rainha ochiq turnirida egallashga muvaffaq boʻlgan. Sportchi ushbu musobaqa finalida Leoliya Jeanjeanga qarshi maydonga tushgan va uni magʻlubiyatga uchratgan. Shu orqali u 18 yoshga toʻlmasdan avval yakkalik yoʻnalishida oltita professional unvonni qoʻlga kiritgan eng yosh xorvatiyalik tennischi sifatida yangi Xorvatiya rekordini oʻrnatgan.

WTA 125 turniri doirasida 2024-yilgi Montreux Nestlé ochiq musobaqasi finalida Marčinko yettinchi raqam ostida saralangan Irina-Camelia Beguga qarshi oʻyinda uch setda magʻlubiyatga uchrab, ikkinchi oʻrin sohibasiga aylangan.

2025-yil iyul oyida u Rim shahrida boʻlib oʻtgan 2025-yilgi ATV Tennis ochiq turniri finalida Oksana Selekhmetevani magʻlub etib, oʻzining ilk WTA 125 chempionligini qoʻlga kiritgan.

### Katta dubulgʻdagi debyuti va ilk gʻalabasi
Petra Marčinko oʻzining „Katta dubulgʻa“dagi debyut gʻalabasini 2026-yilgi Avtraliya ochiq turnirida qoʻlga kiritgan. U musobaqada toʻgʻridan-toʻgʻri asosiy bahslarga qoʻshilgan va Tatiana Maria ustidan gʻalaba qozonishga erishgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Forish tumanidagi arxeologiya yodgorliklari

**Forish tumani arxeologiya yodgorliklari** — Oʻzbekiston Respublikasi Jizzax viloyati Forish tumani hududida joylashgan qadimiy arxeologik obyektlar majmui hisoblanadi. Ushbu yodgorliklar asosan ilk oʻrta asrlar va rivojlangan oʻrta asrlar davriga oid boʻlib, qadimgi aholi manzilgohlari, qoʻrgʻonlar va mudofaa inshootlari xarobalaridan iborat.

Mazkur obyektlar hududda qadimdan aholi yashaganligini, dehqonchilik, hunarmandchilik va mahalliy boshqaruv tizimlari rivojlanganini koʻrsatadi. Yodgorliklar moddiy madaniy meros sifatida muhim ilmiy ahamiyatga ega boʻlib, davlat muhofazasiga olingan.

## Asosiy yodgorliklar

### Gumbaz-Oqtepa (Oyim)
**Gumbaz-Oqtepa (Oyim)** — V–VIII asrlarga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Osmonsoy qishlog‘ida joylashgan.

Yodgorlik ilk oʻrta asrlar davriga mansub boʻlib, qadimgi manzilgoh yoki kichik istehkom xarobalari sifatida talqin etiladi. Ushbu obyekt hududda yashagan aholi turmush tarzi va mudofaa tizimini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

### Qizuchgan tepa
**Qizuchgan tepa** — X–XIII asrlarga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Sayyod qishlog‘ida joylashgan.

Mazkur yodgorlik oʻrta asrlar davriga mansub boʻlib, qishloq tipidagi manzilgoh yoki mudofaa tepaligi sifatida xizmat qilgan boʻlishi mumkin. Bu davrda hududda sugʻorma dehqonchilik va hunarmandchilik rivojlangan.

### Kal tepa
**Kal tepa** — XII asrga oid arxeologik obyekt bo‘lib, Forish tumani, “Uchquloch” MFY, Xonbandi qishlog‘ida joylashgan.

Yodgorlik oʻrta asrlarga oid boʻlib, kichik qoʻrgʻon yoki aholi yashash joyi boʻlgan deb taxmin qilinadi. Hudud yaqinida suv inshootlari mavjudligi bu yerda dehqonchilik rivojlanganini koʻrsatadi.

### Xon keldi tepa
**Xon keldi tepa** — XII asrga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Osmonsoy qishlog‘ida joylashgan.

Mazkur obyekt strategik ahamiyatga ega boʻlgan tepaliklardan biri bo‘lib, ehtimoliy ravishda mudofaa yoki maʼmuriy markaz vazifasini bajargan.

## Ilmiy ahamiyati
Forish tumani hududidagi arxeologik yodgorliklar quyidagi jihatlarni oʻrganishda muhimdir:

* qadimgi aholi manzilgohlarini aniqlash
* ijtimoiy-iqtisodiy hayotni tahlil qilish
* mudofaa inshootlari rivojini oʻrganish
* tarixiy davrlar boʻyicha madaniy qatlamlarni aniqlash

Ushbu yodgorliklar Markaziy Osiyodagi oʻrta asrlar sivilizatsiyasini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

## Manbalar
Jomʼe masjid (Tbilisi)

**Jomʼe masjid** () tarixiy Eski shahardagi yagona saqlanib qolgan masjid boʻlib, Gruziyaning Tbilisi shahrida joylashgan. Narikalа qal’asi etagida, Botanikal koʻchasida joylashgan bu masjid, ham sunniy va ham shia musulmonlari tomonidan birgalikda foydalanilishi bilan diqqatga sazovor.

## Tarixi
Musulmonlar Tbilisida 7-asrdagi arab bosqinidan beri yashab keladi va shahar bir paytlar bir nechta masjidlarga ega boʻlgan. Dastlabki Juma masjidi 18-asr boshlarida usmonlilar tomonidan Narikalа qal’asi etagida qurilgan. U 1740-yillarda fors qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan, soʻng 1846–1851-yillar oraligʻida italiyalik meʼmor Jovanni Skudieri tomonidan qayta tiklangan. 1895-yilda ozarbayjonlik xayriyachi Zeynalabdin Tagiyev mablagʻi hisobiga u hozirgi qizil gʻishtli koʻrinishida yana qayta qurilgan. Masjid 1998-yilda restavratsiya qilingan.

## Meʼmorchiligi
Masjid qizil gʻishtdan qurilgan boʻlib, oʻzida neo-gotik va islom meʼmoriy elementlarini uygʻunlashtiradi. Uning devorlari boʻylab yoy shaklidagi derazalar joylashgan, shuningdek Botanikal koʻchasidan koʻrinib turadigan sakkiz qirrali minoraga ega. Tashqi va ichki qismi rang-barang mozaikalar bilan bezatilgan.

## Diniy ahamiyati va jamoa hayotidagi oʻrni
Juma masjidi ham sunniy, ham shia musulmonlariga xizmat qiladi. Dastlab ikki oqim jamoasi parda bilan ajratilgan holda ibodat qilgan, 1996-yildan esa birgalikda namoz oʻqiy boshlashgan; shu bois bu masjid ikki mazhab bir xil namozxonada ibodat qiladigan kam sonli masjidlardan biri hisoblanadi. Masjid, shuningdek, juma namozlari hamda Qurbon hayiti va Ramazon hayiti bayramlarini nishonlashning markaziy maskani boʻlib, bu yerga mahalliy ibodat qiluvchilar hamda sayyohlar tashrif buyuradi.

Masjid Eski Tbilisi hududidagi boshqa diniy obidalar — hammomlar, sinagogalar va cherkovlar — orasida joylashgan boʻlib, shaharni koʻp asrlik diniy xilma-xillik va bagʻrikenglik anʼanalarining yorqin namunasi sifatida namoyon etadi.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Didachara masjidi

**Didachara masjidi** () — Gruziyaning Adjara avtonom respublikasidagi Xulo tumaniga qarashli Satsixuriy qishlogʻida joylashgan yogʻochdan qurilgan masjid.

## Tarixi
Didachara masjidi dastlab Didachara shahrida barpo etilgan boʻlib, uning qurilish davri XVIII asr oxiri — XIX asr boshlariga toʻgʻri keladi. 1828–1829-yillardagi rus-turk urushi davrida birinchi masjid binosi general Dmitriy Osten-Sacken tomonidan yoqib yuborilgan.

1814-yilda ikkinchi masjid qurilgan boʻlib, u Acharistsqali vodiysining yuqori qismidagi qishloqlar uchun moʻljallangan edi. Biroq koʻp oʻtmay u tugatilgan va uning jamoasi uchta qishloqqa — Paksadzes, Bagʻleti va Didacharaga boʻlingan. Yangi masjid qurilgach, eski masjid shu vodiyning yuqori qismida joylashgan Satsikhuri qishlogʻiga koʻchirib oʻtkazilgan.

Didachara masjidi sezilarli darajada taʼmirlangan boʻlsa-da, oʻzining tarixiy koʻrinishini saqlab qolgan. U 200 yildan ortiq tarixga ega boʻlib, oʻziga xos bezaklari bilan ajralib turadi. Ayniqsa, eshikdagi oʻyma naqshlar alohida eʼtiborga loyiq. Masjid toʻliq yogʻochdan qurilgan.

Masjid 2006-yil 7-noyabrda milliy ahamiyatga ega madaniy yodgorlik maqomini olgan.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Forish tumanidagi Uchquloch qo'rg'oshin va ruda koni

## Uchquloch qoʻrgʻoshin-rux koni
**Uchquloch qoʻrgʻoshin-rux koni** — Jizzax viloyatining Forish tumanida, Nurota tizmasining shimoliy togʻ oldi qismida joylashgan yirik polimetall koni. Ushbu kon Oʻzbekistonning rangli metallurgiya sanoatida, ayniqsa qoʻrgʻoshin va rux xomashyosi yetkazib berishda strategik ahamiyatga ega.

### Geologik tavsifi
Kon geologik jihatdan **Xonbanditogʻ gorst-antiklinalida** joylashgan boʻlib, shimoldan **Shimoliy Uchquloch** va janubdan **Xonbandi** yoriqlari bilan chegaralangan. Hududda asosan devon va karbon (toshkoʻmir) davrlariga oid choʻkindi hamda vulkanogen jinslar tarqalgan.

Magmatik togʻ jinslaridan quyidagilar mavjud:

* Diabaz va gabbro;
* Albitofir;
* Kvarsli porfir va tuflar.

Ruda jismlari yer yuzasidan 50–100 m chuqurlikdan boshlanib, 1100–1300 m chuqurlikkacha joylashgan.

### Oʻrganilish tarixi
Uchquloch konining geologiyasi tizimli ravishda **1951-yilda** kompleks oʻrganila boshlangan. Konning ikkita asosiy uchastkasida mufassal qidiruv ishlari olib borilib, ularning barit-pirit-galenit-sfalerit rudali maydonlardan iboratligi aniqlangan.

### Mineral tarkibi va zaxiralari
Kon sanoatbop ahamiyatga ega boʻlib, uning asosiy minerallari quyidagilardir:

* **[[Galenit]] (PbS):** Tarkibida 86,7% gacha qoʻrgʻoshin mavjud.
* **[[Sfalerit]] (ZnS):** Tarkibida 67% gacha rux mavjud.
* **Ikkinchi darajali minerallar:** Xalkopirit, pirrotin, karrolit, kumush va boshqalar.

#### Tasdiqlangan zaxiralar
Kon zaxiralari oʻrganilganlik darajasiga koʻra quyidagicha taqsimlanadi:

* **S1 toifasi:** Qoʻrgʻoshin — 2862,1 ming t, rux — 3140,8 ming t.
* **S2 toifasi:** Qoʻrgʻoshin — 431,6 ming t, rux — 214,07 ming t.

## Sanoatdagi oʻrni
Uchquloch konidan olinadigan rudalar asosan ochiq usulda qazib olinadi va qayta ishlash uchun Olmaliq kon-metallurgiya kombinati (OKMK) tizimiga yuboriladi. Bu mamlakatning eksport salohiyatini oshirishda muhim rol oʻynaydi.

## Manbalar

* Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
* Oʻzbekiston Geologiya va mineral resurslar davlat qoʻmitasi maʼlumotlari.
Kamila Valieva

**Kamila Valeryevna Valieva** (; 2006-yil 26-aprelda tugʻilgan) — rossiyalik figurali uchuvchi. 2021-yilgi Rostelecom kubogi gʻolibi, 2021-yilgi Skate Canada musobaqasi gʻolibi, 2020-yilgi yoshlar oʻrtasidagi jahon chempioni, 2019–2020-yilgi Yoshlar Gran-pri finali gʻolibi va 2021-yilgi Rossiya milliy chempionatining kumush medali sohibasi.

2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari davomida dekabr oyida Valieva topshirgan doping testi namunasi ijobiy natija koʻrsatgan va undan trimetazidin moddasi aniqlangan. 2024-yil 29-yanvarda Sport arbitraj sudi (CAS) Valievaning Rossiya antidoping agentligi (RUSADA) bilan bogʻliq doping ishini koʻrib chiqdi. Xalqaro konkida uchish ittifoqi (ISU) va Jahon antidoping agentligi (WADA) Valievaga 2021-yil 25-dekabrdan toʻrt yillik taqiq joriy qilgan va shu sanadan boshlab uning barcha natijalari bekor qilingan. Jumladan, 2022-yilgi konkida uchish boʻyicha Yevropa chempionati va 2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlari jamoaviy bahsida qayd etgan 1-oʻrin ham bekor qilingan.

Yuqoridagi diskvalifikatsiya va bekor qilingan natijalar inobatga olingan holda ham Valieva ayollar oʻrtasida qisqa dastur, erkin dastur va umumiy yigʻindi boʻyicha amaldagi jahon rekordchisi hisoblanadi. U faoliyati davomida yetti marta jahon rekordlarini oʻrnatgan. Sportchi bir mavsum doirasida umumiy yigʻindi boʻyicha 250, 260 va 270 ballik chegaralarni, erkin dasturda esa 170 va 180 ballik chegaralarni birinchi boʻlib yengib oʻtgan figurali uchuvchi hisoblanadi. Valieva mashgʻulotlardagi jufti va jamoadoshi Aleksandra Trusovadan keyin toʻrt aylanishli *toe loop* sakrashni amalga oshirgan ikkinchi ayol sportchi, istalgan turdagi toʻrt aylanishli sakrashni bajargan toʻrtinchi ayol sportchi, uch aylanishli akselni bajargan 16-chi ayol sportchi, Alisa Liu hamda mashgʻulotdagi sherigi, jamoadoshi Sofya Akatyevadan keyin bir dasturda uch aylanishli aksel va toʻrt aylanishli sakrashni bajargan uchinchi ayol sportchi sanaladi.

## Shaxsiy hayoti
Kamila Valieva 2006-yil 26-aprelda Rossiyaning Tatariston Respublikasi Qozon shahrida dunyoga kelgan. Millati - Volga tatari. Otasining ismi ruscha „Valeryevna“ boʻlsa-da, qarindoshlarining aytishicha, uning biologik otasi hozirda Qrimda yashovchi Ravil ismli harbiy kishidir.

Valievaning Lyova ismli pomeran iti bor. Bu it unga 2019-yilda muxlislari tomonidan sovgʻa qilingan. 

Valievaning onasi uni yoshligidan badiiy gimnastika, balet va figurali uchish toʻgaraklariga yozdirgan. Besh yoshga kirganidan keyin asosiy eʼtiborini faqatgina figurali uchishga qaratgan. Uning aytishicha, sportchi Natan Chenning texnikasi va sport mahoratini qoyil qolib tomosha qiladi.

2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlari paytida Valievaning boʻyi  boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Iyerapetra masjidi

**Iyerapetra masjidi** (), ilgari **Hamidiye masjidi** () nomi bilan tanilgan, Krit orolidagi Iyerapetra shaharchasida, Gretsiyada joylashgan sobiq masjiddir. -yilda, Usmonlilar davrida qurilgan bu masjid 1910-yillarda tashlab ketilgan.

## Umumiy tavsif
Masjid ichida topilgan bitikka asoslanib, u taxminan 1891–1892-yillarda, ehtimol avvalgi bir masjid yoki ehtimol Avliyo Yuhannoga bagʻishlangan cherkov oʻrnida qurilgani taxmin qilinadi. minoraning yuqori qismi 1953-yilgi zilzila chogʻida qulab tushgan.

Iyerapetra masjidi kvadrat shaklli bino boʻlib, yogʻochdan ishlangan, sopol plitkalar bilan qoplangan koʻp qiyali tomga ega. Uning meʼmoriy uslubida 19-asrning soʻnggi oʻn yilliklarida Kritga kirib kelgan neoklassik va eklektik yoʻnalishlarga mansub unsurlar mujassam.

Mehrob, yaʼni ibodat yoʻnalishini belgilovchi joy, binoning janubi-sharqiy ichki tomonida joylashgan. U atrofini oʻyib bezalgan, boʻyalgan panel oʻrab turadi; panelning timpanidagi pedimentlangan yakun qismida teskari holda joylashtirilgan, arab yozuvida bitik tushirilgan medal boʻlib, u yerga oʻrnatilgan. Hozir tomsiz holatda boʻlgan minora masjidning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan. Ikkinchi balkonigacha saqlanib qolgan bu minoraning eng yuqori qismi 1953-yilgi zilzilada qulab tushgan, keyinchalik esa qisman qayta tiklangan.

Usmonli favvorasi masjiddan janubi-gʻarbda joylashgan boʻlib, ular birgalikda bir paytlar Kritdagi usmonli meʼmorchiligining diqqatga sazovor majmuasini tashkil etgan. Favvora gumbazsimon tomli, sakkiz qirrali bino boʻlib, turli oʻlchamdagi ishlangan toshlardan bunyod etilgan. Uning suv chiqish teshiklari hamda barcha tomonlaridagi suv yigʻish joʻyaklari saqlanib qolgan.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Xios Vizantiya muzeyi

**Xios Vizantiya muzeyi** — Gretsiyaning Shimoliy Egey mintaqasidagi Xios shahrida joylashgan tarixiy muzey. Muzey sobiq **Mecidiye masjidi** deb atalgan, Usmoniylar davrida XIX asrda qurilgan va 1912-yilda tashlab qoʻyilgan sobiq masjid binosida joylashgan.

## Tarix
Masjid Mecidiye masjidi deb atalgan va XIX asrda sulton Abdul Mejid I tomonidan qurilgan.

2006-yildan 2010-yilgacha boʻlgan yillarda muzey taʼmirlash ishlaridan oʻtdi, shu sababli yopiq holda qoldi. Muzey hovlisida xristian va Vizantiya haykallari, shuningdek Xios tarixining genovaliklar va Usmoniylar davriga oid eksponatlar namoyish etiladi.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Shahboz Tojiyev

**Shahboz Tojiyev** — oʻzbekistonlik futbolchi. 2026-yildan „Lokomotiv BFK“ klubi bosh murabbiyi.
## Manbalar
Hamza Bey masjidi (Rodos)

**Hamza Bey masjidi** (, ) — janubi-sharqiy Gretsiyadagi Janubiy Egey orollaridan biri Rodosdagi sobiq masjid. U oroldagi kichik va sodda masjidlardan biridir. Usmonli davrida, -yilda qurilgan bu masjid keyinchalik tashlab qoʻyilgan va ibodat uchun ishlatilmaydi.

## Umumiy maʼlumot
Masjid, ehtimol, 1887-yilda qurilgan va Najotkor nomiga bagʻishlangan avvalgi cherkov oʻrnida barpo etilgan. U oʻrta asr devor bilan oʻralgan Rodos shahrida, Suleymoniya masjidining janubi-gʻarbida va Mustafa posho masjidining sharqida joylashgan.

Kichik masjid kvadrat reja va gumbazli tomga ega boʻlib, gumbaz yumaloq uchburchaklar bilan koʻtarilgan va ichiga botiq va qavariq plitalar bilan yopilgan. Uning minorasi binoning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan. Markaziy lyustra Mühr-ü Süleyman naqshiga ega, va mehrob markazidagi naqshda esa moychiroq tasviri aks etgan. Yogʻochdan yasalgan va metall list bilan qoplangan soyabon ochiq ayvonni hosil qiladi; ichki devorlarning har birida ikkita deraza va oʻrtasida toʻrtburchak shkaf bor, sajda qilingan mehrob esa sharqiy devorning oʻrtasida joylashgan.

Binoni taʼmirlash ishlari 2004-yilda boshlangan va uning minorasiga, xususan ichki bezaklariga eʼtibor qaratilgan. Sobiq masjid toʻliq ravishda munitsipalitet tomonidan restavratsiya qilingan, biroq endi ibodat uchun ishlatilmaydi.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Medrese masjidi

**Medrese masjidi** (), **Tsiai-Aik masjidi** nomi bilan ham tanilgan, shimoliy Gretsiyaning Markaziy Makedoniya mintaqasidagi Veriya shahrida joylashgan sobiq masjid. Usmonlilar davrida, -yilda qurib bitkazilgan bu sobiq masjid oʻz navbatida masjidga aylantirilgan sobiq Vizantiya davri cherkovi oʻrnida qurilgan. Hozirgi inshoot 1920-yillargacha masjid sifatida faoliyat yuritgan, soʻngra Gretsiya mustaqilligidan keyin tashlab qoʻyilgan.

1936-yilda bu obyekt Yunon pravoslav cherkovi tomonidan, Veriyadagi Avliyo havoriylar Butrus va Pavlus nomidagi Muqaddas mitropoliten cherkovi orqali sotib olinadi va mahalliy cherkovning jamoat madaniyat markazi boʻlgan **Pavleion madaniyat markazi** sifatida foydalanila boshlaydi.

## Tarixi

Sobiq masjid shaharning janubiy qismida, shahar devoridan tashqarida joylashgan avliyo Pavlusning Vizantiya davri cherkovi oʻrnini egallaydi. 1430-yilda usmonlilar shaharni zabt etgach, cherkov **Muso Jalabiy masjidi**ga aylantirilgan. Sobiq cherkov-masjid nomaʼlum sabablarga koʻra -yilda buzib tashlanadi va uning qurilish materiali hozirgi masjid binosini qurishda qayta ishlatiladi.

Sobiq masjid oʻz nomini yon-atrofdagi *[[Madrasa|madrasa]]*dan (yoki madrasa) olgan boʻlib, u 1920-yillarning bir vaqtida yonib ketgan. Usmonlilar davrida u shahar­ning eng katta masjidi boʻlib, atrofidagi makonning alohida goʻzalligi bilan eʼtiborga molik edi.

17-asr sayyohi Avliyo Chalabiy ham yaqin atrofda musulmon qabristoni mavjud boʻlganini qayd etgan.

## Meʼmorchilik
Sobiq masjid shaharda saqlanib qolgan masjid binolari orasida eng yaxshi saqlanganidir, garchi endi islomiy ibodat uchun foydalanilmasa ham. U oddiy kvadrat tuzilishga ega boʻlib, diametri  boʻlgan gumbaz oʻn ikki qirrali baraban ustiga oʻrnatilgan. Biroq ichki qismida baraban koʻrinmaydi va gumbaz goʻyo asosiy zal devorlariga bevosita tayanayotgandek tuyuladi. Gumbaz bronza bilan qoplangan boʻlib, ichki tomoni islom sanʼatiga xos gulli naqshlar va Qurʼon oyatlari bilan bezatilgan. Shuningdek, *[[Mehrob|mehrob]]* ham zararlangan boʻlsa-da, saqlanib qolgan boʻlib, uning rang-barang bezaklaridan izlar hanuz koʻrinadi. Bino, shuningdek, butunlay zarar koʻrmay saqlanib qolgan yagona minoraga ega; uning poydevorida qadimgi Evnomiya maʼbadidan olingan marmar parchani koʻrish mumkin.

2000-yilda bino Yunon pravoslav cherkovi tomonidan, Madaniyat vazirligi koʻmagida saqlab qolindi va keng koʻlamda taʼmirlandi hamda „Pavlio madaniyat markazi“ deb qayta nomlandi. Restavratsiya ishlari davomida Evnomiya maʼbadi va avliyo Pavlusning ilk nasroniylar cherkoviga oid meʼmoriy unsurlar aniqlanib, hozir namoyishga qoʻyilgan. Mazkur makon madaniyat markazi sifatida foydalanilmoqda.

## Yana qarang

* Gruziyada Islom
* Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Diana Shnaider

**Diana Maksimovna Shnaider** (; 2004-yil 2-aprelda tugʻilgan) — rossiyalik professional tennischi. 2025-yilda yakkalik bahslari boʻyicha dunyo reytingida 11-oʻrin va juftlik bahslari boʻyicha 8-oʻringa egallagan. Bu uning Ayollar tennis assotsiatsiyasi (WTA) reytingidagi eng yuqori koʻrsatkichlari hisoblanadi. Shnaider WTA turnirida yakkalik yoʻnalishida besh karra, juftlik bahslarida esa ikki karra chempionlikni qoʻlga kiritgan. 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasida juftlik bahslarida Mirra Andreeva bilan birgalikda kumush medalni qoʻlga kiritgan.

## Yoshligi
Diana Shnaider 2004-yil 2-aprelda Rossiyaning Jigulevsk shahrida tugʻilgan. Otasining ismi Maksim, onasining ismi esa Yulia boʻlgan. Otasi yurist boʻlib, asli nemis millatiga mansub sobiq bokschi, onasi esa ingliz tili oʻqituvchisi boʻlgan. Keyinchalik oilasi Tolyatti shahriga koʻchib oʻtgan.

Shnaider toʻrt yoshida tennis oʻynashni boshlagan. Sakkiz yoshida esa sport bilan jiddiy shugʻullanishni boshlab, Moskvada murabbiy Samvel Minasyan qoʻl ostida mashgʻulotlar olib borgan. 2022-yilda AQSHga koʻchib oʻtib, u yerda Shimoliy Karolina davlat universitetiga oʻqishga kirgan va NC State Wolfpack jamoasi tarkibida kollejdagi tennis musobaqalarida qatnashgan.

Shnaider musobaqalarda koʻk rangli, oq nuqtali bandana roʻmolcha taqadi. Bu esa sportchining kortdagi oʻziga xos koʻrinishi hisoblanadi. U bolaligidan quyoshda kuyib qolmaslik uchun boshiga roʻmolcha oʻrashi boshlangan, chunki sportchi kepka va shunga oʻxshash boshqa bosh kiyimlarga qaraganda roʻmolchani afzal koʻradi.

## Faoliyati
Diana Shnaider 2021-yilgi Wimbledon chempionatida ayollar oʻrtasida juftlik bahslarida belaruslik sportchi Kristina Dmitruk bilan birga gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, sportchi 2022-yilgi Avstraliya Ochiq chempionatida amerikalik tennischi Clervie Ngounoue bilan juftlik bahsida musobaqa chempioni boʻlgan.

ITF oʻsmirlar turnirida Shnaider 2021-yil 13-dekabr kuni 3-oʻrinni qoʻlga kiritgan. Ushbu natijasi orqali sportchi umumiy reytingda oʻzining eng yuqori natijasiga ega boʻlgan.

Shnaider ilk marotaba WTA 125 turniridagi gʻalabasini turnir doirasida 2022-yilgi Montevideo ochiq turniri yakkalik bahslarida qoʻlga kiritgan. Sportchi musobaqa finalida Léolia Jeanjeanni magʻlubiyatga uchratgan.

2025-yilda Shnaider Mirra Andreeva bilan birgalikda WTA 1000 musobaqasi doirasida 2025-yilgi Miami ochiq turnirida ayollar oʻrtasida juftlik bahslarida ilk bor gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. Ular finalda Cristina Bucșa hamda Miyu Katoni magʻlub etgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* Diana Shnaiderning sahifasi