Thaumatophyllum bipinnatifidum

***Thaumatophyllum bipinnatifidum*** (umumiy nomlari: **boʻlak bargli filodendron**  toʻrsimon **daraxt filodendroni**, **seloum**, ot **boshi filodendroni**) — Araceae oilasiga mansub *[[Thaumatophyllum]]* turkumidagi oʻsimlikdir. Ilgari u *Meconostigma* subgenus ichida *[[Philodendron]]* jinsida tasniflangan. Koʻp ishlatiladigan ***Philodendron bipinnatifidum*** va ***Philodendron selloum*** nomlari bir biriga sinonim.  Bu oʻsimlikning vatani Janubiy Amerika, yaʼni Braziliya, Boliviya, Argentina va Paragvay, ammo tropik, subtropik va issiq moʻtadil iqlimlarda landshaft oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

*[[Monstera deliciosa]]ga nisbatan* "boʻlingan bargli filodendron"  nomi ham ishlatiladi.

## Tavsif

### Oʻsish muhiti
*Thaumatophyllum bipinnatifidum* tropik oʻsimlik hisoblanib, u odatda toʻliq quyoshli muhitda oʻstiriladi, lekin sovuq havoga ham chidaydi va chuqur soyaga moslashadi. U ozgina gidroksidi boʻlgan namlikni saqlaydigan tuproqda yaxshi oʻsadi. Ammo, u tuproqdagi yuqori tuz konsentratsiyasiga toqat qilolmaydi. U daraxtga oʻxshash poydevorlarni ishlab chiqarish orqali katta balandliklarda oʻzini qoʻllab-quvvatlashga qodirdir. Lekin, agar u yaqin atrofdagi qoʻllab-quvvatlovchi daraxtga yopishib, uning ustiga chiqish imkoniyati berilsa, u epifitik xususiyatlarini namoyon qiladi. Bu oʻsimlikning tanasi koʻplab kuchli havo ildizlarini yuborishi mumkin, ular nafaqat oʻsimlikning umumiy massasini qoʻllab-quvvatlamaydi, balki tuproqdan suv va ozuqa moddalarini soʻrib olish uchun ham xizmat qiladi. Bu oʻsimlik yer massasini qoplash qulayligi bilan mashhur va odatda oʻzining daraxtga oʻxshash tanasini sakkiz va oʻn futgacha boʻlgan joydan yoyib oʻsadi. Shu bilan bir qatorda, sovuqroq iqlim sharoitida yoki sovuq qish ob-havosida oʻstiriladigan boʻlsa, uning butun yer usti tuzilmalari qattiq sovuqda butunlay nobut boʻladi va  keyingi bahorda ildizlardan oʻsib chiqadi.

### Ajratib turuvchi xususiyatlar
Barglari oddiy, katta, chuqur lobli va odatda osilib oʻsadi. Ularning uzunligi 1,5 metrgacha oʻsishi mumkin va uzun, silliq petiolelarga biriktirilgan. Ular chuqur yashil rangga ega va bu oʻsimliklar tropikada oʻstirilganligi sababli, kuz mavsumi bilan bogʻliq boʻlgan aniq rang oʻzgarishi yoʻq.       *T. bipinnatifidumning* tanasi nisbatan qalin va yogʻochsimon boʻlib, oʻziga xos “koʻz tomchisi” barglari izlari ham bor. Taxminan 15-20 yil davomida *T. bipinnatifidum* tegishli oʻlchamda oʻsadi va boʻsh joy cheklangan yopiq muhitda gul hosil qiladi. Kichkina, gulbargsiz gullar shoxcha ichiga oʻralgan spadiksda joylashgan. Ular odatda oq va  gulli.

### Koʻpaytirish
Reproduktiv organ spathe deb ataladigan reproduktiv qatlamning markazida oʻsgan spadiksdan iborat. Spatheni baʼzan gul deb xato qilishadi, ammo bu haqiqatan ham spadiksni himoya qilish uchun xizmat qiladigan oʻzgartirilgan bargdir. Spadiks uch qismga boʻlinadi: uchida unumdor erkak gullar, markazda steril erkak gullar va gul xonasining oxirigacha boʻlgan unumdor urgʻochi gullar. Oʻrta qismdagi steril erkak gullar oʻz-oʻzini urugʻlantirishni oldini olish va issiqlik hosil qilish uchun xizmat qiladi. Changlanish *sikloksefal* qoʻngʻiz turi tomonidan amalga oshiriladi. Steril erkak gullari 34 daraja haroratni hosil qiladi va ushlab turadi Ikki kun davomida atrof-muhitdan °C (93,2F) yuqori boʻlganida, butun gul tuzilishi saqlanadigan yog 'toʻqimasini yoqish orqali ochiladi - bu kichik mushukning metabolik mahsuloti bilan taqqoslanadi.  *T. bipinnatifidum* bu jarayonni yoqish uchun uglevod oʻrniga yogʻni metabolize qiladi. Bu xususiyat, bu oʻsimlik va hayvon turlarining energiya isteʼmoli uchun yog 'zaxiralaridan foydalanishning oʻxshash mexanizmlarini olgan mumkin boʻlgan evolyutsion konvergentsiyani koʻrsatadi. Gulning haroratini koʻtarish va ushlab turishning asosiy sababi hasharotlarni oʻziga tortadigan hidlarni uchuvchi va tarqatishdir. Doimiy yuqori issiqlik ishlab chiqarish hidni qoʻngʻiz tomonidan olish mumkin boʻlgan masofani oshiradi va changlanish ehtimolini oshiradi. Bundan tashqari, issiqlik mehmondoʻst iqlimni yaratadi, bu gul ichiga kirib, qoʻngʻiz faolligini ragʻbatlantirishga yordam beradi va ularning juftlashishiga yordam beradi (bu ular uchun qulay haroratdir). Bu, shuningdek, changlanish ehtimolini oshiradi, chunki ular uning ichida qoladilar.

## Taksonomiya
Geynrix Vilgelm Shott (1794—1865), Araceae oilasini oʻrgangan ilk botaniklardan biridir. U filodendronlarni keng koʻlamda tadqiq qiladi. *Philodendron bipinnatifidum* va *Philodendron selloum* nomlari oʻtmishda ikkita alohida tur sifatida qabul qilingan. Lekin, jinsiy belgilarga qaratilgan soʻnggi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ular bir xil turdagi koʻp shaklli oʻsimlikdir. Oʻsimlikshunos Saymon Mayo bular bir xil oʻsimlik turlarining nomlari ekanligini hujjatlashtirib, anatomik jihatdan biroz farq qiladi. *Philodendron bipinnatifidum* nomi adabiyotlarda chop etilgan ikkitadan birinchi boʻlgani uchun u ilmiy nom sifatida qabul qilinadi.

*P.bipinnatifidum* *Meconostigma kichik jinsiga* joylashtirilgan. 2018-yilda ushbu kichik jinsni alohida tur, *Thaumatophyllum* sifatida tan olish taklif qilindi.  Ushbu oʻzgarish taksonomik maʼlumotlar bazalari tomonidan qabul qilingan, masalan, 2019-yilda onlayn tanlangan o'simliklar oilalari va o'simliklarining Jahon nazorati ro'yxati .

## Kultivatsiya
*T. bipinnatifidum* koʻplab tropik, subtropik va issiq moʻtadil mamlakatlarda, jumladan, Filippinda, butun Avstraliyada, Amerika Qoʻshma Shtatlarining koʻrfaz qirgʻogʻi va sharqiy qirgʻoqlarida, jumladan Florida va Kaliforniyada, shuningdek, Janubiy Afrika va Yangi Zelandiya shimolida landshaft oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Sovuq moʻtadil hududlarda uy oʻsimligi sifatida  ham o'stiriladi . *Philodendron bipinnatifidum* sinonimi ostida u Qirollik bog'dorchilik jamiyatining bog'dagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor bo'ldi.

## Toksikologiya
*T. bipinnatifidum shirasi* terida tirnalish xususiyatini  keltirib chiqarishi mumkin. Oʻsimlik qismlarini chaynash yoki yutish kuchli shish va nafas olish funksiyalarining zararlanishiga olib kelishi  mumkin.

## Foto tasvirlar

Fayl:Leaf1.JPG|Boston universiteti issiqxonasida *Thaumatophyllum bipinnatifidum* barglari
Fayl:Bark1.JPG|*Thaumatophyllum bipinnatifidum* poyasida ko'z tomchilari barglari izlari


## Manbalar

## Havolalar
* Braun, D. (1988). Aroidlar: Arum oilasining oʻsimliklari. Portlend, OR: Timber Press, 1988 yil
* eMedicineʼda oʻsimliklar zaharlanishi   Plant Poisoning, Caladium, Dieffenbachia, and Philodendron
* Gilman, Edvard F (1999). "Philodendron seloum". Florida universiteti; Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi fanlari instituti.
* USDA Tabiiy resurslarni saqlash xizmati. "Oʻsimliklar profili: Philodendron Schott" 2009-yil 3-mayda foydalanilgan
* http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PHILO