Yorg'oq

**Yorgʻoq** () koʻpchilik sutemizuvchilarning erkaklari va erkaklaridagi mushak-teri qopchasiga oʻxshash shakllanish boʻlib, moyaklarni oʻz ichiga oladi. Bu jinsiy olatni va anus oʻrtasidagi perineumda joylashgan qorin boʻshligʻining oʻsishi.

„Yorgʻoq“ soʻzi *skrotumning* kichrayishi — *sumka*, *sumka*, *hamyon* .

## Sutemizuvchilarning yorgʻogʻi
Erkaklarda yorgʻoqning mavjudligi sutemizuvchilarning umumiy xususiyati isoblanmaydi. Koʻpincha moyaklar yorgʻoqda emas, balki qorin boʻshligʻining joylashgan. Yorgʻoq birteshiklilar, afroteriyalar va chalatishlilar kabi turkumlarda mavjud emas. Lekin koʻpchilik xaltalilar va boreoeteriyalarda (sut emizuvchilarning klasifikatsiyasiga qarang) mavjud boʻladi. Bundan tashqari, Boreoeutherians turkumini tashkil etuvchi ikkala turkumda ham erkaklarda yorgʻoq boʻlmaganligi tufayli quyi darajadagi taksonlar mavjud boʻladi. Shuningdek mol kalamushlar oilasi, laurasiaterianslar orasida esa — hasharotxo'rlar (Eulipotyphla) va pangolinlar turkumi, kitsimonlar infratuzilmasi, pinnipedlar pirvorordi, mevali kalamushlar, mevali kalamushlar turkumi. Qoida tariqasida, bu hollarda yorgʻoqningning yoʻqligi moyaklarning qorin boʻshligʻiga harakatlanishi bilan bogʻliq holda uning ikkilamchi yoʻqolishi bilan izohlanadi.

Hozirgi vaqtda ikkita asosiy gipoteza bir-biri bilan raqobatlashmoqda. Birinchisi, skrotum sutemizuvchilar evolyutsiyasi davrida mustaqil ravishda *ikki marta* paydo boʻlgan — mos ravishda marsupiallar va laurasiaterianlarning ajdodlarida. Boshqa bir farazga koʻra, yorgʻoqning mustaqil ravishda paydo boʻlishi *uch marta* sodir boʻlgan: marsupiallarda, euarxontoglirlarda va laurasiaterianlarning barcha turkumlarini oʻz ichiga olgan, hasharotxoʻrlardan tashqari, skrotifera sinifida (bu sinfning nomi „yorgʻoqni olib yurish“ degan maʼnoni anglatadi va shu bilan bogʻliqki uning tarkibiga kirgan sut emizuvchilarning aksariyat guruhlarida ikkilamchi boʻlganligi bilan bogʻliq). Ikkinchi gipoteza shu bilan farq qiladiki, u hasharotxoʻr hayvonlarda yorgʻoqning mavjud emasligi, ikkilamchi yoʻqotish emas, balki asl yoʻqotish deb hisoblaydi.

Yorgʻoq paydo boʻlishining evolyutsion ahamiyati shundaki, moyaklar yorgʻoqqa joylayshtirilganda ularning harorati tana haroratidan *past* boʻladi (odamlarda — taxminan 2,7 ° C), bu esa fermentlarning ishlashspermatogenez uchun yanada samarali sharoitlar yaratadi. Yorgʻoqdagi harorat tana haroratiga nisbatan pastroq boʻlishi sperma kanalining bir qismi sifatida oʻtadigan ichki sperma arteriyasining koʻplab halqalarni hosil qilishi bilan bogʻliq. Shu tufayli qon oqimining tezligi pasayadi va issiqlik uzatish ortadi. Bundan tashqari, past haroratlar Y xromosomadagi mutatsiyalar tezligini kamaytiradi.

## Inson yorgʻoqi
Inson yorgʻoqining ustki qismi buklangan. Yupqa va choʻzilgan teri bilan qoplangan, ularda siyrak tuklar joylashgan. Yorgʻoq terisi ter va yogʻ bezlari bilan taminlangan. *Yorgʻoqning choki* (), old tomondan jinsiy olatni pastki yuzasiga qadar davom etadi va orqa tomondan anusga yetadi. Yorgʻoq yetti qavat(moyak pardasi)dan iborat. U uzunasiga septum bilan ikkita kameraga boʻlinadi, ularning har birida epididimit va sperma kanaliga ega moyak mavjud.

Odamlarda, balogʻatga yetgandan soʻng, yorgʻoqning asosida pubik tuklar bilan qoplangan.

Bir moyak odatda boshqasidan pastroqda joylashgan, bu ularni koʻndalang yoʻnalishda bir-biriga urilmasligiga imkon yaratadi.

Inson homilasining yorgʻoqi intrauterin rivojlanishning uchinchi oyida shakllana boshlaydi. U ayollardagi katta jinsiy lablarga oʻxshashdir.

## Manbalar