Messier 9

**M 9 sharsimon toʻplam** (shuningdek, **Messier 9** yoki **NGC 6333** nomi bilan ham tanilgan) Ilontashuvchi yulduz turkumidagi globulyar toʻplamidir.

## Kashf etish tarixi
1764-yilda Charlz Messier tomonidan kashf etilgan.

## Qiziqarli xususiyatlar
M9 galaktikamiz markaziga eng yaqin globulyar toʻplamidan biri boʻlib, undan 5500 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Yerdan toʻplamgacha boʻlgan masofa 25 800 yorugʻlik yili. Toʻplami umumiy yorqinligi quyoshdan 120 000 marta katta, mutlaq kattaligi −8,04 m .

M 9-dagi eng yorqin yulduzlar kattaligi 13.5 m ni tashkil qiladi, bu ularni oʻrta oʻlchamdagi teleskoplarda koʻrinadigan qiladi. Toʻplami13 afar oʻzgaruvchan yulduzlar topilgan.

Taxminlarga koʻra, bunday globulyar toʻplamda koinot hali juda yosh boʻlganida paydo boʻlgan Galaktikadagi eng qadimgi yulduzlar mavjud. Bu yoritgichlar Quyoshnikidan qariyb ikki baravar katta va tarkibi jihatidan undan sezilarli farq qiladi: masalan, ularda ogʻirroq elementlar (astronomiyada — vodorod va geliydan tashqari barcha elementlar), sayyoramizning yadrosini, xususan, kislorod, uglerod va temirni tashkil etuvchi elementlar mavjud. Gap shundaki, koinotdagi ogʻir elementlar M 9 shakllanishidan ancha kechroq — yulduzlar yadrolarida va oʻta yangi yulduz portlashlari paytida paydo boʻlgan.

## Kuzatishlar

Ushbu globular toʻplam Ophiuchus yulduz turkumining janubiy qismida joylashgan va yozda Rossiyaning oʻrta kengliklarida kuzatish mumkindir. Uni juda qorongʻi osmonda dala koʻzoynaklari bilan aniqlash qiyin emas, lekin shakli va oʻlchamini toʻliqroq tasvirlash uchun sizga 100 mm yoki undan ortiq diafragmali teleskop kerak boʻladi. Oysiz tunda bunday teleskop ushbu toʻplamning biroz tartibsiz shaklini koʻrsatadi va yetarli darajada kattalashtirish va tasvir sifati bilan uning qirralarini (halo) yulduzlarga qaratishga imkon beradi. 350 mm dan ortiq diafragma va 300x dan ortiq kattalashtirishda toʻplamning yulduz tuzilishi markazgacha koʻrinadi va ularning hajmi notekis taqsimlanadi.

2012-yil mart oyida NASA Hubble kosmik teleskopi bilan olingan *M 9* ning 250 000 dan ortiq turli xil yulduzni aks ettiruvchi fotosuratini chiqardi. *M 9* toʻplami sharsimon boʻlishi mumkin edi, ammo galaktika markazining tortishish kuchlari uning konturlarini biroz buzib koʻrsatdi. Yulduzlarning rangi haroratga bevosita bogʻliq boʻlgan tasvirda ham aniq ajralib turadi: qizilroq, sovuqroq va koʻkroq, issiqroq. Yulduz haroratining keng diapazoni juda xilma-xil palitra bilan baholanishi mumkin.


Fayl:Messier object 009.jpg|*M9*, *[[2MASS]]*, 2001-yil
Fayl:Messier 9 Hubble WikiSky wfpc2 patched.jpg|*M9*, Hubble, 2009-yil
Fayl:Hubble image of Messier 9.jpg|*M9*, Hubble, 2012-yil
Toʻplam yaqinida, bir daraja shimoli-sharqda, kamroq yorqin globular toʻplam NGC 6356 va janubi-sharqda taxminan bir xil masofada NGC 6342 xira toʻplam joylashgan. Bu toʻplamlar uchligi yulduzlarga boy osmonga qarama-qarshi qorongʻu, loyqa chuqurlar kabi koʻrinadigan changli B 64 va B 259 tumanliklari bilan ajralib turadi.

## Messiye katalogidagi osmon qo‘shnilari

* M 19 — (janubga) yorqinroq va kattaroq sharsimon toʻplam;
* M 107 — (gʻarbda), globulyar toʻplam;
* M 10 va M 12 — (shimolga) Ophiuchus markazida bir juft yorqin toʻplamlar;
* M 23 — (Sagittariusda sharqda) katta ochiq toʻplam;

## "Messiye Marafoni" dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 29 → M 14 → **M 9** → M 71 → M 27 …

## Manbalar

## Havolalar
* Messier 9, SEDS Messier pages
* Informatsiya na angliyskom i fransuzskom
* Informatsiya
* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* [Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 6333](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=%22NGC+6333 %22&version=1)
* Messier 9, SEDS Messier pages