open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qumli tuproqlar

**Qumli tuproqlar** - tuproq turi; mexanik tarkibida 0,05—1,0&nbsp;mm li qum zarrachalari koʻp (90—100%), 0,01&nbsp;mm dan kichik zarrachalar miqdori 10% ga yaqin, 0,001&nbsp;mm dan kichik mayda zarrachalar 2—4%dan oshmaydi. Qumli tuproqlar yuza qismida yupqa, yumshoq (havol) qumli quruq qavat boʻlib, chuqurlashgan sari efemer oʻtlar ildizi aralashib ketgan oʻtkinchi gorizont yotadi. Qumli tuproqlar choʻl mintaqasida shu zonaning asosan taqirlar, taqirli tuproqlar va oʻtloqi tuproqlari bilan bir kompleksda hamda qad. daryo, soylarning quruq deltalari va boshqalarda tarqalgan. Qumli tuproqlar, odatda, qatlamining yupqaligi, organik modda (chirindi) miqdorining kamligi (eng yuqori qavatda ham 0,5% dan oshmay-di), suv sigʻimining pastligi va boshqa oʻsimlik oʻsishi uchun noqulay xossalari bilan ajralib turadi; bunday tuproqlar shamol eroziyasi (deflyatsiya) ga juda moyil. Qumli tuproqlardan sugʻorma dehqonchilikda juda kam foydalaniladi. Markaziy Fargʻona, Quyi Amudaryo va boshqa rayonlardagi choʻl Qumli tuproqlarining kichikkichik massivlari oʻtlar ekish va boshqa usullar yordamida oʻzlashtirilgan.
Qumli choʻl tuproqlari

**Qumli choʻl tuproqlari** – qumda oʻsuvchi oʻsimliklar tagida shakllanadigan tuproq tipi. Ildiz-chirindili qatlami oʻsimlik qoldiqlarining chirishi hisobiga hosil boʻladi. Qumli choʻl tuproqlarit. Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo, Xorazm viloyatlari, Fargona vodiysi, Qoraqalpogʻiston, shuningdek, Turkmaniston va Tojikistonda tarqalgan. Qumli choʻl tuproqlarit. yuzasi (5—6 sm)da har joydan bir oʻsimlik poyasi yoki ildizi oʻsib chiqqan quruq sochiluvchan qumdan iborat. Bu tuproqlar tarkibida chirindi miqdori juda kam (0,1—0,5%) boʻlib, 30—35 sm chuqurlikkacha uchraydi. Yalpi shakldagi azot va fosforning miqdori juda kam. Tuproq profilida karbonatlarning dogʻ, sochilgan va boshqa shakllardagi hosilalari koʻrinib turadi. Tuproq reaksiyasi kuchsiz ishqorli yoki ishqorli. Qumli choʻl tuproqlarit. shoʻrlanmagan yoki kuchsiz shoʻrlangan (suvda eriydigan tuzlar 2 m va undan chuqurda joylashgan; 1,5—2,0%). Koʻpincha tuzlarning asosiy qismini suvda kam eriydigan sulfatlar tashkil etadi. Shuning uchun oʻzlashtirishning dastlabki yillarida bu tuproqdar shoʻri yuvilmaydi. Bu tuproqlarning singdirish kompleksi, asosan, kaltsiy va magniydan iborat (singdirish sigʻimi juda kam – 5,0—6,0&nbsp;mg. ekv). Bu tuproqlarning suv oʻtka-zuvchanligi juda kuchli boʻlgani uchun sugʻorish suvi tuproqning oʻsimlik ildizlari rivojlanadigan qismida ushlanmay, egat boshidayoq tezda quyi qatlamlarga shimilib ketadi. Tuproqlarning suv oʻtkazuvchanligini kamaytirish uchun kolmataj (loyqali suv bilan sugʻorish) qilinadi. Shamol eroziyasiga qarshi kurashda koʻp yillik oʻtlar va oʻrmon daraxtlari ekishdan tashqari polimer preparatlardan (K-4, lateks va boshqalar), shuningdek, soz-qumoqli materiallardan foydalaniladi.

Xodimat Maxsudov.
Qum tili

**Qum tili** — dengiz, koʻl, okeanlarning qirgʻoq yaqinidagi sayoz joylarida toʻlqin keltirgan qum, shagʻal, mayda tosh, chigʻanoqlardan tashkil topgan, qirgʻoqqa parallel choʻzilgan past, kambar quruqlik. Bir tomoni bilan qirgʻoqqa tutashgan boʻladi. Uzunligi 10&nbsp;km, hatto 100&nbsp;km ga choʻzilgan boʻlishi mumkin. Ayrim hollarda Qum tili ikki qarama-qarshi tomondan qirgʻoq boʻylab kelgan oqiziqtardan vujudga keladi. Bunday Qum tili dengiz tomon turtib chiq-qan boʻlib, strelka deyiladi, mas, Azov dengizini Sivash koʻllaridan ajratib turuvchi Arabat strelkasi (uz. 100&nbsp;km dan ziyod, eni 8&nbsp;km gacha).
Qumdaryo

**Qumdaryo**, Qalqamasoy — Qashqadaryo viloyatining shimolidagi daryo. Uz. 103&nbsp;km, havzasining maydoni 866&nbsp;km². zarafshon tizmasi gʻarbiy tarmoqlarining janubiy yon bagʻirlarida, 1880 m balandlikdan boshlanadi. Chambil qish-logʻidan quyida (boshlanishidan 26&nbsp;km da) suvi sugʻorishga sarflanadi va Dautosh qishlogʻidan quyiroqda (boshlanishidan 35&nbsp;km da) Suluk qishlogʻigacha (boshlanishidan 60&nbsp;km da) qurib qoladi. Undan pastroqda, 43&nbsp;km masofa davomida quruq oʻzan sifatida kuzatiladi. Asosiy irmoqlari: Gʻovkanasoy, Quruqsoy, Langar (barchasi oʻng qirgoqdan). Qor, qis-man yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Toʻlinsuv davri yanvar — mayda boʻlib oʻtadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Chambil qishlogʻi yonida 2,05 m³/sek. Oʻrtacha yillik suv sarfi 6,08 m³/sek. dan (koʻp suvli yilda) 0,750 m³/sek. gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi. Eng koʻp suv sarfi 105 m’/sek.gacha mart — aprelda, eng kam suv sarfi 0,42 m³/sek. dan oʻzanni qurib qolishigacha iyul—dekabrda kuzatiladi.
Qumoy

**Qumoy** — lochinsimonlar turkumi, qarchigʻaylar oilasiga mansub qush. Tanasining uz. 1 m dan ortiq, vazni 10—11 kg, qanoti yoyilganda 3 m ga yaqin. Yetuk individlari och qoʻngʻir, boʻynida ingichka, uzun qil patlari bor. Qanotlarining osti oq. Yoshlari oqishroq. Tumshugʻi sargʻish oq, koʻz qorachigʻi qiz-gʻish. Oʻrta va Markaziy Osiyoning togʻli hududlarida tarqalgan. Oʻzbekistonda Hisor togʻida uchraydi. Togʻlarning oʻrta va yuqori qismida 2000-2500 m balandlikda yashaydi. Fevralda 1 dona tuxum qoʻyadi va ikkala jins navbat bilan 50—60 qun bosadi. Poloponlari avgustda ucha boshlaydi. Oʻlimtiklar bilan oziqlanadi. Tabiatda kamyob tur. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
Qumloq sustkashi

**Qumloq sustkashi** — qora qoʻngʻizlar oilasiga mansub hasharot. Old yelkaning yon qirralari oʻtkir, barmoqlari oddiy tir-noqli. Rivojlanish sikli bir-ikki yil davom etadi. Qoʻngʻizlari 4 yilgacha yashaydi. Qoʻngʻiz va lichinka holida qishlaydi. Qoʻngʻizlari bahorda har xil oʻsimliklar, jumladan, gʻoʻza, makkajoʻxori, qand lavlagi nihollari va boshqa chopiktalab ekinlar poyasi, bargi hamda urugʻpallalarini kemirib, zarar yetkazadi. Bularning yashashi va oziqlanishi uchun oʻzlashtirilmagan yerlar, yaxshi ishlov beril-magan ekinlar juda qulay. Har yili tuproqqa 500 tacha tuxum qoʻyadi. lichinkasi boshqa qora qoʻngʻizlarniki kabi soxta simqurtlar boʻlib, rivojlanishi ikki oy davom etadi. Tuproqda gʻumbakka aylanadi. Gʻumbaklik davri 2—3 hafta. Qumloq sustkashi — qurukliksevar hasharot. Shuning uchun qurgoqchilik yillari juda koʻpayib, katta zarar keltiradi. Sernam tuproq ular rivojiga yomon taʼsir etadi. Kurash choralari: tuproqni yumshatish, oʻz vaqtida sugʻorish; xlorofos yoki boshqa insektitsidlar bilan zaharlangan xoʻraklar sepish.
Qumri

**Qumri** — kaptarsimonlar turkumi, kaptarlar oilasiga mansub qush. Afrika, Osiyo (jumladan, Oʻrta Osiyo)da, Yevropada Bol-qon yarim orolidan Boltiq boʻyi mamla-katlarigacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Kagtaligi musichadek. Usti qoʻngʻir-qulrang. Tomogʻida yarim oysimon qora yoʻli bor. Boʻyni va koʻkragi kulrangpushti, bosh va qorni koʻkish-kulrang. Dum patlarining uchi oq. Qanotlari kaltaroq. Aholi punktlarida, shaharlarda yashaydi. Oʻtroq hayot kechiradi. Uyasini daraxt, binolarga yasab, 1— 2 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini nari va modasi navbatlashib 15—16 kun bosadi. Joʻjasi 15— 17 kunda uchirma don, urugʻ, baʼzan hasharotlar bilan oziqlanadi. Keyingi yillarda soni koʻpayib bormoqda.
Qumtariq

**Qumtariq** - roʻyandoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Yevrosiyoda yovvoyi holda oʻsadigan 60 ga yaqin turi maʼlum. Janubiy va Jan.-Sharqiy Kavkazda, Sibir, Oʻrta Osiyo va Uzoq Sharqda 37 turi tarqalgan. Past boʻyli, barglari uzun, gullari mayda, koʻrimsiz. Qumli yerlarda, daryo boʻylarida oʻsadi. Baʼzi turlari tuya, qoʻy va echkilar uchun yaxshi ozuqa.
Qumtosh

**Qumtosh** — choʻkindi togʻ jinsi, gilli, karbonatli, kremniyli va boshqa materiallar bilan iyementlashgan qum donalaridan tashkil topgan. Qum kabi Qumtosh aksari qismini tashkil etuvchi donachalarning oʻlchamiga qarab mayda donali (0,1 dan 0,25&nbsp;mm), oʻrta donali (0,25—0,5&nbsp;mm), yirik donali (0,5&nbsp;mm) larga, mineral tarkibi boʻyicha kvars-li, arkozli Qumtosh va grauvakkalarga boʻlinadi. Zichligi 2,2 — 2,7 g/sm3, gʻovak-liligi 0,69—6,70%, suv shimishi 0,63—6,0% ni tashkil etadi. Kremniy va karbonat moddalar yordamida se-mentlashgan Qumtoshlarning fizik-mexanik xossalari yuqori, gil yordamida birikkan Qumtosh esa sifatsiz boʻladi. Qumtoshning oʻtga chidamliligi har xil; kremniyli modda yordamida jipslashgan toza kvarsli Qumtosh eng yuqori (1700°gacha) olovbardoshlikka ega. Qurilishda Qumtoshdan devoriy va qoplama materiallar, xarsangtosh, shagʻal (yoʻl qurilishi va betonda toʻldirgich sifatida foydalaniladi. Tarkibida 95% dan ortiq kremnezyom (5YU2) boʻlgan kvarsli Qumtoshlar dinas ishlab chiqarishda, mis va nikel quyishda flyus sifatida hamda shisha tayyorlashda ishlatiladi.
Qumtogʻ zilzilasi

**Qumtogʻ zilzilasi** - 1983 y 14 mart kuni Ashxobod vaqti bilan soat 17 dan 13 min. oʻtganda Xuroson togʻi etaklarida joylashgan Qumtogʻ qishlogʻidan oʻtgan chuqurlikdagi yer yoriqlaridan birida yuz bergan. Tektonik kuchlanishlarning keskin oʻsib borishi sababli yer osti togʻ jinslari ana shu yoriklar boʻyida bir-biriga nisbatan siljib, zilzila oʻchogʻini paydo qilgan. Bu oʻchoq 7–8&nbsp;km chuqurlikda joylashgan, uni Ashxobod va Bolxono-bod seysmik st-yalari qayd qilgan. Zilzilaning kuchi 8 ball boʻlib, magni-tudasi 5,6 ga teng boʻlgan. Natijada 2–3 m li yoriklar paydo boʻlgan, ulardan bir nechtasi qishloqdagi imoratlardan oʻtib, ularni vayron qilgan. Baʼzi joylarda yoriqlar 20—30 sm ga siljigan. Zilzila natijasida 65 ming kmmaydon zarar koʻrgan.
Qumsaqich

**Qumsaqich** - murakkabguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Asosan, Yevrosiyoning moʻʼtadil iklimli mintaqalarida tarqalgan. Oʻzbekistondayakannamo q. Va yalangʻochurugʻ q. turlari uchraydi. Yakannamo Q.ning ildizi yaxshi rivojlangan. Boʻyi 50—80 sm, poyasi pastdan shoxlangan. savatchalari bitta yoki 2—3 tadan, shingilsimon roʻvak shaklida toʻpgul hosil qiladi. Savatchalari 2 gulli, gullari sariq. Iyul—oktabrda gullab urugʻlaydi. Daryo oʻzanlari, shagʻal-toshli yerlar va togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Q.ning ayrim turlari tarkibida past navli kauchuk bor.
Qumsichqonlar

**Qumsichqonlar** - olaxurjunlar oilasiga mansub kemiruvchilar kenja oilasi. Gavdasining uz. 5 sm dan 19 sm gacha, dumi 3 sm dan 24 sm gacha. Koʻrinishi kalamushga oʻxshash, lekin dumining uchida bir tutam uzun junlari boʻlishi bilan undan farq qiladi. 80 ga yaqin turi Osiyoning choʻl va chala choʻllarida, Afrika savannalari va togʻ oldi hududlarida tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida katta Q. va kichik Q. urugʻlariga mansub katta Q., yulgʻun Q.i, qizilqum Q.i, tushki Q. tarqalgan. Koʻpchilik turlari kechqurunlari yoki kechasi faol. Uyada yashaydi. Katta Q. Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston choʻllarida keng tarqalgan; yaylovlar, saksovul va choʻldagi butalarga katta ziyon keltiradi. Q. oʻlat, teri leyshmaniozi, kana toshmali terlamasi va boshqa kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarini saqlovchi tabiiy manba hisoblanadi.
Qumtuproq

**Qumtuproq**, kremniy dioksid, SiO2 — kremniyning kislorod bilan hosil qilgan eng barqaror birikmasi. Tabiatda kristall va amorf holida uchraydi. Kristall qumtuproq, asosan, kvars minerali (kvars qumi) tariqasida boʻladi. U nihoyatda qattiq modda boʻlib, suvda erimaydi; qaldiroq gaz alangasida yoki elektr pechida yuqori temperatura (1723°)da rangsiz suyuqlikka aylanadi. Bu suyuqlik tez sovitilsa, shishasimon tiniq massa — amorf qumtuproq hosil boʻladi.
Qumqoʻrgʻon

**Qumqoʻrgʻon** – Surxondaryo viloyati Qumqoʻrgʻon tumanidagi shahar, tuman markazi (1989-yildan), Surxondaryoning oʻng sohilida, Janubiy Surxon suv ombori quyi qismida joylashgan. Transport yoʻli stansiyasi. Aholisi 5,3 ming kishi (2023).

Qumqoʻrgʻonga dastlab 1930-yillarda Qumqoʻrgʻon kanalining qazilishi va shu nomdagi qoʻriq yerlarning oʻzlashtirilishi munosabati bilan asos solingan. 1950-yillarda Sherobod – Qiziriq massivida sugʻoriladigan yerlarni kengaytirish maqsadida boshlangan Janubiy Surxon suv ombori qurilishi bilan Qumqoʻrgʻon kengaytirildi, obodonlashtirildi. Shaharda „Surxon“ kombinati (temir-beton buyumlari ishlab chiqariladi), taʼmirlash-mexanika, paxta tozalash zavodlari, MTP, avtokorxonalar, qurilish tashkilotlari, neftni saqlash va sisternalarga quyish estakadasi, non kombinati va boshqa sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Kichik, oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar faoliyat koʻrsatadi. 3 umumiy oʻrta taʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uyi va boshqa madaniyat muassasalari, madaniyat va istirohat bogʻi, stadion va boshqa sport inshootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar mavjud.

Qumqoʻrgʻondan Toshkent – Dushanbe temir yoʻli va Termiz – Dushanbe avtomobil yoʻli oʻtgan. Mustaqillik yillarida qurilgan Toshgʻuzor – Boysun – Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining 112&nbsp;km qismida poyezdlar qatnaydi. Qumqoʻrgʻondan Termiz shahriga avtobuslar va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

## Manbalar
Qumgʻon

**Qumgʻon** — choy idish; ichi qalay bilan oqartirib misdan yasalgan dastali, qopqoqli (baʼzan qopqoqsiz), joʻmrakli idish. Suv ichish, choy qaynatish uchun ishlatiladi. Ogʻzi (boʻyni) keng, joʻmragi qisqa (baʼzan yoʻq), qorni katta (ovalsimon); ogʻzi-boʻyni kattaligi bilan obdastadan farq qiladi.

Kandakori oʻyma naqshlar bilan bezatiladi. Qadimdan sopol qumgʻonlar keng tarqalgan, keyinchalik misdan bolgʻalab ishlangan. Sanoat rivojlanishi bilan quyib, temirdan ishlab, ustidan sirlab tayyorlana boshlangan. Hajmiga koʻra katta qumgʻon (4—5 litr suv sigʻadi), oʻrta qumgʻon (2-3 litr), qumgʻoncha (1-1,5 litr) deb nomlangan. Sharq mamlakatlari, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Qumgʻonning jozibador qilib bezatilgan namunalari respublika muzeylari va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

## Yana qarang
* Obdasta
Qunduz

**Qunduz** — Afgʻonistonning shim. qismidagi daryo, Amudaryoning chap irmogʻi. Koʻhibobo tizmasining shim. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 420&nbsp;km. Toʻlinsuv davri mart—aprel oylariga toʻgʻri keladi. Yozda toshadi. Togʻlardagi qorlardan toʻyinadi. Daryoga GES qurilgan. Q. boʻyida Qunduz shahri joylashgan.
Qunduz (maʼnolari)

**Qunduz**:

* Qunduz — Afgʻonistondagi daryo.
* Qunduz (shahar) — Afgʻonistonning shimalidagi shahar.
* Qunduzlar — suvsarsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchilar urugʻi
Qunduzlar

**Qunduzlar** — suvsarsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchilar urugʻi. Yevropa, Osiyo, Shimoliy -Gʻarbiy Afrikada choʻllardan boshqa joylarida tarqalgan. Gavdasining uzunligi 55—95 sm, nisbatan ingichka va egiluvchan, vazni 10&nbsp;kg gacha, dumi 45 sm gacha. Oyoqlari kalta, barmoqlari orasida suzgich parda boʻladi. Oʻzbekistonda qunduzning faqat 1 turi tarqalgan. Qunduzlar chuchuk suv havzalari yaqinidagi inlarida yashaydi. Suvga shoʻngʻiganida quloq va burun teshiklari maxsus klapanlar bilan berkiladi.

Qishda suvning muzlamagan joylarida yashaydi. Bahor-yoz mavsumida asta-sekin tullaydi. Yumshoq toʻshamali uyasini suv havzasining baland qirgʻoqlariga yasaydi. Boʻgʻozlik davri 8— 10 oy. Ikki yilda bir marta aprel - may oylarida, koʻpincha 3 ta bola tugʻadi. Asosan, baliq, baqa, baʼzan oʻrdak va boshqalar bilan oziqlanadi. Moʻynasi (ayniqsa, qishki) qimmatbaho hisoblanadi. Soni keskin kamayganligi sababli ovlash taqiqlangan. Shu sababli ko'rilgan chora tadbirlar natijasida hozirda ularning sonlari yana tez suratlarda oshib bormoqda.
Qunduzsimon yerqazar

**Qunduzsimon yerqazar** — hasharotxoʻr sut emizuvchilar turkumiga mansub hayvon. Gʻarbiy Afrikada tarqalgan. Gavdasining uzunligi 0,3 m (dumidan tashqari). Moʻynasi jigarrang, qorin tomoni oq. Ogʻzida 40 ta tishi bor. Burun teshigi klapan bilan yopiladi. Suvda hayot kechiradi, lekin panjalarida suzgich parda yoʻq. Asosan, baliqlar bilan oziqlanadi.
Qunduzsoqi

**Qunduzsoqi** (1840/41, Sharqiy Buxoro Baljuvon bekligi hududi — 1910, Qizilmozor muzofoti Dastori qozi qishlogʻi) — soqi. "Goʻroʻgʻli" turkumidagi dostonlarning 64 tasini, jumladan: "Goʻroʻgʻlining tugʻilishi", "Goʻroʻgʻlining Gurjistonga borib, Avazxonni olib kelishi", "Yunusparining Bogʻi Eramga sayrga chiqishi", "Bogʻbonning Goʻroʻgʻliga arz qilishi", "Avazning suv parisini olib keli-shi", "Gʻordan bir qoʻlning koʻrini-shi", "Avazxonning Chambildan arazlab, ota yurti Dogʻistonga ketishi", "Goʻroʻgʻlining Sanam va Gavhar no.mli qizlari", "Koʻktemir", "Avazxon va Qorakoʻz", "Avazning Girdob koʻliga safari", "Guloyimpari", "Nura-li" va boshqa dostonlar va xalq qoʻshiqlarini mahorat bilan ijro etgan. Q. la-qaylarda soqilik maktabining asoschisi sifatida 20 ga yaqin shogirdlar yetishtirgan. Q.ning soqilik mahorati Buxoro amirigacha yetib borgan; har zamonda amir soqini Buxoroga taklif etib, "Goʻroʻgʻli" dostonini eshitib turgan. Amir bir necha marta soqini Buxoroda qolishga ham undagan, ammo soqi bu taklifni rad etgan. Q. amir va beklar oldida yuksak mavqega ega boʻlsa-da, doimo xalq orasida yurib, toʻy va maʼrakalarda xalqning xizmatini qilgan. U qatnashgan davrada yigʻilgan odamlar soqini suhbat va goʻroʻgʻlixonlikka chorlagan. Soqichilik bilan bir qatorda yigʻilganlarga pandnasihatlar aytib, muammolarni yechish yoʻlida yaxshi maslahatlar bergan.

Nasriddin Nazarov.
Qunduz xonligi

**Qunduz xonligi** — Shimoliy Afgʻonistonda mavjud boʻlgan oʻzbek davlati (18—19-asrlar). Xonlik hududiga, shuningdek, Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidagi ayrim viloyatlar (Koʻlob, Qubodiyon) ham kirgan. Poytaxti Qunduz shahri boʻlgan. 19-asrning 20-yillarida Murodbek davrida nihoyatda kuchaygan. 19-asrning 50-yillarida afgʻon amiri Doʻstmuhammad tomonidan boʻysundirilgan. Qunduz xonligi hukmdorlari Qatagʻon urugʻidan boʻlib, oʻzbek urugʻlari tarkibiga kiradi. Qunduz Qoʻqon xonligi hamda Buxoro amirligi bilan har tomonlama aloqalar oʻrnatgan hamda oʻzaro ittifoqdosh boʻlgan.
Qurama

**Qurama** — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan etnik guruhlardan biri.

Qurama soʻzi „aralashganlar“ maʼnosini bildirgan. Qurama qabilaviy ittifoqi taxminan XVII asrda shakllangan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida oʻzbeklar tarkibiga kirgan quramaliklar Toshkent, Namangan va Andijon viloyatlarida yashab kelganlar. Quramaliklarning urugʻchilik tizimiga urugʻ, toʻp va ata boʻlimlari kirgan.

Quramaliklar tarkibida qadimiy va oʻrta asr turkiy qabilalarining quyidagi urugʻ vakillari boʻlgan:
jaloyir, kerait, uyshun, qanjigʻali, oʻngut, yetti urugʻ, telov, moʻgʻul, qangʻli, olchin, chigʻatoy, doʻrmon, qalmoq, tama va boshqalar. Quramaliklar, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanib kelishgan. 1926-yil maʼlumotlariga qaraganda, Oʻzbekistonda 50 mingdan ortiq quramalik roʻyxatga olingan.

Quramaliklarning ayrim guruxlari qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq va turkman xalqlari tarkibiga kirgan.

## Adabiyot
* Fayziyev T., Qurama, T., 1963.
Qurbonboy Jirov

**Qurbonboy jirov Tojiboy oʻgʻli** (1876 — Toʻrtkoʻl tumani Shoʻroxon qishlogʻi — 1958) — Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq dostonchisi (1956). Jiyenmurod jirovnij shogirdi. Yoshligidan xalq qoʻshiqlari va dostonlardan parchalarni yodlab yurgan. Dostonlarni oʻzbek va qoraqalpoq tillarida kuylagan. Repertuarida 20 dan ziyod doston bor; shundan 17 tasi yozib olingan ("Alpomish", "Qirq qiz", "Shirin bilan Shakar" va boshqalar). Ulardan baʼzilari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti folklor boʻlimi arxivida saqlanadi.

## Adabiyot
* Maqsetov Q., Qoraqalpoqjirov, baxshilari, Nukus, 1983.
Qurbongoh

**Qurbongoh** — osmonning Jan. yarim sharidagi yulduz turkumi. Ikkita eng yorugʻ yulduzi 2,8 va 3,0 vizual yulduz kattaligida. Kuzatish uchun eng qulay davr — iyun va iyul oylari. Oʻzbekistonda qisman koʻrinadi.

## Manbalar
Qurbon sozchi

**Qurbon sozchi** (taxallusi; asl nomi Qurbon Ismoilov) (1866 – Xiva – 1946) – baxshi, Oʻzbekiston xalq shoiri (1938). Xudoybergan Oʻtagan oʻgli va Qoʻshakoʻr sozandaning shogirdi. Yoshli-gidan musiqa va adabiyotga qiziqqan, xalq ijodi namunalarini, sheʼr yozish qonun-qoidalarini oʻrgangan.

„Qurbon ota hayotidan“, „Xorazm tarixi“ va boshqa termalarini garmon joʻrligida ijro etgan. Xiva shahridagi maktab, oʻzi tugʻilib oʻsgan koʻcha, Xorazm viloyati kutubxonasi baxshi nomi bilan atalgan.

As. Qurbon ota Ismoilov, Gʻazallar, T., 1939; Xorazm xalq qoʻshiqlari, T., 1965.
Qurbonjon dodxoh qoʻzgʻoloni

**Qurbonjon dodxoh qoʻzgʻoloni** — chor Rossiyasining mustamlakachilik zulmiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni (1875—76). Bu qoʻzgʻolonga Olay vohasi hokimi, Olay malikasi sifatida mashhur boʻlgan Kurbonjon dodxoh boshchilik qilgan.

"Poʻlatxon" qoʻzgʻoloni ommaviy tus olgach, Qurbonjon dodxoh oʻz oʻgʻillari bilan qoʻzgʻolonchilar tomoniga oʻtgan.

1876-yil mart oyida Turkiston generalgubernatori K.P. Kaufman Olay vohasiga yangi hududlarni bosib olish va xalq qoʻzgʻolonlarini shafqatsiz bostirish bilan nom chiqargan general M.D. Skobelevni yuborib, qoʻzgʻolonchilardan 3 kunlik muddat ichida boʻysunish va har bir oʻtov soliq toʻlashini talab qilgan. Chorvador qirgʻizlar va oʻzbeklar bosqinchilarga itoat qilmay, ularga qarshi Qurbonjon dodxoh boshchiligida kurashga otlangan. Skobelev rahbarligidagi Rossiya qoʻshini 1876-yil 21 martda Oʻshga keladi. Skobelev aylanma yoʻl orqali hujumga oʻtib, qoʻzgʻolonchilarni Soʻfiqoʻrgʻongacha surib tashlagan. Abdullabek qolgan yigitlari bilan Qizilort dovoni tomonga chekinib, Pomir togʻlariga chiqib ketgan.

Kaufman buyrugʻi bilan 1876-yil yozida Olay vohasiga jazo otryadi joʻnatilgan. Skobelev boshchiligidagi qoʻshin 15 iyulda Olayga 3 tomonlama — Oʻsh, Uchqoʻrgʻon va Gulchadan yoʻlga chiqishgan. Abdullabek 2 ming kishilik qoʻshini bilan Oʻshdan 40 chaqirim naridagi Shoti degan joyda pistirma qoʻyib, chor qoʻshinlarini Olayga oʻtkazmaslikka harakat qilgan. Polkovnik Vitgenshteyn va qirgʻiz Shabdon Jontoy oʻgʻli boshchiligidagi qismlar bilan Abdullabek qoʻshini oʻrtasida ayovsiz janglar boʻlgan. 31 iyulda qirgʻizlarning bir necha biyi Skobelevga taslim boʻlgan. Vitgenshteyn qoʻshini 1876-yil avgustda Abdullabek yigitlari ortidan quvib, Pomirga kirib borgan.

8 sentabrda Soʻxga yaqin Aylanma degan joyda har 2 qoʻshin oʻrtasida soʻnggi toʻqnashuv boʻlib, unda Abdullabek boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar yengiladi. Abdullabek ukalari va safdoshlari bilan Qorakoʻldan Choʻngsuv darasiga oʻtib, soʻngra Tuyuqsuv darasi orqali Qashqar va Shugʻnon tarafga, keyinchalik Afgʻonistonga oʻtib ketgan. Abdullabek oʻsha yiliyoq Makkaga haj safariga joʻnab, yoʻlda vafot etgan (uning jasadi keyinchalik Gulchaga olib kelinib, dafn etilgan).

Fargʻona viloyati harbiy gubernatori Skobelev Oʻsh uyezdi hokimi P.P.Ionov vositachiligida Qurbonjon dodxoh bilan muzokaralar olib borgan. Skobelev bilan Qurbonjon dodxoh Olayda shaxsan uchrashishgan va oʻrtada sulh tuzilib, chor hukumatiga koʻrsatayotgan qurolli qarshilik toʻxtatilgan (1876-yil oxiri).

Qurbonjon dodxohning oʻgʻillari Mahmudbek, Hasanbek, Botirbek Kobuldagi quvgʻinlikdan chaqirilib, ularga Olay vohasida yangi tuzilgan boʻlislarga boshchilik qilish topshirilgan. Uning kichik oʻgʻli Qamchibek esa keyinchalik rus maʼmurlari tomonidan Oʻshda dorga osib oʻldirilgan (1895).

## Adabiyot
* Bababekov X.N., Narodnie dvijeniya v Kokandskom xanstve i ix sotsialno-ekonomicheskiye i politicheskiye predposilki, T., 1990; Narodnie dvijeniya Sredney Azii v XXveke (Po materialam Kirgizstana). Bishkek-Osh, 1998.

Qahramon Rajabov.
Qurbonkoʻl

**Qurbonkoʻl** (Koʻkkoʻl) — Qirgʻiziston Respublikasi Botken viloyati shimoliy va Oʻzbekiston Respublikasi chegarasidagi oqar koʻl. Fargʻona vodiysida, Koʻksuv daryosida joylashgan. Shimolidan janubiga choʻzilgan. Togʻ qulashidan hosil boʻlgan. Oʻrtacha balandligi 1738 m. Suv yigʻish maydoni 129,5&nbsp;km², koʻlning maydoni 1,4&nbsp;km², uz. 866 m, oʻrtacha eni 162 m, eng katta kengligi 255 m. Oʻrtacha chuq. 8,6 m, eng chuqur joyi 13,4 m. Suvi yaxshi ichimlik sifatiga ega. Qishda qirgʻoqqa yaqin joylari muzlaydi.

## Galereya

Fayl:Qurbonkoʻl.jpg
Fayl:Qurbonkoʻl 1.jpg
Fayl:Qurbonkoʻl 2.jpg
Qurbonlik

**Qurbonlik** — xudoga yaqinlashish va uning rahm-shafqatiga sazovor boʻlish uchun xudo yoʻliga jonlik soʻyish. Qurbonlik odati qadimiy zamonlarda koʻp xalqlar va qabilalarda bor edi. Islomdan ilgarigi arablarda qullarni, oʻz farzandlarini qurbon qilish odati boʻlgan. Qurʼonning 108-Kavsar surasida Alloh jannatdagi Kavsar hovuzini ato etgani uchun jonlik soʻyib qurbonlik qilish haqida soʻz boradi. Siyrat Zamzam bulogʻi suvi kamayib turganda Muhammad (sav)ning bobosi Abdulmuttalib suvni koʻpaytirishni xudodan tilab oʻz oʻgʻillaridan birini qurbonlikka atagani haqida rivoyat saqlanib qolgan. Davrlar oʻtishi bilan inson oʻrniga hayvonni qurbon qilish odatga aylangan. Islom dinidagi hadislar rivoyatiga koʻra, Ibrohim alayhissalom (Av-raam) oʻzining chin eʼtiqodini isbotlash uchun oʻz oʻgʻlini qurbon qilishga qaror qilganda Alloh uni toʻxtatib, bolaning oʻrniga qoʻchqor soʻyishni buyurgan. Bu rivoyat Qurʼoni Karimda aytilgan. Ibrohim oʻz oʻgʻlini qurbon qilishga chogʻlanadi (37-sura, 102—107-oyatlar). Islom dinida qurbonlik haj marosimining qatʼiy va majburiy qismlaridan biriga aylangan. Hajda ishtirok etmagan musulmonlar qurbon hayiti kuni imkoniyatiga qarab qurbonlik qilishi lozim hisoblanadi. Qurbonlik uchun soʻyiladigan hayvon — qoʻy, mol, tuya. Bir qoʻyni 1 kishi, qora-mol, tuyani esa bir kishidan to 7 kishigacha bir boʻlib qurbonlik qilishi mumkinligi belgilangan.

Havola

“Qurbonlikni muhtojlarga ulashing!” mavzusida maqola
Akobir Qurbonov

**Akobir Sobirovich Qurbonov** (1975-yil 29-iyulda Buxoro viloyati Buxoro tumanida tugʻilgan) — oʻzbek sambochisi va kurashchi, Oʻzbekiston iftixori (1999). 1999-yil kurash boʻyicha jahon chempioni, sambo boʻyicha jahon kubogi gʻolibi (2002) va bronza medali (1998), sambo boʻyicha jahon chempionatining kumush (1998, 2001, 2004) va bronza (2002, 2004) medallari sovrindori. 2010-yilda Pekindagi Jahon oʻyinlarida sambo boʻyicha musobaqalar gʻolibi. Xalqaro toifadagi Oʻzbekiston sport ustasi. U ikkinchi yarim oʻrta vazn (74 kilogrammgacha), birinchi oʻrta (82 kilogrammgacha) va ikkinchi oʻrta (90 kilogrammgacha) vazn toifalarida ishtirok etgan. 1996-yil Oʻzbekiston IIV akademiyasini tamomlagan. 1996-yilda Oʻzbekiston IIV Akademiyasi „Jismoniy tarbiya“ kafedrasi katta oʻqituvchisi.

## Oilasi
Otasi Sobir Qurbonov — sovet sambochisi, SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi, SSSR, Yevropa va jahon chempioni.

## Mukofotlari
* Oʻzbekiston iftixori faxriy unvoni - 1999.

## Manbalar

## Havolalar
*
Anvar Qurbonov

**Anvar Sarmanovich Qurbonov** (1948, hozirgi Sirdaryo viloyati Guliston tumani) – quruvchi usta, Oʻzbekiston Qahramoni (1998).
## Biografiyasi
Anvar Qurbonov 1948-yilning 5-oktyabrida Sirdaryo viloyatining Guliston tumanida tugʻilgan.

Mehnat faoliyatini 1969-yildan Guliston tumanidagi 60-sonli qurilish tashkilotida gʻisht teruvchilikdan boshlagan, shu tumandagi 3-mexanizatsiyalashgan kolonnada qurilish brigadiri (1975-81), „Sir daryojamqurilish“ga qarashli 49-sonli mexanizatsiyalashgan kolonnaning brigada boshligʻi (1981—98), Guliston tumanidagi 4-sonli qurilishmontaj boshqarmasida brigada boshligʻi (1998 – 2000), 2000-yildan shu boshqarma kasaba qoʻmitasining raisi.

1969-yildan 1975-yilga qadar Guliston tumanining yirik sugʻorish inshooti – „Doʻstlik“ kanalini barpo etilishida ishtirok etgan.

Guliston shahridagi 5-mavze, „Maʼnaviyat va maʼrifat“ markazi, suzish basseyni, Boks saroyi, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining viloyat boʻlimi singari koʻplab yirik meʼmorlik inshootlari qurilishida faol qatnashib, yuqori mehnat koʻrsatkichlariga erishgan, koʻplab quruvchi shogirdlar yetishtirgan.

Anvar Qurbonov Guliston shahrida joylashgan, 1998-yilda ochilish marosimi boʻlib oʻtgan „Alpomish“ sport majmuasi qurilish ishlariga rahbarlik qilgan.

1998-yilda Oʻzbekiston Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

2005-yildan boshlab 10 yil davomida, yaʼni 2015-yilgacha Sirdaryo viloyatining Guliston shahridagi obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish, irrigatsiya boshqarmasi ish boshqaruvchisi boʻlib ishlagan. 

2015-yilda Sirdaryo viloyati Xalq deputatlari kengashi deputati etib saylangan. Hozirgi kunda nafaqada.

## Mukofotlari
*Oʻzbekiston Qahramoni (1998-yil)

## Manbalar
Ahmadjon Qurbonov

**Axmedjon Qurbonov** (1921-1945) — Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi gvardiya mayori, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni(1945).

## Biografiyasi
Axmedjon Qurbonov 1921-yil 10-oktabrda Sherqo‘rg‘on qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekiston Samarqand viloyatining Jomboy tumani) tug‘ilgan. Muallimlar tayyorlash maktabining uch kursini tamomlagach, o‘qituvchi bo‘lib ishladi. 1930-yildan Yaroslavlda yashagan, Yaroslavl shinalar zavodida ishlagan. 1940-yil oktyabr oyida Qurbonov Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. Tambov piyodalar maktabini va „Shot“ kurslarini tamomlagan. 1943-yil boshidan — Ulug Vatan urushi frontlarida, oʻsha-yilning fevral oyida u yaralangan.

1944-yil iyuniga kelib, mayor Axmedjon Qurbonov 1-Belorussiya fronti 65-armiyasining 44-gvardiya otishma diviziyasining 128-gvardiya otishma polkining batalyoniga qoʻmondonlik qildi. U Belorussiya SSRni ozod qilish paytida ajralib turdi. Bobruisk yaqinidagi janglarda, Guxlino qishlogʻidan shimolda, Qurbonov diversion manevr yordamida Narewni muvaffaqiyatli kesib oʻtdi va uning gʻarbiy qirgʻogʻidagi koʻprigini egalladi. Batalon oldinga siljishda davom etib, muhim balandlikni egallab oldi va Syveseno qishlogʻining shimoli-sharqidagi magistralni kesib tashladi. Dushman bir necha bor qarshi hujumga oʻtdi, ammo batalon oʻz pozitsiyasini saqlab qoldi. Faqat qarshi hujumlardan birini aks ettirish paytida Qurbonov jangchilari 6 ta tank, 4 ta bronetransport, 12 ta pulemyot, 185 ta dushman askar va ofitserlarini yoʻq qilishdi. 1945-yil 6 fevralda Qurbonov Polshadagi jangda halok boʻldi. U Polshaning Kuyav-Pomeran voevodeligining Shinyx qishlogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan.

## Mukofotlar
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan mayor Axmedjon Qurbonovga "Frontda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi uchun vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi. Nemis bosqinchilari va bir vaqtning oʻzida koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik. Shuningdek, u Lenin, Qizil Bayroq, 3-darajali Suvorov, 3-darajali Kutuzov, 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

## Xotira
Qurbonov sharafiga uning vatanida sovxoz nomi berildi va byust oʻrnatildi, Jamboydagi vokzal va koʻchaga nom berildi.

## Adabiyot

* Olovli-yillar qahramonlari. Yaroslavl: Yuqori Volga kitobi. tahrir, 1985-yil.
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari — oʻzbeklar. Toshkent, 1984-yil.

## Manbalar
Yoʻldosh Qurbonov

**Yoʻldosh Rahimovich Qurbonov** (1929.20.4, Toʻrtkoʻl shahri - 1981.31.1, Toshkent) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi (1959). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi instituti zootexnika fakultetini tugatgan (1953). 1953—55 yillarda shu intda oʻqituvchi, Oʻzbekiston chorvachilik institutida boʻlim mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrin-bosari (1958—61), Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi vaziri (1961—62), Qoraqalpogʻiston dehqonchilik ilmiy tadqiqot instituti direktori (1962—65), Toʻrtkoʻl tumani partiya komiteti 1-kotibi (1965—70), Oʻzbekiston KP MK kotibi (1970, sentabr - 1981). Toʻrtkoʻl tumanida jamoa xoʻjaligiga, oʻrta maktabga, Toshkent shahridagi koʻchalardan biriga Q. nomi berilgan.
Rajabboy Qurbonov

**Rajabboy Qurbonov** (1933.2.3 -Yangiariq tumani – 2000, yanvar) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Xorazm pedagogika institutini tugatgan (1961). 1953-yildan Yangiariq tumanidagi 17-, 1961-yildan 1-maktabda, 1993—2000-yillarda 11-litsey internatda matematika oʻqituvchisi boʻlgan.
Rahmat Qurbonov

**Rahmat Qurbonov** (1944.18.12, Kogon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1968). 1968— 98 yillarda Kogon tumanidagi 8-maktabda kimyo oʻqituvchisi; 1989—90 yillarda direktor.
Qurbaqa

**Qurbaqalar** – dumsiz suvda va quruqlikda yashovchilar oilasi.  Botqoqlashuv jarayonini tezlashtiradi. Uzunligi 2–25 sm. Koʻpchilik qurbaqalarning tishlari qisman yoki butunlay reduksiyaga uchragan. Tanasi keng, oyoqlari baqalarga nisbatan kalta. 21 urugʻi, 300 dan ortiq turi bor. Antarktidadan tashqari barcha qitʼalarda tarqalgan. Ular orasida tropik Afrikada tarqalgan tirik tugʻuvchi qurbaqalar eng sodda tuzilgan. Koʻpchilik (200 ga yaqin) turlari asl qurbaqalar urugʻiga kiradi. Asl qurbaqalarning koʻz qorachigʻi vertikal joylashgan; orqa oyogʻi barmoqlarida suzgich pardalar qoldigʻi bor; koʻzidan keyinroqda yirik quloqoldi, tanasining orqa tomoni boʻylab mayda zahar bezlari joylashgan. Yevrosiyoning oʻrmon va dasht mintaqasida uzunligi 20 sm keladigan oddiy, yaʼni kulrang qurbaqalar, choʻl, dasht, oʻrmon va togʻlarida (4&nbsp;800&nbsp;m gacha balandlikda) esa koʻk qurbaqalar keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida faqat koʻk qurbaqalar (uzunligi 14 sm gacha) uchraydi.

Aksariyat qurbaqalar – quruqlik hayvonlari, baqalarga nisbatan kuchsiz sakraydi va yomon suzadi; sekin qadamlab harakat qiladi. Oqshomlari faol hayot kechiradi. Turli xil hasharotlar va boshqa umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Quruqlikda qishlaydi. Koʻpchiligi suvga, ayrim turlari quruqlikka 1200 dan 7000 gacha tuxum qoʻyadi. Qurbaqalar bogʻ va poliz ekinlariga ziyon keltiradigan hasharotlarni qirib foyda keltiradi. Janubiy Amerikaning mahalliy aholisi aga qurbaqalari zaharini oʻq-yoylarga surishgan. Qurbaqalarning 6 turi Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

## Havolalar

* AmphibiaWeb
* Qurbaqalar suratlari
Xayrixon Qurbonova

**Xayrixon Abdullayevna Qurbonova** (1940.31.8, Yangiyoʻl shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Yangiyoʻl shahridagi 6-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi.
Sobir Quryozov

**Sobir Quryozov** (1947.17.4, Qoʻshkoʻpir tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). xorazm pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Qoʻshkoʻpir tumanidagi 18-, 1975-yildan 17-maktablarda kimyo-biologiya oʻqituvchisi.
Toʻra Quryozov

**Quryozov Toʻra** (1938.24.2, Xiva tumani Juryon qishlogʻi) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalqrassomi (1999). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1960) hamda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1975)ni tugatgan. Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyida rassom (1960—70), Oʻzbekiston rassomlar uyushmasining Qoraqalpogʻiston Muxtor respublikasi va Xorazm viloyati hududiy boʻlimi rah-bari (1970—75); 1975-yildan Toshkent shahrida yashab ijod qiladi. Q. ijodining dastlabki davrida zamondoshlari (ayniqsa, mehnat ahli)ning portretlarini yaratdi ("Turkman qizi", 1960; "Xiva man-zarasi", 1961; "Jumagul portreti", "Gulsara portreti", 1967; "Prorab Abdulla portreti" "Chavgon oʻyini", 1980 va boshqalar). 1980-yillardan Xorazmning qad. tarixi, etnografiyasi, madaniyati, davlat arboblari va allo-malarini ramziy va majoziy unsurlar vositasida tas-virlaydi: "Ilon hayqirigʻi", "Tuproqqalʼa" (1987), "Alvido, Orol!" (1991), "Olloqulixon madrasasi" (1991), "Xiva. Bozorga", "Jaloliddin jangda" (1991), "Uygʻonish" (1993), "Ogahiy", "Najmiddin Kub-ro" (1996), "Jaloliddin Manguber-di" (1998, ushbu asar qahramon portretining namunasi sifatida qabul qilingan), "Maʼmun akademiyasi", "Al-Beruniy" va boshqa

Q. asarlari bilan respublika va xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etadi. Asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar (AQSH, Italiya, Yaponiya, Hindiston va boshqalar) muzey va toʻplamlarida saqlanadi.

## havolalar

* https://uza.uz/en/posts/in-the-capital-city-tora-quryozov-s-exhibition-entitled-page-25-05-2017
* https://milliycha.uz/ru/quryozov-tora/
Sobir Qurbonov

**Qurbonov Sobir Hayitovich** (1949.20.1, Buxoro tumani) — sportchi, sambo boʻyicha jahon chempioni (1975, Minsk), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1976), Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi (1999). Akobir Qurbonovyaning otasi va birinchi ustozi. Sambo boʻyicha 74&nbsp;kg vazn toifasida Oʻzbekiston (1970, 1973), spartakiada (1975, Tbilisi) va Yevropa (1974, Madrid) chempioni. Shuningdek, kurash boʻyicha 73&nbsp;kg vazn toifasida Oʻzbekiston chempionati (1969, 1970) va nufuzli musobaqalar gʻolibi. Q. Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1972), Buxoro tumanidagi 2-bolalar va oʻsmirlar sport maktabida murabbiy, direktor (1973—87). 1987-yildan buxoro viloyati ichki ishlar boshqarmasi "Dinamo" sport jamiyatida katta murabbiy.
Taʼnaberdi Qurbonov

**Taʼnaberdi Qurbonov** (1936.8.8, Pastdargʻom tumani) — aktyor, rejissor, Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Samarqand universiteti (1960) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). 1964-yildan H. Olimjon nomidagi Samarqand davlat musiqali drama teatrida aktyor, rejissor, direktor (1970—95). Obrazlari his-tuygʻularga boy, ularning chuqur ichki kechinmalari, kuchli tuygʻularini tabiiy va haroratli ifoda etish Q. ijodiga xos. Makferson (K. Simonov, "Rus masalasi"), Figʻoniy (S. Azimov, "Qonli sarob"), Teterov (M.Gorkiy, "Tubanlikda"), Karl Moor (F.Shiller, "Qaroqchilar"), Ahmad Rizo (N. Hikmat, "Tentak"), Ezop (G. Figeyredo, "Ezop"), Xilmi afandi (R.Guntekin, "Hiylai shaʼriy"), General (K.Chapek, "Nomi oʻchsin"), Otello (U. Shek-spir, "Otello"), Ulugʻbek (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek"), Burhonov (R. Orifjonov, "Ona hukmi") kabi rollari bilan tanilgan. Rejissyor sifatida "Duel" (M.Bayjiyev), "Guldan ham nozik" (R.Orifjonov), "Kelin keldi" (D. Fayziy), "Sarhovuzning boʻylarida" (X. Sultonov), "Afandi va Azroil", "Temir xotin" (Sh. Boshbekov) va boshqa spektakllarni sahnalashtirgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

## Manbalar
Qurilish konstruksiyalari

**Qurilish konstruksiyalari** — bino va inshootlarning asosiy qismlari. Koʻtaruvchi, toʻsuvchi, koʻtaruvchi-toʻsuvchi va yopuvchi kabi turlarga boʻlinadi. Arka, ferma va rama shartli ravishda koʻtaruvchi; devor va yopmalarning panellari, gumbaz va boshqa toʻsuvchi, koʻtaruvchi va yopuvchi Qurilish konstruksiyalari hisoblanadi. Qurilish konstruksiyalarining tekis (balka, ferma, rama) va fazoviy (gumbaz va boshqalar) xillari bor. Qurilish konstruksiyalari beton va temir-beton, metall, plastmassa, yogʻoch va gʻishtdan ishlanadi.

Qurilishda beton va temir-beton konstruksiyalar keng tarqalgan. Gidro-texnika inshootlari, yoʻllar, aero-dromlar, rezervuarlar qurishda yaxlit temir-beton ishlatiladi. Maxsus beton va temirbeton yuqori va past temperaturalar yoki kimyoviy agressiv muhitlar taʼsi-rida boʻladigan inshootlarni qurishda qoʻllanadi. Metall konstruksiyalar, asosan, koʻp qavatli bino va inshootlarning sinchlari, sexlar, katta hajmli rezervuarlar, koʻpriklar qurishda ishlatiladi.

Gʻisht, tabiiy tosh, mayda bloklar va boshqa konstruksiyalar yirik panellarga qaraganda kamroq ishlatiladi. Yogʻoch konstruksiyalardan foydalanishning asosiy yoʻnalishi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarga oʻtishdir. Qurilishda koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalar uchun yelimlangan yogʻoch keng qoʻlla-niladi. Industrial konstruksiyalardan asbestsement pnevmatik konstruksiyalar; yengil qotishmalar va plastik massalar ishlatiladigan konstruksiyalar keng tarqalgan. Qurilish konstruksiyalariga qoʻyiladigan asosiy talablar: tayyorlashni in-dustrlashtirish koʻlami (zavod sharoitida tayyorlanishi), samaradorligi (materiallar sarfi va qiymati boʻyicha), tashish va montaj qilishning qulayligi.

Oʻzbekiston meʼmorchiligida qadimdan arka, gumbaz, ravoq kabi Qurilish konstruksiyalarida asosan pishiq gʻisht va ganch ishlatilgan (qarang Arkaustuni). 20-asr 40-yillaridan temir-beton va quyma beton konstruksiyalar keng rasm boʻldi. Qurilishda ishlatiladigan temir-beton konstruksiyalar asosan 2 usul-da: qurilish obʼyektining oʻzida va zavod yoki tajriba maydonlarida tayyorlanadi. 20-asr 90-yillaridan plastmassa va alyuminiy Qurilish konstruksiyalari (ayniqsa, rama, terrasa, deraza va eshiklar uchun) keng qoʻllanilmoqda.
Qurilish materiallari

**Qurilish materiallari** - binolar (inshootlar) qurish va taʼmirlashda ishlatiladigan tabiiy va sunʼiy ashyolar hamda buyumlar. Umumiy ishlarga moʻljallangan (mas, se-ment, beton, yogʻoch materiallar) va maxsus (mas, akustika materiallari, issiklik izolyatsiya materiallari, oʻtga chidamli materiallar) xillari bor.

Texnologik va ekspluatatsiya alomatlariga koʻra quyidagi asosiy guruhlarga boʻlinadi. Tabiiy tosh materiallar — mexanik ishlov beriladigan togʻ jinslari (qoplama plitalar, chaqiq tosh, shagʻal va boshqalar). Keramik materiallar va buyumlar — tuproqli xom ashyolardan qoliplash, pishirish yoʻli bilan tayyorlanadi (qarang Keramika, Gʻisht). Anorganik bogʻlovchi moddalar — suv bilan aralashganda plastik boʻtqaga, keyin toshsimon holatga aylanadigan kukunsimon materiallar (sement, gips, ohak va boshqalar). Beton va qorishmalar — bogʻlovchi moddalar, suv va toʻldirgichlar aralashmasidan olinadigan, maʼlum fizik-me-xanik va kimyoviy xossalarga ega boʻlgan tabiiy tosh materiallar. yirik oʻlchamli yigʻma konstruksiyalar va buyumlar tayyorlashda yengil betonlar ishlatiladi. Konstruktiv elementlarning egilish va choʻzilishga mustahkamligini oshirish uchun beton poʻlat armaturalar bilan birgalikda tayyorlanadi (qarang Temirbeton, Temir-beton konst-ruksiyalar). Metallardan qurilishda, asosan, poʻlat prokatlar ishlatiladi. Poʻlatdan armaturalar, bino karkaslari (sinchlari), quvurlar, trubo-provodlar, yopma materiallar va boshqa tayyorlanadi. Shu bilan birga alyuminiy qotishmalaridan ham foydalaniladi. Issiqlik izolyatsiya materiallari (mineral paxta, penobeton, asbest, penoshisha, fib-rolit va boshqalar) bino, inshoot, sanoat jihozlarining oʻraladigan konst-ruksiyalari uchun, quvurlarning issiklik izolyatsiyasi uchun ishlatiladi. Organik bogʻlovchi moddalar va gidroizolyatsiya materiallari — bitumlar, ruberoid, tol, asfalt-beton va boshqa Polimeryaarta sin-tetik polimerlar asosida tayyorlanadigan materiallarning katta guruhi kiradi. Ular pollarga toʻshashda (li-noleum, relin va boshqalar), konstruksion va pardozlash materiallari (shisha-plastlar, bezak plyonkalar), issiqlik va tovush izolyatsiya materiallari (pe-noplasshlar, shishaplastlar) sifatida ishlatiladi. L o k va boʻyoqlar — boʻyaladigan konstruksiya sirtida bezak va himoya qoplamasi hosil qiladi. Ular organik va anorganik bogʻlovchi moddalar asosida tayyorlanadi. Bulardan tashqari Qurilish materiallariga shisha (oyna) va plastmassalar ham kiradi.

Oʻzbekistonda Qurilish materiallaridan sogʻtuproq, sement, alebastr, ganch, qum, shagʻal, marmar va yogʻoch mavjud. Qurilish materiallari uchun Uzbekiston Respublikasi standartlarida jami 120 tadan koʻp standart qabul qilingan (2005 yilgacha).

## Adabiyot
* Stroitelnne materialm [Pod obshey red. V.G.Mikulskogo], M., 2000;
Qurilish fizikasi

**Qurilish fizikasi** - bino va inshootlarni qurish hamda ulardan foydalanish bilan bogʻliq fizik jarayonlar va hodisalarni oʻrganish hamda ularga doir muhandislik hisoblash usullarini ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi ilmiy fanlar (amaliy fizika boʻlimlari) majmui. Asosiy sohalari — qurilish akustikasi, qurilish yorugʻlik texnikasi, qurilish issiqlik texnikasi. Bular tovush yoki yorugʻlikning tarqalishi, issiqlikning koʻchishi qonuniyatlarini oʻrganish masalalari bilan shugʻullanadi. Ular ishlab chiqqan tavsiyalar binolar va inshootlarda odamning sezgi organlari uchun eng qulay va gigiyena nuqtai nazaridan eng maqbul akustika, yorugʻlik va temperatura-namlik sharoitlarini yaratishda juda qoʻl keladi. Qurilish konstruksiyalari va qurilish materi-allarining chidamliligi nazariyasi, qurilish iqlimshunosligi va qurilish aerodinamikasi boʻlimlari ham Qf.ning muhim sohalari hisoblanadi. Bino va inshootlarning mustah-kamligi, bikirligi va turgʻunligi masalalari amaliy fizikaning muhim boʻlimi qurilish mexanikasit oʻrganiladi.

Qurilish iqlimshunosligida bino va inshootlar hamda ularning konstruksiyalariga tashqi iqlim sharoitlarining taʼsiri oʻrganiladi. Xonalardagi ichki iqlimning xususiyatlari ularning binoda qanday joylashganligiga va binoning aerodinamik koʻrsatkichlariga bogʻliq, chunki xonalarda temperatura va namlikning tarqalishi tabiiy havo almashinish sharoitlariga qarab har xil boʻladi. Qurilish obʼyektlarining aerodinamik shart-sharoitlarini oʻrganish sanoat va jamoat binolarini har taraflama qulay qurishga imkon beradi. Qurilish fizikasining taraqqiyoti bu boradagi ilmiy tadqiqot ishlarida yangi usullar va vositalardan foydalanish bilan bogʻliq. Mas, qurilish materiallarining struktura-mexanik koʻrsatkichlari, ularning konstruksiyalaridagi namlik sharoiti va holatini oʻrganishda ultratovushlar, lazer nurlari, gamma-nurlar, radioaktiv izotoplardan foydalaniladi. Xona ichidagi havoni isitish va moʻʼtadillashda yarimoʻtkazgichlar texnikasini qoʻllash mumkin.
Qurilish qorishmalari

**Qurilish qorishmalari** - bogʻlovchi aralashmalar (sement, alebastr va boshqalar) ga suv, mayda toʻldirgichlar (shagʻal, chaqiq tosh, toshqol va boshqalar) qoʻshib tayyorlanadigan qurilish materiallari. Bir xil bogʻlovchi ishlatilgan Qurilish qorishmalari oddiy, 2—3 xil bogʻlovchi aralashma (sement, ohak va boshqalar) ishlatilgani murakkab Qurilish qorishmalari deyiladi. Toʻldirgichlarning hajmiy ogʻirligiga qarab, yengil va ogʻir turlarga boʻlinadi. Yengil Qurilish qorishmalari uchun yengil gʻovakli materiallar (turli shlaklar, keramzit, ag-loporit va boshqalar) ishlatiladi. Ogʻir Qurilish qorishmalari uchun tabiiy va togʻ minerallarini maydalab olingan toʻldirgichlar ishlatiladi. Ogʻir Qq.ning hajmiy ogʻirligi 1500—-2500&nbsp;kg/sm3(quruq holda), yengiliniki 1500&nbsp;kg/m3dan kam.

Qurilish qorishmalari devorbop (gʻisht va terilgan tosh, yirik panel, bloklar choklarini toʻldirishga moʻljallangan), par-dozbop (har xil suvoqlar uchun) va maxsus (gidroizolyatsiya, akustika, rent-gen nurlaridan himoya qilish uchun moʻljallangan) xillarga; siqilishga mustahkamligiga qarab, 4 dan 300 gacha 9 markaga boʻlinadi. Qurilish qorishmalarining fizik-kimyoviy xossalarini yaxshilash maq-sadida ularning tarkibiga 0,1—0,25% har xil qoʻshilmalar — kul, ohak, shlak, sovun, polimer smolalar va boshqa qoʻshiladi.

Qurilish qorishmalari zavodlarda yoki qurilishning oʻzida qorgichlarda tayyorlanadi. Qurilish qorishmalari qurilishga tayyor holda va ishlatishdan oldin suv qoʻshiladigan quruq aralashma holida maxsus avtomashinalarda yoki quvurlar orqali nasoslar yordamida keltiriladi.
Qurlar

**Qurlar** — tovuqsimonlar turkumiga mansub qushlar urugʻi. 2 ta turi bor. Narining vazni 2&nbsp;kg gacha, modasi 1&nbsp;kg gacha. Yevropa va Osiyoning oʻrmonli va oʻrmonli dasht qismida tarqalgan. Nari qora. Koʻk va yashil tovlanadi, dumidagi chetki patlar uzunroq, ikki chetga lirasimon qayrilgan. Modasi kichikroq, qizgʻish qora holli. Uyasini yerga yasaydi. 4—13 ta tuxum qoʻyib, 23—25 kun bosadi. Joʻjalari iyun boshlarida tuxumdan chiqadi. Oʻsimlik meva va boshqa bilan oziqlanadi. Kavkaz Q.i faqat Katta va kichik Kavkaz, Turkiya, Eronga xos; birmuncha kichik. Qishda togʻdan vodiyga koʻchadi. Ovlanadi. Hozir soni kamayib bormoqsa. Kavkaz quri regional Qizil kitoblarga kiritilgan.