FIFA Konfederatsiyalar kubogi

**FIFA Konfederatsiyalar kubogi FIFA** tomonidan har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan erkaklar terma jamoalari oʻrtasidagi xalqaro futbol musobaqasi hisoblanadi. Unda oltita qitʼa chempionlari (OFK, CAF, KONKAKAF, KONMEBOL, OFC va UEFA), shuningdek, amaldagi FIFA Jahon kubogi egasi va mezbon davlat ishtirok etadi.

2001 va 2017-yillar oraligʻida (2003-yil bundan mustasno) turnir keyingi yil jahon chempionatiga mezbonlik qiladigan mamlakatda boʻlib oʻtgan va bu yirik turnir uchun sinov vazifasini oʻtagan.

Oxirgi chempion Germaniya 2017-yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogi finalida Chilini 1:0 hisobida magʻlub etib, birinchi chempionlikni qoʻlga kiritgandi.

2019-yil mart oyida FIFA turnir endi oʻtkazilmasligini tasdiqladi, uning oʻrniga FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati hamda 2021-yilgi FIFA Arab kubogi 2022-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati oldidan oʻtkaziladigan boʻldi.

## Tarixi

### Qirol Fahd kubogi
Musobaqa dastlab Saudiya Arabistoni tomonidan tashkil etilgan boʻlib, 1992 va 1995-yillarda Saudiya Arabistoni milliy terma jamoasi va baʼzi qitʼa chempionlari tomonidan oʻtkazilgan. Qirol Fahd kubogi (*Konfederatsiyalar gʻoliblari kubogi* yoki *qitʼalararo chempionat*) Arabistoni hukmdori sharafiga bagʻishlangan turnir edi.

### Konfederatsiyalar kubogi davri
1997-yilda FIFA turnirni tashkil qilishni oʻz zimmasiga oldi va uni *FIFA Konfederatsiyalar kubogi* deb nomladi va musobaqani har ikki yilda bir marta oʻtkaza boshladi.

2005-yildan keyin u har toʻrt yilda bir marta, boʻlajak Jahon kubogi mezbonligidan bir yil oldin oʻtkazildi. Oldinda boʻlib oʻtadigan Jahon chempionatiga tayyorgarlik koʻrgan holda, u keyingi yilgi musobaqada foydalanish uchun moʻljallangan stadionlarning qariyb yarmidan foydalandi va oʻsha turnirga avtomatik ravishda yoʻllanma olgan mezbon davlatga ikki yil davomida yuqori darajadag tajribani taqdim etdi. Shu bilan birga, Janubiy Amerika va Yevropa chempionlari uchun ishtirok etish ixtiyoriy boʻldi.

Umuman olganda, mezbon davlat, Jahon kubogi sohiblari va oltita qitʼa chempioni musobaqaga yoʻllanma oldi. Agar jamoa bir nechta saralash mezonlariga javob beradigan boʻlsa, (masalan, 2001-yilda Fransiya Jahon kubogi va Yevropa chempioni boʻlgan turnir) ishtirok etish uchun boshqa jamoa taklif qilingan. 

Jamoalar toʻrt marta turnirda qatnashmaslikka qaror qilishgan. Germaniya buni ikki marta amalga oshirdi , 1997-yilda uning oʻrniga Yevro 1996 turnirida ikkinchi oʻrinni egallagan Chexiya taklif qilindi va 2003-yilda Germaniya 2002-yilgi Jahon kubogida ikkinchi oʻrinni egallaganida, uning oʻrnini uchinchi oʻrinni olgan Turkiya terma jamoasi egalladi. Jahon chempioni Fransiya 1999-yilgi Konfederatsiyalar kubogida qatnashishdan bosh tortdi, uning oʻrniga 1998-yilgi Jahon kubogi gʻolibi Braziliya keldi. UEFA Yevro 2000 turnirida ikkinchi oʻrinni egallagan Italiya esa 2003-yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogidagi oʻrnini yoʻqotdi.

1980-yilgi Mundialito Jahon kubogining 50 yilligini nishonladi. 1985 va 1993-yillarda Amerika kubogi va UEFA futbol boʻyicha Yevropa chempionati gʻoliblari oʻrtasida oʻtkazilgan Artemio Franchi kubogi futbol konfederatsiyalari oʻrtasidagi oldingi musobaqaning yana bir namunasi edi. Garchi FIFA faqat 1992-yilgi turnirlarni Konfederatsiyalar kubogi gʻolibi deb tan olgan boʻlsa-da, baʼzilar bu ikkalasini ham Konfederatsiyalar kubogining norasmiy oʻyini deb hisoblashardi.

### 2021-yilgi turnir va bekor qilish
2010-yil 2-dekabrda mamlakat 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati mezbonlik huquqini qo‘lga kiritgandan so‘ng eʼlon qilinganidek, 2021-yilgi turnir dastlab 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionatiga mezbon mamlakat Qatarda o‘tkazilishi kerak edi. Biroq yoz faslida Qatarda havo haroratining yuqori boʻlishi bilan bogʻliq xavotirlar paydo boʻldi va bu Jahon chempionatini iyun-iyul oylaridagi anʼanaviy taqvimidan noyabr-dekabrga koʻchirilishga sabab boʻldi.

2015-yilning 25-fevralida FIFA 2021-yilgi Konfederatsiyalar kubogini Osiyo Futbol Konfederatsiyasining boshqa davlatiga koʻchirishini rasman eʼlon qildi, shuning uchun uni 2021-yilning iyun-iyul oylarida, ichki chempionatlarni toʻxtatmasdan oʻtkazish mumkin edi. Kompensatsiya sifatida yana bir FIFA turniri, 2021-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati 2021-yil noyabr-dekabr oylarida Qatarda oʻtkaziladigan jahon chempionati uchun sinov tadbiri sifatida oʻtkazilishi mumkin edi.

2017-yil oktabr oyida, FIFA 2021-yilgacha Konfederatsiyalar kubogini bekor qilish, uning o‘rniga to‘rt yilda bir marta 24 jamoa ishtirok etadigan klublar o‘rtasidagi jahon chempionatini o‘tkazish va oxirgi turnirni dekabrdan iyunga ko‘chirish rejalarini maʼlum qildi. 2019-yil 15-mart kuni, FIFA Konfederatsiyalar kubogi bekor qilinishini, uning oʻrniga kengaytirilgan FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazilishini eʼlon qildi.

### Kelajak
2021-yil iyul oyida UEFA prezidenti Aleksander Cheferin va KONMEBOL prezidenti Alejandro Dominguez Amerika Kubogi va Yevropa chempionati g‘oliblari o‘rtasidagi musobaqani o‘tkazishga kirishdilar. Maqsad, Yevropa chempionati va Amerika kubogini jahon chempionatlaridan ikki yil oldin o‘tkazish, yangi turnir esa jahon chempionatiga mezbonlik qiladigan mamlakatda bir yil oldin o‘tkazilishi kerak edi. Turnirning reglamenti 2022-yil uchun koʻrib chiqilayotgan edi va 2022-yil 1-iyunda Argentina 2022 yilgi Finalissimada Italiyani magʻlub etdi.

## Format
Sakkizta saralashdan o‘tgan jamoalar ikkita davraviy guruhga bo‘lingan: bitta konfederatsiyadan ikkita jamoa bir guruhga tushmaydi, faqat bitta konfederatsiyadan uchta jamoa bo‘lgan taqdirdagina bu amalga oshadi. Har bir jamoa oʻz guruhidagi boshqa jamoalar bilan oʻynaydi.

Har bir guruhning eng yaxshi ikki jamoasi yarim finalga yo‘l oladi, har bir guruh g‘oliblari boshqa guruhning ikkinchi o‘rinlari bilan o‘ynadi.

Yarim final g‘oliblari finalga yo‘l olishadi, mag‘lublar esa uchinchi o‘rin uchun o‘yinda maydonga tushishadi. Pley-off bosqichi uchun, agar asosiy vaqt oxirida hisob ochilmasa, qoʻshimcha vaqt (har biri 15 daqiqadan ikki davr) oʻynaladi va kerak boʻlsa, gʻolibni aniqlash uchun penaltilar seriyasi oʻtkaziladi.

### Kuchli toʻrtlikka kirgan jamoalar

## Mukofotlar

* Yettita mukofot bor edi.
** eng yaxshi oʻyinchi uchun **Oltin toʻp**
** eng yaxshi toʻpurar uchun **Oltin butsa**
** Eng yaxshi darvozabon uchun **Oltin Qoʻlqop**
** feyr-pleyning eng yaxshi rekordi boʻlgan jamoa uchun **FIFA Fair Play Trophy** ;
** oʻyinning **eng yaxshisi** uchun alohida sovrin
** keng jamoatchilik soʻrovi natijasida aniqlangan **Dream Team**
** **Turnir maqsadi -** keng jamoatchilik soʻrovi natijasida aniqlangan

#### Yagona turnirda eng yaxshi toʻpurar
7 ta gol, Romario, 1997-yil.

#### Umuman olganda, eng yaxshi toʻpurarlar

## Manbalar