open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfred Haar

**Alfred Haar** ( ; 1885-yil 11-oktabr, Budapesht — 1933-yil 16-mart, Seged) - vengriyalik matematik . 1904 yilda Gettingen universitetida oʻqishni boshladi. Doktorlik dissertatsiyasiga Devid Hilbert rahbarlik qilgan. Haar oʻlchovi, Haar toʻlqini va Haar transformatsiyasi uning sharafiga nomlangan. 1912-1919 yillarda Kluj-Napokadagi Frans Jozef universitetida dars bergan. Frigyes Riesz bilan birgalikda u Szeged universitetini matematika markaziga aylantirdi. U Riesz bilan birgalikda *Acta Scientiarum Mathematicarum* jurnaliga asos solgan.

## Hayotiy
Haar 1885-yil 11 oktyabrda Budapeshtda Ignak Haar va Emma Fuchs oilasida venger-yahudiy  oilasida tugʻilgan. 1903-yilda u Fasori Evangelikus Gimnazium oʻrta maktabini tugatgan va u yerda Laslo Ratzning talabasi boʻlgan. U universitet taʼlimini Budapeshtda boshlagan, keyin matematika va fanni oʻrganib, Gettingenga koʻchib oʻtgan. U oʻrgatgan koʻplab mashhur professorlar orasida Loran Eötvös, Jozsef Kürschak, Constantin Carathéodory, David Hilbert, Feliks Christian Klein va Ernst Zermelo bor.

Oʻrta maktab yillarida u maktab oʻquvchilari uchun "Középiskolai Mathematicai Lapok" matematika jurnali bilan hamkorlik qildi va milliy Eötvös Loránd matematika tanlovida gʻolib chiqdi. U Budapesht Texnik Universitetiga Kimyoviy muhandislik fakulteti talabasi sifatida oʻqishga kirdi, lekin oʻsha yili Budapesht universitetiga, bir yildan soʻng esa Göttingen universitetiga oʻtdi. Uning doktorlik tadqiqotiga 1909-yil iyun oyida bitirgan Hilbert rahbarlik qilgan. Uning 49 betlik dissertatsiyasi Shturm-Liouvil funktsiyalari va sferik funktsiyalar tizimlarini oʻrganadi, hozirda keng qoʻllaniladigan Haar ortogonal tizimlari bilan tanishadi. Xuddi shu yili u universitetda maxsus professor boʻlish huquqiga ega boʻldi.

1912-yilda Avstriya-Vengriyaning Kolozsvar shahridagi Frans Jozef universiteti (hozirgi Ruminiyadagi Kluj-Napoka) uni Gyula Farkas va Frigyes Ries bilan birga professor-oʻqituvchi sifatida ishlashga taklif qildi va u „Kvatika“ professori boʻldi. Oʻsha paytdagi maʼruza matnlarining bir qismi keyinchalik kitobga aylandi. Transilvaniyani Ruminiyaga oʻtkazgan Trianon shartnomasidan soʻng, universitet yangi chegaralardagi eng yaqin shahar boʻlgan Szegedga koʻchib oʻtishi kerak edi, u yerda Riesz bilan birgalikda Matematika markazi va birinchi xalqaro miqyosda eʼtirof etilgan Vengriya matematik jurnali *Acta ga* asos soldi. *Scientiarum* *Mathematicarum* .

Uning Seged universitetidagi doktorantlaridan biri Bela Szokefalvi-Nagi edi.

Xaar 1933-yil 16 martda oshqozon saratonidan vafot etdi.

## Tadqiqot sohalari
Uning natijalari matematik tahlil va topologik guruhlar sohalaridan kelib chiqadi; U, ayniqsa, ortogonal funksiya tizimlari, singulyar integrallar, analitik funksiyalar, differensial tenglamalar, toʻplamlar nazariyasi, funksiyalar yaqinlashuvi va variatsion hisoblarni oʻrgangan.

## Nashrlar

* 
* 

## Manbalar

* 
* Mathematics Genealogy Projectʼte Alfréd Haar
*
Nikolay Suleymanov

**Nikolay Suleymanov** (; 1955-yil 6-oktyabr — 1994-yil dekabr) **Xoza** va **Ruslan** laqablari bilan mashhur, 1980 va 1990-yillarda faol chechen mafiyasi rahbari boʻlgan.

## Hayoti
Sulaymonov deportatsiya yillarida Qozogʻistonda tugʻilgan, Grozniyda yashovchi tayp Guchingidan Rossiyadagi chechen mafiyasining yetakchilaridan biri boʻlgan. Shuningdek, Sulaymonovlar urugʻining boshligʻi boʻlgan.

Sulaymonov 1980-yillar boshida Moskvaga kelib, Xoj-Ahmet Nuxayev va Movladi Atlangeriyevga chechen toʻdalarini tuzishda yordam bergan. 1986-yilga kelib, uning guruhi poytaxtdagi eng yirik avtomobil bozori boʻlgan va „Yangi rus“ sinfidagi reketlikka ixtisoslashgan Moskvaning Janubiy daryo portini nazorat qilgan. 1988—1989-yillardagi urushdan soʻng, nominal ravishda Muso keksa tomonidan boshqariladigan Chechen ittifoqi eng yaxshi raqib jinoiy tashkilotlarning bir qismini shahardan butunlay chiqarib yuborishga va Moskvada hukmronlik mavqeini egallashga muvaffaq boʻlgan. 1990-yilda toʻrt yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, ammo ikki yildan keyin ozodlikka chiqarilgan.

1993-yilda oʻz odamlari bilan Chechenistonga joʻnadi, u yerda jangari xarizmatik gangster Ruslan Labazanov bilan birga Checheniston prezidenti Joxar Dudayevga qarshi davlat toʻntarishiga urinishda qatnashib, uning isteʼfosini talab qilgan. Grozniy markazidagi otishma chogʻida ogʻir yaralanib, Dudayev hukumati qamoqqa olinganidan soʻng, Suleymanov separatist respublikani tark etib, Moskvaga qaytgan.

Xabarlarga koʻra, „Xoza“ 1994-yil dekabr oyida, Birinchi Chechen urushi boshlanishidan sal oldin, Moskvadagi 7-avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish shoxobchasida rus mafiyasi yuborgan qotil tomonidan otib oʻldirilgan. Oʻrnini „Aslan“ va „Lechi the Beard“ egallagan. Bu voqea 1995―1996-yillarda yirik *mafiya* qon toʻkilishi boshlanishini belgilab bergan shov-shuvli jinoiy qotilliklardan biri boʻlgan.

## Manbalar
Umid Turdialiyev

**Umid Muxtaraliyevich Turdialiyev** (1980-yil, Fargʻona shahri, Oʻzbekiston SSR)– Andijon mashinasozlik instituti rektori, texnika fanlari doktori.

## Tarjimai holi
Umid Turdialiyev 1980-yilda tugʻilgan. Maʼlumoti oliy, 2005-yilda Farg‘ona politexnika institutini tamomlagan. Texnika fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Ish faoliyatini 1997-yilda Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston tumanida „Umid“ fermer xoʻjaligi mudirligidan boshlagan. 1999-2005-yillarda – Fargʻona politexnika instituti bakalavriat hamda magistratura bosqichlarini tamomlagan. 2005-2006-yillarda – Fargʻona shahar ekointel ilmiy ishlab chiqarish korxonasi muhandis-texnologi, 2006-2010-yillarda – Fargʻona viloyati hokimligi tashkiliy-nazorat guruhi kotibi, yetakchi mutaxassis, 2010-2013-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Umumiy va noorganik kimyo instituti aspiranti, stajyor-tadqiqotchi, 2013-2017-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti Fosforli oʻgʻitlar laboratoriyasi katta ilmiy xodimi, 2017-2018-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti direktori ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, 2018-2019-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti direktori ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari – Toshkent kimyo-texnologiya instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar boʻyicha prorektori vazifalarida ishlagan.
2019-yildan hozirgi kunga qadar Andijon mashinasozlik instituti rektori vazifasida ishlab kelmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
*  Umid Turdialiyev Facebook sahifasi 

*  Umid Turdialiyev telegram kanali
Sanya Damyanovich

**Sanya Damyanovich** (;) — Chernogoriya fizigi va davlat arbobi, Chernogoriya fan vaziri (2016—2020).

## Biografiyasi
1991-yilda maktabni tamomlagan hamda 1995-yilda Belgrad universitetida zarralar fizikasi va tortishish boʻyicha magistrlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1997—1998-yillarda Chernogoriya universitetida oʻqituvchi assistenti boʻlib ishlagan. 1999-yilda taniqli fizik, Heidelberg Ruprecht va Karl universitetidagi ogʻir ion institutining sobiq rahbari Hans-Joachim Schpecht rahbarligida Cherenkov halqali elektron spektrometri (CERES/NA45-2) yordamida CERN da Proton supersinxrotronida oʻtkazilgan tajriba asosida „40 AGEV da qoʻrgʻoshin va oltin ionlarining toʻqnashuvida elektron juftlarining hosil boʻlishi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yozishni boshlagan. 2002-yilda doktorlik dissertatsiyasini omadli yoqlagan.

2003-yilda Heidelberg universiteti hamda Ogʻir ion instituti bilan proton va ogʻir ion nurlaridan foydalangan holda tez dimonlar va jozibali kvarklarni ishlab chiqarishni maqsad qilgan NA60 tajribasi boʻyicha CERNda doktorlikdan keyingi faoliyatini davom ettirgan. 2006-yilda CERN ishtirokchisi, 2009-yilda fundamental tadqiqotlar, eksperimental fizika va yuqori energiyali atom yadrolarining toʻqnashuvi boʻyicha eksperimentlar dasturlari ilmiy yordamchisi, yuqori zarrachalar nurlari tomonidan yaratilgan yuqori radiatsiya sohalarida amaliy tadqiqotlar ishtirokchisi boʻlgan. 2007-yilda Chernogoriya va CERN oʻrtasida xalqaro shartnoma tuzishga yordam bergan.

2014-yilda Darmshtadtga qaytib, Ogʻir Ion institutining tezlatkich boʻlimida radiatsiyani aniqlash va diagnostika boʻyicha ishchi guruhiga qoʻshilgan va 2015-yilda yana CERNga yuborilgan. Ilmiy jurnallar va konferensiya materiallarida 100 dan ortiq nashrlar muallifi.

2016-yil 28-noyabrda Dusko Markovich boshchiligidagi Chernogoriya Sotsialistlar Demokratik partiyasidan Chernogoriya fan vaziri etib tayinlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* ''Doktor Sanja Damjanovich — Fan vaziri'' 
* ''Sanja Damjanović yoki CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti''
* ''GSI tadqiqotchisi Chernogoriya fan vaziri boʻldi''
Iordaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)

**23 yoshgacha boʻlgan Iordaniya milliy terma jamoasi** (shuningdek, **Iordaniya U-23** yoki **Iordaniya Olimpiya jamoasi** deb ham ataladi) Olimpiya oʻyinlari va Osiyo oʻyinlarida xalqaro futbol musobaqalarida Iordaniyani himoya qiladi. U Iordaniya futbol assotsiatsiyasi tomonidan nazorat qilinadi. Iordaniya Olimpiya terma jamoasi 2013-yilda Ummonda boʻlib oʻtgan 22 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Jamoa tasviri

### Toʻplam provayderlari

* Jako (2006-2009)
* Uhlsport (2009-2010)
* Adidas (2010-2012)
* Jako (2012-2015)
* Adidas (2015 yildan hozirgi kungacha)

## Soʻnggi oʻyinlar

### 2024

## Murabbiylar tarixi

*  Mohammad Awad (1988-1992)
*  Issa Al-Turk (2002-2003)
*  Nihad Al-Souqar (2006-2007)
*  Alaa' Nabil (2010-2011)
*  Islam Al-Thiabat (of U-22) (2012-2014)
*  Jamal Abu Abed (2013-2016)
*  Ahmed Abdel-Qader (2016)
*  Iain Brunskill (2016-)

## Hozirgi texnik xodimlar

### Hozirgi tarkib
AFC U-23 Osiyo kubogi 2024 quyidagi 23 nafar futbolchi chaqirildi.

## Oldingi jamoalar

; U-23 Osiyo chempionati

* AFC U-22 Osiyo chempionati 2013 jamoalar tarkibi
* AFC U-23 Osiyo chempionati 2016 jamoalar tarkibi
* AFC U-23 Osiyo chempionati 2018 jamoalar tarkibi
* AFC U-23 Osiyo chempionati 2020 jamoalar tarkibi
* AFC U-23 Osiyo kubogi 2022 jamoalar tarkibi

; Osiyo oʻyinlari

* 2006-yilgi Osiyo oʻyinlari tarkibi
* 2010-yilgi Osiyo oʻyinlari tarkibi
* 2014-yilgi Osiyo oʻyinlari tarkibi

## Turnir rekordlari

### Yozgi Olimpiya oʻyinlari
1992-yildan beri Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbol 23 yoshgacha boʻlganlar turniriga oʻtgan.

### U-23 Osiyo chempionati

### Osiyo oʻyinlari

### WAFF U-23 chempionati

### Xalqaro kuboklar/oʻrtoqlik turnirlari

* 2008 Norvegiya — Yaqin Sharq U21 terma jamoasi turniri (ikkinchi oʻrin)
* 2012 Falastin xalqaro kubogi (guruh bosqichi)
* 2014 yil Falastin xalqaro chempionati (ikkinchi oʻrin)

## Yana qarang

* Iordaniya milliy futbol terma jamoasi
* 20 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha Iordaniya terma jamoasi
* 17 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha Iordaniya terma jamoasi
* 14 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha Iordaniya terma jamoasi
* Iordaniya ayollar milliy futbol terma jamoasi

## Manbalar

## Havolalar

* http://www.kooora.com/?team=2160
* http://www.futbol24.com/team/AFC/Jordan-U23/
* http://www.futbol24.com/team/AFC/Jordan-U22/
* http://www.futbol24.com/team/AFC/Jordan-U21/
Peter Bernus

**Peter Bernus** (1949 yilda tugʻilgan) — Vengriyalik avstraliyalik olim va Avstraliyaning Brisbane shahridagi Griffith universiteti axborot va kommunikatsiya texnologiyalari maktabi korxona arxitekturasining oʻqituvchisi.

## Tarix
Peter Bernus 1976-yilda Budapeşt texnik universiteti elektron texnologiyalar muhandisi sifatida bitirgan. U Vengriya fanlar akademiyasi kompyuter va avtomatlashtirish institutida ishlashni boshladi. 1990-yilda u Avstraliyaning Kvinslend universiteti kompyuter fanlari boʻlimida tadqiqot boʻlimi boʻlib ishlaydi. U hozirda Griffith universiteti biznes arxitektura magistratura dasturida oʻqitish boʻyicha yordamchi professor.

1976-yildan boshlab u sanoat, hukumat va mudofaa boʻyicha tadqiqotchi, maslahatchi va loyiha rahbari sifatida korxona integratsiyasining turli jihatlari boʻyicha xalqaro miqyosda ishladi. 2000-2003 yillarda Bernus Globemen International konsorsiumi Enterprise Engineering ish paketi Avstraliya rahbari boʻlib, u 20 dan ortiq kompaniyalar bilan ishlaydi, shu jumladan ERP sotuvchilari, kema qurish va muhandislik kompaniyalari. 

Bernus GERAM, Umumlashtirilgan Korxona Referensi Arxitektura va uslubi (ISO 15704:2000) ni ishlab chiqgan Korxona integratsiyasi uchun arxitekturalar boʻyicha IFAC / IFIP Task Formasi sobiq raisi va Xalqaro axborotni qayta ishlash federatsiyasi (IFIP) Korxona integratsiyasining 5.12 ishchi guruhi asoschisi. Hozirda EA ramkalari, tizim muhandisligi va dasturiy taʼminot standartlarini uygʻunlashtirish boʻyicha ishlaydi. 

Bernus shuningdek, Springer Verlagda seriya muharriri va „Enterprise Architecture qoʻllanmasi“ ning boshqaruvchi muharrori va bir nechta xalqaro jurnallarning muharririk kengashining aʼzosi. 

Peter Bernusning tadqiqot qiziqishlari Enterprise Modelling, Enterprise Integration va Enterprise Integration uchun arxitekturalar boʻyicha.  Maxsus manfaatlar tashkilotlararo va ichki boshqaruv, global korxona tarmoqlari va dinamik loyiha korxonalarini oʻz ichiga oladi. Shuningdek, u odamlar oʻrtasidagi kompyuter orqali oʻzaro aloqa va umumiy tushunchaga erishish usullariga alohida qiziqish koʻrsatadi. 

2003-yilgi „Enterprise Architecture qoʻllanma“da Bernus va boshqalar GERAM Framework-ni taqdim etishdi, u boshqa mavjud tizimlarga qanday bogʻliqligini koʻrsatdilar  va "Enterprises Entities-ning barcha hayot davri jihatlarini, masalan, individual korxonalar, korxona tarmoqlari, virtual korxonalar, loyihalar va boshqa murakkab tizimlarni hisobga olgan holda, korxonalar uchun arxitekturaning dizaynini qanday qilib tasvirlashdi. "  Bu uchun kitob besh qismga boʻlinadi.

Bernus oltmishdan ortiq hakamlik maqolalari va kitob boblarini, bir nechta tahrirlangan kitoblarni nashr etgan.

## Manbalar
Birlashgan Arab Amirliklari milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)

**Birlashgan Arab Amirliklarining 23 yoshgacha boʻlgan futbol jamoasi** Birlashgan Arab Amirliklari futbol assotsiatsiyasida Birlashgan Arab Amirliklarini himoya qiladi va Birlashgan Arab Amirliklari Futbol Assotsiatsiyasi tomonidan boshqariladi.

## Soʻnggi oʻyinlar

### 2023

### 2024

## Oʻyinchilar

### Hozirgi tarkib
Quyidagi futbolchilar 2023-yil 12-20-iyun kunlari boʻlib oʻtadigan AFC U-23 Osiyo kubogi 2024 chaqirildi.

### Olimpiya futbolida yoshi kattaroq oʻyinchilar

## Turnir rekordlari

### Olimpiada oʻyinlari

### Matches

### Asian Cup

: **Duranglar penalti tepish orqali hal qilingan oʻyinlarini oʻz ichiga oladi.*

### Oʻyinlar

### Osiyo oʻyinlari

### GCC Chempionati

### WAFF Chempionati

## Yana qarang

* Birlashgan Arab Amirliklari milliy futbol terma jamoasi
* Birlashgan Arab Amirliklari milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
* Birlashgan Arab Amirliklari milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

## Manbalar
Gábor Bojár

**Gábor Bojár** (1949-yil 27-mart kunlari tugʻilgan) — Vengriyalik tadbirkor va Graphisoft, AEC (arxitektura, muhandislik va qurilish) CAD kompaniyasining asoschisi. Graphisoft 2007-yilda nemis Nemetschek AG tomonidan sotib olingan.

1973-yilda Eötvös Loránd universiteti tomonidan fizika boʻyicha diplom olgan. Bojár oʻz professional faoliyatini 1970-yillarning oxirida davlat geofizik institutida boshladi. 1980-yilda institut oʻzining modellashtirish dasturiy taʼminotini moliyalashtirishni toʻxtatganida, u oʻz talaba hamkori Ulrich Zimmer bilan birgalikda chet elda dasturchi sifatida ishlashni boshladi.

## Graphisoft
1982-yildan 2007-yilgacha Bojár Graphisoft asoschisi va prezidenti-CEO sifatida xizmat qilgan. Kompaniya 1982-yilda ishga tushirilgan, Bojár va Zimmer dasturiy taʼminotni ishlab chiqarib, Vengriya energetika vazirligiga sovet yadro elektr stansiyasini oʻrnatish bilan bogʻliq katta muammoni hal etishda yordam bergan. Ular geofizik institutining kompyuterlaridan kechasi foydalandilar, muammoni hal qilishdi va dasturiy taʼminotining 300 ta muhandislik xaritalari va chizmalari uchun 30,000 dollar mukofotlandilar.

Keyinchalik kompaniya Apple Lisa uchun dasturiy taʼminotni qayta yozdi, bu iqtisodiy jihatdan muvaffaqiyatsiz boʻldi, ammo kompaniyani 1980-yillarda saqlab qoldi. Bojár toʻrtta Macintosh Vengriya qamoqqa olib kirishi kerak boʻlgan va 1984-yilda Bojár bilan birinchi marta uchrashgan Steve Jobs tomonidan pul bilan qoʻllab-quvvatlangan.

1990-yillarda Graphisoft xalqaro miqyosda kengayishda davom etdi va oxir-oqibat 2007-yilda Nemetschek AG nomli nemis kompaniyasi tomonidan sotib olingan.

Bojárning rahbarligi ostida Graphisoft kichik ikki kishidan iborat korxona boʻlib, 3D binolar modeli dasturiy taʼminot dunyo boʻylab yetakchisiga aylandi. 300 dan ortiq xodimlar bilan, kompaniyaning daromadlari 1982-yilda 30.000 dollardan 2018-yilda taxminan 33 million dollargacha oshdi.

2002-yilda Bojár Ray Smallni yangi bosh direktor etib tayinladi va Graphisoftning umumiy strategiyasiga mas’ul boʻlgan kompaniya raisi sifatida faol boʻlib qoldi.

## Akvinkum texnologiyasi instituti
2007-yilda Graphisoft-ni sotgandan soʻng, Bojár oʻsha yili axborot texnologiyalari va tadbirkorlik maktabi boʻlgan Aquincum Texnologiya instituti (AIT) ni tashkil etdi.  Maktabning oʻquv dasturi dizayn, tadbirkorlik va kompyuter fanlari boʻyicha asosiy kurslarni taklif etadi. Matnlar raqamli film post-producsiyasi uchun kompyuter biologiyasi va kompyuter koʻrishida ilgʻor dasturlar bilan birlashtirilgan, shuningdek, Vengriyaning madaniy merosi bilan bogʻliq gumanitar fan kurslari.

## Mukofotlar
Bojár turli milliy va xalqaro mukofotlarga sazovor boʻldi. U 2007-yilda Ernst & Young tomonidan Yil tadbirkorlari deb nomlangan va 2014-yilda AmCham Vengriyaning Iván Völgyes mukofotiga sazovor boʻldi.

Bojár Vengriya Respublikasining qadr-qimmat ordeni bilan taqdirlandi.

## Manbalar
György Elekes

**György Elekes** (19 may 1949 — 29 sentabr 2008)  — kombinator geometriya va kombinator setlar nazariyasiga ixtisoslashgan Vengriya matematik va kompyuter olimidir. U oxir-oqibat Qoʻshimcha kombinatorika deb nomlanadigan sohada ishlagani uchun mashhur boʻlishi mumkin. Ayniqsa, uning „chiroyli“ Szemerédi-Trotter teoremasini umumiy mahsulot muammosi uchun eng yaxshi maʼlum pastki chegaralarni yaxshilash uchun qoʻllashlari diqqatga sazovor edi. U shuningdek, konvekst jismlarning hajm yaqinlashadigan har qanday polinom vaqt algoritmi koʻpaytirish xatosi ega boʻlishi kerakligini isbotladi va xato oʻlchamda eksponensial ravishda oʻsib boradi. Micha Sharir bilan u Guth va Katz Erdoʻsning farqsiz masofani hal etishga olib kelgan bir tizimni tuzdi. (Qoʻshingida koʻring.)

## Hayot
Elekes Fazekas Mihály Gimnáziumdagi matematika dasturini tugatgandan keyin (yaʼni Budapeşt „Fazekas Mihály oliy oʻquv yurti“, ayniqsa matematika sohasida oʻzining mukammalligi bilan tanilgan), Eötvös Loránd universiteti matematika oʻrgandi. Diplomini tugatganidan soʻng, u universitetning Analiz boʻlimi fakultetida ishlaydi. 1984-yilda László Lovász boshchiligida tashkil etilgan Kompyuter fanlari kafedrasida ishladi. Elekes 2005-yilda professor lavozimini egallab olgan. 2001-yilda Vengriya fanlar akademiyasi *[[Fan doktori|Matematika fanlari doktori]]* unvoni olgan.

Elekes oʻzining matematik ishini kombinatorlik set nazariyasida boshladi, u Erdoʻs va Hajnal tomonidan qoʻyilgan baʼzi savollarga javob berdi.

Oʻlimidan oldin u Algebraviy geometriya sohasida yangi vositalarni ishlab chiqdi va ulardan Diskret geometriya natijalarini olish uchun foydalangan va Purdy’ning taxminini isbotlagan. Micha Sharir Elekesning ushbu usullar boʻyicha oʻlimidan soʻnggi notlarini tashkil etdi, kengaytirdi va nashr etdi.  Keyin Net Katz va Larry Guth ularni 1946-ilda koʻrsatilgan Erdősning farqsiz masofasini (log n) 1/2  miqdoridan tashqari) hal qilish uchun ishlatdi.

## Manbalar
Peter Gacs

**Peter Gács** (Hongari tilidagi izoh: ['pe:ter 'ga:tʃ]; 9 may 1947 yilda tugʻilgan), kasbda **Peter Gacs** deb ham tanilgan, Vengriyalik-Amerikalik matematik va kompyuter olim, professor va Vengriyalik Fanlar akademiyasining tashqi aʼzosi. U ishonchli hisoblash, hisoblashda tasodifiylik, algoritmik murakkablik, algoritmik ehtimollik va axborot nazariyasi sohasida ishlagani uchun taniqli.

## Karyerasi
Peter Gacs oʻz shaharchasida oʻrta maktabga oʻqigan va keyinchalik 1970 yilda Budapeştdagi Loránd Eötvös universiteti diplom olgan. Gacs oʻz faoliyatini Vengriya fanlar akademiyasining Taqdim etilgan matematikasi institutida tadqiqotchi sifatida boshladi. 1978 yilda Goethe universiteti Frankfurt doktorlik darajasini oldi. Oʻqigan yillarida u Moskva davlat universiteti tashrif buyurish va Andrey Kolmogorov va uning talaba Leonid A Levin bilan ishlash imkoniyatiga ega boʻldi. 1979 yilgacha u Stanford universiteti tadqiqotchi boʻlib ishlagan. U 1980 yildan 1984 yilgacha Rochester universiteti yordamchisi boʻlib, 1985 yilda Boston universiteti oʻtadi. 1992 yildan buyon professor boʻlib kelmoqda.

Gacs kompyuter fanining koʻplab sohalarida hissa qoʻshgan. Gács va László Lovász 1979 yil avgust oyida ellipsoid usuli ilk bor xalqaro hamjamiyatning eʼtiborini jalb qilgan. Gacs Sipser-Lautemann nazariyasi ham hissa qoʻshdi. Uning asosiy hissasi va tadqiqotlari hujayra avtomatlari va Kolmogorov murakkabligiga qaratilgan.

GKL qoidasi (Gacs-Kurdyumov-Levin qoidasi) dan tashqari, hujayra avtomatlari sohasida uning eng muhim hissasi ishonchli bir oʻlchamli hujayra avtomati qurilishi boʻlib, shu bilan birga ijobiy stavkalar taxminining qarshi misolini taqdim etadi.  Uning taklif qilgan qurilishi koʻp hajmli va murakkabdir.  Keyinchalik, shunga oʻxshash usul aperiod tikish setlarini qurish uchun ishlatilgan. 

Gacs algoritmik axborot nazariyasi va Kolmogorov murakkabligi sohasida bir nechta muhim maqolalar muallifidir. Leonid A. Levin bilan birgalikda u prefiks murakkabligining asosiy xususiyatlarini, shu jumladan juftlarning murakkabligi formulasi  va tasodifiylik kamchiliklari uchun, shu jumladan keyinchalik qayta topilgan va hozirda etarli ortiqcha lemma deb nomlangan natijalarni oʻrnatdi. U komplekslik va a priori ehtimollik oʻrtasidagi moslik, prefiks kompleksligi uchun mavjud boʻlgan, monoton komplekslik va doimiy a priori ehtimoli uchun haqiqiy emasligini koʻrsatdi.

U algoritmik statistikaga asoslangan ,  algoritmik murakkablik uchun kvant versiyalaridan birini joriy etdi,  umumiy maydonlar uchun algoritmik tasodifiylik xususiyatlarini va umumiy oʻlchov sinflarini oʻrgandi   . Ushbu natijalarning baʼzilari uning algoritmik axborot nazariyasiga doir tadqiqotlarida qamrab olingan. U shuningdek, klassik va algoritmik axborot nazariyasi oʻrtasidagi chegara boʻyicha natijalarni isbotladi: umumiy va oʻzaro axborot oʻrtasidagi farqni koʻrsatadigan muhim misol (János Körner bilan). Rudolf Ahlswede va Körner bilan birgalikda u *portlash lemmasi* isbotlandi. 

## Manbalar
László Kalmár

**László Kalmár** (27 mart 1905, Edde — 2 avgust 1976, Mátraháza) — Vengriya matematik va Szeged universiteti professori. Kalmar Vengriyada matematik mantiqa va nazariy kompyuter fanining asoschisi.

## Tarix
Kalmar yahudiy avlodidan boʻlgan. Uning yoshligi vaʼda va fojia bilan aralashgan. Uning otasi yoshligida va onasi 17 yoshida vafot etdi, bu yil u Budapeşt universiteti kirgan edi, bu esa uni yetim qildi.

Kalmarning aql-idroklari Budapeşt maktablarida oʻqiganida namoyon boʻldi. Budapeşt universitetida uning oʻqituvchilari Kürschák va Fejér edi. Uning oʻquvchilari orasida boʻlajak logik Rossa Péter ham boʻlgan. Kalmar 1927 yilda maktabni bitirgan. U 1929 yilda Göttingen tashrif buyurganida matematik mantiqaning, tanlangan sohasini kashf etdi.

Budapeştda doktorlik diplomini tugatganidan soʻng u Szeged universitetiga kirdi. Ushbu universitet asosan sobiq Kolozsvar universiteti xodimlaridan iborat edi. Kolozsvarning nomi Cluj deb oʻzgartirildi. Vengriya universiteti 1920 yilda Szegedga koʻchib oʻtdi, u yerda ilgari universitet yoʻq edi. Haar va Riesz tayinlanishi Szegedni matematikada katta tadqiqot markazlariga aylantirgan. Kalmár oʻz faoliyatini Haar va Riesz kompaniyasining tadqiqot yordamchisi sifatida boshladi. Kalmar 1947 yilda Szegedda professor etib tayinlandi. U Matematika va kompyuter fanlari asoslari uchun Szegedning taʼlim kursi egasi edi. U shuningdek, Szegedning kibernetik laboratoriyasini va Matematika mantiqiy va Avtomata nazariyasi uchun tadqiqot guruhini tashkil etdi.

Matematika mantiqasida Kalmar birinchi darajali predikat hisobining formulalari toʻgʻri qarorga olinishini isbotladi. 1936 yilda u, agar bir termning rekursiv taʼriflari etarlicha boy boʻlsa, predikatlar kalkulusini bitta ikkilik predikatdan foydalanib formulasiya qilish mumkinligini isbotladi. (Bu natija odatda Quinning 1954 yilgi makalasida keltirilgan) U odatdagi turdan farq qiladigan odatdagi funksiyalarga asoslangan elementar rekursiv aritmetika deb nomlangan primitiv rekursiv aritmetikaning alternativ shaklini topdi. U Vengriyada kompyuter va kompyuter fanini targʻib qilishga jon kuydirgan. U dasturiy tillar, avtomatik xatolarni tuzatish, kompyuterlarning raqamsiz qoʻllanmalari va kompyuter fanlari va matematik mantiqa oʻrtasidagi bogʻliqlik kabi nazariy kompyuter fanlari haqida yozgan.

Kalmar — bu butun intuitiv mexanizm, algoritmik funksiyalarning rekursiv funksiyalar bilan ifodalanishi mumkinligi haqidagi Cherchning tezisiga shubha uygʻotgan juda kam logik olimlardan biri.

Kalmar 1949 yilda Vengriya fanlar akademiyasi saylandi va 1950 yilda Kossuth mukofoti va 1975 yilda Vengriya Davlat mukofotiga sazovor boʻldi.

1933 yilda Kalmar Erzsébet Arvay bilan turmushga chiqdi va ularning toʻrtta farzandi bor edi.

## Izholar

## Manbalar
* 

* 

* 
* 

* 

* 

*
Bejel

**Bejel** — bu treponema infeksiyasi tomonidan qoʻzgʻatiladigan kasallik. Spiroxetalar spiral shakldagi bakteriyalarning koʻrinishi. Treponematozning tropik turi, asosan arab mamlakatlarida 2 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarda kuzatiladi va terining qoplamlarida turli bosqichlarida uchraydi. Kechikkan bosqichlarda esa skelet tizimining shikastlanishi bilan namoyon boʻladi. Hozirgi vaqtda bejel kasalligi asosan arab mamlakatlarida (Suriya, Yaman, Iroq, Iordaniya, Birlashgan Arab Amirliklari), Hindiston va Afgʻonistonda uchraydi.

## Translyatsiyasi
Shikastlangan teriga yoki shilliq pardalarga tushadigan toshmalarning eroziyalangan elementlaridan patogenlarni chiqaradigan infeksiyani oʻzida tutuvchi kasal odamdir. Bejel kasalligining tarqalishiga noqulay ijtimoiy-iqtisodiy turmush sharoiti va shaxsiy gigiyenaning past darajasi boʻlishi kasallik rivojlanishiga olib keladi. Kasallikning patogenezi infeksion qoʻzgʻatuvchining mahalliy koʻpayishiga va uning butun tanaga yanada tarqalishiga asoslanadi. Natijada, toʻqimalarda yuqori sezuvchanlikning kechiktirilgan turdagi reaksiyasi paydo boʻladi.

## Kasallik davri
Kasallikning inkubatsiya davri bir necha haftadan 2-3 oygacha davom etadi. Uning tugashi bilan erta davr boshlanadi. U oʻz-oʻzidan oʻtib ketuvchi, katta boʻlmagan ogʻriqsiz yarani ogʻiz boʻshligʻining shilliq qavatida, bodomsimon bezlar, til, lablar va halqumning burun qismi shilliq qavatida hosil qiladi.

Ikkilamchi davrda keng tarqalgan papulalar va burmalarda kondilomalar paydo boʻladi. Ushbu davrda skelet tizimi ham ishtrok etadi. Skeletning uzun naysimon suyaklar zararlanadi. Ikkilamchi davrning davomiyligi 1 oydan bir yilgacha davom etadi.

Davomiyigi 1 oydan 5 yilgacha davom etuvchi yashirin davri boshlanadi. Ushbu davrda klinik koʻrinishlar boʻlmaydi.

Bazi hollarda kechikkan davriy koʻrinishi ham kuzatiladi. Teri va teri osti toʻqimalarida sil va gummalar hosil boʻladi. Ular chandiq shakllanishi bilan ochiladi va yaralanadi. Farenks va halqum sohasidagi gummoz jarayoni nazofaringit va nazofarenkning deformatsiyasiga olib keladi.

## Manbalar
Buxoro I vokzali

**Buxoro I vokzali** – Oʻzbekiston temir yoʻllari kompaniyasiga qarashli, Kogonning markazida joylashgan yirik temir yoʻl vokzalidir. 1888-yilda ochilgan.

Vokzal Buxoro shahri markazidan 12 km uzoqlikda joylashgan.

## Temir yoʻli
; Oʻzbekiston temir yoʻllari
* Trans-Kaspiy temir yoʻli
* Qarshi-Buxoro temir yo'li

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* Buxoro amiri saroyi
* Buxoro MTU UK
* uzum market
* Kaganskaya Gorodskaya Bol'nitsa
* Dehqon bozor

## Tasvirlar

20230612 Highspeed UzbekRail136.jpg|Vokzal binosi ichida
20230612 Highspeed UzbekRail151.jpg|Platforma


## Manbalar
Lucie Rie

**Dame Lucie Rie**, BIO (1902-yil 16-mart — 1995-yil 1-aprel) () — Avstriyada tugʻilgan, mustaqil, britaniyalik kulol ustasi, kulolchilarning aksariyati erkaklar boʻlgan davrda ishlagan. Oʻzining keng texnik bilimlari, sir va otish bilan sinchkovlik bilan batafsil tajribalari va gʻayrioddiy bezak texnikasi bilan mashhur.

## Biografiyasi
### Yoshlik davrlari va taʼlim olishi
Lucie Gomperz Vena shahrida tugʻilgan, Sigmund Freudning maslahatchisi boʻlgan yahudiy shifokori Gisela va Benjamin Gomperzning kenja farzandi. Uning Paul Gomperz va Teddy Gomperz ismli ikkita ukasi bor edi. Paul Gomperz 1917-yilda Italiya frontida oʻldirilgan. U liberal tarbiyaga ega edi.

1922-yilda oʻqishga kirgan Wiener Werkstätte bilan bogʻliq boʻlgan Vena *Kunstgewerbeschule* sanʼat va hunarmandchilik maktabida Michael Powolny qoʻlida kulolchilikni oʻrgangan.

### Venadagi martaba

Venada boʻlganida, Luciening amakisi onasining arxeologiya va meʼmorchilikka qiziqishini uygʻotgan sanʼat toʻplamiga ega edi. Birinchi marta amakisining Vena chekkasidan qazib olingan Rim kulolchilik kolleksiyasidan ilhomlangan. Oʻzining birinchi studiyasini 1925-yilda Vena shahrida ochgan va oʻsha yili Parij xalqaro koʻrgazmasida namoyish etilgan. Unga neoklassitsizm, jugendstil, modernizm va yaponizm taʼsir koʻrsatdi.

1937-yilda Rie Parij xalqaro koʻrgazmasida kumush medalni qoʻlga kiritdi (Pablo Picasso Guernica rasmini chizgan koʻrgazma). Rie 1949-yilda kulol sifatida oʻzining birinchi shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazdi.

## Manbalar

## Havolalar
Bangkok Arena

**Bangkok Arena** (), ilgari **Bangkok Futzal Arena** nomi bilan atalgan, Tailand, Bangkokning Nong Chok tumanida joylashgan yopiq sport arenasi. Arena sigʻimi 12 000 tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, 2012-yilda futzal boʻyicha FIFA Jahon chempionati uchun arena qurilishi 2012-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan edi, biroq 2011-yilda Tailanddagi suv toshqinlari tufayli qurilish oʻz vaqtida tugatilmagan. Arena nihoyat 2015-yilda, 2015-yilgi AFF futzal chempionati vaqtida ochilgan. Kutilayotgan foydalanishdagi oʻzgarishlar ichida kontsertlar, basketbol, futzal va voleybolni oʻz ichiga oladi.

## Tarix
Xalqaro futbol federatsiyasi 2010-yil 18-mart kuni Tailandni Futzal boʻyicha 2012-yilgi Jahon chempionatiga mezbonlik qilishga qaror qildi. 2011-yil may oyida Abhisit hukumati ushbu stadionni qurish uchun 1,239 million baht miqdoridagi byudjetni tasdiqlagan

## Arena tafsilotlari
Stadion tashqi koʻrinishi yopiq stadion uslubi boʻlib, maydonni boshqa tadbirlarda ham foydalnishga moslab qurilgan. Stadionning kengligi 116 metr, uzunligi 132 metr, 5 qavatli amfiteatr, balandligi 25 metr (tomi 34 metr balandlikda) 12 ming tomoshabinga moʻljallangan. Binoning oʻlchami 10 rai, umumiy foydalanish maydoni taxminan 30 000 kvadrat metrni tashkil qiladi.

Arxitektura xususiyatlari gul naqshlarini uygʻunlashtirib, Kranok naqshining ustunlari va tomlari bilan arxitektura tushunchalarining boshlanishi edi.

## Manbalar

## Havolalar

* Arena haqida maʼlumot 
* Qurilish boʻyicha FIFA maqolasi
Adud ud-Davla

**Aḍud al-Dawla** ((Forscha: پناه خسرو, arabcha: عضد الدولة, lit. 'Abbasid dinastiyasi ustuni'; 24 sentabr 936 - 26 mart 983) - Buyid dinastiyasining emir, 949 yildan 983 yilgacha hukmronlik  va kuchning yuqori darajasida Makran Yeman va O'rta yer dengizi sohillariga qadar davom etayotgan imperiya ustidan hukmronlik qilgandir. &nbsp; U dinastiyaning eng buyuk monarxi sifatida keng ko'rilgan va hukmronligining oxirida u Yaqin Sharqdagi eng qudratli hukmdor bo'lgan.  

Rukn al-Dawla o'g'li Fanna Xusravga 948 yilda Abbasid xalifi tomonidan Adud al-Dawa degan unvon berilgan. 974 yilda Adud al-Dawla otasi tomonidan uning ukasi Izz al-Dawalani isyondan qutqarish uchun yuborilgan. Tinchlik kuchlarini magʻlub qilganidan soʻng, u oʻzi uchun Iroq amirlikga ega boʻldi va oʻz amakisini surgunlikka chiqishga majbur qildi. Biroq, uning otasi bu qarorga g'azablanib, Izz al-Dawlaning o'rniga qaytadi. Adud al-Dawlaning otasi vafot etganidan so'ng, uning amakisi unga qarshi isyon ko'tardi, ammo mag'lub bo'ldi. Adud al-Dawla keyinchalik Buyid sulolasining yagona hukmdorini tashkil etdi va qadimgi Eron unvoni Shaxanshah ("Qirollar shohi") deb nomlandi.

Adud al-Dawla Iroq amiri bo'lganida, poytaxti Bag'dad diniy nizolar tufayli zo'ravonlik va barqarorliksizlikdan azob chekayotgan edi. Shaharda tinchlik va barqarorlikni ta'minlash maqsadida u ommaviy namoyishlar va bahs-munozaralarni taqiqlashga amr berdi. Shu bilan birga, u al-Mufid kabi bir qator shia olimlarga ham g'amxo'rlik qildi va bir qator muhim shia ibodatxonalarning yangilanishini qo'llab-quvvatladi.

Bundan tashqari, 'Adud al-Dawla o'z davrida boshqa ilmiy loyihalarni  homiylashtirgan va mijoz bolib qolgan. Azophi ishlagan Isfahan shahrida uning buyrug'i bilan observatoriya qurilgan. Al-Muqaddasi shuningdek, 960 yilda Shiraz va Istakhr o'rtasida katta baraj qurilishini buyurganini xabar qiladi. Bu baravar Fars viloyati taxminan 300 qishloqni sug'organ va Band-e Amir (Emirning baravari) deb nomlangan. Uning boshqa katta qurilishlari orasida Karun daryosini Shatt al-Arab daryosini (Tigris va Firʼat daryolarining uchishi) birlashtiradigan Haffar kanalining qazilishi ham bor edi. Xorramshahr portlari Xaffarda, Shatt al-Arab bilan o'tish joyida qurilgan.

## Manbalar
Xalqaro qushlar kuni

## 1 aprel - Xalqaro qushlar kuni
Qushlar kuni qushlarni qadirlash maqsadida butun dunyoda oʻtkaziladigan maxsus kun.
Bu sana munosabati bilan Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sardorlar kengashi tomonidan har yili qush uyalari oʻrnatiladi.

### “Qishda qushlarga ko‘mak” aksiyasi
Poytaxtdagi Botanika bog‘ida qushlarni sovuqdan asrash va bioxilma-xillikni saqlab qolishga qaratilgan “Qishda qushlarga ko‘mak” aksiyasi bo‘lib o‘tdi. Unda 200 ga yaqin ekofaollar va volontyorlar qatnashib, daraxtlarga qush inlarini o‘rnatdi va ozuqalarni qo‘yib chiqishdilar.

## Tarixi
894-yildan ilk bora Amerika Qoʻshma Shtatlarda, keyinchalik ommabop boʻlib boshqa shtatlarda va ommaviy axborot vositalari sababli Yevropada ham oʻtkazila boshlandi.

## Manbalar
Mafiya (oʻyin)

**Mafiya oʻyini** - bir guruh insonlar tomonidan oʻynaladigan, detektiv syujetli, psixologik oʻyin. Oʻyin bir necha rollardan tashkil topgan boʻlib har bir ishtirokchi oʻziga berilgan maxsus rol bilan ishtirok etadi.

*Oʻyin syujeti*: Shaharda tarqalgan Mafiya guruhi aʼzolarini shahar aholisi tomonidan qamoqqa olish, yoki soʻngi mafiya guruhi aʼzosi oʻyindan chiqib ketgunicha davom etadi.

## Tarixi
Oʻyin 1986-yil bahorida Moskva davlat universitetining psixologiya fakulteti talabasi, Kamensk-uralskiyda tavallud topgan talabasi Dmitriy Davidov tomonidan yaratilgan. Avvaliga oʻyin Moskva davlat universitetining yotoqxonalari, oʻquv xonalari va koridorlarida oʻynab kelingan. Baʼzi universitet talabalari aspiranturadan keyingi kasbiy taʼlim olish uchun chet elga ketganlaridan soʻng, oʻyin butun Yevropaga, keyin esa dunyoning boshqa hududlariga tarqala boshladi. Masalan, „Mafiya“ oʻyinining Amerika Qoʻshma Shtatlarida birinchi paydo boʻlishi 1989-yilga toʻgʻri keladi. 

## Manbalar
Florence Nightingale effekti

**Florence Nightingale effekti** – bu oʻzi gʻamxoʻrlik qilayotgan bemorni sevib qolish holati bilan bogʻliq psixologik termin. Bemorga gʻamxoʻrlik qilish kerak boʻlmaganidan keyin his-tuygʻular yoʻqolishi mumkin.

## Kelib chiqishi
Effekt XIX asrning ikkinchi yarmida hamshiralik qilgan Florence Nightingale sharafiga nomlangan. Uning bemorlarga boʻlgan gʻamxoʻrligi shifoxonalarning bemorlarga munosabatini butunlay oʻzgartirib yuboradi. Koʻpchilik Nightingaleni zamonaviy hamshiralik ishi asoschisi deb biladi. Uning bemorlaridan birini sevib qolgani haqida esa hech qanday aniq maʼlumot mavjud emas. Darhaqiqat, koʻplab daʼvogarlar boʻlishiga qaramay, u hech qachon turmushga chiqmagan. Chunki bu uning hamshiralik faoliyatida xalaqit berishi mumkin deb oʻylagan. Albert Finney 1982-yilda bergan intervyusida bu effektni „Florence Nightingale sindromi“ deb atagan. Ushbu termin avvalroq oʻz sohasida moddiy boʻlmagan mukofotlarga intilayotgan tibbiyot xodimlariga nisbatan ham ishlatilgan.

## Ommaviy madaniyatda
„*[[Kelajakka qaytish|Kelajakka qaytish]]*“ filmida Dr. Emmett Brown Martyning onasi Lotaringiya uning turmush oʻrtogʻini avtomobilda urib ketgan odamga bir kecha-kunduz gʻamxoʻrlik qilganini tushuntirish maqsadida bu effektga ishora qiladi.

## Manbalar
Albrecht Becker

**Albrecht Becker** (1906-yil 14-noyabr – 2002-yil 22-aprel) germaniyalik prodyuser, fotograf va aktyor boʻlib, natsistlar rejimi tomonidan gomoseksuallikda ayblanib qamalgan.

## Shahsiy hayoti
Germaniyaning Thale shahrida tugʻilgan Becker oʻqituvchilik kasbini egallagan. Oʻn sakkiz yoshida u Würzburgdagi Davlat arxivi direktori Jozeph Friedrich Abert bilan aloqalarni boshladi. Oʻn yillik aloqalar davomida aktyor bir qator nufuzli va sanʼatkor odamlar bilan uchrashdi. Bu uchrashuvlar uning aktyor va prodyuser sifatidagi faoliyatiga oʻz taʼsirini oʻtkazdi.

Hayotining qolgan qismida fotografiya bilan shugʻullandi. Freiburg va Viennada yashagan davrida ilk koʻrgazmalari namoyish etish orqali pul topa boshladi. Shuningdek gazeta va jurnallarga suratlar olish orqali ham daromad qildi.

## Würzburg
Würzburg – Bavariya janubida joylashan shahar. 1930-yillarda Würzburgda yashagan yahudiy doktor Leopold Obermayer mahalliy politsiya boʻlimiga pochtasi ochilayotganidan shikoyat qiladi. Shikoyat Gestapo tomonidan koʻrib chiqilgan. U Obermayerning uyini tintuv qilish huquqini oldi va uning seyfida yigitlarning bir qancha fotosuratlarini topdi. Topilgan fotosuratlar ichida Albrecht Beckerning surati ham boʻlganligi sababli 1935-yilda 175-bandni buzganlikda gumon qilinib, tergovga tortiladi.

Becker hamma uning gomoseksual ekanligini bilishini ommaviy tarzda taʼkidlagan. Natijada Obermayer ham, Becker ham tergovga tortilgach, Bekker Nürnbergda uch yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Obermayer esa 175-bandni buzganlikda ayblangan, ammo yahudiy sifatida Dachau kontslageriga yuborilgan. Ammo u yerda qiynoqqa solinganligi sababli Mauthauzen-Guzen kontslageriga koʻchiriladi va mana shu kontslagerda vafot etadi.

Urushning oxiriga kelib, yoʻqotishlar askarlarni oʻrnini tolʻldirish maqsadida Becker Vermaxtda xizmat qilish uchun ozod qilgacha 1944-yilgacha Rossiya frontida xizmat qiladi. Becker 2000-yilda suratga olingan *Paragraph 175* hujjatli filmida urush paytida boshidan kechirganlari haqida gapirgan.
Éva Tardos

**Éva Tardos** (1 oktabr 1957) — Vengriya matematik va Cornell universitetining Kompyuter fanlari Jacob Gould Schurman professori.

Tardosning tadqiqot qiziqishi algoritmlardir. Uning ishi grafiklar yoki tarmoqlarda kombinatsiyaviy optimallashtirish muammolari uchun samarali usullarni ishlab chiqish va tahlil qilishga qaratilgan. U tarmoq oqimlari, kesish va klasterlash muammolari uchun taxminan algoritmlar kabi tarmoq oqim algoritmlari haqida baʼzi ishlarni amalga oshirgan. Uning soʻnggi ishlari algoritmik oʻyin nazariyasi va oddiy auksiyalar haqida oʻzlashtirmoqda.

## Taʼlim va kasb faoliyati
Tardos 1981 yilda Dipl.Math, 1984 yilda esa fan nomzodi ilmiy darajasini Eötvös Loran universitetining fanlar fakultetidan, uning maslahatchisi Andras Frank ostida oldi. U 2006-2010 yillarda Cornellda kompyuter fanlari kafedrasining raisi boʻlgan va hozirda kompyuter va axborot fanlari kolleji Dekanidir.

U 2004-2009 yillarda SIAM Journal on Computingning bosh muharriri boʻlgan va hozirda *ACM jurnalining* Iqtisodiyot va Hisoblash sohasi muharrori, shuningdek, kompyuter nazariyasi muharririmlar kengashi aʼzosi.

Jon Klineberg bilan birgalikda Algorithm Design () nomli darsli kitobning mualliflari boʻldi.

## Unvonlar va mukofotlar
Tardos Milliy muhandislik akademiyasi (2007), Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi va Milliy fanlar akademiyasi (2013)  va Amerika falsafa jamiyati (2020) aʼzolari etib saylandi. U shuningdek, ACM Fellow (1998-yildan beri), INFORMS aʼzoligi va Amerika matematik jamiyati aʼzoligidan (2013)  U Packard, Sloan jamgʻarmasi va Guggenheim stipendiyalari oluvchi.

U Fulkerson mukofoti (1988), George B. Dantzig mukofoti (2006),  Van Wijngaarden mukofoti (2011), Gödel mukofoti (2012)  va EATCS mukofoti (2017) ning gʻolibi boʻlgan. [1] 2018-yilda Ishlab chiqarish va amaliy matematikada ayollar va jamiyat assotsiatsiyasi uni yillik Sonia Kovalevskiy maʼruzachisi sifatida tanladi. 2019-yilda u IEEE John von Neumann medalini olgan. 

## Shaxsiy
Tardos Devid Shmoys bilan turmush qurgan. Gábor Tardos uning kichik ukasi.

## Manbalar
Gábor Tardos

**Gábor Tardos** (Xitoyda tug'ilgan 11 iyul 1964) - Vengriya matematikasi, hozirda Markaziy Yevropa universiteti professori va ilgari Simon Fraser universiteti Kanada tadqiqot kursi. U asosan kombinatorlik va kompyuter fanlari ishlaydi. U Éva Tardos kichik ukasi.

## Ta'lim va kasb faoliyati
Gábor Tardos 1988 yilda Budapeşt Eötvös universiteti tomonidan matematikada doktorlik darajasini oldi. Uning maslahatchilari László Babai va Péter Pálfy edi. U Chikago universiteti, Rutgers universiteti, Toronto universiteti va Prinston ilg'or tadqiqotlar institutida doktorlik lavozimlarini egalladi. 2005 yildan 2013 yilgacha Simon Fraser universiteti diskret va hisoblash geometriya Kanada tadqiqotlari raisi sifatida xizmat qilgan. Keyin u 1991 yildan buyon tadqiqotchi sifatida ishlagan Alfréd Rényi matematik institutida Budapeştga qaytdi. 

## Matematika natijalari
Tardos universal algebra natijasida boshlandi: u tug'ilgan tartibni saqlab turish operatsiyalarining maksimal klon namoyish etdi. U Hanna Neumann taxminini qisman natijalarga erishdi. O'zining o'quvchi Adam Mark bilan birga u Zoltán Furedi va Péter Hajnal kombinatorlik taxminiy taxminiyligini isbotladi. Tardos eng yaxshi parcha izlari kodlarini yaratish usuli ishlab chiqdi. Matematika tarkibi qiyin bo'lsa-da, algoritmni amalga oshirish oson.

## Mukofotlar
1992 yilda u Yevropa matematik kongressida yosh tadqiqotchilar uchun Yevropa matematika jamiyati mukofoti va Macar Fanlar akademiyasining yosh tadqiqotchilar uchun mukofoti oldi. 1999 yilda u Vengriya fanlar akademiyasi tomonidan Erdős mukofoti va Alfréd Rényi Matematika instituti Alfréd Rény mukofotiga sazovor bo'ldi. 

U Vengriya Fanlar akademiyasidan Lendület Grantini (2009),  Macaristadagi ajoyib tadqiqotchilarni saqlash uchun maxsus ishlab chiqilgan.  2020 yilda u Robin Moser bilan birgalikda ishlab chiqilgan Lovász lokal lemma algoritmik versiyasi uchun Gödel mukofoti olgan.

2018 yilda Tardos Rio-de-Janeyro shahrida bo'lib o'tgan Xalqaro matematiklar kongressida taklif etilgan nutqchi bo'lgan.

## Manbalar
Lesli Stiven Ettre

**Lesli Stiven Ettre** (16 sentabr 1922 - 1 iyun 2010) - xromatografiya sohasida, ayniqsa ochiq tubulli gaz xromatografiyasi, shuningdek, xromatografikaning tarixini hujjatlashtirish uchun qo'shgan hissasi uchun taniqli bo'lgan Vengriyalik-Amerikalik analitik kimyo va olim edi. 

## Hayot
Ettre Vengriyaning Szombathely shahrida tug'ilgan va 1946-yilda Budapeştning Texnik universitetidan Kimyotexnika fanlari magistratura darajasini olgan. Keyinchalik u shu muassasadan texnik doktorlik (texnik) diplomini olgan. U va uning rafiqasi Kitty (Polonyi) Ettre (192?-199?) 1958-yilda Qo'shma Shtatlarga ko'chib o'tishdi. Ularning bitta qizi bor edi.

1946-yildan 1956-yilgacha Ettre Vengriyada farmatsevtika va kimyotexnika firmalarida ishlagan. 1956-yilda u Budapeştdagi Vengriya plastik ilmiy instituti sanoat bo'limining boshlig'i etib tayinlandi. G'arbiy Germaniyaning Frankfurt am Main shahridagi Lurgi AG-da kimyo muhandislik lavozimini egallagan va u yerda gaz xromatografiyasi bilan ishlashni boshlagan. Qo'shma Shtatlarda Ettre PerkinElmer korporatsiyasida 1958-yildan 1990-yilgacha ishdan bo'shashgan; u dastur muhandisi, mahsulot mutaxassisi, bosh dastur kimyosi va katta xodim olim va nihoyat katta olim lavozimlarida ishlagan.

Ettrening asosiy tadqiqot sohasi xromatografiya edi. Uning faoliyati turli sohalarni o'z ichiga olgan, jumladan, yuza maydonini tadqiq qilish, iz tahlil qilish, detektor javobini aniqlash, reaksiya gaz xromatografiyasi, saqlash indeks tizimi, bosh maydon gaz xromatrografiyasi va ayniqsa ochiq-tubulyar (kapilyar) ustun gaz xromatorligi nazariyasi va amaliyotini qamrab olgan. Pensiyadan ketgandan so'ng, u kromatografiya tarixi va evolyutsiyasiga va uning boshqa ilmiy fanlar bilan bog'liqligiga e'tibor qaratdi.

1900-1944 yillar davridagi Vengriya filiati tarixi va o'zgarishlari uning kamroq ma'lum faoliyatlaridan biri bo'lib, u Vengriya filiatelli jamiyati tomonidan chop etilgan bir nechta monografiyalarning muallifidir.

## Akademiya
Ettre bir nechta universitetlarda katta o'qituvchi va yordamchi professor bo'lgan; Veszprém universiteti, Budapeşt, Vengriya (1950-1952), Houston universiteti, Texas, AQSh (1986-1968), Johannes Kepler universiteti, Linz Avstriya va Nyu-Haven, Konnetikut, AQShdagi Yael universiteti kimyotexnika bo'limi (1977-1978, 1988-200?), u yerda yordamchi professor va tadqiqot filiali edi.

## Lesli Ettre mukofoti
2008-yilda PerkinElmer korporatsiyasi tomonidan kapilyar xromatografiya bo'yicha xalqaro simpoziumning Lesli Ettre mukofoti tashkil etildi. Bu mukofot har yili 35 yosh yoki undan kichik bo'lgan olimga atrof-muhit va oziq-ovqat xavfsizligi sohasida kapilyar gaz xromatografiyasida eng qiziqarli original tadqiqot uchun beriladi.

## Ishlar
Ettre 300 ga yaqin ilmiy nashrlarni, 20 kitobni, muharririni va 42 ta kitobni muharrir qildi. U ko'plab professional kimyo jamiyatlarining a'zosi edi. 1968 yildan 1974 yilgacha u Sanoat kimyoviy tahlillari ensiklopediyasining ijrochi muharriri sifatida xizmat qilgan.

## Manbalar
Spannagel

**Spannagel** () — Avstriyaning Tirol shtatidagi Zillertal Alp togʻlarida joylashgan gʻor. 2010-yillarning oxiriga kelib gʻorning 10 km ga yaqin qismi oʻrganilgan. Ekskursiya uchun keluvchi sayyohlarga gʻorning 500 metr uzunlikdagi qismi taqdim etiladi. Uning kirish eshigi Spannagelxaus (2531 m) ostida, ilgari Avstriya turistik klubiga qarashli boʻlgan togʻ binosi ostida joylashgan. Gʻor va bino 1902-yildan 1904-yilgacha klubning prezidenti boʻlgan doktor Rudolf Spannagel sharafiga nomlangan.
## Shakllanish
Zillertal Alp togʻlarining katta qismi gʻor shakllanishiga yordam bermaydigan kristalli birlamchi jinslar, pluton va metamorfik jinslardan iborat. Baʼzi joylarda karstlanishga qodir qatlamlar bor, masalan, ohaktosh, dolomit, gips va boshqa karbonatlar. Ushbu qatlamlar odatda juda nozik va kichik gʻorlarning paydo boʻlishiga imkon beradi. Gʻor yaralishi uchun suvda eruvchan jinslar ham talab qilinadi. Ushbu keng gʻorning geologik korroziya natijasida hosil boʻlishi mintaqaning tektonikasi bilan izohlanadi.

## Xususiyatlari
Gʻorda namlik miqdori yuqori (bu hatto kaskadlarning paydo boʻlishiga sabab boʻlgan). Har xil oqim oʻtish joylari (Mündungslöcher) faqat suv ostida kirish mumkin boʻlgan joylarda sifonlarni hosil qiladi. Spannagel gʻor tizimi Gefrorn-Vand Kees muzligidan Lärmstangegacha choʻzilgan va Yevropadagi eng baland katta gʻor boʻlib, uzunligi 10 kilometrni tashkil etadi. Ekskursiyalar davomida gʻorning koʻplab xususiyatlari tushuntiriladi (rangli marmar, turli xil ohaklangan aglomeratsiyalar, speleotemalar, kristallar va qoziqlar). Bundan tashqari, gʻorning yoshi, shakllanish jarayoni, oʻpka kasalliklaridan aziyat chekuvchilar uchun foydali boʻlgan oʻsimlik va hayvonot dunyosi, iqlimi va gʻor atmosferasi haqida maʼlumotlar beriladi. Gʻorning chiqish qismida koʻrshapalaklar yashaydi.

## Manbalar