open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salem jodugarlik sudlari

**Salem jodugar sudlari** – 1692-yil fevraldan 1693-yil maygacha boʻlgan davrda mustamlakachi Massachusetsda jodugarlikda ayblanganlarni soʻroq qilish va sud qilish bilan shugʻullanadigan muasssasa edi. Ushbu davrda 200 dan ortiq kishi jodugarlikda ayblangan. Oʻttiz kishi aybdor deb topildi, ularning oʻn toʻqqiz nafari (oʻn toʻrt ayol va besh erkak) dorga osilish orqali qatl etildi. Yana bir erkak, Geylz Corey, aybiga iqror boʻlishdan bosh tortganidan keyin qiynab oʻldirilgan. Kasallik bilan toʻlib-toshgan qamoqxonalarda kamida besh kishi vafot etgan.

## Manbalar
Anomaliya (roman)

**Anomaliya** () – fransuz yozuvchisi Hervé Le Telleierning romani, Gallimard nashriyoti tomonidan 2020-yil 20-avgustda nashr etilgan.

Roman adabiy matbuotda ijobiy baho oladi. Le Telleier 2020-yil 30-noyabrda ushbu kitobi uchun Goncourt mukofotiga sazovor boʻldi.
## Tavsifi
Asar uch qismdan tashkil topgan boʻlib, ularning nomlari Raymond Queneau sheʼriyatidan olingan. Roman haqiqiy dunyo va uning aksi oʻrtasidagi munosabat haqida bir nechta savollarni koʻtaradi, jumladan, voqelikni virtual makonning taqlid modelidan qanday ajratish mumkinligi masalasini oʻrtaga tashlaydi.
## Uslubi
Kompozitsiya boʻyicha „roman ichidagi roman“. Muallif jiddiy lingvistik cheklovlar sharoitida badiiy asarlar yaratishga intilayotgan xalqaro „OULIPO“ adabiy guruhi prezidenti.

„Anomaliya“ bir necha personajlarni tanishtirish bilan boshlanadi, ularning har biriga turli janrlarning – triller, psixologik roman va hokazolarning uslubiy xususiyatlariga muvofiq yozilgan bob bagʻishlangan. Oʻquvchi bu qahramonlarning barchasi oʻrtasidagi bogʻlovchi halqa 2021-yil mart oyida yuz bergan Parij – Nyu-York reysining „anomaliyasi“ ekanligini tezda tushunib yetadi.

Tanqidchi Annick Geillening yozishicha, Le Tellier kiberpank janrining postmodernistik ilmiy fantastikasidan ilhomlangan. Asar teleserial ssenariysiga oʻxshash tuzilgan. Romanda koʻplab adabiy ishoralar mavjud.

## Manbalar
Gʻulomjon Aliyev

**Gʻulomjon Aliyevich Aliyev** (, 1934, Andijon – 2002, Andijon) — oʻzbekistonlik pedagog, harbiy va davlat arbobi.

Andijonda tugʻilgan. 1952-yilda Andijon shahar sanitariya-epidimiologiya stansiyasi haydovchisi boʻlgan. Keyinchalik, viloyat gazetasida, Andijon viloyati huquqni muhofaza qilish organlarida ishlagan.

Andijon pedagogika institutini tamomlagan. 1961-yildan buyon kommunistik partiya aʼzosi boʻlgan. 1966-yildan 1981-yilgacha OʻzSSR Davlat xavfsizligi qoʻmitasi (KGB) Andijon viloyati boshqarmasida turli lavozimlarda xizmat qildi. 1984-yilgacha OʻzSSR Davlat xavfsizligi qoʻmitasi Samarqand viloyati boshqarmasi boʻlim boshligʻi boʻldi.

1984-yildan 1989-yilgacha OʻzSSR Davlat xavfsizligi qoʻmitasi Qashqadaryo viloyati boshqarmasi boshlgʻi boʻlgan. 1989—1991-yillarda Oʻzbekiston SSR KGB raisining oʻrinbosari, 1991-yil 12-iyundan 26-sentyabrgacha Oʻzbekiston SSR KGB raisi boʻlgan.

1991-yildan 1995-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisi boʻlgan.

## Manbalar
Burhoniddin Dasuqiy

**Sayyid Ibrohim Burhoniddin Dasuqiy** (1238-yil Misr, – 1272-yil)- Dasuqiya tariqati asoschisi.

## Hayoti
Burhoniddin Dasuqiy toʻrt tariqat murshidi boʻlgan. Otasi rifoiya tariqati murshidi edi. Otasidan rifoiya tariqati ijozasini olgan. Keyin ham rifoiya va suhravardiya murshidi boʻlgan Najmiddin Isfahoniyga murid tushib undan ham ijoza olgan. Burhoniddin Dasuqiy shoziliya tariqatidan ham ijozasi boʻlgan. Shunday qilib u ham oʻzi asos solgan dasuqiya va yana rifoiya, suhravardiya va shoziliya tariqatlari murshidi xisoblanadi.

## Asarlari
Burhoniddin Dasuqiy ‘’Haqoyiq’’, ’’Javohir’’, ‘’Javharaʼ’ nomlik asarlar yozgan.

## Manbalar
Beparvolikning nozik san’ati

***Beparvolikning nozik sanʼati: Baxtli yashashning oʻzgacha usuli*** – amerikalik bloger va yozuvchi Mark Manson qalamiga mansub nashr etilgan ikkinchi kitob. Asar dunyodagi eng yirik nashriyot kompaniyalaridan biri boʻlgan HarperCollins Publishersning HarperOne nashriyoti tomonidan 2016-yil 13-sentyabrda chop etilgan.
## Syujeti
Kitob oʻz-oʻzini rivojlantirish sanʼatiga va Manson koʻpchilik odamlarga amalda foyda keltirmaydigan maʼnosiz ijobiylik madaniyati deb hisoblagan narsaga javob sifatida yozilgan. Manson hayotiy qiyinchiliklar aksariyat hollarda hayotga koʻproq maʼno berishini koʻrsatish uchun oʻz hayotidan koʻplab shaxsiy misollarni keltiradi. Uning fikricha, bu yondashuv cheksiz baxt izlashga qaraganda hayotga nisbatan oqilona munosabatdir.

Mansonning qarashlari va yozish uslubi ayrim kishilar tomonidan oʻz-oʻziga yordam berishning umumqabul qilingan tamoyillariga zid deb baholandi, chunki u oʻz fikrlarini ifodalash uchun gʻoyat keskin toʻgʻrilik va odob doirasidan tashqari soʻzlardan foydalangan.

Mavzu jihatidan kitob motivatsiya boʻyicha qoʻllanmalarga oʻxshaydi, lekin mohiyatan ularga tanqidiy munosabatdir. Mansonning taʼkidlashicha, biz qoʻrquv va kamchiliklarimizni qabul qila olsak, muvaffaqiyatsizliklardan qochishni toʻxtatsak, jasorat va qatʼiyat, mas’uliyat va halollikni topamiz.

## Jamoatchilik munosabati
Kitob birinchi marta „New York Times“ gazetasining haftalik bestsellerlari roʻyxatida paydo boʻladi, 2016-yil 2-oktyabrda „Hayotiy maslahatlar va boshqa turdagi kitoblar“ toifasida oltinchi oʻrinni egallaydi va birinchi marta 2017-yil 16-iyulda yetakchiga aylanadi.

Bundan tashqari, kitob 2016-yil 25-sentyabrda „Hujjatli nasriy va boshqa turdagiasarlar“ nominatsiyasida „Washington Post“ gazetasida haftaning eng koʻp sotilgan kitoblari roʻyxatida toʻqqizinchi va 2016-yil 23-sentyabrda „Toronto Star“ oʻz-oʻzini rivojlantirish kitoblari roʻyxatida 1-oʻrinni egalladi. Asar 2017-yilda „Barnes&Noble“ tomonidan eng koʻp sotilgan kitobga aylandi, Amazon.com saytidagi bestsellerlar roʻyxatida toʻrtinchi va Kanadadagi eng koʻp sotilgan kitoblar roʻyxatida esa toʻqqizinchi oʻrinni egalladi.
## Manbalar
Sa’duddin ibn Muso al-Jivabiy

**Saʼduddin ibn Muso al-Jivabiy Shayboniy** (vaf. 1301-yil) – Saʼdiya tariqati asoschisi.

## Hayoti
Saʼduddin Jivabiy yoshligida yoʻl toʻsar-qaroqchi boʻlgan. Otasi Yunus Shayboniyning duosi bilan kunlardan bir kun tushlarida Muhammad (s.a.v.) koʻrgan va ilohiy tanbeh nasihat taʼsirida tavba qilib otasiga murid tushgan. Keyinchalik Havran bilan Quddus orasidagi Jiba degan joyga koʻchib borib, vafotiga qadar oʻsha yerda yashagan. Saʼduddin Jivabiy talqin yoʻli orqali ruhiy bemorlarni davolaganligi bilan tarixda oʻchmas iz qoldirgan .

## Manbalar
Sirojiddin Umar Xilvatiy

**Sirojiddin Umar Xilvatiy** (toʻliq ismi Sirojiddin Umar ibn Akmaluddin Lahjiy Xilvatiy) (vaf. 1397-yil) – Xilvatiya tariqati asoschisi.

## Hayoti
Umar Xilvatiy ilk tahsilini ona shahrida tamomlagach, Xorazmdagi amakisi Muhammad Nuriyga murid tushgan. Umar Xilvatiy juda koʻp xilvatda oʻtirganlar xatto ketma ket qirq kundan qirq marta 1600 kun chilla oʻtirgan.

## Manbalar
Xoja Bayram Valiy

**Hoji Bayram Valiy** (1352-yil – 1430-yil) – Bayramiya tariqati asoschisi.

## Hayoti
Dastlab diniy ilmlarni egallagach, Bursa va Anqarada mudarrislik qilgan. Bursada ekan, dastlab naqshbandiya tariqati murshidi mashhur shayx Shamsiddin Muhammad al-Buxoriy bilan tanishgan. Keyinchalik, mudarrislikni qoʻyib, Qaysaridagi yassaviya tariqati murshidi shayx Hamiduddin Oqsaroiyga murid tushgan. Asl ismi Noʻmon edi. Qaysaridagi yassaviya tariqati murshidi Hamiduddin Oqsaroiy bilan birinchi marta qurbon hayiti bayrami kuni tanishgani uchun murshidi unga Bayram deb ism qoʻygan. Hoji Bayram Valiy murshidi bilan birga Shomga va u yerdan hajga ketgan. Qaytishda murshidining vafotiga qadar Qaysarida shayx hizmatida boʻlgan. Keyinchalik Anqarada vaʼzu irshod va zifasiga boshlagan. Qisqa vaqtda nomi har tarafga yoyilgan. Usmoniylar sultonlar ham juda katta ehtirom va xurmat qilishar edi.

## Manbalar
Mavlono Muhammad Qozi

**Mavlono Muhammad Qozi** (? — 1515-yil, Samarqand) – Xoja Ahror shogirdi, naqshbandiya tariqati murshidi.

## Hayoti
Mavlono Muhammad Qozining otasi Burhoniddin oʻsha zamonning mashhur shariat allomasi Qozi Imodiddinning yaqinlaridan boʻlgani uchun ham oʻgʻli Mavlono Muhammadga „Qozi“ nisbasini bergan. Mavlono Muhammad Qozi Xoja Ahror toʻgʻrisida yozilgan yirik maqomot kitobi sohibi ham boʻlib, kitob naqshbandiya tariqati toʻgʻrisidagi asosiy manbalardan biri boʻlib xizmat qilgan. Shu jihatdan olganda ham, Mavlono Muhammad Qozi Xoja Ahror Valiyning shariat va tariqat borasidagi eng bilimli shogirdi ekanligi bilinib turibdi. Mavlono Muhammad Qozi dunyoviy va shar’iy bilimlarni mukammal egallaganidan soʻng, unda tasavvuf bilimiga ham mayli kuchayib, Xurosonga otlanadi. Mavlono Muhammad Qozi Samarqandan oʻtib, Xoja Ahror Valiy bilan uchrashadi. Maxdumi Aʼzam va Mavlono Lutfullohlarga ham ustozlik qilgan.
## Asarlari
* Silsilat ul-orifin
## Manbalar
Muttalib ibn Abdulloh ibn Malik

**Muttalib ibn Abdulloh ibn Malik al-Xuzay** () Abbosiy general va maʼmur Abdulloh ibn Molik al-Xuzaʼiyning oʻgʻli. Al-Amin va al-Maʼmun oʻrtasidagi fuqarolar urushi davrida al-Maʼmun tomonda boʻlgan.

811-yilda Mosul uchun al-Ma’munga bay’at qilgach, 813-yilda qisqa muddatga hamda 814-yildan 816-yilgacha Misr noibi etib tayinlandi. 817-yilda, al-Ma’mun o‘z vorisligi uchun Aliylar vakili Ali ar-Ridoni tanlaganidan so‘ng, Muttalib Bag‘dodda al-Ma’munga qarshi qo‘zg‘olonga qo‘shilib, hatto shahardagi raqobatchi xalifa Ibrohim ibn al-Mahdiyga sodiqlik qasamini ichirdi.
## Adabiyotlar
*
Ahmadjon Koʻhistoniy

**Mulla Ahmadjon Maxdum Koʻhistoniy** (1938-yil Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumani, 1999-yil) – Hanafiylik olimi.

## Hayoti
Ilk taʼlimni otasi shohmurod domladan olgan. Soʻng Muhammad Sharif Hisoriy, Qori Mahmud al-Xufariy, Bobo Muhammad Muftiy, Abdurashid Qozi domla, Malaviy Hoji Domla Hindistoniylardan islomiy bilimlarni bilimlarni oʻzlashtirgan.

## Asarlari
*Risolai sujudi sahv*, *Risolat ul-Komila fi qazoil foitah*
## Manbalar
Al-Quds masjidi (Kasablanka)

**Al-Quds masjidi** (, Berber: ⵎⴻⵣⴳⵉⴷⴰ ⵍⵇⵓⴷⵙ), ilgari  deb atalgan, Marokashning Kasablanka shahridagi *Roches Noires* mahallasida joylashgan masjiddir. U dastlab neo-gotik uslubida cherkov sifatida qurilgan, biroq Marokash mustaqillikka erishgach, bino masjidga aylantirilgan.

## Tarixi
Avliyo Margaret cherkovi () 1920-yilda *Roches Noires* mahallasining asoschisi Eugene Lendrat ismli fransuz tomonidan qurdirilgan. Inshoot qurilishida 1860-yilda Émile Boeswillwald tomonidan Pau shahrida, Pireneya-Atlantika departamentida qurilgan  nomli cherkovidan andoza olingan.

Avliyo Margaret cherkovi 1981-yilda Hasan II ning marokashlashtirish siyosati tufayli masjidga aylantirildi. Bu siyosat natijasida yevropaliklar Marokashdan ommaviy ravishda koʻchib ketishga majbur boʻldilar.
## Manbalar
Ar-Rahmon ar-Rahim masjidi

**Ar-Rahmon ar-Rahim masjidi** () Misrning Qohira shahridagi masjiddir. U Abbossiya mahallasidagi Saloh Salem koʻchasida joylashgan.

2009-yilda qurib bitkazilgan masjid qurilishi misrlik tadbirkor tomonidan moliyalashtirilgan va turli islom meʼmorchiligi uslublari asosida ishlangan islomiy naqshlari bilan mashhur.

Masjid tashkil etilganidan buyon „Katb Ketab“ nomi bilan tanilgan koʻplab nikoh marosimlari va eʼtiborga loyiq dafn marosimlari ushbu masjidda oʻtkazib kelinmoqda.

## Yana qarang

* Misrdagi masjidlar roʻyxati
* Misrda islom
## Manbalar
Ar-Rahmon masjidi (Cherchell)

**Ar-Rahmon masjidi** () Jazoirning Tipaza viloyatidagi Cherchell shahrida joylashgan. Bu bino aslida XIX asr oxirida, Fransiya mustamlakachiligi davrida, neoklassik uslubda qurilgan '''Havoriy Pavel''' **cherkovi** edi. 1964-yilda, mamlakat mustaqillikka erishgandan soʻng, u masjidga aylantirilgan.

## Yana qarang

* Masjidlar roʻyxati
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
* Jazoirdagi masjidlar roʻyxati
* Jazoirning madaniy boyliklari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar

* Manar al-Atar raqamli merosi foto arxividagi al-Rahmon masjidi tasvirlari
As-Sada masjidi

**As-Sada masjidi** – Jibuti poytaxti Jibuti shahridagi masjid.

## Tuzilishi
As-Sada masjidi 1500 nafargacha namozxonni oʻziga sigʻdira oladi.

## Yana qarang

* Jibutida islom
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Pujehun markaziy masjidi

**Pujehun markaziy masjidi** Sierra Leone janubidagi Pujehun tumanida joylashgan asosiy masjiddir. Masjid Pujehun shahrida bunyod etilgan. Pujehun markaziy masjidining bosh imom-xatibi shayx Alhoji Ahmad Jallohdir. Masjid, shuningdek, turli islomiy madaniy tadbirlar oʻtkaziladigan joy hisoblanadi.

## Yana qarang

* Syerra-Leoneda Islom
## Manbalar

## Havolalar

* https://web.archive.org/web/20131101055546/http://africayoungvoices.com/2013/08/pujehun-muslim-jamat-pray-for-president-koroma-and-hail-moijueh-kaikai/
* http://news.sl/drwebsite/publish/article_200523450.shtml
Pipeline masjidi

**Pipeline masjidi** Gambiyaning Serekunda shahridagi asosiy masjiddir.

## Tarixi
Masjid 1990-yil 28-fevralda qurilgan.

## Tuzilishi
Masjid Serekundadagi Kairaba prospektining (avvalgi nomi: Pipeline koʻchasi) gʻarbiy tomonida joylashgan. Masjidning tashqi hovlisi 30×65 metr maydonni tashkil etadi. Masjidda minora va fasad kabi islom arxitekturaelementlari qoʻllanilgan. Masjid AQShning Banjuldagi elchixonasiga yaqin joyda qurilgan.
## Manbalar
Sayyida Ajula masjidi

**Sayyida Ajula masjidi** () – Tunisning poytaxtidagi Madina kvartali shimolida joylashgan masjid.

## Joylashuvi

Bu masjid Saida Adjula koʻchasidagi, 20-uyda joylashgan.

## Etimologiyasi
Masjid oʻz nomini avliyo Sayyida Ajuladan olgan&#x5B; ** &#x5D;.

## Tarixi
Masjid 1874-yilda (hijriy 1291-yilda) Husayniylar sulolasi davrida qurilgan. Bu haqida masjidning kiraverishidagi esdalik lavhada aytilgan.

## Galereya

Fayl:Mosquée_Saïda_Ajoula_photo2_مسجد_السيدة_عجولة.jpg|alt=Commemorative plaque of the mosque|Masjidning esdalik lavhasi
Fayl:Mosquée_Saïda_Ajoula_photo1_مسجد_السيدة_عجولة.jpg|alt=Doorway of the mosque|Masjid eshigi

## Manbalar
Al-Abbos ibn Musa ibn Isa al-Hoshimiy

Al-Abbos ibn Musa ibn Isa () (815-yilda vafot etgan) Abbosiylar sulolasining kichik aʼzosi. Al-Abbos 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida turli lavozimlarda ishlagan. Toʻrtinchi fitna voqealarida esa qoʻllovchi rolida boʻlgan.

## Faoliyati
Al-Abbos dastlabki ikki Abbosiy xalifa as-Saffoh va al-Mansurning jiyani hamda al-Mansurning dastlabki taxt vorisi Isa ibn Musaning nabirasi edi. Horun ar-Rashid taxtga oʻtirgan 786-yilda al-Abbos Kufa noibi boʻlgan otasi Musaga oʻrinbosar boʻlgani, keyinchalik esa Kufa noibi boʻlgani haqida maʼlumotlar mavjud. 805-yilda yillik haj ziyorati safariga boshchilik qilgani, hozirda maʼlum boʻlmagan vaqtda esa Makka noibi etib tayinlangani ham maʼlum.

809-yilda Horun vafot etgandan so‘ng, al-Amin dastlab al-Abbosni Xurosondagi al-Ma’munga elchi qilib yubordi. Biroq, ikki aka-uka o‘rtasidagi ziddiyat kuchayib borayotgan bir paytda, al-Abbos tez orada fikrini o‘zgartirib, al-Ma’munga sodiqligini bildirishga ko‘ndirildi. 812-yil martida al-Husayn ibn Ali ibn Isaning muvaffaqiyatsiz davlat to‘ntarishida qatnashdi. Bu voqeada shaxsan al-Amin va uning onasi Zubayda bintu Ja’farni qo‘lga olish vazifasini bajargan. Shundan so‘ng, 812, 813 va 814-yillarda al-Ma’mun nomidan amalga oshirilgan dastlabki haj ziyoratlariga rahbarlik qilish uchun tayinlandi.

814-yil iyun oyida al-Ma’mun al-Abbosni Misr noibi etib tayinlagach, u o‘g‘li Abdullohga o‘z nomidan viloyatni nazorat qilishni topshirdi. Biroq, Abdulloh mahalliy *[[jund]]* bilan yomon munosabatda bo‘ldi. Uch oydan kamroq vaqt o‘tgach, qo‘shin qo‘zg‘oloni natijasida ag‘darildi, sobiq noib al-Muttalib ibn Abdulloh al-Xuzay esa qamoqdan ozod qilinib, uning o‘rniga hokimiyatga tiklandi. Keyin al-Abbos vaziyatga aralashish uchun Misrga yo‘l oldi, ammo 815-yil fevral oyida Bilbeisda goʻyoki zaharlanish natijasida to‘satdan vafot etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ilie Bolojan

**Ilie Gavril Bolojan** (; 1969-yil 17-martda tugʻilgan) – Ruminiya siyosatchisi. Klaus Iohannis isteʼfoga chiqqanidan keyin, 2025-yil 12-fevraldan buyon Ruminiya prezidenti vazifasini vaqtincha bajaruvchi. Bundan avval Oradeya meri va Bihor okrugi kengashi raisi boʻlgan. Ruminiyada 2024-yilda bekor qilingan prezidentlik saylovlarining birinchi bosqichida Milliy liberal partiya magʻlubiyatga uchragach, Nicolae Ciucă isteʼfoga chiqqan. Bolojan partiya prezidenti vazifasini vaqtincha bajaruvchi boʻldi.

## Manbalar
Geovany Quenda

**Geovany Tcherno Quenda** (2007-yil 30-aprelda tugʻilgan) – portugaliyalik professional futbolchi, Primeira Liga klubi Sporting CP va Portugaliya terma jamoasida oʻng qanot hujumkor yarim himoyachisi sifatida oʻynaydi.

„Sporting CP“ yoshlar tizimi orqali katta futbolga kelgan Quenda, 2024-yilda asosiy jamoada oʻynash darajasiga koʻtarilgan. Mavsum davomida keyinchalik muvaffaqiyatli oʻyinlari sababli jamoasining ajralmas oʻyinchilaridan biriga aylandi. Quenda Gvineya-Bisauda tugʻilgan, Portugaliyaning yoshlar terma jamoasi tarkibida oʻynagan. 2024-yilgi UEFA U-17 Yevropa chempionatida Portugaliya yoshlari jamoasi bilan birgalikda ikkinchi oʻrinni egallagan va 17 yoshgacha boʻlgan turnirning ramziy terma jamoaga kiritilgan.

## Yutuqlari
**Portugaliya U17**

17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining ikkinchi oʻrin sovrindori: 2024

**Shaxsiy sovrinlari**

17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining eng yaxshi jamoasi aʼzosi: 2024

## Manbalar

## Havolalar
*
Muhammad Tahir

**Xoja Muhammad Tohir Baxshi [[Naqshbandiya|Naqshbandiy]]** (1963-yilda tugʻilgan), **Sajjan Saeen** nomi bilan ham tanilgan. Pokistondagi mashhur naqshbandiy soʻfiy shayxi. U 1963-yil 21-martda Pokistonning Larkana tumanidagi Rahmatpur Sharif dargohida tugʻilgan.
## Faoliyati

Hozirgi kunda Ahmad Sirhindiydan boʻlgan Naqshbandiya tariqatining hozirgi rahbari(murshidi) va Ollohobod Sharif ziyoratgohi qoʻriqchisidir. U, shuningdek, „Jamoat Islah-ul-Muslimin“, „Rohani Talaba“ jamoati va Jamiyat-e-Ulema Tahiriyaning bosh homiysi hisoblanadi. Uning 300 dan ortiq noibi borki, ular Naqshbandiya dinini butun dunyoga yoyishga oʻz hissalarini qoʻshib kelmoqdalar.
## Manbalar
Saleh Taei

**Buyuk [[Oyatulloh]] Solih Taei**(1948 yilda tugʻilgan) iroqlik oʻn ikki shia marjasi.
## Faoliyati

Uning qarashlari islomiy mazhablarni qayta birlashtirish zarurligi va taʼlimotlarni boʻlinishini taqiqlash haqidagi mezonlar hisoblanib, oʻz fikrlari bilan ajralib turguvchi mashhur din arbobi hisoblanadi. Shuningdek, Iroqning Najaf shahridagi seminariyalarda Oyatulloh Abul-Qossim Khoi va Muhammad Muhammad Sodiq as-Sadr qoʻl ostida tahsil olgan.

## == Manbalar
Qasem Taei

**Buyuk Oyatulloh Qosim Tai** (1960 – 2023- yil 16-sentyabr) iroqlik oʻn ikki shia marjasi edi.
## Faoliyati

Tai Iroqning Najaf shahridagi seminariyalarda Buyuk Oyatulloh Muhammad Muhammad Sodiq as-Sadr qoʻl ostida tahsil olgan. U koʻplab islomiy kitoblarning muallifi edi. U 2023-yil 16- sentyabrda 63 yoshida yurak xastaligidan vafot etdi.
## Manbalar
Sulaymon ibn Gʻolib al-Bajaliy

**Sulayman ibn Gʻolib ibn Jibril al-Bajaliy** () Abbosiylar xalifaligining 816—817-yillarda Misr noibi boʻlgan amaldori.

## Faoliyati
Sulaymon Abbosiylar inqilobida ishtirok etgan xurosoniy Jibril ibn Yahyo al-Bajaliyning nabirasi. 809 va 811-yillarda Misr *[[sohib ash-shurta]]si* etib tayinlangan. 816-yil sentyabr oyida as-Sariy ibn al-Hakam taxtdan ag‘darilishiga sabab boʻlgan qo‘shin qo‘zg‘oloni ortidan noiblikka ko‘tarilgan. Mazkur lavozimda uzoq qolmadi. Qoʻshinlar unga hujum qilib, 817-yil fevral oyida, besh oylik hukmronlikdan soʻng chetlatishdi va oʻrniga as-Sariy hokimiyatga qaytarildi.

Sulaymonning oʻgʻli Muhammad 851-yilda *sohib ash-shurta* etib tayinlandi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
* 
* 
*
Oʻzbekiston 24

**Oʻzbekiston 24** – Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi tarkibidagi telekanal. Telekanal sutkasiga 24 soat faoliyat olib boradi. Oʻzbekistondagi va jahondagi siyosat, iqtisodiyot, biznes, madaniyat, texnologiya va shu kabi sohalarga oid yangiliklarni va reportajlarni efirga uzatadi.

## Tarixi
2017-yil 2-may kuni oʻzbek ommaviy axborot vositalarida sobiq „Diyor“ telekanali oʻrnida „Oʻzbekiston 24“ telekanali tuzilishi haqida xabarlar tarqaldi. 4-may kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti „Oʻzbekiston 24“ axborot-tahliliy teleradiokanalini tashkil etish toʻgʻrisida"gi qarori qabul qilindi. Qarorga muvofiq telekanalning umumiy shtat birliklari soni 251 ta etib belgilangan. 2017-yil iyun oyining boshlarida Xalqaro press klubda telekanal direktori Ozod Hamidxoʻjayev telekanal ochilgunga qadar radiokanal, veb-sayt undan keyin telekanal ochilishini maʼlum qilgan. Bunda efir vaqtining 70 foiz qismi oʻzbek tilida, 25 foizi rus tilida hamda 5 foiz qismi ingliz tilida yangiliklar berib borilishi aytilgan. „Oʻzbekiston“ telekanalidagi „Axborot“ teledasturi ham „Oʻzbekiston 24“ ga oʻtkazilgan. Telekanal rasmiy ravishda 2017-yil 24-iyul kuni ilk marotaba efirga uzatilgan. Bundan bir oylar oldin, ommaviy axborot vositalarida telekanal 27-iyun „Matbuot va ommaviy axborot vositalari kuni“ munosabati bilan, shu sanada efirga chiqishini taxmin qilishgan, biroq Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi bu xabarlarni tasdiqlamagan edi.
## Faoliyati
Telekanal oʻz faoliyatini tun-u kun 24 soatlik rejimda amalga oshiradi. „Intervyu-24“, „Tafsilot“, „Maxsus reportaj“, „Taraqqiyot formulasi“ va „Studiya-24“ koʻrsatuvlari efir vaqtlarining asosiy qismini tashkil etadi.

## Manbalar
Umayma bint Abd al-Muttalib

**Umayma bintu Abd al-Mutalib** Islom paygʻambari Muhammadning ammasi edi.
## Faoliyati

Makkada Abdulmuttalib ibn Hoshim va Fotima binti Amr al-Maxzumiyaning qizi boʻlib tugʻilgan.

U Asad ibn Xuzayma qabilasidan boʻlgan muhojir Jahsh ibn Riyobga  turmushga chiqdi va olti farzand koʻrdi.

# Abdulloh.
# Ubayd Alloh.
# Zaynab, keyinchalik islom paygʻambari Muhammadning xotini boʻlgan.
# Abdni *kunyasi* Abu Ahmad hamisha kattalar sifatida tanardi.
# Habiba, Ummu Habib nomi bilan ham tanilgan.
# Hamna.
## Manbalar
Óscar de Marcos

**Óscar de Marcos Arana** (1989-yil 14-aprelda tugʻilgan) – ispaniyalik professional futbolchi, La Liganing Athletic Bilbao klubida asosan qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi.

U faoliyatini Alavesda boshlagan, ammo uning koʻp qismini Athletic Bilbaoda oʻtkazgan, 550 dan ortiq rasmiy oʻyin oʻtkazgan. 2023-24-yilgi mavsumda Ispaniya kubogi va klub bilan ikkita Ispaniya Superkubogi chempionligini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Sajas jome masjidi

**Sajas jome masjidi** () — Eronning Zanjon ustoni Sajas shahrida joylashgan masjid. Saljuqiylar sulolasi davriga tegishli.

## Manbalar
Tabriz jome masjidi

**Tabriz jome masjidi** () — Eronning Sharqiy Ozarbayjon ustoni Tabriz shahridagi jamoat masjidi. Tabriz bozori va Tabriz Konstitutsiya uyi yonida joylashgan.

## Galereya

Fayl:Shabestan_masjed-e-jomeh_tabriz.jpg|alt=Recovery of main Shabestan.|Masjid shabistoni. Qayta tiklash jarayoni.
Fayl:Tabriz_mosque.jpg|alt=Main Shabestan after recovery.|Qayta tiklanganidan keyingi holati.
Fayl:Tabriz.111.jpg|alt=scholars are discussing in Jameh Mosque of Tabriz|Masjidda munozara qilayotgan ulamolar

## Manbalar
Horun ibn Muhammad ibn Isʼhoq al-Hoshimiy

**Abu Muso Horun ibn Muhammad ibn Isʼhoq ibn Muso ibn Iso al-Hoshimiy** (arabcha:هارون بن محمد بن إسحاق الهاشمي) – IX asr davlat amaldori. U Makka, Madina va Toif hokimi boʻlib xizmat qilgan va uzoq yillik musulmon haj ziyoratiga rahbarlik qilgan.

## Faoliyati

Abbosiylar sulolasining kichik bir aʼzosi boʻlgan Horun Abbosiylarning dastlabki ikki xalifasi as-Saffoh va al-Mansurning jiyani Iso ibn Muso avlodidan boʻlgan. 878-yilda beshinchi amakivachchasi al-Mu’tamid (870–892 yillar hukmronligi) davrida Horun Makkaga haj rahbari etib tayinlangan. Keyingi oʻn yarim yil davomida u doimiy ravishda bu lavozimni egallab, 892 – 893-yilgacha barcha ziyoratlarni boshqargan. Hoshimiyning Makkaga hokim etib tayinlangan vaqti nomaʼlum boʻlib, unga Madina va Toif shaharlarini boshqarish uchun qonuniy huquq berilgan. Horun oʻzining hukmronligi davrida Makka xavfsizligiga bir necha bor tahdidlarga duch kelgan va doimiy ravishda siyosiy va iqtisodiy beqarorlik davrlarini boshdan kechirishgan. 881-882-yilda shahar bosqinchi Abu al-Mugʻiyra al-Maxzumiy tomonidan qamal qilingan va Horun oʻz qoʻshinlari bilan unga qarshi yurish qilgan. Horun qoʻshin toʻplash va yurishni toʻxtatishda muvaffaqiyat qozongan boʻlsa-da, u Abu al-Mugʻiyrani Ayn-Mushas va Jiddani vayron qilishiga toʻsqinlik qila olmagan. Buning natijasida Makka ichimlik suvining koʻp qismidan mahrum boʻlgan va non narxi oshib ketgan. Horun, shuningdek, Misrning qudratli hokimlari Ahmad ibn Tulun va Sijistonlik Amr ibn al-Laysning siyosiy niyatlariga duch kelgan. Ular Muqaddas Shahar ustidan vasiylikni qoʻlga kiritish orqali oʻz obroʻsini oshirishga harakat qilgan. 881 va 883-yilda Ibn Tulun va Ibn al-Lays Makkaga oʻz daʼvolarini bildirish uchun qurolli kuchlarni yuborgan, natijada shahar ichida tartibsizliklar boshlangan. Har ikki holatda ham Horun oʻz qoʻshinlari bilan tartibni saqlash uchun harakat qilgan va u 883-yilda Makka jangida misrliklarni quvib chiqarishga erishgan.

884 – 885-yillarda Makkada kutilmagan voqea yuz bergan. Dastavval, Zubayda binti Jaʼfarga tegishli boʻlgan uy qulab tushgan, buning natijasida Makkadagi Masjid al-Haromga zarar yetgan. Bu voqeada oʻn nafar shaxs halok boʻlgan. Voqea sodir boʻlganidan soʻng, Horun va *[[qozi]]* Yusuf ibn Yaʼqub Bagʻdodga hisobot taqdim etishgan va xalifa noibi al-Muvaffaq zudlik bilan zararni tuzatishni buyurgan. Buning uchun mablagʻ ham yuborgan. Keyingi yilda qayta taʼmirlash ishlari tugallanganidan soʻng, masjidga al-Muvaffaqga bagʻishlangan ikkita yodgorlik lavhasi osib qoʻyilgan, ulardan birida Horun, ikkinchisida qozi va loyiha meʼmori nomi yozilgan.

Horun 892-yilga qadar Makka hokimi boʻlib qolgan, u *fitna* davrida shahardan haydalib, Misrga koʻchib oʻtishga majbur boʻlgan. Horun shu yerda 901-yil avgust(yoki sentyabr) oyida vafot etgan.
## Manbalar
Takab jome masjidi

**Takab jome masjidi** — Eronning Gʻarbiy Ozarbayjon ustoni Takab shahrida joylashgan masjid. Qojarlar sulolasi davriga tegishli.
## Manbalar
Musoxon Dahbediy

**Muhammad Musoxon Dahbediy** (Samarqand 1708-yil 1776-yil Samarqand) – Naqshbandiya tariqati murshidi.

## Faoliyati
Musoxon Dahbediy yoshlik vaqtida otasi bilan Hisor shahriga yaqin Qoratogʻ mavzeida yashaydigan togʻasi Muhammad Rizoxojanikiga borgan. Togʻasi Rizoxoja Sulton Hofizi Ubahiyning xalifalaridan edi. Musoxon Dahbediy otasi hamrohligida Hijoz ziyorati asnosida Hisorga qoʻnib, togʻasi Rizohojaga shogird tushgan. Togʻasining ishorati bilan Hindistonning dorul-irshod Jahonobod shahriga tashrif buyrub Muhammad Obid Jahonobodiy bilan uchrashib va unga murid tushgan. Muhammad Obid Sirhindiy Ahmad Foruq nabirasi boʻlgan. Musoxon Dahbediy bir muncha yil Hindistonda turib keyin Samarqandga qaytgan.

## Asarlari
* Kasir ul-favoyid.
* Jami Jahonnamoyi ayn ul-maoniy.
* Durar ul-asror va sanad ul abror.
* Zubdat ul-haqoyiq.
* Navodir ul-maorif.
* Dar fazilati Paygʻambar.
* Durr ul-maknun.
* Mahzan ut-taarruf.
* Kanz ul-favoyid.
## Manbalar
Urmiya jome masjidi

**Urmiya jome masjidi** () — Eronning Urmiya shahridagi jome masjid. Masjid shaharning qadimgi qismida joylashgan boʻlib, 13-asrda Hulokuiylar davlati davrida qurilgan.

## Galereya

Fayl:Urmiya_Cümə_məscidinin_planı-001.jpg|alt=Bino rejasi|Bino rejasi
Fayl:Jame_mosque-Urmia_(2).JPG
Fayl:Jāme_Mosque_of_Urmia_13960108_01.jpg
Fayl:Jāme_Mosque_of_Urmia_13960108_09.jpg
Fayl:Jāme_Mosque_of_Urmia_13960108_17.jpg
Fayl:Jāme_Mosque_of_Urmia_13960108_23.jpg
Fayl:Jāme_Mosque_of_Urmia_13960108_15.jpg
Fayl:منبر_چوبی_کار_شده.jpg

## Manbalar
Al-Hasan ibn al-Abbos

**Al-Hasan ibn al-Abbos** () Sitsiliyada Vizantiya imperiyasiga qarshi kurashgan Agʻlabiy harbiy qoʻmondoni edi.

Ibn al-Abbos 880-yil oxirida al-Husayn ibn Raboh oʻrniga Sitsiliyaning Agʻlabiylar nazorati ostidagi qismining gubernatori (*ṣāḥib Ṣiqilliya*) etib tayinlangan. Vizantiyaliklar admiral Nasarning (Sefaloniya va Stelayda) dengizdagi bir qator gʻalabalaridan soʻng, makedoniyalik imperator Vasiliy I Maqduniy boshliq arab qoʻshinini Sitsiliyadan, shuningdek janubiy Italiyadan ham haydab chiqarish uchun qarshi hujum qilishga undagan.

881-yilning bahorida Hasan Vizantiyaning sharqiy Sitsiliyadagi qolgan pozitsiyalariga qarshi bir qator hujumlarni boshladi. U asosiy qoʻshin bilan avval Kataniya atrofini, soʻngra Taorminani vayron qilish uchun harakat qildi. Mahalliy Vizantiyalik qoʻmondon Barsakios uni toʻxtatishga harakat qildi, lekin magʻlubiyatga uchrab, shahar devorlari ortiga chekinishga majbur boʻldi. Keyinchalik, 881-yil oxiri yoki 882-yil boshlarida, Mosilikes boshchiligidagi Vizantiya qoʻshinlari Abu Savr qoʻmondonligi ostidagi arab armiyasini Kaltavuturo jangida magʻlubiyatga uchratdi. Shundan soʻng, Hasan oʻz lavozimidan chetlatildi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Taşmedrese

**Taşmedrese** (, shuningdek, *Halkalı madrasa* deb ham ataladi) – Turkiyaning Akshehir shahridagi XIII asrga oid diniy majmua.

Bino Konya viloyatining Akshehir shahrida joylashgan.

Majmua Koʻniya sultonligi vaziri Sohip Ota tomonidan qurdirilgan. Nomidan ham koʻrinib turganidek, bino dastlab madrasa sifatida 1250-yilda bunyod etilgan. Keyinchalik masjid, *imaret* (oshxona), *xonaqoh*, favvoralar qurilib, diniy majmuaga aylantirilgan. Bugungi kunda majmuada faqatgina madrasa, 1261-yilda qurilgan masjid va qabr mavjud. 1965-yilda muzey sifatida ochilgan, 1986-yilga kelib esa majmua sifatida qayta tiklangan.

Binoning toʻrtta ayvonli ochiq hovlisi mavjud. Talabalar xonalari va sinf xonalari hovli atrofida joylashgan. Hovli atrofidagi ayvonlarni qoʻllab-quvvatlovchi marmar ustunlar avvalgi Vizantiya binosidan olingan materiallardan yigʻilgan. Marmardan qurilgan kirish qismi esa zamonaviy koʻrinishda rekonstruksiya qilingan. Binoning eng qiziqarli jihatlaridan biri ikki qavatli *şerefe* (balkon)ga ega minorasi boʻlib, Saljuqiylar davrida bunday uslub kam uchraydigan holat edi.

## Manbalar
Zanjon jome masjidi

**Zanjon jome masjidi** ((), shuningdek, **Sayyid masjidi** () va **Sultoniy masjidi**) — Eronning Zanjon ustoni Zanjon shahrida joylashgan jome masjid. Masjid shaharning eski qismida joylashgan bo'lib, 1826-yilda Qojarlar davrida qurilgan. Qurilish Fath Alishoh Qojarning farzandlaridan biri boʻlmish Abdulloh Mirzo tomonidan amalga oshirilgan.

## Galereya

Fayl:Jemeh_mosque.jpg
Fayl:Jameh_Mosque_of_Zanjan.jpg
Fayl:Jameh_Mosque_of_Zanjan_-_Hojreh.jpg
Fayl:Jameh_Mosque_of_Zanjan_-_18_February_2018_19.jpg
Fayl:Jameh_Mosque_of_Zanjan_-_18_February_2018_18.jpg


## Manbalar
Kattaxonxoja Dahbediy

**Kattaxonxoja Dahbediy** ([samarqand 1868-yil, [Samarqand 1969-yil) – [Naqshbandiya]] [tariqat]i [murshidi, tarixchi, shoir.

## Hayoti
Kattaxonxoja amakisi Muhammad Aminxoja taʼsirida oʻsgan. Birinchi otasidan soʻng murshid boʻlgan Muhammad Aminxoja va ham Samarqandlik Xalifa Ibrohimning ham birinchi xalifasiga aylangan. Tariqat ijozasini esa xalifa Abdulkarimdan oladi. Kattaxonxoja yoshlik vaqtida Buxoro madrasasida, Oʻz amakizodasi boʻlgan Buzrukxoja Buxoriy yordamida tahsil koʻrgan. Keyinchalik esa Buxoro va Samarqandning ‘’qoriyul qurroʻ’si deb nom chiqargan Akramxoja Dahbediy dargohida ‘’Muhtasarul-viqoyaʼ’ kabi asarlarni oʻrgangan.

## Asarlari
* Risolai tarixi Dahbed

## Manbalar
Tehron jome masjidi

**Tehron jome masjidi** — Tehrondagi eng qadimiy masjid. Ming yildan ortiq tarixga ega shabistonga ega. Atiq masjidi sifatida ham tanilgan.

## Tarixi
Tehrondagi ushbu masjidning aniq qurilish sanasi haqida ishonchli maʼlumot mavjud emas, biroq uning turli qismlarining meʼmorchilik uslubi bu inshootning turli davrlarda asta-sekin shakllanganligi haqida dalolat beradi. Masjidda saqlanayotgan va milliy meros roʻyxatiga kiritilgan ashyolar Al-Buya, Safaviylar va Qojarlar davrlariga tegishli. Tehron poytaxt boʻlganidan soʻng, masjid binosi taʼmirlangan va kengaytirilgan. Shu sababli, bu masjidda hijriy XIII asrdan avvalgi birorta ham tarixiy ashyo topilmagan, garchi masjidning qurilish sanasi mazkur asrlardan oldinroq boʻlishi ehtimoldan xoli emas. Ahmad Jomeiyning fikricha, hozirgi masjid binosining ayrim qismlari Al-Buya davriga borib taqaladi va qariyb ming yillik tarixga ega.

Bu borada mavjud eng qadimiy hujjat hijriy 1275-yilda fransuz Girchmann tomonidan Tehronda tuzilgan xaritadir. Ushbu xaritada masjid binosi deyarli hozirgi koʻrinishida aks ettirilgan boʻlib, bundan 130 yil oldin hozirgi barcha ayvonlar qurib boʻlingan, degan xulosaga kelish mumkin.
## Manbalar
Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliy

**Harsama ibn an-Nadr** (yoki **an-Nasr**) **al-Jabaliy** (arabcha:هرثمة بن النضر الجبلي) IX asrda Abbosiylar xalifaligining viloyat hokimi, 847 – 849-yillarda esa Misr hokimi boʻlgan.

## Faoliyati

Harsama 838-yilda al-Marogʻa hokimi boʻlgan Harsama ibn an-Nadr al-Xuttaliy bilan aniqlanishi mumkin. Oʻsha yili Harsama xalifa al-Moʻtasimni (833—842-yillar hukmronligi) oʻldirish va uning oʻrniga Abbos ibn al-Maʼmunni qoʻyish fitnasida qatnashgan. Bu fitna aniqlangach, u hibsga olingan, ammo al-Afshin shafoat qilganidan soʻng uni ozod qilishgan. Harsamaning oʻrniga ad-Dinavor hokim etib tayinlangan.

847-yilda Turkiya boshligʻi Itak Harsamani Misrning doimiy hokimi etib tayinlagan. Uning boshqaruvi davrida xalifa al-Mutavakkil (847-861) *[[Mihna|mihna harakatiga]]* chek qoʻyib, Qur’on yaratilganligi haqidagi taʼlimotdan voz kechila boshlagan. Ushbu siyosatga muvofiq Harsamani Misrda Qur’on haqida bahs-munozaralarni taqiqlashga buyurgan.

Harsama 849-yil vafot etgunicha hokim lavozimida ishlagan. Vafotidan avval u oʻz oʻgʻli Xotimni oʻz vorisi etib tayinlagan.

## Manbalar
Jarchi masjidi

**Jarchi masjidi** () — Eronning Isfahon shahridagi masjid. Masjid shabistonga ega. 1610-yilda Shoh Abbos jarchisi nazorati ostida qurilgani haqidagi maʼlumot binoning ravogʻi tepasidagi suls yozuvida yozilgan.
## Manbalar
Hakima Xotun

**Hakima binti Muhammad al-Javod** (arabcha:حكيمة بنت محمد الجواد)—**Hakima Xatun** nomi bilan ham tanilgan. Muhammad al-Javodning qizi boʻlgan. Ali al-Hadiyning singlisi va Hasan al-Askariyning xolasi. Ular oʻn ikki shia imomlarining toʻqqizinchi, oʻninchi va oʻn birinchi imomlari boʻlgan. Hakimaning onasi Marokashlik ozod qilingan qul Samana boʻlgan. Oʻn ikki shia dinidagi hurmatga sazovor boʻlgan Hakima, Iroqda joylashgan Samarradagi al-Askariy ziyoratgohiga dafn etilgan.

## Faoliyati

Hakima oʻn ikki shiadagi hurmatga sazovor shaxs boʻlib, u haqidagi maʼlumotlarni zamondosh imomlarning tarjimai hollarida tez-tez uchratish mumkin. Per Twelver xabariga koʻra, u oʻninchi va oʻn birinchi imomlar tomonidan yuqori hurmatga sazovor boʻlgan va imomlar tomonidan tushunilishi qiyin boʻlgan diniy bilimlarni unga ishonib topshirilgan. Shialikning ilohiyotshunos Majlesi (1699-yil) Hakimani „imomlarning maxfiy ilmiga ega vakil boʻlgan“ deb taʼriflagan. Ularning oʻn ikkinchi va oxirgi imomi sifatida Muhammad al-Mahdiy 874-yildan beri moʻjizaviy tarzda ommadan yashiringan va oxirzamonda Mahdiy qaytadi, deb ishonilgan.

Zamonaviy Iroqda joylashgan Samarradagi al-Askariy ziyoratgohi Hakimaga tegishli boʻlib, u yerda ukasi al-Hadiy, jiyani al-Askariy va Narjis bilan birga dafn etilgan. Ziyoratgoh vaqt oʻtishi bilan turli shia va sunniy homiylar tomonidan ishlab chiqilgan. Majmua 1868-1869-yillarda Fors hukmdori Nasiriddin Shoh Qojar () tomonidan tuzatish ishlari olib borilgan, 1905-yilda esa majmuaga oʻn ikki oltin gumbaz qoʻshilgan. Shia ziyoratchilari uchun muhim hisoblangan manzilgoh 2006-yil fevral oyida bombardimon qilingan va jiddiy zarar koʻrgan. 2007-yil 13-iyundagi yana bir hujum ziyoratgohning ikkita minorasini vayron qilgan. Iroq rasmiylari ikkala hujum uchun sunniy ekstremistik Al-Qoida guruhini javobgar deb topgan.
## Manbalar
Ardabil jome masjidi

**Ardabil jome masjidi** — Eronning Ardabil ustoni Ardabil shahridagi masjid. Saljuqiylar davriga tegishli.
## Manbalar
Kaj masjidi

**Kaj masjidi** () — Eronning Isfahon ustoni Lenjan shahristonida joylashgan masjid. Hozirda masjidning devorlari va gumbazi saqlanib qolgan. Qurilishi Hulokuiylar davlati davriga borib taqaladi.
## Manbalar
Isʼhoq ibn Muso ibn Iso al-Hoshimiy

**Isʼhoq ibn Muso ibn Iso al-Hoshimiy** (arabcha:اسحاق بن موسى بن عيسى الهاشمي) IX asr abbosiylar siymosi va Yaman hokimi.

## Faoliyati

Banu al-Abbos qabilasidan boʻlgan Isʼhoq Muso ibn Isoning oʻgʻli va Iso ibn Musoning nabirasi boʻlgan. U xalifalar al-Amin (), al-Maʼmun () va al-Mu’tasim () larning uchinchi amakivachchasi boʻlgan.

814-yilda Isʼhoq al-Maʼmun tomonidan Yamanga hokim etib tayinlangan. Isʼhoq keyingi yilga qadar Yamanda qolgach, u Makka yaqinidagi shahar Alid isyonchisi Hasan ibn Husayn ibn al-Aftos tomonidan bosib olinganligi haqida xabar topgan. Bunga javoban xalifaga shaharni qaytarib berishi uchun vakillar yuborgan va Hijoz tomon yurishni boshlagan. Lekin u yoʻlda badaviylar tomonidan hujumga uchragan hamda Sanoga qaytib ketishga majbur boʻlgan. Koʻp oʻtmay, Ibrohim ibn Muso al-Kozim mamlakatni nazorat qilish uchun Yaman tomon yurish boshlagani haqida xabar topgan va isyonchilarga hech qanday qarshilik koʻrsatmaslikka qaror qilgan. Shuning uchun u barcha otliq va piyoda askarlari bilan Najd yoʻli boʻylab yoʻlga chiqqan.

Yamanni tark etgach, Ibrohim Muhammad ibn Jaʼfar as-Sodiq xalifaga qarshi Makka tomon yoʻl olgan. Nihoyat Mushashga yetib kelgach u yerda qarorgoh qurdirgan. Unga onasi va bir qancha sodiq kishilar qoʻshilgan. Ular shahardan qochishga muvaffaq boʻlgan va bir necha kun davomida isyonchilar bilan jangga kirishgan. Alid qoʻshinlarini magʻlub eta olmaganidan soʻng, Iroq tomon yoʻl olishga qaror qilgan. Lekin yoʻlda uni Varqa ibn Jamil boshchiligidagi qoʻshimcha kuchlar kutib olgan va orqaga qaytishga ishonch hosil qilgan. Birlashgan kuchlar Makka yaqinidagi Bir Maymunda isyonchilar bilan uchrashgan hamda gʻalaba qozongan. Ikki kun davom etgan jangdan soʻng isyonchilar qochib ketgan. Shundan soʻng Muhammad ibn Jaʼfar Makkani xavfsiz joyga koʻchirishga qaror qilib, Varqa va Is’hoqning 816-yil Makkaga kirishiga, hukumat nazoratini tiklashga ruxsat bergan.

Isʼhoq keyinchalik 817-yilgi haj ziyoratiga rahbarlik qilgan boʻlishi mumkin.
## Manbalar
Xusrav Shir masjidi

**Xusrov Shir masjidi** — Eronning Razaviy Xuroson ustoni Xusrov Shirda joylashgan masjid. Saljuqiylar sulolasi davriga tegishli.
## Manbalar
Ali Posho masjidi (Tokat)

**Ali posho masjidi** () – Turkiyaning Onadoʻli mintaqasi, Tokat shaharchasi markazida joylashgan masjid. Usmoniylar sultoni Salim II hukmronligi davrida 1572-yilda qurilgan. Bitta gumbaz va bitta minoraga ega.

Masjid turk hammomi va maqbarani oʻz ichiga olgan majmuaning bir qismi hisoblanadi. Hovlida Ali posho va uning oʻgʻli Mustafo beyning qabri joylashgan.

## Manbalar
Kushk majmuasi

**Kushk majmuasi** — Eronning Janubiy Xuroson ustonida joylashgan majmua. Masjid, hammom va sardobani oʻz ichiga oladi.

## Galereya

Fayl:Bathkushk2.jpg

## Manbalar
Saloh Bey masjidi

**Saloh Bey masjidi** – Jazoirning Annaba shahridagi masjid. 1791-yillar va 1792-yillar orasida qurilgan.

## Yana qarang

* Masjidlarning roʻyxati
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
* Jazoirdagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Salmon masjidi

**Amin Salmon masjidi** () – Jibutining poytaxti Jibuti shahridagi masjid.

## Tavsifi
Salmon masjidi oʻzida 1500 nafargacha namozxonni sigʻdira oladi.

## Yana qarang

* Jibutida din
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
* Jibutida Islom
## Manbalar
Xanom masjidi

**Xanom masjidi** () — Eronning Zanjon ustoni Zanjon shahridagi masjid. Qojarlar sulolasiga davriga tegishli.

## Galereya

Fayl:ورودی_از_حیاط_به_داخل_مسجد_جانم.jpg
Fayl:داخل_شبستان_مسجد_خانم.jpg
Fayl:نمای_بیرونی_مسجد_خانم.jpg
Fayl:درب_ورودی_مسجد_خانم.jpg

## Manbalar
Katta masjid (Samsun)

**Katta masjid** () – Turkiyaning Samsun shahri, İlkadim tumanida joylashgan tarixiy tosh masjid. Asl masjid binosi 1300-yillarda Saljuqiylar davrida bunyod etilgan. 1869-yilda yonib ketgan va 1884-yilda qayta tiklangan. Bugungi kunda Samsun shahrining eng chiroyli va tarixiy masjidlaridan biri hisoblanadi. Samsun soat minorasi va Samsun Saathane maydoniga yonida joylashgan.

## Tarixi
Katta masjid Samsun shahrida saqlanib qolgan eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi. Asl masjid XIV asrda Saljuqiylar davridagi harbiy qoʻmondon Xidir bey tomonidan bunyod etilgan. Bino Samsundagi aksariyat inshootlar singari yogʻochdan qurilgan, ammo 1869-yilda Samsunda sodir boʻlgan yirik yongʻin natijasida vayron boʻlgan. Keyingi yillarda bu joy tozalanib, toshdan yangi masjid qurilgan. 1884-yilda yangi masjid jamoat uchun foydalanishga topshirilgan. Toshdan qurilgan inshoot konstruksiyasi batumlik Hoji Ali tomonidan ishlab chiqilgan. Qurilish ishlari Sulton Abdul Hazizning onasi tomonidan moliyalashtirgan. Sultonning onasi qurilishida ishtirok etgani va uni moliyalashtirgani sababli xalq orasida ushbu masjid *Valide* (ona) *masjidi* deb ham ataladi.

## Arxitekturasi
Masjid Samsun Saathane maydoni yonidagi katta, daraxtlar ekilgan hovlida joylashgan boʻlib, kesma toshdan bunyod etilgan. Masjidning markaziy gumbazi gul va geometrik naqshlar bilan bezatilgan. Inshootning gʻarbiy jabhasida ikkita katta minora joylashgan. Ikkala minora ham balkonga ega boʻlib, oddiy toshdan qurilgan. Masjidda katta, yoysimon derazalar qurilgan oʻrnatilgan, ular masjidni tabiiy ravishda yorugʻlik bilan taʼminlab turadi. Asosiy namozgoh markazida nafis qandil oʻrnatilgan.

## Galereya

Fayl:Büyük_Cami_onarımı,_1883.jpg|alt=The Great Mosque while under construction in 1883|Katta masjid qurilishi, 1883-yil
Fayl:Büyük_Cami_ve_Samsun_Saat_Kulesi.jpg|alt=The Great Mosque and Samsun Clock Tower|Katta masjid va Samsun soat minorasi


## Manbalar
Naval Ravikant

**Naval Ravikant** (1974-yil 5-noyabr) – asli hindistonlik boʻlgan amerikalik tadbirkor va investor. AngelListning hammuassisi, raisi va sobiq bosh ijrochi direktori. Uber, FourSquare, Twitter, Postmates, SnapLogic va Yammer kabi kompaniyalarining ilk sarmoyadorlaridan boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
Saudiya masjidi

**Saudiya masjidi** (), **Nuakshot katta masjidi** sifatida ham tanilgan, Mavritaniyaning Nuakshot shahridagi sunniy islom masjididir. U Prezident saroyining janubi-gʻarbiy qismida va Savdo-sanoat palatasining gʻarbiy qismida joylashgan.

## Tuzilishi
Masjid Saudiya Arabistoni hukumati yordami bilan qurilgan.

Bir necha oʻn yillar davomida Boudda Ould Bousseyri Saudiya masjidining imomi boʻlgan, u Mavritaniya rejimining yaqin hamkori va sunniy islom tarafdori, shuningdek siyosatga aloqasi boʻlmagan musulmonlar lageridagi juda nufuzli shaxs edi. Hozirgi imom Axmedu Ould Lemrabet siyosiylashgan salafiylik mutafakkiri boʻlib, davlat hokimiyati tarafdori.

## Yana qarang

* Mavritaniyada islom
* Mavritaniyadagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
As-Saffar masjidi

**As-Saffar masjidi** (), Tunis poytaxtidagi Madina kvartalida joylashgan masjid edi. Bugungi kunda mazkur masjid binosi buzib tashlangan.

## Joylashuvi
Masjid Sidi Surdou koʻchasida joylashgan edi.

## Tarixi
Avliyo Muhammad bin Ali Surdu (), Sidi Sourdou nomi bilan ham tanilgan (1873-yilda vafot etgan) ushbu masjidda namoz oʻqigan.

## Manbalar
Konstantin Sviridov

**Konstantin Sviridov** () – oʻzbekistonlik futzalchi. 2025-yildan Futzal boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi yordamchi murabbiyi.

2015-yilda va 2017-yilda Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi tomonidan „yilning eng yaxshi futzalchisi“ deb topilgan.

Konstantin Sviridov 2025-yil 15-fevralda futzal boʻyicha Oʻzbekiston oʻsmirlar milliy terma jamoasi bosh murabbiyi etib tayinlangan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Shayx Muhammad bin Xalifa masjidi

**Shayx Muhammad bin Xalifa masjidi** – Seyshell orollaridagi Viktoriya shahridagi Bel Air hududida joylashgan masjid.

## Tarixi
Masjid 1982-yil sentyabr oyida qurilgan boʻlib, u mamlakatdagi birinchi masjid hisoblanadi. 2013-yilda u qayta taʼmirlangan.

## Tuzilishi
Masjid oltin gumbazga ega. U 600 nafar namozxonni oʻziga sigʻdira oladi.

## Yana qarang

* Seyshel orollarida islom
## Manbalar
Muhammad Ali Tabatabaei Xassani

**Buyuk Oyatulloh Sayid Muhammad Ali Tabatabai Al-Hassani** (1945 – fevral 2017) iroqlik, oʻn ikki shia musulmon Marjaʼ edi.
## Faoliyati

U Karbalo va Najafdagi shia islom diniy seminariyalarida, Imom Humayniy, Sayid Abul-Qosim Al-Xoiy, Sayid Muhammad ash-Shiraziy va boshqalardan tahsil olgan.

Sayid shuningdek, Pokiston, Quvayt va Suriya kabi mamlakatlarda istiqomat qilgan va u erda diniy seminariyalarda koʻplab talabalarga dars bergan.

Muhammad Ali Tabatabai Hassani 2017-yil 1-fevralda vafot etdi va Najafda dafn qilindi.
## Manbalar
Nafisa Toʻxtayeva

**Nafisa Toʻxtayeva** (1942 — Toshkent — 2025-yil 21-fevral) — oʻzbekistonlik maqomchi xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti. U Oʻzbek davlat filarmoniyasida „Yunus Rajabiy“ nomidagi maqom ansamblida xonanda sifatida faoliyat yuritgan.

## Hayoti

## Mukofotlari

* Oʻzbekiston xalq artisti

## Manbalar
Hisn ibn al-Minhal

**Hisn ibn al-Minhol** IX asrda Abbosiylar xalifaligi uchun Yamanning gubernatori edi.
## Faoliyati

Iso ibn Yazid al-Juludiy 820-yilda Hamdavayh ibn Ali ibn Iso ibn Mahan qoʻlga olinganidan koʻp oʻtmay, viloyatni tark etganida Hisn oʻsha yerda yashovchi hokim etib tayinlangan. Oxir-oqibat uning oʻrniga Ibrohim al-Ifriqiy keldi.
## Manbalar
Himyar ibn al-Harith

**Himyor ibn al-Horis** Abbosiylar xalifaligi uchun Yamanning soʻnggi hokimi boʻlgan, 847-yilda Yufiriylar Sanoni bosib olishidan oldin.
## Faoliyati
Himyor 847-yilda Jaʼfar ibn Dinor al-Xayyot viloyatdan ketganidan soʻng al-Mutavakkil tomonidan Yamanga tayinlangan. U tezda oʻn yildan koʻproq vaqt davomida Yaman togʻliklarini qoʻzgʻolon bilan bosib olgan Yufiriylar bilan toʻqnash kelishga majbur boʻldi, ammo jangda magʻlubiyatga uchradi va qochishga majbur boʻldi. Keyin Himyor Yamanni tark etib, Yufiriylarga Sanoning bosh shahriga kirib, Sano va oʻrtasidagi mamlakatning katta qismini egallashga ruxsat berdi.
## Manbalar
Ibn Hibban

**Muhammad ibn Hibbon al-Bustiy**(taxminan 270–354/884–965) musulmon arab olimi, polimati va shofeʼiy mazhabining koʻzga koʻringan rivoyatchisi, muhaddis munaqqid, rijolni baholovchi, toʻplovchi va hadis tarjimoni. U sermahsul yozuvchi boʻlib, fiqh kabi koʻplab islom sohalarini, shuningdek, astronomiya, tibbiyot, tarix va boshqa fanlarni yaxshi bilgan.
## Faoliyati
Ibn Hibbon hijriy 270-yili (milodiy 884) Afgʻonistonning hozirgi janubidagi Bust yoki Bost shahrida tugʻilgan (Hilmand viloyati markazining sobiq nomi Bost yoki Bust boʻlgan, yangi nomi Lashkargoh).

Imom Ibn Hibbon Bust shahrida ulgʻaygan, u yerda bolaligi va yoshligi oʻtgan, soʻngra ilm olish uchun ketgan. Bu imom ilmga tashnalikda Movaronunnahran olis-olis Misrga yetib borar edi. Ushbu shiddatli sayohatlar davomida uning koʻplab ustozlari bor edi, ulardan bir qancha ilmlarni olgan.

U oʻsha davrning koʻplab taniqli olimlaridan islom ilmlarini oʻrgangan.

* An-Nasoiy
* Al-Hasan ibn Sufyon
* Abu al-Yaʼla al-Mosuliy
* Al-Husayn ibn Idris al-Haraviy
* Abu al-Xalifa al-Jomhiy
* Imron ibn Muso ibn Madzoshiy
* Ahmad ibn al-Hasan as-Soʻfiy
* Jaʼfar ibn Ahmad al-Dimashqiy
* Ibn Xuzayma

Ibn Hibbon bir muddat Samarqandda qozi boʻlib, shaharda xonaqoh qurdirdi; Hijriy 340/milodiy 951-yilda u tugʻilgan shahri Bustga borib, u yerda talabalari uchun madrasa qurdirdi va unda ularga stipendiyalar berildi.

Uning eng mashhur shogirdlari oʻz davrining yetakchi olimlari boʻlishgan:

* Al-Hakim an-Nishopuriy
* Ad-Daraqutniy
* Al-Xattobiy
* Ibn Manda

Ibn Faysal hijriy 354-yil Shavvol oyi tugashiga sakkiz kun qolganda juma kechasi Bustda vafot etdi. U hozirgi Afgʻoniston janubidagi oʻzining tugʻilgan shahri Boʻst yoki Bustda (hozirgi Lashkargoh) dafn etilgan.
## Manbalar
Shayx Rumaniy Ba Alaviy masjidi

**Shayx Rumani Ba Alaviy** masjidi (somaliycha: Masaajidka Shaykh Rumani Ba 'Alawi, shuningdek Masaajidka Rumaaniga yoki Masaajidka Av Shukumaan nomi bilan ham tanilgan) Mogadishoning tarixiy Hamar Veyne tumanida joylashgan kichik masjiddir.

## Tavsifi
Mahalliy aholi „Av Shukuman“ deb atagan masjidga yetib borish oson emas. Unga uzun, egri-bugri qadimiy tor koʻchalar orqali yurib borish mumkin. Yaqinda amalga oshirilgan taʼmirlash ishlari paytida masjidning 2 ta muhim tarixiy qismi yoʻq qilingan. Bulardan biri hijriy 822-yil (taxminan milodiy 1419-yilga toʻgʻri keladi) yozuvi boʻlgan yogʻoch boʻlak, ikkinchisi esa almashtirilayotgan eski toʻsinlardan biriga osilgan temir halqa edi. Bu halqa atrofdagi eski uylarda uchraydigan halqalarga oʻxshash boʻlib, rivoyatlarga koʻra, ular fonuslarni osib qoʻyish uchun ishlatilgan ekan.

## Yana qarang

* Jome masjidi (Shingani)
* Faxriddin masjidi
* Arbaa Rukun masjidi
* Muhammad al-Taniy masjidi
## Manbalar