open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çaylı (Tartar)

**Chayli** yoki **Aygʻiston** () — qishloq. Ozarbayjonning [Tartar tumani]], Togʻli Qorabogʻning bahsli viloyatida. Qishloq boʻlginchi davlat Artsax Respublikasi va Ozarbayjon qurolli kuchlari oʻrtasida oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻida joylashgan.

## Tarixi
Qishloq 1827-yilda Eronning Xoy tumani dan Urmiya koʻli shimolidan qochib, Rossiya imperiyasiga koʻchib kelgan Armanlar tomonidan tashkil etilgan. Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi davrida 1992-yil 16-iyun kuni Ozarbayjon qoʻshinlari aholi punktiga bostirib kirganidan soʻng qishloqning arman aholisi qochib ketgan. 2001 yilda qishloqdan kelgan qochqinlar yangi aholi punkti barpo etishdi, ular Nor Aygiston (, , *Mollalar) deb nom berishdi. * Ozarbayjon tilida), Artsax Respublikasining Martakert viloyati aholisining 90-95% Aygiston/Chaylidan. Qishloq Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushida asosan arman qoʻshinlari tomonidan bosib olingan Agdam tumaniga koʻchib kelgan armanlarning koʻchirilgan qishloqlari tarkibiga kirgan. Bu tumanda, jumladan Nor Ayg‘iston hududi ham avvallari ozarbayjonlar yashagan. 1979 yilda butun tuman qishloqlarida atigi 284 nafar ozarbayjon millatiga mansub boʻlmaganlar (aholining 0,4 foizi) boʻlgan. Nor Agyestan qishlogʻi 2020-yilgi Togʻli Qorabogʻ urushidan soʻng 2020-yilda Togʻli Qorabogʻda oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi shartlari asosida Ozarbayjonga topshirilgan.

1994-yilda Bishkek protokoli boʻyicha 2020-yilgacha boʻlgan oʻt ochishni toʻxtatish davrida qishloq yaqinida oʻt ochishni toʻxtatish tartibi buzilganligi haqida bir necha bor daʼvolar kelib tushgan. Qishloq ham 2010 yil Mardakert toʻqnashuvining bir qismi boʻlgan. Arman kuchlari shunga qaramay, 2020-yildagi Togʻli Qorabogʻ urushigacha, Ozarbayjon oʻz kuchlari butun qishloqni egallab olganini daʼvo qilgunga qadar, yaqin atrofdagi front chizigʻini ushlab turishga yoki nazoratni tiklashga muvaffaq boʻldi.

## Taniqli odamlar
*  — Armenian writer

## Manbalar

## Havolalar
*
Düyərli (Tartar)

**Duyerli** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Uning aholisi 718 kishi.

## Manbalar
Abulvafo Xorazmiy

**Abulvafo Xorazmiy** (1432-yil Xorazmda vafot etgan) – tasavvuf olimi, mutasavvif shoir. Ilmiy-adabiy manbalarda uning “Lavoyi­hi asror” (“Ravshanlik sirlari”) va “Nasr ul-javohir” (“Nasr durdonalari”) nomli ilmiy-tasavvufiy ruhda risolalar yozganligi toʻgʻrisida maʼlumot berilgan. Lekin u asosan ruboiylari bilan mashhur boʻlgan. Taniq­li afgʻon adabiyotshunos olimi Najib Moyil Hiraviy Tehronda nashr etilgan “Dar shabistoni irfon” (“Irfon xilvatxonasida”) asarida Abulvafo Xorazmiy haqida ham muxtasar gapirib, uning 146 ta ruboiysini ilova tariqasida keltiradi. Bu ruboiylar Tehron Milliy kutubxonasida 306-raqam ostida saqlanayotgan “Jungi asrori irfon” (“Irfon sirlari daftari”) toʻplamidan olingan. Tehronda 1993-yilda chop etilgan “Ruboiynoma” toʻplamiga esa shayx-shoirning 98 ta ruboiysi kiritilgan.

Abulvafo Xorazmiyning ruboiylari vahdat ul-vujud taʼlimotining sheʼriy ifodasi hisoblanadi. U tasavvuf nazariyasi talab-qoidalarini sheʼriy usulda bayon qilib bergan. Bu dunyoning oʻtkinchiligi, nafs va jismning Haq yoʻlida toʻsiqligi, haqiqiy hayot Alloh huzurida ekanligi, buning uchun kamolot kasb etib, xulqni poklab, komillik martabasiga erishish zarurligi, Alloh haqiqatlar haqiqati ekanligi, uni aql bilan anglab boʻlmasligi, faqat yuksak maqomga koʻtarilgan koʻngil holi bilan uni tanish mumkinligi, Alloh ehtiyojsiz zot ekanligi, bu dunyoni oshkor qilib, oʻzini pinhon tutganligi, banda koʻngliga ilohiy ishq Allohning oʻzi tomonidan solinishi, oʻzini bilgan hoy-u havasga qul boʻlmasligi, darveshlik, zavq-u talab, dardmandlik, faqr-u fano, Haq yoʻlida oʻzni unutish, nom-u nishonsizlik va boshqalar Abulvafo Xorazmiy ruboiylarining asosiy mavzusi hisoblanadi.

Uning nomi “Majolis un-nafois”­ning birinchi majlisi va “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olinadi. Navoiy uning avliyo zot ekanligini, Xorazm xalqi orasida “yer farishtasi” nomi bilan shuhrat qozonganligini, zohiriy va botiniy ilmlarni yaxshi oʻzlashtirganligini aytib, tasavvuf va musiqa ilmiga doir risola bitganligi haqida maʼlumot beradi va quyidagi ruboiysini keltiradi:Bad kardamu eʼtizor badtar zi gunoh,

Zero, ki dar in hast se daʼviyi taboh:

Daʼviyi vujudu daʼviyi quvvatu feʼl,

Lohavla valo quvvata illo billoh.

(**Mazmuni**: Uch nohaq daʼvo sabab yomon ish qildimki, uzri gunohdan battar: ular vujud, quvvat va feʼl daʼvosi boʻlib, barcha kuch va qudrat sohibi Allohdir).

## Manbalar
Abulmuzaffar Termiziy

**Abulmuzaffar Termiziy, Habbol bin Ahmad** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Muhammad Homid Doshgardning muridi. Xizr alayhissalom bilan gʻoyibona suhbatda boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abulhasan bin Shaʼra

**Abulhasan bin Shaʼra, Amr bin Usmon bin Hakim bin Shaʼra** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Abulhasan Shaʼra haqida Abu Saʼid Moliniy “Arbaʼin” asarida maʼlumot bergan. Aytishlaricha, uning qabridan mudom Qurʼon tilovati eshitilgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abulhasan Musanno

**Abulhasan Musanno, Ali bin Musanno** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Astarobodda yashagan. Abubakr Shibliy va Shayx Abusaid Abulxayr bilan suhbatda boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abulhomid Asvad

**Abulhomid Asvad** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Qora tanli boʻlgani uchun “Zanjiy” nisbasi bilan ham eslanadi. Abu Ali Rudboriyning ustozi. Masjid ul-Haramda oʻttiz yil eʼtikofda oʻtirgan. Vajd holiga tushganda rangi oqarib, oʻziga kelganida yana asl rangiga qaytgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Abulhusayn bin Bunon

**Abulhusayn bin Bunon** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Abu Usmon Magʻribiy va Abu Saʼd Xarroz bilan suhbatda boʻlgan. Samoʼ majlislariga alohida ahamiyat qaratgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abulhusayn bin Hind Forsiy

**Abulhusayn bin Hind Forsiy, Ali bin Hind Qurashiy** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Jaʼfar Haddod, Amr bin Usmon Magʻribiy, Junayd Bagʻdodiy, Abu Abdulloh Xafif Sheroziy bilan suhbatda boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Abulhusayn Haddod Hiraviy

**Abulhusayn Haddod Hiraviy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Temirchilik kasbi bilan shugʻullangan. Abulabbos Qassob suhbatidan bahramand boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ag'dam masjidi

**Agdam masjidi** (    ) yoki **Juma masjidi** (    ) — Ozarbayjonning Agʻdam tumanida joylashgan arvoh shaharchasidagi masjid. 

## Tarixi

### Qurilishi
Masjid meʼmor Karbalayi Safixon Qorabogʻiy tomonidan 1868—1870- yillarda Qorabogʻ mintaqasidagi masjidlar uchun xos uslubda qurilgan boʻlib, ikki qavatli galereyadagi tosh ustunlar boʻlinishi va gumbazli shiftlardan foydalanishni oʻz ichiga olgan holda bunyod etilgan. Bu uslubdagi masjidlarga Barda masjidi, Shushadagi Yuxari Govhar ogʻa masjidi, Fuzuli shahridagi masjid va Horadiz qishlogʻida joylashgan masjid kiradi. 

### Armaniston istilosi
Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida Agʻdam Ozarbayjon qoʻshinlari tomonidan Stepanakertdagi arman aholisiga BM-21 Grad uzoq masofali raketalarini otish uchun ishlatilgan.  Keyinchalik Agʻdam arman kuchlari nazoratiga oʻtdi. Qoʻlga olingandan soʻng, guvohlarning soʻzlariga koʻra, shahar talon-toroj qilingan, vayron qilingan va yoqib yuborilgan.  Agʻdamdagi yagona bino boʻlgan Agʻdam masjidi graffiti bilan buzib tashlangan va qoramol,  choʻchqalar uchun otxona sifatida ishlatilgan.  "Masjidlarni cho'chqaxonaga aylantirgan vahshiy armanlar" haqidagi hikoya 2020 yilgi Togʻli Qorabogʻ urushi oldidan Ozarbayjonda safarbarlikning muhim tarkibiy qismiga aylanadi. 

2009-yilda Artsax Respublikasi islom yodgorliklarini saqlab qolish boʻyicha chora-tadbirlarni moliyalashtirishni boshladi. Artsax rasmiylariga koʻra, Agʻdam masjidi atrofi 2010-yilda vayronalardan tozalanib, devor bilan oʻralgan  2011-yilda Agʻdamga tashrif buyurgan Ozodlik radiosi jurnalisti Stepan Lohr tomisiz masjid suratlarini e’lon qildi va u “bir paytlar ulug‘vor bo‘lgan Agʻdam masjidining qarovsiz va buzilgan ichki qismi” deb ta’rifladi. 
Fayl:Aghdam Azeri Mosque.jpg|Masjidning ichki ko'rinishi 2000-yil
Fayl:Transkraina71.JPG|Masjidga kirish 2013-yil
Fayl:Agdam Mosque2018-8.jpg|2018-yilda masjidning mehrobi
Fayl:Agdam Mosque2018-15.jpg|2018-yilda umumiy ko'rinish va atrofdagi landshafti


## Ikkinchi Togʻli Qorabogʻ urushidan keyin
Ozarbayjon Ikkinchi Togʻli Qorabogʻ urushida gʻalaba qozonganidan soʻng, 2020-yil 20-noyabrda Togʻli Qorabogʻda sulh bitimi asosida Agʻdam tumanini qaytarib oldi  3 kundan keyin prezident Ilhom Aliyev va birinchi xonim Mehribon Aliyeva shahar vayronalari va Agʻdam masjidini ziyorat qildi. Aliyev masjidga Makkadan Qur’on sovg‘a qildi. 

Agʻdam Ozarbayjonga qaytarilgandan soʻng, 28 yil ichida birinchi juma namozi masjidning soʻnggi imomi va Ozarbayjon askarlari tomonidan masjidda oʻqildi. 

## Yana qarangki

* Ozarbayjon madaniyati

## Manbalar
Abunasr Xabboz va Abulhasan Suhon Ojan

**Abunasr Xabboz va Abulhasan Suhon Ojan** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan hirotlik tasavvuf shayxlari. Gozurgohda Ansoriy bilan deyarli bir vaqtda yashaganlar. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayxlar haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Yumaklı (Çerkeş)

**Yumakli** — Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.

## Tarixi
Qishloq 1919-yildan beri shu nomga ega.

## Geografiyasi
Qishloq Chanqiri shahar markazidan 135km uzoqlikda joylashgan. Cherkes tumani markaziga 15km uzoqlikda. Qishloq Cherkeşning janubi-g'arbiy qismida joylashgan. U 1,5 km uzunlikdagi Qizilcahamam-Cherkeş viloyati yo'liga qishloq yo'li bilan bog'langan.

## Aholisi

## Manbalar
Aburrabiʼ Kafif Molaqiy

**Aburrabiʼ Kafif Molaqiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Abulabbos bin Arifning muridi. Ispaniyadagi Andalusiya shahrining mashhur mashoyixlaridan. Navoiy “Naso­yim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Yıprak (Çerkeş)

**Yiprak** — Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.

## Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.

## Geografiyasi
Qishloq Chanqiri shahar markazidan 150km uzoqlikda joylashgan. Cherkes tumani markazidan 25km uzoqlikda. Qishloq Cherkeşning shimolida joylashgan. U Bolu-Amasya (Gerede- Cherkeş ) davlat/xalqaro yo'li bilan bog'langan.

## Aholisi

## Manbalar
Abussuʼud bin Shabl

**Abussuʼud bin Shabl** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Abdulqodir Jiliyning muridi. Zohiran boy, botinan darvesh kishi boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abuhoshim Soʻfiy

**Abuhoshim Soʻfiy** (vaf. taxm. 779) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kufa shahrida tugʻilgan. Shomda shayxlik martabasiga erishgan. Sufyon Savriy bilan suhbatda boʻlgan. Tasavvuf tarixida “Soʻfiy” nomi bilan mashhur boʻlgan birinchi shaxs. Ramla shahrida birinchi soʻfiylar xonaqohiga asos solgan. Riyosiz ibodat va xoksorligi bilan mashhur boʻlgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Borbor

**Borbor** — Ozarbayjonning Davachi tumanidagi qishloq. Qishloq Padar munitsipaliteti tarkibiga kiradi.
## Manbalar

*
Okkamizm

**Okkamizm** — sxolastik falsafiy oqim. U Okkam gʼoyalari ta’sirida shakllangan. Angliyaning Kembrij, Fransiyaning Parij, Germaniyaning Geydelberg, Leypsig, Erfurt, Chexiyaning Praga, Polshaning Krakov universitetlarida keng tarqalgan. Okkamizmga ilmiy bilimlar va falsafaning ilohiyotdan xalos boʻlishi uchun kurash xos edi. Unda mantiq, bilish nazariyasi, tilshunoslik, tajriba va analitik usullarga asoslanish, sxolastika va metafizikani tanqid muhim oʻrin egallagan. Okkamizm tarafdorlari atamalarni falsafiy tahlil qilishga katta ahamiyat berganligi uchun bu ta’limot «terminizm» deb ham ataladi. Okkamizm tarafdorlari XIII asrda hukmron boʻlgan Foma Akvinskiy va Ioann Duns Skott sistemasiga qarshi kurash olib bordilar. U.Shervud, P.Ispanskiy, U.Okkam nazariyasining fundamental asoslariga toʻxtalib, mantiq fanining rivojlanishiga katta hissa qoʻshdilar. O. siyosiy falsafa sohasida dunyoviy hokimiyatning diniy hokimiyatdan ajratish uchun kurashdi. Bu borada M. Paduanskiy katta ish qildi. Bu oqimining yirik namoyondalari: Robert Xolkot, Mirekurlik Jan, Otrekurlik Nikolay, Jan Buridan, Albert Saksonskiy va Okkamistlarning merosi yangi za- mon falsafasiga, ayniqsa Ram, T.Gobbs, D.Yum kabi faylasuflar dunyoqarashiga ijobiy ta’sir koʻrsatgan.

## Manbalar
"Falsafa. Qomusiy lugʻat" Toshkent -2004. 311-bet
Avj bin Unuq

**Avj bin Unuq** – “Tarixi anbiyo va hukamo”da tilga olingan shaxs nomi. Muso alayhissalom davrida yashagan. Avj bin Unuq jussasi katta kishi boʻlgan, Shomda yashagan. Muso alayhissalom yuborgan qoʻshinga osonlikcha va jiddiy shikast yetkazgan. Avj Muso alayhissalom hassasining zarbi bilan halok boʻladi.

## Manbalar
Yeşilöz (Çerkeş)

**Yeşiloʻz** — Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.

## Tarixi
1960-yildan keyin **Ahirli** boʻlgan qishloq nomi 2005-yilgi ovoz berish natijasida o'zgartirildi va hozirgi nomini oldi.

## Geografiyasi
Qishloq Chanqiri shahar markazidan 112 nuqtada joylashgan. Cherkes tumani markazidan 7km uzoqlikda joylashgan. Qishloq Cherkeşning janubi-sharqida joylashgan boʻlib, qishloq orqali tuman markazi bilan bevosita bogʻlangan.

## Aholisi

## Manbalar
Baş Əmirxanlı

**Bash Amirxanli** — Ozarbayjonning Davachi tumanidagi qishloq. Qishloqda Madaniyat va turizm vazirligida roʻyxatdan oʻtgan oʻrta asrlarga oid turar joy mavjud.
## Manbalar

*
Avlosiy

**Avlosiy, Abulhoris Fayz ibn al-Xizr** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ibrohim bin Saʼd Alaviyning shogirdi. Alaviy uni uzlat va qanoatga irshod qilgan. Avlosiy Zunnun Misriyni izlab Misrga boradi, lekin u shu kuni vafot etgan boʻladi. Biroq Zunnunni tushida koʻrib, undan barcha savollariga javob oladi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Avorif ul-maorif

“**Avorif ul-maorif**” – Shayx Shahobiddin Suhravardiyning asari. Arab tilida yozilgan, oltmish uch bobdan iborat. Uning har bir bobida sayr va suluk odobi, shartlari, solikning vazifalari, maʼrifat, hol va maqomlarning taʼrifi, oriflarning suluki, soʻfiylar istilohlari haqida Qurʼon va sunnatga asoslangan holda soʻz yuritilgan. Kitob tasavvufning asosiy manbalaridan biri sifatida mashhur boʻlib, fors tiliga tarjima qilingan. Navoiy Shahobiddin Suhravardiyning tarjimai holi haqida gapirib, ushbu asarga ham toʻxtalib oʻtgan, fors tiliga Zahiriddin bin Ali Buzgʻush tarjima qilgani haqida maʼlumot bergan.

## Manbalar
Avhadiddin Kirmoniy

**Avhadiddin Kirmoniy, Homid ibn Abufaxr Avhadiddin Kirmoniy** (1168, Kirmon – 1236, Bagʻdod) – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi, shoir. Tahsil olib, kamolga yetkach, musulmon Sharqining Damashq, Bagʻdod kabi koʻplab shaharlariga sayohat qiladi, ulugʻ orif-u donishmandlar suhbatidan bahramand boʻladi. Shayx Rukniddin Sinjoniyning xalifasi. Muhyiddin ibn Arabiy va Shamsiddin Tabriziy bilan uchrashgan. Faxriddin Iroqiy va Avhadiy Marogʻiy uning shogirdlaridan. U fors-tojik irfoniy sheʼriyatining ustozlaridan sanaladi. Undan bizgacha 1180 baytli “Misboh ul-arvoh” (“Ruhlar mashʼali”) masnaviysi hamda 1807 ruboiydan iborat toʻplam yetib kelgan.

“Nasoyim ul-muhabbat”da nihoyatda ulugʻ kishi emish, goʻzal sheʼrlari bor, deb taʼriflangan. Tasavvufdagi maqomi haqida esa “derlarki, ul haqiqat shuhudida mazohir suratigʻa tavassul qilgʻon ekondur va mutlaq jamolin muqayyadot suvarida mushohada qilur ermish”, deyiladi. “Mahbub ul-qulub”da u “haqiqat asroriga majoz tariqin” omuxta qilgan shoirlar guruhiga kiritilgan.

## Manbalar
Avhadiy Marogʻiy

**Avhadiy Marogʻiy, Rukniddin (yoki Avhadiddin) ibn Husayn Marogʻiy Isfa­honiy** (1274-yil – Marogʻa – 1338-yil) – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi.

## Hayoti
Diniy-tasavvufiy ruhdagi sheʼr­lari bilan shuhrat qozongan A. Marogʻiy oʻz davri adabiy va falsafiy ilmlarini chuqur oʻzlashtirib, shofiʼiylik mazhabiga mayl koʻrsatgan. Eron elxonlari saroyiga yoʻl topib, ularga bagʻishlab qator qasidalar yozadi. 1308-yilgi safari davomida, Sultoniya, Hamadon, Isfahon, Karbalo, Damashq, Kufa, Bagʻdod kabi bir qancha shaharlarda boʻlib, 1311-yilda Marogʻaga qaytadi. 1314-yil yana Isfahonga borib, u yerda 20 yil yashaydi, koʻp­lab asarlar bitadi. 1333 yildan umrining oxirigacha Marogʻada yashaydi.

## Ijodiy merosi
A. Marogʻiydan sheʼrlar devoni, “Dah noma” (“Oʻn noma”), “Mantiq ul-ushshoq” (“Oshiqlar mantigʻi”) va “Jomi Jam” (“Jamshid jomi”) masnaviysi yetib kelgan. Devoni qasida, gʻazal, qitʼa, ruboiy, tarkibband, tarjiʼband va murabbaʼ janridagi sheʼrlardan iborat. Masnaviylari irfoniy mazmunda boʻlib, “Jomi Jam” Sanoiyning “Hadiqat ul-haqiqa” asariga ergashib yozilgan. Tasavvufa Avhadiddin Kirmoniy izdoshlaridan sanaladi, oʻz taxallusini ham pirining nomidan olgan.

Devoni va “Jomi Jam” masnaviysiga Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy yuksak baho berishgan. Chunonchi, “Nasoyim ul-muhabbat”da oʻqiymiz: “... anga sheʼr devoni bor, gʻoyat latofatda bir tarjeʼoti bor mutalim haqoyiqu maorifqa va “Jomi Jam” otligʻ masnaviysi bor. Shayx Sanoiyning “Hadiqa”si uslub va vazni bila. Va anda koʻp latoyif darj qilibdur... Va Shayx Sanoiyning “Roiya” qasidasigʻa yaxshi javob aytibdur va abyotining adadi yuz olt­mish boʻlgʻusidur”.

## Manbalar



## Havolalar
Adab ul-muridin

“**Adab ul-muridin**” (“Muridlar odobi”) – Shayx Ziyoiddin Abunnajib Abdulqohir Suhravardiyning asari. Muridlar odobi bilan bogʻliq masalalarga bagʻishlangan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”da ushbu asar nomini Shayx Suhravardiy bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar
Adib Gumandiy

**Adib Gumandiy** — „Nasoyim ul-muhab­bat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ali bin Hasan Hujviriyning zamondoshi. Alisher Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat“ga „Nafahot ul-uns“dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ayolgʻu

**Ayolgʻu** – oʻtmishda mashhur boʻlgan oʻlan va yallalarning muayyan turi. Ayolgʻu oʻzi­­ning taʼsirli va ohangdorligi bilan aj­ralib turgan. Ayolgʻu haqidagi maʼ­lumotlar­ning manbalarda kamligi sababli bu musiqiy janr xususida toʻliq tasavvur etish imkoni yoʻq. Bu atama bilan atalgan musiqiy cholgʻu ham boʻlganligi taxmin qilinadi.Holimgʻa hajr bazmi aro tortsam surud.

Bor navha maddi telba koʻngulning ayolgʻusi.

(„Gʻaroyib us-sigʻar“, 597-gʻazal)Shuningdek, oʻzbek shoiri Faxriyorning „Ayolgʻu“ nomli dostoni va shu nomli kitobi ham bor.

## Manbalar
Adiy bin Musofir Shomiy

**Adiy bin Musofir Shomiy** (1162-yilda vafot etgan) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shomda Shayx Abdulloh Manbijiy va Shayx Hammod Dabbos bilan suhbatda boʻlgan. Koʻp murid tarbiyalagan. Umri oxirida Mavsildagi Hakkoriya togʻida chillaxona qurib, oʻsha yerda uzlat va xilvatni ixtiyor etgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Adhamiy

**Adhamiy Ibrohim** (XV asr) – turk­man beklaridan, asl ismi Shoh turkman. Nomi “Majolis un-nafois”ning oltinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uni xush tabʼ va zarif kishi sifatida taʼriflab, devoni ham borligi haqida maʼlumot beradi va quyidagi matlaʼsini keltiradi:Hargizam dil be xayoli anbarin xole nabud,

In dili devona hargiz xoli az hole nabud.

(Mazmuni: Hech vaqt koʻnglim qora xol xayolisiz yashamadi; bu devona dil hech qachon bu holdan xoli boʻlmadi)

## Manbalar
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2020-yildan hozirgacha)

Maqolada Oʻzbekiston milliy terma jamoasining 2020-yildan hozirgacha oʻynagan futbol oʻyinlari roʻyxati keltirilgan.

## Raqib jamoalar
Oʻzbekiston milliy terma jamoasining 2020-yil 1-yanvardan keyin oʻtkazgan oʻyinlaridagi raqiblariga qarshi natijalari.

*2025-yil 10-iyun holatiga koʻra  bilan oʻyindan keyin*.

## Natijalar

### 2020

### 2021

### 2022

### 2023

### 2024

### 2025

## Yana qarang

* Futbol boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (1992–1999)
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2000—2009)
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2010–2019)
* O‘zbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (norasmiy o‘yinlar)

## Manbalar

## Havolalar

*
Sima Chengzhen

***Sima Chengzhen*** ( xitoylik trad.chàngíngíngín , s. chīīīīyēn , pinyin Sīmǎ Chéngzhēn , *647* - 735) - Shanqing maktabining o'n ikkinchi daoist patriarxi , shuningdek, mashhur shoir, rassom va qo'shiqchi.

Asli Jin qirolligidagi Sima imperator sulolasining yon shoxidan (265-420)  . Xenan provinsiyasida tug'ilgan , ammo u daoizmni afzal ko'rgan va Sonshan tog'idagi monastirda taoizm amaliyotida o'qitilgan , uning o'qituvchisi Pan Shizhen edi. U sanʼatda muvaffaqiyat qozongan, sheʼr yozgan, rasmlar chizgan, xattotlik bilan shugʻullangan. U shoirlar Li Po va Van Vey bilan do'st edi. U Taoistik kosmologiya, tibbiyot, boqiylikka erishish amaliyoti, meditatsiya va ichki alkimyo sohasida 15 ta insho qoldirdi  .

Ko'pgina daochilardan farqli o'laroq, u sud va siyosatdan qochmadi, u imperator Vu Tsetyan , imperator Ruizong va Syuantszun saroyida xizmat qildi, daoizmning davlatning rasmiy dini sifatidagi mavqeini mustahkamlashga g'amxo'rlik qildi. Imperator Ruizongning qizlaridan biri uning shogirdi bo'ldi va uning uchun imperator Tiantayshan tog'ida monastir qurdi  .

Uning eng mashhur asari " Tsovanlun " risolasidir ( V.V. Malyavinning "Unutilishda bo'lish to'g'risida" tarjimasiga qarang), unda "Tao sari yetti qadam" meditatsiya bo'yicha amaliy ko'rsatma sifatida tuzilgan.

Sima Chengzhenga ko'plab adabiyotlar bag'ishlangan - biografiyalar, she'riy bag'ishlanishlar, shu jumladan Buddist kanonining bo'limlari  .

## Adabiyot [ tahrir | kodni tahrirlash ]

* *Fabritsio Pregadio.* Taoizm entsiklopediyasi. - Nyu-York: Routledge, 2008. - T. 1. - S. 911-913. -  .
* Sima Chengzhen. Unutilish haqida. Malyavin tarjimasi. - kitobda Malyavin V.V. Yurakdagi chaqmoq. Xitoy an'analari seriyasida ruhiy uyg'onish De vita spiriti M. Natalis 1997 yil. 367 b.
* Tomas Julch. Der Orden des Sima Chengzhen va des Wang Ziqiao. Untersuchungen zur Geschichte des Shangqing-Daoismus in Den Tiantai-Bergen. Gerbert Utz Verlag Myunchen 20011 
* Sima Chengzheng , *Guqin* Silk String Zither

## Eslatmalar [ tahrir | kodni tahrirlash ]

# ↑Orqaga o'tish:***1 2 3*** Pregadio, p.&nbsp;911
# ↑ Xose Ignasio Kabezon. Sxolastika: madaniyatlararo va qiyosiy nuqtai nazar. - Albany, 1998, Nyu-York Davlat Universiteti Press, isbn = 0-7914-3777-9, p.&nbsp;124
# ↑ Livia Kohn. Daoizm qo'llanma. - Leiden, 2000, Brill, isbn=90-04-112081, p.&nbsp;347
# ↑ Lui Komjati. Barkamollikni tarbiyalash: erta Quanchjen daoizmida tasavvuf va o'z-o'zini o'zgartirish - Leiden, 2007, Brill, isbn = 978-90-04-16038-5, p.&nbsp;20
# ↑ Livia Kohn. Xitoy shifo mashqlari: Daoyin an'anasi - Gonolulu, 2008, Gavayi universiteti matbuoti, isbn = 978-0-8248-3269-8, p.&nbsp;147
Tenge (qishloq)

**Tenge**()— Qozogʻistonning Mangistau viloyatidagi qishloq (avvalgi shahar tipidagi aholi punkti ), Janaoʻzen shahar hokimligiga boʻysunuvchi. Tenge qishloq okrugining maʼmuriy markazi va yagona aholi punkti.

Shaharga yaqin joyda, "Ostona" mikrorayoniga yaqin joyda joylashgan.

## Aholisi
1999 yilda qishloq aholisi 11080 kishi (5519 erkak va 5561 ayol) edi. 2009 yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra qishloqda 16688 kishi (8182 erkak va 8506 ayol) yashagan.

## Manbalar
Yeniköy (Çerkeş)

**Yenikoʻy** – Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.

## Tarixi
Qishloq 1919-yildan beri shu nomga ega.

## Geografiyasi
Qishloq Chanqiri viloyat markazidan 110km uzoqlikda joylashgan. Cherkes tumani markaziga 15km uzoqlikda. Qishloq Cherkeşning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. U Bolu-Amasya (Gerede-Cherkeş) davlat/xalqaro raqamli Bolu-Amasya (Gerede-Cherkeş) va Karabük-Çanqiri TCDD temir yoʻlidagi Kurtchimeni poezd stantsiyasiga 2km qishloq yoʻli bilan bogʻlangan.

## Aholisi

## Manbalar
Yakuplar (Çerkeş)

**Yakuplar** — Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.

## Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.

## Geografiyasi
Qishloq Chanqiri shahar markazidan 120km uzoqlikda joylashgan. Cherkes tumani markaziga 10km uzoqlikda. Qishloq Cherkeşning janubi-gʻarbida joylashgan boʻlib, qishloq orqali Oʻrenkoʻy orqali tuman markazi bilan bogʻlangan.

## Aholisi

## Manbalar
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2010—2019)

Bu Oʻzbekiston milliy terma jamoasining 2010-2019-yillar davomida oʻtkazgan futbol oʻyinlari roʻyxati.
## Raqib jamoalar
Oʻzbekiston terma jamoasi uchinchi oʻn yillikdagi dastlabki oʻyinini 2010-yil 3-martda BAA terma jamoasiga qarshi oʻtkazgan. Oʻn yillikdagi soʻnggi oʻyinini esa 2019-yil 19-noyabrda Falastin terma jamoasiga qarshi oʻtkazgan. Quyidagi jadvalda oʻn yillikda raqib jamoalarga qarshi qayd etgan natijalari oʻrin olgan.

## Natijalar

### 2010

### 2011

### 2012

### 2013

### 2014

### 2015

### 2016

### 2017

### 2018

### 2019

## Yana qarang

* Futbol boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (1992—1999)
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2000—2009)
* Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (2020-yildan hozirgacha)
* O‘zbekiston milliy futbol terma jamoasi natijalari (norasmiy o‘yinlar)

## Eslatmalar

## Havolalar
Li Chjen

**Ling Mengchu** (xitoycha 凌濛初, pinyin Ling Mengchu , Ling Bo (凌波) nomi bilan ham tanilgan; 1580—1644) — Xitoyning Min yozuvchisi, dramaturg, bibliofil va noshir.
## Tarjimai hol
U taniqli amaldor oilasida tugʻilgan, ammo ilmiy yoʻlda ilgarilamagan, faqat syucai ilmiy darajasiga ega edi. U davlat xizmatida boʻlgan, bir muddat okrug boshligʻi boʻlib ishlagan, Min sulolasining soʻnggi yillarida u harbiy inspektorning ancha yuqori lavozimini egallagan. Li Zichengning isyonchi armiyasi bilan janglarda halok boʻlgan. Uning qarashlariga koʻra, u ortodoksal konfutsiylik, qatʼiy axloq va eʼtiqodga ega odamdir, ammo bu uning asarlarida asl gʻayritabiiy gʻoyalarni ifodalashiga toʻsqinlik qilmagan.
## Ijod
U adabiyotshunoslikka oid bir qancha sheʼriy to‘plamlar va tadqiqotlar muallifi, xalq adabiyoti asarlarini to‘plagan. U jahon adabiyoti tarixiga, birinchi navbatda, klassikaga aylangan ikkita huaben toʻplamining muallifi sifatida kirdi — "Ajoyib. Birinchi qism „(1627-yil) va“ Ajoyib. Ikkinchi qism "(1632-yil).

Feng Menglong va Huaben toʻplamlarining boshqa kompilyatorlaridan farqli oʻlaroq, Ling Mengchu ikkala toʻplamga kiritilgan asarlarning muallifi hisoblanadi. Uning soʻzlariga koʻra, ular uchun material turli mualliflarning ajoyib odamlar va gʻayrioddiy voqealar haqidagi qisqacha eslatmalari, shuningdek, oʻtmishdagi qisqa hikoyalar edi.

Ling Mengchuning asosiy asarlari Dmitriy Voskresenskiy tomonidan rus tiliga tarjima qilingan.
## Manbalar
Filosofem

**Filosofem** (norvegcha Filosofema uchun) Norvegiyaning qora metall guruhi Burzumningtoʻtinchi 1993 yil mart tiklangan va Varg Vikernesning qamoqqa olinishidan oldingi oldingi yozuvi edi. bu, albom 1996 yil yanvargacha chiqarilmadi. studiyaviy albomidir.
## Manbalar
Filosofiem

**Filosofiem** (norvegcha Filosofema uchun) Norvegiyaning qora metall guruhi. Burzumning toʻrtinchi studiyaviy albomidir. 1993-yil mart oyida yozilgan va Vaqti Vikernesning qamoqqa olinishidan oldingi oxirgi yozuvi edi. Biroq, albom 1996-yil yanvargacha chiqarilmadi.
## Manbalar
Spellemannsprisen

**Spellemannprisen** — bu Norvegiya sanʼatkorlarga berilgan musiqa mukofoti.  Mukofot IFPI (Rekord kompaniyalari xalqaro tashkiloti) tashabbusi bilan taʼsis etilgan va uning birinchi nashri 1972-yilda oʻtkazilgan va oʻshandan beri har yili eʼtmagan kelinadi. Mukofotlar 21 toifaga boʻlingan.  Bundan tashqari, Qoʻmita faxriy mukofot berish yoki bermaslik toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.  21 ta toifaning har biri uchun hakamlar hay’ati mavjud boʻlib, har bir hay’at aʼzolari ham hakamlar hay’atidan, ham boshqa autsayderlardan sir saqlanadi.  Gʻoliblar ball tizimi boʻyicha aniqlanadi. Odatda har bir toifa uchun faqat uchta nomzod  koʻrsatilishi mumkin.  Hakamlar hay’ati bronza statuetkasi va diplomni qoʻlga kiritadigan nomzodga ovoz beradi.
## Manbalar
Xalqaro jaz kuni

**Xalqaro jaz kuni** — har yili YUNESKO tomonidan tashkilllashtiriladi. Shunga ko‘ra u „jaz haqida xalqaro jamiyat xabardorlik darajasini oshirish, tinchlik, birdamlik, muloqot va odamlar o‘rtasidagi aloqalarni kengaytirishga yordam beruvchi kuch sifatida“ ham bu bayram nishonlanadi. Mazkur sana 2012-yil 30 apreldan buyon o‘tkazib kelinadi.

Ushbu bayram 2012-yil noyabr oyida o‘tkazilgan YUNESKO Bosh anjumanida eʼlon qilingan. Parijda har yili nishonlanadigan birinchi Xalqaro jaz kunini YUNESKO Bosh direktori Irina Bokova va YUNESKOning ko‘ngilli elchisi Gerbi Xenkok ochib berishadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 30 aprel Xalqaro jazz kuni (YUNESKO)
* Xalqaro jazz kuni
Zoysia tenuifolia

***Zoysia tenuifolia*** - Maskaren orolidagi o‘suvchi o‘tlardan biri. *Tenuifolia* nomi odatda Mascarene orollaridagi o'simlik namunalarini tasvirlash uchun ishlatiladi. *Zoysia tenuifolia* **Mascarene o'ti** deb ataladi. *Z. tenuifolia* oʻsish surʻati sekin boʻlgani uchun maysazor oʻti sifatida keng qoʻllanilmaydi.

## Manbalar
Alamo Fire

**Alamo Fire** yoki **Texas Maroon** — *Lupinus texensis o‘simligining* (yoki bluebonnet) toʻq rangli gulga ega gibridiga berilgan nomlar.

Toʻq rangli va oq rangli koʻk rangli gullar 1986-yilda Texasning yuz yillik yubileyini nishonlash ishlab chiqilgan. San-Antonioda pushti koʻk rangli gullar topilgan va qizgʻish navlar Texas A&M Extension Service xodimi doktor Jerri Parsons tomonidan tanlab olingan.

## Manbalar
Ələsgərli (Tartar)

**Ələsgarli** — Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitetdir. Uning aholisi 1105 kishi.

## Manbalar
Əskipara (Tartar)

**Əskipara** () — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq va munisipalitet. 1029 nafar aholi istiqomat qiladi.

2016-yil 11-may kuni Armaniston harbiylari Eskipara hududini Ayrim oddiy qurollar to‘g‘risidagi konventsiya tomonidan taqiqlangan 122 mm kalibrli oq fosforli o‘q-dorilar bilan bombalagani xabar qilingan edi. Shu kuni 13 davlatdan kelgan harbiy attashe oq fosforli oʻq otilgan hududni koʻzdan kechirdi.

## Manbalar

*
Evoğlu (Tartar)

**Evogʻlu** Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitetdir. 1957 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Göyarx

**Goyarx** () yoki **Levonarx** () — Tartar tumanidagi tashlandiq qishloq. Ozarbayjon, Togʻli Qorabogʻning bahsli mintaqasida. Qishloqda 1989 yilda etnik Armanlar koʻpchilikni tashkil etgan.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan. 1993-yilda qishloq Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida etnik arman qoʻshinlari nazoratiga oʻtgan Martakert viloyati tarkibida boʻlginchi Arsax Respublikasi nazoratiga oʻtgan. Qishloq Artsax va Ozarbayjon qurolli kuchlari oʻrtasida oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻida joylashgan. Qishloq atrofida otashkesim buzilgani haqida xabarlar bor.

## MAnbalar

## Havolalar
*
Hacıqərvənd

**Haciqarvand** — Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitet. 2592 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Gülyataq

**Vardadzor** () yoki **Gulyatag** (; ) qishloq, yaʼni *[[de-fakto]]*, boʻlinishi Artsax Respublikasining Martakert viloyatidagi; *[[de jure]]* Ozarbayjonning Tartar tumanida, Tog'li Qorabog' bahsli mintaqasida. Qishloqda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etadi, shuningdek, 1989-yilda armanlar ham koʻpchilikni tashkil qilgan.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

## Tarixiy meros ob’ektlari
Qishloq va uning atrofidagi tarixiy meros ob’ektlari orasida 12/13 asrga oid Avliyo Jozef cherkovi ({{lang-hy|Սուրբ Հովսեփ եկեեցեփ եկեեցի|Surb Hovsep Yekeghetsi2th-allikenti) va a131d-Allikentimetre, 12/13-asrga oid Avliyo Iosif cherkovi mavjud. Qal'a () 1799-yilda qurilgan.

## Ekonomikasi va madanoyati
Aholisi, asosan, konchilik, qishloq xoʻjaligi, chorvachilik bilan shugʻullanadi. 2015 yil holatiga koʻra, qishloqda kommunal bino, maktab, ikkita doʻkon va tibbiyot punkti mavjud.

## Demografiyasi
Qishloq 2005-yilda 193 nafar aholiga ega edi, va 2015-yilda 199 aholi.

## Manbalar

## Havolalar
*
İlxıçılar (Tartar)

**İlxıchilar** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq. Qishloq Azad Qaraqoyunlu munisipaliteti tarkibiga kiradi.

## Manbalar

*
İrəvanlı

**Iravanli** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq va munisipalitet. 1603 nafar aholi istiqomat qiladi. Munitsipalitet tarkibiga Iravanli, Gapanli va Hajally qishloqlari kiradi.

## Manbalar
İsmayılbəyli (Tartar)

**İsmayılbəyli** is a village and municipality in the Tartar Rayon of Azerbaijan. It has a population of 1,405.

## Manbalar

*
Jraberd

**Jraberd** () yoki **Chilabord** ( yoki ) — qishloq. *[[de-fakto]]* boʻlinishining Martakert viloyatida Artsax Respublikasi, *[[de-yure]]* Ozarbayjonning Tartar tumanida, Togʻli Qorabogʻ bahsli mintaqasida. Qishloqda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etadi, shuningdek, 1989-yilda armanlar ham koʻpchilikni tashkil qilgan.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

Qishloq Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushidan beri Artsax Respublikasi tomonidan boshqariladi. Qishloq Togʻli Qorabogʻ bilan aloqa qilish liniyasida joylashgan. Qishloq yaqinida o‘t ochishni to‘xtatish rejimi buzilgani haqida da‘volar bo‘lgan.

## Jraberd qal’asi
Xachen knyazligini boshqargan knyazlik oilasining asoschisi Hasan Jalolyan Magʻavuz gʻarbidagi togʻlarda joylashgan Jraberd qalʼasida yashagan. Tonashendan janubi-gʻarbda, Yerits Mankants monastiri yaqinida.

## Ekonomikasi va madaniyati
Qishloq Martakert jamoasi tarkibiga kiradi.

## Demografiyasi
2005 yilda qishloqda 63 nafar aholi istiqomat qilgan, and 88 inhabitants in 2015.

## Manbalar

## Havolalar
*
Həsənqaya (Tartar)

**Hasangaya** () yoki **Haykajur** (, shuningdek ) Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq, Togʻli Qorabogʻning bahsli viloyatida. Qishloqda Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushigacha etnik armanlar koʻpchilik aholi boʻlgan, qishloq Ozarbayjon nazoratiga oʻtgan.

## Tarixi
Qishloq Sovet davrida sobiq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyatining Mardakert tumani hududida joylashgan edi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Hacallı (Tartar)

**Hacalli** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq. Qishloq Iravanli munisipaliteti tarkibiga kiradi.

## Manbalar

*
Kəngərli (Tartar)

**Kengarli** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq va munisipalitet. 1361 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Ajdaho obrazi

***Ajdaho (obraz)*** – ogʻzidan oʻt purkab, kishini oʻz domiga tortuvchi bahaybat afsonaviy maxluq. Ajdar, ajdarho shaklida ham qoʻllanadi. “Ajoyib ul-maxluqot” muallifining yozishicha, uzunligi uch gaz (2,7 metr) va yoshi uch yuz yildan oshgan ilon Ajdahoga aylanadi. Ajdahoning yoshi besh yuz yilga yetganidan soʻng baliq kabi ikki yonidan qanot chiqarib, suvda ham bemalol suzgan, suv jonzotlarini ov qilgan. Avom kishilarning eʼtiqodicha, Ajdahoning yuragini isteʼmol qilgan odam qoʻrqmas, botir, agar terisi oshiq kishining taomiga qoʻshib berilsa, ishq dardidan forigʻ boʻlarkan. Afsonalarda keltirilishicha, Ajdaholar asosan yer tagida yashirinib yotgan xazinalarni qoʻriqlab yotgan. Ajdahoga qarshi kurashish xalq ogʻzaki ijodi hamda mumtoz adabiyotda jasorat va qahramonlik timsoliga aylangan.

“Tarixi anbiyo va hukamo”da Shis paygʻambarning oʻgʻli Anush hamda Asʼhobi Uxdud bobida tilga olingan obid yigit Ajdahoni yengadi. Shuningdek, ushbu asar hamda turli munosabatlar bilan “Xamsa” va “Xazoyin ul-maoniy”da ham Muso (alayhissalom)ning moʻjizaviy hassasi yerga tashlanganda, Ajdahoga aylanib, Firʼavn sehrgarlarining jodularini yutib yuborgani qayd qilingan. “Tarixi muluki Ajam”da shoh Gushtospning Ajdaho va karkidonni oʻldirgani qahramonlik sifatida tilga olinadi. “Xamsa”ning ikki asosiy qahramoni – Farhod va Bahrom Goʻr ham Ajdahoni magʻlub etgan bahodirlar sifatida tasvirlangan. “Nasoyim ul-muhabbat”da Imraatun Misriyatun uxro – misr­lik valiy ayol zikr qilgan paytda atrofida ajdaholar va ilonlar halqa urib yurishi ayolning karomati sifatida berilgan.

Ajdaho lirik asarlarda turli maʼno va obrazlarni ifodalagan. Ayniqsa, tun va zulf timsollarini tavsiflashda ajdaho obraziga koʻp murojaat qilingan. Irfon falsafasida Ajdaho – nafsi ammora timsoli:Mehnat oʻtidin yoruqtur har taraf koshonamiz,

Boʻldi goʻyo ajdaho komi bizing vayronamiz.

(“Gʻaroyib us-sigʻar”, 241-gʻazal)



## Manbalar
Ajoyib ud-dunyo

**“Ajoyib ud-dunyo”** (“Dunyo ajoyibotlari”) – Shayx Ozariy Tusiyning asari. Asar nomi baʼzi manbalarda “Gʻaroyib ud-dunyo va ajoyib ul-aʼlo” (“Dunyo gʻaro­yibotlari va samo ajoyibotlari”) tarzida ham keladi. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida Shayx Ozariy bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar
Azhar Isfahoniy

**Azhar Isfahoniy, Ali bin Sahl** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abulhasan. Muhammad bin Yusuf Bannoning shogirdi. Amr bin Usmon Makkiy va Abu Turob Naxshabiy bilan suhbatda boʻlgan. Tasavvufning daqiq masalalari yuzasidan Junayd Bagʻdodiy va Muʼammil Jassos bilan maktub asosida fikr almashgan. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Amir Olimxon madrasasi

**Amir Olimxon madrasasi** — 1915-yilda mang‘it hukmdori Sayid Olimxon tomonidan Buxoro amirligining oʻsha paytdagi poytaxti — Buxoroda tashkil etilgan madrasa.

## Tarixi
Madrasa 1914—1915-yillarda Buxoro amirligidagi soʻnggi hukmdori Said Olimxon mablagʻlari hisobidan sakkiz burchakli gumbazli bino saqlanib qolgan Qozi Kalon hammomi oʻrnida qurilgan.

Madrasa Poyi-Kalon ansambli maydonining janub tomonida, Miri Arab madrasasi yonida joylashgan.

Buxoroda Sovet hokimiyati o‘rnatilgach madrasa yopib qo‘yildi. 1924-yil boshidan yodgorlik shahar kutubxonasi vazifasini bajargan. Keyinchalik O‘zbekiston SSR davrida madrasa Pavlik Morozov nomidagi bolalar kutubxonasiga aylantirildi.

Endilikda Oʻzbekistonning „Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxati“ga kiritilgan. Hozirgacha kutubxona sifatida faoliyat yuritib kelmoqda.

2011-yilda madrasada taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan.

## Ta‘lim

Imom Sobirjon Mustofiy „Vaqt“ gazetasida chop etilgan „Buxoroda madrasa taʼsis etiluv munosabatila“ nomli maqolasida madrasaning bosh mudarrisi etib toshkentlik Xolmurod afandi tayinlangani, mudarris Sadriddin maxdum hisob, handasa, faroiz, mudarris Ibodulla Maxdum fatvo fanlaridan dars o‘tgani haqida maʼlumot bergan. Madrasada tafsir, hadis, kalom, fikh, usuli fikh, hisob, tajvid, tarix fanlaridan taʼlim berish belgilab qo‘yiladi.
Madrasaning nizomnomasida bu o‘quv muassasasida tahsil olayotgan o‘quvchining ikkinchi madrasada o‘qishi taʼqiqlanib, har yili tahsilning oxirida talabalarni imtihon qilish qatʼiy belgilab qo‘yilgan.
Madrasa tashkil etilgan vaqtda unga faqat buxoroliklarni taʼlim olishiga ruxsat berilgan bo‘lib, keyinchalik chetdan kelgan o‘quvchilar ham qabul qilingan. „Vaqt“ jurnaliga Buxorodan kelgan bir maktubda 1915—1916-o‘quv yilida tataristonlik Is’hoq Sayfiddin madrasaga tahsil olish uchun qabul qilinganligi qayd etilgan

## Manbalar

°
Kiçik Qarabəy

**Moxratag** () yoki **Kichik Qarabey** () — qishloq, yaʼni *[[de. facto]]*, boʻlinishi Artsax Respublikasi ning Martakert viloyatida; *[[de jure]]* Ozarbayjonning Tartar tumanida, Tog'li Qorabog' bahsli mintaqasida. Qishloqda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etadi, shuningdek, 1989-yilda armanlar ham koʻpchilikni tashkil qilgan.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

## Tarixiy meros ob’ektlari
Qishloq va uning atrofidagi tarixiy meros ob’ektlari orasida 1881 yilda qayta qurilgan „Iny Masants“ () 12-asr cherkovi, oʻrta asr qabristoni va „Surb Astvatsatsin“ cherkovi mavjud. '' (, ) 1883-yilda qurilgan.

## Ekonomikasi va madaniyati
Aholisi, asosan, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik bilan shugʻullanadi. 2015-yil holatiga ko‘ra, qishloqda hokimlik binosi, madaniyat uyi, umumtaʼlim maktabi, uchta savdo do‘koni, tibbiyot punkti mavjud.

## Demografiyasi
2005-yilda qishloqda 345 nafar aholi istiqomat qilgan, va 2015-yilda 341 nafar aholi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Ali Qutluqshoh

**Ali Qutluqshoh** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Abdulloh Tusiyning muridi. Piri vafotidan keyin uning oʻrnida shayx boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhab­bat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ali Shihob

**Ali Shihob** (XV asr) – turshizlik forsigoʻy shoir. Boysungʻur mirzoning mulozimi. Nomi “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida tilga olinadi. Navoiy uning sheʼrni “ham ravon, ham puxta” aytishi haqida yozib, quyidagi baytini keltiradi:Chu parda az ruxi chun oftob bardori,

Ba jon-u dil kunadat mushtari xaridori.(Mazmuni: Yuzingdagi pardani quyosh yang­ligʻ koʻtarsang, hatto Mushtariy sayyorasi ham jon-u dili bilan xaridoring boʻladi). Bunda mushtariy soʻzi “talabgor”, “sotib oluvchi” maʼnosida ham qoʻllangan.

## Manbalar
Köçərli

**Koʻcharli** — Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitetdir. 1528 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Kövdadıq

**Qovdadiq** — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq. Qishloq Rajabli munisipaliteti tarkibiga kiradi.

## Manbalar

*
Lüləsaz

**Varnkatagh** () yoki **Lulasaz** (; ) — qishloq. yaʼni *[[de-fakto]]*, boʻlinishi Artsax Respublikasi Martakert viloyatida; *[[de jure]]*, Ozarbayjonning Tartar tumanida, Tog'li Qorabog' bahsli mintaqasida. Qishloqda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etadi, shuningdek, 1989-yilda armanlar ham koʻpchilikni tashkil qilgan.

## Toponimika
Qishloq Sovet davrida *Hakob Kamari* (; ) nomi bilan mashhur.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

## Ekonomikasi va madaniyati
Aholisi, asosan, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik bilan shugʻullanadi. 2015 yil holatiga ko‘ra, qishloqda munitsipal bino, Mag‘avuz o‘rta maktabining Varnkatog‘ filiali va tibbiyot punkti mavjud.

## Demografiyasi
2005-yilda qishloqda 68 nafar aholi istiqomat qilgan, va 2015-yilda 95 kishi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Mamırlı

**Mamirli** — Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitet. 1547 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Aylanmoq

**Aylanmoq** (feʼl) — Alisher Navoiy „Muhokamat ul-lugʻatayn“ asarida alohida taʼkidlagan yuzta feʼlning oʻn sakkizinchisi. Bu feʼlning asli qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, doira shaklida harakat qil maʼnosini anglatgan „ay-“ feʼliga eski oʻzbek tilida takror maʼnosini ifodalovchi „-la“ va oʻzlik maʼnosini ifodalovchi „-n“ qoʻshimchalari qoʻshib hosil qilingan. Aylanmoq feʼli Navoiy asarlarida turli maʼnolarda qoʻllangan:

1) *aylanmoq, buralmoq; yon atrofida yurmoq*:Ikki parvonaki, bir shamʼ ustiga aylansalar,

Gah muvofiq, gah muxolif, shak yoʻq oʻlmoq muhtariq.

(„Favoyid ul-kibar“, 310-gʻazal)2) kezmoq; hozir boʻlmoq:To buzugʻ koʻnglum aro zulfung xayoli aylanur,

Ajdahoyedurki, bir vayrona ichra toʻlgʻonur.

(„Favoyid ul-kibar“, 139-gʻazal)3) oʻzgarmoq:…bu adolat avjining toʻlun oyigʻa kamlik yuzlanmasun va bu saltanat burjining xurshidi olamoroyi kamol darajasidin aylanmasun.

(„Majolis un-nafoyis“, 8-majlis)4) qaytmoq, yuz oʻgirmoq:…oʻz aqidalaridin aylanib, faqirning aqidasigʻa keldilar.

(„Xamsat ul-mutahayyirin“, 1-maqolat)5) oʻgirilmoq, burilmoq:Tavajjuh haq subhonahu taologʻa yuzlanmak va ul yon aylanmoqdur va xalqdin taalluq torini uzub, anga ulanmoqdur.

(„Mahbub ul-qulub“, 86-tanbeh)

## Manbalar
Ayn ul-jam

“**Ayn ul-jam**” (“Birlashgan chashmalar”) – Mansur Hallojga nisbat beriluvchi asar. Tasavvufiy ruhda yozilgan. Alisher Navoiy asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Abubakr Atufiy bilan bogʻliq qismda tilga oladi.

## Manbalar
Maraga (Ozarbayjon)

**Maragʻa** (; , shuningdek, *Maraga*) yoki **Shixarx** (), ilgari **Leninavan** nomi bilan atalgan (1954-1992) — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi shahar, [Togʻli Qorabogʻning siyosiy maqomida. [Togʻli Qorabogʻning | bahsli]] hududi. Shaharda 1989-yilda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etgan, oʻsha paytda qishloq maqomiga ega edi. The town was the site of a large massacre during the First Nagorno-Karabakh War.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

### Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi

1992-yil 10-aprelda, Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida, oʻsha paytga qadar Leninavan nomi bilan mashhur boʻlgan qishloq, [Ozarbayjon] tomonidan etnik [armanlar tomonidan qirgʻin sodir boʻlgan. ]]i kuchlar, Xo‘jayli qirg‘inidan keyin qasos olish harakati sifatida tasvirlangan.

## Aholisi

## Manbalar

## Havolalar
*
Ali Ato

**Ali Ato** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan turkistonlik tasavvuf shayxi. Kumushkentda yashagan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiy­ning oʻzi yozib kiritgan.

## Manbalar
Miqrelalay

**Kmkadzor** () yoki **Migrelalay** () qishloq, yaʼni *[[de-fakto] ]*, boʻlinishi Artsax Respublikasi ning Martakert viloyatida; *[[de jure]]* Ozarbayjonning Tartar tumanida, Tog'li Qorabog' bahsli mintaqasida. Qishloqda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil etadi, shuningdek, 1989-yilda armanlar ham koʻpchilikni tashkil qilgan.

## Toponimika
Qishloq Sovet davrida *Mingrelsk* () nomi bilan atalgan.

## Tarixi
Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Mardakert tumani tarkibiga kirgan.

## Ekonomikasi va madaniyati
Aholisi, asosan, qishloq xoʻjaligi, chorvachilik, konchilik bilan shugʻullanadi. Qishloq Magʻavuz jamoasi tarkibiga kiradi.

## Demografiyasi
2005-yilda qishloqda 75 nafar aholi istiqomat qilgan. va 2015-yilda 116 nafar aholi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Ali bin Bakkor

**Ali bin Bakkor** – “Nasoyim ul-muhab­bat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abulhasan. Ibrohim Adham suhbatidan bahramand boʻlgan. Shimoliy Kavkaz bilan chegaradosh Massisa shahrida ot boqqan. Vahshiy hayvonlar bilan unsiyat paydo qilgan karomat sohiblaridan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ali bin Muvaffaq Bagʻdodiy

**Ali bin Muvaffaq Bagʻdodiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Koʻp safar qilgan. Zunnun Misriyning shogirdi. Umri davomida yetmish toʻrt marta haj qilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Poladlı (Tartar)

**Poladli** Ozarbayjonning Tartar tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitet. 441 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

*
Ali bin Shulluya

**Ali bin Shulluya** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Sherozda yashagan. Muʼammil Jassos bilan suhbatda boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”da “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ali ibn Nur

**Ali ibn Nur** (XV asr) – Navoiy asarlarini koʻchirgan xattotlardan biri. Hirotda faoliyat koʻrsatgan. Navoiyning oʻzi tomonidan tuzilgan birinchi rasmiy devoni “Badoeʼ ul-bidoya”ning nusxalaridan birini koʻchirgan. Bu devon qoʻlyozmasi Tosh­DSHI SHQM, 3-fondda 216-raqam ostida saqlanadi. Kotib qoʻlyozmaga shunday imzo chekkan: “Kotib al-abd Ali ibn Nur fi asharul avsat min shahri jumodiul avval sana 891 baldat ul-Hirot” (Kotib Ali ibn Nur 891-yil jumodiul avval oyining oʻninchisida Hirot shahrida bu devonni koʻchirib tugatdi (yaʼni milodiy 1486-yil 15-may). Mazkur qoʻlyozma hajmi 216 varaqdan iborat. Qoʻl­yozma Hirot xattotlik va badiiy qoʻlyozma sanʼatining noyob namunasi hisoblanadi.

## Manbalar