Cathy Freeman

**Catherine Astrid Salome Freeman** (1973-yil 16-fevralda tugʻilgan) — sobiq avstraliyalik yuguruvchi, 400 metr masofaga ixtisoslashgan sportchi. Uning 48,63 soniyalik shaxsiy rekordi hozirda uni tarixdagi to‘qqizinchi eng tez yugurgan ayol sifatida qayd etadi; bu natijani u 1996-yilgi Olimpiadada Marie-José Pérec ortidan ikkinchi boʻlib kelganida qayd etgan. U 2000-yilgi Sidney yozgi Olimpiadasida 400 metr masofada oltin medalni qo‘lga kiritgan, oʻsha musobaqada u Olimpiya mashʼalasini yoqqan edi.

Freeman 1990-yilda, atigi 16 yoshida, Britaniya Hamdoʻstligi oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan birinchi ayol mahalliy avstraliyalik boʻldi. 1994-yil uning sportdagi yorqin yili boʻldi. Kanadada boʻlib oʻtgan Hamdoʻstlik oʻyinlarida u 200 metr va 400 metr masofalarda oltin medalga sazovor boʻldi. 1996-yilgi Olimpiadada kumush medalni qo‘lga kiritdi va 1997-yilgi jahon chempionatida 400 metr masofada chempion bo‘ldi. 1998-yilda jarohat sabab sportdan tanaffus oldi. 1999-yilgi Jahon chempionatida 400 metr masofada g‘alaba qozonib, yana maydonga kuchli qaytdi. U 2003-yil sportdagi faoliyatini yakunlaganini eʼlon qildi.

2007-yilda u "Cathy Freeman jamgʻarmasi"ni tashkil etdi. Bu jamg‘arma ikki marta nomini oʻzgartirdi — dastlab "Community Spirit Foundation" , keyinchalik esa "Murrup"  deb atalgan. U Kuku-yalanji va Birri-gubba xalqlariga mansub.

## Faoliyat
### 1987-yilgacha
Keti Friman maktabdagi yengil atletika musobaqalarida muvaffaqiyat qozongan. 1987-yildan so‘ng uni o‘gay otasi Bryus Barber turli mintaqaviy va milliy chempionliklarga tayyorlagan.
### 1987–1989
1987-yilda Freeman Kooralbyn International School maktabiga o‘qishga ko‘chib o‘tdi va u yerda ruminiyalik professional murabbiy Mayk Danila bilan shug‘ullana boshladi. U Freeman faoliyati davomida muhim ta’sir ko‘rsatgan shaxsga aylandi; Danila yosh sportchi uchun qat’iy mashg‘ulot rejimini taqdim etdi.

1988-yilda unga Fairholme College nomli nufuzli qizlar maktabida o‘qish uchun stipendiya berildi. Toowoomba shahrida joylashgan bu maktabda o‘qib yurgan chog‘ida, 1989-yilgi musobaqada Freeman 100 metr masofani 11.67 soniyada bosib o‘tdi va Danila uni Sidneyda bo‘lib o‘tadigan Hamdo‘stlik o‘yinlari saralash bosqichiga kiritishni o‘ylay boshladi.

### 1990–1995
1990-yilda Freeman Yangi Zelandiyaning Oklend shahrida boʻlib oʻtgan 1990 Commonwealth Games (Hamdoʻstlik oʻyinlari) musobaqalarida Avstraliyaning 4 × 100 m estafeta jamoasiga a’zo sifatida tanlab olindi. Jamoa oltin medalni qoʻlga kiritdi va shu tariqa Freeman birinchi boʻlib aborigen Hamdoʻstlik oʻyinlari oltin medali sovrindori boʻldi, shuningdek, bu yutuqqa 16 yoshida erishgan eng yosh gʻolibalardan biri boʻldi. U 1990-yilda Oklenddagi Hamdoʻstlik oʻyinlaridan soʻng Melburn shahriga koʻchib oʻtdi. Melburnga koʻchib oʻtgach, uning menejeri Nik Bido Freeman’ni yengil atletika murabbiyi Piter Forchunga tanishtirdi va u Freeman’ning qolgan sport faoliyati davomida uning murabbiyi boʻlib qoldi. Shundan soʻng Freeman 1990 World Junior Championships in Athletics musobaqasida Avstraliya nomidan qatnashish uchun tanlab olindi. Ushbu musobaqa Bolgariyaning Plovdiv shahrida boʻlib oʻtdi. U yerda Freeman 100 m bahslarida yarim finalga chiqdi va 200 m finalida beshinchi oʻrinni egalladi.

Freeman oʻzining ikkinchi Yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Janubiy Koreyaning Seoul shahrida qatnashdi. U faqatgina 200 m masofada musobaqalashdi va bu bahsda Xitoylik Hu Ling ortidan ikkinchi boʻlib, kumush medalga sazovor boʻldi. Shu yili, yaʼni 1992-yilda u oʻzining ilk Olimpiya oʻyinlariga, Ispaniyaning Barcelona shahriga bordi. Bu yerda u oʻzining yangi ixtisosligi boʻlgan 400 metres musobaqasida ikkinchi bosqichgacha yetib bordi va ayollar oʻrtasidagi  estafeta finalida Avstraliya jamoasi safida 7-oʻrinni egalladi. 1993 World Championships in Athletics musobaqasida esa Freeman 200 m masofada ishtirok etib, yarim finalga chiqdi.

1994-yil Freeman uchun haqiqiy burilish davri boʻldi, u ilk bor dunyo miqyosidagi elita sportchilar qatoriga kirdi. Kanadada boʻlib oʻtgan 1994 Commonwealth Games musobaqasida Freeman 200 m va 400 m masofalarda oltin medalga sazovor boʻldi. U shuningdek Avstraliyaning 4 × 100 m jamoasi tarkibida qatnashib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 4 × 400 m jamoasi bilan esa ular birinchi boʻlib marraga yetib kelishdi, biroq Freeman nigeriyalik sportchini toʻsib qoʻygani uchun jamoa diskvalifikatsiya qilindi. 1994-yilgi mavsum davomida Freeman oʻzining 400 m shaxsiy rekordini 1.3 soniyaga yaxshilab, 50.04 soniyaga yetkazdi. Shuningdek, u 100 m (11.24 soniya) va 200 m (22.25 soniya) masofalarda ham umrbod shaxsiy rekordlarini oʻrnatdi.

1995 World Championships in Athletics musobaqasida Shvetsiyada Freeman medal uchun asosiy da’vogarlar qatorida boʻlsa-da, u toʻrtinchi oʻrinni egalladi. U shuningdek 200 m bahslarida yarim finalgacha yetib bordi.

### 1996–2003
1996-yilgi mavsumda Freeman yana katta yutuqlarga erishdi — u bir nechta shaxsiy rekordlar va Avstraliya rekordlarini o‘rnatdi. Shu paytga kelib u Fransiya vakili Marie-José Pérec uchun 1996-yilgi Olimpiya o‘yinlarida eng jiddiy raqibga aylangandi. Freeman yakunda Pérec ortidan kumush medalni qo‘lga kiritdi va bu natijani 48.63 soniya bilan yakunladi — bu Avstraliya rekordi hisoblanadi. Bu natija 1985-yilda Canberra, Avstraliyada o‘rnatilgan jahon rekordidan keyingi to‘rtinchi eng tez vaqt edi. Pérec esa 48.25 soniya bilan Olimpiya rekordini yangiladi.

1997-yilda Freeman Afina shahrida o‘tgan Jahon chempionatida 400 metr masofani 49.77 soniyada bosib o‘tib, oltin medalni qo‘lga kiritdi. O‘sha mavsumda u 400 metr bahsida faqat bitta musobaqada — Osloda yutqazdi, u yerda oyog‘idan jarohat olgan edi.

Freeman 1998-yilgi mavsumni jarohati sababli o‘tkazib yubordi. 1999-yilda sportga qaytgach, u 400 metr masofasida birorta ham musobaqada mag‘lubiyatga uchramadi, jumladan Jahon chempionatida ham.

Freeman shuningdek, 2000 Summer Olympics|Sidneyda bo‘lib o‘tgan 2000-yilgi Olimpiya o‘yinlarida mashʼala yoqqan edi.

2000-yilgi mavsumda ham Freeman Pérec sportga qaytgan bo‘lsa-da, g‘alabali yurishini davom ettirdi. Sidneydagi Olimpiya o‘yinlarida Freeman 400 metr musobaqasi uchun mezbon davlatning asosiy umidvor sportchisi edi va raqibi Pérec bilan yuzma-yuz kelishi kutilgandi. Ammo bu bellashuv amalga oshmadi, chunki Pérec o‘z so‘zlariga ko‘ra, notanish odamlar tomonidan tazyiq bo‘layotgani tufayli musobaqani tark etgan edi. Freeman musobaqada 49.11 soniya natija bilan g‘olib bo‘ldi va shu tariqa Avstraliyaning ikkinchi aborigen Olimpiya chempioniga aylandi (birinchisi — Nova Peris-Kneebone boʻlib, u to‘rt yil oldin Atlantada boʻlib o‘tgan Olimpiya oʻyinlarida xokkey boʻyicha gʻolib boʻlgan edi). G‘alabadan so‘ng Freeman zafar aylanishi paytida qo‘lida ikkita bayroq — Aborigenlar bayrog‘i va Avstraliya bayrog‘ini ushlab yugurdi. Garchi Olimpiya o‘yinlarida norasmiy bayroqlardan foydalanish taqiqlangan bo‘lsa-da, va Aborigenlar bayrog‘i Avstraliyada rasmiy maqomga ega bo‘lsa-da, u Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi tomonidan tan olinmagan edi. Freeman, shuningdek, 200 m musobaqasining finaliga chiqib, oltinchi o‘rinni egalladi. Sidneydagi oltin medali sharafiga u 2002-yilgi Olimpiya oʻyinlari — Salt Lake Citydagi Qishki Olimpiya oʻyinlarining ochilish marosimida Okeaniya nomidan Olimpiya bayrogʻini koʻtarib yurdi. U bilan birga arxiyepiskop Desmond Tutu (Afrika), John Glenn (Amerika), Kazuyoshi Funaki (Osiyo), Lech Wałęsa (Yevropa), Jean-Michel Cousteau (Atrof-muhit), Jean-Claude Killy (Sport) va Steven Spielberg (Madaniyat) qatnashgan edi.

Sport faoliyati davomida Freeman muntazam ravishda Victorian Athletic League musobaqalarida qatnashgan va Stawell Gift turnirida ikki marotaba 400 metr poygada g‘olib chiqqan.

Freeman 2001-yilgi mavsumda ishtirok etmadi. 2002-yilda sportga qaytib, Avstraliya terma jamoasi bilan birgalikda 2002 Commonwealth Gamesda  estafeta poygasida g‘alabaga erishdi.

Freeman 2003-yilda sportdagi faoliyatini yakunlaganini e’lon qildi.

## Sportdan keyingi faoliyati

Yugurishdagi faoliyatini yakunlaganidan so‘ng Freeman bir qator jamoaviy va xayriya tadbirlarida ishtirok etdi. U 2012 yilgacha Avstraliya Mahalliy Ta'lim Jamg‘armasining elchisi bo‘lgan.

Freeman Viktoriya shtatining Queenscliffe shahridagi bolalar dam olish lageri Cottage by the Sea elchisi etib tayinlandi. Bu lavozimda u taniqli oshpaz Curtis Stone va katta to‘lqinlarda sуrf qiluvchi Jeff Rowley bilan birga ishlagan. Freeman 2014 yilda bu lavozimda 10 yil xizmat qilganidan so‘ng iste'foga chiqdi.

### Cathy Freeman jamg‘armasi

2007 yilda Freeman Cathy Freeman Foundation jamg‘armasini tashkil etdi. Jamg‘arma to‘rtta uzoqdagi mahalliy jamoalar bilan ishlaydi va mahalliy va g‘ayri-mahalliy avstraliyalik bolalar o‘rtasidagi ta'lim farqini kamaytirishga harakat qiladi, bolalarni maktabga qatnashga rag‘batlantirish orqali. Bu jamg‘arma AIEF va St Laurence birodarlik tashkiloti bilan hamkorlik qiladi.

## Shaxsiy hayoti

Freeman 1973 yilda Queensland shtatining Mackay shahrida tug‘ilgan. Uning ota-onasi Norman Freeman va Cecelia Barber bo‘lgan. Norman Woorabinda shahrida tug‘ilgan bo‘lib, Birri Gubba xalqiga mansub; Cecelia esa Palm orolida tug‘ilgan va Kuku Yalanji merosiga ega. Freeman shuningdek, suriyalik ajdodlarga ham ega. Freeman va uning aka-ukalari Gavin, Garth va Norman Queenslandda o‘sgan. Uning katta opasi Anne-Marie 1966 yilda tug‘ilgan va 1990 yilda vafot etgan. Anne-Marie dayserebral falajlik bo‘lgan va hayotining katta qismini Rockhampton shahridagi Birribi g‘amxo‘rlik muassasasida o‘tkazgan.

Freeman Mackay, Coppabella va boshqa joylardagi maktablarda o‘qigan, biroq u Toowoomba shahridagi Fairholme kollejida o‘qishni davom ettirgan, bu yerga u stipendiya yutib, internatda yashagan holda boradi.

Freemanning ota-onasi 1978 yilda ajrashgan, shundan so‘ng otasi Woorabindaga qaytib ketgan.

Freeman irqchilik bilan bog‘liq erta hayotiy tajribalari va Bahoyiylik dinidan ilhomlanganini aytgan. U katolik oilasida ulg‘aygan va shunday degan: "Men sodiq katolik emasman, lekin men ularning ibodatlarini va insoniyat tengligi haqidagi qadriyatlarini qadrlayman".

Freeman uzoq muddatli munosabatda bo‘lgan menedjeri Nick Bideau bilan ishqiy aloqada bo‘lgan, ammo bu munosabatlar Freemanning reklama daromadlari ustidan sud tortishuvi bilan yakunlangan.

1999 yilda Freeman o‘zidan 20 yosh katta Nike kompaniyasining top menejeri Alexander "Sandy" Bodeckerga turmushga chiqqan. Sidneydagi yutug‘idan so‘ng u 2002 yilning mayidan oktabr oyigacha erining tomoq saratoni bilan kurashishida unga yordam berish uchun sportdan tanaffus olgan. Ular 2003 yil fevralda ajralishlarini e'lon qilishdi. O‘sha yili Freeman avstraliyalik aktyor Joel Edgerton bilan uchrashishni boshlagan, ular dastlab 2002 yilda Logies mukofotlarida tanishgan. Ularning munosabatlari 2005 yil boshida tugagan.

2006 yil oktyabrda Freeman Melburndagi fond bozori brokeri James Murch bilan unashtirilganini e'lon qilgan. Ular 2009 yil 11 aprel kuni Bellarine yarim orolidagi Spray Farmda turmush qurdi. Freeman 2011 yilda birinchi farzandini dunyoga keltirdi. 2024 yil avgust oyida Freeman va Murch ajrashganliklarini e'lon qilishdi.

Freeman National Rugby League jamoasi Cronulla-Sutherland Sharks va Australian Football League jamoasi Carlton Blues jamoalarining muxlisi hisoblanadi. Freeman, shuningdek, "14 kishilik guruh" a'zosi bo‘lib, 2000 va 2001 yillardagi istisno davridan so‘ng South Sydney Rabbitohs klubining NRLga qaytishini qo‘llab-quvvatlagan.

2023 yil 10 oktyabrda Freeman "Yil avstraliyaligi" mukofotini olgan 25 kishi qatorida bo‘lib, ularning hammasi psixiatr Patrick McGorry tashabbusi bilan yozilgan va mahalliy ovoz referendumida "Ha" ovozini qo‘llab-quvvatlovchi ochiq xatga imzo chekishgan.

## OAV

U aktrisa Deborah Mailman bilan birga "Going Bush" (2006) nomli to‘rt qismli hujjatli teleserialda ishtirok etgan. Unda ular Broome shahridan Arnhem yerlariga sayohat qilib, yo‘l davomida mahalliy jamoalar bilan vaqt o‘tkazishgan.

2008 yilda Freeman "Who Do You Think You Are?" nomli hujjatli serialda ishtirok etdi va onasining avlodlari orasida xitoylik va inglizlar borligini bilib oldi. Shuningdek, Queenslandda 1917 yilda mahalliy odamlar yevropalik ota-onasi bo‘lsa armiyada xizmat qilishi mumkinligi to‘g‘risidagi siyosat asosida, otasining bobosi Frank Fisher 11-Light Horse Regimentda Birinchi jahon urushi paytida xizmat qilgan.

Freeman yugurish yo‘lagida tomoshabinlarga yaqin bo‘lgan o‘ng bilagining yuqori qismiga "Cos I'm free" so‘zini tatuirovka qildirgan.

## Manbalar