open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taxo

**Taxo**, (), yoki **Teju** (, ), **Tagus** — Ispaniya va Portugaliyadagi daryo, Pirenei yarim orolda eng uzun. Uzunligi 1010&nbsp;km, havzasining maydoni 81 ming km². Meseta yassitogʻligini sharqdan gʻarbga tomon kesib oʻtib, quyi oqimida Portugaliya pasttekisligidan oqadi va Atlantika okeaniga estuariy hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sart. fy Portugaliya bilan Ispaniya chegarasi yaqinida 438 m³/sek., noyabrdan mart oyigacha sersuv. T.ga GES va suv omborlari qurilgan. Sugʻorishda keng foydalaniladi. Quyilish joyidan boshlab 185&nbsp;km masofada kema qatnaydi. T. boʻyida Toledo (Ispaniya) va Portugaliya poytaxti Lissabon sh.lari joylashgan.

## Manbalar
Taxta

**Taxta** — turli yogʻoch gʻoʻlalarni boʻylamasiga tilish yoʻli bilan tayyorlanadigan mahsulot. Binokorlik, mebelsozlik va idishlar (yashik) tayyorlashda ishlatiladi. Ignabargli daraxtlar (tiloyuch, Qayragʻoch, terak, tol, yongʻoq, tut, chinor va boshqalar) gʻoʻlalari taxta uchun xom ashyo sanaladi. Taxtalar shakliga koʻra, ikki qirrasi tekis tilingan, ikki qirrasi chala arralangan yoki umuman arralanmagan, gʻoʻlaning yonlaridan chiqadigan peshtaxta (gorbil) kabi xillarga boʻlinadi. Qalinligi 8mm dan 100mm gacha, uzunligi esa 9 m gacha boʻlishi mumkin. Qurilishda 30, 40, 50mm qalinlikdagi taxtalar koʻp ishlatiladi. Taxtalar toʻgʻri chiziqliligi, koʻzlarining bor yoki yoʻqligi va boshqa sifatlariga koʻra 6 xilga boʻlinadi. 

## Shpal

Transport yoʻlida ishlatiladigan yogʻoch gʻoʻlalar shpal deb ataladi. Shpallarning qalinligi 13—17 sm, uzunligi esa 2,5—2,7 m ni tashkil etadi. Shpalning toʻrt tomoni tilingan boʻlsa – qirqilgan, ikki tomoni (pasti va usti) arralanib, qolgan ikki tomoni shunday qoldirilsa – yonbosh shpallar deb ataladi.
Taxtakoʻpir

**Taxtakoʻpir** — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Taxtakoʻpir tumanidagi shaharcha (1984-yildan). Shaharcha Nukus shahridan 107 km. uzoqlikda, Chimboy temir yoʻl vokzalidan 53 km shimoli-sharqda Naymankoʻl — Chimboy yoʻnalishida joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Chimboy (55 km). Aholisi 17,1 ming kishi (2004). Xoʻjaliklari Quvonchyorma kanalidan suv oladi. „Taxtakoʻpir“ atamasining kelib chiqishini 20-asrning boshlarida Quvonchyorma kanalining davomi boʻlgan Bosay kanali ustida hashar yoʻli bilan taxta (yogʻoch)dan qurilgan koʻprik (shevada „koʻpir“) bilan bogʻlaydilar.

Taxtakoʻporda tuman hokimiyati binosi, maʼmuriy, davlat va qurilish tashkilotlari, „Taxtakoʻpirdon“ aksiyadorlik jamiyati, avtokorxona, taʼmirlash ustaxonasi, MTP, „Taxtaqishloqmash“ (Qozogʻiston bilan) qoʻshma korxonasi, supermarket, avtovokzal mavjud. 6 umumiy taʼlim maktabi, musiqa maktabi, 2 kasbhunar kolleji, kutubxona, madaniyat saroyi, „Otalar choyxonasi“, savdo markazi, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Tennis korti, stadion, sport klubi bor. „Doridarmon“ aksiyadorlik jamiyati, tuman markaziy kasalxonasi, shoshilinch tibbiy yordam markazi, yuqumli kasalliklar kasalxonasi, 3 poliklinika, ayollar konsultatsiyasi, 7 dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Taxtakoʻpir – Nukus yoʻnalishida avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

## Yodgorliklari
Qoʻrgʻoncha shahar xarobasi Taxtakoʻpir shahridan 17 km sharqda joylashgan.

Bu yodgorlik „Qublandi qalʼa“ nomi bilan ham mashhur, yodgorlik nomi afsonaviy qahramon Qublan nomi bilan bogʻliq. Qoʻrgʻoncha hududida joylashgan. Shimol, sharq va gʻarbdan oʻsimliklar bilan mustahkamlangan kuchli qumli massiv bilan oʻralgan. Tashlab ketilgan dalalar janubdan yodgorlikka tutashgan. Qoʻrgʻonchdan 750—1000 m shimolda kenglik yoʻnalishida vaqti-vaqti bilan oqava suvlar bilan toʻlib toshgan va relyefida quruq boʻlgan Qorakoʻl daryosi oʻtadi. Yana bir quruq kanal Qargʻabay janubga 2000 m choʻzilgan boʻlib, u ham umumiy kenglik yoʻnalishi boʻyicha boradi, lekin yuqorida tilga olingan Qorakoʻl kanaliga qaraganda relyefida aniqroq ifodalangan. Ikkala kanal ham Amudaryoning Orol deltasining qurib qolgan sharqiy kanallari tizimiga kiradi.

1960 va 2007-yillarda Amudaryoning Orol deltasi sharqiy chekkasidagi quruq kanallarning butun tizimi boʻyicha oʻtkazilgan marshrut tadqiqotlari shuni koʻrsatadiki, yuqoridagi tizimga koʻplab quruq kanallar kiradi: Qamishli-Qandim-Uzyak, Qorakoʻl va undan kichikroq kanallar. ularni bogʻlovchi – Qargʻabay, Sazsoy, Louzan va boshqalar.

Bu kanallarning barchasi yulgʻunlar bilan zich oʻsgan va bir qator joylarda yulgʻunlar tor chiziq boʻylab choʻzilgan hamda nisbatan yaqinda joylashgan suv chizigʻini belgilaydi. Daryo oʻzanlari qirgʻoqlari, qoida tariqasida, tik, daryo oʻzanlari deyarli boʻlinmagan. Ularning barchasi Amudaryoning Orol deltasi Quvanishjarma oqimi yoʻnalishi tizimiga kiradi.

Yodgorlik umumiy maydoni taxminan 18 gektarni tashkil qiladi.
## Aholisi

## Manbalar
Taxtaqoracha

**Taxtaqoracha** — Zarafshon tizmasida joylashgan dovon. taxtaqoracha dovoni (eng baland joyi 1788 metr) Oʻzbekiston respublikasining janubiy hududlarini shimoliy qismi bilan bogʻlsha vazifasini ham bajaradi. Dovon boʻylab M-39 magistral avtomobil yoʻli qatnovi mavjud. Dovon Kitob tumani hududida joylashgan.

## Nomlanishi
Amir Temur va temuriylar hukumronlik yillarida Samarqand va Shahrisabz shaharlari orasida koʻplab koʻshklar va bogʻlar bunyod etilgan. Mana shu koʻshklar nomi Taxti Qarocha deb nomlangan. Shu hududlar nomlari keyinchalik dovon nomiga oʻtib uning nomi Taxtaqorachaga aylanib ketgan. Ayrim yozma manbalarda uning nomi Kesh dovoni (aqbai Kesh) shaklida ham uchraydi

## Joylashuvi
Taxtaqoracha dovoni Samarqand viloyati bilan Qashqadaryo viloyati oraligʻida joylashgan. Uning dengiz sathidan balandligi 1670-1780 metrni tashkil etadi. Zarafshon tizmasining (aynan Qoratepa togʻlari joylashgan qismi) dovondan sharqdagi qismi balandroq boʻlib, Chaqilikalon togʻi deb yuritiladi. Qoratepa togʻi gʻarbga tomon pasayib borib, Zirabuloq va Ziyovuddin togʻlariga tutashadi. Taxtaqoracha orqali Samarqanddan Kitob va Shahrisabzga karvonlar qatnagan (hozir ham qisqa yoʻl sifatida foydalaniladi). Dovonning Samarqand (Omonqoʻton) tomoni nisbatan qiya. Kitob tomoni esa nisbatan tikroq.

## Geografiyasi
Taxtaqoracha dovonining tabiati moʻtadil. Dovon boʻylab qurilgan taomxonalarda Qashqadaryo tandir goʻshti tayyorlanadi.

## Bogʻlar
Amir Temur hukmronlik davrida Samarqanddan Kesh (Shahrisabz)ga borishda Taxtaqoracha dovonigacha boʻlgan hududlarda uchta bogʻ bunyod etilgan. Bular: Bogʻi Davlatobod, Bogʻi Qarotoʻba, Bogʻi Taxti Qarocha. Ayni Bogʻi Taxti Qarochadan to Taxtiqoracha dovonigacha boʻlgan oraliqda Qutlugʻ Yurt nomli aholi punkti boʻlgan

## Faoliyati

Mazkur dovon orqali M-39 magistral yoʻli qatnovi amalga oshiriladi. M-39 Olmaota—Bishkek—Toshkent—Shahrisabz—Termiz xalqaro avtomobil yoʻli hisoblanadi. Lekin magistral yoʻldan avtobuslar harakati yoʻlga qoʻyilmagan.

Ayrim yillarda, jumladan 2020-yil va 2022-yillarda qishning kuchli ekanligi va qor yogʻishi vaqtida yoʻlda muzlamalar paydo boʻlganligi sababli, dovon yoʻli bir necha kunga yopilgan. Ammo ayrim vaqtlarda kuz va bahor oylarida ham davonda qor yogʻish holatlari kuzatiladi. Magistral yoʻlning 1100-1200-kilometrlarida turli favqulotta holatlar yuzaga kelishi sabbali ham avtomobillar harakati cheklanadi.
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Taxmonpech

**Taxmonpech** — bezak buyumi; taxmonga taxlab qoʻyiladigan koʻrpa, koʻrpacha va boshqa buyumlarni kishi koʻzidan pana qilib turish uchun tutiladigan parda, toʻsiq. Oʻzbekiston hududining turli mintaqalarida oʻziga xos usulda kashta tikib bezatiladi (yana qarang Choyshab).
Taxtiravon

**Taxtiravon** (taxt va fors, ravon — yuruvchi) — qad. va oʻrta asr Sharq mamlakatlarida 2 uzun yogʻochga oʻrnatilib koʻtarib yuriladigan oʻrindiq. 2 uchidan 2 kishi kutarib yurgan. T.da podsho, xon, amir, lashkarboshi, turli amaldorlar, shuningdek, malikalar, badavlat xonadonlarga mansub ayollar koʻtarib yurilgan. T. keyinchalik Sharqdan Gʻarb mamlakatlariga, xususan, Yunonistonga (mil. av. 4-asr), Rimga (mil. av. 1-asr) oʻtgan. Dastlab T.dan ayollar va bemorlar foydalanishgan. Rim imperiyasida dabdababozlik belgisi hisoblangan (serhasham bezatilgan, koʻtarib yuruvchining tashqi qiyofasi, kiyimi bir xil boʻlishiga eʼtibor berilgan).
Taxti Sangin

**Taxti sangin** — Tojikistonning Qubodiyon tumanidagi qad. shahar xarobasi (mil. av. 3-asr — mil. 3-asr). Amudaryoning oʻng qirgʻogʻida, Vaxsh va Panj daryolari qoʻshilgan yerda, tor vodiyda joylashgan. Bu vodiy gʻarbdan TaxtiQubod togʻi, sharkdan Vaxsh daryosi bilan chegaralangan, 2 qator tosh devor (oraliq masofa — 2&nbsp;km) bilan muxrfazalangan. Devor oraligʻida turli inshootlar qurilgan. Markazda qalʼahisor (275– 165 m.), atrofi tosh devor bilan oʻralgan. Devor qalinligi 2 m, bal. 8 m, minoralari boʻlgan, atrofiga xandaq qazilgan. Oke daryosi maʼbudiga atalgan yirik ibodatxona majmuasi (51x51 m) ochilgan. U 4 ustunli zal (mehmonxona) dan (12x12 m) iborat boʻlib, atrofi 2 qatorli yoʻlak bilan oʻralgan. Ibodatxona devorining qalinligi 3 m, yirik xom gʻishtdan (50^50x14 sm) qurilgan. T. Sdan ellin madaniyatiga mansub koʻplab haykaltaroshlik namunalari, fil suyagidan yasalgan buyumlar, xanjar—akinaklar, qimmatbaho gʻiloflar, yuzlab YunonBaqtriya, Kushon, parfyan va hind tangalari, 3000 ga yaqin temir va 50 jez paykon topilgan.
Tashbih

**Tashbih** (arab. — oʻxshatish) — sheʼriy sanʼatning biri, soʻzlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular oʻrtasida mavjud boʻlgan biror oʻxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. T. 4 qismdan — mushabbah (oʻxshatilgan narsa), mushabbahunbeh (oʻxshatayotgan narsa), adoti tashbih (oʻxshatish vositalari), vajhi tashbih (oʻxshatish sababi)dan iborat. Mas., "Alisher shijoatda arelondek edi" jumlasida Alisher — mushabbah, arelon — mushabbahunbeh, dek — adoti T., shijoat — vajhi T.dir. Oʻxshatilayotgan narsa yoki hodisalarning bir-biri bilan kay darajada moye tushishiga qarab tashbihi tom (toʻliq T.) va toʻliq boʻlmagan T.ga boʻlinadi. T. tuzilishi va xususiyatlariga koʻra tashbihi sarih (ochiq oʻxshatish), T.i mashrut (shartli oʻxshatish), T.i tafzil (chekinish yoʻli bilan oʻxshatish), T.i aks (teskari oʻxshatish), T.i tasviya (barobar oʻxshatish), T. i musalsal (ketma-ket oʻxshatish), T. i kinoyat (kinoya yoʻli bilan oʻxshatish), T. i moʻʼkad (taʼkid yoʻli bilan oʻxshatish), T.i muzmar kabi koʻrinishlarga ega.

T. koʻpincha boshqa sanʼatlar bilan aralash holda keladi. Bir qator sheʼriy sanʼatlar esa bevosita T. zaminida paydo boʻladi. T. faqat soʻz oʻyini sifatida emas, balki ijodkor gʻoyalarini badiiy yorqin ifodalashga xizmat kiladi. 

## Manbalar

## Havolalar
Tashkiliy texnika

**Tashkiliy texnika** - boshqaruv va muhandisliktexnikaviy ishlarni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirishda foydalaniladigan texnika vositalari majmui. Unga hujjatlar tayyorlaydigan qurilmalar (mas., yozuv mashinkasi, kompyuter, printer va hokazo), nusxa koʻchirish apparatlari (foto, yorugʻlik, ksero..., elektrfoto, termo..., elektron va hokazo), hujjatlarni ishlash, saqlash va avtomatik tarzda izlash vositalari (mexanizatsiyalashtirilgan kartotekalar, avtomatik izlash qurilmalari va hokazo), chizmachilikloyihalash asbobuskunalari (chizmachilik asboblari, taxtalari, stollari va hokazo), hisoblash qurilmalari (logarifmik lineykalar, elektron kalkulyatorlar), ichki va tashqi aloqa vositalari (telefon, telegraf, teletayp va hokazo) va boshqa kiradi. Bulardan tashqari mebellar, kichik Tashkiliy texnika vositalari (ruchkaqalam, oʻchirgich, xatxabarlarni ishlash mashinalari va hokazo)ni ham Tashkiliy texnikaga kiritish mumkin. Muassasa, tashkilot, korxona, firmalar va birlashmalardagi ish yuritish sifati, tezkorligi, ish samaradorligi, unumdorlik, saranjomsarishtalik koʻp jihatdan Tashkiliy texnikaga bogʻliq.
Taxurar

**Taxurar** — faqat xotinqizlar ishtirokida oʻtkaziladigan toʻy marosimidagi odatlardan biri. T. oʻgʻil (sunnat) va nikoh toʻyiga atab qilingan yangi koʻrpatoʻshaklarni taxmondagi sandiq ustiga yigʻish — taxt urishga bagʻishlangan: 1) Toshkent va Fargʻona vodiysida faqat xatna (sunnat) toʻyi marosimida utkazilgan. Bolani xatna kilishdan bir kun oldin bezatilgan xonaning taxmoni ustiga 8 ta yangi tikilgan koʻrpa, bitta koʻrpacha va 2 ta yostiq taxlanib namoyish qilingan. 2kuni toʻy oʻtib boʻlgach, bolani sunnat qilish vaqtida taxt urilgan taxmondan toʻshak, koʻrpa olinib bolani sunnat qilish uchun joy hozirlangan; 2) Samarqand, Qashqadaryo, Surxondaryo va Xorazm viloyatlarining ayrim tumanlarida nikoh toʻyidan keyin 3 kun oʻtgach, kelin va kuyovga qilingan yangi koʻrpatoʻshaklar bezatilgan xonaning toʻriga sandiq ustiga taxlab qoʻyilgan. Soʻng T. marosimi utkazilgan. Marosimga faqat ayollar chaqirilgan. Ularga taomlar va shirinliklar tortilgan, mehmondorchilik tugagach, goʻshanga (chimildiq) yigʻib olingan. Shu bilan T. tugagan.
Tatsit

**Tatsit**, Publiy (?) Korneliy (P.Cornelius Tacitus) (taxminan 56 — taxminan 117) — Rim tarixchisi. Imperator Vespasian tomonidan senatorlar tabakasiga utkazilgan; bir qancha yirik lavozimlarni egallagan: pretor (88), konsul (97), Osiyo prokonsuli (112/ 113). T. "Agrikola" (97—98), "Germaniya" (98), "Notiqlar haqida dialog"(102— 106), shuningdek, "Tarix" (105—111) va "Aknallar"(112—117) tarixiy asarlar muallifi. "Tarix" asari Rim imperiyasining 69—96 yillardagi tarixiga, "Annallar" 14—68 yillardagi vokealar bayoniga bagʻishlangan.
Tashlama

**Tashlama**, suv tashlama — suv havzasi (suv ombori, koʻl va boshqalar) dagi ortiqcha suvni (toshqin suvlarini) chiqarib yuborish, suvni pastki byefga oʻtkazish uchun moʻljallangan gidrotexnika inshooti. St. toʻgʻon tepasiga, yuqori byef sathi tagiga qoʻyilgan yoki ayni paytda ikkalasi pastbaland qilib oʻrnatilgan teshik (quvur) lardan iborat boʻladi. Tashlamadan suv chiqarilishi (tashlanishi) gidrotexnika zulfini bilan rostlab turiladi. Tashlamaning avtomatik tarzda ishlaydigan turida gidrotexnika zulfini boʻlmaydi.

## Tasvirlar

Fayl:Lake Berryessa overflowing into Glory Hole spillway at Monticello dam.jpg|
Fayl:Hope Mills Dam and Spillway high water.jpg|
Fayl:Burdekin Dam.jpg|
Tashtdor

**Tashtdor** — Saljuqiylar, Xorazmshoxlar davlatida (12—13-asrlar) sulton xammomlari va hovuzlarining boshligʻi. T.ning qoʻl ostida bir necha gʻulom boʻlgan. Ular qukmdorga juda yaqin odamlar boʻlishgan. Mac: Saljuqiylar sultoni Malikshoh (1072—92)ning T.i — xorazmshohlar sulolasi asoschisi Anushtegin boʻlgan; Alouddin Muhammad oʻz T.i Ayozni malik darajasiga koʻtarib ixtiyoriga 10 ming otliq lashkar bergan. Ayozga yana jallodlik xizmatini ham berishgan. Jaloliddin Manguberdi ham T.i — Jamoliddin Farruhga malik unvonini bergan, u yana sultonning shaxsiy elchisi vazifasini bajargan.

## Adabiyot
* Buniyodov 3., Anushtagin Xorazmshohlar davlati (1097-1231), T., 1998.
Tashxis (taʼrif)

**Tashxis**, diagnoz — kasallikning xususiyati, mohiyati va bemorning ahvoli qaqida vrachlar bergan qisqacha taʼrif, xulosa, kasallikning nomi. Bemorni toʻgʻri davolash uchun T. aniq qoʻyilishi shart. Toʻgʻri T. qoʻyish uchun bemorda kasallikning oʻtish xususiyatlarini bilish, kasallik belgilarini barcha usullar bilan oʻrganish va boshqa kasalliklarning belgilariga taqqoslab koʻrish kerak. T.ni rasmiylashtirishda asosiy kasallikdan tashqari, unga qoʻshilgan yoʻldosh kasalliklar ham koʻrsatiladi. Erta. qoʻyilgan (kasallikning boshlangʻich belgilariga koʻra), klinik (tekshirishlar natijasiga asoslanib), differensial (farqlash), funksional (aʼzolar funksiyasini tekshirib), davo natijalariga qarab qoʻyilgan, shuningdek, vafotdan keyingi (patologoanatomik) va boshqa T.lar farq qilinadi. Har qanday kasallikni (mas., rakni) oʻz vaqtida aniqlab, toʻgʻri T. qoʻyilgandagina davolash natijasi samarali boʻladi.
Tashqari

**Tashqari**, tashqi hovli — Oʻrta Osiyo xalq meʼmorligida oʻtroq aholi uyjoyining maxsus bir boʻlagi; koʻcha darvozaga yaqin tomondagi qismi. Mehmonxona, xoʻjalik uchun zarur xonalar, xizmatchilar xonasi, otxona va boshqa joylashgan. T. hovli erkaklar uchun, ichkari hovli esa xotinxalaj va bolalar uchun maxsus qurilgan. Uylar xonadon egalarining mavqeiga qarab oʻziga xos koʻrinishda boʻlgan. Masalan, savdogar va amaldorlar xonadoni hunarmanddehqonlar xonadonidan keskin farq qilgan (qarang Ahmadbekhoji mehmonxonasi). Hunarmandlar uyining T. sida ustaxona, omborxona va koʻchaga qaragan savdo doʻkoni boʻlgan.
Tashqi boshqaruv

**Tashqi boshqaruv** - bankrot boʻlgan korxonada ishni qayta tashkil etish jarayoni. Tashqi boshqaruv xoʻjalik sudi tomonidan qarzdor yuridik shaxsga nisbatan uning toʻlov qobiliyatini tiklash maqsadida qarzdorning ishlarini boshqarish vakolatlarini tashqi boshqaruvchiga oʻtkazgan holda qoʻllaniladigan bankrotlik taomilidir. Qarzdorning toʻlov qobiliyatini tiklashning haqiqiy imkoniyati aniqlangan boʻlsa Tashqi boshqaruv kreditorlar yigʻilishining iltimosnomasi, molmulkida davlat ulushi boʻlgan korxonalar boʻyicha esa bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha davlat organining arizasi asosida xoʻjalik sudi tomonidan joriy etiladi.

Tashqi boshqaruvchi Tashqi boshqaruv va boshqa vakolatlarni amalga oshirish uchun arbitraj tomonidan tayinlangan shaxsdir. Uning vazifasiga qarzdorning molmulkini xatlash, Tashqi boshqaruv rejasini ishlab chiqish, moliyaviy, buxgalteriya, statistik hisob va gʻisobotni yurgizish va kreditorlar talabini koʻrib chiqish kiradi. T. boshqaruvchi qarzdorning molmulkiga mustaqil egalik qilish, uning nomidan murosali shartnoma tuzish va uning shartnomalarini rad etish huquqiga egadir.

Tashqi boshqaruv 12 oydan 24 oygacha muddatga joriy etiladi. Sud sanatsiyasi va Tashqi boshqaruvning jami muddati 36 oydan oshmasligi kerak. Tashqi boshqaruv uchun belgilangan muddat kreditorlar yigʻilishining iltimosnomasiga, bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha davlat organining qaroriga yoki tashqi boshqaruvchining arizasiga koʻra xoʻjalik sudi tomonidan 12 yoki 36 oy doirasida qisqartirilishi yoki uzaytirilishi mumkin. Shu muddat ichida korxonaga ayrim imtiyozlar beriladi, xususan, kreditorlarning talabini krndirish boʻyicha ilgari qabul qilingan choratadbirlar bekor qilinadi va bu talablarni qondirishga moratoriy (qarzdorning pul majburiyatlari va majburiy toʻlovlarni toʻlash huquqini toʻxtatib qoʻyish. Bunda moratoriy tashqi boshqaruv joriy etilmasdan ilgari bajarilish muddati kelgan pul majburiyatlari va majburiy toʻlovlarga tadbiq etiladi) belgilanadi.

Kreditorlar yigʻilishi tasdiklagan Tashqi boshqaruv rejasida qarzdorning qarzlarni toʻlash qobiliyatini qayta tiklash boʻyicha amalga oshiriladigan choratadbirlar nazarda tutilishi kerak. Bu ishlab chiqarish. ni ixtisoslashtirish, qarzlarni uzish, samarasiz ishlab chiqarish.ni tugatish, qarzdorning korxonasini yoki uning bir qismini sotish va boshqa boʻlishi mumkin.

Bankrotlik toʻgʻrisida ish yuritishning tugatilishi yoki xoʻjalik sudi tomonidan qarzdorni bankrot deb topish va qarzdorga nisbatan tugatishga doir ish yuritishni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi tashqi boshqaruvchining vakolatlari tugashiga olib keladi.

Tashqi boshqaruvga oid huquqiy munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yilda 5 mayda (yangi taxrirda 2003-yil 24 aprel)da qabul qilingan. "Bankrotlik toʻgʻrisida" qonuni bilan tartibga solinadi.

Oʻrozmamad Qalandarov.
Tashqi burchak

**Tashqi burchak** - uchburchak yoki koʻpburchakning biror burchagiga yondosh (qoʻshni) burchak (mas., ZBCD, rasmga q.). Uchburchakning tashqi burchagi unga qoʻshni boʻlmagan ichki burchaklari yigʻindisiga teng.Tashqi burchaklar yigindisi 180gradusga teng
Tashqi sayyoralar

**Tashqi sayyoralar**, yupiter guruhidagi sayyoralar — Quyosh sistemasining Mars orbitasidan tashqarida aylanadigan sayyoralari {Yupiter, Saturn, Uran, Neptun, Pluton). Ularning baʼzi fizik xususiyatlari bir-biriga yaqin. Baʼzan "yuqori sayyoralar" deb ham aytiladi (qarang Sayyoralar).
Tashxis

**Tashxis** (arab. — shaxslantirish) — jonlantirish badiiy sanʼatining bir turi; turli narsalar, hayvonlar, qushlar, oʻsimliklar va boshqalarga insoniy xususiyatlarni koʻchirish sanʼati. T. ogʻzaki nutqda ham, badiiy asarlarda ham keng qoʻllanadi. T. badiiy tasvirning aniqroq, yorqinroq, boʻlishiga xizmat qiladi. Oʻzbek folklori, mumtoz adabiyoti hamda hozirgi sheʼriy va nasriy asarlarda T.ning goʻzal namunalari uchraydi. Mas:Bahor elga ayshu manga iztirob, Kulub holima barq, yigʻlar sahob. Ushbu baytda barq (chaqmoq) va sahob (bulut) jonlantirilmoqda.

## Manbalar
Taʼbirnoma

**Taʼbirnoma** – tush taʼbirini bayon qiluvchi kitoblar majmui. Taʼbirnomada tush va uning turlari, tush koʻrish holati va paytlari, taʼbir aytish usuli va shartlari bayon qilinadi. Taʼbirnoma asosida tush yoʻyuvchilarni taʼbirchi, muabbir, roʻyochi deb atashgan. Taʼbirchidan folbinlik (tush koʻrgan odamning agʻvoli, mijozi va ismini yaxshi bilish, koʻrilgan narsani yaxshi va yomon fol ochib, soʻngra taʼbirini aytish) talab qilingan.

Eng qadimiy taʼbirnoma xitoycha „Itszin“ nomli asardir. Turkiy tildagi dastlabki taʼbirnoma XVIII asr oʻrtalari – IX asr boshlarida Sharqiy Turkistonda yaratilgan, asl nomi „Irq bitigi“dir. U moniylik va shamanlik gʻoyalarini oʻzida mujassamlashtirgan. Kitobning maqsadi odamlarni ezgulikka chorlash, muayyan axloqiy prinsiplarni targʻib va tashviq qilishdir.

Qadimiy turkiy davrdagi yana bir „Irq bitigi“ moniy yozuvida bitilgan boʻlib, taxminan IX asr boshlariga mansub. Unda qadimiy turkiylarning maʼlum bir detallar yoki hodisalarga asoslangan holda olamni anglashga intilishi ayon boʻladi. Ushbu kitobda buddaviylik oqimining taʼsiri ham bor, chunonchi, odam har qanday vaziyatda, yaʼni koʻrgan tushi yaxshi yoki yomon natija keltirishidan qatʼiy nazar, ezgu ishlar qilishi va burhonlar xizmatida boʻlishi lozim. Umuman, ezgulik va xayrli ishlar toʻgʻrisidagi oʻgitlar barcha taʼbirnomalarning tub mohiyatini tashkil etadi.

Taʼbirnomalar ichida fors tilidagi „Komil uttaʼbir“ oʻzining mukammalligi bilan ajralib turadi. Bu kitob XX asr boshlarida toshkentlik Mullo Azimxonkrri binni Mullo Yusufxon tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan („Komil uttaʼbiri turkiy“, 1916).

## Yana qarang

* Irq bitigi
Taʼziya

**Taʼziya** ( — yupatish, hamdardlik bildirish) — azador kishiga tasalli berish, ahvol soʻrash odati. Taʼziyada marhumning oila aʼzolari va yaqinlariga qarindoshlari, doʻst-yorlari, qoʻshnilari, hamkasblari tomonidan hamdardlik bildiriladi. Islomda taʼziya bildirish savob ishlardan hisoblanadi. Vafot etgan birodarga eng kerakli va foydali narsa uni duo qilishdir. Janoza va taʼziyadan maqsad aynan shunday duodir. Taʼziyaning muddati va adadi 3 kun ichida bir bor taʼziya bildirish, mabodo buning iloji boʻlmasa, soʻng bildirsa ham boʻladi. Kimsaning vafoti haqidagi yozma xabar — taʼziyanoma (nekrolog), motam marosimi oʻtkazilayotgan xonadon — taʼziyaxona, motam tutgan, azador kishi — taʼziyachi deyiladi.

## Yana qarang
* Aza
* Motam marosimlari

## Manbalar

## Havolalar
Taʼlimot

**Taʼlimot** — ma'nolari:
1) borliqdagi voqea-hodisalarning muayyan sohasidagi, fan tarmoqlari, ijtimoiy hayot, jamiyat va shu kabilar haqidagi nazariy qoida va xulosalar, ilmiy qarashlar majmui
Masalan: falsafiy taʼlimotlar, sufiylik taʼlimoti;
2) maʼlum bir olim yoki mutafakkirning nuqtai nazar (qarash)lari majmui
Masalan: Forobiy taʼlimoti, Darvin taʼlimoti va boshqalar
Taʼminlagich

**Taʼminlagich** — sochiluvchan va donali yuklarni bunker, yuklash novlari va boshqalardan yaqinroq joyga tashish yoki qayta ishlash mashinalariga bir tekisda uzatish uchun moʻljallangan qurilma. Ikki guruhga boʻlinadi. Birinchi guruhga lentali, vintli (shnekli), tebranma, titrama va boshqa xillari kiradi. Bular uzunligi va harakatlantirish dvigatelining quvvati bilan konveyerdan farq qiladi. Ikkinchi guruhdagilarga konveyerlarning prototiplari boʻlgan barabanli, diskli, zanjirli va pnevmatikvintli xillari kiradi. Barabanli T. sochiluvchan, donali, mayda va yirik boʻlakli yuklarni uzatishda ishlatiladi. Diskli (tarelkali) T.dan sochiluvchan yuklarni uzatishda foydalaniladi; bunda yuk vertikal oʻkda aylanuvchi diskka tushib, undan yuk qoʻzgʻalmas qilib mahkamlangan kurakcha bilan tushiriladi. Diskning aylanish tezligi yuk markazdan qochma kuch taʼsirida sirgʻalib tushib ketmaydigan qilib tanlanadi. Zanjirli T. yirik boʻlakli yuklarni uzatishda ishlatiladi; bunda bunkerning chikarish teshigini qoplovchi zanjirli parda bor. Harakatlantiruvchi baraban aylanganda zanjirlar yukning katlamini novga siqadi. Bu bilan yuklarning sirpanish tezligini rostlaydi. Pnevmatik vintli T. sochiluvchanchangsimon materiallarni uzatish uchun ishlatiladi; materialni chiqish oldida tutib qolib, havo oqimi taʼsirida yuklashi bilan vintli T.dan farq qiladi.

Barcha T.larning ish organlari tezligini va bunkerdan chiqarish tirqishlari oʻlchamini oʻzgartirib, titra m a T.da esa tebranish amplitudasi va chastotasini oʻzgartirib ish unumdorligi rostlanadi. T.lar qurilishda, sement zdlarida, mahsulotlarni qayta ishlash korxonalari va boshqa sohalarda qoʻllanadi.
Taʼliq

**Taʼliq** (arab. — osish, osib quiish) — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublaridan biri. 14-asrda tavqe va riqo xatlari asosida ixtiro qilingan, ixtirochilari Tojiddin Salmoniy va Xoja Abulʼol. Tez yozish uslubida harflar bir-biriga osilib yoki ilinib turganday koʻrinadi (nomi ham shundan). Harflarning 5 qismi egri va 1 qismi toʻgʻri chiziklardan iborat. T. asosan insho va maktublarga tegishli boʻlib, munshiylar uni yuqoridan chapga qiyaroq qilib choʻzib yozgan. Shu jihati bilan shikasta xatiga oʻxshab ketadi. Dastlab munshiylar, idora kotiblari tomonidan ishlatilgan, rasmiy va shaxsiy yozishmalar, turli hujjatlarda qoʻllangan. Xoja Abdulhay Munshiy, Xoja Ixtiyor ushbu xat ustasidir.
Taʼlif

**Taʼlif** (arab. — yaratish, tuzish) — oʻtmishda Sharq musiqa ilmida biron asar yaratishni ifodalovchi atama. Mas., taʼlifi alhon — kuy yaratish; taʼlif unnotik, (nutkli taʼlif) — muayyan soʻzlarga yaratilgan asar, ashula (yana qarang Ilmi taʼlif).
Taʼrix

**Taʼrix** (arab. — yuz bergan) — mumtoz adabiyotda mashhur kishilarning tugʻilishi va vafoti, turli binoinshootlarning qurilishi, kitoblar taʼlifi va boshqa muhim voqea-hodisalar vaqtini anglatuvchi sanʼat. T. koʻpincha u yoki bu mashhur shaxsning vafoti munosabati bilan yozilgan. T.da qoʻllangan soʻz va iboralar, ularni tashkil etgan arab harflarining abjad raqami bilan qoʻshib hisoblanganda, maʼlum bir sana kelib chiqadi. Sanani biddiradigan soʻz yoki ibora T. moddasi, ularni tashkil etgan harflarning abjad boʻyicha yigʻindisi jumal deyiladi. T. faqat mustaqil yozilmay, baʼzi bir asarlarning ichida ham keladi.

T.da shoir koʻzda tutgan sana soʻz yoki muammo usulida ifodalanadi. Shunga koʻra, T. sarih (ochiq, ravshan) va taʼmiya (berkitilgan, yashirilgan) kabi 2 turga boʻlinadi. T.ning sarih turida sana ochiq ifodalansa, taʼmiyada avval T. moddasi topiladi. Mas., Karimbek Kamiy Chimkentdagi bir jomeʼ mayejidining taʼmirlanish sanasi haqida shunday yozadi:Soli taʼmirin savol etgan kishi, Ey Kamiy, ravshan javob etgil ango: Mingu uch yuz ham oʻtuz erdi faqat, Soli taʼrixi bu itmomi bino.

Kamiy bu yerda "mingu uch yuz ham oʻtuz" (hijriy 1330-yil) deb, mazkur mayejidning taʼmirlanish sanasini ochiq bayon etadi.

T. oʻziga xos qonuniyat va poetik xususiyatlarga ega.

Zamonaviy adabiyotda Anisiy, Habibiy, Gʻ.Gʻulom, Ulfat, Chustiy va boshqa T. yozganlar. Arab yozuvi va abjad hisobiga asoslanganligi uchun hozirgi kunda T. yozish anʼanasi toʻxtab qolgan.

## Adabiyot
* Adabiy turlar va janrlar, 2j., T., 1992.

Ergash Ochilov.
Taʼsir va aks taʼsir qonuni

**Taʼsir va aks taʼsir qonuni**, Nyutonning uchinchi qonuni — mexanikaning asosiy qonunlaridan biri. Nyutonning taʼrifiga koʻra, taʼsirga doim teng va qarama-qarshi yoʻnalgan aks taʼsir bor, boshqacha aytganda, ikki jismning bir-biriga taʼsiri oʻzaro teng va qaramaqarshi tomonlarga yoʻnalgan. Bu taʼrifda "taʼsirga" beixtiyor asosiy oʻrin, "aks taʼsirga" esa ikkinchi darajali oʻrin ajratiladi. Shuning uchun T. va a.t.q. quyidagicha taʼriflangani maʼqul: ikki jismning bir-biriga har qanday taʼsiri oʻzaro taʼsir xarakteriga ega boʻlib, ularning bir-biriga koʻrsatayotgan taʼsir kuchlari har doim kattalik jihatdan teng va yoʻnalishi qarama-qarshidir. T. va a.t.q. kichkina oʻlchamli elementar zarralar va tezligi yorugʻlik tezligiga yaqin harakatlar uchun oʻrinli emas.
Taʼsir etuvchi massalar qonuni

**Taʼsir etuvchi massalar qonuni** — kimyoviy muvozanat sharoitida uzaro reaksiyaga kirishuvchi moddalar va reaksiya mahsulotlari, massalari orasidagi bogʻlanishlarni ifodalovchi qonun; u massalar taʼsiri qonuni deb ham yuritiladi. Bu qonunni birinchi bor 1865-yilda Nikolay Beketov qoʻllagan va 1867-yilda norvegiyalik olimlar K.Guldberg va P. Vaagelar rivojlantirgan. Taʼsir etuvchi massalar qonuni turli hisoblashlarda keng qoʻllanadi.Kimyoviy reaksiya tezligiga konsentratsiyani tasirini 1867-yil norvegiyalik olimlar; K.Mguldberg va P.Vagelar tomonidan kimyoviy kinetikaning asosiy qonuni massalar tasiri qonuni kashf etildi. Bu qonunga ko’ra: kimyoviy reaksiya tezligi reaksiyaga kirishayotgan moddalar konsentratsiyalari ko’paytmasiga proporsional va reaksiya tenglamasidagi modda formulasi oldidagi koefitsent konsentratsiya darajasiga bog’liq. Masalan; NH3 ni hosil bo’lish reaksiyasi uchun to’g’ri va teskari reaksiya tezliklari quyidagicha ifodalanadi. N2 + 3H2 ↔ 2NH3 V1 = k [N2] [H2] 3; V2 = [NH3] 2 Bu formulalarda [N2] [H2] va [NH3] lar tegishlicha N2 va NH3 larning molyar konsentratsiyalari; k1 va k2 lar proporsionallik koefitsentlari bo’lib, reaksiyaning tezlik doimiysi deb ataladi. tezlik doimiysi reaksiyada qatnashuvchi moddalar tabiatiga, temperaturaga, katalizatorning bor-yo’qligiga bog’liq, lekin konsentratsiyaga bog’liq bo’lmaydi. Agar reaksiyaga kirishayotgan moddalardan biri qattiq holatda bo’lsa, masalan, uglerodning yonishi: C + O2 = CO2 Bu reaksiya tezligi faqat kislorod konsentratsiyasiga bog’liq. v = k[O2]
Tayanch burgʻilash

**Tayanch burgʻilash** - Yer poʻstining geologik tuzilishini chuqur burgʻi quduklari (oʻrtacha 2,5—3,0&nbsp;km va undan chuqur) qazish bilan oʻrganish usuli. Quduq kesimini geofizik, geokimyoviy, gidrogeologik va boshqa metodlar majmuasi orqali mufassal oʻrganilishi bilan burgʻilashning boshqa turlaridan farq qiladi. T.6., asosan, hududlarning umumiy geologik sharoitini oʻrganish, neftgazliligini bashoratlash va baholash uchun ishlatiladi. Regional geofizik tadqiqotlar (seysmorazvedka, aeromagnitrazvedka, gravirazvedka va boshqalar) maʼlumotlariga tayanib, strukturalar mavjudligi taxmin qilingan joylarda amalga oshiriladi. Burgʻilash ishlari, odatda, kristallik poydevorigacha, ular chuqur joylashgan joylarda esa, burgʻilash qurilmasining texnik imkoniyatidan kelib chiqib bajariladi. Burgʻilash, asosan, kern olish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Tayanch burgʻilashda bajarilgan tadqiqotlar yordamida qatlamlarning geologik va litologik tuzilishi, ularning yoshi, kollektorlik xususiyatlari, kesimda neft, gaz va boshqa foydali qazilmalarning mavjudligi aniklanadi. Tayanch burgʻilash maʼlumotlariga asoslanib, kelgusidagi bajariladigan regional va lokal geologik qidiruv ishlari loyihalanadi. Xorijda tof jinslari stratigrafiyasi va neftgazliligini oʻrganish maqsadida Tayanch burgʻilashdan foydalaniladi, baʼzan ular stratigrafik quduklar deb ham ataladi (yana qarang Oʻta chuqur burgʻilash). Hozirgi vaqtda Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston hududlarida oʻrta masshtabli (1:200000) geologik sʼyomkalar oʻtkazilganligi munosabati bilan Tayanch burgʻilashdan kam foydalaniladi.
Tayanch yulduz

**Tayanch yulduz** — koordinatalari aniqlanishi kerak boʻlgan osmon obʼyektlari (mayda sayyora, kometalar, Yer sunʼiy yoʻldoshlari) atrofida tanlab olingan va koordinatalari maʼlum boʻlgan yulduz. Kosmik navigatsiya masalalarini hal qilishda (astronomik usul) moʻljal vazifasini bajaradi. Quyosh, sayyoralar va eng yorugʻ yulduzlar Tayanch yulduz boʻla oladi. Masalan, eng qulay Tayanch yulduz osmonning janubiy yarim sharidagi Kanopus yulduzidir; u ekliptika tekisligiga perpendikulyar boʻlgan chiziq yaqinida joylashgan.
Taqdir

**Taqdir** ( — oldindan belgilangan hayot yoʻli), **qismat** — inson hayoti va faoliyatini hamda olamdagi barcha hodisalarni Alloh irodasiga bogʻliq deb hisoblovchi diniy tasavvur. Taqdirga ishonish barcha dinlarda bor. Lekin ularning har birida oʻziga xos xususiyatlar bilan talqin etiladi. Islomda rasman eʼtirof etilgan aqidalardan biri. Xristianlikda va islomda taqdir xudoning azaliy ilmi va qudrati tarzida izohlanadi.

Tarix davomida odamlar taqdir haqidagi qiziqarli va eskirmaydigan g'oyaga maftun bo'lib kelgan. Bu bizning hayotimiz qat'iy, muqarrar yo'nalishda davom etishi haqidagi tushunchaga ishora qiladi. Taqdir g‘oyasi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib, ko‘plab madaniyatlar va e’tiqodlarga moslashgan bo‘lsa-da, uning sir va sehr uyg‘unligi inson tafakkuri va tasavvurini o‘ziga jalb etishda davom etdi.

## Dinlarda
Taqdir g‘oyasi vaqt o‘tishi bilan diniy va falsafiy g‘oyalar o‘zgarib bordi. Insonning bu hayotdagi va avvalgi hayotidagi qilmishlari ularning kelajagiga ta'sir qiladi, deb hisoblaydigan karma tushunchasi hinduizm va buddizm kabi bir qancha diniy tizimlarda paydo boʻlgan. 

Taqdirga ishonish barcha dinlarda bor. Lekin ularning har birida oʻziga xos xususiyatlar bilan talqin etiladi. Xristianlikda va islomda taqdir xudoning azaliy ilmi va qudrati tarzida izoxlanadi. Islomda taqdir — Alloh irodasiga bogʻliq deb hisoblovchi diniy tasavvur, rasman eʼtirof etilgan aqidalardan biri. 

## Adabiyotlar
* Taqdirning rolini yaxshiroq tushunish uchun qadimgi tsivilizatsiyalar yunonlar va rimliklar kabi afsonalar va hikoyalar haqida tez-tez fanatizatsiya qilishgan. Ular Moirai kabi kuchli xudolar hayot to'qimasini to'qib, har bir inson hayotining hikoyalarini yozib, bizning taqdirimizni aniq belgilab qo'ygan degan fikrga ega edilar. Bunday sharoitda taqdir hamma narsani qamrab oluvchi kuch sifatida qaraldi, uni o'zgartirishga urinishimizga qaramay, odamlar tomonidan nazorat qilib bo'lmaydi.  Keyinchalik Shekspirning fojialari yoki turli odamlarning oldindan belgilab qo‘ygan yo‘llarida bosib o‘tgan sinovlari va g‘alabalarini tadqiq etuvchi “Beovulf” dostoni kabi asarlar bilan taqdir ham adabiyot va san’atda takroriy mavzu bo‘ldi.  Ushbu badiiy ijodlar ko'pincha taqdirga nisbatan kengroq madaniy nuqtai nazarni aks ettiradi, bu bizning insoniy tabiatimizga boʻlgan jozibadorlikni, hikoya qilishga jalb qilishni va kelajagimizni boshqarishga urinishdagi qiyinchiliklarni tasvirlaydi.  Bugun biz taqdirni voqealarning oldindan belgilab qo'yilgan ajralishi, shu jumladan o'z hayotimiz qanday davom etishi va oxir-oqibat biz bosib o'tadigan yo'llar sifatida belgilaymiz.

## Manbalar


## Havolalar
Taqir

**Taqir** — 1) choʻl va chala choʻl zonalarida loituprokdan tarkib topgan va vaqgvaqti bilan suv bosadigan gilli yalang pastliklar. Yoshnli mavsumda yuzasi yupqa suv bilan qoplanib, suv bugʻlanib ketgach, T. yorilib, oʻsimlik oʻsmaydigan qatkdloqqa aylanadi. Shunday sharoitda vujudga kelgan tuproklarga taqir tuproqlar deyiladi. T. maydoni bir necha m2 dan 10–12&nbsp;km² gacha boʻladi; 2) choʻllardagi yalangoch pastliklarda tub jinsi qumoklisoz tuproqdan iborat boʻlgan, avtomorf sharoitlarda rivojlangan tuproq tipi. Yuzasining poligonal yorikli qobiq (qatkdloq) bilan qoplanganligi, qisman gumus borligi (0,5% gacha), shoʻrxokligi (shoʻrlanishi xloridsulfatli va sulfat xloridli) T.ning muhim belgilaridir. T.da oʻsimliklar deyarli oʻsmaydi. Tuproq profili qalinligi 30—40 sm dan oshmaydi. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Mongoliya, Gʻarbiy Osiyo, Shimoliy Amerikada tarqalgan. T.ni oʻzlashtirish qimmat turadigan melioratsiya tadbirlari bilan bogʻliq.
Taqir tuproqlar

**Taqir tuproqlar** - choʻl zonasi daryolarining qadimgi deltalari va vodiylari, allyuvial terrasalar, shuningdek, prolyuvial yotqiziqli qiyaliklar tuprogʻi; tuproqning mayda yoriklar bilan qoplangan, 1,52 sm qalinlikdagi pushti yoki och kulrang qavati. Oʻzbekistonda Amudaryo bilan Qashqadaryo deltalari, Zarafshon va Surxondaryo vodiylarida uchraydi. Taqir tuproqlar Oʻzbekiston tuproqshunoslari (Gorbunov B.V., Kimberg N.V.) tomonidan 4tatipchaga ajratilgan (1962): taqir— oʻtloqi tuproqdar, taqirsimon tuproklar, taqirlar, taqirsimon qoldiq — botqoq tuproklar. Yuzasining poligonal yoriqli qobiq (qatqaloq) bilan qoplanganligi Taqir tuproqlarning xarakterli belgisidir. Sugʻoriladigan Taqir tuproqlardagi mavjud agroirrigatsion qavat sugʻorib dehqonchilik qilish davriga, yerga solingan mahalliy oʻgʻit va chiqindilarga, shuningdek, oqar suvning loyqalik darajasiga qarab, 30—40 sm, 1 yoki 2 m qalinlikda boʻladi. Agroirrigatsion qavat rangi, mexanik tarkibi, qovushqokligi va kimyoviy xossalari bir xil boʻlgan yaxlit gorizont hosil qiladi. Bunday tuproqlar Buxoro viloyatida, Qarshi va Sherobod choʻllarida uchraydi. Qarshi choʻlidagi Taqir tuproqlar haydalma (0—30 sm) qavatning har gektarida 22—40 t chirindi, 2—3 t azot, 4—7 t fosfor bor. Taqir tuproqlar har xil darajada shoʻrlangan.
Taqlid

**Taqlid** (arab. — „oʻxshatish“, „koʻchirish“, „nusxa olish“) — ijtimoiy, maʼnaviy hayotda, turmush tarzida, kasbhunarda, badiiy ijodda oʻzgalarga oʻxshashga intilish, ergashish. Taqlid koʻpincha sanʼat, badiiyestetik soha bilan boklits. Estetik taqlid nazariyasini ishlab chiqishga, uning inson tarbiyasi uchun muhim amaliy ahamiyatga egaligi haqidagi mulohazalarni tizimga solishga urinishlar borasida Sokrat, Pifagor, Platon, ayniqsa, Aristotel qarashlari diqqatga sazovor. Aristotel „Metafizika“, „Poetika“ („Sheʼr sanʼati“, „Ritorika“ („Notiklik sanʼati“), „Fizika“ asarlarida taqlidga estetik tamoyil sifatida qaradi, taqlidning shakllangan nazariyasini yaratdi. Uning fikricha, sanʼat mohiyatan Olamiy aqlga, ilohiy va tabiiy olamga boʻlgan taqlidning mahsulidir. Forobiy va Ibn Sino Aristotelning taqlid nazariyasini sharhlab, uni yuksak pogʻonaga koʻtardi. Forobiy „Sheʼr sanʼati“ risolasida „sheʼr biror narsaga taqlid qilingan soʻzlardan tashkil topishi kerak“, deydi. Ibn Sino „Fan ashsheʼr“ asarining ikkinchi faslini taqlid nazariyasiga bagʻishlagan.

Insoniyat tarixida butui bir madaniyestetik davrlar taqlid bilan bogʻliq; mazkur davrlar jamiyatlari taraqqiyotida taqlid katta iz qoldirgan. Qad. Rim madaniyatining Yunoniston madaniyatiga taqlidan rivojlanganligi buning yaqqol misolidir.

Psixologiyada taqlid yangi, namunaviy narsalar va hodisalar tashqi koʻrinishiga asoslangan holda ularni egallashga intilish jarayoni. U barcha yoshdagi insonlarga xos xususiyatdir. Taqlidning tashqi oʻxshashligiga qaramasdan, har bir yosh davridagi taqlid oʻziga xos xususiyatlarga ega. Ilk bolalikda odam taqlid orqali kattalar bilan dastlabki aloqa, muloqot oʻrnatishga intiladi. Maktabgacha yoshda inson faoliyatining muhim tarkiblariga kirishga harakat qiladi. Bolalar syujetli, rolli oʻyinlar ijro etishda oshkora voyaga yetganlar hayoti va faoliyatiga, xulqatvorita kirib boradi, voqelik, vaziyat mohiyatini aks ettira boshlaydi. Oʻsmirlik yoshida kattalarga yoki tengdoshlariga oʻxshashlikka intilish orqali oʻzi uchun ahamiyatli shaxs fazilati, xulqodobini oʻzlashtiradi. Oʻspirinlarda kasbiy faoliyatga taqlid qilish kuchliroq aks etadi. Voyaga yetgan odamlar ham taqlid qilishga moyildirlar. Ular yurishturishda, ish yuritishda, imorat qurishda, kiyinishda, sportda va shu kabida taqlid qilishga intiladilar.
Taqlid (maʼnolari)

**Taqlid**:

* Taqlid (arab. — oʻxshatish, koʻchirish, nusxa olish) — ijtimoiy, maʼnaviy hayotda, turmush tarzida, kasbhunarda, badiiy ijodda oʻzgalarga oʻxshashga intilish, ergashish.
* Taqlid (tushuncha) (arab. — oʻxshatish, oʻxshatma; yasama; anʼana), taqlidchilik — 1) muayyan badiiy, ilmiy yoʻnalishga, uning namoyandalariga xos gʻoya va usullarni tushunibtushunmay, gʻayriixtiyoriy qaytarish, takrorlash.
Taqlid (tushuncha)

**Taqlid** (arab. — oʻxshatish, oʻxshatma; yasama; anʼana), taqlidchilik — 1) muayyan badiiy, ilmiy yoʻnalishga, uning namoyandalariga xos gʻoya va usullarni tushunibtushunmay, gʻayriixtiyoriy qaytarish, takrorlash. T. anʼanalarga ijodiy emas, balki mexanik yondashadi, u shoir yoki yozuvchini ijodiy mustaqillik, oʻziga xoslikdan mahrum etadi. T.ni badiiy ijoddagi anʼanalarga ergashish, mavjud anʼanalarni rivojlantirgan holda ularni yangilab borishdek izdoshlikdan farqlash kerak (Masalan, Navoiyning Jomiy va boshqa shoirlar gʻazallariga tatabbularm, Muqimiy va Furqatning Navoiy va Fuzuliy gʻazallariga taxmislari ijodiy izdoshlikning namunalaridir). Saroy adabiyotiga xos T.ning ayrim koʻrinishlarini Amir Umarxon va Muhammad Rahimxon (Feruz) davridagi baʼzi saroy shoirlari ijodida uchratish mumkin; 2) teatrda — ogʻzaki dramaturgiya; anʼanaviy masxaraboz va qiziqchilar teatrining janri. Unda ijrochilar oʻz tana harakatlari, yuz ifodalari, koʻz qarashlari (mimika), tovuhlari va soʻzlari orqali qush va hayvonlarning, baʼzan odamlarning xattiharakatlarini, oʻzaro munosabatlarini kulgili qilib tasvirlaydilar, shuningdek, ijtimoiy hayot va turmushdagi baʼzi voqealarni boʻrttirib koʻchirib, tomoshabinlarda kulgi uygʻotadilar (yana qarang Muqallid).
Taqlid soʻzlar

**Taqlid soʻzlar** — maʼno va shakliy xususiyatlariga koʻra, alohida guruhni tashkil qiluvchi, kishilar, hayvonlar va boshqa jonli, jonsiz narsalarning tovushini, harakat-holat obrazini taqlidan ifodalovchi soʻzlar. Taqlid soʻzlarning baʼzilari tovushga taqlidni bildiradi, baʼzilari esa harakat-holat va hodisa obraziga taqlidni koʻrsatadi. Shunga koʻra taqlid soʻzlarning 2 turi farqlanadi: tovushga taqlidni bildiradigan soʻzlar (shuningdek **onomatopeya** deb ham ataladi); obraz (tasvir)ga taqlidni bildiradigan soʻzlar. Tovushga taqlid soʻzlar eshitish bilan, obrazga taqlid soʻzlar koʻrish bilan aloqadordir, yaʼni tovushga taqlid soʻzlar ifodalagan tovushni faqat eshitish mumkin (*qars-qurs*, *taq*, *duk-duk*, *gʻiyq*, *miyov* kabi); obrazga taqlid soʻzlar ifodalagan holat, harakatni faqat koʻrish mumkin (*jivir-jivir*, *lip-lip*, *yalt-yult*, *hang-mang* kabi).Taqlid soʻzlarga illa,Ulla, ira, la qoʻshimchalari qoʻshilganda feʼl yasaladi. Masalan:Lovulla, taqilla, shaqilla, dupurla, hiqilla, yarqira, sharqira. Va ot bilan sifat ham yasash mumkin:sharshara, qahqaha, jizza, qarsak, varrak, tarsaki bularda ot yasalgan."Jizzaki"da esa sifat yasalgan. Asosi „jiz“ taqlid soʻzi.

## Manbalar
Taqribiy formulalar

**Taqribiy formulalar** - hisoblashlarni muayyan aniqlikda bajarishga imkon beruvchi formulalar. Aniq qiymatlarni hisoblash mumkin boʻlmagan yoki murakkab boʻlgan hollarda hamda nazariy tadqiqotlarda qoʻllanadi. Mac., n!ql23...n (faktorial) ni hisoblash uchun Stirling formulasi, anik, integralni hisoblash uchun Simpson formulasi va hokazo Odatda, Taqribiy formulalar hisoblashni istalgan aniklikda topishga imkon beradi, lekin matematikada ancha dagʻal Taqribiy formulalarlar ham qoʻllanadi. Taqribiy formulalarlar kompyuterlar yordamida hisoblashlar uchun asosiy vositadir.
Taqribiy hisoblashlar

**Taqribiy hisoblashlar** - matematika ning amaliyot uchun muhim boʻlimi. Differensial tenglamalar, matematik analiz, algebra, optimal boshqaruv kabi sohalarda masalalarni yechish usullarini ishlab chiqadi. Asosiy masalalari: 1) biror analitik ifoda bilan berilgan funksiyaning xususiy qiymatlarini argumentlarining berilgan qiymatlariga qarab hisoblash; 2) koeffitsiyentlari sonlardan iborat boʻlgan algebraik va transsendent tenglamalar va shunday tenglamalar sistemasini yechishning Taqribiy hisoblashlari; 3) funksiyalarni differensiallash va integrallashning taqribiy hisoblari. Taqribiy hisoblashlar yordamida olingan natija anikligiga, asosan, yaxlitlash xatosi va qoʻllangan usul xatosi taʼsir etadi. Bu xatoliklarning hisoblash jarayonidagi taʼsirini kuzatib borish uchun absolyut xato vanisbiy xato tushunchalari kiritilgan. Biror miqdorning aniq qiymati A bilan uning taqribiy qiymati a orasidagi Aa qgʻ A — agʻ farqning absolyut qiymati a sonining absolyut xatosi, Za q tqu nisbat esa a sonining ni s b i y xatosi deyiladi. Koʻpincha, nisbiy xato foizlarda ifodalanadi. Taqribiy hisoblashlarda turli matematik jadvallar va zamonaviy hisoblash texnikalari muhim vositadir.
Taqsim

**Taqsim** — naqqoshlikda naqshning maʼlum tartibda takrorlanuvchi boʻlagi. Oʻrta Osiyo naqshlari, jumladan, oʻzbek milliy naqshlari, asosan, ana shunday takrorlanuvchi T.lardan tarkib topadi. Bezatiladigan sathT. yuzi deb ataladi. Us t a (naqqosh)lar T. yuzini qogʻozga belgilab, naqsh mujassamotining bir qismini chizib oladi, chizma asosida naqshning axtdsini tayyorlaydi. Takrorlanadigan T. asosida bezatilayotgan yuza toʻldirib chiqiladi va bezatiladi. T. turlari: aylanma T. — doyra yoki gumbazga moʻljallanib, naqsh mujassamotining 1/4, 1/6, 1/8 ... 1/12 va hokazo qismini tashkil etadi va doyra boʻylab yonmayon takrorlanadi; toʻgʻri T. toʻgʻri chiziq boʻylab takrorlanadi; chapu rost T. axtasi toʻgʻri va teskari almashinib takrorlanadi. Anʼanaviy naqqoshlikda T.ning bu turlari, ayniqsa, islimiy va girih naqshlarda keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Taqsimlash qurilmalari

**Taqsimlash qurilmalari** - 1) telefon aloqada — telefon styasidan keluvchi telefon kabeli simlarini magistral (asosiy) liniyadan taqsimlash (tarqatish) tarmogʻiga ulash uchun moʻljallangan taqsimlash kugilari (shkaflari). Shu yerdan abonentlarga alohidaalohida simlar jufti tortib ketiladi. Taqsimlash qurilmalarining kichik (10 juft telefon simi tortishga moʻljallangan); oʻrtacha (10, 20, 30 juft simga moʻljallangan) va katta (300, 600 va 1200 juft simga moʻljallangan) xillari bor. Telefon Taqsimlash qurilmalari yopiq (eshikli) quti tarzida yasaladi; quti ichida simlar juftiga moye sonli ulash qisqichlari (klemmalari) boʻladi; 2) elektr energetikasida — elektr toki ishlab chiqarish. manbalari (elektr styasi generatorlari, transformatorlar, tok oʻtkazuvchi qismlarn ing izolyatsiyasi sifatida chinni izolyator va havo, shuningdek, epoksid izolyatsiyadan foydalaniladi. Kuchlanish 60 kV va bundan yuqori boʻlganda ixcham germetik KRU qoʻllanadi. Bunda izolyatsiya sifatida elegaz (SF6) ishlatiladi (bosim bir necha atmosfera).
Taqsimot (maʼnolari)

**Taqsimot**:

* Taqsimot — ijtimoiy takror ishlab chiqarish.
* Taqsimot (matematika) (matematikada) — ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning asosiy tushunchalaridan biri.
Taqsimot (matematika)

**Taqsimot** (matematikada) — ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning asosiy tushunchalaridan biri. Ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning aniq masalalarida uchraydigan T., odatda, diskret, yaʼni alohida ehtimolliklar bilan aniklanadi (mas., binomial, geometrik, polinomial va Puasson taqsimotlari) yoki zichlik funksiyalari bilan aniklanuvchi absolyut uzluksiz tipdagi (mas., normal, koʻrsatkichli, tekis) taqsimotlardir. Baʼzi taqsimotlar tasodifiy miqdorlarni funksional almashtirish natijasida hosil boʻlgan tasodifiy miqdorlarning aniq yoki asimptotik (limit) taqsimoti sifatida ham hosil qilinishi mumkin. Bunday taqsimotlar (xmkvadrat taqsimot, Styudent taqsimoti, Fisherning Ftaqsimoti) odatda, matematik statistikada keng qoʻllanadi. Tabiat, jamiyat, iqtisodiyot va shu kabi sohalarda uchraydigan tasodifiy jarayonlarni ifodalashda hosil boʻluvchi T.lar, odatda, nomaʼlum boʻlib, ular oʻrniga statistik analoglari — empirik T. qoʻllanadi. Bu T.lar tasodifiy miqdorlarning sonli xarakteristikalarini (matematik kutilma, dispersiya, korrelyatsiya) taqribiy aniqlash (statistik baholash)da va statistik gipotezalarni tekshirishda keng qoʻllanadi.
Taqchillik

**Taqchillik** (iqtisodiyotda) – ilgari belgilangan, rejalashtirilgan yoki zarur darajadagi mablagʻ, resurs, tovarlarning yetishmasligi, tanqisligi. Taqchillikning yalpi milliy mahsulot taqchilligi, tovarlar takchilligi, byudjet taqchilligi, taqchil moliyalashtirish, taqchil iqtisodiyot kabi koʻrinishlari mavjud. Taqchillik har qanday darajada iqtisodiy muvozanatni buzadi, qarzlarning toʻplanib borishiga sabab boʻladi. Tovarlar va xizmatlar taqchillikligi xalq isteʼmol mollari va xizmatlarining aholi talab ehtiyojlarini qondirish uchun yetishmasligi, ularni yetarli darajada ishlab chiqarmaslik oqibatida yuzaga keladi. Tovar taqchilligi iqtisodiyotning beqarorligi, undagi mutanosiblikning buzilishi, takror ishlab chiqarishning izdan chiqishi oqibatidir. Uni bartaraf etish uchun tovar ishlab chiqarish, tovar importi bozor talabiga qarab koʻpaytiriladi. Byudjet xarajatlari daromaddan ortib ketsa byudjet takchilligi yuzaga keladi. Bunday taqchillik makroiqtisodiyot darajasida inflyatsiya jarayonining rivojlanib borayotganini, davlat moliyasining inqiroz holatida ekanligini koʻrsatadi. Davlat byudjetida taqchillik byudjetning daromad qismida 20%gacha yoki yalpi milliy mahsulotning 7—8% gacha boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

## Manbalar