Elena Maróthy-Šoltésová

**Elena Maróthy-Šoltésová** (1855-yil 6-yanvar — 1939-yil 11-fevral) — taniqli slovak yozuvchisi, muharriri va mamlakatdagi ayollar harakatining yetakchi namoyandalaridan biri boʻlgan. U oʻzining realist prozalari va slovak xotin-qizlarining ijtimoiy ongliligini oshirishga qaratilgan faoliyati bilan mashhur.

## Yoshligi va taʼlimi
Elena lyuteran ruhoniysi Daniel Maróthy va Karolina Hudecová oilasida, Krupina shahrida tugʻilgan. U oiladagi toʻngʻich farzand edi. Uning otasi taniqli slovak milliy uygʻonish arbobi Ľudovít Štúr bilan yaqin aloqada boʻlgan va Vrahobor Maškovský taxallusi ostida milliy ruhdagi sheʼrlar yozgan. Boʻlajak yozuvchining onasi u hali juda yoshligida vafot etgan.

Elena Lučenec shahrida venger va nemis tillarida etti yil davomida tahsil olganidan soʻng, oʻgay onasiga ukalarini tarbiyalashda yordam berish uchun oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. Garchi ota-onasi uni milliy harakat doiralariga olib kirgan boʻlsa-da, uning intellektual faoliyat bilan shugʻullanishini ayol kishi uchun mos emas deb hisoblab, buni maʼqullashmagan. 20 yoshida u oʻzidan ancha yoshli boʻlgan savdogar Ľudovít Michal Šoltésga turmushga chiqdi. Bu nikoh unga ota uyidan mustaqil boʻlish imkonini bergan boʻlsa-da, Elena turmush oʻrtogʻini juda qadrlagan, chunki eri uning intellektual intilishlarini har tomonlama qoʻllab-quvvatlagan. Ular birgalikda slovak madaniy hayotining markazi hisoblangan Martin shahriga koʻchib oʻtishgan. Ularning ikki farzandi boʻlgan, biroq har ikkisi ham ota-onasidan oldin vafot etgan: qizi 8 yoshida sil kasalligidan, oʻgʻli esa 33 yoshida hayotdan koʻz yumgan.

## Ijodiy faoliyati
Martin shahrida Elena tez orada slovak tilidagi adabiy realizmning koʻzga koʻringan vakiliga aylandi hamda adabiy tanqidchi sifatida faoliyat yurita boshladi. Farzandlarining bevaqt oʻlimi uning ijodida takrorlanuvchi mavzuga aylandi, biroq u oʻz asarlarida ortiqcha hissiyotga berilmaslikka intilgan. Shuningdek, uning asarlarida ijtimoiy muammolar tasviri markaziy oʻrin tutadi. Adabiyotshunoslar uning asarlaridagi kuchli ijtimoiy yoʻnalish Norvegiya yozuvchisi Bjørnstjerne Bjørnson mavzulariga oʻxshashligini taʼkidlaganlar.

## Ijtimoiy va siyosiy faolligi
1880-yilda u „Živena“ slovak ayollar jamiyatiga aʼzo boʻldi va 1894-yildan 1927-yilgacha uning raisi sifatida xizmat qildi. 1912-yildan 1922-yilgacha u oʻzi asos solishda qatnashgan „Živena“ jurnaliga muharrirlik qildi. Elena Maróthy-Šoltésová mamlakatda ayollar uchun oliy taʼlim tizimini yaratishda, xususan Milan Rastislav Štefánik institutining tashkil etilishida muhim rol oʻynadi. U oʻz faoliyatida Chexoslovakiya Respublikasining birinchi prezidenti Tomáš Masaryk va uning qizi Alice Masaryková bilan yaqin hamkorlikda ishlagan.

Elena 1939-yilda 84 yoshida vafot etdi. U Martin shahridagi Milliy qabristonga dafn etilgan.

## Tanlangan asarlari
* *Na dedine* (Qishloqda), novella (1881)
* *Umierajúce dieťa* (Oʻlayotgan bola), hikoya (1885)
* *V černickej škole* (Chernitsa maktabida), proza (1891)
* *Proti prúdu* (Oqimga qarshi), roman (1894)
* *Prvé previnenie* (Birinchi ayb), proza (1896)
* *Moje deti* (Mening bolalarim), kundalik (1923–24)
* *Sedemdesiat rokov života* (Yetmish yillik hayot), xotiralar (1925)

## Manbalar