Sinov va xato usuli

**Sinov va xato usuli** (umumiy maʼnoda ham: (ilmiy) Poke usuli va tanlash usuli) insonning fikrlash usuli hisoblanadi. Bundan tashqari, bu usul variantlarni qidirish usuli deb ataladi.

1898-yilda E. Torndike tomonidan tasodifiy bajarilgan vosita va aqliy harakatlarni birlashtirishga asoslangan oʻrganish shakli sifatida tasvirlangan, buning natijasida hayvon uchun muhim vazifa hal qilingan.Keyingi namunalarda, hayvonlarga oʻxshash sharoitlarda oʻxshash muammolarni hal qilish uchun sarflanadigan vaqt asta-sekin, chiziqli boʻlmasa-da, darhol hal qilish shakliga ega boʻlgunga qadar kamayadi. Sinov va xato usulining keyingi tahlili shuni koʻrsatdiki, u butunlay tartibsiz va nooʻrin emas, balki oʻtgan tajriba va muammoni hal qilishning yangi shartlarini birlashtiradi.

## Afzalliklari va kamchiliklari
Agar variantlarni mutlaqo tasodifiy qidirishni koʻrib chiqsak, quyidagi xulosalarni chiqarishimiz mumkin:

Usulning afzalliklari:

# Bu usulni oʻrganish shart emas.
# Yechimning uslubiy soddaligi.
# Oddiy vazifalar qoniqarli hal qilinadi (10 dan ortiq sinov va xatolar).

Usulning kamchiliklari:

# Oʻrtacha murakkablikdagi muammolar kam hal qilingan (20-30 dan ortiq sinov va xatolar) va murakkab muammolar deyarli hal etilmagan (1000 dan ortiq sinov va xatolar).
# Hech qanday yechim yoʻq.
# Fikrlash algoritmi yoʻq, fikrlash jarayoni boshqarilmaydi. Variantlarning deyarli xaotik roʻyxati mavjud.
# Qachon qaror boʻlishi va umuman boʻlmasligi maʼlum emas.
# Qarorning kuchini baholash uchun hech qanday mezon yoʻq, shuning uchun qachon oʻylashni toʻxtatish kerakligi aniq emas. Agar keyingi daqiqada ajoyib yechim kelsa-chi?
# Qiyin muammolarni hal qilish uchun koʻp vaqt va iroda kerak.
# Baʼzan siz xato qilolmaysiz YOKI bu usul mos emas (odam bomba ustidagi simlarni tasodifiy kesmaydi).

Sinov va xato usuli uchun „aqlga kelgan birinchi yechim zaif“qoidasi amalga oshiriladi. Bu hodisada odam tezda yoqimsiz noaniqlikdan xalos boʻlishga harakat qiladi va birinchi navbatda aqlga kelgan narsalarni qiladi.

## TRIZ
Mpio-sinov va xato usulini koʻrsatuvchi qisqartma. Koʻpincha matnlarda, ixtirochilik muammolarini hal qilish nazariyasi bilan bogʻliq. TRIZda sinov va xato usuli samarasizligi standarti sifatida qaraladi. Boshqa evristik usulni baholash uchun u Mpio bilan taqqoslanadi. Mpio variantlarni qidirish usuli boʻlgani uchun, siz Mpio dan foydalanganda variantlar sonini aniqlab olishingiz va u bilan boshqa evristik usulni taqqoslashingiz mumkin. Bunday matematik tadqiqot zarur variantlar soni usulning samaradorligiga teskari proportsional va uni qoʻllashda yechim topish uchun ketadigan vaqtga toʻgʻridan-toʻgʻri proportsional boʻlishini nazarda tutadi. Biroq, aniq miqdoriy va statistik tadqiqotlar kamdan-kam hollarda amalga oshiriladi. TRIZda ular ixtirochilik muammolari darajasi boʻyicha samaradorlikni taxminiy miqdoriy baholash bilan cheklanadi (Yu. P. Salamatov).

Mpio bilan aniq va taxminiy miqdoriy taqqoslashlar Mpio dan foydalanilganda variantlarni qidirish uchun toʻliq tasodifiylik mavjud boʻlganda mumkin. TRIZ doirasida bunday nuqtai nazar Mpio ning samarasizligi uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Biroq, boshqa tomondan, variantlarni tanlash butunlay oʻzboshimchalik bilan boʻlishi mumkin emas. Bu avvalgi tajriba, fikrlash inertsiyasi, stereotiplar va gestaltlar bilan cheklangan. Bu boshqa bir nazariya — metasistematika doirasida taʼkidlangan. Metasistematika doirasida M&E ning asosiy kamchiligi variantlarni sanab oʻtishning haqiqiy **tasodifiy emasligi** hisoblanadi.

## Yana qarang

* Muammoni hal qilish
* Ixtirochilik masalalarini yechish nazariyasi
* Qoʻpol kuch usuli

## Adabiyotlar

* Ashby, W. R. (1960: Ikkinchi nashr). *Miya uchun dizayn*. London: Chapman &amp;amp; Hall
* 
* 
* Trail, R. R. (1978/2006). Aql- *idrok uchun molekulyar tushuntirish…*, Brunel universiteti dissertatsiyasi, 
* Trail, R. R. (2008). *Molekula, sinaps yoki ikkalasi bilan fikrlashmi?* *- Piaget sxemasidan ncRNKni tanlash/tahrirlashgacha*. Ondwelle: Melburn. Ondwelle.com — yoki Ondwelle.com ning fransuz versiyasi.
* X. Bei, N. Chen, S. Chjan, Sinov va xatolarning murakkabligi haqida, STOC 2013,
*  (1991). *Die Experimentierende Methode im Recht* (Huquq fanida sinov va xatolik), Fanlar akademiyasi, Mayns,