Texas Heartbeat Act

**Texas yurak urishi to'g'risidagi qonuni** (ingliz. *Texas Heartbeat Act)*, Senat Bill 8 (SB 8), Texas qonun chiqaruvchi organining embrion yoki homila yurak faoliyati aniqlangandan keyin (odatda homiladorlikning taxminan oltinchi haftasidan keyin sodir bo'ladi) abort qilishni taqiqlovchi akti hisoblanadi.  Qonun 2021-yil 1-sentabrda, AQSH Oliy sudi Texasdagi abort provayderlarining favqulodda yordam soʻrovini rad etganidan keyin kuchga kirdi. Bu *[[Roe v. Wade]]* ishidan beri ilk marotaba shtat muvaffaqiyatli tarzda 6 haftalik abortga nisbatan taqiqni joriy etgan holat bo'ldi va birinchi bor abort cheklovi davlat amaldorlari qonunni jinoiy yoki fuqarolik jazolari bilan qo'llashidan ko'ra, faqat fuqarolik da'volari orqali xususiy shaxslar tomonidan amalga oshirilishiga tayanadi. Qonun jamoatchilik vakillariga noqonuniy abortni amalga oshirgan yoki unga yordam bergan har qanday shaxsga nisbatan qonunda belgilangan zarar uchun kamida 10 000 AQSh dollari, shuningdek sud xarajatlari va advokat to'lovlarini undirish uchun sudga da'vo qilish huquqini beradi.

Texas yurak urishi to'g'risidagi qonuni shtatda va federal sudda ko'plab da'volarga duchor bo'lgan, ammo hujjat shu paytgacha ushbu sud sinovlarining har biriga bardosh bergan va o'z kuchida qolmoqda. Qonunning konstitutsiyaviyligiga e'tiroz bildiruvchi da'volar abort provayderlari va advokatlari hamda Amerika Qo'shma Shtatlari Adliya vazirligi tomonidan qo'zg'atilgan, ammo bu da'volarning hech biri yurak urishidan keyingi abortlarga qayta ruxsat berilishiga erisha olmadi. Qonun yuzasidan sudda bahslashish juda qiyin bo'lib, uning noyob ijro mexanizmi tufayli davlat amaldorlariga qonunni qo'llashni taqiqlaydi va buning o'rniga jismoniy shaxslarga yurak urishidan keyingi abortni amalga oshirgan yoki unga yordam bergan har qanday shaxsni sudga berish huquqini beradi.. Qonun davlat amaldorlari tomonidan emas, balki xususiy fuqarolar tomonidan qo'llanilganligi sababli, abort provayderlari ularga qarshi xususiy da'volar qo'zg'atilishini to'xtatadigan yordam ola olmadilar. Bu esa abortni federal konstitutsiyaviy huquq sifatida o'rnatgan *[[Roe v. Wade]]* qarorini chetlab o'tish imkonini yaratdi, chunki xususiy fuqarolik da'volari tahdidi abort provayderlarini Oliy sudning abort to'g'risidagi qarorlari bilan mos kelmasligiga qaramay, SB 8 ga rioya qilishga majbur qildi.

Hatto sudlar SB 8 ni konstitutsiyaga zid deb topsalar ham, abortni amalga oshiruvchilar qonunga rioya qildilar, chunki agar ular ushbu Qonunning ijro etilishiga to'sqinlik qiluvchi ko'rsatma mavjud bo'lganda yurak urishidan keyingi abortni amalga oshirsalar yoki ularga yordam bersalar, cheklov apellyatsiya tartibida bekor qilingan yoki olib tashlangan taqdirda akt kuchga kiradi va xususiy shaxslarni fuqaroviy-huquqiy javobgarlikka tortishni nazarda tutadi. 2021-yil 6-oktabrda federal okrug sudyasi Robert L. Pitman Texas shtatida qonunni qoʻllashni toʻsib qoʻyuvchi dastlabki buyruqni chiqardi, bu qaror AQShning Beshinchi okrug bo'yicha apellyatsiya sudi Pitmanning buyrug'ini toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror chiqarguniga qadar amalda boʻldi. Shunga qaramay, Pitmanning buyrug'i, hatto u amalda bo'lgan 48 soatlik muddatda ham Texasda yurak urishidan keyingi abortlarni amalga oshirishni to'liq tiklay olmadi, chunki abort provayderlari sudya Pitmanning buyrug'i yuqori sud tomonidan to'xtatib qo'yilgan yoki bekor qilingan taqdirda o'zlariga nisbatan yuklanadigan fuqarolik-huquqiy javobgarlik bilan tavakkalchilik qilishni istashmagan. AQSH Oliy sudi Beshinchi okrug bo'yicha apellatsiya sudining sudya Pitmanning buyrug'i ijrosini to'xtatib turish to'g'risidagi qarorini bekor qilishdan bosh tortdi, shuning uchun sudya Pitmanning buyrugʻiga tayangan holda amalga oshirilgan yurak urishidan keyingi har qanday abortlar SB 8 shartlariga koʻra xususiy fuqarolik-huquqiy daʼvolar subyekti bo'ladi. Bu abort provayderlari uchun qonunni konstitutsiyaga zid deb topadigan quyi suddan yordam olishgan taqdirda ham, o'z xizmatlarini qayta tiklashni qiyinlashtirdi va bu qonunning sudda ijro etilishiga to'sqinlik qilish urinishlarini yanada puchga chiqardi.

Texas yurak urishi to'g'risidagi qonunining muvaffaqiyati ''Roe v. Wade'ga'' katta zarba bo'ldi, chunki u shtatlarga abortni qonundan tashqari deb e'lon qilish va o'z qonunlarini samarali sud nazoratidan ajratib qo'yish rejasini taqdim etdi va abortni konstitutsiyaviy himoyalangan huquq deb e'lon qilgan Oliy sud qarorlaridan qochish imkonini berdi. Bu, shuningdek, boshqa shtatlarni SB 8 ning qo'llash mexanizmidan nusxa ko'chirishga va abortga oid cheklovchi qonunlarini sud nazoratidan himoya qilishga olib keldi. 2022-yil 25-mayda Oklahoma gubernatori Kevin Stitt HB 4327 qonunini imzoladi, bu esa urugʻlantirilgandan boshlab abort qilishni taqiqlaydi. HB 4237, Texasdagi yurak urishi to'g'risidagi qonun kabi, faqat xususiy fuqarolar tomonidan qo'zg'atilgan fuqarolik da'volari orqali amalga oshirilganligi sababli, abort provayderlari sudda qonunni to'xtata olmadilar va *[[Roe v. Wade]]* amalda bo'lishiga qaramasdan, Oklaomada abortlarni amalga oshirish to'xtatildi. Aydahoda ham abort provayderlarga federal sudda qonunning konstitutsiyaviyligi yuzasidan sudlashishga to'sqinlik qiluvchi Texasning yurak urishi to'g'risidagi qonuni namunasida olti haftalik abortni taqiqlash joriy qilindi.

## Yana qarang
* Dobbs v. Jackson Women's Health Organization
* Texasda abort
* AQSHda abort

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *[https://s3.documentcloud.org/documents/21060104/us-v-state-of-texas.pdf U.S. v. Texas]*, no. 21-796 (W.D. Tex. Sep. 9, 2021); complaint filed by U.S. Justice Department to invalidate the Act.
* Docket and documents for *United States v. State of Texas, No. 1:21-cv-796 (W.D. Tex. Sept. 9, 2021)* and *Fifth Circuit Court of Appeals Docket #: 21-50949*