open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konfet

**Konfet** (lot. confectus — tayyorlangan) — qandolat mahsuloti. Shakar qiyomi asosida turli krrishmada: shokoladli, pomadali, sutli, mevali, yongʻoqli va boshqa xillari bir yoki bir necha K. masalliklaridan tayyorlanadi. Shakl berilgan sirtiga shakar, kakao, yongʻoq, vafli yoki shokolad upasi, hid va taʼm beruvchi moddalar (kakao, vanilin va boshqalar) sepiladi, ichiga esa likyor, sut, asal, yongʻoq, povidlo va boshqa solinadi. K. tayyorlash kuyidagi jarayonlarni: K. massasini tayyorlash, K.ga shakl berish, sirtiga shakar va boshqa sepish, pardozlash, oʻrash va idishlarga joylashni oʻz ichiga oladi. Issiq qiyom massasi qoliplarga quyiladi, sovib qotgach, siqiq havo yoki choʻtka bilan qolipdan tushiriladi. Boʻlash konveyerida shakar va boshqalarga boʻlanib, sovitish kamerasidan oʻtkaziladi va boʻlaklarga ajratiladi. K. tayyorlash turli mashina va mexanizmlar yordamida bajariladi. K. sirt qavatini tayyorlashda pomada, pomada-krem, meva, jele, jele-meva, paralin, sut, likyor, krem va boshqalardan foydalaniladi. Qandolat sanoatida koʻproq pomadali konfetlar (40%) ishlab chiqariladi.

K. tarkibining asosiy qismini shakar (47,3 dan — 86,8%), qolganlarini esa kraxmal patokasi, asal, meva, rezavor mevalar, kakao, yongʻoqlar (funduk, bodom, yer yongʻoq), hayvon va oʻsimlik yogʻlari, sut va tuxum mahsulotlari tashkil qiladi. 100 g konfetning kaloriyasi 1427—2368 kJ atrofida. Yaxshi va pokiza saqlanishi uchun K. qogʻoz yoki zar etiketkaga oʻraladi. Oʻzbekistonda "Oʻzdonmahsulot" davlat-aksiyadorlik korporatsiyasi, "Oʻzoziqovqatsanoat" davlat-aksiyadorlik konserni, "Oʻzbekbirlashuv" uyushmasi tarkibiga kiradigan korxonalarda ishlab chiqariladi (qarang Qandolashchilik sanoati).

## Adabiyot
* Istomina M. M., Eyntor M.B., Sokolovskaya T. A., i dr., Konfeti, M., 1979; Lurye I. S, Texnologiya konditerskogo proizvodstva, M., 1992.

Poʻlat Tursunxoʻjayev.

## Manbalar
Konfet daraxti

**Konfet daraxti**, goveniya (Hovenia dulcis) — chilonjiydadoshlar (itjumrutdoshlar) oilasiga mansub mevali daraxt. Koreya, Xitoy, Yaponiyada yovvoyi holda oʻsadi va ekiladi. Etli meva bandi shirinlik sifatida isteʼmol qilinadi va konditer sanoatida qoʻllanadi: meva bandida 20—23%, qurugʻida 47,8% gacha qand bor. Guli serasal. Yogʻochi mebel va moʻzika asboblari tayyorlashda ishlatiladi. Konfet daraxti Qrim, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda oʻstiriladi.

## Manbalar
Konform akslantirish

**Konform akslantirish** (lot. conformis — oʻxshash) — bir sohani (sirtning bir boʻlagini yoki fazoning bir qismini) ikkinchi sohaga shunday oʻzaro bir qiymatli akslantirishki, bunda birinchi sohaning soha chegarasida yotmaydigan uchi biror a burchak ostida kesishuvi ixtiyoriy (har qanday) ikkita chizigʻi ikkinchi sohaning (obrazning) shu a burchak ostida kesishuvchi ikkita chizigʻiga oʻtadi. Bunda cheksiz kichik figuralar oʻzlariga oʻx-shash cheksiz kichik figuralarga almashinadi. Konform akslantirishdan haritagrafiyada shar sirti bir qismini tekislikka tasvirlashda qadimdan foydalanib kelinadi. Konform akslantirish borasidagi taʼlimot (kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasining boʻlimlaridan biri) gidrodinamika va aeromexaniqa, elastiklik nazariyasi va boshqa sohalarda keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Konformizm

**Konformizm** (lotincha conformis — oʻxshash, muvofiq) — mavjud ijtimoiy tartib, hukmron gʻoya va fikrlarga moslashish, ularni passiv qabul qilish. Konformistlarning oʻz mavqei boʻlmaydi, tazyiq kuchiga ega har qanday namunaga prinsipsiz, notanqidiy, koʻr-koʻrona ergashaveradi. 

## Manbalar
Kongo (daryo)

**Kongo** yoki **Zair** (, , ),— Ekvatorial Afrikadagi daryo. Oʻz. 4320&nbsp;km, havzasining maydoni 3691 ming km², yillik suv sarfi 1450&nbsp;km. Sersuvligi jihatidan Afrikada 1-, dunyoda 2-, 3-oʻrinlarda (Amazonka va Paranadan keyin). K. Katanga qirlaridan 1430 m balandlikdan boshlanadi va Boyoma sharsharasigacha Lualaba deb ataladi. Daryo Atlantika okeaniga quyiladi. Yirik ir-moqlari: oʻngdan Lufira, Luvua, Aukuga, Aruvimi, Itimbiri, Mongala, Ubangi, Sanga; chapdan — Lomami, Lulonga, Ruki, Kasai. K. irmoqlari orqali Mveru, Bangveulu, Tanganika koʻllari bilan, Roʻzizi daryosi orqali Kivu koʻli bilan tutashgan. K.ning Lualaba qismi yassitogʻlik va platolar orasidan, Boyoma sharsharasidan Kinshasa shahrigacha (1700&nbsp;km) tekislikdan oqadi. Kinshasa bilan Matadi shaharlari orasida 70 ga yaqin ostona va sharsharalar (Livingston ostonalari) hosil qilgan. Matadidan oʻtgach, dengiz boʻyi pasttekisligida oqadi (bu yerda daryo oʻzanining kengligi 1–2&nbsp;km, chuqurligi farvaterida 25–30 m). Estuariysining kengligi oʻrta qismida 19&nbsp;km. K., asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Quyi oqimida yillik oʻrtacha suv sarfi 46 ming m’/sek. (maksimal 75 ming m’/sek., minimal 23 ming m³/sek.). Quyi va oʻrta oqimida may—iyunda va noyabr— dekabrda, yuqori oqimida noyabr— dekabrda suvi koʻpayadi. Daryo yiliga 50 mln. t oqiziq keltiradi. K. va uning irmoqlaridagi suv yoʻllarining oʻz. 20 ming km. Gidroenergiya zahirasiga boy. K. va uning irmoqlarida baliqning koʻplab turi yashaydi. K. havzasida yirik daryo va koʻl portlari: Bukama, Kongolo, Kabalo, Kisangani, Kinshasa, Brazzavil; dengiz portlaridan — Matadi, Boma va Banana joylashgan. K.ning kuyilish yerini 1482-yilda portugaliyalik dengizchi D. Kan, Lualabani 1771-yilda D. Livingston, K.ning koʻp qismini 1876—77 yillarda G. Stenli tadqiq qilgan. 

Asosiy irmogʻi Lualaba bilan birga oʻlchanadigan Kongo daryosining umumiy uzunligi 4,370 kmni (2,715 milya) tashkil qiladi. Bu ekvatorni ikki marta kesib o'tgan yagona yirik daryo.

## Manbalar
Konfutsiylik

**Konfutsiylik** yoki **konfutsiychilik** - Xitoydagi axloqiy-siyosiy taʼlimot; keyinchalik eng taʼsirli 3 asosiy falsafiy-diniy oqimdan biri (daosizm va buddizm bilan birga). Konfutsiy asos solgan. Konfutsiyning ilk davomchilari — Men-szi (Mek Ke — miloddan avvalgi 371—289), Ven-szi (miloddan avvalgi 6-asr), Xan Fey-szi (miloddan avvalgi 233 yil v.e.), keyingi davrda Fan Chjen (6-asr), Xan Yuy (768—824) va boshqa

Konfutsiy taʼlimotida insonparvarlik (jen), odob qoidalari (li), fazilat (de) tushunchasi muhim oʻrin egallaydi. Insonparvarlik tushunchasiga koʻra, odamlar axloqiy va ijtimoiy munosabatlarda yoshi ulugʻ, mavqei baland kishilarni hurmat qilishlari, podshohga sadoqatli boʻlishlari kerak. Odob qoidalari tushunchasiga koʻra, u tufayli yuksak fazilatlar shakllanadi, jamiyat rivoj topadi, adolat tantana qiladi. Burchni ado etish tufayli inson kamolotga erishadi. Uning negizida "sen oʻzing nimaga erishishni istasang, unga boshqalarning erishishiga koʻmaklash", "sen nimani orzu qilmasang, uni boshqalarga ravo koʻrma" kabi hayotiy tamoyillar yotadi. "Buyuk taʼlimot" va "Oʻrtalik haqida taʼlimot" degan asarlarni Konfutsiy yozgan deb taxmin qilinadi. Bu kitoblarga koʻra, odamlarning birga oqilona yashashi tartibining muhim shartini 5 ta oddiy va buyuk fazilat tashkil etadi: donolik; insonparvarlik; sadoqat; kattalarni hurmat qilish; jasorat. Bu fazilatlar oʻziga va boshqalarga xalollikni va chuqur hurmatni anglatadi. Faqat mumtoz va komil insonlargina bunday fazilatga ega boʻladi.

Konfutsiyda taʼkidlanishicha, qonun inson manfaatlariga xizmat qilmogʻi lozim. Qonun oʻzgarishi bilan manfaatdorlik va manfaatsizlik tushunchalari ham boshqacha maʼno kasb etadi, inson faoliyatida tub oʻzgarish roʻy beradi. Oʻtmishda oʻrnatilgan tartibga sajda qilish yangi qonunlar ruhiga ziddir. K.da jamiyatni boshqarishga katta eʼtibor berilib, unga koʻra, jamiyatni keragidan ortik, oddiy qonunlar bilan toʻldirib yubormaslik zarur. Xitoyda asrlar mobaynida K.ning turli maktablari yuzaga kelgan. Ular oʻrtasida keskin kurash borgan.

Konfutsiy milodiy 1 -a.da davlat taʼlimotiga aylandi, 9-asrda buddizm, 11-asrda daosizm ustidan toʻla gʻalaba qozondi. Bunga, ayniqsa, Sun davri (960—1279)da neokonfutsiychilik rivojlanganligi tufayli erishildi.

## Manbalar
Konxa

**Konxa** (yun. konche — chagʻanoq) — bino tepasi (gumbaz osti, bagali, poygumbazi)ni yopish uchun xizmat qiladigan qubba (apsida, ravoq). Sharq ellin meʼmorligida vujudga kelgan. Rim va Vizantiya meʼmorligida, oʻrta asr xristian ibodatxonalari kurilishida keng qoʻllangan. K., koʻpincha, koshin va naqshlar bilan bezatilib, unga xristian avliyolari tasviri ishlangan.

## Manbalar
Konxoida

**Konxoida** (yun. konchoeides — chigʻanoqsimon) — tekislikda biror chiziqning har bir nuqtasining radius vektorini oʻzgarmas miqdorga oʻzaytirish yoki kamaytirishdan hosil boʻladigan chiziq. Agar chiziq qutb koordinatasida g=/(f) tenglamaga ega boʻlsa, uning K. tenglamasi /-=/(<r)±s/ koʻrinishida boʻladi.

Toʻgʻri chiziq uchun. K. taxminan miloddan avvalgi 250 — 150 yillarda yashagan yunon olimi Nikomed tomonidan oʻrganilgan. Toʻgʻri chiziq K.sining dekart koordinatalar sistemasidagi tenglamasi:(x-a)2 (x2+u2) - 2x2 = 0 koʻrinishdagi 4-tartibli algebraik egri chizikdir.

## Manbalar
Konsentrat ozuqalar

**Konsentrat ozuqalar**, konsentratlar — tarkibidaozuqa moddalar miqdori yuqori boʻlgan yemlar Ozuqa moddalari tarkibiga koʻra K.o uglevodli (kraxmal va qandga boy boʻlgan suli, arpa, makkajoʻxori doni tegirmon kombinatlari chiqindilari, uzum, qand lavlagi turpi, barda va boshqalar) va proteinli (dukkaqli don ekinlari doni, kunjara, shrot, goʻsht, goʻsht-suyak, qon va baliq unlari) guruhlarga boʻlinadi. 1&nbsp;kg uglevodli Konsentrat ozuqalarda 0,7— 1,3 ozuqa birligi va 70—80 g hazm boʻluvchi protein, proteinli Konsentrat ozuqalarda 0,7—1,2 ozuqa borligi va 180—350 g hazm boʻluvchi protein bor.

Konsentrat ozuqalardagi energiya konsentratsiyasi hayvonning talabidan yuqoridir. Shuning uchun oʻsimlik mahsulotlari bilan oziqlanadigan hayvonlarni tanho konsentrat ozuqa bilan boqib boʻlmaydi. Hayvonlarning kundalik ratsionida dagʻal, shirali ozuqalar va yoz faslida esa koʻk oʻtlar boʻlganda ratsionning energetik va proteinli toʻyimligini oshirish maqsadida konsentrat ozuqalardan foydalaniladi. Hayvonlarga Konsentrat ozuqalar yedirish miqdori ularning mahsuldorligiga bogʻliq boʻlib, 10–15&nbsp;kg sut beradigan sogʻin sigirlarga 1 kunda 2,5–3&nbsp;kg, boʻrdoqidagi qoramol uchun kunlik semirish 800—1000 g moʻljallangan boʻlsa, ratsion toʻyimligining 40—50% ini konsentrat ozuqa tashkil qilishi mumkin. Qochirish mavsumida nasldor koʻchqorlarni boqishda va 1 yoshdan oshgan qoʻylarni boʻrdoqiga boqishda har kuni 1 bosh qoʻyga 800—1000 g atrofida Konsentrat ozuqalar beriladi. Choʻchqa, parrandalar, moʻynali hayvonlar ratsioni asosan Konsentrat ozuqalardan ibrat.

Roʻzimat Hamroqulov, Talʼat Akmalxonov.

## Manbalar
Konsentratsion lager

**Konsentratsion lager**, konslager – davlat, siyosiy rejim va boshqalarning haqiqiy yoki gumon qilingan dushmanlarini majburiy ajratib qoʻyish uchun moʻljallangan lager. Konsentratsion lager oddiy qamoqxonalar, harbiy asirlar uchun va qochoqlar lagerlaridan farqli ravishda, urush, keskinlashgan siyosiy kurash davrida maxsus dekret asosida tuzilgan. Dastlabki Konsentratsion lagerlar Kubadagi ozodlik qoʻzgʻolonlari boshlarida (1895) ispanlar tomonidan; ingliz—burlar urushi (1899—1902) vaqtida inglizlar tomonidan, Rossiyada XKSning „Qizil terror haqida“ qarori (1918-yil sentabr) asosida tashkil qilingan. Totalitar rejim sharoitida maxsus maqsad va ommaviy qatagʻon vaqtida lagerlarning nomi oʻzgartirilgan (qarang GULAG). Fa-shistlar Germaniyasida Konsentratsion lager – ommaviy davlat terrori va genotsid quroli boʻlib, u bosib olgan mamlakatlarda tarqalgan. Gitlerchi fashistlar shu mamlakatlarning millionlab tinch aholisini, harbiy asirlarni, nemis vatanparvarlarini Konsentratsion lagerda qiynab oʻldirishgan. Buxenvald, Zaksenxaoʻzen,Osvensim, Maydanek, Treblinka va boshqa Konsentratsion lagerlarda I mln.dan ortiq sobiq SSSR, Polsha, Fransiya, Belgiya, Niderlandiya, Chexoslovakiya, Yugoslaviya, Ruminiya, Vengriya va boshqa mamlakatlarning aholisi yoʻq qilingan.

## Manbalar
Konseptualizm

**Konseptualizm** (lotincha conceptus - tushuncha, tasavvur, fikr) — oʻrta asrlar Yevropa falsafasidagi oqim. Unga koʻra, universaliylar (umumiy tushunchalar) inson tafakkuridan tashqarida real mavjud emas. Universaliylar masalasida oʻrta asr realizmi bilan nominalizm oʻrtasida oraliq oʻrinni egallagan. Biroq, umumiy tushunchalarni aqlning tajribagacha boʻlgan tushuncha (konsept)lari deb talqin qilib realizmga yon bosadi. 
Vakillari: P. Abelyar, solsberilik Ioann (1115/1120 — 1180), porretanlik Jilber (1076— 1154).

## Manbalar
Konsepsiya

**Konsepsiya** (lotincha conceptio – majmua, tizim) – 1) biror sohaga oid qarashlar, tamoyillar tizimi, fakt va hodisalarni tushunish, anglash va izohlashning muayyan usuli, asosiy nuqtai nazar; 2)adabiyotda – biror asarning asosiy gʻoyasi. Konsepsiya badiiy asar mohiyatini, ijodkorning „meni“ni ifoda etadi. Biroq badiiy asar konsepsiyasi ayrim holatlarda muallifning subyektiv qarashlaridan keng qamrovli bulishi mumkin. Baʼzan muallif moʻljaliga zid holat yuz bersa ham, mohiyat eʼtibori bilan asar oʻz konsepsiyasiga koʻra muallifning badiiy-estetik olamiga tegishli boʻladi. Oʻquvchining maʼnaviy-ruhiy saviyasi, tarixiy shart-sharoitdan kelib chiqqan holda badiiy asar konsepsiyasi alohida taʼkidlanib, ochiq-oydin ifoda etiladi. Inson va borliq mohiyatiga koʻra, konsepsiya bir butunlikni tashkil etadi. Masalani muayyan ijodkorning oʻz konsepsiyasi yoki alohida olingan haqiqiy sanʼat asarining konsepsiyasi tarzida qoʻyish ham mumkin. Boshqa jihatdan, badiiy asar konsepsiyasi unda tasvirlangan badiiy-estetik, obrazli dunyo orqali hayotni anglash mexanizmi – usuli boʻlib ham maydonga chiqadi. Umuman, konsepsiya badiiy asarning sanʼat, adabiyot va madaniyat tarixidagi oʻrnini hamda oʻquvchilar ommasiga taʼsir etish darajasini belgilaydi.

## Manbalar
Konsert

**Konsert** ( — musobaqalashaman) — 1) oldindan eʼlon qilingan dastur asosida sanʼatkorlarning maxsus joy (zal, sahna)da chiqishi; musiqa, adabiy, estrada asarlarini ommaviy ijro etish. Konsert dastlab mumtoz (simfonik, kamer, yakkaxon vokal hamda yakkanavoz cholgʻu va boshqalar) musiqa asarlarini ijro etilishi hamda tinglanishi uchun tashkil etilgan jamoa tadbiri sifatida namoyon boʻlgan. Birinchi konsertlar 1672–1978-yillarda Londonda skripkachi J.Banister tomonidan uyushtirilgan. XIX asrda esa konsertlarni turli musiqa jamiyatlari, filarmoniyapar tomonidan tashkil etilishi rivoj topgan. Hozirda konsert atamasi badiiy mazmuniga hamda namoyon boʻlish joyiga qarab — adabiy, raqs, kino, estrada konsertlari, radio—konserti va boshqamaʼnolarda talqin etiladi. Oʻzbekistonda konsertlarni "Oʻzbeknavo", "Oʻzbekraqs", "Oʻzbekteatr" davlat birlashmalari, Oʻzteleradiokompaniyasi, Madaniyat ishlari vazirligi va boshqa uyushtiradi;

2) Yevropa mumtoz cholgʻu musiqasi janri, bir yoki bir necha yakkanavoz sozlar va orkestr uchun yozilgan musiqa asari. XVII asr oxiri — XVIII asr birinchi yarmida Yevropa sanʼatida vujudga kelgan (A.Vivaldining skripka va orkestr uchun konsertlari). Yakkanavoz cholgʻu bilan orkestr (yoki cholgʻu guruhlari) oʻrtasida ijodiy musobaqa, munozara konsertning oʻziga xos xususiyatidir. Vena klassik maktabi vakillari ijodida konsertning sonata -simfonik turkumidan iborat yuksak namunalari yuzaga kelgan. L. Betxoven konsertning simfoniyalashuvini boshlab berdi. F.List bir qismli konsert shaklini ijod qildi. Konsert janri, ayniqsa, XIX asr (N.Paganini, F.Shopen, R.Shuman, I.Brams, K.Sen-Sans, P.Chaykovskiy va boshqalar) va XX asrlar (B.Bartok, S.Prokofyev, M.Ravel, S.Raxmaninov, Ya.Sibelius, I.Stravinskiy, P.Xindemit, D.Shostakovich, A.Xachaturyan, Q.Qorayev, A.Shnitke va boshqalar) da keng rivoj topdi. Oʻzbekistonda konsertning ilk namunalari 1940-yillarda paydo boʻldi (G.Mushelning fortepiano konsertlari). Keyinchalik Ik.Akbarov, B.Giyenko, F.YanovYanovskiy, S.Jalil, R.Abdullayev, N.Gʻiyosov, A.Ergashev va boshqalarning ayrim sozlar, turli orkestrlar uchun yaratilgan konsertlari diqqatga sazovor. I.Hamroyev, M.Bafoyev, P.Xoliqov, A.Otajonov va boshqa oʻzbek xalq cholgʻulari uchun konsertlar yaratishgan.

## Manbalar

## Havolalar
Konsertino

**Konsertino** (ital. concertino — kichik konsert) — 1) yakkanavoz cholgʻuchi va orkestrga moʻljallangan musiqa asari; konsertga nisbatan shaklan kichik, baʼzan simfonik orkestr oʻrniga kamer orkestr ishlatiladi (mas, B.Giyenkoning fortepiano va kamer orkestr uchun "Masharabozlar" asari); 2) dam-li-klavishli musiqa cholgʻusi, tayyor akkordlarsiz xromatik tovushqatorli, 6 yoki 8 qirrali garmon; konsertina deb ham ataladi. 19-asrning 1-yarmida ingliz fizik olimi Ch. Uitston kashf etgan. Pikollodan - kontrabasgacha 6 turi mavjud. Yakka tarzda va ansambl tarkibida ishlatiladi. Angliya, Germaniya va boshqa Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan. Unda kompozitor asarlari hamda xalq qoʻshiq va kuylari ijro etiladi.

## Manbalar
Konsertmeyster

**Konsertmeyster** (nem. Kopzertmeister — konsert ustasi) — 1) simfonik orkestrpknt yetakchi skripkachisi, solo musiqa parchalarini ijro etadi, baʼzan dirijyor vazifasini ham oʻtaydi. Torli ansambl (kvartet, kvintet va boshqalar)larda, odatda, badiiy va musiqiy rahbar hisoblanadi; 2) simfonik va opera orkestrlaridagi torli sozlar (alt, violonchel va boshqalar) guruhlarining yetakchi sozandasi; 3) ijrochi-sanʼatkor (xonanda, sozanda, balet artisti va boshqalar)ga joʻrnavoz pianinochi. Ayni shu toifadagi sozandaga bagʻishlab, F.YanovYanovskiy "Akkompaniator" (2001) nomli monoopera yaratdi.

## Manbalar
Konsessiya

**Konsessiya** (lot. concessio — ruxsat, yon berish) — 1) xoʻjalik yuritish va chet el kapitalini jalb qilish shakli; milliy iqtisodiyotni rivojlantirish yoki tiklash, tabiiy boyliklarni oʻzlashtirish maqsadida davlat yoki mahalliy hokimiyat idoralariga qarashli yer uchastkalari, qazilma boyliklar, korxonalar va boshqa xoʻjalik obʼyektlarini muayyan muddatga va shartlar bilan foydalanish uchun chet el kapitali (davlat, firma, xususiy shaxs) ga berish haqidagi shartnoma yoki kelishuv. Xalqaro huquq boʻyicha davlat shartnoma muddati tugaganidan keyin K. amal qilishini toʻxtatishi mumkin. Hozirgi sharoitlarda konsessioner ishlab chiqargan mahsulotini, ayniqsa, keng isteʼmol mollari yoki mashinasozlik, yoqilgʻienergetika mahsulotlarini K. joylashgan mamlakat bozoriga chiqarishi koʻp uchraydi.

Iqtisodiy qudratli davlatlar oʻzlarini xom ashyo resurslari bilan taʼminlash hamda siyosiy-iqtisodiy tazyiq maqsadlarida xalqaro va xorijiy K.lardan keng foydalanadi. 20-asrning 90-yillarida Rossiya, Qozogʻiston, Ozarbayjonda neft konlarini rezvedka qilish va ishga tushirish boʻyicha AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya kompaniyalariga K. berilishi bunga misol boʻla oladi. Rivojlangan mamlakatlarda K.lar bilan bir qatorda chet el kapitali ishtirokidagi qoʻshma korxonalar paydo boʻlmoqsa; 2) yangidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar sotuvini tashkil qilgani uchun banklar oladigan haq.

Zarifa Gʻofurova.

## Manbalar
Konsentratsiya

**Konsentratsiya** [lotincha con (cum) – birga va centrum – markaz] – biror narsaning muayyan joyda toʻplanishi. Kimyoda fanida – eritma yoki erituvchining maʼlum ogʻirlik miqdori yoki hajmida erigan modda miqdori. Konsentratsiya bir necha xil ifodalanadi: ogʻirlik konsentratsiya, atom konsentratsiya, hajmiy konsentratsiya, protsentli konsentratsiya, normal konsentratsiya, molyar konsentratsiya, mol nisbat, mol protsent. Ogʻirlik konsentratsiya – eritmadagi modda ogʻirlik miqdorining eritma umumiy ogʻirlik miqdoriga nisbatini, atom konsentratsiya eritmadagi moddalar gramm-atomlar sonining eritmadagi umumiy gramm-atomlar soniga nisbatini, hajmiy konsentratsiya eritmadagi modda hajmining eritma umumiy hajmiga nisbatini koʻrsatadi. Protsentli konsentratsiya 100 g eritmada erigan moddaning gramm hisobidagi miqdorini, normal konsentratsiya 1 l eritmada erigan moddaning gramm-ekvivalentlar sonini, molyar konsentratsiya 1 l eritmada erigan moddaning gramm-molyar sonini, molyal konsentratsiya 1000 g erituvchida erigan moddaning molyar sonini koʻrsatadi. Mol nisbatlar – agar eritmada birinchi moddadan p, mol, ikkinchi moddadan p2 mol boʻlsa, birinchi moddaning mol nisbati (konsentratsiyasi) N =■ moddaning mol nisbati ikkinchi V = „’ 2 n +“2 boʻladi. Doimo N,+N2=l. Agar mol nisbat 100 ga koʻpaytirilsa, mol protsent olinadi. Eritmaning zichligi maʼlum boʻlsa, ogʻirlik ifodalanadigan konsentratsiya (% li Konsentratsiya) hajm bilan ifodalangan konsentratsiyaga – normal, molyar konsentratsiyaga oʻtishi mumkin.

## Manbalar
Konsentrlangan oʻgʻitlar

**Konsentrlangan oʻgʻitlar -tarkibida 45**—64%gacha oziq moddalari boʻlgan oddiy yoki koʻp komponentli oʻgʻitlar. Donador oʻgʻit asosida ishlab chiqariladi. Oddiy K.oʻ.ga quyidagilar kiradi: ammoniy nitrat, karbamid, suvsiz ammiak, ikkilamchi superfosfat, pretsipitat, kaliy xlorid, kaliy sulfat; koʻp komponentlilarga ammoniy fosfatlar (ammofos, diammofos), nitrofos, kaliy va ammoniy metafos-fat (qarang Metafosfatlar), ammoniy polifosfat (polifosfatlar), kaliyli selitra va boshqa kiradi. K.oʻ. dehqonchilikda har xil tuproqlar va hamma turdagi ekinlar uchun asosiy oʻgʻitlar sifatida va ekinni oziqlashtirishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Konchak

**Konchak**, Konjak — qipchoqlar xoni (1172—1203). Qipchoq xonlaridan Oʻtroqning oʻgʻli. Sharukanning nabirasi. Otasi oʻzining suyukli farzandini yoshligida Kavkaz togʻlarida saqlagan. 12-asrning 2-yarmida Don daryosi havzasidagi qipchoqlarni birlashtirib, qudratli koʻchmanchi davlat uyushmasi barpo qilgan. K. rus knyazlari bilan qarindoshlik (K.ning qizi Novgorod-Severskiy knyazi Igor Svyatoslavichning oʻgʻliga tekkan edi) va baʼzan ittifoqchilik munosabatlarida boʻlib, Kiyevga qarshi muttasil kurash olib borgan. U Lukomore (Azovning shim. dagi hudud) xoni Kobek bilan ittifoq boʻlib, Pereyaslavl yeriga bir necha bor (1174, 1178, 1183) harbiy yurishlar qilgan; 1185-yil Igor Svyatoslavichni magʻlubiyatga uchratib, uni asir olgan, soʻngra Pereyaslavlni besamar qamal qilgan. 1187-yil K. yana Kiyev yerlariga chopqun uyushtirgan, Chernigov knyazligini egallagan.

K. haqida rus solnomachisining yozishicha, "ushbu qudratli buyuk xon Sula (Dnepr irmogʻy)dan yelkasida qozon koʻtarib oʻta olgan". Yilnomadagi "qozon" ovqat tayyorlaydigan idish emas, balki u K.ning va u rahbarlik qilgan davlat uyushmasining qudratini ramziy belgisi boʻlib, u "qozon" bilan ushbu kuchqudratni "boqa olishi" va boshqara olishini anglatgan. K. Dnepr havzasidagi qipchoqlar (boshqa uyushmasi)ning Rusga qarshi ayrim yirik yurishlariga tez-tez rahbarlik qilib turgan; 13-asr boshida esa uning oʻgʻli Yuriy Konchakovichni rus solnomachisi "barcha qipchoklarning kattasi" deb atagan. Knyaz Igor K. qarorgohidan, asirlikdan qochayotgan chogʻida yoʻlida koʻplab hayvonlar va qushlar (boʻrilar, tulkilar, burgutlar, qargʻalar, oqqushlar, zagʻchalar, bulbullar) ni uchratganini, ular haqiqiy boʻlmay, balki qipchoqlarning urugʻ-qabila totemlari va nomlari ekanligini aytgan. K. 1184-yil Rusga qilgan chopquni paytida shahar-qalʼalarni qamal qilishda Kavkaz (Gruziya, Ozarbayjon) dan olib keltirilgan yonar oʻq otuvchi "manjaniq" (naftandoz) va uni otuvchi musulmon toʻpchilardan foydalanganligi haqida solnomalarda maʼlumot bor. K.ning ukasi Gruziya podshosi Tamara xizmatida boʻlgan. Rus tarixchisi N.M.Karamzinning yozishicha, 1185-yil polovetslar knyazi K. tirik olov otuvchi Xoraziy (xorazmlik) Turkni oʻzi bilan olib yurgan, undagi qurol oʻt so-char qurol boʻlgan. Rus xalq ogʻzaki ijodi qahramonlaridan biri — oʻlmas Koshchey obrazi K. bilan bogʻliq boʻlib, rus solnomachilari K.ni "battol, murdor Koshchey" deb atashgan. Mahmud Koshgʻariy lugʻatida kenjak — turkiy qabila nomi sifatida keltirilgan. Toshkentda Kunjak mahallasi mavjud. Igor Svyatoslavich va boshqa knyazlarning K.ga qarshi kurashlari haqidagi voqelar bayoni qad. rus adabiyyodgorligi "Igor polki jangnomasi" negizini tashkil qiladi.

Ad,: Barmankulov M., Xrustalnaya mechta tyurkov o kvadronatsii, Almati, 1999; Slovo o polku Igoreve, M.—L., 1950; Pletneva S. A., Kochevniki srednevekovya, M., 1982; Polovsi, M., 1990; Murad Adji, Polin polovetskogo polya, M., 1994.

Faxriddin Hasanov.

## Manbalar
Konʼyugatlar

**Konʼyugatlar** (Conjugatophyceae) — yashil suvoʻtlar sinfi. Bir hujayradan yoki bir qator joylashgan koʻp hujayradan tashkil topgan ipsimon tanacha. Jinsiy koʻpayishi morfologik oʻxshash boʻlgan ikkita vegetativ hujayra ichki muhitining oʻzaro aralashuvi, yaʼni konʼyugatsiyadan, jinssiz koʻpayishi esa boʻlinish (bir hujayralilar) va iplarning boʻlaqlarga ajralishidan (koʻp hujayralilar) iborat. 4000—6000 turi maʼlum. Barcha qitalarda, jumladan, Antarktidada ham tarqalgan. Chuchuk suvda, tuproq ustida, nam joylarda, muzliklarda va baland togʻlarda uchraydi. Xivchinli davrining boʻlmasligi tufayli boshqa yashil suvoʻtlar bilan filogenetik munosabatlari nomaʼlum. Asosiy tartiblari petrium, spirogira, mujotsiya, klosterium. 

## Manbalar
Konʼyugatsiya

**Konʼyugatsiya** (lot. conjugatio — qoʻshilish) — 1) konʼyugat suvoʻtlarda — oʻziga xos jinsiy jarayon, bunda tashqi tomondan bir-biriga oʻxshash ikkita vegetativ hujayra suyuqligi qoʻshiladi; 2) infoʻzoriyalarda — jinsiy yadrolarning almashinishi va ularning juft boʻlib qoʻshilishi; bunda infuzoriyalar ogʻiz teshigi joylashgan tomoni bilan juft boʻlib yaqinlashadi. Qoʻshilganda makronukleus (vegetativ yadro) asta-sekin parchalanadi, mikronukleus (jinsiy yadro) esa meyoz yoʻli bilan 2 karra boʻlinadi, shundan keyin uchta yadro parchalanadi, bittasi esa yana boʻlinadi va uning har bir boʻlagi boshqasining yarim boʻlagi bilan almashinadi, yaʼni qoʻshilish roʻy beradi va xromosomalarning qoʻsh toʻplami qayta tiklanadi. Soʻngra makronukleus mikronukleus ning boʻlinishi yoʻli bilan qayta tiklanadi. Baʼzan K.da bir hujayradan ikkinchisiga sitoplazmaning ozgina qismi va shu bilan birga sitoplazmaning irsiy xususiyatlari ham oʻtadi; 3) bakteriyalarda — bir bakteriya hujayrasidagi genetik materialni ikkinchi bakteriya hujayrasiga olib oʻtkazish usuli. Bunda ikkita bakteriya ingichka koʻprikcha bilan bogʻlanadi va shu koʻprikcha orqali bir hujayradan (donor) boshqasiga (retsipiyent) dezoksiribonuklein kislota (DNK) ipining bir boʻlagi oʻtadi. Retsipiyentning irsiy xususiyatlari DNK boʻlagida oʻzatilgan genetik informatsiya miqdoriga qarab oʻzgaradi; 4) xromosomalar konʼyugatsiyasi — gomologik xromosomalarning juft-juft boʻlib yaqinlashuvi, bunda ularning gomologik qismlari almashinishi mumkin, natijada turli xil anomaliyalar yuz beradi (tugunchalar hosil boʻlishi va hokazo). Jinsiy jarayonda xromosomalar oʻzaro qoʻshilib ketmaydi; ularda K. faqat meyozning boshida roʻy beradi; soʻngra har xil hujayralarga tarqalib ketadi.

## Manbalar
Konyunktiva

**Konyunktiva** (lotincha: conjunctivus — biriktiruvchi) — koʻz shilliq pardasi. Yuqori va pastki qovoqlarning ichki (koʻz soqqasiga qaragan) sathini va koʻzning oqsil (oq) pardasini bekitib turadi. Qovoqlar ust tomondan yupqa teri bilan, koʻzning ichki yuzasiga qaragan sathi esa shilliq parda — K. bilan qoplangan. K.lar ichkarida koʻz soqqasiga yopishadi. Yuqori qovoqning shilliq qavatida 30—40, pastki qovoqning ichki yuzasida 20—30 ta mayda koʻz yoshi bezchalari joylashgan. Ular ajratgan suyuqlik K.ni, shilliq parda sathini va koʻz muguz pardasini toʻxtovsiz namlab, qurib qolishdan sakdab turadi.

## Yana qarang
* Koʻz

## Manbalar
Konkida yugurish sporti

**Konkida yugurish sporti** – sport turi; muz ustida konkida tez yugurish va figurali uchish. Yugurish masofalari: ayollar uchun – 500, 1000, 1500, 3000, 5000 m, erkaklar uchun – 500, 1000, 1500, 5000, 10000 m. 1924-yildan Qishki Olimpiada dasturiga kiritilgan; 1893-yildan erkaklar oʻrtasida, 1936-yildan ayollar oʻrtasida, 1972-yildan sprinter koʻpkurashi (500 va 1000 m) boʻyicha jahon chempionatlari oʻtkazib kelinadi. Konkida yuguruvchilar xalqaro uyushmasi – ISU (1892-yil asos solingan)ga 40 dan ortiq mamlakat aʼzo.

## Manbalar
Kooperatsiya

**Kooperatsiya** (lotincha cooperatio — hamkorlik, birga ishlash) — 1) jismoniy shaxslarning birga tadbirkorlik faoliyatini olib borish uchun ixtiyoriylik asosida birlashuvi; 2) ikki yoki bir necha mamlakatlarning xorijiy sheriklar ishtirokida qoʻshma yoki oʻzaro muvofiklashtirilgan ishlab chiqarishni tashkil etishining universal shakli. Bunday K. mahsulot ishlab chiqarishni taqsimlashga, kommersiya hamkorligi, xatarlarni oʻzaro kafolatlash, investitsiyalarni va sanoat sirlarini umumiy himoya qilishga asoslanadi. Oʻzbekistonda ishga tushirilgan "SamKochavto", "Kabul-Oʻzbek", "Oʻzdunrobita", "OʻzKeysmash" va boshqa korxonalar K. asosida faoliyat yuritadi (qarang Mehnat kooperatsiyasi, Matlubot kooperatsiyasi, Uy-joy kooperatsiyasi, Qishloq xoʻjaligi kooperatsiyasi va b.).

## Manbalar
Koordinatograf

**Koordinatograf** (koordinatalar va ... graf) — nuqtalarning toʻgʻri burchaqli koordinatalari boʻyicha ularni xaritaga yoki rejaga tez va aniq, belgilaydigan asbob. Rasmda nuqtalarni toʻgʻri chiziqli koordinatalar tizimi bilan belgilashda ishlatiladigan K. koʻrsatilgan. Chizma taxtasiga birbiriga tik relyeslarda yuradigan rolikli karetkalar oʻrnatiladi. Bu karetkalarning birida nuqtalarning koordinatasini belgilash uchun ninalar boʻladi. Aniqlanishi lozim boʻlgan nuqtaning koordinatasi relslarga urnatilgan shkalaga qarab belgilanadi. Avtomatik elektron K.da qoʻshimcha ravishda hisoblash-yechish qurilmasi va boshqarish pulti ham boʻladi. Bunday K. hisoblashechish qurilmasida topilgan toʻgʻri burchaqli koordinatalar buyicha asosiy nuqtalar xarita yoki rejada belgilashga hamda nuqtalar toʻrining koordinata chiziklarini avtomatik tarzda chizish va belgilashga imkon beradi.

## Manbalar

5*5=25 ligi isbotlangam
Koordinatsiya

**Koordinatsiya** (lotincha: so — hamkorlik va ordinato — tartibga solish) (biologiyada) — filogenezda organizmning organ va qismlarining oʻzaro bogʻliq holda rivojlanishi. "K." terminini rus olimi A.N.Seversev taqlif etgan. Nemis zoologi L.Plate bu hodisani korrelyasiya deb atagan. K. topografik, konstruktiv, biologik va fiziologik boʻladi. Biologik K.da oʻzaro bevosita bogʻliq boʻlmagan, lekin biologik jihatdan bir-biriga bilvosita taʼsir qiladigan organlarning oʻzaro muvofiqlashgan evolyusion oʻzgarishlari sodir boʻladi. Masalan, primat larda daraxtga chiqishga moslanish bosh miya, koʻz va qoʻl-oyoqdarning oʻzgarishi bilan bogʻliq ravishda amalga oshiriladi. Fiziologik K.da organizmning har xil organlari va sistemalarining oʻzaro muvofiklashtirilgan faoliyati markaziy nerv sistemasining qoʻzgʻalishi va tormozlanishi jarayonlarining birga borishi bilan bogʻliq. Masalan, qoʻl-oyoqlarni bukishda ishtirok etadigan muskullarga yuborilgan nerv impulslari bir vaqtning oʻzida qoʻl-oyoqlarni yozadigan muskullarning tormozlanishiga olib keladi. Yozuvchi muskullarning tormozlanishi esa qoʻl va oyoqlarning bukilishini osonlashtiradi.

## Manbalar
Koordinatsiya soni

**Koordinatsiya soni** - kimyoviy birikmalardagi markaziy kationni qurshab bogʻlangan neytral molekulalar va anionlarning umumiy soni. Markaziy atomning Koordinatsiya soni 1 dan 12 ga qadar boʻlishi mumkin. Lekin 8 dan katta K.s kam uchraydi. Kompleks birikmalarda markaziy atom bilan ligandlar orasidagi barcha bogʻlanishlar bir xil kuchga ega. Koordinatsiya sonining katta-kichikligi, asosan, kompleks hosil qiluvchi markaziy atom elektron qobigʻining oʻlchami, zaryadi va tuzilishi bilan belgilanadi. Magnusning koʻrsatishiga muvofiq, K.s markaziy ion radiusining ligand radiusiga boʻlgan nisbatiga bogʻliq. Masalan, km:Yad = 0,155 boʻlsa, markaziy atomning Koordinatsiya soni 2 ga teng, 0,155 dan 0,225 gacha boʻlsa, u 3 ga, 0,225 dan 0,424 gacha boʻlsa, 4 ga, 0,424 dan 0,732 gacha boʻlsa, 6 ga, 0,732 dan 1,37 gacha boʻlsa, 8 ga teng boʻladi (bu yerda RM — markaziy atom radiusi, Kl — ligand radiusi). Koordinatsiya soni anorganik birikmalar, metallar va qotishmalarning kristallo-kimyoviy xususiyatlarini aniqlashda katta ahamiyatga ega (yana qarang Koordinatsiyey birikmalar, Kristallokimyo).

## Manbalar
Kopengagen

**Kopengagen** () — Daniya poytaxti. Zelandiya o.ning sharqiy sohili va unga yondosh Amager o.da joylashgan. Aholisi 495,6 ming kishi (2000). K. atrofi va yoʻldosh shaharlar bilan birga alohida maʼmuriy birlik sifatida ajratilgan — Katta K. shahar aglomeratsiyasini tashkil etadi. Shahar qoʻlyozmalarda dastlab 1043-yil tilga olingan. 1167-yilda u yerda qasr qurilgan. 1254-yildan shahar maqomini olgan, 1443-yildan qirol qarorgohi.

K. — mamlakatning muhim sanoat, savdo-moliya va madaniy markazi. Xalqaro transport yoʻllari tuguni. Eresunn boʻgʻozining gʻarbiy sohilidagi port (yillik yuk ortib-tushirish 10 mln. t chamasida). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Transport yoʻli va paromlar orqali Malme, Xelsingborg va Landskruna (Shvetsiya) hamda Varnemyunde (Germaniya) kabi shaharlar bilan bogʻlangan. Mamlakat sanoatining 1/4 qismi Kopengagen Sanoatining asosiy tarmogʻi —mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika, priborsozlik, oziq-ovqat sanoati uchun jihozlar, velosiped, mototsikl, soat, tibbiy soha uchun priborlar ishlab chiqarish, avtomobilsozlikdir. Shuningdek, kimyo, qogoz, sement, yengil sanoat, xususan, chinni va sopol buyumlar ishlab chiqarish rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Daniya Fanlar akademiyasi, universitet (1479), texnika oliy maktabi, texnologiya, farmatsevtika institutlari, Nafis sanʼat qirollik akademiyasi, konservatoriya, Musiqa akademiyasi, koʻplab ilmiy muassasalar, muzeylar, botanika bogʻi, teatrlar bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Kristiansborg saroyi, birja binosi, Sharlottenborg saroyi va boshqa saqlangan. Harbiy dengiz baʼzasi.

## Manbalar
Konyak

**Konyak** (Fransiyadagi Konyak shahri nomidan) — oq uzumdan olingan konyak spirtidan tayyorlanadigan ichimlik. Olingan 65—70% li spirt eman (dub) bochkalarda saqlanadi. Bochka taxtachalarining orasidan kirgan kislorod hisobiga yangi K. spirti oksidlanadi va hosil boʻlgan uchuvchan organik kislotalar, emanning oʻziga xos hidli moddalari unga sargʻish rang va K. boʻyini beradi. Tayyorlanish texnologiyasiga koʻra, oddiy (3—5 yillik spirtdan), markali va kolleksion turlarga boʻlinadi (markali K. 6 yildan 50 yilgacha saqlangan K. spirtidan tayyorlanadi). Oʻtkir K. spirtidan 40—41° li K. tayyorlash uchun unga distillangan suv qoʻshiladi. K. spirti 3, 4, 5 yil saqlansa va spirt hajmi 41% boʻlsa, shishadagi yorlikda ham 3, 4, 5 yulduz surati koʻrsatiladi. Saqlash muddati 6—7 yil, spirt hajmi 42% boʻlsa uzoq saqlangan oliy sifatli K., 10 yildan oshiq saqlangani eski K. deyiladi va shisha yorligʻiga saqlangan muddatlarini koʻrsatuvchi maxsus belgilar qoʻyiladi. K. ishlab chiqarish Fransiyadagi Konyak shahrida keng rivojlangani uchun bu ichimlik shu shahar nomi bilan atalgan. Oʻzbekistonda Yangiyoʻl va Samarqand vinochilik korxonalarida "Oʻzbekiston", "Shodlik", "Anhor", "Samarqand", "Afrosiyob" va boshqa markali K.lar yuqori sifatli hisoblanadi. 2000-yilda Oʻzbekistonda 131 ming dal K. ishlab chiqarildi.

## Manbalar
Kooperativ mulk

**Kooperativ mulk** - jamoa mul kining bir shakli, ixtiyoriy ravishda kooperativ korxonaga birlashgan kishilarning umumiy mulki. Kooperativ mulk kooperativ aʼzolarining badallari, ular tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar, uni sotishdan tushgan daromad va korxona nizomida belgilangan boshqa faoliyatlar hisobiga shakllanadi. Kooperativ mulk egalari korxona faoliyatida oʻz mehnati bilan ishtirok etadilar. Kooperativ mulkning yana bir muhim xususiyati — jamoa aʼzolari ixtiyoriy tartibda oʻz mulk ulushi bilan korxonadan chiqishi, yaʼni bu mulk taqsimlanishi mumkin.

Kooperativ mulkning asosiy xususiyati ishlab chiqarish vositalari va mehnat natijalariga egalik qilishning jamoa, guruhiy shaklidir. Bunda ishlab chiqaruvchilar (kooperativ aʼzolari) bilan ishlab chiqarish vositalari (Kooperativ mulk)ning qoʻshilishi jamoa korxonasi boʻlgan kooperativ korxona doirasida amalga oshadi.

Kooperativ mulk boshqa mulk turlari, jumladan, davlat mulkiga nisbatan bir qancha ustunlikka ega (meqnatni ragʻbatlantirishning pirovard ish natijalariga bogʻliqligi, oʻz-oʻzini moliyalashtirish va taʼminlash, boshqaruvning demokratik shakllari va boshqalar).

Kooperativ korxona oʻz faoliyatini toʻxtatganda yoki turli sabablarga koʻra bekor kilinganda Kooperativ mulk byudjet, bank va boshqa kreditorlar bilan hisob-kitob qilinib boʻlingandan soʻng kooperativ aʼzolari oʻrtasida nizomga asosan taqsimlanadi.

Hozirgi davrda jahonda Kooperativ mulk asosida tashkil topgan 120 dan ortiq turdagi korxonalar soni 1 mln. atrofida boʻlib, ularda 600 mln. ga yaqin kishi mehnat qiladi. Bunday korxonalar Yaponiya agrar sohasi mahsulotining 90%, Niderlandiyada 65%, Germaniya, Fransiya, Ispaniyada 50—52%, AQSH, Buyuk Britaniya, Italiya va Belgiyada 30% ini yetkazib beradi. Oʻzbekistonda Kooperativ mulk asosida tuzilgan korxonalar, asosan, qishloq xoʻjaligi va uy-joy qurilishi sohasida rivoj topgan.

Qahramon Haqberdiyev.

## Manbalar
Kopengagen universiteti

**Kopengagen universiteti** - Daniyadagi qad. universitetlardan biri. 1479-yil qirol Kristian 1 tomonidan tashkil etilgan. Ilohiyot, huquq, tibbiyot, falsafa, matematika, tabiiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 26 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1982)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar
Kopeni chaatasi

**Kopeni chaatasi** (haqascha chaatas — jang toshi) — haqaslarning ajdodi Yenisey qirgʻizlarining mozorqoʻrgʻoni (7—8-asrlar). Yeniseyning soʻl sohili, Haqasiya (RF)dagi Kopeni qishlogʻi yaqinidan topilgan. Koyatosh boʻlaqlaridan ishlangan, diametri 20– 30 m keladigan bir qator qoʻrgʻonlardan tashkil topgan. Ularda qabila zodagonlari dafn etilgan; tevarak-atrofida oddiy qabila aʼzolarining qabrlari joylashgan. 1939—40 yillarda L.A.Yevtyuxova va S.V.Kiselev kazishma ishlari olib borganlar. Mayyitlar kuydirib dafn etilgan; qabrlar qad. zamonlarda va 18-asr boshida gʻorat qilinib talangan. Biroq qazishmalar paytida qabrlar yonidan xufiya joylar aniqlanib ulardan ajoyib sanʼat asarlari, jumladan, oltin idish, kumush tovoqda turgan 4 ta oltin koʻza, ot egarining ov manzarasi aks ettirilgan jez toʻqachalari topilgan. 2 oltin koʻzada qad. urxun-yenisey alifbosida bitilgan yozuvlar boʻlib, unga koʻra koʻzalar fuqarolarning bekka toʻlagan soliklari oʻrnini bosgan. K.Ch. buyumlari qad. mahalliy anʼanalar asosida mahalliy ustalar tomonidan yaratilgan.

## Manbalar
Kopetdogʻ

**Kopetdogʻ** — Eron togʻligining shimolidagi togʻlar, asosan, Eron, qisman Turkmaniston hududida, Turkmaniston—Xuroson togʻlarining bir qismi. Oʻz. 650&nbsp;km, eni 200&nbsp;km gacha. Eng baland joyi 3117 m (Xazormasjid togʻi). Koʻp qismi asimmetrik gryada va platolardan iborat. Iqlimi Oʻrta dengiz tipidagi subtropik, quruq iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi balandlik ortgan sari Gdan —4° gacha, iyulniki 29° dan 18° gacha pasayadi. Yillikyogʻin 150–500&nbsp;mm. Daryolari: Atrek, Xilum, Balxob, Obiqaysar. K. alp burmalanishida yuzaga kelgan. Choʻkindi, asosan, boʻr, paleogen, neogen va yura davrlarining ohaktosh, margel, qumtosh, konglomerat va gillaridan tuzilgan. Simob, mishyak, barit, viterit kabi foydali qazilmalar, qurilish toshlari olinadi. Mineral va termal buloqlar bor. Tez-tez zilzila boʻlib turadi (Ashxobod zilzilasi). Antiklinal tizmalar va antiklinal vodiylar bilan birga sinklinal tizmalar uchraydi. Karst keng tarqalgan (Bahardan gʻori). Vodiylarda yongʻoq, anjir, bodom, mushmula, nok, qoraqand, doʻlana, yovvoyi tok, togʻ etaqlarida togʻ choʻli va chala chul oʻsimliklari oʻsadi, balandrokda togʻ oʻtloqlari uchraydi. Qumsichqon, olaxurjun, oʻq ilon, koʻlbor ilon, jayra, togʻ qoʻyi, toʻngʻiz, qoplon, sirtlon, oʻrmon olmaxoni va boshqa yashaydi. Kopetdogʻ qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

## Manbalar
Kopperfild Devid

**Kopperfild Devid** (asli Dodik Kotkin) (1959.16.1, Nyu Jersi shtati, Metchen shahri) — amerika fokuschisi, afsungar, dunyoning eng mashhur koʻzbogʻlovchisi. Ota-onasi asli odessalik. K.ning yoshligidan xotirasi juda kuchli boʻlgan. 4 yoshida bobosi koʻrsatgan fokuslarni tezda oʻzlashtirib, izidan qaytargan. 7 yoshidan mustaqil, oʻzi oʻylab topgan fokuslarini odamlar oldida namoyish eta boshlagan. 12 yoshidan turli shaharlar boʻylab tomoshalar koʻrsatgan. 15 yoshida AQSH "afsungarlar jamiyati"ga qabul qilingan. 16 yoshidan Nyu-York universitetida afsungarlikdan dars bergan. 1974-yildan Chikagoning "Sehrgar" myuziklida ishlagan va uzun musiqali loyihalari uchun "Kopperfild" taxallusini olgan. 1978-yil "Ey-bi-si" telekompaniyasida dunyoga mashhur koʻrsatuvlarini olib borgan.

80-yillardan butun Amerika va dunyoni aylanib, oʻz tomoshalari bilan jahonni lol qoldirmoqda. Eng mashhur tomoshalari: Buyuk Xitoy devorini "teshib oʻtish", "Grand-Kanon" ustidan uchib oʻtish, Ozodlik Haykalini "yoʻq qilish", moʻz tagida oʻtirib, keyin uni yorib chiqish, olov ichidan ham oʻzini, ham yonidagi ayolni sogʻ-omon "olib chiqish" va boshqa Nufuzli "Emi" mukofotiga 12-marta sazovor boʻlganMohina Ashirova.

## Manbalar
Koprofaglar

**Koprofaglar** (yun. Kopros — goʻng, tezak va ... fagiya) — hayvonlar (asosan, sut emizuvchilar) tezagi bilan oziqlanadigan hayvonlar. Umurtqasiz hayvonlardan kamtukli chuvalchanglar, hasharotlardan goʻngxoʻr qoʻngʻizlar, ikki qanotlilar qurtlari, orabatid kanalar va boshqalarda uchraydi. Ayrim goʻngxoʻr qoʻngʻizlar muayyan turga mansub hayvon tezagi bilan oziqlanishga ixtisoslashgan (mas, Aphodius fossor, onthophagus taurus faqat qoramollar tezagi bilan oziqlanadi). K. kemiruvchilar va tovushqonsimonlar orasida ham uchraydi. Ular oʻz tezagini yeydi, yaʼni oziq ikki qayta ichaqdan oʻtadi. Bu holat K. hazm qilish jarayoni samaradorligini oshiradi, chunki tezak kletchatka va boshqa uglevodlarni parchalaydigan mikrofloraga boy boʻladi. Tezak ichak orqali qayta oʻtkazilganida undan ichak mikroflorasi ishlab chiqaradigan azotli moddalar, jumladan, aminokislotalar va vitaminlar qayta hazm boʻladi. Koʻpchilik umurtqasiz hayvonlar, mas, termitlar, chumolilar fakultativ K. hisoblanadi. Ular koprofaglik tufayli ichak mikroflorasiga ega boʻladi.

## Manbalar
Kopt sanʼati

**Kopt sanʼati** - koptlar (qibtiylar; misrlik xristianlar) sanʼati; 3—4-asrlarda Misrning qad. va ellin sanʼati anʼanalari zaminida yuzaga kelgan. Eng rivojlangan davri Vizantiya davlatining Misr ustidan hukmronligi — 4-asr oxiri — 7-asr boshlariga toʻgʻri keladi. Meʼmorlikda 2—4 qavatli bazilikali uylar, monastirlar, gumbazli sagʻanalar keng tarqalgan. Tasviriy sanʼati hayotiyligi, tasvir vositalarining ifodaliligi bilan ajralib turadi, tosh va yogʻoch oʻymakorligi, naqqoshlik, miniatyura, mum rassomligi, amaliy bezak sanʼatida yogʻoch va suyak oʻymakorligi, badiiy matolar ishlab chiqarish rivojlangan. Janrli yoki ellin mifologiyasidan oʻzlashtirilgan real ob-razlar 5—6-asrlarda xristian syujetlarining shartli tasvirlari bilan almashdi. 6-asr oxiri — 7-asr boshlarida Yaqin Sharq sanʼati mavzulari (mas, sherlarni ovlash lavhalari) keng tarqaldi. Hozirda ham Kohira atrofidagi hududlarda Kopt sanʼati markazi, maktabi va muzeylari faoliyat yuritadi.

## Manbalar
Kopulyasiya

**Kopulyasiya** (lotincha copulatio — qoʻshilish) — kopulyativ organlarga ega boʻlgan hayvonlardagi jinsiy akt, shuningdek, bunday organlarga ega boʻlmagan organizmlarning (mas, gatteriya, yomgʻir chuvalchangi) jinsiy koʻpayishi vaqtida ikkita individning oʻzaro qoʻshilishi. Tashqi tomondan deyarli yoki butunlay farq qilmaydigan (izogametalar) ikkita jinsiy hujayra (yoki individ)ning qoʻshilish jarayoni ham K. deb ataladi. Agar erkak organizm gametasi urgʻochi organizm gametasidan keskin farqlansa, u holda bu gametalarning qoʻshilishi urugʻlanish deb ataladi.

## Manbalar
Kor

**Kor** (fors. — ish, yaratish) — Oʻrta acp musulmon Sharq madaniyatida keng tarqalgan vokal-cholgʻu musiqa shakllaridan biri. Mumtoz oʻzbek adabiyotida (Navoiy, Bobur va boshqalar) ayni K., ish, arab manbalarida amal deb nomlanadi. K. cholgʻu muqaddimasi (mustahall) bilan boshlanib, ikki sarxona, miyonxona va bozgoʻy qismlaridan tarkib topgan.

## Manbalar
Kora

**Kora** (yun. kore — qiz) — uzun libosli tik turgan qiz haykali. K. qad. yunon sanʼatiga xos boʻlib, ilk bor ioniya haykaltaroshligida miloddan avvalgi 6-asrning 2-yarmida paydo boʻlgan. K. qiyofasida muhrlangan lahza va umumlashma shakl bilan nafis ishlov berilgan marmar sirti (soch turmagi, libosdagi burmalar) uygunlashgan. K.ning ayrim boʻlaklari (koʻz, kiyim) koʻpincha boʻyalgan.

## Manbalar
Muz ustida xokkey

**Koptokli [[xokkey]]** - sport turi, 90–110 m x 45–65 m kattalikdagi muz maydonchasida jamoa boʻlib oʻynaladi. 19-asr oʻrtalarida Buyuk Britaniyada paydo boʻlgan. Shvetsiya, Finlandiya, Norvegiya, Rossiya, Niderlandiya, Shveysariyada musobaqalar oʻtkazib turilgan. 1950-yil oʻrtalarigacha ikki xil koʻrinishi — gʻarbiy yevropacha xokkey — bendi va rus Koptokli xokkeyi bor edi. 1955-yil Xalqaro federatsiya (IBF)ga asos so-lindi. Unga 10 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1957-yildan jahon birinchiliklari oʻtkaziladi.

## Manbalar
Har Gobind Khorana

**Har Gobind Khorana** (9-yanvar 1922 Jaypur, Hindiston – 9-noyabr 2011 Konkord, Massachusetts) — amerikalik biokimyogar. Panjob (1945) va Liverpul (Angliya, 1948) universitetlarini tugatgan. AQSH Milliy akademiyasi aʼzosi (1966). 1970-yildan Masachuset texnologiya universitetida ishlagan. Asosiy ishlari kofermentlar, nukleotidlar, nuklein kislotalarni oʻrganish va ularni sintez qilishga oid. Genetik kodning mohiyatini aniqlagan. Alaninli tRNKni birinchi boʻlib sintez qilgan. Membrana oqsillarining tuzilishini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1968, R. Xolli va M. Norenberg bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Korandalik

**Korandalik** — yerni ijaraga olish turi. K.da ijara haqi yer egasiga hosildan hissabay toʻlanadi. Asosan, rivojlanmagan mayda qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga xos. K. ayrim rivojlangan mamlakatlarda (AQSH, Italiya, Ispaniya va boshqalar) hozir ham qisman uchraydi. Sharqdagi koʻpgina mamlakatlarda K. ijara munosabatlari shakllarida yetakchi oʻrinni egallaydi.

Oʻzbekistonda 20-asrning 20-yillari oxiriga qadar keng tarqalgan edi. K.da mayda dehqonlar hosilning bir qismi — 1/4 dan 1/2 qismigacha olishga baylashib ishlaganlar. 30-yillar boshidan dehqonlarni yalpi k-zlarga birlashtirish bilan K.ga barham berilgan. 20-asrning 90-yillaridan boshlab Oʻzbekistonda shartnoma asosida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish boʻyicha shirkat xoʻjaliklarida yer ijarasi munosabatlarida yuzaga kelgan oila pudrati K.ning bir koʻrinishidir.

## Manbalar
Lidiya Koratoyeva

**Lidiya Nikolayevna Koratoyeva** (1951.18.2, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Boʻz tumanidagi 22-, 37- maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi; 1974-yildan Ulugʻnor tumanidagi 14-maktabda direktor oʻrinbosari, direktor, 1987-yildan ona tili va adabiyot oʻqituvchisi. K. maktabda sinfdan tashkari ishlarni tashkil etib, oʻquvchilarning yozma va ogʻzaki nutqini rivojlantirishga katta eʼtibor beradi.

## Manbalar
Korvalol

**Korvalol** (Corvalolum) —tinchlantiruvchi va tomir kengaytiruvchi dorilardan. Rangsiz, o'ziga xos hidli, tiniq suyuqlik. Tarkibida abromizovalerianat kislotaning etil efiri, natriy fenobarbital, yalpiz moyi va etil spirt bor. Farmakologik taʼsiri jihatdan valokardinga yaqin. Nevrozlar, yurak-tomirlar va ichak spazmi, taxikardiya, uyqusizlik, gipertoniya kasalligining boshlangʻich davrida ichiladi.

## Manbalar
Korvet

**Korvet** (frans. corvette) —

# 17–19-asrlarda harbiy flotda razvedka va yordamchi ishlarni bajarishga moʻljallangan yelkanli yengil kema; 
# Ikkinchi jahon urushi davrida Buyuk Britaniya, AQSH va boshqa harbiy flotlarda suv osti kemalari va havo hujumidan mudofaa qoʻshinlariga tegishli jangovar kemalar.

## Manbalar
Kord

**Kord** (frans. Corde — arqon, chilvir) — 1) paxta va kimyoviy tolalardan tayyorlanadigan pishitilgan mustahkam ip. Rezina sanoatida yarim fabrikat sifatida ishlatiladigan buyumlar, avtokord, kordshnur va boshqa tayyorlashga ketadi. Paxta K.i — paxta tolasini yigirib, pishitib va arqoq ipli qilib toʻqilgan material. Sunʼiy (viskoza) K. — viskoza tolasidan tayyorlanadi; paxta K.ga nisbatan yupqa va yengil material. Issiqqa chidamli, lekin namlikka uncha chidamaydi. Kimyoviy (poliamid) K. — pishikligi, yupqaligi, mayinligi va issiqqa chidamliligi bilan paxta va viskoza K.idan ustun turadi. Uni olishdagi asosiy xom ashyo — kaprolaktam smolasi; 2) maxsus oʻrilish bilan toʻqilgan jun mato; oʻngida 3–8&nbsp;mm kenglikdagi boʻylama yoʻllari (boʻrtmalari) boʻladi. Undan koʻylak, kostyum yoki palto tikiladi, eng ogʻir va dagʻali esa yengil avtomobillar oʻrindigʻiga jildlar tikish uchun ishlatiladi.

## Manbalar