Boshlang'ich maktab

**Boshlang‘ich maktab** (Irlandiya, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Trinidad va Tobago, Yamayka va Janubiy Afrikada), **kichik maktab** (Avstraliyada), toʻrt yoshdan oʻn bir yoshgacha boʻlgan bolalarni boshlangʻich taʼlim maktabiga qabul qilishadi.

Boshlangʻich taʼlim asosiy taʼlimning birinchi bosqichi hisoblanadi.

## Kogortalarni taqqoslash
Ingliz tilida soʻzlashuvchi bolalarning yoshini tavsiflash uchun uchta keng tarqalgan tizim mavjud. Birinchisi, „ekvivalent yosh“, ikkinchisi „ingliz modeli“ga asoslaydigan. Kanada ham Amerika modeliga amal qiladi, garchi uning yil guruhlari nomlari sinfdan keyin raqam qoʻyiladi: Masalan, Qoʻshma Shtatlardagi „Birinchi sinf“ emas, Kanadada „1-sinf“. Ushbu atama tadqiqot adabiyotida keng tarqalgan.

Kanadada taʼlim federal mas’uliyat emas, balki viloyat mas’uliyati bor. Misol uchun, Ontario provinsiyasida oʻquvchilarning ishchi kuchiga yoki oʻrta taʼlimdan keyingi taʼlimga kirishiga yordam berish uchun moʻljallangan „13-sinf“ ham mavjud edi, ammo bu 2003-yilda toʻxtatilgan.

Dunyoning aksariyat qismlarida boshlangʻich taʼlim majburiy taʼlimning birinchi bosqichi boʻlib, odatda toʻlovsiz amalga oshiriladi, lekin pullik mustaqil maktablarda ham oʻqishlari mumkin. „**Sinf maktab**“ atamasi AQShda qoʻllanadi.

*Boshlangʻich maktab* atamasi fransuzcha (*école primaire)*soʻzidan olingan boʻlib, u birinchi marta 1802-yilda inglizcha matnda ishlatilgan. Buyuk Britaniyada 1944-yilgacha „boshlang‘ich maktablar“da o‘qitilib kelingan.

### Boshlangʻich maktablar

* Boshqaruv maktablari deb ham ataladigan boshlangʻich maktablar birinchi marta Angliya va Uelsda 1870-yilda Forster qonuni tomonidan tashkil etilgan. Ushbu maktablarning aksariyati 1944-yildagi Taʼlim toʻgʻrisidagi qonundagi tarixiy kelishuvdan keyin 1940-yillarning oxirida boshlangʻich maktablarga aylangan.
* Boshlangʻich maktab (AQSh): birinchi marta 1647-yilda Massachusets koʻrfazi koloniyasida koʻtarilgan. Bugungi kunda taxminan 92 858 ta boshlangʻich maktab (68 173 ta davlat, 24 685 ta xususiy) mavjud. Qoʻshma Shtatlarda boshlangʻich maktablar odatda 5 yoshdan 11 yoshgacha boʻlgan oʻquvchilar qabul qilindi. 1965-yildagi Boshlangʻich va oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi qonun boshlangʻich va oʻrta taʼlimni moliyalashtirish uchun moʻljallangan.
* Yaponiyada boshlangʻich maktablar ilk bor 1875-yilda tashkil etilgan. Yaponiyada boshlangʻich maktab oʻquvchilarining yoshi 6 yoshdan 12 yoshgacha boʻladi, shundan soʻng oʻquvchilar oʻrta maktabda oʻqishadi.

## Boshlangʻich maktabni loyihalashning nazariy asoslari
Maktab binosini loyihalash alohida-alohida amalga oshirilmaydi. Bino (yoki maktab kampusi) quyidagilarga ega boʻlishi kerak:

* Oʻquv dasturining mazmuni
* Oʻqitish usullari
* Xarajatlar
* Siyosiy doirada taʼlim
* Maktab binosidan foydalanish (shuningdek, jamoat sharoitida)
* Sayt tomonidan oʻrnatilgan cheklovlar
* Dizayn falsafasi

Har bir davlatning taʼlim tizimi va ustuvorliklari har xil boʻladi. Buyuk Britaniyada qoʻllanadigan standartlarga koʻra, 30 ta qabul sinfi yoki chaqaloq (Keystage 1) talabalari uchun umumiy sinf 62 kishidan iborat boʻlishi kerak. Buni 26 o‘rinli bolalar bog‘chasi va biriktirilgan 26 o‘rinli bolalar bog‘chasi bo‘lgan ikki qavatli 420 o‘rinli (ikki sinfga kiradigan) boshlang‘ich maktab uchun qanday qilib sozlash mumkinligiga misollar keltirilgan. 
Taʼlimni taʼminlaydigan bino quyidagilarning ehtiyojlarini qondirishi kerak: talabalar, oʻqituvchilar, oʻqituvchi boʻlmagan yordamchi xodimlar, maʼmurlar va jamiyat. U umumiy davlat qurilish koʻrsatmalariga, sogʻliqni saqlash talablariga, sinf xonalari, hojatxonalar va dushlarga, elektr energiyasiga va xizmatlarga, darsliklar va asosiy oʻquv qoʻllanmalarini tayyorlash va saqlashga minimal funktsional talablarga javob berishi kerak. Buyuk Britaniya hukumati 2014-yilda boshlangʻich maktablar uchun pastga qarab qayta koʻrib chiqilgan kosmik formulani nashr etdi. Qavat maydoni 350 m 2 + 4,1 m 2 / oʻquvchi joyi boʻlishi kerakligini aytdi. 1113 funt sterling / m 2 qurilish narxini qondirish uchun tashqi qoplamalar pasaytirilishi kerak edi.

 
## Manbalar