Bolalik semizligi epidemiologiyasi

Butun dunyoda bolalarda semirishning tarqalishi keskin oshdi. 2010-yilda soʻnggi yigirma-uch oʻn yillikda bolalarda semirishning tarqalishi, xuddi Qoʻshma Shtatlar singari, Rossiya va Polshadan tashqari, koʻplab sanoati rivojlangan mamlakatlarda ortdi. 1970-yillarning boshi va 1990-yillarning oxiri orasida Avstraliya, Braziliya, Kanada, Chili, Finlandiya, Fransiya, Germaniya, Gretsiya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va AQShda bolalarda semirib ketish ikki yoki uch baravar oshdi.

American Journal of Clinical Nutrition jurnalining 2010-yilgi maqolasida 144 mamlakatda maktabgacha yoshdagi (5 yoshdan kichik) bolalarda semirish global tarqalishi tahlil qilingan. 144 mamlakatda oʻtkazilgan kesma soʻrovlar qoʻllandi va ortiqcha vazn va semizlik oʻrtacha qiymatdan 3SD dan yuqori boʻlgan maktabgacha yoshdagi bolalar sifatida aniqlandi. Ular dunyoda 35 millionga yaqini rivojlanayotgan mamlakatlarda istiqomat qiluvchi besh yoshgacha boʻlgan 42 millionga yaqin semirib ketgan bolalarni aniqladilar.11ta Qoʻshimcha topilmalar bolalarda ortiqcha vazn va semirishning dunyo boʻylab tarqalishi 4,2 % dan (95 % CI: 3,2 %, 1990-yilda 5,2 % dan 6,7 % gacha (95 % CI: 5,6 %, 7,7 %) 2010-yilda va 9,1 % gacha koʻtarilishi kutilmoqda (95 % CI: 7,3 %, 10,9 %), 2020-yilda 60 million ortiqcha vaznli va semirib ketgan bolalar qayd etilgan.

## Oila va jamoatchilik fikri
Bolalar koʻpincha hukumat siyosati va oila tomonidan koʻproq eʼtiborga muhtoj boʻlgan zaif aholi sifatida qaraladi. Ommaviy axborot vositalari buni koʻrsatuvlar va filmlarda ham aks ettiradi, bu esa ayb va mas’uliyatni faqat ota-onalarga yuklash orqali bolalari semirib ketgan ota-onalarga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.

## Qoʻshma Shtatlar

Qoʻshma Shtatlardagi bolalik semizligi bolalar va oʻsmirlar orasida jiddiy muammo boʻlib kelgan va yoshlarimiz orasida jiddiy sogʻliq muammolariga olib kelishi mumkin. CDC maʼlumotlariga koʻra, 2015—2016-yillarda Qoʻshma Shtatlarda bolalar va oʻsmirlarning 18,5 foizi semirishga ega, bu taxminan 13,7 million bolalar va oʻsmirlarga taʼsir qiladi. Bu barcha yoshdagi bolalarga va baʼzi etnik guruhlarga boshqalarga qaraganda koʻproq taʼsir qiladi, 25,8 % ispanlar, 22,0 % ispan boʻlmagan qora tanlilar, 14,1 % ispaniyalik boʻlmagan oq tanli bolalar semizlikdan taʼsirlanadi. Tarqalishi soʻnggi oʻttiz yil ichida koʻpchilik yoshi, jinsi, irqiy yoki etnik va ijtimoiy-iqtisodiy guruhlarida yuqori darajada saqlanib qoldi va bir avlod oldingiga nisbatan uch baravar koʻpaydi va oʻsishda davom etishi kutilmoqda.

Bolalarda semirishning tarqalishi ham davlatga qarab farq qiladi. Bolalarda semirishning eng yuqori koʻrsatkichlari janubi-sharqiy shtatlarda joylashgan boʻlib, Missisipida ortiqcha vaznli semiz bolalarning eng yuqori darajasi mos ravishda 44,5 %/21,9 % ni tashkil qiladi. Yuta (23,1 %) va Oregon (9,6 %) kabi gʻarbiy shtatlar eng past tarqalgani aniqlandi.

2003-yildan 2007-yilgacha bolalarda semirishning tarqalishi 18 % dan ortiq yoki teng boʻlgani haqida xabar bergan shtatlarda ikki baravar oʻsish kuzatildi.Oregon 2003-yildan 2007-yilgacha (32 % ga pasayish) pasayishni koʻrsatgan yagona shtat edi. Illinoys, Tennessi, Kentukki, Gʻarbiy Virjiniya, Jorjiya va Kanzas shtatlarida bolalarda semirish ikki baravar koʻpaygan.

Bolalarda semirib ketish ehtimoli uy xoʻjaliklari daromadlarining kamayishi, qoʻshnilarning bogʻlar yoki yoʻlaklarga kirish imkoniyati kamayishi, televizor koʻrish vaqtining koʻpayishi va kompyuterda dam olish vaqtining koʻpayishi bilan sezilarli darajada oshishi aniqlandi. Qora va ispan millatiga mansub bolalar oq tanlilarga nisbatan semirish ehtimoli koʻproq.

### Tarqalishi
CDC maʼlumotlariga koʻra, 2015—2016-yillar davomida CDC AQShda 2 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan bolalarda semirishning tarqalishi 18,5 % ni tashkil qilganini aniqladi. Mavjud tendensiyalar shuni koʻrsatadiki, 12-19 yoshdagi bolalarda semirish darajasi 6-11 yoshli bolalarga qaraganda 2,2 % (20,6 % ga nisbatan 18,4 %) va 6-11 yoshdagi bolalarda semirish darajasi bolalarga qaraganda 4,5 % yuqori. 2-5 yosh (18,4 % ga nisbatan 13,9 %). 6-19 yoshli oʻgʻil bolalarda semirishning tarqalishi 2-5 yoshli oʻgʻil bolalarga qaraganda 6,1 % ga yuqori (20,4 % ga nisbatan 14,3 %). 12-19 yoshli qizlarda semizlik 2-5 yoshli qizlarga qaraganda 7,4 % koʻproq (20,9 % ga nisbatan 13,5 %).

CDC tomonidan eʼlon qilingan 2010-yildagi NCHS maʼlumotlarining qisqacha maʼlumotlari bolalarda semirishning tarqalishida qiziqarli tendensiyalarni aniqladi. Qashshoqlik darajasi 350 % yoki undan yuqori boʻlgan uy xoʻjaliklaridagi oʻgʻil bolalar oʻrtasida semirishning tarqalishi 11,9 %, uy xoʻjaliklari daromadi kambagʻallik darajasining 130 % yoki undan yuqori boʻlgan oʻgʻil bolalar esa 21,1 % ni tashkil etdi. Xuddi shu tendensiya qizlarda ham kuzatilgan. Uy xoʻjaliklari daromadi kambagʻallik darajasining 350 % yoki undan yuqori boʻlgan qizlarda semirish 12,0 % ni tashkil qiladi, uy xoʻjaliklari daromadi qashshoqlik darajasidan 130 % past boʻlgan qizlar esa 19,3 % ni tashkil qiladi.

Ushbu tendensiyalar irq boʻyicha tabaqalashtirilganda izchil emas edi. "Ispanlik boʻlmagan oq tanli oʻgʻil bolalar orasida daromad va semirishning tarqalishi oʻrtasidagi bogʻliqlik muhim; Qashshoqlik darajasining 350 % yoki undan yuqori daromadi boʻlgan uy xoʻjaliklarida yashovchilarning 10,2 foizi semirib ketgan, bu esa kambagʻallik darajasining 130 % dan past boʻlgan uy xoʻjaliklarida 20,7 % ni tashkil qiladi. Xuddi shu tendensiya ispan millatiga mansub boʻlmagan oq tanli qizlarda ham kuzatilmoqda (qashshoqlik darajasining 350 foizida yoki undan yuqori boʻlganlarning 10,6 foizi semirib ketgan va qashshoqlik darajasining 130 foizidan past boʻlganlarning 18,3 foizi semirib ketgan)

Ispaniyalik boʻlmagan qora tanlilar va meksika-amerikalik bolalar va oʻsmirlar orasida oʻgʻil bolalar yoki qizlarning daromad darajasi boʻyicha tarqalish tendensiyasi kuzatilmaydi. "Aslida, munosabatlar izchil emasdek; meksikalik-amerikalik qizlar oʻrtasida farq unchalik katta boʻlmasa-da, kambagʻallik darajasining 350 foizida yoki undan yuqori boʻlganlarning 21,0 foizi semirib ketgan, kambagʻallik darajasining 130 foizidan past boʻlganlarning 16,2 foizi.

Qoʻshimcha maʼlumotlarga koʻra, bolalar va oʻsmirlarning aksariyati kam taʼminlangan bolalar emas. Ispaniyalik boʻlmagan oq tanli bolalar va oʻsmirlarning aksariyati, shuningdek, daromad darajasi qashshoqlik darajasining 130 % yoki undan yuqori boʻlgan uy xoʻjaliklarida yashaydi. Taxminan 7,5 million bola daromad darajasi kambagʻallik darajasining 130 foizidan yuqori boʻlgan uy xoʻjaliklarida yashaydi, shu bilan birga kambagʻallik darajasining 130 foizi yoki undan yuqori daromadga ega boʻlgan uy xoʻjaliklarida 4,5 million bola yashaydi.

### Hodisa sifatida
Semizlikning yoshga bogʻliq boshlanishini aniqlashning ahamiyati, aralashuv imkoniyatlari eng muhimligini tushunish uchun juda muhimdir. Shunga oʻxshab, tegishli irq, etnik kelib chiqish va ijtimoiy-iqtisodiy maqom boʻyicha bolalarda semirib ketish holatlarini aniqlash, shuningdek, ayrim populyatsiyalar uchun aralashuv imkoniyatlarining boshqa sohalarini belgilashga yordam beradi. Bolalik davridagi semirib ketish holatlarini tizimli koʻrib chiqish shuni koʻrsatdiki, AQShda bolalik semizligi yoshga qarab kamayib boradi. Semirib ketishning yoshi va jinsi bilan bogʻliqligi "0-1,9 yoshli chaqaloqlar uchun 4,0 %, 2,0-4,9 yoshdagi maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 4,0 %, 5,0-12,9 yoshdagi maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 3,2 % va 1,8 % ni tashkil qiladi. 13,0-18,0 yoshdagi oʻsmirlar uchun%. Ijtimoiy-iqtisodiy ahvolga tushib qolgan yoki irqiy/etnik ozchilik guruhlari uchun bolalik davridagi semizlik bilan kasallanish hollari ajratilganda, "0-1,9 yoshda 4,0 %, 2,0-4,9 yoshda 4,1 %, 4,4 % yoshda semizlik bilan kasallanish aniqlandi. 5,0-12,9 yosh, 13,0-18,0 yoshda esa 2,2 % tashkil etadi.

Dyuk universiteti tadqiqotchilari 2015—2016-yillardagi Milliy salomatlik va ovqatlanish ekspertizasi (NHANES) tadqiqotiga asoslanib, bolalarda semirib ketish hollari ortib borayotganini, maktabgacha yoshdagi oʻgʻil bolalar (2,0-4,9 yosh) va qizlarning sezilarli darajada oʻsishini aniqladilar.Dyuk universiteti tadqiqotchilari, shuningdek, soʻnggi yillarda bolalarda semizlik pasayib borayotganiga ishonishgan boʻlsa-da, barcha yoshdagi bolalarda semirish haqiqatan ham ortib borayotganini aniqladilar.

## Manbalar