Imperial kolleji (London)

**London Imperial kolleji**  — Buyuk Britaniyaning London shahrida joylashgan davlat tadqiqot universiteti. Imperial shahzoda Albertning madaniyat sohasi, jumladan Qirollik Albert Xoll, Viktoriya va Albert muzeyi, Tabiiy tarix muzeyi va bir qancha qirollik kollejlari haqidagi tasavvuridan kelib chiqqan. 1907-yilda qirollik nizomi bilan Imperial kolleji tashkil etilgan boʻlib, Qirollik fanlar kolleji, Qirollik konlar maktabi va London institutining shahar va gildiyalarini birlashtirgan. 1988-yilda Imperial kolleji tibbiyot maktabi Sent-Meri kasalxonasi tibbiyot maktabi bilan birlashish orqali tashkil etilgan. 2004-yilda qirolicha Yelizaveta II Imperial kollejida biznes maktabini ochdi.

Imperial asosan fan, texnologiya, tibbiyot va biznesga eʼtibor qarataladi. Asosiy kampus Janubiy Kensingtonda joylashgan va White Sitida innovatsion kampus mavjud. Shuningdek, London boʻylab oʻquv kasalxonalari va Silwood Parkdagi tadqiqot dala stantsiyasini oʻz ichiga oladi. Kollej ilgari London universitetining tarkibida boʻlgan va oʻzining 100 yilligida mustaqil boʻlgan. Kollej tibbiy taʼlim va tadqiqotning yirik markazi boʻlib, Imperial College Healthcare NHS Trust bilan birgalikda akademik sogʻliqni saqlash fanlari markazini tashkil qiladi. Imperial kolleji yuqori xalqaro hamjamiyatga ega boʻlib, ularning 59 foizi Buyuk Britaniyadan tashqarida boʻlgan talabalar va 140 ta mamlakat talabalar shaharchasida joylashgan.

## Tarixi

### XIX asr
Imperial kolejining shakllanishiga sabab boʻlgan eng birinchi kollej 1845-yilda shahzoda Albert va parlament koʻmagida tashkil etilgan Qirollik kimyo kolleji edi. Bu 1853-yilda Qirollik konlar maktabi deb atalgan narsaga birlashtirildi. Tibbiyot maktabi London boʻylab koʻplab turli maktablarda ildiz otgan, ulardan eng qadimgisi Charing Cross Hospital tibbiyot maktabi.

1851-yilda Buyuk koʻrgazma madaniyat va sanoat koʻrgazmasi sifatida Genri Koul va Buyuk Britaniyaning hukmron monarxi qirolicha Viktoriyaning eri shahzoda Albert tomonidan tashkil etilgan. Katta ommabop va moliyaviy muvaffaqiyat boʻlib, Buyuk koʻrgazmadan tushgan mablagʻ Janubiy Kensingtonda madaniy va ilm-fan taraqqiyoti uchun hududni rivojlantirish uchun moʻljallangan.  Keyingi olti yil ichida Viktoriya va Albert muzeyi va fan muzeyi ochildi, unga 1871 yilda Qirollik kimyo kolleji uchun yangi ob’ektlar qoʻshildi va 1881 yilda Qirollik konlar maktabi va tabiiy tarix muzeyi ochildi . 

1881-yilda Janubiy Kensingtonda Tomas Xaksli boshchiligida Oddiy fanlar maktabi tashkil etilgan boʻlib, Qirollik konlar maktabidan tabiiy fanlar va qishloq xoʻjaligi fanlari Oddiy fanlar maktabiga oʻtdi. Maktab 1890-yilda qirol roziligi bilan Qirollik fanlar kolleji nomini oldi. Shahar va London instituti 1885-yil boshida Uels shahzodasi tomonidan Koʻrgazmalar yoʻlida texnik taʼlim maktabi sifatida ochilgan.

### XX asr
XX asr boshlarida Buyuk Britaniya ilmiy va texnik taʼlim sohasida Germaniyadan ortda qolayotganidan xavotir bor edi. 1904-yilda Qirollik fanlar kollejining kelajagini oʻrganish uchun Taʼlim kengashida boʻlim qoʻmitasi tashkil etildi. 1906- yilda eʼlon qilingan hisobotda Qirollik fanlar kolleji va Qirollik konlar maktabini shuningdek, agar London instituti shahar va gildiyalari bilan kelishuvga erishish mumkin boʻlsa, ularning Markaziy texnik kollejini birlashtiruvchi institutni tashkil etish talab qilingan.

1907-yil 8-iyulda Edvard VII Imperial fan va texnologiya kollejini tashkil etish toʻgʻrisidagi Qirollik nizomini berdi. Bu Qirollik konlar maktabi va Qirollik fan kollejini oʻz ichiga olgan edi. Shuningdek, u boshqaruvga oid shartlar bajarilgandan soʻng, shahar va Gildiyalar kollejiga qoʻshilishi shuningdek, Imperial London universitetining kollejiga aylanishi kerak edi. Kollej 1908-yil 22-iyulda London universitetiga, 1910-yilda esa shahar va gildiyalar kolleji tarkibiga kirdi. Imperial kollejining asosiy kampusi Imperator instituti binolari yonida qurilgan, 1906-yilda uning qarshisida ochilgan Qirollik fanlar kolleji uchun yangi bino va Qirol Edvard VII tomonidan qoʻyilgan Qirollik konlar maktabi binosiga poydevor qoʻyilgan.

## Kampuslari

### Janubiy Kensington
Imperialning asosiy kampusi Janubiy Kensingtonda joylashgan. Eʼtiborli binolar qatoriga kollejning asosiy kirish eshigi boʻlgan Biznes maktabi, kampus markazida joylashgan Qirolicha minorasi, Qirollik fan kolleji va Qirollik konlar maktabi kiradi . Kollejda koʻplab restoran va kafelar shuningdek, talabalar uchun restoranlari mavjud.

Imperial kolleji Londonning eng mashhur diqqatga sazovor joylari jumladan Royal Albert Hall va Kensington saroyi, tabiiy tarix muzeyi, Viktoriya va Albert muzeyi va Fan muzeyi muassasalar, shu jumladan Qirollik sanʼat kolleji, Qirollik musiqa kolleji va Milliy sanʼat kutubxonasi bilan oʻralgan.

Koʻpgina talabalar Kensington Gardens va Hyde Parkdagi kampusdan yurish masofasida joylashgan keng yashil maydonlardan foydalanadilar. 

### White City
Imperial kolleji White City kampusida innovatsiyalar va tadbirkorlikni taʼminlaydigan ikkinchi yirik kampus. Kampusda Scale Space va inkubator, Invention Rooms, kollej xakerlar maydoni va jamoatchilik bilan aloqalar markazi joylashgan.  White city kampusi shuningdek, ser Maykl Uren tomonidan moliyalashtirilgan yana bir biotibbiyot markazini oʻz ichiga oladi.

### Silwood Park
Silwood Park — Berkshirdagi Ascot yaqinidagi Sunninghill qishlogʻidagi Imperial aspirantlar kampusi. Silwood Park kampusi ekologiya, evolyutsiya va tabiatni muhofaza qilish boʻyicha tadqiqot va oʻqitish markazidir. U 100 gektar bogʻda ekologik dala tajribalari uchun foydalaniladi.

### Kasalxonalar
Imperial London boʻylab tibbiyot maktabi tomonidan bakalavriat klinik oʻqitish va tibbiy tadqiqotlar uchun foydalaniladigan oʻquv kasalxonalariga ega. Ularning barchasi kollejga qarashli kasalxonalar atrofida joylashgan boʻlib, ovqatlanish va sport inshootlari bilan taʼminlangan. Kollej kutubxonalari har bir kampusda, shu jumladan Sent-Meridagi Fleming kutubxonasida joylashgan.

## Tashkilot va boshqaruv

### Fakultetlari va kafedralari
Imperial fakultetlar va kafedralar tarmogʻi orqali tashkil etilgan:
 

### Global institutlar
Imperial fanlararo ishlarni rivojlantirish uchun global markazlarga mezbonlik qiladi:

* Energiya laboratoriyasi
* Gandhi innovatsiyalar markazi
* Grantham iqlim oʻzgarishi instituti
* Xavfsizlik fanlari va texnologiyalari instituti
* Sogʻliqni saqlash iqtisodiyoti va siyosati innovatsiyasi markazi
* Brevan Xovard moliyaviy tahlil va texnologiyalar markazi
* Global tadbirkorlik va rivojlanish indeksi
* Maʼlumotlar fanlari instituti
* Molekulyar fan va muhandislik instituti
* Global sogʻliqni saqlash innovatsiyalari instituti
* Frensis Krik instituti

### Moliya va mablagʻlari

2017/18-yillarda Imperial 1 033,0 million funt sterling miqdoridagi jamlangan daromadga ega edi. Kollej fondi uchta alohida boʻlimga boʻlingan:

* Birlashtirilgan sxema — kollej, fakultet va boʻlimlar uchun uzoq muddatli daromad olish uchun mablagʻlar va cheklanmagan daromadlarni investitsiya qilish uchun ishonchli vosita.
* Asosiy boʻlmagan mulk — kollej tomonidan aniqlangan 120 ga yaqin operatsion va rivojlanish xususiyatlarini oʻz ichiga olgan portfel akademik missiya uchun asosiy emas.
* Strategik aktivlarga investitsiyalar — kollejning Imperial Innovations va boshqa cheklangan aktsiyadorlik aksiyalaridagi ulushini oʻz ichiga oladi. 

#### Reytinglari
2022-yil *[[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education (THE) Jahon universitetlari reytingida]]* Imperial dunyoda 12-oʻrinni egalladi. Yevropada Kembrij va Oksforddan keyin 3-oʻrinni egalladi.

2023-yilgi Quacquarelli Symonds (QS) Jahon universitetlari reytingida Imperial dunyoda 6-oʻrinni, Yevropada esa 3-oʻrinni egallaydi.

2022-yilgi Jahon universitetlarining akademik reytingida (ARWU) Imperial dunyoda 25-oʻrinni, Yevropada esa 6-oʻrinni egallaydi.

### Kutubxonalari
Kollejning markaziy kutubxonasi Queenʼs Lawn yonida joylashgan boʻlib, kollej kolleksiyasining asosiy korpusini oʻz ichiga oladi. Ilgari u 2014-yilgacha Fan muzeyi kutubxonasini ham saqlagan. Fleming kutubxonasi Paddingtondagi Sent Meri shahrida joylashgan boʻlib, dastlab Sent-Meri kasalxonasi tibbiyot maktabining kutubxonasi boʻlgan.

## Taniqli bitiruvchilari, professor-oʻqituvchilari va xodimlari

Fayl:Cyril Norman Hinshelwood Nobel.jpg|Kiril Norman Hinshelvud
Fayl:Rajiv Gandhi (1987).jpg|Rajiv Gandi, Hindistonning 6-bosh vaziri
Fayl:Professor Abdus Salam.gif|Abdus Salam
Fayl:Alexander Fleming 3.jpg|Alexander Fleming
Fayl:Blackett.jpg|Patrick Blackett, Baron Blackett
Fayl:Sir William Crookes 1906.jpg|William Crookes
Fayl:John Pendry 2014b.jpg|John Pendry
Fayl:Portrait of H. G. Wells.jpg|H.G. Wells
Fayl:Geoffrey Wilkinson (ca. 1976).jpg|Geoffrey Wilkinson
Fayl:Dame Sally Davies FMedSci DBE FRS.jpg|Dame Sally Davies
Fayl:Brian-May with red special.jpg|Brian May CBE
Fayl:Nobel Prize 24 2013.jpg|Peter Higgs
Fayl:Lord Winston 2011 (Portrait).jpg|Robert Winston, Baron Winston
Fayl:Professor Martin Hairer FRS.jpg|Martin Hairer


## Manbalar