open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lisa Patrikeevna

**Lisa Patrikeevna** (Tulkining *opasi*, *Kuma-tulki*, *Lizaveta Ivanovna*, *Lisaveta Ivanovna, Lisafya*) — rus ertaklarining bosh qahramonlaridan biri, („Gingerbread“, „Tulki va choʻqintirgan ota“, „Qanday qilib tulki sherni aldadi“, „Tulki opa va boʻri doʻst“, „Doya tulki“, „Tulki va qora guruch“, „Tulki va oʻrmonchi“, „Tulki va turna“, „Tulki qiz va Kotofey Ivanovich“ va boshqalar) shuningdek, ukrain va bolgar ertaklari qahramoni.

Ayyor tulki va ahmoq boʻri haqidagi ertaklar keng tarqalgan boʻlib, unda tulki oʻz manfaati uchun boʻrini aldaydi. Tulki boshqa hayvonlarni, (masalan, quyonni) odamlarni aldagan ertaklar ham bor. Koʻp hollarda tulki (yoki tulki) ayyorlik, yolgʻon, xudbinlikni ifodalovchi salbiy qahramondir. Adabiy ertakda, folklor prototipiga nisbatan tulki obrazi yumshoqroq boʻlib qolgan. Masalan, folklor ertaklarida marhumning jasadini kiyintirish uchun tulkini yollash, keyin uni yeyishi mumkin.

Ayyor Tulki va yovuz Boʻri oʻrtasidagi kurash mavzusidagi ertaklar koʻpchilik Yevropa xalqlarining folklorida qadimdan topilgan.

Rus tilida tulki tasviri ayyor, xushomadgoʻy, hiyla-nayrang usta qobiliyatli odamning qiyofasida chiqadi. „Tulki Patrikeevna kabi“ — ular juda ayyor, ayyor odam haqida aytishadi.

Tulkining zoomorfizmi zamonaviy siyosiy ommaviy axborot vositalarida ayol siyosatchilarga nisbatan juda faol qoʻllanadi. Masalan: „Yuliya Vladimirovna (Timoshenko) ishga qabul qiladi va buni professional tarzda bajaradi. Shunday burilishlar, shunday Lisa Patrikeevna — u sizni oʻroq bilan oʻrab oladi va siz endi nima uchun kirganingizni eslay olmaysiz“- Aleksey Venediktov.

## Etimologiya
Tulkining shaxsiy ismi sifatida otasining ismi Patrikeevna harakat qiladi va uni uzoq ajdodlari — qadimgi Litva shahzodasi Patrikey bilan bogʻlaydi.

Tulkining ismi bilan emas, balki otasining ismi bilan shaxsiylashtirilishi, bu ertak qahramonining yosh emasligini izohlaydi.

## Maqol va matallar

* Tulki hamma narsani dumi bilan qoplaydi.
* Tulki Patrikeevnaning boshining tepasida quloqlari bor (bir oz).
* Tulki yetti boʻrini yetaklaydi.
* Oldindan tulki qidirganda, u orqada.

## Yana qarang

* Tulki va quyon (multfilm)
* Liza Patrikeevna (multfilm)
* Renard (tulki)
* kitsune

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Le roman de Renart fransuz va rus tillarida.
* Tulki haqida roman / Per. Qadimgi fransuz tilidan A. G. Naiman. A. D. Mixaylovning soʻzboshi. — Moskva: „Nauka“ nashriyotining sharq adabiyotining asosiy nashri, 1987. — 160 b.
* Reineke tulki. 15-asr sheʼri / Per. u bilan. L. Ginzburg. — L.; M.: „Badiiy adabiyot“, 1978. — 269 b.
* Ayyor firibgar Reynard tulkining hikoyasi / Per. ingliz tilidan. L. Shvedova. Kirish. Art. N. Gorelova. — Sankt-Peterburg: „Azbuka-klassiklar“, 2004. — 192 p.
* „Liza-Patrikeevnaning moxov kasalligi“ / A. M. Vvedenskiy, — 1913-yil
Burya nad Aziey

***Burya nad Aziey*** (; ) — 1964-yilda Komil Yormatov suratga olgan oq-qora film.

Mazkur film Komil Yormatovning tarixiy-inqilobiy trilogiyasini (*Burya nad Aziey*, *[[Vsadniki revolyutsii]]* va *[[Gibel Chyornogo konsula]]*) ochib beradi.

## Syujeti
Jamol degan oʻspirin yigit oʻz qishlogʻiga keladi, shunda u bosqinchilar tomonidan amakisining uyini qanday yoqib, talon-toroj qilishayotganini koʻradi. Qisqa tortishuvdan soʻng uni Yusup Yalantush deb nom olgan qaroqchilar toʻdasi boshligʻi oldiga olib borishadi. Toʻda sardori Oq podshohdan oʻch olishini, boylarni uyini kulini koʻkka sovurib, talon-toroj qilishini, ammo olgan hamma narsani „beva-bechoralarga beraman“, deydi. Bunga javoban u Jamoldan oʻz voqeasini aytib berishini soʻraydi. Uning soʻzlariga koʻra, u 876 yilda asir boʻlgan va Petrograd qamoqxonasida olti oy oʻtirgan, ammo fevral inqilobi tufayli chiqib ketgan. Koʻcha boʻylab yurib, oʻlimidan oldin uni jarohatlashga muvaffaq boʻlgan jandarmni linchilashda ishtirok etadi. Uyga qaytish mahalida kasalxonaga tushib qoladi. Kerenskiyning Oqtepa hokimiyat tepasiga kelishi tufayli bosqin boʻlib, Jamol oʻzi uyiga qaytishga majbur boʻladi. Yigit xalqni oʻzlariga tegishli narsalarni talon-toroj qilmaslikka va kulini koʻkka sovurmaslikka undaydi. Yalantoʻsh Jamolni sinamoqchi boʻladi va unga amaldor boʻlgan amakisini osishni buyuradi. Biroq Jamol buni rad etadi. Bu yerda u Yalantushning hurmatiga sazovor boʻlgan Lenin nomini eslaydi. „Yaxshi otliq“ — bu Jamolning oʻziga xos xususiyati edi.

Jamol Toshkent inqilobiy qoʻmitasining yigʻilishida ishtirok etadi, unda ochlikdan sillasi qurib vafot etayotganlarga non rekvizisiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi. Mahalliy amaldor Koflonbek uning donini olib, Yalantushni oʻgʻirlikda ayblaydi. Jamol doʻstining oldiga borib, uni raqib bilan mushtlashayotgan holda topadi. Yalantoʻsh Koflonbekni oʻgʻirlab ketadi va uni oʻldirmoqchi boʻladi, lekin Jamol hamma narsa inqilobiy qonunga muvofiq boʻlishini talab qiladi. Oqibatda Koflonbek otib tashlanadi, lekin uning oʻgʻli Aziz qasos oʻti olmoqchi boʻladi. Ayni paytda Oktyabr inqilobi haqidagi xabarlar paydo boʻldi, ammo general yangi hukumatni va Inqilobiy qoʻmitaning huquqlarini tan olishni rad etadi. Qoʻrgʻonda „Kontra“ mustahkamlangan. Yaalantush inqilobchilarga yordamga keladi, ular oʻzini general tomonida boʻlgandek koʻrsatadi va hatto polkovnik unvonini oladi, lekin keyin qalʼa darvozasini ochib berishadi. Qoflonbekning oʻgʻli Aziz rus unter-ofiser qiyofasida Yalantushni toʻpponchadan otib oʻldiradi.

## Mukofot
* Komil Yormatov 1967-yilda yaratgan filmi uchun Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan

## Rollarda
* Ruslan Axmetov — *Jamol Ahmedov, doʻppi kiygan yigit*.
* Shukur Burxonov — *Yusup Yalantush*
* Anatoliy Solovyov — *Vasiliy Shukin*
* Abbos Bakirov — *Qoflonbek*
* Lutfiy Sarimsoqova — *Jamolning onasi*
* Aleksandr Susnin — *Petrograddagi inqilobiy matroschi*

## Manbalar

## Havolalar
* Burya nad Aziey  *Filmpro.ru*
* Burya nad Aziey  *Ruskino.ru*
* Burya nad Aziey  *Kinomania.ru*
* Burya nad Aziey *Soviet-movies.ru*
M.I.Kalinin haykali (Sankt-Peterburg)

**M. I. Kalinin yodgorligi** — Sankt-Peterburgdagi haykaltaroshlik yodgorligi, 1955-yilda Kalinin maydonida oʻrnatilgan. Haykaltarosh M.G.Manizer, meʼmorlar A.K. Barutchev va Y.O.Rubanchik loyihasiga koʻra ishlab chiqilgan. Yodgorlik sovet davlat va partiya arbobi, „Umumittifoq rahbari“ M.I. Kalininga bagʻishlangan. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi maqomiga ega.

## Tarixi
1946-yilda M.I.Kalinin vafotidan keyin SSSR Vazirlar Kengashining farmoni chiqdi, unga koʻra Leningradda yodgorlik oʻrnatilishi kerak edi. Haykal ustida M.I.Kalininni shaxsan tanigan va uning naturasidan ikkita haykaltarosh portretini yaratgan M.G.Manizer ishlagan. Haykaltarosh oʻz ishi haqida quyidagicha gapirdi: „*M.I.Kalinin yirik davlat arbobi… sobit bolshevik, kommunizm gʻoyalarining tinimsiz targʻibotchisi, hayotda juda dilbar shaxs. Men intilgan narsa davlat arbobining qatʼiyati va matonatini cheksiz maʼnaviy joziba bilan uygʻunlashtirib bera olish*“. Yodgorlikning meʼmoriy qismini A. K. Barutchev va Y.O.Rubanchik bajargan.

Bronza haykal 1950-yilda Monumentskulptura zavodida ishlangan. Poydevor uchun granit Putsaari orolidan keltirilib, „Krasnaya Zarya“ zavodida qayta ishlangan. Yodgorlik oʻrnatilishidan biroz oldin Kondratyevskiy va Polyustrovskiy kesishmasidagi hudud obodonlashtirilib, Kalinin nomi bilan atalgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1955-yil 20-noyabrda boʻlib oʻtdi.

M.I.Kalinin maʼruza qilayotgan koʻrinishda sifatida taqdim etilgan. Chap qoʻlida buklangan qogʻoz bor, u shu qogʻoz bilan ustiga mato tashlangan kichik minbarga suyanib turibdi. Silliqlangan pushti granitdan yasalgan toʻrtburchak shakldagi poydevor eman bargli bronza gulchambar bilan oʻralgan. Poydevor pogʻonali stilobat ustida joylashgan. Haykalning balandligi 5 m, poydevorining balandligi 4,5 m.

## Manbalar
Elektron yo‘l chiptasi

**Elektron yoʻl chiptasi** — kontaktsiz elektron plastik kartaga asoslangan yoʻl chiptasi turidir. Ushbu turdagi chiptalar koʻplab shaharlarda joriy qilib ulgurilgan. Bunday yoʻl hujjatini har oyda sotib olish shart emas, uni kassa yoki oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish terminalida toʻldirib olish kifoya. Koʻpgina shaharlarda maʼlum transport turlari uchun chiptalar mavjud. Biroq, elektron chipta bilan transport turlari toʻplamini oʻzgartirish mumkin, biroq nu imkoniyat kartada yozilgan oldingi chiptaning amal qilish muddati tugagandan keyingina mavjud boʻladi.

Qogʻoz chiptadan farqli oʻlaroq, elektron chipta bir qator afzalliklarga ega:

* yoʻl chiptasining amal qilish muddati (30 kun) oyning istalgan kunida boshlanishi mumkin,
* jamoat transportida yoʻlovchilar sonining eng aniq hisobini yuritish imkonini beradi.

Elektron yoʻl hujjatidan maʼlumotlarni oʻqish chipta kassir-kontrollyor (nazoratchi)ining mobil terminali yoki statsionar validator yordamida amalga oshiriladi.

## Yana qarang

* Shahar jamoat transportida elektron yoʻl haqi uchun toʻlov tizimlari va transport kartalari:
* „Troyka“ — Moskva, Moskva viloyati, Tula viloyati
* „Omka“ — Omsk
* „Strelka“ — Moskva viloyati
* „Podorojnik“ — Sankt-Peterburg
* „Alga“ — Boshqirdiston
* „Ekarta“ — Yekaterinburg *
* „Ivolga“ — Tver
* „Umka“ — Ryazan
* „Prostor“ — Rostov viloyati
* „SPRINT-Transport“ — Krasnoyarsk
* „Elektron yo'l chiptasi - Chelyabinsk“ - Chelyabinsk
* „Elektron yo'l chiptasi" transport tizimi“ — „Orlov viloyati HAM“ AJ — Orlov viloyati va Bryansk shahri, Bryansk viloyati

## Manbalar
Goluboy vagon

„**Goluboy vagon**“ (, yaʼni „Moviy vagon“) — Cheburashka va Timsoh Gena personajlari haqidagi „Shapoklyak“ sovet multfilmi uchun yozilgan qoʻshiq. 1974-yil yozib olingan. Qoʻshiq matnini shoir va teleboshlovchi Eduard Uspenskiy yozgan, kuyini esa Vladimir Shainskiy bastalagan. Multfilmda Timsoh Gena personaji ovozini Vasiliy Livanov yozgan boʻlsa-da, „Goluboy vagon“ qoʻshigʻini Vladimir Ferapontov ijro etgan. Ferapontov Shapoklyak va bolalardan tashqari multfilmdagi barcha qahramon ovozini yozgan.

Gena va Cheburashkaning sarguzashtlari haqidagi multfilm Shainskiy uchun animatsiyadagi ilk ishi boʻlgan. Uspenskiy qoʻshiq yozilgan paytga kelib ancha tanilgan boʻlgan, garchi u oʻz personajlarida „pionerlik fazilatlari yoʻqligi“ uchun tanqidga uchrab kelgan boʻlsa-da. Uspenskiy „Goluboy vagon“ qoʻshigʻi matniga katta eʼtibor qaratgan hamda matn ustida uzoq ishlagan. Shuningdek, u multfilmni hozirlash bosqichlarini ehtiyotkorlik bilan nazorat qilgan.

1970-yillarda Sovet Ittifoqida koʻplab istirohat bogʻlarida bolalar temir yoʻllarining vagonlari moviy rangga boʻyalgan. 1980-yillarda Moskva-Rostov va Irkutsk-Moskva poyezdlarining vagonlari belidan qizil chiziq oʻtgan koʻk rangga boʻyalgan. Moskva-Kiyev va Moskva-Minsk yoʻnalishidagi poyezdlar esa moviy rangga boʻyalgan.

„Goluboy vagon“ qoʻshigʻi matni ijobiy boʻlishiga qaramay, uning ohangi unga gʻamgin tus bagʻishlaydi. Ashulada muallif orta qolayotgan yoqimli lahzalar haqida qaygʻuradi. Hozirgi kunni yana bir yilga uzaytirish istagi haqidagi satr esa muallifning hayot tez suratda oʻtib borayotganidan qaygʻuda ekanligini ifodalaydi. Ayni damda, qoʻshiq oʻtmishni oʻtmishda qoldirib, kelajakka umid bilan qarashga chorlaydi.

## Manbalar

.

## Havolalar
*
Xmelnitskiydagi baron Myunxauzen haykali

**Xmelnitskiydagi baron Myunxauzen haykali** — tarixiy shaxs va adabiy qahramon Ieronim Karl Fridrix fon Myunxauzenning haykali, uning nomi aql bovar qilmaydigan voqealarni aytib beradigan shaxs nomi sifatida mashhur boʻlgan. Yodgorlik Xmelnitskiy shahrining markaziy qismida, Kamenetskaya koʻchasi, 48-uydagi turar-joy binosi hovlisida joylashgan. Sanʼatshunoslik nuqtai nazaridan, yodgorlikni „bogʻ haykali“ deb atash toʻgʻriroq. SSSRdagi baron Myunxauzenning birinchi yodgorligi sifatida tanilgan.

## Tavsifi
Haykal hovli hududini tashkil qilish uchun betondan yasalgan. Baron haqidagi hikoyalardan biriga koʻra, Litvada u oʻzlashtirgan va sovgʻa sifatida olgan ot Ochakovga hujum paytida orqa qismini yoʻqotadi (eʼtiborga loyiqki, haqiqiy fon Myunxauzen bu jangda haqiqatan ham qatnashgan). Keyin baron uni oʻtloqdan yosh baytallar orasidan topib oladi va bunga hayron boʻlmay, otni yosh dafna nihollari bilan tikadi, natijada u birikib ketadi va dafna nihollari ildiz beradi. Ushbu hikoyaga asoslanib, baron Myunxauzen otda chavandoz sifatida tasvirlangan, ammo uning faqat old qismi bor. Haykal shunday yaratilganki, favvora ishlayotgan paytda ot bochkadan suv ichadi va u bir vaqtning oʻzida orqasidan quyiladi, baron hayrat bilan orqasiga qaraydi. Baron figurasi kompozitsiyaning faqat bir qismi boʻlib, orqa tarafdagi idish bolalar uchun hovuz sifatida oʻylab topilgan, bundan tashqari kompozitsiyada qal’a ham bor edi. Baronning oyoqlarida shunday yozilgan: „“ (Qirq yetti oʻrdakni bir urgan shudir).

## Yodgorlikning qurilish tarixi
Yodgorlik 1970-yilda oʻrnatilgan va oʻsha paytda SSSRda birinchisi edi. Yodgorlik mualliflari Grigoriy Mamona va M. E. Andriychuk (1987-yildan — Ukraina SSR xizmat koʻrsatgan rassomi), haykaltarosh — Valentina Lyashko. Oʻshanda ular rassomlar uchun maxsus qurilgan idoraviy uyga joylashgan edilar va oʻz tashabbuslari bilan uning hovlisini bezashga qaror qilishgan.

2008-yildan boshlab shahar hokimiyati yodgorlikni qulayroq joyga koʻchirish va uni qayta tiklashni rejalashtirgan edi, ammo texnik (suv taʼminoti zarurati), iqtisodiy va boshqa sabablarga koʻra loyiha amalga oshirilmagan. 2013-yil holatiga koʻra, haykal qoniqarsiz holatda va taʼmirlashga muhtoj, favvora ishlamayapti. Yodgorlikning joylashuvi hatto Xmelnitskiy ichida ham uning shuhratiga hissa qoʻshmayapti.

## Yana qarang
* Myunxauzen, Ieronim Karl Fridrix fon #Yodgorliklar
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Eski sanoat ishchilarining ommaviy qabri

Grozniy viloyatida **1907-yil 19-iyunda (2-iyul) qatl paytida halok boʻlgan Eski sanoat ishchilarining ommaviy qabriga** haykal 1977-yilda oʻrnatilgan.

## Tarix
1907-yil 19-iyun (2-iyul) Grozniyning politsiyasi va kazaklarda inqilobiy tashviqot uchun hibsga olingan oʻrtoqlarning ozod qilinishini talab qilgan ishchilar mitingi otib tashlandi. Joyda 11 kishi halok boʻldi, yana 23 kishi jiddiy jarohatlandi. Oʻlganlar, ommaviy qabrga dafn qilindi. 1977-yilda tuman Madaniyat uyi yaqinida vafot etganlar qayta dafn qilindi. Qabrga uch bosqichli beton stella qoʻyilgan. Stelning old tomoni marmar plitalar bilan qoplangan. Stelda, ishchi zanjirni yirtib tashlayotgan holat tasvirlangan metall barelf, mavjud. Barelf ostida, „Sovetlarning kuchi uchun kurashchilar“ yozuvi oʻyilgan. oʻyilgan Yozuvda asosida (oʻliklarning ismlari saqlanmagan).

Stella, 1977-yil 4-noyabrda ochilgan. Yodgorlik madaniy meros obyekti sifatida tan olingan.

## Manbalar

## Havolalar

* 

## Adabiyotlar

*
M.M.Raskova haykali

**M.M.Raskova haykali** — mashhur uchuvchi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Marina Mixaylovna Raskova haykaltaroshlik yodgorligi. Saratov shahri, Aronova koʻchasida, 93-sonli oʻrta maktab roʻparasida joylashgan. Yodgorlik 1968-yil 9-mayda haykaltaroshlar R.P. Xaritonov, V. N. Oshshepkovaning loyihasi boʻyicha ochilgan. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

## Tavsifi

Marina Mixaylovna Raskova — Sovet uchuvchi-shturmani, Qizil Armiya Harbiy-havo kuchlari mayori, Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan birinchi ayollardan biri.

Marina Raskovaning Saratovdagi haykali uchuvchi-qahramon Aronova nomidagi koʻchada, Osipov va Jukovskiy koʻchalari oʻrtasida, 93-sonli shahar oʻrta maktabi qarshisida joylashgan.

1960-yillarning oʻrtalarida 93-sonli maktab oʻqituvchilari va oʻquvchilari tashabbusi bilan mashhur uchuvchi Marina Raskova sharafiga haykal oʻrnatishga mablagʻ toʻplash boshlandi. Oʻsha paytda oʻquvchilarning ota-onalari, shuningdek, Saratov korxonalarining bir qator jamoalari: Lizyukov nomidagi SVVKIU, „Korpus“ zavodi va tuman hokimligi katta yordam koʻrsatgan. Raskova haykali 1968-yil 9-mayda tantanali ochilgan. Ushbu monumental ob’ektning ochilishiga Marina Mixaylovna tomonidan yaratilgan ayollar aviatsiya polklaridan 300 dan ortiq uchuvchi ayol keldi. Shuningdek, marosimda Qahramonning qizi va ukasi ham boʻlgan.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasining mualliflari Moskva arxitektura institutining diplomantlari R. P. Xaritonov va Saratovlik V. N. Oshshepkovlar boʻldi. Yodgorlik 14 metrli steladan iborat boʻlib, uning tepasida poʻlat lochinlar, markazda esa Raskovaning haykaltarosh portreti joylashgan. Uning yonida Maksim Gorkiyning „Lochin qoʻshigʻi“ dan olingan quyidagi soʻzlar yozilgan plitalar oʻrnatilgan: „Oh, jasur lochin! Dushmanlar bilan jangda sening qoning toʻkildi“.

Oʻshandan beri yodgorlik yonidagi maydon mikrorayon va maktabning tantanali tadbirlari oʻtkaziladigan joyga aylandi. Gʻalabaning 65-yilligi nishonlanadigan yilda haykaltaroshlik kompozitsiyasi qayta tiklandi, yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

## Manbalar



## Havolalar
* Саратов. Памятник М. М. Расковой 
* Саратовская энциклопедия. Памятник М. М. Расковой в Саратове
Ona haykali (Yakutsk)

**Ona haykali** — 2012-yilda Yakutsk shahridagi Saysari koʻli boʻyida Ulugʻ Vatan urushi qiyinchiliklarini yengib oʻtgan onalarga hurmat sifatida oʻrnatilgan.

## Yodgorlikning ramziy maʼnosi
Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida omon qolgan onalarga bagʻishlangan. Yodgorlikning prototipi Tattinskiy ulusi Bayaga tayga qishlogʻidan Fevroniya Nikolaevna Malgina edi. Fevroniya Nikolaevna Malginaning urushga chaqirilgan beshta oʻgʻli boʻlgan va ularning hech biri uyga qaytolmadi. Bronzadan yasalgan va maydon markaziga oʻrnatilgan haykal Vatan timsoli boʻlgan bolali ayol kompozitsiyasidir. Uchta lochin uchib ketayotgani — bu qaytmas boʻlib urushga ketgan oʻgʻillarning ramzi. Yodgorlik Gʻalabani, yaxshilikning yomonlik ustidan hukmronligini va hayotning davom etishini anglatadi.

Onaning bosh kiyimi dubulgʻaga oʻxshaydi. Ayolning oyogʻi ostidagi quyon minglab yakut oilalariga ovqat va hayot beradi.

## Tarixi
2010-yil mart oyida Yakutsk meri Yuriy Zabolev Yakut onalari sharafiga yodgorlik loyihalash toʻgʻrisidagi buyruqni tasdiqladi. Tanlov loyihasi Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 65-yilligiga bagʻishlangan boʻlib, ochilish 2010-yil 9-mayga belgilangan edi. Haqiqatda, qurilish ikki yarim yil davom etdi. Dastlab, maydonni Ona haykali bilan obodonlashtirish rejalashtirilgan edi. Ammo munozaralar jarayonida kamtarona istirohat bogʻi oʻgʻillari Ikkinchi Jahon urushida qatnashgan Yakutiyaning barcha ayollariga minnatdorchilik belgisi sifatida maydonga aylandi. Maydon qurilishi 2011-yilning bahorida boshlangan. Maydon ikki qismga boʻlingan: haykaltaroshlik kompozitsiyasi va xiyobonlar va meʼmoriy guruhlarga ega maydon. Ona maydonining ochilishi 2012-yil 15-sentabrda Yakutsk shahrining kunida boʻlib oʻtdi.

Onaning bronza haykali haykaltarosh Afanasiy Romanov tomonidan yaratilgan. Afanasiy Romanovning soʻzlariga koʻra: „Ushbu yuksak ulugʻvor onada barcha ayollar — onalarning timsoli bor. Unda ruhning mustahkamligi va yengilmasligi bor. Uning jiddiy qiyofasi uning xarakteri va iroda kuchining qatʼiyligini ifodalaydi. Ona haykali Ulugʻ Vatan urushida omon qolgan va gʻalaba qozongan, yurtni tiklagan keksa avlod vakillariga ehtiromdir“.

## Yana qarang
* Ulugʻ Vatan Urushi
* Bell P-39 "Aerokobra" samolyotiga yodgorlik
## Manbalar
Sian Williams

**Sian williams** (1968-yil 2-fevralda tugʻilgan) — ingliz sobiq futbolchisi va Uotford Ladies klubining sobiq murabiyi Oʻyinchi sifatida u Angliya va Uels terma jamoalarida toʻp tepgan keyinchalik Uels terma jamoasini boshqargan.

## Jamoalardagi faoliyati
Williams «Milluoll Lionesses»da klubdagi faoliyatini boshlagan boʻlsa keyin  ikki yil davomida Italiyada «Yuve Siderno»da oʻynagan.  U 1990-yilda Arsenal Ladies bilan shartnoma imzolagan, u yerdan 2004-yil sentabrida Charlton Athletic Ladiesga borib qoʻshilgan

«Arsenaldagi» 14 yillik faoliyati davomida Williams koʻplab sovrinlarni qoʻlga kiritdi.  U 2001-yilda «toʻpchilar»ning sardori boʻlgan.

## Xalqaro martaba
1985-yilda u Angliya murabbiyligiga oʻtishdan oldin Uels terma jamoasi uchun katta mukofotni qoʻlga kiritishda yordam berdi. Williams Angliya va Uels termalarida xalqaro miqyosda oʻynagan. Ammo u Angliya terma jamoasining 1995-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etadigan tarkibiga kiritilmagan

## Murabbiylik karyerasi
Williams 2000-yilda Uels terma jamoasi bosh murabbiyi boʻlishdan oldin, «Arsenal»ning murabbiylar shtabiga qoʻshildi va yordamchi murabbiy sifatida faoliyat yuritdi, keyinchalik «Uotford»da xuddi shunday vazifani bajardi.

2003-yil may oyida Williams Uels Futbol Assotsiatsiyasini (FAW) ayollar jamoasini 2005-yilgi UEFA ayollar chempionati saralash turniridan chiqarib yuborgani uchun qattiq tanqid qildi.

Williams 2006-yilning soʻnggi mavsumida Uotford Ladies bosh murabbiyi boʻldi va mavsum soʻngida jamoani FA Ayollar Premer-ligasiga olib chiqdi. U 2009-yilning noyabr oyida lavozimidan ketdi

## Shaxsiy hayoti
Uilyamsning otasi Alan Uilyams, Britaniya Leyboristlar partiyasi siyosatchisi. Futbolchi va murabbiy sifatida faoliyat yuritgan bundan tashqari matematika oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

## Manbalar
Maksim Bogdanovich haykali

**Maksim Bogdanovich haykali** () — taniqli belarus shoiri haykali.

## Tarixi
Ochilish marosimi — M.Bogdanovich tavalludining 90-yilligi (1981-yil 9-dekabr) kuni.

2008-yil aprel oyida Minsk shahar ijroiya qoʻmitasining qaroriga binoan Belarus adabiyoti klassikining yodgorligi restavratsiyaga yuborildi. Yodgorlik oʻrniga favvora oʻrnatish rejalashtirilgan edi. Rasmiylarning bu qarori muhojirlikdagi Belarus muxolifati rahbarlarining noroziligiga sabab boʻldi, ular Bogdanovich haykalining demontaj qilinishini 1995-yilgi referendumdan keyin oq-qizil-oq bayroqning almashtirilishi bilan taqqosladilar. 2008-yil iyun oyida yodgorlik Maksim Bogdanovich koʻchasi va Parij kommunasi maydonining burchagida qayta oʻrnatildi. Avvalgi joylashuviga nisbatan yodgorlik 151 metr shimoli-gʻarbga, shoirning tugʻilgan joyiga yaqinroq koʻchirildi va M.Bogdanovich koʻchasi, 27-uy va Suvorov maktabi oʻrtasidagi yoʻnalishda Svisloch tomonga burildi.

## Mualliflar
Haykaltarosh S. Vakar, arxitektorlar Y.Kazakov, L. Moskalevich.

## Tavsifi
Balandligi — 4,45 m.

Poydevor — qizil granit.

Shoirning figurasi — qoʻllari koʻkragida qovushtirilgan, oʻng qoʻlida boʻtakoʻz guldastasi (u sheʼrda kuylagan).

## Joylashuvi
Parij Kommunasi maydonidagi bogʻ, Belarus Respublikasi Milliy akademik Katta opera va balet teatrining markaziy kirish eshigining chap tomonida (Maksim Bogdanovich tugʻilgan va yashagan sobiq uydan unchalik uzoq boʻlmagan joyda).

## Yana qarang
* Yaroslavlda Maksim Bogdanovich haykali
## Manbalar


## Havolalar
* Памятник Максиму Богдановичу идеален для катания на скейте 
* Памятник Максиму Богдановичу
* Памятник Максиму Богдановичу
26-otilmasin

***26-otilmasin*** — 1966-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida Eduard Arbenov va Lev Nikolayevning „Feniks“ romani asosida rejissor Ravil Botirov tomonidan suratga olingan sovet badiiy filmi.

Filmning premerasi 1967-yil 2-iyunda boʻlib oʻtadi.

1960-yillarning eng mashhur sovet filmlaridan biri razvedkachilar haqida edi. 1967-yilda 32 million 900 ming tomoshabin sabab ushbu film Sovet prokatining yetakchisiga aylanadi.

## Syujeti
1943-yil, Berlin. Sovet josusi Turkiston muhojirining yaqinda vafot etgan rahbari M.Shokayaning jiyani Said Islombek deb oʻzini tanishtiradi. Shundan keyin josus idoraviy kelishmovchiliklardan foydalanib, u maxfiy razvedka maktabining instruktori boʻlishga va Sovet qoʻmondonligiga qoʻporuvchilik guruhining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabar berishga muvaffaq boʻladi. U koʻngilli yordamchisi Nadiya Islombek orqali keng koʻlamli operasiya haqidagi maxfiy hujjatlarga ega boʻladi. Dushman razvedkasi defektorlar orasida agent borligini taxmin qilmoqda. Buni sezib qolgan Nadiya (quvgʻindan qochib) derazadan sakrab oʻz joniga qasd qiladi. Shunda Said Islombek dushman qoʻshinini yoʻlini adashtirib oʻzini fosh qilishga majbur boʻladi va buning oqibatida u hayotiga zomin boʻladi.

## Rollarda

* Toʻgʻon Rejimatov — Said Islombek
* Svetlana Norboyeva — Nadiya
* Aleksandr Popov — Alisher
* Kaarel Karm — Ditrix
* Igor Klass — Brext
* Ada Lundver — Rut
* Javlon Hamroyev — Anvar
* Garri Liyepinsh — Berg
* Uldis Dumpis — rezident
* Styaponas Kosmauskas — Gundt, qoʻporuvchilik maktabi direktori
* Imantz Crenberg
* Valentins Skulme — Gestapochi soʻroqda
* A. Akabirov — Turkiston qoʻmitasi prezidenti

## Suratga olish guruhida:

* Ssenariy mualliflari: Eduard Arbenov, Lev Nikolaev, Ravil Botirov
* Rejissor — Ravil Botirov
* Operator — Traiko Eftimovskiy
* Bastakor — Rumil Vildanov
* Rassom — Vadim Dobrin

## Adabiyotlar

* Jurnal „Sputnik kinozritelya“, iyun 1967 goda. Avtor Tatyana Vasilevna Ivanova.

## Mukofotlar
Rejissor Ravil Botirov „26-otilmasin“ filmi uchun, aktyor Toʻgʻon Rejimatov Said Islombek roli uchun 1967-yilda Oʻzbekiston Lenin komsomol mukofoti sovrindori boʻlishadi.

## Manbalar

## Havolar
Momiqvoylar

***Momiqvoylar*** (inglizcha: *Extinct*) 2021-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter-animatsion filmdir. China Lion, HB Wink Animation, Huayi Brothers, Tolerable Entertainment, Cinesite, Timeless Films studiyasi tomonidan ishlangan, Huayi Brothers (China), Netflix (Worldwide) tomonidan esa tarqatilgan. Film rejissorlari — David Silverman va Raymond S. Persi, ssenariy mualliflari — Joel Cohen, John Frink va Rob LaZebnik. Filmda bosh qahramonlarga Adam DeVine, Rachel Bloom, Zazie Beetz, Ken Jeong, Reggie Watts, Catherine OʻHara, Jim Jefferies va Benedict Wong ovoz bergan.

## Syujeti
Film voqealari 1837-yilda Charles Darwinning yoʻqolib borayotgan hayvonlar nomli ekspeditsiyasidan boshlanadi. Darvin momiqlar yashovchi galapagos orollariga yaqinlashib qolgan edi. Bu vaqtda aka singil Ed va Op bayramga shoshilib ketayotgan edi. Ed va Op birgalikda suhbat qilishadi. Suhbat chogʻida Ed Opdan unga xalaqit bermasligini hamda hech qanday reja tuzmasligini aytadi. Op rejalari unga yordam berganini aytadi. Ed unga birorta ham rejasi unga foyda keltirmaganligini eslatadi. Birozdan soʻng Op yana rejasi borligini aytadi Ed unga qarshilik qilishiga qaramay uni amalga oshiradi va ularni har doimgidek qisqichbaqalarni haydash jazosi bilan jazolanadi. Jazoni oʻtayotgan vaqtda qirgʻoqqa yaqin joyda doʻsti Wally chaqiradi va u qirgʻoqqa yaqinlash boshlaydi. Ed Opni Wallyni orga qaytarishga urinadi lekin Wallyt buni eshitmaydi va bayram uchun yasalayotgan gulli haykalni buzib yuboradi. Bu voqeadan soʻng aka singillarni yolgʻizlik orolchasida qilgan qilmishlarini oʻylab olishi uchun qoldirib hamma toqqa festivalni nishonlash uchun koʻtarilib ketadi. Ed Opga bunday qilmasligi kerakligini eslatadi. Op oʻz qilmishini toʻgʻirlash uchun togʻga xavfli yoʻl orqali koʻtarilishni boshlaydi. Ular yoʻl davomida Noyob boʻlgan gulni topadi va uni olish maqsadida Op arqonga osilgan holda pastga tusha boshlaydi. Arqonni ushlab turgan Ed uzoqdan Kemani koʻrib qoladi. Arqon uzilib ketadi hamda kelajakka tushib qolishadi.

## Ovoz berganlar
* Rachel Bloom — Op, quvnoq jigarrang ayol momiq hamda Edning opasi
* Adam DeVine - Ed, gamgin kulrang erkak momiq, Opning ukasi
* Zazie Beetz - Dottie, Momiqlarni boshqaruvchi lider
* Ken Jeong — Clarance, Qizil sviter kiyib yuradigan uy hayvoni
* Benedict Wong — Dr. Chung vaqtlar aro sayohatchi, astrofizik
* Tom Hollander — Charles Darwin
* Henry Winkler — Jepson, koʻrkam kulrang momiq
* Richard Kind — Wally, gapiruvchi katta koʻk kit

## Tanqid
Rotten Tomatoes kinotanqid saytida *Momiqvoylar* haqida 7 maqola yigʻilib, ulardan 43 foizi filmni ijobiy baholaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Amazon Pay

**Amazon Pay** — Amazon kompaniyasiga tegishli onlayn toʻlovlarni qayta ishlash xizmati. 2007-yilda ishga tushirilgan Amazon Pay Amazon.com mijozlar bazasidan foydalanadi va foydalanuvchilarga tashqi savdo veb-saytlaridagi Amazon hisoblaridan oʻz xizmatlari uchun toʻlovlarni amalga oshirish imkonini beradi. 2019-yil yanvar oyidan boshlab mazkur xizmat Avstriya, Belgiya, Kipr, Germaniya, Daniya, Ispaniya, Fransiya, Vengriya, Lyuksemburg, Irlandiya, Hindiston, Italiya, Yaponiya, Niderlandiya, Portugaliya, Shvetsiya, Buyuk Britaniya va AQSh kabi davlatlarda mavjud. Amazon Pay 2019-yilda Worldpay bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻydi va WorldPay mijozlariga xuddi shu integratsiyaning bir qismi sifatida Amazon Pay’dan foydalanish imkonini berdi.

## Mahsulotlar
Amazon Pay xaridorlar va sotuvchilar uchun onlayn toʻlovlarni amalga oshirish uchun koʻplab mahsulotlarni oʻz ichiga oladi.

**Amazon Pay**

Amazon Pay kredit kartalari, toʻgʻridan-toʻgʻri debet bank hisobi yoki Hindistonning yagona toʻlov interfeysi kabi Amazon hisobingizda saqlangan manzillar va toʻlov usullaridan foydalangan holda veb-saytlar va mobil ilovalarda tovarlar va xizmatlarni sotib olish imkonini beradi.

**Amazon Pay Express**

Amazon Pay Express veb-saytlarda oddiy elektron tijoratdan foydalanish holatlari uchun toʻlovlarni qayta ishlash xizmatidir. Amazon Pay tizimiga asoslangan, lekin toʻliq elektron tijorat integratsiyasini talab qilmaydi, u veb-saytga nusxa koʻchirish va joylashtirish yoki WordPress plagini orqali qoʻshish mumkin boʻlgan tugmani yaratish uchun Java tugma kodlari generatoridan foydalanadi. Bu raqamli yuklash kabi har bir buyurtma uchun bitta mahsulot bilan oz sonli narsalarni sotadigan savdogarlar uchun juda mos keladi.

## Manbalar
Titsian Tabidze haykali

**Titsian Tabidze haykali** () — Tbilisidagi Anchisxati ibodatxonasi yonidagi maydonda joylashgan yodgorlik. Titsian Tabidze (1895-1937) — mashhur gruzin shoiri.

## Tarixi
1937-yilda qatagʻon qilingan Titsian Tabidze 1954-yilda oqlangan.

1966-yilda Van tumani (Imereti hududi) Chkvishi qishlogʻida shoirning uy-muzeyi ochilgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Бюст Тициана Табидзе, Тбилиси, Грузия
Samaradagi o‘rtoq Suxov haykali

Samaradagi **o‘rtoq Suxov haykali ―** Nekrasovskiy va Leningradskiy nasllari o‘rtasidagi Volga qirg‘og‘ida o‘rnatilgan.

## Tarixi
„Sahroning oq quyoshi“ filmi bosh qahramoni Qizil Armiya askari Fyodor Ivanovich Suxovga haykal o‘rnatish uchun Samara shahri bejiz tanlangan emas — o‘rtoq Suxov aynan shu shaharda yashagan. Filmda, u shunday deydi:Mana, men Volgaga yetib boraman, u yerdan esa Samaragacha bir qadam masofa bor.2006-yilda birinchi marta yodgorlik o‘rnatish tashabbusi bilan shahar Dumasi mahalliy deputati Mixail Matveev so‘zga chiqdi. Samaraning Nekrasovskaya ko‘chasida, yodgorlik o‘rnatilgan joy yaqinida, ushbu film ssenariysi mualliflaridan biri Valentin Ivanovich Yejov tug‘ilgan va yashagan.

Haykaltarosh Konstantin Chernyavskiy tomonidan yaratilgan yodgorlik o‘rtoq Suxov rolini ajoyib tarzda o‘ynagan aktyor Anatoliy Kuznetsov portretiga deyarli o‘xshaydi. Yodgorlik deyarli haqiqiy o‘lchamda bronzadan yasalgan, Smolenskda quyilgan bo‘lib, og‘irligi 315 kg. To‘g‘ridan-to‘g‘ri yerga poydevorsiz o‘rnatilgan. Yodgorlik shaharning sayyohlik jozibadorligini oshirish maqsadida „Oila doirasida“ umummilliy dasturi mablag‘lari hisobidan yaratilib, Samara shahriga sovg‘a qilingan.

Yodgorlikning ochilishi 2012-yil 7-dekabrda ko‘plab odamlar ishtirokida bo‘lib o‘tdi. Anatoliy Kuznetsov sog‘lig‘i tufayli yodgorlik ochilishiga kela olmadi, lekin birinchi imkoniyatda Samaraga tashrif buyurishga vaʼda berdi, Suxov obrazining yaratuvchisi Valentin Yejov esa 2004-yilda vafot etgan edi.

Taxminlarga ko‘ra, K. Chernyavskiy o‘rtoq Suxovning yonida bojxona xodimi Vereshchagin va Katerina Matveevnaning yodgorliklaridan iborat koʻp figurali kompozitsiya yaratishni rejalashtirgan.

## Manbalar


## Havolalar
* 
* 
*  (nedostupnaya ssilka)
* 
*
BioAPI

**BioAPI** — bu biometrik qurilmalar dasturiy taʼminotini ishlab chiquvchilarning dasturiy interfeyslarini birlashtirish uchun maxsus  BioAPI Consortium standart.

## Tarixi
1999-yil mart oyida NIST Axborot Texnologiyalari Laboratoriyasi va Human Authentication API HA-API standartini ishlab chiqish guruhiga homiylik qilgan AQSh Biometrik Konsorsiumi BioAPI Consortium ostida kuchlarni birlashtirish toʻgʻrisida kelishuvga erishdilar. 1999-yil oʻrtalarida qayta tuzilgan BioAPI Consortium API arxitekturasini ishlab chiqishni yakunladi va 2000-yil mart oyida 1.0 standartining spesifikasiyasi chiqarildi va 2000-yil sentabr oyida ushbu standartni amalga oshirish (amaliyotda qoʻllash) MS Windows platformasida yoʻlga qoʻyildi.

2001-yil mart oyida standartning 1.1-versiyasi ishlab chiqildi va uning Windows tizimida ishlashi taʼminlandi.

## Hozirgi holati
Hozirgi vaqtda standartning 1.1-versiyasi asos sifatida qabul qilingan standart hisoblanadi. Unix (Linux) platformasi uchun versiyasi hali ishlab chiqilmagan, ammo BioAPI Consortium xabarlariga koʻra, ishlab chiqish jarayoni uzoq vaqtdan beri davom etmoqda va allaqachon aʼzolari oʻrtasida beta-versiya sinov davri boʻlib oʻtgan.

Konsorsium veb-saytining statistik maʼlumotlariga koʻra, 90 dan ortiq biometrik ishlab chiqaruvchilar allaqachon oʻz mahsulotlari va yechimlarining BioAPI standartiga muvofiqligini eʼlon qilgan.

## Havolalar

* BioAPI konsortsiumi veb-sayti
Yevpatoriyadagi Tokarev haykali

**Yevpatoriyadagi Tokarev haykali ―** Yevpatoriyadagi Teatr maydonining markazida Sovet Ittifoqi Qahramoni, aviatsiya general-mayori Nikolay Aleksandrovich Tokarev sharafiga oʻrnatilgan.

## Tarixi
Qrim fashist bosqinchilaridan ozod qilingandan soʻng, N. A. Tokarevning qoldiqlari Yevpatoriya shahrining shahar bogʻiga dafn etilgan va 1950-yillarning oʻrtalarida SSSR Vazirlar Kengashi mashhur dengiz uchuvchisi haykalini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilgach, 1957-yil 23-fevralda Yevpatoriyadagi Teatr maydonida yodgorlik ochildi. Shu bilan birga, N. A. Tokarevning xoki shahar bogʻidagi qabrdan Eskadronnaya koʻchasidagi eski rus qabristoniga koʻchirildi.

Haykaltarosh V. Tsigal va me’mor V. Kalinin loyihasi boʻyicha Leningraddagi "Monument-Skulptura" zavodida yasalgan. Olti metrli qora labradorit poydevorida uchuvchining bronza figurasi joylashgan. Sovet Harbiy havo kuchlari emblemasi tepasida Lenin ordeni va "Oltin yulduz" medali tasvirlangan. Unga quyidagi bitik oʻyib yozilgan: *Sovet Ittifoqi Qahramoni gvardiyasi aviatsiya general-mayori Tokarev Nikolay Aleksandrovich. U fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qahramonlarcha halok boʻldi. 1907-1944-yillar*.

Haykal maydon tarafga qaratilgan. Uning orqasidan Lenin shoh koʻchasi xiyoboni boshlanadi.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* Группа сайтов по истории Евпатории — Токарев Н. А.  
* Сайт о памятнике Н. А. Токареву
Trokay Borisov haykali

**Trokay Borisov haykali ―** Udmurt davlatchiligining asoschisi**,** Ijevskdagi Kommunarov koʻchasida, Radio uyi roʻparasida joylashgan.

## Tarixi
Yodgorlikni yaratish tashabbusi Udmurtiya shifokori, filologi, etnografi va publitsisti Trofim (Trokay) Borisovning 120-yilligiga bagʻishlangan tadbirlarga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish boʻyicha Udmurt Respublikasi Prezidenti Aleksandr Volkov tomonidan eʼlon qilingan tadbirlar doirasida „Udmurt Kenesh“ Udmurt milliy-madaniy birlashmasiga tegishli.

Trokay Borisov haykali haykaltaroshlar Viktor Ovchinnikov va Gennadiy Kutliboevning loyihasi boʻyicha Ijevsk shahridagi UPTK GUSST № 8 hududida qurilgan. Yodgorlik granitdan oʻyilgan, balandligi 3 m, poydevor balandligi 0,7 m. Butun yodgorlikning ogʻirligi 5,5 tonnani tashkil etadi. Haykaltaroshlar 2012-yilning may oyida yodgorlik ustida ish boshlagan va uni ishlab chiqarish qiymati 3 million rublni tashkil etgan.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 2012-yil 5-oktabrda boʻlib oʻtgan. Tadbirda Trokay Borisovning yaqinlari, jamoat tashkilotlari vakillari, shuningdek, sanʼat va madaniyat arboblari ishtirok etgan. Ochilish marosimida Udmurtiya hukumati raisining oʻrinbosari, ochilish paytida „Udmurt Kenesh“ tashkilotining amaldagi prezidenti Nikolay Musalimov va Udmurt Respublikasi Davlat kengashi raisi Aleksandr Solovyov soʻzga chiqqan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Удмуртская Республика : Культура и искусство : Энциклопедия / гл. ред. А. Е. Загребин. — Ижевск : Удмуртский институт истории, языка и литературы УрО РАН, 2012. — 540 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-901304-62-4.
## Havolalar
* 
*
Diviya

**Diviya** (*Diva, Deva, Diana*) — butparastlikka qarshi qadimgi rus taʼlimotlarida maʼbuda deb ataladi. Uning obrazi oʻrta asr kitobsevarining „butparastlik“ haqidagi eklektik gʻoyalaridan tiklangan boʻlib, unda qadimgi va slavyan xudolari aralashib ketgan.

Diviya, shuningdek, tabiat maʼbudasi, barcha tirik mavjudotlarning onasi.

Tarjima qilingan „Grigoriy ilohiyotshunosning doʻl sinovi boʻyicha suhbati“ ning XI asr rus kitobsevari tomonidan qoʻshimcha sifatida tan olingan qismida eslatib oʻtilgan. Bu yerda butparastlikning qoldiqlarini sanab oʻtgandan soʻng, „Ovʼ Diyu jʼret, a drugiy — Divii…“ deyilgan. Koʻrinishidan, bu yerda Diviya Dyuning, yaʼni cherkov matnlaridan yunon Zevsining ayol muvofiqligi.

B.A.Ribakov Diviyada Buyuk Ona maʼbudani koʻradi va uni Krit-Mikena davrining Ma-Diviyasi bilan bogʻlaydi. Uning fikricha, „Ilohiyotshunos Grigoriyning suhbatlari“ soʻzlari Rus choʻqintirilganidan bir asr oʻtgach, bu maʼbudaga sigʻinilganligi haqida guvohlik beradi.

„Slove svyatogo Grigoriya, izobreteno v tolsex“ da, maʼbuda Diva Mokoshdan keyin eslatib oʻtilgan. Ehtimol, bu holda *Diva* maʼbudaning nomi emas, balki Mokoshaning epiteti boʻlishi mumkin: *Mokosh-deva*.

Dionaga yaqin boʻlgan maʼbuda Diviya Pilosning Miken panteonida Zevsning rafiqasi sifatida boʻlgan.

## Manbalar
Stroygazmontaj (Rossiya)

**Stroygazmontaj** (), **SGM Group** deb ham ataladi, Rossiya Federatsiyasida asosan neft va gazni tashish tizimlarini yaratishga ixtisoslashgan shoʻba korxonalari orqali faoliyat yurituvchi infratuzilma qurilish firmasidir. Kompaniya 2008-yilda Rossiyada qurilish, xususan, neft va gaz infratuzilmasi boʻyicha operatsiyalar oʻtkazish uchun tashkil etilgan. RBK Group maʼlumotlariga koʻra, u daromadi boʻyicha Rossiyada 44-oʻrinda turadi va yillik daromadi 276 milliard ₽.

## Tarixi

### Taʼsis etilishi
Stroygazmontaj dastlab 2008-yilda rossiyalik tadbirkor va oligarx Arkadiy Rotenberg tomonidan Rossiya neft va gaz giganti Gazprom nazorati ostidagi beshta kompaniyani sotib olinganidan soʻng tashkil etilgan.  Rotenberg Rossiya prezidenti Vladimir Putinning yaqin doʻsti boʻlib, SGM Group va Rotenberg nazorati ostidagi boshqa firmalar bir qator Rossiya hukumati shartnomalarida gʻalaba qozongan.

2019-yil yanvar oyidan boshlab Arkadiy Rotenberg oʻzining “Stroygazmontaj” MChJ va uning kompaniyalari “Rossiya” banki orqali Nikolay Shamalov va Yuriy Kovalchuk bilan birga Qrim koʻprigi qurayotgan kompaniyalar sifatida anneksiya qilingan Qrimni rivojlantirishda Rossiyaning eng muhim investorlariga aylandi.

### 2019 sotib olish
2019-yil noyabr oyi boshida Rotenbergning kompaniyadagi ulushlari “Gazprom” boshqaruvi ostidagi infratuzilma firmasi “Gazstroyprom”ga jami 75 milliard ₽ (1,18 milliard dollar)ga sotilgani xabar qilingan edi. „Stroygazmontaj“ bir muncha vaqt Gazpromning subpudratchisi boʻlgan va „Shimoliy oqim 2“ loyihasi uchun 320 kilometr quruqlikdagi quvurlarni qurishda hamkorlik qilgan.

## Loyihalar

### Qrim koʻprigi

2016 va 2017-yillarda Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan yaqqol aloqalari boʻlgan “Stroygazmontaj” 2015-yil yanvar oyida Kerch boʻgʻozi orqali Rossiya va Qrim oʻrtasidagi temir yoʻl aloqasini taʼminlovchi koʻprik qurish boʻyicha shartnomani qoʻlga kiritgani va bu ishga kirishgani xabar qilingan edi. Rossiya hukumati “Stroygazmontaj” 2019-yilning 1-avgustiga qadar temir yoʻl aloqasini, koʻprikdagi barcha ishlarni esa 2019-yilning 1-dekabriga qadar toʻliq yakunlashi shart edi  “Stroygazmontaj” ilgari hech qachon katta koʻprik qurmagan edi. 2018-yil iyul oyida Yevropa Ittifoqi sanksiyalari xavfi tufayli hech bir xalqaro sugʻurta kompaniyasi loyiha notoʻgʻri boʻlgan taqdirda mumkin boʻlgan 3 milliard dollarlik zararni qoplashga tayyor emas edi. Shu tariqa, Qrimning kichik sugʻurta kompaniyasi uni sugʻurta qildi.

## Manbalar
Salomatlik ordeni

**„Salomatlik“ ordeni** — Oʻzbekistonda sogʻliqni saqlash tizimini rivojlantirish, aholi salomatligini yaxshilash, xalqaro hamkorlikni mustahkamlashdagi alohida xizmatlari uchun sohaga aloqador shaxslar mukofotlanadi.
## Daraja
Orden 2 darajadan iborat: 1-darajali va 2-darajali. Ordenning oliy darajasi 1-darajadir. Mukofotlash avval 2-darajali, oradan kamida uch yil oʻtganidan keyin 1-darajali orden bilan taqdirlash tarzida amalga oshiriladi.

1-darajali „Salomatlik“ ordeni bilan:
* sogʻliqni saqlash tizimining rahbarlari va shifokorlar;
* homiylik xayriyalarini amalga oshiruvchi tadbirkorlar, xalqaro tashkilotlar va moliya institutlari vakillari;
* xorijiy investorlar, biznes doira hamda sogʻliqni saqlash tizimining vakillari;
* farmatsevtika sohasida faoliyat yurituvchi xodimlar, olimlar, mahalliy tadbirkorlar va xorijiy hamkorlar;
* tibbiyot oliy taʼlim muassasalarining professor-oʻqituvchilari va amaliyotchi shifokorlari, tibbiyot kasb-hunar kollejlari va texnikumlarining oʻqituvchilari;
* respublika va hududiy tibbiyot muassasalari, tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari, oilaviy poliklinikalar va qishloq vrachlik punktlarining tibbiyot xodimlari, koʻngillilar mukofotlanadi.

2-darajali „Salomatlik“ ordeni bilan:
* Oʻzbekiston hududlari kesimidagi tibbiyot muassasalarining shifokorlari, oʻrta va kichik tibbiyot xodimlari;
* tor ixtisoslikdagi shifokorlar, umumiy amaliyot va tez tibbiy yordam shifokorlari;
* sanitariya-epidemiologiya nazorati va sanitariya-epidemiologik osoyishtalikni taʼminlash tizimi xodimlari;
* sogʻliqni saqlash tizimidagi barcha shifokorlar va oʻrta tibbiyot xodimlari;
* sogʻliqni saqlash sohasining ilmiy doira vakillari va yuqori malakaga ega boʻlgan shifokorlari mukofotlanadilar.

Orden bilan boshqa sohadagi shaxslar ham alohida xizmatlari uchun mukofotlanishi mumkin.

Har bir mukofotlangan shaxsga tegishli darajali „Salomatlik“ ordenini topshirish bilan bir vaqtda mukofotlanganlik toʻgʻrisidagi hujjatlar beriladi.

## Yana qarang
* Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallari
* Oʻzbekiston hukumatining mukofotlari
* Oʻzbekiston davlat imtiyozli mukofotlari

## Manbalar
Mariupoldagi Tolya Balabuxa haykali

**Mariupoldagi Tolya Balabuxa haykali** — Ukrainaning Donetsk viloyati Mariupol shahridagi kashshof qahramon uchun oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
Tolya Balabuxa haykali shaharning Primorskiy tumanidagi Admiral Naximov va Lunin shoh koʻchalari chorrahasida oʻrnatilgan. Mariupol shahridagi 31-sonli oʻrta maktab oʻquvchilari ishlab topgan mablagʻ evaziga qurilgan.
Kashshof vafot etgan joyga haykalning tantanali qoʻyilishi 1965-yil 1-iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kunida boʻlib oʻtdi. Buyuk Oktabr Sotsialistik inqilobining 50 yilligi arafasida — 1965-yil 5-noyabrda yodgorlik ochildi: kulrang granit stelasidan qizil boʻyinbogʻ taqqan oʻgʻil bola qiyofasi chiqib keladi. Yodgorlik poydevori quyuq granitdan yasalgan boʻlib, uning tagida qiya yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan: *"Bu yerda 1943-yil 10-sentabrda kashshof ANATOLIY BALABUHA oʻz tugʻilgan shahrini fashist bosqinchilaridan ozod qilishda qatnashib halok boʻldi. „* Stelaning tepasida: *“KASHSHOF-QAHRAMONGA"* degan soʻzlar bor. Yodgorlik muallifi va haykaltaroshi 31-sonli maktabning tarix fani oʻqituvchisi Leonard Trofimovich Marchenko edi.

Yodgorlik bir necha bor vandalizm harakatlariga uchradi. 2010-yilda xalq hisobidan rekonstruksiya qilindi. Uning oldidagi maydon yoʻlka plitalari bilan qoplangan, gulzor va gultuvaklar oʻrnatilgan.

## Xotirlanishi

* Anatoliy Balabuxa yashagan koʻcha uning sharafiga oʻzgartirildi va endi u Pioner Balabuxa koʻchasi deb nomlandi.
* Yosh kashshof qahramonga bagʻishlab Yozuvchi Pavel Bessonov „Sentabr tongi“ qissasini, shoirlar Nikolay Berilov va Anton Shapurma esa sheʼrlar yozishgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Виртуальная энциклопедия «Дети-герои»  
* Памятник Толе Балабухе (Мариуполь)
* Пионер-герой остался без гранаты
Leonid Roshal

**Leonid Mixaylovich Roshal** (1933-yil 27-aprelda Livniy shahrida tugʻilgan) — Moskva shahridagi taniqli pediatr, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti eksperti, falokatlar va urushlardagi bolalarga yordam berish xalqaro xayriya jamgʻarmasi raisi.

## Biografiya
Roshal Sovet Ittifoqi, RSFSR, Oryol viloyati, Livniy qishlogʻida tugʻilgan. Uning onasi Emma hozirgi Ukraina hududidagi yahudiy oilasidan chiqqan. Uning otasi Mixail qiruvchi samolyot uchuvchisi edi.

Roshal 1981-yildan beri Moskva pediatriya ilmiy tadqiqot institutining Shoshilinch jarrohlik va bolalar travmasi boʻlimiga rahbarlik qiladi. 2003-yilda u Moskva shoshilinch bolalar jarrohligi va travmatologiya instituti rahbarligini ham qabul qildi. Bu yerda hozirda yiliga 60 ming bola davolanmoqda.

Doktor Roshal 2002-yilda Moskva teatridagi garovga olish inqirozi paytida chechen terrorchilari bilan muzokara olib bordi. U, shuningdek, 2004-yilgi Beslan maktabida garovga olish holatida muzokarachi sifatida ishlagan. Bolalarni ozod qilish uchun ishlagan va garovga olinganlarni oziq-ovqat va suv bilan ta'minlashga ishontirishga harakat qilgan. Beslan inqirozidagi voqealar sodir boʻlgandan soʻng u yuzlab bolalarning kuyish jarohatlarini davolashi kerak boʻlgan tibbiy guruhlar maslahatchisi boʻlib ishlagan.

2005-yildan Rossiya Jamoat palatasi a'zosi. U, shuningdek, Prezident huzuridagi Inson huquqlari boʻyicha komissiyasining a’zosi hamdir.

## Munosabatlar
Roshal ochiqchasiga Chechenistondagi urush va Mixail Xodorkovskiyning hibsga olinishiga qarshi chiqdi. 2006-yil fevral oyida u Beslanlik onalarni Beslandagi garovga olinganlardan birining sudida "terrorchilarni emas, balki davlatni aybdor qilgani" uchun tanqid qildi.

Doktor Roshal ochiqchasiga gomofobdir. 2013-yilda Rossiya parlamenti tomonidan muhokama qilingan geylarni targʻib qilish toʻgʻrisidagi qonun boʻyicha oʻz qarashlari haqidagi savolga javob bergan matbuot anjumanida u "Men qisqa qilaman: men geylarni va bu haqda hamma narsani yomon koʻraman" degan.

## Mukofotlar

* 2018-yilda - 2017-yil uchun Ahmadiya musulmonlari tinchlik mukofoti

## Manbalar
DAISY

**DAISY** (inglizchadan Digital Accessible Information System — „axborotga raqamli kirish tizimi“) — „raqamli soʻzlashuv kitoblarini“ (inglizchadan „raqamli soʻzlashuv kitoblar“) yozib olish uchun raqamli format standarti. Ushbu format materialni taqdim etishning turli usullarini birlashtiradi: oddiy matn, audio materiallar va rasmlar. Koʻp pogʻonali navigatsiya kerakli kitob, boʻlim, bob yoki sahifaga oʻtishni taʼminlaydi. Bundan tashqari, ushbu format audio materiallarni ijro etish usulini tanlash imkoniyatini beradi: ovozli audio kitoblarni tinglash yoki pleerning oʻrnatilgan DAISY nutq sintezatori bilan matnli faylni oʻqish yoki kitoblarni DAISY formatida tinglash uchun dasturiy taʼminot.

DAISY standartining soʻnggi versiyasi XML formatida matematik belgilarni ifodalash uchun World Wide Web Consortium tomonidan ishlab chiqilgan MathML tilidagi matematik belgilarni oʻz ichiga oladi.

Microsoft Word hujjatlarni DAISY formatiga oʻzgartiruvchi plaginni taqdim etishi rejalashtirilgan. Word-DAISY konvertorlari Microsoft Word 2007, 2003 va XP hujjatini soʻzlovchi DAISY kitob formatiga aylantirish imkonini beradi. OpenOffice.org ham DAISY ni yaratishi mumkin.

## Interaktivlik
DAISY kitoblari navigatsiyaning keng xususiyatlarini taklif etadi. Foydalanuvchi nafaqat bobdan bobga oʻtishi, balki izohni kuzatib, orqaga qaytishi ham mumkin.

Foydalanuvchi nutq tezligini sozlashi mumkin.

DAISY kitoblarida tahrirlash xususiyati mavjud. Foydalanuvchi istalgan miqdordagi xatchoʻplarni yaratishi mumkin.

DAISY Reader 2.0 dasturiy taʼminoti bilan jihozlangan kompyuterlarda DAISYning koʻplab funksiyalaridan (bepul) foydalanish mumkin.

## Manbalar

## Havolalar

* DAISY konsortsiumi
* Daisy 3: Kirish mumkin boʻlgan multimedia kitoblari uchun standart