open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freatik portlash

**Freatik portlash** — bu qizib turgan magmaning katta hajmdagi muz yoki suv bilan aloqaga kirishganida yuzaga keladigan hodisa. Ushbu jarayonda, yashin tezligida bugʻlanish sodir boʻladi, bu esa oʻz navbatida termal portlashga olib keladi. Natijada undan toshlar, kul va lava bombalari otilib chiqadi.

## Umumiy tavsif
Freatik portlash murakkab otilish fazalaridan biri yoki alohida portlash jarayoni boʻlishi mumkin.Freatik portlashda odatda gazlar va toshlar tashqariga otilib chiqadi. Lekin lava oqimlari kam uchraydi. Odatda sochiladigan boʻlaklarning harorati juda yuqori boʻlmaydi. Nobodo lava oqimi mavjud boʻlsa, bu hodisa freatomagmatik bosqichga oʻtadi.Bunday portlashlar natijasida maarlar — atrofi qirrali yassi vulqon kraterlari hosil boʻladi. Freatik portlash natijasida yuzaga keladigan asosiy xavfni kraterdan otiladigan zaharli gazlar taqazo qiladi.

## Misollar
Orolni vayron qilgan Krakatoa vulqonining otilishining yakuniy bosqichi freatik portlashdir. Kilauea vulqonida ham tez-tez freatik portlashlar sodir boʻladi.Surtsey vulqonining birinchi otilishi freatik portlash boʻlgan. Sababi oʻsha paytda vulqon hali suv ostida boʻlgan. Qaynoq lavaning sovuq suv bilan aloqagaga kirishishi termal portlashni keltirib chiqardi.Freatik alohida portlashga quyidagilar misol boʻla oladi: 2014-yilgi Ontake portlashi, 1982-yildagi Tarumae portlashi hamda taxminan 1903-yilgi Samoviy koʻlining sovuq suvi Pekektusan vulqonining ogʻziga sizib tushganida sodir boʻlgan portlash va hokazo. 1840-yilda Ararat vulqonining otilishiga ham freatik portlash deya „shubha qilingan“. Oʻsha vaqtda, Araratning yer ostidagi qismida sodir boʻlgan zilzila tufayli suv va muzdan iborat ulkan boʻshliqqa shikast yetgan. Suv-muz aralashmasi magma kamerasiga qulab tushgan va bu piroklastik oqimni yuzaga keltiruvchi portlashga sabab boʻldi.

Freatomagmatik otilishga 1965-yilda otilgan Taal vulqoni misol boʻla oladi.

## Manbalar
Romshteks

**Romshteks** () — yengil toʻqmoqlangan lahm goʻsht, odatda mol goʻshti, orqa qismidan kesiladi, koʻpchitilgan yangi tuxum, suv va tuz aralashmasi bilan namlanadi, soʻng talqonga bulanadi.

Romshteks porsiyali yarim tayyor mahsulot shaklida talqonga bulangani ham, talqonsizi ham ishlab chiqarilishi mumkin.

## Tayyorlash texnologiyasi
Mol goʻshti boʻlagi — orqa yoki son qismining eng uzun mushaklari — parda va paylardan tozalanadi. U goʻsht tolasi boʻylab qalinligi 1,5-2 sm, har birining ogʻirligi 70 yoki 100 g boʻlgan parchalarga ajratiladi. Bu parchalar toʻqmoqlanadi, tuzlanadi, qalampirlanadi, soʻngra lezonda (ozroq suv yoki sut bilan tuxum aralashmasi) namlanadi va talqonga belanadi.

Goʻsht sabzavot yoki sariyogʻ bilan qizdirilgan tovada 170 °C haroratda ikki tomonida qobiq hosil boʻlguncha qovuriladi, soʻngra pechda yoki konveksiya pechida tayyor holga keltiriladi. Tayyor boʻlgani sanchqi bilan aniqlanadi — u goʻshtga erkin sanchilishi va shunda shaffof shira sizib chiqishi kerak.

Romshteks isitilgan yassi tarelkada eritilgan sariyogʻ bilan tortiladi. Bezatish uchun boʻtqa, qaynatilgan loviya, qovurilgan baqlajon yoki kartoshka, yangi yoki konservalangan sabzavotlar ishlatiladi.

## Romshteks madaniy asarlarda
Romshteks rus va sovet mualliflarining asarlarida ham restoran, ham uyda ovqat pishirish manzarasida tilga olinadi. Masalan, M. N. Gerchikning romanida „qoyilmaqom romshteks“ „meʼdaga tekkan makaron“ga qarama-qarshi qoʻyiladi. V. N. Petrovning „Dunyo koʻrinadigan nuqta“ romanida serjant likopchasidagi romshteks askar likopchasidagi kotletlardan farqlanadi. Vladimir Kolichevning postsovet kriminal romanida romshteks „ sovet restorani standarti“ deb tilga olinadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Romshteks // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VII. — Stb. 801
* Ratushniy A. S. Romshteks // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 319. — 440 s. — 300 ekz. — .
* 
* 
* Erhard Gorys. Rumpsteak // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 454. — 599 S. — .
Garum

**Garum** (; shuningdek, liquamen) — qadimgi Rim oshxonasidagi Rimning barcha tabaqalari orasida mashhur boʻlgan baliq qaylasi. Miloddan avvalgi IV asrda yashab oʻtgan Apitsiyning oshpazlik kitobiga koʻra, garum koʻplab retseptlarning tarkibiga kirgan (Apitsiy qaylaning ikkinchi nomi — „liquamen“ atamasini ishlatadi, u „suyuqlik“ degan maʼnoni anglatadi). Shuningdek, Qadimgi Yunoniston, Karfagen va Vizantiya oshxonasida ham uchragan.

Garum fermentlash yoʻli bilan baliqning qonidan va ichaklaridan tayyorlangan. Baliqchilar ovni saralab, qayla ishlab chiqaruvchilar oʻzlari kerakli ingredientlarni tanlab olishlari mumkin boʻlishi uchun turli xil baliq turlarini va ularning qismlarini alohida namoyish etganlar. Koʻpincha anchous (hamsa), tunets, skumbriya baliqlari va baʼzan mollyuskalar xushboʻy giyohlar bilan birgalikda ishlatilgan. Fermentlash 2-3 oy davomida quyosh taʼsirida katta tosh vannalarda oʻtkazilgan. Garum qaylasi baliqli substantsiya moddasi yuzasida hosil boʻlgan tiniq suyuqlik edi. Qaylaga shuningdek, sirka, tuz va zaytun moyi, qalampir yoki sharob ham qoʻshilgan va u turli xil taomlar uchun ziravor sifatida ishlatilgan. Garum, shuningdek, dori vositasi boʻlib ham hisoblangan va it tishlashi, chipqon va ich ketishida qoʻllangan.

Kuchli spetsifik hidi tufayli shaharlarda garum tayyorlash taqiqlangan. Tayyor qayla kichik sopol idishlarga muhrlangan va shu shaklda Rim provinsiyalariga yetkazilgan. Baʼzi hududlarda garum oshpazlar uchun toʻlaligicha tuzning oʻrnini bosgan.

Rim imperiyasida garumning asosiy yetkazib beruvchilaridan biri Liksus shahri edi.

Rim oqsuyaklarining qaylaga munosabati birdek emas edi. Xullas, mashhur Rim faylasufi Seneka garum haqida kinoya bilan gapirib, uni „aynigan baliqning qimmatbaho qonli suvi“ deb atagan. Shu bilan birga, Tseliy Avrelian va Pliniy Katta uni ovqat hazm qilish uchun foydali deb hisoblashgan. Mashhur tabib Galen oʻz asarlarida garumni oʻttiz martadan ortiq tilga olgan.

Biolog-antropolog Pirs Mitchellning taʼkidlashicha, garum qadimgi Rimliklarning ichak gelmint-parazitlari, masalan, keng tasmasimon gijja kasalligi bilan ommaviy kasallanishlari manbalaridan biri boʻlgan.

Baliq va ustritsa qaylalarini tayyorlash boʻyicha shunga oʻxshash retsept bugungi kunda Janubi-Sharqiy Osiyo xalqlari orasida mavjud. Shuningdek, XIX asrdan beri mashhur boʻlgan vuster qaylasi bilan ham oʻxshashligi mavjud.

## Manbalar


## Havolalar

* Гарум // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
* Encyclopaedia Romana. Garum
F-elementlar

**F-elementlari** davriy jadvaldagi atomlari f-orbitalni valent elektronlari orqali yuqori quvvat bilan egallab turuvchi elementlar blokidir.

Blok tarkibiga lantanoidlar va aktinoidlar kiradi.

Ushbu blokga kiritilgan elementlarning elektron konfiguratsiyasi aslidan farq qilishi mumkin.Bu esa Klechkovskiy qoidasining aniqlash uslubiga toʻgʻri keladi. Ushbu blok ikki guruhga boʻlingan:

# *4f* orbitallarida elektronlari boʻlgan elementlar- lantanoidlardir,
# *5f* orbitalida elektronlari boʻlgan elementlar- aktinoidlardir.

Avvaldan aktiniy va lantan yoki lutesiy va lavrensiy elementlaridan qaysilarini ushbu guruhlarga kiritish toʻgʻrisida bahs-munozaralar mavjud. Sababi shundaki, tashqi elektron qatlamida joylashgan *f* — elektronlar soni faqat 14 tagacha boʻlishi mumkin.

Lantanoidlar hisoblangan barcha elementlar M 3+ ionlarini hosil qiladi. Suvli eritmalarda lantanga yaqinroq boʻlgan lantanoidlar toʻqqizta suv molekulasi bilan, undan uzoqdagi elementlar esa sakkizta suv molekulasi bilan oʻralgan. Biroq, seriy kabi M 4+ ionlarini hosil qiluvchi elementlar ham mavjud; Ce 4+ ksenon inert gazining nihoyatda barqaror elektron konfiguratsiyasiga ega. Bu ion anchayin kuchli oksidlovchi moddadir. Eu <sup>2+</sup> ioni [Xe]4f 7 elektron konfiguratsiyasiga ega boʻlib, kuchli qaytaruvchi vosita hamdir. Eu 2+ ning mavjudligi f-qobigʻining yarim toʻldirilgan barqarorligi bilan bogʻliq.

Yengil aktinoidlar (toriydan ameritsiygacha) +3 dan +4 (Th), +5 (Pa), +6 (U, Am), +7 (Np, Pu) gacha oksidlanish darajasiga ega boʻlishi mumkin. Biroq, yuqori oksidlanish darajasidagi Np, Pu va Am birikmalari oʻrtasidagi bogʻlanish beqaror. Bunga sabab ularning esa radioaktiv parchalanish taʼsirida sekin qayta tiklanishidir. Oksidlanish darajasi +3 ga teng qolgan aktinoidlar lantaniodlarni yodga soladi.

F elementlarning barcha oksidlanish darajasidagi ionlari (Th 4+ dan tashqari) ham kation, ham anion shakldagi eritmalarda turli xil ranglarga ega, bu f-s va f-d elektron oʻtishlarning qulayligi bilan bogʻliq.

## Yana qarang

* Elektron konfiguratsiya

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *Dikerson R, Grey G, Hayt J.* Kimyoning asosiy qonunlari: 2 jildda. Per. ingliz tilidan. — M.: Mir, 1982. 652 b., kasal. — T. 1. — S. 451-452.

## Havolalar
* 
*
Suzuvchi orol

**Suzuvchi orol** yoki ***île flottante*** beze va ingliz kremidan tashkil topgan fransuzcha desertdir.

Beze suv hammomida pishiriladi va ingliz kremi qatlamida tortiladi, natijada desert haqiqatan ham krem dengizida suzuvchi orolga oʻxshaydi. U karamel, bodom boʻlaklari, maydalangan praline yoki limon qobigʻi bilan bezatilishi mumkin.

„Suzuvchi orol“ga oʻxshash desert boʻlmish **qorchalar** () shakar kukuni va limon kislotasi bilan aralashtiriladigan koʻpirtirilgan tuxum oqsilidan tayyorlanadi, qoshiq bilan sharik yoki pilakchalar shaklida kesiladi va 3-5 daqiqa davomida suv yoki sutda qaynatiladi. Tayyor qorchalar kapgir bilan olinadi va suvi toʻkib tashlanadi, soʻngra shirinlik yoki salat idishlarida vanil yoki meva qaylasi bilan servirovka qilinadi.

Desertning ikkala navi ham Fransiya va AQShda mashhurdir. Soʻrovlarga koʻra, „suzuvchi orol“ fransuzlarning sevimli desertlaridan biri.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Havolalar
*
Qahva marosimi

**Qahva marosimi** — bu arab mamlakatlarida, eng avvalo, qahva vatani — Efiopiya va Eritreyada keng tarqalgan marosimga aylangan qahva tayyorlash va ichish jarayoni.

## Qahva tayyorlash
Qahva marosimining birinchi bosqichi mangalda issiq koʻmirlar ustida qahva donalarining qovurilishidan boshlanadi. Keyin qahva yogʻoch xovoncha ichida maydalanadi. Maydalangan qahva odatda keramikadan tayyorlangan va tor boʻyinli (jebene) boʻlgan maxsus qozonda qaynatiladi. Ichimlik qaynab chiqqandan keyin, boshqa idishga quyiladi, sovutiladi va keyin yana qaynatiladi. Ichimlikni quyish uchun ot sochi yoki boshqa materiallardan tayyorlangan filtr ishlatiladi.

## Tortilishi
Tayyorgarlikdan soʻng, uy egasi marosim ishtirokchilariga har bir qadah toʻla boʻlguncha qozonni stakan ustida egiltirib aralashtirgan holda qahva quyadi. Shu holatda, qahvaning bir qismi toʻkiladi, bu ham marosimning zaruriy qismidir. Bundan tashqari, yana bitta qoʻshimcha stakanga ham quyiladi. Marosim davomida xushboʻy mum yoki mirra kabi turli xil anʼanaviy tutatqilardan foydalanish mumkin.

## Yana qarang

* Sharq qahvasi
* Choy marosimi
M 32

**M 32** (**NGC 221**) — Andromeda yulduzlar turkumidagi mitti elliptik galaktika boʻlib, Andromeda galaktikasining (M 31) fazoviy yoʻldoshi. 1749-yilda Le Gentil tomonidan kashf etilgan ().

U Hubble fazoviy teleskopi vositasida E2 galaktikasining namunasi sifatida tasniflangan.

Astrofiziklar Very Large Array radioteleskoplaridan foydalangan holda M32 elliptik galaktikasida M32* supermassiv qora tuynugi borligini ham aniqlashga muvaffaq boʻlishdi. Uning massasi taxm. 2,5 million Quyosh massasiga teng boʻlib, bu Somon yoʻli galaktikasidagi qora tuynuk massasidan (taxminan 4 million Quyosh massasi) kichikdir.

Michigan universiteti astrofiziklari Andromeda galaktikasini (M31) oʻrab turgan yulduzlar yogʻdusining koʻp qismi 2 milliard yil avval Andromeda galaktikasi bilan toʻqnashgan yirik M32p galaktikasi qoldiqlari ekanini hisoblab chiqishdi. Toʻqnashuvdan soʻng galaktikaning qolgan-qutgan yulduzlari M 32 galaktika yoʻldosh koʻrinishida Andromeda galaktikasi atrofida aylanmoqda.

## Kuzatish usuli

Unchalik ham katta boʻlmagan, ammo yetarli darajada yorqin hisoblanuvchi elliptik galaktika — bu Andromeda tumanligi (Messier katalogida № 31 sonli obyekt) atrofini kuzatganlar, odatda, ilk qarashda qayd etadigan jihatdir. Eng oddiy diafragmali havaskor teleskopda (linzasining diametri 100&nbsp;mm+ boʻlgan) ham M 32’ning diffuz-qorishiq tabiati seziladi. U M 31 markazidan yarim daraja janubda yotadi. Kattaroq havaskor teleskoplarda qaralsa, M 32 da deyarli yulduz shaklidagi yadro va yorqinligi asta-sekin yoyilib ketadigan ixcham, biroz oval yogʻdusi koʻzga tashlanadi.
### Messier katalogi boʻyicha qoʻshnilari
* Ulkan " Andromeda tumanligi " supergigant spiral galaktika boʻlib, M 32 fizik sunʼiy yoʻldoshdir;
* M110 — boshqa elliptik galaktika, shuningdek, M31 sunʼiy yoʻldoshi, M 32 ning narigi tomonida joylashgan, choʻzilgan va unchalik yorqin emas.

## Adabiyotlar
* 
* 

## Manbalar
Tazza

**Tazza** ( — kosacha, piyola) — amaliy hunarmandchilik sanʼati mahsuloti, tekis, oyoqchali keng piyola, shuningdek, bitta vertikal oʻqdagi bir nechta likoplardan iborat koʻp qavatli kompozitsiya.

## Tarixi
Tazzaning vatani — Italiya: u yerda shunga oʻxshash shaklga ega idishlar 15-asrdan beri maʼlum boʻlgan. Ularni ishlab chiqarish uchun asosiy material sifatida shisha, qimmatbaho metallar (koʻpincha kumush), mayolikadan foydalanishgan. Italiyada tazza sharob uchun idish sifatida ishlatilgan. Ushbu idish ayrim jihatlari bilan qadimgi yunon kilikiga oʻxshab ketadi. Idishning tekis shakli ichimlikning xushboʻyini yaxshi his qilishga imkon beradi, deb hisoblashgan. Koʻp hollarda tazzaning pastki qismiga tasvir oʻyilgan boʻlib, u sharob tugagan vaqtda ichimlik ichayotgan odamning nigohini oʻziga qaratgan. Shuningdek, metall tazzalar ham buklirlash — sirtga uzluksiz boʻrtma naqsh qatorlari tushirish yordamida bezatilgan.

Yevropaning boshqa mamlakatlarida, xususan, Gollandiyada tazzaning shakli ichish uchun noqulay deb hisoblangan va undan qadah sifatida emas, balki meva yoki shirinliklar uchun vaza sifatida foydalanilgan. Bunday vazalar bilan chetki hoshiya yoki bir nechta qavatli ajoyib kompozitsiyani yaratish orqali baryam stolini bezash juda oson edi.

16-18-asrlarda zargarlik sanʼatining mashhur markazlari hisoblangan Augsburg va Nyurnbergdagi nemis zargarlari mevalar uchun moʻljallangan va xushboʻy sharob quyilgach tepadan pastgacha oqib tushadigan koʻp qavatli tazzalar yasay boshladilar. Mifologik mavzular tasvirlari bilan bezatilgan favvoralarga oʻxshash bunday tazzalar surtu de tabllar kabi ziyofat dasturxonining markaziga aylandi. Ular monarxlar tomonidan bayramlar uchun, shuningdek, diplomatik sovgʻa sifatida buyurtma qilingan.

Rossiyada tazzalar 17-asrdan boshlab keng tarqaldi. Ular asosan marinadlangan mahsulotlar („tuzlamalar“) lar bilan toʻldirilgani sababli rassolnik deb nom olgan. Moskva Kremlining Qurol-aslaha palatasida gʻayrioddiy asar saqlanadi: bu 17-asrda gamburglik nemis ustasi Ditrix Tor Moye tomonidan yaratilgan koʻp qavatli „Konfet daraxti“ (1633-1644) rassolnik-vazasi boʻlib, u Shvetsiya qirolichasi Kristinadan rus podshosi Mixail Fedorovichga sovgʻa qilingan.

## Sanʼatda

Tazza 16-17-asrlarda ijod qilgan italyan va golland rassomlarining asarlarida tez-tez uchraydi. Gollandiyaliklar orasida meva bilan toʻldirilgan tazza koʻp hollarda natyurmortning asosiy buyumiga aylangan.

## Yana qarang

* Aldobrandini tazzalari

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar
* 
*
Bridgehead

**Bridgehead** — Ottavadagi (Kanada) mashhur qahvaxonalar tarmogʻi, shaharning norasmiy „tashrif qogʻozi“ dan biri. 1981-yilda ikki Birlashgan cherkov voizlari (http://www.united-church.ca) va ikki oddiy odamlar tomonidan Toronto shahrida tashkil etilgan. Qahvaxonalarda yuqori sifatli qahva va choydan tashqari, shu yerning oʻzida tayyorlangan gazaklar, shoʻrvalar va salatlar sotiladi.

Shunisi qiziqki, Ottavadagi Bridgehead tarmogʻining ajoyib kengayishiga dastlab Torontoda asos solingan qahvaxonaning qulashi turtki boʻldi. Ushbu qahvaxonaning asl egasi Oxfam Canada 2000-yilda Tracey Clark savdo belgisini 30 000 dollarga sotishga majbur boʻlgan. Dastlabki egalari oila va doʻstlar boʻlishgan, ammo 2002-yilga kelib, 30ga yaqin investorlar birgalikda egalik qilishgan. 2000-yildagi bir qahvaxonadan tarmoq 2008-yilda toʻqqiztagacha kengaytirilgan va shu kungacha Ottavada ushbu brend ostida 15ta doʻkon ochilgan.

2006-yil noyabr oyida Bridgehead kompaniyasi *[[:en:Ottawa XPress]]* oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomaga asosan, „Ottavadagi eng yaxshi qahva va choyxona“ deb topildi. Bridgehead oʻz veb-sayti orqali qahva sotadi va uni mijozlarga pochta orqali yuboradi.

## Manbalar



## Havolalar

* https://web.archive.org/web/20120310164941/http://www.bridgehead.ca/en/AboutUs/history.asp?SID=193472728249455606102338511125855396309082878028302336397801&LangID=1&
* Bridgehead qahvasi
Kimura choy marosimi muzeyi

**Kimura choy marosimi muzeyi** (yaponcha: 木村茶道美術館 *Kimura sado: bidzyutsikan*) — Yaponiyaning Kasivadzaki shahridagi (Niigata prefekturasi) yapon choyi marosimiga bagʻishlangan muzeydir. Muzey 1984-yil 3-noyabrda ochilgan.

## Muzey tarixi
Sobiq ingliz tili oʻqituvchisi Shigeyoshi Kimura (Kankoan) Kasivadzaki shahridagi choy marosimining taniqli targʻibotchisi va oʻqituvchisi edi. Uning shaharda choy muzeyini tashkil etish gʻoyasi darhol shahar turizm qoʻmitasi, shahar hokimi va tadbirkorlar tomonidan har tomonlama qoʻllab-quvvatlandi. Qisqa vaqt ichida muzey fondiga 100 million iyenaga yaqin mablagʻ yigʻildi.

* 1984-yil — 1-martda muzey qurilishiga mablagʻ toʻplash uchun xayriya jamgʻarmasi tashkil etildi.
* 1984-yil — 3-noyabrda muzeyning ochilishi boʻlib oʻtdi.
* 1992-yil — fevral oyida choy marosimi zalini rekonstruksiya qilish (kengaytirish) amalga oshirildi.
* 1995-yil — 12-iyun kuni Kasivadzaki shahri meri va uning rafiqasi oʻzlarining choy idishlari kolleksiyasini muzeyga xayriya qilishdi.
* 2001-yil — aprel oyidan boshlab tashrif buyuruvchilarga *Syoun Sanso* bogʻida ochiq havoda choy marosimi taklif etiladi.

## Ekspozitsiyasi
Muzey anʼanaviy yapon meʼmorchiligi binosida joylashgan boʻlib, choy marosimi zali, ikkita koʻrgazma zali (62 va 51 m²) va ochiq havoda choy ichish ayvonini oʻz ichiga oladi. Dastlab, muzey kolleksiyasi Kimura tomonidan shaxsan yigʻilgan ashyolardan iborat edi. Ayni paytda muzey ekspozitsiyasida 103 ta artefaktlar mavjud: 78 choy piyola va suv idishlari, gul vazalar, choy qadoqlari, xushboʻy tutatqi idishlari, qadimiy rasmlar va xattotlik sanʼati asarlari. Ekspozitsiya yiliga ikki marta yangilanadi. Muzeyning oʻziga xos jihati shundaki, muzey buyumlari tashrif buyuruvchilar tomonidan choy marosimlarida foydalaniladi.

## Havolalar

* История музея 
* Музей чайной церемонии Кимура
* Музей чайной церемонии «Кимура-садо»
Barselonadagi shokolad muzeyi

**Barselonadagi shokolad muzeyi** — Ispaniyaning Kataloniya provinsiyasining poytaxti Barselonada joylashgan xususiy muzey. Shokolad va shokolad mahsulotlariga bag‘ishlangan. Muzeyda shokoladdan yasalgan haykaltaroshlik asarlari alohida o‘rin tutadi, ularda Barselonadagi bir qator ajoyib binolar, mashhur adabiy va multfilm qahramonlari va boshqalar tasvirlangan. Muzey Barselona qandolatchilar gildiyasiga () tegishli bo‘lib, 2000-yilda ochilgan. U Eski shahar hududida, sobiq rohibalar binosida joylashgan. Muzeyning maydoni 600 m²ni tashkil qiladi.

Bu, birinchi navbatda, bir qator ishlab chiqilgan maxsus o‘quv va ko‘ngilochar dasturlar tashrif buyuruvchi bolalarga qaratilgan bo‘lib, ular Yevropada kakaoning paydo bo‘lish tarixi va uni qandolatchilikda qo‘llash xususiyatlari bilan tanishish, shuningdek shokoladdan haykallar yasash va uning asosida turli shirinliklar tayyorlashni sinab ko‘rish imkoniyatini beradi.

## Manbalar



## Havolalar
*  Официальная страница
* Chocolate Museum Barcelona
Bryuggedagi shokolad muzeyi

**Bryuggedagi shokolad muzeyi** () — Bryuggedagi kakao-dukkagining shokoladga aylanishi haqida hikoya qiluvchi muzey. Shokolad muzeyi shokolad haqidagi tarixiy, geografik va botanika maʼlumotlarining manbai hisoblanadi. Muzeyda tashrif buyuruvchilar uchun retseptlar mavjud. Shokolad muzeyida siz kakao haqidagi kitoblarni o‘z ichiga olgan katta kutubxonaga kirishingiz, qo‘lda ishlangan shokolad mahsulotlarini yaratish jarayonini ko‘rishingiz va mutaxassislarga shokolad haqida savollar berishingiz mumkin. Bo‘limlardan birida shokoladning sog‘liq uchun foydalari haqida so‘z boradi.

## Shokolad muzeyi va fransuzcha qovurilgan kartoshkasi muzeyi
2011-yil 1-maydan boshlab Bryuggedagi Shokolad muzeyi fransuzcha qovurilgan kartoshka muzeyi bilan hamkorlik qiladi, chunki shokolad va fri kartoshkalari Belgiyaning odatiy milliy taomlari hisoblanadi.

## Manbalar


## Havolalar
* 
* Обзор 10 лучших музеев шоколада 

* http://www.frietmuseum.be/nl/  
* http://www.delijn.be/index.htm 
* https://web.archive.org/web/20070703162255/http://www.b-rail.be/main/index.html
Diyor Mahkamov

**Diyor Mahkamov** (1987-yil 3-noyabrda tugʻilgan) — oʻzbek estrada xonandasi, aktyor va produser.

Qoʻshiqchilikdan tashqari, Diyor kinolarda ham oʻzini sinab koʻrgan. Oʻzining ilk debyut rolini 1999-yili „Muhabbat sinovlari“dan boshlagan.

## Tarjimai hol
Diyor Mahkamov 1987-yil 3-noyabr kuni Toshkent shahrining Shayxontohur tumanida tavallud topdi. Diyorbek bolaligidan musiqaga qiziqqani uchun poytaxtdagi 23-maktabni tugatdi. Diyorbek 6-sinfda oʻqib yurgan kezlarida ustozi Shuhrat Qayumov bilan birga ilk marotaba sahnaga chiqadi. 2005-yildan 2009-yilgacha Toshkent davlat iqtisodiyot universitetida taʼlim oldi. 2006-yilda Diyor Nigora Mahkamova bilan oila qurdi. Bugungi kunda u uch farzandning otasi hisoblanadi.

## Oila
* Otasi: Doniyor Mahkamov
* Onasi: Mahfuza Mahkamova
* Ukasi: Elyor Mahkamov
* Umr yoʻldoshi: Nigora Mahkamova

### Farzandlari
* Shokira Daniyorova
* Yahyo Doniyorov
* Fotih Doniyorov

## Ijodiy faoliyati
Diyor Mahkamov qoʻshiqchilik faoliyatini 1998-yildan boshlagan. Diyor ilk qoʻshiqlarini 1998-yilda chiqargan. Uning yetimlar haqidagi qoʻshigʻi koʻpgina bahs-muzokaralarga sabab boʻlgan. 2001-yilda xonanda oʻzini „Kutaman“ deb nom olgan debyut albomini chiqarib, oʻsha yili Turkiston sanʼat saroyida xonanda oʻzining yakkaxon konsertini namoyish etdi.

2003-yili D.Mahkamov „Bolaligim xayr endi“ albomini yozdi. Xuddi shu yili xonanda ikkinchi yakkaxon konsertini Turkiston sanʼat saroyining qishki zalida tomoshabinlarga havola etdi. Shundan keyin xonandaning ijodida tanaffus yuz berdi. Taʼlim olish bilan birga hayotida katta burilish boʻlib, boʻydoqlik safini tark etdi.

Shu davr ichida u bir necha filmlarda suratga tushdi. Aktyorlik faoliyati Diyor Mahkamov bir qancha oʻzbek kinolarida suratga tushdi. „Muhabbat sinovlari 1“ va „Muhabbat sinovlari 2“ filmlarida bosh rollardan birini oʻynashiga qaramasdan, debyut roli uchun ijobiy fikrlarni olgan. Soʻng xonanda boshqa bir qancha filmlarda „Yigitlar“ (2008), „Baxt ortidan“ (2014), „Kunlardan bir kun“ (2016), „Majnun“ va „Virus“ (2017) ham oʻzini sinab koʻrgan.

### Produserlik ishi
* 2016-yil — Kunlardan bir kun
* 2017-yil — Majnun
* 2017-yil — Virus

## Mukofotlari
* „Mustaqillik umidlari — 2005“ tanlovi gʻolibi
* „Nihol“ mukofoti- 2006-yili
* „Barkamol avlod-2008“ gʻolibi
* „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“— 2009 „Oʻzbekiston mustaqilligining 30 yilligi“ ordeni

## Manbalar
Pokrovdagi shokolad muzeyi

**Pokrovdagi shokolad muzeyi** — Pokrov shahrida joylashgan (Vladimir viloyati).

Muzey shokoladning to‘rt ming yildan oshiq butun tarixini taqdim etadi. Ekspozitsiya Pokrovda 1997-yildan beri mavjud bo‘lgan Shtolverk fabrikasining asoschilari haqida hikoya qiladi. 2001-yilda kompaniya Rossiyadagi eng yirik shokolad ishlab chiqaruvchilardan biri bo‘lgan, Vladimir viloyati uchun ushbu noodatiy muzeyni yaratish tashabbusi bilan chiqqan Amerika korporatsiyasi „Kraft Foods“ tomonidan sotib olindi.

2003-yilda „Shokolad muzeyi“ Vladimir viloyati maʼmuriyatining Jismoniy tarbiya, sport va turizm qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan yangi turistik muzey dasturlari va ekspozitsiyalari tanlovining g‘olibi bo‘ldi. Ekspozitsiya Pokrov o‘lkashunoslik muzeyi binosida joylashgan bo‘lib, yaqin vaqtgacha faqat 1 xonani egallagan. 2010-yilda muzey olti oylik taʼmirdan so‘ng qayta ochildi. Hozir muzey Rossiyadagi eng zamonaviy muzeylardan biri — uning boshqaruv tizimi „Aqlli uy“ texnologiyasi bo‘yicha ishlaydi.

## Manbalar


## Havolalar
* Десять плиток в секунду
* Фотографии из музея
AOLServer

**AOLServer** — veb-server NaviSoft tomonidan „NaviServer“ sifatida ishlab chiqilgan, lekin 1995-yilda AOL tomonidan sotib olingan va uni freeware sifatida tarqatishni boshlagan. 1999-yilda AOLserverning 3.0 versiyasi ochiq dasturiy taʼminot sifatida chiqarildi.

Bu oʻrnatilgan Tcl skript tiliga ega boʻlgan koʻp oqimli veb-server. Koʻpincha Tcl/ XOTcl da yozilgan CMS/CMF OpenACS bilan birgalikda ishlatiladi. Ushbu veb-serverning asosiy xususiyatlari — koʻp oqimli (Apacheda faqat 2.0 versiyasidan boshlab paydo boʻlgan), oʻrnatilgan skript tili (bu Tcl) va SQL-serveriga doimiy ulanishni qoʻllab-quvvatlashdir.

2005-yil fevral oyida AOLServer-ning 4.10 fork liniyalari yaratildi, u NaviSoft-ning ilk ishlanmasi kabi NaviServer deb nomlangan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Neophytos Demetriou, Stefan Koch, Gustaf Neumann. Chapter X. The Development of the OpenACS Community // Miltiadis Lytras, Ambjörn Naeve Open Source for Knowledge And Learning Management. — Idea Group Publishing, 2006. — S. 298-318. — .
* Reuven M. Lerner. Introducing AOLserver // Linux Journal. — 2002, September. — № 101.
## Havolalar
* Официальный сайт
* AOLserver wiki
XOTcl

**XOTcl** („ekzotikl“ (exotickle) oʻqiladi) — eXtended Object Tcl — Tcl tilining obyektga yoʻnaltirilgan kengaytmasi. Bu avvalgi OTcl paketining ishlanmasidir.

Mualliflari — Gustav Neyman (*Gustaf Neumann*) va Uve Zdun (*Uwe* *Zdun*). Arxitekturada CLOS, Lisp tilining OOP amalga oshirilishiga oʻxshaydi. Tizimga oʻrnatilgan imkoniyatlar OOP ning turli xil variantlarini, shu jumladan Aspektga yoʻnaltirilgan dasturlashni amalga oshirish imkonini beradi. Shu nuqtai nazardan, XOTcl-ga kengaytirilgan Tcl hech qanday holatda Python tilidan kam emas.

Xotcl — obyektlarning dinamik birlashishlarini, komponentlarni dinamik yuklash uchun filtrlarni qoʻllab-quvvatlaydi.

incr tcl va SNIT (shuningdek, TclOO — Tcl uchun standartlashtirilgan OOP) bilan bir qatorda u uchta eng mashhur obyektga yoʻnaltirilgan Tcl kengaytmalaridan biri hisoblanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
## Havolalar
* домашняя страница XOTcl
* XOTcl на wiki.tcl.tk
* TclSqueak — смолток-подобная объектно-ориентированная среда разработки для XOTcl, NX и TclOO 
* Введение в OTCL
CLOS

**CLOS** ( — „Common Lisp obyekt tizimi“,  deb talaffuz qilinadi) — Lisp tili uchun standart boʻlgan Common Lisp ning bir qismi boʻlgan obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash tizimidir. Bundan tashqari, u EuLisp yoki Emacs Lisp kabi boshqa dialektlarga kiritilgan. Dastlab qoʻshimcha sifatida taklif qilingan CLOS ANSI CommonLisp standartining bir qismi sifatida qabul qilingan.

CLOS quyidagi xususiyatlarga ega:

* Bir nechta dispetcherlik (yaʼni chaqiriladigan uslub faqat birinchi emas, balki barcha argumentlar bilan belgilanadi) yoki „multimetodlar“.
* Shuning uchun usullar sinflar ichida aniqlanmaydi. Ular kontseptual jihatdan „umumiy funksiyalar“ ga guruhlangan.
* CLOS hech qanday yashirishni taʼminlamaydi. Yashirish Common Lisp ning boshqa qismi, paketlar tomonidan taʼminlanadi.
* Meros, superklass usullarini oddiy qayta aniqlash emas, balki dasturchi tanlagan turli usullarda birlashtirishga olib kelishi mumkin.
* CLOS dinamik hisoblanadi, yaʼni dastur ishlayotgan vaqtda nafaqat tarkibi, balki obyektlarning tuzilishi ham oʻzgarishi mumkin. CLOS tezda sinf tuzilishini oʻzgartirishni (hatto ushbu sinfning namunalari allaqachon mavjud boʻlsa ham), shuningdek, CHANGE-CLASS usuli yordamida berilgan misol sinfini oʻzgartirishni qoʻllab-quvvatlaydi.
* Koʻp sonli meros.

Common Lisp ning aksariyat ilovalari „The Art of Metaobject Protocol“ kitobida tasvirlangan, ammo standartga kiritilmagan metaobyekt protokolini qoʻllab-quvvatlaydi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* , Jim Veitch, on CLOS, P. 107—158
Sialis muratensis

***Sialis muratensis*** (lot.) — uzun qanotlilar (*Sialidae*) oilasining *Sialis turkumiga* mansub yirik qanotli hashoratlarning qazilma turi. Yevropaning miosen yotqiziqlarida (Sainte-Reine, Foufouilloux outcrop, Cantal, Fransiya) topilgan. Orqa qanotning oʻlchami 9,90 × 3,50 mm. Bu tur ilk marta 1988-yilda fransuz paleoentomologi Andre *Nel* (*André Nel*; Milliy tabiiy tarix muzeyi, Parij) tomonidan tasvirlangan. *S.muratensis* nomi kashf qilingan joy nomi bilan berilgan (Murat, Cantal). *Protosialis casca*, *Eosialis dorisi*, *Dobbertinia reticulata*, *Proindosialis cantalensis*, *Sialis strausi*, *Sialis groehni*, *Indosialis beskonakensis*, *Protosialis balticalis*, *Protosialis herrlingi*, *Protosialis voigti* kabi uzun qanotlilarning boshqa qazilma turlari bilan birga *Sialidae* ning eng qadimgi vakillari hisoblanadi va bu 2007-yilda amerikalik paleoentomologlar Maykl Enjel (*Engel M.*) va Devid Grimaldi (*Grimaldi D.A.*) tomonidan paleofaunaning qayta oʻrganib chiqilishi jarayonida koʻrsatilgan edi).

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Nel, A., J.-J. Menier, G. de Ploeg, G. Xodebert va L. Danvin. 2002-yil. Eosialis, fransuz eng quyi Eosen amberida (Insecta, Megaloptera, Sialidae) yangi alderfly jinsi. Geobios 35(3):313-319.
* Uayting, M.F., 1994-yil. Meksika shimolidagi Amerika alderflari (Megaloptera: Sialidae) ning kladistik tahlili. Sistematik entomologiya 19(1):77-91.
## Havolalar
* Sialidae на сайте Энциклопедия жизни eol.org 
* Sialidae на сайте Biolib.cz 
* Oswald, J.D. (2007). [ Protosialis casca](https://web.archive.org/web/20140203072415/http://lacewing.tamu.edu/Species-Catalogue/scdetailedresults.cfm?IDNum1=10302&IDquery1=Protosialis&IDquery2=&IDquery3=casca&IDquery4=&IDquery5=&IDquery6=(&IDquery7=Engel$*$Grimaldi&IDquery8=2007.09.06&IDquery9=)&IDquery10=&IDquery11=AND&IDquery12=casca&IDquery13=0&IDquery14=beginswith&IDquery15=beginswith&IDquery16=Megaloptera&IDquery17=Sialidae&IDquery18=19056&IDquery19=&IDquery20=1) на сайте. Neuropterida Species of the World. Version 2.0.. Retrieved 1 October 2010.
Biokeramika

**Biokeramika** yoki **biomos keluvchi nanokeramika**, ( yoki ) tibbiyotda shikastlangan qattiq toʻqimalarni tiklash (almashtirish) uchun ishlatiladigan nanostrukturali keramik materialdir.

## Tavsifi
Nanokeramika — bu alohida zarrachalarni yuqori haroratda qizdirib yaxlitlash natijasida olingan noorganik metall boʻlmagan material. Bunday uzluksiz materialning tuzilishi bir-biri bilan aloqa qiladigan donalardan iborat boʻlib, oʻlchamlari bir dan bir necha yuz nanometrgacha.

Tibbiy amaliyotda (ortopediya va travmatologiyada, jagʻ-yuz jarrohligida, stomatologiyada) quyidagilarga asoslangan keramika koʻpincha ishlatiladi: 

— β-trikalsiy fosfat Ca3(PO4)2, kalsiy gidroksiapatiti Ca5(PO4)3OH; — alyuminiy oksidi Al2O3; — sirkoniy oksidi ZrO2.

Keramika, asosan, biologik inertdir va klinik nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqarmaydi (yalligʻlanish yoki implantatsiyani rad etish kabi), shuning uchun ular koʻpincha implantatsiya qilinadigan materiallar uchun qoplama sifatida ishlatiladi.

Qattiqligi tufayli implantlarning uzoq vaqt ishlatishga chidamliligini sezilarli darajada yaxshilaydi, ularning degradatsiyasini va korroziyaning immunogen mikrozarralari va mahsulotlari shakllanishini kamaytiradi.

Gidroksiapatit va turli xil kalsiy fosfatlar biologik moslik nuqtai nazaridan keramikalar orasida istisnolardan iborat. Ushbu materiallar biologik faoldir, buning natijasida ular suyak toʻqimalarining implant bilan oʻzaro taʼsiriga hissa qoʻshadi va suyaklarning tiklanishini yaxshilaydi.

## Adabiyotlar
* Narayan R.: *Biomedical Materials* / Roger Narayan (Editor). — Springer, 2009. — 550 p.
* Park J.: *Biomaterials Principles and Applications* / edited by Joon B. Park and Joseph D. Bronzino.- CRC Press, 2007.
* Park J. B., Lakes R. S.: *Biomaterials An Introduction*. 2nd ed. — N.Y.: Plenum Press, 1992. — 375 p.
* Bhat S. V.: *Biomaterials*. — Alpha Science Intl Ltd, 2005. — 279 p.
* Encyclopedia of Biomaterials and Biomedical Engineering / Ed. by G. E. Wnek, G. L. Bowlin. V. 2. 2nd ed. — Marcel Dekker, 2004. — 418 p.
## Havolalar
*При написании этой статьи использовался материал(статья, авторы) из издания «Словарь нанотехнологических терминов» (2009—…), доступного по лицензии Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.
Cheburek

**Cheburek** (: *çiy* — xom [ichidagi massa nazarda tutilgan], *börek* — pirog) — tarixan taom avvallari qrim tatar oshxonasi.Keyinchalik sobiq Sovet Ittifoqining boshqa regionlarida ham keng tarqalgan. Yarim oy shaklidagi xamirturushsiz xamirdan tayyorlangan va maydalangan yogʻli qoʻy goʻshti, piyoz, ziravorlar va ozgina miqdordagi suvdan tarkib topgan massa ichiga solingan oshpazlik mahsulotidir. Baland olovda qovuriladi. Issiq holatda dasturxonga tortiladi.

## Manbaalr
{{Manbalar|refs=

}}

## Adabiyotlar

* 
*
M 53 (yulduzlar to‘dasi)

**M 53 sharsimon yulduzlar toʻdasi** (shuningdek, fanda **Messier Object 53**, **GCL 22** yoki **NGC 5024** nomlari bilan qayd etiladi) Koma Berenis yulduzlar turkumidagi shar shaklidagi toʻda hisoblanadi.

## Kashfiyot tarixi
Yulduzlar toʻdasi 1775-yilda Iogann Bode tomonidan tomonidan kashf etilgan.

## Qiziqarli xususiyatlari
M 53 Galaktika markazidan eng uzoqda joylashgan toʻdalardan biri boʻlib, taxm. 60 000 yorugʻlik yili masofada va Quyosh tizimidan ham salkam shuncha masofada, yaʼni 58 ming yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan.

## Kuzatish usuli

M 53 — sharsimon yulduzlar toʻdasini bahor osmonida oddiy durbin yoki teleskopda topish qiyin emas. Buning uchun optik qurilmani unchalik yorqin boʻlmagan α Koma Bereniksining shimoli-sharqiy tomoniga yoʻnaltirish kerak. Oʻrtacha havaskor teleskop yordamida qaralganda ham Messier katalogidagi eng uzoqda joylashgan sharsimon toʻda yulduzlari tiniqlashmaydi va juda yorqin markaz (yadro) hamda periferiyada yorqinligi asta-sekin pasayuvchi kichik tumanli shar shaklida koʻrinadi. 250-300 mm diafragmali optik qurilmalardan boshlab, halo 13,5 m dan katta yulduzchalar bilan tiniqlasha boshlaydi.

M 53 dan 10 burchak daqiqasi janubda 9m yulduzlar juftligini koʻrish mumkin. Janubi-sharqdagi darajada esa eng sirli sharsimon yulduzlar toʻdalaridan biri NGC 5053 ni koʻrsa boʻladi. Garchi u M 53 ga yaqin joylashgan boʻlsa-da, yulduzlari oʻta kamligi bois deyarli sezilmaydi. NGC 5053 — kuzatuvchining koʻrish qobiliyatini va qurilma imkoniyatlarini sinab koʻrish uchun uzoq fazoning ajoyib „sportchi“ jismidir.

### Messier katalogi boʻyicha qoʻshnilari

* M 64 — (5 daraja shimoli-gʻarbda, 35 Com yulduzi yaqinida) mashhur Qora Koʻz galaktikasi;
* M 85, M 100 va M 88 — (gʻarbda) Virgodagi galaktikalar klasterining shimoliy periferiyasi;
* M 60, M 59, M 58, M 89 va M 90 — (janubiy gʻarbda) Virgodagi galaktika klasterlarining sharqiy qismi

## = "Messier Marafoni"dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 106 → M 3 → **M 53** → M 64 → M 85 …

## Tasvirlar
## Yana qarang

* Messier obyektlari roʻyxati
* Yangi umumiy katalog

## Manbalar
Isamat Ergashev

**Isamat Isoqovich Ergashev** (1945-yili 22-fevralda Chimkentda dunyoga kelgan) — oʻzbek kinorejissori, ssenariychi. 2000-yili Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

## Tarjimai hol
Isamat Ergashev 1945-yil 22-fevralda Qozogʻistonning Chimkent shahrida tugʻilgan. Aktyor oilada eng katta farzand boʻlib, uning bir ukasi va bir singlisi boʻlgan.

U yoshligidan aktyorlikka qiziqqani bois, ota-onasining qarshiligiga qaramasdan, maktabni tamomlagach Toshkentga kelgan hamda, Toshket teatr va rassomchilik sanʼati oliygohida tahsil olgan. Bu maskanda oʻqish bilan birga, qilichbozlik sport turi bilan ham shugʻullangan. Institutni tamomlagach, Oʻzbek milliy akademik drama teatrida oʻz faoliyatini boshlagan. “Yosh gvardiya” tomoshabinlar davlat teatrida ham u turli rollar ijro etgan.

1972-yilga kelib aktyor teatrni butunlay tark etgan va oʻz faoliyatini kinoaktyor sifatida davom ettirgan.

Aktyorni xalqqa tanitgan roli bu "Mehrobdan chayon" filmidagi Anvar obrazi boʻlgan. Aynan shu roli bilan u nafaqat Oʻzbekistonda, balki Oʻrta Osiyodagi davlatlar orasida katta mashhurlikka erishgan. Isamat Ergashev oʻz faoliyati davomida bugungacha "Sevgi afsonasi“,”Yettinchi jin", "Begona bahor", "Osiy banda" va "Mergan militsiya" kabi 40 oshiq filmlarda ishtirok etgan. Bundan tashqari u rejissor sifatida "Temir xotin“, ”Sharif-Marif" va "Amir Temur" kabi 20 ga yaqin, bizga tanish filmlarni suratga olgan.

## Filmografiyasi

* 1965 — Natashaxonim — Sobir
* 1966 — Sayatning qoʻngʻirogʻi — Razzoq
* 1966 — Kaniyut gʻorining siri
* 1967 — Xiyonat — Karim 
* 1967 — General Rahimov 
* 1968 — Vatan oʻgʻlonlari — kanslager asiri
* 1968 — Qizil qumlar
* 1972 — Tashvish davri 
* 1973 — Unutilgan oʻtmish siri — Said 
* 1973 — Zulmatdan qochish 
* 1973 — Salom, mehribon inson
* 1975 — Oʻzligingni angla (TV) 
* 1976 — Yettinchi jin (TV)
* 1976 — Yilning toʻrt fasli
* 1978 — Xorazm afsonasi
* 1979 — Yomgʻir (TV) — Aziz
* 1979 — Chinor ostidagi duel
* 1982 — 107 yoʻriqnomasi boʻyicha burilish — adyutant 
* 1983 — Garov (1983) — Daler 
* 1985 — Sevgi afsonasi (TV) 
* 1985 — Leytenant Nekrasov aybdor 
* 1988 — Shok 
* 1989 — Sherali va Oybarchin
* 1993 — Sharif va Marif
* 2005 — Goʻzallik siri
* 2011 —  Osiy banda

## Rejissorlik ishi

* Buyuk Amir Temur (1996) 
* Sharif i Marif (1993) 
* Temir xotin (TV, 1990)

## Manbalar
Karbin

**Karbin** — qora rangli mayda kristall kukun. XX asrning 60-yillarida birinchi boʻlib rus kimyogarlari sintezlasa, keyinroq u tabiatda chaoit minerali tarkibida topilgan. Karbinning tuzulishi chiqizli.

## Fizik xossalari
Karbin grafitga qaraganda qattiqroq, olmosdan esa yumshoq. Yarimoʻtkazgich xossasiga ega. Havo ishtirokisiz 2800 °C ga qadar qizdirganda grafitga aylanadi.

## Qoʻllanilishi
Karbinning odam organizmidagi toʻqima bilan mos keluvchi xossalari bor. Uning ushbu xossalari tibbiyotda sunʼiy qon tomirlarini ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Kalsiy fosfatlari

**Kalsiy fosfatlari** — kalsiy va kislorod tarkibli fosfor kislotalarning noorganik birikmalari. Ularning koʻrinishi oq yoki rangsiz kristallar shaklida.

## Tavsifi
Quyidagi kalsiy fosfatlari maʼlum va keng qoʻllanadi:
Fayl:Tricalcium_phosphate.svg|Kalsiy ortofosfat (trikalsiy fosfat) (Ca 3 (PO 4) 2)
Fayl:Dicalcium phosphate.svg|Kalsiy vodorod fosfat (CaHPO )
Fayl:Calcium dihydrogen phosphate.png|Kalsiy dihidroortofosfat(Ca(HPO))
Fayl:Calcium pyrophosphate.png|Kalsiy pirofosfat(CaPO)
Roʻyxatda keltirilganlarga qoʻshimcha ravishda, boshqa kalsiy fosfatlari ham mavjud, masalan: superfosfatlar — oʻgʻitlar sifatida ishlatiladigan aralashmalar; optik shisha ishlab chiqarishda ishlatiladigan polifosfatlar va boshqalar.

## Olinishi
Sanoatda ular asosan fosfor tarkibli minerallar — fosforit va apatitni qayta ishlash orqali olinadi.

## Qoʻllanilishi
Kalsiy fosfatlarning asosiy qoʻllanishi fosforli oʻgʻitlardir. Bundan tashqari, ular non tayyorlashda, chorva mollari va qushlarni boqishda oziq-ovqat qoʻshimchalari sifatida, abraziv moddalar sifatida ishlatiladi. Fosfat minerallari fosfor va ortofosfor kislotasini olish uchun ham ishlatiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Ksenzenko V. I., Stasinevich D. S. Kalsiya fosfati // Ximicheskaya ensiklopediya: v 5 t. / Gl. red. I. L. Knunyans. — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1990. — T. 2: Daffa—Medi. — S. 299. — 671 s. — 100 000 ekz. — .
## Havolalar
*
Messier 2

**Messier 2** yoki **M2** (boshqa nomi **NGC 7089**) Dalv yulduzlar turkumidagi sharsimon yulduzlar toʻdasi . Messier 2 ning diametri taxminan 175 yorugʻlik yili boʻlib, qariyb 150 000 yulduzni oʻz ichiga oladi. Eng zich va ixcham sharsimon toʻdalardan biri hisoblanadi.

## Kashfiyot tarixi
Yulduzlar toʻdasi fransuz astronomi 1746-yil 11-sentabrda Jean-Dominique Maraldi tomonidan kashf etilgan. Charles Messier oradan 14 yil oʻtib, 1760-yil 11-sentabrda, Maraldidan mustaqil ravishda qayta kashf etadi va „yulduzsiz tumanlik“ sifatida katalogga kiritadi. William Herschel esa toʻdada yulduzlarni aniqlagan birinchi olim boʻldi.

## Kuzatishlar

Ushbu sharsimon toʻda yozda yoki kuz mavsumining boshida yaxshi koʻriladi. Uni aniqlash uchun (yorqinlikning aylana markazi tomon yoʻnaluvchi yumaloq nuqta shaklida) dala durbini ham yetarli. Obyektdagi yulduzlar 150 mm diafragmali teleskop yordamida 100 karra kattalashtirishda aniq koʻrinadi. Bu eng quyuq joylashgan yulduzlarning sharsimon toʻdalardan biri boʻlib, yorqin va zich yadroga ega.

### Messier katalogidan osmon qoʻshnilari

* M 15 — (Pegasusda shimolda) kattaroq va yorqinroq globulyar klaster;
* M 72 va M 73 — (Aquariusda SW) kichik globular klaster va asterizm;
* M 30 — (janubiy, Capricornʼda) globulyar klaster;
* M 55 — (janubiy gʻarbda, Sagittariusda) katta va boʻshashgan globulyar klaster;

## „Messier marafoni“dagi ketma-ketlik
… M 75 → M 73 → **Messier 2** → M 55 → M 30 …

## Manbalar

## Havolalar

* Messier 2
Oddiy qariya

**Oddiy qariya** () — chistiklar *(Alcidae)* oilasiga mansub boʻlgan kichkina qush.

## Tashqi koʻrinish
Kattalarining yozda oq chiziqlar bilan qoplanadigan qora boshi bor. Tanasining ustki tomoni kulrang, pastki tomoni oq rangda. Kalta tumshugʻi sariq rangda.

## Tarqalishi
Asosan Aleut orollari va Alyaska qirgʻoqlaridagi boshqa orollarda in quradi.

## Hayot tarzi
Oddiy qariyalar koloniyalar boʻlib in quradilar. Urgʻochisi toʻgʻri toshloq yerga yoki daraxtlarning ildizlari orasiga bir yoki ikkita tuxum qoʻyadi. Yoshlarini yirtqichlardan himoya qilish maqsadida ota-onalar, polaponlar ochib chiqqanidan bir necha kun oʻtgach, ularni inlarida emas, balki oʻzlari bilan dengizga olib borib, oʻsha yerda ovqatlantiradilar.

Ozuqa izlab, oddiy qariyalar toʻgʻridan-toʻgʻri suv yuzasidan chuqur shoʻngʻishadi. Ularning oʻljasi baliq, shuningdek, qisqichbaqasimonlar va boshqa mayda dengiz hayvonlaridir.

Qishda oddiy qariyalar janubga Kaliforniya qirgʻoqlariga uchib ketishadi. Baʼzi qushlar (kuzda yomon ob-havoda yoʻldan adashganlar) materikning tubida kuzatilishi mumkin.

## Qiziq faktlar
Aksariyat chistiklardan farqli oʻlaroq, qariyalar hech qachon quruqlikda ustunda turishmaydi, garchi ular koʻpincha aniqlovchilarda shunday tasvirlanadilar.

1990-yilda Britaniyaning Landi orolida ushbu turdagi qushlardan birining topilganligi ajablanarli edi. Bundan ham hayratlanarlisi, bir yil oʻtgach, xuddi shu qush aynan shu yerga qaytib kelishi boʻldi. Qushlarning yagona turlari Finlandiyada ham qayta-qayta kuzatilgan.

Avacha koʻrfazining janubida, Kamchatka qirgʻogʻida joylashgan Qariyalar oroli oʻz nomini unda yashovchi oddiy qariyalar koloniyasidan kelib chiqib oldi.

## Manbalar


## Havolalar
* Позвоночные животные России: Старик
* Обыкновенный старик в списке видов МСОП
Andromeda XI

**Andromeda XI** (**And XI**) — Andromeda yulduz turkumida Quyoshdan 2,9 million yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan mitti sferoid galaktika.

## Joylashuvi
Bu galaktika mahalliy galaktikalar guruhiga kiradi va Andromeda galaktikasi atrofida aylanadi.

## Manbalar


## Havolalar
* Andromeda XI в NED
* Andromeda XI в SEDS.org
Long drink

**Long-drink** (, tom maʼnoda „uzoq ichimlik“) — yetarlicha katta hajmdagi (120 ml dan ortiq, oʻrtacha hajmi 160-400 ml) alkogolli kokteyl. Odatda koʻp muz bilan tayyorlanadi, shuning uchun uni erib borishi meʼyorida, uzoq vaqt davomida, somoncha choʻp orqali ichiladi. Issiq kunlarda yaxshi salqinlashtiruvchi ichimlik.

## Fincha long-drink
Finlandiyada „long-drink“ atamasi () jin va, odatda, greypfrut sodasi bilan tayyorlangan kokteylga tegishlidir. Finlandiyada long-drink doʻkonlarda ham, restoranlarda ham keng tarqalgan va odatda quyib beriladi. U 1952-yilgi Xelsinki Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan oldin ommalashgan edi.

## Eʼtiborga molik long-drinklar

* Jin va tonik
* Kaypirinya
* Kuba libre
* Lumumba
* Moskva xachiri
* Moxito
* Pina kolada

## Manbalar
Latte-art

**Latte-art** ( — „sut“ + „sanʼat“) koʻpikli sutni espressoga quyishning maxsus usuli boʻlib, buning natijasida qahva yuzasida turli naqshlar yaratiladi. Bundan tashqari, naqsh oddiygina koʻpikning yuqori qatlamiga, masalan, tishchoʻp yoki boshqa oʻtkir buyumlar bilan chizish orqali yaratilishi mumkin. Latte-art sut va qahvaning nisbatlariga qatʼiy rioya qilishni talab qiladi.

## Qisqacha sharh

Sut 65-67°C haroratgacha maʼlum bir tarzda koʻpirtiriladi. Natijada bir hil kremsifat koʻpik hosil boʻlishi kerak. Sutni tayyorlash, uni maʼlum miqdorda koʻpik chiqariladigan haroratga keltirilishidan iborat. Sut qahvaga quyilsa, sut koʻpiki qahva bilan aralashib, murakkab shakldagi naqshlarni hosil qiladi. Naqsh hosil qilish jarayoni baristaning qattiq nazorati ostida oʻtadi. Sut katta pufakchalarsiz boʻlishi kerak.

Espresso sifati ham juda muhim, qahva qizil-jigarrang rangga aylanishi uchun 20-30 soniya davomida pishirilishi kerak.

## Uslublari
Eng keng tarqalgan uslub — gul yoki bargni eslatuvchi „Rozetta“ (rasmda) hisoblanadi. Barista sut quyayotganda sut idishini u yoqdan bu yoqqa siljitadi, natijada gulbarglar paydo boʻladi. Qadah egilib turgan holatda unga sut quyiladi, buning natijasida koʻpik notekis koʻtariladi va hosil boʻlgan gulbarglar turli oʻlchamlarda boʻladi. Keyin, yakunida u pastdan yuqoriga yupqa sut chizigʻini tortadi va shu bilan gul poyasini hosil qiladi.

Latte-artda uchta asosiy shakl mavjud — gul, olma va yurak. Qolganlari ularning hosilalari.

## Havolalar
* Подробное описание техники латте-арт с фото 
* Латте-арт: полет кофейной фантазии
Vandal Savage

**Vandal Seveyj** () DC Comics olamidagi superyovuzdir. Qahramon yozuvchi Alfred Bester va rassom Martin Nodell tomonidan yaratilgan. Uning debyuti 1944-yil dekabr oyida Green Lantern Vol. 1 #10 komiksida sodir boʻlgan.

Seveyj boqiydir va ibtidoiy jamoa davrlarida jinoiy ish boshlagan. U ajoyib taktik fikrlash va texnologik bilimga ega. Seveyj DC Comics olamida eng koʻp uchraydigan yovuzlardan biridir.

## Qahramon biografiyasi
Miloddan avvalgi 50000 yil oldin, Vandal Seveyj CrO-Magnon boʻri qabilasining yetakchisi edi. Bir kuni u Yerga tushgan meteoritning gʻalati gazlari taʼsiri ostida qoldi. Shuning uchun u ajoyib aql va boqiylikka ega boʻldi. Shu bilan birga, yana bir personaj paydo boʻldi — Oʻlmas OdAyiqlar Qabilasining yetakchisi Seveyjning qasoskor dushmani. U oʻziga meteorit boʻlagidan tumor yasadi, bu unga bir qator qobiliyatlarni, jumladan, tirilish orqali boqiylikni ham berdi.

Inqirozgacha boʻlgan koinotda Seveyj Yer-2'da edi. Biroq, kelajakni kashf etgan sehrgar tufayli, u Yer-1 va Adolat Ligasining mavjudligi haqida bilib oldi.

Seveyj tarixda oʻzining birinchi izini tanlangan bir guruh odamlar bilan birga yoʻqolgan Atlantis shahrini muvaffaqiyatli vayron qilganida qoldirdi. Oʻsha bir guruh odamlar Seveyj boshchiligda Illuminati sifatida tanilgan.

Seveyj, Hefren, Xeops, Buyuk Aleksandr, Yuliy Tsezar (garchi Yuliy Tsezarning oʻldirilishida ishtirok etganini taʼkidlasada), Chingizxon, Qorasoqol va Vlad Tepesh kabi nomlar ostida yuzlab tamaddunlarni boshqarganligini taʼkidlaydi. U Jek Ripper nomi bilan viktorian davri Londonini dahshatga solgan. Biroq shon-shuhrat unga yomonlik qilishi va ertami-kechmi o‘ldirilishi mumkinligini anglab yetganidan so‘ng, u soyada qolishga qaror qildi. Shuning uchun u Erik Malla, Vilgelem I Bosqinchi (Ser 

## Qarshi olinishi
2009-yilda Vandal Seveyj "IGNning 100ta eng yaxshi komiks yovuzlari" roʻyxatidan 36-oʻrinni egalladi.

## Boshqa mediada
Birinchi marta "Smolvil", "Ertangi kun Afsonalari", "Oʻq" va "Flesh" teleseriallarida yovuz qahramon sifatida paydo boʻldi. Ular Vandal Seveyjni xassa bilan magʻlubiyatgm uchratib, uni  kulga aylantiradilar ammo epizodning oxirida yndan qolgan kulni Malkolm Merlin toʻplab, Seveyj undan qarzdor boʻlishini taʼkidlaydi. 

Qahramonni daniyalik aktyor Kasper Kramp ijro etgan. "Ertangi kun afsonalari" serialining asosiy antagonistlaridan biri.

"Yosh Adolat" multserialidagi asosiy yovuz boʻlib, u yerda "Yorugʻlik" kengashining yetakchisi edi.

## Manbalar