open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jabbor Rasulov

**Jabbor Rasulovich Rasulov** () – Tojik SSR davlat va siyosat arbobi.

## Biografiyasi
* 1934-yil Markaziy Osiyo paxtachilik institutini tamomlagan.
* 1934-1938-yillarda qishloq xoʻjaligi shaxobchasida ishlagan.
* 1938-1941-yillarda Tojikiston SSR yer boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari, boshligʻi.
* 1941-1945-yil – SSSR qishloq xoʻjaligi kommissariatining Tojikiston SSR xalq komissari.
* 1945-1946-yil – Tojikiston SSR qishloq xoʻjaligi xalq kommissar.
* 1946-yilda Tojikiston SSR texnik ekinlar vaziri sifatida ishlagan.
* 1946-yildan 27-mart 1955-yilgacha – Tojikiston SSR Ministrlar Soveti Raisi.
* 1955-1958-yil – SSSR qishloq xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari.
* 1958-1960-yil – Tojikiston Kommunistik partiyasi birinchi kotibi.
* 1960-1961-yil – Sovet Ittifoqining Togodagi elchisi.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981-yil 26-fevral)
* 9ta Lenin ordeni (1944, 1946, 1948, 1949, 1954, 1957, 1963, 1973, 1981)
* Oktyabr inqilobi ordeni (1971)
* 2-darajali Vatan urushi ordeni (1945)
* 3ta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1939, 1965, 1976)

## Xotirasi
Tojikistonning shahar-tumanlaridagi bir qator koʻcha va maktablar Jabbor Rasulov sharafiga nomlangan. Tojikiston Respublikasi Oliy Kengashining 1993-yil 28-dekabrdagi qarori bilan Leninobod (hozirgi Soʻgʻd) viloyatining Proletar tumani Jabbor-Rasulovskiy (Jabbar-Rasulov) tumani () deb nomlandi. Respublika hukumat binosida davlat arbobi sharafiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

## Manbalar
Oʻzbekiston Kinematografiyani rivojlantirish markazi

**Oʻzbekiston Kinematografiyani rivojlantirish markazi** 2017- yil 18- fevralda yosh kinoijodkorlar tomonidan tashkil etilgan va  Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatga olingan. 

Kinematografiyani rivojlantirish markazi ushbu sohada Oʻzbekistondagi ilk nodavlat notijorat tashkilot hisoblanadi. 
|Kinematografiyani rivojlantirish markazi


## Faoliyati
2017- yil 19- iyunda „Oʻzbekkino“ Milliy agentligi hamda „Kinematografiyani rivojlantirish markazi“ bilan birgalikda kino loyihalarni, milliy va xorijiy filmlarni yuqori darajada baholash maqsadida interaktiv munozara klubi tashkil etildi.

Interaktiv munozara klubining asosiy maqsadi yuqori darajadagi kino loyihalar, milliy hamda xorijiy filmlarni respublikaning kinoteatrlarida namoyish etish, shuningdek, ushbu maʼlumotlarni jamoatchilikka etkazishdir. 

2017- yil 21- iyulda ushbu klubning birinchi muhokamasi boʻlib oʻtdi.

Markaz muntazam ravishda yosh kinoijodkorlar uchun musobaqalar tashkil etadi. Tanlovda endigina ijod faoliyatini yoʻlga qoʻyayotgan yosh rejissyorlar oʻzining qisqa metrajli filmlari bilan ishtirok etishadi.

2017- yil 8- avgust kuni Oʻzbekiston Yoshlar Ittifoqi va Kinematografiyani rivojlantirish markazi oʻrtasida anglashuv memorandumi imzolandi. Memorandumga koʻra „Yosh kinoijodkorlar kengashi“ nodavlat notijorat tashkiloti tashkil etildi.

Markazning birinchi „Welcome to Bukhara“  nomli imijli video-roligi Italiya, Polsha va Markaziy Osiyoning koʻplab mamlakatlarida namoyish etilgan. 2017- yil ilk bora Italiyadan Oʻzbekistonga  „Welcome to Bukhara“  tur (sayohat) yoʻli ochildi.

Kinematografiyani rivojlantirish markazi yordamida suratga olingan Muxlisa Azizovaning „U“ qisqa metrajli filmi koʻplab xalqaro festivallarda ishtirok etdi. 
* Short Film Corner Festival de Cannes 2017;
* Cyprus International Film Festival 2017;
* XIII Eurasia international film festival (Astana);
* International Inter University Short Film Festival-IIUSFF 2017 (Dakka);
BALINALE-2017 va boshqalar.

Toshkentda boʻlib oʻtgan „PROlogue — 2017“ festivalida „Yilning eng yaxshi qisqa metrajli filmi“ deb tan olindi.

Kinematografiyani rivojlantirish markazi koʻmagida Oʻzbekistonda Rossiyaning NTV telekanalining „Yubileyniy vstrechniy“ seriali suratga olindi. Serialning bosh qahramonini Rossiya xalq artisti Vladimir Mashkov gavdalantirgan. Bosh rejissyori esa Karen Oganesyan.

Markaz 2018- yilning fevral oyida Kann festivalining direktori bilan shartnoma imzoladi, unda respublikamiz tarixida ilk marotaba „Uzbekistan“ paviloni tashkil etiladi.

## Manbalar


## Havolalar
http://krm.uz
Dmitriy Protopopov

**Dmitriy Zaxarovich Protopopov** (4-oktyabr 1897 – 3-mart 1986) – Sovet Ittifoqi davlat arbobi.

## Biografiyasi
Voronej viloyati Kostenki qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan.

1916-yilda rus armiyasida xizmat qilgan.

1917-yilda Batumi zobit maktabini tamomlagan.

1917-yilda Voronej yer qoʻmitasi raisi oʻrinbosari.

1918-yildan hukumatning Voronej Kengashi Raisi. Hududdagi jazo operatsiyalari va otuv ishlariga boshchilik qildi.

1919-yildan – qizil armiyada: Zadonskiy uyezdi harbiy kommissari, ijro etuvchi kotibi.

1923-yil oktyabrda – Voronej viloyat harbiy kommissar yordamchisi, markaz tomonidan kommissar, siyosiy boʻlimi boshligʻi.

1926-yildan – partiya va nazorat organlarida: Voronej viloyat nazorat komissiyasi raisi, Tambov tumani nazorat komissiyasi raisi (1929-1930), Moskva viloyat qoʻmitasi nazorat komissiyasi raisi (1932-1934).

Bu davrda Voronej davlat universitetini tugatgan.

1937-yilda Markaziy qoʻmita tomonidan Tojikiston SSR partiya nazorati komissiyasiga vakolatli vakil sifatida yuborilgan. Respublikaning deyarli butun rahbariyati hibsga olingan.

SSSR NKVD 1937-yil 30-iyuldagi № 00447 buyrugʻi ostida Stalin qatagʻonlarining ijrosini taʼminlagan.

1937-yil 4-oktyabrda Tojikiston kompartiyasi birinchi kotibi etib saylandi. Respublikaning butun rahbariyatini hibsga oldirdi.

1948-yildan Sovet Ittifoqi markaziy qoʻmitasi instruktori.

1948-yildan 1960-yilgacha RSFSR vazirliklarida ishlagan: goʻsht va sut sanoati vazirining oʻrinbosari, yengil va oziq-ovqat sanoati vazirligi kadrlar boshqarmasi boshligʻi boʻlgan.

1986-yilda vafot etgan. Vagankovskiy qabristonining kolumbariysiga dafn etilgan.

## Manbalar
2018

**2018** (**MMXVIII**), yakshanba kuni boshlanadigan oddiy yil hisoblanadi. Ushbu yil 3-mingyillik, hamda, 21-asrning 18-yilidir.

## Filmlar

## Ilm-fan

## Sanʼat

## Voqealar

## Vafot etganlar

* 2-yanvar
** Frank Buxton, American actor, writer, author, and director (b. 1930)
** Rick Hall, American record producer, songwriter, and music publisher (b. 1932)
** Thomas S. Monson, American religious leader and writer (b. 1927)
** Radha Viswanathan, Indian vocalist and classical dancer (b. 1934)
* 3-yanvar – Colin Brumby, Australian composer (b. 1933)
* 4-yanvar
** Aharon Appelfeld, Ukrainian-Israeli writer (b. 1932)
** Ray Thomas, English musician (b. 1941)
* 5-yanvar
** Thomas Bopp, American astronomer (b. 1949)
** Antonio Angelillo, Italian-Argentine footballer (b. 1937)
** Jerry Van Dyke, American actor (b. 1931)
** John Young, American astronaut (b. 1930)
* 6-yanvar
** Horace Ashenfelter, American Olympic athlete (b. 1923)
** Elza Brandeisz, Hungarian dancer and teacher (b. 1907)
** Jimmy Robinson, American recording engineer and producer (b. 1950)
* 7-yanvar
** France Gall, French singer (b. 1947)
** Anna Mae Hays, American military officer and nurse (b. 1920)
** Peter Sutherland, Irish businessman and politician (b. 1946)
* 8-yanvar
** Salvador Borrego, Mexican journalist and revisionist writer (b. 1915)
** Juan Carlos García, Honduran footballer (b. 1988)
** Denise LaSalle, American singer, songwriter, and record producer (b. 1939)
** Donnelly Rhodes, Canadian actor (b. 1937)
** George Maxwell Richards, Trinidadian politician, 4th President of Trinidad and Tobago (b. 1931)
* 9-yanvar
** Terence Marsh, British production designer (b. 1931)
** Odvar Nordli, 21st Prime Minister of Norway (b. 1927)
** Mario Perniola, Italian philosopher (b. 1941)
* 10-yanvar
** Eddie Clarke, British musician (b. 1950)
** Doreen Tracey, British-born American performer (b. 1943)
* January 11 – Edgar Ray Killen, American criminal (b. 1925)
* 12-yanvar – Keith Jackson, American sports commentator, journalist, author, and radio personality (b. 1928)
* 13-yanvar – Jean Porter, American actress (b. 1922)
* 14-yanvar
** Dan Gurney, American racing driver (b. 1931)
** Spanky Manikan, Filipino actor (b. 1942)
** Cyrille Regis, English footballer (b. 1958)
** Hugh Wilson, American film director and television producer (b. 1943)
* 15-yanvar
** Edwin Hawkins, American musician (b. 1943)
** Dolores O'Riordan, Irish musician (b. 1971)
** Peter Wyngarde, British actor (b. 1927?)
* January 16
** Bradford Dillman, American actor (b. 1930)
** Dave Holland, English drummer (b. 1948)
** Oliver Ivanović, Serbiyalik siyosatchi (b. 1953)

## [[Nobel mukofoti]]
* Fizika boʻyicha Nobel mukofoti — Arthur Ashkin, Gérard Mourou, Donna Strickland 
* Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti — James P. Allison, Tasuku Honjo
* Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti — Frances Arnold, Greg Winter, George Smith 
* Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti — William Nordhaus, Paul Romer 
* Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti — Denis Mukwege, Nadia Murad

## Manbalar
Britaniya kutubxonasi

**Britaniya kutubxonasi** () — Birlashgan Qirollikning milliy kutubxonasi boʻlib, dunyodagi ikkinchi eng yirik kutubxona hisoblanadi. Kutubxonani yaratish toʻgʻrisidagi qonun 1972-yilda mamlakat parlamenti tomonidan qabul qilingan va 1973-yil 1-iyuldan ish boshlagan.

Britaniya kutubxonasi koʻplab tillardagi va koʻp sonli bosma va raqamli formatdagi maʼlumotlarni oʻzida mujassam etgan boʻlib, ular orasida kitoblar, qoʻlyozmalar, jurnallar, gazetalar, audio va musiqiy yozuvlar, videolar, pley-skriptlar, patentlar, maʼlumotlar bazalari, xaritalar, pochta markalari, bosma nashrlar, rasmlar bor.

Britaniya kutubxonasi davlat tomonidan moliyalashtiriladi. Kutubxonaning oʻquv zallariga kirish bepul, yosh cheklanmagan. Kutubxona fondida 109,6 million katalog boʻlib, buning 14 millionga yaqini kitoblardir. Buyuk Britaniya va Irlandiyada chop etilgan nashrlarning bir nusxasi (kuniga taxminan 8000 ta) kutubxona fondiga kelib tushadi. Hozirga kunda kutubxona katalogining aksariyat qismining elektron nusxasi mavjud. 2020-yilga qadar kutubxonadagi ilmiy ishlarning 90 foizi elektron formatga oʻtkazish rejalashtirilgan.
Sapar Isoqov

**Sapar Jumaqodirovich Isoqov** (; 29-iyul 1977-yil, Bishkek) – Qirgʻiziston davlat arbobi, 25-avgust 2017-yildan Bosh vazir

## Biografiyasi
Otasi – Jumakadir Isakov uzoq yillar turli partiya lavozimlarida ishlagan. 2005-yildan nafaqada.

Onasi Nurgul Sagandikovna Omarbayeva maktabda ingliz tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Hozirda nafaqada.

1999-yilda Sapar Qirgʻiziston xalqaro davlat universitetini „Xalqaro huquq“ mutaxassisligi boʻyicha tugatgan.

1999-2003 yillari Qirgʻiziston Xalqaro Universiteti oʻqituvchisi.

2003-yildan Qirgʻiziston Respublikasi diplomatik xizmatida.

2003-2007 – Qirgʻiziston Respublikasi tashqi ishlar vazirligi Ikki tomonlama hamkorlik boʻlimida 3-kotibi, 2-kotib va boʻlim boshligʻi.

2007-2007 – Qirgʻiziston Respublikasi Hukumati xalqaro hamkorlik boʻlimi boshligʻi.

2007-2009 – Qirgʻiz Respublikasi Hukumati tashqi aloqalar boʻlimi boshligʻi.

2009-2010 – rivojlantirish, investitsiyalar va innovatsiyalar boʻyicha Qirgʻiziston Respublikasi Markaziy Agentligi aloqa xizmati rahbari.

2010-2010 – Qirgʻiziston Respublikasi Vaqtinchalik Hukumat tashqi siyosat boʻlimi rahbari.

2010-2012 – Qirgʻiziston Respublikasi Prezidenti devoni tashqi siyosat boʻlimi rahbari.

2012-2017 – Qirgʻiziston Respublikasi Prezidenti devoni mudirining birinchi oʻrinbosari – tashqi siyosat boʻlimi mudiri.

2017-2017 – Qirgʻiziston Respublikasi Prezidenti devoni mudiri.

2017-2018 – Qirgʻiziston Respublikasi Bosh vaziri.

2018-yil 19-aprelda mamlakat parlamenti Isoqov hukumatiga ishonchsizlik votumi eʼlon qildi va Isoqovni isteʼfoga chiqarib yubordi

2018-yil 5-mayda korrupsiyada ayblanib, hibsga olingan. 2019-yil 6-dekabrda moliyaviy jinoyatlarda aybdor deb topilib, 15 yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan

Favqulodda va Muxtor Elchi diplomatik martabasiga ega boʻlgan (2010-2019).

2020-yil 6-oktyabrda Qirgʻizistonda ommaviy norozilik namoyishlari boshlanganidan soʻng Sapar Isaqov sobiq prezident Atambayev va boshqa bir qator sudlangan siyosatchilar bilan birga Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasining tergov izolyatoridan ozod qilindi. Shundan keyin gʻoyib boʻlgan va qidiruvga berilgan.

Uylangan, toʻrt qiz va ikki oʻgʻilning otasi.

## Manbalar
Temir Sariyev

**Temir Argembayevich Sariyev** (17-iyun 1963-yil) – Qirgʻiziston davlat arbobi, 2015-2016 yillarda Bosh vazir.

## Biografiyasi
1983-1987 – Olamudin tumani moʻyna zavodida katta iqtisodchi.

1987-1989-yillarda Olamudin tumani komsomol qoʻmitasida ishchi yoshlar instruktori, keyinchalik boshqarma mudiri.

1989-1991 dan ishlaydi. Olamudin tumani ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

1991-yildan 1995-yilgacha Qirgʻiz tovar-xomashyo birjasini tashkil qildi va birinchi prezidenti boʻdi.

1995-2000 – moliya ishida.

2000-2007-yillarda – Qirgʻiziston parlamenti deputati – byudjet va moliya qoʻmitasi aʼzosi.

2005-yilda – Qirgʻiziston Respublikasi Konstitutsiyaviy kengashi aʼzosi.

2007-yilda „Islohotlar uchun!“ harakati aʼzosi.

2008-yilda „Demokratik kuchlar ittifoqi“ siyosiy partiya raisi etib saylandi.

2008-yilda „Milliy Harakat“ birlashgan partiyasi aʼzosi.

2010-yilda Qirgʻiziston vaqtinchalik hukumati moliya vaziri.

2015-yil 2-mayda Qirgʻiziston Respublikasi Bosh vaziri etib saylandi.

2016-yil 11-aprelda Parlament Sariyev hukumatiga ishonchsizlik bildirdi va u isteʼfo berdi.

2017-yil 19-iyunda „Ak-Shumkar“ partiyasi tomonidan Sariyev nomzodi prezidentlik uchun koʻrsatildi.

2021-yil 3-avgust kuni tergov organlari Temir Sarinevni „Qumtor“ oltin konini oʻzlashtirish loyihasini amalga oshirishdagi korrupsiya ishi boʻyicha hibsga oldi.

Birinchi darajali davlat maslahatchisi maxsus unvoniga ega.

III darajali „Manas“ ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Black Panther (film)

„**Black Panther**“ (oʻzbekcha manbalarda „**Qora pantera**“ oʻlaroq maʼlum) — 2018-yilda chiqarilgan superqahramonlik filmi. „Marvel kinematografiya koinoti“ (MKK) mediafranshizasidagi oʻn sakkizinchi kinokartina. Marvel Comics komikslaridagi ayni nomli personajga asoslangan. Marvel Studios kinostudiyasi tomonidan ishlangan, Walt Disney Studios Motion Pictures tomonidan esa tarqatilgan. Filmga Ryan Coogler rejissyorlik qilgan. Bosh rollarni Chadwick Boseman, Michael B. Jordan, Lupita Nyong'o, Danai Gurira, Martin Freeman, Daniel Kaluuya, Letitia Wright, Winston Duke, Sterling K. Brown, Angela Bassett, Forest Whitaker va Andy Serkis ijro etgan.

Film premyerasi 2018-yilning 29-yanvarida Dolby teatrida boʻlib oʻtgan. Umumjahon boʻylab kinoprokatlarda $1,3milliard mablagʻ toʻplab, 2018-yilning ikkinchi eng kassabop filmiga aylangan. Filmning davomi — „Black Panther: Wakanda Forever“ 2022-yilning 11-noyabrida chiqarilgan.

2018-yilning 18-aprelida Saudiya Arabistonining Ar-Riyod shahrida mamlakatda kinoteatrlarga kiritilgan 35 yillik taqiqlovdan keyin ilk kinoteatr oʻz ishini boshlab, unda namoyish etiladigan birinchi film „Black Panther“ boʻlgan.

## Rollarda

* Chadwick Boseman — TChalla / Qora pantera
* Michael B. Jordan — NJadaka / Erik „Killmonger“ Stevens
* Lupita Nyong'o — Nakia
* Danai Gurira — Okoye
* Martin Freeman — Everett K. Ross
* Daniel Kaluuya — WKabi
* Letitia Wright — Shuri
* Winston Duke — MBaku
* Sterling K. Brown — NJobu
* Angela Bassett — Ramonda
* Forest Whitaker — Zuri
* Andy Serkis — Ulysses Klaue

## Musiqasi

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Joʻmart Otorbayev

**Joʻmart Kaipovich Otorbayev** (Djoomart Kaipovich Otorbaev; 18-avgust 1955, Bishkek) – Qirgʻiziston bosh vaziri (2014-2015).

## Biografiyasi
1955-yil 18-avgustda Frunze shahrida tugʻilgan.

1978-yilda Leningrad davlat universitetini fizik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1981-yildan Qirgʻiziston milliy fanlar akademiyasida ishlagan.

1985-yildan 1996-yilgacha – Qirgʻiziston davlat universiteti oʻqituvchisi, katta oʻqituvchisi, professori.

1996-2005 – Qirgʻiz-rus slavyan universiteti professori.

1999-yildan 2002-yilgacha – „Philips Electronics“ korporatsiyasi Markaziy Osiyo boʻlimi bosh ijrochi direktori, vitse-prezidenti.

2001-2004-yillarda —Qirgʻiziston prezidentining investitsiyalar jalb qilish boʻyicha maxsus vakili.

2001-2005-yillarda – Qirgʻiziston prezidentining Afgʻoniston uchun iqtisodiy yordam boʻyicha maxsus vakili.

2002-2005 yillarda — Qirgʻiziston bosh vazirining iqtisodiyot va investitsiyalar boʻyicha oʻrinbosari.

2006-2011-yillarda – Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki katta maslahatchisi.

2011-2012-yillarda – Qirgʻiziston bosh vazirining iqtisodiyot va investitsiyalar boʻyicha oʻrinbosari.

2012-2014 – Qirgʻiziston bosh vazirining birinchi oʻrinbosari.

2014-2015 – Qirgʻiziston bosh vaziri.

2015-yil 23-aprelda isteʼfoga chiqarildi.

## Ilmiy faoliyati
Otorbayev Qirgʻiziston milliy universiteti vasiylik kengashi aʼzosi. Project Syndicate, China Daily, Valdai Discussion Club va boshqa tadbirlar uchun material yozadi. Uning „Economic revival of Central Asia and new big game“ (Yangi buyuk oʻyin soyasida Markaziy Osiyoning iqtisodiy tiklanishi) nomli kitobi 2023-yilda Buyuk Britaniyaning Routledge nashriyotida chop etilgan. Kitob (416 bet va 99 ta rasm) Oʻrta Osiyoning dengizga chiqish yoʻli boʻlmagan geografiyasiga koʻra rivojlanishini yoritib beradi.

## Manbalar
Andrey Kozirev

**Andrey Vladimirovich Kozirev** (; 27-mart 1951) – Rossiya tashqi ishlar vaziri (1990-yildan 1996-yilgacha).

## Biografiyasi
27-mart 1951-yilda Bryusselda tugʻilgan.

1968-1969 – „Kommunar“ muhandisi.

1974-yilda – Moskva davlat xalqaro aloqalar institutini (MGIMO) tamomlagan.

1974-1979 – Sovet Ittifoqi tashqi ishlar vazirligida xalqaro tashkilotlar boʻlimi assistenti.

1977-yilda tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini himoya qildi.

1979-1980 —Sovet Ittifoqi tashqi ishlar vazirligida xalqaro tashkilotlar boʻlimi 2-kotibi.

1980-1986 – SSSR tashqi ishlar vazirligi xalqaro tashkilotlar boʻlimi birinchi kotibi.

1986-1988 – Sovet Ittifoqi tashqi ishlar vazirligida xalqaro tashkilotlar boʻlimi boshligʻi.

1988-1990 – Sovet Ittifoqi tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

1990-1992 – RSFSR tashqi ishlar vaziri.

1992-1996 – Rossiya tashqi ishlar vaziri.

1991-yilda Belovej puschasida Sovet Ittifoqi parchalangani boʻyicha va MDH tashkil etilishini tayyorlashda ishtirok etdi.

1996-yilda Rossiya tashqi ishlar vaziri vazifasidan ozod qilindi.

2000-yildan AQShda yashaydi va Vladimir Putinning siyosatini qoralab kelmoqda.

1993-yil dekabrdan 2000-yil yanvargacha – Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisining 1 va 2-chaqiriqlari davlat dumasi deputati. Murmansk viloyatining 116-bir mandatli saylov okrugida „Rossiya tanlovi“ blokidan saylangan.

1994-yil mart oyida „Rossiyaning demokratik tanlovi“ partiyasini yaratish boʻyicha tashabbus guruhining aʼzosi. 1994-yil 11-dekabrgacha „Rossiyani tanlash“ fraksiyasining aʼzosi boʻlgan.

Birinchi chaqiriq davlat dumasida Xalqaro ishlar qoʻmitasining aʼzosi va xalqaro madaniy, ilmiy va gumanitar hamkorlik boʻyicha kichik qoʻmita aʼzosi.

1997-yil 12-martgacha 2-chaqiriq davlat dumasida Byudjet, soliqlar, banklar va moliya qoʻmitasi aʼzosi. 1997-yil 12-martdan Shimoliy muammolar qoʻmitasi aʼzosi.

## Kitoblari
* Kozirev A. V. Net! – torgovle smertyu. – M.: Mejdunar. otnosheniya, 1981. —100 s.
* Kozirev A. V. Ognestrelniy biznes: Torgovlya imperialist. stran orujiem. – M.: Znanie, 1985. – 64 s.
* Kozirev A. V. Torgovlya orujiem: noviy uroven opasnosti / Per. s rus. – M.: Progress, 1985. – 197 s.
* Kozirev A. V. Mi i mir v zerkale OON. – M.: Mejdunar. otnosheniya, 1991. – 173 s.
* Kozirev A. V. Organizatsiya Obʼedinennix Natsiy: struktura i deyatelnost. – M.: APN, NII teorii i istorii pedagogiki, Assots. sodeystviya OON v SSSR, 1991. – 52 s.
* Kozirev A. V. Preobrajenie.  – M.: Mejdunar. otnosheniya, 1995. – 333 s.

## Manbalar
Igor Ivanov

**Igor Sergeevich Ivanov** (; 23-sentyabr 1945-yil, Moskva) — 2011-yildan Rossiya xalqaro ishlar kengashi prezidenti.

2023-yil 9-noyabrda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi munosabati bilan Kanada Ivanovga „Qrimning bosib olinishidan boshlab Ukrainaga davom etayotgan bosqin toʻgʻrisida yolgʻon xabarlar, dezinformatsiya va harbiy tashviqotni faol tarqatgani uchun“ sanksiyalar kiritdi.

## Biografiyasi
Moskvadagi Suvorov harbiy maktabini (1963) va Moskva davlat xorijiy tillar institutini (1969) tugatgan.

1969—1973 yy. SSSR Fanlar Akademiyasi jahon iqtisodiyoti va xalqaro munosabatlar Instituti tadqiqotchisi.

1973—1978 – SSSR Tashqi ishlar vazirligining Yevropa boʻlimi ikkinchi kotibi, Ispaniyadagi elchixonasi 1-kotibi.

1978—1983 – SSSRning Ispaniyadagi elchixonasi maslahatchisi.

1983—1984 – Tashqi ishlar vazirligida Yevropa boʻlimi 1-darajali kotibi.

1984—1986 – SSSR tashqi ishlar vaziri maslahatchisi.

1986—1987 – SSSR tashqi ishlar vazirligi kotibiyati mudiri.

1987—1989 – SSSR tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

1989—1991 – SSSR tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

1991 —1992 – SSSRning Ispaniyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi.

1992—1995 – Rossiya Federatsiyasining Ispaniyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi.

1995—1998 – Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

1998—2004 – Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vaziri.

1998—2007 – Rossiya Federatsiyasi Xavfsizlik Kengashi aʼzosi.

2004—2007 – Rossiya Federatsiyasi Xavfsizlik Kengashi kotibi.

2011-yildan – Rossiya Prezidentining xalqaro ishlar boʻyicha Kengashi aʼzosi.

2012-yil iyunda Bilderberg konferensiyasida Rossiya nomidan qatnashdi.

## Mukofotlari
Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (1999-yil 27-oktyabr)

2-darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (1999)

III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2005)

IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (1996)

"Hurmat belgisi" ordeni (1988)

"Moskvaning 850 yilligi xotirasiga" medali

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi (1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2002)

Sent-Karlos ordeni Buyuk Xoch (2001, Kolumbiya)

Doʻstlik ordeni (2001, Vyetnam).

1-darajali „Doʻstlik“ ordeni (2001, Qozogʻiston)

A. M. Gorchakovning esdalik medali (2005, Rossiya Tashqi ishlar vazirligi)

Rossiya biografiya institutining kumush xoch mukofoti (1999)

„Yil odami“ mukofoti (1999)

II darajali Muqaddas Havoriylarga teng knyaz Vladimir ordeni (2003, Rus pravoslav cherkovi)

Rossiya Federatsiyasi Diplomatik xizmatidagi namunali xodim (2003-yil 31-iyul) – *Rossiya Federatsiyasining tashqi siyosatini amalga oshirishdagi xizmatlari va koʻp yillik samarali diplomatik faoliyati uchun.*

## Manbalar
Boris Pankin

**Boris Dmitriyevich Pankin** (; 20-fevral 1931-yil) – 1991-yilda Sovet Ittifoqi Tashqi ishlar vaziri.

## Biografiyasi
1953-yilda M. V. Lomonosov nomli Moskva davlat universiteti jurnalistika fakultetini tugatgan.

1953—1973 – „Komsomolskaya Pravda“ gazetasida muxbir, maxsus muxbir, jurnalistik ish boʻyicha bosh muharrir oʻrinbosari, bosh muharriri.

1973—1982 – Butunittifoq mualliflik huquqi agentligi Kengashi Raisi.

1982—1990 – SSSRning Shvetsiyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi.

1990-1991 – yillarda SSSRning Chexoslovakiyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi.

1991-yilda SSSR Tashqi ishlar vaziri.

1991—1991 – SSSRning Birlashgan Qirollikdagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

1991—1993 – Rossiya Federatsiyasining Birlashgan Qirollikdagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

Keyinchalik „Rossiyskaya gazeta“ning Stokgolmdagi siyosiy kuzatuvchisi boʻldi.

Uylangan. Ikki farzandi bor.

## Manbalar

## Havolalar
* Sayt Kluba vipusknikov MGU
* Pisateli Shvesii
* Boris Pankin: esli bi ne putch, SSSR mog bi suщestvovat do six por
Aleksandr Bessmertnix

**Aleksandr Aleksandrovich Bessmertnix** (; 10-noyabr 1933-yil) – SSSR tashqi ishlar vaziri (15-yanvar – 28-avgust 1991-yil).

## Biografiyasi
Moskva davlat xalqaro aloqalar instituti (MGIMO)ni tamomlagan (1957).

1957-1960 – SSSR tashqi ishlar vazirligida assistent, matbuot boʻlimi attashesi.

1960—1966 – BMT tarjimonlar kotibiyati aʼzosi.

1966—1970 – SSSR tashqi ishlar vazirligi sekretariati ikkinchi, birinchi kotibi, keyin oʻrinbosari.

1970-1983 – SSSRning AQSHdagi elchixonasi birinchi kotibi, maslahatchisi.

1983—1986 – SSSR tashqi ishlar vazirligi AQSH boʻlimi boshligʻi.

1986—1988 – SSSR tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

1988—1990 – SSSR tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

1990—1991-yillarda – Sovet Ittifoqining Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Favqulodda va Muxtor elchisi.

1991-yilda – SSSR Tashqi ishlar vaziri.

## Manbalar
Yoqubov (maʼnolari)

**Yoqubov:**

* Bekjon Yoqubov — oʻymakor usta, kandakor.
* Dadaxon Yoqubov — jurnalist
* Gʻulom Yoqubov — Sovet Ittifoqi Qahramoni
* Gʻulomiddin Yoqubov — Oʻzbekiston xalq artisti
* Homil Yoqubov — adabiyotshunos, adabiy tanqidchi.
* Isa Yoqubov — rej. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi
* Odil Yoqubov — Shoir
* Osmon Yoqubov — Sovet Ittifoqi Qahramoni
* Poʻlat Yoqubov — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi
* Qosimjon Yoqubov — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi
Sovet Ittifoqi Qahramoni

**Sovet Ittifoqi Qahramoni** () — Sovet Ittifoqining qahramonlik medali. SSSRda bu sharafli unvonga 12,777 kishilar sazovor bo'ldi. Sovet Ittifoqi Qahramonlari Lenin ordeni bilan taqdirlandi.

## Sovet Ittifoqi Qahramonlari
* Leonid Brejnev (4)
* Georgiy Jukov (4)

* Semyon Budyonniy|(3)
* Ivan Kojedub (3)
* Aleksandr Pokrishkin (3)

* Amet-Xon Sulton (2)
* Lyudmila Pavlichenko
* Valentina Tereshkova
* Yuri Gagarin
* Yelena Stempkovskaya
* Ivan Panfilov
* Toʻxtasin Boboyev
* Ziyo Muso ugli Buniyotov

## Manbalar
Qizil Yulduz ordeni

**Qizil Yulduz ordeni** (Ruscha: Орден Краснoй Звезды) SSSRning davlat mukofoti. 1930-yil 6 aprelda SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumi qarori bilan tashkil etilgan.

## Manbalar
Valentin Pavlov

**Valentin Sergeevich Pavlov** (; 26-sentyabr 1937-yil, Moskva – 30-mart 2003-yil) – Sovet Ittifoqining birinchi va oxirgi Bosh vaziri (14-yanvar – 28-avgust 1991-yil).

## Biografiyasi
1958-yilda Moskva moliya instituti moliyaviy-iqtisodiy fakultetini tugatgan.

1958—1959 – Moskva ijroiya qoʻmitasi moliya boʻlimi davlat daromadi boʻyicha inspektori.

1959—1966 – Moliya vazirligi qurilishni moliyalashtirish boʻlimida iqtisodchi, bosh iqtisodchi, boʻlim boshligʻi oʻrinbosari.

1966—1968 – SSSR Moliya vazirligi ogʻir sanoatni moliyalashtirish boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari.

1968—1979 – SSSR Moliya vazirligi byudjet boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari.

1979—1986 – Gosplan moliya boʻlimi boshligʻi.

1981—1986 – SSSR Gosplan kollegiyasi aʼzosi.

1986-yilda – SSSR Moliya vazirining birinchi oʻrinbosari.

1986-1989 – SSSR narxlar boʻyicha Davlat qoʻmitasi raisi.

1989-1991 – SSSR Moliya vaziri.

1991-yil 14-yanvarda SSSR Hukumati raisi etib tayinlandi. 28-avgustda lavozimdan boʻshatildi.

1994-1995 – Gazprombank Prezidenti.

1996-1997 – Promstroybank maslahatchisi.

2003-yil 30-martda 65 yoshida vafot etdi.

## Manbalar
Mixail Fradkov

**Mixail Yefimovich Fradkov** (; 1-sentyabr 1950, Samara viloyati) – 4-yanvar 2017-yildan Rossiya strategik tadqiqotlar instituti direktori.

## Hayoti
1972-yilda Moskva davlat texnika universitetini tugatgan.

1973 – SSSRning Hindistondagi elchixonasi xodimi.

1975 – „Tyajpromeksport“ birlashmasi xodimi.

1981-yilda Butunittifoq tashqi savdo akademiyasini tugatgan.

1984 – SSSR tashqi iqtisodiy aloqalar davlat qoʻmitasi boʻlim boshligʻi oʻrinbosari.

1988 – SSSR tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi tashqi iqtisodiy operatsiyalarini tartibga solish bosh boshqarmasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

1991 – BMTning Jenevadagi vakolatxonasi katta maslahatchisi.

1992 – Rossiya tashqi iqtisodiy aloqalar vazirining oʻrinbosari.

1993 – Rossiya tashqi iqtisodiy aloqalar vazirining birinchi oʻrinbosari.

1997-yil —Rossiya tashqi iqtisodiy aloqalar va savdo vaziri vazifasini bajaruvchi.

1997 – Rossiya tashqi iqtisodiy aloqalar va savdo vaziri.

1998-yilda sugʻurta kompaniyasi direktorlar kengashi raisi etib saylandi.

1999-yilda Rossiya savdo vaziri etib tayinlangan.

2000 – Rossiya xavfsizlik kengashi kotibi.

2001 – Rossiya Federal soliq xizmati direktori etib tayinlandi.

2003 – Rossiyaning Yevropa Ittifoqidagi doimiy vakili.

2004-2007-yillarda Rossiya Federatsiyasi bosh vaziri.

2007-2017 – Rossiya tashqi razvedka xizmati direktori.

2017-yildan hozirgacha Rossiya strategik tadqiqotlar instituti direktori.

## Sanksiyalar
2014-yil 25-iyulda „separatchilik harakati yoki siyosatini faol qoʻllab-quvvatlagani“ uchun Yevropa Ittifoqi davlatlarining sanksiyalar roʻyxatiga kiritildi.

2018-yil 6-aprelda Putinga yaqin boʻlgan rossiyalik 17 nafar amaldor va 7 nafar tadbirkor qatorida AQSh sanksiyalari roʻyxatiga kiritilgan.

Ukraina, Avstraliya, Kanada davlatlarining qora roʻyxatiga kiritilgan.

## Mukofotlari
* IV darajali Avliyo Georgiy ordeni (2016).
* Aleksandr Nevskiy ordeni.
* 1-darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2007-yil 12-sentyabr) – *davlatning ijtimoiy-iqtisodiy siyosatini amalga oshirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun*.
* II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2005-yil 1-sentyabr) – *davlat iqtisodiy siyosatini amalga oshirishdagi ulkan shaxsiy hissasi va koʻp yillik vijdonli mehnati uchun*.
* Jasorat ordeni (2022).
* „Shon-sharaf“ ordeni.
* „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali.
* Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan taʼsis etilgan medal.
* „Rossiya kontrrazvedka xizmatining faxriy xodimi“ – *Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi va Federal kontrrazvedka xizmati oʻrtasidagi aloqalarni mustahkamlash ishidagi hissasi uchun*.

## Manbalar

## Havolalar
* Formirovanie novogo pravitelstva Rossii 
* Fradkov Mixail Yefimovich – Direktor Slujbi vneshney razvedki Rossiyskoy Federatsii  
* Biografiya na sayte Prezidenta Rossii
* Biografiya na sayte Pravitelstva Rossiyskoy Federatsii
Mixail Kasyanov

**Mixail Mixaylovich Kasyanov** (; 8-dekabr 1957-yil) – Rossiya davlat arbobi, Bosh vazir (2000-2004), Xalq ozodligi partiyasi raisi (2004-yildan).

## Biografiyasi
1976-yilda Moskva avtomobil-yoʻllar institutini tugatgan.

1976—1978 – armiyada xizmat qilgan.

1978-1981 – SSSR FA sanoat, transport, ilmiy-tadqiqot institutida ishlagan.

1981-yilda RSFSR Gosplan davlat apparatiga qabul qilindi. Muhandis, iqtisodchi, bosh mutaxassis, tashqi iqtisodiy aloqalar boshqarmasi boʻlim boshligʻi boʻlib ishladi.

1987-yilda SSSR Gosplan Oliy iqtisodiy kurslarini tamomlagan.

1990—1991 – Rossiya Federatsiyasi iqtisodiyot hamda tashqi iqtisodiy aloqalar davlat qoʻmitasi boʻlim boshligʻi.

1991—1993 – Rossiya Federatsiyasi Moliya vazirligi boʻlim boshligʻi.

1995-yilda Moliya vazirining oʻrinbosari etib tayinlandi.

1999-yilda Yevropa Banki bosh kotibining oʻrinbosari boʻldi.

1999-yilda Rossiya Federatsiyasi Moliya vaziri etib tayinlandi.

2000-yilda Rossiya Federatsiyasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari.

2000—2004-yillarda – Rossiya Federatsiyasi Bosh vaziri.

2006-yil 8-aprelda Kasyanov boshchiligida „milliy-demokratik ittifoq“ yangi muxolifat harakati tuzildi. 1-iyulda harakat „rus xalqi demokratik ittifoqi“ harakatiga aylantirildi.

2010-yilda Boris Nemtsov, Vladimir Rijkov va Vladimir Milov boshchiligidagi „Rossiya korrupsiyasizlik uchun“ koalitsiyasiga qoʻshildi.

2015-yilda Aleksey Navalniy boshchiligidagi demokratik koalitsiyaga qoʻshildi.

2023-yilda „xorijiy agent“ deb eʼlon qilingan.

## Manbalar

## Havolalar
* Kasyanov Mixail, Bez Putina. Politicheskie dialogi s Yevgeniem Kiselevim , M.: Новая газета, 2009, 368 str., 
* 
* Mixail Kasyanov: „Ni na kakie reformi pravitelstvo ne sposobno“ // Аргументы и факты № 49, 5.12.2012
* Mixail Kasyanov v peredache „Kult Lichnosti“ na РС/РСЕ (razvernutoe intervyu, audio/video), 17-aprel 2016
Bobojon Gʻofurov

**Bobojon Gʻofurovich Gʻofurov** (; 31.12.1908— 12.07.1977) – sovet davlat va partiya arbobi, sharqshunos tarixchi. Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti birinchi kotibi (1946–1956). SSSR FA Sharqshunoslik instituti direktori (1956-1977). Tarix fanlari doktori (1949), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi (1951), SSSR Fanlar akademiyasi akademigi (1968). Tojikiston Qahramoni (1997).

## Biografiyasi
Otasining ajdodlari uyi Xoʻjandning markazida, qadimiy Xoʻja Kamol mahallasida joylashgan. Uning bobosi Mir Sanginning toʻrt oʻgʻli bor edi: Mirgʻafur, Mirabdullo, Mirsharif va Mirumar. „Mir“ prefiksi va unvoni (amirning qisqartmasi) oilaning jamiyatdagi nisbatan yuqori mavqeini anglatardi. Amakilari Mirabdullo va Mirumar badavlat kishilar boʻlgan. Mirabdullo qishloq yaqinida joylashgan vokzal yaqinida goʻsht sotib pul topardi. U yerda aka-uka yer olib, uy qurishdi, keyinchalik Bobojonning otasi Mirgʻafurning oilasi boshqa joyga koʻchib oʻtdi. Oʻz tarjimai holida u otasining fermer boʻlganligini yozgan. Onasi tomonidan mashhur fors shoiri Kamol Xoʻjandiy (XIV asr) avlodidan ekani aytiladi.

1928-1929-yillarda Samarqandda tahsil olgan. Sadriddin Ayniy va Gʻafur Gʻulom uning ustozlari hisoblanadi.

1935-yilda Moskvadagi Butunittifoq kommunistik jurnalistika institutini tamomlagan.

1932-yildan KPSS aʼzosi. Tojikiston universitetlarida oʻqituvchilik qilgan va jurnalistika bilan shugʻullangan. 1936-yili „Qizil Tojikiston“ gazetasi bosh muharriri oʻrinbosari. Shu bilan birga, 1936-yil oktyabridan Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti tashviqot boʻlimi matbuot sektorida rahbarlik ishida. 1937-yili Tojikiston Kommunistik Komiteti Markaziy Komiteti matbuot va nashriyot boʻlimi mudiri. „Bexudoyoni Tojikiston“ () gazetasi bosh muharriri boʻlgan.

1941—1944 – Tojikiston Kommunistik partiyasi (b) Markaziy Komitetining targʻibot boʻyicha kotibi, 1944—1946 – Tojikiston KP MK ikkinchi kotibi, 1946—1956 – KP (b) – birinchi kotibi. Shu bilan birga, 1948-yildan 1951-yil apreligacha Tojikiston Kompartiyasi Stalinobod viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlgan.

## Xotira
Gʻofurov shahri uning sharafiga nomlangan.

Sharqshunoslik institutidagi galereyada Bobojon Gafurov portreti saqlanadi.

Tojikistondagi Respublika Muzeyiga Gafurov nomi berildi.

Xoʻjand davlat universitetiga Bobojon Gafurov nomi berildi.

## Manbalar
Oʻrinboy Ashurov

**Oʻrinboy Ashurovich Ashurov** (Ashurov Urunboy; 1903—1938) – Tojik SSR davlat va siyosat arbobi.

## Biografiyasi
Kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan, ish izlab Xoʻjanddan Yangi Margʻilonga koʻchib kelgan. Maktabda oʻqigan, 1915-yilda rus maktabni tugatgan, soʻngra Fargʻona shahar bilim yurtida (1915-1916) oʻqigan.

1916-1920-yillarda Fargʻona fronti qurol-yarogʻ ustaxonalaria, doʻkonda, soʻngra bosmaxonada teruvchi shogirdi, teruvchi, xronometr boʻlib ishlagan. 1918-1919-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan. 1919-yil may oyida KPP(b) ga qoʻshildi.

1920-1923-yillarda Skobelev va Margʻalondagi davlat siyosiy organlarida (GPU) xizmat qilgan, GPU Fargʻona viloyat boshqarmasi Margʻilon tumani boʻyicha komissar oʻrinbosari boʻlgan.

1923-yildan Fargʻona viloyati partiya va hukumat ishida: Margʻilon tumani inqilobiy komiteti raisining oʻrinbosari, keyinchalik raisi, Margʻilon tumani Soveti ijroiya qoʻmitasi raisi (1924—1925), Oʻzbekiston Kompartiyasi (b) (1925-1927) Fargʻona tumani komiteti masʼul kotibi. 1927-yil yanvardan Oʻzbekiston KP(b) MK Tashkilot byurosining Andijon okrugi boʻyicha masʼul kotibi lavozimiga tasdiqlandi.

## Manbalar
Oktyabr Inqilobi ordeni

**Oktabr Inqilobi ordeni** (Ruscha: Орден Октябрьской Революции) SSSRning davlat mukofoti. 1967-yil 31-Oktabr SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumi qarori bilan tashkil etilgan. SSSRda bu ordeni unvonga 106,462 kishilar sazovor bo'ldi.

## Manbalar
Nikolay Pak

**Nikolay Semyonovich Pak** (1922.5.5, Xitoy) – rangtasvir ustasi, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1960). 2-jahon urushi qatnashchisi (1941—46). 1946-yildan Oʻzbekistonda. 1960-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog, 1981-yildan dotsent, 1989-yildan professor P. asarlari oʻzbek xalqi (jumladan, qishloq) hayotiga, urfodatlariga bagʻishlangan: „Choʻpon Sobirov“, „Qahramon ona“, „Suv keldi“, „Mehmonda“, „Ayol mehnati“ va boshqa P., shuningdek, turkum asarlar ham yaratgan: „Vyetnam bolalari“, „Amerika bolalari“ va boshqa

## Manbalar
Abdurahim Hojiboyev

**Abdurahim Hojiboyevich Hojiboyev** (Abdurrahim Hoҷiboev; 25-aprel 1900-yil – 25-yanvar 1938-yil) – Tojikiston davlat va siyosat arbobi, kompartiya 1-kotibi (1929—1933).

## Biografiyasi
1918-yilda Toshkentdagi Turkiston davlat universitetini tugatgan.

1918—1919-yillarda Xoʻjanddagi maktabda oʻqituvchi.

1919—1921-yillarda Xoʻjand tuman yer boʻlimi inspektori.

1921—1922-yillarda yer va suv islohotlarini amalga oshirish boʻyicha komissiyasi raisi.

1922—1924-yillarda Fargʻona viloyati inqilobiy qoʻmitasi raisi oʻrinbosari.

1924-yilda Fargʻona mintaqaviy rejalashtirish komissiyasi raisi, Fargʻona viloyat ijroiya qoʻmitasi kengashi raisining oʻrinbosari boʻlgan.

1924—1925-yillarda Fargʻona viloyati ijroiya qoʻmitasi kengashi raisi.

1925-yilda – Fargʻona mintaqaviy iqtisodiy kengashi raisi

1925—1928-yillarda OʻzSSR qishloq xoʻjaligi xalq kommissari.

1929-yil yanvar-oktyabr oylarida Tojikiston ASSR xalq komissarlari kengashi raisi.

1929—1933-yillarda Tojikiston SSR xalq komissarlari kengashi raisi.

1933—1934-yillarda KPSS(b) Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi.

1937-yilda hibsga olingan.

1938-yilda SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi tomonidan oʻlim jazosiga hukm qilingan.

## Manbalar
Dushan Fayziy

**Dushan Fayziy** (1927.5.2, Qiziltepa tumani) – shoir va dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Samarqand universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1952). Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Samarqand viloyati boʻlimi kotibi (1957—1972), Samarqand viloyati televideniye va radioeshittirish qoʻmitasi raisi (1972—77), Samarqand Davlat Universiteti prorektori (1977— 1994), „Imom al-Buxoriy“ Xalqaro xayriya jamgʻarmasining raisi oʻrinbosari (1996-yildan). Ijodi Ikkinchi jahon urushi yillarida boshlangan. „Tugʻilgan kunim“ (1957), „Qalbim seniki“ (1961), „Navo“ (1965), „Yor xayoli“(1967), „Onaizor“ (1969), „Buyuklik“ (1970), „Samarqandnoma“ (1973), „Sevgilim“ (1980) va boshqalar sheʼriy toʻplamlar muallifi. „Zarafshon qizi“ (1961), „Birinchi uchrashuv“, „Kelin keldi“ (1964), „Qorasoch“ (1966), „Gʻazal va muhabbat“ (1968), „Oʻn yetti yoshlilar“ (1972) va boshqa sahna asarlarida xotin-qizlarning mehnat jasorati, yoshlar hayoti yoritilgan. Dushan Fayziyning „Doʻstlik qoʻshigʻi“ (1968), „Asrim monologi“ (1969), „Urgut qasidasi“ (1994), „Temurnoma“ (1996) dostonlari, „Imom al-Buxoriy“ (1998) sheʼriy romani bor. „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan (1997).

## Manbalar
* Tanlangan asarlar. T., 1976; Saylanma, 1-jild, Samarqand, 1997.
Tursun Oʻljaboyev

**Tursun Oʻljaboyevich** **Oʻljaboyev** (1.5.1916 – 31.5.1988) – Tojik SSJ Ministrlar Soveti Raisi (1955-1956).

## Biografiyasi
1916-yilda Gafurov tumani Kuruk qishlogʻida tugʻilgan.

Pedagogika maktabini (1935) va Oliy partiya maktabini (1950) tamomlagan.

1935-yilda boshlangʻich maktab oʻqituvchisi.

1936-yildan Komsomol tashkilotida ishlagan.

1943-1947-yillar – Tojikiston yoshlar Markaziy qoʻmitasining birinchi kotibi.

1951-1952-yillar – SSRI KPSS MK targʻibot va tashviqot boʻlimi rahbari.

1952-1954-yillar – Leninobod viloyat Kommunistik partiya qoʻmitasi birinchi kotibi.

1954-1955-yillar – Tojikiston Kommunistik partiyasi kotibi.

29-mart 1955-yildan 25-may 1956-yilgacha – Tojikiston SSR Ministrlar Soveti Raisi.

24-may 1956-yildan 12-aprel 1961-yilgacha Tojikiston Kommunistik partiyasi birinchi kotibi.

1961-yil 12-aprelda barcha lavozimilardan ozod etilgan va partiyadan chiqarilgan.

1986-yilda nafaqaga chiqqan.

## Manbalar
Muhammad Mian Sumro

**Muhammad Mian Sumro**, () (19-avgust 1950, Karachi) – Pokistonlik davlat arbobi.

## Biografiyasi
2000-yil 25-mayda Sind viloyati gubernatori etib tayinlangan.

2002-yil 26-dekabrda Senatga nomzod boʻldi, 2003-yil 12-martda Senat raisi etib saylandi.

2007-2008 yillarda Bosh vazir v. b..

2008-yil 18-avgustdan 9-sentyabrgacha Pokiston Prezidenti vazifasini vaqtincha bajaruvchi.

## Manbalar
Mamnun Husayn

**Mamnun Husayn** (, ; 23-dekabr 1940, Agra) – Pokiston davlat va siyosat arbobi, mamlakatning 12-Prezidenti.

## Biografiyasi
1940-yil 23-dekabrda Hindistonning Agra shahrida urdu tilida soʻzlashuvchi sanoatchi oilasida tugʻilgan. Britaniya Hindistoni boʻlinganidan keyin, 1947-yilda uning ota-onasi Karachiga kelishdi. Mamnunning otasi toʻqimachilik fabrikasiga asos solgan.

Mamnun 1960-yilda Karachidagi mahalliy oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, biznes boshqaruvi institutiga oʻqishga kirdi. 1999-yilda Sind gubernatori lavozimida ishlagan, ammo general Musharraf boshchiligidagi harbiy toʻntarish natijasida hokimiyatdan chetlashtirilgan. 2013-yil 30-iyulda Mamnun Pokistonning 12-prezidenti etib saylandi. 2013-yil 9-sentyabrda uning prezidentlik muddati boshlandi. 2018-yil 4-sentyabrda Orif Alviy yangi prezident etib saylanganida Mamnun Husayn isteʼfoga chiqdi.

2021-yil 14-iyulda Karachida 80 yoshida vafot etdi. 2020-yil fevral oyida unga saraton tashxisi qoʻyilgandi.

## Manbalar
Muhammad Rafiq Taror

**Rafiq Taror** () (1929-yil 2-noyabr – 2022-yil 7-mart) – pokistonlik siyosatchi. Pokistonning 9-prezidenti (1998-2001). Bu lavozimga tayinlanishidan oldin Lahor Oliy sudi raisi boʻlgan.

## Hayoti
Oʻrta sinf oilasida tugʻilgan. 1949-yili Islomiya kollejini tamomlagach, 1951-yilda Lahor kollejiga oʻqishga kirib, huquqshunoslik fakultetiga ega boʻldi. Oʻsha yili advokat sifatida ishlay boshladi. 1955-yil oktyabr oyida Lahor Oliy sudida advokat sifatida ishlay boshladi. Rafiq Tarar 1970-yilda Panjob sudi raisi lavozimini egallash uchun Gujranvalada advokatlik faoliyatini toʻxtatdi. Toʻrt yil oʻtgach, Lahor Oliy sudining bosh sudyasi etib tayinlandi. 1994-yil noyabr oyida 65 yoshga toʻlgach, Tarar ushbu lavozimdan nafaqaga chiqdi.

1997-yil mart oyida sudyalikdan nafaqaga chiqqanidan keyin siyosatga kirib keldi. Pokiston musulmonlar ligasidan (N) Senat aʼzosi etib saylangan. 1997-yil 31-dekabrda Pokiston prezidenti etib saylandi. Uning bu yuqori lavozimga tayinlanishi koʻp jihatdan Navoz Sharif oilasi bilan yaqin aloqalariga bogʻliq. 1998-yil 1-yanvarda Rafiq Tarar qasamyod qildi va Pokiston Islom Respublikasining toʻqqizinchi prezidenti boʻldi. U parlamentning ikkala palatasi va toʻrtta viloyat qonun chiqaruvchi organi aʼzolaridan iborat saylovchilar kollegiyasidan koʻplab ovozlarni qoʻlga kiritdi. Undan oldin hech kim Pokiston xalqining saylangan vakillaridan bunchalik katta yordam olmagan edi. 2001-yil 20-iyunda uning oʻrnini general Parvez Musharraf egalladi.

Rafiq Tarar uylangan, toʻrt farzandning (uch oʻgʻil va bir qiz) otasi.

2022-yil 7-martda vafot etgan.

## Manbalar
Vasim Sajjod

**Vasim Sajjod** (); 30-mart 1941-yil) – 2 karra Pokiston prezidenti vazifasini bajaruvchi. Ayni paytda muxolifat yetakchisi boʻlgan.

## Biografiyasi
Vasimning otasi Ahmad Sajjod sudya edi. Vosim Panjob universitetida oʻqigan va 1961-yilda imtiyozli diplom bilan tugatgan. Bir qator universitet imtihonlarida (ingliz tili va siyosatshunoslik) koʻplab oltin medallarni qoʻlga kiritdi. U, shuningdek, 1962-yilda huquq kolleji tennis jamoasi sardori.

Vosim Sajjod 1985-yilda Senatga saylangan. 1986-yil sentyabridan 1988-yil dekabrigacha Adliya vaziri lavozimida ham ishlagan. 1988-yil 24-dekabrda Senat raisi etib saylandi. Sajjod 1991-yilda yana senator etib saylangan. Vasim Sajjod Senat raisi sifatida bir necha bor Pokiston prezidenti vazifasini bajaruvchi boʻlgan. Masalan, 1993-yilda Gʻulom Isxoqxon va Navoz Sharif oʻrtasidagi qarama-qarshilik tufayli Milliy Assambleya tarqatib yuborilganda, u prezident vazifasini bajaruvchi boʻlgan.

1997-yil 2-dekabrda prezident Faruk Legarining isteʼfoga chiqishidan soʻng, Vasim Sajjod Senat raisi sifatida yana prezident vazifasini bajaruvchi boʻldi.

Pokiston parlament delegatsiyasi rahbari sifatida bir qancha davlatlarga, jumladan AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada, Fransiya, Gʻarbiy Germaniya, Xitoy, Saudiya Arabistoni, Polsha, Yaponiya, Malayziya, Filippin va Tailandga amaliy tashriflarni amalga oshirdi.

## Manbalar
Faruq Ligʻoriy

**Sardor Faruq Ahmadxon Ligʻoriy** (29.5.1940, Choti Zareen, Panjob – 20.10.2010, Ravalpindi) – Pokiston prezidenti (1993—1997).

## Biografiyasi
Britaniya Hindistonida, vazir va balujlik yer egasi Muhammad Xon Legarining oilasida tugʻilgan. Faruk Lahorda va Oksforddagi Sent-Ketrin kollejida tahsil olgan. Otasining oʻlimi uni klan boshligʻi unvonini olish uchun qaytishga majbur qildi.

Legari Pokiston Xalq partiyasiga qoʻshildi va Zulfiqor Bhutto hibsga olingandan soʻng partiyaga rahbarlik qildi. Ziyo-ul-Haq davrida uning oʻzi bir necha bor qamoqqa tashlangan. 1993-yilda oʻz partiyasining koʻmagi bilan avval tashqi ishlar vaziri, keyin esa Pokiston prezidenti boʻlgan.

Legarining koʻp prezidentligi davrida Benazir Bhutto uning bosh vaziri boʻlgan. U davrda iqtisodiy yutuqlarga erishildi, korrupsiya avj oldi. 1996-yilda Legari Bhuttoni ishdan boʻshatdi va parlamentni tarqatib yubordi.

Yangi bosh vazir Navoz Sharif prezident hokimiyatini cheklash uchun kurashdi. 1997-yilda raqibi, sudya Sayyod Ali Shohni ishdan boʻshatishni talab qildi. Qonun xatiga koʻra, prezident hukumat rahbarini bunday farmonni imzolashdan bosh torta olmas edi va Legari isteʼfoga chiqdi.

Siyosiy faoliyatini yangi „Millat“ partiyasi va Pokiston musulmon ligasida davom ettirdi. 2002-yilda parlamentga saylandi. U amerikalik Kerri-Lugar qonun loyihasiga qarshi chiqdi. Legarining oʻgʻillaridan biri senator, ikkinchisi esa vazir boʻldi.

## Manbalar
Abdurazzoq Mavlonov

**Abdurazzoq Mavlonovich Mavlonov** (1908—1975) — Sovet Ittifoqi partiya arbobi, OʻzSSR Ministrlar Soveti raisi (1950—1951).

## Biografiyasi
* 1938-1939 — Oʻzbekiston SSR KP Samarqand viloyat qoʻmitasining Kotibi.
* 1939-1939 — Toshkent shahar qoʻmitasi kotibi.
* 1939-1941 — Oʻzbekiston SSR KP Buxoro viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi.
* 1941-1942 — Oʻzbekiston SSR KP targʻibot va tashviqot masalalari kotibi.
* 1942-1946 — Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi.
* 1946-1949 — Oʻzbekiston KP Andijon viloyat Qoʻmitasining birinchi kotibi.
* 1949-1950 — Oʻzbekiston SSR KP 3-kotibi.
* 1949-1950. — Oʻzbekiston SSR Oliy Sovet Raisi.
* 1950-1951 Oʻzbekiston SSR Vazirlar Kengashi Raisi.
* SSSR Oliy soveti 2-3 chaqiriq deputati.

## Manbalar

## Havolalar
* Pravda Vostoka 03.03.1950 
* Abdurazzoq Mavlonovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
Orif Alimov

**Orif Alimovich Alimov** (8.5.1912, Toshkent – 2.10.2005, Toshkent) – OʻzSSR Ministrlar Soveti Raisi (1953—1961).

## Hayoti
1933-yildan 1941-yilgacha KPSS aʼzosi.

Oʻrta Osiyo rejalashtirish institutini tamomlagan.

1933-1934 – Andijon viloyati „Sabot“ fermer xoʻjaligida iqtisodchi.

1934-1935 – Oʻzbek SSR xoʻjalik hisobi idorasida iqtisodchi.

1935-1935 – Oʻzbek SSR davlat hosil komissiyasida iqtisodchi.

1936-1938 – Oʻzbek SSR iqtisodiy buxgalteriya hisobi boshqarmasida iqtisodchi.

1938-1939 – Toshkent iqtisodiyot bilim yurti hisob boʻlimi bosh buxgalteri.

1939 – Toshkent shahar Stalin tumani Komsomol qoʻmitasi targʻibot boʻlim boshligʻi.

1939 – Toshkent shahar Komsomol qoʻmitasi targʻibot boʻlimi boshligʻi.

1939-1940 – Toshkent kasb-hunar bilim yurti kadrlar boʻlimi boshligʻi.

1940-1941 – Toshkent viloyat iqtisodiyot boʻlimi bosh buxgalteri.

Iyun-oktyabr 1941 – Oʻzbek SSR iqtisodiy buxgalteriya hisobi boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari.

1941-1942 – Oʻzbekiston KP (b) Markaziy Qoʻmitasi oziq-ovqat sanoati boʻlimi boshligʻi.

1942-1943 – Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Qoʻqon shahar qoʻmitasi birinchi kotibi.

1943-1945 – Qoraqalpogʻiston ASSR davlat xavfsizlik xalq kommissari.

1945-1946 – Oʻzbekiston KP Andijon viloyati qoʻmitasining ikkinchi kotibi.

1946-1948 – Oʻzbekiston KP Namangan viloyati qoʻmitasining birinchi kotibi.

1948-1950 – Oʻzbekiston KP Samarqand viloyati qoʻmitasining birinchi kotibi.

1950-1951 – Oʻzbek SSR paxtachilik vaziri.

1951-1952 – Oʻzbekiston KP Buxoro viloyati qoʻmitasining birinchi kotibi.

1952-1956 – Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Toshkent viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi.

1956-1957 – Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi kotibi.

1957-1959 – Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Samarqand viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi,

1959-1961 – Oʻzbek SSR Vazirlar Kengashi Raisi.

1961-1969 – Sovet Ittifoqi Markaziy statistika boshqarmasi Moliya va statistika boʻlimi boshligʻi.

1969-1975 – KPSS kadrlar boʻlimi boshligʻi.

1975-1981 – „Oʻzmevasabzavotuzumsanoat“ uyushmasi raisi.

1981-1984 – Oʻzbek SSR meva va sabzavot vaziri.

1984-yildan nafaqada.

1989-yilda Oʻzbekiston SSR tabiatni muhofaza qilish jamiyati Respublika Kengashi Raisi.

SSSR Oliy soveti uchinchi va beshinchi chaqiriqlari deputati.

## Manbalar

## Havolalar
* Pravda Vostoka 01.03.1950