Queen's universiteti

**Kingstondagi Queens universiteti** (; ) – Kanadaning Kingston shahrida joylashgan, ilmiy tadqiqotlarga ixtisoslashgan davlat universiteti. Xalq orasida shunchaki **Queens universiteti** yoki **Queens** oʻlaroq maʼlum. Universitet Ontario boʻylab 1&nbsp;400 ga yerga ega boʻlib, Angliyaning East Sussex shahridagi Herstmonceux qasri ham unga tegishlidir. Queens universiteti sakkiz fakultet va maktabga boʻlingan.

Shotlandiya cherkovi qirolicha Victoria chiqargan farmon asosida 1841-yil Queens kollejiga asos solgan. Ikki nafar oʻqituvchi va 15 nafar talaba ishtirok etgan ilk darslar 1842-yilning 7-martida oʻtkazilgan va talabalarni ruhoniylik ishiga hozirlashni koʻzlagan. Oliygoh 1869-yil Dengiz boʻyi provinsiyalaridan gʻarbdagi hududda ayollarni qabul qilgan ilk universitetga aylangan. Universitetdagi tibbiyot kurslariga ayollar qabul qilinganiga erkak xodimlar va talabalar salbiy munosabat bildirgani tufayli 1883-yil ayollar uchun tibbiyot kolleji ochilgan. 1912-yil universitet presviterianlik cherkovi bilan aloqani uzgan va hozirgi nomiga oʻtgan. XX asrning oʻrtalarida bir necha fakultet va maktabga asos solingan, yangi binolar qurilib, oliygoh kampusi kengaytirilgan.

Queens 33 mingdan oshiq talaba hamda jahon boʻylab 131 mingdan oshiq bitiruvchiga ega. Oliygohni tamomlagan taniqli shaxslar orasida davlat arboblari, olimlar, tadbirkorlar hamda 57 nafar Rhodes stipendiyasi sovrindori bor. 2022-yil holatiga koʻra, besh nafar Nobel mukofoti sovrindori hamda bir nafar Turing mukofoti gʻolibi Queenʼs universiteti bilan aloqadordir.

## Tarixi
### XIX asr

Queens universitetining tarixi presviterianlarning 1830-yillardagi taʼlim tashabbuslariga borib taqaladi. Universitetga asos solish boʻyicha dastlabki reja 1839-yil boʻlib oʻtgan sinod yigʻinida taqdim etilgan. 1840-yilda Yuqori Kanadaning 13-Parlamenti yigʻinida universitetni ochish boʻyicha oʻzgartirilgan qonun loyihasi koʻrib chiqilgan. 1841-yilning 16-oktyabrida qirolicha Victoria nomidan xartiya eʼlon qilinib, Kingstonda Queens kollejiga asos solingan. Queens presviterianlarning oʻsib borayotgan Yuqori Kanada koloniyasida ruhoniylar tahsil olishi hamda yoshlarni fan va adabiyot sohalarida oʻqitishga qaratilgan bir necha yillik saʼy-harakatlari natijasidir. Universitet Ediburg hamda Glazgo universitetlaridan oʻrnak olib tuzilgan. Ikki nafar oʻqituvchi hamda 15 nafar talaba ishtirok etgan ilk darslar 1842-yilning 7-martida kichik yogʻoch uyda boʻlib oʻtgan.

Kollej hozirgi adresida oʻrnashishidan oldin 11 yil davomida bir necha marta koʻchirilgan. Kanada konfederatsiyasidan oldin Shotlandiya cherkovi, Kanada hukumati hamda individual shaxslar kollejni moliyalashtirgan. 1869-yil oliygoh Dengiz boʻyi provinsiyalaridan gʻarbdagi hududda ayollarni qabul qilgan ilk universitetga aylangan.

Konfederatsiyadan keyin federal hukumat kollejga moliyaviy yordam koʻrsatishni toʻxtatgan, Oʻrta yer tumanining tijoriy banki () bankrot boʻlishi ortidan esa Queens oʻz endaumentining uchdan ikki qismidan mahrum boʻlgan. Bu ikki holat kollej taqdiriga tahdid solgan. Direktor William Snodgrass  hamda boshqa rasmiylar Kanada boʻylab mablagʻ toʻplash kampaniyasini boshlab, kollejni saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan.

Moliyaviy muammolar asr yakuniga qadar kollej maʼmuriyatini tashvishga solgan. 1880-yillarga qadar Kingstonni tark etib, Toronto universiteti bilan birlashish masalasi koʻrib chiqilgan. Ilk asosiy homiy Robert Sutherland qoʻshimcha mablagʻ meros qilib qoldirishi ortidan kollej moliyaviy qiyinchiliklardan qutulgan va mustaqil faoliyatini saqlab qolgan. 1881-yilning 17-mayida Queens universitet maqomini olgan.

1880-yilda universitetning tibbiy kursiga uch nafar ayol talaba qabul qilingan, ammo bunga erkak talabalar va xodimlar shu qadar salbiy munosabat bildirganki, 1883-yil ayol talablarni oʻqishdan chetlatishga qaror qilingan. Uchala talaba oʻqishni tamomlashiga imkon yaratish maqsadida Ayollar tibbiyot kollejiga asos solingan. XIX asr oxirida 1880-yilda qurib bitkizilgan teologiya binosi () universitetning asosiy binosi oʻlaroq xizmat qilgan.

### XX asr
1912-yilda Queens universiteti Shotlandiyaning  presviterian cherkovidan ajralib chiqdi va oʻz nomini „Kingstondagi Queens universiteti“ga () oʻzgartirdi. Queens ilohiyot kolleji 1925-yilga borib Kanada Birlashgan cherkoviga qoʻshilguniga qadar Kanadadagi presviterian cherkovi nazorati ostida qoldi. Ilohiyot kolleji Queens universitetining dinshunoslik kafedrasi bilan birlashtirildi va dastur 2015-yilga kelib yopildi.

Universitet Birinchi jahon urushi yillarida talabalar, xodimlar va professor-oʻqituvchilar harbiy xizmatga jalb etilishi bilan bogʻliq abituriyentlar sonidagi keskin pasayish tufayli yana bir moliyaviy inqirozga duch keldi. 1&nbsp;000&nbsp;000 dollar mablagʻ toʻplangan kampaniya hamda 1918-yilda erishilgan sulh universitetni saqlab qoldi. Urushda oliygohning qariyb  1&nbsp;500 talabasi jang qildi, ularning 187 nafari halok boʻldi.

1938-yil 18-avgustda, yaʼni Ikkinchi jahon urushi boshlanishidan bir yil oldin AQSh prezidenti Franklin Roosevelt faxriy darajani qabul qilish uchun Queens universitetiga keldi. Butun dunyo boʻylab efirga uzatilgan murojaatida prezident Amerikaning Kanada bilan oʻzaro ittifoq va doʻstlik siyosatini e’lon qildi. Ikkinchi jahon urushida universitetning 2&nbsp;917 nafar bitiruvchisi qurolli kuchlarda xizmat qildi, ularning 164 nafari halok boʻldi. John Deutsch markazining Memorial binosidagi xotira xonasida jahon urushlarida halok boʻlgan universitet talabalari ismlari qayd etilgan.

Queens universiteti urushdan keyingi yillarda tez surʼatda oʻsdi. Bunga urushdan keyin iqtisodiyot kengayishi va 1960-yillarda avjiga chiqqan demografik oʻsish turtki boʻldi. 1951-yilda abituriyentlar soni 2&nbsp;000 dan oshiqroq boʻlgan boʻlsa, 1961-yilga kelib 3&nbsp;000 nafardan oshdi. Bu davrda qurilish dasturi yoʻlga qoʻyildi va oʻn yildan kamroq vaqt ichida beshta talabalar turar joyi qurildi.

1950-yillarning oʻrtalarida Ontarioda yuridik taʼlim qayta tashkil etilganidan soʻng, 1957-yilda yangi John A. Macdonald binosida yuridik fakultet ochildi. 1950-yillarda amalga oshirilgan boshqa loyihalar orasida maʼmuriy idoralar uchun qurilgan Richardson binosi hamda Dunning binosi eʼtiborga molik. Boshqa koʻplab Kanada universitetlari singari, 1960-yillarning oxiriga kelib Queens universitetida ham abituriyentlar soni uch barobarga oshdi, professor-oʻqituvchilar va xodimlar soni koʻpaydi, universitetdagi shart-sharoitlar yanada yaxshilandi. Bunga demografik oʻsish hamda davlat sektoridan ajratilgan moddiy yordam turki boʻldi. 1970-yillarning oʻrtalariga kelib, universitetdagi kunduzgi talabalar soni 10&nbsp;000 nafarga yetdi. Bu davrda qurilgan yangi obyektlar koʻproq odam yashashi uchun moʻljallangan yana toʻrtta turar joyni oʻz ichiga oladi. Bular An Clachan, Elrond College (hozirgi kunda Princess Towers deb nomlanadi), hozirgi kunda universitetga tegishli boʻlmagan kooperativ turar joy, gʻarbiy kampusda joylashgan John Orr Tower binosi hamda  Jean Royce binolaridir. Bundan tashqari, matematika, fizika, biologiya va psixologiya, ijtimoiy fanlar va gumanitar fanlar kafedralari uchun alohida binolar qurildi.

Bu davrda Queens Musiqa maktabi, Davlat boshqaruvi maktabi (hozirgi Siyosiy tadqiqotlar maktabi tarkibida), Reabilitatsiya terapiyasi maktabi hamda Shahar va mintaqaviy rejalashtirish maktablariga asos solindi. 1968-yilda universitetdan bir kilometr gʻarbda Taʼlim fakulteti tashkil etilishi ortidan universitetning gʻarbiy kampusi yuzaga keldi. Queens kompyuterlashtirilgan huquqiy tadqiqotlarni ilgari surgan ilk oliygohlardan biridir. 1968-yildan 1973-yilgacha universitetda QUIC/LAW Kanada huquqiy tadqiqot loyihasi yuritildi. 1973-yilda loyiha universitetdan ajralib chiqib, tijoratlashtirildi. QUIC/LAW dasturiy ta’minoti 1976-yilda Westlaw ma’lumotlar bazasining asosi oʻlaroq „West Publishing“ nashriyotiga rasman oʻtkazib berildi. 2002-yilda oʻsha davrga kelib „Quicklaw“ oʻlaroq tanilgan butunkanada huquq bazasi „West Publishing“ nashriyotining raqibi „LexisNexis“ shirkatiga sotildi. 1980-yilning 23-oktyabrida Queens universitetining ilk ayol kansleri Agnes Richardson Benidickson yangi lavozimiga kirishdi.

1991-yilda Queens universiteti oʻzining yuz ellik yillik yubileyini nishonladi. Nishonlash tadbirlarida Uels shahzodasi Charles va uning oʻsha paytdagi rafiqasi Diana Spencer ishtirok etdi. Shahzoda Cherles universitetni tashkil etish boʻyicha qirolicha Victoria 1841-yilda chiqargan farmon nusxasini taqdim etdi. Farmon nusxasi universitetning John Deutsch markazida namoyishga qoʻyilgan. 1993-yilda bitiruvchi Alfred Bader Herstmonceux qasrini Queens universitetiga sovgʻa qildi. Qasrda ayni damda Bader kolleji faoliyat yuritadi.

### XXI asr
2001-yilda qora tanli ayol professor irqchilikka duchor boʻlganini daʼvo qilib, Queen's universitetini tark etishi ortidan Kanada Senatining Taʼlimiy tenglik qoʻmitasi () oliygohdagi ozchiliklar va aborigen professor-oʻqituvchilar boshdan kechirayotganlarini oʻrganib chiqdi. Ushbu soʻrovnoma ortidan SEEC buyurtmasi bilan amalga oshirilgan tadqiqot koʻpchilik universitetda „oqlik madaniyati“ hukm surishiga ishonishini aniqladi. Hisobot xulosasida universitetning „yevrotsentrik oʻquv dasturlari, u yerdagi anʼanaviy pedagogik yondashuvlar, ishga qabul qilish jarayonjarayonlii, koʻtarilish va tadqiqot uchun imkoniyatlarda oq tanlilar imtiyozi va qudrati oʻz aksini topishda davom etayotgani“ eʼtirof etildi. Universitetning hisobot ortidan koʻrgan choralari koʻp yillik munozaraga sabab boʻldi. Queen's maʼmuriyati 2006-yildan boshlab xilma-xillikni targʻib qilish yoʻlida chora-tadbirlarni amalga oshirdi. Masalan, xilma-xillik boʻyicha maslahatchi lavozimi taʼsis etildi va ijtimoiy adolat boʻyicha muhokamalarni osonlashtirish uchun „dialog kuzatuvchilari“ yollandi.

2010-yilning mayida Queen's Matariki universitet tarmogʻiga aʼzo boʻldi. 2010-yilda tuzilgan ushbu xalqaro guruh aʼzo universitetlar oʻrtasida tadqiqotlar va bakalavriat taʼlimi sohasida hamkorlik oʻrnatishni koʻzlaydi.

Ontariodagi COVID-19 pandemiyasi fonida universitet sogʻliqni saqlash tizimi xodimlari, jamoat tashkilotlari hamda vaksina olishga qarshi shaxslar orasida COVID-19 vaksinasini targʻib qilish uchun  Kanada hukumatidan $440&nbsp;000 mablagʻ oldi.

2021-yilning iyulida sobiq senator Murray Sinclair universitetning 15-kansleri oʻlaroq faoliyatini boshladi. 2024-yilning iyulida jurnalist Shelagh Rogers uning oʻrnini egalladi.

2023-yil Queen's 2024-yilda $48 million defitsitga yoʻliqishini eʼlon qildi. Kamomadni bartaraf etish maqsadida provost Matthew Evans keskin choralarni eʼlon qildi. Xususan, guruhlardagi talabalar hamda xalqaro talablar soniga cheklovlar qoʻyilishi va ishga olish vaqtincha toʻxtatilishi maʼlum qilindi. Choralarga universitet xodimlari va talabalari keskin munosabat bildirdi. Talabalar norozilik namoyishlarini uyushtirdi. Evans inqirozni bartaraf etish uchun koʻrgan choralar jiddiy tanqidga uchradi va bu holat ham mahalliy, ham umummilliy OAVda yoritildi. Ayrim nashrlarda moliyaviy inqiroz hamda bakalavriatdan yuqori taʼlim talabalari koʻp ishlashga majbur boʻlayotgani tufayli Queen's Kanadaning eng yaxshi 15 tadqiqot universiteti orasida egallagan oʻrni tushgani aytildi.

## Kampusi

Queens universiteti Kingston shahridagi ayni nom bilan ataluvchi mahallada joylashgan. Universitetning asosiy kampusi janubda Ontario koʻli va Kingston umumiy shifoxonasi, sharqda shahar istirohat bogʻlari, boshqa taraflarda Universitet tumani deb nomlanuvchi mahallalar bilan chegaradosh. Kampusning umumiy hududi  boʻlib, universitet atrofidagi xususiy yerlar xarid qilinishi ortidan hozirgi koʻlamiga yetgan. Ushbu hudud universitetning eng yirik yer mulki hisoblanadi. Kingstondagi asosiy kampusdan tashqari, Queens shahar boʻylab boshqa mulklarga ham ega. Bundan tashqari, Ontariodagi Central Frontenac va Rideau Lakes shaharchalarida hamda Angliyaning East Sussex shahrida ham mulkka ega. Queens universiteti kampusi anishinaabe va irokez xalqlarining anʼanaviy yerlarida joylashgan.

Queens universiteti binolari turli yillarda qurilgan. Summerhill binosi 1839-yilda oʻz eshiklarini ochgan boʻlsa, Mitchell binosi 2018-yilda ochilgan. 1905-yilda qurib bitkazilgan Grant binosi universitetning eng taniqli binosi hisoblanadi. Binoga universitetning yettinchi direktori George Munro Grant nomi berilgan. Binoda konsertlar, maʼruzalar, uchrashuvlar, imtihonlar va bitiruv kechalari oʻtkaziladi. Universitetga tegishli ikkita bino Kanada Milliy tarixiy obyektlari ro‘yxatiga kiritilgan. Kingston umumiy kasalxonasi Kanadadagi eng qadimiy faoliyati toʻxtamagan davlat kasalxonasidir. G‘arbiy kampusning sharqida joylashgan Roselawn House binosi universitetning Donald Gordon markazining asosiy qismini tashkil qiladi.

### Kutubxona, muzey va galereyalari

Queens universiteti kutubxona tizimi kampusdagi oltita kutubxona va arxivni oʻz ichiga oladi. Ularning umumiy fondi 2,2 million jismoniy material hamda 400&nbsp;000 elektron resursdan, jumladan, elektron kitob, jurnal hamda maʼlumot bazalaridan iboratdir. Kutubxonaning 2007–2008-yillardagi byudjeti 18,1 million dollarni tashkil qilgan boʻlib, material xarid qilish uchun 9,8 million dollar ajratilgan. Universitet kutubxonalari — Bracken tibbiyot fanlari kutubxonasi, ta’lim kutubxonasi, Lederman huquq kutubxonasi, Joseph S. Stauffer gumanitar va ijtimoiy fanlar kutubxonasi hamda Muhandislik va fan kutubxonasi. W.D. Jordan nomidagi nodir kitoblar va maxsus toʻplamlar kutubxonasida 1475-yildan 1700-yilgacha nashr etilgan kitoblar saqlanadi. Muhandislik va fan kutubxonasi hamda W.D. Jordan nomidagi kitoblar va maxsus toʻplamlar kutubxonasi Douglas kutubxonasi ichida joylashgan. 1981-yildan beri Queens arxivlari Kathleen Ryan binosida saqlanadi. Arxiv universitetning axborot resurslari va tarixiy qaydlarini boshqaradi, saqlaydi va ulardan foydalanish uchun sharoit yaratadi. Kathleen Ryan binosida universitet arxividan tashqari Kingston shahri arxivlari ham joylashgan.

Queens 10&nbsp;000 ta mineral va 865 ta qazilmalardan iborat yershunoslik va geologiya kolleksiyasini, shuningdek, Kingston hududi geologiyasi koʻrgazmasini oʻz ichiga oluvchi Miller geologiya muzeyini boshqaradi. Muzeydan asosan Ontario sharqidagi mahalliy maktablar oʻquvchilari va tabiiy-ilmiy qiziqish guruhlariga yer haqidagi fanlarni oʻqitishda foydalaniladi. Doimiy eksponatlar orasida dinozavrlar, dinozavr tuxumlari, dastlabki koʻp hujayrali hayvonlarning qoldiqlari hamda 500 million yil oldin toshga aylangan izlar bor.

Queens universitetining san’at kolleksiyalari Agnes Etherington sanʼat markazida joylashgan. Markazga Agnes Etherington nomi berilgan boʻlib, uning uyi universitetga sovgʻa qilingan. Uydan asosiy sanʼat markaziga biriktirilgan sanʻat muzeyi sifatida foydalaniladi. 1957-yilda ochilgan markazda 14&nbsp;000 dan ortiq sanʼat asari, shu jumladan, Rembrandt asarlari va inuitlarning xalq asarlari mavjud. Universitetda, shuningdek, Union Gallery nomli sanʼat galereyasi ham bor. 1994-yilda ochilgan galereyani talabalar va professor-oʻqituvchilar boshqaradi. Galereya talabalar asarlarini hamda zamonaviy sanʼatni targʻib qilishni koʻzlaydi.

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar

*  (inglizcha)