Ibn al-Xashshob

**Abulfadl (Abulhasan) ibn al-Xashshob** (; 1125-yilda vafot etgan) – saljuqiy amir Ridvon hukmronligi davrida Halab shahrining shia *[[qozi]]si* va *[[rais]]i*.

Oilasi Banu al-Xashshob shahardagi badavlat yogʻoch savdogarlari boʻlgan. Birinchi salib yurishi davrida Ibn al-Xashshob salibchilarga qarshi *[[jihod]]* gʻoyasini targʻib qilgan ilk shaxslardan biri boʻlib, bu tushuncha XII asr davomida tobora ommalashib borgan. Uning daʼvatlari xalq orasida katta qoʻllab-quvvatlovga ega boʻlgan. Biroq Ridvon va uning hashshoshiy maslahatchilari yangi tashkil topgan salibchi davlatlarga qarshi ochiq urush olib borishni istamagan. Halab shahri salibchilarning doimiy tahdidi ostida qolgan va oxir-oqibat Ridvon Antioxiyalik Tancred tomonidan kamsitilgan holda shahardagi ayrim masjidlar, jumladan, Halab Katta masjidining minoralariga ham xochlar oʻrnatishga majbur boʻlgan.

Ibn al-Xashshob Bagʻdoddagi abbosiy xalifa al-Mustazhirdan bir necha bor yordam soʻragan. Biroq har safar murojaatlari eʼtiborsiz qoldirilgan. Nihoyat, 1111-yilda xalifadan shaxsan yordam soʻrash uchun Bagʻdodga yoʻl olgan. U yerda gʻalayon qoʻzgʻatib, saljuqiy sulton Muhammad I Tapar hamda abbosiy xalifaning xususiy masjidlaridagi *[[minbar]]ni* vayron qilgan. Bunga javoban sulton Mosul atabegi Mavdudga Halabga yordam berishni buyurgan. Shundan soʻng Ibn al-Xashshob vataniga qaytgan. Biroq Ridvon Mavdudning oʻz ishlariga aralashishini istamagan va Ibn al-Xashshobni qamoqqa oldirgan. Natijada, Mavdud bilan Ridvon oʻzaro hamkorlik qila olmagan va Mavdud Mosulga qaytib ketgan.

Ridvon 1113-yilda vafot etgach, Ibn al-Xashshob zaif yoki voyaga yetmagan amirlar nomidan shaharni amalda boshqargan. Shahardan hashshoshiylarni, jumladan, ularning yetakchisi Abu Tohir as-Sayigʻni quvib chiqarish yoki qatl ettirish orqali yoʻq qilishga yordam bergan. 1119-yilda salibchilar yana Halab shahriga tahdid solganida Ibn al-Xashshob Shimoliy Mesopotamiyadagi Artuklu bekligi hukmdori Ilgʻoziy bilan ittifoq tuzish boʻyicha muzokara olib borgan va shu yili Antioxiya knyazligi Ager Sanguinis jangida magʻlubiyatga uchragan. Ibn al-Xashshob jangda halablik qoʻshinlarga shaxsan oʻzi boshchilik qilgan.

1124-yilda salibchilar Halabni qamal qilgan va shahar tashqarisidagi Mashhad al-Muhassinni tahqirlaganlaridan soʻng, Ibn al-Xashshob shahardagi 6 ta nasroniy cherkovdan toʻ4 tasini, jumladan, VI asrga oid suryoniy soborni ham masjidga aylantirishni buyurgan. Qamal qiluvchilarga qudduslik Baldvin II va Edessalik Joscelin I boshchilik qilgan boʻlib, ular musulmon Banu Mazyad sulolasidan boʻlgan Dubays ibn Sadaqa bilan ittifoq tuzgan edilar. Ibn al-Xashshob uni ochiqchasiga qoralagan. Qamal oxir-oqibat 1125-yilda Mosul atabegi Aqsunqur al-Bursuqiy yordami bilan toʻxtatilgan. Oʻsha yil oxirida Ibn al-Xashshob nizoriylarga qarshi qirgʻinlar uyushtirganidan soʻng, hashshoshiylar tomonidan oʻldirilgan. Keyingi yili Halab Zangiy qoʻliga oʻtgan boʻlib, u Ibn al-Xashshob jon-jahdi bilan targʻib qilgan *jihpod* siyosatini amalga oshira boshlagan. Zangiy nafaqat salibchilarning Halabni egallash urinishlarini qaytargan, balki ularga qarshi hujumga ham oʻtgan.

## Izohlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* Carole Hillenbrand, *The Crusades, Islamic Perspectives*. New York, 2000.
* P. M. Holt, *The Age of the Crusades: The Near East from the Eleventh Century to 1517*. New York, 1986.
* Amin Maalouf, *The Crusades Through Arab Eyes*. 1983