open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Creutzfeldt-Jakob kasalligi

**Creutzfeldt-Jakob kasalligi** — miya yarimsharlari poʻstlogʻi, bazal gangliylar va orqa miyaning kam uchraydigan progressiv neyrodegenerativ kasalligi. Ushbu kasallikni maxsus yuqumli agentlar — prionlar keltirib chiqarib, spongiform ensefalopatiyaning bir turi sanaladi. Bugungi kunda kasallikning davosi yoʻq, 100% hollarda oʻlim sodir boʻladi. Kasallikning rivojlanishiga taʼsir qilmaydigan faqat simptomatik davolash mavjud. Kamdan-kam uchrashi va oʻziga xos alomatlar yoʻqligi sababli kasallikka tashxis qoʻyish qiyin.

## Boshqa nomlari
Spastik psevdoskleroz, kortiko-striospinal degeneratsiya sindromi, transmissiv spongioform ensefalopatiya, baʼzan „telba sigir kasalligi“ deb ham ataladi.
## Tarixi
Kasallik birinchi marta 1920-yilda Hans Gerxard Creutzfeldt tomonidan aniqlangangan. 1921-yilda Alfons Jakob ushbu kasallikka chalingan ruhiy bemorlarning orqa miya oldingi shoxlari, ekstrapiramidal va piramidal tizimlarining shikastlanish belgilari bilan kombinatsiyasini qayd etdi va kasallikni spastik psevdoskleroz deb belgiladi. Spielmeyer birinchi boʻlib kasallikni tavsiflagan mualliflar nomi bilan atashni taklif qildi.
## Epidemiologiyasi

Odamning barcha prion ensefalopatiyalarining taxminan 85% ni Creutzfeldt-Jakob kasalligi tashkil qiladi va erkak-ayollar kattalar hamda bolalarga birdek taʼsir qiladi. Yangi Gvineya orolining aborigen ayollarida bu kasallik bilan kasallanish biroz ustunlik qiladi, bu milliy anʼanalarning oʻziga xos xususiyatlari (marosim kannibalizm) bilan bogʻliq. Bu yerlik ayollar oʻliklarning miyasini yeyishadi va buning natijasida PrPSc ning yuqori dozasini qabul qilishadi. Kasallikka chalinishi odatda oʻrta yoki undan yuqori yoshda kuzatiladi, lekin prinsipial jihatdan u har qanday yoshda paydo boʻlishi mumkin. Maʼlumotlarga qaraganda kasallikning klassik formasining uchrash yoshi 17 yoshdan 87 yoshgacha (oʻrtacha yosh — 64 yosh), yangi shaklining oʻrtacha yoshi 29 yosh.

## Manbalar

## Havolalar
* https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29939637/
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507860/
Ummu Sulaym binti Milhon

**Ar-Rumaysa binti Milhon** (; vafoti:  650-yil, hijriy 28-yil) *Ummu Sulaym* kunyasi bilan mashhur boʻlgan, Islom paygʻambari Muhammadning sahobasi, Yasribda (hozirgi Madina) eng birinchi Islomni qabul qilgan ayollardan biri.

## Biografiyasi
Ummu Sulaym Banu Xazraj qabilasining Najjor urugʻiga mansub Milhon ibn Xolid al-Ansoriyning qizi, Ummu Harom binti Milhon va Harom ibn Milhonning singlisi boʻlgan. U birinchi marta Molik ibn an-Nadrga turmushga chiqqan, ushbu nikohdan Muhammadning taniqli sahobasi Anas ibn Molikni dunyoga keltirgan. Mushriklardan boʻlgan Ibn an-Nadr Ummu Sulaymning, Islomni qabul qilganidan qattiq gʻazablangan va uni tashlab, Suriyaga ketgan va oʻsha yerda vafot etgan.

Birinchi eri vafot etgach, Abu Talha al-Ansoriy hammadan oldin Ummu Sulaym bilan unashtirilishga qaror qiladi. U Ummu Sulaymning boshqalarni undan ustun koʻrmasligiga ishonchi komil edi. Abu Talha juda boy kishi boʻlib, mohir chavandoz va kamonchi edi, shuningdek, Ummu Sulaym kabi Banu Najjor qabilasidan boʻlgan. Biroq shunday boʻlsa-da, Ummu Sulaym Abu Talhaga turmushga chiqishni rad etgan. Shunda Abu Talha Ummu Sulaymdan unga oʻzidan ham munosibroq odam bormi, deb soʻraydi, Ummu Sulaym esa buni mushrik kishiga turmushga chiqa olmasligi bilan izohlaydi. Shu sababli Abu Talha Islomni qabul qiladi va ular turmush quradilar. Ummu Sulaym Abu Talhaga Islom dinidan saboq bera boshlaydi. Abu Talha ham paygʻambar Muhammadga sodiq musulmonlardan biriga aylanadi. U xalifa Usmon davrida dengiz safarida vafot etadi va dengizga dafn qilinadi.

## Manbalar
Bikovaya Greblya

**Bikovaya Greblya** () – Ukrainaning Kiyev viloyatining Beloserkovskiy tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. 2001 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 537 kishidan iborat.
## Mahalliy kengash
Pochta indeksi — 09180. Mahalliy kengashi Kiyev viloyati, Beloserkovskiy tumani, Bikovaya Grebliya qishlogʻi, P.Kabuli,5 koʻchasida joylashgan.
## Havolalar
* Быковая Гребля на сайте Верховной рады Украины 
* Административно-территориальное устройство Киевской области 

## Manbalar
Hongqi EHS7

**Hongqi EHS7** — Xitoyning avtomobilsozlik kompaniyasi boʻlmish FAWning subbrendi hisoblanuvchi Hongqi tomonidan ishlab chirlqariluvchi elektromobil.

## Yana qarang

* Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari
* Shanxay Avtomobillar muzeyi
* Xitoy avtomobil sanoati

## Manbalar
Anvar Abduqodirov

**Anvar Abduqodirov** (; 1983-yil 21-noyabr, Andijon) — Oʻzbekiston nafaqadagi futbolchi, Faoliyatining asosiy qismini „Andijon“ va „Neftchi“ jamoalari tarkibida oʻtkazgan. Futbol murabbiyi.

## Futbolchilik faoliyati
Anvar Andijon futbol makatabi tarbiyalanuvchisi. Faoliyatini 1999-yilda Andijon jamoasida boshlagan. Andijon jamoasi 5 mavsum davomida oʻynagan. 2004-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Neftchi jamoasi tarkibida raqobat sababli asosiy jamoadan oʻrin ololmagan. „Neftchi“ klubi tarkibida Oʻzbekiston Oliy ligasi oʻyinlarida 43 ta oʻyinda 6 ta gol muallifi boʻlgan.

2007-yilgi mavsumda Muborakning „Mashʼal“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. Muborak jamoasida bir mavsum oʻynaganidan soʻng klubni tark etdi va keyingi faoliyatidagi jamoalarda ham bir mavsumdan ortiq faoliyati olib bormagan. 2008-yilgi mavsumda Navoiyning „Qizilqum“, 2009-yilda Gʻuzorning „Shoʻrtan“, 2010-yilda „Xorazm“ jamoalarida oʻynagan.

2010-yildan soʻng quyi liga jamoalari, NBU Osiyo, Kosonsoy, Shahrixon, Guliston, Oʻz Tong Ho klublarida faoliyat olib borgan.

## Murabbiylik faoliyati
2021-yilda „Andijon“ klubida yordamchi murabbiy sifatida murabbiylik faoliyatini boshlagan.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi oʻrin: 2004, 2006
* Oʻzbekiston Superligasi uchinchi oʻrin: 2007
* Oʻzbekiston Kubogi ikkinchi oʻrin sohibi: 2005

## Manbalar

## Havolalar

* Anvar Abduqodirov Footballfacts saytida
* Anvar Abduqodirov  OʻzPFL saytida
Qoʻlqop

Qo'l qoplaydigan kiyim, har bir barmoq uchun barmoqni oʻz ichiga olgan alohida qoplamalar yoki ochishmalar bilan ajratilgan. Qoʻlqoplar qoʻllarni sovuq yoki issiqlikdan, chiziq, qovurish yoki kimyoviy moddalar tufayli zarar koʻrishidan va kasalliklardan himoya qiladi.

Lateks, nitril gʻuma yoki vinil bir martalik qoʻlqoplar sogʻliqni saqlash mutaxassislari tomonidan koʻpincha gigiyena va kontaminatsiyalarni himoya qilish choralari sifatida kiyiladi. Politsiya xodimlari koʻpincha ularni jinoyat sodir etilgan joylarda ishlaydiganida, dalillar yoʻqolishidan saqlanish ushun foyidalanadilar. Koʻpgina jinoyatchilar barmoq izlari qoldirmaslik uchun qoʻlqoplar kiyishadi, bu esa jinoyatni tekshirishni qiyinlashtiradi. Biroq, qoʻlqoplar oʻzlarida inson barmoq izlari kabi noyob iz qoldirishlari mumkin.

## Tarix

Qoʻlqoplar qadimgi davrlarda paydo boʻlgan. Ular 5-sanoqqa tegishli qadimgi Misr qabrida tasvirlangan. Homerin *Odissey* baʼzi tarjimalariga koʻra, Laërtes bogʻida yurganida qoʻlqob kiyganligi bilan tasvirlangan. (boshqa manbalar, Laertes oʻzining uzun qoʻllarini qoʻllariga surib qoʻyganini taʼkidlaydi.) Herodot, „*Herodotning tarixi*“ (440 yil BC) da, Leotychidesning kumush bilan toʻlgan qoʻlqovoshi (qoʻlqop) bilan qanday ayblanganini aytib beradi. &nbsp;Rimliklar orasida ham qoʻlqoplar ishlatilgani haqida vaqti-vaqti bilan maʼlumot bor[5]. Pliny kichik (asr 100), uning ukasi qish paytida katta Pliniyning ishiga xalaqit bermaslik uchun qoʻlqop kiygan. &nbsp;

Bu atama Birinchi jahon urushi davrida Amerika harbiylari tomonidan kiyingan oq pamuk qoʻlqoplar uchun foyidalanilgan.

1905-yilda „Law Times“ jurnali jinoyatchilarning barmoq izlarini yashirish uchun qoʻlqpini ishlatish haqida birinchi marta maʼlumot bergan. "Kechki kelajakda… *Kelajak uchun… Qaroqchi burgʻonlik qilganda, qoʻlqoplar uning kiyimining zarur qismini tashkil etadi**.*

Formula 1 musobaqa mashinalari toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻl mashinalaridan olingan diraklarni ishlatgan. Ular odatda yogʻochdan tayyorlangan, shuning uchun haydov qoʻlqoplari dan foyidalanishgan.

## Yana qarang

* Qoʻlqovusli qoʻshiqchi, 1878 yil Edgar Degas pastelli

## Manbalar
Ana Štěrba-Böhm

**Ana Shterba-Böhm** (qizlik familiyasi Jenko; 1885-yil 9-iyun – 1936-yil 22-iyul) – sloveniyalik kimyogar. Sloveniyada kimyo boʻyicha doktorlik darajasini olgan ilk ayol olima.

## Yoshligi va taʼlimi
Ana Jenko oʻsha paytda Avstriya-Vengriyaning bir qismi boʻlgan Lyublyana shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Otasi shifokor Ludvik Jenko va onasi Terezija Jenko (qizlik familiyasi Lenche) maʼlumotli ayol boʻlgan, Lyublyana va Bavariyada Ursulines bilan birga oʻqigan, shuningdek, bir yil Moskvada boʻlgan. Eriga amaliyotida yordam bergan va er-xotin Sloveniyaning madaniy hayotida panslavyanizm targʻibotchilari sifatida faol ishtirok etganlar. Juftlikning toʻrt farzandi boʻlgan. Barcha birodarlar oliy maʼlumotga ega boʻlishgan, Ananing singlisi Eleonora, birinchi sloveniyalik ayol shifokor boʻlgan.

Ananing ilk taʼlimi noaniq; aytishlaricha, Lyublyanadagi 1-gimnaziyada pul toʻlab talaba oʻqigan, bu universitetga toʻgʻridan-toʻgʻri kirishning yagona yoʻli boʻlgan, chunki oʻsha paytda qizlar grammatikada oddiy talaba sifatida oʻqishga ruxsat berilmagan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, 1906-yilda Pragadagi Charlz-Ferdinand universitetining falsafa fakultetiga oʻqishga kirgan va bu yerda ilgari Sankt-Peterburg universitetida ayollar uchun oliy kurslarda qatnashganligini qayd etgan.

Besh semestr davomida kimyoni ekstraordinar, keyin oddiy talaba sifatida oʻrgangan. Oʻqituvchilari orasida Boguslav Brauner (nazariy va fizik kimyo), Bohumil Kužma (anorganik kimyo) va keyinchalik turmush oʻrtogʻi Jan Stanislav Štěrba-Böhm (kimyo tarixi) lar boʻlgan, yana mineralogiya, eksperimental fizika, matematika, falsafa tarixi, chex va nemis tili fanlari ham oʻquv dasturida qayd etilgan. 1911-yil yozgi semestrini uchta organik: kahrabo, olma va vino kislotalarini aniqlash hamda ajratish mavzusida doktorlik dissertatsiyasini tayyorlash bilan oʻtkazgan.

1911-yil 22-iyulda Pragadagi Karl-Ferdinand universiteti (Chexiya filiali) falsafa fakultetida kimyo va fizika boʻyicha katta hamda kichik falsafa boʻyicha „Studie o stanovení a dělení kyselin: jantarové, jablečné a vinné“ tezisi bilan doktorlik darajasini olgan. Ushbu ilmiy ish bir qancha zamonaviy sloven gazetalari tomonidan qayd etilgan va shu bilan Ana fan doktori ilmiy darajasini olgan birinchi sloven ayoli nomiga sazovor boʻlgan .

## Manbalar
Filippenko Aleksandr Georgievich

**Aleksandr Georgievich Filippenko** ( (1944 yil 2 sentyabrda Moskvada tugʻilgan) — sovet va rus teatr va kino aktyori. Rossiya Federatsiyasi xalq artisti (2000). Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti laureati (1998).

U Moskvadagi Gogol markazi va Mossovet teatrlaridagi spektakllarda rol oʻynagan. U „Toʻgʻridan-toʻgʻri nutq“ maʼruza zali bilan hamkorlik qildi va u yerda bir kishilik spektakllarni oʻtkazdi. Uning yakkaxon dasturlarida Gogol („Oʻlik jonlar“ Moskva konservatoriyasi musiqachilari bilan), Zoshchenko, Erdman, Dovlatov, Soljenitsin, Filipenkoning nasri mavjud. Auidokitoblar hamda audiospektakllar yozgan.

2022-yil noyabr oyida u urushga qarshi pozitsiyasi uchun Mossovet teatridan ishdan boʻshatildi va Litvaga joʻnab ketdi.

## Biografiyasi

### Yoshligi
Aleksandr Filippenko Moskvada M. I. Kalinin nomidagi Moskva rangli metallar va oltin instituti Georgiy Yakovlevich Filippenko (1914-1971) va Valentina Ivanovna Filippenko (1918-2000 yillar) oʻqituvchilari oilasida tugʻilgan. Olmaotaga (otasining oilasi yashagan) koʻchib oʻtgandan soʻng, onasi kon-metallurgiya institutida matematikadan dars bergan. Olmaotadagi 54-maktabni oltin medal bilan tamomlagan. 1967-yilda Moskva fizika-texnika institutining molekulyar va kimyoviy fizika (FMCP) fakultetini tez jarayonlar fizikasi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Ikki yil davomida SSSR Fanlar akademiyasi Geokimyo institutida katta muhandis boʻlib ishlagan.

### Aktyorlik faoliyati
1962-yildan — MIPT KVN talabalar jamoasi aʼzosi (klub chempionlari 1962/1963). 1964-1969 yillarda — Moskva davlat universiteti talabalar teatri qoshidagi „Bizning uy“ estrada studiyasining aktyori va direktori. 1969—1975-yillarda — Taganka drama va komediya teatri aktyori. 1974-yilda Boris Shchukin nomidagi teatr maktabini tamomlagan. 1975-yilda Filippenko Yevgeniy Vaxtangov nomidagi akademik teatr truppasiga qoʻshildi va u yerda 20 yil ishladi. 1996-yildan 2006-yilgacha — Moscocertdagi Mono-Duet-Trio teatrining direktori. 2006-yildan 2022-yilgacha — teatr aktyori. Mossovet . 2019-yildan 2022-yilgacha — Gogol markazi teatrining aktyori.

100 dan ortiq filmlarda rol ijro etgan.

Sahnada N. V. Gogol , A. T. Averchenko , S.Dovlatov, A. P. Platonov rollarini ijro etgan.

## Manbalar
Kerbalayi Sefixon Karabogi

**Kerbalay Sefixon Karabogi** () - ozarbayjonlik me'mor, Qorabog'da yaratilgan noyob me'morchilik maktabi vakili.

Qorabog‘iy asarlarida an’anaviy va romantik unsurlarni uyg‘unlashtirish tendentsiyasi ayniqsa seziladi. Kerbalay Sefixon Agʻdam, Fizuli, Shusha shaharlarida ko'plab binolarni loyihalashtirgan. Uning loyihalari uchun (masalan, 

Ag'dam va Bard masjidi uchun) Ozarbayjon me’morchilik an’analariga asoslangan oddiy texnikalardan foydalanilgan.

## Yaratilish
Kerbalayi Sefixon Qorabog'iy ijodining o'ziga xos xususiyati mahalliy me'morchilik an'analaridan oqilona va mohirona foydalanish edi. 1883 -yilda me'mor Gevhar-agi yuqori masjidi qurib bitkazdi, uning ustidagi qismdagi rozetkada arab tilida: *"Qorabog' me'mori Karbalay Safi Xon tomonidan yaratilgan. 1301" (1883-1884)* . Ustaning nomi Shushaning quyi qismida joylashgan Ashagi Govhar Ogʻa masjidi, shuningdek, Fuzuliy shahridagi masjidda ham uchraydi: *“Qorabog‘ me’mori Karbalay Safi xoni tomonidan yaratilgan. 1307" (1889-1890)* .

Sefixon loyihasi boʻyicha qurilgan binolardan Shushadagi Shirin suv hammomi, Barddagi masjid (1868), Ag'dam masjidi(1870), Odessadagi “Tatar masjidi” (1870), “Qorabogʻlar” masjidini nomlash mumkin. (1880) Ashxobodda, Shusha shahridagi bir qancha chorak masjidlar va Qorabog'dagi boshqa fuqarolik binolari.

Sefixon Qorabog‘iyning mahalliy me’morchilik an’analaridan foydalanganligi tufayli Qorabog‘ hududi o‘ziga xos ichki makonni tashkil etgan yagona turdagi masjidga ega bo‘ldi – tosh ustunlarni ikki qavatli galereyalarga bo‘lish va gumbazli shiftlardan foydalanish.

## Fotogalereya

## Eslatmalar


## Manba

*
Kihnu

**Kihnu** — Boltiq dengizidagi orol. Maydoni , Riga koʻrfazidagi eng katta orol. Kattaligi boʻyicha Estoniyaning eng yirik yettinchi orol. Uzunligi , kengligi , orolning eng baland nuqtasi dengiz sathidan  balandda.

Kihnu Parnu tumani hududiga kiradi va qoʻshni orollar bilan birgalikda mamlakatning eng kichik munitsipalitetlaridan biri boʻlgan Kihnu Parishni tashkil qiladi, uning maydoni .

2007-yil holatiga koʻra Kihnuda 604 kishi yashagan, ulardan 69 nafari boshlangʻich sinf oʻquvchilari edi. Orolda toʻrtta qishloq bor: Lemsi, Linakula, Rootsikula va Sääre. Qishda dengiz muzlagan boʻlsa, muz ustida orolga borish mumkin.

YuNESKO 2003-yil 7-noyabrda Kihnu madaniy makonini va anʼanalarini Insoniyat ogʻzaki va nomoddiy merosining durdona asari deb eʼlon qildi.

Kihnu mahalliy dialektda *Kihnumua* deb ham ataladi. Boshqa tillardagi ismlar qatoriga latish tilida *Ķīļu*, shved tilida *Kynö*, eston shved tilida *Kin* va eski nemis tilida *Kühnö* kiradi. Kihnu nomining etimologiyasi boʻyicha turli xil nazariyalar mavjud.

## Madaniyat
Kihnu erkaklari koʻp vaqtini dengizda oʻtkazganligi sababli, ayollar orolda asosan kundalik ishlar, hunarmandchilik, raqslar bilan shugʻullanadilar.

Kihnu oroli oʻziga xos anʼanaviy kiyimlari bilan mashhur boʻlib, bugungi kunda ham mahalliy aholi kiyimlardan foydalanadi. Ular orasida chiziqli yubkalar (*kort*), naqshli trikotaj erkaklar shimlari (*troi*) va trikotaj qoʻlqoplar bor. Yosh ayollar anʼanaga koʻra, hunarmandchilik qilish uchun kechki yigʻinlar (*ülalistmine*, yaʼni „oʻtirish“) uyushtirishadi.

Anʼanaviy oshxonada xamirga kartoshka, choʻchqa yogʻi yoki Boltiq seld baligʻi qoʻshilgan javdar noni kiradi. Bundan tashqari baliqchilar tomonidan tayyorlangan ilon baligʻi shoʻrvasi va toʻylarda tortilivchi shirin sutli osh ham asosiy taomlardan sanaladi

XIX asr va XX asr boshlarida Kihnu shahridan koʻplab erkaklar dengizchilik kasbini tanlashgan. Ulardan eng mashhuri kapitan Enn Uuetoa edi.

## Til
Kihnu lahjasi Saaremaa, Muhu va Hiiumaa lahjalari bilan bir qatorda Shimoliy Estoniyaning insular dialekt guruhiga tegishli. Shimoliy Estoniya guruhiga kiruvchi tillar orasida boshqa fin tillari kabi singarmonizmni saqlab qolish muhim. Dialekt triftonglarni oʻz ichiga oladi. Lugʻat va intonatsiyada shved tili taʼsiri mavjud.

## Geografiya va iqlim
Orolning qumli ichki qismi va ellikdan ortiq orolchalardan iborat toshli qirgʻogʻi qushlar uchun asosiy yashash joyi hisoblanadi. Orolning dengiz sathidan maksimal balandligi 29,6 m ga etadi.
Fayl:Kihnu lighthouse2.jpg|alt=| 
Fayl:Kihnu church.JPG|alt=|
Fayl:Kihnu-KYLÄKAUPPA.jpg
Fayl:Seashore of Kihnu.jpg
Fayl:Kihnu muuseum.jpg|
Fayl:Villageroad.JPG|
Fayl:Garden in Kihnu.JPG|
Fayl:Kihnu rannik 1.JPG|
Fayl:Kihnu girls.JPG|
Fayl:Kihnu männik.JPG|Qarag'ay o'rmoni
Fayl:Kihnu kalmistu4.jpg|
Fayl:Hallhüljes Kihnu hoiualal.JPG|


## Manbalar
Shayx Ali al-Bakka masjidi

**Shayx Ali al-Bakka masjidi** () — 13-asr masjid. Falastinning Gʻarbiy sohilidagi Eski Xevron shahrining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. U Harat ash-Shayx (yoki Shayx Ali al-Bakka) kvartalida qurilgan.

Masjid 1282-yilda Mamluk sultoni al-Mansur Qalavun davrida Husamiddin Turuntoy tomonidan tashkil etilgan. Turuntoy sultonning Quddusdagi vakili edi. Ziyoratgoh Xevronda istiqomat qilgan iroqlik taniqli soʻfiy diniy yetakchi Shayx Ali al-Bakka sharafiga nomlangan. Minora saltanatning noibi va amaldagi qudrati Sayf ad-Din Solar (vafoti 1310-yil) tomonidan qurilgan.

Asl masjidining asosiy qismi buzib tashlangan, ammo minora hali ham saqlanib qolgan va Mamluklar arxitekturasining namunali asari sifatida qaraladi. Toʻrtburchak asosli. Minora poydevori hovliga olib boradigan arkali yoʻlakka ega. 1978-yilda bu yerda yangi masjid qurilgan, biroq asl masjid qoldiqlari saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

* (p. 242)
* (pp. 220, 222, 224, 227, 291 ff)
*
* (Sharon, 2013, p. 58 ff)
*
Buzurg Santoshpur karamatiya madrasasi

**Buzurg Santoshpur Karamatiya fozil madrasasi** (, ) — Bangladeshning Rangpur tumanidagi Mithapukur shahrida joylashgan madrasa.

## Tarixi
1946-yilda bu hududda Pir Mohiuddin laqabli Arabistonlik musulmon missioneri yashagan. Uning bu hududda *furqoniya* madrasasi tashkil etish tashabbusini mahalliy jamoatchilik mamnuniyat bilan qabul qilgan. Qurilish ishlari 1948-yilda yakunlangan. Madrasa 1873-yilda Rangpurda vafot etgan 19-asrda Bengalda islohotchilik faoliyati uchun tanilgan islom olimi Karamat Ali Jaunpuriy nomi bilan atalgan. Madrasa tashkil etilganidan 12 yil oʻtib unga *daxillik* maqomi berilgan. 1962-yilda *alim*, 1972-yilda *fazil* maqomiga erishgan.

## Infratuzilma
Madrasa bitta maʼmuriyat va oʻquv binosidan iborat. U fan laboratoriyasi, Shayx Russel kompyuter laboratoriyasi, kutubxona va oʻqituvchilar konferensiya xonasi kabilarni oʻz ichiga oladi. Maktab binolari taxminan 0,68 akr, jami 28 gektarni tashkil etadi.
## Manbalar
Hazari Gonj Hamidiya fozil madrasasi

**Hazari Gonj Hamidiya fozil madrasasi** ( ) — Bangladeshning Bhola tumanidagi Char-Fasson shahridagi madrasa. U BTIS (Ilohiyot va islomshunoslik bakalavri), Daxil (SSC) va *Alim* HSC ni darajalarini o'qishlikni taklif qiladi. Madrasa Islom arab universitetiga qarashli&#x5B; ** &#x5D;.

## Fakulteti
Madrasada Daxil va Alim bo‘limida gumanitar fanlar bo‘limi mavjud. 

## Yana qarang

* Paschim Jinnahgarh Nuria Alim madrasasi
Al-Aqso universiteti

**Al-Aqso universiteti** () — Falastinning Gʻazo va Xon Yunis shahrida kampuslari boʻlgan davlat universiteti. 1955-yilda oʻqituvchilar instituti sifatida tashkil etilgan boʻlib, keyinchalik oʻquv dasturini kengaytirgan. 26 000 ga yaqin talabalarni qamrab oladi va 1400 ga yaqin xodimga ega, ulardan 300 nafari oʻqituvchi va professorlardir.

2024-yilda universitet binolari 2023-yilgi Isroil-Hamas urushi paytida Isroilning bombardimon qilinishi natijasida vayron qilingan.

## Tarixi
1955-yilda Gʻazo Misr boshqaruvi ostida boʻlganida, barcha darajadagi oʻqituvchilarni tayyorlash uchun oʻqituvchilar instituti tashkil etilgan. 1991-yilda Davlat taʼlim kollejiga aylandi va 2001-yilda rasman akkreditatsiyadan oʻtkazilgandan soʻng Al-Aqso universiteti deb oʻzgartirildi. 2003-yilda Arab Universitetlari Ittifoqi va Falastin Oliy Taʼlim Kengashiga aʼzo boʻldi.

2022-yilda MECC kompaniyasi tomonidan 32 ta laboratoriya xonalaridan iborat yangi bino qurib bitkazildi.

Al-Aqso universiteti bir necha bor Isroil hujumlariga uchragan. 2004-yil 16-martda Isroil mudofaa kuchlari Az-Zaytun shimolidagi Ash-Shohada tutashuvi yaqinidagi mahallani qamal qildi va qishloq xoʻjaligi yerlarini vayron qilish va binolarni, jumladan Al-Aqso universitetining bir qismini buzishdan oldin uning aholisini quvib chiqardi. 2008-2009 qishki bosqin paytida universitetning Tel al-Hava kutubxonasi shikastlangan va qurilishi kutilayotgan jamoat taʼlim muassasasi vayron qilingan. 2024-yilning 6-fevralida Isroil mudofaa kuchlari ikki universitet binosini oʻqqa tutgani va kampusda boshpana topgan koʻchirilgan falastinlik tinch aholiga qarata oʻt ochgani haqida xabar berilgan edi. Bundan tashqari, doktor Visam Essa kabi akademiklar oʻldirilgan.

## Fakultetlar

* Amaliy fanlar fakulteti
* Sanʼat va gumanitar fanlar fakulteti
* Taʼlim fakulteti
* Tasviriy sanʼat fakulteti
* Media fakulteti
* Menejment va moliya fakulteti
* Sport fakulteti
* Axborot texnologiyalari fakulteti

8 ta fakultet 1994-yilda Al-Aqso universiteti va Ayn Shams universiteti oʻrtasida tashkil etilgan qoʻshma dastur boʻyicha aspiranturada bakalavr darajasini taklif qiladi. Hozirda dastur toʻxtatilgan, biroq universitetning qator fakultetlarida magistratura yoʻnalishlari mavjud.

## Yana qarang

* Falastin davlatidagi universitetlar va kollejlar roʻyxati
* Falastin davlatida ta

## Eslatmalar

## Manbalar

* Medea axborot fayllari: Falastin universitetlari

## Havolalar

* Universitet bosh sahifasi
Jamiya Ahmadiyya sunniy komil madrasasi

**Jamiya Ahmadiya sunniy komil madrasasi** (; ), xalq orasida **Jamiya Ahmadiya** nomi bilan tanilgan, Bangladeshning Chittagong shahri Sholashahar, Chandgaon hududidagi taniqli oliy oʻquv yurtidir. 1954-yilda tashkil etilgan bu muassasa Bangladeshdagi eng katta va eng qadimgi sunniy Barelvi madrasalaridan biridir. Uning asoschisi mashhur islom olimi Sayid Ahmad Shoh Sirikotiydir. U Imom Ahmad Rizoxon taʼlimoti asosida tashkil etilgan. Sayid Muhammad Tayyobshoh muassasa homiysidir. Hozir Sayid Muhammad Tohir Shoh va Sayid Muhammad Sobirshoh muassasa homiysi hisoblanadi.

## Darajalar va kurslar
Madrasada quyidagi kurslar oʻqitiladi.

Boshlangʻich daraja- urdu; forscha; arabcha; Nahu-Sarf; sirot-un-nabi; Matematika bilan bir qatorda fiqh fanlari ham oʻqitiladi; tarix; bengal tili; ingliz tili va geografiya.

* Ikkinchi darajali — oliy arab grammatikasi; arab adabiyoti; Fiqh; mantiq.
* Oliy oʻrta daraja — oliy Fiqh va Usul-e-Fiqh; yuqori mantiq; oliy arab adabiyoti; oliy iqtisod; oliy falsafa; oliy islom tarixi.
* Bitiruv darajasi — Hadis; tafsir; Arab va fors sheʼriyati.
* Magistraturadan keyingi daraja — Oltita yirik hadis kitoblari: Buxoriy Sharif, Muslim Sharif, Abu Dovud Sharif, Termiziy Sharif, Nasoi Sharif va Ibn Moja oʻqitiladi.
* Magistratura darajasidan tashqari — islom huquqi sohasida keyingi taʼlim; arab tili va adabiyoti; oliy hadisshunoslik, bengal adabiyoti va islomshunoslik.

## Maʼmuriyat
Bu muassasa Bangladeshda sunniy Barelvi mafkurasiga mansub kamida yuzta madarsalarni boshqaradigan Anjuman-E-Rahmania Ahmadia Sunnia Trustga qarashli.

## Yana qarang

* Jamiya Nizomiya
* Jamiyatur Razo
* Hindistonda Islom
* Al-Jameyatul Islomiya
* Manzori Islom
## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy veb-sayt
* Xarita
Dnevnik.ru

**Dnevnik.ru** () — Rossiyaning taʼlim texnologiyalari sohasidagi AT kompaniyasi. Kompaniya oʻz bayonotlariga koʻra oʻqituvchilar, talabalar, ota-onalar va davlat organlari uchun yagona elektron taʼlim muhitini ishlab chiqaradi.

## Tarixi
Kompaniya 2007-yilda Gavriil Levi va Aleksandr Zubkov tomonidan tashkil etilgan. 2011-yilda Prostor Capital venchur investitsiya fondidan 1,7 million dollar sarmoya olgan. 2012-yilda esa ushbu kompaniyaga Runa Capital fondi 5 million dollar sarmoya kiritgan. Bosh ofisi Sankt-Peterburgda joylashgan. 2013-yil holatiga koʻra, Rossiya Federatsiyasida 28 000 ga yaqin maktab platformaga ulangan. Rossiyaning koʻplab mintaqalarida „Госуслуги“ portalida bolaning rivojlanishi toʻgʻrisida maʼlumot olish davlat xizmati Dnevnik.ru orqali amalga oshiriladi va platformada avtorizatsiya „Госуслуги“ portalining foydalanuvchi hisobi yordamida amalga oshiriladi.

2019-yil Oʻzbekistonda portalning muqobili sifatida „Kundalik.com“ (hozirda eMaktab.uz) portali ishga tushirilgan.

## Manbalar


## Havolalar

* Rasmiy sayt
Baraxayn jamiya jamhuriya fozil madrasasi

**Baraxayn jamiya jamhuriya fozil madrasasi** (, ) Chittagongning Anvara shahridagi Baraxayn shahrida joylashgan islomiy muassasadir. U 1974-yilda talabalarga islomga asoslangan taʼlim va madaniyatni oʻrgatish maqsadida tashkil etilgan.

## Joylashuvi
Bu madrasa Bangladeshning, Chittagong hududi Anvara shahridagi Baraxayn ittifoqida joylashgan.

## Tarixi
Yuqorida tilga olingan madrasa 1974-yilda mahalliy aholi hamkorligida tashkil etilgan. 1975-yilda Bangladesh madrasalari taʼlim kengashi tomonidan daxil darajasi (SSC) bilan qabul qilingan. Shuningdek, 1996-yilda xuddi shu kengash tomonidan talabalarni alim darajasigacha (HSC) oʻqitish huquqi berilgan. Yana 2017-yilda Islom arab universiteti tomonidan fadil darajasiga qadar dars olishga ruxsat berilgan.

## Muvaffaqiyati
Madrasa Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tashkil etilgan 16- milliy taʼlim haftaligida upazila darajasidagi eng yaxshi muassasa deb topilgan.

## Imkoniyatlari
Madrasa hududida ochiq bolalar maydonchasi, masjid, katta hovuz, axborot texnologiyalari xonasi, kutubxona va talabalar uchun yotoqxona mavjud.

## Oʻqituvchilari
Mazkur muassasada 21 nafar oʻqituvchi va 3 nafar xodim faoliyat olib borgan.

## Talabalari
Madrasada 2020-yil holatiga koʻra, deyarli 950 talaba tahsil olgan. Bu madrasa talabalari har yili JDC, daxil, olim va fadil sinflarini tamomlab oliy taʼlim olish uchun universitetga yuborilgan.
## Manbalar
Muhammadobod islomiya alim madrasasi

**Muhammadobod islomiya alim madrasasi** (, ) *Alim* (oʻrta) madrasa boʻlib, Mirpur, Dakka, Bangladeshning Oʻrta Paikpara shahrida joylashgan.

## Tavsifi
Madrasa 1983-yilda tashkil etilgan. Unda norezident talabalar uchun yotoqxona va kamta'minlangan talabalar uchun turli xizmatlar mavjud. Ushbu institut har yili turli xil madaniy dasturlarni tashkil qiladi. Bu madrasa mudiri Rofiqul Islom ketma-ket uch marta „Dakka shahrining eng yaxshi mudiri“ unvoni bilan taqdirlangan&#x5B; ** &#x5D;.

## Yana qarang

* Bangladesh madrasalari taʼlim kengashi
## Manbalar
Yelizaveta Mukasey

**Yelizaveta Ivanovna Mukasey** (qizlik familiyasi: **Yemelyanova;** ; 29-mart 1912-yil, Ufa — 19-sentyabr 2009-yil, Moskva) — Sovet razvedkasi xodimi, noqonuniy muhojir. Shuningdek, faxriy davlat xavfsizligi xodimi, podpolkovnik. Sovet noqonuniy razvedkachisi Mixail Isaakovich Mukaseyning rafiqasi.

## Hayoti
Yelizaveta Ivanovna Mukasey 1912-yil 29-martda Ufa shahrida tugʻilgan. Uning qizlik ismi — Yemelyanova boʻlgan.

1917-yil oxirida u oilasi bilan Toshkentga, ochlikdan qutulish uchun koʻchib oʻtishadi. Yelizaveta 1929-yilda oʻrta maktabni tugatgach, Leningrad universitetining biologiya fakultetiga oʻqishga hujjat topshiradi. Universitetni tugatgandan soʻng, Yelizaveta Ivanovna avval zavodda, keyin esa ishchi yoshlar maktabida direktor boʻlib ishlaydi (1938—1939-yillar oraligʻida).

1939-yildan 1943-yilgacha Yelizaveta Ivanovna eri, noqonuniy razvedkachi Mixail Isaakovich Mukasey bilan Los-Anjeles shahrida AQShga xizmat safarini amalga oshirgan.

1943-yildan 1949-yilgacha u Moskva teatri badiiy kengashining kotibi boʻlib ishlagan.

„Elsa“ taxallusi ostida maxsus tayyorgarlikdan oʻtgandan soʻng, 1955—1977-yillarda eri bilan xorijda faoliyat olib borgan. Keyinchalik, erini markaz bilan ikki tomonlama aloqa qilishini taʼminlagan.

Xorijdagi faoliyati davomida u turmush oʻrtogʻi bilan Yevropa davlatlariga razvedka maʼlumotlarini olish maqsadida sayohat qilgan va bu faoliyat Markaz aʼzolari tomonidan yuqori baholangan.

1977-yilda SSSRga qaytgach, Yelizaveta Ivanovna yosh razvedka xodimlarini tayyorlagan. U razvedka maktablari uchun yozilgan koʻplab darsliklar va oʻquv qoʻllanmalar muallifidir.

U turmush oʻrtogʻi bilan birgalikda chet elda oʻtgan 30 yillik ish faoliyati va hayoti haqidagi xotiralarni „Zefir va Elza“ () kitobida yozgan.

Yelizaveta Ivanovnaning oʻgʻli — Anatoliy Mixaylovich Mukasey, sovet va rus kinematografi boʻlib, uning ayoli aktrisa va rejissyor Svetlana Sergeevna Drujininadir. Yelizavetaning nabirasi Mixail Anatolyevich Mukasey operator boʻlib ishlaydi.

U 2009-yil 19-sentyabrda Moskvada vafot etgan.

Yelizaveta Mukasey Xovanskoye qabristonida (shimoliy hudud, 200-sonli uchastka) dafn etilgan.

## Mukofotlari
Yelizaveta Ivanovna Mukasey faxriy davlat xavfsizligi xodimi boʻlgan. Xizmatlari va erishgan yutuqlari uchun u koʻplab medallar, shu jumladan „Jangovor xizmatlari uchun“ medali bilan ham taqdirlangan. U Rossiya Federatsiyasi xavfsizligini taʼminlashga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Yuriy Andropov mukofotiga laureat boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* 
* Legendarnaya razvedchitsa-nelegal Yelizaveta Mukasey skonchalas v Moskve
* Lyudi iz legendi
Atsimo-Andrefana

**Atsimo-Andrefana** (Janubiy Gʻarbiy) — Madagaskar tarkibidagi viloyat. Shimolda Menabe, shimoli-sharqda Amoron'i Mania va Yuqori Matsiatra, sharqda Ihorombe va Anosy va janubi-sharqda Androy bilan chegaradosh. Poytaxti Toliara boʻlib, 2018 yilgi hisoblashga koʻra aholi soni 1 799 088 kishini tashkil qiladi. Atsimo Andrefana geografik jihatdan barcha Madagaskar mintaqalari ichida eng kattasi hisoblanadi, uning maydoni .
## Maʼmuriy boʻlinmalar
Atsimo-Andrefana 105 ta kommunadan iborat, toʻqqista viloyatga boʻlingan:

* Ampanigi tumani — 16 ta kommuna
* Ankazoabo tumani — 5 ta kommuna
* Benenitra tumani — 5 ta kommuna
* Betioki Sud tumani — 5 ta kommuna
* Beroxa tumani — 19 ta kommuna
* Morombe tumani — 8 ta kommuna
* Sakaraxa tumani — 11 ta kommuna
* Toliari I tumani — 1 ta kommuna
* Toliara II okrugi — 19 ta kommuna
## Transport
### Aeroportlar
* Ampanixi aeroporti
* Andavadoaka aeroporti
* Ankazoabo aeroporti
* Beroha aeroporti
* Betioki aeroporti
* Morombe aeroporti
* Tanandava aeroporti
* Toliara aeroporti
## Himoya qilinadigan hududlar
Atsimo-Andrefanada quyidagi qoʻriqlanadigan hududlar mavjud:
* Mangoki Ihotri suv-botqoq kompleksi qismi
* Velondriake Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Tsinjoriake Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Analandraza Analavelo Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Ranobe ko'rfazi Yangi qoʻriqlanadigan hudud
* Ranobe PK32 Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Atsimo Andrefan'Ifotaky Yangi qoʻriqlanadigan hudud
* Vohidefo Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Beza Mahafaly qo'riqxonasi
* Mikea milliy bog'i
* Nosy Ve-Androka milliy bog'i
* Zombitse-Vohibasia milliy bog'i
* Tsimanampetsotsa milliy bog'i
* Reniala qo'riqxonasi
* Soariake Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Amoron'i Onilahy Yangi qoʻriqlanadigan hudud
## Daryolar
Atsimo-Andrefanadagi Mayor daryosi Onilahi daryosi va shimolda Mangoki daryosi bor.
Shuningdek, Fiherenana daryosi va Linta daryosi oʻsha hududdan oqib oʻtadi, Menarandra daryosi janubda Androy viloyati bilan chegarani tashkil qiladi.

## Iqtisodiyot
### Konchilik
* Basibasy koni
* Ankililoaka koni

## Maʼlumotnomalar

* EDBM
Zaynulla Rasulev

**Zaynulla Rasulev** (*Zaynulla bin Xabibulla bin* *Rasūl*; , , 1833-yil 25-mart — 1917-yil 2-fevral) 19-asr va 20-asr boshlarida yashab ijod qilgan boshqird diniy yetakchisi. U jadidchilikning eng muhim namoyandalaridan biri, ilk jadidchilik madrasalaridan birining tashkilotchisi sifatida eʼtiborga sazovordir.

## Hayoti

Zaynulla Rasulev 1833-yilda Orenburg gubernatorligining Verxeuralsk viloyatidagi Sharip qishlogʻida (bu vaqtda Rossiyaning Boshqirdiston Respublikasi, Uchalinskiy tumani tasarrufida) mahalliy islom jamoasi mullasining oilasida tugʻilgan. Avval oʻz qishlogʻidagi madrasada, keyin Troitskdagi madrasada taʼlim olgan. Taʼlimni yakunlaganidan soʻng, u imomlik faoliyatini boshlagan. 1858-yildan Yoʻldosh qishlogʻida (hozirgi Boshqirdistonning Uchalin tumanida) imom xatiblik qilgan.

Zaynulla talabalik yillaridayoq tasavvufga qiziqib qolgan. 1859-yilda Naqshbandiya tasavvufiy tariqati tarkibiga kirgan. 1869—1870-yillarda Istanbulda shayx Ahmad Ziyouddin Gumushhaneviydan individual tarzda taʼlim olgan. Undan ijoz yoki soʻfiy Naqshbandiy taʼlimotini oʻrgatishlikka ruxsat olgan. Keyinchalik haj ziyoratini amalga oshirgan. Boshqirdistonga qaytgach, mahalliy soʻfiylik urf-odatlariga bir qancha yangiliklar kiritgan, jumladan, baland ovozda zikr aytish, mavludni nishonlash (Islom paygʻambari Muhammadning tavallud kuni), munchoq taqish va hokazolarni targʻib qilgan.

Zaynulla Rasulev soʻfiylikni targʻib qilgani uchun taʼqiblarga uchragan, mahalliy konservativ mullalar va asosiy islom amaldorlari uni bid’atlarni tarqatishda va hokimiyat faoliyatiga putur yetkazishda ayblaganlar. Ularning yozma qoralashi bilan Zaynulla Rasulev hibsga olinib, surgunga joʻnatilgan. Zlatoust (sakkiz oy), Nikolsk (Vologda viloyati) (1873—1876) va Kostromada (1876—1881) ketma-ket surgunda umr kechirishiga toʻgʻri kelgan.

1881-yilda u surgundan qaytib, Boshqirdistonning Oqqoʻja qishlogʻida diniy rahnamolik faoliyatini davom ettiradi. U ikkinchi marta haj ziyoratiga boradi. 1884-yildan Rasulev Troitskdagi shahar masjidining imomi lavozimini egallaydi. Keyinchalik Uraldagi birinchi jadid oʻquv yurtlaridan biri boʻlgan *Rasuliya* madrasasini tashkil etadi. Uning koʻplab shogirdlari va izdoshlari boʻlgan. Keyinchalik, ularning katta qismi Rossiyadagi eng nufuzli musulmon rahbarlari sifatida faoliyat yuritgan

Zaynulla Rasulev 1917-yil 2-fevral sanasida vafot etgan. U Troitskdagi eski musulmon qabristoniga dafn etilgan.

Boshqird xalqining xotirasida Zaynulla Rasulev tomonidan amalga oshirilgan moʻjizalar va shifobaxsh harakatlar haqida koʻplab afsonalar saqlanib qolgan.

Uning oʻgʻli Gabduraxman Rasulev ham boshqird diniy rahbari boʻlgan.

## Xotirasi

* 2009-yilda Boshqirdistonning Uchali shahrida Zaynulla-Ishon nomidagi masjid ochilgan.
* 2008-yilda Rossiyaning Ufa shahridagi koʻchaga Zanulla Rasulev nomi berilgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Yunusova Aysilu. Boshqirdistonda Islom Moskva, 2007. 
* ''Boshqirdiston ensiklopediyasida'' entsiklopediya yozuvi
Portugaliya Gvineyasi

**Portugaliya Gvineyasi** () — qit’aning g‘arbiy chekkasida, Atlantika okeani sohilida joylashgan mustamlakadir. Quruqlikda Senegal va Gvineya bilan chegaradosh.Tarkibiga Bolama orollari va Bijagosh tizma orollari ham kiradi. Maydoni 36 ming kvadrat kilometr, aholisi 565 ming kishi. Mamlakatning markaziy qismida fulabe va ballante qabilalari, sohil bo‘ylarida sudan qabilalari yashaydi. Ma’muriy markazi Bisau shahri (aholisi 20 ming kishi).
## Tabiati
Mamlakatning quruqlik qismi past tekisliklardan, ba’zi yerlari esa botqoqliklardan iborat. Iqlimi issiq. Hayvonot va o‘simlik dunyosiga boy emas.
## Tarixi
Portugalnyaliklar mamlakatni XVI asr oxirlarida bosib oldilar. XVII-XVIII asrlarda Portugaliya Gvineyasi qul savdosining markaziga aylanadi. Mustamlakachilar shu yerdan turib Amerikaga qul jo‘natar edilar. Keyingi vaqtlarda qul oldi-sotdisi taqiqlandi, lekin yerli aholi quldan battar hayot kechirishga majbur etildi. Mustamlakachilar gvineyaliklarni ezib, xo‘rlab keldilar. Aholi o‘z vatanida xuddi qamoqda yotgandek kun kechirar edi, qorni ovqatga to‘ymay, hamisha muhtojlik azobini chekdi. Buning natijasida dahshatli kasalliklar avj oldi. Faqat “uyqu kasalligi”dan yiliga 8 ming kishi ishdan boʻshatilar edi. Ochlikdan o‘luvchilar borgan sari ko‘paydi. 1960-yilda “Portugaliya Gvineyasi Mustaqilligi uchun kurash Afrika partiyasi”ning memorandumida ta’kidlanishicha, mustamlakachilar “xalqni ezish vositasi sifatida ocharchilikdan foydalanmoqdalar va ocharchilikni jurttaga kuchaytirmoqdalar”. Aholining deyarli hammasi savodsiz edi.

Osiyo va Afrikada esayotgan mustaqillik va milliy-ozodlik shabadasi Portugaliya Gvineyasi aholisini ham ruhlantirib yubordi. Mazlumlar progressiv partiyalar rahbarligida mustamlakachilikka qarshi mardonavor kurashdilar.
## Xoʻjaligi
Mamlakat iqtisodiyoti nihoyat darajada qoloq. Aholi asosan qishloq xo‘jaligi bilan band. Qishloq xo‘jaligida don ekinlari, shuningdek yongʻoq, kokos palmasi yeryong‘og‘i va boshqa ekinlar yetishtiriladi. Mamlakatda yog‘ ishlab chiqarish, sholi oqlaydigan zavodlar singari mayda korxonalar bor. Tabiiy boyliklari Amerika, Angliya, Fransiya va Portugaliya kompaniyalari qo‘lida. Portugaliya Gvineyasining harbiy-strategik ahamiyati katta. Shuning uchun ham mustamlakachilar bu hududdan harbiy baza sifatida foydalanishga urinib keldilar.
## Manba
Banu Najjor

**Banu Najjor** (; *duradgorning oʻgʻillari*) yoki **Banu al-Naggar** arab dunyosidagi bir-biriga bogʻliq boʻlmagan bir qancha tarixiy va zamonaviy qabilalar nomi. Ayrim qabilalar diniy tarkibga koʻra bir-biridan farqlanadi.

## Islom tarixida
Muhammadning bobosi Abdulmuttalibning onasi aynan Banu Najjor urugʻidan boʻlgan. Ibn Hajar al-Asqaloniy va Tabariy kabi islom tarixchilari ularni Madinaning yirik Banu Xazraj qabila urugʻlaridan biri deb hisoblashgan. Al-Asqaloniy ushbu urugʻ ajdodlari Taymallah ibn Talaba ibn Amr ibn al-Xazraj ekanligini aytgan. Banu Najjorning kamida uchta kichik qabilasi mavjud boʻlgan.

Islom dini kirib kelishidan oldin Madinadagi Banu Najjorlar, asosan, anʼanaviy arab politeizmiga eʼtiqod qilganlar. Bundan tashqari, qabila vakillari Islom dinini qabul qilganlaridan soʻng yoʻq qilib yuborilgan Samul, Husa va at-Tamm nomli butlariga ham eʼtiqod qilishgan. Shuningdek, Banu Najjorlar Madina yahudiylari bilan ham qabilaviy ittifoq tuzishgan boʻlishlari mumkin.

Muhammad Makkadan Madinaga hijrat qilganida dastlab Banu Najjor qabilasi vakillari bilan birga yashagan. Keyinchalik Al-Masjid an-Nabaviy ham aynan ushbu qabila bogʻida qurilgan. Shuningdek, Banu Najjor qabilasi nomi Qur’on hadislardan birida maqtab oʻtilgan.
Fayl:Najjar_family.jpg|alt=Al-Najjar family in Jordan with their origin from Bayt Jibrin|Iordaniyadagi al-Najjor oilasi (Bayt Jibrindan kelib chiqqan)


## Qabilaning taniqli vakillari
* Abu Ayyub al-Ansoriy
* Ummu Sulaym binti Milhon
* Zayd ibn Sobit

## Manbalar
Jevrem Brković

**Jevrem Brković** (; 1933-yil 29-dekabr — 2021-yil 24-yanvar) — chernogoriyalik shoir, yozuvchi, jurnalist, muholifatchi va tarixchi. Brković was one of the founders and member of Doclean fan va sanʼat akademiyasi () asoschilaridan biri va shu akademiya aʼzosi boʻlgan. 2015- yilda DANU akademiyasi tarqatib yuborilgandan keyin Brković Chernogoriya fan va sanʻat akademiyasiga aʼzo boʻlgan.

## Tarjimayi holi
Jevrem Brković Yugoslaviyaning Podgoritsa yaqinidagi Seoca qishlogʻida tugʻilgan. Brković Titograd radiosida jurnalist sifatida faoliyat yuritgan. Shuningdek, „Ovdje“ jurnalida muharrir oʻrinbosari sifatida ham ishlagan. Brković yoshligini oʻsha paytda Yugoslaviyaning poytaxti hisoblangan Belgrad shahrida oʻtkazgan. 1975-yilda Chernagoriyada yilning eng nufuzli mukofoti hisoblangan „13 iyul mukofoti“ni qoʻlga kiritgan. 1990-yillarda, Yugoslaviya urushlari davrida Chernogoriya tarafini olgani uchun uning fikrlari siyosiy tuzumga qarshi rkanligi eʼlon qilingan. Brković Milo Đukanović boshchiligidagi hukumatni ham tanqid qilgan (tuzumga qarshi chiqqan). 1994-yilda Đukanoviçning bosimi va siyosiy taʼqiblari tufayli Brković Chernogoriyadan Xorvatiyaga koʻchib oʻtgan. Xorvatiyadaligida Savić Marković Štedimlija va Ivo Pilar kabi tarixchillarning ilmiy tadqiqotlarini oʻrganib chiqqan.

1999-yilda Chernogoriyaga qaytgan. Oʻsha paytdan boshlab Chernogoriyaning Serbiyadan mustaqil davlat sifatida ajralib chiqishi tarafdori boʻlgan.

Brković 2021-yil 24-yanvar kuni 87 yoshida vafot etgan.

## Shaxsiy hayoti
Uning oʻgʻli Balša Brković ham taniqli yozuvchi. Nabirasi Brajan Brković Serbiyada yashaydi. Brajan Erkinlik va adolat partiyasi Novi Sad filialining vitse-prezidenti hisoblanadi.

## Manbalar
Anton Pavlovich Chexov nomidagi Yalta teatri

**Anton Pavlovich Chexov nomidagi Yalta teatri** — Yalta shahri Yekaterininskaya koʻchasida joylashgan teatr. 2018-yildan Qrim Respublikasi Davlat akademik musiqali teatri boshqaruviga oʻtkazilgan.

## Tarix
1883-yilda qurilgan 315 oʻrinli birinchi teatr binosi. Bino qurilgan paytda toʻliq yogʻochdan iborat boʻlgan. Teatr qurilishi faxriy fuqaro Foka Aronovich Begun mablagʻ ajratgan. Biroq, besh yillik hujjatlar shuni koʻrsatdiki, teatr zarariga ishlagan. Topilgan daromad xarajatlarni qoplamadi.

Bino 2 qavatdan iborat boʻlib keng zal, bilyard xonasi, kassa, 2 ovqat xonasi va auditoriyaga boʻlingan.

1888-yilda Semyon Novikov binoning egalik huquqini ijaraga oldi.

1900-yilda teatr hududida yongʻin sodir boʻldi va bino butunlay yonib ketdi.

1908-yilda 700 tomoshabinga moʻljallangan yangi teatr binosi qurildi.

1944-yilda teatr fashist bosqinchilari tomonidan yoqib yuborilgan. Yongʻin mahalliy aholi tomonidan oʻchirildi. Shu paytdan boshlab teatr Chexov nomini oldi.

1996-yilda teatrni yopish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan.

2008-yilda restavratsiya uchun pul ajratgan xayriyachi Aleksandr Lebedev tufayli teatr oʻz faoliyatini qayta boshladi.

2016-yil may oyida Anton Pavlovich Chexov nomidagi Yalta teatri sayyohlar eʼtiboriga molik joylar oʻrtasida oʻtkazilgan „Rossiya moʻjizalari“ Butunrossiya festival-tanlovida „tarixiy, meʼmoriy, diniy obidalar va muzeylar“ nominatsiyasida gʻolib boʻldi.

Qrim Respublikasi Vazirlar Kengashining 2018-yil 23-avgustdagi buyrugʻi bilan teatr Qrim Respublikasi Davlat akademik musiqali teatri boshqaruviga oʻtkazildi.

## Tarixiy binoni rekonstruksiya qilish

Teatrni qayta tiklash va qayta qurish gʻoyasi Rossiya prezidenti Vladimir Putinga tegishli edi. Qayta qurish Rossiyaning Milliy zaxira korporatsiyasi mablagʻlari hisobidan amalga oshirildi.

2007-yil iyul oyida teatrni rekonstruksiya qilish boʻyicha qurilish ishlari boshlanganidan beri N. S. Rudnik teatr direktori lavozimiga tayinlandi.

2008-yil 14-martda rekonstruksiya qilingan teatrning ochilishi boʻlib oʻtdi.

## Manbalar
Ryan Babel (futbolchi)

**Ryan Guno Babel** (1986-yil 19-dekabrda tugʻilgan)—gollandiyalik professional futbolchi, oxirgi marotaba Turkiya Birinchi ligasi klubi Eyüpsporda oʻynagan. Babel hujumchi yoki chap qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi.

## Dastlabki yillar
Babel 1986-yili Amsterdamda tugʻilgan. Oilada 3 ta farzanddan toʻngʻichi edi. Uning ota-onasi sportchi boʻlganligi uchun, Ryan yoshligidan sport bilan shugʻullangan. Ikki yil oʻtib otasining tavsiyasi asosida „Fortius“ klubiga oʻtadi. 11 yoshida Amsterdam terma jamoasiga kirganidan soʻng, Ajax skautlari uni oʻyinlariga qiziqish bildiradi. 1998-yili Babel „Ajax“ning yoshlar jamoasiga koʻchib oʻtadi. Ryan oʻzining ilk proffesional kontraktini 2004-yilning yanvar oyida imzolaydi.

## Oʻyin uslubi
Babel – baland boʻyli hujumchi. Babel shuningdek, yaxshi dribling egasi hisoblanadi, oʻzining raqiblarini osonlikcha aldab oʻta oladi. Karyerasi davomida bir necha marotaba yarim himoyachi sifatida ham oʻyinlar oʻtkazgan. Niderlandiya terma jamoasida Wesley Sneijder bilan ajoyib juftlik hosil qilgan.

## Xalqaro faoliyati
Babel 2005-yili boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasida jahon chempionatida qatnashadi. Ryan 4 ta oʻyinda 2 ta gol urishga erishadi. Jamoasi musobaqani chorak finalda yakunlaydi.

2005-yil 26-martda Ryan terma jamoada debyutini oʻtkazadi. Ruminiyaga qarshi oʻyinda u birinchi boʻlimdan soʻng Arjen Robben oʻrniga maydonga tushadi.

Futbolchi 2006-yil, 2010-yil boʻlib oʻtgan jahon chempionatlarida qatnashgan, zaxiradan asosiy tarkibga oʻtmagan.

Oradan 6 yil oʻtib Babel Beshiktoshdagi ajoyib oʻyini uchun terma jamoaga qayta chaqiriladi. Ammo jamoasi bilan 2018-yilgi Jahon chempionatiga yoʻllanma ololmaydi. Terma jamoa safidagi ohirgi golini 2018-yil 9-sentabrda Frantsiyaga qarshi oʻyinda kiritgan.
## Manbalar
Gulsin Onay

**Gülsin Onay** (1954-yil 12-sentyabrda tugʻilgan, Istanbul) — turk pianinochisi. Turkiya davlat artisti (1987).

## Biografiyasi
Gulsin Onay uch yoshidan boshlab pianino chalgan. Onasi unga birinchi oʻyin darslarini berdi.

Gulsin olti yoshida TRT Radio Istanbulda birinchi konsertini berdi. Gulsin Onay 10 yoshida „Üstün Yetenekli Çocuklar Kanunu“ davlat stipendiyasini oldi, bu unga Anqarada maxsus taʼlim olish imkonini berdi, uerda Gulsinga Mithat Fenmen va Ahmad Adnan Saygun musiqadan saboq berdilar. Gulsin Onay keyin Parij konservatoriyasida tahsil oldi, uning ustozlari orasida Nadiya Bulanjer va Per Sankan ham bor edi. U 16 yoshida konservatoriyani tugatib, „Premier Prix de Piano“ni olgan. Keyin u Gannover musiqa va teatr universitetida tahsil oldi.

U 68 mamlakatda konsert berdi. Polsha Davlat medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Sara Baykina

**Sara (Sarra) Nabiullovna (Nabiyevna) Baykina** () — rus-sovet-tatar aktrisasi, Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (1927), Tatar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi xalq artisti, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1940-yil 5-npyabr). Taniqli tatar aktyori, rejissyor, oʻqituvchi  rafiqasi (1886—1954).

## Biografiyasi
1895-yil 14-dekabrda Astraxan shahrida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Qozonda) kambagʻal dehqon, tikuvchi oilasida tugʻilgan. 9 yoshidan otasi vafoti munosabati bilan onasiga roʻzgʻor ishlarida yordam bergan. 1911-yilda u kelajakdagi turmush oʻrtogʻi boʻladigan oʻqituvchi bilan uchrashadi va uni drama klubiga hamda professional sahnaga olib chiqadi. Teatrdagi faoliyatini 1912-yilda Astraxan tatar teatr truppasida boshlagan. 1913—1914-yillarda turmush oʻrtogʻi bilan „Sayyar“, 1916-yilda „Shirkat“ truppasida ishlagan. Novgorod va Qozonda gastrolda boʻlgan. 1917-yilda Astraxan davlat teatri qoshidagi tatar aktyorlari studiyasida tahsil olgan.

Fuqarolar urushi qatnashchisi. 1919-yilda Astraxanda oqlarga qarshi qoʻzgʻolonda qatnashib, qishloqlardan qal’aga oziq-ovqat yetkazib berishni tashkil qilgan. Tashviqot ishlarini olib borgan va Qizil Armiya teatrida chiqish qilgan. Eri bilan birga qirgʻiz boʻlinmalarida ishlagan, ular bilan Samaraga yetib borgan va u yerda Sharqiy front 4-armiyasining siyosiy boʻlimiga rassom va agitator etib tayinlangan. 1922-yilda Sara va Jalol Baykinlar Qizil Armiya safidan demobilizatsiya qilingan.

1922-yilda Qozondagi Birinchi tatar koʻrgazmali teatrida chiqish qilgan. Sogʻligi sababli Qrimga joʻnab ketgan. 1923-yil yozida Simferopolga qaytgan va bu yerda tatar drama klubini tashkil qilgan. Taʼlim Xalq Komissarligining taklifiga binoan tatar teatrini tashkil etishga yordam berish uchun Qrimda qolgan. 1927-yilda san’atkor faoliyatining 15 yilligi nishonlangan. M. Nedim va J. Meinovlarning Baykina haqida maqolalari chop etilgan, shoir A. Latifzoda unga „Tikkenli, chichekli yol“ („Tikanlar va gullar yoʻli“) sheʼrini bagʻishlagan. 1928—1929-yillarda Kamol nomidagi tatar akademik teatrida, 1930-yillarda Bokudagi tatar teatrida, keyin (1941-yilgacha) Simferopoldagi qrim-tatar teatrida ishlagan.

1938-yilda toʻrt aktyordan iborat qrim-tatar teatrining kichik guruhi (A. Dittanov, S. Baykin, X. Gurji va S. Jetere) Moskvada boʻlib oʻtgan SSSR teatr arboblarining Butunittifoq konferensiyasida R. M. Benyashning „Baxchisarayskiy fontan“ spektaklidan parcha ijro etgan.

Teatr bilan birgalikda Sara Baykina Oʻzbekistonga deportatsiya qilingan. 1944—1956-yillarda Andijon oʻzbek teatrida ishlagan, soʻngra Astraxan teatriga qaytgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Baykina, Sara // Teatralnaya ensiklopediya / gl. red. S. S. Mokulskiy. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1961. — T. 1. A — „Globus“. — 1214 stb. — 43 000 ekz.
* Tatarskiy ensiklopedicheskiy slovar. — Kazan: Institut tatarskoy ensiklopedii AN RT. — 703 s. ill. ISBN 0-9530650-3-0

## Havolalar

*