Spartan

**LIM-49A „Spartan“** — Amerikaning qattiq yoqilgʻili uch bosqichli raketaga qarshi mudofaa tizimi. Spartan oʻta qattiq rentgen nurlari chiqishiga ega termoyadro kallaklari bilan jihozlangan. Raketa parvozining ekzoatmosfera qismida dushmanning qitʼalararo ballistik raketalarining kiruvchi kallaklarini tutib olish uchun moʻljallangan.

„Spartan“ 1975-yil oktabrdan 1976-yil boshigacha bir necha oy xizmat qilgan. Shundan soʻng, u ballistik raketalarga qarshi tizimlarni cheklash toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq xizmatdan chiqarilgan.

## Tarixi
LIM-49A „Spartan“ zenit-raketa majmuasi „Nike-X“ zenit raketasining toʻgʻridan-toʻgʻri ishlanmasi boʻlib, bu oʻz navbatida birinchi Amerika ixtisoslashtirilgan LIM-49 „Nike Zeus“ raketaga qarshi quroli boʻlgan. U atmosferadan tashqarida ballistik nishonlarni tutib olish uchun moʻljallangan.

## Dizayni

### Jang kallagi
Texnik jihatdan, „Spartan“ raketasi katta oʻlchamli LIM-49 „Nike Zeus“ dizayniga asoslangan. Uning uzunligi 16,8 metrgacha, maksimal diametri 1,09 metr va ogʻirligi (ish tartibida) 13 tonnagacha boʻlgan. Raketa uch bosqichli boʻlgan: birinchi bosqichda quvvati taxminan 2200 kilonevton boʻlgan „Thiokol TX-500“ qattiq yoqilgʻi raketasi dvigateli, qolgan ikkitasi mos ravishda „Thiokol TX-454“ va „Thiokol TX-239“ (Zevsda) ikkinchisi ikkinchi bosqichning dvigateli boʻlib xizmat qilgan.

Ikkinchi va uchinchi bosqichlar quvvatining sezilarli darajada oshishi tufayli raketaning boshqariladigan parvoz masofasi 740 kilometrdan yuqori boʻlgan. Maksimal shifti esa 560 kilometrni tashkil etgan. Raketa masofasi va tutib olish balandligi jihatidan Zevsdan ikki baravar afzal boʻlgan.

Dushman jangovar kallaklarini ishonchli tutib olish uchun „Spartan“ raketasi kuchli W71 termoyadro kallagi bilan jihozlangan. „Lourens“ laboratoriyasi tomonidan ishlab chiqilgan, massasi 1290 kg boʻlgan jangovar kallak taxminan besh megaton TNT ekvivalentiga ega hisoblangan.

Shuningdek, 5 megatonlik W71 jangovar kallak uchun yumshoq rentgen nurlarining kuchli portlashi asosiy zarar yetkazuvchi omil ekanligi maʼlum qilingan. Dushman jangovar kallagi tanasiga tegib, kuchli rentgen nurlari tana materialini bir zumda bugʻlanishga qizdirdi, bu ablativ portlashga hamda jangovar kallakning toʻliq yoʻq qilinishiga olib kelgan. Rentgen nurlanishini oshirish uchun jangovar kallakning ichki qobigʻi oltindan yasalgan.

Hisob-kitoblarga koʻra, ideal vaziyatda W71 zilzila oʻchogʻidan 46 kilometr uzoqlikdagi nishonga tegishi mumkin boʻlgan.

## Texnik tavsif
Raketa mustahkamlangan minadan chiqarib yuborish zaryadidan foydalangan (minomyotdan uchirish). Yoʻl-yoʻriq radio buyrugʻi bilan amalga oshirilgan. Yer usti kompyuterlari, radar maʼlumotlariga koʻra, raketa va dushman kallagini kuzatib, uchrashish nuqtasini hisoblab chiqqan va raketani unga yoʻnaltirgan.

Raketa qatlamli raketaga qarshi mudofaa tizimining jangovar qurollaridan biri boʻlib, uni jangovar foydalanish taktikasi Sprint raketasi bilan ketma-ket foydalanishni nazarda tutgan. Birinchidan, „Spartan“ uzoq masofali transatmosfera tutuvchi raketaga qarshi uchirilgan.

## Havolalar

* Raketaga qarshi LIM-49A '''"''' Spartan '''"''' IS **"** Rocket Engineering **"** BSTU

* Western Electric/McDonnell Duglas LIM-49 Nike Zeus/AQSh harbiy raketalari va raketalarining Spartan maʼlumotnomasi )
* Spartan (davomi) Stenli R. Mikkelsen qoʻriqlash majmuasi sayti )