Zanzibar qoploni

**Zanzibar qoploni -** Tanzaniya va Zanzibar arxipelagidagi Unguja orolida joylashgan, Afrika qoploni ( *Panthera pardus pardus* ) populyatsiyasining, mahalliy ovchilar tomonidan ovlanishi va yashash joyini yo'qotilishi tufayli qirilib ketgan turi hisoblanadi. Bu tur orolda yashagan va eng yirik quruqlik yirtqich hayvoni bo'lgan .  20-asrda odamlar va qoplonlar o'rtasidagi ziddiyatning kuchayishi tufayli, Zanzibar qoplonlarining tag-tomiri bilan yo'q bo'lishiga sabab bo'ldi. 1990-yillarning o'rtalarida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, qoplonlarni saqlash dasturini ishlab chiqish harakatlari ham populyatsiyaning uzoq muddat mobaynida bu turni omon qolish ehtimolligi kam deb hisoblangan. 2018-yilda qoplonlarni yashirin kameraga tushib qolishi, bu turning  omon qolish ehtimoligi bor deb umid qilishdi, ammo ba'zi ekspertlar bu ehtimollarni ham shubhali deb hisoblashdi .

## Taksonomiyasi
Zanzibar leopardini 1932-yilda *Panthera pardus adersi* ilmiy nomini  berish taklif qilgan va Reginald Innes Pokok qoplonikenja turi sifatida tasvirlangan. Qoplon namunalarining molekulyar genetik tahlil qilinishidan so‘ng,1996-yilda bu tur, Afrika leopardi ( *P. p. pardus* ) deb nomlandi . Biroq, ba'zi mualliflar *P. p. adersiga* kiradi hisoblashishadi.

## Rivojlanish tarixi
Zanzibar qoploni populyatsiyasi, muzlik davrining oxiridan boshlab, orol dengiz sathining ko'tarilishi va materik Tanzaniyaning ajralishi,  Afrika qoplonlaridan bo'linib chiqishiga sabab bo'lgan. Atrof-muhitining ta'siri va mahalliy sharoitga moslashish, qit'alarda yashaydigan qarindoshlariga qaraganda kichikroq bo'lishiga va terisidagi dog'larning tarqalib ketishiga sabab bo'lgan . Biroq, qit'alardagi populyatsiyalarda uchraydigan, ko'zga ko'rinadigan farqlarga qaramay, populyatsiyaning genetik tabaqalanishi hozirgi paytddagi  kichik turlardan kam farqlari mavjud va ularning barchasi Afrikadan boshqa hududlarda uchraydi. Xulosa qilib aytadigan bo'linsa, qoplonlarning barcha afrikalik populyatsiyalari bitta kichik turga, ya'ni Zanzibardagi populyatsiysiaga tegishli hisoblanadi.

## Xulq-atvori va ekologiyasi
Zanzibar qoplonlarining  xulq-atvori va ekologiyasi haqida juda kam ma'lumot mavjud. U haqida hech qachon yovvoyi tabiati o'rganilmagan va tirik qoplonnning oxirgi tasdiqlangan ko'rinishi 1980-yillarning boshlarida mavjud bo'lgan.Shundan beri ko'pchilik zoologlar Zanzibar qoplonini yo'q bo'lib ketgan yoki deyarli yo'q bo'lib ketgan tur deb taxmin qilishadi.

Muzeylarda faqat olti dona *terisi* saqlangan, shu jumladan P. p.ning namunasi ham mavjud*.* Tabiiy tarix muzeyidagi *adersi*, London, va Zanzibar muzeyida o'rnatilgan namunasining esa rangi juda xira. Ammo, Zanzibar hukumati statistikasi shuni ko'rsatadiki, qoplonlar 1990-yillarning o'rtalarida ham, ovchilar tomonidan o'ldirilgan va orol aholisi ularni ko'rishganini va chorva mollariningga hujum qilganligi haqida ham xabar berishgan.

## Saqlash sharoiti
Zanzibar qishloqlarida qoplonlar va ularning odatlari haqidagi ta'riflarda, jodugarlar qoplonlarni saqlaydi va ularni qishloq aholisiga zarar etkazish yoki bezovta qilish uchun yuboradi degan cho'pchaklar keng tarqalgan. Bu ertaklarda jodugarlar qanday qilib qoplonlarni ko'paytirishi va o'zlarining yomon niyatlarini bajarishga o'rgatishlari haqida gap ketadi. Bu g'oyalar bilan mahalliy dehqonlar qoplonlarning yirtqich bo'lishini, umuman olganda, ularning ferma va qishloqlar yaqinida "**o'rinsiz**" hayvon deb tushunishgan.

20-asrga kelib aholi soni va qishloq xo'jaligining o'sishi bu holatga asosiy sabab bo'lgan, chunki odamlar qoplonlarning yashash joyi va o'lja bazasiga tajovuz qilgan. Odamlar va qoplonlar o'rtasidagi ziddiyatning kuchayishi, qoplonlarni yo'q qilish uchun bir qator aholi guruhlarining vujudga kelishiga olib keldi. Bu kabi jamoalar dastlab mahalliy aholilarda uchragan, lekin 1964-yilga kelib, Zanzibar inqilobidan keyin, jodugarlik va qoplonlarni o'ldirishga qarshi  jamoalar soni, to'ntarish boshlanganidan keyin butun orol bo'ylab tarqalgan. Ushbu jamoalarning uzoq muddatli ta'siri natijasi, keyinchalik qoplonlarning " zararkunandalar " sifatida tasniflanishi va qoplonlar populyatsiyasinining yo'q bo'lib ketish yoqasiga olib keldi. Ammo, ayrim dalillar, qoplonlar mavjudligi haqidagi xabarlar hanuzgacha davom etmoqda va orol aholisi Zanzibar qoplonini hali ham tirik deb hisoblashadi. 1990-yillarning o'rtalariga kelib, Zanzibar qoplonlari populyatsiyasi yo'q bo'lib ketgan deb hisoblangan. 

Qoplolarni asrash dasturi CARE tomonidan moliyalashtirilgan va Jozani-Chvaka ko'rfazida amalga oshirilgan, ammo 1997-yilda, yovvoyi tabiat tadqiqotchilari qoplonlarga oid dalil topa olmaganidan so'ng, ular loyihani to'xtatishdi. Biroq, mahalliy yovvoyi tabiat rasmiylari qoplonlarning omon qolganligiga ishonishdi. Ba'zan, qishloq aholisi naqd pul evaziga sayyohlar yoki tadqiqotchilarga, qoplonlarlarni topishga olib borishni taklif qilishadi, ammo hozirgacha bu "qoplonlarni taqib qilish"larining hech qaysi biri muvaffaqiyatli yakunlanmagan  .

Zanzibar qoplonining maqomi va uni saqlab qolish imkoniyatlari haqidagi bu qarama-qarshi fikrlar, haligacha o'z tasdiqini topmagan va tadqiqotchilar o'rtasida arosatni keltirib chiqarmoqda   .

2018-yilda, Unguja orolida *“Yo‘qolgan yoki tirik” (* “Hayvonlar sayyorasi”) serialini suratga olish chog‘ida o‘rnatilgan videokameraga qoplon tasvirini yozib olgan. Ba'zi rasmiylar bu videoni ishonchli dalil deb hisoblamaydi, chunki videoning aniq joylashuvi noma'lum va bir nechta ishonchli manbalar buni tasdiqlaydi. Biroq, ushbu film muallifi ( Forrest Galante ) uning haqiqiyligini ta'kidlaydi. Kadrlarda qoplon aniq ko'rsatilgan bo'lsa-da, rozetlarning jungidagi naqshlari noaniqligicha qolmoqda va bu Zanzibarda uchraydigan yovvoyi Afrika qoploni bo'lishi mumkin deb tahmin qilinadi. DNK dalillari balki, bu videoni tekshirishning yagona yo'li bo'lishi mumkin.

## Yana qarang

* Qoplonlar kenja turlari: 
Afrika qoploni
Yava qoploni
## Manbalar

## Tashqi havolalar
* Zanzibar Leopard: Zanzibarda antropologiya va tabiatni muhofaza qilish
* Yovvoyi tabiat bo‘yicha mutaxassis kamerada “yo‘q bo‘lib ketgan” Zanzibar qoplonini ushladi