TOLO (telekanal)

**TOLO** (; ) — Afgʻonistonning eng mashhur, eng yirik va eng nufuzli xususiy telekanali. 2004-yilda tashkil etilgan ushbu kanal mamlakatda media-inqilobni amalga oshirgan va Afg'onistonning eng ko'p ko'riladigan teleradiokompaniyasiga aylangan. Kanal "Moby Group" media-xoldingining tarkibiy qismi hisoblanadi va uning bosh qarorgohi Kobul shahrida joylashgan.

## Tarixi va tashkil etilishi
TOLO telekanali 2004-yil oktyabr oyida afg'on-avstraliyalik tadbirkor Saad Mohseni va uning oilasi (Zaid va Jahl Mohseni) tomonidan tashkil etilgan. 
* **Missiyasi:** Kanalning asosiy maqsadi Afg'onistonda so'z erkinligini ta'minlash, ko'ngilochar dasturlar va xolis yangiliklarni taqdim etish edi.
* **Ilk davr:** Kanal o'z faoliyatini kichik studiyadan boshlagan bo'lsa-da, qisqa vaqt ichida zamonaviy texnologiyalar va g'arbcha formatdagi ko'rsatuvlari bilan millionlab insonlar e'tiborini tortdi.

## Mashhur ko'rsatuvlar va loyihalar
TOLO telekanali Afg'oniston televideniyesi tarixida birinchi marta realiti-shoular va musiqiy tanlovlarni joriy etgan:
1. **Afghan Star (Setara-e-Afghan):** Mamlakatdagi eng mashhur musiqiy loyiha. Unda turli millat vakillari o'z iste'dodini namoyish etadi. Bu loyiha milliy birlik ramziga aylangan.
2. **Yuzma-yuz (Face to Face):** Siyosatchilar va davlat arboblari bilan o'tkaziladigan ochiq va keskin intervyular.
3. **Seriallar:** Kanal nafaqat xorijiy (turk, hind) seriallarni dari va pashtu tillariga mahorat bilan dublyaj qilgan, balki "Burg'u sirlari" kabi mahalliy badiiy seriallarni ham suratga olgan.
4. **TOLO News:** 2010-yilda kanal tarkibidan alohida 24 soatlik yangiliklar kanali sifatida ajralib chiqqan.

## Texnik imkoniyatlari va qamrovi
TOLO telekanali Afg'onistondagi eng zamonaviy texnik bazaga ega:
* **Sun'iy yo'ldosh:** Kanal Yahsat va boshqa sun'iy yo'ldoshlar orqali Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropada ham efirga uzatiladi.
* **Internet:** Kanalning YouTube kanali va ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari millionlab obunachilarga ega bo'lib, eng ko'p ko'riladigan afg'on media-resursi hisoblanadi.

## Siyosiy bosimlar va fojialar
O'zining erkin va ochiq siyosati tufayli TOLO xodimlari bir necha bor hujumlarga uchragan:
* **2016-yilgi hujum:** Tolibon tomonidan TOLO xodimlari bo'lgan avtobus portlatilgan, natijada 7 nafar media xodimi halok bo'lgan. Ushbu voqea butun dunyoda matbuot erkinligiga qilingan hujum sifatida qoralangan.
* **Tsenzuraga qarshi kurash:** Kanal bir necha bor diniy ulamolar va konservativ guruhlar tomonidan "g'arb madaniyatini targ'ib qilish"da ayblangan, biroq u o'z tamoyillarini saqlab qolgan.

## Hozirgi holati (2021-yildan keyin)
2021-yil avgustida hokimiyat almashganidan so'ng, TOLO jiddiy cheklovlarga duch keldi. Musiqiy dasturlar to'xtatildi, ayol diktorlarga yuzini yopib chiqish talabi qo'yildi. Shunga qaramay, Saad Mohseni boshchiligidagi jamoa Afg'oniston ichida faoliyatini davom ettirayotgan yagona yirik xususiy media-tuzilma bo'lib qolmoqda.

## Manbalar

1. "The Moby Group: How Saad Mohseni built a media empire in Afghanistan". The New Yorker, 2010.
2. "TOLO TV: The channel that changed Afghanistan". BBC World News Archive.
3. "The making of 'Afghan Star': A cultural revolution". Time Magazine Special Report.
4. "Security challenges for journalists at TOLO News". Committee to Protect Journalists (CPJ) Reports.
5. "Saad Mohseni: The Murdoch of Kabul". Financial Times Interview, 2016.
6. "Impact of TOLO TV on Afghan civil society". USAID Media Development Reports.
7. "The 2016 attack on TOLO staff: A dark day for Afghan media". Al Jazeera English.
8. "Women's roles in TOLO TV: Before and after 2021". UN Women Media Monitoring.
9. "Dubbing foreign series: The success story of TOLO". Journal of Media and Cultural Studies.
10. "Moby Group Annual Corporate Profile: TOLO, Lemar and Arman FM".
11. "Broadcasting under the Taliban: The resilience of TOLO". Reuters Investigative Series, 2022.
12. "The digital footprint of TOLO: Social media analytics in Central Asia". Asia Foundation Research.
13. "Official website of TOLO TV — Corporate History and Mission".
14. "Press Freedom in Afghanistan: A history of TOLO TV". Reporters Without Borders (RSF).
15. "Satellite television expansion in post-2001 Afghanistan". International Telecommunication Union (ITU).
16. "Cultural impact of Turkish and Indian soap operas on TOLO". Kabul University Sociology Department.
17. "The role of TOLO News in Afghan elections". National Democratic Institute (NDI) Reports.
18. "Saad Mohseni: 100 Most Influential People". Time 100, 2011.
19. "Advertising and economy: How TOLO shaped the Afghan market". World Bank Private Sector Review.
20. "Memoirs of the TOLO studio: 15 years of broadcasting". Moby Group Publication.