Valeriy Korzun

**Valeriy Grigoryevich Korzun** (, 1953-yil 5-martda tugʻilgan) - rus kosmonavti. U koinotda ikki marta jami 381 kun boʻlgan. Shuningdek, u toʻrt marta kosmik yurishlarni amalga oshirgan.

## Shaxsiy hayot
U Rossiya Harbiy-havo kuchlari polkovnigi va Yuriy Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazining kosmonavti. 1953-yil 5-martda Krasniy Sulin shahrida tugʻilgan. Korzun va uning rafiqasi Yelananing Nikita ismli bir oʻgʻli bor. Uning otasi Korzun Grigoriy Andreevich va onasi Korzun Mariya Arsentyevna. Uning sevimli mashgʻulotlariga tennis, badminton va teatr kiradi.

## Ta'lim
1974-yilda Korzun Kachinsk oliy harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1987-yilda Gagarin nomidagi Harbiy aviatsiya akademiyasini tamomlagan.

## Mukofotlar
Korzun quyidagi mukofotlar bilan taqdirlangan:

* Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni;
* Rossiya Federatsiyasining uchuvchi-kosmonavti unvoni;
* Faxriy legion ordeni kavaleri (Fransiya).

Shuningdek, u Rossiya va NASA medallari bilan taqdirlangan.

## Tajriba
1974-yilda Kachinsk harbiy kollejini tamomlagandan soʻng Korzun uchuvchi, katta uchuvchi, parvoz boʻlimi boshligʻi va oxir-oqibat Sovet Harbiy-havo kuchlari eskadronining komandiri boʻlib xizmat qildi.

Korzun 1-darajali harbiy uchuvchi boʻlib, 1473 soat davomida 4 turdagi samolyotlarda uchgan. U, shuningdek, parashyut tayyorlash boʻyicha instruktor boʻlib, 377 marta parashyutdan sakrashni amalga oshirdi.

## Kosmonavt faoliyati

1987-yilda Gagarin nomidagi Harbiy havo kuchlari akademiyasining qoʻmondoni sifatida muvaffaqiyatli gastrol safaridan soʻng u Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazida oʻqish uchun kosmonavt etib saylandi. 1987-yil dekabr oyida u kosmonavtlarni tayyorlashni boshladi va 1989-yil iyun oyida sinov-kosmonavt sifatida sertifikat oldi. 1989-yil sentyabrdan 1992-yil sentyabrgacha sinov-kosmonavtlar guruhi tarkibida koinotga parvoz qilish uchun tayyorgarlik koʻrgan va 1992-yil oktyabrdan 1994-yil martigacha “Soyuz-TM” qutqaruv kemasi qoʻmondoni sifatida keng qamrovli tayyorgarlikdan oʻtgan. Shuningdek, u 1994-yil martidan 1995-yil iyunigacha Mir orbital majmuasida parvoz guruhi a'zosi sifatida mashq qildi. Korzun shuningdek, 1994-yil martidan 1995-yil yanvarigacha 27KC ekipaj parvozlarini tayyorlash kompleksi direktorining oʻrinbosari sifatida ekipaj aloqasi boʻyicha supervayzer sifatida ishlagan.

1996-yil avgust oyida Korzun Mir-22/NASA-3 va Kassiopiya (CNES homiyligida) dasturlari uchun qoʻmondon sifatida oʻqishni tugatdi.

### Mir EO-22
Korzun 1996-yil 17-avgustda kosmonavt Aleksandr Kaleri va kosmosdagi birinchi fransuz ayoli Klodi André-Deshays bilan Soyuz TM-24 bortida koinotga birinchi sayohatini amalga oshirdi. “Soyuz” kosmik kemasi UTC vaqti bilan soat 13:18:03da Bayqoʻngʻir kosmodromidan havoga koʻtarildi. Ikki kunlik avtonom parvozdan soʻng, "Soyuz" 19-avgust kuni soat 14:50:23 da "Mir" stantsiyasiga qoʻshildi. Korzun va Kaleri dastlab NASA astronavti Shennon Lusid, keyinroq astronavtlar Jon Blaxa va Jerri Linenger bilan birga 22-rezident ekipajga aylandi. 1997-yil 2-martda Korzun, Kaleri va ESA astronavti Reynxold Evald bor boʻlgan Soyuz TM-24 Yerga qaytdi. "Soyuz" kapsulasi UTC vaqti bilan soat 06:44da Jezqazgʻondan 128&nbsp;km sharqda qoʻndi. Korzun “Soyuz TM-24” va “Mir” kemalarida 196 kun 17 soat 26 daqiqa vaqt oʻtkazdi.

### Ekspeditsiya 5

Ekspeditsiya 5 ekipaji 2002-yil 5-iyunda STS-111 bortida uchirildi. Space Shuttle Endeavour LC-39A Kennedi kosmik markazidan UTC vaqti bilan soat 21:22:49da havoga koʻtarildi. Ikki kundan soʻng *Endeavor* 2002-yil 7-iyun kuni soat 16:25da Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) qoʻshildi. Korzun 5-ekspeditsiya ekipajiga qoʻmondon sifatida qoʻshildi. 5-ekspeditsiya ekipaji ISS bortida taxminan 25 ta yangi tadqiqotlarni amalga oshirdi. Shuningdek, ular kelishidan oldin boshlangan turli ilmiy tadqiqotlarni davom ettirdi. Ilmiy tadqiqotlar sovuq plazma, kristallarning oʻsishi, kosmosdagi va inson tanasidagi radiatsiya ta'sirini oʻrganishga qaratilgan edi. Ba'zi tibbiy tajribalar qon, mushaklar va suyaklarni oʻz ichiga olgan, ekipaj psixologik tajribalar ham oʻtkazgan. Korzun ekologik tajribalarda ham qatnashgan va Yer yuzasini koinotdan kuzatgan. Kosmosdan Yerni kuzatish juda koʻp foydali xususiyatlarga ega. Jumladan, yongʻin va suv toshqini kabi ofat holatlari haqida ular sodir boʻlganda tezda xabardor qilish uchu muhim.

Ekspeditsiya 5 ekipaji 2002-yil 7-dekabrda Space Shuttle *Endeavourning* STS-113 missiyasi bilan Yerga qaytib keldi. Shuttle KSC Runway 33da UTC vaqti bilan soat 19:38:25da qoʻndi. O'zining ikkinchi uzoq muddatli kosmik parvozi davomida Korzun kosmosda 184 kun 22 soatni qayd etdi.

### Kosmik yurishlar

Korzun toʻrt marta kosmik sayohatni amalga oshirdi. "Mir EO-22" missiyasi davomida u jami 12 soat 33 daqiqa davom etgan 2 marta kosmik yurishni amalga oshirdi. ISS 5-ekspeditsiyasi davomida u yana jami 9 soat 46 daqiqa davom etgan ikkita kosmik sayohatni amalga oshirdi.

1996-yil 2-dekabrda Korzun kosmonavt Aleksandr Kaleri bilan birinchi marta koinotga chiqdi. Asosiy maqsad Mir stansiyasini koʻproq elektr energiyasi bilan ta'minlash uchun kooperativ quyosh massivini ulashni yakunlash edi. Kosmosga chiqish UTC vaqti bilan soat 15:54da boshlandi va 21:52da tugab, 5 soat 57 daqiqa davom etdi. Kosmosga chiqish paytida ikki kosmonavt MCSA kabellarini oʻrnatdi.

Korzun 1996-yil 9-dekabrda oʻzining ikkinchi marta kosmosga yurishini amalga oshirdi. Asosiy maqsad Mir stansiyasini koʻproq elektr energiyasi bilan ta'minlash uchun kooperativ quyosh massivini ulashni yakunlash edi. U va Kaleri MCSA kabelini oʻrnatishni yakunladilar va Kurs oʻrnatish antennasini biriktirdilar. Kosmosga chiqish 13:50da boshlanib, 20:28da yakunlandi va 6 soat 38 daqiqa davom etdi.

Korzun XKS bortida boʻlgan olti oy davomida ikkita marta fazoga chiqdi. 2002-yil 16-avgustda Korzun NASA astronavti Peggi Uitson bilan birgalikda oʻzining uchinchi marta kosmik yurishini amalga oshirdi. Ikki kosmonavt kosmosga yurishni kech boshladi. Chunki ular tayyorlanayotganda ruslarning Orlan skafandrlarida kislorod klapanini ochishni unutib qoʻyishgan va Pirs oʻrnatish boʻlinmasi havo qulfiga bosim oʻtkazishga toʻgʻri kelgan. Valflar toʻgʻri oʻrnatilgandan soʻng Korzun bosimning oqishi haqida xabar berdi. Ammo Rossiya rasmiylari buni muammosiz deb e'lon qildi. Nihoyat, lyuk ochilganda deyarli ikki soat vaqt behuda ketdi va koinotga chiqish 4,5 soat davom etdi. Kosmik yurishning maqsadi XKSni kosmik qoldiqlar zararidan mustahkamlash edi. Korzun va Uitson Zvezda xizmat koʻrsatish moduliga oltita qoldiq paneli oʻrnatdilar. Ular *Zvezda*ga ulashdan oldin stansiyaning PMA-1dagi vaqtinchalik joyidan panellarni olib tashlashdi. Panellar "*Zvezda*"ni potentsial kosmik chiqindilar ta'siridan himoya qilish uchun moʻljallangan edi. Kosmosga chiqish 4 soat 25 daqiqa davom etdi.

Korzun 2002-yil 26-avgustda oʻzining toʻrtinchi marta kosmosga chiqishini amalga oshirdi. Pirs havo bloki va *Zvezda* moduli orasidagi muhrlangan lyuklarda havo sizib chiqishi sababli kosmik yurish boshlanishi kechiktirildi. Muammo osonlikcha tuzatildi, ammo Korzun va Sergey Treshchovga protseduralardan oʻtib, tashqariga chiqishga deyarli yarim soat vaqt kerak boʻldi. UTC vaqti bilan soat 05:27da, rejalashtirilgan vaqtidan kech boshlanganiga qaramay, ikki koinot sayohatchisi ushbu safarda oʻzlariga yuklangan hamma vazifani tugatdilar. Korzun va Treshchov Rossiyaning Orlan skafandrlarini kiyib, kelajakda kosmik yoʻlni yigʻish vazifalari uchun komponentlarni joylashtirish uchun Zarya modulining tashqi tomoniga ramka oʻrnatdilar. Ular *Zvezda* tashqarisida joylashgan Yaponiya Kosmik Agentligining bir juft materiallar ta'sir qilish tajribalarida yangi material namunalarini oʻrnatdilar. Ular *Zvezda*ga kelgusida kosmik yurishlari paytida bogʻlovchilarning marshrutini soddalashtiradigan qurilmalarni oʻrnatdilar. Ikki kosmik sayohatchi, shuningdek, *Zvezdaga* ikkita jambon radio antennalarini qoʻshib, kelajakdagi havaskor radio operatsiyalarini yaxshilashdi. Kosmik *yurish Pirs* oʻrnatish boʻlimining havo qulfida yakunlandi va 5 soat 21 daqiqa davom etdi.

## Manbalar