Formula 1 Jahon konstruktorlar chempionati gʻoliblari roʻyxati

Formula 1 (, qisqacha *F1*) — Fédération Internationale de l’Automobile (FIA), ya’ni avtosport bo‘yicha xalqaro boshqaruv organi tomonidan ochiq g‘ildirakli avtomobillar musobaqalari ichida eng yuqori toifadagi turnir sifatida belgilangan. Nomidagi “formula” atamasi qoidalar to‘plamiga ishora qiladi; unda barcha ishtirokchilar va avtomobillar amal qilishi lozim bo‘lgan texnik va sport talablari belgilab qo‘yilgan. Formula 1 Jahon chempionati mavsumi odatda maxsus qurilgan poyga yo‘laklarida, ayrim hollarda esa shaharlardagi yopiq ko‘cha yo‘laklarida o‘tkaziladigan Gran-pri deb ataluvchi poygalar seriyasidan iborat. Jahon konstruktorlar chempionligi — Formula 1 mavsumida eng muvaffaqiyatli konstruktor (jamoa)ga FIA tomonidan topshiriladigan mukofot bo‘lib, u har bir Gran-pri natijasiga asoslangan ochkolar tizimi orqali aniqlanadi. Konstruktorlar chempionatidagi ochkolar ushbu jamoa safida har bir poygada qatnashgan haydovchilarning to‘plagan ochkolari yig‘indisi asosida hisoblanadi. FIA reglamentiga ko‘ra, Formula 1 avtomobilining shassi va dvigatelining konstruktor(lar)i deb, poygada ishtirok etuvchi jamoa yoki ishtirokchi tomonidan musobaqaga taqdim etilgan avtomobilning shassi va dvigateliga oid intellektual mulk huquqlariga ega bo‘lgan shaxs yoki yuridik shaxs e’tirof etiladi.

Jahon konstruktorlar chempionati ilk bor 1958-yilgi mavsumda joriy etilgan. O‘sha davrdan 1978-yilgacha bo‘lgan oraliqda har bir konstruktor uchun faqat eng yuqori natija ko‘rsatgan haydovchining ochkolarigina chempionat hisobiga kiritilgan. Ya’ni jamoada ikki nafar haydovchi qatnashgan taqdirda ham, faqat eng yuqori ochko to‘plagan haydovchining ochkosi konstruktorlar reytingiga qo‘shilgan, qolganining natijasi hisobga olinmagan. Bu yillarda musobaqa rasmiy ravishda “*Formula* *1 konstruktorlari uchun Xalqaro kubok*” () nomi bilan yuritilgan. 1979-yilgi mavsumdan boshlab esa qoidalar o‘zgartirilib, endilikda har bir konstruktor tomonidan poygaga qo‘yilgan barcha avtomobillar to‘plagan ochkolar umumiy chempionat hisobiga qo‘shiladigan bo‘ldi. Konstruktorlar chempionligi matematik jihatdan boshqa hech bir jamoa qolgan poygalarda qancha ochko to‘plamasin, yetakchining umumiy ochkolari sonidan o‘tib ketolmaydigan holatga kelganda rasman qo‘lga kiritilgan deb hisoblanadi. Biroq unvonning o‘zi mavsum yakunlangach, turli shaharlarida o‘tkaziladigan FIA Mukofot topshirish marosimi ()da rasman taqdim etiladi.

Konstruktorlar chempionati ilk bor 1958-yilda joriy etilib, o‘sha paytda “Formula 1 ishlab chiqaruvchilari uchun xalqaro kubok” () nomi ostida Vanwall jamoasiga topshirilgan. 1981-yilda bu nom rasmiy tarzda o‘zgartirilib, “Jahon konstruktorlar chempionati” () deb atala boshlandi. Konstruktor nomida odatda avtomobilning shassi va dvigatel ishlab chiqaruvchilarining markalari kiritiladi, ya’ni ikkisi birgalikda to‘liq konstruktor nomini tashkil etadi.

Formula 1 tarixida hozirgacha jami 170 ta shassi ishlab chiqaruvchi konstruktor Gran-pri poygalarida ishtirok etgan. Shulardan atigi 15 tasi chempionat o‘tkazilgan 67 mavsum davomida konstruktorlar chempionligini qo‘lga kiritgan. Ular orasida Ferrari eng ko‘p marta — 16 marta jJahon konstruktorlar chempioni bo‘lgan jamoa sifatida rekord egasi sanaladi. McLaren jamoasi 10 ta chempionlik bilan ikkinchi o‘rinda, Williams 9 ta g‘alaba bilan uchinchi o‘rinda, Mercedes esa 8 ta unvon bilan to‘rtinchi o‘rinda joylashgan. Ferrari shuningdek dvigatel ishlab chiqaruvchi sifatida ham eng ko‘p — 16 ta marta konstruktorlar chempionligini qo‘lga kiritgan. Undan keyingi o‘rinlarda Renault (12 ta unvon), Ford va Mercedes (har ikkalasi 10 tadan), hamda Honda (6 ta) joylashgan. Shu bilan birga, Mercedes 2014-yildan 2021-yilgacha ketma-ket sakkizta konstruktorlar chempionligini qo‘lga kiritib, ketma-ket g‘alabalar bo‘yicha rekord o‘rnatgan.

Jami g‘olibliklarning ichida atigi 17 ta chempionlik, ya’ni 16 tasi Italiyada ishlab chiqilgan Ferrari shassilari, hamda 1 tasi Fransiyada yaratilgan Matra shassisi — Buyuk Britaniyada ishlab chiqilmagan mashinalarga to‘g‘ri keladi. Qolgan barcha konstruktorlar chempionliklari Buyuk Britaniyada loyihalashtirilgan va ishlab chiqilgan shassilarga tegishli. Shuningdek, tarixda o‘n bir marotaba shunday holat kuzatilganki, konstruktorlar chempionatida g‘olib chiqqan jamoa tarkibidagi poygachilar Jahon haydovchilar chempioni unvoniga ega bo‘la olmagan. 1969-yildagi yagona holatdan tashqari, barcha chempionlik unvonlari ishlab chiqaruvchi (fabrika) jamoalar tomonidan musobaqaga kiritilgan avtomobillarga tegishli bo‘lgan. O‘sha istisno holatda Matra shassilari Ken Tyrrell boshchiligidagi mustaqil (zavod bilan bevosita bog‘liq bo‘lmagan) jamoa — Matra International tomonidan Formula 1 musobaqalariga kiritilgan. Kamida bir ochko bilan konstruktorlik chempionligi hisobiga hissa qo‘shgan haydovchilar orasida Lewis Hamilton eng ko‘p chempionliklarda ishtirok etgan — u Mercedes jamoasi bilan jami sakkizta konstruktorlik chempionligini qo‘lga kiritgan.

## Mavsumlar boʻyicha roʻyxat

## Shassi konstruktorlari boʻyicha roʻyxat
**Qalin** uslubda yozilgan konstruktorlar 2025-yilgi Jahon chempionatida ham ishtirok etayotganini bildiradi.

## Dvigatel ishlab chiqaruvchilari boʻyicha roʻyxat
**Qalin** uslubda yozilgan dvigatel ishlab chiqaruvchilari 2025-yilgi Jahon chempionatida ham ishtirok etayotganini bildiradi.

## Foydalanilgan shinalar boʻyicha roʻyxat
**Qalin** uslubda yozilgan shina ishlab chiqaruvchilari 2025-yilgi Jahon chempionatida ham ishtirok etayotganini bildiradi.

Jadvalda yagona yetkazib beruvchi sifatida g‘alaba qozongan mavsumlar ham kiritilgan. Bu quyidagilarga tegishli: Dunlop (4 mavsum — 1960-yildan 1963-yilgacha), Goodyear (7 mavsum — 1987–1988 va 1992–1996-yillar), Bridgestone (6 mavsum — 1999–2000 va 2007–2010-yillar) hamda Pirelli (15 mavsum — 2011–2025-yillar).

Qavs ichidagi raqamlar yagona shina yetkazib beruvchi sifatida qo‘lga kiritilgan chempionliklar sonini bildiradi.

## Ketma-ket gʻalabalar
### Shassi konstruktorlari boʻyicha
Formula 1 Jahon konstruktorlar chempionatida ketma-ket gʻalabalarni qoʻlga kiritgan jami toʻqqizta konstruktor boʻlgan.

**Qalin** uslubda yozilgan konstruktorlar 2025-yilgi Jahon chempionatida ham ishtirok etayotganini bildiradi.

### Dvigatel ishlab chiqaruvchilari boʻyicha

**Qalin** uslubda yozilgan dvigatel ishlab chiqaruvchilari 2025-yilgi Jahon chempionatida ham ishtirok etayotganini bildiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Formula 1 rasmiy vebsayti 
* FIA rasmiy vebsayti