open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meksikadagi ukrainlar

**Meksikadagi ukrainlar** () ― etnik jamoalardan biri, aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra soni 1005 nafar, ammo bu raqam rasmiy maʼlumotlardan sezilarli darajada oshishi mumkin. Ularning aksariyati Avstriya-Vengriya dan kelgan va shartnoma asosida shu mamlakatda qolayotgan ukrainalik siyosiy muhojirlarning avlodlaridir.

Eng yirik jamoat tashkiloti Meksika ukrainlari assotsiatsiyasi „Slavutich“ boʻlib, uni Xotyaintseva Natalya Vasilevna boshqaradi, Mexiko va Monterey milliy universitetlarida ukrain tili boʻlimlari ishlab turibdi, ukrain raqs ansambli va bitta gazeta mavjud.

## Diasporaning tarixi va bugungi kuni
Meksikadagi birinchi ukrainaliklar Avstriya-Vengriya imperiyasidan kelgan muhojirlar boʻlib, ular Kampeche shahriga joylashdilar. Qishloqda yashovchi muhojirlarining aksariyati Markaziy va Shimoliy Meksikada hamda Yukatan yarim orolida qishloq xoʻjaligida band. Ukrainaliklar Mexiko, Puebla, Kuernavaka, Toluka, Monterrey, Kampeche, Verakrus va Akapulko shaharlarida ham yashaydilar.

Muhojirlarning eski toʻlqinida kelgan ukrainaliklarning katta qismi olimlar, oʻqituvchilar, musiqachilar, sirk ijrochilari va rassomlardir. Ular, asosan, Meksikada shartnoma asosida ishlaydi.

Zamonaviy davrda oʻzgaruvchan emigratsiya tendensiyalari tufayli, yangi kelgan ukrainaliklarning aksariyati IT texnologiyalari boʻyicha mutaxassislardir. Shuningdek, boshqa mamlakatlardan ukrainaliklar — yirik xalqaro kompaniyalarning xodimlari Meksikaga koʻchiriladi. Oila aʼzolaridan biri meksikalik boʻlgan koʻplab aralash oilalar mavjud. IT va muhandislikdan tashqari, koʻplab ukrainaliklar turizm va restoran biznesida ishlaydi.

## Ukraina tashkilotlari
Meksikadagi ukrainaliklarning ijtimoiy hayoti diasporaning nisbatan kichikligi tufayli unchalik faol emas.

Eng yirik jamoat tashkiloti *Meksika ukrainlarining* *"Slavutich" uyushmasi* boʻlib, uni Xotyaintseva Natalya Vasilevna boshqaradi. Mexiko va Monterey Milliy universitetida ukrain tili kafedralari, ukrain raqs ansambli, ukrain tilidagi gazeta va Mexiko shahrida ukrain restorani mavjud. 2014-yilda, Qrim inqirozi paytida Meksika tomonlarni muloqotga va tinch yoʻl bilan hal qilishga chaqirdi. Meksika hukumati BMT va xalqaro hamjamiyatning „Ukrainaning birligi va hududiy yaxlitligini hurmat qilish“ talablarini qoʻllab-quvvatlaydi.

## Adabiyotlar

* 
* Ukraїnska mova v Latinskіy Ameritsі. // Ukraїnska mova: Yensiklopedіya/ Redkol.: Rusanіvskiy V. M., Taranenko O. O. (spіvgolova), M. P. Zyablkj ta іn. — 2-ge vid., vipr. і dop. — K.: Vid-vo „Ukr. ensikl.“ іm. M. P. Bajana, 2004. — 824 s: іl. І8VN 966-7492-19-2 st. 728—729
* Kabuzan V. M. Ukrainsi v mire: dinamika chislennosti i rasseleniya. 20-e godi XVIII veka — 1989-god: formirovanie etnicheskix i politicheskix granits ukrainskogo etnosa. Institut rossiyskoy istorii RAN. — Moskva: Nauka, 2006. — 658 s. ISBN 5-02-033991-1
* Ukraїnsі u svіtі: dovіdnik / avt.-uporyad. V. M. Voronіn, S. A. Drozdovska. — K. : Ukraїnskiy Tsentr duxovnoї kulturi, 2005. — 143 s. — ISBN 966-8039-52-7

## Manbalar
Paragvaydagi ukrainlar

**Paragvaydagi ukrainlar** () — Paragvaydagi etnik jamoalardan biri. 1990-yillarning oʻrtalarida Janubiy Amerikadagi bu mamlakatda 5000 dan 8000 gacha ukrainaliklar yashagan. Paragvayda ukrainaliklar mamlakat janubi-sharqidagi Enkarnasyon shahri yaqinidagi kichik jamoalarda yashaydilar. Enkarnasyon Argentinaning Misiones provinsiyasi bilan chegaradosh, u ham Argentinadagi Ukraina emigratsiyasining markazi hisoblanadi. Paragvaydagi aksariyat ukrainaliklar dehqonchilik, sholi, makkajoʻxori, bugʻdoy va boshqa ekinlar yetishtirish bilan shugʻullanadi.

## Tarixi
Ukrainalik muhojirlarning birinchi katta guruhi Paragvayga qoʻshni Argentinadan 1930-yillarning boshlarida ushbu mamlakatdagi iqtisodiy inqiroz davrida kelgan. 1930-yillarning oxirida Polesya, Voliniya, Galisiya va Zakarpatya viloyatidan ukrainalik muhojirlar ham mintaqaga kelib joylashdilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin bu yerga Yevropadagi koʻchirilganlar uchun lagerlardan qochqinlar keldi, shuningdek, Xitoy va Manchjuriyada kommunistik tuzum oʻrnatilgandan keyin u yerdan qochishga majbur boʻlgan ukrainalik muhojirlar kelishdi. Paragvaydagi muhojirlarning aksariyatining oʻziga xos xususiyati shundaki, ular sobiq SSSRdan tashqaridagi boshqa diasporalardagi kabi katolik cherkoviga emas, balki pravoslav cherkoviga mansubdir. Yangi joyda ukrainalik muhojirlar Novaya Volin yoki Tarasovka kabi koʻplab aholi punktlariga ukraincha nomlar berishdi, ammo Paragvay hukumatining bosimi ostida ular keyinchalik nomlarni ispanchaga oʻzgartirishga majbur boʻlishdi.

Vaqt oʻtishi bilan Paragvayning koʻplab ukrainlari, ayniqsa, ziyolilar Argentina, Kanada yoki AQShga koʻchib oʻtishdi. Paragvayda qolganlar hanuzgacha Ukraina pravoslav cherkovlariga mansubdir, ammo koʻp qismi allaqachon Paragvay jamiyatiga singib ketgan. Paragvaydagi koʻplab ukrainalik fermerlar muvaffaqiyatga erishdilar, yeri koʻp yirik fermer xoʻjaliklariga ega.

## Galeriya

## Jamiyati
Paragvaydagi Ukraina jamoat hayotining markazi boʻlgan Enkarnasyon shahrida Ukraina jamoat markazi, pravoslav va katolik cherkovlari mavjud. 1930-yillarning oxirida Prosvita qiroatxonalari, ukrain adabiyoti kutubxonalari va jamoat markazlarini tashkil etdi. Bu yerda 1955-yilgacha ukrain tashkilotlari faoliyat yuritgan. Shaharda Taras Shevchenko haykali ham oʻrnatildi, uning ochilish marosimida oʻsha paytdagi Paragvay diktatori Alfredo Stressner va boshqa rasmiy shaxslar ham ishtirok etdi. Umuman olganda, ukrain ziyolilarining katta qismi Argentina va Shimoliy Amerikaga koʻchib oʻtganligi sababli, cherkov sohasini istisno qilganda, ukrain jamiyatining madaniy hayoti yomonlashdi.

## Manbalar
Uru

**Uru** (**Uros**) — Boliviya va Peruda Titikaka koʻliga tutashgan hududlarda, shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri koʻl yuzasida suzuvchi qamish orollarida yashovchi hindu xalqi. Bugungi kunda bunday orollarning 92 tasi (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 40-60ta) mavjud boʻlib, ularni Uru xalqi anʼanaviy ravishda Titikaka qirgʻogʻida koʻp oʻsadigan totora qamishidan qurgan. 3000 dan ortiq urulardan faqat bir necha yuz kishi suzuvchi orollarda yashaydi, qolganlari quruqlikka koʻchib oʻtishgan.

## Hayot tarzi

Qamish orolini qurish Uru madaniyatining muhim qismidir. Materik bilan orollar orasidagi asosiy aloqa vositasi qamish qayiqlardir. Bugungi kunda bunday orollarning 92 tasi (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 40-60ta) mavjud boʻlib, ular anʼanaviy ravishda Titikaka qirgʻogʻida moʻl-koʻl oʻsadigan totora qamishidan Uru tomonidan qurilgan. Bugungi kunda 3000 dan ortiq urulardan faqat bir necha yuz kishi suzuvchi orollarda yashaydi, qolganlari quruqlikka koʻchib oʻtishgan.

Bugungi kunda qamish orollar koʻplab sayyohlarni oʻziga jalb qiladi.

Baʼzi orollardagi quyosh panellari Uruga televizor va boshqa elektr jihozlaridan foydalanishga imkon beradi. Boshlangʻich maktablar ham mavjud, ammo keyingi taʼlim uchun bolalar quruqlikka, asosan Puno shahriga borishi kerak.

## Tarixi

Dastlab, orollar himoya va mudofaa funksiyasiga ega boʻlgan, chunki xavf tugʻilganda ular boshqa joyga koʻchirilishi mumkin boʻlgan. Eng katta orolda qorovul minorasi bor, u ham butunlay qamishdan qurilgan. Urular ko‘l qirg‘og‘ida yashovchi aymara xalqi bilan savdo-sotiq qilib, asta-sekin ularning tilini o‘zlashtirdilar, shu sababli bugungi kunda xalqning ona tili — uru tilida oz kishilar so‘zlashadi. Titikaka koʻli atrofidagi hududlarni inklar imperiyasi bosib olganida, Uru xalqi soliq toʻlashi kerak edi. Koʻpincha, ular jangovarroq qoʻshnilariga qul boʻlishgan.

Ehtimol, inklar suzuvchi orollarni hech qachon kashf qilmagan boʻlar edi. Ammo bir kuni Aymaru qabilasi navbatdagi jangdan soʻng Titikaka chakalakzorlariga suzib kirib, inklardan yashirinishga qaror qiladi. Inklar qochqinlarni qidirish asnosida quvgʻindagi Uruni topdilar va ularga soliq yukladilar.

Keyin ispan mustamlakachilari keldi va ink imperiyasi quladi. Uru qabilalari yana ozod boʻlishdi, lekin ularning turmush tarzi oʻzgarishsiz qoldi.

## Manbalar
Yoshlar kuni (Ukraina)

"**Yoshlar kuni**„ (*Ukr.* *“Yoshlar kuni"*) har yili iyun oyining oxirgi yakshanbasida Ukrainada nishonlanadigan mamlakat yoshlarining milliy bayramidir.

„Yoshlar kuni“ tarixi 1958-yil 7-fevralda Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi (Ukraina SSR) tarkibiga kirgan Sovet Ittifoqida, Oliy Kengash Prezidiumining Farmoni bilan „Sovet yoshlari kuni“ tashkil etilgan paytdan boshlangan. SSSRning " *Sovet yoshlari kunini* *belgilash toʻgʻrisida* " gi iyun oyining oxirgi yakshanbasida nishonlandi.

1994-yil 22-iyunda, SSSR parchalanib, Ukraina mustaqillikka erishganidan koʻp oʻtmay, Ukrainaning birinchi prezidenti L. M. Kravchuk „ *Ukraina yoshlar uyushmalari va tashkilotlari tashabbusini qoʻllab-quvvatlash* toʻgʻrisida“*gi* 323/94-sonli Farmonni imzoladi. *Yoshlar kuni*", bu har yili iyun oyining soʻnggi yakshanbasida Ukrainada nishonlanishi belgilab qoʻyilgan.

Anʼanaga koʻra, ushbu kunda Ukraina boʻylab turli xil bayram tadbirlari oʻtkaziladi, ularning asosiy qahramoni yoshlardir. Yoshlarga tabriklar prezidentgacha boʻlgan oliy mansabdor shaxslar tomonidan yuboriladi.Ukraina yoshlari bilan birgalikda Belarus yoshlari ham oʻz bayramlarini nishonlaydilar. Rossiya Federatsiyasida, Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, "Yoshlar kuni" Rossiya Prezidenti B.Yeltsin tomonidan 27-iyunga koʻchirildi, garchi baʼzi shaharlarda asosiy bayram bayramlari oxirgi yakshanba kuni „eski uslubda“ oʻtkaziladi iyun oyida, Ukraina va Belorussiya bilan bir vaqtda.

## Yana qarang
* Yoshlar kuni
* Yoshlar va bolalar jamoat tashkilotlari kuni (Ukraina)
## Manbalar
Olxon buryatlari

Olxon buryatlari (bur.**Oyxonoy Buryaaduud**) — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Olxon orolida va Baykal koʻlining gʻarbiy qirgʻogʻining oʻrta qismida joylashgan. Koʻpchilik exirit qabilalari, shuningdek, segenudlar, galzudlar va Lenaning yuqori qismidagi buryatlarning boshqa kichik qabilalari va ularga hamroh boʻlgan Kuda vodiysi kabi Lena vodiysining yuqori qismidan kelgan muhojirlar.

## Qabila tarkibi
Olxon buryatlari tarkibiga Shono, Abazay, Xamnay, Xengelder, Alaguy, Soyod (Soyot), Galzud, Segenud, Xaytal, Buyan, Durlay, Xarbyad, Noxoy, Bayanday, Xurumsha, Bulagad kabi etnik guruhlar kiradi. Maʼmuriy abzaev urugʻlari tarkibiga ikkita Abazaev qabilasi — Exe-Abazay (I) va Baga-Abazay (II) dan tashqari, Bayanday, Segenud, Xaytal, Emxenut va Harbat (harbad) qabilalari vakillari ham kirgan. Xenxedur maʼmuriy urugʻining asosini xangelder (hengelder) qabilasi vakillari tashkil qilgan. Bu turga Segenutlar, xaytallar va galzutlar ham kirgan. I Chernorud urugʻining asosini shubtehe-shono, baga-shono tashkil qilgan. Shuningdek, bu urugʻ tarkibiga galzutlar, asosan, noxoy-uruklar va xaytallar kirgan. VI Chernorud urugʻining asosini Otorshi-Shono, Exe-Shono, Adag-Shono, Onxodoy-Shono tashkil qilgan. Bu nasl borsoy-shono, zenhen-galzuts, otonxoy va edegeyni ham oʻz ichiga olgan. II Chernorud urugʻi tarkibiga borsoy-shono, besegen-shono, boro-shono kirgan. Quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: Ulan-Shono, Uxa-Shono, Emxenutlar, Soogol-Shono, Uxantay-Galzutlar. III Chernorudlar urugʻi basay-shono qabilasi vakili edi. IV Chernorudskiy — Baltay-shono, V Chernorudskiy — zuxedey-shono (zuhedey). Shonolar bilan birga xaytallar III va V Chernorud maʼmuriy urugʻlariga joylashdilar. Olxon galzutlar tarkibida quyidagi sulolalar qayd etilgan: noxoy-urug, haytal, zenxen-galzud, uxantay-galzud, manshuna-galzud, darxon-galzud.

## Yana qarang

* Buryat etnik guruhlari
* Qabilalari va urug'lari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Baldaev S.P.* Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
* *Tsydendambaev T. B.* Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b.
* *Nanzatov B.* *Z.* XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
* *Nanzatov B.* *Z.* Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.
Olimpiya stadioni (Istanbul)

**Otaturk Olimpiya Stadioni** (turkcha — *Atatürk Olimpiyat Stadi*) — Turkiyaning Istanbul shahridagi koʻp sportli stadion. 2002-yilda ochilgan.
## Qurilishi
Stadion qurilishida 3 700 000 m³ tuproq chiqarib tashlandi, 60 000 m³ beton, 90 000 m² yoʻl qoplamasi yotqizildi, 400 ta avtomobil uchun toʻxtash joyi qurildi.

2002-yildan 2005-yilgacha stadion 80.597 tomoshabinni qabul qilgan. Keyinroq oʻrinlar soni 76.092 taga qisqartirildi.

2013-yil 14-iyundan buyon stadionga olib boruvchi metro liniyasi qurilmoqda.
## Foydalanilishi
Ayni paytda stadionda sport musobaqalari, mashhur guruhlarning konsertlari oʻtkaziladi:
* 2005-yil 25-may kuni stadionda «Liverpul» va «Milan» oʻrtasidagi Chempionlar ligasi finali boʻlib oʻtdi.
* 2010-yil 6-sentabrda stadionda «U2 360° Tour» doirasida U2 oʻz konsert dasturini namoyish etgan.  Konsertga 54.278 nafar tomoshabin tashrif buyurdi.
Baʼzida Turkiya terma jamoasi shu stadionda oʻz matchlarini oʻtkazadi.

## Umumiy maʼlumotlar
Stadion XXIX Olimpiya oʻyinlarining asosiy arenasi sifatida qurilgan boʻlib, Istanbul mezbonlik qilishga daʼvo qilgan edi.  Istanbulning gʻarbiy chekkasida joylashgan.  Olimpiya stadioni Turkiyadagi eng katta stadiondir.  Qurilish 1999-yilda boshlangan va 2002-yilda 2008-yilgi Olimpiya oʻyinlari uchun qurib bitkazilgan.  Turkiyaning Yozgi olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish taklifi muvaffaqiyatsiz tugadi. Oʻyinlar Pekinda boʻlib oʻtdi. Stadion qurilishiga $140 million sarflangan.

Stadion Turkiyaning birinchi prezidenti Mustafo Kamol Otaturk nomi bilan atalgan.
## Arxitektura

Stadionning ikkita poʻlat tomi (ogʻirligi 2800 va 1300 tonna) Tekfen tomonidan Jayhandagi (Adana) zavodida ishlab chiqarilgan.

Stadionda 134 ta kirish va 148 ta chiqish eshigi qurilgan. Olimpiya stadioni 80.000 tomoshabinni sigʻdira oladi va xavf tugʻilganda ularni 7,5 daqiqa ichida evakuatsiya qilish imkoniyatiga ega.  Stadionda yer osti tunneli orqali stadion bilan bogʻlangan ikkita mashgʻulot maydonchasi mavjud.

Stadionning gʻarbiy tomi ostida maydoni 42 200 m² boʻlgan 6 qavatli yer ostida 3 qavati joylashgan) savdo markazi mavjud.

## Manbalar
Milliy birlik kuni

**Milliy birlik kuni** ( kuni) ― Belorussiyada har yili 17-sentabrda nishonlanadigan davlat bayramidir. 2021-yil 7-iyunda Prezident Aleksandr Lukashenkoning 206-son qarori bilan tashkil etilgan. Bayram 1939-yil 17-sentabrda boshlangan Qizil Armiyaning Polsha yurishi yilligiga toʻgʻri keladi, buning natijasida, xususan, Gʻarbiy Belarusiya Belorussiya SSR tarkibiga qoʻshildi.

Mamlakat prezidenti matbuot xizmatiga koʻra, „ushbu kun 1921-yilda Riga tinchlik shartnomasi shartlariga koʻra, belarus xalqiga nisbatan uning irodasiga qarshi boʻlingan va milliy tarixiy tarixda abadiy mustahkamlangan belarus xalqiga nisbatan tarixiy adolat akti boʻldi.“ Ular 1939-yilda tiklangan birlik Belarusga Ulugʻ Vatan urushi yillarida omon qolish, xalqaro hamjamiyatda sharafli oʻrin egallash va Birlashgan Millatlar Tashkilotining asoschilaridan biriga aylanish imkonini berganini taʼkidladilar.

Belarus Milliy Fanlar Akademiyasi Tarix instituti boʻlim boshligʻi, tarix fanlari nomzodi Sergey Tretyakning soʻzlariga koʻra, bayram 1949-yilgacha ushbu kunda nishonlangan, keyin esa „sukut saqlaydigan“ ga aylangan. sotsialistik Polsha. Belorussiyada bayramning oʻrnatilishi Polshada gʻazabga sabab boʻldi. Polsha Tashqi ishlar vazirligi bayonotiga koʻra, "Belarusning tarixiy siyosatini Stalin va Gitler oʻrtasidagi pakt merosiga asoslash mutlaqo tushunarsizdir. Bu bizning mintaqamizning oʻta murakkab tarixini qayta talqin qilishga qaratilgan Rossiya harakatlariga mos keladigan jestdir, bu Belarus uchun qoʻshni davlatlar, shuningdek, Yevropa mamlakatlari muloqot va oʻzaro tushunishni jiddiy ravishda murakkablashtiradi. Shuningdek, polshalik diplomatlarning fikriga koʻra, Milliy birlik kunining kiritilishi „Belarusni haqiqiy ildizlaridan uzib tashlash“ga urinishdir.

## Bayramning tarixi

* 2021-yil 17-sentabr kuni Minsk Arenada Belarus Respublikasi Prezidenti ishtirokida „Birlik ramzi“ Vatanparvarlik kuchlari forumi boʻlib oʻtdi. Bayramning tarixiy ahamiyati, davlatimiz timsollari haqida hikoya qiluvchi teatrlashtirilgan musiqali shou tayyorlandi. Shuningdek, esdalik belgilari, birlik xiyobonlari, infratuzilma obyektlarining tantanali ochilishi ham bayramga bagʻishlandi. Turli ommaviy tadbirlar bayramning muhim elementiga aylandi: gul qoʻyish, xasharlar, Belorussiya shaharlari boʻylab avtomobil va velosiped haydashlari, davra suhbatlari va oʻquv diktantlari. Belarus televideniyesida bayramga bagʻishlangan bir qator reklama roliklari alohida eʼtiborga loyiqdir.

## Manbalar
Milliy tiklanish kuni

**Milliy tiklanish kuni** () ― Ozarbayjonda har yili 17-noyabrda nishonlanadigan davlat bayramidir. 1992-yildan boshlab 17-noyabr Milliy tiklanish kuni sifatida nishonlanadi.

## Tarixi
1988-yil 17-noyabrda Bokudagi Lenin maydonida (hozirgi Svoboda maydoni) Sovet Ittifoqi markaziy hokimiyati siyosatiga qarshi ommaviy norozilik mitinglari boshlandi. Namoyishchilar Togʻli Qorabogʻ mojarosining boshlanishi va qochqinlar oqimidan xavotirda edilar, birinchi marta Ozarbayjonni SSSR tarkibidan chiqish chaqiriqlari yangradi. 22-noyabr kuni Bokuda komendantlik soati joriy etildi va Sovet qoʻshinlarining katta kuchlari ham jalb qilindi. 3 -dekabrdan 4-dekabrga oʻtar kechasi namoyishchilar tarqatib yuborildi, keyinchalik ularning koʻplari (taxminan 400 kishi) hibsga olindi. Ozarbayjonlar uchun Milliy tiklanish kuni milliy ozodlik harakatining boshlanishini anglatadi, natijada Ozarbayjon mustaqil davlatga aylandi.

## Manbalar

## Yana qarang
* Ozarbayjon bayramlari
Eushtinlar

**Eushtinlar** (*Eushta tatarlari, Eushtintsy, Gaustintsy, Yaushtintsy*; oʻz nomi — ) — Sibir tatarlarining etnografik guruhi, Tomsk viloyatining tub aholisi vakillari. Eushta aholisi soni 300-400 kishi. Eushta xalqi asosan Tomsk shahri yaqinidagi Tom daryosining quyi oqimida yashaydilar. Xalqlar turar-joyining tarixiy va madaniy markazi Eushta qishlogʻidir.

Eushtinlar, chatlar va qalmoqlar turkiyzabon xalqlar guruhiga kiradi va birgalikda Sibir tatarlarining sharqiy etnoterritorial guruhini tashkil qiladi. Eushta aholisi, ayniqsa, chatlarga yaqin.

Eushtiylar turkiy oilaga mansub sibir-tatar tilining tomsk lahjasining Eushta-Chat shevasida gaplashadi.

## Tarixi
Koʻpchilik tadqiqotchilarning fikriga koʻra, „Eushtinlar Gʻarbiy Sibirning aborigen Samoyed aholisi boʻlib, ular koʻchmanchi turklarning kuchli taʼsirini boshdan kechirgan va keyinchalik turklashgan“.

Eushta xalqi tarkibida turkiy qatlamlarning kelib chiqishi koʻp bosqichli. Birinchidan, qadimgi turklar bu yerga Oltoy yoʻnalishidan kirib kelgan. Eushta xalqining shakllanishida qirgʻiz va teles qabilalari maʼlum oʻrin egallagan. 9—10-asrlarda bu yerda kimaklar rivojlangan, ularning oʻrtasidan Sibir tatarlari etnogeneziga kuchli taʼsir koʻrsatgan qipchoq qabilalari chiqqan. Bundan tashqari, tadqiqotchilar Eushta xalqiga Oʻrta Osiyodan kelgan odamlarni kiritishni taxmin qilmoqdalar. Ruslar oʻz yerlariga kelgan paytda Eushta aholisining soni taxminan 800 kishini tashkil etadi.

1599-yilda Eushta yeriga tashrif buyurgan Vasiliy Tyrkovning maslahati bilan ularning rahbari knyaz Toyan Ermashetev (Yermametev) 1603-yil yozida Moskvaga sar Boris Godunovga ariza va sovgʻalar bilan joʻnadi. 1604-yil 20-yanvarda u Moskvaga keladi va podshohga oʻz qabilasini Rossiya qirolligi hukmronligi ostiga qabul qilish va Eushta yerida shahar qurishni soʻrab ariza beradi — u „aytish va hukmronlik qilish“ uchun shoh oliy qoʻli hukmron ". Eushtinlar Rossiya fuqaroligiga qabul qilindi va bir vaqtning oʻzida yasakdan ozod qilindi, ularning yerlarida Tomsk (Tomsk qamoqxonasi) qurilgan.

## Manbalar
Hacı Sûfi Burhâneddin Musa Bey

**Hacı Sûfi Burhâneddin Musa Bey** () — Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning nabirasi va Bedreddin Mahmud Beyning oʻgʻlidir. Ushbu beklik 1250-1487-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan boʻlib, XIV-XV asrlarda Onadoʻlida Usmonlilar imperiyasi bilan birga eng qudratli davlat hisoblangan..
## Tarix
Dadasi Bedreddin Mahmud Bey 1312-yilda vafot etganidan soʻng, beklik taxtiga chiqqan Musa Bey dadasi kabi moʻgʻullarga qarshi kurashishni toʻxtatmadi. Ukasi Yaxshi Beyni sobiq Koʻniya sultonligi poytaxti Koʻniya shahriga voliy etib tayinladi. Bu moʻgʻullarning rejasiga toʻgʻri kelmas edi. Sababi ushbu shahar Onadoʻlidagi muhim siyosiy strategik shaharlardan biri hisoblanardi va moʻgʻullar Onadoʻlida oʻz kuchlarini zaiflashishini xohlamas edilar. Shu sababli moʻgʻullar Koʻniya shahri ustiga harbiy safar boshladilar. Musa Beyning ukasi Yaxshi Bey moʻgʻullar bilan boʻlgan jangda ogʻir magʻlubiyatga uchradi. Shundan soʻng, moʻgʻullar qoʻmondoni Emir Çoban Koʻniya shahrini bosib oldi va Musa beklikning eski sarhadlariga hukmdorlik qilishiga toʻgʻri keldi. Ammo beklik poytaxti Karaman Misr mamluklari tomonidan dastaklangan oʻz ukasi Bedreddin İbrahim Bey I tomonidan egallandi. Musa Bey bu hududlardan ketishga majbur boʻldi va Ermenek atroflariga joylashdi. Ibn Battuta maʼlumotlariga tayanilsa, 1332-yilda Musa Bey Ermenek atroflarida hali ham hukmdorlik qilganligi oshkor boʻladi.

1352-yilda beklik ogʻir kunlarni boshdan kechirayotgan bir vaqtda, Musa Bey beklikning barcha qismlarini oʻz hokimiyati ostida toʻpladi va 1356-yilga qadar hukmdorlik qildi.

## Manbalar
Turkiya Milliy Mustaqillik va Bolalar kuni

**Milliy Mustaqillik va Bolalar kuni** () ― Turkiya mustaqilligi va dunyo bolalarini xotirlash uchun Turkiya davlat bayramidir. Bu Otaturk tomonidan dunyodagi barcha bolalarga bagʻishlangan dunyodagi yagona bayramdir.

## Muassasa

1920 -yil 23-aprelda Turkiyaning mustaqillik urushi paytida, Buyuk Millat Majlisi tashkil etilgan kuni Anqaradagi birinchi yigʻilishda Mustafo Kamol nutq soʻzlab, butun dunyo bolalari insoniyat kelajagi. Kamol, shuningdek, Usmonli imperiyasi xarobalari ustiga quriladigan yangi, mustaqil, dunyoviy va zamonaviy respublikaning poydevorini qoʻyishga chaqirdi. 1922-yil 9-sentabrda Antanta qoʻshinlari magʻlubiyatga uchragach, Lozanna tinchligi imzolangandan soʻng, 1923-yil 24-iyulda Otaturk yangi Turkiya qurishga kirishdi. Keyingi 8-yil ichida u Turkiyani Usmonli oʻtmishidan tozalashga qaratilgan bir qator islohotlarni amalga oshirdi. Otaturk 23-aprelni suverenitet kuni deb eʼlon qildi va Turkiya farzandlariga mustaqil davlat himoyasini ishonib topshirdi.

## Nishonlanishi
Turkiyada har yili bolalar ushbu bayramni nishonlaydilar: shaharlardagi stadionlarda maktablar ishtirokida tadbirlar oʻtkaziladi. Bu kunda rasmiy davlat xizmatchilari va yuqori martabali amaldorlar oʻrnini bolalar egallaydi: hatto Turkiya prezidenti, Turkiya bosh vaziri, vazirlar mahkamasi va gubernatorlar ham oʻz oʻrinlarini bolalarga kunlik boʻshatib berishadi. Bolalar taʼlim va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida farmon va buyruqlar imzolaydilar. Shuningdek, shu kuni bolalar Buyuk Millat Majlisi deputatlarini almashtiradilar, oila va bolalar bilan bogʻliq masalalarni muhokama qiladilar.

Oʻtgan 20-yil ichida turk rasmiylari bayramni xalqaro miqyosda oʻtkazish boʻyicha katta ishlarni amalga oshirdi, shu bois har yili turli mamlakatlardan bolalar madaniy tadbirlarda ishtirok etish uchun Turkiyaga kelishadi. Bolalar turk xonadonlarida yashab, Turkiyadan kelgan tengdoshlari bilan tanishadi, shuningdek, Buyuk Millat Majlisining navbatdan tashqari sessiyasida qatnashib, yer yuzida tinchlik oʻrnatilishiga hissa qoʻshadi. Turkiyaning faoliyati tufayli 23-aprel UNICEF tomonidan Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida eʼtirof etildi.

## Manbalar
Orang-Asli

**Orang-Asli** (malay. „mahalliy xalq“ yoki „tub aholi“ deb tarjima qilinadi) Malayziya yarim orolining butun tub aholisiga nisbatan qoʻllaniladigan atamadir. Ular 3 ta asosiy guruhga boʻlinadi: semanglar (negritolar), senoylar va proto- malaylar. Til va urf-odatlardagi farqlar tufayli ular 18 ta subetnik guruhga boʻlingan. Kuala-Lumpurdan 25 km shimolda joylashgan Gombak tumanida Orang Asli muzeyi joylashgan.

## Aholisi
2000-yilda Asli aholisi 148 ming kishiga yetdi, bu Malayziya umumiy aholisining atigi 0,5 foizini tashkil qiladi. Eng yirik etnik guruh Senoy barcha Orang-Aslining taxminan 54 %, Proto-Malay 43 % va Semang 3 % ni tashkil qiladi. Ularning aksariyati qishloq joylarda yashaydi, shaharga koʻchib kelganlarning ulushi juda kam. Mahalliy aholining 76 % dan ortigʻi qashshoqlikda yashaydi. 1991-yildagi savodxonlik darajasi bir vaqtning oʻzida milliy oʻrtacha 86 % ga nisbatan 43 % ni tashkil etdi. Oʻrtacha umr koʻrish 53 yoshni tashkil etadi, chaqaloqlar oʻlimi yuqori.

## Tili va dini
Oʻrang-asli 3 guruhga boʻlinib, til farqiga koʻra emas, faqat ijtimoiy, lingvistik jihatdan 2 guruhga boʻlinadi. Ulardan birinchisi, avstroosiyo oilasiga mansub asli tillarida soʻzlashuvchi xalqlardir. Ikkinchisi — avstroneziya tillari oilasiga mansub mahalliy malay tillarida soʻzlashuvchi xalqlar. Qolaversa, Orang-Aslining aksariyati malay tilini yaxshi biladi. Anʼanaga koʻra, Orang-Asli animistlar boʻlib, tabiat va turli xil narsalarning ruhlariga ishonadi. Biroq, bugungi kunda ularning koʻpchiligi islom va nasroniylikni qabul qilgan.

## Yana qarang

* Malayziya aholisi
## Manbalar
* *Orang Asli Now: The Orang Asli in the Malaysian Political World*, Roy Jumper (ISBN 0-7618-1441-8).
* *Power and Politics: The Story of Malaysia’s Orang Asli*, Roy Jumper (ISBN 0-7618-0700-4).
* *Malaysia and the Original People*, p.&nbsp;21. Robert Denton, Kirk Endicott, Alberto Gomes, M.B. Hooker. (ISBN 0-205-19817-1).
* *Encyclopedia of Malaysia*, Vol. 4: Early History, p.&nbsp;46. Edited by Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman (ISBN 981-3018-42-9).

## Manbalar

## Havolalar

* Dunyo boʻylab
* Kelib chiqishi, identifikatori va tasnifi  Arxivnaya kopiya
* http://www.pereplet.ru/text/pogadaev05apr10.html Arxivnaya kopiya
* https://web.archive.org/web/20160308085610/http://garshin.ru/linguistics/languages/australo-asian/austric/austro-asiatic/aslian.html
* Orang Asli xaritasi
MONUA

**Birlashgan Millatlar Tashkilotining Angolada kuzatuvchilar missiyasi** ― 1997-yil 30-iyundagi United Nations Security Council Resolution 1118 rezolyutsiyasiga muvofiq Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi tomonidan tashkil etilgan. Angoladagi tinchlik jarayoni muvaffaqiyatsizlikka uchragani uchun BMT Bosh kotibi BMT Xavfsizlik Kengashiga MONUA mandati uzaytirilmasligi haqida maʼlum qildi. Missiya 1999-yil 26-fevralda United Nations Security Council Resolution 1213 shartlariga muvofiq rasman tugatildi.

MONUA Angoladagi soʻnggi tinchlikparvar missiyasi boʻlib, undan oldin yana uchta tinchlikparvar missiyasi boʻlgan: UNAVEM I, II va III.

Angoladagi fuqarolar urushi 1974-yildan 2002-yilgacha davom etgan va Afrikadagi eng uzoq davom etgan mojarodir. 1988-yildan beri Moviy dubulgʻalilar Angolada prezident Xose Eduardo dos Santos tegishli boʻlgan UNITA va MPLA kommunistik harakati oʻrtasidagi mojaroda kuzatuvchilar sifatida ishtirok etishdi.

Missiyaning boshida 1997-yilda BMT tinchlikparvar kuchlari 17 mamlakatdan taxminan 3500 askar, kuzatuvchi va politsiya xodimlaridan iborat edi. 1999-yilda bu raqam 400 taga kamaydi. Oʻn yetti nafar MONUA xodimi mojaroda halok boʻldi.

Oʻshandan beri MONUA faoliyati toʻxtatildi, BMT tinchlikparvar kuchlari Angolada endi yoʻq.

## Yana qarang

* Angoladagi fuqarolar urushi
* BMTning tinchlikparvar missiyalari va operatsiyalari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar
* United Nations Observer Mission in Angola (MONUA)
Boeing 777

**Boing 777** – Boing Tijorat Samolyotlari tomonidan ishlab chiqilgan Amerikaning uzoq masofali keng fyuzelyajli samolyotidir. 777 soni Boingning boshqa keng fyuzelyajli samolyotlari, ikki dvigatelli 767 va toʻrt dvigatelli 747 samolyotlaridan farqlanib turishi uchun qoʻllanadi. Bu samolyot 8 ta yirik aviakompaniyalar bilan maslahatlashgan holda ishlab chiqilgan va 1990 – yil yanvar oyida boʻlib oʻtgan birinchi uchrashuvda eʼtiborga olinib, 1990-yil 14-oktabrda United Airlines buyurtmasi bilan ishga tushirilgan. Uning ilk prototipi 1994-yil 9-aprelda ishlab chiqarilgan va birinchi marta 1994-yil 12-iyunda parvoz qilgan. Uzoqroq masofali variantlar 2000-yil 29-fevralda sotuvga chiqarildi va birinchi marta 2004-yil 29-aprelda yetkazib berildi.

U oʻnta oʻrindiqli joyga ega boʻlib, odatda 301 dan 368 yoʻlovchiga moʻljallangan 3 toifali sigʻimga ega. U katta diametrli turbofan dvigatellari, har bir asosiy qoʻnish moslamasida oltita gʻildirak, toʻliq dumaloq fyuzelyaji va pichoq shaklidagi quyruq konusi bilan mashxurlikka ega. Boing 777 simli boshqaruvga ega birinchi Boeing samolyotidir. U dastlab Airbus A340 va McDonnell Duglas MD-11 bilan raqobatlashdi, ikkalasi ham hozirda ishlab chiqarilmayabdi va 2012-yil holatiga koʻra Airbus A350 va A330-900 bilan raqobatlashadi.

Maksimal uchish ogʻirligi 545,000-660,000 lb (247-299 t) boʻlgan original Boing 777 ikkita fyuzelaj uzunligida ishlab chiqarilgan: Ushbu 777 klassika General Electric GE90, Whitney PW4000 yoki Rolls-Royce Trent 800 dvigatellari tomonidan quvvatlangan. Uzoq masofali 777-300ER, 2004-yilda, ultra uzoq masofali 777-200LR 2006-yilda va 777F yuk tashuvchisi 2009-yilda xizmat koʻrsata boshlagan. 2013-yil noyabr oyida Boingning −8 va −9 versiyalari ishlab chiqilishi eʼlon qilindi, ularning ikkalasi ham qanot uchlari yigʻiladigan kompozitga va General Electric GE9X dvigatellariga ega.

777 boshqa keng fyuzelyajli samolyotlarga qaraganda koʻproq buyurtma qilingan va yetkazib berilgan. Aprel 2022-yil holatiga koʻra, 60 dan ortiq mijoz barcha turdagi 2108 ta samolyotga buyurtma bergan, 1683 tasi yetkazib berilgan. Eng keng tarqalgan va muvaffaqiyatli varianti 777-300ER boʻlib, 838 ta ushbu samolyotga buyurtma berilgan va 832 tasi yetkazib berilgan. 2018-yilning mart oyiga kelib, 777, Boiing 747 ni ortda qoldirib, eng koʻp ishlab chiqarilgan keng fyuzelyajli Boing samolyotiga aylandi. 2018-yil holatiga koʻra,, 163 ta samolyot bilan Emirates eng yirik operator edi. 2021-yil holatiga koʻra , 777 samolyoti 31 aviahalokat va hodisalarda ishtirok etgan, shu jumladan, 8 ta korpusda yoʻqotishlarga uchragan (5 tasi parvoz paytida va 3 tasi yerda), 541 tasi halok bilan tugagan va 3 ta samolyot oʻgʻirlab ketilgan.

## Manbalar

1. Boing Buyurtma va yetkazib berishlar (har oy yangilanadi) Boing Kompaniyasi. Aprel 30, 2022. 2022-yil 10-mayda olindi.

2. Boing Buyurtma va yetkazib berishlar (har oy yangilanadi) Boing Kompaniyasi. Iyul 31, 2022. 2020-yil 11-avgustda olindi.
Passam

**Passam** (*ingliz. passam*) — Nigeriyaning sharqiy qismida, asosan Kpasam qishlogʻida va uning atrofida yashovchi odamava-ubangi xalqi, ular Benue daryosining janubida, Jalingo shahridan shimoli-sharqda va Yola shahridan gʻarbda joylashgan. Numan avtomagistrali — Jalingo (Adamava shtatining Numan tumani [en]). Mumuye , Yendang, Vaka, Teme, Kumba, Bali, Gengle va Kugama xalqlari til va madaniyat jihatidan passam xalqiga eng yaqin — ularning yashash joylari Passam etnik hududidan janubda joylashgan.

Joshua Project veb-saytida [en] eʼlon qilingan hisob-kitoblarga koʻra, Passam aholisining soni taxminan 28 000 kishini tashkil qiladi.

Passam xalqi Niger-Kongo katta oilasining Adamava-Ubangi oilasining Kpasam tilida gaplashadi. Bu til „balo“, „kpasham“, „maya“, „nyisam“, „passam“ nomlari bilan ham tanilgan. Dunyo tillarining *etnolog* maʼlumotnomasida keltirilgan Adamava tillari tasnifida Kpasam tili Bali , Kugama , Yendang va Yotti tillari bilan birgalikda Leko — Nimbari filialining Mumuye-Yandang guruhining Yandang kichik guruhchasiga kiradi.. Bali tiliga yaqin, ehtimol Kpasam va Bali bir xil Kpasam-Bali tilining ikkita dialektlaridir. Etnolog maʼlumotnomasida  chop etilgan maʼlumotlarga koʻra, *Kpasam* tilida soʻzlashuvchilar soni 3000 ga yaqin. Oʻz ona tillaridan tashqari, Passam xalqi vakillari Nigeriya shimoli va sharqida keng tarqalgan hausa va fula tillarida (Nigerian Fulfulde), shuningdek, Markaziy Chad Bachama tillarida ham soʻzlashadilar..

Passam aholisining aksariyati anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qiladi (65 %), katta qismi nasroniylikni qabul qilgan (25 %), passamliklar orasida musulmonlar soni nisbatan kam (10 %).

## Manbalar
Smørrebrød

**Smorrebrod** ( — "saryogʻ surtilgan non'") — sendvich koʻrinishidagi Daniya anʼanaviy taomidir. Odatda „rugbrod“ deb ataladigan qora non boʻlagiga sariyogʻ, margarin surtib, ustidan yogʻ, salat, tovuq, tunes baligʻi, mol goʻshti, pomidor va boshqala terib chiqiladi. Ushbu gazakning hududlardan kelib chiqib turli koʻrinishi mavjud. Xususan bodring, ikra va boshqa ingredientlar qoʻshiladigani. Smorrebrod odatda pichoq va vilka bilan yeyiladi.

Dastlab, bu taomning ichiga pishloq va kolbasa solingan. Uning oʻzi esa tushlik tanaffuslarida xodimlar isteʼmol qiladigan gazak boʻlgan. Smorrebrod 1880-yillarning boshlarida, Kopengagendagi kichik restoranlarda paydo boʻla boshlaganidan soʻng mashhurlikka erishdi Daniya taomlanish marosimiga koʻra, smorrebrodlarni vilka va pichoq yordamida avval baliq, keyin goʻsht, keyin pishloq bilan ketma-ketlikda isteʼmol qilish kerak.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* Erhard Gorys. Smørrebrød // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 505. — 599 S. — .
* Charles Sinclair. smørrebrød // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 536. — 632 p. — .

## Havolalar

* Die Welt: Bizning non va yogʻimiz Daniyadan raqobatchi topadi )
NORSAR

**NORSAR** ()&nbsp;— 1968-yilda Norvegiya va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi zilzilalar va yadroviy portlashlarni bartaraf etish boʻyicha kelishuvga binoan yaratilgan seysmik antennalar majmuasi.

1973-yilda NORSAR AQSH-dan tashqarida ARPANET kompyuter tarmogʻiga ulangan birinchi tizim boʻldi.

Oslo shimolida Xjeller qishlogʻida joylashgan.

## Manbalar


## Havolalar
*
Oseyji

**Oseyji**, **osedj**, **osaj** (fransuz. *Osage* ; nomlanishi — *vajaje*) — siu xalqlari guruhidan boʻlgan hind qabilasi. Mavjud bir nuqtai nazarga koʻra — milodiy 1200-yil atrofida, boshqasiga koʻra — XVII asrda, irokezlarning bostirib kirishi natijasida ular Ogayo daryosi vodiysidan, oʻzlari ilgari yuzlab yillar davomida yashagan hozirgi Kentukki shtatidan koʻchib oʻtishgan. Taxminan 1700-ilda oseyjilar Missisipi daryosining gʻarbiy tomonida, hozirgi Arkanzas, Missuri, Kanzas va Oklaxoma shtatlariga joylashdi. Oʻsha davrda oseyji aholisi mintaqadagi eng kuchli va nufuzli qabila edi.

19-asr rassomi Jorj Ketlin oseyjilarni „Shimoliy Amerikadagi qizil va oq tanlilar orasida eng baland odamlar zoti“ deb taʼriflagan; erkaklarning boʻyi olti futdan kam boʻlishi kamdan-kam uchraydi, koʻplari olti yarim futga, baʼzilari esa yetti futga yetadi.

Oseyjilar hozirda federal tan olingan qabila hisoblanadi. Ular asosan Oseyj okrugida, Oklaxomada yashaydi, garchi qabilaning koʻp aʼzolari butun mamlakat boʻylab tarqalgan.

Oseyj (vajaja) tili Siuan tillarining Dhegiha guruhiga kiradi. Oseyjning soʻnggi *maʼruzachisi* *Lyusil* Rubedo 2005-yilda vafot etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Osage qabilasi rasmiy veb-sayti
** Osage qabilaviy muzeyi
* Osage hind qabilasi tarixi Arxivnaya kopiya
Lazarus Group

**Lazarus guruhi** (shuningdek**, Tinchlik qoʻriqchilari** yoki **Whois jamoasi** sifatida ham tanilgan) kiber jinoyatchilar guruhidir. Kiberjinoyatlar boʻyicha mutaxassislar koʻplab kiberhujumlarni guruhga bogʻlaydilar va uni "doimiy jiddiy tahdid" turi sifatida tasniflashadi. Kiberxavfsizlik boʻyicha mutaxassislar guruhga murojaat qilish uchun **HIDDEN COBRA** (US Intelligence Community va **Sinc** (Microsoft) kabi nomlardan foydalanadilar.

Lazarus guruhi Shimoliy Koreya bilan aloqalari bilan mashhur.

## Maʼlum hujumlar

### Bangladesh bankining kiber oʻgʻirlanishi
Eng katta kiber-oʻgʻirlik 2016-yilda sodir boʻlgan. Xakerlar SWIFT tarmogʻi orqali Bangladesh Markaziy bankiga tegishli boʻlgan Nyu-York Federal rezerv banki hisobvaragʻidan 1 milliard dollarga yaqin mablagʻni noqonuniy oʻtkazish boʻyicha oʻttiz beshta soxta soʻrov yuborgan. Oʻttiz beshta soʻrovdan beshtasi 101 million AQSh dollarini muvaffaqiyatli oʻtkazdi, shundan 20 million AQSh dollari Shri-Lankaga va 81 million AQSh dollari Filippinga yuborildi. Nyu-York Federal zaxira banki koʻrsatmalarning notoʻgʻri yozilishidan kelib chiqqan shubhalar tufayli 850 million AQSh dollari miqdoridagi qolgan oʻttizta tranzaksiyani blokladi Kiberxavfsizlik boʻyicha mutaxassislar hujum ortida Shimoliy Koreyada joylashgan Lazarus guruhi turganini aytishdi.

## Manbalar
Olimpiya stadioni (Rim)

**Olimpiya stadioni** (ital. Stadio Olimpico) — Rim shahrida joylashgan futbol stadioni.  «Italiya forumi» sport majmuasining tarkibiga kiradi. Italiya Milliy Olimpiya qo'mitasiga tegishli. Oʻyingoh Rimning ikkita futbol klubining uy arenasi hisoblanadi: Roma va Lazio.

## Asosiy maʼlumotlar
1968- va 1980-yilgi Yevropa chempionatlari final oʻyinlari (2020-yilgi Yevropa chempionatininh guruh bosqichida 3 ta oʻyin va pley-offda 1 ta oʻyin boʻlib oʻtdi), shuningdek, 1990-yilgi Jahon chempionati finaliga mezbonlik qilgan.

Stadion 4 marta (1977, 1984, 1996, 2009) Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasi finaliga mezbonlik qilgan.

Rim Olimpiya stadionidan ko'ra Yevropa asosiy turnirining finaliga  Londonning Uembli stadioni koʻproq mezbonlik qilgan - 7 marta (1963, 1968, 1971, 1978, 1992, 2011, 2013).

Olimpiya stadioni faqat sport turlariga moslanganiga qaramay, musiqiy konsertlar ham boʻlib turadi. Xususan, 1998-yil 6-iyunda Claudio Baglionining konserti bo'lib o'tadi, bu konsert hanuzgacha Olimpikoda jami 100 000 dan ortiq tomoshabin yigʻilgani munosabati bilan rekord oʻrnatgan,  bunda yordam bergan omil sahna stadionning markazida joylashgani va tomoshabinlar sahna atrofiga oʻrnatilgan o'rindiqlarda oʻtirgani bilan izohlanadi.

## Tribunalar

Stadionning hozirgi sig'imi 72.698 bo'lib, quyidagicha taqsimlangan:
**Tribuna Monte Mario* – 16,555
**Tribuna Tevere* – 16,397
**Distinti Sud Ovest* – 5,747
**Distinti Sud Est* – 5,637
**Distinti Nord Ovest* – 5,769
**Distinti Nord Est* – 5,597
**Curva Sud* – 8,486
**Curva Nord* – 8,520
## Oʻtkazilgan musobaqalar
* 1960-yilgi yozgi Olimpiya o'yinlari
* 1968-yilgi futbol boʻyicha Yevropa chempionati
* 1974-yil Yengil atletika bo'yicha Yevropa chempionati
* 1975-yil yozgi Universiada
* 1977-yil Yevropa kubogi finali
* 1980-yilgi futbol boʻyicha Yevropa chempionati
* 1984-yil Yevropa kubogi finali
* 1987-yil yengil atletika bo'yicha jahon chempionati
* 1990-yilgi Jahon chempionati
* 1996-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali
* 2001-yil yozgi Deaflimpiya o'yinlari
* 2009-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali
* 2020-yilgi futbol boʻyicha Yevropa chempionati
## Mashhur xalqaro futbol musobaqalari
### Futbol boʻyicha Yevropa chempionati 1968
Stadion Euro-1968 o'yinlari o'tkaziladigan joylardan biriga aylanib, unda uchta o'yin o'tkazilgan.

### Futbol boʻyicha Yevropa chempionati 1980
Stadion Euro-1980 o'yinlari o'tkaziladigan joylardan biriga aylanib, unda toʻrtta o'yin o'tkazilgan.

### Futbol boʻyicha Jahon chempionati 1990
Stadion 1990-yilgi Jahon chempionati o'yinlari o'tkaziladigan joylardan biriga aylanib, unda oltita o'yin o'tkazilgan.

} ||Final||style="text-align:center;"|  73,603
|}
### Futbol boʻyicha Yevropa chempionati 1980
Stadion Euro-1980 o'yinlari o'tkaziladigan joylardan biriga aylanib, unda toʻrtta o'yin o'tkazilgan.

## Manbalar
Patxen

**Patxen** (Vyetnam) Pà Thẻn — *patxen* , xit. odd. *,* pinyin bātiān; xit. odd.jánbāhēng, pinyin bāhēng , Xitoyda "toʻqqiz yao *urugʻi* " deb ham ataladi) — janubiy Xitoy va Vyetnam shimolida yashovchi xalq. Umumiy soni taxminan 52 ming kishi. Xitoy hukumati XXR patxenni Yao millatiga mansub Buni guruhining bir qismi deb hisoblaydi, Vyetnamda patxenlar mamlakatning rasman tan olingan 54 ta xalqidan biri hisoblanadi.

## Tarqalishi va tarkibi
Patxen ikki sub-etnik guruh sifatida ifodalanadi — *, Sanszyan patxenlari* va *Lipin patxenlari*.

Jami 47 000 ga yaqin aholisi boʻlgan Sanszyan patxen Guansi- Chjuan avtonom tumanining Sanszyan, Longsheng, Runan va Linguy okruglarida (41,200 kishi, 2000, tahminan), shuningdek, Vyetnamning Tuyen Kuang va Xa Giang provinsiyalarida (5569 kishi, 1999 — roʻyxatga olish yili) yashaydi.  Patxenlar oʻtmishda Vyetnam hududiga Xitoydan koʻchib kelgan deb hisoblanadi, ammo koʻchish vaqti haqidagi taxminlar turli mualliflar tomonidan farq qiladi. Shunday qilib, Ethnologue maʼlumotlariga koʻra, bu 1368-1644-yillarda va Xitoy operatsiyasiga koʻra, keyinchalik — 1700 va 1800-yillar oraligʻida sodir boʻlgan.

Jami 5160 (2000 ga yaqin) aholisi boʻlgan Lipin Patxen Guychjou provinsiyasining Lipin okrugida yashaydi.

## Tili
Miao-Yao oilasiga mansub aholi patxen tilida soʻzlashadi. Myao , Dun , Xitoy, chjuan yoki Day ikkinchi til sifatida ishlatiladi. Vyetnamning Patxen dialekti alohida til hisoblanishi mumkin. Patxen tili uchun piktografik yozuv mavjud edi, biroq u hozir yoʻq.

## Anʼanaviy turmush tarzi
Asosiy mashgʻuloti — qishloq xoʻjaligi.

Ayollar libosida quyosh va olovni anglatuvchi qizil rang ustunlik qiladi. Oy taqvimiga koʻra 5-yanvarda anʼanaviy olov bayrami nishonlanadi. Ular anʼanaviy eʼtiqodlarga, shu jumladan ajdodlarga sigʻinishga, animizmga, Xitoy patxeniga — shuningdek, daosizmga eʼtiqod qiladilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Dunyo xalqlari va dinlari: Entsiklopediya / Ch. ed. V. A. Tishkov. Tahririyat xodimlari: O. Yu. Artemova, S. A. Arutyunov va boshqalar — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1998, — 928 b.
* Xitoy tarixi : darslik / ed. Meliksetov. — tahrir. Moskva un-ta, 1998. — 736 b.
* Sharq dinlari tarixi Vasilev L.S. : darslik. talabalar uchun nafaqa. universitetlar. — M.: Yuqori. maktab, 1988. — 416 b.
* 

## Havolalar

* Yazik patxen
* Pa Keyin etnik xalqi Ha Giangning odatiy olovli raqs festivali
Ramil Abdrshin

**Ramil Abdrshin** (; 1925-yil 8-noyabr — 1943-yil 8-noyabr) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (17.11.1943).

## Hayoti
1925-yilda Orenburg viloyati Novomusino qishlogʻida tugʻilgan. Millati Tatar. 1942-yil iyul oyida Kattaqoʻrgʻon pedagogika bilim yurtini imtiyozli diplom bilan tugatib, Samarqand viloyati, Kattaqoʻrgʻon shahridagi maktabda oʻqituvchi boʻlib ishladi.

Sovet Armiyasiga Kattaqoʻrgʻon tuman harbiy qismdan xizmatga chaqirilgan. Serjant 1943-yil fevral oyidan boshlab, 40-armiya 69-mexanizatsiya brigadasi, 1-mexanizatsiya oʻqchi bataloni pulemyotchilar otradiga qoʻmondonlik qildi.

1943-yil 22-sentyabrda serjant Ramil Abdrshin oʻz otryadi bilan birgalikda Dneprni kesib oʻtadi va Abdrshin qoʻmondonligi ostidagi otryad birinchi boʻlib mudofaaga kirishadi, shunigdek boshqa barcha boʻlinmalarning Dneprga muvaffaqiyatli oʻtishni taʼminlaydi.

Jangda otryad boshligʻi Abdrshin ogʻir yarador boʻladi, 1943-yil 8-noyabrda ogʻir jarohati tufayli vafot etadi.

U koʻrsatgan qahramonliklari uchun 1943-yil 17-noyabrda SSSR ning Oliy Kengashi Prezidiumi Farmoni bilan serjant Abdrshin Ravil Sovet Ittifoqi Qahramoni, Jasorat (Medal Za otvagu) unvoniga sazovor boʻlgan.

## Xotira
Koʻrsatgan qahramonligi uchun Zarubintsy qishlogʻida Qahramonlar sharafiga yodgorlik oʻrnatilgan, shuningdek, Samarqand viloyatining Kattaqoʻrgʻon shahridagi 3-maktabga qahramon xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

## Manbalar
Gulchehra Rixsiyeva

**Gulchehra Rixsiyeva Shavkatovna** (1971, Toshkent viloyati) — oʻzbek tili va adabiyoti boʻyicha mutaxassis, filologiya fanlari nomzodi, professor. 2019-yildan hozirgi vaqtga qadar Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti rektori. Respublika Oliy taʼlim kengashi aʼzosi, Oʻzbekiston Respublikasi Gender tengligi boʻyicha komissiya aʼzosi, Erasmus+ Oliy taʼlim islohoti boʻyicha ekspertlar jamoasi aʼzosi (HEREs)

## Biografiyasi
1971-yil Toshkent viloyati Zangiota tumanida shifokorlar oilasida tavallud topgan.
1993-yilda Toshkent davlat universitetini tamomlagan
2000-yildan Toshkent davlat sharqshunoslik universitetida faoliyat yuritib keladi.

2000-2004-yillarda Toshkent davlat sharqshunoslik universitetida katta oʻqituvchi, 2004-2009-yillarda boʻlim boshligʻi, 2009-2018-yillar Ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, 2019-yilda Oʻzbekiston Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Fan, taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari qoʻmitasi raisi oʻrinbosari lavozimida faoliyat koʻrsatgan.2019-yil iyul oyidan Toshkent davlat sharqshunoslık universiteti rektori.

## Faoliyati
Oʻzbek tili va adabiyoti, oʻzbek tilini chet elliklarga oʻqitish, Taʼlim sifatini oshirishda Erasmus+ ICM loyihalari, Taʼlim sifatini taʼminlash, ilmiy salohiyatni oshirish masalalari boʻyicha 300 dan ortiq ilmiy ishlar, monografiyalar muallifi. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi: Turkiya; Xitoy, Yaponiya, Rossiya, Vengriya, Polsha, Xorvatiya, Belgiya, Buyuk Britaniya, Koreya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Italiya, Malayziya, Fransiya, Ispaniya, Singapur, Hindiston, Saudiya Arabistoni, Misr

## Networking va aʼzoliklar
Oʻzbekiston Respublikasi Gender tengligi boʻyicha komissiya aʼzosi (2019-2021), Erasmus+ Oliy taʼlim islohoti boʻyicha ekspertlar jamoasi aʼzosi (HEREs) (2012-h.v.), Respublika Oliy taʼlim kengashi aʼzosi (2021-h.v.),

## Asosiy ilmiy faoliyati

# „Sharqshunoslik“ ilmiy jurnali bosh muharriri (2019-h.v.)
# „Sharq mash’ali“ ilmiy jurnali bosh muharriri (2019-h.v.)
# „Turkologiya“ ilmiy jurnali bosh muharriri (2021-h.v.)

## Mukofotlari

„Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2006), „Xitoy — Oʻzbekiston munosabatlarining 25 yilligiga qoʻshgan hissasi uchun“ koʻkrak nishoni (2017) „Shanxay hamkorlik tashkilotining 20 yilligi“ esdalik medali (2021), „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021), „Turizm fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2023), Kyungdong universiteti Faxriy professori (2023) „Oʻzbekiston — Ozarbayjon hamkorligiga qoʻshgan hissasi uchun“ statuetkasi (2023) bilan taqdirlangan.

2024-yil 27-sentyabrdagi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan ta’lim-tarbiya tizimida alohida o‘rnak ko‘rsatgan xodimlardan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida" Farmoni bilan **[[Sogʻlom avlod uchun ordeni|II darajali «Sog‘lom avlod uchun» ordeni]]** bilan mukofotlangan .

## Manbalar
San-Stefano shartnomasi

**San-Stefano shartnomasi** — 93-yilgi urushda 1877-1878-yillarda boʻlib oʻtgan Usmonli Turkiya-Rossiya urushi) oxirida imzolangan tinchlik shartnomasi. Bu mohiyatiga koʻra, eng „progressiv“ va slavyan mamlakatlaridagi ozodlik urushi sifatida tanilgan edi. Tarix sahifalarida „93 urushi“ degan nom bilan ham maʼlum boʻlgan 1877-1878-yillari Usmoniy davlati bilan Rossiya oʻrtasida yuz bergan urush, Usmoniylarning magʻlubiyati bilan tugadi.  Rus qoʻshini gʻarbdan Yeshilkoʻyga (sobiq Ayastefanos), sharqdan Erzurumgacha keldi. 1878-yilning 3-martida Usmoniy davlatining tinchlik taklifi ortidan (Rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni Nikolay turklarning bu iltimosini qabul qilgan edi) Istanbulning Yeshilkoʻy tumanidagi San-Stefano qishlogʻida tinchlik shartnomasiga qoʻl qoʻyildi. Bu shartnoma juda ham ogʻir shartlarni oʻz ichiga olgan. .

## Shartnoma moddalari

Serbiya, Chernogoriya va Ruminiya toʻliq mustaqillikka erishadi va chegaralari kengaytiriladi.

Buyuk Bolgariya knyazligi barpo etildi. Unga muxtoriyat maqomi berildi va knyazlikning chegaralari Dunay daryosidan Egey dengizigacha, Frakiyadan Albaniyagacha uzaytirildi.

Bosniya va Gersegovinaga ichki siyosatda mustaqillik berildi.

Fessaliya Gretsiyada qoldiriladi.

Krit va Armanistonga ham bir nechta imkon berildi.

Turkiyaning Kars, Ardagan, Artvin, Batumi, sharqiy Boyazit va Eleshkirt hududlari Rossiya ixtiyoriga oʻtib, bu mintaqada Rossiyaning roli kuchaydi.

Usmonlilar imperiyasi Rossiyaga 2 milliard 410 million rubllik urush tovon puli, 300 million rubli naqd pul, qolganini yer sifatida toʻlagan.

## Natijalar

Biroq bu shartnoma bilan Rossiyaning Bolqonda butunlay hukmron mavqega erishishi Gʻarb davlatlarini tashvishga soldi. Chunki, agar ruslar Bolgariya orqali Oʻrta Yer dengiziga chiqsa, Buyuk Britaniyaning Hindiston mustamlakalariga kirishiga va Bosniya-Gersegovinaning Avstriya-Vengriya imperiyasi tomonidan qoʻshib olinishiga toʻsqinlik qilgan boʻlardi. Bu reaksiyalardan foydalangan Usmonlilar Berlinda Kipr boshqaruvini Buyuk Britaniyaga qoldirish sharti bilan yangi shartnoma (Berlin shartnomasi) tuzishga muvaffaq boʻldilar. San-Stefanoning ogʻir sharoitlarini yengillashtirgan Berlin shartnomasi bilan Usmonli imperiyasining Bolqondagi mavjudligi bir muddat davom etdi.

San-Stefano shartnomasi Usmonlilar davridagi *Sevr shartnomasi* kabi qog'ozda qolgan shartnomadir.

## Manbalar

## Havolalar
*https://uz.delachieve.com/san-stefano-sulh-shartnomasi-rossiya-diplomatiyasining-bir-qisqa-umr-galaba/
*https://peskiadmin.ru/uz/itogi-russko-tureckoi-voiny-1877-1878-tablica-russko-tureckie-voiny.html
*https://www.trt.net.tr/uzbek/tarixda-bugun/2019/03/03/tarixda-bugun-03-03-2019-1156001