Chahartaq (arxitektura)

**Chartaq** (), **chahartaq** (), **chartaqi** (), yoki **chahartaqi** (), toʻgʻridan-toʻgʻri „toʻrtta arkali“ degan maʼnoni anglatadi, toʻrtta toq va gumbazdan tashkil topgan meʼmoriy birlikdir.

## Tarixi
Chartaqi Eron meʼmorchiligining koʻzga koʻringan elementi boʻlib, turli funksiyalarga ega. 1500 yil davomida ham dunyoviy, ham diniy kontekstlarda qoʻllangan boʻlib, birinchi namunasi sosoniylarning Gor shahrida (Firuzobod) milodiy 210-yillarda shoh Ardashir I tomonidan ishlab chiqilgan. Chahartoqning eng katta namunasi Pars Bishapurdagi Shopur I saroyida qoʻllangan. Islomgacha boʻlgan davrda ishlangan koʻplab chahartaqlar saqlanib qolingan, ammo ular odatda ancha katta majmuaning yagona saqlanib qolgan qismi hisoblanadi. Islom meʼmorchiligida chahartoq bilan bezatish qabul qilingan.

Tegishli tushuncha *čahārqāpū* ().

File:Baze Hoor fire temple.jpg|Baze Hoor olov ibodatxonasi, Arsakidlar davri
File:Zahak Fortress.jpg|Zahhok qalʼasining chahartaqi, Arsaklar davri
File:Niasar Fire Temple.jpg|Neyasar Chartaqi Neyasarda,, Kushon, Eron. Oxirgi Arsakidlar yoki ilk sosoniylar davri. Bu kam sonli buzilmagan chartoqlardan biridir.
File:ChaharTaqi-KheirAbad Darafsh (4).jpg|Xayrobod Chahartaqi, Sosoniylar davri
File:Old exterior view Sassanid Chahartaghi Sarab.jpg|Sharqiy Ozarbayjon viloyatining Sarab shahridagi Chahartoq. Sosoniylar davri
File:Ateshgah Fire Temple.jpg|Boku Ateshgohi. Islomgacha boʻlgan koʻplab chartoqlar otashgohning bir qismi boʻlgan.
File:Atashkadeh (fireplace).jpg|Amol otashgohi
File:Bahramfiretempleyo.jpg|Bahram otashgohi
File:Chartaghi Karchan.jpg|Karchan chartaqi
File:Chartaqi of Konar Siyah چهارطاقی کنارسیاه - panoramio.jpg|Konarsiya chartaqi
File:Harpak Fire Temple in Abyaneh (reconstruction).PNG|Chartaq Abyanehdagi Harpak otashgohi tepasida.
File:Mausoleum in the vicinity of Isfahan by Eugène Flandin.jpg|Chahartoq kichik maqbara shaklida, ichida qabr joylashgan, Isfaxon yaqinida, 1840-yil chizilgan Eugène Flandin
File:Samanid Mausoleum.jpg|Somoniylar maqbarasi
File:Sultan Sanjar mausoleum.jpg|Ahmad Sanjar qabri
File:Fountain Ibn Tulun Mosque.jpg|Ibn Tulun masjididagi Sabil tahorat favvorasi, Qohira, Misr
File:Barid Shahi tombs.jpg|Ali Barid maqbarasi Ali barid Shoh, Bidar, Hindiston
File:Sultanhani-jries.jpg|Sulton Xon karvonsaroyidagi „kiosk-masjid“, Turkiya (Saljuqiylar davri) *(qarang: [[Tetrapilon]])*
File:Yerevan, Yerevan Cathedral, Chahartaq, Armenia.jpg|Avliyo Grigoriy yoritgich sobori, Yerevan, Armaniston


## Zamonaviy arxitektura
Tehrondagi post-modern Azadi minorasining bosh rejasiga chartaqlar qurish anʼanalarii taʼsir qilgani aytiladi.

File:Azadi Square & Azadi Tower, aerial view 1971.jpg|Azadi minorasi
File:Mausoleum of Kashefi 01.jpg|Mulla Husayn Kashefiy yodgorligi, Sabzevar, 1974-yilda qurilgan.Postmodern dizaynda chahartoqi va ayvon tushunchalarini oʻzida mujassamlashtirgan.
File:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Rhazes&Khayyam).jpg|Venadagi Olimlar pavilyoni (Olimlar Chartagi), Persepolis arxitekturasi elementlari bilan bezatilgan chahartaqi.

File:مسجد سالن اجلاس بین المللی اصفهان.jpg|Zamonaviy islom arxitekturasi namunasi – Xalqaro anjumanlar markaziy masjidi – Isfaxon


## Manbalar