open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leonid Leonov

**Leonov Leonid Maksimovich** [1899.19(31).5 - Moskva - 1994] - rus yozuvchisi, akademik (1972). Ijodi 1922-yildan boshlangan. "Boʻrsiqlar" (1924) romani L.ning rus maishiy hayoti va meshchanlar ruhiyatini yaxshi bilishini namoyish etgan. L. "Oʻgʻri" (1927, qayta ishlangan nashri 1959), "Sot" (1929) romanlari, "Qishlokdagi voqea", "Oq tun" (1928) kabi qissalarida rus xalqi hayotining murakkab manzaralari, yangi iqtisodiy siyosat davri fojialarini aks ettirgan. "Skutarevskiy" (1932), "Okean sari yoʻl" (1936) va boshqa romanlarida rus ziyolilari — olimlar, sanʼatkorlar, injenerlar takdiri, ular boshiga tushgan fojialar hikoya qilingan. L. 30-yillarda dramaturg sifatida ham ijod etib, mehnat mavzuida "Polovchan bogʻrogʻlari" (1938), "Boʻri" (1938), 40-yilda esa urush mavzusida "Istilo" (1942) pyesalarini yozgan. L. ijodida Ikkinchi jahon urushi manzaralari aks ettirilgan "Rus oʻrmoni" (1953) romani muhim oʻrinni egallaydi. L.ning "Evgenia Ivanovna" (1938, nashr etilishi 1963) qissasida hayot yoʻli xorijda yakunlangan rus ayolining murakkab qismati katta mahorat bilan tasvirlangan. "Oltin arava" (1946, qayta ishlanishi 1955) pyesasi va "Mister Mak-Kinlining qochishi" (1961; shu nomdagi film, 1976) kinoqissasi bor. L. rus mumtoz adabiyoti, ayniqsa, F.M.Dostoyevskiy ijodiga xos vatanparvarlik va ruhiy taxlil anʼanalarini davom ettirgan.

## Manbalar

## Havolalar
Wassily Leontief

**Vasiliy Vasilyevich Leontyev** (1906.5.8, Sankt-Peterburg — 1999.7.2, Nyu-York) — amerikalik rus iqtisodchisi. Leningrad universitetini tugatgan (1925). 1925-1928-yillarda Berlin universitetida oʻqib, 1928-yilda doktorlik ilmiy darajasini oldi. 1931-yilda AQShga koʻchib ketgan. Garvard universiteti (1932—75), NyuYork universiteti (1975-yildan) professor L. "harajatlar — mahsulot chiqarish" iqtisodiy tahlil usulini yaratdi. Bu usul AQSH iqtisodiyotining tarmoqlararo balansini tuzishda qoʻllangan. Uning tadqiqotlarida iqtisodiy tizim ichidagi oʻzaro bogʻlanishlarni oʻrganish asosiy yoʻnalishni tashkil etadi. "Amerika iqtisodiyoti tuzilmasini oʻrganish" (1953), "Harajatlar — mahsulot chiqarish" modelining iqtisodiy tahlili" (1966) asarlarida F.Kene va boshqalarning modellarini kengaytirgan holda iqtisodiy tizimning turli qismlari oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni koʻrsatadigan matematik modellar yaratdi. L. oʻz modelini AQSH iqtisodiyotini tahlil etishda qoʻllab, xalqaro savdo va tabiiy resurslar iqtisodiyoti sohasida muhim natijalarga erishdi. L. usuli mamlakat iqtisodiyotini prognozlash va rejalashtirishda, hukumatlar uchun oʻzlari yuritayotgan investitsiya, soliq, tashqi savdo siyosati, harbiy harajatlar va boshqalarning xalq xoʻjaligiga taʼsirini baholashda muhim dastak boʻlib xizmat qiladi. L. iqtisodiyotda matematik metodlar va modellarni qoʻllash, xalqaro savdo, K.Marks va J.Keyns nazariyalari tahlili, indekslarni tuzish, talab va taklif mexanizmi, iqtisodiy sikllar va boshqa muammolar ustida ham tadqiqotlar olib borgan. Nobel mukofoti laureata (1973). As: Issledovaniye amerikanskoy ekonomiki, M., 1958; Budusheye mirovoy ekonomiki, M., 1979; Ekonomicheskiye esse. Teorii, issledovaniya, fakti, politika, M., 1990.

## Manbalar
Leopold III

**Leopold III** (1901-83) - Belgiya qiroli (1934—51). Saksenkoburglar sulolasidan. 1940 yil 28 mayda Belgiyani fashistlar Olmoniyasiga soʻzsiz taslim boʻlgani toʻgʻrisidagi hujjatga imzo chekkan va oʻz ixtiyori bilan oʻzini harbiy asir deb eʼlon qilgan (1944 yilda mamlakatdan chiqarib yuborilgan). L.shahrining mamlakatga qaytib kelishi, umumiy norozilik hamda ish tashlashlarga sabab boʻlgan (1950 yil 29— 30 iyul). L.III oʻgʻli Boduen I foydasiga taxtdan voz kechgan.

## Manbalar
Lepidodendron

**Lepidodendron** (yun. lepis - tangacha, qipiq va dendron — daraxt) — lepidodendrondoshlar oilasiga mansub, urugʻi qurib ketgan plaunsimonlar turkumi. Boʻyi 20—30 m, tanasining pastki qismi diametri 2 m ga yaqin, yuqori qismi dixotomik shoxlangan, tanasi qipiqsimon poʻstloq bilan qoplangan. L.ning poʻstlogʻi hozirgi oʻsimliklar singari koʻchib tushmasdan qalinlashib boradi. L. toshkoʻmir va perm davrida tropik mintaqada keng tarqalgan. L. qoldiklari toshkoʻmir qatlamlarining muhim tarkibiy qismini tashkil qiladi.

## Manbalar
Lepvdokrokit

**Lepvdokrokit** (yun. lepidos — tangacha va kroke — ip, tola), yoqut slyudkasi—gidroksidlar sinfiga oid mineral [FeO(OH)]. Tarkibida Fe2O3 89,86% va N,0 10,14%, MnO, AI2O3, SiO2, CaO, MgO aralashmalari, baʼzida N2O ning ortiqchasi mavjud. Rombik singoniyali, strukturasi qatlamli. Tangachasimon, plastinkasimon, tolasimon, bogʻlamsimon va radial-tolasimon agregatlar xos. Zonal agregatlar hosil qilib ularda gyotit va gidrogyotit bilan galma-gal almashib turadi. Rangi yoqutsimon qizildan jigarranggacha. Olmossimon yaltiroq. Oʻzaro mukammal, bir yoʻnalishda bogʻlangan. Qattikligi 4—5; zichligi 3480–4100&nbsp;kg/m3. Moʻrt. Qoʻngʻir temir rudasi, boksit, tuproq tarkibida uchraydi. Gidro-termal choʻkindi konlarning (Uraldagi Bakalskoye) temir rudalar tarkibida borligi maʼlum. Limonit kabi boyitiladi. Sunʼiy ravishda temirning chala oksidlangan birikmalaridan olinadi.

## Manbalar
Lepidolit

**Lepidolit** (yun. lepis — tangacha va lithos — tosh) — silikatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi K(Li,Al)3(Al,Si)4O10(F,OH)2. Tarkibida 3—6% Li2O boʻladi. Qoʻshimchalari Ge, Mn, Mg, Pb, Cs. Qattikligi 2,5—3,5. Zichligi 2800– 2900&nbsp;kg/m’. Monoklin singoniyali. Plastinkasimon, yupka tangachalar shaklida, baʼzan zich mayda donali agregatlar. Oq, koʻpincha pushti, och binafsha rangli. Sadafsimon yaltiroq, shaffof Oʻzgargan granit (greyzen) va baʼzi bir pegmatitlarda dala shpatlari, kvars, albit, muskovit va boshqa minerallar bilan birga uchraydi. Qozogʻiston, Rossiya Federatsiyasi (Ural, Zabaykalye, Kola ya. o.), Ukraina, AQSH (Men shtati), Shvetsiya (Utyo o.)da konlari bor. L.dan, asosan, litiy, yoʻlakay rubidiy va seziy olinadi. Optika shishalari va emal tayyorlashda ham ishlatiladi.

## Manbalar
Ruggero Leoncavallo

**Ruggero Leoncavallo** (; 1857.25.4, Neapol — 1919.9.8, Florensiya yonidagi Montekatini) - italyan kompozitori, musiqiy verizm asoschilaridan. Neapol konservatoriyasi, Bolonya universitetida taʼlim olgan. Bolonya universiteti doktori (1878). Hayotni haqqoniy ifodalashga yoʻnaltirilgan verizm uslubida 20 dan ziyod opera yaratgan: "Bogema" (1897, "Lotin kvartali hayoti" nomida ham qoʻyilgan), "Zaza" (1900), "Loʻlilar" (1912) va boshqa "Masharabozlar" ("Payaslar", 1892) operasi oddiy odamlar kechinmalarining yorqin ifodalanishi, keskin dramatik rivoji, musiqiy vositalar hamda kuylarning taʼsirchanligi bilan qimmatli boʻlib, musiqa verizmining ibratli namunasiga aylangan. "Malbruk", "Atirgul qirolichasi" kabi operettalar, "Qoʻgʻirchoq hayoti" baleti, simfonik va kamer asarlar ham yaratgan. "Masharabozlar" operasi Navoiy teatrining repertuaridan doimiy oʻrin olgan.

## Manbalar
Georgiy Leonidze

**Georgiy Nikolayevich Leonidze** [1899.15(27). 12, Patordzeuli qishlogʻi — 1966.9.8, Tbilisi] — Gruziya xalq shoiri (1959). Gruziya Fanlar Akademiyasi akademik (1944). Gruziya Fanlar Akademiyasi Shota Rustaveli nomidagi Gruzin adabiyoti instituti direktori (1957-yildan). "Ninotsmind kechasi", "Qipchoq bilan uchrashuv", "Sesarka", "Kalila va Damana" kabi lirik asarlar yaratgan (1924—25). Kishilarning mashaqqatli mehnati, nozik dil kechinmalari L. ijodida bosh mavzu boʻlgan. 30-yillarda yozgan sheʼrlari, asosan, zamondoshlarining hayoti, insoniy goʻzallik, xalqlar doʻstligi haqida. 2-jahon urushi yillarida yaratgan asarlari gruzin jangchilarining qahramonliklariga bagʻishlangan. "Samgori" (1950), "Portoxala" (1951) kabi dostonlarida xalq tarixi aks etgan, bularda nozik lirizm koʻzga tashlanadi. "Sexrli daraxt" (1962) xotiralar kitobi esa Kaxetiyaning oʻziga xos manzaralarining jonli tasviridir. L.ning "Oq choʻqqilar" asari oʻzbek tilida nashr etilgan (1973).

## Manbalar
Lepidomelan

**Lepidomelan** (yun. lepis — tangacha va rnelas — qora) — slyudalar guruhiga mansub mineral. Biotitning temirga boy turi. Kimyoviy formulasi taxminan K(Fe, Mg)3[AlSi3Ol0] (OH)2. Monoklin singoniyali, kristallari varaqasimon va yupqa plastinkachalarga oson ajra-ladi. Rangi qora, qattiqligi 3. Zichligi 3000–3200&nbsp;kg/m³, moʻrt. Tarkibida magniy kam, temir koʻp boʻlgan magmatik togʻ jinslarida biotit bilan baʼzan ishqorli granit va nefelinli siyenit larda egirin va ishqorli rogovaya obmanka bilan birga uchraydi. L.ning yirik kristallari Kanada, AQSH (Alyaska), RF (Kola ya. o., Jan. Ural)da topilgan. Oʻzbekistonda L. Quljuqtovda bor.

## Manbalar
Leptomeningit

**Leptomeningit** (yun. leptos – yumshoq va menings – parda) – bosh miya va orqa miyadagi oʻrgimchak toʻrisimon yumshoq pardalarning yalliglanishi (qarang Araxnoidit); meningitga xos alomatlar rivojlanishi, shuningdek, yalligʻlanish tufayli orqa miya suyuqligida oʻzgarishlar roʻy berishi bilan kechadi. L.ning oʻtkir va surunkali shakli, adgeziv (yopishqoq), gemorragik, yiringli, serozli, kista hosil qiladigan va aralash turlari farq qilinadi. Qaysi soha koʻproq yalligʻlanganiga qarab, kasallik har xil koʻrinishda boʻladi: bosh miya asosi L.da optoxiazmal soha zararlansa, bir yoki ikkala koʻz xiralashadi yoki koʻr boʻlib qoladi. Interpedunkulyar soha zararlanganda esa koʻz soqqasi harakati oʻzgarib, koʻzga narsalar qoʻshaloq koʻrinadi yoki koʻz yumilib qoladi va hokazo.

## Sabablari
Leptomeningitning kelib chiqishiga turli xil infeksiyalar (gripp, zotiljam, sil), zaharlanishlar, jarohatlar va boshqa kasalliklar (gaymorit, frontit, otit) sabab boʻlishi mumkin. Kasallik oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir va surunkali turda kechadi.

## Klinik manzarasi
Leptomeningit bosh miyaning tepa qismida boʻlsa, mahalliy miya belgilari Jekson koʻrinishdagi tutqanoq xurujlari kuzatiladi (bunda alohida mushaklar guruhida klonik qaltirashlar boʻladi). Bu xurujlar keyin katta tutqanoq xuruji va hushdan ketish bilan davom etadi. Leptomeningit bosh miya ensa chuqurchasida boʻlsa, mahalliy miya belgilaridan miyacha ataksiyasi, mushaklar tonusining pasayishi, adidoxokinez, dizmetriya, bosh aylanish, nistagm paydo boʻladi. Umumiy miya belgilari ham uchraydi. Koʻrish nervining soʻrgʻichida dimlanish, bosh ogʻriq, qusish bilan davom etadi. Leptomeningit miyacha-koʻprik burchagida boʻlsa, un da V—VII—VIII kbm nervlarining zararlanish belgilari kuzatiladi. Optiko-xiazmal leptomeningitda qattiq bosh ogʻriq bilan birga koʻrishning pasayishi, koʻruvnervining soʻrgʻichida dimlanish kuzatiladi. Koʻrish maydoni toraygan boʻlib, oq va boshqa ranglarni sezish kamaygan boʻladi. Baʼzi bemorlarda koʻzni harakatlantiruvchinervning zararlanishi, koʻzga narsalarning ikkita boʻlib koʻrinishi, gʻilaylik, yuqori qovoqning pastga tushib qolishi belgilari namoyon boʻladi. Bemorda haroratning biroz koʻtarilishi, bosh ogʻriq, koʻz olmasida ogʻriq, titrash, butun tananing qaqshab ogʻrishi, oyoqlarda holsizlik, yurakning tez urishi, leykotsitoz, ECHT baland boʻladi. Orqa miya suyuqligi tarkibi oʻzgarmagan boʻladi.

## Davosi
Antibiotiklar, urotropin 40% 3—5—10 ml tomir ichiga glukoza bilan yuboriladi. Vitaminlar C, B guruhi, nikotin kislota, magneziy sulfat, glitserin, laziks, diakarb, lidaza, shishasimon tana, biyoxinol buyuriladi. Ogʻriq va qaltirashga qarshi dorilar qoʻllanadi. Konservativ davo yordam bermasa, jarrohlik yoʻli bilan (kista, chandiq) davolanadi. Kasallikning tiklanish davrida radonli vannalar, ozokerit, balchiq bilan davolash, shifobaxsh badantarbiya, uqalash tavsiya etiladi.

## Yana qarang

* Ishias
* Nevralgiya
* Radikulit
* Polinevrit
* Miningit

## Manbalar
Lesbos

**Lesbos**, Mitilini — Egey dengizidagi orol. Kichik Osiyo yarim orolning gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinida, Gretsiya hududi. Maydoni 1636&nbsp;km². Aholisi 100 mingdan ortiq. Relyefi togʻli, eng baland joyi 967 m (Olimbos togʻi). Foydali qazilmalardan marganets, qoʻrgʻoshin va xrom rudalari, barit, marmar olinadi. Mineral buloklar bor. Oʻrta dengiz boʻyi tipidagi oʻsimliklar usadi, togʻlar qaragʻayzorlar bilan qoplangan. Zaytun daraxti plantatsiyalari mavjud, shuningdek, uzum, sitrus mevalar, anjir va boshqa yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Bosh shahri va porti — Mitilini. L. yunon madaniyati markazlaridan biri.

## Manbalar
Lesnaya krasavitsa

**Lesnaya krasavitsa**, Mariya Luiza, Flamand goʻzali - erta-pishar yozgi nok navi. Vatani—Belgiya. Jahon bogʻdorchiligida eng koʻp tarqalgan navlardan biri. Daraxti kuchli usadi. Yovvoyi nok, behiga payvand qilinganda yaxshi rivojlanadi. Shox-shabbasi keng piramida shaklida. Barglari oʻrtacha, choʻziq, ellipssimon. Oʻzidan changlanadi. Mevasi oʻrtacha kattalikda (120—130 g.; yosh daraxtlari yaxshi parvarish qilinganda 600—700 g ga boradi), tuxumsimon, sariq tillarang, qizil taram-taramlari bor, eti tigʻiz, kuvrak, shirin. Mevasi iyul oxiri — avgust boshlarida pishadi. Mevasi tarkibida 17,5% quruq modda, 11,5% qand, 0,21% kislota mavjud. Koʻchati ekilgach, 4-yili hosilga kiradi. Hosildorligi yuqori, baʼzan solkash, 26—30 yoshli daraxti 250—300 kg gacha hosil beradi. 45 yoshigacha xrsil qiladi. Sovuqqa chidamli. Terilgan mevasi 15—18 kun saqlanadi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, qoqi solinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

## Manbalar
Umidaxon

**Umidaxon Xojiyeva Xotamtoyevna** (2-mart 1990-yilda tugʻilgan) oʻzbek qoʻshiqchisidir. Yoshligidan sanʼatga qiziqish uygʻonishida ota-onasi sabab boʻlgan. Hozir ham shu kungacha oila aʼzolari Umidaxonga sanʼat sohasida imkon qadar oʻz maslahatlari bilan juda ham katta yordam berishadi. Zero, Umidaxonning ota-onasi ham sanʼatkor boʻlishgan. Yoshligida raqs va xor orkestriga qatnashgan va turli xil mukofotlarni qoʻlga kiritgan. Maktab davrida jajji bolajonlarga raqs tushgan, teatr va qoʻshiq postanovkasini tayyorlab, kichkintoylarni sahnaga olib chiqqan. 2011-yil yanvar oyida „Akfa-media“ produserlik markazida kastingdan muvaffaqiyatli oʻtib, ijodga jiddiy kirishgan. Akfa-media produserlik markazi yopilgach, oʻzi faoliyat olib bormoqda.

Hozirgi kunda Toshkent davlat konservatoriyasida tahsil oladi.

Turmush oʻrtogʻi — Jamshid Bobonov.

## Filmografiyasi
### Film

### Serial

## Diskografiyasi

### Kliplari

## Manbalar

## Havolalar
* Akfa media rasmiy sayti
Leptospirozlar

**Leptospirozlar** - odam va hayvonlarda uchraydigan oʻtkir infeksion kasallik; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Leptospiralar qoʻzgʻatadi, ularning 10 dan ortiq serologik guruxlari mavjud. Leptospiralar nam sharoitda uzoq yashaydi, past haroratga chidamli. Kasallikning tabiiy, xonaki va aralash oʻchoqlari bor. Tabiiy oʻchoqlarda, asosan, kemiruvchilar, uy sharoitida esa qoramol va qoʻy-echkilar, choʻchqa hamda kalamush va sichqonlar infeksiya manbai hisoblanadi. Infeksiya kasal hayvondan odamga be-vosita muloqotda yoki teri, shuningdek, ifloslangan suv va oziqovqat orqali yuqadi. Kasallik shartli ravishda sariklik bilan kechadigan (VeylVasilyev kasalligi, uni birinchi boʻlib kashf etgan nemis olimi A.Veyl va rus olimi N.P.Vasilyev nomidan) va sariqsiz xillarga ajratiladi. Sariklik bilan kechadigan L. toʻsatdan qaltirish, harorat koʻtarilishi, qattiq bosh ogʻrigʻi, koʻngil aynishi va qusish bilan boshlanadi; dam-badam isitma tutishi kasallikka xos. Muskullarda kuchli ogʻriq, badanda mayda toshmalar boʻladi. Buyrak, jigar, baʼzan qon tomirlar zararlanadi. Kasallikning 4-kuniga kelib badan sargʻayadi. Sariqsiz L. (suv isitmasi)da ham isitma chiqadi, muskul va boʻgʻimlar ogʻriydi, lekin badan sargʻaymaydi, kasallikning bu shakli bir qadar yengil kechadi, deyarli asorat qolmaydi.

Hayvonlardan qoramol, qoʻy, echki, ot, tuya, choʻchqa, it, mushuk, parranda, yovvoyi hayvonlar va kemiruvchilarda uchraydi. Kasallik kamqonlik, sariklik, yoppasiga bola tashlash, shilliq pardalar va teriga qon quyilishi, nekroz bilan kechadi. L. Oʻzbekistonning barcha hududlarida uchraydi. Kasallikning yashirin davri 2—20 kun. Qoramol, qoʻy, echkilarda kasallik juda oʻtkir rivojlanib, ishtaha yoʻqoladi, holsizlanadi, nafas olishi va yurak urishi tezlashadi, isitma koʻtariladi va 1—2 kundan keyin hayvon oʻladi. Kasallikdan tuzalgan hayvonlarda uzoq muddatli immunitet paydo boʻladi. Tashxis epizootologik maʼlumotlar, klinik belgilar, serologik usullar va lab. tekshiruviga asosan qoʻyiladi. Davolash: kasallikka qarshi gi-perimmun zardob va streptomitsin, tetratsiklin ishlatiladi. Oldini olish: kemiruvchilarga qarshi kurash, maxsus emlash, veterinariya-sanitariya tadbirlari koʻrish.

## Manbalar
Lepton zaryad

**Lepton zaryad**, lepton son — elementar zarralarni tavsiflovchi kvant sonlardan biri. Lepton zaryad leptonlar uchun noldan farqli, leptondan boshqa barcha zarralar uchun nolga teng. Odatda, Lepton zaryad leptonlar uchun +1 ga, anti-leptonlar uchun —1 ga teng. Elementar zarralardan tashkil topgan zarralar sistemasining Lepton zaryadi sistemadagi barcha zarralar Lepton zaryadining algebraik yigʻindisiga teng. Lepton zaryad shu sistemadagi leptonlar bilan antileptonlar sonlari orasidagi farqni ifodalaydi. Leptonlar qatnashadigan hamma elektromagnit va kuchsiz oʻzaro taʼsir jarayonlarida Lepton zaryadning saqlanish qonuni amal qiladi: Lepton zaryad yigʻindisi jarayon boshlanguncha va boshlangandan keyin oʻzgarmay qoladi.

## Manbalar
Gotthold Ephraim Lessing

**Gotthold Ephraim Lessing** (; 1729.22.1, Kamenz, Saksoniya — 1781.15.2, Braunshveyg) — nemis dramaturgi, sanʼat nazariyotchisi, adabiyotshunos, maʼrifatparvar. Nemis mumtoz adabiyotining asoschilaridan biri hisoblanadi. Nemis maorifining radikal-demokratik yoʻnalishiga boshchilik qilgan va Pastor oilasida tugʻilgan. Leipzig (1746-1748) va Vittenberg (1748) universitetlarida taʼlim olgan. Lessing yozuvchi va jurnalist sifatida mutlaq hokimiyat mafkurasiga qarshi, ilgʻor milliy madaniyat uchun kurashgan. U oʻz umrini oʻtab boʻlgan fransuz klassitsizmi qonun-qoidalariga koʻr-koʻrona rioya etishni tanqid qilib chiqqan. Klassitsizmga qarshi kurashda Germaniyada birinchi "Sara Sampson xonim" (1755) oilaviy "meshchanlar" dramasini va milliy harakterlari boʻlgan "Minna fon Barnxelm" (1767) komediyasini yozgan. "Emiliya Galotti" (1772) fojiasi Lessing ijodining choʻqqisidir. Unda feodal knyazlarning zoʻravonliklari qoralanadi. Lessing publitsistik faoliyatida koʻproq maʼrifatparvarlik masalalariga eʼtibor berdi ("Fossishe Zeitung" gazetasi bilan hamkorligi, 1751-1755; "Teatr kutubxonasi"ning nashr etilishi, 1754-1758 va boshqalar). Lessingning muhim xizmati sheʼriyatning birinchi asosi sifatida ("Laokoon", 1966) hayotni butun joʻshqinligi bilan va toʻliq aks ettirish haqidagi taʼlimotni olgʻa surganida, realistik teatr va dramaning nazariy tamoyillarini himoya qilganligidadir. Lessingning teatr xususidagi qarashlari fransuz maʼrifatparvari Deni Didro qarashlariga mos. Ular ikkisi ham teatr va dramaturgiyaning oddiy hamda haqqoniy boʻlishining tarafdori edi. Falsafada Lessing Germaniyadagi materialistik anʼanalarning asoschilaridan biridir. 1888-1943-yillarda Berlinda "Lessing-teatr" mavjud boʻlgan.

## Adabiyotlar
* Laokoon ili o granitsax jivopisi i poezii, M., 1957.

## Manbalar

## Havolalar
Lessirovka

**Lessirovka** (nem. lasieren — sirlash, sir bilan qoplash) — rangtasvir asarini yakunlovchi nozik boʻyoq qatlami. Chala qurigan yoki qurigan qalin boʻyoqlar ustidan beriladi. Bu usul ranglar turlanishini oʻzgartirish, kuchaytirish, yengillatish, koloritni boyitish, ularning uygʻunligi va mutanosibligiga erishish maqsadlarida qoʻllanadi. Ayniqsa, 16—19-asrlarda yaratilgan asarlar L. bilan tugallangan. Hozirgi davrda oʻzbek rassomlari (jumladan, Sh. Abdurashidov, M. Nuriddinov, A.Aliqulov. Sh. Qoʻziyeva va boshqalar) ijodida rangtasvir asarlari yaratish jarayo-nida qisman yoki toʻliq qoʻllanadi.

## Manbalar
Letallik

**Letallik** (lotincha: letalis — oʻldiradigan) — biror kasallikdan oʻlganlar sonini shu kasallikka yoʻliqqan bemorlarning maʼlum muddat ichida soniga  nisbati bilan oʻlchanadigan tibbiy statistik koʻrsatkich. L. oʻlim koʻrsatkichidan farq qilib, davolash samaradorligi va aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish sifatini belgilaydi.

## Manbalar
Letargiya

**Letargiya** (yun. lethargia — unutish) — patologik uyqu, odamning uxlayotgandek harakatsiz holati; bunda hayot belgilari nihoyatda susayadi. Ogʻir hollarda nafas susayishi, tomir urishi sezilmasligi, turli taʼsirotlarga reaksiya boʻlmasligi kuzatiladi. Toʻsatdan roʻy berib, bir necha soatdan bir necha kungacha (baʼzan oylab) davom etishi va oʻz-oʻzidan yoʻqolishi mumkin. L.da xotira qisman saqlanadi. Isteriya, kamqonlik umumiy darmonsizlikda, kuchli hayajonlanishdan keyin uchraydi. L. bosh miya poʻstlogʻi va poʻstloq osti tuzilmalarining haddan tashqari tormozlanishi tufayli roʻy beradi. L. hayot uchun xavf tugʻdirmaydi. 

## Manbalar
Leto

**Leto** — yunon mifologiyasida titanlar Kay va Febning qizi. U Zevsdan egizak Apollon va Artemidani tuqqan. Zevsning rashkchi xotini Gera tomonidan L. quvgʻin qilingan, unga yer yuzida har qanday boshpana berish taqiqlangan. U tugʻish vaqtida suzib yuruvchi Delos o.dan boshpana topadi. Rim mifologiyasidagi Latonaga toʻgʻri keladi.

## Manbalar
Rustam Saʼdullayev

**Rustam Saʼdullayev** (25-iyul 1950-yill, Toshkent) — oʻzbek, sovet kino va teatr aktyori, rejissor, ssenariynavis, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.

## Hayoti
Rustam Abdullayevich Saʼdullayev () 1950-yil 25-iyulda Toshkent shahrida tavallud topgan. Maktabda oʻqish paytida Pionerlar uyining dramachilik toʻgaragiga ham qatnagan. Kinodagi ilk rolini 13 yoshida oʻynagan — „Dorbozlar“ filmida Alijon rolini ijro etgan.

1973-yilda „Sevishganlar“ filmida Saʼdullayev bilan birga suratga tushgan Rodion Naxapetov „В бой идут одни старики“ filmidagi Romeo roliga Rustamni tavsiya qiladi. Leonid Bikov rejissyorligi ostida suratga olingan ushbu harbiy filmda ijro etgan roli bilan Rustam Saʼdullayev butun Sovet Ittifoqiga taniladi.

1975-yilda Rustam Saʼdullayev A.N.Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomchilik institutini tamomlagan va Oʻzbekfilm kinostudiyasi aktyoriga aylangan.

Rejissyorlik faoliyatini 1984-yilda u oʻzining ilk “Ostansya” filmida rejissyorlik qilgan.

2001-yilda esa 10 qismdan iborat boʻlgan “Koʻrlar” (“Slepie”) teleserialida bir vaqtning oʻzida rejissyorlik, prodyuserlik, ssenariy muallifi hamda bosh rol ijrochisi vazifasini bajargan. Ushbu serial Saʼdullayev oʻgʻlining sharafiga atalgan xususiy “Ravshan-film” kinostudiyasi tomonidan suratga olingan.

Rustam Saʼdullayev 2021-yildan Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya instituti Toshkent filialida dars beradi. 2023-yilda shu institutning faxriy professori unvonini olgan.

### Shaxsiy hayoti
Oilasi: turmush oʻrtogʻi Marina Vladimirovna Kuzina bilan 1987-yilda suratga olingan „Shok“ filmining suratga olish jarayonida tanishishgan. Marina oldin “Oʻzbekfilm” kinostudiyasida ishlagan (hozirgi kunda xususiy mehmonxona sohibi). Ular 2 nafar farzandning ota-onasi: qizi Navroʻza (1993) jurnalist va oʻgʻli Ravshan informatika mutaxassisi.

### Mukofotlari

* Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan artist;
* ''“Doʼstlik”'' ordeni;
* ''“Kinematografiya fidokori”'' koʻkrak nishoni;
* *“Xalq diplomati”* ko’krak nishoni (2023-yil);
* *“Billur Turandot”* birinchi teatr mukofotining XXII marosimida *“Shon-sharaf, qadr-qimmat va tomoshabinlar oldidagi xizmatlari uchun”* faxriy mukofoti (2023-yil).

## Filmografiyasi

### Serial

### Kliplar

* Nash miliy Romeo Rustam Sagdullaev
* Rustam Sagdullaev: Ya ne bolel zvyozdnoy boleznyu 
* Rustam Sagdullaev: Svoyu glavnuyu rol ya eщyo ne sigral

## Manbalar
Yodgor Saʼdiyev

Yodgor Sa’diyev– taniqli oʻzbek kino va teatr aktori, rejissyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1998). 2024-yilda Tojikiston xalq artisti unvoni bilan taqdirlangan. „Shaytanat“ filmidagi Asadbek roli bilan mashhur. Farzandlari 4 ta Joʻrabek (1988) Nozima(1992)  Nargiza(2000) Ozodbek(2004)

## Biografiyasi
Yodgor Saʼdiyev 1946-yil 12-iyunda Toshkent shahrida tavvalud topgan. 1971-yilda Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan. 1968-yildan hozirgi Oʻzbek milliy akademik drama teatri, shuningdek, 1998-yildan „Qalqon“ studiyasining badiiy rahbari.

Mehnat faoliyatini 1965-yilda Paxtakor komandasi futbolchisi sifatida boshlagan. 1971-1998-yillarda O‘zbek davlat akademik drama teatri aktyori, 1998-2012-yillarda “Qalqon” studiyasi badiiy rahbari, 2012-2020- yillarda O‘zbek milliy akademik drama teatri aktyori lavozimlarida ishlagan. 2020-yildan O‘zbek milliy akademik drama teatri direktori lavozimida faoliyat yuritmoqda.

## Ijodiy faoliyati
Saʼdiyev ijodi ijtimoiy, falsafiy va gʻoyaviy mazmun ila yoʻgʻrilgan boʻlib, qahramonlar xususiyatini, ijtimoiy muhit bilan munosabatlarini, ichki dunyosi va kechinmalarini psixologik oʻtkir tarzda talqin etishi bilan ajralib turadi. Qahramonga dramatik xatti-harakat, ohang, imo-ishora topa olishi, uning ichki va tashqi tomonini uygʻunlashtira olishi bilan diqqatga sazovor.

„Mirzo Ulugʻbek“ spektaklidagi Fransiya elchisi sahnadagi ilk obrazidir. Karl Morr („Qaroqchilar“), Kochkaryov („Uylanish“), ertakchi („Qor malikasi“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Prometey („Olovni tashlama, Prometey“), Kichik oʻgʻil („Gʻariblar“), Bobur („Yulduzli tunlar“), Klimkov („Roʻyxatlarda yoʻq“), Arslon („Oyna“), Abdurahmon („Mehrobdan chayon“), Filipp („Roʻyo“), Abror Hidoyatov („Tomosha davom etadi“) kabi rollari bilan mashhur.

Saʼdiyev kinoda „Dilbarim“da Abdusalom, „Oʻn uch terak koʻchasi“da Olimjon, „Armon“da Dadaboʻri, „Yengilmas“da Shayx Jaʼfar, 20 qismli „Shaytanat“da Asadbek roli bilan shuxrat qozongan.

„Shaytanat“ning 7-dan 20-qismigacha Saʼdiyev rejissyorlik ham qilgan.

Shuningdek, telefilm, videofilm va telepostanovkalarda ham oʻynagan: „Abu Ali ibn Sino“da Ibn Sino, „Diyonat“da Jabbor, „Girdob“da Yoʻldosh, „Alisher Navoiy“da Badiuzzamon, „Imon“da Orifjon, „Ichkuyov“da Oʻrinboy, „Soʻnggi oʻq“da Jahongir va boshqalar.
Iblis devori, Besh qismat, Jigarbandim, Honadon, Oltin tulpor duoibadi
Rejissyor sifatida „Aldagani xotin yaxshi“ (J.Puare), „Tungi mehmon“ (F.Bogdanov), „Hayot eshik ortida“ (S.Sirojiddinov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Dublyajda 700 ga yaqin filmda ovoz bergan. Xayrulla Saʼdiyev (akasi) va Jahongir Saʼdiyev (nabirasi) Shaytanat videofilmida rol ijro etgan.

## Mukofotlari
“O‘zbekiston Respublikasi xalq artisti” faxriy unvoni (1998 y.), “Mehnat shuhrat ordeni” (2005 y.), “Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalq artisti” faxriy unvoni (2016 y.), “Fidokorona xizmatlari uchun” ordenlari (2018 y.) sohibi. Shunigdek, 1983-yilda „Roʻyo“ spektaklidagi Filipp roli uchun „yilning eng yaxshi erkak roli“ unvonini olgan. 1989-yilda Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati deb tan olingan.

### Film

## Manbalar
Nikolay Leushin

**Nikolay Petrovich Leushin** (1907.16.5, Samara viloyati — 1986.7.4, Toshkent) — grafik rassom, plakat va karikatura ustasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Ijodini 1925-yil Vladivostokda boshlagan. 1953-yildan Oʻzbekistonda "Mushtum" jurnalda rassom (1953—58), bosh rassom (1958—66), Oʻzbekiston matbuot davlat qoʻmitasi bosh rassomi (1966—70). L. asarlari kompozitsiyasi aniq va loʻnda, tasviriy shakl sodda va yaxlit boʻlib, ijtimoiy, axloqiy, xoʻjalik va hayotdagi boshqa nuqsonlarni fosh etishga, tinchlik va xalqlar doʻstligi dushmanlari siyosatini qoralashga qaratilgan. Asarlari "Mushtum" jurnal ("40 zarba", 1963) va boshqa vaqtli matbuotda, "Jangovar qalam" agitplakatida bosilgan. Kitoblarni badiiy bezagan (Nishotiyning "Husnu Dil" dostoni), Muqimiy sheʼrlariga rasmlar (1968, Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida) ishlagan.

## Manbalar
Letsinlar

**Letsinlar** (yun. lekithos — tuxum sarigʻi), fosfatidilxolinlar — fosfolipidlarning asosiy fraksiyalaridan biri, xolin va diglitserid fosfat (fosfatid) kislotalarning efirlari. L. molekulalari glitserin, yogʻ kislotalari (asosan, stearin, palmitin, olein va linol), fosfat kislota va xolin qoldiqlaridan tuzilgan. Gigroskopik, spirtda, etil va petroley efirlarida yaxshi eriydi, atsetonda erimaydi. Jonivorlar organizmida (jigar, sperma, qon, buyrak usti bezi, tuxum sarigʻida) va oʻsimliklarda (soya va kungaboqar urugʻida, bugʻdoy boshogʻida) mavjud. L.ning organizmdagi asosiy funksiyasi — biologik membranalar tuzilishida ishtirok etishi. Bir qator L. sintez qilingan. Tibbiyotda qoramol miyasidan ekstraksiya yoʻli bilan olinadigan serebroletsitin koʻp qoʻllanadi. Nerv sistemasi kasalliklarida, umumiy holsizlanishda, anemiyada ichiladi. L. oziq-ovqat, toʻqimachilik va atir-upa ishlab chiqarish sanoatida ham ishlatiladi.

## Manbalar
Leshch

Leshch baligʻi (Abramis brama) — karpsimonlar oilasiga mansub chuchuk suv baligʻi. U Yevropa va Osiyoning koʻplab daryolari va koʻllarida uchraydi.

Leshch baligʻining tanasi yon tomonlardan siqilgan, baland va yassidir. Rangi yoshiga qarab oʻzgaradi: yosh baliqlar kumushsimon, kattalari esa toʻqroq, sargʻish-jigarrang tusga ega boʻladi. Uning orqa suzgichi qisqa, qorin suzgichlari esa uzunroqdir.

## '''<big>Aholi</big>'''
Evropaning janubiy chegarasi Alp tog'lari va Frantsiyaning janubida o'tadi. Sharqda old Orol dengizi joylashgan. Skandinaviyada, Daniya, janubi-sharqiy Norvegiya, markaziy Shvetsiyagacha va Norrland qirg'oqlari bo'ylab, janubiy va markaziy Finlyandiyada general. Bundan tashqari, shimoliy va sharqiy Boltiqbo'yi brackvatte chiqib ketadi.

## '''Oziqlanishi'''
Leshch asosan suv tubidagi mayda organizmlar — mollyuskalar, qurtlar va hasharotlar lichinkalari bilan oziqlanadi. Shuningdek, oʻsimliklar va detrit bilan ham oziqlanishi mumkin.

## Koʻpayishi
Leshch baligʻi 3-5 yoshida jinsiy yetuklikka erishadi. Ular bahorda, suv harorati 12-15 °C ga yetganda koʻpayadi. Urgʻochi baliqlar suv oʻtlariga yoki toshlarga 100 000 dan 300 000 gacha mayda, yopishqoq tuxum qoʻyadi.

## Rekord o'lchami
Shvetsiyaning sport baliq ovlash rekordi 8340 gramm va uzunligi 80 sm, Skånedagi Rögle Dammarda. Shvetsiyada professional kiyimda tutilgan eng katta tirgakning og'irligi 9,2 kilogramm va uzunligi 82 sm edi; u Skånedagi Ringsjön shahrida ushlangan.

## Manbalar
Leshchina

**Leshchina**, oʻrmon yongʻogʻi (Corylus) — qayindoshlar oilasiga mansub daraxt; barg toʻkuvchi butalar turkumi. Yevropa, Osiyo va Shimoliy Amerikaning oʻrmon zonalarida 20 turi maʼlum. Oddiy turi — oʻrmon yongʻogʻi (C.avellana) koʻp tarqalgan. Uzoq Sharqda manjuriya L.si (S. mandshurica), turli bargli L. (S. heterophylla) uchraydi. Kavkazda oddiy turidan tashqari daraxtsimon L., kolxida L.si (C.colchica), pontiy L.si (S. pontica) turlari usadi. Kavkaz va Qrimda yirik funduk yoki lombard yongʻogʻi (S. maxima) ekiladi. L.dan ihota oʻrmonzorlari barpo etiladi. Boʻyi 2—5 m (gohida 8 m)gacha boʻladi. Guli ikki jinsli; otaliklari kuchalaga, onaliklari ikki gulli toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi — bir uyali, bir urugʻli yongʻoq. Nam va unumdor tuproqlarda, ayniqsa, sur oʻrmon va qora tuproqlarda yaxshi usadi. Issiqqa va namlikka talabchan. Daraxti ekilgandan soʻng 5—6 yili hosilga kiradi. Bir tupidan 8 kg gacha yongʻoq olinadi. Yongʻoq tarkibida 60—70% moy mavjud. Urugʻidan, bachki novdalaridan, parhish qilib koʻpaytiriladi. 80 yildan koʻp yashaydi.

Abdushukur Xonazarov.

## Manbalar
Lyossimon yotqiziqlar

**Lyossimon yotqiziqlar** - mayda (0,05 — 0,001&nbsp;mm) changeimon hamda loyqa zarralardan tuzilgan boʻsh choʻkindi togʻ jinslari. Baʼzan tarkibida turli kattalikdagi mineral boʻlaklar (qum, shagʻal toshlar) boʻladi. Paydo boʻlishiga qarab, asosan, eol, prolyu-vial, allyuvial, delyuvial, flyuviglyasial, elyuvial tiplarga boʻlinadi. Bu jinslar (eol lyossimon jinslardan boshqa) Oʻzbekistonning togʻ, togʻ oldi qamda tekislik hududlarida uchraydi.

Eol va prolyuvial jinslar baʼzan, avval lyoss holatida boʻlib, keyinchalik sugʻorish namlanishdan lyosega xos asosiy (qarang Lyoss) xususiyatlarining (gʻovaklilik, choʻkuvchanlikning kamay-ishi, hajm ogʻirligining oshishi va boshqalar) oʻzgarishi natijasida lyossimon jinslarga aylangan boʻlishi mumkin. Eolning qalinligi 0,10–15 m, pro-lyuvialniki 0,5–100 m. Allyuvial lyossimon jinslarning qalinligi 0,25– 15 m. Delyuvial lyossimon jinslar yomgʻir, qor suvlarining nurash mate-riallarini togʻ yon bagʻirlariga oqizib tushib yotqizishdan hosil boʻladi. Ka-linligi 0,25–10 m.

Elyuvial lyossimon jinslar tub togʻ jinslari (granit, granodiorit, gil, qumtosh, ohaktosh va boshqalar)ning nurashi va nurash materiallarining oʻz joyida qolib, qayta-qayta nurashi natijasida shakllanadi. Qalinligi 0,10– 2 m boʻladi.

Flyuviglyasial lyossimon jinslar togʻ yuqori mintaqalarida uchraydi. Bu xil jinslar muz qatlamlari erib, togʻ jinslarining tarqalishi, ezilishi, maydalanishi tufayli paydo boʻlgan mayda chang zarralarini oqizib qulay joylarga yotqizishdan hosil boʻladi. Ularning qalinligi 0,10–3 m. Oʻzbekiston hududidagi lyossimon jinslarning qalinligi, tarkibi, xossasi va xususiyatlari yaxshi oʻrganilgan.

## Manbalar
Lyossli plato

**Lyossli plato**, Lyossli tekislik (xitoy tilida Xuantugaoyuan) — Xitoydagi tabiiy oʻlka. Xuanxe daryosi havzasining oʻrta qismida. Jan.da Sinlin, sharqda Tayxanshan tizmalari, shim.da Ordos choʻli, shim.-gʻarbda Alashan choʻli, gʻarbda Kunlun tiz-malari bilan chegaralangan. Maydoni 430 ming km². Relyefi asosan, sertepa yassi tekislik boʻlib, balandligi 1200–1500 m (baʼ-zi tizmalarning balandligi 2500.ga yetadi). Geologik jihatdan Lyossli plato lyoss bilan krplangan qalin mezozoy stqiziklari bilan toʻlgan botiqdir. Lyoss qoplamining qalinligi 100–250 metr. Deyarli toʻliq eroziyaga uchragan (1&nbsp;km² da 5–6&nbsp;km li jarliklar bor, chuqurligi 100–150 m ga yetadi). Iqlimi quruq sovuq qishli va yozi issiq moʻʼtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shim.da —8° dan janubda — 4°gacha, iyulniki shim.da 22° dan jan.da 24°gacha. Yiliga 500 mm gacha yogʻin yogʻadi. Daryolar chuqur daralardan oqadi va juda katta miqdorda oqiziq olib ketadi. Lyossli tuproqlarning unumdorligi sababli, hududining katta kismi oʻzlashtirilgan, yon bagʻirlar sunʼiy terrasalangan. Paxta, tariq, gaolyan, bugʻdoy ekiladi. Tabiiy oʻsimliklar faqat oʻzlashtirish noqulay yerlardagina saqlanib qolgan. Toshkoʻ-mir konlari bor. Lyossli platoda aholi zich. Yirik shaharlari — Sian, Tayyuan.

## Manbalar
Sophus Lie

LI (Lie) Sofus (1842.17.12, Norfyerdeyd — 1899.18.2, Kristianiya, hozirgi Oslo) — norveg matematigi. Peterburg Fanlar akademiyasi xorijiy muxbir aʼzosi (1896). Oslodagi Xristianiya universitetini tugatgan (1865); shu universitetda (1872—86), soʻng Leypsig universitetida (1886—98) professor Li gruppalari deb ataladigan uzluksiz gruppalar nazariyasining asoschisi (qarang Gruppa). L.ning bu sohadagi ishlari differensial tenglamalar nazariyasida, algebra, geometriya, topologiya va boshqa sohalarda muhim oʻrin tutadi. N.I.Lobachevskiy nomidagi Xalqaro mukofotga sazovor boʻlgan (1897).

## Manbalar
Li

**Li** (oʻzlarini lay deb atashadi) — Xitoydagi xalq. Xaynan orolining tub joy aholisi (860 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari). Li tilida soʻzlashadi. Anʼanaviy dinlarga sigʻinish saqlangan. Ayollarining yuzi, qoʻli va oyogʻidagi tatuirovkasi, kiyim va taqinchoqlari bilan farq qiluvchi 5 asosiy etnografik guruhga boʻlinadi. Dehqonchilik, chorvachilik, baliqchilik, ovchilik bilan shugʻullanadi.

## Manbalar
Tsung-Dao Lee

**Tsung-Dao Lee** (1926. 25.11, Shanxay) — amerikalik nazariyotchi fizik. Millati xitoy. Ilmiy ishlari maydon kvant nazariyasi, elementar zarralar nazariyasi, yadro fizikasi, statistik mexanika, gidrodinamika, astrofizikaga oid. Kuchsiz oʻzaro taʼsirda juftlikning saqlanmasligi qaqidagi gipotezani ilgari surgan (1956). Nobel mukofoti laureata (1957; Yan-Chjen-nin bilan birga)

## Manbalar
Li (maʼnolari)

**Li**:

* Li (oʻzlarini lay deb atashadi) — Xitoydagi xalq.
* Li (sulola) — Koreyadagi sulola (1392-yil
Otto Loewi

**Otto Loewi** (1873.3.6, Frankfurt-na-Mayne — 1961.25.12, Nyu-York) — avstraliyalik fiziolog va farmakolog. Gratse universiteti (1909—38), Nyu-York universiteti tibbiyot kolleji (1940-yildan) professor Nerv impulsining sinapslar orqali oʻtishi kimyoviy tabiatini va bunda atsetilxoliting rolini tadqiq qilgan. Yurak faoliyati nerv oxirlaridan ajraladigan fiziologik faol moddalar — mediatorlar orqali boshqarilishini koʻrsatib bergan. Nobel mukofoti laureati (1936, G. Deyl bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Li (sulola)

**Li** — Koreyadagi sulola (1392-yildan) (1897-yilgacha qirollar, 1897-yildan 1910-yilgacha imperatorlar). Bu sulolaning oxirgi vakillari davrida Koreya Yaponiyaning mustamlakasiga aylangan (1910).ma'lumot yetarli emas

## Manbalar
Liazalar

**Liazalar** (yun. Na — tarqatish, ajratish) — qoʻshbogʻ hosil qilish orqali muayyan guruxlarning substratdan no-gidrolitik ajraladigan reaksiyalarni yoki, aksincha, qoʻshbogʻning uzilgan joyiga guruxlarni qoʻshuvchi reaksiyalarni katalizlaydigan fermentlar. Hayvonlar va oʻsimliklarning turli xil toʻqimalari va mikroorganizmlarda boʻladi. Hujayradagi moddalar almashinuvida muhim ahamiyatga ega. L. katalizlaydigan reaksiyalar natijasida SO2, NH2, H2O va boshqa oddiy moddalar ajralib chiqadi. Uziladigan bogʻlarning xususiyatlariga binoan uglerod— uglerod—liazalar (S—S—liazalar), uglerod—kislorod—liazalar (S—O—l iazalar), uglerod—azot—liazalar (S—N—liazalar) va boshqa guruxlarga boʻlinadi.

## Manbalar
Liakat Ali Xon

**Liakat Ali Xon** (1895.1.10— 1951.16.10) — Pokiston davlat va siyosat arbobi. Pokiston davlatini barpo etish harakati rahbarlaridan biri, yurist. 1923-yildan Musulmonlar ligasi partiyasining aʼzosi, 1936—1937-yillarda uning bosh kotibi, 1950-yildan esa prezidenti, 1926-yildan Hindiston viloyat, 1937-yildan esa Hindiston markaziy qonun chiqaruvchi majlisi aʼzosi. L.Liakat ali xon Pokiston davlati barpo etilgach, uning 1-bosh va mudofaa vaziri (1947-yil avgustdan) boʻlgan. U Pokistonda Musulmon ligasi sharqiy guruhi bilan uning Liakat ali xon boshchiligidagi gʻarbiy guruhi oʻrtasida boshlangan hokimiyat uchun kurash jarayonida otib oʻldirilgan.

## Manbalar
Lianalar

**Lianalar** (frans. liant, her — bogʻlanish) — oʻsimliklar, qoyalar va boshqa narsalarga chirmashib oʻsadigan butasimon yoki oʻtsimon oʻsimliklar guruhi. Bunday oʻsimliklar yorugʻlikka intilib uchidan tez usadi va atrofidagi daraxtlarga oʻralib, koʻpincha ularni nobud etadi. Asosan, tropik oʻrmonlarda (2000 turi) oʻsib, changalzorlar hosil qiladi. Oʻzbekistonda xmel, yovvoyi tok, aktinidiya va boshqa oʻsadi. L.ning baʼzi turlari manzarali oʻsimlik sifatida koʻpaytiriladi. Gulli oʻsimliklar, qirqquloqlar va ochiq urugʻlilarining ayrim turlari L.ga kiradi (qarang Ilashuvchi oʻsimliklar).

## Manbalar
Willard Libby

**LIBBI (Libby) Uillard Frank** (1908.17.12, Grand-Valli, Kolorado shtati — 1980.8.9, Los Anjeles) — amerikalik fizik-kimyogar. Ilmiy ishlari radiokimyo va yadro kimyosiga oid. Tarkibidagi radioaktiv uglerod 4S soniga qarab, arxeologik namunalarning yoshini aniqlashga imkon beruvchi usulni ishlab chiqqan. Tabiiy urandan 235U izotopni ajratishning gazodiffuz usulini ishlab chiqishda qatnashgan. Nobel mukofoti laureati (1960).

## Manbalar
Libido

**Libido** (lot. libido — mayl, istak, ehtiros) — seksologiyada jinsiy mayl. 3. Freyd psixologik tahlilining asosiy tushunchalaridan biri, koʻproq gʻayrishuuriy jinsiy maylni, umuman sevgi, istakni anglatadi. Bunday mayl murakkab psixik oʻzgarishlarga olib kelishga qodir. L. tushunchasi tibbiy, falsafiy va psixologik adabiyotlarda 19-asrning 2-yarmida M. Benediktning "Elektroterapiya" (1868), A. Mollning "Shahvoniy libidoni tadqiq qilish" (1898) va boshqa asarlarda jinsiy istak yoki jinsiy instinktni ifodalash uchun qoʻllangan. 20-asr boshida bu atama keng tarqaldi. U ongsizlikning psixologik taxlil nazariyasida atroflicha tavsiflab berilgan. Individning ongsizlikdagi ruhiy quvvati batamom sirli koʻrinishga ega boʻlib, u L.da mujassamlashadi. Individning barcha jinsiy xatti-harakatlarining namoyon boʻlishi L. orqali tushuntiriladi. Xuddi shu bois L. inson xulqining ustuvor motivi sifatida baholanadi. Hatto shaxs ijodiyotini uning L. quvvati natijasi deb izohlanadi. L.ning muayyan qismi muhabbat va doʻstlikka asoslangan juftlikka yoʻnaltiriladi, qolganlari esa shaxsning oʻziga qaratilishi bilan tavsiflanadi.

Ergash Gʻoziyev.

## Manbalar
Libix qonuni

**Libix qonuni**, minimum qoidasi — organizmlarning tarqalishi va miqdoriy rivojlanishida ekologik omillarning ahamiyatini belgilovchi tamoyillardan biri. Nemis kimyogari Yu. Libix (1803—73) tomonidan qishloq xoʻjaligi ekinlari uchun ishlab chiqilgan (1840). Yustus fon Libix koʻrsatishicha, minimum miqdorda boʻlgan modda hosildorlikni boshqarib, uning miqdori va doimiyligini belgilab beradi. Bunda tuproqda juda oz boʻladigan va miqdori oʻzgarib turadigan, ammo hayot uchun juda muhim boʻlgan moddalarning cheklovchi taʼsiri nazarda tutiladi. Keyinchalik bu qoida kengroq talqin qilina boshlandi va boshqa omillar (mas, harorat, yorugʻlik, namlik va boshqalar)ga nisbatan ham qoʻllandi 

## Yana qarang
* Dehqonchilikning asosiy qonunlari

## Manbalar
Libknext nomidagi namuna ish maktabi

**Libknext nomidagi namuna ish maktabi** - Oʻzbekistondagi dastlabki tajriba-namuna maktabi. Toshkentlik pedagog V. F. Lubensov boshchiligidagi muallimlar tashabbusi bilan 1918-yilda Toshkent viloyatining Yalangʻoch qishlogʻida sobiq rus bilim yurti binosida ochilgan. Yangi turdagi mehnat maktabi sifatida tashkil etilib, turli millatga mansub yetim oʻgʻil va qiz bolalar qabul qilingan. Maktab I va II bosqichli boʻlgan. Uning qoshida maktabgacha yoshdagi bolalar uyi ham boʻlgan; undagi bolalar soni 300 ga yetgan. 1921-yildan bu oʻquv yurti tajriba namuna ish maktabiga aylantirilib, Germaniya KP asoschilaridan (1918) biri K. Libknext nomi bilan atalgan. Maktabda taʼlim ijtimoiy foydali mehnat bilan bogʻlab olib borilgan. Uning ixtiyorida katta ekin maydoni boʻlib, oʻquvchilar dehqonchilikka oid tajribalar oʻtkazish bilan shugʻullanganlar. 1925-yildan oʻzbek sinflari ham tashkil etilgan. Maktabda V.F.Lubensov (mudir), A. Rustamov, N.P. Arxangelskiy, R. Mansurov, V. Usmonov, A. Inogʻomov, F. Toʻraxoʻjayev kabi oʻqituvchilar ishlagan. Ular oʻzbek va rus maktablari uchun oʻquv dasturi va qoʻllanmalarini tuzishgan. Mazkur maktabning ish tajribasi respublika maktablari oʻrtasida ommalashtirilgan va maktab "Sharq durdonasi" deb baholangan. Maktabni tugatganlar orasida olimlar Y. X. Toʻraqulov, M. Yu. Lobashev, rassom L. Abdullayev va boshqalar bor. Maktab 1931-yil 17-apreldan ikki yillik pedagogika texnikumiga aylantirilgan.

## Manbalar
Li bon

**Li bon**, Li Bi, Li namde (taxminan 510—548) — Vyetnam xalqining Xitoy bosqinchilariga qarshi koʻtargan qoʻzgʻoloni rahbari (541—544). Ilk Li sulolasi (544—603) asoschisi. Bosqinchilar quvib chiqarilgandan keyin oʻzini Li namde nomi bilan imperator deb eʼlon qilgan (544). Vansuan imperiyasini tuzgan. Li Bon 545-yildan mamlakat mustaqilligi uchun Xitoyning Lyan sulolasiga qarshi urushlar olib borgan.

## Manbalar
Libos (maʼnolari)

**Libos**:

* Libos arab. لباس‎‎ — kipim, ust-bosh.
* Libos (teatr), kostyum (ital. costume — odat) — teatrda — spektaklni bezashning muhim vositalaridan biri.
Lyoss

**Lyoss** (nemischa: Loss — *yumshoq*), soz tuproq — kontinental iqlimda hosil boʻlgan mayda zarrali gʻovaksimon, choʻkindi togʻ jinsi. Rangi sargʻish yoki och kulrang, gʻovakligi 40—60%. Kalsiy va magniy karbonat tuzlari lyoss miqdorining 5% dan koʻprogʻini tashkil qiladi. Lyoss qatlamida mayda tosh va qum boʻlmaydi. Lyossning 60%dan ortiqrogʻi 0,05—0,001&nbsp;mm keladigan changsimon zarralardan, 10% chasi 0,001&nbsp;mm dan kichik gil zarralaridan iborat. Suv oʻtkazuvchanligi bir xil emas. Tarkibidagi tuzlar sementlash xususiyatiga ega boʻlgani uchun quruq holda qattiq, namda ivuvchan. Lyoss tarkibida suvda tez eriydigan tuz koʻp.

Lyossning mineralogik tarkibi kvars, bir oz dala shpatlari, gil minerallari (kaolinit, montmorillonit), kalsiy, slyudalar va boshqa dan tashkil topgan. Lyossning paydo boʻlishi haqida bir qancha fikrlar mavjud. V. A. Obruchev, F. O. Mavlonov va A. R. Pavlovlar Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyoda tarqalgan lyosslarni oʻrganish natijasida prolyuvial yoʻl bilan, yaʼni togʻ jinslarining nurashidan paydo boʻlgan mayda (0,05— 0,001&nbsp;mm va undan kichik) zarralarning oqar suvlar (yomgʻir suvlari) taʼsirida yuvilib, togʻ etaklarining pastki tekislik qismlariga oqib kelib yotishidan, shamol vositasida olib kelingan zarralarning yigʻindisidan paydo boʻladi deb tushuntiradilar. Ch. Layel va Yu. A. Skvorsovlar lyoss allyuvial yoʻl bilan, yaʼni mayda jins zarralarining oqar suvlar (soy, dare) yordamida daryo qirgʻoqlariga yotqizilishidan, lyoss. S. Berg va boshqa L.lar tuproq paydo boʻlish jarayonlari natijasida turli mayda zarrali jinslarning yigʻilishidan, yana bir guruh olimlar esa L. mikroorganizmlar yordamida hosil boʻladi deb yozadilar.

Lyoss Xitoy, Oʻrta Osiyo, Gʻarbiy Sibir, Shimoliy Kavkaz,. Shimoliy Qozogʻiston, Ukraina va Shimoliy Amerikada koʻp tapqalgan. Shahar va qishloq xoʻjaliklarida, ekinzorlarning meliorativ holatini yaxshilashda, metropoliten, irrigatsiya va energetika inshootlari va hokazoni qurishda, temir yoʻl va avtomobil yoʻllarini oʻtkazishda muayyan hududdagi mavjud L. qatlamlarining muhandislik-geologik xususiyatlarini mukammal oʻrganish muhimdir.

Lyossning qalinligi bir necha m dan bir necha yuz m gacha yetadi. Eng kalin lyoss Xitoy va Oʻrta Osiyoda tarqalgan (150– 200 m atrofida). Oʻzbekistonda lyossning qalinligi Bobotogʻning shimoliy-gʻarbiy yon bagʻrida 150 m, Qarshi va Mirzachoʻlda 130 m, Chirchiq vodiysida 60– 100 m, Zarafshon va Sangzor daryolari oraligidagi maydonlarda 60–80 m, Toshkent, Piskent massivlarida 40– 80 m, Samarqand atrofida 80–100 m, Tojikistonning Yovon vodiysida 160 m ga yetadi.

Lyoss jinslari togʻ yon bagʻrida, togʻ oraligʻi botigʻi, togʻ oldi egilmalari va pasttekisliklarida uchraydi. Maye, Alp, Karpat toglarida 4000–5000 m balandlikda, Pomirda 3000–3200 m, Gʻarbiy Pomirda 4400–4500 m, Shimoliy Kavkazda 1300–1500 m., Chatqol-Qurama togʻlarida 1000–1800 m, Bobotogʻda 1200–1900 m, Fargʻona togʻlarining jan.-gʻarbida 1700–2200 m da uchraydi.

## Manbalar
Liberets

**Liberets** — Chexiya Respublikasidagi shahar, Nisa-Lujitska daryosi sohilida joylashgan. Aholisi 104,8 ming kishi (2020). Toʻqimachilik sanoati (ip gazlama, jun va ipak gazlama ishlab chiqarish) markazlaridan. Mashinasozlik (toʻqimachilik sanoati mashinalari, elektrotexnika, avtomobilsozlik) va poligrafiya sanoati korxonalari bor. Liberetsda toʻqimachilik sanoati mahsulotlari yarmarkalari oʻtkaziladi.

## Manbalar

## Havolalar

*Rasmiy sayti  
*Liberets turistik portali
*Facebook sahifasi
Libos (teatr)

**Libos**, kostyum (ital. costume — odat) — teatrda — spektaklni bezashning muhim vositalaridan biri. Rej.ning umumiy gʻoyasi asosida yaratilayotgan sahna obrazini harakterlashda aktyorga kiydiriladigan kiyim, poyabzal, bosh kiyim, zeb-ziynat va boshqa L. tanlashda qahramonning harakteri, jamiyatda tutgan mavqei va yoshi oʻz ak-sini topadi, obrazning psixologik va ijtimoiy mohiyatini ochishda asosiy oʻrin tutadi. Grim va soch turmagi L.ni toʻldiradi. L. teatr rassomi ijodining mustaqil sohasi boʻlib, unda rassom oʻtkir ijtimoiy, tarixiy, satirik, grotesk, fojiaviy, ertak va boshqa obrazlar dunyosini tasvirlaydi. L. qad. marosim va oʻyinlarda, qad va oʻrta asr teatri, Sharq mumtoz tomoshalarida ham keng qoʻllangan. Teatr taraqqiyotining dastlabki koʻrinishlarida va keyinchalik L. shartli harakterda yoki oʻsha davrga mos zamonaviy kiyimni takrorlagan. Teatr L.i sohasidagi gʻoyalar J. Molyer, D. Garrik, M. Volter, M. Salle, E. Zolya, A. Antuan kabi sanʼatkorlar, Meyningen teatri faoliyatida namoyon boʻldi va rivojlandi. Oʻzbek teatrida L.Abdullayeva, T.Brim, N.Valdenberg , X..Ikromov, B.Kim, M.Musayev, T.Shorahimov, Sh.Shorahimov va boshqa mashhur L. ustalaridir.

Kinoda L. yaratishda yirik kurinishda beriladigan mayda detallarni tomoshabinga yetkazishda ssenariy hamda kinotasmaning oʻziga xos tomonlarini hisobga olish talab etiladi. L. orqali filmning janri, davr va yoʻnalishi aniklanadi. Film L.ini yaratishda rassomdan tarix ilmiga ega boʻlishi, ekran orqali tomoshabinga yetkaziladigan mazmun (ifodalilik)ga alohida eʼtibor berishi, ijodiy fantaziya va did, kiyim modelini tuzish sanʼatini mukammal egallashi va boshqa talab etiladi.

Mohina Ashirova.

## Manbalar
Jabal Lubnon

**Jabal Lubnon** ( – Livan togʻi) – Gʻarbiy Osiyodagi togʻ tizmasi, Livan hududida. Oʻrta dengiz sohili boʻylab 170 km masofaga choʻzilgan. Eni 45 km gacha. Eng baland joyi 3088 m (Karnot as-Sauda choʻqqisi). Sharqda Biqo botigʻi bilan chegaralangan. Asosan, ohaktosh va qumtoshlardan iborat. Yon bagʻirlari tik, butalar bilan qoplangan. Baʼzida oʻrmonlar ham uchrab turadi. Yillik yogʻin 1000—3000 mm. Ohaktoshdan tuzilgan joylarida karst rivojlangan. Dovonlari 1500 m cha balandlikda.

## Manbalar
Livanlar

**Livanlar**, livan arablari — xalq. Livanning asosiy aholisi (2,25 mln. kishi). Umumiy soni 2,36 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kuvayt, Amerika, Afrika va Avstraliyada ham yashaydi. Arab tilining suryoniy-livan shevasida soʻzlashadi. Dindorlari — iudaizm, xristianlar (maroniylar, melkitlar, grekpravoslavlar), musulmonlar (sunniy va shialar). L. qishloq xoʻjaligi, savdo, hunarmandlik bilan shugʻullanadi; bir qismi sanoatda band.

## Manbalar