open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qovurma somsa

**Qovurma somsa** (,  ― *yangi soʻyilgan hayvonning hali issiq holatdagi ichki aʼzolari*) ― Belarus, Litva va Polsha oshxonalarining anʼanaviy taomi. Qovurma somsaning ikkita alohida turi bor, bular undan tayyorlanadigan Belarus-Litva qovurma somsalari va keyinchalik paydo boʻlgan goʻsht bilan toʻldiriladigan draniklarga oʻxshash taom hisoblanadi.

Unli qovurma somsalar (Litva oshxonasida *koldūnai* deb ataladi) suvga (boshqa bir nazariyaga binoan, piyoz sharbatiga) qorilgan xamirdan odatda tuxum, oʻsimlik moyi, baʼzan osh sodasi qoʻshib tayyorlanadigan kichik yoki oʻrta oʻlchamdagi chuchvara. Uning xamiri yumshoq, choʻziluvchan boʻlishi kerak, bu xamir boʻlaklarini osonlikcha yoyish va yopishtirish uchun ham zarur. Belarusiyada goʻsht qoʻshilgan kartoshkali draniklarni „kolduna“ deb atashadi.

Bu turdagi qovurma somsalar asosiy taom sifatida ham, tvorogli, goʻshtli, baliqli, mevali (gilos, olxoʻri, chernika bilan toʻldirilgan) shirinlik sifatida ham pishirilishi mumkin. Ichiga solingan mahsulot turiga qarab, somsalarni „Polesye“ — qaynatilgan baliq va tuxumli, "Vilyuns " — vetchina va qoʻziqorinli, „Ruscha“ — tvorog yoki qaynatilgan kartoshkali va boshqa turlarga ajratish mumkin.

## Kartoshkali qovurma somsalar
Ichiga goʻsht (choʻchqa goʻshti, mol goʻshti yoki ularning aralashmasi) toʻldirilgan dranikiga oʻxshash taomni ham koldun deb ataladi. Kartoshkali qovurma somsalarning oʻziga xos jihati shundaki, mayda qirgʻichlangan kartoshka ortiqcha suvidan xalos etiladi (siqib chiqariladi), shuning uchun kartoshka massasi zich boʻlib, shaklini yaxshi saqlaydi. Kerakli shaklga keltirilgan somsalar qovuriladi (qovurishdan keyin dimlanishi ham mumkin) va smetana bilan birga dasturxonga tortiladi.

## Yana qarang

* Seppelinlar
* Draniklar

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Pelmeni i kolduni // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1898. — T. XXIII.
*   
*    
* 
* Kolduni // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 128. — 540 s. — .
Euthenia

**Evteniya** (, , soʻzma-soʻz „farovonlik, moʻl-koʻllik“) — qadimgi yunon mifologiyasida ravnaq va farovonlik maʼbudasi yoki iblisi, uning ziddi Peniahisoblanadi. Uning opa-singillari Yevkleya, Filofrosina va Yefimiya u bilan birga kichik xaritlar hisoblanadi.

## Misr va Rim panteoni
Yevteniya Misr va Rim panteonining qismidir.

Ptolemeylar sulolasi davrida u Nilning xotini edi. Uning Misr tangalarida birinchi koʻrinishi miloddan avvalgi soʻnggi oʻn yillikka toʻgʻri keladi.

Rim tangalarida Yevteniya qadimgi Rim moʻl-koʻllik maʼbudasi Abundantia va qadimgi Rim hosildorlik maʼbudasi Annona bilan qiyoslangan.

## Manbalar
Qizilmiyali assorti

**Qizilmiyali assorti** () — anʼanaviy ingliz, keyinroq fin oshxonasiga tegishli shirinlik, qizilmiya oʻsimligi asosida turli qoʻshimchalar bilan tayyorlangan konfetlar.

## Tarixi
Afsonalarga koʻra, assorti shunday paydo boʻlgan: 1899-yilda Sheffild shahridan yashovchi „Britaniyaning Bassett & Co Ltd“ kompaniyasi sotuvchisi Charli Tompson qoqilib ketadi, u mijozlarga turli shirinliklarni koʻrsatishi kerak boʻlgan va qoqilgan vaqtida namunalar solingan patnisni tushirib yuborgan. Oʻzaro aralashgan turli ranglardagi shirinliklar mijozda yaxshi taassurot qoldirgan, shundan soʻng kompaniya assortini ommaviy ravishda ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻygan.

Bugungi kunga kelib, qizilmiyali assorti turli mamlakatlarda bir nechta kompaniyalar tomonidan ishlab chiqariladi, bu turdagi shirinliklarAvstraliya va Skandinaviyada juda mashhur. Masalan, Finlandiyada qizilmiyali assorti ishlab chiqarish Turku shahridagi „Hellas“ kompaniyasi tomonidan 1955-yilda boshlangan. Keyinchalik unga „Malaco“, „Rainbow“ va boshqa kompaniyalar qoʻshilgan. Bugungi kunda qizilmiyali assorti Finlandiyada va Shimoliy Yevropaning koʻplab mamlakatlarida eng koʻp sotiladigan shirinliklardan biri hisoblanadi.

Avstraliyada regbilig boʻyicha „Penrit Panterz“ jamoasiga „Qizilmiyali assorti“ deb laqab berilgan, bu 1990-yillarda jamoa oʻyinchilari kiygan liboslar rangiga ishora qiladi.

## Tavsifi

Assortining oʻziga xos jihati — shirinliklar shakli hisoblanadi. Ularning aksariyati Rossiyaning bir necha qatlamli marmeladini yodga soladi, ammo bu holda qizilmiya qatlamlarining ranglari turfa taʼmli qatlamlar bilan kesishadi. Assorti tarkibiga kiritilgan konfetlarning yana bir turi — oʻrta qismi qizilmiyali va tashqi qatlami mevali „ruletchalardir“.

Qizilmiyaning taʼmi hammaga ham yoqmasligi sababli, ishlab chiqaruvchilar, shu jumladan „Bassett & Co Ltd“ ham vaqti*-*vaqti bilan *assortini qizilmiya qoʻshmasdan* tayyorlash boʻyicha tajriba oʻtkazgan. Ushbu mahsulot ham qizilmiya shirinliklariga xos koʻrinish va bir qarashda parodoksal boʻlgan nomini ham saqlab qolgan.

„Bassett“ kompaniyasining timsoli — qizilmiyali konfetlardan jamlangan odamcha — Berti Bassett boʻlib, u Britaniya ommaviy madaniyatining bir qismiga aylangan, xususan, „Doctor Who“ seriali ijodkorlari „Baxt patruli“ epizodida ishtirok etgan qizilmiyali yovuz kimsa — Kendimen obrazini yaratishda shirinlikdan ilhomlanganlar.

## Manbalar
Lanspik

**Lanspik** (**aspig**,  — „quyilgan“) — pazandachilikda yarim tayyor mahsulot, jele zichligidagi va qaynatib pishirilgan mahsulotlarning taʼmi ega boʻlgan, yopishqoq shaffof va muzlatilgan goʻsht yoki baliq bulyoni. Lanspik sardakli taomlarlarni pishirishda, issiq ovqatlarni xushboʻylashda va boʻlaklangan koʻrinishda yaxna gazaklarni bezashda ishlatiladi.

Anʼanalarga koʻra, lanspik sabzavotlar (sabzi, piyoz, petrushka, selderey), ziravorlar (qalampir, dafna yaprogʻi), tuz, sirka bilan tili va miyasi olib tashlangan buzoq boshi yoki oyoqlarini ochiq idishda quyultirib qaynatilgan bulyondan tayyorlanadi. Lanspikni suyak goʻshti, parranda goʻshti, ovlangan qushlar va baliq qaynatilgan bulyondan ham tayyorlash mumkin, ammo bu holda bulyonni qotirish uchun jelatin ishlatiladi. Shaffoflikka erishish uchun esa turli xil qoʻshimchalar (xom mol goʻshti yoki tovuq filesi, qora ikra, koʻpirtirilgan oqsil) qoʻllanadi. Lanspik tarkibiga qizdirilgan shakar qoʻshilishi hisobiga tillarang tusga ega boʻladi. Baliqli lanspik uchun baliq qoldiqlari (suyaklar, suzgichlar, teri, jabralari olib tashlangan bosh qismi, koʻzlari va tangachalari) hamda mayda baliqlardan foydalanish mumkin , E. I. Moloxovets yorsh baligʻini tavsiya etgan. Lanspikning sifati aralashma solingan qoshiqni muz ustiga qoʻyish orqali tekshiriladi: u bir necha daqiqa ichida qotishi kerak. Lanspik mahkam yopilgan idish ichida sovuq joyda saqlanadi.

Shuningdek, oʻziga xos qilib kesilgan, sabzavotlar bilan bezatilgan, ayniqsa, banket stolining ajralmas qismi hisoblangan mashhur sardakli taom ham lanspik deb atalishi mumkin. Bunday taom „koʻylak“ deya nomlanadigan maxsus qoliplar yordamida tayyorlanadi. Buning uchun qolip chetlariga qadar lanspik aralashmasi bilan toʻldiriladi va qotishi uchun chetlaridan 1 sm oraliq joy qoldirib muzdek suv ichiga joylashtiriladi. Toʻliq qotib ulgurmagan lanspik qolipdan quyib olinadi, qolipning chetlari koʻkatlar, chiroyli shaklda kesilgan sabzavotlar bilan bezatilgach, qolip qaytadan muzdek suvga solinadi. Shundan keyin goʻshtli yoki baliqli asos chetlaridagi qatlami qotgan qolip ichiga joylashtiriladi va ustidan lanspik bilan quyiladi. Tayyor lanspik bayramona stolga maxsus taglik — pergament qogoʻz bilan qoplangan guruch yoki manna yormasida ustida tortiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Poxlyobkin V. V. Lanspik // O kulinarii ot A do Ya: Slovar-spravochnik. — Mn.: Polimya, 1988. — S. 153. — 224 s. — 200 000 ekz. — .
* Lanspik // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 180—181. — 540 s. — .
* 
* 
* 
* 
* 
* Charles Sinclair. aspic // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 39. — 632 p. — .
M 52

**M 52** (shuningdek, **Mesye 52** yoki **NGC 7654** nomi bilan maʼlum) Kassiopeya yulduz turkumidagi tarqoq yulduz klasteridir.

## Kashf qilinishi
Klaster 1774-yilda Sharl Messye tomonidan kashf etilgan.

## Qiziqarli xususiyatlari
M 52 Yerdan 3000-5000 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan.

## Kuzatishlar

M 52 — Somon yoʻlining aylana qutb mintaqasida, Sefey va Kassiopeya yulduz turkumlarining deyarli chegarasida joylashgan juda yorqin va yulduzlarga boy tarqoq klaster. Orqa fonda yulduzlarning koʻpligiga qaramay, uni dala durbini bilan β Kassiopeya va i Sefey yulduzlaridan taxminan teng masofada, toʻq sariq yulduz 4 Cas (5 m) dan janubda bir gradusdan kamroq masofada topish qiyin emas. M 52 joyida durbin yoki kichik teleskopning koʻrish sohasida bir nechta yulduzlar va juda yorqin diffuz manzara porlashi koʻrinadi. Aperturasi 200-250 mm boʻlgan teleskopda klaster yorqinligi juda xilma-xil boʻlgan yuzlab yulduzga aylanadi. Avvalo, klasterning gʻarbiy chekkasidagi yorqin (8,6 m) toʻq sariq yulduz koʻzga tashlanadi. Diqqat bilan oʻrganish shuni koʻrsatadiki, u 44 (janubga), 80 (shimolga) va 130 (shimoli-sharqqa) burchak sekundi masofalarida uchta xira yoʻldoshi (taxminan 11 m) bilan toʻrt barobardir (!). Klaster rasmining skeleti koʻp sonli xira yulduzlar manzarasida yigirmaga yaqin sariq yulduzdan iborat.

M 52 bilan bir xil koʻrish sohasida chuqur fazoning yana ikkita obyektini aniqlash mumkin: janubda siyrak Czernik klasteri 43 15 burchak minutida va janubi-gʻarbda mashhur "Pufakcha" tumanligi 40 burchak minutida joylashgan.

### Messye katalogidan osmon qoʻshnilari

* M 103 — (sharqda) ixcham tarqoq klaster;
* M 31, M 32 va M 110 — (janubi-sharqda) Andromeda tumanligi oʻzining yoʻldoshlari bilan;
* M 39 — (janubi-gʻarbiy, Oqqushda) yorqin tarqoq klaster.

## = "Messye marafoni" dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 110 → M33 → **M 52** → M 103 → M76 …

## Manbalar

## Havolalar
* Messier 52, SEDS Messier pages

* Informatsiya na angliyskom i fransuzskom iz originalnogo „Новый общий каталог“
* Informatsiya&nbsp;(angl.) iz Пересмотренный Новый общий каталог
* VizieR&nbsp;(angl.)
* NASA/IPAC Extragalactic Database&nbsp;(angl.)
* [Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 7654](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=%22NGC+7654 %22&version=1)
* Messier 52, SEDS Messier pages&nbsp;(angl.)
Glavk Minosning oʻgʻli

**Glavk** () — qadimgi yunon mifologiyasida . Bolaligida Glavk sichqonchani quvgan (Giginning soʻzlariga koʻra u toʻp oʻynagan), soʻng asal solingan bochkaga tushib, vafot etgan. Nihoyat folbin Polid tomonidan topilmaguncha Minos uni behuda qidirdi. Apollon ishora yubordi va Minos orakulning bashoratiga ishora qilib, Poliiddan Glavkni tiriltirishni talab qildi va shu maqsadda uni Glavkning jasadi bilan birga qabrga qamab qoʻydi. Poliid oʻldirilgan ilon boshqa ilon qoʻygan oʻtdan jonlanganini va xuddi shu oʻt yordamida Glavk tirilishini payqadi . Melesagorning yozishicha, uni Asklepiy 
 tiriltirgan. Afsonaning ratsional talqiniga ko‘ra Glavk asal ichib qornini buzgan, doktor Poliid esa uni shifobaxsh o‘t yordamida davolagan, bu haqda u doktor Dragondan bilib olgan .

Yupiterning Yevropa yo‘ldoshidagi uning sharafiga Glavk (Glaukos Linea) deb nomlangan.

Keyin Minos Poliiddan Glavkka fol ochish sanʼatini oʻrgatishini talab qildi. Poliid buni qildi, lekin Kritdan ketishdan oldin u Glavkka ogʻziga tupurishni buyurdi. Glavk itoat qildi va darhol oʻzining bashoratli sovgʻasini yoʻqotdi .
Glavk ulgʻaygach, Kritdan Italiyaga kelgan , Kritliklar esa uni Yapigiya  qidirib topishgan.

## Manbalar
Giriyey

**Giriyey** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Eng keng tarqalgan talqinga koʻra, Poseydon va Pleyada Alkionaning oʻgʻli, Beotiyaning Giriya shahri asoschisi, nimfa Kloniyaning eri, Niktey va Likaning (yoki Krinakning otasi) otasi, Orionning asrab oluvchi otasi.

Evonimni Apollon ibodatxonasidan ajratgan.

Turli versiyalarga koʻra afsonaning qahramoni Frakiya qiroli yoki (Ovid va Nonnusning fikriga koʻra) Beotiyadan kelgan kambagʻal dehqondir. Giriyey va Orion afsonasining syujeti Giriyada (Boeotiya) yoki Fivada (Aristomaxga koʻra) yoki Xiosda (Pindarga koʻra) sodir boʻladi yoki xudolar orasida faqat Zevs va Germes boʻlgan

Giriyeyning Zevs, Germes va Poseydonga (yoki Aresga) mehmondoʻstligi uchun xudolar unga oʻgʻil olib kelishga vaʼda berishdi. Germes podshoh ularga qurbonlik qilgan buqaning terisini olib, ular ichiga oʻz hojatlarini chiqarishdi (yoki urugʻni quyishdi) va uni yerga koʻmishdi, toʻqqiz oy oʻtgach, Giriyey u yerda chaqaloqni topdi va unga Orion deb ism qoʻydi.(„siydik“ soʻzidan).

Mashhur arxitektorlar Trofoniy va Agamed uni oʻgʻirlash uchun devorda yashirin kirish joyi boʻlgan taniqli xazinaxona qurganlar.

## Adabiyotlar

* Giriey / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Mifologik lugʻat / Ch. ed. Meletinskiy E.M. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1990 — 672 b.

## Manbalar
Laymli shoʻrva

**Laymli shoʻrva** ( — Meksikaning Yukatan shtati anʼanaviy taomi boʻlib, tovuq yoki boshqa goʻsht turidan, masalan, choʻchqa yoki mol goʻshti, laym sharbati qoʻshib tayyorlanadi va tortilya chipslari bilan birga dasturxonga tortiladi.

## Tarixi
Laymli shoʻrva — Yukatanning anʼanaviy taomi. Yukatanning anʼanaviy oshxonasi tarixi Lotin Amerikasi va mayya madaniyatiga borib taqaladi. Yevropadan olib kelingan jonivorlar goʻshti, ziravorlar, pishirish usullari va koʻplab mahalliy mahsulotlarni uygʻunlashtirish laymli shoʻrva kabi koʻplab taomlarning paydo boʻlishiga olib keldi. Laymli shoʻrva birinchi marta 1946-yilda Katun (mayya tilida „jangchi“ degan maʼnoni anglatadi) ismli oshpaz tomonidan pishirilgan. Bugungi kunda u Yukatanning eng mashhur shoʻrva turlaridan biri hisoblanadi.

## Tayyorlanishi
Mashhurligi nafaqat Meksikada, balki butun dunyoda tan olingan shoʻrvaning oʻziga xos taʼmi pirovardida aniq retsept va mahsulotlarning uygʻunligiga bogʻliq. Taomdagi asosiy tarkibiy mahsulot laym emas, lekin aynan u shoʻrvaga takrorlanmas lazzat beradi. Ushbu meva mavsumi sovuq oylardan boshlanadi.

Shoʻrva tovuqning lahm goʻshti yoki boshqa goʻsht turi, bulyon, laym, pomidor, bulgʻor qalampiri, piyoz, tortilya va boshqa mahsulotlar asosida tayyorlanadi.

Odatda laymli shoʻrva kechki ovqatga tortiladi. Taom chuqurroq idish ichiga solinadi, tortilyalar qarsildoq holatini saqlab qolishi va hoʻl boʻlmasligi uchun alohida idishda beriladi. Shu bilan birga ularni shoʻrvaga qoʻshish ham mumkin, bunday holatda ular hoʻl boʻlib, ugra kabi koʻrinishga keladi.

## Yana qarang

* Shoʻrvalar roʻyxati

## Manbalar
Korn dog

**Korn dog** ( — *"makkajoʻxori iti"*) — sosiska boʻlagi makkajoʻxori unidan tayyorlangan xamir bilan qoplanib, qizib turgan yogʻda qovurib olinadi. U sosiskali bulochka yoki hot dogning analogidir Deyarli har doim yogʻoch tayoqchalar bilan beriladi. Lekin baʼzi dastlabki versiyalarda tayoqchalari boʻlmagan.

## Tarixi
Korn dog ning kelib chiqishi bilan bogʻliq baʼzi baxsli fikrlar mavjud. Qaysidir maʼnoda u 1920-yillarda AQShda paydo boʻlib,1940-yillarda milliy miqyosda ommalashgan. 1927-yilda patent uchun hujjat topshirilgan, 1929-yilda tasdiqlangan. pishirish jarayonini himoya qiluvchi AQSh patentida tayoqdagi qovurilgan ovqat haqida maʼlumot keltirilgan. *Oshxona kolleksiyalarining 300 yilida* muallif Linda Franklin Kempbellning taʼkidlashicha, korn dog uchun birinchi mashina (Krusty Korn Dog baker) 1929-yilda ulgurji mehmonxona va restoran oziq-ovqat katalogida paydo boʻlgan. Korn doglar makkajoʻxori unidan boʻlgan xamir bilan pishirilgan, tayyor holatida makkajoʻxori soʻtasini yodga solardi.

*[[The New York Times|The New York Times gazetasida]]* „Korn dog“ga ishora qiluvchi maqola 1947-yildayoq yozilgan.Bir qancha sotuvchilar esa corn dogni aynan ular ixtiro qilganlarini daʼvo qilmoqdalar.

## Tayyorlanishi

Korn dog koʻcha taomlari yoki tez tayyor boʻluvchi taom turiga kiradi. Baʻzi sotuvchilar yoki restaratorlar korn doglarni dasturxonga tortishdan yoki xaridorga berishdan oldin qovurishadi. Bu turdagi taomlarni Shimoliy Amerikadagi deyarli har qanday supermarketda yaxna holatda topish mumkin, faqat uni qizdirib olish kerak boʻladi. Baʼzi sotuvchilar muzlagan yemakni eritib, qoʻngʻir rangga kirguniga bir sidra qovurib oladilar. Tayyor muzlatilgan Korn doglar mikrotoʻlqinli pechda pishirib olinishi mumkin, ammo ustki qatlami chiroyli chiqmaydi. Bu taomlarni shunchaki oʻzini yoki ketchup, xantal va mayonez kabi turli xil souslar bilan isteʼmol qilinish mumkin.

## Turlari
Nonushta uchun sosiskalar frityurda pankeyklar ichiga solib qovuriladi.

Argentinada ular *Panchukers* deb ataladi va asosan vokzal yaqinida, sotiladi, shuningdek, mamlakatning markaziy qismida ham juda mashhur. Koʻpincha koʻchalarda sotiladi, baʻzan ichiga pishloq ham solinishi mumkin. Koʻp souslar bilan isteʼmol qilinadi.

Avstraliyada corn dog mintaqaga qarab *Dagwood Dog*, *Pluto Pup* yoki *Dippy Dog* nomlari bilan mashhur.

## Har yilgi bayramlar
Amerikaliklar har yili mart oyining birinchi shanbasida Milliy Corn dog kunini nishonlaydilar.

## Yana qarang

* Hot dog
* Xamirdagi kolbasa (''choʻchqalar adyolda'' — „koʻrpadagi choʻchqa“)
* White hot
* Tez tayyorlanadigan ovqat

## Manbalar
Archibald

**Archibald** () — inglizcha erkaklar ismi. Ismning qisqartirilgan shakli *Archi (Archie)* — Archi, *Arch* — Arch. Qadimgi oliy nemischa *erchan* (haqiqiy, sof) yoki aircan (tabiiy, mahalliy) va bald (jasur, mard) soʻzidan olingan.

*Archibald* (Archibald) shakli Shotlandiya zodagonlari orasida kechki oʻrta asrlarda va erta zamonaviy davrlarda ayniqsa mashhur boʻldi, shuning uchun familiya sifatida foydalanish XVIII asrda, ayniqsa Yangi Shotlandiya va Shotlandiyada sodir boʻladi. Bu nom XIX asrning oxirlarida Qoʻshma Shtatlarda nisbatan mashhur boʻlib, 1890-yilda 290taga yetgan, ammo 1920-yillarda mashhurligi boʻyicha 1000 darajadan pastga tushib XX asrning boshlarida tezda mashhur boʻlib ketdi. Shuningdek, Archibald soʻzidan paydo boʻlgan archibaldo soʻzining ishlatilishi haqida ham maʼlumotlar mavjud. Archibaldo Sidan keyin sakkizinchi musiqiy nota boʻlib, faqat noyob eshitish qobiliyatiga ega odamlar bu ajoyib tovush kombinatsiyasini eshitishlari mumkin.

## Manbalar
Galat

**Galat** () — qadimgi yunon mifologiyasida Galatiyaliklar va / yoki Gallarning eponimi. Timeyning yozishicha Galat Kiklop va Galatiyaning oʻgʻli boʻlib, Galatiya nomi; xuddi shu versiyani Appian ham beradi, Galatni Polifem va Galateyaning oʻgʻli, Kelt va Illiriyaning ukasi, Sitsiliyada tugʻilgan va Galatiyaliklarning eponimi. Evstafiy Galatni Apollonning oʻgʻli deb ataydi.

Ammian Marsellin tilga olgan Timagenning soʻzlariga koʻra zolim Tavrisk Galliyani ishgʻol qilgan va Gerkules uni magʻlub etgan, olijanob ayol bilan oila qurgan va ularning oʻgʻli oʻzi hukmronlik qilgan mamlakatni oʻz nomi bilan atagan.

Diodorning soʻzlariga koʻra bir vaqtlar oʻzining ulkan oʻsishi, kuchi va gʻayrioddiy goʻzalligi bilan ajralib turadigan Keltik qirolining qizi barcha daʼvogarlardan bosh tortgan. Biroq Gerion sigirlari uchun yurish paytida Gerakl Keltikaga yetib kelib, Aleziya shahriga asos solganida malika Gerkulesning kuchi va jasoratidan xursand boʻlib, u bilan birlashadi va Galat ismli oʻgʻil tugʻadi. Galat voyaga yetib, qirol hokimiyatini meros qilib olgach, koʻp yerlarni egallab, jasorat koʻrsatadi va Galat nomi bilan mamlakat Galliya deb atala boshladi.

## Yana qarang
*Rosher lugʻati. T. 1. Stb. 1589.
## Manbalar
Gippofoont

**Gippofoont** (Gippotoont va , baʼzi manbalarda Gippotey, ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Tugʻilgandan keyin uni onasi choʻponlarga tashlab ketgan, choʻponlar uni bolaning bobosi shoh Kerkionga koʻrsatishgan. Bobosining buyrugʻiga koʻra, u yana haydalgan, lekin ot suti bilan boqilgan, keyin esa choʻponlar tomonidan tarbiyalangan. Tesey Kerkionni oʻldirib, Gippoteyni shoh qilib qoʻydi. Uning Elevsinadagi ziyoratgohi va Attik filalaridan biri Gellanik va Yevripidga koʻra uning nomi bilan atalgan. Poseydon va Alopening oʻgʻli. Gesiod tomonidan tilga olingan.

## Manbalar
Kariokarovlar

**Kariokarovlar** () — Malpigiyegullilar tartibiga kiritilgan ikki pallali gulli oʻsimliklarning kichik oilasi, ikkita avlod va 25 turdan iborat. Oila vakillari faqat Markaziy va Janubiy Amerikaning tropik mintaqalarida tarqalgan.

## Avlodi
*The Plant List* maʼlumotlar bazasiga koʻra (2016-yil iyul holatiga koʻra) oila 2 avlod va 26 turni oʻz ichiga oladi:

* Anthodiscus G.Mey. — 10 turni oʻz ichiga oladi;
* Caryocar L. — Kariokar — 16 turni oʻz ichiga oladi.

## Manbalar


## Havolalar
* Kariokarovie (ing.) : veb- maʼlumotlar
* Caryocar species
Gippomedont

**Hippomedon** ( „otlar hukmdori“) — qadimgi yunon mifologiyasida — Aristomaxning oʻgʻli (Talayning oʻgʻli) (boshqa versiyaga koʻra — Talayning oʻgʻli). Yoki Adrast singlisi Metidika va qahramon Mnesimaxaning oʻgʻli. Anʼanaga koʻra Gippomedont Lerna koʻli yaqinida yashagan va baland boʻyli boʻlgan.

Uning uyining poydevori Argolisdagi Pontin togʻida koʻrsatilgan. Delfidagi haykal mavjud. Epigonlar yurishining aʼzosi Polidorning otasi.

Fivaga ga qarshi chiqqan yetti kishidan biri, Onkaid darvozasida turgan, qalqonida Tifon tasvirlangan. Yoki Ogigo darvozasi oldida turardi. Fivaliklar bilan urush paytida u Ismar tomonidan oʻldirilganlardan biri edi. Yoki koʻp fivaliklar tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Kolbasa qiymasi

**Kolbasa qiymasi** — retseptda nazarda tutilgan miqdordagi kolbasa mahsulotlarini tayyorlash uchun moʻljallangan mahsulotlar aralashmasi. Qiyma yuqori darajada yopishqoq va choʻziluvchan boʻlib, bunday natijaga tarkibiy mahsulotlarni yaxshilab aralashtirish orqali erishiladi. Qiymaning asosiy biriktiruvchi komponenti goʻsht qiymasi hisoblanadi va u tayyor mahsulotning yaxlit tuzilishini taʼminlaydi.

Goʻshtni maydalashda toʻqimalarning mushak tuzilishi buziladi. Xomashyoni maydalash darajasi kolbasa turiga qarab oʻzgaradi: qiyma goʻsht emulsiya koʻrinishida (sosiska, sardelka, qaynatilgan va oʻpka-jigarli kolbasalar ishlab chiqarishda) va mikroskopik darajada bir hil boʻlishi, odatda yangi yoki tuzlangan shpik yoki toʻsh qismidan (yarim dudlangan, qaynatilgan-dudlangan, xom-dudlangan va quritilgan kolbasa ishlab chiqarishda) ajratilgan mushak yoki yogʻ toʻqimasining katta-kichik boʻlaklarini oʻz ichiga olishi mumkin. Qaynatilgan kolbasa, sosiska va sardelka uchun goʻsht avval maxsus uskunada, soʻngra kutter va boshqa turdagi maydalagichlarda (emulsifikatorlarda), aksariyat dudlangan va quritilgan kolbasalar uchun esa aylana moslamada maydalanadi. Qiymaga qoʻshilgan shpik yoki toʻsh boʻlaklari maxsus kesgich yoki kutterda maydalab olinadi.

Choʻchqa goʻshti qoʻshmay tayyorlanadigan qaynatilgan kolbasa, sosiska va sardelkalar uchun gomogenlangan qiyma maydalagichda, shpik yoki goʻsht boʻlaklari qoʻshilgan bir hil boʻlmagan qiyma esa — aralashtirgich yordamida maydalab tayyorlanadi. Maydalash vaqtida qiyma 17-20 °C gacha isitiladi, bu uning sifatini yomonlashtiradi, qiyma qizib ketishining oldini olish uchun jarayon boshlanishidan oldin ichiga asta-sekin sovuq suv yoki muz qoʻshiladi. Maydalash jarayoni avvalida goʻsht ichiga fosfatlar ham solinadi, bu uning birikish qobiliyatini oshiradi. Yogʻsiz xomashyo maydalaganidan soʻng, ichiga ziravorlar, kraxmal, sut kukuni va oxirida — yogʻli choʻchqa goʻshti yoki yogʻ qoʻshiladi. Agar tuzlashda nitrit ishlatilmagan boʻlsa, uning 2,5 % lik eritmasi qiyma ustidan quyiladi. Kesishning oxirgi bosqichida qaynatilgan kolbasa rangining barqarorligini oshirish uchun massa ichiga askorbin kislotasi ham qoʻshiladi.

SSSRda „Havaskorlar kolbasa qiymasi“ va „Alohida kolbasa qiymasi“ nomlari ostida qattiq bankalarga solingan kolbasa qiymasining yuqori sifatli konservalari ishlab chiqarilgan. Ushbu konservalar sovuq holida, shuningdek, qovurilgan holatda garnir bilan isteʼmol qilingan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
*
Betpakdalit

**Betpakdalit** (Markaziy Qozogʻistondagi Betpak-dala choʻlidagi birinchi topilma joyi nomi bilan atalgan) — margumushli molibden kislota minerali. L.P.Yermilova tomonidan 1954-yilda (KNE ga koʻra yoki 1961) Karaoba volframit konida kashf etilgan. Kimyoviy formulasi: CaFe3+[As2Mo5O24]·14H2O, kimyoviy tarkibi (%); CaO — 4,18; Fe2O3 — 12,30; MoO — 50,26; As2O3 — 13,94; H2O — 19. Monoklinik sintgoniyada kristallanadi, qisqa prizmatik, konvert shaklidagi kristallar, yashil, qoʻngʻir tusli yorqin sariq rang, xira jilo, mumsimon, shisha, qattiqligi, Moos shkalasiga koʻra taxminan 3, zichligi 2980—3050 kg/m3. Betpakdalit suyultirilgan xlorid kislotada oson eriydi. Endotermik taʼsir 120, 550 va 700 °C da oʻrnatilgan; u 750-850 ° C da yaxlitlanadi va 1000 ° C da eriydi. Betpakdalit oksidlanish zonasining yuqori qismida, yarozit, ferrimolibdit, opal, gidroslyuda, limonit, gips bilan bogʻliq boʻlgan yoriqlar va boʻshliqlarda tarqalgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Betpakdalit // Kazaxstan. Natsionalnaya ensiklopediya (rus.). — Almati: Qazaq ensiklopediyasi, 2004. — T. I. — . (CC BY-SA 3.0)
Budaat

**Budaat, budagat** (moʻgʻ. Budaad, Budagad, Buuday) — moʻgʻullarning Nirun tarmogʻiga kiradigan qabilalardan biri. Hozirgi vaqtda xotogoytlar, sartullar va janubiy moʻgʻullardan tashkil topgan etnik guruh.

## Tarix
"Moʻgʻullarning hikmatli rivoyatida" shunday deyilgan: „Xabichi-Baaturning oʻgʻli Menen-Tudun edi. Menen-Tudunning oʻgʻli Xaralday. Xaraldayning bolalari Budagat qabilasining asoschilari boʻldi, ular aralash boʻtqani eslatgani, na oqsoqol, na boshliq boʻlgani uchun shunday nom oldilar“. Baʼzi tadqiqotchilarning fikricha, Xabichi-Baatur taxminan XI asrning boshlarida yashagan. Buuday avlodi shu vaqtda paydo boʻlgan. Xabichi-Baatur Bodonchar Borjigin urugʻidan boʻlganligi sababli uning Budagat avlodlari ham Borjigin urugʻining tarmoqlaridan biri hisoblanadi.

XII asr oxirida mahalliy moʻgʻullarning Nirun guruhida boʻlgan Budagat yoki budaatlar, XIII asr boshlarida allaqachon Buyuk Moʻgʻul davlatining markaziy tumeniga koʻchib oʻtgan. „Yilnomalar toʻplamida“ bu qavm budat sifatida belgilangan. Budagatlar Chingizxonning taychiutlarga qarshi kurashida uning tarafida boʻlgan, unga yordam bergan va gʻalaba qozongan. XV-XVI asrlarda. Hasar avlodlari hukmronlik qilgan xorchinlarning chap qanotidagi yetti otokdan biri budachin (budačin) boʻlgan. Koʻrinib turibdiki, budachin budaachin soʻzining notoʻgʻri yozilishi. XI asrning birinchi yarmida mahalliy moʻgʻullardan boʻlgan Budagat urugʻining avlodlari oʻziga Buuday nomini oldi, zamonaviy hotogoyt va sartaullarning bir qismi edi. "Moʻgʻullarning hikmatli rivoyatiga" koʻra, budaʻat etnik nomi budaa (budag-a) soʻziga -d (-d) affiksini qoʻshish orqali hosil qilingan — rasm. Baʼzan moʻgʻul tilida budaa soʻzi buudai shaklini oladi.

## Zamonaviylik
Hozirgi vaqtda Buuday urugʻi nomining tashuvchilari Moʻgʻulistonning Zavxon aymogʻining Tudevtey, Dorvoljin, Zavxanmandal, Erdenexayrxan somonlarida qayd etilgan. Ichki Moʻgʻuliston hududidagi janubiy moʻgʻullarning tarkibida Budagad urugʻi** vakillari yashaydi.

## Manbalar
Bog‘liqlik tuyg‘usi

**Bogʻliqlik tuygʻusi** — chuqur xush koʻrishlik, sevgi, kimgadir yoki biror narsaga sadoqatga asoslangan yaqinlik hissi.

## Bogʻliqlik tuygʻusining shakllanishi
Bolaning asosiy mehri onaga, keyinroq esa boshqa tarbiyachilarga bogʻliqdir. Psixoanalitiklar orasida keng tarqalgan fikrga koʻra, agar bunday asosiy mehrning shakllanishi biron bir sababga koʻra qiyin yoki imkonsiz boʻlsa, u holda inson katta boʻlgach boshqa odamlarga mehr berishni, yaqinlashishni toʻliq shakllantira olmaydi, bu uning sotsializatsiya jarayoniga jiddiy ravishda zarar yetkazadi va antisotsiyal shaxsiyat buzilishiga sabab boʻlishi mumkin.

## Bogʻliqlik tuygʻusining turlari
*Ishonchli bogʻliqlik* — bu oʻziga ishongan odamning hissiy asosini yaratadigan ona va bola oʻrtasidagi sogʻlom aloqadir. Ota-ona doʻstona munosabatda va doimo bolaga eʼtibor qaratadi. Bola xotirjam, quvnoq, uni osongina tinchlantirish mumkin, katta boʻlgach, u osonlikcha emotsional jihatdan moslashadi.

*Qochuvchi bogʻliqlik* — ota-ona doimiy hissiy eʼtiborsizligidan kelib chiqadi. Ota-onaning bolaga munosabati tartibsiz. Bola bezor qiluvchi boʻladi, katta boʻlgach, boshqalarning fikriga juda qaram, yaqin munosabatlarni qadrlamaydi.

*Tartibsiz bogʻliqlik* — ota-ona tomonidan bolani doimiy qoʻrqitish va bostirish natijasida paydo boʻladi. Bola nazorat qilib boʻlmaydigan, tajovuzkor yoki tushkunlikka tushib qoladi, katta boʻlgach, boshqalar bilan munosabatlarni qurishda katta qiyinchiliklarga duch keladi.

## Yana qarang
* Reaktiv bogʻliqlik buzilishi
* Bogʻliqlik tuygʻusi nazariyasi
* Voyaga etgan insonning bogʻliqlik tuygʻusi
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* *Iskoldskiy N.V.* Bolaning onasiga boʻlgan munosabatini oʻrganish (chet el psixologiyasida) // Psixologiya savollari. — 1985. — 6-son.

*
Dedalion

**Dedalion** () — yunon mifologiyasida Gesper yoki Lyutsiferning oʻgʻli, Keykning akasi. Xionaning otasi, Avtolik va Filamonning bobosi. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, u Avtolikning haqiqiy otasi.

Keyk oʻzining akasi Dedalionni jasorat va kuchga toʻla buyuk jangchi sifatida tasvirlagan, ammo u urushning shafqatsizligidan zavqlanib, qoʻrs boʻlishi mumkinligini tan olgan. Dedalionning hayoti haqidagi hikoya, asosan, Ovidiyning „Metamorfozalari“ da aytiladi, ammo qisqacha havolalarni boshqa klassik asarlarda ham topish mumkin. Afsona syujetida qizi Xionaning oʻlimidan keyin qaygʻuga botgan Dedalion oʻzini olovga tashlamoqchi boʻlgan, lekin uni tutib qolishgan. Keyin u yugurib borib, Parnasdagi qoyadan oʻzini tashlagan, shundan soʻng Apollon uni qirgʻiyga aylantirgan *(Dedalion*). Ovidiyning asariga asosan, „Fisbadagi kaptarlarni taʼqib qilgan“.

## Mifologiya

## Sohibjamol qizi
Aytishlaricha, Dedalionning qizi Xiona shunchalik goʻzal ediki, u minglab odamlarning orzusiga aylangan. Maʼlum boʻlishicha, uning muxlislari orasida nafaqat tirik odamlar bor edi. Yerga tashrif buyurgan Apollon va Germes Xionani koʻradi va ehtirosga toʻladi. Apollon tungacha kutishga qaror qildi, lekin Germes unchalik sabrli emas edi. Sehr-jodudan foydalanib, u Xionani uxlatib qoʻydi va uni zabt etti. Oʻsha kuni kechqurun Apollon ham kampir qiyofasida tashrif buyurdi. Ushbu ikki ilohiy tashrif natijasida Xiona egizaklarni dunyoga keltirdi. Germesdan u achinarli tarzda taniqli oʻgʻri va firibgarga aylangan Avtolikni, Apollondan esa ovozi va lira chalish qobiliyati bilan mashhur boʻlgan Filamonni dunyoga keltirdi.

## Vafoti
Bir emas, ikkita xudoning eʼtibori Xionani maqtovlarga olib keldi, uning goʻzalligi hatto Artemidaning goʻzalligidan ham ustun ekanligini ayta boshlashdi. Shakkoklik haqida gapirmasa ham, bu shaxsiy haqorat uchun qasos olish uchun, Artemida Xionaning tiliga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻq otib, uni oʻldirdi. Uning otasi Dedalion qaygʻuga botdi va ukasi uni yupatish uchun qancha urinmasin, oʻziga kela olmadi. Qizining dafn marosimida Dedalion uch marta oʻzini olovga tashlamoqchi boʻldi, ammo uni tutib qolishdi. Toʻrtinchi muvaffaqiyatsiz urinishidan keyin u dalalar va oʻrmonlar boʻylab aql bovar qilmaydigan tezlikda yugurdi, Parnas togʻining choʻqqisiga chiqdi va sakradi. Apollon qaygʻu chekayotgan otaga rahmi kelib, yerga tegmasdan oldin uni qirgʻiyga aylantirdi.

Aytishlaricha, qirgʻiyning katta kuchi, shuningdek, boshqa qushlarni ovlashga moyilligi Dedalionning qizining oʻlimidan keyin kelib chiqqan avvalgi jasorati va gʻazabining natijasidir.

## Manbalar
Devana

**Devana** (ruscha: Zevana, *Dzewana, Dziewonna*) — Gʻarbiy slavyan mifologiyasida maʼbuda, hayvonlar va ovning homiysi. Yosh, chiroyli va qoʻrqmas maʼbuda yoki mavsumiy marosimning ayol mifologik qahramoni.

Devana ovchi va ovchi xalqlar tomonidan juda hurmat qilingan. Ular maʼbudaga ibodat qilib, ovda omad tilab, minnatdorchilik sifatida esa oʻljaning bir qismini taqdim qilishgan.

Yan Dlugoshning (XV asrning uchinchi choragi) „Polsha tarixi“ ga koʻra*, Dzewana* — Rim Dianasiga mos keladigan Polsha panteonining maʼbudasi. A. Bryukner Dlugosh roʻyxatining katta qismi yilnomachining yaratilishi va qadimgi slavyan mifologiyasiga asoslanmaganligini, xususan, maʼbuda *Dzevana* Rim xudosiga (bu holda, Diana) tenglikni topish istagi bilan yaratilganligini aytgan. Ye. M. Meletinskiy tomonidan tahrirlangan mifologik lugʻatda ham, „Slavyan qadimiy yodgorliklari“ akademik nashrida ham Dewan haqida hech qanday eslatma yoʻq. Biroq, V. V. Ivanov va V. N. Toporov „Koʻp noaniqliklar va fantastikalarga qaramay, Dlugoshning roʻyxati mifologik haqiqatni aks ettiradi“ deb ishonishga moyil boʻlib, Dzewana nomi () „qiz“, „bokira“ ga oʻxshashligini dalil sifatida koʻrsatadi va u, mifologik qahramon sifatida, mavsumiy marosimda ijro etishini tasdiqlaydi.

1824-yilda *Dziewonna* maʼbuda haqida Daniya shoiri B. S. Ingemann shimoliy slavyanlarning xudolari orasida eslab oʻtgan.

Devana(471143) yirik trans-neptun ob’ekti Devana nomi bilan atalgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Deioney

**Deioney** () — yunon mifologiyasining Fessaliya davri qahramoni, Dianing otasi, kuyovi Iksion tomonidan oʻldirilgan.

## Mifologiyada

Qadimgi manbalarda Deioney faqat kuyovi Fessaliya qahramoni Iksion haqidagi afsona bilan bogʻliq holda tilga olinadi. Deioneyning kelib chiqishi haqida biror maʼlumot yoʻq. Shu bilan birga, Nonn Panopolitanskiyning yozishicha, Iksionning rafiqasi Fessaliya shimolidagi Perrebiya viloyatidan edi.

Deioneyning Dia ismli qizi bor edi, Iksion unga uylanmoqchi boʻldi. Qizning otasi qimmatbaho toʻy sovgʻasi evaziga uni turmushga berishga rozi boʻldi. Biroq, Iksion bunga koʻnmadi; keyin Deioney undan otlarni garovga oldi. Keyinchalik, Iksion, Diodor Sitsiliyskiyning soʻzlariga koʻra, qaynotasiga „bundan keyin doim unga boʻysunishni vaʼda qildi“ va mehmon sifatida taklif qilib, uni tepasida taxtalar bilan qoplangan olovli chuqurga itarib yubordi. Shunday qilib, Deioney halok boʻldi. Bu Elladadagi oila aʼzosining birinchi qotilligi — shunday dahshatli jinoyat ediki, xudolar ham, odamlar ham qotilni poklashdan bosh tortdilar. Natijada Iksion aqldan ozdi.

Deioneyning nabirasi Pirifoy hisoblanadi. Afsonaning muqobil versiyalariga koʻra*,* Dianing otasining ismi Gesioney yoki *Eioney* boʻlgan.

## Sanʼatda
Iksion afsonasi qadimgi dramaturglarning (Esxil, Sofokl, Yevripid, Timesifey, Kallistrat) bir qator pyesalari uchun syujet asosi boʻldi, ammo bu asarlarning barcha matnlari yoʻqolgan va syujet tafsilotlari nomaʼlumligicha qolmoqda. Deioney Esxilning „Iksion“ tragediyasidagi qahramon boʻlgan degan taxmin mavjud va asarni butunlay bu qahramonning oʻlimiga bagʻishlash mumkin edi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
# 
# 
# 
# 
## Havolalar
# 
# Yarxo V. Iksion // Mifi narodov mira. — 1987. — T. 1. — S. 504.
#
Deksamen

**Deksamen** () Qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Oykeyning oʻgʻli, Olen (Axaya) shohi. Mnesimaxaning otasi (Diodor, Ippolita boʻyicha). Kentavr Yevrition unga Mnesimaxani xotini sifatida berishni talab qildi, Deksamen uni Azanga unashtirgan edi. Deksamen Geraklni chaqirdi va u Yevritionni oʻldirdi.

Egizak qizlari Feronika va Ferefona Kteat va Yevritga turmushga chiqqan edi. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, „Gerakl va uning jasoratlari haqida sheʼrlar yozganlar uchun Deksamen hikoyaning sevimli mavzusidir“. Taxminlarga koʻra, Deyaniraning otasi. „Deksamen“ Iofont va Kleofont tragediyalarining bosh qahramoni.

## Manbalar
Makedon

**Makedon** yoki **Makedn** () — yunon mifologiyasidagi qahramon, Makedoniyaning eponimi. Uning kelib chiqishining bir nechta taxminlari mavjud.

„Ayollar katalogi“ Makedonni Devkalionning qizlaridan biri Fiya va Zevsning oʻgʻli deb ataydi va u „otliq“ epiteti bilan tilga olinadi.

Diodorning soʻzlariga koʻra, Makedon Osirisning oʻgʻillaridan biri edi va oʻsha paytdagi butun dunyo boʻylab yurishda unga hamroh boʻlgan. Yevropaga oʻtib, Osiris oʻz oʻgʻlini, bosib olingan va keyinchalik uning nomini olgan hududlardan biriga shoh qilib qoʻyadi.

Makedon Arkadiya shohi Likaonning ellik oʻgʻli orasida tilga olingan.

Pellalik Marsiya soʻzlariga koʻra, Piyer va Amat Makedonning oʻgʻillari boʻlgan.

## Manbalar
Lesbos shohi Makarey

**Makarey**, Makar ( „baxtiyor“) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Lesbos shohi. „Iliada“ va Gomer madhiyasida Eolid () deb eslatib oʻtilgan.

Bir taxminga koʻra, Gelios va Rodaning yetti oʻgʻlidan biri akalari bilan Telxinlarni Rodosdan chiqargan. U akasi oʻldirilganidan keyin Rodosni tark etdi va Lesbosga ketti.

Boshqa taxminga koʻra, Krinakning oʻgʻli (Gesiod va boshqalarga koʻra). Olenda yashagan (oʻsha paytda Iada deb atalgan Axaya). Ioniyaliklar va boshqalarni boshqarib, u Lesbosga joylashdi va qoʻshni orollarni oʻzlashtirib, shoh boʻldi. Qonun kiritib, uni „sher“ deb atadi. Qizlari Mefimna, Mitilena va Issa, oʻgʻli Kidrolay va boshqalar. Xios, Samos, Kos va Rodosga koloniyalar olib keldi. Uning nomidan Lesbos va boshqalar Baxtiyor orollar deb atalgan.

## Manbalar
Nikostrat

**Nikostrat** ( „gʻolib qoʻmondon“ maʼnosida) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Menelay va Yelenaning oʻgʻli (yoki baʼzi manbalarga koʻra, Yelena va Aresdan tugʻilgan) Yoki Menelayning qul xotindan boʻlgan oʻgʻli. Amiklada taxtda akasi Megapenf bilan bir otda tasvirlangan. U Kritda Ista shahriga asos solgan.

## Manbalar
Nioba

**Nioba** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Argos qiroli Foroney va Teledikaning qizi. Zevs zabt etgan birinchi inson ayol. Baʼzi taxminlarda, Inaxning xotini va Foroneyning onasi. 16-avlodda Alkmenaning ajdodi. Farzandlari Argos va (Akusilay boʻyicha) Pelasg.

* Pavsaniy uni bir marta (II 22, 5) va tasodifiy eslab oʻtadi.
* Timey 22a; Nonn. Dionisning harakatlari XXXII 66.

## Manbalar
Adrast

**Adrast** („ishtirok etmagan“, „qatnashmagan“) — qadimgi yunon mifologiyasida Talay va Lisimah (yoki Talay va Yevrinom, yoki Talay va Lisiyanassa) ning oʻgʻli, Argos qiroli; surgun qilingan, bobosi, Polibning oldiga, Sikionga qochib, uning oʻlimidan soʻng taxtni egalladi. Sikion versiyasiga koʻra, Talay va Lisianasaning oʻgʻli, Sikion qiroli Polibning nabirasi, Sikionda bir muddat hukmronlik qilgan, u yerda Panu va Gelios bilan Gera ibodatxonasini qurgan. Yoki Festdan keyin Sikyonning yigirma uchinchi qiroli.

„Iliad“ da eslatib oʻtiladi. Amfifeyning xotini, bolalari Argia, Deipila, Egialeya, Egialey, Kianip. Shirin nutqi bilan mashhur edi.

Keyinchalik Argosga qaytib keldi. Folbin Appoloning, qizlari toʻgʻiz va sherga turmushga chiqadi degan bashorati tufayli, u qizlarini afsonada boshqacha tariflangan qahramonlarga turmushga berdi. Ikkinchi qizining turmushi, akasi Eteokl tomonidan Fibadan haydalgan kuyovini himoya qilish uchun Adrast tomonidan Fibaga qarshi „Semi yurishi“ ga sabab boʻldi. Nemey oʻyinlarida u Arionda ot poygalarida gʻalaba qozondi. Fivga qarshi yetti kishidan biri (Sofokl uni yettinchi deb hisoblamaydi) Gomoloid darvozasida turdi.

Magʻlubiyatdan soʻng, yagona qahramon Arion otining tez yugurishi tufayli qutulib qoldi. Filohorga koʻra, Adrastning aravasi Beotidfgi Garmaga qulab tushdi va u qishloq aholisi tomonidan qutqarildi. Afinaga kelgach, u rahm-shafqat qurbongohiga tushib, halok boʻlganlar uchun dafn etishni soʻradi. Keyin afinaliklar Fivga kelib, jasadlarni dafn qilish uchun qarindoshlariga topshirdilar. Yoki Elevsinga (Yevripidga koʻra) keldi. Jasadlar Fivda yondirilganda halok boʻlganlar motam tutdi. Afinaliklarga koʻra, jangchilarning jasadlari Kiferon yaqinidagi  Elevfer qal’asida, yoʻlboshlari esa Elevsinda dafn etiladi. Jasadlar Elevsinda dafn etilgan, fivan versiyasiga koʻra, ular ixtiyoriy ravishda jasadlarni berdi.

Oʻn yil oʻtgach, u yana epigonlar deb ataladigan halok boʻlganlarning avlodlari bilan shaharni bosib oldi, biroq  oʻgʻli Egialeyni yoʻqotdi. U qaygʻudan, Megarga qaytib ketayotganda vafot etdi va oʻsha  yerda dafn qilindi. Uning uyi Argosda koʻrsatildi. Adrastning sharafiga Sikion oʻyinlari, fojiali xorlarning chiqishlari bor edi. Shu asosda, XIX asr olimlari Adrast dastlab Xudo Dionis bilan bir xilligini taʼkidlashdi, keyinchalik u turli joylarda qahramon sifatida eʼtirof etildi.

Eretriya Axey fojiasining bosh qahramoni „Adrast“, Evripid „Yolvarish“.

Gomerga koʻra, Agamemnon, akasi Menelay („Iliada“ qoʻshigʻi 6, 37-65 sheʼr) tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Eurynome

**Yevrinoma**, Evrinoma () — qadimgi yunon mifologiyasida okeanida, Okean va Tetisning qizi. Harmoniya maʼbudasining xizmatkori.

## Nomning kelib chiqishi
Evrinoma nomi ikki qismga boʻlingan, bu yerda eury „keng“ degan maʼnoni anglatadi va nome protohind-yevropa ildizli *nem-, „tarqatish, uzalish“ ga mos keladi. Bu ildizdan olingan so‘zlar keng maʼnoga ega. Evrinoma misolida bu ismning ikkita asosiy maʼnosi „sayyor“ yoki „hukmdor“ dir.

Robert Greyvs Evrinomada oy maʼbudasini koʻrgan, u neolit davridagi Yevropaning yunonlargacha boʻlgan ona maʼbudasidan kelib chiqqan. Bu holatda -nome „koʻchmanchi“ degan maʼnoni anglatadi. Koʻchmanchi yaylovlar yoki chorva boqish uchun „taqsimlangan“ yerlarni qidirib yuradi. Agar „hukmdor“ maʼnosidagi -nome haqida gapiradigan boʻlsak, u qonun va adolatni „taqsimlovchi“dir.

Biroq bu holatlar hech birining Evrinomaning ehtimoliy ona maʼbuda sifatidagi maqomiga hech qanday aloqasi yoʻq. Agar Evrinoma yunonlargacha boʻlgan maʼbudaning vorisi boʻlsa, uning nomi yunoncha emas, yunonlargacha ismlardan boʻlishi kerak. Agar ism hind-yevropacha boʻlsa, tilni oʻzgartirish jarayonida yunonchaga evrilgan boʻlishi mumkin. Agar u hind-yevropacha boʻlmasa, unda nom oʻzgarishi natijasi yoki eng yaqin yunoncha omonimning tanlanishi boʻlishi mumkin.

## Mifologiya
Mifologik anʼanaga koʻra, Evrinoma qadimgi okeanidalardan biri edi. Zevsning uchinchi xotini sifatida u xaritlar Yevfrosin, Aglaya va Taliyani tugʻdi (baʼzi versiyalarga koʻra, bular Okeanning qizlari). Bundan tashqari, bir versiyaga koʻra, u Zevsdan Asopni tugʻdi. Fetida bilan birga u Gefestga Olimpdan tashlangandan soʻng enagalik qildi. Xaritlardan biri keyinchalik uning xotini boʻldi.

Okeanida Evrinoma yana bir Evrinoma bilan chambarchas bogʻliq, u Titanlar hukmdori hamda Kronos va Reya hokimiyatni qoʻlga kiritgunga qadar Olimpusda (Ferekid Sirskiyga koʻra) hukmronlik qilgan Ofionning rafiqasidir. U Reya bilan qoʻlma-qoʻl jang qilgan, lekin magʻlubiyatga uchrab, Tartarga tashlangan.

## Hurmatlash
Evrinoma ibodatxonasi Arkadiyadagi Figaliyada, Neda va Limaks daryolarining qoʻshilish yerida joylashgan. Muqaddas joy ochilganda yiliga bir marta koʻrinadigan yogʻoch haykalda u suv parisi timsolida tasvirlangan — tanasining yuqori qismi ayol va pastki qismi baliq. Haykal oltin zanjirlar bilan oʻralgan. Evrinomaning oʻgʻli Asop Sikioniyaning qoʻshni mintaqasi yaqinidagi daryo maʼbudi boʻlgan.

Arkadiyaliklar sigʻinadigan baliq dumli maʼbuda Evrinoma, Ofionning xotini, Tefida, Okeanning xotini, Evrinoma, xaritlarning onasi, Neda daryosi maʼbudasi yoki hatto, Artemidaning timsollaridan biri boʻlishi mumkin.

## Bugungi kunda
1863-yilda kashf etilgan asteroid (79) Evrinoma nomi bilan atalgan.

## Adabiyotlar

* Mifologik lugʻat / Bosh. muh. Meletinskiy Y. M. — M .: Sovet Ensiklopediyasi, 1990-y — 672 b.

## Manbalar
Messier 19

**M 19 tarqoq toʻdasi** (shuningdek, M 19 yoki NGC 6273 nomi bilan ham tanilgan) Ophiuchus yulduz turkumidagi sharsimon klasterdir.

## Kashfiyot tarixi
1764-yilda Sharl Messye tomonidan kashf etilgan va shu yili kometaga oʻxshash jismlar katalogiga qoʻshilgan edi.

## Qiziqarli xususiyatlari
M19 klasteri galaktikaning markaziga (5200 yorugʻlik yili) yaqinligi bilan bogʻliq boʻlgan deformatsiyalangan elliptik shaklga ega. M 19 quyosh sistemasidan 28 000 yorugʻlik yili masofada joylashgan.

## Kuzatishlar
Sharsimon klasterning Yozgi Ophiuchus yulduz turkumining janubiy qismini qiyinchilik bilan boʻlsa-da, daka durbinlari bilan topish mumkin. Ammo buni Janubiy kengliklarda, Rossiyaning Markaziy hududlarida qilish yaxshidir, agar u ufqning yuqorisida koʻtarilsa, u juda past. M19 200 mm dan ortiq teleskop teshiklarida va 180x dan kattalashtirishda yulduzlarga aylana boshlaydi, shu bilan birga uning limonsimon shakli sezilarli darajada bilinadi. Biroq, bu toʻsiqni havaskor kuzatish uchun maqbul boʻlgan 350-400 mm diafragmani tan olinishi kerak.

## Messiye katalogidagi osmon qoʻshnilari

* M 9 — (shimolga) oʻxshash, lekin xira;
* M 4 — (gʻarbda, Antares yaqinida — αCchayon) ulkan va yorqin;
* M 62 — (hatto Chayon bilan chegarada janubda) sezilarli darajada zichroq.

## "Messiye Marafoni" dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 27 → M 62 → **M 19** → M 11 → M 39 …
## Yana qarang
* Messier ob’ektlari roʻyxati
* Yangi umumiy katalog

## Manbalar


## Havolalar
* Messier 19, SEDS Messier pages
Draugr

**Draug**, **draugr** (qadimgi Norse *tilidan draugr*, pl. *draugar*, ) — Skandinaviya mifologiyasida vampirlarga yaqin tirilgan oʻliklar .

## Folklorda

Draugning tanasi juda katta hajmgacha shishib, sezilarli darajada ogʻirlashadi , baʼzida uzoq yillar davomida parchalanmagan holda qoladi. Bu drauglarni vampirlarning folklor qiyofasiga yaqinlashtiradi . Baʼzan ruh saqlanib qoladi. Draugning paydo boʻlishi ularning oʻlim turiga bogʻliq: choʻkib ketgan jangchidan suv doimo oqadi va yiqilgan jangchining tanasida qon oqadigan yaralar paydo boʻladi. Teri oʻlik oqdan to koʻk ranggacha oʻzgarishi mumkin. „Qumli qirgʻoqdagi odamlar toʻgʻrisida“ dostonidagi Torolf „haligacha parchalanmagan va eng daxshatli koʻrinishga ega edi; u Xel kabi qora va buqadek ulkan edi“ deb taʼrif beradi.

Drauglar hayvonlarga va otxonada tunab qolgan sayohatchilarga hujum qilishi mumkin, lekin uy-joylarga ham hujum qilishi mumkin boʻlgan. Islandiyada bu eʼtiqod bilan bogʻliq holda tunda uch marta taqillatish odati paydo boʻldi (arvoh bitta bilan cheklangan deb ishonilgan).

Drauglar koʻpincha xazina tepaliklarining qoʻriqchilari deb ataladi. Shu bilan birga tunda qabrlarini tashlab, uylarning tomlariga sakrash uchun odamlarda qoʻrquv uygʻotadigan drauglar haqida afsonalar mavjud. Oʻrta asrlardagi Skandinaviya va Islandiyada tirik oʻliklardan qoʻrqish juda katta edi, bu oʻsha davrdagi tumorlarga runlarda yozilgan koʻplab himoya fitnalaridan dalolat beradi. Shuningdek, qabr toshlarida marhumni qabrida saqlashi kerak boʻlgan yozuvlarni topishingiz mumkin. Bundan tashqari Islandiya sagalarida mavzuning mashhurligi drauglardan qoʻrqishdan dalolat beradi. „Torsteyn Frost-on-the-Skin“ dostonida drauglarga butparastlarning eʼtiqodi iblis haqidagi xristian gʻoyasi bilan aralashib ketgan .

Drauglar gʻayritabiiy kuch va sehrli qobiliyatlarga ega: kelajakni, ob-havoni bashorat qilish. Maxsus afsunni biladigan har bir kishi ularni boʻysundira oladi. Dostonlarda ular turli hayvonlarga aylana olishi, lekin shu bilan birga oʻzlarining „inson“ qiyofasida boʻlgan inson koʻzlari va aql-idrokini saqlab qolishlari ham qayd etilgan. Baʼzan ular yerdan oʻtishi mumkin.

## Sanʼatda

* Jonas Li 1902-yilgi „Ilyas va Draug“ mistik romanida bu jonzotni dengizga chiqqan kambagʻal baliqchiga shafqatsizlarcha munosabatda boʻlgan dahshatli dengiz yirtqich hayvoni sifatida tasvirlaydi.
* „Draugen“ — norvegiyalik rassom Teodor Kittelsenning eng mashhur rasmlaridan biri.
* Draug bolalar yozuvchisi Anne-Katarina Uestlining asarlari mavzusidir.
* Drauglar fantastik janrdagi baʼzi zamonaviy asarlarda (kitoblar, kompyuter oʻyinlari) uchraydi.
* The Elder Scrolls V: Skyrim videooʻyinida draugrlar qadimgi Nordik qabrlari va tepaliklarining oʻlmagan qoʻriqchilaridir.

## Yana qarang

* Nachzehrer
* Spriggan
* PSR B1257+12A
* Dreugh sinfidagi qirgʻinchilar

## Manbalar

## Havolalar

* Tirik oʻlik. Undead tasnifi  — Fantaziya olami #23; 2005 yil iyul
* Amerikadagi Norvegiya xalq hikoyasi  Arxivnaya kopiya *Norvegiya-Amerika tadqiqotlarida* arxivlangan
* Qadimgi Nors adabiyotida Draugr va Aptrgangr *
* Draugrs yoki draugs?