Həmidə Cavanşir

**Hamida Ahmad bey qizi Javanshir** () (1873-yil 19-yanvar – 1955-yil 6-fevral) – Ozarbayjonning birinchi maʼrifatparvar ayollaridan biri, tarixchi Ahmad Bey Javanshirning qizi, Jalil Mammadqulizodaning rafiqasi, tarjimon, xayriyachi va Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

## Yoshligi
Oʻz oilasining Qahrizli qishlogʻidagi eski uyida tugʻilgan Hamida Javansher ozarbayjon tarixchisi, tarjimon va rus imperatori armiyasining zobiti Ahmad bey Javanshir (1828—1903)  va uning rafiqasi Mulkijahonning toʻngʻich farzandi edi. U Qorabogʻning oxirgi hukmdor xoni Ibrohim Xalilxonning buvisi edi. Hamida va uning ukasi uyda oʻqigan; u toʻqqiz yoshga toʻlganda, rus oʻqituvchilari oilasi ularga taʼlim berish uchun ular bilan birga yashashga keldi. 14 yoshida u Yevropa va islom adabiyoti bilan tanish boʻlgan, rus va fransuz tillarida bemalol gapirgan.

1889-yili Hamida Javanshir Bardalik leytenant Ibrahim bey Davatdarovga uylanadi. Ular Brest-Litovskda (hozirgi Belorussiyada) joylashdilar. Tez orada ularning ikki farzandi Mino va Muzaffar dunyoga keldi. Javanshir bal raqslaridan saboq oldi, nemis va polyak tillarini oʻrgandi. 1900-yilda oila Karsga koʻchib oʻtdi va u yerda Davatdarov harbiy qal'a qoʻmondoni etib tayinlandi. Bir yil oʻtgach u vafot etdi, uning 28 yoshli xotinini beva qoldi; Hamidaning Moskvada tibbiyot oʻqish istagi amalga oshmay qoldi. 

## Hayoti va faolligi
U otasidan Kahrizli mulkini meros qilib oldi va paxtachilik tadbirkorligini muvaffaqiyatli davom ettirdi. *Vasiyatiga koʻra, “Qorabogʻ xonligining siyosiy ishlari toʻgʻrisida” 1747–1805 yillardagi* tarixiy asari qoʻlyozmasini “Geyrat” nashriyotida chop etish uchun Tiflisga (hozirgi Gruziya poytaxti) olib boradi. Bu yerda, 1905-yil oktyabr oyida u ozarbayjon tilida chiqadigan “ *Sharg-i rus* ” gazetasining sharhlovchisi boʻlgan Jalil Mammadqulizoda bilan uchrashdi.Ular 1907-yilda turmush qurishdi (Mammadqulizoda oʻsha paytda ikki marta ajrashgan) va 1920-yilgacha Tiflisda yashagan. Ular 1908-yilda Midhat va 1911-yilda Anvar ismli ikki oʻgʻil koʻrdi  U Mammadqulizoda bilan “ *Molla Nasriddin* ” satirik jurnalini nashr etishda ishlagan.

1907-yil Qorabogʻdagi ocharchilik paytida Hamida Javanshir ochlikdan azob chekayotgan qishloq aholisiga un va tariq tarqatgan, ikki yillik oʻzaro qirgʻinlardan soʻng mahalliy armanlar va ozarbayjonlar oʻrtasida vositachi boʻlgan.1908-yilda u oʻzining tugʻilib oʻsgan Kahrizli qishlogʻida oʻrta maktabga asos soldi va bu maktab oʻgʻil va qizlar bir sinfda oʻqishi mumkin boʻlgan birinchi ozarbayjon maktabiga aylandi. 1910-yilda Javanshir shahardagi ozarbayjon zodagonlarining ayol aʼzolari bilan birgalikda Kavkaz musulmon ayollari xayrixohlik jamiyatini tuzdi. Sovet davridagi chechak epidemiyasi paytida u vaksina sotib olib, Kahrizli aholisiga bepul tarqatdi.

1921-yilda Tabrizda bir yil yashagach, oila Bokuga koʻchib oʻtadi va u yerda esdaliklar yozadi, erining asarlarini tarjima qiladi. U 1930-yillarda “ *Uygʻoning: musulmon ayolning hayoti  haqida yodgorlik” nomli esdalik asarini nashr etdi, 1907—1931-yillarda Kavkaz va Eronning eng nufuzli satirik jurnali “Molla Nasreddin” ,* vafotidan keyin 1967-yilda nashr etildi.Jurnal Hasan Javadi va Villem Floor tomonidan ingliz tiliga tarjima qilindi U rus she’rlarini ham tarjima qilgan. U ikki farzandidan ayrildi: 1923-yilda Mino va 1935-yilda Midxat vafot etishdi.U 1955-yilda Bokuda vafot etdi. Kahrizlida uning hayoti va ijodiga oid muzey bor.

## Yana qarang

* Ozarbayjonda paxta yetishtirish

## Manbalar