Qozogʻiston omonatlarini sugʻurtalash jamgʻarmasi

**Qozogʻiston omonatlarini sugʻurtalash jamgʻarmasi** () – bu notijorat tashkilot boʻlib, Qozogʻiston Respublikasi ikkinchi darajali banklarida joylashtirilgan jismoniy shaxslar (shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar) omonatlarini kafolatlaydi. Majburiy omonat sugʻurtasi tizimining asosiy maqsadi – Qozogʻiston Respublikasining moliyaviy tizimi barqarorligini saqlash, shu jumladan, sugʻurtalangan banklar muvaffaqiyatsizlikka uchragan taqdirda omonatchilarga tovon toʻlash orqali aholi ishonchini mustahkamlashdan iboratdir.

Amal qiluvchi qonunlar va meʼyoriy hujjatlar – bu Qozogʻiston Respublikasi „Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida“gi (1995-yil) qonuni hamda Qozogʻiston Respublikasi „Qozogʻiston Respublikasining ikkinchi darajali banklarida joylashtirilgan omonatlarni majburiy sugʻurtalash toʻgʻrisida“gi (2006-yil) qonunidir.

KDIF 1999-yilda tashkil etilgan. KDIFning yagona aksiyadori va asoschisi – Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankidir.

## Omonatlarni sugʻurtalash tizimi
2006-yildagi Depozitlarni sugʻurtalash toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq, depozitlarni sugʻurtalash tizimi quyidagi xususiyatlarga ega:

* Naqd pul operatsiyalarini amalga oshirish va shaxslar hisobvaragʻini ochish va yuritish uchun litsenziyaga ega boʻlgan banklar uchun majburiy aʼzolik.
* Shaffoflik,
* Operatsiyalar bilan bogʻliq xavflarni kamaytirish,
* Toʻlovlar uchun maxsus zaxira fondini yigʻishning jamgʻarmali asosida tashkil etilishi.

## Missiya, Vazifalar va Huquqlar
KDIFning missiyasi – Qozogʻiston moliya tizimiga boʻlgan jamoat ishonchini saqlash va uning barqarorligini taʼminlash, shuningdek, uning tarkibidagi moliyaviy xavfsizlik tarmogʻi tashkilotlaridan biri sifatida shaxsiy deponilarni sugʻurtalash va aʼzo banklarni oʻz operatsiyalarini ehtiyotkorlik va mas’uliyat bilan amalga oshirishga undash.
**Strategik maqsadlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:**
* Mustahkam korporativ boshqaruv
* Banklarning bankrotligi holatiga tayyorlik
* Milliy depozit sugʻurta tizimi haqida jamoatni xabardor qilishni kuchaytirish
* Xodimlar uchun kasbiy rivojlanish imkoniyatlarini davom ettirish

**Fondning asosiy funksiyalari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:**
* Aʼzo banki majburiy likvidatsiyaga olingan taqdirda depozit egalarini toʻlash
* Aʼzo banklarining hozirgi roʻyxatini saqlash va nashr etish
* Investitsiya boshqaruvi
**Toʻlovlar uchun maxsus zaxira yigʻish**
* Toʻlovlar uchun agent bankni tanlash
* Bankni konservatorlik boshqaruvi yoki bank operatsiyalariga litsenziya olib qoʻyilishi davrida vaqtincha boshqaruvchi sifatida harakat qilish
* Likvidatsiya komissiyasi va kreditorlar qoʻmitasining aʼzosi sifatida, agar Fondning daʼvosi hal qilinmagan boʻlsa, harakat qilish va boshqa fuqarolik funksiyalarini bajarish.

## Qoplash doirasi va maksimal qamrov chegarasi
Qozogʻistonda omonatlarni sugʻurtalash tizimiga aʼzo boʻlish, naqd pul operatsiyalari hamda jismoniy shaxslar uchun bank hisob raqamlarini ochish va yuritish boʻyicha litsenziyaga ega banklar uchun majburiy hisoblanadi (islomiy banklar bundan mustasno). 2019-yil avgust holatiga koʻra, jami 28 ta bankdan 26 tasi omonatlarni sugʻurtalash tizimiga aʼzo edi.

Qamrov doirasiga Qozogʻiston Respublikasidagi rezident banklarda ochilgan barcha turdagi jismoniy shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning har qanday valyutadagi bank hisobvaraqlari kiradi. Har bir omonatchi va har bir bank boʻyicha hisoblaganda, jismoniy shaxslarning barcha omonatlari va bank hisobvaraqlari uchun maksimal sugʻurta qoplama miqdori quyidagicha belgilangan:

Milliy valyutadagi jamgʻarma omonatlari uchun maksimal sugʻurta qoplama miqdori – 15 million tenge, milliy valyutadagi boshqa turdagi omonatlar uchun – 10 million tenge, chet el valyutasidagi omonatlar uchun esa – 5 million tenge (ekvivalentda, bankning majburiy tugatilishi boʻyicha sud qarori kuchga kirgan kundagi valyuta kursi asosida). Agar bir omonatchi bir bankda milliy va chet el valyutasida ikkita yoki undan ortiq omonatga ega boʻlsa, unda jami 15 million tengegacha kompensatsiya olishi mumkin.

## Toʻlovlarni qoplash holatlari
2019-yil avgust holatiga koʻra, Qozogʻistonda banklarning muvaffaqiyatsizligi va omonatchilarga qoplama toʻlash holatlari 7 marotaba roʻy bergan. Banklar omonatchilariga toʻlangan toʻlovlar umumiy hisobda taxminan 76 milliard Qozogʻiston tengesini tashkil etgan.

## Xalqaro hamkorlik
KDIF 2003-yildan beri Xalqaro Omonatlarni Sugʻurtalash Assotsiatsiyasining aʼzosi hisoblanadi.

## Manbalar