Dengiz sathi koʻtarilishi

**Dengiz sathi koʻtarilishi** (inglizcha: Sea Level Rise) – bu yer sharidagi dengiz va okeanlar sathining oshishi jarayonidir. Bu hodisa global iqlim oʻzgarishlari, muzliklarning erishi va boshqa tabiiy va insoniy omillar bilan bogʻliq holda yuzaga keladi. Dengiz sathi koʻtarilishi dunyodagi qirgʻoq zonasida joylashgan aholi punktlari va ekotizimlar uchun jiddiy tahdid hisoblanadi.

## Sabablari
Dengiz sathi koʻtarilishining asosiy sabablari quyidagilardan iborat:

1. Muzliklarning erishi: Global isish natijasida Arktika va Antarktida muzliklari eriydi. Bu muzliklarning erishi dengizlarga qoʻshiladigan suv miqdorini oshiradi.

2. Termal kengayish: Suvning harorati oshgan sari, suv molekulalari kengayadi. Bu hodisa ham dengiz sathining koʻtarilishiga olib keladi. Termal kengayish global isish taʼsirida, yaʼni yerning harorati oshganida roʻy beradi.

3. Yer tektonik harakatlari: Yerning ichki qismi va qitʼalar orasidagi harakatlar ham dengiz sathiga taʼsir qilishi mumkin. Baʼzi joylarda qitʼalar koʻtarilishi yoki choʻkishi natijasida dengiz sathi oʻzgaradi.

4. Buzilishlar va inson omillari: Inson faoliyati, masalan, yer qoplamini oʻzgartirish va suvni yomon boshqarish, baʼzi joylarda dengiz sathining koʻtarilishiga olib kelishi mumkin.

## Taʼsirlari
Dengiz sathi koʻtarilishi koʻplab ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik taʼsirlarga olib keladi:

1. Qirgʻoq zonasidagi aholi: Dengiz sathining koʻtarilishi qirgʻoq zonasida joylashgan aholi punktlari, shu jumladan, shaharlarga jiddiy tahdid soladi. Baʼzi joylarda uylar, infratuzilma va qishloq xoʻjaligi maydonlari suv ostida qolishi mumkin.

2. Ekotizimlar: Dengiz sathining oshishi shoʻr suvlarning ichki suv havzalariga kirishiga olib keladi, bu esa baliqlar, qushlar va boshqa hayvonlar uchun yashash joylarini yoʻq qilishi mumkin. Masalan, mangrov oʻrmonlari va boshqa qirgʻoq ekotizimlari zararga uchraydi.

3. Infratuzilma: Qirgʻoq infratuzilmasi, masalan, yoʻllar, koʻpriklar va portlar, dengiz sathining koʻtarilishidan zarar koʻradi. Bu infratuzilmani saqlash va yangilash uchun katta mablagʻ talab etiladi.

4. Iqtisodiy taʼsirlar: Dengiz sathi koʻtarilishi iqtisodiyotga salbiy taʼsir koʻrsatadi, ayniqsa qishloq xoʻjaligi va turizm sohalarida. Qishloq xoʻjaligida suv resurslarining sifati pasayishi va qirgʻoq turizmining kamayishi iqtisodiy zararni oshirishi mumkin.

## Qayta tiklash va moslashuv
Dengiz sathi koʻtarilishining taʼsiriga qarshi kurashish uchun turli xil chora-tadbirlar ishlab chiqilmoqda. Ushbu chora-tadbirlar qatoriga:

1. Qirgʻoq himoyasi: Qirgʻoqni himoya qilish uchun toʻsiqlar, val va boshqa inshootlar qurilishi mumkin. Bular qirgʻoq zonasidagi aholini himoya qilishga yordam beradi.

2. Iqlim oʻzgarishi bilan kurashish: Global isishning oldini olish va atmosferada karbon dioksid miqdorini kamaytirish uchun xalqaro hamkorliklar va tashabbuslar zarur. Misol uchun, Parij kelishuvi iqlim oʻzgarishi boʻyicha global kelishuvdir.

3. Iqtisodiy moslashuv: Dengiz sathi koʻtarilishidan taʼsirlangan hududlarda iqtisodiy imkoniyatlarni oʻzgartirish va diversifikatsiya qilish zarur. Yangi sanoat sohalarini rivojlantirish va mavjud sohalarni mustahkamlash muhimdir.

## Xulosa
Dengiz sathi koʻtarilishi – bu global iqlim oʻzgarishlarining jiddiy taʼsiridir. Ushbu hodisa qirgʻoq zonalarida aholi, ekotizimlar va iqtisodiyotga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Dengiz sathi koʻtarilishiga qarshi kurashish uchun chora-tadbirlar ishlab chiqilishi zarur, bular esa global hamkorlikni va iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashish strategiyalarini talab etadi.

## Manbalar
* Church, J. A., & White, N. J. (2011). „Sea-Level Rise from the Late 19th to the Early 21st Century.“ *Surveys in Geophysics*, 32(4), 395-416. https://doi.org/10.1007/s10712-011-9119-1
* IPCC. (2014). „Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability.“ *Cambridge University Press*.
* Nicholls, R. J., & Cazenave, A. (2010). „Sea-Level Rise.“ *Science*, 328(5985), 1517-1520. https://doi.org/10.1126/science.1185782