Rutland (shahar)

**Rutland** – AQShning Vermont shtatining Rutland okrugidagi shahar. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra okrug markazida 15,807 nafar aholi istiqomat qiladi. Shahar 1892-yilda xuddi shu nomdagi maʼmuriy okrugdan uchinchi mustaqil munitsipalitet sifatida ajratilgan (1886-yilda Gʻarbiy Rutlend va Proktordan keyin). Rutland shahri okrug markazi hisoblanadi.

## Geografiyasi
### Geografik joylashuvi
Rutland shahri Rutland okrugining markazida va Yashil togʻlarning gʻarbiy qismida, Otter Creeksning keng vodiysida, Rutland atrofidagi shahar markazida joylashgan.

### Qoʻshnilari
Barcha masofalar 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish natijasida olingan aholi punktlarining rasmiy koordinatalari orasidagi havo chiziqlari sifatida koʻrsatilga.

* Shimol: Brandon, 24&nbsp;km
* Sharq: Vudstok, 37&nbsp;km
* Janub: Uollingford, 14&nbsp;km
* Janubi-gʻarbiy: Poultney, 24&nbsp;km
* Gʻarbiy: Gʻarbiy Rutlend, 6&nbsp;km
* Shimoli-gʻarbiy: Benson, 30&nbsp;km

### Iqlimi
Rutlanddagi oʻrtacha harorat Yanvarda −6,7 °C orasida (20 °F) va Iyulda 21,7 °C (71 °F) atrofida boʻladi. Bu shuni anglatadiki, bu joy AQSh uchun uzoq muddatli oʻrtacha koʻrsatkichdan 10 daraja sovuqroq. Oktyabr va may oylari davomida qor yogʻishi ikki metrdan oshadi, bu AQShdagi oʻrtacha qor yogʻish balandligidan sezilarli darajada yuqori va kunlik quyoshning davomiyligi AQShda qiymat spektrining pastki qismida joylashgan. Oktyabr oyining oʻrtalaridan dekabr oyining oʻrtalarigacha boʻlgan davrda havo harorati sezilarli darajada past boʻladi.

## Tarixi

Mintaqaning sanoat markazi va muhim marmar ishlab chiqaruvchisi sifatida yuksalishi hamda 1851-yilda temir yoʻl tarmogʻiga ulanganidan soʻng, asosiy shahar 1886-yilda qishloq va 1892-yil 17-noyabrda mustaqil shahar deb eʼlon qilindi. Bu Rutlandning mintaqaning madaniy va ishbilarmonlik markazi sifatidagi maqomini mustahkamladi. Uning eng katta teatri sifatida „Paramount teatri“ faoliyat yuritmoqda, taxminan 1000 oʻrindiqqa ega edi. 1893-yilda 1885-yildan beri mavjud boʻlgan otli tramvay oʻrniga 1923-yilgacha ishlagan, lekin keyinchalik paydo boʻlgan avtomobil bilan almashtirilgan elektr toki bilan ishlaydigan tramvayga almashtirildi.

1929-yilgi global iqtisodiy inqiroz shaharning iqtisodiy tanazzulga uchrashi boshlandi, bu Ikkinchi jahon urushidan keyin kuchayib, hozirgi kungacha davom etmoqda. Muhim sabab – ajoyib binolarning meʼmoriy uslubining oʻzgarishi: shisha va poʻlat marmar oʻrnini egalladi. Hududdagi karerlar endi quvvatiga ishlatilmay qolgan edi; AQShda temir yoʻl transportining avtomobillar va samolyotlar foydasiga kamayishi shaharni arzon ogʻir transport yoʻnalishlaridan tobora uzib qoʻydi. Yoʻlovchi temir yoʻl harakati 1953-yilda tugadi va Rutland temir yoʻli 1963-yilda shaharni butunlay tark etdi. Tuproqli marmarni tish pastasining tarkibiy qismi sifatida sotishga urinish vaqtincha muvaffaqiyatli boʻldi, ammo sanoatni faqat bir necha yil saqlab qoldi. 1980—1990-yillarda bu hududdagi marmar karerlarini yopishga toʻgʻri keldi, bu esa ish oʻrinlarining yoʻqolishiga va ishchilarning chiqib ketishiga olib keldi. 1970-yildan 2000-yilgacha Rutlend aholisi 10% dan koʻproqqa kamaydi, yaʼni 19,293 dan 17,292 kishigacha, Qoʻshma Shtatlar va Vermontdagi pasayish tendentsiyalari. Shu bilan birga, Rutlanddagi eng muhim sanoat hozir mashinasozlik, shaharning eng yirik ish beruvchisi esa General Electric hisoblanadi.

Oʻshandan beri shahar yirik savdo yarmarkasi, yozgi tadbirlar va qishki sport turizmini targʻib qilish bilan oʻziga yangi iqtisodiy asos berishga harakat qilmoqda. Bundan tashqari, Amtrak *Ethan Allen Express* bilan Nyu-York shahriga kunlik yoʻlovchi poyezdi qatnovi qayta tiklandi; yuk tashish uchun qoʻshimcha yoʻnalishlar qayta ochildi. Mahalliy jamoat transporti ham yana mavjud, bu safar shahar avtobus transporti sifatida. Bu xizmat 2007-yilgacha bepul boʻldi, biroq gaz narxi koʻtarilgach, har bir sayohat uchun 50 sentdan yoʻl haqi olindi.

Shaharda kollejgacha boʻlgan barcha turdagi maktablar mavjud. Ommaviy kutubxona taʼlim takliflarini qondiradi. Shahar kasalxonasi 1895-yilda tashkil etilgan va 1958-yildan beri bir necha bor kengaytirilgan yangi binoda shahar fuqarolariga gʻamxoʻrlik qilmoqda.

Rutlandning koʻplab binolari tarixiy joylarning milliy reestrida, shu jumladan shahar markazining katta, qoʻshni qismlarida roʻyxatga olingan.

## Aholisining rivojlanishi

## Iqtisodiyoti va infratuzilmasi
Chiqindilarni utilizatsiya qiluvchi Casella Waste Systems kompaniyasi Rutlandda joylashgan.

### Trafik

Rutlend shimolda Pitsford va janubda Klarendon bilan shaharcha orqali shimoldan janubga oʻtadigan 7-sonli AQSh avtomagistrali bilan bogʻlangan. AQShning 4-magistrali markazdagi 7-magistraldan ajralib chiqadi va sharqqa Mendonga yoʻnaltiriladi. Rutlandda Amtrak stantsiyasi mavjud.

### Jamoat obyektlari
*Rutland mintaqaviy tibbiyot markazi* Rutland va uning atrofidagi mahalliy shifoxonadir.

### Taʼlimi

Rutlandning oʻz maktab okrugi bor, *Rutland shahar maktab okrugi*. Bunga quyidagilar kiradi:

* 9-12-sinflar uchun Rutland yuqori sinf maktabi
* 7-8 sinflar uchun Rutland oʻrta maktabi
* 3-6 sinflar uchun Rutland maktabi
* 1-2-sinflar uchun Shimoli-sharqiy boshlangʻich maktabi
* 1-2-sinflar uchun Shimoli-gʻarbiy boshlangʻich maktabi

Shuningdek, bir nechta xususiy maktablar mavjud:

* Katolik Masih Qirol maktabi (boshlangʻich maktab)
* Mount Jozef akademiyasi 9-12-sinflar uchun
* Rutland hududi xristian maktabi, 12-bolalar bogʻchasi

Rutlend shahrida ikkita kollej mavjud:

* Vermontdagi Sent-Jozef (toʻliq nomi Provayder Sent-Jozef) kolleji
* Vermont jamoat kolleji

*Rutland bepul kutubxonasi* Rutlend shtatidagi Kort koʻchasida joylashgan. Kutubxona 1886-yilda tashkil etilgan boʻlib, dastlab Gʻarbiy koʻchadagi *Eski memorial zalda* joylashgan edi, ammo 1930-yilda kutubxona Markaziy koʻchadagi eski qamoqxonaga koʻchirildi.

## Bayramlari
Rutland Hallowen paradi 1959-yildan beri har yili Halloween bayramida oʻtkaziladi.

## Mashhur shaxslari
* Robert Stafford (1913-2006), siyosatchi, AQSh Vakillar palatasi aʼzosi va senator
* Jon J. Deyli (1923–2000), siyosatchi va Vermont leytenant gubernatori
* Frederik M. Rid (1924–2012), amerikalik huquqshunos va siyosatchi
* Andrea Mid-Lorens (1932-2009), togʻ changʻisi va Olimpiya chempioni
* Jim Jeffords (1934–2014), siyosatchi va AQSh senatori
* Aaron Lyuis (1972 yilda tugʻilgan), qoʻshiqchi, qoʻshiq muallifi va gitarachi

## Havolalar
* Shahar sayti (inglizcha)
* Rasmiy portaldagi hamjamiyat profili www. Vermont.gov
* Rutland tarixiy jamiyati veb-sayti
* Rutland poezd stantsiyasi haqidagi tasvirlangan sahifa (inglizcha)

## Manbalar