open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qushning erkalashi

**Qushning erkalashi** (fransuz. *La Caresse d’un oiseau*) — bu Joan Mironing tomonidan 1967-yilda Palma-de-Malyorkadagi ustaxonasida yasagan haykal. Hozirda u Joan Miro fondi  kolleksiyasining ajoyib durdonalaridan biri hisoblanadi.

## Tarixi
Ushbu haykalning birinchi versiyasi rassomning Mont Roig del Kampda improvizatsiya qilingan materiallardan yasagan dastlabki obyekt haykallariga tegishli. 1960-yillarning oʻrtalarida asl haykalning koʻrinishi yomonlashayotgani va Parijda bronzadan qayta tiklanganligi maʼlum boʻldi. Miro shaxsan oʻzi bronzaning teksturasini va undagi patinani tekshirib koʻrdi, chunki  bu haykalning uzoq muddat saqlanib turishida  juda muhim deb hisoblanadi.

## Tavsifi
Ushbu kulgili haykalda asos boʻlib xizmat qilgan narsalarni osongina aniqlash mumkin. „Qushning erkalashi“ haykalining  balandligi 3 metrdan oshadi, kengligi bir metrdan oshadi, ammo chuqurligi atigi 38 santimetrni tashkil qiladi.Haykal bronzadan yasalgan boʻlib, yorqin ranglar bilan qoplangan. Hozirda bronzadan yasalgan haykalning hojatxona oʻrindigʻi va dazmol taxtasi, tanasi va oyoqlari asosi sifatida, ayolning dumbasini tasvirlash uchun ishlatiladigan bir juft miniatyura futbol toʻplari, ayol jinsiy aʼzolarini ifodalovchi toshbaqa qobigʻi va bosh sifatida eshakning somon shlyapasi kabi qismlari saqlanib qolgan. Sanʼatshunoslar haykalni „Ayol jinsiy hayoti totemi“ ham deb taʼriflaganlar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Krumlovskaya Madonna

**"Krumlovskaya Madonna"** (chex. *Krumlovskaya madona*, nemis. *Krumauer Madonna*) 14-asr oxirida nomaʼlum bogemiya ustasi tomonidan yaratilgan 112 sm balandlikdagi polixrom kechgotik ohaktoshdan yasalgan “Onalar hudosi va go’dak”deb nomlangan haykal. Bu haykal Chexiya janubidagi Chesky Krumlov shahridagi kashfiyot joyi nomi bilan atalgan.

Krumlov Madonna Praga saroyida yaratilgan boʻlib, u imperator Charlz IV davrida muhim madaniyat markaziga aylantirildi va butun imperiyadan gotika ustalari jalb qilindi. Haykal haqida birinchi manba 1400-yilda, Krumlov Rojmberkov qal’asi ibodatxonasida „Onalar hudosi va goʻdak“haykali joylashgan paytdan boshlanadi. 1910-yilda haykal Chesky Krumlov shahridagi xususiy turar-joy binosida topilgan, u 1785-yilda Zlatokorunskiy monastiri tarqatib yuborilganidan keyin, 1803-yildan buyon saqlanib qolgan. Avstriya davlati tomonidan haykalni sotib olish haqidagi muzokaralar 1913-yilgacha davom etdi. Oxir-oqibat, Krumlovskaya Madonnasi davlat tomonidan 30 000 kroonga sotib olindi va 1922-yildan beri Venadagi Sanʼat tarixi muzeyining Kunstkamerasida, 2013-yildan beri esa muzayning 36-koʻrgazma zalida namoyish etilmoqda.

Krumlov Madonna „haykaltaroshlikda Madonnani tasvirlashda kechki gotika anʼanalarining tan olingan namunasi“ va sanʼatshunoslar „yumshoq uslub“deb ataydigan Chexiyadagi eng mashhur „chiroyli Madonna uslubi“ haykalidir. Bu haykal — xalqaro gotikaning janubi-sharqiy variant hisoblanadi. Xudoning onasi Krumlov obrazi inoyat, jozibali noziklik va takabburlik, bolalarcha begʻuborlik va gʻamginlik uygʻunligi bilan ajralib turadi. Madonna haykali baland boʻrtib chiqqan peshonasi, tekis ingichka burni, doʻmboq lablari, kichkina dumaloq iyagi va uzun nafis boʻyni bilan tasvirlangan. Haykalning kompozitsiyasi diagonal chiziqlar bilan, figuraning qurilishi esa kontrastlar bilan belgilanadi. Kuchli aniqlangan lateral egilish haykalning beqaror muvozanati taʼsirini yaratadi. Shishish tufayli yuqori va pastki qismlar bir-biriga nisbatan siljiydi, bu tasvirning oʻzgaruvchanligi va beqarorligini taʼminlaydi. Tor yelkalar va moʻrt ustki tana keng oʻrta kesma bilan yam-yashil draping va yumshoq burmalarning lateral deyarli nosimmetrik kaskadlaridan farq qiladi. Madonna figurasining pastki qismida yerdan tez koʻtariladigan dinamik diagonal burmalar hukmronlik qiladi. Madonna haykali yerdan guldek oʻsib chiqqanga oʻxshaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar

* Krumlov Madonna, Kunsthistorisches muzeyi veb-saytida )
* Kunsthistorisches muzeyi veb-saytidagi yoqimli uslub  )
* Chesky Krumlov haykaltaroshligi tarixi )
Ogoh bo‘ling! Ilonlar!

**“Ogoh boʻling! Ilonlar!”** — 1979-yil rejissor Zohid Sobitov tomonidan suratga olingan ikki qismli sovet detektiv badiiy film.

Ushbu film tergovchining mushkul va xavfli ishi haqida hikoya qiladi: tajribali tergov xodimi jinoyatchilarni aybini fosh etuvchi eng qiyin ishni ochib beradi.

## Syujeti
Qishloqdan uzoq boʻlmagan joyda Qora-Toir nomini olgan koʻhna qal’a qad koʻtarib turibdi. Bu makonda osoyishtalik,  turli sir-asror va ilonlarga boy. Ularning tinchligini birgina ilon ovlovchi Mirzayevdan boshqa hech kim buza olmaydi. 

Lekin ushbu Qora-Toir qal’asi jinoyat izlari makoni boʻladi.

Qishloqda tong sahardan xavotirli mish-mish tarqaladi: mahalliy maktab direktori Grigorevning jasadi qirgʻoqdagi qamish orasidan topiladi. Yaxshi bir detektiv bu topishmoq zanjirini topishni uddalash kerak.

Syujet tobora koʻproq dahshatli tus olib bormoqda. Oqshom qorongʻusida qal’a yanada xavfliroq koʻrinadi.Oʻspirin yigit va qiz fonus orqali yer osti yoʻlini yoritib borishardi, — ular ham bu sirning tagiga yetishmoqchi. 

## Rollarda

* Poʻlat Saidqosimov — *Niyozov, militsiya kapitani*
* Yuriy Puzyrev — *Sherbakov, mayor, tergovchi*
* Murod Radjabov
* Hamza Umarov — *Qudrat Mirzaev, ilon ovchi, jinoyatchi*
* Tugan Regjimetov — *Sharaf Niyozov*
* A. Yunusov — *Azimov*
* Oygul Ismoilova — *Oysha*
* Jahongir Faiziev — *Ergash*
* Nabi Rahimov — *Hamroqul*
* Nozim Tulyaxoʻjaev — *Jumaniyoz*
* Aida Yunusova — *Halima*
* Almira Ismoilova — *talaba*

## Suratga olishda ishtirok etganlar

* Ssenariy muallifi: Andrey Tarkovskiy
* Haqiqiy ssenariy muallifi Arkadiy Strugaskiy 
* Rejissor: Zagid Sobitov
* Operatorlar:
** Timur Qayumov
** Xatam Fayziev
* Rassomlar:
** Vadim Dobrin
** Sadir Ziyamuhamedov
* Bastakor: Rumil Vildanov
* Kartina direktori: Andrey Tarkovskiy

## Havolalar

* 
* : Содержание в журнале «Советский экран» (июль 1980)
Batayskdagi Mo‘’jizakor Nikolay haykali

**Batayskdagi Moʻ’jizakor Nikolay haykali** — Rostov viloyati, Bataysk shahridagi bronza haykaltaroshlik asari. 2008-yilda ochilgan haykal muallifi Sergey Isakov edi.

## Tarixi
2008-yil 26-sentabrda Batayskda Moʻ’jizakor Nikolay haykali ochildi. Nikolay taxminan 280-yilda nasroniy oilasida tugʻilgan, uning ota-onasi Feofan va Nonna edi. Oila Kichik Osiyoning janubiy sohilidagi Patara shahrida yashagan. Nikolay oʻzining yaxshi ishlari va moʻ’jizalari bilan mashhur boʻldi.

Haykali shahar maydonidan yaqqol koʻrinadi, u shaharning meʼmoriy va haykaltaroshlik ansamblini toʻldiradi. Yodgorlikni ishlab chiqarish uchun bronza ishlatilgan, jarayonning oʻzi Moskvadagi quyish ustaxonalarida amalga oshgan. Yodgorlikning balandligi 3 metr, vazni bir tonnadan oshadi. Rossiyaning turli shaharlarida Moʻ’jizakor Nikolay yodgorliklari mavjud boʻlib, ular Omsk, Maykop, Tambov, Sergiev Posad, Yeysk, Chukotka va Kuril orollarida oʻrnatilgan.

Yodgorlik Bataysk shahri kunini nishonlash doirasida ochildi.

Ochilish Madaniyat uyi oldida boʻlib oʻtgan. Bu maydonga avliyo sharafiga nom berishga kelishilgan. Moʻ’jizakor Nikolay haykali ochilishi avliyo ibodatxonasining ochilishi arafasida oʻtkazilgan.

## Manbalar
Sochidagi Nikolay II haykali

**Sochidagi Nikolay II haykali** — Sochi shahrining tarixiy markazida joylashgan Rossiya imperatori Nikolay II ga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Joylashgan manzili
U Sochi shahrining markaziy qismida, Moskvina koʻchasi boʻylab Arxangel Mixail sobori hududida joylashgan.

## Yodgorlik tashabbusi
Kurort shaharchasida Nikolay II haykalini oʻrnatish gʻoyasi rus pravoslav cherkovi tomonidan faol qoʻllab-quvvatlandi. Yodgorlik muallifi — Sochi meʼmori Vladimir Zelenko.

## Meʼmoriy kompozitsiya
Yodgorlik granit poydevor boʻlib, uning ustiga imperatorning bronzadan yasalgan byusti oʻrnatilgan. Byust tepasida xoch bilan tugallangan qizil granitdan yasalgan arka koʻtarilgan. Poydevorda xotira peshtaxtasi mavjud, unda quyidagi yozuv bor:Rossiyaning mustabid hokimi suveren imperator Nikolay Aleksandrovich muhtaram janoblari. Ey Robbiy, muqaddas duolaring ila oʻtgan jafokashlar va shahidlar tirilsin va osmon darvozalari ochilsin, yomon koʻruvchilar undan abadiy qochsinlar. Yodgorlik shahar kunida 2008-yil 21-noyabrda ochildi, keyinchalik Yekaterinodar va Kuban Yekaterinodar va Kuban Metropoliti Isidor tomonidan muqaddas qilindi. Yodgorlikdan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Ellin qiyaligi, Navaginskiy qal’asi, Pyotr va Fevroniya yodgorligi, Tosh langari joylashgan.

## Manbalar
O. A. Varentsova haykali

**O. A. Varentsova haykali — [[Ivanovo]]** shahrida inqilobchi Olga Afanasyevna Varentsova sharafiga oʻrnatilgan; monumental sanʼat yodgorligi va madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

## Tarixi
Yodgorlik 1980-yil 29-mayda Lenin shoh koʻchasidagi Gʻalabaning 30-yilligi nomidagi Toʻqimachilik ishchilarining madaniyat va texnologiya saroyi yonidagi xiyobonda ochilgan. Yodgorlikning ochilishi Rossiyada birinchi shahar miqyosidagi ishchilar deputatlari kengashi tashkil etilganining 75-yilligiga toʻgʻri keldi.

Haykaltarosh M. K. Anikushin, meʼmorlar — F. A. Gepner va E. K. Kasatkin.

O. A. Varentsovaning 3,6 m balandlikdagi haykali bronzadan, poydevori 2,9 m granitdan yasalgan.

Poydevordagi „Olga Afanasyevna Varentsovaga“ relefi yozuvi bronza gulchambar bilan hoshiyalangan.

## Manbalar
Havo piyodalari

***Havo piyodalari*** — 1979-yilda Oʻzbekfilm kinostudiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan sovet badiiy filmi. Rejissor — Yuriy Stepchuk tomonidan suratga olingan. Film premerasi 1980-yil Moskvada oktabr oyida boʻlib oʻtadi.

## Syujeti
Ikki sevishgan juftlik Akmal va Zamira azaliy dorbozlar boʻlishadi. Ammo Zamiraning orzu-niyati ot minish boʻlgani uchun bu san’atni puxta egallaydi. Zamira Vladivostokdan xizmat safariga chiqish taklifini oladi. Akmal va Zamiraning toʻyiga Akmalning otasi qarshi chiqadi va Zamira chavandoz Karimga turmushga chiqishga qaror qiladi.

## Film yaratilishi
Mashhur sirk artistlari dorboz Toshkentboyevlar va chavandoz Zaripov sulolasi, mashgʻulotchilar L.Xoʻjayeva, A.Kornilov, gimnastikachilar J.Rijkova, V.Panyushkin, gimnastikachilar guruhi Yu.Galagan, akrobatlar guruhi R.Belley, shuningdek, Chirchiq va Angren jamoalari.Ushbu filmda soʻnggi rollaridan birini SSSR xalq artisti Razzoq Hamroyev ijro etgan.

## Rollarda

* Ashot Melikjanyan — *Akmal*
* Tamara Shakirova — *Zamira*
* Nabi Rahimov — *Hakim ota*
* Vohid Qodirov — *Ikromjon*
* Mamaraim Yusupov — *Yura*
* Talgat Nigmatulin — *Karim*
* Aida Yunusova — *Manzura*
* Jalol Yusupov — *Mahkam*
* Maqsud Mansurov — *Akbar*
* Razzak Hamroev
* Poʻlat Saidqosimov
* Iroda Aliyeva
* M. Otaboev
* Muxtor Ishmuhamedov

## Havolalar
ВОЗДУШНЫЕ ПЕШЕХОДЫ (1980) — *Kino-teatr.ru*
Proletar tumani ko‘ngilli askarlariga yodgorlik

**Proletar tumani koʻngilli askarlariga** **yodgorlik** — Moskvada oʻrnatilgan yodgorlikdir. 1980-yil 6-mayda Avtozavodskaya maydonida oʻrnatildi. Ulugʻ Vatan urushi frontlarida halok boʻlgan Moskvaning Proletar tumani aholisiga bagʻishlangan. Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar F. D. Feveyskiy, N. G. Skrinnikova, arxitektorlar P. P. Zinovyev, I. M. Studenikin, muhandis B. M. Dubovoy. Yodgorlik „shahar haykaltaroshligi“ toifasiga kiradi.

Yodgorlikning balandligi 15 m.Yodgorlikning asosiy gʻoyasi old va orqa tomonning birligidir. Bu 1941-yil kuzida Moskvani himoya qilgan Qizil Armiya askarlari va ishchi-koʻngilli askarlar tasvirlangan koʻp figurali gorelyefli kompozitsiyadir. Yodgorlik kompozitsiyasida jangchilarning figuralari asosiy rol oʻynamaydi, lekin ular ustun dizaynga boʻysunadi. Ular bir-birining ustiga oʻrnatilgan uslub berib ishlangan tekisliklarga — Gʻalabaning ramziy bayrogʻiga joylashtirilgan. Tuzilishi trapetsiyasimon asosga ega boʻlib, bayroq ustuni ramzini ifodalaydi va unda „*1941-1945*“ relyefli yozuvi mavjud. Yodgorlikning orqa tomonida: „*Vatan ozodligi va mustaqilligi uchun qurbon boʻlgan proletarlarning jasorati xalq xotirasida mangu saqlanib qoladi.* *Qahramonlarga abadiy shon-shuhratlar boʻlsin!“*.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasi poʻlat karkasda zarb qilingan mis qatlamdan yasalgan. Yodgorlik sayqallangan granitdan yasalgan pogʻonali poyada joylashgan. Yodgorlik ortidan Avtozavodskaya koʻchasi xiyoboni boshlanadi.

## Manbalar
Nikolay Semyonov haykali

**Nikolay Semyonov haykali** ― Moskvadagi „MMFI“ Milliy tadqiqot yadro universiteti qoshidagi Nobel mukofoti laureatlari xiyobonida joylashgan. Yodgorlik haykaltarosh, V. S. Surikov nomidagi Moskva davlat akademik rassomlik instituti dotsenti Aleksandr Mironov tomonidan yaratilgan.

## Yaratilish tarixi
Yodgorlik MMFI hududida joylashgan „Nobel mukofoti laureatlari xiyobonining“ bir qator haykallariga kiritilgan. Xiyobon 2017-yilda MMFI sobiq bitiruvchisi Andrey Novikov boshchiligidagi Artplast savdo-ishlab chiqarish kompaniyasi tashabbusi bilan tashkil etilgan.

Yodgorlik oʻrnatilishi Nikolay Semyonov tavalludining 125-yilligiga bagʻishlangan. Yodgorlik 2019-yilda ochilgan.

## Tavsifi
Semyonov haykali bronzadan yasalgan. Olim kostyum kiyib, ustidan palto kiygan holatda tasvirlangan. Uning qoʻlida formulalar yozilgan varaqlar bor. U suratga olish uchun bir soniya toʻxtab qolganga oʻxshaydi. Figura oldida granit uchburchak joylashgan boʻlib, unga „MMFI Kimyoviy fizika kafedrasi asoschisi va birinchi mudiri, Nobel mukofoti laureati, SSSR Fanlar akademiyasining akademigi Nikolay Nikolayevich Semyonov“ yozuvi tushirilgan bronza plastinka yopishtirilgan.

## Hodisalar
2020-yilda Vladimir Putin hukumatga olim xotirasini abadiylashtirish boʻyicha koʻrsatma bergan. 2021-yilda Nikolay Semenovning 125-yilligiga bagʻishlangan marka chiqarildi. Marka suvenir toʻplamiga joylashtirilgan boʻlib, uning vinyetkasida MTYU MMFI hududida joylashgan Semyonov haykali tasvirlangan.

## Manbalar
Lea

Чтоб всякий ведал, как я названа,
                      Я - Лия, и, прекрасными руками
                      Плетя венок, я здесь брожу одна.

                      Для зеркала я уберусь цветами;
                      Сестра моя Рахиль с его стекла
                      Не сводит глаз и недвижима днями.

                      Ей красота её очей мила,
                      Как мне - сплетенный мной убор цветочный;
                      Ей любо созерцанье, мне - дела
Dante Aligeri, „Bojestvennaya Komediya“,Chistiliщe, pesnya XXVII :100-108

**Lea** (italyancha *Lia*) — 1542-yilda Papa Yuliy II qabri uchun Mikelanjelo tomonidan yaratilgan Yoqubning birinchi xotini, Rohilaning singlisi Leaning marmar haykali. „Lea“ „Moisea“ ning chap tomonidagi uyaga joylashtirilgan.

## Tavsifi
Uilyam Uollesning soʻzlariga koʻra, Lea „oʻychan olijanob, sokin ulugʻvorlikka toʻla“. U chap qoʻlida odamlarning harakatlarini kuzatish uchun oynani, oʻng qoʻlida esa hayot davomida insoniy fazilatlarni, oʻlimdan keyin esa ularni ulugʻlashni ifodalovchi gullar gulchambarini ushlab turadi. Erik Skiglianoning taʼkidlashicha, Liya juda „hayotiy“ va uning oyoqlari (…) yerga mahkam yopishgan va qorinning pastki  sohasidagi toʻplangan burmalar Bibliyadagi Leaning serfarzandligini ufodalaydi, chunki u Yoqubga olti oʻgʻil tugʻib bergan.

Bibliyada opa-singillar Rohila va Lea bir-biriga qarama-qarshidir, bu ularni allegorik shaxslar deb hisoblash imkonini beradi:

Lea „faol hayot“ (lat. *Vita activa*) ramzidir, chunki Dante uni shunday tasvirlagan. Reychel va uning katta singlisi Leaning yaratilishiga asos hisoblangan, bular, „faol“ Juliano va „mulohaza yurituvchi“ Lorenzo deʼ Medicilardir.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
*  
*
Ozodlikka erishgan ayol haykali

**Ozodlikka erishgan ayol haykali ― [[Boku|Bokuda]]** oʻrnatilgan Fuad Abdurahmonovning asarlaridan biridir. Yodgorlik 1960-yilda Gurbanov va J. Jabborli koʻchalari tutashgan joyda qurilgan. U Jafar Jabborlining „Sevil“ dramasidagi Sevil obrazidan ilhomlangan. Paranjini yechib tashlash gʻoyasi ozarbayjon ayolining dunyoviy kishanlardan ozod boʻlishini, oʻz mamlakatining ijtimoiy hayotida rol oʻynashi, oʻqish va ishlash imkoniyatini aks ettiradi.

## Tarixi
Dastlab, Fuad Abdurahmonov 1951-yilda gipsdan „Ozarbayjon ayoli“ haykalini yaratgan. Yodgorlik 1957-yilda qayta tiklangan va bronza yordamida qayta yasalgan. Ushbu kompozitsiya „Ozodlik“ deb nomlangan va Sanʼat muzeyidagi koʻrgazmada namoyish etilgan. Yodgorlikni koʻrgan mutaxassislar uni Sovet hokimiyatining 40-yilligi munosabati bilan shaharning markaziy qismiga oʻrnatish kerak degan qarorga kelishdi. Shundan soʻng Fuad Abdurahmonov ozarbayjon ayolining erkinligi mavzusini aks ettiruvchi yodgorlikning kattaroq varianti ustida ishlay boshladi. Yodgorlik 1959-yilda Leningradda bronzadan yasalgan. Keyinroq uni Ozarbayjonga olib ketishdi. 1960-yil 1-mayda yodgorlikning ochilishi boʻlib oʻtdi.

## Yodgorlik gʻoyasi
Fuad Abdurahmonov shunday dedi: „Ozarbayjon ayolining ozodligi mavzusi meni uzoq vaqtdan beri oʻziga jalb qilgan. Haykal ustida ishlashni boshlaganimda, negadir men toʻrlarga oʻralgan burgutni tasavvur qildim. U oʻz tugunlarini uzadi va nihoyat oʻzini ulardan xalos qiladi. Yana bir lahza va u jon-jahdi bilan quyoshli osmonga koʻtariladi“.

Paranji ayollar garderobining bir qismi sifatida savdo rivojlangan barcha shaharlarning belgisi edi. Paranjiga qarshi kurash 1908-yilda Bokuda liberal burjuaziya tomonidan boshlangan. Biroq, norozilik ruhoniylar tomonidan bostirildi va burjuaziya chekinishga majbur boʻldi. Burjuaziya vakillarining yevropacha uslubda kiyingan ayollari xafa boʻlmaslik sharti bilan roʻmol kiyishga qarshi namoyishlarni toʻxtatishga kelishib oldilar.

Ozarbayjon Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgach, ayollarning ijtimoiy mavqei oʻzgardi. Ular jamiyatda ishlay boshladilar. Bu oʻzgarishlarning barchasi ularning kiyim uslubida oʻz aksini topdi. Koʻp qarshiliklarga uchragan paranjiga qarshi tashviqot 1920-yillarda yana boshlandi. Roʻmoldan bosh tortgan qizlar uylaridan haydab yuborilgan. Komsomolchi Sara Xalilova paranjisini yechgani uchun otasi tomonidan oʻldirilgan. Ozodlikka erishgan ayol haykali ayollarning oʻz huquqlari uchun kurashayotgan qiyinchiliklarini aks ettiradi. Poydevorda paranjisini yechayotgan yosh ayol qiyofasi — Sharq ayollarining ijtimoiy tengsizligi ramzi boʻlgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Plimutdagi asoschi-otalar haykali

**Plimutdagi asoschi-otalar haykali** () — Plimut shahridagi yodgorlik (Massachusets, AQSh). Yodgorlik 1889-yilda ochilgan. U 1620-yil oxirida Shimoliy Amerikaga kelgan va Plimut shahri joylashgan joyda Plimut koloniyasiga asos solgan ziyoratchi-otalar xotirasiga bagʻishlangan. Yodgorlik granitdan yasalgan. Yodgorlik balandligi — 24 metr (81-fut). Yodgorlik Allerton koʻchasi *(Allerton street)* yonidagi tepalikda joylashgan.

## Tarixi

Angliyadan Mayflower kemasida suzib ketayotgan Pilgrim Otalar birinchi marta 67 kunlik sayohatdan soʻng 1620-yil 21-noyabrda yetib kelgan Keyp-Kod koʻrfazida toʻxtashdi. Keyp-Kodga kelgan kuni ular „Mayflower shartnomasini“ qabul qilishdi (), bu mustamlakachilarning mustaqil hayot tarzining birinchi ramzlaridan biriga aylandi. Besh hafta oʻtgach, ziyoratchilar Plimut hozir joylashgan Keyp-Kodning gʻarbiy tomonidagi Plimut koloniyasiga yoʻl olishdi.

Yodgorlikni qurishning asl gʻoyasi 1820-yillarga borib taqalsa-da, aslida loyiha faqat 1850-yilda boshlangan va tamal toshi 1859-yilda qoʻyilgan. Yodgorlikning umumiy dizayni Bostonlik arxitektor  tomonidan ishlab chiqilgan. Yodgorlik qurilishi 1888-yilgacha kechiktirilgan va rasmiy ochilish 1889-yil 1-avgustda boʻlib oʻtgan.

1974-yil 30-avgustda ushbu yodgorlik AQShning tarixiy joylar milliy reestriga kiritilgan (74002033 raqami). 2001-yilgacha yodgorlik Ziyoratchilar jamiyati (*Pilgrim Society*) ga tegishli edi, keyin esa Massachusets shtatiga koʻchirildi.

## Yana qarang
* Ziyoratchi-otalar
* Plimut tosh
* Ziyorat yodgorligi (Provincetown)
## Manbalar


## Havolalar
*
Tbilisidagi Parajanov haykali

**Tbilisidagi Parajanov haykali** — Tbilisida tugʻilgan Sovet rejissori Sergey Parajanov (1924-1990) xotirasiga Tbilisida oʻrnatilgan. U eski shahardagi Vatniy Ryad koʻchasida, 7-uyning yon tomonida joylashgan (Mantashevskiy savdo arkadasi). Shaharning diqqatga sazovor joylaridan biri hisoblanadi.

## Tarixi
Yodgorlik Parajanov tavalludining 80-yilligi munosabati bilan yaratilgan. Italiyada yasalgan. 2004-yil 6-noyabrda yodgorlikning ochilishida Gruziya madaniy elitasi vakillari, Armaniston, Rossiya va Ukrainadan kelgan mehmonlar ishtirok etishdi.

Haykaltarosh Vaja Mikaberidze Yuriy Mechitovning Parajanov Tbilisidagi Maxaradze koʻchasidan (Arsen Odzelashvili koʻchasi burchagi) sakrab oʻtganida olingan „Parvoz vaqti“ fotosurati yordamida „uchayotgan“ tasvirni yaratdi.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник Параджанову
* Փարաջանովի հուշարձան 
* Parajanov statue
* Monument to the Sergey Parajanov (Tbilisi, Georgia) / სერგეი ფარაჯანოვის ძეგლი
Haruka Tachimoto

**Haruka Tachimoto** (; tugʻ. 1990-yil 3-avgust, Imizu, Toyama, Yaponiya) — yaponiyalik dzyudochi, 70&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2012-yilgi Yozgi Olimpada oʻyinlari ishtirokchi va 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni.

## Biografiya
1990-yil 3-avgustda Haruka Tachimoto Imizu shahrida tugʻilgan.

## Faoliyati
Tachimotoning xalqaro miqyosdagi birinchi muvaffaqiyati 2007-yilda 20 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatidagi gʻolib boʻldi. 2008-yilda Bangkokda (Tailand) oʻtkazilgan 20 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2009-yilda esa Parijda (Fransiya) bu unvonni muvaffaqiyatli himoya qildi. 2011-yilda Koreya Respublikasi sportchi Hwang Ye-Sulga yutqazib, Osiyo chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2012-yilda u Parijda boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirida va Yaponiya chempionatida gʻolib chiqdi.

2012-yilda Londonda (Birlashgan Qirollik) oʻtkazilgan birinchi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Haruka ettinchi oʻrinni egalladi. U kubalik Onix Cortésni magʻlub etib, keyin xitoylik sportchi Chen Feiga va niderlandiyalik sportchi Edith Boschga yutqazdi.

2013-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Jahon chempionatida Yaponiya terma jamoasi bilan chempion boʻlgan, 2014-yilda esa umumjamoa hisobida bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2015-yilda Tachimoto Tyumen (Rossiya) va Parijda (Fransiya) oʻtkazilgan, Yaponiya chempionati va „Katta dubulgʻa“ turnirlarida gʻolib chiqdi. 2016- yilda u Parijda boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirida ikkinchi oʻrinni egalladi va Yaponiya chempionatida gʻolib chiqdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Haruka Tachimoto 70&nbsp;kg gacha vazn toifasida finalda kolumbiyalik Yuri Alvearni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Sofiko Chiaureli yodgorligi

**Sofiko Chiaureli haykali** – Gruziya poytaxti Tbilisi shahrining Eski shahar tarixiy tumanida (Sion maydoni) oʻrnatilgan yodgorlik.

Yodgorlik sovet gruzin aktrisasi Sofiko Chiaureli (1937-2008) xotirasiga oʻrnatilgan.

## Tarixi
2009-yilda ochilish marosimi boʻlib oʻtgan. Haykaltarosh Levan Vardosanidzedir.

Paradjanovning „Anor rangi“ filmidagi kadr asosida yasalgan aktrisaning bronza byusti uning „Istak daraxti“ filmidagi – Fufala rollarini aks ettiruvchi roli figurasi bilan toʻldiriladi. „Veriyskiy kvartalining ohanglari“ filmidagi kir yuvishchi Vardo, „Hovlida yovuz it“ spektaklidagi farrosh, shuningdek, kintauri raqsi raqqosi obrazalri ham mujassamlasjgan.

2014-yilda yodgorlik vandallar tomonidan zarar yetkazilgan, bronza haykalning bir qismi – yodgorlikning elementlari oʻgʻirlangan.

## Adabiyotlar
*Artyom Sintsov* Gruziya piyoda. Gruziyadagi eng qiziqarli sayohatlar. Moskva: Eksmo nashriyoti, 2018. 256 p. ISBN 978-5-04-090136-4

## Manbalar

## Havolalar
Sofiko Chiaureli yodgorligi Arxivnaya kopiya

Atrofdagi panorama

Sofiko Chiaureli haykali

Gruziya. Tbilisi. Sofiko Chiaureli haykali.  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan

[Sofiko Chiaureli yodgorligi](https://maps.yandex.ru/10277/tbilisi/?source=serp_navig&text=%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B5%D1%80%20%D1%82%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B8&sll=44.805190 %2C41.727170&sspn=0.594635 %2C0.401218&ol=geo&ouri=ymapsbm1%3A%2F%2Fgeo%3Fll%3D44.799 %252C41.697 %26spn%3D0.293 %252C0.215 %26text%3D%25D0%2593%25D1%2580%25D1%2583%25D0%25B7%25D0%25B8%25D1%258F%252C%2520%25E1%2583%2597%25E1%2583%2591%25E1%2583%2598%25E1%2583%259A%25E1%2583%2598%25E1%2583%25A1%25E1%2583%2598&ll=44.806804 %2C41.690440&z=18&l=pht&photos%5Boid%5D=img_155607247%3A751659&photos%5Bid%5D=urn%3Ayandex%3Afotki%3Axaramamburu%3Aphoto%3A751659) 

2160 

სოფიკო ჭიაურელი – Sofiko Chiaureli "სოფიკო ძეგლო ძეგლი თბი Arxivnaya kopiya 2-iyul
Lokriy bokiralari

**Lokriy bokiralari** — yunon mifologiyasining qahramonlari.

Troya qoʻlga kiritilgandan keyin Eant Oilid tomonidan sodir etilgan jinoyati uchun (u Kassandra maʼbudasi haykalini uzib olib, zoʻrlagan)ni Iliondagi Afina ibodatxonasiga ruhoniy sifatida yuborilgan bokiralar. Birinchi Lokrian bokirasi **Kleopatra** deb nomlangan ().

Lokrian bokirasi Traron burnida ming yil davomida dafn etilgan, maʼbudaning gʻazabini toʻxtatish uchun bokiralarni shuncha vaqtga yuborish kerak edi.

Ular Lokriylarning „yuz oilalar“ (eng olijanob oilalar) orasidan saylangan. Strabonning yozishicha, bu yer allaqachon forslar hukmronligi ostida edi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Бессмертные рабыни Афины Илионской. // *[[Видаль-Накэ, Пьер|Видаль-Накэ П.]]* Чёрный охотник. М.: Ладомир. 2001. С. 213—226.
Ostashkovdagi partizanlar uchun yodgorlik

**Ostashkovdagi partizanlar uchun yodgorlik** **yodgorlik** — Tver viloyati, Ostashkovda oʻrnatilgan monument. Federal ahamiyatga ega sanʼat yodgorligi hisoblanadi.

1958-yil 31-avgustda oʻrnatilgan. U Svoboda bogʻida, Volodarskiy koʻchasida joylashgan.

Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida Tver viloyati hududida harakat qilgan partizanlarning jasorati va qahramonligi xotirasiga oʻrnatilgan. Bronza haykallar kulrang granit bilan qoplangan poydevor ustida turadi. Bronza haykaltaroshlik guruhi uchta haykaldan iborat — ikkita erkak partizan va ayol partizan. Pulemyot koʻtargan partizanning markaziy figurasi jangchilarni jangga olib boradigan qoʻmondon qiyofasini aks ettiradi.

Poydevorning old tomoniga quyidagi yozuvli bronza lavha oʻrnatilgan: „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi partizanlariga“.

Yodgorlikni yaratish uchun 10 tonna bronza, ikki tonna mum, 33 tonna koks, 15,6 tonna gips, bir tonna yuqori sifatli temir, 120 kilogramm mix, 20 kilogramm sim, 20 kvadrat metr metall toʻr, 10 tonna yodgorlikni yasash uchun loy kerak boʻldi.

## Adabiyotlar
* Открытие памятника.

## Manbalar
Sayyod qo‘ng‘irog‘i

**“Sayyod qoʻngʻirogʻi”** — 1966-yilda rejissor Yoʻldosh A’zamov tomonidan suratga olingan sovet filmi. Film ilk marotaba “Sharq yulduzi” jurnalida chop etilgan Dmitriy Xolendroning adabiy ssenariysi asosida suratga olinadi, soʻngra ushbu film asosida “Sayotga sayohat” qissasini yozadi.

## Syujeti
20-yillarda oʻzbek ayollarining ruhoniylarga qarshi kurashi haqida.

Yosh qishloq oʻqituvchisi Xolida eri vafotidan keyin mahalliy Kengashga rais boʻladi, amaldor yerlarini kambagʻal-nochorlarga boʻlib beradi, koʻpxotinlikka qarshi kurashadi, qishloqda birinchi sovet toʻyini nishonlashga erishadi. Ammo uning birgina maqsadi qishloq bolalarini ilmli qilishga qaratilgan boʻladi: Xolida olis togʻli qishloqda maktab ochadi, lekin kambagʻal-dehqonlar mahalliy mullaning duoibadidan qoʻrqib, bolalarini oʻqishga yuborishdan choʻchishadi. Shunda Xolida, oʻz hayotini xavfga qoʻyib boʻlsa ham birinchi darsni oʻtib beradi...

## Rollarda

* Irina Bokuchava — Xolida 
* Muxtor ogʻa-Mirzayev — Jumayev 
* Yoʻldosh A’zamov — Hakim domla 
* Marat Oripov — Mavlon 
* Ansar Atayev — Mardon 
* Baxtiyor Ixtiyorov — savdogar 
* Sora Eshonturayeva — Xolidaning onasialidы 
* Hikmat Latipov — Gʻani ota 
* Toʻlqin Tojiyev — Quddus 
* Tolib Karimov — Oʻtkir 
* Soat Tolipov — Said 
* Razzoq Hamroyev — Mansur 
* Isamat Ergashev — Razzoq 
* Oʻktam Luqmonova — Salomat 
* Toʻychi Oripov — epizod

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Колокол Саята // Спутник кинозрителя, 1967 год, № 12. — стр. 16
* Михамов С. — «Колокол Саята» // Наука и религия, 1968. — стр. 79-81
* Крупеня Е. — Учительница из Саята. (О худож. фильме «Колокол Саята») // Настаунiцкая газета, 13 декабря 1967. — на белорусском языке
* Р. Назарова — Национально и интернациональное в киноискусстве // Общественные науки в Узбекистане, № 7, 1969. — стр. 39
* Колокол Саята // Советские художественные фильмы: 1966—1967. — М.: Нива России, 1995. — стр. 52
Laodika

**Laodika** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Priam va Hekubaning qizi. Helikaonning xotini (Antenorning oʻgʻli).

U Troyaga borganida Akantni sevib qoladi va unga Munit ismli oʻgʻil tugʻadi. Priamning qizlarining eng chiroylisi boʻlgan.

Troya qoʻlga kiritilgach, uni yer yutib yuboradi. Boshqa bir manbaga koʻra, u oʻgʻlining vafotidan keyin sogʻinchdan vafot etgan.

U Delfidagi Polignot rasmida Troyani qoʻlga kiritishda qatnashganlar orasida tasvirlangan, ammo hech bir shoir uni asirlar orasida ismlamaydi. Pavanisning soʻzlariga koʻra, u qoʻyib yuborilgan. Uning hikoyasini Xalkidlik shoir Evforion tasvirlagan.

1903-yilda kashf etilgan asteroid Laodikiya nomi Laodikiya sharafiga berilgan.

## Adabiyotda

* „Oʻtmagan malika“ romani. L. Mordovtseva , Troya qulagandan keyin Laodikiya taqdiri haqida hikoya qiladi. Va Fir’avn Ramzes III saroyida uning hayoti.

## Manbalar
Tu-104 haykali Ishimbay

**"Tu-104 samolyoti" yodgorligi** — 1979—2005-yillarda Ishimbay shahrining diqqatga sazovor joylaridan biri va gʻururi. 2005-yilda vayron qilingan.

## Yodgorlik tavsifi
Sobiq Ittifoq aviasozlik sanoatining birinchi fuqarolik reaktiv samolyoti Tu-104 (modifikatsiya Tu-104A)ning namunasi. Bort raqami 42376. Ishlab chiqarilgan 201 ta samolyotdan biri edi.

## Tarixi
1970-yillarda SSSR Oliy Soveti Millatlar Kengashiga Boshqird ASSR, 509-sonli Ishimboy saylov okrugidan deputatlikka nomzod Aleksey Andreyevich Tupolev Ishimboy rahbari Vladimir Nikolayevich Polyakovning iltimosini qabul qildi va otasi Andrey Nikolayevich Tupolev ijodi mahsulidan birini shaharga taqdim etdi.

Samolyot shaharga demontaj qilingan holda olib kelingan. Soʻngra, Lenin shoh koʻchasi, 22-uy manzilida joylashgan Pionerlar saroyi (hozirgi Bolalar va oʻsmirlar ijod saroyi)da yigʻilgan. Pionerlar saroyi orqasida samolyot modellarini sinovdan oʻtkazish uchun platforma (hozirda 9-qavatli bino) joylashgan edi.

Samolyotda bolalar kinoteatri, aeronavtika muzeyini tashkil etish rejalashtirilgan edi, ammo bu rejalar muzlatib qoʻyildi, samolyot vandallar hujumiga uchradi. 2000-yillarning boshlarida Ishimbay rahbari Vladimir Davydov tashabbusi bilan samolyotda kafe ochildi. Shahar rahbariyati oʻzgarganidan soʻng, samolyot tegishli himoya qilinmagan. 2005-yilda yoqib yuborilgan. Shundan soʻng, shahar maʼmuriyati samolyotni metallolomga topshirishga qaror qilgan. Samolyot oʻrniga Staxanovskaya koʻchasidagi Majit Gʻofuriy haykali koʻchirildi.

Hozir Majit Gʻofuriy haykali atrofida Chegarachilar maydoni joylashgan boʻlib, unda itli chegarachiga ham haykal oʻrnatilgan.

## Yana qarang

* Tu-104
* Tu-104 samolyotiga yodgorlik (Moskva, Vnukovo)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kagirov, R. Ya. Gorod, kotoriy mi poteryali : ch. I // Podmetki+ : gaz. / red. G. R. Yamalova. — Ishimbay : RIK „Aspekt“, 2008. — № 15. — ISSN 2220-8348.
* Nikulochkin, D. V. Pogranichnik s sobakoy: slujba prodoljaetsya // Podmetki+ : gaz. / red. G. R. Yamalova. — Ishimbay : RIK „Aspekt“, 2018. — № 21 (23-may). — S. 3. — ISSN 2220-8348.
* Nikulochkin, D. V. Xraniteli istorii Ishimbaya : ch. X // Podmetki+ : gaz. / red. G. R. Yamalova. — Ishimbay : RIK „Aspekt“, 2018. — № 25 (20-iyun). — S. 2. — ISSN 2220-8348.

## Havolalar

*
Psamafa (Krotop qizi)

**Psamafa**, ***Psamata*** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Krotopning qizi. U Apollondan Lin ismli oʻgʻil tugʻadi, lekin otasidan qoʻrqib, bolani tashlab yuboradi. Krotopa podasi bilan birga boʻlgan itlar bolani yirtib tashlashadi, chunki bu Apollon yirtqich hayvon Penuni Argos shahriga yuboradi, ular bolalarni onalaridan oʻgʻirlab ketishadi. Talqinga koʻra, Apollon shaharga vabo yuboradi.

Pavsaniyning fikricha, bu Lin sheʼrlar muallifi bilan bir xil emas, ikkalasining qabri Argosda boʻlgan.

## Manbalar
Serafim Sarovskiy haykali Oryol

**Serafim Sarovskiy** yodgorligi — Oryolda pravoslav avliyolaridan birining xotirasiga oʻrnatilgan haykal. U rus pravoslav cherkovining jafokashi, Svyato-uspenskiy Sarov choʻli iyeromonaxi, Diveyevo ayollar monastiri asoschisi va homiysi — Serafim Sarov uchun qoʻyilgan.

1784-yilda Sarov monastirining yangi oʻquvchisi Proxor (Seraphim) oʻz monastirida yangi cherkov qurish uchun mablagʻ yigʻish maqsadida Oryolga tashrif buyurdi. U Epiphany soborida xayr-ehsonlarni qabul qildi.

## Tavsifi
Yodgorlik 2016-yil 26-iyul kuni Epiphany maydoniga avliyo hoki ikkinchi bor olinishi munosabati qurilgan. Bir oz egilgan shakldagi haykal katta toshga oʻrnatilgan. Serafim Sarovskiy yuzi soborga qarab turadi; oʻng qoʻl barmoqlari uchlik shaklida yigʻilgan. Yodgorlik „Art loyiha“ ijodiy ustaxonasida yasalgan. Haykaltarosh — Andrey Sledkov, meʼmorchilik — Lyudmila Soldatova. 28-iyul, Rossiya nasroniylikni qabul qilgan kuni Patriarx Kirill Serafim Sarovskiy haykalini muqaddaslashtirdi. Serafim Sarovskiy haykalini yasash va oʻrnatish boʻyicha ishlar viloyat gubernatori (2016-yilda) Vadim Potomskiy tomonidan toʻlangan. Yodgorlik hokim oilasining shahar tashkil topganining 450-yilligiga oʻziga xos tuhfasi boʻldi. Tadbirni xotirlash uchun Patriarx Kirill Vadim Potomskiyni ikkinchi darajali Serafim Sarovskiy ordeni bilan taqdirladi.

## Yana qarang

* Oryol yodgorliklari ro'yxati

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Laokoont

**Laokoont** yoki **Laokoon** () — yunon mifologiyasida Troya shahridagi Apollon xudosining ruhoniysi.

## Mif
Aketning oʻgʻli (Giginda boʻlgani kabi), Anxisesning ukasi, Apollonning ruhoniysi. Apollonning irodasiga qarshi xotin oldi va bolalar tugʻadi; Evforionning soʻzlariga koʻra, Apollon undan gʻazablandi, chunki u oʻz haykali oldida xotini bilan birlashdi. Boshqa manbaga koʻra, Antenorning oʻgʻli. Ikki oʻgʻli egizak edi.

Poseidon ruhoniysi Virgil tomonidan qabul qilingan manbaga koʻra; yoki Apollon Fimbreyning ruhoniysi, lekin Poseydonga (Euvforion) qurbonlik qilish uchun tanlangan.

Troyan urushi paytida vatandoshlarini troyan otini shaharga olib kelmaslik haqida ogohlantirgan folbin. Apollon dengiz boʻylab suzib oʻtgan ikkita ilonni yuboradi va Laokuntes Antifantus va Fimbreyaning oʻgʻillarini yutib yuboradi va keyin Laokuntaning oʻzini boʻgʻib oʻldiradi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, bu Afinaning gʻazabi tufayli sodir boʻlgan va ilonlar Afina haykali oyoqlaridagi qalqon ostida yashiringan (yoki ilonlar Kalidna orollaridan suzib, odamlarga aylangan). Troyanlar buni Laokoont troya otiga nayza uloqtirgani uchun sodir boʻldi deb oʻylashgan. Arktinning soʻzlariga koʻra, ilonlar Laokoont va uning oʻgʻillaridan birini oʻldirgan. Afsonaning bir manbasiga koʻra, ilonlar faqat uning bolalarini boʻgʻib oʻldirishgan. Uning oʻzi taqdirini abadiy aza tutish uchun tirik qoladi.

Sofoklning „Laokunt“ tragediyasining bosh qahramoni. Sofokl uchun u Anxisesning ukasi.

Rodos haykaltaroshlari Agesander, Polidora va Afenodora tomonidan yaratilgan mashhur "Laokoon va uning oʻgʻillari" haykali 1506-yilda Rimda topilgan. Hozir Vatikanda, Pius Klementin muzeyida. Haykal Lessingning „ Laocoon“ yoki „Rasm va sheʼriyat chegaralari toʻgʻrisida“ risolasining mavzusi boʻlib xizmat qildi. Laokoont tarixi rasmda ham oʻz aksini topgan.

## Yana qarang
* Timeo Danaos va dona ferentes
## Manbalar


## Adabiyotlar
*  (v per., superobl.)

## Havolalar
* Лаокоон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
„Yaxshilik uchun“ davlat mukofot

**"Yaxshilik uchun" davlat mukofoti** () 2012-yil 3-mayda Prezident Dmitriy Medvedevning farmoni bilan tashkil etilgan Rossiyaning Davlat mukofotidir.

## Mezonlar
„Yaxshilik uchun“ ordeni quyidagilar uchun berilishi mumkin:

* Rossiyadagi bolalar uylari, qariyalar uylari, mehribonlik uylari, hospislar yoki tibbiyot muassasalarini qoʻllab-quvvatlash uchun muhim xayriya harakatlari;
* jamiyatda maʼnaviyat va bagʻrikenglik darajasini oshirish, insoniy qadriyatlar va inson huquqlarini targʻib qilish, xavfli kasallik va odatlar tarqalishiga qarshi kurashishga qaratilgan jamoat ishlari;
* Rossiya fani, madaniyati, taʼlimi yoki sogʻliqni saqlash sohasini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi.
* Nodavlat notijorat tashkilotlari yoki diniy tashkilotlarga ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan faoliyatda yordam berish.
* Nikoh va oila institutini mustahkamlashga qaratilgan saʼy-harakatlar.

## Tavsif
Mukofot diametri 32 mmli dumaloq kumush zarhalli medaldir. Har ikki tomonida koʻtarilgan halqa mavjud. Old tomoni koʻk emal bilan boʻyalgan. Markazda oʻz bolalarini boqayotgan pelikanning oltin tasviri. Tasvirni tilla eman gulchambar oʻrab turibdi. Orqa tomonda „ZA BLAGODEYaNIE“ yozuvi va mukofot raqami koʻrsatilgan.

## Manbalar
Protogeniya

**Protogeneya** ( „birinchi tugʻilgan“) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Devkalion va Piraning qizi. Aetlia Zevsni tugʻdi; yoki shuningdek, Aetola. Dunyodagi birinchi shahar uning nomi bilan atalgan.

1875-yilda kashf etilgan asteroid (147) Protogenea Protogenea nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Sergey Raxmaninov haykali (Moskva)

**[[Sergey Raxmaninov]]** **haykali** — 1999-yilda Moskvada Strastnoy bulvarida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar O. K. Komov, A. N. Kovalchuk va meʼmor Y. P. Grigoryev. Yodgorlik qayd qilingan madaniy meros obyekti hisoblanadi.

## Tarixi
Dastlab rus bastakori Sergey Raxmaninov (1873-1943) haykali Tambov sohilboʻyida oʻrnatilishi rejalashtirilgan edi. Haykaltarosh Oleg Komov (1932-1994) yodgorlik ustida ishlashni boshladi, lekin u haykaligini deyarli tugatgan chogʻida vafot etadi. Ushbu yodgorlikni oʻrnatish uchun haykaltaroshning qarindoshlari juda koʻp haq soʻrashgan, shuning uchun Tambovga oʻrnatish rejasi bekor qilindi.

Tez orada ushbu yodgorlikni Moskvadagi Strastnoy xiyoboniga oʻrnatishga qaror qilindi. Haykalni Raxmaninov 1905-yildan 1917-yilgacha yashagan 5-uy yaqinida oʻrnatishga qaror qilindi. Oleg Komovning ishini uning shogirdi, haykaltarosh Andrey Kovalchuk yakunladi. Yodgorlikni oʻrnatish boʻyicha ishlar „Transinjstroy“ OAJ direktori, bastakorning qarindoshi Yuriy Raxmaninov boshchiligida amalga oshirildi.

Yodgorlik ochilishi 1999-yil 12-noyabrda boʻlib oʻtdi. Bu Raxmaninovning dunyodagi birinchi monumental yodgorligi edi. Tantanali marosimda madaniyat vaziri Vladimir Yegorov, Moskva meri Yuriy Lujkov, Rossiya Bastakorlar uyushmasi raisi Vladislav Kazenin, Raxmaninov jamiyati prezidenti professor Viktor Merjanov, Moskva konservatoriyasi professori Aleksey Kandinskiy va Yuriy Raxmaninov ishtirok etdi.

## Tavsifi
Raxmaninovning bronza haykali kubikli granit tagkursiga oʻrnatilgan. Bastakor kontsert libosida va stul suyanchigʻiga suyangan holda tasvirlangan. Qomatida biroz keskinlik aks etadi. Yuzida — mayin tabassum. Oʻychan nigoh uzoqlarga, uzoq yillar davomida yashagan uyiga qaratilgan.

## Manbalar
Promah

**Promah** (, „oldinda jang qilish“) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Parfenopeyning oʻgʻli. Onasi — nimfa Klimena, manbalarga koʻra, uning ismi Stratolay, Fesimen yoki Tlesimen edi.

Epigonlar kampaniyasining aʼzosi. Argosdagi haykal boshqa epigonlar bilan, Delfidagi haykal. U Fiva yaqinidagi Glisantda, boshqa epigonlar yoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Leningradsi, deti moi…

***Leningradsi, deti moi…*** (; ) — oʻzbek-sovet rejissori Damir Salimovning 1980-yilda suratga olingan badiiy filmi.

## Syujeti
Mazkur film voqealari 1942-yilda Ulugʻ Vatan urushining ogʻir kechgan davrlarida sodir boʻladi. Oʻn minglab yetim qolgan sovet bolalari qamaldagi Leningrad va boshqa frontdagi shaharlardan Oʻrta Osiyoga evakuasiya qilinadi. Ular oʻzbek oilalari va mehribonlik uylaridan qoʻnim topadilar. Film 1942-yilda, Ulug Vatan urushining ogʻir vaqtlarida sodir boʻladi.

Yetim bolajonlarni qabul qilib qalb qoʻridan joy bergan, gʻamxoʻrlik koʻrsatganlardan biri komsomol qiz Hadicha Botirova boʻladi. U urush tugaganidan keyin ham yetim bolalarni vasiylikka olib, yolgʻiz tashlab qoʻymadi. Mehribonlik uyi rahbari boʻlgach, tarbiyalanuvchilarning ikkinchi onasiga aylanadi. Ushbu maʼnaviy jasorat Hadicha va uning yetim bolalari oʻrtasidagi mushkul munosabat va vaziyatlar haqidagi hodisa filmning asosiy gʻoyasi sifatida olinadi.

## Rollarda

* Tamara Shakirova — *Hadicha*
* Yuliya Cherevkova
* Liliya Melnikova
* Sergey Xaustov
* Yaira Abdulaeva — *Abdullaeva*
* Igor Podmarev
* Timur Yusupov
* Andrey Qidiruv
* Lev Lemke — *Naum Markovich, bolalar evakuasiya markazi xodimi*
* Elena Astafieva
* Virolainenni seving
* Hamza Umarov — *stansiya boshligʻi*
* Janna Suxopolskaya
* Sagʻdi Tabibullaev
* Ergash Karimov — *Zokirov, Mehribonlik uyi rahbari*
* Feruza Irgasheva
* Danuta Stolyarska — *muxbir*

## Havolalar
* Leningradsi deti moi (1980), *Youtube.com*
* Leningradsi deti moi (1980), Kino-teatr.ru
Xizmat burchini bajarishda halok bo‘lgan huquqni ta‘minlash askarlari yodgorligi

**Xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan ichki ishlar xodimlari, huquqni muhofaza qilish idoralari askarlari yodgorligi** — 1994-yilda Moskvada Trubnaya maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh A. A. Bichukov va meʼmor A. V. Klimochkin. Yodgorlikning umumiy balandligi 32,5 metrni tashkil etadi. Yodgorlik „shahar haykaltaroshligi“ toifasiga kiritilgan.

## Tavsifi
Yodgorlik Sankt-Peterburgdagi Saroy maydonida joylashgan mashhur Iskandariya ustuniga oʻxshab ketadi. U jilolangan qizil granitdan yasalgan baland ustundan iborat. Ustunga bronzadan yasalgan dorik uslubida ishlangan qosh oʻrnatilgan boʻlib, uning ustida ilonni nayza bilan sanchayotgan Gʻolib Georgiyning bronza haykali oʻrnatilgan. Ustunning tagida granit poydevor boʻlib, uning toʻrt burchagida bronza barelyeflar mavjud.

Old tomonidagi „Pyeta“ barelyefida halok boʻlgan oʻgʻlini qoʻlida ushlab turgan motamsaro ona tasvirlangan. Uning atrofida askarlar saflangan. Yuqorida, ustunning old tomonida, bronza harflar bilan „*Rossiya xizmat paytida halok boʻlgan huquqni muhofaza qilish organlarining askarlaridan minnatdor*“ yozuvi mavjud.

Haykaltarosh A. A. Bichukovning soʻzlariga koʻra, u ushbu yodgorlik vositasida „*Rossiya buyuk va qudratli, shunday va boʻlib qoladi*“ degan fikrni bildirmoqchi boʻlgan. Yodgorlik Moskva xalqaro kinofestivalining sovrini uchun prototip boʻlib xizmat qildi.

Har yili 10-noyabr, ichki ishlar idoralari xodimlari kuni munosabati bilan haykal poyiga gullar qoʻyiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Moskvadagi monumental sanʼat yodgorliklari: Ref. ed. / Moskva madaniy meros boshqarmasi. — M.: MChJ „Sut agentligi“, 2016. — 404 b.: s. 264. ISBN 978-5-9907078-1-8.
Protesilay

**Protesilay** (baʼzan Protesilaus va ). — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Ifikl va Diomedea (yoki Astyox) oʻgʻli, Podarkning ukasi, Aeolid Filakusning nabirasi, Troya urushida qatnashgan. Qirol Filaki. Manbaga koʻra, uning ismi Iolaus boʻlgan, ammo vafot etganida unga Protesilaus (Nrōtesi-lios — „xalqning birinchisi“) laqabini berishgan. Iliadada (II 708) eslatib oʻtilgan.

Elenaning kuyovi. Uning rafiqasi Laodamiya edi (yoki Kiprilarga koʻra, Polydora, Meleagerning qizi).

U Fessaliy Filaki dan Troya ostiga keladi va Troya ostiga 40 ta kema olib keladi.

Yunonlar Osiyo qirgʻoqlariga qoʻnganlarida, u birinchi boʻlib kemadan qoʻnganligi, koʻp sonli vahshiylarni oʻldirgani (Giginning soʻzlariga koʻra, u 4 ta mashhur jangchini oʻldirgan), shuningdek, birinchi boʻlganligi bilan mashhur. yunonlar birinchi jangda Gektor qoʻlidan halok boʻladi (yoki Eney, yoki Efromob, yoki Axat tomonidan oʻldirilgan).

Laodamiya erining oʻlimi haqida bilgach, erini kamida 3 soatga qaytarish uchun ibodat bilan xudolarga murojaat qiladi. Xudolar rozi boʻlishadi va Germes Protesilayni yerga tushuradilar; keyin, yer osti dunyosiga borish vaqti kelganida, Laodamia u bilan birga oʻlimga borishga qaror qiladi. Eleontesda, Frakiya Xersonese, uning oʻz qahramoni va taniqli orakul bor edi; Filakada uning sharafiga ziyoratgoh va dafn marosimi oʻtkaziladi.

Troya ostidan qaytayotganda Protesilaus xalqi dengiz orqali Kanastra vodiysi yaqinidagi Pellenega olib ketilgan. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Protesilausning oʻzi urushdan omon qoladi va asirga olingan Etilla bilan Pallenga qoʻnib, u yerda Skion shahriga asos soladi.

## Oʻlimdan keyingi kult
Mazusiya yaqinida dafn etilgan. Frakiya Xersonesdagi Eleont shahri unga bagʻishlangan boʻlib, qabri yonida baland qaragʻaylar oʻsgan. U fors Artaiktdan qasos oladi.

Delfidagi Polignotning rasmida tasvirlangan. Evripidning „Protesilay“ tragediyasi, Anaxandridning „Protesilay“ komediyasi, Pakuviyning „Protesilay“ tragediyasi, Afinalik Geliodor (miloddan avvalgi I-asr) „Protesilay“ tragediyasi, Garmodiyning satir dramasi qahramoni. Tarsusdan (miloddan avvalgi I-asr). G. L. Oldining "Qahramon yolgʻiz boʻlishi kerak" romani.

## Manbalar
Saratov garmoni haykali

**Saratov garmoni haykali -** Saratov shahrining Frunze tumani, Stolypin prospektida cholg'u asbobiga o'rnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
Saratov garmoni shaharning ramzlaridan biri hisoblanadi. Uni shahar kuni arafasida Ekspress-Volga banki Saratov fuqarolariga sovg'a qilgan. Yodgorlik muallifi saratovlik haykaltarosh Vladimir Palmin. Yodgorlik uchun "Pioner" kinoteatri yaqinidagi Kirov prospektining piyodalar qismidagi joy tanlangan.

Yodgorlikning dastlabki eskizlarida garmonni tik turgan hola chalaotgan akkordeonchi tasvirlangan. Keyinchalik, V. Palmin uni ko'cha chirog'i yonidagi skameykada oʻtirgan holda tasvirlagan. Yodgorlikning dastlabki ishlanmasi loydan yasalgan. So'ngra, Moskva viloyatining Jukovskiy shahrida bronzadan quyilgan. U yerdan muallifning o'zi Saratovga olib kelgan. Butun yodgorlikning balandligi 3 m 40 sm ga yetadi va og'irligi 750 kg.ni tashkil qiladi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasini ishlab chiqishga taxminan 1 million rubl sarflangan. 

Yodgorlik 2009-yil 11-sentabrda "Pioner" kinoteatri oldida o'rnatilgan. Uning tantanali ochilishi 2009-yil 12-sentabr - Shahar kuni nishonlanadigan kunga to'g'ri kelgan. Ochilish marosimida Saratov ma'muriyati rahbari V. L. Somov, garmon chaluvchilar va folklor guruhlari ham qatnashgan.

Ushbu yodgorlik shaharning diqqatga sazovor joylaridan biriga va sayyohlar suratga tushadigan mashhur joyga aylandi. Yodgorlik ma'lum soatlarda mahalliy Saratov instrumental guruhining kompozitsiyalarini ijro etadi va shaharning tarixiy ramzi - garmonni eslatadi.

2014-yil mart oyida yodgorlik yo'l-transport hodisasi ishtirokchisiga aylandi - avtomashina haydovchisi boshqaruvni yo'qotgani bois yodgorlikka kelib urilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Polit

**Polit** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Troya shohi Priam va Gekubaning oʻgʻli. Troyada Parijning kenotafi ustida oʻtkazilgan oʻyinlarida, poygalarda qatnashgan.

Iliadada u yunonni oʻldiradi. Merion unga qarab oʻq uzadi, ammo muvaffaqiyatsiz. Troyaning Skean darvozalarini himoya qiladi. Troya qoʻlga olingan kechada Neoptolem tomonidan ota-onasining koʻz oʻngida oʻldirilgan. Kichik Priamning otasi, Eneyning hamrohi.

## Yana qarang
* Priam bolalari roʻyxati
## Manbalar
Poros

**Poros** (Por ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi xudo. Alkmanda tilga olingan Sparta xudosi, Tekmorning otasi. Aflotunga koʻra , Poros Metisning oʻgʻli, Peniya undan Eros tugʻadi.

## Manbalar
Polifem

**Polifem** (, „qoʻshiq va afsonalarda koʻp tilga olingan“) qadimgi yunon mifologiyasida lapif, Elat va Gipa (yoki Ginneyaning oʻgʻli), Larissadan. Yevforionga koʻra, Poseydon oʻgʻli.

Polifem kentavrlar va lapitlar jangining ishtirokchisi boʻlgan, u oʻz hikoyasida Nestor tomonidan qayd etilgan.

Argonavtlar kampaniyasining aʼzosi. Manbaga koʻra, Gerkulesning sevigilisi. U boshqa Argonavtlar bilan Kolxidaga yetib bormaydi — Gerkulesga Gilasni izlashga yordam beradi, Polifem kemaga chiqishga ulgurmaydi va Argonavtlar ularsiz suzib ketishdi (yoki Gerkules oʻzi suzib ketadi, lekin izlash uchun Polifemni tark etadi).

Gilasni topa olmay, Polifem Misiyadan qoladi, Kios shahriga asos solib, u yerda hukmronlik qila boshlaydi. Keyinchalik qabri joylashgan Xoliblar yaqinida vafot etadi.

## Manbalar