Rossiya-Turkiya urushi (1877-1878)

**1877-1878 yillardagi rus-turk urushi,** islom taqvimida 1293-yil uchun nomlangan;  Usmonli imperiyasi va Rossiya imperiyasi boshchiligidagi koalitsiya, jumladan Bolgariya, Ruminiya, Serbiya va Chernogoriya o'rtasidagi mojaro edi.  Bolqon va Kavkazda kurashgan, 19-asrda paydo boʻlgan Bolqon millatchiligida paydo boʻlgan. Qo'shimcha omillarga Rossiyaning 1853-56 yillardagi Qrim urushi paytida ko'rgan hududiy yo'qotishlarini qoplash, Qora dengizda o'zini tiklash va Bolqon xalqlarini Usmonli imperiyasidan ozod qilishga urinayotgan siyosiy harakatni qo'llab-quvvatlash maqsadlari kiradi.

Rossiya boshchiligidagi koalitsiya urushda g'alaba qozondi va Usmonlilarni Konstantinopol darvozalarigacha itarib yubordi va bu G'arbiy Yevropaning buyuk davlatlarining aralashuviga olib keldi.

Natijada, Rossiya Kavkazdagi viloyatlarga, ya'ni Kars va Batumga da'vogarlik qilishga muvaffaq bo'ldi, shuningdek, Budjak viloyatini ham qo'shib oldi. Ruminiya, Serbiya va Chernogoriya knyazliklari, ularning har biri bir necha yillar davomida *amalda* suverenitetga ega bo'lib, Usmonli imperiyasidan rasman mustaqillikni e'lon qildi. Deyarli besh asrlik Usmonlilar hukmronligidan keyin (1396-1878) Rossiyaning yordami va harbiy aralashuvi bilan avtonom Bolgariya davlati vujudga keldi.

## Tarixdan oldingi ziddiyat

 Usmonlilar imperiyasida nasroniylarga munosabat ===
Qrim urushi yakunida tuzilgan 1856-yilgi Parij tinchlik shartnomasining 9-moddasi Usmonli imperiyasini nasroniylarga musulmonlar bilan teng huquqlar berishga majbur qildi. Shartnoma imzolanishidan avval Usmonli hukumati musulmonlar va musulmon boʻlmaganlar tengligi tamoyilini eʼlon qilgan Gulhane farmoni  chiqardi va bu maqsadda muayyan islohotlarni ishlab chiqdi. Masalan, jizya solig'i bekor qilindi va musulmon bo'lmaganlar armiyaga qo'shildi.

## Livandagi inqiroz, 1860-yil
1858-yilda ruhoniylar tomonidan qoʻzgʻatilgan Shimoliy Livanning maroniy dehqonlari oʻzlarining asosan druzlar boʻlgan feodal boshliqlariga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardilar va dehqon respublikasini oʻrnatdilar. Maronit va druz dehqonlari druzlar hukmdorlari qo'l ostida ishlagan janubiy Livanda druz dehqonlari o'zlarining dindoshlari va maronitlarga qarshi bo'lib, mojaroni fuqarolar urushiga aylantirdilar. Har ikki tomon jabr ko‘rgan bo‘lsa-da, druzlar qo‘lida 10 mingga yaqin maronitlar qirg‘in qilindi.

1860-yil 27-mayda maronitlar guruhi druzlar qishlog'iga bostirib kirishdi.  Nafaqat Livanda, balki Suriyada ham qirg'in va qatliomlar kuzatildi. Oxir-oqibat, 7000 dan 12 000 gacha barcha dinlarga mansub odamlar  va 300 dan ortiq qishloq, 500 cherkov, 40 monastir va 30 maktab vayron qilingan. Xristianlarning Bayrutdagi musulmonlarga hujumlari Damashqdagi musulmon aholisini xristian ozchilikka hujum qilishga undadi, ularning 5000 dan 25 000 nafari halok bo'ldi.  shu jumladan Amerika va Gollandiya konsullari, bu tadbirga xalqaro ahamiyatga ega .

Yevropaning aralashuvidan qoʻrqib, Usmonli tashqi ishlar vaziri Mehmed Fuad posho Suriyaga joʻnatildi va zudlik bilan mojaroni imkon qadar tezroq hal qilishga harakat qildi. Mehmed har tomondan agitatorlarni, jumladan, hokim va boshqa amaldorlarni qidirib topib, qatl qildi. Tez orada tartib tiklandi va Livanga yangi avtonomiya berishga tayyorgarlik ko'rildi. Bu harakatlar oxir-oqibat Yevropa aralashuvining oldini olish uchun etarli emas edi, ammo Fransiya 1860-yil sentyabr oyida flotni joylashtirdi. Bir tomonlama aralashuv Fransiyaning mintaqadagi ta'sirini ularning hisobiga oshirishidan qo'rqib, inglizlar fransuz ekspeditsiyasiga qo'shilishdi.  Yevropaning keyingi bosimiga duch kelgan Sulton Livanga nasroniy gubernator tayinlashga rozi boʻldi, uning nomzodi Sulton tomonidan taqdim etilishi va Yevropa davlatlari tomonidan tasdiqlanishi kerak edi.