15-alohida maxsus kuchlar brigadasi

**[[Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari|Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari]] tarkibidagi 15-alohida maxsus tayinlangan brigada** () Sovet Armiyasi GRUsidagi oʻz oʻtmishdoshining vorisi hisoblangan maxsus tayinlangan kuchlar boʻlinmasidir. Bu spetsnaz boʻlinmasi quruqlikda, dengizda va havoda amaliyotlar oʻtkazish qobiliyatiga ega.

## Sovet davridagi brigada tarixi
### Brigadaning tuzilishi
SSSR Harbiy vaziri, Sovet Ittifoqi marshali A. M. Vasilevskiyning 1950-yil 24-oktyabrdagi Org/2/395832-sonli koʻrsatmasiga asosan harbiy okruglarda alohida maxsus vazifali rotalar tashkil etila boshlangan.

Rotalarni tuzish Bosh shtabning asosiy razvedka boshqarmasi umumiy rahbarligi ostida amalga oshirilgan.

Primorye harbiy okrugida 5-armiya tarkibida 120 nafar shaxsiy tarkibdan iborat 04/20-shtat boʻyicha 91-alohida maxsus vazifali rota (yoki 51423-harbiy qism) tuzilgan. Rota Primorsk oʻlkasining Taloviy qishlogʻida joylashgan edi.

1957-yil 9-avgustda SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabi boshligʻining OSH/1/244878-sonli koʻrsatmasiga binoan tashkiliy chora-tadbirlar amalga oshirilgan. Unga koʻra, Uzoq Sharq harbiy okrugidan Turkiston harbiy okrugiga koʻchirilgan 91-rota negizida 1957-yil 1-oktyabrda 253 nafar shaxsiy tarkibdan iborat 04/24-shtat boʻyicha 61-alohida maxsus vazifali batalyon (yoki 32110-harbiy qism) tashkil etilgan. 61-batalyon Samarqand shahrida joylashtirilgan.

SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabining 1962-yil 5-fevraldagi 140104-sonli koʻrsatmasiga muvofiq, Turkiston harbiy okrugi 61-batalyon negizida Oʻzbekiston SSRning Chirchiq shahri yaqinidagi Ozodbosh qishlogʻida joylashgan 15-alohida maxsus vazifali brigadani (yoki 64411-harbiy qismni) shakllantirish boshlangan.

Harbiy qismning tashkil etilgan sanasi – 1963-yil 1-yanvar boʻlib, oʻsha kunga kelib shakllantirilish yakunlangan.

Ofitserlar tarkibining asosiy qismi 105-gvardiyachi Vena havo-desant diviziyasidan kelgan edi.

Dastlab brigada uch joyda joylashgan edi: shaxsiy tarkib bilan razvedka boʻlinmasi TurkVO fuqaro mudofaasi polki hududida, radio boʻlinmasi – yoʻlning narigi tomonidagi tashlandiq shaharchada, brigada shtabi esa – alohida binoda joylashtirilgan. 1967-yilda barcha boʻlinmalar bir joyga toʻplangan.

Dastlabki yillarda brigada shaxsiy tarkibi Fargʻonadagi 105-diviziya bazasida parashyutdan sakrashni amalga oshirardi, keyinchalik esa sakrashlar Chirchiq shahri atrofidagi poligonda oʻtkazila boshlangan. Buning uchun ikkita An-8 samolyotidan foydalanilgan.

### Brigadadan boshqa maqsadlarda foydalanish

Oʻsha tarixiy davrda SSSR Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari tarkibida maxsus boʻlinmalar mavjud boʻlmaganligi sababli, Bosh razvedka boshqarmasining maxsus boʻlinmalari ommaviy tartibsizliklarni bartaraf etish yoki ommaviy fuqarolarning boʻysunmasligi kabi holatlari yuzaga kelishi ehtimoli boʻlgan vaziyatlarda jalb etilgan.

1960 va 1970-yillarda 15-brigada harbiy xizmatchilarining bunday maqsadlarda jalb etilishiga quyidagilar misol boʻla oladi:

* 1965-yil yoz oxirida Qoraqalpogʻiston ASSRda vabo epidemiyasi davrida karantin hududini nazorat qilish.

* Talonchilik holatlarining oldini olish maqsadida 1966-yil aprel oyida Toshkentning zilziladan zarar koʻrgan hududlarini qoʻriqlash.

* 1967-yil 13-iyunda Qozogʻiston SSRning Chimkent shahrida yuz bergan ommaviy tartibsizliklarni bartaraf etish.

* 1971-yil kuzida Qozogʻiston SSRning Aralsk shahrida qora chechak epidemiyasi paytida karantin hududini nazorat qilish.

Qoraqalpogʻiston ASSRda karantin zonasini tashkil etish harbiy xizmatchilar salomatligi uchun jiddiy xavf tugʻdirgan va ogʻir iqlim sharoitlari tufayli ish jarayoni yanada murakkablashgan. Shuningdek, mahalliy aholi tomonidan oʻqotar qurol qoʻllashgacha boʻlgan faol qarshilik koʻrsatish holatlari ham qayd etilgan.

Barcha belgilangan vazifalarni muvaffaqiyatli bajarilgani uchun 15-brigadaning koʻplab harbiy xizmatchilari orden va medallar bilan taqdirlangan:

* 2 nafar zobitga Qizil Yulduz ordeni;
* 4 nafar zobitga Hurmat belgisi ordeni;
* 25 nafar askar va serjantga „Mehnatda oʻrnak koʻrsatgani uchun“ va „Mehnat jasorati uchun“ medallari topshirildi.

Qoʻmondonlikning maxsus topshiriqlarini bajarish va mahalliy hokimiyat organlariga samarali yordam koʻrsatishda brigada shaxsiy tarkibining yuqori uyushqoqligi va fidoyiligini eʼtiborga olib, shuningdek, Buyuk Oktyabr sotsialistik inqilobining 50 yilligini nishonlash munosabati bilan Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Qirgʻiziston SSR kompartiyalari markaziy qoʻmitalari okrugning ilgʻor birlashmasini Faxriy Qizil bayroqlar bilan taqdirlagan.

### Maxsus maqsadli 154-alohida otryadni tuzish
Afgʻonistondagi ichki siyosiy vaziyatning keskinlashuvi va hukumatga qarshi qurolli noroziliklarning boshlanishi munosabati bilan SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabi 1979-yil 26-apreldagi 314/02/0061-sonli direktivani *115-sonli brigada asosida 154-alohida maxsus kuchlar otryadini* tuzish toʻgʻrisida qabul qilgan. Otryadga Afgʻonistondagi operatsiya paytida SSSR KGBsining maxsus boʻlinmasini qoʻllab-quvvatlash jangovar missiyasi berilgan. 154-otryad 6 ta rotadan iborat birlashgan batalyon boʻlishi koʻzda tutilgan edi.

154-otryadni tashkil etishning asosiy xususiyati kadrlarni milliy tarkibga qarab tanlash edi. Afgʻonistonda faqat aholisi tubjoy boʻlgan uch millatdan harbiy xizmatchilar tanlab olingan: oʻzbeklar, tojiklar va turkmanlar. Shuningdek, harbiy xizmatchilar motooʻqchi qoʻshinlardan tanlab olingan, chunki otryad ilgari maxsus kuchlar boʻlinmalarida ishlatilmagan koʻp sonli zirhli transport vositalari bilan qurollanishi rejalashtirilgan edi. Millati boʻyicha tanlana olmagan faqat ikkita ofitser va bir pristav zenit-artilleriya guruhi komandiri, uning oʻrinbosari va taʼmirlash va sozlash boʻlimi boshligʻi edi.

154-otryadga kadrlar millatiga qarab tanlanganligi sababli harbiylar orasida *[[Musulmon batalyonlari|musulmon batyaloni]]* deb nom olgan.

Otryadning yana bir xususiyati uning tashkiliy-shtat tuzilishi va qurol-yarogʻlari boʻlib, ular maxsus maqsadli shtat batalonidan keskin farq qilardi. Uchta razvedka rotasidan iborat boʻlgan maxsus maqsadli alohida batalyonning odatdagi tarkibiga qoʻshimcha ravishda yana uchta rota – granatomyot, muhandislik-olovli (muhandislik-minomyot) va transport rotasi qoʻshildi. Shuningdek, koʻrsatilgan rotalardan tashqari batalyon shtatiga alohida vzvodlar/guruhlar – zenit-artilleriya guruhi, taʼmirlash vzvodi, shtabni qoʻriqlash guruhi va tibbiy vzvod qoʻshildi. Maxsus maqsadli brigadalar shtatida funksional vazifalar, jihozlash va qurol-yarogʻ boʻyicha bunday boʻlinmalar yoʻq edi, shuning uchun qoʻshimcha boʻlinmalarga harbiy xizmatchilarni yollash va jangovar texnika bilan taʼminlash turli qoʻshinlarga tegishli boʻlgan boshqa harbiy qismlardan amalga oshirildi. Bunday oʻzgartirishdan maqsad batalyonning tashkiliy-shtat tuzilmasi boʻlinmalarning oʻt ochish qobiliyatini oshirish va jangovar harakatlarni olib borishda batalyonning avtonomligini oshirishdan iborat edi.

Yangi tuzilayotgan otryadga Toshkent umumqoʻshin bilim yurtini tamomlagan, oʻsha paytda havo-desant tayyorgarligi boʻyicha otryad komandirining oʻrinbosari boʻlib xizmat qilayotgan Xolboyev komandir etib tayinlangan.

1979-yil 1-iyunga kelib, 154-otryad 532 kishidan iborat boʻlib, jangovar tayyorgarlikni boshlagan.

Qorovullik, xoʻjalik ishlari va xizmat naryadlaridan ozod qilingan otryad shaxsiy tarkibi bir yarim oy ichida havo-desant tayyorgarligi va parashyutdan sakrash boʻyicha yillik jangovar tayyorgarlik dasturini toʻliq bajargan. Garchi qoʻyilgan vazifalarni bajarish uchun ikkinchisiga zarurat boʻlmagan edi.

1979-yil 15-iyulda 154-otryad Bosh razvedka boshqarmasi komissiyasi tomonidan jangovar tayyorgarlik sinovidan oʻtgan.

Oktyabr oyida 154-otryad binolarni qoʻlga olish dasturi boʻyicha intensiv jangovar tayyorgarlikni boshlagan.

### Afgʻonistondagi 154-otryad (1-forma).
1979-yil 5-dekabrdan 10-dekabrgacha boʻlgan davrda 15-brigada negizida tashkil etilgan 154-otryad butun jangovar texnikasi bilan VTA samolyotlarida „Tuzel“ aerodromidan Bagram shahri aerodromiga havo yoʻllari orqali Afgʻonistonga kiritildi va marsh bilan Kobul shahriga, Tajbeg saroyiga bevosita yaqin joyga koʻchirildi.

1979-yil 27-dekabrda 154-otryad SSSR KGB maxsus boʻlinmasi bilan birgalikda Toj beg saroyiga bostirib kirishadi. 154-otryadning yoʻqotishlari 6 kishi halok boʻldi, 67 kishi yaralandi.

Qoʻshinlar kiritilgandan soʻng 154-otryadning barcha harbiy texnikasi 103-havo-desant diviziyasiga topshiriladi va otryad shaxsiy tarkibi 1980-yil 2-yanvarda samolyotda Toshkentga yetkaziladi. Muddatli harbiy xizmatchilar zaxiraga, ofitserlar esa avvalgi xizmat joylariga taqsimlanadi. 154-otryad tarqatib yuboriladi.

### 459-alohida maxsus maqsadli kompaniyaning tashkil etilishi
1979-yil dekabr oyida 15-brigada asosida 459-alohida maxsus boʻlinma tashkil etilgan. 459-rota ADR tarkibiga 1980-yil 9-fevralda kiritilgan. Kompaniya Kobuldagi 40-armiya shtab-kvartirasi yaqinida joylashgan edi.

Kompaniya shtabi qoʻmondonlik punkti, toʻrtta maxsus kuchlar guruhi va aloqa guruhidan iborat edi. Xodimlar 112 kishidan iborat. 1980-yil dekabr oyida kompaniya zirhli transport vositalarini oldi (11 ta BMP-1).

459-rotaga topshirilgan jangovar topshiriqlar razvedka, maʼlumotni tekshirish uchun qoʻshimcha razvedka, asirlarni qoʻlga olish va dushmanlarning rahbarlari va dala komandirlarini yoʻq qilish edi.

1988-yil 15-avgustda 459-rota SSSR tarkibiga chiqarilib, Samarqand shahriga qayta joylashtirildi.

### DRAdagi 154-otryad (2-forma).
1981-yil yozida 154-otryad (35651-harbiy qism) oldingi tashkiliy-shtat tuzilmasi boʻyicha 15-brigada asosida qayta tuzildi. SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabining 1981-yil 21-oktyabrdagi 4/372-sonli direktivasiga asosan 1981-yil 26-oktyabrda Afgʻonistonga 154-otryad kiritilishi rejalashtirilgan edi. 1981-yil 29-30-oktyabrga oʻtar kechasi otryad Afgʻoniston davlati bilan Termiz chegarasini kesib oʻtdi.

1981-yil dekabrdan 1984-yil martgacha 154-otryad Joʻzjon, Balx, Foryob va Samangan viloyatlarida faol jangovar harakatlar olib borgan.

1984-yil mart oyidan 154-otryad Jalolobodga, 1985-yil fevralida esa SSSRdan Jalolobodga koʻchirilgan 15-brigada shtab-kvartirasiga boʻysundi.

### 15-brigada Afgʻonistonga kirishi

1984-yil boshida SSSR harbiy rahbariyati afgʻon mujohid guruhlarini qurol va oʻq-dorilar bilan taʼminlash kanallarini yoʻq qilish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Afgʻoniston va Pokistonni bogʻlaydigan karvon yoʻllari va yoʻllarini nazorat qilish kerak edi. 40-armiyaning razvedka boʻlinmalari taʼminot karvonlarini yoʻq qilish funktsiyalarini bajara olmadilar, chunki bu razvedka boʻlinmalarining soniga va koʻplab karvon yoʻllarining ular tayinlangan garnizonlardan uzoqligiga mos kelmadi. Shuningdek, 40-armiyaning razvedka boʻlinmalari oʻz polklari va brigadalari uchun razvedka ishlarini olib borishlari kerak edi.

Jalolobod – Gʻazna – Qandahor chizigʻi boʻylab „Parda“ deb nomlangan chegara zonasini yaratish rejasi paydo boʻldi. Ushbu chegara zonasi yordamida 40-chi armiya qoʻmondonligi isyonchilar Pokistondan qurol va oʻq-dorilarni olib ketayotgan 200 ga yaqin karvon yoʻllarini toʻsib qoʻyishni rejalashtirgan.

Sovet harbiy rahbariyati mavjud vaziyatdan chiqish yoʻlini fevral oyida Pokiston bilan chegaradosh hududlarga DRA hududida joylashgan ikkita maxsus boʻlinmani (154-maxsus kuchlar boʻlinmasi va 177-boʻlinma) yuborishni koʻrdi. 154-otryad Jalolobodga qayta joylashtirildi. 177-otryad Gʻaznaga qayta joylashtirildi.

Ushbu otryadlarning yillik faoliyati natijalariga koʻra, qoʻshimcha maxsus kuchlarni kiritish zarurati paydo boʻldi.

15-brigada fevral oyida Afgʻonistonga kirib, Nangarhor viloyatining Jalolobod shahrida shtab-kvartirasini tashkil qilishi kerak edi. Qayta joylashtirish 1985-yil martida yakunlandi.

15-brigada (SSSR hududidagi boshqa maxsus kuchlar boʻlinmalari kabi) tarkibida kadrlar yetarli boʻlmaganligi sababli (toʻliq taʼminlanmagan), uning tarkibiga turli brigadalarda tuzilgan otryadlar kirgan.

### 15-brigadaning tarkibi
*1985-yildagi 15-brigada* tarkibi:

* Brigada qoʻmondonligi va shtab-kvartirasi (71351-harbiy qism). Jalolobodda joylashgan.
** *[[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] [[SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|KGB]] [[Maxsus bo‘lim|maxsus boʻlimi]]*.
** *Moddiy taʼminot rotasi*.
** *Komendantlik rotasi*.
** *Kosmik aloqa guruhi*.
** *Targʻibot va tashviqot otryadi*.
** *Tibbiyot markazi*.
* *Jalolobod maxsus radioaloqa boʻlimi.*
* 154-alohida maxsus kuchlar otryadi (35651-harbiy qism) Jalolobod. Aloqa belgisi *"Paxta"* . 15-brigada negizida tuzilgan.
* Baraki posyolkasi 668-alohida maxsus otryad (44653-harbiy qism). Aloqa belgisi *"Bahor"*. Ukraina SSR, KVO Kirovograd shahrining 9-brigadasi negizida tuzilgan.
* 177-alohida maxsus kuchlar otryadi (43151-harbiy qism) Gʻazni. Aloqa belgisi *"Seagull"* . Qozogʻiston SSR, Oʻrta Osiyo harbiy okrugi, Olmaota viloyati, Qapchagʻay shahridagi 22-brigada negizida tuzilgan .
* 334-alohida maxsus maqsadli otryadi (83506-harbiy qism) Asadobod. Aloqa belgisi *"Tarif"* . Belorussiya SSR, Minsk viloyati, Marina Gorka shahrining 5 -brigadasi asosida tuzilgan.
* 239-alohida vertolyot eskadroni (yoki 36988-harbiy qism) Gʻazni. Aloqa belgisi *"Skoba"* . Kuchlanish uchun 40-chi armiya havo kuchlaridan aviatsiya boʻlinmasi tayinlandi. U Mi-24 (12 dona) va Mi-8 (12 dona) vertolyotlaridan iborat edi. Eskadronga 249-alohida aerodrom texnik yordam kompaniyasi (yoki 21076-harbiy qism) hamrohlik qildi.

1988-yil 15-mayda (qoʻshinlarni olib chiqish boshida) 15-brigadada 2482 kishi bor edi. Ulardan 302 nafari ofitserlar, 147 nafari harbiy xizmatchilar edi.

***Eslatma***: 1985-yil mart oyida 15-brigadaning DRAga joʻnatilishi bilan *467-maxsus oʻquv polki* (yoki 71201-harbiy qism) tuzildi. Polk 40-chi armiya tarkibidagi maxsus kuchlar boʻlinmalari uchun kichik qoʻmondonlik tarkibini, BMP va BTR oʻq otuvchilarni, AGS-17 granatalarini, saperlarni, signalchilarni va oddiy razvedka xodimlarini. 1992-yil fevral oyida 467-polk Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari tarkibiga oʻtkazildi.

### Afgʻoniston urushidagi 15-brigadaning yoʻqotishlari
Hammasi boʻlib, 15-brigada Afgʻonistonda 495 kishi halok boʻlgan va 13 kishi bedarak yoʻqolgan:

* Brigada qoʻmondoni – 3 kishi halok boʻlgan.
* 154-otryad – oʻldirilgan – 177, bedarak yoʻqolganlar – 9.
* 177-otryad – oʻldirilgan – 160, harbiy harakatlarda bedarak yoʻqolganlar – 3.
* 668-otryad – oʻldirilgan – 51, harbiy harakatlarda bedarak yoʻqolganlar – 1.
* 334-otryad – oʻldirilgan – 105.

Afgʻonistonga kirishdan oldin 15-brigada 459-chi alohida maxsus kuchlar boʻlinmasini oʻqitish va xodimlar bilan taʼminlagan. Ushbu boʻlinmaning yoʻqotishlari 34 kishini tashkil etgan.

Natijada, Afgʻoniston urushi paytida 15-brigadaning umumiy yoʻqotishlari 542 nafar halok boʻlgan va bedarak yoʻqolgan.

### Mukofotlar
Afgʻoniston Demokratik Respublikasida xalqaro burchini bajarishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun boʻlinmaning 4 mingdan ortiq harbiy xizmatchisi davlat mukofotlari, 3 nafari Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

15-brigada Afgʻoniston Respublikasi rahbariyati tomonidan Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

### Sovet Ittifoqi Qahramonlari
* Vasiliy Vasilyevich Kolesnik – 1980-yil 28-aprel
* Nikolay AnatolievichKuznetsov – 1985-yil 21-noyabr
* Yuriy Nikolaevich Mirolyubov – 1988-yil 5-may

### Afgʻonistondan chiqarilgandan keyingi davrda
1988-yil 18-mayda brigada boshqarmasi, 154-otryad va 334-otryad Termiz shahriga olib chiqilgan.

334-otryad Afgʻonistondan chiqarilishi bilan 1988-yil 19-mayda 5-brigada, BHO tarkibiga qayta oʻtkazilgan. Brigada tarkibida faqat 154-otryad qolgan.

Brigada boshqarmasi va 154-sonli otryad boʻlinmasi Oʻzbekiston SSRning Chirchiq shahri yaqinidagi Ozodbosh posyolkasidagi avvalgi dislokatsiya joyiga qaytarilgan.

177-oospn va 668-otryad 1988-yil may oyida Kobulga koʻchirilgan va u yerda soʻngi harbiy boʻlinmalar olib chiqilgunga qadar poytaxt atrofida jangovar harakatlar olib borgan.

668-otryad SSSR hududiga 6-fevralda, 177-otryad esa 1989-yil 15-fevralda olib chiqilgan.

1989-yil may oyiga qadar 668-otryad Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyatining Sherobod shahriga joylashtirilgan boʻlib, keyinchalik yana 9-brigada KVO tarkibiga oʻtkazilgan.

177-otryad Afgʻonistonni tark etganidan keyin (yoki 83395-sonli harbiy qism) Pushnoy, Kola tumanidagi qishloq hududiga qaytariladi. Murmansk viloyati va Leningrad harbiy okrugining 2-alohida maxsus kuchlari brigadasi tarkibiga kiritiladi. 1997-yilda 177-otryad tarqatib yuborilgan.

### 15-brigadaning SSSR hududidagi mahalliy mojarolarda ishtiroki
1990-yil 19-yanvarga oʻtar kechasi brigada trevoga boʻyicha jangovor holatga keltirilgan va ikki otryad tarkibida Boku shahriga uchib ketgan. Otryadlarga 10 ta BTR-80 berilgan. Otryadlar uch oy davomida SSSR KGBsining „Alfa“ maxsus boʻlinmasi bilan birgalikda bevosita Bokuda ham, Ozarbayjon SSRning gʻarbiy va janubiy hududlarida ham tezkor topshiriqlarni bajardilar..

## Oʻzbekiston Qurolli Kuchlaridagi faoliyati

### Brigadani koʻchirish
 

1992-yil 1-iyulda 15-alohida maxsus kuchlar brigadasi Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari tarkibiga kiritilgan. Brigada bilan birga 467-maxsus oʻquv polki va 459-alohida maxsus maqsadli boʻlinma ham koʻchirilgan.

### MDH hududidagi mahalliy mojarolarda 15-brigadaning ishtiroki

#### Paygʻambar orolining ozod qilinishi
1992-yil avgust oyida brigada afgʻon mujohidlari tomonidan qoʻlga olingan Amudaryo boʻyidagi Oʻzbekistonning Paygʻambar orolini ozod qilishda qatnashganʼ.

#### [[Tojikiston fuqarolar urushi|Tojikistonda fuqarolar urushi]]
1992-yil sentyabridan 1994-yil oxirigacha 15-brigada Tojikistondagi fuqarolar urushida faol qatnashgan. Ular Rossiya Qurolli Kuchlarining 201-motooʻqchi diviziyasi boʻlinmalari bilan birgalikda birlashgan tojik muxolifatining qurolli boʻlinmalariga qarshi jangovar harakatlarda qatnashdilar.

Shuningdek, 15-mintaqa harbiy xizmatchilari „Konstitutsiyaviy tartib“ni tiklashni oʻz maqsadi deb eʼlon qilgan „Tojikiston Xalq fronti“ harakati jangchilarini tayyorlashgan.

…1991-yilda, Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan soʻng, men xizmat qilgan GRUning 15-brigadasini Oʻzbekistonga „sovgʻa“ qilishdi. Mayor unvonini Oʻzbekiston mudofaa vazirining buyrugʻi bilan olganman. 1992-yilning yozida qoʻshni Tojikistonda fuqarolar urushi boshlanib ketdi. Oʻzbekiston mudofaa vaziri Rustam Ahmedov bizga „Tojikiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumini tiklash“da ishtirok etishi boʻyicha maxsus topshiriq berdi. Maxsus vazifalarni bajaruvchi razvedka otryadi tuzilgan. Men shu otryad shtabining boshligʻi edim. Otryad tarkibi yuzga yaqin kishidan iborat. Koʻpchiligi afgʻon urushi tajribasiga ega ofitserlar. Aytganday, bizning komandirimiz Chubaysga suiqasd qilgani uchun sud qilingan Vladimir Kvachkov edi…
…Guruhimiz Qoʻrgʻontepada ishlardi, asosiy qismi ortga qaytgach, men Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati tezkor guruhi tarkibida qoldim. Qandaydir qonuniylashtirish uchun biz „Tojikiston xalq fronti“ (TXF) nomini oʻylab topdik. Qamoqxonada 21-yil oʻtirgan keksa Sangak Safarov bizning asosiy tayanchimiz boʻlgan. U ajoyib tashkilotchilik qobiliyatiga, adolat va vatanparvarlik tuygʻusiga ega boʻlgan tugʻma yetakchi edi – u TXFga rahbarlik qilgan.

Men Sangakning, keyinchalik Tojikiston ichki ishlar vazirining bosh maslahatchilaridan biri boʻlganman. Biz TXF otryadlarini qurol-yarogʻ va oʻq-dorilar bilan taʼminladik, partizan urushining maxsus usullaridan foydalandik, „vovchiklar“ga qarshi boʻlganlarning hammasini birlashtirishga yordam berdik va ularni jang qilishga oʻrgatdik. Aslini olganda, Tojikistondagi partizanlar harakatini GRU maxsus kuchlari mutaxassislari uyushtirgan…

Brigada ofitserlari harbiy harakatlarda bevosita ishtirok etishdan tashqari, Tojikiston Qurolli Kuchlarini shakllantirishda ham qatnashgan.

…Tojikiston mudofaa idorasida uzoq vaqt davomida 15-brigadadan kelgan ofitserlar – mudofaa vazirining oʻrinbosari general-mayor Aleksandr Chubarov (u 15-brigada komandirining oʻrinbosari lavozimidan kelgan), mudofaa vazirining qurol-yarogʻ boʻyicha oʻrinbosari general-mayor Alisher Begmatov (u 15-brigada komandirining qurol-yarogʻ boʻyicha oʻrinbosari lavozimidan kelgan), 1-ombr komandiri polkovnik Yuriy Isakov (u 15-obr SpN shtab boshligʻi lavozimidan kelgan) va boshqalar.

Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari 15-brigadasi harbiy xizmatchilarining barcha saʼy-harakatlarining yakuniy natijasini koʻrsatgan hal qiluvchi bosqich „Garm desantini“ bilan olib borilgan keng koʻlamli harbiy operatsiya boʻlgan.

Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari 15-brigadasi harbiy xizmatchilarining barcha saʼy-harakatlarining yakuniy natijasini koʻrsatgan hal qiluvchi bosqich „Garm desanti“ bilan oʻtkazilgan yirik harbiy operatsiya boʻlgan.

…Fevral oyining soʻnggi kunlarida Oʻzbekiston Respublikasi va Tojikiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan Qorategin vodiysini bosib olish va qurolli muxolifatdan ozod qilish boʻyicha keng koʻlamli operatsiya tayyorlangan va oʻtkazilgan. Birgalikda ishlash dushmanni tor-mor qilishning gʻayrioddiy usuli – „siqib chiqarish“ni ishlab chiqishga olib kelgan. Bu hech qanday jangovar nizomda tasvirlanmagan. Uning mohiyati shundaki, umumiy soni 2000 dan ortiq boʻlgan taktik havo desanti 150 km dan ortiq chuqurlikka ketma-ket qoʻngan. Zaxira tarkibidan tuzilgan desant boʻlinmalari faqat oʻqotar qurollar va granatomyotlarga ega edi. Deyarli har bir desantlash maydonchasiga SPN 15 vzvodining 2-3 nafar harbiy xizmatchisidan iborat tezkor guruhlar (ofitserlar, praporshchiklar, oddiy telegrafchilar) tushirilib, desant harakatlarini umumiy muvofiqlashtirish amalga oshirilgan.
Taktik havo desanti qor bosgan baland togʻda dushman bilan yakkama-yakka boʻlib qolgach, dushmanni issiq uylaridan chiqarish uchun ertami-kechmi togʻdan tushishga majbur boʻlingan. Agar dushman jiddiy qarshilik koʻrsatsa, aniqlangan nishonlar maxsus kuchlar tomonidan boshqariladigan vertolyotlar bilan yoʻq qilingan va desantlar soni koʻpaytirilgan.
Klassik umumqoʻshin jangi nuqtayi nazaridan bu operatsiya qanchalik aqldan ozgan boʻlmasin, vertolyotchilar, maxsus kuchlar va yuzlab nomaʼlum tojik koʻngillilarining jasorati tufayli u muvaffaqiyatli oʻtgan.

Agar 1993-yilning yoziga kelib „garm desanti“ boʻlmaganida, tojik harbiy-havo kuchlarining deyarli ikki ming kishilik guruhi afgʻon mujohidlari yordamida ular nazorat qilayotgan hududlarni xalqaro terrorizm tayanchiga aylantirgan boʻlardi…

#### 15-brigadaning qayta tashkil etilishi
1996-yil fevral oyida 15-brigada 15-alohida havo hujumi brigadasiga (yoki 64411-harbiy qism) aylantirildi.

Shundan soʻng brigada Oʻzbekiston Mudofaa vazirligi Mobil qoʻshinlarining 2-Armiya korpusi tarkibiga kirgan.

15-brigada 1999-yil fevraligacha 2-korpus tarkibida boʻlgan. Asosiy taktik vazifasi Toshkent yoʻnalishi boʻyicha Angren–Olmaliq tumanlaridagi oʻzbek-tojik chegarasini qamrab olish boʻlgan.

1999-yil fevral oyida brigada qayta tashkil etilib, Azadbosh qishlogʻidan Chirchiq shahriga koʻchirilgan.

## 15-brigada komandirlari
15-brigada komandirlari roʻyxati:

* Nikolay Ivanovich Lutsev *(15-brigadaning* birinchi komandiri) – 1963—1967
* Robert Pavlovich Mosolov – 1968—1975
* Vasiliy Vasilyevich Kolesnik – 1975—1977
* Aleksandr Alekseevich Ovcharov – 1977—1980
* Anatoliy Mixaylovich Stekolnikov – 1980—1984
* Vladimir Matveyevich Babushkin – 1984—1986
* Yuriy Timofeevich Starov – 1986—1990
* Vladimir Vasilevich Kvachkov – 1990—1994
* Sergey Kondratievich Zolotarev – 1994—1995
* Toʻlkin Teshayevich Qoraboyev (*15-maxsus kuchlar brigadasining* soʻnggi qoʻmondoni va *15-havo-desant-hujum brigadasining* birinchi komandiri) – 1995—1997
* Joʻra Xudayberdievich Fozilov – 1997—1999

## Yana qarang

* Afgʻon urushi (1979—1989)
* „Zavesa“ chegara zonasi
* Afgʻonistondagi Sovet qoʻshinlarining cheklangan kontingenti
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari (Afgʻon urushi 1979—1989)
* Baynalmilal jangchilarni xotirlash kuni
* Maravar rotasining halokati.

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* . Kolibel Chirchikskogo spesnaza. Izdanie trete, ispravlennoe i dopolnennoe / Dnepropetrovsk. IMA-press. – 2010. – 592 s. ISBN 978-966-331-305-4.

## Manbalar

## Havolalar
* Sukonkin Aleksey Sergeevich. Chasti i soedineniya 40-y armii