open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viktor Kovalenko (muz raqqosi)

**Viktor Vyacheslavovich Kovalenko** (, 1991-yil 6-dekabrda tugʻilgan) – oʻzbekistonlik muz raqqosasi. Yelizaveta Tretiakova bilan raqobatlashadi. Sobiq hamkori Anna Nagornyuk bilan 2013-yili oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 10-oʻrinni egallagan.

## Faoliyati
Viktor Kovalenko faoliyatining boshida Mariya Popkova bilan raqobatlashgan. Ular 2010-yildagi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 24-oʻrinni egallagan.

2011—2012-yilgi mavsumda Anna Nagornyuk bilan xalqaro miqyosda raqobatlasha boshlagan. Kovalenko ham kichik, ham katta toifalarda ishtirok etgan. Ular 2011–2012-yilgi ISU Junior Grand Prix seriyasida qatnashib, keyin 2012-yilgi Toʻrt qitʼada oʻzining katta xalqaro debyutini oʻtkazgan. U yerda 8-oʻrinni egallaydi. Nagornyuk va Kovalenko 2012-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 12-oʻrinni egallagan. Nagornyukga musobaqadan bir hafta oldin viza berilgan. Shunga qaramay, Kovalenko vizani 26-mart kuni ertalab ularning dastlabki bosqichda qatnashishi rejalashtirilgan kuni oladi. Keyin Fransiyaning Nitsa shahriga musobaqaga yarim soat qolganda, maydonga esa bellashuvdan oʻn daqiqa oldin yetib kelishgan. Biroq, qisqa raqsga chiqishga muvaffaq boʻlishadi.

Nagornyuk va Kovalenko 2012—2013-yilgi mavsumda Toʻrt qitʼa chempionati va oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 10-oʻrinni egallashgan. Soʻng, mavsum oxirida yoʻllarini ajratishadi.

Kovalenko 2013—2014-yilgi mavsum oldidan Yelizaveta Tretiakova bilan birlashgan. Ular 2013-yilgi Nebelhorn kubogidan voz kechishadi. Kubok 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari uchun saralash musobaqasi edi. Chunki, u voqeadan oldin suvchechakni rivojlantiradi.

## Dasturlari

### Tretiakova bilan

### Nagornyuk bilan

### Popkova bilan

## Raqobatning asosiy nuqtalari

### Tretiakova bilan

### Nagornyuk bilan

### Popkova bilan

## Manbalar

## Havolalar

* Elizaveta Tretiakova / Viktor Kovalenko at the International Skating Union
* Anna Nagornyuk / Viktor Kovalenko at the International Skating Union
* Viola Zakhliupana / Viktor Kovalenko
* Maria Popkova / Viktor Kovalenko at the International Skating Union
Ayolgʻu (saylanma)

**Ayolgʻu** – shoir hamda tarjimon Faxriyor tomonidan yozilgan saylanma. Saylanma dastlab 2000-yilda Sharq nashriyoti-matbaa konserni tomonidan nashrga tayyorlangan boʻlib, asar ichida sheʼrlar, doston va tarjimalar oʻrin egallagan. Shoir bu asarni otasi Nasriddin Nizom oʻgʻli va onasi Xosiyat Qoplon qiziga bagʻishlaganini kitobning ilk sahifasida eslatib oʻtgan.

## Boʻlimlari
Saylanma uch boʻlimdan iborat boʻlib, birinchi boʻlim „Dardning shakli“ ikkinchi boʻlim „Ayolgʻu“, uchinchi boʻlim esa „Ruhunat“ deb nomlangan. Shuningdek, toʻrtinchi boʻlimga Pablo Neruda va Maris Chaklaysdan qilingan tarjimalar kiritilgan.
## Saylanma borasidagi fikrlar
Saylanma uchun soʻzboshi yozuvchi Ahmad Aʼzam tomonidan yozilgan. Yozuvchi kirish qismida asar borasida quyidagi taʼrifni berib oʻtgan:

Adabiyotshunos Umarali Normatov boʻlsa quyidagicha taʼrif bergan:

 
## Manbalar
Xolmat Odilov

**Xolmat Namozovich Odilov** (, , , 2004–yil 28 sentyabrda tugʻilgan, Gʻelon, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston), laqabi bilan yaxshi tanilgan **Sad Person** – Rus va oʻzbek qoʻshiqchi, musiqachi, qoʻshiq muallifi, musiqa yorligʻi asoschisi va egasi „*A. S. MusicX Group*“.

2020–yilda u „*You Girl Sex*“ singlini chiqardi, reliz VKontakte va Yandex Music-ning 100 ta eng yaxshi chartlariga kirdi. 2022–yilda u Rossiyaning „Cartoon People Records“ musiqiy yorligʻi aʼzosi va rezidenti boʻldi, oʻsha yili u „*Lyubi menya, lyubi*“, „*Molodie bili*“ singllarini chiqardi.

## Diskografiya

### Musiqalar

#### 2019

* 2019 ― „The Son of a Tiger“
* 2019 ― „Gorod v tumane“
* 2019 ― „Avtopilot“
* 2019 ― „Chasovie poyasa“
* 2019 ― „Adelina“
* 2019 ― „Bitch“
* 2019 ― „The Last Day“

#### 2020

* 2020 ― „Addict“
* 2020 ― „You Girl Sex“
* 2020 ― „الصيف“
* 2020 ― „Emirates“

#### 2021

* 2021 ― „Malishka“
* 2021 ― „Mani“
* 2021 ― „Slyozi po щekam“
* 2021 ― „Oh, Bye“

#### 2022

* 2022 ― „Svet pogas“
* 2022 ― „Ne zabil“
* 2022 ― „Sex“
* 2022 ― „Ya s toboy na kayfax“
* 2022 ― „Patsanchik (2.0)“
* 2022 ― „Ti po jizni suka“
* 2022 ― „Sex (Talyk Remix)“

#### 2023

* 2023 ― „Ona xochet mani“
* 2023 ― „Lyubi menya, lyubi“
* 2023 ― „Molodi bili“

## Mukofot va nominatsiyalari

## Manbalar

## Havolalar

*
Timur Xabirov

**Timur Nailevich Xabirov** (1979-yil 8-iyun, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – tadbirkor, dizayner, Prequel ilovasi hammuassisi, Prequel Inc. korporatsiyasi bosh direktori, investor.

## Biografiyasi
Timur Xabirov Toshkent shahrida tavallud topgan. Maktabni tugatgach, oilasi bilan Kaliningradga koʻchib oʻtgan. Kaliningradda I. Kant nomidagi BFU yuridik fakultetini tamomlagan. Timur 2006-yilda IT-loyihalari bilan shugʻullanish uchun AQShga koʻchib oʻtdi. Yuqori yuklangan intranet ilovalarini ishlab chiqish va qoʻllab-quvvatlash B2B segmentida biznesni boshladi. Ushbu loyihaning eng yirik mijozlaridan biri American Express hisoblanadi.

Raqamli dizayn, kompyuterda koʻrish algoritmlari, foto va videolarni qayta ishlash, 3D bilan qiziqib qoldi. San-Franciscoda 2 yil yashab, Nyu Yorkka koʻchib oʻtdi. 2016-yil u yerda investor va tadbirkor Serj Aliseyenko bilan birgalikda kompyuter koʻrish texnologiyalaridan foydalangan holda mobil mahsulotlarni ishlab chiqqan AIAR Labs kompaniyasini ochdi. Xabirov ilmiy-tadqiqot laboratoriyasining barcha ishlanmalaridan fotosuratlar va videolarni qayta ishlash uchun ilovaga tayandi. Bu ishlanmalar Prequel ilovasiga birlashtirildi va uning birinchi versiyasi 2018-yilda paydo boʻldi. Sunʼiy intellekt va kompyuter koʻrishi fotosuratlar va videolarni qayta ishlash uchun qoʻllanila boshlandi. Eng mashhur filtrlar 70-yillarning diskotekasi effektiga taqlid qiluvchi „Mayami“ va „Disko“ edi.

## Karyerasi

### Prequel
Xabirov va Aliseyenko ilovani ishga tushirish uchun shaxsiy mablagʻlaridan 3 million dollar sarmoya kiritdilar. 2019-yilda Koreyaning BTS k-pop guruhi Grammy mukofotini Prequel yordamida joylashtirgandan soʻng, dastur Osiyoda, ayniqsa Janubiy Koreyada mashhur boʻldi. Prequel oʻrnatishning eng yuqori choʻqqisi 2020-yil Ariana Grande, Christina Aguilera, Billie Eilish, Kim Kardashian, Selena Gomes va boshqalar kabi mashhurlar ilovaga eʼtibor qaratgan paytda sodir boʻldi . Biznesning MAU (oylik faol foydalanuvchilar) koʻrsatkichi 5,7 barobar oshdi va oylik daromad 2 million dollarga yetdi.

2020-yil uchun App Annie platformasidan Level Up Top Publishers Awards 2021 reytingidagi daromad va yuklab olishlar boʻyicha Prequel Foto va videolar turkumida 7-oʻrinda turardi. Ilovaning faol foydalanuvchilari soni 60 millionni tashkil etdi.

2021-yilda Xabirov va Aliseyenko venchur studiyasini ochdilar, u har yili sunʼiy intellekt, kompyuterni koʻrish, AR mexanizmlari sohasida ishlaydigan startaplarga 10 million dollar mablagʻ ajratishni rejalashtirmoqda.

## Shaxsiy hayot va sevimli mashgʻulotlar
Timur oilali.

Timurning xobbisi astrofizika, musiqa, etologiya, xayriya. U Meet for Charity loyihasi ishtirokchisi.

## Manbalar
Vasiliy Ternovskiy

**Vasiliy Nikolayevich Ternovskiy** (7-avgust 1888-yil, Toshkent, Turkiston oʻlkasi – 15-sentyabr 1976-yil, Moskva) – sovet anatomi, tibbiyot tarixchisi, SSSR tibbiyot fanlari akademiyasi akademigi (1944).

## Biografiyasi
Vasiliy Nikolayevich 1888-yil 7-avgustda (ayrim manbalarda 19-avgust) Toshkent shahrida tanobchi oilasida tavallud topgan. U 1907-yilda Toshkent gimnaziyasini tamomlagan.

1912-yilda Moskva universitetining fizika-matematika fakultetini tugatgan. 1915-yilda Moskva universiteti tibbiyot fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan.

Ternovskiy birinchi jahon urushi qatnashchisi. U Gʻarbiy frontda Qizil Xoch jarrohlik otryadida shifokor boʻlib xizmat qilgan.

Vasiliy 1920–1924-yillar oraligʻida Moskva davlat universitetining anatomiya kafedrasida ishlagan va 1922-yilda „Vegetativ asab tizimining anatomiyasi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1924-yildan 1944-yilgacha Qozon davlat tibbiyot institutining anatomiya kafedrasida mudir lavazimida faoliyat olib borgan.

Vrach Ternovskiy 1944–1959-yillarda 2-MMI inson anatomiyasi kafedrasida mudir boʻlib, 1945–1950-yillar oraligʻida SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining Normal va patologik morfologiya instituti anatomiya kafedrasida mudir boʻlib ishlagan.

Vasiliy Nikolayevich SSSR Sogʻliqni saqlash vazirligi Ilmiy kengashi, Butunittifoq anatomistlar, gistologlar va embriologlar jamiyati, Butunittifoq tibbiyot tarixchilari jamiyati va Xalqaro tibbiyot tarixi akademiyasining aʼzosi boʻlgan. Bundan tashqari Shvetsiya tarixiy jamiyati, Rim akademiyasi, Butun bolgar tibbiyot tarixchilari jamiyati hamda Moskva tarix va tibbiyot jamiyati aʼzosi boʻlgan.

Vasiliy Andreas Vezaliyning yetti kitobdan iborat „O Stroyenii chelovecheskogo telo“ asarining tarjimoni (S. P. Shestakov bilan birga) sifatida tanilgan. U Ibn Sinoning olti jildlik „Tib qonunlari“ kitobi va Selsning „Traktata o meditsine“ kitobining mas’ul muharriri boʻlgan. Y. F. Shults bilan birgalikda Arnoldus de Villanova tomonidan yozilgan „Salernskiy kodeks zdorovya“ asarini nashr etgan.

Ternovskiy Vvedenskoye qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Leonid Trebuxin

**Leonid Petrovich Trebuxin** (1925–?) – aviatsiya sanoatida ishlab chiqarish boʻyicha sovet yetakchisi, Oʻzbekiston SSR xalq xoʻjaligi V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya zavodi elektromontyorlar ustasi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1960).

## Biografiyasi
Leonid Petrovich 1925-yilda Oʻzbekiston SSR, Toshkent shahrida rus oilasida tavallud topgan.

Trebuxin 1942-yildan boshlab, Ulugʻ Vatan urushi yillarida oʻz mehnat faoliyatini V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya zavodida (SSSR Aviatsiya sanoati xalq komissarligining 84-sonli zavodi) elektromontyori sifatida boshlagan. Bu zavod Li-2 front ehtiyojlari uchun harbiy texnika va harbiy samolyotlar ishlab chiqarish bilan shugʻullangan.

Urushdan soʻng, Leonid 1945-yilda V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya zavodiga (1946-yildan – SSSR Aviatsiya sanoati vazirligi va 1963-yildan – Oʻzbekiston SSR Xalq xoʻjaligi Soveti) elektromontyorlar brigadiri lavozimiga tayinlangan. Zavod 1954-yildan Il-14, 1957-yildan An-8, 1960-yildan Ka-22 rotorli, 1966-yildan An-22 va 1973-yildan Il-76 samolyotlarini ishlab chiqarish bilan shugʻullangan.

Leonid Petrovich Trebuxin 1960-yil 28-mayda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan „Yuqori ishlab chiqarish muvaffaqiyatlari, kommunistik mehnat brigadalari va zarbachilari unvoni uchun musobaqani tashkil etishda koʻrsatgan tashabbusi uchun“ unvoniga sazovor boʻlgan. U Sotsialistik Mehnat Qahramoni, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan taqdirlangan.

Trebuxin 1963-yil 26-aprelda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan „mehnatdagi yutuqlari uchun“ „Shavkatli mehnat uchun“ medali bilan taqdirlandi.

Leonid Trebuxin nafaqaga chiqqanidan keyin Oʻzbekistonning Toshkent shahrida istiqomat qilgan.

## Mukofotlari
Leonid Petrovich 1960-yil Oʻroq va Bolgʻa oltin medali, Lenin ordeni va 1963-yil „Shavkatli mahnat uchun“ medaliga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Baxtiyar Sizdiqov

**Baxtiyar Omarovich Sizdiqov** (1958-yil 30-aprel, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Qozogʻiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Oliy qoʻmondonligining sobiq vakili. Isteʼfodagi general-mayor va „Janub“ mintaqaviy qoʻmondonligi qoʻshinlari qoʻmondoni (2004-2007).

## Biografiyasi
Baxtiyar Sizdiqov 1958-yil 30-aprelda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1980-yil Kolomna oliy artilleriya qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan.

Ofitserlik xizmatini Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhining tank diviziyasining razvedka vzvodining komandiri sifatida boshlaydi. Keyin artilleriya batareyasi komandiri, oʻquv motorli miltiq polki shtab boshligʻining oʻrinbosari va motorli miltiq batalonining komandiri boʻlib xizmat qilgan.

1991-yilda M. V. Frunze nomidagi Harbiy akademiyani tamomlagan. Akademiyani bitirib, DOSAAF Jambul viloyat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

U 1992-yilning fevral oyida Qozogʻiston Respublikasi Ichki qoʻshinlarida keyingi xizmat uchun yuborilgan. Polk komandiri oʻrinbosari, tezkor komandir va konvoy polki komandiri lavozimlarida xizmat qilgan.

1995-yil oktyabr oyida shtab boshligʻi – ichki qoʻshinlar brigadasi komandirining oʻrinbosari, 1997-yil mart oyida – ichki qoʻshinlar brigadasi komandiri etib tayinlanadi.

2001-yil mart oyidan – Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari.

2002-yilning iyun oyida Rossiya Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasini tamomlab, shtab boshligʻi – Sharqiy harbiy okrug qoʻmondonining birinchi oʻrinbosari etib tayinlangan.

2003-yil oktyabrdan 2004-yil maygacha – „Janub“ mintaqaviy qoʻmondonligi qoʻshinlari qoʻmondonining birinchi oʻrinbosari va shtab boshligʻi.

2004-yil may – 2007-yil aprel – „Janubiy“ mintaqaviy qoʻmondonligi qoʻshinlari qoʻmondoni.

Keyinchalik Qozogʻiston Respublikasi Mudofaa vazirligining Chet tillar harbiy instituti boshligʻi boʻlgan.

2018-yil 5-iyun kuni yosh chegarasiga yetgani uchun muddatli harbiy xizmatdan boʻshatilgan.

## Mukofotlari

* 2-darajali „Dank“ ordeni
* 14 ta medal

## Manbalar
Rossiyadagi masjidlar

**Rossiyada masjidlar** qurilishi 1550-yillardan 2010-yilgacha hujjatlashtirilgan va Rossiyadagi Islom tarixini aks ettiradi. Rossiya masjidlari Yevropa va Osiyo masjidlarini qamrab oladi.

## Eʼtiborga molik masjidlar

## Roʻyxat
Quyida Rossiyadagi masjidlarning qisman **roʻyxati** keltirilgan.

## Yana qarang
*

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun
*
Sharqiy Quddus

**Sharqiy Quddus** (, ;  mְִַ , ) – Quddusning 1948-yildagi Arab-Isroil urushi paytida Iordaniya tomonidan bosib olingan sektori, shaharning gʻarbiy sektori Gʻarbiy Quddusdan farqli ravishda Isroil tomonidan bosib olingan. Xalqaro huquqqa koʻra, Sharqiy Quddus Gʻarbiy sohilning bir qismi va shuning uchun Falastin hududlari tarkibiga kiradi. Bir qator davlatlar Sharqiy Quddusni Falastin davlatining poytaxti sifatida tan oladilar (masalan, Argentina, Braziliya, Xitoy, Rossiya va Islom hamkorlik tashkilotining barcha 57 aʼzosi), boshqa davlatlar (Avstraliya, Finlandiya, Fransiya va boshqalar) esa Sharqiy Quddus "Falastinning poytaxti" boʻlishini taʼkidlab, uni bosib olingan hudud deb atashadi. 2020-yilda Sharqiy Quddusda 595 000 aholi istiqomat qilgan, ulardan 361 700 (61%) falastinlik arablar va 234 000 (39%) isroillik yahudiylardir. Xalqaro hamjamiyat Isroilning Sharqiy Quddusdagi turar-joylarini Xalqaro huquqqa muvofiq noqonuniy deb bilgan.

## Manbalar
Sankt-Peterburg masjidi

**Sankt-Peterburg masjidi** () – Rossiyaning Sankt-Peterburg markazida joylashgan masjid. 1913-yilda ochilganida Turkiyadan tashqarida Yevropadagi eng katta masjid edi. Ikki minorasi 49 metr, gumbazi esa 39 metr balandlikda. Masjid besh minggacha namozxonni sigʻdira oladi.

Tamaltoshi 1910-yilda Amir Abdulahadxon hukmronligining 25 yilligiga atab qoʻyilgan. Bu vaqtga kelib, Rossiyaning oʻsha paytdagi poytaxtidagi musulmonlar jamoasi 8000 kishidan oshgandi. Arxitektor Nikolay Vasilyev Samarqanddagi Temur maqbarasi Goʻri Amir sharafiga masjidga naqsh solgan. Masjid qurilishi 1921-yilda yakunlangan.

Ibodat qiluvchilar ibodat paytida jinsi boʻyicha ajratiladi; ayollar yuqori qavatda, erkaklar esa pastki qavatda ibodat qilishadi. Masjid 1940-yildan 1956-yilgacha namozxonlar uchun yopiq edi.

## Tarixi

1882-yilda 1865-yilda Orenburg muftiysi etib tayinlangan Selim-Giray Tevkelev vazir graf Tolstoydan Peterburgda masjid qurish uchun ruxsat oladi. 1906-yilda vazir Oxun Otaulla Boyazitov boshchiligida maxsus qoʻmita tuzib, masjid qurilishi uchun 10 yil ichida 750 ming rubl yigʻadi. Ular butun Rossiya boʻylab koʻplab homiylardan xayriya olishdi. Eng katta homiy Buxoro amiri Said Abdulahadxon edi, u qurilish uchun barcha xarajatlarni oʻz zimmasiga oldi. Masjidning joylashuvi ramziy maʼnoga ega boʻlib, shahar markazidagi Petropavlovsk qalʼasi qarshisida joylashgan edi. Joyni sotib olishga ruxsat 1907-yil 3-iyulda Petrodvoretsda imperator Nikolay II tomonidan berilgan. Oʻsha yilning kuzida loyihani tasdiqlandi, qurilishni Aleksandr fon Xoen boshqardi. Binoning jabhasi sharqona bezaklar va feruzarangli mozaikani birlashtirgan holda yaratilgan. 1910-yil 3-fevralda Oxun Boyazitov davlat, din va jamiyat arboblari ishtirokida binoga tamal toshini qoʻydi. Ishtirok etganlar orasida Usmonli imperiyasi va Fors elchilari Muhammad Olimxon va Dumadagi musulmonlar partiyasi rahbari Tevkelev ham bor edi.

Devorlari kulrang granitdan ishlangan, gumbaz va har ikkala minora tepasi moviy rangdagi mozaik sopol bilan qoplangan. Bularni Piter Vaulin Kikerinodagi ustaxonasida qilgan. Bundan tashqari, masjidda Oʻrta Osiyodan koʻplab mohir hunarmandlar qatnashgan. Fasadlar arab xattotligidan foydalangan holda Qur’on oyatlari bilan bezatilgan. Ichki ustunlar yashil marmardan qilingan. Masjid ustiga Oʻrta Osiyo hunarmandlari tomonidan toʻqilgan ulkan maxsus gilamlar qoplangan.

1940-yilda Sovet hukumati masjid sifatida foydalanishga taqiq qoʻydi va binoni tibbiy asbob-uskunalar omboriga aylantirdi. Indoneziyaning birinchi prezidenti Sukarnoning iltimosiga koʻra, uning shaharga tashrifidan oʻn kun oʻtgach, masjid 1956-yilda Sankt-Peterburg musulmon diniy jamoasiga qaytarilgan. 1980-yilda masjidda katta restavratsiya qilingan.

## Yana qarang

* Rossiyada islom
* Rossiyadagi masjidlar roʻyxati
* Yevropadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Sasha Lane

**Sasha Lane** (1995 yil 29 sentyabrda tugʻilgan) – amerikalik aktrisa.

## Biografiyasi
Texasning Hyuston shahrida tugʻilgan va Dallasda oʻsgan. Uning otasi afro-amerikalik, onasi esa yangi zelandiyalik maori millatiga mansub. 2014 yilda oʻrta maktabni tamomlagan va Texas shtatining San-Markos shahridagi Texas Davlat Universitetiga oʻqishga kirdi, lekin uni tark etdi.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

*
Ikram Adirbekov

**Ikram Adirbekovich Adirbekov** (, 1950-yil 8-iyul, Chinoz, Toshkent viloyati, OʻzSSR) – qozoq davlat arbobi, diplomat, bir nechta mamlakatlarda Qozogʻiston Respublikasining favqulodda va muxtor elchisi, Qiziloʻrda viloyati hokimi (2004—2007), iqtisod fanlari doktori.

## Tarjimai holi
1950-yil 8-iyulda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Chinoz qishlogʻida tugʻilgan. Qoʻngʻirot urugʻidan.

1972-yilda Olmaota zooveterinariya institutini (hozirgi Qozoq milliy agrar tadqiqotlar universiteti) zootexnik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Institutni tugatgach, Qozogʻiston fanlar akademiyasi Eksperimental biologiya institutida ilmiy stajyor, aspirant, kichik ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

1979-yildan – Qozogʻiston qorakoʻlchilik ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, laboratoriya mudiri.

1983-yildan – Boʻrijar sovxozi partiya qoʻmitasi kotibi (1983-85).

1985-yildan – „Qorakoʻl“ ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi boʻlim boshligʻi, „Qozqorakoʻl“, „Qozoqqoʻychilik“ uyushmasi raisining oʻrinbosari, „Qozoq qorakoʻl teri“ konserni vitse-prezidenti.

1992-yil mart oyidan – „Qozagrotashqisavdo“ tashqi savdo AJ prezidenti, 1993-yil noyabrdan – „Agrosavdo“ tashqi savdo davlat aksiyadorlik jamiyati prezidenti.

1994-yilda Menejment va marketing institutini tamomlagan.

1996-yil martdan 1997-yilgacha – Qozogʻiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari – moliya-maʼmuriy bosh boshqarmasi boshligʻi.

1997-yil dekabrdan 2002-yil iyungacha – Qozogʻistonning Litvadagi, bir vaqtning oʻzida, Estoniya va Latviyadagi elchisi.

1999-yilda Rossiya prezidenti huzuridagi Rossiya Davlat boshqaruvi akademiyasini tamomlagan.

2002-yil 1-iyuldan – Qozogʻistonning Malayziyadagi elchisi va 2004-yil 25-martdan – bir vaqtning oʻzida Filippindagi elchisi.

Davlat rahbari 2004-yil 5-aprelda Qiziloʻrdaga tashrifi chogʻida shahar va viloyat faollariga yangi hokim Ikram Adirbekovni tanishtirdi.

2007-yil fevralidan 2011-yil noyabrigacha – Qozogʻiston Respublikasining Xitoy Xalq Respublikasi, Vyetnam Sotsialistik Respublikasi va Koreya Xalq Demokratik Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2011-yildan 2017-yil 13-iyulgacha – Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senati deputati.

**Boshqa lavozimlari**:

2019-yil sentyabrdan – Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senati huzuridagi Senatorlar kengashi aʼzosi;

Qozogʻiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi faoliyati boʻyicha Jamoatchilik kengashi aʼzosi;

Turkiy davlatlar tashkiloti oqsoqollar kengashi aʼzosi.

## Olgan mukofotlari
* 3-darajali „Bars“ ordeni (2016);
* Parasat ordeni (2011);
* „Qurmet“ ordeni (2006);
* „Eren enbegi ushun“ medali (2001);
* Litva Buyuk Gertsogi Gediminas ordeni komandori (Litva, 2002);
* Qiziloʻrda viloyati faxriy fuqarosi (14.07.2010)

## Manbalar
Qosim ogʻa masjidi

**Qosim ogʻa masjidi** (; shuningdek, *Qosim Bey Mescidi*, bu yerda *mescit* turkcha soʻz boʻlib, kichik masjid degan maʼnoni anglatadi) – Turkiyaning Istanbul shahrida Usmonlilar imperiyasi tomonidan masjidga aylantirilgan Vizantiya binosi. Oxirgi restavratsiya davridagi tadqiqotlar ham, oʻrta asr manbalari ham binoning qachon va kimga atab qurilganligi toʻgʻrisida qoniqarli javob topishga imkon bermagan. Kichik masjid Vizantiya monastirining bir qismi boʻlishi mumkin, aosiy cherkov binosi Usmonlilar imperiyasi davrida Odalar masjidi sifatida tanilgan, biroq uning ham kimga atab qurilganligi nomaʼlum. Bino Konstantinopoldagi Vizantiya arxitekturasining kichik namunalaridan biri hisoblanadi.

## Manzili
Masjid Istanbulning Fotih tumani, Salmatomruk mahallasi, Edirnekapidan (qadimiy Charisius darvozasi) uncha uzoq boʻlmagan joyda, Kariye masjidi va Fethiye masjidi oʻrtasida, Odalar masjidi qoldiqlaridan taxminan  janubi-gʻarbda joylashgan.

## Tarixi

Qosim ogʻa masjidi Konstantinopolning oltinchi tepaligida Usmonlilar davrida *Boĝdan Saray* nomi bilan ataluvchi nomaʼlum Vizantiya binosi bilan chegaralangan hududda qurilgan. Vizantiya davridagi bino haqida hech qanday maʼlumot mavjud emas. Ushbu majmua uchun suv taʼminoti, shubhasiz, yaqin atrofdagi Ipek sardobasidan olingan. 1453-yilda Konstantinopolning fathi paytida bino allaqachon vayronaga aylantirib yuborilgan edi.

Konstantinopol zabt etilgandan soʻng, bino atrofidagi mahallaga, asosan, nasroniy aholi joylashib olgan. Shunga qaramay, 1506-yilda Sulton Boyazid II hukmronligi davrida Qosim Bey ibn Abdulloh bino vayronalari ustiga kichik masjid qurdirgan. Masjidga yaqin atrofda bir qancha doʻkonlar va yer uchastkalari vaqf qilingan. Kichkina masjid 1894-yil Istanbulda sodir boʻlgan zilzila va 1919-yil 2-iyuldagi Salmatomruk yongʻinidan katta zarar koʻrgan, natijada faqatgina tashqi devorlar va minora poydevori saqlanib qolgan. Keyinchalik, XX asrning oʻrtalarida tashlab ketilgan masjid tashlandiq bino sifatida foydalanilgan (), lekin 1970-yillarga kelib toʻliq qayta tiklangan va hozirgi kunga qadar faoliyatini davom ettirmoqda.

## Tavsifi

Binoning qurilish rejasi shimoli-sharqiy va janubi-gʻarbiy tomonga yoʻnaltirilgan kvadrat shaklga ega. Maydoni nisbatan kichikroq boʻlganligi sababdan binoni cherkov deb atash biroz qiyin, shu sababli, bino monastirga tegishli kichik bino boʻlishi mumkin degan taxminlar mavjud. Inshootni qayta tiklash davrida olib borilgan bir qancha tekshiruv ishlari davomida qurilishda foydalanilgan gʻishtlar binoning turli davrlarda qurilgan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi, shuningdek, masjid poydevori va saqlanib qolgan devorlari gʻisht va toshdan yasalganligi aniqlangan. Bundan tashqari, tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, 1506-yilda cherkov masjidga aylantirilganda mehrobning atriumi va devori qayta tiklanishi kerak boʻlgan. Ayni vaqtda binoning shimoli-sharqiy tomonida ulkan minora mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

*
Lev Suxovix

**Lev Aleksandrovich Suxov** (1884-yil 28-oktyabr, Toshkent – 1918-yildan keyin) – Sotsialistik inqilobchi terrorchi, Butunrossiya Taʼsis Assambleyasi delegati.

## Hayoti
Lev Suxov 1884-yil 28-oktyabrda Toshkentda Davlat banki nazoratchisi, Davlat maslahatchisi Suxovning zodagon oilasida tugʻilgan. Kishinyov haqiqiy maktabini tugatgach, Konstantin Kiev politexnika institutida oʻqigan. U birinchi marta 1905-yilda noqonuniy (inqilobiy) adabiyotga ega boʻlgani uchun hibsga olingan. Oʻsha paytda Sotsialistik inqilobiy partiya (AKP) aʼzosi edi.

Suxov 1908-yilda Sotsialistik inqilobiy partiyaning jangovar tashkilotiga aʼzo boʻladi. Oʻsha yili Chardjuyda (zamonaviy nomi – Turkmanobod) gʻaznani „oʻzlashtirilish“ tashkilotchisi edi. 1908-yil 17-oktyabrda Toshkent va Rossiyaning boshqa shaharlarida (46 kishi) ommaviy hibsga olishlar natijasida oʻgʻirlangan pullarning keyingi taqdiri maʼlum boʻlgan. Unga koʻra, Toshkentdagi advokat yordamchisi Ivan Charkovskiy „Chardjuyda oʻgʻirlangan pullarni“ sotsialistik inqilobchi Yelena Krijitskaya nomidan Kievga 6200 rubl oʻtkazgan. U esa pullarni Vasiliy Ivanovning rafiqasiga oʻtkazadi, keyin bu pulni Parijga oʻz nomidan oʻtkazgan. Bundan tashqari, Charkovskiy aka-uka Zenzinovlarning savdo uyi nomidan Odessaga yana 10 ming rubl oʻtkazadi. U yerdan bu mablagʻ Moskvaga oʻsha kompaniyaga yuborilgandan soʻng, yana Parijga „baʼzi doktor Taft“ nomiga oʻtkazilgan.

Suxov akasi Konstantin singari Bessarabiya okrugi Taʼsis majlisiga delegat etib saylangan (№ 2 roʻyxat, Sotsialistik inqilobchilar). Bugungi kunda (fuqarolar urushi paytida ham, undan keyin ham) uning keyingi taqdiri haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.

## Oilasi
Akasi – Konstantin Aleksandrovich Suxov (1881-yilda tugʻilgan), yozuvchi. Shuningdek, ijtimoiy inqilobchi va Butunrossiya Taʼsis majlisining delegati.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* L. G. Protasov. Lyudi Uchreditelnogo sobraniya: portret v interere epoxi. M., ROSPEN, 2008.
* GA RF. F. 102 – Departament politsii Ministerstva vnutrennix del, 7 d/p, 1905, d. 6665, ch. 4; OO, 1910, d. 143.
* Gorodnitskiy R. A. Boevaya organizatsiya partii sotsialistov-revolyutsionerov v 1901—1911 gg. M., 1998.
Xoʻrozqand

**Xoʻrozqand** qattiq konfetning bir turi boʻlib, odatda patoka yoki makkajoʻxori siropi aralashtirilgan xushboʻy shakardan tayoqchalarga biriktirilib tayyorlanadi.
## Turlari

Xoʻrozqandlar turli xil taʼm, rang, shakl va oʻlchamlarda boʻladi:

* xoʻrozqand eng keng tarqalgan shakldir;
* mayda xoʻrozqand koʻrinishidagi karamel konfetlari („Barbaris“, „Myatniye“);
* monpensier;
* uzun koʻp rangli tayoqcha shaklida obakilar.
Koʻpincha, xoʻrozqandlar shirin, mevali taʼmga ega boʻladi, ammo shoʻr taʼmga ega turlari ham mavjud. Shunday qilib, Yevropada, ayniqsa, Germaniya va Niderlandlarda qizilmiya taʼmli xoʻrozqandlar ham mavjud.

Xoʻrozqandlarga saqich yoki suyuq karamel kabi plombalar ham qoʻshiladi. Bundan tashqari, qoʻngʻiz lichinkalariga oʻxshash ekzotik plombalar mavjud.
## Manbalar
Greg Sukochev

**Grigoriy (Greg) Sukochev** (, 1988-yil 18-fevral Toshkent) – avstraliyalik voleybolchi. 2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

## Hayoti
Greg Sukochev 1988-yili 18-fevralda Toshkentda (hozirgi Oʻzbekistonda) tugʻilgan.

5 yoshida oilasi bilan Avstraliyaga hijrat qilgan.

Boshlangʻich maktabda voleybol oʻynashni boshlagan. U maktab yillarida bir vaqtning oʻzida klassik va plyaj voleybolini, Avstraliya oʻsmirlar jamoalarida ikkala sport turida ham oʻynagan. Lekin, oxir-oqibat oʻyinning klassik versiyasiga eʼtibor qaratgan. Mamlakatning plyaj voleyboli boʻyicha oʻsmirlar terma jamoasi aʼzosi sifatida Osiyo chempionatida ishtirok etib, avstraliyaliklar chorak finalgacha yetib borgan.

Sukochev 2007-yilgacha Avstraliyadagi universitetning „Lion“ klubida oʻynab, keyin Shvetsiyaning „Linkoping“ klubiga oʻtgan. U yerda ikki mavsum oʻynagan. 2009-yil sentyabr oyida Kielce shahridan Polsha Fartiga koʻchib oʻtadi. 2011-yildan beri Slovakiyaning „Humenne“ jamoasida oʻynab, u bilan chempionlikni va mamlakat kubogini qoʻlga kiritgan. 2015—2016-yilgi mavsumda Ruminiya Buxarestining ranglarini himoya qiladi.

2006-yil 12-noyabrda Avstraliya milliy voleybol jamoasida Kanberrada Argentinaga qarshi oʻyinda debyut qilgan.

2008-yilda esa Nakxon Ratchasimada boʻlib oʻtgan Osiyo Kubogida ishtirok etib, u yerda avstraliyaliklar beshinchi oʻrinni egallaydi.

2012-yilda Londondagi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 9—10-oʻrinlarni boʻlishib olgan Avstraliya voleybol jamoasiga qoʻshilgan. Unda 4 ta oʻyin oʻtkazib, Bolgariya terma jamoasi bilan oʻyinda 1 ochko qoʻlga kiritgan.

2016-yilda jarohatlangan Tom Edgarning oʻrniga Jahon ligasida Avstraliya terma jamoasi sardori boʻladi.

Greg Sukochev 2015—2016-yilgi mavsum oxirida futbolchilik faoliyatini yakunlaydi.

## Manbalar
Azamat Radjabov

**Azamat Saliyevich Rajabov** (; 1940-yil 26-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR – 2006-yil 12-yanvar, Moskva, Rossiya Federatsiyasi) – sovet, rus va tojik shifokori. 67-sonli Moskva shahar klinik shifoxonasi bosh shifokori (1985-2001), tibbiyot fanlari nomzodi . RSFSRda xizmat koʻrsatgan shifokor (1991).

## Hayoti
Azamat Rajabov sovet olimi, Tojikistonda fan, oliy maʼlumot va huquqshunoslik tashkilotchisi S. A. Radjabov (1912-1990) oilasida tugʻilgan.

1947-yili Toshkent oʻgʻil bolalar oʻrta maktabiga oʻqishga boradi. 1956-yilda Stalinobodga koʻchib oʻtgandan soʻng, Nizomiy nomidagi 9-son oʻrta maktabni (1958), Abuali ibni Sino (Avitsen) nomidagi Tojikiston Davlat tibbiyot institutini (1964) tugatgan.

U 1969-yilda shu institutda „Yurak anevrizmalarini davolashda alloplastika (eksperimental tadqiqot)“ mavzusida tibbiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Mehnat faoliyatini Dushanbe shahridagi 5-sonli (hozirgi akademik K. T. Tojiev nomidagi) shahar klinik shifoxonasida jarroh sifatida boshlagan. A. S. Radjabov 1972-yilda Moskva shahar ijroiya qoʻmitasining Sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasining 67-sonli shahar klinik shifoxonasi tomonidan eʼlon qilingan jarroh lavozimiga tanlovda qatnashadi. Keyinchalik esa bosh shifokorning travmatologiya va ortopediya boʻyicha oʻrinbosari boʻladi. 1985-yil aprel oyida kasalxonaga bosh shifokor etib tayinlanadi.

A. Radjabov 2006-yil 12-yanvarda Moskvada vafot etadi.

### Oilasi
Bobosi – Rajabov Ashurxoʻja () (1877-1927), kasbi boʻyicha hunarmand etikdoʻz ().

Buvisi – Radjabova Bibifazilat () (1882-1966), arab tilini bilgan, Xojent ayollariga oʻqish va yozishni oʻrgatgan.

Otasi – Radjabov Soli Ashurxoʻjaevich ( (1912-1990), sovet olimi. Tojikistonda fan, oliy maʼlumot va huquqshunoslik tashkilotchisi, oʻqituvchi, davlat va jamoat arbobi.
 
Onasi – Nazarova Nazira Nazarovna (1915-1996), Toshkent davlat pedagogika instituti tarix fakultetini tamomlagan (1948-1953). Toshkent shahridagi bolalar bogʻchasi mudiri (1939-1956), Dushanbedagi № 17 bogʻcha mudiri boʻlib ishlagan (1956-1977).

## Ijtimoiy faoliyati

* KPSS XIX Butunittifoq konferentsiyasi delegati (1988-yil 28-iyun – 1-iyul)

## Mukofotlari

* „RSFSRda xizmat koʻrsatgan shifokor“ – sogʻliqni saqlash sohasidagi xizmatlari va davolash-profilaktika ishlaridagi yutuqlari uchun (Moskva, Kreml 09/24/1991)

## Manbalar
Alter Reyn

**Alter Reyn** ( *Qadimgi Reyn*  nemis ) - Alp Reyn vodiysidagi Sankt-Gallen va Voralbergdagi Alp Reynining eski daryosi bo'lib, 20-asrda Reyn to'g'rilanganda kesilgan. Bu kesilgan qurollar qimmatli dam olish maskanlari va qo'riqxonaga aylandi.

1900 yilda Fushaxdagi qisqa yo'l tugallandi, bu Reyn daryosining tabiiy yo'nalishini Xochst va Sankt-Margretenning yuqori oqimida to'g'ridan-to'g'ri Konstans ko'liga yangi oqim bilan bog'ladi. Ushbu nuqtadan quyi oqimdagi eski daryo oqimi, Reynek orqali Konstans ko'li qirg'og'idagi Altenreyngacha, *Alter Reyn* nomi bilan mashhur bo'lib, Avstriya va Shveysariya o'rtasidagi chegarani shakllantirishda davom etmoqda. Qo'l ko'ldan Reynekgacha navigatsiya qilinadi va Shvetsariyaning ko'lda yuk tashish xizmatlari tomonidan Reynek temir yo'l stantsiyasiga ulashgan qo'nish bosqichlariga erishish uchun foydalaniladi.

1906 yilda ("Reyn vodiysi ichki kanali") Sennvaldni Sankt-Margreten bilan bog'lab, qazilgan. 1923 yilda Diepeldsauda  yana bir qisqartma tugallandi va shu yol bilan oz xazinalrini yig'ib oldi, u *Alter Reyn* deb nomlangan yana bir o'lik filialni yaratdi.

Eski va Yangi Reyn o'rtasidagi hudud *Reyn Delta* qo'riqxonasini tashkil qiladi (Niderlandiyadagi Reyn deltasi bilan adashtirmaslik kerak).

## Tashqi havolalar

*
Nina Yudenich

**Nina Nikolayevna Yudenich** (, 1924-yil 22-dekabrda Toshkentda tugʻilgan, 2010-yil 22-yanvarda vafot etgan) – belarus musiqashunosi, oʻqituvchi. Sanʼatshunoslik fanlari nomzodi (1954).

## Hayoti
Nina Yudenich 1924-yil 22-dekabrda Toshkentda tugʻilgan. 1944-yili Leningrad musiqa kollejini, 1949-yilda Leningrad konservatoriyasini (X. S. Kushnarev sinfi) oʻqib tugatgan. 1950–1951-yillarda Toshkent konservatoriyasida sovet musiqasi va folklor tarixidan dars bergan. 1951–1954-yillarda Leningrad teatr va musiqa ilmiy-tadqiqot institutining aspiranturasida tahsil olgan. U „Rossiya qahramonlik inqilobiy qoʻshigʻi va uning sovet musiqasida anʼanalari“ mavzusida dissertatsiya ishini himoya qilgan (1954).

1954-yildan boshlab Toshkent konservatoriyasi musiqa nazariyasi kafedrasida dars bergan. Shu yilning oʻzida sanʼatshunoslik fanlari nomzodi boʻladi. 1964-yildan esa dotsent boʻlgan. 1961-yilda Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi musiqashunoslik seksiyasi aʼzosi boʻlgan.

Nina Nikolayevna 1965–2001-yillarda Belorussiya konservatoriyasida musiqiy asarlar tahlili, musiqiy asarlar tahlilini oʻrgatish metodikasi, musiqiy nazariy tizimlar tarixi va garmoniya fanlaridan dars bergan. 1995-yildan esa professor ilmiy darajasini olgan. BSSR Bastakorlar uyushmasining musiqashunoslik boʻlimi aʼzosi boʻ.

## Ilmiy faoliyati
Nina Yudenich birinchi navbatda xorijiy, rus va zamonaviy musiqa klassiklari asarlaridagi tabiiy uygʻunlik, janr va shakl muammolariga bagʻishlangan ilmiy ishlar yozgan. Belarus musiqa madaniyatiga oid, shu jumladan Belarus kompozitorlari va musiqashunoslari L. Abelovich, G. Gorelova, V. Doroxin, L. Zaxlevniy, L. Muxarinskaya, V. Serix, E. Tyrmand, L. Shleg va boshqalarga bagʻishlab ilmiy maqolalar yozgan.

## Monografiyalari
Uning 1966-yili „Tabiiy uygʻunlik haqida“, 1976-yili esa „Musiqiy sanʼat boʻyicha maqolalar“ mavzusida monografiyalari nashrdan chiqqan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Lyashchenya T. S. Yudzenіch Nіna Mіkalaeoʻna // Belaruskaya ensiklapediya (belor.). – Mn.: BelEn, 2004. – T. 18. – 472 b. –
Boris Xudi-Xodorov

**Boris Izrailevich Xudy-Xodorov** (1922-yil 17-yanvar, Kerch – 2014-yil, 5-iyul) – sovet va rus fiziologi. Biologiya fanlari doktori (1963), professor, SSSR Davlat mukofoti laureati (1985), Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining akademigi (1994). Membran biofizikasi va neyrofiziologiya boʻyicha milliy tadqiqot maktabining asoschilaridan biri.

## Hayoti
Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1922-yil 17-yanvarda Kerch shahrida tugʻilgan. Oilasi bilan 1934-yilda Sevastopolga koʻchib oʻtishadi. 1939-yilda oʻrta maktabni imtiyozli diplom bilan tugatgandan soʻng, Boris Izrailevich Xudi-Xodorov Xarkov tibbiyot institutiga oʻqishga kiradi. Institutda birinchi yildan boshlab, normal fiziologiya kafedrasida tajribalar oʻtkaza boshlaydi. Urush boshlanganda, Boris Xudi-Xodorov oʻqiyotgan kurs Oʻrta Osiyoga evakuatsiya qilinadi, Shu sababdan Boris Toshkent tibbiyot institutida oʻqishini davom ettirdi. 1944-yil avgust oyida Xudi-Xodorov oʻqishni imtiyozli diplom bilan tugatdi. Keyinchalik 1-Belorussiya fronti artilleriya polkida katta shifokor sifatida Armiyaga safarbar qilingan. Boris Izrailevich ikki marta Qizil Yulduz ordeni va Vatan urushi ordeni va „Varshavani ozod qilgani uchun“, „ Berlinni egallagani uchun“, „Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medallari bilan taqdirlangan.

Boris Xudi-Xodorov Moskva davlat pedagogika instituti fiziologiya kafedrasida assistent boʻlib ishlagan. U 1949-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1953-yilda mamlakatda "Shifokorlar ishi " bilan bogʻliq „kadrlarni qayta tashkil etish“ga uchraydi. Natijada yigirma nafar yahudiy tadqiqotchilar bilan birga Xodorov ham ishdan boʻshatildi. U uzoq vaqt davomida Moskvada oʻz mutaxassisligi boʻyicha ishga joylasha olmaydi. 1957-yilga kelib Boris Izrailevich A. V. Vishnevskiy nomidagi Jarrohlik institutining katta ilmiy xodimi lavozimiga saylanadi va u yerda biofizik tadqiqotlar laboratoriyasini boshqaradi.

## Manbalar
Jumabek Turegeldinov

**Jumabek Suleymenovich Turegeldinov** ( 1946-yil 23-fevral , Qozogʻiston SSR) – qozoq siyosatchisi va jamoat arbobi. Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senati deputati (2002–2014).

## Biografiya
1946-yil 23-fevralda Olmaota shahrida tugʻilgan. Otasi – Sulaymon Turegeldinov (1912—1997). Onasi – Turegeldinova Zeynesh (1913—1974).

1965-yilda Olma-Ota temir yoʻl texnikumini muhandis-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1975-yilda Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutini mexanik muhandis mutaxassisligi yoʻnalishini bitirgan.

2003-yilda Qozogʻiston Milliy agrar universitetining yuridik fakultetini tugatgan. Qozoq va rus tillarini biladi.

## Mehnat faoliyati
Faoliyatini 1965–1966-yillarda Olmaota lokomotiv deposi mashinistining yordamchisi.

1969-yildan 1990-yilgacha Olmaota temir yoʻl uzeli lokomotiv deposi mexanik, elektromontyor, katta muhandis, katta usta, laboratoriya mudiri, partiya qoʻmitasi kotibi lavozimlarida ishlagan.

1990-yildan 1993-yilgacha Olmaota Kongressi Oktyabr Kengashi raisining oʻrinbosari, raisi.

1993-yildan 1994-yilgacha Olmaota shahri Oktyabr tumani maʼmuriyati boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

1994-yildan 2002-yilgacha Olmaota shahar hokimining kotibi boʻlib ishlagan.

## Tayinlangan lavozimlari
1994-yildan 2002-yilgacha Olmaota shahar kengashi deputati.

2002-yildan 2014-yilgacha – Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senatining deputati.

Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligiga aʼzo davlatlar Parlamentlararo Assambleyasi aʼzosi.

Xitoy Xalq Respublikasi Butunxitoy xalq vakillari kengashi, Polsha Respublikasi Senati, Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi, Xorvatiya Respublikasi parlamenti bilan hamkorlik guruhi aʼzosi.
## Oilasi
Uylangan. Turmush oʻrtogʻi – Turegeldinova Nuriya (1955-yilda tugʻilgan). Qizi – Aliya Turegeldinova 1980-yilda tugʻilgan. Nevarasi – Kamila (2006-yilda tugʻilgan).

## Mukofotlar va unvonlar

* „Qozogʻiston Respublikasi faxriy temir yoʻl xodimi“ koʻkrak nishoni (1996)
* „Olmaota shahri faxriy fuqarosi“ faxriy unvoni (2002)
* „Ostona“ medali (1998)
* Hurmat ordeni (2001)
* Parasat ordeni (2009) 
* *MDHga aʼzo davlatlarda parlamentarizmni rivojlantirish, demokratiyani mustahkamlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini taʼminlashga qoʻshgan alohida hissasi uchun* „Hamdoʻstlik“ ordeni (MDH IPA 2011-yil).
* Qozogʻiston Respublikasining Birinchi Prezidentining minnatdorchilik maktubi.
* "Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yilligi" medali (2016)

## Manbalar
Aliabad

**Aliabad** (forscha: **علی‌آباد**, **Alīābād** deb ham romanizatsiya qilinadi va odatda **Alinabad** va **Lazgi Bulāq** nomi bilan ham ataladi) – Eronning Sharqiy Ozarbayjon ustonining Ozomdel-e Jonubi shahristoniga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqning aholisi 285 nafar va 56 oiladan iboratligi keltirilgan.

## Manbalar
Paxtaqand

**Paxtaqand** yoki „**shakarli paxta**“ – yumshoq asosga ega qandolatchilik mahsuloti, koʻrinishidan paxta momigʻiga oʻxshaydi. Tez aylanadigan metall baraban yoki konus ustiga elak orqali eritilgan shakarni quyish orqali tayyorlanadi. Tayyorlash jarayonida yupqa iplar hosil boʻlib, bir oʻramga yigʻiladi. Agar shakar siropiga oziq-ovqat boʻyoqlari qoʻshilsa, rangli tusga kiradi.
## Tarixi

Paxtaqand 1897-yilda stomatolog William Morrison va qandolatchi Jon C. Wharton tomonidan ixtiro qilingan. Birinchi marta 1904-yilgi Butunjahon yarmarkasida „Fairy Floss“ nomi bilan keng jamoatchilikka taqdim etilib, har bir qutisi 25 ¢ dan boʻlgan. Shunday qilib jami 68 655 quti paxtaqand sotilgan.
## Isteʼmoli va xillari

Paxtaqand ommaviy tadbirlar, turli festivallar va attraksionlarning odatiy atributi boʻlib, shakarli iplarni tayoqchalarga oʻraydigan maxsus mashinalar yordamida tayyorlanadi. Shuningdek, dunyoning koʻp hududlarida yengil, kichik oʻlchamda fabrikalarda ishlab chiqariladi.

Gʻarbiy mamlakatlarda (ayniqsa, AQShda) zich holatda tayyorlangan oʻramlarda ham ishlab chiqariladi. Yaqin Sharqda zich paxtaqandga oʻxshash yumshoq holvalar: turk pishmaniyesi va eron pashmakining versiyalari ham tayyorlanadi. Tatar oshxonasida paxtaqanddan koʻra zichroq va turk pishmaniyasidan yumshoqroq boʻlgan talkish-kalyava (kichik teskari yigʻilgan stakan shaklidagi shirin qipiq) deb ataladigan oʻziga xos shirinlik mavjud. Hind shirin soan papdisi Eron va Turkiya yumshoq holvalaridan ham zichroq. Xitoyning shirin ajdaho soqoli va koreys shirin asal toʻpi (kkul-tarae) paxtaqandga juda yaqindir.

## Manbalar
Konstantin Suxovix

**Konstantin Aleksandrovich Suxovix** (taxallusi: *K. N.* *K. S.* *K. Narodin*, 1881-yil 14-may, Toshkent – 1920-yildan keyin, Rostov-na-Donu) – Ijtimoiy inqilobchi, jurnalist va yozuvchi. Butunrossiya Taʼsis Assambleyasi delegati.

## Hayoti
Konstantin Suxovix 1881-yil 14 (yoki 17)–mayda Toshkentda Davlat banki, Davlat maslahatchisi Aleksandr Suxovixning zodagon oilasida tugʻilgan. Kishinyov haqiqiy maktabini tugatgach, Konstantin Kiev politexnika institutida oʻqigan. U birinchi marta 1902-yilda hibsga olingan, ammo uch ming rubl garov evaziga ozod qilingan. Oʻsha paytdagi politsiyachilarning aytishiga koʻra,  „ishonchli inqilobchi“ edi. Konstantin Sotsialistik inqilobiy partiya (AKP) aʼzosi boʻlgan.

1912-yildan Rostov-Donda „Priazovskiy oʻlkasi“ gazetasida ishlagan. 1917-yilda Ukraina ijtimoiy inqilobchilariga (UPSR) qoʻshilib, UPSR Markaziy Qoʻmitasining aʼzosi etib saylanadi. Bundan tashqari, Kichik Rada aʼzosi boʻlib, Kiyev shahar Dumasi oʻrtoq (oʻrinbosari) raisi lavozimini egallagan.

Shu bilan birga, Konstantin Suxovix AKPdan Taʼsis majlisiga majburiy nomzod boʻladi. Kiyev saylov okrugidan ham oʻz nomzodini qoʻygan. Keyin Bessarabiya okrugi boʻyicha Assambleyaga delegat etib saylanadi (№ 2 roʻyxat, Sotsialistik inqilobchilar). Rasmiy yigʻilishlar boshlanar ekan, u AKP fraksiyasi prezidiumiga Markaziy Radadagi fraksiya rahbari sifatida Assambleya yigʻilishida qatnasha olmasligini maʼlum qiladi.

Fuqarolar urushi paytida Suxovix siyosatdan uzoqlashib, yozuvchi boʻladi. 1920-yillarning boshlarida Donpolitprosvetning sanʼat boʻlimi – Don viloyat xalq taʼlimi boshqarmasi (DONO) siyosiy va maʼrifiy ishlar boʻlimiga rahbarlik qilgan. Uning kelajakdagi taqdiri haqida hozircha maʼlumot yoʻq.

## Oilasi
Akasi – Lev Aleksandrovich Suxovix (1884-yilda tugʻilgan), sotsialistik inqilobchi va Butunrossiya Taʼsis majlisi delegati.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Л. Г. Протасов. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М., РОСПЭН, 2008.
* ГА РФ. Ф. 102 — Департамент полиции Министерства внутренних дел, 3 д/п, 1904, д. 1631; 7д/п, 1905, д. 6665, ч. 20; ОО, 1902, д. 1166; 1903, д. 2274.
* Украінська Центральна Рада: Документи i материали. Т. 2. Кiiв, 1997.
* Масанов И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей: В 4 т. — Т. 4. — М., 1960. — С. 461.
* РНБ. Генеральный алфавитный каталог
Andrey Trubnikov

**Andrey Vadimovich Trubnikov** (8-fevral 1959-yil, Toshkent – 7-yanvar 2021-yil, Moskva viloyati) – rossiyalik tadbirkor. First Resolution kompaniyasining egasi. „Granny Agafyaʼs Recipes“ va Natura Siberica brendlari asoschisi. Rossiyaning eng yirik organik kosmetika brendini yaratuvchisi.

## Biografiyasi
Trubnikov yoshligida tadbirkorlik faoliyati haqida oʻylamagan. U DXOda ishlashni xohlagan, buning uchun ispan va serb-xorvat tillarini oʻrgangan. Biroq, davlat xavfsizlik organlariga tanlovdan oʻtmagan. Andrey Vadimovich ikki marta ajrashgani, spirtli ichimliklar qabul qilgani va qonunlar bilan bogʻliq muammolarga duch kelgani uchun Tashqi ishlar vazirligida diplomatik lavozimga ega boʻla olmagan. Biroq, uning oʻzi davlat xizmatida ishlashga unchalik qiziqmas edi. Oʻz mutaxassisligi boʻyicha ish bilan shugʻullana olmasligiga amin edi.

## Biznesdagi ilk qadamlari
Trubnikov tadbirkorlik faoliyatidagi ilk qadamlarini 1992-yilda boshlagan va Rossiyada spirtli ichimliklar sotadigan biznesni yoʻlga qoʻygan. Trubnikov 1998-yilda iqtisodiy inqiroz boshlanganligi sababli bankrot boʻldi. Qarzlarini toʻlash uchun hatto kvartirasini sotishga va „Xrushovka“ da yashashga majbur boʻldi. Uning shaxsiy jamgʻarmasidan atigi 5000 dollar va Volga avtomobilini sotganidan tushgan mablagʻi qolgan edi. Oʻz korxonasining moliyaviy muvaffaqiyatsizligidan soʻng, Trubnikov ruhiy tushkunlikka tushib, spirtli ichimliklarni koʻp miqdorda icha boshlagani xabar qilingan.

## Hayotining soʻnggi yili
2020-yilda Natura Siberica COVID-19 pandemiyasi  tufayli inqirozga duch keldi. Brend asoschisi Andrey Vadimovich kasallikdan aziyat chekdi. Natura Siberica mahsulotlarining savdosi uchdan biriga kamaydi. Koʻpgina xodimlar ishdan boʻshatildi. Kompaniya rahbari yangi voqelikka moslashishga va dezinfeksiyalash vositalarini ishlab chiqarishni tashkil etishga harakat qildi, ammo u kechikkan, kompaniya inqirozga yuz tutgan edi.

Tadbirkor 2021-yilning 7-yanvarida 61 yoshida vafot etdi. U Moskva viloyatidagi oʻz uyida, shifokorlarning fikriga koʻra, surunkali kasalliklarning oqibatlaridan vafot etgan.

## Manbalar
Saydiahrol Toʻxtayev

**Saydiaxral Toʻxtayevich Toʻxtayev** (1-sentyabr 1942-yil, Toshkent – 3-yanvar 2022-yil) – mineral oʻgʻitlar formulasini yaratish va ishlab chiqish sohasidagi oʻzbek olimi. Kimyo fanlari doktori, professor, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.

## Hayoti
Saydiaxral Toʻxtayevich 1942-yil 1-sentyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. 22-sonli maktabda oʻqigan. Keyin Politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetida tahsil olib, uni 1963-yilda tamomlagan. Topshiriq boʻyicha Respublika davlat azot sanoati institutining Chirchiq filialida texnologik muhandis boʻlib ishlagan.

Saydiaxral 1965-yildan Oʻzbekiston SSR FA Kimyo institutida amaliyotchi (1965–1966), aspirant (1966–1969), kichik va katta ilmiy xodim boʻlib faoliyat olib borgan. 1971-yildan boshlab oʻgʻitlar tarkibidagi mikroelementlarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini oʻrganish bilan shugʻullanadigan laboratoriyaga rahbarlik qilgan. 1991–1992-yillarda ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

1969-yilda nomzodlik, 1984-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Toʻxtayevich 1992–1999-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻgʻitlar institutida boʻlim mudiri boʻlgan. Soʻngra umrining soʻnggi kunlarigacha Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo institutida loyiha rahbari va bosh ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

2000-yildan boshlab, Toshkent kimyo-texnologiya instituti „Noorganik moddalar texnologiyasi“ kafedrasi mudiri boʻlgan.

Toʻxtayev 1986-yilda professor, 1989-yilda Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi va 2000-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi boʻlgan.

Uning rahbarligida „Sihat“, „Sardor“, „Sadaf“, „UzDEF“, „Fandef“ noorganik va organik birikmalar asosidagi zarari kam boʻlgan va yuqori samarali defoliantlar, bundan tashqari gʻoʻza koʻzalarining pishishi va ochilishini tezlatgichlar ham yaratildi.

Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilgan 55 nafar shogirt tayyorlagan.

Saydiaxral 1997-yil „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.

Saydiaxral Toʻxtayevich 2022-yil 3-yanvarda Toshkentda vafot etgan.

## Manbalar