open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xususiy universitet

**Xususiy universitet** — davlatga qarashli boʻlmagan, mustaqil ravishda tashkil etiladigan va faoliyat yuritadigan oliy taʼlim muassasasi. Bunday universitetlar davlat budjeti hisobidan moliyalashtirilmaydi, ularning faoliyati asosan to‘lov-kontrakt, xususiy sarmoya, grant va homiylik mablag‘lari orqali amalga oshiriladi. Xususiy universitetlar dunyoning koʻplab mamlakatlarida oliy taʼlim tizimining muhim qismi hisoblanadi.

## Tarix
Dastlabki xususiy universitetlar Yevropa va AQShda XIX asr oxiri – XX asr boshlarida tashkil etilgan. AQShdagi eng mashhur xususiy oliygohlardan biri — Harvard universiteti (1636-yil), Stenford universiteti (1885-yil) va Yel universiteti (1701-yil) kabi ta’lim maskanlaridir.  
Markaziy Osiyoda esa xususiy oliy taʼlim muassasalari asosan mustaqillikdan so‘ng shakllana boshladi.

Oʻzbekistonda xususiy universitetlar tizimi 2017-yildan boshlab faol rivojlana boshladi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaror va farmonlari asosida mahalliy va xorijiy sarmoyadorlar ishtirokida bir qator oliygohlar tashkil etildi.
## Huquqiy maqomi
O‘zbekiston Respublikasida xususiy universitetlarning faoliyati tegishli normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi. Ular:
* „Taʼlim toʻgʻrisida“gi Qonun;
* „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“;
* Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining qarorlari.

Har bir xususiy oliy taʼlim muassasasi faoliyatini amalga oshirish uchun davlat tomonidan beriladigan maxsus litsenziyaga ega bo‘lishi shart. Shuningdek, ta’lim sifatini tasdiqlash uchun ular milliy yoki xalqaro akkreditatsiya jarayonidan o‘tadi.

## Xususiyatlari
Xususiy universitetlar davlat oliygohlariga nisbatan quyidagi jihatlari bilan farqlanadi:
* moliyaviy mustaqillikka ega;
* ta’lim dasturlarini mustaqil ishlab chiqadi;
* zamonaviy pedagogik texnologiyalar va xorijiy ta’lim standartlariga asoslanadi;
* talabalar qabulida va to‘lov miqdorlarini belgilashda mustaqildir;
* xalqaro universitetlar bilan hamkorlik qilish imkoniyatlari kengroq.

Ko‘plab xususiy universitetlar talabalar uchun kredit-modul tizimi, ingliz tilidagi darslar, onlayn kurslar va amaliyot dasturlarini joriy qilgan.

## Talabalar soni boʻyicha nodavlat oliygohlar reytingi
Mazkur roʻyxat HEMIS axborot tizimiga kiritilgan ochiq maʼlumotlar asosida shakllantirilgan.

## Ahamiyati
Xususiy universitetlar O‘zbekiston ta’lim tizimining modernizatsiyasiga, xalqaro standartlarga mos mutaxassislar tayyorlashga hamda xorijiy investitsiyalarni jalb qilishga xizmat qilmoqda. Ularning faoliyati natijasida ta’limda raqobat kuchayib, talabalarga tanlov imkoniyati kengaydi.

## Shuningdek qarang
* Universitet
* Davlat universiteti
* Oliy taʼlim muassasasi
* Taʼlim tizimi (Oʻzbekiston)
* Akkreditatsiya
* Litsenziya

## Manbalar
* „Ta’lim to‘g‘risida“gi Qonun
* InfoEdu.uz – O‘zbekistondagi xususiy universitetlar ro‘yxati
* O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti
* O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi rasmiy sayti
Berkeleydagi Kaliforniya universiteti

**Kaliforniya universiteti, Berkli** AQShning Kaliforniya shtati universiteti boʻlib, aniq fanlar, texnologiya, biznes boshqaruvi, falsafa va boshqa bir qancha sohada AQSh va jahonda yetakchi oʻrinda turadi.

Kaliforniya universiteti, Berkli

Manzil: Berkeley, Kaliforniya, Amerika Qo'shma Shtatlari

Tashkil etilgan: 1868-yil

Turi: Davlat tadqiqot universiteti

Ro‘yxatga olish: 45 295 (2022-yil kuzi)

Fakultet: 2911 (2022-yil kuz)

Prezident: Maykl V. Drake

Akademik profil:

Kaliforniya universiteti, Berkli dunyoga mashhur davlat tadqiqot universitetidir. U doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi universitetlar qatoriga kiradi va nufuzli Amerika universitetlari assotsiatsiyasining a'zosidir.

Berkli san'at, gumanitar fanlar, fanlar va muhandislik bo'yicha bakalavriat va magistratura dasturlarini taklif etadi. Universitet, ayniqsa, quyidagi sohalarda kuchliligi bilan mashhur:

Muhandislik

Kompyuter fanlari

Iqtisodiyot

Qonun

Dori

Fizika

Kimyo

Biologiya

Tadqiqot:

Berkli yirik tadqiqot universiteti bo'lib, u Qo'shma Shtatlardagi boshqa davlat universitetlariga qaraganda ko'proq tadqiqot uchun mablag' oladi. Universitetning tadqiqotlari keng doiradagi mavzularga qaratilgan, jumladan:

Energiya

Iqlim o'zgarishi

Biotexnologiya

Sun'iy intellekt

Saraton tadqiqotlari

Kosmosni tadqiq qilish

Talabalik hayoti:

Berkli - jonli va xilma-xil kampus hamjamiyati. Universitet talabalar faoliyatining keng doirasini taklif etadi, jumladan:

1000 dan ortiq talabalar klublari va tashkilotlari

Turli xil kollejlararo sport jamoalari

Rivojlanayotgan san'at va madaniyat sahnasi

Talabalarning etakchiligi va ishtiroki uchun ko'plab imkoniyatlar

Taniqli bitiruvchilar:

Berkli uzoq va taniqli bitiruvchilarni etishtirish tarixiga ega. Universitetning eng mashhur bitiruvchilari orasida:

Stiv Voznyak, Apple asoschilaridan biri

Jerri Braun, Kaliforniyaning sobiq gubernatori

Kamala Xarris, AQSh vitse-prezidenti

Jeyms Franko, aktyor va rejissyor

Jennifer Doudna, kimyo bo'yicha Nobel mukofoti sovrindori

Ta'sir:

Berkli dunyoga katta ta'sir ko'rsatdi. Universitetning tadqiqotlari fan va texnologiyada katta yutuqlarga olib keldi. Berkli bitiruvchilari biznes, hukumat va akademiyada yetakchilarga aylanishdi. Universitetning ijtimoiy adolatga sodiqligi ham dunyoda o'zgarishlar kiritdi.

Masalan, Berkli professor-o‘qituvchilari va talabalari 1960-yillardagi so‘z erkinligi harakatida yetakchi rol o‘ynagan. Harakat kollejlar kampuslarida so‘z va yig‘ilishlar erkinligini himoya qilishga yordam berdi. Berkli iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda ham yetakchi bo‘lgan. Universitet 2025-yilga kelib ugleroddan neytral bo'lishni o'z zimmasiga oldi.

Kaliforniya universiteti, Berkli, dunyo miqyosidagi universitet bo'lib, dunyoda o'zgarishlar kiritmoqda. Universitetning ta'lim, tadqiqot va davlat xizmatida mukammallikka intilishi ilhomlantiruvchi va o'zgartiruvchidir.

## Manbalar
AFC Chempionlar ligasi 2013

**AFC Chempionlar Ligasi 2013** — Osiyo futbol klublari oʻrtasidagi eng yuqori darajali turnirning 32-musobaqasi (Chempionlar Ligasi nomida — 11-musobaqa). G'olib klub Futbol boʻyicha klublar oʻrtasidagi jahon chempionati 2013ga yo'llanma oladi.

## Uyushmaga kiruvchilar taqsimoti
Elektronika va telekommunikatsiyalar tadqiqoti Instituti

**Elektronika va Telekommunikatsiyalar Tadqiqoti Instituti** () Janubiy Koreyaning hukumat tomonidan boshqariladigan asosiy ilmiy tadqiqot markazi boʻlib, Daejeon shahrida joylashgan. Axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya sohasida yetakchi markaz hisoblanib, 2008-yilda jami 3000 nafarga yaqin xodimi boʻlib, shundan 2000 dan ortigʻi ilmiy tadqiqotchilardir.

## Manbalar
Chupa Chups

**Chupa Chups** ispan qandolat shirkati va mahsulot brendidir. Shirkatga 1958-yili Tevergadagi Villamayor shahrida asos solingan. Hozirda Italiyaning Perfetti Van Melle korporatsiyasi tomonidan boshqariladi. Nomi ispancha *chupar* („soʻrish“) soʻzidan olingan. Chupa Chups asosan sharsimon xoʻrozqand ishlab chiqaradi.

Chupa Chups logotipi 1958-yili rassom Salvador Dalí tomonidan ijod qilingan.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Massachusetts texnologiya instituti

**[[Massachusetts]] texnologiya instituti** (; **MIT**) — xususiy universitet boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlarining Massachusets shtatidagi Cambridge shahrida joylashgan. Asosan ilm-fan va texnologiyaga katta eʼtibor berib, AQShda va jahonda yetakchi universitet hisoblanadi. Institut, MIT Lincoln laboratoriyasi, Bates markazi va Haystack rasadxonasi kabi bir qator yirik kampusdan tashqari muassasalarni, shuningdek, Broad va Whitehead institutlari singari filiallarni oʻz ichiga oladi. Ushbu institut 19-asr oʻrtalaridan boshlab AQSh sanoatidagi oʻsish natijasida 1861-yili tashkil topgan va taʼlim tizimida asosan labaratoriya amaliyotiga katta urgʻu bergan. Natijada mamlakatning koʻplab sanoat ishlab chiqarish tashkilotlari bilan yaqindan hamkorlik qilgan. 1930-yillarda Karl Compton va Vannevar Bushlarning universitet taʼlim dasturiga kiritgan oʻzgarishlari natijasida universitet fundamental ilmiy izlanishlarga yanada chuqurroq yoʻnaltirilgan.

1934-yilda MIT Amerika universitetari asotsiatsiyasi (; AAU) ga saylangan.

## Ahamiyatli kishilar
### Professorlar

* Olivier Blanchard
* Noam Chomsky
* Muriel Cooper
* Esther Duflo
* Jerry Fodor
* Paul Krugman
* John Maeda
* Terrence Malick
* Nergis Mavalvala
* Nicholas Negroponte
* Steven Pinker
* Jean-Jacques Salomon
* Richard R. Schrock
* Robert Solow
* Steve Mann
* Robert Tappan Morris
* Anant Agarwal
* Tim Berners-Lee
* Walter Lewin
* Amar G. Bose
* Chanda Prescod-Weinstein

### Taniqli bitiruvchilari
Ismlar alifbo boʻyicha tartiblangan.

* Ahmed Chalabi
* Alfred P. Sloan
* Andrew Fire
* Andrew Tanenbaum
* Arthur D. Little
* Ben Bernanke
* Benyamin Netanyahou
* Bill Gosper
* Brewster Kahle
* Buzz Aldrin
* Carly Fiorina
* Calvin Mooers
* Chris Jones
* Clarence Decatur Howe
* Claude Crépeau
* Dan Bricklin
* Daniel M. Lewin
* David A. Huffman
* David D. Clark
* Dianna Cowern
* Dolph Lundgren
* Ellen Fetter
* Eric P. Newman
* Eugenio Garza Sada
* Farouk El-Baz
* George Ellery Hale
* George Fitzgerald Smoot
* Georges Lemaître
* Hal Varian
* Herman Affel
* Ieoh Ming Pei
* James H. Doolittle
* Jasmin Moghbeli
* John Maeda
* José Figueres Ferrer
* Karl Sims
* Kim Eric Drexler
* Kofi Annan
* Ivan Sutherland
* James Woods
* Jean Tirole
* Julia Steinberger
* Soulaymane Kachani
* John E. Sununu
* Kathryn Hess
* Katie Bouman
* Les Aspin
* Leslie Lamport
* Li Minhua
* Louis Sullivan
* Manuel Blum
* Margaret Hamilton
* Mitch Kapor
* Mostafa Terrab
* Murray Gell-Mann
* Nathanael Herreshoff
* Nicolas Ruwet
* Nuria Oliver
* Paul Krugman
* Alex Padilla
* Raymond Kurzweil
* Richard Feynman
* Richard Stallman
* Robert Metcalfe
* Samuel W. Bodman
* Stefan Habsburg-Lothringen
* Steve Russell
* Whitfield Diffie
* William Hewlett
* William Shockley

## Manbalar

## Havolalar

*
Abu Sahl Tiflisiy Abdulmunʼim ibn Ali

**Abu Sahl Tiflisiy** (arabcha: أبو سهل تفليسي — Abu Sahl Tiflisiy — Toʻliq ismi: Abu Sahl Tiflisiy Abdulmun’im ibn Ali (vafoti 847-yil)) — matematik.

## Hayoti
Abu Sahl Tiflisiy Matematik olim boʻlib, o‘sha davrda Xorazmshohlar davlati tarkibiga kirgan Tiflis shahriga nisbat berilgan Abu Rayhon Beruniyning yaqin do‘sti bo‘lgan. Beruniyning “Hindiston” asari Abu Sahl Tiflisiyga bag‘ishlangan.

## Manbalar
Abu Shujo Ro‘zrovardiy

**Abu Shujo Roʻzrovardiy**, Zahiruddin Muhammad ibn Husayn (1045, Ahvoz —1095, Madina) — tarixchi, davlat arbobi. Fiqh, hadis, til va tarix sohasida, xususan somoniylar tarixiga oid bir qancha asarlar yozgan. 1076-yilda xalifa Muqtadiy (1075-94) tomonidan vazirlikka tayinlangan. Uning davrida ba’zi solikdar yengillashtirilgan. U o‘z yerlarini vaqfga ajratib, masjid va madrasalar qurdirgan. Sunniylar va shialar o‘rtasidagi nizolarni bartaraf qilgan. 1091-yil saljuqiylar sultoni Malikshoh Samarqandni fath qilmoqchi bo‘lganda, Abu Shujo Roʻzrovardiy janjalni tinch yo‘l bilan hal etgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad ibn Yusuf ibn Ali al-Gʻarnotiy

**Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad Ibn Yusuf Ibn Ali al-Gʻarnotiy** (1256—1334) — tilshunos olim. 65 ta asar yozgan, ularning 10 dan koʻprogʻi bizgacha yetib kelgan. „Kitob ulmubayyin fi tarix il-Andalus“ („Andalusiya tarixi haqida bayon qiluvchi kitob“), „Zahr ul-mulk fi taharrurit turk“ („Turk ozodligi chechagi“), „Kitob ul-idrok li lison il-atrok“ („Turkiy tillarni bilish kitobi“), „Kitob ulafʼol fi lisonit turk“ („Turk tilidagi feʼllar kitobi“), Mantiq ul-furs li lison il-furs" („Fors tilini bilmaydiganlar uchun fors tili haqida soʻzlar“), „Hyp ul-gʻabash fi lison il-habash“ („Habash tilidagi qorongʻuliklarni yorituvchi nur“), „Ad-durrat ul-muziʼa fi lugʻatit turkiya“ („Turkiy til haqida nur beruvchi marvarid“) kabi asarlari mavjud. U asarlarida turkiy tillarning grammatikasi va leksikasi, oʻsha davrda mavjud boʻlgan koʻpgina turkiy lahja va shevalar haqida maʼlumot bergan. Uning asarlari turkiy tillar tarixini oʻrganishda qimmatli manbadir.

## Manbalar
Abulabbos Mustagʻfiriy

**Abulabbos Mustagʻfiriy** (toʻliq ismi: Nasafiy Samarqandiy Jaʼfar ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Bakr) (961-1041-yillar, Nasaf) – tarixchi, adib, muhaddis va faqih. Sam’oniyning „Kitob al-ansob“ asarida yozilishicha, Ab. M. bir qancha vaqt Marv, Saraxs, Nishopur, Buxoro va Samarqandda yashagan. 987-yildan Nasaf jome masjidida maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxirida Na-safning bosh imom-xatibi lavozimida boʻlgan. U „Kitob tarixi Samarqand“, „Kitob tarixi Nasaf va Kesh“ (2 jildlik), „Kitob ushshi’r vash-shuaro“ („Sheʼr va shoirlar haqida kitob“), „Kitob ul-vafo“ („Vafo kitobi“), „Kitob daloil in-nubuvva“ („Paygʻambarlik dalillari“), „Kitob uddaʼavot“ („Targʻibotlar kitobi“), „Kitob xutab in-nabiy“ („Paygʻambar xutbalari kitobi“), „Kitob tibb in-nabiy“ („Paygʻambar tibbi kitobi“) kabi oʻndan ziyod asarlar yozgan. Uning „Kitob tibb in-nabiy“ asarigina topilib, Tehronda nashr etilgan.

## Manbalar
Abulabbos Tusiy Fazl ibn Sulaymon

**Abulabbos Tusiy Fazl Ibn Sulaymon** (8-a) – xalifalikning Xuroson va Seyistondagi noibi (782-786-yillar), amir, Abu Muslim safdoshi. Movarounnahr ham uning nazoratida boʻlgan. A. T. koʻchmanchi qabilalar hujumidan saqlanish uchun Buxoro bilan Sugʻd oraligʻida devor qurdirgan. Har bir farsaxga (1 farsax – 6-7 km ga teng) bittadan darvoza, har yarim mil masofada bittadan mustahkam minora barpo etgan. Baʼzi manbalarda (Masʼudiy)  A. T. Buxoroning vayron boʻlgan devorlarini tiklagan, deb yoziladi. A. T. mamlakat obodonchiligi yoʻlida koʻp ishlarni amalga oshirgan.
## Manbalar
Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn al-Abbos al-Buzjoniy

**Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Al-Abbos Al-Buzjoniy** (940-yil 10-iyun, Xuroson — 998-yil 1-iyul, baʼzi maʼlumotlarga koʻra997-yil, Bagʻdod) — falakiyotchi, riyoziyotchi olim. Falakiyot, handasa, hisobga oid risolalar yaratgan va bu sohalarda yangi ilmiy masalalarni ilgari surgan. Xususan, arab tilidagi matematik adabiyotlarda birinchi boʻlib aylana radiusini 1 ga teng deb oldi, turli murakkab geometrik masalalarni hal qilishga urindi. Boshlangʻich trigonometriyaning izchil bayonini berdi. Abulvafo Ptolemeyning „Almagest“ („Al-Majistiy“) asarini yangi materiallar asosida qaytadan ishlab chiqdi, sfera uchun sinuslar teoremasini isbotladi, Gʻ2 dan oralatib sinus jadvalini tuzdi. Bagʻdod rasadxonasida turli astronomik jadvallar tuzish yuzasidan ilmiy ish olib bordi, Oy va Quyoshning burchak diametrlarini, Oy harakatini oʻrganishga oid muhim tadqiqotlar oʻtkazdi. Yunon olimlari (shu jumladan A. Diofant) asarlarini arab tiliga tarjima qilgan va ilmiy sharhlagan. Abulvafo asarlari Sharq matematika va astronomiya ilmi taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatdi.

## Manbalar
Radiatsiya

**Radiatsiya** (lotincha: radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar, Quyosh nurlanishi, kosmik nurlar oqimlari. R.ning tirik organizmga taʼsiri R. dozasi bilan belgilanadi. Rentgen (r) bilan oʻlchanadi. R. miqdori singuvchi radiatsiya va boshqa radioaktiv nurlanishlarning shikastlovchi taʼsiriga bogʻliq. Bir kunda 20 r gacha R. kishi organizmi uchun xavfsiz doza hisoblanadi. Bundan ortiq miqdordagi R. organizmdagi toʻqimalarni shikastlab, kishini nurlanish kasalligiga mubtalo qiladi. R. dozasi dozimetrik asboblar yordamida oʻlchanadi. Radioaktiv modda (a, r~, u nurlar, neytronlar va boshqalar) va boshqa ionlovchi nurlanish manba (rentgen qurilma)lari bilan ishlaganda ularning zararli dozasini xavfsiz nurlanish dozasigacha kamaytirish uchun tadbirlar kompleksi ishlab chiqilgan.

Berk nurlanish manbalari (germetik nurlanish manbalari, rentgen qurilmalari, tezlatkichlar va boshqalar) dan atrof muhitga radioaktiv moddalar tarqalmaydi. Bunday manbalar bilan ishlaganda organizmga faqat tashqi nurlanish taʼsir qiladi. Tashqi nurlanish dozasini kamaytirish uchun nurlanish maydonida ishlash vaqtini minimal holatga keltirish, uzoq masofada turish va manba yoki obʼyektni ekranlash kerak.

Ochiq nurlanish manbalari bilan ishlaganda radiaktiv moddalar nafas yoʻli, oshqozon, ichak yoki teri orqali organizmga kirishi va organizm ichdan nurlanishi mumkin (qarang Radioaktivlik). Ichki nurlanish dozasini kamaytirish uchun texnologik uskuna va ish joyini germetiklash, ventilyasiya tizimlariga filtr qoʻyish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish va radiatsion gigiyena qoidalariga amal qilish zarur.

Radioaktiv modda va boshqa ionlovchi nurlanish manbalari bilan ishlaydigan hamma korxonalarda radiatsiya xavfsizligi xizmati (RXX) radiatsion nazorat olib boradi radiatsiya nurlaridan nurlanganda inson hayoti uchun hafli kasalliklar (farzandlarni nogiron tugʻilishi oq qon kasallikka olib keladi yana rak kasalliklari kelib chiadi yana q. Radiatsion himoya).

## Manbalar
Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy

**Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy** (?-1157-yil) – fiqh olimi. Uning Abu Muhammad ibn alHasan ash-Shayboniyning „Jomiʼ alKabir“ („Katta toʻplam“) kitobiga yozgan „Sharh ul-Jomiʼ al-Kabir“ („Jomiʼ al-Kabirning sharhi“) nomli bir necha jildli asarining 1-jildi bizgacha yetib kelgan boʻlib, u „Kitob ul-imon“ („Imon haqida kitob“), „Kitob unnikoh“ („Nikoh haqida kitob“), „Kitob ushshahodat“ („Shahodat kitobi“), „Kitob ul-qazo“ („Hukm kitobi“) kabi sakkiz bobga boʻlinadi. Mazkur asarning kotib Ahmad ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Umar Samarqandiy tomonidan 1361-yilda koʻchirilgan nodir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. № 5558) saqlanadi.

## Manbalar
Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy

**Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy** (941-yil, Bagʻdod — 1048-yil) — mantiqshunos, Bagʻdod madrasalarida mudarrislik qilgan. Maʼmun ibn Muhammad Xorazmshoh uni Bagʻdoddan Xorazmga taklif qilib, oʻzining shaxsiy tabibi va nadimi maqomiga tayinladi. Sulton Mahmud Gʻaznaviy Xorazmni qoʻlga kiritgandan keyin Abulxayr ibn Hammorni oʻzi bilan Gʻaznaga olib ketadi. Oʻsha yerda 102 yoshida musulmonchilikni qabul qiladi. Ungacha Abulxayr ibn Hammor nasroniy dinida edi. Manbalarda keltirilishicha, sulton Mahmud Gʻaznaviy Abulxayr ibn Hammor islomni qabul qilganligi uchun unga Gʻazna yaqinidagi Hammor nohiyasini mulk sifatida iqto (hadya) qilib bergan (Hammor laqabi shundan). Boshqa manbalarda Hammor soʻzi roʻmol yoki ayollar uchun hijob tikuvchi maʼnosida qoʻllanadi. U falsafadan tashqari tabobatda ham juda mashhur boʻlganligi uchun "Buqroti soniy („Ikkinchi Gippokrat“) laqabiga sazovor boʻlgan. Uning asarlari: „Kitob ul-hayulo“ („Birlamchi modda haqida kitob“), uch jildli „Kitob ul-vifoq bayna raʼy al-falosifa vannasoro“ („Faylasuflar va nasroniylar oʻrtasidagi fikr muvofiqligi haqida kitob“), „Kitob tafsiri Isogʻuji muxtasaran“ („Isogʻuji kitobi tafsiriga qisqacha sharh“), „Kitob us-sadiq vassadoqa“ („Doʻst va doʻstlik haqida kitob“) va boshqa Bir qancha kitoblarni suryoniy tilidan arab tiliga tarjima qilgan.
## Manbalar
Avfiy Buxoriy

**Avfiy Buxoriy**, Muhammad Avfiy, Nuriddin Muhammad ibn Tohir ibn Usmon Buxoriy (1172/77, Buxoro – 1233, Hindiston) – adabiyotshunos, tarjimon. Sharq adabiyotida tazkirachilik asoschilaridan. 

Buxorodagi madrasada oʻqigan. 1201-yil Buxoroda ilek (hokim) saroyida kotiblik qilgan. Xorazm, Xuroson shaharlari – Nishopur, Tuye, Hirot, Marvga sayohat qilgan, Najmiddin Kubro, Shayx Majdiddin Bagdodiy kabi olimlar bilan muloqotda boʻlgan. 1204-yilgacha Samarqandda Qoraxoniylar sulolasining podsholari Ibrohim ibn Husayn va Usmon ibn Ibrohim saroylarida hizmat qilgan.
Moʻgʻul istilosi davrida Hindistonga ketib, umrining oxirigacha oʻsha yerda yashagan. "Lubob ulalbob" ("Magʻizlarning magʻzi") tazkirasini yaratgan (1222–23). 12 bobdan iborat mazkur tazkira moʻgʻul istilosidan avvalgi adabiyot va madaniyat arboblari haqida yagona manba sanaladi. 1223-yilda Krzi Muhsin Tannuhiy (Yu-asr)ning "Alfaraj" ("Shodlik") asarini arabchadan forschaga tarjima qilgan. A. B.ning ikkinchi yirik asari "Javomeʼ ul-hikoyot va lavomeʼ ul-rivoyot" ("Xikoyatlar toʻplami va rivoyatlar jilosi", 1228)da turli fanlarga oid ilmiy lavhalar, bahslar va xulosalar hikoya va rivoyat tarzida sodda bayon qilingan. Asar Sharqda keng tarqalgan, ayrim hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar

 
## Adabiyotlar
* Feuillebois.ʿAwfī, Sadīd al-Dīn|year=2015|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/awfi-sadid-al-din-COM_25041?s.num=31&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.start=20&s.q=persian
*
Oahaqa

**Oahaqa** — Meksikaning janubiy qismidagi shtat, Tinch okean sohilida. Maydoni – 95,4 ming km². Aholisi – 3,4 mln. kishi (2000), asosan, indeyslar. Maʼmuriy markazi — Oahaqa shahri. Yirik shaharlari: Istepek, Matias-Romero, Salina-Krus, Treuantepek, Xuchitan. Shtatning katta qismini Janubiy SyerraMadre togʻ sistemasi (balandligi 2500–3400 m) egallagan, sharqiy qismi — pasttekislik. Iklimi tropik, markaziy rayonlarda moʻʼtadil nam, chekkalarida seryogʻin. Oʻrtacha oylik temperatura togʻlarda 24°dan pasttekisliklarda 24—28°. Togʻlar aralash oʻrmonlar, quruq soyliklar savannalar, jan. va sharqiy qismi doim yashil tropik oʻrmonlar bilan qoplangan.

Oahaqa— Meksikaning iqtisodi nisbatan kam rivojlangan shtatlaridan. Aholining katta qismi qishloq xoʻjaligida band. Ananas plantatsiyalari bor. Sugʻoriladigan yerlarda tropik koʻp yillik ekinlar yetishtiriladi. Oltin, kumush, titan konlari topilgan. Oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz sanoatlari, hunarmandchilik rivojlangan. Tinch okean sohilida SalinaKrus porti joylashgan.

## Manbalar
Obaki

**Obaki** — oʻrtapishar mahalliy uzum navi. Obakining tupi oʻrtacha oʻsadi. Bargi yirik. Oʻrtacha kertikli doyra shaklida, ters tarafining tuklari siyrak. Guli qoʻsh jinsli. Uzum boshlari yirik (300— 350 g), konussimon. Shingillari tigʻiz, tuxumsimon, seret, sershira, rangi qizil yoki pushti. Iyul oxirida pisha boshlaydi. Sentabr boshlarida toʻla yetiladi. Mevasi tarkibida 20—21% qand, 6—7% kislota bor. Gektaridan 100—150 s hosil olinadi. Obakining Oq Obaki xili ham bor. Oqobakining uzum boshi oʻrtacha kattalikda (200—250 g), konussimon yoki silindr — konussimon, hovol. Gʻujumlari tuxumsimon, rangi och-yashil, yetilganda bir oz sargʻayadi. Kurtaklari boʻrta boshlagandan keyin 173 kunda (Toshkent atrofida) pishib yetiladi. Hosildorligi 150—180 s/ga. Sovuqqa ancha chidamli. Zamburugʻli kasalliklarga chidamsiz. Mevasi yeyiladi, vino tayyorlanadi. Toshkent, Sirdaryo, Namangan viloyatlarida koʻp ekiladi.

## Manbalar
Olusegun Obasanjo

**OBASANJO (Obasanjo) Olusegun** (1937.5.3, Abeokuta shahri) — Nigeriya davlat arbobi. General.

## Biografiya
* Abeokutadagi baptistlar maktabini tugatgan.
* Angliya va Hindistondagi harbiy oʻquv yurtlarida oʻqigan. Nigeriya armiyasida turli lavozimlarda ishlagan.
* 1975—76 yillarda Nigeriya qurolli kuchlari bosh shtabi boshligʻi.
* 1976—79 yillarda Nigeriya Federativ Respublikasi va federal harbiy hukumat boshligʻi, Oliy harbiy kengash raisi, qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni.
* 1979-yil 1 oktabrda hokimiyatni fuqaro maʼmuriyatiga topshirgan va oʻz fermasida qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullangan. Ayni paytda siyosiy faoliyatini ham davom ettirgan: turli xalqaro tashkilotlar ishida faol qatnashgan. Nigeriya hukumati faoliyatini tanqid qilganligi va unga oppozitsiyada boʻlganligi uchun 1995—98 yillarda qamoqda boʻlgan.
* 1999-yilgi prezident saylovida gʻalaba qozongan va shu yildan Nigeriya Federativ Respublikasi prezidenti.
* 2021-yil avgust oyida Afrika Ittifoqi Olusegun Obasanjoni Afrikaning Tinchlik uchun oliy vakili etib tayinladi.

## Manbalar
Obgardon

**Obgardon** (fors. – suv va boʻyin) – chumichsimon mis asbob; toʻy hamda katta yigʻinlarda katta qozonlarga suv quyish, olishda, taom pishirish (guruch va suvni oʻlchash)da qoʻllanadi. Misdan 4—6 l suv sigadigan paqircha koʻrinishida yasalib, zoʻgʻatasiga yogʻoch dasta (40—70 sm dan 1—2 m gacha uzunlikda) oʻrnatiladi. Baʼzan Obgardon kandakori naqshlar bilan bezatiladi.

## Manbalar
Obdasta

**Obdasta** ( — suv va dasta), **oftoba** — roʻzgʻor buyumi; yuz-qoʻlni yuvishda ishlatiladigan idish. Obdasta boʻgʻzi uzun va tor, quyi qismi (qorni) keng, baʼzan tubida chambaragi boʻladi (Qoʻqon va Toshkent obdastalari), qopqoqli, uzun va ingichka joʻmrakli, dastali. Qadimdan mis va sopoldan ishlangan, keyinchalik choʻyandan tayyorlana boshlangan, hozirda, shuningdek, zavodlarda alyuminiydan va plastmassadan quyib tayyorlanadi.

Miskarlar shakliga koʻra, turli xil obdasta (oʻrdak obdasta, tovus obdasta, tuyaboʻyin obdasta va boshqalar) tayyorlaganlar, kandakor ustalar ularni kandakori usulida turli xil nafis naqshlar bilan, baʼzan koʻzlar qadab ajoyib badiiy buyumlar yaratadilar. Ziynatlangan obdasta namunalari respublika muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi. Andijon, Namanganda *obdasta*, Qashqadaryoda *ibriq* deb ataladi.

## Yana qarang
* Qumgʻon
Obduzd

**Obduzd** (fors, ob — suv va duzd — oʻgʻri, talash) — oʻrta asrlarda sugʻorish tarmoqlari (shohariq, anhor, kanal)dan navbatdan tashqari suvni yashirincha bogʻlab olish. Suv manbalarining etaklarida joylashgan yerlarda sugʻorish mavsumida shohariklardagi suvni qu-yiga ochib yuborish ham Obduzd hisoblangan. Obduzdlik, ayniqsa, Zarafshon vodiysining quyi oqimida Qorakoʻl va Olot tumanlarida kam suvlik mavsumlarida tez-tez sodir boʻlgan. Buxoro vohasida iyul oyining oxiri va avgustning boshida 5 kun davomida sugʻorish tarmoklariga bogʻlab olingan suv "Obi talash", yaʼni janjalli suv deb yuritilgan. Chunki bu davrda suvga boʻlgan talab nihoyatda avj olib, Obduzdlik kuchaygan.

## Adabiyot
* Muhammadjonov A., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (Qadimgi davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972.

## Manbalar
O (maʼnolari)

**O**:

* O (lotin) — oʻzbek lotin alifbosining oʻn toʻrtinchi harfi.
* O (kirill) — oʻzbek kirill alifbosining oʻn oltinchi harfi.
О (kirill)

**О** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn oltinchi harfi. Til orqa, keng, lablashmagan (shevalarda bir qadar lablashgan) unli fonemani ifodalaydi. Shuningdek, qipchoq shevalarida til orqa a unlisini, rus tilidan va rus tili orqali oʻzlashgan baynalmilal soʻzlarda oʻ (urgʻuli boʻgʻinda), a yoki kuchsiz i (urgʻusiz boʻgʻinda) unlilarini ifodalab keladi. Soʻzning hamma oʻrnida ishlatiladi, lekin oxirida O harfi boʻlgan soʻzlar, asosan, oʻzlashma soʻzlar hisoblanadi: Barno, maʼno, fazo. Hoz. oʻzbek imlosida y harfidan keyin kelib, y+o tarzida yo harfini tashkil etsada, oʻzining alohida holatdagi mazkur xususiyatlarini saqlab qoladi: yongʻoq, ziyon, daryo.

O harfi Avesto yozuvida, shuningdek, lotin alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvida oʻziga xos belgi-ifodalarga ega.

## Manbalar
Obelisk

**Obelisk** (yun. obeliskos — six) — meʼmorial inshoot turi; yodgorlik. Yuqori (uchi)ga tomon ingichkalashib boradigan, asosan, toʻrtburchaksimon (kvadrat tarhli) qirrali ustun. Tarixiy shaxs yoki voqealar xotirasini abadiylashtirish maqsadida oʻrnatiladi. Dastlab Qadimda Misrda paydo boʻlgan, saroy va ibodatxonalar oldiga yodgorlik sifatida oʻrnatilgan. Misrdan olib ketilgan yaxlit Obelisklardan Yevropada shaharsozlik maqsadlarida foydalanilgan. Oʻzbekistonda Obelisk XX asr boshlaridan qurila boshlagan. 1941—45 yillar urushida halok boʻlgan jangchilarga atab Samarqand, Buxoro, Urganch va boshqa shaharlarda Obelisklar yodgorlik sifatida bunyod etilgan. Zamonaviy meʼmorlikda Obelisk monumental sanʼatning keng tarqalgan turi.

## Manbalar
Oberon

**Oberon** – Uran sayyorasining yoʻldoshi, diametri 1520&nbsp;km, sayyoradan oʻrtacha uzokligi 582,6 mln. km. 1787-yil ingliz astronomi V.Gershel kashf qilgan. Oberonning orbita tekisligi Uranning orbita tekisligiga deyarli perpendikulyar.

## Manbalar
Obert German

**OBERT (Oberth) German** (25-iyun 1894-yil, Xermanshtadt, Transilvaniya, Ruminiya — 29-dekabr 1989-yil, Nyurnberg) — nemis olimi, raketa texnikasi asoschilaridan biri. Myunxen universiteti (1913— 1914 va 1919—1920), Gyottingen universiteti (1920—1921), Geydelberg universiteti (1921 — 1923)da oʻqigan. Raketa texnikasini ishlab chiqish va undan foydalanish, xususan, uni atmosferani tadqiqqilishga qoʻllash masalalari bilan shug'ullangan, raketa dvigatellari nazariyasini ishlab chiqqan. Nemis raketa texnikasi va kosmik parvozlar jamiyati asoschilaridan biri. Shu jamiyat raketa texnikasi va kosmonavtika boʻyicha fundamental tadqiqatlar uchun Obert medalini taʼsis qilgan (1951).

## Manbalar
Oberton

**Oberton** (nem. ober — yuqori va ton) — 1) texnikada — asosiy tonga nisbatan ancha yuqori chastotali murakkab tebranishlar (mexanik, tovush va elektr tebranishlari)dan tashkil topgan ton. Obertonni rezonator yordamida ajratish mumkin. Har bir davriy jarayon (tebranish)ni, yaʼni tovush, elektr tebranishlari va boshqalarni oddiy tebranish (O.) larga ajratish mumkin. Agar barcha Obertonlarning chastotasi asosiy chastotaga yaxlit koʻpaytmadan iborat boʻlsa (mas, 2/, 3/, ...), bunday Obertonlar garmoniklar deyiladi; 2) musiqada — asosiy tovush bilan birga paydo boʻladigan va unga boshqacha tus beradigan tovush. Bir ovoz yoki musika asbobini ikkinchisidan ajratishga imkon beradi. Obertonlarning tebranishlar chastotasi asosiy tonikadan 2, 3, 4 va 5 marta yuqori boʻladi.

## Manbalar
Objaz

**Objaz** — Qurama tizmasining shimoli-gʻarbiy qismidagi dovon. 2216 m balandlikda, Ohangaron daryosi chap irmogʻi Objazsoyning boshlanish qismida joylashgan. Ohangaron va Fargʻona vodiylarini tutashtirib turadi. Dovondan apreldan oktabrgacha chorva mollarini haydab oʻtishda foydalaniladi.

## Manbalar
Obidiy Ismoil Eldinovich

**Obidiy Ismoil Eldinovich** (1880, Gʻulja — 1941/42, Krasnoyar oʻlkasi) — jurnalist, jamoat arbobi, oʻzbek davriy matbuotining asoschilaridan biri. Gʻuljadagi Rossiya elchixonasi xodimi oilasida tugʻilgan. Otasi vafotidan keyin 1890-yilda onasi bilan birga Qozonga koʻchib kelgan va shu yerdagi real bilim yurtida oʻqigan. Inqilobiy kayfiyatdagi yoshlar guruhiga mansub boʻlganligi uchun 1900-yilda Bishbek shahriga surgun qilingan. Oradan bir yil oʻtgach, Peterburgga borib, haykaltaroshlik va meʼmorlik bilim yurtida oʻqigan (1901 — 1905). 1905-yil voqealarida qatnashgani uchun 3 yilga Turkiston (Toshkent)ga surgun qilingan. Obidiy Toshkentda oʻzbek, tatar va rus maʼrifatparvarlari yordamida 1906-yil boshlarida Toshkent jadidlarining "Taraqqiy" gazni chiqargan. Uning muharriri Obidiy toshkentlik jadidlar oʻrtasida "Ismoil Taraqqiy" nomi bilan mashhur boʻlgan. Obidiy 1912—17-yillarda turli joylarda ishlaydi. 30-yillarning oʻrtalarida Abdulla Qodiriy bilan yaqinlashib, uning "Obid ketmon" qissasini rus tiliga tarjima qiladi.

Oʻz oldiga faqat chorizmga qarshi kurash vazifasini qoʻygan Obidiy Oktyabr toʻntarishidan keyin bolsheviklar foydasiga xizmat qiladi. Shunga qaramay, 1938-yil 13-yanvarda eserlar partiyasining sobiq aʼzosi va yapon razvedkasining josusi sifatida qamoqqa olinadi va 1940-yil 9-fevralda Krasnoyar oʻlkasiga 5 yilga surgun qilinadi..

## Manbalar
Abdurahim Obidov

**Abdurahim Obidovich Obidov** (1929-yil 15-oktabr Toshkent – 2010-yil) – mikrobiolog, immunolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1968), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1967). Toshkent tibbiot akademiyasini tugatgach (1953), Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanidagi tez yordam stansiyasi bosh vrachi (1953—54), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻlka tibbiyot institutida katta ilmiy xodim-doktorant (1960—1963yil). Vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot instituti direktori (1963-82), laboratoriya mudiri (1982—83), ayni vaqtda ToshTI mikrobiologiya kafedrasi mudiri. Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasalliklar ilmiy tadqiqot instituti laboratoriya mudiri (1983-yildan). Asosiy ilmiy ishlari mikroblar genetikasi, vaksinalarning inson organizmi himoya omillariga taʼsiri, yuqumli ichak infeksiyalari ekspres diagnostikasi, disbakteriozlarni oʻrganishga oid. Turli ilonlar va qoraqurt zahariga qarshi zardoblar, shuningdek, stafilokokga qarshi gamma-globulin ishlab chiqarishga rahbarlik qilgan.

## Manbalar
* Geneticheskiye rekombinatsii i atipichnie kishechnie bolezni, T., 1971; Kurik-ketsioz v Oʻzbekistone, T., 1975.
Qobiljon Obidov

**Obidov Qobiljon Gʻafurovich** (1951-yil 20-aprel, Qoʻrgʻontepa tumani, Xonobod qishlogʻi) oʻzbek davlat arbobi. 1993—1996-yillarda hamda 1997—2004-yillarda Andijon viloyati hokimi, Oʻzbekiston Qahramoni.

## Hayoti
Obidov Qobiljon Gʻafurovich (1951-yil 20-aprelda, Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumani, Xonobod qishlogʻi)da tugʻilgan. 1972-yilda Andijon paxtachilik institutining Gidromelioratsiya fakultetini tamomlagan.

## Mehnat faoliyati
Obidov Qobiljon ish faoliyatini Andijon suv inshootlari qurilish tresti uchinchi qurilish-montaj boshqarmasi ustachiligidan boshlagan. 1972—1975-yillarda Andijon suv inshootlari qurilish tresti 3-qurilish-montaj boshqarmasida usta, prorab, yordamchi korxonalar boshqarmasi boshligʻi, 1975—1986-yillarda trest ishlab chiqarish va texnologik jamlashtirish boshkarmasining bosh muhandisi, boshligʻi, 1987—1988-yillarda Andijon suv qurilish trestining boshqaruvchisi, Andijon suv qurilishmontaj ishlab chiqarish birlashmasi boshligʻi vazifalarida ishlagan. 1988—1992-yillarda Marhamat tumani ijroiya qoʻmitasi raisi, tuman partiya qoʻmitasi 1-kotibi, tuman hokimi sifatida tumanga rahbarlik qilgan, 1992—1993-yillarda Andijon shahrini boshqargan. 1993—1996-yillarda Andijon viloyati hokimi, 1996—1997-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari, 1997—2004-yillarda Andijon viloyati hokimi vazifalarida faoliyat yuritgan. 1990—1994-yillarda Oʻzbekiston Oliy Kengashi, 1994-yildan 2004-yilga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va mahalliy kengash deputati sifatida ham faollik koʻrsatgan. U 2018-yildan buyon Andijon viloyati oʻrmon xoʻjaligi boshqarmasini boshqarib kelmoqda
.

Obidov rahbarligida viloyatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda muhim yutuqlarga erishildi, gʻoʻza va bugʻdoy yetishtirishda yangi texnologiyalar (jumladan, gʻoʻzani plyonka ostiga ekish) joriy qilindi va ularning hosildorligi keskin oshdi, yangi sanoat korxonalari, sport inshootlari barpo etildi, aholining turmush darajasini koʻtarish va farovonligini oshirishda muhim ishlar olib borildi. Andijon viloyatida toʻplangan ilgʻor ishlab chiqarish tajribalari mamlakat miqyosida ommalashtirildi. 

## Mukofotlari
Obidov 1995-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni, 1998-yilda esa „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni bilan mukofotlangan. Biroq 2004-yilda uning unvoni nomaʼlum sabablarga koʻra qaytarib olingan. Xorijiy ommaviy axborot vositalarida unvon uning oʻgʻli bilan bogʻliq jinoyat ishi ortidan qaytarib olingani taʼkidlanadi.

Mustaqillikning 30 yilligi arafasida unga Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni hamda „Oltin yulduz“ medali qaytarib berildi.

## Manbalar
Muhabbat Obidova

**Obidova Muhabbat Fozilovna** (18-oktabr 1931-yil, Toshkent – 17-avgust 2020-yil) – kimyogar olima. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Kimyo fanlari doktori (1974) va professori (1976) boʻlgan. Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti (1957-58) va Polimerlar kimyosi instituti xodimi (1959), Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash sanoati institutida sektor mudiri (1965—67), laboratoriya mudiri (1967-yildan). Neftni qayta ishlash va neft kimyosi sanoatida ishlatiladigan gidrokreking katalizatorlari sinteziga oid ilimiy ishlari bor. Obidova Muhabbat rahbarligida vitaminlar va yarim mahsulotlar ishlab chiqarishda uzoq, muddat faol ishlaydigan gidrogenlash katalizatorlarining turlari olingan.

## Manbalar
Obizarang

**Obizarang** (Dashnobodsoy) — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi soy, Toʻpolon daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 58&nbsp;km, suv toʻplash maydoni 330&nbsp;km². 60 ga yaqin irmogʻi bor. Hisor tizmasining jan. tarmogʻi — Qoldirgʻa togʻlarining jan. yon bagʻirlaridagi buloqlardan boshlanadi. Obizarang mavsumiy qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Obizarangda 1928-yildan gidrologik kuzatishlar yoʻlga qoʻyilgan. Oʻrtacha yillik suv sarfi 3,5 m³/sek. Obizarang oqimining 80—85% mart—iyun oylariga toʻgʻri keladi, aprel—may oylarida oʻrtacha oylik suv sarfi 25 m³/sek. gacha yetadi. Obizarangda tez-tez sel toshqinlari ham kuzatilib, suv sarfi 100 m³/sek. ortadi. Yozning oxiri va kuzda quyi okimida oʻzani quruq boʻladi. Obizarang suvi, asosan, sugʻorishga sarflanadi.

## Manbalar
Objuvoz

**Objuvoz** (fors, ob — suv va juvoz — oʻgʻir) — sholi oqlanadigan qurilma. Suv kuchi bilan harakatlanadi. Quyidagi qismlardan iborat: oʻq, shu oʻqqa biriktiriladigan parra, lingkoʻp, keli, nov. Barcha qismlari qattiq yogʻochdan tayyorlanadi. Nov 3 ta kalin taxtadan ariqcha shaklida yasaladi. Suv shu novdan keladi. Novning oxiri parra ga (kurakchalari bor gʻildirakka) toʻgʻrilab qoʻyiladi. Oʻ q novning 3 tomoniga koʻndalang oʻrnatiladi. Oʻqning 2 uchidagi turum (yogʻoch podshipnik) turumdonga qoʻyiladi. Keli (oxurga oʻxshagan yogʻoch idish) oʻqdan 2–3 m nari oʻrnatiladi. Unga sholi solib qoʻyiladi.

Lingkoʻp (uchiga tishli choʻyan moslama oʻrnatilgan sop) — koʻtarilib-tushib sholini oklaydigan qism. Objuvoz quyidagicha ishlaydi: novdan kelgan suv parraga urilib, oʻqni aylantiradi. Oʻqning qilichaklari lingkoʻpga uriladi, shunda lingkoʻp koʻtarilib-tushib sholini oklaydi. Tuyilgan sholining qobigʻi, toʻponi shamol (yogʻoch qurilma) yordamida tozalanadi. Objuvozni objuvozchi boshqaradi. Hozir sholi maxsus elektr mashinalarda oklanadi. Objuvoz baʼzi joylarda (Afgʻoniston, Hindiston va boshqalar) hozir ham ishlatiladi.

## Manbalar
Obimashad arigʻi

**Obimashad arigʻi** – Samarqand shahrining shimpliy-sharqiy qismida joylashgan shu nomdagi buloqdan boshlangan ariq. Aslida Obimashad arigʻi Siyob anhorining irmoqlaridan boʻlib, Samarqanddan kesib oʻtgan Novadon, Siyobcha, Jarariq kabi suv manbalari bilan bir qatorda shaharning suv taʼminoti va atrofidagi dehqonchilik va bogʻdorchilik yerlarini sugʻorishda muhim ahamiyat kasb etgan. Obimashad arigʻining suvi samarqandliklar oʻrtasida muqaddas sanalgan. Rivoyatlarga koʻra, Qusam ibn Abbos ibn Abdulmutallib (Muhammad paygʻambarning amakivachchasi) Obi-mashhad bulogʻining yoqasida shahid boʻlib, uning yaqiniga dafn etilgan. Shu boisdan uning mozori „Mashhad“, yaʼni, shahid boʻlgan yer deb atalgan. Har yili Navroʻzda shahar aholisi Obimashad arigʻi sohillarida toʻplanib „Qozon toʻldi“, „Boy boʻldi“ va „Gunoh toʻkildi“ deb atalgan turli sayil va marosimlar oʻtkazganlar hamda uning suvi bilan tahorat olib gʻusl etganlar. Obimashhad qadimda aslida „Obimaskat“ shaklida talaffuz etilib, u „Katta qishloqning suvi“ (yaʼni arigʻi) nomini anglatgan.

## Adabiyot
* Muhammadjonov A. R., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (Qadimgi davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972; Abu Tohirxoja, Samariya, T., 1991.

## Manbalar
Obinovvot

***Obinovvot*** (   ,   bnbạt &#x200E; — bu  forscha – shakardan tayyorlangan, xushboʻy moddalar qoʻshib pishiriladigan qattiq konfet turi. Obinovvotning turli hillari mavjud bo‘lib, eng keng tarqalgan turi obinovvot geychi hisoblanadi.

Obinovvot qandli diabet bilan og‘rigan kishilarga, shuningdek, tish, xususan, kariyes bilan bog‘liq muammosi bo‘lganlarga tavsiya etilmaydi. Boisi, uning tarkibidagi ko‘p miqdordagi shakar  metabolizmga salbiy ta’sir ko‘rsatib, ortiqcha vaznni keltirib chiqarishi mumkin.

## Havolalar

* *Abnabat*, ''Forscha Vikipediya'' .
Obinovvot (maʼnolari)

**Obinovvot**:

* Obinovvot, novvot — yuqori sifatli, serhosil, turshakbop oʻrik navi.
* Obinovvot (qovun navi) — oʻrtapishar qovun navi.
Obinovvot (qovun navi)

**Obinovvot** — oʻrtapishar qovun navi. Shakli tuxumsimon yoki dumaloq, oʻrtacha kattalikda (3–4&nbsp;kg), faqat dum tomoni toʻrlaydi, baʼzan toʻrsiz boʻladi. Tusi toʻq sariq, Poʻstining qalinligi oʻrtacha, eti qalin (5—6,5 sm), oq, yumshoq, sershira, shirin, tarkibida 7,4—9,3% qand, shuningdek, 4,9—5,6% saharoza bor. Quruq moddasi 9,2%. Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻi yirik, sariq. Urugʻi unib chiqqandan keyin 70—80 kunda pishadi. Hosildorligi 180— 200 s/ga. Uzoq muddat saqlashga, uzoq joylarga yuborishga yaroqsiz. Fargʻona vodiysida, Samarqand, Buxoro, Surxondaryo viloyatlarida yetishtiriladi.

## Manbalar
Obishir gʻorlari

**Obishir gʻorlari** — mezolit davriga oid gʻorlar. Fargʻona viloyati hududidagi Soʻx daryosining qadimgi oʻzani Obishir soyning oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining Fargʻona paleolit otryadi 5 ta gʻorni tekshirgan (1966). Obishir-1 va Obishir-5da qazish ishlari olib borgan. Ularning sanasi miloddan avvalgi 8-ming yillikka oid. Obishir-1ning eni 25,5 m boʻlib, balandligi 12 m. Gʻordan tosh qadama pichoqlar, mikroplastinkalar, parmalar, bigizlar, qirgʻichlar, nuk-leuslar topilgan.

Obishir-5, Obishir-1 dan 200 m gʻarbda. Uning eni 8 m, balandligi 10 m. Gʻorda 3 ta madaniy qatlam mavjud. Quyi qatlam antik davrga oid, qalinligi 1 — 1,20 sm. Undan soʻng qalinligi 30—40 sm lik mezolit davriga tegishli qatlam boshlanadi, unda tosh qurollar va hayvon suyaklari koʻplab uchraydi. Uchinchi qatlam ham shu davrga taalluqli boʻlib, qalinligi 3-4 m. Bu yerda tosh qurollar nisbatan ancha kam. Obishir-5 gʻori yashash uchun qulay boʻlganligidan unda qadimda odamlar yashagan.

## Manbalar
Obkand

**Obkand** — qadimda va oʻrta asrlarda shaharni suv bilan taʼminlash maqsadida qazilgan sugʻorish tarmogʻi. U shahar suvi, shahar arigʻi maʼnolarini anglatadi. Buxoro shahrining Shahrud (Shahar rudi), Toshkentning Anhor kanali shu maqsadda qazilgan qad. shahar sugʻorish tarmoklaridir. Shuningdek, Obkand "Oʻpqon" soʻzining sinonimi boʻlib, sizot suvlar oqimidan yer ostida paydo boʻlgan tabiiy chuqurlik, oʻra yoki kamarni anglatgan. Bulardan tashqari, daryo yoki uning tarmoklari oqimi hosil etgan oʻzan ham "obkanda", yaʼni "suv qazi-gan", "oqim oʻygan", suv yoʻli, yaʼni oʻzan maʼnosini ham anglatgan.

## Manbalar
Obligatsiya

**Obligatsiya** ( — majburiyat) — qiymatiga nisbatan egasiga (qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi) qimmatli qogʻoz, qarzni qaytarib berish va foiz toʻlashni tasdiqlovchi majburiyatnoma. Fond birjalarida sotiladi. Obligatsiya aholi, korxona va tashkilotlar qoʻlidagi pul mablagʻlarini toʻplab, biror maqsad yoʻlida safarbar etish uchun chiqariladi. Obligatsiya, asosan, davlat, mahalliy va korporatsiya Obligatsiyalariga boʻlinadi. Daromad davlat tomonidan chiqariladigan Obligatsiya boʻyicha yutuq, kompaniyalar Obligatsiyalariga foiz shaklida toʻlanadi. Obligatsiya uyushtirilgan savdo orqali (birjalarda) va erkin joylashtiriladi. Obligatsiya moddiy yoki pul mablagʻi evaziga kafolatlangan yoki kafolatlanmagan, yaʼni Obligatsiya chiqaruvchilarning chin soʻzi va obroʻsi bilan taʼminlangan yoki taʼminlanmagan boʻlishi mumkin. Baʼzi Obligatsiyalar konvertirlanadi (Obligatsiya egasi uni boshqa Obligatsiyaga almashtirib olish huquqiga ega boʻladi). Obligatsiyaning bozor narxi uning nominalidan yuqori yoki past boʻladi.

Zayom Obligatsiya ilk bora 17-asr boshlarida Angliyada chiqarilgan boʻlib, keyinchalik jahonning bir qancha mamlakatlarida muomalaga kiritilgan. Ular, asosan, davlat hamda aksiyadorlik kompaniyalari tomonidan chiqarilib, ssuda kapitali bozorida erkin muomalada boʻlgan.

Oʻzbekistonda 1996-yildan Moliya vazirligi tomonidan yuridik shaxslarga moʻljallangan davlat qisqa muddatli Obligatsiyalari muomalaga chiqarila boshlandi. Obligatsiyani sotishdan kelib tushgan mablagʻlar davlat byudjeti taqchilligini qoplashga yoʻnaltiriladi.

Oʻzbekistonda Obligatsiyalar asosan tijorat banklari va aksiyadorlik jamiyatlari (AJ) tomonidan chiqariladi. Shuningdek, 2020-yilning fevral oyidagi qonunchilikdagi oʻzgarishlarga koʻra mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) ham korporativ obligatsiyalar chiqarishi imkoni yaratilgan.

## Yana qarang

* Aksiya

## Manbalar
Obliteratsiya

**Obliteratsiya** (lotincha: obliteratio — tekislanmoq, bitib qolmoq) — 1) tibbiyotda — ichi kovak yoki naysimon aʼzolar (mas, ichki aʼzo boʻshligʻi, chiqaruv kanali yoʻli, qon yoki limfa tomirlari) teshigining bitib, berkilib qolishi. Bu, koʻpincha, yalligʻla-nish yoki oʻsmalar tufayli roʻy beradi, bunda organizm faoliyatiga putur yetadi. Tuxum yoʻllarining toʻliq Obliteratsiyasi bemorni bepushtlikka olib keladi (yana qarang Bitov). Shu bilan birga, ayrim kasalliklar, mas, plevritda, plevra boʻshligʻida Obliteratsiya vujudga kelishi bemorning sogʻayatganligidan dalolat beradi; qorin pardasi qin oʻsiqchasining Obliteratsiyasi rivojlanish meʼyorida borayotganligini koʻrsatadi; 2) botanikada — oʻsimlik toʻqimalari va hujayralarining puchayishi. Baʼzan hujayra ichidagi va hujayralararo boʻshliklarning bitib qolishiga olib keladi.

## Manbalar
Obixingov

**Obixingov** — Tojikistondagi daryo, Vaxsh daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 196&nbsp;km, havzasining maydoni 6660&nbsp;km². 500 ga yaqin katta-kichik irmogʻi bor. O. Fedchenko muzligining tarmogʻi — Garm muzligidan boshlanadi, gʻarbiy yoʻnalishda oqib, Labitor qishlogʻi yaqinida Surxob bilan qoʻshilib, Vaxshni hosil qiladi. O. asosan, muzliklarning hamda mavsumiy qor qoplamining erishidan hosil boʻlgan suvlar hisobiga toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 225 m³/sek. Jazirama yoz oylarida O.da toʻlinsuv davri kuzatiladi. Eng katta suv sarfi 1300 m³/sek. gacha yetadi. Oqimining asosiy qismi (80% ga yaqini) may—sentabr oylariga toʻgʻri keladi. Daryoda eng kam suvli davr kuz-qishda kuzatiladi.

## Manbalar
Objazsoy

**Objazsoy** – Toshkent viloyatidagi soy. Qurama tizmasining shimoli-gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadi. Ohangaron daryosining chap irmogʻi. Yuqori oqimida Sariqtoshsoy deb ataladi. Uzunligi 24&nbsp;km, havzasining maydoni 140&nbsp;km². Soy Objaz dovonidan 3,5&nbsp;km janubi-gʻarbda bir qancha mayda buloqlardan oqib tushadi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrta va quyi oqimida vodiysi keng, yon bagʻirlari yotiq. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,61 m³/sek., fevralda 2,9 m³/sek. ga yetadi. 20 dan ortiq mayda irmogʻi bor, eng yirigi – Qirqqizsoy.

## Umumiy tavsifi
Soyning uzunligi 24 km, havzasining maydoni 140 km².

Soy aralash toʻyinadi: qor, yomgʻir va buloqlar. V. E. Chubning maʼlumotlariga koʻra, Objaz qishlogʻida oʻrtacha yillik suv sarfi 0,45 m³ / s ni tashkil qiladi (ustki suv havzasining maydoni 70,5 km², oʻrtacha balandligi 1590 m). Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida oʻrtacha yillik suv sarfi 0,61 m³/s deb koʻrsatilib, fevral oyida toʻliq oqim 2,9 m³/s gacha oshishi qayd etilgan. Objaz qishlogʻi uchun yillik oqim hajmi 14,2 million m³, oʻrtacha oqim moduli 6,38 l/(s×km²), oqim qatlami 201 sm/yil, oqimning oʻzgaruvchanlik koeffitsienti 0,140 (1979—1999-yillardagi kuzatuvlar davomida).

## Daryo oqimi
Objazsoy manbalari Objaz dovonidan 3,5 km janubi-gʻarbda, Qurama tizmasining shimoliy yon bagʻrida, Oʻzbekistonning Tojikiston bilan davlat chegarasiga yaqin joyda joylashgan. U taxminan 2000 m balandlikda kichik buloqlar hosil qilgan bir qancha suv oqimlarining qoʻshilishidan kelib chiqadi. Yuqori oqimida daryo Sariqtoshsoy deb ataladi. Quyi oqimlarigacha soy shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi. Oʻrta va quyi oqimida soy tik boʻlmagan qiyalik bilan keng vodiyda oqadi.

1977-yil holatida daryoning yuqori oqimida qirgʻoq boʻylab dam olish maskani, fermer xoʻjaligi va bolalar lagerlari faoliyat koʻrsatgan. Soy boʻylab quyi oqimda *Qorataka, Sariqtosh, Qoʻrgʻon, Objazsoy (Jonibek), Janjoʻl* qishloqlari joylashgan.

Objazsoy Ohangaron daryosining chap irmogʻi hisoblanadi. Ammo hozirda Qorabovdan pastdagi barcha irmoqlar Ohangaronga yetib bormaydi, ular sugʻorish ehtiyojlari uchun taqsimlanadi va allyuvial konuslarda qurib qoladi. Daryo *Toshqoʻrgʻon* qishlogʻi hududida, taxminan 680 m balandlikda tugaydi.

## Objazsoyning irmoqlari
Objazsoyning 20 ga yaqin kichik irmoqlari bor. Ulardan eng yirigi Qoʻrgʻon qishlogʻidan oqib oʻtuvchi Qirqqizsoydir. Objazsoy irmoqlari orasida Pistalisoy boʻlib, uning havzasida arxeologik yodgorlik – qadimgi Ungurlikon feruza koni joylashgan.

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Mahkam Obloqulov

**Mahkam Obloqulov** (16-aprel 1920-yil, Urgut tumani — 12-fevral [[1992-yil]) — kulol; Samarqand kulollik maktabining namoyandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Hunarni ota-sidan oʻrgangan. 1935-yildan "Harakat" va "Ittifoq" (1937-yildan) artellarida kosagar usta. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942 — 44). Kosagar (kosa, lagan, tovoq) hamda koʻzagar (koʻza, xum, tandir yasash) sifatida urgut kulolligini rivojlantirdi; anʼanaviy shakldagi kulollik buyumlarida rang va boʻyoklar jilvasi (sariq, yashil rang va ularning oʻnlar-cha tuslari)ni yaratdi. Obloqulov yaratgan kulollik buyumlaridan namunalar Oʻzbekiston va xorijiy mamlakat muzeylarida va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

## Manbalar