Vyetnamda turizm

**Vyetnamda turizm** zamonaviy Vyetnam iqtisodiyotining tarkibiy qismidir. 2019-yilda Vyetnam 2000-yildagi 2,1 milliondan tezlik bilan oʻsib, 18 million nafar xalqaro tashrifni qabul qildi. Vyetnam milliy turizm boshqarmasi mamlakatga valyuta olib keladigan turizm sanoatini diversifikatsiya qilish boʻyicha uzoq muddatli rejaga amal qilmoqda.

Soʻnggi yillarda Vyetnamga sayyohlar kelishi ortib bormoqda. 2008-yilda Vyetnam 4,218 million xalqaro sayyohni qabul qilgan boʻlsa, 2009-yilda bu koʻrsatkich 3,8 millionni tashkil etdi, yaʼni sayyohlar oqimi bu yilda 11 foizga kamaydi. 2012-yilda Vyetnam 6,84 million sayyohni qabul qilgan. Bu 2011-yildagi 6 million xalqaro tashrifchi koʻrsatkichidan 13 foizga koʻp, 2011-yildagi sayyohlar soni esa 2010-yildagiga nisbatan 2 million tashrif buyuruvchiga koʻpdir. 2016-yilda Vyetnam 10 million xalqaro tashrif buyuruvchini qabul qildi, bu oʻtgan yilga nisbatan 26 foizga koʻpdir.

## Iqtisodiyotda turizm
Vyetnamda turizm muhim ahamiyatga ega. Vyetnam sayyohlar, madaniyat va tabiatni sevuvchilar, plyajni sevuvchilar, harbiy askarlar va faxriylar uchun Janubi-Sharqiy Osiyodagi yangi sayyohlik maskaniga aylandi. Mahalliy va xalqaro turoperatorlar etnik guruhlarga sayohatlar: piyoda va velosiped sayohatlari, fotografiya sayohatlari, baydarka sayohatlari va koʻplab boshqa mamlakatlarga sayohatlarni, xususan, qoʻshni Kambodja, Laos hamda Tailandga sayohatlarni taklif qilishadi. 1997-yildan buyon xorijlik sayyohlar mamlakatda bemalol sayohat qilishlari mumkin boʻlgan.

Vyetnam iqtisodiyoti agrar iqtisodiyotdan xizmat koʻrsatish iqtisodiyotiga aylangan. Yalpi ichki mahsulotning uchdan bir qismidan koʻprogʻi mehmonxona va umumiy ovqatlanish sanoati hamda transportni oʻz ichiga olgan xizmatlar sohasiga toʻgʻri keladi. Mamlakat iqtisodiyotida ishlab chiqarish va qurilish (28 foiz), qishloq va baliqchilik (20 foiz) hamda togʻ-kon sanoati (10 foiz) ancha kichikroq ulushga ega.

Turizm yalpi ichki mahsulotning 4,5 foizini tashkil qiladi (2007-yil holatiga koʻra). Ogʻir sanoat va shaharsozlikdan soʻng Vyetnamdagi xorijiy sarmoyalarning katta qismi turizmga, ayniqsa mehmonxona loyihalariga toʻgʻri kelgan. Butunjahon turizm va sayohat kengashining odatiy hisobotiga koʻra, Vyetnamda turizm yalpi ichki mahsulotga 6,6 foiz hissa qoʻshib, 279,287 milliard VND (03/2016) ni tashkil etdi, bu qiymat esa oʻz navbatida transport, koʻngilochar, oshxona va boshqa tegishli sohalarni rivojlantirishga muhim hissa qoʻshmoqda.

## Turizm statistikasi

### Xalqaro tashrif buyuruvchilar
Maʼlumotlar manbai: Madaniyat, sport va turizm vazirligi

### Vyetnamga 29 ta davlatdan eng koʻp xalqaro tashrif buyuruvchilar
Maʼlumotlar manbai: Madaniyat, sport va turizm vazirligi

 ASEANdagi davlat

## Manzillar va diqqatga sazovor joylar

### Vyetnam milliy bogʻlari
Vyetnamda 31 ta milliy bogʻ mavjud: Ba Bể, Ba Vi, Bạch Mã, Bái Tử Long, Ban En, Bidoup Núi Ba, Bù Gia Mập, Cát Bà, Cát Tiên, Chư Mom Ray, Chư Yang Sin, Côn Đảo, Cúc Phương, Hoang Liên, Kon Ka Kinh, Lò Gò-Xa Mát, Cape Cà Mau, Núi Chua, Phong Nha-Kẻ Bang, Phú Quốc, Phước Bình, Pù Mát, Tam Đảo, Tràm Chim, U Minh Hạ, U Minh Thượng, Vũ Quang, Xuân Sơn, Xuân Thủy, Yok Đôn.

### Jahon merosi obyektlari

Huế, Hội An, Mỹ Son (Quảng Nam viloyati), Ha Long Bay (Quảng Ninh viloyati), Phong Nha-Kẻ Bang milliy bogʻi (Quảng Bình viloyati), Imperial Citadel of Thăi Long (Xanoy) va Citadel of the Hồ Dynasty (Thanh Hóa viloyati). Hạ Long Bay koʻrfazi dunyoning yangi yetti tabiiy moʻjizasidan biridir.

### Inson va biosfera dasturi
Vyetnamda dunyo biosfera rezervati boʻlgan sakkizta zona mavjud: Châu thổ sông Hồng (Ninh Bình, Namdin, Thai Bình), Cát Bà milliy bogʻi (Xayfon), gʻarbiy Nghệ An, Cu Lao Cham dengiz parki, Cape Cà Mau milliy bogʻi (Cà Mau), Cát Tien milliy bogʻi (Đồng Nai) va Cần Giờ (Xoshimin shahri). 

### Milliy turistik hudud
Vyetnamda hozirda 21 ta milliy sayyohlik hududlari mavjud boʻlib, ular davlat tomonidan tan olingan:

Sa Pa (Lào Cai), Ba Bể (Bắc Kạn), Hạ Long Bay — Cát Ba oroli (Quảng Ninh, Xayfon), Ba Vì milliy bogʻi (Xanoy), Parfume Pagoda (Xanoy), Cổ Loa Citadel (Xanoy), Tam Cốc-Bích Động (Ninh Bình), Kim Liên (Nghệ An), Phong Nha-Kẻ Bang milliy bogʻi (Quảng Bình), Xoshimin yoʻli (Quảng Trị), Lăng Cô — Hải Vân Pass — Non Nuoc (Thừa Thiên-Huế va Danang), Hội An (Quảng Nam), Van Phong Bay (Khánh Hòa), Phan Thiết — Mũi Né (Bình Thuận), Dankia — Yellow Springs, Tuyền Lâm koʻli (Lâm Đồng), Cần Giờ Mangrove oʻrmoni (Xoshimin shahri), Côn Đảo (Bà Rịa-Vũng Tàu), Long Hai plyaji (Bà Rịa-Vũng Tau), Phú Quốc (Kiên Giang), Cape Cà Mau biosfera qoʻriqxonasi (Cà Mau).

### Shaharlar
2014-yildan beri Xanoy doimiy ravishda TripAdvisor tomonidan dunyoning eng yaxshi oʻnta yoʻnalishlari qatoriga kiritib kelinadi: 2014-yilda 8-oʻrin, 2015-yilda 4-oʻrin va 2016-yilda 8-oʻrinni egallagan.

2014-yilda Xanoy, Hội An va Xoshimin shaharlari TripAdvisorning 2014-yilgi Traveller’s Choice mukofotlari tanlovida Osiyoning eng yaxshi 25 ta shahri yoʻnalishi boʻyicha qatnashdi. Tanlovda Xanoy ikkinchi, Hội An oʻninchi va Xoshimin shahri oʻn sakkizinchi oʻrinni egalladi. 2017-yilda Đà Lạt CNN tomonidan Osiyoning eʼtibordan chetda qolgan joylari roʻyxatiga kiritilgan.

## Xalqaro turistlarning kelishi

### Xalqaro aeroportlar
Havo sayohati Vyetnamga xalqaro tashrif buyuruvchilar uchun sayohatning eng mashhur shaklidir; 2013-yilda jami 7,6 million xalqaro turistlarning qariyb 6 millioni havo orqali kelgan.

Xoshimin shahriga xizmat koʻrsatadigan Tan Son Nhat xalqaro aeroporti eng koʻp tashrif buyuruvchilar soniga ega aeroportdir. Boshqa tomondan, Xanoyga xizmat koʻrsatadigan Noi Bay xalqaro aeroporti zamonaviy xalqaro terminal ochilganidan keyin quruqlik maydoni va umumiy sigʻimi boʻyicha eng yirik aeroportga aylandi. Boshqa yirik aeroportlar orasiga Da Nang xalqaro aeroporti, Cam Ranh xalqaro aeroporti va Cat Bi xalqaro aeroporti kiradi.

Mamlakat 2020-yil mart oyida COVID-19 pandemiyasini tan oldi va barcha turistik vizalarni berishni toʻxtatdi, ammo, 2020-yil sentyabr holatiga koʻra, mamlakat hali ham 2022-yilgacha xorijlik sayyohlar uchun yopiq va yoʻllarni Osiyo davlatlaridagi sayyohlar uchun cheklangan miqdorda qayta ochish rejalashtirilmoqda.

## Harbiy turizm

Ming yillar davomida urushlar zamonaviy Vyetnam boʻlgan yerlarda yashagan odamlarning oʻziga xosligi va madaniyatini shakllantirishda katta rol oʻynagan.

Qadimgi Vyetnamdan Birinchi Indochina urushi va Ikkinchi Indochina urushigacha koʻplab tarixiy joylar saqlanib qolgan.

Eng mashhur qadimiy joylar:

* Ho sulolasining qal’asi
* Hue imperator shahri
* Mỹ Sơn

Birinchi va Ikkinchi Indochina urushidan qolgan (**Vyetnam urushi**) sayyohlar uchun eng diqqatga sazovor joylar:

* Củ Chi tunnellari
* Urush qoldiqlari muzeyi
* Vyetnam harbiy tarixi muzeyi
* Hoa Lo qamoqxonasi

## Koʻngilli sayohat dasturlari
Saigon Hotpot, Dana Dragon Free va Hanoi Kids kabi turli sayyohlik guruhlari chet ellik sayohatchilar uchun bepul sayohat yoʻriqnomalarini taklif qiladi.

## Xavotirlar
Vyetnam sayohat qilish uchun xavfsiz mamlakat boʻlsa-da, mamlakatda firibgarliklar muammo boʻlib qolmoqda. Vyetnam sayyohlik sanoati muvaffaqiyatli kengayishiga qaramay, turistlar mamlakatda soxta soliqlar, pul almashtirish, oʻgʻrilik bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan. Bu tashvishlar Vyetnam turizmini yanada rivojlantirish imkoniyatiga toʻsqinlik qiladi.

## Vyetnamda tashqi turizm
Dunyo boʻylab sayohat va turizm, asosan, Xitoyning oʻrta ierarxiyasidan ortib borayotgan qiziqish tufayli oshdi. Janubi-Sharqiy Osiyo soʻnggi yillarda jozibador sayyohlik yoʻnalishi boʻlib, bu u yerda joylashgan mamlakatlar uchun iqtisodiy imkoniyatlarni kuchaytirdi. Vyetnam bunday tendensiyadan katta foyda koʻrdi. COVID pandemiyasidan oldin turizmga boʻlgan talab har yili taxminan 4 foizga (2019—2029) oʻsishi prognoz qilingan edi. 2018-yilda Janubi-Sharqiy Osiyoning sayyohlik yoʻnalishida 130 milliondan ortiq xalqaro tashrif buyurgan. (jami xalqaro tashrif buyuruvchilar oqimining 9,3 foizi) va mintaqaning jahon bozoridagi ulushi 2030-yilga kelib 10,4 foizgacha (yoki 187 million tashrif buyuruvchi) yanada kengayishi kutilmoqda. Shu bilan birga, COVID xitoylik sayohatchilarning sayohatga boʻlgan ishonchiga qanday taʼsir qilishini hech kim taxmin qila olmaydi. Pandemiyadan oldin xitoylik sayohatchilar soni 2012- va 2017-yillar orasida har yili 21,7 % ga oʻsgan.

Vyetnam xilma-xil tabiati va madaniyati tufayli juda mashhur sayyohlik joyidir. Jahon iqtisodiy forumining (WEF) maʼlumotlariga koʻra, Vyetnam oʻzining tabiiy va milliy manbalariga koʻra 120 mamlakat ichida 32-oʻrinni egalladi va Indoneziya hamda Tailanddan keyin 2017-yilgi Turizm raqobatbardoshligi indeksida Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqasi qatoriga kiradi. Vyetnam sayyohlarga sakkizta UNESCOning Jahon merosi obyektlaridan, turli xil goʻzal okeanlar va plyajlardan boshlab keng koʻlamli tadbirlarni taklif qilishi mumkin. Vyetnamda Xanoy, Xoshimin va Danang kabi shaharlar mavjud boʻlib, ular shaharni sevuvchilar uchun qiziqarli tungi hayot, savdo markazlari va boy hamda xilma-xil koʻcha taomlarini taklif qila oladi.

Bundan tashqari, Vyetnam hukumati turizmni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim maqsadi sifatida birinchi oʻringa qoʻymoqda. Maqsad Vyetnamni Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng yaxshi manzilga aylantirishdir. Maqsadga erishish uchun hozirda hukumat 2018—2030-yillarga moʻljallangan innovatsion turizm strategiyasini tayyorlamoqda. Janubi-Sharqiy Osiyodagi koʻplab davlatlar, jumladan, Vyetnam ham iqtisodiy rivojlanish rejasida turizmni rivojlantirishga eʼtibor qaratadi. Vyetnam raqobatdosh ustunlikka ega boʻlgan bozor segmentlariga eʼtibor qaratish strategiyasi tufayli oʻn yildan ortiq vaqt ichida ichki va xalqaro turizmda oʻsishga erishdi. Xususan, Vyetnamga kelgan koʻp millatli sayyohlar soni 2008-yildagi 4,2 milliondan 2018-yilda 15,5 millionga toʻrt baravar oshgan. Xalqaro kelishlar yiliga oʻrtacha 9 % dan 25 % gacha koʻtariladi, shuning uchun aviakompaniya va avtomobil yoʻllari kabi sayohat transporti sohalari ham sezilarli darajada oshdi. Mahalliy sayyohlar bilan kuchli oʻsishga erishgani sababli hukumat mintaqadagi turizmga boʻlgan talabni qoʻlga kiritadi. Natijada, Vyetnam jahon sayyohlik xaritasida Osiyoning Tailand, Xitoy, Yaponiya kabi mashhur sayyohlik mamlakatlari bilan taqqoslanadigan yorqin nuqta boʻlib kelgan va shunday boʻlib qolmoqda.

Ushbu imtiyozlarga qaramay, Vyetnamdagi turizm sanoati nisbatan raqobatbardosh tarzda hali ham jiddiy zaif tomonlarga ega. Hukumat tomonidan turizm sohasiga ajratilgan xarajatlar nisbatan past boʻlib, bu 2017-yilda davlat xarajatlarining 1,4 foizini tashkil etadi. Vyetnamda turizm industriyasi strategik ahamiyatga ega boʻlsa-da, bu sohadagi oʻzgarishlar haqidagi qarashlar sezilarli darajada oʻzgarmadi. Chiqindilarni begʻaraz utilizatsiya qilish, dengiz hayotini, oʻrmon hayvonlarini muhofaza qilish va atrof-muhitning ifloslanishi bu tutunsiz sanoatga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan muammolar boʻlib qolmoqda. Chet ellik sayyohlar bilan bogʻliq yana bir asosiy toʻsiq viza rejimidir. Hukumat hali ham vizalar borasida ochiq mamlakat emas, chunki u dunyoning atigi 24 ta davlatini ruxsatnomalardan ozod qilgan, bu esa odamlarning Vyetnamga jalb etilishini kamaytiradi.

Biroq, COVID-19 pandemiyasi Vyetnam turizmiga kuchli taʼsir koʻrsatdi, chunki bu davrda barcha xalqaro tijorat reyslarga Vyetnamdagi barcha xalqaro aeroportlarga qoʻnish taqiqlangan. Turizm sanoatining asosiy daromad manbai boʻlgan xalqaro sayyohlar 2020-yilda keskin kamaydi. 2020-yil oktyabr oyida parvozlar soni oldingi yilning shu davriga nisbatan 80 foizga kamaydi. Mehmonxona xonalari sigʻimi atigi 30 % ni tashkil qildi. Chet ellik sayyohlarning Vyetnamga kela olmasligi turizm sanoati va iqtisodiyotning daromadiga katta taʼsir koʻrsatadi, chunki bu guruh mahalliy sayyohlarga qaraganda ancha koʻp mablagʻ sarflar edi. 2019-yilda turizm sanoati mamlakat yalpi ichki mahsulotining 12 % ni tashkil qilgan, xalqaro tashrif buyuruvchilar atigi 17 % ni tashkil etgan boʻlsa-da, lekin ular turizm sohasidan tushgan foydaning yarmidan koʻpini taʼminlagan: oʻrtacha har bir xorijiy sayyoh 673 AQSH dollarini, mahalliy sayyohlar esa bor-yoʻgʻi 61 AQSh dollarini sarflaydi. 2014—2019-yillarda turizm sohasida 660 ming ish oʻrni yaratildi va sayyohlik xarajatlarining pasayishi oziq-ovqat, ichimliklar hamda chakana savdo tarmoqlarini ham ogʻir vaziyatga olib keldi.

Hukumat COVID-19 epidemiyasini yaxshi nazorat qilish uchun „jamiyatda 0 ta holat“ siyosatini qoʻlladi va shuningdek, mamlakatdagi eng past COVID-19 oʻlim koʻrsatkichiga ega boʻldi. Ichki ragʻbatlantirish dasturlari nafaqat vyetnamliklarga, balki mamlakatda doimiy yashovchi chet elliklarga ham qaratilgan. Vyetnam sayyohlik kompaniyalari, sayyohlik korxonalari va butun mamlakat boʻylab aholining sayohatga boʻlgan talablarini oshirdi. Vyetnamda inson salomatligi, sport turizmi, davolash, ekologiya, yoga, tabiatga mos turizmga yoʻnaltirilgan turizm mahsulotlari tobora koʻpayib va rivojlanib bormoqda, shu bois mahalliy sayyohlar ham oʻsib bormoqda. Hozirgi davrda mamlakatda sayohat qilish uchun juda koʻp imkoniyatlar mavjud.

## Yana qarang

* Vetnamning viza siyosati

## Manbalar