Stakan

**Shisha** odatda shisha idish boʻlib, shakli silindr yoki kesilgan konusga oʻhshash boʻladi, stakan tutqichsiz va novdasiz hisoblanadi.

*Stakan* sovuq va issiq ichimliklar uchun ishlatiladi. Issiq holda, koʻpincha stakan ushlagichlisidanfoydalaniladi.

## Etimologiya
Stakan soʻzi 1356-yildagi rus nizomida va Ivan Kalitaning (1340-yilda vafot etgan) Ruhiy nizomida uchraydi. Taxminlarga koʻra, bu turkiylarning yogʻochdan yasalgan idishlari *toshdan olingan* (piyolalar kabi past dumaloq idishlar hisoblanadi)  . Hozirgi qozoq tilida tostagana – ichimlik kosasi.

## Tavsif
Shishaning shakli odatda silindrga yoki kesilgan konusga yaqin, ammo yanada murakkab shakldagi stakanlarlar topiladi. Shishaning boshqa turdagi shisha idishlardan asosiy farqlari – tutqichning yoʻqligi hisoblanadi. Stakanlar ham yuzli bo'ladi.

Shisha balandligining taglikning diametriga nisbati taxminan 2:1 ni tashkil qiladi va uning oʻlchami inson kaftiga yaqin hisoblanadi. Stakanning hajmi odatda 200-250 sm³ni tashkil qiladi. Kichikroq stakanlar koʻpincha stakan deb ataladi va juda kichik stakanlar shot stakanlar deb ataladi. Kundalik hayotda "Maruskin belbog'ining" silliq chetiga quyilgan oddiy qirrali stakan 200ml oʻlchamli boʻladi. Oʻngga, yaʼni chetiga 250 ml quyiladi, deb hisoblanadi.

Qadimgi ruscha oʻlchovlarda suyuq jismlar hajmi (asosan davlat aroqlari) 1granat = 12 stakan 1/4 chelak, yaʼni 3,28l, ulardan stakan hajmi 273ml ni tashkil qiladi.

(1901-yilgi nashri E.Moloxovets „Yosh uy bekalari uchun sovgʻa yoki xarajatlarni kamaytirish vositasi“ 1050-bet (oxiridan uchinchisi)), retsept 3676-Xamirni 1/2 garnzda eritish, yaʼni. 6 stakan sut yoki suv uchun).

Koʻpincha stakanlar shishadan tayyorlanadi. Ushbu amaliyot bir qator tillarda „shisha“ va „shisha“ soʻzlari omonimlar ekanligida namoyon boʻladi:&nbsp;shisha, , &nbsp;Verre . Shu bilan birga, qogʻoz, plastmassa, metall va seramika oynalar ham ishlab chiqarilishida juda katta roʻl oʻynamoqda.

Shaffof (shisha, plastmassa) va shaffof boʻlmagan (qogʻoz, plastmassa, metall), qayta ishlatiladigan va bir marta ishlatiladigan (qogʻoz yoki plastmassadan yasalgan), yigʻiladigan (bir nechta halqalardan yasalgan) stakanlarlar mavjud.

Stakanning materiali uni issiq ichimliklar ichish uchun ishlatish mumkinmi yoki yoʻqligini aniqlaydi va shu sifatlarga toʻla javob beradi.

Hatto qutulish mumkin boʻlgan stakanlarlar ham bor: masalanmuzqaymoq vafli stakanlarda sotilishi mumkin.

## Yupqa oyna

## Kimyoviy stakan

Stakanlar (yoki shisha idishlar) kimyoviy yoki biologik laboratoriyaning juda muhim qismidir. Qoida tariqasida, ularning shakli qatʼiy silindrdir, garchi baʼzida ular yuqoriga qarab kengayadigan kesilgan konusning shakliga ega boʻlishi mumkin. Stakanning majburiy atributi suyuqlikni osongina toʻkish uchun naydir va qulay hisoblanadi. Yaxshi stakan magnit aralashtirgichdan foydalanish qulayligi uchun tekis taglikka ega boʻlishi kerak. Ular odatda issiqlikka chidamli shishadan tayyorlanadi, lekin plastik boʻlishi ham mumkin. Stakanlarning hajmi 5ml dan bir necha litrgacha oʻzgarib boradi. Oynada hajm shkalasi belgilanishi mumkin, ammo u taxminiy va faqat qoʻllanma boʻlib xizmat qiladi. Suyuqlik hajmini oʻlchash uchun ishlatiladigan aniq tarozilari boʻlgan idishlarga oʻlchoʻv stakanlari deyiladi. Stakanlar odatda murakkab tarkibli eritmalarni tayyorlash uchun, aralashtirish bilan bir nechta qattiq moddalarni eritish kerak boʻlganda ishlatiladi. „Laboratoriya“ taʼhlillarida koʻpincha 50ml stakanlardan foydalaniladi va ishlatiladi. Stakanlar barcha sohalarda keng qoʻllanilib kelinmoqda.

## Bir martali ishlatiladigan stakan
Bir martalik(ishlatilinadigan) stakanlar odatda karton yoki plastmassadan tayyorlanadi. Zamonaviy kartonli ichimlik stakanining materiali, shuningdek, muhrlash uchun uning ichki yuzasiga plastik qoplamani oʻz ichiga oladi, shuning uchun plastik bir marta ishlatiladigan idishlar hisoblanadi. Shu bilan bir qatorda, axlat boʻlib, u maxsus qayta ishlashni talab qiladi. Toʻgʻri utilizatsiya qilinmasdan bir martalik ishlatiladigan idishlardan keng foydalanish maydonlarni plastik chiqindilar bilan toʻldirishga sabab boʻlmoqda. Birmartalik chiqindilarni ham qayta ishlash hozirgi kunda rivojlanib kelmoqda.

## Tahlanadigan (zichlangan) shisha stakanlar

Tahlanadigan(zichlangan))shisha stenddan va unga biriktirilgan kesilgan konuslar koʻrinishidagi halqalardan iborat. Tahlanadigan (zichlangan)stakanlar, ular bir-birining ostiga qoʻyiladi, qopqoq bilan qoplanadi. Ochilmagan holatda ular teleskopik tarzda yuqoriga ochiladi. „ Samoviy slug“ (1945) kabi mashhur badiiy filmlarda „ Hayot uchun xavf!“ "(1985), " Moskva bayramlari " (1995) va boshqalar. , mastlarning Tahlanadigan (zichlangan) ajralmas atributi sifatida katlanadigan stakan ishlatilgan. Bunday Tahlanadigan (zichlangan)stakanlar sanoatda ham qoʻllanilib kelinmoqda.

## Shisha hajm oʻlchovi sifatida
Stakanlar, shuningdek, suyuq va quyma qattiq moddalar hajmining maishiy oʻlchovi hisoblanadi va shuning uchun oshxona retseptlarida qoʻllanadi. Bunday hollarda biz 200mldagi oʻlchoʻv stakanlarini grami hajmni nazarda tutilgan. Masalan, „qovurilgan skovorodkada Moskva Solyanka“ uchun  quyidagi retsept mavjud: *"2 – 3 findiq grouse (yoki boshqa har qanday oʻyin), 100 g dudlangan koʻkrak goʻshti, 5g kolbasa, 500 g nordon maydalangan karam, 4 osh qoshiq tomat pastasi, 1ta piyoz, 2ta stakan bulon, 100 g har qanday marinadlar, taʼmga koʻra tuz, murch, 1/2 chashka maydalangan pishloq.*

## "Shisha" soʻzi bilan mashhur iboralar

* *Stakanning tagida haqiqatni toping* .
* *[[Stakan yarmi bo'shmi yoki yarmi to'lganmi?|Pessimist uchun stakanning yarmi boʻsh, optimist uchun esa yarmi toʻla.]]*
* *[[Choynakdagi bo'ron]]*
* *Stakangajoylashtiring* – uni sanoatda qoʻllab boring

## Qoʻshimcha faktlar

* Shisha bir qator jismoniy hodisalarni namoyish qilish uchun xizmat qiladi. Masalan, atmosfera bosimi: agar stakan chetiga qadar suv bilan toʻldirilgan boʻlsa va undan keyin qalin qogʻoz varagʻi (masalan, otkritka) bilan qoplangan boʻlsa, qogʻozni stakanga mahkam bosib, keyin uni agʻdarish mumkin va suv toʻkilmaydi (Perelmanning „Koʻngilochar muammolar va tajribalar“ dan).
* Maktab fizikasi kursida ogʻir jismlarning inertsiyasini koʻrsatish uchun ajoyib va ibratli „sindirilmaydigan shisha“ tajribasi keng tarqalgan. Ogʻir metall plastinka yoki prizma (5–8&nbsp;kg dan) teskari qirrali oynaga joylashtiriladi va bolgʻa (200-300 g) bilan uriladi. Katta massa tufayli plastinka sezilarli tezlashuvni olmaydi va shishani sindirib boʻlmaydi. Agar stakan pechka ustiga qoʻyilsa, u buziladi, lekin maktab oʻquvchilari buni oʻzlari tushunishadi va odatda jarohatlar xavfi tufayli tajribaning bu qismi oʻtkazib yuboriladi.
* Optik hodisalarni namoyish qilish uchun shaffof oynadan foydalanish mumkin. Misol uchun, bir stakan suvga qisman botirilgan qoshiq singan deb qabul qilinadi.
* Oʻzining xarakterli shakli va shaffof boʻlmagan pastki qismi uchun stakan ushlagichini eslatuvchi „shisha“ SSSRda 1950 va 60-yillarda keng tarqalgan, erdan koʻtarilgan yoʻl boshqaruvchisi kabinasiga shunday nom berilgan.
* Sovet davrida qirrali stakan ham aroq ichish jarayonining ajralmas atributi edi. Chet elda uni baʼzan „rus aroq stakan“ deb atashadi.
* Baʼzida aniq sababsiz spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish hazil bilan „Shishani kesish kuni“ deb nomlanadi. Ushbu „bayram“ ni nishonlash sanasi, „xuddi shunday“ sababsiz ichmaslik uchun, ichish sessiyasiga toʻgʻri kelishi uchun nishonlayotganlarning ixtiyoriga koʻra belgilanadi  .
*

## Eslatmalar

## Adabiyotlar

 

## Havolalar

* Kesilgan stakan haqida sheʼr