Atika binti Zayd

**Atika binti Zayd al-Adaviyya** () – VII asrda Arabistonda ijod qilgan islom olimasi, shoira, paygʻambar Muhammadning shogirdi, sahoba. Ikkinchi xalifa Umar ibn al-Xattobning xotini.

## Yoshlik yillari
Atika binti Zayd Makkadagi Quraysh qabilasining Banu Adiy urugʻidan Zayd ibn Amr va Ummu Kurz al-Hadramiyning qizi edi. Said ibn Zayd esa uning akasi boʻlgan. Otasi 605-yilda oʻldirilgan.

Muhammad 610-yilda oʻzini paygʻambar deb eʼlon qilganida, Atika binti Zayd hali bola boʻlgan boʻlishi mumkin. Akasi Said oʻsha vaqtda islomni birinchilardan boʻlib qabul qilgan va imon keltirganlardan edi, undan keyin Atika ham musulmon boʻlgan.

## Shaxsiy hayoti
Atika binti Zayd bir necha bor turmush qurgan.

### Birinchi turmushi
Atikaning birinchi eri uning amakivachchasi Zayd ibn al-Xattob boʻlib, undan kamida yigirma yosh katta edi. Zayd ham musulmon boʻlib, shu sababli 622-yilda musulmonlarning Madinaga umumiy hijrati vaqtida ularga Atika ham qoʻshilgan boʻlishi mumkin.

Ularning nikohi ajralish bilan yakun topgan boʻlishi mumkin, chunki 632-yilning dekabr oyida Zayd Yamoma jangida vafot etishidan oldin Atika boshqa kishi bilan turmush qurgan edi.

### Ikkinchi turmushi
Atikaning ikkinchi eri Abdulloh ibn Abu Bakr boʻlgan.

Abu Bakr oʻgʻliga Atikani taloq qilishni buyurib, unga jazo bergan. Biroq Balozuriy Axmad ibn Yahyoning aytishicha, Abu Bakr oʻglining xotini bilan ajralishini buyurishiga Atikaning bepushtligi sabab boʻlgan. Abdulloh otasining soʻziga kirib, Atika bilan ajralgan, biroq bundan chuqur qaygʻuga botgan. Oradan vaqt oʻtib, yana qayta Atika bilan birga boʻlgan.

Abdulloh Atikaga oʻzining oʻlimidan keyin boshqa turmush qurmaslik sharti bilan unga katta miqdorda mol-mulk qoldirgan va Madinada 633-yilning yanvarida Toif qamalida olgan eski jang jarohatidan vafot etgan.

### Uchinchi turmushi
Boʻlajak xalifa, Atikaning amakivachchasi Umar unga qayta turmush qurish huquqidan voz kechish notoʻgʻri ekanligini aytgan. Umar xalifa boʻlganidan keyin Atika nikoh qasamini buzganini bilgan Oysha unga xabar yoʻllagan. Xabarga koʻra, Oysha Abdullohning Atikaga ajratgan mulkini qaytarib berishini soʻragan. Buni eshitgan Umar ham xotiniga yerni qaytarib berishni buyurgan. Abdullohga bergan nazriga kafforat qilish uchun Umar Atikaga teng miqdorda pul ajratgan.

Umar bilan turmush qurganidan soʻng Atika Iyod ismli oʻgʻlini dunyoga keltirgan. Umar 644-yil noyabrida oʻldirilgan.

### Toʻrtinchi turmushi
Umarning vafotidan keyin Atika Zubayr ibn Avvomga turmushga chiqqan. Nikoh shartnomasida Atika Zubayrning unga qoʻl koʻtarmasligini, oʻz xohishiga koʻra masjidga borishiga ruxsat berishda davom etishini va uning hech qanday huquqlarini cheklab qoʻymasligini shart qilib qoʻygan. 656-yil dekabrida Zubayr Tuya jangida halok boʻlgan. Atika turmushga chiqqan barcha erkaklar shahid boʻlganini koʻrgan odamlar kimki shahid boʻlishni istasa, Atikaga uylansin, deya boshlashgan. Zubayrning oʻlimidan keyin Islomning toʻrtinchi xalifasi Alining oʻzi Atikaga turmush qurishni taklif qilgan, biroq Atika uni ham shahid boʻlishini istamay, rad javobini bergan . Shunday boʻlsa-da, Ali masjiddan chiqayotgan paytda Ali ibn Muljam tomonidan jarohatlangan va oradan ikki kun oʻtib vafot etgan. Atikaga uylanmay turib ham Alining shahid boʻlganini koʻrgan odamlarning ayolga nisbatan qarashlari oʻzgargan.

### Soʻnggi nikohi
Atikaning beshinchi va oxirgi nikohi xalifa Alining oʻgʻli, oʻzidan ancha kichik boʻlgan Husayn ibn Ali bilan boʻlib, ular orasidagi farq yigirma yoshdan ortiqroq edi. Husayn 680-yilning oktyabrida Karbalo jangida oʻldirilgan. Biroq Atika undan oldin vafot etgan boʻlishi mumkin.

## Oʻlimi
Atika 672-yilda Umaviylar xalifasi Muoviya I davrida vafot etgan.

## Manbalar