Tallin aeroporti

**Tallin aeroporti** ()  — Estoniyaning eng yirik xalqaro aeroporti. Rasman Estoniyaning ikkinchi prezidenti Lennart Meri sharafiga **Lennart Meri Tallin aeroporti** () deb ataladi.

Tallin markazidan  janubi-sharqda, Ülemiste koʻlining sharqiy qirgʻogʻida joylashgan. 2009-yilgacha **Tallin Ülemiste aeroporti** sifatida tanilgan. Aeroportda bitta asfalt/beton uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud — 08/26, yaʼni . Oltita taksi yoʻli va oʻn yettita terminal darvozasi bilan Boeing 747 kabi keng korpusli samolyotlarni qabul qila oladigan darajada katta. 

## Tarixi
### Dastlabki rivojlanishi
Ülemiste hududidagi hozirgi aeroport tashkil etilishidan oldin, Lasnamäe aerodromi Tallinning asosiy aeroporti boʻlib, Aeronaut aviakompaniyasi uchun baza boʻlib xizmat qilgan. Aeronaut 1928-yilda bankrot boʻlganidan keyin, aviaxizmat Deruluft tomonidan davom ettirildi. Deruluft Lasnamäe oʻrniga Tallin markazidan  masofada joylashgan Nehatudan foydalandi. Ülemiste koʻli qirgʻogʻidagi birinchi gidrosamolyot porti fin gidrosamolyotlarga xizmat koʻrsatish uchun 1928—1929-yillarda qurilgan. Ushbu bandargohdan foydalanish Ikkinchi jahon urushida tugadi. 1929-yil 26-martda Riigikogu jamoat aeroportini tashkil etish uchun ekspropriatsiya aktini qabul qildi. 10&nbsp;gektar yer „Dvigatel“ aksiyadorlik jamiyatidan va yana 22&nbsp;ga yer musodara qilingan Vagner avlodlaridan ekspropriatsiya qilingan. Yer egalariga tovon puli sifatida 10 million sent yuborilgan. Tuproqni tekislash va obodonlashtirish ishlariga yana 5 mln sent sarflandi.

Tallin aeroporti qurilishi 1931-yil 16-noyabrda boshlangan va birinchi sinov qoʻnishni Estoniya harbiy havo kuchlarining Avro 594 Avian (bort raqami 120) samolyotini boshqarayotgan kapitan Reissar amalga oshirgan. Aeroport 1936-yil 20-sentyabrda rasman ochildi, biroq rasmiy ochilishidan ancha oldin ham faoliyat koʻrsatayotgan edi – 1932-yil 18-avgustda Lasnamae aerodromidan Fokker F.VIIb/3m samolyoti bilan Tallindan oʻzining birinchi yoʻlovchi parvozini boshlagan LOT Polish Airlines aviakompaniyasi   keyinroq Tallin aeroportiga koʻchib oʻtdi va 1935-yilda kunlik oʻrtacha 6 ta uchib kelish va ketish reyslarini amalga oshirdi. 1935-yil aprel oyida Ülemiste koʻli qirgʻogʻida kichik ark koʻprigi va bojxona idorasi bilan birga gidrosamolyotlar uchun rampa qurildi, bu gidrosamolyotlarni dengiz portidan koʻchirishga imkon berdi. Oʻsha yili aeroport maʼmuriyati binosi qurildi, u dastlab sayohatchilarni kutish joyi boʻlib xizmat qildi. Butun aeroport loyihasining umumiy qiymati, shu jumladan parvoz angarlarini qurish qiymati 25 million sentni tashkil etdi .

Birinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi yumshoq yuzaga ega ekanligi uni bahor va kuz fasllarida uchish va qoʻnish uchun yaroqsiz holga keltirardi. Shu sababli oʻsha vaqtda faqat Ülemiste koʻlida joylashgan gidrosamolyotlar parvozlarni amalga oshirishi va qish oylarida koʻlning muzlagan yuzasidan kichik samolyotlar uchun uchish-qoʻnish yoʻlagi sifatida foydalanish mumkin edi. Aeroport ochilishi bilan birga ochilgan birinchi bosqichning beton qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlaklarining kengligi qariyb 40 metr va uzunligi 300 metrni tashkil etdi. Ular uchburchak shaklida joylashtirilgani uchun olti yoʻnalishda uchish va qoʻnish imkonini bergan. Bular Estoniyadagi birinchi beton qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻlib, ularni barpo etish uchun 5396 kub metr tosh, 4100 kub metr qurilish agregati va 137 tonna sement talab etilgan.

Bundan tashqari, drenajlash maqsadida 3&nbsp;km quvur tarmoqlari yotqizildi. Ikkinchi jahon urushidan oldin Tallin aeroporti kamida Aerotransport (hozirgi SAS guruhining bir qismi), Deutsche Luft Hansa, LOT va Finlandiyaning Aero kompaniyasi (hozirgi Finnair) tomonidan chet elga amalga oshiriladigan muntazam parvozlarga ega edi. 1937-yil 5-aprelda Helsinki – Tallin – Varshava – Quddus yoʻnalishi Polsha transport vazirining yordamchisi janob Bobkovski tomonidan ochildi. Marshrutning uzunligi  va sayohat vaqti 34 soatni tashkil etgan. Yoʻlovchilar va yuklar soni tez oʻsdi — 1933-yildagi 4 100 yoʻlovchi va 6 730&nbsp;kg yuk tashishdan 1937-yilda 11 892 yoʻlovchi va 14 726&nbsp;kg yuk tashishgacha.Yangi yoʻlovchi terminali uchun tayyorgarlik va loyihalash ishlari 1938-yilda boshlandi. Yangi terminal binosining arxitektura tanloviga 14 ta turli loyihalar taqdim etildi, shu yilning fevral oyida meʼmor Artur Yurvetsonning loyihasi gʻolib boʻldi. Qurilish xarajatlari 300 ming eston kroniga baholandi. Estoniyaning oʻsha paytdagi flagman aviakompaniyasi — AGOning Dessau – Kenigsberg – Tallin yoʻnalishida uchgan birinchi samolyoti 1939-yil 5-oktyabrda Tallin aeroportiga yetib keldi.

Estoniya Sovet Ittifoqi tomonidan ishgʻol qilinganligi sababli, 1940-yil 22-iyulda Sovet ishgʻol hokimiyati aeroportni Sovet Harbiy-havo kuchlari nazoratiga oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq berdi. Oʻsha paytda aeroportda boʻlgan barcha samolyotlar, shu jumladan Polshaning Lockheed 14, AGO kompaniyasining ikkita Junkers Ju-52 va Estoniya aviaklubining PTO-4 oʻquv samolyotlari Lasnamae aerodromiga koʻchirildi.

Nemis istilosi davrida muntazam xalqaro aloqalar 16-oktyabrda eʼlon qilindi va 1941-yil 15-noyabrda Deutsche Lufthansa va Aero O/Y Helsinki — Tallin — Riga — Königsberg — Berlin yoʻnalishini boshlashi bilan tiklandi . 1942-yildan 1944-yilgacha *Sonderstaffel Buschmann* Tallin aeroportida joylashgan edi.

### Sovet davri
1945-yildan 1989-yilgacha Tallin aeroportidan parvozlarni amalga oshirgan yagona aviakompaniya Aeroflot boʻlgan.

Urush tufayli toʻxtab qolgan yangi yoʻlovchi terminali qurilishi qayta tiklandi. Stalin arxitekturasiga muvofiq qayta ishlangan bino 1954-yilda qurib bitkazildi va 1955-yil 7-noyabrda foydalanishga topshirildi. Reaktiv samolyotlar bilan muntazam parvozlar 1962-yil 2-oktyabrda Sovet Ittifoqining soʻnggi layneri boʻlgan Tu-124 bilan Moskvadan birinchi yoʻlovchi parvozi bilan boshlandi. 1954-yilda qurilgan terminal eskirganligi va ortib borayotgan aeroport tirbandligiga bardosh bera olmaganligi sababli, hozirgi terminal binosining qurilishi 1976-yilda boshlandi va terminal 1980-yilgi Moskva Olimpiada oʻyinlarining Tallinda oʻtkazilishi rejalashtirilgan yelkanli kema sporti musobaqalaridan oldin ochilgan. Yangi terminalning meʼmori anʼanaviy eston uylaridan ilhom olgan Mixail Piskov, interyer dizayneri esa Maile Grünberg edi. Oʻshanda uchish-qoʻnish yoʻlagi ham uzaytirilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Tallindan muntazam reyslarni amalga oshirgan birinchi xorijiy aviakompaniya SAS boʻlib, uning aeroportga birinchi parvozi 1989-yil 25-noyabrda amalga oshirilgan.

### Zamonaviy rivojlanishi

Aeroportning shimoliy tomonida boʻlajak yuk hududining oʻrtasida joylashgan birinchi yuk terminali (Cargo 1) qurilish ishlari 1997-yil sentyabridan 1998-yil martigacha amalga oshirildi. Yoʻlovchi terminali binosi 1999-yilda toʻliq modernizatsiya qilindi, uning sigʻimi yiliga 1,4 million yoʻlovchiga oshirildi va shundan soʻng 2008-yilda sezilarli darajada kengaytirildi. Yuk tashish amaliyotlari uchun qoʻshimcha maydonga boʻlgan talabning ortib borishi yuk terminalini kengaytirish zarurati tugʻildi. Tallin aeroportida yangi yuk tashish obyektlariga ortib borayotgan talabni qondirish uchun keyinchalik yuk terminallari soni toʻrttagacha oshirildi. 2012-yilda yangi samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish angarasi ochildi va aeroport tarixida birinchi marta yoʻlovchilar soni ikki milliondan oshdi. 2013-yil 11-yanvarda aeroport ACI tomonidan Aeroport uglerod emissiyasini boshqarish va kamaytirish boʻyicha akkreditatsiya dasturiga qabul qilindi. 2013-yilda avtomatik chegara nazorati tizimi joriy etildi va yangi biznes aviatsiyasi angar majmuasi qurilishi boshlandi.

#### 2008-yilgi kengayishi

Aeroportda 2006-yil yanvaridan 2008-yil sentyabriga qadar kengayish boʻyicha katta loyihani amalga oshirildi. Mavjud terminal  kengaytirildi va loyihaga Jan Mari Bonnard, Pia Tasa va Inge Sirkel-Suviste meʼmorlik qilgan. Terminal uch yoʻnalishda kengaytirildi, natijada 18 ta yangi darvoza, Shengen va Shengen hududidan boʻlmagan yoʻlovchilar uchun alohida zallar, 10 ta yangi roʻyxatga olish stoli hamda yangi restoran va kafelar tashkil etildi. Barcha darvozalarni bir-biriga bogʻlaydigan va terminal binosining oʻrtasida qurilgan galereya tufayli terminal T shaklida boʻldi. Loyihalashtirilgan terminal qismi xalqaro yoʻlovchilar uchun ikki darajali oqimni taʼminlaydi. Yangilangan terminalda toʻqqizta yoʻlovchi koʻprigi mavjud. Terminal binosi oxirida qurilgan kengaytmalar reyslarga roʻyxatdan oʻtish va kelayotgan yuklarni yetkazib berish uchun qoʻshimcha xonalarga aylandi. Terminal tashqarisida perron yangilandi, kengaytirildi va yangi taksi yoʻli qoʻshildi. Yangi terminal aeroportga avvalgidan ikki baravar koʻp yoʻlovchilarni qabul qilish imkonini beradi. Yangilangan terminal Estoniya beton assotsiatsiyasi tomonidan „2008-yilning eng yaxshi betondan qurilgan binosi“ mukofotiga sazovor boʻldi.

2006-yil 14-martda Estoniyaning sobiq prezidenti Lennart Meri vafotidan keyin Eesti Ekspress jurnalisti Argo Ideon Tallin aeroportiga uning nomini berish orqali prezident xotirasini sharaflashni taklif qildi&nbsp;– „“ (Lennart Meri xalqaro aeroporti), xuddi Nyu-Yorkdagi Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti, Parijdagi Sharl de Goll aeroporti, Istanbuldagi Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti va boshqalar kabi. Ideonning maqolasida Merining oʻzi ham Sovet davridagi qurilish holati haqida qaygʻurgani haqida ham eslatib oʻtilgan (bir esda qolarli holatda, Meri Yaponiyadan kelgan va obyektlarning yomon ahvolini koʻrsatish uchun uni kutayotgan jurnalistlar guruhini aeroport hojatxonasiga olib borgan va oʻsha yerda intervyu oʻtkazgan).

Nomni oʻzgartirish 2006-yil 29-martdagi boshqaruv kengashi yigʻilishida muhokama qilindi va 2008-yil 19-sentyabrda yangi terminalning ochilishida Bosh vazir Andrus Ansip aeroport nomini oʻzgartirish 2009-yil mart oyida boʻlib oʻtishini rasman maʼlum qildi.

#### Boltiq dengizida kema safarlari

2011-yilda Tallinn Passenger Port va Happy Cruises bilan hamkorlikda kruiz aylanmasining yangi loyihasi ishga tushirildi. Oʻsha yili 7000 dan ortiq ispan yoʻlovchilari Tallin aeroportiga charter reyslarida sayohat qildi. Aeroport shahar markazi kruiz qirgʻogʻidan atigi 5&nbsp;km uzoqlikda joylashgani tufayli, aeroportdan kruiz kemasiga oʻtish vaqti bir soatdan kamroqni tashkil qiladi.

2012-yilda Pullmantur Air Madrid–Barajas aeroportidan uchta Airbus 321 va ikkitadan uchta Boeing 747 samolyotlari bilan charter reyslarni boshladi. 2012-yilning yozida 16 000 ga yaqin sayyohga xizmat koʻrsatildi. Kompaniya 2013-yilda oʻz faoliyatini davom ettirib, 25 000 sayyohni besh davrada oʻtkazdi, shuningdek, Peter Deilmann Cruises tomonidan boshqariladigan MS Deutschland kruiz kemasi uchun bitta qisman tiklash operatsiyasi amalga oshirildi.

2015-yilda kruiz sayyohlari toʻrtta aviakompaniya – Iberia, Iberia Express, Wamos Air va Vueling ishtirok etdi. Pullmantur Cruises kruiz liniyalari uchun uch davrada 5000 ga yaqin yoʻlovchi kutilgan edi. Tallin aeroporti 2015-yilda 9369 nafar kruiz yoʻlovchilariga xizmat koʻrsatdi. 2016-yil yozida qurilish ishlari olib borilayotgani sababli kruiz davralari kutilmadi, biroq aeroport ularni 2017-yilda davom ettirishni rejalashtirmoqda.

#### Estonian Airning yoʻq boʻlib ketishi
2015-yil 7-noyabrda Yevropa Komissiyasining noxush qarori tufayli Estonian Air aviakompaniyasi tugatildi. Bu aeroport uchun vaqtincha biznesning sezilarli darajada yoʻqolishini anglatardi, chunki Estonian Air 2014-yilda barcha sigʻimning uchdan bir qismini tashkil etgan eng yirik tashuvchi boʻlgan.

## Kelajakdagi kengayish
Tallin aeroporti boshqaruv aʼzosi Erik Sakkovga koʻra, kelajakdagi rejalar orasida uzoq masofalarga muntazam parvozlarni amalga oshirish uchun uchish-qoʻnish yoʻlagini 600-700 metrga kengaytirish, yangi taksi yoʻlini qurish, yangi omborxonalar, yangi nuqtadan-nuqtaga terminalni qurish va mavjud yoʻlovchi terminalini kengaytirishni (natijada u uchib keluvchi va ketuvchi ikki xil darajadagi yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatadi) oʻz ichiga oladi. 2013-yil 21-fevralda aeroportni rivojlantirish loyihasining atrof-muhitga taʼsirini baholash boshlandi. Loyihaga uchish-qoʻnish yoʻlagini 720 metrga uzaytirish, ILS II toifali uskunalarni oʻrnatish, shuningdek, mavjud shimoliy yoʻlakni kengaytirilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi oxirigacha uzaytirish, aeroportning janubiy tomonida butunlay yangi taksi yoʻlagi va yangi perron maydonini qurish, yangi atrof-muhitni muhofaza qilish tizimlarini oʻrnatish hamda dvigatellarni sinovdan oʻtkazish uchun moʻljallangan maxsus maydonlar va qorlarni tozalash maydonchalarini qurish kiradi. Kengaytma boshqa imtiyozlar qatorida uchish-qoʻnish yoʻlagi ostonasini Ülemiste koʻlidan uzoqroqqa koʻchirish orqali samolyotlarga Tallin shahridan balandroq parvoz qilish imkonini beradi va shovqin darajasini pasaytiradi.

2013-yil 16-dekabrda uchish-qoʻnish yoʻlagining kengaytirilishining atrof-muhitga taʼsirini baholash hisobotining jamoatchilik muhokamasi boʻlib oʻtdi va 2016-yilning 1-mayida uchish-qoʻnish yoʻlagini kengaytirish boʻyicha qurilish ishlari boshlandi. Yangilangan uchish-qoʻnish yoʻlagining uzunligi 3 480 metrni tashkil etadi, qurilish shartnomasi Lemminkäinen Eesti bilan tuzildi. 2016-yil 17-noyabr kuni aeroport maʼmuriyati uchish-qoʻnish yoʻlagini kengaytirish boʻyicha ishlar yakunlangani va uchish-qoʻnish yoʻlagi Boltiqboʻyi davlatlaridagi eng uzuniga aylandi. Uchish-qoʻnish yoʻlagi va asosiy taksi yoʻlagi sharqqa choʻzildi va yangi navigatsiya chiroqlari tizimi oʻrnatildi. 2016-yilning yozi va kuzida qurilish ishlari tungi parvozlar uchun cheklovlarga olib keldi, ammo rejali operatsiyalarga taʼsir qilmadi. Kengaytirilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi atrofidagi xavfsizlik zonasining tuproqlari uchish-qoʻnish yoʻlagini kesib oʻtish yoki ekskursiya holatida samolyotlar uchun ehtimoliy xavflarni kamaytirish uchun amalga oshirildi. Kengaytirish ishlari davomida 2016-yilda qariyb 45 ming tonna asfalt va 4 ming m3 beton yotqizildi, 60 kilometr yangi kanal qurildi va 100 kilometr yangi kabel va 400 ta yangi navigatsiya chiroqlari oʻrnatildi, shuningdek, 10 kilometr masofaga yomgʻir suvi infratuzilmasi qurildi. Havo yoʻlagining kengaytirilishi aeroportning xavfsizlik zonasini 41 gektarga oshirdi va besh kilometrlik yangi xizmat koʻrsatish yoʻllari qurildi. Barcha kengaytirish ishlari 2017-yil oxirigacha yakunlanishi kerak  .

2013-yil 12-iyunda Tallin shahar maʼmuriyati 0,91 ga yer uchastkasining batafsil rejasini tasdiqladi, bu yerda yangi  texnik angar quriladi . Jami besh yillik investitsiya rejasining qiymati 100 million yevrodan ortiq. Aeroport 2015—2021-yillar davomida 126 million yevro sarmoya kiritmoqda. Eng muhim loyiha – 75 million yevrolik uchish-qoʻnish yoʻlagi infratuzilmasini rekonstruksiya qilish hisoblanadi. Parvoz terminali tartibini oʻzgartirish va terminal xavfsizligini, sigʻimini va VIP maydonini yaxshilash uchun unga 2,5 million yevro qoʻshimcha sarmoya kiritiladi. Aeroport atrofida toʻxtash joylariga doimiy ravishda ortib borayotgan ehtiyoj tufayli 1200 ta mashina va 150 ta taksiga moʻljallangan koʻp qavatli avtoturargoh quriladi . Avtoturargoh strukturasining vazifasi va xarid qilish shartlari boʻyicha ishlar 2014-yilda boshlangan. U yoʻlovchi terminali oldida joylashadi va joriy rejalarga koʻra 2017-yilda yakunlanishi kerak. 2019-yil 10-aprelda Tallin aeroporti terminalini kengaytirish va 2035-yilgacha aeroport shahrini qurish rejalarini eʼlon qildi. Kengaytirilgan terminal yiliga 85 000 m2 kengaytirilgan maydoni va 13 ta oʻrniga 26 ta darvoza bilan 6 milliondan 8 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi rejalashtirilgan.

### Rejalashtirilgan 2-terminal
Aeroportning hozirgi obyektlari yiliga 2,5 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsata olmaganligi va yoʻlovchilar soni tez oʻsib borayotganligi tufayli (2011-yilda  38,2%), lou-kost aviakompaniyalar uchun yangi terminal qurish rejalashtirilgan. 2012-yil 12-aprelda Tallin aeroporti kelasi yili lou-kost aviakompaniyalar uchun beshta stendli yangi terminal qurishini eʼlon qildi, uni osongina yechib olish va uzaytirish mumkin . Yangi terminal Ryanair, Easyjet va Norwegian kabi arzon aviatashuvchilar uchun moʻljallangan boʻlib, ular aeroportga unchalik koʻp pul toʻlashni istamaydi va aeroport xizmatlariga muhtoj emas. Yangi terminal bir million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi moʻljallangan va ilgari arzon aviakompaniyalar egallagan joy Nordica va boshqa anʼanaviy aviakompaniyalar tasarrufiga oʻtadi.

## Infratuzilmasi
Aeroportda bitta yoʻlovchi terminali va toʻrtta yuk terminali bor. Ular 08-uchish-qoʻnish yoʻlagi ostonasidan oʻngda joylashgan boʻlib, 26-uchish-qoʻnish yoʻlagi uchish-qoʻnish yoʻlagigacha parallel taksi yoʻlagi orqali terminal segmentiga ulanadi.

### Terminal binosi
Estoniya EXPO markazi yil boʻyi doimiy koʻrgazmasi 3-darvoza yaqinida joylashgan boʻlib, reklama vakillari koʻrgazmada ishtirok etayotgan kompaniyalar bilan tanishtiradi va biznesning alohida sohalarida hamkorlik sheriklarini topishga yordam beradigan jonli reklama maydoni sifatida ishlaydi. Markaz 2010-yil 22-iyulda ochilgan. VKG 2013-yil 9-yanvar kuni 4-darvozada Estoniya neft slanetsi sanoatining tarixi va rivojlanishini koʻrsatuvchi neft slanetsi mavzusiga bagʻishlangan ekspozitsiyani ochdi. Estoniya sayyohlik kengashi 2013-yil 2-oktyabrda 5-darvozada yangi „Visit Estonia“ mavzusidagi ekspozitsiyani ochdi. Darvoza uch qismga boʻlingan: Lotte mavzusidagi oʻyin uyi boʻlgan bolalar hududi, Estoniya milliy naqshlari bilan bezatilgan interaktiv, maʼlumot beruvchi kutish maydoni va sayohatchilarni Estoniya tabiati bilan tanishtiruvchi darvozadan samolyotgacha boʻlgan koʻprik.

#### Yoʻlovchilar uchun qulayliklar

2013-yil 9-may kuni 1-darvoza tomonidan maxsus hududda kitoblar qarzga beriladigan kutubxona ochildi. Barcha kitoblar jamoatchilik vakillari, xususan, Estoniya prezidenti Toomas Hendrik Ilves va Estoniyaning birinchi xonimi Evelin Ilves tomonidan sovgʻa qilingan. Kutubxonada oʻn xil tildagi kitoblar mavjud boʻlib, ularning aksariyati eston, rus va ingliz tillarida. Shuningdek, bolalar kitoblari tanlovi boʻladi . 2013-yil 16-avgustda Tallin aeroporti yoʻlovchilar terminalida galereya ochildi va rassomlarning ishlari namoyish qilina boshlandi. Yoʻlovchilar terminalining 1-qavatidagi aylanma koʻrgazmalar galereyasi barcha kelgan va ketayotgan yoʻlovchilar, shuningdek, ularni kutib oluvchilar uchun ochiq.

2013-yil 1-sentyabrda aeroportda Shengen hududidan tashqariga chiquvchi yoʻlovchilar uchun tartib-qoidalarni tezlashtirish uchun avtomatik chegara nazorati tizimi ochildi. Toʻliq avtomatlashtirilgan chegaradan oʻtish tizimi ikkita avtomatlashtirilgan darvoza va oltita roʻyxatga olish kiosklaridan iborat .

Finlandiyaning Nordea Lounge kompaniyasi Aeroflot, Air Baltic, Finnair, Flybe, LOT Polish Airlines, Lufthansa va SAS kompaniyalarining biznes-klass yoʻlovchilariga, shuningdek Priority Pass va Metropolis sodiqlik dasturi aʼzolariga xizmat koʻrsatadi.

Tallinn aeroporti GH qoʻshimcha roʻyxatdan oʻtish terminali Radisson Blu Hotel Tallinn mehmonxonasida joylashgan. Sayohatchilar onlayn roʻyxatdan oʻtishlari va internat kartalarini toʻgʻridan-toʻgʻri qabulxonadan chop etishlari mumkin. Tizim joʻnashdan 24 soat oldin roʻyxatdan oʻtish va oʻziga xos joy tanlash imkonini beradi.

### Aeroport muzeyi va faoliyat markazi
Muzey terminal yaqinidagi kichik binoda joylashgan boʻlib, yaqin atrofdagi nisbatan katta maydon ochiq osmon ostidagi koʻrgazmaga aylantiriladi. Oʻsha koʻrgazmaga uchish-qoʻnish yoʻlagini kengaytirish vaqtida koʻchirish zarur boʻlgan ikkita qadimiy kult toshlari koʻchirilgan. Butun muzey uchastkasi aerodromdan ajratilgan. Muzeyga E263 avtomagistralidan toʻgʻridan-toʻgʻri kirish imkoniyati mavjud (Estoniya 2-asosiy yoʻli bilan bir xil yoʻnalish). Bundan tashqari, uchish-qoʻnish yoʻlagiga qarashli platforma quriladi, bu esa aerofotosuratga olish uchun yaxshi imkoniyatlar yaratadi. Faoliyat markazi 2016-yilda ochildi.

### Biznes aviatsiyasi angar majmuasi
2013-yil 20-mart kuni aeroport maʼmuriyati yangi angar majmuasini qurish boʻyicha davlat xaridini eʼlon qildi. Yangi majmuaning tamal toshi 2013-yil 27-sentyabrda qoʻyildi. Uning maydoni  ga teng, mavjud Umumiy aviatsiya terminalining yonida joylashgan va Tallindan 3 000 kilometrgacha boʻlgan masofada uchadigan samolyotlarga xizmat koʻrsatadi. Majmua jami toʻqqizta samolyotni sigʻdirishga moʻljallangan boʻlib, ulardan sakkiztasi oʻrta oʻlchamdagi biznes-jetlar va bittasi yirik korporativ samolyotlar hajmidagi samolyotdir. Beshta angardan iborat: katta samolyotlar uchun 1-angar (masalan, Boeing 737, Airbus A318 yoki Airbus A319), 2 dan 5 gacha boʻlgan angarlar kichikroq biznes samolyotlari uchun moʻljallangan (Bombardier Challenger 605, Learjet 60). Butun majmua 2014-yil 15-aprelda ochilgan va uning operatori Panaviatic boʻlib, u Tallin aeroportidan biznes-jet faoliyatini kengaytirishni rejalashtirgan. Yangi kompleks biznes-jetlar uchun garaj bilan taʼminlashdan tashqari, Panaviatic shoʻba korxonasi AS Panaviatic Maintenance tomonidan MRO xizmatlarini ham taklif etadi. Umumiy investitsiyalar 5 million yevroga yaqin edi va butun majmua Boltiqboʻyi davlatlarida eng yirik hisoblanadi.

### Aviatsiya xizmatlari

Magnetic MRO aeroport hududida oʻz inshootlari va bosh ofisiga ega. 2012-yil 6-sentyabrda kompaniya Boeing 737 va Airbus A320 kabi tor fyuzelyajli samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish uchun yangi  ustunsiz uch xonali angarni ochdi. Kompaniyada jami uchta asosiy Baza taʼmirlash liniyasi va yengilroq tekshirish va oʻzgartirish ishlari uchun ikkita qoʻshimcha liniya mavjud. Yangi angarning qoʻshilishi bilan kompaniyaning maksimal yillik texnik xizmat koʻrsatish quvvati hozirgi 24 ta samolyotdan 72 tagacha koʻtarildi. Magnetic MRO yangi angar unga ishchi kuchini rejalashtirilgan ikki baravar oshirish imkonini beradi. 2015-yil 21-dekabrda Magnetic MRO rassomchilik xizmatlariga talab ortib borayotganiga javoban Tallin aeroporti bilan hamkorlikda quriladigan ikkinchi rang-tasvir angarining ishga tushirilishini eʼlon qildi. Yanada kengaytirish imkoniyatiga ega  lik angar Boeing 737 MAX 9 va Airbus A321neo gacha boʻlgan oʻlchamdagi samolyotlarni, shuningdek, mintaqaviy samolyotlarni joylashtirish imkoniyatiga ega boʻladi va kelishuvga koʻra, angarni 2017-yil 1-iyungacha yakunlash va foydalanishga tayyor boʻlishi rejalashtirilgan.

### Havo yuklari
Tallin aeroportida 4 ta yuk terminali mavjud boʻlib, ularning umumiy ombori taxminan 11600&nbsp;m2. 1-kargodagi ombor hajmi 3601&nbsp;m2 va 2066&nbsp;m2 ofis maydoni uchun ajratilgan. Yuk terminali turli operatorlar (shu jumladan integratorlar) tomonidan boshqariladi va Tallinn Airport Ltd. faqat lizing beruvchi sifatida ishlaydi. Cargo 2 omborining hajmi 1255&nbsp;m2 va 758&nbsp;m2 ofis maydoni uchun ajratilgan. Cargo 2 TNT Express Worldwide tomonidan boshqariladi. Boshqa logistika operatorlari orasida DHL, UPS va FedEx mavjud.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish
Quyidagi aviakompaniyalar Tallin aeroportida yil boʻyi yoki mavsumiy yoʻnalishlarni amalga oshiradi:

### Yuk tashish

## Statistika
1998-yildan beri aeroportdan foydalanadigan jami yoʻlovchilar soni har yili oʻrtacha 14,2 foizga oshdi. 2012-yilning 16-noyabrida Tallin aeroporti oʻz tarixida birinchi marta ikki million yoʻlovchilik marraga yetdi. Yoʻlovchilar haqidagi maʼlumotlar xalqaro va ichki reyslarni birgalikda aks ettiradi, xalqaro reyslarga nisbatan ichki reyslarning ulushi kam edi. Yoʻlovchi va yuk raqamlari toʻgʻridan-toʻgʻri tranzitni istisno qiladi.

### Eng gavjum yoʻnalishlar

### Eng tez-tez uchiladigan marshrutlar

## Mukofotlari

## Yer usti transporti

### Tramvay

Tallin shahri markazi va aeroport oʻrtasidagi eng yaxshi aloqa 4-tramvay yoʻnalishi orqali taʼminlanadi. Aeroport terminaligacha boʻlgan tramvay tarmogʻi kengaytmasi 2017-yil 1-sentyabrda ochilgan. Tramvaylar asosan 6 daqiqalik interval bilan harakatlanadi, shahar markazidan aeroportgacha (va aksincha) yoʻl 18-19 daqiqa davom etadi. Tramvaylar Tallinn-Narva temir yoʻli ostidagi 150 metr uzunlikdagi Ülemiste tramvay tunnelidan oʻtadi. Tallindagi barcha jamoat transporti singari, tramvay ham shahar aholisi uchun bepul.

2023 yilda Rail Baltica terminali qurilishi tufayli tramvay qatnovi toʻxtatildi. Xizmat 2025-yil oxirigacha ishlamaydi.

### Avtobus
2-yoʻnalishdagi avtobus liniyasi Tallinning Moygu tumaniga bogʻlangan (Moygu aeroportdan Tartu tomon 1-2&nbsp;km janubi-sharqda joylashgan). Moygudan Tallinn shahar markaziga (va undan keyin Tallin yoʻlovchi portiga) qaytish yoʻlida 2-yoʻnalish Tartu yoʻlida toʻxtaydi (toʻxtash joyining narigi tomonida, jamoat transporti terminalida (yoki tramvay terminalida) emas). Shuning uchun, shahar markaziga borishda 2-avtobusdan koʻra tramvayga borish qulayroq (osonroq). 2-avtobuslar asosan 20 daqiqalik interval bilan harakatlanadi.

49-yoʻnalish Viimsi cherkoviga, shuningdek, Iru tumani, Iru qishlogʻi va Pirita va Lasnamae tumanlariga borish imkoniyatini yaratadi.

65-yoʻnalish Lasnamae tumaniga ulanishni taʼminlaydi .

Uzoq masofali xizmatlarga quyidagilar kiradi:

* „Täistunniekspress“ shaharlararo avtobus liniyasi (), Lux Express tomonidan boshqariladigan, Tallindan Tartuga qatnaydi. Tartudan „Täistunniekspress“ aeroportga yetib keladi.
* SEBE tomonidan boshqariladigan 158-shaharlararo avtobus liniyasi kuniga bir marta aeroportda toʻxtaydi va Tallindan Tartuga qatnaydi. Avtobus Kose chorrahasida va Mäo va Puhu chorrahalarida toʻxtaydi.

### Temir yoʻl
Eng yaqin poyezd bekati Ülemiste bekati boʻlib, u aeroportdan 800 metr uzoqlikda, Ülemiste Keskus yaqinida joylashgan. Bu Elronning mintaqaviy temir yoʻl va shaharlararo temir yoʻl liniyalariga kirishni taʼminlaydi. Bekat va Tallin aeroporti „49“ va „65“ avtobus liniyalari va „4“ tramvay liniyasi orqali bogʻlangan.

### Magistral yoʻl
Aeroportga E263 ekspress yoʻli orqali kirish mumkin (u Estoniya milliy T2 yoʻli bilan bir xil yoʻnalishni taqsimlaydi). E20 ekspress yoʻli (T1 dan keyin) E263 ekspress yoʻli bilan aeroportdan shahar markaziga qarab  da kesishadi. E67 ekspress yoʻliga (Boltiq orqali, Estoniya milliy yoʻli T4 boʻylab ketadi) kesishmada E263 bilan toʻgʻridan-toʻgʻri ulanishni taʼminlaydigan Järvevana yoʻlining qoʻsh qatnov qismiga  masofa orqali osonlik bilan oʻtish mumkin.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1938-yil 6-sentyabr, Sharqiy Yevropa vaqti bilan soat 17:00 da Varshava aeroklubining  tomonidan boshqarilgan RWD-10 samolyoti akrobatika namoyishi paytida Ülemiste koʻliga qulab tushdi. Halokatga uchuvchining past parvoz manevrlari chogʻida balandlikni notoʻgʻri baholagan xatosi hamda suv sathini aniqlashni qiyinlashtirgan shiddatli ob-havo sabab boʻlgan. Halokat sodir boʻlgan joyning chuqurligi bor-yoʻgʻi 1 metrni tashkil etgan, bu zarbani yutishga yordam bergan, biroq uchuvchi choʻkib ketishi uchun juda sayoz edi. Uchuvchi boshidan jarohat olib omon qolgan. Halokatda samolyot parvonasi va qoʻnish moslamasi shikastlangan, biroq samolyot gidrosamolyot terminali xodimlari tomonidan qayta tiklangan va taʼmirlangan .
* 1954-yil 8-yanvarda Tallindan Leningrad-Shosseynaya aeroportiga uchayotgan Aeroflot Lisunov Li-2 samolyoti Sovet harbiy havo kuchlari kiyimidagi erkak va ayol tomonidan olib qochildi. Ikkalasida qurol, ayolda esa pichoq bor edi. Bort muhandisi samolyot oʻgʻirlab ketishni toʻxtatishga uringan, biroq otishma natijasida halok boʻlgan. Boshqa ekipaj aʼzolari ikkala oʻgʻrini ham yengishga muvaffaq boʻlgan. Samolyot Tallinga qaytarilgan.
* 1966-yil yanvar oyida Kuressaaredan Tallinga uchayotgan Ilyushin Il-14 deyarli nol koʻrinishda boʻlgan joyda 08 uchish-qoʻnish yoʻlagi yaqinida Ülemiste koʻli muziga qoʻndi. Hodisaga aviadispetcherning samolyot balandligini notoʻgʻri baholagan xatosi sabab boʻlgan. Kutilmagan qoʻnish vaqtida frontal qoʻnish moslamasi shikastlangan, biroq samolyot boshqa holatda buzilmagan. Oʻsha kuniyoq uni aeroportga olib ketishgan. Hech kim jabrlanmagan, yoʻlovchilar muzlagan koʻl boʻylab terminalga borishgan.
* 1990-yil 16-noyabrda Tallindan Moskvaga uchayotgan Aeroflot Tupolev Tu-134 samolyoti ichki parvoz paytida Shvetsiyaga olib ketilishini talab qilgan qaroqchi tomonidan olib qochildi. Bortida 64 yoʻlovchi boʻlgan samolyot ortga qaytdi va Tallin aeroportiga qoʻndi. Qoʻngandan soʻng, samolyotni oʻgʻirlovchi sovet hukumati tomonidan hibsga olindi. Qurbonlar haqida maʼlumot berilmagan.
* 1991-yil 18-sentyabr kuni soat 14:30da EEST (11:30 UTC) da 2 ekipaj va 10 yoʻlovchi boʻlgan Euro-Flite Dassault Falcon 20 biznes-jeti Tallin aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻndi, oʻng asosiy uzatma uzatilgan holatda qulflana olmadi. Kapitan samolyotni maksimal tezlikni yoʻqotmaguncha uchish-qoʻnish yoʻlagida ushlab turish uchun aileronlar va gʻildirak tormozlaridan foydalangan. Shundan soʻng samolyot oʻngga burilishni davom ettirib, oʻng qanot uchida silliq pastga tushdi. Qoʻnish oxirida samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagini tark etdi va uchish-qoʻnish yoʻlagi chetidan 8 m tashqarida toʻxtadi. Yongʻin chiqmadi. Ishtirok etgan samolyot OH-FFA edi va u jiddiy shikastlangan, ammo keyinchalik taʼmirlangan. Parvoz Helsinki aeroportidan Tallin shahriga amalga oshirilgan. Jabrlanganlar haqida xabar berilmagan.
* 1993-yil 20-fevralda Aeroflot 2134-reysi bilan Tyumendan Sankt-Peterburgga uchayotgan Tupolev Tu-134 samolyotini AQShga olib ketishni talab qilgan odam olib qochdi. Yoqilgʻi yetarli boʻlmagani uchun dastlab u Helsinkiga olib ketishni talab qilgan, biroq Tallin aeroportiga qoʻnishga rozi boʻlgan. Qoʻnish va besh yarim soatlik muzokaralardan soʻng 30 nafar yoʻlovchi qoʻyib yuborildi. Keyin samolyot uchib ketdi va Stokgolm Arlanda aeroportiga qoʻndi, u yerda xotini va bolasi hamrohligida boʻlgan qaroqchi shved rasmiylariga tinch yoʻl bilan taslim boʻldi.
* 1994-yil 24-noyabrda Siktivkar aeroportidan Pulkovo aeroportiga uchayotgan Komiavia Tupolev Tu-134 samolyotini Daniyaga olib ketishni talab qilgan uch kishidan iborat guruh olib qochdi. Ular Tallin aeroportiga qoʻnib, bir necha soat davom etgan muzokaralardan soʻng taslim boʻlishdi.
* 2003-yil 10-fevralda Enimex Antonov An-28 samolyoti Helsinki aeroportiga muntazam yuk reysini amalga oshirayotganda halokatga uchradi. Samolyot koʻtarilish paytida toʻgʻridan-toʻgʻri yonga ogʻa boshladi va Tallin aeroportidan 300 metr uzoqlikda, havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay, burni daraxtlarga urilib, qulab tushdi. Ishtirok etgan samolyot ES-NOY edi. Hodisa paytida kapitan va birinchi ofitser halok boʻldi, bort muhandisi jarohat oldi .
* 2006-yil 27-martda Airest Let L-410UVP-E20C samolyoti Tallin aeroportida turganda yonib ketdi. Ishtirok etgan samolyot ES-LLG edi, u katta zarar koʻrdi, ammo keyinchalik taʼmirlandi. Jabrlanganlar haqida xabar berilmagan.

* 2010-yil 18-martda Exin Antonov An-26 samolyoti Lennart Meri Tallin aeroporti yaqinidagi muzlagan Ülemiste koʻliga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, qoʻnish moslamasi va dvigatellardan birida muammolar boʻlgan. Parvoz DHL nomidan Exin kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan. Ishtirok etgan samolyot SP-FDO edi va samolyot Helsinki aeroportidan uchib kelgan. Olti ekipaj aʼzosidan ikki nafari jarohatlangan. Vayronaga aylangan samolyot keyinchalik asosiy taksi yoʻli yaqinidagi toʻxtash joyiga tortib olindi va 2015-yilning 5-iyuniga qadar qutqaruv mashgʻulotlarida foydalanildi, keyin qisman qismlarga ajratildi va Vayke-Maarjadagi qidiruv-qutqaruv maktabiga topshirildi. Aeroport joyida mashgʻulotlarni davom ettirish uchun boshqa foydalanilgan samolyot sotib olishni rejalashtirmoqda.
* 2010-yil 25-avgustda Exin Antonov An-26 samolyoti Lennart Meri Tallin aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagiga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, parvoz paytida qoʻnish moslamasi bilan bogʻliq muammolar mavjud. Parvoz DHL nomidan Exin kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan. Ishtirok etgan samolyot SP-FDP edi va parvoz Helsinki aeroportiga uchishi kerak edi. Ekipajning toʻrt aʼzosidan hech biri jabrlanmagan.
* 2013-yil 8-fevral kuni ULS Airlines Cargo Airbus A300B4 samolyoti oddiy qoʻnishdan soʻng taksi yoʻlagidan chiqib ketdi. Ikki yarim soat davomida barcha parvozlar bekor qilindi, uchish va qoʻnish qobiliyati qisqartirilgan, uchish-qoʻnish yoʻlagining butun uzunligini talab qilmaydigan va parvozga ruxsat berilgan samolyotlar bundan mustasno. Tallinga yoʻl olgan samolyotlar Helsinki va Rigaga yoʻnaltirildi. Ishtirok etgan samolyot TC-KZV boʻlib, reys Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroportidan
uchib kelgan. Jabrlanganlar haqida xabar berilmagan.
* 2014-yil 14-avgust kuni Estoniyaning Air Bombardier CRJ900NG samolyoti Lennart Meri Tallin aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagiga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Ichida 86 kishi boʻlgan samolyot soat 18:10 da havoga koʻtarilayotganda chap qoʻl uzatma shinasi portlab ketgani uchun havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay Tallin aeroportiga qoʻnishga majbur boʻlgan. Aeroport ekipajlari uchish-qoʻnish yoʻlagini koʻzdan kechirib, shinalar qoldiqlarini topgach, uchuvchilar ogohlantirildi. Yoqilgʻining katta qismini yoqib yuborganidan soʻng, samolyot soat 20:30 atrofida Tallinga hech qanday falokatsiz qoʻndi. Ishtirok etgan samolyot ES-ACC edi va parvoz Amsterdamning Schiphol aeroportiga uchishi kerak edi. Jabrlanganlar haqida xabar berilmagan.
* 2015-yil 11-iyul, soat 5:12&nbsp;am EEST (02:12 UTC) Novosibirsk Tolmachevo aeroportidan kelgan Aviastar-TU Tupolev Tu-204 samolyoti qoʻngandan soʻng oʻng qoʻl uzatmasining ikkita shinasini portlatib yubordi. Uchish-qoʻnish yoʻlagiga shikast yetgan va jabrlanganlar haqida xabar berilmagan. Samolyot taʼmirlash uchun toʻxtash joyiga tortib olingan.
* 2018-yilning 28-fevralida Smartlynx Airlines kompaniyasining Airbus A320-214 samolyoti uchish-qoʻnish mashqlari paytida uchish- qoʻnish yoʻlagidan 150 metr uzoqlikda favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Muvaffaqiyatli uchish-qoʻnish yoʻlagidan soʻng samolyot yana balandlikka chiqa olmadi va uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan toʻqnashib ketdi. Toʻqnashuv chogʻida samolyot dvigatellari uchish-qoʻnish yoʻlagiga tegib ketgan va samolyot asosiy qoʻnish moslamasining qoplovchi qanotlari parchalanib ketgan. Samolyot toʻqnashuvdan keyin yana balandlikka koʻtarilib, qoʻnishni amalga oshirish uchun orqaga burilishga muvaffaq boʻldi, biroq burilishdan keyin ikkala dvigatel ham toʻxtab qoldi. Uchuvchi uchish-qoʻnish yoʻlagidan taxminan 150 metr uzoqlikda favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi va uchish-qoʻnish yoʻlagidan taxminan 15 metr janubda toʻxtadi. Mashgʻulotlar davomida samolyotning barcha shinalari singan. Hodisa oqibatida oʻqituvchi va talabalardan biri yengil tan jarohati oldi.
* 2019-yil 4-iyun kuni Nordica Bombardier CRJ900NG samolyoti Lennart Meri Tallin aeroportining uchish-qoʻnish yoʻlagiga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. 31 yoʻlovchi va 5 ekipaj aʼzosi boʻlgan samolyot soat 18:07 da shinalari portlagan holda Tallin aeroportiga qoʻndi. Aeroportdagi barcha reyslar soat 18:38 ga qadar bekor qilindi. Nordica matbuot kotibining soʻzlariga koʻra, samolyot shinasi Kiyevda parvoz paytida shikastlangan. Ishtirok etgan samolyot ES-ACC edi va samolyot Boryspil xalqaro aeroportidan uchib kelgan. Jabrlanganlar haqida xabar berilmagan .

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayt
* Tallinn aeroporti GH rasmiy sayti
* Accident history for TLL
* Current weather for EETN