Sovet Ittifoqi kubogi

**Sovet Ittifoqi kubogi** yoki **SSSR kubogi** (),) – Sovet Ittifoqi futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkaziladigan Sovet Ittifoqidagi birinchi futbol kubogi musobaqasi boʻlgan. Turnirning 1991/1992-yilgi mavsumi Sovet/MDH kubogi () nomi bilan tanilgan. Turnir biita oʻyindan iborat va yakundan magʻlub jamoa turnir tark etadigan musoboqasi sifatida Butunittifoq ligasi musobaqalariga parallel ravishda ikki davrali tizimda oʻtkazilgan.

Musobaqa gʻolibi UEFA Kubogi Gʻoliblari Kubogiga yoʻllanma olgan, agar u Yevropa kubogi yoʻllanmasini qoʻlga kiritmagan boʻlsa, oʻz navbatida finalchiga saralash yoʻllanmasini topshirgan boʻlsa. Agar jamoa UEFA Kubok Egalari Kubogini qoʻlga kiritsa va keyingi yili milliy liga kubogini qoʻlga kiritmasa, u yangi kubok sohibi bilan birga UEFA Kubok egalari kubogiga yoʻllanma olgan. UEFA kubogi gʻoliblari kubogidagi birinchi ishtirok 1965/1966-yillarda boʻlib oʻtgan, oʻshanda Kiyev „Dinamo“ 1964-yilgi Sovet kubogini qoʻlga kiritish uchun Yevropa musobaqasiga yoʻllanma olgan.

1991/1992-yilgi mavsum gʻolibi MDH, Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi oʻrniga Rossiya Federatsiyasi vakili boʻlgan Yevropa musobaqalarida qatnashgan.

## Format
Musobaqa formati doimiy ravishda oʻzgarib turgan. Musobaqaning 1936-yildagi birinchi nashri barcha raundlar davomida bir martalik turnir (aniqrogʻi toʻsatdan oʻlim turniri) edi. U 1936-yilgi split-mavsumning yozgi tanaffusida oʻynalgan. Turnir 128-turdan boshlab yetti turdan iborat boʻlgan.

Birinchi oʻzgarishlar 1938-yilgi Sovet Kubogida boʻlib oʻtgan, unda ishtirokchilar soni ortib borishi sababli dastlabki (saralash) bosqichi joriy etilgan. Musobaqa hali ham koʻproq qoʻshilgan (9 tagacha) raundlar bilan bitta yoʻllanmali turnir boʻlgan. Barcha ustalar jamoalari (Umumittifoq ligasi jamoalari) final bosqichidan boshlandi. Musobaqa raundlari liganing oʻyin taqvimida birinchi marta aralashtirildi. Final bosqichi 6 raunddan iborat boʻlgan.

1939-yilda tanlov kengaytirildi, chunki ishtirokchilar soni 6 baravar koʻpaygan. Dastlabki bosqich kengaytirildi va gʻoliblari Sovet Kubogiga yoʻllanma oladigan har bir ittifoq respublikasi uchun futbol boʻyicha respublika kubogini oʻz ichiga olgan.

1940-yilda musobaqa ikkiga boʻlingan. Liga jamoalari (A va B guruhlari) Butunittifoq sport qoʻmitasi kubogi uchun oʻynashi rejalashtirilgan boʻlsa, ligaga kirmaydigan jamoalar (respublika darajasi) alohida qavsda, gʻolib esa Butunittifoq sport qoʻmitasi kubogi uchun oʻynashi kerak edi. egasi. Ammo taqvim bilan bogʻliq muammolar tufayli Butunittifoq sport qoʻmitasi kubogi qoldirilgan va hech qachon oʻtkazilmagan.

1984-yilgacha Sovet Kubogi butun sovet futbolining „bahor“ – „kuz“ taqvimiga toʻgʻri kelgan boʻlsa, keyinchalik u „kuz“ – „bahor“ taqvimiga oʻzgarib, uni Yevropaning koʻp qismi bilan uygʻunlashtirdi.

1959—1960-yillarda tanlov ikki yil davomida oʻtkazildi. 1965-yildan 1968-yilgacha boʻlgan mavsumlar bir-birining ustiga chiqdi.

1968-yilgacha musobaqada asosiy turnir uchun saralash bosqichi boʻlgan „Zonal turnir“ deb nomlanuvchi bosqich mavjud edi. Oʻshandan beri turnir Butunittifoq musobaqasining professional klublari (magistrlar jamoalari) uchun (1 dan 3 gacha) cheklangan. 1957-yilgacha turnirda „jismoniy tarbiya jamoalari“ (Sovet „newsspeak“ (frazeologiya) noprofessional, havaskor jamoalar uchun) ishtirok etgan. 1957-yildan keyin jismoniy tarbiya jamoalari Sovet havaskorlar kubogi deb nomlanuvchi alohida musobaqada qatnashdilar. 1979-yildan 1982-yilgacha anʼanaviy bitta oʻyinni yoʻqotish formatida davom etadigan yaxshiroq jamoalar guruh bosqichi boʻlib oʻtdi. 1992-yilgi Sovet kubogi finali mustaqil Rossiyada Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin boʻlib oʻtgan.

Barcha turnirlar finali Moskvada bitta oʻyinda oʻtkazildi, ammo 1970-yillarning boshlarida taybrek sifatida penaltilar kiritilgunga qadar durang bilan yakunlangan baʼzi finallar takrorlanar edi. Taybreyk uchun penaltilar seriyasini joriy etish 1972-yilda FIFA tomonidan 1970-yilda qabul qilinganidan keyin amalga oshirilgan.

1955-yilgacha turnir finallari Lenin nomidagi Markaziy stadionga (hozirgi Lujniki) koʻchirilgandan soʻng „Dinamo“ markaziy stadionida oʻtkazilgan.

## Kubok
Kubokning oʻzi kumush ramkada badiiy ishlangan billur vazadir. Kubok toʻpi bilan toʻpli futbolchining bronza haykalchasi bilan bezatilgan. Qopqoq va poydevorda kubokni qoʻlga kiritgan jamoalarning nomi oʻyib yozilgan.

Kubokning balandligi , ogʻirligi . 1992 yilda Moskvaning „Spartak“ klubi soʻnggi SSSR kubogini qoʻlga kiritgandan soʻng, kubok klubga abadiy berilgan.

Kubokning oʻzi oddiy Moskva savdo doʻkonida sotib olingan. Butunittifoq futbol boʻlimining birinchi raisi Aleksey Sokolov kichik koʻzani yaxshi koʻrdi va uni oʻtkazish mumkin boʻlgan kubok qilishga qaror qildi. Oʻsha paytda Sovet Ittifoqidagi Devis kubogi haqida kam odam bilar edi va plagiat ayblovlari taʼrifiga koʻra kuzatilmasdi.

Butunittifoq jismoniy tarbiya va sport inspektori Morar bilan birgalikda Aleksey Sokolov kelajakdagi mukofotning eskizini yaratdi. Zargarlar poydevorga kumush oyoqlarini biriktirib, tepasida kichik teshikli qopqoq yasadilar. U yerda ular ushbu oʻyinning ashaddiy muxlisi Raspevin tomonidan sovgʻa qilingan futbolchining haykalchasini oʻrnatdilar. Kubokning billur sandiqi SSSR gerbi bilan bezatilgan.

## Final

***izoh:***

* „Jamoalar“ ustunida yakuniy bosqichdagi ishtirokchilar soni (turnir mos ravishda) koʻrsatilgan. Yulduzcha (x*) boʻlganlar qoʻshimcha ishtirokchilar soni bilan dastlabki (saralash) bosqichi borligini bildiradi.
* 1990–91 va 1991–92 yilgi mavsumlarda (Sovet Ittifoqining parchalanishi) Sovet Ittifoqidagi siyosiy vaziyat tufayli Sovet Ittifoqi Futbol Federatsiyasi jamoalarni musobaqada qatnashish yoki qatnashmasligini tasdiqlamasdan nominal ravishda kiritdi. Sovet Ittifoqi asta-sekin parchalanib bordi va sobiq ittifoq respublikalari muvaffaqiyat qozondi, Sovet Ittifoqi Futbol Federatsiyasi esa „haqiqatni inkor etuvchi pozitsiyada“ qoldi. Masalan, 1990 yil yanvar oyidan boshlab Gruziya futbol federatsiyasi Sovet Ittifoqi futbol federatsiyasidan rasman ajralib chiqdi va uning barcha klublari Butunittifoq musobaqalarini tark etdi, shunga qaramay Sovet Ittifoqi futbol rasmiylari Gruziya jamoalarini Sovet Kubogiga qoʻyishda davom etdilar.

## Umumiy statistika

### Klub boʻyicha chiqish

### Respublika boʻyicha natijalar

## Eng yaxshi murabbiylar

Yana bir murabbiy Albert Vollrat 1946 va 1947-yillarda ikkita kubokni qoʻlga kiritgan.

## Yana qarang

* SSSR Oliy Ligasi
* SSSR Birinchi Ligasi
* SSSR ikkinchi futbol ligasi
* SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

## Eslatmalar

## Manbalar

## Havolalar

* SSSR (Sovet Ittifoqi) – Kubok finallari roʻyxati RSSSFda
* KhPZ, „Dzerjinets“, „Avangard“ va „Metalist“ – klub tarixidagi muhim bosqichlar!.