Livanda korrupsiya

**Livanda korrupsiya** () har doim mavjud boʻlgan,  lekin 1990-yilda fuqarolar urushi tugaganidan keyin kattalashdi. Bir paytlar tabu mavzu boʻlgan, hozir esa Livandagi jamoatchilik muhokamalarida korrupsiya birinchi oʻrinda turadi.

## Miqdori
Transparency Internationalning 2021-yilgi Korrupsiyani Qabul qilish indeksi (CPI) Livanga 0 dan 100 gacha boʻlgan shkala boʻyicha 24 ball berdi, bunda 0 ball juda korrupsiyalashgan davlat sektorini idrok etishdan dalolat beradi va 100 ball juda halol mamlakatni bildiradi. 2021-yilgi CPIning 180 ta davlati reytingda eng yuqori ball toʻplagan davlatlar roʻyxatning boshida turganda, Livan Indeksning eng past ball toʻplagan davlatlari orasida 149-oʻrinni egalladi.

Livan hukumati konfessionalizm doirasida ishlaydi, parlament oʻrinlari va boshqa davlat lavozimlari diniy konfessiyalar tomonidan ajratiladi. Hukumatning koʻplab aʼzolari Livandagi fuqarolar urushidan beri hokimiyat tepasida boʻlib, har bir saylov siklida lavozimlarni aralashtirib yuborishadi. Ko‘pchilik bu tizimni mamlakatdagi korrupsiyaning davom etishida ayblaydi. Xabarlarga koʻra, hukumat amaldorlari koʻpincha doʻstlari va oila aʼzolariga shartnomalar berishadi, bu esa mamlakatning kundalik elektr energiyasining uzilishi kabi koʻplab muammolarga olib keladi. Livanning koʻplab ishchilar sinfi vakillari oʻz partiyalarining iqtisodiy yordamiga tayanadilar, bu esa keng tarqalgan qarshiliklarga qaramay, ularni tizimga qarshi chiqishga yoki ularni adolatga tortishga toʻsqinlik qiladi.

Korrupsiya jamiyatning barcha qatlamlarida uchraydi va faqat yuqori darajadagi amaldorlar bilan chegaralanib qolmaydi. Koʻpgina qoʻshni mamlakatlarda boʻlgani kabi, uzoq navbatni oʻtkazib yuborish, tanlangan muassasaga kirish yoki ish topish kabi imtiyozlarga ega boʻlish uchun shaxsiy oila va partiya aloqalaridan foydalanish kiradi.

## Jamoatchilik reaktsiyasi va qarshilik
korrupsiyaga qarshi kayfiyat Livanning yaqin tarixdagi koʻplab keng koʻlamli norozilik namoyishlari ortidan kelib chiqqan. Xususan, 2015-2016 yillardagi Livandagi norozilik namoyishlari „axlat inqirozi“ ga sabab boʻlgan rejasiz chiqindixonaning yopilishi va 2019-2020-yillardagi Livan norozilik namoyishlari soliqlarning oshishi tufayli yuzaga kelgan.

Korrupsiyaga qarshi bir qancha partiyalar o‘z fikrini bildiradi, ayniqsa Bayrut Madinati, 2016-yilgi Bayrut munitsipal saylovlarida qatnashgan. Partiya yutqazgan boʻlsa-da, Livanning qattiq siyosiy da  partiya uchun misli koʻrilmagan kuchga ega boʻldi. 40% ovozga ega boʻlib, gʻalaba qozonish uchun raqib boʻlgan 14-mart ittifoqi va 8-mart ittifoqini koalitsiya tuzishga majbur qildi.

## Kontaminatsiyalangan yoqilgʻi mojarosi
2020-yil iyul oyida Livanning ZR Energy kompaniyasiga nisbatan ayblov eʼlon qilindi, chunki u Jazoirning Sonatrach kompaniyasidan ifloslangan yoqilgʻini import qilgan. Natijada 2 milliard dollar yoqilgʻi yetkazib berishga sarflangan.

## Bayrut port portlashi
2020-yilning 4-avgustida Bayrut portida yuz bergan portlashda kamida 190 kishi halok bo‘ldi, 6500 dan ortiq kishi jarohatlandi va 300 mingga yaqin odam boshpanasiz qoldi. Portlash omborxonada noto‘g‘ri saqlangan 2750 tonna ammiakli selitra tufayli sodir bo‘lgan.

## Korrupsiyaga qarshi kurashuvchi tashkilotlar
Livanda korrupsiyaga qarshi kurashayotgan nohukumat tashkilotlar mavjud:

* Transparency Internationalning Livandagi boʻlimi boʻlgan Livan Transparency Association korrupsiyani cheklash va yaxshi boshqaruv tamoyillarini ilgari surish bilan shugʻullanadi.
* Sakker El Dekkene: korrupsiyaning xavf-xatarlari va uning iqtisodiyot uchun yuqori narxi haqida jamoatchilik xabardorligini oshirish va Livanda halollik va yaxshi boshqaruv madaniyatini rivojlantirishga qaratilgan.
* Junior Chamber International (JCI): Livandagi 18 dan 40 yoshgacha boʻlgan 200 000 kishidan iborat notijorat tashkilot.
* Livan Advokati va Huquqiy Maslahat Markazi  (LALAC): Livan Shaffoflik Assotsiatsiyasi tomonidan boshlangan tashabbus — Korrupsiya yoʻq. Markaz fuqarolarni qonuniy huquqlari to‘g‘risida xabardor qilish hamda jabrlanuvchilar va guvohlarni korrupsiya holatlariga qarshi choralar ko‘rishga undashga qaratilgan.

## Manbalar