open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farida Shahid

**Farida Shahid** () — pokistonlik sotsiolog, feminist, inson huquqlari faoli. 2012-yilda madaniy huquqlar sohasida Birlashgan Millatlar Tashkilotining maxsus maʼruzachisi etib tayinlangan. 2022-yildan taʼlim huquqi sohasida shu lavozimni egallab keladi. Pokistondagi Shirkat Gah ayollar resurs markaziga rahbarlik qiladi. Pokistonda va global miqyosda gender va sinf tahliliga oid keng qamrovli ishlari bilan tanilgan.

## Faoliyati
Shahid 25 yildan ortiq tadqiqotchilik tajribasiga ega boʻlib, qishloqlarni rivojlantirish, mehnat, madaniyat, din va davlat masalalariga gender hamda feministik yondashuv orqali ish olib boradi. U, ayniqsa, ayollar, kambagʻallar, diniy va etnik ozchiliklar kabi chetga surilgan jamoalar uchun siyosat va loyihalar orqali madaniy huquqlarni ilgari surish va himoya qilishga eʼtibor qaratgan. Shahid, shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Pokiston doirasidagi muzokaralar hamda xalqaro, mintaqaviy va milliy darajadagi kelishuvlar boʻyicha mutaxassis hisoblanadi.

Shahid 2009-yildan 2015-yilgacha madaniy huquqlar sohasida BMT maxsus maʼruzachisi boʻlib ishlagan, soʻngra bu vazifani Karima Bennun qabul qilib olgan. 2022-yil avgustida u taʼlim huquqi boʻyicha maxsus maʼruzachi etib tayinlangan.

## Mukofotlari va eʼtirof etilishi
2014-yil 12-noyabrda Shahid gender, madaniyat, din va davlat mavzularidagi ishlari uchun *International Award UCLG — Mexico City Culture 21* mukofoti bilan taqdirlangan. U avvalroq ham bir qator boshqa mukofotlar, jumladan, hammualliflikda yozilgan „Two Steps Forward, One Step Back“ kitobi uchun Pokiston Bosh vaziri mukofotini ham qoʻlga kiritgan edi.

## Nashrlari
2010-yilda Shahid „Third World Quarterly“ jurnalining maxsus soni uchun „Contested Identities: Gendered Politics, Gendered Religion in Pakistan“ () maqolasini yozgan.

1998-yilda Shahid Sohail Akbar Varraich, Cassandra Balchin va Aisha Gazdar bilan hamkorlikda „Shaping Womenʼs Lives: Laws, Practices and Strategies in Pakistan“ () kitobini tahrir qilgan. Ushbu kitob Shirkat Gah tomonidan nashr etilgan.

1987-yilda Shahid Khawar Mumtaz bilan hamkorlikda „Women of Pakistan: Two Steps Forward, One Step Back?“ () kitobini yozgan, unda XX asr boshidan 1980-yillarning oʻrtalarigacha Janubiy Osiyodagi musulmon ayollar harakatlari yoritilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Madaniy huquqlar boʻyicha maxsus maʼruzachi
* Shirkat Gah veb-sayti
* Muslim qonunlari ostida yashovchi ayollar
Amar Sindhu

**Salma Lagari**, asosan, **Amar Sindhu** nomi bilan tanilgan (, ) (1968-yil 28-avgustda tugʻilgan) — pokistonlik muallif, shoir, faol va akademik.

## Yoshligi va taʼlimi
Sindhuning asl ismi Salma Lagari boʻlib, 1968-yil 28-avgustda Pokistonning Sind viloyati Mirpur Xas okrugidagi Dodo Lagari qishlogʻida Husayn Buxsh Lagari oilasida dunyoga kelgan. Lagari bir marta bakalavr hamda ikki marta magistrlik darajasini olgan.

## Faoliyati
Sindhu Sind universitetida falsafa boʻyicha dotsent sifatida faoliyat olib boradi. U, shuningdek, sindh tilida sheʼrlar ham yozadi.

## Faolligi
Inson huquqlari va fuqarolik jamiyati faoli sifatida Sindhu ozchiliklar huquqlari, ayollar, zoʻravonlik kabi bir qator masalalarda faol ishtirok etib kelgan. U, shuningdek, faktlarni aniqlash guruhlari tarkibida ham boʻlgan. Sotsialistik feminist va ayollar huquqlari faoli sifatida Salma Lagari Ayollar harakat forumining faoli, asoschisi va yetakchi aʼzosi hisoblanadi.

2012-yilda Lagari Karachi shahriga ketayotganda unga oʻq uzilgan va natijada yengil jarohat olgan.

2020-yil 8-mart kuni Ayollar kuni munosabati bilan Sukkur shahrida oʻtkazilgan „Aurat Azadi March“ (Ayollar ozodligi marshi)ga aynan Sindhu boshchilik qilgan. Sindhu inson huquqlari faoli Arfana Mallah bilan birga 2008-yilda Haydarobod shahrida Ayollar harakat forumining boʻlimini yoʻlga qoʻygan. Sindhuga bu ishlarni amalga oshirishida Karachi shahridagi Sabeen Mahmudning T2F tashabbusi ilhom bergan. U Haseen Shah va Arfana Malah bilan birga Sindh muzeyida Xanabadosh yozuvchilar kafesini tashkil etib, Haydarobod va Sindning boshqa hududlaridan ziyoli shaxslar hamda ijodkorlar intellektual munozaralar olib borishi mumkin boʻlgan makon yaratgan. 2015-yilda u sind shoiri Shayx Ayaz (1923–1997) hayoti va ijodini nishonlash maqsadida „Ayaz festivali“ni tashkil etgan. Festivalda tazim bajo keltirganlar orasida tajribali siyosatchi Rasool Bux Palijo hamda yozuvchi Noorul Huda Shah ham boʻlgan. 2015-yilda Lagari kafeda shoir va jurnalist Hasan Mujtaba xotirasiga bagʻishlangan tadbir ham oʻtkazgan.

## Maqolalar va nashrlar
Amar Sindhu yozuvchi va siyosiy tahlilchi hamdir. U ingliz, urdu va sindh tillarida koʻplab maqolalar yozgan. Shuningdek, uning ishlari nemis tiliga ham tarjima qilingan.

Salma Lagari ijtimoiy, siyosiy va madaniy masalalarga bagʻishlangan „Adrish“ nomli jurnalni ham nashr ettirgan.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi

**Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi** () — har yili oʻtkaziladigan Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining 36-mavsumi.

## Final mezboni

## Qur’a va format

11-mart kuni saralash bosqichiga qur’a tashlangan.

## Saralash bosqichi
### Birinchi saralash bosqichi

----

----

----

### Ikkinchi saralash bosqichi

----

----

----

----

----

### Uchinchi saralash bosqichi

----

----

## Guruh bosqichi
### Qur’a

### A guruhi
### B guruhi
### D guruhi
### E guruhi
### F guruhi
### G guruhi
### H guruhi
### I guruhi

## Pley-off bosqichi
### Qur’a
### Bosqichlar

### Nimchorak fnal

### Chorak final

### Yarim final

### Final

## Toʻpurarlar

## Yana qarang

* Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi
* Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi
* Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi
* Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston Kubogi pfl.uz rasmiy sayti
* OʻzPFL Rasmiy telegram kanali
Sidi Muhammad ibn Sulaymon al-Jazuliy zaviyasi

**Sidi Muhammad ibn Sulaymon al-Jazuliy zoviyasi** — Marokashning Marokash shahridagi zaviya (islomiy soʻfiylik diniy majmuasi)dir. U XV asrda yashagan musulmon olimi va soʻfiy avliyosi Muhammad al-Jazuliy qabri atrofida shakllangan. U Marokash shahrining yetti avliyosidan biri hisoblanadi.

Majmua taxminan 1523–1524-yillarda, Saʼdiylar hukmdori Ahmad al-Aʼraj al-Jazuliy jasadini shu yerga koʻchirganidan soʻng barpo etilgan. Keyingi davrlarda majmua qayta taʼmirlanib va oʻzgartirib turilgan. Majmua asosan masjid va maqbara xonasidan iborat boʻlib, qoʻshimcha ravishda tahorat joyi, koʻcha favvorasi, mehmonxona (xospis), turar joy hamda dars xonasi kabi kichik inshootlarni ham oʻz ichiga oladi. Majmua yonidagi kichik qabristonda Ahmad al-Aʼraj va uning oilasi aʼzolarining qabrlari joylashgan.

## Tarixi
Al-Jazuliy Marokash soʻfiylik tarixidagi muhim shaxslardan biri boʻlgan. U yashagan davrda mahalliy soʻfiy harakatlar mamlakatga portugallar va ispanlar tomonidan bosqin xavfi kuchayib borayotgan paytda siyosiy yetakchilik boʻshligʻini ham toʻldirib borardi.

U Marokash janubidagi Sous hududidan kelib chiqqan boʻlib, hayotining koʻp qismini Fos shahrida oʻtkazgan. Aynan shu yerda u oʻzining eng mashhur asari — *Dalaʼil al-Xayrat*ni yozgan va mamlakat boʻylab zaviyalar hamda muridlar orasida katta taʼsirga ega boʻlgan.

Keyinchalik u Marokash sohillari boʻylab koʻchib yurib, 1465-yilda As-Suveyra yaqinida vafot etgan va Afugal qishlogʻida dafn etilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Izohlar


## Manbalar

## Havolalar
Bin Saloh masjidi

**Bin Saloh masjidi** yoki **Bin Soleh masjidi** () — XIV asrga oid masjid boʻlib, Marokashdagi Marokash shahrining tarixiy madinasida joylashgan. U Marokashdagi yirik va saqlanib qolgan yagona Mariniylar davri yodgorligi boʻlib, nafis minorasi bilan mashhur.

## Tarixiy maʼlumotlari

Masjidning bunyod etilishi va qurilishi tafsilotlari toʻliq aniqlashtirilmagan. Yodgorlikdagi yozuvda minora qurilishi 1321-yil avgust oyida boshlanganligi aytiladi, ammo bunyodkor homiy zikr etilmaydi. Tarixchi Ibn al-Muvakkiyt qurilishni sulton Abu al-Hasan () bilan bogʻlaydi, biroq ziddiyatli tarzda, qurilish sanasi sifatida 1318–1319-yillarni keltiradi. Tarixchi Gaston Deverdun esa 1318 va 1321-yillar oraligʻidagi qurilish xronologiyasi eng mantiqli degan xulosaga keladi, bu esa masjid Mariniylar sultoni Abu Said Usmon () hukmronligi davrida barpo etilganini anglatadi. Asosiy yozuvda hech bir sulton nomi tilga olinmaganligi bois, Deverdun qurilish ehtimol shaxsiy homiy tomonidan moliyalashtirilganini ham taʼkidlaydi.

Masjid oʻz nomini unga bagʻishlangan mahalliy avliyo, Muhammad bin Saloh (yoki Ibn Solih) nomidan olgan boʻlib, bino uning qabri atrofida qurilgan. Biroq bu shaxs haqida juda oz maʼlumot saqlangan; rivoyatlarga koʻra, u oddiy, ammo oldindan koʻra olish isteʼdodiga ega boʻlgan qassob boʻlgan.

Masjid yonida taxminan 1669–1671-yillarda Alaviy sultoni Muloy Rashid tomonidan madrasa qurilgan. 2012-yilga kelib, madrasa binosini shaharning diniy merosiga oid buyumlar, masalan, *[[Minbar|minbar]]*lar va qoʻlyozmalar namoyish etiladigan muzeyga aylantirish rejalari mavjud edi.

## Meʼmorchiligi

Asrlar davomida bir qancha taʼmirlarga qaramay, masjid asl holatini saqlab qolgan. Ichki qismida toʻrtburchak shaklli, eni keng, ammo chuqurligi uncha katta boʻlmagan sahn (hovli) mavjud boʻlib, u atrofini oʻrab turgan ravoqlar bilan oʻralgan va markazida kichik hovuz yoki favvora joylashgan. Sahndan keyin asosiy ibodat zali joylashgan boʻlib, u toʻqqizta yoʻlak hosil qiluvchi ikki qator ravoqlar bilan bezaklangan. Umumiy reja keng tarqalgan „T“ tipiga mansub: yaʼni mehrobga (namoz yoʻnalishini bildiruvchi qism) eltuvchi ravoqli yoʻlak yonidagi boshqa yoʻlaklarga qaraganda kengroq. Ibodat zalining sharqiy va gʻarbiy chekkalaridagi eng chekka yoʻlaklar qisqartirilgan boʻlib, shimol tomonga qadar choʻzilmaydi; bu holat bunday turdagi masjidlarda kam uchraydigan kichik oʻziga xoslikdir (bunga istisno sifatida faqat Chellahdagi boshqa bir Mariniylar masjidi koʻrsatiladi).

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Sidi Bel Abbos zaviyasi

**Sidi Bel Abbos zaviyasi** () — Marokashning Marokash shahrida joylashgan zaviya (islomiy soʻfiylik diniy majmuasi)dir. Majmua 1204-yilda vafot etgan soʻfiy ustoz Abu al-Abbos as-Sabtiy (yoki Sidi Bel Abbos) maqbarasi atrofida shakllangan. U Marokashning yetti avliyosi ichida eng ulugʻlangan shaxs boʻlib, odatda shahar „homiy avliyosi“ deb hisoblanadi.

Zaviyaning meʼmorchiligi qisman Saʼdiylar davrining oxiriga (XVII asr boshlariga) taalluqli boʻlsa-da, u Alaviylar davrida XVII asr oxiridan XIX asrgacha bir necha bor oʻzgartirilgan va qayta tiklangan. Majmua turli vazifalarni bajaruvchi koʻplab binolardan iborat boʻlib, ular ikki hovli yoki maydon atrofida joylashgan. Eng muhim qismlariga avliyo maqbarasi va masjid, shuningdek madrasa, boshpana/xospis hamda boshqa inshootlar kiradi.

## Tarixi

Abu al-Abbos as-Sabtiy (toʻliq ismi: *Sidi Ahmad ibn Jaʼfar al-Xazrajiy Abu al-Abbos as-Sabtiy*) 1129 yoki 1130-yilda Seuta shahrida tugʻilgan. U Abu Abdulloh al-Faxxor qoʻlida tahsil olgan, al-Faxxor esa oʻz navbatida Qadi Ayyad (Marokash shahrida dafn etilgan yetti avliyodan yana biri)ning shogirdi boʻlgan.

1146-yilda u Almohadlar tomonidan shahar qamal qilinayotgan paytda Marokashga koʻchib kelgan va shahar egallangach shu yerda yashab qolgan. U asosan Jbel Gilliz (yoki Gueliz) tepaligida istiqomat qilgan. Bu davrda u Almohadlar hokimiyati tomonidan ham maʼlum darajada moddiy qoʻllab-quvvatlangan.

Abu al-Abbosning taʼlimoti nisbatan sodda boʻlib, unda xayriya (*[[zakot]]* va *[[sadaqa]]*)ga katta ahamiyat berilgan hamda boylarni kambagʻallarga yordam berishga undagan. U oʻzining saxiyligi bilan ajralib turgan va aynan shu sababli katta mashhurlikka erishgan.

1204-yilda vafot etgach, u Bab Tagʻzout yaqinidagi (oʻsha davrda shaharning shimoliy darvozasi) sobiq Sidi Marvon qabristonida nomi yozilmagan qabrga dafn etilgan. Vaqt oʻtishi bilan u moʻjizalar koʻrsatgan shaxs sifatida shuhrat qozondi va Marokashning eng muhim homiy avliyosiga, ayniqsa savdo-sotiqning homiy avliyosiga aylangan.

Shuningdek, uning *barakasi* kasalliklarni davolashga, ayniqsa koʻzi ojizlarga yordam berishga qodir deb ishonilgan. Bu eʼtiqod hozirgi kungacha maʼlum darajada saqlanib qolgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Yuriy Melkumov

**Yuriy Rubenovich Melkumov (Melkumyan)** (; 1944 yil 14-yanvar, Boku — 1995-yil) — sovet futbolchisi, hujumchi pozitsiyasida o'ynagan.

## Biografiya
Yuriy futbolchilik faoliyatini Bokuning „Neftyanik“ jamoasining oʻrinbosarlar jamoasida boshlagan. 1961-yildan 1963-yilgacha SSSR chempionatida jamoa safida 8 ta oʻyin oʻtkazgan. 1964-yilgi mavsumda „A“ klassining ikkinchi guruh jamoasi, Qaragʻandining „Shaxtyor“ jamoasida oʻynagan. 1965-yilgi mavsumda „Neftyanik“ jamoasiga qaytib, 1965—1966-yillarda SSSR chempionatining 43 ta oʻyinida 8 ta gol urgan. 1967-yilda u „Shaxtyor“ga qaytib kelgan va u yerda ikki mavsum oʻtkazgan. 

Melkumov 1969-yilda „Paxtakor“ klubi tarkibida oʻynagan. SSSR Oliy ligasining oltita oʻyinida bitta gol urgan. 1970-yilda „Stroitel Ashxobod“ (A klassining birinchi guruhi) va „Metallurg“ (Orjonikidze, KFK) jamoalarida oʻynagan.

## Manbalar

## Havolalar

* Yuriy Melkumov Footballfakts saytida
Bin Yusuf masjidi

**Bin Yusuf masjidi** yoki **Ibn Yusuf masjidi** () Marokashning Madina mahallasida joylashgan masjid boʻlib, u Almoraviy hukmdori Ali ibn Yusuf nomi bilan atalgan. Masjid dastlab XI asr oxiri yoki XII asr boshlarida shahar bosh jome masjidi sifatida barpo etilgan. Asl Almoraviy masjididan deyarli hech narsa saqlanib qolmagan, faqat yaqin atrofdagi Almoraviy qubbasi bundan mustasno. Masjid keyingi davrlarda qayta qurilgan va taʼmirlangan boʻlib, hozirgi bino 1819–1820-yillarda yakunlangan rekonstruksiya davriga taalluqlidir.

## Tarixi

Marokashdagi birinchi masjid 1071-yilda, shaharga boshchilik qilish uchun kelganidan koʻp oʻtmay, Almoravid amiri Yusuf ibn Tashfin tomonidan yangi paydo boʻlayotgan shahar uchun markaziy jome masjidi sifatida qurilgan. Bu birinchi masjiddan hech narsa saqlanib qolmagan va uning aniq joylashuvi maʼlum emas. U paxsa usulida qurilgan edi. Tarixiy yilnomalarda qayd etilishicha, Ibn Tashfin shaxsan oʻzi uning qurilishida ishtirok etib, qorishmani oʻz qoʻllari bilan aralashtirgan.

## Tavsifi

Masjid kvadrat reja asosida boʻlib, har bir tomoni  ni tashkil etadi. Unda katta ichki hovli (*[[Sahn|sahn]]*) mavjud boʻlib, u  oʻlchamga ega, markazida favvora joylashgan va shimol, janub hamda gʻarb tomonlarida ayvonlar bilan oʻralgan. Sharq tomonida esa asosiy gipostil ibodat zali joylashgan boʻlib, u ikki qator ravoqlar bilan shimol–janub yoʻnalishida boʻylama joylashgan uchta koʻndalang yoʻlakka boʻlingan; bu ravoqlar eng chekkadagi sharqiy *[[Qibla|qibla]]* devori (ibodat yoʻnalishi tomondagi devor)ga parallel. Masjidning *[[Mehrob|mehrob]]*i (*qibla*ni anglatuvchi sharqiy devordagi oʻyma) odatdagidek ot taqasisimon ravoqdan iborat boʻlib, kichik bir tokchaga ochiladi, ravoq atrofidagi devor yuzalari esa oʻyib ishlangan shtukko bilan qoplangan boʻlib, unda geometrik, arabesk va epigrafik bezaklar mujassam. Masjiddagi boshqa diqqatga sazovor bezaklar bu — odatdagi qiyalik shaklidagi, rigellar bilan mustahkamlangan yogʻoch shiftlar boʻlib, ular rang-barang boʻyalgan geometrik va arabesk naqshlar bilan bezatilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* Bloom, J. M. and S. S. Blair editors, 2009, *The Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture*. Oxford: Oxford University Press. pp.465-66
* 
* 
* 
* Julien, Charles-André. (1931) *Histoire de l’Afrique du Nord, vol. 2 — De la conquête arabe à 1830*, 1961 edition, Paris: Payot
* Lamzah, Assia (2008) „The Impact of the French Protectorate on Cultural Heritage Management in Morocco: The Case of Marrakesh“, Ph. D dissertation, Urbana: University of Illinois. online
* 
* Pâques, Viviana, *Les fêtes du Mwulud dans la région de Marrakech*, 1971 https://www.persee.fr/docAsPDF/jafr_0037-9166_1971_num_41_1_1687.pdf
* 
* 
* Van Hulle, Jean-Claude (1994) *Bienvenue à Marrakech*. Paris: ACR.
* 

## Havolalar
Philidris brunnea

**Philidris brunnea** — Philidris urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1949-yilda Donisthorpe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Yangi Gvineyada endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Barrima masjidi

**Barrima masjidi** (shuningdek, **Berrima masjidi** tarzida ham yoziladi; ) Marokashning Marokash shahrida joylashgan masjid boʻlib, shaharning qasabasi (qal’a) va qirollik saroyi (shahar *Dar al-Maxzan*) bilan tutashgan. U Alaviy sultoni Muhammad ibn Abdulloh tomonidan XVIII asr oxirida qurilgan.

## Tarixi
Sulton Muhammad ibn Abdulloh () oʻz hukmronligi uchun rasmiy poytaxt tanlamagan, biroq amalda boshqa shaharlarga qaraganda Marokashda koʻproq istiqomat qilgan. Natijada u shahardagi qirollik qal’asi (qasaba va Dar al-Maxzan) doirasida bir qator taʼmirlash va qurilish ishlarini amalga oshirgan, jumladan asosiy Qasaba masjidini qayta taʼmirlashni ham buyurgan. Uning topshirigʻi bilan yana bir masjid — Barrima masjidi qurilgan boʻlib, rivoyatga koʻra, bunga uning oʻgʻli Maymun saroyga yaqinroq masjid boʻlishini istagani sabab boʻlgan.

Masjid qirollik saroyi hududining sharqiy chekkasida va eski Mellaxning (yahudiy mahallasi) gʻarbiy chekkasida, shu nomdagi shahar darvozasi — Bab Berrima yaqinida joylashgan. U, Meknesdagi Mulay Ismoil qasaba va saroyi uchun xizmat qilgan Lalla Aouda masjidi kabi, rasmiy qirollik masjidi vazifasini bajargan.

## Meʼmorchiligi
Marokash masjidlarining boshqa namunalariga nisbatan Barrima masjidining shakli va rejalashtirishi noodatiy. Anʼanaviy *[[Sahn|sahn]]* (ichki hovli) oʻrniga, masjidning katta kvadrat hovlisi —  oʻlchamli rasmiy qirollik maydoni maʼnosidagi *mashvar* deb atalgan. Shu hovli bilan ibodat zali orasida vestibyul va sulton hamda davlat amaldorlari uchun ikki kutish xonasi joylashgan.  oʻlchamli ibodat zali hovliga qaraganda kichikroq boʻlib, Marokash masjidlaridagi ibodat zallarining odatiy shakliga mos kelmaydi: ustunli va ravoqli keng makon oʻrniga, u 12 ustunga tayangan gumbaz bilan yopilgan katta kvadrat xona hamda *[[Mehrob|mehrob]]* (qiblani ifodalovchi qism) oldidagi yana bir toʻgʻri toʻrtburchak boʻshliqdan iborat. Ibodat zalining yogʻoch shiftlari masjidning eng chiroyli bezatilgan qismidir.

Masjid uchta kirish eshigiga ega boʻlib, ularning faqat shimoliy tomondagi eshigidan saroy tashqarisidagi oddiy aholi foydalana olgan. Sultonning oʻziga xos shaxsiy kirish eshigi boʻlgan boʻlib, u saroy tomondan kiriladigan va masjid ichida mehrob yonida ochilgan. Uning minorasi oddiygina kichik bir burj boʻlib, balandligi yaqin atrofdagi saroy devorlari balandligidan oshmaydi (bu, ehtimol, saroyning yopiq hududlariga nazar tashlash imkonini beradigan baland nuqta hosil boʻlishining oldini olish uchun ataylab shunday loyihalashtirilgan boʻlishi mumkin). Masjid dastlab unga tutash madrasa va tahorat xonasi (*midha*) bilan taʼminlangan boʻlib, ammo XX asr oʻrtalariga kelib ular xarobaga aylangan edi.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Philidris

**Philidris** — Dolichoderinae kenja oilasiga mansub chumolilar urug‘i. Ushbu urug‘ vakillari Sharqiy Hindistondan Shimoliy Avstraliyagacha bo‘lgan tropik o‘rmon hududlarida uchraydi.

## Turlari
**[[Philidris brunnea]]* (Donisthorpe, 1949)
**[[Philidris cordata]]* (Smith, 1859)
**[[Philidris cruda]]* (Smith, 1860)
**[[Philidris jiugongshanensis]]* Wang & Wu, 2007
**[[Philidris laevigata]]* (Emery, 1895)
**[[Philidris myrmecodiae]]* (Emery, 1887)
**[[Philidris nagasau]]* (Mann, 1921)
**[[Philidris notiala]]* Zhou & Zheng, 1998
**[[Philidris pubescens]]* (Donisthorpe, 1949)

## Manbalar

## Havolalar
*
* Phildris on AntWiki
Daru oroli

**Daru oroli** — Papua-Yangi Gvineyaning Gʻarbiy provinsiyasida joylashgan orol. Torres boʻgʻozi orollari tarkibiga kiradi. Oroldagi shu nomli shahar provinsiya poytaxti hisoblanadi. U yerda orol aholisining katta qismi istiqomat qiladi. Orol aholisi 2009-yilda 20 524 kishini tashkil etgan. Daru oroli elliptik shaklga ega. Uning oʻlchamlari 5,0 × 3,7 kilometr, maydoni 14,7 km², eng baland nuqtasi esa 27 metrga yetadi. Orol shimolda materikdan, xususan Oriomo daryosi quyilish joyidan 3,5 kilometr kenglikdagi Daru Roads boʻgʻozi orqali ajralib turadi. Janubdagi yirikroq Bristow oroligacha (Bobo oroli deb ham ataladi) boʻlgan eng qisqa masofa 1,3 kilometrni tashkil etadi.

## Manbalar
Muvassin masjidi

**Movassin masjidi** yoki **Muvassin masjidi** () — Marokashning Marokash (shahar)Marokash shahridagi Movassin mahallasida joylashgan yirik masjid. U XVI asrda Saʼdiylar sultoni Abdulloh al-Gʻolib buyrugʻi bilan qurilgan. Masjid yangi qayta qurilgan mahalla uchun jome masjidi sifatida xizmat qilishi moʻljallangan boʻlib, madrasa, hammom, kutubxona va Movassin favvorasini ham oʻz ichiga olgan yirik diniy-xayriya majmuasining markaziy qismi hisoblangan. Masjidning oʻzi ushbu davrdagi Marokash meʼmorchiligiga xos tarzda qurilgan, faqat uning minorasi nisbatan past va sodda boʻlishi bilan ajralib turadi.

## Etimologiyasi
„Movassin“ (yoki *muvāssīn*) nomining kelib chiqishi aniq emas.

Tarixchi Gaston Deverdun bu nom mahallada yashagan shariflar oilasi bilan bogʻlanadi degan xalq orasidagi qarashni qayd etadi. Shu sababli masjid baʼzan *Jami' al-Ashraf* („Shariflar masjidi“) deb ham ataladi. Biroq tarixchilar bunday oila mavjud boʻlganini tasdiqlovchi aniq dalil topa olmagan.

Deverdunning yana bir taxminiga koʻra, bu nom arab tilidagi „pichoq yasovchilar“ yoki „pichoqsozlar“ maʼnosini bildiruvchi soʻzdan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Bu hududning asosiy koʻchasida ilgari hunarmandlar faoliyat yuritganini bildiradi. Iñigo Almela ham ushbu talqinni eng ehtimolli deb hisoblaydi, ammo bu masala hanuz bahsli ekanini taʼkidlaydi.

## Tarixi
Masjid Saʼdiylar sultoni Moulay Abdulloh al-Gʻolib tomonidan buyurtma qilingan. Qurilish ishlari 1562–1563-yillar (hijriy 970-yil) va 1572–1573-yillar oraligʻida olib borilgan.

1557–1558-yillarda sulton shahar yahudiy aholisini qasba (qirollik qal’asi) yaqinidagi hududga koʻchirishni buyurgan. Natijada yangi yahudiy mahallasi — *mellah* tashkil etilgan va u hozirgi davrgacha mavjud boʻlib kelgan. Mellah qurilishi taxminan 1562–1563-yillarda yakunlangan.

Eski yahudiy mahallalarining boʻshab qolishi shaharda katta hududlarni qayta qurish imkonini yaratdi. Movassin masjidi, shuningdek qurilishi biroz avval boshlangan Bab Doukkala masjidi bilan birga, bu hududda yangi „namunaviy“ mahallalar barpo etish va Marokash shahrini yangilash rejasining bir qismi boʻlgan.

Bab Doukkala masjidi kabi, u ham masjid bilan bir qatorda madrasa, kutubxona, boshlangʻich maktab, hammom (jamoat hammomi), tahoratxona (*midaʼa*) va hojatxonalar, hayvonlar uchun suv icish joyi hamda aholi uchun suv tarqatiladigan jamoat favvorasini oʻz ichiga olgan yagona diniy va fuqarolik majmuasi sifatida loyihalashtirilgan.

## Meʼmorchiligi va tuzilishi

Masjid oʻzaro tutashgan bir nechta inshootlardan iborat majmuaning eng yirik qismi hisoblanadi. Ushbu majmua tarkibiga *midaʼa* (tahoratxona), hammom (jamoat hammomi), kutubxona, bolalar uchun Qur’on oʻqish maktabi, madrasa (hozir mavjud emas) hamda ayniqsa oʻsha davrda mashhur boʻlgan jamoat favvorasi va hayvonlar uchun suv ichish qismi kiradi.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Bab Doukkala masjidi

**Bab Doukkala masjidi** () yoki **Bab Dukkala masjidi** — Marokashning Marokashdagi Marrakesh shahrida joylashgan masjid. U yaqinidagi gʻarbiy shahar darvozasi, Bab Doukkala nomi bilan atalgan. Masjid Saadiylar davrida, XVI asrda qurilgan. U, shuningdek, **al-Hurra masjidi** („Ozod ayol masjidi“) nomi bilan ham maʼlum boʻlib, buning sababi uning asoschisi Massaʼuda al-Vizkitiyaga ishoradir. Janubi-sharqdagi zamondoshi Muvassin masjidi singari, u ham oʻsha paytda yangitdan qayta qurilayotgan mahalla uchun juma masjidi sifatida bunyod etilgan. U tarkibiga madrasa, hammom, kutubxona, favvora va boshqalarni ham olgan katta diniy-xayriya majmuasi boʻlgan.

## Tarixi

Masjidni Lalla Masʼuda binti Ahmad — hukmron Saadiylar sulolasi asoschisi Muhammad ash-Sheyxning xotini va kelajakdagi sulton Ahmad al-Mansurning onasi — qurdirgan. Masjid qurilishi milodiy 1557–1558-yilda (hijriy 965-yilda) boshlangan va ehtimol milodiy 1570–1571-yillarda (hijriy 979-yilda), yaʼni Abdulloh al-Gʻolib hukmronligi davrida yakunlangan. Lalla Masʼudaning qudratli va „ozod“ yoki mustaqil ayol sifatidagi maqomi masjidga uning muqobil nomi boʻlmish *Jomeʼ al-Hurra* („ozodlik masjidi“) berilishiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin.

## Meʼmorchilik

Masjid shakli va reja tuzilishi, undan koʻp oʻtmay qurilgan Muvossin masjidiga juda oʻxshaydi. Shuningdek, u avvalgi Almohadlar davri masjidlari, xususan Kutubiya masjidi va Tinmal masjidining koʻplab meʼmoriy xususiyatlarini davom ettiradi. Muvossin masjididan bir oz kichikroq boʻlsa-da, Bab Doukkala masjidi meʼmorchiligi ayrim jihatlarda yanada murakkab va yanada puxta bezatilgan. Masjidning oʻzi Saadiylar davri uchun odatiy reja asosida qurilgan: uning janubiy qismi ustunli ibodat zali, sal kattaroq boʻlgan shimoliy qismi esa deyarli kvadrat shaklidagi ichki hovli (*[[Sahn|sahn]]*)dan iborat boʻlib, barcha tomonlaridan tom bilan yopilgan ravoqli ayvon bilan oʻralgan. Hovli 29 ga 30 metr oʻlchamda boʻlib, markazida favvora joylashgan. Minora masjidning shimoli-sharqiy burchagida joylashgan. Uning peshtoqlari *[[darj-va-ktaf]]* naqshlari va soxta lambrekin ravoqlari bilan bezatilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
As-Sunna masjidi

**As-Sunna masjidi** yoki **Assounna masjidi** (shunga oʻxshash boshqa yozilish shakllari ham mavjud; ) — Marokashning Rabot shahrining markazida joylashgan yirik masjid. U Marokashdagi eng katta masjidlardan biri hisoblanadi.

## Tarixi
Masjid Alaviylar sulolasidan boʻlgan sulton Muhammad ibn Abdulloh tomonidan asos solingan (u bir muddat Rabotni qirollik poytaxti qilgan) va 1785-yilda qurib bitkazilgan. XIX asrda u deyarli toʻliq qayta qurilgan.

1969-yilda, qirol Hassan IIning 40 yoshga toʻlishi munosabati bilan masjid yana taʼmirlandi. Shu paytda masjidning minorasi ham oʻzining dastlabki joyi — shimoli-gʻarbiy burchagidan koʻchirilib, hozirgi janubi-gʻarbiy burchagiga „toshma-tosh“ qayta qurildi. Bu Avenue Muhammad V boʻylab koʻrinishini yanada yaxshilash maqsadida amalga oshirilgan.

## Meʼmorchiligi
Masjid Avenue Muhammad V koʻchasida joylashgan boʻlib, u Rabot markazidagi asosiy bulvarlardan biridir. Uning gʻarbiy va janubiy tomonida Qirollik saroyi joylashgan.

Bino deyarli kvadrat shaklga ega boʻlib, har bir tomoni taxminan 74 metrni tashkil etadi va umumiy maydoni 5565 m² boʻlib, bu uni Marokashdagi tarixiy masjidlar orasida toʻrtinchi eng katta masjidga aylantiradi.

Masjid Marokash masjidlariga xos anʼanaviy reja asosida qurilgan. Unda galereyalar bilan oʻralgan katta toʻrtburchak hovli (*[[sahn]]*) hamda *[[qibla]]* (janubi-sharqiy) devoriga parallel joylashgan uchta asosiy yoʻlakdan iborat namoz zali mavjud.

Hovlining ikki uchida, yon kirish eshiklari bilan bir oʻqda joylashgan bezakli pavilyonlar mavjud boʻlib, ular al-Qaraviyyin masjidi (Fos)dagi shunga oʻxshash tuzilmani eslatadi.

Masjidning shimoliy qismida avval talabalarga moʻljallangan qoʻshimcha xonalar joylashgan. Minorasi toʻrt tomonida oʻymakorlik bezaklariga ega boʻlib, hozirda janubi-gʻarbiy burchakda joylashgan, ammo dastlab shimoli-gʻarbiy burchakda turgan. Masjidda bir nechta bezakli darvozalar va ichki qismida anʼanaviy Marokash bezaklari mavjud.

## Galereya

File:Sunna mosque minaret DSCF6896.jpg|Masjidning minorasi
File:Rabat. Mosque entrance. 1972 (37707979726).jpg|Masjidning asosiy kirish eshiklaridan biri
File:Rabat - As-Sunna Mosque (Rabat) - 20131126125511.jpg|Masjid hovlisi
File:Rabat - As-Sunna Mosque (Rabat) - 20131214135243.jpg|Namoz zalining ichki ko‘rinishi


## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Duncan orollari

**Duncan orollari** — Avstraliyaning Kvinslend shtatiga qarashli Torres boʻgʻozi orollari arxipelagi.

Quyidagi uch oroldan iborat:
* Kanig oroli
* Maitak oroli
* Meth kichik oroli

## Manbalar
Halfway oroli (Queensland)

**Halfway oroli** — Avstraliyaning Kvinslend shtatiga qarashli Torres bo‘g‘ozi orollari arxipelagida joylashgan orol.

## Manbalar
Philidris nagasau

**Philidris nagasau** — Philidris urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1921-yilda William M. Mann tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Fijida endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Poll oroli

**Poll oroli** (**Guijar oroli** nomi bilan ham tanilgan) — Torres boʻgʻozi orollari arxipelagiga qarashli Avstraliyaning Queensland shtatidagi orol.

## Manbalar
Philidris notiala

**Philidris notiala** — Philidris urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1998-yilda Zhou va Zheng tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoyda endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Murray orollari

**Murray** — Torres boʻgʻozidagi arxipelag. Avstraliyaning Kvinslend shtatida joylashgan. 3 oroldan iborat.

## Manbalar
Norape miasma

**Norape miasma** — Megalopygidae oilasiga mansub Norape urug‘iga kiruvchi kuya turi. Ushbu tur 1910-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
Ochetellus democles

**Ochetellus democles** — Ochetellus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1839-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
Fustat

**Fustat** () yoki **Fostat** — Misrning musulmonlar hukmronligi ostidagi birinchi poytaxti. Bugungi kunda u Qohira tarkibiga singib ketgan. Hozirda Eski Qohira deb nomlanuvchi hududga tutash tarzda, milodiy 641-yilda Misrning musulmonlar tomonidan fath etilishidan soʻng darhol Roshidun musulmon generali Amr ibn al-Os tomonidan qurilgan. Bu yerda Misrdagi birinchi masjid — Amir masjidi ham qad koʻtargan.

Shahar XII asrda oʻzining choʻqqisiga chiqdi va aholisi taxminan 200,000 kishini tashkil etdi. Shahar 1168-yilda uning oʻz vaziri Shavar tomonidan bostirib kelayotgan Salibchilar qoʻliga boyliklari tushmasligi uchun yoqib yuborishga buyruq berilguniga qadar Misrdagi maʼmuriy hokimiyat markazi boʻlgan. Shahar qoldiqlari oxir-oqibat yaqin atrofdagi Qohira tomonidan yutib yuborilgan. Qohira 969-yilda Fotimiylar mintaqani zabt etib, Xalifa uchun qirollik qarorgohi sifatida yangi shahar barpo etganlarida Fustatdan shimolda qurilgan. Hudud yuzlab yillar davomida qarovsiz qolib, chiqindixona sifatida foydalanilgan.

Bugungi kunda Fustat zamonaviy Eski Qohira tumani tarkibidagi mavze boʻlib, uning poytaxtlik davridan juda kam binolar saqlanib qolgan. Koʻplab arxeologik qazishmalar hududda koʻmilgan boy materiallarni ochib berdi. Saytdan topilgan koʻplab qadimiy ashyolar Qohiradagi Islom sanʼati muzeyida namoyish etilmoqda.

## Misr poytaxti
Fustat taxminan 500 yil davomida Misrning poytaxti boʻlgan. Shahar 641-yilda tashkil etilgandan soʻng, uning vakolati 750-yilgacha, yaʼni Abbosiylar sulolasi Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarguniga qadar uzluksiz davom etdi. Bu mojaro markazi Misrda emas, balki arab dunyosining boshqa joylarida edi. Abbosiylar hokimiyatni qoʻlga kiritgach, turli poytaxtlarni nazorat qilish osonroq boʻlgan hududlarga koʻchirdi. Ular oʻz xalifaligining markazini Bagʻdodda oʻrnatib, poytaxtni avvalgi Umaviylar manzili boʻlgan Damashqdan koʻchirdi. Shunga oʻxshash qadamlar yangi sulola davomida amalga oshirildi. Misrda ular poytaxtni Fustatdan bir oz shimolroqqa, Abbosiylar shahri al-Askarga koʻchirdi va u 868-yilgacha poytaxt boʻlib qoldi. 868-yilda Tuluniylar sulolasi nazoratni qoʻlga kiritgach, Misr poytaxti qisqa muddatga shimoldagi boshqa bir shahar — al-Qattaʼiga koʻchirildi. Bu holat faqat 905-yilgacha davom etdi, keyin al-Qattaʼi vayron qilindi va poytaxt yana Fustatga qaytarildi. Shahar 1168-yilda oʻz vaziri Shavar uni Quddusning Salibchi qiroli Amalric qoʻliga tushishidan qoʻrqib, yoqib yuborishga buyruq berganida yana poytaxt maqomini yoʻqotdi. Misr poytaxti oxir-oqibat Qohiraga koʻchirildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abu-Lughod, Janet L. *Cairo: 1001 Years of the City Victorious* (Princeton University Press, 1971). .
* 
* 
* 
* Ghosh, Amitav, *In an Antique Land* (Vintage Books, 1994). .
* Lapidus, Ira M. (1988). *A History of Islamic Societies*. Cambridge University Press. .
* Maalouf, Amin (1984). *The Crusades Through Arab Eyes*. Al Saqi Books. .
* 
* 
* 
* 

### Qoʻshimcha oʻqish uchun

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Toler, Pamela D. 2016. „In Fragments from Fustat, Glimpses of a Cosmopolitan Old Cairo.“ Aramco World. Volume 67 (1), pp.&nbsp;4–9.
Abdul Hamid Xurosoniy

**Abdul Hamid Xurosoniy** (forscha: عبدالحمید خراسانی) — Afgʻonistonlik harbiy qoʻmondon va Tolibon harakati generali. U dastlab Tolibonga qarshi Panjshir qarshilik harakati bilan bogʻliq boʻlgan, ammo 2021-yilda Tolibon tomoniga oʻtgan va Afgʻonistondagi respublikachi qarshilik harakati davrida Milliy qarshilik frontining bir necha aʼzolarini oʻldirgan.

## Shaxsiy hayot

2024-yil may oyida Abdul Hamid Xurosoniy to‘rtinchi marta turmush qurgan. Biroq, Tolibon harakatining ayrim a’zolari uning to‘yi juda dabdabali o‘tkazilgani uchun uni tanqid qilgan.

## Manbalar
Abdul Manan Niyoziy

**Mullah Abdul Manan Niazi** (pashtucha: ملا عبدالمنان نیازی; 2021-yil 15-mayda vafot etgan) — Afgʻonistonlik siyosatchi va harbiy qoʻmondon. 1990-yillarda u Herat va Balx viloyatlarining gubernatori boʻlib ishlagan. U Mulla Rasul boshchiligidagi Tolibonning ajralib chiqqan guruhining mashhur qoʻmondonlaridan biri bo‘lgan hamda Hibatulloh Oxundzoda yetakchiligidagi Tolibon guruhini qoʻllab-quvvatlagan. Shuningdek, u Afgʻonistonga nisbatan mintaqa davlatlari, ayniqsa Eron va Pokiston siyosatini tanqid qilgan.

## Shaxsiy hayot

Mulla Abdul Manan Niyoziy 1968-yilda Pashtun Zarghun hududida tug‘ilgan. Uning oilasi aslida Qandahordan bo‘lgan. U diniy ta’limni madrasa (diniy maktab)da olgan.

## Manbalar
Fidai Mahaz

**Fidai Mahaz** (forscha: فدائي محاذ; *“Qurbonlik fronti”)* — Afgʻoniston urushi (2001–2021) davrida faol boʻlgan Tolibondan ajralib chiqqan guruhlardan biri. Unga sobiq Tolibon qoʻmondoni Mulla Najibulloh (*Omar Xitob* nomi bilan ham tanilgan) rahbarlik qilgan.

## Mulla Umarning oʻlimi

Fidai Mahaz bayonotiga ko‘ra, Mulla Muhammad Umar tabiiy o‘lim bilan vafot etmagan, balki Mulla Axtar Mansur va Mulla Gul Ogha boshchiligidagi to‘ntarish natijasida o‘ldirilgan. Tolibon qo‘mondoni Mulla Mansur Dadulloh (sobiq yuqori martabali qo‘mondon Mulla Dadullohning ukasi) ham Umar o‘ldirilganini da’vo qilgan.
Mulla Najibullohning aytishicha, Umar buyrak kasalligi sabab dori-darmon qabul qilgan. Uning ta’kidlashicha, Mansur doriga zahar qo‘shib, Umar jigarini zararlagan va uni tobora zaiflashtirgan. Umar o‘z vasiyatini aytish uchun Mansur va yaqin atrofidagi kishilarni chaqirganda, Mansur Tolibon rahbari sifatida uning vorisi etib tayinlanmasligi ma’lum bo‘lgan. Bu, Najibullohga ko‘ra, Mansurning “nomusga to‘g‘ri kelmaydigan kelishuvlar” qilgani bilan bog‘liq edi.
Najibullohning da’vosiga ko‘ra, Mansur Umarni o‘z vorisi etib tayinlashni talab qilgan, ammo Umar rad etgan. Shundan so‘ng Mansur uni otib o‘ldirgan. Najibulloh Umar 2013-yil 23-aprel kuni tushdan keyin Afg‘oniston janubidagi Zabul viloyatidagi yashirin joyda vafot etganini aytgan.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

*Rasmiy sayti
Mulla Dadulloh fronti

**Mulla Dadulloh fronti** (inglizcha: *Mullah Dadullah Front*) — Afgʻonistonda faoliyat yuritgan qurolli isyonchi guruh bo‘lib, Kobulda sodir etilgan bir qator portlashlar va suiqasdlar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olgan. Bu guruh Dadulloh fronti, Mulla Dadulloh Lang sodiqlik guruhi yoki Mulla Dadulloh Mahazi nomlari bilan ham tanilgan.

## Tolibon bilan munosabatlar

Afgʻoniston razvedka rasmiylari **Mulla Dadulloh fronti**ni Tolibon bilan bogʻliq guruh deb taʼriflagan. Biroq Tolibon vakillari bu front bilan aloqasi yoʻqligini rad etib, uni Afgʻoniston Milliy Xavfsizlik Direktorati (NDS) tomonidan tuzilgan guruh deb daʼvo qilgan.

2015-yil avgust oyida Mulla Axtar Mansur marhum Mulla Muhammad Umar oʻrniga Tolibon rahbari etib eʼlon qilingach, Mansur Dadulloh uni qoʻllab-quvvatlashdan bosh tortgan. Bu esa Zabul viloyatida bir necha oy davom etgan toʻqnashuvlarga sabab boʻlgan. Natijada 2015-yil noyabr oyida Mansur Dadulloh va uning koʻplab tarafdorlari halok boʻlgan.

2016-yil avgust oyida Dadulloh fronti Mansur Dadullohning jiyani Mulla Emdadulloh Mansurni yangi yetakchi sifatida eʼlon qilgan va Tolibondan qasos olish bilan tahdid qilgan.
Ushbu guruh yana bir Tolibon bo‘linma guruhi — Fidai Mahaz bilan bogʻliq deb hisoblangan, biroq ular alohida guruhlar ekani aytiladi but the groups were believed to be separate..

## Manbalar
Mansur Dadulla

**Mulla Mansur Dadulloh** (1972 — 2015-yil 11-noyabr) — Tolibon harakati qoʻmondoni Mulla Dadullohning ukasi boʻlib, janubiy Afg‘onistonda uning oʻrnini egallab, yuqori martabali harbiy qoʻmondon sifatida faoliyat yuritgan. U Qandahorning Arghandob tumanidan boʻlib, Kakar pashtun qabilasiga mansub edi.

## Faoliyati

Mulla Mansur Dadulloh 1990-yillarda Afgʻonistonning shimoliy ittifoqiga qarshi Tolibon janglarida ukasi Mulla Dadullohning yordamchisi sifatida faoliyat yuritgan. U 2007-yilda taxminan 30 yoshda boʻlgan va shu yili „oʻzini qurbon qiluvchi“ kadrlarning bitiruv marosimini koʻrsatgan videoda paydo boʻlgan. Shu yil mart oyida u Kobul qamoqxonasida hukm oqibatida saqlanayotganda, Italiya jurnalisti Daniele Mastrogiacomoni ozod qilish evaziga boshqa Tolibon qamoqdagilar bilan birga ozod qilingan. Shu paytda u Tolibon harakatida muhim shaxs sifatida qaralmagan.

2007-yil 12-martda ukasi Mulla Dadulloh vafotidan soʻng, Tolibon vakili Mansur Dadullohni janubiy Afgʻonistondagi Tolibon isyonining harbiy qoʻmondoni etib eʼlon qilgan. Uning tayinlanishi ayniqsa alohida malaka yoki yutuqqa asoslangan emas, balki ukasi bilan qarindoshlik aloqasiga bogʻlangan deb hisoblangan. Tolibon yetakchisi Mulla Umar Dadullohning shafqatsizligini tanqid qilgan va Mansur Dadulloh tayinlanishiga qarshi boʻlgan, ammo Al-Qoida qoʻllab-quvvatlab, uni Abu Musab al-Zarqavi taktikalarini Afgʻonistonda qoʻllashga chaqirgan.

2007-yil iyun oyida Mansur Dadulloh shunday degan: „Shayx Osama Bin Laden tirik va faol. U oʻz vazifalarini bajaradi. Ukam shahid boʻlganidan keyin u menga hamdardlik xatini yubordi va menga ukamning yoʻlini davom ettirishni tavsiya qildi.“
2007-yil 29-dekabrda Mulla Umar Mansur Dadullohni disobidientlik sabab harbiy qoʻmondonlik lavozimidan ozod qilgan. 2008-yil 11-fevralda u Pokiston xavfsizlik kuchlari tomonidan Gaval Ismailzai hududida Tolibonni bostirish operatsiyasi vaqtida ogʻir yaralangan va qoʻlga olingan.

## Vafoti

Mansur Dadulloh 2015-yil noyabr oyida Zabul viloyatining Xak-e-Afg‘on tumanida Tolibon yetakchisi Mansurga sodiq kuchlar bilan toʻqnashuvlarda oʻldirilgan. Mahalliy qabilaviy oqsoqollar, hukumat vakillari va Tolibon qoʻmondonlari uning oʻlimi haqidagi daʼvolarni tasdiqlagan. Biroq uning vakili Mulla Naim Niazi Dadulloh faqat yaralanganini aytgan . Shunga qaramay, 2016-yil 15-avgustda uning fraksiyasi rasmiy ravishda uning oʻlimini tasdiqladi va uning oʻrniga jiyani Mulla Emdadulloh Mansurni qoʻygan. Mansur Dadulloh oʻlimi uchun jiyani qasos olishga vaʼdasini bergan.

## Manbalar
Norape draudti

**Norape draudti** — Megalopygidae oilasiga mansub Norape urug‘iga kiruvchi kuya turi. Ushbu tur 1927-yilda Walter Hopp tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Meksikada uchraydi.
## Manbalar
Flanel kuyasi

**Flanel kuyasi** (ilmiy nomi **Megalopygidae**) — junli kuyalar yoki burishgan junli kuyalar nomi bilan tanilgan Hasharotlar oilasi.
## Tarqalishi va yashash muhiti
*Megalopyge* urug‘iga mansub turlar Neotropik mintaqa bo‘ylab — Meksikadan boshlab Markaziy Amerika va Janubiy Amerikaning katta qismi orqali Argentinagacha tarqalgan bo‘lib, aynan shu hududda urug‘ eng katta xilma-xillikka ega. Ushbu hududda taxminan 236 ta tur qayd etilgan. Shuningdek, ayrim turlari Meksikadan shimolda ham uchraydi, xususan, AQSh va Kanadada taxminan 11 ta turi aniqlangan.
## Urugʻlari
**[[Aithorape]]*
**[[Cephalocladia]]*
**[[Coamorpha]]*
**[[Edebessa]]*
**[[Endobrachys]]*
**[[Eochroma]]*
**[[Hysterocladia]]*
**[[Macara (moth)|Macara]]*
**[[Malmella]]*
**[[Megalopyge]]*
**[[Mesoscia]]*
**[[Microcladia]]*
**[[Microrape]]*
**[[Norape]]*
**[[Norapella]]*
**[[Podalia]]*
**[[Proterocladia]]*
**[[Psychagrapha]]*
**[[Repnoa]]*
**[[Thoscora]]*
**[[Trosia]]*
**[[Vescoa]]*
**[[Zyzypyge]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Natural History Museum genus database
* 
* BugGuide
* USGS--Caterpillars of Eastern Forests
* Auburn University 
* Moths of Borneo—lists the family as neotropical
* Virginia Tech Cooperative Extension
* Ohio State University

*
Norape flavescens

**Norape flavescens** — Megalopygidae oilasiga mansub kuya turi. Ushbu tur 1914-yilda Paul Dognin tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
Norape fuscoapicata

**Norape fuscoapicata** — Megalopygidae oilasiga mansub kuya turi. Tur 1924-yilda Paul Dognin tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
Norape glabra

**Norape glabra** — Megalopygidae oilasiga mansub kuya turi. Tur 1927-yilda Walter Hopp tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentina hududlarida uchraydi.
## Manbalar
Norape ovina

**Norape ovina** — Megalopygidae oilasiga mansub kuya turi. Tur Vashingtondan janubda Floridagacha, g‘arbda Montana va Texasgacha uchraydi. Tarqalish hududi janubga tomon Meksika, Gvatemala, Panama orqali Venesuela, Surinam va Boliviyagacha davom etadi.
## Manbalar

## Havolalar
*Bug Guide
Norape

**Norape** — Megalopygidae oilasiga mansub kuya urug‘i. Urug‘ 1855-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan.
## Turlari
**[[Norape acuta]]* Hopp, 1927
**[[Norape albilineata]]* (Hopp, 1927)
**[[Norape argyrorrhoea]]* Hübner, 1825
**[[Norape arietina]]* Hopp, 1927
**[[Norape beggoides]]* (Dyar, 1910)
**[[Norape cana]]* (Dognin, 1907)
**[[Norape capreolata]]* Hopp, 1927
**[[Norape caprina]]* Hopp, 1927
**[[Norape catharus]]* Dyar, 1910
**[[Norape cingulata]]* E. D. Jones, 1921
**[[Norape consolida]]* Hopp, 1927
**[[Norape cornuta]]* Hopp, 1927
**[[Norape cretacea]]* (Hopp, 1922)
**[[Norape damana]]* Hopp, 1930
**[[Norape discrepans]]* (Wallengren, 1860)
**[[Norape draudti]]* Hopp, 1927
**[[Norape dyarensis]]* Hopp, 1929
**[[Norape foliata]]* Hopp, 1927
**[[Norape fuscoapicata]]* Dognin, 1924
**[[Norape glabra]]* Hopp, 1927
**[[Norape hadaca]]* Dyar, 1910
**[[Norape incolorata]]* (E. D. Jones, 1921)
**[[Norape insinuata]]* Hopp, 1927
**[[Norape isabela]]* Hopp, 1935
**[[Norape jaramillo]]* (Dognin, 1890)
**[[Norape jordani]]* Hopp, 1927
**[[Norape flavescens]]* Dognin, 1914
**[[Norape laticosta]]* (Dyar, 1899)
**[[Norape mexicana]]* (Schaus, 1892)
**[[Norape miasma]]* Dyar, 1910
**[[Norape miasmoides]]* Hopp, 1927
**[[Norape muelleri]]* Hopp, 1927
**[[Norape nevermanni]]* Hopp, 1927
**[[Norape nigrovenosa]]* (Druce, 1906)
**[[Norape obtusa]]* Hopp, 1927
**[[Norape ovina]]* (Sepp, 1852)
**[[Norape pampana]]* Hopp, 1927
**[[Norape plumosa]]* (Butler, 1877)
***Norape plumosa angustior* Hopp, 1927
***Norape plumosa biacuta* Hopp, 1927
**[[Norape puella]]* Walker, 1855
**[[Norape rothschildi]]* Hopp, 1927
**[[Norape schausi]]* Hopp, 1927
**[[Norape tamsi]]* Hopp, 1927
**[[Norape taurina]]* Hopp, 1927
**[[Norape tener]]* (Druce, 1897)
**[[Norape testudinalis]]* Hopp, 1929
**[[Norape tosca]]* Hopp, 1927
**[[Norape truncata]]* Hopp, 1927
***Norape truncata cavata* Hopp, 1927
***Norape truncata hastata* Hopp, 1927
**[[Norape undulata]]* E. D. Jones, 1912
**[[Norape variabilis]]* Hopp, 1927
**[[Norape venata]]* Schaus, 1900
**[[Norape vesta]]* (Schaus, 1892)
**[[Norape virgo]]* (Butler, 1877)
**[[Norape walkeri]]* (Butler, 1877)
**[[Norape xantholopha]]* Dyar, 1914
***Norape xantholopha major* Hopp, 1927
***Norape xantholopha minor* Hopp, 1927
**[[Norape zikaniana]]* Hopp, 1927
## Manbalar
Refia Sulton

**Refia Sulton** (; 1891-yil 15-iyun — 1938-yil) — Usmoniylar malikasi, sulton Abdulhamid II va Sazkar xonimning qizi.

## Yoshligi

Refia Sulton 1891-yil 15-iyunda Yıldız saroyida tugʻilgan. Uning otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulhamid II boʻlib, u Abdulmajid I va Tirimüjgan Kadınning oʻgʻli edi. Onasi Sazkar xonim Recep Bata bey Maan va Rukiya Havvo xonim Mikanbaning qizi edi. Refia Sulton Sazkar xonimning yagona farzandi, shuningdek, Abdulhamid II ning ham goʻdakligida omon qolib, voyaga yetgan eng kenja qizi edi. Bolaligida u sultonning boshqa farzandlariga ham dars bergan fransuz musiqa oʻqituvchisi Lombardi beydan pianino chalishni oʻrgangan.

## Nikohi
Sulton Abdulhamid hukmronligining oxirlariga kelib, qizi Refia Sultonni Müşir Ahmad Eyüp poshoning oʻgʻli Ali Fuad beyga unashtirgan. Biroq 1909-yilda Abdulhamid taxtdan agʻdarilgach, Refia Sulton ota-onasi bilan birga Salonikiga surgun qilingan. Keyingi yili esa Istanbulga qaytgan.

Ularning nikohi 1910-yil 3-iyunda Dolmabahçe saroyida oʻgay opasi Hamide Oysha Sultonning toʻyi bilan bir kunda boʻlib oʻtgan. Ali Fuad bey *damat* unvonini olgan. Ularning ikki qizi boʻlgan. Birinchi qizi Robiya Xonimsulton 1911-yil 13-iyulda, ikkinchi qizi Oysha Hamida Xonimsulton 1918-yilda tugʻilgan.

1924-yil martida Usmoniylar sulolasi oila aʼzolari surgun qilingach, er-xotin va ularning qizlari avval Fransiyaning Nice shahriga joylashgan. 1936-yilda Hamida 18 yoshida bir hodisa oqibatida vafot etgan. Keyinchalik er-xotin Livanning Bayrut shahriga koʻchib oʻtgan.

Neslişah Sultonning aytishicha, Refia Sulton Abdulhamid II ning qizlari orasida eng dunyoqarashi keng qiz boʻlgan. Uning oʻzi juda nafis ayol, eri Fuad bey esa unga aʼlo darajada mos turmush oʻrtoq boʻlgan.

## Vafoti

Refia Sulton 1938-yilda Livanning Bayrut shahrida 47 yoshida vafot etgan va Suriyaning Damashq shahrida joylashgan Sulaymoniya takyasi qabristoniga dafn etilgan. Uning onasi 7 yil koʻproq yashab, 1945-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
* Usmon uyi ordeni
* Majidiya ordeni
* 1-darajali Saxovat ordeni
* Oltin Liaqot medali
* Oltin Iftixor Sanoat medali
* Hijoz temiryoʻli oltin medali

## Farzandlari

## Ajdodlari

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Aaron Alfandari

**Aaron ben Moses Alfandari** ( 1700 — 1774-yil, Xevronda) () Smirnada tugʻilgan Talmudshunos yozuvchidir. U qarilik chogʻida Isroil yurtiga (oʻsha paytda Usmonli Suriyasi) hijrat qiladi va u yerda CHIDA nomi bilan tanilgan Xayim Yosef Dovid Azulay bilan uchrashadi. CHIDA oʻzining *Shem HaGedolim* kitobida „Muqaddas Xevron shahrida, shayxning qarilik chogʻida u zot bilan uchrashish, uning nuridan bahramand boʻlish baxtiga muyassar boʻldim…“ deb yozadi. Rabbon Alfandari CHIDA tomonidan unga xorijiy mamlakatlarda yahudiy jamoasini vakillik qilish vakolatini beruvchi hujjatlarga imzo chekkan birinchi shaxs boʻlgan. CHIDA uni Xevrondagi qadimgi yahudiy qabristonida dafn etilgan donishmandlar qatorida sanab oʻtadi. Bugungi kunda qabristondagi lavhada uning ismi roʻyxatda koʻrsatilgan boʻlsa-da, aynan qaysi qabr unga tegishli ekani Iordaniya boshqaruvi davrida yoʻqolib ketgan.

## Asarlari
U quyidagi ikki asar muallifidir:
* *Yad Aharon* (*Horun qoʻli*), *Tur Oraḥ Ḥayyim* ga yozilgan izohlar toʻplami (uning birinchi qismi 1735-yilda Smirnada, ikkinchi qismi 1791-yilda Salonikida nashr qilingan) hamda *Tur Even ha-Ezer* ga (Smirna, 1756–66) yozilgan izohlar
* *Mirkebet ha-Mishne* (*Ikkinchi arava*), Maymonidning *Yad ha-Hazaka* asarining birinchi qismiga bagʻishlangan risola.

U 1774-yilda Xevronda vafot etgan. Uning nabirasi Isaac Ardit 1836-yilda Salonikida nashr etilgan *Yeqar ha-Erek* asarida unga bagʻishlab marsiya yozgan.

## Manbalar