Maksim Surayev

**Maksim Viktorovich Surayev** (; 1972-yil 24-mayda tugʻilgan) – isteʼfodagi rus kosmonavti va siyosatchisi. U 2016-yildan 2021-yilgacha Davlat Dumasida ishlagan.

## Shaxsiy hayoti
Surayev Chelyabinsk shahrida tugʻilgan. Surayev bolaligida otasining harbiy majburiyatlari tufayli bir necha joyda yashagan. Dastlab u tugʻilgan joyi Uraldagi Chelyabinskdan Sibirga koʻchib oʻtdi. Otasi harbiy akademiyaga oʻqishga kirgach, Suraevlar oilasi yana Moskva atrofiga koʻchib ketishdi. Otasi bir necha marta xizmat qilganida, Surayev yana Moskva atrofida bir shahardan boshqa shaharga koʻchib yurdi.

Surayev Suraeva (Xoroxordina) Anna Aleksandrovna bilan turmush qurgan. Ularning Arina va Kseniya ismli ikki qizi bor. Uning qiziqishlari sport va oʻqishni oʻz ichiga oladi. U malakali gʻavvos va paraborne instruktori.

## Taʼlimi
Surayev 1994-yilda Kacha harbiy-havo kuchlari uchuvchilar maktabini uchuvchi-muhandis sifatida imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo kuchlari akademiyasini 1997-yilda uchuvchi-muhandis-tadqiqotchi sifatida imtiyozli diplom bilan tamomlagan. 2007-yilda Rossiya Davlat xizmati akademiyasining huquqshunoslik fakultetini bitirgan.

## Mukofotlari
Maksim Surayev Rossiya Qahramoni Oltin Yulduz medali sohibi. U medalni 2010-yil 30-dekabrda Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedevdan olgan.

## Tajriba
Surayev L-39 va Su-27 samolyotlarida uchish malakasiga ega va taxminan 700 soat parvoz qilgan. Surayev Harbiy havo kuchlarining 3-toifali uchuvchisi, malakali gʻavvos va parabort instruktori.

## Kosmonavt faoliyati
Surayev 1997-yil dekabridan 1999-yil noyabrigacha asosiy kosmik tayyorgarlikni tugatdi. 1999-yil noyabr oyida u sinov-kosmonavt malakasini oldi. 2000-yil yanvar oyidan boshlab u ISS malaka oshirish kursida oʻqidi. 2006-yil martidan 2008-yil apreligacha Surayev ISS 17ekspeditsiya ekipajining zaxira aʼzosi sifatida tayinlandi. 2008-yil aprelidan 2009-yil martigacha u ISS Expedition 19 zaxira ekipajining aʼzosi boʻlgan.

### Ekspeditsiya 21/22
Surayev Xalqaro kosmik stansiyada 22-ekspeditsiya ekipaji aʼzosi sifatida bort muhandisi boʻlib ishlagan. U 2009-yil 30-sentabrda Qozogʻistondagi Bayqoʻngʻir kosmodromidan „Soyuz TMA-16“ bortida stansiyaga uchgan. 21-ekspeditsiya davomida ham xuddi shu lavozimda xizmat qilgan. U „Soyuz“ kosmik kemasining komandiri edi. Surayev Jeffri Uilyams bilan 2010-yil 18-mart kuni „Soyuz TMA-16“ kosmik kemasini Qozogʻiston choʻllariga qoʻndirib, Xalqaro kosmik stansiyada 167 kunni yakunladi.

Surayev kosmosda boʻlganida blog yuritgan.

### Ekspeditsiya 40/41
Surayev 40/41 Ekspeditsiya ekipaji aʼzosi sifatida Xalqaro kosmik stansiyada bort muhandisi boʻlib ishlagan. Surayev qoʻmondonligidagi „Soyuz TMA-13M“ kosmik kemasi hamda ekipaj aʼzolari Aleksandr Gerst va Rid Vizman 2014-yil 28-may kuni Bayqoʻngʻirning 1/5 qismidagi tarixiy uchirish maydonchasidan havoga koʻtarildi. Soyuz TMA-13M 29-may kuni, uchirilgandan taxminan olti soat oʻtgach, kosmik stansiyaning Rassvet moduliga tutashdi.

Surayev ISS ekipaji tarkibida ilmiy faoliyat olib bordi va keng koʻlamli avtotransport vositalarini, jumladan, Rossiyaning „Progress“ yuk tashuvchisi, American Dragon va Cygnus kosmik kemalari hamda Yevropaning ATV–Georges Lemaître ATVning yakuniy missiyasini kuzatdi. U 2014-yil 10-sentabrdan 10-noyabrgacha 41-ekspeditsiyada ISS ekspeditsiyasi komandiri lavozimida ishlagan. Missiya 10-noyabr kuni UTC vaqti bilan soat 03:58da Yerga qaytdi.

### Kosmik yurishlari

2010-yil 14-yanvarda Surayev vatandoshi rossiyalik kosmonavt Oleg Kotov bilan birinchi koinot yurishini boshlash uchun XKSdan tashqariga chiqdi. Surayev va Kotov yangi Orlan-MK kompyuterlashtirilgan skafandrlarini kiyib, Pirs docking boʻlinmasi havo blokidan suzib chiqqanida, kosmik yurish GMT vaqti bilan soat 22:05da boshlandi. Kosmosda suzib yuruvchi duet kabellarni Poisk va Zvezda modullari orasiga ulagan, oʻrnatish nishonlari va Kurs antennalarini oʻrnatgan va chiqish lyuklari uchun qoʻshimcha tutqichlar oʻrnatgan. Shuningdek, ular ISSning tashqi korpusidan rus biologik tajribasini olishdi va keraksiz izolyatsiya qoplamalari boʻlgan ikkita katta kosmik axlatni tashladilar. Kosmosga chiqish 5 soat 44 daqiqa davom etdi.

Surayev va kosmonavt Aleksandr Samokutyaev 2014-yil 22-oktabrda kosmik stansiya tashqarisiga, koinotga chiqishdi (EVA-40). Olti soatlik kosmosda sayr qilish rejalashtirilgan boʻlsa-da, kosmonavtlar barcha belgilangan vazifalarni 3 soat 38 daqiqada bajarishga muvaffaq boʻlishdi. Surayev va Samokutyaev avtomashinadan tashqari mashgʻulotlar davomida RK 21-8 Radiometria ilmiy yukini hamda *Poisk* modulidan 2ASF1-1 va 2ASF1-2 KURS antennalarini demontaj qilishdi. RK-21-8 ilmiy yuki 2011-yil boshida Rossiyaning EVA-28 yurishi paytida Kosmik stansiyaga oʻrnatilgan va kalibratorli antenna tizimi, Mikrotoʻlqinli radiometrni qabul qilish tizimi va buyruq-axborot blokidan iborat edi. U bir qator seysmik prognozlar va zilzilalarni oʻrganish uchun ishlatilgan. RK-21-8 foydali yuki Surayev tomonidan 33 daqiqada EVAga koinot stansiyasidan xavfsiz joʻnash traektoriyasi boʻylab uchirib yuborildi. Surayev va Samokutyaev, shuningdek, namunalar va tajribalarni kosmik muhitga taʼsir qilish orqali astrobiologiya tadqiqotlarini oʻtkazish uchun Yevropa kosmik agentligi tomonidan ishlab chiqilgan EXPOSE-R foydali yukidan himoya qopqogʻini chiqardilar. Kosmonavtlar *Poisk* modulidagi operatsiyalarni tugatgandan soʻng mutaxassislar uning holatini keyinroq baholashlari uchun orbital stansiyaning sirtini suratga oldilar. Rossiyaning EVA-40 kosmik stansiyasining yigʻilishini qoʻllab-quvvatlagan 184-kosmik yurish edi.

## Siyosati
2016-yilda u „Yagona Rossiya“ partiyasidan Davlat Dumasiga deputat etib saylangan va kosmonavtlar korpusidan nafaqaga chiqqan.

## Manbalar