open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dmitriy Voronovskiy

**Dmitriy Georgievich Voronovskiy** (1908-yil 23-may, Yangi Buxoro — 1984-yil 23-yanvar, Toshkent) — sovet tarixchisi va sharqshun olimi. Markaziy Osiyo va qoʻshni Sharq mamlakatlari xalqlari tarixi, adabiyoti va madaniyati tarixi boʻyicha koʻzga koʻringan mutaxassis edi.

## Biografiyasi
D. G. Voronovskiy 1908-yil 23-mayda Yangi Buxoroda (Kogon) tugʻilgan. 1938-yilda Toshkent chet tillar pedagogika instituti (hozirgi Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti)ning kechki taʼlim yoʻnalishini tamomlagan.

D. G. Voronovskiyning ilmiy faoliyati 1937-yilda Toshkentdagi Davlat kutubxonasining toʻplamlarni jamlash boʻlimida boshlangan. 1942-yilda esa kutubxonaning sharshunoslik boʻlimiga oʻtgan, 1943-yildan bu boʻlim Sharq qoʻlyozmalarini oʻrganish instituti (hozirgi Toshkent davlat sharqshunoslik instituti) kadrlar bazasiga aylantirilgan.

1949-yilda D. G. Voronovskiy „Muhammad Yoqub Buxoriyning  „Gulshan al-muluk“ asari Oʻrta asrlar Markaziy Osiyo tarixini oʻrganishda qimmatli manba“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

D. G. Voronovskiy Oʻrta Osiyo va qoʻshni Sharq mamlakatlari xalqlari tarixi, adabiyoti va madaniyati tarixi boʻyicha koʻzga koʻringan mutaxassis boʻlib, oʻzining butun ilmiy faoliyati davomida Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharq xalqlarining boy qoʻlyozma merosini oʻrganish, ilmiy tavsiflash va kataloglashtirish ustida izlanishlar olib borgan. U ustozi professor A. A. Semyonov tomonidan asos solingan „Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Sharq qoʻlyozmalari toʻplami“ (I-VI, VII, X jildlar) turkum izohli katalogi ustida izlanishlar olib borilayotgan guruhning faol aʼzolaridan biri, tuzuvchisi va muharriri boʻlgan.Voronovskiy, shuningdek SVRning VIII va X toʻplamlari ilovalarida chop etilgan barcha jildlar va ularga kiritilgan qoʻlyozmalarning indekslarini ham tuzgan.

D. G. Voronovskiy Sharq xalqlari yozma merosini yanada rivojlantirish maqsadida mazkur xalqlar qoʻlyozmalarini aniqlash va qoʻlga kiritish boʻyicha ilmiy ekspeditsiyalarda faol qatnashib, qoʻlyozmalar fondini yanada boyishiga ulkan hissa qoʻshgan..

D. G. Voronovskiy oʻrta asr Sharq olimlari va mutafakkirlarining ijodiy merosiga bagʻishlangan Abu Ali Ibn Sinoning „Tib qonunlari“, „Muhammad al-Xorazmiydan Ulugʻbek va uning maktabigacha boʻlgan Oʻrta Osiyo astronomlari“ nomli maqolalar, „Sovet Ittifoqi yirik kutubxonalarining Sharq fondlari“, „Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Sharq qoʻlyozmalari“ nomli toʻplam hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi „Qoʻlyozmalar“ toʻplamida chop etilgan „Kuniyat al-muniya“ va boshqa maqolalar muallifidir. Uning muharrirligida Oʻrta Osiyo tarixiga oid eng qimmatli manba „Muqimxon tarixi“ nashr etilgan (tarjimon A. A. Semyonov). D. G. Voronovskiy sharqshunoslarning XXV xalqaro kongressi (Moskva, 1960) aʼzosi boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Dmitriy Georgievich Voronovskiy (1908—1984) // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. — 1984. — № 3.
Potifar

**Potifar** (ibroniycha: ‏פוטיפר‎‏‎) ― Misrdagi savdogarlaridan Yusuf Alayhissalomni sotib olgan misrlik amaldorning ismi.

## Ism
Potifar nomi (ibroniycha.‏פוטיפר‎‏‎)  Bu ikkala nom ham bir xil tarzda uzatiladi: πετεφρρ yoki πετρεφή. Misr tilida: P-ede-p-râ = "Xudo bergan kishi Ra quyoshidir". Xuddi shunday ism, Petefriya yoki Potifera, Yusufning qaynotasi, Iliopolskiy ruhoniysi edi. Potifar nomi, etmish-Petefres tarjimasida, koptik tarjimasida-Petefra.

Kundalik hayotda boʻlgan saris (סריס) soʻzi. 39: 1-6 uning pozitsiyasi belgilanadi, ehtimol, tom maʼnoda (amaldor) emas, balki Sardorning maʼnosida tushunilishi kerak. Aniqrogʻi, uning mavqei ר הייי, yaʼni Fir’avnning qoʻriqchilari boshligʻi sifatida belgilanadi).

Qur’onda Potifar nomi bilan nomlanmagan; uning nomi oʻrniga aziz Misr (Arab. عزيز مصر — „olijanob Misr“). Arab-musulmon anʼanalarida Potifar Kitfir, Itfir va „Potifar“ga oʻxshash boshqa nomlar bilan ataladi.

## Tarix
Potifar ayniqsa Yusufni ishonchi bilan ajratib turdi va unga butun uyini boshqarishga ishondi.

Turmush ortogʻi yoʻqligida, Potifarning rafiqasi qul Yusufni yoʻldan ozdirishga urinib koʻrdi. U Yusufni oʻzini aldashni xohlaganlikda aybladi, lekin aslida uni yoʻldan ozdirishga harakat qildi. Uning ayblovi bilan Potifar Yusufni qamoqqa tashladi.

Qur’onda u Paygʻambar Yusufni (Yusuf) sotib olib, uni rafiqasi (Islomiy afsonada — Zuleyxada) bergani haqida xabar berilgan. Potifarning rafiqasi Yusufni yoʻldan ozdirishga harakat qildi. Arab-musulmon anʼanalariga koʻra, Potifar vafotidan keyin Yusuf rafiqasi Zuleyaga uylandi.

Miloddan avvalgi XII-asrda yozilgan qadimgi Misrning „ikki aka-uka haqidagi ertak“ xuddi shu syujetga ega boʻlib, Yusuf va Potifarning rafiqasi haqidagi Injil afsonasining paydo boʻlishiga taʼsir qilishi mumkin edi. Qadimgi Misr asarida vafosiz xotinning ismi ham koʻrsatilmagan.

## Sanʼatdagi tasvir

* "Iosif afsonasi" — M. M. Fokin tomonidan sahnalashtirilgan balet (1914), R. musiqasi ostida. Strauss (*Josephslegend*, op. 63, 1912), S. tomonidan topshirilgan. P. Diagilev uning kompaniyasi uchun rus balet Diagilev. Yillar davomida Shtraus baletining musiqasidan boshqa xoreograflar oʻz spektakllarida foydalandilar.

## Manbalar
Qora dengiz floti eskadronining dengizchilariga yodgorlik belgisi

**Qora dengiz floti eskadronining dengizchilariga yodgorlik belgisi** () —Sevastopoldagi yodgorlik belgisi, 1979-yil 8-mayda, Sevastopol ozod qilinganining 35 yilligi arafasida Primorskiy bulvari qirgʻogʻining himoya devoriga oʻrnatilgan. U Ulugʻ Vatan urushi yillarida Odessa, Sevastopol, Kerch va Novorossiysk uchun janglarda faol qatnashgan Qora dengiz floti eskadroniga (qoʻmondoni — kontr-admiral L.A. Vladimirskiy) bagʻishlangan. Mualliflari — meʼmorlar V. M. Artyuxov va V. A. Savchenko, haykaltarosh —  , muhandis — A. V. Volodin.

## Tavsif
Esdalik belgisi meʼmoriy arka boʻlib, uning markazida Ulugʻ Vatan urushi davrida fashist bosqinchilari bilan janglarda oʻzini tanitgan 28 ta harbiy kemaning nomi yozilgan uch metrli quyma bronza plastinka joylashgan. Plitaning yuqori qismida sanalar: *"1941"* va *"1944"*, ularning tepasida Grafskaya iskala fonida „Sevastopol“ jangovar kemasining tasviri tushirilgan bronzadan yasalgan gerb va „*eskadron qahramonlari“* yozuvi bor. Arkaning chap va oʻng tomonida ikkita plita bor. Birida soqchilar belgisi tasviri va soqchilar unvoniga sazovor boʻlgan kemalarning nomlari, ikkinchisida — Qizil Bayroq ordeni tasviri va ushbu mukofotga sazovor boʻlgan kemalarning nomlari.

Yodgorlik, tagida sayqallangan granit plitada Qora dengizning kontur tasviri oʻrnatilgan boʻlib, ular himoyasida eskadron kemalari ishtirok etgan qahramon shaharlar — Odessa, Sevastopol, Kerch va Novorossiysk nomini olgan. Ankerlar va chigʻanoqlarning namunalari chap va oʻng tomonga joylashtirilgan.

## Galereya

File:Monument to Heroes of the Black Sea Fleet Squadron in Sevastopol (left).jpg|Chapdagi yodgorlik plitasi
File:Monument to Heroes of the Black Sea Fleet Squadron in Sevastopol (centre).jpg|Markaziy qismi
File:Monument to Heroes of the Black Sea Fleet Squadron in Sevastopol (right).jpg|Oʻng tomonda yodgorlik plitasi


## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Xurshid Nabiyev

**Xurshid Nabiyev** (1985-yil 11-avgustda Oʻzbekistonda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik dzyudochi, 90&nbsp;kg vazn toifasida ishtirok etadi, Oʻzbekiston terma jamoasi a’zosi. 2008-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, dzyudo boʻyicha Osiyo chempionati sovrindori, Jahon Universiadasi gʻolibi, dzyudo boʻyicha Gran-pri va “Katta dubulgʻa” turniri gʻolibi.

## Sport faoliyati
U 2004-yilda dzyudo boʻyicha talabalar oʻrtasida oʻtkazilgan jahon chempionatida 73&nbsp;kg vazn toifasida finalda italiyalik Franchesko Bryuyer ustidan gʻalaba qozonib, oltin medalni qoʻlga kiritadi. 2007-yilda Tailandning Bangkok shahrida boʻlib oʻtgan Yozgi Universiadada 90&nbsp;kg vazn toifasida finalda fransiyalik dzyudochi Nikolas Brissonni yengib, oltin medalga sazovor boʻladi.

Xurshid Nabiyev 2008-yili Janubiy Koreyaning Chedju shahrida dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 90&nbsp;kg vazn toifasida yaponiyalik dzyudochi Xiroshi Izumiga imkoniyatni boy berib, qit’aning kumush medalini qoʻlga kiritadi. Pekinda (Xitoy) boʻlib oʻtayotgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida vazni 90&nbsp;kg gacha boʻlgan birinchi davrada britaniyalik dzyudochi Uinston Gordonga qarshi tatamiga chiqdi va hech qanday muammosiz uni magʻlub etadi. Keyingi raundda Xurshid ozarbayjonlik Elxan Mammadovga imkoniyatni boy beradi.

Sportchimiz 2009-yili Bangkokda oʻtkazilgan jang san’atlari boʻyicha Osiyo oʻyinlarida 90&nbsp;kg vazn toifasida bronza medalini oladi. 2010-yili Germaniyaning Dyusseldorf shahrida dzyudo boʻyicha Gran-pri musobaqasida ham kumush medalni qoʻlga kiritadi. U Yaponiyaning Tokio shahrida dzyudo boʻyicha “Katta dubulgʻa” musobaqasida bronza medalini,  2011-yili Chedjuda boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Jahon kubogida 90&nbsp;kg vazn toifasida bronza medali, Olma-Ota bosqichida esa kumush medal sohibi boʻladi. Oʻsha yili Xurshid Parij shahrida boʻlib oʻtgan “Katta dubulgʻa” turkumiga kiruvchi turnirda bronza medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻladi.

Xurshid Nabiyev 2013-yilda Bangkok shahrida oʻtkazilgan dzyudo boʻyicha Osiyo chempionatida 90&nbsp;kg vazn toifasida bronza medalini olgan boʻlsa , Qozogʻistonning Olmaota shahrida oʻtkazilgan dzyudo boʻyicha Gran-pri turnirida u finalda qozogʻistonlik sportchi Islom Bozbayevga yutqazib, kumush medalga sazovor boʻladi.

## Manbalar
Kalidon (Etolning oʻgʻli)

**Kalidon** () — yunon mifologiyasidagi personaj, Etol va Pronoyaning oʻgʻli, Etoliyadagi Kalidon shahrining asoschisi va eponimi.

Kalidon asosan nasabnomalarda uchraydi. Uning xotini Eoliya Amifaonning qizi edi. Bolalari Protogeneya,  Aresdan tugʻilgan oʻgʻil farzandi Oksila va amakivachchasi Agenorga turmushga chiqqan Epikasta. Antik davrlar ushbu personaj shahar eponimi va mintaqa (Etoliy) eponimining oʻgʻli ekanligini eʼtiborga olib uni keyingi manbalarda paydo boʻlgan deb hisoblashadi. Uning nasl-nasabi Etoliy aristokratiyasi oʻzining kelib chiqishini Gʻarbiy Boeotiya bilan bogʻlaganligini koʻrsatadi.

## Manbalar
Kuzbass konchilari xotirasi haykali

**Kuzbass konchilari xotirasi** haykali — Rossiya Federatsiyasining Kemerovo shahrida oʻlgan konchilarga bagʻishlangan yodgorlik. Ernst Neizvestniy haykali 2003-yilda Krasnaya Gorka muzey-qoʻriqxonasi hududida shahar va Tom daryosiga qaragan tepalikning tepasida ochilgan. Kemerovo viloyati maʼmuriyati yodgorlikka mintaqaning meʼmoriy va tarixiy ramzi maqomini berdi.

Konchilar mehnatining buyukligi va qahramonligini toshda aks ettirish gʻoyasi XX-asrning oʻrtalarida Kuzbassda tugʻilgan. 1969-yilda RSFSR Vazirlar Kengashi Kemerovoda „Konchilar shon-sharafi“ yodgorligini yaratishga qaror qildi, ammo sotsializm yillarida u qogʻozda qoldi. Ernst Neizvestniy mintaqaning uzoq yillik rahbari Aman Tuleevning iltimosiga koʻra halok boʻlgan konchilarga yodgorlik oʻrnatish gʻoyasini oldi. Haykaltaroshning oʻzi aytganidek, yodgorlikning badiiy gʻoyasi unga hokimning „har bir yonayotgan lampochkada bir tomchi konchi qoni bor“ degan soʻzlaridan keyin paydo boʻldi.

Ernst Neizvestniy yodgorlik uchun shahar markazidan uzoqda joylashgan baland joy tanlashni taklif qildi, shunda odamlar unga shunchaki oʻtib ketmasdan, maqsadli borishlari kerak edi. Bu maʼno bilan taʼriflangan: aynan Krasnaya Gorkada 1721-yilda birinchi koʻmir kashf etilgan boʻlib, bu Kuzbass va Kemerovo shahrining paydo boʻlishiga olib keldi. Konchining bronza haykali Amerika Qoʻshma Shtatlarida quyilib, Rossiyaga dengiz orqali yetkazib berildi. Yodgorlikning ochilishi 2003-yil 28-martda uning muallifi ishtirokida kasb bayrami — Konchilar kuni ga toʻgʻri keldi.

Balandligi 7 metr va ogʻirligi 5 tonna boʻlgan bronza haykal qora granit poydevorga oʻrnatilgan. Charchagan yuzli konchining qiyofasi ramziy maʼnoda koʻmir blokidan koʻtarilib, oʻng qoʻli bilan bolgʻaga suyanib, chap qoʻlini koʻmir boʻlagi bilan koʻkragiga koʻtaradi. Uning yonayotgan yuragi bir vaqtning oʻzida olov qutisi boʻlib, u yerda tunda qizil olov yoqiladi, bu „qora oltin“ uchun toʻkilgan qonni anglatadi.

Yodgorlik Ernst Neizvestniyning estetikasi uchun anʼanaviy — keng koʻlamli, ifodali va chuqur ramziy maʼnoga ega boʻlib, hayratni va fikrni uygʻotadi. Yodgorlik haykaltarosh — Oʻlik askar Prometeyning bir qator qahramonlik obrazlarining davomi va rivojlanishi sifatida qabul qilinadi. Shaklning tagidagi niqoblar Magadan va Yekaterinburgdagi qaygʻu niqoblarini aks ettiradi va (Vorkutadagi muvaffaqiyatsiz yodgorlik bilan birgalikda) ramziy „qaygʻu xochi“ ni yaratadi.
„Ushbu yodgorlik qurbonlarga emas. Fidokorona, qurbonlik ishi? Ha. Ammo bu yerda asosiy yoʻl qarshilik. Eng qiyin va eng xavfli ishning qahramonligi, bu behuda harbiy xizmatga teng emas“.

## Manbalar
“Xotira” memorial majmuasi

**"Xotira" memorial majmuasi** () — Baranovichi shahridagi yodgorlik majmuasi. 2008-yil 3-sentabrda Belarus Respublikasi Vazirlar Kengashining qarori bilan obʻektga mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy qiymat maqomi berildi.

## Tarix
1941-yilda, fashist bosqinchilari qamoqxona hududida Lesnyanskiy oʻlim lagerining filialini yaratdilar. Bu yerda, ogʻir mehnat sharoitida 20 mingga yaqin odam saqlangan. Fashistlar muntazam ravishda ommaviy qatllarni uyushtirdilar va jismoniy jazolardan foydalandilar. Qishda odamlar ochiq havoda edilar. Olovni yoqish taqiqlangan edi. Sovuqdan, ochlikdan, kasallikdan, haddan tashqari koʻp ishdan har kuni oʻnlab mahbuslar halok boʻldi. Bu yerda jami 31 mingga yaqin harbiy asirlar va tinch aholi halok boʻlgan.

1964-yilda „Motam tutgan ona“ haykali oʻrnatildi. Deraza panjarali devor yonida ayol-onaning haykaltaroshlik tasviri.

2005-yil 9-mayda yodgorlik „Xotira“ yodgorlik majmuasining asosiy qismiga aylandi. Uning yonida bosib olingan shaharda va Ulugʻ Vatan urushi frontlarida halok boʻlgan shahar aholisiga bagʻishlangan matnlar yozilgan plitalar oʻrnatildi.

## Tavsif
Temir panjarali beton devor (2,6 m) yonida, motam tutayotgan ayol qiyofasi (2,2 m); oyoqda — xotira gulchambari, taxtada — satirlar: „Zamondoshlar va avlodlar! Boshingizni eging! Bu yerda dushman oldida tiz choʻkmaganlar abadiy uxlaydilar: 1941-44-yillarda fashistik jallodlar tomonidan otib oʻldirilgan va qiynoqqa solingan 31 ming sovet fuqarolari.“

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Baltiyalik-dengizchilar uchun yodgorlik belgisi

**Baltiyalik-dengizchilar uchun yodgorlik belgisi** — Kaliningraddagi Ulugʻ Vatan urushi yodgorligi (1978-yil, haykaltarosh V. V. Morgunov). Moskva prospektida, Pregol daryosi va Yogʻoch koʻprik yonida joylashgan. Bu mahalliy ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik. Xalqdagi nomi — „Torpedo qayigʻi“ yoki oddiygina „qayiq“.

## Tavsif
Yodgorlik „Komsomolets“ kabi torpedo qayigʻi boʻlib, nishabli poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, toʻlqin tepasini anglatadi. Bu qayiqning harakatda ekanligi haqidagi tasavvurni yaratadi. Qayiqning orqasida Sharqiy Prussiya operatsiyasida qatnashgan Boltiq dengizi dengizchilariga bagʻishlangan esdalik lavhalari boʻlgan beton stela va devor mavjud.

## Tarix
Yodgorlik 1974-yilda oʻrnatilgan. 90-yillarning boshlarida yodgorlik vandallar tomonidan vayron qilingan. Gʻalabaning 50-yilligi arafasida yodgorlik qayta tiklandi, ammo 2000-yillarning oxiriga kelib u yana yaroqsiz holga keldi. 2008-yil may oyida yodgorlikni qayta tiklash uchun Kaliningrad shahar byudjetidan 15 million rubl ajratildi.

2007-yilda yodgorlikni boshqa joyga koʻchirish imkoniyati koʻrib chiqildi. Mumkin boʻlgan joylashuvlardan biri bu Jahon okeani muzeyi yaqinidagi tarixiy kemalarning qirgʻogʻi. Biroq, 2010-yilda boshlangan yodgorlikni qayta taʼmirlash ishi doirasida yodgorlik hozirgi joyida taʼmirlandi.

2010-yil fevral oyida Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 65-yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish doirasida yodgorlikni qayta taʼmirlash ishi boshlandi. Tekshiruv natijasida maʼlum boʻlishicha, qayiqning korpusi juda eskirgan va uni qayta tiklash imkoni yoʻq, shu bois eskisi namunasida yangi korpus qurishga qaror qilingan. Yangi bino „Belmet-Yantar“ OAJda quriladi. 2010-yil 8-fevralda qayiq demontaj qilindi. Yangi korpusga qayiqning eng yaxshi saqlanib qolgan asl qismlari (torpedo quvurlari, rul, pervanalar, kabina, DShK pulemyoti) oʻrnatiladi.

Shuningdek, qayta taʼmirlash ishi doirasida poydevor, stella, devor va gulchambarlar oʻrnatilgan poydevorlar yangilanadi.

Torpedo qayigʻining toʻliq oʻlchamli modelini ishlab chiqarish 2010-yil 1-aprelda yakunlandi. Prototip sifatida urush davridagi 123-bis qayiq turi tanlangan, ilgari poydevorda turgan qayiq esa keyingi urushdan keyingi seriyalarga tegishli edi. 2010-yil 3-aprelda yodgorlik asl joyiga oʻrnatildi.

## Manbalar
Energetikning haykali

**Energetikning haykali** — Donetskdagi 9 metr balandlikdagi simli gʻaltak bilan, qoʻllari yuqoriga koʻtarilgan, ularning orasidan uchqun oʻtib ketadigan montajchining haykali koʻrinishida taqdim etilgan. Haykal metalldan yasalgan. Yodgorlik 1979-yilda „Yujelektrosetstroy“ tramvay bekati yonida oʻrnatilgan va toʻgʻridan-toʻgʻri sobiq trest binosiga qaraydi. Donetsk energetiklarining shonli mehnati sharafiga yodgorlik oʻrnatildi.

Yodgorlik mualliflari arxitektor Protsenko V. D. va haykaltarosh Brin L. A.. Yodgorlik Donetskning Budyonnovskiy tumanidagi Krasnooktabrskaya koʻchasida joylashgan.

## Havolalar

* Donetsk shahrining yodgorliklari va yodgorliklari. Donetskdagi „Energetik“ yodgorligi.
* Donetsk yodgorliklari: Budennovka va Proletarka
* Donetskdagi „Energetik“ yodgorligi (Ukraina)
DellaMoneta

**Della Moneta** (italyanchadan. — „Pul haqida“) — 1751-yilda Ferdinando Galiani tomonidan yozilgan kitob. Iqtisodiyot boʻyicha, xususan, pul nazariyasi haqida birinchi maxsus risolalardan biri hisoblanadi (Adam Smitning „Xalq boyligining tabiati va sabablari haqidagi izlanishlar“ dan 25 yil oldin chop etilgan)

## Xulosa
Kitob hozirgacha pul nazariyasining standart boʻlimlari deb hisoblanadigan mavzularga mos keladigan beshta boʻlimdan iborat. Bunga pulning kelib chiqishi, pulning qiymati (shu jumladan, inflyatsiya va deflyatsiya), foizlar va pul-kredit siyosati kiradi.

## Pulning kelib chiqishi
Muallif pul tarixini yunonlar va Rimliklarga borib taqaladigan Italiyada koʻrib chiqadi. Pulning paydo boʻlishi haqida uning zamonidagi markaziy hokimiyat harakatlari natijasi sifatida fikrlashdan voz kechib, Galiani pul, odatda, savdoni yengillashtirish va qulay boʻlishi uchun oʻz-oʻzidan paydo boʻlgan, deb taxmin qiladi, bu Avstriya maktabining fikrlaridan bir asrdan oldinroq paydo boʻlgan.

## Pulning qiymati
Pulning qiymati masalasi kitobning butun mazmuni orqali oʻtadi. Muallif, pul va moddiy narsalarning qiymati odatda beqaror va ularning u yoki bu vaqtdagi foydaliligiga bogʻliq degan xulosaga keladi.

Zamonaviy eng katta foydalilik nazariyasi ham xuddi shu xulosaga keldi. Galiani, shuningdek, pul narxi talab va taklif oʻrtasidagi muvozanat sifatida ekanligi haqidagi gʻoyani ham qamrab oladi. Bu yoʻnalish faqat XX asrning oʻrtalaridagina chuqur oʻrganiladi. Galiani talab va taklifni iqtisodiy omillar sifatida koʻrib chiqqan birinchi odam boʻlishi ehtimoli mavjud.

## Metodologiya
Della Monetada Galiani falsafiy metodologiyadan foydalanishga harakat qiladi. Shuningdek, u boshqa oldingi iqtisodiy matnlarni buni qila olmasligi uchun tanqid qiladi. Misol uchun, u Monteskye haqida gapiradi, uning fikriga koʻra, Monteskyening kitobi Fransiya uchun zararli boʻlgan, chunki unda uslubiy xato mavjud boʻlib, muallif xohlagan narsa haqiqat deb berilgan va ilmiy qatʼiylikda kamchilik mavjud.

## kelib chiqishi
Galiani, pul qanday qilib va nimaga avvalgi ikki asrda Yevropaga bunday taʼsir koʻrsatgani haqidagi murakkab muzokaralarda yaxshi bilimga ega boʻlgan, shu jumladan, XVI asrda yuz bergan Ispaniyadagi narx inqilobi kabi holatlarda ham, bunda Yangi Dunyoda talon-toroj qilingan oltin oqimi oldin Ispaniyada, keyin esa butun Yevropada halokatli inflyatsiyaga olib kelgan. Ushbu inqiroz oqibatlari Galiani davriga qadar turli darajada sezilarli boʻlgan.

Galiani, shuningdek, siyosiy iqtisod sohasidagi oʻzidan oldingi tadqiqotlar, jumladan, Jon Lokk va Lyudoviko Muratori asarlari haqida ham eslab oʻtadi.

## Taʼsir qilish
Galiani kitobi Adam Smitdan tortib Karl Marks va Jozef Shumpetergacha turli yoʻnalishdagi iqtisodchilar tomonidan foydalanilgan.

## Tarjimalar

* Pul ustida: Della moneta tarjimasi (Piter R Toskano tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan), 1977, Ann Arbor, Michigan, Chikago universiteti uchun International University Microfilms.

## Manbalar
Akvakotta

**Akvakotta** (, „pishirilgan suv“) — bu dastlab dehqon taomlari boʻlgan issiq bulonga asoslangan italyan non shoʻrva. Shoʻrva janubiy Toskanadagi Maremma dengiz provinsiyasida paydo boʻlgan. Taom eskirgan nonni tayyorlash uchun vosita sifatida ixtiro qilingan. Akvakotaning eng keng tarqalgan ikkita turi — qoʻziqorinli akvakota va pepperoni bilan akvakota.

## Tarixi
Akvakotta retsepti Toskana oʻrmonida yashagan, juda kambagʻal boʻlgan koʻmir konchilari tomonidan ixtiro qilingan. Taom Maremma mintaqasidagi dehqonlar va choʻponlar tomonidan ham tayyorlanib, isteʼmol qilingan. Shoʻrva baʼzan antipasto sifatida xizmat qilgan, italyan oshxonasining birinchi taomi. Bugungi kunda shoʻrva Maremma va butun Italiyada mashhur taom boʻlib qolmoqda.

Akvakotta eskirgan, qotib qolgan nonni yegulik qilish usuli sifatida ixtiro qilingan. Yogʻoch ishlab chiqaruvchilar, koʻmirchilar va choʻponlar uzoq vaqt davomida uydan tashqarida ishlashgan, ular bilan non va boshqa mahsulotlarni olib kelishgan. "Tosh shoʻrva"ni oʻylab topgan bezori haqida afsona bor. U qishloqqa juda och keladi, lekin aholi uni boqish uchun hech narsa yoʻqligiga ishontira boshlaydilar, faqat toshlar qoladi. Shunda sershovqin toshdan osh tayyorlashni taklif qiladi. Qiziq boʻlgan qishloq ahli rozi boʻldi va makkor qishloq ahlini oʻzining „tosh“ oshiga turli masalliqlar qoʻshishga koʻndiradi. Bu afsonaning oʻzgarishlari bor, masalan, beva ayol va kambagʻal sayohatchi, rohib yoki askar.

## Masalliqlar
Tarixan akvakotaning asosiy tarkibiy qismlari suv, eskirgan non, piyoz, pomidor va zaytun moyi, shuningdek, turli sabzavotlar va qolgan ovqatlar edi. 1800-yillarning boshlarida baʼzi retseptlarda pomidor oʻrniga verjuice, pishmagan uzumdan tayyorlangan nordon sharbat ishlatilgan.

## Bizning vaqtda
Zamonaviy akvakota retseptlarida eskirgan, yangi yoki qovurilgan non va sabzavotli shoʻrva, tuxum, pishloqlar (*Parmigiano Reggiano* va *pecorino Toscano*), selderey, sarimsoq, rayhon, karam, limon sharbati, tuz, qalampir, kartoshka va boshqalar kabi masalliqlardan foydalaniladi. Baʼzi manbalarda qoʻziqorin, masalan, oq qoʻziqorinlari, yovvoyi oʻtlar va bargli sabzavotlar hamda rukkola, endive, yalpiz, mangold, tsirkoniy, kungaboqar koʻkatlari, suv valeriana va boshqalar kabi oʻtlar ishlatilishi mumkin. Taomning ustiga qovurilgan tuxum qoʻyiladi. Shoʻrva muddatidan oldin, har qanday joyda bir necha soatdan bir kungacha tayyorlanishi mumkin va muzlatgichda saqlanadi, keyin dastrxonga xizmat qilishdan oldin isitiladi. Shoʻrvani muzlatish orqali ham saqlash mumkin.

## Variatsiyalar
Akvuakotta con funghi — bu asosiy masalliq sifatida oq qoʻziqorinidan foydalanadi. Qoʻshimcha masalliqlardan non, shoʻrva yoki suv, konservalangan pomidor, parmezan, tuxum, yovvoyi yalpiz, sarimsoq, maydanoz, zaytun moyi, tuz va qalampir kiradi.

Akvuakotta con peperoni — selderey, qizil qalampir va sarimsoqni oʻz ichiga olgan akvakota shoʻrvasi.

## Manbalar
Dealflow

**Bitim oqimi (''dealflow'')** — moliyaviy atama boʻlib,  biznes takliflari yoki investitsiya loyihalariga boʻlgan  talablarni aks ettiradi. Venchur kapital fondlari, xususiy kapital fondlari, farishta investorlar va investitsiya banklari tomonidan foydalaniladi. Bu atama baʼzan barcha takliflar yigʻindisini ifodalash uchun ham qoʻllanadi. Agar tashkilotning daromadi yuqori va kapital loyihalari koʻp boʻlsa, uning samaradorligi maksimal darajada ortsa, kompaniyaning bitimlar oqimi yaʼni dealflowi „yaxshi“ hisoblanadi.

## '''Venchur moliyalashtirishda…'''
Eng mashhur va muvaffaqiyatli venchur fondlari har oy yuzlab biznes-rejalarni qoʻlga kiritishadi. Odatda venchur fondi ularning 0.25-0.5% nigina moliyalashtiradi xolos. Biznes farishtalari jamiyati odatda oyiga oʻnlab biznes rejalarni qoʻlga kiritishadi. Shuning uchun ham yuqori foizlarda moliyalashtirishadi. (0.5%-1.0%) Agar kompaniya skrining jarayonidan oʻtgan va toʻliq aʼzolikka taklif etilgan boʻlsa, uning moliyalashtirish imkoniyati 18% ga ortadi.

## oqim manbalari bilan shugʻullanish
Deal flow bir nechta manbalarga ega boʻlishi mumkin. Eng qimmatli loyihalar koʻpincha tadbirkorlar yoki fond ilgari sarmoya kiritgan kompaniyalardan keladi;bitim uchun sindikat yaratmoqchi boʻlgan boshqa fondlardan; fondning investitsiya mezonlari bilan tanish boʻlgan mutaxassislardan (masalan, huquqshunos va buxgalterlar). Koʻpgina venchur kapital fondlari va biznes farishta jamiyatlari ham „transomda“ biznes-rejalarni qabul qiladilar, yaʼni. moliyalashtiruvchi tashkilot bilan ilgari aloqasi boʻlmagan kompaniyalarning rejalari. Biroq, amalda, bunday „bogʻlanmagan“ rejalar moliyalashtirishni olish ehtimoli ancha past.

Samarali bitimlar oqimini yaratish va qoʻllab-quvvatlash uchun venchur fondlari va biznes farishtalar oʻz vaqtlarining katta qismini biznesni rivojlantirishga bagʻishlaydilar — xabardorlikni oshirish, nutq soʻzlash, blog yuritish va dastlabki bosqichdagi kompaniyalar bilan ishlaydigan boshqa tashkilotlar bilan muloqot qilish. Venchur investorlari va biznes farishtalari muntazam ravishda konferentsiyalar va yarmarkalarda qatnashadilar, ularda kompaniyalar investorlarni oʻz biznesining xususiyatlari bilan tanishtiradilar.

## Yana qarang

* Venchur kapitali
* Toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar fondi

## Manbalar
Akaraje

**Akaraje** () — tozalangan noʻxatdan tayyorlangan taom boʻlib, dumaloq shaklda, palma yogʻida qovuriladi, Braziliya va Nigeriya oshxonasining anʼanaviy taomlaridan biridir. Qovurilgan qisqichbaqalar, kaju yongʻoqlari, marul, yashil va qizil pomidor, achchiq qalampir sousi, loviya, zanjabil, sarimsoq va boshqa qoʻshimcha masalliqlar sifatida dasturxonga xizmat qilinishi mumkin.

Bu taom Braziliyaning shimoli-sharqiy shtati Bahia shahrida, ayniqsa Salvador shahrida, koʻcha taomi sifatida keng tarqalgan boʻlib, Nigeriya, Gana, Togo va Beninning aksariyat qismlarida ham mashhur. Braziliyada u XVI-asrda Gʻarbiy Afrikadan qullar olib kelinishi boshlanganidan keyin paydo boʻlgan.

Braziliyaning Baxiya shtatida akaraja sotuvchi Baiana do acarajé (*baianas*) deb nomlangan butun bir ijtimoiy guruhi mavjud; ularning deyarli barchasi afro-braziliyalik ayollar va oʻziga xos kiyim kiyishadi: oq rangli bosma liboslar, sharflar, maxsus shakldagi shlyapalar, rangli marjonlarni. Ularning jozibali qoʻshiqlari va qiyofasi ushbu Braziliya davlati madaniyatining bir qismiga aylandi.

## Manbalar
Dea Dia

**Dea Dia** — qadimgi Rim dinida unumdorlik (fertillik) va oʻsish maʼbudasi. Baʼzan (ayniqsa, bunday tasvirlar XIX-asrda keng tarqalgan) u Ceres bilan, baʼzan esa Demeter bilan, uning yunoncha ekvivalenti yoki boshqa xudolar bilan birlashtirilgan.

## Kult
Dea Dia Tserera sharafiga oʻtkaziladigan Ambarvaliya festivalida sajda qilingan. Har yili may oyida, kamdan-kam hollarda iyun oyining boshida, uning ruhoniylari Arval aka -uka maʼbuda sharafiga uch kunlik bayramlar oʻtkazdilar va birinchi kun tayyorgarlik kuni edi. Ularning ibodatxonasi Rimdan tashqarida, Tiberning oʻng qirgʻogʻidagi kichik oʻrmonda joylashgan edi. Qurbonlik uchun chorva mollari: choʻchqalar, sigirlar, qoʻylar soʻyilgan. Ular jumhuriyat davrida soʻzlari tushunarsiz boʻlgan qoʻshiq kuylashardi. Maʼbadga kiraverishda qozonlar tashlangan. Ovqatlanish va musobaqalar tashkil etilar edi. Ibodatda temir buyumlardan foydalanishga ruxsat berilmagan.

Maʼbudaga sigʻinish erta Rim davriga borib taqaladi. Avgust davrida u tubdan oʻzgardi.

1570-yilda aka-uka Arvallar arxivi yozilgan taxtachalar topiladi. Keyin bu joyda 1699, 1866 va 1871-yillarda qazish ishlari olib borilgan.

## Manbalar
Aki va tuzlangan baliq

**Aki va tuzlangan baliq** — aki mevasi va tuzlangan treskadan tayyorlangan Yamayka milliy taomidir.

## Tarixi
Aki mevasi Yamaykaning milliy mevasi hisoblanadi. U 1725-yilgacha Ganadan Karib dengiziga olib kelingan, chunki „Aki“ Akan xalqining boshqa nomi, Achem. Mevaning ilmiy nomi 1793-yilda mevani Yamaykadan Kyu (Angliya) Qirollik botanika bogʻiga yetkazgan va uni fanga kiritgan kapitan Uilyam Blig sharafiga nomlangan. Mevaning baʼzi qismlari, masalan, pishib yetish bosqichidagi kurtaklari va terilari zaharli boʻlgani sababli, AQSh kabi mamlakatlarga import qilishda transport cheklovlari mavjud. Tuzli treska Yamaykaga qullar uchun mustahkam va arzon oqsil manbai sifatida keltirilgan edi.

## Tayyorlanishi
Taomni tayyorlash uchun tuzlangan treska qaynatilgan aki, piyoz, qalampir, pomidor bilan qovuriladi, soʻngra quruq qalampir kabi ziravorlar qoʻshiladi. Uni bekon va pomidor bilan bezash mumkin va odatda nonushta uchun non, qattiq xamirli non, chuchvara yoki qaynatilgan yashil banan bilan birga dasturxonga marxamat qilinadi.

Aki va tuzlangan baliqni guruch va loviya yoki oddiy oq guruch bilan ham isteʼmol qilish mumkin. Ziravorlar (piyoz, batun-piyoz, timyan, sarimsoq) va tuzlangan baliqni oddiy guruch bilan birlashtirganda, u koʻpincha „ziravorlangan guruch“ deb ataladi, uni bir qozonda, shu jumladan aki bilan birgalilkda pishirish mumkin.

## Pop madaniyatida
Akki va tuzlangan baliq Yamaykaning milliy taomi hisoblanadi. Yamaykalik sprinter Useyn Bolt nonushta uchun tez-tez aki va tuzlangan baliq isteʼmol qiladi, deb yozadi The Guardian 1956-yilgi „Yamayka bilan xayrashuv“ „Ackee rice, saltfish are nice“ qoʻshigʻi kuylanadi.

## Manbalar
Shokoladli bekon

**Shokoladli bekon** — shokolad qatlami bilan qoplangan qovurilgan bekondan tashkil topgan Amerika pazandalik taomidir. Taomga dengiz tuzi, maydalangan pista yoki bodom qoʻshilishi mumkin. Taom XXI-asrning boshlarida juda mashhur boʻladi va pazandalik televizion dasturlarida bir necha bor paydo boʻladi. Koʻpincha yarmarkalarda xizmat qiladi, bu yerda odatda bunday glazur tayyorlash uchun shokoladli muz alohida sotiladi.

## Tarqalishi

Shokolad bilan qoplangan bekon hozirda Qoʻshma Shtatlarning koʻp joylarida ekzotik taom sifatida sotiladi. Bu birinchilardan boʻlib Minnesota shtati yarmarkasida Pig Lickers („choʻchqa goʻshti qand“) nomi ostida taqdim etilgan; xuddi shu nom ostida Kaliforniyadagi Santa Cruz Boardwalk attraksion parkida va Nyu-Yorkda Pig Candy („choʻchqa goʻshti shirinliklari“) nomi bilan sotiladi. Taom, shuningdek, „Dinner: Impossible“ teledasturida paydo boʻladi, u yerda u Wildwood, Nyu-Jersi qirgʻogʻida sotiladigan taomlarni lazzatlanishga aylantirish „missiyasi“ doirasida taqdim etilgan.

Shokolad bilan qoplangan bekon bar Chikagodagi hashamatli shokolad kompaniyasi Vosges Haut-Chocolate tomonidan Moʻs Bacon Bar nomi bilan sotiladi. Barda dudlangan bekon, dudlangan tuz va sutli shokolad mavjud. Kompaniya bu barlarni Londonga birinchi marta olib kelganida, ular birinchi kuniyoq sotilgan.

Shokolad bilan qoplangan bekon juda turlicha sharhlar olgan: masalan, britaniyalik jurnalistlardan biri „Bu men yegan eng yomon taom, toʻla kuldondan olingan shokoladga oʻxshaydi“ deb yozgan. Boshqa tomondan, shokolad 2009-yil Florida shtati yarmarkasida paydo boʻlganida, bir jurnalist bu taomni „qovurilgan Pepsi-Coladan beri eng yaxshi narsa“ deb atadi. Ishlab chiqarish jarayoni suratga olingan va Time Magazine veb-saytida chop etilgan.

## Tayyorlanishi va variantlar

Odatda, anʼanaviy dudlangan bekon chiziqlar bilan kesilgan taom uchun ishlatiladi. U avval qovuriladi, keyin eritilgan shokoladga botiriladi, soʻngra sovutiladi va boshqa bezaklar qoʻshiladi. Bir oʻzgarishda, bekon qisman suvga botib, shokolad bilan qoplanmagan qismini qoldiradi.

Boshqa variantlarga, shuningdek, Nyu-York Tayms gazetasining „bekon va koʻpirtirilgan qaymoqli shirinliklar“ retsepti asosidagi shokoladli bekon kublari va martinini bezash uchun ishlatiladigan jigarrang shakar bekonlari kiradi.

## Manbalar
EOS.IO

**EOS.IO ―** bu markazlashtirilmagan ilovalarni yaratish uchun aqlli shartnomalarni qoʻllab-quvvatlovchi markazlashtirilmagan platforma sifatida ishlaydigan blokcheyndir. Blokcheynning asosi EOS kriptovalyutasi hisoblanadi.

2018-yil 26-iyul holatiga koʻra, kapitallashuvi 7,5 milliard dollardan ortiq boʻlgan EOS barcha kriptovalyutalar orasida kapitallashuv boʻyicha beshinchi oʻrinni egallaydi.

2019-yilda Weiss Ratings agentligi kriptovalyutaga eng yuqori „A“ bahosini berdi. EOS „yangi Internetning asosi“ boʻlishga urinishda Efiriumga raqobatchi hisoblanadi.

## '''Tarixi'''
2017-yili chop etilgan tasnifga koʻra, platforma block.one xususiy kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Ochiq kodli ilova 2018-yil 1-iyun kuni taqdim etildi.

Loyihaning birinchi sinov tarmogʻi Dawn 1.0 deb nomlanib, 2017-yil 3-sentabrda ishga tushirilgan. Sinov tarmogʻining keyingi versiyalari Dawn 2.0 2017-yil 4-dekabrda, Dawn 3.0 2018-yil 25-yanvarda, Dawn 4.0 2018-yil 7-mayda ishga tushirilgan.

2017-yil iyun oyida EOS.IO platformasi ommaga taqdim etildi. 2018-yil 10-iyunda hamjamiyat oʻzining asosiy tarmogʻini ishga tushirdi.

2019-yil sentabr oyida EOS.IO platformasi tomonidan quvvatlanuvchi blok.one kriptovalyutasi 4 milliard dollarlik roʻyxatdan oʻtmagan ICO uchun AQSh Qimmatli qogʻozlar va birjalar komissiyasiga 24 million dollar jarima toʻlashga rozi boʻldi. Masala echimida qayta tiklash taklifiga, tokenlarni roʻyxatdan oʻtkazishga yoki har qanday diskvalifikatsiyaga ehtiyoj boʻlmadi.

## Tanqid
Whiteblock va ConsenSys benchmarking firmasi tomonidan asosiy blokcheyn protokollarini oʻrganish shuni koʻrsatadiki, EOS blokcheyn emas, balki kriptografiyadan foydalanmaydigan va tranzaksiya bilan bogʻliq barcha maʼlumotlarni Chainbase jadvali shaklida saqlaydigan bulutli hisoblash xizmati xolosdir. Keyinchalik ushbu tadqiqot rad qilindi va Core ishlab chiqaruvchisi EOS Wanderingbort tanqidi chiqdi. Wanderingbort aytishicha, Efirium tranzaksiyalar „ravshan holatda“ qayd etilishi bilan farq qiladi. Na Bitkoin, na EOS Efirium va Whiteblock bu farqdan foydalanib oʻz taʼrifi boʻyicha „YeOS blokcheyn emas“ deb daʼvo qilishni istagani kabi ish qilmaydi.

## Manbalar
Shturm (yodgorlik)

**Shturm** — Yashil shon-sharaf kamariga kiritilgan yodgorlik. Yodgorlik majmuasiga Yam-Izhora qishlogʻidagi stela (1944-yilda oʻrnatilgan, meʼmor Ya. M. Zelyoniy) va Moskva shossesining 29-km.dagi obelisk (1957, arxitektor M. TO. Melikov).

Stela 1942-yil iyun oyida Kolpin va Yam-Izhora oʻrtasidagi Leningrad frontida jang qilgan 55-armiya (diviziya qoʻmondoni — polkovnik S. I. Donskov) tarkibiga kirgan 268-oʻqchilar diviziyasi askarlarining jasorati xotirasiga oʻrnatilgan.

Obelisk burilishda ham oʻrnatildi, u yerda 1941-yil sentabr oyida Germaniyaning Leningradga hujumi toʻxtatilgan.

## Adabiyotlar
* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.
* Ю. А. Лукьянов. Зелёный пояс Славы. — Л.: Лениздат, 1972. — 278 с. — (Ленинградцы — защитникам города). — 30 000 экз.
## Havolalar
* мемориал «Штурм»
Dilshod Choriyev

**Dilshod Qobilmuhamadovich Choriyev** (1985-yil 3-iyul Qashqadaryo viloyatida tugʻilgan) — oʻzbek dzyudochisi, Oʻzbekiston chempionatlari sovrindori, Osiyo chempionatlari chempioni va sovrindori, Osiyo oʻyinlari va jahon chempionati sovrindori. 2012-yil Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi.

## Sport faoliyati
Oʻrta vazn toifasida (90&nbsp;kg gacha) ishtirok etadi. Oʻzbekiston chempionatlarining bronza (2004-yilda) va kumush (2014-yilda) medallari  sovrindori sanaladi. 2009-yilda Choriyev Taypeydagi Osiyo chempionati kumush, Rotterdamdagi jahon chempionati bronza medalini qoʻlga kiritadi. Keyingi yili Guanchjoudagi Osiyo oʻyinlarida ikkinchi oʻrin tutib, 2011-yilda Abu-Dabidagi Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori boʻladi. 2012-yili Toshkentda oʻtkazilgan uy chempionatida Choriyev qitʼa chempioni boʻladi. 2014-yilda Incheonda yana Osiyo oʻyinlari kumush medalini qoʻlga kiritadi.

2012-yilda Londondagi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Choriyev ilk jangida yaponiyalik Masashi Nishiyamaga yutqazib qoʻyadi. Tasalli seriyasida u shved Markus Nayman va vengriyalik Tamas Madaras ustidan gʻalaba qozonadi, ammo braziliyalik Tiago Kamilga imkoniyatni boy berib, hisob natijasida yettinchi oʻrinni egalladi.

## Havolalar
* Dilshod Choriyev — *judoinside.com*
EteRNA

**EteRNA** — bu Karnegi-Mellon universiteti va Stenford universiteti ishlab chiqqan brauzer oʻyini boʻlib, u oʻyinchilarni RNK foldingga oid boshqotirmalarni echishga qiziqtiradi. Loyihani Milliy fan fondi moliyalashtiradi.

Loyiha Foldit oʻyiniga oʻxshaydi (bu ikki oʻyinni ishlab chiquvchilar roʻyxati qisman bir-biriga mos keladi): boshqotirmalar foydalanuvchi strategiyalarini tahlil qilgandan soʻng mavjud algoritmlarni yaxshilash maqsadida masalalarni hal qilish uchun inson qobiliyatidan foydalanadi. Tadqiqotchilar RNK haqidagi fundamental savollarga javob topish uchun kraudsorsing va kollektiv intellekt yordamidan umid qilmoqda. Bundan tashqari, eng yuqori ball toʻplagan modellar Stenford universiteti biokimyo laboratoriyasida sintezlanadi; ularning koʻrsatkichi kompyuter modellarini yanada takomillashtirish maqsadida kompyuter hisob-kitoblari asosida chiqarilgan natijalar bilan taqqoslanadi.

Oxir-oqibat, tadqiqotchilar RNK sintezining kutilgan shakllarga ketma-ket taxlanishiga imkon beradigan „toʻliq va takrorlanuvchi qoidalar toʻplamini“ aniqlashga umid qilmoqda. Loyiha rahbarlari ushbu asosiy prinsiplarni aniqlash RNK ​​asosida nanomashinalar va kalitlar ishlab chiqishni oldinga siljitishiga umid bogʻlamoqda. Loyiha yaratuvchilari foydalanuvchilarning, ayniqsa, tadqiqotchi boʻlmaganlarning qarorlaridan hayratda qoldi: ularning „ijodkorligi kerakli javobning toʻgʻri shaklini qanday tasavvur qilishi bilan cheklanib qolmaydi“.

2011-yil avgust holatiga koʻra, 26 mingga yaqin oʻyinchi oʻz hissasini qoʻshgan va 306 dan ortiq konstruksiyalar sintez qilingan.

## Manbalar
Braydlveyl sharsharasi

**Braydlveyl sharsharasi** () — Kaliforniyadagi (AQSh) Yosemit milliy bogʻida joylashgan eng mashhur sharsharalardan biri. Suv tushishi balandligi 189 m.

Oʻzbek tiliga tarjima qilingan *Bridalveil*  "kelinning yopinchiqi" degan ma'noni anglatadi - aftidan, ular sharshara atrofida sochilib, oʻziga xos oq shleyf hosil qiluvchi kichik suv tomchilari hosil qilganligi sababli. Yosemit vodiysida yashagan *Avanichi*  bu sharsharani "Pohono" deb atashgan, bu "shamolning ruhi" degan ma'noni anglatadi ().

## Geografiya
Sharshara Yosemit vodiysining janubiy tomonida, *Bridalveyl daryosida* joylashgan boʻlib, u qulagandan keyin bir necha shoxlarga boʻlinib, vodiyning asosiy suv arteriyasi boʻlgan Mersed daryosiga quyiladi. Bridalveil dayrosi Ostrender ko'lidan oqib chiqadi bu taxminan sharsharaninh janubi-sharqda.

Braydleveyl sharsharasi ikki togʻ oraligʻida jouyashgan: sharqda *Katedral* togʻ va g'arbda  *Lining tower*  joylashgan. Sharshara qarshisida, vodiy boʻylab biroz balandroqda (ya'ni sharqda), shimoliy tomonda mashhur El Kapitan tog'i (balandligi 2307 m) hamda Ribbon sharsharas joylashgani.

## Turistik marshrutlar
Sharshara etagiga boradigan yoʻl Yosemit vodiysining janubiy tomonida joylashgan yoʻl boʻylab joylashgan *Braydveyl sharsharasi* toʻxtash joyidan boshlanadi (Soutside *Drive*). Bu oson va qisqa yonalish, taxminan 0,8 kmlik yolak boʻylab sayohat va taxminan 20 daqiqa davom etadi. Soʻqmoq yaxshi holatda, ammo qishda muz bilan qoplanishi mumkin.

## Fotogalereya

Fayl:Bridalveil fall 2010.JPG|Braydlveyl sharsharasining pastdan koʻrinishi
Fayl:A rainbow over Bridalveil Fall seen from Tunnel View in Yosemite NP2.jpg|Sharshara va uning sharqidagi togʻlarning koʻrinishi
Fayl:Yosemite Valley - Yosemite National Park CA.jpg|chapda El Kapitan togʻi, oʻngda Braydlveyl sharsharasi
Fayl:Bridalveil Fall during Spring 2012.jpg|Sharshara etagidan yana bir koʻrinish, kamalak chayqalishini koʻrsatmoqda


## Havolalar
Distributed Proofreaders

**Distributed Proofreaders ―** bu „Gutenberg“ loyihasi uchun kitoblarni raqamlashtirish veb-loyihasi. Loyihaning gʻoyasi skanerdan oʻtkazish bosqichidan tortib, tayyor matnni „Gutenberg“ veb-saytiga joylashtirishgacha boʻlgan elektron kitoblar yaratuvchi koʻplab koʻngillilar hamkorligidagi ishlardan iborat.

Loyiha 2000-yilda yaratilgan, shundan beri uning aʼzolarining saʼy-harakati bilan „Gutenberg“ loyihasi katalogi 15 mingdan ortiq kitob bilan toʻldirildi. Bu son har oyda oʻrtacha 150-200 kitobga koʻpayadi. Har kuni 2 mingdan ortiq sahifa tuzatishlarning birinchi bosqichidan oʻtadi.

Tarixiy sabablarga koʻra sayt yunikodni qoʻllab-quvvatlamaydi, shuning uchun loyiha doirasida kitoblar raqamlashtiriladigan tillar soni juda cheklangan. 2009-yil aprel holatiga koʻra tillar roʻyxati quyidagicha:

* ingliz
* fransuz
* nemis
* ispan
* italyan
* holland
* portugal
* dat
* norveg
* irland

Ayrim boshqa tillardagi, jumladan, slavyan tilidagi kitoblar yunikodni qoʻllab-quvvatlaydigan Distributed Proofreaders Europe loyihasi tomonidan boshqariladi.

## '''Kitob yaratish bosqichlari'''
Birinchi bosqichda mualliflik huquqi himoyalanmagan kitoblar skanerlanadi va xat tanitiladi. Kitoblarning kattagina qismi skanerlash bosqichini chetlab oʻtib, loyihaga kiradi, Internet Archive, Google Books va shunga oʻxshash manbalar shular sirasiga kiradi.

Xat tanitish natijasida, odatda, maʼlum miqdordagi tanitish xatolarini oʻz ichiga olgan matn olinadi. Shu munosabat bilan matn uch bosqichli oʻqib tuzatish jarayonidan oʻtadi, bu jarayonda musahhih ekranda skanerdan olingan tasvirni ham, matnning joriy versiyasini ham koʻradi.

Keyin kitob ikki bosqichli formatlash jarayonidan oʻtadi, oldingi bosqichda boʻlgani kabi, matnni iloji boricha muallif versiyasiga yaqin saqlashga eng katta eʼtibor beriladi.

Formatlangan matn soʻnggi ishlov berish (*post-processing*) deb ataladigan jarayondan, keyin esa yakuniy tekshiruvdan oʻtadi. Shundan soʻng, kitob „Gutenberg“ veb-saytiga yuklash uchun tayyor, deb hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Tarqalgan korrektorlar loyihasining veb-sayti
* Tarqalgan korrektorlar Yevropa
Konchilar shon-sharafi yodgorligi

**Konchilar shon-sharafi yodgorligi** ― Qaragʻanda shahrining monumental sanʼati obʼyektlari va ramzlaridan biridir.

Yodgorlik 1974-yilda Qaraganda koʻmir havzasi tomonidan 2 million tonna koʻmir qazib olish sharafiga oʻrnatilgan va Markaziy madaniyat hamda istirohat bogʻining asosiy kirish eshigi oldidagi maydonda, konchilar Madaniyat saroyi roʻparasida joylashgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh A. Bilik, Dnepropetrovsk viloyatida (Ukraina) tugʻilgan va meʼmor A. Malkov.

## Tarixi
1969-yilda kelajakdagi yodgorlik uchun eng yaxshi loyiha uchun Butunittifoq tanlovi eʼlon qilingan. Tanlovda g‘olib bo‘lish uchun Minsk, Sverdlovsk, Olma-Ota shaharlaridan kelgan haykaltaroshlar ham borgan 11 nafar daʼvogar bor edi. Natijada haykaltarosh A.Bilik va meʼmor A.Malkov tomonidan taklif etilgan loyiha g‘olib bo‘ldi. Kelajakda aynan shu loyiha asos qilib olindi va biroz oʻzgartirishlar bilan amalga oshirildi. A.Bilik haykal ustida bir yil davomida Moskvada mashhur haykaltarosh Merkulov ustaxonasida ishlagan. Keyin yodgorlikni turli xil tasdiqlash, tayyorlash, quyish va oʻrnatish uchun bir necha yil kerak boʻlgan. Faqat 1974-yilda yodgorlik nihoyat Qaraganda shahri maydonida oʻz oʻrnini egalladi, oʻsha paytdan beri u shaharning norasmiy ramziga aylandi, yodgorlik tasviri koʻpincha gazeta sarlavhalarida otkritkalar va konvertlarda chop etilar edi.

## Tavsif
„Konchi shon-sharafi“ haykalining vazni 20 tonnani tashkil etadi, uni ishlab chiqarishga modellar yaratish va quyish xarajatlarini hisobga olgan holda 30 tonna bronza sarflangan.

Konchilarning qomati bronzadan boʻlib, vaqt oʻtishi bilan metall olijanob patina bilan qoplangan. Poydevor betondan yasalgan va jilolangan granit bloklari bilan qoplangan.

Yodgorlikni yaratishda SSSR-ning koʻplab millatlari va viloyatlari vakillarining qoʻli bor. Hali tayyor shaklga ega boʻlmagan holda, yodgorlik Moskva va Leningradga tashrif buyurishga muvaffaq boʻldi va uning poydevori uchun toshlar Olma-Otada qayta ishlandi.

Yodgorlikdagi ikkita konchi — jamoaviy tasvir — hech qaysi usta uchun suratga tushmagan, shunga qaramay, u bir necha marta konlarga tushib, konchilarning mashaqqatli mehnatidan xabardor edi. Keyinchalik ustaning oʻzi eslaganidek, yodgorlik gʻoyasi rassomning togʻ-kon ishlaridan olgan taassurotlaridan kelib chiqqan. 31-shaxtada Bilik konchilar bilan muloqot qildi, eskizlar tuzadi. U lavaga tushganida, „butun yer mening ustimga tushayotganday tuyuldi“, deydi. Ayniqsa, tunnel qulab tushmasligi uchun hamma narsani qilayotgan mahkamlagichlarning ishi meni hayratda qoldirdi. Va umuman olganda, konchilar uning xotirasida aynan shu qatlamni ularning ustida ushlab turish istagi bilan muhrlangan. Bu kuchli yuqoriga harakat haykaltaroshlikda ramziy ravishda ifodalangan.

## Adabiyotlar
* Иванина Н.И. Художник Билык // Билык А. Жизнь в искусстве: Творческо-биографический альбом. - Караганда, 2009. - с.65-76
## Manbalar
Aks-sado

**Aks-sado** (kalm. Duurin) — Qalmogʻistonning Elista shahrining koʻcha haykallaridan biri. Mahalliy *Arbatning* boshida Lenin koʻchasida joylashgan.

## Tarixi
"Aks-sado" haykaltaroshlik kompozitsiyasi 1996-yil iyun oyi boshida ochilgan. Haykal muallifi N. Evseeva. Haykal bronzadan yasalgan, haykalning balandligi 3,5 metrni tashkil qiladi.

## Tavsif
Haykalda qalmoqlarning "Jangar" dostonining ijrochisi boʻlgan jongarchining „tizza choʻkib oʻtirgan“ holatida oʻtirgani tasvirlangan (kalm. övglod) va qalmoqcha cholgʻu asbobi, dombraning bir turi "xuura" chalgan holda tasvir etilgan. Jangarchi dombrani ohista yuragiga bosadi, bu esa torlarning yaxlit tovushini va qalmiq xalqining ruhi boʻlgan „Jangar“ dostonining ijrosini ifodalaydi. Dombra va „Jangar“ dostoni asrlar davomida qalmiq xalqining aks-sadosidek yangraydi.

## Adabiyotlar
* Эхо, Элиста: диалог времен: Памятники истории и культуры: Фотоальбом, Составители Л. Б. Зулаева, Л. Е. Устинова, Д. Б. Дорджиева, Элиста, Калмыцкое книжное издательство, 2004, стр 42.
* Чувства, запечатлённые в бронзе, Об открытии скульптурной композиции «Эхо», Известия Калмыкии, 1996, 4 июня.
Face ID

**Face ID** — Apple tomonidan ishlab chiqilgan va birinchi marta *iPhone X* qoʻllandi. *Face ID* smartfonida ishlatilgan inson yuzining volumetrik-mekansal shakli skaneri Apple tomonidan 12-sentabr 2017-yilida taqdim etildi va „Touch ID“barmoq izlari sensorini almashtirdi. Yangi sensor (haqiqiy chuqur kamera yoki vaqt-parvoz kamerasi) qurilmani qulfdan chiqarish, iTunes Store, App Store va *iBooks Store-da* xarid qilish, Apple Pay-da toʻlash uchun kartalarni tanlash imkonini beradi.

## Xavfsizlik
Face ID-dan foydalanishni boshlash uchun siz parol yaratishingiz kerak. iPhone X, XS/XS Max, XR, 11, 11 Pro/11 Pro Max, 12/12 Pro/12 Pro Max, 13/13 Pro/13 Pro Max qurilmalarini qulfdan chiqarish uchun talab qilinadi, agar smartfon qayta ishga tushirilgan yoki uzoq vaqt ishlatilmagandan soʻng (48 soat) yoki parol oxirgi 6,5 kun ichida (156 soat) kiritilmagan boʻlsa va oxirgi 4 soat ichida qulfdan chiqarilmagan boʻlsa parolni kiritish kerak boʻladi.

Appleʼga koʻra, shifrlangan *biometrik maʼlumotlar* qurilmaning oʻzida, protsessor ichida saqlanadi (iPhone X — *A11 Bionic* uchun) va uni hech qayerga joʻnatib boʻlmaydi. Apple kompaniyasining fikriga koʻra, bu tasvirning oʻzi emas, balki skanerlangan yuzning matematik koʻrinishidir.

Face ID texnologiyasi oʻz-oʻzidan oʻrganiladi, u smartfon protsessoridagi *neyron tarmoqlar* orqali yuzdagi oʻzgarishlarni eslaydi. Face ID birinchi marta iPhone X paydo boʻldi. Face ID Apple Pay toʻlov tizimi orqali xarid qilish, iOS uchun Sozlamalar ilovasida parollarni koʻrish, iTunes Store, App Store, iBooks Store-da xarid qilish, 1Password parol menejeri va baʼzi bank ilovalari kabi uchinchi tomon ilovalarini ochish uchun ishlatiladi.

## Face ID bilan qurilmalar

* iPhone X
* iPhone XR
* iPhone XS
* iPhone XS Max
* iPhone 11
* iPhone 11 Pro
* iPhone 11 Pro Max
* iPhone 12 mini
* iPhone 12
* iPhone 12 Pro
* iPhone 12 Pro Max
* iPhone 13 mini
* IPhone 13
* iPhone 13 Pro
* iPhone 13 Pro Max
* iPhone 14
* iPhone 14 Plus
* iPhone 14 Pro
* iPhone 14 Pro Max
* iPad Pro (3-avlod)
* iPad Pro (4-avlod)
* iPad Pro (5-avlod)

* Touch ID

## Manbalar

## Havolalar

* https://support.apple.com/ru-ru/HT208108
* https://hitech.vesti.ru/article/677859/
* https://www.kaspersky.ru/blog/apple-face-id-security/18732/