Angela Carter

**Angela Olive Pearce** (ilgari **Carter**, qizlik familiyasi; **Stalker**; 7-may 1940 — 16-fevral 1992), **Angela Carter** nomidan nashr etgan, ingliz romanchi, qisqa hikoya yozuvchi, shoir va jurnalist edi. U asosan „*The Bloody Chamber*“ (1979) nomli kitobi bilan tanilgan. 1984-yilda uning „The Company of Wolves“" nomli qisqa hikoyasi shu nomli filmga oʻzgartirildi. 2008-yilda *The Times* „The 50 greatest British writers since 1945“ roʻyxatida Carter oʻninchi oʻrinni egalladi. 2012-yilda „*Nights at the Circus*“ James Tait Black Memorial Prize eng yaxshi gʻolibi sifatida tanlandi.

## Biografiya
Angela Olive Stalker 1940-yilda Istborn shahrida tugʻilgan, Sophia Olive (qizlik familiyasi; Farthing; 1905-1969) Selfridgening kassiri va jurnalist Hugh Alexander Stalker (1896-1988) ning oilasida tugʻilgan, Carter bolaligida Yorkshiredagi onasi tarafidagi buvisi bilan yashash uchun evakuatsiya qilingan. Londondagi Streatham and Clapham High Schoolda oʻqiganidan soʻng, u oʻz otasining izidan yurib, The Croydon Advertiserda jurnalist sifatida ishlashni boshladi. Carter University of Bristolda oʻqigan va ingliz adabiyotini oʻrgangan.

U ikki marta turmushga chiqdi, birinchi marta 1960-yilda Paul Carterga, 1972-yilda u bilan ajrashdi. 1969-yilda u Somerset Maugham Award daromadidan eridan ayrilganini va ikki yil davomida Tokioga koʻchib oʻtganini, u yerda *Nothing Sacred* (1982) da „ayol boʻlish nimani anglatishini oʻrgangan va radikallashganini“ taʼkidlagan. U oʻsha yerda oʻz tajribalari haqida „New Society“ jurnalining maqolalarida yozgan va „Fireworks: Nine Profane Pieces“ (1974), shuningdek „The Infernal Desire Machines of Doctor Hoffman“ (1972) da ham koʻrish mumkin.

Keyinchalik u AQSh, Osiyo va Yevropani oʻzi uchun kashf etdi va shu tufayli u frantsuz va nemis tillarida nutqning ravonligiga erishdi. U 1970-yillarning oxirida va 1980-yillarning koʻp qismini Sheffield University, Brown universiteti, University of Adelaide, va University of East Anglia kabi universitetlarda writer in residence sifatida oʻtkazdi. 1977-yilda Carter Mark Pearce bilan uchrashdi, u bilan uning bitta oʻgʻili bor edi va oʻlimidan oz oldin u Markga turmushga chiqdi. 1979-yilda „*The Bloody Chamber*“ va uning feministlik essesi „*The Sadeian Woman and the Ideology of Pornography*“ paydo boʻldi. Uning „The Bloody Chamber“ asari bilan qayta yozish uning hikoyalardagi essenistik qarashlarini buzish uchun kuchli vosita boʻldi. 1985-yilda Carterni Helen Cagney bilan intervyusida, kitobida qayta yozgan hikoyalari haqiqiy hayotda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan voqealardan kelib chiqqanligini taʼkidlaydi. U ochiqchasiga shunday deydi: „Shu sababli, men meni qiziqtirgan narsa bu afsonalar va folklor voqealar va muayyan hodisalarni maʼnoga keltirish usullari boʻlgani haqida oʻylayman“. Shuning uchun Sarah Gamble Carterning kitobi uning moddiy tarafdorligini, yaʼni „har kuni hayotning haqiqiy sharoitlarini oʻrganish uchun u bilan qanday qilib foydalanish mumkinligini koʻrsatish uchun afsonalarni yerga qaytarishni istaganini“ koʻrsatadi, deb aytdi. Uning keyinchalik essesida bu suverensionist nuqtai nazarni dekonstruksionist tarzda qoʻllab-quvvatladi. Esseyida, yozuvchi Marina Warnerning soʻzlariga koʻra, "Carter „*The Bloody Chamber*.“ ning asosi boʻlgan dalillarni dekonstruksiya qiladi. Bu istak va uning yoʻq qilinishi, ayollarning oʻz-oʻzini yoqib yuborishi, ayollar qanday qilib oʻzlarining qullik holati bilan til biriktirishlari haqida. U oʻz davrining anʼanaviy feministidan koʻra koʻproq mustaqil fikrli boʻlgan".

Carter fantastikalarning samarali yozuvchisi boʻlishidan tashqari, „The Guardian“, „The Independent“ va „New Statesman“ jurnallariga koʻplab maqolalar kiritgan. U bir qator qisqa hikoyalarini radio uchun oʻzgartirgan va Richard Dadd va Ronald Firbank haqida ikkita original radio dramasini yozgan. Uning ikkita fantastikasi filmga moslashtirilgan: The Company of Wolves (1984) va The Magic Toyshop (1967). U ikkala moslashuvda ham faol ishtirok etgan; uning ssenariylari keyinchalik *Orlando* asoslangan operani oʻz radio skriptlari va librettolari bilan birga dramatik yozishlarining toʻplami boʻlgan „The Curious Room“ da chop etildi. Carterning „*Nights at the Circus*“ romani 1984-yilda adabiyot uchun James Tait Black Memorial Prizega sazovor boʻldi. Uning 1991-yilgi romani „Wise Children“ ingliz teatr va musiqa zallari anʼanalari orqali surreal yovvoyi sayohatni taklif qiladi.

Carter 1992-yilda oʻz uyida oʻpka saratoni tufayli 51 yoshida oʻldi. Oʻlimi vaqtida u Janening oʻgay qizi Adèle Varensning keyingi hayotiga asoslangan Charlotte Brontëning *Jane Eyre* filmining davomi ustida ish boshlagan edi; faqat konspekti saqlanib qolgan.

## Ishlari

### Romanlar

* Shadow Dance (1966, shuningdek, Honeybuzzard deb ham tanilgan)
* *The Magic Toyshop* (1967)
* *Several Perceptions* (1968)
* *Heroes and Villains* (1969)
* Love (1971)
* *The Infernal Desire Machines of Doctor Hoffman* (1972, shuningdek, *The War of Dreams* deb ham tanilgan)
* *The Passion of New Eve* (1977)
* *Nights at the Circus* (1984)
* *Wise Children* (1991)

### Qisqa hikoya toʻplamlari

* Fireworks: Nine Profane Piaces (1974; shuningdek, *Fireworks: Nine Stories in Various Disguises* va *Fireworks* deb chop etilgan)
* *The Bloody Chamber* (1979)
* *The Bridegroom* (1983) (Toʻplamga kiritilmagan qisqa hikoya)
* *Black Venus* (1985; Qoʻshma Shtatlarda *Saints and Strangers* deb nashr etilgan)
* *American Ghosts and Old World Wonders* (1993)
* *Burning Your Boats* (1995)

### Sheʼrlar toʻplami

* *Five Quiet Shouters* (1966)
* *Unicorn* (1966)
* *Unicorn: The Poetry of Angela Carter* (2015)

### Dramatik asarlar

* *Come Unto These Yellow Sands: Four Radio Plays* (1985)
* The Curious Room: Plays, Film Scripts and an Opera (1996) (Carterning The Company of Wolves va The Magic Toyshop moslashish uchun ssenariylarini oʻz ichiga oladi; shuningdek, Come Unto These Golden Sands: Four Radio Plays tarkibini oʻzlashtiradi)

### Bolalar uchun kitoblar

* *The Donkey Prince* (1970, Eros Keith tomonidan tasvirlangan)
* Miss Z, The Dark Young Lady (1970, Eros Keith tomonidan tasvirlangan)
* *Comic and Curious Cats* (1979, Martin Leman tasvirlagan)
* *Moonshadow* (1982) Justin Todd tomonidan tasvirlangan
* *Sea-Cat and Dragon King* (2000, Eva Tatcheva tasvirlagan)

### Badiiy adabiyot

* *The Sadeian Woman and the Ideology of Pornography* (1979)
* *Nothing Sacred: Selected Writings* (1982)
* *Expletives Deleted: Selected Writings* (1992)
* *Shaking a Leg: Collected Journalism and Writing* (1997)

U 1975-yilda Yaponiya madaniyat instituti tomonidan nashr etilgan „A Hundred Things Japanese“ da ikkita maʼruza yozgan. „U Yaponiyada 1969-yildan 1971-yilgacha va 1974-yilgacha yashadi“ (sahifa 202).&nbsp;

### Muharrir sifatida

* *Wayward Girls and Wicked Women: An Anthology of Subversive Stories* (1986)
* *The Virago Book of Fairy Tales* (1990) a.k.a. *The Old Wives' Fairy Tale Book*
* *The Second Virago Book of Fairy Tales* (1992) a.k.a. *Strange Things Still Sometimes Happen: Fairy Tales From Around the World* (1993)
* *Angela Carter’s Book of Fairy Tales* (2005) (yuqorida keltirilgan ikkita Virago kitoblarini toʻplaydi)

### Tarjimon sifatida

* *The Fairy Tales of Charles Perrault* (1977)
* *Sleeping Beauty and Other Favourite Fairy Tales* (1982) Michael Foreman tomonidan tasvirlangan (Leprince de Beaumont tomonidan ikkita Perrault hikoyalari)

### Filmga moslashtirish

* „Wolf-Alice“ va „The Werewolf“ nomli qisqa hikoyasidan Carter tomonidan Neil Jordan bilan birga moslashtirish qilingan *The Company of Wolves* (1984)
* The Magic Toyshop (1987) Carterning xuddi shu nomdagi romanidan moslashtirilgan va David Wheatley rejissyor boʻlgan

### Radio oʻyinlari

* *Vampirella* (1976) Carter tomonidan yozildi va BBC uchun Glyn Dearman tomonidan rejissyorik qilindi. „The Lady of the House of Love“ qisqa hikoyasi uchun asos boʻldi.
* *Come Unto These Yellow Sands* (1979)
* *The Company of Wolves* (1980) Carter tomonidan xuddi shu nomli qisqa hikoyasidan moslashtrilgan va BBC uchun Glyn Dearman tomonidan rejissyorlik qilingan
* Puss-in-Boots (1982) Carter tomonidan uning qisqa hikoyasidan moslashtirilgan va BBC uchun Glyn Dearman tomonidan rejissyorlik qilingan
* *A Self-Made Man* (1984)

### Televideniya

* *The Holy Family Album* (1991)
* Omnibus: Angela Carter’s Curious Room (1992)

## Xotira

* English Heritage 2019-yil sentabr oyida Carterning oxirgi uyida, Claphamdagi Chase-da, koʻk rangli belgi ochdi. U oʻn olti yil davomida oʻz kitoblarining koʻplarini shu manzilda yozgan va yosh Kazuo Ishiguroga oʻqituvchilik qilgan.
* Britaniya kutubxonasi 2008-yilda Angela Carter Papers-ni sotib oldi. U 224 ta fayl va jilddan iborat boʻlgan katta toʻplam boʻlib, qoʻlyozmalar, xat-xabarlar, shaxsiy kundalik, fotosuratlar va audio kassetlar mavjud.
* Brixtondagi Angela Carter Close uning ismidan nomlangan.

## Manbalar