Achchiq qovun

***Momordica charantia*** (so'zma -so'z tarjima qilinganda **achchiq qovun** **achchiq olma** **achchiq qovoq** **achchiq qovoq** kabi nomlarni beradi)-Osiyo, Afrikada keng tarqalgan qovoqdoshlar oilasiga mansub tropik va subtropik o'simlik. Uning navlari mevasining shakli va achchiqligi bilan bir biridan farqlanadi.

Achchiq qovun Afrikada paydo bo'lgan u yerda Kung ovchilarining qurg'oqchilik mavsumdagi asosiy taomi bo'lgan. Yovvoyi yoki yarim xonakilashtirilgan variantlar tarixdan  Osiyo bo'ylab tarqalgan Janubi-Sharqiy Osiyoda to'liq xonakilashtirilgan. Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyo oshxonalarida keng foydalaniladi.

## Muqobil nomlar

Bu o'simlik  uzugi 5 metrgacha yetadi. Bu oddiy, muqobil barglari  bo'ylab, uchdan ettigacha chuqur ajratilgan loblar bilan. Har bir o'simlik alohida sariq erkak va urg'ochi gullarga ega. Shimoliy yarim sharda gullash iyun-iyul oylarida sodir bo'ladi va sentabr-noyabr oylarida meva beradi.

Meva aniq siğil tashqi ko'rinishi va cho'zinchoq shakliga ega. U koʻndalang kesimi boʻsh boʻlib, katta, tekis urugʻlar va chuqurchalar bilan toʻldirilgan markaziy urugʻ boʻshligʻini oʻrab turgan nisbatan yupqa goʻsht qatlamiga ega. Meva ko'pincha yashil yoki sariqqa aylana boshlaganda iste'mol qilinadi. Ushbu bosqichda mevaning go'shti bodring, chayote yoki yashil bolgar qalampiriga o'xshash, ammo achchiq tuzilishga ega bo'lib, suvli bo'ladi. Teri yumshoq va qutulish mumkin. Pishmagan mevalarda urug'lar va o'tlar oq bo'lib ko'rinadi; ular kuchli achchiq emas va pishirishdan oldin olib tashlanishi mumkin.

Ba'zi manbalarda go'sht (po'stlog'i) yoshi bilan biroz qattiqroq va achchiqroq bo'ladi, deb da'vo qiladilar, ammo boshqa manbalar ta'kidlashicha, hech bo'lmaganda oddiy xitoy navlari uchun teri o'zgarmaydi va yoshi bilan achchiqlik kamayadi. Xitoy navi eng yaxshi hosil och yashil rangda, ehtimol engil sariq rangda yoki undan oldin. Pith shirin va qizg'in qizil bo'ladi; uni bu holatda pishmagan holda iste'mol qilish mumkin va ba'zi Janubi-Sharqiy Osiyo salatlarining mashhur tarkibiy qismidir.

Meva to'liq pishganida, u to'q sariq va yumshoq bo'lib qoladi va yorqin qizil pulpa bilan qoplangan urug'larni ochish uchun orqaga burishadigan segmentlarga bo'linadi.

Achchiq qovun turli shakl va oʻlchamlarda boʻladi. Xitoyda keng tarqalgan nav d  uzun, cho'zinchoq uchlari to'g'ridan-to'g'ri toraygan va och yashil rangda, yumshoq to'lqinli, siğil yuzasi bilan. Hindistonga xos bo'lgan achchiq qovun uchlari uchli torroq shaklga ega va yuzasi qirrali, uchburchak "tishlar" va tizmalar bilan qoplangan. U yashildan oqgacha rangga ega. Bu ikki ekstremal chegaralar orasida istalgan miqdordagi oraliq shakllar mavjud. Ba'zilar faqat  miniatyura meva beradi uzunligi bo'yicha, ular alohida to'ldirilgan sabzavotlar sifatida xizmat qilishi mumkin. Ushbu miniatyura mevalari Bangladesh, Hindiston, Pokiston, Nepal va Janubiy Osiyoning boshqa mamlakatlarida mashhur. Subkontinent navi Bangladesh va Hindistonda eng mashhur.
 

## An'anaviy tibbiyotdan foydalanish

Achchiq qovun uzoq vaqt davomida Osiyo va Afrikada tibbiyot tizimlarida ishlatilgan. Turkiyada u turli kasalliklar, xususan, oshqozon shikoyatlari uchun davo sifatida ishlatilgan. Hindistonning an'anaviy tibbiyotida o'simlikning turli qismlari qandli diabet  (ayniqsa, polipeptid-p, insulin analogi)oshqozon, laksatif, antibiotik, qusish, antigelmintik vosita sifatida ishlatiladi. yo'tal, nafas olish kasalliklari, teri kasalliklari, yaralar, oshqozon yarasi, podagra va revmatizm kabi kasalliklarga davo sifatida ishlatilgan.

### Salbiy ta'sirlar
Aniqlanga nojo'ya ta'sirlarga diareya, qorin og'rig'i, isitma, gipoglikemiya, siydik o'g'irlab ketish va ko'krak og'rig'i kiradi. Simptomlar odatda engil, davolanishni talab qilmaydi va dam olish bilan yo'qoladi.

### Homiladorlik
Achchiq qovun homilador ayollarga taqiqlanadi, chunki u bachadon qisqarishi, qon ketishi va bola tushishiga olib kelishi mumkin.
Fayl:Momordica charantia 01.JPG|O'simlik
Fayl:Momordica charantia 22042014 (2).JPG|Barg kurtaklari
Fayl:Momordica charantia - flower 02.jpg|Barglar va gul
Fayl:MomordicaCharantia flowers.jpg|Gullar
Fayl:Momordica charantia - Male flower.JPG|Erkak gul
Fayl:Momordica charantia - Female flower.JPG|Ayol gul
Fayl:Momordica charantia 24042014 (2).jpg|Ikki kunlik gulli meva
Fayl:Momordica charantia 25042014.jpg|Uch kunlik meva
Fayl:Momordica charantia 01052014.jpg|O'n kunlik meva
Fayl:Momordica charantia - Immature fruit.JPG|Pishmagan meva
Fayl:Taiwan 2009 Tainan City Organic Farm Bitter Gourd FRD 7956.jpg|Pishmagan mevalar
Fayl:Momordica charantia bd.jpg|Bitta ramkada pishgan va pishmagan mevalar
Fayl:Momordica charantia - D7-09-2953.JPG|Urug'lar
Fayl:Bitter gourd- bitter melon plant.JPG|Konteynerda o'sadigan achchiq qovun o'simligi
Fayl:Wiki cundeamor con de tutoreo.jpg|alt= achchiq qovun|Achchiq qovunning plastik toʻrdan yasalgan panjaralarda yetishtirilgan tijorat ekini
Fayl:Bitter Melon (Karela) twin female flower.jpg|Achchiq qovun egizak ayol gul
Fayl:Bitter Melon conjoint twin fruit.png|Achchiq qovun qo'shma egizak meva
Fayl:Momordica charantia at kerala.jpg|*Momordica charantia*
Fayl:Momordica Charantia flower1.jpg|*Momordica charantia* guli Dxarmapuri bo'limida, Oulgaret, Puducherri Ittifoqi hududi hududida topilgan


### Idishlar va boshqa foydalanish

Fayl:Aloo Karela Bhaaji from India.jpg|*Aloo karela bhaaji*, achchiq qovoq va kartoshkali taom, Hindistondan.
Fayl:Nice Bittergourd.jpg|Sosli achchiq guruchli taom
Fayl:Momordica charantia (jetalone).jpg|Achchiq qovoq tozalangan va pishirish uchun kesilgan
Fayl:Cooking Bitter Melons.jpg|Tayvanning Kaosyun shahrida achchiq qovoq qovurilmoqda
Fayl:Bittermelonsambal.jpg|*[[Sambal]]*, piyoz va qizil chili qalampiri bilan pishirilgan Malayziya uslubidagi achchiq guruchli taom
Fayl:Ampalayajf.JPG|Filippin *ampalaya con carne* tuxumli, La Familia of Baliuag, Bulakan
Fayl:Karela capsules 2.jpg|Achchiq guruchli oziq-ovqat qo'shimchalari kapsulalari
Fayl:Goya chanpuru - Okinawan food - June 14 2015.jpg|Okinava uslubidagi *[[Gōyā chanpurū|gōyā chanpuru]]* (kōyā chanpuru), qovurilgan taom
Fayl:Bitter gourd Curry 02.jpg|Achchiq qovoq kartoshka bilan qovuriladi
Fayl:Bharwan Karelay (Stuffed Bittergourd).JPG|Chilli bilan to'ldirilgan achchiq qovoq
Fayl:Food from bitter melon.jpg|Achchiq qovun bo'laklarini o'z ichiga olgan salat
Fayl:Beef and bitter melon in black bean sauce.jpg|Qora loviya va sarimsoq sousida achchiq qovunli mol go'shti.


## Manbalar