open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avey cherkovi

**Avey cherkovi** yoki ** ''Ay mabadi'' ** – Qazax tumanining Daş Salahı qishlogʻidagi Aveydağ tizmasining eng baland choʻqqisida joylashgan alban ibodatxonalari majmuasi. Majmua Avey togining choʻqqisida, dengiz sathidan 922 metr va togʻ etagidan 420 metr balandlikda joylashgan.  Bino Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan milliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

Maʼbad majmuasiga ikkita cherkov, ibodatxona, qal’a devorlari va bir nechta yordamchi binolar kiradi. Majmuaning shimoliy tomonida joylashgan cherkov tarhi toʻgʻri burchakli boʻlib, yarim doira shaklidagi shift bilan qoplangan. Janub tomonida joylashgan gumbazli cherkovning tashqi tomoni toʻrtburchak, ichi xochsimon tarhga ega.

Ibodatxona ilk nasroniylik davriga (5—7-asrlarga) tegishli boʻlsa-da, uning meʼmoriy uslubi Rim va ellinistik madaniyat yodgorliklarini eslatadi. Maʼbad yunon mifologiyasidagi oy maʼbudasi Selena sharafiga qurilgan, degan daʼvo bor. Taniqli tarixchi Gʻiyosiddin Gʻaybullayevning yozishicha, „Avey“ soʻzi „Oy uyi“ degan maʼnoni anglatadi, bu esa uning Selenaga bagʻishlangani haqidagi versiyani mustahkamlaydi.

Boshqa versiyaga koʻra, bu ov joyi edi. Ibodatxona hovlisida qabrlar topilgan. Qabrtoshlar ust qismlari albanlarga xos uslubda bezatilgan. Toshlardan birida nilufargul va uning tepasida quyosh ramzi tasvirlangan.

Koʻpgina arman manbalari bu joy Avliyo Sargis sharafiga qurilganligini taʼkidlaydi. Biroq bunday joyda, tik qoyalar tepasida, jamoat uchun ochiq boʻlgan ziyoratgoh quriladi, degan fikr toʻgʻri kelmaydi. Sovet davrida ibodatxonaning ichki devorlariga arman xochlari tushirilgan koshinlar va grabar (qadimgi arman) tilida yozilgan matnlar yopishtirilgan.

## Arxitektura xususiyatlari
Maʼbad majmuasiga ikkita cherkov, ibodatxona, qal’a devorlari va bir nechta yordamchi binolar kiradi. Majmuaning shimoliy tomonida joylashgan cherkov rejasi toʻgʻri burchakli boʻlib, yarim doira shaklidagi tonozli shift bilan qoplangan. Ibodatlar zali deyarli toʻrtburchak shaklga ega, kichik nefli qurbongoh apsisi esa tarhda yarim doira shaklga ega.

Janub tomonida joylashgan gumbazli cherkovning oʻlchami 4,90x5,80 m, tashqi tomoni toʻrtburchak, ichi xochsimon rejali. Xoch qoʻllarining eng uzuni boʻlgan sharqiy qoʻlning uchi yarim doira shaklida, qolgan uchta qoʻl esa toʻrtburchaklar shaklida barpo etilgan. Tarhga koʻra oval (2,7x2x2 m) shaklga ega boʻlgan gumbaz yarim doira ravoqlardan hosil boʻlgan toʻrtburchakda joylashgan. Cherkovning ichki reja tarkibi xochsimon rejaga ega Kabirzoda cherkovini eslatadi. Tashqi makon hajmi boʻyicha cherkov gumbazli zal cherkovlariga yaqin.

Ikkala cherkov ham ikki qavatli inshootda qurilgan va umumxususiyatlariga koʻra ularni birin-ketin qurilgan deyish mumkin Bunga dalolat beruvchi asosiy omillardan biri shundaki, sharqiy devordagi devor qatorlari turli balandliklarga ega.

## Adabiyot

* Mamedova, Gyulchoxra, Zodchestvo Kavkazskoy Albanii, Baku: Chashioglu, 2004
* 
* „Tarixi abidələrdə yaşayan tariximiz“. Bakı, 2017
## Manbalar
Xeyrımlı

**Xeyrımlı** (*eski *'Dil Xeyrımlı**, **Deli Xeyrımlı***) – [[Ozarbayjon|Ozarbayjon Respublikasining]] [[Qazax tumani|Qazax tumanidagi]] maʼmuriy hududiy birlikdagi qishloq.

== Tarix ==
Qishloq 1992-yil 8-martda Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan.

2024-yil 19-aprel kuni Ozarbayjon Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Şahin Mustafayev va Armaniston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Mger Grigoryan raisligida Ozarbayjon Respublikasi bilan Armaniston Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish boʻyicha Davlat komissiyasi hamda Armaniston Respublikasi bilan Ozarbayjon Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish hamda chegara xavfsizligi masalalari boʻyicha komissiyaning sakkizinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Yigʻilishda [[Bağanıs Ayrım|Bağanis Ayrım]], [[Aşağı Əskipara]], Xeyrımlı va [[Qızılhacılı (Qazax)|Qızılhacılı]] qishloqlarini Ozarbayjonga qaytarish boʻyicha kelishuvga erishildi. U 2024-yil 24-mayda Ozarbayjon Davlat chegara xizmati tomonidan nazoratga olingan'''.'''

== Toponimika ==
Xeyrımlı – [[Qazax tumani|Qazax tumanidagi]] [[Əskipara]] maʼmuriy hududiy birligidagi qishloq. Ganja-Qazax tekisligida joylashgan .

Uning sobiq nomi ***Dil Xeyrımlı*** va ***Deli Xeyrımlı**' variantlarida yozilgan. Tadqiqotchilarning fikricha, oikonim dastlab *Deli Xeyrımı* qabilasidan yoki ikki etnonim: *deli* va *kheyrimi* birikmasidan hosil boʻlgan, keyinchalik bu etnonimlarning birinchisi qisqartirilgan.

## Aholi
2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 290 kishi istiqomat qiladi. Aholisi 134 nafar erkak va 156 nafar ayol.

## Tashqi havolalar
Ozarbayjon Respublikasi Gazax tumani ijro etuvchi hokimiyati. Munitsipalitetlar

## Manbalar
Daniela Cociu

**Daniela Cociu** (2000-yil 4-mayda tugʻilgan) – moldovalik baydarkachi (sprint kanoechi). U Maria Olărașu bilan birga 2020 va 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. Daniela Cociu 2024-yilgi kanoeda eshkak eshish boʻyicha Jahon chempionatida kumush medalga sazovor boʻlgan.

## Faoliyati
Cociu xalqaro musobaqalardagi debyutini 2018-yilda Italiyadagi Auronzo di Cadore shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa oʻsmirlar va 23 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi kanoeda eshkak eshish chempionatida amalga oshirgan. U yerda C–2 500 metr masofada kumush medal, C–2 200 metr masofada esa bronza medalni qoʻlga kiritgan. 2019-yilda u yana Yevropa oʻsmirlar va 23 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi chempionatida qatnashib, C–2 500 metr masofada ikkinchi oʻrinni egallagan.

2021-yilda Vengriyaning Szeged shahrida boʻlib oʻtgan kanoeda eshkak eshish boʻyicha saralash regattasida Cociu va Olarashu C–2 500 metr masofada gʻalaba qozonib, 2020-yilgi Tokio olimpiadasiga yoʻllanma olgan. 2021-yil avgust oyida u navbatdagi musobaqada C–2 500 metr bahslarida ishtirok etib, yettinchi oʻrinni egallagan. Cociu va Olarashu kanoeda eshkak eshish boʻyicha olimpiya oʻyinlarida Moldova sharafini himoya qilgan ilk ayol sportchilar boʻlishgan.

2022-yil iyun oyida u Serbiyaning Belgrad shahrida oʻtkazilgan Yevropa oʻsmirlar va 23 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi kanoeda eshkak eshish chempionatida C–2 200 metr masofada oltin, C–2 500 metrda esa kumush medalga sazovor boʻlgan.

2023-yil iyun oyida u Polshaning Krakov shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida C–2 500 metr masofada toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 2023-yil iyul oyida Italiyadagi Auronso shahrida oʻtkazilgan Yevropa oʻsmirlar va 23 yoshgacha boʻlganlar chempionatida ishtirok etib, C–2 500 metr masofada oltin medalni qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng Germaniyaning Duysburg shahrida boʻlib oʻtgan 2023-yilgi Jahon chempionatida qatnashib, C–2 500 metr musobaqasida yettinchi oʻrinni egallagan va 2024-yilgi olimpiadaga yoʻllanma olgan.

2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u C–2 500 metr masofada ishtirok etib, yettinchi oʻrinni egallagan. 2024-yil avgust oyida esa Oʻzbekistonning Samarqand shahrida boʻlib oʻtgan kanoeda eshkak eshish boʻyicha Jahon chempionatida C–2 200 metr masofada 44.104 soniya natija bilan kumush medalga ega chiqqan.

## Manbalar

## Havolalar
* Daniela Cociu | Paris 2024 at Team Moldova 
*
Maria Olărașu

**Maria Olărașu** (2000-yil 28-mayda tugʻilgan) — moldovalik baydarkachi (sprint kanoechi). U 2020 va 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida yakka holda hamda Daniela Cociu bilan birga juftlik bahslarida ishtirok etgan.

## Faoliyati
Maria Olărașu va Daniela Cociu 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga Vengriyaning Szeged shahrida boʻlib oʻtgan kanoeda eshkak eshish boʻyicha saralash regattasida ayollar oʻrtasidagi C–2 500 metr masofada gʻolib chiqib, yoʻllanma qoʻlga kiritganlar. 2021-yil avgust oyida boʻlib oʻtgan olimpiada oʻyinlarida ular ayollar oʻrtasidagi C–2 500 metr bahslarida yettinchi oʻrinni egallaganlar. Ayollar oʻrtasidagi C–1 200 metr musobaqasida esa Olărașu chorak finalda yettinchi oʻrinni egallab, yarim final bosqichiga chiqa olmagan.

2023-yilda Polshaning Krakov va Małopolska shaharlarida boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida Olărașu ayollar oʻrtasidagi C–1 500 metr masofada toʻrtinchi oʻrinni egallagan. U Mihai Chihaia bilan aralash juftlikda C–2 200 metr bahslarida beshinchi, Daniela Cociu bilan esa ayollar oʻrtasidagi C–2 500 metr masofada toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

Olărașu va Cociu Germaniyaning Duysburg shahrida oʻtkazilgan 2023-yilgi Jahon chempionatida ayollar oʻrtasidagi C–2 500 metr musobaqasida yettinchi oʻrinni egallab, 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma olganlar.

## Natijalar

### Olimpiada

### Jahon chempionati

## Manbalar

## Havolalar
* Maria Olărașu at the Paris 2024 Summer Olympics
* Maria Olărașu | Paris 2024 at Team Moldova
Qızılhacılı (Qazax)

**Qızılhacılı** – Ozarbayjon Respublikasining Qazax tumanidagi kent.

## Tarixi

Qızılhacılı kenti Qorabogʻ mojarosi davrida Armaniston armiyasi tomonidan butunlay bosib olingan va vayron qilingan. Hozirda kentning katta qismi ishgʻoldan ozod qilingan, biroq kentning bir qismi hamon front chizigʻida joylashgan. 2010-yil yanvar oyida Armaniston qurolli kuchlari tunda kent qabristonini yana bir bor vayron qildi. 30 ga yaqin qabr butunlay vayron qilingan. Bir kun oldin dafn etilgan odamning qabriga yogʻoch xoch qoʻyilgan. Kent 1992-yil 11-maydan beri Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan.

2024-yil 19-aprel kuni Ozarbayjon Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Şahin Mustafayev va Armaniston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Mger Grigoryan raisligida Ozarbayjon Respublikasi bilan Armaniston Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish boʻyicha Davlat komissiyasi hamda Armaniston Respublikasi bilan Ozarbayjon Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish hamda chegara xavfsizligi masalalari boʻyicha komissiyaning sakkizinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Yigʻilishda Qazaxning Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı va Qızılhacılı kentlarini Ozarbayjonga qaytarish boʻyicha kelishuvga erishildi.

Hudud 2024-yil 24-maydan buyon Ozarbayjon Davlat chegara xizmati tomonidan nazoratga olingan.

## Aholisi
2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, kentda 266 nafar aholi istiqomat qiladi. Aholisi 127 erkak va 139 ayol.

## Yana qarang
Qazax tumani

## Tashqi havolalar

* Ozarbayjon Respublikasi Qazax tumani ijro etuvchi hokimiyati. Munitsipalitetlar
* Bosqindagi Qazax qishlogʻidan eksklyuziv reportaj

## Manbalar
Rasul Umirov (baxshi)

**Rasul Qorayevich Umirov** (1960-yil 5-dekabr, Yetimquduq qishlogʻi, Dehqonobod tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — baxshi O‘zbekiston Respublikasi xalq baxshisi faxriy unvoni sohibi. 
## Tarjimayi holi
Rasul Umirov 1060-yil 5-dekabrda Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumani Yetimquduq qishlogʻida baxshi-shoir oilasida tugʻilgan. Oʻzbekning Qoʻngʻirot urugʻi, Qoʻshtamgʻali dahasining oʻtroqi shoxidan boʻlgan. Surxondaryo viloyati Muzrabot tumanidagi Yangi obod qishloq xoʻjaligi texnikumining Traktorchi va mashinist boʻlimini tamomlagan. Surxondaryo viloyati Muzrabot tumanidagi “Qudrat” fermer xo‘jaligi ishchisi sifatida faoliyat yuritgan. Otasi Qora baxshi Umirov — O‘zbekiston xalq baxshisi. Onasi Roʻzixol Olloyorova — uy bekasi. 

2015-yilda O‘zbekiston Respublikasi xalq baxshisi faxriy unvoni bilan taqdirlangan. Oʻzbekistonda anʼanaviy tarzda oʻtkazib kelinayotgan Xalqaro baxshichilik sanʼati festivalida bir necha bor ishtirok etgan. Rasul baxshi 15 dan ortiq doston, 30 dan ortiq xalq termalarini yoddan biladi. U ijro etgan 6 ta doston folklorshunos olimlar tomonidan yozib olingan.

## Dostonlari
Baxshining 2012-yilda „Sanamgul“, „Malla savdogar“ nomli dostonlari, 2019-yilda „Oilaviy sulola“ nomli kitobi „Nasaf“ nashriyotida chop etilgan. Bundan tashqari Rasul baxshining „Surxonim“, „Shuni ayting“, „Yaxshiroq“, „Suluv koʻrsatar“, „Doʻmbiram“, „Javob beraring bordir“, „Vatanim“, „Bilinar“ kabi termalari hamda „Malla savdogar“, „Alpomish“, „Bolxivon“, „Zarnigor“, „Saksanor“, „Oyparcha“ kabi oʻnlab dostonlarni kuylagan.

## Manbalar

## Havolalar
* O'zbekiston xalq baxshisi Rasul Umirov: Bobomdan o'rgangan kuylarim
* Surxondaryo telekanalining "Munavvar kun" dasturi mehmoni Rasul baxshi Umirov va shogirdlari
* Alpomish va barchinoy chelinchi O'zbekiston xalq baxshisi Rasul baxshi Umirov xonadonidan lavxa
Osman Sarıvəlli

**Osman Sarıvəlli** (asl ismi **Osman Abdulla o‘g‘li Qurbanov**; 1905-yil 17-dekabr – 1990-yil 2-iyul) — ozarbayjon shoiri, 1937-yildan Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Ozarbayjon SSR xalq shoiri (1977), Ozarbayjon FA Nizomiy nomidagi Til va Adabiyot instituti direktor o‘rinbosari.

## Hayoti
Osman Sarıvəlli 1905-yil 17-dekabrda Qazax tumanining İkinci Şıxlı (Sarıvəlli) qishlog‘ida tug‘ilgan. O‘rta ta’limni Qazax o‘qituvchilar seminariyasida olgach, 1926–1929-yillarda Goychay tumanining Qaramaryam va Bighir qishloqlaridagi maktablarda o‘qituvchi bo‘lib ishlagan. Keyinchalik ta’limini davom ettirish maqsadida Moskvaga borib, u yerda Davlat universitetining filologiya fakultetida tahsil olgan (1929–1932). 1937-yilda Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasiga a’zo bo‘lgan.

U Baku pedagogika texnikumida o‘qituvchi (1932–1935), Baku teatr texnikumi direktori (1939–1940), Ozarbayjon FA Nizomiy nomidagi Til va Adabiyot instituti direktor o‘rinbosari, "Adabiyot gazetasi" bosh muharriri, “Ushaqganchnashr” nashriyotida muharrir, Yozuvchilar uyushmasida she’riyat bo‘yicha maslahatchi bo‘lib ishlagan.

1990-yil 2-iyulda Baku shahrida vafot etgan va tug‘ilgan qishlog‘ida dafn etilgan.

## Ijodi
Osman Sarıvəlli adabiy ijodini 1933-yilda boshlagan. Shu yili "Gənc işçi" gazetasida uning “Ayaqsiz” nomli ilk she’ri chop etilgan. Uning “Dəmir sətirlərim” (Temir satrlarim) nomli birinchi kitobi 1934-yilda nashr etilgan.

## Mukofot va unvonlari

"Ozarbayjon SSR xalq shoiri" faxriy unvoni — 15 fevral 1977

"Oktyabr inqilobi" ordeni — 6 noyabr 1985

"Qizil mehnat bayrog‘i" ordeni — 9 iyun 1959

"Xalqlar do‘stligi" ordeni — 11 noyabr 1975

"Sharaf nishoni" ordeni — 30 dekabr 1963

"Mehnatda farqlanish uchun" medali — 25 fevral 1946

## Kitoblari

Dəmir sətirlərim (1934)

Bənövşə (1940)

Shoirning sovg‘asi (1943)

Keltir, o‘g‘lim, keltir (1943)

Yoshlar isqati (1946)

Bahor gullari (1949)

Yangi dunyo eshigi (1950)

Iqlimdan iqlimga (1963)

Ertani yaratuvchilar (1970)

Tanlangan asarlar (uch jildda) (1971–1975)

Har kim yuz yil yashamasa (1976)

Men ertaga ketaman (1979)

Kur bo‘yida (1987)

Sarıvəlli O. “Shoir yurakli ashug, ashug yurakli Shoir Shamshir”. Boku: Avropa, 2010, 112 bet.

Sarıvəlli O. “Qudratli shoir, ustoz san’atkor”. Boku: Avropa, 2011, 128 bet.

## Manbalar
Qazax davlat galereyasi

**Qazax davlat galereyasi** – ozarbayjon rassomlarining 373 ta asari jamlangan Qazax tumanidagi muzey-galereyadir .

## Tarixi
Qazax davlat sanʼat galereyasi Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligining 1986-yil 13-fevraldagi buyrugʻi bilan tashkil etilgan. Galereyaning maydoni 490 kv.m. U bino, qabulxona, ish xonasi, omborxona va koʻrgazma zalidan iborat. Muzeyda jami 373 ta eksponat mavjud. 288 ta rasm, 35 haykal, 4 gobelen, chenokadagi 8 ta Ozarbayjon miniatyurasi, atoqli olimlar, shoir va yozuvchilarning fotosuratlari, otkritkalar, gazeta va jurnallar galereyani boyitgan eksponatlardir. Toʻplamda 548 ta asar bor. Koʻrgazmalar zalida 62 ta eksponat namoyish etilgan. Ulardan 30 tasi respublika rassomlari ijodi boʻlsa, qolgan 32 tasi mahalliy rassomlarning ijod namunalaridir. 2005 – 2008-yillarda galereya toʻliq taʼmirlandi, butunlay oʻzgartirildi va ommaga ochildi.

## Faoliyati
Qozogʻiston davlat rassomlik galereyasining asosiy vazifasi va funksiyasi zamonaviy, milliy va jahon dekorativ-amaliy sanʼati namunalarini aholi oʻrtasida keng targʻib qilish, boy sanʼat anʼanalariga asoslangan badiiy estetik shakllarni izlashdan iborat. Koʻrgazmalar zalida respublikamizdan haykaltaroshlik va rangtasvir namunalari bilan birga mahalliy rassomlarning asarlari ham namoyish etilgan. Galereya ishi yil boshida tuzilgan ish rejasiga muvofiq amalga oshiriladi. Barcha muhim va tarixiy kunlar Qozogʻiston davlat sanʼat galereyasida yuqori saviyada nishonlanadi.

## Tashqi havolalar

* 
* 
* 
* 

## Yana qarang

* Ozarbayjon davlat sanʼat galereyasi
* Qazax

## Manbalar
Aşağı Əskipara

**Aşağı Əskipara** ( Ozarbayjon Respublikasi ) -Qazax tumanidagi qishloq. Aşağı Əskipara qishlogʻi Joʻgʻoz daryosi boʻyida, Qazanchi togʻi etagida joylashgan. Qishloq 1992-yil 14-iyundan beri Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan.

## Tarixi
Qishloq tarixi Albaniya davlatining tashkil topish tarixiga to'g'ri kelib, taxminan miloddan avvalgi 3-ming yillikdan boshlanadi. Buni qishloqda joylashgan alban cherkovi ham tasdiqlaydi.

2024-yil 19-aprel kuni Ozarbayjon Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Şahin Mustafayev va Armaniston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Mger Grigoryan raisligida Ozarbayjon Respublikasi bilan Armaniston Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish boʻyicha Davlat komissiyasi hamda Armaniston Respublikasi bilan Ozarbayjon Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish hamda chegara xavfsizligi masalalari boʻyicha komissiyaning sakkizinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Yig'ilishda Qazaxning Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı va Qızılhacılı qishloqlarini Ozarbayjonga qaytarish bo'yicha kelishuvga erishildi.

Hudud 2024-yil 24-may kuni Ozarbayjon Davlat chegara xizmati tomonidan hibsga olingan.

## Nomlanishi

		Aşağı Əskipara Qazax tumani Əskipara kentidagi qishloq . Joʻgʻas daryosining chap qirgʻogʻida, Qazançı togʻining etagida joylashgan. Oykonim nomi qishloqning geografik joylashuvi tufayli paydo bo'lgan. Nomlanishdagi “Aşağı” qo‘shimchasi “Əskipara aholi punktining pastki qismi” degan ma’noni bildiradi.
		
## Madaniyati
		Qishloqda 16-asrga oid tegirmon va 6-7-asrlarga oid alban cherkovi bor. 
		
## Aholisi
		Aşağı Əskipara qishlog‘ida 1317 nafar aholi istiqomat qiladi. Qishloq bosib olingunga qadar aholi asosan chorvachilik va dehqonchilik bilan shug'ullangan. Bosqindan so'ng ular Qazax viloyatining turli hududlariga joylashdilar.
		
## Taniqli shaxslari
		
* Aqil Musayev — (1974–1994) Ozarbayjon Milliy Qahramoni. “Oltin yulduz” medali bilan taqdirlangan.
* Camal Əhmədov (1928-1999) Pedagogika fanlari doktori, professor.
* Məhərrəm Əhmədov (1954) — Ozarbayjon Respublikasi davlat arbobi.
		
## Yana qarang
		
* Qazax tumani
		
## Tashqi havolalar
Ozarbayjon Respublikasi Qazax tumani ijro etuvchi hokimiyati
		
## Manbalar
Sobirjon Rahimjonov

**Sobirjon Rahimjonov** (1941-yil 15-fevral, Toshkent shahri, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik teatr, kino va dublyaj aktyori. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist.

## Hayoti
Sobirjon Rahimjonov 1941-yil 15-fevralda Toshkent shahri Yunusobod tumani Bobodehqon mahallasida, dehqon oilasida tugʻilgan. Otasi Rahimjon — dehqon, Onasi Qutbiniso esa uy bekasi boʻlgan. Oilada 7 ta farzandning beshinchisi boʻlgan. 1959-yilda avvalgi Teatr sanʼati va rassomlik institutining (Milliy rassomlik va dizayn instituti) „Musiqali drama“ boʻlimiga oʻqishga kirgan. Talabalik yillarinin boshlaridayoq Muqimiy teatrida oʻz faoliyatini boshlagan.
Oilali. $ farzand — 3 qiz va bir oʻgʻilning otasi.

## Faoliyati
Sobirjon Rahimjonov bugunga qadar minglab film va multfilmlar dublyajida ishlagan. Jumladan, *„Aloviddinning sehrli chirogʻi“*, *„Sadoqat“* (hind filmi), *„Arshin mal alan“* (bosh qahramon Asqarga ovoz bergan), kabi filmlarga, hamda *„Qunduz amakining ertaklari“*, *„Sharki va Jorj“* *„Muzlik davri“*, *„Anpanman“*, *„Mulan“*, *„Baliqchi va baliq haqida ertak“* singari multfilm qahramonlariga ovoz bergan. Teatrdagi faoliyati ham sermahsul boʻlib, *„Nurxon“* spektaklida *Mamat*, *„Vatan ishqi“*da *Sobir*, *„Holisxon“*da *Norboyvachcha*, *„Toshbolta“*da *Sunnat*, *„Ishqing bilan“*da *Shukur*, *„Qaynona“* kabi spektakllarda rol ijro etgan.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* SAN'ATIMIZ DARG'ALARI: SOBIRJON RAHIMJONOV. САНЪАТИМИЗ ДАРҒАЛАРИ: СОБИРЖОН РАҲИМЖОНОВ.
* Sobirjon Rahimjonov - Monolog Ming Bir Rivoyat (O'zbekiston Telekanali 2008)
* Бу Узбек актёрларини эсладингизми уларни канчалик биласиз
* Бу мултфилмларни Узбекча дубляжини эслайсизми
Muslim (ism)

**Muslim** ( — islomni qabul qilgan, musulmon) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Muslim Magomayev — ozarbayjonlik opera va pop-qoʻshiqchisi, bastakor va kino aktyori. Ozarbayjon SSR xalq artisti (1971), SSSR xalq artisti (1973);
* Muslim Yo‘ldoshev — oʻzbek suxandoni, shoir, yozuvchi;
* Muslim al-Bovardiy — asli xurosonlik bo‘lgan muaddib;
* Muslim as-Sinjiy — ulamo;
* Muslim gurses — turkiy arabesk va xalq musiqasi sanʼatkori, bastakor, shoir va aktyor;
* Muslim ibn Hajjoj — muhaddis, imom. Imom Buxoriydan keyingi hadis ilmining bilimdoni;
* Muslim ibn Kasir al-Azdiy — sahoba. Husayn ibn Alining hamrohlaridan biri;
* Muslim ibn Said al-Kilobiy — 723–724-yillarda Umaviylar xalifaligining Xuroson viloyati hokimi;
* Muslim ibn Uqba — xalifalar Muoviya I va uning oʻgʻli hamda vorisi Yazid I hukmronligi davrida xizmat qilgan sarkarda;
* Muslim ibn al-Valid — ilk Abbosiylar davrining eng yaxshi shoirlaridan biri va ansoriylarning mavlolaridan.

## Familiyalar

* Muslimov
* Muslimova

## Manbalar
Musulmon (ism)

**Musulmon** () — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Musulmonqul — Qoʻqon xonligidagi qipchoqlar rahbari. 1844-yilgacha Andijonda qoʻshinlar boshligʻi (botirboshi). 1847-yildan mingboshi. Qoʻqonni Buxoro amiri Nasrulloxon hujumidan mudofaa etish rahbarlaridan biri (1842). 

## Familiyalar
* Musulmonov
* Musulmonova

## Manbalar
Musulmon (maʼnolari)

**Musulmon** ():
* Musulmon — Islom dinini qabul qilgan kishilarga nisbatan qoʻllaniluvchi umumiy atama;
* Musulmon — erkaklar ismi.
Kristian IX

**Kristian IX** (; 8-aprel 1818-yil, Gottorp qal'asi, Shlezvig — 29-yanvar 1906-yil, Amalienborg, Kopengagen, Daniya) — 1863-yildan 1906-yilgacha Daniya qiroli, Glyuksburglar sulolasidan. Ingliz qiroli Georg V va Rossiya imperatori Nikolay II ning bobosi.

## Bolaligi, ta’lim va tarbiyasi
Shahzoda Kristian 1818-yil 8-aprelda Shlezvig gersogligidagi Shlezvig shahri yaqinidagi Gottorp qal’asida tug‘ilgan. U Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Bek gertsogi Fridrix Vilgelm va Gessen-Kassel malikasi Luiza Karolinaning to‘rtinchi o‘g‘li edi. 1825-yilda Daniya qiroli Frederik VI uning otasini Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg gertsogi etib tayinladi. 1831-yilda otasining erta o‘limidan so‘ng, shahzoda Kristian ofitserlik ta’limini olish uchun Kopengagenga ko‘chib o‘tdi.

## Merosxo‘r deb e’lon qilinishi
1848-yilda qirol Kristian VIII vafot etdi. Taxtga uning yagona o‘g‘li Frederik VII o‘tirdi. Yangi qirol ikki marta uylangan, ammo avlodlari bo‘lmagan. Mamlakatda taxt vorisiyligi inqirozi yuzaga keldi. Frederik Daniya qiroli va Shlezvig-Golshteyn gertsogi edi. Ikkinchisida ayollarga taxtga o‘tirish huquqini bermaydigan Soli qonuni amal qilardi. Daniyada bunday qonun yo‘q edi. O‘sha yili Prussiya Shlezvig-Golshteynning nemis tilida so‘zlashuvchi aholisi ko‘magida uning hududiga bostirib kirib, Daniya-Prussiya urushini boshladi. Mojaro natijasida Prussiya mag‘lubiyatga uchradi. 1852-yilda, harbiy harakatlar tugagandan so‘ng, buyuk davlatlar tomonidan Londonda konferensiya chaqirildi, unda asosiy mavzu gersoglik maqomini tasdiqlash va Frederik VII vafotidan keyin Daniya taxtini meros qilib olish tartibi edi. Konferensiyada Rossiya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Prussiya, Avstriya va Shvetsiya shahzoda Kristian Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg qirol Frederik vafotidan keyin Daniyaning va boshqa barcha mulklarning yangi qiroli bo‘lishi to‘g‘risida qaror qabul qildi. Kristian 13 yoshidan Daniyada yashagan, Daniya armiyasida xizmat qilgan va qirollar Frederik VI va Kristian VIII ning ishonchli odami hisoblangan, bu, shubhasiz, uning foydasiga ishlagan. Qaror 1852-yil 8-mayda imzolangan hujjatda mustahkamlangan. Shunday qilib, Kristian boshqa taxt da’vogarlarini, jumladan, rafiqasi, akasi va ularning onasini ortda qoldirdi.

Kristian Daniya shahzodasi unvoniga sazovor bo‘ldi va yana bir Bernstorf saroyi foydalanishga topshirildi, u yerda er-xotin bolalar bilan yilning issiq mavsumida yashagan. Oila kamtarona turmush tarzini davom ettirdi va qirol saroyida juda kam bo‘ldi. Kristian va Luiza qirol bilan sovuq munosabatda bo‘lishdi, chunki u grafinya Danner unvonini olgan aktrisa Luiza Rasmussen bilan uchinchi Morganatik nikohini ma’qullamadi.

## Manbalar
Haven Coleman

**Haven Coleman** (2006-yil 29-martda tugʻilgan) – amerikalik iqlim va atrof-muhit faoli. U Alexandria Villaseñor va Isra Hirsi bilan birgalikda AQSh Youth climate strike tashkilotining hammuassisi va hammuallifidir. Bu tashkilot iqlim inqirozi haqida xabardorlikni oshirish va oʻzgarishlarni amalga oshirishga moʻljallangan .

## Hayoti
Heven Coleman Kolorodo shtatining Denver shahrida tugʻilgan. U Denver davlat maktabi oʻquvchisidit.

## Faoliyati

Coleman atrof-muhit himoyasiga 10 yoshida, sevimli hayvoni – yalqovlarning oʻrmonlardan haydab chiqarilayotgani tufayli yoʻq boʻlib ketayotganini bilib qolgach, qiziqa boshlagan. U barqaror hayot tarzidan ilhomlanib, hayotida katta oʻzgarishlar qilgan. „Climate Reality Project“dagi treninglari uning bilimini yanada kengaytirgan.

Greta Thunbergning ekologik faoliyati va Yevropadagi yoshlar iqlim boʻyicha harakatlarini koʻrgach, u ham shunday qilishni istagan. Shunday qilib, 2019-yil yanvar oyidan boshlab, 13 yoshida u korxonalar yoki davlat binolari oldida norozilik bildirishni boshlagan. Masalan, Kolorado shtat Kapitoliyi oldida shunday namoyishlardan birida qatnashgan. U har juma havoning sifati, koʻmir elektr stansiyalarini yopish, qayta tiklanadigan energiya kabi masalalar boʻyicha siyosiy choralar ishlab chiqishni talab qilib namoyish oʻtkazgan. U shuningdek saylangan amaldorlarga bu masalalar xususida elektron maktublar yuborgan. Maktabdagi sinfdoshlari uning faolligini gʻalati deb bilgan holda uni haqorat qilishgan.

Avvaliga tengdoshlaridan ajralib qolgan Coleman, keyinroq Isra Hirsi va Alexandria Villasenor bilan birgalikda AQShda *Youth climate strike*ni tashkil qilgan<. Shundan beri AQShning koʻplab shtatlarida iqlim mavzusi boʻyicha noroziliklar oʻtkazib kelinmoqda. 15-mart kuni 120 dan ortiq mamlakat ishtirokida xalqaro yoshlar noroziligi boʻlib oʻtgan.

Coleman shtat senatori Cory Gardner bilan shahar hokimiyati tomonidan oʻtkazilgan jamoat forumida uglerod ifloslantiruvchilari haqida gaplashgach, internetda mashhurlikka erishgan. U senatordan bu masala boʻyicha chora koʻrishni iltimos qilgan va bu jarayonni osonlashtirish uchun ommaviy harakat tashkil qilishni taklif qilgan, ammo Gardner bu taklifni rad etgan.

Ommaviy axborot vositalarida paydo boʻlishi bilan u Al Gorening eʼtiborini tortgan, u Colemanni „The Climate Reality Project“ tomonidan tashkil etilgan 24 Hours of Reality kampaniyasida suhbatga taklif qilgan.

Coleman hozirda atrof-muhit va ijtimoiy adolat kampaniyalarini jadalashtirishga qaratilgan Arid agentligida ishlaydi.

## Manbalar
Catarina Lorenzo

**Catarina Lorenzo** (2007-yil 30-martda tugʻilgan) Braziliyaning Salvador shahrida tugʻilgan iqlim faolidir.

## Hayoti
Lorenzo atrof-muhitni muhofaza qilish faoliyati bilan shugʻullanuvchi ota-ona qoʻlida oʻsgan<. U daryolar va oʻrmonlarni himoya qilish uchun namoyishlarida qatnashgan va syorfing bilan shugʻullangan
.

## Faoliyati
2019-yil 23-sentyabrda u Greta Thunberg, Alexandria Villaseñor, Ayakha Melithafa va Carl Smith kabi 15 nafar boshqa yosh faollar bilan birga BMT Bolalar huquqlari qoʻmitasi oldiga hukumatlarning iqlim inqiroziga qarshi choralar koʻrmasligi boʻyicha norozilik bildirilgan ariza topshirgan. Arizada Argentina, Braziliya, Fransiya, Germaniya va Turkiya kabi beshta davlatning Parij kelishuvidagi majburiyatlarini bajarmaganligini aytilgan.

U hozirda xalqaro yoshlar harakati boʻlgan „Greenkingdom“ga qoʻshilib, Braziliya boʻlimi koordinatori sifatida ishlaydi. U hindistonlik 14 yoshli atrof-muhit himoyachisi va iqlim faoli Samir Yasin bilan hamkorlik qilmoqda.

## Manbalar
Sara Cognuck

**Sara Cognuck** – Kosta-Rikalik iqlim faoli.

## Hayoti va taʼlimi
Kognuk bolaligida Peñas Blancas tumanida yashagan. Hozirda Esparsa kantonida istiqomat qiladi. U Kosta-Rika universiteti bitiruvchisidir.

## Faoliyati
Sara faoliyatini 15 yoshida boshlagan. Uning loyihalaridan biri 2015–2016-yillarda Kosta-Rika Yoshlar milliy kengashiga qoʻshilganida boshlangan boʻlib, bu „2020–2024-yillardagi Yoshlar davlat siyosatiga“ iqlim harakatlarini kiritish harakatining bir qismi boʻlgan.

24 yoshida Kognuk shuningdek COP 25 oldidan oʻtkazilgan Yoshlar mahalliy konferentsiyasi (LCOY) koordinatori va 2019-yilda 70 nafar yosh ishtirokchi bilan tashkil etilgan Birlashgan Millatlar Tashkiloti Iqlim oʻzgarishining asosiy konvensiyasi Yoshlar tarkibiy qismi aʼzosi boʻlgan. U shuningdek „Bolalar, yoshlar va iqlim harakatlari toʻgʻrisidagi deklaratsiya“ning yoshlar vakili hisoblanadi.

## Manbalar
Paloma Costa

**Paloma Costa Oliveira** – braziliyalik huquqshunos, sosio-ekolog, velosiped harakati faoli, iqlim boʻyicha oʻqituvchi va Yoshlar iqlim harakati aʼzosi. U Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi António Guterres tomonidan iqlim inqiroziga qarshi kurashish va iqlim oʻzgarishining oldini olish boʻyicha yoshlar maslahat guruhiga tayinlangan yettita yosh iqlim yetakchilaridan (18-28 yosh) biridir.

## Faoliyati
2019-yilda faol Greta Thunberg bilan birga Paloma New York Cityda boʻlib oʻtgan Iqlim harakati sammitining ochilishida nutq soʻzlagan. Uning „Bizga ibodatlar kerak emas, bizga harakat kerak“ degan bayonoti baʼzilar tomonidan dinsizlikka targʻibot deya tushunilgani uchun tanqidlarga sabab boʻlgan. U fikrini shunday tushuntirgan: „Mening nuqtai nazarim shundaki, goʻsht isteʼmol qilishni toʻxtatmasdan, Twitterda #prayforamazonia xeshtegidan foydalanish foydasiz“. Costa bu tajribani ijobiy deb biladi, ammo umumiy holatda umidsizlikka uchragan: „Hech qanday majburiyat yoʻq…hech narsa yuragimga taskin bermay qilmay qoʻydi“. U Angela Merkel va Michelle Bachelet bilan qisqa suhbatlashganini, oʻz mamlakatining Bolsonaro maʼmuriyati vakillari esa unga suhbat uchun vaqt ajratishni istamaganini aytgan.

Intervyusida Costa „butun dunyo pulllarini berishsa ham“ Amazonkadagi oʻrmonlarni kesishga yordam beradigan kompaniyada ishlamasligini aytgan. Bundan tashqari, u goʻsht isteʼmoli bilan oʻrmonlarni qirish oʻrtasidagi bogʻliqlik haqida bilib olgach, goʻsht isteʼmol qilishni butkul toʻxtatgan. U shuningdek, imkoniyat boʻlganda kunlik ishlarga va baʼzan ziyofatlarga borish uchun velosipeddan foydalanishini ham maʼlum qilgan.

Costa Chilidagi universitetda almashinuv talabasi boʻlgan va Chili Oliy Sudida stajyor boʻlib ishlagan. U Instituto Socioambiental (Ijtimoiy-ekologik institut), yoshlar boshchiligidagi Engajamundo tashkiloti, oʻzi hammuassislik qilgan Ciclimáticos loyihasi va #FreeTheFuture harakatida ham faol qatnashgan.

## Manbalar
Grace Malie

**Grace Malie** – tuvalulik iqlim faoli boʻlib, Tuvaluda iqlim oʻzgarishining taʼsirlariga qaratilgan ishlar olib boradi. U Xalqaro Adliya sudida guvohlik bergan va Birlashgan Millatlar Tashkiloti oldida oʻz mamlakatining muammolari haqida gapirgan. U Rising Nations Initiative tashkiloti yoshlar elchisi hisoblanadi.

## Hayoti
Grace Malie Tuvaluning Funafuti orolida oʻsgan. U Fijidagi maktabda oʻqigan, u yerda Tuvaludan kelgan bolalar uni „choʻkib borayotgan orol“ aholisi deb masxara qilishgan.

Malie oʻz mamlakatiga iqlim oʻzgarishlarining taʼsiri haqida ochiq soʻzlaydi. U Rising Nations Initiative tashkiloti yoshlar elchisi boʻlib, bu tashkilot dengiz sathining koʻtarilishi tahdidi ostida qolgan Tinch okeani orol mamlakatlari madaniyatini saqlab qolishga intiladi. 2023-yil oxirida u Dubayda boʻlib oʻtgan COP28da ishtirok etgan va u yerda Britaniya qiroli Charles III bilan uchrashgan. Uni Hamdoʻstlik bosh kotibi Patricia Scotland qirol bilan tanishtirgan va Malie qirolning qoʻllab-quvvatlashiga erishgan.

2024-yil 8-sentyabrda Malie va Tuvalu bosh vaziri Feleti Teo Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 79-sessiyasida dengiz sathining koʻtarilishi masalasiga bagʻishlangan nutq soʻzladi. U sammitda Tuvalu iqlim oʻzgarishiga unchalik sabab boʻlmagan boʻlsa-da, eng katta zararni koʻrayotganini taʼkidlab, „Siz munozara qilayotgan paytingizda, okean toʻlqinlari orolning bir qismini yuvib yubormoqda. Siz muhokama qilishni davom ettirganingizda, tuvalulik yoshlarning umidlari yoʻqolmoqda. Siz Parij kelishuvini amalga oshirish yoki zararni qoplash uchun pul toʻlashni kechiktirganingizda, nafaqat tuvaluliklar, balki boshqa katta okean davlatlari ham xavf ostida qolmoqda. Biz bu inqirozga eng kam sabab boʻldik, lekin eng katta zararni koʻrayotgan ham bizmiz“ deb aytgan.

2024-yil dekabr oyida Malie Tuvaluning iqlim oʻzgarishiga eng koʻp hissa qoʻshayotgan davlatlarga qarshi ishida qatnashdi, bu ishni Tuvalu bosh prokurori Laingane Italeli Talia Xalqaro Adliya sudi (ICJ) oldida taqdim etgan. Tuvalu va Kichik orol davlatlari ittifoqining boshqa aʼzolari hududlariga tahdid qilayotgan dengiz sathining koʻtarilishi haqida ish qoʻzgʻatildi. Vanuatu ICJni javobgar davlatlarning huquqiy pozitsiyasi boʻyicha maslahat berishni tashkil qildi. Sudga bu Tuvalu orollari uchun eng katta tahdid ekanligi aytildi. Professor Phillipa Webb Maliening soʻzlarini keltirgan:„Tuvalu koʻtarilayotgan dengizga jimjitgina choʻkib ketmaydi.“

Malie shuningdek TEDxLondonda ham taqdimot qilgan.

## Manbalar
Nina Brozovich

**Nina Po Brozovich** – Boliviyalik iqlim faoli. U Boliviyadagi „Fridays For Future“ harakatining asoschisi. U Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yoshliq iqlim sammitida ishtirok etgan.

Uning ishlari *Bolivian Express*, *Pagina Siete* () va *Fridays for Future weekly* jurnallarida chop etilgan. U UNICEFning „Bir Avlod“ kampaniyasining ishtirokchisi boʻlgan. U La Senda Verde ekologik qoʻriqxonasida koʻngilli boʻlib ishlaydi.

## Manbalar

## Havolalar

* Press – The Global Teach-In (26-may 2020 globalteachin.com)
Raisa Nur-Muhammad

**Raisa Nur-Muhammad** – Keyptaunda yashovchi janubiy afrikalik iqlim harakati faoli. U „Stage for Change“ tashkilotining asoschisidir.

## Hayoti
2020-yil boshida u Greta Thunbergning harakatlari va Avstraliya yongʻinlari bilan bogʻliq xavflar boʻyicha amalga oshirilgan ishlardan ilhomlangan. 17 yoshida Parktown School for Girls maktabi talabasi sifatida u Extinction Rebellion va Fridays for Future harakatlariga qoʻshilib, Gauteng qonun chiqaruvchi organi oldida norozilik namoyishlari uyushtirgan.

2021-yil noyabr oyida u 2021-yilgi Birlashgan Millatlar Tashkiloti iqlim oʻzgarishi konferentsiyasi yaqinidagi Glazgo festival parkida boʻlib oʻtgan norozilik namoyishlarida qatnashish uchun mablagʻ yiqqan. Faollar iqlim oʻzgarishining notekis taʼsirlarini boshdan kechirayotgan mintaqalar va aholi guruhlari, yaʼni *Eng koʻp Zarar koʻrgan odamlar va hududlar* (MAPA) vakillari uchun ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini qaratishni talab qilishgan. Greta Thunberg Raisa Nur-Muhammad yonida turgan, ammo intervyu berish oʻrniga kamerani MAPA faollariga qaratgan.

Raisa Nur-Muhammad iqlim oʻzgarishini mustamlakachilik, aparteid va iqlim adolati bilan bogʻlab, kesishuvchi (interseksional) faollikni ilgari suradi.

## Manbalar
Aigagalefili Fepulea'i Tapua'i

**Aigagalefili Fepuleaʼi Tapuaʼi** (tugʻilgan yili 2000-yillar) – Samoa-Yangi Zelandiyalik shoir, mahalliy huquqlar himoyachisi va iqlim oʻzgarishi faoli. U sobiq Samoa deputati Seminare Fepulea'ining qizidir.

## Hayoti

Fepuleaʼi Tapuaʼi Janubiy Aucklandda tugʻilgan va Aorere kollejida tahsil olgan. 2019-yilda u „4 Tha Kulture Pasefika“ iqlim oʻzgarishi guruhini tashkil qilgan va 2019-yilgi iqlim oʻzgarishi namoyishlarida qatnashgan. Uning iqlim faolligi haqidagi hikoya „High Tide Donʼt Hide“ hujjatli filmida aks ettirilgan. 2020-yil mart oyida u New York Cityda boʻlib oʻtadigan Global Young Leaders konferensiyasida Yangi Zelandiya vakili etib saylangan.

COVID-19 pandemiyasi davrida u taʼlimdagi irqiy tengsizlik va pandemiyaning Pasefika talabalarini oilalarini qoʻllab-quvvatlash uchun maktabni tark etishga majbur qilgani haqida gapirgan. 2020-yilgi saylov kampaniyasi davrida u rahbarlar munozarasida ishtirok etishga taklif qilingan.

## Tan olinishi
2020-yil noyabr oyida u Yangi Zelandiyada taʼsirga ega ayollar mukofotlash marosimida „Yosh yetakchi“ mukofotiga sazovor boʻlgan. 2020-yil dekabr oyida u Tinch okeani hamkorlik fondining birinchi yoshlar yetakchiligi mukofotlarida yoshlar himoyasi boʻyicha oliy mukofotni qoʻlga kiritgan. 2021-yilda u „Yangi Zelandiyaning yil odami“ mukofotlarida „mahalliy qahramon“ nominatsiyasiga nomzod boʻlgan.

## Manbalar
Holly Gillibrand

**Holly Gillibrand** (2005-yilda tugʻilgan) – shotlandiyalik ekologik faol va iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashuvchi.

## Faoliyati
Gillibrand Fridays for Future Scotland  harakatining tashkilotchilaridan biri hisoblanadi. U Heal Rewilding xayriya tashkilotida yosh maslahatchi,  elchisi va OneKind hayvonlar huquqlari tashkiloti faoli sifatida ishlaydi. Lochaber Times gazetasida maqolalar yozgan.

2019-yilda Gillibrand Glasgow Times tomonidan „Yilning eng yosh shotlandiyalik ayoli“ deb topilgan. 2020-yilda esa BBC Radio 4 tomonidan „Womanʼs Hour Power List 2020“ roʻyxatiga 30 ta ayoldan biri sifatida kiritilgan.

## Hayoti
Gillibrand 2005-yilda Shotlandiyaning Fort William shahrida tugʻilgan.

13 yoshida, 2018-yilda u global ekologik inqiroz haqida xabardor boʻlib, maktab norozilik haraklarida iqlim oʻzgarishlariga qarshilish qilish uchun qatnasha boshladi va tez orada ommaviy axborot vositalarida koʻrinish bergan. 2019-yilda BBC uni global yosh iqlim faollari roʻyxatiga kiritdi.

2020-yil avgust oyida Gillibrand Chris Packham bilan birgalikda yovvoyi tabiat jinoyatlariga qarshi milliy kampaniyada ishtirok etdi. Noyabr oyida esa boshqa yosh faollar bilan birga Alok Sharma bilan suhbat oʻtkazdi.

2022-yilda Gillibrand BBC Scotlandning „The Oil Machine“ hujjatli filmida ishtirok etdi, film Buyuk Britaniyaning Shimoliy dengiz neftiga qaramligini haqida edi.

## Manbalar
Qilichbek Madaliyev

Qilichbek Madaliyev (1990-yil 17-yanvar, Oltiariq tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik xonanda. Oxunjon Madaliyevning oʻgʻli.

## Hayoti
**Qilichbek Madaliyev** (1990-yil 17-yanvar; Fargʻona viloyati, Oltiariq tumani) — oʻzbekistonlik honanda.

## Ijodiy faoliyati
Musiqiy faoliyatini 2000-yillarning oʻrtalarida boshlagan. 2005-yilda 15 yoshida katta sahnaga chiqqan. Ilk qoʻshigʻi „Dadamning muxlislari“ boʻlib, bu asar orqali u otasiga boʻlgan hurmatini ifodalagan. Unga mashhurlik olib kelgan qoʻshiqlari orasida „Majnuntol“, „Menikisiz“, „Nilufar“, „Shohimardon togʻlari“, „Injigʻim“, „Befarq emasman“ singari asarlar bor.

## Albomlari

# „Majnuntol“ (2008);
# „Menikisiz“ (2011);
# „Nilufar“ (2012);
# „Tasavvur“ (2014);
# „Oshiqligimni ayting“ (2016);
# „Jonli ijro“ (2018, 2020);
# „Shahnozaxon“ (2020);
# „Sogʻinib keldim“ (2023).

### Konsert dasturlari

* „Oshiqligimni ayting“ (2016)
* „Xotira“ (2023);
* „Mehr“ (2024).

## Shaxsiy hayoti
2015-yilda oʻzining bolalikdagi tanishi boʻlmish Mohira ismli qiz bilan turmush qurgan. 2017-yilda Maʼsuma ismli qiz farzandli boʻlgan. Jami 2 ta farzandi bor. Shaxsiy hayotini ommaga koʻp ochmaydi. Otasining ijodiy merosini hurmat qiladi va uni saqlashga harakat qiladi.

## Manbalar
Flossie Donnelly

**Flossie Donnelly** (2007-yilda tugʻilgan) – irlandiyalik dengiz ekologi. Maktab oʻquvchisi boʻlgan Donnelly Irlandiyada birinchi boʻlib seabinlarni joriy qilgan va suv havzalaridagi plastik chiqindilarni tozalash maqsadida ikkita qurilma uchun mablagʻ yiqqan. U oʻz ishini targʻib qilish uchun RTE Newsda chiqish qilgan.

## Hayoti
Donnelly Dublin yaqinidagi Sandycoveda oʻsgan. Uning faolligi 8 yoshida oilasi bilan Tailandga sayohat paytida boshlangan. U qirgʻoqlarda koʻrgan koʻplab plastik chiqindilar uni hayratda qoldirgan. U sayohat davomida dengizdan chiqindilarni yigʻib, oilasi qolgan mehmonxonaga olib kelgan. Irlandiyaga qaytgach, mahalliy plyajlarda tobora koʻproq chiqindilar toʻplanayotganini payqagan va dengiz hayvonlarini himoya qilish haqidagi ishtiyoqini boshqalar bilan baham koʻrishni xohlagan. Uning atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha ishlari ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan va uni Irlandiyaning Greta Thunbergi deb atashgan.

### Taʼlimi
Donnelly Booterstowndagi oʻrta maktabda oʻqiydi. Ilgari Bryussel va fransuz maktablarida tahsil olgan.

U disleksiyadan aziyat chekadi.

### Faoliyati
Donnelly maktabi yoki Dáil oldida muntazam ravishda iqlim oʻzgarishlariga qarshi noroziliklar uyushtiradi hamda Dún Laoghaire va Sandycove plyajlarida tozalash ishlarini tashkil qiladi. 11 yoshida „Flossie & the Beach Cleaners“ ekologik xayriya tashkilotiga asos solgan. U Irlandiyaga ikkita seabin oʻrnatish uchun €4,000 yiqqan. Bu qurilmalar bir yilda 83,000 ta plastik paket va 20,000 plastik shishani dengizdan olib tashlashi mumkin. 2018-yil iyun oyida u Dún Laoghaireda „March for the Ocean“ tadbiriga rahbarlik qilgan. 2018-yil oktyabr oyida TEDx Dún Laoghaire tadbirida nutq soʻzlagan. 2019-yil oktyabr oyida RTÉjr uning Indoneziyadagi dunyoning eng iflos „plastik“ daryosi Citarum daryosiga safari haqida „My Story: The Beach Cleaner“ hujjatli filmini efirga uzatgan.

### Mukofotlari
Donnelly 2023-yilda Lions Clubs Irlandiya va Yevropa yoshlar elchisi deb topilgan.

## Manbalar
Shodmon Xoʻjamberdiyev (baxshi)

**Shodmon Xoʻjamberdiyev** (1967-yil 6-fevral, Boysun tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — baxshi O‘zbekiston Respublikasi xalq baxshisi faxriy unvoni sohibi.
## Tarjimayi holi
Shodmon Xoʻjamberdiyev 1967-yil 6-fevralda Surxondaryo viloyatining Boysun tumanida tugʻilgan. 1971-yilda boshlangʻich maktabga borgan. Yoshligidan Qodir baxshi, Xo‘shboq baxshi, Chori baxshilardan saboq olgan. 1984-yildan Sherobod tumani Madaniyat boʻlimiga qarashli Madaniyat markazining „Chaman“ badiiy jamoasi aʼzosi. Surxondaryo viloyati Sherobod tumani 8-sonli Bolalar musiqa va sanʼat maktabida ochilgan baxshichilik sinfi oʻqituvchisi. Tumandagi madaniyat markazida xavaskor baxshilar toʻgaragi rahbari.

2016-yilda O‘zbekiston Respublikasi xalq baxshisi faxriy unvoni bilan taqdirlangan. Oʻzbekistonda anʼanaviy tarzda oʻtkazib kelinayotgan Xalqaro baxshichilik sanʼati festivalida bir necha bor ishtirok etgan. 1985-yilda Xorazm viloyatida oʻtkazilgan „Baxshi, shoir va oqinlar koʻriktanlovi“ gʻolibi. 1989-yilda Ozarbayjon SSRda boʻlib oʻtgan „Xalqaro baxshilar festivali“ laureati. 1999-yil Qirgʻiziston Respublikasi Bishkek shahrida oʻtkazilgan „Dunyoga chiqish“ Xalqaro baxshilar tanlovi gʻolibi. 2003-yili 14-mayda boʻlib oʻtgan Markaziy Osiyo davlatlarining „Baxshi, shoir va oqinlar III“ anʼanaviy xalqaro festivali gʻolibi. 

Baxshining 2010-yilda chop etilgan „Xondali“ hamda 2021-yilda nashr qilingan „Xurdona“ nomli dostonlari, shuningdek, „Surxondanman, Surxondan“ (2012), „Kuyla, Surxon doʻmbirasi“ (2019) nomli termalari bor.

## Manbalar

## Havolalar
* O'zbekiston xalq baxshisi Shodmon Xo'jamberdiyev Ustozi va bolaligi haqida so'zladi
* Zamondosh | O'zbekiston xalq baxshisi Shodmon Xo'jamberdiyev 14.07.2024
* Shodmon baxshi Xo'jamberdiyev
* O‘zbekiston xalq baxshisi, yozuvchilar uyushmasi a’zosi Shodmon baxshi Xo'jamberdiyev
* SHODMON BAXSHI "AN'ANAVIY TERMALAR"(ALPOMISH MEDIA)
* Shodmon baxshi Xo‘jamberdiyev haqida ma'lumot — Oyina.uz portali.
* Shodmon baxshi: Tafakkurimiz ildizi folklordan oziqlanadi — UzA.uz, 2026.
* Shodmon Baxshi Xo‘jamberdiyev — Respublika baxshichilik san’ati markazi rasmiy sayti.
* https://uza.uz/oz/posts/o-zbekiston-mustaqilligining-yigirma-besh-yilligi-munosabati-24-08-2016. - Shodmon Baxshining O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni bilan rasman mukofotlangan.
## Tashqi havolalar
* Shodmon baxshi Xo'jamberdiyevning YouTube kanali
* Shodmon baxshi Xo'jamberdiyevning Instagram sahifasi
* Shodmon baxshi Xo'jamberdiyevning Facebook sahifasi
Phuon Keoraksmey

**Phuon Keoraksmey** (2001-yilda tugʻilgan) – Kambodjalik ekologik faol va yoshlar ekologik harakati Mother Nature Cambodia aʼzosi. U mamlakatdagi ekologik jihatdan zararli infratuzilma loyihalari va korruptsiyaga qarshi kurash olib borgan. 2024-yil 2-iyul kuni u „qirolga haqorat“ va „fitna uyushtirish“ ayblovlari bilan 6 yil qamoq jazosiga hukm qilingan, bu Xalqaro Amnistiya tashkiloti tomonidan „Kambodja fuqarolik jamiyatiga qilingan qattiq zarba“ deb baholangan.

## Faoliyati
2020-yil 3-sentyabrda Phuon Keoraksmey Pnompen politsiyasi tomonidan Boeung Tamok koʻlini xususiylashtirish rejasiga qarshi norozilik namoyishi chogʻida hibsga olingan. U boshqa faollar bilan birga 18 oy qamoq jazosiga hukm qilingan va 1000 AQSh dollari miqdorida jarimaga tortilgan.

2023-yil noyabr oyida Kambodja sudi Keoraksmeyga *Right Livelihood Award* mukofotini qabul qilish uchun Stokgolmga borishga ruxsat bermadi.

2024-yil 2-iyulda Keoraksmey va Mother Naturening 9 nafar aʼzosi 2012–2021-yillardagi faoliyati uchun 6 yilgacha qamoq jazosiga hukm qilindi. Hukm arafasida u va uchta hamkasbi oq kiyimda tinch holatda norozilik yurishi uyushtirishgan.

## Manbalar
Feride Rushiti

**Feride Rushiti** (1970-yil 12-sentyabr) – kosovolik inson huquqlari faoli, doktor, „Kosovo qiynoqlardan omon qolgan qurbonlarni reabilitatsiya qilish markazi“ (KRCT) direktori. 2018-yil 23-mart kuni AQSh Davlat kotibining „Xalqaro jasur ayollar“ mukofotiga sazovor boʻlgan. Ushbu mukofot AQShning birinchi xonimi Melania Trump tomonidan topshirilgan.

## Taʼlimi va faoliyati

Feride Rushiti 1970-yil 12-sentyabrda dunyoga kelgan. 1997-yilda Albaniyaning Tirana shahrida tibbiyot fakultetining gastroenterologiya ixtisosligini tamomlagan.

1998–1999-yillardagi Kosovo urushidan soʻng, Feride Rushiti urushdan keyin qaytib kelganlar va qiynoqlardan omon qolganlarga yordam koʻrsatish maqsadida Kosovodan 45 nafar sogʻliqni saqlash xodimidan iborat jamoani safarbar qilgan. U, shuningdek, Albaniyadagi qochqinlar lagerlarida shifokor sifatida xizmat qilgan va u yerda jinsiy zoʻravonlikdan omon qolganlar bilan bevosita ishlagan.

Urushdan keyin Kosovo qiynoqlardan omon qolgan qurbonlarni reabilitatsiya qilish markazini tashkil qilgan. Markazning asosiy yoʻnalishi qiynoqlar va jinsiy zoʻravonlikdan omon qolganlarni reabilitatsiya qilish hamda ularning huquqlarini himoya qilishdan iborat edi.

Feride Rushiti hamda boshqa faol ayollar tomonidan oʻn yildan ortiq vaqt mobaynida Kosovodagi urushda jinsiy zoʻravonlik va qiynoqlarga uchragan ayollar huquqlarini himoya qilish, ularning soʻzlarini hukumatga yetkazish yoʻlida faoliyat olib borilgan va hukumatga taʼsir oʻtkazishga urinilgan. Natijada, hukumat bu insonlarni urush qurboni sifatida tan olgan, yaʼni ularga rasman ushbu maqomni bergan. Bu esa qurbonlarga davlat tomonidan har oy kompensatsiya sifatida maʼlum miqdorda pul olish huquqini bergan. Qurbonlarga toʻlanadigan kompensatsiya miqdori past boʻlishi mumkinligi haqida turli mish-mishlar tarqalganida Feride Rushiti moliya vaziri Bedri Hamza bilan uchrashib, bu borada u bilan gaplashgan. 2018-yilning fevral oyidan boshlab roʻyxatga olish ishlari boshlangan. Ushbu davrda jinsiy zoʻravonlikka uchragan qurbonlarga oyiga 280 AQSH dollari (taxminan 228 yevro) miqdorida kompensatsiya toʻlanadi.

## Manbalar