open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xo‘jayikon tuz g‘ori

## Xo‘jayikon tuz g‘ori haqida
Xo‘jayikon tuz g‘ori 1942-yilda ochilgan. Surxondaryo viloyatidagining Sherobod tumani Ko‘xitang tog‘ tizmasi etaklarining janubi-sharqiy yonbag‘rida, dengiz sathidan 1200 metr balandlikda joylashgan. Tuz g‘orining ichki qismida san’at galereyalari tizimi bilan birgalikda bir-biridan harorat, namlik, bosim va mikroiqlim bo‘yicha farq qiluvchi beshta xona-kameralar mavjud.

Sherobod tumanidagi kon, 1942-yilda ishga tushirilgan Kon yotiq sinklinal burmada joylashgan bunda tuz qatlamlari teskari qatlamlangan bo’lib, oq tuzlar yuqori, qizil tuzlar pastda joylashgan. Qizil tuz qatlamlarida kaliy tuzlarining 6 qavati ajralib turadi. Tuzlarning o'lchangan zaxirasi 46 mln tonna yiliga 150 ming tonnadan karyerlardan qazib olinmoqda. 

## Xo‘jayikon tuz tarkibi
Xo’jaikon tuz konida osh tuzi yirik donali tarkibida 92.3-99.7 % NaCI mavjud. «Xo‘jayikon» tuzi kondagi osh tuzi qatlamining qalinligi 350-400 metrga yetadi. Rangi oq, sariq, pushti, qizil. Tuz qatlamlari 150-300 metr qalinlikdagi qum, gil, qumtosh, ohaktosh kabi to’rt o’lchamli va quyi bo’r davrlariga mansub yotiqlar bilan qoplangan. «Xo‘jayikon» tuz g‘ori hozirgi kunda mamlakat ahamiyatiga molik sanoat korxonasidir. Yiliga 93 ming tonna osh tuzi qazib chiqarilmoqda. 1995-yilda AQSHdan keltirilgan jihozlar bilan ishlaydigan iste’molchi tuzi ishlab chiqarish liniyasi ishga tushirilgan.

## Madaniy meros ro'yxatiga kiritilishi
«Xo‘jaykon» tuz g‘ori [Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 4 oktabrdagi 846-son qarori bilan Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatiga kiritilgan. Mazkur qarordan tashqari, 2021 yil 3 martdagi 119-sonli qaror bilan obyekt «Termiz» davlat muzey-qo‘riqxonasi balansiga operativ boshqaruv huquqi asosida biriktirilgan.

## Salomatlik uchun foydaliligi
G‘or devorlari o‘ziga xos tarzda 1−3 sm gacha tuz qatlami bilan qoplangan, o‘tish joyida tuz eritmali shifobaxsh buloq bor. Ushbu g‘or muhitida nafas yo‘llarining allergik kasalliklari, uzoq davom etadigan o‘tkir va surunkali bronxit, astma, pnevmoniya asoratlari, immuniteti pasaygan bemorlar va teri kasalliklarini davolashda foydali qo‘shimchalar mavjud.

Davolashning mohiyati g‘or va shaxtalarda tuz konlarini toppish hisoblanadi. G‘orda davolanish kuniga taxminan 2-2,5 soat davom etadi. Doimiy harorat va namlik yordamida erishiladigan noyob mikroiqlim havoning ifloslanishi ehtimoli bo‘lmagan eng toza havo muhitiga aylantiradi.

Yil davomida havo harorati 7-27 daraja, nisbiy namlik 50-70 foiz, atmosfera bosimi 700 mm simob ustuni atrofida saqlanadi. Havoda magniy, kaliy, temir gidroksidi kabi elementlar va yigirmaga yaqin boshqa mikroelementlar mavjud.

Xo‘jaykon g‘orida bo‘lish nafas yo‘llarining allergik kasalliklari, uzoq davom etadigan o‘tkir va surunkali bronxit, astma, pnevmoniya asoratlari, immuniteti pasaygan bemorlar va teri kasalliklarini davolashda foydali qo‘shimchalar mavjud.

Bundan tashqari, tuz galereyalarining oxirida kuzatuv maydonchasiga olib boruvchi yo‘lak mavjud. Surxondaryo tog‘larining ajoyib panoramasi ochiladi. Shuningdek, “Xo‘jaykon” yaqinida sho‘r ko‘llarni ko‘rish mumkin.

## Manbalar
Guliston (Toʻrtkoʻl tumani)

**Guliston** — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Toʻrtkoʻl tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Petra Tushlova

**Petra Tushlova** (chex. Petra Tušlová) — fan nomzodi. Karlova universitetida klassik arxeologiya fakultetida tahsil oldi, u yerda arxeologiya boʻyicha 2012-yilda „Sherobod tumanida tizimli dala tadqiqoti“ mavzusidagi magistrlik dissertatsiyasini qoʻlga kiritdi. Oʻqish davomida u Makedoniya, Bolgariya, Italiya va Oʻzbekistonda bir qancha xalqaro loyihalarda ishtirok etgan. 2020-yilda u „Qadimgi Frakiyadan Rim va soʻnggi antiqa kulolchilik, Yambol tumanidan tanlangan yigʻilishlar“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

## Ilmiy faoliyati
2009-2011-yillarda Bolgariyada boʻlib oʻtayotgan Tundja mintaqaviy arxeologik loyihasining aʼzosi; 2008-2014 yillarda Bolgariyadagi yunon emporioni Pistiros arxeologik yodgorligidagi Karlova universiteti loyihasida ishtirok etgan; 2010-2011-yillarda Chexiyaning Janubiy Oʻzbekistondagi arxeologik loyihasi doirasida (ilmiy rahbar L.Stancho) Sherobod tumani pasttekisliklarida muntazam va intensiv dala tadqiqotlarini olib borishga qaratilgan kichik loyiha direktori boʻldi. Uning dala tajribasi 2013-yilda Yurta-Stroyno arxeologik loyihasiga asoslanib, Bolgariyaning Yambol viloyatidagi Rim davri vikuslarining hinterlendlarini qazish va dala tadqiqiga yoʻnaltirdi. 2017-yildan beri u Chegara tadqiqotlari loyihasining jamoa aʼzosi. Oʻzining „Sherobod tumanida tizimli dala tadqiqoti“ mavzusidagi magistrlik dissertatsiyasida Sherobod vohasi intensiv dehqonchilikda qulay iqlim sharoiti namoyon boʻlishini, Sovet davrida vohada asosiy hosil paxta, uni yetishtirish kuchaytirilganligi va uni sugʻorishning zich tarmogʻi mavjud boʻlganligini, dalalarni yetarli suv bilan taʼminlash uchun Sheroboddaryodan kanallar qurilganligi haqida maʼlumotlar mavjud. Ekiladigan qishloq mahsulotlari har yili almashlab ekiladigan ekinlar, paxta va boshoqli ekinlar haqida yozadi. Qadimgi Makedoniya chegara hududida oʻziga xoslik va madaniy aloqalarni oʻrganishda ishtirok etgan.

## Ilmiy ishlari
* Yurta-Stroyno arxeologik loyihasi.
* Kontekstda ichki savdo va isteʼmol. Bolqon yarim orolidan (Yambol tumani, Bolgariya janubi-sharqidagi) transport amforalarining organik qoldiqlarini tahlil qilish boʻyicha amaliy tadqiqot.
* Arxeologik maʼlumotlarni birlashtirish.
* Yambol viloyati, Dodoparonning soʻnggi antiqa saytida yopiq kontekstdagi kulolchilik.
* Ohrid viloyatida turar joy tashkiloti.
* Sherobod vohasi: Janubiy Oʻzbekistondagi tarixiy landshaftni kuzatish.
* Intensiv sirt tadqiqoti.
* Yambol viloyatidan klassik va ellinistik transport amforalari.
* Chegara tadqiqotlari. Ohrid koʻli havzasining shimoliy qismini oʻrganish, 2017 yil mavsumi boʻyicha dastlabki hisobot.
* Yurta-Stroyno arxeologik loyihasi. 2016 yil yakuniy mavsumi uchun dastlabki hisobot.
* Yambol viloyati, Stroyno-Yurta Rim saytida olib borilgan qazishmalar (2014-2015): Oraliq hisobot.
## Manbalar
Mehmet Görmez

**Mehmet Görmez** (; 1959-yilda tugʻilgan) — Din ishlari boʻyicha boshqarmaning sobiq prezidenti ( 2010-yil noyabridan 2017-yil 31-iyulgacha, odatda *Diyanet* nomi bilan tanilgan) va shu sababli Turkiya va Shimoliy Kipr Turk Respublikasidagi eng yuqori darajadagi islom olimi.

## Hayoti
Mehmet Görmez 1959-yilda Turkiyaning Gaziantep viloyatining Nizip shahrida tugʻilgan. Uning ona tomonidan buvisi turk, ota tomonidan buvisi esa kurd edi. Ota tomoni qisman Sivasdan.

2010-yilning noyabridan buyon *Diyanet* prezidenti lavozimida ishlab kelmoqda. 1987-yilda Anqara universitetida islomshunoslik fakultetini tamomlagan va shu fakultetda bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik u Qozogʻistondagi Ahmet Yesevi universitetida assistent boʻldi. 1988-yildan 1989-yilgacha Qohira universitetiga tashrif buyurdi. 1995-yilda Anqara universitetida islomshunoslik fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1997-yildan 1998-yilgacha u Buyuk Britaniyada yashagan. 2001-2003-yillarda Hacettepe universitetida dars bergan. 2006-yilda professor unvonini oldi

Iroq va Shom Islom Davlati (IShID) uni murtad (dindan chiqqn) deb eʼlon qildi.

U turkcha, arabcha, inglizcha va qisman kurd tilllarida mintaqaviy lahjasida soʻzlashadi, uning oʻz hisobiga koʻra, 50%- turkcha taʼsirga ega.

## Manbalar
Nyutonning havo qarshiligining sinus-kvadrat qonuni

Isaak Nyutonning **havo qarshiligining sinus-kvadrat qonuni** — bu harakatlanuvchi suyuqlikka botgan tekis plastinkadagi kuch hujum burchagi sinusining *kvadratiga* proportsional ekanligini koʻrsatadigan formuladir. Nyutonning oʻzi yassi plastinkadagi kuchni tahlil qilmagan boʻlsa-da, sharlar, silindrlar va konussimon jismlar uchun qoʻllagan usullari keyinchalik bu formulaga kelish uchun tekis plastinkaga qoʻllangan. 1687 yilda Nyuton oʻzining Principia Mathematica ning ikkinchi jildini suyuqliklar mexanikasiga bagʻishladi.

Tahlil shuni koʻrsatadiki, suyuqlik zarralari plastinkaga taʼsir qilishdan oldin bir xil tezlikda harakat qiladi va keyin kontaktdan keyin plastinka yuzasini kuzatib boradi. Plitadan yuqorida va pastda oʻtadigan zarralar taʼsir qilmaydi deb hisoblanadi va har qanday zarracha-zarracha oʻzaro taʼsiri eʼtiborga olinmaydi. Bu quyidagi formulaga olib keladi:

: F = \rho v^2 S \sin^2(\alpha) 

bu yerda F — plastinkadagi kuch (plastinkaga perpendikulyar yoʻnaltirilgan), \rho — suyuqlikning zichligi, v — suyuqlik tezligi, S — plastinkaning sirt maydoni va \alpha hujum burchagi hisoblanadi.

Keyinchalik murakkab tahlil va eksperimental dalillar ushbu formulaning notoʻgʻri ekanligini koʻrsatdi; Nyuton tahlili kuchning zichlikka, plastinkaning sirt maydoniga va tezlik kvadratiga mutanosib ekanligini toʻgʻri bashorat qilgan boʻlsa-da, hujum burchagi sinusining *kvadratiga* proporsionallik notoʻgʻri. Quvvat hujum burchagi sinusiga *toʻgʻridan-toʻgʻri* proportsionaldir yoki kichik qiymatlar uchun \alpha, \alpha oddiy burchak.

Sinus *kvadrati* bilan taxmin qilingan oʻzgarish, koʻtaruvchi komponentning aslidagidan ancha kichik boʻlishini bashorat qildi. Buni tez-tez havodan ogʻirroq parvozni qoralovchilar buning imkonsiz yoki amaliy emasligini „isbotlash“ uchun keltirishgan.

Ajablanarlisi shundaki, sinus kvadrat formulasi zamonaviy aerodinamikada qayta tugʻildi; toʻgʻri chiziqli oqim va zarralar orasidagi oʻzaro taʼsirsizlik haqidagi taxminlar gipertovush tezligida qoʻllanadi va sinus-kvadrat formulasi oqilona bashoratlarga olib keladi  .

1744 yilda, Nyuton vafotidan 17 yil oʻtgach, fransuz matematigi Jan le Rond d’Alember suyuqlikka nisbatan harakatlanuvchi jismga taʼsir qiluvchi kuchlarni tasvirlash va hisoblash uchun kunning matematik usullaridan foydalanishga harakat qildi. Bu imkonsiz boʻlib chiqdi va d’Alembert jismga taʼsir qiluvchi kuchni tasvirlashning matematik usulini ishlab chiqa olmaydi, degan xulosaga kelishga majbur boʻldi, garchi amaliy tajriba shuni koʻrsatdiki, bunday kuch har doim mavjud. Bu D’Alembert paradoksi sifatida maʼlum boʻldi.

## Manbalar
Gʻoʻrumbuloq

**Gʻoʻrumbuloq** — shifobaxsh xususiyatga ega boʻlib, Koʻhitang togʻ tizmasidagi joylashgan gʻoʻrum buloq suvi oʻta shifobaxsh Sherobod tumanidan 80 km uzoqlikda joylashgan. Surxon davlat qoʻriqxonasining bogʻli dala boʻlimidan boshlanib Sherobod tumani markazidan taxminan qoʻriqxonagacha 60 km. Qoʻriqxona maydoni 5352 gektar. Surxon davlat qoʻriqxonasining qoʻriqlash boshlanadigan joyidan gʻurumbuloq suv chiqish joyigacha 30 kmdan koʻproq. Yoʻl dara boʻylab oʻtadi. Tangi dara — „Tor dara“ degan maʼnoni anglatadi. Gʻoʻrumbuloq baland togʻda joylashgan avtomobilda borib boʻlmaydi. Buloq ancha baland yerda joylashgan. Quvur bilan bir necha yuz km joygacha torib kelingan ancha yaqin joygacha. Buloqning boshlanish nuqtasi archa daraxti tagidan chiqadi. Bu buloqning qiziq jihati shundaki buloqlar odatda toʻglarning pastki qismida boʻladi. Bu buloq esa togʻning tepa qismidan archa daraxti tagidan chiqadi. Quvur orqali 1500 metr masafagacha torib borilgan. Buloq nomi ikki xil „oʻrin buloq“ va „Gʻurum buloq“ deb nomlandi.

## Shifobaxshligi
Inson salomatligi uchun juda foydali boʻlib 7 xil kasalliklarga davo hisoblandi. Asosan buyrakdagi va oʻt qopidagi tosh va tuzlarni zob, jigar kasalligiga davosh uchun ishlatiladi. Qon bosimini normallash tirish uchun. Buyrakdagi toshlarni jarrohlik yoʻlisiz davolaydi.

## Foydalanish
Kuniga 3 mahal 500 mldan. Agar meyordan ortiq foydalanilsa qon bosimini tushurib yuboradi.

## Gʻoʻrumbuloq bilan bogʻliq rivoyat
Mahalliy aholi bir yigit boltasi bilan oʻtin chopib turib, shu suvdan ichib boltasini unutib qoldiradi. Bir kundan keyin boltasini shu yerdan topadi. Boltasiga qaraganda bolta suvning ichida boltasini qoʻliga olsa kumush rangda yaltirab turgan boʻladi. Boʻtadagi barcha zanglarni bir kunda tushurib yuborgan boʻladi.
## Manbalar
Yusup Ziyayev

**Yusup Mingkabilovich Ziyayev** (1956-yil 2-avgust; Surxondaryo viloyati, Denov tumani) — Mashinist, Oʻzbekiston qahramoni.

## Tarjimai holi
Yusup Ziyayev 1956-yil 2-avgustda Surxondaryo viloyatining Denov tumanida tugʻilgan. 1974-yilda Denovdagi 27-umumiy oʻrta taʻlim maktabini bitirgan. 1978-yildan hozirgi vaqtga qadar Oʻzbekiston temir yoʻllari Aksiyadorlik Jamiyati tizimida mashinist sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. Yusup Ziyayev mashinist sifatida 1999—2001-yillarda „Uchquduq-Miskin-Sulton Uvaystogʻ“ temiryoʻl yoʻnalishi qurilishida ishtirok etgan. 2002-yilda „Toshkent-Samarqand“ temiryoʻlini qayta qurish jarayonida ham ishtirok etgan. 2003—2007-yillarda Surxondaryo va Qashqadaryoni boshqa hududlar bilan bogʻlovchi „Toshguzar-Boysun-Qumqoʻrgʻon“ yoʻnalishidagi temiryoʻlning „Shoʻrob-Boysun“ hududidagi 30 km, „Boysun-Qumqoʻrgʻon“ yoʻnalishidagi 60 km uzunlikdagi yoʻllarni rostlash va moslash jarayonlarida qatnashgan. 

Mahalla faoli Xursand Holiqov Yusup Ziyayev haqida quyidagi fikrlarni bildirib oʻtgan:

## Mukofotlari
2007-yilda Fidokorona xizmatlari uchun ordeni bilan mukofotlangan. 

Oʻzbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti Islom Karimovning 2010-yil 24-avgustdagi PF-4236-sonli farmoni bilan Yusup Mingkabilovich Ziyayevga Oʻzbekiston qahramoni unvoni berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
Golden Foot

**Golden Foot** – mukofoti xalqaro futbol mukofoti boʻlib, sportdagi yutuqlari (shaxslar va jamoa oʻyinchilari sifatida) va shaxsiyati bilan ajralib turadigan oʻyinchilarga beriladi. Mukofot faqat kamida 28 yoshga toʻlgan faol oʻyinchilarga va faqat bir marta berilishi mumkin.

Oʻn nafar nomzod xalqaro jurnalistlar guruhi tomonidan kamida 28 yoshga toʻlgan va hali ham amaldagi futbolchilik faolyatini davom ettirayotgan futbolchilar orasidan mezonlar asosida tanlanadi. Ushbu roʻyxatning ichidan gʻolib onlayn soʻrovnoma orqali aniqlanadi, unda har kim ovoz berishi mumkin. Mukofot gʻolibi Monako knyazligining dengiz boʻyidagi *"Chempionlar yurishi"* da oʻz oyoq izlarining doimiy qolipini qoldiradi.

2009-yildan beri Golden Foot tadbiriga hamrohlik qiluvchi xayriya auktsioni oʻtkazilmoqda. Auktsion Monte-Karlo mehmonxonasida boʻlib oʻtgan tantanali kechada boʻlib oʻtadi va OITSga qarshi kurash uchun mablagʻ yigʻadi.

## Mukofot gʻoliblari

### Mamlakat boʻyicha

### Klub tomonidan

## Ayollar boʻyicha Golden Foot
Ayollar futbolchilarga mukofot 2022-yildan boshlab berilishni boshlagan.

## Mukofot afsonalari

### Mamlakat boʻyicha jami

## Golden Foot Prestige mukofoti
Prestij mukofoti 2020-yildan beri beriladi.

## Maʼlumotnomalar

## Havolalar

* Golden Foot rasmiy sayti
Jasur

**Jasur** — oʻzbekcha erkaklar ismi.

## Taniqli shaxslar
* Jasurbek Jaloliddinov — oʻzbek futbolchisi.
* Jasurbek Latipov — o‘zbek bokschisi.
* Jasurbek Yaxshiboyev — oʻzbek professional futbolchisi.

## Manbalar

## Havolalar
Giovanni

**Giovanni** — italyan tilida uchraydigan ism:
* Giovanni Ribisi — Amerikalik aktyor, komediyachi.
* Giovanni Sio —  Kot-d’Ivuar terma jamoasi.
* Giovanni Simeone — argentinalik professional futbolchi.
* Giovanni Reyna —  amerikalik professional futbolchi.
* Giovanni Riccioli — italiyalik astronom va ilohiyot.
* Giovanni Battista Pergolesi — italyan kompozitori.
* Giovanni Stroppa — italiyalik professional futbol murabbiyi va sobiq futbolchi.
Mason Gooding

**Mason Gooding** (1996-yil 14-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik aktyor. Aktyor Cuba Gooding Jr. ning o'g'li, u *[[Ballers]]* (2018) teleserialida takrorlanuvchi rolni va *[[Love, Victor]]* (2020–2022) o'smirlar dramasi serialida bosh rolni ijro etgan. U *[[Booksmart]]* (2019) filmida ham suratga tushgan va *[[Scream (2022 film)|Scream]]* (2022) va *[[Scream VI]]* (2023) filmlarida Chad Miks-Martinni tasvirlagan.

## Biografiya
1996 yil 14-noyabrda Los-Anjelesda (Kaliforniya) Cuba Gooding Jr. va Sara Kapfer oilasida tug'ilgan. U uch farzandning eng kattasi. Uning otasi tomonidan bobosi Cuba Gooding Sr., The Main Ingredient R&B guruhining sobiq solisti, amakisi esa aktyor Omar Gooding edi. Uning otasi tomonidan katta bobosi asli Barbadosdan edi.

## Filmografiyasi
### Film
* 2019 : *[[Booksmart]]* ... Nick Howland
* 2019 : *[[Let It Snow (2019 film)|Let It Snow]]* ... Jeb 
* 2022 : *[[Scream (2022 film)|Scream]]* ... Chad Meeks-Martin
* 2022 : *[[I Want You Back]]* ... CPaul
* 2022 : *[[Moonshot]]* ... CCalvin Riggs
* 2022 : *[[Fall]]* ... Dan Connor
* 2023 : *[[Scream VI]]* ... Chad Meeks-Martin

### Televizion
* 2017 : *[[Spring Street]]* ... Opera house bartender
* 2018 : *[[Ballers]]* ... Parker Jones
* 2018 : *[[The Good Doctor]]* ... Billy Cayman
* 2020 : *[[Everything's Gonna Be Okay]]* ... Luke
* 2020 : *[[Star Trek: Picard]]* ... Gabriel Hwang
* 2020–2022 : *[[Love, Victor]]* ... Andrew Spencer
* 2022 : *[[How I Met Your Father]]* ... Ash

## Manbalar

## Havolalar
*
Giacomo

**Giacomo** — italyan tilida uchraydigan ism:
* Giacomo Manzù — italyan haykaltaroshi va musavviri boʻlgan.
* Giacomo Raspadori — italiyalik professional futbolchi.
Painlevé ehtimoli

Fizikada **Painlevé gipotezasi** -jism masalasi yechimlari orasida oʻziga xoslik haqidagi teoremadir: *n*≥4 toʻqnashuvsiz singulyativliklar mavjud

Teorema *n* ≥ 5 uchun 1988 yilda Jeff Xia tomonidan ishlab chiqilgan

## Bayonot
Yechimlar (\mathbf{q},\mathbf{p}) *n* — jism muammosi \dot{\mathbf{q}} = M^{-1}\mathbf{p},\; \dot{\mathbf{p}} = \nabla U(\mathbf{q}) (bu yerda M — massalar va U — tortishish potentsialini bildiradi) agar vaqtlar ketma-ketligi boʻlsa, yagonalikka ega deyiladi. t_n chekliga yaqinlashish t^* qayerda \nabla U\left(\mathbf{q}\left(t_n\right)\right) \rightarrow \infty . Yaʼni, kuchlar va tezlanishlar vaqtning maʼlum bir chekli nuqtasida cheksiz boʻladi.

Agar *toʻqnashuv yagonaligi* yuzaga keladi \mathbf{q}(t) qachon aniq chegaraga intiladi t \rightarrow t^*, t . Agar chegara mavjud boʻlmasa, singularlik *psevdotoʻqnashuv* yoki *toʻqnashuvsiz* singulyarlik deyiladi.

Pol Painlevé buni *n=3* uchun koʻrsatdi. Cheklangan vaqt singulyarligi boʻlgan har qanday yechim toʻqnashuv singulyarligini boshdan kechiradi. Biroq, u bu natijani 3 ta jismdan tashqariga kengaytira olmadi. Uning 1895 yil Stokgolmdagi maʼruzalari shu taxmin bilan yakunlanadi

: *n*≥4 uchun *n* -jism muammosi toʻqnashuvsiz yakkaliklarni qabul qiladi .

## Rivojlanish
Edvard Gyugo fon Zaypel 1908 yilda isbotladiki, agar toʻqnashuvning yagonaligi boʻlsa, u holda J(\mathbf{q}(t)) kabi aniq chegaraga intiladi t\rightarrow t^*, qayerda J(\mathbf{q})=\sum_i m_i |\mathbf{q}_i|^2 inersiya momentidir. Bu shuni anglatadiki, toʻqnashuvsiz singulyarlikning zaruriy sharti kamida bitta zarraning tezligi chegaralanmagan boʻlishidir (chunki pozitsiyalar). \mathbf{q} shu nuqtaga qadar cheklangan qoladi.

Mater va MakGi 1975 yilda toʻqnashuvsiz singulyarlik toʻgʻridan-toʻgʻri chiziqli 4 jismli masalada (yaʼni, barcha jismlar bir chiziqda boʻlganda), lekin cheksiz sonli (tartibga solingan) ikkilik toʻqnashuvlardan keyin paydo boʻlishi mumkinligini isbotlashga muvaffaq boʻldi.

Donald G. Saari 1977 yilda 2, 3 va 4 jismli masalalar uchun tekislikdagi yoki fazodagi deyarli barcha (Lebesg oʻlchovi maʼnosida) boshlangʻich shartlar uchun yagonaliksiz yechimlar mavjudligini isbotladi.

1984 yilda Jo Gerver toʻqnashuvlarsiz 5 jismli planar muammoda toʻqnashuvsiz singulyarlik uchun dalil keltirdi. Keyinchalik u 3*n* tana ishi uchun dalil topdi.

Nihoyat, 1988 yilda doktorlik dissertatsiyasida Jeff Xia toʻqnashuvsiz oʻziga xoslikni boshdan kechiradigan 5 tanali konfiguratsiyani namoyish etdi.

Jo Gerver 4 jismli singularliklarning mavjudligi uchun evristik modelni keltirdi.

2013 yilda Merilend universitetida doktorlik dissertatsiyasida Jinxin Syue Painlevé gipotezasining tekis toʻrtta tanali muammosi uchun soddalashtirilgan modelni koʻrib chiqdi. Gerver modeliga asoslanib, u Gamilton tizimining yechimlariga olib keladigan boshlangʻich shartlarning Kantor toʻplami mavjudligini isbotladi, buning tezligi barcha oldingi toʻqnashuvlardan qochib, chekli vaqt ichida cheksizgacha tezlashadi. 2014-yilda Xue avvalgi ishini kengaytirdi va n=4 uchun taxminni isbotladi

## Manbalar
Sonli nisbiylik

**Sonli nisbiylik -** umumiy nisbiylik nazariyasining boʻlimlaridan biri, masalalarni yechish va tahlil qilish uchun sonli usullar va algoritmlardan foydalanadi. Shu maqsadda superkompyuterlar asosan qora tuynuklar, tortishish toʻlqinlari, neytron yulduzlari va Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi tomonidan boshqariladigan boshqa koʻplab hodisalarni oʻrganish uchun ishlatiladi. Sonli nisbiylik boʻyicha hozirgi faol tadqiqot sohasi relyativistik binarlarni va ular bilan bogʻliq tortishish toʻlqinlarini modellashtirishidir.

## Eslatmalar

## Tashqi havolalar

* Sonli nisbiylik uchun dastlabki maʼlumotlar — Sonli nisbiylik boʻyicha texnik muhokamani oʻz ichiga olgan sharh maqolasi.
* Nisbiylik nazariyasida aylanuvchi yulduzlar — Aylanuvchi yulduzlar haqidagi texnik sharh maqolasi, raqamli nisbiylik ilovalari boʻlimi.
* Caltechdagi nisbiylik boʻyicha qoʻllanma — Sonli nisbiylik tushunchalariga asosiy kirish.
Ehtimollik amplitudasi

Kvant mexanikasida **ehtimollik amplitudasi** sistemelarning holatini tavsiflash uchun ishlatiladigan kompleks sondir. Ushbu kattalikning kvadrati moduli ehtimollik zichligini ifodalaydi.

## Shuningdek qarang

* Erkin zarracha
* Cheklangan potentsial toʻsiq
* Materiya toʻlqini
* Noaniqlik prinsipi
* Vardning ehtimollik amplitudasi
* Toʻlqin toʻplami
* Fazali fazoni shakllantirish

## Izohlar

## Adabiyotlar

* 
*
Umumiy fizik belgilar ro'yxati

Bu umumiy fizik konstantalar va o'zgaruvchilar va ularning belgilanishlari ro'yxati. **Qalin matn** vektor kattalik ekanligini bildiradi.

## Lotin harflari

## Yunoncha belgilar

## Boshqa belgilar

## Shuningdek qarang

* Matematika va fanda qo'llaniladigan harflar ro'yxati
* Matematik belgilar lug'ati
* Lotin harflarining matematik qo'llanilishi ro'yxati
* Matematika, fan va muhandislikda ishlatiladigan yunon harflari
* Jismoniy doimiy
* Jismoniy miqdor
* Xalqaro birliklar tizimi
* ISO 31

## Adabiyotlar
Toshkentnoma

„**Toshkentnoma**“ — kelib chiqishi asli ozarbayjon boʻlgan oʻzbek adibi Maqsud Shayxzoda tomonidan yozilgan lirik doston. Doston 1957-yilda yozib tugallangan boʻlib, 1958-yili „OʻzSSR davlat badiiy adabiyot nashriyoti“ tomonidan chop etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Zokirov M. Maqsud Shayxzoda. Adabiy tanqidiy ocherk, T., 1969 y. Bunyodkor shoir, T., 1972 y.- 179 b.

*Yusuf Shomansur. Shayxzoda, Gʻafurov I., Oʻrtoq shoir. Maksud Shayxzoda ijodiyoti, T., 1975 y.- 215 b. Maksud Shayxzoda zamondoshlari Xotirasida, T., 1983 y.

*Shayxzoda Maksud. Shoir qalbi dunyoni tinglar (Tanlangan asarlar)// Toshkent, Nihol, 2008.

*Boboyev T.„Adabiyotshunoslik asoslari“. Toshkent. 2002. 558 b.

*Choʻlponova Xadicha Toshbayevna, Saliyeva Ugʻiloy Kalmurat qizi Maksud Shayxzodaning ijodini oʻrganish- yoshlar manaviyatining omilidir. New scientific researchers EUROPE CONFERENCES AND CONURC. Volume issue 1, 2022/ Page 1-8

*Choʻlponova Xadicha Toshbayevna, Saliyeva Ugʻiloy Kalmurat qizi Maksud Shayxzoda mumtoz adabiyot tadqiqotchisi sifatida. New scientific researchers EUROPE CONFERENCES AND CONURC. Volume issue 1, 2022/ Page 9-14
Perpendikulyar o‘qlar teoremasi

**Perpendikulyar oʻq teoremasi** (yoki **tekislik figurasi teoremasi**) tekis qatlamning (yaʼni 2-D jismning) qatlam tekisligiga perpendikulyar oʻqga nisbatan inersiya momenti qatlamning inersiya momentlari yigʻindisiga teng ekanligini aytadi. bir-biriga toʻgʻri burchak ostida joylashgan ikkita oʻq haqida, oʻz tekisligida perpendikulyar oʻq oʻtadigan nuqtada bir-birini kesib oʻtadi.

Perpendikulyar oʻqlarni aniqlang x, y, va z (kelib chiqishida uchrashadi O) jismning ichida yotishi uchun xy samolyot va z oʻqi tananing tekisligiga perpendikulyar. *I**x*, *I**y* va *I**z* mos ravishda *x*, *y*, *z* oʻqlariga nisbatan inersiya momentlari boʻlsin. Keyin perpendikulyar oʻq teoremasi shuni koʻrsatadiki,

: I_z = I_x + I_y

Ushbu qoida parallel oʻq teoremasi va choʻzish qoidasi bilan turli shakllar uchun qutb inersiya momentlarini topish uchun qoʻllanishi mumkin.

Agar planar obyekt shunday aylanish simmetriyasiga ega boʻlsa I_x va I_y teng boʻlsa, perpendikulyar oʻqlar teoremasi foydali munosabatni beradi:

: I_z = 2I_x = 2I_y

## Chiqarish
Dekart koordinatalarida ishlaganda tekislik jismining inersiya momenti haqida z oʻqi tomonidan berilgan:

: I_{z} = \int (x^2 + y^2) \,dm = \int x^2\,dm + \int y^2\,dm = I_{y} + I_{x}

Samolyotda, z=0, shuning uchun bu ikki atama ga nisbatan inersiya momentlaridir x va y mos ravishda oʻqlar, perpendikulyar oʻq teoremasini beradi. Bu teoremaning teskarisi ham xuddi shunday olingan.

Shu esta tutilsinki \int x^2\,dm = I_{y} \ne I_{x} chunki ichida \int r^2\,dm , r *aylanish oʻqidan* masofani oʻlchaydi, shuning uchun *y* oʻqining aylanishi uchun nuqtaning aylanish oʻqidan ogʻish masofasi uning *x* koordinatasiga teng.

## Manbalar
Olti faktorli formula

**Olti faktorli formula** yadro muhandisligida cheksiz bo'lmagan muhitda yadro zanjiri reaksiyasini ko'paytirish faktorini aniqlash uchun ishlatiladi.

## Shuningdek qarang

* Kritik massa
* Yadro zanjiri reaksiyasi
* Yadro reaktori
* To'rt omil formulasi

## Manbalar
Yadro zanjir reaksiyasi

Yadro fizikasida **yadro zanjir reaksiyasi** bitta yadro reaksiyasi oʻrtacha bir yoki bir nechta keyingi yadro reaksiyalarini keltirib chiqarganda sodir boʻladi va shu tariqa bu reaksiyalarning oʻz-oʻzidan tarqaladigan ketma-ketligi ehtimoliga olib keladi. Ushbu yadro reaksiyasi ogʻir izotoplarning boʻlinishi boʻlishi mumkin (masalan, uran-235, 235U). Yadro zanjiri reaksiyasi har qanday kimyoviy reaksiyaga qaraganda bir necha million marta koʻproq energiya chiqaradi.

## Shuningdek qarang

* Proton–proton chain
* Criticality accident
* Nuclear criticality safety
* Nuclear physics
* Nuclear reactor physics

## Adabiyotlar

## Tashqi havolalar

* Yadro zanjiri reaktsiyasi animatsiyasi
* Alsos raqamli kutubxonasidan yadro zanjiri reaktsiyalari boʻyicha izohli bibliografiya
* Yadro zanjiri reaktsiyasining stokastik Java simulyatsiyasi  Archived Wolfgang Bauer tomonidan
To'rt faktotli formula

**Fermining** **to'rt faktorli formulasi** sifatida ham tanilgan to'rt faktorli formula yadro muhandisligida cheksiz muhitda yadro zanjiri reaksiyasining ko'paytuvchi faktorini aniqlashda foydalaniladi.

## Shuningdek qarang

* Olti omil formulasi
* Kritik massa
* Yadro zanjiri reaksiyasi
* Yadro reaktori

## Manbalar
Skleronom

Mexanik tizim **skleronom** hisoblanadi, agar cheklovlar tenglamalari aniq oʻzgaruvchi sifatida vaqtni oʻz ichiga olmasa va cheklovlar tenglamasini umumlashtirilgan koordinatalar bilan tasvirlash mumkin boʻlsa. Bunday cheklovlar **skleronomik** cheklovlar deb ataladi. Skleronomning qarama-qarshi tomoni reonomdir.

## Ilova

3 oʻlchamli fazoda massaga ega zarracha m\,\!, tezlik \mathbf{v}\,\! kinetik energiyaga ega T\,\!

: T =\frac{1}{2}m v^2 \,\!.

Tezlik pozitsiyaning hosilasidir  r\,\! vaqtga nisbatan  t\,\! . Bir nechta oʻzgaruvchilar uchun zanjir qoidasidan foydalaning:

: \mathbf{v}=\frac{d\mathbf{r}}{dt}=\sum_i\ \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial q_i}\dot{q}_i+\frac{\partial \mathbf{r}}{\partial t}\,\!.

bu yerda  q_i\,\! umumlashtirilgan koordinatalardir .

Shuning uchun,

: T =\frac{1}{2}m \left(\sum_i\ \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial q_i}\dot{q}_i+\frac{\partial \mathbf{r}}{\partial t}\right)^2\,\!.

Shartlarni diqqat bilan qayta tartibga solishdan quyidagi kelib chiqadi,

: T =T_0+T_1+T_2\,\!:
: T_0=\frac{1}{2}m\left(\frac{\partial \mathbf{r}}{\partial t}\right)^2\,\!,
: T_1=\sum_i\ m\frac{\partial \mathbf{r}}{\partial t}\cdot \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial q_i}\dot{q}_i\,\!,
: T_2=\sum_{i,j}\ \frac{1}{2}m\frac{\partial \mathbf{r}}{\partial q_i}\cdot \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial q_j}\dot{q}_i\dot{q}_j\,\!,

bu yerda T_0\,\!, T_1\,\!, T_2\,\! umumlashtirilgan tezliklarda mos ravishda 0, 1 va 2 darajali bir jinsli funksiyalardir . Agar bu tizim skleronomik boʻlsa, u holda pozitsiya aniq vaqtga bogʻliq emas:

: \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial t}=0\,\!.

Shuning uchun, faqat muddat T_2\,\! yoʻqolmaydi:

: T = T_2\,\!.

Kinetik energiya umumlashtirilgan tezliklarda 2-darajali bir xil funksiyadir.

## Misol: mayatnik

Oʻng tomonda koʻrsatilganidek, oddiy mayatnik ogʻirlik va ipdan tashkil topgan tizimdir. Ip yuqori uchida burilishga, pastki uchida esa ogʻirlikga biriktiriladi. Uzayib boʻlmaydigan boʻlib, ipning uzunligi doimiydir. Shuning uchun bu tizim skleronomdir; u skleronomik cheklovga boʻysunadi:

:  \sqrt{x^2+y^2} - L=0\,\!,

bu yerda (x,y)\,\! ogʻirlikning holati va L\,\! satr uzunligi.

Murakkabroq misol keltiring. Oʻngdagi keyingi rasmga qarang: Ipning yuqori uchi oddiy garmonik harakatga ega boʻlgan aylanish nuqtasiga biriktirilgan deb faraz qiling.

: x_t=x_0\cos\omega t\,\!,

bu yerda x_0\,\! amplituda, \omega\,\! burchak chastotasi, va t\,\! vaqt hisoblanadi.

Ipning yuqori uchi mahkamlanmagan boʻlsa-da, bu uzaytirilmaydigan ipning uzunligi hali ham doimiydir. Yuqori uchi va ogʻirlik orasidagi masofa bir xil boʻlishi kerak. Shuning uchun, bu tizim reonomdir, chunki u aniq vaqtga bogʻliq boʻlgan cheklovlarga boʻysunadi

:  \sqrt{(x - x_0\cos\omega t)^2+y^2} - L=0\,\!.

## Manbalar
Stasanor

**Stasanor** (; miloddan avvalgi 4-asrda yashagan) Kiprning Soli shahrida tugʻilgan. Aleksandr Makedonskiy zobitlari orasida katta mavqega ega lashkarboshilardan biri boʻlgan.

## Aleksandrning xizmatiga kirishi
Stasanor, taxminan miloddan avvalgi 332-yilda Tir qamalidan keyin Aleksandr Makedonskiy xizmatiga kirgan. Tarixiy manbalarda uning nomi birinchi marta Baqtriyaga yurish paytida, isyon koʻtargan satrap Arsamesni qoʻlga olish uchun Iskandar tomonidan joʻnatilgan qoʻshingga boshchilik qilganida tilga olingan. Bu ishni Stasanor Phratafernes bilan birgalikda muvaffaqiyatli amalga oshirdi va 328 yilning kuzida Zariaspada Iskandarga qoʻshildi. Oʻzi bilan Arsamesn va Parfiya satrapi Bessus tomonidan tayinlangan Barzanesni asirga olib keldi.

## Satraplik davri

Ushbu xizmat uchun mukofot sifatida Stasanor Ariya satrapligini oldi, ammo koʻp oʻtmay u Drangianaga almashtirildi. U Aleksandrning butun Hindistondagi yurishi davomida birga boʻldi. Stasanor Aleksandrni Kirmon ustonida tuyalar va boshqa yuk hayvonlari bilan kutib olganlardan biri boʻlgan. Aleksandr Fors tomon yurishini davom ettirganda, u oʻz viloyatini boshqarish uchun qaytib ketadi. Miloddan avvalgi 323-yilda Iskandar vafotidan keyin viloyatlarning birinchi boʻlinishida Stasanor oʻzining oldingi Drangiana satrapligini saqlab qoldi, ammo miloddan avvalgi 321-yilda Triparadisdagi keyingi boʻlinishda unga Baqtriya va Soʻgʻdiyona taqdim qilinadi.

Baqtriya va Soʻgʻdiyonada hukmronligi davrida Stasanor urushlarda ishtirok etmagan. U Eumenes va Antigonus oʻrtasidagi urushda Eumenesni qoʻllagan. Miloddan avvalgi 316-yilda Stasanor mahalliy aholining isyonini bostirganligi sababli oʻz satrapligida hukmronligini saqlab qolgan.

## Adabiyotlar

* Smith, William (muharrir); *[[:en:Dictionary_of_Greek_and_Roman_Biography_and_Mythology|Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, „Stasanor“, Boston, (1867)

## Manbalar
Geometrik va material parametrlari

**Geometrik parametr** neytron oqib chiqishining o'lchovidir va **material parametri** materialning neytron ishlab chiqarish va neytronni yutish o'rtasidagi farqning o'lchovidir. Yadroviy bo'linish yadro reaktori ichida sodir bo'lganda, neytronlar hosil bo'ladi. Bu neytronlar, sodda qilib aytganda, reaktordagi yoqilg'i bilan reaksiyaga kirishadi yoki reaktordan oqib chiqishadi. Bu ikki jarayon neytron qamrash va neytronning oqib chiqishi deb ataladi va ularning yig'indisi neytron yo'qotishdir .  Neytron ishlab chiqarish tezligi neytron yo'qotish tezligiga teng bo'lsa, reaktor yadro bo'linishlarining zanjirli reaksiyasini ushlab turishga qodir va kritik reaktor hisoblanadi.

## Keltirib chiqarish
Ikkala atamalar neytronlar uchun amal qiladigan maxsus diffuziya tenglamasidan olingan:

-D \nabla^2 \Phi + \Sigma_a \Phi = \frac{1}{k} \nu \Sigma_f \Phi .

bu yerda k kritiklikning xos qiymati, \nu bir bo'linishda ajralgan neytronlar soni, \Sigma_f bo'linish uchun makroskopik kesim va diffuziya nazariyasidan diffuziya koeffitsienti quyidagicha aniqlanadi:

D=\frac{1}{3\Sigma_{\mathrm{tr}}} .

Bundan tashqari, diffuzion uzunlik quyidagicha aniqlanadi:

L=\sqrt{\frac{D}{\Sigma_a}} .

Hadlarni qayta tartibga solib, diffuziya tenglamasi quyidagicha yozamiz:

-\frac{\nabla^2 \Phi}{\Phi} = \frac{\frac{k_{\infty}}{k}-1}{L^2} = {B_g}^2 .

Chap tomoni material parametri va tenglamaning o'ng tomoni geometrik parametrdir.

## Manbalar
Vasishka

**Vasishka** (baqtriya tilida: BAZHÞKO *Bazēško*; oʻrta braxmi. *Vā-si-ṣka*, *Vāsiṣka*; Kharoshthi: **𐨬𐨗𐨿𐨱𐨅𐨮𐨿𐨐** *Va-jhe-ṣka*, *Vajheṣka*) milodiy 247—265-yillarda hukmronlik qilgan Kushon imperatori boʻlib, Kanishka IIdan keyin qisqa hukmronlik qilgan.

## Hukmronligi
Panjob hududidagi yozuvlar, shuningdek, Mathura (Isapur yozuvi) hududida topilgan yozuvlar Vasishka hukmronligi davri haqida muhim manbalar hisoblanadi. Uning hukmronligi janubda Sanchigacha yetgan boʻlib, u yerda uning nomi bilan bogʻliq yozuvlar topilgan. Sanchi yozuvida yozilgan manbada uning hukmronligi 22 yil davom etgan deb qayd etilgan.

## Tarixiy yozuvlar
Vasishka nomi toʻrtta maʼlum yozuvlarda, jumladan, Indus hududidagi Kharoshti yozuvida uchraydi.

### Sanchi Bodxisattava

Sanchida Vasishka ismi qayd etilgan bir nechta haykallar va haykal parchalari topilgan. Ulardan biri oʻtirgan Bodxisattva haykali hisoblanadi. Haykal Vasishkaning 28-yilgi hukmronligiga tegishli.

## Hukmronligi

Panjob hududidagi yozuvlar, shuningdek, Mathura (Isapur yozuvi) hududida topilgan yozuvlar Vasishka hukmronligi davri haqida muhim manbalar hisoblanadi. Uning hukmronligi janubda Sanchigacha yetgan boʻlib, u yerda uning nomi bilan bogʻliq yozuvlar topilgan. Sanchi yozuvida yozilgan manbada uning hukmronligi 22 yil davom etgan deb qayd etilgan.

## Tarixiy yozuvlar
Vasishka nomi toʻrtta maʼlum yozuvlarda, jumladan, Indus hududidagi Kharoshti yozuvida uchraydi.

### Sanchi Bodxisattava
Sanchida Vasishka ismi qayd etilgan bir nechta haykallar va haykal parchalari topilgan. Ulardan biri oʻtirgan Bodxisattva haykali hisoblanadi. Haykal Vasishkaning 28-yilgi hukmronligiga tegishli.

### Sanchi poydevori
Sanchida topilgan yana bir Mathura parchasi tik turgan Budda haykali poydevori hisoblanadi. Yozuvda „22-yil Vaskushana“ deb yozilgan. Kushonlar uslubiga xos belbogʻli uzun toʻnlarda, oʻtirgan Bodxisattva atrofida turgan ibodatchilarni koʻrish mumkin.

### Ara yozuvi
Vasishka haqida maʼlumotlar Kanishka IIIning „Ara yozuvi“da ham uchraydi. Ushbu yozuvda u Kanishkaning otasi (manabalar koʻra Kanishka III) sifatida qayd etilgan. Uning ismi Kharoshthida „Vajeshka“ sifatida koʻrsatilgan.

## Tangalari

Vasishka tangalari avvalgilariga qaraganda kichikroq boʻlgan. Uning tangalarining teskari tomonida paydo boʻlgan xudolar Huvishka va Vasudeva I tangalaridagilarga oʻxshaydi.

## Adabiyotlar

* „Ancient Indian Inscriptions“, S. R. Goyal, 2005
* „From Persepolis to the Punjab: Exploring Ancient Iran, Afghanistan and Pakistan“, Elizabeth Errington and Vesta Sarkhosh Curtis, 2007.
* The Crossroads of Asia: Transformation in Image and Symbol", Elizabeth Errington and Joe Cribb, 1992.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Vasishka tangalarining onlayn katalogi
Moviy yoki oq koʻylak fenomeni

**Moviy yoki qora koʻylak** — 2015-yilgi mediavirus hodisa. Shu yili fevral oyida ijtimoiy tarmoqlarda joylangan va keng muhokamalarga sabab boʻlgan. Ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari koʻylakning koʻk-qora yoki oq va tillarangga ega ekanligi borasida kelisha olmagan. Bu hodisa insonning rang idrokidagi farqlarni ochib berdi va nevrologiya va koʻrish fanlari boʻyicha ilmiy tadqiqotlar mavzusiga aylandi.

Fenomen Facebook ijtimoiy tarmogʻida eʼlon qilingan libos suratida paydo boʻlgan. Koʻylak aslida qora va koʻk boʻlgan. Lekin rasmga olininayotganda yorugʻlikning taʼsiri tufayli koʻpchilik uni oq va tillarang deb oʻylagan. Bir hafta ichida ushbu koʻylak haqida oʻn milliondan tvitlar yozildi. Roman Originals doʻkoni koʻylak savdosi oʻsganligi haqida maʼlum qilib, koʻylakning oq va tillaranglardan iborat faqat bir marta sotuvga chiqarilgan versiyasini taqdim etgan. Yangi versiya sotuvidan tushgan foyda xayriya uchun yoʻnaltirilgan.

## Kelib chiqishi
2015-yil fevral oyida, Shotlandiyaning Kolonsay shahrida yashovchi Grace va Keir Johnstonning toʻyiga bir hafta qolganda, kelinning onasi Cecilia Bleasdale Angliyaning Chester shimolidagi Cheshire Oaks dizaynerlik doʻkonida libosni suratga oldi. Bleasdale toʻyda libos kiyish niyatida edi va fotosuratni Gracega yubordi. Koʻylak koʻk rangda,  esa qora rangga ega edi. Biroq, Grace onasiga fotosuratda kiyimni oq, uqalari esa tillarang sifatida koʻrganini aytdi.

Grace suratni Facebookda joylashtirgandan soʻng, uning baʼzi doʻstlari koʻylakni tillarang va oq, boshqalari esa qora va koʻk deyishgan. Bir hafta davomida munozara kichik orollar jamoasi boʻlgan Kolonsayda yaxshiroq ochib berildi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Mahallot masjidi

**Mahallot masjidi** — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Mahallot MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Mahallot masjidi 1911-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda masjid Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Mahallot mahallasida joylashgan. Hozirgi kunda Mahallot masjidi imom xatibi Egamberdi Sattorov hisoblanadi.

## Tarixi
Xasan xoji Ismoil oʻgʻli yozib qoldirgan maʼlumotnoma Mahallot masjidi tarixi batafsil yorotob berilgan. Maʼlumotnomada keltirilishicha, Mahallot masjidi 1911-yillarda Mirakxon tashabbusi bilan paxsadan quriladi. Keyinchalik Jome masjidi maqomini oladi. Inqilob davrida qarovsizlikdan xaroba xoliga kelib qolgan. Dastlab, Xasan xojining ajdodi Aminxon bobo boshchiligida va 1972-yilda mahalla fidoiylari saʼyi harakati bilan qayta taʼmirlanadi. Hozirgi kunda ham faoliyati davom etmoqda. Mahallot masjidining hozirgi holati yaxshi saqlangan.

## Meʼmorchiligi
Masjidga ayvondan eshiklar orqali ichkariga kirilgan. Binoning asosiy oʻrta qismida oʻymakor ustunlar shift yogʻochlarini koʻtarib turadi. Masjidning tashqi qismi ayvon uslubida qurilgan, ayvoni yogʻoch ustun bilan koʻtarilgan. Eshik va ustunlari oʻyma naqsh bilan bezalgan. Masjid tomining shiftlari mayda yogʻochlar bilan goʻzal usulda yopilgan va turli buyoqlar bilan naqshlangan. Uning umumiy koʻrinishi juda yaxshi taassurot qoldiradi. Masjid yogʻoch ustunlariga mahorat bilan gul tasvirlari, turli xil shakllari oʻyilgan. Bunday anʼanaviylikni Buxoro meʼmorchiligida ham koʻrish mumkin.

## Manbalar
Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi

**Qilichbek Qoʻrgʻoncha masjidi** — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Qoʻrgʻoncha MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
## Tarixi
Qoʻrgʻoncha masjidi tarixda koʻproq, „Qoʻrgʻoncha xonaqohi“ nomi bilan mashhur. Qoʻrgʻoncha masjidi Qarshi ziyoratgohlaridan biri hisoblanadi. Masjidda har yili ramazon oyida Qur’on xatm qilingan. 1924-yilgi xujjatlardan masjidning anchagina vaqf mulkiga ega ekani maʼlum boʻladi. Jumladan, Kasbi amlokidagi Mugʻilon qishlogʻida vaqf yerlari. Vaqf mulkidan Xonaqoh masjidi imomi 25, sufi 15 va mutavalli 15 pud gʻalla haq olgan. 1954-yilda bu yerga tarixchi Frenkel kelgan. U masjidni XX asr boshlarida qurilgan deb taʼkidlaydi. Masjid oʻsha paytlargacha mahalliy hokimiyat tomonidan qizil burchak sifatida foydalanilganini taʼkidlaydi. Frenkel kelganda uning bugʻdoy omboriga aylantirilganini koʻradi. Lekin masjid Frenkel aytganidek, XX asr boshlarida qurilgan emas. XIX asr boshlariga tegishli bir qancha vaqf xujjatlarida ham Qoʻrgʻoncha mavzesi koʻrsatilgan. Masjidni ichkaridaga ustunlarning birida uning qurilganiga ishora qilingan „Hijriy 1248-yil“ yozuvi yozilgan. Bundan kelib chiqadiki, Qoʻrgʻoncha masjidi 1832—1833-yillar oraligʻida qurib bitkazilgan degan tahminlar bor. 2021-yil dekabr oyi Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi ta‘mirlanib foydalanishga topshirildi.

## Meʼmorchiligi
Qoʻrgʻoncha masjidi minora, hovuz, xujralar va kichkina qabristondan iborat. Masjid pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, bino oʻrni atrofdan baland qilib koʻtarilgan. Sharqiy va shimoliy tomoni ayvonli boʻlgan. Gʻishtin bino ichida toʻrtta yogʻoch ustun bor. Ayvoni yettita yogʻoch ustun bilan koʻtarilgan. Eshik va ustunlari oʻyma naqsh bilan bezalgan. Masjid tomining shiftlari mayda yogʻochlar bilan goʻzal usulda yopilgan va turli buyoqlar bilan naqshlangan. Uning umumiy koʻrinishi juda yaxshi taassurot qoldiradi. Masjidning shimoli-sharqiy burchagi tomonda gʻishtin minora qad koʻtargan boʻlib, u Buxorodagi Chor Bakr va Gʻijduvondagi Mirzo Ulug­'bek madrasasi minoralariga oʻxshash. Ular qayta taʼmirdan oʻtqazilgan. Minoraning yonida gʻarbiy tarafida uncha katta boʻlmagan hovuz qurilgan. U katta uzun toshlardan sakkiz qator qilib zinapoya shaklida terilgan. Hovuz Buxoro hovuzlarini eslatadi. Hovuzning gʻarbida kichkina qabriston bor. Qabriston va minora atrofida xujralar boʻlgan. Ularning qoldiqlari koʻrinib turadi.

## Manbalar
Charmgar masjidi

**Charmgar masjidi** — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Charmgar MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

## Tarixi
Qadimgi Charmgar mavzesida joylashgan. Qarshining qadimgi masjidlaridan edi. Charmgar masjidining uch tarafi ayvon bilan oʻralgan. Toʻqqizta yogʻoch ustuni boʻlgan. Qurilgan vaqti aniq, emas. Asosiy bino pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, meʼmoriy ishlanishi mukammal. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha Charmgar masjidi nomi bilan ilk bor XIX asrning ikkinchi yarmidagi xujjatlarda uchradi. Inqilob davrida omon qolgan. 1945-yil 16-martdan uning faoliyatiga yana rasman ruxsat beriladi. U Koʻk gumbaz bilan birgalikda ikki yil ishlab turadi va 1947-yil 4-apreldan Qarshi shahar mexnatkashlari deputatlari kengashi ijrokumi majlisi qarori bilan yopilib, shahar kutubxonasi va madaniyat ishlari klubiga aylantiriladi. Oradan 7 yil oʻtib, yaʼni 1954-yil mazkur Charmgar masjidi viloyat madaniyat uyi sifatida hali ham xizmat koʻrsatayotgandi. Charmgar masjidi keyinchalik xaroba axvolga tushib qoladi. Xozir taʼmirlanayotgan ekan.

## Manbalar
James Webb kosmik teleskopi

**Jeyms Uebb kosmik teleskopi** (**JWST**) infraqizil spektrdagi astronomiya uchun moʻljallangan maxsus kosmik teleskopdir . Udagi yuqori aniqlikdagi va oʻta sezgir qurilmalar, Hubble kosmik teleskopi uchun kuzatish juda qiyin boʻlgan, eng qadimiy, uzoq masofadagi zaif ob’ektlarni koʻrish imkonini beradi. Bu astronomiya va kosmologiyaning koʻplab sohalari boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazish imkonini beradi, masalan, dastlabki yulduzlarni kuzatish va dastlabki galaktikalarning shakllanishi va yashab qolish imkoni yuqori boʻlgan ekzosayyoralar atmosferasining batafsil tavsifi.

Webb 2021-yil 25-dekabrda Fransiya Gvianasining Kuru shahridan Ariane 5 raketasida uchirilgan va 2022-yil yanvar oyida Quyosh-Yer L <sub>2</sub> Lagrange nuqtasiga yetib kelgan. James Webbning ilk surati 2022-yil 11-iyulda matbuot anjumani orqali ommaga eʼlon qilingan 

Webbning asosiy oynasi oltin bilan qoplangan berilliydan yasalgan va 18 ta olti burchakli oyna segmentlaridan iborat boʻlib,  diametrli Hubble bilan solishtirganda ular birgalikda  koʻzguni hosil qiladi, . Bu Webbga taxminan 25 kvadrat metrli yorugʻlik yigʻish maydonini hosil qilish imkonini beradi, bu Hubblenikidan olti marta katta hisoblanadi. Yaqin ultrabinafsha, koʻrinadigan (0,1 dan 0,8 gacha)&nbsp;mkm) va yaqin infraqizil (0,8-2,5&nbsp;μm)  spektrlarda kuzatish olib boruvchi Habbldan farqli oʻlaroq, Webb pastroq chastota diapazoni, yaʼni, uzun toʻlqin uzunlikga ega koʻrinadigan yorugʻlikdan (qizil) oʻrta infraqizilgacha (0,6-28,3 &nbsp;μm) kuzatadi. Teleskop juda sovuq,  dan past haroratda saqlanishi kerak, shunda teleskopning oʻzi chiqaradigan infraqizil yorugʻlik toʻplangan yorugʻlikka toʻsqinlik qilmaydi. U Quyosh-Yer L 2 Lagrange nuqtasi yaqinidagi quyosh orbitasida joylashtirilgan boʻlib, u Yerdan taxminan  masofada. Uning besh qavatli quyosh pardasi uni Quyosh, Yer va Oyning taʼsirida isishladan himoya qiladi.
## Manbalar
Gravitatsion linzalar

**Gravitatsion linzalar** materiyaning taqsimlanishi (masalan, galaktikalar klasteri singari) yoki uzoqdagi yorug'lik manbai va kuzatuvchi o'rtasidagi nuqtaviy zarra  hisoblanadi yorug'lik kuzatuvchi tomon harakatlanayotganda u manbadan chiqqan yorug'likni egrilashga qodir. Ushbu ta'sir **gravitatsion linzalar** sifatida ma'lum. Egrilanish Albert Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi bashoratlaridan biridir.   Nurni yorug'lik tezligida harakatlanadigan zarrachalar sifatida faraz qilib, Nyuton fizikasi ham yorug'likning egilishini  bashorat qilishi mumkin, ammo u beradigan miqdor umumiy nisbiylik nazariyasi beradigan miqdorning faqat yarmi.    

## Tavsif

Optik linzalardan farqli o'laroq, nuqtaviyga o'xshash gravitatsion linzalar o'zining markaziga eng yaqin o'tadigan yorug'likning maksimal, markazidan uzoqroqdan o'tadigan yorug'likning minimal og'ishini hosil qiladi. Shunday qilib, gravitatsion linzalarda yagona fokus nuqtasi yo'q, balki fokus chizig'i mavjud. 

Yorug'likning burilishini birinchi kuzatish yulduzlarning osmon sferasida Quyosh yaqinidan o'tayotganda burilishini qayd etish orqali amalga oshirildi. Kuzatishlar 1919 yilda Artur Eddington, Frenk Uotson Dayson va ularning hamkorlari tomonidan 29 may kuni to'liq quyosh tutilishi paytida amalga oshirilgan.  Quyosh tutilishi Quyosh yaqinidagi yulduzlarni kuzatish imkonini berdi. Kuzatishlar bir vaqtning o'zida Braziliyaning Sobral, Seara, Afrikaning g'arbiy sohilidagi San-Tome va Prinsipi shaharlarida o'tkazildi.  Kuzatishlar shuni ko'rsatdiki, Quyoshga yaqin o'tayotgan yulduzlarning yorug'ligi biroz egilgan, shuning uchun yulduzlar o'z joyidan bir oz  siljigan. 

Natija ajoyib yangilik hisoblanib, aksariyat yirik gazetalarning birinchi sahifasiga aylandi. Bu Eynshteyn va uning umumiy nisbiylik nazariyasini dunyoga mashhur qildi.