open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Derbi pishloq

**Dderbi** ( — yarim qattiq pishloq. Buyuk Britaniyada qaynatilgan sigir sutidan tayyorlanadi. Unga qaymoq taʼmli xususiyat xos.

## Tarixi
Derbi pishlogʻi haqida ilk yozma manbalar XVIII asrlarga toʻgʻri keladi. Pishloq nomi u ishlab chiqariladigan hudud nomi bilan bogʻliq. Pishloq Angliyaning Derbyshire grafligida ishlab chiqariladi.

## Tavsifi
Pishloqning taʼmi va xushboʻyligi uning saqlanish muddatiga bevosita bogʻliq. Qancha uzoq saqlangan boʻlsa, mazasi ham shunchalik boy boʻladi [norasmiy manba?&#x5D;. Pishloq silliq tuzilishga ega. Zichligi cheddar pishlogʻini yodga soladi, ammo tayyorlash jarayoni farq qiladi.

## Tayyorlanishi
Derbi pishlogʻini tayyorlash texnologiyasi boshqa pishloqlarnikidan birmuncha farq qilishi mumkin. Masalan, Sage *derbi* pishlogʻi (;  — mavrak) mavrak qoʻshilib tayyorlanadi. P*ortveyn sharobi qoʻshilgan derbi pishlogʻi* () ham bor. Mavrakli derbi, yaʼni Sage derbisi ozgina yalpizga oʻxshash taʼmga ega, portveynli derbisi esa qaymoqli taʼmga ega.

Sage derbi pishloqi uning masalligʻiga maydalangan mavrak qoʻshilishi bilan tayyorlanadi. Bu pishloqqa oʻziga xos taʼm beradi. Natijada, pishloqning tarkibida mavrak parchalari bilan toʻladi. Pishirish paytida mavrak hidini yumshatish uchun tugʻralgan ismaloq ham qoʻshiladi. Bu pishloqda yashil tusli marmarga oʻxshash izlar paydo qiladi. Ismaloq va mavrak nisbatini oʻzgartirish orqali pishloqning taʼmi va xushboʻyligi belgilanadi. XXI asrda tvorogli aralashmaga moychechak, kalendula va petrushka sharbati ham qoʻsha boshlashdi. Pishloq tez, 1-3 oy ichida tayyor boʻladi. Pishloq tayyor boʻlish jarayonida yumshoq zichligi zichroq boʻladi, uning oʻtli va achchiq taʼmi kuchayadi.

## Manbalar
Gudbrandsdalen

**Gudbrandsdalen** () — bryunusta turi. Norvegiyaning Gudbrandsdalen vodiysida tayyorlanadigan jigarrang tusdagi norveg pishlogʻi. Sigir zardobi (*myse*), smetana (*fløte*), sigir suti (*melk*) va 10 % echki suti (*geitmelk*)dan tayyorlanadi.

Pishloq och jigarrang tusli boʻlib, tayyorlash usuliga koʻra, karamel taʼmli. Sut tarkibidagi shakarlar karamellashguncha pishiriladi va pishloq oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻladi.

Pishloq boʻlaklarga kesilib, bugʻdoy noni bilan qoʻshib isteʼmol qilinadi. Ayniqsa, qizil mevali marmeladlar bilan ajoyib tarzda uygʻunlashadi.

Yiliga 12 million kg bryunust ishlab chiqariladi. Uning yarmini gudbrandsdalen pishlogʻi tashkil etadi. Tine va Synnøve Finden kompaniyalari ushbu pishloqni ishlab chiqarish huquqiga ega. Xususan, TINE shirkati ski Queen brendi ostida pishloq ishlab chiqaradi.

Ushbu turdagi pishloq haqida ilk yozma manbalar 1860-yillarga toʻgʻri keladi. 1933-yilda vodiyda yashovchi Anna Xov (u 87 yoshda boʻlgan) yoshligida oʻylab topgan bryunust pishlogʻi uchun qirollik medalini olgan. Ushbu turdagi pishloq Norvegiyaning oʻzigagina xos boʻlgan mahsulotlardan biridir.

## Yana qarang

* Brunust
* Gateust
* Fletemyusst

## Manbalar

## Havolalar

* Synnove Finden ASA (Yok. ) )
* TINE veb-sayti (Yok. )
Gratt-Pay

**Gratt-Pie** ( — fransuz yumshoq pishloq navlaridan biri. Sigir sutidan tayyorlanadi oq penitsillin qobigʻiga ega boʻladi.

## Tarixi
Ushbu pishloqning retsepti 1970-yillarda Seine-et-Marne mintaqasidagi moy zavodida ishlab chiqilgan. Pishloq nomi ikki soʻzdan iborat: *Gratte* — qirindi va *Paille* — somon.

## Tayyorlanishi
Ushbu pishloq Seine-et-Marne mintaqasida yil davomida qoʻlbola usulda tayyorlanadi. Pishloq tayyorlash uchun qaymoq bilan boyitilgan sigir sutidan foydalaniladi. Taxminan uch-toʻrt hafta davomida saqlanadi, tayyor boʻlishga yaqin qolganida pishloq boʻlaklari somon boʻyralariga joylashtiriladi.

## Tavsifi
Chorqirra shaklidagi pishloq uzunligi 8-10 santimetr, kengligi 6-7 santimetr, balandligi 6-7,5 santimetr va ogʻirligi 300 dan 350 grammgacha boʻladi. U tabiiy yupqa oq mogʻor qobigʻi bilan qoplangan, qobigʻida pishloq tayyor boʻlayotgan vaqtda joylashtirilgani bois somon boʻyralarining naqshlari ham bor. Qobiq ostida yogʻlilik darajasi yuqori, taxminan 70 % boʻlgan zich yogʻli magʻiz mavjud.

Pishloqning toʻyingan yumshoq sutli taʼmga ega. Baʼzida ushbu pishloq taʼmi va muattar hidida yovvoyi qoʻziqorinni eslatuvchi maza bor. Tovuq va sabzavotli taomlarning bir qismi yoki alohida yegulik sifatida isteʼmol qilinadi. Yangi qulupnay, shampan va qizil vinolar, ayniqsa Bordo vinolari bilan yaxshi tanovul qilinadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Masui K., Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva“, 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — .
*
Grano padano

**Grana padano** (, *grana* — „don“ soʻzidan, pishloqning donli tuzilishiga ishora qiladi va *Padano*, Po daryosidan keladi) — qattiq italyan pishlogʻi.

Bir oz yongʻoq taʼmiga oʻxshash shoʻrroq taʼmli. Grana padano parmezan pishlogʻini yodga soladi, lekin undan farqli oʻlaroq, nafaqat Emilia-Romagna mintaqasida, balki Italiyaning boshqa mintaqalari, xususan, Venetsiya, Trentino-Alto-Adige, Piedmont va Lombardiyada ham ishlab chiqariladi. Bu pishloq va parmesan oʻrtasidagi yana bir farq uni ishlab chiqarish uchun xom ashyoda (parmezan ishlab chiqarish uchun sigir suti ishlatiladi, ular faqat oʻt va pichan bilan oziqlanadi; Grana Padano uchun sut taʼminotida talablar unchalik qattiq emas).

1954-yilda Consorzio per la Tutela Del Formaggio Grana Padano konsortsiumi tashkil etildi. Uning maqsadi koʻplab grana padano pishloq ishlab chiqaruvchi shirkatlarni birlashtirish edi. Tashkilot asosiy vazifasi sifatida pishloq sifatini va ishlab chiqarish jarayoni ustidan texnik nazorat qilish belgilangandi. 1955-yilda konsortsium Grana Padano savdo belgisini bir qancha Yevropa mamlakatlarida roʻyxatdan oʻtkazdi.

Belgilangan meʼyorga koʻra, 1 kg pishloq ishlab chiqarish uchun 17 litr sut kerak boʻladi. Grana Padano pishloqi asta-sekin, 18 oy davomida tayyor boʻladi. Grana padano butun yil davomida ishlab chiqariladi, shuning uchun ham uning sifati qoʻyilgan vaqtiga qarab biroz farq qilishi mumkin.

Silindrsimon shaklli pishloq donasining diametri 35-45 sm, balandligi 15-18 sm. Har birining vazni 24 dan 40 kg gacha. Qobigʻi ingichka, oq yoki bir oz sargʻish tusda boʻladi.

Grana padano alohida-alohida, vermut va odatda qizil sharobga gazak sifatida tanovul qilinadi. Shuningdek, parmezan singari qirgʻichdan oʻtkazilgan holda pishloqli makaron tayyorlash uchun, salatlar va boshqa taomlarga qoʻshiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Oshpaz bilan ovqatlanish. La Grotta, Fidelio va Atlas Pietro Rongoni oshpazi bilan suhbat // Kommersant-Weekend, 2007-yil 20-aprel
* Consorzio per la Tutela Del Formaggio Grana Padano ishlab chiqaruvchilar konsortsiumi
* Video: grana padano qanday tayyorlanadi
Gauda ishloq

**Gouda** ( — sigir sutidan tayyorlangan qattiq golland pishlogʻi. Yogʻ miqdori — 48-51 % oraligʻida boʻladi. Shakli doira shaklida, oʻrtacha hajmda. Juda zish pishloq turlaridan biri. Yangi tayyor boʻlgan vaqtdagi mazasi yengilroq, vaqt oʻtishi bilan aniq ifodalangan boʻladi.

## Tarixi
Pishloq Niderlandiyaning Gouda shahri sharafiga shunday nomlangan, bu pishloq shaharda bir necha asrlar davomida ishlab chiqarilgan. XIX asrga kelib, bu pishloq butun mamlakat hududida mashhur boʻldi.

Dastlab, gouda pishlogʻining har bir boshi kattagina boʻlib, 12 kilogrammdan ishlab chiqarilgan. Bugungi kunda oʻlcham oʻzgargan va taxminan 4,5 kilogramm ogʻirlikdagi kichik pishloq boshlari tayyorlanadi. Gouda qobigʻi toza, silliq, yoriqlarsiz bir xil sariq rangda boʻlishi kerak. Pishloq ichi butun hajm boʻylab kichik teshiklari boʻlgan ochiq sariq rangga ega.

Gouda — ozgina qaymoq taʼmli yengil pishloq sanaladi. Pishloq qanchalik yetilgan boʻlsa, uning xususiyati oʻzgarib, oʻtkir hidga ega boʻladi va quruqlashadi. Ushbu pishloqning maxsus navi „Gollandiyalik usta“ deb atalib, deyarli bir yilda tayyor boʻladi. Gouda pishlogʻqining uch turi ishlab chiqariladi: ular pishib yetilish vaqtiga qarab farqlanadi: yosh Gouda (*Gouda young*), oʻrta yoshli Gouda (*Gouda mittelalt*) va qari Gouda (*alter Gouda*).

Yillar davomida gouda pishlogʻining koʻplab turli navlari paydo boʻldi. Zirali gauda, turli koʻkatlar qoʻshilgan gauda, xantal va qalampirli gouda shular jumlasidan. Rossiyada ham „Rossiya Gouda“larini ishlab chiqaradi.

Shu bilan birga, „gouda“ soʻzi savdo belgisi hisoblanmaydi. Biroq, „Noord-Hollandse Gouda“ brendi Yevropa Ittifoqida roʻyxatdan oʻtgan va pishloqning Gollandiyada tayyorlanishini tasdiqlaydi. 1997-yildan beri fermer xoʻjaliklarida yetishtiriladigan va uzoq saqlanadigan gouda pishloqlari burenkaas deb nomlangan alohida navga ajratila boshlandi.

## Himoyasi
"Gouda" atamasi golland pishloqlar bilan cheklanmaydi. Biroq, „Boerenkaas“, „Nord-Holland Gouda“ va „Gouda Holland“ Yevropa Ittifoqida himoyalangan geografik koʻrsatkichlar maqomiga ega mahsulotlar sifatida roʻyxatga olingan. Bu pishloqlar faqatgina Gollandiyada ishlab chiqarilishi mumkin. Bu, albatta, faqat Gouda shahri joylashgan Janubiy Gollandiya provinsiyalarida ishlab chiqarilishi kerakligini anglatmaydi. Biroq, pishloqni ishlab chiqarishda golland sigirlarining sutidan foydalanish shart.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kristian Kallek. „Entsiklopediya“ Pishloq "". M.: „Labirint matbuoti“, 2003-yil
Harz pishlogʻi

**Harz pishlogʻi** (baʼzan **Harz pishloq**,  — yogʻi olingan qatiqdan tayyorlanadigan nemis pishlogi.

Avstriyada bu turdagi pishloq „quargel“ (*Quargel*) deb ham ataladi. Ushbu pishloqlarning asl vatani Germaniyaning Harz mintaqasidir.

## Tayyorlanishi
Harz pishlogʻi qatiqdan tayyorlanuvchi pishloqlar toifasiga kiradi va yogʻsiz tvorogdan tayyorlanadi. Pishloqdagi yogʻ miqdori 1 % dan oshmaydi. Tayyor pishloq boshlari odatda kichik oʻlchamli va yumaloq shaklda boʻladi.

Harz pishloqlari tayyorlanish arafasida uning yuzasiga ataylab suriladigan mikroorganizmlar yordamida tayyor boʻladi. Pishloq tashqidan ichkariga tomon yatilib boradi. Qoʻshimcha taʼm berish maqsadida zira xushboʻy qoʻshimcha sifatida ishlatiladi.

## Turlari
Harz pishlogʻining ikki turi mavjud:

* *Shimmel-Xarzer*, uning yuzasi oq mogʻor bilan qoplangan
* *Rotschmire-harzer*, uning yuzasi toʻq sariq-jigarrang tusli qobiq bilan qoplangan.

## Taʼmi
Rotschmire Harzerning taʼmi anchagina oʻtkir. Ikkala navning taʼmi pishilish darajasiga, shuningdek, pishloq isteʼmol qilinayotganda uning haroratiga ham bogʻliq. Yetarli darajada yetuk va yuqori harorat pishloqdan oʻtkir, oʻziga xos hid chiqaradi. Harz pishlogʻining yetilish davri bir necha kundan bir necha haftagacha davom etadi. Yosh pishloqlarda boshning katta qismi, yaʼni asosi pishloq tayyorlangan kam yogʻli tvorogni eslatuvchi oq oʻzakdan iborat boʻladi. Yetilgan pishloqlar qahrabo tusda yoki sargʻish oltin rangda boʻlib, shaffof va yopishqoqdir. Harz pishloqi kaloriyasi pastligi uchun har xil turdagi parhezlarga juda mos keladi. U boshqa pishloqlardan juda yogʻsizligi va ayni paytda oqsillarga boyligi bilan ajralib turadi. Pishloq choʻchqa yogʻi yoki xantal surtilgan non va konservalangan bodringlar bilan dasturxonga tortiladi.

## Saqlash muddati
Harz pishloqlarining saqlash muddati naviga qarab turli xil boʻladi: yosh pishloqlar 5-6 hafta, yetuk pishloqlar 1-2 haftagacha saqlanishi mumkin.

## Yana qarang

* Moviy pishloqlar

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Markina L. G. HARZER KÄSE GARTsSKIY SIR // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 399. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
* Erhard Gorys. Harzer Käse // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 202. — 599 S. — .
* Charles Sinclair. Harzerkäse // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 272. — 632 p. — .
Ayapbergen Musayev

**Musayev Ayapbergen** (1880-yil, Rossiya hukumati Sarkoʻl ovuli  (ayni vaqtda Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga kirgan Qoraqalpogʻiston Respublikasining Moʻynoq tumani) — 1936-yil Moʻynoq tumani Kalinin nomli kolxozda) — qoraqalpoq sovet shoiri. Qoraqalpogʻiston ASSR Xalq shoiri.

Qoraqalpoq sovet adabiyoti kashshoflaridan biri sanaladi.

## Tarjimai hol
Musayev Ayapbergen qishloq madrasasida tahsil oladi, oʻzi qunt bilan adabiyotga havas qoʻyadi. U Navoiy, Mahtumquli she’riyatiga, “Oshiq Gʻarib”, «Yusuf va Zulayho”, “Goʻroʻgʻli, “Shohnoma” dostonlarini mukammal oʻrgangan va oʻz zamonasining eng yaxshi kitobxonlaridan biri boʻlgan.

## Ijodiy faoliyati
U inqilobdan oldingi she’rlarida ijtimoiy nohaqsizlikka qarshi chiqdi, jamiyat illatlarini ustidan kinoya bilan kuladi , ojiz ayollarni himoyasiga oladi. Odatda she’rlari ogʻzaki va qoʻlyozma shaklida tarqatilgan. A.Musayevnig ijod pallasining gullab-yashnashi Qoraqalpogʻistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan keyin yuz berdi. 1930-yildan qoraqalpoq sovet she’riyatining tashabbuskori boʻladi.

Ayapbergen kolxoz faoli sifatida yangi hayot sari odimladi. U “Lenin” she’rini (“Haqiqat” gazetasi, 1932-yil)da nashr etib, qoraqalpoq she’riyatida birinchi yoʻlboshchi timsolini yaratadi.

Shoir Musayevni toʻliq toʻplangan asarlari 1941-yil vafotidan keyin nashr etiladi.

Uning she’riyatida milliy madaniyat va sharqona uslub oʻzaro uygʻunlashgan. Improvizator shoir sifatida u she’rlarini “Gʻarib”, gohida “Mulla” taxallusi bilan zahmatkashlarga tarqatilgan. Shoirning bir qancha she’rlari, shuningdek, xotirada oʻchmas iz qoldirgan koʻpgina xalq qoʻshiqlari 1930-yillarda shoirning xalq ogʻzaki ijodiga murojaat etib oʻzi tomonidan yozilgan bu she’riy qoʻshiqlar Musayev yashab, ijod qilib, umrining soʻnggi kunlarida yozib olingan edi.

Xalq shoiri Musayevning bir qancha she’rlari oʻzbek va rus tillariga tarjima qilingan.

## Tanlangan nashrlar

* Толық, жыйнақ, Торткул, 1941;
* Таңгламалы қосықлар, Нокис, 1956;
* Шғармалары, Нөкис, 1960.

## Adabiyotlar

* Buyuk Sovet Entsiklopediyasi. - M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1969-1978-yillar.
* Katta ensiklopedik lug'at. 2000.
* Ensiklopedik lug'at. 2009-yil.
Gaperon

**Gaperon** ( — oq penitsillin qobiqli yarim yumshoq pishloq. Sigir sutidan Fransiyada tayyorlanadi. Auvergne mintaqasining oʻziga xos belgisi, tashrif qogʻozi hisoblanadi.

## Tarixi
Gaperon pishloqi 1200-yildan ortiq vaqtdan buyon ishlab chiqariladi. U dastlab ayrondan tayyorlangan boʻlib, keyinchalik qaynatilmagan sigir suti bilan almashtirilgan va pishloq boshlari ochiq havoda yetilgan. Pishloqlar qishloq oshxonalaridagi oʻchoq yaqiniga yoki omborxonalarga osib qoʻyilgan. Oila farovonligi va dehqon qizlarining sepining naqadar koʻpligi oshxonada osilgan pishloqlar soni bilan oʻlchangan.

## Tayyorlanishi
Gaperon pishlogʻi Auvergne mintaqasidagi bir nechta fermer xoʻjaliklarida qoʻlbola usulda ishlab chiqiladi. Pishloq sigirning qaynatilmagan xom sutidan tayyorlanadi. Pishloq masalligʻi tayyorlangach, unga pushti sarimsoq va qalampir qoʻshiladi. Pishloq 4 haftadan ikki oygacha boʻlgan muddatda yetiladi. Quritish kamarlarga osilgan holda amalga oshiriladi.

## Tavsifi
Pishloq boshlari diametri 8-9 santimetrli yassi shar yoki gumbaz shaklida boʻladi. Balandligi 6-9 santimetr va ogʻirligi 300 dan 500 grammgacha keladi. Boshi tabiiy oq mogʻorli, quruq va qattiq qobiq bilan qoplangan. Qobiq ostida sarimsoq va qalampir parchalariga ega zich, qayishqoq va elastik magʻiz mavjud. Uning rangi, mavsumga qarab, fil suyagi rangidan och sariq tusgacha oʻzgarishi mumkin. Pishloq magʻzi kam yogʻlidir.

Pishloq sarimsoq va qalampir taʼmlari bilan toʻyingan tutunli hidga va mazaga ega. Mahalliy taomlarga qoʻshimcha sifatida, shuningdek, alohida yegulik sifatida ham tanovul qilinadi. Yangi pishgan non va oʻtkir qizil sharoblar, xususan, Rona vodiysi sharoblari bilan yaxshi uygʻunlashadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Masui K., Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva“, 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — .
*
Dogʻli kiyik

**Dogʻli kiyik** yoki **gul kiyiklari** (  ) - kiyiklar oilasiga (*Cervidae*) mansub sutemizuvchilar .

## Tashqi koʻrinishi

Dogʻli kiyiklarning tana uzunligi 160-180 sm.gacha boʻlib, boʻyi 95-112 sm, vazni 75–130&nbsp;kg.gscha boʻladi. Yozda rangi qizgʻish oq bogʻli boʻlib, qishda u ochayadi.

## Yashash doirasi

Ilgari Xitoyning shimoliy-sharqida, Tayvan orolida, Shimoliy Vetnamda, Koreyada va Yaponiyada juda keng tarqalgan. Dogʻli kiyiklari Primorya janubida yashaydi, 1930-yillarning boshlarida Rossiya va Kavkazning Yevropa qismining oʻrta zonasiga olib kelingan.

Dogʻli kiyiklar oʻt oʻsimliklari, yongʻoqlar va mevalar, daraxtlar va butalarning barglari, qoʻziqorin bilan oziqlanadi, shuningdek qishda daraxtlar po'stlog'i va yosh novdalari bilan oziqlanadi. Dengiz qirgʻogʻida u suv oʻtlarini zavq bilan eydi, shuningdek, qirgʻoqdagi qisqichbaqasimonlar va sohilga chiqgan baliqlarni yeyishadi.

Nalchik yaqinidagi fermada bir nechta dogʻli kiyiklar sariq rododenron yeyib zaxarlandi. Kasal hayvonlarda harakatlarni muvozanati buzildi, faollik va tashvishlanishi keskin oshdi. Kiyik fermasi hududida bu oʻsimlik yoʻq qilinganidan soʻng, kiyiklarning zaharlanishi toʻxtadi.

Migratsi oktyabr oyida boʻlib oʻtadi. Urgʻochilar birinchi goʻdakni 2-3 yoshida olib kelishadi. Odatda bitta bola tugʻiladi, ba'zan ikkita.

Primorye, Oltoy, Kavkazda Nalchik yaqinida va Dog'istonda shoxlari uchun fermalarda yetishtiriladi. Odatda shoxlarning uzunligi 80 sm gacha boʻlib ogʻirligi 1260 g.ni tashkil etadi. Dogʻli kiyiklarning shoxlari aprel oyida toʻkiladi, iyun oyida yosh shoxlar ikki yoki uchtaga boʻlinadi, katta yoshdaga kiyiklar shoxlar boʻlinishi toʻrttadan oshmaydi.

Yovvoyi tabiatdagi dogʻli kiyiklarining soni 3000 boshdan kam.

## Galereya

Fayl:Miyajima Deer Sep08.jpg|Miyadzima shahrida adashib qolgan dogʻli kiyik (Yaponiya)
Fayl:Formosan sika deer Cougar Mountain Zoo 2.jpg|AQSh, Kugar togʻ zooparkida
Fayl:Hokkaido Sika Deer.jpg|Dogʻli kiyik, Xokkaydo, Yaponiya
Fayl:SikaDeerM1.jpg|Dogʻli kiyik erkagi
Fayl:Пятнистый олень в Подмосковье.JPG
Fayl:Пятнистый олень I.jpg
Fayl:Пятнистый олень II.jpg
Fayl:Пятнистый олень III.jpg
Fayl:Пятнистый олень IIII.jpg
Fayl:RR5110-0104R.png|Ussuriya dogʻli kiyiki. Rossiya Banki tangasi — Seriya: "Qizil kitob", kumush, 2 rubl, 2010-yil


## Adabiyotlar

* 
* Е. Фадеев. Пятнистый олень в СССР // журнал «Охота и охотничье хозяйство», № 5, 1984. стp.18-21

## Manbalar

* Rossiyaning umurtqali hayvonlari: Sika kiyiklari  
* https://web.archive.org/web/20071012045207/http://poimai.ru/zveri/article71.html

## Havolalar
Buqa forumi Herkulesi

**Buqa forumi** Herkulesi — Rimning Buqa forumida oʻtkazilgan qazilma ishlarida topilgan Herkules haykali. Bronzadan yasalgan zarhal haykal. Qazilma ishlari Rim papasi Sixtus IV davrida amalga oshilrilgan. Qadimgi davrlarda balandligi 241 sm boʻlgan haykal Buqa forumida saqlanib qolgan Gʻolib Herkules ibodatxonasida turgan deb taxmin qilish mumkin. Nima boʻlgandayam, Pliniy Elder haykalning shunday saqlanganini „Tabiiy tarix“ kitobida eslab oʻtadi. Qahramonning oʻng qoʻlida tayoqcha, chapida — Hesperidesning uchta olmasi bor. Haykal Kapitoliyda namoyish etilgan va miloddan avvalgi II asrga tegishli. Unga eng oʻxshash haykal 1864-yilda Pompey teatri xarobalaridan topilgan Nemean sherining terisiga burkangan holdagi Herkulesning boshqa zarhal bronza haykalidir.

## Yana qarang

* Gerkules Farnese
* Antik bronzalar roʻyxati

## Adabiyotlar

* Haskell, Frensis va Nikolas Penni, 1981-yil. *Taʼm va antiqa: Klassik haykalning jozibasi 1500-1900* (Yel universiteti nashriyoti) Mushuk. yoʻq. 45.
* Platner, Samuel Ball; Ashby, Thomas. Aedes_Herculis_Victoris (inglizcha). Qadimgi Rimning topografik lugʻati. Bill Thayer veb-sayti.
Umr oʻtar

„**Umr oʻtar**“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Ortiq Otajonov ijro etgan qoʻshiq. Ashula musiqasini Omon Matjon sheʼriga 1980-yilda Otajonovning oʻzi bastalagan. „Umr oʻtar“ Otajonov repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlarning biri boʻlib, unga katta shuhrat olib kelgan. Bir necha qoʻshiqchi, jumladan Gʻulomjon Yoqubov „Umr oʻtar“ qoʻshig'i kaverini yozgan.

Otajonovning soʻzlariga koʻra, „Umr oʻtar“ qoʻshigʻi uchun asos boʻlgan sheʼrni ilk marotabada 1980- yoki 1981-yil Xorazmda qoʻshiqchi do'sti Otajon Xudoyshukurov boshqa kuy bilan ijro etganini eshitib qolgan. Soʻngra Toshkentda borib, shaxsan shoir Omon Matjon bilan uchrashib, sheʼr nusxasini olgan. Buning ortidan sheʼrni oldinroq yozgan kuyiga solgan. Otajonov qoʻshiqni ilk marotabada 1981-yildan 1982-yilga oʻtar kechasi televideniyeda ijro etgan. Otajovning oʻzi qoʻshiq tarixini quyidagicha xotirlagan:

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Kaypirinya

**Kaypirinya** () — kashasa, laym, muz va shakar qamishidan tayyorlangan Braziliya alkogolli kokteyli. *Kun boʻyi kokteyl* sifatida tasniflanadi (). Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) „Zamonaviy klassik“ toifasidagi () rasmiy kokteyllaridan biri.

Kashasa boʻlmasa, uni rom („caipirissima“) yoki aroq („kapivodka“ yoki „kapiroska“) bilan almashtirish mumkin. Bunday holda, kaypirinya daikiriga aylanadi. Kampari — kamparinya -dan foydalanish varianti ham mavjud.

Rio-de-Janeyroda kaypirinya hamma joyda sotiladi. Kopakabana-Leblon-Ipanema plyajlarida 15 real turadi. Portugaliyada ham bu kokteyl mashhur.

Kaypirinyaning laym oʻrniga boshqa mevalarni ishlatadigan turlari ham mavjud.

„Kaypirinya“ long-drinklarga tegishli, uni muz erishi davomida ichiladi.

Garchi Yevropada kaypirinyalar uchun faqat toʻq rangli qamish shakari kerak deb hisoblansa-da, Braziliyada ular deyarli har doim oddiy oq shakardan foydalanadilar (tabiiyki, u ham qamish shakaridir). Ziyofatlarda kaypirinyalar katta idishlarda, faqat taʼmga qarab, qatʼiy nisbatlarga rioya qilmay tayyorlanadi.

## Oʻxshash kokteyllar
Kaypirinya uchun koʻplab alternativalar mavjud, ulardan baʼzilari:

* Kaypiroska — aroq bilan tayyorlangan keng tarqalgan alternativa.
* Sakerinya — sake bilan tayyorlangan variant.
* Kaypinheger — Shtainheger bilan yaratilgan yana bir turi.

## Manbalar


## Havolalar
* Сайт Международной ассоциации барменов 
* Коктейль Caipirinha на сайте IBA
* Коктейль Caipirinha на сайте Барменской ассоциации
Muhammadning yurishlari roʻyxati

**Muhammadning yurishlari roʻyxatiga** uning hayoti davomida musulmon jamoasi tomonidan qilingan yurishlar kiradi.

Baʼzi manbalarda Muhammad qatnashgan yurishlarga ishora qilish uchun tor texnik maʼnoda *gʻazva* soʻzi va unga bogʻliq koʻplik *maʼgʻozi* qoʻllanadi va u shaxsan oʻzi boʻlmagan ilk musulmon harbiy yurishlari uchun *sariyya* (p. *saraya*) soʻzidan foydalaniladi. Boshqa manbalarda *gʻazva* va *magʻozi* atamalari har ikki turdagi yurishlarga nisbatan umumiy tarzda qoʻllanadi.

Ilk islom manbalarida yurishlar xronologiyasida sezilarli farqlar mavjud. Agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, ushbu roʻyxatda keltirilgan sanalar Montgomery Vatt tomonidan *Madinada Muhammadga* asoslangan boʻlib, u oʻz navbatida Leone Caetani tomonidan taklif qilingan xronologiyaga ham amal qiladi.

## Harbjy yurishlar roʻyxati

## Manba
Kir kokteyli

**Kir**" () — XX-asrning birinchi yarmida Burgundiyada (Fransiya) ixtiro qilingan aperitiv kokteyl. Bu quruq oq sharob va qora smorodinali krem de kassis likyori aralashmasidir. Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) „Zamonaviy klassik“ toifasidagi () rasmiy kokteyllaridan biri.

## Tarixi
Kokteyl Burgundiyada ixtiro qilingan va ayniqsa Fransiyada mashhurdir. Qarshilik qahramoni, ruhoniy Feliks Kir (1876-1968) sharafiga nomlangan, urushdan keyingi Dijon meri boʻlgan, u yerda C*assis de Dijon* smorodina likyori tayyorlanar edi. Feliks Kir, "Birodarlashgan shaharlar" tashabbusining kashshoflaridan biri boʻlib, Dijonga kelgan barcha delegatsiyalarga kokteylni taklif qilib, uni ommalashtirishga katta hissa qoʻshdi.

Hozirgi koʻrinishdagi kokteyl mintaqadagi qizil Burgundiya vinolarining zaxiralari urush paytida Germaniya armiyasi tomonidan musodara qilinganligi sababli ixtiro qilingan degan versiya mavjud.

## Tasnifi va tarkibi
Fransiyada u ovqatdan oldin aperitiv sifatida isteʼmol qilinadi. *Kir* va uning *"Kir Royal"* turi xalqaro barmenlar assotsiatsiyasi (*IBA*) rasmiy kokteyllari roʻyxatining „zamonaviy klassik“ boʻlimiga ovqatdan oldingi kokteyllar sifatida kiritilgan. IBA retseptiga koʻra, likyor hajmning oʻndan bir qismini tashkil qiladi, ammo koʻplab retseptlar likyor tarkibini beshdan biriga, fransuz retseptlari esa *blanc-cassis* oʻtmishdosh boʻlgan kokteyli uchun uchdan biriga yetkazishni taklif qiladi. „Aligote“ Burgundi anʼanaviy ravishda ishlatilgan, bugungi kunda turli mintaqalarda turli xil oq quruq sharoblar qoʻllanadi, ammo Burgundiya afzal koʻriladi.

## Turli variantlari
Kokteyl variantlari oq sharob oʻrniga shampan vinosi, aroq yoki qizil sharobdan iborat boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, *Creme de Cassisni* boshqa likyorlar (koʻk, olcha, malina, shaftoli) bilan almashtirish mumkin.

* **Kir Royal** — quruq oq oʻrniga shampan.
* **Kir Pétillant** — quruq oq oʻrniga koʻpikli sharob.
* **Korn Kir** — aroq yoki konyak bilan.
* **Pink Russia** — sharob oʻrniga sut bilan.

## Yana qarang

* Feliks Sayrus

## Manbalar


## Havolalar
* Сайт Международной ассоциации барменов 
* Коктейль Kir на сайте IBA
* Коктейль Kir на сайте Барменской ассоциации
* Киры
* «KIR» ou BLANC-CASSIS
Brassempouy Venerasi

**Brassempuy Venerasi** yoki **„Oʻrangan ayol“**— vaqt boʻyicha kashfiyotlar davridagi birinchi „paleolit venera“dir. U 1892-yilda Fransiyaning Brassempoui qishlogʻi yaqinida topilgan boʻlib, soʻnggi paleolit davriga xos, fil suyagidan yasalgan haykalning bir parchasi. Haykal parchasi, odatda, Gravettian (taxminan 29-22 ming yil oldingi davr) madaniyatida 26-24 ming yil oldin yasalgan hisoblanadi. Bu inson yuzining eng qadimgi davrlarga xos real tasvirlaridan biridir.

## Adabiyotlar

* H. Delporte, *Brassempouy — la grotte du Pape, stantsiya préhistorique*, Assotsiatsiyasi culturelle de Contis, 1980
* H. Delporte, *L’image de la femme dans l’art préhistorique*, ed. Picard, 1993 (ISBN 2-7084-0440-7)
* C. Cohen, *La femme des origines — tasvirlar de la femme dans la préhistoire occidentale*, Belin — Herscher, 2003 (ISBN 2-7335-0336-7)
* P. Perrève, *La dame à la capuche* — roman tarixi — Ed. Olivier Orban, 1984, (ISBN 2-85565-244-8)

## Havolalar

* Musee des Antiquites Nationales 
* Brassempouy muzeyi
* Brassempouy jamoasi
* shtamp
* Randall White, „Brassempouy ayollari: tadqiqot va talqin asr“, ''Arxeologik usul va nazariya jurnali'' 13.4, 2006 yil dekabr: '''251ff''' PDF fayli.
Noemin

**Noemin** ( &#x200E; **Naomi**/**Noomi**) — Elimalexning rafiqasi va Rufning qaynonasi, Ruf kitobining asosiy shaxslaridan biri.

Noemin eri va ikki oʻgʻli bilan Moʻavda yashagan Yahudo qabilasidan boʻlgan yahudiy ayol edi. Ular oldin oʻzlari yashagan Vifleemdagi kuchli ocharchilik tufayli Moʻavga koʻchib oʻtishdi.

Noemin nomi „yoqimtoy“ degan maʼnoni anglatadi va bu maʼno Ruf kitobida aks ettirilgan: „meni Noemin deb emas, balki Maroya deb chaqiring, chunki Parvardigor menga katta qaygʻu yubordi“ deydi Noomi eri va ikki oʻgʻlining oʻlimidan keyin.

## Manbalar


## Havolalar
* Ноеминь и Руфь
Tan-tanlik Venera

**Tan-tanlik Venera** — uzunligi 58 mm boʻlgan antropomorfik kvartsitli haykalcha. Nemis ekspeditsiyasi 1999-yilda Marokashning Tan-Tan shahridan janubdagi Dra daryosi tekisligida oʻtkazgan qazilma ishlari chogʻida topilgan.

Farazlardan biriga koʻra, Berehat Ramalik (1981-yildan beri maʼlum) Venera bilan birgalikda eng qadimgi (500-300 ming yil oldin) „Paleolit davri veneralari“ namunasi hisoblanadi. Shuning uchun ham fanga maʼlum boʻlgan eng qadimgi badiiy ijod yodgorligidir. Ushbu topilmani faqat antropomorfik, ayniqsa paleolit davridagi Venera sifatida talqin qilish juda qiyin muammo.

Artefaktni tayyorlash usuli va undan foydalanish xususiyati arxeologlar oʻrtasida bahslarga sabab boʻladi. Oʻta qoʻpol ishlov berilganligi, umumlashtirilgan shakllar, yuzning yoʻqligi baʼzi olimlarning fikricha, tabiiy taʼsirlar (eroziya, shamolda yemirilish) natijasida paydo boʻlgan va antropomorfik koʻrinishga kelgan.

Haykalchaning sunʼiy kelib chiqishi nazariyasi tarafdorlari esa (ehtimol soʻnggi davrlar) oxro qoplamasi izlariga ishora qilishadi. Bu esa proto-inson bu haykalga ramziy (ehtimol, kult) maʼno berganligini koʻrsatadi. Zamonaviy odam (Homo sapiens) taxminan 200-150 ming yil oldin paydo boʻlgani taxmin qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Birinchi sanʼat asarlari Homo sapiensdan oldin paydo boʻlgan
Noema

**Noema** ( -&#x200E; *zavq* maʼnosini bildiruvchi soʻzdan; ) — Bibliya qahramoni, Tubal-Kainning singlisi.

Adin Even-Israel Shteynzalts taʼkidlashicha, keyinchalik Lemexning (Lamex) qizi Noama (Noema) Nuhning xotini boʻlgan (qarang. Nuhning xotini).

## Ismning yozilish variantlari
Noema deb yozilishidan tashqari, quyidagicha yozilishi ham mavjud:

* ***Noema;***
* ***Naama***;
* ***Noama***;
* ***Noemzara***;
* ***Noemi***.

## Boshqa maʼlumotlar
Adin Even-Israel Shteynzalts taʼkidlashicha, Midrash Zoharda, Bereshit da u jinlarni tugʻdirganligi aytiladi.

## Boshqa dinlardagi eslatmalar

* XVII-asrning din boʻyicha mutaxassisi Jon Gill „Naama“ ismini Nuhning oʻgʻli Xomning xotini ismi sifatida ishlatgan va uning fikriga koʻra, bu ayolni Nuhning xotini bilan adashtirishgan.
* *Naama* Kanʼondagi shahar boʻlib, u yahudiy qabilasi tomonidan qoʻlga olingan va qul qilingan Iisus Navin (15:41) kitobida koʻrsatilgan. Ehtimol, bu shahar Kanʼonning poytaxti *Makkedaga ishora boʻlgan* boʻlishi mumkin.

* Naama — Shohlar Kitobi 14:21, 31 va Solnomalar 12:13 ga koʻra Ommonlik boʻlib, shoh Sulaymonning xotini va uning merosxoʻri Rovoamning onasi. U Sulaymonning xotinlari orasida „Tanax“da farzand dunyoga keltirgani haqida zikr etilgan yagona ayoldir.
* *Nahema* — xiyonat farishtasi, Zoharik Kabbaladagi Samoil jinining sukkublaridan biri. U oldindan sezishning onasi. Asosan Lamehning qizi deb ataladi; u qanday qilib iblisga aylangani nomaʼlum. Gnostik Kabbalada u *Nahemah* deb ataladi.

## Diniy boʻlmagan eslatmalar

* *Naamah*, Jaklin Keri tomonidan yozilgan Kushiel Merosi dostonidagi Eluaning hamrohlaridan biri.
* *Naamon* — ismning erkakcha versiyasi; Shohlar kitobida tilga olingan Suriya armiyasi qoʻmondoni.

## Manbalar
Fenrir

**Fenrir** (qad. nors. Fenrir, Fenrisúlfr, Hróðvitnir) — Norvegiya mifologiyasidagi ulkan boʻri, Loki va Angrbodaning oʻgʻli.

Xudolarning dushmani Fenrir (Dahshatli boʻri) Lokining ikkinchi farzandi edi. U dastlab xudolar tomonidan yetarlicha xavfli emas deb hisoblangan va uning Asgardda yashashiga ruxsat berildi. Boʻri Aslar orasida oʻsib ulgʻaygan va u shunchalik buyuk va dahshatli boʻlib yetishgankiu, natijada uni faqat harbiy jasorat xudosi Tyur boqishga jur'at etgan. Aslar oʻzlarini himoya qilish uchun Fenrirni zanjir bilan bogʻlashga qaror qilishdi, lekin qudratli boʻri eng kuchli zanjirlarni osongina uzib tashladi (Leding va Drommi). Oxir-oqibat, aslar ayyorlik bilan Fenrirni sehrli Gleipnir zanjiri bilan bogʻlashga muvaffaq bo'lishdi, mittilar bu zanjirni  mushuk qadamlarining shovqini, ayolning soqollari, togʻ ildizlari, ayiq tomirlari (qadimda nervlarning xususiyatlari tendonlarga bogʻliq edi), baliq nafasi va qushlarning tupurigidan foydalanib yasashgan edi. Shundan keyin bu narsalardan dunyoda qolmagan. Gleipnir ipak kabi nozik va yumshoq edi. Ammo boʻri bu zanjirga oʻzini bogʻlashlariga ruxsat berishi uchun Tyur yomon niyatlar yoʻqligining belgisi sifatida qoʻlini uning ogʻziga solishi kerak edi. Fenrir zanjirdan qutilolmagach Tyurning qo'lini tishlab oldi. Aslar Fenrirni yer ostidagi qoyaga zanjirband qildi va uning jagʻlari orasiga qilich tiqdi.

Vyolvaning bashoratiga koʻra, Fenrir Ragnarok kuni zanjirlarni uzadi ("Vaftrudnirning nutqi" ("Oqsoqol Edda") ga koʻra). Jang oxirida Fenrir Odinni oʻldiradi va otasi qadimgi norse qasos va sukunat xudosi, Odin va devayol Gridning oʻgʻli Vidar uchun qasos oladi.

Ushbu bashoratga qaramay, aslar Fenrirni oʻldirmadilar, chunki „xudolar oʻzlarining muqaddas joylari va boshpanalarini Boʻrining qoni bilan bulgʻashni xohlamadilar“.

Jon R. R. Tolkienning mashhur „Silmarillion“ fantaziya asarida boʻri Karkarot qahramon Berenning qoʻlini tishlab olish syujeti mavjud. Berenning mushtini changallagan Silmaril bilan birga dahshatli bo'ri yutib yubordi. Ushbu voqeaning kelib chiqishi, shubhasiz, Tyur va Fenrir haqidagi qadimgi Nors afsonasiga borib taqaladi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Garm (mifologiya)
Gönnersdorf Venerasi

**Gönnersdorf Venerasi** () — Paleolit davriga oid venera haykallari parchalari. Taxminan 11,5-15 ming avvalgi paleolit vaqtiga xos boʻlib, XX asrning ikkinchi yarmida Neuwied shahrining Gönnersdorf tumanida (Reynland-Pfalz, Germaniya) Gerxard Bozinski boshchiligidagi arxeologlarning qazishma ishlari paytida topilgan.

Haykalchalar Madlen madaniyatiga tegishli. Chunki, ayol qiyofasini tasvirlashning oʻsha davrga xos boʻlgan asosiy tendentsiyalarini aks ettiradi: minimalizm, mavhumlik, bosh va oyoqlarning yoʻqligi, dumbaning boʻrtib chiqqan holda tasvirlanishi. Bu haykallarga eng oʻxshashlari Andernach, Nebra va Olcknitz namunalaridir. Ular paleolit Veneralarining alohida „Gönnersdorf turi“ haqida soʻz yuritish imkonini beradi. Bundan tashqari, bu arxeologik maydonda shakli ushbu haykalchalarga oʻxshaydigan va ayol qomatiga oʻxshash suratlar chizilgan shifer plitalari topilgan.

Umuman, hammasi boʻlib 16 ta Gönnersdorf Venerasi topilgan, ular hayvon suyaklari, mamont tishlari, kiyik shoxi, shuningdek, mahalliy slanets togʻ jinslaridan yasalgan.

## Manbalar
Nikumbha

**Nikumbha** (Sanskr. निकुम्‍भ) — hindu mifologiyasidagi iblis, dev Kumbhakarnaning oʻgʻli. Kubera unga Pishachlar — yovuz ruhlar ga qarab turishni buyuradi, Nilamata-Puranda u „Pishachlarning olijanob va kuchli hukmdori“ sifatida tilga olinadi.

## Afsona

### Nikumbhaning oʻlimi
Jangda oʻldirilgan akasi Kumbhani koʻrib, gʻazablangan Nikumbha temir tayoq bilan jangga yugurdi. Xanuman mushti bilan Nikumbhaning koʻkragiga qattiq urib unga hujum qiladi. Ammo Nikumbha zarbani osongina koʻtarib, Xanumanni yerdan yuqoriga koʻtaradi. Biroq, Hanuman oʻzini ozod qiladi va iblisni yerga uloqtiradi. Vanar Nikumbha ustidan tushib, yana bir bor uning koʻkragiga mushti bilan urib, boshini uzib oladi. Shunday qilib, Nikumbha Hanuman qoʻlida oʻladi.

## Manbalar
Vatikandagi Ganimed va burgut

**Ganymede va burgut** — Ganymedening Leocharus (miloddan avvalgi 350-320-yillar) tomonidan yasalgan eng mashhur qadimgi yunon haykallaridan biri. Haykalda gʻayrioddiy goʻzallikdagi troyan yigiti Ganymede tasvirlangan. U Zevs tomonidan oʻgʻirlab ketilib, keyinchalik burgut sifatida qayta tugʻiladi va Olimpga olib kelinadi. Ganymede xudolarning sharbatdori va Zevsning sevimlisiga aylanadi.

Haykal haykaltarosh Vinchentso Pacetti kollektsiyasida saqlangan va 1787-1790-yillarda muzeyga sotilgan. 1785-yilda Franchesko Franzoni, 1786-yilda Pacetti va 1922-yilda Guido Galli tomonidan kichik restavratsiya ishlari amalga oshirilgan. Bronza guruhidan faqat Ganymedening tanasi va boshi, ustun birgalikda burgutning tirnoqlari, tanasi va boʻyni asldir. Qolgani restavratorlar ishining natijasidir.

## Badiiy gʻoyasi
„Bronza guruhining gʻoyasi (nusxa yasovchi daraxt tanasiga shakllar va itlarni qoʻshimcha tarzida kiritgan) haqiqatan ham juda qiziq. Hellas davrida va avvalroq *parvoz* — yerdan osmonga (yuqoriga koʻtarilayotgan aravalar koʻrinishida) va osmondan yerga uchayotgan (Nika Paeonia) tarzida tasvirlangan. Ammo haykalda osmonga uchish aslida tasvirlanganidan koʻra koʻproq nazarda tutilgan: quyosh xudosi Olimpga uchadigan aravalar odatda yerda tasvirlangan, ular toʻgʻridan-toʻgʻri tomoshabinga qarab turgan (arxaik metoplar va pedimentlarda) yoki Master Midia vazalaridagi kabi yuqori sferalarga sakragan holda aks ettirilgan“.

## Adabiyotlar

## Havolalar
Hercules Mikelanjelo

**„Gerkules“** (**„Theseus“** — nomi bilan ham mashhur) () — Mashur haykaltarosh Mikelanjeloning yoʻqotgan marmar haykali. Haykaltarosh uni 1492-1493-yillarda yasagan.

## Haykal haqida maʼlumot
Vasarining taʼkidlashicha, Mikelanjelo Buyuk Lorenzo vafotidan keyin marmar toshdan „Gerkules“ haykalini oʻyib ishlagan. U oʻzi yasagan ushbu haykalga „ajoyib narsa“ deya taʼrif bergan.

Maʼlumki, haykalni Strozzilar oilasi Florensiyadagi Strozzi saroyiga oʻrnatish uchun sotib oladi (1506-yil). 1529-yilda Filippo Strozzi uni Jovanni Battista della Pallaga () sovgʻa qiladi. U esa, oʻz navbatida sovgʻani Fransiya qiroli Frensis I ga hadya qilib yuboradi.

1594- yil, Genrix IV davrida, „Gerkules“ Fontainebleau bogʻlariga oʻrnatilgan boʻlgan (). 1713-yildan boshlab, bogʻlar vayron boʻlgach, Mikelanjeloning ushbu asarining taqdiri haqida hech narsa maʼlum emas.

## Sanʼatdagi obrazi
Rubensning „Yosh Gerkules“ eskizi (taxminan 1600-1640-yillar) Mikelanjelo haykali haqidagi maʼlumotlar asosida yasalgan.

„Tayoqqa suyanib turgan dev“ koʻrinishidagi „Gerkules“ haykali esa Karel Shulsning „Tosh va ogʻriq“ biografik romanida tilga olinadi.

## Adabiyotlar

* *Charlz de Tolnay.* L’Hercule de Mishel-Ange à Fontainebleau, Gazette des Beaux-arts, 1964-yil sentabr, bet. 125-140 )
* *Liliane Chatelet-Lange.* Mikelanjelos Herkules Fontainebleau, Myunxen, Brukmann, 1972-yil )
* *Liliane Chatelet-Lange.* Noch einmal zu Mikelanjelos Herkules, Pantheon, 35, 1977, S. 14-17 )
* *Pol Joannides.* Mikelanjeloning yoʻqolgan Gerkules, Burlington jurnali, 119, 1977, p. 550-554 )
* *Pol Joannides.* Qoʻshimcha Mikelanjeloning yoʻqolgan Gerkules, Burlington jurnali, 123, 1981, p. 20-23 )

## Havolalar


## Manbalar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*
Birgalikda

**Birgalikda** () - *Public art* uslubidagi haykal. Finlandiyalik rassom Byorn Väkströmning yarim mavhum ommaviy sanʼat namunasi. Stokmann univermagi va Xelsinkidagi temir yoʻl vokzali oʻrtasidagi Kayvopixa hovlisida joylashgan.

## Tarixi
Haykal 2018-yilda Xelsinki universiteti talabalar jamiyati tashkil etilganining 150 yilligi munosabati bilan ushbu jamiyat buyurtmasi asosida yasalgan.

Raqs tushayotgan juftlikning bronza haykali jamiyatdagi birdamlik, tenglik va insonning umum eʼtirof etilgan huquqlarini hurmat qilishga chorlash timsoli hisoblanadi.

Qizil granitdan yasalgan poydevorga fin tilida gravyura sifatida quyidagicha matn oʻyib yozilgan: „Helsingin yliopiston ylioppilaskunta ∙ Tulevaisuuden puolesta ∙ 150-vuotiaan ylioppilaskunnan kunniaksi ∙ 13.5.2018“. Keyinchalik shved va ingliz tillarida ushbu soʻzlarning tarjimasi oʻyma shaklda qoʻshilgan.

Haykal yasash ishlari HYY Yhtymä mablagʻlari tomonidan moliyalashtirilgan va Italiyaning Pietrasanta shahrida bronzadan quyilgan. Moviy patina Björn Wekström tomonidan „Fonderia Mariani“ quyish zavodi bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan. Granit poydevor Finlandiyaning „Loimaan Kivi“ firmasi tomonidan yasalgan.

## Manbalar
Naxor

**Naxor** ()&#x200E; — Farraning oʻgʻli, Avraam, Aran va Sarraning ukasi. Oʻz adashi Naxorning nabirasi, Seruxning oʻgʻli.

## Tarixi
Naxor Xaldiylarning Ur shahrida tugʻilgan, uning barcha qarindoshlari ham shu yerda tugʻilgan. Otasi Farra butun oilasini olib, Kanʼonga ketdi. Xorron shahrida toʻxtab, Farra vafot etdi, Naxorning ukasi Avraam Kanʼonga joʻnadi va Naxor esa Xorronda qoldi. Nahorning keyingi hayoti nomaʼlum.

## Avlodi
Ibtido kitobida Nahorning xotini — Milkaning ismi tilga olinadi.

Uning xotini Milkadan sakkizta: Uts, Vuz, Kemuil, Kesed, Xazo, Pildash, Idlaf va Vafuil; va kanizagi Ruemadan toʻrtta oʻgʻli boʻlgan: Tevax, Gaham, Tahash va Maah, Iakovning 12 oʻgʻliga oʻxshash.

Nevaralaridan biri Aram boʻlib, u Avraamning asl ismi — Avram (Aramning otasi) bilan mos keladi. Literalistlarning fikriga koʻra, uning oʻgʻillaridan biri Kemuil oromiylarning avlodi boʻlgan.

## Kinodagi obraz

* *Ibrohim: iymon sohibi* (; AQSh, Italiya, Buyuk Britaniya, 1994), rejissor Jozef Sarjent — Avraam paygʻambarning hayoti haqidagi televizion film. Nahor rolida Kevin Maknalli

## Manbalar
Temurmalik Yunusov

**Temurmalik Mashrabovich Yunusov** (1942-yil 31-avgust Andijon, OʻzSSRda tugʻilgan) — sovet va oʻzbek aktyori, kinorejissori. „Mehnat shuhrati ordeni“ sohibi.

## Tarjimai holi
Temurmalik Mashrabovich Yunusov 1942-yil Andijon shahrida dunyoga keladi. Oʻrta maktabni bitirgach, Toshkent teatr va rassomchilik institutini 1965-yilda tamomlagan.

1965—1966-yillarda „Tojikfilm“da ishlagan, 1966—1971-yillarda esa Toshkent teatr va rassomchilik institutida dars bergan.

Yunusov 1979—1981-yillarda E. A. Ryazanov qoʻl ostida oliy rejissorlik va kinossenariychilar kursida tahsil olgan.

Kinorejissor Temurmalik 1971—1986-yillarda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ishlagan. U 1986-1991-yillarda eksperimental tarzda 5-studiyani boshqargan. Yunusov 1996—2001-yillarda „Oʻzbekkino“ DAKni raisi va Oʻzbekiston kinematografchilar uyushmasi raisi hisoblangan.

Yunusov ayni kunda ijodiy faoliyati bilan shugʻullanadi va „Vodiyfilm“ studiyasini boshqaradi. U yerda oltin fond uchun Oʻzbekiston radiosining 100 tadan ziyod radioeshittirish va spektakllari oʻzbek, rus va chet el klassiklari asosida yozib oldi.

## Filmografiyasi
Rejissor „Tangalik bolalar“, „Galatepalik avliyo“, „Marhumga ehtirom“ badiiy filmlari, „Unutilgan qoʻshiq“, „Forish oʻyinlari“, „Echkiqirtishlash“ va 30 dan ortiq hujjatli filmlarni suratga olgan.

Filmdagi rollari:

* 1963-yilda — Beshovi Fargʻonadan — Rahmat (titrda N.Yunusov)
* 1969-yilda — Oʻtgan kunlar — Xudoyorxon
* 1982-yilda — Ikki kishi uchun vokzal — qovun sotuvchisi (titrda Temur Yunusov)
* 1982-yilda — Olovli yoʻllar — adabiy xodim
* 2006-yilda — Vatan — epizod rolda

## Manbalar
Willendorf Venerasi

**Villendorf venerasi** () — Gravett madaniy davriga oid uncha katta boʻlmagan ayol haykali. Avstriyaning Agsbax kommunasidagi Vaxau qoʻrgʻonidagi Villendorf hududi yaqinidagi qadimiy qabrlardan birida arxeolog Joseph Szombati tomonidan 1908-yil avgust oyida topilgan. Galgenberg Venerasi bilan birgalikda Vena tabiiy tarix muzeyidan (Avstriya) joy olgan.

## Tavsifi
11 sm oʻlchamdagi haykalcha bu hududda uchramaydigan oolit davri ohaktoshidan oʻyib yasalgan va qizil oxra bilan boʻyalgan. Bu oʻsha davr qadimgi xalqlarining harakatlarini koʻrsatishi mumkin. 2015-yilgi maʼlumotlarga koʻra, haykalcha 29 ming 500 yoshda.&nbsp;Ushbu haykalcha yasalgan joyi, tayyorlash usuli va madaniy maqsadi haqida deyarli hech narsa maʼlum emas.

Ayol shakli realistik uslubda yasalgan. Uning koʻkragi, qorni va sonlari katta va yumaloq. Aniq oʻyilgan chiziqlar kindik, jinsiy aʼzolar va koʻkrakka qorishib turgan qoʻllarni aks ettiradi. Uning bosh qismida sochlar yoki bosh kiyim aniq koʻrinadi; yuzga oid chizgilar umuman koʻrinmaydi.

Ayrim ekspertlar haykalni hind-yevropa davrigacha boʻlgan Yevropadagi unumdorlik xtonik maʼbudasi sanalgan Ona Yer bilan birlashtiradi. 2005-yilda haykalchaning narxi 60 million dollarga baholangan.

## Madaniyatda

* Rassom Jeff Koons Dom Perignon Shampagne bilan hamkorlikda Villendorf Venerasi shaklining mavhum nusxasi asosida shampan idishlarining maxsus seriyasini (2013) ishlab chiqdi.
* Villendorf Venerasi „Yosh Papa“ seriyalida (2016-yil) Muqaddas Taxt davlat kotibining doimiy qiziqish manbai sifatida namoyon boʻladi.
* Vladimir Mayakovskiy nomidagi Moskva akademik teatrining „Don Juan“ spektaklida (2018-yil) haykalcha tasviri asosida yaratilgan real o‘lchamdagi qo‘g‘irchoqdan foydalanilgan. U spektakl oxirida paydo boʻladi va Keksa ona timsoli sifatida koʻrinadi.

2008-yil avgust oyida haykal topilganligining 100 yilligi munosabati bilan Avstriya pochtasi gologrammali maxsus pochta toplamini chiqardi. Markalar toʻplamidagi Villendorf Venerasining tasviri 80 ta alohida tasvirdan iborat boʻlib, 3d effekt yaratadi.

„O‘n uchinchi jangchi“ badiiy filmida Villendorflik Veneradan ona ajdod — „Vandallarning onasi“ obrazini yaratishda namuna sifatida foydalanilgan. Kartina Maykl Kriktonning romani asosida suratga olingan. Filmda haykalcha metalldan yasalgan va boshi yoʻq tarzida aks etadi.

## Manbalar

## Havolalar
 

* Kristofer LCE Witcombe tomonidan „Villendorf Venera“ 
* Vena tabiiy tarix muzeyining rasmiy sayti
* Vena tabiiy tarix muzeyi sahifasi „Vena.  Bugun.  Abadiy“
Stinger kokteyli

**"Stinger"** () — yalpizli likyor va alkogolga asoslangan alkogolli kokteyl. Stir&strain yoʻli bilan tayyorlangan. Dijestivlarga mansub va kokteyl bokalida yoki martini stakanida tortiladi. Klassik retseptda konyak (brendi) va oq yalpizli likyor aralashmasi keltiriladi, u yaxshilab chayqatiladi va kokteyl bokalida tortiladi. Ushbu ichimlikning kelib chiqishi nomaʼlum, ammo u 1917-yilda nashr etilgan Tom Bullokning „Ideal barmen“ kabi barmenlik kitoblarida tilga olingan. Xalqaro barmenlar uyushmasining (XBU) „Unutilmas“ toifasidagi () rasmiy kokteyllaridan biri.

## Tarkibi

* Konyak (yoki brendi) — 50 ml
* Likyor Krem de ment (yorqin) — 20 ml.

Aralashtiriladigan stakanda barcha ingrediyentlarni muz bilan sovutib olinadi, soʻng aralashtirib, martini kokteyl stakaniga suziladi.

## Manbalar

## Havolalar

** Sayt Mejdunarodnoy assotsiatsii barmenov 
** Kokteyl Stinger na sayte IBA)
** Kokteyl Stinger na sayte Barmenskoy assotsiatsii Rossii
Germes chaqaloq Dionis bilan

**„Germes chaqaloq Dionis bilan“** yoki **„Olimpiyalik Germes“** — paros marmaridan yasalgan klassik haykal. 1877-yilda Olimpiyadagi Gera ibodatxonasini qazish paytida Ernst Kurtius tomonidan topilgan.

## Tavsifi
Germes figurasining balandligi 212 sm, tagkursisi bilan — 370 sm.

Haykal Olimpiya arxeologiya muzeyi kollektsiyasidan joy olgan. Germes va Dionis figuralarining oyoq-qoʻllari qisman yoʻqolgan; Germesning sochlarida kinovar mineral qoplamining izlari saqlanib qolgan.

## Mualliflik va yasalgan muddati
Pausaniasning (V, 17, 3) xabarlariga koʻra, Gera ibodatxonasida oʻz davrining buyuk haykaltaroshi Praxiteles tomonidan yasalgan (koʻpchilik shunday xulosada) chaqaloq va Germesning haykali boʻlgan. U aynan Pausanias koʻrsatgan joyda — ibodatxona sellasining shimoliy qismidagi ikkinchi qatorida topilgan.

Agar Praxiteles muallifligi tan olinsa, antik davrda haykal mashhur haykallar sirasiga kirmagan, chunki uning boshqa nusxalari nomaʼlum. Ayni haykalning keyingi davrlar namunasiga ehtimol, „Belveder Germes“ misol boʻlishi mumkin).

Dastlab, ushbu haykal Praxiteles sangtarosh yasagan asl nusxa sifatida tan olingan va shuning uchun taxminan miloddan avvalgi 340 yil atrofiga tegishli deb bilingan. Keyinchalik, tadqiqotchilarning yunon haykaltaroshligiga doir bilimlari ortib borgach, haykalning haddan tashqari („sovunli“) sayqallanishi uni Praxitelesga tegishli ekanligi haqidagi fikrlarga shubha tugʻdira boshladi.

1927-yilda Karl Blumel haykalning yasalish texnikasini oʻrganayotganda, uning orqa tomoni tugallanmaganligini payqadi. Bu esa klassik davrga xos kamdan-kam uchraydigan yagona holatlardan biridir. Bundan tashqari, Blumel haykalni taroshlashda uch qirrali charxdan foydalanilganini koʻrsatib berdi. Bu asbob kech ellinizm va Rim davrigacha qoʻllanilmagan. Bundan tashqari, magistral shaklida sayqallash va tana shaklidagi tirgakni qoʻllash miloddan avvalgi IV asrlarda uchramaydi. Ammo keyingi davr yunon asarlarida keng tarqalganini koʻrish mumkin. Haykalning tagkursi Rim davriga borib taqaladi va yunon bezaklarga ega.

Shundan soʻng, bu haykal rimliklar tomonidan olib ketilgan asl nusxasining nusxasi deb hisoblana boshlandi. Soʻngra, 1948-yilda Blumel muammoga yangi yechimni: haykal muallifligini miloddan avvalgi II asr oxirida yashagan va Pergamdagi ishlar bilan maʼlum boʻlgan Praxitelesga bogʻlashni taklif qildi. Koʻpgina tadqiqotchilar ushbu fikrni maʼqullashdi.

Alaloqibat, ayrimlar bu haykalni taxminan miloddan avvalgi 100-yillarga yaqin davrga tegishli, degan fikrni ilgari surishadi. Boshqalar esa unining asli miloddan avvalgi IV asr tegishli, miloddan avvalgi II asrlarda unga oʻzgartishlar kiritilgan, deb hisoblashadi.

Ushbu haykal buyuk sangtarosh-haykaltarosh Praxitelesning asl haykali ekaniga doir fikrlar vaqti-vaqti bilan paydo boʻlib qoladi. Masalan, Byanchi Bandinelli fikricha, miloddan avvalgi IV asr haykaltaroshligi haqidagi zamonaviy bilimlar anaxronizmlarni ahamiyatli deb hisoblaydigan darajada chuqur emas va shu bois mualliflik masalasini hozircha ochiq qoldirish kerak.

## Manbalar

## Havolalar