open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aʼlom ut-tuqo

**“Aʼlom ut-tuqo”** (“Ahli taqvo ilmlari”) – Shayx Shahobiddin Suhravardiyning asari. Toʻliq nomi “Aʼlom ul-hudo va aqidat arbob it-tuqo”. Muhammad (s.a.v.)­ning avliyo ummatlariga tegishli odatlar, karomatlar va moʻjizalar bayon etilgan asar. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Shayx Shahobiddin Suhravardiyga bagʻishlangan bobda eslab oʻtadi.

## Manbalar
Abu Yaʼqub Aqtaʼ

**Abu Yaʼqub Aqtaʼ** – “Nasoyim ul-muhab­bat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Makka shahrida yashagan. Junayd Bagʻdodiyga maktublar yozgan. Abu Yaʼqub Muzayyin uning suhbatidan bahramand boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Oshiq Ilohiy Bulandshahriy

**Muḥammad ‘Āshiq Ilāhī Bulandshahrī Muhājir Madanī** hindistonlik mashhur islom ulamosi. Muhammad Zakariyo Qandhlaviyning shogirdi boʻlgan.

## Biografiyasi

Oshiq Ilohiy 1924 yoki 1925-yilda (hijriy 1343-yil) Britaniya Hindistonining Bulandshahr shahrida tug‘ilgan. Hijriy 1363-yilda Mazohir ulumni bitirgan. Oshiq Ilohiy taʼlimni tamomlagach, turli hind madrasalarida dars berdi va hijriy 1384-yilda Muhammad Shofiy Devbandiy iltimosi bilan Pokistonga koʻchib oʻtdi. Dorul ulum Karachida o‘n ikki yil davomida tafsir va hadis ilmidan dars bergan. Hijriy 1396-yilda Madinaga koʻchib oʻtgan va 2002-yilda shu shaharda vafot etgan. Al Boqiy qabristoniga dafn etilgan.

## Asarlari

Oshiq Ilohiy quyidagi asarlarni muallifi hisoblanadi:

**Tohfa-e-Khawateen*.
**Marne Ke Baad Kya Hōga?*
**Islami Adab*.
**Huququl Walidayn*.
**[[Anwar Ul Bayan]]* (Muftiy Afzal Xusen Elias tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan Qur'onning 5 jildli urducha tafsiri).
**Zadut Talibin* (Abdur Rahmon ibn Yusuf Mangera tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan, asar sharhini ham yozgan).
**Al Fawa’idul Saniyya fi Sharhul Arba'een un Nawawiyya*.
**At Tashil ud Daruri fi Masa’ilul Quduri*.

## Manbalar
Ahliy Sheroziy

**Mavlono Muhammad Ahliy Sheroziy** (1454 – Sheroz – 1535) – fors-tojik shoiri. Yoshligida Hirotga kelib, bir muddat Husayn Boyqaro saroyida xizmat qilgan. Undan 6 ming bayt hajmdagi bir devon meros qolgan boʻlib, oʻz ichiga qasida, gʻazal, muxammas, tarkibband, tarjiʼband, mustazod, qitʼa janridagi namunalarni jamlagan. Bundan tashqari, “Sham va parvona” nomli masnaviysi, ruboiylardan iborat “Zubdat ul-axloq” asari, 120 ruboiy asosida yozilgan soqiynomasi mavjud. Kotibiyning zul-qofiyatayn va zul-bahrayn sanʼatlari asosida yaratilgan “Majmaʼ ul-bahrayn” asariga javoban “Sehri halol” masnaviysini yaratgan. Salmon Sovajiyning masnuʼ qasidasiga bogʻlagan nazirasi boshdan-oyoq Alisher Navoiyga bagʻishlangan. “Majolis un-nafois”da Ahliy Sheroziy oʻz sheʼrlarini muntazam Navoiy nazaridan oʻtkazib turgani aytilgan. Hofiz Sheroziy qabri yoniga dafn etilgan.

Ahliy Sheroziy mohir mashshoq va bastakor ham boʻlib, undan koʻp kuy meros qolgan. “Rosti panjgoh” ana shular jumlasidan.

## Manbalar
Abdulaziz as-Samarqandiy

**Abdulaziz as-Samarqandiy** ( – Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulaziz as-Samarqandiy Valiyyuddin al-Hanafiy) – tariqat ahlidan.

## Hayoti
Abdulaziz as-Samarqandiy „*Asmāul­loh al-husnā*“ga va kalimai shahodatga sharh yozgan. U musulmon dunyosining koʻp­lab shaharlarini kezgan. Umrining aksar qismini Damashqda oʻtkazgan. Damashqda Por shoh nomi bilan tanilgan Abdulaziz as-Samarqandiy shaharning eng koʻzga koʻringan yetuk olimlaridan boʻlgan. Az-Zohiriyya va an-Nuriyya madrasalarida dars bergan. U koʻplab shogirdlar tarbiyalagan.

## Manbalar
Atti (Jalandhar)

**Atti** — Hindistonning Panjob shtati Jalandhar tumani Fillaur tehsildagi qishloq. U 1-milliy avtomagistralidan 2 km va Bara Pind bosh pochta idorasi. Qishloq Gorayadan 7 km uzoqlikda, Fillaur shahridan 12 km, Jalandhardan 40 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 121 km uzoqlikda joylashgan. Hududni qishloqdan vakil etib saylangan Sarpanch boshqaradi.

## Kasta
Qishloq aholisi 1579 kishidan iborat boʻlib, qishloq aholisining aksariyati, umumiy aholining 38,19% ni tashkil etuvchi rejali kastadan (SC) boʻlib, unda hech qanday jadvalli qabila (QT) aholisi mavjud emas.

## Taʼlim tizimi
Atti 1999-yilda tashkil etilgan yuqori boshlangʻich va oʻrta maktab (Shri Dashmesh monastiri S. Atti maktabi) bilan qoʻshmalikda ochilgan boshlangʻich maktabga ega.

## Transport

### Temir yoʻl
Eng yaqin poezd stansiyasi Goraya va Ludhiana Jn temir yoʻl stansiyasi boʻlib, u qishloqdan 25 km qishloqdan uzoqlikda joylashgan.

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhiana boʻlib, 43 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Amritsarda135 km uzoqlikda, boshqa eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan.

## Manbalar
Atta (Jalandhar)

**Atta** — Hindistonning Panjob shtati Jalandhar tumanida joylashgan Fillaur tehsildagi qishloq hisoblanadi. U milliy avtomagistral 1da joylashgan va Gorayadan 2.2 km uzoqlikda, Phillaurdan 18 km, Jalandhardan 45.8 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 112 km uzoqlikda joylashgan. Qishloqni qishloqdan vakil etib saylangan Sarpanch boshqaradi.

## Tarixi
Atta qishlogʻi 1780-yilda Doabaning Dak hududida Malhi Jatt Zamindars tomonidan tashkil etilgan. U Malhi Jatts tomonidan Atalgarh deb nomlangan, keyinchalik nom hozirgi Atta shakliga aylangan. Keyinchalik 1790-yilda Athoula qishlogʻida yashovchi Sardar Sahu Singx ismli shaxsBara Pind Sahota Jatts oilasi bilan rishta bogʻlaydi. Ular unga Bara Pind qishlogʻining gʻarbiy qismidan Atalgarx (Atta) qishlogʻigacha boʻlgan yerni ajratib berishadi. Sardor Sahu Singx Sohal xotinlari qishlogʻi oʻrniga Atta qishlogʻiga joylashadi.

1800-yillarning oʻrtalarida Atta qishlogʻidan Sardar Lalu Singx Malhi Lahordagi Maharaja Ranjit Singx armiyasiga qoʻshiladi. Lalu Singx qizini Maja viloyatining Amritsar tumanidagi Mundapind qishlogʻida yashovchi yuqori martabali sikx noble Sardar Mehtab Singx Sandxuga turmushga beradi. 1848-yilda Ikkinchi ingliz sikx urushi paytida Mehtab Singx Sandhu oʻldiriladi. Uning xotini uch farzandi bilan Atta qishlogʻiga koʻchib oʻtadi va unga ota-onasi tomonidan yer berildi. Bugungi kunga qadar qishloqda toʻrtta Jatt sulolasi bor, ular Malhi, Sohal, Sahota va Sandxu boʻlib, hnuzgacha muhim ahamiyat kasb etadilar.

Qishloqda yashovchi boshqa kastalar — Xatris, Arora, Aad Dharmi, Ramgarhia, Brahmin va boshqalar hisoblanadi. 1947-yilgacha boʻlinishdan oldin Arain kastasiga (sabzavot yetishtiruvchilarga) tegishli boʻlgan koʻplab musulmon oilalari boʻlgan, boʻlinishdan soʻng ular yangi tashkil etilgan Pokistonga ketishga majbur boʻladilar.

## Kasta
Qishloq jadvalli kastaga ega (SC) va bu qishloq umumiy aholisining 41,16% ni tashkil qiladi, shuningdek, unda jadvalli qabilalar (ST) aholisi mavjud emas.

## Taʼlim tizimi
Qishloqda panjobiy oʻrta maktabi, qoʻshma taʼlim boshlangʻich maktabi (Govt. Boshlangʻich maktab Atta) faoliyat yuritadi. JSFH Khalsa Senior Sec maktabi qishloqdan 15 km uzoqlikda joylashgan.

## Transport

### Temir yoʻl
Eng yaqin poezd stansiyasi Goraya va Ludhiana Jn temir yoʻl stansiyasi boʻlib qishloqdan 31 km uzoqlikda joylashgan

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhiana 47 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Amritsarda 130 km uzoqlikda, boshqa eng yaqin xalqaro aeroport esa Chandigarhda joylashgan.

## Manbalar
Tammanval

**Tammanval** — Hindistonning Panjob shtatining Jalandhar tumanidagi qishloq. Mao Sahibdan 2,5 km, Phillaurdan 12,9 km, Jalandhar shtab-kvartirasidan 40,6 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 133 km uzoqlikda joylashgan.

## Demografiyasi
2011-yil holatiga koʻra, qishloqda jami 143 uy va 647 kishidan istiqomat qilgan boʻlib, ulardan 340 nafari erkaklar, 307 nafari ayollar. Qishloqning savodxonlik darajasi 69,84% ni tashkil etadi, bu davlat oʻrtacha koʻrsatkichidan 75,84% yuqori. 6 yoshgacha boʻlgan bolalar soni 80 kishini tashkil etadi, bu qishloq aholisining 12,36% ni tashkil qiladi

2011-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloq aholisining 162 nafari erkak va 178 nafar ayollardan 16 nafari mehnat bilan band boʻlgan.

## Transporti
Bilga temir yoʻl stantsiyasi eng yaqin poyezd stansiyasi, Phillaur Junction poezd stantsiyasi esa 12.2.km qishloqdan uzoqda. Qishloq Ludhianadagi ichki aeroportdan 41,2 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan, shuningdek, Sri Guru Ram Dass Jee xalqaro aeroporti ikkinchi eng yaqin aeroport boʻlib, Amritsardan 136 km uzoqlikda

## Manbalar
Abdulaziz al-Ushnahiy

**Abdulaziz al-Ushnahiy** ( – Abu-l-Fazl Abdulaziz ibn Ali al-Ushnahiy ash-Shofeʼiy) – shofeʼiy faqihi.

## Hayoti
Ali ibn Ishoq Ibrohim ibn Ali al-­Fayruzobodiydan fiqh ilmini oʻrgangan va uning huzurida faqih boʻlib yetishgan.

Abu Jaʼfar ibn Muslimadan hadis ting­lagan.

## Asari

* „*Al-Farāiz al-Ushnahӣya*“ („Al-Ush­nahiyning faroiz ilmiga doir asari“).

## Manbalar
Ahmad bin Vahab

**Ahmad bin Vahab** (vaf. 883) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Jaʼfar. Bas­ralik shayxlardan. Bagʻdodga safar qilib, bir muddat Shuniziya masjidida tavakkul bilan ibodat qilgan. Abu Hotam Attor bilan suhbatda boʻlgan. Abu Yaʼqub Zayyotning piri. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ahmad bin Osim

**Ahmad bin Osim** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Ali. Bishr Hofiy, Sariy Saqatiy, Horis Muhosibiyning yaqin safdoshi. Fuzayl bin Iyoz bilan suhbatda boʻlgan. Ahmad bin Abulhavoriyning ustozi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Tehang

**Tehang** — Hindistonning Panjob shtatining Jalandhar tumanidagi Phillaur tehsiliga qarashli katta qishloq. Qishloq Nagardan 3.2 km, Jalandhardan 43,5 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 120&nbsp; km uzoqlikda joylashgan.

## Taʼlimi
Qishloqda Panjob oʻrta maktabi, oʻrta/oliy oʻrta maktab (GMS Tehand maktabi) bilan birgalikdagi boshlangʻich darajadagi maktab ham mavjud. Maktab 1968-yilda tashkil etilgan.

## Transporti

### Temir yoʻl
Fillaur Junction — eng yaqin poezd stansiyasi hisoblanadi. Goraya temir yoʻl stansiyasi esa qishloqdan uzoqda 12&nbsp;km

### Havo yoʻllari
Eng yaqin ichki aeroport 40-da joylashgan&nbsp;km uzoqlikda Ludhiana shahrida va eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan, shuningdek, Shri Guru Ram Dass Jee xalqaro aeroporti ikkinchi eng yaqin aeroport boʻlib, u 138.&nbsp;km uzoqlikda Amritsarda .

## Manbalar
Ahmad bin Xizravayh

**Ahmad bin Xizravayh** (761– Balx–854) – “Nasoyim ul-muhabbat”da zikr etilgan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Homid. Hotam Asammning shogirdi. Xurosondagi futuvvat va javonmardlik tariqatining yirik namoyandasi. Solih bin Abdulloh Termiziydan tafsir ilmi boʻyicha saboq olgan.  Boyazid Bistomiy va Abu Hafs Haddod bilan haj safariga ketayotib hamsuhbat boʻlgan. Muhammad bin Ali Hakim Termiziy, Abubakr Varroq hamda Muhammad bin Homid Termiziylar uning suhbatidan fayz topganlar. Xotini  Fotima Ummu Ali ham orifa ayollardan sanalgan. Ahmad Xizravayh dafn etilgan qabriston hozir uning nomi bilan atalib, Balxning gavjum ziyoratgohlaridan hisoblanadi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Aujla Dak

**Aujla Dak** — Hindistonning Panjob shtati Jalandhar tumani joylashgan Fillaur tehsildagi qishloq. U Mukandpurdan 6.4 km uzoqlikda, Goraya shahridan 1.4 km, Jalandhardan 39 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 113 km uzoqlikda joylashgan. Qishloq Panchayati raj (Hindiston) boʻyicha qishloqning saylangan vakili boʻlgan sarpanch tomonidan boshqariladi.

## Taʼlim tizimi
Qishloqda 1955-yilda tashkil etilgan qoʻshma boshlangʻich maktab (Pri Aujla Dhak maktabi) faoliyat yuritadi, u Hindistonning kunduzgi ovqatlanish sxemasiga muvofiq ishlaydi.

## Transport tizimi

### Temir yoʻl
Eng yaqin poezd stansiyasi Gorayada 21 km uzoqlikda, Phagvara Jn temir yoʻl stansiyasi esa qishloqdan 23 km uzoqlikda joylashgan.

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhiana shahrida 53 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Amritsarda 139 km uzoqlikda, boshqa eng yaqin xalqaro aeroport esa Chandigarhda joylashgan.

## Manbalar
Ahmad bin Abulhavoriy

**Ahmad bin Abulhavoriy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abulhasan. Damashq shahridan. Abu Sulaymon Doroniyning muridi. Abulhusayn Nuriy, Abu Abdulloh Nabojiy, Dovud bin Ahmad Doroniy, Ahmad bin Osim Antokiy va boshqa koʻplab shayxlar bilan suhbatda boʻlgan. Umr yoʻldoshi mashhur orifa ayol – Robiyayi Shomiya. Ukasi Muhammad bin Abulhavoriy, otasi Maymun Abulhavoriy ham zuhd va taqvoda Shom oʻlkasining parhezkor va taqvodor zotlaridan sanalgan. Tasavvuf tarixi boʻyicha kitob yozgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Bachhoval

**Bachhoval** — Hindistonning Panjob shtati Jalandhar tumanida joylashgan Fillaur tehsildagi oʻrta qishloq hisoblanadi. U Gorayadan 9.5 km uzoqlikda, Jalandhardan 43 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 117 km uzoqlikda joylashgan. Bachhovalni Bara Pind shahridagi 10-sonli pochta bosh ofisidan 10 km uzoqda oʻrnashgan. Qishloq Panchayati raj (Hindiston) boʻyicha qishloqning saylangan vakili boʻlgan sarpanch tomonidan boshqariladi.

## Kasta
Qishloq jadvalli kastaga ega boʻlib, (SC) bu qishloq umumiy aholisining 53,06% ni tashkil qiladi va unda jadvalli qabilalar (ST) aholisi mavjud emas.

## Taʼlim tizimi
Qishloqda panjobiy oʻrta maktabi, qoʻshma taʼlim boshlangʻich maktabi (Pri Bachhowal maktabi) faoliyat yuritadi. Maktab Hindistonning kunduzgi ovqatlanish sxemasi va maktab binolarida tayyorlangan taomga muvofiq kunning yarmini oʻtkazadi. U 1970-yilda tashkil etilgan.

## Transport

### Temir yoʻl
Fillaur Birlashmasi — eng yaqin poyezd stansiyasihisoblanadi, ammo Bhatian temir yoʻl stansiyasi — qishloqdan 6 km uzoqda oʻrnashgan.

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhianada, 37.5 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan, shuningdek, Shri Guru Ram Dass Jee xalqaro aeroporti ikkinchi eng yaqin aeroport boʻlib, u Amritsarda 136 km uzoqlikda bunyod etilgan.

## Manbalar
Abdulaziz Qori ota

**Abdulaziz qori ota** () – Qur’on hofizi.

## Hayoti
Hofizi kalomulloh Abdulaziz qori Andijon viloyatining Xonobod mavzeida tugʻilgan. Otasi mulla Mahmud Buxoroda tahsil olgan, bobosi Shomirza hoji esa hajga borib, Makkada yashab qolgan taniqli olim edi. Bolalikdan oʻtkir zehnli, farosatli, zakovatli boʻlib oʻsgan Abdulaziz Qori ota-ona daʼvati tufayli Qur’onga muhab­bat qoʻyadi, oʻn uch yoshida Kalomullohni yod olib, Qur’on hofizi boʻlib yetishadi. Abdulaziz Qori madrasa taʼlimini Buxoroda oladi.

Abdulaziz Qori ota hikoya qilishicha, bolsheviklar Buxoroda koʻz koʻrib, quloq eshitmagan qatliomni boshlab yuboradi. Mashhur ulamolar, shayxlar, mudarris va din arboblari yoʻq yerdagi bahonalar bilan yoʻqotiladi. Shayx ul-islom va nomdor ulamo-yu qorilardan besh yuz kishining roʻyxati tuzilib, yoppasiga qamoqqa olinadi. Natijada oʻnlab murattab qorilar, oʻlkaning bulbul hofizlari halok boʻlishadi yoki umrlari qamoqxonalarda xazon boʻladi. Shundan keyin u Andijonga qaytadi. Ustozi Roʻzi qori domla qoʻlida ikki yilga yetib-yetmay Qur’oni karimni hifz qilishni takomiliga yetkazib, murattab qori boʻlib yetishadi.

1927-yilda Abdulaziz Qori ustozi Roʻzi qori ortidan Qashqarga koʻchib borib, ilm tahsilini davom ettiradi va oʻttiz ikki yil Qashqarda qolib ketadi.

## Faoliyati
Abdulaziz Qori ota uzoq muddat musofirlikda yashasa-da, bir joyda muqim turmaydi. Uygʻur oʻlkasi tumanlarini kezib, qancha-qancha qardoshlarining Qur’on savodini chiqaradi, oʻnlab murattab qorilar tayyorlaydi. Ayni paytda piri murshidlardan ustozi, yuz yoshdan oʻtib vafot etgan Qosim eshon, Buxoroning soʻnggi qozisi Baqoxon domla, Abdulloh Xoʻjandiy kabi moʻtabar kishilar xizmatlarini qilib, duolarini oladi. Qirq yil Makkada, yigirma besh yil Dehlida yashagan Qosim eshon Islom olamida mashhur tasavvuf shayxlaridan edi. Yana bir ustozi Abdulloh qori Xoʻjandiy yetmish yil Makkada mudarris­lik qilgan, oʻsha joyda xatmi kutubni tugallagan, Qur’on ilmidan tashqari, tafsir, hadis ilmlarini ham puxta egallagan yirik olimlardan edi. Oʻsha vaqtda Qashqarni „Sharqiy Turkiston Buxorosi“ deb ulugʻlashardi. Qashqar ulamolar, mashhur qorilar vataniga aylangan edi.

1959-yilda Abdulaziz Qori ustozi Roʻzi qori vafotidan soʻng, Qashqarda ham siyosiy vaziyat oʻzgarganligi sabab Toshkentga qaytadi. Bu yerda hali dinga, dindorlarga munosabat oldingidan yaxshi emas edi. Islomiy ilm ahllari, ulamolar hamon taʼqib ostida edilar. 1975-yilga kelibgina ilk bor Toshkentdan murattab qori chiqadi. Bunda Abdulaziz Qori otaning ham katta hissasi bor edi.

## Vafoti
Abdulaziz Qori ota 2006-yil 7-avgust kuni bir yuz toʻrt yoshda vafot etdi.

## Manbalar
Ahmad bin Husayn bin Mansur Halloj

**Ahmad bin Husayn bin Mansur Halloj** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Mansur Hallojning oʻgʻli. Xoʻjandlik Abu Abdulloh Boku bilan suhbatda boʻlgan. “Nasoyim ul-muhabbat”da Mansur Hallojning oʻgʻliga qilgan soʻnggi vasiyati keltirilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ahmad Mujallid

**Ahmad Mujallid** (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning shoʻx tabʼ, ammo behayo kishi ekanligini aytib, oʻz davrida u sheʼr yoki muammo bilan hajv qilmagan odam deyarli qolmaganligini yozadi. “Majolis un-nafois”­da uning “Jurda” ismiga hajv tariqasida bitgan muammosi keltirilgan. Qabri Hirot shahrida.

## Manbalar
Yusuf Estes

**Yusuf Estes** (1944-yil 1-yanvar, Texas ) — amerikalik islomiy olim va daʼvatchi.1991-yilda Xristianlikdan chiqib Islomni qabul qilgan. U 1990-yillarda *Qoʻshma Shtatlar qamoqxonalar byurosida* musulmon ruhoniysi boʻlib ishlagan va 2000-yil sentabr oyida BMTda boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Diniy yetakchilar uchun Butunjahon tinchlik konferentsiyasida delegat sifatida ishtirok etgan.

Estes turli islomiy tadbirlarga taklif etiladi va asosiy maʼruzachi sifatida ishtirok etadi. Estes 2012-yil 8-avgustda Dubay xalqaro Qur’oni Karim mukofotini topshirish marosimida yilning eng yaxshi musilmon shaxsi deb topildi .

Estes Islom haqida koʻrsatuvlar namoyish qiluvchi bepul Internet va sunʼiy yoʻldosh telekanali Guide US TV asoschisi va rahbari. 2010-yilda Estes Dunyoning 500 ta eng nufuzli musulmonlari roʻyxatiga kiritilgan.

2017-yil noyabrida Estes Singapurning ko‘p irqli va ko‘p dinli jamiyati qadriyatlariga „qarshi“ fikr bildirgani uchun Singapurga kiritilmagan.

## Manbalar

## Havolalar
Ahmad Harb

**Ahmad Harb** (848-yilda vafot etgan) – “Naso­yim ul-muhabbat”da zikr etilgan tasavvuf shayxi. Asli Marvdan boʻlib, Nishopur shahrida yashagan muhaddis, faqih va tariqat peshvosi. Farididdin Attor uni “Xuroson piri” nomi bilan zikr etadi. Dastlabki taʼlimni Marvda olib, balogʻat yoshiga yetgach, akasi Husayn bilan haj ziyoratiga boradi. Haj safari davomida koʻp muhaddis va faqih bilan uchrashib, jumladan, Sufyon bin Uyayna, Abdulvahob bin Atodan hadis ilmini oʻrganadi. Ahmad Harb ruhiy tarbiyada zikrga katta eʼtibor qaratgan. Muhammad Zahabiy “Al-hikmat”, “Ad-duo”, “Az-zuhd” kabi kitoblarni unga nisbat bergan. Yahyo bin Maʼoz Ahmad Harbga alohida ixlos koʻrsatib, oyogʻi ostiga dafn qilishlarini vasiyat qilgan. Alisher Navoiy Ahmad Harb haqidagi faslni  “Nasoyim ul-muhabbat”ga Attorning “Tazkirat ul-avliyo”si asosida yozib kiritgan.
Ahnaf Hamadoniy

**Ahnaf Hamadoniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Hamadon shahrining ulugʻ mashoyix­laridan. Ahnaf Hamadoniy haqida “Risolayi Qushayriya”da maʼlumot keltirilgan. Jomiy va Navoiy oʻz tazkiralarida ana shu maʼlumotni takrorlaydilar. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Najd va Hasa Amirligi

**Najd va Hasa amirligi** yoki **Uchinchi Saudiya davlati** — 20-asrning birinchi choragida Arabiston yarim orolida mavjud boʻlgan davlat.

1890-yillarga kelib, Ikkinchi Saudiya davlati quladi va uning koʻp yerlari Jabal Shammar amirligi nazoratiga oʻtdi.

1902-yilda Saudiya hukmdorlarining avlodi Abdul Aziz Jabal Shammarga qarshi urush uyushtirishda yordam soʻrab Quvayt amiriga murojaat qildi. Amir Jabal Shammarda hukmronlik qilgan Rashidiylar bilan ziddiyatda bo‘lganligi sababli, u odamlar va qurol-yarog‘ bilan ta’minladi. Qattiq bosqin natijasida Abdul Aziz oz sonli odamlari bilan saudiyaliklarning ota-bobo shahri – Ar-Riyodni egallashga muvaffaq boʻldi va oʻzini Saudiya davlatining yangi amiri deb eʼlon qildi.

Keyingi bir necha yil Saudiyaliklar va Rashidiylar oʻrtasida kurash bilan oʻtdi, natijada Al-Qosim hududi Abdul Aziz nazoratiga oʻtdi. 1913-yilda Usmonli qoʻshinlarining mintaqadagi zaifligidan foydalanib, Al-Hasa va Al-Qatifni qoʻlga kiritdi.

Birinchi jahon urushi paytida inglizlar Abdul Aziz bilan oʻzlarining agenti Uilyam Shekspir orqali aloqaga kirishdi, buning natijasida 1915-yilda Darin shartnomasi imzolandi. Shartnomaga koʻra, Abdul Aziz Fors koʻrfazi sohillaridagi inglizlar himoyasidagi davlatlarga hujum qilmaslikka vaʼda berdi va buning evaziga unga Britaniya protektoratini kafolatladi.

Biroq urush davrida inglizlar nafaqat Abdul Aziz bilan muzokaralar olib bordilar, urushdan keyin esa sobiq Usmoniy imperiyasining arab yerlarida Hijoz podsholigi vujudga keldi. Uning hukmdori Husayn ibn Ali arablarni oʻz bayrogʻi ostida birlashtirishni daʼvo qildi. 1919-yilda u oʻz qoʻshinlarini Najdning chegara hududlariga yubordi, ammo magʻlubiyatga uchradi. Buyuk Britaniya oʻz ittifoqchisi Husaynning ambitsiyalarini moʻtadil qilishni foydali deb hisobladi, lekin uni magʻlub boʻlishiga yoʻl qoʻymadi.

1921-yilda Abdul Aziz nihoyat Jabal Shammarni magʻlub etdi va uning yerlarini qoʻshib oldi va oʻzini Najd sultoni deb eʼlon qildi.

## Manba

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1
Badaxshiy

**Badaxshiy** (15-asr) – Movarounnahrda yashab, ijod etgan fors shoiri. Nomi “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Mirzo Ulugʻbek davrida Samarqand shoirlari tomonidan “xushgoʻy” (yaxshi sheʼr aytuvchi) deb eʼtirof etil­gani va Mirzo Ulugʻbekning oʻzi ham unga alohida iltifot koʻrsatgani haqida maʼlumot beradi.

## Manbalar
Badaxshiy Abdusamad

**Badaxshiy Abdusamad** (Badaxshon – 895-hijriy-qamariy/1490-milodiy, Koʻhiston) – fors-tojik shoiri. Badaxshon va Hirotda tahsil olgan. Xattotlik bilan ham shugʻullangan. Sulton Abusaid Badaxshonni zabt etganida uni oʻzi bilan Hirotga olib kelib, saltanatiga bogʻliq tarixni nazmga solishni buyuradi. Alisher Navoiy uning masnaviy yozish borasidagi mahoratiga taʼrif beradi. “Majolis un-nafois”ning 2-majlisida Navoiy Badaxshiy bilan ilk tanishuvi chogʻida uning bir baytida qoʻllangan tajnisida xatoga yoʻl qoʻyganini koʻrsatgani, Badaxshiy esa bu tanqidni toʻgʻri qabul qilib, keyinchalik doʻst boʻlishganini qayd qiladi hamda forsiy bir baytini misol keltiradi.

## Manbalar
Mavlono Yusuf Badeiy

**Badeiy Mavlono Yusuf** (Andijon – 890-hijriy-qamariy/1485-milodiy, Saraxs) – fors shoiri. Husayn Boyqaro hukmronligi davrida Hirotga kelib, Alisher Navoiy boshliq adabiy muhitda tarbiya topgan. Maʼrifatli, fozil, xususan, aruz, muammo va badiiyat ilmining bilimdoni boʻlgan. Muammo qoidalariga bagʻishlangan risolasi bor. Badeiy Navoiy bilan Andijondan Samarqandga tahsil olish uchun kelganida tanishadi.

Xondamir “Xulosat ul-axbor”da Mavlononing tabʼi va zehni yetuk ekani, Navoiy xizmatida kun kechirgani va uning inʼom-ehsonidan bahramand boʻlgani haqida maʼlumot beradi.

Navoiy “Majolis un-nafois”ning 2-majlisida bergan maʼlumotida, Andijondan ekani, aruzni yaxshi bilishi va sheʼrni yaxshi aytishini taʼkidlaydi. Navoiy Badeiyning sheʼrlaridagi baʼzi kamchilik­larni isloh qilgan.

Badeiy Hirotga kelganidan soʻng kamolotga erishadi. Sheʼriyatning turli janrlarida mahorat bilan qalam tebratadi. Amir Xus­ravning “Mirʼot us-safo” (“Soflik oyinasi”) qasidasiga tatabbuʼ yozgan.

## Manbalar
Qizilqum (futzal klubi)

**Qizilqum** — Navoiy viloyatining futzal klubi. 2021-yilda tashkil etilgan. 2022-yilda moliyaviy qiyinchiliklar sababli faoliyatini toʻxtatgan.

## Manbalar
Ahmad Hojibek

**Ahmad Hojibek** (vaf. 1496, Buxoro) – davlat arbobi, shoir. Temuriy shahzodalar xizmatidagi “zamonasining bebadallaridan” (Navoiy). Sulton Malik Koshgʻariyning oʻgʻli. Xurosonda tahsil olgan.

## Faoliyati
Sulton Abusaidning nufuzli amirlaridan sanalgan. 1455–1465-yillarda Hirotda hokimlik qilgan. 1465-yilda shahzoda Sulton Ahmad Mirzoning eshikogʻasi sifatida uning nomidan Samarqandda 1496-yilgacha shahar hokimi sifatida faoliyat yuritadi. Sulton Mahmud Mirzoning oʻgʻillari Boysungʻur Mirzo bilan Sulton Ali Mirzo oʻrtasida Buxoroda boʻlib oʻtgan urushda asir olinib, Boburning yozishicha, shahzodalarning togʻasi boʻlmish “Darvesh Muhammad Tarxonning qonining tuhmati bila beizzatona oʻlturdilar”.

## Xayrli ishlari
Ahmad Hojibek maʼrifatparvar va insonparvar hokim sifatida nom qozongan. Ilm, madaniyat va adabiyot rivoji uchun jon kuydirgan, ilmu adab va hunar ahlini qoʻllab-quvvatlagan, maktab va madrasalar qurilishi, obodonchilik ishlariga katta eʼtibor qaratgan. Hirotdaligida Abusaid tarixini yozayotgan Mavlono Abdusamad Badaxshiy va Sultonning xos mulozimi Shayxim Suhayliy vositasida Ahmad Hojibek bilan yaqin aloqa oʻrnatgan Navoiy oʻsha paytda poytaxtda oʻziga nisbatan boʻlgan eʼtibordan koʻngli toʻlmay, biror yoqqa bosh olib ketish qaroriga kelganida aynan uni orqa qilib, Samarqandga yoʻl oladi. Ahmad Hojibek Samarqandda Alisher Navoiyning ilm olishi va yashashi uchun barcha sharoitni yaratib beradi, moddiy va maʼ-iy jihatdan hamisha qoʻllab-quvvatlaydi.

Husayn Boyqaro Hirot taxtini egallagach, bolalik doʻstiga maxsus manshur yuboradi va u Ahmad Hojibekdan ijozat soʻrab, Hirotga yoʻl oladi.

## Navoiy eʼtirofi
Alisher Navoiy Ahmad Hojibekning davlat arbobi sifatidagi faoliyatiga yuksak baho beradi: “Hirot dor us-saltanatida oʻn yilgʻa yaqin hukumat qildi. Samarqand mahfuzasida ham muddate hokim erdi. Va bir qarn boʻla bordikim, istiqlol bila amorat va istiqror bila podshohgʻa nayobat qiladurkim, hech kishi andin bir nomulo­yim nimakim, mujibi eʼtiroz boʻla olgʻay, naql qilmaydur. Bovujudi bu bekning sipohiylikda jalodat va bahodurligʻin har kishikim tanir, musallam tutar”.

## Ijodi
Ahmad Hojibek Vafoiy taxallusi bilan sheʼrlar yozib, devon tuzgan. Navoiy uning ijodiga yuqori baho bergan. Jumladan, “Majolis un-nafois”da shunday deyiladi: “Surati xush va siyrati dilkash, axloqi hamida va atvori pisandida yigitdur... Va tabʼi bagʻoyat xoʻb voqeʼ boʻlubtur va nazmgʻa koʻp iltifot qilur. Bu matlaʼ aningdurkim:Girifti joni man az tan, ba zulfi purshikan basti,

Kushodi parda az ruxsori xesh-u chashmi man basti.(Mazmuni: Jonimni tanimdan olib, halqa-halqa sochlaringga bogʻlading. Yuzingdan pardani ochib, (u bilan) koʻzimni bogʻlading).

Navoiyning Ahmad Hojibekka mehr va ixlosi shu qadar baland boʻlganki, Hirotda Vafoiy taxallusi bilan sheʼr yoza boshlagan bir shoirni oʻz taxallusini oʻzgartirishga undaydi, uning qalamiga mansub sheʼrlarni oʻz nomiga oʻtkazib yubormaslik haqida ogohlantiradi. “Soqiynoma”sida Ahmad Hojibekni eslab, Vafoiy taxallusi bilan mashhur boʻlgani, vafo ahlining eʼtiroficha, u vafo ichra safo topgani, yaʼni hayot mazmunini vafoda deb bilgani xususida yozadi.

## Manbalar
Oil star (futzal klubi)

**Oil star futzal klubi** — Buxoro neftni qayta ishlash zavodining futzal klubi. 2020-yilda tashkil etilgan.

## Joriy tarkibi
*[[2023-yil]] [[2-yanvar]] holatiga*

## Manbalar
Qizilqum (maʼnolari)

**Qizilqum** quyidagi maʼnolarni anglatadigan sahifalar bor:

* Qizilqum — cho'l.
* Qizilqum (futbol klubi) — Navoiy viloyati futbol klubi.
* Qizilqum (futzal klubi) — Navoiy viloyati futzal klubi.
* Qizilqum (ayollar futbol klubi) — Navoiy viloyati ayollar futbol klubi.
* Qizilqum qoʻriqxonasi — Navoiy viloyati davlat tabiat qo'riqxonasi.
* Qizilqum-Farm — Navoiy viloyati futbol klubi.
* Qizilqum alxari — alxar turi.
* Qizilqum qishloq okrugi (Jetisay tumani) — Qozogʻistondagi aholi punkti.
* Qizilqum fosforit majmuasi — Olmaliq kon-metallurgiya kombinati (OKMK) tarkibidagi korxona.
* Qizilqum halqa yoʻli — (R57) davlat ahamiyatiga molik avtomobil yoʻli.
Obshoron (Rasht tumani)

*Obshoron (Rasht tumani)* ()  — Tojikiston Respublikasining Rasht tumani,Yasman jamoatiga qarashli daha.
Dahadan jamoat markazigacha 23 km,tuman markazigacha 98 km .
## Aholisi
Aholisi —  38  kishi.
## Manbalar
Olichahako

*Olichahako* ()  — Tojikiston Respublikasining Rasht tumani,Yasman jamoatiga qarashli daha.
Dahadan jamoat markazigacha 6 km,tuman markazigacha 15 km .
## Aholisi
Aholisi —   402  kishi.
## Manbalar
Schmidt

**Schmidt** — nemis tillarida topilgan familiya::
* Bianca Schmidt — nemis futbolchisi.
* Daniel Schmidt — yaponiyalik futbolchi.
* Eduard Oscar Schmidt — nemis zoologi va fikologi
* Helmut Schmidt —  nemis sotsial-demokrat siyosatchisi
Weber

**Weber** — nemis tillarida topilgan familiya::
* Carl Maria von Weber — nemis kompozitori, pianinochi, dirijyor.
* Ernst Heinrich Weber —  nemis shifokori, eksperimental psixologiya asoschilaridan biri hisoblanadi.
* Heribert Weber — avstriyalik futbol himoyachisi.
Poshivchixa (Xarovsk tumani, Vologda)

**Poshivchixa** ()  — Rossiya Federatsiyasining Vologda viloyati Xarovsk tumanida joylashgan qishloq.
Xarovsk viloyat markaziga avtomobil yoʻli bilan masofa 55 km, Kumzer munitsipaliteti markaziga — 6 km. Eng yaqin aholi punktlari — Pavshixa, Durovskaya, Lavrixa, Semenovskaya, Odenyevskaya, Pashinskiy, Andreevskaya, Balukovskaya.

2002 yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 13 kishi.
## Aholisi
Aholisi — 0 kishi (2010).
## Manbalar
Prokopixa (Xarovsk tumani, Vologda)

**Prokopixa** ()  — Rossiya Federatsiyasining Vologda viloyati Xarovsk tumanida joylashgan qishloq.
Xarovsk viloyati markaziga avtomobil yo'li bilan masofa 25 km.

2002 yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, doimiy aholi yo'q edi.
## Aholisi
Aholisi — 0 kishi (2010).
## Manbalar
Yaskino (Xarovsk tumani, Vologda)

**Yaskino** ()  — Rossiya Federatsiyasining Vologda viloyati Xarovsk tumanida joylashgan qishloq.
Xarovsk viloyat markaziga avtomobil yo'li bilan masofa 18,5 km, Sorojin munitsipaliteti markaziga to'g'ri chiziqda - 4 km. Eng yaqin aholi punktlari - Mitinskaya, Mankovo, Gridinskaya.

2002 yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi soni 10 kishi.
## Aholisi
Aholisi — 8 kishi (2010).
## Manbalar
Arduino IDE

**Arduino IDE** — bu Windows, MacOS va Linux uchun integratsiyalashgan ishlab chiqish muhiti boʻlib, C va C++ tillarida ishlab chiqilgan. Arduino — mos platalarga, shuningdek, boshqa ishlab chiqaruvchilarning platalariga dasturlarni yaratish va yuklash uchun moʻljallangan.

Atrof-muhit uchun manba kodi GNU General Public License 2 versiyasi ostida chiqarilgan. Maxsus kodni tuzish qoidalaridan foydalangan holda C va C++ tillarini qoʻllab-quvvatlaydi. Arduino IDE  loyihasidan dasturiy taʼminot kutubxonasini taqdim etadi, u koʻplab umumiy kirish va chiqish tartiblarini taʼminlaydi. Foydalanuvchi tomonidan yozilgan kod eskizni va asosiy dastur tsiklini ishga tushirish uchun faqat ikkita asosiy funktsiyani talab qiladi, ular kompilyatsiya qilinadi va `main()` dastur stub bilan GNU asboblar zanjiri bilan bajariladigan tsikl dasturiga bogʻlanadi, shuningdek IDE tarqatilishiga kiritilgan. Avrdude dasturidan bajariladigan kodni kengash proshivkasida yuklovchi tomonidan Arduino platasiga yuklangan oʻn oltilik kodli matn fayliga aylantirish uchun foydalanadi.

Arduinoning mashxurligi bilan boshqa sotuvchilar maxsus kompilyatorlar va ochiq manbali vositalarni (yadrolarni) dasturiy platforma sifatida joriy etishni boshladilar, bu esa Arduinoning rasmiy mikrokontrollerlar qatori tomonidan qoʻllab-quvvatlanmaydigan boshqa mikrokontrollerlarga eskizlarni yaratishi va yuklashi imkoniyati mavjud.

2019-yil oktabr oyida Arduino Foundation nosozliklarni tuzatish va boshqa ilg‘or funksiyalar bilan yangi Arduino Pro IDE-ga erta kirishni taʼminlay boshladi.

## Manbalar
Fathullajon karvonsaroyi

**Fathullajon karvonsaroyi (Fathullojon karvonsaroyi)** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

1920-yilgi Buxoro inqilobiga qadar unda idish-tovoq ulgurji savdosi bilan shugʻullanilgan. Keyinchalik koʻp yillar yotoqxona vazifasini bajargan, bora-bora qurilish va xoʻjalik axlatiga toʻlib borgan. 2003-yildan buyon yarim buzilgan holatga kelib qolgan karvonsaroyni fransuz asotsiatsiyasi tomonidan qayta qurish ishlari olib borilmoqda.

## Manbalar
Varva (Eron)

**Varva** (, romanizatsiya qilinganda **Varvā**) — Eronning Kermanshah ustoni, Kirmonshoh tuman okrugi Markaziy tumanitarkibidagi Su okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Varva aholisi 117 nafarni tashkil qilib, ular 27 ta oiladan iborat boʻlgan.
## Manbalar
Punduga (Xarovsk tumani, Vologda)

**Punduga** ()  — Rossiya Federatsiyasining Vologda viloyati Xarovsk tumanida joylashgan qishloq.
Xarovsk viloyati markaziga avtomobil yoʻli bilan masofa 36 km, Gori munitsipaliteti markaziga — 1 km. Eng yaqin aholi punktlari — Tokarevo, Lapika, Kostino, Pervaya Malaya, Yudinskaya, Gora, Esipovskaya.

2002 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 289 kishi (130 erkak, 159 ayol). Millati asosan ruslar (98%).
## Aholisi
Aholisi — 263 kishi (2010).
## Manbalar
Navroʻzobod (Kuzaran)

**Navro‘zobod** (, romanizatsiya qilinganda **Nowrūzābād**) — Eronning Kermanshah ustoni, Kirmonshoh tuman okrugi tarkibidagi Kuzaran tumani, Sanjabi okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Navro‘zobod aholisi 70 nafarni tashkil qilib, ular 12 ta oiladan iborat boʻlgan.
## Manbalar
Badoeʼi Atoiy

**“Badoeʼi Atoiy”** – Atoulloh Husayniyning adabiyotshunoslikka doir asari. Asl nomi – “Badoeʼ us-sanoe” (“Badiiy sanʼatlar”). 1493-yilda Alisher Navoiyning maslahati bilan yozilgan.

## Asar tuzilishi
Asar debocha, muqaddima, uch bob va xotimadan iborat. Debochada asarning yozilish sabablari haqida soʻz boradi. Muqaddima aruz ilmiga oid boʻlib, unda arab-u ajamda mashhur boʻlgan bahrlar (15 ta) va zihoflar (28 ta)ga toʻxtalingan. Asarning asosiy qismi badiiy sanʼatlar tahliliga bagʻishlangan boʻlib, muallif ularni mohiyat eʼtiboriga koʻra uch qismga boʻladi. Shundan kelib chiqqan holda asosiy qism uch bobga ajratilgan: 1) lafziy sanʼatlar bayoni (60 ta); 2) maʼnaviy sanʼatlar bayoni (63 ta); 3) lafziy va maʼnaviy goʻzalliklar (23 ta). Xotima ikki qismdan iborat boʻlib, birinchi qismda maʼno bilan bogʻliq ayblar, yaʼni sheʼr illatlari haqida fikr yuritilib, ikkinchi qismda 10 dan ortiq adabiy istiloh haqida soʻz boradi. Asar 1981-yilda A. Rustamov tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilinib, nashr etilgan.

## Navoiy eʼtirofi
Navoiy ushbu asar nomini “Majolis un-nafois”ning toʻrtinchi majlisida Atoulloh Husayniy bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar
Bajaliy

**Bajaliy, Abubakr Roziy Abu Muhammad bin Abdulloh Roziy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Abubakr Baykandiyning shogirdi. Koʻp shayxlar suhbatidan bahramand boʻlgan. Tasavvuf tarixi haqida asar yozgan. Sullamiy oʻz tazkirasiga uning asarini asos qilib olgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Bakr Sugʻdiy

**Bakr Sugʻdiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Samarqandning Sugʻdida tugʻilgan. Balxga safar qilgan. Abubakr Varroqning shogirdi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Piyozcha

Botanikada piyozch**a** tuzilish jihatdan ettli barglari yoki barg asoslari boʻlgan qisqa poya boʻlib, ozuqa saqlash organi vazifasini bajaradi.

## Tavsif

Piyozchaning barg asoslari, palla deb ham ataladi, ularda oʻsimlikning noqulay sharoitlarda omon qolishi uchun oziq-ovqat zaxiralari saqlanadi. Piyozchaning markazida vegetativ oʻsish nuqtasi yoki kurtaklar joylashgan. Poyaning pastki qismidan ildizlar, yuqori tomondan esa yangi poya va barglar chiqadi. **Tunik** piyozchalar quruq, membranali tashqi pallalarga ega boʻlib, ular piyozchaning ichki qismini himoya qiladi. *[[Piyoz|Allium]]*, *Hippeastrum*, *[[Nargis]]* va *[[lola]]* turkumidagi turlarning barchasida tunik lampalar mavjud. *[[Piyozgul|Lilium]]* va *Fritillaria* turkumiga mansub turlarning piyozchalari himoya qatlamiga ega boʻlmagan boʻshashgan pallalarga ega.

Piyozcha vegetativ davrda hosil boʻladi, oʻsimlik esa koʻpayish davrida gullaydi. Gullash davri tugagandan soʻng, oʻsimlik taxminan olti haftalik barg davriga kiradi, bu davrda oʻsimlik tuproqdan ozuqa moddalarini va kelgusi yil uchun gullarni hosil qilish uchun quyosh energiyasini oʻzlashtiradi. Piyozchalardan kelgusi yili yangi oʻsimliklar oʻsib chiqadi.

## Piyozcha hosil qiluvchi oʻsimliklar
Yer osti saqlash organlarini hosil qiluvchi oʻsimliklar piyozchalar, ildiz mevalari va *kurtaklar, geofitlar* hosil qiladi. Baʼzi epifitik orxideyalar (Orchidaceae oilasi) piyozchalarga oʻxshash *psevdobulbs* deb ataladigan yer usti saqlash organlarini hosil qiladi.

Haqiqiy lampochkalarni hosil qiluvchi deyarli barcha oʻsimliklar bir pallali boʻlib, ularga quyidagilar kiradi:

* *Amaryllis*, *Crinum*, *Hippeastrum*, *[[Nargis]]* va Amaryllidaceae oilasining baʼzi turkumlari piyozcha hosil qiladi.
* Piyozgul, lolalar va Loladoshlar oilasining boshqa koʻplab vakillari.
* Iridaceae oilasi vakillari: *Xiphium* („Gollandiya“ irislari) va *Hermodactyloides* („tosh bogʻi“ irislari).

*Oxalis*, Oxalidaceae oilalari ikki pallalilar orasida haqiqiy piyozchalarni hosil qiladigan yagona oʻsimliklardir.

## Bulbil
**Bulbil** kichik piyozcha boʻlib, uni **bulblet**, **bulbet** yoki **bulbel** deb ham atash mumkin.

Baʼzi liliyalar, masalan, yoʻlbars nilufar *Lilium lancifolium*, barg qoʻltiqlarida bulbillar deb ataladigan kichik piyozchalarni hosil qiladi. Piyoz oilasining bir nechta aʼzolari, shu jumladan *Allium sativum* (sarimsoq), toʻpgullarida gullar oʻrniga (bu apomiksisning bir shakli) piyozchalar hosil qiladi. Daraxt piyozi (*Allium* × *proliferum*) isteʼmol qilish uchun yetarlicha katta boʻlgan kichik piyoz hosil qiladi.


Fayl:Lilium lancifolium bulbils.jpg|Bulbilar *[[Lilium lancifolium]]* barg qoʻltigʻida hosil boʻladi
Fayl:Alliumvineale1web.jpg|Yovvoyi sarimsoq (*[[Allium vineale]]*) piyozchalari unib chiqmoqda
Fayl:Allium fistulosum bulbifera0.jpg|"Daraxt piyozi" gullar o'rniga kichik piyozchalarni hosil qiladi


## Yana qarang

* Gul lampalar roʻyxati

## Maʼlumotnomalar
Liberiya qahvasi

**Liberiya qahvasi** sifatida tanilgan ***Coffea liberica***, Roʻyandoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi boʻlib, undan kofe olinadi. Uning vatani Liberiya, Uganda va Angola, gʻarbiy va markaziy Afrika boʻlib, Filippin, Indoneziya, Seyshel orollari, Andaman va Nikobar orollari va Malayziyada naturalizatsiya qilingan.

## Tavsif
*Coffea liberica* daraxtlarining boʻyi juda baland,  gacha yetadi. Ular zinapoyalar yordamida yigʻib olinadi. Barcha qahva turlari ichida eng katta meva, loviyaga ega.

*Liberika* loviyasining shakli boshqa tijorat turlari *[[Coffea arabica|arabica]]*, *[[Coffea canephora|robusta]]*) va navlari (*liberica* var. *dewevrei*) orasida alohida ajralib turadi. U assimetrik boʻlib, bir tomoni boshqa tomondan qisqaroq boʻlib, uchida „kanca“ hosil qiladi. Markaziy joʻyak ham boshqa kofe donalariga nisbatan qiyshiqroq.

## Oʻstirish va foydalanish
*Coffea liberica* yetishtiriladigan tijorat qahvasining 1,5% dan kamrogʻini tashkil qiladi. U birinchi marta Filippinda, 1740-yillarda ispan rohiblari tomonidan Lipa shahriga olib kelinganidan soʻng, tijorat maqsadida yetishtirila boshlangan. *C. liberica* mustamlaka davrida orollarda yetishtirilgan asosiy kofe turi edi. Ular Gʻarb mamlakatlariga eksport qilinib, u yerda boshqa qahva turlaridan besh baravar qimmatroq narxda sotilgan. XIX asrning oxirida butun dunyo boʻylab kofe zangi pandemiyasi paytida Filippindagi *C. liberica* plantatsiyalari *arabica* va *robusta* plantatsiyalariga qaraganda uzoqroq saqlanib qoldi. Ammo ular ham oxir-oqibat kasallikka chalindi va bu orollarda qahva sanoatining qulashiga olib keldi. *C. liberica* mahalliy tur sifatida nomi bilan tanilgan (). U hali ham Filippinda yuqori baholanadi, lekin asosan faqat mahalliy bozor uchun yetishtiriladi. Bugungi kunda Batangas va qoʻshni Kavit provinsiyasi Filippin *liberika* navining asosiy ishlab chiqaruvchilari hisoblanadi.

XIx asr oxirida Indoneziyaga qahva zangi kasalligidan nobud boʻlgan *arabika* daraxtlari oʻrniga *C. liberica* ham keltirildi. Bugungi kunda ham Markaziy va Sharqiy Java va Gʻarbiy Kalimantanning baʼzi qismlarida yetishtiriladi. *Liberika* Malayziyada ham oʻstiriladi.

*Liberika* kofe loviyalari mashhur *arabica* va *robusta* loviyalaridan ancha katta. Global miqyosda kamdan-kam uchraydigan va cheklangan taʼminot tufayli, oddiy *liberika* loviyalarining oddiy qahva loviyalaridan narxi ancha qimmat turadi. *Liberika loviyalari uchta tur orasida eng kam kofeinga ega. Liberica* 1,23 g / 100 g, *arabica* 1,61 g / 100 g va robusta 2,26 g / 100 g.

## Taksonomiya
*Coffea dewevrei*, *Coffea dybowskii* va *Coffea excelsa* ilgari alohida turlar deb hisoblangan, ammo 2006-yilda *Coffea liberica* var sinonimlari sifatida qayta tasniflangan.

## Manbalar
Bainapur

**Bainapur** — Hindiston Panjob shtatining Jalandhar tumanida joylashgan Fillaur tehsil shahridagi kichik qishloq. Fillaurdan 25 km uzoqlikda, Nurmahaldan 5.8 km, Jalandhar tuman shtab-kvartirasidan 27.7 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 147 km uzoqlikda joylashgan. Qishloq Panchayati raj (Hindiston) boʻyicha qishloqning saylangan vakili boʻlgan sarpanch tomonidan boshqariladi.

## Demografiyasi
2011-yil holatiga koʻra, Ramgarxda jami 47 ta uy va 200 ta aholi mavjud boʻlib, ulardan 92 tasi erkaklar, 108 tasi esa ayollardan tashkil topgan. Ramgarxning savodxonlik darajasi 84,18% ni tashkil etadi, bu shtatdagi oʻrtacha daraja — 75,84% dan yuqori. 6 yoshgacha boʻlgan bolalar soni 23 nafarni tashkil qiladi, bu Ramgarx umumiy aholisining 11,50% ni tashkil etadi.

Qishloqda hozircha kasta va qabila aholisining jadvali mavjud emas.

Ramgarxning umumiy aholisidan 45 kishi mehnat faoliyati bilan shugʻulladi, ulardan 42 nafari erkak va 3 nafari ayol. 2011-yildagi aholini roʻyxatga olish boʻyicha soʻrov hisobotiga koʻra, ishchilarning 100 foizi oʻz ishlarini asosiy ishi deb taʼriflaydi va 0% ishchilar 6 oydan kamroq vaqt davomida tirikchilikni taʼminlaydigan marjinal faoliyat bilan shugʻullanadilar.

## Transport

### Temir yoʻli
Nurmahal poezd stansiyasi eng yaqin poezd stansiyasi hisoblanadi, ammo Fillaur Birlashmasi temir yoʻl stansiyasi qishloqdan 25 km uzoqlikda joylashgan.

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhiana shahrida, qishloqdan 56 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan, shuningdek, Shri Guru Ram Dass Jee xalqaro aeroporti ikkinchi eng yaqin aeroport boʻlib, u Amritsarda qishloqdan 123 km uzoqlikda oʻrnashgan.

## Manbalar
Ulugʻbek tamokifurush karvonsaroyi

**Ulugʻbek tamokifurush karvonsaroyi** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

1920-yilgi Buxoro inqilobiga qadar unda tamaki mahsulotlari ulgurji savdosi bilan shugʻullanilgan. Keyinchalik koʻp yillar yotoqxona vazifasini bajargan, bora-bora qurilish va xoʻjalik axlatiga toʻlib borgan. 2003-yildan buyon yarim buzilgan holatga kelib qolgan karvonsaroyni fransuz asotsiatsiyasi tomonidan qayta qurish ishlari olib borilmoqda.

## Manbalar
Bakapur

**Bakapur** — Hindistondagi Panjob shtatining Navanshahr tumanida joylashgan qishloq. Bakapur - Mandal Saroya asosiy shahridan 8.4 km, uning tumani Bosh shahar Navonshahrdan 9.9 km va Shtatning asosiy shahri Chandigarhdan 70 km uzoqlikda joylashgan.

Bakapurda Shiv Mandir va Gurudvara sohiblar yashaydi. Yaqin atrofdagi qishloqlarga Simbli, Jainpur, Hyatpur Rurki kabilar kiradi.

## Taʼlim tizimi
Qishloqda boshlang'ich maktab va 12-sinfgacha boʻlgan davlat maktabi faoliyat yuritadi. Bakapurga shifoxona ham xizmat koʻrsatadi.
Fayl:Shiva Statue (Bakapur).jpg|Shiva Mandir yaqinidagi Shiva haykali. Kechasi ajoyib chiroqlar bilan yoritiladi (Bakapur)
Fayl:Primay school (Bakapur).jpg|Boshlangʻich maktab 1950-yilda qurilgan (Bakapur)
Fayl:Shiva Mandir (Bakapur).jpg|Shiv Mandirning ichkaridan koʻrinishi (Bakapur)


## Manbalar
Bakapur (Fillaur)

**Bakapur** (ਬਕਾਪੁਰ) Hindistondagi Panjob shtatining Jalandhar tumanida joylashgan Fillaur tehsildagi qishloq. U Fillaurdagi bosh pochta ofisidan 7 km uzoqlikda, Goraya shahridan 10 km, Jalandhar tuman markazidan 41.5 km va shtat poytaxti Chandigarhdan 115 km uzoqlikda oʻrnashgan. Qishloq Panchayati raj (Hindiston) boʻyicha qishloqning saylangan vakili boʻlgan sarpanch tomonidan boshqariladi.

## Demografiyasi
2011-yil holatiga koʻra, Bakapurda jami 286 uy va 1403 nafar aholi istiqomat qilgan, ulardan 711 nafari erkaklar, 692 nafari esa ayollardir. Bakapurning savodxonlik darajasi 80,06% ni tashkil etadi, bu davlat oʻrtacha koʻrsatkichidan 75,84% dan yuqori. 6 yoshgacha boʻlgan bolalar soni 164 nafarni tashkil etadi, bu Bakapurning umumiy aholisining 11,69% ni tashkil qiladi.

Aksariyat odamlar Bakapurdagi umumiy aholining 60,09% ni tashkil etuvchi jadval kastasidan hisoblanadi. Shaharda hozirgacha hech qanday Jadval qabilasi aholisi mavjud emas.

Bakapurning umumiy aholisidan 501 kishi mehnat faoliyati bilan shugʻullangan, ulardan 415 nafari erkak va 86 nafari ayol. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha soʻrov hisobotiga koʻra, ishchilarning 76,85 foizi oʻz ishlarini asosiy ishi deb taʼriflaydi va 23,15 foiz ishchilar 6 oydan kamroq vaqt davomida tirikchilikni taʼminlaydigan marjinal faoliyat bilan shugʻullanadi.

## Taʼlim tizimi
Qishloqda 1954-yilda tashkil etilgan qo‘shma boshlang‘ich maktab bor. Maktablar Hindistonning kunduzgi ovqatlanish sxemasiga muvofiq kunduzgi ovqatlanishni taʼminlaydi.

## Transport

### Temir yoʻl
Fillaur Birlashmasi eng yaqin poyezd stansiyasi, ammo Bhattian temir yoʻl stantsiyasi qishloqdan 3 km uzoqlikda joylashgan.

### Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport qishloqdan 36.4 km uzoqlikda Ludhiana shahrida va eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan, shuningdek, Shri Guru Ram Dass Jee xalqaro aeroporti ikkinchi eng yaqin aeroport boʻlib, u qishloqdan 138. km uzoqlikda Amritsarda joy olgan.

## Manbalar
Tojli begim

**Tojlixonim** () yoki **Tojli Begim** (), shuningdek, **Shoh-Begixonim** ()unvoni bilan ham tanilgan. Mavsillu qabilasidan boʻlgan turkman malikasi va Ismoil I ning turmush oʻrtogʻi.

## Oilasi
Italiyalik yozuvchi Angiolello va eronlik tarixchi Manuchehr Parsadust u ona tarafdan Oq qoʻyunlilar davlatining hukmdori Yoqubning (1478-1490) nabirasi ekanligiga ishonishgan, Jon Vuds uning otasi Mehmed beg , Amir Hamza esa ota tarafdan bobosi deb hisoblagan. Uning Beksixon ismli opasi ham bor edi.

## Nikohi
Angiolello va Ramusio maʼlumotlariga koʻra, Safaviy shohi Ismoil I (hukmronligi 1501-1524-yillar) 1503-yilda Oqqoʻyunlu hukmdori Murod ibn Yaʼqub ustidan gʻalaba qozonib, Tojluxonimga uylangan, ammo Budaq Monshi Qazviniy kabi Safaviylar davri tarixchilariga koʻra, u Afrasiyobiy hukmdor Kiya Husayn II ning rafiqasi boʻlib, Oqqoʻyunlu konfederatsiyasi tarqatib yuborilishi davrida oʻz hukmronligini gʻarbiy Mozandarondan Fors Iroqining bir qismiga kengaytirgan. Ismoil I oxirgi hududlariga bostirib kirdi va 1504-yilda uningz hukmronligiga chek qoʻydi, keyin Tojlixonimni oʻzining haramiga oldi. Shundan soʻng u Ismoilning eng sevimli xotini boʻlib, Tahmasp Mirzo va Baxrom Mirzo Safaviyni dunyoga keltirdi.

## Safaviylar saroyidagi hayoti
Uning Chaldiron jangida qoʻlga olinishi Safaviylar va Usmonli imperiyalari tarixchilari oʻrtasida asosiy tortishuv nuqtasi boʻlgan. Usmonli manbalarida uning jang paytida asirga olingani va hatto Salim I bilan suhbatlashgani yozilsa, Safaviy manbalariga ko‘ra, u yoʻqolib qolgan, ammo Mirzo Shoh Husayn uni topib olgan va shu tufayli *Safaviylar saroyida vakillik* darajasiga ko‘tarilgan. Rojer Savorining so‘zlariga ko‘ra, asirga olingan va keyinroq yana qayta shoh Ismoil I ga Behruzaxon ismi bilan turmushga chiqqan.

Tojli begim 1519-yilda Fotima al-Maʼsuma ziyoratgohini moliyalashtirgan, 1524-yilda Tahmasp Mirzoning taxtga chiqishiga koʻmaklashgan. Ammo oʻgʻlining xiyonati tufayli 1540-yilda Sherozga surgun qilingan. Bibi Doʻxtaron maqbarasiga dafn qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*