open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tursun Bumatov

**Tursun Bumatov** (1925-yil, Paxtachi tumani, Samarqand viloyati – vafoti nomaʼlum) – sovet xoʻjaligi, davlat va siyosiy arbobi, Oʻzbekiston SSR Samarqand viloyati Paxtakor tumanidagi „Leninchi chorvodar“ kolxozining kolxozchisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Hayoti
1925-yili (boshqa maʼlumotlarda – 1927) Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati, hozirgi Paxtachi tumani, Qarnab qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek.

Boshlangʻich taʼlim olgan. 1940-yilda mehnat faoliyatini boshlagan. 1941–1942-yillarda kolxozda choʻpon boʻlib ishlagan. 1942–1944-yillarda Sovet Armiyasi saflarida xizmat qilgan. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

1944-yildan Oʻzbekiston SSR (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi) Samarqand (1973-yil dekabrdan Jizzax) viloyati Paxtakor tumanidagi „Leninchi chorvodar“ kolxozida kolxozchi, soʻngra katta choʻpon boʻlgan. 1956-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi Farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribadan keng foydalanilgani va yuqori hosil olish paxta xomashyosidan barqaror hosil olish uchun Bumatov Tursun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni va „Oʻroq va „Bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Kengashining 5 va 6-chaqiriqlari deputati (1958–1966). KPSS XXI qurultoyi delegati (1959).

Jizzax viloyati (Oʻzbekiston) Paxtakor tumanida yashagan.

## Mukofotlari
Tursun Bumatov „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali (01.11.1957), Lenin ordeni (01.11.1957), II darajali Vatan urushi ordeni (03.11.1985), „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan“ medali (1970-yil 6-aprel), „Jasoratli mehnati uchun“ medali, „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali (1945-yil 9-may), „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning yigirma yilligi“ yubiley medali (1965-yil 7-may), „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi“ yubiley medali, „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi“ medali, „Mehnat faxriysi“ medali, „Sovet armiyasi va dengiz flotiga 30 yil“ medali, „SSSR Qurolli Kuchlariga 40 yil“ yubiley medali, „SSSR Qurolli Kuchlariga 50 yil“ yubiley medali (1967-yil 26-dekabr), „SSSR Qurolli Kuchlariga 60 yil“ yubiley medali (1978-yil 28-yanvar)), „SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yil“ yubiley medali (1988-yil 28-yanvar)), SSSR Mudofaa vazirligining „Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 25 yilligi“ koʻkrak nishoni (1970-yil 24-aprel) mukofotlari bilan taqdrilangan.

## Manbalar
Lev Jivotovskiy

**Lev Anatolyevich Jivotovskiy** (1942-yil Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati) – sovet va rus genetigi (N. I. Vavilov nomidagi RAS Umumiy genetika instituti), populyatsiya genetikasi sohasidagi mutaxassis, biologiya fanlari doktori. Rossiyada xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Rossiya Davlat mukofoti laureati.

## Hayoti
Jivotovskiy 1959-yilda Belgorod viloyati Stariy Oskol shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan. Xuddi shu yili Moskva davlat universitetining mexanika-matematika fakultetiga (matematika fakulteti) oʻqishga kirdi. Kurs ishi – differensial tenglamalarni yechishning ayirma sxemalari (ilmiy rahbar Nikolay Sergeyevich Baxvalov), diplom ishi – nochiziqli dasturlash masalalari (ilmiy rahbar Boris Teodorovich Polyak va Vladimir Grigoryevich Karmanov).

Moskva davlat universitetini tugatgandan soʻng, CEMI (SSSR Fanlar akademiyasining Markaziy iqtisodiyot va matematika instituti) aspiranturasiga oʻqishga kirdi, oʻyin nazariyasi va optimallashtirish muammolarini oʻrgandi; „Nauka“ nashriyotining Fizika va matematika adabiyoti bosh tahririyatida ishlagan. 1968-yilda Xalqlar doʻstligi universitetida kechikkan argumentli differensial tenglamalar boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

U nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng ilmiy yoʻnalishini keskin oʻzgartirib, qishloq xoʻjaligi hayvonlari populyatsiyalarida seleksiya va genetik jarayonlarni matematik modellashtirishga kirishdi: 1968-yildan 1974-yilgacha – Butunittifoq qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining Butunittifoq chorvachilik ilmiy-tadqiqot instituti hisoblash laboratoriyasida katta ilmiy xodim boʻlib faoliyat olib bordi (boʻlim Lev Konstantinovich Ernst, kurator – Boris Vladimirovich Aleksandrov).

1972-yilda Moskva davlat universiteti Biologiya fakultetining genetika va seleksiya kafedrasida malaka oshirish fakultetida maxsus kurslar va mahorat darslarida qatnashdi, Drozofiladagi krossing-over va birikma xromosomalar mavzusidagi dissertatsiyasini (ilmiy rahbar Nikolay Vasilyevich Glotov) oldi.

Kolchinskiy 2017-yilgi sharhida Jivotovskiy kitobining tanqidini biokimyogar, Moskva davlat universitetining enzimologiya professori Vladimir Muronets va molekulyar genetik va fan tarixchisi Valeriy Soifer ham nashr etganini taʼkidlaydi. Soiferning soʻzlariga koʻra, boshidanoq butun dunyo biologlari va agronomlari Lisenkoning gʻoyalarini qayta-qayta sinab koʻrishgan va qaytadan sinab koʻrishgan, biroq har bir tajriba bir narsani koʻrsatgan: Lisenkoning farazlari notoʻgʻri, Lisenkoning har bir amaliy tavsiyasi ham samarasiz boʻlib chiqdi. Soiferning soʻzlariga koʻra, Jivotovskiyning kitobi ilmiy nashr emas.

## Manbalar
Vladilen Siganov

**Vladilen Aleksandrovich Siganov** (1936-yil 5-oktyabr, Samarqand – 2012-yil 6 fevral, Moskva) – sovet va rus sharqshunosi, Indoneziya va Malayziyaning yangi tarixi boʻyicha mutaxassis.

## Hayoti
Siganov 1952-yilda Indoneziya tilini oʻrganadigan guruhda MDUning tarix fakultetiga oʻqishga kirdi, lekin 1959-yilda Moskva davlat universiteti (hozirgi ISAA) chet tillar institutini tamomlagan. Bungacha Jakartadagi Savdo missiyasida ikki yil tarjimon boʻlgan. 1965-yilda Vladilen Aleksandrovich nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1967–1971-yillarda Chet tillar institutida Indoneziyaning zamonaviy tarixi (keyinchalik Malayziya tarixi) fanidan dars bera boshladi. 1973–1976-yillarda Jakartada APN byurosini boshqarganida, u yerda Indoneziya jamiyatining turli doiralari vakillari bilan keng muloqotda boʻlgan.

V. A. Siganov Uzoq Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari tarixi kafedrasi dotsenti (1980-yildan), keyin esa professori (2000-yildan) boʻldi. 1986–1989-yillarda Moskva davlat universiteti ISAA direktori oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1996-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Oʻsha yildan bir vaqtning oʻzida Amaliy Sharqshunoslik institutida dars bera boshladi. Moskva davlat universitetining faxriy professori (2010).

Siganov koʻplab ilmiy ishlar muallifi, jumladan „Indoneziya tarixi“ (1992/93; birinchi jild boshqa uchta muallif bilan birgalikda) va „XX asrda Malayziya tarixi“ (birgalikda) ikki jildlik fundamental oʻquv qoʻllanmasi. V. A. Tyurin bilan).

Siganov keng koʻlamli jamoat ishlarini olib bordi, koʻp yillar davomida Indoneziya bilan doʻstlik jamiyatining birinchi vitse-prezidenti boʻldi. Nusantara jamiyati tashkil etilganidan beri uning aʼzosi hisoblanadi.

## Mukofotlari
Siganov Xalqlar doʻstligi ordeni, „Doʻstlik ishiga qoʻshgan hissasi uchun“ faxriy koʻkrak nishoni, Mehnat faxriysi medali, „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali, „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan“ medali (1970), Xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy aloqalar boʻyicha Sovet jamiyatlari ittifoqining Faxriy yorligʻi (1983), Malayziya Madaniyat va turizm vazirligi medali (1989), „ISAA MDUga 50 yil“ faxriy koʻkrak nishoni (2006), „Moskva davlat universitetiga 250 yil“ faxriy nishoni (2005) bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Valentin Tsoy

**Valentin Yevgeniyevich Tsoy** (1952-yil 29-noyabr, Samarqand – 2021-yil 12-iyun) – rossiyalik siyosatchi, tadbirkor, Rossiya Federatsiyasi Davlat Dumasining Xabarovsk oʻlkasi deputati (1995–1999), iqtisodiyot, texnologik jarayonlarni boshqarish, neft, neft va gaz konlarini loyihalash va qurish, 2D, 3D, 4D matematik modellashtirishni tashkil etish, standartlashtirish sohasi mutaxassisi. Iqtisodiyot fanlari doktori (2005). KPSS (1974) / Kommunistik partiya aʼzosi (1994–1995).

## Hayoti
Tsoy 1952-yil 29-noyabrda Oʻzbekiston SSR Samarqand viloyati Juma shahrida tugʻilgan. Millati koreys.

1973-yildan Primorsk oʻlkasining Kirov tumanida qishloq xoʻjaligida ishlagan. 1977-yildan Xabarovsk oʻlkasida Xabarovsk broyler parrandachilik fermasida usta, soʻngra ishlab chiqarish direktori oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1979-yilda Primorskiy qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan. 1985-yildan – Xabarovsk „Ptitseprom“ tresti direktori boʻlgan.

1988-yildan – Ekspa konserni boshqaruvi raisi, 1995-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumati qoshidagi Xalq xoʻjaligi akademiyasini tamomlagan.

Iqtisodiyot fanlari doktori, „Globallashuv sharoitida Rossiya iqtisodiyotini barqaror rivojlantirish strategiyasini shakllantirish“ mavzusidagi dissertatsiya yoqlagan.

## Siyosiy faoliyati
1990-yilda Xabarovskning 249-sonli bir mandatli okrugidan RSFSR xalq deputati etib saylangan.

U Rossiya Federatsiyasi Oliy Kengashining Xalqaro ishlar va tashqi iqtisodiy aloqalar qoʻmitasi tarkibida Osiyo-Tinch okeani mintaqasi boʻyicha quyi qoʻmita raisi boʻlib ishlagan. Tsoy 1991-yilda SSSR parchalanishiga qarshi ovoz bergan 43 deputat orasida edi.

1993-yil oktyabr oyida RSFSR Oliy Kengashi himoyachilari tomonida edi.

1996-yil dekabr oyida Xabarovsk oʻlkasi maʼmuriyati boshligʻi lavozimiga oʻz nomzodini qoʻydi. Tsoy 6,23 foiz ovoz olib, amaldagi rahbar Viktor Ishayevdan (84,93 foiz) keyin ikkinchi boʻldi. Ishayevga nisbatan tanqidiy pozitsiyani egalladi.

## Manbalar
Domullo Azizov

**Domullo Azizov** (2 (15) mart, 1913-yil – 1943-yil 24-oktyabr) – Ulugʻ Vatan urushi yillarida Belorussiyani fashist bosqinchilaridan ozod qilishda mardonavor xizmat koʻrsatgan qatnashchi, Markaziy frontning 65-armiyasining 69-oʻqotar diviziyasining 120-oʻqotar polkining pulemyot ekipaji komandiri, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943), kichik serjant.

## Hayoti
Azizov Samarqand viloyatida tavallud topgan. KPSS aʼzoligiga nomzod. 1935-yildan oʻz vatanida oʻqituvchi boʻlib ishlagan.

1942-yil apreldan Ulugʻ Vatan urushi frontida 1-Belorussiya fronti 65-armiyasining 69-piyoda diviziyasi tarkibida jang qilgan. Kichik serjant D. Azizov Loyevskiy viloyatida Dneprni kesib oʻtishda ximatlari sababli alohida ajralib turdi. AAzizov pulemyot ekipaji komandiri boʻlib xizmat qilgan 120-piyoda polkiga 1943-yil 15-oktyabrda Dneprdan oʻtishni boshlash buyrugʻi berildi. Komsomol polki yigʻilishida birinchi boʻlib daryoni kesib oʻtish vazifasini olgan komsomol desant guruhini tuzish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 1943-yil 15-oktyabrda qoʻnish guruhi tarkibida u birinchilardan boʻlib daryoni kesib oʻtdi, dushman xandaqiga bostirib kirdi, granata bilan ogʻir pulemyot ekipajini yoʻq qildi va dushman pulemyotchilari guruhini oʻq bilan yoʻq qildi.

…Desantlar dushman qirgʻogʻiga yaqinlashganda, Azizov iskalani kutmasdan, qayiqdan sakrab tushdi va beligacha boʻlgan suvda „Ura“ deb qichqirib, qirgʻoqqa yetib keldi va birinchi boʻlib dushman xandoniga bostirib kirib nemis pulemyot ekipajini granata bilan yoʻq qildi. Va keyin qoʻlga olingan pulemyotni dushman tomon burib, u tarqalib ketayotgan fashistlar guruhiga oʻq uzdi. Dushman xandonida mustahkam oʻrnashib olgan Azizov otryadi uchta shiddatli qarshi hujumni qaytardi va hujum qilayotgan sovet boʻlinmalarining bosib olingan plasterda mustahkam oʻrnashib olishiga yordam berdi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1943-yil 30-oktyabrdagi farmoni bilan kichik serjant D. Azizovga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.

Qahramon 1943-yil 24-oktyabrda Loyev koʻprigidagi janglarda halok boʻldi. U Gomel viloyati Loyevskiy tumani Novaya Borshchevka qishlogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan.

## Manbalar
Aleksandr Shtayn

**Aleksandr Petrovich Shtayn** (15 (28) sentyabr 1906-yil, Samarqand – 1993-yil 5-oktyabr, Moskva) – rus sovet yozuvchisi, dramaturg, ssenariynavis. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1987). Ikkita Stalin mukofoti sovrindori (1949, 1951).

## Hayoti
Shtayn Samarqandda (hozirgi Oʻzbekiston) ishchi oilasida tugʻilgan. 1920–1923-yillarda „Pravda Vostoka“ gazetasida, 1924–1929-yillarda „Leningradskaya pravda“ gazetasida ishlagan. Leningrad universitetining til va moddiy madaniyat fakultetida tahsil olgan (1928–1930). 1930–1939-yillarda „Ruchina va teatr“ jurnalida muharrir, „Literary Leningrad“ gazetasida muharrir oʻrinbosari boʻlib ishlagan. „Sanʼat va hayot“ jurnalining bosh muharriri (1935–1940). 1930-yildan VKP(b) aʼzosi boʻlgan.

1941-yildan 1946-yilgacha Boltiq flotida ofitser boʻlib xizmat qilgan. U „Oktyabr inqilobi“ jangovar gazetasining muharriri, „Qizil flot“ gazetasining muxbiri va madaniyat boʻlimi boshligʻi boʻlib faoliyat yuritgan. 1934-yildan SSSR SP aʼzosi.

Adabiy faoliyat bilan 1929-yildan aka-uka Tur va Y.Gorevlar hamkorligida ilk pyesalari paydo boʻlganidan beri shugʻullanadi.

Shuningdek, u bir qator ocherklar, maqolalar va sharhlar yozgan. 1957-yildan „Teatr“ jurnali tahririyati aʼzosi.

1993-yil 5-oktyabrda vafot etgan. U Moskvadagi Vagankovskoye qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
Aleksandr Shteyn 1949-yilda „Shon-sharaf sudi“ filmi ssenariysi uchun Ikkinchi darajali Stalin mukofoti, 1951-yilda „Admiral bayrogʻi“ spektakli uchun uchinchi darajali Stalin mukofoti, 1985-yil 3-noyabrda 2-darajali Vatan urushi ordeni, ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni, 1984-yil 16-noyabrda Xalqlar doʻstligi ordeni, 1942-yil 14-iyunda Qizil Yulduz ordeni, 1976-yil 14-sentyabrda „Shon-sharaf belgisi“ ordeni, 1987-yil 31-iyul RSFSRda xizmat ko'rsatgan artist – Sovet teatr san'ati sohasidagi xizmatlari uchun va bir qancha medal va unvonlar bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Aleksandr Brodskiy

**Aleksandr Markovich Brodskiy** (1942-yil 26-yanvar, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – moldova-isroillik jurnalist.

## Hayoti
Aleksandr Brodskiy 1942-yilda Oʻzbekistonda evakuatsiyada, advokat (urush paytida maktab oʻqituvchisi) va konservatoriya oʻqituvchisi oilasida tugʻilgan va 1944-yilda shahar ozod etilgandan soʻng darhol oila Kishinyovga qaytib kelgan. Bu yerda u 3-oʻrta maktabni tamomlagan, shoir Rudolf Olshevskiy boshchiligidagi „Moldova yoshlari“ gazetasi qoshidagi adabiy toʻgarakda qatnashgan (shu bilan birga, 1960-yillarning boshlarida bu toʻgarakda Lev Berinskiy, Aleksandr Ojiganov, Boris Viktorov va boshqa taniqli yozuvchilar). 1961–1964-yillarda armiya safida xizmat qilgan.

1970-yilda A. M. Brodskiy Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetini adabiy muharrir diplomi bilan tamomlagan. U Kishinyovning moldova tilidagi „Nistru“ adabiy jurnali tahririyatida ishlagan va ikki tilda chiqadigan „Bizning ovoz“ yahudiy gazetasining ruscha nashriga rahbarlik qilgan. 1978-yildan SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 1981–1983-yillarda A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshidagi SSSR SP Oliy adabiy kurslari yahudiy tili va adabiyoti guruhining birinchi bitiruvchi sinfida Lev Berinskiy, Boris Sandler, Valve Chernin va Moishe Pans bilan birga tahsil olgan.

Aleksandr Brodskiy mumtoz va zamonaviy Moldova sheʼriyati va nasrining rus tiliga eng samarali tarjimonlaridan biri boʻlgan; uning tarjimalarida Nikolae Vieruning „Oʻt uzuklari“ romani (1985), Georghe Asachi, Mixay Eminesku, Vasile Aleksandri, Spiridon Vangeli asarlari, Agnes Rosca, Liviu Damian va boshqa oʻnlab Moldova yozuvchilarining alohida nashrlarida nashr etilgan. 1980-yillardan boshlab u yahudiy tilidan ham tarjima qilgan (masalan, Jozef Rabinning vafotidan keyin nashr etilgan „Oʻsha yil“ romani va Boris Sandlerning „Mojiza sari qadamlar“ toʻplami). Isroilda allaqachon u Ruminiya bosh ravvini Muso Rozenning „Xavflar, sinovlar, mojizalar“ xotiralar kitobini va Ravvin Rozenning Tavrotga sharhlari toʻplamini rumin tilidan tarjima qilgan (ikkinchisi Lev Berinskiy bilan birga); boshqa tillardan ham tarjima qilingan.

1992-yil dekabr oyidan Isroilda (Bat Yam), 2002-yilgacha u „Haftaning yangiliklari“ gazetasiga „Yahudiy tuning fork“ adabiy qoʻshimchasining muharriri boʻlgan. Mamlakatning turli davriy nashrlarida Mikki Vulf taxallusi bilan asosan adabiy esselarini nashr etadi. Kitob koʻrinishida Mikki Vulfning insholari „Somon yoʻli va boshqa tom yopish ishlari“ (2003) va „Firkatning erkinligi“ (2008, 2008-yilgi Bunin mukofotining uzun roʻyxatiga kiritilgan) toʻplamlarida toʻplangan.

## Manbalar
Aleksey Karayev

**Aleksey Alekseyevich Karayev** (22-dekabr 1950-yil, Kattaqoʻrgʻon) – rassom, grafik rassom, haykaltarosh, rassomlik sanʼati va estrada sanʼati ustasi, yozuvchi, „Nano-shahar-poligon“ romani, „Nano-Bumerang“ romani muallifi.

## Hayoti
Karayev 1950-yilda Oʻzbekiston SSR Kattaqoʻrgʻon shahrida tugʻilgan. Otasi viloyat ipakchilik xoʻjaligi direktori, ikki urush – fin va Ulugʻ vatan urushi qatnashchisi, onasi fizika-matematika oʻqituvchisi, akasi monumental rassom, singlisi teatr rassomi. Bolaligi Kattaqoʻrgʻonda oʻtgan, oʻrta maktabni shu yerda tamomlagan. Shundan soʻng Dushanbedagi rassomlik maktabi va Toshkentdagi rassomlik institutida oʻqigan, koʻp yillar davomida Solnechnogorskdagi Senej koʻli boʻyida joylashgan „Senej“ Butunittifoq ijod uyiga tashrif buyurgan. Moskvadagi ustaxonalarni ijaraga olgan va 1991-yilda oilasi bilan Moskvaga koʻchib ketgan.

1991–1993-yillarda 31-qavatdagi CMEA binosida ustaxonada ishlagan. 1993-yil kuzida u Oq uy va Kreml oʻrtasidagi qarama-qarshilik paytida Makashitlar tomonidan vayron qilingan. Oʻsha paytda studiyada boʻlgan rasmlar qaytarib boʻlmaydigan darajada yoʻqolgan.

1992–1994-yillarda „Virtuoz“ ijodiy jamgʻarmasi prezidenti, 1992–1996-yillarda Radisson SAS Slavyanskaya mehmonxonasi sanʼat galereyasi prezidenti boʻlib faoliat yuritgan.

Moskva, Italiya, Lyuksemburg, Germaniyadagi shaxsiy koʻrgazmalar va birinchi toʻrtta rasm Sovet davrida Gollandiya muzeyida qoldi.

Karayevning „Nanotexnologiyani isbotlovchi zamin“ romani nanotexnologiya olami haqidagi ilmiy-fantastik roman boʻlib, unda haqiqat koʻpincha ilmiy fantastikadan ustun turadi. Romanda juda koʻp nanotexnologiyalar qoʻllanadi va tasvirlanadi. Nanotexnologiyalar bilan tanish boʻlgan odamlar kitobda tasvirlangan nanotexnologiyalarning baʼzilari allaqachon mavjud boʻlib, omma uchun mavjud ekanligini bilishlari mumkin.

Tafsilotlarni tavsiflashda Rusnano korporatsiyasi mutaxassislari bilan maslahatlashuvlardan foydalanilgan. Roman 2010-yil yanvar oyida nashr etilgan.

## Manbalar
Fyodor Novikov

**Fyodor Sergeyevich Novikov** (; 1927-yil 4-aprel – 2008-yil 25-avgust) rossiyalik professional futbol murabbiyi va futbolchisi.

SSSR sport ustasi (1951), RSFSR (1980) va O‘zbekiston SSR (1990) da xizmat koʻrsatgan murabbiy. 1948—1958-yillarda SSSR chempionatining „A“ toifasida Kuybishevning „Krilya Sovetov“ jamoasida oʻynagan. U Moskvaning „Spartak“ jamoasida murabbiy boʻlib ishlagan. Bosh murabbiy K. Beskovga yordam bergan birgalikdagi hamkorlik davrida jamoa ikki marta SSSR chempioni boʻlgan va besh marta ikkinchi oʻrinni egallagan.

## Faoliyati
Chexov shahrida futbol sir-asrorlarini oʻrganishni boshlagan. 1941-yilda Fyodor oilasi Kuybishevga koʻchib oʻtdi va u yerda mahalliy „Zarya“ klubida oʻynay boshladi. Undan oldin u akrobatika, changʻi sporti va bandi oʻynash bilan jiddiy shugʻullangan.

1942-yilda hali yosh Novikov Kuyboshev shahridagi zavodda dastgohda ishladi va bir necha yil davomida pulemyotlar uchun murvatlarni qayta ishladi.

Urushdan keyin u RSFSR chempionatida oʻynagan „Mehnat zahiralari“ safida bir muddat oʻynadi. „Mehnat zahiralari“ jamoasidan „Krilya Sovetov“ klubiga taklif qilindi. Yangi jamoasi safida oʻsha vaqtda sovet futbolining elitasida oʻynadi. Novikovning asosiy jamoadagi debyutimi 1948-yil 12-iyunda yangi jamoasi tarkibida Moskvaning „Dinamo“ klubiga qarshi oʻz maydonida oʻtkazilgan gʻalabali uchrashuvida boʻlib oʻtdi. 1949-yil 25-sentyabrda u Xarkovning „Lokomotiv“ darvozasiga birinchi golini urdi.

1950-yildan asosiy jamoaning oʻyinchisiga aylandi. Oʻsha yili „Krilya Sovetov“ SSSR kubogi yarim finaliga chiqdi. 1951-yilda jamoa SSSR chempionatida toʻrtinchi oʻrinni egalladi va Novikov „Sport ustasi“ unvonini oldi. Ikki yil oʻtib Kuybishevliklar Kubok finaliga yoʻl olishdi, ammo Moskvaning „Dinamo“ jamoasiga 0:1 hisobida magʻlub boʻlishdi.

Umuman olganda, Novikov „Krilya Sovetov“ safida 11 mavsum oʻtkazdi. U SSSR chempionatidagi soʻnggi oʻyinini 1958-yil 19-oktyabrda Donetskning „Shaxtyor“ jamoasiga qarshi oʻtkazdi. Shundan soʻng u bir muddat oʻrinbosarlar tarkibida oʻynadi, soʻngra „Ufa Stroitel“ jamoasiga yoʻl oldi va oʻsha yerda futbolchilik faoliyatini yakunladi. Novikovning murabbiylik faoliyati Ufa klubida boshlangan.

1978-yilda Konstantin Beskov Novikovni Moskvaning „Spartak“ klubiga yordamchi boʻlishga taklif qildi. Ularning hamkorligi davomida jamoa ikki marta oltin medal (1979 va 1987), besh marta kumush va ikki marta bronza medallarini qoʻlga kiritdi. Novikovning murabbiylik isteʼdodining asosiy xususiyati seleksioner sifatida faol edi. Fyodor Rinat Dasayev, Stanislav Cherchesov va Fedor Cherenkov kabi kelajakdagi yulduzlarni kashf eta oldi.

Umrining soʻnggi yillarida u Moskvadagi „Krilya Sovetov“ klubining sport va oʻsmirlar sport maktabida murabbiy boʻlib ishlagan.

## Yutuqlar

### Futbolchi

* SSSR kubogi finalchisi: 1953

### Murabbiy

* SSSR chempioni: 1979, 1987, 1989
* SSSR vitse-chempioni: 1980, 1981, 1984, 1985
* SSSR chempionatining bronza medali sovrindori: 1982, 1986
* SSSR kubogi finalchisi: 1981-yil
* SSSR futbol federatsiyasi kubogi gʻolibi: 1987-yil

## Manbalar
Said Nurutdinov

**Said Nurutdinov** (1926-yil 7-iyul, Samarqand viloyati – 1981-yil Toshkent viloyati) – sovet metallurgiyasining yetakchisi, Oʻzbekiston SSR Xalq xoʻjaligi kengashi V. I. Lenin nomidagi Oʻzbekiston metallurgiya kombinati prokat sexi ustasi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1960).

## Hayoti
Nurutdinov 1926-yil 7-iyulda Oʻzbekiston SSR Zarafshon tumani Kattaqoʻrgʻon shahrida oʻzbek oilasida tugʻilgan.

Oʻsmirlik chogʻida Uralda metallurg hunarini oʻrgangan. 1943-yilda Toshkent viloyatining Begovat shahridagi Lenin nomidagi Oʻzbekiston metallurgiya kombinatini qurishda, soʻngra jihozlarni oʻrnatishda qatnashgan. Qurilish tugagandan soʻng, 1944-yilda u bu yerda shtamplovchi boʻlib ishlay boshladi. Keyinchalik prokat sexida usta boʻlib ishlay boshladi. Urush davridagi mehnati uchun – Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

30 yilga yaqin „300“ tegirmon ustasi 1-sonli prokat seksiyalari brigadasini boshqargan. Bu zavoddagi eng yaxshi va zarbali brigada edi. Ular doimiy ravishda sotsialistik musobaqa gʻoliblari boʻlishdi, ushbu brigadaning usullari sanoatning koʻplab korxonalarida muhokama qilindi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1960-yil 28-maydagi farmoni bilan metallurgiya mahsulotlarini ishlab chiqarishda yuqori koʻrsatkichlarga erishgani uchun Said Nurutdinovga Lenin, Oʻroq va Bolgʻa ordeni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

U zavodda ishlashni davom ettirdi va jamoani boshqardi. 1976-yilda nafaqaga chiqdi, lekin ustaxonaning boshqa boʻlimida ishlashni davom ettirdi.

Nurutdinov KPSS XXII qurultoyiga delegat etib saylangan, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati boʻlgan.

Bekobod shahrida yashagan. 1981-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
Said Nurutdinov "Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (28.05.1960), ikkita Lenin ordeni (01.11.1957, 28.05.1960), Qizil Yulduz ordeni (25.11.1946), „Mehnat jasorati uchun“ medali (11.05.1954, 26.04.1963), „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun“ medali (24.01.1950), SSSR faxriy metallurgi va boshqa medallar bilan taqdrilangan.

## Manbalar
Yuliya Shamalova

**Yuliya Shamalova-Berkovich** (1964-yil 1-aprel, Samarqand) – Isroil jamoat va siyosiy arbobi, Knessetning Kadima partiyasidan deputati.

## Hayoti
Yuliya Shamalova 1964-yil 1-aprelda Samarqand shahrida tugʻilgan. 1979-yil 15 yoshida ota-onasi bilan Isroilga koʻchib ketgan.

U Quddusdagi Rene Kassin maktabini tamomlagan, keyin jurnalistika kurslarida tahsil olgan.

Yuliya Shamalova 1988-yilda Tel-Aviv universitetini tamomlab, ijtimoiy fanlar, ijtimoiy psixologiya va antropologiya boʻyicha birinchi ilmiy darajasini oldi.

1998-yilda Tel-Aviv universiteti biznesni boshqarish fakultetini tamomlagan va menejment boʻyicha magistr (MBA) darajasini oldi.

Y.Shamalova-Berkovich Isroil ommaviy axborot vositalaridagi faoliyatini 1988-yilda boshlagan. U Index Yerushalayim, Tel-Aviv va Ma Be-Fetah gazetalarida ishlagan.

1992-yilda u „Vesti“ gazetasining marketing boʻlimi boshligʻi, keyin esa bosh direktori boʻldi. Tez orada „Vesti“ gazetasi haftalik nashrdan koʻplab mashhur boʻlimlarga ega rus tilidagi eng yirik va nufuzli Isroil kundalik nashriga aylandi. Nashrning „Trasurer“, „Charm“ kabi boʻlimlari boʻlgan.

2001-yil boshida Y.Shamalova-Berkovich Lev Leviyev nomidagi Isroil televideniyesining rus tilidagi „Israel Plus“ kanalini boshqargan. Kanal oʻz ishini 2002-yilning noyabr oyida boshlagan. Shamalova 2004-yil 10-fevralda kanalning reytingi pastligi va mavjud qarzlari sababli ishdan boʻshatildi.

Yuliya Shamalova televideniyani tark etgach 2004-yildan boshlab biznes va ijtimoiy faoliyatda faol ishtirok etmoqda. Xususan, u Butunjahon sionistik kongressi prezidiumi aʼzosi boʻlgan, Isroil tadbirkorlari assotsiatsiyasining repatriantlar tashabbuslari boʻyicha komissiyasiga rahbarlik qilgan, bir qancha yirik kompaniyalar direktorlar kengashlari aʼzosi boʻlgan.

Shu bilan birga, u siyosiy faoliyat bilan shugʻullangan. Ariel Sharon Yuliya Shamalova-Berkovichni Kadima partiyasida ishlashga jalb qildi. 2006-yilda u „Kadima“ harakatining strategiya va rivojlanish boʻyicha bosh direktorining oʻrinbosari etib tayinlangan, biroq besh oydan soʻng ishdan boʻshatilgan.

U Kadima partiyasi aʼzosi sifatida 17-Knesset saylovida qatnashdi.

2009-yil 6-iyulda 18-Knessetga aʼzo boʻldi.

## Ijtimoiy faoliyati
Mashhur sionist boʻlgan Y.Shamalova-Berkovich Isroil dunyodagi barcha yahudiylar uchun eng sevimli yashash joyiga aylanishi kerak, deb hisoblaydi. Uning orzusi har bir yahudiy uchun, qayerda yashashidan qatʼi nazar, Isroilda oʻz uyiga ega boʻlishidir.

Shamalova-Berkovich iqtisodiy barqarorlikning asosiy shartlaridan biri sifatida Isroilni mineral-xom ashyo resurslari boʻlmagan taqdirda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va texnologiyalari, ilmiy bilimlar va yuqori sifatli mahsulotlar bilan taʼminlay oladigan eksport davlatiga aylanishini koʻradi.

Yuliya iqtisodchi Yehezkel Berkovichga uylangan. Ularning ikki farzandi bor – oʻgʻli Shahaf va qizi Nuel.

## Manbalar

## Tashqi havolalar
* Фото—Альбом «Юлия Шамалова» на Яндекс. Фотках
* 
* 
* 
* Новое назначение Шамаловой
* Юридический форум против Шамаловой-Беркович
Shodon Hanif

**Shodon Hanif** () – sovet va tojik yozuvchisi, dramaturg, tarjimon va jurnalist. 1975-yildan Tojikiston SSR (keyinchalik Tojikiston) Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. Loxutiy nomidagi Tojikiston SSR Jurnalistlari ittifoqi mukofoti laureati (1987). Tojikiston xalq yozuvchisi (2004). „Sharaf“ ordeni, „Nishoni Faxri“ ordeni, Rossiya Jurnalistlar ittifoqi medali, Tojikiston SSR va O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

## Hayoti
Shodon Hanif 1934-yil 10-martda Samarqandda tojik oilasida tugʻilgan. 1959-yilda Lenin nomidagi Tojikiston Davlat universiteti (hozirgi Tojikiston Milliy universiteti)ning tarjimonlik fakulteti va tarix-filologiya fakultetini tamomlagan.

Oʻqishni tamomlagach, ikki yil „Tojikistoni Soveti“ (Sovet Tojikistoni) gazetasida adabiy sharhlovchi boʻlib ishladi. Keyin „Irfon“ nashriyotida muharrir boʻlib ishladi. Keyinchalik shu nashriyot filiallaridan biriga mudirlik qiladi.

1970-yilda uning „Mina“ nomli birinchi hikoyalar toʻplami nashr etildi. 1991-yilda „Olmos“ ikkinchi hikoyalar toʻplami nashr etildi. Shuningdek, „Didor“ (1974) va „Kuh ba kuh merasad“ (1976) ocherklar toʻplami nashr etilgan. „Ohuguzar“ (1975), „Bedori“ (1980), „Jon ba garav“ (1982), „Shikoyati ofat“ (1986), „Hunbaho“ (1990), „Dil ba yodgor“ (1991), „Ukobi zahmin“ (1993), „Dar surogi moder“ (2001), „Dar panohi hindkush“ (2004) kabi qator hikoya va romanlar yozgan. „Domodi shahri“ (1976), „Obfurush“ (1984) dramalarini ham yozgan.

1967-1971-yillarda Tojikiston SSR Madaniyat vazirligi boʻlimlaridan birida bosh muharrir boʻlib ishlagan. Keyingi oʻn yil davomida „Sadoi Sharq“ oylik gazetasida bosh muharrir boʻlib ishladi. 1980-1985-yillarda Afgʻoniston urushi davrida Afgʻoniston Demokratik Respublikasida tarjimon va maslahatchi boʻlgan.

1986-1991-yillarda SSSR Adabiyot fondi Tojikiston boʻlimi direktori boʻlgan.

2007-yil 5-mayda Dushanbeda 73 yoshida vafot etdi. U Luchob qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Yuriy Plotnikov

**Plotnikov Yuriy Ivanovich** (1937-yil 24-may, Samarqand, Oʻzbekiston SSR – 2008-yil 29-aprel, Moskva, Rossiya Federatsiyasi) – rus harbiy qoʻmondoni, general-polkovnik.

## Biografiyasi
Plotnikov Yuriy Ivanovich 1937-yil 24-mayda Oʻzbekiston SSR tarkibidagi Samarqand viloyatida xizmatchi oilasida tugʻiladi. Otasi 2-jahon urushida qatnashib, halok boʻladi. Shundan soʻng, Yuriy Platnikov va uning onasi bir muddat Toshkent va Xoʻjand shaharlarida yashashadi. 1951-yil oʻrta maktabning 7-sinfini tamomlaydi. 1954-yilda 2-Moskva harbiy akademiyasini tamomlaydi. 1954-yil oxirida Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safiga qabul qilinadi. SSSR janubiy armiyasining 27-batalyoni komandiri etib tayinlanadi. Yuriy Plotnikov 1959-yil Zerniskiy nomidagi harbiy akademiyasiga muvaffaqiyatli qabul qilinadi. 1963-yil u yerni oltin medal tamomlaydi. 1969-yildan shu harbiy akademiyaning kadrlar boshqarmasi katta ofitseri lavozimida, 1970-yil oxiridan esa jangovar tayyorgarlik boʻlimi boshligʻi lavozimida ishladi. U 1976-yil sentyabrdan 1981-yil avgustgacha 31-raketa armiyasi qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari sifatida ishladi. Yuriy Plotnikov 1983-yil Voroshilov nomidagi SSSR Qurolli kuchlari akademiyasini tamomlab, shu yerda akademiya direktori oʻrinbosari lavozimida ish boshladi.

1998-yil Rossiya Federatsiyasi Qurolli kuchlari harbiy strategiya markazida oʻz faoliyatini olib bordi. Xuddi shu yili harbiy fanlar doktori ilmiy darajasini, 1993-yilda professor unvonini, 1995-yilda esa Rossiya fanlar akademiyasi akademigi darajalariga erishgan.
Plotnikov Yuriy Ivanovich 2008-yil 29-aprelda uzoq va ogʻir kechgan kasallik sabab vafot etdi. U Moskvadagi qabristonlardan biriga dafn etilgan.

## Harbiy unvonlari
* 1973-yilda polkovnik
* 1976-yil fevralda general-mayor
* 1984-yil oktyabr oyida general-leytenant
* 1990-yil 24-martda general-polkovnik unvonlarini olgan.

## Manbalar
Grigoriy Koreltsev

**Grigoriy Trofimovich Koreltsev** (1882-yil, Kattaqoʻrgan, Turkiston general-gubernatorligi – 1921-yil, Marayskoye, Chelyabinsk gubernatorligi) – fuqarolar urushi qatnashchisi, RKP (b) okrug komiteti aʼzosi

## Hayoti
Grigoriy Koreltsev 1882-yilda Rossiya imperiyasining Turkiston general-gubernatorligi Zarafshon tumanidagi KattaKoʻrgan shahrida askar oilasida tugʻilgan.

Taxminan 1886-yilda oila Tobolsk viloyati, Koʻrgan tumani, Maray volostining Maloye Molotovo qishlogʻiga qaytib keldi. Maloye Molotovo qishlogʻi Rossiya-Molotovo qishlogʻi bilan birlashtirildi va qishloq Yablochnoye deb nomlandi. Hozir qishloq Koʻrgan viloyatining Vargashinskiy munitsipal okrugi tarkibiga kiradi.

Koreltsev Koʻrgan tumani maktabini tamomlagan, temir yoʻlda ishlagan. RSDLPning Koʻrgan guruhi aʼzosi sifatida 1905–1907-yillardagi inqilobiy voqealarda qatnashgan.

Fuqarolar urushi yillarida yashirin bolsheviklar tashkilotining aʼzosi boʻlib, oq harakatga qarshi kurashgan.

RKP (b) okrug qoʻmitasi aʼzosi Grigoriy Trofimovich Koreltsev 1921-yilda Chelyabinsk viloyati, Koʻrgan tumani, Maray volostining Maray qishlogʻida, hozirgi qishloqda jangovar topshiriqni bajarayotib, quloq-SR qoʻzgʻolonchilari qoʻlidan halok boʻldi. Mostovskoye – Koʻrgan viloyatining Vargashinskiy munitsipal okrugi tarkibiga kiradi. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Koreltsev Koʻrgan shahrida vafot etgan, hozir shahar Koʻrgan viloyatining maʼmuriy markazi hisoblanadi. U 1921-yilda quloq qoʻzgʻoloni paytida vafot etdi, bu qoʻzgʻolon Gʻarbiy Sibir qoʻzgʻoloni (1921–1922) tarkibiga kirdi.

## Xotirasi
1957-yilda Buyuk Oktyabr inqilobining 40 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrib, ishchilar deputatlari Koʻrgan shahar kengashi ijroiya qoʻmitasi Bitevskaya koʻchasi (sobiq Shavrinskaya) Kareltseva koʻchasi deb oʻzgartirildi. Koʻcha Buyuk Oktyabr inqilobining 50 yilligi nomidagi markaziy madaniyat va istirohat bogʻi atrofida joylashgan.

Koʻrgan shahrida, Kareltseva koʻchasi, 13-uyning jabhasida: „Koreltsev Grigoriy Trofimovich bolshevik, 1921-yildagi quloqlar qoʻzgʻoloni paytida Koʻrgan shahrida Sovet hokimiyati uchun halok boʻlgan“ yozuvi bilan yodgorlik taxtasi oʻrnatilgan.

## Manbalar
Ilmi Ametov

**Ilmi Gʻaniyevich Ametov** (, „Ilmi Amet Bayrach“; 1947-yil Samarqand −16-avgust 2011-yil, Simferopol, Ukraina) – Sovet va Qrim-tatar haykaltaroshi, 1960-yillardan beri Qrim-tatar milliy harakati faoli.

## Hayoti
Ilmi Ametov 1947-yilda Oʻzbekiston SSR Samarqand viloyatining Kattaqoʻrgʻon shahrida Sudakdan deportatsiya qilingan Anife Usmon va Gane Amet oilasida tugʻilgan. U Amir-Ali Seit-Mamut-oʻgʻli oilasidan chiqqan, uning ikki oʻgʻli, jiyani va kuyovi 1866-yilda Abbot Parteniusni oʻldirishda ayblangan va 1868-yilda Kef (hozirgi Feodosiya) shahrida qatl etilgan.

1966-yilda Navoiy politexnika institutiga oʻqishga kirdi, lekin 1968-yilda dekanatning koʻplab ogohlantirishlaridan soʻng Qrim tatarlarining milliy harakatida qatnashgani uchun oʻqishdan haydaldi. Oʻsha yili Ametov va uning oilasi Qrimga qaytib keldi va keyinchalik Krasnodar oʻlkasining Krimsk shahriga joylashdi.

Ametov 1967-yilda Moskvaga boradi va u yerda dissidentlar Pyotr Yakir, Vladimir Bukovskiy va Mustafo Jemilev bilan uchrashadi.

1969-yil 18-mayda Nijnebakanskayada faollar yigʻilishida oʻzining boʻlajak turmush oʻrtogʻi Fatma bilan tanishdi, u oʻqituvchilik qiladi.

Chet elga tashish uchun Moskva va SSSR viloyatlariga milliy harakat hujjatlarini yetkazib berdi.

1971–1974-yillarda Boku davlat rassomlik bilim yurtining toshni badiiy qayta ishlash fakultetida tahsil olgan, 1977-yilda Bokudagi restavratsiya ustaxonalarida ishlagan, keyin Krasnodar oʻlkasiga qaytib kelgan.

Haykaltarosh 1987-yilda Qrimga koʻchib oʻtdi, avval Stariy Krim shahrida, keyin esa Simferopolda joylashdi.

1987–1988-yillarda Surb-Xach monastiridagi buloqlarda oʻz kuchi bilan restavratsiya ishlarini olib bordi.

2004–2006-yillarda Ametov „Maarifchi“ Qrim-tatar oʻqituvchilari uyushmasi bilan birgalikda vayron qilingan muqaddas joylarga yodgorlik belgilarini ishlab chiqarish va oʻrnatish boʻyicha bir qator loyihalarni amalga oshirdi.

Ilmi Ametov 2011-yil 16-avgustga oʻtar kechasi uzoq davom etgan xastalikdan soʻng vafot etdi. Ertasi kuni Simferopolning Kebir Jomiy bosh masjidida boʻlib oʻtgan vidolashuv marosimida parlament raisi Mustafo Jemilev, Qrim Oliy Radasi deputatlari Refat Chubarov va Leonid Pilunskiy, Qrim hukumati vakillari va boshqa jamoat va siyosiy arboblar ishtirok etdi.

## Manbalar
FlyArystan

**FlyArystan** – Qozogʻistonning Olmaota shahrida baza qilgan lou-koster aviakompaniyasi. Bu Markaziy Osiyodagi birinchi arzon aviatashuvchi sanaladi. Kompaniya shiori – *Say YES! to Travel (**).*

Aviakompaniya Air Astana tomonidan egalik qilinadigan lou-koster hisoblanadi. Oʻz faoliyatini 2019-yil may oyida boshlagan va zamonaviy A320 samolyotlari parkida past tarifli reyslarni amalga oshiradi. Yoʻnalishlar tarmogʻi ham mahalliy, ham xalqaro aviaqatnovlarni oʻz ichiga oladi.

## Tarixi
FlyArystanning sotuvlari 2019-yil 29-martda oʻz veb-saytida boshlangan. Aviakompaniya dastlabki reyslarini 2019-yil 1-may kuni oʻzining habi – Olmaota xalqaro aeroportidan amalga oshirdi.

2018-yil 6-noyabr kuni Olmaotada boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida Air Astana prezidenti va bosh direktori Piter Foster FlyArystan „bir tomondan raqobatbardosh mahalliy bozorda arzonroq aviachiptalarga boʻlgan talabni qondirsa, boshqa tomondan, Markaziy Osiyo va Kavkaz boʻylab arzon narxlardagi havo qatnovi uchun ulkan imkoniyatlarning tan olinishi“ deb aytdi.

## Mukofotlari
2022-yil noyabr oyida FlyArystan SkyTrax tomonidan 4 yulduzli aviakompaniya sifatida tan olindi. FlyArystan 4 yulduzli sifat sifatida baholanadigan 12 ta lou-koster aviatashuvchilardan biridir.

2023-yil iyul oyida FlyArystan SkyTrax tomonidan „Markaziy Osiyo va MDHdagi eng yaxshi lou-koster“ deb topildi. 

## Parvoz manzillari

FlyArystan Qozogʻistonning eng yirik mahalliy aviakompaniyasi boʻlib, boshqa aviakompaniyalarga qaraganda koʻproq reyslar va koʻproq oʻrindiqlarni taklif etadi. FlyArystan ichki yoʻnalishda 12 ta shaharga parvozlarni amalga oshiradi va 28 ta mahalliy yoʻnalishlarni taklif etadi. Aviakompaniyaning 5 ta mahalliy bazasi bor: Olmaota, Ostona, Atirau, Aqtau va Chimkent.

FlyArystan xalqaro reyslarni 2019-yilda boshlagan va shundan beri u Qozogʻistonning bir nechta aeroportlaridan parvozlarni taklif etadi. 2023-yil sentyabr holatiga koʻra aviakompaniya Ozarbayjon, Xitoy, Gruziya, Hindiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkiya va Oʻzbekistonga aviaqatnovlarni amalga oshiradi.

## Aviaparki

### Joriy holati
FlyArystan 180 oʻrindiqli Airbus A320 samolyotlarining standartlashtirilgan aviaparkiga ega. FlyArystanning A320NEO samolyotlari arzon aviatashuvchi tamoyillariga muvofiq tashish hajmini maksimallashtirib, 188 oʻrindiqqa ega.

2023-yil sentyabr holatiga koʻra, FlyArystan aviaparki quyidagi samolyotlardan tashkil topgan:

### Aviaparkning rivojlanishi
FlyArystan 2019-yilgi Dubay aviakoʻrgazmasida 30 ta Boeing 737 MAX 8 samolyoti uchun qiziqishi bildirish maktubini topshirdi.

FlyArystanning 2022-yil dekabr oyida maʼlum boʻlgan rejalariga koʻra, aviakompaniya 2023-yil oxirigacha oʻz parkini 19 ta samolyotga yetkazadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Samarqandda qovun tarovati

**"Samarqandda qovun tarovati"** () – oʻzbek rejissyori Ali Hamroevning kino hikoyasi. Film Oʻzbekiston Kinematografiya agentligi buyurtmasiga asosan „Yoshlik“ kinostudiyasi tomonidan Samarqand viloyati hokimligi bilan hamkorlikda suratga olingan.

## Film haqida
Film Samarqand koʻchalarida, jumladan Amir Temur maqbarasi, Bibixonim masjidi va Registon ansamblida suratga olingan. Ali Hamroevning soʻzlariga koʻra, film ijodkorlari uzoq vaqt davomida film qaysi janrda boʻlishini hal qila olishmagan. Film uchun lirik komediya, drama va kinohikoya janri tavsiya qilingan. Film yakunida „Filmhikoya“ janri uchun qaror qilingan. Filmni suratga olish ishlari 39 kun davom etdi. 1984-yilda Hamroyev bilan „Nevesta iz Vuadilya“ filmida ishlagan Rifkat Ibrohimov operator sifatida, rollardan biriga esa toshkentlik arxitektor Sergo Sutyagin taklif qilingan.

Bosh rollarni ijro etgan aktyorlar Muhammad Rafiqov va Sergo Sutyagin film namoyishigacha vafot etganligi sababli filmni koʻrmagan. Film yakuniga qadar Sergo Sutyagin roʻli ajoyib rus rassomi Sergey Shakurov tomonidan ijro etilgan va personaj filmning premyerasi kunigacha koʻrsatilmagan.

Filmning premyerasi 2021-yil 2-oktabr kuni Toshkent shahrida "Ipak yoʻli durdonasi" XIII Toshkent xalqaro kinofestivalida boʻlib oʻtdi. Filmning Rossiya Federatsiyasidagi premyerasi 2022-yil iyul oyida Moskvadagi Tretyakov galereyasi kinozalida Ali Hamraev bilan ijodiy uchrashuv doirasida boʻlib oʻtdi.

## Syujeti
Film Samarqand mahallalaridagi oddiy aholi hayoti haqida hikoya qiladi. Jumladan, keksa oʻqituvchi Asqar ota shahar boʻylab velosipedda yurib, yakka dars beradi, topgan pulini Rossiyadagi kimgadir joʻnatadi. Qahramon qoʻshnilar bilan muloqot qiladi, bozorlarni kezadi, meʼmoriy yodgorliklarni ziyorat qiladi. Rejissyor nafaqat shahar ruhini, balki COVID-19 pandemiyasi davridagi hayot muhitini ham batafsil bayon etadi. Filmda realizmga eʼtibor qaratmagan, lekin bu shaharga va uning fuqarolariga boʻlgan qiziqishga taʼsir qilmagan, balki ikki ming yillik tarix bilan shahar muhitini zamonaviy voqelik bilan uygʻunlashtirishtirgan. Butun filmning leytmotivini Oʻzbekistonlik qoʻshiqchi Sevara Nazarxonning qoʻshigʻi, shuningdek, rejissyor tomonidan bir necha bor shahar ramzi sifatida tasvirlangan Samarqand noni va qovunlari tashkil etadi. Mualliflar shaharning milliy rang-barangligini, oʻzbeklar, tojiklar, ruslar, yahudiylar, loʻlilar va boshqa koʻplab millat vakillari qanday qilib bir mahallada ahil-inoq yashashlari mumkinligini koʻrsatishga harakat qilganlar.

## Mukofotlar
2022-yil noyabr oyida Ali Hamroyev Milanda boʻlib oʻtgan V FELIX kinofestivalida „Samarqandda qovun tarovati“ filmi uchun mukofotni qoʻlga kiritdi.

## Yana qarang

* Место под солнцем (teleserial).
* Faridaning 2000 qoʻshigʻi.
* Oʻzbekiston kinematografiyasi.

## Manbalar
Viktor Nosov

**Viktor Nosov** (; 1940-yil 19-iyul – 2008-yil 17-aprel) – sovet sobiq futbolchisi va murabbiyi. Himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. Sovet Ittifoqi sport ustasi va Ukrainada xizmat koʻrsatgan murabbiy sifatida tan olingan. Nosov boshchiligida 1979—1985-yillarda Donetskning „Shaxtyor“ klubi murabbiyligida ikki marta Sovet Kubogini qoʻlga kiritdi va Sovet Oliy Ligasi ikkinchi oʻrinni egallagan.

## Faoliyati
Nosov futbolchilik faoliyatini 1958-yilda Donetskning „Shaxtyor“ klubida boshlagan. Nosov „Shaxtyor“ va „Rostov-na-Donu“ klublari tarkibida SSSR oliy ligasida 88 ta oʻyin oʻtkazgan.

U 1972-yilda „Budivelnik Poltava“ klubida futbolchilik faoliyatini yakunlagan. Oʻsha yili Viktor „Shaxtyor Makivka“ klubiga murabbiy boʻlgan. 1980-yillarning oxirida u Maldiv orollaridagi Victory Sports klubida ishlagan va bosh murabbiylik qilgan. Sovet Ittifoqi qulashi bilan Nosov Ukrainada qoldi va Ukraina jamoalariga murabbiylik qilishni davom ettirgan. 1989-yil Toshkentning „Paxtako“ jamoasiga murabbiylik qilgan.

2008-yil aprel oyining boshida Nosov Donetskdagi Gusak nomidagi Shoshilinch jarrohlik institutida qorin boʻshligʻi anginasi bilan kasalxonaga yotqizilgan. Ammo operatsiyadan koʻp oʻtmay u vafot etdi.

## Havolalar

* Orel, T. *[https://web.archive.org/web/20160509064911/http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s29_62181/4658.html 50 yoshda Donetskning „Shaxtyor“ jamoasining mashhur murabbiyi Viktor Nosov hech qayerga ketmagan edi.]* *[https://web.archive.org/web/20160509064911/http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s29_62181/4658.html U yertoʻlada lampochka, toʻr va poyabzal kremlarini sotar edi.]* *[https://web.archive.org/web/20160509064911/http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s29_62181/4658.html Oʻlimigacha oʻgʻli unga qoʻngʻiroq qilib: „Baribir seni oʻldiraman!“]* . „Bulvar Gordona“. 2008 yil 25 iyul.
* Viktor Nosov futbolfacts.ru saytida
Andrey Shukin

**Andrey Fedotovich Shukin** (1918-yil 16-oktyabr, Kurganchiki qishlogʻi, Kuraginsk tumani, Krasnoyarsk oʻlkasi, Rossiya imperiyasi — 1987-yil 1-dekabr, Yangiyer, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — 65-armiyaning 106-oʻqchi diviziyasi, 43-Dauriya oʻqchi polki aloqa rotasining radiostansiyasi boshligʻi, starshina, Sovet Ittifoqi Qahramoni.
Vladimir Kotlyarov

**Vladimir Alekseyevich Kotlyarov** (1930-yil 6-oktabr, Moskva, SSSR – 1998-yil 6-aprel, Aqmoʻla, Qozogʻiston) – Qozogʻistonning birinchi xizmat koʻrsatgan futbol murabbiyi.

## Biografiya
1945-yilda u „Krasniy Frazer“ zavodi jamoasida futbolchilik faoliyatini boshladi va Moskva yoshlar jamoasining sardori boʻldi. 1947-yilda Moskvaning „Torpedo“ jamoasi tarkibiga oʻtdi. 1950-yilda u Olmaotaga koʻchib oʻtdi va u yerda Qozogʻiston SSRning birinchi raqamli jamoasi „Qayrat“ klubi safida oʻynadi. 1958-yilda futbolchilik faoliyatini yakunladi va murabbiylik faoliyatini boshladi. Murabbiylik faoliyatida asosan Qozogʻiston jamoalari, jumladan, „Qayrat“, „Qaragʻandaning Shaxtyor“, "Pavlodar Traktor", „Tselinograd Tselinnik“ klublarini boshqargan. 1967-yilda Toshkentning „Paxtakor“ jamoasiga katta murabbiylikka taklif qilindi.

„Futbolchilarning taktik faoliyatining psixologik xususiyatlari“ tugallanmagan ish muallifi.

1998-yil 6-aprelda vafot etdi va Ostona shahar qabristoniga dafn qilindi.

## Manbalar

## Adabiyot

* *Sergey Kotlyarov, Vladimir Gundarev* "Oʻtkir burchakli futbol toʻpi. „Ota haqidagi ertak va uning davri“ (2007)

## Havolalar

* Bobomning futbol hayoti: mening yoqtirmaganim haqidagi hikoya
Mixail Bulgakov (futbolchi)

**Mixail Yuriyevich Bulgakov** (1951-yil 12-oktyabr, Kursk - 1984-yil 3-avgust, Moskva) — sovet futbolchisi, yarim himoyachi. SSSR sport ustasi (1971).
Gul rangi oʻzgarishi

**Gul rangi oʻzgarishi** angiosperm taksonlarining keng doirasida uchraydigan gullar oʻz umri (qurib qolgunicha) davomida yoki muvaffaqiyatli changlanishdan soʻng oʻz rangini oʻzgartirishi kuzatiladi.

## Yana qarang

* Fasllar
* Gullar

## Manbalar
Cheksiz quvonch

***Cheksiz quvonch''' ([[English | eng]]. Hoichoi Unlimited) '''—*** rejissyor Aniket Chattopadhyay tomonidan suratga olingan 2018-yilgi hind bengal tilidagi komediya triller filmi. Film Dev Entertainment Ventures tomonidan ishlab chiqarilgan. Bosh rollarda Dev, Kushani Mukherji, Puja Banerji, Roja Paromita Dey, Arna Mukhopadxyay, Kharaj Mukherji va Sasvata Chatterji oʻynagan. Dastlab, film Kalkutta shahrida suratga olinib, suratga olish guruhi Oʻzbekistonning Samarqand viloyatiga yoʻl oldi . Bu film arab, hind, ingliz va boshqa bir qancha xalqaro tillar qatori bengal tilida ham chiqarilgan. Film Rossiya, Tojikiston, Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Ukraina va Ozarbayjonda ham namoyish etilgan . 

## Syujeti
Kumar, taniqli sanoatchi Kajal Senning kuyovi; Bijon, uy-joy qurilishi bilan shugʻullanuvchi tadbirkor, ikki xotini bor; Ajam Xon, avtomexanik, uning rafiqasi kichik aktrisa va Animesh Chaklader, nafaqadagi havo kuchlari xodimi, qoʻshimcha qiziqarli romantikkani his qilishga qaror qildi va Oʻzbekistonga borishni rejalashtirdi.

Ushbu sayohatga Dehli orqali Toshkentga ketish rajasini tuzayotgan vaqtda ular xotinlari va qarindoshlariga yolgʻon gapirishlariga toʻgʻri keladi. Ular Dehlidan chiqmaslaridanoq bir qancha sarguzashtlarga duch keladilar.

* Kumar rolida Dev
* Animesh Chakladar rolida Sasvata Chatterji
* Bijon Chirimar rolida Kharaj Mukherji
* Azam Xon rolida Arna Muxopadxay
* Sital Roy rolida Rajatava Dutta
* Anindita rolida Kushani Mukherji
* Kajol Sen rolida Dulol Lahiri, Kumarning qaynotasi
* Lola rolida Puja Banerji
* Sumitra rolida Manasi Sinha
* Bijoli rolida Koneenica Banerji
* Saban rolida Roja Paromita Dey
* Tori rolida Debolina Dutta
* Animesh Chakladarning xolasi rolida Anamika Saha
* T. Murlidxaran rolida Sanjib Sarkar
* Terrorchi Aʼzam Xon rolida Sumit Ganguli
* Pradip banan yeyayotgan terrorchi rolida Dhar
* Terrorchi rolida Debapratim Dasgupta
* Terrorchi rolida Bhola Tamang
* Hiran rolida (Maxsus koʻrinish) rolida Xiran Chatterji
* Juma rolida, raqs rassomi rolida Sayantani Guhathakurta 

## Soundtrack

## Manbalar

## Havolalar
Mixail Muxortov

**Mixail Ivanovich Muxortov** (1926-yil 10-noyabr, Lichnoye, Tambov viloyati – 1998-yil 28-dekabr, Moskva) – sovet sportchisi, sportning koptokli xokkey, futbol, shaybali ​​xokkey turlarida oʻynagan, hujumchi. Sovet va rus treneri. SSSR sport ustasi.

## Faoliyati

### Xokkeyda
Muxortov 1941-yilda Moskvaning „Burevestnik“ yoshlar jamoasida, „Lokomotiv“ (1947–1948), CDKA klublari (1950–1952), „Burevestnik“ (1954–1958), Moskva viloyati „Trud“ jamoasi (1958–1959), Moskvaning „Fili“ (1967-yil fevral – mart) klublarida oʻynagan. Sportchi SSSR chempionatida 64 ga yaqin oʻyin oʻtkazib, kamida 22 gol urgan („Burevestnik“ – taxminan 50/20, „Trud“ – 13 dan koʻp emas / kamida 1; „Fili“ – 1/1). 1956–1957-yilgi bronza medali sovrindori. Kasaba uyushmalari spartakiadasi gʻolibi (1956), Moskva chempioni va 1955-yil Moskva kubogi gʻolibi boʻlgan.

### Futbolda
Futbolchi 1946-yilda Moskvaning „Spartak“ jamoasida 14 ta oʻyin oʻtkazdi. Oʻyinchi 1947-yilda oʻyinni „Burevestnik“ klubida boshlagan, keyin Moskvaning „Lokomotiv“ klubiga oʻtgan va 1948-yilda chempionatda 15 oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urgan. 1949-yildan – CDKAda; 1949–1950-yillarda chempionatda beshta oʻyin oʻtkazib, bitta gol urgan. 1952-yilda CDSA tarqatib yuborildi. Sportchi 1953-yilda „Lokomotiv“ safida chempionatda 9 ta oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan. 1954-yilda Kishinyovning „Burevestnik“ klubiga oʻtdi, klub nomi 1958-yilda Moldova nomiga oʻzgartirildi. Muxortov 1956–1959-yillarda chempionatda 63 oʻyin oʻtkazdi, 12 gol urdi. Mehnat faoliyatini 1959–1960-yillarda Moskva viloyatining „Trud“ jamoasida yakunlagan.

„Trud“ (1961), „Avangard Kolomna“ (1963–1964), „Fili“ jamoasi (1965–1966), Samarqand (1968) klublarida katta trener boʻlib ishlagan.

1960–1970-yillar oxirida Kunsevo sport va oʻsmirlar sport maktabida, 1972–1972-yillarda „Sibiryak Bratsk“ jamoasi bosh treneri, CSKA yoshlar sport maktabida trener, 1996-yil yozigacha – „Lokomotiv“ sport maktabida (Moskva) trener boʻlib faoliyat yuritgan.

Akasi Hilarion (1924–2014) – sportchi, ixtirochi, oʻqituvchi boʻlgan.

## Manbalar