open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yoshlar siyosati

**Yoshlar siyosati** yoshlarni aniq qamrab oladigan va ularga taʼsir oʻtkazadigan masalalar toifasidir. Yoshlar siyosati (masalan, taʼlim, uy-joy, bandlik, dam olish) va yoshlarning tashkiliy siyosatga (saylovlar, siyosiy partiyaga aʼzolik), va turmush tarziga qanday aralashishini oʻz ichiga oladi.
## Tarix
### AQSh
AQShda Yoshlar faolligining oʻsishining dastlabki ildizlari XX asr boshlarida Jones onaning bolalar mehnatiga qarshi noroziliklaridan shakllana boshlagan 1930-yilda Amerika siyosatida ilk bor Amerika Yoshlar Kongressi tashkil etildi. 1950-1960-yillarda Talabalarni zoʻravonliksiz muvofiqlashtirish qoʻmitasi va Talabalar demokratik jamiyati kabi tashkilotlar ham yoshlar siyosati bilan chambarchas bogʻliq edi.

### Yevropa
Yevropada ham yoshlar siyosatining uzoq tarixi mavjud. 1946-yilda Germaniyaning Sovet ishgʻoli hududida Ozod nemis yoshlari tashkiloti tuzilgan boʻlib, u Sharqiy Germaniyaning rasmiy yoshlar tashkiloti sifatida faoliyat yuritgan.

Buyuk Britaniyada Britaniya yoshlar kengashi, Buyuk Britaniya yoshlar parlamenti va Shotlandiya yoshlar parlamentidan iborat boʻlgan kuchli yoshlar siyosati tizimi mavjud. Toʻgʻridan-toʻgʻri hokimiyatga ega boʻlmasa-da, bu tashkilotlardagi yoshlar parlament aʼzolari bilan yaqin ish munosabatlariga ega. Bugungi kunda ham yoshlar harakatiga intilayotgan tashkilotlar soni ortib bormoqda, ular orasida yoshlarni siyosat olamiga jalb qilishga qaratilgan „YouthDebates“ onlayn tashkiloti diqqatga sazovor.
### Xalqaro
Boshqa mintaqalarda ham yoshlar siyosati va yoshlar harakatiga oid boʻlgan koʻplab tashkilotlar faoliyat olib bormoqda.
Yaqinda oʻtkazilgan Meksika prezidentlik saylovlarida yoshlarning zamonaviy siyosatga munosabatining yana bir namunasi koʻzga tashlandi. „Yo soy 132“ nomli talabalar harakati saylovlar jarayoniga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Ular kutilayotgan saylov firibgarligi haqida dalillar keltirib, PRI nomzodi Enrike Penya Nietoning qoʻllab-quvvatlash darajasini oʻzgartirdilar. Natijada, nomzod uchun eng yuqori soʻrov natijalari va saylovlarning yakuniy natijalari oʻrtasidagi farq taxminan 12 foizga kamaydi. Hindistonda ham yosh siyosatchilar muhim rol oʻynaydi. Rishabh Mukati mamlakatning eng yosh siyosatchisi va yetakchisi hisoblanadi. U yoshlarning orzularini roʻyobga chiqarish va Hindiston yoshlar kuchini uygʻotish maqsadida sport tadbirlari va turli dasturlarni tashkil etgan. Bugungi kunda yoshlar tobora koʻproq global miqyosdagi norozilik harakatlariga, xususan ijtimoiy va ekologik adolat masalalariga jalb qilinmoqda . Palgrave Macmillian, 2017.
. Bunday faollikning sababi qisman yoshlarning turli inqirozlardan koʻp aziyat chekayotganligidadir.
## Manbalar
Yoshlar elchisi

**Yoshlar elchisi** – biron bir tashkilotdan tayinlanadigan yosh vakil, elchi
. Yoshlar elchilari lavozim sifatida yoshlar oʻrtasida ijobiy munosabatlarni shakllantirish, xayriyaga boʻlgan munosabatlarni rivojlantirish maqsadida joriy etilgan. Bu lavozim hozirgi paytda bolalar xayriya tashkilotlari, Karib hamjamiyati, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlari markazi, AQSh Davlat departamentining KL-YES dasturlarida joriy etilgan.
## Manbalar
Bolalarni sotish

**Bolalarni sotish** – asosan ota-onalar, qonuniy vasiylar yoki ulardan keyingi vasiylar, shu jumladan bolalarni asrab olish agentliklari, yetimxonalar hamda ona va chaqaloq uylari tomonidan bolalarni sotish amaliyotidir. Agar bola bilan keyingi munosabatlar asosan ekspluatatsiyaga asoslanmagan boʻlsa, odatda bolani sotishdan maqsad asrab olishga imkon yaratish boʻlgan.

## Xalqaro huquqda
Davlatlararo asrab olish toʻgʻrisidagi Gaaga konvensiyasi bolalarni sotib olish va sotishni taqiqlovchi, shuningdek, davlatlararo asrab olish amaliyotini nazorat qilish va tartibga solishga harakat qiladigan xalqaro shartnoma hisoblanadi. Bu shartnoma ushbu amaliyotning yuzaga kelishiga sabab boʻladi.
## Adabiyotlar
*
## Manbalar
BMT taraqqiyot dasturi

**Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi** (inglizcha: *United Nations Development Programme*, qisqartmasi *UNDP*) — bu BMTning kambag‘allikni yo‘qotish, barqaror iqtisodiy o‘sish va insoniy taraqqiyotga erishishda mamlakatlarga yordam berishga mas’ul bo‘lgan agentligi hisoblanadi.

UNDP uzoq muddatli barqarorlik va farovonlikka erishish yo‘lida mahalliy salohiyatni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratadi.

UNDPning bosh qarorgohi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nyu-York shahridagi markazida joylashgan bo‘lib, u BMTning eng yirik rivojlanish bo‘yicha yordam agentligi hisoblanadi. Dastur 177 ta mamlakatda o‘z vakolatxonalariga ega.

UNDP faoliyati faqat BMTga a’zo davlatlarning ixtiyoriy badallari hisobiga moliyalashtiriladi.

## Tashkil topishi
UNDP 1965-yil 22-noyabrda Texnik yordamning kengaytirilgan dasturi (*Expanded Programme of Technical Assistance* — EPTA) va Maxsus fond (Special Fund)ning birlashtirilishi natijasida tashkil etilgan. Bu birlashmaning asosiy maqsadi ikki dastur faoliyatining takrorlanishini oldini olish edi. EPTA dasturi 1949-yilda kam rivojlangan mamlakatlarning iqtisodiy va siyosiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan edi. Maxsus fond esa BMTning texnik yordam ko‘lamini kengaytirish uchun 1958-yilda yo‘lga qo‘yildi.

Maxsus fond g‘oyasi dastlab BMT Iqtisodiy rivojlanish uchun maxsus jamg‘armasi (*Special United Nations Fund for Economic Development* — SUNFED, avvalgi nomi: *United Nations Fund for Economic Development* — UNFED) kontseptsiyasiga asoslangan edi.

Shimoliy Yevropa mamlakatlari kabi ayrim davlatlar bunday BMT nazoratidagi jamg‘arma g‘oyasini qo‘llab-quvvatladi. Biroq, AQSh boshchiligidagi ayrim rivojlangan mamlakatlar bu g‘oyaga qarshi chiqdi. Ular uchinchi dunyo davlatlari bunday fond ustidan nazorat o‘rnatishidan xavotirda edilar va bu moliyaviy yordam Jahon banki nazoratida bo‘lishini afzal ko‘rardilar.

Natijada SUNFED g‘oyasidan voz kechilib, Maxsus fond yaratildi. Bu fond SUNFEDning murosali shakli bo‘lib, kapital sarmoya taqdim etmagan, balki xususiy investitsiyalar uchun zarur sharoitlarni yaratishga xizmat qilgan.

Keyinchalik AQSh Jahon banki tarkibida Xalqaro taraqqiyot uyushmasi (International Development Association)ni tashkil etib, EPTA va Maxsus fond faoliyatlari bir-biriga o‘xshash bo‘lib qoldi. 1962-yilda BMT Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi Bosh kotibga texnik yordam dasturlarini birlashtirishning foyda va zararlarini ko‘rib chiqishni topshirdi. Natijada, 1966-yilda EPTA va Maxsus fond rasmiy ravishda birlashtirilib, BMT Taraqqiyot dasturi — UNDP tashkil etildi.

## Manbalar


## Havolalar
*Mitcham, Chad J., *[http://adb.anu.edu.au/biography/jackson-sir-robert-gillman-20715/text31511 Jekson, Ser Robert Gillman (1911-1991)] *, Avstraliyaning tarjimai holi lug'ati, Milliy Biografiya markazi, Avstraliya Milliy universiteti, 2016-yilda onlayn nashr etilgan, 2017-yil 5-sentabrda onlayn tarzda kirilgan.
Yoshlar markazi

**Yoshlar markazi** (yoki **yoshlar klubi** deb ham ataladi) – bu yoshlar yigʻilib, turli mashgʻulotlarda ishtirok etadigan joydir. Masalan: stol futboli, futbol, basketbol, stol tennisi, video oʻyinlar, mehnat terapiyasi va diniy tadbirlar. Dunyo boʻylab yoshlar klublari va markazlarining faoliyati turlicha boʻlib, ularning shakllanish tarixi ham har xil – bu madaniy, siyosiy, ijtimoiy sharoitlarning oʻzgarishi va davlat mablagʻlari yoki koʻngilli ishlarning darajasiga bogʻliq boʻlgan.

## Yoshlar ijtimoiy guruhlari
Koʻplab yoshlar klublari yoshlarni koʻchalarda bekor yurishdan va muammolarga aralashishdan saqlash, ularga foydali mashgʻulot va qiziqish berish maqsadida tashkil etilgan. Baʼzi yoshlar klublari esa oʻziga xos kuchli taʼsirga ega boʻlishi mumkin – masalan, musiqa, maʼnaviy yoki diniy yoʻnalishdagi koʻrsatmalar va maslahatlar, yoki qatʼiyatlilik kabi xususiyatlar orqali yoshlarni jalb etadi.

Buyuk Britaniyada bir nechta milliy yoshlar klublari tarmoqlari mavjud. Ular jumlasiga quyidagilar kiradi:
* Buyuk Britaniya yoshlari
* National Association of Boys and Girls Clubs (Oʻgʻil va Qizlar Klublarining Milliy Assotsiatsiyasi)

Amerika Qo‘shma Shtatlarida esa eng mashhur yoshlar klublaridan biri bu – *Boys & Girls Clubs of America* hisoblanadi.

## Loyihalari va faoliyatlari
Koʻplab yoshlar klublari va loyihalari 15 yoshdan 21 yoshgacha boʻlgan barcha yoshlar uchun ochiqdir. Baʼzi klublar esa 25 yoshgacha boʻlganlarni ham qabul qilishi mumkin. Bu joylar – yoshlarga doʻstlari bilan uchrashish, yangi mashgʻulotlarni sinab koʻrish imkonini beradigan maskanlardir. Koʻplab yoshlar klublarida stol tennisi kabi turli faoliyat turlari taklif etiladi.

Yoshlar klublari – yoshlarning atrofdagi dunyoni yaxshiroq tushunishlariga yordam beradi. Ular yoshlarni kelajak haqida oʻylashga undaydi, oʻtmish haqida suhbatlashadi va hozirgi muammolarni hal qilishda yordam beradi. Koʻplab klublar yoshlarni salomatlik yoki tashvishlantirayotgan mavzular boʻyicha maʼlumot beruvchi turli sessiyalar oʻtkazadi, masalan, tugʻruqdan saqlanish haqida. Odatda, yoshlar klublarida yetakchi yoshlar bilan ishlovchi mutaxassis boʻladi. U sayohatlar, seminarlar yoki loyihalar tashkil etadi, masalan: irqchilikka qarshi targʻibot loyihasi. Shuningdek, bu klublar xayriya tadbirlarini oʻtkazishi yoki koʻngillilik asosida turli ishlarni bajarishlari mumkin. Baʼzida yoshlar klublari yoshlarga hayotda kerak boʻladigan malakalarni egallashda ham yordam beradi, masalan: Duke of Edinburgh mukofoti dasturi orqali.

## Manbalar
Hamdoʻstlik yoshlar dasturi

**Hamdo‘stlik yoshlar dasturi** (inglizcha: *Commonwealth Youth Programme*, qisqartmasi *CYP*) — 15 yoshdan 29 yoshgacha bo‘lgan yoshlar bilan ishlovchi xalqaro taraqqiyot agentligi hisoblanadi. Bu dastur Hamdo‘stlik kotibiyatining tarkibiy qismi bo‘lib, Hamdo‘stlikka a’zo 54 davlatda faoliyat yuritadi.

Agentlikning bosh ofisi Buyuk Britaniyaning London shahrida joylashgan bo‘lib, u Afrikada (Lusaka, Zambiya), Osiyoda (Chandigarh, Hindiston), Karib havzasida (Jorjtown, Gayana) va Tinch okeani mintaqasida (Xoniyara, Solomon orollari) to‘rt hududiy markazga ega.

Hozirda dasturda to‘rtta mintaqaviy direktor va 16 nafar dastur xodimi, shuningdek, qo‘llab-quvvatlovchi texnik va ma’muriy xodimlar faoliyat olib boradi.

## Hamkorlar
Hamdo‘stlik yoshlar dasturi turli tashkilotlar bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi. Ularning qatoriga quyidagilar kiradi:

• Hamdo‘stlik ta’lim tashkiloti (Commonwealth of Learning) ;

• Hamdo‘stlik jamg‘armasi (Commonwealth Foundation) ;

• Hamdo‘stlik yoshlar almashinuvi kengashi (Commonwealth Youth Exchange Council) ;

• Qirollik Hamdo‘stlik jamiyati (The Royal Commonwealth Society) ;

• Hamdo‘stlik siyosati va tadqiqotlar bo‘limi (Commonwealth Policy and Studies Unit) ;

Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) agentliklari, jumladan:

• UNICEF;

• BMT Yoshlar bo‘limi (UN Youth Unit);

• UNAIDS;

• BMT Aholi joylashuvi dasturi (UN Habitat);

• BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP);

• UNESCO;

• BMT Aholi jamg‘armasi (UNFPA);

• Karib hamjamiyati (CARICOM);

• Yoshlar bilan ishlash bo‘yicha malaka beruvchi 47 ta hamkor universitet;

• Mikrokredit tashkilotlari va rivojlanish banklari;

• Avstraliyadagi Body Shop kompaniyasi.
## Manbalar

## Havolalar
*  Hamdo'stlik Kotibiyati.
* Ninth Commonwealth Youth Forum 2013 :The youth identity; the Sri Lankan waysundayobserver.lk.
* CHOGM in South Asia after 30 years: A great milestone in capacity building of Lanka’s youth skills sundayobserver.lk.
* CHOGM 2013 in Sri Lanka: The Youth Parliamentary concept of Sri Lanka by M.H.M.N. Bandara sundayobserver.lk
* Mintaqaviy yoshlar markazlari thecommonwealth.org.
Yevropa yoshlar poytaxti

**Yevropa Yoshlar Poytaxti** (qisqacha YYP) – bu har yili Yevropa Yoshlar Forumi tomonidan biror Yevropa shahriga beriladigan unvon boʻlib, u yoshlarni qoʻllab-quvvatlash, yoshlarning ishtirokini kuchaytirish va yoshlarga oid madaniy, ijtimoiy, siyosiy hamda iqtisodiy hayot va rivojlanishga qaratilgan loyihalar orqali Yevropa identifikatsiyasini mustahkamlash maqsadida taqdim etiladi. Yevropa Yoshlar Poytaxti Yevropa Yoshlar Forumi tashabbusi boʻlib, unvon bir yil muddatga beriladi. Birinchi yoshlar poytaxti 2009-yilda tanlangan. 2014-yildan boshlab Yevropa Kengashining Mahalliy va Mintaqaviy Hokimiyatlar Kongressi Yevropa Yoshlar Poytaxti unvonining rasmiy hamkoriga aylangan. 2025-yil uchun amaldagi yoshlar poytaxti – Lvov, Ukraina.

## Maqsadlar

Yevropa Yoshlar Poytaxti yoshlar oʻrtasida Yevropa ichidagi hamkorlikni rivojlantirishni maqsad qiladi. Bu tashabbusning eng muhim jihatlaridan biri shundaki, u tanlangan shahardagi yoshlarning kundalik hayotini faqatgina bayramlar davomida emas, balki uzoq muddatli istiqbolda ham yaxshilashga qaratilgan. Bundan tashqari, har bir yoshlar poytaxti uchun tuziladigan rejalarni ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonida yoshlarning ishtirok etishi Yevropa Yoshlar Poytaxti tashabbusi tomonidan ragʻbatlantiriladi. Yoshlarning xabardor boʻlishi, jamiyatda faol ishtirok etishi va ular uchun yaxshiroq kelajak imkoniyatlarini yaratish ham Yevropa Yoshlar Poytaxti tashabbusining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir. Yevropa Yoshlar Poytaxti deb eʼlon qilinishining qoʻshimcha afzalliklaridan baʼzilariga turizmning rivojlanishi va xalqaro nufuzning oshishi kiradi.

## Poytaxtlar(2009-2026)

2009 yildan beri quyidagi shaharlar Yevropa Yoshlar Poytaxti boʻlgan:

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* 
* Braga – 2012-yilgi Yevropa Yoshlar Poytaxti
* Saloniki – 2014-yilgi Yevropa Yoshlar Poytaxti 
* Klaipėda – 2021-yilgi Yevropa Yoshlar Poytaxti
Yoshlar xizmati

** Yoshlar xizmati** – harbiy boʻlmagan, yoshlarning mahalliy, milliy yoki jahon hamjamiyatiga foyda keltiradigan tashkil etilgan faoliyatlarda faol va jiddiy ishtirok etishini anglatadi. Yoshlar xizmati jamiyat tomonidan keng eʼtirof etiladi va qadrlanadi, odatda bu faoliyatlar uchun kam yoki umuman haq toʻlanmaydi. Yoshlar xizmati, shuningdek, *yoshlarni rivojlantirish*, ularga *ovoz berish* (yaʼni fikr bildirish imkoniyati) va *oʻzini tahlil qilish* (yaʼni oʻz ustida oʻylash) kabi imkoniyatlarni ham taqdim etadi. Bu faoliyatlar yoshlar dasturi shaklida boʻlishi mumkin – bunda yoshlar tanlab olinadi, ularga yetakchilik imkoniyatlari beriladi, jamiyatni rivojlantirishga qaratilgan tadbirlarda ishtirok etadilar, shuningdek, ular oʻqitiladi va murabbiylik (mentoring) orqali qoʻllab-quvvatlanadi.

## Taʼriflar
*Jamiyatga xizmat*larini (community service) umumiy taʼrifi deyarli oʻzgarmaydi; biroq, Oʻsmirlik tushunchasi mamlakatga qarab farq qiladi.
Eng koʻp uchraydigan yoshlar guruhi – 15 yoshdan 30 yoshgacha boʻlganlar deb belgilanadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa yoshlarni 15 yoshdan 24 yoshgacha deb taʼriflaydi. Yoshlar xizmati „uzoq muddatli“ hisoblanadimi? yoki yoʻqmi – bu xizmat qayerda amalga oshirilishiga bogʻliq? Baʼzi jamiyatlar uzoq muddatli yoshlar xizmatini olti oydan ikki yilgacha davom etadigan xizmat deb hisoblaydi; biroq, bu vaqt chegarasi har bir davlatning milliy yoshlar xizmati siyosatiga qarab oʻzgaradi.

## Tuzilishi
Dunyo boʻyicha yoshlar xizmati dasturlarining turli shakllari mavjud.
Meksikadagi *Servicio Social* – barcha meksikalik universitet talabalari uchun majburiy boʻlgan jamiyatga xizmat dasturidir. Talabalar toʻrt yillik bakalavriat taʼlimi davomida 480 soatlik koʻngilli faoliyatda ishtirok etishlari kerak. Bu dastur orqali yoshlarda birdamlik tuygʻusini shakllantirish va jamiyat taraqqiyotida hamkorlikni kuchaytirish maqsad qilingan. Janubiy Afrikadagi Milliy Yoshlar Komissiyasi (National Youth Commission) – yoshlarni OITS (HIV/AIDS) tarqalishiga qarshi kurashish va yoshlar ishsizligini kamaytirish uchun safarbar qiluvchi, hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan milliy yoshlar xizmati dasturidir. Chilidagi Servicio País esa universitet bitiruvchilari uchun moʻljallangan, tanlov asosida qabul qilinadigan fuqarolik xizmati dasturidir. Uning asosiy maqsadi – qishloq kambagʻalligini kamaytirish. Dasturga yuridik, muhandislik, tibbiyot kabi sohalardagi mutaxassislar tanlab olinadi. Tanlangan bitiruvchilar 13 oy davomida qishloq hududlarida xizmat qiladilar. Ular oʻz kasblari boʻyicha faoliyat olib boradilar va shu bilan birga mahalliy aholiga yaqinlashib, ular bilan mustahkam aloqalar oʻrnatadilar. Boshqa mashhur dasturlar qatoriga Servicio País, *YouthBuild* USA va *City Year* ham kiradi.

## Yana qarang

* Volontyor

## Manbalar
Bola parvarishi

**Bola parvarishi** – bu bolani 3 oyligidan toki 18 yoshgacha boʻlgan vaqt oraligʻida unga gʻamxoʻrlik qilish va qarash jarayonidir. Koʻpchilik ota-onalar farzandiga oʻzlari qarashga harakat qilishsa-da bolalarni parvarish qilish deganda, asosan, ota-ona boʻlmagan tarbiyalovchilar tomonidan koʻrsatiladigan faoliyat hisoblanadi.

Bu jarayon turli soha vakillari, muassasalar, ijtimoiy va madaniy anʼanalarni oʻz ichiga oladi.
Erta yoshdan bola parvarish qilish uni sogʻlom rivojlanishi uchun muhimdir, biroq buni koʻpchilik eʼtibordan chetga qoldiradi.

## Umumiy tavsif

Bolalarni parvarish qilish turli madaniyatlarda bir-biridan farq qiladi. Koʻpgina global mamlakatlar 7-10 yoshdan boshlab unga gʻamxoʻrlik qilishni afzal koʻrishadi.
Bolalarni parvarish qilish nafaqat biologik yoki psixologik, balki madaniy jihatdan ham bolalarni rivojlanishiga yordam beradi.
## Manbalar
Bola huquqlari bo‘yicha qo‘mita

**Bola huquqlari boʻyicha qoʻmita** – Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bola huquqlari toʻgʻrisida konvensiyasi ustidan nazorat olib boruvchi hamda ijrosi yuzasidan monitoring qilish bilan shugʻullanadigan qoʻmita. BMTning inson huquqlari boʻyicha oʻnta shartnomaviy organidan biri hisoblanadi. Qoʻmita aʼzolari 18 kishini tashkil qiladi. Ushbu qoʻmita 1991-yil 27-fevralda Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyaga binoan tashkil etilgan.

## Manbalar
Bolalar radiosi

**Bolalar radiosi** – bu atama bolalar uchun maxsus yaratilgan radio eshittirishlar va formatlarni anglatadi. U ilk bor 1920-yillarda, radioeshittirishlarning paydo boʻlish davridayoq mavjud boʻlgan, va hozirgi kunda ham, avvalgidek keng tarqalgan boʻlmasa-da, hali ham mavjud.

## Tarixi
Dastlabki bolalar radio eshittirishlari 1921-yilda AQShda, 1922-yilda esa Buyuk Britaniyada efirga uzatilgan. Keyinchalik Norvegiya , Shvetsiya, Avstraliya va Yaponiya kabi boshqa davlatlar ham bu tajribani davom ettirgan.

### Mamlakatlar boʻyicha
### AQSH

Amerikada bolalar uchun maxsus yozilgan ilk radio eshittirishlardan biri deb yozuvchi Josephine Lawrence tomonidan yaratilgan *Man in the Moon* hikoyalari hisoblanadi. Bu dastur ilk bor taxminan 1921-yil oktyabr oyida WJZ Newark radiostansiyasida (hozirgi nomi WABC) efirga uzatilgan. va William F. B. McNeary tomonidan aytilgan ertaklardan iborat boʻlgan. Ushbu dasturdan keyin turli „xolalar“ va „amaki“lar tomonidan olib borilgan shunga oʻxshash eshittirishlar toʻlqini paydo boʻldi. Ular odatda har kuni soat 17:00–18:00 oraligʻida yoki shanba tonglarida efirga uzatilgan. Ammo 1930-yillardan boshlab, asosiy eʼtibor sarguzasht janridagi seriallarga qaratildi. Masalan, Little Orphan Annie, Jack Armstrong, the All-American Boy va Captain Midnight kabi dasturlar juda mashhur boʻlgan. Shunga qaramay, Letʼs Pretend kabi ertak asosida sahnalashtirilgan eshittirishlar ham mashhurligicha qolgan.

#### Buyuk Britaniya

Cecil Lewis, L. Stanton Jefferies, Rex Palmer va Arthur Burrows 1922-yilda BBCda Childrenʼs Hour (Bolalar soati) nomli dasturga asos solishdi. U har kuni soat 17:00 dan 18:00 gacha efirga uzatilgan. Dastlab ushbu eshittirishlar tartibsiz tarzda olib borilgan boʻlsa-da, vaqt oʻtishi bilan u yanada tizimli va xilma-xil dasturlarni oʻz ichiga olgan keng qamrovli koʻrsatuvga aylandi. Ular orasida: sahna asarlari (eng mashhurlari: Toytown, Norman and Henry Bones, Jennings at School), Stephen King-Hall tomonidan oʻqilgan maʼruzalar, tabiat sirlari bilan tanishtiruvchi *Zoo Man* kabi koʻrsatuvlar mavjud edi. Baʼzan ushbu dasturlar ham turli „xolalar“ va „amaki“lar – eng mashhuri Derek McCulloch (yoki „Uncle Mac“) tomonidan olib borilgan. 1954-yilda musiqaga bagʻishlangan *Childrenʼs Favourites* nomli yangi dastur efirga uzatila boshlandi. 1964-yilda Frank Gillard *Childrenʼs Hour* dasturini yopib, uning oʻrniga *Story Time* (Hikoya vaqti) nomli eshittirishni yoʻlga qoʻydi. Bu dastur 1967-yilda yakunlandi. Shunga qaramay, Childrenʼs Favourites oʻz faoliyatini davom ettirib, 1970-1980-yillarda Junior Choice nomi bilan mashhurligini saqlab qoldi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Bola huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiyaning Muloqot tartibiga oid protokoli

**Bola huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiyaning Muloqot tartib-taomiliga oid protokoli** - Bola huquqlari toʻgʻrisida konvensiyaga qo‘shilgan davlatlar uchun ochiq bo‘lgan xalqaro shartnoma hisoblanadi. Ushbu protokol 2011-yil 19-dekabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan va 2014-yil 14-aprelda, o‘nta davlat tomonidan ratifikatsiya qilingach, kuchga kirgan.

2023-yil dekabr holatiga ko‘ra, Protokol 53 ta davlat tomonidan imzolangan va 52 ta davlat tomonidan ratifikatsiya qilingan.

## Manbalar
Yoshlar ishsizligi

**Yoshlar ishsizligi** — bu 15 dan 24 yoshgacha bo‘lgan mehnatga layoqatli aholining ish izlayotgan, ammo hozirda ishga ega bo‘lmagan qismini anglatadi.

Yoshlar ishsizligi umumiy ishsizlik darajasidan farq qiladi, chunki butun dunyo bo‘yicha yoshlar orasidagi ishsizlik darajasi doimiy ravishda kattalarnikidan yuqori bo‘ladi. Yevropa Komissiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2014–2024 yillar oralig‘ida Yevropa Ittifoqida yoshlar ishsizligi umumiy ishsizlik darajasidan taxminan ikki barobar yuqori bo‘lgan.
## Manbalar
Bola huquqlari bo'yicha deklaratsiya

**Bolalar huquqlari boʻyicha deklaratsiya**, baʼzan Bolalar huquqlari boʻyicha Jeneva Deklaratsiyasi deb ataladi, bu bolalar huquqlarini ilgari suruvchi xalqaro hujjat boʻlib, Eglantayn Jebb tomonidan tuzilgan va 1924 yilda Millatlar Ligasi tomonidan qabul qilingan, soʻngra 1959 yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan kengaytirilgan shaklda qabul qilingan.

## Bolalar huquqlari deklaratsiyasi (1924)

Hujjat matni, Xalqaro Bolalarni Saqlash Ittifoqi tomonidan 1923 yil 23 fevralda Jenevada nashr etilgan, quyidagicha:


# Bolaga moddiy va maʼnaviy jihatdan uning normal rivojlanishi uchun zarur vositalar berilishi kerak.
# Och bolaga ovqat berilishi, kasal bolaga gʻamxoʻrlik qilinishi, orqada qolgan bolaga yordam koʻrsatilishi, jinoyatchi bola qayta tarbiyalanganligi taʼminlanishi, beva va tashlandiq bolalar esa boshpana va yordam olishi lozim.
# Qiyin vaziyatlarda birinchi boʻlib yordam bolaga koʻrsatilishi kerak.
# Bolaga tirikchilik qilish imkoniyati berilishi va har qanday ekspluatatsiyadan himoyalanishi taʼminlanishi lozim.
# Bola oʻz isteʼdodlarini insonlarga xizmat qilishga bagʻishlashi haqida ongda tarbiyalanishi kerak.


Ushbu matn 1924-yil 26-noyabrda Millatlar Ligasi Bosh Assambleyasi tomonidan Jahon Bolalar Farovonligi Xartiyasi sifatida tasdiqlangan va bu hukumatlararo tashkilot tomonidan maʼqullangan birinchi inson huquqlari hujjati boʻlgan. 1934-yilda Millatlar Ligasi uni yana tasdiqladi. Davlat va hukumat rahbarlari uning tamoyillarini ichki qonunlarga kiritishga vaʼda berdilar. Fransiyada esa har bir maktabda uni osib qoʻyish buyurildi.

## Tarix

Bir qator variantlarni, jumladan butunlay yangi deklaratsiya tayyorlashni koʻrib chiqqach, Birlashgan Millatlar Tashkiloti 1946-yilda bolalar huquqlari haqidagi hujjatni oʻz bayonoti sifatida, ancha kengaytirilgan shaklda qabul qilishga qaror qildi. Loyihalashtirish jarayonida turli hukumatlar ishtirok etdi. 1948-yilda esa besh band oʻrniga yetti banddan iborat biroz kengaytirilgan versiya qabul qilindi. Soʻngra, 1959-yil 20-noyabrda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi 1924-yildagi asl deklaratsiyaning tuzilishi va mazmuniga asoslangan, oʻn tamoyildan iborat Bolalar Huquqlari Deklaratsiyasini qabul qildi. Afg‘oniston delegatsiyasi tomonidan ilgari surilgan qoʻshimcha rezolyutsiya hukumatlarni ushbu huquqlarni tan olishga, ularni qabul qilish uchun harakat qilishga va hujjatni imkon qadar keng targʻib qilishga chaqirdi.. Bu sana Butunjahon Bolalar kuni sifatida qabul qilindi.

1989-yilda esa, ushbu Deklaratsiyadan keyin BMT Bosh Assambleyasi tomonidan Bolalar Huquqlari Konventsiyasi qabul qilindi va 1989-yil 20-noyabrda 44/25-sonli rezolyutsiya bilan imzolash, ratifikatsiya va qoʻshilish uchun ochildi; 49-moddaga muvofiq, 1990-yil 2-sentabrda kuchga kirdi.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* 1924-yilgi Bolalar Huquqlari boʻyicha Jeneva Deklaratsiyasi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Hujjatlari Maʼlumotlar Bazasida
* Bolalar Huquqlari Deklaratsiyasi (BMT 1948)
* 1959-yil Bolalar Huquqlari Deklaratsiyasi
* 1989-yilgi Bolalar Huquqlari Konventsiyasi (BMT)
Turkiya Yoshlar Ittifoqi

**Turkiya Yoshlar Ittifoqi** – Turkiya Yoshlar Ittifoqi (turkcha: Türkiye Gençlik Birliği, qisqacha TGB) – bu Turkiyada faoliyat yurituvchi inqilobiy yoshlar tashkiloti boʻlib, u Amerika va Gʻarb taʼsiriga qarshi qatʼiy turadi. Ushbu tashkilot Evroosiyochilik gʻoyalariga asoslanadi va Vatanparvarlar partiyasi bilan yaqin hamkorlikda ishlaydi.

TGB 2006-yil 19-mayda tashkil etilgan boʻlib, hozirda mamlakatdagi 40 dan ortiq universitetlardagi 65 ta talabalar klubi va jamiyatlarini birlashtirgan. Bu tashkilot:
Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlishiga qarshi, „Amerika imperializmi“ deb atagan siyosiy kuchlar bilan har qanday hamkorlikni rad etadi.
TGB baʼzida katta norozilik namoyishlari ham oʻtkazadi. Masalan, 2014-yilda Istanbulda amerikalik harbiylarning boshiga xalta kiydirib, oʻz noroziligini bildirgan. Bu hodisa TGBning AQSh siyosatiga boʻlgan qarshiligini ochiq namoyon etgan misollardan biridir.

## Tarixi
2011-yilda, Turkiya Yoshlar Ittifoqi (TGB) aʼzolari Turkiyaning mashhur sayyohlik shahri Bodrumda boʻlgan amerikalik harbiy dengizchining boshiga oq xalta tashlashdi. Bu harakat ular tomonidan Amerika siyosatiga qarshi norozilik belgisi sifatida amalga oshirildi. 2013-yilda esa shunga oʻxshash norozilik namoyishi Iskenderun shahrida ham tashkil etildi. Bu safar TGB aʼzolari quyidagi shiorni hayqirib chiqishdi: „Biz Turkiyaning Yaqin Sharqqa hujum qilish uchun markaz boʻlishiga yoʻl qoʻymaymiz!“.

2014-yil 12-noyabr kuni, Turkiya Yoshlar Ittifoqi (TGB) aʼzolari Istanbulga kelgan AQSh *harbiy dengiz kuchlari* (*USS* Ross kemasidan) askarlariga qarshi norozilik aksiyasi oʻtkazdi. TGB vakillari askarlarga ingliz tilida quyidagi soʻzlarni aytishdi: „Siz oʻzingizni AQSh armiyasining aʼzosi deb eʼlon qildingiz. Endi biz sizni qotil, jinoyatchi deb bilamiz. Shuning uchun sizdan talab qilamiz – bizning yurtimizdan chiqib keting!“. Namoyishchilar „Yanki, uyinga qayt!“ degan shiorlarni ham hayqirib, uch nafar amerikalik askarga tajovuz qilishdi va ular voqea joyidan qochishga uringanida ularni quvib bordilar. Bu voqea videoga olingan. Shundan soʻng TGB rasmiy bayonot berib shunday dedi: „Biz amerikalik askarlar boshiga tashlagan xaltalar – Falastindan Suriyagacha boʻlgan ezilgan xalqlar nomidan edi“. Voqeadan soʻng Turkiya politsiyasi TGBning 12 nafar aʼzosini hibsga oldi, va dekabr oyida ularga tajovuz uchun rasmiy ayblov qoʻyildi.
TGBning Istanbuldagi rahbari Uğur Aytaç esa ushbu hujum yuzasidan: „Bunday sabab bilan hibsga olinganimdan faxrlanaman“, – deb bayonot berdi.

2024-yil 2-sentabr kuni, Turkiyaning Izmir shahrida xizmatda boʻlmagan ikki nafar AQSh *dengiz piyoda askari* (United States Marines)ga Turkiya Yoshlar Ittifoqi (TGB) aʼzolari tomonidan hujum qilindi. Bu harbiylar USS Wasp harbiy kemasiga tegishli edi.
Voqeaning videoyozuvida bir necha shaxslarning askarlardan birini ushlab turgani va uning boshiga oq xalta tashlagani aks etgan. Shu paytda ular baland ovozda: „Yanki, uyinga qayt!“
– deb hayqirishganv.

## Manbalar
Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamenti

**Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamenti** – bu yoshlarning fuqarolik va jamoaviy faolligini oshirishga qaratilgan tadbir boʻlib, har bir parlament davrida (odatda har uch yoki toʻrt yilda bir marta) oʻtkaziladi. Mazkur tadbir 1994-yildan beri oʻtkazib kelinadi va Yangi Zelandiya Parlament binolarida boʻlib oʻtadi. Eng soʻnggisi – 9-Yoshlar Parlamenti – 2019-yil 16–17 iyul kunlari tashkil etilgan.

Yoshlar Parlamenti – bu hozirda Jeyms Meager rahbarligida olib borilayotgan, Yoshlar ishlari boʻyicha vazir tomonidan boshqariladigan tashabbusdir. Vazir bu jarayonda Parlamentdagi barcha siyosiy partiyalar vakillaridan iborat qoʻmita bilan birgalikda ishlaydi va ushbu Yoshlar Parlamentini tashkil etish hamda uni samarali boshqarish ishlarini muvofiqlashtiradi.

Vazirga bu borada Yoshlar taraqqiyoti vazirligi yordam beradi. Ushbu vazirlik Parlament majmuasidagi boshqa idoralar – xususan, Spiker devoni, Parlament xizmati hamda Yangi Zelandiya Vakillar palatasi kotibi devoni bilan yaqindan hamkorlikda ishlaydi.

Avvalgi Leyboristlar partiyasi aʼzosi, sobiq parlament aʼzosi Darren Hughes, bir paytlar Statistika vazirligi portfelini egallagan va Ijtimoiy rivojlanish hamda bandlik boʻyicha yordamchi vazir boʻlib ishlagan.

U 1994-yilda oʻtkazilgan birinchi Yoshlar Parlamentida ishtirok etgan yosh deputatlardan biri boʻlgan.
Hughes parlamentdagi ilk nutqida oʻzining „haqiqiy“ parlament aʼzosiga aylangan birinchi Yoshlar deputati boʻlganidan faxrlanishini alohida taʼkidlagan.

Avvalgi Leyboristlar partiyasi aʼzosi, sobiq parlament aʼzosi Darren Hughes, bir paytlar Statistika vazirligi portfelini egallagan va Ijtimoiy rivojlanish hamda bandlik boʻyicha yordamchi vazir boʻlib ishlagan. U 1994-yilda oʻtkazilgan birinchi Yoshlar Parlamentida ishtirok etgan yosh deputatlardan biri boʻlgan. Hughes parlamentdagi ilk nutqida oʻzining „haqiqiy“ parlament aʼzosiga aylangan birinchi Yoshlar deputati boʻlganidan faxrlanishini alohida taʼkidlagan.

## Tashkilot tuzilmasi
Yoshlar Parlamentining tashkil etilishi Koʻp partiyali parlament boshqaruv qoʻmitasi tomonidan nazorat qilinadi. Bu qoʻmitaga parlamentda vakillikka ega boʻlgan har bir siyosiy partiyadan bir nafardan vakil taklif etiladi. Qoʻmitaning asosiy maqsadi – Yoshlar Parlamentini siyosiy betaraflik asosida tashkil etish hamda barcha partiyalarning faol ishtirokini taʼminlash orqali tadbirning muvaffaqiyatli oʻtishini kafolatlashdir. Shuningdek, Yoshlar taraqqiyoti vazirligi ham tadbirni tashkil etish va targʻib qilish ishlarida faol ishtirok etadi. Ushbu tadbir uchun umumiy mas’uliyat esa Yoshlar taraqqiyoti vaziriga yuklatilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Youth Parliament 2016 – MYD – Yoshlar parlamenti veb-sayti
Yoshlar parlamenti (Gretsiya)

**Yoshlar Parlamenti (Gretsiya)** – 1994-yilda Gretsiya parlamenti tomonidan tashkil etilgan Yoshlar parlamenti tashkilotidir. Bunda butun mamlakatdan 300 nafar litsey oʻquvchilari bir yil davomida parlamentning aʼzosi sifatida oʻz hududlarida vakil etib saylanadilar.

Tashkilotning maqsadi – yosh yunonlarni
mamlakatning siyosiy hayotida faol ishtirok etish va mas’uliyatli fuqarolar boʻlishga undashdir.

## Tuzilishi

Parlamentning asosiy organi barcha delegatlardan tashkil topgan. Shuningdek, ular talabalar hayoti va yoshi kattalar hayotiga oid turli masalarni muhokama qiluvchi 5ta parlament qoʻmita tuzadilar. Ular orasida Demokrativ tartib-qoidalar qoʻmitasi, Taʼlim qoʻmitasi hamda Sanʼat va fan qoʻmitalari mavjud.

## Bundan tashqari

* Yevropa Yoshlar Parlamenti

* Gretsita Parlamenti

* Birlashgan Millatlar Tashkiloti

## Manbalar
Qirollik Hamdo'stlik jamiyati

**Qirollik Hamdo‘stlik jamiyati** (inglizcha: *The Royal Commonwealth Society*, qisqartmasi *RCS*) — nodavlat tashkilot bo‘lib, uning asosiy vazifasi Hamdo‘stlik va uning asosiy qadriyatlarini targ‘ib qilishdan iborat. Jamiyat Hamdo‘stlik Xartiyasida belgilangan qadriyatlarni qo‘llab-quvvatlaydi va Hamdo‘stlikka a’zo davlatlarda fuqarolarning hayot sifatini yaxshilash maqsadida mojarolarni hal etish, tinchlik o‘rnatish va demokratiyani rivojlantirish bo‘yicha faoliyat olib boradi.

## Manbalar

## Havolalar

* .
*Kanada Qirollik Hamdo'stligi Jamiyati veb-sayti  .
*Kanada Qirollik Hamdo'stligi Jamiyati veb-sayti .
*Qirollik Hamdo'stlik jamiyati to'plami  Kembrij raqamli kutubxonasida.
*Kembrij universiteti kutubxonasidan Qirollik Hamdo'stlik jamiyati arxivi 1 .
*Kembrij universiteti kutubxonasidan Qirollik Hamdo'stlik jamiyati arxivi 2 .
*Qirollik Hamdo'stlik Jamiyatidan YouTube-ga yuklamalar .
*Qirollik Hamdo'stlik jamiyati fotografiya loyihasi veb-sayti  .
*BBC News - Qirollik Hamdo'stlik jamiyati tadqiqoti (60 yilligi - 2009) .
*1978-yil Qirollik Hamdo'stlik jamiyatida baronessa("The Ideals of an Open Society") Baronessa tomonidan Margaret Thatcher .
*2010 yil Qirollik Hamdo'stligi jamiyatida nutq ("Imigratsiya") .
* Dr Chris Nonis, First Lankan to be elected Deputy Chairman of Royal Commonwealth Society (RCS) .
Hamdoʻstlik jamgʻarmasi

**Hamdo‘stlik jamg‘armasi** (inglizcha: *The Commonwealth Fund*) — Amerikadagi xususiy xayriya jamg‘armasi bo‘lib, uning asosiy maqsadi quyidagicha bayon etilgan:

"Sog‘liqni saqlash tizimining yuqori samaradorligini targ‘ib qilish, bunda tibbiy xizmatlarga kirish imkoniyatini yaxshilash, sifatni oshirish va tejamkorlikka erishish, ayniqsa ijtimoiy jihatdan zaif qatlamlar — kam ta’minlanganlar, sug‘urtasizlar va rangli irqlar vakillari — manfaatlarini ko‘zlab." Jamg‘arma sog‘liqni saqlash va sog‘liq siyosati bilan bog‘liq bir qator yo‘nalishlarda faoliyat yuritadi.

Tashkilotga hozirda doktor Jozef R. Betankurt (M.D., M.P.H.) rahbarlik qiladi.

## Sogʻliqni saqlash reytingi
2004-yildan buyon, Hamdo‘stlik jamg‘armasi sog‘liqni saqlash tizimlarini Yuqori daromadli davlatlar miqyosida taqqoslovchi hisobotlar tayyorlab kelmoqda. Ushbu hisobotlar OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti) hamda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan taqdim etilgan so‘rovnoma va ma’muriy ma’lumotlar asosida tuziladi. Tahlil quyidagi besh yo‘nalish bo‘yicha olib boriladi:

1. Tibbiy xizmatlarga kirish imkoni (access to care);

2. Davolash jarayoni (care process);

3. Ma’muriy samaradorlik (administrative efficiency);

4. Tenglik (equity);

5. Sog‘liq bilan bog‘liq natijalar (health-care outcomes).

Har bir hisobotda Qo‘shma Shtatlar yuqori daromadli 11 ta mamlakat orasida eng yomon umumiy sog‘liqni saqlash tizimi sifatida baholangan, garchi u sog‘liqni saqlashga yalpi ichki mahsulotining (YaIM) eng katta qismini sarflasa ham.

2021-yilgi hisobotda, Norvegiya, Niderlandiya va Avstraliya eng yuqori samaradorlikka ega mamlakatlar sifatida tan olingan.

## Manbalar

## Havolalar
*Rasmiy veb-sayti Hamdo'stlik jamg'armasi.
*Archives Hamdo'stlik jamg'armasi.
*Edvard S. Harkness Ko'z instituti Nyu-York - Presviterian kasalxonasida.
Xalqaro bolalarni asrash ittifoqi

**Xalqaro Bolalarni asrash ittifoqi** () – bu 1920-yilda Jenevada tashkil etilgan, bolalar farovonligiga oid xalqaro tashkilotlar ittifoqi boʻlib, unga Eglantayn Jebb va uning opasi Doroti Bakston asos solgan. Ular bir yil avval Buyuk Britaniyada „Save the Children“ (Bolalarni asraylik) tashkilotiga ham asos solgan edilar. Bu ittifoq dunyoning eng chekka burchaklarigacha yetib boradigan kuchli xalqaro tashkilot yaratish maqsadida tashkil etilgan edi.

Harakatga Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi homiylik qilgan boʻlib, Kengash tarkibiga ushbu tashkilotning ikki taniqli aʼzosi, jumladan Bosh kotibi Etienne Clouzot ham kirgan. Bu harakat Dastlab Birinchi Jahon urushidan keyin Yevropadagi bolalar azob-uqubatlariga qarshi kurashayotgan turli mamlakatlardagi tashkilotlarni birlashtirgan.

1923-yilda harakat Bola huquqlari deklaratsiyasini qabul qilishga rozi boʻldi va keyinchalik uni qoʻllab-quvvatlab targʻib qildi. Ushbu deklaratsiya keyingi yili Millatlar Ligasi tomonidan qabul qilindi.

1946-yilda bu harakat 1921-yilda Bryusselda tashkil etilgan Bolalar farovonligini targʻib qilish boʻyicha xalqaro assotsiatsiya bilan birlashib, Bolalarni himoya qilish boʻyicha xalqaro ittifoqni (fransuzcha: Union internationale de protection de l’enfance) tashkil etdi.

1977-yilda bir qator Bolalarni asrash tashkilotlari oʻzlarining xalqaro himoya va targʻibot ishlarini muvofiqlashtirish maqsadida Xalqaro Bolalarni asrash hamkorligini tuzdilar. Bu hamkorlik 1997-yilda Xalqaro bolalarni asrash tashkiloti deb oʻzgartirildi.

1986-yilda Bolalarni himoya qilish boʻyicha xalqaro ittifoqning Bosh kengashi tashkilotni tugatish boʻyicha ovoz berdi. Buning sababi sifatida moliyaviy boshqaruvdagi muammolar koʻrsatilgan.
Tashkilotning hujjatlari va undan oldingi tashkilotlarga tegishli materiallar Jeneva kantoni arxiviga topshirilgan.

## Havolalar

* History of International Save the Children Alliance
* Save the Children UK – account of the foundation of International Save the Children Union 
* Archives of the canton of Geneva (in French)
* Save the Children Australian site
* Lessons in Leadership
Bolalar nafaqasi

**Bolalar nafaqasi** – ota-onalarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash maqsadida, qoida tariqasida, davlat tomonidan bolaga beriladigan ijtimoiy nafaqa. Bolalar nafaqasining miqdori odatda bolalar soni va/yoki ularning yoshiga bogʻliq.
## Yevropada bolalar nafaqasi
Quyida koʻrsatilgan nafaqalar miqdori turli toʻlov shartlari tufayli toʻgʻridan-toʻgʻri taqqoslanmasligi kerak. Bolali fuqarolarni davlat tomonidan iqtisodiy va siyosiy qoʻllab-quvvatlashning umumiy manzarasini yaratish uchun boshqa ijtimoiy toʻlovlar va imtiyozlarni ham hisobga olish zarur.






























































## Manbalar
Yoshlar kuni (Xitoy)

**Yoshlar kuni** () – bu har yili 4-may kuni Xitoy Xalq Respublikasida nishonlanadigan bayram boʻlib, 14 yosh va undan katta yoshlilar sharafiga tashkil etilgan. Ushbu kun 1919-yilgi To‘rtinchi may harakatlari xotirasiga bagʻishlab taʼsis etilgan.

## Kelib chiqishi
1920-yil 4-mayda, Xitoy boʻylab To‘rtinchi may harakatlarining bir yilligini nishonlashga bagʻishlangan ilk tadbirlar oʻtkazildi. Liang Qichao va Cai Yuanpei kabi mashhur shaxslar talabalar namoyishlarini yuqori baholagan maqolalar eʼlon qilishdi. 1920-yillarda Guanchjou hukumati va Beiyang hukumati oʻrtasidagi ziddiyatlar davrida, Beijing hukumati Pekin va Tyantszin shaharlarida ushbu harakatni yodga olish uchun oʻtkaziladigan yigʻilishlar va yurishlarni taqiqladi. Natijada, May toʻrtinchi harakatining asosiy xotira tadbirlari Nankin va Shanxayga koʻchdi. 1923-yilda Milliy Talabalar Assotsiatsiyasi mahalliy talabalar uyushmalariga har yili xotira tadbiri oʻtkazish toʻgʻrisida qaror yubordi. 5-maydagi Milliy Tahqirlanish kuni (五九國恥) va 3-may voqealari bilan birgalikda, may oyi boshlarida Yaponiya bosqiniga qarshi norozilik ruhidagi tadbirlar koʻpaydi. Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgani sari, May toʻrtinchi harakatining yilligi yapon bosqiniga qarshi kurashning ramziga aylandi. 1933-yilda, Mukden voqeasidan (1931) bir yildan ortiq vaqt oʻtgach, oʻtkazilgan mitinglardan birida 4-may kuni „Xitoy madaniyatini tiklash harakati kuni“ deb eʼlon qilindi.

1939-yilda, Toʻrtinchi may harakatlarining 20 yilligi munosabati bilan Shaan-Gan-Ning chegaraviy mintaqasining Shimoli-gʻarbiy yoshlar milliy yordam assotsiatsiyasi 4-may sanasini Xitoy Yoshlar kuni deb eʼlon qilishga qaror qildi. Shu yili Mao Zedong Toʻrtinchi may harakatlari maqtov bilan yoritgan maqola yozdi va Xitoy Respublikasi hukumati ham 4-mayni rasmiy ravishda Yoshlar kuni deb belgiladi. 1939-yil 4-may kuni, ilk bor Kuomintang (millatchilar partiyasi) va kommunistlar har ikkisi ham May toʻrtinchi Yoshlar kunini nishonlashdi.

1940 yoki 1943-yillarda, Kuomintang (KMT) hukumati Yoshlar kunini 29-martga koʻchirdi, bu sana Sariq Gultepa qoʻzgʻolonida halok boʻlgan shahidlarni xotirlash uchun tanlandi. Ammo bu rasmiy oʻzgarishga qaramay, koʻplab yoshlar hanuzgacha 4-mayni Yoshlar kuni sifatida nishonlashda davom etdilar – ayniqsa universitetlarda turli tadbirlar oʻtkazildi. Shu bilan birga, KMT hukumati 4-may sanasini „Adabiyot kuni“ deb eʼlon qildi, biroq bu sana keng nishonlanmadi va ommalashmadi.

1949-yilda, Xitoy Davlat Maʼmuriy Kengashi 4-may sanasini rasmiy ravishda Xitoy Yoshlar kuni deb eʼlon qildi. Bu kun umumxalq bayrami sifatida belgilanmagan boʻlsa-da, 14 yoshdan 28 yoshgacha boʻlgan fuqarolarga yarim kunlik dam olish berildi.

Tayvan hanuzgacha 4-may sanasini „Adabiyot kuni“ sifatida nishonlashda davom etmoqda.

## Manbalar
Bolalar qashshoqligi

**Bolalar kambagʻalligi** – kambagʻallikda yashayotgan bolalar holati boʻlib, kambagʻal oilalar farzandlari va davlat resurslari cheklangan yoki umuman mavjud boʻlmagan yetim bolalarga nisbatan qoʻllaniladi. YUNISEFning hisob-kitoblariga koʻra, 356 million bola oʻta qashshoqlikda yashaydi. Hisob-kitoblarga koʻra, 1 milliard bola (dunyodagi barcha bolalarning qariyb yarmi) uy-joy, muntazam oziq-ovqat yoki toza suv kabi kamida bitta zaruriy ehtiyojga ega emas. Bolalar kattalarga qaraganda ikki baravar koʻproq qashshoqlikda yashaydilar va eng kambagʻal bolalar 5 yoshgacha vafot etish ehtimoli yaxshi sharoitda yashayotgan tengdoshlariga qaraganda ikki baravar koʻproq.
## Taʼrif
Koʻplab mamlakatlarda bolalar deganda oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan voyaga yetmagan shaxslar tushuniladi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamgʻarmasi (UNICEF) qashshoqlikda yashayotgan bolalarni „yashash, rivojlanish va gullab-yashnash uchun zarur boʻlgan moddiy, maʼnaviy va hissiy resurslardan mahrum boʻlgan, oʻz huquqlaridan foydalana olmaydigan, oʻz salohiyatiga toʻliq erisha olmaydigan yoki jamiyatning toʻliq va teng huquqli aʼzosi sifatida ishtirok eta olmaydilar“ deb taʼriflaydi.
## Bolalar kambagʻalligini hisoblash
Bolalar kambagʻalligini miqdoriy baholashning eng oson usuli mutlaq yoki nisbiy pul chegarasini belgilashdir. Agar oila ushbu chegaradan yuqori daromadga ega boʻlmasa, bu oilaning bolalari qashshoqlik chegarasidan pastda yashaydi deb hisoblanadi. Mutlaq qashshoqlik chegaralari qatʼiy belgilangan va odatda faqat narxlarning oʻzgarishi uchun yangilanadi, ammo nisbiy qashshoqlik chegaralari aholining haqiqiy daromadiga qarab ishlab chiqiladi va isteʼmoldagi oʻzgarishlarni aks ettiradi. Mutlaq qashshoqlik chegarasi – bu maʼlum miqdordagi tovarlar va xizmatlarni sotib olish uchun zarur boʻlgan pul minimal daromadni aks ettiradi. Biroq, ogohlantirish shundaki, belgilangan chegaradan yuqori daromadga ega boʻlgan oila hali ham farzandlarining ehtiyojlariga sarflamaslikni tanlashi mumkin.

## Manbalar
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Kotibiyati

**Birlashgan Millatlar Tashkiloti Kotibiyati** — BMTning olti asosiy organidan biri hisoblanadi. Kotibiyat BMTning ijrochi (amaliy) bo‘g‘ini bo‘lib, tashkilotning kundalik faoliyatini yuritadi. Kotibiyat BMTning muhokamali va qaror qabul qiluvchi organlari — ya’ni Bosh Assambleya, Iqtisodiy va ijtimoiy kengash hamda Xavfsizlik Kengashi — uchun kun tartibini belgilashda muhim rol o‘ynaydi, shuningdek, ushbu organlar qabul qilgan qarorlarni amalga oshirishni tashkil qiladi.
Kotibiyatga BMT Bosh kotibi rahbarlik qiladi. U Bosh Assambleya tomonidan tayinlanadi va butun kotibiyat faoliyatini boshqaradi.

BMT Kotibiyati keng vakolatlarga ega. Tashkilotning ikkinchi Bosh kotibi Dag Xammarshöld kotibiyat faoliyatini quyidagicha ta’riflagan: “Birlashgan Millatlar Tashkiloti – bu a’zo davlatlar yaratgan tashkilotdir, biroq hukumatlar harakati va hamkorligi doirasida ko‘p narsa kotibiyat nima qilishi bilan belgilanadi. Kotibiyatda ijodiy salohiyat bor. U yangi g‘oyalarni ilgari surishi mumkin. U hukumat vakillarining tashabbuslarini mos shakllarda ilgari surishi mumkin”. Kotibiyat tarkibidagi Siyosiy masalalar va tinchlikni ta’minlash bo‘yicha departament ko‘plab jihatlari bilan tashqi ishlar vazirligiga o‘xshash rol o‘ynaydi. Tinchlikparvar operatsiyalar bo‘yicha departament ham xuddi shunday muhim funksiyalarga ega. Kotibiyat quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:

• BMT Bosh Assambleyasi va Xavfsizlik Kengashining iqtisodiy hamda siyosiy tahlillarini tayyorlaydi;

• Maslahat organlari tomonidan boshlangan operatsiyalarni amalga oshiradi va boshqaradi;

• Siyosiy missiyalarni tashkil qiladi va ularni boshqaradi;

• Tinchlikparvar missiyalarni amalga oshirishdan avval baholovchi hisobotlar tayyorlaydi;

• Tinchlikparvar missiyalar rahbarlarini tayinlaydi;

• So‘rovlar, tadqiqotlar va monitoring ishlarini olib boradi;

• Ommaviy axborot vositalari va nodavlat tashkilotlar (NNT) bilan aloqa o‘rnatadi;

• Barcha xalqaro shartnomalar va konvensiyalarni rasmiy tarzda nashr etish uchun mas’uldir.

## Manbalar

## Havolalar

* BMT Kotibiyati .
* Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Ijroiya boshqarmasining Birlashgan Millatlar Tashkiloti arxividagi yozuvlari.
* BMT islohoti - boshqaruv islohoti (rasmiy sayt)  .
* Amerika Qo'shma Shtatlari Davlat departamenti .
Shimoliy Irlandiya Ittifoq partiyasi

**Shimoliy Irlandiyaning Ittifoqchi partiyasi** – bu liberal va markaziy yoʻnalishga ega siyosiy partiya hisoblanadi. 2022-yilgi Shimoliy Irlandiya Assambleyasi saylovidan soʻng, u Shimoliy Irlandiya Assambleyasidagi uchinchi eng yirik partiya boʻldi va 17 ta oʻrinni egalladi. Partiya 2019-yilgi Yevropa Parlamenti saylovida birinchi darajali ovozlar boʻyicha uchinchi oʻrinni egallab, sezilarli natijaga erishdi. Shu yili boʻlib oʻtgan Buyuk Britaniya umumiy saylovida ham u mintaqaviy darajada uchinchi oʻrinda boʻldi. Ushbu partiya Yevropa Parlamentidagi Shimoliy Irlandiyaga ajratilgan uchta oʻrindan birini qoʻlga kiritdi hamda Buyuk Britaniya Parlamenti quyi palatasi – Umumiy palatada joylashgan North Down okrugidan bitta oʻrinni yutib oldi.

1970-yilda Yangi Olster harakati negizida tashkil etilgan ushbu partiya dastlab moʻtadil va diniy asosga tayanmagan birlik tarafdori sifatida tanilgan edi. Biroq vaqt oʻtishi bilan, ayniqsa 1990-yillarda, u Buyuk Britaniya bilan birlashishga nisbatan betaraflik pozitsiyasini egallay boshladi va liberal hamda tarafkashlikdan xoli ijtimoiy masalalarni himoya qiluvchi partiyaga aylandi. Partiya Yaxshi juma kelishuvini qoʻllab-quvvatlaydi, lekin Shimoliy Irlandiya siyosiy tizimini diniy va milliy qarama-qarshiliklardan xoli kelajak sari isloh qilish tarafdori. Shimoliy Irlandiya Assambleyasida esa bu partiya na britaniyaparast, na irland millatchisi sifatida tan olingan, balki „Boshqa“ yoki „Yagona hamjamiyat“ deb belgilangan.

Ushbu partiya Buyuk Britaniya parlamentining Umumiy palatasidagi birinchi oʻrnini 2010-yilgi umumiy saylovda qoʻlga kiritdi. U oʻsha paytdagi Sharqiy Belfast deputati, Shimoliy Irlandiya Bosh vaziri va Demokratik birlik partiyasi yetakchisi Piter Robinsonni magʻlub etdi. Naomi Long partiyaning 1973-yilda Olster Birlik partiyasidan oʻtgan Stratton Millsdan keyingi birinchi deputati boʻldi. Biroq, 2015-yilgi umumiy saylovda, Demokratik birlik partiyasi va Olster Birlik Partiyasi oʻrtasidagi saylov ittifoqi tufayli, bu oʻrinni yana Demokratik birlik partiyasi qayta qoʻlga kiritdi. 2019-yilgi umumiy saylovda esa partiya yana Umumiy palatada oʻz oʻrnini tikladi, bu safar Stiven Farri mustaqil birlik tarafdori Silviya Hermon tark etgan North Down oʻrnini egalladi. Oʻsha yilning boshida, partiya yetakchisi Naomi Long partiya tarixidagi birinchi Yevropa Parlamenti oʻrnini qoʻlga kiritdi. Bu Brexitdan oldingi oxirgi Yevropa saylovlari edi. Naomi Long rahbarligi ostida, partiya 2022-yilgi Shimoliy Irlandiya Assambleyasi saylovida kutilgan natijalardan yuqori koʻrsatkichlarga erishib, bir qancha yangi oʻrinlarni qoʻlga kiritdi.

Ushbu partiya Liberal Internatsional va Yevropa Liberallar va Demokratlar Ittifoqi aʼzosi hisoblanadi hamda Buyuk Britaniyadagi Liberal Demokratlar partiyasi bilan siyosiy yoʻnalishda hamkorlik qiladi.

Sprosit ChatGPT
Youth time

**Youth Time Xalqaro Harakati** – Praganing Chexiya Respublikasida joylashgan xalqaro notijorat, nodavlat tashkilot hisoblanadi.

## Tarixi

Youth Time xalqaro harakati 2010-yilda Julia Kinash va Petra Metijakovich tomonidan tashkil etilgan. Asoschilarga bu tashkilotni tuzish gʻoyasi  bir anjumanda ishtirok etgach paydo boʻlgan. Ular yoshlarning jamiyat va uning muammolari haqidagi muhokamalarda kam qatnashayotganlarini anglaganlar hamda bu tashkilotni tuzishga qaror qilganlar.

## Maqsadi

Tashkilot quyidagi maqsadlarni belgilagan: yoshlar oʻrtasidagi hamkorlikni qoʻllab-quvvatlash, ijtimoiy oʻzgarishlar vositasi sifatida madaniyatlararo muloqotni targʻib qilish hamda yoshlarga ijtimoiy yetakchilik koʻnikmalarini rivojlantirishga yordam berish.

## Faoliyati

2010-yildan beri u turli hamkorlar bilam birgalikda bir qator yoshlar konferensiyalariga mezbonlik qilmoqda. Masalan, Vladimir Yakunin tomonidan Jahon jamoatchilik forumi asos solingan.

2015-yil holatiga koʻra, tashkilot bir qator mamlakatlarda, jumladan, Ispaniya, Indoneziya, Birlashgan Arab Amirliklari, Fransiya va Amsterdama anjuman oʻtkazgan va unga 42 ta mamlakatdan 103 nafar yosh ishtirokchilarni toʻplagan. Ijtimoiy innovatsiyalarning eng yaxshi loyihalariga Youth Time granti bilan taqdirlagan.

## Manbalar