Charlz Simonyi

**Charlz Simonyi** (10-sentyabr 1948-yilda tugʻilgan) - Vengriyalik-amerikalik dasturiy taʼminot meʼmori.  

U birinchi marta Bill Geytsga grafik foydalanuvchi interfeysini taqdim etdi, keyinchalik uni oʻz hayotida his qilgan ikkita inqilobchi narsadan birinchilari deb tasvirladi.

U Microsoft dastlabki Microsoft Office versiyasini yaratgan Microsoft dasturlari guruhini boshladi va boshqardi.

U niyatli dasturlash konsepsiyasini ishlab chiqish va sotish maqsadida "Intenttional Software" ni (Microsoft tomonidan 2017-yilda sotib olingan) asos solgan va boshqargan.

2007-yil aprel oyida Soyuz TMA-10 u kosmosda beshinchi kosmik sayyoh va ikkinchi Vengriyalik boʻldi. 2009-yil mart oyida Soyuz TMA-14 kemasida u Xalqaro kosmik stansiya ikkinchi bor sayohat qildi.

2022-yil 15 noyabr holatiga koʻra, Simonyining sof qiymati 5,2 milliard AQSh dollari edi.

## Tarix

### Erta hayot
Simonyi Vengriya Budapeşt shahrida tugʻilgan. Uning otasi Károly Simonyi Budapeşt texnik universiteti elektr muhandisligi professor boʻlib, birinchi Vengriya yadro qismlar tezlatgichisini yaratgan. Oʻrta maktabda oʻqiganida u 1960-yillarning boshida kompyuter laboratoriyasida kechki soqchi sifatida yarim vaqt ishlagan va katta sovet Ural II mainframe ustidan nazorat qilgan. U kompyuterga qiziqish koʻrsatdi va laboratoriya muhandislaridan biri tomonidan dasturlashni oʻrgandi. Maktabni tashlaganida u kompayyerlarni ishlab chiqishni oʻrgangan va ulardan birini hukumatga sotgan. U Daniya kompyuter savdo delegatsiyasi aʼzolariga oʻz kompilatori namoyishini taqdim etdi. 2006-yilda u yoshligida orzu "Ungariyadan chiqib, G'arbga ketish va erkin bo'lish" ekanligini aytdi.

### Karyerasi
Simonyi 17 yoshida Vengriyani qisqa muddatli viza bilan tark etdi, ammo qaytib kelmadi.  U 1966-yilda Daniya A / S Regnecentralen tomonidan ishga olingan va u Per Brinch Hansen va Peter Kraft bilan RC 4000 minikompyuter Real-time Control System-da ishlagan,  va Peter Naur bilan GIER ALGOL kompylatorida ishlagan.

Keyinchalik u 1968-yilda Daniya AQShga koʻchib oʻtdi va Kaliforniya universiteti, Berkli oʻqishga kirdi, u yerda 1972-yilda Butler Lampson ostida Muhandislik matematikasi va Statistika boʻyicha bakalavr diplomini oldi.  U Nyu-Yorkdagi Juliard maktabi va Vengriyaning Peks universiteti tomonidan faxriy doktorlik darajasiga ega. 

1997-yilda Simonyi keng qoʻllaniladigan ish stoli ishlab chiqarish dasturini ishlab chiqaradiganligi uchun Milliy muhandislik akademiyasi aʼzosi etib saylandi. U 2008-yilda Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi aʼzosi boʻldi. 1998-yildan buyon Simonyi Prinstondagi ilgʻor tadqiqotlar instituti boshqaruvchilar kengashi aʼzosi boʻlib xizmat qilib kelmoqda va 2008-yilda uning raisi boʻldi.  Simonyi 2000-yilda Amerika muvaffaqiyat akademiyasining Oltin plakat mukofotiga sazovor boʻldi.

### Microsoft
1981-yilda Metcalfe taklif qilganida, u Microsoft-da Bill Geytzni tashrif buyurdi. Simonyi Microsoft-da dasturlar guruhi tashkil etishni taklif qildi. Birinchi dastur WYSIWYG soʻz protsessoridir.  Microsoftda Simonyi oʻzining eng foydali mahsulotlari boʻlgan Word va Excel, shuningdek, Excelning oldingi Multiplanning tashkilot va dasturlarini qurdi. Simonyi dasturlar uchun "daromad bombasi" deb nomlangan strategiyani qoʻllab-quvvatladi. Natijada paydo boʻlgan dasturlar juda koʻp portativ edi, garchi Microsoftning MS-DOS qaratilgan va IBMning standartlashtirishi portativlikni kamroq muhimlashtirgan boʻlsa ham. 

2004-yilda Simonyi axborot texnologiyalari sohasida oʻzining innovatsion ishlarining sanoat boʻylab taʼsiri uchun Wharton Infosys Business Transformation Awardini olgan.

2017-yil 18 aprel kuni Microsoft tomonidan "Intenttional Software" sotib olingan.

### Patentlar
Simonyi hozirda 11 ta patentga ega:

Simonyi faol xayriyachi boʻlgan.

U uchta professorlik lavozimini tashkil etishni moliyalashtirdi:

* 1995-yilda Oksford universiteti fanni o'rganish bo'yicha Simonyi professoriyasi, Richard Dawkins (1995-2008) tomonidan birinchi marta o'tkazildi, hozirda u Marcus du Sautoy tomonidan
* 1997-2002 yillarda Stanford universiteti o'qitish sohasida innovatsiya uchun Simonyi professori, Eric S. Roberts tomonidan o'tkazilgan
* 2005-yilda 25 million dollarlik xayr-ehson doirasida Nyu-Jersi shtatining Prinston shahridagi ilg'or tadqiqotlar institutida matematik fizika professori Simonyi, 2005-yildan hozirgacha Edvard Uiten tomonidan o'tkazilgan.

2017-yil fevral oyida Simonyi va uning rafiqasi Lisa yangi binoni tugatish uchun Vashington universiteti Kompyuter fanlari va muhandislik departamentiga 5 million dollar mablagʻ ajratishdi.

Simonyi Donald Tramp 2020-yilgi prezidentlik kampaniyasi 200 000 dollar mablagʻ sarfladi. 

Simonyi Marta Stewart bilan 2008-yilgacha 15 yil uchrashdi. 

Simonyi Shvetsiyalik millionerning qizi Lisa Persdotter bilan turmush qurgan. U undan 32 yosh kichik. Ular 2008-yil 22-noyabrda Shvetsiya Gotenburg shahrida boʻlib oʻtgan xususiy marosimda turmush qurishdi. Ularning eng yaqin doʻstlari, shu jumladan Bill Geyts ham ishtirok etdi.  Ular ikkita qizga ega boʻlishdi. 

## Manbalar