open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shoʻrxoklar

**Shoʻrxoklar** — yuqori qatlamida 1% dan koʻproq suvda oson eriydigan tuzlar (xlorid, sulfat, karbonat va boshqalar) koʻp boʻlgan tuproq tiplari guruhi. Shoʻrxoklar  Markaziy Afrika, Osiyo, Avstraliya, Shimoliy Amerika, Kaspiyboʻyi pasttekisliklari, Shimoliy Krim va Oʻrta Osiyo choʻl zonasida va och tusli boʻz tuproqlar mintaqasida tarqalgan. Dasht, choʻl, chala choʻllarning terlaydigan suv rejimi va quruq iqlim sharoitida minerallashgan grunt suvlarining bugʻlanishi va tuproqlarning shoʻrlanishi natijasida shakllanadi. shahrida tibiiy holda faqat galofitlar (shoʻrsevar oʻsimliklar) oʻsadi. Shoʻrxoklar  2 tipga ajratiladi: avtomorf Shoʻrxoklar  — yuqori gorizontda tarkibida (0,5—1%) yengil eriydigan tuzlar (xloridlar, sulfatlar) boʻlgan shoʻrlangan ona jinsning yuqoriga chiqishi va g i d romorf Shoʻrxoklar  — tuproqgrunt suvlari tarkibidagi (6—8% va undan yuqori) tuzlarning suv bilan birga kapillyarlar orqali yuqoriga koʻtarilib, toʻplanishi. Oson eruvchi tuzlar tarkibiga koʻra, shahrining xloridli, sulfatxloridli, xloridsulfatli, sulfatli, sodasulfatli, sulfatsodali va sodali, kationlar tarkibiga bogʻliq holda natriyli, magniynatriyli, kaltsiynatriyli, magniyli va kaltsiyli xillari farqlanadi. Birlamchi va ikkilamchi shoʻrlangan Shoʻrxoklar  farqlanadi. Birlamchi shoʻrlangan Shoʻrxoklar  tabiiy boʻlib, dengiz, koʻl qirgʻoqlari, daryo vohalari va quyilish joylari, shuningdek, shoʻrlangan jinslar chiqib qolgan yerlarda rivojlanadi, ikkilamchi shoʻrlangan Shoʻrxoklar  esa notoʻgʻri sugʻorish natijasida paydo boʻladi. shahrini oʻzlashtirishda grunt suvlar sathi drenajlar yordamida pasaytiriladi va tuproqdagi tuzlar yuviladi (qarang Yer shoʻrini yuvish). shahrini oʻzlashtirishda dastlabki yillari sholi (tuproqning 1 — 1,5 m chuqurlikdagi qavatini shoʻrsizlantiradi), keyin sabzavot, donli ekinlar, gʻoʻza, yemxashak ekinlari va boshqalar ekiladi, qoʻyechki va tuyalar boqish uchun yaylov sifatida foydalaniladi.

## Adabiyot
* Rabochev I. S., Melioratsiya zasolennnx pochv srednego techeniya Amudari, Ashxabad, 1964; Pankov M.A., Meliorativnoye pochvovedeniya, T., 1974.

Xushvaqt Namozov.
Shoʻroʻzak botigʻi

**Shoʻroʻzak botigʻi** - Mirzachoʻlning sharqiy qismidagi botiq. Sirdaryoning qadimiy oʻzanlaridan biri. Shoʻroʻzak botigʻi jan.sharqdan, shim.gʻarbga 60&nbsp;km ga choʻzilgan. Oʻzan shakliga ega boʻlgan berk pastlik. Uning yon bagʻirlari Sirdaryo terrasalariga borib tushadi. Sugʻoriladigan yerlar orasida oʻyilgan relyef shaklida choʻzilgan. Qalinligi 20–30 m li qumoq, qumli gʻovak, gil togʻ jinslaridan tashkil topgan. Bu jinslar qalinligi 150–200 m li qumli shagʻal toshlar ustida joylashgan. Botiqda turli darajada shoʻrlangan oʻtloqboʻz va shoʻrxok tuprokdar tarqalgan. Tuproqlarning meliorativ holati murakkab.
Shuʼba

**Shuʼba** (arab. — qism, tarmoq) — 1) Oʻrta asr Oʻn ikki maqom tizimida parda tuzilmalarining muayyan tarmogʻi. Shakyalar asosiy maqomlarga aloqador boʻlgan quyi tabaqadagi parda tuzilmalaridir. Sharq musiqa nazariyasiga oid adabiyotlarga koʻra, jami 24 Shakya boʻlib, tovushqatori 2 dan 10 pogʻonagacha yetgan. Ular, asosan, Dugoh, Segoh, Chorgoh, Panjgoh, Ashiran, Navroʻzi Arab, Mohur, Navroʻzi Xoro, Navroʻzi Bayotiy, Hisor, Nuhuft, Uz zol, Avj, Nayriz, Mubarqaʼ, Rakb, Sabo (Navroʻzi Sabo), Humoyun, Zovuliy, Isfahonak yoki Roʻyi Iroq, Bastai Nigor, Nihovand, Javziy, Muxayyar deb nomlanadi. Baʼzi manbalarda Nishoburak, Magʻlub, Ajam (Navroʻzi Ajam) kabi Shakya nomlari ham keltirilgan; 2) Shashmaqomda jamlangan mukammal ashula yoʻllari. Shakya namunalari oʻzaro farqli 2 guruhga taqsimlangan boʻlib, birinchisini saraxbor, talkin, nasr va yakunlovchi ufar, ikkinchisini esa, asosan, savt va moʻgʻulcha (tarkibiy shoxobchalari bilan) kabilar tashkil etadi.
Shoʻba (korxona)

**Shoʻba korxona** — huquqiy jihatidan mustaqil, lekin ustav kapitalida boshqa (asosiy) xoʻjalik jamiyati yoki shirkatning hissasi yuqori boʻlgan xoʻjalik jamiyati. Shoʻba korxona muassisi uning ustavini tasdiqlaydi va ayrim boshqaruv, shu jumladan nazorat funksiyalarini oʻzida saqlab qoladi. Shoʻba korxona aksiyadorlik jamiyati yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat boʻlishi mumkin. Shoʻba korxona tashkil etish asosiy korxona oʻzining tuzilmaviy boʻlinmasi yoki mulkiy majmuasi negizida; asosiy korxonani qayta tashkil etish jarayonida oʻz tarkibidan ajratib chiqarish; xoʻjalik jamiyati yoki shirkat tomonidan aksiyadorlik jamiyati aksiyalari nazorat paketini yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat ustav kapitalidagi tegishli hissani sotib olish shakllarida boʻlishi mumkin. Shoʻba korxonaning asosiy korxona bilan oʻzaro munosabatlarining muhim xususiyati shundaki, Shoʻba korxonaning asosiy korxonaga yoki asosiy korxonaning Shoʻba korxonaga mablagʻlarni qaytarib olmaslik bilan oʻtkazishi soliqqa tortilmaydi.

Sho‘ba xo‘jalik jamiyati o‘zining asosiy jamiyati (shirkati)ning qarzlari bo‘yicha javob bermaydi.
Asosiy jamiyat (shirkat) aybi bilan sho‘ba xo‘jalik jamiyati nochor (bankrot) bo‘lib qolgan taqdirda, asosiy jamiyat (shirkat) uning qarzlari bo‘yicha subsidiar javobgar bo‘ladi.
Sho‘ba xo‘jalik jamiyati ishtirokchilari (aksiyadorlari) asosiy jamiyatdan (shirkatdan) uning aybi bilan sho‘ba jamiyatga yetkazilgan zararni to‘lashni, agar qonunda boshqacha tartib belgilangan bo‘lmasa, talab qilishga haqli.

## Manbalar
Hermann Ebbinghaus

**Hermann Ebbinghaus** (1850.24.1, Barmen, hozirgi Vuppertal shahri — 1909.26.2, Galle shahri) — nemis psixologi, eksperimental psixologiya vakili. Fexner tadqiqotlariga asoslangan holda birinchilardan boʻlib xotira, intellekt singari yuksak bilish jarayonlarini eksperimental metodlar yordamida oʻrgangan. Koʻrish idrokining noyob holatlari, bolalar aqliy qobiliyatini tekshirishga bagʻishlangan izlanishlar olib borgan. Ebbinghaus nomi bilan ataladigan test kashf qilgan. Uning ilmiy natijalari oʻzini oʻzi kuzatish psixologiyaning yagona uslubi degan nazariyani puchga chiqargan. Ebbinghausning asosiy xizmati "sof" xotira qonunlarini oʻrganish imkonini beruvchi, tafakkurga bogʻliq boʻlmagan narsa va hodisalar toʻgʻrisidagi taassurot izlarini esda olib qolish jarayonini tadqiq etishning yangi uslubini taklif qilganligidir. Mantiqiy umumlashmalar keltirib chiqarishga aloqasi yoʻq, maʼnosiz boʻgʻinlar (2300 ta undosh va unli)ni quruq (mexanik) yod olishdan iborat bu uslub Ebbinghausga materialni esda olib qolish va unutishning "egri chizigʻi" qonunini kashf qilishga; uning asosiy qoidalarini bayon etishga va ana shular asosida taʼsirlanish izlarini xotirada saqlash muddati hamda astasekin soʻnishi qonuniyatlarini tekshirishga imkon yaratgan. Asosiy asarlari: "Xotira toʻgʻrisida" (1885), "Intellekt" (1897), "Psixologiya asoslari" (1902), "Psixologiya ocherki" (1908). 

Ebbingxaus akademik faoliyatining ko‘p qismini Berlin universitetida o‘tkazdi, u yerda 1894 yilda falsafa va psixologiya professori bo‘ldi. U sermahsul yozuvchi bo‘lib, psixologiya bo‘yicha ko‘plab maqola va kitoblarni, jumladan, “Xotira: bilimga qo‘shgan hissasi” asarini nashr etdi. Eksperimental psixologiya."
Ebinur

**Ebinur** — Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismidagi oqmas shoʻr koʻl, Jungʻariya tekisligida. Maydoni koʻlga quyiladigan daryolarning suv hajmiga qarab 800 km²dan 1070 km²gacha oʻzgaradi. Eng chuqur joyi 15 m. Koʻl atrofi shoʻrxok va qumli yerlar. Qishda muzlaydi.
Shoʻrchi neft-gaz koni

**Shoʻrchi neft-gaz koni** - Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi kon. Qorovulbozor temir yoʻl stansiyasidan 55&nbsp;km shim.sharkda. 1964-yilda ochilgan va oʻsha yili foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi tekislikdan iborat, 257–368 m balandliqda joylashgan. Shoʻrchi maydoni Kogon koʻtarilmasi halqasining ichki qismida boʻlib, shim.sharqiy yoʻnalishda choʻzilgan asimmetrik braxiantiklinal burmadan iborat. Struktura janda Okjar, shim.gʻarbda Qoraiz burmalari bilan chegaralangan, ular oraligʻida sinklinal egilmalar mavjud. 12gorizont shipi boʻyicha burma oʻlchami 7x3 km, bal. 120 m. Shoʻrchi neft-gaz konig.k.da jami 28 ta quduq qazilgan boʻlib, yura, boʻr, paleogen va neogen davri jinslari ochilgan. Kon koʻp qatlamli konlar turkumiga mansub. Sanoat miqyosidagi neftgazlilik boʻr davrining 13gorizontida (gaz uyumi) va yuqori yura davrining 15 va 16gorizontlarida (gaz va neft uyumi) aniqlangan. 13gorizont qumtoshlardan tarkib topgan, qalinligi 66–89 m. 15gorizont 690–760 m chuqurlikda ochilgan. Kelloveyoksford yarusining qumtoshlari va ohaktoshlaridan tuzilgan. Qalinligi 31–49 m, foydali qalinligi 2,8—4,5 m, gʻovakliligi 18%. Gazneft uyumi qatlamli, gumbazli, tektonik toʻsilgan tipga mansub. 16gorizont kelloveyoksford yarusining pastki qismida joylashgan boʻlib, gil va gravelit qatlari bilan navbatlangan qumtoshlardan tashkil topgan. Hozirgi kunda kondan foydalanilmoqda.
Shoʻrchi

**Shoʻrchi** — Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Transport yoʻli stansiyasi. Termizdan 122&nbsp;km shim.sharqda, Surxon vohasining oʻrta qismidagi tekislikda joylashgan. Shoʻrchi yonidan Surxondaryodan suv oladygan Qumqoʻrgʻon kanali oqib oʻtadi. Aholisi 21,3 ming kishi (2003). 5—8 va 9—12-asrlarda Shoʻrchi hududida Barangi qishlogʻi boʻlgani toʻgʻrisida Kudain va Ibn Xurdodbeh asarlarida qayd etilgan. 11—12-asrlarda Barangida bir necha masjid boʻlgan.

shahrida "Don mahsulotlari", "Shoʻrchipaxta" aksiyadorlik jamiyatlari, bosmaxona, MTP, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish uyushmasi, "Shoʻrchimebel" kompaniyasi, pillakashlik fabrikasi, 2 non zavodi, "Istiqlol" poyabzal ishlab chiqarish korxonasi, respublika miqyosidagi yirik elevator, tegirmonlar, kichik va qoʻshma korxonalar, firmalar ishlab turibdi. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, 2 ta maxsus internat, ixtisoslashtirilgan internat maktabi mavjud. 9 ta kasb-hunar kolleji (qishloq xoʻjaligi, kommunal xoʻjaligi, tibbiyot, yengil sanoat, maishiy xizmat ko'rsatish, agro sanoat, iqtisodiyot kollejlari) bor. Tuman markaziy kutubxonasi va uning tarmoqlari, shahar kutubxonasi, koʻzi ojizlar kutubxonasi, madaniyat va istirohat bogʻi(charog'on bog'i), tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixona va boshqalar tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi.
Ebonit

**Ebonit** (yun. — qora daraxt), qattiq rezina — tabiiy yoki sunʼiy kauchukni oltingugurt (kauchuk massasiga nisbatan 30—50%) bilan vulkanizatsiyalashdan hosil boʻlgan mahsulot. Ebonitda bogʻlangan oltingugurt 32% ga yaqin, formulasi (S6N95)2. Ebonit qoʻngʻir yoki qora tusli; zichligi 1140 kg/m3, mexanik ishlovga oson beriladi, gigroskopik emas, gazlarni singdirmaydi, kislota va ishqorlar taʼsiriga chidamli, uglerod sulfid va neft mahsulotlarida erimaydi, parafinda 300° dan yuqori darajada eriydi. 70— 80° da yumshaydi, soviganda yana qattiqlashadi, 200° dan yuqori darajada erimay koʻmirga aylanadi.

Ebonit tayyorlash uchun nihoyatda toza kauchuk ishlatiladi. Toʻldirgich sifatida ebonit kukuni, talk, pemza, oq qurum va boshqalar ishlatiladi. Qora tusli ebonitga oz miqdorda (3—5%) qurum qoʻshiladi. Ebonit, asosan, elektrotexnika mahsulotlari, kislota va ishqorlar uchun idishlar tayyorlashda qoʻllanadi.
Ebro (daryo)

**Ebro** — Ispaniyaning shimoli-sharqiy qismida joylashgan daryo. Uzunligi 928&nbsp;km, havzasining maydoni 86,8 ming km²ni tashkil qiladi. Kantabriya togʻlaridan boshlanib, Aragon tekisligidan oqadi, Katalon togʻlarini kesib oʻtib, Oʻrta dengizga delta hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 560 m³/sek. Qish va bahorda suvi koʻpayadi. Daryo suvidan sugʻorishda foydalaniladi. Daryo hududida GES qurilgan hamda undan Saragosa shahrigacha kema qatnaydi.

## Manbalar
Ebulioskopiya

**Ebulioskopiya** (lotincha qaynayman va...skopiya) — eritma qaynash trasining koʻtarilishini toza erituvchi qaynash trasiga qiyoslab oʻlchashga asoslangan fizik-kimyoviy tekshirish usuli. Ebulioskopiya krioskopiya kabi erigan moddaning molekular massasini oʻlchashda qoʻllanadi. Ebulioskopiya usulini F. Raul 1882— 1888 yillarda taklif etgan. Raul qonuniga muvofiq, erituvchining toʻyingan bugʻ bosimi uchramaydigan modda eritmasi ustidagi konsentratsiyaga proporsional ravishda kamayadi. Moddalarning molekular massasini ebulioskopiya usuli boʻyicha aniqlashda toza erituvchining qaynash temperaturasi oʻlchanadi. Keyin toza erituvchidan maʼlum miqdorda tortib olinadi va unga tekshirilayotgan moddadan aniq oʻlchab qoʻshiladi, hosil boʻlgan eritmaning qaynash trasini oʻsha termometr (yoki termopara) yordamida oʻlchanadi. Ebulioskopik oʻlchash murakkabligi tufayli krioskopiya usuliga qaraganda kamroq qoʻllanadi.
Evdemonizm

**Evdemonizm** (yun. yeis!a1top1a — baxtsaodat, rohatfarogʻat) — baxtsaodatga intilishni inson axloqiy faoliyatining mezoni hamda asosiy harakatlantiruvchi kuchi deb hisoblovchi axloqiy taʼlimot. E. gedonizm bilan uzviy bogʻliq boʻlsada, undan maʼlum darajada farq qiladi. U yunon etikasining asosiy prinsiplaridan biri hisoblangan. E. Sokratning shaxsning ichki erkinligi, tashqi dunyoga qaram emasligi toʻgʻrisidagi gʻoyasi bilan uzviy bogʻliq. E. baxtsaodatni jismoniy va bir lahzali huzur, lazzat bilan tenglashtirmaydi, balki uni keng maʼnoda, yaʼni jismoniy va maʼnaviy qadriyatlarning majmui tarzida tushunadi. E. taʼlimotiga koʻra, oʻz shaxsida mazkur qadriyatlarni mujassamlashtira olgan kishigina chinakam baxtsaodat sohibidir, shunday baxtgina insonga haqiqiy lazzat, farogʻat baxsh etadi. Demokrit, Epikur, Forobiy, Ibn Sino, L.Feyerbax E.ning namoyandalaridir.
Evdialit

**Evdialit** (yun. yeisNa1u1o5 — yaxshi eriydigan) — halqali silikatlarning kichik sinfiga mansub mineral, sirkonosilikat. Kimyoviy tarkibi №2Sa6Gʻe32gz[§1309]2[519024(ON)z]2; Tarkibida 2YU212—14,5%, nodir yer elementlari (Tg2037%) aralashma holida boʻladi. Trigonal singoniyada kristallanadi. Donador massalar holida uchraydi. Rangi pushtiqizil, pushti, qizilqoʻngʻir, sariq. Yarim shaffof. Qattiqligi 5—6, zichligi 2,7—3,1 g/sm3. Moʻrt. Shishadek yaltiroq. Nefelinli siyenitlar, siyenitpegmatitlar, albitegirinli metasomatitlarda uchraydi. Evdialit Skandinaviya, Rossiya Federatsiyasi (Kola yarim orol, Tuva, Krasnoyarsk oʻlkasi, Sayan togʻlari), Grenlandiya, Madagaskar o., Kanada va boshqalar joylarda bor. Evdialit qora metallurgiya va olovbardosh sopol ishlab chiqarish va boshqalar sohalarda ishlatiladi.
Eve tili

**Eve tili** — niger-kongo tillari oilasiga mansub kva tillaridan biri; Gana Respublikasining jan.gʻarbida, Togo va Benin respublikalarining jan.da, shuningdek, Nigeriyada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 3,7 mln. kishidan ortiq (oʻtgan asrning oxirlari). Bir qancha lahjalari boʻlib, ular 3 guruhga ajraladi: gʻarbiy guruh — anlo (avuna) va boshqalar "ichki" lahjalar; markaziy guruh — uati, adya, gen; sharkiy guruh — gun (alada) fon, maxi. Fon va uati lahjalarida soʻzlashuvchilar koʻpchilikni tashkil etadi. Lotin grafikasiga asoslangan yozuvi 19-asr oxiridan mavjud. Eve tilida, xususan, anlo, gen va gun lahjalarida asosan diniy, maʼrifiy va oʻquv adabiyotlari nashr etiladi.

## Manbalar
Evelar

**Evelar** (oʻzlarini evegbe deb atashadi) — Gana (1,9 mln. kishi, 1990-yillar oʻrtalari), Togo (1,71 mln. kishi) va Nigeriya (50 ming kishi) dagi xalq. Eve tilida soʻzlashadi. Anʼanaviy eʼtiqodlar saqlangan, xristianlar va sunniy musulmonlar ham bor. Asosiy mashgʻulotlari — dehqonchilik (makkajoʻxori, paxta yetishtirish va boshqalar).
Even tili

**Even tili**, lamut tili — tungusmanjur tillaridan biri; Rossiya Federatsiyasining Saxa Respublikasi, Magadan viloyati, Chukot va Koryak muxtor okruglari, Kamchatka viloyati va Xabarov oʻlkasida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 17 ming kishidan ortiq (oʻtgan asrning oxirlari). Even tili sharqiy, gʻarbiy va oʻrta lahja guruhlariga boʻlinadi. Ular orasida qadimiy belgilarni saqlab qolgan arman lahjasi alohida oʻrin egallaydi. Bu belgilar ushbu lahjani evenk tili bilan yaqinlashtiradi va u baʼzi adabiyotlarda alohida tungusmanjur tili sifatida qayd etiladi.

Sharqiy lahjaga mansub ol shevasi adabiy tilning asosi hisoblanadi. Yozuvi 1931-yildan lotin grafikasi asosida, 1936-yildan esa rus grafikasi asosida shakllangan.

## Manbalar
Evenk tili

**Evenk tili**, tungus tili - tungus-manjur tillaridan biri; Rossiya Federatsiyasida Sharqda Oxota dengizi sohillaridan Gʻarbda Yenisey daryosigacha, Shim.da Shimoliy muz okeanidan Janubiy da Baykalboʻyi va Amurgacha boʻlgan ulkan hududda, shuningdek, XXR va Moʻgʻulistonda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 65 ming (RFda 30 ming, XXRda 35 mingga yaqin, Moʻgʻulistonda 3 ming) kishidan ortiq (oʻtgan asrning oxirlari). Lahjalari 3 asosiy guruhga boʻlinadi: shim., jan. va sharqiy. Sezilarli tafovutlar, xilmaxilliklarga qaramay, bu lahjalar muayyan darajada boshqa tungus-manjus tillariga xos boʻlgan umumiy xususiyatlar majmui bilan birlashganlar, hatto baʼzi olimlar solon va negidal tillarini Evenk tilining lahjalari deb hisoblaydilar. Adabiy tilga jan. lahjaning nep shevasi, 1953-yildan esa poligus shevasi asos boʻlgan. Yozuvi 1931-yildan lotin grafikasi, 1936-yildan esa rus grafikasi asosida shakllangan.

## Manbalar
Evenklar

**Evenklar** (oʻzlarini orochon deb atashadi; eski nomlari — tunguslar) — Krasnoyarsk oʻlkasi va Sibirning boshqa mintaqalarida yashovchi xalq. Rossiya Federatsiyasidagi umumiy soni 29,9 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Xitoyda 35 ming kishi yashaydi (1992). Evenk tilida soʻzlashadi. Dindorlari anʼanaviy eʼti qodlarga sigʻinadi, pravoslavlar ham bor. Asosiy mashgʻulotlari — bugʻuchilik, qisman baliq ovlash.
Evenlar

**Evenlar** (oʻzlarini even deb atashadi, eski nomlari — lamutlar) — Saxa Respublikasi, Magadan va Kamchatka viloyatlari, Xabarovsk oʻlkasida yashovchi xalq. 17 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Even tilida soʻzlashadi. Dindorlari shamanizmga eʼtiqod qiladi. E. asosan, chorvachilik, dehqonchilik bilan shugʻullanishadi.
Everest (maʼnolari)

**Everest** quyidagi maʼnolarni anglatishi mumkin:

* „Everest“ — AQShdagi shahar.
* „Everest“ — Yer yuzidagi eng baland togʻ choʻqqisi — Jomolungmaning baʼzi adabiyotlarda uchrab turadigan ikkinchi nomi.
* „Everest“ — sarguzasht janridagi kompyuter-animatsion film.
* „Everest va ummon“ — oʻzbek shoiri Abdulla Oripov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam.
Evakuatsiya

**Evakuatsiyu** (lotincha yeuasio — boʻshataman) — 1) jangovar harakatlar boʻlayotgan yerlardan yarador, bemor, asirlar, shuningdek, taʼmirga muhtoj va ortiqcha asbob-uskunalar, harbiy oʻljaalar moddiy vositalarni front ortiga joʻnatish; 2) harbiy va siyosiy sabablar, shuningdek, tuzilgan shartnoma va bitimlar asosida qoʻshinlarni ilgari egallab turgan rayonlardan olib chiqib ketish; 3) dushman hujumi xavfi ostida qolgan yoxud tabiiy ofat (suv toshqini va boshqalar) ga uchragan joylardan fuqarolar, korxonalar, idoralar, badiiy va boshqalar qadriyatlar, mulklarni olib chiqish, saqlab qolish.
Evglenasimon suvoʻtlar

**Evglenasimon suvoʻtlar** — suvoʻtlar boʻlimi. Bir hujayrali, mikroskopik (uz. 4 mkm dan 800 mkm gacha), harakatchan. Baʼzan yopishib va koloniya boʻlib yashaydi. Haqiqiy qobigʻi boʻlmaydi, ektoplazmaning tashqi qavati — periplast himoya vazifasini bajaradi. Hujayrasining botib kirgan uchki qismi (halqum)dan 1—2 ta xivchin chiqadi. Koʻzchasi va qisqaruvchi vakuoli bor. Xloroplastlarida a va r xlorofill boʻladi. Osmotrof va fagotrof oziqlanadigan turlari bor. Shuning uchun zoologlar Evglenasimon suvoʻtlarni hayvonlarga kiritishadi. Zaxira ozigʻi — paramilon. Boʻlinib koʻpayadi. Ayrim turlari noqulay sharoitda sista hosil qiladi. 1—4 qabilaga mansub 40 turkumi va 900 turi maʼlum; shundan 250 turi rangsiz. Chuchuk suvlar, uncha katta boʻlmagan evtrof suv havzalarida yashaydi. Ayrimlari suv tozaligi indikatorlari. Koʻpchilik Evglenasimon suvoʻtlar suv havzalarining oʻz-oʻzidan tozalanishida ishtirok etadi. Evglenalar turkumi lab. tadqiqotlari obʼyekti. Evglenasimon suvoʻtlar suvoʻtlar bilan birga bitta umumiy ajdoddan kelib chiqqanligi taxmin qilanadi.
Evkalipt

**Evkalipt** (Yeisa1urgi8) — mirtadoshlarga mansub doim yashil daraxt yoki butalar turkumi; dorivor oʻsimlik. Avstraliya va uning atrofidagi orollarda 500 dan ortiq turi tarqalgan. Tropik va subtropiklarda koʻp ekiladi (mas, Braziliyada E. ekilgan maydonlar Avstraliya, Ispaniya, Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari va boshqalardagidan koʻproq). Gʻarbiy Gruziya, Qrim va Ozarbayjonda E.ning sharsimon, kulrang va xivchinsimon turlari oʻstiriladi. Tanasi baquvvat, balandligi 80–100 m gacha, shoxshabbasi siyrak. Barglari etli, chekkalari tekis. Gullari oq, baʼzan ochsargʻish va toʻqqizil, ikki jinsli, barg qoʻltigʻidan chiqib qalqon yoki roʻvaksimon toʻpgul hosil qiladi, mevasi koʻp urugʻli koʻsakcha. E. issiqsevar va namsevar oʻsimlik. Unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. 500 yilgacha yashaydi. Barglari yoz davomida teriladi, lekin kuzda terilgan bargi tarkibida tibbiyotda va parfyumeriyada ishlatiladigan efir moyi koʻp. Quruq bargi tarkibidagi efir moyi miqdori 1,5—3%. E.ning boshqa 20 ga yaqin turi manzarali oʻsimlik sifatida hamda yogʻochi (qurilish va qogʻoz sanoati) uchun oʻstiriladi. E. tez oʻsuvchan boʻlgani tufayli (bir yidda 4–5 m oʻsadi) botqoq yerlarda ekilganda botqoqlarni quritib, tuproq tarkibini yaxshilashda muhim rol oʻynaydi. Urugʻidan koʻpaytiriladi.
Evklaz

**Evklaz** (yun. — yaxshi, yengil va — buzilish, maydalanish) — orolli silikatlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi A12Ve2[8YU4]2(ON)2, aralashmalari: Oye, Mp, Si, baʼzan U, V, 8p R. Monoklin singoniyada kristallanadi. Rangsiz, sutrangoq, och sariq, och havo rang, yashil. Shishasimon yaltiraydi; shaffof yoki yarim shaffof. Qattiqligi 7,5, zichligi 3—3,1 g/sm3. Odatda, flyuoritfenakitbartrandit formatsiyali gidrotermal konlarda uchraydi. Muskovit, kvars, flyuorit, fenakit, bertrandit bilan assotsiatsiyada boʻlib, baʼzan granitli pegmatitlarda hosil boʻladi. E.ning yirik shaffof kristallari 1sinf qimmatbaho toshi hisoblanadi. Berill rudalarining eng asosiy komponentlaridan biri. Asosiy konlari Kolsva (Shvetsiya), AltoMomos (Ekvador), Kashmir (Hindiston), Rossiya Federatsiyasi (Saxa, Baykalorti, Janubiy Ural), Oʻrta Osiyoda mavjud. Oʻzbekistonda Sargardon volfram konida topilgan.
Evkommiya

**Evkommiya** (Yeisotppa) — evkommiyadoshlar oilasiga mansub barg toʻkadigan ikki uyli daraxtlar turkumi. Xitoy (1000-yildan beri), Vyetnam, Gʻarbiy Yevropadagi ayrim mamlakatlar, Shimoliy Afrika, AQShda, Oʻrta Osiyo va Zakavkazyeda (kichik maydonlarda) oʻstiriladi. E.ning qayragʻochsimon turi (Ye. shlyuUyez) Xitoyda oʻsadi. Boʻyi 15–20 m, barglari oddiy, tuxumsimon yoki ellipssimon, ketmaket joylashgan, yonbargchasiz. Gullari mayda, ikki jinsli. Mevasi choʻziq qanotchali yongʻoqcha, sovuqqa chidamli. E.ning yogʻoch va urugʻidan tashqari hamma qismida guttaperchash sut naychalari boʻladi. Bargida 2—4%, tana va shoxlari poʻstlogʻida 5—6%, iddiz poʻstlogʻida 9—12% guttapercha bor. E. guttaperchasi juda sifatli. Uning 74% ini gutta, 20% ini smola tashkil qiladi. E. poʻstlogʻining qaynatmasi, damlamasi va ekstrakti gipertoniya kasalligini davolashda qoʻllanadi. Urugʻidan, ildiz bachkisi va parxish qilib, shuningdek yashil qalamchalaridan koʻpaytiriladi.
Evolventa va evolyuta

**Evolventa va evolyuta** (lot. yeuo1iSh8, yeuo1uyepI$ — yechilgan, yechiluvchi) — differensial geometriya tushunchasi. / egri chiziqning egrilik markazlari geometrik oʻrni boʻlgan t egri chiziq / ning evolyutasi deyiladi; / egri chiziq oʻz evolyutasiga nisbatan evolventa deyiladi (rasmga q.). t egri chiziqning evolventasi / ni AV ipning t chiziqqa oʻralayotgan yoki undan yechilayotgan V uchining trayektoriyasi sifatida hosil qilish mumkin. Evolyuta soʻzi "yoyilma" maʼnosini ham biddiradi.

E. va e.dan texnikada keng foydalaniladi, mas, tishli gʻildiraklar evolventa profilli qilib yasaladi.
Evribiontlar

**Evribiontlar** (yun evri keng va ʼbiont— yashayotgan) — atrof muhit omillarining keng miqyosda oʻzgarishi sharoitida yashay oladigan hayvonlar yoki oʻsimliklar. Mas, kontinental iqlimda yashaydigan koʻpchilik quruqlik hayvonlari harorat, namlik, quyosh radiatsiyasining ancha oʻzgarib turishiga chidamli. Sohil yaqinida yashovchi organizmlarga namlik, harorat va koʻpincha shoʻrlanishning oʻzgarishi taʼsir etadi Evribiontlik organizmlarning muhit omillarining oʻzgarishiga chidamligi yoki ular ichki muhiti doimiyligi (gomeostaz)ni boshqarib turuvchi maxsus morfofiziologik mexanizmlarning boʻlishi bilan bogʻliq. Mas, poykiloterm hayvonlar haroratning ancha keng miqyosda oʻzgarishiga chidamli, lekin haroratning faqat muayyan chegarasida faol hayot kechiradi. E. stenobiontlarta nisbatan keng arealta ega.
Evrigalin hayvonlar

**Evrigalin hayvonlar** (evri... va yun. paNpok — shoʻrlangan) — muhit shoʻrlanishining keng miqyosda oʻzgarishiga chidamli boʻlgan suv yoki tuproq hayvonlari. Evrigalin hayvonlarga dengiz sohilida, daryolar quyilishida, shoʻrlangan yoki kuchli shoʻrlangan suv havzalarida yashaydigan hayvonlar, dengizdan daryolarga oʻtib uvildiriq tashlaydigan baliqlar kiradi. Evrigalin hayvonlar orasida artemiya qisqichbaqasi 20 dan 40% gacha shoʻrlangan, hatto vaqtinchalik chuchuklashgan suvlarda yashay oladi. E.hda shoʻrlanishning oʻzgarishiga chidamlilik xususiyati ular ichki muhitidagi suyuqlikda osmotik faol moddalar konsentratsiyasining nisbiy doimiyligini boshqarib turuvchi osmoregulyatsiya mexanizmi bilan bogʻliq.
Evri...

**Evri...** (yun. yeshu& — keng) — oʻzlashma qoʻshma soʻlarning birinchi qismi; keng, bepoyon, xilmaxil kabi maʼnolarni bildiradi (mas, evribiontlar).
Evriterm organizmlar

**Evriterm organizmlar** (evri... va yun. 1yeggpe — issiq) — muhit haroratining keng miqyosda oʻzgarishiga chidamli, odatda, keng tarqalgan organizmlar. Evritermlilik organizmning chidamligi yoki organizm faol termoregulyatsiya mexanizmlari (hayvonlarda, bundan tashqari, xattiharakat) bilan bogʻliq. Birinchi holat poykiloterm hayvonlar uchun xos boʻlib, sitoplazmaning kimyoviy tarkibi, fermentlarning issiqlikka chidamligi, hayvonlar faolligi va tana haroratining muhit haroratiga qarab keng miqyosda oʻzgarishi xususiyati bilan, ikkinchi holat ichki muhitda haroratni boshqaruvchi mexanizmlar mavjudligi bilan bogʻliq. Bunday moslanish gomoyoterm hayvonlar uchun xos
Evritop organizmlar

**Evritop organizmlar** (evri... va yun. 1oro8 — joy) — xilmaxil muhit sharoitida hayot kechira oladigan va keng miqyosda ekologik chidamlilikka ega boʻlgan hayvon va oʻsimliklar. Evritop organizmlar areali, odatda, keng. Mas, oddiy qayin qum, loy tuproqli va moxli botqoqliklardan tortib, baʼzan dasht mintaqalarigacha tarqalgan. Dala sichqonlari dasht, oʻtloq, dalalar, oʻrmon chetlari va boshqalar joylarda hayot kechiradi.
Evrifagiya

**Evrifagiya** (evri... va yun. rpayeyesh — yamoq), hammaxoʻrlik — hayvonlarning eng xilmaxil, yaʼni oʻsimlik va hayvon mahsulotlari bilan oziqlanishi. E. koʻplab hayvon turlari, yovvoyi choʻchqa, qoʻngʻir ayiq, kulrang kalamush, qargʻalar; umurtqasiz hayvonlardan sinantrop turlar, suvaraklar, ofiuralar va boshqalarga xos. E. hayvonlarning xilmaxil sharoitda yashashiga va arealnnkt kengayishiga imkon beradi.
Evpatriylar

**Evpatriylar**, yevpatriylar (yunoncha: — moʻʼtabar otalar) — Afinada zodagon yer egalari. Rivoyatlarga koʻra, Tesey davrida (miloddan avvalgi taxminan 13-asr) tashkil topgan erkin aholining 3 tabaqasidan biri (geomorlar — mayda yer egalari va demiurglar — hunarmandlar qatori). Miloddan avvalgi 8 — 6-asrlarda E. ijtimoiymulkiy tabaqalanish jarayonida eng yaxshi yerlarga ega boʻlib olishgan. Ularning yerlarida ishlovchi chorakorlarga hosilning 5/6 qismini berishgan, siyosiy hokimiyat ham ular qoʻlida toʻplangan (faqat E.gina arxontp mansabiga saylanib areopag aʼzosi boʻlishi mumkin edi). Qonun chiqaruvchilar Solon (miloddan avvalgi 594—93 ylar) va Klisfen (miloddan avvalgi 6-asr oxiri)ning demokratik islohotlari tufayli oʻz imtiyozlaridan mahrum boʻlishgan.
Evtektika

**Evtektika** (yun. yeshekyz — oson suyuqlanuvchan) — suyuq holatida boshlangʻich komponentlar (aralashmalar) ning kristallari bilan muvozanatda, kristallanish temperaturasi esa eng past boʻladigan suyuq sistema (eritma). Fazalar qoidasiga muvofiq, E. oʻzgarmas trada kristallanish natijasida hosil boʻladi. E. hosil boʻlish xususiyati suyuq holatda komponentlarining bir-birida erishi cheklanmagan, qattiq holatda esa cheklanadigan yoki mutlaqo erimaydigan sistemalar uchun xos.

Ikki komponentli evtektik sistemaning holat diagrammasi boʻycha qattiq holatdagi komponentlar bir-birida erimaydi, sof komponentlar (A va V) ning kristallana boshlash tralari bilan sistemaning tarkibidagi miqdori orasidagi bogʻlanishni koʻrsatuvchi egri chiziqlar (TA Ye va TvYe) evtektik nuqta (Ye nuqta) da kesishadi. Bunda suyuqlik (£) bir vaqtda ikkala komponent bilan toʻyinadi. E. texnikada quymachilik qotishmalari, kavsharlar va boshqalar materiallar sifatida ishlatiladi.
Э (kirill)

**Э** —  oʻzbek kirill alifbosining yigirma toʻqqizinchi harfi. Til oldi, oʻrta keng lablashmagan unli tovushni ifodalaydi. Ushbu unli soʻzning barcha oʻrnida uchrasa ham, yozuvda hamma vaqt Э yozilavermaydi: sof oʻzbekcha soʻzlarda va bir qator oʻzlashmalarda Э soʻz boshida faol qoʻllanadi (ertak, eshik, etajerka, elektr), qolgan oʻrinlarda sanoqli soʻzlardagina (menuet, duet, duel, dispnoe, karate va boshqalar) yozilib, koʻp soʻzlarda bu unli Ye harfi bilan ifodalanadi (kel, terak, feʼl; iye, vale, kafe, klishe). Ushbu fonema qaysi harf (e yoki
e) bilan ifodalanmasin, har qanday pozitsiyada bir xil talaffuz etiladi.
Evtektoid

**Evtektoid** (evtektika va yun. yeMok — TUR) — qattiq eritma (mas, poʻlat, bronza) sovitilganda hosil boʻladigan suyuq sistema; evtektika. Holat diagrammasida qattiq eritmaning undan ajraladigan fazalari (mas, poʻlatdagi perlit) bilan muvozanatlashuvi E. nuqtada sodir boʻladi.
Evtroflar

**Evtroflar**, evtrof oʻsimliklar (lotincha yeShgorda — yaxshi oziqlanish) — unumdor tuproqlarga talabchan, gumus va mineral oziq elementlarga boy tuproqlarda yaxshi oʻsadigan oʻsimliklar. E.ga keng bargli daraxtlar, butalar, keng bargli oʻrmonlarda oʻsadigan oʻtlar, qora tuproqli choʻllar va pastqamliklarda oʻsadigan oʻsimliklar va deyarli barcha ekinlar kiradi.
Evfemizm

**Evfemizm** (yunoncha: *ἐυφήμη*  — yumshoq ifodalash) — soʻzlovchiga aytish noqulay, noo‘rin yoki qoʻpol tuyulgan soʻz va iboralarning sinonimi sifatida paydo boʻlgan soʻzlar. Evfemizm salbiy voqelikni atashdan qochish, shunday voqelikning salbiy taʼsirini yumshatish uchun xizmat qilib, kishining izzat nafsiga tegadigan, unga malol keladigan, hurmatsizlik ifodalaydigan, axloqiy meʼyorlarga zid keladigan holatlarning yoki toʻgʻridan-toʻgʻri aytish mumkin boʻlmagan maxfiy voqeliklarning salbiy taʼsirini kamaytirish, ularni yashirish, berkitish; noxush xabarni beozorroq, yumshoqroq shaklda yetkazish, ifodalash uchun ishlatiladi. Masalan, *oʻldi* deyish oʻrniga *olamdan oʻtdi*, *koʻz yumdi*, *vafot etdi*; *tugʻdi* deyish oʻrniga *koʻzi yoridi*, *yengillashdi* kabi iboralardan foydalanish. Tilda evfemizmning qoʻllanishi tabu hodisasi bilan bogʻliq holda tarixiy etnografik hodisa sifatida shakllangan. Evfemizm xalqlardagi urf-odat, madaniy saviyaning darajasi, estetik did va etnik meʼyorlarning rivojlanishi bilan bogʻliq. Tilning taraqqiyoti bilan uning evfemistik qatlami ham rivojlanadi. Yangicha axloq-odob, yangicha dunyoqarash meʼyorlari asosida evfemizmning yangi shakllari yuzaga keladi. Tilda muayyan nutq vaziyati talabi bilan vujudga kelgan evfemizm ham mavjudki, ularning maʼnosi koʻpincha matn orqali oydinlashadi. Masalan, “Raʼnoni *egasiga topshirmagunimizcha*, — dedi Nigor oyim, — quyilmaydiganga oʻxshaydi” (A. Qodiriy) jumlasida nutq odobi nuqtai nazaridan *erga bermoq* iborasi oʻrnida *egasiga topshirmoq* shaklidagi evfemizm qoʻllangan. Evfemizm ilmiy va rasmiy uslublarda keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Shomaqsudov A., Rasulov I., Qoʻngʻurov R., Rustamov H., Oʻzbek tili stilistikasi, T., 1983; Omonturdiyev A., Oʻzbek nutqining evfemik asoslari, T., 2000. Neʼmat Mahkamov.
Evfoniya

**Evfoniya** (yun. — yeirposha — ohangdorlik, ohangdoshlik) — nutqning ohangdorligini taʼminlovchi turli xil fonetik usullar, holatlar majmui; fonikanit tarkibiy qismlaridan. E. nutqning deyarli barcha turlari uchun xos. U nutqning talaffuzga oson, eshituvchiga yoqimli tuziladi. E. fikrning estetik goʻzalligini, musiqiyligini va emotsional taʼsirchanligini taʼminlaydi, sheʼriy ritmning izchilligini, poetik fikrning jarangdorligini ifodalaydi. Qofiya, alliteratsiya, assonans va tovush takrorlanishi E.ning usul va vositalari hisoblanadi.
Ega

**Ega** — gapning bosh boʻlaklaridan biri; gapni tashkil etishda muhim rol oʻynaydi. Ega fikrning kimga, nimaga qarashli ekanligini anglatadi, shu jihatdan kesim bilan oʻzaro yaqin bogʻlangan. Ega, odatda, kesim orqali, kesim esa ega orqali, bir-biriga nisbat berish bilan belgilanadi. Grammatik jihatdan ega boshqa boʻlaklarga nisbatan hokim vazifasida keladi (baʼzi ilmiy adabiyotlarda mutlaq hokim sifatida gapning kesimi koʻrsatiladi). Ega vazifasida kelgan soʻz egalik va koʻplik qoʻshimchalarini qabul qila oladi va bosh kelishlik shaklida qoʻllanadi. U koʻpincha ot, olmosh, otlashgan soʻz va soʻz birikmasi bilan ifodalanadi. Ega, asosan, kesimdan avval keladi; bunday soʻz tartibi eganing grammatik belgilaridan biridir. Baʼzan kesimdan keyin ishlatilishi ham mumkin; bu hodisa inversiya deyiladi. Ega baʼzan birgina soʻzdan, baʼzan esa bir necha soʻzdan, yaʼni sintaktik birlikdan iborat boʻladi. Masalan: 
:Tinchlik urushni yengadi.
:Ishlagan tishlar, ishlamagan kishnar'' (Maqol). 
:Otlarning otxonaga olib oʻtilmagani Ziyodillani taajjublantirdi (Hamid Gʻulom).

Ega gapda har doim biror soʻz yoki soʻzlar birikmasi bilan ifodalanishi shart emas. Baʼzi gaplarda ega tushib qolishi, yashirin boʻlishi mumkin. Eganing gapda qoʻllanishi yoki qoʻllanmasligi gapning mantiqiy mundarijasi, grammatik shakli va nutq uslubi bilan bevosita bogʻliq.

## Manbalar
Egamberdi Ollomurod oʻgʻli

**Egamberdi Ollomurod oʻgʻli** (1895 — hozirgi Xatirchi tumani Yonbosh qishloqi — 1970) — oʻzbek xalq dostonchisi; dehqonbaxshi oilasida tugʻilgan. Otasi Ollomurod baxshidan dostonchilik yoʻllarini oʻrgangan. Uning vafotidan keyin 22 yoshidan boshlab xalq orasida dostonchilik qila boshlagan. Oʻz qishlogʻida muqim yashagan Egamberdi Ollomurod oʻgʻlidan „Alpomish“, „Kuntugʻmish“, „Goʻroʻgʻlining tugʻilishi“, „Avazxon“ kabi dostonlar yozib olingan. Bu dostonlar Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Tilshunoslik va adabiyot intini folklor arxivida saqlanadi.
## Adabiyotlar
* Mirzayev T., „Alpomish“ dostonining oʻzbek variantlari, T., 1968.
Tursunboy Egamberdiyev

**Tursunboy Qurbonovich Egamberdiyev** (1940.2.1, Oʻrta Chirchiq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). ToshDUni tugatgan (1964). 1965-yildan Oʻrta Chirchiq tumanidagi 3maktabda, litseyinternatda fizika va astronomiya oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari, tuman xalq taʼlimi boʻlimi yetakchi mutaxassisi, 2001-yildan 1-maktabda fizika va astronomiya oʻqituvchisi.
Egar

**Egar** – 1) otulov (ot, eshak, xachir, bugʻu va boshqalar) ustiga uriladigan va minib oʻtirish hamda yuk tashish uchun moslashtirilgan qulay abzal. Odamlar hayvonlarni qoʻlga oʻrgatib, minib yuradigan davr (miloddan avvalgi 1-ming yillikning 2-yarmi) dan maʼlum. Egarning kundalik minib yurish, sport, harbiy (safda yurish), mashq yoki poyga uchun moʻljallangan turlari farqlanadi. Bundan tashqari, har bir xalq oʻz yashash shartsharoitidan kelib chiqib oʻziga xos egar turlarini yaratgan, mas, oʻzbek, qirgʻiz, qozoq, turkman, rus va boshqalar xalqlar ishlatadigan egarlar, asosan, tuzilishi va bezagi bilan bir-biridan bir oz farq qiladi, lekin umumiy tuzilishi bir-biriga oʻxshaydi. Oʻzbekistonda ham egarchilik qadimdan rivojlangan. Shuning uchun egarning tuzilishiga xos atamalar paydo boʻlgan: suyanchiq, oʻrindiq, doʻgʻa, qopqoq, qanot, terlik, ayl, uzangi va uzangibogʻ va boshqalar Yuk tashishga moʻljallangan egarlarda yukni mahkam bogʻlash moslamalari ham boʻladi. egar pishiq yogʻoch (tol, oʻrik, behi, yongʻoq, chinor, archa va boshqalar) dan yasaladi, sadaf, suyak, temir va tasmalar bilan bezatiladi. Otulovni minganda egar ustiga yumshoq toʻshama (mas, gilamcha) tashlab olinadi. Egarning oʻrindigʻi taglik va charm qoplangan yostiqdan iborat. Egarning ikki tomoniga osiltirib yopiladigan qismi „tebengi“ deb ataladi va uzangi bandining oyoqni sidirishidan saqlab turadi. Egar qoʻshimcha moslamalari (ayl, uzangi, uzangibogʻ va boshqalar) bilan birga Egar jabduq deb ataladi.

Egar-jabduq bilan shugʻullanish kasbi egarchilik deb ataladi. Egarchilik hunarmandchilikning qadimiy turlaridan biri. U asosan yirik shaharlarda rivojlangan. Milodiy 5-asrdan boshlab egar hunar darajasiga koʻtarilgan va asta-sekin takomillashtirib borilgan. Oʻzbekistonda ham egarchilik qadimiy hunarmandchilik kasbi hisoblanadi. Egar jabduq oddiy kustar usulda maxsus doʻkonlarda yasalgan. Ustalar, asosan, tesha, bolta, randa, arra, iskana va b;asbobqurollardan foydalanishgan. Oʻzbekistonda otulovning ahamiyati hozir ham kattaligi tufayli egarchilik hunarmandchilikning bir sohasi hisoblanadi. Egarchilik bilan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida shugʻullaniladi, lekin Buxoro, Samarqand viloyatlari va Fargona vodiysida kengroq tarqalgan. Ayrim ustalar egarchilikni sanʼat darajasiga koʻtargan. Egar ustiga charm qoplash, bezaklariga suyaklar qadash rasm boʻlgan. Egar ustiga tashlab olinadigan xaltaxurjun charmdan tikilib, mis sim va xalqalar bilan bezatiladi; 2) turli mashinalar (velosiped, mototsikl, traktor va boshqalar) ning haydovchi oʻtiradigan joyi (oʻrindiq).

Hozirda eng mashhur va eng takomillashgan egar ot egardir, chunki u dastlabki egarlardan ikki tomonlama farq qilmoqda 

1 SIFAT - zamonaviy texnologiyalar yordamida egar sifati koʻtarilgan 

2 NARX -qadimgi egarlar 100 kg goʻshtga ayriboshlangan. Hozirda narx ancha boshqacha.
Egat

**Egat** — plug, kultivator va boshqalar tuproqqa ishlov berish qurollari vositasida ochilgan toʻgʻri, uzun ariqcha; joʻyakning bir turi. Egat ekinlarni bir tekisda va qondirib sugʻorish uchun ochiladi. Sugʻoriladigan dehqonchilik rayonlarida ayrim ekinlarni (masalan, gʻoʻza) ekish egat ochish bilan bir vaqtda olib boriladi. Egat haddan tashqari nam joylarda ortiqcha suvni dalalardan chiqarib yuborish uchun ham xizmat qiladi. Pushtasi turli kenglikdagi egatlar, asosan, tekis yerlarda gʻoʻza, kartoshka, makkajoʻxori, kanop, sabzavotlar va boshqalar qatorlab ekiladigan ekinlar uchun chuqurligi 20—25 sm, uzunligi paykal nishabiga qarab olinadi.
Egat olib sugʻorish

**Egat olib sugʻorish** - sugʻorish usullaridan biri. Suv har bir egat boʻylab yoki egat oralab oqiziladi. Ekinlarni bir meʼyorda (zaxlatib) va qondirib sugʻorishni, suvni tejamli sarflashni taʼminlaydi. Asosan, chopiq qilinadigan ekinlar (gʻoʻza, sabzavot, makkajoʻxori va boshqalar), shuningdek, bogʻ va tokzorlar shu usulda sugʻoriladi.
Egey

**Egey** — yunon mifologiyasida Afina podshosi. Uning oʻgʻli Tesey Minotavr (yarim buqa, yarim inson shaklidagi maxluq)ni oʻldirib, shu bilan Afinani podsho Minosga toʻlaydigan sharmandali tovondan xalos qilish maqsadida Krit o.ga yoʻl olgan. Egeyning u bilan kelishuviga koʻra, Minotavr bilan boʻladigan jangda Tesey gʻolib chiqsa, uning kemasidagi qora yelkanlar oq yelkanlarga almashtirilishi lozim boʻlgan. Biroq Tesey Minotavr ustidan gʻolib chiqqach, yelkanlarni almashtirishni yodidan chiqarib qoʻygan; Egey qora yelkanli kemani koʻrgach, qirgʻoqsagi qoyadan oʻzini dengizga tashlagan. Shundan beri dengiz Egey dengizi deb nom olgan (yunonlar dengiz nomini shunday izohlab kelishgan).
Egalik huquqi

**Egalik huquqi** — mulk huquqiga tegishli tushuncha; mulkni qoʻlda (yaʼni, mulkning bevosita mulkdorni oʻzida boʻlishi) yoki biron joyda (mas, bankda, lombardda) saqlab turish bilan izohlanadi. Mulkdorlik, mulk huquqi mulkka egalik qilish huquqidan boshlanadi. Bunday huquq, avvalo, mulkdorga tegishli boʻladi. Ammo mulkni egallash huquqi qonun yoki shartnomaga asosan boshqa shaxsda ham boʻlishi mumkin. Mas, mulk shartnoma boʻyicha ijaraga qoʻyilishida, vaqtincha tekin foydalanish uchun topshirilishida, garovga qoʻyilishida yoki maʼmuriy dalolatnomalarga binoan vaqtincha saqlash uchun biron tashkilot yoki fuqaroga oʻtkazilishida mulkka Egalik huquqi mulk egasi hisoblanmagan shaxsda boʻladi.
Egey dengizi

**Egey dengizi** — Oʻrta dengiz havzasidagi yarim berk dengiz. Bolqon va Kichik Osiyo yarim orollari va Krit o. oraligʻida. Gretsiya va Turkiya qirgʻoqlarini yuvib turadi. Dardanell boʻgʻozi orqaly Marmar dengizi bilan tutash. Maydoni 191 ming km². Eng chuqur joyi 2561 m. Orol koʻp, yiriklari: Shimoliy va Janubiy Sporadalar, Kiklad o.lari va boshqalar Suvining temperaturasi yuza qatlamida qishda 11 — 16°, yozda 22— 25°. Shoʻrligi 37—38°/O0. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (1 m gacha). Baliq ovlanadi. Asosiy portlari: Pirey, Saloniki (Gretsiya), Izmir (Turkiya).
Egilish

**Egilish** — tashqi kuchlar taʼsirida yoki temperatura oʻzgarishi tufayli materiallar yoki buyumlar (balka, toʻsin, xari, qobiq va boshqalar) ning oʻqi yoki oʻrta sirti egrilanishi; deformatsiya turi. Materiallar qarshiligi fani nuqgai nazaridan binokorliqda toʻsin va plitalar, mashinasozlikda val va shesternya tishlari, temir yoʻl vagonlarining oʻqlari ham balka deb qaraladi. Balkalar tashqi kuchlar taʼsirida egiladi (rasm, 1). Agar tashqi quchlar balkaning simmetriya tekisliklari boʻyicha taʼsir etsa, oddiy yoki tekis egilish deb, kuchlar boshqa tekisliklar boʻyicha yoʻnalsa, murakkab egilish deb ataladi. Balka egilganida choʻziluvchi qatlam tolalari oʻzgarishsiz qoladi. Binobarin, neytral qatlamdan pastda choʻzilish, yuqorida siqilish kuchlanishlari vujudga keladi; neytral qatlamning oʻzida quchlanishlar nolga teng boʻladi (rasm, 2). Rasmdan koʻrinib turibdiki, normal kuchlanishlar o ning qiymati neytral oʻqda nolga teng boʻlib, undan uzoqlashgan sari orta boradi. Demak normal kuchlanishlarning eng katta qiymatlari balka koʻndalang kesimining neytral oʻqsan eng uzoqda joylashgan tolalarida hosil boʻladi. Qoʻshtavr shaklidagi kesimlar shu sababdan kelib chiqqan.

Murakkab egilishning xususiy holi hisoblangan qiyshiq egilish ham mavjud. Egiladigan element (masalan, balka) ning koʻndalang kesimidagi taʼsir etuvchi kuchlarga qarab, sof (faqat eguvchi momentlar boʻlganda) va koʻndalang (koʻndalang kuchlar ham boʻlganda) Elar farqlanadi. Muhandislik hisoblarida boʻylamakoʻndalang egilishlar ham hisobga olinadi.

 

  Bu boʻlmaydi sen undan koʻra boshqa yoʻlini top. Meni tushinding degan umiddaman..
Egirin

**Egirin** (islandlar dengiz xudosi Egir nomidan) — piroksenlar guruhiga mansub jins hosil qiluvchi mineral. Kimyoviy tarkibi g4aGʻe[81206]; Kristallari prizmatik, yirik, baʼzan yupqa va ignasimon; yakka yoki shuʼlasimon tolatola agregatlar hosil qiladi. Rangi yashildan qoramtiryashilgacha, baʼzan rangsiz. Shishadek yaltiroq. Qattiqligi 6—6,5, zichligi 3,5—3,6 g/sm3. E. ishqorli jinslar va ular bilan bogʻliq pegmatitlar hamda ishqorli metasomatoz zonalari uchun xos. Agpaitli nefelinlisiyenitlarda nefelin, ortoklaz, evdialit, apatit va boshqalar; ishqorli granitlarda albit, ribekitarfvedsonit, sirkon; ishqorli metasomatoz zonalarida albit, gematit, piroxlorlar bilan birga uchraydi. Oʻzgaranda xlorit, gematit, limonitga aylanadi. Qurilishda bezak toshi sifatida foydalaniladi. 

## Manbalar
Egov

**Egov** — qattiq (temir, yogʻoch, plastmassa va boshqalar) buyumlar sirtidan yupqa qatlamda qirindi olish, tekislash, silliqlash uchun moʻljallangan koʻp tishli (tigʻli) chilangarlik quroli; ish sirtlari (yuzi yoki yonlari) ga kesuvchi tishlar kertilgan asbob. Dastlabki egovlar temir davrida paydo boʻlgan. Mustahkam poʻlatdan yasaladi. Egov ish qismi va quyruq qismidan iborat. Quyruq qismiga dasta oʻrnatiladi. Vazifasiga qarab, umumiy ishlarga moʻljallangan, maxsus mashina egovlari va boshqalar turlarga boʻlinadi.

Umumiy ishlarga moʻljallangan egovlarning oʻtkir uchli yassi, toʻmtoq uchli yassi, kvadrat, uchburchak, dumaloq, yarim dumaloq, rombsimon, arrasimon xillari bor. Maxsus ishlarga moʻljallangan egovlarga novsimon, ovalsimon egovlar kiradi. Mashina egovlari egovlash stanoklari va mashinalarida ishlatiladi. Bularga bor, disk, sterjenli, plastinkasimon egovlar kiradi. Ulardan aylanma yoki ilgarilamaqaytma harakatlanuvchi stanoklarga oʻrnatilib foydalaniladi. Tishlari soniga qarab, dagʻal, mayda tishli va mayin egovlar farqpanadi. Dagʻal (1 sm da 4,5 —12 ta), mayda tishli (13 — 26), mayin (42 — 80) egovlar boʻladi. Dagʻal egovlar buyumlarga dastlabki ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday egovlar bilan sirtlarga 0,1 — 0,2&nbsp;mm aniqlikkacha ishlov beriladi. Mayda tishli egov toza ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday egovlar bilan 0,02 — 0,05&nbsp;mm aniqdikkacha ishlov beriladi. Mayin egovlar buyumlarni pardozlash va oʻlchamiga yetkazish uchun ishlatiladi. Ular bilan sirtlarga 0,001&nbsp;mm aniqpikkacha ishlov berish mumkin.
Egoizm

**Egoizm** (lotincha: — men) — bu inson harakatlarini o‘z manfaatlari yoki "o‘zini" (ego) asosiy sabab va maqsad sifatida ko‘radigan falsafa.  Bu turdagi odamlarni esa **egoist** deb atashadi. Ular oʻz foydasi, manfaatini koʻzlovchi xatti-harakat, oʻz manfaatini boshqa kishilar manfaatidan ustun qoʻyishadi. 

Egoizmning turli nazariyalari har xil g‘oyalarni o‘z ichiga oladi va odatda tavsiflovchi (deskriptiv) yoki normativ shakllarga bo‘linadi.

Egoizmning aksi — altruizm.

## Yana qarang
* Xudbinlik.

## Manbalar

## Havolalar

## Manba
Evristika

**Evristika** (yun. peshtzko — izlayman, topaman) — 1) masala yechishning maxsus usullari (evristik usullar). Masalani aniq matematik modellarga tayanib va anʼanaviy usullardan foydalanib yechishning aksi. Evristik usullardan foydalanish masalani yechish vaqtini ancha qisqartiradi. Bunday usulda olingan yechim eng toʻgʻri yechim hisoblanmaydi, balki mumkin boʻlgan yechimlardan biri boʻladi. Koʻpincha, E. yordamida qoʻyilgan maqsadga erishib boʻlmaydi. Baʼzan psixologik va kibernetik adabiyotda evristik usullarga masalalar yechishning induktiv usullari sifatida tushuniladi; 2) EHM (kompyuter) uchun dasturlar tuzish usuli (evristik dasturlash). Agar oddiy dasturlar tuzish usulida dasturchi masalani yechishning tayyor matematika usulini EHM ga "tushunarli" shaklga kodlasa, evristik dasturlashda u masalani yechishning intuitiv (his qilib) tushuniladigan usulini shakllantirishga intiladi. Bu usul ham oldinga qoʻyilgan vazifani mutlaq hal qilishga imkon bermaydi; 3) mahsuldor ijodiy fikrlash (tafakkur) jarayonini tashkil qilish (evristik faoliyat); 4) evristik faoliyatni oʻrganadigan predmet; fikrlash haqidagi fanning maxsus boʻlimi. Fan sifatida psixologiya, sunʼiy intellekt nazariyasi, strukturaviy lingvistika, axborotlar nazariyasi predmetlarining omixtasi sifatida rivojlanadi; 5) maxsus oʻqitish usuli (Suqrot suhbatlari) yoki muammolarni koʻplashib hal qilish. Bunda taʼlim olayotgan kishilarga yoʻnaltiruvchi qoʻshimcha savollar va misollar beriladi. Murakkab muammolarni koʻplashib hal qilishda gʻoya muallifiga ishtirokchilar yoʻnaltiruvchi savollar, misollar, aks misollar berishadi.
Egotsentrizm

**Egotsentrizm** (lot. ego — men va — markaz) — shaxsning oʻz qiziqish doirasiga bogʻlanib qolishi, boshqa odamlar va narsalarga nisbatan oʻzining dastlabki bilishiga oid qarashi yoki fikrini oʻzgartira olmasligi, hatto oʻz tajribasiga qarama-qarshi axborotlarga moslasha bilmasligidan iborat, xislati. Egotsentrizm negizida insonning oʻz nuqtai nazariga qarama-qarshi qarashlar mavjud boʻlishi mumkinligini tan olmasligi, tushuna bilmasligi hodisasi yotadi. Shaxsda oʻziga haddan ziyod ishonish ustuvorligi tufayli u boshqalarning ruhiy holatlari, baholash tizimini oʻziniki bilan aynan bir xil deb tasavvur qiladi. Egotsentrizmni oldini olish uchun shaxsda tadrijiy ravishda "oʻzlik" markazidan "bizlik" "umumiylik" xattiharakatiga oʻtish qobiliyatini rivojlantirish (detsentratsiya)ni yoʻlga qoʻyish joiz. Yakka shaxs jamoa, millat, jamiyat bilan hamkorlik qilgandagina komil insonga aylanishi hamda koʻpchilik fikri va izmiga tushishi yuksak naf keltirishini uqtirish lozim. Turmushning barcha sohalarida faol ishtirok etish orqaligina egotsentrizmdan xalos boʻlish mumkin. Egotsentrizm ilk bolalikdan yaqqol koʻzga tashlanadi, lekin 12—14 yoshlarda bu holat yanada kuchayadi, hatto keksalik davrida ham davom etadi. Tadqiqotlarda egotsentrizmning bir necha turlari oʻrganilgan: a) bilishga oid egotsentrizm shaxsning idrok va tafakkur jarayonlarida namoyon boʻladi; b) xulq-atvor egotsentrizmi odamlarning xattiharakati, xulqi va qiligʻini idrok etishdagi noqobillikda ifodalanadi; v) muomala egotsentrizmi inson tomonidan axborotni oʻzgalarga uzatishda yuzaga keladi, boshqalar qoʻllagan tushunchalar, maʼlumotlar va fikrlash mantigʻiga mensimay munosabatda boʻlishida aks etadi. Shaxslararo munosabatga kirishish, ishbilarmonlik oʻyinlari bilan shugʻullanish orqali insonda egotsentrizmning kamayishi kuzatiladi.
Egrilik

**Egrilik** — (matematikada) egri chiziq (sirt) ning biror M nuqta atrofida toʻgʻri chiziq (tekislik) dan ogʻishini ifodalovchi kattalik. Egrilik tushunchasi tabiati kengroq obʼyektlarga umumlashtiriladi.