open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sulaymon qalʼa

**Sulaymon qal’a** (yoki *Hazorasp qalʼasi*, *Hazorasp shahri qalʼa devori*) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Hazorasp tumanidagi eng qadimiy qal’alardan biri. Miloddan avvalgi IV–II asrlarga oid boʻlgan qalʼa bugungi kunda „Sulaymon qalʼa“ mahallasida joylashgan.

Sulaymon qalʼa Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
## Tarixi
Qalʼa Hazorasp tumanida joylashgan boʻlib, milodiy V asrda yashab hukmronlik qilgan shaxsning qarorgohi boʻlganligi ham aytiladi. Qal’a devorlari hozirgi kungacha saqlanib qolgan boʻlib, uning xavfsizligini taʼminlash maqsadida qalʼa devorlarining osti koʻl bilan oʻrab olingan. Mahalliy xalq bu koʻlga „Oydin koʻli“ deb nom bergan. Koʻlning oʻziga xos jihati uning doimiy ravishda chuchuk suv bilan taʼminlanib turilganidadir. Tarixiy manbalarga keltirilishicha, bir vaqtlar koʻl ostida yer osti yoʻli mavjud boʻlgan. Qal’aning eng yuqori qismida joylashgan tepalikdan astronomik kuzatuvlar olib borish maqsadida foydalanilgan.

„Tarixi Jahongoʻsha“ asarining muallifi boʻlgan Juvayniy: „Gʻaznaviylar davlati hukmdori Sulton Mahmud oʻzining Xorazmga qilgan uchinchi yurishi vaqtida mustahkam Hazorasp qalʼasini ikki oylik ogʻir qamaldan keyingina boʻysundirgan“,— deb yozadi.
### Qaysi davrga oidligi va nomlanishi bilan bogʻliq bahslar
Olimlar tomonidan olib borilgan arxeologik tadqiqotlarning birortasida qalʼaning yoshi boʻyicha aniq xulosaga kelinishi uchun asos boʻla oladigan dalil yoʻq. Shunday boʻlsa-da, zardushtiylik dinining ilk muqaddas olovi boʻlgan „Aturaspend“ yoqilgan qalʼaning taxminiy yoshi ― 3000 yilga yaqin degan qarashlar mavjud. Hazorasp qalʼasining qurilishi borasida bir qator afsona va rivoyatlar ham bizgacha yetib kelgan boʻlib, ulardan biriga koʻra qalʼaning dastlabki tarixi yahudiylar davlatining toʻrtinchi hukmdori ― Solomon (Sulaymon) nomi bilan aloqador.
## Manbalar
Ichan-Qalʼaning shahar istehkomlari

**[[Ichan qalʼa|Ichan qal’a]]** istehkomlari orasida yaxshi saqlanib qolgan shahar devori va Xivaning tarixiy eski shaharchasi Ichan qal’aga Ota darvoza, Bogʻcha darvoza, Polvon darvoza va Toshdarvoza kabi toʻrtta shahar darvozasi orqali kiriladi. Butun eski shahar singari, u UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
## Tuzilishi
Eski shahar Ichan qal’a taxminan 650 metr shimoldan janubga va 400 metr sharqdan gʻarbga toʻgʻri keladigan toʻrtburchak maydonga ega. Bu umumiy uzunligi taxminan 2200 metr boʻlgan loy devori bilan deyarli toʻliq oʻralgan. Loy devor balandligi 7 dan 8 metrgacha. Ichkarida shaharni himoyalash uchun himoya devori bor. Ushbu toʻsiq himoyachilarga raqiblarni toʻsib qoʻyishga yordam berdi.

Toʻrt asosiy yoʻnalishdagi toʻrtta shahar darvozalaridan ichkariga kiritilgan. Ota darvozasi gʻarbga, darhol Konya Ark qal’asi yonida qurilgan boʻlib, u ham shahar istehkomlari qatoriga kiritilgan. Shimolda Urganch shahriga qarab Bogʻcha darvozasi joylashgan. Polvon darvoza sharqiy darvoza boʻlib, Hazorasp va Amudaryoga olib boradigan yoʻlni mustahkamlaydi. Toshdarvozaning janubiy darvozasi Qoraqum sahrosiga olib boradi.

Xiva shahar devorlari bosqinchilar tomonidan bir necha bor bosib olindi. Birinchi voqea XIII asr oʻrtalarida Nodirshoh tomonidan shaharni bosib olishi boʻlgan. XIX asrning birinchi yarmida Xon Alla Kuli (hukmronligi 1825 —1842-yillar) shahar markazini Polvon-Darvoza yaqinidagi eski shaharning sharqiy tomoniga koʻchirdi. U yerda boshqa narsalar qatorida Olloqulixon madrasasini qurdirgan. Ushbu qurilish shahar devorining bir qismini vayron qilishni talab qildi. Bundan tashqari, karvonsaroy va Tim savdogarlar oʻtish joyi, madrasaning vaqti ham shu asnoda qurilgan.

Ikkinchi devor Ota darvozasining gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, shahar istehkomlari ikki shimoliy va janubiy yarmiga boʻlingan. Shimolda Konya arkidan Alla Kulis karvonsaroyining shimolgacha boʻlgan qismigacha boʻlgan ziyoratchilar jangovar qal’aga bemalol kira oladilar. Zina Bogʻcha darvozaning shimoliy darvozasidan gʻarbiy tomonda joylashgan. Bir qancha joylarda shahar devori ichkarisida qabristonlar qurilgan.
## Adabiyotlar
Tim (Xiva)

**Tim** – Oʻzbekiston vohasi Xiva Ichan Qalʼa shahrining tarixiy shaharchasidagi savdogar yoki doʻkon arkadasi. Eski shahardagi barcha tarixiy binolar singari, Tim ham YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Bino haqida maʼlumot
Tim XIX asrning birinchi yarmida qurilgan. 1830 – 1840 yillarda Xiva xoni Olloqulixon shahar markazini eski shaharning sharqiy tomonidagi shahar darvozasi Polvon darvozaga koʻchirgan. Shu bilan birga, u yerda katta Olloqulixon madrasasini qurdirgan. Yangi madrasadan vaqf sifatida sugʻoriladigan yerlardan tashqari karvonsaroy, madrasa va karvonsaroy oraligʻida qurilgan timdan ham foyda olingan.

Olloqulixon madrasasini, karvonsaroyni va Tim savdogarlar oʻtish joyini qurish uchun Ichan Qal’aning mavjud shahar istehkomlarini buzib tashlash kerak boʻlgan. Tim ikkita dumaloq minora va sharq tomon ochiladigan oʻzining darvozasiga ega boʻlgan. Timning uzunligi taxminan 75 metrni tashkil qiladi va turli oʻlchamdagi oʻn toʻrtta tosh gumbazga ega. Tim hali ham savdo qilish uchun ishlatiladi.

## Adabiyotlar
Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi

**Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi** yoki **Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati** – Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy va Amudaryo tumanlarida, aniqrogʻi Amudaryo quyi oqimining shimoliy qismida, Orol dengizining sobiq sohili janubi-sharqida joylashgan biosfera qoʻriqxonasi.

Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi dastlab 1971-yilda Amudaryo tekisligida 5929 gektar maydonga ega boʻlgan Baday-Toʻqay qoʻriqxonasi sifatida tashkil etilgan. 2011-yilda qoʻshimcha hududlar bilan qoʻriqxona negizida 68717,8 gektar maydonga ega boʻlgan Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi tuzilgan, shundan qoʻriqlanadigan hudud 11568,3 gektarni tashkil etadi. Qoʻriqxonaning maqsadi Amudaryo deltasidagi toʻqay oʻrmonlarini muhofaza qilish, ilmiy tadqiqotlar olib borish, madaniy qadriyatlarni muhofaza qilish, hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish hisoblanadi. Qoʻriqxona hududida 167 turdagi yuksak oʻsimliklar (turanga, fors sarsabili), 20 dan ortiq baliq (katta va kichik Amudaryo kurakburuni), sudralib yuruvchilarning 13 turi, qushlarning 91 turi (Xiva qirgʻovuli), mayda sutemizuvchilarning 58 turi (yovvoyi choʻchqa, quyon, dasht mushugi) yashaydi. 1976-yilda qoʻriqxonaning birinchi direktori V. P. Lima boshchiligida Buxoro xongullarini hududga qayta moslashtirish ishlari boshlandi va hozirda qoʻriqxonada dunyodagi eng koʻp Buxoro xongullari populyatsiyasi yashaydi. Suv yetishmasligi, Buxoro xongullari uchun hudud yoʻqligi va yaqin atrofdagi sement zavodi havoni ifloslantiruvchi manba boʻlganligi sababli qoʻriqxona jiddiy ekologik muammolarga duch kelmoqda. Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi Xalqaro Tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (XTMQ)ning Qizil roʻyxatiga va Oʻzbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan. 2021-yilda UNESCO Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasini Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari tarmogʻiga kiritgan. Oʻzbekistonda bu tarmoqqa kiritilgan ikkinchi qoʻriqxona hisoblanadi (birinchi qoʻriqxona Chatqol biosfera qoʻriqxonasi boʻlib, 1978-yilda Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari tarmogʻiga kiritilgan). UNESCOning Quyi Amudaryo davlat biosfera qoʻriqxonasi boʻyicha qarori 2021-yil 13—17-sentyabr kunlari Abuja shahrida (Nigeriya) boʻlib oʻtgan „Inson va biosfera dasturi“ Xalqaro muvofiqlashtiruvchi kengashining 33-sessiyasi davomida qabul qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Armani

**Giorgio Armani S.p. A** (), odatda **Armani** nomi bilan tanilgan – Giorgio Armani tomonidan Milanda asos solingan Italiyan hashamatli modalar uyi boʻlib, u yuqori moda, tayyor kiyim, charm buyumlar, poyabzal, aksessuarlar va uy interyerlarini loyihalash, ishlab chiqarish va tarqatish va chakana savdo bilan shugʻullanadi. Armani oʻz nomi va brendini Luxottica-ga koʻzoynak uchun litsenziya beradi, L'Oréal parfyumeriya va kosmetika uchun, va soatlar va zargarlik buyumlari uchun fotoalbom. Bu Italiyaning Gucci va Prada keyin uchinchi yirik moda guruhi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Setepozzi jangi

Genuya va Vizantiyaliklar 1261-yilda Nimfey shartnomasi tuzgandan beri Venetsiyaga qarshi ittifoq tuzgan boʻlsa, ham Genuya 1256-yilda davom etayotgan Venetsiyaga qarshi Avliyo Sabas urushida ishtirok etdi. 1263-yilda Vizantiyaning Monemvaziya qal'asiga suzib ketayotgan 48 ta kemadan iborat, Genuya floti 32 ta kemadan iborat Venetsiyaliklarning flotiga duch keldi. Genuyaliklar hujum qilishga qaror qilishdi. Lekin Genuya flotining to'rtta admiralidan faqat ikkitasi va uning 14 ta kemasi qatnashdi. Venetsiyaliklar tomonidan osonlikcha yo'q qilindi, ular to'rtta kemani egallab olishdi va qurbonlar soni ko'p edi.
Scopus

**Scopus** – bu 2004-yilda Elsevier akademik nashriyoti tomonidan taqdim etilgan veb-sayt. Scopusga kirish institutsional obuna orqali taqdim etiladi. 2020-yil yanvar holatiga koʻra Scopus  dan ortiq nashrlar, 9,8 milliondan ortiq konferensiya maqolalari va 44 million patentdan 77,8 millionga yaqin nashrlarni indekslagan.

Scopus foydalanuvchilari oʻziga kerakli maʼlumotlarni kalit soʻz, ibora, maqola nomi yoki jurnal sarlavhasi boʻyicha qidirishlari mumkin. Tizim tomonidan yaratilgan natijalar nashr etilgan yil, mavzu, mansublik va hujjat turi boʻyicha filtrlanadi. Maʼlumotlarni kuzatish, tahlil qilish va vizualizatsiya vositalari ham maʼlumotlar bazasiga kiritilgan.

Scopus tarkibiga kiritilgan barcha davriy nashrlar *Kontent maslahat kengashi* tomonidan koʻrib chiqiladi (). Shu bilan birga, nashriyotlar oʻz nashrlarining yuqori sifatini saqlab qolishlari lozim – ular Hirsch indeksi, CiteScore,  (SJR), Source Normalized Impact per Paper (SNIP) minimal talab qilinadigan koʻrsatkichlariga muvofiqligini taʼminlash uchun har yili tekshirib boriladi.
## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Manbalar
Shoh-i Mashhad

**Shoh-e Mashhad** Afgʻonistonning Bodgʻis viloyatida joylashgan, 12-asrda Gʻurid madrasasi deb nomlangan vayron boʻlgan maktabning qolgan qoldiqlaridir. U Murgʻob daryosining chap sohilida joylashgan. Aytishlaricha, bino nomaʼlum ayol tomonidan jamoatchlikka sovgʻa tariqasida bunyod etilgan. Biroq, maktab binosining meʼmorchiligi uning Gʻuridlar sulolasiga xosligini namoyish etadi.

Bino 44,0 × 44,2 metr kvadratlik pishgan gʻishtdan qurilgan. 1970-yillarga qadar binoning janubiy tomonidagi katta qismi saqlanib qolgan, bu qism meʼmoriy bezaklar va yozuvlar bilan bezatilgan. Bino hududidan ayvon va har biri gumbaz bilan qoplangan ikki xona qoldiqlari ham topilgan.

Binoning shimoliy yon devorlari ichki hovli atrofida aylantirilib qurilgan ayvondan olingan. Lekin buni isbotlash uchun hududda qazish ishlari olib borilmagan.

Fasad turli bezaklarga ega oʻyma naqshli terrakota relyefi bilan bezatilgan. Bu yerda jami 15 ta bitikni hujjatlashtirish mumkin boʻlib, ulardan oʻntasi kufiy uslubida, uchtasi nasx uslubida va ikkitasi *[[Suls|zulus]]* uslubida tasvirlangan.

Sovet Ittifoqining Afgʻonistonga urushi vaqtida 1980-yillarning oʻrtalariga oid boʻlgan qoldiqlar butunlay yoʻq qilingan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* Maykl J. Kasimir, Bernt Gleyzer: *SHah-i Mashhad: Yaqinda ochilgan Gurid viloyati madrasasi, Sargiston (Afgʻoniston)* . In: *Sharq va Gʻarb*, 1971 yil 21 mart-iyun, bet. JSTOR moddasining 53–68-bandlari

## Havolalar

* Shoh-i Mashhad madrasasi
* Shoh-i Mashhad madrasasi auf Archnet 

## Dalillar
* Mayor CE Yate: *Shimoliy Afgʻoniston.* Cambridge olimlari nashriyoti, Newcastle upon Tyne 2003, p. XII
Julfalar masjidi

**Julfalar masjidi** () – Ozarbayjonning Qorabogʻ viloyati Shusha shahridagi poytaxt shahar Bokudan 350 km janubi-gʻarbda joylashgan masjid.

## Tarixi
Julfalar masjidi Shusha shahri Julfalar mahallasining Üzeyir Hacıbəyov va S. Asgarov koʻchalari chorrahasida joylashgan. Shushada umumiy 17 ta mahalla joylashgan boʻlib, Julfalar mahallasi shaharning 9-quyi mahallalaridan biri hisoblanadi. Julfalar masjidi XIX asr oxiriga kelib Shusha shahrida faoliyat koʻrsatgan 17 masjiddan biri boʻlgan. Bino Yuxari Govhar Ogʻa masjidi va Ashagi Govhar Ogʻa masjidi bilan bir qatorda Shushaning eng ahamiyatga molik yodgorliklaridan biri hisoblangan. Julfalar masjidi jomeʼ masjidining minoralari boʻlmagan, tashqi koʻrinishi Chuxur mahallasi masjidi hamda Hoji Yusifli masjidlari kabi toʻrtburchak koʻrinishda qurilgan boʻlsa-da, ichki koʻrinishi Islom dini meʼmorchiligiga toʻliq mos kelgan.

## Yana qarang

* Yuxari Govhar ogʻa masjidi
* Ashagi Govhar Ogʻa masjidi
* Soatli masjidi
* Seyidli masjidi
* Xoja Marjonli masjidi
* Guyulug masjidi
* Taza Mahalla masjidi

## Havolalar
Qorabogʻ yodgorliklari 

## Manbalar
Abdulloh ibn Umar masjidi

**Abdulloh ibn Umar masjidi** – Kirmonshoh viloyatidagi tarixiy masjidlardan biri. Dalahu tumanida joylashgan.
## Manbalar
Xidir masjidi

**Xidir masjidi** (; ) – XIV asrga oid tarixiy masjid. Ushbu yodgorlik Icheri-sheherning bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahri Muslim Magomayev koʻchasida joylashgan. Bino Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-son qarori bilan milliy meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

## Tarixi
Xidir masjidi 1301-yilda koʻplab zinali koʻchalardan birida qurilgan. Koʻchaning bunday tuzilishi oʻz navbatida masjidning meʼmoriy joylashuviga ham taʼsir koʻrsatgan.

1988-yilda masjid gumbazining pastki qavatida arxeologik qazishma ishlari, shuningdek, bino portalida restavratsiya ishlari olib borilgan. Masjid zardushtiylik ibodatxonasi negizida bunyod etilgan.

## Arxitekturaviy xususiyatlari
Xidir masjidi interyeri, kompozitsiyasi hamda toshdan yasalgan qismlariga yorqin oʻymakorlik naqshlari bilan ishlov berilgan. Oʻzgacha badiiy ishlov berilgan mehrob hamda zal ham qiziqarli koʻrinishga ega ekanligi bilan ahamiyatga ega. Masjidning janubiy jabhasida toʻgʻri profilli derazalar oʻrnatilgan. Shuningdek, binoning quyi profilli qismi boʻylab ishlov berishda qoʻllangan usullar sharq meʼmorchilik sanʼati namunalarini oʻzida mujassam etgan.

## Galereya

Fayl:Xıdır məscidi (1).JPG
Fayl:Xıdır məscidi (4).JPG
Fayl:Xıdır məscidi (iyul 2016)-4.jpg
Fayl:Xıdır məscidinin ikinci mərtəbəsi.JPG
Fayl:Xıdır məscidinin ikinci mərtəbəsinin yan tərəfi.JPG
Fayl:Xıdır məscidinin məlumat lövhəsi.jpg
Fayl:Xıdır məscidinin yan qapısı.JPG
Fayl:Xıdır məscidinin zirzəmisi.JPG

## Yana qarang

* Icheri-shahar

## Manbalar
Koʻcharli masjidi

**Koʻcharli masjidi** () – 1992-yil 8-mayda Shusha bosib olinganidan buyon arman qoʻshinlari nazorati ostida boʻlgan Boku shahridan 350 km uzqolikda joylashgan Qorabogʻ viloyati Shusha shahrida joylashgan masjid. 
## Tavsifi
Ko'charli masjidi Shusha shahrining Koʻcharli mahallasi Qora yanvar koʻchasida joylashgan edi. Shaharda umumiy 17 ta mahalla joylashgan boʻlib, Koʻcharli mahallasi Shushaning 9-quyi mahallasi boʻlgan. Shuningdek, ushbu masjid XIX asr oxirlarida Shushada faoliyat koʻrsatgan oʻn yettita masjiddan biri boʻlgan. Masjid Shusha davlat tarixiy meʼmoriy qoʻriqxonasining Jahon merosi roʻyxatida kiritilgan edi.

## Yana qarang

* Yuxari Govhar ogʻa masjidi
* Ashagi Govhar Ogʻa masjidi
* Soatli masjidi
* Seyidli masjidi
* Xoja Marjonli masjidi
* Guyulug masjidi
* Taza Mahalla masjidi
* Mamayi masjidi

## Havolalar
* Qorabogʻ yodgorliklari

## Manbalar
Sayyid Yahyo Murtuza masjidi

**Sayyid Yahyo Murtuza masjidi** (; ) yoki **Hazrat Ali masjidi** (; ) – XVII asrga oid tarixiy masjid. Bino Icheri-sheherning bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahri Asaf Zeynalli koʻchasida joylashgan. Masjid Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-son qarori bilan milliy meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

## Tarixi
Oʻrta asr karvon savdo yoʻlida joylashgan Sayyid Yahyo Murtuza masjidi XVII asr boshlarida qurilgan. Ushbu yodgorlik oʻz davrining eng nufuzli shaxslaridan biri boʻlgan Sayyid Yahyo Murtuzaning mablagʻi evaziga bunyod etilgan. Murtuza ushbu masjidda diniy shaxs sifatida faoliyat yuritgan boʻlib, oʻlimidan keyin aynan shu masjid hovlisiga dafn etilgan. Hozirda uning qabri masjidning kirish eshigi yonida joylashgan.

Sayyid Yahyo Murtuza masjididan Ozarbayjon SSR davrida duradgorlik ustaxonasi sifatida foydalanilgan.

1990-yillardan keyin masjid Icheri-sheher Juma masjidi tarkibiga kiritilgan. Hozirgi kunda masjidda „Hazrati Muhammad“ jome masjidi diniy jamiyati faoliyat yuritib kelmoqda.

## Arxitekturasi
Qurilish rejasiga koʻra masjid kvadrat shaklda, markaziy qismi gumbazli, minorasi yoʻq. Mehrobning janubiy devorlariga stalaktiklar bilan ishlov berilgan.

## Galereya
Masjidning turli tomondan koʻrinishi

Həzrəti Əli məscidi.JPG
Həzrəti Əli məscidi (1).JPG
Small mosque -Old City Baku Azerbaijan 18th century.jpg
Hazrat Ali mosque 3.jpg
Həzrət Əli məscidinin interyeri.JPG

## Yana qarang

* Juma masjidi (Boku)
* Chin masjidi
* Hoji Heybat masjidi
* Xidir masjidi

## Manbalar
Hoji Alakbar masjidi

**Hoji Alakbar masjidi** () Ozarbayjonning Fuzuliy shahrida joylashgan masjid. Ayrim manbalarda masjid nomi **Hoji Alekber masjidi** deb ham beriladi. 

## Tarixi
Hoji Alakbar masjidi 1890-yilda oʻsha davrning taniqli meʼmori, Shusha shahridagi Yuxari Govhar ogʻa masjidi va Ashagʻi Govhar Ogʻa masjidi, Agʻdamdagi Agʻdam masjidi, Horadiz va Qochahmadli qishloqlaridagi masjidlar, Odessadagi Tatar masjidi, Ukraina va Turkmanistonning Ashxobod shahridagi Qababagʻlilar masjidlari meʼmori Karbalayi Safixon Qorabog'iy tomonidan qurilgan. 

Ushbu islom meʼmorchiligi yodgorligi Qorabogʻdagi 300 ta diniy yodgorliklar qatoriga kiradi, shuningdek, masjid Fuzuliy shahrida joylashgan Qiyas ad-Din masjidiga oʻxshashligi bilan ham mashhur. Hoji Alakbar masjidi Fuzuliy shahri bilan birga 1993-yilda arman qoʻshinlari tomonidan bosib olingan va ishgʻol paytida uning holati nomaʼlum boʻlgan. Keyinchalik shahar Ozarbayjon tomonidan qaytarib olinganidan keyin Hoji Alakbar masjidining vayron qilinganligi aniqlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Qorabogʻ yodgorliklari
Hoji Shahlo masjidi

**Hoji Shahlo masjidi** () – Ozarbayjonning Boku shahri Balaxoniy qishlogʻida joylashgan XIV asrga oid tarixiy masjid.

## Tarixi
Hoji Shahlo masjidi 1385–1386-yillarda Balaxoniy qabristoni hududida, baland tepalikda qurilgan. Vaqt oʻtishi bilan yodgorlik vayron qilib yuborilgan. Biroq 2017-yilga kelib masjidda yana restavratsiya ishlari boshlab yuborilgan.

Masjidning kirish eshigiga quyidagicha yozuv tushirilgan boʻlgan: *„Bu Hoji Shahlo ibn Shokir ibn Mustafo Koshkiyning qasridir. 787-yil (1385-1386)“*.

Kirish eshigiga tushirilgan ushbu bitikdan tashqari eshikdan sal narida yana bir arab yozuvi ham mavjud boʻlgan. Bunda masjid ustalarining nomlari tilga olingan. Ikki qatorli ushbu yozuvda: *„Bu ustoz Orif bin ustad Muso Jibalning ishidir“* deya qayd etilgan.

Ushbu yozuvlarda yodgorlik masjid emas, balki qasr deb atalgan.

## Manbalar
Yevgeniy Shoxin

**Yevgeniy Nikolayevich Shoxin** (; 17-avgust, 1952-yil, Oʻzbekiston SSR) – SSSR va Oʻzbekistonning sobiq futbolchisi, Fargʻonaning „Neftchi“ klubida futbol murabbiyi sifatida faoliyat olib borgan.

## Faoliyati

### Futbolchilik faoliyati
Yevgeniy faoliyatini Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasi tarkibida boshlagan. Fargʻona jamoasi tarkibida besh mavsum davomida toʻp surganidan soʻng 1976-yilgi mavsumda SSSR Birinchi Ligasi ishtirokchisi Toshkentning „Paxtakor“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. "Paxtakor jamoasida bir mavsum davomida oʻynaganidan soʻng 1977-yilgi mavsumda yana Fargʻonaga, „Neftchi“ jamoasi tarkibiga qaytgan. Neftchi jamoasi tarkibida 1979-yilgi mavsumgacha toʻp surgan. 1980-yilgi mavsumda Jizzaxning „Boʻston“ jamoasi safiga oʻtgan. Faoliyatini 1982-yilgi mavsumda Toʻrqoʻrgʻonning „Yoshlik“ jamoasida yakunlagan. Yevgeniy faoliyati davomida himoyachi va yarim himoyachi pozitsiyalarida oʻynagan.

### Murabbiylik faoliyati
Yevgeniy murabbiylik faoliyatini „Neftchi“ jamoasida 1988-yilgi mavsumda bosh murabbiy Yuriy Sarkisyanga yordamchi murabbiy sifatida boshlagan. 2013-yilgi mavsumda Yuriy Sarkisyan bosh murabbiylik vazifasidan ozod etilganidan soʻng bir muddat jamoaga vaqtinchalik bosh murabbiylik qilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Yevgeniy Shoxin Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Yevgeniy Shoxin Footballfacts saytida futbolchi profili
* Yevgeniy Shoxin Tribuna.com saytida futbolchi profili
Shoh Sulton Husayn masjidi

**Shoh Sulton Husayn masjidi** () XVIII asrga oid tarixiy masjid boʻlib, Ozarbayjonning Absheron tumanidagi Novxani qishlogʻida, Bokudan 21 kilometr uzoqlikda joylashgan. Taxminlarga koʻra, masjid bir vaqtlar qadimiy turar-joy punktlarining markazida joylashgan boʻlib, ushbu hudud hozirda choʻldan iborat.

## Tavsifi
Shoh Sulton Husayn masjidi Absheron meʼmorchilik maktabi namunalari asosida bunyod etilgan.

Masjidning hajmi nisbatan kichik boʻlsa-da, devorlarga ishlangan meʼmoriy bezaklar masjidning oʻziga xosligini taʼminlaydi. Devorlardagi unchalik katta boʻlmagan naqsh va arxitekturaviy elementlar hozirgacha saqlanib qolgan. Masjidning namoz oʻqish zaliga ham alohida bezaklar bilan ishlov berilgan boʻlib, u yerdagi asosiy elementlardan biri gumbaz hisoblanadi. Uning asosiy vazifasi zal atmosferasini doimiy saqlash, yoritish va zalda aks sado hosil qilishdan iborat. Masjidning tashqi koʻrinishi va uning meʼmoriy yechimi birgalikda umumlashib ketgan. Namozxona masjidga tashrif buyuruvchilarga xizmat koʻrsatish xonasi bilan birlashtirilgan.

Dinga qarshi siyosat kuchaygan bir davrda, yaʼni 1930-yillarda masjid sovet hukumati tomonidan ziyoratchilar uchun yopib qoʻyilgan. Natijada masjid vayron boʻlib, yaroqsiz holga kelib qolgan.

## Galereya

Novxanı kəndindəki Şah Soltan Hüseyn Məscidi.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 9.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 8.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 7.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 6.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 5.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 4.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 3.jpg
Şah Sultan Hüseyn məscidi 2.jpg

## Manbalar
Shayx Muxtor ota masjidi

**Shayx Muxtor ota masjidi** (yoki *Shayx Muxtor Vali masjidi*) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Ayrim manbalarga koʻra, masjid qurilishi XIV asrga oid boʻlib, 1988-yilda hozirgi koʻrinishini olgan. Bugungi kunda „Ichan-qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 9-uyda joylashgan. XIII asrda yashab oʻtgan faylasuf Shayx Muxtor Vali sharafiga qurilgan.

Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
## Tarixi
Masjid Pahlavon Mahmud maqbarasining shimoliy qismiga tutash tomonda joylashgan boʻlib, baʼzi manbalarda  asrda, boshqasida 1810—1835-yillarda qurilgani aytiladi. Shayx Muxtor Vali nomiga qurilgan bu masjid XX asr birinchi yarmiga kelib, Sovetlarning mahalliy hukumati buyrugʻi bilan buzib tashlangan. Shunday boʻlsa-da, 1988-yilda qayta tiklangan. Masjid Said Aloviddin maqbarasi yonida, shaharning markaziy koʻchasida qurilganligiga Shayx Muxtor Valiga xivaliklar hurmati baland boʻlganining bir ishorati sifatida nisbat beriladi. Buzib tashlangan masjidni qayta tiklashda binoning saqlanib qolgan foto-suratlaridan keng foydalanilgan. Bundan tashqari, masjid ichida namoz oʻqigan xivalik qariyalar, mahalliy aholidan surishtirilib, arxiv hujjatlari asosida imorat tarhi tayyorlangan. Shayx Muxtorning dafn etilgan joyi boʻlgan maqbarasi Xivadan 20 chaqirim janubi-sharqiy tomonda, Ostona qishlogʻida joylashganligi aytiladi. Masjid 1997-yilda yana qayta rekonstruksiya qilingan.
## Qurilish uslubi va joylashuv oʻrni
Orqasi tomonida 2 ta goʻrxona, halimxona va omborxona joylashgan. Masjidga yaqin va huddi shu nomdagi maqbarada esa Shayx Muxtor Valiy, uning rafiqasi, shuningdek, shayxga yaqin boʻlgan kishilarning qabrlari joylashgan. Maqbara turli xil hajmdagi toʻrtburchak gʻishtlardan bunyod etilgan. Yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatilgan 4 ta eshik saqlanib qolgan boʻlib, ularning birida usta Zayniddin ibn Odina Muhammadning nomi yozilgan. Masjid dastlab Xiva xoni Muhammad Rahimxon hukmronligi davri (1806—1825)da taʼmir etilgan boʻlib, taʼmir jarayonida yangi ustunli ayvon va qorixona qurilgan.

Masjid binosida bugungi kunga kelib „Bir gumbaz“ oshxonasi xizmat koʻrsatmoqda.
## Yana qarang
*Ichan qalʼa

*Bogʻbonli masjid

*Juma masjid

*Hasanmurod qushbegi masjidi

## Manbalar
Bahrom Haydarov

**Bahrom Haydarov** (; 4-mart, 1978-yil, Fargʻona) – Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. Oʻzbekiston Superligasi jamoalarida bosh murabbiylik qilgan. 2002-yilgi Osiyo oʻyinlarida Oʻzbekiston olimpiya terma jamoasi tarkibida musoboqada qatnashgan.

## Faoliyati
Bahrom futbolchilik foaliyatini 1997-yilda Qoʻqonning „Temiryoʻlchi“ jamoasida boshlagan. Qoʻqon jamoasida uch mavsum davomida oʻynagach, 2000-yilgi mavsumda Qarshining „Nasaf“ jamoasi oʻtgan. Qarshi jamoasi tarkibida bir necha yaxshi mavsumlarni oʻtkazdi va 2000-yilda Oʻzbekiston Terma jamoasi tarkibida oʻz debyutini amalga oshirdi. 2001-yilgi mavsumda AFC Chempionlar kubogida Nasaf jamoasining yarim final bosqichiga qadar yetib borishida katta ishni bajardi. 2003-yilgi mavsumda „Nasaf“ jamosi bilan ilk bor Oʻzbekiston Kubogi finaliga qadar yetib bordi, ammo finalda Toshkentning „Paxtakor“ jamoasiga imkoniyatni boy bergan. 2004-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Neftchi“ jamosiga oʻtdi va ikki mavsum davomida oʻynagan. 2006-yilgi mavsumda „Andijon“ jamoasida oʻynagan. 2007-yilgi mavsumda Qarshiga, „Nasaf“ jamoasiga qaytdi va 18 ta oʻyinda ishtirok etgan. 2008-yilgi mavsumda Qashqadaryoning boshqa bir jamoasi, Gʻuzorning „Shoʻrtan“ klubi tarkibida oʻynagan. 2009-yilgi mavsumda Olmaliqning „AGMK“ jamoasi taklifini qabul qildi va ikki mavsum davomida konchilar jamoasi tarkibida oʻynagan. 2011-yilgi „Andijon“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi va mavsum yakunida futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

### Murabbiylik faoliyati
Murabbiylik faoliyatini 2013-yilgi mavsumda „Neftchi“ jamoasi oʻrinbosarlar jamoasining murabbiyi sifatida boshladi va jamoaning 2018-yilgi mavsumgacha bosh murabbiyi sifatida faoliyat olib bordi. 2018-yilgi mavsumda „Neftchi“ jamoasining asosiy jamoaning bosh murabbiy sifatida tayinlandi. 2019-yilgi mavsumda qoniqarsiz natijalari tufayli bosh murabbiylikdan ozod etildi. 2020-yilgi mavsumda Termizning „Surxon“ klubi bosh murabbiyi sifatida shartnoma imzolagan va ikki mavsum davomida jamoada faoliyat olib bordi. 2021-yilgi mavsum soʻnggida Termiz jamoasi bosh murabbiyligidan ozod etilgan.

## Yutuqlar

* AFC Osiyo Chempionlar ligasi 2002: 4-oʻrin
* Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi oʻrin: 2004
* Oʻzbekiston Superligasi uchinchi oʻrin: 2001
* Oʻzbekiston kubogi ikkinchi oʻrin: 2003, 2005

## Manbalar

## Havolalar
* Bahrom Haydarov  OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Bahrom Haydarov  OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Bahrom Haydarov Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Bahrom Haydarov Worldfootball saytida futbolchi profili
* Bahrom Haydarov Footballfacts saytida futbolchi profili
David Berlin

**David Berlin** (; 8-dekabr, 1919-yil – 7-yanvar, 1997-yil) – SSSR va Oʻzbekistonda futbolchi va murabbiy sifatida faoliyat olib borgan. Futbolchilik faoliyatida darvozabon sifatida oʻynagan.

## Faoliyati
Futbolchilik faoliyatida faqat Toshkentning „Dinamo“ jamoasida oʻynagan. Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng 1955-yilda Toshkentning „Spartak“ jamoasida bosh murabbiylik qilgan. Shundan soʻng bir qator Oʻzbekiston SSR jamoalari, Mehnat, Start, Paxtakor, Neftchi va Andijon jamoalarida klub boshligi’i sifatida faoliyat olib borgan. 1966-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasida bir muddat bosh murabbiy vazifasini bajargan.

## Manbalar

## Havolalar
* David Berlin Footballfacts faoliyat tarixi
Nerd Ayriyev

**Nerd Ayriev Aramovich** (; 8-fevral, 1932-yil – 17-avgust, 2018-yil) – SSSR va Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va futbol murabbiyi. SSSR sport ustasi.

## Faoliyati
Nerd futbolchilik faoliyatini 1960-yilda Fargʻonaning „Spartak“ jamoasida boshlagan. 1961—1962-yillarda Toshkentning „Sokol“ jamoasida oʻynagan. 1963-yilda Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasiga oʻtgan. „Neftchi“ jamoasida 1967-yilgacha oʻynagan. 1967-yilda Shahrixonning „Oq Oltin“ jamoasiga oʻtgan va 1970-yilda faoliyatini yakunlagan.

### Murabbiylik faoliyati
Nerd Aramovich futboldagi murabbiylik faoliyatini 1972-yilgi mavsumda yordamchi murabbiy sifatida ishlagan. Bir necha yil davomida jamoaning yoshlar jamoasiga bosh murabbiylik qilgan. 1984-yildan 1987-yilgacha „Neftchi“ jamoasining bosh murabbiyi sifatida faoliyat olib borgan. 1990-yilgi mavsumda Qoʻqonning „Temiryoʻlchi“ klubida bosh murabbiy boʻlgan. 1992-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Superligasining dastlabki mavsumida Shahrixonning „Shahrixonchi“ klubida bosh murabbiylik qilgan. Shundan bir nehca yillar davomida Fargʻona shahridagi BOʻSM maktabida yoshlarga futboldan dars berdi va bir qator iqtidorli futbolchilarni yetishtirdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Nerd Ayriyev Footballfactsda futbolchi profili

* Nerd Ayriyev Transfermarktda futbolchi profili
Instasamka

**Darya Yevgenyevna Zoteyeva** (*[[rus tili|rus tilida]]:* Да́рья Евге́ньевна Зоте́ева; 2000-yil 11-mayda tugʻilgan) — professional sifatida Instasamka (Инстасамка) nomi bilan tanilgan, rossiyalik estrada qoʻshiqchisi va TikToker rap ijrochisi, Instagram blogeri.

## Manbalar
Aadnevik

**AADNEVIK** (shlyapalarda stilize qilingan) – Britaniyaning hashamatli moda brendi. Brend yuqori moda, tayyor kiyimlar, kelinlik kiyimlari, dam olish kiyimlari va moda aksessuarlarini taqdim etadi. U 2013 yilda Hila va Kristian Aadnevik tomonidan asos solingan va Londonning Knightsbridge shahrida joylashgan.

2022 yil sentyabr oyida AADNEVIK London moda haftaligida taqdimot qildi. Brendning 2022-yilgi kuz/qish kolleksiyasi „Boʻri oyi“ deb nomlangan va Norse mifologiyasidan ilhomlangan.

## Manbalar
Orol−Kaspiy pasttekisligi

**Orol−Kaspiy pasttekisligi** – Markaziy Osiyodagi Orol dengizi atrofida va Kaspiy dengizi shimoliy qismidagi keng tekislik.

## Geografik tavsifi

Pasttekislik Ozarbayjon, Rossiya, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Turkmaniston hududlarini qamrab olgan. Uning Kaspiy dengizi havzasidagi bir qismi Kaspiyboʻyi pasttekisligi deb ataladi.

Kaspiy dengizi va Kaspiyboʻyi pasttekisligining sharqidagi choʻl qismi Turon pasttekisligi deb ataladi.

Tekislikning koʻp joylari lyoss va boʻsh qum bilan qoplangan.

Iqlimi quruq. Oʻsimlik qoplami siyrak.

Bu hududda bir vaqtlar mavjud boʻlgan ozgina shoʻrlangan, turgʻun ichki dengizdan koʻplab shoʻr koʻllar qolgan. Doimiy oqadigan suvlar yoʻq. Qor erishi va kuchli yomgʻirdan keyin faqat qisqa muddatli suv oqimlar vujudga keladi.

Olim L. S. Berg Orol−Kaspiy pasttekisligi boʻyicha bunday maʼlumot bergan. Kaspiy dengizi Volgadan Qozongacha boʻlgan yoʻnalishda oqqan boʻlib, Orol dengizi bilan, undan keyin esa Balxash koʻli bilan birlashgan. Orol−Kaspiy dengizlari suvlaridan holi boʻlgan butun hudud esa Orol−Kaspiy pasttekisligi deb atalgan. Biroq, oxirgi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, Orol−Kaspiy choʻkindilari mutlaq balandlikda 55-60 metrdan oshmagan va Volga boʻylab ular Saratovgacha borgan, Oʻzboʻy orqali Kaspiy dengizini Orol dengizi bilan tutashtirgan, Ustyurt esa hech qachon Orol−Kaspiy dengiz sathidan past boʻlmagan. Shunday qilib. Orol−Kaspiy pasttekisligi nomi ostida bir paytlar Orol−Kaspiy dengizi sathida boʻlgan hududni tushunish kerak, keyin bu pasttekislik Kaspiy dengizining shimoliy va shimoli-gʻarbiy qirgʻoqlari boʻylab nisbatan kichik maydonni, Orol dengizining sharqiy-janubiy qirgʻoqlari boʻylab bir necha oʻnlab kilometrlarni qamrab olgan.

## Yana qarang

* Kaspiy pasttekisligi
## Manbalar

## Adabiyotlar
* George Frederick Wright (1902) *Asiatic Russia*, Chapter
Sergey Arslanov (murabbiy, 1986)

**Sergey Sergeyevich Arslanov** (; 6-noyabr, 1986-yil, Boxtar) — Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va murabbiy.

## Futboldagi faoliyati

### Futbolchilik faoliyati
Sergey futbolchilik faoliyatini Muborakning „Mashʼal“ klubida boshlagan. Shuningdek, „Shoʻrtan“, „Buxoro“, „Andijon“ jamoalarida ham faoliyat olib borgan. Sergey futbolchilik faoliyati juda erta 2010-yilgi mavsumda yakunlagan.

### Murabbiylik faoliyati
Sergey murabbiylik faoliyatini juda erta 2011-yilda boshlagan. Dastlab OʻFA qoshidagi bolalar murabbiy sifatida faoliyat olib borgan. 2018-2019-yillarda Oʻzbekiston U-16 terma jamoasida katta murabbiy va bosh murabbiy sifatida faoliyat olib borgan. 2020-yildan 2022-yilgacha Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasida texnik direktor sifatida faoliyat olib borgan. 2022-yil may oyida Qirgʻizistonning yetakchi jamoasi „FC Dordoy Bishkek“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi va Bishkek jamoasining bosh murabbiyi sifatida faoliyat olib borgan. 2023-yilda ilk Oʻzbekiston Superligasi jamoasidan bosh murabbiylik taklifini oldi. 2023-yil 4-mart Termizning „Surxon“ jamoasiga bosh murabbiy etib tayinlandi.

2024-yil 1-mayda Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasida tahlilchi murabbiy sifatida ish boshlagan.

## Yutuqlar

* Qirgʻiziston Superkubogi sohibi: 2022

## Shaxsiy hayot
Sergey Sergeyeyevich Arslanov sobiq futbolchi va murabbiy, Navbahor va Qizilqum jamoasidagi oʻyinlari bilan nom qozongan Sergey Arslanovning oʻgʻlidir.

## Manbalar

## Havolalar

* Sergey Arslanov (murabbiy, 1986) Transfermarkt
* Sergey Arslanov (murabbiy, 1986) Sortitoutsi
Sulaymon Baqirgʻoniy majmuasi

**Sulaymon Baqirgʻoniy majmuasi** (yoki *Hokim ota maqbarasi*) — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot shahridagi „Hokim ota“ ovulida joylashgan ziyorat majmuasi. Majmua Ahmad Yassaviyning birinchi shogirdlaridan biri boʻlgan Sulaymon Baqirgʻoniy sharafiga XII-XIII asrlarda bunyod etilgan.

Ziyorat majmuasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi va „Vaqf“ xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan.

## Qurilish tarixi
Ahmad Yassaaviyning shogirdi, shu bilan birga, Zangi otaning ustozi ham boʻlgan Sulaymon Boqirgʻoniyning qabri ustida XII—XIII, XIV hamda XVI asrlar davomida, soʻnggi marta esa Xiva xoni Olloqulixon tomonidan XIX asrda maqbara bunyod etilgan. Majmua Moʻynoq tumanining janubiy qismida joylashgan. Bu ziyoratgoh majmuasiga Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 16-yanvar kuni qabul qilingan „Qoraqalpogʻiston Respublikasining Moʻynoq tumanini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi 37-sonli qarori asosida 11 mlrd soʻmdan ortiq mablagʻ ajratilgan. 2019—2021-yillarda ajratilgan mablagʻ hisobidan majmuani taʼmirlash, baʼzi qismlarini qayta tiklash, obyektni ziyorat majmuasiga aylantirish va obodonlashtirish ishlari olib borilgan.

Majmua yonida alohida kutubxona ham tashkil qilingan boʻlib, kitoblar orasida Sulaymon Baqirgʻoniyning tarixi yoritilgan kitob ham bor. Kelgan mehmonlarga bu kitobdan bittadan sovgʻa qilish odati ham mavjud.

2022-yil 3-oktyabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi, Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy-tadqiqot markazi va Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti hamkorligida Sulaymon Baqirgʻoniy tavallud topganining 900 yilligiga bagʻishlangan xalqaro anjuman boʻlib oʻtgan. Anjuman davomida bir guruh olimlar Sulaymon Baqirgʻoniy majmuasini ziyorat qilishgan.
## Manbalar
Ismoil Eshon bobo maqbarasi

**Ismoil Eshon bobo maqbarasi** (yoki *Ismoil Eshonbobo maqbarasi*) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Hazorasp tumanidagi arxitektura yodgorligi. Maqbara XVI hamda XIX asrlarga oid boʻlib, bugungi kunda „Yangibozor“ qishloq fuqarolar yigʻini, Aloqali Koʻl mahallasida joylashgan.

Ismoil Eshon bobo maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
## Maqbaraning qurilish tarixi
Maqbara Ismoil eshonbobo majmuasining bir qismidir. Ismoil eshonning qabri Hazorasp tumanida joylashgan. Ismoil Eshon asli Turkmaniston hududida mashhur boʻlgan Nurotaning avlodi boʻlib, Xorazmda tugʻilgan va yoshlik chogʻida Buxoro madrasalarining birida taʼlim olgan. Keyinchalik Xorazmga qaytib kelgan va qorixona ochib, oʻz atrofiga soʻfilarni toʻplagan.

Ismoil Eshon mahalliy aholining yordami bilan masjid bunyod ettirgan. Masjid shimolga qaratib qurilgan 3 gumbazli ayvondan iborat boʻlib, roʻparasida joylashgan Ismoil Eshon maqbarasi bir xonali, peshtogʻi esa gumbazlidir.

Ismoil Eshon bobo majmuasiga kiruvchi masjid va maqbaraning umumiy tarhi 28x17 m ni tashkil qiladi, atrofi devor bilan oʻralgan, hovlili.

Eshonning vafotidan keyin bu joylar muqaddas ziyoratgohga aylantirilgan. Eshonga eʼtiqod bogʻlagan kishilar har yili uning qabri atroflarini obod qilib turishgan, tugʻ-aʼlamlar tikilib, atrofiga boshqa eʼtiborli shaxslar dafn etilgan. Sovetlar davrida maqbara qarovsiz holatga kelib qolgan. 1992-yili qayta taʼmirlanib, atrofi obodonlashtirilgan.

## Yana qarang
*Vayangan bobo maqbarasi

*Poyanda maqbarasi

*Yusuf Hamadoniy maqbarasi

*Uch avliyo maqbarasi

## Manbalar
Genri Gould Lyuis

**Genri Gould Lyuis** 1820-yil 9-sentabrdan 1891-yil 25-dekabrgacha yashagan amerikalik siyosatchi edi. 

U tórt marotaba Nyu-Xeyven meri bo'lgan va Konnektikut Vakillar palatasida ishlagan. Lyuis 1820-yil 9-sentabrda Litchfield okrugidagi Kornvallda tug'ilgan. U Uilyam va Saraning kenja farzandi. Lyuis oilasi bila1932-yil oilasi bilan Nyu-Xeyvenga kóchib ótishdi. 

## Tashqi havolalar

* Henry Gould Lewis at Find a Grave
Jamiyat Eslah

**Jamiat Eslah** (, „Ijtimoiy islohotlar va taraqqiyot uchun Afgʻoniston jamiyati“ (fors: jmʿy̰t ạṣlạḥ ạfgạnstận) Afgʻonistonda joylashgan islomiy notijorat tashkilotdir. 2004-yilda tashkil etilgan, Kobul va Afgʻonistonning boshqa muhim shaharlarida faoliyat yuritadi hamda bir qator afgʻon ziyolilari, oʻqituvchilari va tadbirkorlari tomonidan moliyalashtiriladi.

„Afgʻoniston Jameiat Eslah“ – eʼtiqod, gʻoyalar, axloq, qadriyatlar va islom madaniyatini saqlash maqsadida islomiy fikrlar doirasida tashkil etilgan ijtimoiy institut hisoblanadi. U afgʻon xalqining – barcha afgʻon erkaklar va ayollarining shaxsiy va ijtimoiy hayotini rivojlantirish maqsadida faoliyat yuritadi. Tashkilot afgʻon farzandlari tomonidan barpo etilganidan buyon mamlakat ehtiyojlari va muammolarini hal etishni diniy mas’uliyat va milliy ustuvorliklardan yuqoriroq oʻringa qoʻyadi.

„Jamiyat Eslah“ yurtning barcha gʻamxoʻr va samimiy insonlarini ushbu davrak atrofiga toʻplash va ularni kecha-yu kunduz Alloh taoloning rizoligi yoʻlida, xalq manfaati yoʻlida turli islohotlargakuchini sarflaydigan tarzda koʻpaytirish maqsadida tashkil etilgan. Tashkilot aʼzolari oʻz vatanlari, mustaqilligi, hududiy yaxlitligi yoʻlida, diniy va milliy qadriyatlarni, islomiy oʻzlikni oʻz hayoti va mehnati bilan himoya qilishga intilishlari mumkin.

Afgʻonistondagi soʻnggi portlashlarda ushbu tashkilotning taniqli aʼzolaridan biri boʻlmish Muhammad Atef halok boʻlgan.

## Manbalar
Silliq qurbaqa

**Silliq qurbaqa** (Tetractenos glaber) – Tetraodontidae pufferfish oilasiga mansub baliq turidir. Uning vatani Avstraliyaning janubi-sharqidagi sayoz qirgʻoq va estuariy suvlaridir. U yerda keng tarqalgan va koʻp. Fransuz tabiatshunosi Kristof-Paulin de La Poix de Freminvill 1813-yilda bu turni tasvirlab bergan, dastlabki maʼlumotlar uni yaqin qarindoshi oddiy qurbaqa (*T. Hamiltonii*) bilan chalkashtirib yuborishiga qaramasdan ular kashf etilganidan beri bir nechta taksonomik oʻzgarishlardan oʻtgan *Tetractenos* jinsining yagona aʼzolaridir.

 uzun, orqa tomonida qoplonga oʻxshash qora belgilarga ega, silliq qurbaqaning old tomoni yumaloq va orqa tomonida tor dumigacha torayib boradi. Baʼziqarindoshlaridan farqli, uning tanasida sezilarli umurtqa pogʻonasi yoʻq. Boshqa pufferfish kabi, u suv yoki havo bilan oʻzini shishiradi. U oʻzining afzal koʻrgan oziq-ovqatlarini – mollyuskalar va qisqichbaqasimonlarni – qum va loy choʻkindilaridan izlaydi. Koʻpincha baliqchilar tomonidan istalmagan holda ovlanadi. Silliq qurbaqalar tanasida mavjud boʻlgan tetrodotoksin tufayli juda zaharli hisoblanadi. Uni isteʼmol qilish oʻlimga olib kelishi mumkin.

## Taksonomiya
Fransuz tabiatshunosi Kristof-Paulin de La Poix de Freminvil 1813-yilda Klod Riche tomonidan Tasmaniya janubi-sharqidagi Sarguzashtlar koʻlida toʻplangan maʼlumotlarga asoslanib, silliq qurbaqani *Tetrodon glaber*  deb nomlagan. Keyinchalik bu holotip fransuz tabiatshunosi Aleksandr Brongniartning toʻplamida roʻyxatga kiritilgan. Ammo keyinchalik yoʻqolgan. Uning oʻlimidan soʻng, Brongniart kolleksiyasi Parij muzeyiga vasiyat qilingan va namuna u yerda yoki boshqa muassasalarda koʻrinmagan . *Glaberning* oʻziga xos nomi lotincha *glăber* sifatdoshidan olingan boʻlib, „kal“ degan maʼnoni anglatadi . Freminvilning tavsifi koʻplab keyingi organlar tomonidan eʼtibordan chetda qoldi. Natijada bu turning yaqindan bogʻliq boʻlgan keng tarqalgan qurbaqa (*Tetractenos hamiltoni*) bilan chalkashishiga olib keldi. Viktoriya va Tasmaniyadan kelganlar bu turga tegishli boʻlsa-da, koʻplab yozuvlar bilan qaysi turga tegishli ekanligi nomaʼlum edi . Ilmiy adabiyotlarda bu masala 1983-yilgacha toʻliq hal etilmagan .
## Manbalar

## Havolalar
Abdulloh Bin Zayd al-Mahmud Islom madaniyat markazi

**Abdulloh Bin Zayd al-Mahmud Islom madaniyat markazi** (odatda oddiygina **Bin Zayd** nomi bilan tanilgan, avval **Fanar yoki Qatar Islom madaniyati markazi** va **Spiral masjidi** (koʻrinishi sababli) sifatida ham nom qozongan) Qatar poytaxti Dohadagi madaniy tashkilotdir. Bu tashkilot *Doha Corniche* yaqinida joylashgan va shaharning diqqatga sazovor joyi hisoblanadi.

Markazning eng koʻzga koʻringan jihati uning oʻziga xos minora dizayniga ega masjididir. 2009-yilgacha Fanar masjidi mamlakatdagi eng katta masjid boʻlgan. Keyinchalik Imom Muhammad ibn Abdulvahhob masjidi bu borada ustunlikka erishgan, ammo haligacha Qatardagi eng baland masjid boʻlib qolmoqda.

Masjidga mashhur qatarlik islom olimi va Qatar sud tizimining asoschisi Shayx Abdulloh bin Zayd al-Mahmud nomi qoʻyilgan. Bu nom Qatar amiri tomonidan Qatar oliy sudyasi sifatidagi faoliyati davomida erishgan yutuqlari xotirasini abadiylashtirish maqsadida berilgan.

## Tarixi

Qatar Bosh vaziri Hamad bin Jassim bin Jobir Ol Soniy 2008-yil 12-yanvarda boʻlib oʻtgan ommaviy marosimda tashkilotni rasman ochib bergan.

## Faoliyatlar
Fanar madaniyat markazida bir qancha ijtimoiy, diniy va maʼrifiy tadbirlar oʻtkaziladi. Markazda Qatardagi eng yirik masjidlardan biri joylashganidan tashqari, diniy fanlar boʻyicha asarlar nashr etiladi hamda arab va islom tillaridan dars beriladi. Markazda kutubxona ham mavjud. Masjid mashhur sayyohlik maskani ham boʻlib, u yerga musulmon boʻlmaganlar ham kirishi mumkin.

## Masjid arxitekturasi
21-asrdagi gʻisht va ohakdan qurilgan anʼanaviy Qatar masjidlaridan farqli oʻlaroq, mazkur inshoot marjon toshi, loy va yogʻochdan qurilgan. Ushbu materiallar tekis tomlarni oʻzgartirib, baland gumbazlar qurish imkonini beradi. Bundan tashqari, anʼanaviy masjidlarda zamonaviy masjidlarda kam uchraydigan hovlilar mavjud. 

## Manbalar

## Havolalar

* Fanar Islom madaniyat markazi va masjidi: Rasmiy bosh sahifa -
Aqchakoʻl turistik zonasi

**Aqchakoʻl turistik zonasi** (yoki „*Aqchakoʻl“ turistik-rekreatsion hududi*) — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqalʼa tumanida joylashgan sohil boʻyi turistik zonasi. Aqchakoʻlda maxsus rekreatsion plyaj zonalarini tashkil etish rejasi 2019-yil sentyabr oyida Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpogʻistonga amalga oshirgan tashrifi davomida berilgan topshiriqqa koʻra ishlab chiqilgan.
## Faoliyati
Aqchakoʻlning umumiy maydoni 1150 ga teng boʻlib, eng chuqur joylari 12 metrgacha yetishi aniqlangan. 2022-yili Aqchakoʻl turistik zonasining infrastrukturasini rivojlantirish maqsadida 10 milliard soʻm mablagʻ ajratilgan. Bu mablagʻ hisobiga sayyohlarga qulaylik yaratilishi uchun kerak boʻladigan maxsus yoʻlaklar, elektr tizimlari, mehmonxonalar, ovqatlanish joylari va katerlar tashkil etilgan. Shuningdek, kattaligi 6000 gektar boʻlgan koʻl hududi 3000 tonnaga yaqin turli chiqindilardan tozalangan.

Aqchakoʻl turistik zonasiga 2022-yili 50 000 ga yaqin sayyoh tashrif buyurgan. Shu sababli 50 000 oʻringa moʻljallangan ippodrom qurilishi reja qilingan. 2023-yil holatiga koʻra, sayyohlar uchun 40 kishilik oʻtovlar, 80 oʻrinli hostellar tashkil etilgan boʻlib, 5 yulduzli mehmonxona, 10 ta villa barpo etilishi koʻzda tutilgan. Koʻl yonida maxsus oʻtovlar ham qurilgan. 

Aqchakoʻl turistik zonasiga mavsumning istalgan vaqtida borib dam olish imkoni mavjud. Qishda baliq ovlash yoʻlga qoʻyilgan boʻlib, koʻlning yarmi 30—40 santimetrgacha muzlashi aytiladi.
## „Pulli koʻl“ iborasi
Aqchakoʻlda choʻmilgan odam boy boʻladi, degan qarash mavjud boʻlib, buning ildizi Chingizxonga borib taqalishi mahalliy aholi tomonidan rivoyat qilib kelinadi. Rivoyatlarga koʻra, Chingizxon bu yerga oʻz oltinlarini choʻktirib yuborganligi sababli bu ibora urf boʻlgan. 
## Manbalar
Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati

Bu **[[Afgʻoniston|Afgʻonistondagi]] [[Aeroport|aeroportlarning]]** turiga koʻra guruhlangan hamda joylashuviga koʻra saralangan **roʻyxati**.

## Tavsifi
Afgʻonistonda toʻrtta xalqaro aeroport boʻlib, kelajakda ularning soni oshishi kutilmoqda. Kobul aeroporti poytaxt Kobul shahri va atrofidagi hududlarga, Mavlono Jaloliddin Balxiy xalqaro aeroporti Afgʻoniston shimoliga, Qandahordagi Ahmadshoh Bobo xalqaro aeroporti mamlakatning janubiy hududlariga, Hirotdagi Xoʻja Abdulloh Ansoriy xalqaro aeroporti mamlakatning gʻarbiy hududlariga xizmat koʻrsatadi. Afgʻon hukumati Luvgar viloyatining Muhammad Ogʻa tumanida yangi xalqaro aeroport qurishga harakat qilmoqda.

Shuningdek, mamlakat boʻylab turli viloyatlarda tarqalgan 16 ga yaqin mahalliy ichki aeroportlar mavjud boʻlib, ular kichikroq, uzoqroq hududlarga xizmat koʻrsatadi. Ushbu aeroportlarning baʼzilarida shagʻalli uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega va vizual parvoz qoidalariga muvofiq ishlaydi.

## Afgʻoniston aeroportlari

## Manbalar

* 
*  – includes IATA codes
* 
* Great Circle Mapper: Airports in Afghanistan – IATA and ICAO codes
* World Aero Data: Afghanistan  – ICAO codes
* SkyVector – Dwyer Airport
* SkyVector – Salerno Airport
* SkyVector – Shank Airport
* Nili terminal construction
* Civil Aviation Authority – Andkhoi Airport