Kaliforniya Fanlar akademiyasi

**Kaliforniya Fanlar Akademiyasi** () — yirik tabiiy tarix muzeyi (Golden Gate Park, San-Fransisko, Kaliforniya) shaklida mavjud boʻlgan AQSh ilmiy tashkiloti. 1853-yilda yaratilgan. Ilmiy tadqiqotlar, koʻrgazmalar va taʼlim bilan shugʻullanadi. Toʻliq taʼmirlangan yangi bino 2008-yil 27-sentyabrda San-Fransiskodagi Golden Gate bogʻida ochildi.

## Tarixi
Akademiya 1853-yilda **Kaliforniya Tabiat fanlari akademiyasi** nomi ostida Kaliforniya Qoʻshma Shtatlarga qoʻshilganidan 3 yil oʻtgach tashkil etilgan va shtatning butun Gʻarbiy qismida bunday turdagi birinchi tashkilot boʻlgan. Tashkilotning maqsadi tabiatni tizimli oʻrganish va toʻplamlar toʻplami deb eʼlon qilindi. 1868-yilda akademiya nomi oʻzgartirildi va oʻzining zamonaviy nomini oldi.

Birinchi rasmiy akademiya muzeyi 1874-yilda *Kaliforniya* va *Dyupont koʻchalari* (hozirgi *Grant avenyu*) burchagida hozirgi Chinatown deb nomlanuvchi mikrorayonda ochilgan boʻlib, unga yiliga 80 000 kishi tashrif buyurgan. Oʻzining mashhurligini hisobga olgan holda, akademiya 1891-yilda San-Fransiskoning taniqli koʻchmas mulk magnati va XIX asr tadbirkori, xayriyachi Jeyms Lik yordami bilan Market Streetdagi yangi va kattaroq binoga koʻchib oʻtdi. Biroq, oradan 15 yil oʻtib, San-Fransiskodagi eng katta zilzila (1906) butun koʻchani, shu jumladan akademiya binosini vayron qildi. Shahar aholisining yarmi halok boʻldi, koʻplab binolar vayron boʻldi, jumladan kutubxona va akademiya kolleksiyasi ham vayronagarchilikka uchradi.

1916-yilda akademiya Golden *Gate* Parkdagi *Shimoliy Amerika qushlar va sutemizuvchilar zaliga* koʻchib oʻtdi va bu ularning yangi uyiga aylandi. 1923-yilda *Steinhart akvariumi* qoʻshildi va 1934-yilda *Simson African Hall* paydo boʻldi. Urushdan keyingi yillarda qurilish kengaydi, yangi binolar paydo boʻldi: *Science Hall* (1951-yilda qoʻshilgan), *Morrison Planetarium* (1952; bu planetariy AQSHda 7-oʻrinni egalladi); *Malliard kutubxonasi*, *Eastwood botanika zali*, *Livermor xonasi* (barchasi 1959-yilda); *Cowell Hall* (1969). 1989-yilda sodir boʻlgan yangi zilzila akademiya binolariga qoʻshimcha zarar yetkazdi, ularning baʼzilari vayron boʻldi. Shu munosabat bilan, 2008-yil 27-sentyabrda San-Frantsiskodagi Golden Gate bogʻida ochilgan yangi bino qurishga qaror qilindi.

Golden gate bogʻida (San-Fransisko, Kaliforniya) 10 yil va 500 million dollarga qurilgan yangi katta bino nafaqat ilmiy, ofis, maʼmuriy va muzey boʻlimlarini, balki akvarium, planetariy, ilmiy arxiv, astronomiya, kutubxona, botanika bogʻi, maʼruzalar zali, 3D kinoteatri, ikkita restoran, tabiatshunoslik markazi, tomida maysazorli teras (yashil tom deb ataladigan), qushxona, doʻkonlar va boshqa muassasalarni ham oʻz ichiga oladi. Eng yangi bino dizayni tufayli Akademiya dunyodagi eng zamonaviy muzeylardan biri hisoblanadi.

## Tadqiqot
Akademiya fanning turli sohalarida, asosan, antropologiya, dengiz biologiyasi, botanika, entomologiya, gerpetologiya, ixtiologiya, umurtqasizlar zoologiyasi, teriologiya, ornitologiya va biologiyaning boshqa sohalarida ilmiy tadqiqotlar olib boradi. Akademiyada geologik va ekologik tadqiqotlar ham uzoq tarixga ega boʻlib, paleontologiya, biologik xilma-xillik va taksonomiyaga alohida eʼtibor qaratilgan.

* Akademiyaning ilmiy bo‘limlari
** *Antropologiya boʻlimi* inson evolyutsiyasi va madaniyatlar xilma-xilligini qadimgidan hozirgi kungacha oʻrganadi.
** *Suv biologiyasi kafedrasi* suv hayvonlarining biologiyasi va evolyutsiyasini oʻrganadi.
** *Botanika boʻlimi* sayyoradagi oʻsimliklarining biologiyasi va xilma-xilligini oʻrganadi.
** *Entomologiya boʻlimi* — hasharotlar va boshqa artropodlarni oʻrganish. 1862-yilda tashkil etilgan. Bu yerda 250 000 turni ifodalovchi barcha hasharotlar turkumining 10 millionga yaqin namunalari saqlanadi. Ular orasida yangi turlarning 18300 turdagi namunalari mavjud. Baʼzi oilalarning barcha namunalari va yorliqlari toʻliq suratga olingan va mavjud, masalan, chumolilar (*[[Chumolilar|Formicidae]]*, *[[Pardaqanotlilar|Hymenoptera]]*), tuproq qoʻngʻizlari (*Carabidae*, *[[Qoʻngʻizlar|Coleoptera]]*), *Therevidae* (*[[Ikki qanotlilar|Diptera]]),* Acroceridae *(*Diptera*).*
** *Herpetologiya boʻlimi* — amfibiyalar va sudraluvchilarni oʻrganish.
** *Ixtiologiya boʻlimi* — Baliq tadqiqotlari (Uy Shimoliy Amerikadagi 3-chi yirik baliq kolleksiyasi).
** *Umurtqasizlar zoologiyasi va geologiyasi kafedrasi* — umurtqasizlar zoologiyasi, geologiyasi, paleontologiyasini oʻrganadi.
** *Ornitologiya va sutemizuvchilar boʻlimi* — qushlar va sutemizuvchilarni tadqiq qiladi (bu yerda dengiz sutemizuvchilari va 135 000 ta qushlar va sutemizuvchilar, shu jumladan 96 000 ta qushlar, 28 500 ta sutemizuvchilar va 11 000 ta tuxum va uyalar mavjud).
** *Amaliy bioxilma-xillik informatika markazi*
** *Qiyosiy genomika markazi* — qiyosiy genomika markazi 2008-yilda tashkil etilgan va uchta laboratoriyadan iborat: *Genomics Sequencing Lab*, *CryoCollection*, *Computing Resources*.
** *Akademiya kutubxonasi* — ilmiy kutubxona.

## Nashrlar

* *The Proceedings of the California Academy of Sciences —* 1854-yildan beri nashr etilgan. 2010-yilda 61 jild nashr etildi.
* *Occasional Paper. Scientific Publications of the California Academy of Sciences* 1854-yildan beri nashr etilgan. 158-jild 2010-yilda chiqarilgan.
* *Memoirs of the California Academy of Sciences*

## Galereya
Fayl:CAS-BioD-Canopy-Butterfly1.JPG|Biodomadagi kapalak
Fayl:California_Academy_of_Sciences_05.JPG|kit skeleti
Fayl:California_Academy_of_Sciences_04.JPG|tiranozavr reks
Fayl:CAS-African_Hall.JPG|Afrika zali
Fayl:CAS-BIOD-Pool1.JPG|Biodomening birinchi qavati
Fayl:CAS-BioD-Rafflesia.JPG|Rafflesiya
Fayl:CAS-Exhibit_Area.JPG|Ko'rgazma maydoni
Fayl:Waiting_to_get_into_CAS_2009-04-14_6.JPG|Mehmonlar
Fayl:CAS_Nereocystis_1.JPG|Jigarrang dengiz o'tlari (  [<span title="Nereocystis — версия статьи «Nereocystis» на английском языке">[en]</span>](https://uz.wikipedia.org/wiki/:en:Nereocystis) )
Fayl:CAS-Aquarium-Coral_and_Clownfish_1.JPG|marjonlar
Fayl:CAS-Aquarium-Giant_Sea_Pen.JPG|Akvarium 
Fayl:CAS-Aquarium-Piranha2.JPG|piranhalar
Fayl:Synchiropus_splendidus_1.jpg|Synchiropus splendidus
Fayl:3_Waxy_Monkey_Leaf_Frogs_CAS.JPG|Chak phyllomedusa
Fayl:Albino_American_Alligator_CAS_right_side.JPG|Alligator
Fayl:Alligator_Snapping_Turtle_CAS_3.JPG|Toshbaqa


## Manbalar


## Havolalar
* Kaliforniya Fanlar Akademiyasi — rasmiy veb-sayt -da Arxivnaya kopiya (Kirish mumkin: 10 Yanvar 2011)
* Arup — Oʻzgartirish binosi uchun dizayn muhandislari Arxivnaya kopiya
* Oʻzgartirish loyihasi boʻyicha Webcor Builders
* TEECOM Design Group loyihasi sahifasi (mavjud havola)
* SWA guruhi Arxivirovano 12 2012 yil iyul yilning.
* Akademiyaning davom etayotgan qurilishi haqidagi milliy ommaviy axborot vositalaridagi PDF-fayllar