open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brigs logarifmlari

**Brigs logarifmlari** – matematikada oddiy logarifm (shuningdek, standart logarifm deb ham ataladi) asos 10 boʻlgan logarifmdir. U oʻnlik logarifm, dekadik logarifm yoki Briggs logarifmi nomlari bilan ham mashhur. „Briggs logarifmi“ atamasi ushbu logarifmning qiymatlarini ishlab chiqqan britaniyalik matematik Henry Briggs sharafiga berilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brider

**Brider** (ing. breeder — ishlab chiqaruvchi) — yadro yonilgʻisini koʻplab qayta ishlaydigan reaktor. Amaliyotda katta ahamiyat kasb etadi. B.da elektr energiyasi ishlab chiqarilishi bilan birga yadro reaksiyasi hisobiga jadal ravishda yangi yonilgʻi ishlab chiqarish amalga oshadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Percy Williams Bridgman

**Percy Williams Bridgman** () (1882.21.4, Kembrij, Massachusetts – 1961.20.8, Randolf, Nyu-Xempshir) — amerikalik fizik va faylasuf. Yuqori bosimlar fizikasi asoschisi, yuqori (425 ming atm gacha) bosim olish usullarini ishlab chiqsi, koʻpgina moddalarning yuqori bosimlarda qanday xossalarga ega boʻlishini tekshirdi. Falsafada operatsionalen asoschilaridan biri. Nobel mukofoti laureata (1946).

## Manbalar
Brianshon teoremasi

**Brianshon teoremasi** — proyektiv geometriyanint muhim teoremalaridan biri. Unga koʻra, konus kesmaga tashqi chizilgan istalgan oltiburchaklikda qaramaqarshi choʻqqilarni birlashtiruvchi toʻgʻri chiziqlar bir nuqtada kesishadi. Bu nuqta Brianshon nuqtasi deb ataladi. Paskal teoremasi bilan birga Brianshon teoremasi konus kesimlarning asosiy proyektiv xossalarini belgilaydi. Brianshon teoremasi fransuz matematigi Sh. J. Brianshon (1785—1864) nomi bilan atalgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bresha

**Bresha**, Breshia — Shim. Italiya dagi shahar. Alp togʻlari etagida, Lombardiyada, Bresha provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 197 ming kishi (1990). Temir yoʻl tuguni. Metallsozlik, mashinasozlik (avtomobil yigʻish, qishloq xoʻjaligi va toʻqimachilik mashinasozligi), kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat va harbiy sanoat rivojlangan. Musiqa asboblari (organ) ishlab chiqariladi. Adabiyot va sanʼat akademiyasi, unt, badiiy galereyalar bor. Meʼmoriy yodgorliklardan qad. rim qurilishlari, ratusha (11—13-asrlar), Duomo Vekkyu sobori (11—15-asrlar) saqlangan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brijtaun

**Brijtaun** () — Vest-Indiyadagi Barbados davlatining poytaxti (1966-yildan), mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 97,5 ming kishi (1990- yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan). Karib dengizi boʻyidagi port. Xalqaro miqyosdagi aeroport, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, sanʼat va bilim kolleji, kutubxona, muzey bor. B. orqali chetga shakarqand va rom chiqariladi. Kurort shahar. Shaharga 17-asrda asos solingan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Briz

**Briz** (frans. brise — shabada) — dengizlar, katta koʻllar, baʼzi yirik daryolar sohilida sutkada davriy oʻzgarib turadigan shamollar. B. quruqpikning suvga qaraganda kunduzi tez isib, kechasi tez sovishi natijasida, quruqlik bilan suv ustidagi havoning temperaturasi va bosimida tafovut paydo boʻlishi oqibatida vujudga keladi. B. kunduzi suvdan quruqlikka, kechasi esa, aksincha, quruqlikdan suvga qarab esadi va qirgʻoqning har ikki tomonida bir necha km dan bir necha oʻn km gacha va bir necha yuz m balandlikkacha masofada seziladi.

B. Oq, Qora, Azov, Kaspiy dengizlari, Ladoga, Onega, Sevan koʻllari va Issiqkoʻl qirgʻoqlarida boʻlib turadi. Tropiklarda kuchli boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brilliant

**Brilliant** (frans. brillant — yaltiroq soʻzidan) — sunʼiy ishlov berib sayqallangan (qirralangan) olmos. Tomonlari 6, 8, 12, ... 56 gacha qirralarga ega boʻladi. Bunday qirralash toshning tabiiy jilosini yuzaga chiqaradi. Brilliantga tushgan nur yuqori dispersiya (nurning boʻlinishi) tufayli kamalakday tovlanadi. Zargarlik sanʼatida keng ishlatiladi: qimmatbaho metall gardishga alohida (uzuk, isirga, ilma tugma — zaponkada), buyum bezagi mujassamoti asosi yoki qismlarini hosil qiluvchi (toʻgʻnogʻich, toj va boshqalarda) "koʻz"lar holida oʻrnatiladi. Brilliant shuningdek orden va yuksak nishonlarni ham bezaydi. Brilliant ogʻirligi karat (0,2 g) larda oʻlchanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brilliant yashili

**Brilliant yashili** — koʻkdopi, asosan trifenilmetan boʻyoq moddasi, antiseptik taʼsirga ega; tibbiyot amaliyotida 0,1—2% li spirtdagi yoki suvdagi eritmasi ishlatiladi. Terini kuydirmaganligi uchun murgʻak bolalar terisi, shilliq qavatlari kasallanganda, yiringli jarayonlarda, kuyganda, shuningdek jarroxlik operatsiyasidan oldin surtiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brizant snaryad

**Brizant snaryad** (frans. brisant maydalovchi) — havoda portlaydigan artilleriya snaryadi. Unga maʼlum paytda belgilangan joyda (havoda) yorilishini taʼminlaydigan maxsus portlatuvchi asbob oʻrnatiladi. Brizant snaryad xavoda portlab, okopda, tepa orqasida, oʻrmonda joylashgan dushman qoʻshinlari va jangovar texnikasiga shikayet yetkazadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Briketlash

**Briketlash** (frans. brigue — gʻisht) — keyinchalik foydalanishni qulaylashtirish maqsadida mayda donador materiallar (ruda, yoqilgʻi, metall chiqindilari va qipiq) ni presslab, maʼlum shaklga (briket shakliga) keltirish. B.da bogʻlovchi qoʻshimchalar (qoramoy, bitum, sement, suyuq shisha va boshqalar) ishlatiladi. Kumir, torf, ozuqa ham briketlanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brioniya

**Brioniya** (Bryonia) — qovoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi. 15 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekistonda 4 turi uchraydi. Oq B. (V. alba) — yoʻgʻon ildizli, mayda sariq gulli oʻsimlik. Kavkaz va Oʻrta Osiyoda oʻsadi. Tarkibida brionin degan zaharli glikozid va boshqa moddalar bor. Xalqtabobatida ogʻriq qoldiruvchi, qon toʻxtatuvchi, surgi dori sifatida, yoʻtal va yaralarni davolashda ishlatiladi. Oʻzbekistonda uchraydigan tarvuzpalak (V. dioica) ham shu maqsadlarda qoʻllanadi. Tarkibida briomarid, briodulkozid va boshqa moddalar bor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brisben

**Brisben**, Brisbeyn — Avstraliya Ittifoqining sharqidagi shahar. Tinch okean sohilida. Kvinslend shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi shahar atrofi bilan birga 1,5 mln.kishi (1996). Brisben daryosi *Morton* qoʻltigʻiga quyiladigan joydagi dengiz porti. Brisben va avtomobil yoʻllari tuguni. Mamlakatning industriya va madaniy markazlaridan. Shtatdagi sanoat korxonalarining deyarli yarmi B. da toʻplangan. Metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, mashinasozlik (kemasozlik, avtomobil yigʻish, qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish), oziq-ovqat (shakarqand va un tortish zavodlari, goʻsht, meva va sabzavot konservalari tayyorlash), toʻqimachilik, koʻn poyabzal va tikuvchilik korxonalari bor. B. orqali asosan jun, goʻsht, shakarqand, mineral xomashyolar eksport qilinadi. Universitet (1909-yildan), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shaharga 1824-yilda asos solingan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bristol

**Bristol** — Buyuk Britaniyaning jan.gʻarbidagi shahar, Angliyada; Eyvon daryosi Bristol qoʻltigʻiga quyiladigan joy yaqinida. Aholisi 378 ming kishi (1988). Yirik port va temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik (aviatsiya, aviaraketa, motorsozlik) taraqqiy etgan. Oziq-ovqat, koʻn poyabzal, rangli metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet bor. Meʼmoriy yodgorliklardan SentPiter gospitali (12-asr), SentMeriRedkliff gotika sobori (13-asr—1475) va boshqa saqlangan. Shaharga 6-asrda asos solingan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya akademiyasi

**Britaniya akademiyasi** — 1901-yil London shahrida tarixiy, falsafiy va filologik tadqiqotlarni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. Osiyodagi bir qancha mamlakatlarning, Gresiya va Italiyadagi Britaniya maktablari faoliyatiga ilmiymetodik rahbarlik qiladi. 531 aʼzosi bor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya gondurasi

**Britaniya gondurasi** (British Honduras)— Beliz davlatining 1973-yilgacha boʻlgan nomi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya Kolumbiyasi

**Britaniya kolumbiyasi** — Kanada gʻarbidagi provinsiya. Maydoni - 947,8 ming km². Aholisi - 3,0 mln. kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Ma’muriy markazi — Viktoriya shahri. B. K. Tinch okean sohili boʻylab joylashgan. Tarkibiga Vankuver, Qirolicha Sharlotta va boshqa orollar ham kiradi. Relyefi togʻli (Qoyali togʻlar, Kordilyera togʻi tizmalari va boshqalar). Sohil qismida iqlimi yumshoq, sernam, togʻlarda sovuq, yillik yogʻin 240&nbsp;mm, vodiylarda 300–400&nbsp;mm. Asosiy daryolari — Freyzer, Kolumbiya. Ygna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Sanoatining asosiy tarmoqlari: konchilik (rux, qoʻrgʻoshin, molibden, mis va boshqalar), taxta tilish, sellyuloza-qogʻoz. Rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Togʻ daryolariga GES qurilgan. Britaniya Kolumbiyasida sut chorvachiligi yetakchi oʻrinda, sabzavot va mevalar yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Muhim sanoat markazlari — Vankuver va Viktoriya shahri

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Briologiya

**Briologiya** (yun. bryon — yoʻsin, mox va logos — taʼlimot) — botanikaning yoʻsinlarni oʻrganuvchi boʻlimi. Briologiya soʻnggi yillarda alohida fan sifatida rivoj topdi. Hozirgi vaqtda Briologiyaning briotsenologiya, brioskologiya, briogeografiya, briofiziologiya kabi sohalari bor. Briologiya torf hosil boʻlishi, yoʻsinlar oʻsgan yerlarda astasekin tuproq hosil boʻlishi kabi xoʻjalik uchun ahamiyati katta jarayonlarni oʻrganadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya muzeyi

**Britaniya muzeyi** — jahondagi eng yirik muzeylardan, Londonda. Yevropada birinchi davlat muzeyi. 1753-yilda asos solingan, 1759-yildan ishga tushgan (binosi ingliz soʻnggi klassitsizmi uslubida qurilgan, 1823—47, meʼmor Robert Smirke; toshlar yigʻimi), Yevropa, Osiyo, Afrikaning Oʻrta asrlar sanʼati yodgorliklari (arab, Eron, Uzoq Sharq kulollik buyumlari, Benin bronzasi), shuningdek rasm, gravyura, kulollik buyumlari, tanga, medallar toʻplangan. Muzeyning etnografiya boʻlimidan Afrika, Amerika, Okeaniya va boshqa xalqlar madaniy yodgorliklari keng oʻrin olgan. Firdavsiyning Muhammad Joʻqiy tomonidan koʻchirilgan „Shohnoma“si (1440, 31 miniatyura bilan bezatilgan), „Boburnoma“ning qoʻlyozmasi (16-asr 2-yarmida koʻchirilgan), Amudaryo xazinasi (1877, Amudaryo sohilidan topilgan) va boshqa shu muzeyda saqlanadi. Britaniya muzeyi kutubxonasida 7 milliondan ortiq kitob, taxminan 105 ming qoʻlyozma, taxminan 100 ming hartiya va yorliq, 3 mingdan ortiq papirus bor. 1926-yildan muzey oʻz jurnalini nashr etadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya orollari

**Britaniya orollari** — Atlantika okeani bilan Shim. dengiz oraligʻida, Yevropaning shim.gʻarbida joylashgan. Maydoni 314,4 ming km². Materikdan LaMansh va PadeKale boʻgʻozlari ajratib turadi. Britaniya orollarining 2 ta yirik orolida Buyuk Britaniya va Irlandiya davlatlari joylashgan. Britaniya orollari  bir necha mayda (Gebrid, Orkni va Shetland) orollar toʻdasini, shuningdek Anglsi, Men va boshqa orollarni ham oʻz ichiga oladi. Ba’zan Britaniya orollari  tarkibiga Normand orollarini ham kiritadilar. Yer yuzasi asosan tekis, oʻrtacha balandlikdagi (Pennin va Grampian) togʻlar ham bor. Iqlimi dengiz iqlimi. Yillik havo temperaturasi 8—14°. Yogʻin 600&nbsp;mm dan 2000 m gacha. Daryolari toʻlib oqadi, qishda muzlaydi. Koʻl va yaylovlar koʻp, kichikroq oʻrmonlar bor. "
## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
British American Tobacco

**British American Tobacco** (talaffuzi: British Ameriken Tobakko) – Buyuk Britaniya va dunyodagi eng yirik tamaki monopoliyasi. 1902-yilda tashkil etilgan. „British American Tobacco“ Buyuk Britaniya va AQSh kapitali qoʻyilgan monopolistik birlashma boʻlib, asosan tamaki mahsulotlari, shuningdek oziq-ovqat va kosmetika mollari, qogʻozkarton va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Boshqa mamlakatlarda ham sanoat korxonalari, shu jumladan 67 ta tamaki fabrikasi mavjud. Bu fabrikalarda 240 turdagi sigaretalar ishlab chiqariladi. Kompaniya Yevropa va Oʻrta Osiyoda keng koʻlamda faoliyat yuritadi. Jumladan, kompaniya Oʻzbekiston Respublikasi bilan hamkorlik oʻrnatib, „OʻzBAT aksiyadorlik jamiyati“ qoʻshma korxonasini (Samarqand tamaki fabrikasi bilan birga) tuzdi (1994). U yiliga 20 mlrd. dona sigareta ishlab chiqarish quvvatiga ega. Qoʻshma korxonaning qurilish va jihozlanish ishlari uchun 100 mln. dollar investitsiya jalb etilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brinza

**Brinza** ( — pishloq) — asosan, qoʻy, shuningdek sigir, echki sutidan yoki ularning aralashmasidan tayyorlanadigan shoʻrtang pishloq. Rangi oq yoki ochsariq, sal ushaluvchan, xushxoʻr, mazasi nordonshoʻrtang. Tarkibida 40—50% yogʻ, 49—52% suv, 4— 8% tuz bor, sutga nisbatan yengil hazm boʻladi. B.ni tayyorlash uchun sut shirdon fermenti yoki pepsin bilan ivitiladi. Hosil boʻlgan boʻtqa matodan tikilgan qopchalarda siqilib, zardobi ajratiladi, soʻng presslab, maʼlum shakl beriladi. 0,6—1,5 kg li kvadrat boʻlaklarga boʻlinib, yogʻoch chelak yoki bochkalarga qavatmaqavat joylanib, ustiga 18—22% li tuzli namakob quyiladi. B. yetilgunga qadar namakob vaqtvaqti bilan almashtirib turiladi. 6—8kuni ogʻzi berkitilib, savdo korxonalariga joʻnatiladi. 

## Yana qarang

* Sut mahsulotlari
* Sut sanoati
* Sut
* Tvorog
* Qaymoq

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
British petroleum

**BRITISH PETROLEUM** (British Petroleum) — Buyuk Britaniyadagi eng yirik neft monopoliyalaridan biri. 1909-yilda tashkil etilgan. 38% aksiyasi davlatga tegishli. AQSH (Alyaska) (60%) va Shimoliy dengizdan (40%) neft qazib oladi, 25 mamlakatda neftni qayta ishlaydigan korxonalari bor. Gʻarbiy Yevropaning bir nechta mamlakatlari hududidan oʻtgan yirik neft quvurlarining egasi hisoblandi. Monopoliya yiliga 77,5’ mln. t neft qazib oladi, 96,2 mln. t neftni qayta ishlaydi. Keyingi vaqtlarda „British petroleum“ kimyo korxonalarini rivojlantirish uchun katta mablagʻ sarf qilmoqda. Yillik savdo hajmi 46,2 mlrd. dollar, sof foydasi 2,2 mlrd. dollardir.
British Aerospace

"BRITISH AEROSPEYS" () — Buyuk Britaniyaning kosmik-aviaraketa va avtomobilsozlik sohasidagi yirik kompaniyasi. 1977-yil Londonda 4 aviafirmaning natsionalizatsiya qilinishi natijasida tashkil etilgan. 1981-yil denatsionalizatsiya qilindi (bir qism aksiyasi davlat ixtiyorida qoldi). 1988-yilda "Rover grup" yetakchi avtomobil kompaniyasi bilan birlashdi. Yillik savdo hajmi 10 mlrd., sof foydasi 278 mln. dollar.

## Manbalar
Benjamin Britten

**Edward Benjamin Britten** (22-noyabr 1913-yil, Loustoft, Angliya — 4-dekabr 1976-yil, Oldboro) — ingliz bastakori, pianinochi va dirijyor. Britten musiqaning deyarli barcha janrlarida yetuk asarlar qoldirgan: 20 ga yaqin musiqiy-sahnaviy merosidan „Peter Grimes“ (1945), „A Midsummer Nightʼs Dream“ („Yoz tunidagi tush“) (1960) kabi operalari dunyo teatrlarida sahnalashtirilgan. Kompozitor bir nechta asarini maʼrifiy-targʻibiy maqsadda yaratgan. Anʼanaviy lotin matni va Wilfred Owen sheʼrlariga yaratilgan „War Requiem“ („Harbiy rekviyem“) (1961) 20-asrning ibratli asarlari qatoridan oʻrin egallagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brittlar

**Brittlar** — kelt qabilalaridan biri. Miloddan avvalgi 8 — milodiy 5-asrlarda Britaniyaning asosiy aholisi. B. anglosakslar tomonidan boʻysundirilib (5—6-asrlar), bir qismi qirib tashlangan, bir kismi Uels, Shotlandiya va Galliyadagi Armorika yarim orolga koʻchirilgan va bu yer Bretan deb atala boshlangan. Britaniyada qolgan qismi ingliz millatining shakllanishida muhim rol oʻynagan. "Britaniya" atamasi B.dan olingan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Iosif Brodskiy

**Iosif Aleksandrovich Brodskiy** (24-may 1940, Leningrad – 28-yanvar 1996, New York shahri) – rus shoiri. Ijodiy faoliyati 60-yillarda boshlangan. 1962—1964 yillarda turli ayblar bilan qamalgan va surgun qilingan. Ammo Anna Axmatova, Samuil Marshak, Dmitriy Shostakovich singari mashhur kishilarning saʼy-harakati bilan 1965-yil surgundan ozod etilgan. Siyosiy tuzumga nomaqbul shaxs sifatida 1972-yilda Sovet davlati hududlaridan chiqarib yuborilgan; 1974-yildan AQShda yashagan. „Sahrodagi bekat“ (1967), „Kurkam davr intihosi“ (1972), „Uraniya“ (1987), „Oʻgit“ (1990) va boshqa sheʼriy tuplamlari xorijda nashr etilgan. Bu toʻplamlarda yolgʻizlangan kishi bilan bir kam dunyo Oʻrtasidagi ziddiyatlar kinoyaviykutarinki uslubda aks ettirilgan. Brodskiy sheʼriyatidagi voqelikni uziga xos benazir tarzda idrok va tasvir etish, antik davr sheʼriyatidagi badiiy shakllardan samarali foydalanish – shoir novatorligining mohiyatini tashkil etadi. Brodskiyning ingliz va qisman rus tillarida eʼlon qilgan sheʼr, pyesa va publitsistik maqolalari Gʻarb adabiyoti hodisasi sifatida maydonga kelgan. Nobel mukofoti laureati (1987).

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Jozef Brodskiy sheʼriyati
* 'Jannat qushlari egiluvchan shoxga muhtoj boʻlmasdan kuylaydi': Jozef Brodskiy va surgun poetikasi *Kordit sheʼriy sharhi*
* 1996 yil 19 fevral „Shoir mukofoti sovrindorining oʻlimi: Iosif Brodskiy surgunni ilhomga aylantirdi“ Kongress kutubxonasi, nekroloq.
* Intervyu, 1996 yil 29 yanvar PBS (AQSh)
* Profil, sheʼrlar va audio fayllar Amerika Shoirlar Akademiyasi dan.
* Brodskiy biografiyasi va bibliografiyasi, Poetry Foundation (AQSh)
* 
* Toshga yozilgan – Adabiyot arboblarining dafn etilgan joylari.
*  Beinecke nodir kitoblar va qoʻlyozmalar kutubxonasi, Yel universiteti
* Brodskiy oʻz hayoti haqida gapiradi, Frensis Xorovitz tarjimasi bilan – Britaniya kutubxonasi ovozli yozuvi
* Jozef Brodskiyning Xolyok togʻi kollejidagi kolleksiyasi
* Jozef Brodskiy toʻplami manzilida Stuart A. Rose qoʻlyozmasi, arxivlar va nodir kitoblar kutubxonasi, Emori Universitet]
Broyler

**Broyler** (ing. broiler, broil — olovda qovurish) — tez yetiladigan va yuqori sifatli gusht beradigan goʻshtdor joʻja. 6—9 hafta boqilib tirik vazni 1,5—2 kg boʻlganda suyiladi. Goʻshti yumshoq, mazali. Broyler goʻshtidan parhez taomlar tayyorlanadi. Broyler olish uchun joʻja qisqa muddatda yetarli darajada semirtiriladi. Buning uchun ogʻir vaznli va tez yetiladigan „kornish“, „oq plimutrok“, „Susseks“, „nyugempshir“ kabi sergoʻshtsertuxum va sergoʻsht zotli tovuq joʻjalaridan, zotlararo va liniyalararo chatishishdan olingan duragay joʻjalardan foydalaniladi. Shuningdek oʻrdak (8 haftalik), gʻoz va sesarka (12 haftalik), kurka (19 haftalik) joʻjalarini goʻshtga boqish ham broyler deyiladi. Oʻzbekistonda broyler davlat naslchilik xoʻjaliklarida, parrandachilik fabrikalarida yetishtiriladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broyl

**Broyl** (de Broli) (de Broglie) — akauka fransuz fiziklari: 1) Maurice de Broglie (1875—1960). Ilmiy ishlari rentgen spektroskopiyasi, atom va yadro fizikasiga oid; 2) Louis de Broglie (1892. 15.8, Dyep — 1987) — fransuz fizigi, professor, Parij FA haqiqiy aʼzosi (1933). Kvant mexanika asoschilaridan biri, materiyaning toʻlqin xususiyati toʻgʻrisidagi gʻoyani ilgari surgan (1924). Ilmiy ishlari atom yadrosi tuzilishi, toʻlqin oʻtkazgichlarda elektromagnit toʻlqinlarning tarqalishi, fizika tarixi va uslubiyatlariga oid. Nobel mukofoti laureata (1929).

## Manbalar
Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati

**Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati** — rus universal ensiklopediyasi. F. A. Brokgauz — I. A. Yefron aksiyadorlik nashriyot jamiyati tomonidan chiqarilgan (Peterburg, 1890 — 1907; 82 asosiy va 4 qoʻshimcha jilddan iborat. Ilk 8 jildi I. Ye. Andreevskiy, qolganlari K. K. Arsenyev va F. F. Petrushevskiylar tahriri ostida nashr etilgan). 1911—16-yillarda yangi nashrini chiqarishga harakat qilingan (rejalashtirilgan 48 jilddan 29 jildi chiqqan).
Brokenxill odami

**Brokenxill odami** — qad. (neandertal) odamning kalla suyagi va 10 ga yaqin skelet qoldiqlari Zambiya (Shim. Rodeziya)dagi Brokenxill (Kabve) shahridan topilgan (1921). Rodeziya odami deb nom berilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brifing

**Brifing** (ing. brieﬁ ng; brief— qisqa) — rasmiy shaxslarning ommaviy axborot vositalari vakillari bilan uchrashuvi. Unda muayyan masala boʻyicha rasmiy nuqtai nazar yoki xalqaro muzokaralar, kengashlar, konferensiyalarning borishi va boshqa toʻgʻrisida tomonlarning oʻzaro kelishib olingan qarashlari rasmiy xulosasi qisqacha bayon kilinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Petrus Brovka

**Petrus Brovka** (Petr Ustinovich) [1905.12 (25).6, Vitebsk viloyati 1980] — Belarus xalq shoiri (1962), Belarus Fanlar akademiyasi akad., Belarus ensiklopediyasi bosh muharriri (1966-yildan), Mehnat Qahramoni (1972). 1926-yildan ilk sheʼrlari bosila boshlagan. "1914" (1935), "Katerina" (1938) dostonlarida batrak ayollarning qismati, hayotda oʻz oʻrnini topishi tasvirlangan. "Belarus" (1943), "Non" (1946) dostonlari va qator sheʼrlari ("Kastus Kalinovskiy", "Belarus jangchilariga", 1943) urush davri belarus adabiyotining eng yaxshi namunalaridan hisoblanadi. Urushdan keyingi yillarda xalqlar doʻstligi, kishilarning fidokorona mehnati tarannum etilgan "Aka va singil", "Xalq minnatdorligi" (1946), "Hayotyoʻli" (1950), "Kunlar oʻtib boradi" (1961) toʻplamlari shoirga katta shuhrat keltirdi. B. Shevchenko, Mayakovskiy, Tvardovskiy, Tichina singari koʻpgina shoirlarning asarlarini belarus tiliga tarjima qilgan. Uning koʻpgina asarlari esa jahondagi bir qator xalqlar tillariga tarjima qilingan. B. sheʼrlari ("Yurak onti", "Oʻy", "Sen — mening bolalarim", "Eman daraxti", "Sheʼriyat"), "Daryolar tutashganda" romani oʻzbek tilida nashr etilgan.
## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broker

**Broker** (ing. broker), makler — fond, tovar, valyuta birjalarida oldisotdi bitimlari tuzishda vositachilik (dallollik) qiladigan ayrim shaxs yoki firma. Brokerlar, odatda, mijoz topshirigʻiga koʻra va uning hisobiga ish yuritadi, kafolat beruvchi hisobiga oʻz nomidan savdo bitimlari tuzishi ham mumkin. Vositachilik bitimlari, asosan, Brokerlik idoralari, firmalar yoki ularning filiallari orqali rasmiylashtiriladi. Vositachilik qilgani uchun tomonlarning kelishuviga koʻra, birja qoʻmitasi joriy etgan taksa (qatʼiy baho)ga muvofiq, oldisotdining muayyan foiz miqdorida haq — brokeraj oladi (odatda, broker haqi amalga oshirilgan shartnoma yoki bitim qiymatining 0,25—3% ni tashkil qiladi). Yirik brokerlik idoralari haridorga qarz berishda banklar bilan hamkorlik qiladi, ayrim hollarda oʻzlari kreditor boʻladilar, bitimlar bajarilishiga kafillikni ham oʻz zimmalariga oladilar. Katta broker gofbrok yer deb ataladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Makler

**Makler** () — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi vositachi; tovarlar, qimmatli qogʻozlar, xizmatlar va boshqa oldisotdisida vositachilik qiladigan shaxs. Birja maklerlari birja xodim lari tarkibiga kiradi, tovar seksiyalarida savdo qiladi. Birja aʼzolari boʻlgan ayrim maklerlar oʻz hisobidan qimmatli qogʻozlarni sotib oladi va sotadi, haridor va sotuvchi brokerlarining oldi-sotdi boʻyicha ogʻzaki kelishuvlarini roʻyxatga oladi. Makler kelishuvda qatnashgan tomonlarning har biridan oldisotdi qiymatining muayyan foizi miqdorida haq oladi.

## Birja maklerlarini litsenziyalashtirish

### AQSh

AQShda birja brokerlari U.S. Securities and Exchange Commission va Financial Industry Regulatory Authority tomonidan litsenziyalashtiriladi. Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi va moliya sanoatini tartibga solish organi. Shuningdek brokerlik firmalari ham mahalliy yurisdiksiya qoidalariga boʻysunadi, ular shtatdan shtatga qarab farq qilishi mumkin. AQSHning barcha shtatlari uchun odatiy hol CFD kredit yelkasi bilan savdo qilishni taqdim etadigan brokerlik firmasiga litsenziyani rad etishdir. Bunday koʻrinishdagi birdamlikni shu narsa bilan izohlash mumkinki, chakana investorlarning 76 % CFD savdosi paytida pul yoʻqotadilar.

### Birlashgan Qirollik

Buyuk Britaniyada birja brokerlari Financial Conduct Authority tomonidan tan olinishi uchun oʻqitilishi kerak. Broker litsenziyasini Moliyaviy xizmatlar reestrida tekshirish mumkin.

### Fransiya

1996-yilda moliyaviy faoliyatni modernizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, birja brokerlari oʻrniga investitsiya kompaniyalari keldi.

## Manbalar
Carl Brockelmann

**Carl Brockelmann** (; 1868-yil 17-sentyabr – 1956-yil 6-may) – nemis sharqshunosi, somiy va turkiy tillar mutaxassisi. 1900-yildan Breslau, Kenigsberg, Galle, Berlin untlari professor Sharq tarixi, arab adabiyoti tarixi, somiyshunoslik boʻyicha ilmiy asarlar yozgan. „Somiy tillar qiyosiy grammatikasi ocherki“ (2 jild, 1908—13) va „Arab adabiyoti tarixi“ (2 asosiy jild, 1898—1902 va 3 qoʻshimcha jild, 1937—42) uning eng muhim asarlari boʻlib, I. Yu. Krachkovskiy ularga yuksak baho bergan. B. „Arab adabiyoti tarixi“ kitobiga arab boʻlmagan yozuvchi va olimlar (mas, Ibn Sino, Beruniy va boshqalar) ning arab tilida bitgan asarlarini ham kiritib, ular xususida biografik maʼlumotlar keltirgan. Uning „Musulmon xalqlar va davlatlar tarixi“ (1939) asari ham dalillarga boy. B. Mahmud Koshgʻariyning „Devonu lugʻotit turk“ asarini nemischaga tarjima qilgan (1928).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromargirit

**Bromargirit** (Brom—Argyrit tarkibiga qarab atalgan) — mineral. Bromidlar guruhiga mansub. Kimyoviy formulasi AgBr. Kub singoniyali. Kub, kuboktaedrli kristallar va donachalar. Yashildan sariqgacha, olmossimon, mumsimon yaltiraydi, baʼzan xira. Qattiqligi 2,5. S. ogʻ. 6,5. B. Nurota togʻlaridagi oltin konlari oksidlanish zonasida aniqlangan. B. kam uchraydi. Oʻzbekiston (Nurota togʻlari), Meksika (SanOnofre) va Chilida (Chanarkilo) bor. Kumush olinadigan ruda. Sinonimi: bromirit, bromli kumush. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromatlar

**Bromatlar** — bromat kislota NVgO, ning tuzlari, odatdagi sharoitda barqaror qattiq moddalar. B. qizdirilganda kislorod ajratib parchalanadi: 2KBrO3=2KBr+3Or Kaliy va natriy B. (KVgO3 va NaBrO3)HHHr ahamiyati katta. Natriy B.ning suyuqlanish temperaturasi 380°; zichligi 3340&nbsp;kg/m3; suvda eruvchanligi (100 g da g hisobida) — 36,4 (20°), 90,8 (100°). Kaliy B.ning zichligi 3250&nbsp;kg/m3; 400°da parchalanadi; suvda eruvchanligi (100 g da g hisobida) 6,9 (20°), 49,7 (100°). Natriy va kaliy B. NaBr yoki KVg ni elektrkimyoviy yoxud xlor taʼsirida oksidlash usuli bilan olinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromgeksin

**Bromgeksin** (Bromhexinum) — balgʻamni suyultirib, koʻchishini tezlashtiradigan dori; yoʻtalga qarshi taʼsir koʻrsatadi. Tabletka holida chiqariladi. Oʻtkir va surunkali bronxit, oʻpka sili, bronxial astma, zotiljam va boshqa yoʻtal bilan kechadigan shamollash kasalliklarida qoʻllanadi. Faqat vrach buyurganda ichiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromidlar

**Bromidlar** — metallar va metallmaslarning brom bilan hosil qilgan birikmalari, bromid kislota (NVg) tuzlari. Metallmaslarning bromidlari (mas, SVg4, SiBr4) molekulyar panjarali va oson uchuvchan moddalardir. Ishqoriy va ishqoriyer metallarning bromidlari suvda yaxshi eriydi; faqat kumush bromid, qoʻrgʻoshin bromid va baʼzi metallarning bromidlari suvda yomon eriydi. Kaliy, natriy B. tibbiyotda va bromning boshqa birikmalarini olishda, kumush bromid fotografiyada ishlatiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromidlar (maʼnolari)

**Bromidlar**:

* Bromidlar — metallar va metallmaslarning brom bilan hosil qilgan birikmalari, bromid kislota (NVg) tuzlari.
* Bromidlar (mineral), tabiiy bromidlar — kamyob minerallar guruhi, kumushning galogenli birikmasi.
Bromidlar (mineral)

**Bromidlar**, tabiiy bromidlar — kamyob minerallar guruhi, kumushning galogenli birikmasi. Asosiy minerallari: bromargirit (AgBr), embolit Ag (C1, Vg). Tuzilishi tosh tuzi tipiga mansub. Minerallar guruhining fizik xususiyati juda oʻxshash. B. donalari sariq yoki sargʻishyashil rangda, kristallari kub yoki oktaedr koʻrinishida, olmos kabi yaltiroq; yumshoq, baʼzan egiluvchan. Qattiqligi 2—2,5; s. or. 5,7 dan (embolit) 6,5 (bromargirit) gacha. B. faqat quruqchoʻl iqlimli oblastlarda tarkibida kumush boʻlgan sulfidlarning oksidlanish zonalaridagi konlarda uchraydi. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromindigo

**Bromindigo**, bromnil — indigo molekulasidagi vodorod atomlari oʻrniga brom atomlari kiritib olingan mahsulot; qizil-binafsha rangdan och yashil-koʻk ranggacha boʻlgan yorqin boʻyoqdar. Bromindigoning rangi molekuladagi brom atomlarining soniga va ularning molekulada joylashgan oʻrniga bogʻliq. Bromindigo gazlamalarni boʻyashda keng qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronekater

**Bronekater** — zirhli tezsuzar kichik harbiy kema. U qirgʻoq boʻyida, shuningdek daryolarda soqchilik va razvedka ishlarini bajaradi. Bronekaterga bitta yoki ikkita 57–85&nbsp;mm li zirxli toʻp oʻrnatilgan boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronepoyezd

**Bronepoyezd** — parovoz (teplovoz) va platformalari zirhli harbiy poyezd. Bronepoyezdda jang qilish, temir yoʻl atrofidagi qoʻshinlarga yordam berish, muhim temir yoʻl uzellarini, koʻpriklar va boshqa muhim obʼyektlarni mudofaa qilish vazifalarini bajargan. Bronepoyezd tarkibida zirxli parovoz (teplovoz), 3—6-maydoncha, 2— 4 nazorat platformalari boʻlgan. Zirhli maydonchaga (2 yoki 4 oʻqli, zirhlangan temir yoʻl platformasiga) 1—2 toʻp, 3—6 pulemyot oʻrnatilgan. Bronepoyezdlar Birinchi va Ikkinchi jahon urushlarida qoʻllangan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronetransportyor

**Bronetransportyor** — zirhli jangovar mashina. Pulemyot, toʻp va boshqa qurollar bilan qurollantiriladi. Motooʻqchi boʻlinmalar (20 kishigacha)ni tashish, ogʻir qurol-yarogʻlarni tirkash va razvedka ishlarida qoʻllanadi. Bronetransportyorning gʻildirakli, yarim oʻrmalovchi, oʻrmalovchi (gusenitsali), ochiq va yopiq turlari bor. Suvdan suzib oʻta oladi. Bronetransportyor devorlarida oʻq otish uchun moʻljallangan maxsus teshik (shinaklar) bor. Bronetransportyor minorali va minorasiz boʻlishi mumkin.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broneavtomobil

**Broneavtomobil** – zirhli jangovar mashina. Pulemyot, baʼzan toʻp bilan jihozlanadi. Broneavtomobil asosan aloqa va qoʻriqlash vazifalarini bajaradi. Qurollar broneavtomobilning aylanadigan zirhli minorasiga oʻrnatiladi. Broneavtomobil qurollari ogʻirligiga qarab yengil, oʻrta, ogʻir turlarga boʻlinadi. Broneavtomobil ekipaji 2—6 kishidan iborat boʻladi. Broneavtomobil Birinchi va Ikkinchi jahon urushida qoʻllangan. Hozirgi armiyalarda ham baʼzi turlari ishlatiladi.

Harbiy „zirhli avtomobil“ tarixan josuslik, ichki xavfsizlik, qurolli soqchilik va boshqa maqsadlarda jang maydonidagi vazifalar uchun ishlatilgan transport vositasidir. Otliq qoʻshinlarning asta-sekin kamayishi bilan zirhli mashinalar tarixda yengil otliq qoʻshinlarga yuklangan vazifalarni bajarish uchun ishlab chiqildi. Tank ixtiro qilingandan soʻng, zirhli avtomobil oʻzining tezligi, nisbatan oddiy texnik xizmat koʻrsatish va past ishlab chiqarish xarajatlari tufayli ommabop boʻlib qoldi. Shuningdek, u rivojlanmagan hududlarda foydalanish uchun arzonroq qurol sifatida bir nechta mustamlaka armiyalari tomonidan maʼqullandi. Ikkinchi Jahon urushi davrida aksariyat zirhli mashinalar razvedka va passiv kuzatuv uchun ishlab chiqilgan, boshqalari esa aloqa vazifalari uchun ishlatilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronedrezina

**Bronedrezina** — zirhli oʻziyurar harbiy mashina. Bronedrezina qurollari turiga qarab ogʻir va yengil xillarga boʻlinadi. Yengil bronedrezinada 2-4 ta pulemyot, ogʻir bronedrezinada kichik kalibrli toʻp va 2-4 pulemyot oʻrnatilgan boʻladi. Bronedrezina razvedka ishlarida qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronzalash

**Bronzalash** — himoya qatlami hosil qilish va bronza tuyey berish uchun metall buyumlar sirtiga bronza qoplash. Maxsus tarkibli kukun (poroshok) yordamida metallmas (mas, yogʻoch) buyumlar sirtida bronza tuyey (yaltirok,ligi) hosil qilish ham B. deb ataladi. B. elektrolitik usulda metallash yoʻli bilan, moyli yoki spirtli loklarga maxsus kukunlar qoʻshib tayyorlangan aralashma surkab va sirtga kimyoviy ishlov berib amalga oshiriladi. Radioapparatlar, detallar, maishiy metall buyumlar va boshqa sirtiga 40—45% rux qoʻshilgan bronza qatlami qoplanadi. Himoyabezak qoplamalari hosil qilishda, termik ishlashda tarkibida 10—12% rux boʻlgan bronza kukuni ishlatiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronzografit

**Bronzografit** — bronza va grafitdan tashkil topgan gʻovak material. Grafit zarralari (0,5—4%) bronza kristallari (6—10% Sn) orasida teng tarqalgan holda boʻladi. Gʻovaklari moy bilan toʻldiriladi. Undan sirpanish podtipniklari tayyorlanadi. Bunday podshipniklar valga tez moslashadi, uzoq vaqt moysiz ishlay oladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronx

**Bronx**, bronxlar (yun. bronchus — nafas nayi) — odam va yuqori tuzilgan umurtqalilar kekirdagining havo oʻtadigan naysimon tarmoqlari. Kekirdak (traxeya) 4—5 koʻkrak umurtqasi qarshisida oʻng va chap bronxga boʻlinadi (bifurkatsiya). Oʻng bronx chap bronxga nisbatan yoʻgʻon va kalta, chap bronx esa uzun va ingichka; oʻng bronx deyarli vertikal yoʻnalgan boʻlib, kekirdakning davomi hisoblansa, chap bronx kekirdakdan chapga burchak hosil qilib chiqadi va bir oz gorizontal yoʻnalgan boʻladi. Bronx togʻay halqalardan tuzilgan, ular oraligʻini fibroz parda toʻldirib turadi. Asosiy bronx oʻpka darvozasiga kirib, oʻpka ichida avval boʻlak bronxlariga, soʻngra segmentar bronxlarga boʻlinadi. Ikkala oʻpkada taxminan 1000 boʻlak bronx boʻladi. Bronxlar bronxiolalargacha tarmoqlanib borib, bir butun bronxial "daraxt"ni hosil qiladi. Bronx oʻpka ichida tarmoqlanib, ingichkalashib boradi, eng oxiri, eng mayda bronxning uchi pufakchalar bilan tugaydi. Havo almashinish jarayoni pufakchalar, alveolalarda boʻladi; havo nafas yoʻllarining hammasidan oʻtadi, chunki nafas naychasining devorlari togʻaylardan tuzilgani uchun ular puchayib qolmaydi. Bbonx shilliq qavati kiprikli epiteliy bilan qoplangan boʻlib, unda shilliq bezlar juda koʻp. Ular nafas yoʻliga tushgan yot jismlarni chiqarib yuboradi. havo yoʻllari esa nafas olganda havoni tozalab, namlab, ilitib pufakchalarga yoʻnaltiradi. Ikkala oʻpkada taxminan 300—500 mln. alveolalar boʻlib, 30—100 m2 sathni tashkil etadi. Koʻp hayvonlarda kekirdak (traxeya) ikki asosiy bronxga boʻlinadi. Sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilarda bronx yaxshi rivojlangan boʻlib, oʻpka ichida davom etadi. Sudralib yuruvchilarda asosiy bronxdan ikkilamchi bronx, bundan esa uchlamchi, toʻrtlamchi va sh.k. tarmoqlar ajralib chiqadi; toshbaqa va timsohlarda bronxning boʻlinishi ayniqsa murakkab. Qushlarda ikkilamchi bronx parabronxlar degan kanallar bilan tutashadi, bulardan radiuslar boʻyicha bronxiollar chiqadi, bronxlar esa tarmoqlanib, havoli kapillyarlarga oʻtadi. Bronxiollar va havoli kapillyarlardan tutash havoli yoʻllar vujudga keladi. Asosiy bronx ham, baʼzan yon bronx ham uchidan kengayib, havoli xalta hosil qiladi. Sut emizuvchilarda har bir asosiy bronx dan ikkilamchi bronx chiqadi, bu esa tobora mayda tarmoqdarga boʻlinadi; eng mayda tarmoqlar alveolyar yoʻllarga oʻtadi, bular esa alveolalar bilan tugaydi.
Bronxiolit

**Bronxiolit**, kapillyar bronxit — mayda bronxlar devorining yalligʻlanishi. Virus yoki bakteriyalar qoʻzgʻatadi; bir yoshgacha boʻlgan bolalarda uchraydi. Gripp viruslari qoʻzgʻatadigan grippli bronxiolit, mayda bronxlar shilliq qavatining kataral yalligʻlanishi bilan ifodalanadigan kataral bronxiolit, bronxlar teshigigacha granulyatsion toʻqima oʻsib kirishi bilan kechadigan obliteratsiyalovchi bronxiolit va boshqa farq qilinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronxit

**Bronxit** — o'pkada bronxlar (katta va oʻrta kattalikdagi havo yoʻllari) yalligʻlanishi. Bu yoʻtalni keltirib chiqaradi. Bronxit odatda burun, quloq, tomoq yoki sinuslarda infeksiya sifatida boshlanadi. Keyin infeksiya bronxga tushadi. Alomatlar orasida yo'tal, balg'am, xirillash, nafas qisilishi va koʻkrak ogʻrigʻi mavjud. Bronxit :oʻtkir yoki surunkali boʻlishi mumkin.

## Oʻtkir bronxit
Oʻtkir bronxitda odatda uch hafta davom etadigan yoʻtal kuzatiladi, buni ko'krak qafasidagi shamollash deb ham atash mumkin. Ushbu kasallikka chalingan insonlarning 90% dan koʻprogʻida kasallikning asosiy sababi virusli infeksiyadir. Ushbu viruslar odamlar yoʻtalganda yoki toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa qilganda havo orqali tarqalishi mumkin. Kam holatlarda esa Mycoplasma pneumoniae yoki Bordetella pertussis kabi bakterial infektsiyadan kelib chiqishi mumkin. Xavf omillariga tamaki tutuni, chang va boshqa havo ifloslanishi kiradi. Oʻtkir bronxitni davolash odatda dam olishni, paratsetamol tabletkasini (asetaminofen) va isitma uchun qoʻllaniladigan steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi dorilarni (NSAID) oʻz ichiga oladi.

## Surunkali bronxit
Surunkali bronxitda esa kasallangan odam yoʻtalganda balgʻam chiqaradi va bu jarayon yiliga uch oy yoki undan koʻproq vaqt davom etishi mumkin. Surunkali bronxit bilan ogʻrigan koʻplab odamlarda surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi (KOAH) mavjud. Tamaki chekish eng keng tarqalgan sabab boʻlib, havoning ifloslanishi va genetika kabi bir qator boshqa omillar ham biroz rol oʻynaydi. Surunkali bronxit nafas aʼzolarining eng koʻp tarqalgan kasalliklaridan hisoblanadi va u koʻproq erkaklarda kuzatiladi.

## Eozinofil bronxit
Eozinofil bronxit surunkali quruq yoʻtal boʻlib, eozinofillar deb nomlanuvchi oq qon hujayralari sonining koʻpayishi bilan tavsiflanadi. U rentgen nurida normal topilmaga ega va havo oqimi cheklanmagan.

## Aspergillus bronxit
Aspergillus bronxiti — Aspergilloz kasalliklari spektridan biri boʻlib, bronxlar qoʻziqorin infeksiyasiga duchor boʻladi. Bu oʻpka aspergillozining boshqa holatlaridan farq qiladi, chunki u asosan immuniteti zaif odamlarga taʼsir qiladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Manbalar
Bronxoadenit

**Bronxoadenit** (bronx va yunoncha Aden — bez) — bronxlar (traxeya atrofida, koʻks oraligʻining orqa va oldida joylashgan) limfa tugunlarining yalligʻlanishi. Koʻproq sil kasalligida, zotiljam, bronxit, bronxopnevmoniya, nafas yoʻllarining yalligʻlanishi bilan kechadigan koʻkyoʻtaya, qizamiq va boshqalarda uchraydi. Bronxoadenitda kuraklararo boʻshliq ogʻriydi, bemorni asosan ogʻriqli yoʻtal bezovta qiladi. Limfa bezlari kattalashadi. Sil bronxoadenitida limfa tugunlari kattalashib, uning toʻqimasi ham nobud boʻladi va suzmasimon yiringga aylanadi. Boshqa kasalliklarda bemor asosiy kasallikdan tuzalishi bilan limfa tugunlari deyarli asliga qaytadi. Bronxoadenitni asosan rentgen qilib (rentgenoskopiya, rentgenografiya, flyuorografiya) aniqlanadi. Sil bronxoadenit i bilan ogʻrigan bemor maxsus sil kasalxonalarida davolanadi. Organizmning umumiy quvvatini oshiruvchi dorilar, silga qarshi davo buyuriladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronza qoʻngʻizlari

BRONZA QOʻNGʻIZLARI, tilla qoʻngʻizlar (Cetoniini) — plastinka moʻylovli qoʻngʻizlar oilasining kenja oilasi. Uzunligi 1—10 sm. Ustki qanotlari metall tusda tovlanib turganidan tilla qoʻngʻizlar deb ham ataladi. Ustki qanotlarining ikki yonida tirqishlari boʻladi. Bronza qoʻngʻizlari uchganida ostki qanotlari ana shu tirqishdan chiqib yoyiladi, ustki qanotlari yoyilmasdan qorni ustida taxlanib turadi. 2700 dan ortiq turi bor, koʻpchiligi tropik mintaqalarda tarqalgan, ayniqsa tropik Afrikada (mas, goliflar) va Janubiy Osiyoda koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda 12 turi tarqalgan. Togʻli hududlarda yashil bronza qoʻngʻizi (Netocia marginicollis) va paxmoq bronza qoʻngʻizi yoki olenka (Epicometis turanica) bir tomondan oʻsimliklarning gulini yeb birmuncha ziyon keltirsa, ikkinchi tomondan gullarni changlatib foyda keltiradi. Bronza qoʻngʻizlari ning Ssimon qurtlari chiriyotgan yogʻochlar, kompostlar, oʻrmon toʻshalmasida, ayrim turlari chumolilar va kemiruvchilar inida rivojlanadi. Ayrim Bronza qoʻngʻizlari, mas, olenka ekinlarga ziyon keltiradi. 
  @a_ishem bu telegram kanalm

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

yashil bronza qongizi
yashash muhiti bahor va yoz oylarida dalalarda gullarning ustida yirik [uzunligi 1-2sm ]
yashil qongizlarni korish mumkin qongiz tanasining ustki tomoni yaltiroq yashil qorin tomoni esa
qizgish tusda boladi bronza qongizi yevropa va osiyo qitʼasining deyarli hamma joyida uchraydi qongizni qolga olib korilganda uning xitin qobigi qalin va qattiq ekanligini sezish mumkin
Bronxografiya

**Bronxografiya** (bronx va  — yozaman) — hiqildoq (traxeya) va bronx yoʻllariga kontrast modda yuborib, rentgenologik tekshirish usuli. Birinchi marta 1918-yil oʻtkazilgan. Bronx, oʻpka, qorin boʻshligʻi aʼzolari kasalliklari va boshqaga tashxis qoʻyishda qoʻllanadi. Bronxografiya qilish lozimligi yoki mumkin emasligini vrach belgilaydi, bunda albatta bemorning umumiy ahvoli va kasalligi hisobga olinadi.

## Yana qarang

* Bronxoskopiya

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronxopnevmoniya

**Bronxopnevmoniya** – oʻpka yalligʻlanishining bir shaklidir. Bronxopnevmoniya mayda bronxlarda boshlangan yalligʻlanish jarayonining oʻpka toʻqimalariga tarqalishi bilan kechadi (qarang zotiljam).

*Bronxopnevmoniya* – bu zotiljamning kichik turidir. Bu bronxlarning oʻtkir yalligʻlanishi boʻlib, oʻpkaning yaqin joylashgan boʻlaklarida yalligʻlanishlar bilan kechadi.

Bronxopnevmoniya koʻpincha lobar pnevmoniyaga oʻxshab ketadi. Klinik amaliyotda bronxopnevmoniya va lobar pnevmoniya turlarni ajratish qiyin, chunki ularning belgilari odatda bir-biriga oʻxshab ketadi. Bronxopnevmoniya (lobular) koʻpincha infeksiya rivojlanib borgan sari lobar pnevmoniyaga aylanadi. Xuddi shu organizm bir bemorda pnevmoniyaning bir turini, boshqa bemorda esa boshqa turini keltirib chiqarishi mumkin.

## Sabablari
Bronxopnevmoniya lobar pnevmoniyadan farqlanib, koʻpincha jamoat orasida yuqtiriladigan pnevmoniyaga emas, balki kasalxonada orttiriladigan pnevmoniya hisoblanadi.

Bronxopnevmoniyaning streptococcus pneumoniae bilan aloqadorlik ehtimoli lobar pnevmoniyaga qaraganda kamroq. Aksincha, bronxopnevmoniya asosan quyidagi: staphylococcus aureus, klebsiella, escherichia coli va pseudomonaslar bilan bogʻliqligi yuqoridir.

## Patologiyasi

Bronxopnevmoniya baʼzan oʻlimdan keyin, autopsiya paytida ham aniqlanishi mumkin.

Umumiy patologiyada odatda odam oʻpkasining bazal boʻlaklarida bir nechta konsolidatsiya oʻchoqlari mavjud, ular koʻpincha ikki tomonlama boʻladi. Bu zararlanishlar diametri 2-4 sm, kulrang-sariq, quruq, koʻpincha bronxiolada joylashgan, yaxshi ajratilmagan boʻladi. Ayniqsa bolalarda bir-biriga qoʻshilish xususiyatiga ega.

Yorugʻlik mikroskopiyasi odatda bronxlar, bronxiolalar va qoʻshni alveolyar boʻshliqlaridagi neytrofillarni koʻrsatadi.

## Davolash

Pnevmoniya bilan taqqoslaganda, bronxopnevmoniya shakli va kasalxonada orttiriladigan pnevmoniya oʻrtasidagi bogʻliqlik antibiotiklarni tanlashda koʻp dorilarga chidamlilikni koʻproq hisobga olishni talab qiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronxostenoz

**Bronxostenoz** — bronx devorining torayishi; bronx yoʻlidagi patologik oʻzgarishlar yoki uning teshigiga yot jismlarning tushishi, shuningdek oʻsmalar paydo boʻlishi natijasida vujudga keladi. Bronx operatsiyalaridan keyin ham bronxostenoz kuzatilishi mumkin. Bronxostenoz organik oʻzgarishlar tufayli roʻy beradi, shu sababli uni bronxospazmdan farq qilinadi. Bronxostenozni bronxoskopiya va bronxografiya qilib aniqlanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronxoektatik kasallik

**Bronxoektatik kasallik**, bronxoektazlar (bronx va yunoncha ektasis – choʻzilish) – nafas aʼzolari kasalligi, bronxlarning kengayishi (bronxoektaz) bilan kechadi. Tugʻma (ko;p bronxoektazlar) va bronxlar devorining yalligʻlanishi (oʻpka sili, koʻkyoʻtal, surunkali bronxit, zotiljam, gripp va boshqalar) tufayli orttirilgan bronxoektazlar farq qilinadi. Bronxoektatik kasallik da bronxlardagi yalligʻlanish jarayoni oʻpka, yurak, buyrak va boshqa aʼzolar faoliyatiga ham taʼsir qiladi. Dastlab kasallik sezilmasligi mumkin, zoʻriqqanda bemorning eti uvishadi, isitmalaydi, yoʻtalib balgʻam tashlaydi, koʻpincha ertalab ogʻiz toʻla balgʻam keladi (sutkada 1 l gacha), u qoʻlansa va yiringli boʻladi. Bronxoektatik kasallik uzoq davom etib, koʻpincha avj olib boradi. Unga tashxis qoʻyish uchun bronxografiya oʻtkaziladi. Kasallikka xos dastlabki belgilar paydo boʻlganda, darhol vrachga murojaat etish kerak. Aks holda yurak-tomir tizimi va buyrakda turli asoratlar yuzaga kelishi va bemorning ish qobiliyati pasayishi mumkin. 

## Davolash
Kasallik xuruj qilganda bemor kasalxonada davolanadi. Organizmning umumiy quvvatini oshiruvchi dorilar buyuriladi, iqlim bilan davolash, zarur boʻlsa jarrohlik usuli qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Robert Broun

**Robert Broun** (Brown) (1773.21.12, Montroz — 1858.10.6, London) — ingliz botanigi. B.ning morfologik, embriologik tadqiqotlari oʻsimliklarning tabiiy sistemasini tuzishda katta ahamiyatga ega. B. urugʻkurtakda murtak xaltachasi boʻlishini kashf qilgan, igna bargli va sagovniklar urugkurtaklarida tuguncha boʻlmasligini koʻrsatgan (1825), yopiq urugʻli va ochiq urugʻli oʻsimliklar oʻrtasidagi asosiy farqlarni aniklagan; igna barglilarning urugʻkurtagida urgʻochilik koʻpayish organi (arxegoniy) boʻlishini aniqlagan. Oʻsimliklar hujayrasi yadrosini birinchi boʻlib toʻgʻri tavsiflagan. 1827-yil Broun harakatini kashf etgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brown harakati

**Brown harakati** – muallaq zarralarning muhit molekulalari taʼsirida suyuqlik yoki gazlarda tartibsiz harakatlanishi. 1827-yilda Robert Brown kashf etgan. Brown harakati tezligi muhittrasi, qovushoqligi va zarra oʻlchamlariga bogʻliq. 1905—06-yillarda Albert Einstein, polyak fizigi Marian Smoluchowski va fransuz fizigi Jean Baptiste Perrinning ishlari natijasida Brown harakati atom va molekulalarning issiqlik harakati ekanligi isbotlandi. Suyuqlik yoki gazdagi har bir Brown zarrasiga muhit molekulalari bir sekundda taxminan 1012-marta zarba berib turadi. Zarra oʻlchami katta boʻlsa, har tomonlama turtkilar taʼsirida u muvozanatlashadi va tinch holatda qoladi. Zarra oʻlchami kichik boʻlsa, statistik muvozanat buziladi, natijada Brown zarrasi tartibsiz harakatda boʻladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broshantit

**Broshantit** (fransuz mineralogi A. Broshan de Vilye nomidan) — mineral. Kimyoviy formulasi Si4[(ON6) [SO4]. Monoklin singoniyali. Prizma, ignasimon kristallar, donachalar va yupqa parda holida. Rangi yashil, toʻq yashil. Qattikligi 3,5—4. S. ogʻ. 3,84—4. Shishasimon yaltiraydi. B. mis konlarining nurash zonasida limonit, serussit, malaxit va boshqa minerallar bilan birga uchraydi. Oʻzbekistonda Qalmoqqir, Sarichoʻqqi, Qoʻrgʻoshinkon, Lashvas^Wv, Lochinxona polimetall konlarida uchraydi. B. konlari Rossiya Federatsiyasi (Ural togʻlari)da, Ispaniya (RioTinta), Italiya (LaDuchessa), AQSH (Biobi)da topilgan. Mis olinadigan ruda.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broshyura

**Broshyura** (), risola — kichik hajmli bosma nashr (xalqaro amaliyotda 5—48 sahifadan iborat boʻladi). 

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bronxospazm

**Bronxospazm** — bronx aylana muskullarining qisqarishi natijasida mayda bronxlar va bronxiolalar teshigining torayishi (qarang Bronxostenoz).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil