Yaya Touré

**Gnégnéri Yaya Toure** *(talaffuzi: Gnegneriy Yaya Ture)*(1983-yil 13-mayda tugʻilgan) — professional futbol murabbiyi va yarim himoyachi sifatida oʻynagan sobiq futbolchi.

Toure yoshligida hujumchi boʻlishni orzu qilgan, lekin markaziy himoyachi sifatida oʻynagan. Shu jumladan 2009-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida "Barcelona" safida oʻynagan. Biroq, Yaya Toure oʻz faoliyatining koʻp qismini klub va oʻz mamlakati safida yarim himoyachisi pozitsiyasida oʻtkazdi, u yerda Yaya Toure oʻz pozitsiyasida dunyoning eng yaxshi oʻyinchilaridan biri sifatida qabul qilindi. Barcha davrlarning eng zoʻr afrikalik futbolchilaridan biri boʻlgan Toure 2011, 2012, 2013 va 2014-yillarda Afrikada yilning eng yaxshi futbolchisi deb topilgan.

Toure 2004-yildan 2015-yilgacha Kot-d’Ivuar terma jamoasi safida 2006, 2010 va 2014-yilgi Jahon chempionati turnirlarida milliy terma jamoa sharafini himoya qilgan. U, shuningdek, 2006, 2008, 2010, 2012, 2013 va 2015-yillarda Afrika Millatlar Kubogida qatnashib, 2006 va 2012-yillarda ikkinchi oʻrinni egallashga yordam bergan, 2015-yilda esa gʻalaba qozongan. Yaya Toure „Manchester City“ va milliy terma jamoadagi hamkasbi Kolo Tourening ukasi.

## Jamoalardagi faoliyati
Toure Buake shahrida tugʻilgan. 1996-yilda oʻzining uzoq yillik ustozi Patrik van Reyjendam tavsiyasiga koʻra ASEC Mimosas yoshlar akademiyasiga qoʻshildi. ASEC akademiyasining taniqli shaxsi Jan-Mark Gilu edi. 2001-yilda Guillou Belgiyaning Beveren klubiga katta miqdorda sarmoya kiritdi va bu jamoadan Ivuarlik futbolchilarni Yevropa ligasida namoyish qilish uchun foydalanish uchun. Toure 2001-yilda Beverenga koʻchib oʻtdi, bu davrda ASECning koʻplab oʻyinchilaridan biri. 2003-yilga kelib, Yaya Toure Beverenlar tarkibidagi 14 nafar kotdivarlikdan biri edi. 

2003-yilning yozida Toure "Arsenal" bilan sinov oʻtkazdi. Yaya Toure 19-iyul kuni Barnetga qarshi mavsumoldi oʻrtoqlik uchrashuvini boshladi, ikkinchi hujumchi sifatida oʻynadi va ikkinchi boʻlimda oldinga oʻtdi. Menejer Arsen Venger uning isteʼdodini tan oldi, lekin oʻzining eng yaxshi pozitsiyasini aniqlay olmadi va Barnetga qarshi oʻyinini „toʻliq oʻrtacha“ deb taʼrifladi. Uchrashuv 0:0 hisobida yakunlandi va BBC Sport sayti Toure shunday dedi: "*Kvinsi Ovusu-Abeyining toʻpini boshi bilan „Arsenal“ning oʻyindagi eng yaqqol imkoniyatini qoʻldan boy berib, oʻz nusxa kitobini oʻtkazib yubordi"*. Venger hali ham oʻsha paytdagi 20 yoshli futbolchi bilan shartnoma imzolamoqchi edi, ammo Toure ishlash uchun ruxsatnoma olishda qiynaldi. Oxir-oqibat, Toure sabrsizlanib, 2003-yil dekabr oyida Ukrainaning „Metalurh Donetsk“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi va u yerda bir yarim yil oʻtkazdi.

### Olimpiacos
Toure „Olimpiacos“ ga 2005-yilda kelib qoʻshilgan. Yaya Toure katta akasi tomonidan „Yangi Patrik Vieyra“ deb taʼriflangan. Oʻsha mavsumda „Olimpiacos“ dublni qoʻlga kiritdi va Toure ularning asosiy oʻyinchilaridan biri edi. Uning Gretsiyadagi oʻyinlari juda taʼsirli boʻlib, koʻplab klublarda qiziqish uygʻotdi.

### Monako
2006-yilgi jahon chempionatida Kot-d’Ivuar vakili boʻlganidan soʻng, Yaya Toure 2006-yilning avgustida Fransiya 1-ligasi vakili „Monako“ bilan shartnoma imzoladi Biroq, Yaya Toure amaldagi menejer Laszlo Bölöni bilan qiyin munosabatlarga ega edi, Toure esa Bölyoni uni oʻzi afzal koʻrgan yarim himoya pozitsiyasida oʻynashdan bosh tortganini daʼvo qildi. Koʻp oʻtmay, Bolyoni ishdan boʻshatildi, chunki „Monako“ turnir jadvalida ikkinchi oʻrinda qoldi.

Loran Banide Bolyonining oʻrnini egalladi va Toure mavsumning ikkinchi yarmida nufuzli oʻyinchiga aylandi va klubni quyi ligaga tushib ketish qiyinchiliklaridan xalos qilish uchun besh marta gol urdi. Yaya Toure oʻzini asosiy yarim himoyachi sifatida koʻrsatdi va Yevropaning turli burchaklaridan qiziqish tufayli 2007-yilning yozida "Barcelona" ga oʻtishga qaror qildi.

### Barcelona

Toure 10 yevro evaziga Ispaniyaning „Barcelona“ jamoasiga oʻtdi (6,7 million funt sterling) va klubdagi rasmiy debyutini 2007-yil 26-avgustda La Liganing „Rasing de Santander“ jamoasiga qarshi oʻyinida oʻtkazdi.

2007-yilgi Joan Gamper Trophy uchun „Inter“ ga qarshi oʻyinda Toure „Barcelona“ safidagi ilk golini 5:0 hisobida urdi. Yaya Toure „Barcelona“ safidagi ilk rasmiy golini 2007-yilning 2-sentyabrida „Atletik Bilbao“ga qarshi oʻyinda kiritdi va 3:1 hisobida gʻalaba qozondi. Uning „*Barsa“* jamoasi uchun UEFA Chempionlar Ligasidagi birinchi oʻyini 2007-2008-yilgi chorak finalda "Shalke 04" jamoasiga qarshi oʻyinda boʻlib, umumiy 2:0 hisobida gʻalaba qozondi va yarim finalga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi.

2008-09-yilgi mavsumning dastlabki bosqichlarida yangi tayinlangan murabbiy Pep Gvardiola „Barcelona“ yarim himoyachisi triosining himoyachi rolida Serxio Busketsni afzal koʻrdi. 2009-yilgi Chempionlar ligasi finalida Toure jarohatlar va asosiy himoyachilarning diskvalifikatsiyasi tufayli markaziy himoyada oʻynadi, garchi bungacha u yerda „Barcelona“ tarkibida atigi ikki marta oʻynagan boʻlsa ham. 2010-yil iyun oyining oxirida „Barcelona“ Tourega yozda klubni tark etishiga ruxsat berilishini tasdiqladi.

### Manchester City
2010-yilning 2-iyulida Toure Premer-liganing „Manchester City“ klubi bilan taxminan 24 million funt sterling evaziga besh yillik shartnoma imzoladi. Unga 42-raqam berildi. „Barcelona“da kiygan 24-raqamli futbolkaning teskarisi, chunki Patrik Vieyraga allaqachon 24-raqam ajratilgan edi. Ushbu harakat Toureni 2009-yilning iyul oyida „Arsenal“dan „City“ga oʻtgan akasi Kolo bilan birlashtirdi. 

28-iyul kuni Toure „City“ safidagi debyutini „Amerika klubi“ga qarshi mavsumoldi oʻrtoqlik oʻyinida oʻtkazdi va „City“ Meksika jamoasi bilan 1:1 hisobidagi durangdan keyin penaltilar seriyasida 4:1 hisobida gʻalaba qozondi. 7-avgust kuni " Valensiya "ga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida oʻz uyidagi debyutida Yaya Toure eng yaxshi futbolchi deb topildi.

### Olimpiacosga qaytish
Toure 2018-yilning 2-sentyabrida Gretsiya Superligasining „Olimpiacos“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Uning „Olimpiacos“ bilan shartnomasi 2018-yilning dekabrida oʻzaro kelishuv asosida bekor qilingan edi.

### Qingdao Huanghai
2019-yilning 10-mayida Toure professional futboldan ketgani va murabbiylik faoliyatini boshlashni rejalashtirgani haqida xabar berilgan edi. Keyinchalik Yaya Toure bu xabarlarni rad etib, oʻzini murabbiylik nishonlariga tayyorlayotganini, ammo „yana bir necha yil oʻynash uchun kurashayotganini“ aytdi.

2019-yil 3-iyul kuni Toure Xitoyning birinchi ligasi vakili „Qingdao Huanghai“ga qoʻshildi. Yaya Toure 2020-yilning 1-yanvarida klubni tark etdi.

### Tanaffus
2020-yil iyul oyida Toure EFL Liga Two jamoasi Leyton Orient bilan mashgʻulotlarni yakunladi, ammo shartnoma imzolamadi.

## Xalqaro maydondagi faoliyati

Toure 2004-yilda debyutidan beri Kot-d’Ivuar terma jamoasining doimiy azosi. 2014-yilda Yaya Toure Didier Drogba faoliyatini yakunlaganidan keyin jamoa sardori etib tayinlandi. 2014-yilning noyabr oyida Yaya Toure Kamerun bilan 0:0 hisobida durang oʻynab, 100-xalqaro oʻyinda gʻalaba qozondi.

2006-yilda Toure oʻzining birinchi jahon chempionatida „*les Éléphants*“ jamoasining uchta oʻyinida ham maydonga tushdi. 2010-yilgi turnirda Yaya Toure yana Kot-d’Ivuarning barcha oʻyinlarida maydonga tushib, Shimoliy Koreya ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozongan golni urdi. Toure 2014-yilgi musobaqada oʻzining uchinchi Jahon kubogida ishtirok etdi va birinchi oʻyinda jamoa sardori boʻldi — Yaponiyani 2:1 hisobida magʻlubiyatga uchratib, FIFA tomonidan oʻyinning eng yaxshi odami deb topildi.

Toure Kot-d’Ivuarni 2006, 2008, 2010, 2012, 2013 va 2015-yillarda Afrika Millatlar kubogi musobaqalarida qatnashgan. 2006 va 2012-yilgi nashrlarda ikkinchi, 2015-yilda esa gʻoliblar sifatida yakunlandi. Toure 2008, 2012 va 2015-yillarda CAFning turnirdagi jamoasiga kiritilgan. 2015-yilning 4-fevralida Toure Kot-d’Ivuar yarim finalida Kongo DR ustidan 3:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda ilk golni urdi va *les Éléphants* jamoasini toʻqqiz yil ichida uchinchi Afrika Millatlar Kubogi finaliga yoʻllanma oldi. 8-fevral kuni Toure Ekvatorial Gvineyadagi Estadio de Bata stadionida Ganani penaltilar seriyasida magʻlubiyatga uchratib, 1992-yildan beri ilk AFCON gʻalabasini qoʻlga kiritdi.

2016-yil 20-sentabrda Toure xalqaro futboldagi faoliyatini yakunlaganini eʼlon qildi. Yaya Toure 2018- yilning mart oyida terma jamoaga qaytdi.

## Oʻyin uslubi
Toure oʻz repertuarida toʻpga zarba berishning noodatiy usuliga ega, uni norvegiyalik futbolchi Aleksandr Tettey „Yaya“ deb atagan va BBC muxbiri Pat Nevin tomonidan taʼriflanganidek, toʻpni oyoqning orqa qismiga yaqin joyda urish usuli. toʻpning toʻgʻri chiziq boʻylab harakatlanishiga imkon beradi.

## Murabbiylik faoliyati

### Olimpik Donetsk
2021-yil 10-fevralda Toure Ukraina Premer-ligasidagi „Olimpik Donetsk“ klubiga bosh murabbiy yordamchisi sifatida qoʻshildi. Yaya Toure klubdagi 4 oydan soʻng lavozimni tark etdi.

### Ahmad Grozniy
2021-yil 14-iyunda Toure Rossiya Premer-ligasi klubi Ahmad Grozniy tomonidan 2022-yilning iyunigacha yordamchi murabbiy etib tayinlandi. 2021-yilning 13-dekabrida Ahmad Grozniy Toure klubni tark etganini eʼlon qildi.

## Shaxsiy hayoti
Toure Kolo Tourening ukasi boʻlib, Yaya Toure Beveren, Manchester City va Kot-d’Ivuar terma jamoasidagi jamoadoshi boʻlgan. Ularning ukasi Ibrohim Toure ham futbolchi boʻlib, 2014-yil 19-iyun kuni 28 yoshida saraton kasalligidan qisqa muddatli kurashdan soʻng vafot etgan. Toure diniy qarashiga koʻra musulmon hisoblanadi.

2013-yil oktabr oyida Toure fillarning brakonerligiga qarshi kampaniyaga qoʻshildi va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturining yaxshi niyat elchisi boʻldi.

2016-yil 13-dekabrda Toure mast holda mashina haydaganlikda aybini tan oldi. Yaya Toure 28-noyabr kuni olib ketilganidan keyin politsiya tomonidan hibsga olingan va Yaya Toure qonuniy ruxsat etilgan haydash chegarasidan ikki baravar ortiq ekanligi aniqlangan. Toure, Yaya Toure „qasddan spirtli ichimliklar isteʼmol qilmaganini“ aytdi va sudga ziyofatda koʻzadagi diet kola isteʼmol qilganini, unda konyak borligini bilmaganligini aytdi. Yaya Toure ichgan ichimlikning taʼmi „gʻalati“ ekanligini va uni isteʼmol qilgandan keyin oʻzini charchaganini his qilganini tan oldi, lekin mast ekanligiga shubha qilmadi. Sudya Gari Lyusining aytishicha, Yaya Toure spirtli ichimlik isteʼmol qilganidan bexabar boʻlganini aqlga sigʻdirib boʻlmaydi. Toure 18 oyga haydash huquqidan mahrum qilindi va 54,000 funt sterling miqdorida jarimaga tortildi — oʻsha paytda Britaniya huquq tarixidagi mast holda haydash uchun eng katta jarima.

## Mukofotlar va nominatsiyalari
Toure 2014 MTV Africa Music Awards mukofotida „Yil sportchisi“ nominatsiyasida nomzod boʻlgan. 2014-yil iyul oyida Toure 2014-yilgi **The FuToure Africa Awards** mukofotiga koʻngilochar soha boʻyicha mukofotga nomzod boʻldi. 2015-yil dekabr oyida Toure Kot-d’Ivuarni 2015-yilgi Afrika Millatlar Kubogida gʻalaba qozonganidan soʻng, ikkinchi marta ommaviy ovoz berishda BBC Afrikaning yilning eng yaxshi futbolchisi nomini qoʻlga kiritdi.

## Faoliyat statistikasi

### Klub


### Xalqaro maydonda

## Yutuqlari

### Jamoaviy

**Olympiacos**

* Alpha etniki : 2005-06
* Gretsiya futbol kubogi: 2005-06

**Barcelona**

* La Liga: 2008-09 2009-10
* Qirol kubogi: 2008-09
* Ispaniya Superkubogi: 2009
* UEFA Chempionlar Ligasi: 2008-09
* UEFA Superkubogi: 2009
* FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati: 2009

**Manchester City**

* Premer-liga: 2011-12, 2013-14, 2017-18
* Angliya kubogi: 2010-11 ikkinchi oʻrin: 2012-13
* Futbol Liga kubogi: 2013-14 2015-16
* FA hamjamiyat qalqoni: 2012

**Qingdao Huanghai**

* Xitoy Birinchi ligasi: 2019

**Kot-d’Ivuar**

* Afrika Millatlar Kubogi: 2015 ikkinchi oʻrin: 2006 2012

**Individual**

* Kot-d’Ivuarda yilning eng yaxshi futbolchisi: 2009
* Afrikada yilning eng yaxshi futbolchisi : 2011 2012 2013 2014
* Yilning CAF jamoasi: 2008 2009 2011 2012 2013 2014, 2015
* Premio Bulgarelli raqami 8 : 2013
* Yilning ESM jamoasi: 2013-14
* Yilning PFA jamoasi: 2011-12 Premer-liga, 2013-14 Premer-liga
* BBC Afrikada yilning eng yaxshi futbolchisi: 2013 2015
* Manchester City yilning eng yaxshi futbolchisi: 2013-14
* Afrika Millatlar Kubogi turnirining eng yaxshi jamoasi: 2015
* IFFHS CAF 2011-2020 oʻn yillikning erkaklar jamoasi
* IFFHS barcha vaqtlardagi Afrika erkaklar orzulari jamoasi: 2021

## Manbalar

## Havolalar

* 
*