open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muhandis

**Muhandis** yoki **injener**, texnikaning muayyan bir sohasiga ixtisoslashgan mutaxassis hamda muhandislik sohalaridan biri boʻyicha oliy maʼlumotli kasb egasi. Ilgari Sharqda binokor, yer oʻlchovchi, bino va inshootlarni loyihalovchi, geometriya bilan shugʻullanuvchi kishilar „muhandis“ deb atalgan. Bagʻdod, Damashq, Buxoro, Xiva, Samarqand, Toshkent, Qoʻqon va boshqa shaharlarda hozirgacha saqlanib qolgan qadimiy bino va inshootlar qurilishida foydalanilgan murakkab geometrik shakllar, arklar, gumbazlar, qubbalar, jumladan sugʻorish va suv chiqarish inshootlari (koriz, sardoba), charxpalak (chigʻir) muhandislik qadimdan taraqqiy etganligini bildiradi. Xususan, Ashad al-Fargʻoniyning Nil daryosiga qurilgan suv miqdorini oʻlchash inshooti ham muhandislik namunasi hisoblanadi.

Yevropada, dastlab, harbiy mashinalarni boshqargan kishilar injener (Lotincha: ingenium — qobiliyat) deb nomlangan. Bu tushuncha 16-asrda Gollandiyada koʻprik va yoʻl quruvchilarga nisbatan ishlatilgan, soʻngra Angliya va boshqa Yevropa mamlakatlariga tarqalgan.
## Turlari
Muhandislikning mexanik-muhandis, gidrotexnik-muhandis, kon muhandissi, harbiy muhandis, loyihalovchi muhandis, fizik-muhandis, texnolog-muhandis, quruvchi-muhandis, irrigator-muhandis va boshqa turlari bor. Muhandislar sanoat, transport, qurilish va xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida, ilmiy tadqiqot muassasalarida ishlaydi, muhandislik akademiyalarida, oliy texnika bilim yurtlari va boshqa muassasalarda tayyorlanadi. Oʻzbekistonda muhandislar Toshkent texnika universiteti, Toshkent informatsiyalar texnologiyasi universiteti, respublika viloyatlaridagi oliy texnika oʻquv yurtlari, Toshkent arxitektura-qurilish instituti, Toshkent kimyotexnologiya instituti, Toshkent davlat aviatsiya instituti, Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti, Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi instituti, Toshkent temir yoʻl transport muhandislari instituti, Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti va boshqa muassasalarda tayyorlanadi.

## Adabiyotlar

## Manbalar
Aprel

**Aprel** (lot. *Aprilis*) — Grigoriy taqvimida yilning toʻrtinchi oyi. 30 kundan iborat.

## Boshqa tillarda
* Duben (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro
* 1-Aprel — Kulgu-hazil kuni

### Oʻzbekistonda

### Chet davlatlarda

## Manbalar
May

**May** (lot. *mensis Majus*) — Grigoriy taqvimida yilning beshinchi oyi. 31 kundan iborat. Bu oy yunon afsonalari buyicha Germes (Merkuriy) xudosining onasi Mayyaga bagʻishlanib mayus (Maius) nomi bilan atalgan.

## Boshqa tillarda
* Květen (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro
* 1-may — Bahor va mehnat bayrami

### Oʻzbekistonda
* 9-may — Xotira va qadrlash kuni

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Avgust

**Avgust** () — taqvim yilining 8-oyi, 31 kundan iborat. Rim imperatori Avgust nomi bilan atalgan.

## Boshqa tillarda
* Srpen (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro

### Oʻzbekistonda

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Oktyabr

**Oktyabr** (lot. *October, octo* — sakkiz) — Grigoriy taqvimida yilning oʻninchi oyi. 31 kundan iborat. Qadimgi Rim kalendarida yilning 8-oyi.

## Boshqa tillarda
* Říjen (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro

### Oʻzbekistonda

1-oktyabr — Oʻqituvchi va murabbiylar kuni.

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Noyabr

**Noyabr** (lot. *November, novem* — toʻqqiz) — Grigoriy taqvimida yilning oʻn birinchi oyi. 30 kundan iborat.

Noyabr qadimgi Rim kalendarida 9-oy hisoblanadi (qadimgi rimliklarda yil mart oyida boshlanib, oʻn oydan iborat boʻlgan).

## Boshqa tillarda
* Listopad (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro
* 17-noyabr — Xalqaro talabalar kuni

### Oʻzbekistonda

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Sami Yusuf

**Yusuf** (21-iyul 1980-yilda tugʻilgan) — britaniyalik musiqachi va bastakor. Yusuf Eronning Tehron shahrida tugʻilgan.

## Biografiyasi
Abdul-Sami Yusuf 1980-yilda Tehronda asli kelib chiqishi Ozarbayjondan boʻlgan ozarbayjonliklar oilasida tavallud topgan. 3 yoshligida oilasi bilan Buyuk Britaniyaga koʻchib kelishgan va hozirgacha shu yerda yashaydi. Yoshligidan har xil musiqa asboblarini chalishni bilgan va jahonga taniqli musiqa maktablaridan biri boʻlgan „Qirollik musiqa akademiyasi“da tahsil olgan.

Abdul-Sami Yusuf oʻzining birinchi * Al-Mu’allim* albomini 2003-yilda taqdim etgandan keyin tezda mashhurlik qozondi. Oʻzining ikkinchi *"My Ummah"* albomini 2005-yilda taqdim etdi. Shundan soʻng oʻzining yana bir albomini ommaga taqdim qildi. Bu album „Without You“ 2009-yilda dunyo yuzini koʻrdi. Shu yilning oʻzida u katta jonli konsert uyushtirdi. Bu konsert Londonning Uembley maydonida boʻlib oʻtdi. Keyin bu konsert DVD formatida sotuvga chiqarildi. Sami Yusuf bu bilan toʻxtab qolgani yoʻq. U 2010-yilda yana bir albomi „Wherever You Are“ni taqdim etdi. Bu albom 15 ta qoʻshiqdan iborat.

Abdul-Sami Yusuf koʻplab gastrol konsertlari uyushtirib kelmoqda, shulardan eng kattasi 2007-yilda Istanbuldagisi boʻlib, 200 000 muxlis yigʻilgan.

## Diskografiyasi
* Al-Mu'allim — 2003-yil, iyul
* My Ummah — 2005-yil, sentyabr
* Without You — 2009-yil, yanvar
* Wherever You Are — 2010-yil, noyabr
* Salaam — 2012-yil, dekabr
* The Centre — 2014-yil, sentyabr
* Songs Of The Way — 2015-yil, iyul
* Barakah — 2016-yil, fevral

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayt 
* Taniqli yulduz 
* Abdul Sami Yusuf bilan boʻlgan muloqot
Al-Mu'allim

***Al-Mu'allim*** (المعلم) - Sami Yusufning birinchi albomi (2003-yil).

## Qoʻshiqlari

# "Al-Mu'allim" – 5:45
# "Who is the Loved One?" – 5:09
# "The Cave of Hira" – 4:50
# "Allahu" – 6:28
# "The Creator" – 6:50
# "Meditation" – 3:03
# "Ya Mustafa" –  5:36
# "Supplication" – 4:05
My Ummah

***My Ummah*** Sami Yusufning ikkinchi albomi. 2005 - yilda taqdim etilgan.

## Qo`shiqlari

## Havolalar
*"My Ummah - Sami Yusuf" Whole Album's Lyrics
Without You

***Without You*** — Sami Yusufning uchinchi albomi. 2009-yilda chiqarilgan.

## Qoʻshirlari

*Without You (2009)*

* Asma Allah
* Without You
* My Only Wish (interlude)
* Forever Palestine
* He Is There
* Sallou
* A Thousand Times
* Never Never
* Anything For You
* Salutation
* Not In My Name

## Manbalar
Ali

**Ali ibn Abu Tolib** (;  600-yil – 661-yil, Koʻfa) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. Quraysh qabilasining hoshimiylar xonadonidan. Muhammadning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahro eri). Islomda vujudga kelgan shialik harakati bevosita Ali ismi bilan bogʻliqdir.

VII asr oʻrtalarida xalifa Usmon siyosatidan norozilik ommaviy tus oldi. Muhammadning barcha yurishlarida ishtirok etgan, qoʻrqmas va sodiq jangchi, oʻta taqvodor inson, mohir notiq Ali xalifalikka munosib nomzod sifatida koʻpchilikka maʼqul edi. 656 – yil iyunda Usmon oʻldirildi va Ali xalifa deb eʼlon qilindi. Ammo sahobalardan Talha va az-Zubayr hamda Aliga nisbatan adovatda boʻlgan paygʻmbarning bevasi Oysha tarafdorlari unga qarshi bosh koʻtardilar. Qatl etilgan Usmonning qarindoshi Suriya hokimi Muoviya ham Aliga qarshi urush eʼlon qildi. 657-yil Furot daryosi oʻng qirgʻogʻidagi Siffin degan joyda yuz bergan jangda Ali qoʻli baland kelgan boʻlsada, u raqiblari bilan kelishishga koʻndi. Bundan norozi boʻlgan Ali askarlaridan 12 ming kishi jang maydonini tark etdilar va xorojiylar deb atalgan diniy-siyosiy oqimni tashkin qildilar. Xorijiylar raqiblariga nisbatan yakka terror usulini qoʻllay boshladilar. 661 yil 19-yanvarda Ali Ibn Muljam degan shaxs tomonidan masjiddan chiqish paytida jarohatlanadi va ikki kundan soʻng vafot etadi. Islomda Ali shaxsiga munosabat turlichadir. Xorijiylar unga oʻta salbiy munosabat bildirgan boʻlsalar, shialar aksincha uni ilohiylashtirib yuborganlar. Ahli sunna Ali shaxsiga moʻtadil va toʻgʻri baho beradi. Shubhasiz, Ali Umar al-Xattob singari islom gʻalabasi yoʻlida katta xizmat koʻrsatgan arbob, islom ahkomlari, Qurʼon va uning tavsirlari hamda hadis rivoyatlari bilan bogʻliq koʻp masalalarning chuqur bilimdoni boʻlgan. Ali tarafdorlari keyinchalik islomdagi shialik (arab. – „shia“ – guruh, bu oʻrinda „Ali tarafdorlari“ mazmunida) oqimini tashkil etganlar. Ali shialarning qahramonliklari va sarguzashtlarini tasvirlovchi juda koʻp rivoyatlar toʻqilgan va bu sunniylar oʻrtasida ham keng yoyilgan. Oʻrta Osiyo, xususan Oʻzbekistonda bir necha qadamjo va mozorlar Ali nomi bilan bogʻlanib, muqaddaslashtirilgan. Haqiqatda esa Ali Oʻrta Osiyo va Eronda hech qachon boʻlmagan.

## Manbalar

## Havolalar
Ahl as-Sunna val-Jamoa

**Ahl as-Sunna val-Jamoa** („sunna va jamoa ahli“) — islom dini taʼlimotida ogʻishmay, toʻgʻri mafkurada sobit qadam boʻlib kelayotgan moʻmin-musulmonlar toifasining nomi. Muhammad s.a.v. bir hadisi shariflarida shunday degan: „Yahudiylar qavmi 71 firqaga, masihiylar qavmi 72 firqaga boʻlinib ketgan edilar. Mening qavmim (ummatim) esa 73 firqaga boʻlinib keturlar. Ulardan faqat bir toifasi mening va sahobalarim yoʻlidan yurib adashmay borurlar. Qolgan 72 firqasi ahli nor (doʻzahiy)dirlar“. Bu toifa yana „firqai nojiya“ deb ham nomlanadi.
Ahli sunna val jamoa firqasi amaliy fiqhda to‘rt mazhabga bo‘lingan.
 Bular: 
 1.Hanafiy mazhabi
 2.Molikiy mazhabi 
 3.Shofeiy mazhabi 
 4.Hanbaliy mazhabi

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dekabr

**Dekabr** (lot. *December, decem* — oʻn) — Grigoriy taqvimida yilning oʻn ikkinchi oyi. 31 kundan iborat.

Yuliy Sezar kalendarni isloh qilgunga qadar oʻninchi oy hisoblangan.

## Boshqa tillarda
* Prosinec (chex.)

## Bayramlar
### Xalqaro
* 1-dekabr — OITSdan himoya kuni;
* 31-dekabr — Yangi yil bayrami

### Oʻzbekistonda
* 8-dekabr — Konstitutsiya kuni

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Kun

**Kun** — Yerning Quyoshga nisbatan toʻla aylanish davri; bir kecha-kunduzga teng boʻlgan vaqt, sutka. Davomiyligi 24 soat bilan oʻlchanadi. Bu vaqt ikki xil — haqiqiy Quyosh sutkasi (HQS) va oʻrtacha Quyosh sutkasi (OʻQS) deyiluvchi oʻlchovlarga ega. HQS ikkita ketma-ket keladigan haqiqiy tush (yoki haqiqiy yarim kecha) vaqtlari orasidagi vaqt bilan oʻlchanadi. HQS, Quyosh yillik koʻrinma yoʻlining osmon ekvatoriga qiyaligi (ogʻish burchagi 23° 26’) va ekliptika (Quyosh yillik koʻrinma yoʻli) boʻylab harakatning notekisligi tufayli oʻzgarib turadi va shu tufayli undan amalda foydalanib boʻlmaydi. Amalda HQS ning yil davomida oʻrtacha qiymati — oʻrtacha Quyosh sutkasi — kunning uzunligi sifatida foydalaniladi. Bu vaqt osmon ekvatori boʻylab, yil davomida, tekis harakatlanadigan oʻrtacha Quyosh deyiluvchi faraziy Quyosh markaziga nisbatan Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanish davri bilan oʻlchanadi. 

## Yana qarang
* Sutka

## Manbalar
Toshiba

**Toshiba Corporation** (株式会社東芝) — elekrotexnika, elektronoka, energetika, tibbiyot va boshqa shunga oʻxshash sohalarda mahsulotlar ishlab chiqaruvchi yirik xalqaro Yaponiya korporatsiyasidir.

## Mahsulotlari

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Nevşehir (viloyat)

**Navshahar**.Turkiyada bır viloyat.

**Navshahar violayati ** İç Anadolu Bölgesida joylashgan bir qishloq ekan. Qishloq rivojlanib yurganda oti Forscha yengi ma'nosini bildirar nav so'zidan turatilib Navshaharga o'zgargan. 
 
6429 sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir'e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945'te ilçe oldu), Kayseri'ye bağlı Ürgüp (1935'te ilçe oldu), Niğde'ye bağlı Arapsun (1948'de Gülşehir adını aldı) Nevşehir'in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos'a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954'te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir'e bağlandı. Kırşehir 1957'de tekrar il yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir'den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960'ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987'de ilçe olmuştur.

## Belediyeler
 
* Kozaklı Belediyesi, ( Kozaklı Belediyesi. )
* Avanos Belediyesi, ( Avanos Belediyesi. )
* Hacıbektaş Belediyesi, ( Hacıbektaş Belediyesi. )
* Derinkuyu belediyesi,  (Derinkuyu belediyesi.)
* Gülşehir Belediyesi, (Gülşehir Belediyesi)
* Acıgöl Belediyesi (Acıgöl Belediyesi)
* Ürgüp Belediyesi (Ürgüp Belediyesi)

## Fotoğraflarla Nevşehir


Resim:Tatlarin1.jpg‎ |**Tatlarin ** (*Tatlarin Kasabası*)
Resim:Nevşehir districts.png|**Nevşehir** ilinin ilçeleri
Resim:Kozakligiris.jpg‎|**Kozaklı ilçesi ** 
Resim:Turkey.Nevşehir01.JPG|**Nevşehir** ve **Nevşehirden görünüş** 
Resim:Ürgüp.jpg|**Ürgüp** ve **Ürgüpden görünüş** 


## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Nevşehir Valiliği
* Nevşehir Belediyesi
Grafit

**Grafit** (yunoncha *grapho* — yozaman) — mineral, yer poʻstlog'ida uchraydigan sof uglerodning bir koʻrinishi. Kimyoviy formulasi — C. Geksagonal singoniyali. Kristallari 6 burchakli plastinka, taxtacha va tangacha shaklida. Rangi qora va toʻq kulrang , metallsimon yaltiroq, qattiqligi 1, qatlamning oʻzida esa yuqori — 5,5 va undan koʻp. Zichligi 2,2 g/sm³. Keng tarqalgan. Oʻtga chidamli, elektr tokini yaxshi oʻtkazadi, kimyoviy barqaror. Sunʼiy ravishda ham olinadi. Asosan metamorfik jinslarda, deyarli magmatik jinslarda uchramaydi. Oʻzbekistonda (Qoratepa, Zirabuloq, Quljuqtov, Markaziy Qizilqum) mayda va yirik konlar hosil qilgan. RFda (Ilmen togʻi), Ukraina (Krivoy Rog), Kanada, Avstraliya, AQShda konlari bor. Eng katta koni Toshqazgʻanda (Quljuqtov). Grafitdan tigel, qalam, elektrod, boʻyoqlar tayyorlanadi. Yadro texnikasida - raketa dvigatellari soplosi (ogʻzi)ni qoplashda, yuqori haroratga chidamli boʻyoqlar, elektrodlar tayyorlashda ishlatiladi. Radiatsiyani tezlashtirishi yoki susaytirishi ham mumkin chunki o‘tkazuvchanlik koyeffitsiеnti juda yuqori. 

## Yana qarang
* Olmos
* Uglerod

## Manbalar
Kristall

* Kristallar
* Kristall panjara - kristall moddalarda atomlarning joylashish tartibi.
* Krislall - qattiq jism, holat.
Martensit

**Martensit** [nemis metallshunosi A. Martensit (1850 — 1914) nomidan] — 1) poʻlatning tarkibiy qismi; past temperaturali modifikatsiyadagi alfatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenitshn hosil boʻladi. M. tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan M.ning plastikligi oshiriladi. M., koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi; 2) kristall qattiq jismlar (toza metallar, metall asosli qattiq qotishmalar) ning asosiy strukturaviy tashkil etuvchisi; past temperaturali polimorf modifikatsiyadan iborat. Ignalar, plastinalar va linzalar shaklidagi ayrim kristallar koʻrinishiga ega. Oʻziga xos fazaviy oʻzgarishlar oqibatida hosil boʻladi.

**Martensit** - (nemis metallshunosi A. Martensit (1850 - 1914) nomidan) - poʻlatning tarkibiy qismi; past haroratli modifikatsiyadagi al'fatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenit hosil boʻladi. Martensit tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan martensitning plastikligi oshiriladi. Martensit koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi.

## Manba
* Oʻzbekiston Milliy Enciklopediyasi

## Manbalar
Oq choʻyan

**Oq choʻyan** — choʻyanning bir koʻrinishi boʻlib, unda uglerod sementit koʻrinishida mavjud boʻladi. Rangi oq. Oq choʻyan strukturasida grafit koʻzga tashlanmaydi. Faqatgina kimyoviy tahlil yoki juda kattalashtirib kuzatilganda, juda kam miqdorda (0,03-0,30 %) topish mumkin.
George H. W. Bush

**Jorj Gerbert Uoker** **Bush** — Amerika Qoʻshma Shtatlari tarihida 41-prezident va taniqli siyosatdon sifatida iz qoldirgan davlat arbobi. U 12-iyun 1924-yili Milton shahrida (Massachusetts shtati) tavvalud topgan. Otasi -Preskott Sheldon Bush AQSh Respublikachilar partiyasining aktiv ishtirokchilaridan va „Brown browzers Harriman and company“ Nyu-York bankining aksionerlaridan hisoblangan. Otasi 1952-1963 Konnektikut shtatining AQSh Kongressidagi senatorligi vazifasini ado etgan. Onasi — Doroti Uoker Uolker oilasining Nyu-York banki qarindoshlaridan boʻlgan.Jorj Bush Yel Universitetini tamomlagan. Oliy maʼlumotiga nisbatan ekonomist. 1942 — 1945 oʻz hohishi bilan AQSh harbiy dengiz aviatsiya boʻlimida hizmat qiladi. Keyinchalik 1950 — 1960 yillarda Jorj Bush avvalgi ishini tadbirkorlik faoliyati bilan Texas shtatida boshlaydi. U avval „Zapata petroleum“ neftqazish kompaniyasiga asos soladi, 1960-yillar orasiga kelib esa oʻzining koʻpmillionli korporatsiya va umumkengash chegaralangan kompaniyasini 1966-yilga kelib sotib yuboradi. 1970-yillar boshida Jorj Bush mavqega erishish harakati bilan AQSh Respublikachilar partiyasida hayotining asosiy faʼoliyatini boshlaydi. Faoliyat davri 1967 — 1971 yillarda AQSh Kongresida namoyandalar palatasi aʼzosi Texas shtatidan, 1971 — 1972 yillarda Birlashgan Millatlar Tashkilotida AQShning doimiy namoyandasi,1973 — 1974 yillarda Respublikachilar partiyasi]]ning milliy qoʻmitasi raisi, 1974 — 1975] yillarda Pekin shahridagi AQSh aloqa topshiriqlari boshqaruvchisi, 1976 — 1977 yillarda Markaziy Razvedka Boshqarmasini 11-direktorligi vazifalarida ish yuritib Amerika Qoʻshma Shtatlarining oldinga olib chiqishda ulkan hissalar qoʻshgan. Jorj Bush ilk bor 1980-yili prezidentlik saylovlarida AQSh Respublikachilar partiyasi tomonidan prezidentlikga davogarlik huquqini ilgari surgan. 1981-1989 yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlari Administratsiyasinining 43-vitse-prezidenti sifatida va 1989-yilning 20-yanvaridan 1993-yilgacha umumhalq ovozi bilan AQShning 41-prezidenti etib saylanadi. Shuningdek Jorj Gerbert Uoker Bush va uning toʻngʻich farzandi (kichik atamasi bilan) Jorj Bush AQShning 43-prezidenti Amerika va Butun dunyo tarihida birdaniga bir oilaning ikki nasldoshi prezidentlik sururini xis etgan insonlar sarasidan joy olishdi.
Turmush oʻrtogʻi Barbara Bush. Ikkita qizi-Polina va Doroti, oʻgʻillari-Jorj, Jeb, Nil va Xakmuradov Salohiddinbek.

## Yana qarang
* AQSh Prezidenti
* Bushizm
## Manbalar

## Havolalar
Karat

**Karat**, *qirot* (ital. *carato*, arab. *qirat*, (قيراط) — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qammatbaho toshlar va durlarning massalarini aniqlashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi.

**Karat**, qirot (ital. carato — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qimmatbaho toshlar va durlarning massalarini aniklashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi. Dastlab har bir davlatning oʻz karati boʻlgan. Masalan, Braziliya karati. —192 mg, Hindiston karati — 205,5 mg, Misr karati — 165 mg, Gollandiya Karati — 205,1 mg. Oʻlchovlar va tarozilar boʻyicha Bosh anjuman 1907 yilda Parijda yagona karat

birligi — 2-10”4 kg (200 mg) ga teng deb qabul qilgan.

## Manbalar
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (xitoycha 黄現璠/ 黄现璠, 13-noyabr, 1899 – 18-yanvar, 1982) xitoylik tarixchi.

## Tarjimai holi
Huang Xianfan 1899-yil 13-noyabr Xitoy, Guangxi shtati, Fusui shahrida tugʻilgan. 1922-yili shunday nomli stipendiyaga sazovor boʻladi va 1926-yilgacha Nanning kollejida oʻqiydi. 1935-yilda Xitoydagi Beijing universitetining tarix fakultetini tamomlagan va 1937-yilda Yaponiyadagi Tokiyo universitetining tarix fakultetini tamomlagan. Yozuvchi 1982-yil 18-yanvarda Guilinda hayotdan ko'z yumadi.

## Bibliografiya
* " xitoylik tarix" (Ⅰ-Ⅲ,Beijing, 1932-1934) 
* "Zhuangda tarix"(Nanning,1957,1988)

## Manbalar


## Linklar

* (xitoycha) Zhuangda tarixchi-Huang Xianfanhttp://mz.china.com.cn/?action-viewnews-itemid-2300 
* (xitoycha) Huang Xianfanhttp://www.youdaxue.com/info/masterList.php?nationid=3&subjectid=40&page=2
Uxan

**Uxan** — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar, Xanshuy daryosining Yanszi daryosiga quyilish yerida. Xubey provinsiyasining maʼmuriy markazi. Markaziy Xitoydagi eng aholi zich shahar. Aholisi 7,3 mln. kishi (1998, shahar atrofi bn). Transport yoʻllarining muhim chorrahasi. Daryo porti (dengiz kemalari ham kira oladi). Mamlakatning yirik sanoat markazi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — qora metallurgiya. Stanoksozlik, energetika, transport, radioelektronika va boshqa sanoat korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Xitoy Fanlar akademiyasi filiali, universitet, ilmiy tadqiqot institutlari bor. Shahar 1953-yilda Xankou, Xanyan va Uchan sh.larining birlashuvidan vujudga kelgan. Hozirgi U. oʻrnidagi qishloqlar mil. av. 1-ming yillikdan mavjud boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 7 yarusli Baota pagodasi (13-asr) saqlangan. Daryolar chetiga U.ni suv toshqinidan himoya qilish maqsadida dambalar qurilgan. 

**Uxan** (xito. 武汉/武漢) — Xitoyning Xunbey viloyati markazi, eng aholisi zich shaharlardan biri. Yanza va Xanʼshuy daryolari kesishgan joyda barpo etilgan. Aholisi 9 100 000 kishi (2006).

Uxanda Xitoy Bosh vazir oʻrinbosari U I xonim tavallud topgan.

## Geografiyasi

## Tarixi
## Transport tizimi

## Manbalar
Denzel Washington

**Denzel Washington** (1954-yil 28-dekabr) — afro-amerikalik aktyor va rejissor. Ikki marotaba Oskar mukofoti sovrindori.

## Filmografiya

## Manbalar
Magistr

**Magistr** (lotincha *magister* - boshliq, ustoz) — ayrim mamlakatlarda bakalavr va fan doktori oʻrtasidagi ilmiy daraja. Tayanch oliy taʼlim kursidan soʻng qoʻshimcha dastur bajargan, maxsus imtihonlarni topshirgan va muayyan ilmiy ishni himoya qilgan shaxslarga beriladi.

## Oʻzbekistonda magistr darajasi
Oʻzbekistonda magist darajasi „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun va „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ (1997) ga muvofiq, universitetlar, akademiyalar, institut va oliy maktabning boshqa taʼlim muassasalarida oliy taʼlimning 2-bosqichi yaʼni magistraturani tugatganlarga beriladi. Davlat malaka attestatsiyasi yakunlariga koʻra beriladi. Magistrlarga tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-hunar va ilmiy faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi.
Oslo universiteti

**Oslo universiteti** (norvegcha Universitetet i Oslo, lotincha Universitas Osloensis) – Norvegiyada 1811-yilda tashkil etilgan birinchi universitet. Oslo universiteti Norvegiyadagi eng qadimgi universitet boʻlib, mamlakatning yetakchi universiteti hisoblanadi. Skandinaviya mamlakatlaridagi va dunyodagi eng yuqori reytingga ega yuzlab universitetlardan biri hisoblanadi. Universitetning asl neoklassik kampusi Oslo markazida joylashgan va u bino hozirda huquq fakulteti binosidir. Ilohiyot, yurisprudensiya, tibbiyot, tarix, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, stomatologiya, ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Tarkibida bir qancha institut mavjud. Kutubxonasida ikki milliondan ortiq kitoblar saqlanadi. Universitetda oʻttiz ikki mingdan ortiq talaba taʼlim oladi va mingdan ortiq oʻqituvchi ishlaydi.

## Tarixi
Oslo universiteti Daniya va Norvegiya qiroli Frederik VI sharafiga nomlangan va hozirgi nomini 1939-yilda olgan. Oslo universiteti 1946-yilda Bergen universiteti tashkil etilgunga qadar Norvegiyadagi yagona universitet edi. Unda taxminan 27,700 talaba bor va 6,000 ga yaqin kishi ishlardi.

## Muhri
Oslo universiteti muhri Apollon lira bilan tasvirlangan va muhr 1835-yilda yaratilgan. Muhr bir necha marta qayta ishlanib, oxirgi marta 2009-yilda ishlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
Muhaddis

**Muhaddis** (*[[arab tili|arab.]] - [[hadis]] rivoyat qiluvchi*) - hadislarni toʻplash, saralash va sharhlash bilan shugʻullangan iloxiyotchi. Muhammad (S.A.V) vafotidan keyin hadislarni toʻplash keng an'anaga aylana boshlanishi natijasida iloxiyatchilarning bir qismi bu sohada ixtisoslashgan va ular **muhaddislar** deb nom olgan. Hadis toʻplamlari islom anʼanasida eʼtibor qozonib, muhaddislar (mas., Imom al-Buxoriy, Muslim ibn alhajjoj, Ibn Moja va boshq.) islom tarixida mashhur boʻlib ketgan.
## Manbalar
Oslo

**Oslo** (1624—1924-yillarda *Kristia-niya* deb atalgan) — Norvegiya poytaxti. Osloford sohilida, 300–400 m balandlikda. Iqlimi moʻtadil. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 5° C gacha, iyulniki 16° C. Yillik yogʻin 677&nbsp;mm. Aholisi – 507,4 ming kishi (2000). Shaharga 1048-yilda asos solingan. 13-asr oxiri — 1380-yillarda Norvegiya qirollarining qarorgohi. 1572-yildan Daniyaga qarashli Norvegiyaning maʼmuriy markazi. 1624-yilgi yongʻindan keyin shahar eski oʻrnidan nariroqda qayta qurilgan va *Kristianiya* deb nomlangan. 1924-yildan O. deb atala boshladi. 1814-yildan mamlakat poytaxti. 1940-yil 9-apreldan 1945-yil 8-maygacha shaharni nemis fashistlari qoʻshini okkupatsiya qilib turgan.

Oslo — Norvegiyaning eng katta iqtisodiy va madaniy markazi, yirik dengiz porti. Port orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 1/3 qismi oʻtadi. Temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oslo va uning atrofidagi korxonalar Norvegiyada ishlab chiqarilayotgan sanoat mahsulotining 25%ni beradi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati tarmoqlari rivojlangan. Energetika va kema taʼmirlash, elektrotexnika va radioelektronika, metallurgiya, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, poligrafiya, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor.

Meʼmoriy yodgorliklardan Qirol saroyi, sobor, Milliy teatr va universitet binolari, ratusha va boshqa saqlangan. Metropoliten qurilgan. Shaharda bogʻ koʻp. Universitet (1811), konservatoriya, drama va opera teatrlari, Norvegiya fanlar akademiyasi, muzeylar, Milliy galereya bor. Bogdyo yarim oroldagi muzeyda F. Nansen va R. Amundsenlarning "Fram" kemasi, T. Xeyerdalning "KonTiki" soli saqlanmoqda. Oslo changʻi sporti markazlaridan. 1952-yilda shaharda 6-qishki Olimpiada boʻlib oʻtgan.

## Havolalar
* Oslo shahrining rasmiy vebsayti 
* Oslo shahri haqida sayyohlar uchun maʼlumot 

## Manbalar
Teledoʻmboqlar

**Teledoʻmboqlar** () — bolalar teleseriali. BBC mahsuloti, Buyuk Britaniya. Fikr muallifi — Anne Wood va Andrew Davenport, Ragdoll Productions shirkati qatnashuvida. 3 yoshgacha boʻlgan bolalarga moʻljallangan. Teledoʻmboqlar — toʻrtta serial qahramoni — boshida antenna va qornida teleekrani bor odamsimon yumshoq maxluqlar. Serial oxirgi marta 5-yanvar 2002-yilda efirga chiqdi, hammasi boʻlib 365 qismdan iborat.

Serial Buyuk Britaniya va boshqa namoyish etilgan mamlakatlarda, moliyaviy ham tanqidchilar orasida muvaffaqiyatli boʻlgan.

Teledoʻmboqlar toʻrttadir: **Tinki-Vinki**, **Dipsi**, **Laalaa** va **Po**. Serial davomida boshqa qahramonlar ham qoʻshiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Teletubbies.co.uk
ISO 3166-1

**[[ISO]] 3166-1** — Mamlakatlar va unga boʻysunuvchi hududlar nomlari uchun kodlarni oʻz ichiga olgan ISO 3166 standartining bir qismi. Birinchi marta 1974-yilda nashr etilgan. Har bir mamlakat uchun uch xil kodni belgilaydi:
*ISO 3166-1 alpha-2, Internetdan (yuqori darajali domenlar uchun belgilashlar) koʻp foydalanishga ega boʻlgan ikki harfli tizim.
*ISO 3166-1 alpha-3, Uch harfli tizim
*ISO 3166-1 numeric, BMT tomonidan qoʻllaniladigan statistik boʻlinma bilan bir xil boʻlgan uch xonali tizim.

249 ta davlat va hududlar oʻz kodlariga ega. ISO 3166 standartlari agentligiga koʻra, BMT Statistika boʻlimi statistikasida foydalanish uchun mamlakat yoki mintaqa BMT byulletenidagi **Davlat nomlari** yoki Davlat va mintaqa kodlariga kiritilishi kerak. Byulletenga kiritilishi uchun mamlakat yoki mintaqa quyidagi shartlardan biriga javob berishi kerak:
*BMTga aʼzo boʻlishi
*BMTining har qanday ixtisoslashgan agentligiga aʼzo boʻlishi
*BMT xalqaro sudining qonunlar toʻplamini tuzishda ishtirok etishi.

Mamlakat yoki mintaqa nomi oʻzgarganda yangi kod oladi va chegaralari oʻzgarganda esa raqamli kod oʻzgaradi. Baʼzi kodlar turli maqsadlar uchun zahiralangan, masalan, eskirgan kodlar zahiraga aylanadi.

ISO 3166-1 mamlakat kodlari uchun yagona standart emas. XOQ va FIFAning oʻz roʻyxati bor, mos ravishda XOQ kodlari roʻyxati va FIFA mamlakat kodlari roʻyxati bilan tanishing.
## Kodlar roʻyxati
ISO 3166-1 mamlakatlarning toʻliq roʻyxati va ularga tayinlangan kodlari ISO 3166/MA tomonidan ishlatiladigan mamlakatning inglizcha qisqa nomi boʻyicha alifbo tartibida keltirilgan:

*Har bir mamlakatning alfa-2 kodi kod elementlarini tayinlash haqidagi qoʻshimcha maʼlumotlar bilan bogʻlangan*.

## Eslatmalar

 
 

 

## Manbalar
Ferrit

**Ferrit** (lotincha ferrum — temir) - temir uglerodli qotishmalarning tarkibiy fazalaridan biri. Uglerod va legirlovchi elementlarning temirdagi qattiq eritmasi. Polimorf uch oʻzgarishida hosil boʻladi. Uglerodning 8 temirdagi qattiq eritmasi yuqori temperaturali ferrit deb ataladi. Ferritning kristall panjarasi hajmiy markazlashgan kubdan iborat. Uning mikrostrukturasi, donachalarining katta-kichikligi va substrukturasi qanday sharoitda hosil boʻlganligiga bog'liq. Qisqa vaqt davomida keskin sovutilsa (taxminan teng oʻkdi) poliedrik donachalar hosil boʻladi, uzoq vaqt davomida keskin sovutilsa va tarkibida legirlovchi elementlar (kremniy, marganets) boʻlsa, ferrit mustahkamlanadi.

**Ferrit** (*[[lotin tili|lot]] ferrum - temir*) - uglerodning temirdagi qattiq eritmasi. HB 60-80 ga teng.
HB

* HB (*[[ingliz tili|ing]] - Hardness Brinell*) - Brinell usuli bilan aniqlangan materiallarning qattiqligini belgilanishi.
* HB (*[[ingliz tili|ing]] - Hardness Blackness*) - qalamning qattiqlik darajalaridan birini belgilovchi ifoda.
Brinell usuli

**Brinell usuli** - material qattiqligini aniqlovchi asosiy usullardan biri.

**Brinell usuli** — metallar kattiqligini aniqlash usullaridan biri. Metallning tekis sirtiga maʼlum kuch bilan astasekin maxsus zoldir botiriladi. Metall qancha yumshoq boʻlsa, zoldir shuncha chuqurroq botadi. Zarur kuch zoldirga moy bosimi (gidravlik bosim) yoki mexanik uzatmalar (richagli asbob) orqali elektr dvigatelidan beriladi. Zoldirga beriladigan kuchni R bilan, metall sirtiga tushgan zoldir izi yuzasini S bilan belgilab nisbati aniqlansa, metallning Brinell boʻyicha qattiqligi topiladi, yaʼni NVR kg/mm2. Shved muhandisi Yu. A. Brinell (1849—1925) taklif qilgan (1900).

## Tarixi
Shvetsiyalik muhandis Brinell, Yuxan Avgust (1849—1925) asos solgan.
## Sinov tartibi va hisoblar

: \mbox{HB}=\frac{P}{\frac{\pi D}{2}\left(D-\sqrt{D^2-d^2}\right)},

\mbox{HB}=\frac{P}{\pi Dh}

## Shuningdek, qarang
* Vikkers usuli

## Manbalar
Vikkers usuli

**Vikkers usuli** - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga toʻrt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbati namunaning Vikkers boʻyicha qattiqligi boʻladi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 N). V.u. boʻyicha qattiqlik, qattiqlik oʻlchagich bilan aniqlanadi. U sinashni statsionar sharoitda oʻtkazishga va botirish izining har ikki diagonalini 1 mkm xatolikkacha (oʻlchash mikroskopi bilan) oʻlchashga imkon beradi. V.u. metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.

**Vikkers usuli** - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga to`rt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbatan namunaning Bikkers bo`yicha qattiqligi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 Н). Bu usul metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.

## Shuningdek, qarang
* Brinell usuli

## Manbalar
Ledeburit

**Ledeburit** - sementit va austenit evtektik aralashmasi boʻlib, 1147&nbsp;°C da hosil boʻladi. Harorat 727&nbsp;°C dan pastga tushsa, sementit bilan perlit aralashmasiga oʻtadi. Tarkibida uglerod 4,3% boʻlib, moʻrt, HB 700 ga teng, oq choʻyan strukturasida boʻladi.
Ziyodin

**Ziyovuddin** — Samarqand viloyatidagi shaharcha (1972-yildan). Paxtachi tumani markazi (1973-yildan). Tumanning oʻrta qismida, Toshkent togʻining shimoli-sharqiy etagida, qariyb 400 m balandlikda. Temir yoʻl stansiyasi — Ziyovuddin. Ziyovuddindan Samarqandgacha boʻlgan masofa 135&nbsp;km. Aholisi 11,6 ming kishi (2000).

Buxoro amirligi davrida hozirgi Ziyovuddindan 15&nbsp;km sharqda Ziyovuddin qalʼasi (Ziyovuddin bekligi qarorgohi), 5&nbsp;km shimoli-sharqda Buvi Ziyovuddiniy qishlogʻi boʻlgan (nomi shundan). 1894-yil Ziyovuddin qalʼasidan 15&nbsp;km gʻarbda (Ziyovuddin oʻrnida) temir yoʻl stansiyasi qurilgan va oʻsha yili 15 maydan poyezd qatnay boshlagan. Ziyovuddinda paxta tozalash, sut, tosh-shagʻal, gʻisht, asfalt zavodlari, non kombinati, temir yoʻl transporti korxonalari bor. Ziyovuddindan Samarqand, Nurobod, Oqtosh, Navoiy sh. lariga avtobus qatnaydi. Bank boʻlimlari, dehqon bozori, 5 ta kutubxona (67,8 ming kitobga ega), markaziy stadion, „Paxtachi goʻzali“ univermagi, dorixona, „Paxtachi“ restorani, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, suv minorasi (1894-yil qurilgan), oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Ziyovuddin umumiy taʼlim maktabida 2700 nafarga yaqin oʻquvchi taʼlim oladi (2002). Bolalar musiqa maktabi, bolalar sanʼat maktabi bor. „Oq oltin“ ansambli faoliyat koʻrsatadi. Ziyovuddinda Xotira xiyoboni barpo etilgan.

## Manbalar
Yıldız Tilbe

**Yıldız Tilbe** (1966, 16 iyul) turk pop qoʻshiqchisidir.

## Albo'm

# Delikanlım - 1994
# Dillere Destan - 1995
# Aşkperest - 1996
# Salla Gitsin Dertlerini - 1998
# Gülüm - 2001
# Haberi Olsun - 2002
# Yürü Anca Gidersin - 2003
# Yıldız'dan Türküler - 2004
# Sevdiğime Hiç Pişman Olmadım - 2004
# Papatya Baharı - 2005
# Tanıdım Seni - 2006
# Güzel - 2008
# Aşk İnsanı Değiştirir - 2009

## Havolalar

* Yıldız Tilbe (Resmi Site)
Qattiqlik

**Qattiqlik** jismlarning bir-biriga botish darajasi bilan aniqlanadigan qiymat boʻlib, bir jismning ikkinchi jismni botishiga qarshilik koʻrsatish xususiyatidir.

**Qattiqlik** — 1) metallurgiyada — biror jism (mas, metall)ning qattiq jismning botishiga koʻrsatadigan qarshiligi; jismning mustahkamlik va plastiklik xossalariga hamda oʻlchash usuliga bogʻliq murakkab xossa. Koʻpincha, qattiqlikni oʻlchash uchun botirish usulidan foydalaniladi. Bunda qattiqlikning qiymati botirish kuchining botirilgan jism sinalayotgan namuna sirtida qoldirgan iziga nisbati bilan ifodalanadi. Jismlarning qattiqlikligi, odatda, Brinell usuli (toblangan poʻlat sharcha botirish yoʻli bilan), Rokvell usuli (toblangan sharcha yoki olmos konus botirish yoʻli bilan) va Vikkers usuli (olmos piramida botirish yoʻli bilan)da aniqlanadi. Qattiqlikni aniqlashning Shor usuli ham bor (poʻlat sharchaning sinalayotgan namunaga urilishidan keyin qaytish balandligini oʻlchashga asoslangan). Qattiqlik ultratovush tebranishlar yordamida ham aniqlanadi. Qattiqlik Brinell usulida HB(NV-ruscha notoʻgʻri tarjima), Rokvell usulida HRA, HRB, HRC(NK-ruscha notoʻgʻri tarjima), Vikkers usulida esa HV(NU-ruscha notoʻgʻri tarjima) bilan ifodalanadi. Qattiqlikni aniqlash usuli sinalayotgan materialning qattiqlikligi, uning oʻlchami va shakliga qarab tanlanadi; 2) materialshunoslikda — bino, inshoot va mashinalar konstruksiyalarining deformatsiya (egilish, choʻzilish, buralish va boshqalar) ga qarshilik koʻrsatish xususiyati. Konstruksiyaning geometrik kesimiga va materialning fizik xossalariga bogʻliq boʻladi. Bino, inshoot va mashinalar tayyorlashda qattiqlik hisobga olinadi; 3) qattiqlik Suvning qattiqligi.
Qovushoqlik

**Qovushqoqlik** – jismni tashqi zarbiy (dinamik, mexanik) kuchlarga qarshilik ko’rsatish qobiliyatidir.

## Manbalar
Dunyo tomonlari

**Dunyo tomonlari** (ufq tomonlari) – ufq (gorizont)ning 4 asosiy nuqtasi: shimol (Sh. yoki N), janub (J., S), sharq (Sh., O yoki Ye), gʻarb (F., W). Baʼzan ufqning tegishli choragi (shim., jan., sharqiy va gʻarbiy) tomonlarini ham D. t. deyiladi. Shimolni Qutb yulduzi orqali aniqlasa ham boʻladi.
Bu 4 nuqtani asosan lotincha nomining bosh harflari bilan ishlatiladi N, S, E, W. North (Shimol), South (Janub), East (Sharq), West (Gʻarb).

## Manbalar
Shimol

**Shimol**, shimol nuqtasi – ufqning toʻrtta asosiy tomonidan biri. Tush chizigʻi bilan haqiqiy ufq doira chizigʻi kesishgan va Shimoliy qutbga eng yaqin joylashgan nuqta. Quyosh chiqadigan tarafga qarab turganda chap tomonda. Sh. yoki N (North) harfi bilan belgilanadi.shimol davlatlari boy va rivojlangan davlatlardan iborat

**Shimol** – dunyo tomonlaridan biri.
Gʻarb

**Gʻarb** – ufqning, dunyoning 4 asosiy tomonlaridan biri. Shim.ga qarab turgan quzatuvchining chap tomonida. Osmon soyerasida Gʻ. olam (osmon) ekvatori bilan haqiqiy ufq chizigʻi kesishgan ikkita nuktadan biri. Gʻ. yoki XV (\uye"1) bilan belgilanadi. Oʻrta asrlarda Gʻ. oʻrniga magʻrib atamasi ishlatilgan. Afrikaning shimoli-gʻarbiy qismi, Tunis, jazoir, Marokash Magʻrib deb, Atlantika okeani, Oʻrta dengiz Magʻrib dengi-zi, Sahroi Kabir, Sudan choʻllari Magʻrib choʻllari deb atalgan. Magʻribdan mashriqqacha deganda Afrikadan Xitoygacha boʻlgan hudud tushunilgan.

**Gʻarb** – dunyo tomonlaridan biri (Quyosh botadigan tomon).Darhaqiqat barchamiz bilamizki Gʻarb tomon quyosh botadigan tomondir. Sharq esa quyosh chiqadigan tomon.
Janub

**Janub**, **janub nuqtasi** – matematik (haqiqiy) ufq bilan osmon meridiani kesishgan nuqta. Ufqda dunyoning janubiy qutbiga eng yaqin joylashgan. Janub ufqning asosiy nuqtalaridan boʻlib, shimol nuqtasiga qarama-qarshi joylashgan. Oʻzbek tilidagi xaritalarda J yoki xalqaro xaritalarda S harflari bilan belgilanadi.

## Yana qarang
* Osmon gumbazi

## Manbalar
Ukrain tili

**Ukrain tili** — hindevropa tillari oilasidagi slavyan guruhiga mansub sharqiy slavyan tillaridan biri. Asosan, Ukrainada, shuningdek, Belarus Respublikasi va Rossiya Federatsiyasining Ukrainaga koʻshni viloyatlarida, Kuban va Uzoq Sharqda, Polsha, Slovakiya, Serbiya, Kanada, AQSH, Argentina, Avstraliya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 46 mln., jumladan, Ukrainaning oʻzida 38 mln., Rossiya Federatsiyasida 4,5 mln., Oʻzbekistonda 150 ming, AQSH va Kanadaning har birida 500 ming kishidan ortiq (20-asrning oxirlari).

Ukrain tilining 3 asosiy laxjasi bor: janubi-sharqiy (oʻrta dneprboʻyi, slobojan, dashtchoʻl shevalari); janubi-gʻarbiy (volinpodolsk, galichbukovina va karpat shevalari) va shimoliy (chapqirgʻoq, oʻngqirgʻoq, volinpolesye shevalari). Hozirgi adabiy tili, asosan, janubi-sharkiy laxja asosida shakllangan.

Ukrain tilining boshqa slavyan tillaridan farklanuvchi belgilari: fonetika sohasida — tiloldi i tovushining nisbatan tilorqa i tovushidan farqlanishi, yopiq boʻgʻinlarda oldingi o, ye, tovushlarining i ga aylanishi; morfologiya sohasida — chaqiriq kelishigining mavjudligi, erkak jinedagi otlarda joʻnalish va oʻrin kelishiklarining oʻziga xos qoʻshimchalari, sifat shakllarining qisqarishi; sintaksis sohasida — oʻzgarmas feʼl shaklli shaxesiz gaplarning qoʻllanishi va boshqa

Adabiy Ukrain tilining rivojlanish tarixi 2 bosqichdan iborat: qadimgi Ukrain tili (14-asr — 18-asr oʻrtalari) va hozirgi Ukrain tili (18-asr oxiridan). Qadimgi Ukrain tilida yuridik va boshqa rasmiy xujjatlar, ilmiy nasr, turli janrlardagi badiiy adabiyot yaratilgan va saqlanib qolgan. Qad. Ukrain tilining adabiy meʼyorlari L. Zizaniyaning grammatikasi va lugati (1596)da ham oʻz aksini topgan. Hozirgi adabiy Ukrain tili Ukrainada I. Kotlyarevskiy va 18-asr oxiri — 19-asr boshlaridagi boshqa yozuvchilar asarlarining maydonga kelishi bilan barqarorlashgan. Hozirgi adabiy Ukrain tili tarixida T. G. Shevchenko ijodi ulkan rol oʻynadi. T.Shevchenko umumxalq soʻzlashuv tili negizida umummilliy adabiy Ukrain tiliga asos soddi.

Oʻtgan asrning 20-yillarida adabiy Ukrain tilida jiddiy uzgarishlar sodir boʻddi. Ukrain tili Ukraina aholisi turli tabaqalarining ijtimoiy va madaniy hayotida keng qoʻllana boshladi, publitsistik, ilmiy va rasmiy uslublarning tez rivojlanishini taʼminladi. 50-yillarda lisoniy meʼyorlardagi va bir qancha fanlar terminologiyalaridagi boshboshdokliklarga barham berildi. Shu vaqtdan boshlab adabiy Ukrain tili meʼyorlari rivojida yangi bosqich boshlandi. Keyingi yillarda Ukrain tilida roʻy bergan meʼyoriy oʻzgarishlar, yangi meʼyoriy variantlar "Ukrain tili lugati"da (1 — 11j.lar, 1970—80) oʻz aksini topali.

Ukrain tiliga kdsimgi rus yozuvi (kirillitsa) meros boʻlib oʻtgan. Eng qad. yozma yodgorliklari: yuridik hujjatlar (14— 15-asrlar), diniypandnoma mazmundagi asarlar (16-asr) va boshqa 

## Ukrain alifbosi

## Manbalar
Yosir Arafot

**Yosir Arafot** ( *Yāsir ʿArafāt*) — *Muhammad Abdurrahmon Abdurrauf Arafot Qudva Husayniy* 1929-yilning 24-avgustida Misr poytaxti Qohira shahrida tugʻildi. Uning otasi tadbirkor-sarmoyador kishi edi, onasi esa farzandi toʻrt yoshga yetganida vafot etgandi. Arafotning avji bolalik yillari Quddusda yashaydigan amakisi uyida oʻtdi. Hali dunyo sir-sinoatlarini toʻla anglab yetmagan bolakay arablar va yahudiylar oʻrtasida kechayotgan shafqatsiz kurashlar, qirgʻinlarga ilk bor shu yerda guvoh boʻldi. Uning goʻdak tafakkuri va ongi aynan ana shu kurashlar girdobida shakllandi.
Oiladagi farovonlik va toʻkinlik sabab, Arafot Qohira universitetida oʻqish, oʻz bilimlarini chuqurlashtirish imkoniga ega boʻldi. Eng qizigʻi, Arafot universitetda siyosat yoki iqtisod kabi nufuzli fakultetlarda emas, muhandislik yoʻnalishida oʻqidi (Aytishlaricha, u Yosir ism-laqabini ayni shu Qohiradagi tahsil yillarida olgan).
1948-yilgi voqealar Arafotning hayotiy maslak va maqsadlarini mutlaqo oʻzgartirib yubordi. Koʻpchilikka maʼlumki, zikr etilgan yilda Falastinga qarashli hududlar qoʻshni millat tomonidan egallandi va yangi davlat tarkibiga qoʻshib olindi.
Shu tariqa hozirgacha davom etib kelayotgan Falastin-Isroil ixtilofi yuzaga keldi. Arablar 1948-yil voqeasini „Nakba“ (Fojia) deb atashdi. Shu yillarda Arafot va uning tarafdorlari tomonidan Falastinni ozod qilish bayrogʻi ostida Fanlar AkademiyasiTX harakatiga asos solindi. Arafot esa bosib olingan hududlarni qaytarish yoʻlida kurashgan birlashmaga rahbarlik qildi. Ayni shu davrda harbiy sarkardalik va siyosiy yetakchilik qobiliyatini namoyish etgan Yosir Arafot xalqaro miqyosda obroʻ-eʼtibor qozona boshladi. Xalqaro maydondagi eʼtirof ifodasi oʻlaroq, u Arab davlatlari Ligasi tomonidan 1965-yili tashkil qilingan Falastin Ozodlik tashkiloti rahbari etib saylandi.
Arafot qoʻmondonligidagi Fanlar AkademiyasiTX harakati oʻtgan yillar davomida goh Livan, goh Iordaniya hududlarida harbiy operatsiyalar olib bordi. Xususan, 1968-yili Iordaniya hududiga Isroil qoʻshinining kiritilishi va bu hujum Arafot boshqaruvidagi kuchlar tomonidan qaytarilishi Fanlar AkademiyasiTX hamda uning yetakchisiga boʻlgan ishonchni oshirib yubordi. Iordaniyada Fanlar AkademiyasiTX faoliyatining taqiqlanishi, Livanga qoʻshni davlat qoʻshini kiritilishi bilan mintaqadagi ahvol yanada ogʻirlashdi. Arafot ham murakkab vaziyatdan kelib chiqib, Tunisdan panoh topishga majbur boʻldi.
1988-yili Falastin tarixida katta siyosiy voqea roʻy berdi va, aytish kerakki, bu hodisa sababchisi ham aynan Arafot boʻldi. Ozodlik tashkiloti va harakati rahbari Iordan daryosining gʻarbiy hududi hamda Gʻazo sektorida Falastin davlati tashkil topganini eʼlon qildi. Yil oxiriga borib, yangi davlat dunyoning 70 mamlakati hukumatlari tomonidan tan olindi. 1993-yili Norvegiya poytaxti Oslo shahrida esa Isroil bosh vaziri Yitzhak Rabin va Yosir Arafot ishtirokida tarixiy tinchlik shartnomasi imzolandi.

## Manbalar

## Havolalar
Tinch okeanidagi urush

**Ikkinchi jahon urushining Tinch okeanidagi harbiy harakatlar teatri** yoki **Tinch okeani urushi** () (1941-1945) – Ikkinchi Jahon urushi paytida Uzoq Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyo va Tinch okeanida boʻlib oʻtgan jangovar harakatlar.

Yapon flotining 1941-yil 7-dekabrda AQShning Midueydagi flotiga zarba berishi natijasida Tinch okeanida harbiy harakatlar boshlanib ketdi. Urushning boshida Yaponiya floti muhim stragegik bazalarni bosib oladi. Janubiy-gʻarbiy Osiyo davlatlari Yaponiya agressiyasi tomonidan aziyat cheka boshladi. Tinch okani hududlarida ham Yapoiya floti muvaffaqiyat qozona boshladi. Dastlab Ueyk oroli bosib olinadi. Bu Yapon harbiy flotining Tinch okeani sohillaridagi ilk yirik gʻalabasi boʻladi. Endi Yapon floti Avstraliya tomon janubga siljidi. Avstraliya AQSH uchun Pearl Harbordan keyin Tinch okeanidagi eng muhim baza edi. Shuning uchun AQSH floti Yaponlarni Korall dengizida toʻxtatib qoladi. Shu tariqa Korall dengizida jang boshlanadi.

## Ishtirokchilar
### [[Gitlerchilarga qarshi koalitsiya|Ittifoqchilar]]
Ittifoqning asosiy ishtirokchilari Xitoy, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Britaniya imperiyasi edi. Xitoy 1937-yildan beri Yaponiyaga qarshi urush olib bormoqda. AQSh va uning hududlari, jumladan, Filippin hamdoʻstligi Yaponiya tomonidan hujumga uchraganidan keyin urushga kirdi. Britaniya imperiyasi, shuningdek, Hindiston, Birma, Malayya, Fiji, Tonga mustamlakachi qoʻshinlaridan tashqari Avstraliya, Yangi Zelandiya va Kanadadan kelgan qoʻshinlardan iborat boʻlgan asosiy jangchi edi. Niderlandiyaning surgundagi hukumati (Gollandiya Sharqiy Hindistonning egasi sifatida) ham ishtirok etdi. Ularning barchasi Tinch okeani urushi kengashining aʼzolari edi. 1944-yildan boshlab fransuz komando guruhi Corps Léger d'Intervention ham Indochinadagi qarshilik operatsiyalarida qatnashdi. Osiyodagi baʼzi faol ittifoqchi partizanlar orasida Malayya xalqlarining Yaponlarga qarshi armiyasi, Koreya ozodlik armiyasi, Ozod Tailand harakati, Việt Minh, Khmer Issarak va Hukbalahap bor edi.

## Manbalar
Miltiq

**Miltiq** — oʻq otish quroli. Ov va harbiy ishda qoʻllanadi. Dastlabki Miltiq 12-asrda arablarda paydo boʻlgan. Miltiq yogʻoch dastaga mahkamlangan stvol (quvur)dan tuzilgan. Qadimgi Miltiqlar pilta bilan oʻt oldirilgan (shuning uchun oʻzbeklar orasida "pilta miltiq" deb atalgan). 14-asrda Yevropada silliq stvolli Miltiqlar ishlab chiqarilgan. 16-asr birinchi yarmida Ispaniyada mushket deb ataluvchi birmuncha tez oʻqlanadigan Miltiq ishlab chiqarildi. 17—18-asrlarga kelib oʻyiq stvolli Miltiq yaratilgan. 19-asrda tepki, piston va metall patronning ixtiro qilinishi Miltiqni oʻqlash tezligini birmuncha oshirdi. 1868-yildan boshlab Rossiyada patron gilzasini mexanik ravishda chikarib tashlaydigan zatvorli Miltiq qoʻllandi (qarang Berdanka). 19-asrning 2-yarmida magazin ixtiro qilingach, Miltiqni oʻqlash tezligi ancha oshdi. 1891-yil rus qurolsozi S. I. Mosin yaratgan Miltiq na-munasi Birinchi jahon urushi, Rossiyada fuqarolar urushi davrida keng qoʻllandi. 1930-yil mazkur Miltiq baʼzi oʻzgarishlar bilan qayta ishlab chiqarildi va 7,62&nbsp;mm li Miltiq degan nom oldi. Bu Miltiq magaziniga 5 patron joylangani uchun u oʻzbeklar orasida "beshotar" deb atalgan. Uning otish tezligi minutiga 10—12-marta, moʻljalga olish va otish masofasi 2000 m; aniq otish masofasi 400 m gacha; ogʻirligi 4&nbsp;kg (nayzasi bilan 4,5&nbsp;kg). Optik pritsel oʻrnatilganda 800 m gacha masofadagi nishonni bexato urishi mumkin. Hozir Miltiqlardan, asosan, ov qilishda foydalaniladi.

## Yana qarang
*Avtomat (qurol)
*Pistolet
*Pistolet-pulemyot

## Manbalar
Doruk Ataoglu

**Doruk Ataoğlu** (1990, 5 avgustda tugʻilgan) turk pop, hard metal *The Cliff* qoʻshiqchisidir.

### Albomlar
* *[[Ölümsüz Zombiler Adına]]* 2001
* *[[Saçmalıklar Prensi]]* 2004
* *[[The Cliff Sound Days]]* 2007
* *[[Womanizer Kayıtları]]* 2008

## Havolalar
Avtomat

**Avtomat** (yunoncha: "automatos" – oʻzi harakatlanuvchi) – 1) ma’lum ishdagi barcha jarayonlarni berilgan dastur boʻyicha kishining ishtirokisiz oʻzi ba-jaradigan qurilma. A.ni bir oz sozlab, ayrim hollarda nazorat qilib turish kerak boʻladi. Avtomobil dvigatellari porshenini ishlab chiqaradigan avtomat-lashtirilgan zavodda metallni eritishdan tortib, to tayyor porshen olish, por-shenlarni saralash va hatto yashiklarga joylashgacha barcha ishlarni A.lar baja-radi. Yarim A.larda ayrim operatsiya ba-jarilgach, mashina oʻz-oʻzidan toʻxtaydi, uni ishchi yana yurgizib yuboradi. A. va yarim A.lar mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoatlarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadi. Mas, paxta ekishda seyalkaning uyaga chigit tashlab beradigan qismi oddiy A. hisoblanadi. A.lar texnologik (turli avtomatlash-tirilgan agregatlar va boshqalar), energetik (avtomatik asboblar, qurilmalar va boshqalar), transport (avtomashinist, avtopilot va boshqalar), hisoblash-yechish (hisoblash mashinalari va boshqalar), savdo (magazin-avtomat va boshqalar), harbiy (avtomatik qurollar va boshqalar), mai-shiy avtomatlar, oʻyin avtomatlari va boshqa turlarga boʻlinadi. "Oʻzi harakatlanadigan" mexanizmlar qadimdan ma’lum. Prujinali va mayatnikli soatlarning yaratilishi (17-asr) A. rivojiga ancha ta’sir etdi. A.dan sanoatda foydalanish 18-asrga – sanoat inqilobi davriga toʻgʻri keladi. Elektro-texnikaning rivojlanishi (19-asr) elektr yordamida harakatlanadigan A.ning pay-do boʻlishiga olib keldi. Elektronikaning paydo boʻlishi (20-asr) bilan tamoman yangi *elektron avtomatik qurilmalar* va *boshqaruvchi hisoblash mashinalari* pay-do boʻldi. Shu tufayli A.ning imkoni-yatlari va qoʻllanilish sohalari borgan sari kengaymoqda; 2) kibernetikaning asosiy tushunchalaridan biri; diskret (raqamli) axborotlarni diskret vaqt taktlari bilan qayta ishlaydigan texnika va biologik tizimning mavhum modeli (qarang Avtomatik boshqarish nazariyasi).

## Yana qarang
* Avtomat (qurol)
* Avtomat (mexanizm)

## Manbalar

## Havolalar
*