Olster muzeyi

Belfastdagi botanika bog'larida joylashgan **Ulster muzeyida** 8000 ga yaqin eksponantlar mavjud. Unda tasviriy san'at va amaliy san'at, arxeologiya, etnografiya, Ispaniya Armadasi xazinalari, mahalliy tarix, numizmatika, sanoat arxeologiyasi, botanika, zoologiya va geologiya to'plamlari materiallari mavjud. Bu Shimoliy Irlandiyadagi eng yirik muzey va Shimoliy Irlandiya milliy muzeylarining tarkibiy qismlaridan biri **.**

## Tarixi
Ulster muzeyi 1821- yilda Belfast tabiiy tarix jamiyati sifatida tashkil etilgan va 1833- yilda namoyish etilgan. U 1890- yildan beri san'at galereyasini ham o'z ichiga oladi. Dastlab **Belfast shahar muzeyi va san'at galereyasi** deb nomlangan. 1929- yilda u Stranmillisdagi hozirgi joyiga ko'chib o'tdi. Yangi bino Jeyms Kamming Wynne tomonidan ishlab chiqilgan.

1962-yilda, 1961-yilgi Muzey qonuni (Shimoliy Irlandiya) asosida u Olster muzeyi deb qayta nomlandi va rasmiy ravishda milliy muzey sifatida tan olingan. McLaughlin &amp;amp; Harvey Ltd tomonidan 1964 - yilgi tanlovda g'olib bo'lgan Frensis Pim tomonidan ishlab chiqilgan yirik kengaytma 1972 - yilda ochilgan va Pymning yagona tugallangan ishi. U bir nechta jurnallarda nashr etilgan va o'zgartirilgunga qadar Shimoliy Irlandiyadagi brutalizmning eng muhim namunasi bo'lgan. Bu Devid Evans tomonidan "katta kubik proektsiyalarining  botanika bog'larining ignabargli daraxtlari ustida mastodon kabi o'ylaydigan kantileverlar" uchun maqtovga sazovor bo'lgan.

1940-yillardan beri Ulster muzeyi zamonaviy irlandiyaliklar va ayniqsa Olsterlik rassomlar tomonidan yaratilgan yaxshi san'at to'plamini jamladi.

1998 - yilda Olster muzeyi Ulster xalq va transport muzeyi va Ulster-Amerika xalq parki bilan birlashib, **Shimoliy Irlandiya milliy muzeylari va galereyalarini tashkil qildi**.

2005-yil iyul oyida meros lotereya fondi va Madaniyat, sanʼat va dam olish departamenti (DCAL, odatda “Di-Kal” deb talaffuz qilinadi) grantlari bilan muzeyni 17 million funt sterlingga taʼmirlash eʼlon qilindi. 2006 - yil oktabr oyida muzey ta'mirini boshlash uchun 2009- yilgacha eshiklarini yopdi. O'zgarishlardan oldin interyerning tarixiy ko'rinishi haqidagi rasmlar Larmour, P. 1987-yilda  topiladi. Qayta qurish arxitektura hamjamiyatining va Yigirmanchi asr jamiyatining ko'plab muhim arboblarining tanqidiga sabab bo'ldi, ayniqsa, Brutalistik xarakterdagi o'zgarishlar va Pym kengaytmasidagi xonalarning spiral ketma-ketligini demontaj qilingani bunga asosiy omil bo'ldi. 

Muzey 2009- yil oktabr oyida, dastlab ochilganidan sakson yil o'tib qayta ochildi. Bir oy ichida muzeyga 100 000 dan ortiq kishi tashrif buyurdi. Qayta ochilishi jamoatchilik va matbuotda tanqidga uchragandan so'ng, dushanba kunlari yopilishi joriy etildi. Barcha NMNI saytlari dushanba kuni yopilishi kerak. Ushbu qaror DCAL tomonidan ko'rib chiqilmoqda.

## To'plamlar

Muzeyda Shimoliy Irlandiyaning eng qadimgi davrlardan eng yaqin o'tmishgacha bo'lgan tarixini o'z ichiga olgan galereyalar, san'at to'plamlari, asosan zamonaviy yoki etnografik, tarixiy va zamonaviy moda , to'qimachilik, ko'rgazmalar mavjud.

Olster muzeyining ilmiy kolleksiyalarida Irlandiya qushlari, sutemizuvchilar, hasharotlar, mollyuskalar, dengiz umurtqasizlari, gulli o'simliklar, suv o'tlari va likenlarning muhim kolleksiyalari, shuningdek, Irlandiya tabiat tarixiga oid kitoblar va qo'lyozmalar arxivi mavjud. Muzey, shuningdek, *Habitas* nomli tabiiy tarix veb-saytiga ega. 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida u dinozavrlar bo'yicha doimiy ko'rgazmaga ega bo'lib, u paytdan beri sezilarli darajada qisqartirildi. Bundan tashqari, toshlar, minerallar va fotoalbomlar to'plami mavjud.

### Irlandiya arxeologiyasi
Muzey Shimoliy Irlandiyaning muhim topilmalarini o'z ichiga oladi, garchi oldingi davrlarda ular ko'pincha Britaniya muzeyiga yoki keyinchalik Dublinga yuborilgan bo'lsa-da, Broighter Hoard kabi, hozirda Irlandiya Milliy muzeyida. Muzeydagi obyektlar orasida 19 ta sayqallangan neolit bolta toshlari bo'lgan Malone xazinasi, mezolit tosh asboblarining  xazinasi, bronza davriga oid muhim Daunpatrik zargarlik buyumlari, kech Rim Kolerain xazinasining bir qismi, Viking Shanmullag xazinasi va Armagh City Hoard va Armagh Castle Street Hoarddagi o'rta asr tangalari.
Fayl:UlsterMuseumPrehistoryMe (9).JPG|Mezolit davri tosh asboblarining mox tomonidagi xazinasi
Fayl:UlsterMuseumPrehistoryBrGoldLunulae (2).JPG|Ballybaydan oltin lunula
Fayl:Ulster Museum, Belfast, April 2012 (26).JPG|Bronza davrining muhim Downpatrick jamg'armasi oltin zargarlik buyumlari
Fayl:UlsterMuseumPrehistoryBrRt (cropped).JPG|Bronza davri oltin tasma torklari, Ballyrashane yaqinidagi Londonderri okrugi
Fayl:Celtic Bronze Disc, Longban Island, Derry.jpg|Bann disk, triskele bezak bilan bronza
Fayl:Decorated bronze shield 1.JPG|Roskommon okrugidagi Barribeg shahridagi Shennon daryosida topilgan Yetholm tipidagi bronzadan yasalgan qalqon


### Zoologiya

#### Tarixiy kolleksiyalar

* Jozef Uitaker 20-asr boshlari, Sitsiliyadan kelgan otli qushlar.
* Uilyam Tompson 19-asr o'rtalarida *Irlandiyaning tabiiy tarixi* muallifi, mollyuskalar, qushlar, suv o'tlari.
* Robert Templeton (Belfast, Kolombo) 19-asr o'rtalarida Seylondan kelgan hasharotlar.
* Jorj Krouford Hyndman mollyuska va hind qushlari.
* Uilyam Monad Krouford 20-asr boshlarida Birmadan kelgan kapalaklar.
* Canon Uilyam Frederik Jonson 20-asr boshlari, Koleoptera.
* Charlz Langham 20-asr boshlari, Irland hasharotlari Yevropa kapalaklari.
* HM Peebles Himoloy qor kapalaklari (*Parnassiinae*)
* Robert Uelch 20-asr boshlari Mollyuska.
* Gerbert T Malkolmson 20-asr boshlarida Jeyms Sheals qush o'tlari (Irlandiya).
* Tomas Workman 19-asr oxiri Lepidoptera

#### So'nggi to'plamlar

* Pol Uilkoks (1943-yil) Malaya kapalaklari.
* Pol Smart (1941–yil) tropik kapalaklar
* Raymond Haynes Irlandiya kapalaklari va kuyalari
* Jeyms P. Brok Ichneumonidae
* Qobiq to'plamlari, nudibranchlar va dengiz shimgichlari
* Agrias kapalaklarining *JRStoffel* turlari

#### Muhim individual namunalar

* Banbrijlik kapitan Krozier tomonidan to'plangan imperator pingvinining holotipi
* Ifold chempioni Patrik - Irlandiyalik bo'ri
* Sitsiliyadagi mitti fil skeletlari.
* Takabutining misrlik mumiyalangan jasadi.
* Tjesmutperetning mumiya ishi.
* Yupqa jingalak
* Rotshild, qirolicha Aleksandra va boshqa qush qanotlari kapalaklari.
* Gigant mollyuska - Belfast tabiiy tarix jamiyatiga Frensis Uoker tomonidan berilgan
* Jeyms Sheals tomonidan Lammergeier tog'i
* Gervaisning tumshug'li kiti (*Mesoplodon europaeus*)
* Yapon o'rgimchak qisqichbaqasi
* Uilyam Tompson tomonidan to'plangan Bonapartning gulli - birinchi Yevropa namunasi.
* Gigant kalamar modeli
* Tilatsin
* Coelacanth
* 1973-yil 11-yanvarda Fermana okrugi Garrison yaqinidan kelgan yosh burgut. Birinchi Yevropa rekordi.
* Yo'lovchi kaptar
* Irland elkasi
* Sariq tukli kuku (Irlandiya namunasi)
* *Conus gloriamaris*

#### Yovvoyi tabiat ko'rgazmasi

### Botanika

#### Gerbariy (BEL)
Olster muzeyidagi (BEL) gerbariy Belfast tabiiy tarix va falsafa jamiyati (1821 - yilda asos solingan) namunalari asosida yaratilgan; Belfast tabiatshunoslarining dala klubi (1863 - yilda tashkil etilgan); Belfast muzeyi va san'at galereyasi (1905  - yilda tashkil etilgan) va Belfast Qirolicha universitetining botanika bo'limining gerbariysi (BFT) 1968- yilda sotib olingan. Hammasi bo'lib namunalar soni 100 000 dan ortiq. Shimoliy Irlandiyadan olingan namunalar yaxshi taqdim etilgan bo'lsa-da, dunyoning boshqa joylaridan namunalar xayriya, almashish va sotib olish yo'li bilan olingan. Dunyo florasining barcha tarmoqlari mavjud: suv o'tlari, likenlar, zamburug'lar, moxlar va pteridofitlar (paporotniklar), ignabargli daraxtlar va angiospermlar. 1830 - yilgacha Irlandiya florasi haqida kam ma'lumot mavjud, Ulster muzeyidagi eng qadimgi namuna suvo'tlardir: *Batrachospermum moniliforme* (BEL: F41) 1798- yilda Jon Templeton tomonidan to'plangan, *Batrachospermumning* boshqa namunalari dastlab noto'g'ri aniqlangan *Thorea ramoissima* tomonidan to'plangan. Jon Templeton 1815- yilda Co. Donegaldagi "boghole" dan (BEL: F42 - F47). U dastlab 1841-yilda Xarvi tomonidan nashr etilgan

#### Ba'zi kollektorlarning ro'yxati

* SABennett (1843-1929)
* Korri Denyu Cheyz (1878-1965) (tomir o'simliklari va suv o'tlari) - uning 4000 ga yaqin gerbariysi&nbsp;varaqlar 1970-yilda Belfast metodist kollejiga topshirilgan va u 1970-yilda Olster muzeyiga topshirgan.
* Jon Koks (1787-1861) (yosunlar)
* Tomas Huge Korrel (1859-1883) (qon tomir rejalari).
* A. Fenton (AF-G.Fenton) (lishayniklar)
* M.Fosli (yosunlar)
* Pol Xakni (1945-) (tomir o'simliklari va moxlar)
* Uilyam Genri Xarvi (1811-1866) (yosunlar).
* Jorj Krouford Hyndman (1796–1867) (yosunlar).
* Frederik Xyu Vudxems Kerr (1885-1958) (tomir o'simliklari)
* Meri Patririya Xapper Kertland (1901-1991) (tomir o'simliklari)
* Uilyam Makkalla (taxminan 1814–1849) (yosunlar).
* Osborn Morton (1945-yilda tug'ilgan) (lishayniklar va suv o'tlari)
* Robert Lloyd Praeger (1865-1953) (tomir o'simliklari)
* Artur Uilson Stelfoks (1883–1972) (tomir o'simliklari; uning rafiqasi Margarita Douson Stelfoks va uning hamkori Margaret Uilyamson Rea tomonidan to'plangan Myxomycete)
* Samuel Aleksandr Styuart (1826-1910) (tomir o'simliklari)
* Jon Templeton (botanik) Jon Templeton (1766-1825) (yosunlar).
* Uilyam Tompson (1805-1852) (yosunlar).
* Sylvanus Wear (1858-1920) (tomir o'simliklari va suv o'tlari)
* Koslet Gerbert Waddell (1858-1919) (tomir o'simliklari, briofitlar va suv o'tlari).

### San'at to'plamlari
To'plamda quyidagi mualliflarning asarlari mavjud:

* Jan Dubuffet
* Morris Lui
* Entoni Karo
* Karel Appel
* Frensis Bekon
* Kolin Middlton
* Jozef Beuys
* Eduardo Paolotsi
* Jan-Robert Ipoustegiy
* Marjori Bloch

### Moda va to'qimachilik
Olster muzeyining moda va to'qimachilik kolleksiyasi 18-asrdagi moda liboslari tarixini, shuningdek, zamonaviy xalqaro dizaynerlar va ko'cha modasini aks ettirishga qaratilgan. U kiyim-kechak, aksessuarlar, tarixiy va zamonaviy zargarlik buyumlari, shuningdek, qo'g'irchoqlar va o'yinchoqlar to'plamini o'z ichiga olgan 5000 ga yaqin obyektni o'z ichiga oladi, shu jumladan Armand Marselning buyumlarini ham.

### O'tgan  asr san'at ko'rgazmalari

* Scultura Italiana 1964 - yil
* Anri Laurens, 1971 - yil 16  -iyul - 30 - avgust
* Mato va shakl: 1950-yillardan beri Irlandiya modasi, 1996 - yil
* Moda va feminizm 2018 - yil iyun - 2019 - yil iyun

### Etnografik kolleksiyalar

* Chola san'ati.
* Chola sulolasidan bronza haykallar.
* Samuray qurollari.
* Solomon orollaridagi urush kanoesi. (Shunga o'xshash qayiq).

### ''Girona''

Muzey 1971- yilda Irlandiya yaqinida 1588 -yilda cho'kib ketgan *Girona* kemasidan ispan Armadasi artefaktlarini sotib oldi.

## 132-Qirollik Ulster Akademiyasi ko'rgazmasida bahs-munozaralar
2013-yilda Olster muzeyida boʻlib oʻtgan 132- Qirollik Ulster akademiyasining koʻrgazmasida rassom Pol Uollsning “Kiss” asari muzey va akademiya oʻrtasidagi munozaralardan soʻng namoyish etilmadi. Mavzu, ikki ayolning o'pishishi maktab o'quvchilar  tashrif buyurishi  sababli uchun nomaqbul deb qaror qilindi. Change.org saytida petitsiya tashkil etildi.

## Temir yo'l orqali kirish
 Bog' orqali qatnovchi poezdlar Northern Ireland Railways. Belfast Great Victoria Street,   Belfast Central.

## Yana qarang

* Irlandiya san'ati
* Fikologiya tarixi

## Manbalar

## Bibliografiya

* Xakni, P. 1972. Olster muzeyining qon tomir o'simliklari gerbariysi haqida eslatmalar. *Irlandiya tabiatshunoslari jurnali* **17** : 230 - 233.
* Xakni, P. 1980. Belfastda o'n to'qqizinchi asr boshlarida ba'zi gerbariyalar. **20** : 114 – 119.
* Xakni, P. 1981-yil. Olster muzeyining Britaniya qon tomir o'simliklari kolleksiyasi. *Biologiya kuratorlari guruhi.* **2** : 2 – 3.
* Nesbitt, N. 1979-yil. *Belfastdagi muzey.* Olster muzeyi.
* McMillan, NF va Morton, O. 1979. Uilyam Sawers tomonidan to'plangan namunalar bilan Irlandiya shimolidagi yosunlarning Viktoriya albomi. *Irlandiya tabiatshunoslari jurnali.* **19** : 384 – 387.
* Morton, O. 1977a. Ulster muzeyidagi WHHarvey suvo'tlari haqida eslatma. *Irlandiya tabiatshunoslari jurnali* **18** : 26.
* Morton, O. 1977b. Sylvanus Wearning Olster muzeyidagi suv o'tlari kolleksiyasi. *Irlandiya tabiatshunoslari jurnali* **19** : 92-93.
* Morton, O. 1980-yil. Olster muzeyi gerbariyidagi uchta alg to'plami. *Irlandiya tabiatshunoslari jurnali* **20** : 33-37.
* Morton, O. 1981a. *Biologiyada yosunlar Kuratorlar guruhi axborot byulleteni.* **3** : 12 – 13.
* Morton, O. 1981b Amerika suvo'tlari Ulster muzeyi gerbariysida WHHarvey va boshqalar tomonidan to'plangan. Takson **30** : *867–868*.
* Morton, O. 1994-yil. *Shimoliy Irlandiya dengiz suvo'tlari.* Olster muzeyi, Belfast.ISBN&nbsp;
* Praeger, RL 1949-yil. *Ba'zi irlandiyalik tabiatshunos.*

## Qo'shimcha o'qish

* Dean, C. Duglas 1983-yil. Eski muzey. Olster *qishlog'ida*. Century Books, The Universities Press (Belfast) Ltd.ISBN&nbsp;
* Bourke, M. 2011-yil. *Irlandiya muzeylarining hikoyasi 1790-2000*. Cork universiteti matbuoti.ISBN&nbsp;
* Kertland, MPH 1967. Qirolicha universiteti gerbariyidagi Templetonning namunalari. *Ir. Nat J.* **15** :318–322.
* Kertland, MPH 1966. Jon Templeton tavalludining ikki yuz yilligi. *Ir. Nat.* *J.* **15** : 229–323.
* Makkrum, Elizabet. 1996-yil. *Mato va shakl: 1950-yildan beri Irlandiya modasi*.
* Weatherall, Norman (matn) va Evans, Devid (rasmlar) 2002 *Janubiy Belfast terasi va villasi*. Kottej nashrlari

## Havolalar

* 
* Habitas (Ulster Museum Sciences Division)