Chexiyada korrupsiya

Transparency Internationalning 2013-yilgi Global korrupsiya barometriga koʻra, **Chexiyadagi korrupsiya** Chexiya jamoatchiligining koʻpchiligi tomonidan keng tarqalgan deb hisoblanadi.

Transparency International tashkilotining 2021-yilgi korrupsiyani idrok etish indeksi Chexiyaga 0 („juda korrupsiyalashgan“) dan 100 („juda toza“) gacha boʻlgan shkala boʻyicha 54 ball berdi. Ballar boʻyicha tartiblanganda, Chexiya Indeksdagi 180 mamlakat orasida 49-oʻrinni egalladi, indeksda birinchi oʻrinni egallagan davlat eng halol davlat sektoriga ega deb hisoblanadi. Taqqoslash uchun, eng yaxshi ball 88 ball (1-o‘rin), eng yomon ball esa 11 ball (180-o‘rin) bo‘ldi.

## Hududlar

### Siyosiy korrupsiya
Bir qator siyosiy korrupsiya holatlari Nechas maʼmuriyatining obroʻsiga putur yetkazgan (quyida korrupsiya holatlariga qarang), bu Transparency International tashkilotining 2013-yilgi Global korrupsiya barometrida aks ettirilgan, bu soʻrovda qatnashgan chexlarning 73 foizi siyosiy partiyalarni „korrupsiyaga uchragan“ deb hisoblaydi.

### Biznes korrupsiyasi
Jahon Iqtisodiy Forumining 2013—2014-yillardagi Global raqobatbardoshlik hisobotida soʻrov olib borilgan biznes rahbarlari korrupsiyani mamlakatda biznes yuritishning eng muammoli omili sifatida qayd etishgan. Ernst & Young kompaniyasining 2012-yilgi Global firibgarlik so‘roviga ko‘ra, so‘ralgan kompaniyalarning 80 foizi poraxo‘rlik va korrupsiya biznes sohasida keng tarqalgan deb hisoblaydi va 10 foizdan kamrog‘i 2009—2011-yillar oralig‘ida o‘z kompaniyalari „har doim“ tegishli ekspertiza o‘tkazganini taʼkidlaydi.

Ishbilarmonlik muhiti aniq qoidalar toʻplami va ozgina aralashuv bilan tavsiflangan boʻlsa-da, korrupsiya davlat xaridlari, subsidiyalar berish va davlat va xususiy sektor oʻrtasidagi bevosita oʻzaro munosabatlarda biznes yuritish uchun toʻsiq boʻlib qolmoqda.

### Korrupsiya holatlari
2009-yilda mudofaa vaziri Vlasta Parkanova 3,5 milliard krona miqdoridagi harbiy shartnomada toʻrtta samolyot uchun ortiqcha pul toʻlagani bilan bogʻliq ish boʻlgan. Parlament aʼzosi sifatida Parkanova jinoiy taʼqib qilishdan himoyalanish huquqiga ega edi. Bu ishda moliya vaziri Miroslav Kalousek ham ishtirok etgan.

2012-yil iyun oyida Liberets, Usti va Labem mintaqalarida Yevropa Ittifoqi mablagʻlarini taqsimlash boʻyicha masʼul boʻlgan tashkilotning sobiq direktori Yevropa Ittifoqi mablagʻlarini sarflashda poraxoʻrlikda ayblanib, 7,5 yil qamoq va 40 ming AQSh dollari miqdorida jarimaga tortilgan edi.

2013-yilgi Chexiyadagi siyosiy korrupsiya mojarosi uyushgan jinoyatchilik boʻlimi tomonidan boshlangan korrupsiyaga qarshi reydni oʻz ichiga olgan. Natijada bosh vazir apparati rahbari Jana Nagyova va yana yetti kishi hibsga olingan. Boʻlim shuningdek, taxminan 5 million GBR naqd pul va 10 kg oltinni musodara qilgan. Oltinlar davlat idoralari, banklar va xususiy mulklardan topilgan. Jinoyatlar orasida poraxo‘rlik va mansab vakolatini suiisteʼmol qilish holatlari borligi achinarlidir.

### Fuqarolik jamiyati ishtirokini kengaytirish
Fuqarolarning ishtiroki va halollik, hisobdorlik va oshkoralik qadriyatlari korrupsiyaga qarshi kurashning muhim tarkibiy qismidir. Korrupsiyaga oid madaniy tushunchani oʻzgartirish, fuqarolarga huquqbuzarliklarga qarshi harakat qilishga yordam beradigan dastur va harakatlarni ishlab chiqish muhimdir.

## Manbalar

## Havolalar

* korrupsiyaga qarshi biznes portalidan Chexiya Respublikasi korrupsiya profili