Vyetnam kostyumi

**Vyetnam kostyumi** - Vyetnamda yashovchi xalqlarning milliy liboslari to'plami sanaladi., shu bilan birga  uning aholisi kiyadigan zamonaviy kiyimlardir

## Tarixiy liboslar

Nguyen sulolasidan oldin, Vyetnamliklar moslashgan Xitoy kiyimlaridan foydalabganlar. O'rta asrlarda kiyim juda muhim ijtimoiy belgi bo'lib, kostyumni tartibga soluvchi qat'iy qoidalar mavjud edi. Oddiy odamlarga yorqin ranglar kiyish taqiqlangan, ba'zi davrlarda faqat qora, jigarrang va oq ranglarga ruxsat berilgan. Monarxlar aholining qolgan qismiga taqiqlangan tilla kiyim kiyishlari mumkin, zodagonlar esa qizil va qip-qizil rangda kiyishlari mumkin edi. Liboslarning uslublari va ranglari joriy sana va kiygan kishining pozitsiyasiga bog'liq edi.В правление династии ранних Ли был выпущен эдикт, запрещающий «маньчжурскую одежду», а Нгуен Фук Ань, взойдя на трон, выпустил следующий приказ:
Для одежд военных и гражданских нужно разработать новую систему, полагаясь на стандарты династий Хань и Тан, а равно и Минской империи. Одежды и инструменты учёных и простых людей пусть будут слегка похожи на подобные им в Минской империи. Мы должны постараться вытравить дурные обычаи Северных династий ради нашей культуры.


 Xan va Tan,sulolalari, shuningdek, Minsk imperiyasimstandartlariga tayangan holda  olimlar va oddiy odamlarning kiyimlari va asboblari bir oz o'xshash bo'lishi kerak.  
唐历代至大明制度及新制式样、其士庶服舍器用、略如大明体制、尽除北朝陋习、为衣冠文献之邦矣！


— 新制式样”指的是當時的裝束Dehqonlar shimolda aokan deb ataladigan tunggi kiyim shaklidagi ipakdan tayyorlangan kostyumlar kiyishgan., janubda esa -aobaba. Dehqonlarning odatiy bosh kiyimlari - bu boshga o'ralgan brokar «   tasmasi. va " nonla " - konus shaklidagi Osiyo shlyapasining Vetnam varianti hisoblanadi. Oddiy vetnamliklar ko'pincha poyabzal kiymas edilar ular har xil bayramlarda bambuk sandal kiyishardi. Poytaxtning olijanob aholisi Hue poyabzal kiyishgan, ularning oddiy aholisiga ham kiyish taqiqlangan  .

### Aotitan
, «4 qismli ko'ylaklar», yupqa ko'ylak bilan (yếm), faqat oddiy ayollar kiyishar edi.Aotixan aozai bilan bo'yni ya'ni yoqasi yo'qligi va faqat yelkaga taqilishi bilan farq qiladi.Imperator Мin Mang ayollarga shim kiyishni buyurgan. Imperatorning hukmdorligi o'z nihoyasiga yetgandan so'ng ayollar yana yubkalar kiyishga o'tishdi.  Zya Longa Hukmdorligida aotixan aonyuthanga o'tgan(áo ngũ thân), «5 qismli ko'ylak». beshinchi qo'shilgan qismi old tomonda joylashgan bo'lib, uning ustida tugmachalar joylashgan. Kiygan insonlar aonyutxanni aozaiga o'xshatishar edi. 

### Yem

«Yem» fartugi qachon paydo bo'lganligi aniq ma'lum emas. Lekin Li sulolasi hukmronligi davrida (XII asr) ichki kiyim hisoblangan  . Yem - to'rtburchak mato bo'lagi, bo'yin va yon tomonlarida bog'ichlardan tarkib topgan. U aotithan yoki aozai ostidan kiyiladi va maxsus, ko'p rangli yem bayramlar uchun qo'llanilsa, oq yoki kulrang rangdagilari esa ish uchun mo'ljallangan.

## Zamonaviy kiyimlar
Nguyen davrida Vyetnam kostyumi o'zgarib, fransuz va manchu kiyimlarini qabul qildi va aozai shakllandi. 20-asrda Vyetnamlik dizaynerlar ko'pincha milliy liboslardan ilhom olishar edi  .

### Aozai

Dunyodagi eng mashhur va aholi orasida eng mashhur bo'lgan Vyetnam milliy kiymi аozay( áo dài ) deb nomlanadi.Tarixiy jihatdan, 18-asrning oxirida u imtiyozli tabaqaning kiyimlari edi  . Aozayning ayol va erkak turlari mavjud, ammo 20-asrda uslubning o'zgarishi (biseksual kesishga o'tish, tugmalarni yon tomonga o'tkazish va figuraga kesish). ayollar tomonidan. Aozay uzun ko'ylakdan iborat bo'lib, yon tirqishli va keng shimlardan iborat. Kundalik hayotda Vyetnamdagi an'anaviy kiyimlar o'rnini G'arb kiyimlari egalladi, faqat Aozay istisno bo'lib, ko'plab maktab va kollejlarda formalarga aylandi  . Erkaklar odatda xandon aozay kostyumini - xandon bilan to'la aozay libosini, peshona va boshning orqa qismida boshga o'ralgan lenta ko'rinishidagi maxsus bosh kiyim kiyishadi  .

## Milliy kiyimlar

### Kompaniya
Zao xalqining kiyimlari ( yao vetnamcha nomi hisoblanadi, u bir nechta etnik guruhlarni o'z ichiga oladi, yao tangalari va qizil yao) naqshli shim va ko'ylakdan iborat bo'lib, Zao ko'ylaklarida tangalar, biserlar va kashtalardan keng foydalanilgan  . Qizil zao ro'mol rangi va ko'ylaklar bezaklarining asosiy rangi sharafiga nomlangan. Qizil zaoni  ayollar ko'pincha uzun ko'ylak kiyishadi, erkaklar esa ikkita: kalta va uzun. Erkaklar va ayollar ko'ylagi yenglari bilan kashtandan qilingan, shuning uchun go'yo kalta yeng uzunning ustiga kiyiladi  . Pastki shimlar gul, meva rasmlari, kvadrat naqshlar bilan bezatilgan, svastika naqshsiz qora shimlar kiyishadi.

### Mong
Mong (Hmong) ayollari zig'ir kiyimlarini kiyishadi, polga atlas kashtado'zlik bilan bezatilgan va geometrik va tabiiy bezaklar bilan xoch bilan bezatilgan: tog` cho'qqilari, spirallar, doiralar, qovoq gullari, sarimsoq va boshqalar ko'rinishida bo`ladi  . "Quyosh" tipidagi yubka kamar bilan bog'langan bo'ladi, ustiga esa fartuk kiyiladi. Asosiy bezak ranglari ko'k, qizil, oq va sariqdir.

### ko'k asal

Xani sholi va paxta yetishtiradi, undan bosh kiyim, bluzka, kamar, fartuk va shimlardan iborat milliy liboslar tayyorlanadi. Ayollarning bosh kiyimi quyruqdan yasalgan soxta sochlar bo'lib, qalin o'ralgan holda bo'ladi. Bolalarni zararli shamollardan himoya qilishi kerak bo'lgan munchoq taqishadi va chetlari bilan shlyapa kiyishadi , erkaklar esa salla kiyishadi. Ayollar bluzkalariga kumush gullarni tikishadi. Kostyum har kuni-bayramda kiyiladi.Umuman olganda, kostyumni tayyorlash bir oy, kashta tikish bir hafta davom etadi  .

### Yamoq

Vyetnamning boshqa ko'plab kichik xalqlari singari, patenlar orasida tikuvchilik ayollarning xos ish sanalib, qiz o'z to'y kiyimlarini tikishi kerak, bu kamida bir oyni tashkil etadi  . Paten bosh kiyimi Vyetnamlik "xansep" ga o'xshaydi, lekin hajmi jihatidan ancha kattaroq bo'ladi, bundan tashqari, Paten bosh kiyimida osilgan bezaklar tikiladi. Ayollar ko'ylagi cho'zilgan, old qismi orqa tomondan qisqaroq bo'ladi. Yubka qirrali, yon tomonlari esa naqshlar qoplangan. Etekning old tomoni bezaksiz qoladi, chunki qizil yoki oq naqshli kamarning uchlari u yerga tushib turadi.

## Soch turmagi

Hung Vuong hukmronligi davrida boshga kiyadigan tojlar bir ikkitadan oshmagan holda turmaklanar edi . Shimoliy Vyetnam ayollari sochlarini boshlariga lenta bilan bog'laydilar, janubda yashovchilar esa sochlarini taroq bilan bog'laydilar.

Vyetnamda yashovchi ko'plab xalqlarning o'ziga xos soch turmaklari mavjud : Tailand qizlari turmush qurishdan oldin sochlaridan past turmaklar yasashadi, keyin esa sochlarini orqa tarafga tashashadi. Qizil yaoslar sochlarini yopib turuvchi katta hajmli bosh kiyim kiyishadi,  xonandalar munchoq va qirrali shlyapa kiyishadi, qora xonliklar esa oddiy qora bosh kiyim kiyishlari bilan ajralib turishadi. Hmong ayollari shlyapa kiymaydilar, ular sochlariga rang-barang iplar bilan o'rashadi, Muong ayollari esa sochlarini oq matolar bilan o'rashadi. Ngai xalqi (Vyetnam Hakka ) sochlarini ikkitaga ajratgan holda o'rashadi.

Vyetnam ayollari aotxan  bilan birga qarg'aning tumshug'ining old qismiga o'xshash uchburchak "mokua" ro'molini o'rashadi.

## Manbalar