Shvetsiya akademiyasi

***Shvetsiya Akademiyasi*** (shved: Svenska Akademien), 1786 yilda Qirol Gustav III tomonidan asos solingan Shvetsiya Qirollik akademiyalaridan biri. Uning umrbod saylanadigan 18 aʼzosi shved tili boʻyicha eng yuqori organni tashkil qiladi. Skandinaviyadan tashqarida, u donor Alfred Nobel xotirasiga beriladigan adabiyot boʻyicha yillik Nobel mukofoti laureatini tanlaydigan organ sifatida tanilgan.
## Tarixi
Shvetsiya akademiyasi 1786-yilda qirol Gustav III tomonidan asos solingan. Fransiya akademiyasidan keyin modellashtirilgan uning 18 aʼzosi bor. Aytilishicha Gustav III dastlab yigirma nafar aʼzo boʻlishini moʻljallagan, bu Fransiya akademiyasining yarmidan koʻp, lekin oxir oqibat oʻn sakkiz kishi qilishga qaror qilgan, chunki shvedcha De Aderton – Oʻn sakkiz iborasi juda ajoyib talaffuzga ega boʻlgan. Akademiyaning shiori – „ISteʼdod va did“ („Birlamchi maqsad“). "shved tilining sofligi kuchliligi va ulugʻvorligini yanada oshirish.
Akademiiya nizomini Gustav III ning oʻzi tuzgan. Akademiiya oldiga shved tilining lugʻatini tuzish va yillik lugʻatni tuzish va berigan mavzularda har yili notiqlik va sheʼriyat tanlovlarini oʻtkazishni maqsad qilib olgan. Bundan tashqari Gustav akademiya har yili 20-dekabrda tantanali marosim oʻtkazishni va har yili taniqli shvedning 12 yilligini xotirlash uchun medal taqilishini buyurdi.
1792-yilda Gustavning oʻlimidan soʻng akadeiyaning ahvoli yomonlashdi, ammo shunga qaramay institut adabiy va tilshuoslik sohasida xalqlarning eng yuqori hokimiyati sifatidagi mavqeini saqlab qoldi.
19-asr oʻrtalarida gullab-yashnagandan soʻng asrning oxiriga kelib yangi adabiy oqimlarga keskin salbiy munosabatda boʻlgan akademiya yomonlashdi va unga ijobiy munosabatda qaralmaydi.
Baʼzi dastlabki ikkilanishlardan soʻng
20-asrning oxirlariga kelib, akademiya adabiyot boʻyicha Nobel mukofotini berish vazifasini qabul qildi va koʻp oʻtmay akademiya modernizatsiya qilindi, bir nechta yangi maktab yozuvchilari va uning birinchi ayol aʼzosi Selma Lagerlof saylandi.
### Bosh qarorgoh
Hozir Stokgolm fond birjasi binosi deb nomlanuvchi bino burjuaziya uchun qurilgan. Pastki qavat savdo birjasi sifatida ishlatilgan (bu keyinchalik fond birjasi ham boʻlgan), yuqori qavat esa ballar, yangi yil kechalari va hokazolar uchun ishlatilgan. Akademiya tashkil etilganda, bal zali Stokgolmda isitiladigan va shu tariqa qishda ishlatilishi mumkin boʻlgan eng katta xona edi, shuning uchun qirol uni qarzga olsa boʻladimi, deb soʻradi.

Oʻshandan beri akademiya har yili Shvetsiya qirollik oilasi aʼzolari ishtirokida oʻzining yillik yigʻilishini oʻtkazadi. 131 Biroq, faqat 1914 yilga kelib, akademiya yuqori qavatdan doimiy ravishda oʻziniki sifatida foydalanishga muvaffaq boʻldi. Aynan shu yerda akademik uchrashuvlar va boshqa biznes bilan bir qatorda Nobel mukofoti laureatlarining nomlarini eʼlon qilardi. Bu vazifa akademiyani dunyodagi eng nufuzli adabiy idoralardan biriga aylantirdi.

Shvetsiya qiroli akademiya aʼzolaridan tashqari yigʻilishlarda qatnashish huquqiga ega boʻlgan yagona shaxsdir. 2022-yil 3-mart kuni Shvetsiya qiroli haftalik akademiya yigʻilishida ishtirok etdi, bu Shvetsiya qiroli 200 yildan ortiq vaqt ichida birinchi marta shunday qildi. 

## Manbalar