open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bosniya va Gersegovinada abort

**Bosniya va Gersegovinada abort** homiladorlikning dastlabki oʻn haftasida ayolning iltimosiga binoan qonuniy hisoblanadi. Oʻn haftadan yigirma haftagacha boʻlgan davrda abortga komissiya tomonidan ruxsat berilishi kerak va bu quyidagi holatlarda ruxsat etiladi: ayolning hayoti yoki sogʻligʻiga tahdid solinsa, homila ogʻir nuqsonli boʻlsa, homiladorlik jinoyat oqibati boʻlsa yoki psixososial sabablarga koʻra. Barcha holatlarda ayollar avval maslahat olishlari shart. 20 haftadan so‘ng esa faqat ayolning hayoti yoki sog‘lig‘ini saqlab qolish maqsadidagina abortga ruxsat beriladi. Noqonuniy abortni amalga oshirgan shaxslar jinoiy javobgarlikka tortiladi, abort qilgan ayollar esa jazolanmaydi.

Abortning huquqiy maqomi 2008-yildagi qonun bilan belgilanadi; undan oldin esa 1977-yil 7-oktabrda qabul qilingan, Bosniya va Gersegovina Yugoslaviya tarkibida bo‘lgan davrga oid qonun amal qilgan.

2001-yil holatiga koʻra, abort ko‘rsatkichi 15–44 yoshdagi har 1000 ayolga 1.4 abortdan to‘g‘ri kelgan — bu Yevropadagi eng past ko‘rsatkichlardan biridir. Hukumat esa o‘smirlar orasida bu ko‘rsatkichning nisbatan yuqoriligidan xavotirda ekanini maʼlum qilgan.

## Jamoatchilik fikri
2017-yilda oʻtkazilgan Pew Research soʻrovi natijalariga koʻra, Bosniya va Gersegovina respondentlari abort koʻp holatlarda qonuniy boʻlishi kerak (47%) va koʻp holatlarda noqonuniy boʻlishi kerak (47%) deb ikki teng qismga boʻlingan. Biroq, turli etnik va diniy guruhlar orasida sezilarli tafovut mavjud boʻlib, katoliklar orasida abortga qarshilik yuqori (71%) boʻlgan.

## Manbalar
Matlab (ism)

**Matlab** ( — talab, ehtiyoj, maqsad) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Yevgeniya Vetlova

**Yevgeniya Aleksandrovna Vetlova** (12-noyabr 1848-yil, Leningrad, SSSR) sovet va nemis teatr hamda kino aktrisasi, qoʻshiqchi, rejissyor, teatr pedagogi.

## Biografiyasi

### Bolaligi
Yevgeniya Vetlova 1948-yilda tugʻilgan. U bobosi va buvisi Efrosinya Alekseyevna va Rodion Ignatiyevich Vetlovlar oilasiga oʻsgan va tarbiyalangan.

Bolaligidan Leningrad pionerlar saroyida koʻplab toʻgaraklarda: qoʻshiq aytish, raqs, fotosurat va tabiatshunoslik, shuningdek sport maktabida oʻqigan. Sport gimnastikasi boʻyicha sport ustasi unvoniga ega. Oʻqish yillarida drama studiyasi spektakllarida ishtirok etdi va maktab ansambli bilan qoʻshiq kuyladi, keyinchalik musiqachilarning bir qismi „Belie streli“ guruhiga kirdi. Bolaligidan Lenfilm kinostudiyasining aktyorlik boʻlimida roʻyxatdan oʻtgan.

## Manbalar
Honor X9C

**Honor X9c** — bu 2024-yil 15-noyabrda chiqarilgan o‘rta narx toifasidagi *smartfon* bo‘lib, chidamlilik, uzoq batareya ishlash muddati va ilg‘or sun’iy intellekt funksiyalari bilan ajralib turadi.  U *Honor kompaniyasining* X seriyasiga mansub bo‘lib, mustahkam korpus va zamonaviy dizaynni taklif etadi. 

## Dizayn va Displey

*Honor X9c* 6.78 dyuymli AMOLED displeyga ega bo‘lib, 1224 x 2700 piksel o‘lchamda tasvirni namoyish etadi.  Displey 120 Hz yangilanish tezligi va 4000 nit *maksimal yorqinlikka* ega, bu esa quyosh nuri ostida ham ekran ko‘rinishini ta’minlaydi.  Shuningdek, displey 1.07 milliard rangni ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘lib, *DCI-P3* rang *gamutini* qo‘llab-quvvatlaydi.  Displeyda ko‘zlarni himoya qilish uchun 3840Hz chastotali xavfsiz *qoraytirish* texnologiyasi mavjud. 

## Mustahkamlik
Honor X9c *"Ultra-Bounce Anti-Drop Technology* 2.0" texnologiyasi bilan jihozlangan bo‘lib, bu uni 2 metrgacha bo‘lgan balandlikdan *tushishlarga* bardoshli qiladi. Shuningdek, u *IP65* darajasidagi chang va suvga chidamlilik sertifikatiga ega.
## Batareya
Ushbu smartfon 6600 mAh sig‘imli *silikon-karbon batareyaga* ega bo‘lib, bu sanoatdagi eng katta sig‘imlardan biridir.  Batareya 66W tezkor *zaryadlashni* qo‘llab-quvvatlaydi, bu esa qurilmani qisqa vaqt ichida to‘liq zaryadlash imkonini beradi. *DXOMARK testlariga* ko‘ra, Honor X9c o‘rtacha foydalanishda 3,5 kundan ortiq vaqt davomida ishlay oladi.

## Kamera
Honor X9c 108 MP asosiy kamera bilan jihozlangan bo‘lib, bu yuqori aniqlikdagi suratlar olish imkonini beradi.  Shuningdek, 5 MP *ultra keng burchakli kamera* va 2 *MP* *chuqurlik sensori* mavjud.  Old kamera esa 16 MP bo‘lib, selfi va *video qo‘ng‘iroqlar* uchun mo‘ljallangan. Kamera tizimi sun’iy intellekt yordamida sahnani aniqlash va tasvir sifatini oshirish *funksiyalariga* ega.
## Ishlash
*Smartfon Qualcomm Snapdragon* 6 Gen 1 (4 nm) protsessori bilan jihozlangan bo‘lib, bu kundalik foydalanish va ko‘p vazifali ishlar uchun yetarli quvvatni ta’minlaydi.  Operativ xotira 8 GB yoki 12 GB variantlarda, ichki xotira esa 256 GB yoki 512 GB variantlarda mavjud.  *MicroSD* kartani qo‘llab-quvvatlamaydi.  Operatsion tizim sifatida Android 14 va *MagicOS* 8.0 interfeysi ishlatiladi.
## Boshqa xususiyatlari
• **SIM-karta**: Dual Nano-SIM

• **Tarmoqlar**: 2G, 3G, 4G, 5G qo‘llab-quvvatlanadi.

• **Wi-Fi**: 802.11 a/b/g/n/ac, dual-band

• **Bluetooth**: 5.1

• **NFC**: Bozordan yoki mintaqadan kelib chiqib mavjud

• **USB**: *Type-C 2.0, OTG* qo‘llab-quvvatlanadi

• **Sensorlar**: Barmoq izi skaneri, akselerometr, giroskop, yaqinlik sensori, kompas.
## Boshqa variantlari
Rang variantlari:

• Titanium Purple;

• Titanium Black;

• Jade Cyan.

## Narxi
Honor X9c ning narxi taxminan 350 AQSh dollari atrofida bo‘lib, bu uning taklif qilayotgan imkoniyatlariga nisbatan *juda maqbul* hisoblanadi.  
## Manbalar
Super Wings

***Super Wings*** (, , tarjimasi „Super Qanotlar“) – Gil Hoon Jung yaratgan Janubiy Koreya-Xitoy-Amerika animatsion teleserialidir. Serial 2014-yilning 1-sentyabrida EBS1 telekanalida birinchi marta efirga uzatilgan.

## Ovoz berganlar

* Moon Nam-sook – Jett
* Jang Eun-suk – Dizzy
* Soyoung Hong – Donnie
* Jeon Tae-yeol – Jerome
* Jeong Yeong-wung – Paul
* Lim Chae-heon – Grand Albert / Bello
* Mi-ra Jeong – Mira
* Nam Doh-hyeong – Chase / Todd
* Soyoung Lee – Astra
* Jeon Hae-li – Flip
* Um Sang-hyun – Jimbo
* Kim Eu-nah – Sky
* Chae-ha Kim – Storm

## Manbalar

## Havolalar

*
Mazluma

**Mazluma** ( — jabrlangan, zulm koʻrgan) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Mazluma Asqarova — oʻzbek tilshunosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965). Filologiya fanlari doktori (1963), professor (1965), Rossiya Federatsiyasi Ta’lim akademiyasining muxbir a’zosi (1968).

## Manbalar
Maʼrifat (ism)

**Maʼrifat** ( — bilim, fan; maʼlumot; tanishish) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Maʼrifat Ubaydullayeva — oʻzbekistonlik aktrisa.

## Manbalar
Amsterdam Islom kolleji

**Amsterdam Islom kolleji** – Niderlandiyaning Amsterdam shahridagi islomiy oʻrta maktab boʻlib, 2001-yilda tashkil etilgan. 2005-yil holatiga koʻra 750 nafar oʻquvchiga ega edi. 2010-yilda Taʼlim vaziri maktabni moliyalashtirishni toʻxtatishga qaror qilgan va 2012-yilda maktab bankrot boʻlgan hamda yuridik shaxs sifatida faoliyatini toʻxtatgan.

## Yana qarang
* Niderlandiyada Islom

## Manbalar
Doktor Ahmed Smajlović nomidagi Islom gimnaziyasi

**Doktor Ahmed Smajlović nomidagi Islom gimnaziyasi** () – Xorvatiyaning Zagreb shahrida joylashgan xususiy oʻrta maktab (gimnaziya). Maktab umumiy oʻrta taʼlim yoʻnalishi dasturlarini amalga oshiradi. Darslar bosniya tilida olib boriladi.

## Yana qarang
* Gimnaziya
* Oʻrta taʼlim
* Xorvatiyada taʼlim
* Xorvatiyadagi bosnyaklar
* Xorvatiyada Islom

## Manbalar
La Réussite xususiy kollej-litseyi

**La Reussite xususiy kollej-litseyi** – Fransiyaning Seine-Saint-Denis departamenti, Obervilye shahrida joylashgan islomiy oʻrta va litsey taʼlim muassasasi boʻlib, Parij metropolitan hududida faoliyat yuritadi.

Maktab ilk bor 2001-yilda tashkil etilgan. 2006-yilda muassasa davlat moliyalashtirishini olish maqsadida Créteil akademiyasi bilan shartnoma tuzish uchun ariza topshirgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Collége-Lycée La Reussite
Institut de formation de Saint-Quentin-en-Yvelines

**Institut de formation de Saint-Quentin-en-Yvelines** (fransuzcha: Institut de formation de Saint-Quentin-en-Yvelines, **IFSQY**) – Fransiyaning Yvelines departamenti, Montigny-le-Bretonneux shahrida joylashgan xususiy islomiy oʻrta maktab va litsey boʻlib, Parij metropolitan hududida, Saint-Quentin-en-Yvelines yangi shaharchasida faoliyat olib boradi.

2014-yil holatiga koʻra, bu Versal akademiyasi tarkibidagi yagona musulmon xususiy maktab hisoblanadi.

2009-yil holatiga koʻra, muassasa rahbari Slimane Busanna boʻlgan. Maktab sobiq soliq binosida tashkil etilgan.

2014-yil holatiga koʻra, maktabda 100 ga yaqin oʻquvchi taʼlim olgan. Yvelines departamenti maktab rahbari bilan shartnoma imzolashdan bosh tortgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Saint-Quentin-en-Yvelines taʼlim instituti  (Arxiv)
* Magassa-Konaté, Maria. „Ivlin musulmon kolleji uchun tenglik talab qilinmoqda.“ *Saphir News* (Islomiy yangiliklar sayti). 2014-yil 15-may, payshanba.
Andalusiya akademiyasi

**Andalusiya akademiyasi** – Angliyaning Bristol shahrida joylashgan mustaqil maktab edi. Yopilishidan oldin u Janubi-Gʻarbiy Angliyadagi yagona toʻliq islomiy maktab hisoblangan.

Maktab 2005-yilda ochilgan va Bristol Islomiy maktablar jamgʻarmasi (BIST) tomonidan boshqarilgan. Jamgʻarma 1997-yilda Milliy taʼlim dasturini islomiy ruhda oʻrgatadigan maktablarni tashkil etish maqsadida tuzilgan.

Maktab 2022-yilda past natijalar va moliyaviy qiyinchiliklar tufayli yopilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayt
* BIST
Star Chamber akademiyasi

**Star Chamber Akademiyasi** – Islom millati (NOI) tomonidan boshqarilgan maktab boʻlib, Londonning Hammersmith va Fulham tumanida joylashgan edi.

1998-yilda maktabda 5-6 yoshdagi 60 nafar oʻquvchi taʼlim olgan. Shepherd’s Bushdagi Simba hamjamiyati markazida joylashgan maktabda Buyuk Britaniyaning tan olingan taʼlim dasturi bilan bir qatorda Afrika tarixi, qora tanli tarixiy shaxslar tarixi va Islom millati amaliyotlari oʻrgatilgan. Simba markaziga egalik qiluvchi Hammersmith va Fulham kengashi maktabga markazni tark etishni buyurgan. Bundan tashqari, Taʼlim vazirligi maktab vazirlik roʻyxatidan oʻtmagan taqdirda uni yopish bilan tahdid qilgan. Islom millati tarafdorlari maktabni chiqarib yuborish va yopish takliflariga norozilik bildirishgan. 1999-yilga kelib ham maktab hamjamiyat markazidan chiqarib yuborilmagan va belgilangan muddatdan oldin vazirlik roʻyxatidan oʻtgan. Biroq, maktab endi faoliyat yuritmaydi.

## Manbalar
Richmond Al-Madina maktabi

**Richmonddagi Al Madina maktabi** Virjiniya shtatining Chesterfild okrugidagi xususiy maktab. 2016-yilda Richmonddagi ikkita maktabning birlashuvidan tashkil topgan: 1998-yilda tashkil etilgan Iqra akademiyasi va 2007-yilda tashkil etilgan Tavhid tayyorlov maktabi. Al Madina maktabi Richmond hududidagi ikki tomonlama akkreditatsiyadan oʻtgan yagona islomiy maktab sanaladi.

Maktab bogʻchadan oʻn ikkinchi sinfgacha boʻlgan takomillashtirilgan oʻquv dasturini, Qur’on taʼlimini, chet tili sifatida arab tilini va islom taʼlimotini taklif etadi. Shuningdek, VCCS bilan hamkorlikda dual kredit dasturi orqali assotsiatsiya darajasini olish imkoniyatini beradi.

## Manbalar
Al-Xayr maktabi

**Al-Xayr maktabi** – Sharqiy Croydon markazida joylashgan boshlangʻich va oʻrta maktabdir.

## Tarixi
Maktab 2003-yilda rasman ochilib, dastlab atigi besh nafar oʻquvchi qabul qilingan. Sport zali omborga aylantirilgan binoda, maktab esa ofis binosida joylashgan edi. Maktab asoschisi Imom Qosim Ahmad hisoblanadi. U shuningdek Al-Xayr jamgʻarmasining ham asoschisidir.

Oʻn yildan ortiq vaqt ichida maktab 350 dan ortiq oʻquvchisi boʻlgan toʻliq shakllangan boshlangʻich va oʻrta maktabga aylangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
Al-Karam oʻrta maktabi

**Al-Karam oʻrta maktabi** (arabcha: جامعة الکرم), shuningdek **Jamiya Al-Karam** nomi bilan ham tanilgan, Angliyaning Nottinghamshire shtati Eaton shahrida joylashgan musulmon maktab-internati va Islomshunoslik kolleji boʻlgan.

Maktab Muhammad Imdad Husayn Pirzoda tomonidan boshqarilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Muhammad Imdad Hussain Pirzada rasmiy veb-sayti
Al-Huda maktabi

**Al-Huda maktabi** Merilend shtatidagi Kollej Parkdagi islomiy xususiy maktab. Dastlab 1995-yil sentyabrda bolalar bogʻchasi va 2-sinfgacha boʻlgan boshlangʻich sinf oʻquvchilari bilan oʻz faoliyatini boshlagan. 2007-yil kuzida esa oʻrta maktab ochildi. Hozirda maktabda K-12 sinflari mavjud boʻlib, oʻgʻil bolalar va qizlar alohida sinflarda taʼlim olishadi. 2018-yilga kelib, maktabning barcha dasturlarida 700 dan ortiq oʻquvchi tahsil olayotgan boʻlib, shundan 460 nafari kunduzgi taʼlim shaklida oʻqiydi.

2013-yilda maktab va unga qarashli masjid Gʻarbiy Howard okrugining Cooksville shahridagi sobiq Woodmon akademiyasi hududida yangi kampus barpo etishni rejalashtirdi. Bir qator mahalliy aholi vakillari okrug hukumatiga taqdim etilgan qayta qurish rejasiga qarshi chiqishdi, chunki bu loyiha hududning qishloq tabiatiga putur yetkazishi mumkin edi. 2013-yilda Al Huda maktabini boshqaradigan Dar-us-Salaam islomiy tashkiloti vakili, sobiq James N. Robey yordamchisi Sang Oh Govard okrugidan Vudmont mulkini qayta zonalashtirish soʻrovi bilan murojaat qildi. Zonalashtirish arizasi bekor qilingan boʻlsa-da, Dar-us-Salaam muassasasini Kollej Parkdan Kuksvillga koʻchirish rejalari shartli foydalanish asosida davom ettirildi.

Maktabda darsdan tashqari jamoat uchun ochiq boʻlgan namoz zali mavjud. Maktab mavsumida ular yaqin atrofdagi boshqa joyda juma namozini oʻqiydilar.

## Manbalar

## Havolalar

* Dar-us-Salom/Al Huda maktabi
* BA 13-033C Al-Huda, Inc. t/a Dar-Us-Salaam, 2014-yil 30-sentabr Banneker xonasi – Howard okrugi
* Al Huda, Inc., T/A Dar-Us-Salaam ishi boʻyicha ariza beruvchi: Xovard okrugi apellyatsiya kengashining sud majlisi boʻyicha ekspertiza BA ish № 13-033C.
Darul Hadis Latifiah

**Darul Hadis Latifiya** (arabcha: دار الحديث لطيفية), ilgari **Madrasa Darul Qiroat Majidiya** (arabcha: المدرسة دار القراءات المجيدية) nomi bilan tanilgan, Angliyaning London shahridagi Bethnal Green tumanida joylashgan 11-20 yoshdagi oʻgʻil bolalar uchun moʻljallangan islomiy xususiy maktab va oltinchi shakl (sixth form) muassasasidir. 1999-yilda oʻrta maktab maqomini olgan. Madrasaga 1978-yilda Abdulatif Chovdhuriy Fultaliy (Fultaliy Sohib) rahbarligida ota-onalar va mahalla yetakchilari tomonidan asos solingan.

## Tarixi
Madrasa Darul Qiroat Majidiya 1978-yilda Abdulatif Chovdhuriy Fultaliy rahbarligida tashkil etilgan boʻlib, u madrasani otasi Shah Abdulmajid Chovdhuriy sharafiga nomlagan. Dastlabki darslar Londonning New Road koʻchasidagi ijaraga olingan binoda olib borilgan. Mahalliy jamoat yetakchilari xayriya hisobidan 1981-yilda 46-48 Cannon Street Road, London, E1 0BH manzilidagi binoni sotib olishgan. Hozirgi bino (1 Cornwall Avenue, London, E2 0HW) 2005-yilda sotib olingan.

Dastlab madrasada asosan bengal tili va Qurʼon fanlari oʻrgatilgan, oʻrtacha 200 ga yaqin, 5-16 yoshdagi oʻquvchilar taʼlim olgan. Darslar hafta ichi soat 17:00-19:00, dam olish kunlari esa 10:00-13:00 oraligʻida boʻlgan.

1998-yilda muassasa asoschisi sharafiga Darul Hadis Latifiah deb nomlangan va keyinchalik oʻrta maktab va kollejga aylantirilgan. Bu yerda oʻquvchilar Angliyaning Milliy taʼlim dasturi boʻyicha toʻliq oʻrta taʼlim olishlari bilan birga islomshunoslik, bengal tili va urdu tili fanlarini ham oʻrganadilar.
## Manbalar

## Havolalar
*
A Young Muslim's Guide to the Modern World

**A Young Muslim's Guide to the Modern World** () — eronlik faylasuf Sayyid Husayn Nasr tomonidan 1993-yilda chop etilgan kitob.
## Manbalar
Tavhid oʻgʻil bolalar maktabi

**Tavhid oʻgʻil bolalar maktabi** – Stoke Newington hududidagi birinchi mustaqil islomiy oʻgʻil bolalar maktabidir. Maktab 2000-yil iyun oyida (hijriy 1442-yil Rabiyul-avval oyi) tashkil etilgan. Burydagi Darul-Ulum rahbari va asoschisi Mavlono Yusuf Motala maktabni 2000-yil sentyabrda tantanali ravishda ochib bergan.

Maktabda 10-16 yosh oraligʻidagi 100 dan ortiq oʻquvchi taʼlim oladi, 13 nafar oʻqituvchi ularga dars oʻtadi.

Maktab islomiy va akademik taʼlim berish maqsadida tashkil etilgan. Maktab „Shuro“ – boshqaruv qoʻmitasi tomonidan boshqariladi. Yillar davomida oʻquvchilar soni ortib bormoqda.

Tavhid soʻzi „Allohning yagona“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
Maktab dastlab Shimoliy London masjidi binosida joylashgan boʻlib, 2001-yil noyabrda oʻz binosiga koʻchib oʻtgan va keyinchalik bir necha marta kengaytirilgan.

2017-yilgi Westminster hujumidan soʻng, maktab Westminster Abbey bilan hamkorlik oʻrnatgan va Westminster dekani John Hall maktabga tashrif buyurgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Maktabning veb-sayti
* Bolalar, maktablar va oilalar vazirligining maktab profili
Tafsir ibn Ashur

***' (), tafsir ilmiga oid keng tarqalgan manbalardan biridir. Ushbu asar ***' () nomi bilan mashhur. Asar muallifi Muhammad Tohir ibn Ashur – zamonaviy islom olimi, Zitouna universitetini tamomlagan va islom modernizmi harakatining yirik arbobi hisoblanib, eng mashhur asari Qurʼon tafsiri (*[[tafsir]]*) asaridir. Kitob uning ellik yillik mehnatining mahsulidir va ibn Ashur unda germenevtik yondashuvga oid barcha yangilik va islohotchi tamoyillarini jamlagan. Uning yondashuvi asosan, Qur’onning ritorik (mantiqiy-ifodaviy) jihatiga urgʻu berishi bilan ajralib turadi, anʼanaviy tafsir ilmi (rivaya)ga toʻliq tayangan boshqa mufassirlardan farq qiladi. Ibn Ashur oʻzidan oldingi mufassirlarning fikrlariga asoslanib, ilmiy yangilik kiritmaydigan metodologiyani tanqid qilgan. Shuningdek, odamlarning ilohiy vahiy bilan anʼanalar oʻrtasidagi ziddiyatlar haqida asossiz xavotirlarini ham xato deb hisoblagan. Ushbu asar 1984-yilda Tunis nashriyot uyida nashr etilgan, 30 jilddan iborat boʻlib, bugungi kunda zamonaviy Qur’oni karim tafsirining eng muhim naʼmunalari hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Aʼalamul Qurʼon

***Aʼalamul Qur’on*** () — hind olimi Abdulmajid Daryobodiy tomonidan Qurʼonda geografiya ilmi haqidagi kitob. 1959-yilda Lakxnau shahridagi Sidq-i-Jadid kitob agentligi tomonidan nashr etilgan bu 208 sahifali asar, Qurʼonda ochiq yoki yashirin tarzda tilga olingan insoniy farishtaviy yoki shaytoniy shaxslarning alifbo tartibida joylashtirilgan mukammal lugʻatidir. Shu tariqa, bu kitob Qur’onning inson geografiyasiga bagʻishlangan boʻlib, unda ham shaxsiy, ham qabilaviy geografiya maʼlumotlari keltirilgan. Kitobda 158 ta shaxs haqida maʼlumot berilgan boʻlib, u oʻz janrida noyob asardir. Daryobodiy urdu va ingliz tillarida yozilgan „*[[Tafsir-e-Majidiy]]*“ bilan bir qatorda Qurʼonda qoʻllanilgan fizik geografiyani batafsil yorituvchi „*Jugʻrofiya Qurʼoniy*“ nomli boshqa kitobni ham yozgan.
## Manbalar
Abdulloh ad-Dogʻistoniy

**Abdulloh al-Fayz ad-Dogʻistoniy** (1891-yil 14-dekabr — 1973-yil 30-sentyabr; ) — Naqshbandiy Hoqoniy silsiladagi 39-shayx.

## Manbalar
Brondesbury oʻgʻil bolalar kolleji

**Brondesbury oʻgʻil bolalar kolleji** – Angliyaning London shahri, Brent tumanida joylashgan tanlovli xususiy oʻgʻil bolalar maktabi. U 1996-yilda Yusuf Islom tomonidan Birlashgan Qirollikdagi yosh musulmon talabalar uchun taʼlim muassasasi sifatida Vaqf Al-Birr taʼlim jamgʻarmasi tarkibida tashkil etilgan. Brondesbury kolleji Brentda, shuningdek butun mamlakat boʻylab yaxshi natijalarga erishgan boʻlib, 2014-yilda GCSE imtihonlarida 83% lik A*–C darajasidagi oʻtish koʻrsatkichiga ega boʻlgan. Kollejning hozirgi direktori Salahuddin Cliftondan keyin bu lavozimni Amzad Ali egallagan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Shuʼba ibn al-Hajjoj

**Shuʼba bin al-Hajjoj bin al Vard, Abu Bustom al-Atakiy** () (taxminan 85–160/704–776 hijriy) taqvodor musulmon boʻlib, sheʼriyat va hadis ilmi bilan mashhur edi. U hadislarni ishonch bilan yetkazishdagi ehtiyotkorligi, shuningdek Sufyon Savriy kabi boshqa olimlar bilan birga, hadis ilmlarining shakllanishi uchun mustahkam poydevor yaratishga xizmat qilgan hisoblanadi.

## Hayoti
Shuʼba ibn al-Hajjoj Iroqning markaziy qismidagi Dajla daryosining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan tarixiy shahar Vositda hijriy 80–86-yillarda, ehtimol 85-yillarda nutqida nuqsoni (*althag*) bilan tugʻilgan. Soʻngra u bolaligida Basra shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda yashab, oʻqidi va keyinchalik hijriy 160/776-yilda vabo tufayli vafot etdi. Yana bir mashhur olim va hadis roviysi Sufyon Savriy Shu’bani „hadis boʻyicha moʻminlar amiri“ (*amir al-moʻminin fi al-hadis*) deb atagan, ammo Shu’baning oʻzi Ibn Qutayba al-Dinavariy orqali shunday taʼriflagan: „Allohga qasam, men haqiqatan sheʼriyatda hadisdan koʻra mustahkamman.“ Shu’ba hadisni yetkazishda muhim rol oʻynagan va dastlabki hadis rivoyatchilari orasida zohid sifatida tilga olingan birinchi shaxslardan biri boʻlgan. Garchi Abu Hanifa va Abdulloh ibn Tolih al-Ajliy al-Kufiy uning naqllarini tanqid qilgan boʻlsalar ham. Az-Zahabiyning „Tarixul-islom“ asarida Shu’baning Anas ibn Molik va Hasan al-Basriy qoʻl ostida *masoil* (huquq ishlari) boʻyicha tahsil olgani aytiladi, lekin uning fiqhiy faoliyati haqida koʻp narsa maʼlum emas. Biroq uning Sufyon Savriy, Muslim ibn al-Hajjoj va al-Buxoriy kabi shaxslar tomonidan rivoyat qilingan hadislarda uning ham ismi zikr etilishi, Shu’baning hadis rivoyatlari va boshqa ulamolarning ilk davralarida muhim oʻrin tutganini koʻrsatadi. Bundan tashqari, Shu’baning taqvodorligi haqida koʻplab rivoyatlar bor, jumladan: u kambagʻallarga yordam berishi, bilim va boylikni koʻrsatishdan tiyilishi va dunyodan yuz oʻgirib yashashi bilan mashhur edi.

## Manbalar:



## Havolalar
Al-Burhon fi tafsir al-Qurʼon

**Al-Burhon fi Tafsir al-Qur’on** yoki Kitob al-Burhon fi tafsir al-Qur’on, xalq orasida Tafsir al-Burhon () nomi bilan mashhur, Sayyid Hoshim Bahrani tomonidan yozilgan shia tafsiri (yoki Qur’on tafsiri).

## Kitob haqida
Taxminan 12 000 ta tafsiriy hadislar bor boʻlib, ular Muhammadning oilasidan rivoyat qilingan va ayrim shia olimlari tomonidan „Tafasiri Maʼsur“ (anʼanaviy tafsirlar) nomi bilan mashhur boʻlgan bir qancha tafsirlarda jamlangan. XII asrda, ushbu rivoyatlarning koʻpchiligi Bahrani asari boʻlgan „Al-Burhan fi Tafsir al-Qur’an“ nomli ikki yirik toʻplamda yigʻilgan.

Bu, hijriy XI va XII asr boshlarida yozilgan eng muhim shia rivoyaviy tafsirlaridan biridir. Muallifi – shia olimi, rivoyatchilik (axboriy maslak) yoʻnalishidagi mufassir, muhaddis va muallif Sayyid Hoshim ibn Sulaymon ibn Ismoil Husayni Bahrani. Ushbu rivoyaviy uslubdagi tafsirda diniy fanlar, rivoyatlar, Paygʻambar xabarlarini (yaʼni Muhammadning soʻzlari va amallari) va, ayniqsa, Imomiyat Ahlining fazilatlarini sharhlagan. Soʻngra u Ahli Baytdan rivoyat qilingan hadis va rivoyatlarni Qur’on oyatlari ostida keltirib, ular bilan bogʻlagan. „Al-Burhon“ tafsiri eski va nomaʼlum manbalarda zikr etilgan Qur’on ilmlarining koʻplab xabar va sirlarini jamlagan. Shuningdek, zamonaviy mufassirlar uchun yashirin boʻlgan koʻplab rivoyatlarni oʻquvchilarga tanitgan. 
## Kitobning tuzilishi
Ushbu kitob kirish va 16 bobdan iborat. Boblarda Qur’on mavzulari va tafsir nuqtai nazarlari bayon qilinadi, masalan:

* Olim va shogirdning fazilati va ustunlig haqida

* Qur’onning fazilati haqida
* „Sogʻlayn“ (Qur’on [sugʻroyi akbar] va rivoyat [sugʻroyi asgʻar]) haqida
* Qur’onnning sur’alari nozil boʻlish ketma-ketligiga koʻra tartiblanmagan.
* Sharhlovchi shaxsiy izohlardan tiyilishni talab qilgan va sharhning boshqalar tomonidan oʻzgartirilishini qatʼiyan man etgan, biroq uning sharhi asosan talqin va tushuntirishga qaratilgan.
* Qur’onning zohiriy va botiniy maʼnosi
* Keyingi bob: nima uchun Qur’on arab tilida nozil qilingan?
* Qur’onga zid boʻlgan rivoyatlar
* Birinchi va oxirgi nozil qilingan suralar
* Oʻn beshinchi bobda muallif Qur’on va Ahli Bayt oʻrtasidagi bogʻliqlikni tushuntiradi va Qur’onning botiniy maʼnosi va ilmi „Oʻn toʻrt begunoh“ga tegishli ekanini taʼkidlaydi
* Oʻn oltinchi bobda esa muallif tafsir manbalarini keltiradi va baʼzi umumiy tafsir istilohlarini bayon qiladi. Bahrani bu tafsirda faqat rivoyatlar va xabarlarni keltirgan, har bir boʻlim oxirida keltirilgan rivoyatlarni alohida qayd etgan.
## Manbalar
Gabri Veiga

**Gabriel Veiga Novas** (; 2002-yil 27-mayda tugʻilgan) – ispaniyalik professional futbolchi, Saudiya Arabistoni Pro-ligasining „Al-Ahli“ klubida markaziy hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
## Faoliyat statistikasi
### Klub

## Manbalar

## Havolalar
* Profile at the RC Celta de Vigo website
* 
*
Gruziyada abort

**Gruziyada abort** homiladorlikning dastlabki 12 haftasida talabga binoan qonuniydir. 12 dan 22-haftagacha boʻlgan muddatda abortlar faqat sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilangan sharoitlarda tibbiy koʻrsatkichlar asosida amalga oshirilishi mumkin. 22 haftadan keyin abort uchun qoʻshimcha ravishda uch aʼzoli tibbiy komissiyaning tasdigʻi talab qilinadi. Abortni tartibga soluvchi qonun 2000-yilda qabul qilingan.

1990-yillarda Gruziyada abort darajasi keskin pasaygan: 1992-yilda har 1000 ayoldan 41,1 abort holati qayd etilgan boʻlsa, 1996-yilda bu koʻrsatkich 21,9 ga, 2005-yilda esa 19,1 ga tushgan. Bu pasayish zamonaviy kontratseptivlardan foydalanishning oshishi bilan bogʻliq.

2010-yil holatiga koʻra, Gruziyada abort darajasi har 1000 ayoldan 26,5 tani tashkil etadi, bu dunyodagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir. Biroq, boshqa oʻlchov usuli boʻyicha 2005–2010-yillar oraligʻida abortlar kamaygan: 2005-yilgi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, Gruziya ayollari oʻz hayotlari davomida oʻrtacha 3,1 marta abort qilishgan (oʻsha paytda bu dunyodagi eng yuqori koʻrsatkich edi); 2010-yilga kelib bu koʻrsatkich 1,6 tagacha kamaygan.

Gruziya aholisining koʻpchiligi qonuniy abortga qarshi. 2013-yilda oʻtkazilgan Kavkaz Barometri soʻroviga koʻra, gruziyaliklarning 69% abortni hech qachon oqlab boʻlmaydi deb hisoblaydi. 2017-yil may oyida Pew Research Center tomonidan oʻtkazilgan jamoat fikri soʻroviga koʻra, faqat 10% odam koʻplab yoki deyarli barcha holatlarda abortni amalga oshirishni qoʻllab-quvvatlaydi.

2005–2009-yillar maʼlumotlariga oid tadqiqot jinsiy nisbat asosida tugʻilishda har 100 qiz bola uchun 121 oʻgʻil bola toʻgʻri kelishini koʻrsatgan, bu esa jinsni tanlab abort qilish holatlari yuz berayotgan boʻlishi mumkinligini anglatadi.

## Yana qarang
* Gruziyada sogʻliqni saqlash
* Gruziyada sekulyarizm va dinsizlik

## Manbalar
Tafsir al-Qummiy

**Tafsir al-Qummiy** (), Tafsir Qomiy () nomi bilan ham tanilgan, Ali ibn Ibrohim al-Qummiy (919-yilda vafot etgan) tomonidan yozilgan shia tafsiri. Imomlardan hadislar keltirish usuliga asoslangan. Bu hadislarning aksariyati Muhammad ibn Yoqub al-Kulayniyning ustozlari boʻlgan al-Qummiyning otasi tomonidan rivoyat qilingan.

## Tuzilishi
Tafsir al-Qummiy kamida ikki xil tafsirni o‘z ichiga oladi: ulardan biri Ali ibn Ibrohim al-Qummiyga tegishli, ikkinchisi esa beshinchi imom Muhammad al-Boqir (taxminan 676 – taxminan 732)ning shogirdlaridan biri bo‘lgan Abu al-Jorud Ziyod ibn al-Munzirga oid. Keyinchalik Abu al-Jorud Zaydiylik oqimlaridan biri bo‘lmish Jarudiyya firqasining asoschisi sifatida tanilgan. Abu al-Jorudning tafsiri Ali ibn Ibrohimning birinchi roviysi bo‘lgan Abu al-Fazl al-Abbos ibn Muhammad tomonidan birinchi tafsirga qo‘shib yuborilgan.

## Manbalar

* http://www.tahoordanesh.com/page.en.php?pid=17980
* http://www.tahoordanesh.com/page.en.php?pid=17980

* www.tashayyu.org/tafsir/qummi   Archived 
* howzeh-meybod.ir/quran/fa/Tafsirbooks,20  Archived
Tafsiri Mishkot

**Tafsiri Mishkot** – zamonaviy shialik olimi Muhammad Ali Ansoriyning fors tilidagi Qur’on tafsiri. Kitobda eski va yangi fors sheʼrlaridan, shuningdek, tarix, sotsiologiya va boshqa ilmiy kuzatishlardan foydalanilgan boʻlib, Qurʼonda qoʻllangan soʻzlarning etimologiyasi va maʼnolariga eʼtibor qaratilgan.

„Mishkot“ (مِشْکاة) nomi Qur’ondagi Nur oyatida (An-Nur 24:35) zikr qilingan „mirobdagi chiroq“ maʼnosini anglatadi va ilohiy hidoyat manbaiga ishora qiladi. Ansoriy bu nomni tafsirning insoniyat uchun Qur’on hikmati va hidoyatini yoritishdagi maqsadini aks ettirish uchun tanlagan.

## Yana qarang

* Qur’on
* Qur’on tafsiri (tafsir)

## Manbalar
Anna Arganashvili

**Anna Arganashvili** yoki **Ana Arganashvili** – gruziyalik inson huquqlari himoyachisi va huquqshunos. U Fulbright stipendiyasi va MD Anderson stipendiyasi sohibasi. U Gruziyaning COVID-19 karantin qonunlariga qarshi muvaffaqiyatli daʼvo qoʻzgʻatgan va Yevropa Inson huquqlari sudiga nogiron bolalarga davlat yordami boʻyicha holatni qayta koʻrib chiqishni talab qilishda yordam bergan. 2024-yilda Gruziya Prezidenti Salome Zurabishvili Arganashviliga Gruziyaning „Shon-sharaf“ ordenini topshirgan.

## Hayoti
2007-yilda u Gruziya ombudsmani idorasida ishlay boshlagan. Gender tengligi boʻlimi boshligʻi boʻlgan va 2013-yilda ishdan ketib, „Inson huquqlari uchun hamkorlik“ NNTsiga qoʻshilgan va keyinchalik uning bosh direktori boʻlgan. Tashkilot bolalar va nogironlar kabi yordamga muhtoj insonlar huquqlari himoyasi uchun harakat qilgan.

2019-yilda u Fulbright stipendiyasi asosida AQShning Texas universitetida bir yil davomida tahsil olgan. 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi davrida AQShdan Gruziyaga qaytganida, unga va oilasiga 14 kunlik karantin qoʻyilgan. U karantin sharoitlaridan noroziligini Facebook orqali bildirgan va sudga murojaat qilgan. Sud uning bolasi nomidan qoʻzgʻatgan daʼvosini qondirgan va oila uyda izolyatsiya qilinish huquqini qoʻlga kiritgan. Bu Gruziyada karantin sharoitlariga qarshi birinchi muvaffaqiyatli daʼvo boʻlgan.

2021-yilda u Yevropa Inson huquqlari sudining Gruziya hukumatiga nogiron bolalarga yordamni cheklovchi qonunni qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi qarorida ishtirok etgan. Hukumat barcha bolalar „ijtimoiy integratsiya, taʼlim olish va zoʻravonliksiz hayot“ huquqiga ega boʻlishi kerakligini tan olgan.

2024-yil 8-mart (Xalqaro xotin-qizlar kuni) kuni Gruziya Prezidenti Salome Zurabishvili Anna va yana toʻrtta ayolga Gruziyaning „Shon-sharaf“ ordenini topshirgan. Boshqa mukofotlanganlar Babutsa Pataraia, Tamuna Museridze, Eliso Amirejibi va Nato Shavlakadze edi.

## Nashrlari
2016-yilda u „Gruziyada mehnat munosabatlarida ayollarni kamsitishga qarshi harakatni kuchaytirish“ maqolasini *Anti-Gender Movements on the Rise?* jurnalida nashr ettirgan.

## Manbalar
Maia Asatiani

**Maia Asatiani** (; 1977-yil 4-mayda tugʻilgan) – gruziyalik teleboshlovchi. U „Profili“ tok-shousini olib boradi. Maia Asatiani „Nichieri“ (Gruziya Got Talent) shousining birinchi mavsumida hakamlar hay’atining uch aʼzosidan biri boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Rustavi 2 veb-saytidagi „Profil“
* 
* Maya Asatiani – Milliy filmografiya
Ekaterine Gabashvili

**Ekaterine Gabashvili** (), qizlik familiyasi **Tarkhnishvili** (თარხნიშვილი) (1851-yil 16-iyun – 1938-yil 7-avgust) – gruziyalik yozuvchi, feminist va jamoat arbobi boʻlib, ayollarning ozodligi uchun ijtimoiy islohotlarni ilgari surgan.

## Hayoti
1851-yil 16-iyunda Gori shahrida zodagon oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimni tamomlagach, shaharning eng yaxshi maktabi – Madam Favre boshqargan xususiy internat maktabida oʻqigan. 17 yoshida dehqon bolalarini oʻqitish uchun xususiy maktab ochgan. 19 yoshida Aleksandre Gabashviliga turmushga chiqqan va 11 farzandni tarbiyalagan.

Uning ijodiga ayollarning ozodligi haqidagi gruzin tilida chop etilgan ikkita asar taʼsir koʻrsatgan: Harriet Taylor Millning „The Enfranchisement of Women“ (Ayollarning ozodligi) va Fanny Lewaldning „Für und wider die Frauen“ (Ayollar uchun va ularga qarshi). Natijada, 1872-yildan boshlab Tbilisi, Kutaisi, Gori va Honi shaharlarida ayollar jamoalarini tashkil etgan va ayollar adabiyoti nashr etishga qaratilgan ishlar olib borgan. 1897-yilda ayollar uchun professional maktab tashkil etgan, bu mamlakat boʻylab qizlar maktablarining paydo boʻlishiga sabab boʻlgan.

Gabashvili gruziyaliklar orasida bilimni oshirish jamiyatining faol aʼzosi edi. 1890-yilda Anastasia Tumanishvili-Tsereteli bilan birgalikda bolalar adabiyoti asarlarini nashr etuvchi „Jejili“ jurnaliga asos solgan.

Gabashvili Maro Makashvilining buvisi edi.

## Asarlari
U qishloq oʻqituvchilari va dehqon hayotining qaygʻulariga bagʻishlangan bir qator sentimental roman va hikoyalar yozgan. „Katta Xevada sevgi“ va „Makajonni saralash paytida“ romanlari oʻz davrining ijtimoiy normalarini buzgan va shaxsiy erkinlikni talab qilgan asarlar boʻlgan.

1900-yillarda badiiy asarlar yozishdan avtobiografik asarlar yozishga oʻtgan. Gabashvili shuningdek, Gruziyaning birinchi feministlaridan va ayollar huquqlari himoyachilaridan biri sifatida tanilgan. 1958-yilda uning romanlaridan biri asosida Tengiz Abuladze va Revaz Chkheidze tomonidan suratga olingan „Magdanas lurja“ („Magdananing eshagi“) filmi Kann va Edinburg kinofestivallarida mukofotlarni qoʻlga kiritgan.

## Yana qarang
*Elizabeth Orbeliani
*Anastasia Tumanishvili-Tsereteli
*Olga Guramishvili-Nikoladze
*Dominika Eristavi
*Gruziyalik ayol yozuvchilar roʻyxati

## Manbalar
Rusudan Gotsiridze

**Rusudan Gotsiridze** (; 1975-yil 8-fevralda Tbilisida tugʻilgan) – Gruziya yevangelist baptistlar cherkovining yepiskopi va ayollar huquqlari himoyachisi. U Gruziyadagi birinchi ayol baptist yepiskopi boʻlgan. U gender zoʻravonligiga qarshi kurashgan, ayollar tengligini himoya qilgan va diniy ozchiliklar uchun dinlararo muloqotlarni tashkil etgan. Shuningdek, Rusudan Gotsiridze Gruziyada LGBT hamjamiyatining huquqlarini ochiq qoʻllab-quvvatlagan birinchi diniy yetakchilardan biri boʻlgan. U Birlashgan Millatlar Tashkilotining 6-Diniy Ozchiliklar Forumida Gruziyadagi diniy ozchiklar haqida nutq soʻzlagan.

U 2014-yilda „Xalqaro jasoratli ayollar“ (International Women of Courage) mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Choy piyolasi teologiyasi: Rusudan Gotsiridzening TEDxTbilisidagi nutqi
Babilina Xositashvili

**Babilina Xositashvili** (1884–1973) – gruziyalik shoir, feminist va mehnat huquqlari himoyachisi. Qisqa muddat monastirda yashagach, Tbilisiga koʻchib oʻtgan va oliy taʼlim olishga qodir boʻlmagani uchun kutubxonada oʻqigan. Nashriyotda ish topgan va sheʼrlar yozishni boshlagan, dastlab ishchilar sinfi muammolari haqida, keyinroq sevgi va ayollarning doimiy kurashi haqida yozgan. Tarjimon sifatida ham ishlagan.

1921-yilda turmush qurganidan soʻng, yangi tashkil etilgan Tbilisi universitetida oʻqishni boshlagan. Bitirgandan soʻng toʻrt yil davomida adabiy tadqiqotlar olib borgan, ammo uning ishi qadrlanmagan. Bosmaxonada ishlayotganda ishchilar hayotini kuzatish imkoniyatiga ega boʻlgan va inqilobiy harakatga qiziqa boshlagan. Keyinchalik ayollar muammolari va feminizmga qiziqish bildirgan, ayollarning taʼlim va malaka yetishmasligidan aziyat chekishini oʻrgangan. Feministik harakat, saylov huquqi harakati va dunyodagi ayollar ozodligi rivojidagi harakatlarning faol kuzatuvchisiga aylangan.

## Yana qarang
* Gruziyalik ayol yozuvchilar roʻyxati

## Manbalar
Kato Mikeladze

**Ekaterine „Kato“ Mikeladze** (1878–1942) – gruziyalik jurnalist va feminist boʻlib, 1916-yildan boshlab ayollar huquqlari uchun kurashgan. Ayollarning siyosiy faol boʻlishlarini ragʻbatlantirish uchun u „Gruziya ayollarining ovozi“ gazetasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan „Ayollararo partiyalar ligasi“ni tashkil etgan. Uning saʼy-harakatlari tufayli 1919-yilda Gruziyada oʻtkazilgan birinchi demokratik saylovlardan soʻng parlament aʼzolari orasida besh nafar ayol saylangan.

## Hayoti
1878-yilda Kutaisida tugʻilgan Mikeladze shahardagi Muqaddas Nino maktabida tahsil olgan. 1898-yilda, allaqachon feminist boʻlgan holda, u „Kvali“ jurnalida ayollarning aqliy qobiliyatining cheklanganligi haqidagi daʼvolarga quyidagicha javob bergan: „[Ozodlik] harakati ildiz sabablar yoʻq qilinmaguncha davom etadi. Fan shuni koʻrsatadiki, iqtisodiy va siyosiy tengsizlikning sabablari qobiliyat yoki aql-idrok tengsizligidan kelib chiqmaydi.“ U Moskvada (1903) va Bryusselda ijtimoiy va siyosiy fanlar boʻyicha tahsil olgan.

Bir necha yilni Parijda oʻtkazgan va ayollarning siyosatdagi ishtiroki, jumladan Britaniyaning „Ayollarning saylov huquqi uchun milliy uyushmasi“ va „Ayollarning ijtimoiy va siyosiy uyushmasi“ faoliyatini kuzatgan. 1916-yilda Kutaisiga qaytib kelgach, „Ayollararo partiyalar ligasi“ va „Gruziya ayollarining ovozi“ gazetasini tashkil etish orqali ayollarning siyosiy ishtirokini yaxshilashga harakat qilgan.

## Merosi
2013-yilda Gruziyadagi Ayollar jamgʻarmasi mamlakatdagi ayollar huquqlari himoyachilarining ishini tan olish uchun Kato Mikeladze mukofotini taʼsis etgan.

## Yana qarang
* Gruziyalik ayol yozuvchilar roʻyxati

## Manbalar
Mariam Jambakur-Orbeliani

**Malika Mariam Jambakur-Orbeliani** (; 1852-1941) – gruziyalik zodagon ayol, xayriyachi, pedagog, jamoat arbobi va feminist boʻlgan.

## Hayoti
Malika Mariam Orbeliani gruziyalik shoir general shahzoda Vaxtang Orbeliani va Yekaterina Ilinskayaning qizi edi. Mariamning Nikolay Orbeliani ismli huquqshunos ukasi boʻlgan. 1870-yilda Mariam Tbilisi ayollar kurslarini tamomlab, zodagonlar maktabiga qarashli jamiyatga saylangan.

## Ijtimoiy faoliyati
1879-yilda Orbeliani „Gruziyalilar orasida savodxonlikni targʻib qilish jamiyati“ning asoschilaridan biriga aylangan. 33 yil davomida u ayol oʻqituvchilar jamiyatiga rahbarlik qilgan, uning asosiy maqsadi ayol oʻqituvchilarning huquqlarini himoya qilish va taʼlim muassasalariga ayollarni jalb qilish edi. Bundan tashqari, Orbeliani mamlakatda birinchi gruziyalik ayollar maktabini ochish uchun mablagʻ yigʻib, Tbilisi bolalarni asrash jamiyatining faol aʼzosiga aylangan.

1894-yilda Mariam Orbeliani toʻrt yil oldin vafot etgan otasining barcha sheʼrlarini toʻplab nashr ettirgan. Orbeliani 1918-yilda Tbilisi davlat universiteti (TDU) ni tashkil etish harakatining faol ishtirokchisi boʻlgan. Gruziya Qoʻlyozmalar milliy markazida Orbelianiga bagʻishlangan arxiv mavjud boʻlib, unda uning tarjimai holi, ijtimoiy faoliyati, ijodiy asarlari va yozishmalariga oid 1123 dona material saqlanadi.

## Keyingi yillari
1921-yilda Qizil Armiyaning Gruziyaga bostirib kirishi va Gruziyaning Sovet Ittifoqiga majburan qoʻshilishidan soʻng, Mariam pedagogik va tarjimonlik ishlarini davom ettirgan, ammo ijtimoiy faoliyatdan asta-sekin chetlashtirilgan. U 1941-yilda 89 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Toni Breidinger

**Antoinette Marie "Toni" Breidinger** (1999-yil 14-iyul tugʻilgan) — NASCAR chempionatida ishtirok etuvchi amerikalik professional avtopoyga haydovchisi.
## Natijalar

## Manbalar

## Havolalar
*
Eldor Moyliyev

**Eldor Moyliyev** () – oʻzbekistonlik futbolchi. 2025-yildan „Shoʻrtan“ klubi bosh murabbiyi.

## Faoliyati
1982-yil 27-yanvarda tugʻilgan. Uzoq vaqt davomida Gʻuzorning „Shoʻrtan“ klubi tizimida faoliyat yuritgan. Dastlab jamoada yordamchi murabbiy boʻlgan, 2025-yilning may oyida Anvar Berdiyev ketganidan soʻng vaqtincha bosh murabbiy etib tayinlangan. 2025-yilning oktyabr oyida „Shoʻrtan“ klubi u bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilgan. 2026-yil fevral oyidan boshlab „Lochin“ futbol klubi bosh murabbiyi.
## Manbalar
Fallo tetradasi

**Fallo tetradasi** – koʻk yurak nuqsoni deb ataladi, fransuz shifokori Etienne-Louis Arthur Fallotning soʻzlariga koʻra, toʻrtta anomaliyani birlashtiradi:
* oʻng qorincha chiqish stenozi (klapanli, klapan darajasidagi, oʻpka poyasi va (yoki) oʻpka arteriyasi tarmoqlari stenozi yoki kombinatsiyalangan);
* yuqori (aorta osti) qorinchalararo toʻsiq nuqsoni;
* aortaning oʻngga siljishi;
* oʻng qorincha gipertrofiyasi (qonning qorinchadan qiyin chiqishi natijasida)Fallo tetradasi.png.
## Morfologiyasi
Fallot tetradasining toʻrt asosiy anatomik komponenti:

1. Ventrikulyar septal nuqson (VSN) – bu yurakning oʻng va chap qorinchalari orasidagi devorda teshik (nuqson) boʻlib, ular orasida qon aralashishiga sabab boʻladi. Fallot tetradasida bu nuqson har doim katta boʻladi va qon oʻtishiga toʻsqinlik qilmaydi (yaʼni, nerestriktiv).
Bu nuqson quyidagi turlarda boʻlishi mumkin:
* Perimembranoz VSN – yurak devorining yupqa, parda shaklidagi qismida joylashgan teshik.
* Mushakli VSN – yurak devorining muskulli qismida joylashgan teshik.
* Yuxtaarterial VSN – katta qon tomirlar (masalan, aorta yoki oʻpka arteriyasi) yaqinida joylashgan teshik.
(„Juxta“ – lotincha soʻz boʻlib, „yaqin, yonida“ degan maʼnoni anglatadi.)
2. Oʻng qorinchadan qon chiqadigan yoʻlning torayishi (obstruksiya) – bu qonning oʻpka arteriyasiga oqib oʻtishini qiyinlashtiradi. Quyidagi holatlar orqali yuzaga keladi:
* Infundibulyar (subvalvulyar) stenoz – oʻng qorinchadan chiqish yoʻlining ostida torayish;
* Oʻpka arteriyasi klapanining torayishi (stenoz);
* Oʻng qorinchadagi yurak mushagining (miokard) qalinlashishi (gipertrofiyasi) natijasida yoʻlning torayishi;
* Oʻpka arteriyasi tanasi yoki uning shoxlarining kichikligi (gipoplaziya).
3. Aortaning dekstropozitsiyasi – bu holatda aorta yurakning chap qorinchasi oʻrniga qisman yoki toʻliq oʻng qorinchadan chiqadi, yoki asosan chap qorinchadan qon oladi, lekin notoʻgʻri joylashgan boʻladi.
4. Oʻng qorinchadagi gipertrofiya – oʻng qorinchadagi mushak devorlari qalinlashadi, bu yurakdagi bosim ortgani sababli vaqt oʻtishi bilan rivojlanadi.

Fallo tetradasi baʼzida quyidagi yurak nuqsonlari bilan birga boʻlishi mumkin:
* Oʻpka arteriyasi atreziyasi – oʻpka arteriyasi yoʻq yoki toʻliq yopiq boʻladi;
* Oʻpka arteriyasi klapanining bargchalari yoʻqligi;
* Atriyoventrikulyar septal defekt – yurakning yuqori (boʻlmachalar) va pastki (qorinchalar) qismlari orasidagi devorda nuqson;
* Yurakning toj (koronar) arteriyalarida tugʻma anomaliyalar.

Fallot tetradasi quyidagi genetik sindromlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin:
* 47,XX/XY+13 – Patau sindromi
* 47,XX/XY+18 – Edvards sindromi
* 47,XX/XY+21 – Daun sindromi

## Davolash:
Jarrohlik yo‘li asosiy hisoblanadi. Bolalarda hayotni saqlab qolish uchun birinchi yillarda operatsiya qilinadi:

VSD ni yopish

O‘ng qorincha chiqish yo‘lini kengaytirish

Operatsiyagacha vaqtinchalik simptomatik muolajalar (kislorod berish, β-blokatorlar, shoshilinchda – morfin va kislorod terapiyasi).

## Manbalar
Svetlana Sherbinina

**Svetlana Ivanovna Sherbinina** (1930-yil, 14-avgust, Ivanovo viloyati — 2017-yil, 15-avgust, Moskva, Rossiya) — sovet va rus monumental sanʼat ustasi. Rosiiya xalq rassomi (2012-yil), Rossiya Badiiy Akademiyasi muxbir aʼzosi, Rossiya Federatsiyasi davlat mukofoti laureati (2015-yil). 2013-yilda Rossiya Rassomlar Uyushmasining Rossiya Federatsiyasi tasviriy sanʼatiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Surikov nomidagi oltin medal bilan taqdirlangan.
## Hayoti
Svetlana Ivanovna Sherbinina 1930-yil 14-avgustda Ivanovo viloyatida tugʻilgan. Bolaligi Yaroslavl viloyatining Petrovsk qishlogʻida oʻtgan. Onasi — Aleksandra Nikolayevna Sherbinina harbiy gospitalda bosh jarroh hamshirasi boʻlib ishlagan va Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Otasi — Ivan Andreyevich Sherbinin Petrovsk tumanida aloqa boshligʻi boʻlib ishlagan. Ivan Sherbininning opa-singillari ikonalar chizish bilan shugʻullanganlar.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* Репортаж с выставки Полищука Л. Г. и Щербининой С. И. в ЦДХ, 1999 год, Москва (неопр.).
Mavlud (maʼnolari)

**Mavlud** ( — tugʻilgan, tugʻilish):
* Mavlud — Muhammad paygʻambarning tugʻilgan kuni bilan bogʻliq bayram;
* Mavlud — erkaklar ismi.
Mariya Islom maktabi

**Mariya Islom maktabi** – bu Kanadaning Toronto shahrida joylashgan qizlar maktabi. U Scarborough markaziy masjidi hududida joylashgan.

Maktab Ontario taʼlim vazirligi tomonidan tan olingan va akkreditatsiyadan oʻtgan, 1995-yilda ochilgan va faqat oʻgʻil bolalar uchun moʻljallangan Jaamia Ajax maktabining „singlisi“ sifatida tanilgan. Mariya maktabida taʼlim bolalar bogʻchasidan 12-sinfgacha davom etadi. Maktabning oʻquv dasturiga islomshunoslik va anʼanaviy akademik fanlar kiradi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Qirol Abdulloh akademiyasi

**Qirol Abdulloh akademiyasi** (**QAA**; ) – Virjiniya shtatidagi Fairfax okrugining Herndon shahrida joylashgan Saudiya Arabistoni xalqaro maktabi. Maktab Herndon va Dulles xalqaro aeroporti yaqinida joylashgan boʻlib, 5-18 yoshdagi (bogʻchadan 12-sinfgacha) oʻquvchilarga taʼlim beradi.

Maktab 2016-yil kuzida ochilgan. Fairfax okrugi hokimiyati tomonidan hech qanday rasmiy yigʻilishlar oʻtkazilmagan, chunki maktab joylashgan hudud taʼlim uchun ajratilgan edi. 2015-yilda Firfax okrugi nazoratchisi Michael R. Frey maktab atrofidagi aholining uning joylashuviga qarshi chiqmaganini aytgan.

Bogʻcha va boshlangʻich maktab (bogʻcha-5-sinf) oʻquvchilari aralash sinflarda, oʻrta va yuqori maktab oʻquvchilari esa alohida taʼlim oladilar.

Maktab moliyaviy muammolar tufayli 2024-2025 oʻquv yilidan keyin yopilgan.

Qirol Abdulloh akademiyasi 2025-yil sentyabr oyida „Falcon Academy“ nomli yangi maktabini ochishi kutilgan.

## Yana qarang

* Riyoddagi Amerika xalqaro maktabi
* Jiddadagi Amerika xalqaro maktabi

## Manbalar

## Havolalar
* Qirol Abdulloh akademiyasi
Arizona madaniyat akademiyasi

**Arizona madaniyat akademiyasi (AMA)** – Phoenixning janubida joylashgan islomiy xususiy maktabdir. Bu Phoenix metropolitan hududidagi ikkinchi toʻliq islomiy maktab boʻlib, 2007-yil holatiga koʻra Arizonadagi islomiy maktablar orasida eng koʻp oʻquvchiga egasi hisoblanadi. Shuningdek, K-12 dasturini taklif qiluvchi yagona islomiy maktab hisoblanib, birinchi bitiruvchilarini 2006-yil bahorida chiqargan.

## Tarixi
1996-yilda vodiyda islomiy maktab qurish rejalari ishlab chiqilgan. Oʻsha paytda shahardagi yagona toʻliq vaqtli islomiy maktab Phoenix Metro Islamic School (PMIS) boʻlib, Tempedagi binoda faoliyat yuritgan. Dastlab maktab Shimoliy Phoenixda ochilishi rejalashtirilgan edi, ammo keyinchalik janubiy Phoenixdagi joyga koʻchirilgan. 2001-yil avgustiga kelib, AMA janubiy Phoenixdagi kampusining birinchi bosqichi tugallanganligi sababli darslarni boshlashga tayyor edi.

## Manbalar
Granada Islom maktabi

**Granada Islom maktabi** – 1988-yilda Musulmonlar jamiyati uyushmasi tomonidan Santa Clara (Kaliforniya)da tashkil etilgan K-12 darajali maktabdir. Granada Islom maktabi San-Fransisko koʻrfazi hududidagi eng yirik islomiy maktab boʻlib, Western Association of Schools & Colleges tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan. Granada Islom maktabi (GIM) 1988-yilda Gʻarbdagi islom madaniyatining yorqin markazi boʻlgan Granada, Ispaniya (Andalusiya) xotirasiga Kaliforniyaning Santa Clara shahrida tashkil etilgan. Notijorat tashkilot boʻlgan Granada hozirda PK-12 sinflarda 500 ga yaqin oʻquvchiga ega. Maktabda bogʻcha, boshlangʻich maktab, oʻrta maktab va yuqori maktab mavjud. Yuqori maktab nisbatan yangi boʻlib, hali toʻliq rivojlanmagan.

## Havolalar
* 
*  (Maktab haqidagi maqola)
Salma K. Farid akademiyasi

**Salma K. Farid Akademiyasi** (**SKF Akademiyasi**) – Konnektikut shtatining Hamden shahrida joylashgan notijorat islomiy bolalar bogʻchasi va boshlangʻich maktabdir.

Maktabning oʻquv dasturi va amaliyoti butunlay Qurʼon va sunnatga asoslangan. Maktab kunduzi 3 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalarga, maktabdan keyin esa 18 yoshgacha boʻlgan yoshlarga taʼlim berish bilan shugʻullanadi. Shuningdek, kechqurun kattalar uchun ham darslar oʻtiladi.

## Tarixi
Maktab 2008-yil oktyabr oyida Tariq Farid va uning oilasi homiyligida ochilgan. Maktab 2005-yilda vafot etgan Faridning onasi Salma K. Farid sharafiga nomlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Salma K. Farid Akademiyasining rasmiy veb-sayti
Ibn Sino akademiyasi

**Ibn Sino akademiyasi** – Florida shtatining Orlando shahrida joylashgan islomiy maktabdir. Maktab bolalar bogʻchasidan 12-sinfgacha boʻlgan oʻquvchilarga taʼlim beradi. Hozirda maktabning oʻrta maktab dasturi uchun Mishkah universiteti, Markaziy Florida universiteti va Janubiy Florida universiteti bilan hamkorlik shartnomalari mavjud.

## Tarixi
2003-yil avgust oyida Ibn Sino akademiyasi Katta Orlando hududi bolalari uchun oʻz eshiklarini ochgan. Bu akademiya oʻziga xosdir, chunki u toʻliq akademik dasturni Qur’on va islomshunoslikning amaliy oʻrganilishi bilan birga taklif etadi.

## Havolalar
* Ibn Sino Akademiyasining veb-sayti