open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marso Marsel

**Marso Marsel** (1923.22.3, Strasburg , Fransiya) — pantomima sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan fransuz mim aktyori. 1940-yillarda Sara Bernar teatri qoshidagi dramatik studi-yada aktyorlik mahoratidan taʼlim olgan, keyinroq Sh. Dyullen va E. Dekru kabi sahna ustalaridan pantomima sirlarini oʻrgangan. 1947-yil Parijda "Mimlar hamdoʻstligi" truppasini tashkil etib, 1960-yilgacha unga rahbarlik qilgan. Oʻrta asrlardagi "Komediya del arte" teatri qahramoni Pyero va Charli Chaplin taʼsirida yaratilgan Bip obrazi orqali bir qancha pantomimik spektakllar ("Bip-sport qiroli", "Bip — skripkachi", "Bip — hayvon urgatuvchi", "Parij yigʻlamoqda", "Parij kulmoqda", "Yarmarka", "Rassom" va boshqalar) yaratdi. "Oʻspirinlik, yetuklik, qarilik, oʻlim" nomli miniatyurasi bilan mashhurligi yanada oshdi. M. ijodi mim sanʼati anʼanalarini rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi, chuqur insoniy haqiqat bilan sugʻorilganligi, fikr oʻtkirligi, yorqin obrazlar umumlashmasi bilan ajralib turadi. 1978-yil Parijda pantomima maktabini tashkil etdi va hozirgacha unga rahbarlik qilib kelmoqda. Pantomima tarixi va nazariyasiga oid kitoblar muallifi.

## Manbalar
Marrambidgi

**Marrambidgi** () — Avstraliyaning jan.-sharqiy qismidagi dare, Murrey daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 2172&nbsp;km, havzasining maydoni 165 ming km². Avstraliya Alp togʻlarining shim. tizmalaridan boshlanib, Avstraliyaning jan.sharqiy tekisliklaridan oqadi. Asosiy irmogʻi — Laklan daryosi. Suv oqimi tartibga solingan (Barrinjak suv ombori va GES qurilgan). Oʻrtacha suv sarfi 77 m³/sek. Sugʻorishda foydalaniladi. Yomgʻirli mavsumda suvi koʻpayib, UoggaUogga shahrigacha kema qatnaydi, quruq mavsumda baʼzan suvi qurib qoladi.

## Manbalar
Mars (maʼnolari)

**Mars**:

* Mars, Mirrih — Quyosh sistemasiga kiruvchi 9 ta katta sayyoralardan biri.
* Mars (kosmik stansiya) - "MARS" — Mars va kosmik fazoni oʻrganish uchun uchirilgan SSSR sayyoralararo avtomatik kosmik st-yalarning nomi.
Mart qoʻngʻizi

**Mart qoʻngʻizi**, mart buzoq-boshi qoʻngʻizi (Melolontha aftlict Ball.) — zararkunanda qoʻngʻiz. Mevali, oʻrmon, manzarali daraxtlarni, sabzavot va boshqa ekinlarni zararlaydi. Mart qoʻngʻizi [[uz. 2,5 sm. Jigarrang, tanasining usti mayda oq rangli tangachalar bilan qoplangan. Erkak qoʻngʻizlar urgʻochilaridan moʻylovlari bilan ajralib turadi. Tuxumi oq, oval, kattaligi 4&nbsp;mm. Lichinkasi oq yoki ochsargʻish. Gʻumbagi oqsargʻish, yozning ikkinchi yarmida gʻumbaklari qoʻngʻizga aylanadi, qoʻngʻizlari qishlab chiqadi. Mart oyidan boshlab, aprel oxirigacha uchib chiqadi. Qishlab chiqqan qoʻngʻizlari 2—3 haftadan keyin daraxtlar tagiga — soya joylardagi tuproqning ustki qatlamiga 1 ta yoki 2—3 tadan 30 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan lichinkalar bir yarim oydan soʻng chiqadi va oʻsimliklarning ildizi bilan ovqatlanib, shu joyida qishlab qoladi. Qishlab chiqqan 1-yoshdagi lichinkalari poʻst tashlab, 2-yoshga oʻtadi va mavsum davomida koʻp zarar keltiradi. Mart qoʻngʻizi 4 yilda 1-marta avlod qoldiradi.

Kurash choralari : Mart qoʻngʻizining daraxt yoki ekinlarni zararlashi aniqlanganda qator oralariga ishlov beriladi, koʻchatlar atrofiga detsis (2,5%) preparati (0,7&nbsp;kg/ga) sepiladi. Haydash vaqtida tuproq betiga chiqib qolgan b[[uzoqboshilar qoʻlda terib olib, yoʻqotiladi.

## Manbalar
Marten Pyer

**Pierre-Émile Martin** (1824.18.8, Burj, Fransiya — 1915.25.5, Furshambo, Fransiya) — fransuz metallurgi, alangali pechda poʻlat eritish asoschisi. Konchilik maktabini bitirgandan soʻng otasining metallurgiya zavodida ishlagan; 1854—83 yillar metallurgiya zavodi direktori. Regeneratorsh alangali pechda quyma poʻlat olish usulini taklif qilgan (1864). Bu pech keyinchalik marten pechi nomini olgan. M. taklif qilgan marten jarayoni metallurgiyada 19-asr 70-yillaridan boshlab hozirgacha keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Marten ishlab chiqarishi

**Marten ishlab chiqarishi** – marten pechidya choʻyan, temirtersak va temir rudasidan poʻlat ishlab chiqaruvchi tarmoq; qora metallurgiyankt bir sohasi. 19-asr oxirida oldin Fransiyada, keyin Rossiyada tarqala boshladi, keyinchalik taraqqiy etgan mamlakatlarga yoyiddi. Oʻzbekistonda birinchi Marten ishlab chiqarishi ch. 1944-yilda shakllana boshlagan (Bekobod metallurgiya zavodida 1944, 1945 va 1949-yillarda 3 ta marten pechi ishga tushirilgan). Marten ishlab chiqarishi ch.da ishlatiladigan xom ashyo (shixta) metall (suyuq va qattiq choʻyan, temirtersak, oksidlovchi va legirlovchi elementlar) hamda metallmas (temir rudasi, marten aglomerati va flyus) tashkil etuvchilardan iborat boʻladi. Korxonaga keltirilgan qattiq xom ashyo pechda 1000—1200° da qizdiriladi, shundan soʻng pechga suyuq choʻyan quyiladi. Materiallar eriyotganda qoʻshilmalar (fosfor, kremniy, marganets va boshqalar) jadal ravishda oksidlanadi va shlak hosil boʻladi, qaynash jarayonida esa uglerod oksidlanib, poʻlat zarur kimyoviy tarkibiga erishadi. Soʻngra metall oksidsizlantiriladi va zarur boʻlsa legirlanadi (qarang Legirlash). Tayyor suyuq poʻlat kovshlar va qoliplarga quyib olinadi. Pechning ish boʻshligʻi devorlari qanday materialdan terilganligiga qarab, marten jarayoni asos xarakterli va kislota xarakterli jarayonlarga boʻlinadi. Asos xarakterli jarayon kengroq tarqalgan, u amalda turli shixtali (jumladan, tarkibida fosfor va oltingugurt koʻp) materiallarni qayta ishlashga imkon beradi. Kislota xarakterdagi jarayon esa tarkibida gaz va metallmas aralashmalar kam va sifatli poʻlat olishga imkon beradi. Xom ashyodagi metallarning tarkibi boʻyicha Marten ishlab chiqarishi ch.da quyidagi jarayonlar farq qilinadi: skraprudali jarayon (50— 70% suyuq chuyan va 50—30% temirtersak eritiladi), skrapjarayon (xom ashyo – qattiq pulat va temirtersak), rudali jarayon (asosan, suyuq choʻyan ishlanadi), karbyuratorli jarayon (asosiy xom ashyo – temirtersak).

Marten ishlab chiqarishi ch.da yoqilgʻining yonishini va qoʻshilmalarning oksidlanishini tezlatish uchun maxsus qurilmalar yordamida pechga kislorod yuborib turiladi.

XX asr 70-yillari oxiridan boshlab Marten ishlab chiqarishi ch.ga nisbatan kislorodli konvektor usulida poʻlat olish ancha unumli boʻlganligi tufayli keyingi usul va elektr pechlarda poʻlat eritish usuli koʻproq qoʻllanilmoqda (if. Konverter). Oʻzbekiston metallurgiya zavodida ham 1978-yilda elektr poʻlat eritish kompleksi ishga tushirilgan.

## Adabiyot
* Mirboboyev V. A. va boshqa, Metallar texnologiyasi, T., 1971; Metallurgiya stali, M., 1973.

## Manbalar
Marten pechi

**Marten pechi** - chuyan, temirtersak va temir rudasini kayta eritib poʻlat olinadigan alangali regeneratorli pech. Ikki asosiy qism: ustki kurilma va pastki qurilmadan iborat. Birinchi Marten pechi Fransiyada 1864-yilda qurilgan (1865-yilda ishga tushirilgan). P. Marten nomi bilan atalgan. Muqim (statsionar) va tebranma qismlarga bulinadi. Muqim Marten pechi ustki kurilma, ish bushligi va kallaklardan iborat. Kallaklar ish boʻshligʻining ikki tomonida joylashgan. Bu kiyem regeneratoraya oddindan qizdirilgan (1100— 1200° da) gazeimon yonilgʻi va havoni galmagal berib turish va yonilgʻida ajraladigan mahsulotlar (gazlar) ni tashqariga chiqarish uchun xizmat qiladi. Pechning ish boʻshligʻida 1800° va bundan yuqori temperaturada eritish jarayoni amalga oshadi. Xom ashyo (choʻyan, temirtersak, temir rudasi, flyus va boshqalar) pechga maxsus mashinalarda odd devordagi tuynuk orqali solinadi. Tayyor poʻlat chiqarish teshigidan chiqarib olinadi.

Pastki qism ish paytida ajraladigan chang va shlaklarni yigʻadigan ikki juft shlakdon hamda yonish mahsulotlari issikligini toʻplab uzatiladigan gaz va havo regeneratorlaridan iborat.

Marten pechida gazsimon yonilgʻi (koksdomna gazi va tabiiy gaz), suyuq yoqilgʻi (mazut, smola) va koʻmir kukuni yoqiladi. Yonishni jadallashtirish uchun pechga kislorod bilan boyitilgan havo haydab turiladi. Tebranma Marten pechining ish boʻshligʻi sirtiga oʻtga chidamli gʻisht terilgan metall qutidan iborat boʻlib, poʻlat va shlakni chiqarish vaqtida uni maxsus mexanizmlar yordamida ogʻdirish mumkin.

Marten pechining tubi, devorlari va ish boʻshligʻining gumbazlari oʻtga chidamli materiallar (gʻishtlar) dan ishlanadi. Ish boʻshligʻi ikkita boʻlgan (ikki vannali) Marten pechi ham bor. Pech nazoratoʻlchash apparatlari bilan jihozlanadi. Ular pechning ishini nazorat qilib turishga hamda metall eritishning turli bosqichlarida issiqlik (tra) maromini birday tutib turishga imkon beradi.

## Manbalar
Marten poʻlati

**Marten poʻlati** — marten pechida marten choʻyani, temirtersak va temir rudasidan eritib olinadigan poʻlat. Tarkibida oltingugurt (S) — 0,010 — 0,040%, fosfor (R) - 0,010 -0,040%, nitrogen (N), - 0,003 - 0,008% boʻladi. Pechda eritib olish usuliga koʻra, kislota harakterli va asos harakterli xillarga boʻlinadi; kimyoviy tarkibi boʻyicha — uglerodli, kam legirlangan poʻlat va legirlangan poʻlat kabi xillari bor. Marten poʻlatidan shesternyalar, vallar, prujinalar, ressorlar va hokazo tayyorlanadi.

## Manbalar
Marten choʻyani

**Marten choʻyani** — marten penila qayta eritilib marten poʻlati olinadigan choʻyan. Tarkibida temir va ugleroddan tashqari kremniy (Si) — <, 0,5 - 1,3%, marganets (Mp) - < 0,5 - 2%, fosfor (R) — 0,02 —2,0% va oltingugurt (S) — 0,01 —0,06% boʻladi. Xillari: fosforli, yuqori sifatli va koks Marten choʻyani; kislota harakterli marten jarayoni uchun < 0,02 —0,06% fosfor (R), 0,015 — 0,025% oltingugurt (S) va asos harakterli marten jarayoni uchun 0,2 — 0,3% fosfor (R) ishlatiladi.

## Manbalar
José Martí

**José Julián Martí Pérez** (28-yanvar, 1853 – 19-may, 1895) — Kuba milliy qahramoni, ispan mustamlakachilariga qarshi milliy ozodlik kurashining gʻoyaviy tashkilotchisi, faylasuf, yozuvchi, jurnalist va tarjimon. Madrid va Saragosa universitetlarini tugatgan. Kuba inqilobiy partiyasi asoschisi (1892—1898). Turli sotsial qatlam vakillarini birlashtirgan bu partiya 24-fevral 1895-yilda boshlangan Kuba milliy ozodlik qoʻzgʻolonini tashkil etishda katta rol oʻynagan. "Abdala" nomli romantik drama (1869), sheʼrlar toʻplamlarining muallifi. 11-aprelda Martí va qoʻzgʻolonning boshqa rahbarlari tushgan kema Oryente viloyatiga kelgan, biroq oradan bir oy oʻtgach, Dosrios yaqinida ispanlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

*Obras completas de José Martí (Index to Complete Works; Ispancha)
*José Martí (.cu)
*José Martí (.org)
*''Romero Family Papers Regarding José Martí''  and books by José Martí  fully and freely available from the ''Digital Library of the Caribbean (dLOC)''
*Fernandina Expedition
Archer Martin

**Archer Martin** (1910-yil 1-mart, London – 2002-yil 28-iyul) – ingliz biokimyogari va fizik-kimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1950). Kembrij universitetini tugatgan (1932). Eynxoven (Niderlandiya) Oliy texnika maktabida estraordinar professor (1965-yildan). Ye vitamini va nikotin kislota ajratib olish usullarini ishlab chiqqan (1934). Qogʻozda (1941, Richard Synge bilan hamkorlikda) va gazsuyuqlik kolonkalarida (1952, L. Jeyms bilan hamkorlikda) amalga oshiriladigan xromatografiya usulini kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1952, Richard Synge bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Nina Martinova

**Nina Ivanovna Martinova** [1905.17(30).9, Dnepropetrovsk — 1977.16.8, Moskva] — aktrisa va rejissyor Oʻzbekiston xalqartisti (1950). A. Lunacharskiy nomidagi teatr sanʼati institutini tugatgan (1928). Boku, Tbilisi, Kiyev teatrlarida ishlagan. 1941—43 yillar Oʻzbekiston akademik rus drama teatrida, 1944—64 yillar Samarqand rus drama teatrida aktrisa. M. yaratgan lirik qahramonlarda ayollarga xos nafosat metin xarakter bilan uygʻunlashib ketgan. Eng yaxshi rollari: Nina ("Maskarad"), Jessi ("Rus masalasi"), Dezdemona ("Otello"), Ofeliya ("Hamlet"), Lyubov Yarovaya ("Lyubov Yarovaya"), Xosiyat ("Paranji sirlari"), Anna Karenina ("Anna Karenina"), Frau Alving ("Arvoh") va boshqa Rej. sifatida "Doʻst — oʻrtoklar haqida" (V. Mass), "Bir stakan suv" (E. Skrib), "Akllilik balosi" (A. Griboyedov), "Oʻzganing soyasi" (K. Simonov) kabi asarlarni sahnalashtirgan.

## Manbalar
Ivan Martos

**Ivan Petrovich Martos** [1754, Ichnya, hozirgi Ukrainaning Chernigov viloyati — 1835.5(17).4, Peterburg] — rus haykaltaroshi, rus klassitsizmining yirik namoyandasi. Peterburg Badiiyot akadimyasida taʼlim olgan (1764—73). Rimda yashab (1773— 79) antik haykaltaroshlikni oʻrgangan, ulardan nusxalar yaratgan. Peterburg Badiiyot akadimyasida dare bergan (1779—1835; 1814-yildan rektor). M. ijodining dastlabki davrlarida portret (haykal)lar yaratgan (N. I. Panin, 1780; A. V. Panina, 1782; ikkalasi ham marmar); 1780-yil lardan memorial haykallar ustasi sifatida namoyon boʻldi. U yaratgan qabr yodgorliklarida kompozitsiya tuzilishining qatʼiyligi, nafis shakli, relyef turlarining mahorat bilan uygʻunliqsa qoʻllanishi (S. S. Volkonskaya, marmar, 1782; N. I. Panin, marmar, 1788 va boshqalar), asarlarining monumentalligi, obrazlarning yorqinligi, meʼmoriy muhit bilan uygʻunligi eʼtiborga sazovor. I. Ye. Gagarina (bronza, 1803); Pavel I (marmar, granit, 1807), Moskvadagi K. Minin va D. Pojarskiyga oʻrnatilgan yodgorlik (bronza, granit, 1804—1818) va boshqa M. monumental bezak haykaltaroshligining yirik ustasi sifatida ham mashhur (Petergof favvorasi uchun yaratgan "Akteon" haykali, hallangan bronza, 1801 va boshqalar).

## Manbalar
Yustinas Marsinkyavichyus

**Yustinas Moteyaus Marsinkyavichyus** (1930.10.3, Vajatkemis qishlogʻi, hozirgi Prenay tumani) — Litva xalq shoiri (1978). Ilk sheʼrlar toʻplami — "Soʻz soʻrayman" (1955). Doston ("Yigirmanchi bahor", 1956; "Qon va kul", 1960; "Devor", 1965) va dramatik dostonlariga ("Mindaugas", 1968; "Ibodatxona", 1971; "Majvidas", 1977) ramziy obrazlilik, falsafiy va ijtimoiy epik problematika xos. "Publitsistik doston" (1963), "Donelaytis" (1964) dostonlari, "Gʻallakor qoʻllar" (1963), "Yogʻoch koʻpriklar" (1966) va boshqa sheʼriy toʻplamlarida litva xalqi hayoti haqidagi oʻylari aks etgan. "Kuluvchan qaragʻay" qissasi (1961) yoshlarga bagʻishlangan. Bolalar uchun bir qanchaasarlar yozgan. "Mindaugas iztirobi" dramatik dostoni (1979) va turkum sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar
Marsh

**Marsh** (frans. marche — yurish) (harbiyda) — 1) safda baravar qadam tashlab yurish. Dushmanning toʻsatdan hujum qilish ehtimolini hisobga olib, kolonnaning oldi, orqa va yon tomonlariga maxsus qoʻriqchi boʻlinma (dozor)lar tayinlanadi; 2) muayyan joyga belgilangan muddatda yetish uchun qoʻshinlarni piyoda yoki transport vositalarida yurishi.

## Manbalar
Marsh (maʼnolari)

**Marsh**:

* Marsh (frans. marche — yurish) (harbiyda) — 1) safda baravar qadam tashlab yurish.
* Marsh (musiqada) (musiqada) — tantanali yurish, qoʻshinlarning saf tortib yurishi kabi jarayonlarda ijro etishga moʻljallangan musiqa janri.
Marsh (musiqada)

**Marsh** (musiqada) – tantanali yurish, qoʻshinlarning saf tortib yurishi kabi jarayonlarda ijro etishga moʻljallangan musiqa janri. Shaxdam usuli, qadam tashlash surʼati, asosan, 2/4, 4/4, 3/4 oʻlchovi bilan belgilanadi. Harbiy yoki ommaviy yurishda odamlarning baravar qadam tashlashiga joʻr boʻlib, ularga tantanavor kayfiyat bagʻishlaydi. Yuz yillik urush davrida Fransiya va Angliyada, 15-asrda Germaniyada motam M. hamda tantanavor M. shakllarida paydo boʻlgan. M. asarlarining mazmuni va xususiyatlari muayyan davrning tarixiy sharoitiga, milliy musiqa anʼanalariga qarab farqlanadi. M. janri rivojining ilk davrlaridanoq xususiy chegaradan chiqib, ommabop konsert musiqasi, keyinchalik professional musiqa janrlari (opera, balet, simfoniya va boshqalar) tarkibidan oʻrin olgan. Natijada, yurish M.i qatorida konsert M.i, qoʻshiq – M. va boshqa vujudga kelgan. Hozirda M. harbiy muyesha janri sifatida puflama sozlar orkestrlar repertuaridan katta oʻrin olgan. Oʻzbek xalqi musiqa merosida „Buxorocha M.“, „Qoʻqon M.i“, „Askarlar M.i“, „Sarbozcha“ kabi harbiy M.lar tarqalgan. M. uslubida Hamza, T. Jalilov, Yu. Rajabiy, Matyusuf Harratov, F. Sodiqov, I. Ikromov va boshqa bastakorlar ommaviy M.lar yaratgan. Kompozitorlardan T. Sodiqov, S. Yuda-kov, M. Burhonov, M. Ashrafiy, M. Leviyev, D. Zokirov, F. Qodirov, P. Xoliqov, P. Makarov, Habibulla Raximov va boshqa ijodida M.ning turli namunalari mavjud.

Olga Nikolskaya.

## Manbalar
Samuil Marshak

**Samuil Yakovlevich** (1887.22.10, Voronej - 1964.4.7, Moskva) — rus shoiri, 20-asr rus bolalar adabiyoti asoschilaridan. M.ning "Jek qurgan uy", "Bolalar qafasda", "Ahmoq sichqoncha haqida ertak" sheʼriy kitoblari 1923-yilda nashr qilingan. M. 1933-yilda "Mister Tvister" hajviy pamfletini yaratdi. "Nomaʼlum qahramon haqida hikoya" romantik dostoni (1938)da yangi davr qahramonlarining jasorati ifodalangan. "Harbiy pochta" (1944), "Har xil rangli kitob" (1947), "Yil boʻyi" (1948), "A dan Ya gacha zavqli sayohat" (1953) sheʼriy kitoblarida bolalarning oʻziga xos tabiati, adabiyot haqidagi falsafiy fikrlari oʻz ifodasini topgan. Uning "Un ikki oy", "Aqlli asar", "Mushukvoyning uyi" ertak-pyesalari mashhur. M. "Hayot boʻsa-gʻasida" avtobiografik qissasi (1960) va "Tarbiyaviy soʻzlar bilan" maqolalar toʻplami (1961), "Tanlangan sheʼrlar" (1962) asari muallifi. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar
* Sheʼr va ertaklar, T., 1959; Yongʻin, T., 1959; Styopa amaki, T., 1960; Ahmoq sichqoncha haqida ertak, T., 1961.

## Adabiyot
* Smirnova V., S. Ya. Marshak, M., 1954; Galanov B. Ye., S.Ya.Marshak. Jizn i tvorchestvo, 4 izd., M., 1965; S ar no v B., Samuil Marshak (ocherki poezii), M., 1968.
Martinu Boguslav

**Martinu Boguslav** (1890.8.12, Chexiyadagi Polichka shahri — 1959.28.8, Shvey-sariyaning Listal shahri) — chex kompozitori va sozandasi, 20-asr milliy kom-pozitorlik maktabi asoschilaridan. Chexiya Fanlar akademiyasi aʼzosi (1931). Praga konservatoriyasida skripka, organ va kompozitsiyadan taʼlim olgan (1906—13). 1941—53 yillari AQSH shaharlaridagi oʻquv yurtlarida dare bergan. Ijodiy uslubi ovozlarning erkin harakatlaridan iborat polifoniya, ritmik oʻtkir ohanglar, joʻshqinlik, shuningdek, kuchli kinoyali yumor, qahramo-nona dramatizm va vazmin lirikaga asoslangan simfonik tafakkurdan tashkil topgan. Ijodida opera (eng mashhurlari: "Julyetta", 1938; "Ariadna", 1958 va boshqalar), balet ("Ishtar", 1924; "Shpalichek", 1933 va boshqalar), oratoriya ("Gilgamesh", 1955) va kantata ("Chex rapsodiyasi", 1918; "Dala messasi", 1938) janrlari ustuvor oʻrin tutadi. Shu bilan birga, "Liditse haykali" nomli simfonik marsiya (1943), 6 ta simfoniyasi (1942—1953), fortepiano va orkestr uchun 5 ta konserti (1925—56), qator oʻzga partituralari M.ni simfonizmning yirik namoyandasi darajasiga koʻtargan. Bularda kompozitor chex folklori va eng zamonaviy ijodiy uslublarni uzviy bogʻlashga muyassar boʻlgan.

## Manbalar
Harry Martinson

**Harry Martinson** (1904.6.5 - Stokgolm — 1978.11.2) — Shvetsiya shoiri, jurnalist. Ilk sheʼrlar toʻplami — "Sharpa va kema" (1929). "Maqsadsiz sayyohatlar" (1932) ocherklar toʻplami va "Qichitqi oʻt gullari" (1935) romani oʻzining sarsonsargardonlikda kechgan umri, ogʻir yetimlik taassurotlari asosida yozilgan. M. "Koʻchmanchi" (1930), "Hayotga yoʻllanma" (1936), "Passat" (1945) sheʼriy toʻplamlari, "Klokri-kedagi yoʻl" (1948) romani va boshqa asarlar muallifi. M.ning "Aniara" (1956) falsafiy dostoni mashhur. Asar, bortiga 8000 yerlik olgan kosmik kema haqidagi 103 qoʻshiqsan iborat. Odamlar Yer sayyorasidagi atom halokatidan qochib ketadilar. Ayni vaqtda, maʼnaviy qadriyatlarni yoʻqotgan odamzotning majoziy tarixidir. Nobel mukofoti laureati (1974).

## Manbalar
Marshal

**Marshal** () – 1) oʻrta asrlarda Fransiyada saroy mulozimlari unvoni (16-asrgacha); 2) bir qancha davlatlar (Fransiyada 16-asrdan) armiyalaridagi oliy harbiy unvon; M. unvoni 19-asrda Ispaniya, Turkiya (mushir), Italiya, Yaponiya, 20-asrda Buyuk Britaniya, Hindiston, Polsha, Finlandiya, Ruminiya, Xitoy, Koreya, Mongoliya, Bolgariya va boshqa davlatlarga kiritilgan. Buyuk Britaniya, Prussiya (keyinroq Germaniya), Avstriya (keyinrok, Avstro-Vengriya) va Rossiyada M. unvoni general-feldmarshal unvoniga muvofiq keladi. Hozirgi Rossiya armiyasida oliy harbiy unvon; 3) Polipada – baʼzi mansabdor grajdan shaxslar unvoni (seym M.li, seymvitse M.li).

## Manbalar
Marshall Alfred

MARSHALL (Marshall) Alfred (1842.26.7. London - 1924.13.7, Kembrij) — ingliz iqtisodchisi, Kembrij untining siyosiy iqtisod prof. (1885—1908). Iqtisodiyotdagi neoklassik yoʻnalishning Kembrij maktabi asoschisi. M. "Siyosiy iqtisod" oʻrniga siyosiylashmagan "ekonomike" atamasini kiritdi. U oʻz asarlarida xoʻjalikning ideal modeli "mukammal raqobat" tufayli vujudga kelishi mumkinligini koʻrsatadi. Harajatlar, talab va taklif, mehnat unumdorligi toʻgʻrisidagi nazariyalarni 19-asr oxirida keng tarqalgan meʼyoriy naflilik (chegaraviy naf) nazariyasi bilan qoʻshishga harakat qilgan. Unga kura bozor narxi eng yuqori (chegaraviy) naf asosida aniqlanadigan talab narxi va eng yuqori harajatlar bilan topiladigan taklif narxi chiziqlarining kesishish nuqgasi ("Marshall xochi" deb yuritiladi). Talab va taklif chiziqlari kesishgan joyda mahsulot miqsori va narx orasidagi muvozanat, moʻʼtadillik oʻrnatiladi. M. tovar qiymati sarflangan ijtimoiy mehnat bilan oʻlchanishi haqidagi qarashlarni qatʼiyan rad etdi.Marshall nazariyasiga ko'ra har qanday jamiyatni inqirozdan qutqarishni eng yaxshi usuli bu fohishalarni ko'paytirishdan iborat deydi

Asosiy asarlari: "Zamonaviy tijoratning sof nazariyasi" (1879), "Iqtisodiyot prinsiplari" (1890), "Sanoat va tijorat" (1919).

## Manbalar
Marshallagiozlar

**Marshallagiozlar** - oʻtxoʻr hayvonlarda uchraydigan gelmintoz kasallik. Marshallagiya avlodiga mansub, hayvonlarning shirdonida (oshqozonida) parazitlik qiluvchi nematodalar qoʻzgʻatadi. Kasallik qoramol, qoʻy, echki va yovvoyi hayvonlar oʻrtasida keng tarqalgan. M. qurgʻoqchil, keskin oʻzgaruvchan iqlimli joylarda uchraydi. Hayvon organizmida gijja 23—30 kun davomida jinsiy yetiladi va tashqi muhitga koʻplab miqdorda tuxum chiqarib turadi. 2—3 oylik qoʻzilar ogʻir kasalanadi. Kasal hayvonlar holsizlanadi, oriqlab ketadi, oʻsishdan toʻxtash kuzatiladi. Davolash: albendazol, nilverm, tiabendozol singari preparatlardan foydalaniladi. Oldini olish: hayvonlar bir yilda 2-marta — bahorda va kuzda albendazol, nilverm, tiabendozol singari preparatlar bilan degelmintizatsiya qilinadi yoki mollarga fenotiazin, mis kuporasi va ozuqa tuzi aralashmasi beriladi.

## Manbalar
Marshansiya

**Marshansiya** () — jigarsimon yoʻsinlar sinfiga mansub oʻsimliklar turkumi. Tallomi lentasimon, yer bagʻirlab oʻsadi, uz. 10 sm cha, eni 1—2 sMarshansiya Unda assimilyatsiya toʻqimasi bilan toʻlgan havo kemalari bor. Tallomning ustida kamera koʻpayish vazifasini bajaruvchi chiqarish savatchalari, orqasida tuprokda biriktiruvchi rizoidlar va tangachalar joylashgan. Soyabonsimon erkak tirgaklarning us-tki tomonida anteriydilar, urgʻochi tirgaklarning nursimon qirqilgan gul oʻrnida arxegoniylar joylashgan.

MARQA — oʻzbek qabilalaridan biri. Marshansiyalar 20-asrning boshlarigacha Zaraf-shonning oʻrta va yuqori oqimida, ayrim guruxlari Surxondaryo viloyatida tarqoq holda yashagan. Marshansiya oʻtmishda qabila uyushmasi boʻlib, uning tarkibiga ming, qirq, yuz qabilalari kirgan. Oktyabr toʻntarishidan oldin Samarqand va Sirdaryo viloyatlarida yashovchi qirq, yuz, ming qabilalari oʻzlarini "marka bolasi" deb, Kofirnihon daryo vodiysida (Tojikiston) yashovchi Marshansiyalar, aksincha, oʻzlarini qirq, yuz qabilalari ichidagi urutlar yoki bulaklardan biri deb hisoblaganlar. Marshansiyalarning et-nogenezi haqida aniq maʼlumot yoʻq. Ayrim maʼlumotlarga Karaganda, kad. hun qabilalaridan biri Marshansiya deb atalgan.

## Manbalar
Margʻiyona

**Margʻiyona** (yun., qadimgi forscha Margush, Avestoda — Mouru, oʻrta forschada — Marv) — Oʻrta Osiyodagi katta tarixiy madaniy viloyat. Murgob daryosining oʻrta oqimidagi hududlar va Marv vohasi (Turkmaniston)dan iborat boʻlgan. Margʻiyona hududida — eneolit davrida ibtidoiy odamlar yashagan. Miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlarida Murgʻobning yuqori havzasida qad. dehqonchilik markazi (Kallali vohasi) vujudga kelgan, bu yerda atrofi minorali mudofaa devori bilan oʻralgan yirik qishloqlar paydo boʻlgan. Ilk temir davri (miloddan avvalgi 1ming yillik boshlarida viloyatni oʻzlashtirish davom etgan. Yirik sugʻorish tizimlari barpo qilingan, sunʼiy baland tepaliklar ustiga qurilgan qoʻrgʻon (qalʼa)li qishloqgsar paydo boʻlgan (Yoztepa, Arvalitepa), ular kichik mulklarning markazi sanalgan. Miloddan avvalgi 1ming yillik oʻrtasida viloyat markazi jan.ga, Erkqalʼa va Gabr qalʼa oʻrniga koʻchgan, bu yerda Margʻiyonaning poytaxt shahri — qad. Marv bunyod etilgan. Margʻiyonani Axomaniylar davlati tomonidan bosib olinishi (miloddan avvalgi 6-asr 2-yarmi) Frada boshchiligidagi Martena qoʻzgʻoloninn keltirib chiqargan. Qoʻzgolon Doro hukmronligi (miloddan avvalgi 521—486)ning dastlabki yillarida ayovsiz bostirilgan. Margʻiyona Baktriya satrapligi tarkibiga kiritilgan. Miloddan avvalgi taxminan 329 yil Margʻiyona Aleksandr tomonidan bosib olingan. Aleksandr bu yerda (Gabr qalʼa oʻrnida) Aleksandriya shahriga asos solgan. Miloddan avvalgi 4-asr oxiridan miloddan avvalgi 3-asr oʻrtalarigacha Margʻiyona Salavkiylar davlatiga tobe boʻlgan. Viloyat markazi qilib Margʻiyonadagi Antioxiya shahri olingan. Yunon-Baqtriya podsholigi barpo etilgach, Margʻiyona maʼlum vaqt uning satrapiyalaridan biri boʻlgan. Miloddan avvalgi 2-asrning 2-yarmida Margʻiyona Parfiya tarkibiga kirgan. Milodiy 1-asrning 2-yarmidan — 3-asr boshigacha bu yerda mahalliy shoh Sanobarning avlodlari sulolasi qaror topgan. Milodiy 3-asr 2-choragidan — 4-asr oʻrtasigacha Margʻiyona Sosoniylar davlatita boʻysungan. 651 yil Margʻiyonani arablar fath etgan.

## Adabiyotlar
* Avesto [Yashtkitobi] (Ishoqov Margʻiyona tarjimasi), T., 2001;
* Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001;
* Sagdullayev A., Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma manbalarda, T., 1996.

## Manbalar
Margʻiyona qoʻzgʻoloni

**Margʻiyona qoʻzgʻoloni** - axomaniylar zulmiga qarshi Margʻiyonada koʻtarilgan ozodlik harakati (miloddan avvalgi 522 yil). Miloddan avvalgi 522 yil 29-sentabrda Axomaniylar davlashipya saroy fitnasi natijasida taxtni Doro egallagan. Saltanatning butun hududi boʻylab xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Bulardan eng yirigi Margʻiyonada, Frada boshchiligida boʻlgan. Bu qoʻzgolon haqidagi maʼlumotlar Doroning Bihistun kitobalaritsa saqlangan. Unda, jumladan, shunday deyilgan: "Shoh Doro soʻzlaydi: Mar-gush (Margʻiyona) nomli mamlakat mendan ajralib chiqdi. Margʻiyonalik Frada ismli kishini ular (qoʻzgʻolonchilar) rahbar (sardor) etib tayinladilar. Soʻngra men xizmatkorim, Baqtriya satrapi Dodarshish oldiga odam yubordim. Unga shunday dedim: Bor, meniki boʻlishni istamagan oʻsha qoʻshinni tormor keltir. Soʻngra Dodarshish qoʻshin bilan borib margʻiyonaliklar bilan jang qildi. Ahuramazdaning irodasi bilan mening qoʻshinim dushman qoʻshinini butkul tormor etdi. Jang atriyadiya oyining 23kunida (miloddan avvalgi 522 yil 10 dek.) sodir boʻldi. Soʻngra mamlakat meniki boʻldi".

Maʼlumki Bihistun kitobalari 3 tilda: qad. forsiy, elamiy va bobiliy yozuvlarda bitilgan. Bobiliy mat-nda yuqoridagi maʼlumotlardan tashq-ari, qoʻzgʻolonni bostirishda halok boʻlgan va asir olinganlar soni koʻrsatilgan. Unga koʻra, qoʻzgʻolonchilardan 55243 kishi oʻldirilib, 6572 kishi asir olingan. Frada asir olinib, bir yil oʻtgach (miloddan avvalgi 521 yil 27-noyabr), katl qilingan.

Bu — qoʻzgʻolonning naqadar ulkan miqyosda boʻlganligidan, qoʻzgʻolonchilarning qattiq qarshilik koʻrsatganliklaridan darak beradi. Dodarshish qoʻshini tomonidan kilingan mazkur qatli omdan soʻng arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Margʻiyonaning obod, dehq-onchilik vohalari kimsasiz boʻlib qolgan, Margʻiyona qoʻzgʻolonining sanasi (miloddan avvalgi 522 yil 10 dek.) Oʻrta Osiyo xalqlari tarixida aniq koʻrsatilgan eng qad. sana hisoblanadi.

## Adabiyot
* Vaynberg B. I., Staviskiy B. Ya., Istoriya i kultura Sredney Azii v drevnosti, M, 1994.

## Manbalar
Margʻula

**Margʻula** — gajak, burama shaklidagi oʻsimliksimon naqsh boʻlagi. Bir novdaning uchida ikkita margʻula chizilsa, qoʻsh margʻula, margʻula novda bilan tasvirlanganda margʻulali novda deb ataladi. Naqsh mujassamotida toʻddiruvchi boʻlak hisoblanadi. Miskarlik, naqqoshlik, ganchkorlik, zardoʻzlik va boshqalarda keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Masai

**Masai** (maasai) — Keniya va Tanzaniyadagi nilotlar guruhiga mansub xalq. 670 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Masai tilida soʻzlashadi. Anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saqdangan. Koʻchmanchi chorvadorlik, asalarichilik, ovchilik, baliqchilik bilan shugʻullanadilar. M.larning ayrim guruxlarigina (kvavi, arusha) past nazar bilan qaraladigan dehqonchilik bilan band.

## Manbalar
Masal

**Masal** (arab. — namuna, misol) — didaktik adabiyot janri. Taʼlimiy harakterdagi, aksariyat kichik sheʼriy, baʼzan nasriy shakldagi asar. M.da insonga xos xususiyatlar, jamiyatga xos ijtimoiy hodisalar, munosabatlar qushlar, hayvonlar orasidagi munosabatlar va tabiat hodisalari vositasida aks ettiriladi. Mazmuni majoz asosiga quriladi, komiklikning va ki-noyaning, ijtimoiy tanqid motivining ustunligi M.ga hajviy ruh bagʻishlaydi. M.ning hikoya qismi hayvonlar haqidagi ertaklar, novella yoki latifalarta yaqin boʻlib, xotimasi, taʼlimiy xulosasi maqol, hikmatli soʻz va iboralar tarzida boʻladi. M. materiallari aksariyat ertak, majoz, novella, latifa va boshqa da ham qoʻllanishi mumkin. Ramzli hikoyadan farqli ravishda M.ning oʻz anʼanaviy obrazlar va motivlar doirasi mavjud boʻladi (hayvonlar, oʻsimliklar, qushlar, muayyan tizimdagi odamlar va hokazo). M. janri unsurlari juda qadimdan maʼlum. Uning namunalari "Kalila va Dimna" (Panchatantra, 3-asr) tarkibida uchraydi. M.lar Farididdin Attor, Rumiy, Navoiy asarlarida tamsil uchun ishlatilgan. Gulxaniy "Zarbulmasal" asarida M.dan mohirlik bilan foydalangan. Qad. yunon adabiyotida Ezop (milodiy 6—5-asrlar), Rim adabiyotida Fedr (miloddan avvalgi 1-asr), fransuz adabiyotida Lafonten (17-asr), rus adabiyotida Krilov bu janrning yetuk namoyandalari sifatida shuhrat qozonganlar. Rus adabiyotida D. Bedniy, S. Marshak, S. Mixalqov M.ning ajoyib namunalarini yaratdidar. Zamonaviy oʻzbek adabiyotida S. Abduqahhor, O. Qoʻchqorbekov, Ya. Qurbonov va boshqa M. janrini rivojlantirdilar.

## Manbalar
Masala

**Masala** — muayyan bilim va tafakkur asosida hal qilinishi lozim boʻlgan narsa, muammo (mas, milliy M.); 2) umumiy oʻrta taʼlim maktablari va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida oʻquvchilarga muayyan fanlardan bilim berish va ularda koʻnikmalar hosil qilish hamda bilimlarni tekshirish metodlaridan biri.

## Manbalar
masala
Masan

**Masan** — Janubiy Koreyadagi shahar. Kyonsan-Namdo provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 422 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllari tuguni. Chinxeman qoʻltigʻi (Koreya boʻgʻozi)dagi port. Kemasozlik, elektrotexnika, harbiy, toʻqimachilik, oziqovqat sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shahar yaqinida GES qurilgan. Baliq ovlanadi va qayta ishlanadi.

## Manbalar
Masatoshi Koshiba

**Masatoshi Koshiba** (1926) – yapon fizik olimi. Tokio universiteti professor Quyosh zarralarini tutadigan qurilma yaratgan. Bu qurilmadagi fotosensorlar suvdan neytrino oʻtganda mikrochaqnashlarni qayd qilgan. 1987-yilda Somon yoʻli galaktikasining nurlanish energiyasi Yerga yetib kelganda M. qurilmasida "neytrino portlashi" kuzatilgan. Nobel mukofoti laureata (2002). Bir-biridan mustaqil tarzda xuddi shunday kashfiyot uchun amerikalik fizik olimlar Raymond Davis (1915) va Ricardo Jacconi (1931) lar ham Nobel mukofotiga sazovor boʻldilar (2002).

## Manbalar
Margʻilonsoy

**Margʻilonsoy** — Fargʻona viloyatidagi soy. Vodil qishlogʻidan quyida Shohimardonsoy shu nom bilan ataladi. Uzunligi 45&nbsp;km dan ortiq. Yuqori qismida vodiysi tor. Oʻrta va quyi oqimida Margʻilonsoy vodiysi va uning gidrologik rejimining tabiiy holati keskin oʻzgargan. Oʻrtacha yillik suv sarfi 5 m³/sek. Vegetatsiya davrida Margʻilonsoy suvi toʻla sugʻorishga sarflanadi. Margʻilonsoyga quyi oqimida kollektorzovur suvlari ham kelib quyiladi. Alr.dan suvi koʻpaya boshlaydi, iyulda eng koʻp boʻladi, sen-t.dan kamaya boshlaydi. Fargʻona va Oxunboboyev tumanlarining ekin maydonlarini va shu tumanlardagi qishloklarni suv bilan taʼminlaydi.

Margʻilonsoy vodiysida Fargʻona va Margʻilon shaharlari hamda Qirguli shaharchasi, bir qancha qishloqlar joylashgan.

## Manbalar
Maseru

**Maseru** — Lesoto poytaxti (1966). Dengiz sathidan 1500 m balandlikda, mamlakatning gʻarbiy chegarasi yaqinida, Kaledon daryosi (Oranj irmogʻi)ning chap sohilida joylashgan. Aholisi 63 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Savdo-transport markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qayta ishlovchi sanoat korxonalari, remont ustaxonalari, mebel, tikuvchilik, kurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari va boshqa mavjud. Aholisining koʻpchiligi qishloq xoʻjaligida, bir qismi JARning oltin konlarida ishlaydi. Qishloq xoʻjaligi kolleji, shahar yaqinida milliy universitet, kutubxona, telemarkaz bor. Shaharga 1869-yilda asos solingan, 1966-yilgacha mustamlaka markazi, keyinroq mustaqil davlat poytaxti boʻlgan.

## Manbalar
Masihiy Rukniddin Masʼud

**Masihiy Rukniddin Masʼud** [1580, Koshon (Eron) — 1655] — ozarbayjon shoiri. Tabib boʻlgan. Sheʼriyatda Fuzuliy anʼanalarini davom ettirgan. Koʻpgina gʻazal, qasida hamda "Don va tuzoq", "Ari va asal", "Varqa va Gulshoh" kabi romantik dostonlar muallifi. Bizgacha uning "Varqa va Gulshoh" dostoni yetib kelgan. Oʻzidan oldingi salaflarining, ayniqsa, Fuzuliyning "Layli va Majnun"ni yozishdagi ijodiy tajribasidan ruhlanib, M. haqiqiy muhabbat va odamiylikni kuylovchi original asar yaratgan. Asarda Varqa Majnunga nisbatan isyonkor, jang maydonida dushmanlariga qarshi shafqatsiz qilib tasvirlangan. M. re-alistik anʼanalarni rivojlantirgan, asar ruhini xalq epik poeziyasiga yaqinlashtirgan. Doston oʻz vaqtida Yaqin Sharkda keng tarqalgan. Uning qoʻlyozmasi Ozarbayjon Fanlar akademiyasi arxivida saqlanadi.

## Manbalar
Maska

**Maska** (frans. masque, ital. machera soʻzidan) — 1) niqob; 2) jasad yuzidan gips va boshqa materiallar yordamida olingan quyma. Koʻpgina qad. xalqlarda koʻmilgan jasad yuziga oltin va boshqa quymasidan M. kiygizilgan; 3) tibbiyotda narkoz berish, fizioterapevtik muolaja qilish yoki aseptika maqsadida bemor yuziga qoʻyiladigan maxsus moslama yoki doka; 4) kosmetikala davo yoki terini parvarish qilish maqsadida yuz yoki boʻyinga surtiladigan krem yoki dori qatlami; 5) sportchining himoya aslahasi (qilichbozlik, xokkey va boshqa oʻyinlarda). Yuzini shikastlanishdan saqlaydi.

## Manbalar
Maskaren orollari

**Maskaren orollari** - Hind okeanidagi orollar guruhi. Madagaskar o.dan sharqda. Maydoni 4486&nbsp;km². Eng yirik orollari: Reyunon (Fransiya mulki), Mavrikiy va Rodriges (Mavrikiy davlati tarkibida). Vulkan jinslaridan tarkib topgan. Eng balandjoyi 3069 m (Reyunon o.da). Soʻnmagan vulkanlar bor. Iklimi tropik, passatli iqlim. Yillik yogʻin 1300–2000&nbsp;mm. Togʻlar doim yashil tropik oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Shakarqamish, kokos palmasi, choy, kofe, vanil yetishtiriladi. 1507-yilda orollarni dastlab tadqiq etgan por-tugaliyalik sayyoh Pedru di Maskare-nyans nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Maskat (maʼnolari)

**Maskat**:

* Maskat - {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=240 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;"
! align="center" colspan="2" style="letter-spacing:0.
* Maskat (sultonlik) —Arabiston ya.
* Maskat — Ummon sultonligi poytaxti, Arabiston ya.
Maskat (sultonlik)

**Maskat** —Arabiston yarim orolning jan.-sharqidagi sultonlik (1792—1970). 1891—1958-yillarda Britaniya protektorati. 1970-yil avgustda M. sultoni Ummon sultonligi (M. va Ummon imomligini qoʻshgan holda) barpo etilganini eʼlon qilgan (qarang Ummon).

## Manbalar
Maslahat oshi

**Maslahat oshi**, toʻy kengashi — Oʻrta Osiyo xalqlarining toʻy bilan bogʻliq marosimlaridan biri. Maslahat oshi toʻydan bir necha kun oldin oʻtkaziladi. Maslahat oshiga mahalla, qishloq toʻy komissi-yalari vakillari, oqsoqollar, mahalladan qariyalar, qoʻni-qoʻshnilar, qarindoshlar chaqiriladi. Maslahatga kelganlar toʻyni qachon, qanday oʻtkazish tartibi, harajatlar, kimlar qanday vazifalarni bajarishlarining shartligi, tuy egasining imkoniyatlariga qarab toʻyga kimlarni taklif etish kabi muhim masalalar hal etiladi. Maslahat oshi Oʻzbekistonning turli tumanlarida har xil darajada oʻtkaziladi. Bu tadbir qanday oʻtkazilishdan qatʼi nazar oʻsha kuni osh damlanib, mehmonlar ziyofat qilinadi. Anjumanning eng asosiy mavzusi toʻyga sar-flanadigan mahsulotlar: guruch, un, yogʻ, goʻsht, meva, qand-qurs, sarpo, koʻrpa-toʻshak va boshqa haqida boʻlib, ularning qay darajada tayyorlanganligi, shuningdek, kamchiliklari atroflicha muhokama qilinadi. Maslahat oshi hozir ham anʼanaviy marosim boʻlib hamon eʼzozlanib kelinmoqda.

## Manbalar
Maslahat ovozi

**Maslahat ovozi** (huquqda) - saylab qoʻyiladigan organlar yoki xalq-aro tashkilotlarning ishida ovoz berish xuquqisiz ishtirok etish.

## Manbalar
Masnaviy

**Masnaviy** (arab. — ikkilik. Koʻpligi — masnaviyot) — har bir baytining misralari qofiyadosh boʻlgan va baytdan baytga qofiyasi yangilanib boradigan sheʼriy shakl (a-a, b-b, v-v, ...). Mumtoz adabiyotda (mas, Alisher Navoiy asarlarida) syujetli kichik sheʼriy asarlar ham, dostonlar ham M. deb yuritiladi. Turkiy adabiyotda M. She'r masnaviy shaklida fors tilida turli metrlarda yozilgan. Bu kitob Eron va jahon shoiri Rumiyning qimmatli asarlaridan biridir. shakli ilk bor Yusuf Xos Hojibning "Qutadgʻu bilig" asarida qoʻllangan. Durbekning "Yusuf va Zulayho", Haydar Xorazmiyning "Maxzan ul-asror" asarlari M.da bitilgan. Navoiy davriga kelib M. epik sheʼriyatning asosiy janri boʻlib qoldi. Ulugʻ shoirning asosiy epik asarlari ("Hamsa", "Lison uttayr" va boshqalar) M. janrida yozilgan. M. hozirgi zamon oʻzbek sheʼriyatida ham qoʻllanmoqda. Masalan, H. Olimjonning "Oʻzbekiston" sheʼri, Gʻ. Gʻulomning "Koʻkan", "Egalari egallaganda" dostonlari va boshqa

## Manbalar
Massagetlar

**Massagetlar** (yun. Massagetai) — Kaspiy dengizining sharqiy sohili, Orol dengizi atroflari, Amudaryo va Sirdaryoning quyi oqimida miloddan avvalgi 8— 4-asrlarda yashagan qadimiy eroniy qabilalar guruhining yunon adabiyotlarida uchraydigan umumlashma nomi bo'lib Skiflar madaniyatining bir qismini tashkil qilgan.

Massagetlar haqida fanda har xil fikrar mavjud. Ayrim olimlar fikricha, "Massagetlar" nomi "masyo" — "baliq" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, "baliqxoʻrlar" maʼnosini anglatgan. Boshqa bir fikrga koʻra, "Massagetlar" nomi "maye", "saka" va "ta"  soʻzlaridan tarkib topib, "saklarning katta uyushmasi"ni bildirgan. Uchinchi bir taxminga koʻra, "Massagetlar" soʻzi "mazagetlar" — "ulugʻ getlar" degani boʻlib, Massagetlarning oʻzi esa qadimiy xitoy manbalaridagi "da(katta) yuyechjilar" bilan aynan bir xalqdir. Bu fikrga S. P. Tolstoye ham qoʻshilgan, u Sirdaryoning quyi oqimi boʻyidagi arxeologik yodgorliklarni Massagetlarga mansub deb hisoblagan. S. P. Tolstovning fikricha, Massagetlar konfederatsiyasi tarkibiga xorasmiylar, apasiaklar, sakaravaklar, sak-amyurgiylar, derbiklar, toharlar (dahlar), osiylar (yatiylar, asianlar, usunlar, yaksartlar), otasiylar (augasiylar, augallar) kirgan. Gerodotning yozishiga koʻra, Massagetlar — koʻchmanchilar. Ular piyoda va otda jang qiladilar, otlarining koʻkraklariga sovut kiydirganlar. Koʻproq kamon, nayza va sagariy (oy-bolta) kabi jang qurollari ishlatganlar. Massagetlarning barcha jihoz va qurol-aslahalari mis va oltindan yasalgan. Roʻzgʻor buyumlarini esa boʻyoq bilan boʻyaganlar. Massagetlar malikasi Toʻmaris bilan boʻlgan jangda Ahamoniylar davlati asoschisi Kir halok boʻlgan. Strabon maʼlumotiga koʻra, Massagetlar oftobga topinganlar va unga atab otlarni qurbonlik qilganlar. Strabon koʻchmanchilar bilan bir qatorda Orol boʻyidagi botqoqliklar va orolchalarda yashab, terimchilik va baliq ovlash bilan mashgʻul boʻlgan qavmlarni, shuningdek, xorazmiylar va otasiylarni Massagetlarga mansub deb bilgan.

Massagetlar konfederatsiyasi Qadimiy Xorazm davlatining asosiy harbiy kuchini tashkil qilgan. Bu, ayniqsa, Oʻrta Osiyoga Iskandar Maqduniy bostirib kelgan davrda yaqqol namoyon boʻlgan.

## Adabiyot
* Tolstoye S. P., Po sledam drevnexorezmiyskoy sivilizatsii, M. — L., 1948.

## Manbalar
Masofa

**Masofa** — geometrik tushuncha; mazmuni qanday obyekt uchun aniqlanishi bilan bogʻliq. Masalan, 2 nuqta orasidagi masofa — ularni birlashtiruvchi toʻgʻri chiziq kesmasining uzunligi; nuqtadan toʻgʻri chiziq (tekislik) gacha boʻlgan masofa — shu nuqtadan berilgan toʻgʻri chiziqqa (tekislikka) tushirilgan perpendikulyar kesma uzunligi.

## Manbalar
Massa soni

**Massa soni** — atom yadrosidagi nuklonlar, yaʼni proton va neytronlarning yigʻindi soni. Yadrolarni belgilash uchun x belgidan foydalaniladi, bunda X — elementlarning kimyoviy belgisi, A — yadroning M.s,— yadrodagi protonlar soni. Masalan, nU belgisi tabiiy uran izotopini ifodalab, yadrodagi nuklonlar soni A=235 va neytronlar soni A—Z=235—92=143 ekanligini koʻrsatadi. Yadroning Massa soni kimyoviy element izotopi atomining butun songacha yaxlitlangan nisbiy massasidan farq qilmaydi. Yadro reaksiyalari va radioaktiv yemirilish jara-yonlarida Massa sonining miqdori oʻzgarmas kattalikdan iborat boʻlib qoladi.

## Manbalar
Massaj

**Massaj (arab. – qoʻl tegizmoq) – davolash usuli; tana yoki biror aʼzoga maxsus usulda taʼsir etish. Qoʻl bilan bajariladi, baʼzan asboblar ishlatiladi (vibromassaj). Massajning organizmga taʼsir mexanizmida nerv va gumoral omillar muhim rol oʻynaydi. Massaj taʼsirida terida [[biologik]] faol moddalar hosil boʻlib qonga tushadi, ular tomir reaksiyalarida, nerv impulslarini oʻtkazishda va boshqalarda katnashadi. Massaj bevosita taʼsir qilgan joyida toʻqimalarga mexanik taʼsir ham koʻrsatib, limfa, qon, toʻqimalar orasidagi suyuqlik sirkulyasiyasi kuchayadi. Natijada kon va [[limfa]] dimlanishi yoʻqolib, moddalar almashinuvi va massaj qilinayotgan joy terisi orqali nafas olish kuchayadi. Massaj yuraktomir sistemasi ishini yaxshilaydi. Kapillyarni kengaytirib, massaj qilinayotgan sohanigina emas, balki undan uzoqdagi toʻqimalarning ham (reflektor yoʻl bilan) qon bilan moʻl taʼminlanishiga imkon beradi: qonning arteriya va venalardan oqishi rivojlanadi. Massaj muolajasidan soʻng umumiy ahvol yaxshilanadi, charchoq yoʻqoladi. Umumiy (butun gavda) va mahalliy (gavdaning bir qismi, mas, qoʻl yoki oyoq panjasi) massaj bor.**

**Asosiy usullari: silash, uqalash, iylash va qoqib qoʻyish.**

**Silash – massajning boshqa usullarini boshlashdan oldin va tugallana-yotganda qoʻllanadi.**

**Uqalash – birmuncha tez bajariladi, bunda teri va teri ostidagi toʻqimalar turli yoʻnalishda joyidan qoʻzgʻatiladi yoki choʻziladi. Uqalangan joy ustidan silanadi.**

**Iylash – massajning murakkabroq usuli. Bunda faqat yuza toʻqimalargina emas, balki chuqur joylashgan muskullar ham taʼsirlanadi. Massajning bu usuli toʻqimalarni ushlash, koʻtarish, bosish va choʻzishdan iborat.**

**Qoqib qoʻyish yoki „vibratsiya“ – tanaga tebranuvchi (titroq) harakat berishdan iborat, uni qoʻl yoki maxsus massaj apparatlari yordamida turli jadallik va tebranish bilan bajariladi.**

**Massajning sport massaji, shifobaxsh, [[gigiyenik]] va kosmetik massaj kabi turlari bor. Sport assajida sportchining hamma muskul guruxlariga ketma-ket taʼsir etiladi.**

**Shifobaxsh massaj vrach koʻrsatmasi boʻyicha tayanchharakat apparati, boʻgʻim va moddalar almashinuvining buzilish kasalliklari, radikulit, kontraktura va boshqalarda kompleks davolash bilan birga qilinadi. M.ning boshqa turlari charchoqni bosish va kuch-quvvatni tiklash, odatda, jismoniy mashqlar, suv muolajalari, ertalabki [[gimnastika]] bilan birga olib boriladi. Bunday massaj xushbichim va bardam boʻlishga imkon beradi. Oʻz-oʻzini massaj qilish gigiyenik massajning bir shakli. Massajni maxsus oʻrgatilgan massajchilar yoki bemorning yaqin kishilari (tibbiyot xodimidan oʻrganib olib) qilishlari mumkin. Kosmetik massaj kosmetolog-vrach tavsiyasiga koʻra, sochlarni mustahkamlash, yuzdagi nuqsonlarni yoʻqotish maqsadida koʻllanadi.**

**Yurak massaji – yurak toʻxtab qolganda odamni jonlashtirish usuli; bunda yurak ritmik ravishda bevosita (koʻkrak qafasi ochilib bajariladigan opera-siyalarda) yoki bavosita (koʻkrak qafasini yormasdan birinchi yordam koʻrsatishda) qisiladi.**

## Manbalar
Massaning saqlanish qonuni

**Massaning saqlanish qonuni** — 1) kimyoda (Lomonosov — Lavuazye qonuni) — kimyoviy reaksiyaga kirishgan moddalar massalarining yigʻindisi reaksiya mahsulotlari yigʻindisiga teng . Massaning saqlanish qonuniq. kimyo fani va amaliyoti uchun nihoyatda muhim ahamiyatga ega. Moddalarning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi butun taʼlimot ana shu qonunga asoslanadi; 2)fizikada — har qanday fizik jarayonda yoki muayyan jara-yonlar guruxida baʼzi fizik kattaliklarning miqdoriy qiymatlari vaqt mobaynida oʻzgarmaydigan fizika qonuniyatlari. Ajratib qoʻyilgan har qanday fizik sistema uchun energiya, impuls, harakat miqdori momenti, elektr zaryadining saqlanish krnunlari muhim hisoblanadi. Energiyaning saqlanish qonuni, impulsning saqlanish qonuni va momentning saqlanish kr-nuni hamma jarayonlar uchun umumiydir. Mas, ajiblikning saqlanish qonuni, juftlikning saqlanish qonuni shunday krnunlar jumlasiga kiradi.

## Manbalar
Massiv

MASSIV so'zi dasturlash tillariga ham bog'liq.C#  dasturlash tilida kompyuter xotirasiga bir o’zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlarda foydalanishga to’g’ri keladi. Bir o’zgaruvchi bilan bir nechta qiymat ustida amallar bajarish uchun berilgan ma’lumotlar bir turga mansub bo’lishi kerak. C#  dasturlash tilida bir o’zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlardan foydalanish uchun massiv degan turdan foydalaniladi. Dasturlash tillarida ro’yxat yoki jadval ko’rinishidagi ma’lumotlarni massiv deb atashadi. Massiv so’zining ma’nosi o’lcham, o’lchov demakdir. Massivning barcha elementlari bitta turga mansub bo’lib, ular bitta nom bilan nomlanadi va bir-birlaridan nomerlari (indekslari) bilan farq qiladi.
Endi dasturdagi ma’lumot strukturalari bilan tanishishni boshlaymiz. Dasturda ikki asosiy tur ma’lumot strukturalari mavjuddir. Birinchisi statik, ikkinchisi dinamikdir. Statik deganimizda xotirada egallagan joyi o’zgarmas, dastur boshida beriladigan strukturalarni nazarda tutamiz. Statik massivlar elementlar soni oldindan ma’lum bo’lgan va initsializatsiyalangan (qiymat belgilangan) massivlar hisoblanadi.  Dinamik ma’lumot tiplari dastur davomida o’z hajmini, egallagan xotirasini o’zgartirishi mumkin. Dinamik massivlar esa elementlari soni oldindan ma’lum bo’lishi va uni initsializatsiyalash (qiymat belgilash) shart emas. Statik massivlarning kamchiliki shundaki, agar ularning o’lchamini oldindan juda katta olinsa-yu, uning ko’p qismi keraksiz qolib ketsa, u holda xotira behuda sarflanishiga olib keladi. Shu muammoni hal qilish maqsadida massivlar C# tilida asosan dinamik tarzda e’lon qilinadi. Massivlar dasturlashda eng ko’p qo’laniladigan ma’lumot tiplaridir. Massivlar hotirada ketma-ket joylashgan, bir tipdagi o’zgaruvchilar guruhidir. Alohida bir o’zgaruvchini ko’rsatish uchun massiv nomi va kerakli o’zgaruvchi indeksini yoziladi.

**Massiv** (lot. massa — boʻlak, parcha) — 1) togʻlik yerlarning baland joylaridagi bir-biriga oʻxshash yaxlit kismlari (mas, Pomir massivi); 2) geografik xususiyatlari va umumiy manzarasi bir tusdagi yaxlit, tutash yerlar, maydon (mas, oʻrmon massivi); 3) meʼmorchiligi jihatdan bir butunlikni tashkil etgan turar joy kompleksi (mas, Chilonzor massivi). 

## Manbalar
Lui Massinyon

MASSINYON (Massignon) Lui (1883.25.7, Nojan - 1962.4.11, Parij) — fransuz sharqshunosi va islomshunosi. 1919-yildan Sorbonna professor va uning Eronshunoslik instituti prezidenta. M. asarlari din, falsafa, islom dunyosining siyosiy va madaniy tarixi, uning boshqa xalqlar madaniyati bilan oʻzaro munosabati masalalariga bagʻishlangan. M. tasavvufni oʻrganishga muhim hissa qoʻshgan.

## Manbalar