Leykogramma (Leykotsitar formula)

**Leykogramma** yoki **leykotsitlar formulasi**  – bu mikroskop ostida boʻyalgan qonni hisoblash yoʻli bilan aniqlanadigan, har xil turdagi leykotsitlarning foizli koʻrsatkichidir.

Leykogrammaning chapga va oʻngga siljishi, bemordagi turli hil  oʻzgarishlarni koʻrsatadi.

* Leykogrammaning chapga siljishi qonda yosh, "pishmagan" neytrofillar paydo bo'lishini anglatadi, ular odatda faqat suyak iligida mavjud, ammo qonda emas.
* Leykogrammaning o'ngga siljishi - tayoqchasimon neytrofillarning normal sonining kamayishi va hipersegmentatsiyalangan yadrolari bo'lgan segmentlangan neytrofillar sonining ko'payishi (megaloblastik anemiya, buyrak va jigar kasalliklari, qon quyishdan keyingi holat) bilan namoyon boʻladi.

## Hisoblash usullari
Leykotsitlar, zichlikka qarab, surtma notekis taqsimlanadi: neytrofillar, bazofillar, eozinofillar - periferiya bo'ylab, qirralarga yaqinroq joylashadi; monotsitlar, limfotsitlar - o'rtaga yaqinroq joylashib oladi.

Leykotsitlarni hisoblashda Shilling yoki Filippchenko usullari qoʻllanadi.

Shilling maʼlumotlariga koʻra, leykotsitlar soni qonning toʻrtta sohasida (toʻrt dala usuli) aniqlanadi. Hammasi boʻlib qonda 100-200 hujayra sanaladi.

Filippchenko usuli shundan iboratki, surtma aqliy jihatdan 3 qismga boʻlinadi: boshlang'ich, o'rta va yakuniy (uch dala usuli). Hisoblash bir chetidan ikkinchisiga chiziq bo'ylab to'g'ri chiziqda amalga oshiriladi. Har bir qismda bir xil miqdordagi hujayralar hisoblanadi. Hammasi bo'lib 100-200 leykotsitlar hisoblanadi. Aniqlangan hujayralar differensial hisoblashning maxsus jadvalida (Egorov panjarasi) qayd etiladi. Leykotsitlar formulasini tezroq va qulayroq aniqlash uchun maxsus 11 kalitli hisoblagich qoʻllanadi.

## Leykogrammaning oʻzgaruvchanligi
Leykogramma tirik organizmning turiga, yoshiga, jinsiga, konstitutsiyasiga bogʻliq; bir xil turdagi hayvonlar zotiga, oziqlanish xususiyatiga va boshqa omillarga qarab farq qilishi mumkin. **Odamlarda normal leykotsitlar litriga 4,0 10 <sup>9</sup> -9,0 10 <sup>9</sup> ni tashkil qiladi.**

## Klinik ahamiyati
Klinik amaliyotda leykogramma katta ahamiyatga ega, chunki tanadagi har qanday oʻzgarishlar bilan oq qon hujayralarining ayrim turlarining ulushi boshqalarning turli darajadagi koʻpayishi yoki kamayishi tufayli ortadi yoki kamayadi. Leykogrammaga koʻra, patologik jarayonning borishini, asoratlarning koʻrinishini hukm qilish va kasallikning natijasini taxmin qilish mumkin. Leykogramma maʼlumotlarini kasallikning klinik koʻrinishi bilan solishtirish kerak boʻladi.

### Muayyan koʻrsatkichlarning tavsifi

#### Neytrofillar
**Neytrofillar** odatda uch yoki ikkita guruh bilan ifodalanadi: ular oz yoki yo'q boʻladi: yosh (lar) 0-0,5% bo'lishi mumkin; tayoqchasimon (n / I) 1-5% va segmentlangan (s / I) 40-68%. Ular asosan bakteritsid va detoksifikatsiya qiluvchi funksiyalarga ega fagotsitoz-(ularning immun funksiyasining yetakchi mexanizmini aks ettiradi).

Periferik qonda yadroning yetuklik darajasi va shakliga qarab, tayoqchasimon (yosh) va segmentlangan (yetuk) neytrofillar ajratiladi. Neytrofil qatorning yosh hujayralari - yosh (metamyelotsitlar), miyelotsitlar, promielotsitlar - patologiya holatida periferik qonda paydo boʻladi va bu turdagi hujayralar shakllanishini ragʻbatlantirishning dalilidir. Qondagi neytrofillarning aylanish muddati oʻrtacha 6,5 soatni tashkil qiladi, keyin ular toʻqimalarga koʻchib oʻtadi.

Qonda normal tarkibi: 48-78%.

Leykotsitlar formulasida neytrofillar miqdori normasining chegaralari:

Kattalar uchun:  47-72%

Bolalarda odatda besh kunlik va 4-5 yoshda leykotsitlar formulasining 2 ta krossoveri boʻladi, 5 kungacha neytrofillar limfotsitlardan ustunlik qiladi, xuddi kattalardagidek, keyin birinchi krossover sodir boʻladi: limfotsitlar / neytrofillar nisbati. taxminan 20 % / 60 % 60 ga aylanadi % / yigirma %, shuning uchun u leykotsitlar formulasining ikkinchi krossoverigacha davom etadi, odatda u 4 yoshda sodir bo'ladi, lekin 5 yilgacha ruxsat etiladi, undan keyin neytrofillar / limfotsitlarning tarkibi va nisbati kattalar me'yorlariga mos kelishi kerak.

Oʻsish-kopayib ketishi (neytrofiliya) sababi:

* yallig'lanish jarayonlari;
* miokard infarkti, o'pka;
* malignizatsiyalangan neoplazmalar;
* ko'plab yuqumli jarayonlar.

Kamayib ketishi (neytropeniya) sababi:

* virusli infektsiyalar (gepatit, qizamiq, qizilcha, gripp, suvchechak, poliomielit);
* protozoa keltirib chiqaradigan infektsiyalar (toksoplazma, bezgak);
* infektsiyadan keyingi holatlar;
* aplastik anemiya;
* qo'ziqorin infektsiyalari;
* surunkali bakterial infektsiyalar (strepto- yoki stafilokokk, sil, brutsellyoz);
* radiatsiya terapiyasini amalga oshirish.

Yetilmagan neytrofillar sonining koʻpayishi (chapga siljish):

* o'tkir yallig'lanish jarayonlari (krupoz pnevmoniya);
* ba'zi yuqumli kasalliklar (skarlatina, qizilo'ngach, difteriya);
* malign o'smalar (buyrak, sut va prostata bezlari parenximasi saratoni) va suyak iligiga metastaz;
* miyeloproliferativ kasalliklar, ayniqsa surunkali miyeloid leykemiya;
* sil kasalligi;
* miokard infarkti;
* qon ketishi;
* gemolitik inqiroz;
* sepsis;
* intoksikatsiya;
* shok;
* jismoniy stress;
* atsidoz va koma.

#### Eozinofillar
**Eozinofillar** (E) - shuningdek, fagotsitik xususiyatlarga ega, ammo bu xususiyat birinchi navbatda allergik jarayonda ishtirok etish uchun ishlatiladi. Ular asosan Ig E tomonidan hosil qilingan antigen-antitana kompleksini fagotsitlaydi.

eozinofillar:

Kattalarda 0,5-5,0%

12 yoshgacha boʻlgan bolalarda 0,5-7,0%

12-16 yosh 0,5-6,0%

Oʻsish (eozinofiliya) qachon sodir boʻladi

* allergik sharoitlar (bronxial astma, allergik teri lezyonlari, pichan isitmasi);
* gelmintik invaziya (askaridoz, echinokokkoz, giardiaz, trixinoz, strengiloidoz);
* yuqumli kasalliklar (tiklanish bosqichida);
* antibiotiklar kiritilgandan keyin;
* kollagenozlar.

Kamaytirish (eozinopeniya) qachon sodir boʻladi

* ba'zi o'tkir yuqumli kasalliklar (tif isitmasi, dizenteriya);
* o'tkir appenditsit ;
* sepsis;
* jarohatlar;
* kuyishlar;
* jarrohlik aralashuvlar;
* miokard infarktining birinchi kunida.

#### Bazofillar
**Bazofillar** (B) organizmdagi yalligʻlanish va allergik jarayonlarda ishtirok etadi.

Normada: 0-1%

Bazofillarning koʻpayishi (bazofiliya) qachon sodir boʻladi

* allergik sharoitlar;
* qon tizimi kasalliklari;
* jigarda o'tkir yallig'lanish jarayonlari;
* endokrin kasalliklar;
* oshqozon-ichak traktida surunkali yallig'lanish;
* ichakning yarali yallig'lanishi;
* limfogranulomatoz.

Bazofillarning kamayishi (basopeniya) qachon sodir boʻladi:

* uzoq muddatli radiatsiya terapiyasi;
* o'tkir infektsiyalar;
* o'pkaning o'tkir yallig'lanishi;
* gipertiroidizm;
* stressli sharoitlar.

#### Monotsitlar
**Monotsitlar** (M) - agranulotsitlarga tarkibiga kiradi. Ular fagotsitar mononuklear hujayralar tizimiga kiradi. Ular tanadan oʻlik hujayralarni, yoʻq qilingan hujayralar qoldiqlarini, denatüratsiyalangan oqsillarni, bakteriyalarni va antigen-antitana komplekslarini olib tashlaydi.

Qondagi monotsitlarning normal miqdori: 3-11%

Kopayganda(monotsitoz) paydo boʻladi

* yuqumli kasalliklar bilan (sil, sifiliz, protozoal infektsiyalar);
* qon tizimining ayrim kasalliklari bilan;
* malign neoplazmalar bilan;
* kollagenozlar bilan;
* jarrohlik aralashuvlar paytida;
* o'tkir sharoitlardan keyin tiklanish davrida.

Kamayfanda (monotsitopeniya yoki monopeniya) sodir boʻladi:

* glyukokortikoidlar bilan davolashdan keyin;
* og'ir septik jarayonlar bilan;
* aplastik anemiya bilan (suyak iligi shikastlanishi);
* tukli hujayrali leykemiya bilan;
* tug'ish paytida;
* tif isitmasi bilan.

#### Limfotsitlar
**Limfotsitlar** (L / F) uch xil boladi: T-, B- va NK-limfotsitlar. Ular antigenni tanib olishda ishtirok etadilar. T-limfotsitlar hujayra immuniteti jarayonlarida, B-limfotsitlar esa gumoral immunitet jarayonlarida ishtirok etadi. NK-limfotsitlar (tabiiy qotillar hissoblanadi,, NK hujayrasi) saraton hujayralari va viruslar bilan kasallangan hujayralarga qarshi tabiiy sitotoksiklikka ega bo'lgan yirik donador limfotsitlardir.

Leykotsitlar formulasida limfotsitlar miqdori normalari:

Kattalar 19-37%

Bolalardagi limfotsitlar normasi -  neytrofillarning tavsifi - leykotsitlar formulasining krossoveri.

Kopayganda (limfotsitoz) paydo boʻladi:

* og'ir jismoniy mehnatdan keyin;
* hayz paytida;
* o'tkir yuqumli kasalliklarda (suvchechak, qizilcha, ko'k yo'tal);
* virusli infektsiyalar bilan (gripp, adenovirus va sitomegalovirus infektsiyalari).

Kamayganda (limfopeniya) qachon sodir boʻladi:

* ikkilamchi immunitet tanqisligi;
* limfogranulomatoz;
* og'ir virusli kasalliklar;
* kortikosteroidlarni qabul qilish;
* malign neoplazmalar;
* surunkali o'pka kasalligi;
* qon aylanishining buzilishi.

## Leykotsitlar indekslari
Leykotsit (yoki gematologik) indekslari-leykotsitlarning turli shakllarini va baʼzi hollarda ESRni ifodalaydi:

# **Garkavy indeksi** (IG = limfotsitlar / segmentlangan neytrofillar)
# **leykotsitlar intoksikatsiyasi indeksi Ya.Ya.Kalf-Kalif** (LII=(4xmiyelotsitlar+3xmetamiyelotsitlar+2xtayoqchasimon neytrofillar+1xsegmentyadroli neytrofillar)x(plazmatik hujayralar+1)\((monotsitlar+limfotsitlar)x(eozinofillar+1))),
# **B.A.Reis modifikatsiyadagi LII.**  (LII Reis = (miyelotsitlar + metamitselotsitlar + neytrofillar + segmentlangan neytrofillar) / (monotsitlar + limfotsitlar + eozinofiller)),
# **Intoksikatsiyaning gematologik indeksi (GPI).** Vasilev qoʻshimchalari bilan P. VA. Poteyko (GPI \u003d LII × K lei × K ESR × K er × K trom, bu yerda K ley, K ESR, K er va K trom leykotsitlar, ESR, eritrositlar va trombotsitlar soniga mos keladigan koeffitsientlar boʻlib, ular boʻyicha aniqlanadi da berilgan jadvallar boyicha),
# **endotoksikoz darajasining yadroviy indeksi** (NACE = (monotsitlar + metamiyelotsitlar + neytrofillar) / segmentlangan neytrofillar),
# **yadro siljishi indeksi** (NIS = (miyelotsitlar + metamiyelotsitlar + neytrofillar) / segmentlangan neytrofillar),
# **allergiya indeksi** (AI = (limfotsitlar + 10 × (eozinofiller + 1)) / (stab neytrofillar + segmentlangan neytrofillar + monositlar + bazofiller)),
# **Immunoreaktivlik indeksi** (IIR = (limfotsitlar + eozinofiller) / monositlar). O. Ivanov va boshqalar,
# **neytrofillar va monotsitlar nisbati indeksi** (ISNM = miyelotsitlar + metamitselotsitlar + neytrofillar + segmentlangan neytrofillar / monositlar),
# **limfotsitlar va monositlar** (LMLM = limfotsitlar / monositlar),
# **limfotsitlar va eozinofillar** (ISLE = eozinofillar borligida limfotsitlar/eozinofillar va ISLE = eozinofillar yoʻqligida limfotsitlar),
# **eozinofillar va limfotsitlar nisbati indeks**i (ISEL = eozinofiller / limfotsitlar), bu eozinofillarning mavjudligi yoki yoʻqligiga bogʻliq emas;
# **leykotsitlar va ESR nisbati indeks**i (ILSOE \u003d (leykotsitlar × ESR) / 100),
# **agranulotsitlar va ESR** (ISLMSE = (limfotsitlar + monositlar) / ESR),
# **neytrofil-limfotsitlar nisbati** (NLK = (miyelotsitlar + metamiyelotsitlar + neytrofillar + segmentlangan neytrofillar) / limfotsitlar),
# **leykotsitlar siljishi indeksi** (IL = (eozinofiller + bazofillar + miyelotsitlar + metamiyelotsitlar + stab + segmentlangan) / (monotsitlar + limfotsitlar)),
# **limfotsitik-granulositlar indeksi** (LGI = limfotsitlar × 10 / (eozinofiller + bazofillar + miyelotsitlar + metamiyelotsitlar + stab + segmentlangan)),
# **intoksikatsiya koʻrsatkichi** (PI = (LII × leykotsitlar, G / l × ESR, mm / h) / 1000).

## Manbalar

## Havolalar

* Jarrohlik bemorida natijani bashorat qilishda leykotsitlar indekslari