Minestrone

**Minestrone**— sabzavot va loviya, baʼzan esa makaron yoki guruch bilan tayyorlanadigan italyan shoʻrvasi. Odatda bu shoʻrva piyoz, koʻkatlar, sabzi, bargli sabzavotlar, Parmesan pishloq va pomidorlarni o‘z ichiga oladi. Minestrone anʼanaviy ravishda goʻshtsiz tayyorlanadi, ammo uning aniq retsepti yoʻq va uni turli xil mahsulot bilan tayyorlash mumkin.

## Etimologiyasi
Italyancha „minestrone“ soʻzi „minestrare“ soʻzidan kelib chiqqan va „xizmat koʻrsatish“ degan maʼnolarga mos keladi. „Minestrare“ soʻzi „davolash“ deb ham tarjima qilinadi.

Oʻzining noyob kelib chiqishi va aniq retsept mavjud boʻlmaganligi sababli, minestrone Italiyada pishirish vaqtlariga va tarkibiy qismlariga qarab har minestrone juda farq qiladi. Minestron juda qaynatilgan sabzavotlar bilan qalin va zich tarkibdan katta miqdorda choʻziq xolatda va yengil pishirilgan sabzavotlarga ega boʻlgan koʻproq mayda supani tashkil etadi. Bundan tashqari minestronga goʻsht ham qoʻshish mumkin.

Zamonaviy italyan tilida inglizcha shoʻrva soʻziga mos keladigan uchta soʻz bor: zuppa, pomidor shoʻrva yoki baliq shoʻrva maʼnosida qoʻllanadi; minestra – bu sabzavotli shoʻrva kabi, muhimroq shoʻrva maʼnosida, shuningdek, „quruq“ shoʻrvalar, yaʼni makaron mahsulotlari uchun ishlatiladi; va minestrone, bu juda muhim katta shoʻrva yoki pishiriq degan maʼnoni anglatadi, garchi bu maʼno endi ushbu taom bilan bogʻliq boʻlsa ham.

## Tarixi
Minestrone shoʻrvasining dastlabki kelib chiqishi Rimning lotin qabilalarining Rim qirolligiga (keyinchalik Rim Respublikasi va imperiyasiga) aylanishidan oldin sodir boʻlgan. Mahalliy aholi asosan vegetarian boʻlgan va asosan sabzavotlardan iborat holda bu shoʻrvani tayyorlagan. Mahalliy aholi shoʻrvani tayyorlashda asosan piyoz, yasmiq, karam, sarimsoq, loviya, qoʻziqorin, sabzi va sholgʻom kabi mahsulotlardan foydalangan.

Dastavval ovqatning asosiy masalligʻi shoʻr suvda pishirilgan oddiy un boʻtqasi boʻlgan, ammo bu un boʻtqasi toʻyimli boʻlgan va *pulte* deb nomlangan. Bunda tashqari unga har qanday sabzavotlar qoʻshilgan.

Miloddan avvalgi II asrga qadar Rim Italiyani toʻliq bosib olib, savdo va yoʻl tarmoqlarini monopoliyaga aylantirgach, poytaxtda mahsulotlarning katta xilma-xilligi juda koʻpaydi va aholinig parhez taomlarini oʻzgartira boshladi. Bundan tashqari, goʻshtning tez-tez kiritilishi bilan shoʻrvalarga katta taʼsir oʻtkazdi.

Non yunonlar tomonidan Rim ratsioniga kiritilganligi sababli, shoʻrvalar uchun ham un chiqarish boshlanga va *pulte* asosan kambagʻallar uchun taom boʻlgan.

Qadimgi Rimliklar oddiy yoki „tejamli“ parhezni sogʻliq uchun foydalarini tan olgandilar (lotincha *fruges* don, sabzavot va dukkakli ekinlarning umumiy nomi) va qalin sabzavotli shoʻrvalar va sabzavotlar asosiy parhez uchun mahsulot boʻlib qolgan.

Markus Apiciusning „De Re Coquinaria“ qadimiy pazandalik kitobida yozilicha eramizning 30-yillarida paydo boʻlgan boʻlib, farro, noʻxat va fava loviyalaridan tayyorlangan, piyoz, sarimsoq, choʻchqa yogʻi va koʻkatlar solingan rim shoʻrvasi edi.

Italiyada ovqatlanish odatlari va ingredientlari oʻzgarganligi sababli, minestrone ham oʻzgargan. Apicius *pultes* va *pultikulalarni* pishirilgan miya va sharob kabi chiroyli bezaklar bilan yangilaydi.

Qishloq xoʻjaliklari kelib chiqishini yoʻqotmaslik anʼanasi bugungi kunda ham davom etmoqda va minestrone endi Italiyada „cucina povera“ („kambagʻallar oshxonasi“) va „cucina nobile“ („zodagonlar oshxonasi“) uslublariga tegishli deyiladi, aksincha qishloq ildizlariga ega boʻlgan taomlar degan maʼnoni anglatadi.

## Mintaqaviy oʻzgarishlari
*Minestrone alla genovese* – Minestronening Liguriyaga xos boʻlgan variant boʻlib, u taom oʻtlardan, asosan pestodan koʻproq foydalanishni oʻz ichiga oladi. 

*Minestra* – bu Maltadan olingan variant boʻlib, uning tarkibida *kunserva* (qalin tomat pastasi), kartoshka, kolrabi, gulkaram va baʼzan spagetti mavjud.

*Imbakbaka* yoki *Mbakbaka* – Minestronening Liviyada makaron, noʻxat, Bzar ziravorlari va goʻshtdan tayyorlangan turi. Bu varianti Italiya mustamlakasi natijasida paydo boʻlgan.

## Yana qarang
* *[[Loviyali pasta]]*
* *[[Ribollita]]*

## Manbalar