open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.htaccess

**.htaccess** (*[[Hipermatn|hypertext]]* access) — Apache veb-serverining qoʻshimcha konfiguratsiyasi va shunga oʻxshash serverlar fayli. Asosiy konfiguratsiya faylini oʻzgartirmasdan, boshqariladigan kataloglarga kirish, fayl turlarini qayta belgilash va hokazo kabi alohida kataloglarda (papkalarda) veb-serverni ishlatish uchun koʻplab qoʻshimcha parametrlar va ruxsatlarni oʻrnatish imkonini beradi.

Fayl .htaccess har qanday katalogga joylashtirilishi mumkin. Ushbu faylning direktivalari joriy katalogdagi barcha fayllar va uning barcha pastki kataloglarida (agar ushbu koʻrsatmalar quyidagi fayllarning direktivalari tomonidan bekor qilinmasa) amal qiladi. Bu fayllar uchun .htaccess ishlatilishi mumkin, asosiy konfiguratsiya faylining tegishli sozlamalari talab qilinadi (allowoverride direktivasining qiymati All oʻrnatilgan boʻlishi kerak). Odatda, virtual hosting provayderlari fayllardan foydalanishga ruxsat beradi
## Yana qarang
* .htpasswd
## Havolalar
* Документация Apache по файлам .htaccess 
* Сайт про .htaccess на русском языке
* Генератор .htaccess
* Модуль Apache mod_rewrite
Asteroidlar roʻyxati

Ushbu maqolada sonli tartibda tartiblangan asteroidlar roʻyxati keltirilgan. Katalog yuzlab sahifalardan iborat boʻlib, ularning har biri 1 000 ta asteroidlarni oʻz ichiga oladi.

## Roʻyxat
### 1–100,000

### 100,001–200,000

### 200,001–300,000

### 300,001–400,000

### 400,001–500,000

### 500,001–600,000

## Havolalar
* Quyosh sistemasidagi jismlar nima?, Jet Propulsion laboratoriyasi Kichik jismlar maʼlumotlar bazasi
* SBN Kichik jismlar maʼlumotlar arxivi
Fathulla Masʼudov

**Fathulla Masudov** (1963-2020.08.30) — 1963 yil Toshkent shahrida tug'ilgan. 1980-yilda Toshkent teatr va rassomchilik san’ati oligohiga o'qishga kirib uni 1984-yilda tamomlagan. U 2015 yildan buyon O‘zbek Milliy akademik drama teatri direktori lavozimida ishlab kelayotgandi. 1999 yili «Shuhrat» medaliga loyiq deb topilgan, 2003 yili «O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan artist» unvoni bilan mukofotlangan. 2014 yilda «Mehnat shuhrati» ordeni bilan taqdirlangan. 2020 yilning 30 avgust kuni O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist Fathulla Mas'udov koronavirusning qurboni bo'ldi.

## Manbalar

## Havolalar
* http://www.milliyteatr.uz/128-masudov-fathulla-husanovich.html 
* https://www.savol-javob.com/fathulla-masudov-haqida-oilasi-instagram-rasmlari/
* https://kun.uz/uz/news/2020/08/30/fathulla-masudov-vafot-etdi-u-koronavirusning-navbatdagi-qurboniga-aylandi
Black Sabbath

**Black Sabbath** — Ingliz rock guruh. Black Sabbath 1968-yil, kuni Birmingem, Angliyada tashkil topgan. Ta'sischilari vokalist Ozzy Osbourne, gitara chaluvchi Toni Iommi, basist Geezer Butler va barabanchi Bill Ward.

## Diskografiya
* *[[Black Sabbath (album)|Black Sabbath]]* (1970)
* *[[Paranoid (album)|Paranoid]]* (1970)
* *[[Master of Reality]]* (1971)
* *[[Vol. 4 (Black Sabbath album)|Vol. 4]]* (1972)
* *[[Sabbath Bloody Sabbath]]* (1973)
* *[[Sabotage (Black Sabbath album)|Sabotage]]* (1975)
* *[[Technical Ecstasy]]* (1976)
* *[[Never Say Die!]]* (1978)
* *[[Heaven and Hell (Black Sabbath album)|Heaven and Hell]]* (1980)
* *[[Mob Rules (album)|Mob Rules]]* (1981)
* *[[Born Again (Black Sabbath album)|Born Again]]* (1983)
* *[[Seventh Star]]* (1986)
* *[[The Eternal Idol]]* (1987)
* *[[Headless Cross (album)|Headless Cross]]* (1989)
* *[[Tyr (album)|Tyr]]* (1990)
* *[[Dehumanizer]]* (1992)
* *[[Cross Purposes]]* (1994)
* *[[Forbidden (Black Sabbath album)|Forbidden]]* (1995)
* *[[13 (Black Sabbath album)|13]]* (2013)

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Black Sabbath biography by James Christopher Monger, discography and album reviews, credits & releases AllMusic
* Black Sabbath discography, album releases & credits Discogs
Kiss

**Kiss** — AQShda tuzilgan rok-guruh. Guruh 1973-yil New York shahrida tashkil topgan. Guruh glem-rok va xard-rok janrida ijod qiladi. Taʼsischilari Paul Stanley, Gene Simmons, Peter Criss va Ace Frehleydir.

## Diskografiya
**[[Kiss (Kiss album)|Kiss]]* (1974)
**[[Hotter than Hell (album)|Hotter than Hell]]* (1974)
**[[Dressed to Kill (album)|Dressed to Kill]]* (1975)
**[[Destroyer (Kiss album)|Destroyer]]* (1976)
**[[Rock and Roll Over]]* (1976)
**[[Love Gun]]* (1977)
**[[Paul Stanley (album)|Paul Stanley]]* (1978)
**[[Gene Simmons (album)|Gene Simmons]]* (1978)
**[[Ace Frehley (album)|Ace Frehley]]* (1978)
**[[Peter Criss (album)|Peter Criss]]* (1978)
**[[Dynasty (Kiss album)|Dynasty]]* (1979)
**[[Unmasked (Kiss album)|Unmasked]]* (1980)
**[[Music from "The Elder"]]* (1981)
**[[Creatures of the Night]]* (1982)
**[[Lick It Up]]* (1983)
**[[Animalize]]* (1984)
**[[Asylum (Kiss album)|Asylum]]* (1985)
**[[Crazy Nights]]* (1987)
**[[Hot in the Shade]]* (1989)
**[[Revenge (Kiss album)|Revenge]]* (1992)
**[[Carnival of Souls: The Final Sessions]]* (1997)
**[[Psycho Circus]]* (1998)
**[[Sonic Boom (Kiss album)|Sonic Boom]]* (2009)
**[[Monster (Kiss album)|Monster]]* (2012)

## Niqoblar dizayni

Fayl:KISS starchild face.svg|**The Starchild** – Paul Stanley
Fayl:KISS devil face.svg| **The Demon** – Gene Simmons
Fayl:KISS space ace face.svg| **The Spaceman** –  Ace Frehley va Tommy Thayer
Fayl:KISS cat face.svg|**The Catman** –  Peter Criss va Eric Singer
Fayl:KISS fox face.svg|**The Fox** –  Eric Carr
Fayl:KISS ankh warrior face.svg|**The Ankh Warrior** –  Vinnie Vincent


## Manbalar

## Havolalar
*
Megadeth

**Megadeth** — amerikalik metal guruh. Megadeth 1983-yil, Los Anjeles, Kaliforniyada tashkil topgan. Taʼsischilari gitara chaluvchi Dave Mustaine va basist David Ellefson.

## Diskografiyasi
* *[[Killing Is My Business... and Business Is Good!]]* (1985)
* *[[Peace Sells... but Who's Buying?]]* (1986)
* *[[So Far, So Good... So What!]]* (1988)
* *[[Rust in Peace]]* (1990)
* *[[Countdown to Extinction]]* (1992)
* *[[Youthanasia]]* (1994)
* *[[Cryptic Writings]]* (1997)
* *[[Risk (Megadeth albomi)|Risk]]* (1999)
* *[[The World Needs a Hero]]* (2001)
* *[[The System Has Failed]]* (2004)
* *[[United Abominations]]* (2007)
* *[[Endgame (Megadeth albomi)|Endgame]]* (2009)
* *[[Thirteen (Megadeth albomi)|Thirteen]]* (2011)
* *[[Super Collider (albom)|Super Collider]]* (2013)
* *[[Dystopia (Megadeth albomi)|Dystopia]]* (2016)
* *[[The Sick, the Dying... and the Dead!]]* (2022)
* *Megadeth* (2026)

## Manbalar

## Havolalar
*
Soʻnggi legion

***"Soʻnggi legion"*** (***The Last Legion***) – 2007-yilda rejissor Doug Lefler va produser Dino DrLaurentiis tomonidan ishlangan tarixiy drama filmi. Filmda bosh rollarni Colin Firth, Ben Kingsley, Aishwarya Rai, Thomas Brodie-Sangster, Peter Mullan, Kevin McKidd, John Hannah, James Cosmo va Iain Glen ijro etgan. Film Valerio Massimo Manfredining 2002-yilda yozilgan shu nomli asari asosida suratga olingan. Film premyerasi 2007-yil 6-aprelda Abu-Dabi shahrida boʻlib oʻtgan.

Filmda 5-asr Yevropa tarixidagi voqealardan, xususan Gʻarbiy Rim imperiyasining qulashidan ilhomlanilgan. Bu Artur afsonasiga asos yaratish uchun Buyuk Britaniya tarixidagi boshqa dalillar, afsonalar va Qirol Artur afsonasidagi xayoliy elementlar bilan birlashtirilgan.

## Rollarda
* Colin Firth – Aurelius rolida
* Thomas Brodie-Sangster – Romulus Augustulus/Pendragon rolida
* Ben Kingsley – Ambrosinus Merlin rolida
* Aishwarya Rai – Mira rolida
* Peter Mullan – Odoacer rolida
* Kevin McKidd – Wulfila rolida
* John Hannah – Nestor rolida
* Owen Teale – Vatrenus rolida
* Rupert Friend – Demetrius rolida
* Nonso Anozie – Batiatus rolida
* Harry Van Gorkum – Vortgyn rolida
* Robert Pugh – Kustennin rolida
* James Cosmo – Hrothgar rolida
* Alexander Siddig Theodorus Andronikos rolida
* Murray McArthur – Tertius rolida
* Iain Glen – Orestes rolida
* Rory Finn – Young Arthur rolida
* Alexandra Thomas-Davies – Ygraine rolida
* Ferdinand Kingsley – Yosh Ambrosinus rolida

## Manbalar

## Havolalar
Muqaddas zamin

***"Muqaddas zamin"*** *** (Kingdom of Heaven***) – 2005-yilda rejissor Ridley Scott tomonidan suratga olingan epik tarixiy drama. Filmda bosh rollarni Orlando Bloom, Eva Green, Gʻasson Masʼud, Jeremy Irons, David Thewlis, Brendan Gleeson, Iain Glen, Marton Csokas, Liam Neeson, Edward Norton, Nikolaj Coster-Waldau va Alexander Siddig ijro etishgan. Filmda 12-asrdagi salib yurishlari va Quddusning shoh Salohuddin al-Ayyubiy (*Saladin*) tomonidan fath etilishi hikoya qilinadi.

Film bosh qahramoni fransuz qishloqlaridan boʻlgan temirchi Balian (Orlando Bloom) Quddus Podshohligini musulmon sulton Salohiddin Ayyubiy (Gʻasson Masʼud)dan himoya qilishda qirol Baldwin IV (Edward Norton)ga yordam beradi.

Suratga olish ishlari Marokashning Ouarzazate vodiysi, Ispaniyada Loarre qal’asida, Segovia, Avila va Sevilyada boʻlib oʻtgan.

## Rollarda
* Orlando Bloom – Balian Ibelin rolida
* Gʻasson Masʼud – Salohuddin al-Ayyubiy rolida
* Eva Green – Sibylla rolida
* Jeremy Irons – Raymond III of Tripoli („Tiberias“) rolida
* David Thewlis – The Hospitaller rolida
* Brendan Gleeson – Raynald of Châtillon („Reynald“) rolida
* Marton Csokas– Lusignanning oʻgʻli rolida
* Edward Norton – qirol Baldwin IV rolida
* Michael Sheen – Priest rolida
* Liam Neeson – Barisan Ibelin rolida
* Velibor Topić – Amalric rolida
* Alexander Siddig – Imad ad-Din al-Isfahani rolida
* Khaled El Nabawy – Mulla rolida
* Jon Finch – Patriarch Heraclius of Jerusalem rolida
* Ulrich Thomsen – Gerard de Ridefort rolida
* Nikolaj Coster-Waldau – Village Sheriff rolida
* Martin Hancock – Gravedigger rolida
* Nathalie Cox – Balianʼs Wife rolida
* Eriq Ebouaney – Firuz rolida
* Jouko Ahola – Odo rolida
* Giannina Facio – Salohiddinning singlisi rolida
* Philip Glenister – Squire rolida
* Bronson Webb – Apprentice rolida
* Steven Robertson – Angelic Priest rolida
* Iain Glen – Angliya qiroliRichard I rolida
* Angus Wright – Richardning ritrasi rolida

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
*
Ridley Scott

**Sir Ridley Scott** (1937-yil 30-noyabrda tugʻilgan) — ingliz kinorejissori va produseri. Toʻrt karra Oscar, besh karra BAFTA va Oltin globus mukfotlari nomzodi. BAFTA va Saturn mukofotlari sovrindori. Britaniya Imperiyasi Ordeni sohibi.

Scott 55 yillik faoliyati davomida „*[[Alien (film)|Alien]]<nowiki/>“* (1979), „*[[Blade Runner]]<nowiki/>“* (1982), „*[[Thelma & Louise]]<nowiki/>“* (1991), "*[[Gladiator (film)|Gladiator]]* " (2000), „ *[[Black Hawk Down]]<nowiki/>“* (2001), „Muqaddas zamin“ (2005) va *"[[Marslik (film)|Marslik]]"* (2015) kabi koʻplab filmlarni suratga olgan.

2003-yilda u Britaniya kinoindustriyasidagi xizmatlari uchun unga ritsarlik unvoni berildi. 2004-yilda oʻtkazilgan BBC soʻrovnomasiga koʻra Britaniya madaniyatidagi eng nufuzli odamlar roʻyxatida 10-oʻrinni egalladi.

U 2015-yilda Londondagi Qirollik sanʼat kollejining faxriy doktori unvoniga, 2018-yilda umrbod BAFTA stipendiyasiga sazovor boʻldi.
## Filmografiya

## Ridley Scottning filmlari olgan mukofot va nominatsiyalar

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Ridley Scott Associates (RSA)
* They Shoot Pictures, Donʼt They?
*  
* 
*
Gladiator (film)

***Gladiator*** — 2000-yilda katta ekranlarga chiqqan, rejissor Ridley Scott tomonidan suratga olingan epik janridagi Amerika tarixiy dramasidir. Film DreamWorks Pictures va Universal Pictures tomonidan birga ishlab chiqarilgan va tarqatilgan. Bosh rollarni Russell Crowe, Joaquin Phoenix, Connie Nielsen, Oliver Reed, Djimon Hounsou va Richard Harris ijro etishgan.

Rim imperiyasi generali Maximus Decimus Meridius (Russel Crowe) imperator hurmati va askarlar mehrini qozongan qoʻmondon.

Imperator Marcus Aureliusning oʻgʻli Commodus otasini oʻldirib Rim taxtni egallab oladi va Maximusni oʻldirishni buyuradi. Maxsimus tirik qolgach uning oilasini oʻldirtiradi. Maximus esa qullikka tushib qolgach gladiatorga aylanadi.  Maximus qullikda oilasi va imperatori qotillaridan qasos olish uchun harakat qiladi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Ike Barinholtz

**Isaac** "**Ike**" **Barinholtz** (; 18-fevral, 1977) amerikalik aktyor va stendap qiziqchi boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Amir Temurning Gruziyaga bosqini

**Amir Temurning Gruziyaga bosqini** – Amir Temur boshchiligidagi Temuriylar imperiyasining Gruziya qirolligi hududiga 1386-1403-yillarda olib borilgan qator bosqini.

Kavkazdagi nasroniylar qirolligi boʻlgan Gruziya 1386-1403-yillarda  Amir Temur qoʻshinlari tomonidan bir nechta halokatli bosqinlarga uchradi, Temuriylar imperiyasi hududi Hindistondan Onadoʻligacha yetdi. Ushbu toʻqnashuvlar Amir Temur va Oltin Oʻrdaning soʻnggi xoni va Temurning islom dunyosini boshqarish uchun asosiy raqiblaridan biri boʻlgan Toʻxtamish oʻrtasidagi urushlar bilan chambarchas bogʻliq edi. Temur oʻzining bosqinlarini mintaqadagi musulmon boʻlmaganlarga qarshi jihod deb eʼlon qildi. Garchi u Gruziyaga bostirib kirsa-da, u hech qachon mamlakatni musulmon qila olmadi va hatto Gruziyani nasroniy davlati sifatida tan oldi.

Sakkiz bosqining birinchisida Amir Temur Gruziya poytaxti Tbilisini qamal qildi va 1386-yilda qirol Bagrat V ni qoʻlga oldi. Gruziya qarshiligi Temuriylar qoʻshinlari tomonidan yangi hujum uyushtirilishiga sabab boʻldi. Bagratning oʻgʻli va vorisi George VII qattiq qarshilik koʻrsatdi va hukmronligining koʻp qismini (1395-1405) temuriylar bosqiniga qarshi kurashishga sarfladi. Amir Temur bosqinlarning aksariyatini Gruziya monarxini boʻysundirish uchun shaxsan oʻzi boshqargan. Garchi u Gruziya ustidan qatʼiy nazorat o'rnatolmagan boʻlsa-da, mamlakat hech qachon tiklana olmaydigan zarbani oldi. George VII Amir Temurning tinchlik shartlari va oʻlpon toʻlashga rozi boʻlgan vaqtga kelib, Gruziyaning koʻplab shahar, qishloqlari vayron boʻlgan edi. 
## Tarix
Amir Temurning Kavkazda birinchi koʻrinishi 1385-yilda To'xtamishning Shimoliy Eronga Kavkaz yerlari orqali kirib borgan talon-tarojiga javob boʻldi. Bu ikki Islom monarxlari oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri dushmanlikning boshlanishini koʻrsatdi. Temur bunga javoban oʻzining paydo boʻlgan imperiyasining gʻarbiy chegarasi va Toʻxtamish xonligi oʻrtasida joylashgan kichik chegara mamlakatlariga keng koʻlamli hujumlar boshladi. Ozarbayjon va Karsni bosib olgach, Temur Gruziyaga yurish qildi. Uning hokimiyatining rasmiy tarixiy manbasi Zafarnoma, Gruziyadagi ushbu hujumni jihod sifatida ifodalaydi. Temur Karsdan yoʻl oldi va keyinchalik 1386-yilda Gruziya qirolligi tarkibidagi janubiy knyazlik Samtsxega hujum qildi. U yerdan u Gruziya shohi Bagrat V boshchiligida mustahkamlagan Tbilisiga qarshi yurish qildi. Shahar 1386-yil 21-noyabrda qulab tushdi va qirol Bagrat V asirga olindi va oʻlim qoʻrquvidan Islomni qabul qildi. *Gruziya xronikasi* va Metsoflik Tomas shohning murtadligini eslatib oʻtadilar, ammo buni Temurning ishonchini qozonishga imkon beradigan aqlli hiyla sifatida ko'rsatadilar. Bagratga Gruziyada oʻzini tiklash uchun 12,000 ga yaqin qoʻshin berildi, Bagrat yoʻqligida saroyni oʻgʻli George VII boshqargan. Eski qirol George bilan yashirin aloqa qildi va otasini ozod qildi.

## Manbalar
Ozarbayjon — Gruziya munosabatlari

**Ozarbayjon — Gruziya munosabatlari** — Ozarbayjon va Gruziya oʻrtasidagi tashqi aloqalarga ishora qiladi. Ozarbayjonning Tbilisida, Gruziyaning Bokuda elchixonasi bor. Ikkala mamlakat ham Sovet Ittifoqining sobiq respublikalari boʻlgan va Yevropa Kengashi, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti va Qora Dengiz Iqtisodiy Hamkorlik Tashkilotining toʻliq aʼzolari. Ikkala mamlakat ham GUAM tashkilotining asoschilaridandir.

Gruziyaning sobiq prezidenti Mixail Saakashvili oʻzaro munosabatlarni „kimki Ozarbayjonga yoki Gruziyaga qarshi boʻlsa, u ikkala davlatimizning dushmani“ deb taʼriflagan.
## Qiyosiy tavsif

## Tarix
Gruziya va Ozarbayjon 1918-yilda mustaqil davlatchiliklari birinchi barpo etilganidan beri samimiy munosabatlarni davom ettirmoqdalar. 1919-yil 16-iyunda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi va Gruziya Demokratik Respublikasi o'z chegaralarida hujum boshlash bilan tahdid qilayotgan general Anton Denikinning koʻngilli armiyasining oq qoʻshinlariga qarshi birinchi mudofaa shartnomasini imzolaganlar. Zaqatala okrugi boʻyicha hududiy mojaro va Gruziyaning Ozarbayjonning qisqa muddatli Janubiy Gʻarbiy Kavkaz Respublikasini qoʻllab-quvvatlashidan xavotirlanishiga qaramay, Rossiya fuqarolik urushi boshlangan yillarda ikki mamlakat tinch munosabatlarni saqlab qolishdi. 1920-yil aprel oyida Ozarbayjon bolshevik kuchlari tomonidan ishgʻol qilinganda, Ozarbayjon siyosiy elitasining bir nechta aʼzolari Gruziyaga koʻchib oʻtdilar va ular 1921-yil boshida kuchayib borayotgan Sovetlar qoʻliga oʻtdilar. Ikkala davlat ham 1922-yilda SSSRning ittifoq respublikalariga aylandi va yaxshi munosabatlarni davom ettirdilar.

1991-yilda Ozarbayjon ham, Gruziya ham oʻz mustaqilligini tikladilar va ular oʻrtasida 1992-yil 18-noyabrda diplomatik aloqalar oʻrnatildi. Mintaqaviy manfaatlarni muvozanatlash maqsadida 1997-yil 10-oktabrda Ozarbayjon va Gruziya GUAM Demokratiya va Iqtisodiy Rivojlanish Tashkilotining asoschilaridan biriga aylandilar. Mamlakatlar mintaqaviy energetikani rivojlantirish, transport va iqtisodiy sheriklik loyihalari, masalan, Boku-Tbilisi-Jayhon quvur liniyasi, Kars-Tbilisi-Boku temir yoʻli, TRACECA, BDEC kabi sohalarda keng hamkorlik qilmoqdalar. Gruziya va Ozarbayjonning mintaqaviy harbiy va xavfsizlik ittifoqi NATOning „Tinchlik uchun sheriklik“ dasturi va Turkiya bilan Boku-Tbilisi-Jayhon quvurining umumiy himoyasi asosida rivojlanib bormoqda.

## Savdo
Gruziyaning Ozarbayjonga eksporti tarkibiga sement, lokomotivlar va boshqa temir yoʻl transport vositalari, mineral va kimyoviy oʻgʻitlar, mineral suvlar, kuchli ichimliklar, shisha va shisha buyumlar va farmatsevtika kiradi. Ozarbayjonning Gruziyaga eksporti tarkibiga neft va neft mahsulotlari, tabiiy gaz, plastik buyumlar, oziq-ovqat chiqindilari, mebel va qurilish inshootlari kiradi.
## Diplomatiya

;Ozarbayjon Respublikasi
*Tbilisi (Elchixona)
*Batumi (Bosh konsullik)

;Gruziya Respublikasi
*Boku (Elchixona)
*Ganja (Bosh konsullik)

## Manbalar
Partsxisi jangi

**Partsxisi jangi**  () – Gruziya qirolligi va Saljuqiylar imperiyasi qoʻshinlari oʻrtasidagi tahminan milodiy 1075-yilning sentabr oyida boʻlib oʻtgan jang. Bir necha soat davom etgan shiddatli janglardan soʻng, saljuqiy turklarning son boʻyicha ustun boʻlishiga qaramay gruzinlar turklar ustidan irodali gʻalabaga erishganlar. Ushbu urush haqida tarixdan bizga qadar yetarli maʼlumotlar yetib kelmagan. Ammo bir qancha tarixchi olimlarning asarlarida kichik-kichik urush tavfsilotlari uchraydi. 
## Taʼrif
Oʻrta Osiyodan janubga harakatlanib, Old Osiyo mamlakatlarini istilo qilgandan soʻng, saljuqiy turklar Onadoʻli hududiga kirib borishdi. Onadoʻli zabt etilgach, Saljuqiylar yon atrofdagi qoʻshni oʻlkalarga yurish qilishni boshladilar. Saljuqiylar imperiyasining sultoni Malikshoh Gruziya qirolligining janubiy yerlarini istilo qilishga kirishdi. Janubiy Gruziya istilo qilingandan soʻng, Malikshoh imperator Samshvilde va Arran knyazliklarini arab manbalarida Savtxang deb nomlangan "Ganja Sarangiga" topshirdi. Ganja saranggiga 48,000 otliq askar berildi. Unga alohida vazifa yuklatdi va bu vazifa Gruziyani toʻliq Saljuqiylar imperiyasi hukmronligi ostiga olish uchun yana bir hujum uyushtirishni amalga oshirish edi. Arran hukmdori qoʻlidagi qoʻshin bilan hamda Dmanisi, Dvin va Ganjaning musulmon boʻlgan va saljuqiylarga sodiq hukmdorlari yordamida Gruziyaga yurish qilishni boshladi.. Jangning qaysi sanada sodir boʻlganligi zamonaviy gruzin olimlari oʻrtasida bahsli mavzudir. Jang asosan 1074-yilda (Lortkipanidze, Berdzenishvili, Papaskiri) oʻtkazilgan degan fikrga toʻxtalgan boʻlsa, professor Ivane Javaxishvili boshqa vaqtni, 1073-1074-yillarda boʻlib oʻtganligini aytadi. XIX asrda yashab oʻtgan gruzin tarixchisi Tedo Jordaniya bu jangni 1077-yilda boʻlganligi haqidagi fikrni olgʻa suradi. Soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, jang avgust oyida yoki milodiy 1075-yil sentabr oyida sodir boʻlgan. Giorgi II, Kaxeti Agsartan I ning harbiy koʻmagi bilan, Partsxisi qalʼasi yonida bosqinchilar bilan toʻqnash keladi. Jang tafsilotlari deyarli oʻrganilmagan boʻlsa ham, maʼlumki, eng kuchli gruzin zodagonlaridan biri Kldekaridan Ivane Baguashi Saljuqiylarga ittifoqchilik qilib, ularga oʻgʻli Liparitni sadoqat garovi sifatida siyosiy mahbus sifatida topshirgan. Jang kun bo'yi davom etdi va nihoyat Giorgi II ning gʻalabasi bilan yakunlandi. Partsxisida olib borilgan muhim jang gʻalabasidan keyin paydo boʻlgan gʻayrat Gruziyaliklarga Saljuqiylar imperiyasidan (Kars, Samshvilde) hamda Vizantiya imperiyasidan (Anakopiya, Klarjeti, Shavsheti, Ardaxan, Javaxeti) yoʻqolgan barcha hududlarni qaytarib olishga imkon berdi.

## Manbalar
Gʻasson Masʼud

**Gʻasson Masʼud** (; 1958-yil 20-sentabrda tugʻilgan) – Suriyalik aktyor va kinorejissor. Ridley Scottning *[[Muqaddas zamin]]* (''Kindgom of Heaven'' 2005) filmidagi musulmon hukmdor Salohuddin al-Ayyubiy va "Umar ibn Xattob" serialidagi Abu Bakr Siddiq roli bilan tanilgan. Shuningdek Qashqirlar makoni: Iroq (2006), Karib dengizi qaroqchilari: Dunyolar chegarasida (2007),  (2014), Baron (2016) va boshqa filmlarda rollar ijro etgan.

## Filmografiya

## Manbalar

## Havolalar
Tamar Chugoshvili

**Tamar Chugoshvili** (; 11-avgust 1984-yilda tugʻilgan) — gruziyalik siyosatchi, 2016-yil noyabridan esa Gruziya parlamentining birinchi vitse-spikeri. U „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi hamda siyosiy kengashi aʼzosi hisoblanadi.

## Taʼlimi
2006-yilda Chugoshvili Ivane Javakhishvili nomidagi Tbilisi davlat universitetida huquqshunoslik boʻyicha magistr darajasini oldi. 2014-2015-yillarda u Harvard universitetining Kennedy nomidagi maktabda tahsil olgan.

Shuningdek, u bir qator stipendiyalar va maxsus kurslarda qatnashgan, bularga quyidagilarni kiritish mumkin: Ayollarning siyosatdagi ishtiroki, „Harvard maydonidan Oval ofisgacha“ (2014-yil oktyabr — 2015-yil may) va hokazo.
## Ish faoliyati

2010-yildan 2012-yilgacha Chugoshvili Gruziya yosh huquqshunoslar assotsiatsiyasining raisi vazifasini bajargan. Xuddi shu yilda, u 32 ta nodavlat notijorat tashkilotlaridan tashkil topgan Mustaqil va shaffof sud hokimiyati koalitsiyasining raisi hamda dan oshiq nodavlat tashkilotlardan tashkil topgan Fuqarolik jamiyati milliy platformasi boshqaruv kengashining aʼzosi edi.

2013-2014-yillarda Chugoshvili Gruziya Bosh vazirining inson huquqlari va gender tengligi masalalari boʻyicha yordamchisi vazifasini oʻtadi. Xuddi shu yilida u Yevropa Ittifoqining Gruziyadagi huquqiy va konstitutsiyaviy islohotlar va inson huquqlari boʻyicha maxsus vakili Thomas Hammarberg uchun koordinator sifatida xizmat qildi.

Chugoshvili Gruziya inson huquqlari siyosati, inson huquqlari strategiyasi va harakatlar rejasiga doir ilk hujjat muallifi ham hisoblanadi.
2016-yildan buyon Chugoshvili „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi. U 2016-yil noyabr oyida Gruziya parlamentining aʼzosi va birinchi vitse-spikeri etib saylandi hamda shu vaqtdan buyon parlamentning gender tenglik kengashi raisi, parlamentdagi Amerika Qoʻshma Shatlari va Isroilning parlamentdagi fraksiyalari raisi, gʻaznachilar kengashining raisi, Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasidagi doimiy parlament delegatsiyasi rahbari, EKPA Sotsialistlar, Demokratlar va Yashillar guruhi raisining oʻrinbosari va Ayollar global siyosiy
liderlar forumining elchisi boʻlib ham faoliyat yuritgan.

## Eʼtirof etilishi
Transparency International Georgia — Chugoshvili Gruziyada gender tengligini yaxshilash yoʻllariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun 2018-yilda Transparency International Georgia tomonidan eʼtirof etildi.

USAID — Chugoshvili 2019-yil mart oyida „Amerika Qoʻshma Shtatlari xalqaro taraqqiyot agentligi“ (; USAID) tomonidan Gruziyada gender tengligini yaxshilash tashabbuslariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun faxriy yorliqqa sazovor boʻldi.

## Manbalar
Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi

**Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi** yoki **Kavkaz Rivierasi** — Qora dengizning sharqiy qirgʻogʻi boʻylab Kavkaz togʻlari ostida joylashgan. Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi Rossiyaning Novorossiysk shahridan Gruziyaning Sarpi shahrigacha boradi. Hudud beshta mintaqaga boʻlingan, ulardan toʻrttasi (Adjara, Guriya, Samegrelo va Abxaziya) Gruziyada, bittasi (Krasnodar oʻlkasining Qora dengiz qirgʻogʻi) esa Rossiyada joylashgan. Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻining uzunligi 600 km (370 mil), shundan 350 km (220 mil) Rossiyaga, 250 km (160 mil) esa Gruziyaga toʻgʻri keladi. Qirgʻoq Fransiya Rivierasi, Italiya Rivierasi, New York shahri va Koreya yarimoroli bilan bir xil kenglikda joylashgan.
## Tarixi

Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi qadim zamonlardan beri mavjud boʻlgan. Mintaqa klassik antik davrda Kolxida deb nomlangan.

19-asr oxirida rus zodagonlari orasida mashhurligi oshganidan keyin Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi sayyohlar uchun turistik markazga aylandi. Sovet davrida, uning SSSR aholisi orasida turistik joy sifatida mashhurligi sababli Sovet Rivierasi deb ham nomlangan. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin esa Kavkaz Rivierasi (Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi) Abxaziyadagi urush va mintaqadagi umumiy iqtisodiy beqarorlik tufayli oʻz mashhurligini yoʻqotdi. Bugungi kunda esa Qora dengizning Sharqiy qirgʻogʻi asta-sekinlik bilan tiklanayotganiga guvoh boʻlishimiz mumkin. Batumini yangilanishi hamda 2014-yil Sochida boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiya oʻyinlari Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻining mashhurligi oshishiga katta yordam berdi.

## Iqlimi

Novorossiyskdan Tuapsegacha yanvarning oʻrtacha harorati 3 °C (37 °F), iyulniki esa 23 °C (73 °F). Tuapse janubida togʻlar dengiz sathidan 1 000 metrdan baland koʻtarilganligi sababli iqlim nam subtropik hisoblanadi. Togʻlar Qora dengiz namligining sharqqa siljishiga yoʻl qoʻymaydi, bu esa yanvarda oʻrtacha harorat 5 °C (41 °F), iyulda esa 28 °C (82 °F) boʻlgan mikroiqlimni yaratadi. Tuapsening shimolida oʻrtacha yogʻingarchilik yiliga 500 mm (20 dyuym) ni tashkil etadi. Oʻrtacha quyosh nuri 2200-2400 soatni tashkil etadi hamda yoz davomida oʻrtacha 12 kun yomgʻirli boʻladi.

## Galereya

Fayl:Group of workers harvesting tea Chakva Prokudin-Gorsky.jpg
Fayl:RIAN_archive_844285_Alpine_skiing_in_Krasnaya_Polyana.jpg
Fayl:POTI.JPG|Poti porti


## Manbalar

## Havolalar
* *Андреева, О.* Анализ рекреационного потенциала Черноморского побережья. — Владивосток: ВГУЭС. — 1999.
Xunan jangi

**Xunan jangi** 1222-yil sentyabr oyida Gruziya qiroli George IV boshchiligidagi Gruziya qirolligi va Subutay va Jebe boshchiligidagi moʻgʻul qoʻshinlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Jangda moʻgʻullar gʻalabaga erishganlar. Qoʻshimcha maʼlumot uchun Moʻgʻullarning Gruziyaga bosqiniga qarang.
## Jangdan oldin
Moʻgʻullar Arranda bahorgacha qolishadi deb oʻylab, gruzinlar Axlatlik Malik Ashraf va Ozarbayjonning otabagi Oʻzbekdan yordam soʻrab, qoʻshin yigʻishni boshladilar. Kavkazni zabt etish Subutoyning vakolatida emas edi, ammo moʻgʻul razvedkasi Gruziya va ularning vassallari tomonidan urush rejalarini toʻxtatdi va moʻgʻullar 1221-yil yanvar oyida sovuq va qorli dovonlardan kutilmaganda hujum qilishdi. Subotoy va Jebe Chingizxondan yordam olib, otabag Oʻzbekning sotqin qarindoshi Akush boshchiligida mahalliy turk va kurd kuchlarini jalb qildilar. Keyin Subutoy va Jebe Gruziya poytaxti Tibilisi tomon yurishni boshlashdi. Tbilisiga yaqin joyda moʻgʻullar gruzin qoʻshiniga hujum qilishdi. Gruzinlar Akushning turkmanlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldilar, ammo moʻgʻullarning orqa qoʻriqchisi tomonidan zarbaga uchradilar.

Bahorda, Janubi-sharqiy Gruziyani vayron qilganidan soʻng, moʻgʻullar Qorabogʻ tomon chekindi, Kirakos Gandzaketsining soʻzlariga koʻra, ushbu jangdan soʻng Jebe va Subutoy Berde va Beylagan shaharlari orasida boʻlgan juda xavfsiz joyda yashagan. Ular hujum qilish uchun tayanch sifatida ishlatishdi. Keyin ular Tabrizga bostirib kirdilar, uning hokimi Shams Tabriziy shaharni ozod qilish uchun katta pul toʻladi. 1221-yil avgustda moʻgʻullar Xamadan aholisini qirgʻin qildilar, soʻngra shimolga burilib, Naxichevan, Ardabil va Ganjani yoʻq qilishdi va u yerdan yana Sharqiy Gruziyaga borishdi.

## Jang
Bu safar qirol George IV va otabeg Ivane Mxargrdzeli taxminan 70 ming kishilik qoʻshin toʻplashdi, ammo bu raqamlar haddan tashqari oshirib yuborilgan boʻlishi mumkin: Ikki qoʻshin sentyabr oyida Kxanan tekisligida uchrashdi. 5000 kishi bilan Jebe pistirma uyushtirdi, Subutoy esa qolgan qoʻshinlari bilan oldinga yurdi. Moʻgʻullar taktikasi asosiy qoʻshin qismi bilan hujum qilish va keyin chekinishni reja qilishgan edi, shundan keyin ikkinchi moʻgʻul qoʻshini dushmanni oʻrab olish va yoʻq qilish uchun tushdi. Ushbu taktikaga tayyor boʻlmagan gruzinlar ularni Jebening pistirmasidan toʻsatdan chiqib ketishi bilan jangni tugatguncha ularni Kotman daryosigacha quvib chiqdilar. Qirol va Ivane qochib qutulishdi va knyaz Vahram Gageli oʻng qanotda kurash olib borishdi, u omon qoldi va keyinchalik qirolicha Rusudan hukmronligi ostida xizmat qiladi.

## Oqibati
George IV  koʻkragidan qattiq yaralangan va 1223-yil 18-yanvarda u olgan jarohatlaridan vafot etadi. Subutoy oʻz qoʻshini bilan shimol tomon yurishda davom etib, Polovtian xonligini zabt etishga buyruq beradi.
## Manbalar

## Bibliografiya
*
*
* 
* Rayfield, Donald. 2012. *Edge of Empires: A History of Georgia*. London, UNITED KINGDOM: Reaktion Books, Limited.
Gyulli Chokheli

**Gyulli Nikolayevna Chokheli** (, ; 12-fevral 1935-yilda Gruziyaning Tbilisi shahrida tugʻilgan) — sovet hamda gruziyalik pop qoʻshiqchi. U Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasiga xizmat koʻrsatgan artist (1967) hisobalandi.

## Biografiyasi
Gyulli Chokheli 1935-yil 12-fevralda Gruziyaning Tbilisi shahrida tugʻilgan. Onasi — Gruziya xalq artisti Yelena Chokheli.

U maktab yillari paytidanoq qoʻshiq kuylashni boshlagan, Tbilisi davlat konservatoriyasidagi musiqa maktabida tahsil olgan. Chokheli qoʻshiqchilik faoliyatini 1950-yillarning oʻrtalarida boshlagan hisoblanadi. 1953-yildan buyon Filarmoniyaning vokal triosida professional sahnada qoʻshiqchi boʻlgan.

50-yillarning oxirlarida Gyulli Chokheli Oleg Lundstrem, Konstantin Orbelyan, Yuri Saulsky orkestrlarida faoliyat yuritgan. 1961-yildan buyon Eddie Rosnerning yakkaxon konsertlari va katta guruhi bilan chiqish qilgan. U qisqa fursat ichida Sovet Ittifoqidagi yetakchi jazz janrida ijod qiluvchi ayol qoʻshiqchilaridan biriga aylandi.

Chokhelining repertuarida asosan jahon xalqlarining qoʻshiqlari hamda sovet bastakorlarining koʻplab qoʻshiqlari mavjud:

* „Tbiliso“ — Revaza Lagidze
* „Muzika“ — Mikaela Tariverdieva
* „Jyoltie listya“ — Murada Kajlaeva

U, shuningdek, Tallin, Moskva hamda Praga (barchasi 1967-yilda) da oʻtkazilgan xalqaro jazz musiqasi festivallari laureati hisoblanadi.

1980-yilda u Gruziyada olingan „Poyot Gyulli Choxeli“ nomli televizion filmda ham chiqish qilgan.

Chokheli 1967-yilda Sopot xalqaro qoʻshiq festivalida birinchi oʻrin bilan taqdirlangan.

## Mukofotlari
2015-yil 28-martda Tbilisidagi Event Hallda Gyulli Chokhelining yubiley kechasi boʻlib oʻtdi hamda uning nomidagi yulduz ochildi. Shu kuni Gruziya madaniyat va yodgorliklarni muhofaza qilish vaziri Mixail Giorgadze vazirlikning maxsus mukofotini — Gyulli Chokheliga topshirdi. Tbilisi meri Kaxi Kaladze Gyulli Chokhelini Tbilisining faxriy fuqarosi unvoni bilan taqdirladi.

## Manbalar

## Havolalar
* გიული ჩოხელი — ქართველი ჯაზდივა
* Pevsi sovetskoy estradi
* Gyulli Chokheli last.fm saytida
* საიტი 
* დოკუმენტური ფილმი გიული ჩოხელის შესახებ
* გიული ჩოხელის კონცერტი
* გიული ჩოხელი გადაცემაში „წითელი ზონა“
* გიული ჩოხელი — ქართველი ჯაზდივა
Birinchi Kaxeti qirolligi

**Birinchi Kaxeti qirolligi** () — Sharqiy Gruziyadagi oʻrta asr monarxiyasi, markazi Kaxeti viloyatida joylashgan boʻlib, poytaxti dastlab Telavida boʻlgan. 1014-yilda Kaxeti knyazligining hukmdori Buyuk Kvirike III boshchiligida qoʻshin Hereti hukmdorini magʻlubiyatga uchratdi va oʻzini Kaxeti va Hereti qiroli sifatida toj kiydi. Shu yildan boshlab to 1014-yilda Gruziya qirolligi ajrab chiqqunga qadar davlat tarix sahifasida mavjud boʻldi.

## Qirollikka asos solinishi

1014-yilda Bagrat vafot etganidan keyin taxtdan tushirilgan Kaxeti knyazi Davidning oʻgʻli Kvirike III tojni qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. Shuningdek, u qoʻshni Hereti mintaqasini oʻz qoʻliga oldi va oʻzini Kaxeti va Hereti qiroli deb eʼlon qildi. U Telavini oʻzining poytaxtiga aylantirdi va Tianeti yaqinidagi Bodoji shahrida saroy barpo etdi. Uning maʼmuriy islohotlari natijasida qirollik yetti knyazlikka boʻlindi: Rustavi, Kveteri, Pankisi, Shtori, Vejini, Xornabuji va Machi. Kvirike III davrida qirollik siyosiy hokimiyat va farovonlik davrini boshdan kechirdi.

Dastlab Kaxeti shohlari chet-el tajovuzkorlariga qarshi kurashda Gruziya qirollarining ittifoqchilari edilar. 1022-yilda Kvirike III Vizantiya imperiyasiga qarshi Gruziya qiroli George I ga kuch-quvvat yubordi, ammo ular magʻlubiyatga uchradi. 1027-yilda Kvirike Liparit Baguashi va Ivane Abazasdze, Tbilisi amiri Jaffar va Armaniston shohi David I boshchiligidagi Gruziya Bagrat IV qoʻshinlari tarkibiga qoʻshildi va Eklez daryosi boʻyida Arranning amiri Fadl II ga qarshi qoʻshildi. 1029-yillarga kelib Kvirike III Kavkaz togʻlarini kesib oʻtib, Tianetini vayron qilgan Alaniya shohi Urdure boshchiligidagi bosqinchilar kuchini magʻlub etdi. Urdure jangda halok boʻldi. Buyuklikka va kuch-qudratga erishayotgan Kvirike 1037/39-yillarda ov paytida oʻldirildi. Gruziyalik tarixchi Vaxushtiyning soʻzlariga koʻra, buni Kvirikening Alaniyalik quli Urdure oʻlimi uchun qasos olish maqsadida amalga oshirgan. Kvirikening vafotida Kaxeti vaqtincha Gruziya qirolligi tarkibiga qoʻshildi.

Kaxeti qirolligiga 1014-yilda asos solingan. 1080-yilda Saljuqiylar istilosi natijasida turklarga vassal boʻlgan. Qirollik 1104-yilda Gruziya qirolligi tomonidan anneksiya qilingan. Qirollikning hududlari Gruziya qirolligiga qoʻshib olingan va mustaqilligiga barham berilgan. 1105-yilda Agsartan oʻz vassallari, Hereti knyazlari Areshiani tomonidan hibsga olingan va Gruziya qiroli David IV ga topshirilgan va u ham nihoyat qirollikni Birlashgan Gruziya qirolligiga qoʻshgan.

## Shahzoda-yepiskoplar

## Qirollar

## Adabiyotlar
* Muskhelishvil, D. *[[Georgian Soviet Encyclopedia]]*, V, p.&nbsp;448, Tbilisi, 1980 
* Lortkipanidze M, Mukhelishvili D, Metreveli R.  *History of Georgia,* Vol. 2 - Georgia in the IV-XIII centuries. Tbilisi, 2012. 
*Акопян A. В., Варданян А. Р. Монеты Квирике III, царя Кахети и Эрети. В сб.: Семнадцатая Всероссийская нумизматическая конференция. Москва. Пущино. 22-26 апреля 2013. Тезисы сообщений и докладов. М.: Триумф принт, 2013. С. 43–44.

## Manbalar
Akaki Tsereteli davlat universiteti

**Akaki Tsereteli davlat universiteti** (), shuningdek **Kutaisi universiteti** () sifatida mashhur boʻlgan universitet 1930-yilda Tbilisida tashkil etilgan va hozirgi kunda Kutaisi shahrida joylashgan.

## Tarixi
Universitet Tbilisi davlat universiteti negizida tashkil etilgan. Tbilisi davlat universiteti 1918-yilda gruzin tarixchisi Ivane Javaxishvili rahbarligida tashkil etilgan. 1930-yil iyulda, Gruziya Sovet Ittifoqi tasarrufiga oʻtganida, hokimiyat Tbilisi davlat universitetini bekor qildi va uning oʻrniga toʻrtta mustaqil institutni yaratdi. Davlat pedagogika instituti ana shu universitetlardan biri edi. 

1933-yil 8-yanvarda Tbilisi davlat universiteti qayta tashkil etildi va Davlat pedagogika instituti Kutaisiga koʻchib oʻtdi. Hozirgi kunda universitet **Kutaisi universiteti** deb nomlangan va shaharning markazida joylashgan boʻlib, u 1933-yil 13-fevraldan boshlab ish boshlagan. Universitetda oʻqishni davom ettirish uchun Tbilisidan 700 nafargacha talaba Kutaisiga koʻchib oʻtdi. 

1990-yilda universitet Gruziya shoiri va milliy-ozodlik harakati arbobi Akaki Tseretelining nomi bilan atalgan *Akaki Tsereteli davlat universiteti*ga aylantirildi. 2006-yil 23-fevralda hokimiyat universitetni 1974-yil 1-sentabrda tashkil etilgan Kutaisi N. Musxelishvili Politexnika Instituti bilan birlashtirdi va uning texnik fanlari boʻyicha oʻqituvchilari va oʻquv dasturlarini takomillashtirdi.
## Fakultetlari
2019-yildan boshlab Akaki Tsereteli davlat universiteti quyidagi fakultetlarni faoliyat koʻrsatadi: 
* Gumanitar fakultet
* Pedagogika fakulteti
* Aniq va tabiiy fanlar fakulteti
* Biznes, huquq va ijtimoiy fanlar fakulteti
* Tibbiyot fakulteti
* Texnik muhandislik fakulteti
* Texnologik muhandislik fakulteti
* Qishloq xoʻjaligi fakulteti
* Dengiz transporti fakulteti
## Rektorlar roʻyxati
### Kutaisi davlat pedagogika instituti rektorlari
* Gentor Ruxadze 1933-yil
* Devid Gvazava 1933-1935-yillar
* Aleksandr Papava 1935-1936-yillar
* Devid Dolidze 1936-1937-yillar
* Nestor Mekvabishvili 1937-yil
* Luka Chelidze 1937-1962-yillar
* Ivane Goshxeteliani 1962-1965-yillar
* Oqsoqol Konstantin 1965-1973-yillar
* Givi Chxaidze 1974-1978-yillar
* Otar Bakuradze 1978-1986-yillar
* Nanuli Kakauridze 1986-1990-yillar
### Kutaisi Akaki Tsereteli davlat universiteti rektorlari
* Nanuli Kakauridze 1990-1991-yillar
* Misol Todua 1991-1995-yillar
* Avtandil Nikoleishvili 1996-2005-yillar
* Giorgi Oniani 2005-2006-yillar
### Kutaisi davlat politexnika instituti rektorlari
* Nodar Valishvili 1973–1989-yillar
* Archil Kostava 1989-1993-yillar
### Kutaisi N. Musxelishvili davlat texnika universiteti rektorlari
* Archil Kostava 1993–2001-yillar
* Amiran Xvadagiani 2001-2006-yillar
### Akaki Tsereteli davlat universiteti rektorlari
* Giorgi Oniani 2006-2010-yillar
* Giorgi Gavtadze 2011-2018-yillar
* Roland Kopaliani 2019-

## Yana qarang
* Kutaisi universiteti
* Tbilisi davlat universiteti

## Manbalar
Ahmad Qodirov masjidi

**Ahmad Qodirov masjidi** () — Grozniyning markazida joylashgan boʻlib, Rossiya va Yevropaning eng yirik masjidlaridan biri hisoblanadi. Masjid qurilishi 2006-yil aprelda boshlanib, 2008-yil oktabrda tugatilgan.
## Qisqa ma’lumotlar
Masjid dunyodagi eng katta masjidlardan biridir. U 2008-yil 17-oktabrda ochilgan va Checheniston Respublikasining birinchi prezidenti Ahmad Xoji Qodirov nomi bilan atalgan.

Masjid Sunja daryosining chiroyli qirgʻogʻida, ulkan bogʻning oʻrtasida joylashgan (14 gektar) va Islom majmuasining bir qismi boʻlib, u masjiddan tashqari Rossiya Islom universitetini ham oʻz ichiga oladi. 

Masjid klassik Usmonli uslubida qurilgan. Masjidning markaziy zali ulkan gumbaz bilan qoplangan (diametri - 16 m, balandligi - 32 m). Toʻrt minoraning balandligi har biri 63 metrni tashkil etadi - bu Rossiyaning janubidagi eng baland minoralardan biri. Masjidning tashqi va ichki devorlari traverten marmar bilan, ichki qismi esa oq marmar bilan bezatilgan.

Masjidning maydoni 5000 kvadrat metrni tashkil etadi va uning sigʻimi 10 mingdan ziyod kishini tashkil qiladi. Xuddi shu miqdordagi imonlilar yozgi galereyada va masjidga tutash maydonda namoz oʻqishlari mumkin.

## Xususiyatlari
Arxitektura Istanbuldagi Moviy masjid asosida qurilgan.

Masjid qurilishida eng yangi texnologiyalardan foydalanilgan.

Masjidning tashqi va ichki devorlari marmar - traverten bilan, masjidning ichki qismi esa oq marmar bilan bezatilgan boʻlib, u Marmara dengizidagi Marmara Adasi orolida qazib olinadi (Turkiyaning Balikesir viloyati).

Turkiyadan kelgan ustalar masjidni boʻyashgan. Naqshli naqshlar uchun (naqshlar chechenlarning "bustam" anʼanaviy naqshlari uslubida tayyorlangan) maxsus qoʻshimchalar bilan sintetik va tabiiy boʻyoqlardan foydalanilgan, buning natijasida mutaxassislar fikriga koʻra masjid kelasi 50 yil ichida rang sxemasini saqlab qoladi. Qurʼondan naqshlar va oyatlar (matnlar) yozish uchun ustalar eng yuqori darajadagi oltin changdan foydalanganlar.

Masjidda 36 qandil mavjud. Shakllari boʻyicha ular Islomning uchta ziyoratgohiga oʻxshaydilar - ulardan 27 tasi Quddusdagi Kubbatu-as-Saxra masjidiga oʻxshaydi, 8 tasi Madinadagi Rovzatu-Nebevi masjidiga taqlid qilingan va eng katta 8 metrlik qandil Makkadagi Kaʼba ziyoratgohi shakllarini takrorlaydi. MAsjidni yaratish uchun bir necha tonna bronza, eng yuqori standartdagi 2,5 kg oltin va 1 milliondan ortiq detallar sarflandi. Qandillar dizaynerlar tomonidan maxsus tanlangan chechen ornamentiga ega. Qandillar Turkiyaning "USTUN AVIZE" kompaniyasi tomonidan Swarovski kristallaridan tayyorlangan.

## Manbalar
Sara Aşurbəyli

**Sara Aşurbəyli** (27-yanvar, 1906-yil – 17-iyul 2001-yil) — Ozarbayjon olimasi, tarixchi va sharqshunos, tarix fanlari doktori (1966), xizmat koʻrsatgan olima (1982), Ozarbayjon SSR Davlat mukofoti laureati (1986).
## Hayoti
Sara Ashurbeyli 1906-yil 27-yanvarda Boku shahrida tugʻilgan. 1925-yilda Istanbuldagi Avliyo Janna dʼArk nomidagi fransuz kollejini, 1930-yilda Boku davlat sharqshunoslik universitetini, 1941-yilda Ozarbayjon davlat pedagogika institutining chet tillari fakultetlarini hamda Ozarbayjon sanʼat maktabini (1941) tugatgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u Ozarbayjon davlat universitetida katta oʻqituvchi va Ozarbayjon davlat pedagogika institutida dekan boʻlib ishlagan. Universitetlarda Ozarbayjon tarixi, Gʻarb va Sharq madaniyati tarixi boʻyicha maʼruzalar oʻqigan.

U Oʻrta Sharq xalqlari tarixi boʻyicha mutaxassis, shuningdek rassom va musiqachi edi. U bu bilim va koʻnikmalarini yillar davomida qattiq taʼqiblardan omon qolish uchun ishlatgan. Sara xonim Drama teatrda rassom va dekorativ, maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlagan, ustozi Uzeyir Hajibeyovning taklifiga binoan Konservatoriyada 15 yil chet tilidan dars bergan, shuningdek, rasmlarini sotgan. Koʻrgazmalarning birida uning „Göygöl“ asari Meksika vakillari tomonidan qabul qilindi. Ushbu asar hozirda Meksika muzeylaridan birida saqlanmoqda. 1946-yilda Sara Ozarbayjon Rassomlar uyushmasining aʼzosi etib saylandi.

Sara Ashurbeyli keyinchalik Ozarbayjon tarixi muzeyida Oʻrta asrlar tarixi boʻlimi mudiri, Ozarbayjon Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida katta ilmiy xodim, Tarix institutida ilmiy kotib, katta ilmiy xodim va yetakchi tadqiqotchi boʻlib ishlagan.

U doktorlik dissertatsiyasini oldi. 1966-yilda tarix fanlari doktori boʻldi.  U Ozarbayjon Davlat mukofoti laureati edi.

Uning mashhur asarlari orasida „Boku tarixi: Oʻrta asrlar davri“ va „Shirvonshoh davlati“ mavjud. U „Boku“ nomining kelib chiqishi zardushtiylik dinidan kelib chiqqan degan fikrni ilgari surgan va bir necha qadimgi oʻrta-sharqiy tillarda „Quyosh“ yoki „Xudo“ degan maʼnoni anglatuvchi „baga“ soʻzidan olinganini soʻzlagan.

2001-yil 17-iyul kuni Boku shahrida vafot etgan.

## Mukofotlari
* Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi — 02.12.1982

## Manbalar
Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti

**Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti** () – Ozarbayjonning Ganja shahrida joylashgan qishloq xoʻjaligi universiteti. Universitetda sakkizta maktab, 3830 nafar talaba va 560 nafar professor-oʻqituvchilar mavjud. Bundan tashqari, Qazax tumanida 500 ga yaqin muxbir talaba boʻlgan oʻquv maskani mavjud.
## Tarixi
Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti oʻz tarixini 1920-yil 14-noyabrda tashkil etilgan Boku Politexnika Institutining qishloq xoʻjaligi kafedrasi bilan bogʻlaydi. Dastlab Boku shahrida joylashgan maktab 1920-yilda Qizil Armiya gʻalabasi va Ozarbayjon SSR boʻlgandan soʻng tashkil topgan. Yangi hukumat avvalgi texnik maktabni - Boku Politexnikumini yopishni va uning oʻrniga anʼanaviy Boku Politexnika Institutini tashkil etishga qaror qildi. Yangi maktab muhandislarni turli sohalarda: qishloq xoʻjaligi, qurilish muhandisligi, elektromexanika, iqtisodiyot va neft sohasida tayyorlashga yoʻnaltirdi. Yangi maktab yillar davomida koʻp marta oʻz nomini oʻzgartirdi. 1923-yilda maktab oʻz nomini Ozarbayjon Politexnika instituti deb oʻzgartirdi. 1929-yil mart oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi maktabni qishloq xoʻjaligi, iqtisodiyot va neft soxasini oʻz ichiga olgan uchta mustaqil maktabga boʻlish toʻgʻrisida qaror chiqardi.

Ozarbayjon SSR Xalq Komissarlari Kengashining 1929-yil 15-maydagi qarori bilan Bokuda Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi instituti tashkil etildi va ushbu institut 1931-yilda Ganjaga koʻchirildi. Kavkazorti paxta instituti, Ozarbayjon hayvonot bogʻi veterinariya instituti va Tbilisi gidromelioratsiya instituti Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi institutiga (ACI) birlashtirildi. 

1950-yilda SSSR Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining buyrugʻi bilan institutning 30 yilligi nishonlandi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1979-yil 16-maydagi Farmoni bilan AKTI yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash va qishloq xoʻjaligi fanini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun "Faxriy yorliq" ordeni bilan taqdirlandi.1980-yil 16-dekabrda Haydar Aliyev Ganjaga keldi va Sovet Ittifoqi rahbariyati nomidan ordenni xodimlarga topshirdi.

Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti tashkil etilganidan beri turli millatlarning 70 mingga yaqin yuqori malakali mutaxassislarini tayyorladi.

1991-yil iyun oyida Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining buyrugʻi bilan Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi instituti Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi akademiyasi, Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 4-apreldagi 53-sonli qarori bilan Ozarbayjon davlat agrar universiteti deb oʻzgartirildi.

Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining 2000-yil 13-iyundagi 349-sonli farmoni bilan universitet oʻzini-oʻzi boshqarish prinsipi asosida ishlaydigan davlat oliy taʼlim muassasasi sifatida tasdiqlandi.

Universitet oxirgi marta Ozarbayjon Respublikasi Adliya vazirligida 2011-yil 19-iyulda „Davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisida guvohnoma“ bilan roʻyxatdan oʻtgan.
Ozarbayjon gilam muzeyi

**Ozarbayjon gilam muzeyi** () — Bokuda joylashgan muzey boʻlib, unda ozarbayjon gilamlarining turli xil toʻqish texnikalari va turli davrlarga oid materiallar namoyish etiladi. Muzey dunyodagi eng katta ozarbayjon gilamlari toʻplamiga ega.U Boku dengiz boʻyidagi parkdagi yangi binoga 2014-yil Neftchilar xiyobonida joylashgan joyidan koʻchib oʻtgan.

Ozarbayjon Milliy gilam muzeyi Ozarbayjon SSR Vazirlar Kengashining 1967-yil 13-martdagi 130-sonli qaroriga muvofiq tashkil etilgan. 1967-yildan 1993-yilgacha muzey Ozarbayjon davlat gilamchilik va xalq amaliy sanʼat muzeyi, 1993-yildan 2014-yilgacha Latif Karimov nomidagi gilam va amaliy sanʼat davlat muzeyi, 2014-yildan 2019-yilgacha Ozarbayjon gilam muzeyi va 2019-yildan boshlab hozirgi - Ozarbayjon milliy gilam muzeyi nomidadir.
## Tarkibi
Ozarbayjon xalqining moddiy va maʼnaviy merosini tashkil etadigan Ozarbayjon Milliy gilam muzeyi noyob gilamlarning qiymati va ahamiyati boʻyicha dunyodagi eng yirik gilam kollektsiyasi, gilam sanʼatidagi birinchi, nufuzli, ixtisoslashgan muzeydir.

Arxeologik materiallarga koʻra, gilam toʻqish bilan Ozarbayjonda bronza davridan boshlab (miloddan avvalgi ikkinchi ming yillik) shugʻullanilgan. Ozarbayjonda gilamdoʻzlikning rivojlanishi Gerodot, Klavdiy Elian, Ksenofon kabi qadimgi tarixchilar, shuningdek, oʻrta asr arab tarixchilari va ozarbayjon shoirlari (Nizomiy Ganjaviy (XII asr), Xaqani Shirvani (XII asr)) asarlarida tasvirlangan.

XIII-XIV asrlarda Ozarbayjondan chet ellarga koʻplab gilam va gilam mahsulotlari eksport qilindi. Nozik bezaklari, nafis naqshlari bilan eʼtiborni tortadigan ushbu gilamchalar taniqli Yevropa rassomlari asarlarida oʻz aksini topgan. XV asr gollandiyalik rassomlar Xans Memlingning „Meri bolasi bilan“ kartinasida „Shirvon“ gilami, Van Eykning „Muqaddas Maryam“ asarida „Zeyva“ gilami, nemis rassomi Xans Xolbinning (XV asr) „Elchilar“da „Gazax“ gilami tasvirlangan.

Muzeyning boy kollektsiyasiga zargarlik buyumlari, ziynatlangan buyumlari va qimmatbaho metallardan yasalgan poʻlat, chinni, qogʻoz, shisha, yogʻoch va toshga oʻyilgan buyumlar, erkaklar va bolalar uchun kashtachilik, mato va milliy kiyimlar, nozik naqshli badiiy metall buyumlar va boshqalar kiradi. Ular orasida bronza davridagi bronza va keramikadan yasalgan, geometrik va zoomorfik naqshlar bilan bezatilgan idishlar, qurollar, bezaklar va boshqalar bor. Arxeologik namunalar, XIV asr badiiy metallari va boshqalar koʻproq eʼtiborni tortadi.

Ozarbayjonning madaniy merosini chet-ellarda keng targʻib qilish maqsadida muzey respublikada va 30 dan ortiq xorijiy davlatlarda gilam va xalq amaliy sanʼati koʻrgazmalarini tashkil etdi. Ular orasida Fransiya, Avstriya, Shvetsiya, Daniya, Belgiya, Hindiston, Yaponiya, Isroil, Buyuk Britaniya, Kuba, Eron, Gollandiya, Kambodja, Madagaskar, Turkiya va boshqa mamlakatlarni koʻrsatish mumkin.

## Manbalar
David Thewlis

**David Wheeler (Thewlis)** (1963-yil 20-martda) – ingliz aktyori, rejissyor va kinodramaturg. BAFTA, *[[Oltin globus]]*, Emmy va Sceen Actors Guild Awards mukofotlari nomzodi. Eng yaxshi aktyor uchun ''Kann kinofestivali'' mukofotiga sazovor boʻlgan.''Harry Potter'' film qismlarida (2004-2011) Remus Lupin rolini ijro etgan.

Shunigdek *Dragonheart* (1996), ''Seven Years in Tibet'' (1997), ''Muqaddas zamin'' (2005), ''War Horse'' (2011), *The Theory of Everything* (2014), ''Anomalisa'' (2015) va ''Wonder Woman'' (2017) boshqa koʻplab filmlarda rollar ijro etgan. James Cameronning ''Avatar 3'' (2025) filmida ham uning ijrosi kutilmoqda.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar