Nina Katerli

**Nina Semyonova Katerli** () – rus-sovet yozuvchisi, publitsist, huquq himoyachisi, 15 ta nasriy va publitsistik kitoblar muallifi.

## Hayoti
1934-yil 30-iyunda Leningradda yozuvchi oilasida tugʻilgan. Onasi Yelena Iosifovna Katerli (haqiqiy familiyasi Kondakova, 1902—1958) yozuvchi va jurnalist boʻlgan. Otasi Solomon Shmulevich (Semyon Samoylovich) Farfel (taxallusi „F.Samoilov“, 1907—1985), yozuvchi-hujjatchi, Ikkinchi Jahon urushi qatnashchisi, podpolkovnik, „Zashita Rodinu“ gazetasining harbiy muxbiri, Leningrad fronti, Qizil yulduzlar ordeni aʼzosi. Bobosi Samuil Grigoryevich Farfel (1877—1927), jurnalist, „Rech“ kadet gazetasi xodimi.

1958-yilda Leningrad texnologiya institutini tamomlagan. 1976-yilgacha ilmiy-tadqiqot institutida kimyo-texnolog lavozimida ishlagan. Shu yildan boshlab muhandislik kasbini tashlab, oʻzini butunlay adabiyotga bagʻishladi. Nina Katerli 15 ta nasriy va publitsistik kitoblar muallifi. Uning ayrim asarlari chet tillariga tarjima qilingan va: AQSh, Fransiya, Germaniya, Yaponiya, Xitoy, Vengriya, Chexiya va boshqa shu kabi mamlakatlarda nashr etilgan.

„Alegatsiya“ kitobi uchun Nina Katerli Sankt-Peterburg PEN klubining „Fuqarolik va ijodiy jasorat“ mukofotini (1996) „Publitsizm“ nominatsiyasida va Sankt-Peterburg Kitob uyi va PEN klubining „Shon-sharaf va erkinlik“ mukofotini olgan (1999).

Nina Katerli butun umri davomida Sankt-Peterburgda yashadi. 2023-yil 20-noyabrda 90 yoshida vafot etgan. Vidolashuv marosimi 25 noyabr kuni Krematoriyning katta zalida boʻlib oʻtgan.

## Ijtimoiy va inson huquqlari sohasidagi faoliyat
Hayoti davomida adabiy faoliyati bilan bir qatorda, Nina Katerlining inson huquqlari sohasidagi faoliyati ham muhim oʻrin tutadi. U inson huquqlari uchun kurash, Rossiyadagi fashistlar tahdidi, zamonaning ijtimoiy va madaniy muammolariga bagʻishlangan oʻnlab gazeta maqolalarini yozgan va nashr etgan.

Katerlining inson huquqlari boʻyicha faoliyati „Sud“ va „Rabota Nikita. Viigrishnaya strategiya“ hujjatli kitoblari mavzusi boʻlgan, shuningdek, 1988—2010-yillardagi „Delay to, chto doljen, i bud tem, kem ti budesh“ jurnalistik maqolalar toʻplamida Rossiyada inson huquqlariga toʻxtalib oʻtilgan.

„Alegatsiya“ kitobi Katerli antisemitizm va natsizmda ayblagan „O klassovoy prirode sionizma“ kitobining muallifi (Leningrad, 1976) Aleksandr Romanenkoning ikki yillik sud jarayoniga bagʻishlangan. Daʼvoga sabab Katerlining 1988-yil 9-oktyabrda „Leningradskaya pravda“ gazetasida chop etilgan „Put k pamyatnikam“ maqolasi boʻlgan. Jarayon 1990-yilda Romanenko sudga berishdan bosh tortgach, yakunlangan.

Nina Katerli ekolog Aleksandr Nikitin bilan birgalikda „Rabota Nikita. Viigrishnaya strategiya“ kitobini yozgan. Bir necha yillar davomida – 1996-yildan 2001-yilgacha ekolog A. Nikitinning sud jarayoni Rossiya va jahon hamjamiyatining eʼtiborini tortgan. Davlatga xiyonatda ayblangan dengiz zobiti oxir-oqibat oqlangan. Kitobda Nikitinning oʻzi haqidagi hikoya va uning advokati Yuriy Markovich Shmidtning xotiralari mavjud.

Nina Katerli oʻzining soʻnggi kunlarigacha jamoat faoliyatini Sankt-Peterburg PEN klubi va Rossiya hamda rus tilli boshqa mamlakatlardan yozuvchilar, jurnalistlar, tarjimonlar, muharrirlar va noshirlarning inson huquqlari uyushmasi – „Svobodnaya rech“ uyushmasi aʼzoligi va Sankt-Peterburg Inson huquqlari kengashining ishiga qaratgan.

Imzosi Rossiyada siyosiy mahbuslar himoyasi va inson huquqlarining buzilishiga qarshi rus ziyolilarining koʻplab murojaatlari va ochiq xatlarida oʻz aksini topgan.

## Oilasi

* Turmush oʻrtogʻi (ikkinchi nikoh) – Mixail Grigorevich Efros (1933—2000), muhandis, abraziv asboblar boʻyicha mutaxassis, SSSR, Rossiya va xorijda patentlangan oʻnlab ixtirolar muallifi.
* Qizi – Yelena Mixaylovna Efros (1959-yilda tugʻilgan), filolog, jurnalist, huquq himoyachisi, tarjimon.
** Nevaralari (1985-yilda tugʻilgan) – Yevgeniya Borisovna Berkovich, teatr rejissyori va dramaturg; Mariya Berkovich – karlar oʻqituvchisi va yozuvchi.
* Oʻgʻli – Aleksandr Mixaylovich Efros (1954-yilda tugʻilgan), tadbirkor.

## Kitoblari

* *N. Katerli.* Okno, sbornik rasskazov. – Leningrad: Sovetskiy pisatel, 1981.
* *N. Katerli.* Tsvetnie otkritki, rasskazi i povesti. – Leningrad: Sovetskiy pisatel, 1986.
* *N. Katerli.* Kurzal, rasskazi i povesti. – Leningrad: Sovetskiy pisatel, 1990.
* *N. Katerli.* Sennaya ploshshad, rasskazi i povesti. – Sankt-Peterburg: Pozisoft, 1992.
* *N. Katerli.* Isk, dokumentalnaya povest. – Samara: Samarskiy izdatelskiy dom, 1998.
* *N. Katerli.* Tot svet, povesti. – Sankt-Peterburg: Neva, Olma-Press, 2000.
* *N. Katerli.* Krasnaya shlyapa, povesti. – Moskva: AST, 2001.
* *N. Katerli.* Rukoyu mastera, sbornik rasskazov. – Sankt-Peterburg: jurnal „Zvezda“, 2001.
* *N. Katerli, A. Nikitin.* Delo Nikitina. – Sankt-Peterburg: jurnal „Zvezda“, 2001.
* *N. Katerli.* Dnevnik slomannoy kukli. – Sankt-Peterburg: Azbuka, 2003.
* *N. Katerli.* Dnevnik slomannoy kukli. – Moskva: AST, 2006.
* *N. Katerli, L. Miklashevskaya.* Chemu svideteli mi bili. Jenskie sudbi. XX vek. – Sankt-Peterburg: jurnal „Zvezda“, 2007.
* *N. Katerli.* Volshebnaya lampa, sbornik rasskazov. – Sankt-Peterburg: Gelikon Plyus, 2009.
* *N. Katerli.* Delay, chto doljno, i bud, chto budet, sbornik statey. – Sankt-Peterburg: Nestor-Istoriya, 2010.
* *N. Katerli.* Zemlya bedovannaya, rasskazi i povesti. – Sankt-Peterburg: Gelikon Plyus, 2014.

## Manbalar

## Havolalar

* Biograficheskaya spravka (sostavlena v 1990-x godax)
* Biograficheskaya spravka na sayte „Elektronniy arxiv Tsentra Andreya Belogo“ (sostavlena v 2018 godu).
* Proza N. Katerli  v „Jurnalnom zale“.
* Povest N. Katerli „Vtoraya jizn“.
* Audioknigi
* Multfilm „Chudoviщe“.
* Konstantin Azadovskiy o povesti N. Katerli „Skvoz sumrak bitiya“. Jurnal „Znamya“ № 7, 2003
* Boris Vishnevskiy. „Nina Katerli – fantasticheskaya realistka“ (o knige „Volshebnaya lampa“). „Novaya gazeta“, 2 iyulya 2009.
* Boris Vishnevskiy. "Bumajnie barrikadi na puti russkogo fashizma (o knige „Delay, chto doljno, i bud, chto budet“). „Novaya gazeta“, 21 oktyabrya 2010.
* Dmitriy Bikov o Nine Katerli v programme „Odin“ na „Exe Moskvi“, 5 fevralya 2016
* Obraщenie initsiativnoy gruppi po provedeniyu Kongressa intelligensii „Protiv voyni, protiv samoizolyatsii Rossii, protiv restavratsii totalitarizma“ i pismo deyateley kulturi v podderjku pozitsii Vladimira Putina po Ukraine i Krimu . „Novaya gazeta“, 13 marta 2014.
* Otkritoe pismo deyateley kulturi politzaklyuchennim Rossii, uznikam sovesti . „Novaya gazeta“ 19 fevralya 2020.
* Nina Katerli: "Ya govoryu „NYeT!“ tak nazivaemim „popravkam k Konstitutsii“. „Za prava cheloveka“, 29 iyunya 2020.