open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konstruktivizm

**Konstruktivizm** (lot. constructs — qurish, yasash) — 20-asrning 20-yillari sanʼat va adabiyotda vujudga kelgan oqim. Dastlab meʼmorlikda kurilish texnikasi va texnologiyasi yutuqlari taʼsirida yuzaga keldi va rivojlandi. K. badiiy loyihalash (dizayn)ni shakllanishiga har taraflama imkon yaratdi. K. tarafdorlari atrof muhitni "kurish" vazifasini ilgari surdilar. Qurilgan bino va yaratilgan buyumlarni sodda va ixcham, qulay va maqsadga muvofiq boʻlishini eʼtirof etdilar. Meʼmor va rassomlar hamkorlikda odamlar yashaydigan muhitni yaratib, ularning kayfiyati, mehnat faoliyatiga taʼsir etish mumkin deb bildilar. K. nazariyotchilari ingliz J.Reskin, U.Morris, amerikalik X.Grinua, L.X.Salmiv, avstriyalik O.Loza, fransuz O. Perre, Le Korbyuzye, nemis meʼmorlari V. Gropius, X.Meyer, rossiyalik aka-uka Vesninlar, M.Ginzburg va boshqalarning amaliy va nazariy qarashlarida shu yoʻnalish gʻoyalari oʻz aksini topdi. Yevropa, Amerika, Osiyoda keng yoyilib "xalqaro uslub" darajasiga koʻtarildi. Oʻzbekistonda meʼmorlardan G.P.Bauer, G.M. Svarichevskiy, S.N.Polupanov va boshqa K. uslubini keng qoʻllashga harakat qilishgan.

Tasviriy va amaliy sanʼatda idish, mebel, jihozlarning yangi nusxalari, gazlamalar uchun rasmlar yaratildi, kiyimlarning yangi va qulay shakllari ishlab chiqildi, K. grafika rivoji, kitob ishi, harf terish va boshqalarda muhim ahamiyat kasb etdi. Teatr dekoratsiyasida anʼanaviy bezaklar oʻrniga sahnadagi harakat mazmuniga xizmat qiladigan "dastgoh"lar yaratildi. Oʻzbekiston tasviriy sanʼatida V.Ufimsev ijodida K. taʼsiri kuzatiladi, 60—70-yillarda plakat janrida keng qoʻllandi. K. kridalari F. Kagarov, I.Abdullayev, H.Hasanov va boshqa ijodida oʻz aksini topdi.

Adabiyotdagi K. dastlab Rossiyadagi "soʻl" oqim — futurizm ichida namoyon boʻldi. 1924—30 yillarda konstruktivistlarning adabiy markazi guruhi mavjud boʻlib, unga I.Selvinskiy, K.Zelinskiy, V.Inberg, E.Bagritskiy, B.Agalov va boshqa kirgan edi. K. vakillari badiiy asarga "konstruksiya" sifatida qarab, obrazning har bir unsuriga "maʼno yuklashga" harakat qiddilar. Bu amalda sxematizmga, shior va reklama uslubiga olib keldi. Mumtoz merosning ahamiyatini yetarli baholamaslik K.ni futurizm bilan yaqinlashtirdi. K.ga moyillik 20-yillarda Shokir Sulaymon, Gʻayratiy kabi oʻzbek shoirlarining ijodida ham sezilgan. Konstruktivistlarning adabiy markazi jamoatchilikning qattiq tanqidiga uchradi, faoliyatini 1930-yilda tugatdi.

## Manbalar
Konstruksion materiallar

**Konstruksion materiallar** — kuch qabul qiladigan, nagroʻzka tushadigan, konstruksiya detallari tayyorlanadigan, fizik, mexanik va kimyoviy xossalari yaxshi boʻladigan materiallar. Metall, metallmas va kompozitsion, kuymabop xillari bor.

Metall konstruksion materiallar ichida poʻlat eng keng tarqalgan; bulardan tashqari choʻyan, alyuminiy qotishmalari, berilliy qotishmalari, volfram qotishmalari, magniy qotishmalari, titan qotishmalari, xrom qotishmalari va boshqa ham konstruksion materiallarga taalluqli.

Texnologik alomatlari boʻyicha, deformatsiyalab (prokatlab, presslab, shtamplab) olinadigan, quyib, payvandlab, pishirib, yelimlab tayyorlanadigan materiallarga; ishlatilish sharoitiga koʻra, normal, past va yuqori temperaturalarda ishlatiladigan (olovbardosh qotishmalar, olovbardosh beton) materiallarga; strukturasiga koʻra, ferritli, austenitli poʻlatlar; mustahkamlash turiga koʻra, toblanadigan, yaxshilanadigan, dispersli-mustahkamlanadigan (qiyin eriydigan dispers zarrali), eskirtiriladigan, mustahkamlik koʻrsatkichi boʻyicha (mustahkamligi yuqori poʻlat va choʻyanlar) turlarga boʻlinadi.

Konstruksion materiallarning mexanik xossalari (konstruksiyasi mustahkamligi, oʻtga chidamliligi, qovushoqligi, olovbardoshligi, korroziyaga chidamliligi va boshqalar) ularning sifat koʻrsatkichlarini belgilaydi. Metall konstruksion materiallarga termik ishlov berib, ularning plastikligi oshiriladi. Katta nagruzkada ishlaydigan detallar qayta eritilgan poʻlatlardan tayyorlanadi. Mashinasozlikda tirsakli val, tishli gʻildiraklar va 1200° gacha temperaturada ishlovchi detallar tayyorlashda choʻyan keng qoʻllanadi. Nikelli va kobaltli krtishmalar 1000-1100° gacha temperaturada mustahkamligini saqlaydi; ular aviatsiya va raketa dvigatellari tayyorlashda, alyuminiy qotishmalari (mustahkamligi 550-750 Mn/m2) samolyot, vertolyot, raketa korpuslarini tayyorlashda qoʻllanadi. Titan krtishmalarining mustahkamligi 1600 Mn/m2 dan ortiq boʻlib, kompressor, aviatsiya dvigatellari, tibbiyot asboblari yasashda ishlatiladi.

Metallmas konstruksion materiallarga beton, oʻtga chidamli materiallar, plastmassalar, shisha, sopol, rezina va yogʻoch materiallar kiradi. Ular samolyotsozlik, raketasozlik, mashinasozlik, radiotexnika va kemasozlikda qoʻllanadi.

Kompozitsiyey konstruksion materiallar: ip, sim, ipsimon kristallar, qiyin eriydigan birikma va boshqalar kiradi.

## Manbalar
Konstruksiya

**Konstruksiya** ( - tuzilish, qurilish) — 1) mashina, inshoot yoki oʻzel va detallarning tuzilish sxemasi, shuningdek, mashina, inshoot, oʻzellar hamda ularning detallari. Konstruksiya da kerakli qism va elementlarining shakli hamda oʻzaro joylashishi, ularni biriktirish usullari, oʻzaro taʼsiri va qanday materiallardan yasalishi hisobga olinadi; 2) ilmiy yoki badiiy asarlarning tuzilishi (qarang Kompozitsiya); 3) bir sintaktik birlikni tashkil qiluvchi soʻzlar birikmasi.

## Manbalar ==lk'o[
Konsul

**Konsul** (lot. consul — maslahatchi) — 1) Qad. Rimda ilk respublika davrida vujudga kelgan oliy mansabdor shaxs. Konsullar 2 kishidan iborat tartibda dastlab 1 yillik muddatga faqat patritsiylar tomonidan saylangan. Mil.av 367 yildan soʻng K.dan biri plebeylar orasidan saylangan. K. xalq yigʻinlari va senatni chaqirgan. Alohida hollarda senat K.ga cheksiz xuquqlar bergan. K. imperiya davrida oʻz amaliy ahamiyatini yoʻqotib, faxriy unvonga aylangan; 2) oʻrta asr Shimoliy va Markaziy Italiya shaharlaridagi oliy mansabdor shaxs. 8-asrning 1-yarmida K. fuqarolar tomonidan, asosan, 1 yilga 4— 12 kishidan iborat tarkibda saylanib, oliy ijroiya, maʼmuriy, moliyaviy, sud va qisman qonun chiqaruvchi hokimiyatga egalik qilgan va shahar patritsiylari manfaatini ifoda etgan; 3) bir davlatning boshqa davlat hududida oʻz mamlakati, uning yuridik shaxslari va fuqarolari manfaatlarini himoya qilish, 2 davlat orasida siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy aloqalarni rivojlantirishga yordam berish uchun tayinlanadigan mansabdor shaxs. K.ning tayinlanishida uni qabul qiluvchi davlatning aniq roziligi talab etiladi. K. qabul qiluvchi davlatning qonunlari, odat va anʼanalarini buzmasligi lozim. K.ning faoliyati uni yuboruvchi davlat elchixonasi tomonidan nazorat etiladi. K.lik toifalari K.larning oʻz xizmat darajadari bilan bogʻliq unvonlari boʻlib, ularning 4 xili mavjud: Bosh K., K., Vitse-K. va K.lik agentlari. K.lik toifalarini berish, yuboruvchi davlatning ichki ishi hisoblanadi va shu davlatning qonunlari bilan tartibga solinadi. 1963-yilda BMT doirasida "K.lik aloqalari haqida" Vena Konvensiyasi ishlab chiqilgan, 1994-yil 6-mayda Oʻzbekiston Respublikasi ushbu Konvensiyaga qoʻshilgan. Oʻzbekiston, shuningdek, bir qator davlatlar bilan K.lik bitimlari tuzgan va ularda K.lik vakolatxonalari va boshqa mansabdor shaxslar faoliyat doirasi, huquq, imtiyoz va immunitetlari belgilangan. 1996-yil 29 avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustavi qabul qilindi, unda K.lik muassasalarining ishini tashkil etish, shu ishlarni bajarish tartibi K.lik mansabdor shaxslar tomonidan belgilab berildi.

## Manbalar
Konsullik

**Konsullik**, konsullik vakolatxona – ikki davlat orasida aloqalar oʻrnatilishi natijasi oʻlaroq tashkil etiladigan vakolatxona. K.ning maqomi ikki tomonlama bitim yoki xalqaro huquqning amaldagi normalariga koʻra belgilanadi. K.ning maqomi, odatda, diplomatik vakillikka tenglashtiriladi. K.ning joylashgan oʻrni, baʼzi hollarda esa, uning xodimlari soni, K. oʻz faoliyatini amalga oshiradigan okrug ham qabul qiluvchi davlat vakillari bilan kelishiladi. K. okrugi – qabul qiluvchi davlatdagi, hukumatlar oʻrtasidagi bitimga muvofiq konsul oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajaradigan hudud. Bir qator holatlarda K. okrugi eng imtiyozlashtirilgan holat sharoitlari qoʻllanishi tufayli aniqlanishi mumkin. Alohida K. mavjud boʻlmagan hollarda elchixonada qabul qiluvchi davlat poytaxti yoki boshqa yerlarda K. vazifalarini bajarish uchun K. boʻlimi tashkil etiladi. Elchixonaning K. boʻlimida ishlash uchun elchixonaning diplomatik va maʼmuriy-texnik xodimlari ajratiladi, ular elchixonaga tegishli boʻlganligi uchun oʻz makrmini saqlab qoladilar.

## Konsullikni elchixonadan farqi
Elchixona birinchi navbatda siyosiy masalalarni hal qilish (muzokaralar, udhbu davlat haqida axborot yiğish kabi) bilan shuģullansa, konsullik esa mahalliy hokimlik bilan aloqa oʻrnatish, oʻz fuqorolariga xizmat koʻrsatish, ularni muammolarini qonun doirasida hal qilish, hujjatlarini rasmiylashtirish (viza, pasport, notarial hujjatlar, maʼlumotnoma va b.). Elchixonalarda odatda hujjatlarni rasmiylashtiruvchi va viza beruvchi konsullik boʻlimlari faoliyat yuritadi.

## Bosh konsullik

Konsullik muassasalarining quyidagi turlari mavjud:
* bosh konsullik,
* konsullik,
* vitse-konsullik,
* konsullik agentligi.
Bu holatlarda ushbu muassasalarning maqomida hech qanday farq yoʻq. Hozirda dunyodagi konsullik muassasalarining aksariyati konsullik bosh konsulligi maqomiga ega.
Poytaxt shaharlarida alohida konsullik muassasasi mavjud boʻlmasligi mumkin, faqat elchixonaning konsullik boʻlimi faoliyat yuritishi mumkin. Konsullik boʻlimi mustaqil muassasa emas, oliy organ konsullik boʻlimi boshligʻi emas (u konsullik boshligʻi deb atalishi mumkin, ammo bu notoʻgʻri boʻlsa-da) balki elchi yuqori lavozim hisoblanadi. Shu bilan birga, konsullik boʻlimi xodimlariga konsullik emas, balki diplomatik (yaʼni kengroq) imtiyozlar va immunitetlar qoʻllanadi. 

## Manbalar
Konsullik immuniteti

**Konsullik immuniteti** – konsullik muassasasiga, shu muassasa xodimlari va ularning oila aʼzolariga beriladigan imtiyoz va afzalliklar. Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustaviga binoan, mazkur shaxslar Konsullik munosabatlari toʻgʻrisidagi 1963-yilgi Vena konvensiyasida, Oʻzbekiston Respublikasi bilan konsulxona joylashgan davlat oʻrtasidagi shartnomalarda, shuningdek, xalqaro huquqning umumiy meʼyorlarida nazarda tutilgan imtiyozlar va immunitetlardan foydalanadi (77-modda).

## Manbalar
Konsullik patenti

**Konsullik patenti** - Konsul vakolatlarini tasdiqlovchi guvohnoma. Unda konsulning toʻliq ism-sharifi, qaysi toifaga mansubligi, konsullik okrugi va konsullik manzili koʻrsatiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustaviga binoan, konsul lavozimga tayinlanayotganida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida uning konsullik okrugi belgilab berilgan Konsullik patentini oladi (14-modda).

## Manbalar
Konsumentlar

**Konsumentlar** (lotincha consumo -isteʼmol qilaman) — trofik zanjirda tayyor organik moddalarni isteʼmol qiladigan organizmlar. K.ning barchasi geterotrof. Bitta zanjirda birinchi tartibdagi (oʻtxoʻr hayvonlar), ikkinchi, uchinchi va hokazo tartibdagi K. (etxoʻrlar, yirtqichlar, parazitlar va boshqalar) oʻrin oladi.

## Manbalar
Auguste Comte

KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—22). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. K. har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. K. fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. "sotsiologiya" tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: "Pozitiv falsafa kursi" (1—6-jildlar, 1830—42), "Pozitiv siyosat tizimi" (1—4 jiddlar, 1851—54).

## Manbalar
Konstitutsiyaviy sud

**Konstitutsiyaviy sud** — bir qancha davlatlarda yagona yoki asosiy ishi konstitutsiyaviy nazoratii amalga oshirish boʻlgan alohida organ. Birinchi marta 1920-yil Avstriyada taʼsis kilingan. Shundan eʼtiboran bu tartibot Gʻarbiy va Sharqiy Yevropada keng yoyildi, shuningdek, Osiyo, Afrika va Amerikaning ayrim mamlakatlarida qabul qilingan. Konstitutsiyaviy sud odatdagi oliy sudlardan farq qilib, umumiy yurisdiksiya sudlari tizimiga kirmaydi. Baʼzi mamlakatlarda (mas, Rossiya Federatsiyasi) Konstitutsiyaviy sud alohida toifadagi sud hisoblanadi va shunga koʻra sud tizimiga kiradi, boshqa mamlakatlarda (GFR, Italiya, Ruminiya, Bolgariya, Mongoliya) — sud hokimiyatiga aloqasi yoʻq alohida nazorat organi hisoblanadi. Konstitutsiyaviy sud aʼzolari parlament tomonidan saylanadi (GFR, Xorvatiya) yoki davlat boshligʻi tomonidan tayinlanadi (Kipr); baʼzida Konstitutsiyaviy sud aʼzolarini parlament va hokimiyat hamda adliyaning boshqa organlari tayinlaydi (mas, Italiya Konstitutsiyaviy sudni teng miqdorda prezident, parlament va magistratura tayinlaydi). Konstitutsiyaviy sud konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshirish bilan bir qatorda turli mamlakatlarda konstitutsiyaga sharh berish huquqiga ega, siyosiy partiyalarning faoliyati konstitutsiyaga muvofiq kelish-kelmasligi masalasini hal qila-di, vakolatlar bilan bogʻliq nizolarni koʻrib chiqadi va hokazo. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sud sud tizimiga kirib, qonunlar va boshqa hujjatlarning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga mosligini aniqlaydi, Konstitutsiya himoyachisi hisoblanadi. Uning faoliyati maxsus Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi qonun bilan tartibga solinadi.

## Yana qarang
* Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi

## Manbalar
Konstitutsiyaviy monarxiya

**Konstitutsiyaviy monarxiya**— monarxiya boshqaruv shaklining alohida turi. Unda monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklangan boʻladi va saylab qoʻyiladigan qonunchilik organi — parlament va mustaqil sudlar boʻladi. Hozirgi vaqtda Konstitutsiyaviy monarxiyning ikki shakli: dualistik monarxiya va parlament monarxiya mavjud. 

## Yana qarang

* Monarxiya
* Konstitutsiya
* Parlament

## Manbalar

## Havolalar
Kontakt minerallari

**Kontakt minerallari** - ikki xil togʻ jinsining tutashgan (kontakt) zonasida hosil boʻlgan minerallar. Ular yer yuzasidan maʼlum chuqurlikda katta bosim va haroratda sovib qotayotgan magma bilan atrofidagi choʻkindi togʻ jinslarining oʻzaro reaksiyaga kirishishidan (mas, biotit, amfibollar, andaluzit, kordiyerit, kvars, kalsit, marmar va boshqalar) va magma qotgandan soʻng ajralib chiqadigan yuqori temperaturali bugʻ va gaz aralash suyuqliklardan ohaktosh bilan granitoidlar tutashgan joyda (mas, vollastonit, piroksen, granat, epidot, vezuvian, skapolit, amfibollar, flogopit, serpentin va boshqalar) hosil boʻladi. Kontakt minerallari Oʻzbekistonning Nurota (Qoʻytosh, L angar, Oqchob, Qoʻshrabot), Zirabuloq (Ingichka, Changalli, Qargʻali, Tim va boshqalar), Qoratepa (Ogʻaliq, Sazagʻon, Jom, Hasantepa, Qoratepa va boshqalar), Chatqol (Kumushkon, Surenota, Chimyon, Ustarasoy, Ixnach, Miskon va boshqalar), Koʻrama (Qoʻrgʻoshinkon, Noqpoy, Qatrangʻi), Boʻkantov (Saritov, Soutboy), Hisor (Yaxton) togʻlarida koʻp.

## Manbalar
Kontaktli metasomatik konlar

**Kontaktli metasomatik konlar**, kontakt konlar — metasomatizm natijasida hosil boʻlgan foydali qazilma konlari.

Dastavval, ushbu termin silikatli togʻ jinslarida eng inert komponent boʻlgan, alyuminiy miqdorining oshishini tushuntirish uchun D.S.Korjinskiy tomonidan kiritilgan. Odatda, otqindi togʻ jinslarining choʻkindi jinslar (karbonatlar va boshqalar) bilan tutash joylarida piroksen, amfibol, slyudali minerallar, granatlar va kvarsdan tashkil topgan skarnpar hosil boʻladi. Sheyelit (volfram minerali), oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, pyx, mis va boshqa skarnlarning eng muhim foydali komponentlaridir. Oʻzbekistonda metasomatik rudalar barcha viloyatlarda keng namoyon etilgan. Ular, ayniqsa, Chatqol-Qurama regionida, Qoratepa togʻlarida, Hisor tizmasining jan.-gʻarbiy tarmoqdarida koʻp uchraydi.

## Manbalar
Kontakt-metamorfik konlar

**Kontakt-metamorfik konlar** — intruziv jinslarning turli tarkibdagi jinslar bilan yuqori temperatura taʼsirida kontakt zonasida yuzaga kelgan foydali qazilma yotqiziqlari. Bunda jins ichiga yorib kirgan magmadan atrofni oʻrab turgan jinslarga yangi moddalar oʻtmaydi. Jarayonning jadalligi va mineral hosil boʻlish xususiyatlari, jumladan, rudaning vujudga kelishi jinslarning dastlabki tarkibiga, kontakt joyidan uzoq yoki yaqinligiga, jarayonning chuqurligi, oʻlchamlari, shakllari va intruziv jinslar kontakti harakteriga, uchuvchan moddalar va eritmalarning qatnashuviga bogʻliq boʻladi. Bunday sharoitlarda hosil boʻlgan minerallar qatoriga diopsid, aktinolit, grossulyar, shpinel, vollastonit, piroksen va boshqa, nodirlariga — montichellit, sperrit, mervinit va boshqa kiradi. Oʻzbekistonda Qoʻytoshdagi vollastonit (CaSiO3) konidan olinadigan vollastonit konsentrati sanoatda va umuman xalq xoʻjaligining turli sohalarida keng miqyosda qoʻllanadi.

## Manbalar
Kontaktor

**Kontaktor** — past kuchlanishli oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok zanjirlarini maʼlum masofadan turib ulab oʻzadigan elektromagnit apparat. Mustaqil va magnitli ishga tushirish, ish mashinasi va qurilma ichiga oʻrnatilgan xillari boʻladi. Elektromagnitdan tok oʻtganda elektromagnit gʻaltagi yakorni oʻziga tortadi va zanjir kontaktlari tutashadi. K. boshqarish zanjiriga ketma-ket yoki parallel ulanadi. K. kuchlanishi 650 V gacha, tok kuchi 1000 A gacha boʻlgan elektr mashinalari va apparatlarini boshqarishda qoʻllanadi. Oʻzgarmas tok K.lari tramvay, trolleybus va elektrovoz dvigatellarini, oʻzgaruvchan tok K.lari asinxron dvigatellarni (stanok, liftlarda) boshqarish uchun ishlatiladi.

## Manbalar
Kontango

**Kontango**, forvardeyshn -birja savdosida qoʻllanadigan narxlar nisbati. Muddati kelishilgan tovarni xarid qilish naqd tovarni xarid qilishdan va uni maʼlum muddat davomida saqlash harajatlaridan arzon hollarda qoʻllanadi. Bekvordeyshnnknt aksi. Shuningdek, qarzdor oʻz qarzlarini toʻlash muddatini kechiktirgani uchun brokerga toʻlaydigan mukofot (haq) ham K. deyiladi.

## Manbalar
Lansana Conté

**KONTE (Conte) Lansana** (1930, Dubreka viloyatining Mussayya qishlogʻi) — Gvineya Respublikasi davlat arbobi. General. Kot-d’ Ivuar, Senegal, Gvineya, Fransiya harbiy oʻquv yurtlarida oʻqigan. 1955—58 yillarda Fransiya armiyasida, 1959-yildan Gvineya armiyasida xizmat qilgan. 1975-yildan quruklikdagi qoʻshinlar shtabi boshligʻi. 1984-yil 3-apreldagi davlat toʻntarishidan keyin Milliy tiklanish harbiy komitet raisi, 5-apreldan Gvineya Respublikasi prezidenta. 1984-yil dekabrdan ayni vaqtda Gvineya hukumati boshligʻi va qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni.

## Manbalar
Kontakt

**Kontakt** (lot. contactus — birbiriga tegib turish) — 1) oʻzaro taʼsir, aloqa; ishdagi hamjihatlik, bir-birini tushunish; 2) tutashish, tegishish sirti, joyi, zonasi; 3) elektrotexnikada — elektr zanjiri qismlarining birbiriga tegishi, klemmalarning tutashishi; ikki simning tutashishi natijasida bir simdan ikkinchisiga tok oʻtadi; 4) transportda — tramvay yoki trolleybusda yuqori voltli simdan tok oʻtkazuvchi tarmoq (K. tarmogʻi); 5) metropolitenda — elektr vagonning tok qabul qiluvchi qurilmasiga sirpanma tutashuv tarzida tok uzatish uchun asosiy temir yoʻl relsi yonidan oʻtkaziladigan qattiq sim (K. simi); 6) Q. payvand (qarang Payvandlash); 7) g ye o l o gik K. — Yer poʻstida yonma-yon joylashgan (chegaradosh) boʻlaklardagi turli togʻ jinslarining tutashish yuzasi.

Normal, intruziv (magmatik), tektonik K. farq qilinadi. Normal yoki stratigrafik K.da choʻkindi yoki effuziv togʻ jinsi qad. togʻ jinsini yorib chiqib unda turli K. oʻzgarishlarini hosil qiladi; intruziv K.da yosh intruziv togʻ jinsi qadimgisini yorib oʻtadi; tektonik K.da tarkibi, hosil boʻlishi va yoshi turlicha boʻlgan togʻ jinslari tektonik yoriq orqali bir-biri bilan tutashadi. K.ni oʻrganish togʻ jinslarini bir-biridan ajratish va ular yoshini nisbatan aniqlashga yordam beradi.

## Manbalar
Konteyner

**Konteyner** (ing. container — joylashtirmoq) — 1) yuklarni idishsiz tashish uchun moʻljallangan qurilma. K. mexanizatsiyalashgan ortish-tushirish va yuklash uchun moslashtirilgan boʻladi. Yuk ortilgan K. ning massasi 0,625; 1,25; 2,5; 5; 10; 20 va 30 t li boʻlishi mumkin. K.larning oʻlchami va tuzilishi yuklarni mexanizatsiya vositasida tez yuklash, tushirish va yaxshi saqlanishini taʼminlashi kerak. Vazifasiga koʻra, universal va maxsus turlarga boʻlinadi; ular yogʻoch va metalldan yasaladi. Tuzilishiga qarab yopiq, ochiq, kataksimon, ajratma va taxlama turlarga ajratiladi; 2) radioaktiv moddalarni vaqtincha saqlash yoki tashish uchun moʻljallangan qurilma; 3) neft mahsulotlari qayta haydaladigan idish (rezervuar, bak, qabul qilgich) va boshqa 

## Manbalar
Kontekst

**Kontekst** (lotincha contextus — jips, bogʻlanish, qoʻshilish) — ogʻzaki yoki yozma nutq (matn)ning nisbatan tugal qismi. K. oʻz tarkibidagi soʻzlar yoki iboralarning maʼnolarini aniqlashga imkon beradi. U poetika bilan bogʻliq boʻlib, yozuvchi mahoratini belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi.  Masalan: Kripto so'ziga kontekstli misollar: Kriptovalyuta, kriptologiya, kriptogirafiya, kriptotahlil vhk.

## Manbalar
Kontinental yotqiziqlar

**Kontinental yotqiziqlar** - togʻ yon bagʻirlarida, daryo, botqoqlik va koʻllar tubida hamda dasht va choʻllarda hosil boʻlgan yotqiziqlar. Kontinental yotqiziqlar har xil iqlim va tabiiy geografik sharoitlarda hosil boʻlgan. Shuning uchun Kontinental yotqiziqlar tarkibi, qatlamlanishi, rangi, hayvon, oʻsimlik qoldiqlari va ulardagi qazilma boyliklarining turli-tumanligi bilan delta yotqiziqlaridan farq qiladi. Kontinental yotqiziqlardagi organik qoldiqlar (flora va fauna) faqat quruklikka xos boʻlib, dengizga mansublari dengiz va quruqlik chegarasida uchraydi. Kontinental yotqiziqlar saralanmagan dagʻal, chaqiq togʻ jinslari, konglomerat, shagʻal tosh va boshqalardan tashkil topgan (qarang: Allyuviy, prolyuviy). Organogen va xemogen choʻkindilar aksariyat botqoqlik va koʻllarda toʻplanadi. Dasht va choʻllarda, daryo terrasalarida eol yotqiziqlar va vaqtincha suv oqimidan qum, alevrit va loyqa bilan birga temir konkretsiyalari, kaolin, torf, koʻmir paydo boʻladi. Issiq va sernam gumid iqlim sharoitida tub jinslarning kimyoviy nurashidan alyuminiyga boy laterit, boksit, kaolin (delyuviy, elyuviy), koʻmir qatlamlari vujudga keladi. Issiq, yogʻingarchilik kam boʻladigan iqlimda koʻproq qizil rangli choʻkindi jinslar toʻplanadi. Oʻrta Osiyo hududida yura davrining kulrang, boʻr va neogen davrining qizil rangli Kontinental yotqiziqlar koʻp, ularning qalinligi togʻ oldi tekisliklarida bir necha ming km ga yetadi. Kontinental yotqiziqlarda temir rudasi, koʻmir, torf, kaolin, oʻtga chidamli giltoshlar, har xil tuz va gips konlari hamda oltin, qalay, magnetit, platina, olmos va boshqa nodir metallarning sochma konlari uchraydi. Oʻzbekistonning gʻarbi va Tojikistondagi boʻr davri hamda Fargʻona vodiysidagi neogen davri Kontinental yotqiziqlarda sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan gaz va neft konlari bor.

## Manbalar
Kontinental iqlim

**Kontinental iqlim** — katta **quruqliklar**ning atmosferaga taʼsiri ostida shakllanadigan iqlim. Bunda yillik va sutkalik temperatura amplitudalari katta boʻladi, havo kechasi salqin, kunduzi issiq keladi, yogʻingarchilik kam boʻlib, u yildan bu yilga oʻzgarib turadi. Kontinental iqlim dengiz iqlimining aksidir. Oʻzbekiston okean va ochiq dengizlardan minglab km uzoqda, eng katta Yevrosiyo materigining markazida boʻlganidan tipik kontinental iqlimli oʻlkadir. Oʻzbekiston va butun Oʻrta Osiyo iqlimining asosiy xususiyatlari shundaki, bu yerlarda yoz issiq va seroftob, qish shu kengliklar uchun ancha sovuq, sutka va yil davomida temperatura keskin oʻzgarib turadi, yogʻin kam va havo quruq boʻladi. Yanvar bilan iyulning oʻrtacha temperaturalari orasidagi farq Toshkentda 27,6°, Qarshida 29°, Nukusda 33°. Holbuki, Londonda bu farq 12° ga teng. Absolyut amplituda, yaʼni qachonlardir boʻlib oʻtgan eng sovuq temperatura bilan eng issiq temperatura orasidagi farq Toshkentda 73°, Qarshida 76°, Nukusda 78,8°. Oʻrtacha sutkalik amplituda Oʻrta Osiyoda 15–20°. Ayrim yil va kunlarda temperatura amplitudalari bu raqamlardan ancha katta boʻlishi mumkin. Baʼzan togʻ orasidagi vodiylarda sutkalik amplituda 30–35° ga yetadi.

Oʻrta Osiyo bilan bir xil kengliklarda joylashgan Kontinental iqlimli boʻlmagan hamma yerlarda yiliga 400–600&nbsp;mm yogʻin yogʻadi, holbuki oʻlkamiz tekisliklarida iqlim kontinentalligi tufayli atigi 100–200&nbsp;mm yogʻin yogʻadi.

## Manbalar
Kontinuum

**Kontinuum** ( — uzluksiz), matematikada — uzluksiz toʻplam; bir nechta xilda qoʻllanadi. Toʻplamlar nazariyasida, masalan, toʻgʻri chiziqdagi kesma barcha nuqtalarining L toʻplami. K. quvvat — C=2No kardinal son; natural sonlarning barcha qism toʻplamlarining quvvatini bildiradi. K. gipoteza (G. Kantor gipotezasi) K. quvvatli toʻplamning barcha cheksiz qism toʻplamlari quvvati yoki natural sonlar toʻplami quvvati bilan yoki K. quvvatli toʻplam bilan bir xil. Topologiyada — boʻsh boʻlmagan bogʻlamli bikompakt fazo. Metrika kiritilgan K.lar muhim ahamiyatga ega. 

## Manbalar
Kontakt metamorfizmi

**Kontakt metamorfizmi** - togʻ jinslarining unga singib oʻrnashgan intruziv magmatik jismlar taʼsirida oʻzgarishi. Meʼyoriy (kontaktli) va kontakt-metasomatik metamorfizmi farq qilinadi. Birinchi holatda togʻ jinslarining tarkibi deyarli oʻzgarmaydi, ikkinchisida esa jinslar tarkibi butkul oʻzgaradi. Kontakt metamorfizmiga choʻkindi jinslar ham, magmatik jinslar ham uchrashi mumkin. Kontakt metamorfizmining harakterli minerallari: andaluzit, kordiyerit, brusit, tremolit-aktinolit, diopsid, grossulyar, shpinel, vollastonit, rogovaya obmanka (shox aldamchisi), piroksin, granat va boshqa Baʼzida gipabissal introʻziyalarga bogʻliq ravishda montichellit, larnit, sperrit kabi noyob minerallar ham vujudga keladi. Oʻzbekistonda skarnlar bilan yoki ular yaqinida Qoʻytosh, Qizilqumda Kontakt metamorfizmi zonalari mavjud.

## Manbalar
Kontokorrent

**Kontokorrent** (ital. conto corrente— joriy hisob-kitob), kontokorrent hisob varagʻi — 1) muayyan bir mijoz bilan jami operatsiyalar qayd qilinadigan maxsus yagona bank hisob varagʻi. Mijozlarning qoʻyilmalarini saqlash hamda naqd pulsiz hisobkitoblarini amalga oshirishga xizmat qiladi, bir paytning oʻzida ssuda schetli joriy hisob varaq va yagona debet-kredit hisob varagʻi vazifasini bajaradi; 2) amalga oshirilgan oldi-sotdilar boʻyicha jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan oʻzlarining doimiy mijozlari bilan oʻzaro hisob-kitoblar uchun ochilgan aktiv hisob varagʻi. 

## Manbalar
Kontr ...

**Kontr ...** (lotincha: contra — qarshi) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi. Oʻzi old tomondan qoʻshilgan soʻz anglatgan maʼnoga zid maʼno (holat, harakat) ifodasini beradi (mas, kontrabanda).

## Manbalar
Baron (maʼnolari)

**Baron:**

* Baron (lotincha: ago) — Gʻarbiy Yevropada oʻrta asrlarda qirolning bevosita vassali.
* Baron (Gironde) — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Libourne tumani tarkibiga kiradi.
Kontrabanda

**Kontrabanda** (kontr... va ital. bando — hukumat farmoni) — mamlakatga olib kelish va olib ketish taqiklangan tovarlar, qimmatbaho buyumlar, valyuta boyliklari va boshqalarni davlat chegarasidan qonunga xilof (yashirincha) usullarda oʻtkazish, shuningdek, taqiqlangan mollarni olib oʻtish uchun noqonuniy harakatlar qilish. Bojxonadan oʻtkazilmagan, xususan, bojxona nazoratidan tashqari yashirincha, topish qiyin boʻlgan vositalar orqali yoki hujjatlar (deklaratsiya)da koʻrsatilmagan mollar nokrnuniy olib oʻtilgan hisoblanadi. Bunday noqonuniy oʻtkaziladigan molmulkning oʻzi ham K. deyiladi. K. qonun bilan jazolanadi. Xalqaro qonunlarga koʻra, K. tovarlari musodara qilinadi, aybdorlar jarima toʻlaydi yoki jinoiy javobgarlikka tortiladi.

## Manbalar
Kontrabas

**Kontrabas** () — skripkalar oilasiga mansub sozlarning eng kattasi (boʻyi 2 m gacha), eng past ovozli torli-kamonli musiqa cholgʻusi. XVII asr oʻrtasida italyan musiqa ustasi M.Todini ixtiro qilgan. Kvarta oraligʻida sozlanadigan 4 tori bor (Ye,— A,—D—G). Kontrabas koʻproq orkestr va ansamblda, baʼzan yakkanavoz soz sifatida qoʻllanadi. Mashhur virtuozlar — J.Bottezini (Italiya), E.Nanni (Fransiya), S.Kusevitskiy, R.Azarxin (Rossiya) va boshqalar. Boshqa musiqa asboblarining eng yoʻgʻon ovozli turlari ham kontrabas deb ataladi (masalan, tuba-kontrabas, trombon-kontrabas, balalayka-kontrabas). Oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri uchun qayta ishlangan sozlar orasida dutor-kontrabas, gʻijjak-kontrabaslar mavjud.

## Manbalar
Kontragent

**Kontragent** (lotincha contrahens — shartnomalashuvchilar) — fuqarolik huquqiy munosabatlarida shartnoma tuzuvchi taraf.

## Manbalar
Kontrakt

**Kontrakt** (lotincha: contractus — kelishuv) — tomonlarning huquq va majburiyatlari koʻrsatilgan holda tuzilgan ikki yoki koʻp tomonlama bitim. Fuqarolik va mehnat huquqi munosabatlariga nisbatan qoʻllanadi (qarang Shartnoma).

## Manbalar
Kontraktatsiya shartnomasi

**Kontraktatsiya shartnomasi** -qishloq xoʻjaligi sohasidagi oldi-sotdi shartnomasi turlaridan biri. Unga koʻra, qishloq xoʻjaligi mahsulotini yetishtiruvchi shaxs oʻz mahsulotini qayta ishlash yoki sotish uchun xarid qiladigan tayyorlovchiga shartla-shilgan muddatda topshirish, tayyorlovchi esa bu mahsulotni qabul qilish, haqini shartlashilgan muddatda muayyan bahoda toʻlash majburiyatini oladi. Kontraktatsiya shartnomasi paxta, gʻalla, jun, pilla, meva-sabzavot va shu kabi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yuzasidan tuziladi. Bozor munosabatlari tizimida kontraktatsiya shartnomasi agrar sohada iqtisodiyotni rivojlantiruvchi eng qulay yuridik vositadir. Uning anʼanaviy oldi-sotdi shartnomasidan farqi shundaki, Kontraktatsiya shartnomasida xaridor va sotuvchi oʻrtasida uzoq muddatli shartnomaviy aloqalar mavjud boʻladi, bu mavsumiylik bilan bogʻliq qishloq xoʻjaligida mahsulot ishlab chiqaruvchini oʻz mahsuloti xaridori bilan oʻzaro hamkorlikda boʻlishini taqazo etadi. Mulkchilik shakli va idoraviy boʻysunishidan qati nazar qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini xarid qiluvchi tashqilot, korxonalar (tayyorlov, savdo, qayta ishlovchi va boshqalar) bilan-qishloq xoʻjaligi korxonalari, shu jumladan, shirkat, fermer (dehqon) xoʻjaliklari mazkur shartnoma ishtirokchilari hisoblanadi. Agar qishloq xoʻjaligi mahsuloti davlat ehtiyoji uchun xarid qilinsa, u holda qishloq xoʻjaligi korxonasi, tayyorlovchi va ularga xizmat qiluvchi banklar shartnoma subʼyektlari boʻladi. Shartnomada quyidagilar koʻrsatiladi: mahsulot nomi, assortimenti, miqdori (mahsulot turlari boʻyicha), sifati, narxi, shartnomaning umumiy summasi, yetkazib berish tartibi va shartlari, mahsulotni topshirish, qabul qilish punktlari va davrlari (muddatlari), hisob-kitoblar tartibi, shartnoma shartlarini buzganlik uchun javobgarlik va hokazo. Shartnoma 1—5 yilgacha muddatga tuziladi. U qishloq xoʻjaligi korxonasi joylashgan joyda, 3 nusxada tuziladi va imzolanadi. Kontraktatsiya shartnomasini tuzish, ijro etish va taraflarning javobgarligi boʻyicha munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 465—467-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 29 avgustda 438-sonli qarori bilan tasdiqlangan "Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari kontraktatsiya shartnomalarini tuzish va bajarish tartibi toʻgʻrisida nizom" bilan tartibga solinadi.

## Adabiyot
* Abdusalomov M. A., Otaxonov F., Kontraktatsiya shartnomasi, T., 1997.

Omon Oqyuyaov.

## Manbalar
Kontralto

**Kontralto** (ital. contralto) — ayol xonandalarning eng past (nisbatan yoʻgʻon) ovozi. Diapazoni g — a2. Mashhur opera partiyalari: Konchakovna (A.Borodin, "Knyaz Igor"), Olga (P.Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin") va boshqa Kompozitorlar baʼzida oʻspirin partiyasini ham K. ovozli xonandalar uchun moʻljallab yozgan: Kerubino (V.Motsart, "Figaroning uylanishi"), Zibel (Sh.Guno, "Faust"), Lel (N.RimskiyKorsakov, "Krr qiz") va boshqa Oʻzbekiston kompozitorlaridan A.Kozlovskiy ("Ulugʻbek" operasi), S.Yudakov (vokalsimfonik asarlari) K. ovozidan foydalanishgan.

## Manbalar
Kontrapost

Chiasmo Contrapposto-Canone Canon policleteo (2of3pages)-scheme-diagram-photo Paolo Villa 2024 CC BY-SA 4.0 (and italian Law & MiC)- Doryphoros by Polykleitos, photo-scheme-diagram.pdf
Chiasmo Contrapposto-Canone Canon policleteo (3pages)-scheme-diagram-photo Paolo Villa 2024 CC BY-SA 4.0 (and italian Law & MiC)- Doryphoros by Polykleitos, photo-scheme-diagram.pdf


**Kontrapost** (ital. contrapposto — teskari, aks) — tasviriy sanʼatda tasvirlash usuli. K.da tananing bir qismi ikkinchi bir qismiga keskin qarama-qarshi (kontrast) xrlatida tasvirlanadi. Mas, tananing yuqori qismi burilgan holatda, quyi qismi esa toʻgʻridan koʻrinishi holatida ifodalanadi. Bunda K. shakl (tana)ning umumiy muvozanatini buzmagan holda shakl maromini rivojlantirib, uni harakati yoki tarangligini 3 oʻlchamdagi tasvirini beradi.

## Manbalar
Kontrapunkt

**Kontrapunkt** (lot. punctum contra punctum — nuqtaga qarshi nuqta) — 1) keng maʼnoda — polifoniyanit aynan oʻzi, koʻp ovozli musiqa tizimining asosiy turlaridan biri, ovozlarning oʻzaro tengligiga asoslanadi; 2) tor maʼnoda — ikki va undan ortiq mustaqil va tugal kuylarning birdaniga yoki ketma-ket sadolanishi, ularning muayyan musiqiy-estetik qoidalarga binoan birikishi. Kontrapunktning oddiy va bir necha murakkab turlari mavjud. Agar boshlangʻich kuylar birikmasi bir yoxud bir necha hosila birikmalarini yuzaga kelishi uchun imkoniyat bersa-murakkab kontrapunkt, kontrapunkt tarkibidagi kuylar oʻrin almashuvchan boʻlsa siljuvchan kontrapunkt, kuylar oxiridan oldiga qarata bayon etilsa aylanuvchan kontrapunkt deb ataladi; 3) polifoniyaning ilk koʻrinishlaridan biri. Unda turli ovozlarda davomiyligi jihatidan oʻzaro teng boʻlgan tovushlar birdaniga yangrab, bir xil nota belgi (nuqta)lar bilan yoziladi (nomi shundan); 4) mazkur sohalarni amaliy-ijodiy va nazariy jihatdan oʻrganuvchi taʼlimot va oʻquv fani.

## Adabiyot
* Taneyev S, Podvijnoy kontrapunkt strogogo pisma, M., 1959; Qurbonov T., Polifoniya, T., 1991.

## Manbalar
Kontrastlik

**Kontrastlik** (frans. contraste — keskin ifodalangan qarama-qarshilik) (psixologiyada) — obyekt lar yoki ularning bir qismidagi tafovutlarning subyektiv ravishda oshirib idrok etilishi; qarama-qarshi sifatga ega boʻlgan avvalgi yoki bir vaqtdagi qoʻzgʻalish tufayli sezgirlikning oʻzgarishi. Mas, qora rang oqrang oldida yana ham qoraroq koʻrinadi; issiq narsani sezish ketidan sovuqqa sezgirlik kuchayadi va hokazo. K. tabiat va jamiyatning turli sohalarida bevosita aks etishi hamda tafovutli jihatlari bilan voqelik, moddiylik keskin ajralib turishi mumkin. U ixtiyorsiz ravishda vujudga kelishi tufayli muvaqqat nerv bogʻlanishlar mexanizmiga asoslanadi. Odatda, koʻrishda, eshitishda, tasviriy ifodalarda K. uchrab tursa, ikkinchi bir tomondan yorugʻlik, rang, hajm, koʻlam jihatidan fotografik K. fizikaviy voqelikni aks ettiradi. K. hissiy (timsollar, tasvirlar, obrazlar) va aqliy, mavhumiy (soʻz, tushuncha, qonuniyat tariqasida) tarzda namoyon boʻladi hamda jismlar, hodisalar oʻrtasidagi farqlanuvchi alomatlarni mujassamlashtiradi. Bu hol inson idrokida timsolning qarama-qarshisi paydo boʻlishiga olib keladi. Agarda inson "shirin"ni idrok qilsa, unga kontrast boʻlgan "achchiq" beixtiyor yodga toʻshadi. Odam "tinchlik" tushunchasini oʻz nutqida qoʻllasa, ixtiyorsiz tarzda "urush" atamasi gavdalanadi. Harakterning fazilatlari yuzasidan mulohaza yuritilsa, albatta, illatlari ham idrok qilinadi. K. insonning salohiyati, aql-zakovati, turmush tajribasi, umumiy saviyasi, tabiat va jamiyatga nisbatan munosabatiga bogʻliq qonuniyat sifatida ijtimoiy hayotda vujudga kelaveradi hamda hukm suraveradi.

Ergash Gʻoziyev.

## Manbalar
Kontrastlik (fotografiya)

**Kontrastlik** (fotografiyada) — fotoqogʻozdagi eng yorugʻ (och) va eng qorongʻi (toʻq) joylarning yorqinlik xossalari nisbati boʻyicha oq-qora fototasvirlarning tavsifi. Oq-qora tasvirda K. qorayishning eng katta va eng kichik optik zichliklari (optik zichlik toʻshayotgan yorugʻlik nurlari uchun modda qatlamining noshaffoflik oʻlchovi) orasidagi tafovut (AD ~ Dmm — Dmin) sifatida aniqlanadi. Fotomaterial K.gining miqdoriy va rangiy tavsifi K koeffitsiyenti deb ataladi. Agar fotosuratga olish sharoiti va kridalari toʻgʻri tanlansa, fotomaterialning K. koeffitsiyenti qancha yuqori va obyekt ayrim joylarining och-toʻqligi orasidagi tafovut qancha katta boʻlsa, K. ham shuncha yuqori boʻladi.

## Manbalar
Kontrataka

**Kontrataka** (frans. contreattaque), qarshi hujum — jang olib borayotgan yoki mudofaada turgan qoʻshin qismlari tomonidan ularning saflarini buzib ancha ichkariga suqilib kirishga muvaffaq boʻlgan dushman kuchlariga qarshi, ularni tor-mor etish, ilgari qoʻldan boy berilgan taktik vaziyatni qayta tiklash maqsadida amalga oshiriladigan shiddatli qarshi hujum. Kontrataka mudofaada turgan qoʻshinlar faolligini belgilovchi jihat boʻlib, aksar hollarda ikkinchi qatordagi hamda zahirada turgan harbiy kuchlar ishtirokida oʻtkaziladi. Qayta hujumga oʻtgan qismlar qoʻshinda mavjud jangovar oʻt ochish qurollari tomonidan qoʻllab-quvvatlanib turadi. Oʻz zahira qismlarini berilgan zarbani yanada mustahkamlash uchun tashlashga ulgurmagan gʻanim kuchlariga nisbatan kuchli hamla qilish koʻp hollarda K.ning muvaffaqiyatini taʼminlaydi. 

## Manbalar
Kontrgayka

**Kontrgayka** (kontr... va gayka) — boltlaga asosiy gayka ustiga burab maxkamlanadigan ikkinchi gayka. Kontrgayka asosiy gaykani oʻz-oʻzidan buralib, boʻshab ketishdan saqlaydi. 

## Manbalar
Kontrafagot

**Kontrafagot** (ital. contrafagotto) — puflama soz, fagoshning past ovozli turi. 17-asr boshida nemis ustasi G.Shrayber yaratgan. 20-asr boshida nemis ixtirochisi V.Gekkel takomillashtirgan. Diapazoni SDyoki Aj) — f. K., odatda, zarang yogʻochidan, baʼzan metalldan yasaladi. Simfonik va puflama cholgʻular orkestrlarida ishlatiladi.

## Manbalar
Kontrreformatsiya

**Kontrreformatsiya** - 16-17 a.lar oʻrtasida Yevropada papalar boshchiligida Reformatsiyaga qarshi qaratilgan diniy-siyosiy harakat. K. dasturining asosini Trident sobori (1545— 63) qarorlari tashkil etadi. Sobor tomonidan tasdiqlangan aqidalar va qonunlarga zarracha shak keltirish bidʼat qisoblangan. Asosan inkvizitsiya yordamida amalga oshirilgan. K.ni monaxlik ordenlari qoʻllab-quvvatlab turgan. Bu harakat 2 a.dan koʻproq davom etgan.

## Manbalar
Kontributsiya

**Kontributsiya** (lotincha contributio — yigʻish) — 1) urushda magʻlubiyatga uchragan davlatning gʻolib chiqqan davlatga sulh shartnomasi asosida tovon toʻlashi. Hozirgi xalqaro huquqda man etilgan (yana qarang Reparatsiya); 2) dushman tomonidan bosib olingan hudud aholisidan yigʻib olinadigan pul.

## Manbalar
Kontroller

**Kontroller** (ing. controller — boshqaruvchi) — elektr dvigatellarni ishga tushirish (yurgizib yuborish), tezligini rostlab turish, reversirlash (dvigatel oʻqining aylanish yoʻnalishini oʻzgartirish) va toʻxtatish uchun moʻljallangan past kuchlanishli elektr apparat. Tuzilishi jihatdan koʻp pogʻonali yassi, barabanli va kulachokli almashlab ulagichlardan iborat. Odatda, K. dasta yoki zalvar massa (maxovik) yordamida qoʻlda boshqariladi; agar maʼlum masofadan turib boshqariladigan boʻlsa, servomotor qoʻllanadi. K. yordamida boshqarish zanjiridagi, kuch zanjirlarini biriktirish sxemalaridagi va elektr dvigatellarni uygʻotish zanjirlaridagi elektr qarshilik oʻzgartiriladi. K.lar elektronika (jumladan, kompyuterlar)da ham qoʻllanadi.

## Manbalar
Kontrfos

**Kontrfos** (frans. contre — forse — qarama-qarshi kuch) — bino va boshqa inshootlarda devorni mustahkamlab, uning qiyshayib (ogʻib) ketishiga yoʻl qoʻymaydigan tirgak. Koʻndalang devor, vertikal tayanch. Asosan, bino tashqarisida boʻladi. Binolarda K. devorning gorizontal bosimini, suv toʻgʻonlarida suv bosimini oʻziga qabul qilib, inshootning mustahkamligini taʼminlaydi. Gotika meʼmorligida K. devorga gumbaz yoki ravoqdan toʻshadigan bosimni oʻziga qabul qiluvchi qoʻshimcha tayanch, tashqi tirgovuch sifatida qoʻllangan.

Hozir qad. meʼmoriy yodgorliklar mustahkamligini taʼminlashda foydalaniladi.

## Manbalar
Kontuziya

**Kontuziya** (lot. contusio — lat yeyish) — zarba natijasida shikastlanish; butun aʼzoi badan (yoki tananing koʻp qismi) lat yeganda organizmning umumiy shikastlanishi. K. koʻproq havoda yoki suvda kuchli portlash roʻy berganda yuzaga keladigan qattiq toʻlqin taʼsirida paydo boʻladi: Qattiq narsa bilan urganda, zarang yerga yiqilganda, qattiq kaltaklash natijasida (koʻz K.si), atmosfera bosimi va vibratsiyaning keskin oʻzgarishlarida ham K. holati kuzatiladi. Mahalliy va umumiy, shuningdek, yengil va ogʻir K. farq qilinadi. Uning asosiy belgisi markaziy va periferik nerv sistemasining zararlanishi, eshushning yoʻqolishidir. K. yengil kechganda odam karaxt boʻlib, qisqa muddatga (bir necha min.ga), ogʻir K.da butunlay va uzoq vaqt (soatlab va hatto sutkalab) hushini yoʻqotadi, hatto koma vujudga keladi, aksari yurak va nafas faoliyati boʻziladi,ichki aʼzolarga putur yetadi, amneziya roʻy beradi. K. ga yoʻliqqan bemor oʻziga kelgach, kuchli bosh ogʻrigi va bosh ay-lanishidan bezovtalanadi, hech narsa eshitmaydi, gapira olmaydi (qarang Gunglik). K. holati 1—4 kundan 1—2 haftagacha davom etib, keyin barcha alomatlar oʻtib ketadi yoki uning ayrimlari (toliqish, uyqusizlik, qiziqqonlik, ishtaha yoʻqolishi kabi astenik sindrom belgilari) surunkali tus oladi. Bosh miya K.sida miya chayqalishida uchraydigan belgilar bilan bir qatorda falajlanish, sezuvchanlikning buzilishi, harakat muvozanatining oʻzgarishi va hokazo kuzatiladi. Bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va tinch sharoit yaratiladi, uning ahvoli va jarohatlanish jarayoniga qarab zarur dori-darmonlar buyuriladi; zaruriyat boʻlsa, operatsiya qilinadi. 

## Manbalar
Kontur

**Kontur** (frans. contour — tashqi koʻrinish) — 1) predmet yoki uning detallari umumiy qiyofasini ifodalovchi koʻrinish, abris, chiziq. K. tasviriy ifodalash vositalaridan biri hisoblanadi. Uning yordamida shaklning harakteri, harakati, qiyofasi taʼkidlanadi; 2) elektrotexnika va radiotexnikada induktivlik, sigam, elektr qarshiliklardan iborat berk zanjir. 

## Manbalar
Konus

**Konus** ( - konos — dubulgʻa uchi) — yopiq konus sirt va uni hosil qiluvchilarni kesuvchi S uchidan oʻtmaydigan tekislik bilan chegaralangan geometrik jism. Tekislikning Konus sirt ichida joylashgan qismi Konusning asosi deyiladi. Konus sirtning uchi va Konus asosi bilan chegaralangan qismiga Konusning yon sirti deyiladi. Agar Konusning asosi doiraviy boʻlsa, Konus doiraviy Konus deyiladi. S uchi shu doiraning markaziga proyeksiyalansa, Konus toʻgʻri doiraviy Konus deyiladi, SO kesma esa Konusning balandligi deyiladi. Toʻgʻri burchakli uchburchak oʻzining biror kateti atrofida aylantirilsa, toʻgʻri doiraviy Konus hosil boʻladi. Toʻgʻri doiraviy Konusning yon sirti S = \pi r t,, hajmi V=\frac{1}{3}\pi r^2 h formula bilan hisoblangan, bunda: r — Konus asosining radiusi, h — Konus balandligi. t=\sqrt{r^2+h^2}.

## Yana qarang

* Konus kesimlari
* Geometriya
* Silindr
* Shar

## Manbalar
Konus kesimlari

**Konus kesimlari** — toʻgʻri doiraviy konus sirtnn uning uchidan oʻtmaydigan tekislik bilan kesganda hosil boʻladigan chiziqlar. SA yasovchi S dan farqli ixtiyoriy M nuqtani olib, u orqali konus oʻqiga perpendikulyar a, tekislik oʻtkazilsa, kesimda a y l a n a , ST ga perpendikulyar boʻlmagan va hamma yasovchilarni kesuvchi a2 tekislik oʻtkazilsa — ellips, biror yasovchi (mas, 5V)ga parallel boʻlgan a3 tekislik oʻtkazilsa parabola, ikkita yasovchiga parallel boʻlgan a4 tekislik oʻtkazilsa giperbola hosil boʻladi. M nuqtadan oʻtuvchi ixtiyoriy tekislik uchta yasovchiga parallel boʻla olmaganligi sababli, doiraviy ko-nusning kesimida boshqa chiziq hosil boʻlmaydi.

Kesim ellips va parabola boʻlganda kesuvchi tekislik doiraviy konus sirtning bir qismini, giperbola boʻlganda ikkala qismini kesib oʻtadi. Konus kesimining ixtiyoriy M nuqtasi uchun df.di nisbat oʻzgarmas boʻladi. Bu nisbatning qiymati X konus kesimining ekssentrisiteti deyiladi. Konus kesimlari ikkinchi tartibli chiziqlardir. Konus kesimlari haqidagi izchil asar birinchi marta iskandariyalik olim Appoloniy Pergskiy tomonidan yozilgan (miloddan avvalgi 3-asr). 19-asrda belgiyalik matematik Dandelen Konus kesimlarini konus sirtga ichki chizilgan sfera yordamida toʻla oʻrgangan. Konus kesimlari astronomiya va texnikada keng qoʻllanadi. Mas, projektor vareflektorlarda parabolik koʻzgular ishlatiladi. Quyosh sistemasidagi sayyoralar Konus kesimlari boʻylab harakatlanib, uning fokuslaridan birida Quyosh turadi. Kometalar parabola va giperbola boʻylab harakatlanadi.

## Yana qarang

* Konus
* Konus sirt
* Geometriya

## Manbalar
Konus sirt

**[[Konus]] [[sirt]]** — qoʻzgʻalmas S nuqtadan oʻtuvchi SM toʻgʻri chiziqning biror L egri chiziq boʻylab sirpanishidan hosil boʻladigan sirt. 5nuqta Konus sirtning uchi, SM toʻgʻri chiziq yasovchisi, L egri chiziq yoʻnaltiruvchisi deyiladi. Agar Konus sirtning yoʻnaltiruvchisi aylana boʻlib, S ni aylana markazi O bilan tutashtiruvchi toʻgʻri chiziq aylana tekisligiga tik boʻlsa, u doiraviy Konus sirt deb, 05 toʻgʻri chiziq esa Konus sirtning oʻqi deb ataladi. Dekart koordinatalar tizimida tenglama yoʻnaltiruvchisi ellips boʻlgan Konus sirtni ifodalaydi:

\frac {x^2} {a^2} +  \frac {y^2} {b^2} - \frac {z^2}  {c^2} = 0

## Yana q.

* Konus
* Konus kesimlari
* Sirt

## Manbalar
Konfederatsiya

**Konfederatsiya** (confoederatio -ittifoq, birlashma) — 1) davlat tuzilishining bir shakli; unga koʻra, K.ni tashkil qilgan davlatlar oʻz mustaqilligini toʻla saqlab qoladi, oʻz davlat hokimiyatini tuzadi; maxsus birlashgan organlar esa muayyan (harbiy, tashqi siyosiy) maqsadlarda harakatlarni muvofiklashtirish uchungina tuziladi. hozirgi dunyoda faqat bitta K. — Yevropa Ittifoqi mavjud; 2) biron-bir ijtimoiy yoki boshqa xil tashkilotlarning nomi (mas, Fransiya Umummehnat K.si). Bundan tashqari har qanday maqsad yuzasidan birlashgan davlatlarni aynan oʻsha maqsadi amalga oshgandan sʻng istalgan paytda konfederatsiyadan chiqib ketish huquqiga ega boʻladi.

## Yana qarang

* Unitar davlat
* Federatsiya

## Manbalar
Konferansye

**Konferansye** (frans. conferencier — maʼruzachi) — estrada, konsert va boshqa tomoshalarni olib boruvchi, koʻpincha mustaqil hajviy, yumoristik tomoshalar koʻrsatuvchi artist. Tomoshabinlarga dastur tartibini eʼlon qiladi va tushuntirish olib boradi. K.lik sanʼati oʻtkir zehn, badihagoʻylik, hozirjavoblik, tomoshabinlar bilan muloqot qila bilish mahoratini talab etadi. K.lik dastlab 19-asrning 60-yillarida Parij kabarelarida paydo boʻlib, soʻng boshqa mamlakatlarga tarqalgan.

Oʻzbekistonda Mirshohid Miroqilov, Hojisiddiq Islomov, Yusufjon qiziq Shakarjonov — birinchi oʻzbek K.laridir. 20-asrning 2-yarmida Gʻ. Aʼloyev, M. Musayeva, E. Qoriyoqubova, A. Alixoʻjayev, V. Lapin va boshqa yetuk K. sifatida tanilgan. Zamonaviy oʻzbek estradasida K.lik sanʼatining rivojlanishiga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Oʻtkir Siddiqov katta hissa qoʻshib kelmoqda. U 1991—2001-yillarda "Yagona oilada", "Biz Oʻzbekistondanmiz", "Sharq bozori", "Navroʻz nashidasi", "Mustaqil Oʻzbekiston", "Buyuk ipak yoʻli", "Onalar va otalar", "Toʻyga marhabo" va boshqa konsert dasturlarini yaratib, badiiy soʻz ustasi sifatida faol ijod qilmokda. Estrada-sirk kollejida K.lik sanʼati boʻyicha maxsus darslar olib boriladi.

Poʻlat Toshkanboyev.

## Manbalar
Konferensiya

**Konferensiya** (lotincha konferentia -bir joyga toʻplayman) – davlat yoki partiya, jamoat va olimlar vakillarining muayyan masalani muhokama etish uchun yigʻilishi. XIX asrning 2-yarmigacha Gʻarbiy Yevropada, asosan, maʼmuriy-texnik, madaniy, iqtisodiy va huquqiy masalalarga oid yigʻilishlar ham Konfrensiya deb atalgan. Keyinchalik Konferensiya tushunchasi kongress atamasi oʻrnida ham qoʻllanila boshladi.

## Manbalar