Blobitektura

**Blobitektura** (**blob arxitekturasidan**), **blobizm** va **blobismus** arxitekturadagi atama boʻlib, unda binolar organik, amyoba shaklidagi, qurilish shakliga ega. *Blob arxitekturasi* atamasi 1990-yillarning oʻrtalarida modada boʻlgan boʻlsada, *blobitektura soʻzi* birinchi marta 2002-yilda Uilyam Safirening „*Nyu-York Tayms“ jurnalidagi* „Til haqida“ ruknida „Mudofaa“ sarlavhali maqolasida paydo boʻlgan. Maqola kamsituvchi maʼnoga ega boʻlish uchun moʻljallangan boʻlsada, atama keyinchalik egri va yumaloq shaklli binolarni tasvirlash uchun ishlatildi.

## „Blob arxitekturasi“ atamasining kelib chiqishi

„Blob“ atamasi 1986-yilda Londondagi „Blob Office Building“ uchun birinchi marta chex-ingliz arxitektori Yan Kaplicky tomonidan ishlatilgan. Bino organik, aerodinamik shakli va ilgʻor texnologik va energiya tejovchi yechimlari bilan ajralib turardi. „Blob arxitekturasi“ atamasi 1995-yilda meʼmor Greg Lin tomonidan metabol grafik dasturiy taʼminoti bilan raqamli dizayndagi tajribalarida kiritilgan. Tez orada bir qator meʼmorlar va mebel dizaynerlari yangi va gʻayrioddiy shakllarni yaratish uchun ushbu „blobby“ dasturiy taʼminot bilan tajriba oʻtkaza boshladilar. Organizmga qaramay, blob arxitekturasini bu va boshqa shunga oʻxshash kompyuter quvvatli dizayn dasturlarisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Arxitektorlar kompyuter modellashtirish platformasining algoritmlarini manipulyatsiya qilish orqali shakllarni oladilar. Buni ishlab chiqishda ishtirok etgan boshqa kompyuter quvvatli dizayn funktsiyalari bir xil boʻlmagan ratsional B-spline yoki NURB, erkin shaklli sirtlar va kompyuter tomografiyasiga oʻxshash vositalar yordamida haykalchalar shakllarini raqamlashtirishdir.

## Pretsedentlar

Pretsedentlardan biri Piter Kuk tegishli boʻlgan Archigram, 1960-yillarda ishlagan ingliz arxitektorlari guruhidir. Ularni shishiriladigan arxitektura, shuningdek, plastmassadan yasaladigan shakllar qiziqtirdi. Ron Xerron, shuningdek, Archigram aʼzosi, 1960-yillardagi oʻz loyihalarida, masalan, "*Yuruvchi shaharlar* " va „*Instant City*“ kabi, Maykl Uebb *Sin Center* bilan birgalikda, blobga oʻxshash arxitekturani yaratdi. Bukminster Fullerning geodezik gumbazlar bilan ishlashi ham uslubiy, ham strukturaviy pretsedentlarni taqdim etdi. Geodezik gumbazlar Eden loyihasini oʻz ichiga olgan ishlar uchun qurilish bloklarini tashkil qiladi. Niemeyerning 1957-yilda qurilgan Edificio Copan toʻlqinli toʻlqinlari nosimmetrik tarzda blokirovkada tez-tez uchraydigan tartibsiz chiziqli boʻlmaganlikni chaqiradi. 1970-yillarda ular bir qismi boʻlgan psixideliya havosi bilan eksperimental arxitektura iqlimi mavjud edi.

1976-yilda Uilyam Nikolson tomonidan Flintstone uyi katta shishirilgan sharlar ustiga qurilgan namunasi qurildi. Frederik Kisler tomonidan qurilgan, *Endless House* erta blobga oʻxshash arxitekturaning yana bir namunasidir, garchi u nosimmetrik rejaga ega va kompyuterlardan oldin ishlab chiqilgan boʻlsa ham bu ayni shu uslubdir. Suyuqlikning oʻziga xos tomchi shakliga ega boʻlgan Kitob ziyoratgohi loyihasi (qurilish boshlangan, 1965-yil) bugungi kunda meʼmorlarni qiziqtiradigan shakllarni ham kutmoqda. Shunga oʻxshab ketadigan, Vittorio Giorgini (Casa Saldarini), Paskal Hauserman va ayniqsa Antti Lovagning ishlarini muvaffaqiyatli qurilgan bloblar misolida kiritish mumkin. Ikkinchisi moda dizayneri Per Kardenga tegishli boʻlgan Fransiya Kot-d’Azurida Kann yaqinida mashhur Palais Bulles ni qurdi.

Agar blob arxitekturasiga texnologiyadan koʻra shakl masalasidan qaralsa, Barselonadagi Antoni Gaudi va Bruno Taut va Herman Finsterlin kabi ekspressionistlarning organik dizaynlari ham eʼtiborga olinishi kerak. Nihoyat, yangi estetik yoʻnaltirilgan arxitektura nazariyalarining paydo boʻlishi zamonaviy meʼmorlarning blobitekturaning rasmiy-texnologik-nazariy oqibatlarini, shu jumladan meʼmorlarning raqamli-jismoniy kengaytirilgan haqiqat ishlarini aniq oʻrganishiga olib keldi.

## Namunalar

Bu atama, gʻalati koʻrinishdagi binolar bilan, jumladan, Frank Gehrining Bilbaodagi Guggenxaym muzeyi (1997) va „Experience Music Project“ (2000) bilan bogʻliq boʻldi. Bu, tor maʼnoda, ular ilgʻor kompyuter quvvatli dizayn vositalari, xususan, CATIA tomonidan ishlab chiqilgan boʻlsa ham, blob binolar emas. Buning sababi shundaki, ular kompyuter manipulyatsiyasidan koʻra jismoniy modellardan ishlab chiqilgan. Biroq, birinchi toʻliq blokli bino Niderlandiyada Lars Spuybroek (NOX) va Kas Oosterhuis tomonidan qurilgan. Suv paviloni (1993-1997) deb nomlanuvchi bu namuna toʻliq kompyuterga asoslangan shaklga ega boʻlib, u kompyuter vositalari yordamida ishlab chiqarilgan va elektron interaktiv interyerga ega boʻlib, u yerda ovoz va yorugʻlikni tashrif buyuruvchi insonlar oʻzgartira oladi.

Piter Kuk va Kolin Furnierning Avstriyaning Grats shahridagi Kunsthaus (2003) asari ham blobga misol boʻlishi mumkin boʻlgan bino. Boshqa misollar – Roy Meysonning Xanadu uyi (1979) va Gertsog va de Meuronning Allianz Arenada (2005) dalaga noyob ekskursiyasi. 2005-yilga kelib, Norman Foster maʼlum darajada oʻzini blobitektura bilan shugʻullangan, shuningdek , Berlin Erkin Universitetidagi Filologiya kutubxonasi va 2004-yilda ochilgan Sage Geytshead uchun miya shaklidagi dizayni bilan shugʻullangan. Fransiyada tugʻilgan bu meʼmor Isroilda erkin shakldagi Biomorfik uyni (2012) ham qurgan.
## Yana qarang
* Yakobet uslubi
* Bovellizm
* Adam arxitektura uslubi

## Galereya

Fayl:ExperienceMusicProject.jpg|Frank Gehri tomonidan Pop madaniyati muzeyi, Sietl, Vashington
Fayl:Aqua western facade.JPG|Aqua Jeanne Gang tomonidan, Chikago, Illinoys
Fayl:Graz Kunsthaus 3.jpg|Peter Kuk va Kolin Furnierning Grats shahridagi Kunsthaus, Avstriya
Fayl:Amorph Livingsculpture.jpg|Zalsburgdagi tirik haykal, Avstriya,  va  (qurilish bosqichida)
Fayl:Aussenansicht red bull hangar-7 nacht.jpg|Volkmar Burgstaller tomonidan Avstriyaning Zalsburg shahridagi Red Bull Hangar-7
Fayl:Zlote tarasy zima2011.JPG|Oltin teraslar "Jerde hamkorlik", Varshava, Polsha
Fayl:Allianz Arena Pahu.jpg|Allianz Arena Herzog & de Meuron tomonidan, Myunxen, Germaniya
Fayl:Eden Project geodesic domes panorama.jpg|Nicholas Grimshow tomonidan Eden loyihasi, Kornuoll, Buyuk Britaniya
Fayl:Stockholm Globe Arena.jpg|[en→uz]Ericsson Globe by Svante Berg & Lars Vretblad, Stockholm Sweden
Fayl:CityHallLondon2007.JPG|London City Hall by Sir Norman Foster, London, United Kingdom
Fayl:Guggenheim Bilbao.jpg|Guggenheim Museum by Frank Gehry, Bilbao, Spain,
Fayl:Biomorphic House.jpg|Biomorphic House, by , Neve Daniel, West Bank.
Fayl:The Blob in Eindhoven, Netherlands.jpg|[en→uz]The Blob by Massimiliano Fuksas, Eindhoven, Netherlands.
Fayl:... Matrimandir (48918725626).jpg|Matrimandir, India.


## Manbalar