open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zarafshon (gazeta)

**Zarafshon** — Xalq deputatlari Samarqand viloyat Kengashi va viloyat hokimligi gazetasi.

## Tarixi
1913-yil aprel oyida mahalliy turkiy-forsiy oʻrta shevadi Mahmudxo‘ja Behbudiy mas’ul muharrirligida „Samarqand“ nomi bilan nashr etilgan. Dastlab adadi 400-500 nusxada boʻlgan.
1917-yil 16-apreldan gazeta „Hurriyat“ nomi bilan chiqa boshlaydi. Gazetaga jurnalist va maʼrifatchi Saidrizo Alizoda, 27-sonidan Abdurauf Fitrat, keyinchalik Oʻrinboy Oʻgʻli, bir muddat Akobir Shomansurov nashr muharrirligi vazifasini bajargan. 500-1000 nusxa atrofida, haftada ikki marta chiqarib turgan gazeta moddiy qiyinchilik sabab yopilgan. 1918-yil 11-iyundan boshlab „Hurriyat“ gazetasi Shoʻro hukumati taʼsirida „Mehnatkashlar oʻqi“ nomi bilan chiqa boshladi. Maʼsul muharrirlari Iffat Xonim (ZohidaBurnasheva) bilan Shokir Muxtoriy boʻlgan.
5-sonidan keyin gazeta nomi „Mehnatkashlar tovushi“ga aylantirilgan. Saidrizo Alizoda, Muhammadjon Yusufiy, Qori Mahmud, Qori Muhammadrahim Toji, Sadriddin Ayniylar gazetaning tarjima va tahrir ishlarida ishtirok etishgan.

1921-yildan gazetaning nomi „Kambagʻallar tovushi“ga oʻzgartirildi. 1922-yilning oktabr oyiga kelib gazeta „Zarafshon“ nomi bilan chiqadi. Gazetani qayta tashkil etganlardan biri G‘ozi Yunus edi. Nomi oʻzgargan gazataning birinchi soni katta formatda, olti sahifada (bir sahifasi rus tilida), 1500 nusxada chop etiladi. Gazetadagi eʼlonda bu nashr „Samarqand“, „Hurriyat“, „Mehnatkashlar tovushi“ning davomchisi ekanligi yoziladi. Gazetaning muntazam chiqishi taʼminlangach, 1923-yilda G‘ozi Yunus Toshkentga qaytib keladi. Uning oʻrniga Ali Ismoilzoda tayinlanadi.
1925-yildan gazeta haftada uch marta chop etila boshlaydi.

„Zarafshon“ gazetasi 1928-yilgacha arab imlosida, 1938-yilgacha lotin imlosida, 1938-yildan boshlab kirill imlosida chop etilib kelinmoqda.

1928-yilning noyabr oyida Toshkentda chiqariladigan „Qizil O‘zbekiston“ gazetasi tahririyati Samarqandga koʻchirilgach, „Zarafshon“ gazetasi faoliyati vaqtincha toʻxtatiladi.

1930-yilning 7-noyabrida gazeta yana chop etila boshlaydi. Lekin „Zarafshon“ emas, „Lenin yoʻli“ nomi bilan chiqariladi. 1931-yildan boshlab kundalik nashrga aylantiriladi.

1956-yilning 1-avgustida Samarqand matbuoti tarixida „Lenin yoʻli“ gazetasi ilk marta A1 formatda chop etilgan.
1991-yildan gazeta oʻzining eski — „Zarafshon“ nomi bilan chiqa boshlaydi.

## Yutuqlari
2005-yilda „Zarafshon“ gazetasi tahririyati jamoasi „Eng ulugʻ, eng aziz“ respublika koʻrik tanlovi gʻolibi boʻldi.

## Manbalar
Zahiruddin al-Ardabiliy

**Zahiruddin al-Ardabiliy al-Hanafiy** (hijriy 930-yil (miloiy 1524-yil)ning rabiussoniy oyida Qohirada qatl qilingan) — „Qozizoda“ nomi bilan mashhur bo‘lgan olim va adib. Ajam o‘lkalaridagi ulamolardan ilm o‘rgangan. Sulton Salim Tabrizga Shoh Ismoilni qatl qilish uchun bostirib kirganida, uni o‘zi bilan birgalikda Rum diyoriga olib ketgan.

## Asari

* „*Muxtasaru vafayoti-l-aʼyon*“ („Vafayotu-l-aʼyon“ asarining qisqartmasi").

## Manbalar
Ziynat

**Zaynabniso begim Avrangzeb Olamgir qizi** (1710-yilda vafot etgan), Zebunniso begimning singlisi. Olima, shoira va Qurʼon hofizasi bo‘lgan. Sheʼrlarida „Ziynat“ taxallusini qo‘llagan. O‘zi bunyod ettirgan ziynatli masjid hovlisiga dafn etilgan.

## Adabiyotlar
1. Said AliHasanxon. Subhi gulshan. Oʻzbekiston Respublikasi FA SHIasosiy fondi 3120 raqamli bosmakitob;
2. O‘zbekistonning mashhur shoiralari. Toshkent: Mumtoz so‘z, 2019).

## Manbalar
Giovana Cordeiro

**Giovana Cordeiro** (1996-yil 16-noyabr tugʻilgan) — braziliyalik aktrisa.

## Filmografiya
### TV Filmi

### Filme

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Giovana Cordeiro Instagramda
Ziyouddin al-Yarsuxiy

**Muhammad ibn al-Husayn ibn Nosir ibn Abdulaziz al-Yarsuxiy** — faqih. Zamonasida Ziyouddin laqabi bila mashhur bo‘lgan. Burhoniddin al-Marg‘inoniyning va faqih Alouddin as-Samarqandiyning ustozi. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. Yarsux nisbasi Farg‘onaning shaharlaridan birining nomidan olingan. Ziyouddin al-Yarsuxiyning tavallud yoki vafot sanasi maʼlum emas. U Naysoburda 525-hijriy yil (milodiy 1131-yil)da Imom Muslimning „*Sahih*“ini ulamolarga rivoyat qilib bergan sanasini eʼtiborga olsak, uning vafot sanasini 525-yil (milodiy 1131-yil)dan keyin deb xulosa qilsak bo‘ladi.

## Manbalar
Ziror al-Buzanshohiy

**Ziror ibn Amr Abdurrahmon al-Buzanshohiy** (milodiy 1061-yil (hijriy 453-yil safar oyi)da tug‘ilib, milodiy 1137-yil (hijriy 531-yil rabiulavval oyining 7-sanasi)da vafot etgan) — faqih va muhaddis. „Baytu-l-ilm va-l-hadis“ga mansub olim bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Jaʼfar al-Marogʻay

**Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Horis al-Marog‘ay (Abu Muhammad)** (milodiy 967-yil (hijriy 356-yil)da vafot etgan) Nishopurda yashagan. Damashq va boshqa shaharlarda hadis eshitgan. Hadis talabida ko‘p yurtlarni kezgan, hadis to‘plovchilarning eng g‘ayratlisi va eng ko‘p hadis yiqqanlardan hisoblanadi. Oltmishdan ziyodroq yil davomida o‘z qo‘llari bilan hadislar yozib, bu mashg‘ulotini vafot topgunga qadar davom ettirgan. Eng ishonchli va eng sobit inson bo‘lgan. Bag‘dod, Basra, Kufa, Ahvaz, Misr, Movsul, Asqalon va boshqa yurtlarni kezib hadis eshitgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Burak Elmas

**Burak Elmas** (1974-yil 19-martda tugʻilgan; Şişli, İstanbul) — turkiyalik tadbirkor va sport menejeri. 38. Galatasaroy direktori.

## Galatasaroydagi faoliyati
Elmas 1997-yilda 23 yoshida Galatasaray PAF jamoasi boshqaruvchisi etib tayinlangan. Keyinchalik u Faruk Süren va Oʻzhan Canaydin boshqaruvida ishtirok etdi.

Mustafa Cengiz birinchi davrida u Sportif AŞ boshqaruv kengashi aʼzosi boʻlgan.

2021-yil 2-mart kuni „Galatasaroy“ direktortligi uchun kurashayotganini eʼlon qildi . 2021-yil 19-iyundagi boʻlib oʻtgan saylovda, 1541 ovoz bilan 38-oʻrinni egallab „Galatasaroy“ rahbari etib saylandi.

2021-yil 22-iyun kuni Mustafo Cengizning oʻrnini egalladi.

2022-yil 26-martda boʻlib oʻtgan navbatdagi moliyaviy, umumiy yigʻilishda Burak Elmas va uning rahbariyati faoliyati maʼmuriy emas, moliyaviy jihatdan ozod etildi. Elmas 23 — 30-aprel kunlari navbatdan tashqari saylov oʻtkazishga qaror qabul qildi. Biroq, 4-İstanbul fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instantsiya sudi vaqtinchalik sud qarorini qabul qilib, saylovni bekor qildi. Eʼtirozni koʻrib chiqib, sud eʼtirozni qisman qabul qildi va saylovga oid vaqtinchalik eʼtirozni bekor qildi. Murojaat natijasida 4-İstanbul viloyat sudi fuqarolik palatasi yana vaqtinchalik qaror qabul qilib, saylovni bekor qildi.

## Oilasi
1974-yil 19-martda Istanbulning Şişli shahrida Sezgin va Saniye Elmasning oʻgʻli bor. Uning Burchin Elmas va Burchak Elmas ismli ikkita ukasi ham bor. U asli Giresunludur. U sobiq Galatasaroy direktorlaridan biri, tadbirkor Faruk Sürenning qizi Yelda Sürenga uylandi.

## Manbalar


## Havolalar

* 
*
Diniy ong

**Diniy ong**-ijtimoiy ong shakllaridan bo‘lib,
muayyan diniy tasavvurlar, tizimlar obyektiv va subyektiv
omillar asosida shakllanadi. Diniy ong in’ikos etgan
ijtimoiy hodisalar majmui ko‘p qirrali, murakkab va
ziddiyatli jarayon ifodasidir. Uning mazmunini real
voqeilikdagi, ijtimoiy hayotdagi narsa va hodisalarni
tabiatdan, jamiatdan tashqarida mavjud deb hisoblaydigan
ularni o‘ziga xos tarzda aks ettiradigan ma’naviy e’tiqod
va amallar tashkil etadi. Diniy ong shakllanishida diniy
e’tiqod muhim o‘rin tutadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Diniy mutaassiblik

**Diniy mutaassiblik** - diniy g‘oyalarga ko‘r-  
ko‘rona o‘ta darajada ishonish, ixlos qo‘yish va unga hayotda so‘zsiz rioya qilish, ba’zi e’tiqoddagilar va boshqacha fikrlovchilarga toqat qila olmaslik.Turli cherkovlar,xususan xristian cherkovining tarixi Diniy mutaassiblik haqida juda ko‘p misollarni biladi. Diniy mutaassiblik ayniqsa diniy sektantlikda yaqqol namoyon bo‘ladi.Aql-idrokka nisbatan hissiyotning ustun kelishi Diniy mutaassiblikni namoyon bo‘lishining xarakterli xususiyati hisoblanadi.Mutaassiblar turli tipda: passiv mushohada qiluvchi mistik dindordan ta aktiv ekstremistgacha bo‘lishlari mumkin.Diniy mutaassiblik turli shakllarda: diniy norma,ahdlarga so‘zsiz rioya qilish (mas., monaxlik), «zohidlik jasoratlari» (tarki dunyochilik va hokazo)da, atrofdagilarni «haqiqiy e’tiqod»ga majbur qilishda va hokazoda namoyon bo‘ladi.Diniy mutaassiblikning cho‘qqisi diniy yovuzlikdir.Cherkov va ekspluatator tabaqalar diniy mutaassiblik kayfiyatlaridan boshqa diniy ta’limotlarning tarafdorlariga nisbatan adovat qo‘zg‘atish, «bid’at»chilarni jazolash, progressiv kuchlarga qarshi kurashish va boshqa reaksion ishlarni amalga oshirish uchun foydalanadilar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Diniy marosim

**Diniy marosim**-kishilarning diniy 
ta’limotlardan, ularning qonun-qoidalari va aqidalaridan  
kelib chiqadigan diniy faoliyat va xatti-harakatlari.  
Diniy marosim har qaysi din vakillarining o‘z diniy ta’limotlari asosidan kelib chiqqan. Islom dinida aqiqa, amri ma’ruf,xatna, ro‘za va ramazon hayiti, qurbonlik va qurbon hayiti,namoz, haj va boshqa marosimlar bor. O‘zbekistonda diniy marosimning bemalol amalga oshirilishi ta’minlanadi, ammo ular  qonunlar, jamoat tartibini buzmasligi va shaxsga hamda fuqarolarning huquqiga daxl qilmasligi kerak.Diniy marosimda qatnashish fuqarolarning xususiy ishidir va hech qanday huquqiy munosabatlarni keltirib chiqarmaydi. Diniy marosimga amal qilinganlik haqidagi hujjatlar huquqiy kuchga ega emas.Diniy marosim ibodatxonalar, diniy tashkilot muassasalari,ziyoratgoxdar, qabristonlar,fuqarolar xonadonlari va uylarida o‘tkaziladi. Maxsus binolardan tashqarida diniy marosim yoki ommaviy ibodatlar o‘tkaziladigan holatlarda bu haqda mahalliy hokimiyat ogohlantirib qo‘yishi va bunday tadbirlar qat’iy tartibga rioya qilingan holda tashkil etilishi lozim.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ishtixon ovozi

**Ishrixon ovozi** – Xalq deputatlari Ishtixon tuman Kengashi va tuman hokimligi gazetasi.

## Tarixi
Ishtixon ovozi  gazetasining birinchi soni  1934-yili sobiq Mitan rayoni partiya qoʻmitasi va tuman Kengashining organi sifatida „Stalin yoʻlidan“ nomi ostida chiqarilgan. Ammo gazetaning dastlabki sonlari saqlab qolinmagan. 1935-yil 12-fevralda chiqqan 7-sonining fotonusxasi mavjud. Keyinroq gazeta  „Oktabr yoʻlidan“ nomi bilan nashr etilgan.

Gazetaning dastlabki muharrirlaridan ikki-uch kishining nomlari maʼlum. Ular  Zaripov, Daminov, Sultonovlar boʻlgan.  Qolganlar tahririyat aʼzolari  qatagʻonga uchrab nomlari ham oʻchib ketgan. Ikkinchi jahon urushi paytida  muharrir va tahririyat xodimlari  frontga jalb qilinganligi tufayli gazeta faoliyati toʻxtab qolgan. 1950-yildan 1960-yilgacha  gazetaga J.Qodirov, N.Zayniyev,  T.Alimov, A.Sayfullayevlar muharrirlik qilgan. M.Navroʻzov, N.Begimov, N.Roʻziyev, kabi jurnalistlar mas’ul kotib lavozimida ishlagan.

1963-yilda Ishtixonda „Kolxoz hayoti“ nomli gazeta taʼsis etildi. Unga jurnalist N.Begimov muharrir qilib tayinlandi. Gazeta tuman bosmaxonasida „A3“ formatda nashr etila boshladi. Gazeta tahririyatida Rahimjon Sattorov, Ibodxon Bahodirov,  Mamarahim Mardiyev, Rashid Tayloqovlar ishlagan. Kolxoz hayoti gazetasiga 10 yil N.Begimov bosh muharrir boʻlgan.

Zayniddin Bahriddinov 1965-yilda gazeta tahririyatida ish boshlagan. U 1973-yildan gazetaning bosh muharriri etib tayinlandi. XX asrning 70-yillarida haftasiga tuman bosmaxonasida 3 marta gazeta nashr etilgan. Davr talabidan kelib chiqib gazeta „Stalin yoʻlidan“,  „Oktabr gʻalabasi“, „Kolxoz xayoti“ kabi  turli nomlar bilan chop etib kelingan. 1991-yilning sentabridan gazeta „Ishtixon ovozi“ nomi bilan nashr etila boshlangan.

2015-yildan beri gazeta „A 4“ formatda, rangli tasvirda „Sherdor plyus poligraf“ MChJ bosmaxonasida chop etilmoqda. Gazetaning bosh offisi Ishtixon shahri, Mashrab koʻchasi 16-uyda joylashgan. 2023-yil yanvar oyida Ishtixon ovozi  gazetasi 3266 nusxada chop etilishi eʼlon qilindi. Gazeta 2018-yilda 6400 nusxada chop etilgan edi.

   

## Manbalar
Durrat ul-foxira

**"Durrat ul-foxira"** – Аbdu­rah­mon Jomiyning asari. 1481-885-yillarda Turkiya sultoni Muhammad Fotih (854–885 h.q./1451–1481 m.)ning iltimosiga javob tarzida arab tilida yozilgan ushbu asarda tasavvuf, kalom, falsafa va tavhid ilmi haqidagi qarashlar yoritilgan. Mazkur asar “Xamsat ul-mutahayyirin”ning uchinchi maqolatida Jomiy asarlari roʼyxatida *“soʼfi va mutakallim va hakim mazhablari tahqiqining risolasi”* nomi bilan keltiril­gan.

## Manbalar
Diniy sekta

**Diniy sekta**-ma’lum bir dindagi rasmiy aqidalarga zid ravishda ajralib chiqqan yoki mavjud dinlar va konfessiyalarga umuman aloqasi bo‘lmagan holda din
bayrog‘i ostida faoliyat ko‘rsatadigan guruxdar tushuniladi.
Bugungi kunda har ikkala yo‘nalishga mansub bo‘lgan ko‘plab sektalar faoliyat ko‘rsatmoqda. Mutaxassislar ularning sonini taxminan 5000 atrofida, deb baholaydilar.Zamonaviy voqelik diniy - ekstremistik xarakterdagi
sektalarning inson ongi va qalbi uchun kurash yo‘lidagi
faoliyatining jonlanishi kuzatilayotganini ko‘rsatmoqda.
Xususan, ma’lumotlarga ko‘ra, birgina Rossiyaning o‘zida
“Bogorodichiy sentr”, “Serkov ob’edineniya”, “Serkov
Isusa”, “Serkov Novogo Zaveta”, ”Beloye bratstvo”,
”Bojestvenniy orden Pervogo Angela” kabi o‘nlab diniy
sektalar noqonuniy ravishda faoliyat olib bormoqda. “Kult
satanlar” deb ataladigan sekta ham keng tarqalgan. Ayrim
ma’lumotlarga ko‘ra o‘ta xavfli bo‘lgan bu sektaning Rossiyada 100 ming, Yer yuzida 5 milliondan ortiq tarafdorlari bor.
Ular aholining diniy bilimlari pastligidan
foydalanib, oxiratning yaqinligi bilan qo‘rqitish hamda
asosan yoshlar va moddiy ahvoli nochor bo‘lganlar ichida ish olib borish yo‘li bilan o‘z tarafdorlarini ko‘paytirishga harakat qilmoqdalar.Bunday sektalarga asos solgan “avliyo”lar o‘z izdoshlarini aldash yo‘li bilan ularning mol-mulklariga egalik qilishga urinmoqdalar.
Yashirin faoliyat olib borishi, sekta ichida bo‘layotgan
voqealarning ko‘pchilikka ma’lum bo‘lib qolmasligining qattiq nazorat qilinishi ular faoliyatidan jamoatchilikning bexabar qolishini keltirib chiqarmoqda.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dinning paydo bo’lishi

**Dinning paydo bo’lishi** - bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil qarash mavjud.
Birinchi qarashga ko‘ra dinning paydo bo‘lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog‘liq.Xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o‘zini tanitdi,natijada inson ilk dinga e’tiqod qila boshladi.Bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi.Bugun mavjud bo‘lgan har qanday din o‘zining tarixini insoniyat yaralishi-ilk inson bilan bog‘lashini ko‘rishimiz mumkin.Jumladan,islom dinida-Odam va Havvo,yahudiylik va xristianlikda-Adam va Yeva,zardushtiylikda Govmard,sintoizmda-Mikado va boshqalar.Mazkur ta’limotlar dinlarning muqaddas manbalarida bayon qilingan.
Teologik yondashuvga ko‘ra, turli buyumlarga sig‘inish va ko‘pxudolik,jumladan animizm,totemizm,fetishizm va shomonlik yakkaxudolilikdan keyin yuzaga kelgan.
Dinlarning kelib chiqishi haqidagi ikkinchi qarash fanda “materialistik yondashuv” deb nomlanadi.Mazkur qarashlarning paydo bo‘lishi antik davrga borib taqalib,ilk bor qadimgi yunon faylasuflari qarashlarida aks etgan.XVII asrga kelib Yevropada cherkov hokimiyatining susaya boshlashi,hurfikrlilik namoyandalari -din tanqidchilarining paydo bo‘lishi,XIX asrning ikkinchi yarmida Charlz Darvin tomonidan “Turlarning kelibchiqishi” (1859) nomli asarning chop etilishi ham turtkibo‘ldi.Keyinchalik mazkur qarashlar Avgust Komt vaLyudvig Buxnerlar tomonidan eng cho‘qqisiga ko‘tarildi.Unga ko‘ra din bu ijtimoiy hodisa, inson tafakkuri,emotsiyalari mahsulidir.
Mazkur qarash tarafdorlari fikricha,dinlar soddadan-murakkabga,umumiylikdan-xususiylikka,ko‘pxudolikdan-yakkaxudolikka tomon uzoq tarixiy evolyutsion jarayonni bosib o‘tgan.Unga ko‘ra,ilk davrdagi ibtidoiy odamning jismoniy,fiziologik, asab-endokrin,biologik, psixologik va boshqa sohalari o‘ziga xosxususiyatlarga ega edi.Bu nafaqat uning hayoti va faoliyatiga,fe’l-atvoriga, balki uning fikrlash darajasiga,kuchli hayajonlanishiga,tasavvur etishiga, mustahkam,haqiqiy yoki soxta mantiqiy qonuniyatlarni kashf etishiga ta’sir ko‘rsatadi.Uyqu,tush va nafas olish kabi holatlarda tanani boshqaruvchi va o‘lim bilan undan ajratib turuvchi,hayot bag‘ishlovchi qandaydir kuch mavjudligiga ishongan ajdodlarimiz,mazkur kuch harakat qiluvchi har bir narsa:daryo,quyosh,oy,daraxt kabi mavjudotlarda bor deb tasavvur qilganlar.Natijada, inson qo‘rquvi, hurmati, ehtiyoji va zarurati darajasida ularga sig‘ina boshlagan.
Materialistik maktab tarafdorlari fikriga ko‘ra,qo‘rquv dinlarning kelib chiqishida asosiy rol o‘ynagan hissiy holatdir.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Osiyo koʻchasi

**Osiyo koʻchasi** — Yunusobod tumanining „Turon“, Mirzo Ulugʻbek tumanining „Oqqoʻrgʻon“ mahallalari hududida. Amir Temur shoxkoʻchasi bilan Oqqoʻrgʻon koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 2 km atrofida.

XX asr boshlarida tashkil topgan. Dastlab Labzak nomi bilan yuritilgan. 1964-yil 10-noyabrda Xurshid, 1982-yil 12-noyabrda Q. Murtazoev nomi berilgan. 2005-yil 10-oktabrdan Osiyo nomi bilan yuritiladi.

Yoʻnalishida Kardiologiya markazi, Latviya, Jazoir va Afgʻonistonning Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonalari, Toshkent observatoriyasi, tuman ijtimoiy-taʼminot boʻlimi, tuman madaniyat uyi, tuman statistika boshqarmasi, „Aziza“ va „Yogʻdu“ kafelari, savdo shoxobchalari, koʻp qavatli va shaxsiy turar joy binolari hamda turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari va boshqa joylashgan. Bodomzor yoʻli koʻchasi bilan kesishgan. Yaqinida Yunusobod tuman hokimligi, Irrigatsiya va melioratsiya instituti, Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, „Oʻzneftgaz“ korxonasi, „Minor“ metro bekati bor.

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Abubakr Duqqiy

**Abubakr Duqqiy Muhammad bin Dovud Dimishqiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Аsli dinavarlik boʻlib, Dimishqda yashagan. Tasavvuf sirlarini Аbu Аli Jallo, Аbubakr Zaqqoq Misriy va Аbubakr Misriydan oʻrgangan. Аbu Аli Rudboriy, Аbulhasan Soyigʻ Dinavariy bilan suhbatda boʻlgan.

Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Zohir al-Magʻkoniy

**Zohir ibn Abdulloh ibn al-Xasib as-Sug‘diy al-Mag‘koniy (Abu G‘olib)** (321-yil (milodiy 933-yil)da vafot etgan — Mag‘kon qishlog‘idan. Yaxshi hadis roviysi, rivoyatlari to‘g‘ri bo‘lgan. Abd ibn Hamid al-Kassiyning huzurida Qurʼonning to‘liq tafsirini o‘zlashtirgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Zohir as-Saraxsiy

**Zohir ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Iso as-Saraxsiy ash-shofiʼiy (Abu Ali)** (503-yil (milodiy 1109-yil)da vafot etgan) — faqih va muhaddis, o‘z davrida Xuroson shayxi bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Doʻst Muhammad

**Doʻst Muhammad** (15–16-asrlar) – hirotlik forsiynavis shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Margʻaniy mahallasidan ekanligini aytib, ham she'rni, ham muammoni yaxshi aytishi haqida ma'lumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning “Safiy” ismiga bitilgan bir muammosi va quyidagi bayti keltirilgan:**Balost az tu ba dil har zamon jafoyi digar,**

**Jafoki, bar digare mekuni, baloyi digar.**

(Mazmuni: Dilimga doimo jafo yetkazasan. Boshqalarga yetkazgan jafoying ham men uchun yana bir balodir).

## Manbalar
Zohid Abul Abbos

**Muhammad ibn Ahmadibn Hamdon ibn Ali ibn Abdullohibn Sinon al-Hiriy an-Naysoburiy (Abul Abbos)** (273-yil (milodiy 886-yil)da tugʻilib, 356-yil (milodiy 967-yil)da vafot etgan) xorazmlik muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. U parhezkor va serg‘ayrat bo‘lanligi uchun o‘z zamonasida „Zohid Abul Abbos“ nomi bilan mashhur bo‘lgan. U mashhur xorazmlik muhaddis Abu Jaʼfar Hiriy Naysoburiyning farzandi. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Zulf Ali az-Zanjoniy

**Zulf Ali ibn Abdumannof ibn Muhammad Maʼsum Ad-Diyzajiy, az-Zanjoniy** (1345-yil (milodiy 1926-yil)da vafot etgan) — olim va adib bo‘lgan.

## Asarlari
* „*Asroru-t-tufuf*“ („Yon jihatsirlari“, 2 jildli);
* „*Sharh xutabiZaynab*“ („Zaynab xutbasi sharhi“);
* „*Urjuza fi-l-fiqh*“ („Fiqh ilmihaqida Urjuza“);
* „*Sharh manzumatibahri-l-ulum*“ („Bahru-l-ulum“ manzumasiga sharh).

## Manbalar
Zulfazl Hamza as-Sobotiy

**Zulfazl Hamza as-Sobotiy** (arabcha: ذو الفقل حمزة السوباتي — Zulfazl Hamza as-Sobotiy (XI asrda yashagan)) — faqih va roviy.

## Hayoti
Zulfazl Hamza as-Sobotiy „Sobot“ qishlog‘ida tavallud topgan. Zulfazl Hamza as-Sobotiy ilm-maʼrifat yo‘lida Samarqandga borib, u yerda muqim yashaydi va „Amir Nunad“ mahallasida mudarrislik qiladi. Zulfazl Hamza as-Sobotiy o‘z zamonasida ko‘zga ko‘ringan faqihlardan biri boʻlib, fatvo berish huquqiga ega bo‘lgan. Zulfazl Hamza as-Sobotiy Juzjoniya dahasida shayx Abu Bakr Muhammad ibn Abdulloh Najjordan 437/1045-yilda hadis eshitib yozib olganligi manbalarda taʼkidlangan. Shuningdek, Zulfazl Hamza as-Sobotiy hadislarni Muso ibn Horis ibn Ujayf Xuqaniydan ham rivoyat qilgan. Mavjud manbalarda allomaning tavallud topgan yoki vafot etgan yili haqida birorta maʼlumot keltirilmagan.
Agarda Najjordan 437/1045-yilda hadis eshitib yozib olganligidan xulosa qilsak, uning vafoti sanasini 437/1045-yildan keyin deb belgilasak bo‘ladi.
.

## Manbalar
Zunnun al-Xovasiy

Alloma haqida Najmiddin Abu Hafsan-Nasafiy shunday yozadi: „Zunnun al-Xovasiy 449-hijriy yil (milodiy 1057-yil)da 18-iyul payshanba kuni Shayx Ali ibn Ahmadas-Sankabosiy imlo qilgan hadisni eshitib olganligini rivoyat qilgan“. Manbalarda allomaning tavallud topgan yoki vafot etgan yili haqida maʼlumot keltirilmagan. Agarda u as-Sankabosiydan hadisni 449-yil (milodiy 1057-yil)da eshitganligidan xulosa qilsak, uning vafot sanasini 449-yil (milodiy 1057-yil)dan keyin deb belgilasa bo‘ladi.

## Manbalar
Zunnun as-Surmoro

**Zunnun as-Surmoro** (1038-hijriy yil (milodiy 1278-yil)da vafot etgan) — faqih va soʻfiy bo‘lgan.

## Asarlari
* „*Sharhu qasida al-Bustiy fi-l-maʼorif va-z-zuhd*“(„Bustiyning maʼrifat va zuhdga oid qasidasiga sharh“);
* „Sharhu muqaddimati Abillays as-Samarqandiy fi-s-salot“ („Abullays as-Samarqandiyning namoz muqaddimasiga sharh“).

## Manbalar
Abu Homid Doʻston

**Аbu Homid Doʻston** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Marvda yashagan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʼliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Zuhayr an-Nasoiy

**Zuhayr ibn Harb ibn Shidod an-Nasoiy**, so‘ngra a**l-Bag‘dodiy (Abu Xaysama)** (hijriy 160-yil (milodiy 777-yil)da tugʻilib, 234-yil (milodiy 848-yil)da vafot etgan) — muhaddis va hofiz bo‘lgan. Ilm izlab Bag‘dodga kelgan va shu yerda yashagan.

## Asarlari
* „*Kitobu-l-ilm*“ („Ilmkitobi“);
* „*Tarixu ibn Abi Xaysama*“ („Ibn Abu Xaysamaning tarix kitobi“) — muhaddislar uslubida yozilgan mukammal asar;
* „Musnad“ („Musnad“).

## Manbalar
Zulaym Ad-Dabusiy

**Zulaym ibn Hatit al-Jahzamiy Ad-Dabusiy (Abulg‘ushaym)** (252-hijriy yil (milodiy 866-yil)da vafot etgan) — Dabusa ahlidan, Sunnadagi lozim amallarning ado etilishini doimo nazorat etuvchi arablardan bo‘lgan. Ahli sunnadan obro‘-eʼtiborli, ishonchli, saxovatpesha, fozil odam bo‘lgan. Ulamolardan hadis rivoyat qilgan. Iroqqa borgan va ko‘p hadislar yozgan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Oqsoy koʻchasi (Toshkent)

**Oqsoy koʻchasi** — Shayxontohur tumanining „Koʻkcha“ mahallasi hududida. Mannon Uygʻur koʻchasi bilan Oqsoy 4-tor koʻchasi oraligʻida joylashgan. Uzunligi 1,5 km atrofida. Tarkibida 5 ta tor koʻcha mavjud. Qoʻrgʻoncha koʻchasi bilan kesishgan.

XX asrning 50-yillarida tashkil topgan. 1958-yil 23-iyunda Oqsoy, 1974-yil 28-iyunda Rixsi Saxiboev nomi berilgan. 2006-yil 16-yanvardan joyning tarixiy nomi sifatida Oqsoy nomi qayta qoʻyilgan.

Yoʻnalishida Shayx Zayniddin bobo jome masjidi, Koʻkcha arigʻi, savdo shoxobchalari, dorixona, 40-maktab, mahalla idorasi, choyxona va shaxsiy turar joy binolari joylashgan. Yaqinida „Islomobod“ guzari va boshqa bor.

## Yana qarang
* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Yomgʻurchibek Sipohiy

**Yomgʻurchibek Sipohiy** (15-asr) – xurosonlik forsiynavis shoir, Husayn Boyqaro beklaridan Mir Valibekning oʻgʻli. Nomi “Majolis un-nafois”ning beshinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning xushtabʼ shoirlardan ekanligini aytib, quyidagi matlaʼsini keltiradi:Ba masjideki, ravam dar firoqi dilbari xesh, 

Bahona sajda kunam bar zamin niham sari xesh. 

(Mazmuni: Dilbarim firoqida masjidga borib, sajda qilish bahonasida boshimni yerga uraman).

## Manbalar
Zuhayr as-Saraxsiy

**Zahiyr ibn al-Hasan ibn Ali as-Saraxsiy ash-shofiʼiy (Abu Nasr)** (hijriy 454-yil (milodiy 1062-yil)da vafot etgan) — faqih, tarixchi va Xurosonda fatvo voliysi bo‘lgan.

## Asarlari
* „*al-Anboʻ ani-l-anbiyo alayhimissalom*“ („Payg‘ambarlar (a.s.) haqidagi xabarlar“)];
* „*Kitobu tarixi-l-xulafo*“ („Xalifalar tarixi kitobi“).

## Manbalar
Yoriy Muzahhib

**Yoriy Muzahhib** – muzahhib, naqqosh va shoir. Dastlab naqqoshlik, soʼng Alisher Navoiyning topshirigʼi bilan muzahhiblik amali bilan jiddiy shugʼullanadi. Sulton Husayn Boyqaroning qalbaki muhrini tayyorlagani uchun oʼlimga mahkum etiladi, ammo sulton Navoiyning iltimosi bilan gunohidan oʼtadi. Alisher Navoiy kutubxonasida kotib va xattotlar bilan umrining oxirigacha ishlaydi. Sulton Аli Mashhadiy koʼchirgan “Xamsa”ni Yoriy Muzahhib bezagan.

## Manbalar
Yoqut ut-taʼvil

„**Yoqut ut-taʼvil**“ () – Abu Homid Muhammad Gʻazzoliyning asari. Qurʼoni Karim tafsiriga bagʻishlangan. Alisher Navoiy ushbu asar nomini „Nasoyim ul-muhabbat“da Gʻazzoliyga doir bobda tilga olgan.

## Manbalar
Abdulvose' Jabaliy

**Abdulvose' Jabaliy Badiuzzamon Fariduddin ibn Umar ibn Rabe**' - (vaf.­ 555 h.q./1160 m., Gʻazna) zullisonayn shoir. Dastlabki taʼlimni Hirotda olib, soʻng Marv va Gʻazna shaharlarida yashab, ijod qilgan. Muhammad Аvfiy Buxoroiyning yozishicha, Abdulvose' Jabaliygacha barcha shoirlar asosan bir tilda ijod qilganlar. Abdulvose' Jabaliy arab va fors tillarida baravar ijod qilib, zullisonaynlik anʼanasiga poydevor qoʻydi.

Lirik merosidan iborat devonidan tashqari bizgacha nasriy risola va maktublari ham yetib kelgan. Jomiy “Bahoriston” asarida Abdulvose' Jabaliy ijodiga yuqori baho berib, *“Ki dorad chun tu maʼshuqe nigori chobuki dilbar”* misrasi bilan boshlanadigan gʻazaliga shu paytgacha yozilgan nazira va tatabbuʼlarning birortasi muvaffaqiyatli chiqmagan, deydi. “Xazoyin ul-maoniy” devonida Abdulvose' Jabaliy yozgan ushbu gʻazalining turkiy varianti keltirilgan:Ne loʻliyvashdur ul qotilki, qon toʻkmakkadur yaksar

Qiyo boqmoqlari poki itik, mujgonlari-nishtar.

(“Navodir ush-shabob”, 194-gʻazal)

## Manbalar
Abubakr Javzaqiy

**Аbubakr Javzaqiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Nishopur yaqinidagi Javzaq qishlogʼida tugʻilib, Niso shahrida vafot etgan. Аbusaid Аbulxayr unga hadis ilmidan saboq bergan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirib kiritgan.

## Manbalar
Zuhayr al-Xidomiy

**Zuhayr ibn al-Hasanibn Ali ibn Muhammad ibn Yahyoibn Xidom ibn G‘olib al-Xidomiy as-Saraxsiy (Abunnasr)** (450-hijriy yil (milodiy 1058-yil)ning aksariyat qismi o‘tganda vafot etgan) — fozil odam bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Din sotsiologiyasi

**Din sotsiologiyasi**- din-jamiyatmunosabatlarini,  
bu munosabatlar ortidan kelib chiquvchi voqea-hodisalarni  
o‘rganadi. Shu tufayli bu ilm sohasi ijtimoiy diniy  
muassasalarni, dinning davlat, xalq, oilaga nisbatan  
munosabatini, din sohasida yuzaga keluvchi ijtimoiy voqea-  
hodisalarni, turli din jamoalarining jamiyat bilan bo‘lgan  
munosabatlarini asosiy mavzu sifatida tadqiq qiladi.  
Demak, din sotsiologiyasining mavzusi, jamiyatning asos  
shakllari va dinning tashqi ko‘rinishlari bilan ijtimoiy  
jarayonlar, ularning tuzilish va qonunlaridan iborat ekan.  
Boshqacha qilib aytganda, bu ilm sohasi, tarix bo‘yicha xususiy va mushohadaga suyanuvchi din va jamiyat tadqiqotlarini, dinning ijtimoiy hayotdagi ko‘rinishlarini o‘rganadi. Din sotsiologiyasi, bir tomondan jamiyat, bir tomondan diniy ilmlarga tayanadi; bu ikki asos ustida yakdillikni keltirib chiqarishga harakat qiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Javohir ul-asror

**“Javohir ul-asror”** (“Sirlar gavharlari”) – Shayx Ozariyning asari. Tasavvufiy mavzusida bitilgan. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Majolis un-nafois”ning birinchi faslida Shayx Ozariyga doir bobda eslab oʼtadi.

## Manbalar
Javohir ul-Qurʼon

**“Javohir ul-Qurʼon”** (“Qurʼon ja­vo­hirlari”) – Аbu Homid Muhammad Gʻazzoliyning asari. Qurʼoni karim tafsiriga bagʻishlangan. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Gʻazzoliyga doir bobda eslatadi.

## Manbalar
Zuhayr al-Xidomiy (Abunnasr)

**Zuhayr ibn Ali ibn Zuhayr ibn al-Hasan al-Xidomiy** (430-hijriy yil (milodiy 1039-yil)ning aksariyat qismi o‘tganda, vafot etgan) — Zuhayr al-Xidomiyning nabirasi. U „Tuhfatu-l-olim va qurhatu-l-mutaallim“, yaʼni — „Olimning tuhfasi va o‘quvchining yarasi“ kitobini aytib bergan. .

## Manbalar
Din psixologiyasi

**Din psixologiyasi** - bu tushunchani birinchi marta  
Shleyermaxerning “Psixoloiya” (1862) kitobida uchratish  
mumkin. Unda boshqa dinga sig‘inishga o‘tganlarning ichki  
xis-hayajonlari bilan bog‘liq jarayonlar tadqiq etilgan  
bo‘lib, tavba-tazarru, gunoh, diniy kitob amrlariga  
bo‘ysunish va boshqalar tadqiq etilgan. Dinga sig‘inish  
kayfiyati jamiyatda sodir bo‘ladigan keskin o‘zgarishlar,  
inqiroziy vaziyatlarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Ayni chog‘da din psixologiyasi nisbatan jiddiy emotsional xolatlarsiz ham  
o‘zini namoyon etishi mumkin. Din psixologiyasi negizida  
katarsis (poklanish) yotadi. Poklanishning birinchi  
bosqichida ruhiy inqiroz, hayotdan qoniqmaslik, axdoqiy va  
dunyoqarashga doir izlanishlar ro‘y beradi. Ikkinchi bosqichda his-tuyg‘uda to‘satdan “burulish” - qalb ravshanlanib,individ xudoga yaqinlashgandek bo‘ladi. Uchinchi bosqichda qizg‘in his-hayajon o‘rnini xotirjamlik, o‘z fe’l-atvoridan qoniqish ruhi egallab, ichki dunyo ziddiyati o‘rnini diniy iymonga asoslangan uyg‘unlik egallaydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Javhariy (shoir)

**Javhariy** (15-asr) — fors-tojik tilida ijod qilgan samarqandlik shoir.

Uning nomi "Majolis un-nafois"ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning sobunxona (sovun tayyorlanadigan joy) bosh­qaruvchisi ekanligini, shu atrofda oʻzi uchun kichik bir hujra ham qurganligini aytib aruz ilmini yaxshi bilishi va „Siyar un-nabiy“ („Paygʻambarning xislatlari“) deb nomlangan asari borligi haqida maʼlumot beradi. „Majolis un-nafois“da uning quyi­dagi bayti keltirilgan:Falak baski, dar mavkibash toxta,

Ba har moh naʼle biyandoxta.

(Mazmuni: Falak oʻz markabi (otiga minib) yugurganda, har bir oyga bir taqa tashlab ketdi). Shoir Javhariyning qabri Samarqand shahrida.

## Manbalar
Tegistik (Janaturma qishloq okrugi)

**Tegistik** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Janaturmis qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641600.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 270 kishini (127 erkak va 143 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 319 kishi (153 erkak va 166 ayol) yashagan.
## Manbalar
Din antropologiyasi

**Din antropologiyasi** - dinlarning inson bilan  
aloqasining turli jabhalarini o‘rganuvchi soha. U din  
psixologiyasi va sotsiologiyasi bilan chambarchas bog‘liqdir.Uning asosi qadimgi miflarga borib taqaladi. 
Jumladan, barcha dinlar va diniy tasavvurlarda birinchi  
odamning paydo bo‘lishi Xudo yoki xudolar tomonidan  
yaratilish g‘oyasi bilan bog‘lanadi. Masalan, qadimgi  
Bobilda yaratilgan “Enum Elish» dostonida dastlabki  
inson xudolar o‘rtasida bo‘lib o‘tgan urushdan so‘ng loy va qondan paydo bo‘lgani, Qadimgi Misrdagi afsonalardan  
birida esa Xnum nomli iloh odamni kulolchilik charxi  
yordamida loydan yasagani aytiladi. Shu bilan birga,  
islom, xristianlik va yahudiylik dinlarida ham insoniyat  
yagona Xudo tomonidan tuprokdan yaratilgani aytilib, ilk  
inson Odam yoki Adam deb nomlanadi. Umuman olganda, din  
antropologiyasi barcha dinlardagi inson haqidagi g‘oyalarni o‘rganib, tizimlashtiradi. 
Din antropologiyasini o‘rganishda qator metodlar  
mavjud bo‘lib, falsafiy, materialistik maktab  
vakillari dinshunoslikning bu sohasini ham evolyutsion  
nazariyaga moslashtirishga harakat qilganlar. Jumladan,  
ko‘plab adabiyotlarda Jahon dinlari o‘zlarining aksar  
e’tiqodlarini qadimgi Bobil, Misr, Mesopotamiya, fors  
va hind afsonalaridan o‘zlashtirgani aytib o‘tiladi. Bu,  
bir yoqlama yondashuv bo‘lib, teologik metod tarafdorlari dinlardagi bu o‘xshashlikni ularning bir o‘zakdan kelib  
chiqishi bilan bog‘laydilar. Dinshunoslikda esa, barcha  
dinlarning antropologik qarashlari, hech qanday shaxsiy  
fikr bildirmagan holda, boricha o‘rganish nazarda tutiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muhammad bin Hasan Javhariy

**Muhammad bin Hasan Javhariy** — "Nasoyim ul-muhabbat"da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi — Abu Bakr. Zunnun Misriyning shogirdi. Abubakr Vositiy uning yuksak maqomga erishganini eʼtirof etgan. Alisher Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat“ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Javohir ut-tafsir

**"Javohir ut-tasfir"**, (toʻliq nomi: „Javohir ut-tafsir lituhfat il-amir“) — Husayn Voiz Koshifiyning Alisher Navoiyga atab yozgan Qurʼon tafsiri.

Muallif uning muqaddima qismida Qurʼonni tafsir qilish uchun bilish zarur boʻlgan 22 fanni toʻrt guruhga ajratib sharh beradi. „Javohir ut-tafsir“ sheʼriy yoʻlda yozilgan boʻlib, hajman 50 ming baytdan ortiq. Unda faqat „Baqara“ va „Oli Imron“ suralari tafsir qilinganligi sababli „Tafsiri zahrovayn“ ham deb atashadi. Koshifiy ushbu tafsirning „Muxtasar“ nomi bilan qisqartirilgan variantini ham tayyorlagan. „Javohir ut-tafsir“ning ikkita qoʻlyozmasi Turkiyadagi Sipahsolor madrasasi kutubxonasida saqlanadi."… Va musannafotidin biri „Javohir ut-tafsir“ durkim, „Al-Baqara“ surasin bir mujallad bitibdurkim, munsifi qatʼ bila yuz juz boʻlgʻay".

(„Majolis un-nafois“, 4-majlis)

## Manbalar
Talas (Bayzaq tumani)

**Talas** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Kostyubinskiy qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 313645100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2537 kishini (1263 erkak va 1274 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2921 kishi (1460 erkak va 1461 ayol) yashagan.
## Manbalar
Tegistik (Temirbek qishloq okrugi)

**Tegistik** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Temirbek qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 313649100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 860 kishini (446 erkak va 414 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 738 kishi (391 erkak va 347 ayol) yashagan.
## Manbalar
Dikiriy va Trikiriy

**Dikiriy va Trikiriy**- pravoslavlikda oliy  
ruhoniylik martabasi (arxiyerey)ning marosimiy  
atributlaridan sanaladi. Dikiriy va trikiriy so‘zlari  
yunon tilidan olingan bo‘lib, dikiriy ikki shamdon,  
trikiriy so‘zi esa, uch shamdon degan ma’noni anglatadi.  
Makur marosimiy ashyolardan IV-V asrlarda diniy atribut  
sifatida foydalanila boshlangan. Ibodat vaqtida arxiyerey  
dikiriy va trikiriy yordamida ibodat qiluvchilarni  
duo qiladi. Ayrim monastrlarda dikiriy va trikiriy  
atributlaridan foydalanib fotiha berish huquqi  
arximandritlarga ham berilgan. Xristianlik ta’limotiga  
ko‘ra, dikiriyga o‘rnatilgan ikki sham Isoning inson va  
xudo timsoli sifatida, trikiriydagi uch sham esa, ipostas  
- muqaddas uchlik ramzi deb e’tirof etiladi. Dikiriyning o‘rta qismida xoch o‘rnatilgan bo‘lib, xristianlarning  
ta’kidlashicha u Isoni insoniyatni qutqarish uchun o‘zini  
qurbon qilganligini anglatib, eslatib turadi. Trikiriyda  
esa xoch timsoli tushirilmagan bo‘ladi. Chunki, xristianlik ta’limotiga ko‘ra, xudoning inson qiyofasida ko‘rinishi o‘zini qurbonlikka keltirgan xolos.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Digambar

**Digambar**- jaynizmdagi firqalanishdan so‘ng paydo  
bo‘lgan ikki mazhabning mutaassib yo‘nalishi. Ular,  
Maxaviraga ergashishlari bilan bir qatorda, tamoman  
yalang‘och holda yuradilar. Ular xalos bo‘lish, najotga  
hamda abadiy rohat-farog‘atga faqat taqvodorlik bilan  
hayot kechirish orqaligina erishish mumkin, inson yalang‘och bo‘lganida o‘zida hayo, tortinish va uyalishni his qilayotgan bo‘lsa, demak, u hali dunyoga bog‘liq, chin zohid emas ekan, deb e’tiqod qiladilar. Bundan tashqari ular insonga xos bo‘lgan ko‘pgina tuyg‘u va hissiyotlardan ham voz kechganlar:sevgi yoki nafrat, qayg‘u yoki quvonch, issiq yoki sovuq, hayo yoki hayosizlik, yaxshi yoki yomon, ochlik yoki tashnalik, bularning barchasidan jaynist xoli bo‘lishi va bora-bora tinch, osuda va harakatsiz yashash tarziga ega bo‘lmogi lozim. Shuning uchun ham Jayniylikning eng ashaddiy tarafdorlari hatto oddiy kiyim kiyib yurishdan ham voz kechganlar. Keyinchalik musulmonlar ularga eng oddiy darajada kiyinib yurishni majburan qabul qildirganlar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Diakon

**Diakon** (yunoncha - xizmatchi) - xristian cherkovlaridagi eng quyi ruhoniylik darajasi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Denkard

**Denkard**- Din amallari Avestaning barcha nasklari,  
qisqacha mazmuni yoritilgan. IX asrda paxdaviy tilida  
yozilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Toʻrtkul

**Toʻrtkul** (, 199?-yilgacha — Bagara) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Burilskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313635500.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 254 kishini (122 erkak va 132 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 239 kishi (115 erkak va 124 ayol) yashagan.
## Manbalar
Dzindzya

**Dzindzya** – sintoiylik ibodatxonasi. Sintoiylikda
ibodatxonalar ikkiga ajratiladi. Birinchisi, **dzindzya** -
sintoistlarni birgalikda ibodat qilish uchun yigʻiladigan
asosiy ibodatxona boʻlsa, ikkinchisi, **kamidana** – uy
ibodatxonasi hisoblanadi.
Qadimda sintoiylikda muayyan shaklga ega boʻlgan, maxsus
reja asosida qurilgan ibodatxona inshooti boʻlmagan.
Bunday muqaddas joylarga **Kanasana** va **Miva** qadamjolari
kiradi. Bundan koʻrinib turibdiki, buddaviylik Yaponiyaga
ibodatxona arxitekturasi tushunchasini olib kelgan. Bu
muqaddas joylar toʻrt tomondan tosh va somonli loydan
qurilgan devor hamda darvoza bilan oʻralgan hududdan ibodat.
Odatda, bunday hudud markazida **ivasaka** – tosh yoki ustun,
yoxud **ximorogi** – daraxt boʻladi. Sintoiylik taʼlimotiga
koʻra, **kami** – xudoning ruhi aynan mana shu tosh, ustun yoki daraxtga kirib oladi deb, ishoniladi.
Buddaviylik Yaponiyaga VI asrning oʻrtalarida Korea
orqali kirib kela boshlagan. Uz navbatida buddaviylik
Koreaga Xitoydan kirib kelgan. Har qanday din maʼlum
mintaqaga kirib borishi bilan ana shu mintaqaning tabiiy
iqlim sharoiti, aholisining urf-odatlari, anʼana va
marosimlari, xalqning temperamenti va mentaliteti kabi
milliy va etnik omillar taʼsirida juz’iy oʻzgarishlarga
duch keladi. Yaponiyada xalqning diniy tasavvurlari bilan
qorishib ketgan buddaviylik oʻzgacha shaklda namoyon boʻlgan.
Ushbu din yapon jamiyatiga nafaqat yangi dunyoqarashni, balki, yangicha madaniyatni ham olib keldi. Budda taʼlimotining Yaponiyaga kirib kelishi sintoiylik ibodatxonalarida ibodatga moʻljallangan maxsus **xayden** va **xonden** kabi inshootlarining qurilishiga sabab boʻlgan.
Bugungi kundagi sintoiylik ibodatxonalarining barchasi
deyarli bir xil tuzilishga ega. Ulardagi asosiy inshootlar:
-komainu (ibodatxonani yovuz ruxdardan himoya qilib
turuvchi ikki itning haykali);
-tori (xudolar yoʻli);
-xonden (diniy atribut va muqaddas ashyolar
saqlanadigan xona);
-xayden (ziyoratchilar);
-sinsendzyo (ibodatxonada ovqat tayyorlash joyi);
-xa-raidzyo (duoibad qilish xonasi);
-kaguraden (raqsga moʻljallangan sahna) va boshqalar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dvapra

**Dvapra** - hinduizmda falak gardishining qonuniga  
ibnoan to'rt bosqichdan iborat hayot jarayonining  
«ma’naviyatidan manfaati kuchli kishilar yashaydigan jez  
davri».
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Tuymekent

**Tuymekent** (, 1993-yilgacha — **Budennovka**) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Tuymekent qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Talas daryosining oʻng qirgʻogʻida, Bayzaq tumanining maʼmuriy markazi Sarikemer qishlogʻidan taxminan 14 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 313653100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 4511 kishini (2248 erkak va 2263 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 5195 kishi (2663 erkak va 2532 ayol) yashagan.
## Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar
* Baytasov Gaziz Abdibekovich (1971—2011) — qozoq politsiyachisi, Qozog‘iston Xalq Qahramoni (2011).
## Manbalar
Daena (din)

**Daena (din)**- ilohiylashtirilgan obraz bo‘lib, u  
e’tiqodda qoimlik, inson qalbi va ruhiy dunyosini yaxshilik  
yo‘lida tarbiyalovchi ma’buda.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Toʻregeldi

**Toʻregeldi** (, 199?-yilgacha — Goslesopitomnik) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Janaturmis qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641700.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 184 kishini (87 erkak va 97 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 94 kishi (51 erkak va 43 ayol) yashagan.
## Manbala
Dzen buddizm

**Dzen buddizm** — V-VI asrlarda Xitoyda paydo boʻlgan
mahayana yoʻnalishidagi maktablaridan biridir. Uning
asoschisi afsonaviy rohib Boddxidxarma hisoblanadi.
„Dzen“ (lotincha – mediatatsiya, fikrni jamlash, diqqat
bilan mushohada qilish) buddizmning asosiy xususiyatlari
sifatida nazariyadan koʻra amaliyotga, diniy oʻgit va qonun-qoidalarni yodlash oʻrniga mushohada qilishga alohida eʼtibor berilishini, irratsionalizm va mistikaga
moyillikni qayd etish mumkin.
Dzen buddistlar „yoga“ mashqlarini bajarish, jismoniy
mehnat qilish, sanʼat turi bilan shugʻullanishga katta
ahamiyat beradilar. Har qanday aqida va eʼtiqod shakllarini (hattoki, Buddani ham) inkor qilish, hech kimga taqlid qilmaslik va ruhiy erkinlikka erishish, „vaqt-abadiylik“, „subyekt-obyekt“, „hayot-oʻlim“, „haqiqat va yolgʻon“, „yaxshilik va yomonlik“ kabi ziddiyatlarni bartaraf etishni kamolotga erishishning oliy yoʻli, deb hisoblaydilar. Dzen buddizmda tashqi olamdan uzilib, abadiy tashvishlardan chetlanish va fikrni bir nuqtaga jamlashga alohida eʼtibor beriladi va „satori“ (sanskritcha – yilt etib koʻrinish)ni targʻib qilinadi. Trans holatiga tushgan kishining haqiqatga erishishi dzenning oliy maqsadi, deb bilinadi.
„Dzen buddizm“ barchani, irqi, millati, diniy eʼtiqodidan
qatʼi nazar, „hammaga mos jonli amaliy haqiqat“ sirlaridan ogoh boʻlishga chaqiradi. Hozirda dzen buddistlar 10
milliondan ortiq, ularning 85 foizi Yaponiyada yashaydi.
Unda ilgari surilgan gʻoyalarning bevosita „dildan-dilga“
uzatilishi, insonning oʻz ruhiy mohiyati bilan yaqinligi,
belgi va shakllarga qaram boʻlmaslik, yaʼni fikrning soʻz va belgilarsiz ifoda etilishi, insonning oʻz ichki dunyosiga murojaat qilishi orqali Budda kabi barkamollikka erishish mumkinligi haqidagi qarashlar ommaviy tus olgan.
Hozirda Yaponiyada dzen ibodatxonalari diniy, siyosiy va
madaniy markazga aylanib, yoshlar tafakkuri, turmush tarzi, faoliyatiga kattataʼsir koʻrsatmoqda. Ayniqsa, dzen sanʼati xitoy va yapon madaniyati anʼanalaridan biriga aylangan. Samuraylar dzen buddizm targʻibotchilari hisoblanadi. Dzenga „hammaga mos jonli amaliy haqiqat“ deb taʼrif berishgan, yaʼni inson ichki dunyosi orqali haqiqat va barkamollikka erishishi mumkinligi eʼtirof etilgan
holda qatʼiy tartib va maxsus ruhiy mashqlarga amal qilish
talab etiladi.
Bugungi kunda dzen buddizm Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari,
AQSH va Kanada yoshlari orasida keng tarqalganini qayd
etish lozim. Shu asnoda mediatatsiya qonun va talablarini
buzib talqin etish, mast qiluvchi ichimlik va narkotik
moddalardan foydalanish orqali „nirvana“ga erishish
mumkin, degan qarashlar ham keng yoyilib borayotganini
taʼkidlash zarur. Yoshlarning bunday qarashlar taʼsiriga
berilishi ularning turmush tarziga salbiy taʼsir
koʻrsatib, nosogʻlom mayllarning kuchayishi, alkogolizm va
narkomaniyaning chuqur ildiz otishiga zamin yaratmoqda.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dastlabki gunoh

**Dastlabki Gunoh** - xristianlik ta’limotida ilk insonlar Odam va Havvo tomonidan ta’qiqlangan mevaning iste’mol qilinishi natijasida butun odamzot bo‘yniga tushgan gunoh. Xristianlik ta’limotiga binoan mazkur gunoh barcha tug‘ilgan go‘daklarning bo‘ynida ham bo‘lib, cho‘qintirish marosimigina kishini undan poklaydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dayan

**Dayan** - yahudiylikdagi diniy sud (beyt-din) sudyasi.Shuningdek, Sharqiy Yevropada “taqvodor da’vatchi”ga nisbatan ham qoʻllanadi. Dayanlar aksar holatda, ajrim, g‘uyur, kishining galaxaga ko‘ra mavqe’ini aniqlash kabi ishlarni ko‘rib chiqadi. Ortodoks yahudiylikda, faqatgina erkak kishi dayan bo‘lishi, konservativ va revormist yahudiylikda ayol kishi ham bo‘lishi mumkin. Umuman olganda dayan vazifasida ishlashlik uchun alohida bir ilohiyotga oid ta’lim olishni talab qilmaydi. Biroq, aksar dayanlar intensiv ta’lim olishadi yoki ravvinlardan bo‘lishi mumkin. Yevropadagi yahudiy jamoalarida dayanlar ravvinlarga nisbatan maqomi pastroq bo‘lganini ko‘rish mumkin. Buyuk Britaniya yahudiy jamoalari bundan istisno bo‘lib, rasmiy diniy sud vakillari dayan deb yuritilgan. Isroilda diniy sud sudyasi dayan deb atalsa, dunyoviy sudlar sudyasi “shofet” deb ataladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Danjur

**Danjur** - 225 jilddan iborat Tibet buddizmi manbasiga yozilgan sharh bo‘lib, unda sanskritdan tarjima, tibetlik mualliflarning asarlari, lamaizmdagi ilohlar mavqei bayoni kabi mavzular yoritilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Oqqoʻrgʻon koʻchasi (Toshkent)

**Oqqoʻrgʻon koʻchasi** — Mirzo Ulugʻbek tumanining „Darxon“, „Hamid Olimjon“ va „Oqqoʻrgʻon“ mahallalari hududida. Mustaqillik shoh koʻchasi bilan Kichik halqa yoʻli oraligʻida joylashgan. Uzunligi 1,5 km atrofida. Tarkibida 6 ta tor koʻcha bor.

XX asrning 2-yarmida tashkil topgan. Dastlab 1959-yil Novomoskovskiy nomi berilgan. 1994-yil 22-avgustdan Oqqoʻrgʻon nomi bilan yuritiladi.

Yoʻnalishida „Yeshlik“ sport majmuasi, Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, Hindiston Respublikasining Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonasi, oilaviy poliklinika, notarial idoralar, savdo shoxobchalari, dorixona, firmalar, aviakassa va koʻp qavatli turar joy binolari joylashgan. Osiyo, Beshogʻaynilar, Mudofaachilar va Katta Darxon koʻchalari bilan tutashgan. Yaqinida Mirzo Ulugʻbek tuman hokimiyati, Latviya, Jazoir va Afgʻonistonning Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonalari, Toshkent observatoriyasi, „Oʻzmashservis“, Kardiologiya markazi, Pushkin maydoni va „Pushkin“ metro bekati, 99-, 142-maktablar, 153-, 447-bogʻchalar, mahalla idorasi joylashgan.

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Ulgili (Jambul viloyati)

**Ulgili** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati Bayzaq tumanidagi qishloq. Ulgili qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 313657100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1427 kishini (742 erkak va 685 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1783 kishi (897 erkak va 886 ayol) yashagan.
## Manbalar
Dagon

**Dagon** – finikiyaliklarda madaniy o’simliklar homiysi. Don yetishtiriladigan hududlarda (Falastin atrofi) Baal ilohini “Dagonning o’g’li” deb bilishgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*