Rosa gallica

***Rosa gallica*** — Rosa turkumiga mansub boʻlgan atirgul turi boʻlib, **Galli atirgul**, **fransuz atirgul** yoki **Provins atirgul** kabi ilmiy nomlarga ega boʻlgan atirgullar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi hisoblanadi. Vatani janubiy va markaziy Yevropa hamda, sharq tomonda Turkiya va Kavkazdir. *Rosa gallica* Markaziy Yevropada yetishtiriladigan atirgulning birinchi turlaridan biri hisoblangan. Bu bir nechta muhim navlarning ajdodi boʻlib xizmat qiladi.

## Tavsifi
*Rosa gallica* — katta yamoqlarni hosil qiluvchi bargli buta . Yupqa tanali, toʻgʻri yoʻnalgan tikanlari bu turda har xil oʻlcham va kattalikka ega. Barglari uchdan yettigacha koʻk-yashil barglardan iborat boʻlib, bir-biri bilan qarama-qarshi barg hosil qilib birikadi. Gullari uch-toʻrttadan toʻplanib, bezli pedikellarda joylashgan. Har bir gulning besh yoki undan ortiq gulbarglari bor, baʼzida qoʻsh gulbarglar hosil qiladi. Gullar xushboʻy va chuqur pushti rangga ega. Urugʻlari sharsimon-tuxumsimon, 10-13&nbsp;mm diametrli va toʻq sariqdan jigarranggacha boʻlgan rangdan iborat.

Oziq-ovqat sanoati sohasida *Rosa gallicadan* olingan atirgul barglari ekstrakti, tibbiyotda inson organizmiida yalligʻlanish va terida ajinlarni kamaytiradigan xususiyatlarga ega ekanligi olimlar tomonidan isbotlangan.

## Gallica navlari guruhi
*R. gallica t*urga oid navlari va duragaylari tashqi koʻrinishga yaqin boʻlgan navlar guruhi sifatida koʻrib chiqiladi, Gallica guruhi atirgullari ularning aniq kelib chiqishi odatda nomaʼlum va boshqa turlar ham ishtirok etishi mumkin. Ular osonlik bilan yetishtiriladi. Gallica guruhi atirgullari oʻz turning maxsus vegetativ belgilariga ega:

* past soʻrgʻichli butalar hosil qiladi,
* gullar bitta boʻlishi mumkin, lekin koʻpincha ikki yoki yarim juft boʻladi;
* ranglar oq (kamdan-kam) pushti va chuqur binafsha ranggacha,
* bir marta gullaydi

## Apozekar atirguli
Yarim juft qanotcha shaklidagi chuqur pushti rangli gullari boʻlgan oʻsimliklar *R. gallica* var nomi ostida turli xil koʻrinishga ega deb hisoblangan. *R. gallica* *officinalis*, yoki nav sifatida 'Officinalis' nomlari ham mavjud. U manzarali atirgul, qip-qizil Damask atirgul yoki Lankasterning qizil atirguli deb ham ataladi. Bu Lancashire grafligining gulidir . Bir nav *R. gallica* var. *officinalis* 'Versicolor', chiziqli pushti gullari bilan, shuningdek, *[[Rosa mundi]]* nomi bilan ham tanilgan. Shuning ana shu navlar asosida turli navlar yaratilgan.

Oʻsimlik nomlari *Rosa Gallica* f. *trigintipetala* yoki *[[Rosa Trigintipetala]]* *[[Rosa damascena]]* turning sinonimlari hisoblanadi.

## Tarixi
U qadimda yunonlar va rimliklar tomonidan yetishtirilgan va odatda oʻrta asr bogʻlarida oʻstitilgan. 19-asrga qadar u yetishtiriladigan atirgulning eng muhim turlari boʻlgan va koʻpchilik zamonaviy Yevropa atirgul navlari oʻzlarining ajdodlarida *R. gallicadan* kamida kichik oʻlchamga ega hisoblanadi.
*Rosa gallica* yaxshi qurigan tuproqda toʻliq quyoshli va yarim soyada osongina yetishtiriladi; asosn −25 °C gacha boʻlgan haroratga bardosh bera oladi.

Quyidagi tur asosida yaratilgan navlar va duragaylar hozirda Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Garden Merit mukofotiga ega boʻlgan.

* „Beau Narcisse“ (Mielles 1824 yilgacha).
* „Charlz de Mills“ (1790 yilgacha) 
* „Duc de Guiche“ (1810 yilgacha).
* „Duchesse de Montebello“ (Laffay 1824).
* „Prezident de Seze“.
* var. *officinalis* (baʼzan nav emas, balki „Officinalis“ navi sifatida sanab oʻtilgan).
* „Versikolor“ („Rosa mundi“).
* „Ajoyib Toskana“.

Boshqa mashhur navlarga quyidagi oʻsimliklar kiradi:

* „Kardinal de Richelieu“ (Parmentier 1847 yilgacha; tortib olingan) — bu atirgul navi birinchi yaratilgan koʻk atirgulni ishlab chiqarish uchun genetik muhandislik sohasida boshlangʻich nuqta sifatida ishlatilgan. 
* „Murakkab“.

## Manzarali navlari

Fayl:RosaGallicaAlainBlanchard1UME.jpg|"Alen Blanchard" nomli manzarali navi
Fayl:Rosa Complicata.JPG|"Murakkab" nomli manzarali navi
Fayl:RosaGallicaOrnamentDeLaNature1UME.jpg|"Ornament de la Nature" nomli manzarali navi
Fayl:Rose- Rosa Mundi.JPG|"Versikolor" (Rosa mundi) nomli manzarali navi
Fayl:Rosa Tuscany Superb 2.jpg|"Ajoyib Toskana" nomli manzarali navi


## Manbalar

## Havolalar
* Flora Europaea: ''Rosa gallica''
* Huxley, A., ed. (1992). *Bogʻdorchilikning yangi RHS lugʻati* . Makmillan.
* Moviy atirgulni ishlab chiqarish uchun RNAi texnologiyasidan foydalanish haqidagi maqola