open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sina-Tibet togʻlari

**Sina-tibet togʻlari**, Sichuan Alp togʻlari — Xitoydagi togʻlar. Uzunligi 750&nbsp;km, eni 400&nbsp;km gacha. Gʻarbdan sharqqa 5000–6500 m dan 1000–1200 m gacha pasayib boradi. Eng baland joyi 7590 m. Saluin, Mekong va Yanszi daryolarining chuqur tor vodiylari bilan ajratib yuborilgan bir necha tizmalardan iborat. Yon bagʻirlari tik, qoyali. Gneys, slanets, qumtoshlardan, baʼzi joylari ohaktoshlardan tuzilgan. Seysmik faol zona. Foydali qazilmalardan oltin, temir va mis rudalari topil gan. Balandlik oshgan sari subtropik iqlim ksskin kontinentat sovuq iqlimga oʻtib boradi. Yillik yogʻin janubiy togʻ etaklarida 1200&nbsp;mm, shimolga qaragan yon bagʻirlarida 2000&nbsp;mm va undan ortiq, Tibet togʻligiga yaqin yerlarda 600&nbsp;mm gacha. Togʻlarning yuqori mintaqasi (4000 m dan baland)da alp oʻtloqlari va dashtlar, 2000–4000 m da igna bargli oʻrmonlar, 2000 m gacha aralash oʻrmonlar bor. Bu oʻrmonlar pastda doim yashil subtropik oʻrmonlarga oʻtib boradi.

## Manbalar
Singal tili

**Singal tili** — hind (hindoriy) tillaridan biri, Shri Lanka Respublikasining davlat tili. Soʻzlashuvchilar 12 mln. kishidan ortiq. Singal tilining adabiy va soʻzlashuv shayuglarida jiddiy farq bor. Urgʻu soʻzning birinchi boʻgʻiniga tushadi, singarmonizmga moyillik bor. Morfologik tuzilishida agglyutinatsiya va yangi fleksiyaning aniq belgilari mavjud. Adabiy tilda feʼlning shaxs, son, jins (umumiy va muannas), zamon, oʻtimlilikoʻtimsizlik kategoriyalari mavjud. Gapda soʻzlarning muayyan tartibi bor. Ogʻzaki nutkda otgagshar koʻproq ishlatiladi. Leksikasida sanskrit, tamil, ingliz, portugal, malayya, arab, fors va boshqa tillardan oʻtgan soʻzlar koʻpchilikni tashkil etadi. Hozirgi St. jan. hind yozuvlaridan biri — granthi alifbosidan foydalanadi. Mil. av. 3-asrga mansub kryatosh yozuvlari Singal tilining engqad. yodnomalaridir. 13-asrda Singal tilining klassik grammatikasi yaratilgan. St. ning yangi adabiy shakli jonli soʻzlashuv tili asosida shakllanmoqda.
Singallar

**Singallar**, sinxallar (oʻzlarini sher avlodi deb atashadi) — xalq, Shri Lanka Respublikasining asosiy aholisi. 13,2 mln. kishi (1990y.lar oʻrtalari). S. vodiylik va togʻlik (kandiylar) guruxlarga boʻlinadi. S. ajdodlari mil. av. 5-asrda Shim Hindistondan koʻchib kelib mahalliy vedoid qabilalari bilan aralashgan. Sning shakllanishida tamillar, malayyalar, arablar, qisman portugallar, gollandlar, inglizlar ishtirok etgan. Singal tilida soʻzlashadi. Dindorlari — buddistlar, xristianlar ham bor. S. dehqonchilik, bogʻdorchilik, baliq ovlash va hunarmandchilik bilan shugʻullanadi.
Singapur (maʼnolari)

**Singapur**:

* Singapur (Singapore), Singapur Respublikasi (ing .
* Singapur (shahar) — Singapur davlatining poytaxti.
Singarmonizm

**Unlilar Uygʻunligi yoki Singarmonizm**(yun. syn — birga, harmonia — ohangdoshlik, uygʻunlik) — asosan, turkiy tillarda, qisman moʻgʻul, tungusmanjur, fin-ugor, paleoosiyo tillarida uchraydigan fonetik hodisadir. Bunda muayyan soʻz shaklining (ham asos, ham qoʻshimchalar) barcha unlilari talaffuz (artikulyasiya) jihatdan bir turli uygʻun boʻladi. Unlilar uygʻunligi (Singormonizm)ning ikki: old yoki orqa qatorga mansubligiga yoxud lablangan yo lablanmaganligiga koʻra turi boʻladi. Unlilar uygʻunligi (Singormonizm)ning tanglay garmoniyasi qonuniga koʻra soʻzning boshida (oʻzakda) til oldi unlisi kelsa, soʻz oʻrtasidagi va soʻngidagi unlilar ham til oldi boʻladi. Aksincha, soʻz boshida til orqa unlisi kelsa, keyingi boʻgʻinlarda ham til orqa unlisi keladi. Masalan, oʻzbek tilining Qoʻqon shevasida bala soʻzidagi unlilar old qator boʻlganidan unga faqat shu turdagi unlilardan boʻlgan qoʻshimcha qoʻshiladi: balalar, shuningdek, qozoq, tilidagi көлдер(kölder) va қолдар(qoldar) soʻzlari tanglay garmoniyasi asosida talaffuz qilinadi va yoziladi. Unlilar uygʻunligining bu turi oʻzbek tilining ayrim shevalari (deyarli barcha qipchoq shevalari, oʻgʻuz shevalari, shimoliy oʻzbek shevalari)da hozirgi kungacha toʻliq saqlanib qolgan. Lab garmoniyasida unlilar ham til oldilik va til orqalik, ham lablashish nuqtai nazaridan moslashadi. Bunday moslashishni hozirgi qirgʻiz tilidan misol: колдор(qoldor), көлдөр(köldör)  kabilardir. Lab uygʻunligi oʻzbek tilida deyarli uchramaydi. Umuman, hozirgi oʻzbek adabiy tili Unlilar uygʻunligi qonunlariga deyarli, boʻysunmaydi. Eski oʻzbek adabiy tilida esa Unlilar uygʻunligiga qonuni ancha izchil va ayrim hollarda toʻligʻicha amal qilingan.
Singenetik konlar

**Singenetik konlar** (yun. syn birga va genetos — tugma) — bir xil geologik jarayonlarda yondosh jinslar bilan birgalikda hosil boʻladigan foydali qazilma konlari. Odatda, qatlam va qatlamsimon shaklga ega boʻlib, toʻshama va qoplama qavatlardan iborat. Singenetik konlarga choʻkindi temir va marganets konlari, segregatsion va likvatsion magmatik konlar misol boʻladi. Singenetik konlar sedimentogenez va dastlabki diagenez bosqichlarda rudali minerallarning choʻkmaga oʻtishi tufayli shakllanadi. Yondosh jinslar bilan yagona stratigrafik gorizontlarni tashkil etadi. Shu tufayli stratiformali konlar deb ham ataladi. Janubiy Qozogʻiston va Oʻrta Osiyodagi yuqori devon — quyi karbon dolomitlarida va ohakli dolomitlarda keng tarqalgan. Yirik konlari: Mirgalimsoy (Qozogʻiston), Kulchulok va Uchquloq (Oʻzbekiston). Ularda qoʻrgʻoshin va rux zaxirasi sanoat ahamiyatiga ega.
Singapur (shahar)

**Singapur** – Singapur davlatining poytaxti. Jan. Sharqiy Osiyoning yirik iqtisodiy markazi. Aholisi 5,1 mln. kishi (2001). Singapur boʻgozi sohilidagi dunyoda eng yirik dengiz portlaridan (yiliga 130 mln. t dan ziyod yuk ortibtushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Transport yoʻli va shosse yoʻllar orqali Malakka yarim orol bilan bogʻlangan. S. – xalqaromoliya va xom ashyo tovarlari (tabiiy kauchuk, kokos palmasi mahsulotlari, yogʻoch, ziravorlar, mevalar, kofe, qalay) savdosining yirik markazi. Neftni qayta ishlash, elektrotexnika, neft kimyosi, mashinasozlik, kema taʼmirlash, rezina, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor. Baliqovlanadi. Shahar markazida koʻp qavatli zamonaviy binolar qurilgan. Singapur universiteti, 2 politexnika instituti, muzeylar, kutubxonalar, botanika bogʻi, dengiz akvariumi, teatr va boshqa bor. Shaharga 1299-yilda asos solingan. 1365-yildan S. Malay davlatlari savdosida muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 1832-yildan Britaniya Malayyasi mustamlakasining, 1946—59 yillarda inglizlarning Singapur mustamlakasining bosh shahri. 1959-yildan „Oʻzini oʻzi boshqaruvchi Singapur davlati“ning, 1965-yildan mustaqil Singapur Respublikasining poytaxti.
Singapur boʻgʻozi

**Singapur boʻgʻozi** — shimolida Malakka yarim orolning eng jan. chekkasi bilan Singapur o. hamda janubida Riau arxipelagi oraligʻida. Janubiy Xitoy dengizini Andaman dengizi bilan Malakka boʻgʻozi orqali birlashtirib turadi. Uzunligi 114 km, eni 12 dan 36 km gacha. Eng sayoz joyining chuqurligi farvatyorida 22 m. Sb. orqali xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan dengiz yoʻllari oʻtgan. Singapur o.da shu nomli shahar joylashgan.
Sind

**Sind** — Pokistonning jan.sharqiy qismidagi viloyat. Maydoni 140,9 ming km². Aholisi 29,9 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Karochi sh. Yer yuzasining aksari qismi tekislik. Iklimi tropik iqlim, yanvarning urtacha temperaturasi 16—17°, iyulniki 29—35°. Yillik yogʻin 75–200&nbsp;mm. Teztez qum buronlari boʻlib turadi. Eng katta daryosi — Hind. Tuprogʻi boʻz tuproq. Katta maydonlar shoʻrxoklardan iborat. Chala choʻl va choʻl oʻsimliklari oʻsadi.

Sind — iqtisodiy jihatdan rivojlangan viloyat. Mamlakat hududining 18,8%, aholisining 21% dan ziyodi Sindga toʻgʻri keladi. Mamlakatning eng yirik iqtisodiy markazi va dengiz porti boʻlgan Karochida umummilliy sanoat i.ch.ning 50% joylashgan. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, kimyo, mashinasozlik va metallsozlik korxonalari bor. Metallurgiya kombinati qurilgan. Qishloq xoʻjaligida tovar mahsulot ishlab chiqariladi. Sindda sholi, bugʻdoy, shakarqamish, paxta ekiladi. Chorvachilikda qoʻy, echki, tuya, qoramol boqiladi. Dengizdan baliq ovlanadi. Hind daryosida kema qatnaydi. Yirik shaharlari: Karochi (dengiz porti), Haydarobod va Sukkur.

Mil. av. 3ming yillik oʻrtasidan mil. av. 2ming yillik oʻrtasigacha Sind hududida Harappa madaniyati ravnaq topgan. Sindning markazi MohenjoDaro boʻlgan. Qadimda va oʻrta asrlarda Sind iqtisodida dengiz va karvon yoʻllari orqali olib borilgan tranzit savdo muhim ahamiyatga ega boʻlgan.
Sind daryosi boʻyidagi jang

**Sind daryosi boʻyidagi jang** — Jaloliddin Manguberdi va Chingizxon qoʻshinlari oʻrtasidagi jang (1221 y. 24—26 noyabr). Parvon jangida magʻlub boʻlgan moʻgʻullar Chingizxon boshchiligida ulkan lashkar toʻplab Jaloliddinga qarshi otlangan. Son jihatdan moʻgʻullar bir necha barobar ziyod boʻlgan, shu tufayli xorazmliklar Sind (Hind) daryosi tomon chekinishgan. Jaloliddin Parvonda avval uni tark etgan Sayfuddin Igʻroq, Aʼzam malik va Muzaffar malik kabi amirlar bilan birlashib, Chingizxonga qarshi jang qilishga qaror qiladi. Ammo, oʻylangan rejaning amalga oshishiga yov imkon bermaydi. Ildam yetib kelgan Chingizxon Jaloliddinning Oʻrxon boshliq ugʻruqiga hujum qilib, uni yakson etadi. Dushmanning lashkari bilan Sind daryosi orasida qolgan Jaloliddinning jangga kirishdan o'zga chorasi qolmaydi. Sind daryosi boʻyidagi jang b.j. 1221-yilning 24-noyabr erta saharda boshlanadi va 3 kun davom etadi. Dastlabki kun Jaloliddin xos askarlari bilan yovning Chingizxon joylashgan markaziga shiddatli hujum uyushtiradi va uni 2 boʻlakka ajratib yuboradi. Ammo, 10 ming kishilik moʻgʻullar pistirmasi uning yoʻlini toʻsadi. Bu pistirma Jaloliddinning qaynotasi Amin ulMulk qoʻmondonligidagi oʻng qanotni tormor etadi, qolgan-qutganlarini esa Jaloliddin zoʻr shijoat bilan jang olib borayotgan markazgacha quvib boradi. Xorazmliklarning soʻl qanoti moʻgʻullarga bardosh berolmay yengiladi. Ogʻir ahvolda qolgan Jaloliddin 700 ga yaqin otliq askarlari bilan mardlarcha qarshilik koʻrsatadi. Chingizxon uni tiriklayin qoʻlga olishni buyuradi. Dushman sultonni qurshovga oladi, ular oʻz niyatlariga yetay deb turganda Jaloliddinning togʻavachchasi va xos amirlaridan boʻlgan Axos malik uni xalqa ichidan olib chiqishga erishadi. Jang vaqtida sultonning goʻdak oʻgʻli yov qoʻliga asir tushadi. Chingizxon uni qatl etishga hukm qiladi. Janggoxdan chiqqan Jaloliddin qarindosh-urugʻlari bilan vidolashadi va ularni Sindga gʻarq qilishga ijozat beradi, soʻngra qayta hujumga tashlanadi, noiloj ahvolda qolgach, 10 gaz balandlikdan oti bilan daryoga sakraydi. Daryoning narigi qirgʻogʻiga sogʻ-salomat oʻtib olgan sultonning bu qahramonligini koʻrgan Chingizxon Jaloliddinni taʼqib etishni man qiladi va oʻz aʼyonlari hamda farzandlariga qarata shunday deydi: "Otaga shunday oʻgʻil zarurki, u ikki girdob — olov va suv girdobidan ozodlik maydoniga chiqa oldi!" (Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T., 1994). Jaloliddin Sinddan suzib oʻtishga muvaffaq boʻlgan 4 mingga yaqin askarlari bilan birlashadi va Hindistonning shim. hududlari tomon yoʻl oladi.

## Adabiyot
* ShixabadDin Muhammad anNasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal adDina Mankburni. [Perevod s arabskogo, predisloviye, kommentarii, primechaniya i ukazateli 3. M. Buniyatova], Baku, 1972.

Hamidulla Dadaboyev.
Sindesmologiya

**Sindesmologiya** (yun. syndesmos boylam va ...logiya) — suyaklarning oʻzaro birikuvi, boʻgʻim va boylamlar xaqidagi fan, anatomiyanpng bir bulimi. Umumiy S. suyak birikmalarining xillarini, xususiy S. har bir boʻgʻimning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganadi. S. usullari suyaklarni preparatlash, boʻgʻimlar tuzilishini mikroskop va rentgen yordamida tekshirishdan iborat.
Suyaklar birikishiga koʻra 3turli boʻladi 
1 harakatsiz-sinartroz 
2 harakatli -diartrozlar 
3 yarim harakatchan -gemeartroz

Harakatsiz suyaklar 
✓parda orqali -sindesmal
✓togʻaylar orqali-sinxandroz
✓suyaklar orqali-sinostoz

Harakatchan suyaklar
✓oddiy boʻgʻim
✓murakkab boʻgʻim
✓kombinatsion boʻgʼim

Yarim harakatchan suyaklar
✓qov suyagi misol boʻladi
Sindika

**Sindika** — 1) Taman yarim orol va Qora dengizning shim.sharqiy sohilidagi hudud va davlat (mil. av. 5—4-asrlar). Shaharlari: Sind gavani (poytaxt), Korokondama, Germonassa, Fanagoriya va 6.; Bospor podsholigi tarkibida (mil. av 4-asrdan); 2) Sind gavani, sindlarning qad. manzilgohi (hozirgi Anapa sh. hududi). Mil. av. 4-asrdan Gorgippiya deb atalgan.
Sindlar

**Sindlar** — Taman yarim orol va Qora dengizning shim.sharqiy sohilida yashagan meot qabilasi (mil. av. 1-ming yillik). Mil. av. 5—4-asrlarda Sindika davlatini tuzishgan. Mil. av. 4-asrdan Bospor podsholigi tarkibida. Milodning boshida sarmatlar bilan aralashib ketishgan. S. dexdonchilik, baliq ovlash va hunarmandchilik bilan shugʻullangan.
Sindh tili

**Sindh**, sindh tili — hind (hindoriy) tillaridan biri. Asosan, Pokistonning Sind viloyati (taxminan 10 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi) hamda Hindistonning Maharashtra, Gujarat va Rajasthan shtatlarida (2 mln.dan ortiq kishi gaplashadi) tarqalgan. 6 lahjaga boʻlinadi: vicholi, sirayki, lasi, lari, thareli, kachchhi. Adabiy til vicholi lahjasi asosida shakllangan. Bir qator inʼyektiv jarangli undoshlarning saqlanib krlganligi va boshqa xususiyatlari bilan qardosh tillardan farq qiladi. Morfologiyada boshqa zamonaviy hindoriy tillariga Karaganda flektiv shakllar koʻproq uchraydi.

S.da adabiyot 17—18-asrlardan beri rivojlanib kelmoqda. Pokistonda S. uchun anchagina yangi belgilar qushilgan arab yozuvi ishlatiladi. Hindistonda esa devanagari alifbosi qoʻllanadi.

## Manbalar
Sindh adabiyoti

**Sindh adabiyoti** – sindh xalqi adabiyoti, Pokiston va Hindiston adabiyotlaridan biri. Sindh adabiyoti qadimiy, xalq ogʻzaki ijodi anʼanalariga ega. "Mahabharatning sindh tilidagi varianti Sindh adabiyotining eng qad. yodgorligi hisoblanadi (9—10-asrlar). Sindh yozma adabiyotining qadimiy namunalari Samar sulolasi hukmronligi davri (1051— 1351)ga toʻgʻri keladi (bu davr shoirlari orasida mashhuri Shayx Hamad bin Rashididdin Jamoliydir). Ilk sindh sheʼriyati, asosan, diniymistik ruhda boʻlib, anʼanaviy hind sheʼr tizimi (shloka)da yozilgan.

16-asrda Sindda argʻunlar, soʻngratarxonlar sulolasi hukmronlik qilib, fors tili saroy tiliga aylangan. Sindh tili esa oʻz mavqeini yoʻqota boshlagan. Adabiyot xalq ogʻzaki ijodi bilan yana ham yaqinlashgan. Hindumusulmon madaniy sintezi Shoh Abdulkarim Bulariy, Maxdum NoʻhXalakundiy kabi shoirlarning sheʼrlarida yaqqol aks etgan. 18-asrda mahalliy kalharlar sulolasi hokimiyatga kelgach, sindh tilida ijod qiluvchi shoirlarga homiylik qildi. Shu davrda sindhadabiyotining klassigi Shoh Abdullatif Bhitaining ijodi gullab yashnadi. U Sachal Sarmast, Samiy va boshqa bilan birga oʻrta asr Sindh adabiyotini yuksak choʻqqilarga koʻtardi. Asl sindhiy sheʼr shakllari kafiy va doʻha oʻrnini fors sheʼriy janrlari egallay boshladi. Inglizlar Sindni zabt etganidan keyin (1843) fors tilining taʼsiri ayniqsa kuchaydi.

19-asrning oxirlarida Sindda maʼrifatchilik harakati vujudga keldi. Fors, urdu, bengal va ingliz tillaridan tarjimalar paydo boʻldi. Sindh adabiyotida nasriy janrlar ancha kech shakllandi. Mirzo Qilichbek (1853—1929) sindh tilida dastlabki „Goʻzallik“ (1890) romanini yaratdi. U. Shekspir, R. Sheridan, G. Ibsen pyesalarini, Umar Xayyomning ruboiylarini bu tilga erkin tarjima kildi. Birok,, professional teatrning yoʻkligi dramaturgiyaning rivojiga xalaqit berdi. Havaskor truppalar, asosan, „Ramayana“ va „Maxabharata“ syujetlari asosida yozilgan pyesalarni qoʻyardi.

20-asrning 30y.larida Sindh adabiyotida taraqqiyparvar realistik yoʻnalish vujudga keldi. Unga Hind taraqqiyparvar yozuvchilari assotsiatsiyasi katta taʼsir koʻrsatdi. Hindiston taqsimlanganidan keyin (1947) shu paytgacha yagona boʻlgan Sindh adabiyoti endi 2 davlatda rivojlana boshladi. Pokistonda sindh adiblari, asosan, „Mehran“ jur., Hindistonda esa – „Hindvasiy“, „Nayi dunya“, „Kahaniy“ va boshqa jurnallar tevaragiga jipslashdi. Hindistondan Narayan Shyam, Anchal. Mahbubiy, Goʻbind Malhiy, Pokistondan Bevas, Ayoz Shayx, Murod Ali Kozim, Haydar Baxsh Jatoʻy kabi shoirlar. Jamiluddin Abroʻ, Tanvir Abbosiy, Qurbon Ali Buggiy, Rashid Bhattiy va boshqa adiblar hozirgi zamon Sindh adabiyotining yirik vakillaridir.

Ansoriddin Ibrohimov
Sinekliza

**Sinekliza** (yun. syn — birga va enrlisis — egilish) — platformalarga mansub botiq struktura. Yer poʻstining asosiy elementlaridan biri. S. kanotlarida qatlamlar kam qiyalikda yotadi. Mazkur qatlamlarni hosil etuvchi geologik formatsiyalarning asosan, choʻkindi va, baʼzan, vulkanogen — choʻkindi jinslardan iboratligi S.ning ikkinchi belgisidir. Qatlamlarning kalinligi uning kanotlaridan (1 – 3&nbsp;km) markaz qismiga ortib boradi. Koʻndalang oʻlchamlari yuzlab km ni tashkil etadi va bir oz choʻzinchoq yoki izometrik shaklga ega. Ukraina, Boltiq, Tungus, Moskva S.lari mazkur strukturaning tipik vakillaridir (yana qarang Anteyushza).
Sindhlar

**Sindhlar** — asosan, Pokistonning Sind viloyati (16,8 mln. kishi, 1990y.lar oʻrtalari)da, shuningdek. Hindiston (2 mln. kishidan ortiq)da yashaydigan xalq. Antropologik jihatdan yevropeoid irqqa mansub. Sindhtilida suzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Hindistondagi S, asosan, hinduizmga eʼtiqod qiladi. S.ning asosiy mashgʻuloti dehqonchilik; chorvachilik, balstq ovlash va hunarmandchilik bilan ham shutullanadi. Gilam toʻqish rivojlangan.
Sinekdoxa

**Sinekdoxa** (yun. synecdoche — birga nazarda tutmoq, birga oʻylamoq) — metonimiya (majoz)ning koʻrinishlaridan biri; S.da ham maʼno koʻchishi oʻxshashlik, bogʻliklikka asoslansada, bu yerda koʻchish obʼyektlari oʻrtasidagi miqdoriy belgi yetakchilik qiladi; butun narsaning nomini uning qismi nomi bilan va aksincha, qism nomini butun narsaning nomi bilan atash, koʻplik sondagi soʻz oʻrniga birlik sondagi soʻzni qoʻllash yoki aksincha ishlatish, baʼzan jins-tur munosabatidagi soʻzlarning bir-biri oʻrnida qoʻllanishi va boshqa Masalan, "tirnoqqa zor boʻlmoq" iborasida tirnoq (qism) soʻzi bola, farzand (butun) maʼnosida, "besh qoʻl barobar emas" iborasida esa qoʻl (butun) soʻzi barmoq (qism) maʼnosida qoʻllangan; M. Sholoxov oʻz asariga "Inson taqdiri" deb nom qoʻyganda ham alohidalik (inson) oʻrnida umumiylikni (odamlar, butun bir xalq) nazarda tutgan. "Sotuvchi, xaridor bilan xushmuomala boʻl!" koʻrinishidagi shiorlarda ham birlik sondagi sotuvchi va haridor soʻzlari aslida barcha sotuvchi va haridorlarni nezarda tutadi. S. badiiy adabiyotda asarning taʼsirchanligi va emotsionalligini oshirishda yoki subyektiv munosabat bildirishda muhim vosita hisoblanadi.

Abduvahob Madvaliyev.
Gao Xingjian

**Sinjuan Gao** (1940, Xitoy) – xitoy yozuvchisi, munaqqid, rassom. Pekinaagi chet tillar institutining fransuz boʻlimini tugatgan. Xitoyda madaniy inqilob yillari qamoqda oʻtirgan, shu sababli qoʻlyozmalarini yoqib yuborishga majbur boʻlgan. Ozodlikka chiqqach, Fransiya va Italiyaga safar qilgan (1979). Birinchi romani – „Qahraton tun yulduzlari“ (1980). Asarlari modern usullarida yozilgani uchun vatanida katta munozaralarga sabab boʻlgan, chet ellarda esa eʼtibor qozongan. Absurd usulida yozilgan „Avtobus bekati“ (1983) dramasi partiya amaldori tomonidan tankidga uchragan. 1986-yil „Begona qirgʻoq“ dramasi Xitoyda taqiqlangan, shundan soʻng birorta pyesasi sahnaga chiqaoilmagan. S. amaldorlar taʼqibidan qochib, Yanszi daryosining boshidan to oxirigacha kezib chiqqan. 1989 i. talabalarning Tyananmin maydonidagi namoyishi oʻqqa tutilgach, kommunistik partiya safidan chiqqan. Shu voqea asosida yozilgan „Qochqinlar“ dramasi Fransiyada bosilgach, chet elga ketishga majbur boʻlgan. Germaniyada yarim yil yashab, Parijga koʻchib oʻtgan va Fransiya fuqaroligini qabul qilgan. „Sirli togʻ“ romani uchun oʻzi rasmlar chizgan. Nobel mukofoti laureati (2000).

## Manbalar
Siniyju

**Siniyju**, Siniychju - KXD Rdagi shahar, mamlakatning shim.garbiy qismida, Amnokkan daryosi boʻyida. PxyonanPukto provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 290 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Sariq dengizning Gʻarbiy Koreya qoʻltigʻi sohilidagi dengiz porti. Transport yoʻli koʻprigi orqali Dandun sh. bilan bogʻlangan. S. — mamlakatning yirik yengil sanoat markazi. Toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, tikuvchilik, parfyumeriya sanoatlari rivojlangan. Mashinasozlik, kimyo (plastmassa, sintetik tola va boshqalar), oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz, yogʻochsozlik, farmatsevtika va qurilish sanoati korxonalari, shahar yaqinida ogʻir mashinasozlik korxonasi bor.
Dmitriy Sinitskiy

**Dmitriy Dmitriyevich Sinitskiy** (1907.18.1, Ukrainaning Kirovograd viloyati — 1970.2.7, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). 1945-yildan Oʻzbekistonda. "Mushtum" jurnal va gazetalarda bezatuvchi rassom. Sinitskiy ijodi bilan gazetajur. plakati rivojiga samarali hissa qoʻshgan; hayotda uchrab turadigan kamchiliklar, salbiy illatlar, yaramas odatlarni fosh etuvchi karikaturalari, rasmlari gazetalar va "Mushtum", "Gʻuncha" jurnal sahifalarida, "Jangovar qalam" plakatlar turkumida nashr qilingan. Zulfiya, A. Udalov, Poʻlat Moʻmin va boshqa adiblarning kitoblarini badiiy bezagan.

## Manbalar
Valentin Sinichenko

**Valentin Emmanuilovich Sinichenko** (1914.15.2, Odessa 1976.29.6, Toshkent) — kino rassomi, Oʻzbekiston xalq rassomi (1965). Odessa rassomlik institutining tasviriy sanʼat studiyasini tugatgan (1937). 1941-yildan Toshkentda. Toshkent kinostudiyasi (1958-yildan "Oʻzbekfilm")da rassom, postanovkachirassom, bosh rassom (1964—76). S.ning dastlabki mustaqil ishi — "Qutlugʻ qon" filmi (1956). Kino i.ch. texnikasini mukammal egallagan S. zamon, davr ruhini hamda voqeahodisalarning taʼsirchanligini oshirish, rejissyor maqsadini kadrda aniq ifoda etish, hayotiy muhitni koʻlamli, ishonarli tuzish imkoniga ega boʻlgan: "Furqat" (1959), "Samolyotlar kuna olmadi" (1963), "Fidoyi" (1966), "Ikki dil dostoni" (1966), "General Rahimov" (1968), "Falokat oyoq ostida" (1971), "Ikki soldat xaqida qissa" (1976) va boshqa Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).
Upton Sinclair

SINKLER (Sinclair) Epton Bil (20-sentabr 1878-yil, Merilend shtati Baltimor sh. – 26-noyabr 1968-yil , BraundBruk) – amerikalik yozuvchi. Kolumbiya universitetida oʻqigan. Ilk romani – „Shoh Midas“ (1901). „Bahor va pishiqchilik“ (1901) romani, „Artur Stirlingning kundaligi“ va „Shahzoda Xagen“ pyesasi (1903)da balandparvoz patetika mavjud boʻlishiga qaramay, ulardagi ijtimoiytanqidiy ohanglar keyinchalik S. ijodida yetakchilik qilgan. S.ning „Jungli“ (1906) romani yozuvchi ijodida yetuklik davri boshlanganidan darak beradi. S. 20-asr boshlarida ijtimoiy mavzudagi „Poytaxt“ va „Sarroflar“ (1908) romanlaridan tashqari, „Sevgi sinovi“ (1911), „Silviya“ (1913), „Silviyaning turmushga chiqishi“ (1914) singari oila va muxabbat mavzuida ham asarlar yozgan. Rossiyadagi 1917-yil inqilobi taʼsirida S. „Jimmi Xiggins“ (1919) romanini yozib, unda intervensiya yillarida Amerika qoʻshinlari orasida Sovet davlati foydasiga targʻibot ishlarini olib borgan proletar, „Neft“ (1927) romanida esa amerikalik fashistlar qoʻlida halok boʻlgan kommunist obrazlarini yaratgan. S.ning bolshevizmga xayrixoxlik ruhi bilan sugʻorilgan va amerikacha hayot tarzini fosh etuvchi ["Boston", 1928; „Matlubot“, 1936; „No pasapan!“ („Ular oʻtmaydi!“, 1937); „Avtomobil qiroli“, 1938 va boshqa] asarlari sovet davrida Amerikadagi tanqidiy realizm adabiyotiga qoʻshilgan ulkan hissa sifatida baholanib kelingan.

## Manbalar

## Havolalar
Sinklinal

**Sinklinal** (yun. synklino — egilaman), sinklinal burma — choʻkindi va vulkanogenchoʻkindi katlamlarning botiq burmali strukturasi; egilgan qatlamlarning qabariq tomoni pastga qaragan boʻladi. S. strukturalar togʻ hosil boʻlish jarayonida tektonik harakatlar natijasida tok jinslari qatlamlarining burmalanishidan hosil boʻladi. S. yadrosi (markazi), asosan yosh qatlamlardan iborat. Strukturaning qaramaqarshi qanotlaridagi qatlamlarning yotishi S. markaziga yoʻnalgan boʻladi. S.ning botiqlik darajasi mazkur strukturani toʻldirib turuvchi togʻ jinslari katlamlarining qalinligiga muvofiqdir. Koʻpgina qazilma boyliklar S. bilan boglik. Qavariq tomoni pastga qaragan S. burmalar antiklinallar bilan almashinib keladi.
Sinklinoriy

**Sinklinoriy** (yun. synklino egilaman) — Yer poʻstidagi qatlamlarning yirik murakkab burmali strukturam. S, asosan, tektonik jarayonlar natijasida mayda (tobe) sinklinal yoki orogen egilmalar hisobiga yaxlit keng qamrovli geosinklinal sistemalar vujudga kelishidan paydo boʻladi. S. keskin va kuchli burmalangan, chiziqli braxiform burmalar hosil qilishi bilan ajralib turadi. S. ichki koʻtarilmalarning (geoantiklinal) egilishi natijasida shakllanib, shakllanish davri mobaynida astasekin chuqurlashib boradi. Odatda, S.ning markaziy qismida yosh jinslar yotadi, uning uzunligi bir necha yuz km, eni oʻnlab km ga yetadi. S. shaklan oʻziga qaramaqarshi boʻlgan struktura — antiklinoriy bilan yonmayon keladi.
Sinov

**Sinov** — Oʻzbekiston, Rossiya va ayrim boshqa MDH davlatlarida oliy oʻquv yurti talabalari va kasb-hunar kolleji, akademik litsey oʻquvchilarining laboratoriya ishlari, kurs loyihalarini bajarishlarini, shuningdek, amaliy va seminar mashgʻulotlarida, oʻquv hamda ishlab chiqarish amaliyotlari jarayonida olgan bilim va malakalarini aniqlash hamda baholash usuli.

Muayyan semestr davomida oʻquv rejasida koʻzda tutilgan barcha sinovlarni topshirish talaba va oʻquvchilarning imtihrn sessiyasiga qoʻyilishidagi muhim shart hisoblanadi. Oliy oʻquv yurti, kasbhunar kollejlari va akademik litseylarda oʻqitiladigan barcha fanlar boʻyicha olinadigan sinovlarga reyting baholari qoʻyiladi. Bu hol sinovning differensial oʻtkazilishini, har bir talabaning oʻzlashtirish darajasini aniq hisobga olish imkonini beradi.
Sinov daftarchasi

**Sinov daftarchasi** - oliy oʻquv yurti talabalari, kasb-hunar kollejlari va akademik litsey oʻquvchilarining muayyan taʼlim muassasasiga tegishli ekanligini tasdiklovchi akademik hujjat. Sinov daftarchasida oʻquv rejasidagi barcha fanlardan talaba yoki oʻquvchining olgan baholari qayd qilinib, uning oʻzlashtirish darajasi aks etadi. Unga imtihon, sinov baholari qoʻyiladi hamda lab. mashgʻulotlari va boshqa ishlardan, i.ch. oʻquv amaliyotidan oʻtganligi qayd etiladi. Sinov daftarchasida talaba va oʻquvchilarning kursdan kursga koʻchganligi haqida belgi qoʻyiladi. Sinov daftarchasi bitiruvchiga tegishli mutaxassislik yuzasidan diplom (sertifikat) berishga asos boʻladigan rasmiy hujjat hisoblanadi.
Sinodik aylanish davri

**Sinodik aylanish davri** (yun. synodos — birikish, yaqinlashish) — Quyosh sistemasidagi biror sayyoraning oʻz orbitasi boʻylab harakatlanib, Yerdan kuzatilayotganda Quyoshga nisbatan avvalgi holatiga qaytishigacha oʻtgan S vaqt. Siderik aylanish davri yoki yulduz davri T, Yerning Quyosh atrofini bir marta toʻla aylanib chiqishida oʻtgan vaqt (yulduz yili) (Gk) va Sinodik aylanish davri d. orasidagi oddiy matematik bogʻlanishni quyidagicha keltirib chiqarish mumkin. Sayyoraning sutkalik burchak siljishi 360°/T ga, Yerniki esa 360°/’Gʻ ga teng.

Sayyora va Yer (yoki Yer va sayyora)ning burchak siljishlari farqi sayyoraning sutkalik koʻrinma burchak siljishini beradi. Bundan tashqi sayyoralar uchun harakat tenglamalar topiladi. Bevosita kuzatishlardan sayyoraning faqat sinodik davrigina topilishi mumkin. Uning siderik davri esa yukrridagi tenglamalar yordamida topiladi.
Sinodik oy

**Sinodik oy** (yun. synodos — qoʻshilish, yaqinlashish) — Sayyoralar yoki Oyning Quyosh atrofidagi harakatida ikkita ketma-ket bir xil fazalari (mas, yangi oy) oraligʻida oʻtgan vaqt. Co. 29,53058812 sutka (29d12"44’"28s) ga teng. Oyning Yer atrofida elliptik orbita boʻylab harakatlanishi va Oy orbigasi tugunlarining siljib borishi tufayli haqiqiy Sinodik oyning davomiyligi 29d6h 12m dan 29d19h12m gacha oʻzgarib turadi.
Sinonimlar

**[[Orzu qilmoq|Sinonimlar]]** ( va  — bir nomli) — bir umumiy maʼnoga ega boʻlgan (denotativ maʼnosi bir xil), qoʻshimcha (konnotativ) maʼnosi (ekspressiv,) uslubiy va boshqa munosabat kabilarni ifodalovchi xususiyatlari) bilan oʻzaro farqlanadigan til birliklari — soʻz, ibora, sintaktik birlik va boshqa, boshqatdan, qayta, qaytadan, yangidan, yana, takror kabi soʻzlari sinonim soʻzlar hisoblanadi.

Til birliklari bir xil maʼnoga ega boʻlish hodisasi sinonimiya deyiladi. Bu hodisa qanday til birliklariga xosligiga qarab, lugaviy (leksik) sinonimiya, frazeologik sinonimiya, sintaktik sinonimiya kabilarga boʻlinadi. Oʻzaro sinonim boʻlgan soʻzlar guruhi sinonimik qator deyiladi. Sinonimik qator 2 va undan ortiq soʻzlardan tashkil topadi. Mas, buloq — chashma sinonimik qator 2 soʻzdan, yuz, aft,  bashara, bet sinonimik qator esa koʻp soʻzlardan tuzilgan. Koʻp maʼnoli soʻzlar muayyan maʼnosi yoki maʼnolari bilan bir yoki birdan ortiq sinonimik qatorga kirishi mumkin. Bitirmoq soʻzi bir maʼnosi bilan tugatmoq, tugallamoq, tamomlamoq soʻzlari qatoriga, boshqa maʼnosi bilan esa ado qilmoq, yoʻqotmoq, yoʻq qilmoq so'zlari qatoriga kiradi.

Sinonimik qatordagi birinchi soʻz bosh soʻz (asosiy soʻz) hisoblanadi. Bosh soʻz, odatda, hozirgi adabiy tilga mansubligi, emotsional boʻyoq, uslubga koʻra betarafligi va shu kabi xususiyatlari bilan shu qatordagi boshqa soʻzlardan farqlanadi, hamda, xuddi shu xususiyatlariga koʻra tilda boshqalariga nisbatan keng qoʻllanadi. Chiroyli, goʻzal, husnli, husndor, xushroʻy, koʻhli, zebo, suluv, sohibjamol sinonimik qatorda chiroyli soʻzi shunday belgilarga ega va bosh soʻz hisoblanadi. Qolgan soʻzlar esa har biri oʻziga xos belgi-xususiyati bilan boshqalaridan farqlanadi: goʻzal soʻzi belgini kuchli (yuqori) daraja bilan ifodalaydi; barno, zebo soʻzlari koʻproq kitobiy uslubga ega, suluv soʻzi esa nisbatan kam qoʻllanadi va hokazo. Nutqda sinonimlarning har biridan ularga xos belgi, xususiyatlarni hisobga olgan holda foydalanish muhim ahamiyatga ega.

## Yana qarang

* Antonimlar
Sintagma

**Sintagma** (yun. syntagma — qandaydir birikkan, birga qoʻshilgan narsa) — 1) ogʻzaki nutq yoki yozilgan matndan tegishli ran doirasida muayyan intonatsionmazmuniy birlik sifatida ajratib olinadigan boʻlak, parcha. Ushbu maʼnoda S. bir soʻzdan, soʻzlar guruhidan va bir butun gapdan iborat boʻlishi mumkin. Ayrim tadqiqotlarda S. bilan soʻz birikmasini tenglashtirish hollari ham uchraydi. Lekin nutq jarayonini kuzatish S. va soʻz birikmasi aynan bir narsa emasligini, har doim ham birbiriga teng kelavermasligini koʻrsatadi. Masalan, "Biz, yoshlar, mustaqil vatanimizni sevamiz" gapida 3 ta S. va 2 ta soʻz birikmasi mavjud. Minimal intonatsionmazmuniy birlik boʻlgan S.lar gapning ritmik guruhlarini tashkil etadi, yaʼni gapda qancha ritmik guruh boʻlsa, shuncha S. boʻladi. Gapni S.larga boʻluvchi asosiy vositalarga nutq melodikasi, tezligi, maromi, pauza, soʻz urgʻusi kabilar kiradi. S. qismlarining biri (koʻpincha, oxirgisi) bosh urgʻu (mantiqiy urgʻu)ga ega boʻladi va bu qism S.ning intonatsion markazini tashkil qiladi. S.lar uning tarkibidagi soʻzlarning oʻzaro aloqasiga koʻra (predikativ S, atributiv S, relyativ S, obyektiv S); gapda tutgan oʻrniga koʻra (tugallanma S, boshlanma S); ularning intonatsion zanjirini shakllantirish turiga kura (tugallangan S, tugallanmagan S, kirish S, zidlovchi S, izoxlovchi S.) tavsiflanadi; 2) aniklovchi — aniqlanmish aloqasi bilan bogʻlangan ikki yoki undan ortiq til birliklarining izchilligi; soʻzlar izchilligi (tashqi S.) va morfemalar izchilligi (ichki S.) oʻzaro farutnadi. Mas, "uycha" birligi ichki S. boʻlib, undagi "uy" — aniqlanmish, "cha" esa aniklovchi qismdir; "kichkina uy" birligi esa tashqi S. boʻlib, "uy" — aniqlanmish qism, "kichkina" — aniklovchi qismdir. "S." terminini ushbu maʼnoda dastlab shveysariyalik olim F.D.Sossyur qoʻllagan. Sintagmatika til birliklarining nutq jarayonida o'zaro bog'langan holda qo'llanishini tekshiradi. Demak, lisoniy birliklarning - masalan, so'zlarning nutq faoliyatida ketma-ket kelishi, muayyan tartibda joylashishi sintagmatika sifatida namoyon bo'ladi. 

Sintagmatikada lisoniy birliklar orasidagi munosabatlar aniqligi va izchilligi bilan ajralib turadi. qiyoshlang: Men istiqlol tufayli gullab yashnayotgan Vatanning farzandiman, Ko'rinib turibdiki, nutq faoliyatida muayyan "yotiq chiziqqa" joylashib, muayyan tartibda, mantiqiy ketma-ketlikda kelgan birliklar orasidagi munosabat sintagmatik munosabatni hosil qiladi. Sintagmatik munosabatlar doimo yaqqol ta'sir qilishi - insonda lisoniy sezgi uyg'otishi bilan ham o'ziga xosdir.  

Ibodulla Mirzayev.

Sintagma soʻzi fransuz tilidan kelib chiqqan hisoblanadi. "Tartiblangan guruh", "toʻplam", "qoʻshin", yoki "sintaktik element" degan maʼnoni anglatadi.
        Muharram Qurbonova
Sintez (maʼnolari)

**Sintez**:

* Kimyoviy sintez (yunoncha: synthesis — birikish) (kimyoda) — oddiyroq birikmalardan murakkab birikmalar olish; ayniqsa, organik kimyoda katta ahamiyatga ega.
* Analiz va sintez — kishilar dunyoni bilish jarayonida ishlatadigan, oʻzaro chambarchas bogʻlangan tekshirish usullari.
Sintetik boʻyoqlar

**Sintetik boʻyoqlar** - toʻqimachilik materiallari, teri, moʻyna, qogʻoz, plastmassalar, rezina, yogʻoch va boshqa ni boʻyashda qoʻllanadigan rangli organik birikmalar (qarang Boʻyagichlar).
Sintaktika

**Sintaktika** (yun. syntaktikos — tartib bilan tuzuvchi, tartibga soluvchi) — semiotikatlng turli belgi tizimlari sintaksisini, yaʼni belgi birikmalari tuzilishini, bu tizimlarning shakllanish va oʻzgarish qoidalarini ularning maʼnolariga hamda belgi tizimlarining har qanday vazifalariga qiyoslamay oʻrganuvchi boʻlimi. So'zlarning gapdagi bog'lanishi sintaktik aloqa, sintaktik aloqani o'rganuvchi bo'lim sintaksis deyiladi. Semiotik boʻlinishda S, asosan, nutq zanjirida va umuman vaqt (zamon) izchilligida belgilar orasidagi munosabat sifatida taʼriflanadi.
Sintezator

**Sintezator** — murakkab elektron musiqa cholgʻu asbobi. Sintezator boshqa (jumladan, elektro) musiqa cholgʻularidan farqli oʻlaroq tovushlarni chiqarish boʻyicha cheklanmagan imkoniyatlariga ega: unda barcha kuy va usullar, turli musiqa sozlari va tabiat tovushlari (masalan, shamol gʻuvillashi, qushlar sayrashi), shuningdek yangi, tabiatda mavjud boʻlmagan tovush, shovqin va tembrlarni chiqarish mumkin.

Birinchi mukammal namunalari 20-asrning 2-yarmida kashf etilgan (Ye. Murzin, R. Mug va boshqalar). Ular faqat maxsus studiyalarda, asosan, kompozitorlar tomonidan ishlatilgan (X. Veding, E. Denisov, E. Artemyev va boshqalar). Keyinchalik ixcham shaklidagi konsert va boshqa sintezatorlar paydo boʻlib, estrada va pop musiqa (masalan, Pol Maria orkestri, "Bony M" ansambli), rok musiqa ("Space", "Pink Floyd", "Zodiak" kabi guruhlar), kino musiqa, radio va telespektakllarda keng foydalanilgan.

Oʻzbekistonda turli rusumdagi sintezatorlar 1980-yillarning boshlarida paydo boʻlib ("Yalla" ansambli, Sherali Joʻrayevga joʻrnavoz guruh va boshqalar), hozirda radio va televideniye, kinostudiya va teatrlarda, musiqa studiyalarida fonogramma tayyorlashda, konsert jarayonida va to‘ylarda keng foydalaniladi jumladan Yamaha, Korg, Roland kabi sintezatorlar shular sirasiga kiradi
Sintetik smolalar

**Sintetik smolalar** - asosan polikondensatlanish natijasida olinadigan oligomerlar. Mol. m. kichik boʻlgan sintetik polimerlarning anʼanaviy nomi. Alkid smolalar, karbamid smolalar, fenolaldegid smolalar va boshqa Sintetik smolalar ga mansub (qarang Smola).
Sintetik tillar

**Sintetik tillar** (yun. synthetikos — qoʻshiluvchi, birikuvchi) — tillarning tipologik sinfi; bunda bir so'z tarkibida bir qancha morfemalar (leksik, soʻz yasovchi va soʻz oʻzgartiruvchi), binobarin, leksik va grammatik maʼnolar birlashadigan, qoʻshiladigan tillar. Ularda sintetizmni — soʻz ichidagi grammatikani ifodalovchi usullarga ichki fleksiya, affiksatsiya, soʻz takrori, soʻz qoʻshish va urguni kiritish mumkin. Mas, oʻzbek tilidagi "ishchilarga" soʻz shakli sintetik holatda boʻlib, unda ham leksik (ish va chi), ham grammatik (lar va ga) maʼnolar ifodalangan. St. sintetizmning boryoʻqligi jihatidan analitik tillarga, ortiqkamligi jihatidan polisintetik tillarta. qarshi qoʻyiladi. Pekin St. bilan analitik tillar orasiga katʼiy chegara quyib boʻlmaydi, chunki St. maʼlum darajada analitik usul vositalaridan, analitik tillar esa sintetik usul vositalaridan foydalanadi. St. flektiv va agglyutinativ tillarnm oʻz ichiga oladi. Qad. yozuvli hindevropa tillaridan sanskrit, qad. yunon, lotin, kad. slavyan tillari, hozirgi rus, litva, nemis tillari sof, namunali St. hisoblanadi; turkiy, moʻgʻul, som, fin-ugor tillari ham koʻplab sintetik shakllarga ega boʻlsada, ularda bir qator analitizm belgilari ham uchraydi.

Isroil Poʻlatov.

## Yana qarang

* Analitil tillar
Sintob oltin koni

**Sintob oltin koni** - Nurota togʻlarining shimolida Sintobsoyning chap sohilida joylashgan. 1934—35 yillarda ochilgan. 2000-yildan keyin keng qamrovli qidiruv ishlari boshlangan. Kon maydoni gersin davrida hosil boʻlgan Shimoliy Nurota braxiantiklinalining markaziy qismida, besapan svitasining qumtoshslanetsli yotqiziqlaridan, quyi karbonning qora uglerodli qumtosh va alevrolitli qalin qatlami bilan qoplangan quyi devonning karbonatli jinslaridan tuzilgan va bu yotqiziqlar oʻrta karbonning ohaktoshlari bilan yopilgan. Oltinsulfidli mineralizatsiya gidrotermal genezisga mansubdir. Rudalar hosil boʻlishi kvarslanish, seritsitlanish, karbonatlanish kabi oʻzgarishlar bilan bogʻliq. Rudalari qatlamlar orasida tomirlar shaklida joylashgan. Rudaning mahsuliy tarkibi: galenit, sfalerit, xira rudalar, kuprit, oltin, argentit, sof kumush, xalkopirit, pirit, limonit, malaxit, azurit, kovelin, xalkozin, serussit, rux oxrasi, sof mis, bulanjerit, arsenopirit, sheyelit. Asosiy foydali komponentlar — Ai (oʻrtacha tarkibi 4,0 g/t), Ag( 200 g/t), WO,(0,011,2%). Kon qadimdan maʼlum boʻlib, 5—7 va 9— 12-asrlarda rudaning yer yuzasiga yaqin qismlari butunlay qazib olingan.
Sintobkoʻl

**Sintobkoʻl** yoki **Fozilmon** — Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Nurota tumanidagi koʻl. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, 1643 metr balandlikda (OʻzMEga koʻra, 1615 m). Uzunligi 300 m, eni 150 m, chuqurligi 1,5 metr. Suvi chuchuk. Ushbu koʻl faqatgina buloq hamda mavsumiy yomgʻir va qor suvlari bilan toʻladi.

## Manzili
Sintobkoʻl koʻli Nurotov togʻlarida, tizma choʻqqisida, Kichik-Fozilman choʻqqisining shimoli-gʻarbida, yassitogʻlikda joylashgan. Sintobkoʻl aholi punktining eng baland nuqtasi boʻlgan Sentob qishlogʻi (Navoiy viloyati Nurota tumani) yerlarida joylashgan (koʻlning sharqiy qirgʻogʻiga yaqin joyda letnik va qabr, janubiy qirgʻoq qismida xarobalar mavjud). Koʻlning janubiy qirgʻogʻi boʻylab yoʻl oʻtadi. Yoʻl sharqdan Sentyab qishlogʻidan, gʻarbdan Sap qishlogʻidan chiqadi.

Koʻlning janubiy qirgʻogʻi Navoiy va Jizzax viloyatlarining maʼmuriy chegarasi bilan tutashgan.

Ertalab yo’lga chiqqan kishi tushgacha yetib bora oladi. Yana shuncha yo’l bosib ortga qaytish mumkin. Bu degani, Fozilmonni ko’rish uchun kamida bir kun kerak. Sentobliklarning aytishicha, Fozilmon ko’liga qadar qirqta tog’ va qirqta jarlikdan o’tish kerak. Albatta, yo’l mashaqqati og’ir. Ammo tabiatning mo’jizasini ko’rib, asl go’zallikdan bahra olsangiz, vujudingizni egallagan charchoq sizni bir zumda tark etadi. Qay bir faslda bormang, Fozilmon sizni o’zgacha bir shukuh, go’zallik, sirlilik bilan qarshi oladi.  

## Xususiyatlari
Fozilman oval shaklga ega, shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa choʻzilgan. Koʻlning uzunligi 300 m, kengligi 150 m. Chuqurligi esa 1,5 metrni tashkil qiladi. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, suv qirgʻogʻining balandligi 1643,0 m; O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi maʼlumotlariga ko‘ra 1615 m.

Minerallanish turiga koʻra yangi. Yuzaki suv oqimi yoʻq. Yozning issiq kunlarida esa ko‘lning suv sathi biroz pasayadi.

## Faunasi
Koʻl qurbaqasi ushbu koʻlda yashaydi. Koʻl hayot tarzi yovvoyilashgan kulrang gʻoz, ot, koʻl baqasi, yumronqoziq hamda shirmohi baliqlardan iborat.

Qishlash va mavsumiy koʻchish paytida, bir necha oʻnlab boshdan iborat kulrang gʻozlar suruvlari Fozilmon yaqinidagi yassitogʻlikda toʻxtaydi. Bu yerda ular dam olishadi va ovqatlanadilar.

Bu yerdan uchib o’tuvchi qushlar uchun mazkur keng maydon qishlashga juda qulay. Shu bois qish oylarida bu yerda turli yovvoyi qushlarni ham uchratish mumkin. Qish-qirovli kunlarda ko’l yuzasi qalin muz bilan qoplanadi. Bahor kelishi bilan o’t-o’lanlar unib chiqib, atrofni yam-yashil gilam qoplaydi. Suv o’tlari o’sib chiqib, ko’lning zumrad jozibasi yana o’zgacha qiyofa kasb etadi. Yozning issiq kunlarida esa ko’lning suv sathi biroz pasayadi. Fozilmon ko’liga Sentobsoy orqali faqatgina piyoda yoki eshakda (otning yurishi qiyin) borish mumkin, xolos. 

## Turizm
Sintobkoʻl koʻli goʻzal manzaraga ega. Nurotaning boshqa tabiiy va tarixiy diqqatga sazovor joylari qatori Sentobga kelayotgan sayyohlar uchun doimiy qiziqish uyg‘otadi.

## Manbalar
Sintoizm

**Shintoizm**, shintoizm ( Shintō) (yaponcha shinto, aynan — Xudolar yoʻli, Xudolar taʼlimoti) — Yaponiyada tarqalgan dinlardan biri boʻlib, 6-7-asrlarda vujudga kelgan. Bu din Buddizm Yaponiyada tarqala boshlagan davrda hali aniq bir nom bilan atalmas edi. Birinchi marta „shinto“ atamasi 18-asrda Buddizmdan farq qilish uchun ishlatila boshlangan. 1868-1945-yillarda Yaponiyaning davlat diniga aylangan.

Shintoizm asosida tabiatga va ajdodlar ruhiga eʼtiqod yotadi. Uning taʼlimotiga koʻra, odamlar qandaydir ruhlar yoki Xudo (shin yoki kami)lardan tarqalgan. Oliy Xudo nomi — Amaterasu (quyosh Homiysi) hisoblanadi. Shintoizm taʼlimotining asosini imperator hokimiyatining ilohiyligi (imperatorga soʻzsiz itoat etish) toʻgʻrisidagi aqida tashkil etadi. Imperator Amaterasuning avlodi hisoblanadi. Ushbu din koʻp xudolikka asoslangan. Unda asosiy eʼtibor yer yuzidagi hayotga qaratilgan, narigi dunyo masalalariga eʼtibor kam.

Shintoizmning keyinchalik Buddizm, Konfutsiychilik hamda Xristianlik taʼsiriga uchrashi uning nufuzi pasayishiga olib keldi. Lekin, 20-asrning 50yillaridan Shintoizmga boʻlgan rasmiy munosabat yana oʻzgarib, uning yapon davlatchiligi bilan bogʻliq udum, bayram va anʼanalari tiklana boshladi.
Sinuvchanlik

**Sinuvchanlik** (metallurgiyada) - metallarning ularga muayyan kuch taʼsir ettirilganda hosil boʻladigan zoʻriqishlarga qarshilik koʻrsatish xossasi. Metallga taʼsir ettirilgan (etgan) kuch elastiklik chegarasidan ortganda (yaʼni eng katta kuchlanish paydo boʻlganda) ularda yuz beradigan plastik deformatsiya (shakl oʻzgarishi) tufayli metall sinadi. Eng katta kuchlanish paydo boʻlgunga qadar metall koʻrsatadigan qarshilik sinishga koʻrsatiladi gan qarshilikdeb ataladi. Metallar tashqi kuch bilan boglik boʻlgan faza oʻzgarishlaridan ham sinishi mumkin. Metallarning sinishga qarshiligi ularning mexanik xossalariga bogʻliq. Biron bir mahsulot uchun material tanlashda ularning S. xossasi hisobga olinadi.
Sintetik kristallar

**Sintetik kristallar** - lab. yoki zavod sharoitida sunʼiy oʻstirilgan kristallar. Sintetik kristallar ning 10 mingga yaqini — anorganik moddalar. Ulardan baʼzilari tabiatda uchramaydi. Tabiatda uchraydigan 3 mingdan ortiq turlituman kristshtlardan hozircha faqat bir necha yuztasini sunʼiy yoʻl bilan hosil qilish mumkin. Ulardan kvars (SiO2), korund (A12O.|), germaniy (Ge), kremniy (Si), ishqoriy metallar galogenidlari (KS1, NaCl), segnet tuzi (KNaC4H4O64H2O), kaliy digidrofosfat (KN2RO4), alyumo ittriyli granat (Y(A15O|2), ittriytemirli fanat (Y,Fe5O|2), gadoliniygalliyli granat (Gd3Ga50I2), olmos (S), litiy niobat (LiNbO,), naftalin (SYUN8), kaliy biftalat (CgH5O4K), kalsit (SaSO3), kadmiy sulfid (CdS), pyx sulfid (ZnS), galliy arsenid (GaAs), galliy fosfid (GaP), nodir elementlar molibdatlari [U2(MoO4)va boshqa], sirkoniy dioksid (ZrO2), gafniy dioksid (NGO2), kalsiy volframat (CaWO4), ittriy alyuminat (YA10,), alyuminiy (AI) muhim ahamiyatga ega.

Kvarsning sintetik kristali gidrotermal sharoitda olinadi. Kvars tabiatda keng tarqalgan boʻlsa ham, uning tabiatdagi zaxirasi texnika ehtiyojini qoplay olmaydi va unda turli kirishmalar koʻp. Massasi 15&nbsp;kg gacha boʻlgan kvars kristallari avtoklavlarda bir necha oy mobaynida, oʻta toza kristallar (optik kvars) esa bir necha yil davomida oʻstiriladi.

20-asr boshida rubinnnit sintetik kristali hosil qilindi, lazerlar uchun diametri 20–40&nbsp;mm va uz. 2 m gacha boʻlgan tayoqcha shaklidagi rubinning Sintetik kristallarini olish uchun maxsus qurilma ixtiro etildi, keyinchalik u takomillashtirildi.

50y.da Ni aralashgan grafit kukunidan olmos kristallari olindi. Aralashma 2—3 sm li disklar koʻrinishida presslanadi, soʻngra 100—200 ming atm bosimida 2000—3000° gacha qizdiriladi. Shunday sharoitda grafit olmosga aylanadi.

50y.dan naftalin, stilben, tolan, antratsen va boshqa organik Sintetik kristallar sanoati rivojlandi. Keng qoʻllanadigan yarimoʻtkazgich kristallar (Ge, Si, Ga, As va boshqalar) ham tabiatda uchramaydi. Ular sunʼiy yoʻl bilan diametri 10—20 sm va uz. 30—50 sm boʻlgan silindr shaklida oʻstiriladi.

Alyuminiy oksidiga titan, kobalt, nikel tuzlarini qoʻshib sapfir, topaz va boshqa qimmatbaho toshlar koʻrinishidagi Sintetik kristallar oʻstirish mumkin. Lab. sharoitida ferromagnetiklar va zumradlarning Sintetik kristallari oʻstiriladi. Sanoat mikyosida olmosning Sintetik kristallar ini i.ch. ham rivojlanmoqda.
Sintetik seleksiya

**Sintetik seleksiya** - seleksiyada tanlash uchun duragaylash yoʻli bilan chiqarilgan (sintezlangan) boshlangʻich materialdan foydalanishga asoslangan usul. Seda ota-ona juftlarini ularning kelib chiqish joyi va muhit sharoitlari boʻyicha uzokligiga qarab tanlash muhim oʻrinni egallaydi. Birbiriga yaqin navlarni chatishtirish ham qoʻllanadi, shuningdek, poliploidiya, amaliy mutagenez, liniyalararo duragaylarni yaratishda qoʻllanadigan oʻzidan changlantirish va boshqalardan ham foydalaniladi. Sintetik seleksiya oʻsimliklar seleksiyasidagi asosiy usul. Hozirgi ekinlarning juda kup yangi navlari shu usulda yaratilgan (qarang Inbriding).
Sinus

**Sinus** ( — „egrilik“) 1) trigonometrik funksiyalardan biri sinx bilan belgilanadi;
2) toʻgʻri burchakli uchburchakning oʻtkir burchaklari uchun sinx — burchak qarshisida yotgan katet uzunligining gipotenuza uzunligiga nisbatiga teng.

## Maxsus qiymatlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
Sinuslar teoremasi

**Sinuslar teoremasi** — uchburchakning tomonlari, burchaklari va uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi orasidagi bogʻlanishni ifodalovchi teorema, a, b, c — ixtiyoriy uchburchak tomonlari uzunliklari; A, B, C — shu tomonlar qarshisidagi burchaklar; R — uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi boʻlsa, u holda ushbu
 \frac{a}{\sin A} \,=\, \frac{b}{\sin B} \,=\, \frac{c}{\sin C} \,=\, 2R \!
munosabatlar oʻrinli. Bu munosabatlar sinuslar teoremasini ifodalaydi.

## Isbot
**Odatiy teoremaning isboti**

Uchburchak yuzini burchak sinusi orqali topish formulasiga koʻra,
S=\tfrac{1}{2}*ab* sinC, S=\tfrac{1}{2}*bc* sinA, S=\tfrac{1}{2}*ac* sinB. Bu tengliklarning dastlabki ikkitasiga koʻra,
\tfrac{1}{2}*ab* sinC=\tfrac{1}{2}*bc* sina, demak a/sinA=c/sinC. Shuningdek, tengliklarning birinchi hosil qilamiz. Shunday qilib, \frac{a}{sinA} = \frac{b}{sinB} = \frac{c}{sinC}

## Manbalar
Sinf

**Sinf** (biologiyada) – sistematikada yirik taksonomik kategoriyalardan biri. Sochi oʻzaro qarindosh turkumlar (hayvonlar) yoki tartiblarni (oʻsimliklar) birlashtiradi. Mas, kemiruvchilar, juft tuyoqlilar, toq tuyoqlilar, yirtqichlar, primatlar turkumlari sut emizuvchilar Sochini tashkil etadi. Umumiy tuzilishga ega boʻlgan va bitta umumiy ajdoddan kelib chiqqan Sochi bir tip (hayvonlar) yoki boʻlimga (oʻsimliklar) kiritiladi, mas, sut emizuvchilar, qushlar, yeudralib yuruvchilar va boshqa Sochi xordalilar tipiga, ikki urugʻpallalilar va bir urugʻpallalilar Sochi i yopiq urugʻlilar boʻlimiga kiradi. Sochi tushunchasini fransuz botanigi Turnifor 17-asr oxirida taklif etgan; keyinchalik K. Linneyning „Tabiat sistemasi“da Sochi eng yuqori sistematik kategoriya sifatida asoslab berilgan. SINF, oʻquv sinfi – 1) oʻquv yili davomida yagona oʻquv dasturi boʻyicha shugʻullanuvchi oʻquvchilar jamoasi; 2) badiiy oʻquv yurtlarida oʻquvchilarning biror oʻquv predmeti boʻyicha ixtisoslashtirilgan guruhi (mas, kompozitsiya Si); 3) maktabda oʻquvchilar shugullanadigan xona.

## Manbalar