open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Churrosli shokolad

**Churrosli** **shokolad** – ispan oshxonasidagi desert taom va Ispaniyada anʼanaviy nonushta yoki kamdan-kam hollarda, tushdan keyingi gazak hisoblanadi. Ayniqsa, qishki davrda mashhur. Ispaniyada churrosli shokoladga buyurtma berganda ular makkajoʻxori unidan tayyorlangan kichik bir piyola quyuq issiq shokolad va, odatda mamlakat shimolida issiq va janubda sovutilgan, koʻpincha sepish uchun shakar bilan 6-8 dona yangi churros tortiladi. Churros qoʻl bilan olinadi va shokoladga botirilib isteʼmol qilinadi va qolgan va sovugan shokolad ichimlik sifatida ichiladi.

Arzon churroslar Madridda 19-asrning boshlarida sayohat yarmarkalari tufayli mashhur nonushta boʻlgan. Churroslarni shokoladga botirish odati qanday paydo boʻlganligi aniq maʼlum emas. Churroslar tayyorlanadigan klassik joy churreriya deb ataladi. Barlar, qahvaxonalar va kafelar ham churrosli shokoladni taklif qilishadi. Madriddagi eng mashhur churrosli shokolad San Xines shokolateriyasi. Ispanlar odatda churreriyaga guruh boʻlib, muloqot qilish uchun boradilar. Ispaniyalik siyosatchilar saylovchilar bilan uchrashuvlarni shokolad va churros bilan oʻtkazishadi. Churreriyalar juda erta ochiladi: avvallari, ertalab soat 5 yoki 6 da ularning mijozlari smenadan oldin nonushta qilish uchun kelgan ishchilar boʻlgan, endi esa churreriyalarda juda erta tong otadi va kechasi bilan daydigan yoshlar uyga qaytishdan oldin nonushta uchun paydo boʻlishadi. Shurrosli shokolad mastlikni oldini olish uchun samarali vosita hisoblanadi. Churros bilan shokolad uchun katta talab Ispaniyada 1-yanvar erta tongda kuzatiladi.

Churroslarni shokoladga botirish anʼanasi nafaqat ispanlar tomonidan, balki shokoladli churroslar Janubiy Amerikaning koʻplab ispan tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarida mashhur, Yaponiya va Indoneziyada ham bu taom sotiladigan kafelar ochilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* ABC: Ispaniyaning eng yaxshi churreriyalari )
Lugovo marilari

**Lugovo Marilar** (*Shimoliy-sharqiy Marilar*; lugovo-Mari tilida Oliyk Mari) — marilarning eng katta etnolingvistik guruhi.

## Aholisi
Ularning soni qariyb 400 ming kishini tashkil etadi, asosan Mariy El (294,3 ming kishi) va Kirov viloyatida (taxminan 20 ming kishi) yashaydilar.

Sharqiy Marilar bilan birgalikda ular „**Lugovo-Sharqiy Marilar**“ umumlashgan etnik guruhini tashkil qiladi. Yagona lugovo Mari tili saqlanib qolgan. 2002-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Rossiyadagi 604,298 marilardan 56,119 kishi (shu jumladan, Mariy Elda 52,696) (yoki ularning 9 foizi) oʻzlarini Lugovo (Lugovo-sharqiy) Marilar deb bilishgan, ulardan „Lugovolik Marilar“ (*oliyk* Mariy) — 52 410 kishi, aslida „Lugovo-sharqiy Marilar“ sifatida — 3333 kishi, „Sharqiy Marilar“ (*Sharqiy (Ural) Marilar*) sifatida — 255 kishini tashkil qiladi. Va bu oʻzlarini xalqning yagona nomi — „Marilar“ deb atovchi mustahkam anʼana (sodiqlik) deganidir.

Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Lugovo (Lugovo-sharqiy) Marilarining soni 700 000 dan ortiq boʻlgan Marilardan 580 000 kishini tashkil qiladi (ularning 80% dan ortigʻi).

## Etnonimi
*Lugovo Cheremis* etnonimi rus tilidan olingan. Qadimgi rus anʼanalariga koʻra, Volganing pastki chap qirgʻogʻi aholisi Lugovo odamlari deb atalgan.

## Tarixi
Etnografik guruhning shakllanishi IX—XVI asrlarda Marilarning ixcham aholi punkti zonasida, asosan Bolshaya Kokshaga va Vyatka daryolari oraliqlarida sodir boʻlgan. Uning asosini Vetlujsko-Vyatka daryosi oraligʻida joylashgan va oʻzlarini daryolar nomi bilan tanishtirgan hududiy birlashmalar tashkil qilgan. Asrlar davomida birgalikda yashash jarayonida Udmurt va Komi, shuningdek, tatarlar, chuvashlar va ruslar bilan yaqin aloqalar taʼsirida togʻ Marilaridan ajralib turadigan umumiy til, iqtisodiy faoliyat, tirikchilik, turmush tarzi, psixologik tuzilish, mentalitet xususiyatlari rivojlangan.

Marilar Volga va Vyatka irmoqlari boʻylab janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa tomon Vetlujsko-Vyatka daryo oraliqlariga joylashar ekan, mahalliy etno-hududiy guruhlarning shakllanishi sodir boʻldi. XIV-XV asrlarda Oltin Oʻrda va Qozon xonligi maʼmuriyati Lugovo Marilar oʻrtasida oʻzining siyosiy va iqtisodiy taʼsirini kengaytirishga intilib, ular oʻrtasida oʻrnatilgan iqtisodiy aloqalar, madaniy va maishiy xususiyatlardan kelib chiqib, ularni 3 ta maʼmuriy-soliq hududiy tuzilmalariga (daruga) kiritdi: Galisiya, Alat va Arsk. Ularning har biri yuzlab volostlarga boʻlingan boʻlib, ularning hududiy mikroguruhlari mavjud boʻlgan.

## Yana qarang
* Lugovo Marilarning samoviy xotinlari — 2012-yilgi rus filmi, Lugovo Marilarning hayoti, urf-odatlari, marosimlari va anʼanalarini koʻrsatadi; faqatgina Mari tilida suratga olingan.
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Марийцы луговые // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 522—523. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Guchjen

**Guchjen** (anʼanaviy xitoycha chíči, mashq líēng, pinyin gǔzhēng) — anʼanaviy xitoycha cholgʻu asbobi. Tsitras oilasiga tegishli, Koto va sisyantsin bilan bogʻliq. Torlat soni va tor ushlagichining dizayni bilan oxirgisidan farq qiladi.

Zamonaviy guchjen 21-25 torlar soni bilan yarim doira shaklida. Anʼanaga koʻra, torkar ipakdan qilingan, ammo zamonaviy musiqachilar metalldan foydalanishni afzal koʻradilar (yuqori registr torlari uchun poʻlat va bosh torlar uchun mis bilan oʻralgan poʻlat).

Asbobda turli yoʻllar bilan chalinadi, koʻpincha torning tarangligi chap qoʻl bilan sozlanadi, oʻng qoʻl esa ilgaklanib, tovush chiqaradi. Baʼzi ijrochilar oʻng qoʻlning barmoqlariga biriktirilgan plektrlardan foydalanadilar.

## Havolalar
*  Guzheng — Chinese Zither
Damaru

**Damaru** (sanskr. ररर) yoki Damra Hindiston va Tibetda qumsoat shaklida kichik ikki membranali nogʻora. Buddist Vadjrayan anʼanasida va hinduizmning ayrim shakllarida (Shakti, shivaizm) marosim musiqa asbobidir.

Bu nogʻora odatda yogʻochdan qilindi. Uning balandligi bir necha dyuymdan bir necha futgacha oʻzgarib turadi. Unda bir qoʻl bilan oʻynaladi. Tovush, asosan, damarning tor qismiga oʻralgan ip yoki teri shnuriga biriktirilgan toʻplar tomonidan chiqadi. Bundan tashqari, ovoz ishlab chiqarishda shnurda bogʻlangan tugunlar ishtirok etishi mumkin. Biror kishi bilagining toʻlqinli harakatlaridan foydalanib, barabanni silkitganda, toʻp (yoki toʻp) damarning har ikki tomoniga ham uriladi. Ushbu musiqa asboblari kichik oʻlchamlari tufayli har qanday  sayohatchi  musiqachilar tomonidan ishlatiladi. Bundan tashqari, Tibet buddizmining marosim amaliyotida ham qoʻllanadi.

Damaru odatda Hindistonning barcha qitʼalarida yaxshi tanilgan. Shivaitlar orasida Nataraja deb nomlangan Shiva shakli bilan bogʻliq boʻlib, ularning ramzi hisoblanadi. Toʻrt qoʻlli Nataraja, damaruni, tandava kosmik raqsini ijro etayotganda, yuqori oʻng qoʻlida ushlab turadi. Damaruning asl tovushi (zarur) ifodalanadi deb hisoblanadi. Sanskritning barcha tovushlari Damarudagi Shiva oʻyinining tovushlaridan kelib chiqqanligi haqida afsonalar mavjud. Ushbu nogʻoraning janglari dunyoni yaratishda kuchlarning ritmini anglatadi va uning ikkala yarmi erkak (lingam) va ayol (yoni) boshlanishini ifodalaydi.

Va bu qismlarning aloqasi hayotning tugʻilish joyidir.

## Havolalar
* Статья о дамару на сайте «''Музыкальные Культуры Мира''».
Etna nimfa

**Etna** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Zevs sevgan Sitsiliyalik nimfa. Uni yer yutib yubordi, lekin keyin yerdan Palik egizaklari chiqib keldi. Afsona Esxilning "Etniyaliklar " tragediyasida (fr.6, 281a Radt) bayon qilingan.

Boshqa mualliflar buni Talia (Falia) deb atashadi. Tarixchi Silen (Vizantiyalik Stivenning havolasi) fikriga koʻra, Paliklarning otasi Gefest yoki u bilan birxillashtirilgan mahalliy maʼbud Adrandir.

Taliya ham Etna bilan birxillashtirilgan Gefestning qizi. Boshqa bir afsonaga koʻra, Taliya — nimfa, Dafnisning sevgilisi (boshqalarning fikriga koʻra, Dafnisning sevgilisi nomi Pimpleida boʻlgan).

Yupiterning yo‘ldoshlaridan biri Etna nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Balafon

**Balafon** — zarbli musiqiy cholgʻu asbobi, idiofon. Mozambik, Angola, Benin, Gabon, Gambiya, Kongo Respublikasi, Kamerun, Malavi, Mali, Senegal, Chad va Madagaskar singari koʻplab Afrika mamlakatlariga xos.

Bu ksilofon tipidagi musiqa asbobi boʻlib, marimbaning bir turi hisoblanib, asosan quritilgan qovoqdan tayyorlangan rezonatorlarga ega
Cholgʻu asbobi shea yogʻochidan yoki boshqa qattiq navli yogʻochlardan yasalgan 15 tadan 22 tagacha boʻlgan toʻgʻriburchakli taxtachalardan iborat. Taxtachalarga ishlov berishdan avval, tabiiy sharoitda hamda olovda quritiladi, ularni sozlash paytida kerakli tovush jaranlamaguncha randalanadi. Taxtachalar ostiga boʻyindan chiquvchi qovoqli rezonatorlar joylanadi. Ular koʻpincha mayda toshlar yoki quritilgan urugʻlar bilan toʻldiriladi, natijada ancha shovqinli tovush paydo boʻladi. Balafon qismlari charm tasmalar bilan oʻzaro bogʻlanadi.

Shunga oʻxshash boshqa cholgʻu asboblar singari balafon ham maxsus tayoqchalar yordamida chalinadi. U sayr qilib yuruvchi griot sanʼatkorlar tomonidan ham yakka cholgʻu sifatida, ham qoʻshiq kuylashda joʻr qilishda qoʻllanadi. Balafondan, shuningdek, aloqa vositasi sifatida foydalaniladi." *.* *.* *.* *balafon notalari shunchaki notalar emas, balki butun bir musiqiy tildir.* *Har bir notaning oʻziga xos maʼnosi bor.* *Masalan, ertalab odam uygʻongach balafonda kuy chalsa, qoʻshnisi unga sut keltiradi… Yoki balafon vositasida qoʻshni qishloqqa salom yetkazish mumkin. Men notalarni va baʼzi iboralarni osongina oʻrgandim va biz muloqot qila oldik* — degan edi Xuan Garsiya-Herreros loyiha uchun intervyuda. Gvineyada yashovchi susular orasida balafonni chalish bilan bogʻliq anʼanalar, shuningdek, Burkina-Faso, Kot-d’Ivuar va Malida yashovchi senufolar orasida balafonni chalish bilan bogʻliq anʼanalar YuNESKO tomidan Insoniyatning nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Tinch okeanining shimoli-g'arbiy oshxonasi

**Tinch okeanining shimoli-gʻarbiy oshxonasi -** Oregon, Vashington va Alyaska shtatlarining Shimoliy Amerika oshxonasi, shuningdek, Britaniya Kolumbiyasi va janubiy Yukon Osiyo va indey anʼanalarning sezilarli taʼsiri bilan mintaqaning etnik tarkibini aks ettiradi. AQShning boshqa mintaqalaridan kuzatilgan sezilarli darajadagi migratsiya tufayli afro-amerikaliklar tomonidan olib kelingan janubiy oshxonalar, shuningdek, Kaliforniyadan ispaniyalik muhojirlar tomonidan olib kelingan meksika-amerika oshxonalarining taʼsirini kuzatish mumkin.

Sietldagi Payk-pleys-bozori, Portlend va Vankuver, Britaniya Kolumbiyasi bilan bir qatorda ushbu oshxona uslubi bilan ajralib turadi. *The New York Times* sobiq restoran tanqidchisi Frenk Bruni 2011-yil iyun oyida Sietl haqida shunday yozgan edi: „Men lokavorizmning bu yerdagidek juda ajoyib (baʼzan kulgili) koʻrinishini yoki bu yerdagi kabi boy dividendlar olib kelishini, asosan, agar siz baliqli taomlarni yoqtirsangiz, Amerika Qoʻshma Shtatlarining boshqa biron bir burchagi yoki qismida tasavvur ham qilishim qiyin“.

### Mahsulotlar va taomlar
Jeyms Bird zamonaviy Tinch okeani shimoli-gʻarbiy oshxonasiga katta taʼsir koʻrsatdi. Oregon shtatida tugʻilgan, oshpaz, oshpazlik kitobi muallifi va ommaviy axborot vositalarining mashhur shaxsi boʻlgan Bird yangi taʼmga urgʻu beradigan oddiy pishirish usullarini qoʻllab-quvvatladi. Uning falsafasi ushbu mintaqaning oziq-ovqat mafkurasi uchun hamoxanglikni — mahalliy mahsulotlar, barqaror manbalar va organik boshqaruvni oʻrnatdi.

Qizil ikra, qisqichbaqasimonlar va boshqa yangi dengiz mahsulotlari, ov goʻshti, masalan, bugʻu, vapiti yoki karibu goʻshti, yovvoyi qoʻziqorinlar, rezavorlar, mayda mevalar, kartoshka, karam va paporotnik va hatto yosh choʻchqa oʻti kabi yovvoyi oʻsimliklar mahalliy mhasulotlar hisoblanadi. Kedr doskalarida grilda baliq dudlash yoki dengiz mahsulotlarini pishirish bu oshxonada tez-tez ishlatiladigan usullardir. 1980-yillardan beri shimoli-gʻarbiy oshxonada mahalliy pivo va sharobdan foydalanishga urgʻu berilgan.

Odatda yaxna, yangi tayyorlangan mahsulotlarga urgʻu beriladi, lekin oshxonaning boshqa uslublaridan farqli oʻlaroq, har bir taom uchun turli xil retseptlar mavjud va hech biri boshqalarga qaraganda koʻproq yoki kamroq toʻgʻri deb hisoblanmaydi. Bu baʼzi oziq-ovqat yozuvchilarini bu soʻzning anʼanaviy maʼnosida „oshxona“ ekanligiga shubha qilishiga olib keldi.

Shimoli-gʻarbiy mintaqadagi koʻplab oziq-ovqat doʻkonlari va oziq-ovqat yuk mashinalari termoyadroviy oshxonaga ixtisoslashgan boʻlib, masalan, menyuda Pulkogi burritoslari, qattiq qovurilgan sushi rulolari, koreys takolari va yaponcha hot-doglarni oʻz ichiga oladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Celebrating Food and Wine in the Northwest ''NPR’s Weekend Edition Sunday 1-13-2008'' (mp3 audio)
Bekzod Abdurahmonov

**Bekzod Mahamadjonovich Abdurahmonov** (1990-yil 15-martda) – oʻzbek erkin kurashchisi, 2014-2018-yillarda Osiyo oʻyinlari ikki karra chempioni, ikki karra Osiyo chempioni, jahon chempionati sovrindori, 2016-yil Rio-de-Janeyrodagi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi sanaladi hamda Tokio Olimpiadasining bronza medali sovrindori. Keyinchalik sport sohasidagi yutugʻi tufayli Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi va „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.
## Tarjimai hol
U 1990-yil Toshkentda tugʻilgan. 2012-2013- yillarda xalqaro New-York Atletic janglarida 4-oʻrinni egallagan. 2014-yilda u Deyv Shuls xotirasiga bagʻishlangan turnirning kumush medali va Osiyo oʻyinlari chempioni, shuningdek, jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. 2015-yil Bokudagi Oltin Gran-pri finalida gʻalaba qozondi.

2016-yilda u tailandlik Padipat Vantavong, latviyalik Albert Yurchenko, avstriyalik Amirxon Visalimov, qirgʻizistonlik Sayakbay Usupov va ispaniyalik Taymuraz Friyevni magʻlubiyatga uchratib, Rio-de-Janeyro Olimpiya oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Ammo 1/8 finalda rossiyalik Aniuar Geduyevga, uchinchi oʻrin uchun kurashda ozarbayjonlik Jabroil Gasanovga yutqazib, finalga chiqa olmadi.

2018-yil Budapeshtda oʻtkazilgan erkin kurash boʻyicha jahon chempionatida Abdurahmonov ikkinchi bronza medalini qoʻlga kiritdi.
## Unvon va mukofotlari
* «Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi» faxriy unvoni
## Manbalar
Dan Bau

**Dan bau** (Vetnamcha đàn bầu, đàn — asbob, bầu — qovoq) — vetnamcha chertib chalonadigan monoxord.

## Tarix
Dan Bau ning dastlabki yozma dalillari 1770-yilga tegishli boʻlsa-da, olimlar uning yoshini ming yildan koʻproq vaqt davomida baholaydilar. Dan Bau paydo boʻlishining mashhur afsonasi, eri urushga ketgan, koʻzi koʻr ayolning oilasini boqish uchun bozorga chiqib oʻynagani haqida hikoya qilinadi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, bu haqiqiy voqealarga asoslanganmi yoki yoʻq, tarixiy jihatdan bu cholgʻu asbobida koʻrlar tomonidan ijro etilgan. Yaqin vaqtgacha, uning past tovushi oʻyin kontekstini cheklangan. Dan Bau  yakkaxon Vetnam musiqasiga xosdir va bugungi kunda mamlakatdagi mashhur janrlardan biridir. Yana bir anʼanaviy foydalanish — sheʼr oʻqishga hamrohlik qilish. Elektromagnit ovoz yozuvchi ixtirosi bilan, dan Bau dan foydalanish ansambllarga, shuningdek, zamonaviy Osiyo pop va rok musiqasiga tarqaldi. Bugungi kunda, elektr gitara uchun moʻljallangan uskunalar, baʼzan don bau bilan tonal palitrasini kengaytirish uchun ishlatiladi.

## Tuzilishi
Dastlab, dan bau faqat toʻrt qismdan iborat edi: bambuk naycha, yogʻoch sterjen, kokos qobigʻining yarmi va ipak ip. Tor bambuk boʻylab choʻzilgan, bambuk boʻylab biriktirilgan sterjenga bir uchi bilan bogʻlangan. Kokosning qobigʻi sterjenga biriktirilib rezonator vazifasini bajaragan. Zamonaviy asboblarda bambuk yogʻoch qopqoq bilan almashtirilgan. Anʼanaviy ipak tolalarini gitara torlariga bilan almashtirildi. Konstruktsiyada qovoq mavjud boʻlsa-da, endi u asosan yogʻochdan yasalgan boʻlib, asosan dekorativ maqsadga ega. Odatda, asbob oʻrtacha bir Do oktavdan pastga, 131 Gts atrofida sozlanishi mumkin; lekin, boshqa tonda oʻyinni osonlashtirish uchun boshqa notalarga ham sozlanishi mumkin.

## Oʻyin
Bir qarashda, dan bau uchun oʻyin uslubi nisbatan sodda koʻrinadi, lekin aslida katta aniqlik talab qiladi. Oʻng qoʻlning kichik barmogʻi yettita standart tugunlardan birida torga yengil tegadi va bosh barmogʻi va koʻrsatkich barmogʻi oʻrtasida uzoq mediator bilan oʻynaydi. Tugunlar birinchi yetti ohangning notalari boʻlib, ular oktava ustidagi ladlardagi gitara garmonikalariga oʻxshash (1/2),  mukammal beshinchi (2/3), mukammal toʻrtinchi (3/4), asosiy uchinchi (4/5), kichik uchinchi (5/ 6) va Gʻarb musiqa tizimida mavjud boʻlmagan ikki ohang: kamaygan uchinchi (7/6) bilan septa va butun ohangli septa (8/7). Chap qoʻl bilan musiqachi moslashuvchan tayoqni koʻrsatkich barmogʻi bilan ohangni tushirish uchun ichkariga yoki bosh barmogʻini yuqoriga koʻtarish uchun itaradi. Ushbu uslub sizga tugunda boʻlmagan notalarni oʻynash yoki istalgan notaga vibrato qoʻshish imkonini beradi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Dan moy

**Dan moy** (Vetnam. đàn môi, đàn-asbob, môi-lablar) — bir necha Vetnam xalqlarining musiqasida ishlatiladigan plastinka vargan. Đan môi soʻzlari soʻzma-soʻz „lab tor asbobi“ deb tarjima qilinadi, chunki u tishlarga emas, balki lablariga biriktirilgan bir nechta varganlardan biridir. Hmong tilida u „rab“, ycha (Ư tra) yoki „ncas tooj“  deb ataladi; Tho-dabak aholisi orasida — „Hưn Toóng“ (hyntoong), Muongda — „Páng Tơ“ (pangto), Ede tilida — „Gốc“ (gok), Ktu orasida — „Ângkro“ va hokazo.

Hmong dan moy „ncas tooj“ jezdan („rab“ — bambukdan) ishlab chiqariladi va biserlar bilan bezatilgan gʻiloflarda saqlanadi. Lan moy va fleytalarda yosh Hmong erkaklari oʻz sevgililari uchun oʻynashadi.

Fransiya professori NZNI Chan Quang Khai[fr] tadqiqotiga koʻra, dunyoda 50 ta vargan turlari mavjud boʻlib, ulardan 10 tasi Vetnam hududida ishlatiladi. Dan moy dunyodagi 25 ta mamlakatlarda topilgan.

2006-yilda jahon vargan eng yirik festivali Jahon Jew’s harp Kongressida birinchi marta Vyetnam musiqachi Nguyen DUK Minh (Nguynn Đcc Minh)ishtirok etdi.

Dan moy ham qatlamli, ham yoyli boladi. Ushbu asboblarning eng mashhurlari standart qatlamli dan moy.

Uning uzunligi taxminan 10 sm va ogʻirligi taxminan 2,5 gramm. Ushbu dan moy musiqachilarga tovush effektlarini yaratish uchun keng imkoniyatlarni taqdim etadi, chunki ogʻiz boʻshligʻi va til  yoy shaklidagi varganlarda oʻynashdan koʻra koʻproq erkinlikka ega. Va shuning uchun standart dan moyni koʻpincha boshlangʻich varganlarga oʻqitish uchun mutaxassislar tomonidan tavsiya etiladi.

Standart vargandan tashqari, dan moy bilan bir qatorda, Bass dan moy ham mashhur boʻlib, u past ovozli va boy, chuqurroq ohanglarga ega.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Trayfl

**Arzimas** (ingliz. „trifle“ mayda- *chuyda*) — bu ingliz oshxonasining taomidir, u pechenye xamiridan (koʻpincha xeres yoki vino bilan namlangan) qaymoqli (koʻpincha qotib qolgan), meva sharbati yoki jele va koʻpirtirilgan qaymoqli shirinlikdir. Roʻyxatda keltirilgan mahsulotlar, odatda, mayda-chuyda qatlamlarda joylashgan.

1596-yilda saqlanib qolgan eng qadimgi retseptda boʻyicha  shakar, zanjabil va atirgul suvi bilan xushboʻylangan qalin qaymoqdan iborat. Oltmish yil oʻtgach nashr etilgan retseptda mahsulotlar roʻyxatiga tuxum qoʻshiladi va kremning oʻzi alkogol bilan namlangan xamirga qoʻshish tayinlanadi. Jelening trayfl shirinligining tarkibiy mahsuloti haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1747-yilga toʻgʻri keladi.

Trayfl Angliyadan tashqari Shotlandiya va AQShda keng tarqalgan; ushbu shirinlikning bir nechta mintaqaviy turlari mavjud.

Italiyada trayfl „zuppa inglese“ deb nomlanadi, soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „ingliz shoʻrvasi“.
degan maʼnoni anglatadi.

## Manbalar

## Havolala
*
Gitalele

**Gitalele**, *gitarlele, gilele, kīkū* — klassik gitara va ukulele gibridi.

## Konstruksiya
Asbob oʻzida ukulelening ixchamligini birlashtirib, uning tenor yoki bariton oʻlchamlarini takrorlaydi, shu bilan birga olti torli konfiguratsiyaga ega boʻlib, bu asbobni gitara kabi sozlash va akkordlarni oʻrnatishning gitara texnikasidan foydalanish imkonini beradi.

Asbob oʻrnatilgan mikrofonga ega boʻlishi mumkin, bu gitaleleni kuchaytirgichga ulash imkonini beradi. Gitalele baʼzan sayohatchilar asbobi va yosh bolalar uchun gitara sifatida taqdim etiladi. Umuman olganda, gitalele kichik akustik kvint gitaraning zamonaviy versiyasi deb aytishimiz mumkin.

## Sozlash
Koʻpincha gitalele „ADGCEA“ yuqori gitara tuningda sozlanadi, goʻyo siz beshinchi tovush sirasida kapodastr bilan oddiy gitara chalayotgandeksiz. Rekvinto gitaralari xuddi shu tarzda sozlangan, ammo ular kattaroq. Bundan tashqari, Gitarron gitaralari ham xuddi shu sozlashda sozlangan, faqat bir oktava pastroq.

Ikki simli ukulele akkord applikaturasi klassik ukulele applikaturasiga oʻxshaydi.

Gitalele akkordlarining applikaturasi odatda gitaranikiga juda oʻxshash.

## Ishlab chiqaruvchilar
Bir nechta gitalele ishlab chiqaruvchi-zavodlar mavjud. Ular orasida Yamaha modeli bilan GL-1, Cordoba Guilele, Cordoba Mini, Koalohaʼs D-VI olti simli ukulele tenor, Meleʼs gitalele, Kanilea GL6 gitarale, Luna kompaniyasining olti simli ukulele bariton, Kinnard Kīkū, shuningdek, Gretchdan gitara-ukulele.

Baʼzi ishlab chiqaruvchilar (shu jumladan Luna) gitalele oʻrniga „6 simli ukulele“ atamasini qoʻllashadi, bu 6 simli ukulele va ikki simli ukulele oʻrtasida chalkashlikka olib kelishi mumkin. Ikki torli ukulelelar standart ukulele sozlashida toʻrt torga ega, ammo ikkinchi va toʻrtinchi torlar oʻn ikki torli gitara torlariga oʻxshash ikki torli.

## Terminologiya
Gitalele atamasi kichik gitara haqidagi eski gʻoyaning yangi nomi boʻlib, ehtimol anʼanaviy anglo-sakson musiqasini oʻrganishda topilgan torli cholgʻu asboblarining bir turi bilan bogʻliq yoki ehtimol, shunchaki tijorat harakati. Biroq, Ispaniya, Portugaliya va Lotin Amerikasida bir xil stroy, shakl va oʻlchamlarga ega boʻlgan gitalelega oʻxshash asboblar maʼlum. Masalan, ispaniyalik „Guitarrico Aragonés“ yoki Kolumbiyadan „Requinto Carranguero“ asbobi.

Ushbu topilmalarga asoslanib, baʼzi odamlar gitaleleni Requinto gitaralari sifatida tasniflash toʻgʻriroq boʻladi, deb hisoblashadi.

## Manbalar
Marinadlangan tuxumlar

**Marinadlangan tuxumlar** — sirka yoki shoʻr suvda marinadlangan qaynatilgan tuxumlar hisoblanadi. Tuxumlarni marinadlash uzoq muddat saqlash usuli hisoblangan. Keyinchalik, marinadlangan tuxumlar pivo mashhur uchun gazakga aylandi. Tovuq va bedana tuxumlari marinadlanadi.

Qattiq qaynatilgan va qobiqlaridan tozalangan tuxumlar sirka, tuz va boshqa ziravorlardan iborat eritmaga joylashtiriladi. Odatiy ingliz retseptiga koʻra, tuxum marinadlangan holda qaynatiladi. Baʼzi retseptlar pasterizatsiyani talab qiladi. Tuxumlar bir kundan bir necha oygacha marinadda saqlanadi. Marinadda uzoq vaqt saqlansa, tuxum choʻziluvchan tuzilishga ega boʻlishi mumkin.

Marinadlar retseptlari oddiy tuzlangan shoʻr suvdan tortib, baʼzida shirin yoki achchiq taʼmga ega boʻlgan murakkab ziravorlar aralashmalarigacha oʻzgaradi. Marinadlangan tuxumning natijada taʼmi asosan shoʻr suvning taʼmiga bogʻliq. Baʼzi retseptlarlarga koʻra marinadga sarimsoq, zanjabil, qalampir, dafna yaprogʻi va boshqa oʻtlarni qoʻshiladi. Xitoy retsepti anʼanaviy aromatik qoʻshimchalar va ziravorlar aralashmalarini oʻz ichiga oladi.

Pensilvaniya nemislarining retsepti oʻziga xos xususiyatga ega: tuxum lavlagi va piyoz bilan marinadlanadi, marinad esa shakar, tuz, chinnigullar va dolshin bilan sirka asosida tayyorlanadi. Lavlagi tufayli pishirilgan tuxum pushti rangga kirib, shirin va nordon taʼmga ega boʻladi hamda pikniklar va partiyalarda mashhur gazak hisoblanadi. Daniyada marinadlangan tuxumlar maydalangan qobigʻida tayyorlanadi.

Marinad tuxumni tezroq va yaxshiroq namlashi uchun ular baʼzan tishkavlagich bilan teshib chiqiladi. Bu amaliyot mahsulotni saqlashni murakkablashtiradi, chunki bunda tuxumda klostridiya rivojlanishi xavfini oshiradi. Teshilgan marinadlangan tuxumlar kasallik keltirib chiqarish uchun yetarli miqdorda botulin toksiniga ega boʻlishi mumkin.

Marinadlangan tuxumlarni asosiy taom sifatida, gazak sifatida yoki garnir sifatida tortish mumkin. Angliyada marinadlangan tuxumlar bilan birga " shotlandcha tuxum " deb nomlangan qiyma goʻshtli taom tayyorlanadi.


Fayl:Pickled egg.jpg|Lavlagi bilan marinadlangan tuxum
Fayl:Solæg i Tønder.jpg|Piyoz bilan qobiqlarda marinadlangan tuxum
Fayl:Solæg rødkål2.JPG|Qizil karam bilan qobiqda marinadlangan tuxum


## Manbalar

## Adabiyotlar

* Erhard Gorys. Soleier // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 506—507. — 599 S. — .
*
Gitern

**Gitern, giterna** (,  va boshqalar, ) — soʻnggi oʻrta asrlarda Yevropaning torli cholgʻu asbobi.

Gitern, ehtimol, XIII asrda (ud bilan birga) Oʻrtayer dengizi arablaridan qabul qilingan. Unga xos fransuzcha atama XIV asrning ikkinchi yarmidan maʼlum boʻlgan, masalan, Gilyom de Mashoning „Iskandariyaning qoʻlga olinishi“ („Prise dʼAlexandrie“, 1364) sheʼriy yilnomasida va Estash Deshanning „Sheʼriyat sanʼati“ („Lʼart de dictier“, 1393) risolasida, lotincha — XIII asrdan: birinchi marta Ioann de Grokeyo (quitarra sarracenica), XIV asrda F.Villani tomonidan „Florensiyaning kelib chiqishi va uning mashhur fuqarolari kitobida“ (1396; quintaria), nihoyat, u XV asrning musiqiy-nazariy risolalarida anonim mualliflar, Pavel Prajskiy (quinterna) va ayniqsa Ioann Tinktoris (ghiterra, ghiterre, ghiterna) tomonidan keng ifodalangan.

Qadimgi manbalarda uning organologik tavsiflari yoʻqligi sababli giternning tuzilishi haqidagi gʻoyalar, birinchi navbatda, musiqiy ikonografiyaga asoslangan. Asbobning birinchi tasvirlari Bibi Maryamning kantigalari bilan yoritilgan ispan qoʻlyozmasida (taxminan 1280-yil), sezilarli miqdorda — rasmlarda, kitob miniatyuralarida va haykaltaroshlik relyeflarida (kelib chiqishi turlicha boʻlgan) XIV-XV asrlarda topilgan.

Ud singari, gitern nok shaklidagi korpusga ega, ammo korpusi, boʻyni va qoziq qutisi oʻrtasida aniq chegara yoʻq — odatda, asbob bitta yogʻochdan kesilgan. Uddan farqli oʻlaroq, giternning rezonatori va boʻyni kichikroq. Torlar soni har xil boʻlgan (koʻplab boshqa qadimgi torli cholgʻu asboblar kabi), lekin odatda toʻrt yoki beshta boʻlib (shuning uchun  va ,  — besh), qoʻsh xorlarga tashkil etilgan. Giterni sozlash nomaʼlum.

Giternning XV asrga oid asl nusxalari saqlanib qolgan: birinchisi Metropolitan sanʼat muzeyida (Milan, taxminan 1420-yil), ikkinchisi (5-torli) Vartburg qalʼasi muzeyida (Germaniya, taxminan 1450), uchinchisi (4-torli) 2004-yilda Prussiya Elbingida (Polsha, Elblongdagi arxeologik muzey) topilgan.

Giternning identifikatsiyasi — ilmiy munozaralar mavzusi, asosan, qadimgi hujjatlarda gitern va sitoli uchun juda oʻxshash atamalar ishlatilganligi sababli — ikkalasi ham shubhasiz bir xil leksik prototipga qaytadi, . Baʼzi tadqiqotchilar giternni ispan viuelasi va italyan mandolinasining (XVI asrda mashhur boʻlgan asbob — mandora orqali) ajdodi deb hisoblashadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* *Baines A.* Fifteenth-century instruments in Tinctoris’s *De inventione et usu musicae* // The Galpin Society Journal 3 (1950).
* *Wright L.* The medieval gittern and citole: a case of mistaken identity // The Galpin Society Journal 30 (1977).
* *Remnant M., Marks R.* A medieval gittern, the early history of the guitar // Music and civilization. British Museum Yearbook 4. London, 1980, pp.83-132.
## Havolalar
* ''Rault Ch.'' The emergence of new approaches to plucked instruments. Michaelstein, 2001 (онлайновая публикация)
Goboy d’amur

**Goboy d’amur** — bu yogʻoch duxovoy cholgʻu asbobi, goboyning bir turi. U oddiy goboydan bir oz kattaroq va nisbatan kamroq qatʼiy va yumshoqroq va tinchroq tembrga ega. Goboy d’amur — bu lya (in A) sozlashdagi asbob boʻlib, pastga uchinchi qismga oʻzgartiradi. Goboylar oilasida u metsosopranoning tessitura funksiyasini bajaradi.

Diapazon lya kichik oktavadan uchinchi regacha. U XVIII asrda ixtiro qilingan va birinchi marta Kristof Graupner tomonidan Wie wunderbar ist Gottes Gut kantatasida ishlatilgan. Iogann Sebastyan Bax koʻpincha bu asbobni oʻz asarlariga kiritgan; masalan, goboev d’amur partiyalari BWV 8 kantatasida („Liebster Gott, wann werd' ich sterben?“), Messe si minorda („Et in Spiritum Sanctum“ bas ariyasi) va boshqalarda mavjud. Georg Filipp Telemanning goboy d’amur konsertlari maʼlum (TWV 51: G3, TWV 51: A2).

XVIII asrning oxirida mashhurlik pasayganidan soʻng, goboy d’amur deyarli 100 yil davomida bastakorlar tomonidan ishlatilmadi. Biroq XIX-XX asrlar boʻsagʻasida Rixard Shtraus, Klod Debyussi, Moris Ravel, Sharl Kyoklen, Frederik Delius kabi bastakorlar yana oʻz asarlarida ushnu cholgʻudan foydalana boshladilar. Uni Toru Takemitsuning „Vers l’Arc-en-Ciel, Palma“ asarida ham eshitish mumkin, lekin, ehtimol, uning Moris Ravelning „Bolero“dagi solosi eng mashhur.

## Adabiyotda
Rus adabiyotida bu asbobning nomi Y.N.Tynyanovning „Podporuchik Kije“ hikoyasining 5-bobida uchraydi: U kamgap boʻlgan, tamaki chekishni yaxshi koʻrardi, ayollar bilan urishmagan va umuman jasur ofitserlik ishi boʻlmagan, „muhabbat goboyi“ni zavq bilan chalgan.
Gapiruvchi baraban

**Gapiruvchi baraban** () — bu afrikaning maxsus turdagi urib chalinadigan musiqa cholgʻu asbobi boʻlib, dastlab qishloqlar oʻrtasida maʼlumot almashish uchun moʻljallangan (telegrafni maʼlumot uzatish usulining analogi deb atash mumkin). Odatda, uning shakli qum soatiga oʻxshaydi. Baraban qoʻl va tana oʻrtasida ushlab turiladi, balandlik oplyotkaga bosish orqali sozlanadi.

Kongo va Angolada bunday barabanlar **lokole**, Ganada — **dondon**, Nigeriyada — **gangan**, Togoda — **leklevu** deb ataladi.

## Manbalar


## Havolalar
*
Eson mifologiya

**Eson** () — qadimgi yunon mifologiyasining Fessaliya sikli qahramoni, Iolk shohi, Peliyning oʻgay ukasi va Yasonning otasi. Peliy uni taxtdan mahrum qildi va afsonaning baʼzi versiyalariga koʻra, Yason oltin moʻyna uchun suzib borayotganda uni oʻldirdi yoki oʻzini oʻldirishga majbur qildi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Eson Peliydan omon qoldi va Medeyadan yoshlikni oldi.

## Mifologiyada
Eson Fessaliyadagi Iolk shahrining asoschisi va birinchi qiroli Krefeyning uchta oʻgʻlining eng kattasi edi. Uning tugʻishgan aka-ukalari Feret va Amifaon, oʻgay aka-ukalari (Esonning onasi Tiro va Poseydonning oʻgʻillari) — Neley va Peliy edi. Shu bilan birga, afsonaning bir versiyasiga koʻra, oxirgi ikkitasi ham Krefeyning oʻgʻillari hisoblangan va Esondan kattaroq edi.

Valerius Flakkusning soʻzlariga koʻra, Eson yoshligida kentavrlar jangida lapitlar tomonida qatnashgan; xususan, kentavr Folga qarshi urushgan. Otasining vafotidan keyin qirollik hokimiyati Esonga emas, balki uning ukasi Peliyga oʻtdi. Bir versiyaga koʻra, Peliy va Neley Esonni agʻdarib tashlagan (shu munosabat bilan Sitsiliyalik Diodor „qoʻzgʻolon“ haqida yozadi), boshqasiga koʻra, Eson oʻgʻli Yason katta boʻlmasidan hokimiyatni ixtiyoriy ravishda topshirgan. Ushbu voqealardan soʻng u Fessaliya qirgʻogʻidagi shaharlardan birida yashadi va uni Peliydan himoya qilish uchun oʻgʻlini Peliondagi kentavr Xironning tarbiyasiga yubordi.

Yason 20 yoshida otasiga qirollikni qaytarish uchun Iolkka bordi. Aynan Peliyning Esonga yon berishni istamagani sababli Elladaning turli chekkalaridan kelgan koʻplab qahramonlar Yason boshchiligidagi „Oltin moʻyna“ uchun „Argo“ kemasida Kolxidaga borishdi. Keyinchalik, argonavtlar xatarli sayohatdan qaytmasligiga ishongan Peliy ukasini oʻldirishga qaror qildi. U o‘z joniga qasd qilishga ruxsat oldi va qurbonlik paytida buqaning qonini ichib o‘ldi (ellinlar buqaning qonini kuchli zahar deb bilishgan). Esonning xotini ham oʻz joniga qasd qiladi, Promax ismli ikkinchi oʻgʻli esa oʻldiriladi. Tez orada Iolkga qaytgan Yason otasi uchun qasos oladi.

Boshqa bir versiyaga koʻra, Eson oʻgʻlini kutgan va sehrgar Medeya oltin qozonda qaynatib, unga yoshligini qaytargan; bu versiya shoirlar Simonid, Ferakid va Ovidiy tomonidan qoʻllangan. Afsonaning yana bir versiyasi bor, unga koʻra Eson yosh vafot etgan, shuning uchun u shoh boʻlmagan.

Qadimgi mualliflarning fikrlari turlicha boʻlgan yana bir jihat — Esonning rafiqasi kimligidir. Turli manballarda Filak va Klimenaning qizi Alkimeda; Polimela; Avtolik qizi Polifema yoki Polimeda; Laodikning qizi Feogneta; Amfinoma, Arna yoki Skarfalar koʻrinish bergan.

## Manbalar

## Boshqa manbalar va adabiyotlar

### Boshqa manbalar

# 
# 
# 
# 

### Adabiyotlar

# Botvinnik M. Peliy // Mifi narodov mira. — 1988. — T. 2. — S. 297—298.
# Botvinnik M. Yason // Mifi narodov mira. — 1988. — T. 2. — S. 687.
# 
# Scherling K. Pelias 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XXIII, 1. — Kol. 317—326.
# Wernicke K. Aison 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1893. — Bd. I, 1. — Kol. 1086—1087.
Ladon (ajdaho)

**Ladon** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, titan, ko'plab titanlar singari, u ham Titanomaxiyadagi mag'lubiyatidan so'ng, qo'rqinchli hayvon - ajdahoga aylantirilgan. Shuningdek, *Lafon* yoki *Lefon* nomlarining shakli ham mavjud.

Ratsionalistik talqinga ko'ra, u Gesperaning qo'ylarini boqib yurgan cho'poni boʻlgan va Gerakl tomonidan o'ldirilgan.  Boshqa bir talqinga koʻra esa u bogʻni parvarish qilish natijasida koʻplab oltinlarni toʻplagan Ajdaho hisoblanadi.

"Teogoniya" talqiniga ko'ra, u Forkiya va Ketoning o'g'li hisoblangan. Gesiodga ko'ra esa Tifon va Exidnaning o'g'li boʻlgan. Pisandraning she'riga ko'ra esa u yerdan tug'ilgan.

Gera uni Gesperid olmalarini qo'riqlashga qo'ldiradi, chunki ajdaho hech ham uxlamas edi, o'shanda u Gerakl tomonidan o'ldirilgan, keyinchalik Ajdarho yulduzi turkumiga aylangan, uning parchalangan jasadi esa argonavtlar tomonidan topilgan.

Ladonning qadimgi Leviafan tasviri bilan birga, Ibtido kitobining ilon vasvasachisiga emas, balki ugaritlarning Lataniga tegishli.

Yunon afsonalarida yuz boshli, og'zidan olovli chiquvchi ajdaho haqida hikoya qilinadi, u ilonsimon tanasi bilan oltin olma daraxtiga chirmashib turadi. Ushbu yirtqich hayvon Zevsning xotini Gera ma'budasi tomonidan Gesperid bog'iga yuborilgan. Ladon oltin olmalarni o'g'rilardan himoya qilishi kerak edi. Ajdahoning yuz boshining hech biri hech ham uxlamas, har biri o'ziga xos ovozda bilan gapirgan. Ladonning ikki yuzta shafqatsiz va hushyor ko'zlari oltin olmalarga hech kim yaqinlasha olmasligining kafolati edi. Geraning oltin olmalarini qidirib, u yergacha suzib borishga jur'at etgan kishi, Ladonning ulkan tishlari bilan parchalab tashlanishi yoki uning mushakli tanasi bilan bo'g'ib o'ldirilishi xavfi bor edi.

Geraklning o'n birinchi jasorati Evrisfeyga uchta oltin olma olib kelgani bo'ldi. Mazkur qahramon o'z o'qlarining uchlarini Lerney Gidraning zahariga singdiradi va ularni bog' devori orqali Ladon tomonga otadi. Dahshatli ajdaho yiqilib, zaharlangan o'qlar bilan o'ldiriladi, shunda Gerakl xotirjam bog'ga kirib, olmalarni oladi. Keyinchalik o'sha tomondan suzib o'tayotgan argonavtlar mag'lubiyatga uchragan ajdahoni ko'rganliklarini, dumining uchigina biroz titrab turganini aytishgan edi.

Ladonning yaralaridan oqayotgan qon yerni singib, uning har tomchisidan ajdaho daraxtlari oʻsib chiqqan. Ularning tanasi baquvvat, novdalari esa o'rama shaklda boʻlgan. Ularning to'q qizil sharbati ajdaho daraxtining qoni deb atashadi. U shifobaxsh xususiyatlarga ega ekanligiga ishoniladi.

Ladonning o'limidan keyin Gera uni osmonga yuboradi. Oltin olma bilan daraxt atrofida egilgan Ladon singari Shimoliy Yulduz atrofida abadiy aylanib yuradigan Ajdaho yulduz turkumi ham shunday paydo boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Ладон, в мифологии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Damir Zaxartdinov

**Damir Zaxartdinov** (1976-yil 2-yanvarda tugʻilgan) — oʻzbek erkin kurashchisi, jahon chempionati sovrindori.

1976-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. U Jahon kubogining bronza medalini 1996-yilda qoʻlga kiritadi, biroq Atlantadagi Olimpiya oʻyinlarida 8-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻldi. 

Jahon harbiy oʻyinlarining kumush medalini 1997-yilda qoʻlga kiritadi. Damir jahon chempionati va Osiyo chempionatining bronza medaliga 1999-yilda erishdi. 2000-yilda u Osiyo chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi va Sidney Olimpiya oʻyinlarida 4-oʻrinni egalladi.

Erkin kurashchi tinimsiz mashq qilib, 2001-yilda jahon chempionatida bronza, Osiyo chempionatida kumush medal sohibi boʻldi. 2003-yilda harbiylar oʻrtasidagi Osiyo chempionati va jahon chempionatining kumush medallarini olishga muyassar boʻladi.

Zaxartdinov 2004-yilda Afinada boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan, lekin unga 9-oʻrinni olish nasib qilgan. 2005-yili Osiyo chempionatining bronza medali sohibi, 2006-yilda harbiylar oʻrtasidagi jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Mukofot va unvonlar

* 1996-yilda “Shuhrat” medali
* 2000-yilda Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi

## Manbalar
Feodamant

**Feodamant** (Teodamas, Teiodamant yoki Fiodamant, boshqa-Grech. Θειοδάμας) — qadimgi yunon mifologiyasida drioplarning qiroli. Uning rafiqasi-Menodika, oʻgʻli-Gilas.

U Deyanira bilan birga oʻz mol-mulkidan oʻtgan Gerakga mehmondoʻstlik qilishni istamadi. Gerakl uni aravada ketayotganini korib qoldi, buqani urib, tushlik qilish uchun pichoqlab qoʻydi. Feodamant Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Gerakl, shuningdek, shohga yordam bergan drioplarni ham oʻldirdi Gerakl uning oʻgʻli Gilosni qoʻlga oldi. Bu jangda Deyanira  jasorat bilan jang qildi va  jarohatlandi.

Gerakl oʻgʻli Gill bilan u yerdan oʻtib ketayotganida Feodamantdan ovqat soʻragan, u rad etgan va Gerakl pichoqlagani haqida versiya mavjud.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Теодамас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Xrisofemida

**Xrisofemida** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Diodorning soʻzlariga koʻra, Stafilning rafiqasi, Molpadiya, Reo va Parfenosning onasi. Rim grammatigi Minutsian Apuley, syujetni tasvirlab, Stafilning rafiqasini **Xriseida** deb ataydi (ammo, uning asari Uygʻonish davri muallifi Seliy Rodigin (Caelius Rhodiginus) tomonidan XVI asrda yozilgan uydirma ekanligi ma'lum boʻldi) Giginning soʻzlariga koʻra, Xrisofemida Apollondan qizi Parfenosni dunyoga keltiradi.

## Adabiyotlar
* Лексикон Рошера. Том 1. Стб. 906.
* Энциклопедия Паули-Виссова. Том 3/2. Стб. 2521.
## Manbalar
Xriseida

**Xriseida** () — mifologik personaj, Gomerning „Iliada“ poemasi syujetidagi markaziy shaxslardan biri. **Xriseida** — „otasining ismi“, otasining taxallusi, Apollon xudosining ruhoniyi — Xrisning qizi, lekin uning ismi ham oʻziniki emas, balki Apollon ibodatxonasining nomi („oltin“). Gomerga yozilgan sxoliylarga koʻra, uning ismi **Astinoma** boʻlgan.

Troya urushi paytida Xriseida yunonlar tomonidan ushlab olindi, Plakidagi Fivada asirga olingan, Xrisda yashagan.

Harbiy oʻljadagi ulush sifatida u yunon qoʻshinining boshligʻi, Miken qiroli Agamemnonga berildi, u undan kanizak sifatida foydalanadi. Xriseida — goʻzal qiz va Agamemnonda unga nisbatan jiddiy tuygʻu paydo boʻladi, u hatto yosh sevgilisi uchun qonuniy (va qari) rafiqasi Klitemnestra bilan nikohni bekor qilmoqchi. Uning otasi u uchun tovon toʻlash iltimosi bilan yunon lageriga keladi. Biroq, Agamemnon haqoratli tarzda uni haydab chiqaradi. Xris Apollonga oʻtinib, jinoyatchilarni jazolashni soʻraydi. Apollon yunon lageriga oʻlat yuboradi, biz uni epidemiya deb ataymiz. Axill himoyasi ostidagi folbin Kalhant falokat sababini eʼlon qiladi. Yunonlar Agamemnondan Xriseidani otasiga topshirishni talab qiladilar, u chekinishga majbur boʻladi va uni Odissey, Apollon xudosi uchun sovgʻalar va qurbonliklar bilan yuboradi.

Kris qizini, Apollon sovgʻalar va qurbonliklarni oladi, oʻlat toʻxtaydi. Biroq, Agamemnon folbinni himoya qilgan va Xriseidani berishni faol talab qilgan Axillga nisbatan nafratda edi, shuning uchun u Brisning asir qizi kanizak Briseidani Axilldan olib qoʻyadi. Ushbu voqealardan Agamemnon va Axill oʻrtasidagi ziddiyat — „Iliada“ syujetining asosi boshlanadi.

Gomerda Agamemnon uni qiz qilib tashlab ketganini aytadi, lekin Rimlik muallif Lusiliy bunga shubha qilgan. Boshqa afsonalardan maʼlumki, Xriseida Agamemnondan bola tugʻadi, u Xris tomonidan tarbiyalangan va bobosining adashi boʻlgan. Keyinchalik, Tavrid shohidan qochib ketgan Agamemnonning qonuniy xotini Klitemnestradan boʻlgan bolalari Orest va Ifigeniya kemasi Xris yashagan orolga kelib toʻxtaydi. Xriseida qochoqlarni ularni taʼqib qilayotgan qirolga topshirishni maslahat berdi, ammo Xris bobosining maslahatiga koʻra, oʻgay ukasi Orestga yordam berdi.

Oʻrta asrlarda uning ismi Gressida, keyin Kressida deb yozilgan („Troil va Kressida“ — Shekspirning pyesasi).

1879-yilda kashf etilgan asteroidlar (202) Xriseida va 1904-yilda kashf etilgan (548) Kressida, shuningdek, 1986-yilda kashf etilgan Uranning sunʼiy yoʻldoshi Kressida Xriseida nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Feret

**Feret** (boshqa-Grech. Phέρης) — qadimgi yunon mifologiyasiga koʻra, Fessaldagi Fera shahrining asoschisi. Bu shaharning eponimi va uning egasi edi. Bundan tashqari, Argonautning otasi Admet sifatida ham tanilgan.

## Hayot va yutuqlar
Feretning onasi oʻlmas nimfasi Tiro edi, otasi esa esa Iolka shahrining (hozirgi Volos shahri) asoschisi boʻlgan oʻlmas qirol Krefey edi.

Boʻlib oʻtgan fojeali voqealardan soʻng (otasi va akasi oʻlimi) Ferret, ukasi Amifaon bilan birga, Fessiliyaga qochib ketadi. Birgalikda, aka-ukalar Ferni yotqizadilar va Feret u yerda hukmronlik huquqi bilan qirol boʻladi. U Perikliman bilan turmush quradi, nikohda uchta farzandi bor: ikki oʻgʻil — Admet va Likurga va qizi Idomen.

Bundan tashqari, baʼzan Ferretning Antigonning otasi (argonautning onasi Asterion) deb hisoblashadi. Bundan tashqari, Feret anʼanaviy ravishda Patroklusning onasi hisoblangan Periopisning otasi deb ham hisoblashadi.

Feret jiyani Yasonni (oʻldirilgan Esonning oʻgʻli) otasi tomonidan yoʻqotilgan va Pelias tomonidan adolatsiz ravishda ushlab turilgan Iolkdagi taxtni qaytarishga qaror qilganida qoʻllab-quvvatladi.Yordam sifatida Feret Yason bilan oʻgʻli Admetni oltin runani qidirishga yubordi. Admet boshqa argonavtlar bilan birga Kolxidadan qazib olingan runa bilan Argoga qaytgandan soʻng, Feret unga taxtini beradi. Pindar argonavtlar orasida Feretning oʻzini ham ataydi.

## Adabiyotda Feret
Feret Yevripidanong "Alkest" fojiasining qahramoni. Ush bu asarda Feret quvnoq odam sifatida tasvirlangan, lekin xudbin-u allaqachon qari, lekin hayotni yaxshi koʻradi, oʻgʻli Admetning oʻrniga yer osti dunyosiga borishga rozi emas. Feret Gomerning " Iliada" va „Odisseya“ sheʼrlarida ham tilga olingan.

## Manbalar


## Havolalar
* Апполодор Мифическая библиотека. Книга I
* Греческая мифология Ферет
* Ферет Словарь античности
* В. Д. Гладкий. Древний мир. Энциклопедический словарь в 2-х томах
Adobe After Effects

**Adobe After Effects** — Adobe Systems tomonidan ishlab chiqilgan murakkab videografikalar, videoharakatlarni tahrirlash va yaratish uchun ichlatilinadigan dastur. Adobe oilasining boshqa dasturlari kabi Adobe After Effects dasturi ham yuqori darajalai mediamahsulotlarni ishlab chiqish imkonini beradi. 2019-yilda dastur fan va texnika yutuqlari uchun Akademiya mukofotini qoʻlga kiritdi. Dastur asosan kino va reklama sanoatida katta videografika tahririni talab etadigan sohalarda ancha mashhur hisoblanadi. Adobe After Effects dasturida poligrafiya, raqamli fotografiya, raqamli video va audio, 3D-animatsiyalar uchun materiallar yaratish mumkin. Dasturda har qanday elementlar uchun effektlar yaratish, tahrirlash, joy-joyiga qoʻyish va animatsiyalash mumkin. Shu sababli Adobe After Effects — koʻp maqsadli dasturiy mahsulot hisoblanadi. Poligrafiya va dizaynni jonlantirish, fotosurat yoki raqamli tasvirni qayta ishlash, video va filmlar ishlab chiqishda vizual effektlardan foydalanish, instrumental vositalar imkoniyatini kengaytirish kabi yoʻnalishlar boʻyicha keng qamrovli foydalanuvchilar uchun moʻljallangan.

## Tarixi
**Adobe After Effects** — Devid Xerbstman, Devid Simons, Daniyel Uilk, Devid M. Kotter va Rassell Belfer tomonidan 1993-yil yanvar oyida dastlabki ikki versiyasi 1.0 va 1.1 ishlab chiqarilgan. Dasturning birinchi versiyasi faqat Apple tomonidan ishlab chiqarilgan Macintosh kompyuterida mavjud edi, keyinchilik Windows operatsion sistemasida ishlovchi kompyuterlar uchun ham ishlab chiqilgan. Dastur 1994-yilda Aldus tomonidan sotib olingan va dastur ishga tushirilgandan bir yil o'tgach,  ko'p mashinali renderlash va harakatni xiralashtirish kabi ajoyib yangi xususiyatlarga ega bo'ldi. After Effects kontseptsiyasi paydo bo'lganidan beri Adobe kompaniyasi o'zining media sanoatdagi yetakchi dasturiy ta'minotining **50 xil** versiyasini chiqardi.

## Manbalar
Xrisipp

**Xrisipp** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Tantalning oʻgʻli Pelopning noqonuniy oʻgʻli. Uning goʻzalligi tufayli Fiva shohi Lay uni sevib qoldi va Nemeadagi oʻyinlarda bir yigitchani oʻgʻirlab ketdi, keyin uning nomusiga tegdi. Pelop Fivlarga urush bilan tahdid qilib, uni qaytarishni talab qildi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Lay uni aravada Fivaga olib borgan va u yerda Xrisipp oʻz joniga qasd qilgan. Giginning soʻzlariga koʻra, uni Tesey oʻgʻirlab ketgan.

Afsonaning boshqa versiyasiga koʻra, Xrisipp Enomayning qizi Gippodamiyaning soʻziga kirib Atrey va Fiest (yoki faqat Atrey) tomonidan oʻldirilgan.

Buni Gesiod tilga olgan boʻlishi mumkin. Ehtimol, Sofoklning „Gippodamiya“ tragediyasi boʻlgandir, lekin tragediyalar roʻyxatida u yoʻq. Xudoning mahbubi deb atalgan (xato boʻlishi mumkin).

Yevripidning „Xrisipp“ tragediyasi, Diogenning „Xrisipp“ pyesasi, Likofronning, nomaʼlum muallifning va Aksiyning „Xrisipp“ tragediyalari va Strattidning „Xrisipp“ komediyasi qahramoni (ularning hech biri saqlanib qolmagan).

## Manbalar
Berdax Allaniyazov

**Berdax Bauyetdinovich Allaniyazov** (28-sentyabr 1965-yil) – darvozabon sifatida oʻynagan qoraqalpoq millatiga mansub sovet va oʻzbek futbolchisi. Oʻzbekistonning bir qator futbol klublari va birinchi navbatda Oʻzbekiston milliy terma jamoasi safidagi oʻyinlari bilan tanilgan, uning tarkibida 1994-yilda Osiyo oʻyinlari gʻolibi boʻlgan.

## Futbolchilik faoliyati
Berdax Allaniyazov 1981-yilda ikkinchi ligadagi Nukusning „Amudaryo“ jamoasi tarkibida futbol maydonlarida oʻynagan. 1982–1983-yillarda Allaniyazov Namanganning „Avtomobilist“ klubi darvozasini himoya qilgan. 1987-yilda Berdax Allaniyazov ikkinchi ligada angrenning „Shaxtyor“ klubi safida toʻp surgan, keyin ikkinchi liga klublari Sirdaryoning „Yangiyer“ va „Yoshlik“ darvozasini himoya qilgan. 1990-yilda Allaniyazov oʻsha paytda „Orol“ nomini olgan Nukus klubiga qaytdi. Allaniyazov jamoada boʻlgan vaqtda dastlabki ikki yili ikkinchi ligada toʻp surgan boʻlsa, SSSR parchalanib, Oʻzbekiston mustaqilligi eʼlon qilingach, Nukus jamoasi safida 1994-yilgacha Oʻzbekiston chempionati oliy ligasida toʻp surgan. Keyinchalik 1997–1998-yillarda Berdax Allaniyazov elitaning „Xorazm“ klubida toʻp surgan boʻlsa, uning soʻnggi professional klubi Nukusning „Turon“ klubi boʻlgan.

Futboldagi asosiy faoliyatini „Orol“(Nukus) klubida oʻtkazgan.

## Oʻzbekiston terma jamoasidagi faoliyati
Berdax Allaniyazov Oʻzbekiston terma jamoasidagi debyutini 1992-yil 23-avgust kuni Qirgʻiziston terma jamoasiga qarshi oʻtkazgan. Allaniyazov 1994-yilda Yaponiyada boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida ishtirok etish uchun terma jamoaga kiritildi. OFK oʻsha yili terma jamoalar safiga faqat 23 yoshgacha boʻlgan futbolchilarni jalb qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan boʻlsa-da, bu turnirga deyarli barcha jamoalar eng kuchli tarkib bilan kelgan. Berdax Allaniyazov turnirni asosiy darvozabon sifatida boshladi, biroq Tailand terma jamoasiga qarshi omadsiz oʻyindan soʻng, Oʻzbekiston terma jamoasi 5:4 hisobida gʻalaba qozonadi. Darvozabon 4 ta gol oʻtkazib yuboradi va uning oʻrnini Yuriy Sheykin egalladi. Keyinroq Oʻzbekiston terma jamoasi finalga qadar etib borib, Osiyo oʻyinlari gʻolibiga aylandi.

## Yutuqlari
O'zbekiston milliy terma jamoasi tarkibida 1994-yilda Osiyo oʻyinlarida jamoa tarkibida gʻalaba qozongan Berdax Allaniyazov boshqa oʻyinlar gʻoliblari va ularning murabbiylari bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti – „Shuhrat“ medali bilan taqdirlandi.

## Manbalar

## Havolalar
* Berdax Allaniyazov Footballfacts saytida futbolchi profili
* Berdax Allaniyazov Transfermarkt saytida futbolchi profili