Hayvonlar qonuni

**Hayvonlar qonuni** – bu qonun hujjatlari va pretsedent huquqining majmuasi boʻlib, unda hayvonlarning huquqiy, ijtimoiy yoki biologik tabiati muhim omil hisoblanadi. Hayvonlar huquqi uy hayvonlari, yovvoyi hayvonlar, koʻngilochar sohada foydalaniladigan hayvonlar hamda oziq-ovqat va ilmiy tadqiqotlar uchun yetishtiriladigan hayvonlarni qamrab oladi.

Yangi shakllanayotgan hayvonlar huquqi sohasi koʻpincha atrof-muhitni muhofaza qilish huquqi harakatiga qiyos qilinadi, chunki „hayvonlar qonuni AQSh va xorijda mustahkam oʻrnini topishda atrof-muhit huquqi duch kelgan koʻplab huquqiy va strategik qiyinchiliklarga duch kelmoqda“.

Hayvonlar qonuniga oid masalalar keng doiradagi yondashuvlarni oʻz ichiga oladi: hayvonlar huquqlarini falsafiy jihatdan asoslashdan tortib, hayvonlardan foydalanuvchilarning huquqlari, hayvonga qonunbuzarlik oqibatida zarar yetkazilganda kim sudga murojaat qilish huquqiga ega boʻlishi mumkinligi hamda „hayvonlarga shafqatsizlik“ tushunchasining mazmuni kabi amaliy muhokamalar shular jumlasidandir.

Hayvonlar huquqi anʼanaviy huquq sohalarining deyarli barchasiga taʼsir koʻrsatadi: zarar yetkazganlik uchun javobgarlik, shartnoma huquqi, jinoyat huquqi va konstitutsiyaviy huquq. Bunga quyidagi misollarni keltirish mumkin:
* ajrim jarayonida hayvonlar ustidan vasiylik masalalari;
* veterinariya xizmati bilan bogʻliq xato yoki eʼtiborsizlik ishlari;
* turar-joylarda „hayvonlarga ruxsat yoʻq“ siyosati yoki kamsitish bilan bogʻliq nizolar;
* uy hayvonining noqonuniy oʻlimi yoki jarohatlanishi boʻyicha zararlarni undirish ishlari;
* turli shtatlarda uy hayvonlari foydasiga tuziladigan ijro etilishi mumkin boʻlgan ishonchli vasiyat munosabatlari;
* jinoyat huquqida hayvonlarga nisbatan shafqatsizlikni taqiqlovchi qonunlar.

## Tashkilotlar

Bugungi kunda AQShning koʻplab shtat va mahalliy advokatlar uyushmalarida hayvonlar huquqiga ixtisoslashgan qoʻmitalar tashkil etilgan. Animal Legal Defense Fund 1979-yilda tuzilgan boʻlib, hayvonlar huquqi sohasini rivojlantirish hamda huquqiy vositalar orqali hayvonlarning hayotini himoya qilish va ularning manfaatlarini ilgari surishga bagʻishlangan ilk tashkilot sifatida tanilgan.

Shveysariyaning Syurix kantonida 2007–2010-yillar davomida hayvonlarga nisbatan shafqatsizlik ishlarida ularning manfaatlarini sudda himoya qilish uchun Antoine Goetschel „hayvonlar advokati“ hukumat tomonidan ishga qabul qilingan. Syurix hayvonlar himoyachisi lavozimi 2010-yilda tugatilgunga qadar, u dunyodagi eng qatʼiy hisoblangan Shveysariya hayvonlarni himoya qilish qonunlarining toʻgʻri qoʻllanishini taʼminlashga harakat qilgan.

Avstraliyada faoliyat yurituvchi Animal Defenders Office – bu hayvonlar huquqiga ixtisoslashgan jamoatchilik yuridik markazi hisoblanadi.

Janubiy Afrikada esa Animal Law Reform South Africa mamlakatdagi birinchi maxsus hayvonlar huquqi tashkiloti boʻlib, u uch asosiy yoʻnalishda ishlaydi:
* Qonunchilik va siyosatni isloh qilish;
* Sud daʼvolari va huquqiy xizmatlar;
* Taʼlim va ilmiy tadqiqotlar.

## Yana qarang
* Abolitsionizm (hayvonlar huquqlari)
* Hayvonlar etikasi
* Hayvonlar tajribasi
* Hayvonlarga g‘amxo‘rlik

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Havolalar

* *[https://ojs.abo.fi/ojs/index.php/gjal Global Journal of Animal Law]*
* Revue Semestrielle de Droit Animalier
* Platform to improve the legal conditions of animals, Global Animal Law Project
* Center for Animal Law Studies, Lewis & Clark Law School
* Animal Legal and Historical Center, Michigan State University College of Law
* Animal protection laws, Animal Legal Defense Fund
* International Institute for Animal Law, National Anti-Vivisection Society
* Animal Law Reform South Africa
* The State of the Animals III: 2005, Humane Society of the United States
* International Animal Law, with a Concentration on Latin America, Asia, and Africa
* Progress in Animal Legislation: Measurement and Assessment