Yulduzli tun

**Yulduzli tun** () – gollandiyalik post-impressionist rassom Vincent van Goghning eng mashhur rasmlaridan biri. Ushbu kartinada Saint-Rémy-de-Provencedagi Van Gogh yotoqxonasining sharqiy derazasidan, tongdan oldingi osmon va xayoliy shaharchaning koʻrinishi aks ettirilgan. Rasm 1889-yil iyun oyida chizilgan. 1941-yildan beri u Nyu-Yorkdagi Zamonaviy sanʼat muzeyida saqlanadi.

## Tarixi
1889-yil may oyidan 1890-yilni mayigacha Van Gogh Gaugin bilan toʻqnashuvdan hamda chap qulogʻidan ayrilganidan keyin Saint-Rémy-de-Provencedagi ruhiy kasallar shifoxona boʻlmish Saint-Paul-de-Mausole kasalxonasida davolandi. Bu vaqt ichida u yangi suratlar borasida sermahsul ijod qilishni davom ettirdi va oʻzining eng mashhur asarlarini, jumladan, „Irises“, „Koʻk kostyumli avtoportret“ va „Yulduzli tun“ni yaratdi. Shifoxonadagi xonasida bir kun ichida chizilgan rasm yotoqxonaning sharqiy derazasidan koʻrinib turgan manzaralarni tasvirlaydi. Bu haqda Van Gogh 1889-yil may oyida akasi Teoga quydagicha xat yozgan: „Temir panjaralar bilan toʻsilgan deraza ortidan men hosili oʻrilgan bugʻdoy dalasini koʻraman. U yerda ertalab quyosh butun ulugʻvorligi bilan namoyon boʻladi“.

Van Gogh kunning turli vaqtlarida va har xil ob-havo sharoitida ushbu koʻrinishdagi bir qancha rasmlarni chizgan. Yotoqxonada ishlash taqiqlangan boʻlsa-da, u siyoh yoki koʻmirda eskizlar yasashi, ularni keyingi ishida ishlatishi mumkin edi. Bu barcha chizmalar uchun umumiy element fonda chap chetidan oʻngga koʻtarilgan Alp togʻ etaklarining diagonal chizigʻidir. Bir qator eskizlarda Van Gogh sunʼiy ravishda rasm tekisligiga yaqinlashtirgan bugʻdoy dalasining orqasidagi sarv tasvirlangan. Eskizlarning oxirgisi — *Wheatfield, Saint-Rémy de Provence* (F1548) hozir Nyu-Yorkda saqlanadi. Ikki kundan soʻng Van Gogh Teoga „yulduzli osmon“ rasmini chizganini yozadi.

Rasm Vincentning yotoqxonasidan olingan bir qator koʻrinishlardagi tunning yagona tasviridir. Iyun oyining boshida u Teoga shunday deb yozgan edi: „Bugun ertalab quyosh chiqishidan ancha oldin derazamdan qishloqqa qarab, bitta katta tong yulduzini koʻrdim“. Tadqiqotchilar shuni aniqladilarki, oʻsha paytda Venera haqiqatan ham oʻzining yorqinligi chegarasida Provansda koʻrinardi va ehtimol, u sarvning oʻng tomonida, rasmdagi eng katta „yulduz“ni tasvirlagan.

Oy stilize qilingan, chunki uning koʻrinishi boʻyash vaqtidagi haqiqiy fazaga mos kelmaydi. Shuningdek, yotoqxona derazasidan hech qanday aholi punkti aniq koʻrinmasdi va rasmda tasvirlangan qishloq Sen-Remi roʻparasidagi togʻ yonbagʻrida qilingan eskizga asoslangan. Boshqa versiyaga koʻra, qoʻshilgan qishloq Van Goghning oʻz vatani haqidagi xotiralarini aks ettirishi mumkin, bu shimoliy mamlakatlar uchun koʻproq xarakterli boʻlgan cherkov shpali tomonidan koʻrsatilgan.

## Izoh
Keng koʻlamli yozishmalarga qaramay, Van Gogh oʻz maktublarida „Yulduzli tun“ haqida kamdan-kam tilga olgan. Iyun oyida Teoga rasm haqida maʼlum qilgandan soʻng, u 20-sentyabrda Parijdagi akasiga yuborilgan rasmlar roʻyxatida uni „tungi etyud“ deb belgilab qoʻydi. Ushbu xatda Van Gogh shunday deb yozgan: „Umuman olganda, men unchalik ahamiyatsiz deb biladigan yagona narsa – bu bugʻdoy maydoni, togʻ, bogʻ, moviy tepalikli zaytun daraxtlari, portret va shaxtaga kirish. Qolganlari menga hech narsa demaydi.“ „Qolgan“lar qatoriga „Yulduzli tun“ ham kirdi. Pochta pulini tejash uchun ushbu joʻnatmadan uchta rasmni yubormaslikka qaror qilganida, „Yulduzli tun“ ortda qolganlar orasida edi. 1889-yil noyabr oyining oxirida rassom Emil Bernardga yozgan maktubida Van Gogh rasmni oʻzining muvaffaqiyatsizligi deb atadi. Van Gogh Bernard bilan, ayniqsa Paul Gaugin bilan, oʻzi xohlaganidek, hayotdan rasm chizish kerakmi yoki Gaugin mavhumlik deb atagan narsa bilan shugʻullanish kerakmi, deb bahslashdi. Van Gogh 1888-yilning kuzi va qishini eslab, Bernard bilan oʻz tajribasini oʻrtoqlashdi: „Gaugin Arlda yashaganida, men oʻzimni bir necha marta mavhumlikka olib borishga ruxsat berdim, lekin bu aldanish edi, aziz doʻstim: meni boshi berk koʻcha kutmoqda edi. oldinda. Shunday qilib, men katta yulduzlarni tasvirlashga urinib, yana yoʻlimni yoʻqotdim. Voy, bu navbatdagi muvaffaqiyatsizlik boʻldi va bu safar menga toʻliq keldi“.

U tanigan Parij impressionistlari singari, ayniqsa Klod Mone, Van Gogh bir qator rasmlarda ishlashni afzal koʻrdi. „Yulduzli tun“ Saint-Rémyda chizilgan bugʻdoy dalalari bilan sarvlar turkumiga ham, Arlda „''Café Terrace at Night''“ bilan boshlangan va „Rhona ustidagi yulduzli tun“ bilan davom etadigan kichik tungi koʻrinishlarga tegishli. 1888-yil fevral oyida Vincent Teoga shunday deb yozgan edi: „Menga sarvlar bilan yulduzli tun kerak, ehtimol pishgan bugʻdoy dalasida. Bu yerda juda chiroyli kechalar.“ Xuddi shu haftada u Bernardga shunday deb yozgan edi: „Kun davomida men momaqaymoqlar bilan yashil oʻtloqni chizishga harakat qilganimdek, yulduzli osmonni chizishga harakat qilish arziydi“. Van Gogh yulduzlarni xaritadagi nuqtalarga qiyoslab, er yuzida poezdda sayohat qilish va oʻlim orqali yulduzga borish oʻrtasidagi oʻxshashlikni chizdi. Umrining oxirida sanʼatkorning dindan koʻngli qolsa ham, lekin oxiratga ishonchini yoʻqotmaganga oʻxshaydi. U bu ikkilanishni Teoga yozgan maktubida „Rona ustidagi yulduzli tun“ deb yozganidan soʻng aytib oʻtgan: „Men dinga juda muhtojman, shuning uchun men kechalari yulduzlarni boʻyash uchun chiqaman“. Van Gogh oʻlimdan keyin boshqa oʻlchovdagi mavjudlik haqida yozdi va uni tungi osmon bilan bogʻladi, lekin tezda Yer yulduz bilan bir xil samoviy jism ekanligini taʼkidladi va „Yulduzli tun“ ni qaytish sifatida tan olishni qatʼiyan rad etdi. romantik yoki diniy gʻoyalar.

Sanʼatshunos Meyer Shapiro „Yulduzli tun“ning ekspressionistik jihatlariga urgʻu beradi va bu „koʻzboʻyamachilik rasmi diniy kayfiyatdan ilhomlangan va his-tuygʻular bosimi ostida yozilgan“ va uning yashirin mazmuni Yangi Ahddagi Yuhannoning Vahiy kitobi bilan bogʻliq deb hisoblaydi ushbu ilohiyotshunos olim. Sanʼatshunos Sven Lyofgren bu gʻoyalarni kengaytirib, rasmning gallyutsinatsion xususiyatiga eʼtibor qaratadi va Van Goghning diniy intilishini Uolt Uitman sheʼriyati bilan solishtiradi. U „Yulduzli tun“ni cheksiz ifodali deb ataydi, bu rassomning koinotga soʻnggi singishi ramzi va abadiylik ostonasida boʻlishning unutilmas tuygʻusini beradi. Löfgren oʻzining ramziy nazariyasini ilgari suradi, bunda Yusufning Ibtido tushida koʻrgan oʻn bir yulduzga ishora qiladi va „Yulduzli tun“ elementlari sof ramziy maʼnoga ega ekanligini, masalan, oʻlim timsoli boʻlgan sarv kabi ekanligini taʼkidlaydi. Oʻrta er dengizi mamlakatlari. Sanʼatshunos Loren Sot „Yulduzli tun“da oʻzining ramziy ohanglarini topadi. Van Goghning birinchi marta Masihni tasvirlashda koʻk va sariq ranglardan foydalangan Evgeniya Delakrua rasmiga qoyil qolganiga ishora qilib, Sot rasmda Van Goghning oʻzi Najotkorni tasvirlagan, deb taxmin qiladi. Sot Shapiro va Lyofgrenning Injil talqinlarini, masalan, rasmdagi yarim oy quyosh elementlarini oʻz ichiga olganligini tanqid qiladi va Van Gogh uchun „tasalli“ sifatida ramziy maʼnoga ega, deb hisoblaydi.

Sanʼatshunos Elbert Boaim, Veneradan tashqari, rasmda Qoʻy yulduz turkumini kashf etadi, shuningdek, Van Gogh dastlab oʻsib borayotgan qavariq Oyni tasvirlashni maqsad qilgan, ammo keyin anʼanaviy yarim oyga qaytgan, uning atrofidagi halo. asl nusxaning qoldigʻi. Boaimning soʻzlariga koʻra, Van Gogh Flammarionning spiral tumanliklarning rasmlari bilan mashhur tasvirlangan nashrlari bilan tanish boʻlishi mumkin, chunki oʻsha paytda spiral galaktikalar deb atalar edi. Boaim markazdagi aylanayotgan figurani spiral galaktika yoki kometa sifatida izohlaydi va rasmdagi yagona haqiqiy boʻlmagan elementlar qishloq va osmondagi boshqa girdoblar boʻlib, Van Goghning tirik, dinamik tuygʻusini ifodalashi mumkin, deb taʼkidlaydi. kosmos.

Garvard astronomi Charlz Uitni 1845-yilda Uilyam Parsons tomonidan chizilgan Whirlpool galaktikasining eskizi bilan rasmning markazidagi spiralning oʻxshashligini koʻrsatgan, osmonda aylanib yuruvchi mistral tasviri deb hisoblaydi (bu Provansda oʻtkazgan 27 oy davomida Van Goghning sogʻligʻiga juda salbiy taʼsir koʻrsatdi) va togʻlar chizigʻi ustidagi yorugʻlik chizigʻi – tong.

Van Gogh sarvlar tasviriga alohida ramziy maʼno qoʻyganmi yoki yoʻqmi – bu munozarali masala. „Yulduzli tun“ tugaganidan bir hafta oʻtgach, u Teoga shunday yozadi: „Sarvlar har doim mening fikrlarimni band qiladi. Men ulardan kungaboqar kabi biror narsa yasamoqchiman va nega bu hali ham ishlamayapti, deb hayronman“. Xuddi shu maktubda u yashil rangdagi sarv daraxtlari haqidagi ikkita tadqiqotni eslatib oʻtadi, shundan xulosa qilish mumkinki, Van Gogh daraxtlarning ramziy maʼnolaridan koʻra ularning tashqi xususiyatlariga koʻproq qiziqqan. Sanʼatshunoslar oʻlim bilan bogʻliq boʻlgan timsolga qoʻshimcha ravishda, „Yulduzli tun sarv“ini inson intilishlarining yashirin ramzi sifatida yoki rassomning cheksizlikka noanʼanaviy tarzda istagi yoki tabiiy tabiiy obelisk sifatida izohlaydilar. bu osmon va yer oʻrtasidagi bogʻlanishni taʼminlaydi.

Van Gogh „Yulduzli tun“ asarini 1889-yil iyul oyida oʻtkir ruhiy kasallik xuruji arafasida chizdi va buning uchun zarur shart-sharoitlar rassomning rasm ustida ishlayotganida, u kasal boʻlganida boʻlgan degan fikr bor. voqelikni idrok etishni kuchaytirdi, u tasavvur kuchiga taslim boʻldi va tungi osmonni hech kim koʻrmagan tarzda koʻrdi.

## Kartinaning keyingi taqdiri
Van Gogh 1889-yil 28-sentyabrda toʻqqiz yoki oʻnta rasmdan iborat ikkinchi joʻnatma bilan rasmni ukasiga yuboradi. Teoning oʻlimidan soʻng olti oy oʻtmay, rassomning asarlari Teoning bevasi Yoxanna qoʻliga oʻtdi. 1900-yilda u „Yulduzli tun“ni Parijdagi shoir Julien Leklerkka sotadi. U 1901-yilda uni Gauginning eski doʻsti Emile Shuffenekerga sotadi. 1906-yilda Yoxanna Shuffenekerdan rasmni Rotterdamdagi Oldenzeel galereyasiga sotish uchun qayta sotib oladi. 1938-yilgacha rasmning egasi Rotterdamlik Jorjette van Stolk boʻlib, uni fransuz sanʼat asarlari boʻyicha savdogar Pol Rozenbergga sotgan va 1941-yilda Nyu-York zamonaviy sanʼat muzeyi rasmni Rozenbergdan sotib olgan va hozirgacha saqlanib kelmoqda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Boime, Albert (December 1984). „Van Gogh’s Starry Night: A History of Matter and a Matter of History“ (PDF). Arts Magazine.
* Loevgren, Sven (1971). The Genesis of Modernism: Seurat, Gauguin, Van Gogh, and French Symbolism in the 1880s. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0253325600.
* Naifeh, Steven and Gregory White Smith (2011). Van Gogh: The Life. New York: Random House. ISBN 978-0-375-50748-9.
* Pickvance, Ronald (1986). Van Gogh In Saint-Rémy and Auvers (exhibition catalog, Metropolitan Museum of Art). New York: Metropolitan Museum of Art, Abrams. ISBN 0-87099-477-8.
* Soth, Lauren (June 1986). „Van Gogh’s Agony“. Art Bulletin. 68 (2): 301.
* Whitney, Charles A. (September 1986). „The Skies of Vincent van Gogh“. Art History. 9 (3).

## Havolalar

* Art Van Gogh portalida kartinaning batafsil tavsifi 
* Kartina haqida 2009-yil 17-aprelda Wayback Machineda arxivlangan.
* „Yulduzli tun“ 2020-yil 17-dekabrda Wayback Machineda arxivlangan.
* Google art projectda 2011-yil 1-fevralda Wayback Machineda arxivlangan.