Edin Džeko

**Edin Džeko** ((); 1986-yil 17-martda tugʻilgan) – bosniyalik professional futbolchi, Serie A „ Inter“ klubida hujumchi va Bosniya va Gersegovina terma jamoasi sardori sifatida toʻp tepadi.

Jeko ketma-ket uch yil Bosniyada yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. U „Bosniya olmosi“ laqabini oldi hamda (yoki oddiygina „Olmos“ (*Dijamant*)) Bosniya va Gertsegovinadagi futbol muxlislari va jurnalistlari tomonidan eʼtirof etiladi. „Inter“ga oʻtishdan oldin u "Manchester Siti" va „ Roma“da oʻynagan, ammo Germaniyaning „VfL Volfsburg“ klubida oʻynab, 2008—09-yilgi mavsumda Bundesligada gʻolib chiqqan. U 26 gol bilan ikkinchi eng koʻp toʻpurar boʻldi. 2009—10-yilgi mavsumda Jeko 22 ta gol bilan toʻpurar boʻlgan. U ikkala mavsumda ham oʻntadan golli uzatmani qayd etdi.

Premer-liganing 2011—12-yilgi mavsumida Jeko „Manchester Siti“ safida „Uayt Xart Leyn“da „Tottenxem“ga qarshi bitta oʻyinda toʻrtta gol urdi. Oʻsha mavsumning soʻnggi kunida u 92-daqiqada „Kuinz Park Reynjers“ darvozasini tenglashtirdi, shundan soʻng Serxio Aguero „Siti“ uchun gʻalaba qozondi va jamoa 44 yil ichida birinchi marta liga chempionligini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik u bu gol uning faoliyatidagi eng muhimlaridan biri ekanligini aytdi. 2018-yil 3-mart kuni Djeko „Roma“ safida oʻzining 50-golini urdi va shu tariqa Yevropaning kuchli beshta oliy ligasidan uchtasida 50 ta gol urgan birinchi futbolchiga aylandi.

Bosniya va Gersegovina terma jamoasining sobiq yoshlar terma jamoasi aʼzosi Jeko 2007-yilda terma jamoadagi debyutini oʻtkazgan va oʻshandan beri 120 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 63 ta gol kiritgan. Jeko 2012-yil 7-sentyabrda Lixtenshteynga qarshi oʻyinda xet-trik qayd etib, Zvyezdan Misimovich va Elvir Bolichni ortda qoldirib, Bosniya va Gersegovina tarixidagi eng koʻp gol urgan futbolchiga aylandi. 2018-yilning 11-sentyabr kuni Avstriyaga qarshi oʻyinda u Bosniya va Gersegovina terma jamoasi safidagi 95-oʻyinini oʻtkazdi va Emir Spaxichni ortda qoldirib, mamlakatning eng koʻp oʻyin oʻtkazgan futbolchisiga aylandi. Uning saralash bosqichidagi oʻnta goli milliy terma jamoasiga oʻzining birinchi xalqaro turniri – 2014-yilgi FIFA Jahon chempionatiga chiqishga yordam berdi.

## Klublardagi faoliyati

### Iastlabki lk davrlar
Djeko oʻz faoliyatini "Jeljezničar"da boshlagan, 2003-2005-yillarda yarim himoyachi sifatida oʻynagan, ammo bu pozitsiyada unchalik muvaffaqiyat qozonmagan. U juda baland boʻyli va texnik qobiliyatlari past edi. Djekoning oʻsha paytdagi murabbiyi Jiri Plishek uning imkoniyatlarini koʻrdi va Plishek uyiga qaytganida, Teplice uni sotib olishni maslahat berdi. Željezničar Jeko uchun atigi 25 000 evrolik taklifni qabul qildi, Jeljezničar direktorlaridan biri yillar oʻtib, „[biz] lotereyada yutib oldik deb oʻylagan edik“, dedi.

Jeko 2005-yilda Usti nad Labem bilan ijarada oʻynagan va shu vaqt ichida u 15 oʻyinda 6 ta gol urgan. Oʻsha yili u yana Teplicega koʻchib oʻtdi va u yerda 2007-yilgacha qoldi. 30 oʻyinda 13 ta gol urib, 2006—07-yilgi mavsumda Chexiya ligasining ikkinchi eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. VfL „Volfsburg“ bosh murabbiyi Feliks Magat uning oʻyinlari tufayli uni 4 milliom yevroga sotib oldi.

### VfL Volfsburg

„Volfsburg“ga oʻtganidan soʻng, Jeko oʻzining dastlabki 11 oʻyinida beshta gol urdi va uchta golli uzatmani amalga oshirdi: u *Sportal* tomonidan Bundesliganing 2007—08-yilgi mavsumining birinchi yarmida eng yaxshi hujumchi deb topildi. Germaniyadagi birinchi mavsumida „Volfsburg“ beshinchi oʻrinni egallab, keyingi mavsumda UEFA kubogi yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi. Jeko 2007—08-yilgi mavsumni 17 oʻyinda 8 gol va 7 golli uzatma bilan yakunlagan.

2010-yil 28-avgustda Jeko 96 ta oʻyinda 59 ta gol urib, 149ta oʻyinda 57ta gol urgan Diego Klimovichni ortda qoldirib, „Volfsburg“ tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylandi. Bundesliganing 2010—11-yilgi mavsumining qishki tanaffus bosqichida Jeko 17 uchrashuvda 10 ta gol urdi.

### Manchester Siti
U mavsumni Premer-ligada 14 va umumiy hisobda 15 ta gol bilan yakunladi.

#### 2013—14-yilgi mavsum
Premer-liganing 2013-14 yilgi mavsumining ochilish kunida Jeko yangi bosh murabbiy Manuel Pellegrini tomonidan „Manchester Siti“ stadionida "Nyukasl Yunayted" ga qarshi oʻyinni boshlash uchun tanlandi. U oʻzining birinchi golini " Kardiff Siti "da 3:2 hisobida magʻlub boʻlganida kiritdi. Jeko Angliyadagi 50-golini 2013-yilning 28-dekabrida "Kristal Pelas" ga qarshi oʻyindagi yagona goli bilan urdi.

2014-yilning 25-martida Djeko Manchester derbisida „Manchester Yunayted“ga qarshi oʻyinda (3:0) ikkita gol urdi. Uning birinchi goli bor-yoʻgʻi 43 soniyadan soʻng kiritildi va bu Premer-liga tarixidagi "Old Trafford"da mehmonda urilgan eng tezkor golga aylandi. 27-aprel kuni u Selxerst Parkda „Kristal Pelas“dan 2:0 hisobida magʻlub boʻlgan „Siti“ning birinchi golini urdi va liga peshqadami „Liverpul“ bilan oʻyindagi farqni uch ochkoga yetkazdi.

U 3-may kuni „Siti“ning "Everton"dagi oʻyinida dubl qayd etib, „Siti“ning 3:2 hisobida gʻalaba qozonishiga yordam berdi va ikki oʻyin qolganida klubni turnir jadvalida birinchi oʻringa olib chiqdi. Uning oʻyindagi ikkinchi goli „Man Siti“ barcha musobaqalardagi 150-goli boʻldi. „Siti“ning "Aston Villa"ga qarshi mavsumning soʻnggi oʻyinida Jeko ikkinchi boʻlimda ikkita gol urdi, chunki „Siti“ 4:0 hisobida gʻalaba qozondi va soʻnggi kuni oʻz uyida "Vest Xem Yunayted" bilan durang oʻynab, klub chempion boʻlishini taʼminladi.

#### 2014—15-yilgi mavsum
2014-yilning 17-avgustida Djeko „Nyukasl Yunayted“ga qarshi oʻyinda (2:0) „Manchester Siti“ning 2014—15-yilgi mavsumdagi ilk goliga David Silvaga assistentlik qildi. 20-avgust kuni Jeko klub bilan yangi toʻrt yillik shartnoma imzoladi va uni „Manchester Siti“ bilan 2018-yilgacha bogʻladi.

24-sentyabr kuni Jeko mavsumdagi ilk ikkita golini urdi, chunki „Manchester Siti“ Futbol Ligasi kubogining uchinchi bosqichida "Sheffild Uensdey"ni 7:0 hisobida magʻlub etdi. 27-sentabr kuni u „Manchester Siti“ mehmoni boʻlgan „Xall Siti“ga qarshi oʻyinda (4:2) yana ikkita gol urdi va oʻzining Premer-liga mavsumidagi ilk gollarini qayd etdi.

2015-yilning 21-fevralida Jeko oʻz uyida „Nyukasl Yunayted“ga qarshi oʻyinda (5:0) „Manchester Siti“ning uchinchi golini urib, 15 ta oʻyindan iborat golsiz seriyasini yakunladi.

### Roma safida

2015-yilning yozgi transfer bozoridagi bir necha oylik mish-mishlardan soʻng, Jeko 2015-yilning 12-avgustida 4 million yevro evaziga A Seriyaning "Roma" klubi bilan rasman shartnoma imzoladi. Muayyan ishlash bilan bogʻliq maqsadlarga erishilgandan keyin majburiy boʻladigan sotib olish uchun million variant. Ushbu bandlar 2015-yil 1-oktyabrda faollashtirildi va Djeko „Roma“ning doimiy aʼzosiga aylandi.

#### 2015—16-yilgi mavsum
U „Manchester Siti“dan oʻtganidan keyin oʻn kun oʻtib A Seriyada debyut qildi, Hellas Veronada 1:1 hisobida durang oʻynadi va 30-avgust kuni ikkinchi oʻyinida u 79-daqiqada gʻalaba golini kiritdi. Olimpiko stadionida amaldagi chempion Yuventusni 2:1 hisobida magʻlub etdi. 2016-yilning 21-fevralida u „Roma“ safida "Palermo" ustidan 5:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda birinchi va oxirgi gollarini kiritib, oʻzining birinchi dublini kiritdi.

#### 2016—17-yilgi mavsum
Djeko „Roma“ safida atigi 8 ta A Seriya va 10 ta gol urgan klubdagi nisbatan omadsiz birinchi mavsumdan soʻng, 2016/17-yilgi mavsumni 15 oʻyinda 12 ta gol, 20 ta oʻyinda 17 ta gol bilan boshladi va shu tariqa, klub bilan tenglashdi. Gabriel Batistuta „Roma“ bilan liga chempionligini qoʻlga kiritgan mavsumning boshlanishi. 2016-yilning 24-noyabrida u Yevropa Ligasida "Viktoriya Plzen"ga qarshi oʻyinda (4:1) xet-trik qayd etdi. 2017-yilning 16-fevralida u Yevropa ligasining birinchi oʻyinida "Vilyarreal"ga qarshi oʻyinda ham „Roma“ 4:0 hisobida gʻalaba qozongan edi. 2017-yilning 12-martida u barcha musobaqalarda bir mavsumda 30 ta gol urgan toʻrtinchi „Roma“ futbolchisiga aylandi.

2017-yilning 1-aprelida Jeko barcha musobaqalarda bir mavsumda 33 ta gol urgan birinchi „Roma“ futbolchisi boʻldi va Rodolfo Volk va Franchesko Totti birgalikdagi 32 gollik rekordni ortda qoldirdi. U mavsumni barcha musobaqalarda 39 ta gol bilan yakunladi, shulardan A Seriyadagi 29 ta goli uni oʻsha mavsumda Kapokanonyerga aylantirdi va buni amalga oshirgan birinchi bosniyalik futbolchiga aylandi.

#### 2017—18-yilgi mavsum
Djeko Rim klubidagi uchinchi mavsumini liganing dastlabki besh oʻyinida oltita gol bilan boshladi. U mavsumdagi ilk golini 2017-yilning 26-avgustida „Inter“ ga qarshi oʻyinda kiritgan va bu golda „Roma“ 1:3 hisobida magʻlub boʻlgan. Keyingi ikki oʻyinda u Verona va Beneventoga qarshi ikkita dubl qayd etdi. U 1-oktyabr kuni "Milan" ga qarshi oʻyinda „San-Siro“ mehmoni boʻlib, 2:0 hisobida gʻalaba qozongan holda hisobni ochish orqali oʻzining golli oʻyinini davom ettirdi.

9-oktyabr kuni Jeko Fransiyaning *France Football* gazetasi tomonidan 2017-yilgi „Oltin toʻp“ sovriniga daʼvogarlik qilgan 30 nafar futbolchidan biri edi.

Shundan soʻng Djeko 19-oktyabr kuni "Stemford Brij„da “Chelsi" ga qarshi oʻyinda dubl qayd etdi. Oʻyin 3:3 hisobidagi durang bilan yakunlandi. Uning mavsumdagi navbatdagi yirik oʻyini "Napoli"ga qarshi boʻlib oʻtdi, bu oʻyinda u dubl qayd etdi va jamoasiga 4:2 hisobida gʻalaba qozonishga yordam berdi.

Jeko shuningdek, „Roma“ga "Shaxtyor"ga qarshi oʻyinda gʻalaba toʻpini kiritib, UEFA Chempionlar Ligasi chorak finaliga chiqishga yordam berdi. Jeko „Roma“ning UEFA Chempionlar Ligasi yarim finaliga yoʻl olishida muhim rol oʻynadi, bu 30 yildan ortiq vaqt ichida birinchi marta. U chorak finalning ikkala oʻyinida ham „Barselona“ ga qarshi oʻyinda gol urdi, bu oʻyinda „Roma“ safardagi gollari evaziga gʻalaba qozondi. Yarim finalda Jeko ikkala oʻyinda ham gol urdi, ammo bu etarli emas edi, chunki „Roma“ yakunda "Liverpul" ga umumiy hisobda 6:7 hisobida magʻlub boʻldi.

Jeko mavsumni 24 ta gol bilan yakunladi, shulardan 16 tasini A Seriyada urdi, bu esa uni ligadagi klubning eng yaxshi toʻpurariga aylantirdi va umumiy hisobda oltinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, u Chempionlar ligasida 8 ta gol kiritdi, bu esa musobaqaning eng yaxshi beshinchi toʻpurari boʻlishini anglatadi.

#### 2018—19-yilgi mavsum
Jeko „Roma“dagi toʻrtinchi mavsumini 19-avgust kuni „Torino“ mehmoni boʻlib, gʻalaba golini urish bilan boshladi. Jeko 2-oktyabr kuni UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida 2018-19 yilgi mavsumda Viktoriya Plzenga qarshi oʻyinda yana uchta gol urib, UEFA Chempionlar Ligasidagi ilk xet-trikini qayd etdi. U Yevropaning eng kuchli klublar musobaqasida xet-trik qayd etgan birinchi bosniyalik boʻldi.

2019-yilning 13-aprelida Jeko 68-daqiqada "Udineze" darvozasiga chempionatdagi 8-golini kiritib, „Roma“ga gʻalaba keltirdi. U 2019-yilning 12-may kuni „Roma“ safida oʻzining 9-ligadagi golini 90+3-daqiqada liga chempioni "Yuventus" ga qarshi oʻyinda (2:0) kiritdi.

#### 2019—20-yilgi mavsum
2019—20-yilgi mavsum oldidan Jeko 2019-yilning 16-avgustida „Roma“ bilan shartnomasini 2022-yilning iyunigacha uzaytirdi. U yangi mavsumda klub uchun birinchi rasmiy golini 2019-yil 25-avgust kuni uy ligasida „Jenoa“ga qarshi oʻyinda (3:3) kiritdi. 2019-yilning 22-sentabr kuni Djeko „Roma“ning „Bolonya“ga qarshi safardagi 1:2 hisobidagi gʻalabasi bilan oʻyinda 93-daqiqada gol urdi.

2019-yil 6-oktyabrda „Kalyari“ga qarshi oʻyinda Djeko zigomatik suyagini (yonoq suyagi) sindirib oldi. Jarrohlik amaliyotiga oʻtishi kerak edi va tiklanishdan keyingi dastlabki oʻyinlarida himoya niqobini kiydi. U 2019-yil 27-oktyabrda „Milan“ ga qarshi oʻyinda „Roma“ safidagi 5-golini urdi. 2019-yil 12-dekabrda "Volfsberg "ga qarshi UEFA Yevropa Ligasi oʻyinida „Roma“ 2:2 hisobida durang oʻynagan gol tufayli Djeko jamoasiga UEFA Yevropa Ligasi 2019-20 mavsumining soʻnggi 16 -turiga yoʻllanma oldi.

U 2019-yil 15-dekabrda „Roma“ning SPALga qarshi uyindagi 3:1 hisobidagi gʻalabasi bilan oʻzining klub safidagi 200-uchrashuvini oʻtkazdi.

### Inter klubi safida
2021-yil 14-avgustda Jeko A Seriyaning „ Inter“ klubiga qoʻshildi, biroq u rasman tanishtirilmagan holda, asosiy tarkibga kiritilganidan soʻng Ukrainaning „Dinamo Kiev“ klubiga qarshi oʻrtoqlik oʻyini oʻtkazdi va oʻz jamoasining ikkinchi golini 3 ta gol urdi. Oʻsha kuni „Inter“ ikki yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. U klubdagi ilk golini „Jenoa“ga qarshi oʻyinda (4:0) kiritdi.

## Oʻyin uslubi
Djeko oʻzining jismoniy mavjudligi, kuchi va havo qobiliyati bilan mashhur. Mutaxassislar va menejerlar Evropaning eng yaxshi hujumchilaridan biri deb hisoblashadi, garchi u asosan gol urish qobiliyati bilan tanilgan boʻlsa-da, u koʻp gol urishdan tashqari koʻplab golli uzatmalarni ham berishga moyil boʻlgan saxiy futbolchi. U toʻpni ikki oyogʻi bilan teng darajada yaxshi urishi bilan ham tanilgan. U qayerda oʻynamasin, u asosan hujumchi sifatida oʻynagan holda ajoyib gollar rekordini yozdi. Uning „Roma“ klubining sobiq bosh murabbiyi Luchano Spaletti bir vaqtlar uni hujumchining „mukammal prototipi“ deb taʼriflab, „kuchli, baland boʻyli, boʻyi uchun tezkor, jangovar, tajovuzkor va yaxshi texnikaga ega“ ekanini taʼkidlagan edi. Yoshligida u yarim himoyachi va vinger sifatida ham oʻynagan.

„Manchester Siti“dagi faoliyati davomida u „super-sub“ hisoblanardi, chunki u zaxiradan maydonga tushib koʻplab muhim gollarni urdi, oʻzi buni bir necha marta rad etgan.

## Shaxsiy hayoti
Djeko Bosniya va Gertsegovina SRning Sarayevo shahrida, oʻsha paytda Yugoslaviya SFR tarkibiga kiruvchi Midxat va Belma Djeko oilasida tugʻilgan. Uning soʻzlariga koʻra, uning oilasi uning faoliyati davomida doimo qoʻllab-quvvatlagan, ayniqsa otasi, uni Jeznicharda boʻlganida mashgʻulotlarga olib borgan. Uning otasi ham Bosniya va Gersegovinada professional oʻynagan. Djeko Sarayevoda mahalliy super yulduz hisoblanadi.

Djeko poliglot boʻlib, besh tilda ravon soʻzlashadi: bosniya, chex, nemis, ingliz va italyan. U musulmon va Bosniya va Gertsegovina va Xorvatiyaning ikki fuqaroligiga ega. Jekoning taʼkidlashicha, "Milan" har doim uning sevimli klubi, Andrey Shevchenko esa uning sevimli futbolchisi boʻlgan. Sarayevodagi uyida uning xonasi devorida 7-raqamli (klubda Shevchenko kiyib yurgan) „Milan“ futbolkasi hamon bor. Djeko terma jamoaning sobiq futbolchisi va sobiq sardori Emir Spaxichning birinchi amakivachchasidir.

2009-yilning noyabrida Jeko Bosniyaning birinchi UNICEF elchisi boʻldi. Oʻshandan beri u Bosniya urushidan zarar koʻrgan vatanidagi maktablar va bolalarga tashrif buyurdi. 2012-yil 6-iyulda Djeko Sarayevo universitetiga sport va jismoniy tarbiya fakultetiga qabul qilindi. 2018-yil 10-sentyabrda Djeko bakalavr darajasini oldi.

U model va aktrisa Amra Silajdjich bilan 2011-yildan beri munosabatda boʻlib, 2014-yilda unga uylangan. 2016-yilning fevral oyida u Una ismli qizning otasi boʻldi. Uning ikkinchi farzandi Dani ismli oʻgʻil 2017-yil 9-sentyabrda tugʻilgan. Er-xotin Instagramʼda uchinchi farzandlari, qizaloq tugʻilishini kutayotganliklarini eʼlon qilishdi. 2020-yil 12-sentyabrda er-xotin uchinchi farzandlarini, qizi Daliyani kutib olishdi.

## Faoliyat statistikasi

### Klublarda

### Xalqaro maydonlarda

## Yutuqlar
**[[VfL Wolfsburg]]**

* Bundesliga : 2008-09-yilgi mavsum.

**[[Manchester City F.C.|Manchester City F.C]]**

* Premer-liga : 2011-12, 2013-14-yilgi mavsumlarda;
* Angliya kubogi : 2010-11-yilgi mavsum;
* Futbol Liga kubogi : 2013-14-yilgi mavsum;
* FA hamjamiyat qalqoni : 2012-yil.

**[[Inter]] klubi safida**

* Italiya kubogi : 2021-22-yilgi mavsum;
* Italiya Superkubogi : 2021-yil.

**Shaxsiy sovrinlar**

* Bosniyada yilning eng yaxshi sportchisi : 2009, 2018-yillarda;
* Bosniyalik yilning eng yaxshi futbolchisi : 2009, 2010, 2011-yillarda;
* Castrol Performance Index EDGE, Oyning eng yaxshi xarakteristikasi : avgust, 2011-yil;
* Bundesliganing eng yaxshi futbolchisi: 2008-09-yilgi mavsum;
* *kicker* Bundesliganing mavsum jamoasi: 2008-09, 2009-10-yilgi mavsumlarda;
* Bundesliganing eng yaxshi toʻpurari (*Torschützenkonig*): 2009-10-yilgi mavsum;
* A Seriyaning eng yaxshi toʻpurari : 2016-17-yilgi mavsum;
* UEFA Chempionlar ligasining mavsumdagi tarkibi: 2017-18-yilgi mavsum;
* UEFA Yevropa ligasining mavsumdagi tarkibi: 2020-21-yilgi mavsum;
* Premer-ligada oyning eng yaxshi futbolchisi : 2011-yil, avgust;
* " Roma " muxlislarining mavsumdagi eng yaxshi futbolchisi: 2017-18-yilgi mavsum;
* DFB-Pokal eng yaxshi gol muallifi: 2008-09-yilgi mavsum.

## Yana qarang

* Mamlakatlar bo'yicha eng yaxshi xalqaro erkaklar futbol to'purarlari ro'yxati;
* 100 yoki undan ortiq xalqaro o'yinda qatnashgan erkaklar futbolchilari ro'yxati;
* 50 va undan ortiq xalqaro golga ega erkaklar futbolchilari ro'yxati.

## Manbalar