2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun takliflar

2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2012-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish uchun toʻqqizta shahar tomonidan topshirilgan arizalar Xalqaro olimpiada qoʻmitasi (XOQ) tomonidan qabul qiligan. Qoʻmita ulardan beshtasini – London, Madrid, Moskva, Nyu York va Parij shaharlarini saralangan qisqa roʻyxatga kiritgan, keyinchalik esa ular orasida London shahri gʻalaba qozongan va Olimpiada tarixida 3-marotaba ushbu nufuzli musobaqaga mezbonlik qiluvchi shaharga aylangan. 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun daʼvogarlik qilish jarayoni XOQ tarixidagi eng qizgʻin bahslardan biri hisoblanadi. Saralash jarayoni davomida baʼzilar Parij shahrini musobaqa oʻtkazilishi uchun eng munosib shahar deya koʻrsatgan, ammo Londonda oʻtkazilishi tarafdorlari tomonidan ishlatilgan mohirona usullar va Sebastian Coening ilhomlantiruvchi yakuniy taqdimoti ushbu taklifning muvaffaqiyatli tasdiqlanishiga sabab boʻlgan.

Qoʻmitaga kelib tushgan toʻqqizta shahar arizalari XOQ aʼzolari tomonidan texnik jihatdan baholangach, ular ichidan eng yaxshi beshta shahar 2004-yil 18-mayda rasmiy nomzodlar roʻyxatiga kiritildi. Qolgan shaharlar – Gavana, Istanbul, Leipzig va Rio-de-Janeyro tomonidan topshirilgan arizalar esa rad etildi. Beshta nomzod shahardan toʻrttasi dunyoga mashhur poytaxt shaharlar boʻlgani sababli ham koʻpchilik yakuniy tender bosqichi natijalariga katta qiziqish bildirdi. Dastlab Parij va Madrid shaharlari ariza topshirish bosqichida eng yuqori ballarni qoʻlga kiritdi, 2005-yil boshida oʻtkazilgan nomzod shaharlarni sinchiklab baholash ishlari esa aynan Parij va London shaharlarini final bosqichiga yaqinlashtirdi. Raqobat yakuniy ovoz berish jarayonlari yaqinlashgani sari keskinlashib boraverdi. Olimpiada oʻyinlari uchun mezbonlik qiluvchi shaharni tanlab olish toʻrt bosqichdan iborat saylov jarayonlarida hal qilinadi. 2005-yil 6-iyulda (XOQning Singapurda boʻlib oʻtgan 117-sessiyasida) Moskva, Nyu York va Madrid nomzodlari birinchi uch bosqichning oʻzida roʻyxatdan chiqarib yuborildi. Yakuniy toʻrtinchi bosqichda London Parij ustidan toʻrt ovoz farqi bilan gʻalaba qozonadi va 2012-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi.

Saylovdan keyingi bir oy ichida „Parij 2012“ delegatsiyasi aʼzolari „London 2012“ delegatsiyasi XOQ qoidalarini buzgan deya shikoyat bildirdi. „London 2012“ delegatsiyasining Olimpiadadagi ishtirokini muvaffaqiyatsiz yakunlagan sportchilarni ham ragʻbatlantirish tashabbusi va Britaniyaning oʻsha paytdagi Bosh vaziri Tony Blairning saralash bosqichi davomidagi ayrim harakatlari ayblovning asosiy mazmuni boʻlgan. XOQ prezidenti Jacques Rogge tomonidan berilgan ochiq bayonotda Londonga qoʻyilgan barcha ayblovlar rad etildi va saylov adolatli oʻtgani taʼkidlandi. Bundan tashqari, tender jarayonida yana bir mojaro yuzaga keldi. Britaniyaning „''Panorama''“ koʻrsatuvi tomonidan olib borilgan yashirin tergov natijasida XOQ aʼzosi Ivan Slavkov Olimpiya agentlari bilan bogʻliq korrupsiya mojarosi fosh etildi. Ular 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlari uchun har qanday nomzod shahar foydasiga ovozlarni taʼminlab berish evaziga moliyaviy imtiyozlar talab qilganlikda ayblangan. Shu vaqtga qadar Salt Lake City mojarosi taʼsirida boʻlib kelayotgan XOQ qoidalarni buzgan ushbu shaxslarga nisbatan zudlik bilan jazo choralarini koʻrgan.

## Taklif berish jarayoni
Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqi uchun oʻtkaziladigan tanlov jarayoni Milliy Olimpiya qoʻmitasi (MOQ) tomonidan Xalqaro olimpiya qoʻmitasiga (XOQ) ariza berishdan boshlanadi va navbatdagi sessiyada XOQ aʼzolari tomonidan mezbon shaharni saylash bilan yakunlanadi. Ushbu jarayon Olimpiya xartiyasining 5-bob, 34-qoidasi bilan tartibga solinadi.

1999-yildan boshlab ariza topshirish jarayoni ikki bosqichda tashkillashtiriladi. Takliflarni topshirishning oxirgi muddati tugagandan soʻng boshlanuvchi birinchi bosqichda ariza beruvchi shaharlar (bundan buyon „nomzod shaharlar“ deb yuritiladi) oʻyinlarni muvaffaqiyatli tashkil etish uchun muhim boʻlgan mavzularni oʻz ichiga oluvchi soʻrovnomaga javob berishlari kerak. Bu maʼlumotlar orqali XOQ shaharlarning musobaqaga mezbonlik qila olish imkoniyatlarini hamda rejalarining kuchli va zaif tomonlarini tahlil qiladi. Taqdim etilgan soʻrovnomalar va hisobotlar batafsil oʻrganib chiqilganidan soʻng, XOQ Ijroiya kengashi keyingi bosqichga oʻtish huquqiga ega boʻlgan shaharlarni tanlab oladi. Ikkinchi bosqich haqiqiy nomzodlik bosqichidir: ushbu bosqichga oʻtgan nomzod shaharlar XOQga kengaytirilgan, batafsilroq, nomzodlik fayli shaklidagi ikkinchi soʻrovnomani topshirishlari kerak. Ushbu fayllar XOQ Baholash komissiyasi, XOQ aʼzolari, xalqaro sport federatsiyalari, MOQ vakillari, sportchilar, Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi va turli sohalarda faoliyat olib boruvchi xalqaro darajadagi ekspertlardan iborat ishchi guruh tomonidan diqqat bilan oʻrganiladi. Baholash komissiyasi aʼzolari har bir nomzod shaharga toʻrt kunlik tekshiruv tashriflarini amalga oshiradilar, ular musobaqa oʻtkazilishi uchun taklif etilgan joylarni tekshiradilar va nomzodlik faylida yoritilgan mavzular toʻgʻrisida maʼlumot toʻplaydilar. Baholash komissiyasi oʻz tekshiruvlari natijalarini XOQ aʼzolariga qoʻmitaning saylov sessiyasidan bir oy oldin yuboriladigan hisobotida keltiradi.

Olimpiadani oʻtkazish uchun ariza topshirmagan mamlakatlardan birida mezbon shahar saylanadigan XOQ sessiyasi boʻlib oʻtadi. Saylov XOQning faol aʼzolari (faxriy aʼzolar bundan mustasno) tomonidan oʻtkaziladi, ularning har biri bitta ovozga ega boʻladi. Saylovda ishtirok etayotgan nomzod shahar (mamlakat) aʼzolari ovoz berish jarayonida ishtirok eta olmaydi. Ovoz berish jarayoni ketma-ket bosqichlarda amalga oshiriladi va faqatgina biror nomzod shahar mutlaq koʻpchilik ovozini qoʻlga kiritgandagina yakunlanadi. Agar birinchi bosqichda bu natija qayd etilmasa, eng kam ovoz toʻplagan nomzod tanlovdan chiqariladi va navbatdagi ovoz berish bosqichi boshlanadi. Eng kam ovozlar soni teng boʻlgan taqdirda, maxsus ikkinchi bosqich oʻtkaziladi va ushbu bosqichdagi gʻolib shahar keyingi bosqichga yoʻl oladi. Har bir bosqichdan soʻng, bekor qilingan nomzod shahar nomi eʼlon qilinadi. Yakuniy bosqichda gʻolib boʻlgan nomzod shahar nomi ham eʼlon qilinganidan soʻng, ushbu shahar delegatsiyasi XOQ bilan „Mezbon shahar shartnomasi“ni imzolaydi, bu esa oʻyinlarni tashkil etish mas’uliyatini shaharga va tegishli MOQga yuklaydi.

### Ariza beruvchi shaharlarni baholash
2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun arizalarni topshirishning oxirgi muddati 2003-yil 15-iyul etib belgilangan edi. Ushbu sanaga qadar arizalarini topshirgan toʻqqizta shahar uchun belgilangan birinchi bosqich soʻrovnomasini topshirishning oxirgi muddati 2004-yil 15-yanvarga toʻgʻri kelgan. Anketalarni tahlil qilish orqali XOQ soʻrovnomadagi oʻn bitta mavzusining har biri: siyosiy va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash, umumiy infratuzilma, sport maydonchalari, Olimpiya shaharchasi, atrof-muhit, turar-joy, transport, xavfsizlik, bundan oldingi musobaqalarni oʻtkazish tajribasi, moliya va meros boʻyicha olingan ballar asosida har bir shaharga oʻrtacha ball beradi. Agar nomzod shahar toʻplagan ball oltidan yuqori boʻlsa (XOQning oldindan belgilangan mezon koʻrsatkichi), shahar oʻyinlarni oʻtkazish imkoniyatiga ega deb hisoblanadi, aksincha boʻlgan taqdirda, uning imkoniyatlari juda zaif deb topiladi. 2004-yil 18-mayda XOQ nomzod sifatida qabul qilingan shaharlar nomlarini eʼlon qilgan:

*  Parij – 8.5 ball (2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun Parij taklifi)
*  Madrid – 8.3 ball (2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun Madrid taklifi)
*  London – 7.6 ball (2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun London taklifi)
*  Nyu York – 7.5 ball (2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun Nyu York taklifi)
*  Moskva— 6.5 ball (2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun Moskva taklifi)
*  Leipzig – 6.0 ball
*  Rio-de-Janeyro – 5.1 ball
*  Istanbul – 4.8 ball
*  Gavana – 3.7 ball

Eng yuqori ball toʻplagan besh nomzod keyingi bosqichga oʻtib, rasman nomzod shahar maqomini olgan. XOQ tomonidan belgilanganidek, ularga oʻz nomzodlik emblemasida Olimpiya ramzlaridan foydalanish huquqi beriladi va ularning har biriga „Nomzod shahar“ yozuvi tushirilgan yorliq taqdim etiladi.

### Nomzod shaharlarni baholash
2004-yil 15-noyabrga kelib, barcha nomzod shaharlar XOQga nomzodlik hujjatlarini taqdim etdi. Arizalar XOQ tomonidan maʼlum muddat ichida tahlil qilinganidan soʻng, ushbu shaharlarga XOQning marokashlik aʼzosi Nawal El Moutawakel raisligidagi oʻn ikki kishidan iborat XOQ baholash komissiyasi tashrif buyurdi. Toʻrt kunlik tashriflar 2005-yil 3-fevraldan 17-martgacha boʻlib oʻtdi:

*  Madrid – 3—6-fevral
*  **[[London]]** – 16—19-fevral
*  Nyu York – 21—24-fevral
*  Parij – 9—12-mart
*  Moskva – 14—17-mart

Tekshiruvlar davomida Parij shahri nomzodligi mavjud ikki muammo sabab muvaffaqiyatsizlikka uchradi: birinchisi – bir qator ish tashlashlar va namoyishlar XOQ baholash komissiyasi tashrifi bilan bir vaqtga toʻgʻri keldi, ikkinchisi – XOQ va Parij delegatsiyasining asosiy aʼzolaridan biri Guy Drutga siyosiy partiya tomonidan moliyaviy korrupsiya ayblovi qoʻyilganligi eʼlon qilingan edi.

2005-yil 6-iyun kuni XOQ tekshiruv guruhi beshta nomzod shaharlar baholangan hisobotlarni eʼlon qildi. Garchi ushbu hujjatlarda ballar yoki reytinglar koʻrsatilmagan boʻlsa-da, Parij shahri boʻyicha berilgan hisobot eng yaxshisi deb topildi. 2004-yilda baholash ishlarining birinchi bosqichida kuzatilgan kamchiliklarning koʻp qismini bartaraf etgan London shahri esa Parijdan keyingi oʻrinni egalladi. Nyu York va Madrid shaharlari boʻyicha hisobotlar ham juda ijobiy baholandi, ular ichida Moskva shahri musobaqani oʻtkazish uchun eng zaif nomzod shahar deb topildi. Xuddi shu kuni Nyu York shahri nomzodligi 2012-yilda shahar markazida joylashgan West Side Stadium qurilishini moliyalashtirishdan bosh tortgani haqidagi xabardan keyin katta muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Nyu York shahridagi kompaniyalardan biri bir hafta ichida muqobil rejani ishlab chiqqan, ammo yakuniy ovoz berish natijalariga bir oy qolganda shaharning bunday katta oʻzgarishga qoʻl urishi uning saylovda yutish imkoniyatlariga katta salbiy taʼsir koʻrsatdi.

Tender jarayoni davomida hamda XOQ 117-sessiyasida ovoz berish arafasida Parij yaqin tarixda uchinchi bor Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish taklifini berganligi sababli barcha nomzod shaharlar orasida yetakchi sifatida koʻrildi (oldingi takliflar 1992 va 2008-yilgi Olimpiada oʻyinlari uchun boʻlgan). London dastlab Parijdan sezilarli farq bilan ortda qolib ketgan boʻlsa-da, 2004-yil 19-mayda Sebastian Coening „London 2012“ delegatsiyasi rahbari etib tayinlanishi bu holatni ijobiy tomonga oʻzgartira boshladi . 2004-yil avgust oyining oxirlarida London va Parij oʻrtasidagi munosabatlarni „bashorat qiluvchi“ xabarlar paydo boʻla boshladi. XOQ 117-sessiyasiga yakuniy tayyorgarlik koʻrish bosqichida London va Parij oʻrtasidagi raqobat tobora kuchayib borayotgandek koʻrindi. 2005-yil 1-iyulda XOQ prezidenti Jacques Roggedan ushbu raqobatda qaysi shahar gʻolib boʻlishi haqida soʻralganda, Rogge oʻsha yerda yigʻilgan matbuot vakillariga quyidagicha javob berdi:

### Yakuniy tanlov jarayoni
2005-yil 5-iyulda Singapurdagi Esplanade – Theaters on the Bay koʻrfazida XOQning 117-sessiyasi ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Bosh vazir Lee Hsien Loong ushbu ochilish marosimiga faxriy mehmon sifatida tashrif buyurdi va sessiyani rasman ochib berdi. Marosim „One Voice, One Rhythm, One World“ (Bir ovoz, bir marom, bir dunyo) mavzusidagi qoʻshiq, raqs va jang sanʼati koʻrgazmalari bilan boshlandi.

2005-yil 6-iyul – saylov kuni Raffles shahrida joylashgan Kongress markazida XOQ sessiyasi boʻlib oʻtdi. Kongress UTC vaqti bilan 1:00 da nomzod shaharlarning bir soatlik yakuniy taqdimotlari bilan boshlandi, keyin esa Parij, Nyu York, Moskva, London va Madrid ketma-ketligi boʻyicha nomzod shaharlarning yarim soatlik matbuot brifingi boʻlib oʻtdi. Taqdimotlar UTC vaqti bilan soat 9:00 da yakunlandi va saylov oldidan Baholash komissiyasining yakuniy hisobot taqdimoti boʻlib oʻtdi. XOQning 116 nafar faol aʼzosidan 17 nafari birinchi turda ovoz bera olmadi, buning natijasida faqatgina 99 nafar aʼzo oʻz ovoz berish huquqidan foydalanish imkoniyatiga ega edi.

Elektron ovoz berish jarayoni UTC vaqti bilan 10:26 da boshlandi va dastlabki uchta raundda mos ravishda Moskva, Nyu-York va Madrid shaharlari chiqarib yuborildi. Ushbu shaharlar nomzodlar roʻyxatidan chiqarib tashlangandan soʻng, oʻsha shahardan boʻlgan XOQ aʼzolariga keyingi turlarda ovoz berishga ruxsat berildi. London va Parij shaharlari nomzodligi UTC vaqti bilan 10:45 da yakunlangan toʻrtinchi va oxirgi ovoz berish bosqichiga yoʻl oldi. Oradan bir soat oʻtgach, 11:49 UTCda London shahri nomzodligi Jacques Rogge tomonidan rasman gʻolib deb eʼlon qilindi. Oʻsha vaqtda yakuniy saylov natijalarini taxminan bir milliard tomoshabin jonli efir orqali tomosha qildi.

Eʼlondan soʻng, saylov byulletenlari natijalari eʼlon qilindi: London birinchi, uchinchi va yakuniy turlarda eng koʻp ovoz toʻplagan, Madrid esa ikkinchi turda gʻalaba qozonishga muvaffaq boʻlgan boʻlsa-da, biroq uchinchi turda ovozlarning kamligi sabab musobaqadan chetlatilgan. Parij va London shaharlari oʻrtasida kechgan raqobat natijalari yakuniy bosqichda toʻrt ovozlik farq bilan eʼlon qilingan.

## Nomzod shaharlar haqida umumiy maʼlumot

### Nomzod shaharlar

## Bahslar

### Tony Blairning Olimpiya maydonchasi
2003-yil dekabr oyida Buyuk Britaniya Bosh vaziri Tony Blair Nigeriyada boʻlib oʻtadigan sammitga tashrif buyurdi va sammit davomida tashkillashtirilgan nonushta vaqtida yigʻilganlarga Olimpiadani oʻtkazish uchun nomzodligi qoʻyilgan London taklifi haqida gapirdi. Blair shu oʻrinda: „Hamdoʻstlik oʻyinlarini oʻtkazish orqali erishilgan muvaffaqiyat qisman boʻlsa-da bizni 2012-yilgi Olimpiya oʻyinlariga ham daʼvogarlik qilishimiz uchun ilhomlantirdi“, – degan soʻzlarni aytib oʻtdi. Biroq XOQ saylovning yakuniy bosqichidan oldin xalqaro darajada amalga oshiriladigan har qanday targʻibotni qatʼiyan taʼqiqlaganligi sababli Tony Blairning ushbu harakati natijasida qoʻmita Britaniyaning yetakchi rasmiylariga ushbu qoidabuzarlik boʻyicha aniqlik kiritilishini soʻrab murojaat qildi. Hamdoʻstlik oʻyinlari federatsiyasi, Britaniya Olimpiya assotsiatsiyasi raislari, Dauning-strit hamda „London-2012“ matbuot kotiblari Blairning XOQ axloq kodeksi qoidalarini buzganligi toʻgʻrisidagi ayblovlarini mutlaqo rad etishdi. Ularning fikricha, nonushta vaqtida Blairning London taklifini ilgari surish niyati yoʻq boʻlgan, aksincha, oʻtkazilgan oʻyinlar borasida shunchaki soʻz ochganini taʼkidlashgan. Shunga qaramay, kelajakda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan axloqiy kelishmovchiliklarning oldini olish maqsadida oradan ikki oy vaqt oʻtgach, advokat Michael Beloff „London-2012“ delegatsiyasining etika boʻyicha komissari etib tayinlandi.

### Ivan Slavkovning korrupsiyaviy janjali
2004-yil 4-avgustda BBCning „*Panorama“* telekanali bir yillik tekshiruv natijalarini eʼlon qildi, Unda jurnalistlar „New London Ventures“ nomli mavjud boʻlmagan kompaniya konsultantlari sifatida chiqib, 2012-yilgi Olimpiadani Londonda oʻtkazishga qiziqqan biznes subyektlari nomidan harakat qilishgan edi. Hisobotda baʼzi Olimpiada agentlari xayriya yoki pul evaziga baʼzi XOQ aʼzolarining London nomzodligiga beriladigan ovozlarini qanday yoʻl bilan kafolatlashi mumkinligi oshkor qilindi. Yashirin jamoa ushbu agentlardan birining Goran Takac bilan boʻlgan uchrashuvini yashirincha suratga olgan va ularni XOQ aʼzosi, Bolgariya Olimpiya qoʻmitasi prezidenti Ivan Slavkovga taqdim etgan. Slavkov 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarining oʻtkazilishi uchun qaysi nomzod shaharga ovoz berishini hali hal qilmaganligi sababli hozircha ushbu muzokaralar uchun hali „ochiq“ ekanligini aytgan. Takac Slavkovning XOQdagi lavozimi boshqa aʼzolar bilan uchrashuvlarga oid qatʼiy qoidalarni chetlab oʻtish uchun bir ustunlik boʻlganini taʼkidlagan hamda Slavkovning xizmat haqi jurnalistlarga berilgan dastlabki raqamlarga kiritilganini aytgan.

Dastur efirga uzatilishidan bir necha kun oldin XOQ Etika komissiyasi hujjatli filmda qoʻyilgan ayblovlarni tekshirish uchun surishtiruv ishlarini boshladi. „*Panorama“* jurnalistlari Londondagi nomzodlik jarayonining tergov bilan hech qanday aloqasi yoʻqligini aniq taʼkidlaganiga qaramay, nomzodlik vakillari ushbu ziddiyatdan oʻzlarini uzoqlashtirish maqsadida jamoaning bu holatdan xabardor emasligi va unda ishtirok etmaganligi haqida qoʻshimcha bayonotlar berdi. "Men shuni aniq aytishim kerakki, „London–2012“ bu haqida hech narsa bilmas edi, bizning yashiradigan hech narsamiz yoʻq", deydi „London–2012“ raisi oʻrinbosari Alan Pascoe. U, shuningdek, „XOQ tergovi bilan hamkorlik qilish uchun barcha imkoniyatlarimizni ishga solamiz va bu voqeani kun tartibidan olib tashlashga harakat qilamiz“, deya vaʼda berdi. Sebastian Coe, oʻsha paytdagi rais oʻrinbosari Pasconing soʻzlarini yana bir bor tasdiqladi va „London–2012 tender jarayoni davomida toʻgʻri va axloqqa zid boʻlmagan tarzda harakat qildi“ deb ishontirdi. Hujjatli film efirga uzatilganidan soʻng, XOQ aʼzolari va rasmiylari „London–2012“ delegatsiyasiga qoʻyilgan har qanday qonunbuzarliklarni olib tashladi.

Efirdan soʻng XOQ Ivan Slavkovni vaqtincha diskvalifikatsiya qildi va unga 2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga borishni taqiqladi. Jacque Rogge oʻzini „qoidalarni buzayotgan baʼzi odamlar tufayli jahl otiga minganini“ taʼkidlab, „Mening rahbarligim ostida axloqsiz xatti-harakatlarga toqat yoʻqligini taʼkidlab oʻtishim mumkin“, – dedi. 2004-yil 25-oktyabrda eʼlon qilingan XOQ Etika komissiyasi hisobotida Slavkov qoralandi va BBC tergovi natijalarining haqqoniyligi tasdiqlandi: "janob Slavkov va ikki jurnalist oʻrtasidagi uchrashuvning toʻliq yozib olinishi shuni koʻrsatadiki: … janob Slavkov hech qachon hech qanday yoʻl bilan nomzod shaharga, shuningdek, u va janob Takac taʼsir oʻtkazishi mumkin boʻlgan XOQ aʼzolarining ovozlarini taʼminlash boʻyicha shartnoma shartlarini muhokama qilishga qarshi boʻlmagan. Oʻziga qoʻyilgan ayblovdan xabar topgach, Slavkov yigʻilishda ishtirok etishdan maqsad goʻyoki XOQ aʼzolarini yoʻldan urishga uringan shaxslarni „fosh qilish“ boʻlganini daʼvo qildi, ammo Etika komissiyasi shunday deyiladi: „Uchrashuv davomida janob Slavkovning yagona maqsadi – XOQ aʼzolarini yoʻldan urmoqchi boʻlganlarni qoʻlga tushirish ekanligi haqida hech qanday dalil yoʻq“. Hisobotda aytilishicha, Slavkovga „korrupsiyaning haqiqiy ildizlarini aniqlash“ uchun hech qanday vakolat berilmagan va u Takacning xizmatlari orqali moddiy foyda olishni rejalashtirgan. Hisobot yakunida shunday xulosaga kelingan: "Janob Slavkov Olimpiya harakati va XOQ shaʼni va obroʻsiga dogʻ tushirdi… Darhaqiqat, XOQ aʼzosining ushbu „muzokara“da ishtirok etishi XOQ aʼzolari va agentlari ichida XOQning boshqa aʼzolariga pora berishi mumkinligi haqidagi jurnalistlar tomonidan ilgari surilgan taxminga boʻlgan ishonchni oshirdi".2005-yil 7-iyuldagi XOQning 117-sessiyasida XOQ aʼzolarining ovoz berish jarayonida 84-12 ovoz natijasida Ivan Slavkov tashkilotdan chiqarib yuborildi.

### Fransuzlarning ovoz berishdan keyingi ayblovlari
Bertrand Delanoë boshchiligidagi Parij delegatsiyasi Tony Blair va London delegatsiyasi XOQ qoidalarini buzganliklarini taʼkidladilar. 2005-yil 11-iyul kuni Delanoë: „Ular xalqaro Olimpiya qoʻmitasi tomonidan belgilangan qoidalarga rioya qilmadilar. Men shunchaki ular ehtiyotkorlik bilan qoidalar chegarasida oʻynashgan demayapman, balki ular aniq oʻsha chegarani buzib oʻtishganini taʼkidlayman“. London delegatsiyasi tomonidan amalga oshirilgan va bahs-munozaralarga sabab boʻluvchi harakatlardan biri ularning musobaqada ishtirok etuvchi barcha sportchilarning ragʻbatlantirilishi taklifi edi. Ushbu taklifga koʻra, sportchilarga bepul reyslar, oziq-ovqat, shaharlararo qoʻngʻiroqlar uchun vaucherlar va boshqa turar-joylar uchun moliyaviy yordamlar koʻrsatilar edi. London delegatsiyasi tomonidan ilgari surilgan ushbu tashabbus eʼlon qilinganidan soʻng delegatsiyaning oʻzi Jacques Roggening „savdo urushi“ni boshlashi mumkinligidan xavotir olgan holda darhol ushbu taklifni qaytarib oldi. Parij, shuningdek, Tony Blair tomonidan amalga oshirilgan lobbichilik ishlarini noqonuniy deya daʼvo qildi, biroq bu ayblov Downing-Street tomonidan qatʼiyan rad etildi. Ushbu munozarali vaziyat 2005-yil 4-avgust kuni Jacques Roggening bayonotida: „Mening fikrimcha, raqobat adolatli boʻldi. Bu biz belgilagan qoidalarga muvofiq oʻtkazildi“, deya koʻrsatma bermaguniga qadar davom etadi. Delanoëning ushbu izohlari Parij siyosiy rahbarlari tomonidan qattiq tanqid qilindi, Parij Kengashi Xalq harakati Ittifoqi (UMP) partiyasi prezidenti Claude Goasguen: „Hech qanday dalil keltirmay turib, bunday ayblovlarni qoʻyish mumkin emas“, deydi.

Hatto saylovdan oldin ham Singapurda boʻlib oʻtgan Fransiya va Britaniya delegatsiyalari oʻrtasidagi keskinlik kuchayib bordi. Parij delegatsiyasi londonlik maslahatchilar Jim Sloman va Rod Sheardga qarshi shikoyat xati yuborish ishlarini koʻrib chiqadilar, chunki ular Stade de Frans stadioni yengil atletika bahslarini oʻtkazish uchun mos emas, deya fikr berishgan edi. Bu esa XOQ qoidalariga zid boʻlib, har qanday nomzod shahar delegatsiyasi raqib shahar taklifi boʻyicha fikr bildirish taʼqiqlanadi. London delegatsiyasi darhol yuqoridagi ikki shaxs bilan oʻsha paytda hech qanday shartnoma tuzilmaganligini va ularning qarashlari London delegtsiyasi qarashlarini aks ettirmasligini alohida taʼkidlab oʻtdi.

### Notoʻgʻri ovoz berish jarayonlaridagi bahslar
2005-yil 23-dekabrda isroillik XOQ va XOQning „London-2012“ bahslarini muvofiqlashtiruvchi komissiyasi aʼzosi Alex Gilady uchinchi bosqichda Madrid va Parij shaharalariga ikkinchi oʻrin berilishi kerakligini aytib oʻtgan boʻlsa-da, ayrim xatoliklar sabab ushbu taklif amalga oshirilmadi, chunki Gretsiya vakili Lambis Nikolaou ovoz berish jarayonida notoʻgʻri tugmani bosgan edi. Uning soʻzlariga koʻra, agar ushbu xatolik sodir boʻlmaganida, Madrid ikkinchi oʻrin uchun ovoz berish jarayonida Parijni magʻlub etgan boʻlardi va soʻnggi turda Londonni ham magʻlubiyatga uchrata olardi. Biroq britaniyalik XOQ aʼzosi Craig Reedie ushbu maʼlumotlarni rad etgan holda shunday dedi: „Ismi oshkor etilmagan aʼzoning mutlaqo boshqa natijaga olib keluvchi qandaydir ish qilgan boʻlishi mumkinligi haqidagi taxminlar – bu koʻplab XOQ saylovlaridan keyin sodir etiladigan janjallardan biridir“.

2005-yil oxiriga kelib, Lambis Nikolau Alex Gilady tomonidan qilingan daʼvolarni rad etdi: „2012-yilgi nomzodlar uchun ovoz berish jarayonining uchinchi bosqichidagi ishtirokim bilan bogʻliq barcha taxminlar mutlaqo asossiz. Ovoz berish vaqtida eʼlon qilganimdek, uchinchi turda ovoz bermaganimni maʼlum qilaman“. Uning soʻzlari, shuningdek, XOQ ovoz berish natijalari bilan ham tasdiqlanadi, chunki agar Lambis Nikolau Madridga ovoz bergan boʻlgan taqdirda ham, shahar ovoz berishnig uchinchi bosqichida Parijni magʻlub eta olmagan boʻlar edi.

### Jacques Chiracning odob-axloqqa zid sharhlari
XOQ 2012-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiya oʻyinlari uchun mezbon shaharni tanlashidan bir kun avval Fransiyaning oʻsha paytdagi prezidenti Jacques Chiracning ayrim soʻzlari koʻplab munozaralarga sabab boʻldi. Jacques Chirac odob-axloq qoidalariga zid ravishda Britaniyaga qarshi „Fin taomlari britaniyaliklarnikidan ham yomonroq boʻlgan yagona taomdir“, „Britaniyaliklarning Yevropa qishloq xoʻjaligi uchun qilgan yagona ishi bu quturgan sigir kasalligi“ kabi soʻzlarni aytdi. Chiracning odob-axloq qoidalariga zid ravishda raqib shaharni bunday ravishda tanqid qilib aytilgan gaplari haqiqiy sportchiga xos boʻlmagan ish deya hisoblandi, shuningdek, aynan yakuniy saylov jarayonlarida XOQning finlandiyalik ikki nafar aʼzolari ham ovoz berish jarayonida ishtirok etayotgan edi. Parij nomzodi koʻpchilik tomonidan 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun peshqadam shahar sifatida eʼtirof etilgan boʻlsa-da, koʻpchilik shaharning Londonga juda kichik farq bilan yutqazishining sababi ham aynan Chiracning soʻzlari tufayli deb hisobaydi.

## Ariza beruvchi potensial shaharlar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun ariza topshirgan 9 ta eng talabgor shaharlardan tashqari boshqa shaharlar ham ushbu musobaqaga mezbonlik qilish uchun oʻz takliflarini berishdi, biroq ular tomonidan keltirilgan takliflar MOQ tomonidan (bir mamlakatdan bir nechta shaharlar ishtirok etgan taqdirda) XOQga taqdim etilmagan yoki ular tomonidan topshirilgan arizalar kerakli hujjatlar XOQga topshirilishidan oldinroq qaytarib olingan.

Nigeriya poytaxti Abuja shahri Olimpiya va Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilgan holda, ushbu musobaqalarni oʻtkazuvchi Afrika qitʼasining ilk shahriga aylanish maqsadida XOQga ariza berishni rejalashtirgan edi, ammo jarayon oxirlariga kelib shahar musobaqa uchun kerakli arizani toʻldirmagan. Bundan tashqari Osiyo qitʼasidan ham toʻrtta nomzod shahar Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazishdan manfaatdor edi, biroq ushbu shaharlar ham rasman ariza topshirmagan. Bular: Haydarobod, Nyu-Dehli, Osaka va Tel-Aviv shaharlari edi. Janubiy Amerika materigidan Braziliya Olimpiya qoʻmitasi Rio-de-Janeyro shahrini San-Paulu shahridan koʻra yaxshiroq nomzod deb hisobladi va agar ushbu shahar XOQ tomonidan Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun tanlangan taqdirda, ushbu musobaqa Janubiy Amerika materigida oʻtkazilgan ilk Olimpiada oʻyinlari boʻlishi mumkin edi (oradan toʻrt yil oʻtib, Rio-de-Janeyro 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi). Kanadaning Toronto shahri 2008-yilgi Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish imkoniyatini qoʻldan boy bergach, 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarni oʻtkazish huquqiga ega boʻlishni rejalashtirdi, ammo Vankuver shahri 2010-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarini qabul qilib olganligi sababli mamlakat Yozgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun ariza berish rejalarini bekor qilgan. Mamlakatning ichki saralash bosqichlariga 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun AQShning Hyuston, Vashington DC (yaqin atrofdagi Baltimore bilan hamkorlikda), Cincinnati, Dallas, Pitsburg, Los-Anjeles, Seattle va Tampa (yaqin atrofdagi Orlando bilan hamkorlikda) shtatlari ham oʻz nomzodliklarini qoʻyishgan, biroq yakunda Amerika Qoʻshma Shtatlari Olimpiya qoʻmitasi (USOC) tomonidan 2012-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiya oʻyinlarini oʻtkazish uchun Nyu York shahri tanlab olingan, yakuniy saralash jarayonlarida Nyu York aynan San-Fransisko ustidan gʻalaba qozongan edi. Shuningdek, Yevropaning bir qancha shaharlari ham London, Madrid, Moskva va Parij kabi nomdor shaharlar ketidan ergashishni xohlashgan va MOQ ularni qoʻllab-quvvatlashiga umid qilishgan edi. Jumladan, Germaniya Olimpiya qoʻmitasi oʻyinlarni qabul qilish uchun Dusseldorf, Frankfurtmayn, Gamburg va Stuttgart shaharlaridan koʻra Leipzig shahrini munosib nomzod sifatida tanlab olgan, Ispaniyada esa Sevilla shahri Madridga magʻlub boʻlgan. Shuningdek, Budapesht, Milan, Rim, Stokgolm, Gyoteborg, Malmö, Oslo va Kopengagen shaharlari ham 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun oʻz arizalarini topshirishgan edi.

## Eslatmalar


Rasmiy ravishda „XXX Olimpiada oʻyinlari“ va „XIV Paralimpiada oʻyinlari“ nomlari bilan tanilgan.

Olimpiya ramzlari (Olimpiya halqalari) – Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasining (XOQ) mualliflik huquqi bilan himoyalangan logotip hisoblanib, tashkilot faqat ariza beruvchi shaharlar roʻyxatidan tanlab olingan, yuqori ball toʻplagan nomzod shaharlargagina oʻz logotiplarida Olimpiya ramzlaridan foydalanishga ruxsat beradi.

XOQ Olimpiya oʻyinlarini ketma-ket bitta qitʼada oʻtkazilishiga mutlaqo qarshilik qiladi. Biroq yaqin tarixda 2004-yilgi Yozgi va 2006-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari Yevropa davlatlarida boʻlib oʻtgan, XOQ prezidenti Jacque Rogge bir qitʼada ketma-ket oʻtkaziladigan Olimpiada oʻyinlari bundan keyingi oʻtkaziladigan Olimpiada oʻyinlari uchun hech qanday salbiy taʼsir koʻrsatmasligini aytgan.


## Manbalar

## Havolalar

### XOQ axboroti

* XOQ nomzodlarni qabul qilish boʻyicha ishchi guruhi hisoboti (2004 yil 12 may)
**
**
**
**
**

### Nomzodlik fayllari

* London
* Madrid
* Moskva
* Nyu York
* Parij

### Ariza beruvchilar fayllari

* Istanbul 
* Gavana 
* Leyptsig 
* London 
* Madrid 
* Moskva 
* Nyu York 
* Parij 
* Rio-de-Janeyro 

### Havolalar

* XOQ 117-sessiyasi (2005 yil 6-9 iyul – Singapur)
* 2012 yilgi mezbon shahar saylovi – eʼlon (WMV fayli)