open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mintoʻ Saodathasan

**Mintoʻ saodathasan** (1912.11.5, Amritsar — 1955.12.2, Lohur) — pokistonlik adib. Dehli va Bombayda yashagan, 1948-yilda Pokistonga koʻchib oʻtgan. Urdu tilida yozgan. Urdu adabiyotiga hikoya janrining ustasi sifatida kirgan. Ocherk, esse, radiodramaning rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Mavzusiga koʻra, hikoyalarini 2 turga boʻlish mumkin: Hindiston milliy ozodlik harakati va hind-musulmon doʻstligi haqidagi hikoyalar. M.S.H. no-chorlikdan tubanlikka yuz tutgan ayollar obrazini urdu adabiyotiga birinchi boʻlib olib kirgan ("Yuztalik lampochka", "Qora shalvor" va boshqalar). "Tomosha", "Yangi qonun" kabi hikoyalari milliy ozodlik harakatiga bagʻishlangan. Musulmon, hind, sikxlar orasidagi doʻstlik esa "Oʻn ikki rupiya", "Moʻzil" kabi hikoyalarida aks etgan. 40 ga yaqin toʻplami chop etilgan. Aksariyat hikoyalarining qahramoni — oddiy kishilar, mulozimlar, hunarmand, ishchilar. "Yoʻl chekkasida", "Choʻtkalar" singari hikoyalari urdu adabiyotida "Yangi hikoya" yoʻnalishining darakchisi boʻlgan. Adabiy tanqidchilik M.S.H. hikoyalarini zamonaviy hikoyaning tashkil topishida muhim davr sifatida baholaydi.

Ac.: Qiz sevgisi [Tanlangan hikoyalar], T., 1970.

Ansoriddin Ibrohimov.

## Manbalar
Minut

**Minut** (lotincha minutus — kichik, mayda) —1) Xa/sharo birliklar tizimi SI ga kirmagan vaqt birligi. Qisqacha min. bilan belgilanadi. 1 min. = 60 s = 1/60 soat = 1/1440 sutka; 2) yassi burchakning oʻlchov birligi. Bir M. 1/60 gra-dusta teng. Yozuvda raqamning oʻng tomoni ustiga qoʻyilgan belgi (ʻ) bilan ifodalanadi; metrik M. — toʻgʻri burchakning oʻn mingdan bir boʻlagiga teng, "°" bilan belgilanadi. 

## Manbalar
Miozin

**Miozin** — muskul tolalari (miofibrillar)ning asosiy oqsili. Muskul oqsilining 40—60%ini tashkil etadi. Globulinlarga kiradi. M. miofibrillarning boshqa oqsili — aktin bilan birikkanda muskullar qisqarish sistemasining asosiy struktur elementi — aktomiozin hosil boʻladi. M.ning muhim xossalaridan yana biri adenozintrifosfat kislota (ATF)ni parchalab yuborishidir. Ayni vaqtda bir talay energiya vujudga keladi va M. aktin bilan birikib, muskulning qisqarishini taʼminlaydi. Proteolitik fermentlar taʼsirida M. ogʻir meromizoin va yengil meromiozinga parchalanadi. M.ga oʻxshash oqsillar xivchinlilar, kipriklilar va boshqa koʻpgina sodda hayvonlar hamda bakteriyalar, hayvonlar spermatozoidlari va baʼzi oʻsimliklarda topilgan.

## Manbalar
Miokard

**Miokard** ( - mio — muskul va  - kardia — yurak), yurak muskuli — yurakning oʻrta muskul qavati. Alohida koʻndalangtargʻil muskul toʻqimasidan tuzilgan, yurak devorining asosiy qismi. Organizmning butun hayoti davomida oʻz-oʻzidan ritm bilan qisqarib boʻshashib turadi. Miokardning yalligʻlanishi miokardit deb ataladi.

## Yana q.

* Yurak
* Miokard infarkti
* Qon aylanishi

## Manbalar
Miokardiodistrofiya

**Miokardiodistrofiya** (mio..., kardio... va distrofiya), kardiomiopatiya — yurak muskuli (miokard)ning yalliglanmasdan, balki moddalar almashinuviiint buzilishi (biokimyoviy oʻzgarishlar) tufayli zararlanishi. Qon elektrolit tarkibining buzilishi, kislota-ishkrr muvozanatining oʻzgarishi va boshqa kasalliklar tufayli vujudga keladi. M. yurak ishi yetishmovchiligiga sabab boʻlishi mumkin. M.da miokardning qisqarish fa-oliyati susayadi, lekin unda morfologik oʻzgarishlar kuzatilmaydi. M.ga ekzogen (zaharlanish, jismonan zoʻriqish, stress va hokazo) va endogen (endokrin buzilishlar, mas, tireotoksikoz, qandli diabet, kamkrnlik, buyrak yetishmovniligi, jigar kasalliklari va boshqalar) omillar tufayli roʻy bergan M. ajratiladi. M.da asta-sekin rivojlanadigan yurak yetishmovchiligiga xos klinik alomatlar (nafas qisishi, jigar kattalashishi, oyoq-qoʻllarda shish), yurak sohasida uzoq davom etadigan suyet ogʻriq va boshqa kuzatiladi.

Davo M.ni keltirib chiqargan asosiy kasallikka qarshi qaratiladi, yurak muskullarida almashinuv jarayonini yaxshilash choralari koʻriladi. M.ga sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolash bilan yurak muskulining faoliyati asl holatiga keladi.

## Manbalar
Mio...

**Mio...** (yun. mys, myos — mushak, muskul) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi boʻlib, mushak (muskul)larga aloqadorlikni bildiradi (mas, miografiya, miokardit).

## Manbalar
Miologiya

**Miologiya** (*mio* - muskul va *logia* - ta'limot) — Odam organizmidagi muskullar (mushaklar) toʻgʻrisidagi taʼlimot bo‘lib, odam va hayvonlar anatomiyasining bir boʻlimi hisoblanadi.

## Manbalar
Mioma

**Mioma** (mio... va yunoncha: ota — *oʻsma* maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha) — muskul toʻqimasidan vujudga keladigan xavfsiz oʻsma; tarkibida muskul elementlari bor. Silliq muskul toʻqimalaridan paydo boʻladigan leyomioma va koʻndalang targʻil muskullardan rivojlanadigan *rabdomioma* ajratiladi. Asosan, bachadon (fibromioma), meʼda, ichak va boshqa aʼzolarda uchraydi. Mioma kishini ortiqcha bezovta qilmasligi ham mumkin.

## Manbalar
Miofibrillar

**Miofibrillar** (mio... va lot. Fibrilla — tolacha, ipcha) — muskul toʻqimalari hujayralarining sitoplazmasida joylashgan qisqaruvchi iplar. Silliq, koʻndalangtargʻil va yurak muskuli M.i farqlanadi. Koʻndalangtargʻil muskul M.i koʻproqoʻrganilgan. M.ning asosiy qismini juda ingichka oqsil iplari — miofilamentlar yokiprotofi bril l ar tashkil etadi. M. muskul tolasining oʻziga parallel ravishda bir uchidan ikkinchi uchiga davom etuvchi tutash tolalar dastasini hosil qiladi. M.da tropomiozin V va tropomiozin A yoki paramiozin, shuningdek, a va r- aktimin, troponin kabi oqsillar ham bor. Har bir miofibrill kimyoviy tarkibi va optik xossalari har xil boʻlgan disklardan tashkil topgan (yana qarang Muskul kisqarishi). 

## Manbalar
Miotsen boʻlimi

**Miotsen boʻlimi** (epoxasi), miotsen (yun. meion — kam va kainos — yangi) — neogen sistemasi togʻ jinslari qatlamining quyi boʻlimi; Yerning geologik tarixida neogen davrining birinchi, juda qad. yarmiga mos keladi [(qarang Neogen sistemasi (davri)h. Toʻliq kesmada Miotsen boʻlimi qatlamlari pastdan oligotsen bilan, yuqoridan pliotsen bilan chegaralangan. Miotsen boʻlimi 1833-yilda Ch. Lay-yel tomonidan ajratilgan.

## Manbalar
Mioglobin

**Mioglobin** (mio... va globin) — murakkab oqsil. Tarkibi va xossalari jihatdan gemoglobinga oʻxshaydi. M. oksigemoglobin hosil qila olganidan, ishlayotgan muskullarni zaxira kislorod bilan taʼminlaydi. Tuzilishi rent-genostruktura tahlili usulida aniqlangan. Bitta polipeptid zanjirdan iborat. Umurtqali hayvonlar muskullarida toʻqimaning quruq massasi hisobida 2%, suv ostida uzoq yashay oladigan dengiz hayvonlari (tyullen, kit, delfin va boshqalar) muskullarida 20% gacha M. boʻladi. M. muskullarda molekulyar kislorodni toʻplab, hujayralarning oksidlanish sistemasiga oʻtkazib berish xususiyatiga ega.

## Manbalar
Mir

**MIR** () — Yerga yaqin orbita boʻylab uchish uchun moʻljallangan SSSRning orbital st-yasi nomi; 1986-yil 20-fevral da uchirilgan. Maksimal massasi 40 t, maksimal uz. 40 m. "MIR" "Salyut" orbital st-yasi loyhasi asosida yaratilgan. "MIR" yangi tutashtiruvchi sistema bilan jihozlangan. Kosmonavtlar uchun qulayliklar yaratilgan. "MIR"da 55 ta maqsadli tadqiqotlar oʻtkazilib, undan 29 tasi xalqaro hamkorlikda bajarilgan. 2001-yil 23-martida oʻz fa-oliyatini tugatgan.

## Yana q.

* Orbital stansiya
* Xalqaro kosmik stansiya

## Manbalar
Mir .

MIR (arab. amir). — amirnshnt qisqartirilgan shakli. Oʻr ta Osiyoda murakkab tarkibli soʻz boʻlaklarida "mutasaddi" maʼnosida keladi (mas, mirshikor — ov amiri, mirob — suv amiri, mirshab — tun amiri). Kishi ismlarida M. (Mirali, Mirmuhammad va boshqalar) "xukmdor"ni anglatadi.

## Manbalar
Mir Ali Tabriziy

**Mir Ali Tabriziy** (13301405) — xattot, nastaʼliq xatining ixtirochisi (Sultonali Mashhadiyning taʼkidlashicha, M.A.T. bu xatni nasx va taʼliq yozuvlari asosida yaratgan). Amir Temur va Shohrux Mirzo xizmatida boʻlgan. Nastaʼliq xatining qonunqoidalari bayon etilgan risola yaratgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. U koʻchirgan qoʻlyozmalar, jumladan, Kirmoniyning "Xumoy va Humoyun", "Kamolnoma", "Ravzat al-anvar" dostonlari (1396, Britaniya muzeyida), Saʼdiyning "Kulliyot"i, "Boʻston" asari (1377), Nizomiy va Dehlaviyning "Hamsa"lari (Eron milliy kutubxonsida) va qitʼalar (1donasi Sankt-Peterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida) bizgacha yetib kelgan. 

## Manbalar
Mir Ali Hiraviy

**Mir Ali Hiraviy** (?, Hirot -1557) — xattot va shoir. Xattotlik sanʼatini Zayniddin Mahmud va Sultonali Mashhadiydan oʻrgangan. Hirotda Sulton Husayn Mirzo va Buxoroda Abdulazizxon (1529 yildan) kutubxonalarida xizmat qilgan. M.A.H. nafis xati hamda tez yoza olishi bilan zamondosh xattotlardan ajralib turgan, uz nomiga "Sultoni" yoki "Kotibi Sultoni" unvonini qoʻshib yozish huquqiga ega boʻlgan. Movarounnahrda nastaʼliq xatining tarqalishida katta xizmat qilgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. "Medod ul-xutut" (1520) nomli risola yozib, unda xattotlik qoidalarini bayon etgan. U koʻchirgan 30 dan ortiq qoʻlyozmalar va 400 dan ortiq qitʼalar bizgacha yetib kelgan: Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyning "Xusrav va Shirin" dostonlari (1494, OʻzFASHIda), Abdurahmon Jomiyning "Tuhfat ul-ahror" (1531, OʻzFASHIda), Husayn Voiz Koshifiyning "Axloqi muhsiniy" va "Tuhfat assalovot" (1501, OʻzFASHIda), Ansoriyning "Ilohiynoma" (1531, OʻzFASHIda) asarlari va boshqa; qitalarning 60 dan ortigʻi SanktPeterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida va bir qismi OʻzFASHI fondida saqlanadi.

## Adabiyot
* Murodov A., Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

Abdumajid Madraimov.

## Manbalar
Mir Said Ali

**Mir Said Ali** (16-asr) — miniatyurachi musavvir, Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Hindiston miniatyura maktabinit asoschilaridan. Termizda tugʻilgan. Otasi Mir Mansur Musavvir va Kamoliddin Behzoddan musavvirlikni oʻrgangan. Ke-yinchilik otasi bilan Hirotga kelgan. Tabriz (1520-45), Kobul (1545-55) va Hindiston (1555—70, Jaloliddin Akbar kutubxonasida musavvirlarga rahnamolik qilgan)da yashab ijod qilgan. M.S.A. ijodida Behzod anʼanalarini davom ettirgan, asarlarida xalq, ayniqsa, chorvadorlar hayotini atroflicha jonli va taʼsirchan qilib tasvirlagan. Nizomiyning "Layli va Majnun" dostonini badiiy bezagan (1539—43, Britaniya muzeyida), "Qissai Amir Hamza" qoʻlyozmasiga bir guruh musavvirlar bilan birgalikda yaratgan 400 dona rayem ayniqsa diqqatga sazovor (55x77 sm hajmdagi matoga ishlangan, Shveysariyaning Vena shahri va boshqa mamlakatlardagi muzeylarda). Musavvir "Nodir ul-mulki Humoyun" ("Humoyun davlatining durdonasi") faxriy unvoniga sazovor boʻlgan. M.S.A. Judoiy taxallusi bilan sheʼrlar bitgan, devon ham tuzgan.

Abdumajid Madraimov.

## Manbalar
Mir Toqiy Mir Muhammad

**Mir Toqiy Mir Muhammad** (1724—1810) — hind va urdu adabiyotining yirik namoyandasi, shoir. "Gʻazal shohi" nomi bilan shuhrat qozongan. Dexli va Laknavda boburiylar xizmatida boʻlgan. Xalqning qismati, orzu va istaklari, insoniy tuygʻulari shoir sheʼrlarining asosiy mavzuidir. 6 gʻazallar devoni, bir qancha qasida, marsiya va 20 dan ortiq masnaviylar yaratgan. "Sevgi alangasi", "Muhabbat dengizi" va "Ajdarnoma" dostonlari uning ijodida alohida oʻrin egallaydi. "Mir xotiralari" ("Zikr-yemir") degan biografik asar yozgan, urdu sheʼriyati antologiyasi ("Nukot ush-shuaro")ni tuzgan (ikkisi ham fors tilida).

## Manbalar
Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy

**Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy** (16-asr) — yirik xattot, "Javohiri raqam" faholi unvoniga sazovor boʻlgan. Uning nastaʼliq xati bilan koʻchirilgan va ziynatlangan quyidagi asarlar qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi: Xoja Abdulloh Ansoriyning "Ilohiynoma" (1534; inv № 351), "100 savol" (1534; inv №351), Amir Xusrav Dexlaviyning "Hamsa" (1534; inv №2218), Ali bin Husaynning "Ra-shahoti ayn ulhayot" (1551/1552; inv № 4371) va boshqa

## Manbalar
Mir Husayn Kulankiy Buxoriy

**Mir Husayn Kulankiy Buxoriy** (XVI asr, Hirot) — xattot, nastaʼliq xatining yirik ustasi. Manbalarda Mir Ali Hiraviyning 7 mashhur shogirdlaridan biri deb zikr qilinadi. Abdullaxon IIning kitobdori boʻlgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriy nomiga „Kitobdori Sultoniy“ va „Kotibi Xoqoniy“ degan nisbalar qoʻshib yozilgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriyning xati bilan koʻchirilgan qoʻlyozmalardan 20 dan ortigʻi bizgacha yetib kelgan: xattot koʻchirgan nodir qoʻlyozmalardan biri — Ubaydullaxon asarlari toʻplami „Kulliyoti min maqolot“ (1583, inv. № 8931, OʻzFA SHIda); Saʼdiyning „Guliston“ va „Boʻston“, Jomiyning „Yusuf va Zulayho“, „Tuhfat ul-ahror“ (Rossiya milliy kutubxonasida), „Masnaviylar“ (1540—1541), Hofiz Sheroziyning „Devon“i (Pokistonning Haydarobod shahri universiteti kutubxonasida) va boshqalar.

## Manbalar
Mira (yulduz)

**Mira** (lotincha  — ajoyib) — Kit yulduz turkumida kuzatilgan birinchi oʻzgaruvchan yulduz. 1596-yilda nemis astronomi Fabritsius aniqlagan. Ravshanligi oʻrtacha 331,5 sutkalik davr bilan 2,0 dan 10,1 yulduz kattaligi orasida oʻzgarib turadi. M.ning diametri taxminan 500 mln. km, Quyoshdan uzoqligi 77 parsek.

## Manbalar
Mirabilit

**Mirabilit**— Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Kulundin tumani, Mirabilitskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( posyolka ). 2013-yilda aholi soni 412 kishi boʻlgan va 4 ta ko'cha bor.

## Geografiya
Mirabilit Kulundadan (tuman maʼmuriy markazi) 8 km sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan hudud. Kulunda - eng yaqin qishloq.

## Manbalar
Qoʻchqor Mirazizov

**Qoʻchqor Joʻrayevich Mirazizov** (1925.12.5, Toshkent) — quloq, burun va tomoq kasalliklari boʻyicha olim (otorinolaringolog). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), tibbiyot fanlari doktori (1966), professor (1968). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1949), quloq, burun va tomoq kasalliklari klinikasida ordinator (1949—52), assistent (1952—65), dotsent (1966—68), kafedra mudiri (1968—97). 1998-yildan kafedra professor M. tashabbusi bilan 1985-yilda kafedrada quloq va yuqori nafas yoʻllari kasalliklarini jarrohlik usulida bartaraf etish markazi tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining bosh otorinolaringologi (1967—77). Asosiy ilmiy ishlari quloq, burun va tomoq kasalliklari diagnostikasi, konservativ va xirurgik davolashga oid. Oʻzbekiston otorinolaringologiya maktabini yaratgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).

## Manbalar
Mirak Naqqosh

**Mirak naqqosh** (? – 1507) – musavvir, xattot hamda naqqosh. „Sayd Ruhullo“, „Sayd Mirak“, „Xoja Mirak“ nomlari bilan mashhur boʻlgan. Kamoliddin Behzodning ustozi. Alisher Navoiy kutubxonasida ishlagan, Sulton Husayn Mirzo saroy kutubxonasining boshligʻi boʻlgan. Kitobat sanʼatining mohir ustasi, xattot ham boʻlgan. Saʼdiyning „Boʻston“ (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Navoiyning „Hamsa“ (Oksforddagi Bodli kutubxonasida), Amir Xusrav Dehlaviyning „Hamsa“ (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Sharofiddin Ali Yazdiyning „Zafarnoma“ (Istanbuldagi Islom muzeyida), Nizomiyning „Hamsa“ (Londondagi Britaniya muzeyida) asarlari qoʻlyozmasini bezashda ishtirok etgan. Hirot jome masjidi kitobalarini yaratgan va boshqa binolarni bezagan
## Havolalar
Mirali

**Mirali**, Mirali Sher — turkman xalq ijodidagi turkum afsona, satirik ertak va latifalarning bosh qahramoni. Mazkur ertak va latifalarda Navoiy tarjimai holi aynan emas, balki uning hayoti va faoliyatidagi ayrim voqealargina badiiy boʻyoklarda ifoda etilgan. M. (Alisher Navoiy), Sulton Suyun (Husayn Boyqaro) va shoh vazirlari ishtirokida ertak va latifalar turkumida voqea mazmuni aqliy tortishuv asosiga qurilgan boʻlib, tuhmat, riyokorlik fosh etiladi, ikki tarixiy shaxs (Alisher Navoiy va Husayn Boyqaro)ning doʻstligi ulugʻlanadi.

## Manbalar
Turob Miraliyev

**Turob Miraliyev** (1872- Toshkent — 1951) — laganpaz kulol, Toshkent kulollik maktabining yirik namoyandasi. Kulollikda lagan yasash va uni bezashda ("Turob laganpaz" nomi bilan) mashhur boʻlgan. Otasi usta Mirvalidan hunar oʻrgangan. 1923-yildan "Jo-non" artelida kulol, soʻng Toshkent badiiy oʻquv i.ch. kombinatida bosh usta boʻlib ishlagan. M. yaratgan buyumlar bezagi oʻziga xos, oʻsimliksimon naqshlari nafis va jozibali, laganlar bezagi mujassamoti markaziga turli tasvirlar (kishilar qiyofasi va boshqalar)ni joylashtirgan; chizma gul solishning oʻziga xos uslubini rivojlantirgan. M.ning asarlari respublika va chet mamlakatlar koʻrgazmalarida (jumladan, Parij xalqaro koʻrgazmasida Kumush medal va diplom bilan) baholangan.

## Manbalar
Miranda (maʼnolari)

**Miranda**:

* Miranda - {{Bilgiquti aholi punkti
| ozbekcha nomi = Miranda
| mavqe = kommuna
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishiViloyat
| mintaqa = Molise
| jadvalda mintaqa = Molise
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Isernia (provinsiya)Isernia
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 41 | lat_min = 39 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 14 | lon_min = 15 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 280
| mintaqa xaritasi olchami = 
| tuman xaritasi olchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 22
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 860
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 1080
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 49
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0865
| pochta indeksi = 86080
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 094027
| Commons turkumi = Miranda
| sayt = http://www.
* Miranda (Uran yoʻldoshi) — Uran sayyorasining eng yaqin yoʻldoshi.
Miranda (Uran yoʻldoshi)

**Miranda** — Uran sayyorasining eng yaqin yoʻldoshi. M.ni 1948-yilda A K11G astronomi J. Koyper topgan. M. diametri taxminan 500&nbsp;km. Sayyoradan oʻrtacha uzokligi 130400&nbsp;km. Uran atrofini 33 soat 56 min.da aylanib chiqadi.

## Manbalar
Mirbozor

**[https://uzsmart.uz/encyclopedia/encyclopedia/51641.html Mirbozor]** — Samarqand viloyati Narpay tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Samarqanddan 106&nbsp;km. Tuman markazi (Oqtosh shahri)dan 6&nbsp;km shim.da. Yakin temir yoʻl stansiyasi — Zirabuloq (5&nbsp;km). Aholisi qariyb 5,3 ming kishi (2002). M.da avtokorxona, yoʻl qurilish idorasi, dehqon bozori, oʻrmon xoʻjaligi boshqarmasi, "Kamalak" maishiy xizmat uyi binolari, madaniy, savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari, biznes maktabi (1200 oʻquvchi), umumiy taʼlim maktabi, 2 kutubxona, Otalar choyxonasi, xalq muzeyi, Xotira xiyoboni, tuman markaziy kasalxonasi, tez tibbiy yordam boʻlimi mavjud. M. yakinidan magistral temir yoʻl va avtomobil yoʻli oʻtgan. M. qad. karvon yoʻlidagi manzil (kishloq) oʻrnida vujudga kelgan. 1890-yilda qurilgan "Salovat" masjidi saqlangan.

## Manbalar
Sobir Mirvaliyev

**Sobir Mirvaliyev** (1933.2.1, Toshkent) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Filologiya fanlari doktori (1971), professor (1978). Toshkent kechki pedagogika institutini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti Adabiyot muzeyida kichik ilmsy xodim (1957), "Oʻzbek tili va adabiyoti masalalari" jurnal da adabiy xodim (1958—62), institutda katta ilmiy xodim (1962—74), Toshkent madaniyat instituti oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi mudiri (1974—95), shu kafedra professor (1995-yildan). M. ilmiy faoliyatining diqqat markazida A. Qodiriy, Hamza, Oybek, A. Qahhor, H. Gʻulom, M. Ismoiliy, Oʻ. Umarbekov singari yozuvchilar ijodi turadi. U oʻzbek romanchilik maktabining paydo boʻlish va shakllanish yoʻlini tadqiq etgan. Olimning "Oʻzbek adiblari" kitobida 20-asrda yashab ijod etgan yozuvchilar hayoti va ijodi haqida muxtasar maʼlumotlar berilgan. "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

## Manbalar
* Tarixiylik va zamonaviylik, T., 1976; Roman va zamon, T., 1984; Nasr, davr, qahramon, T., 1984; Oʻzbek adiblari, 2na-shri, T., 2000; Isteʼdodning qoʻsh qanoti, T., 1993.
Mirjalilov Saidnosir

**Mirjalilov Saidnosir** (1884, Turkiston — 1937.9.10, Toshkent) — maʼrifatparvar va jamoat arbobi. 3. Saidnosirovaning otasi. Dehqonchilik va savdo ishlari bilan shugʻullanib, Turkistonning yirik sarmoyadorlaridan biriga aylangan. Paxta tozalash zavodi qurib, usuli jadid maktabini ochgan. Davlat dumasi musulmon shoʻʼbasining Peterburgda boʻlib oʻtgan qurultoyida ishtirok etgan (1914). 1917-yilda Tosh-kentga koʻchib kelgan va shahar dumasiga aʼzo boʻlgan. "Shoʻroi islom" tashkilotining aʼzosi sifatida Turkiston Muxtoriyat hukumatining tashkil etilishida faol qatnashgan va bu xukumatning xazinachisi boʻlgan. 1921-yilda "Turkiston" savdosanoat shirkatini tashkil etib, undan tushgan daromad hisobiga "Milliy ittihod" tashkilotini qoʻllab-quvvatlagan hamda Germaniyaga oʻqishga yuborilgan talabalarni nafaqa bilan taʼminlagan va ularga moddiy yordam koʻrsatgan. M. "Nashri maorif" maʼrifiy tashkiloti va "Koʻmak" jamiyatining asoschilaridan biri (1923— 25). M. 1925-yildan boshlab bir necha marta qamoqqa olingan; 1937-yilda otib tashlangan.

## Manbalar
Tohirjon Mirjalilov

**Tohirjon Jamolovich Mirjalilov** (1950.8.2 — Toshkent —2000.16.7) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (2000). Respublika rassomlik bilim yurti (1971) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1977)ni tugatgan. Respublika rassomlik bilim yurtida pedagogika (1977—84), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi Badiiy fondi raisi (1984—91), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi raisi (1994—97); 1997-yildan Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi raisi oʻrinbosari-ijrochi direktori. M. ijodida zamondoshlari qiyofalari, ona yurt manzaralari haqqoniy aks ettirilgan, maishiy lavqalar, natyurmortlar ham yaratgan. "Kinorejissyor Ravil Botirov" (1977), "Togʻdagi tun" (1980), "Otam" (1982), "Forish manzarasi" (1982), "Uzum gullaganda" (1982), "Balkonda" (1983), "37-yil" (1985), "Gazeta va odam" uchligi (1990), "Eski Toshkent", "Beshyo-goch", "Surxondaryo" turkum asarlari rassomga shuhrat keltirdi. Ayniqsa, "Siren" turkumidagi natyurmortlari tomoshabinda katta taassurot qoldiradi.

1978-yildan respublika va xorijiy mamlakatlardagi badiiy koʻrgazmalarda faol ishtirok etdi, jumladan, Marokashdagi shaxsiy koʻrgazmasi (1990), Parijdagi oʻzbek zamonaviy sanʼati koʻrgazmalari (1996) va boshqa Asarlari Rossiya, Isroil, Turkiya, Angliya, Germaniya, Italiya, Yaponiya muzey, galereya va boshqa xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

## Manbalar
Mirza

**Mirza** — 1) yozuvchining ishlarini olib borgan mansabdor shaxs, kotib; 2) savodli, ziyoli, oʻqimishli kishi; 3) O'rta Osiyo xalqlarida kishi ismi. 

## Manbalar
Mirza Abdulla Buxoriy

**Mirza Abdulla Buxoriy** (1848-1918) — etnograf, arxeolog, toʻquvchi. Samarqandlik shoyi toʻquvchi oilasida tugʻilgan. Mirza Abdulla Buxoriy havaskor oʻlkashunos, arxeologiya va etnografiya bilan shugʻullangan. Rossiya Arxeologiya jamiyati sharq boʻlimining kengashi (1887) da Turkiston vakili sifatida qatnashgan. U toʻqigan atlas va bekasamlari bilan turli koʻrgazmalar (Toshkent, 1886; Harkov, 1887; Parij, 1889 — kumush medallar va Toshkent, 1890 — katta oltin medal bilan takdirlangan)da ishtirok etgan.

## Manbalar
Mirzadavlat

**Mirzadavlat** — turkumli oʻzbek cholgʻu kuyi. Ayrim maʼlumotlarga kura, fargonalik sozanda va bastakor Mirzadavlat (taxminan 19-asr 2-yarmi — 20-asr boshlari) tomonidan yaratilgan. M. 2 qismdan iborat boʻlib, "Buzruk" maqomi yoʻllariga ohangdosh "ML" kuyi vazmin surʼatda, tantanavor kayfiyatda boʻlib, soqiynoma usuli joʻrligida keladi. "M.P" harakatchan surʼatda, qashqarcha usuli asosida rivoj topadi. "M." avjlarida Muhayyari Chorgoh va Ushshoq namudlariga oʻxshash ohanglar, shuningdek, usulsiz, badiha uslubda bayon etilgan parchalar mavjud. "M." yakka sozlar (tanbur, dutor, gijjak va boshqalar)da, shuningdek milliy cholgʻu ansambllarida ijro etiladi. 1920-yillarda "M.P" ku-yiga soʻz bogʻlash yoʻli bilan qoʻshiqqa aylantirilib, "Koʻk koʻylak" guruhi tomonidan ijro etilgan. "M." kuylaridan V. Zolotaryov, D. Zokirov, B. Giyen-ko va boshqa orkestr asarlarida foydalanishgan.

## Manbalar
Alisher Mirzayev

**Alisher Toʻlaganovich Mirzayev** (1948.21.3, Toshkent) — rangtasvir va grafika ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997). Oʻzbekiston xalqrassomi (1992). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1964—68) va V. Surikov nomidagi Moskva rassomlik sanʼati instituti (1968-74)da taʼlim olgan. Toshkent politexnika instituti (1974-78) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (19781997)da pedagog. 1997-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog, professor (2000). M. asarlari oʻzining milliyligi, ranglar uygʻunligi bilan ajralib turadi; dastlabki asarlaridayoq anʼanaviy mavzularga oʻziga xos yechim va talqin baxsh etdi: "Sozandalar" (1968), "Rassom K. Nosirov" (1975), "Yosh oila haqida qoʻshiq" (1976), "Uchrashuv" (1982) va boshqa "Soʻqoq mozaikasi", "Rassom va tabiat", "Parkent ayollari" (1980-yillar) kabi manzaralar, "Avtoportretli natyurmort" (1982), "Surxondaryo natyurmorta" (1982) va boshqa natyurmortlar turkum asarlarida manzara, urf-odatlar mujassamlashgan, tabiat va inson birligi tarannum etilgan.

1990-yillarda A. Qodiriy asarlariga, jumladan, "Oʻtgan kunlar" asariga qalamtasvirda "Kumush va Zaynab", "Xayol", "Haydalish kuyi", "Fuzuliyni oʻqib", "Hayotim lolazoridan ayurding" va boshqa asarlar yaratib milliy grafika rivojiga katta hissa qoʻshdi. 1972-yildan respublika va xorijiy koʻrgazmalarda asarlari bilan qatnashadi. M. asarlarvdan bir qismi respublika va chet mamlakatlar muzeylari, shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi. M. haqida "Palitra" (1983) va "Alisher Mirzo" (2000) nomli filmlar ishlangan. Ab-dulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1994). "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Alisher Mirzayev. "Uchrashuv" (1982).

## Adabiyot
* Umarov A., Alisher Mirzayev, T., 1993; Egamberdiyev A., Alisher Mirzo, T., 1999.

## Manbalar
Boborahim Mirzayev

**Boborahim Mirzayev** (1907 — Margʻilon — 1957) — xonanda (bariton), Oʻzbekiston xalq artista (1942). Moskva oʻzbek opera studiyasida oʻqigan (1936). Oʻzbek davlat konsert-etnografik ansamblida (1926—29), Oʻzbek davlat musiqali teatrida (1929—39), Navoiy teatrida (1939—49), Oʻzbek davlat filarmoniyasida (1949—55) yakkaxon xonanda. Dardli, hishayajonlarga boy ovozi bilan tanilgan. Soʻz va ohang ravonligi, nola va krchirimlardan mo-xirona foydalanish M. uslubiga xosdir. Musiqali dramalarda Asqar ("Arshin mol olon"), Neʼmat ("Halima"), Farhod ("Farhod va Shirin"), Qodir ("Gulsara") kabi rollarni, operalarda Er Targʻin, (Ye. Brusilovskiy, "Er Targʻin"), Hasanxon (A. Magomayev, "Nargiz"), Eskamilo (J. Bize, "Karmen") kabi partiyalarni ijro etgan. M. repertuaridan oʻzbek mumtoz ashula yoʻllari ("Tanavor", "Dugoh", "Chorgoh II, III, IV", "Bayet II" va boshqalar) hamda xalq qushiqlari oʻrin olgan.

## Manbalar
Mahmud Mirzayev

**Mahmud Mirzayevich Mirzayev** (1921. 15.7 – Toshkent – 2000.2.8) – bogʻdorchilik va uzumchilik sohasidagi olim, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish tashkilotchisi. VASXNIL (1983), Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi akademik (1991), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), Mehnat Qaqramoni (1971), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1964), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1975). Toshkent qishloq xujaligi institutini tugatgan (1943). Oʻzbekiston Yer ishlari xalq komissarligida katta agronom (1943—45), Toshkent viloyatidagi „Qibray“ bogʻdorchilik va uzumchilik xoʻjaligida bosh agranom, direktor (1945-49). 1949-yildan akademik R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik instituti direktori. Ayni paytda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrin-bosari (1951—52), vaziri (1962—64). M.ning ilmiy va amaliy faoliyati meva daraxtlari va toklar biologiyasi va agrotexnikasi, togʻ va togʻ- oldi zonalarida bogʻdorchilik va uzumchilikni rivojlantirish, ixtisoslashgan maxsus uzumchilik xoʻjaliklari tashkil etish, mevali daraxtlar, toklarning shoʻrxok, shagʻalli va qumloq yerlarda yetishtirish texnologiyasini ishlab chiqish va boshqalarga bagʻishlangan. Seleksiya, navlarni oʻrganish asosida olmaning Nafis, uzumning Shreder chillakisi, qulupnayning Oʻzbekiston va boshqa navlarini yaratishda ishtirok etgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi deputati (1990-95). „Doʻstlik“ (1994), „El-yurt qurmati“ (1998) ordenlari bilan mukofotlangan. Boshorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti markaziy xiyobonida byusti oʻrnatilgan (2001).

## Manbalar
Mustaqim Mirzayev

**Mustaqim Mirzayevich Mirzayev** (1912 — Buxoro — 1990.21.10) — tilshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Filologiya fanlari doktori (1965), professor (1966). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1939). Oʻsha yildan institutning oʻzbek tili kafedrasi oʻqituvchisi, kafedra mudiri (1944). M. hozirgi oʻzbek tili va uni oʻqitish metodikasi, leksikologiya, dialektologiya, oʻzbek va rus tillarining qiyosiy tipologiyasi masalalari bilan shugʻullangan. "Hozirgi oʻzbek adabiy tili. Mashklar toʻplami" (1958,1963, 1968), "Oʻzbek va rus tillarining qiyosiy grammatikasi" (hamkorlikda, 1965), "Oʻzbek tili" (hamkorlikda, 1970) kabi asarlar muallifi.

## Manbalar
* Gapda soʻzlar tartibi, T., 1955; Oʻzbek tilining Buxoro gruppa shevalari, T., 1969.
Muhammadjon Mirzayev

**Mirzayev Muhammadjon** (1913.13.8 — Toshkent — 1999.17.5) — bastakor, sozanda (qashqar rubobi). Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Dastlab T. Jalilov, J. Sultanov kabi ustozlardan musiqa sirlarini o’rgangan. 1953 yili Toshkent Davlat konservatoriyasini tamomlagan. Oʻzbek davlat filarmoniyasining xalq cholgʻulari orkestrida sozanda (1936—40), oʻzbek ashula va raqs ansamblida (1940-yildan), keyinchalik "Shodlik" va "Lazgi" ansambllarida (1968—73) musiqa rahbari bo’lib faoliyat yuritgan. Qashqar rubobining mohir ijrochisi sifatida, uning ommaviylashuvi va repertuarining boyishiga katta hissa qoʻshgan. Bastakorlik faoliyatida yangicha talqin yo’llarini kashf etib, o’z maktabini yaratgan sanʼatkorlardan. Oʻzbek milliy (ayniqsa, Farg’ona—Toshkent) musiqa uslublariga tayanib, lirik va raqs kuylari ("Dildor I—II", "Bahor valsi", "Yangi tanavor", "Tong malikasi", "Dildor oʻynasin" va boshqalar), ashula, qoʻshiq va yallalar ("Mehnat ahli", "Koʻzlaring", "Surating", "Yor istab", "Qachon boʻlgʻay", "Yakka bu Fargʻonada", "Parvona boʻldim", "Shirmonoy", "Oltin sandiq" va boshqalar) yaratgan. M. bastalagan musiqalar oʻzining nafisligi, ohangdorligi, mazmuni va yorqin milliy ruhi bilan ajralib turadi. Konsert dasturlarida xalq ("Yallama yorim"), oʻzbek bastakor va kompozitorlari asarlari ("Koʻrmadim", D. Zokirov, "Lirik kuy", T. Jalilov va boshqalar)ni mahorat bilan, kuylarga ustalik bilan sayqal berib ijro etgan. Ugʻli - Shavkat M. (Muhammedov) — sozanda (qashqar rubobi) va bastakor. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan artist, "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (2000). "Oʻzbeknavo" davlat birlashmasida sozanda.

## Manbalar
Mirzaboy tizmasi

**Mirzaboy tizmasi** — Chatqol togʻlari tarkibidagi (Toshkent viloyati) tizma. Katta Chimyon choʻqqisidan 8&nbsp;km janubi-gʻarbda, Oqsoqotasoy havzasidagi Berkota va Nurakotasoylar oraligʻida joylashgan. Janubi-sharqdan shim.-gʻarbga yoʻnalgan. Uzunligi 8&nbsp;km. Eng baland joyi 2422 m. Ikkala yon bagʻrining relyefi simmetrik shaklda tuzilgan, deyarli bir xil qiyofaga ega. Urtacha parchalangan. Suvayirgʻich Femida kuchli parchalangan yon bagʻirlar uchraydi. Quyi va oʻrta karbon davrining metamorfik va choʻkindi jinslaridan hosil boʻlgan. Jigarrang va och qoʻngʻir tuproklarda siyrak archazorlar tarqalgan. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 5—8 s.

## Manbalar
Mirzaboshi

**Mirzaboshi** — Qoʻqon xonligidagi saroy mansablaridan biri. M. 1852-yil Toshkentda qipchoqlar hukmronligini agʻdarib tashlash arafasida 2-shaxs (qushbegidan keyin) hisoblangan.

## Manbalar
Rahmat Mirzayev

**Mirzayev Rahmat** (1878 - Buxoro -1963) — zardoʻz, Buxoro zardoʻzlik maktabining yirik namoyandasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1957). Zardoʻzlikni otasi va boshqa ustalardan oʻrgangan. Yoshligidan Qori Hasan ustaxonasida ishlagan. 1928-yildan turli artellar (keyinchalik "Buxoro zardoʻzlik fabrikasi")da zardoʻz. Zardoʻzlik sanʼatini puxta egallagan M. zardoʻzlik rivojiga katta hissa qoʻshgan; anʼanaviy naqshlarni mahorat bilan qoʻllab amaliy sanʼat na-munalarini yaratdi, naqsh mujassamotlarini yangi xususiyatlar bilan boyitdi, zardoʻzi choklarning nafisligi va jozibadorligiga erishdi. "Tinchlik kabutari" peshonabandi (1949—50), "Ismoil Somoniy maqbarasi" namoyoni, rangbarang mujassamotli ("darham", "zamindoʻzi", "toj", "qubbadoʻzi" va boshqalar) doʻppilarni mustaqil yaratgan, Navoiy teatri uchun sahna pardasi (1947, akademik Shchusev chizgisi), "Paxta" (1954, M. Prutskaya) va boshqa zarduzi namoyonlarni tayyorlashda faol ishtirok etdi.

## Manbalar
Saidali Mirzayev

**Mirzayev Saidali Tursunovich** (1939.22.7, Samarqand) — ganchkor, Oʻzbekiston xalq ustasi (2000). Samarqand arxitektura-qurilish institutini tugatgan (1977). 1958-yilda ganchkor usta Ibrohim Shermuhamedovga shogird tushgan; ustozi bilan Shoqizinda maj-muasi, Bibixonim mayejidi, Amir Temur maqbarasi, Tillakori, Ulugʻbek, Sherdor madrasalari va boshqa meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda ishtirok etgan. 1967-yildan mustaqil usta, 1976-yildan Samarqand shahri 37kasbhunar texnika bilim yurtida ganch oʻymakorligidan dare bera boshladi. M. islom meʼmorligining gumbaz sanʼatida qoʻllaniladigan muqarnas kabi oʻta murakkab shaklini tiklash va yangi turlarini yaratishda ijodiy yutuklarga erishdi.

Hamid Olimjon nomidagi musiqali drama teatri, SamTI, Samarqand arxitektura-qurilish instituti binolarining ichki va tashqi bezaklari (naqqoshlik, ganchkorlik, koshinkorlik ishlari)ni mustaqil usta sifatida yuksak badiiy saviyada bajardi. Imom Buxoriy yodgorlik majmui, Sherdor Madrasa gumbazidagi bajarilgan ishlar ustaning yuksak mahoratini namo-yish etadi.

## Manbalar
Saydulla Ziyodullayevich Mirzayev

**Saydulla Ziyodullayevich Mirzayev** (1930.8.8, Paxtachi tumani) —adabiyot-shunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), filologiya fanlari doktori (1973), professor(1977). Samarqand Davlat Universiteti filologiya fakultetini tugatgan (1951). Shu universitet oʻzbek adabiyoti kafedrasida oʻqituvchi, dotsent (1955—77), kafedra mudiri (1988—99), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Samarqand viloyati boʻlimi raisi (1973—91). M.ning ilmiy faoliyati adabiyotning xalqchilligi, gʻoyaviyligi, zamonaviyligi, ijobiy qahramon, milliylik, adabiy hamkorlik, til va badiiy mahorat, xalq ogʻzaki ijodi va boshqa masalalarga bagʻishlangan. M. ijodida tanqidiybio-grafik ocherk janri ham salmoqli oʻrin egallaydi. Uning Oybek, Hamid Olimjon, Abdulla Qahhor, Mirte mir, Yashin, Sayd Axmad va boshqa adiblar ijodi haqidagi tanqidiybiografik ocherklari bor.

## Manbalar
* Gʻoya va obraz, T., 1980; Hozirgi zamon oʻzbek adabiyoti tarixi, T., 1993; Oʻzbek romanchiligi, T., 1997; Mustaqillik davridagi oʻzbek adabiyoti, T., 1999; Hayot va adabiyot, T., 2001.
Toʻra Mirzayev

**Mirzayev Toʻra** (1936-yil 6-mart, Shofirkon tumani – 29.09.2020) – folklorshunos olim.

Filologiya fanlari doktori (1988), professor (1991). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1957). Jarqoʻrgʻon tumani maktablarida oʻqituvchi va oʻquv boʻlim mudiri (1957—1960), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida aspirant (1961—1963), kichik (1964—1966), katta ilmiy xodim (1966—1971), folklor boʻlimi mudiri (1971-2002), direktor (1991-yildan; 1991—1998 yillarda – Adabiyot instituti), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (2001-yildan). Mirzayev tadqiqotlari xalq dostonlari va baxshilar epik repertuarini oʻrganishga bagʻishlangan. „**Bulbul taronalari**“ (1971—73), „**Pesni Bulbulya**“ (1974—77), „**Oʻzbekskaya narodnaya poeziya**“ (1990), „**Goʻroʻgʻli**“ dostonlari (1996—97), „Alpomish“ (1999) kabi yirik asarlarni nashrga tayyorlagan va muharrirlik qilgan. Oʻzbek tilining izohli lugʻati yaratilishida tahrir hay’ati rahbari sifatida faoliyat olib borgan. Oʻzbek xalq qahramonlik eposi „**Alpomish**“ni nemis tilida Vaysvadenda nashr ettirgan (hamkorlikda, 2001). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

## Manbalar
* Hodi Zarif, Toshkent.-1967;
* „Alpomish“ dostonining oʻzbek variantlari, Toshkent.-
* Xalq baxshilarining epik repertuari, Toshkent.-1979.
Toʻxtasin Mirzayev

**Toʻxtasin Mirzayev** (1913, Andijon viloyati, Marhamat qishlogʻi — bedarak yoʻqolgan) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan armiyada. Dasht fronti 37-armiyasining 10-gvardiyachi havodesant diviziyasi, 30-polkining oʻqchisi. 1943-yil 3-oktabrda Dnepropetrovsk viloyati, Verxnedneprovsk rayonnidagi Mishurin Rog qishlogʻi uchun boʻlgan jangda alohida jasorat koʻrsatgan. 1943-yil 20-dekabrda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. Andijon viloyati Asaka tumanidagi 3maktab va internat maktabiga nomi berilgan. Marhamat shahrida haykal oʻrnatilgan.

## Manbalar
Mannaf Mirzamuhamedov

**Mannaf Atamatovich Mirzamuhamedov** (1920.20.09 — Toshkent — 2002.26.04) — pediatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1943), shu institut bolalar kasalliklari kafedrasida assistent, dotsent (1950—1954), ayni vaqtda Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar klinikasida bosh shifokor. SamTI rektori (1955— 1960); Toshkent Vrachlar malakasini oshirish instituti direktori (1960—1963), bolalar kasalliklari kafedrasi do-senti (1963—1965), Pediatriya ilmiy tadqiqot instituta direktori (1966—1976); Toshkent tibbiyot akademiyasi (1976—1990) va 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar kasalliklari kafedrasi mudiri (1990—1997); 1997-yildan shu kafedrada konsultant. Asosiy ilmiy ishlari Oʻzbekiston sharoitida bolalarda uchraydigan oʻtkir va surunkali kasalliklarning kelib chiqishi, tarqalishi, patogenezi va boshqa masalalarga oid. 1darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni bilan mukofotlangan (1994).

## Manbalar
Mirzaobod tumani

**Mirzaobod tumani** — Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1988-yil 2-sentabrda tashkil etilgan. Dastlab Komsomol, 1992-yil 22-oktabrdan Mirzaobod deb nomlangan. Viloyatning Sirdaryo, Guliston, Sayxunobod, Boyovut, Mehnat-obod, Sharof Rashidov va Oqoltin tumanlari hamda bir qismi Qozogʻiston bilan chegaradosh. Maydoni 0,44 ming km². Aholisi 41,5 ming kishi (2000). Mirzaobod tumanida 7 qishloq fuqarolari yigʻini (Birlashgan, Mehnatobod, Mirzachoʻl, Navbahor, Nurafshon, Oqoltin, Toshkent) bor. Markazi Navroʻz qishlogʻi.

## Tabiati
Mirzaobod tumani Mirzachoʻl tekisligida joylashgan. Yer yuzasi tekislik (oʻrtacha balandligi 250 m), lyossimon qumoq va kumlokdar bilan qoplangan. Iqlimi kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28°, yanvarniki —2° dan —4° gacha. Yiliga 200-300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Grunt suvlari shoʻr va shoʻrtob. Tuproklari, asosan, boʻz tuproq. Tabiiy oʻsimliklardan miya, yantoq, qamish, yulgʻun, qiyoq kabilar ariqzovurlar chetida oʻsadi. Chiyaboʻri, toʻqay mushugi, boʻrsiq, qoʻshoyoq, koʻrsichqon, kaltakesak va ilonlar uchraydi. Parrandalardan oʻrdak, loyxoʻrak, qirgʻovul, soʻfitoʻrgʻay, chumchuq va boshqa bor.

## Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, tatar, tojik, qozoq, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1&nbsp;km² ga 94 kishi toʻgʻri keladi.

Xoʻjaligining asosi — dehqrnchilik, yetakchi tarmogʻi — paxtachilik. Gʻalla, sabzavot, poliz, meva, uzum, kartoshka ham yetishtiriladi. Tumanning asosiy ekin maydoni 44426 ga, shundan sugʻoriladigan yerlar 24043 ga. Mirzaobod tumanida 10 shirkat, 43 dehqon-fermer xoʻjaligi, 5 xususiy ferma, 2 chorvachilik aksiyadorlik jamiyati bor. Tumanda 3 sanoat, 2 qurilish korxonasi, 37 xususiy korxona, dehqon bozori, Xalq banki binosi, stadion, tennis korti mavjud. 30 ga yaqin umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar, 2 iqtidorli bolalar litseylari faoliyat koʻrsatadi. 3 kasalxona, 5 qishloq vrachlik punkti, markaziy poliklinika xalqqa xizmat qiladi.

## Manbalar
Qosim Mirzarahimov

**Mirzarahimov Qosim** (1925.16.5, Chimkent — 2000.26.6, Toshkent) — haykaltarosh, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalqrassomi (1996). Respublika rassomlik bilim yurtini haykaltaroshlik boʻlimi (F. Grishchen-ko sinfi)ni tugatgan (1964). Yoshligida baxtsiz hodisa tufayli 1947-yildan I guruh nogironi. Davolanish uchun Toshkentga olib kelingan. Nogironlik kasali ogʻirlashib toʻshakda yotgan holda faqat bitta chap qoʻli bilan moʻʼjaz va dastgohli plastika, haykallar yaratishda davom etadi. M. asarlarining asosiy mavzusini zamondoshlar siymosini ifoda etuvchi psixologik portretlar turkumi tashkil etadi: "General Sobir Rahimov", "Fransua Mitteran", "Qiz portreta", "Avtoportret", "Gimnastikachi qiz", "Turgʻut Ozal", "Bill Klinton", "Yoshlik", "Alisher Navoiy", "Shoira Zulfiya", "Onam", "Ular tinchlik’ istaydi" (chinni, 1989) va boshqa Butun hayoti va ijodi matonat ramzi boʻlgan haykaltarosh merosi yoshlarga oʻrnak si-fatida katta ahamiyatga ega. "Oʻzbektelefilm"da M. ga bagʻishlangan hujjatli film yaratilgan. 1965-yildan shaxsiy koʻrgazmalari uyushtirilgan. Asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

## Manbalar
Mirzaterak

**Mirzaterak**, afgʻon teragi — terak turi. Oʻzbekistonda, ayniqsa Fargʻona vodiysida keng tarqalgan, faqat madaniy holda oʻstiriladi. Taxmin qilinishicha, uning vatani Afgʻoniston va Himolay togʻlari hisoblanadi. Bu yerlarda M. tabiiy hodda oʻsadi. Shox-shabbasi urchuqsimon, boʻyi 40 m gacha yetadi. Tanasi va shoxlarining poʻstlogʻi silliq, shoxlari ingichka, yuqoriga qarab oʻtkir burchak hosil qilib, tanasiga yopishgan holda oʻsadi. Barglari rombsimon, uz. 5—7 sm gacha, uch tomoni qisqa, chetlari arra tishli. Issiq-sevar va uch tomoni fototropizm xususiyatiga ega, boshqa teraklarga qaraganda qalin oʻstiriladi. Urugʻchi kuchalalarining uz. 5—7 sm, rangi yashil, gʻovak, yoʻgʻonligi 1 sm atrofida. Changchi kuchalalari esa 5 sm gacha uzunlikda. Mart—apr. oylarida gullab, urugʻlari 30—40 kunda pishib yetiladi. 1000 dona urugʻining ogʻirligi 1 — 1,2 g keladi. Ildizi kuchli, toshloq yerlarda oʻsishga yaxshi moslashgan. Tomorqalarda gektar boshiga 10 ming tup va undan ham qalinroq qilib ekish mumkin. M. terakzorlarda 3x3 m yoki 2x4 m qilib ekiladi. Qatorlab ekilganda koʻchatlar orasi 1,0—1,5 m boʻlishi kerak.

Abdushukur Xonazarov.

## Manbalar
Mirzatov Zanjirali

**Mirzatov Zanjirali** (1911, Chust tumani Olmos qishlogʻi — 1972.21.11, Qoʻqon) — aktyor va rejissyor Oʻzbekiston xalq artista (1967). Moskvadagi oʻzbek drama studiyasida oʻqigan (1929—30). 1930-yildan Qoʻqon shahar musiqali drama teatrida ishlagan. M. serqirra aktyor boʻlib, ham lirik, ham harakterli rollar ustasi sifatida tanilgan, sahnada yuzdan ortiq obrazlar yaratdi: Kochkaryov ("Uylanish"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Majdiddin ("Alisher Navoiy"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Ashuraliyev ("Ayajonlarim"), Ikrom ("Ufq") va boshqa rejissyor sifatida "Fargʻona fojiasi", "Maysaraning ishi" (Hamza), "Muhabbat" (Tuygʻun), "General Rahimov" (K. Yashin), "Kotil" (Uygʻun) kabi asarlarni sahnalashtirgan. Shuningdek, "Sevaman, seni" dramasini yozgan. Koʻqon shahar madaniyat uyi qoshidagi xalq teatriga 1979-yil M. nomi berilgan.

## Manbalar
Mirzakalon Ismoiliy

**Mirzakalon Ismoiliy** (1908.15.10, Oʻsh — 1986.5.2, Toshkent) — oʻzbek yozuvchisi, tarjimon.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Oʻrta Osiyo universitetining sharq fakultetida oʻqigan (1928—30), *rabfak*da dars bergan. Oʻzbekiston Davlat nashriyoti (1932—37), Toshkent kinostudiyasi (1937-38), Yozuvchilar uyushmasi (1939), „Qizil Oʻzbekiston“ gaz. (1948-49) va „Sharq yulduzi“ jurnalda (1949—50) ishlagan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Qatagʻonga uchrab 1950-55 yillarda qamalgan. Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1955—58). „Ozod inson haqida qoʻshiq“ hikoyalar toʻplami (1948), „Keng maydonlar“ pyesasi (1949) muallifi. „Fargʻona tong otguncha“ tari-xiy romani (1—2-kitob, 1958—1968)da 20-asr boshidagi oddiy kishilarning maʼrifat sari intilishi tasvirlangan. Roman milliy ruhi, favqulodda boy, shirador tili, 20-asr boshidagi xalq hayotining ajoyib tasviri va boshqa gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari bilan ajralib turadi. „Bizning roman“ (1962), „Inson husni“ (1969) va „Odamiylik qissasi“ (1972), „Qizlar daftari“ (1980), „Oʻzingdan koʻr“ (1986) asarlarida yoshlar axloqi, oilada totuvlik va oʻzaro hurmat masalalari haqida fikr yuritilgan. Mirzakalon  Ismoiliy jahon adabiyotining 200 dan ortiq namunalarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

## Manbalar
Fattoh Mirzayev

**Fattoh Mirzayev** (1921.5.9. Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). Texnika fanlari doktori (1971), professor (1973). Urta Osiyo industrial institutini tugatgan (1945). Shuin-tda dotsent (1953), kimyotexnologiya fakulteti dekani (1965—71), kafedra mudiri (1967—2000), professor (2000-yildan). Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi ekinlari uchun zarur boʻlgan azotli oʻgʻitlarning yangi turlarini olishga oid. Qoratogʻ fosforitlarini sulfat va gumin kislotalar qoʻshib, nitrat kislota bilan qayta ishlash asosida murakkab oʻgʻitlar olish ustida tadqiqotlar olib borgan.

## Manbalar
Mirzachoʻl (maʼnolari)

**Mirzachoʻl**:

* Mirzachoʻl — O‘rta Osiyodagi tekislik.
* Mirzachoʻl (shahar) — Guliston sh.
* Mirzachoʻl (tumani)  —  Jizzax viloyatidagi tuman.
Mirzachoʻl (shahar)

**Mirzachoʻl** — Guliston shahrining 1961-yilgacha boʻlgan nomi. 1895-yilda Toshkent — Samarqand temir yoʻl yoqasida bunyod etildi. Keyinchalik bu yerda Duxovskiy va Spasskiy aholi punktlari paydo boʻldi va ularning birlashishidan M. posyolkasi vujudga keldi. Shu davrda M.da tegirmon, objuvoz, kustar holda paxta tozalaydigan mayda korxonalar boʻlgan. 1912-yilda M.da paxta tozalash zavodi qurildi. 1952-yilda M. shahar maqomini oddi.

## Manbalar
Mirzachoʻl tajriba dalasi

**Mirzachoʻl tajriba dalasi** - Turkistondagi dastlabki ilmiy tadqiqot muassasalaridan biri; bevosita dala sharoitida qishloq xoʻjaligi ekinlari bilan dala tajribalari oʻtkazilgan. Mirzachoʻldagi sobiq Spasskiy posyolkasi (hozirgi Guliston shahri hududi)da joylashgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirishda katta rol oʻynagan. 1900-yilda "Turkiston qishloq xoʻjalik jamiyati" tashabbusi bilan tashkil etilgan. 1914-yilriba stansiyasi, 2 dala uchastkasi (umumiy maydoni 260 ga dan oshiq) boʻlgan. Styada shoʻrxok yerlar (1912), tajriba dalasi (1914), seleksiya (1914) va entomologiya (1915) boʻlimlari tashkil etilgan, shuningdek, seyalka, plug va boshqalarni ijaraga beradigan punkti boʻlgan.

Almashlab ekish va shoʻrxok yerlarga ishlov berishning yangi samarali usullarini targab etish maqsadida stansiya qoshida namunali xoʻjalik (maydoni 11 ga), shuningdek, mevali daraxtlar va poliz ekinlari boʻyicha tajriba uchastkasi tashkil etilgan. Bu muassasada chorvachilik boʻyicha ham tajribalar oʻtkazilgan. St-yada G. S. Zaysev (seleksiya boʻlimi mudiri), M. M. Bushuyev (tajriba dala mudiri), N. A. Dimo, L. P. Rozov, N. I. Kurbatov, B. S. Konkov va boshqa olimlar ishlagan. 1925-yilda tajriba stansiyasining nomi Markaziy tajriba-meliorativ stansiyasi deb oʻzgartirildi. U 1930-yilgacha Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot instituti, 1936-yildan SoyuzNIXI, 1991-yildan Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti tarkibida.

## Manbalar
Mirzachoʻl qatlamlar kompleksi

**Mirzachoʻl qatlamlar kompleksi**, mamontli kompleks— yuqori toʻrtlamchi jinslar kompleksiga mansub yotqiziqlar maj-mui. Toshkent (oʻrta toʻrtlamchi) va Sirdaryo (hozirgi) komplekslari oraligʻida joylashgan. Bundan 90 ming yilcha avval hosil boʻlgan. Quyi qismi soz tuproq (20%) dan iborat. Mirzachoʻl qatlamlar kompleksik.da oʻsha davrga xos hayvon qoldiqlari uchraydi. Qatlamning qalinligi 10– 100 m.

## Manbalar
Mirzo (maʼnolari)

**Mirzo**:

* Mirzo (arab.-fors.
* Mirzo (shoir) (taxallusi; asl ismi Muhammadrasul Niyozmuhammad oʻgʻli, 1840.