open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirzo (shoir)

**Mirzo** (taxallusi; asl ismi Muhammadrasul Niyozmuhammad oʻgʻli, 1840. 1. Xiva – 1922) – shoir, tarjlmon, xattot, bastakor. Komil Xorazmiyning oʻgʻli. Xivadagi Shergʻozixon madrasasida oʻqigan. Xiva xoni Muhammad Rahimxon II – Feruz saroyida otasidan soʻng mirzaboshi boʻlgan. M.ning lirik merosi oʻzi tuzgan „Margʻub un-nozirin“ („Nazar soluvchilarga yoqimli tuhfa“) devoniga jamlangan, unda 7650 miyera sheʼrlar mavjud. Ushbu devon 1907—09 yillarda Xivada toshbosma usulida nashr etilgan.

M. tarjimon sifatida Firogʻiyning „Raʼno va Zebo“, Fuzuliyning „Soqiynoma“ (yoki „Haft jom“ – „Yetti qadaq“), Ahmad al-Buniyning „Shams ulmaorif“ („Maorif kuyoshi“), Mavlaviy Abdulhaqning „Fazoil ul-Qurʼ-on“ („Qurʼon fazilatlari“) asarlarini, „Tib“ kitobidan „Tuhfat ul-moʻʼminin“ („Moʻminlarga tuhfa“) asarining bir bobi va „Daqoyiq ul-axbor“ („Nozik maʼnoli xabarlar“) asarlarini fors va arab tillaridan oʻzbek tiliga oʻgirgan.

M. nasx va nastaʼliq xatlarini nihoyatda goʻzal yozgan. Laffasiyniit yozishicha, M. 500 dan ortiq kishiga xattotlik hunarini oʻrgatgan. M. tanbur, rubob, gʻijjak va childirma chalishda mahorat va isteʼdodga ega boʻlgan. U musiqa boʻyicha Feruzning ustozidir. Bastakor sifatida Xorazm „Shashmaqom“ining „Rost“ maqomiga „Saʼb“ va „Ufori“ kuylarini bastalagan; yarim maqom hisoblangan „Panjgoh“ maqomiga bir qancha kuylarni qoʻshib, toʻliq bir maqom holiga keltirgan. Xorazm maqom kuylarini Komil Xorazmiy joriy etgan chiziqli notaga koʻchirib, kitob holiga keltirgan. Madrasalarda arab va fors tillaridan mudarrislik ham qilgan. U oʻzi qurdirgan madrasada dafn etilgan. M. devoni, koʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 1500, 6947, 1125).

Ibrohim Karimov.

## Manbalar
Mirzo Olim Toshkandiy ibn Mirza Rahim

**Mirzo Olim Toshkandiy Ibn Mirza Rahim** (taxallusi **Mushrif**) (19-asr) – tarixchi olim, shoir.

Qoʻqon xonlari Xudoyorxon va Mallaxon saroylarida mushrif (nazoratchi) vazifasida ishlagan. 19-asr oxirida yozgan „Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin“ („Sultonlar shajarasi va xoqonlar tarixi“) asari bilan mashhur. Asar Fargʻonaning 15—19-asrlar orasidagi tarixini oʻz ichiga oladi. Muallif, ayniqsa, Qoʻqon xonligini soʻnggi davri 1842—1876-yillar tarixini keng yoritgan. Asarda Qoʻqon adabiy muhiti batafsil tasvirlangan. Mazkur asar boʻyicha dastlabki maʼlumotni Validiy keltirib, 1913-yilda uni Qoʻqonda Yunusjon dodxoh kutubxonasida koʻrganligini yozgan. Bir nechta qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Oʻzbek va tojik tillarida „Mushrif“ taxallusi bilan sheʼrlar yozgan.

## Asarlari
* Qoʻqon xonligi tarixi (Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin), T., 1995.

## Manbalar
Mirzaqultepa

**Mirzaqultepa** — ilk kushonlar davriga oid qoʻrgʻon harobasi (miloddan avvalgi 1-asr oxiri — milodiy 1-asr boshi). Termiz shahri aeroporti hududida, qad. Termiz shahrini suv bilan taʼminlovchi Surxondaryodan chiqarilgan kanalning oʻrta oqimida joylashgan. Yodgorlikning kvadrat shaklda saqlanib qolgan qismi 1 ga maydonini egallab, balandligi 3 m ni tashkil qiladi. 1973—76 va 1974—80 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining Baqtriya ekspeditsiyasi (Sh. Pidayev) tomonidan M.ning jan. qismida arxeologik tadqiqot ishlari olib borilgan. 2 meʼmoriy bosqich qayd etilgan. Qazishma ishlari yuqori meʼmoriy bosqich sathida olib borilgan va qoʻrgʻonning mudofaa devorlari va yuzga yaqin turli hajmdagi toʻgʻri toʻrtburchak va kvadrat shakldagi xonalar, koʻcha va yoʻlaklar ochib oʻrganilgan. Qoʻrgʻon va uy devorlari kvadrat shakldagi xom gʻishtdan qurilgan va bular oʻzlarining simmetrik koʻrinishlari bilan ajralib turadi. Har bir uy 3—5 xonadan iborat. Don mahsulotlarini xumlarda saqlaydigan maxsus omborxonalar ochilgan. M.dan yuqori si-fatli sopol idishlar, temir va jezdan tayyorlangan koʻzgu, paykonlar, pichoq va oʻroqlar, tosh yorgʻuchoqlar, tegirmontoshlar, ur-chuqlar, bezak bu-yumlar, suyakdan ishlangan tugmalar, erkak va ayol maʼbudlarning terrakota haykalchalari, aholi tomonidan ilohiylashtirilgan suvoriy, xoʻkiz, fil, maymun, yoʻlbars kabilarning haykalchalari, sopolga bitilgan baqtr yozuvi va Yunon-Baqtriya podshosi Geliokl tangalariga taklid qilib zarb qilingan jez tangalar va boshqa topilgan. Aholi, asosan, de-hqonchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Milodiy 2-asrda M. harobalarida bir necha qabr paydo boʻlgan. M.dan 300–350 m shim.-sharqda qabriston joylashgan, unda 10 ga yaqin qabrlar saqlanib qolgan.

## Adabiyot
* Pidayev Sh. R., Mirzakultepa — pamyatnik rannekushanskogo vremeni Severnoy Baktrii. Baktriyskiye drevnosti, L., 1976; Pidayev Sh.R., Poseleniya ku-shanskogo vremeni Severnoy Baktrii, T., 1978.

Shokirjon Pidayev.

## Manbalar
Mirzo

**Mirzo** (arab.-fors. — amirzoda, amir avlodi) — Movarounnahrda 14-asrning soʻnggi choragi — 15-asrlarda Amir Te-mur avlodlari — temuriy shahzodalar ismiga qoʻshib aytilgan unvon, amirzodaning qisqartirilgan shakli (mas, Jahongir Mirzo, Bobur Mirzo va boshqalar). Keyinchalik (16—19-asrlar) kotiblar unvoni (mirza) oʻrnida ham qoʻllanib kelindi.

## Manbalar
Mirzo Sodiq Munshiy

**Mirzo Sodiq Munshiy** (toʻliq nomi: Mirzo Muhammad Sodiq ibn Abduvali Munshiy Jondoriy) (18-asr 50-yillari, Jondor tumani — 1819, Karshi) — shoir. "Sodiq" taxallusi bilan ijod qilgan. U saroy xizmatiga chaqirilib, Buxoro mangʻit hukmdorlari amir Doniyol, amir Shohmurod va amir Haydarlar davrida oddiy mirza (munshiy)likdan mirzaboshi — bosh munshiylik darajasiga koʻtariladi.

M.S.J.dan bizgacha 4670 bayt yetib kelgan. Uning 2 devoni va bir munshaot (xatlar, nomalar) toʻplami mavjud: birinchi devoni 300 dan ortiq gʻazal, 14 muhammas, 59 ruboiy, 20 qitʼa, 2 qasida, 34 muammo va 20 fardni oʻz ichiga olgan boʻlsa, ikkinchisi "Daxmai shohon" ("Shohlar qabristoni"), "Rafʼi tumani Ohugiru Xayrobod" ("Ohugir Xayrobod tumanlariga sayohat"), "Qazovu qadar "("Qismat"), "Oshiq shudani darvesh ba duxtare" ("Darveshning bir qizga oshiq boʻlgani") nomli dostonmasnaviylari hamda 33 ta taʼrixqitʼadan iborat. M.S.J.ning 27 ta qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

## Adabiyot
* Karimova D., Sodiq Munshiy — Jondorning shirinkalom shoiri, T., 2001.

Dilerom Karimova.

## Manbalar
Mirzo Tursunzoda

**Mirzo Tursunzoda** [1911.19.4 (2.5), Tojikiston, Regar tumani, Qoratogʻ qishlogʻi — 1977.27.9,  Dushanbe] — tojik shoiri va jamoat arbobi. Tojikiston xalq shoiri (1961). Mehnat Qahramoni (1967), Tojikiston Fanlar akademiyasi akademigi (1951). Tojik dramaturgiyasining asoschilaridan biri. Dastlab eski maktabda, keyinroq yangi usuldagi maktabda tahsil olgan. Toshkentdagi tojik pedagogika bilim yurtida oʻqigan (1930). "Komsomoli Tojikiston" gazetasida boʻlim mudiri, masʼul kotib, soʻngra Xoʻjand musiqali teatrida adabiy emakdosh.

1939-yillar Dehotiy bilan hamkorlikda yaratilgan "Xusrav va Shirin" sheʼriy dramasi, "Voseʼ qoʻzgʻoloni" opera librettosi tojik dramaturgiyasining dastlabki asarlaridan sanaladi. 30-yillarning 2-yarmida eʼlon qilingan "Mamlakat oftobi" (1936), "Xazon va bahor" (1937) dostonlari Tursunzodaga katta shuhrat keltirdi. "Dushanbe-Xorug' yoʻli quruvchilariga maktub", "Jonbaxsh suv" dostonlarida ulkan qurilishlar, ularda ishtirok etayotgan xalq jasorati sheʼriy manzaralar, yorqin harakterlar orqali koʻrsatiladi. Ikkinchi jahon urushi yillaridagi sheʼrlarida ("Xayr, aziz onajon", "Hech qachon!", "Kapitan xotirasi" va boshqalar), "Vatan farzandi" (1942) dostonida xalqlar doʻstligi, tojik xalqining urush maydonlari va mamlakat ichkarisidagi qahramonligi aks etgan. Folklor motivlari asosida "Tohir va Zuhra" musiqali dramasini yozgan (1943). "Hindiston qissasi" (1947), "Men ozod Sharqdanman" (1950) singari sheʼriy turkumlarga kirgan asarlar, "Hasan aravakash" (1954), "Osiyo ovozi" (1956) va boshqa dostonlari mashhur. M.Tursunzoda poeziyasi, realizmi, romantik koʻtarinkiligi, emotsionalligi va aforizmlarga boyligi bilan ajralib turadi.

Tursunzoda maʼlum vaqt Toshkentda yashagan va oʻqigan, Oʻzbekiston va oʻzbek xalqi hayoti haqida asarlar yozgan.  Oybek, G'afur Gʻulom, Shayxzoda, Zulfiya, Mirtemir va boshqalar bilan ijodiy aloqada boʻlgan. Asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Neru (1968), Rudakiy (1970), Jamol Abdul Nosir (1972) mukofotlari laureati.

## Manbalar
* Men ozod Sharqdanman, T., 1959; 
* Sheʼrlar va poema, T., 1969.
* Mirzo Tursunzoda. She'rlar. Odil Ikrom tarjimalari
Mirzo Hoʻqandiy

**Mirzo Hoʻqandiy** (taxallusi; asl ism-sharifi Xayrullaxon Sayd Nosir oʻgʻli Mirzo) (1880, Qoʻqon -1943, Toshkent) — shoir va maʼrifatparvar. Qoʻqon madrasasida Sulaymonquli Rojiysyam adabiyot, husnixat, muammodan saboq olgan. 1910-yilda yangi usudda maktab ochib, oʻqituvchilik qilgan. 1912-yildan mazkur maktab qoshida "Maʼri-fat" nomli kutubxona va nashriyot tashkil etgan. "Tuhfat ul-atfol" ("Bolalar sovgʻasi"), "Turki avvali ilm" ("Dare rahbari"), "Rahbari alifbo" kabi dareliklarni tarjima qilib, nashr ettirgan. "Gulshani Mirzo", "Gulshani xayol" nomli dareliklar tuzgan. Fors tilidan "Mushuk va sichqon" hikoyasini, Abdurahmon Jomiyning "Risolai muammo"sini tarjima qilgan. 1916-yilda Vayner matbaasida "Jum-boq majmuasi" nomli topishmoklar toʻplamini nashr ettirgan.

## Manbalar
Abdulgʻani Mirzoyev

**Abdulgʻani Muhammadovich Mirzoyev** (1908.12.12, Kitob tumani — 1976.16.8, Dushanba) — tojik adabiyotshunosi. Tojikiston Fanlar akademiyasi akademik (1957), filologiya fanlari doktori (1957), professor (1960). Tojikistonda (1959) va Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1966). Leningrad universiteti sharqshunoslik fakultetini tugatgan (1939). Dushanba universitetida tojik adabiyotidan dare bergan. SSSRning Erondagi elchixonasida ishlagan (1942—44). Tojikiston Fanlar akademiyasi Sharq qoʻlyozmalarini kataloglashtirish bilan shugʻullangan (1945-yildan). M.ning asosiy tadqiqotlari 15-asrdan keyingi forstojik adabiyotiga taallukli. Sayido Nasafiy (1947), Mulham Buxoroiy (1948), Sayfi Aruziy (1955) haqida ilmiy tadqiqotlari bor. Tojik adabiyoti tarixi, xususan, Rudakiy, Kamol Xoʻjandiy, Abdurahmon Jomiy, Binoiy, Maleho Samarqandiy, Ahmad Donish va boshqa hayoti va ijodi haqida ilmiy asarlar yozgan. M. Sharq xalqlarining adabiy aloqalarini oʻrganish masalasida izlanishlar olib borgan.

## Manbalar
Mirzoy

**Mirzoy** — oʻrtapishar sabzi navlari. Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida Toshkent viloyatida ekiladigan xalq seleksiyasi namunalar negizida yakka tanlash usuli bilan chiqarilgan (1946). Sariq M. va Qizil M. navlari bor. Sariq M. sabzisining bargi toʻq yashil. Ildizmeva shakli silindrsimon, uch tomoni bir oz ingichkalashgan, baʼzan toʻmtoq, uz. 15—16 sm, diametri 3—3,5 sm. Vazni 50—80 g. Tuyey, eti va oʻzagining rangi sariq. Sersuv, shirin. Tarkibida 9,9—10,6% quruq modda, 4,98— 5,08% kand, 40 mg % karotin va vitaminlar mavjud. Hosiddorligi 140—170 s/ga. Unumdor yerlarda va yuqori agrotexnika parvarishida hosildorligi 250—270 s/ga gacha boradi. Oʻsuv davri 100—110 kun. Qizil M. nisbatan ertaroq pishadi. Sabzisi shakli silindrsimon, uch tomoniga qarab ingichkalashgan, boʻyi 13—17 sm, diametri 3,5—4,0 sm, vazni 60—80 g. Tuyey, eti va oʻzagining rangi qizgʻish, sersuv, karsillaydi. Tarkibida 10,9— 11,8% quruq modda, 8—6,1% qand bor, hosilining 8—9% i yorilib ketishga moyil. Oʻsuv davri 82—92 kun. Sabzilari uzoq vaqt yaxshi saqlanadi, Andijon, Fargʻona va Namangan viloyatlarida koʻp ekiladi. Oziq-ovqat va kon-serva sanoatida ishlatiladi.

Rafsha Gʻanixoʻjayeva.

## Manbalar
Mushrif

**Mushrif** — Saudiya Arabistoni gʻarbida joylashgan Makka viloyati tarkibiga kiruvchi qishloq. 

## Yana qarang

* Saudiya Arabistonidagi shaharlar va qishloqlar roʻyxati
* Saudiya Arabistoni hududlari

## Manbalar
Mirzo Samarqandiy Mulla Abdurahmon ibn Muhammad Latif Mustajir

**Mirzo Samarqandiy Mulla Abdurahmon ibn Muhammad Latif Mustajir** (19-asr) — samarqandlik tarixchi va tarjimon. Iskandarkoʻl ekspedi-siyalarit sharqshunos A. L. Kunning shaxsiy tarjimoni sifatida qatnashgan. M. S. "Roʻznomayi safari Iskandarkoʻl" ("Iskandarkoʻlga qilingan sa-far kundaligi"), "Roʻznomayi vistavkayi Maskob" ("Moskva koʻrgazmasi kundaligi") (A. L. Kun bilan birgalikda) nomli asarlar muallifi. M.S. "Roʻznomayi safari Iskandarkoʻl" asarida Iskandarkoʻl hududining oʻsha dav-rdagi ahvoli, aholisining turmushi va tili haqida maʼlumotlar berilgan. Bu asarlarning dastlabki nusxalari Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg boʻlimida saqlanadi. Asar Oʻrta Osiyo xalqlarining tarixi, et-nografiyasi va arxeologiyasini oʻrganishda muhim manbadir.

## Manbalar
Mirzoqush

**Mirzoqush** (Sagittarius serpentarius) — kunduzgi yirtqichlar turkumiga mansub kush. Gavdasining uzunligi 125 sm ga yaqin, koʻrinishi turnaga oʻxshash. Boshida orqa tomonga qarab oʻsgan bir necha uzun patlari mirzolarning patqalamni quloq orqasiga qoʻyib yurishini eslatadi (nomi shundan olingan). Afrika savannalarida tarqalgan. Yiliga 2 ta tuxum quyib, 6 hafta bosib yotadi. Ilonlar, kaltakesaklar, ayrim mayda qushlar va hasharotlar bilan oziqlanadi.

## Manbalar
Miriy (shoir)

**Miriy** (taxallusi; asl ismi: **Ochildimurod Neʼmatilla oʻgʻli**; 1830-yil – Kattaqoʻrgʻon – 1899-yil) – oʻzbek shoiri, xattot, dostonnavis, tarjimon, imom va qozi.

## Hayoti
Ochilmurod Neʼmatullo oʻgli Miriy 1839-yilda Kattaqoʻrgʻonning Eshonqishloq mavzesida dehqonlar oilasida tavallud topgan. Boshlangʻich taʼlimdan soʻng, Kattaqoʻrgʻondagi Naqibxoʻja va Buxoro madrasalarida taʼlim olgan. Ilk gʻazallarini Roqim va Shavqiy kabi shoirlarga ergashib yozgan. Madrasani tugatib shoir, donishmand va mutafakkir sifatida taniladi. Kalliqoʻrgʻon mavzeida imomlik va qozilik qilgan (1888).

Miriyning mukammal devoni, ikkita bayozi, qator epik asarlari saqlangan. Miriy ijodining asosiy qismini uning dostonlari egallaydi. „Raʼno va Zebo“ (1884) dostonini fors tilida yozgan. Miriy tarixiy voqealar asosida romantik uslubda „Qissai Salim Javhariy“ (1887), „Rustam va Suhrob“ (1898), „Majdiddin va Faxruniso“ (1899) dostonlarida adolatli tuzum, farovon turmush, komil inson haqidagi ilgʻor fikrlari aks etgan. Firdavsiyning „Rustam va Suhrob“ dostonining tarjimasi olimlar tomonidan yuksak baholangan. „Gulnoma“, „Choynoma“ kabi masnaviylarida hayot haqidagi falsafiy-estetik qarashlari oʻz ifodasini topgan. Bu asarlarda sevgi, sadoqat, insonparvarlik, maʼrifatparvarlik gʻoyalari targʻib qilingan.

Miriy Firdavsiy „Shohnomasi“ning bir qismini va Husayn Voiz Koshifiyning „Anvori Suxayliy“ asarini sheʼriy yoʻlda turkiy tilga tarjima qilgan. Navoiy, Jomiy, Saʼdiy va boshqa shoirlarning ayrim asarlarini nasx va nastaʼliq xatlarida koʻchirgan.

Miriy gʻazallarida hayot ziddiyatlari, turmushdagi tartibsizliklar, nohaqliklarni tasvirlagan. Hajviy sheʼrlarida esa riyokor qozilar va mirshablarni fosh etgan. Shoir lirikasi, hajviyoti va epik asarlari yuksak badiiy xususiyatlari bilan ajralib turadi. Miriy asarlari Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik instituti, SamDUning asosiy kutubxonasi fondlarida saqlanadi.

Ochilmurod Miriy 1899-yilda dushmanlari tarafidan uyushtirilgan fitnalar, 2 oʻgʻlining oʻldirtirishi natijasida vafot etadi.

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Manbalar


## Havolalar
Miriy (maʼnolari)

**Miriy**:

* Miriy (1778 — 1829) — Buxorolik oʻzbek shoiri va tarixchisi. Mangʻitlar oʻzbek sulolasining vakili. Asl ism-sharifi **Dinnosirbek ibn Amir Shohmurod**;
* Miriy (1830 — 1899) — Kattaqoʻrgʻonlik oʻzbek shoiri va hattoti. Asl ism-sharifi **Ochildimurod Neʼmatilla oʻgʻli**;
* Miriy (1833 — 1916) — Toshkentlik oʻzbek shoiri, hattoti va tarjimoni. Asl ism-sharifi **Mirahmadxon Mirabdurahmon oʻgʻli**.
Miriy (Toshkent)

**Miriy**, Shoiq (taxallusi; asl ismsharifi Mirahmadxon Mirabdurahmon oʻgʻli) (1833 – Toshkent −1916) – oʻzbek shoiri, xattot, tarjimon.

Margʻilon va Buxoroda oʻqigan. Toshkent madrasalarida mudarrislik qilib arab va fors tillaridan dars bergan, shogirdlariga nastaʼliq va nasx xatlarini oʻrgatgan. Oʻzbek, arab va fors tillarida ijod qilgan. Bedil gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Sheʼrlarining koʻpchiligi anʼanaviy ishqiy mavzuda („Ey jamoling shavqidin…“, „Yotdim adam saxrosida…“). Ayniqsa, 20-asr boshlarida kam yozilgan taʼrix ustasi boʻlgan. „Fiqhi Akbar“ nomli arabcha asarni „Ikdi durar sharhi fikh al-Akbar“ nomi bilan sheʼriy tarjima qilib (1898), Toshkentda 1908-yilda chop ettirgan.

Sheʼrlari turli bayozlarda va Moʻminjon Muhammadjonov – Toshqinning „Toshkentlik va Toshkentda boʻlgan oʻzbek shoirlarining tarjimai xrllari“ kitobida uchraydi.

## Adabiyot
* Murodov A., Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

## Manbalar
Mirkarim Osim

**Mirkarim Osim** (1907 — Toshkent — 1984) — yozuvchi va tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1944), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1977). Dastlab eski maktabda, soʻngra „Shams ul-urfon“ boshlangʻich maktabi (1917—1920), Narimonov nomidagi taʼlim va tarbiya texnikumi (1921—1924)tahsil olgan. Moskvadagi Bubnov nomidagi pedagogika institutini tugatgan (1926—1930). Samarqandda oʻqituvchilar tayyorlash kursida dars bergan (1930). Davlat nashriyotida  (1931), Toshkent pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1932— 49), Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir (1959—1972).

„Yangi ariq“ ilk qissasi (1925) Xorazm xonligini ideallashtirgan asar sifatida bosilmay qolgan. Mirkarim Osim 1935—1936-yillarga kelib sheʼr yoza boshlagan. Dastlabki yirik asari — „Astrobod“ tarixiy qissasi Alisher Navoiy hayotiga bagʻishlangan. Shundan keyin u Navoiy haqida turkum qissa va hikoyalar yozgan (1937—1940). Mirkarim Osim Oʻrta Osiyo xalqlari tarixining eng qad. davridan 1917-yilga qadar kechgan vaqt ichida oʻtgan muhim tarixiy voqealarni va shu davrda yashagan oʻzbek xalqi ulugʻ siymolari hayotini aks ettiruvchi oʻnlab qissa va hikoyalar muallifi. „Toʻmaris“, „Shiroq“, „Iskandar va Spitamen“, „Temur Malik“, „Mahmud Torobiy“, „Oʻtror“ kabi qissalarida ajdodl arimizning xorijiy istilochilarga qarshi mustaqillik uchun olib borgan kurashi tasvirlangan. Mirkarim Osim oʻz asarlarida Amir Temur, Ulugʻbek, Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Mashrab singari oʻzbek xalqi ulugʻ farzandlarining yorqin obrazlarini yaratib bergan. Uning „Zulmat ichra nur“, „Ajdodlar qissasi“, „Jayxun ustida bulutlar“, „Aljabrning tugilishi“, „Ibn Sino qissasi“, „Singan setor“ singari asarlari oʻzbek tarixiy qissachiligining yuksak namunalaridandir.

Mirkarim Osimning tarixiy qissa va hikoyalariga xos asosiy fazilatlar ularda tarixiy haqiqat bilan badiiy toʻqimaning oʻzaro oʻygʻunligi, tarixiy shaxs obrazining tarixiy davr fonida yaratilganligi, xalqparvarlik va vatanparvarlik gʻoyalarining bu asarlar osha „Qizil ip“ oʻlaroq oʻtganligi hamda badiiy til va uslubning soddaligi, shiraliligi, oʻzbekonaligidir.

M.Sholohovning „Tinch oqar Don“ (2-kitob), S. Borodinning „Yeldirim Boyazid“ romanlari va L.G.Batning „Hayot boʻstoni“ qissasi va boshqa asarlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan (2002).

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Norqulov N., Sattorov M., Mirkarim Osim, Toshkent, 1977.
* Karvon yoʻllarida, Toshkent, 1987.
* Naim Karimov. OʻzME, Toshkent.
Toʻlqin Mirkomilov

**Toʻlqin Miromilovich Mirkomilov** (1939.30.6, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995). Texnika fanlari doktori (1983), professor (1985). Toshkent politexnika institutini tugatgan (1962), shu institut kimyo kafedrasi mudiri (1973—1992), Toshkent kimyotex-nologiya instituti rektori (1992—1994). Toshkent texnika universiteti rektori (1994—2001), prorektori (2001-yildan). M.ning ilmiy ishlari ekologik toza texnologi-yalarni ishlab chiqish, paxta sanoati chiqindilarini qayta ishlash hamda mahalliy xom ashyolardan foydalangan holda plastmassalarning yangi turlarini olishga bagʻishlagan. Uning rahbarligida tarkibida sellyuloza boʻlgan xom ashyolarning tuzilishi bilan ularning xossalari orasida oʻzaro bogʻliqlik borligi toʻgʻrisidagi nazariya; sorbitlar, ionitlar va fiziologik faol poli-merlar olish maqsadida sellyulozani koʻp funksional kislotalar bilan modifikatsiyalash usullari; tarkibida sellyuloza boʻlgan sanoat chiqindilaridan yuqori sifatli sellyuloza olish texnologiyasi ishlab chiqildi. Yangi oligomerlar va polimerlar olindi hamda ularning qoʻllanishi soqalari ani^landi. Ikkinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi de-putati.

## Manbalar
* Texnologiya xlopkovoy sellyulozi., T., 1996; YAMR— Spektroskopiya visokogo razresheniya polisaxaridov i ix proizvodnix (T. I.Usmonov bilan hamkorlikda),T., 1994; Ximiya i texnologiya polucheniya piridinovix osnovaniy (S. M. Turobjonov bilan hamkorlikda), T., 1998.
Qodir Mirmuhamedov

**Qodir Mirqosimovich Mirmuhamedov** (1920.10.12, Toshkent) – tarjimon va kinossenariychi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1999), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1981). 2-jahon urushi qatnashchisi. Toshkentdagi kechki pedagogika institutini tugatgan (1950). Oʻzbekiston radioqoʻmitasida katta muharrir (1956—58). Oʻzbekiston televideniyasi adabiyot taxririyatida bosh muharrir (1958—59). Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda tarjima boʻlimi boshligʻi (1959—61), „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ssenariy boʻlimida muharrir, dublyaj guruhida bosh muharrir va badiiy rahbar (1961—89). M. tarjimonlik faoliyatini 1951-yilda bolalar uchun ertak va hikoyalar tarjima qilishdan boshlagan. Birinchi yirik tarjimasi indonez yozuvchisi Abdul Muisning „Surapati“ (1958) romanidir. Shundan keyin u jahonga taniqli yozuvchilar, Jek Londonning „Martin Iden“ (1968), Rabindranat Tagorning „Xonadon va jahon“, „Soʻnggi doston“ (1973), Maksim Gorkiyning „Klim Samginning hayoti“ (2, 3qism, 1974— 75), Krishan Chandarning „Bir qizga ming oshiq“ (1976), J. Bokkachchoning „Dekameron“ (1978—79), Viktor Hyu-goning „Byug Jargal“ (1982), Mixail Bulgakovning „Usta va Margarita“ (1987), Homerning „Iliada“ (1988) asarlarini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Qodir Mirmuhamedov bulardan tashqari, chet el yozuvchilarining qator dramalarini, koʻplab badiiy filmlarni ham oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

## Manbalar
Mirob

**Mirob** — suv taqsimoti va sugʻorish tarmoqlarini nazorat qiluvchi shaxs. Qadimdan Oʻrta Osiyoda daryo vodiylari va dehqonchilik vohalarida sugʻorish tarmoqlarining bosh toʻgʻonlarini tiklash, sohillar boʻylab dambalar oʻrnatish, sugʻorish tarmoqlarini loyqadan tozalash, suvni navbat bilan taqsimlash, ortiqcha suv va zaxoblarni zaxkashlar orqali partovlarga chikarib yuborish kabi barcha suv xoʻjaligi ishlari irrigatsiya va melioratsiyani yaxshi bilgan tajribali sohibkorlar boshchiligida amalga oshirilgan. Oʻrta Osiyo xonliklarida maxsus M.lik lavozimlari boʻlgan. Mas, Buxoro va Xiva xonliklarida 16— 18-asrlarda bosh vazir (otaliq), davlat nazoratchisi (miroxur) kabi oliy mansabdor shaxslar xonlikning bosh M. i unvoniga ega bulishgan. Bosh sugʻorish tarmogʻi — kanaldan asosiy sugorish tarmoqlari (katta ariqlar) ga mirobboshi, katta ariqlardan qishloq ariqlariga ariq oqsoqoli ("arbob"), qishloq ariqlaridan shoh-ariq va dahanalarga qishloq M.i ("joʻybonlar") suv taqsimotiga masʼ-ul boʻlgan. M.lik avloddan-avlodga oʻtgan. Mirobboshi xizmat haqi uchun davlat xazinasidan maosh olgan. Har yili kuzda shohariqlar M.lari dehqonlardan hosildan mahsulot hisobida 1— 2 gʻalvir gʻalla ("mirobona") undirar edi. Hozirgi magistral kanallar boshqarmalarida xoʻjaliklarga suv taqsimotini nazorat qiluvchi gidrotexnik.

Ad., Muham madjonov A., Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T., 1997.

Masharif Boqiyev.

## Manbalar
Miron

**Miron** (Muron, miloddan avvalgi 5-asr) — yunon haykaltaroshi, ilk klassikaning yirik namoyandasi. Afinada ishlagan. M. asarlarida inson tanasi goʻzalligini harakat bilan uygʻunlikda tasvirlagan. M. asarlari (asosan, bronzadan ishlangan) saqlanmagan, ular haqida qad. mualliflarning yozmalari va Rimda marmardan ishlangan nusxalari orqaligina tasavvurga ega boʻlamiz. "Disk irgʻituvchi", "Afina va Marsiy" guruhi va boshqa M. torevtika ustasi boʻlgan, boʻrtma tasvirli kuboklar ishlagan.

## Manbalar
Nikolay Mironov

**Nikolay Nazarovich Mironov** (1870.11.10, Samara gubernyasi — 1952.6.7, Moskva) — kompozitor, dirijyor, folklorshunos, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat ar-bobi (1930), Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Margʻilon shahridagi harbiy orkestr dirijyori (1887-yildan), ke-yinchalik Margʻilon, Qoʻqon, Toshkent shaharlarida konsert guruxlarining tashkilotchisi va rahbari. 1904-yildan Turkiston, Gʻarbiy Sibir, Qrim, Kavkaz va boshqa joylarga folklor ekspedi-siyalarni tashkil k.ilgan va yuzlab xalq kuy va qoʻshiklarini yozib olgan. Samarqand musiqa va xoreografiya instituti tashkilotchilaridan va direktori (1928—32), Oʻzbek davlat filarmoniyasi xalq cholgʻulari orkestri dirijyori (1936—38). Kompozitorlik ijodidan 4 opera, 3 musiqali drama, simfonik, vokalsimfonik, xor va kamer asarlari oʻrin olgan. Oʻzbek, tojik, rus, qalmoq va boshqa xalqlar kuylarini kayta ishlagan.

## Manbalar
* Muzika oʻzbekov, 1929; Obzor muzikalnix kultur oʻzbekov i drugix narodov Vostoka, 1931; Pesni Fergani, Buhari i Xivi, 1931; Muzika tadjikov, 1932.
Mirkomil Moʻminboyev

**Mirkomil Mirmoʻminboyev** (*Mirkomilboy*, 1882-yil, Andijon – 1918-yil, Andijon) – oʻzbek sanoatchisi. Ikkinchi gildiya savdogari.

## Hayoti va mehnat faoliyati
Mirkomil Mirmoʻminboyev 1882-yilda Andijonda, Mirmoʻminboy Mirnadirboy oʻgʻli oilasida dunyoga kelgan. Xususiy usulda taʼlim olgan va rus tilini yaxshi bilgan. Mirkomil paxta yetishtirish va sotish bila shugʻullangan. Turkiston va Rossiyaning turli joylarida koʻchmas mulki va xoʻjaligi boʻlgan.

„Rus-Osiyo“ („Russko-Aziatskiy“) banki muassislaridan biri egasi boʻlgan. Mikromilboyning Andijonda 5 ta paxta zavodi, bir necha shaharda savdo rastalari, bogʻlari, katta yerlari boʻlib, 1911-yil holatiga koʻra oltin pul hisobida 14 mln soʻm mablagʻga teng boʻlgan. Mirkomilboy Turkiston va Yevropa mamlakatlari oʻrtasida savdo munosabatiga asos solganlardan biri hisoblanadi. U Germaniyaning Shlossberg, Kraft firmalari bilan savdo aloqasi oʻrnatgan, Berlin, London, Parij va Istanbulga borib, mahalliy sanoatchilar bilan savdo ishini yoʻlga qoʻyishga intilgan.

Mirkomilboy Andijon shahrida 30 oʻquvchiga moʻljallangan internat maktab, 100 talabaga moʻljallangan madrasa, kasalxona qurmoqchi boʻlib, loyiha tayyorlatgan, biroq chor hukumatining Andijondagi vakillari bu loyihalarni amalga oshirishga ruxsat bermagan.

Mirkomilboy „Shoʻroi islom“ tashkilotining Andijon boʻlimiga rahbarlik qilgan (1918) va jadidlarni moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlab turgan. Turkiston taraqqiyparvarlari tomonidan Peterburgga 16-yil voqealarini taftish qilish uchun yuboriladigan komissiya aʼzolari yoʻl harajatini oʻz yonidan qoplagan.

## Vafoti
Mirkomil Mirmoʻminboyevning xazinasi, koʻchmas mulklari bolsheviklar tomonidan tortib olingan. Shoʻro hukumati tomonidan jinoiy ish ochilmay, F.Kolesov tomonidan sudsiz, soʻroqsiz 1918-yil fevral oyida otib oʻldirilgan.

## Manbalar
Miroxoʻr

**Miroxoʻr** — Oʻrta Osiyo xonliklarida mansabdor shaxs; saroy otxonalari boshligʻi. Buxoro amirligida M. — hukmdorning eng yaqin kishilariga beriladigan toʻrtinchi sharafli rutba. M. saroy otboqarlariga yetakchilik qilishdan tashqari, amir haramini ehtiyotlash, u yerga oziq-ovqat, kiyim-kechak va hokazo zaruriy narsalar keltirish bilan ham mashgʻul boʻlgan. Bobur, Ogahiy asarlarida M.ning harbiy yurishlarda ishtirok etib, muayyan qism va boʻlinmala^ga sarkardalik qilganligi haqida maʼlumot keltiriladi.

## Manbalar
Mirshohid Miroqilov

**Miroqilov Mirshohid** (1899, Qoʻqon — 1959.21.10, Toshkent) — oʻzbek teatrining atoqli aktyori, rejissor Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Ijodiy faoliyatini 1915-yilda boshlagan. Dastlab akalari Mirhamid va Mirzohid bilan Abdulla Avloniy rahbarligidagi „Turon“ truppasining (Toshkentdan Qoʻqonga borib koʻrsatgan) spektakllarida qatnashgan. Keyinchalik Hamza bilan birga Qoʻqonda teatr tashkilotchisi va rahbari (1918—25). Bu yerda „Yoriltosh“ (P. Moʻmin), „Uylanish“ (N. Gogol), „Boy ila xizmatchi“ (Hamza) kabi asarlarni sahnalashtirgan.1925— 27 yillarda Samarqanddagi Markaziy namuna truppasida direktor va aktyor. 1927-yilda Qoʻqonda yangi teatr tashkil etgan. 1929—59 yillar Toshkentdagi Hamza teatri aktyori. M. Respublika komediya teatri (hozirgi Muqimiy meampu) tashkilotchilaridan. Teatr M. sahnalashtirgan „Maysaraning ishi“ (Hamza) spektakli bilan ochilgan. M. ilk bor „Turkiston tabibi“ (M. Uygʻur) komediyasidagi Eshimqul roli bilan tanilgan (1920). U xalq qiziqchilari anʼanalarini yangi teatr uslubi bilan bogʻlagan. M. oʻz ijrosida taklid, mimikaga katta oʻrin bergan, xatti-harakatlarini bir oz boʻrttirgan, soʻzlarni donadona talaffuz qilgan, kichkina rolda boʻlsada, har tomonlama hayotiy, toʻlaqonli obraz yaratgan. „Kichik rollar“ ustasi, komik aktyor sifatida mashhur boʻlgan. Ayniqsa, Akbarali, Hasan ellikboshi, Mulladoʻst (Hamza, „Tuhmatchilar jazosi“, „Boy ila xizmatchi“, „Maysaraning ishi“), Goʻrkov (U. Shekspir, „Hamlet“), Mamarasul (Uygʻun, „Kaltis hazil“), Bobchinskiy (N. Gogol, „Revizor“), Rizamat (Abdulla Qahhor, „Ogriq gishlar“) kabi Mirshohid hajviy va kulgili obrazlari mashhur. M. konsertlarda konferansyelik qilgan, voqeaviy hikoyalar, latifalar aytgan. 1937-yilda „Oʻzbek xalqining sanʼati“ nomli 2 qismli ins-senirovkani sahnalashtirishda M. Uygʻurga yordamlashgan. „Nasriddin Buxoroda“, „Nasriddinning sarguzashtlari“ „Qutlugʻ qon“, „Maftuningman“, „Kushik, parvoz etadi“ filmlarida suratga tushgan.

## Manbalar
Koshif Mirpoʻlatov

**Koshif Ishoqovich Mirpoʻlatov** (1898- Toshkent — 1991) — entomolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1970), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1969). Oʻrta Osiyo paxtachilik institutini tugatgan (1934). SoyuzNI-XI oʻsimliklarni himoya qilish stansiyasida ilmiy xodim, direktor (1937— 57), Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish instituti direktori (1957—62), laboratoriya mudiri (1963—70), maslahatchi (1970-yildan). Gʻoʻza va beda kasalliklari hamda zararkunandalariga qarshi kimyoviy yoʻl bilan kurashishda ishlatiladigan purkagichning birinchi konstruksiyasini yaratgan. Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunadalari va ularga karshi kurashish usullariga bagʻishlangan.

## Manbalar
James Mirrlees

**James Mirrlees** (1936.5.7, Minnigeffe, Shotlandiya) — ingliz iqtisodchisi. Edinburg universitetini tugatgan (1957). Kembrij universitetining xalqaro muammolar markazida maslahatchi (1962—63), Oksford universiteti iqtisodiyot professor (1968), Shveysariya hukumati maslahatchisi (1963), 1968—86 yillarda Kembrij universiteti va Berklidagi Kaliforniya universitetlarida professor Mirrleesning ilmiy ishlari monetar va soliqqa tortish nazariyalari, institutsional iqtisodiyot muammolariga bagʻishlangan. Mirrlees asimmetrik axborotlar nazariyasida soliqqa tortish va ijtimoiy sugʻurta muammolariga bagʻishlangan ishlari bilan katta muvaf-faqiyatlarga erishdi. Kichik mamlakatlarning ochiq iqtisodiyotida chet el tovarlariga tariflar koʻllashning maqsadga muvofiq emasligini, mehnat va kapitalga solinadigan soliqning isteʼmolchilarga yuklatilishini asoslab berdi. Nobel mukofoti laureata (1996; William Vickrey bilan birga).

## Manbalar
Mirsanjali

**Mirsanjali** — Fargʻona guruhiga mansub mahalliy oʻrik navi. Daraxti balandligi 6 m, 70—150 yil yashaydi. Yosh novdalari ingichka. Iyun oyining oxirida mevalari barobar pishib yetiladi. Pusti yupqa, mevasi oʻrtacha qattiq, yuzasi bir oz tukli, tuyey sariq. Eti sariq, may-in, xushboʻy, shirin, tarkibida 13—21% qand, 0,8—1,2% kislotalar, 18—23% quruq modda bor. Danagi etidan yaxshi ajraladi. Koʻchat ekilgach, 4—5-yili hosilga kiradi. Sovuqqa chidamsiz. Yangiligida isteʼmol qilinadi, quritiladi. Yuqori sifatli bargak va sharbat tayyorlanadi. Asosan, Fargʻona vodiysida ekiladi.

## Manbalar
Anvar Mirsoatov

**Anvar Mirsoatov** (taxallusi Mirzo Anvar, 1939.13.2, Toshkent) — manzarachi rassom, rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1962) va Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti (1972) ni tugatgan. M. Gʻarbiy Yevropa sanʼati, fransuz impressionistlari, ayniqsa, neoimpressionistlari ijodini oʻrgandi, ulardan taʼsirlandi ("Mening qoʻshigʻim", 1974 va boshqalar). Rassom ijodida Oʻzbekistonning goʻzal tabiati, uning gullagan bogʻlari yetakchi oʻrin egallaydi: "Urgut" turkumi (1980), "Fargʻona hovlisi" (1986), "Oydin kecha" (1988), "Birinchi qor" (1994), "Togʻdagi erta bahor" (1994), "Sijjak" (1998), "Bogʻiston" (2000), "Chorbogʻ" (2000), "Vatan haqida qoʻshiq" (2000), "Qishki Chimyon" (2001) va boshqa M. asarlari respublika va xorijiy (AQSH, Yaponiya, Angliya, Shvetsiya, Turkiya va boshqalar) mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻplamlarida saqlanadi. 2002-yil dan "Mirzo Anvar manzara galereyasi" ishlaydi.

## Manbalar
Jaloliddin Mirtojiyev

**Jaloliddin Tursunovich Mirtojiyev** (1954.15.2, Toshkent) – haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1977). M.ning gips, bronzada yaratgan asarlari professional mahorati bilan diqqatga sazovor, asarlaridagi obrazlar yetuk, puxtaligi bilan ajralib turadi. Ilk asarlari „Lola“, „Nigora“, „Professor Rasulov“, „Shum bola“ va boshqa Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida M. ijodi yuksak pogʻonaga koʻtarildi: „Bobur“ (1993-yil, Andijonda), „Abdulla Qodiriy“ (1994, Toshkentda), „Abdurauf Fitrat“ (1996—97, Buxoroda), „Abdulhamid Choʻlpon“ (1997, Andijon), „Alisher Navoiy“ (2001, Moskvada), „Kamoliddin Beqzod“ (2003, Chanchun shahri, Xitoyda), Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagʻishlab, „Temur Malik“, „Mirzo Ulugʻbek“, „Amir Temur“, „Chovgon oʻyinida Bobur“ va boshqa asarlarini yaratdi.
## Unvon va mukofotlari
* Oʻzbekiston xalq rassomi (2003-yil)
* Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);
## Adabiyot
* Ahmedov B., Oʻzbekiston tarixi manbalari, T., 2001.

Naim Norqulov.

## Manbalar
Miroqi adirlari

**Miroqi adirlari** - Hisor tizma togʻlarining jan.-gʻarbiy tarmoqlari etaklarida joylashgan adirlar. Oqsuv daryosi bilan Quruqsoy (Qashqadaryo irmoqlari) oraligʻida joylashgan. Shim.-sharqdan jan.-gʻarbga yoʻnalgan. Eng baland joyi 2108 m. Jan.-sharqiy yon bagʻri nisbatan tik va kuchli oʻyilgan. Shim.-gʻarbiy yon bagʻri asta-sekin pasayib boradi. Adirlarning suvayirgʻichi Oqsuv daryosi yaqinidan oʻtgan. Shu sababli yon bagʻirlar keskin koʻrinishga ega (daryo vodiysiga qaragan tomoni juda baland, qisqa va kalta, qarama-qarshisi esa qiya va past). Yuqori neogenning qumtosh, gil va konglomeratlaridan tashkil topgan. Mavjud toʻq boʻz tuproqlar yuvilgan, dagʻal mexanik tarkibga ega. Turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar butalar bilan majmua xrlda oʻsadi. Miroqi adirlaridan yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Mirshab

**Mirshab** (arab, mir — hukmdor va shab — tun) — Oʻrta Osiyo xonliklarida maʼmuriy lavozim; tungi shahar soqchisi va ularning boshligʻi. Uning zimmasiga shaharda tungi osoyishtalikni taʼminlash masʼuliyati yuklatilgan. Oʻrta Osiyo Rossiya tomonidan istilo qilingach, Mirshab, asosan, tungi soqchilik hamda tartib va institutizom bajarilishini taʼminlagan va politsiya vazifasini bajargan. Mirshab mingboshi va katta oqsoqollar ixtiyorida xizmatda boʻlgan. Masalan, Toshkentda Oktyabr toʻntarishigacha Mirshablar tungi shahar soqchisi. Mirshabxona boshligʻi qoʻrboshi deyilgan. Mirshablar tun boʻyi shaqildoq bilan koʻcha va mahallalarni aylanib, shahar osoyishtaligini taʼminlagan. Toshkentning 4 dahasida 10 tadan Mirshab, bir mirshabboshi boʻlgan. 1892-yilgacha Mirshab katta oqsoqolga, keyinchalik Eski shahar politsmey-sterchga boʻysungan.

## Manbalar
Mirshakar

**Mirshakar** (taxallusi; asl ism-sharifi Mirshakarov Mirsaid) — tojik shoiri, drammaturg. Tojikiston xalq shoiri (1962). Tojik adabiyotida sheʼriyatning epik janrlarini rivojlantirgan. „Zafar bayrogʻi“ (1934) dostonida Vaxshdagi qurilishlar aks etgan. Xalq afsonasi asosida yaratilgan „Oltin qishloq“ (1942) dostoni tojik sheʼriyatining eng yaxshi namunasidan biri hisoblanadi. „Notinch panj“ (1949), „Muhabbat va burch“ (1962) va boshqa dostonlarida tojik xalqi hayotidagi tarixiy voqealar ifodalangan. **Mirshakar** „Oltin qishloq“ (1949), „Usmonov fojiasi“ (1975) va boshqa drammalar, „Ilhom“ sheʼriy toʻplami (1967), „Yoshlik ayyomi“ (1972) kitobi va boshqa asarlar muallifi. Mirshakar tojik bolalar adabiyotining asoschilaridan. „Ishq ustozi“ (1945), „Mening shahrim“ (1963) pyesalari keng ommalashgan. „Oltin qishloq“ (1948), „Biz pomirdanmiz“ (1968) kitoblari oʻzbek tilida nashr qilingan.

## Pyesalari
Dramaturg

* „Uchitel' lyubvi“ (1945)
* „Toshbek i Gulkurbon“ (1946)
* „Oshibka Bobosafara“ (1947)
* „Moy gorod“ (1952)
* „Tragediya Usmanova“ (1957)
* „Vashe schastʼye — moye schastʼye“ (1966)
* „Shkol’noye znamya“ (1969)
* „Dorogoy ottsov“ (1971)
* „Bitva v pustyne“ (1974)

## Filmografiyalari
Ssenariychi

* „Deti Pamira“ (1963)
* „Razoblacheniye“ (1968)
* „Vpered, gvardeytsy“ (telefil’m, 1971)
* „Kratkiye vstrechi na dolgoy voyne“ (1975) Karavan schastʼya
* „Golosa gor“ (po motivam odnoimennoy poemy, 1960)
* „Prazdnik krasnogo galstuka“ (tele dok fil’m, 1974)

Dokumental’nyye fil’my o zhizni i tvorchestve

* „Mirsaid Mirshakar“ (1972)
* „Poet Mirsaid Mirshakar“ (1977)
* „Nash Mirshakar“ (1983)

## Mukofatlari

* Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1950) — „Oltin qishloq“ (1942), „Isyonkor Panj“ (1949) sheʼrlari uchun.
* Tojikiston SSR xalq shoiri (1962)
* A. Rudakiy Davlat mukofoti (1967)
* Tojikiston SSR Lenin komsomol mukofoti (1972)
* „Tinchlik uchun kurashchi“ faxriy medali (Sovet tinchlik qoʻmitasi)
* Leninning ikkita ordeni (shu jumladan 1957-yil).
* Oktabr inqilobi ordeni
* ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* ikkita „Shon-sharaf belgisi“ ordeni
* Xalqlar doʻstligi ordeni
* Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining medallari va faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

## Xotira

* Dushanbeda M.Mirshakar nomidagi Davlat Respublika bolalar kutubxonasi nomi berilgan (2003)
* „Mirsaid Mirshakar“ hujjatli filmi (1972)
* „Shoir Mirsaid Mirshakar“ hujjatli telefilmi (1977)
* Bizning Mirshakar hujjatli filmi (1983)
* Dushanbedagi koʻchalardan biri Mirsaid Mirshakar Tojikiston.ru nomi bilan ataladi
* Roshtqal’a tumanida shoir nomiga qishloq kengashi berilgan.

## Manbalar
Mirshodi neft koni

**Mirshodi neft koni** - Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanida joylashgan. 1984-yilda ochilgan. Keyinchalik sanoat ahamiyatiga molik neft olinadigan quduqlar soni ortib bordi. Neft 1-, 2- va 3-gorizontlarda uchraydi.

1-gorizont kesmaning yuqorisida joylashgan boʻlib, dolomitlashgan yorikli bitumli ohaktoshlardan tuzilgan. Orasida toʻq kulrang mergellar ham uchraydi. Qalinligi 18–20 m ga teng boʻlib, 8–15 m li angidrit katlami bilan ajralgan.

2-gorizont yorikli kulrang ohaktoshlardan tashkil topgan. Ular angidrit, mergel va qumtoshlar bilan aralashgan. Umumiy qalinligi 25–35 m va 5–11 m boʻlgan angidrit mergelli qatlam bilan ajralgan.

3-gorizont kesmaning oʻrtasida joylashgan boʻlib, gʻovakli, bitumli, yoriqli ohaktoshlardan tuzilgan. Ular orasida mergel qatlamlari uchraydi. Qalinligi 20–40 m boʻlib, 53 m angidrit bilan ajralgan.

Mahsuldor qatlamlarning oʻrtacha gʻovakliga 10—19%, baʼzan 20% dan ziyod. Oʻtkazuvchanlik 10 millidarsigacha. Shu sababli quduqlarning karbonat ohaktoshli jinslari anchagina yoriqpikka ega va yuqori mahsuldorligi shundan.

Buxoro va oqjar qatlaridagi neftlar tarkibi bir xil, ularning zichligi 0,900—0,958 g/sm3 ga teng, oltingugurt miqdori yuqori (3,25—4,7%). Smola 65— 90%, parafin 3,2—3,8%, asfaltenlar 4,2—7,0% atrofida oʻzgaradi. Neft quyuq, qovushqoq, 1—20° da qotadi. Neft konidan 15 ta quduq orqali qariyb 80 ming t neft olinmoqda (2001).

## Manbalar
Mis oksidlari

**Mis oksidlari**, Mis (1)-ok s i d, Si2O — qizgʻishjigarrang kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1242°, zichligi 6,1 g/sm3. Suvda erimaydi, ishqorlar bilan reaksiyaga kirishadi. Vodorod, is gazi va faol metallar (Mg, Al, Zn) taʼsirida metall holatgacha qaytariladi. Qizdirilganda oksidlanib CuO ga aylanadi. Tabiatda kuprit minerali koʻrinishida uchraydi. NaCl eritmasini mis elektrodlarni qoʻllab elektroliz qilish, lab.da SiO ni 1100° gacha qizdirish yoʻli bilan olinadi. Shisha, keramika, sirlar uchun pigment, boʻyoklar komponenti va fungitsid sifatida ishlatiladi.

Mis (P)-oksid, SiO — kora rangli kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1447° (O2bosimi ostida), zichligi 6,51 g/sm3. Suvda erimaydi. 1100° gacha qizdirilsa Si2O va O2 ga parchalanadi. Faol metallar, vodorod, uglerod, is gazi, ammiak va alkanlar SiO ni Si gacha kaytaradi. Kislotalar taʼsirida Si (II) tuzlari ammiakning suvdagi eritmalari bilan ammiakat [Cu(NH3)4]4 (ON)2, ishqorlar bilan kupratlar MeCuO2 (Me — ishqoriy metall) hosil qiladi. CuSO4ra NaOH yoki KON taʼsir ettirib, lab.da Si ni 400—500° gacha qizdirib olinadi. Oksid katalizatorlar olishda, shisha, keramika, emallar uchun pigment, galvanotexnikada elektrodlar tayyorlashda qoʻllanadi. Toʻq qizil rangli mis seskvi-oksid Si2O3 mavjudligi haqida ham maʼlumotlar bor. U K2S2O2 ga Si(ON)2 taʼsir ettirilganda hosil boʻladi; 400° da CuO va O2 ga parchalanadi.

## Manbalar
Mis van der roe Lyudvig

MIS VAN DER ROE (Mis van der Rohe) Lyudvig (1886.27.3, Axen, Germaniya - 1969.17.8, Chikago, AQSH) - nemis meʼmori, funksionalizm namoyandalaridan. 1919—24 yillarda turkum eksperimental loyixalari (yaxlit oynali, koʻp qavatli) bilan chiqdi, 20-asr 2-yarmida turar joy binolarini poʻlat sinchda oqilona namunada yaratdi va ichki loyihasini oʻzgartirdi. Keyinchalik Mis van der roe Lyudvigd.R. golland "Uslub" guruhi taʼsirida kompozitsion qurilmalarni qayta ishladi (Brnodagi Tugendxat uyi, 1930 va boshqalar). Dessaudagi "Bauxauz" ijodiy uyushmasi direktori (1930—33). 1938-yildan AKD1da ishlab, Chikagodagi Illinoys texnologiya instituti meʼmorlik fakultetini boshkardi (1938—58). 40—50-yillarda "universal meʼmorlik shakllari" gʻoyasini ilgari surdi (Illinoys shtatidagi Farnsuort uyi, 1950—51 va boshqalar). Mis van der roe Lyudvigd.R. yaratgan oddiy geometrik shakllar koʻp kavatli binolarda qoʻllandi: Chikagodagi Leyk Shor Drayv (1946—50), Kommonuels Promenad (1957) turar joilari, Nyu-Yorkdagi Sigrembilding binosi (1956—58), Kanadaning Torontodagi Dominion-sentr binosi (1967) va boshqa Mis van der roe LyudvigR. ijodi AKD1 va Gʻarbiy Yevropa meʼmorlari ijodiga katta taʼsir etgan. MIS DAVRI - k. Eneolit.

## Manbalar
Mis rudalari

**Mis rudalari** — misning sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan minerallari. Ular 170 dan ortiq boʻlib, shundan faqat 17 tasi sanoatda foydalaniladi. Mis rudalari boy (mis 3%dan ortiq), oʻrta (mis 0,3—1%), juda past (mis 0,3% dan kam) sifatli guruhlarga boʻlinadi. Xalkopirit CuFeS2(Cu—34,6%), bornit Cu5FeS4(Cu—52—65%), xalkozin Cu2S (Si—79,8%), kovellin CuS(Cu — 64,4%),malaxit Cu2[CO3][OH]2 (Cu57,4%) muqim Mis rudalaridir. Mis rudalarining paragenetik bogʻlanishi xilma-xil. Xalkopirit baʼzi sulfid rudalarining gidrotermal konlarida boʻladi. Koʻpchilik konlarda u rudalarning asosiy tarkibiy qismidir. Xalkopirit oʻrnida psevdomorfozalar hosil qilgan ikkilamchi mis sulfidlari — bornit, xalkozin va kovellinlar mis konlarining ikkilamchi sulfidli boyish zonalarida keng tarqalgan. Malaxit — oksidlangan Mis rudalarida eng koʻp uchraydigan mineral. Mis rudalari tarkibida oltin, molibden, reniy va boshqa ham boʻladi. Mis rudalarining muhim turlariga mis-porfirli va mismolibdenli, mis-qumtoshli va slanetsli, misnikelli (sulfidli), polimetall, tomirli, kvarssulfid li, skarnli (misvanadiyli), mis-kobaltli, misvismutli, mistemirli, mis-oltinli va boshqa kiradi. Jahonda ishlab chiqariladigan misning 90% sulfidli rudalardan olinadi. M.rg-konlari RF (Ural), Zakavkazye, Krzogʻiston, AQSH, Chili, Kongo, Zambiyada bor. Oʻzbekistonda Mis rudalari konlari Olmaliq rudali rayoni — Qalmoqqir, Saricheku, Qizota va boshqa joylarda mavjud. Shulardan hozirgi kunda Kalmoqqir va Sarichekuda Mis rudalari qazib olinmoqda. Olmaliqning Mis rudalari tarkibida nodir komponentlar borligi jihatidan ular kompleksli hisoblanadi. Ulardan 15 dan ortiq eng nodir ruda hosil qiluvchi elementlar — mis, oltin, kumush, molibden, reniy va boshqa olinadi.

## Manbalar
Mis sulfat

**Mis sulfat**, mis kuporosi, toʻtiyoyi, CuSO4 — tiniq kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 200°, zichligi 3,603 g/sm3. Kizdirilganda (650° atrofida) parchalanadi: CuSO4= CuO+SO2+’/2O2. Suvda yaxshi eriydi. Suvli eritmalaridan CuSO45H2O — mis kuporosi kristallanadi (rangi och koʻk), u 105° dan yuqori temperaturada ikki molekula suv yoʻqotib CuSO43H2O (zangori rang)ga, 150° da monogidrat CuSO4H2O ga aylanadi. 250° da butunlay suvsizlanadi. Tabiatda xalkantit CuSO45H2O minerali holida uchraydi. Mineral boʻyoklar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligida zararkunandalarga va oʻsimlik kasalliklariga qarshi kurashishda, koʻnchilikda, galvanik elementlarda ishlatiladi. Mis (1)sulfat Cu2SO4 ham maʼlum. Och kulrang kristall, zichligi 3,605 g/sm3. 200" dan yuqorida CuO va CuSO4 gacha oksidlanadi. Suvli eritmada Si va CuSO4 ga parchalanadi. Kuchli qaytaruvchi; Cu2O bilan (CH3)2SO4hh oʻzaro taʼsir ettirib olinadi.

## Manbalar
Mis tangalar

**Mis tangalar** — misdan zarb qilingan qadimgi tanga pullar. Sharqda misdan turli narsalar yasash miloddan avvalgi 4ming yillikdan beri maʼlum. Mis tangalar miloddan avvalgi 8-asrning oxiri —7-asrning boshlarida Qad. Lidiya davlatida paydo boʻlgan, Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi 4-asrdan boshlab muomalaga kirgan. Afrosiyob hududida Salavkiylar davlati podshosi Antiox 1 nomi yozilgan Mis tangalar (miloddan avvalgi 3-asr), Buxoro vohasidan kamonchi tasviri tushirilgan mayda Mis tangalar (miloddan avvalgi 4-asr) topilgan. 4-asrda Sugdiyona va unga tobe yerlardagi aholi Mis tangalardan foydalangan. 7-asr oʻrtalarida Sugdiyona davlatida 1&nbsp;kg misdan oʻrtacha 425 tanga, 8-asr oʻrtalarida esa 1&nbsp;kg misdan oʻrtacha 963 tanga zarb qilingan. Afrosiyobni arxeologik qazishlar vaqtida turli davrlarga oid Mis tangalar xazinasi topildi.Mis tangalar kumush tangalarga qoʻshimcha si-fatida ishlatilgan.

## Adabiyot
* Smirnova O.I., Katalog monet s gorodisha Pendjikent, M., 1963; Smirnova O. I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1970.

## Manbalar
Mis yugurtirish

**Mis yugurtirish**, mislash -poʻlat yoki rux buyumlar, baʼzan poʻlat simlar sirtiga galvanik usulda (qarang Galvanotexnika) mis qatlami qoplash. Buyumlarni xromlash va nikellashda oraliq qatlam hosil qilish, metallar sirtining elektr oʻtkazuvchanligini yaxshilash, metallarning kavsharlanishini osonlashtirish va boshqa uchun qoʻllanadi. Oraliq qatlam hosil qilinadigan Mis yugurtirish usuli eng keng tarqalgan. Bunda mis qatlami ustidan nikel qatlami, uning ustidan yupqa (0,25 mkm) xrom qatlami yugurtiriladi. Mis elektrolitlarning oksidli va ishqorli xillari bor. Poʻlat buyumlarni uglerodlash (sementlash) va ularning uglerodlanmasligi lozim boʻlgan sirtqi qatlamini himoyalashda ham Mis yugurtirishdan foydalaniladi.

## Manbalar
Mis qotishmalari

**Mis qotishmalari** — mis asosidagi qotishmalar. Inson yaratgan birinchi metall qotishma (qarang Jez davri). Bronza, jez va asosiy legirlovchi elementa nikel boʻlgan misnikel qotishmalari (qarang Melxior) Mis qotishmalari jumlasiga kiradi. Mis qotishmalari quyma, deformatsiyalanadigan va kukunsimon xillarga boʻlinadi. Quyma Mis qotishmalari suyuqlanganda oquvchan boʻladi, qotganda uncha kirishmaydi. Deformatsiyalanadigan Mis qotishmalari issiqlayin yoki sovuqlayin bosim bilan yaxshi ishlanadi. Kukunsimon Mis qotishmalari kukunsimon materillar jumlasiga kiradi (q. Kukun metallurgiyasi). Mis qotishmalari antifriksion (ishqalanishga qarshi), issiqbardosh, konstruksion, korroziyabardosh (zanglashga qarshi), prujinabop va elektrotexnika materiallari sifatida keng qoʻllanadi. Bular asbobsozlik, mashinasozlik, aviatsiya va kemasozlikda, suv-bugʻ armaturasi, badiiy buyumlar, idishtovoklar yasash va boshqa sohalarda ishlatiladi.

## Manbalar