open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chilonzor yoʻli

**Chilonzor yoʻli** — Toshkent metropoliteni yoʻllaridan biri. 1977-yil 6-noyabrda ishga tushirilgan. 

## Yoʻlga qoʻyish xronologiyasi

## Qayta nomlanish tarixi

## O`tish bekatlari

## Bekatlar
*1. Chinor
*2. Yangihayot
*3. Sergeli
*4. Oʻzgarish
*5. Choshtepa
*6. Olmazor
*7. Chilonzor
*8. Mirzo Ulugʻbek
*9. Novza
*10. Milliy bogʻ
*11. Xalqlar doʻstligi
*12. Paxtakor
*13. Mustaqillik maydoni
*14. Amir Temur xiyoboni1
*15. Hamid Olimjon
*16. Pushkin
*17. Buyuk ipak yoʻli

## Harakat tarkibi
Chilonzor yoʻlida 81-717/714 raqamli vagonlar toʻrt-vagonli poyezdda harakatga qoʻyilgan.

## Havolalar
http://metrotashkent.narod.ruda Chilonzor yoʻli
Astronomik birlik

**Astronomik birlik** – astronomiyada masofa birligi; Yerdan Quyoshgacha boʻlgan o'rtacha masofaga teng. Astronomik birlikni aniqlash uchun Quyoshning gorizontal parallaksi aniqlanishi lozim. Astronomik birlikning aniq qiymati Yerga juda yaqin keladigan sayyoralarni kuzatish usuli (yoki boshqa usullar) bilan topiladi. Deyarli barcha asronomik hisoblashlarda 1 a.b.=149.6 mln. km deb olinadi. Aniq qiymati:

**Astronomik birlik** – astrono-miyada masofa birligi; Yerdan Quyoshgacha boʻlgan oʻrtacha masofaga teng. A.6.ni aniqlash uchun Quyoshning gorizontal parallaksi aniqlanishi lozim. Astronomik birlikning aniq qiymati Yerga juda yaqin keladigan sayyoralarni kuzatish usuli (yoki boshqa usul) bilan topiladi. 20-asr gacha bu maqsadda Marsning buyuk roʻpara turish vaqtlarida kuzatilgan natijalardan foydalanilar edi. Quyosh parallaksini Yerga juda yaqin oʻtadigan ayrim kichik sayyoralarni kuzatish yoʻli bilan aniqlashga urinish Eros kashf qilinganidan keyin boshlandi. 1930– 31 yillarda Eros Yerdan 22 mln. km uzoqliqdan oʻtdi. Oddindan tuzilgan dasturga koʻra jahonning 24 rasadxonasida, shu jumladan, Toshkent rasadxonasida ham kuzatuvlar olib bori-lib, R"e=8.790"ga tengligi aniqlandi.1961–63 yillarda sobiq Ittifoq va AQShda Merkuriy, Venera va Mars ra-diolokatsiya qilinishi natijasida Astronomik birlik hisoblandi. Astronomik birlik ni butun olam tortishish qonunita asoslangan dinamik va yorugʻlik tezligiga asoslangan fizik usullar bilan ham topish mumkin. Astronomik birlikning eng aniq qiymati (1 a.b.=149597870±2&nbsp;km) avtomatik kosmik kemalar harakatini kuza-tib topildi. Deyarli barcha astronomik hisoblashlarda 1 a.b.=149,6 mln. km deb olinadi.

1&nbsp;a.b. = 149&nbsp;597&nbsp;870&nbsp;691&nbsp;±&nbsp;30&nbsp;m.

## Tarixi
XX asrgacha bu maqsadda Misrning buyuk ro'para turish vaqtlarida kuzatilgan natijalardan foydalanilar edi. Quyosh parallaksini Yerga juda yaqin o'tadigan ayrim kichik sayyoralarni kuzatish yo'li bilan aniqlashga urinish Eros kashf qilinganidan keyin boshlandi. 1930-1931 yillarda Eros Yerdan 22 mln. km uzoqlikdan o'tdi. Oldindan tuzilgan dasturga ko'ra jahonning 24 rasadxonasida, shu jumladan, Toshkent rasadxonasida ham kuzatuvlar olib borilib, Р"е=8.790" ga tengligi aniqlandi. 1961-1963 yillarga sobiq Ittifoq va AQSHda Merkuriy, Venera va Mars radiolokatsiya qilinishi natijasida "Astronomik birlik" hisoblandi. Astronomik birlikni butun olam tortishish qonuniga asoslangan dinamik va yorug'lik tezligiga asoslangan fizik usullar bilan ham topish mumkin.

## Havolalar

## Manbalar
Oʻzbekiston yoʻli

**Oʻzbekiston yoʻli** Toshkent metropolitenining hozirda mavjud yoʻllaridan biridir. 1984-yilning 7-dekabrida ishga tushirilgan.

## Ochilish sanalari

## Nomlar oʻzgarishi

## Yoʻldan yoʻlga oʻtish joylari

## Poyezdlar
Bu yoʻlda 81-717/714,81-718/719 va 81-765/766 tipli vagonlardan iborat toʻrt vagonli poyezdlar yuradi.

## Havolalar
* Oʻzbekiston yoʻli MetroTashkentda
Martin Luther King Jr.

**Martin Luther King, Jr.** (; 15-yanvar, 1929 — 4-aprel, 1968) — afroamerikalik baptist rohibi hamda Amerika inson huquqlari faoli va yetakchisi boʻlgan. U bugun AQSh tarixida inson huquqlari taraqqiyoti uchun muhim hissa qoʻshgan shaxs sifatida eslanadi. U AQShda qora tanli aholining fuqarolik huquqlari uchun kurash rahbarlaridan biri boʻlgan boʻlib, kuch ishlatmasdan, tinch yoʻl bilan kurashish usuli tashabbuskoridir. Baptistlar ruhoniysi (1954-yildan). „Xristian rahbarlarining janubiy konferensiyasi“ uyushmasining asoschisi (1957). Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureati (1964). Irqchilar tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Chilonzor (metro bekati)

**Chilonzor** — Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻli bekatlaridan biri. Olmazor va Mirzo Ulugʻbek bekatlari oʻrtasida joylashgan. Bekatdan Toshkent tibbiyot kollejiga chiqiladi.

## Manbalar
Hamid Olimjon (metro bekati)

**Hamid Olimjon** — Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻli bekatlaridan biri. Atoqli oʻzbek adibi Hamid Olimjon sharafiga nomlangan. 2 vestibyul va 1 platformali. Platformada 9ta chiroqlar bor, ular oq marmar va smaltadan ishlangan. Bekatda bir nechta panno bo'lib, bittasida Hamid Olimjon gorelyefi bor

## Manbalar
Buyuk Ipak yoʻli (metro bekati)

**Buyuk Ipak yoʻli** — Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻli bekatlaridan biri. 1997-yil 1-maygacha rus adibi Maksim Gorkiy nomi bilan atalgan. Bir qubbali ikki vestibyuldan iborat. Platforma devorlari Maksim Gorkiyning "Dankoning alangali yuragi" asarini aks ettirgan barelyef bilan bezatilgan. Poli marmar va granitdan tayyorlangan.

## Manbalar
Mirzo Ulugʻbek (metro bekati)

**"Mirzo Ulugʻbek"** — Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻli bekati hisoblanadi. Mirzo Ulugʻbek bekati Chilonzor va Novza bekatlari oraligʻida joylashgan.

## Manbalar
Amir Temur xiyoboni (metro bekati)

**Amir Temur xiyoboni** - Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻlining bekatlaridan biri. «Mustaqillik maydoni» va «Hamid Olimjon» bekatlari oʻrtasida joylashgan. Bekatdan Yunusobod yoʻlining Yunus Rajabiy bekatiga oʻtiladi. Amir Temur xiyoboni sharafiga nomlangan. Bekat kolonnali, 2 vestibyul va 1 orolchali platformadan iborat.

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* Amir Temur xiyoboni
* Temuriylar tarixi davlat muzeyi
* InterContinental Tashkent, an IHG
* Hotel O‘zbekiston
* O‘zbekiston xalqaro anjumanlar saroyi

## Manbalar
Tuman (tabiiy hodisa)

*Ushbu maqola tabiiy hodisa haqidadir. „Tuman“ soʻzining boshqa maʼnolari uchun [[Tuman]] maqolasiga qarang.*

**Tuman** – tomchi holidagi suyuq dispers fazali aerozollar. Oʻta toʻyingan bugʻlardan kondensatsiya natijasida hosil boʻladi. Atmosferadagi Yer sirti qatlamlaridagi suv bugʻlarining toʻyinishidan hosil boʻlgan suv tomchilari yoki muz kristallari toʻplamidan iborat. T. 1 km dan kamroq masofaga gorizontal koʻrinishni xiralashtiradi. T. Yerga yaqin havo qatlamining sovishi yoki uning namlanishi oqibatida yuzaga keladi. Sovish natijasida paydo boʻladigan T. quyidagilarga ajraladi: 1) Yer yuzasi salbiy radiatsiya balansi natijasida bunyodga keladigan va Yer yuzasidagi havo qatlamini sovitadigan radiatsion T., bunday T., odatda, sal shamol boʻlib ayoz tunda, qishda esa kunduzi ham boʻlishi mumkin; 2) sovuq Yer ustiga issiq havoning adveksiyasi natijasida paydo boʻladigan advektiv T.; bulutlar past boʻlib sovuq shamol turganda sutkaning har qanday paytida ham yuzaga kelishi mumkin; 3) atmosfera fronti ustidagi yomgʻir tomchilarining bugʻlanishi hisobiga paydo boʻladigan frontal T. Qishda qattiq sovuq adveksiyasi paytida dengizlar ustida, yozda va kuzda esa qirgʻoqdan kechasi sovigan havoning oqib kelishi oqibatida suv havzalari ustida kuzatiladi. Koʻp vaqt T. yuqorida aytib oʻtilgan jarayonlarning birgalikdagi yoki ketma-ket taʼsiri ostida ham paydo boʻladi.

Meteorologiyada **tuman** atamasi ostida suv bugʻlari, tomchilari yoki muz parchalarining kondensatsiyalashib, yer sirtiga yaqinlashishi va natijada havo shaffofligining kamayishi tushuniladi. Boshqacha aytganda, tuman yer sirtidagi bulutdir.

Tumanlar hosil boʻlishi suv bugʻining atmosferadagi kondensatsiya yadrolari (tayanch nuqtalari) atrofida yigʻilishi va kondensatsiyalanishidan boshlanadi. Suv tomchilaridan iborat tumanlar odatda −20 °C dan yuqori havo harorati sharoitida kuzatiladi, biroq bunday tuman shakllari −40 °C atrofidagi haroratda ham paydo boʻlgan hollari maʼlum. Bundan quyi haroratlarda muz tumanlari hosil boʻladi.

Tumanlar aholi punktlarida boshqa joylardagiga nisbatan koʻproq hosil boʻladi. Bunga sabab shahar havosida kondensatsiya yadrolari (masalan, avtomobil tutuni va boshqa yonish mahsulotlari) koʻproq boʻlishidir.

Transport vositalari ishiga xalal bergani tufayli ob-havo bashoratlarida boʻlajak tumanlar alohida eslatib oʻtiladi.

## Manbalar
Kirk Hammett

**Kirk Lee Hammett** (18-noyabr, 1962-yil) - 1983-yildan beri Metallica musiqiy guruhi yetakchi gitarachisi va bastakori.
AS Roma

**Roma** — Rim sharafini himoya qiluvchi Italiya futbol klubi.

## Yutuqlari
* Italiya chempioni: 1942, 1983, 2001
* Italiya vitse-chempioni: 1931, 1936, 1955, 1981, 1984, 1986, 2002, 2004, 2007, 2008, 2010, 2014, 2015, 2017
* Italiya kubogisohibi: 1964, 1969, 1980, 1981, 1984, 1986, 1991, 2007, 2008
* Italiya kubogi finalchisi: 1937, 1941, 1993, 2003, 2005, 2006, 2010, 2013
* Italiya superkubogisohibi: 2001, 2007
* Chempionlar kubogi finalchisi: 1984
* Yarmarkalar kubogi sohibi: 1961
* UEFA kubogi finalchisi: 1991

## Oʻyingoh

* 1927—1929 — „Motovelodromo Appio“
* 1929—1941 — „Kampo Testachchio“
* 1941—1953 — Milliy fashistik firqasi oʻyingohi (keyinroq „Stadio Flaminyo“)
* 1953—1989 — „Stadio Olimpiko“
* 1989 — „Stadio Flaminyo“ (1990-yilgi JCH tufayli „Stadio Olimpikoda“ taʼmirlash ishlari olib borilgan)
* 1990—hozir — yana „Stadio Olimpikoda“

## Taniqli futbolchilar
*  Franchesko Totti
*  Ivan Pelitsoli
*  Kristian Panuchchi
*  Vinchentso Montella
*  David Pisarro
*  Yon Arne Riise
*  Julio Baptista
*  Sergey Gurenko
*  Dmitriy Alenichev
*  Eldor Shomurodov

## Futbolchilar

### Joriy tarkib

### Primavera jamoasi

### Shartnomasi mavjud boshqa futbolchilar

### Ijaraga berilgan futbolchilar

### Ayollar jamoasi

### Mashhur futbolchilar

### Muzlatilgan raqamlar
2017-yildan beri “Roma” 2017-yilda futboldan ketgan Francesco Tottini Rim jamoasidagi faoliyati uchun hurmat yuzasidan 10-raqamni birorta futbolchiga berilmagan. 10-raqamni 2022-yilda Paulo Dybalaga berilishi kerak edi, ammo Dybala 10-raqam o‘rniga 21-raqamni tanlagan.
 (1993–2017)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayt 
* AS Roma Ultras 
* AS-Roma.ru — MDH dagi Romaning fan-klubi 
* Roma Giallo Rossa 
* AS Roma Blog
Yunusobod yoʻli

**Yunusobod yoʻli** — Toshkent metropoliteni yoʻllaridan biri. 2001-yil 26-oktyabrda yoʻlga qoʻyilgan. 2016-yil noyabrda avvaldan qurilishi rejalashtirilgan Yunusobod va Turkiston bekatlarini qurish ishlari boshlab yuborildi. Qurilishga 108 million dollar ajratilgan. Bekatlar 2020-yil 29-avgustda foydalanishga topshirildi. Shuningdek, Fayzulla Xoʻjayev, Bobur, Toʻqimachilar, Usmon Nosir, Janubiy bekatlari loyihasi bekor qilindi.

## Bekatlar
* Mingoʻrik (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) — Oʻzbekiston yoʻlining Oybek bekatiga o'tiladi.
* Yunus Rajabiy (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) — Chilonzor yoʻlining Amir Temur xiyoboni bekatiga o'tiladi.
* Abdulla Qodiriy (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) —
* Minor (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) —
* Bodomzor (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) —
* Shahriston (metro bekati) (26-oktyabr 2001-yilda ishga tushgan) — 2015-yil 16-iyungacha nomi "Habib Abdullayev" bo'lgan
* Yunusobod (metro bekati) (29-avgust 2020-yilda ishga tushgan) —
* Turkiston (metro bekati) (29-avgust 2020-yilda ishga tushgan) —

## Harakat tarkibi
Yunusobod yoʻlida 81-717/714 raqamli vagonlardan iborat toʻrt vagonli poyezd harakatlanadi.

## Avariya
* 2019-yil 18-dekabrda Yunusobod bekati qurilishida yon devorning qulab tushishi oqibatida avariya holati kelib chiqqan. Hodisa joyiga huquq-tartibot organlari xodimlari, qutqaruchilar, shifokorlar yetib kelishgan, qidiruv-qutqaruv ishlari boshlangan Oʻzbekiston Bosh vaziri boshchiligida avariya oqibatlarini bartaraf etish komissiyasi tuzildi
* Hodisaga kuchli yomgʻir natijasida beton devorning orasiga suv toʻplanib, devor ogʻirlik oqibatida qulab tushgani aytildi.
* Qutqaruv yakunlandi. Qurbonlar soni 6ta ekani aytildi.
* 19-dekabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi tomonidan hodisa yuzasidan jinoiy ish ochildi
* Saylovlar doirasidagi anjumanlarda deptatlar qurilish sohasiga mas’ul shaxslarni tanqid qilishgan. Go Uzbekistan loyihasi muallifi esa Yunusobod bekatiga „Quruvchilar“ nomini berishni taklif qilgan.
* Oʻzbekiston temir yoʻllari halok boʻlgan har bir ishchining oilasi uchun 100 million soʻm (taqriban 10400 dollar) tovon puli ajratdi.

## Manbalar
Qipchoq (metro bekati)

**Qipchoq** — Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston mustaqilligining 30 yilligi yoʻlining bekatlaridan biri. Bekat 2023-yil 30-avgustda ishga tushirilgan.

## Manbalar
Chinor (metro bekati)

**Chinor** — Toshkent metropoliteni Chilonzor yoʻlining bekatlaridan biri. Bekat 2020-yil 30-avgustda ishga tushirilgan. Nomi 2023-yil avgustda Chinor deb o'zgartirgan, oldin esa 5-bekat edi.

## Galereya




## Manbalar
Turkiston (metro bekati)

**Turkiston** — Toshkent metropoliteni Yunusobod yoʻlining oxirgi bekati.

## Galereya

Fayl:Станция метро Туркистон.jpg


## Manbalar
Yunusobod (metro bekati)

**Yunusobod** – Toshkent metropoliteni Yunusobod yoʻlining bekatlaridan biri.
Vokzal shu nomdagi tuman – „Yunusobod“ nomi bilan atalgan.

## Tavsifi
Bekat ustunli, ikki oraliqli, sayoz, egri platformali (Toshkent metrosining egri platformali yagona bekati), ikkita yer osti vestibyulli. Bekat dizayni platforma markazida bir qator relyef ustunlari bilan noyob qiyalik uslubida qurilgan. Kirish qismida Toshkentning zamonaviy va qadimiy qiyofasini aks ettiruvchi oyna koʻrinishidagi rasmlar oʻrnatilgan. Platformaning devorlarida oltita ekran kompozitsiyasi mavjud.

## Qurilishi
2016-yilning 7-noyabr kuni Oʻzbekiston Prezidenti vazifasini bajaruvchi Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan avval yer osti suvlari sizib chiqishi sababli toʻxtatilgan „Yunusobod“ va „Turkiston“ bekatlari qurilishi qayta tiklandi. Qurilish jarayonida Germaniya va Rossiyadan kelgan qurilish texnikalaridan foydalanilgan. Loyihada nemis texnologiyasi qoʻllangan, buning natijasida suvli qatlam temir-beton quvurlar yordamida bartaraf etilgan. 2019-yil 30-noyabr kuni yer osti oʻtkazgich qurilishi munosabati bilan avtomobil yoʻlining ayrim uchastkalari vaqtincha yopildi. 2020-yil 15-iyunda yakunlandi. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ aksiyadorlik jamiyati matbuot xizmati xabariga koʻra, Yunusobod va „Turkiston“ stansiyalari qurilishining umumiy qiymati 103,8 million AQSH dollarini tashkil etgan. 2020-yil 29-avgustda Yunusobod stansiyasi foydalanishga topshirildi.
## Avariya
2019-yil 18-dekabrda bekat qurilishida yon devorning qulab tushishi oqibatida avariya holati kelib chiqqan. Hodisa joyiga huquq-tartibot organlari xodimlari, qutqaruchilar, shifokorlar yetib kelishgan, qidiruv-qutqaruv ishlari boshlangan Oʻzbekiston Bosh vaziri boshchiligida avariya oqibatlarini bartaraf etish komissiyasi tuzildi Hodisaga, birinchidan kuchli yomgʻir natijasida beton devorning orasiga suv toʻplanib, yaxshi mustahkamlanmagan devor ogʻirlik oqibatida qulab tushgani, ikkinchidan avtomobil qatnovi toʻxtatilmagani oqibatida yerdagi tebranish devorni qotirishga halal bergani aytildi. 19-dekabr kuni qutqaruv yakunlandi. Qurbonlar soni 6ta ekani aytildi. Shu kuni Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi jinoyat kodeksining 257-moddasi bilan (texnika xavfsizligi qoidalarini buzish) jinoiy ish ochildi. Keyinchalik, bu jinoyat ishi dalillar yetarli emasligi sabali yopildi. Saylovlar doirasidagi anjumanlarda deptatlar qurilish sohasiga mas’ul shaxslarni tanqid qilishgan. Deputat, „Go Uzbekistan“ loyihasi muallifi Fazliddin Hojimuhammedov esa Yunusobod bekatiga „Quruvchilar“ nomini berishni taklif qilgan Oʻzbekiston temir yoʻllari halok boʻlgan har bir ishchilarning oilasi uchun 100 million soʻm (taqriban 10400 dollar) tovon puli ajratdi. Shuningdek, ularning har bir oilasi ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, doimiy moddiy taʼminlab turilishi aytildi

## Galereya

Fayl:Stansiya Yunusobod.jpg


## Manbalar
Bodomzor (metro bekati)

**«Bodomzor»** — Toshkent metropolitenining Yunusobod yoʻli bekatlaridan biri. 2001-yil 26-oktyabr kuni foydalanishga topshirilgan. Metro bekati meʼmori Ya. Mansurov, bekat kompozitsiyalari rassomi R. Muhammadjonov, A. Rahimov.

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* Ekspomarkaz
* Oʻzbekiston milliy banki
* Toshkent axborot texnologiyalari universitetining Fargʻona filiali

## Galereya

Fayl:Stamps of Uzbekistan, 2011-51.jpg|Pochta markasi
Fayl:Stans08-287 (3135033262).jpg
Fayl:Bodomzor metro.jpg
Fayl:Bodomzor metro ichi.jpg
Fayl:Bodomzor metro umumiy.jpg
Fayl:Bodomzor metro yuqori.jpg


## Manbalar
Abdulla Qodiriy (metro bekati)

**Abdulla Qodiriy** - Toshkent metropoliteni Yunusobod yoʻli bekatlaridan biri. Bekat XX asr oʻzbek adibi Abdulla Qodiriy sharafiga shunday atalgan. Bekat 2ta yerosti vestibyulidan iborat. Platformasi 4 qirrali marmar ustunlardan iborat. Abdulla Qodiriy bekati Yunus Rajabiy va Minor bekatlari oraligʻida joylashgan. 

## Galereya

Fayl:Abdulla Qodiriy metro.jpeg


## Manbalar
Ming Oʻrik (metro bekati)

**Ming Oʻrik** – Toshkent metropoliteni Yunusobod yoʻli bekatlaridan biri. Ushbu bekatdan Oʻzbekiston yoʻlining Oybek bekatiga oʻtiladi. 2 vestibyul va 1 platformadan iborat. Kumushrang marmar bilan bezatilgan. Oybek bekatiga oʻtiladigan 140 metrli yoʻlagi bor.

## Tarixi

Yunusobod yoʻnalishidagi ushbu bekatning loyihaviy nomi „Lohutiy“ bekati boʻlgan. Metro bekatning qurilish ishlari 80-yillar soʻngida boshlanadi. 90-yillarga kelib qurilish materiallarining taqchilligi, hamda xomashyolarning narxi haddan tashqari oshib ketganligi sababli qurilish ishlari sekinlashadi. 2001-yil oktyabrida „Ming oʻrik“ nomi ostida ishga tushgan.

## Manbalar
Orlando Bloom

**Orlando Jonathan Blanchard Copeland Bloom** (; 1977-yil 13-yanvarda tugʻilgan) ingliz aktyoridir. UNICEFning yaxshi niyatli elchisi. *[[Uzuklar hukmdori: Qirolning qaytishi|Uzuklar hukmdori]]* va ** trilogiyasidagi Legolas va *[[Karib dengizi qaroqchilari: Murdalar sandigʻi|Karib dengizi qaroqchilari]]* filml qislmlaridagi Will Turner rollari orqali tanilgan.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* Orlando Bloom IMDbda
* Orlando Bloom Yahoo! Moviesda
Minor (metro bekati)

**Minor** - Toshkent metropoliteni Yunusobod yoʻli bekatlaridan biri. Yerusti va yerosti vestibyullaridan iborat. Bu bekatda metropoliten idorasi joylashgan.

## Galereya

Fayl:Stamps of Uzbekistan, 2007-50.jpg|pochta markasi (2007-yil)


## Manbalar
AQSh prezidenti

**Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti** —  Amerika Qo'shma SHtatlari Konstitutsiyasiga muvofiq,  Amerika Qo'shma SHtatlari davlat va ijroiy hukumat boshligʻi hamda  Amerika Qo'shma SHtatlari armiyasi va floti bosh qoʻmondonidir.

Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidenti  Amerika Qo'shma SHtatlari Kongressi tomonidan qabul qilingan qonun loyihalariga (*bill*) veto lar kiritishga haqli. 

Ushbu mansab  Amerika Qo'shma SHtatlari Konstitutsiyasiga 1787-yil, yaʼni Konstitutsiya qabul qilingan yilda kiritilgan. 
Birinchi  Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidenti 1789-yil George Washington boʻldi.

Joriy  Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidenti - Joe Biden. U 2021-yil 20-yanvardan ushbu lavozimga 46-prezident boʻlib rasman kirishdi.

## Talablar
Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidentligiga saylov kuniga qadar 35 yoshdan kam boʻlmagan, kamida 14 yil  Amerika Qo'shma SHtatlarida yashagan  Amerika Qo'shma SHtatlari fuqarolar saylanishi mumkin. Shuningdek, ushbu fuqaro  Amerika Qo'shma SHtatlarida tugʻilgan boʻlishi shart.  Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidenti vakolati muddati 4 yil boʻlib, bir kishi ikki martadan ortiq (*surunkali yoki tanaffus bilan boʻlishidan qatʼiy nazar*) ushbu lavozimga saylanishi taʼqiqlanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Amerika Qo'shma SHtatlari Prezidenti rasmiy sayti
Talas jangi

**Talas jangi** — Talas (Taroz) daryosi boʻyida arab va xitoy qushinlari oʻrtasida yuz bergan hal qiluvchi jang (751). 8-asrning 1 yarmida Tan imperiyasi Buyuk ipak yoʻlini egallash va bu yoʻldagi davlatlarni oʻziga boʻysundirish uchun bir necha bor urushlar qilgan. Movarounnahrdagi murakkab ichki ahvol (arablarga qarshi xalq qoʻzgʻolonlari), Fargʻona hokimining Choch hokimiga qarshi kurashida Xitoydan yordam soʻragani bu yurishlarga bahona boʻlgan. Tan davlati 750 yil millati koreys boʻlgan Gao Syanchji (Gav Shanchji) qoʻmondonligida katta qoʻshin joʻnatgan. Bu qoʻshin fargʻonaliklar bilan ittifoqlikda Chochni olib vayron qilgan, katta oʻlja (tuyalar, otlar, oltin, kumush)ni qoʻlga kiritgan. Choch qokimi qatl qilingan, uning oʻgʻli arablardan yordam soʻragan. 751 yil iyul oyida arablarning Ziyod ibn Solih qoʻmondonligi ostidagi qoʻshini Gao Syanchjining xitoylar, fargʻonaliklar, qashqarliklar, kucharliklar hamda qarluqlardan iborat yirik qoʻshini (arab manbalariga koʻra 100 ming kishi) bilan Talas daryosi boʻyida toʻqnashgan. Talas jangi 5 kun davom etgan. Toʻqnashuv jarayonida Tan armiyasi tarkibidagi qarluqlar arablarga qarshi kurashdan bosh tortgan va xitoyliklarning arʼyergardiga zarba berganlar. Xitoy qoʻshini butunlay yakson qilingan. Gao Syanchji yordamchilari Li Siye va Duan Shoushilar bilan birga zoʻrgʻa qochib qutilgan. Ibn al Asirning yozishicha, xitoyliklardan 50 ming kishi oʻldirilib, taxminan 20 ming kishi asir olingan. Asirga tushgan Xitoy jangchilari orasidan tanlab olingan hunarmandlar Samarqandga keltirilgan. Ular Samarqandda qogʻoz ishlab chiqarish. sanoatini yanada rivojlanishiga munosib hissa qoʻshganlar. Xitoylik xunarmandlar hatto Mesopotamiya shaharlariga ham keltirilgan. Talas jangi Markaziy Osiyo xalqlari tarixida oʻta muhim rol oʻynaydi. U Tan imperiyasining Oʻrta Osiyo xududini egallash yoʻlidagi tajovuzkorona siyosatiga uzilkesil chek qoʻygan. Ammo bu Gʻarb bilan Sharq oʻrtasidagi savdo aloqalarini bugunlay uzilishiga olib kelmagan.

**Talas jangi** 751 — Talas vodiysida boʻlib oʻtgan jang. (Xozirgi Qozog'iston va Qirg'iziston) hududida Abbosiylar xalifaligi (Qutayba ibn Muslim) va Tan xitoylari oʻrtasida O'rta Osiyo hududini nazoratga olish uchun boʻlib oʻtgan. Arab otliq askarlari Xitoy suvoriylarini toʻliq magʻlubiyatga uchratishgan.

Jang natijasida Tan imperiyasining gʻarbga boʻlgan yurushi toʻxtatildi. Shu bilan birgan Xitoy sarkardalari Arablarga yetarlicha qarshilik koʻrsatishi natijasida, vaqtinchalik ularning sharqga boʻlgan yurushi toʻxtatildi.

## Natija
* Qarluqlar erkin yurt tuzishdi.
* Islom turkiylar orasida tarqala boshladi.
* Qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasi turkiyalar orqali arablarga oʻtdi.Ular orqali esa gʻarbga.
Sharqiy Turkiston

**Sharqiy Turkiston** — Oʻrta Osiyodagi hudud, Xitoy tomonidan bosib olingan va hali hanuz u yerdagi uygʻurlar Xitoy Xalq Respublikasi tomonidan tahqirlanadi, XXR tomonidan ularning madaniyati va dini yoʻq qilinishga harakat qilinadi. (Shinjyang-Uygʻur avtonom rayoni XXR).

XX asrda Sharqiy Turkiston hududida 2 marotaba mustaqil davlatlar tashkil topgan.

* Sharqiy Turkiston Islom Jumhuriyati (1933).
* Sharqiy Turkiston Inqilobiy Jumhuriyati (1944—1949).

## Tarixi
Sharqiy Turkiston hududida yaqin kunlargacha xitoyliklar yashamagan. Bu hudud asosan Islom diniga eʼtiqod qiluvchi Uyg'urlar va qisman Qozoqlar yashashgan.

Bir vaqtlar hozirgi Sharqiy Turkistonning tub aholisi tomonidan buyuk tamaddun yaratilgan va Xitoy hamda O'rta Osiyo madaniyatiga katta tasir koʻrsatgan.
Oʻz vatida Sharqiy va Gʻarbiy Turkiston yagona davlatga birlashgan edi.

Hududdagi nizolar natijasida vujudga kelgan notinch vaziyatdan unumli foydalanib olgan Jung'orlarning xoni Galdan Sharqiy Turkistonni bosib oladi. Keyinchalik Xitoyning Manchjur sulolasi tomonidan bosib olinadi.1759-yilga kelib Uygʻuriston toʻliq xitoy-manchjur askarlari tomonidan bosib olinadi.Bosib olingan yer xitoy tilida Sintzyan (Yangi yer) deb atala boshlandi.

Butun XIX asr davomida Sharqiy Turkiston aholisi faqat ozodlik uchun boʻlgan inqiloblar ostida yashaydi (1825—1828, 1857, Yettishahar 1862—1872 yillar). XX asrda esa 1931—1933, 1944—1949 yillarda boʻlib oʻtadi.

* Hozirda XXR hududga xitoyliklarni koʻchirish faol siyosatini olib bormoqda.

## Manbalar

## Havolalar

* Vatanga sayohat 
* Uygʻuriston — mening yurtim
* Uygʻurlar-Xitoy devoridagi buyuk bomba 
* Sharqiy Turkiston Respublikasi (1944-49gg.)
* Sintzyandagi inqilob 1944 g. 
* Uygʻur separatizmi 
* http://www.postsoviet.ru/print.php?pid=821 
* Sharqiy Turkistondagi Britaniya elchisi (1944—1949) 
* Uygʻur muammosi

* *East Turkistan to the Twelfth Century* (by William Samolin, 1964)
Targa Florio

**Targa Florio** ochiq yoʻllarda oʻtkaziladigan avtomobil poygalari edi. Italiyaning Palermo shahri yaqinida boʻlib oʻtadigan bu poygaga 1906-yilda asos solingan boʻlib, u to 1977-yilgacha, xavfsizlik bilan boʻgliq muammolar tufayli bekor qilinishigacha deyarli har yili oʻtkazilardi (II jahon urushi sababli 1941-1947-yillarda poyga boʻlmagan).
Shifokor

**Shifokor** — tibbiyot xodimi, kasallikka chalingan yoki jarohatlangan odam sogʻligini tiklash bilan shugʻullanuvchi kasb egalari hisoblanadi. Xalq orasida — „doktor“, „vrach“, „tabib“ (asosan xalq tabobatiga oid) kabi nomlari tarqalgan. Qadimda mazkur kasb egalarini „hakim“ deb atashgan.

Shifokorlik, deb hisoblanuvchi kasblarga misollar:

* Pediatr
* Jarroh
* Oftalmolog
* Tish shifokori
* Terapevt
* Ginekolog
* Urolog
* Psixiatr va hokazo.

## Yana qarang
* Hamshira
* Sanitar
Jóhanna Sigurðardóttir

**Jóhanna Sigurðardóttir** (talaffuzi: **Yohanna Sigurdardottir**; 4-oktabr, 1942) Islandiya Bosh Vaziridir (2009-yil 1-fevraldan). Bungacha u Islandiya Ijtimoiy Ishlar Vaziri mansabini egallab kelgan (1987–1994 va 2007–2009 davomida). 1978-yildan beri Althing (Islandiya parlamenti) aʼzosi. Islandiyaning birinchi ayol Bosh Vaziri, shuningdek dunyo yangi tarixida ilk bor lezbian raisdir.

## Manbalar

## Havolalar
* Shaxsiy blogi
Michelle Obama

**Michelle LaVaughn Robinson Obama** (talaffuzi: **Mishel LaVon Robinson Obama**; 17-yanvar, 1964) Amerika Qoʻshma Shtatlarining sobiq Birinchi Xonimi (2009-2017-yillar mobaynida), 44–AQSh prezidenti Barack Obamaning rafiqasidir. U birinchi xonim mansabini egallagan ilk afroamerikalik ayoldir.

Chikagoning janubiy qismida voyaga yetgan Obama Prinston universiteti va Garvard yuridik fakultetini tamomlagan. O‘zining dastlabki yuridik karerasida u Sidley Ostin advokatlik firmasida ishlagan va u yerda bo‘lajak turmush o‘rtog‘i Barak Obama bilan tanishgan. Keyinchalik u notijorat tashkilotlarda va Chikago universitetida dekan yordamchisi sifatida ishlagan. Undan so‘ng Chikago universiteti tibbiyot markazining jamoatchilik va tashqi ishlar bo‘yicha vitse-prezidenti bo‘lib ishlagan. Mishel 1992-yilda Barakga turmushga chiqdi va ularning ikki qizi bor.

Obama xonim erining 2008 va 2012-yillardagi prezidentlik kampaniyalarida qatnashgan. U birinchi xonim sifatida xizmat qilgan birinchi afro-amerikalik ayol edi. Birinchi xonim sifatida Obama ayollar uchun namuna bo‘lib xizmat qildi va qashshoqlikdan xabardorlik, ta’lim, ovqatlanish, jismoniy faollik va sog‘lom ovqatlanish uchun himoyachi sifatida ishladi. U amerikalik dizaynerlarni qo‘llab-quvvatlagan va moda timsoli hisoblangan. Erining prezidentligidan keyin Obamaning ta’siri yuqoriligicha qolmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
Planimetriya

**Planimetriya** (lotincha: *planum* - "tekislik" va yun. μετρεω (*metreo*) - "oʻlchayman") Yevklid geometriyasining sohasi boʻlib, unda ikki oʻlchamli, yaʼni bir tekislikka joylasha oladigan shakllar oʻrganiladi.

Planimetriyada nuqta, toʻgʻri chiziq, koʻpburchaklar, aylana kabi *geometrik tushunchalar* va ular orasidagi *munosabatlar* koʻriladi.

## Manbalar
Mantiq ut-tayr (asar)

**"Mantiq ut-tayr"** (, ) — eronlik shoir Farididdin Attorning fors tilida yozilgan 4500 misradan iborat sheʼriy toʻplamidir.
Ushbu asar tasavvufiy shayx ramzida Hudhud nomli qushning boshqa 30 turdagi qushlar guruhi bilan boʻlgan majlisi va ularning safarlari haqida hikoya qiladi. Asar masnaviy shaklida yozilgan.

„Mantiq ut-tayr“dan taʼsirlangan buyuk turkiy shoir Alisher Navoiy ham „Lison ut-tayr“ (*"Qushlar tili"*) asarini bitadi.

File:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227735.jpg
File:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227736.jpg
File:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227737.jpg


## Yana qarang
* Tasavvuf

## Havolalar
* Ziyouz.com — Mantiq ut-tayr nasriy bayoni
* Fariduddin Attor asarlaridan parchalar 
* Mantiq ut-tayr haqida
Vladimir Visotskiy

**Vladimir Semyonovich Visotskiy** (rus.: *Владимир Семёнович Высоцкий*; 25-yanvar, 1938 - 25-iyul, 1980) rus shoʻro shoiri, bardi, yozuvchisi va aktyori boʻlgan.Tagankadagi Moskva drama va komediya teatrida aktyor (1964—1980). 30 ga yaqin filmlarda suratga tushgan. Visotskiy ijodida 400 dan ortiq qoʻshiqlar mavjud: kulgili va hajviy, lirik qoʻshiqlar, romantik balladalar va hokazo Ayniqsa, uning qudratli zavq va haqqoniyat tuygʻusi bilan yoʻgʻrilgan, kuchli ichki hissiyot va zoʻr ehtiros ila ijro etilgan fojiali asarlari mashhur. Visotskiy bir necha bor Oʻzbekistonda boʻlgan va Toshkent, Navoiy, Chirchiq kabi shaharlarda konsert bergan (1973, 1979).

## Manbalar

* Vladimir Visotskiy
Qahvaxona

**Qahvaxona** yoki **kafe** — restorandan kichik va cheklangan assortimentli jamoat yemxonasidir. Asosiy ichimligi qahva boʻlgani uchun shunday nomlanadi. Odatda qahvaxonalarda spirtli ichimliklar sotilmaydi. Tezpishar taomlar (hot-dog, gamburger va hokazo) tayyorlanadi. Baʼzan kichikroq kafelar kafeteriy ham deyiladi. Islom olamidagi birinchi qahvaxonalar Damashqda qahveh khaneh (forscha qahvaxona) paydo boʻlgan. Bu Usmonli qahvaxonalari 15-asrda Arabiston yarim orolida Makkada ham paydo boʻlgan, soʻngra 16-asrda Usmonlilar imperiyasining poytaxti Istanbulga tarqalgan. Kofexonalar odamlar qahva ichish, suhbatlashish, shaxmat va nard kabi stol oʻyinlarini oʻynash, hikoyalar va musiqa tinglash, yangiliklar va siyosatni muhokama qilish uchun yigʻiladigan mashhur uchrashuv joylariga aylandi. Ular oʻzlari jalb qilgan mijozlar turi va erkin va ochiq nutqlari uchun „donolik maktablari“ nomini oldilar.

## Yana qarang
* Choyxona
* Restoran

## Manbalar
Choyxona

**Choyxona** asosan choy ichish uchun moʻljallangan jamoat taomxonasidir. Oʻrta Osiyo mamlakatlari, Eron va Turkiyada keng tarqalgan. Oʻzbek choyxonalaridagi asosiy taomlar — palov, somsa, lagʻmon, qozonkabob, dimlama va hokazo. Choyxonalarda spirtli ichimliklar sotilmaydi.

**Choyxona**, samovar — choy ichib tamaddi qilinadigan, hordiq chiqariladigan jamoat joyi. Issiq iqlim va sharoit taqozosi bilan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Oʻtroq xalqlarda qadimdan (arablar istilosidan ilgari ham) Choyxona kabi qishki va yozgi tamaddixonalar boʻlgani haqida maʼlumotlar bor. Choyxonalar rabotlar, bozor, guzarlar va mahallalardagi xushmanzara joylarga qurilgan, ularda choy va nondan tashqari turli qand-qurs, meva qoqilar sotilgan, taomlar ham tayyorlangan. Choyxonalar musofirlar, yoʻlovchilar tunab qoladigan joy vazifasini ham bajargan. Oʻtxonali suv qaynatish qurilmasi — rus samovarlari paydo bulishi bilan Choyxonalarda choy, albatta samovarda qaynab turgan suvdan damlangan (Choyxonaning "samovar" nomi shundan). 20-asrning 20-yillaridan boshlab sobiq sovet davlatida Choyxonalar — "qizil burchaklar" tashkil qilingan targʻibot-tashviqot, tashkiliy ishlar markaziga aylantirildi. 90-yillar boshidan qishloq markazlarida, korxonalarda, shahar mahallalari va oshxonalar huzurida ishlab turgan Choyxonalarda milliy urf-odatlarni tiklash masalalariga alohida eʼtibor berildi. Choyxonalarni milliy uslublarda qurish, bezash va jihozlash, xizmat koʻrsatish, madaniy hordiq chiqarish shart-sharoitlari yaratildi. Choyxonalar madaniyat va istirohat bogʻlarining zaruriy unsuriga aylanib, dam oluvchilarga xizmat koʻrsata boshladi.

Toshkentdagi "Salom", "Moviy gumbazlar", "Samarqand", "Fargʻona", "Otalar choyxonasi", Samarqand, Namangan, Qoʻqon shahridagi namunali Choyxonalar binolari atrof muhit bilan uygʻunlashtirib qurilgan, ularning zamonaviy jihozlanishiga alohida ahamiyat berilgan.

Sulton Xolnazarov.

## Yana qarang
* Qahvaxona
Urumchi

**Urumchi** (), — shimoli-g'arbiy Xitoydagi eng katta va tez rivojlanayotgan shahar. Aholisi soni 2,1 milliondan ortiq, Shinjong Uyg'ur Avtonom Rayonining poytaxti. Urumchi dengizdan eng uzoq boʻlgan katta shahardir. Tyanshan tog'larining shimolida joylashgan.Ishlab chiqarishda neft,tekstil va metallurgiya asosiy o'rin egallaydi. Urumchida Xitoydagi eng katta Shamol energiyasi markazi ishlaydi.

**Urumchi** - Xitoydagi shahar. Sintszyan Uygʻur muxtor rayonining maʼmuriy markazi. Tyanshan togʻlarining shim. Etagida, Urumchi daryosi vodiysidagi vohada. Aholisi 2 mln. kishidan ziyod (2004), asosan, xitoylar. Muhim iqtisodiy va madaniy markaz. Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Xitoyni Yevropa mamlakatlari bilan bogʻlaydigan temir yoʻl U. orqali oʻtgan. Toʻqimachilik, oziqovqat, metallurgiya, kimyo, mashinasozlik sanoatlari, sement, qogʻoz korxonalari mavjud. Untlar (Sintszyan universiteti, Islom universiteti), muzey (5—6 ming yillik tarixga ega eksponatlar: Taklamakon choʻli atrofidagi qad. shaharlar xarobalari orasidan topilgan jasadlar va matolar boʻlaklari saqlanadi) bor. Shahar oʻzining kechki bozorlari bilan mashhur. Turizm markazlaridan. Shahar yaqinida toshkoʻmir qazib olinadi.

Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, U. oʻrnida 2500-yil muqaddam turar joylar boʻlgan. Shahar sifatida Taklamakon choʻlining shim.dan oʻtgan savdo yoʻli yoqasida vujudga kelgan. Biroq shaharning siyosiy, harbiy va iqtisodiy ahamiyati 18-asr oʻrtalaridan ortib bordi. 19-asrdan 20-asr oʻrtalarigacha U.ni xitoylar Dixua deb ataganlar. Koʻhna budda ibodatxonasi boʻlgani sababli shaharning Xungmyaozi (Qizil budda ibodatxonasi) degan nomi ham boʻlgan. 1954-yildan shaharning avvalgi nomi boʻlgan U. (moʻgʻul tilida — atrofi oʻralgan dala) uning rasmiy nomi. U.da xukumat va maʼmuriy binolar joylashgan. 

## Havolalar
* Urumchining rasmiy sayti
Islomiy davlatlar

Islom dunyoda tarqalishi boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadigan dindir, 2 milliardan ortiq kishi Islom diniga eʼtiqod qiladi. Faqatgina 18% foiz musulmonlar arab davlatlarida yashaydi. Musulmonlarning yarimdan koʻpi Afrika qitʼasida yashaydi, 30 % — Pokistonda va Bangladesh, 10% dan ortigʻi Hindistonda. Indoneziya eng koʻp musulmon aholiga ega boʻlgan davlatdir. Shu bilan birga musulmonlar AQSh, Xitoy, Yevropada ham keng tarqalgan. Janubiy Amerikada Islom dini asosan Gayana va Surinamda keng tarqalgan.

**Asosiy aholisi Islom diniga eʼtiqod qiladigan davlatlar**
* Ozarbayjon
* Albaniya
* Jazoir
* Afgʻoniston
* Bangladesh
* Baxrayn
* Bosniya va Gersegovina
* Bruney
* Burkina Faso
* Gambiya
* Gvineya
* Jibuti
* Misr
* Indoneziya
* Iordaniya
* Iroq
* Eron
* Yaman
* Qozogʻiston
* Qatar
* Qirgʻiziston
* Komor orollari
* Fil suyagi qirgʻogʻi
* Quvayt
* Livan
* Liviya
* Mavritaniya
* Malayziya
* Mali
* Maldiv
* Marokash
* Niger
* Nigeriya
* BAA
* Ummon
* Pokiston
* Falastin
* Saudiya Arabistoni
* Senegal
* Syerra Leone
* Suriya
* Somali
* Sudan
* Tojikiston
* Tunis
* Turkmaniston
* Turkiya
* Oʻzbekiston
* Chad
* Eritreya
Mosh

**Mosh** (Phaseolus aureus) — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir yillik dukkakli ekin; loviya turlaridan biri. Hindiston, xitoy va eron kenja turlariga boʻlinadi. M.ning vatani — Jan.gʻarbiy Osiyo, miloddan avvalgi 4—3ming yillikda ekila boshlagan. Hozir M. Oʻrta Osiyoda, Hindiston, Pokiston, Afgʻoniston, Eron, Xitoy, Yaponiya va boshqa mamlakatlarda ekiladi. Oʻq ildizi tuproqqa 1,5 metrgacha kirib boradi, azot toʻplaydigan tuganaklar hosil qiladi. Sershox poyasi 20—100 sm yoyilib, tik yoki chirmashgan holda oʻsadi, barglari keng, yirik. Guli ikki jinsli, kapalaksimon, barg qoʻltiklarida 3—12 ta boʻlib joylashadi, rangi sariq yoki sargʻish-yashil. Mevasi dukkak, ingichka, silindrsimon, uz. 6— 18 sm, ichida 6—15 ta urugʻ boʻladi. Urugʻi sariq, yashil va qora; 1000 dona urugʻi vazni 40—80 g. M. issiqsevar, urugʻi 12—15° haroratda 5—7 kunda unib chikali. Maysalari —1°, —2° da nobud boʻladi. M. namsevar oʻsimlik. Urugʻining koʻkarib chiqishi uchun vazni barobarida suv berish kerak. Ayniqsa, shonalash davrida suvni koʻp talab qiladi. Soya joylarda yaxshi rivojlanmaydi. Unumdor oʻtloqi tuprokda yaxshi oʻsadi. Asosan, oʻzidan changlanadi. Oʻzbekistonda doni bahorda ekilgani 85—95, yoz oxirida ekilgani 60—65 kunda yetiladi. Hosil dukkaklarining 75—80% pishganda yigʻiladi. Doni tarkibida 24— 28% oqsil, 46—50% kraxmal, 2—4% moy va vitaminlar bor. M. oziq-ovqatda qoʻllanadi, oson hazm boʻladi, unidan makaron tayyorlashda foydalaniladi. Koʻkati chorvachiliqsa toʻyimli ozuqa, poyasidan silos bostirish mumkin.

Oʻzbekistonda Pobeda 104 (1948-yildan) va Radost (1984-yildan) navlari ekiladi. Sugʻoriladigan yerlarda gektaridan 10—16, angʻizga ekilganida 8—12 s hosil olinadi.

Kasall iklari : fuzarioz, bakterioz, askoxitoz, sariq mozaika; zararkunandalari: chertmakchi qoʻngʻizlar, yalangʻoch shilliq qurt, dala qandalasi.

Halima Otaboyeva.

**Mosh** *Vigna radiata* oʻsimligining urugʻidir. Vatani — Hindiston yarimoroli. Moshguruch, moshxoʻrda kabi taomlarning asosiy masalligʻidir.

## Adabiyotlar
Mathieu Kassovitz

**Mathieu Kassovitz** (talaffuzi: **Matyo Kasovits**; 3-avgust, 1967) fransuz rejissor, aktyor, dramaturg va prodyuseridir.

## Filmografiyasi
### Rejissorlik ishlari
* 2009 - *Rebellion*
* 2008 - *[[Babylon A.D.]]*
* 2003 - *[[Gothika]]*
* 2000 - *[[Les rivières pourpres]]*
* 1997 - *[[Assassin(s)]]*
* 1995 - *[[La Haine]]*
* 1993 - *[[Métisse (film)|Métisse/Café au lait]]*

### Aktyorlik ishlari
* *Au bout du bout du banc* (1979) - Mathias Oppenheim
* *Next Year If All Goes Well*  (1981)
* *Fierrot le pou* (1990)
* *Touch and Die* (1991) - Piaz 
* *Assassins...* (1992) 
* *French Summer* (1992)
* *[[Métisse (film)|Café au lait]]* (1993) - Felix 
* *Putain de porte* (1994) 
* *Elle voulait faire quelque chose* (1994) 
* *See How They Fall* (1994) - Johnny 
* *Les Fleurs de Maria Papadopylou* (1995)
* *[[La Haine]]* (*Hate*) (1995) - Taqirbosh
* *My Man* (1996) (uncredited) - Clement 
* *[[A Self Made Hero]]* (1996) - Albert Dehousse 
* *News from the Good Lord* (1996) 
* *Assassin(s)* (1997) - Max 
* *[[The Fifth Element]]* (1997) - Mugger 
* *Pleasure (And Its Little Inconveniences)* (1998) - Roland 
* *[[Jakob the Liar]]* (1999) - Herschel 
* *[[Amélie]]* (2001) - Nino Quincampoix 
* *[[Birthday Girl]]* (2001) - Yuri 
* *[[Asterix & Obelix: Mission Cleopatra]]* (2002)
* *[[Amen.]]* (2002) - Riccardo Fontana 
* *[[Munich (film)|Munich]]* (2005) - Robert 
* *Avida* (2006)

## Havolalar
*Rasmiy sayti
Qozon

**Qozon** () — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi shahar, Tatariston Respublikasining poytaxti, Volga daryosining soʻl qirgʻogʻidag yirik port shahar. Rossiyaning iqtisodiy, siyosiy, ilmiy, madaniy markazlaridan biri. Volga daryosi chap sohilida. Yirik daryo porti. Qozon stansiyasi. Avtomobil yoʻllari chorrahasi. Aeroport bor. Aholisi 1105,3 ming kishi (2002). 5 maʼmuriy tumanga boʻlingan.

Qozonga 1-ming yillik oxirida Qozon daryosining oʻrta oqimida bulgʻorlar asos solgan. 1399-yilda Moskva knyazi Yuriy Dmitriyevich qoʻshinlari tomonidan Qozon vayron qilindi va 30 — 40 yildan soʻng qayta tiklandi. Keyinchalik shahar oʻrnida Kreml qurildi. XV asrdan Oʻrta Volga boʻyining yirik iqtisodiy va savdo markazi, 1438-yildan Qozon xonligining poytaxti. 1552-yilda rus podshosi Ivan Grozniy qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. 1708-yil dan Qozon gubernyasi markazi. XIX asrda Qozonda sanoat korxonalari paydo boʻla boshladi. 1804-yilda universitet ochildi. q. 1920—90 yillarda Tatariston ASSR poytaxti.

Mashinasozlik (aviasozlik, motor-sozlik, „Teplokontrol“, vakuum texnikasi ishlab chiqarish birlashmalari; kompressor, elektron-hisoblash texnika mahsulotlari ishlab chiqarish va boshqalar) va metallsozlik, kimyo va neft kimyosi („Kazan-orgsintez“, „Tasma“, kimyo-farmatsevtika korxonalari; sintetik kauchuk, uy-roʻzgʻor kimyosi mahsulotlari va boshqalar), yengil (moʻyna, koʻn-teri mahsulotlari va boshqalar), oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. 11 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet, konservatoriya), 6 teatr (opera va balet teatri va boshqalar), 8 muzey (Tatariston Respublikasi, tasviriy sanʼat, M.Gorkiy nomidagi muzeylar va boshqalar) bor. Shaharda meʼmoriy yodgorliklardan Kreml va yodgorliklar majmuasi (XVI—XVIII asrlar), shu jumladan, Suyumbeka minorasi (XVII—XVIII asr boshlari), Petropavlovsk sobori (XVIII asr, hozirgi sobor binosi — planetariy), Marjoniy masjidi (XVIII asr), gubernator saroyi (XIX asr), qozon universiteti majmuasi (XIX asr, klassitsizm uslubida qurilgan) saqlangan. Qozonda shaharning bunyod etilganiga 1000-yil toʻlganligi munosabati bilan bir yoʻla 5 ming kishi namoz oʻqiydigan toʻrt minorali Qul Sharif jome masjidi oʻz oʻrnida qayta tiklandi. Yevropada eng katta boʻlgan bu masjid 1552-yil Ivan Grozniy Qozonni bosib olgan vaqtda butunlay buzib tashlangan edi.

Qozon Kremli YUNESKO tomonidan Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan (2000). 2005-yil Qozonning 1000-yilligi nishonlandi. Metropoliten ishga tushirildi.

## Tarixi
Volga Bulg'oriyasi chegarasida qal’a sifatida qurilgan. XIII—XIV asrlarda Qozon Oltin Oʻrda tarkibidagi muhim savdo va siyosiy markaz boʻlgan. 1438-yildan boshla Qozon xonligining poytaxtiga aylangan.
Shahar nomining maʼnosi kelib chiqishi haqida turli xil fikrlar bor.

* 1408 — yilda Qozon oʻz tanga pullarinin zarb qila boshladi.
* 1552 — Ivan Grozniyning yurushidan soʻng Qozon xonligi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi.
* 1708 — yildan boshlab Qozon guberniyasining markazi.
* 1920 — yilda Tatar ASSR poytaxtiga aylandi.
* 1990 — yildan boshlab Tatariston Respublikasining poytaxtiga aylandi.
* 2005 — yilda shaharning ming yilligi nishonlashi sababli Qozon metropoliteni ishga tushirildi.

## Manbalar
Qipchoqlar

**Qipchoqlar** yoki **Polovetslar** — oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan Turkiy urug'lar birlashmasi. Uning tarkibiga pecheneg, qadimgi boshqird, va boshqa xalqlarni kirgan. Sharqiy qipchoqlar kimek, qoraxitoy va boshqalar bilan birlashgan. Ularning barchasi *qipchoq* etnonimi bilan aniqlangan. Moʻgʻul boʻlishi mumkin boʻlgan guruhlar va qabilalar ham Sharqiy Qipchoq konglomerati tarkibiga kiritilgan. Piter Goldenning taʼkidlashicha, olberlilar para-moʻgʻul xitanlari oʻrtasidagi ijtimoiy-siyosiy oʻzgarishlar, masalan, Liao sulolasining qulashi va qoraxitoylarning shakllanishi tufayli gʻarbga surilgan va oʻzlarini Sharqiy Qipchoq konfederatsiyasiga qoʻshib. Ular oxir-oqibat bu yerga kelgan. Hukmron qatlam va elitaning bir qismini tashkil qiladi. Oltin oʻlberlilarni xitoy manbalarida *Xi*, turkiy yozuvlarda T*atabi* sifatida qayd etilgan qaylar bilan birlashtiradi. Moʻgʻul yoki paramoʻgʻul millatiga mansub boʻlgan, ehtimol Syanbeydan kelib chiqqan.

Xitoy tarixida qipchoqlar haqida faqat bir necha marta tilga olingan: masalan, Yuan generali Tutuxaning kelib chiqishi qipchoq qabilasining Ölberli. yoki qipchoqlarning vatani, otlari, qipchoqlarning fiziognomiyasi va psixologiyasi haqida baʼzi maʼlumotlar.

Qipchoqlar birinchi marta fors geografi ibn Xordadbehning „Yoʻllar va saltanatlar kitobi“ asarida shimoliy turkiy qabilalar sifatida toquz oʻgʻuz, karluklar, kimeklar, oʻgʻuzlar, *jfr* (*[[Chigil|jikil]]* soʻzidan buzib olingan yoki *[[Vengerlar|pejgʻarglar]]* uchun *majfarni* ifodalagan) dan keyin bir maʼnoda tilga olingan. Aðkish va Yenisey qirgʻizlaridan oldin. Qipchoqlar 8-asrga oid Moyun chur bitiklarida *Turk-Qibchaq* tarzida paydo boʻlgan boʻlsa kerak, ellik yil davomida Turk xoqonligi tarkibida boʻlgan; shunga qaramay, bu attestatsiya noaniq, chunki yozuvdagi zararlar faqat (* *-čaq* yoki *čiq*) oʻqilishi mumkin. Qipchoqlarni, Klyashtorniyning yozishicha, O‘rxun yozuvlaridagi [ **Al** ] (jángínī; pinyin: Xuè-Yántuó) xitoy manbalarida. shunga qaramay, Zuev (2002) *zēyuèshī* (

## Manbalar
Oʻgʻuzlar

**Oʻgʻuzlar** (arab. va turk. Oğuzlar, Oğuz) — turkiyzabon qabilalarning 2 guruhi. 1) Toʻqqiz Oʻg'uz qabila ittifoqi; 8-asr o'rxun-enasoy yozuvlarida qayd etilgan. 7-asr boshida Turk xoqonligi tarkibida paydo boʻlgan. 744—45 yillarda Turk xoqonligi tormor etilgach, hozirgi MXR hududida oʻz davlatlarini tuzgan uygʻurlar qabila ittifoqida yetakchi mavqega ega boʻlishgan. 840—866 yillarda qirgʻizlar tomonidan siqib chiqarilgan toʻqqiz Oʻ. hozirgi Sintszyan va Gansu viloyatiga koʻchib oʻtishgan, Guanchjou davlati va Turfon davlatini (850—1250) barpo etganlar; bu yerda toʻqqiz Oʻ. nomi uygʻur etnonimi bilan almashgan. 2) 9—11-asrlarda Orol va Kaspiy dengizi boʻylaridagi koʻchmanchi va yarim oʻtroq qabilalar ittifoqi (gʻuzlar); Yangikent Oʻ. yabgʻusi qarorgohi boʻlgan. 11-asrning 50—60-yillarida Oʻ.ning bir qismi Yaroslav Mudriyning oʻgʻillari tomonidan tormor qilinib, Kiyev knyazlarining vassallari sifatida Ros daryosi boʻylariga joylashganlar; Sirdaryo Oʻ.ining boshqa qismi 10—11-asr boshida Buxoro va Xuroson yerlari tomon siljiganlar. 1040-yildan soʻng saljuqiylar bosh boʻlgan Oʻ. Gʻarbiy Osiyo mamlakatlarini bosib olganlar. 11 — 13-asrlarda Oʻ. etnonimi Oʻrta Osiyo va Eronda turkman, Yaqin Sharqda esa turk etnonimi bilan almashgan. Oʻ. turkman, ozarbayjon, turk hamda gagauz va qoraqalpoqlar etnogenezida muhim rol oʻynagan. Oʻ.ning epik asarlari ("Kitobi dadam Qoʻrqut", "Oʻgʻuznoma") saqlanib qolgan.

* VI-asrda turkiylar Oxota dengizidan Qrimgacha boʻlgan maydonni egallagan buyuk saltanat tuzishdi va saltanatning rivojlanishida oʻgʻuzlar ham faol ishtirok etishdi.
* VIII-asrda turkiy xalqqa mansub boʻlgan uyg'urlar ular gʻarbga koʻchishiga majbur qilishadi.
* IX-asrda oʻgʻuzlarning bir qismi Volgani kechib oʻtdi va bijanaklarni siquvga oldi.
* X-asrda ularning boshqa qismi Buxoroga koʻchdi va oʻtroqlashdi.
* XI-asrda oʻgʻuzlarning bir qismi Forsga, qolganlari O'rtayer dengiziga koʻchishdi. Qolganlari esa Rusning janubiy qismi orqali Bolqon yarimoroliga borib joylashdi.

Saljuqiylar davlatini tuzgan saljuqlar asli oʻgʻuz bolishgan, shu bilan birga hozirgi kunda turklar turkmanlar, ozarbayjonlar hamda Anatoliya turklarining avlodlari ham oʻgʻuzlardir.

10-asrdan boshlab o'g'uzlar Islom dinini qabul qiladilar.

Oʻgʻuzlarning ajdodlari oʻzbeklar, qozoqlar, qoraqalpoqlar, boshqirdlar, tatarlarni ham etnogenezida katta rol oʻynashgan.
Panturkiylik

**Panturkiylik** (*Panturkizm*, *Panturanizm*) — madaniy va siyosiy oqim, ideologiya, turkiy xalqlar yashaydigan yurtlarda keng tarqalgan. Panturkiylikning asosiy maqsadi — barcha turkiy yurtlarni birlashtirish, yagona til, yagona yozuv yaratish. XIX asrning boshlarida vujudga kelgan.

## Yana qarang

* Turkiy davlatlar tashkiloti
* Xalqaro Turkiy Madaniyat Tashkiloti
Kampaniya

:*[[Kompaniya]] bilan adashtirmang.*
**Kampaniya** (- "maydon") deb biror maqsadga erishish yoʻlida bajariladigan amaliyotlar toʻplamiga aytiladi. Kampaniyalar turli xil boʻladi, jumladan:
* Saylovoldi kampaniyasi (saylovdagi nomzodlarning saylovoldi dasturlari, reklamalari)
* Harbiy kampaniya (harbiy va ularni qoʻllab-quvvatlovchi siyosiy amaliyotlar)
* Reklama kampaniyasi (keng targʻibot amaliyoti).

## Yana qarang

* Kompaniya
Ateist Avtobus Kampaniyasi

**Ateist Avtobus Kampaniyasi** (ingl. *Atheist Bus Campaign*) Buyuk Britaniya avtobuslarida ateizm haqida ratsional va ijobiy eʼlonlar osishni maqsad qilgan kampaniyadir. Tashabbus muallifi Ariane Sherine buni avtobuslarda haddan oshiq boʻlgan xristian reklamalarga javoban qilishayotganini bildirishgan. Kampaniya 2008-yilning 21-oktabrida Britan Gumanistlari Assotsiatsiyasi va professor Richard Dawkins yordami bilan boshlandi. Kampaniyaning bosh maqsadi £5500 yig'ib, 2009-yil boshida London avtobuslariga "Aftidan Xudo yoʻq. Endi xavotirlanishdan toʻxta va hayotingdan zavqlan." (ingl. "There’s probably no God. Now stop worrying and enjoy your life.") degan shiorlar osish edi.

Kampaniya aholisining 23 %i dinsiz boʻlgan Buyuk Britaniyada yaxshi qarshilanib, toʻplangan xayriya miqdori £150 mingdan oshib ketdi va boshqa mamlakatlarga, jumladan Ispaniya, Kanada, AQSh va Italiyaga ham oʻtib ketdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* Атеизм на колесах
Kartalspor

**Kartalspor** nomi Istanbulning Kartal tumani ismidan olingan futbol klubidir. Forma ranlari toʻq-qizil-oq boʻlgan Kartalspor oʻz oʻyinlarini Istanbul Kartal tumanida joylashgan 15.000 kishilik Kartal Stadionida oʻynaydi.2006-2007 yilgi mavsumda Turkiya 2.Ligasida(TFF 2.Lig) gʻolib chiqib pley-off bahslarida ishtirok etdi va 2-Liga 3-guruhida 2-oʻrinni qoʻlga kritib Banka Asiya 1.Ligda, yaʼni Turkiya 1-Ligasida oʻynash huquqini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Kartalspor Rasmiy Web sahifasi 
* Kartalspor Muhlislari sahifasi
Ratsional sonlar

**Ratsional sonlar** to'plami  \mathbb{Q} = \{ \frac{a}{b} : a \isin \mathbb{Z}, b \isin \mathbb{N}^+ \} \,\! , ikki butun sonning nisbati sifatida ifodalanadigan sonlar.

## Shunigddek qarang

* Butun sonlar
* Natural sonlar
* Haqiqiy sonlar

## Manbalar