Oraliq metall nitril kompleksi

**Oʻtish metallining nitril komplekslari** nitril ligandlarini oʻz ichiga olgan koordinatsion birikmalardir . Nitrillar zaif asosli boʻlganligi sababli, bu komplekslardagi nitril ligandlari koʻpincha labildir .

## Nitrillarning qoʻllanishi
Odatda nitril ligandlari asetonitril, propionitril va benzonitrildir . [Ru(NH3)5 (NCPh)] n+ tuzilmalari 2+ va 3+ oksidlanish darajalari uchun aniqlangan. Oksidlanishdan keyin Ru-NH 3 masofalari qisqaradi va Ru-NCPh masofalari uzayadi, bu sof sigma donor ligandlari vazifasini bajaradigan aminlar va pi-akseptorlari sifatida ishlaydigan nitrillarga mos keladi.

## Sintez va reaksiyalar
Asetonitril, propionitril va benzonitril ham mashhur erituvchilardir. Nitril erituvchilar yuqori dielektrik oʻtkazuvchanlikka ega boʻlganligi sababli, nitril ligandini oʻz ichiga olgan katyonik komplekslar koʻpincha ushbu nitril eritmasida eriydi.

Ayrim komplekslarni suvsiz metall tuzini nitrilda eritib tayyorlash mumkin. Boshqa hollarda, metall suspenziyasi nitrildagi NOBF  eritmasi bilan oksidlanadi:

: Ni + 6 MeCN + 2 NOBF 4 → [Ni(MeCN) 6 ](BF 4 ) 2 + 2 NO

Molibden va volframning geteroleptik komplekslari ularning tegishli geksakarbonil komplekslaridan sintezlanishi mumkin.

: M(CO) 6 + 4 MeCN + 2 NOBF 4 → [M(NO) 2 (MeCN) 4 ](BF 4 ) 2

Ayrim asetonitril komplekslarini sintez qilish uchun nitril qaytaruvchi vazifasini bajaradi. Bu usul molibden pentakloridning molibden (IV) kompleksiga aylanishi bilan tasvirlangan:

: 2 MoCl 5 + 5 CH 3 CN → 2 MoCl 4 (CH 3 CN) 2 + ClCH 2 CN + HCl

### Reaksiyalar
Oʻtish metallining nitril komplekslari odatda qoʻllanadi, chunki nitril ligand labil va nisbatan kimyoviy inertdir. Biroq, katyonik nitril komplekslari uglerodga nukleofil hujumga moyil. Shunday qilib, baʼzi nitril komplekslari amidlarni berish uchun nitrillarning gidrolizlanishini katalizlaydi.

Fe- va Co-nitril komplekslari nitrilgidrataz fermentlarining oraliq mahsulotidir. N-koordinatsiyasi sp-gibridlangan uglerod markazini nukleofillar, shu jumladan suv tomonidan hujumga olib keladi. Shunday qilib, nitrilning katyonik metall markaziga koordinatsiyasi katalitik gidratsiya uchun asosdir:

: M-NCR + H 2 O → MO=C(NH 2 )R
: MO=C(NH 2 )R + NCR → O=C(NH 2 )R + M-NCR

## Misollar

### [M(NCMe) <sub>6</sub> ] <sup>n+</sup>

* Hexakis(asetonitril)vanadiy(II) tetraxlorzinkat ([V(MeCN) 6 ](ZnCl 4 ) 2 ), yashil 
* Hexakis(asetonitril)xrom(II) bis(tetrafenilborat) ([Cr(MeCN) 6 ](B(C 6 H 5 ) 4 ) 2, yashil 
* Hexakis(asetonitril)xrom(III) tetrafloroborat ([Cr(MeCN) 6 ](BF 4 ) 3 ), oq 
* Hexakis(asetonitril)temir(II) bis(tetrakis(pentaflorofenil)borat) ([Fe(MeCN) 6 ](B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, apelsin 
* Hexakis(asetonitril)kobalt(II) bis(tetrakis(pentafluorofenil)borat) ([Co(MeCN) 6 ](B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, binafsha 
* Hexakis(asetonitril)nikel(II) tetrafloroborat ([Ni(MeCN) 6 ](BF 4 ) 2 ), koʻk
* Hexakis(asetonitril)mis(II) bis(tetrakis(pentaflorofenil)borat) ([Cu(MeCN) 6 ](B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, och koʻk-yashil qattiq 
* Hexakis(asetonitril)rutenium (II) tetrafloroborat ([Ru(MeCN) 6 ](BF 4 ) 2 ), oq, d Ru-N = 202 pm.
* Hexakis(asetonitril)rodiy(III) tetrafloroborat ([Rh(MeCN) 6 ](BF 4 ) 3 ), sariq rangli qattiq modda.

### [M(NCMe) <sub>4</sub> ] <sup>n+</sup>

* [Cr(MeCN) 4 ](BF 4 ) 2, koʻk 
* [Cu(MeCN)  ]PF , rangsiz
* [Pd(MeCN) 4 ](BF 4 ) 2, sariq 

### [M(NCMe) <sub>4 yoki 5</sub> ] <sub>2</sub> <sup>n+</sup>

* [Mo 2 (MeCN) 8/10 ](BF 4 ) 4 koʻk d(Mo-Mo) = 218, d(Mo-N) eksenel = 260, d(Mo-N) tenglama = 214 pm 
* [Tc 2 (MeCN) 10 ](BF 4 ) 4 
* [Re 2 (MeCN) 10 ][B(C 6 H 3 (CF 3 ) 2 ) 4 ] 2, koʻk; d(Re-Re) = 226, d(Re-N) eksenel = 240, d(Re-N) tenglama = 205 pm
* [Rh 2 (MeCN) 10 ](BF 4 ) 4, apelsin; d(Rh-Rh) = 261, d(Re-N) eksenel = 219, d(Re-N) tenglama = 198 pm 

### Boshqa diqqatga sazovor misollar

* Bis(benzonitril)palladiy diklorid (PdCl 2 (PhCN) 2 ), "PdCl 2 " manbai boʻlib xizmat qiluvchi toʻq sariq rangli qattiq modda.
* Trikarboniltris(propionitril)molibden(0) (Mo(CO) 3 (C 2 H 5 CN) 3 ), "Mo(CO) 3 " manbai. Tegishli Cr va W komplekslari maʼlum.

## <math>\eta</math><sup>2</sup> -nitril ligandlarining komplekslari
Uning ayrim komplekslarida nitrillar \eta2 -ligandlar vazifasini bajaradi. Bu bogʻlanish rejimi Ni(0) kabi past valentli metallar komplekslari uchun koʻproq uchraydi..\eta2 -nitril komplekslari nitrillarning ba'zi metall katalizlangan reaktsiyalarida, masalan, Hoesch reaktsiyasi va nitrillarning gidrogenatsiyasida vaqtinchalik oraliq mahsulotlar sifatida hosil boʻlishi kutilmoqda. Baʼzi hollarda, \eta2 -nitril ligandlari oksidlovchi qoʻshilishdan oldin boʻlgan oraliq mahsulotlardir.

## Yana qarang

* Siyanometalat - siyanid ligandlarini oʻz ichiga olgan koordinatsion birikmalar (C orqali muvofiqlashtiruvchi).

## Manbalar