open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margarita (maʼnolari)

**Margarita**:

* Margarita - {{Bilgiquti aholi punkti
| ozbekcha nomi = Margarita
| mavqe = kommuna
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishiViloyat
| mintaqa = Piemont
| jadvalda mintaqa = Piemont
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Cuneo (provinsiya)Cuneo
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 44 | lat_min = 24 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 7 | lon_min = 41 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 280
| mintaqa xaritasi olchami = 
| tuman xaritasi olchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 11
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 448
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 1388
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 126
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0171
| pochta indeksi = 12040
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 04118
| Commons turkumi = Margarita
| sayt = http://www.
* Margarita (orol) — Karib dengizidagi orol, Venesuela xududi.
Margrethe II

**Margrete II** (1940.16.4, Kopengagen) – Daniya davlat arbobi. Qirol Frederick IX va qirolicha Ingridning katta qizi. Kopengagen, Orxus, Kembrij universiteti, Sorbonna universiteti, London iqtisodiyot va siyosiy fanlar maktabida oʻqigan. Kembrij (1975) va London untlarining huquq d-ri. 1953 yildan valiahd. 1972 yil 15 yanvardan Daniya Qirolligi qirolichasi. 2024-yil 14-yanvar kuni taxtdan voz kechadi. Taxtga uning oʻgʻli Fredrik X oʻtiradi.

## Manbalar
Mar-del-plata

**Mar-del-plata** — Argentinaning sharqiy qismidagi shahar. Buenos-Ayres provinsiyasida. Aholisi 541,8 ming kishidan ziyod (2001). Transport yoʻli va shosse yoʻl orqali Buenos-Ayres shahri bilan bogʻlangan. Atlantika okeani sohilidagi port, mamlakatning harbiy dengiz floti bazasi. Oziq-ovqat (jumladan, baliq konservalash), poyabzal sanoati korxonalari mavjud. Baliq ovlash markazi. Janubiy Amerikaning eng yirik dengiz boʻyi kurortlaridan biri. Shaharga 1874-yilda asos solingan. Muzey, universitet bor. Turizm rivojlangan. Xalqaro shaxmat turnirlari oʻtkaziladi.

## Manbalar
Mardlar

**Mardlar**, amardlar — miloddan avvalgi 1ming yillikda Kaspiy dengizining jan. sohillarida yashagan koʻchmanchi qad. xalq. Aleksandr (Iskandar Maqduniy) ning yurishlari bayon qilingan asarlarda M. mamlakati qashshoq ekanligi tufayli axomaniylar nazariga tushmaganligi, uning mustaqil ekanligi bayon etilgan.

Dastlab, Aleksandrdan, keyinchalik milodiy 2-asrning 1-yarmida Parfiya podshohi Fraat I tomondan magʻlub boʻlgan M. Rey shahri atrofiga koʻchirilganlar. M. yashagan yerlar tapurlar tomonidan egallangan. Safidrud daryosi (Eron) M. nomidan Amard deb ham atalgan.

## Manbalar
Mardoniy

**Mardoniy** (qad. forscha — Marduniya) — fors sarkardasi, Doro I ning kuyovi. Yunon-fors urushlariyaa forslar qoʻshini qoʻmondoni. Miloddan avvalgi 492 yil M. boshchiligidagi axomaniylar armiyasi va floti Jan. Frakiya, Makedoniya va Tasos o.ni qayta boʻysundirgan. Kserks I ning miloddan avvalgi 480 yildagi harbiy yurishida qatnashgan; Salamin jangidan soʻng Kserks chekingach, qoʻshinning bir qismi bilan Yunonistonda qolgan. 479 yil Afinani talontaroj qilgan, Plateya jangida magʻlubi-yatga uchragan va oʻldirilgan.

## Manbalar
Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli

**Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli** (1886-yil, Sherobod bekligi, Buxoro amirligi — 1966-yil, Sherobod tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Kolxozda brigada boshligʻi, qishloq kengashi raisi boʻlib ishlagan. Otasi mohir doʻmbirachi boʻlgan. Ustozi Sherna Beknazar oʻgʻlidan 20 dan ortiq xalq dostonlarini oʻrgangan va el orasida kuylab yurgan. Mardonqul Avliyoqul oʻgʻlidan "Alpomish", "Ollonazar Olchinbek", "Zayidqul", "Oltin qovoq" kabi dostonlar yozib olingan.

## Manbalar
Margarita (orol)

**Margarita** — Karib dengizidagi orol, Venesuela xududi. Maydoni 1036&nbsp;km². Relyefi, asosan, sertepa tekislik, gʻarbiy va sharqiy qismlarida balandligi 700– 1000 m li togʻ massivlari bor. Kserofit butalar va urmonlar bilan qoplangan. Magnezit konlari topilgan. Aholi chorvachilik, baliq ovlash, marvarid yigʻish va tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Iklim kurorti koʻp (Porlamar va boshqalar). M.da Asunson shahri joylashgan. Turizm rivojlangan.

## Manbalar
Margimush rudalari

**Margimush rudalari** - tarkibida margimush va uning birikmalarini ajratib olish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlgan tabiiy mineral hosilalar. Oʻzida margimush saqlovchi 120 dan ortiq mineral maʼlum. Margimush rudalarining eng koʻp tarqalgan minerallari: arsenopirit (FeAsS), lyollingit (FeAs2), realgar (As2S2), auripigment (As2S3) va boshqa Margimush birikmalari, koʻpincha, rangli va nodir metallar majmuasida uchraydi. Sanoat rudalarida margimushning eng kam miqdori 2%ni tashkil qiladi. Margimush rudalari konlaridan Oʻzbekistonda deyarli foydalanilmaydi. 1960-yillargacha hozirgi Chorvoq suv om-bori yaqinidagi (Burchmulla va boshqalar) ruda konlaridan qishloq xoʻjaligi zararkunandalariga qarshi kurashish uchun margimush ajratib olingan. Margimush asl mineral shaklida uchraydigan rudalargina Margimush rudalari deb hisoblangan. Tarkibida margimush boʻlgan boshqa barcha rudalardan kobalt, nikel, platina, mis, kumush va oltin olish maqsadida foydalanilgan.

## Manbalar
Marek kasalligi

**Marek kasalligi** — parrandalarning neyrolimfomatozi, favqulodda paydo boʻladigan va oʻta yuquvchan kontagioz virusli kasallik. Sanoat parrandachiligi rivojlangan barcha davlatlarda keng tarqalgan. Asosan, tovuqlar kasallanadi, lekin kurka, tusto-vuq, bedana va boshqa parrandalarda ham uchraydi. Oʻtkir kechganda ichki organlar, teri va mushaklarda limforetikulyar toʻqimalarning rivojlanib kupayishi, surunkali kechganda esa periferik nerv tomirlarining zararlanishi, kuz shox pardasining rangi oʻzgarishi va krrachiqning deformatsiyasi bilan tavsiflanadi. Parrandalarda umumiy holsizlik, oriqlash, junjikish, qanot va oyoqlarida parez va paralich kuzatiladi, koʻzi koʻrmay qoladi.

Soʻyilgan kasal parranda mahsulotlari, parvarish predmetlari yuqish omillari hisoblanadi. Tashxis epizo-otologik (virusologik va serologik) tekshirishlar natijasida qarab qoʻyiladi. Davosi topilmagan.

Oldini olish: parrandalarni parvarish qilishda veterinariya sanitariyasi va zoogigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilish; inkubatsiya uchun tuxum faqat sogʻlom xoʻjaliklardan olinishi zarur. Bir sutkalik joʻjalarni vaksina bilan emlash iqtisodiy zararning keskin kamayishiga olib keladi.

Hoshim Nurmamatov.

## Manbalar
Mareograf

**Mareograf** (lot. mare va ... graf) — dengiz suvi sathi oʻzgarishlarini avtomatik tarzda uzluksiz qayd qilib boradigan asbob. Muqim (statsionar) va gidrostatik xillari bor. Qalqovuchli muqim M.da suvning toʻlqinlanishi tufayli qalqovuchning dam balandga, dam pastga koʻtarilib-tushib turishi natijasida (mexanik oʻtkazgichlar tizimi yordamida) asbob perosi barabanga kiygizilgan diagramma lentasi sirtida siljiydi. Barabanni soat me-xanizmi harakatlantirib turadi. Pero ana shu lenta sirtiga dengiz suvining toʻlqinlanishiga monand egri chiziqlarni kichraytirilgan masshtabda chizib turadi. Bunday M. yirik portlarda qoʻllanadi. Gidrostatik M.ning ishi suv ustunining gidrostatik bosimini oʻlchashga asoslangan. U ochiq dengizga 200–250 m chukurlikka tushirilib, 1 oygacha avtomatik tarzda yozib borishi mumkin; ilmiy ekspeditsiyalarda qoʻlllaniladi.

## Manbalar
Marja

* **Marja** (frants. marge – chekka) – savdo, birja, sugurta va bank amaliyotida tovarlar narxi, valyuta va qimmatbaho qogʼozlar kursi, foiz stavkalari va b. koʼrsatkichlarning muayyan davrlardagi farqini ifodalash uchun ishlatiladigan atama. Savdo amaliyotida marja, odatda, tovarlarni sotib olish va kayta sotish narxlari urtasidagi farq (foyda)ni bildiradi. Shungidek, bu narx va tannarx oʻrtasidagi farq (foyda tushunchasiga oʻxshash)  . Mutlaq qiymatlarda ham (masalan, rubl) va foizlarda, narx oʻrtasidagi farqning nisbati sifatida ifodalanishi mumkin. x_1 va xarajat x_2 narxga, yaʼni formula boʻyicha (x_1 - x_2) / x_1 (xarajatga nisbatan bir xil farq sifatida hisoblangan savdo marjasidan farqli oʻlaroq, yaʼni (x_1 - x_2) / x_2)hisoblanadi.

* **Marja** ( tilidan - farq) – bu savdo, fond birjasi, sugʻurta va bank amaliyotida tovarlar narxlari, xavfsizlik stavkalari, foiz stavkalari va boshqa koʻrsatkichlar oʻrtasidagi farqni bildirish uchun ishlatiladigan atama.

* **Marja** (professional jargon **marjasida**)  – vaqtincha foydalanish uchun pul, qimmatli qogʻozlar yoki tovarlar shaklida kredit olish imkoniyatini beruvchi garov . Qabul qilingan mablagʻlar marja savdosi paytida spekulyativ birja operatsiyalarini amalga oshirish uchun ishlatiladi. Marja ssudasi oddiy ssudadan shu bilan farq qiladiki, olingan pul miqdori (yoki olingan tovar qiymati) odatda garov (marja) miqdoridan bir necha marta (baʼzan yuzlab marta) koʻp boʻladi. Odatda, marja (marja talabi) foiz sifatida, garov summasining bitim summasiga nisbati (masalan, 25%) yoki aktsiyalarning nisbati (masalan, 1:4) sifatida koʻrsatiladi. Bu ikkala misol ham savdogarning tranzaktsiyalarining umumiy miqdori u garovga qoʻygan summadan toʻrt baravar koʻp boʻlishi mumkin boʻlgan shartlarni tavsiflaydi.

## Yana qarang

* Marjinal foyda
* Variatsiya chegarasi
* Marja savdosi

## Havolalar
Konstantin Marjanishvili

"Kote" **Konstantin Aleksandrovich Marjanishvili** (1872.9.6 – 1933.17.4) — rejissyor, gruzin teatri asoschilaridan. Gruziya xalq artisti (1931). Sahna faoliyatini 1893-yil aktyor sifatida boshlagan. 1897-yildan rus teatrlarida ishlagan. 1913-yil Moskvada "Erkin teatr" ("Goʻzal Yelena" spektaklini qoʻygan), 1920-yil Petrogradda Komik opera teatrini tashkil etgan. 1919-yil Kiyevda ham ishlagan (shaharning barcha teatrlariga komissar boʻlgan). 1922-yildan gruzin teatrining yetakchi arboblaridan, uning islohchisi. 1928-yil Kutaisida dramatik teatr (hozirgi Tbilisidagi Marjanishvili nomidagi teatr)ni tashkil etdi. "Koʻzibuloq", "Gruziyada quyosh tutilishi", "Hamlet", "Uriel Akosta", "Don Karlos" kabi spektakllari teatr ravnaqiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. Fojiaviy, dramatik, komik, operetta, pantomimik kabi birbiriga kontrast janrdagi spektakllar sahnalashtirib, muvaffaqiyat qozongan.

1924-yildan Gruziya davlat kino sanoatida ham ishlagan. "Oʻgay ona Samanishvili", "Qonun va burch", "Gogi Ratiani", "Soʻna" kabi filmlarga rejissyorlik qilgan. Marjanishvili ijodi Gruziya ki-nosining shakllanishiga va N. Shengelaya, Marjanishvili Chiaureli kabi Gruziya kinosining yirik arboblari ijodiga katta taʼsir etdi va ular Marjanishvili rejissyorlik sanʼati prinsiplarini rivojlantirdilar.

## Manbalar
Marjinalizm

## '''Marjinalizm'''-bu (frans. marginal -chegaraviy, eng soʻnggi) — iqtisodiy qonunlar va kategoriyalarni tadqiq qilish uchun chegaraviy kattaliklar tahlilidan foydalanishga asoslangan metodologik tamoyillardan biri. Dastlab 19-asrning oʻrtalarida A. Kurno ([[Fransiya]]), N. Tyunen va G. Gossen ([[Germaniya]]) birinchi boʻlib, marjinal tahlilni iqtisodiy nazariyaga kiritishga harakat qildilar. 19-asrning oxirgi choragida ingliz U. Jevans, avstriyalik K. Menger, shveysariyalikL. Valras M.ning nazariy asoslarini yaratdilar. 19-asr ning 90-yillaridan M. subyektiv-psixologik yoʻnalishdan iqtisodiy hayotning doimiy borishini mavjud shart-sharoitlar asosida tushuntirib berishga oʻtdi. Natijada yangicha iqtisodiy gʻoyalar namoyandalari klassik iqtisodiy maktabning davomchilari sifatida baholanib, ularga neoklassiklar deb nom berildi.
M. meʼyoriy unumdorlik, meʼyoriy naflilik, meʼyoriy harajatlar kabi koʻrsatkichlardan foydalanadilar, meʼyoriy naflilik, meʼyoriy unumdorlik, meʼyoriy daromadlarning kamayib borishi krnunlariga, talab va taklif qonuniga asoslanadilar, iqtisodiymatematik usullarni keng qoʻllaydilar.

M. iqtisodiyotni individual xoʻjaliklarning oʻzaro taʼsiri sifatida qaraydi, xoʻjalik yurituvchi subyektning ishlab chiqarish jarayonidagi va bozordagi iqtisodiy holatini taxlil qilishga asoslanadi. Bu holat M.ga miqdoriy usullardan keng foydalanishga, xususan, tadqiq etilayotgan omillarning funksional bogʻlanishlarini taxlil etishga imkon beradi.

SSSR davrida M. markscha siyosiy iqtisod vakillari tomonidan tanqid ostiga olindi. Faqat maʼmuriybuyruqbozlik (rejali) iqtisodiyotidan bozor iqtisodiyotiga oʻtilishi tufayli M.ning asosiy gʻoyalari tan olina boshlandi.

Abduxalil Razzoqov.

## Manbalar
Marjon

**Marjon** — 1) munchoq va shahrik.ni ipga qator tizib yasaladigan ayollar taqin-chogʻi. Munchoqlari turli shakldagi bezak toshlar (serdolik, marmar, feruza, oltin, kumush va boshqalar)dan iborat boʻlib, bir yoki bir necha qatorli qilib boʻyinga taqiladi. Suyak va sopol donalaridan yasalgan Marjonlar Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 4–3ming yillikka oid manzilgohlardan topilgan. Jez davrida Marjonning turli (och tusli, marmar, oq, och qizil yoki kulrang toshlar, sopol, bronza va suyaklardan sillits yoki sodda naqshli) xillari tarqalgan. Saqlanib qolgan devoriy rasmlar (jumladan, Bolaliktepa devoriy rasmlari)da Marjonning turli tasvirini koʻrish mumkin. Marjonning markaziga, baʼzan chetlariga tumorchalar qoʻshilgan; 2) zargarlikda ishlatiladigan bezak tosh; dengiz jonivorlari qoldiklaridan iborat; uzunchoq (shohmarjon), dumaloq (tanamarjon) va boshqa shaklli turlaridan ziynat buyumlari (zirak, tillaqosh, tumor va boshqalar)ni bezashda foydalaniladi; 3) miskarlikyu. qumgʻonning qorniga qalamcha bilan solingan dumaloq gul. 4) shoda degan maʼnoga ham ega hisoblanadi.

## Manbalar
Mardtepa

**Mardtepa** – Gʻuzordan 3–4&nbsp;km janubda, Gʻuzordaryoning chap qirgʻogʻida joylashgan qadimiy qalʼa (25x30 m). Rivoyatlarga koʻra, islomgacha boʻlgan davrda bu yer mahalliy hokimlar – „mardlar“ning qarorgohi boʻlgan; ular juda jasur, qoʻrqmas va oʻz fuqarolariga nisbatan adolatli boʻlganlar. Arablar fathidan soʻng „mardlar“ hokimiyati tugatilgan va shahar aholisi bu yerni tark etgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, bu shahar xarobasida hayot miloddan avvalgi 2— 1-asrdan – milodiy 7-asrgacha davom etgan. Ushbu qalʼa dastlab Baqtriya – Toxariston tomonidan boʻladigan xavf-xatarga qarshi himoyalanish uchun qurilgan. Ayni mana shu qalʼada VIII asr boshida Huzor viloyatining turklaridan boʻlgan hokimi – Sobuqro yashagan. Arablargacha bu qalʼa Huzor viloyatining markazi boʻlgan.

## Manbalar
Mare Jan

MARE (Marais) (asl ism-familiyasi Vilen-Mare) Jan (1913.11.12—Parij — 1998) — fransuz aktyori. Romantik rollar ustasi sifatida tanilgan. Dastlab teatrda J. Kokto pyesalarida oʻynagan. Kinodagi muvaffaqiyati ham shu dramaturg ijodi bilan bogʻliq: "Abadiy qaytish", "Orfey", "Orfeyning vasiyati" va boshqa Shuningdek, u "Xavfli oʻxshashlik", "Graf Monte-Kristo", "Temir niqob", "Parij sirlari" hamda "Fantomas" nomli kinoserial (ikki — Fantomas hamda jurnalist Fandor) va boshqa filmlarda bir qancha rollarni ijro etgan. 1974-yildan umrining oxirigacha Fransiya aktyorlar uyushmasini boshqargan. "Mening sodda haqiqatlarim", "Hayotim tarixi", "Hikoyalar" kabi kitoblarning muallifi.

## Manbalar
Marjon dengizi

**Marjon dengizi** - Tinch okeandagi yarim yopiq dengiz. Avstraliyaning shimoli-sharqiy qirgʻogʻi, Yangi Gvineya, Yangi Kaledoniya orollari oraligʻida, shimoli-gʻarbda Torres boʻgʻozi orqali Hind okeani bilan tutashgan. Maydoni 4068 ming km². Oʻrtacha chuqurligi 2394 m, eng chuqur joyi 9174 m. Dengizda marjon riflari (jumladan, Katta Toʻsiq rifi) va orol koʻp. Kema yurishi juda xavfli. Tubining relyefi notekis, oʻrqirli. Aylanma oqimlar bor. Gʻarbiy chekkasidan Sharqiy Avstraliya oqimi boshlanadi. Suvining yuza qismida temperatura janubda avgustda 19° dan fevralda 24°gacha, shim.da yil davomida 28° atrofida. Shoʻrligi 35,5°/0O. Suv qalqishi notekis. Akula, uchar baliqlar bor. Asosiy portlari: Kerns (Avstraliya), Port-Morsbi (Yangi Gvineya oroli), Numea (Yangi Kaledoniya oroli).

## Manbalar
Marjon orollari

**Marjon orollari** - tropik dengizlardagi orollar. Toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjon hayvonlari, suv-oʻtlar va boshqa organizmlar qoldiqlari yigʻilishidan vujudga keladi. Hozirgi zamon marjon orollari ekvatorial va tropik oʻlkalardan boshqa yerlarda uchramaydi. Faqat Golfstrim oqimi oʻtadigan Bagama o.lari yaqinidagina tropiklardan tashqarida uchraydi. Marjon orollari joylashgan oʻrni va shakliga qarab, qirgʻoq riflari, toʻsiq riflari (suv osti qoyalari), atollarga boʻlinadi (yana qarang Marjon riflari).

## Yana qarang

* Atoll

## Manbalar
Marjon riflari

**Marjon qoyalar( riflar )**, marjon qurilmalari — toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjonlarning ohakka aylangan skeletlardan tashkil topgan suv osti qoyalari. Marjon qurilmalar toʻrt turga ajratiladi: qirgʻoq riflari, baryer (fob, toʻsiq) riflari, atolllar va laguna ichi Marjon riflari Ularning normal rivojlanishi uchun: 1) dengiz suvi harorati yuqori (kamida 20°) boʻlishi;2) suv sayoz (oʻrtacha chuq. 40–50 m gacha);3) shoʻrlik normal (35%o cha) va toza;4) dengiz tubi qoyadan iborat boʻlishi kerak. Marjon riflari juda katta va qalin boʻlishi mumkin. 1500 m balandlikda boʻlgan Marjon riflari bilan birga (Zond arxipelagi) zamini suv satxidan 1200 m chuqurlikda turgan marjon qurilmalari ham bor (Marshall orollari atrofi). Koʻpchilik hollarda marjon qurilmalari tarkibida neft va gazga boy konlar boʻladi. Hozirgi zamon marjon qurilmalarining fatsial sharoitlarini, ularning maʼlum tektonik zonalarga toʻgʻrilanishini oʻrganish neft qidiruv geologiyasi uchun katta ahamiyatga egadir.

## Manbalar
Marjonbuloq (Olgʻa tumani)

**Marjonbuloq** (, 2008 yilgacha — Progress) — Qozogʻistonning Oqtoʻba viloyati Olgʻa tumanidagi qishloq. Marjonbuloq qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi - 153247100.

## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1174 kishi (654 erkak va 520 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1496 kishi (738 erkak va 758 ayol) yashagan.

## Manbalar
Marjonbuloq oltin koni

**Marjonbuloq oltin koni** -Jizzax viloyati Gʻallaorol tumanidagi kon. Bahorikor temir yoʻl stansiyasidan 9&nbsp;km sharqda, Janubiy Nurota togʻlarining sharqiy tarmogʻidagi Marjonbuloq qirlarida joylashgan. Sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan oltin rudalari Markaziy va Gʻarbiy uchastkalardan qazib olinadi. Rudalanish deyarli kenglik boʻylab yotuvchi uchta tik yon bagʻirli uzilma zonasida (Shim., Oraliq va Jan.) joylashgan. Hozirgacha toʻrtta uchastka — Sariqbel, Ukraina, Gʻarbiy va Tangi razvedka qilingan, shuningdek, Sharqiy va Goʻshsoy uchastkalari baholangan. Rudadagi oltin miqdori oʻrtacha 2—6 g/t. 25 ta rudali tana aniqlangan. Rudalanish jarayonida 60 dan ziyod mineral vujudga kelgan. Rudadagi sulfidlar miqdori 0,5 dan 5,0% gacha. Oltinli rudalanish uchun pirit-arse-nopiritli mineral assotsiatsiyasi, ayniqsa, harakterli. Oltin probasi 680—740 oraligʻida. Elementlarning ruda maydoniga xos ikkita geokimyoviy assotsiatsiyasi — As-Au-Ag va Ni-Zn-Pb • Sb Ai aniqlangan.

## Manbalar
Marjumak

**Marjumak**, (*Fagopyrum*, ) — torondoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; don ekini; 4—5 turi maʼlum. Vatani — Oʻrta va Kichik Osiyo. Fransiya, AQSh, Kanada, Xitoy, Hindistonda ekma marjumak (*Fagopyrum esculentum*) turi katta maydonlarga ekiladi, shuningdek, namsevar boʻlgani sababli Ukraina, Boshqirdiston, Uzoq Sharqda yaxshi hosil olinadi. Bir yillik tatar marjumagi (*Fagopyrum tataricum*) turi begona oʻt tarzida uchraydi. Dehqonchilikda miloddan avvalgi 3-ming yillikdan boshlab ekiladi.

Marjumak boʻyi 50—150 sm ga boradi. Poyasi shoxlanadi, yalangʻoch, qirrali, qizgʻish-yashil. Gullari oq, pushti, qizil, asal hidli, qalqonsimon, yirik, nektar miqdori koʻp. Mevasi 3 qirrali, qoʻngʻir, qora yoki kulrang. Doni tarkibida 12—18% oqsil, 59—62% azotsiz ekstraktiv moddalar, 2,5—2,7% moy bor; fosfor, organik kislotalarga boy. Marjumak doni yuqori sifatli oziq-ovqat mahsuloti, sifat jihatidan bugʻdoy doniga yaqin. Donidan turli yormalar va un tayyorlanadi. Chiqindilari chorva uchun ozuqa. 

Marjumak namsevar, issiq-sevar, bahori ekin, nihollari —2° qorasovuqlarda zararlanadi. Vegetatsiya davri 70—90 kun. Asalarilar yordamida changlanadi. Asalshirali oʻsimliklarga kiradi (1 ga marjumak ekilgan maydondan 60 kg gacha asal olish mumkin). Bahorda tuproq yaxshi isiganda oddiy qatorlab yoki keng qatorlab ekiladi. Oʻtoqni oʻz vaqtida oʻtkazish hosildorlikni oshiradi. Gullash va don hosil qilish davrida sugʻorish kerak. Oʻrim donlarning 2/3 qismi qoʻngʻir tusga kirganda boshlanadi (vaqtida oʻrib olinmasa doni toʻkilib ketadi). Tuproq unumdorligiga qarab hosildorligi 30—44 s/ga. Zararkunandalari: simqurt, bitlar; kasalliklari; kulrang chirish, zang, qorakuya.

## Adabiyot
* Каргальцев Ю. В., Труцкой Ф. М., Гречиха, М., 1986.

## Manbalar

## Havolalar
* Ekma marjumak
Marza

**Marza** — relyef shakli. Tepasi qabariq shakldagi muayyan masofaga choʻzilgan balandlik. M.lar tektonik yoʻl bilan hosil boʻlishi (antiklinal burma), daryo, dengiz toʻlqini keltirgan qumlardan vujudga kelishi (qum tillari, barlar), morena jinslarining toʻplanishidan paydo boʻlishi (ozlar), kishilar tomonidan bunyod etilishi (yoʻl koʻtarmalari) mumkin. Tektonik yoʻl bilan hosil boʻlgan M.lar doirasida joylashgan baʼzi mayda koʻtarmalarda neft, gaz konlari boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Marzbon

**Marzbon**, Marzubon (fors, marz — chegara, chiziq, maʼlum bir joy; bon — soqchi, qoʻriqchi) — Qad. Eronda viloyat hukmdori unvoni. Dastlab M. istilohi chegaraga yondosh maʼmuriy birlik hokimini ifodalash uchun qoʻllangan. Arabcha, forscha vaturkiycha tarixiybadiiy asarlar matnida M. koʻzga tashlanadi. Eski arman obidalarida "Marzpan", "Marzvan", suryoniy yodgorliklarida "Marzbono", "Marza-bono" fonetik shakllari qoʻllanishda boʻlgan. Sosoniylar Eronida chegara viloyati hokimi hisoblanmish M.ning imtiyozi oʻzga viloyat hokimlariga nisbatan ancha kengroqboʻlgan. M.lar Sharqiy Armanistonni sosoniylar hukmronligi barham topgach, 428 yildan, Sharqiy Gruziyani esa sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng , 523 yildan idora etganlar. Unga zarur paytlarda mustaqil siyosat yuritish huquqi berilgan. M.lar, koʻpincha, shoh xonadoniga mansub boʻlib, joylarda maʼmuriy, harbiy va sud hokimiyatiga ega edilar. Alisher Navoiy asarlari tilida M. soqchi, chegarachi maʼnosida ishlatilgan. "Boburnoma"da chegara viloyati hokimi sarhadbegi terminbirikmasi bilan anglashilgan. Xiva xonligada M. qalʼa boshligʻi vazifasini ado etgan.

## Manbalar
Mariana novi

**Mariana novi** — Tinch okeanning gʻarbiy qismidagi chuqur suv osti botigʻi. Mariana orollari boʻylab 1340 km masofaga choʻzilgan. Oʻrtacha kengligi 59 km, chuqurliqi 11028 m (Dunyo okeanining eng chuqur joyi).

## Manbalar
Mariana orollari

**Mariana orollari** - Tinch okeanning gʻarbiy qismidagi bir guruh orollar, Mikroneziya Maydoni 1,1 ming km². 15 ta yirik va bir necha mayda orol va riflardan iborat. Kelib chiqishiga kura, marjon va vulkan orollar. Tez-tez zilzila boʻlib turadi, soʻnmagan vulkanlar bor. Eng baland joyi 965 m. Fosforit, oltingugurt, temir va marganets rudasi konlari bor. Iklimi tropik, passatli iqlim. Yiliga 1800– 2100&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Tayfunlar boʻlib turadi. Janubiy va sharqiy togʻ yon bagʻirlari doim yashil tropik oʻrmonlar bilan qoplangan, shim.da kserofit oʻsimliklar usadi. Kokos palmasi, banan, sitrus oʻsimliklar oʻstiriladi. Paxta, shakarqamish ekiladi, kofe yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Mariana orollariga yevro-paliklardan dastlab 1521-yilda F.Magellan kelgan va orollarni Ispaniya qiroli Filipp IV ning rafiqasi nomi bilan atagan.

## Manbalar
Marjondaraxt

**Marjondaraxt** (Sambucus) -(shilvidoshlar) oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Buta yoki kichkina daraxt, baʼzan koʻp yillik oʻt. Ikkala yarimsharda 40 ga yaqin turi tarqalgan. Oʻzbekistonda kora M. (S.nigra) turi oʻsadi. U yirik buta yoki daraxtcha; guli sargʻish-oq, mayda, toʻpguli soyabonsimonroʻvaksimon, mevasi krramtirbinafsha, guli va mevalari vinoga rang berish va xushboʻy qilish uchun ishlatiladi; manzarali oʻsimlik. Shingilsimon, qizil yoki oddiy M. (S.racemosa) — ser-shox buta yoki daraxtcha; guli oqish yoki yashilsariq, toʻpguli tuxumsimon; mevasi qizil. Oʻtsimon M.yoki buznik (Sebulus) — koʻp yillik qoʻlansa oʻt, boʻyi 0,5—1,5 m. Qora M. va oʻtsimon M. gullarining qaynatmasi terlatuvchi, siydik haydovchi, burushtiruvchi sifatida va ogʻizni chayish uchun ishlatiladi.

## Manbalar
Marjonbuloq qirlari

**Marjonbuloq qirlari** - Jiz zax viloyatidagi qirlar. Gʻubdintogʻning shimoli-sharqida. Jan.-sharkdan shim.gʻarbga yoʻnalgan. Uzunligi 11&nbsp;km, eni 5&nbsp;km. Eng baland joyi 947 m. Relyefi oʻrtacha parchalangan, suvayirgʻich qismi yaxshi ifodalanmagan. Yon bagʻirlarining qiyaligi har xil, keng soylar bilan oʻyilgan. Karbon davrining metamorfik jinslari — slanetslaridan tuzilgan. Lessimon yotqiziqlar tub jinslar ustida kalin qatlam hosil qilgan. Turli oʻt va efemerlar oʻsadi. Flomis bilan rang va qoʻngʻirbosh tarqalgan. Bahorgi va kuzgi yaylov sifatida foydalaniladi, oʻrtacha mahsoʻldorligi gektariga 1—2 s. Marjonbuloq qirlaridan foydali qazilmalar topilgan.

## Manbalar
Maribor

**Maribor** — Sloveniyadagi shahar, Drava daryosi sohilida. Aholisi 114,8 ming kishi (2000). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik va metallsozlik sanoatlari rivojlangan. Kime, toʻqimachilik, qogʻoz, koʻn-poyabzal, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Oʻlkashunoslik muzeyi, badiiy galereya bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16-asr qurilgan qasr, sobor (12— 16-asrlar), ratusha (16-asr) saqlangan. Shahar yaqinida Drava daryosida GES kaskadi qurilgan. Turizm rivojlangan.

## Manbalar
Mariy

**Mariy**, Gay () (miloddan avvalgi taxminan 157—86 yil) — Rim imperiyasi sarkardasi va davlat arbobi; konsul (miloddan avvalgi 107,104—101,100, 86-yillar). 105-yil Numidiya shoxi Yugurta ustidan gʻalaba qazongan, tevton (102) va kimvr qabilalarini tor-mor qilgan. Armiyada oʻtkazgan harbiy islohoti natijasida Rim qoʻshini professionallashgan. Sk/shg raqibi boʻlgan Mariy Sinna bilan ittifoq tuzib, 84-yil Rimni egallagan va oʻzining siyosiy raqiblarini shafqatsiz jazolagan.

## Manbalar
Mariy tili

**Mariy tili** — fin-ugor tillaridan biri. Rossiya Federatsiyasining Mariy El, Tatariston, Udmurtiston, Boshqirdiston respublikalarida va bir qator Volgaboʻyi viloyatlarida tarqalgan, 600 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. Bir qancha: oʻtloqzor (lugovoy), togʻliq (gorniy), sharqiy, shim.-gʻarbiy laxjalari va 2 xil adabiy tili (oʻtloqzor sharqiy va togʻliqmariy) mavjud. Mariy tilining har ikkala adabiy shakli 19-asrdan boshlab rus alifbosi asosidagi yozuvga, oʻz imlo qoidalariga ega. Mariy tili 8-asrdan turkiy tillar, 13-asrdan rus tili taʼsirida rivojlangan boʻlsada, fin-ugor tillariga xos belgilarni saqlab qolgan. Lahjalarida turli xil unlilar juftligi (a—a, o— o va boshqalar), binobarin, singarmonizm kuzatiladi. Otlarda koʻplikni ifodalovchi bir qancha koʻrsatkichlar bor. Feʼllar 2 xil tuslanadi, hozirgi-kelasi va 6 ta oʻtgan zamon shakllariga, istak va buyruq mayllari shakllariga ega. Soʻz yasalishi suffiksatsiya va soʻz koʻshish usullarida amalga oshadi. Mariy tili haqidagi dastlabki maʼlumotlar 18-asrga ta-allukli, dastlabki grammatikasi 1755-yilda yaratilgan.

## Manbalar
Marina

**Marina** (frans. marine, ital. marina — dengiz) — dengiz koʻrinishini aks ettiradigan manzara turi. Mustaqil rangtasvir turi sifatida 17-asr Yevropa sanʼatida ajralib turadi. Dengiz, dengiz hayotidagi muhim tarixiy voqealar, harbiy kemalar tafsilotini aynan tasvirlashda dengiz bezak sifatidaxizmat qiladi. Golland marinachilari M. imkoniyatlarini kengaytirib, dengiz tabiati va u bilan bogʻliq baliqchilar hayotini haqqoniy aks ettirdilar (Ya. Porsellis, S. de Vliger, X. Segers va boshqalar), dabdabali M. turini yaratdilar. 18—19-asrlarning yirik marinachilari K. Berne (Fransiya), U. Terner (Buyuk Britaniya), X. Mesdag (Gollandiya), I. Ayvazovskiy, A. Bogolyubov (Rossiya) va boshqa Oʻzbekistonda M. janriga oid dastlabki asarlar 20-asrning 30-yillarida paydo boʻlgan; bir qator rassomlar (F. Madgazin, R. Matevo-syan, R. Choriyev, Gʻ, Abdurahmonov va boshqalar)ning Orol dengiziga bagishlangan asarlari bor.

## Manbalar
Mariner

"MARINER" (ing . **Mariner** — dengizchi) — Venera, Mars, Merkuriy sayyorasini va kosmik fazoni tadqiq qilish uchun 1962—75 yillarda uchirilgan amerika sayyoralararo avtomatik stansiyalari seriyasi nomi; ularni ishlab chiqish va uchirish dasturi. "M."lar xizmat asboblari bilan jihozlangan germetik boʻlma, Quyosh batareyalari paneli va aniq yoʻnaltirilgan parabolik antennadan iborat. 1962-yilda uchirilgan "M.-1" va "M.-2" hamda 1967-yilda uchirilgan "M.-5" Venerani tadqiq etgan, "M.-Z" va "M.-4" (1962), "M.-8" va "M.-9" (1974) esa Marsni tadqiq etgan. "M.-10" (1973) Venera va Merkuriyni tadqiq qildi. Veneradan 5770&nbsp;km masofadan oʻtayotib Yerga uning 3700 dan ortiq sifatli rasmlarini uzatgan. Soʻngra geliotsentrik orbitaga oʻtib, Merkuriy bilan 3-marta yaqinlashdi va uning 50 m gacha joyini ajratib koʻra oladigan 3000 ga yaqin rasmini oldi.

## Manbalar
Marionetka

**Marionetka** (frans. marionnette) — 1) qoʻgʻirchoqboz iplar yordamida harakatga keltiradigan qoʻgʻirchoq teatrining turli koʻrinishlari; 2) Kuchma maʼnoda — oʻzga qoʻllarda "qoʻgʻirchoq" boʻlgan inson, hukumat, davlat.

## Manbalar
Mariott Edm

MARIOTT (Mariotte) Edm (1620, Dijon — 1684.12.5, Parij) — fransuz fizigi, Parij FA asoschilaridan biri va birinchi aʼzolaridan (1666-yildan). Dijon yaqinidagi erkaklar monastiri boshligʻi. Ilmiy ishlari gaz va suyukliklar mexanikasi, optika va issiklik masalalariga oid. R. Boyyalai mustaqil tarzda 1676-yilda berilgan gaz massasi hajmining bosimga nisbatan teskari proporsional ravishda oʻzgarish qonuni (qarang Boyl — Mapuomm qonuni)hhU1 togʻshi va bu qonunni birinchi boʻlib joyning balandligini barometrning koʻrsatishi boʻyicha aniqlashda qoʻlladi. Oqib chiqayotgan suyuqlikning tezligini ifodalaydigan E. Torichelli taklif qilgan formulani tajribada tasdikladi. Ranglarni, xususan, Quyosh va Oy atrofidagi rangli xalqalarni oʻrgandi. Koʻz pardasidagi koʻr dogʻni birinchi boʻlib bayon qilgan.

## Manbalar
Mariupol

**Mariupol** (1948—89-yillarda *Jdanov*) — Ukrainaning Donesk viloyatidagi shahar, Azov dengizidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi — 250 ming kishi (2025). 2 metallsozlik kombinati (shu jumladan, „Azovstal“), mashinasozlik (ogʻir mashinasozlik, „Elektrobitpribor“, kema taʼmirlash va boshqa zavodlar), kimyo va kokskimyo, oziq-ovqat sanoati mavjud. Metallurgiya instituti, teatr, oʻlkashunoslik, etnografiya muzeylari bor. Iqlimiy va balchiq bilan davolash kurortlari faoliyat koʻrsatadi. Mariupolga 1778-yilda asos solingan, 1779-yildan shahar huquqini olgan.

### Taniqli kishilar:

* Andrey Bednyakov - teleboshlovchi va aktyor. „Veryu ne veryu“ va „Oryol i reshka“ koʻrsatuv teleboshlovchisi.
Maritsa jangi

**Maritsa jangi** - hozirgi Edirne shahridan gʻarbdagi Maritsa daryosi boʻyida serbmakedon lashkari (bosniyaliklar, bolgarlar, vengerlar, valaxlar va boshqa bilan birgalikda) va usmonli turklar oʻrtasida sodir boʻlgan jang (1371 y 26-sentyabr). Makedon zodagonlari Uglesha va uning ukasi Vukashin turklar bosqiniga qarshilik koʻrsatishga harakat qilib qoʻshin toʻplaganlar. Biroq yagona qoʻmondonlik boʻlmaganligi tufayli qoʻshinda intizom sust edi. 26-sentyabr ga oʻtar kechasi turk otliq qoʻshinlari qoʻqqisdan hujum qilib zafar qozongan. Uglesha va Vukashin jangda halok boʻlishgan. Maritsa jangidagi gʻalaba turklarga Bolqon yarim orol ichkarisiga yoʻl ochgan, ular Gʻarbiy Frakiya, Makedoniya, Serbiya va Bolgariyaning katta qismini zabt etganlar.

## Manbalar
Mariylar

**Mariylar** (oʻzlarini mariy deb atashadi; eski nomlari — cheremislar) — Rossiyadagi xalq, (645 ming kishi). M. — Mariy Elning tub aholisi (324 ming kishi). Boshqirdiston (100 mingdan oshiq kishi), Tatariston (20 ming ga yaqin kishi), Udmurtiston (taxminan 10 ming kishi), Qozogʻiston (12 ming kishi), Ukraina, Oʻzbekistonda ham yashaydilar. Umumiy soni 670 ming kishidan ortiq (1990-yillar oʻrtalari). Mariy tilida soʻzlashadi. Dindorlari, asosan, pravoslavlar. Sharqiy M.da, asosan, anʼanaviy diniy eʼtikrdlar saqlangan.

Milodiy 1ming yillikda Volga-Vyatka daryolari oraligida yashagan fin-ugor qabilalari M.ning ajdodlaridir. 10-asrda xazar manbalarida M. cheremislar deb aytib oʻtilgan. M. dehqonchilik, polizchilik, ovchilik, baliqchilik, chor-vachilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanishadi.

## Manbalar
Mariya

Deva Mariya — Xristian dinida Xudo qudratini ko'rsatuvchini - Iso Masih payg'ambarni onasi. Injilda aytilishicha, M. Iosifning xotini boʻlib, ilohiy homilador boʻlgan va Isoni tuqqan. M.ga sigʻinish, katoliklarda keng ta-rqalgan. Katolitsizmda M.ning oʻzi ham ilohiy homiladorlik bilan tugʻilganligi haqida (1854-yil), M. vafotidan soʻng uning jasadi osmonga koʻtarilib ketganligi haqida (1950-yil) aqidalar qabul qilindi. 1964-yil papa Pavel VI M.ni cherkov onasi deb eʼlon qildi. M. va uning goʻdagi mavzusi oʻrta asr sanʼatida katta oʻrin egallaydi. M. Islom dinida ham ayollar valiysi, homiysi deb ulug'lanadi, uning nomi Qurʼonda tilga olingan (qarang Bibi Maryam).

## Manbalar
Mariya antuanetta

**Mariya Antuanetta** (Marie -Antoinette) (1755.2.11, Vena — 1793.16.10, Parij) — Fransiya qirolichasi, fransuz qiroli Lyudovik XVI ning xotini (1770-yildan), Avstriya imperatori Frans I va imperatritsa Mariya Tereziyaning 15-farzandi edi. 14 yoshida Fransiyaning bo'lajak qiroli Lyudovik XVI bilan turmush quradi va Parijga Versal saroyiga boradi. Tarixchilarning fikriga ko'ra, qirolichaning xarajatlari davlat g'aznasiga sezilarli zarar yetkazmagan bo'lsa-da, xalq orasida u iqtisodiy inqirozning ramziy aybdori sifatida ko'rilgan. U taxminan Fransiyaning YaIM dan 0.3-0.7% mablag' ishlatgan. Asosiy mablag'lar esa Amerika ozodlik urushi uchun berilgan yordamlar hisobiga kamayadi. Ammo xalq asosiy aybni Mariya Antuanettaga to'nkagan va asossiz ayblovlar masalan: "Yeyishga noni bo'lmasa, tort yeyishsin" degan yolg'on mishmishlar tarqatilgan. Uni Avstriyadan kelgan josus deb qarashgan. Ammo Mariya saroy hayoti, siyosatni yoqtirmagan u ko'proq erkinlik va modani sevgan. Eri bilan qariyb 7 yil farzand ko'ra olmagan bu esa butun yevropa va Mariyaning onasini ham g'azablantirgan. Mariya Tereziya doimiy ravishda xatlarida qizini tergab turgan. Ammo imperatritsa Mariya Tereziya 1780-yil 29-noyabrda vafotidan so'ng u ancha erkin bo'lib qoladi. Buyuk fransuz inqilobi (Burjua inqilobni) oldidan oʻyinkulgi, maishatga ulkan mablagʻlar sarflayotgan M. A. (shu tufayli unga "kamomad xonim" deb laqab qoʻyishgan) moliya islohoti oʻtkazishga, saroy harajatlarini qisqartirishga uringan ministrlarni (A. Tyurgo, J. Nekker) isteʼfoga chiqishda u yoki bu tarzda rol o'ynagan. Inqilob boshlanishi bilan aksilinqilobiy fitnalar va chet el intervensiyasi rahnamosi. Monarxiya agʻdarilgach (1792-yil 10 avgust), qamoqqa olinadi juda zah va juda yomon ahvoldagi qamoqqa tashlanadi va u yerda 280-raqamli maxbusga aylanadi. Xatto Mariya kiyimini almashtirganda ham soqchilar uni ko'rib turishgan. Suddan so'ng u o'limiga 1 kun qolganda bir kechada sochi oppoq bo'lib qoladi. Shuning uchun bunday qattiq stressdan 1 kechada sochi oqarish kasalligini "Mariya sindromi" deb nomlangan. Sud qaroriga binoan juda katta yolg'on ayblovlar orqali uni gilotinaga hukm qilishadi. Uni bolasi (Lyudovik XVII) bilan ishrat qilishda, davlat sirlarini Avstriyaga yetkazib turishda va davlatga hiyonatda ayblangan. Mariyaning o'g'li (Lyudovik XVII) ni majburan unga qarshi ko'rsatma berishga majburlashgan va ohir oqibat bolasi zah qamoqxonada vafot etgan. Qatlga olib ketilayotgan erini (Lyudovik XVI) yopiq aravada Mariyaning esa ochiq aravada olib ketishgan. Buni ataylab xalq ko'rishi uchun qilishgan.1793-yil 16-oktyabrida boshi tanasidan judo (gilotina) qilinadi. Guvohlarning aytishicha u gilotinaga ketayotgan vaqtida o'zini mag'rur va g'olibdek tutgan. 

Ma'lumot kirituvchi: Kenjaboyev Shaxzod  

## Manbalar

Ushbu maqola Kenjaboyev Shaxzod tomonidan yaratildi.
Mary Stuart

**Mary Stuart** (8-dekabr 1542 – 8-fevral 1587) — Shotlandiya qirolichasi (1542, amalda 1561-yildan — 1567); Angliya taxtiga ham daʼvogarlik qilgan. Shotlandiyada kalvinchi zodagonlarning qoʻzgʻolon koʻtarishi uni taxtdan voz kechishiga va Angliyaga qochishga majbur qilgan. Angliya qirolichasi Elizabeth I farmoni bilan turmaga tashlangan. Katoliklar tomonidan uyushtirilgan bir qator fitnalarga aralashgani tufayli sudga berilib, qatl etilgan. Badiiy adabi-yotlarda (jumladan, F. Shiller temperaturagediyasida) Mary Stuart obrazi, odatda, ideallashtirib berilgan.

## Manbalar
Mariyampole

**Mariyampole** (1955-89 yillarda Kapsukas) — Litvadagi shahar. Shyashu-pa daryosi sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 51,4 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Oziq-ovqat sa-noati uchun uskunalar, texnologiya ji-hozlari, mebel ishlab chiqariladi; toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Oʻlkashunoslik muzeyi, kostel va monastir (18—19-asrlar) bor. Shaharga 18-asrda asos solingan.

## Manbalar
Marka

**Marka** (nem. Marke — chegara, chegara viloyati):

1) urta asrlarda Gʻarbiy Yevropada qoʻshni jamoa. Unda haydaladigan yer M. aʼzolarining xususiy mulki boʻlib, yaylov, oʻrmon va boshqa joylar umumiy mulk hisoblangan;

2) 8—9-asrlarda Frank davlatida, oʻrta asrlarda Germaniyada Markgraf boshchiligida mustahkamlangan maʼmuriy chegara okrugi.

## Manbalar
Marka (maʼnolari)

**Marka**:

* Marka (nem. Marke — chegara, chegara viloyati) — 1) urta asrlarda Gʻarbiy Yevropada qoʻshni jamoa.
* Marka (pul birligi) —1) Germaniya Federativ Respublikasi pul birligi.
* Marka (belgi) — davlat yigʻimi toʻlanganligi belgisi (qarang
Marka (pul birligi)

**Marka:**

1) Germaniya Federativ Respublikasi pul birligi. 1871-yildan butun Germaniya hududida yagona valyuta sifatida joriy qilingan. 1 M.= 100 pfennig . Xalqaro ifodasi DEM. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH D. = 2,21 M., 1 M. = 306,27 soʻm (2002-yil 5-fevral) boʻlgan;

2) Finlandiya pul birligi. 1860-yildan joriy etilgan. I M. = 100 penni. Xalqaro ifodasi FIM. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH D. = 6,73 M. = 100,75 soʻm (2002-yil 5 fevral) boʻlgan. 2002-yil 1 yanvardan Yevropa Ittifoqi tarkibidagi davlatlarning yagona pul birligi yevrota oʻtishi sababli muomiladan toʻxtatilgan.

## Manbalar
Markazga intilma kuch

**Markazga intilma [[kuch]]** — moddiy nuqta (jism)ning tezlik yoʻnalishiga tik taʼsir etib, unga markaz tomon yoʻnalgan intilma tezlanish beradigan kuch. Uning taʼsirida moddiy nuqta egri chiziq boʻyicha harakatlanganida miqdor jihatdan Markazga intilma kuchga teng, lekin unga qarama-qarshi yoʻnalgan markazdan kochma kuch hosil boʻladi. Markazga intilma kuch taʼsirida markazga intilma tezlanish vujudga kelib, u egrilik markaziga yoʻnaladi va moddiy nukta tezligi yoʻnalishini belgilaydi. Markazga intilma kuch F_c = m a_c = m \frac{v^2}{r} = m \omega^2 r ga teng; v — moddiy nukta tezligi, r — moddiy nuqta trayektoriyasining egrilik radiusi, a_c — markazga intilma tezlanish. Agar moddiy nukta r radiusli aylana boʻyicha harakatlansa, markazga intilma tezlanishi a_{c} = v^2/r yoki \omega^2 r boʻladi; \omega — moddiy nuqta harakatining burchak tezligi. Moddiy nuqta toʻgʻri chiziq boʻyicha harakat qilganda Markazga intilma kuch va markazga intilma tezlanish nolga teng boʻladi.

## Manbalar
Mary I Tudor

**Mary I Tudor** (1516.18.2, Grinvich— 1558.17.11, London) — Angliya qirolichasi (1553-yildan). Katolitsizmni qayta tiklab, Reformatsiya tarafdorlarini ayovsiz taʼqib qilgan (laqablari — Mariya Katolichka, Mariya Qonxoʻr). Papalik va katoliklar Ispaniyasi bilan yaqin munosabat oʻrnatgan; 1554-yil boʻlajak ispan qiroli Filipp II ga turmushga chiqqan.

## Manbalar
Markazdan qochma kuch

**Markazdan qochma kuch** &mdash; moddiy nuqta (jism) ning erkin harakatini cheklab, uni egri chiziq boʻylab harakatlanishga majbur etadigan kuch. Miqdor jihatdan mv2/p ga teng (t — jism massasi, x> — jism tezligi, r — moddiy nuqtaning egrilik radi-usi) va egrilik markazidan markazga intilma kuchga qarama-qarshi yoʻnalgan. Masalan, arqonga bogʻlangan tosh (moddiy nuqta) gorizontal tekislikda aylantirilsa, markazga intilma kuch arqon tomondan toshga taʼsir etib, uni aylana boʻyicha harakatlanishga majbur etadi. Markazdan qochma kuch k. esa tosh tomondan arqonga taʼsir etib, arqonni taranglashtiradi va, hatto, uzishi mumkin.

## Manbalar
Markaziy Amerika integratsiya tizimi

**Markaziy Amerika Davlatlari Tashkiloti -** xalqaro tashkilot, 14-oktabr 1951-yilda Gvatemala, Salvador, Gonduras, Nikaragua, Kostarika davlatlari oʻrtasida tuzilgan. Maqsadi — Markaziy Amerika davlatlarining iqtisodiy va siyosiy integratsiyasi; madaniy hamkorlik. Oliy organi — davlat boshliqlarining kengashi (muntazam oʻtkazib turilmaydi), asosiy organi — tashqi ishlar vazirlari kengashi. Doimiy organi — Ijroiya kengashi (San Salvadorda joylashgan).
## Manbalar
Markaziy Afrika

**Markaziy afrika**, Ekvatorial Afrika — Afrikadagi tabiiy oblast. Afrikaning Atlantika okeanidan Sharqiy Afrika yassitogʻligining 3° shahrik. bilan 13° j.k. oʻrtasidagi yerlarni va Gvineya qoʻltigʻidagi vulkan orollarini oʻz ichiga oladi. Relyefiga koʻra 3 qismga boʻlinadi: 1) Kongo botigʻi (botiq tubining dengiz sathidan balandligi 300-500 m) — bu yerda ustini qalin choʻkindi jinslar qoplagan tekisliklar asosiy oʻrin tutadi; 2) chekkadagi qirlar — shim.da Azande yoki Banda qirlari va Angola yassitogʻliklari (balandligi shim. va g'arbida 500-1000 m, jan.da 1000 m dan ortiq), bu yerlarda usti bir oz pastbaland peneplenlar va yassi qirlar koʻp uchraydi. Koʻp qismida qad. kristall jinsli zamini yer yuzasiga chiqib yotadi. Soʻnmagan Kamerun vulkani (4070 m) atrofida relyef ayniqsa pastbaland; 3) Atlantika boʻyi akku-mulyativ pasttekisligi. 3° shahrik. bilan 2— 3° j.k. orasida, iqlimi ekvatorial iqlim, yil boʻyi sernam. Yillik yogʻin 1500 mm dan ortiq (Kamerunning gʻarbiy yon bagʻrida 10000 mm dan koʻproq); shim. va jan.da subekvatorial iqlim, yogʻin yozda yogʻadi (yiliga 1000 mm dan koʻp), Atlantika sohilida Lopes burnidan jan.da tropik iqlim; yogʻin 200- 300 mm. Harorat hamma joyda yuqori (25—28°). Dare koʻp, hammasi sersuv. Eng yirik daryolari — Kongo (Zair) va uning irmoklari (Ubangi, Kasai va boshqalar), Sanaga, Ogove, Kvanza. Daryolar gidroenergiyaga boy. Ekvatorial iqlim zonasida doim yashil ekvatorial oʻrmonlar bor, shim. va jan.da quruq mavsumda barg tashlaydigan oʻrmonlar va boʻliq ugli savannalar uchraydi. Lundakatanga qirlarida barg toʻkadigan savanna, Kongo daryosi etagidan jan.da tipik savanna oʻrmonlari, daryo etaklarida mangra chakalakzorlari bor. Kamerun togʻida togʻ-oʻrmon va togʻoʻtloq oʻsimliklari oʻsadi. Hayvonot dunyosi Efiopiya oblastiga mansub. Markaziy Afrikada Kamerun, Markaziy Afrika Respublikasi, Gabon, Kongo Demokratik Respublikasi, Kongo Respublikasi, Zambiya, Chad, Angola, Ekvator Gvineyasi, San-Tome va Prinsipi davlatlari joylashgan.

## Manbalar
Markaziy burchak

**Markaziy burchak** — uchi berilgan aylana markazida boʻlgan yassi burchak. CODM. b. kattaligi AV yey kattaligi bilan oʻlchanadi, bunda A va V nuqtalar Markaziy burchak tomonlarining aylana bilan kesishish nuqtalari. AVyoy Markaziy burchak tayanadigan yey deb ataladi. Ayyoyuzunligi shu aylananing OA radiusiga teng boʻlgan Markaziy burchak radian deyiladi.

## Manbalar
Markaziy Mirzachoʻl kollektori

**Markaziy Mirzachoʻl kollektori** — Mirzachoʻl hududida qurilgan eng katta kollektor. Mirzachoʻlni shim.gʻarbiy yoʻnalish boʻylab ikkiga ajratib turadi, sugʻorish mavzelarining shartli chegarasi hisoblanadi. Kollektorning 18&nbsp;km. li bosh qismi tabiiy chuqurlikdan, davomi esa Doʻstlik kanali va Janubiy Mirzachoʻl kapali oraligʻidagi eng past joylardan oʻtadi. Umumiy uz. 85&nbsp;km, chuq. 3–7 m. Suv yigʻish maydoni 335 ming ga, suv sarfi 43 m³/s, quyi qismining suv oʻtkazish imkoniyati 90 m³/s. Kollektor zovur suvlarini Mirzachoʻlning gʻarbiy chegarasidagi Arnasoy payettekisligiga tashlaydi. M.Markaziy Mirzachoʻl kollektorining birinchi navbati 1954—57 yillarda qurilgan, 1966-yilda toʻliq qurib tugallangan. Kollektor Mirzachoʻlning qadimdan sugʻoriladigan yerlarining bir qismiga va, asosan, yangi sugʻoriladigan maydonlariga xizmat koʻrsatadi. Kollektorga sugʻoriladigan mavzelardan Jetisoy (32,4&nbsp;km), Boyovut (32,3&nbsp;km) kollektorlarining suvi oʻz oqimi bilan va Sardoba kollektorining suvi nasos st-yasi yordamida, yangi sugʻoriladigan mavzelardan esa MK-6 (15,1 m³/s), MK-7 (42,2 m³/s), MK-9 (11,4 m³/s) va boshqa bir qancha xoʻjaliklararo va xoʻjalik kollektorlari suvi qu-yiladi.

## Manbalar
Markaziy Buxoro kollektori

**Markaziy Buxoro kollektori** – Buxoro viloyatida qurilgan yirik gidrotexnika inshooti. Zarafshon daryosi (Qorakoʻldaryo)ning Duob gidrouzelidan Mohankoʻl kollektorigacha boʻlgan oʻzanini chuqurlashtirib, kengaytirib, 1971-yilda qurib bitkazilgan. Uzunligi 51&nbsp;km. Kollektorga Buxoro, Jondor, Vobkent va Romitan tumanlari hududidagi kollektor-drenaj tarmoqlarida yigʻiladigan suvlar tashlanadi. Kollektorning umumiy suv yigʻish maydoni 64,6 ming ga. Suv oʻtkazish imkoniyati 40 m³/s. M.Markaziy Buxoro kollektori Mohankoʻl kollektoriga tugashtirilgan va suvi Mohankoʻlga quyiladi.

## Manbalar
Markaziy Osiyo hamkorligi tashkiloti

**Markazii Osiyo hamkorligi tashkiloti** — davlatlararo mintaqaviy iqtisodiy tashkilot. 1993-yil iyul oyida Oʻzbekiston Respublikasi bilan Qozogʻiston Respublikasi oʻrtasida 1994—2000-yillarda iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirish toʻgʻrisida bitim imzolandi. Integratsiya jarayonlariga sharoitlar yaratish maqsadlarida 1994-yil 10-yanvarda Oʻzbekiston va Krzogʻiston oʻrtasida Yagona iqtisodiy makon tashkil etish toʻgʻrisida Shart-noma tuzildi. Shartnomaga 1994-yil 16-yanvarda Qirgʻiziston qoʻshildi. 1996-yil 23 avgustda Olmaota shahrida oʻtkazilgan Davlatlararo kengash majlisida Rossiya Federatsiyasi va Tojikiston Respublikasi kuzatuvchi (1998-yil 26-martdan aʼzo) sifatida tashkilotga qabul qilindi. 1998 i. 17-iyulda Choʻlponota shahrida (Qirgʻiziston) Yagona iqtisodiy makonni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma ishtirokchilari — Markaziy Osiyo davlatlarining mintaqaviy birlashmasi "Markaziy Osiyo iqtisodiy hamjamiyati" nomini oldi. 1999-yildan davlatlararo kengashda Gruziya, Turkiya, Ukraina kuzatuvchi maqomida ishtirok eta boshladi. Mintaqa mamlakatlarining yagona iqtisodiy makonni shakllantirish, mintaqa xavfsizligi va barkarorligi masalalarida, mintaqa mamlakatlarining oʻzaro hamkorligini yanada chuqurlashtirish, integratsion jarayonlarni, siyosiy, savdo-iqtisodiy, ijtimoiymadaniy va boshqa sohalarda oʻzaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirishning muhimligini hisobga olgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tomonidan hamjamiyat faoliyati doirasini kengaytirish va uni "Markaziy Osiyo hamkorligi" tashkiloti deb atash taklif etildi va bu taklif Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Oʻzbekiston Respublikalari davlat boshliklarining Toshkent bayonotida (2001 i. 28 dekabr) oʻz ifodasini topdi. Davlat boshliklarining Olmaota uchrashuvida (2002-yil 28-fevral) "Markaziy Osiyo hamkorligi" (MOH) tashkilotini tuzish haqida Shartnoma imzolandi. Milliy muvofiklashtiruvchilar instituta tashkil etildi.

MOHni tashkil etishning asosiy maqsadlari: qatnashuvchi mamlakatlarning manfaatlarini hisobga olgan holda suv-energetika resurslaridan va suv xoʻjaligi obʼyektlaridan ratsional foydalanish; transport tizimining umummintaqaviy infratuzilmasini barpo etish (qarang Yevropa—Osiyo transport yoʻlagi); ishlab chiqarish kooperatsiyasi va savdo-iqtisodiy hamkorligini har tomonlama rivojlantirish; gumanitar sohada va ekologik muammolarni hal etishda oʻzaro hamkorlik; mintaqa xavfsizligini mustahkamlashda hamkorlikni kuchaytirish.

2002-yilda MOH davlat boshliklarining 4-marta uchrashuvi boʻlib oʻtdi (Olmaota — 28-fevral; Oqtov — 6—7-iyul; Dushanba — 5—6 oktabr; Ostona — 27 dekabr).

2002-yil 18-noyabrda Toshkentda MOH tashkiloti mamlakatlari parlamentlari aʼzolarining davlatlar qonunchilik bazalarini yaqinlashtirishga qaratilgan uchrashuvi, 2002-yil 28—29-noyabrda MOH tashkilotiga aʼzo davlatlar ishbilarmon doiralari va tadbirkorlarning Markaziy Osiyo hamkorligi — iqtisodiy integratsiya jarayonlarini chuqurlashtirish mavzuida biznes forumi oʻtkazildi. MOH tashkiloti doirasida Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki tashkil etilgan.

Bahodir Xalilov, Sayfiddin Joʻrayev.

## Manbalar