Jeffrey Hoffman

**Jeffrey Alan Hoffman** (, tugʻ. 1944-yil 2-noyabr) — NASA astronavti. U kemada parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida beshta kosmik parvozni amalga oshirgan: STS-51D (1985, „Discovery“), STS-35 (1990, „Kolumbiya“), STS-46 (1992, „Atlantis“), STS-75 (1996, „Kolumbiya“), shuningdek toʻrtta kosmik yurishni amalga oshirgan.

## Tugʻilish va taʼlim

Hoffmanning otasi, ortoped-jarroh Burton Hoffman (1920-yil) Rossiyadan kelgan yahudiy muhojirlar, Samuil va Eva Hoffmanlar oilasidan chiqqan. U 1944-yil 2-noyabrda Nyu-Yorkning Bruklin shahrida tugʻilgan, lekin u oʻsha shtatning Skarsdeyl shahrini oʻzining vatani deb biladi, 1962-yilda oʻrta maktabni shu yerda tugatgan. U Amerika skautlari harakatining faol aʼzosi edi. 1966-yilda u Massachusets shtatining Amherst shahridagi Amherst kollejini astronomiya boʻyicha bakalavr darajasini olgan. 1971-yilda Garvard universitetida astrofizika fanlari doktori ilmiy darajasini oldi. 1988-yilda esa Rays universitetida materialshunoslik boʻyicha magistrlik darajasini olgan.

## Parvozlardan oldin

Jeffrey 1972—1975-yillarda Buyuk Britaniyaning Lester universitetida ishlagan. U geofizik raketalar uchun foydali yuklarni ishlab chiqdi — rentgen nurlarida oy tutilishini kuzatish uchun va rentgen nurlarini maxsus oynaga qaratib, Qisqichbaqa tumanligini kuzatish uchun. Shuningdek, u Yevropa EXOSAT sunʼiy yoʻldoshi uchun rentgen apparatlarini yaratishda ishtirok etgan. 1975-1978- yillarda Massachusets texnologiya instituti qoshidagi Koinot tadqiqotlari markazining astrofizika tadqiqot markazida ishlagan. 1977-yil avgust oyidan boshlab u HEAO-1 orbital observatoriyasida gamma-nurlanish va qattiq rentgen nurlaridan foydalangan holda tajribalarda qatnashdi. U, shuningdek, SAS-3 sunʼiy yoʻldoshidan olingan maʼlumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish bilan shugʻullangan.

## Kosmik mashgʻulotlar

1978-yil 16-yanvarda Jeffrey 8-chi qabulda NASA astronavtlar guruhiga qabul qilindi. Umumiy kosmik tayyorgarlik kursini (OKP) oʻtdi va 1979-yil avgust oyida astronavtlar boʻlimiga parvoz mutaxassisi sifatida oʻqishga kirdi. Kaliforniyaning Downey shahridagi parvozlarni simulyatsiya qilish laboratoriyasida navigatsiya va parvozlarni boshqarish tizimlarini sinovdan oʻtkazgan. Shuningdek, u orbital bosqichni manevr qilish va barqarorlashtirish tizimi ustida ishladi. U yuk omboridan sunʼiy yoʻldoshlarni uchirish tartib-qoidalarini ishlab chiqishda ham ishtirok etgan. Undan tashqai, Jeffrey STS-5 qoʻllab-quvvatlash ekipajining aʼzosi boʻlgan va STS-8 va STS-82 parvozlarida ekipaj bilan aloqa operatori boʻlgan.

## Kosmik parvozlar

* Birinchi parvoz — STS-51D, Discovery shuttle. 1985-yil 12-apreldan 19-aprelgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u bir marta kosmosga chiqdi: 1985-04-16 — davomiyligi 3 soat 10 daqiqa. Parvoz davomiyligi 6 kun 23 soat 56 daqiqa.

U 1986-yil mart oyida ishga tushirilishi kerak boʻlgan Kolumbiya kemasi STS-61E ekipajiga parvoz boʻyicha mutaxassis etib tayinlangan. Ammo Challenjer shattl halokati tufayli reys bekor qilindi.

* Ikkinchi parvoz — STS-35, Kolumbiya shuttle. 1990-yil 2-dan 11-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 8 kun 23 soat 6 daqiqa.

* Uchinchi parvoz — STS-46, shuttle Atlantis. 1992-yil 31-iyuldan 8-avgustgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 7 kun 23 soat 16 daqiqa.

* Toʻrtinchi parvoz — STS-61, Endeavour shuttle. 1993-yil 2-dekabrdan 13-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u uchta chiqishni amalga oshirdi: 12/05/1993 — 7 soat 54 daqiqa, 12/07/1993 — 6 soat 47 daqiqa va 12/09/1993 — 7 soat 21 daqiqa. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 59 daqiqa.

* Beshinchi parvoz — STS-75, Kolumbiya kosmik kemasi. 1996-yil 22-fevraldan 9- martgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 15 kun 17 soat 41 daqiqa.

Umumiy EVA davomiyligi: 25 soat 12 daqiqa. Kosmik parvozlarning umumiy davomiyligi 50 kun 11 soat 59 minut. 1996-yilda u kosmonavtlar boʻlimining foydali yuk va hayotni taʼminlash tizimlari boʻlimiga rahbarlik qilgan. 1997-yil iyul oyida esa Jeffer kosmonavtlar korpusidan nafaqaga chiqdi.

## Parvozlardan keyin

Hoffman 1997-yil iyulidan 2001-yil avgustigacha Parijdagi NASAning Yevropa vakili sifatida ishlagan. 2001-yil avgust oyida NASA orqali u Massachusets texnologiya institutiga yuborildi, u yerda Aeronavtika va astronavtika kafedrasida professor boʻlib ishladi va keyinchalik rahbarlik ishiga oʻtdi.

## Mukofotlar

Mukofotlangan: 5 ta „Kosmik parvoz uchun“ medali (1985, 1990, 1992, 1993 va 1996-yillar),

2 marta — „Ajoyib xizmatlari uchun“ medali,

2 marta — „Buyuk xizmatlari uchun“ medali (NASA), V. M. Komarov nomidagi Xalqaro aviatsiya federatsiyasining diplomi. (1991)

Xalqaro aviatsiya federatsiyasining Sergey Korolev diplomi (1994).

## Manbalar