open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keleno

**Keleno** ( ) — yunon mifologiyasidagi qahramon boʻlib, ellikta danaidlardan biri — Poseydonning suyukli yori, qirol Argos Danaya qizlaridan biridir.

## Mifologiyada

Keleno Argos Danaya qirolining xotini Krinodan boʻlgan qizi edi. U otasi va opa-singillari bilan birga misrlik akalaridan, Liviyadan Elladaga 50 ta eshkakli kemada qochib ketishgan edi: ular danaidalarga uylanishni istashgan, ammo Danaya kuyovi qoʻlida oʻlishi bashorat qilingan edi. Misrliklar qochqinlarni Argosda quvib yetib, ularni nikoh qurishga majburlashadi; Apollodoraning soʻzlariga koʻra, Keleno Giperbiyaning xotini boʻlgan, Giginaning maʼlumotlariga koʻra — uning xotini Aristonoya boʻlgan. Biroq, toʻy oqshomida u oʻz erini, sochlari ostiga yashirgan xanjar yoki igna bilan oʻldirdi, shu bulan Gipermnestradan tashqari barcha opa-singillari ham xuddi shunday qilishadi. Oʻliklarning boshlarini ular Lerna daryosi qirgʻogʻiga, tanasini esa shahar devori tashqarisiga koʻmishgan. Shundan soʻng, danaidlar Lerney koʻlida tozalash marosimini oʻtkazishgan. Oʻsha kuni Danay yugurish musobaqasidagi gʻoliblar orasidan ularga yangi erlarni topgan.

Strabonning taʼkidlashicha, Keleno dengiz xudosi Poseydonning suyuklisi boʻlib, undan *Kelen* ismli oʻgʻil farzandi boʻlgan.

Keleno, opa-singillari bilan birga oʻz erlarini oʻldirganliklari uchun jazolanishgan: ular yer osti dunyosida singan bochkaga suv quyishadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

# 
# 
# 
# 
#
Vongozero, Kareliyadagi koʻl

**Vongozero** — Kareliya Respublikasining Suoyarv rayoni Porosozero qishloq aholi punkti hududidagi koʻl. Manbalarda qayd etilgan boshqa nomlari: **Vonger**, **Gutkinskoye**, **Volhilampi**. U Finlandiya chegarasidan 20 km uzoqlikda joylashgan.

## Umumiy maʼlumotlar
Koʻlning maydoni 21,6 km², suv havzasi maydoni 236 km². Dengiz sathidan 177,8 m balandlikda joylashgan.

Kelib chiqishi havzasi muzlik-tektonik.

Koʻlning shakli uzunchoq, janubi-sharqdan shimoli-gʻarbga choʻzilgan, undagi orollar ham shu yoʻnalishda choʻzilgan. Koʻl qirgʻoqlari qoyali-qumli, qisman botqoq uchraydi.

Janubi-gʻarbiy tomondan koʻl Savijarvi koʻli bilan kanal orqali bogʻlangan, shimoli-gʻarbdan Tulos koʻlidan daryo oqib oʻtadi. Shimoli-gʻarbiy tarafida koʻl Luboyarvi koʻli bilan keng kanal bilan bogʻlangan, kanalni qishki avtoyoʻl kesib oʻtadi.

Koʻlning janubi-sharqiy tomonidan oqib oʻtadigan va Myarat koʻliga oʻtadigan qisqa kanaldan suv oqib chiqadi, u yerdan suvlar Cheba daryosiga boradi.

Koʻlda umumiy maydoni 0,68 km² boʻlgan oʻndan ortiq orol mavjud, ammo ularning soni suv sathiga qarab oʻzgarishi mumkin.

Choʻrtan, olabugʻa, oq baliq, ryapushka, qizilkoʻz, burbot, yelimbaliqlar yashaydi.

Davlat suv reyestridagi suv obyektining kodi — 01040100211102000017630.

## Madaniyatda
Koʻl Yana Vagnerning „Vongozero“  (2011) romani va unga asoslangan „Epidemiya“ (2019) teleserialidagi asosiy voqealar joyi hisoblanadi.

## Yana qarang

* Kareliya koʻllari

## Manbalar
Ahdamlar

**Ahdamlar, al-ahdam** ( pl.  dan h „xizmatkor“) — Yamanda yashovchi etnik va ijtimoiy guruh (kasta). Ular arab tilida gaplashadi va mamlakat aholisining aksariyati kabi islom dinini qabul qiladi. Ijtimoiy izolyatsiya qilingan ahdamlar Yamandagi ijtimoiy ierarxiyaning eng quyi qismida joylashgan va asosan yirik shaharlarda ogʻir jismoniy mehnat bilan shugʻullanadi. Turli maʼlumotlarga koʻra, ahdamlar soni 500 mingdan 3,5 million kishigacha.

Ahdamlarning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud: ular qadimgi ximiyarlar, Afrikadan kelgan qullar, Efiopiya bosqinchilari avlodlari hisoblangan.

Magʻrur badaviylar koʻp nafratlangan hunarmandchilikdan voz kechishadi va ular bilan faqat Ahdamlar shugʻullanadilar: teri terish, choyshab yuvish, qozon yasash, chorva soʻyish. Bu harakatlar ularni " haromlashi ", garchi ahdamlar shunchalik harom hisoblanmasalar ham, ularning qoʻlidan chiqadigan narsalarni boshqalar ishlatib boʻlmaydi deb xisoblangan.

Ahdamlarga masjidlarga kirishga ruxsat berilgan, lekin arablarning uylariga emas. Ular har doim chekkada, odatda shahar va qishloqlardan tashqarida yashaydilar. Ilgari ular hech qanday soliq toʻlamagan, ularni har qanday davlat ishlariga jalb etish hukmdor uchun uyat sanalgan. Hatto kasta tushunchalari rasman tan olinmagan Adan shahrida ham Ahdamlar maxsus kvartalda yashaydilar, lekin koʻp hollarda aholining boshqa qismlariga qaraganda kamroq oʻtroq hayot kechiradilar, buning natijasida Karsten Niebur (1733-1815) ularni loʻlilar bilan solishtirgan. Arablar ahdam ayollari bilan birga yashagan holatlar mavjud.

Ayrim aholi punktlarida sartaroshlar bir xil ijtimoiy mavqega ega boʻlgan maxsus kasta sifatida Axdamlardan ajralib turadi. Yamanda esa, haqiqiy pariyalarning ikkita kastasi, Shurr va Shofedi, eng jirkanch ishlarni bajaradilar. Bu kastalar (Hindistondagi kabi) musiqachilar, qoʻshiqchilar va sehrgarlarni oʻz ichiga olib, ularga masjidlarga borish taqiqlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
* 
* 
*
Som tam salati

**Som tam salati ―** Janubi-Sharqiy Osiyo taomidir.

## Tarixi
Papayya Kolumbiya almashinuvidan keyin Malakka orqali Siamga (hozirgi Tailand) kelib qolgan. Tarixchi Sujit Vongtning soʻzlariga koʻra, som tamning asosiy tarkibiy qism sifatida papayyadan foydalanadigan varianti hozirgi Tailandning Chao Phraya tekisliklarida yashovchi etnik xitoy-laos koʻchmanchilari jamoalarida paydo boʻlgan. U yerda erta Rattanakosin davridayoq (18-asr oxiri — 19-asr boshlari) som tam nomi bilan mashhur boʻlgan. Yangi taom va papayya, 19-20-asrlarda shimoli-sharqiy temir yoʻl qurilganidan keyin bugungi shimoli-sharqiy Taylandga (Isan) tarqaldi. 1957-yilda Mitrapap yoʻli ochilgandan soʻng, u yanada mashhur boʻldi (bu yoʻl orqali papayya yangi navlari viloyatga keltirildi). Oʻshandan beri bu taom Isan mintaqasida va Laosda keng tarqaldi. Achchiq taʼmli salat xuddi shu tarzda markaziy Taylanddan Isan va Laosga tarqaldi, u yerda salatga birinchi marta chili qalampiri qoʻshilgan. Tarixdan achchiq taʼmli ziravorlar Laos va Issna oshxonasiga xos boʻlmagan.

2011-yilda *CNN Go* maʼlumotlariga koʻra salat 46-raqam bilan dunyodagi eng mazali 50 ta taomlar roʻyxatiga kiritilgan.

## Tayyorlanishi

Yashil papayya qoʻlda ingichka boʻlaklarga boʻlinadi. Sharbatni siqib chiqarish uchun barcha ingredientlar loy yoki tosh hovonchada eziladi. Yumshagan guruch va pomidor bilan birga isteʼmol qilinadi. Baʼzan *salatga daryo qisqichbaqalari Parathelphusinae* oilasining vakillari va pla ra sousi yoki tuzlangan baliqdan tayyorlangan padek qoʻshiladi. Ular hayot uchun xavfli boʻlishi mumkin. Sababi ularning tarkibida jiddiy kasalliklarga olib keladigan mikroorganizmlar mavjud (ichak tayoqchasi, Staphylococcus aureus). Qisqichbaqalar hom boʻlganligi sababli, Tayland va Laos hukumatlari vaqti-vaqti bilan gepatit xavfi haqida ogohlantiradilar.

Taomning turli koʻrinishlarini nafaqat butun Taylandda, balki Kambodja, Vetnamda ham uchratish mumkin. Som tam salatining kelib chiqishi Laos bilan bogʻliq degan versiya mavjud. Gʻarbda u Taylandcha nomi bilan yaxshi tanilgan. Yashil papayya salatining shirin versiyasi Laos, Vetnam va Taylandda ham mavjud. Koʻpincha ezilgan yer yongʻoq solingani uchun mazali taʼmga ega boʻladi, lekin baliq sousi yoki qisqichbaqalar nisbatan kamroq qoʻshiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Kammings, Jo. (2000). *Jahon taomlari: Tailand*. Buyuk Britaniya: Lonely Planet nashriyoti. pp. 157-8. 
* Uilyams, Xitoy va boshqalar. ().  Janubi-Sharqiy Osiyo poygada: kichik byudjetlarda katta sayohatlar. Lonely Planet. p. 31. 
* Brissenden, Rozmari. (2007). *Janubi-Sharqiy Osiyo taomlari: Indoneziya, Malayziyadan klassik va zamonaviy taomlar,..* Tuttle Publishing. pp. 434-439. 
* MakDermut, Nensi. (1992). *Haqiqiy Tailand: Tailandning mintaqaviy taomlarining eng yaxshisi.* Xronika kitoblari. pp. 121-146.
Kaponata

**Kaponata** (, sits. sapunata) Sitsiliyaning anʼanaviy taomi, sabzavotlar (piyoz, pomidor (yoki pomidor qaylasi), selderey va boshqalar bilan zaytun hamda kapers qoʻshib tayyorlanadigan baqlajonli raguning bir turi.

Uni issiq holatda mustaqil taom, garnir yoki yaxna holatda gazak sifatida isteʼmol qilish mumkin.

## Etimologiyasi
Taom nomini Sitsiliyaning baʼzi hududlarida „oltin makrel“ deb ataladigan „*capone“* soʻzidan olingan deyishadi. Ushbu versiya tarafdorlari kaponata dastlabda shirin va nordon qaylali, baliqdan tayyorlangan taom boʻlgani, keyinchalik tejamkorlik qilish maqsadida makrel oʻrniga baqlajon ishlatila boshlaganini aytishadi.

Boshqa bir versiyaga koʻra, ushbu soʻz lotincha „c*aupona“* — traktir soʻzidan kelib chiqqan.

## Tarkibiy mahsulotlar
Kaponataning asosiy tarkibiy mahsulotlari qovurilgan baqlajon, tozalangan pomidor yoki pomidor qaylasi, piyoz, selderey, zaytun moyi, tuzlangan zaytun va kapers hisoblanadi. Taomga shirin va nordon taʼm berish uchun uzum sirkasi va shakar yoki asaldan foydalaniladi.

Sitsiliyada kaponataning boshqa turdagi tarkibiy mahsulotlar — shirin qalampir, bodring, kartoshka, qaragʻay yongʻogʻi yoki bodom qoʻshib pishiriladigan boshqa turlari ham mavjud.

## Mualliflik retseptlari
Koʻplab mashhur oshpazlar, jumladan Gordon Ramzi va Jeymi Oliverlar kaponataning mualliflik retseptlarini oʻz kitoblarida keltirib oʻtishgan.

## Tayyorlanishi
Baqlajonlar kesib chiqiladi va boshqa mahsulotlardan alohida holatda koʻproq miqdordagi oʻsimlik yogʻida (deyarli frityurda) tovaga solib tillarang tusga kirgunga qovuriladi. Shundan keyin sarimsoq, piyoz va selderey qovurib olinadi. Sabzavotlar ichiga pomidorli qayla (masalan, pummarola), zaytun, kapers (kurtaklari) va pomidor, shuningdek, retseptga koʻra, yongʻoqlar qoʻshiladi. Tova ichiga avvalroq qovurib olingan baqlajonlar, tuz, shakar va oq uzum sirkasi qoʻshiladi. Taomni stolga tortishdan avval ustidan koʻkatlar sepiladi; baʼzi retseptlarda pishirish jarayonining oxirgi bosqichida tovaga rayhon solinadi.
## Adabiyotlar

* 

## Manbalar
Festor

**Festor** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon — Avliyo. Ferekidning yozishicha, Idmon va Laofoyning oʻgʻli. Yoki Apollon va Aglayaning oʻgʻli.

Gomerning soʻzlariga koʻra, Kalhantning otasi. Farzandlari — Kalxant, Levkippa va Feonoya. Feonoya qaroqchilar tomonidan oʻgʻirlab, Kariyaga olib ketilgan. Festor uni qidirish uchun yoʻlga tushib, kema halokatga uchraganidan keyin Kariyaga kelib qoladi. Oxir-oqibat bilib oladi.

## Manbalar
Kapkeyk

**Kapkeyk** (soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „finjon keksi“, shuningdek, „fairy cake“ — „ertaknamo tort“ nomlari bilan ham mashhur) — keksning amerikacha nomi. Kichik oʻlchamdagi pirojniy (diametri 5-6 sm va 60-65 gr.) bir kishi isteʼmoli uchun moʻljallangan, u yupqa qogʻoz yoki pishiriq uchun moʻljallangan alyuminiyli qolip ichida pishiriladi. Aksariyat hollarda qandolat bezaklarining turli elementlarini oʻz ichiga oladi.

Kapkeyklarning birinchi retseptlari 1796 va 1828-yillarda pazandachilik kitoblarida keltirilgan. Odatda uning tarkibiy mahsulotlari sifatida sariyogʻ, shakar, tuxum va un sanab oʻtilgan boʻlsa-da, pishiriqning bir necha xil retseptlari mavjud. Ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda kapkeyklar odatda tugʻilgan kun dasturxonlariga tortiladi.

## Retseptlar
Kapkeyklar aksariyat hollarda katta tortlar uchun kerakli mahsulotlardan: sariyog ', shakar, tuxum va undan tayyorlanadi. Kapkeykni pishirish uchun deyarli har qanday tort (biskvit) ning retseptidan foydalanish mumkin. Xamirga qoʻshimcha hid bersa ham, tarkibiga mayiz, rezavorlar, yongʻoqlar yoki shokolad qirindisini qoʻshsa ham boʻladi. Kapkeyklar kichkina oʻlchami tufayli bir necha qavatdan iborat odatiy piroglarga nisbatan tez-tez pishirib turiladi.

Kapkeyklarni glazur yoki boshqa turdagi bezaklar bilan qoplash mumkin. Ularni shuningdek, glazur yoki qandolat kremi bilan toʻldirsa ham boʻladi. Oz miqdordagi kremli kapkeyklar tayyorlashda pishiriqdaqoshiq yoki pichoq yordamida teshik hosil qilinadi. Tijoriy qandolat uylarida krem pishiriqqa shprits bilan toʻldiriladi.

## Doʻkonlar
21-asrning boshlarida AQSHda kekslar savdosi mashhur boʻlib ketdi, bu kekslardan boshqa hech narsa sotmaydigan, pirojniylarga oid nostalgiya hissini uygʻotadigan qandolat uylari edi. Nyu-York shahridagi qandolat uylari, misol uchun „Magnoliya“ kabi doʻkonlar „Sex and the City“ kabi mashhur televizion shoulardagi ishtiroki bilan mashhur boʻlib ketdi.

AQShdagi eng yirik keks doʻkonlari tarmogʻini boshqaruvchi „Crumbs Bake Shop“ aksiyalarining narxi 2011-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Mahalliy va ixtisoslashtirilgan oilaviy doʻkonlar oʻrtasidagi raqobat tufayli savdoning kamayishi, shuningdek, oziq-ovqat doʻkonlari oʻrtasidagi raqobatning kuchayishi 2013-yilda kompaniya istiqboli va aksiyalari narxining keskin pasayishiga olib keldi.

„Jorjtaun keksi“ — Vashingtonda ochilgan birinchi keks doʻkoni edi. Keks doʻkoni 2010-yilda „TLC’s DC Cupcakes“ — doʻkon va uning sohibalari — opa-singil Sofi LaMontan va Ketrin Kallinislar haqidagi olti epizodli realiti-shou taqdimotidan soʻng shuhrat qozondi.

Kaliforniyaning Beverli-Xillz hududida joylashgan „Sprinkles Cupcakes“ doʻkoni oziq-ovqat tarmogʻining kekschilar orasidagi raqobat yulduzi boʻlgan Kendis Nelson va uning turmush oʻrtogʻi Charlz Nelson ga tegishli. „Sprinkles“ — bir vaqtning oʻzida ichida 350 ta keks saqlashi mumkin boʻlgan bankomat taqdim etgan birinchi keks doʻkoni edi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Keks
* Maffin
* Pirojniy
Fidipp

**Fidipp** (, Polienga koʻra Fedipp) — Fessalning oʻgʻli, Yelenaning qayligʻi. Kos aholisidan ukasi Antif bilan Troya yaqiniga 30 ta kema olib keldi. „Iliada“da u faqat bir marta kemalar katalogida eslatib oʻtilgan. Troyadan qaytgach, u Kos aholisi bilan birga Kaferiya togʻlarida boʻronga uchrab, Andros qirgʻoqlariga, soʻngra Kiprga kelib qoladi va shu yerda joylashadi. Boshqa taxminga koʻra, u Fesprotiyada Efirani ishgʻol etgan, Eata va Polikleining otasi boʻlgan.

## Manbalar
Botlixlar

**Botlixlar** (oʻz nomi — buyxadi) — avarlarning etnik guruhi, koʻpchilik Botlix, Miarso va Botlix tumanining Ashino qishloqlarida va Batlaxatli qishlogʻining Tsumadin tumanida yashaydi. Koʻplab botlixlar-koʻchmanchilar Hasavurt, Babayurt va Qizilyurt tumanlarida yashaydi. Botlixlar-shahar aholisi Mahachkala, Hasavyurt, Kizilyurt va Buynaksk shaharlarida yashaydi. Ular And xalqlariga tegishli.

2010-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, Rossiyada Botlixlar soni 3508 kishini, shu jumladan Dogʻistonda 3503 kishini tashkil etdi.

## Tarix
Ehtimol, bizning davrimizning birinchi ming yilligidan oldin botlixlar Gʻarbiy Dogʻistonda Dido siyosiy birlashuvining bir qismi edi (14-15 asrda parchalanib ketgan), bu yerda ando-tsez (didoy) til guruhining etnoslari mavjud edi. 16-asrda islomlashgan. Hozirgi Botlix viloyati hududida Texnutsal qishloq jamoalari ittifoqining tashkil topishi 14-15-asrlarga toʻgʻri keladi. 16-asrdan Botliqlar Avar xonligi taʼsiriga oʻtadi. 1820-1850-yillarda Botlixlar Dogʻiston va Checheniston togʻlilarining milliy ozodlik kurashida faol qatnashdilar. 1921-yilda ular Dogʻiston ASSR, 1991-yildan Dogʻiston Respublikasi tarkibiga kirdilar.

1926-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, SSSRda 3354 ta botliqlar yashagan. SSSRning keyingi aholini roʻyxatga olishda botlixlar etnik guruh sifatida ajralib turmadi, ammo avarliklar tarkibiga kiritilgan. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Rossiyada 16 ta botlixlar yashagan, ular avarliklar tarkibida etnik guruh sifatida kiritilgan.

1999-yilda baʼzi botlixlar Dogʻistonda Shamil Basayev jangarilarining ishgʻol qilinishiga qarshilik koʻrsatishda faol ishtirok etdilar.

## Til
Ular botlix tilida gapirishadi. Avar, rus tili keng tarqalgan. Yozuv rus kirill alifbosiga asoslangan. Oʻtmishda ular adjam yozuvidan foydalanganlar. Imonlilar sunniy musulmonlardir.

## Manbalar
Pashutan

**Pashutan** (Peshotanu — „tanasi bilan hisob-kitob qilgan“; sr-fors: Peshotan yoki Peshyotanu; Fors Peshuten, Pashutan yoki Pshutan) — Eron diniy matn va dostonlarida zardushtiylik eʼtiqodining himoyachisi, donishmand. Dastlabki „Avesto“da u tilga olinmagan, „Avesto“ ning „Sudgar-nask“ida „yettita oʻlmaslar“ haqida soʻz yuritilgan va u haqidagi nisbatan batafsil hikoyatda „Zand-i Vohuman-yasht“ deb nomlangan asar mavjud.

## Pahlaviy matnlarida
Vishtaspning oʻgʻli Peshotan dunyoning oxirini Kangdejdagi panohda kutayotgan oʻlmaslar qatoriga kiradi. Uning qoʻshini Zardushtning uchinchi oʻgʻli Xurshedchihr qoʻmondonlik qiladi. U Chatrumana hukmdori yoki Chasru-madina, „toʻrt xonadonli“ deb ataladi. Dunyo oxiri yaqinlashganda, Ormazd Neryosang va Sroshani Kangdejuga yuboradi va ular u yerdan Peshyotanni chaqiradilar, shundan soʻng u 150 avliyo bilan Kangdejdan chiqadi, butlar ibodatxonasini vayron qiladi va Varxaran olovini va boshqa olovlarni oʻrnatadi va zardushtiylik marosimlarini tiklaydi.

## [[Shohnoma|"Shohnoma"dagi]] obrazi
Peshuten — Eron shohi Goshtaspning ikkinchi oʻgʻli va Rum qaysari Nahidning (Ketayun) qizi, Isfandiyorning ukasi.

Firdavsiy uni dono maslahatchi sifatida tavsiflaydi. U Isfandiyorning Ruindejga qarshi yurishida qatnashadi va Isfandiyor Turon qalʼasiga yashirincha kirib kelganda qoʻshin qoʻmondonligida qoladi. Turonliklar uni Isfandiyor deb qabul qilishadi.

Isfandiyor Rustam qoʻlidan vafot etgach, Peshuten unga aza tutadi, akasining jasadini otasiga olib keladi va Isfandiyorning oʻlimida otasi va Jamaspni ayblaydi.

Goshtasp vafot etayotib, qirol hokimiyatini nabirasi Bahmanga topshiradi va Peshutenni maslahatchi qilib tayinlaydi. Peshuten Bahmanga Faramarz vafotidan keyin Zalyani ozod qilishni tavsiya qiladi.

## Adabiyotlar
* *Чунакова О. М.* Пехлевийский словарь зороастрийских терминов, мифических персонажей и мифологических символов. М., 2004. С.178
## Manbalar


## Havolalar
* Денкард III 176
* Занд-и Вохуман-яшт (Бахман-яшт) III 25-42
Sarsabilli shoʻrva

**Sarsabilli sho‘rva ―** Yevropa oshxonasining sabzavotli shoʻrvasi bo‘lib, uning asosiy tarkibiy qismi sarsabil hisoblanadi. Sarsabilli sho‘rvalar odatda pyureli yoki krem sho‘rva ko‘rinishida bo‘lib, sarsabil qaynatmasi (baʼzan po‘stog‘i ham qo‘shiladi), lezon va qaymoq bilan quyuqlashtiriladi. Bu turdagi sho‘rva odatda krutonlar va qovurilgan bekon bilan birga dasturxonga tortiladi.

Nemislar oq sparjaga ishtiyoqlari balandligi bilan ajralib turishadi, Germaniyada sarsabil „sabzavot malikasi“ sifatida tanilgan. Sarsabilli sho‘rva — bu golland sousida tayyorlangan sarsabil bilan bir qatorda sevib isteʼmol qilinadigan mavsumiy taomdir. Germaniyada qadoqlarda sho‘rva konsentratlari sotiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* Erhard Gorys. Spargelcremesuppe // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 510. — 599 S. — .

## Havolalar

* essen-und-trinken.de: Sparjali shoʻrva )
Pelopiya

**Pelopiya** () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Fiestning qizi, undan oʻgʻli Egisni dunyoga keltirgan; uni tashlab yuborgan.

Batafsil taqdimotga koʻra, uning otasi Atreydan oʻch oladigan oʻgʻli boʻlishi haqida bashorat oladi. Pelopiya Sikionda yashiringan edi. Pelopiya Afinaga xorovodni yuritadi, sirpanib ketadi va kiyimlarini qonga boʻyaydi; qonni yuvish uchun daryoga boradi. Fiest boshini oʻrab, toʻqaydan sakrab chiqib, uni zoʻrlaydi; bu vaqtda Pelopiya uning qilichini qinidan sugʻurib oladi va yashirib qoʻyadi. Atrey shoh Fesprotning oldiga keldi va u Pelopiyani qizi sifatida koʻrsatib, unga xotin qilib beradi. Egisfni tugʻib, Pelopiya uni tashlab yuboradi, lekin uni echki boqadi va Atrey uni topib, oʻgʻli sifatida katta qildi; Pelopiya unga qilich berdi.

Oʻgʻli ulgʻayganida, Agamemnon va Menelay Delfdagi Fiestni tutib oladilar va qamoqqa tashlab Atreyga olib keladilar. Atrey Egisfga Fiestni oʻldirishni buyuradi. Zindonda Fiest oʻz qilichini tanib qoladi, ammo Pelopiya Fiestni tanib, oʻzini qilich sanchib oʻldirdi. Boshqa versiyaga koʻra, Pelopiya oʻzi otasi uchun qasos oladi.

Pelopiya bir qator qadimiy pyesalarning, xususan, Sofoklning „Sikiondagi Fiest“ tragediyasining qahramoniga aylandi. Uning rolini Domitsian davrida aktyor Paris ijro etgan.

## Manbalar
Kavarlar

**Kavarlar** — keltoligur xalqi yoki, ehtimol, Galliyaning janubi-sharqida yashagan xalqlar konfederatsiyasi. Strabon ularning hududi Rona va Iser daryolarining qoʻshilish joyidan Kabalyon shahrigacha (Druentiya daryosi yaqinida) joylashganligini yozgan. Endi bu yerda Oranj va Avignon shaharlari, Valence. Bugungi Cavaillon yaqinida (Vaucluse yilda) ular bir oppid edi.

## Nomining kelib chiqishi

Taxminlarga koʻra, „kadavr“ soʻzi galli tilidan kelib chiqqan va „qahramonlar“ yoki „gʻoliblar“ degan maʼnoni anglatadi. Ehtimol, bu qadimgi irlandiyalik "*caur*" („qahramon“, „gʻolib jangchi“) soʻzidan olingan boʻlib, u, oʻz navbatida, *gaulish cawr* („buyuk qahramon“) dan kelib chiqqan.

## Tarixi

Strabonga koʻra, kavarlar Rimning ittifoqchilari edi. I-asrda ular Iser daryosigacha choʻzilgan hududga ega boʻlgan. Kovaralar oʻz ichiga Segoveyon va balki Izer xalqlarini ham olgan.

Katta ehtimol bilan, Kavarlar Dyuransni oʻtish joyi orqali kesib oʻtib, Tricastenaga joylashdilar. Daryo yaqinida, Novskoe qabristonining yonida, 1849-yilda yirtqich hayvonning haykalchasi topilgan, ehtimol Kavarlar tomonidan yaratilgan. Tarask haykalchasi miloddan avvalgi 50-yilga toʻgʻri keladi.

Kavarlar janubda saliy qabilalari, shimolda Vocontii va Albici qabilalari bilan chegaradosh edi.

Solasno Pliniy Kavarlar yerlarida rimliklar ikkinchi legion askarlarini joylashtirdilar. Va Avennium (keyinchalik Avignon) shahriga lotin huquqi berildi.

## Arxeologik qazilmalar

Kavarlarga tegishli ob’ektlar orasida "Novskiy Tarasque" deb ataladigan buyum — ajdahoning antropomorfik haykalchasi. Hozir u Calvet Museum muzeyida saqlanib qolgan.

## Adabiyotlar
* Эмиль Тевено. История галлов
* 
* 
## Manbalar
Isxiy

**Isxiy** ( ) — qadimgi yunon afsonasiga koʻra, u Elatning oʻgʻli hisoblangan. Elationid — „jasur chavandoz“ deb nomlangan. Shuningdek, u Keneyaning ukasi hisoblanadi.

U juda koʻrkam boʻlib, unga Apollon Koronidning sevgilisining koʻngli bor edi. Yaʼni Koronidning suyukli yori yoki eri.

Apollon uni oʻqlar bilan teshib tashagan. Boshqa fikrga koʻra esa u Apollonning iltimosiga binoan Artemidaning oʻqlari yordamida oʻldirilgan. Uchinchi fikrga koʻra, Zevs uni chaqmoq bilan oʻldirgan.

„Isxis“ elementi miken nomini oʻz ichiga olgan **i-su-ku-wo-do-to** (Isxiodot?).

## Manbalar
Femonoya

**Femonoya** () — qadimgi yunon mifologiyasida Delfidagi birinchi Pifiya, Apollonning qizi.

Delfidagi Apollonning birinchi kohini oʻzi ixtiro qilgan geksametrlarda bashorat qila boshlagan. Birinchi sivilla boʻlgan va Akrisiy u bilan maslahatlashgan. U „Oʻzingni oʻrgan“ degan hikmatni aytgan. Pifonning zamondoshi. Pifiyaning turdosh nomi.

Oqsoqol Pliniy u auspitsiyadan xabardor ekanini taʼkidlagan.

## Adabiyotlar
* Phemonoe // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
## Manbalar
Hepat

**Hepat**, shuningdek **Hepa**, **Heba**, **Hebat** (Ugarit yozuvida *ḫbt*) — hurriylarning oliy quyosh maʼbudasi, momaqaldiroq xudosi Teshubning xotini, Xett mifologiyasida ham hurmatga sazovor boʻlgan. Maʼbuda haqida birinchi eslatma Ebla *matnida Ḫabatu* sifatida koʻrsatilgan boʻlib, u „maʼbuda Halaba“ degan maʼnoni anglatuvchi *Ḫalbatu soʻzidan olingan boʻlishi mumkin. Xettlar oʻz maʼbudasini „xonim“, „Xatti mamlakati malikasi, osmon malikasi Hepat“ deb atashgan.

## Kelib chiqishi
Hepa va Tashubning uchta farzandi bor edi: oʻgʻli Sharuma (Šarruma), qizlari Allanzu va Kunzishalli. Ularning barchasi Yoziliqoya qoya qoʻriqxonasida ifodalangan. Xattusili I yilnomalariga koʻra, Hepa yer osti dunyosi maʼbudasi Allani.

Hepatga Tsumeva ismli vazir, shuningdek, bir nechta maʼbuda xizmat qilgan.

## Ehtirom
Teshub Halabskiy va Hepa ilohiy juftlik edi. Hepa Xet Arinnitiga bilan, Teshub esa Xetning oliy xudosi Tarxuntga qiyoslangan. Hepaning ibodat joylari Xalab, Ud va Kitsuvatnada boʻlgan.

Suriya-Xett qirolligi davridagi Luvi ierogliflarida Hepa *Hiputa* yoki *Hipatu* deb ataladi va Tarxuntsning xotini hisoblanadi. Uning xurriy eri Teshub (Tisupa kabi) ieroglif yozuvlarida kamdan-kam uchraydi. Hepaning ikki farzandi Sarruma va Allanzuva ham hurmatga sazovor edi. Darende hududida u taxtda ichimlik qadahi bilan va Sarruma uning orqasida panterada tasvirlangan. Ularning oldida hukmdor Arnuvanti libatsiya (ichkilik nazr qilish) marosimini oʻtkazayotgani ifodalangan.

Keyinchalik Rim imperiyasi davrida Hepa lidiyaliklar tomonidan Dionisning enagasi Meter Hipta sifatida hurmatga sazovor boʻlgan. Iyerodullar ushbu maʼbudaga xutba qilishni bagʻishlaganlar.

## Yana qarang

* Kubaba (Shumero-Akkad mifologiyasi)

## Manbalar
Karmanor

**Karmanor** ( ) — yunon afsonalariga koʻra, Delfa va Pifon oʻldirganidan soʻng Apollonni tozalagan Kritdan kelgan hosilning yarim xudosi hisoblanadi.

## Afsona
Karmanor kim ekanligi haqidagi maʼlumotlarning ikki turi mavjud. Birinchisiga koʻra, u hosil uchun javobgar boʻlgan Krit yarim xudosi boʻlgan. Ikkinchi maʼlumotga koʻra esa — qadimgi Tarra shahrida istiqomat qilgan Krit ruhoniy xizmatchisi hisoblangan. Afsonaga koʻra, u tugʻilish maʼbudasi Demeterning Kritlik turmush oʻrtogʻi boʻlib, ularning ikki farzandi boʻlgan. Nemis ellenisti Valter Burkert *Karmanor* nomi yunoncha ildizlarga ega emasligini taʼkidlangan. Shu sababli, u chetdan kelib chiqqan degan taxmin ham mavjud.

Milodiy II asrda istiqomat. qilgan geograf Pavsaniyaning soʻzlariga koʻra, Apollon va Artemida Pifonni, yaʼni Delflik ajdahoni oʻldirganlarida, Karmanor ularni tozalashi uchun Krit oroliga yetib kelishgan. Bu Tarredagi ruhoniyning uyida sodir boʻlgan. U yerda Apollon Akakallida bilan tanishadi, u afsonaning turli turlariga koʻra, krit qiroli Minosning xonadonidan nimfa yoki malika boʻlgan. Apollon bilan yaqinlashib,undan ikkita bola tugʻadi, ular Filakida va Filandra boʻlgan.

Pavsaniyaning yozuvlariga koʻra, Karmanorning ikkita oʻgʻli boʻlgan, ular Evbul va Xrisofemisdir. Keyinchalik Evbula Karmaning qizi Zevs bilan yaqinlashib, ovchilar, baliqchilar va dengizchilarning homiysi boʻlgan Krit maʼbudasi Britomartidning onasi boʻlgan. Karmanoraning ikkinchi oʻgʻli Xrisofemis shoir boʻlib, Pif oʻyinlarida ishtirok etgan va Apollon madhiyasini kuylash tanlovida gʻolib chiqqan.

## Manbalar

## Havolalar

* Karmanor Arxivnaya kopiya // Yunon mifologiyasi.
Biometrik qulf

**Biometrik qulf** — biometrik autentifikatsiyaga asoslangan elektron qulf boʻlib, yaʼni barmoq izlari kabi biometrik parametrlar bilan shaxsni tasdiqlash imkonini beradi.

Biometrik qulflar yangi texnologiyalarni faol joriy etayotgan mamlakatlarda, birinchi navbatda, Janubiy Koreyada keng tarqalgan. Barmoq izi qulflarining yetakchi ishlab chiqaruvchilari qatorida Janubiy Koreyaning Samsung va iRevo (Gateman brendi) bor, ularni 2007-yilda finlandiyalik Assa Abloy sotib olgan.

## Biometrik parametrlar
Autentifikatsiya (shaxsni tasdiqlash) uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan juda koʻp biometrik parametrlar mavjud, ularning orasida eng keng tarqalganlari:

* Barmoq izlari;
* Koʻzning rangdor pardasi;
* Koʻzning toʻr pardasi;
* Koʻzning old qismidagi tomirlarning tasviri;
* Ovoz.

Autentifikatsiyaning eng keng tarqalgan usuli — barmoq izlari; aksariyat biometrik qulflarning ishi ularni tanib olishga asoslangan.

## Autentifikatsiya mexanizmi
Biometrik qulf mexanizmining konseptual xususiyati shundaki, unda avtomatik ravishda kichik xatolik ehtimoli mavjud.

Kodli qulf foydalanuvchi kiritgan kodni uning xotirasida saqlangan kod bilan taqqoslaydi va bu ikki (odatda kichik) belgilar ketma-ketligi mos kelganda platformaga kirish imkonini beradi, yoki mos kelmasa, foydalanuvchi platfromaga kira olmaydi. Kalitli anʼanaviy qulf ham xuddi shu tarzda ishlaydi, bu yerda utentifikatsiya mexanizmisilindr yoki disk joylashuvining  nisbatan oddiy kombinatsiyasi ishlatiladi.

Ulardan farqli oʻlaroq, biometrik qulf murakkab tuzilmalarni tahlil qiladi. Shuning uchun, biometrik qulf kamdan-kam hollarda toʻgʻri kalitni qabul qilmasligi mumkin (toʻgʻri barmoq izi taqdim etilganda ochilmaydi) yoki notoʻgʻri kalitni qabul qilishi mumkin (boshqa odamning barmoq izi taqdim etilganda ochiladi).

Biometrik qulf tahlil sifatini baholash uchun maxsus parametrlar qoʻllanadi:

* SRD (soxta rad darajasi) qulfning kerakli kalit taqdim etilganda, yaʼni egasining oʻzi oldida ochilmasligi ehtimolini koʻrsatadi.
* SQD (Soxta Qabul Darajasi) boshqa bir kalit taqdim etilganda qulfning ochilishi ehtimolligini koʻrsatadi.

Xato ehtimoli odatda foizning bir qismini tashkil qiladi, bundan tashqari, SRD odatda SDQdan yuqori boʻladi, yaʼni biometrik qulf, agar shubha tugʻilsa, begona odamlarga ruxsat berishdan koʻra egasiga ochilmasligini afzal koʻradi. Bu esa biometrik qulflarni yetarlicha ishonchli qiladi. Mashhur Samsung qulflarining xato darajasi SRD 0,01% va SQD 0,001% ni tashkil qiladi. Qulfning murakkabligini oshirish SQDni pasaytiradi va shu bilan birga SRDni oshiradi, chunki keskin qoidalarga muvofiq ishlaydigan qulf koʻpincha hatto oʻz egasiga ham kirish imkonini bermaydi. Misol uchun, Gateman qulflarining SQD koʻrsatkichi 0,0000014% va SRD 2,1%ni tashkil qiladi.

## Manbalar
Kadugli-krongo

**Kadugli-krongo** (oʻzining nomi — *tumtum*) — Janubiy Sudan hududida yashovchi aholi. Umumiy soni 200 ming. Ular Kordofan xalqlari guruhiga mansub — Kadugli, Tumtum, Miri oʻz ichiga olgan Tumtum.

## Dini
Kadugli-Krongo xalqining aksariyati sunniy musulmonlardir. Ular Kordofan xalqlari vakillari — Katla, Talodi va boshqalar bilan umumiy moddiy madaniyatga ega.

## Anʼanaviy faoliyat
Ular nasldor qoramol va mayda chorvachilik, dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Tariq, joʻxori, makkajoʻxori, qovoq, paxta yetishtiriladi, gummiarabikdan ham hosil olinadi. Erkaklar dalada ishlaydi, chorva boqadi, ayollar meva teradi, shuningdek, bogʻlar yetishtiradi. Qishloq xoʻjaligining turi intensiv hisoblanadi.

## Kadugli-krongoning turar joylari
Koʻpincha turar-joy loydan qurilgan, yumaloq, lekin tomi asosan qamish yoki somondan qilingan uylar.

## Hunarmandchilik
Badiiy hunarmandchilik mis va kumush, kulolchilik, charmdan naqshlar, yogʻochdan buyumlar ishlab chiqarish (shu jumladan haykaltaroshlik) keng tarqalgan.

## Kadugli-krongoning hayoti
Qabilalar, ularning boʻlinmalari, qarindosh-urugʻlari, qishloq jamoalari, patriarxal oilalar saqlanib qolgan. Klan boshligʻi har doim oqsoqol boʻladi. Janubda, **Kadugli-Krongoning** bir qismiga yaqin joyda, qarindoshlik matrilineal bilan, shimolda esa, arablar taʼsiri ostida patrilineylar bilan.

## Anʼanaviy kiyim
Erkaklar keng oq shim va tunikf koʻylak kiyishadi. Ayollar koʻylak kiyishadi, turli shakldagi metall zargarlik buyumlarini taqishni afzal koʻrishadi.

## Yana qarang
* Kadu tillari
* Kordofan xalqlari
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Андриянов Б. В. Кадугли-кронго // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. : Большая Российская Энциклопедия, 1998. С. 327.
* Bryan M. The T/K Languages: A New Substratum // Journal of the International African Institute, Vol. 29, No. 1 (January, 1959). P. 1-21.
* Horowitz M Reconsideration of the 'Eastern Sudan // Cahiers d'Études Africaines, Vol. 7, Cahier 27 (1967). P. 381—398.
* Joseph H. Studies in African Linguistic Classification: VII. Smaller Families; Index of Languages // Southwestern Journal of Anthropology, Vol. 6, No. 4 (Winter, 1950). P. 388—398.
## Havolalar
* Кордофанские народы — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Вахехе — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Статья о африканской лингвистической классификации на сайте jstor.org
* Статья о Восточном Судане на сайте jstor.org
Golf sousi

**Golf sousi** () — Argentinada keng tarqalgan yaxna quyuq sous. Afsonaga koʻra, u boʻlajak Nobel mukofoti sovrindori Luis Federiko Leluar tomonidan 1920-yillarning oʻrtalarida dengiz boʻyidagi Mar del Plata kurortidagi golf klubida ixtiro qilingan. Leluar 1916-yilda oʻylab topilgan mashhur Kolumbiya rosada sousini takrorlaganligi haqidagi farazlar ham mavjud. Qisqichbaqalarni faqat mayonez bilan isteʼmol qilishdan charchaganida, u ofitsiantdan turli xil ingredientlarni (sirka, limon, xantal, ketchup va boshqalar) olib kelishni soʻraydi va ularni oʻzaro aralashtirib tajriba oʻtkazadi. Shinavandaga ketchup va mayonezning aralashmasi koʻproq yoqdi. Leluarning hamrohlari tayyor mahsulotni golf sousi deb atashgan. Sous tez orada qoʻshni Urugvayga ham tarqaldi.

## Retseptlari
Bir nechta retseptlar mavjud, ammo sous har doim mayonez va tomatli sous(misol uchun ketchup)dan iborat boʻladi. Unga limon sharbati bilan xantal teng qismlarda qoʻshilishi mumkin. Sousga odatda xantal, limon sharbati va xushtaʼmlik beruvchi ziravorlar 

Golf sousi salatlar, goʻshtlar va boshqa taomlar bilan birgalikda isteʼmol qilinadi. Sous Palmitos deb ataladigan Argentina anʼanaviy taomining asosiy tarkibiy qismidir (). Bu taom-golf sousida pishgan dudlangan choʻchqa goʻshtiga oʻralgan palma daraxti yadrosidir. Qoʻshni Paragvayda golf sousi ham juda mashhur boʻlib, baʼzida bedana tuxumi bilan isteʼmol qilinadi. Janubiy Amerikadan tashqaridagi mamlakatlarda golf sousi koʻproq Mari Rouz sousi yoki qovurishga moʻljallangan sous sifatida tanilgan.

Revuelto Gramajo golf sousi bilan birga dasturxonga tortiladi.

## Yana qarang

* Ming orollar (sous)
* Rus sousi

## Manbalar
Lutsina

**Lutsina** (*Lucina*,  — „yorqin“) — u qadimgi Rim maʼbudasi, nikoh va tugʻilishning homiysi hisoblanib, yunon Ilifiliyasiga tenglashtirilgan. Odatda Yunonani Yunona Lutsina, baʼzida esa Dianani Diana Lutsina sifatida sharaflashgan. Yunonaga tegishli boʻlgan ushbu funktsiyalar yunonlarning madaniyati Artemida taʼsiri ostida Dianaga oʻtkazilgan. Lutsina madaniyati juda qadimiy hisoblanib, butun Italiyada keng tarqalgan.

U yangi oy, tugʻilish va nikoh homiysi boʻlib, „bolani dunyoga keltiruvchi“ („tugʻishga yordam beruvchi“) deya taʼriflangan. Shuningdek, u matron — turmush qurgan ayollarning homiysi boʻlganligi sababli, 1-mart — Yunona Lutsina sharafiga „matronaliya“ bayrami sifatida nishonlangan. Maʼbudaning ziyoratgohi Rimdagi Eskvilin tepaligida joylashgan.

Rimda Yunona Lutsinaga bagʻishlangan ibodatxona mil.avv. IV-II asrlarda barpo etilgan.

*Juno Lucina* Yupiterga Lucetius (yorugʻlik xudosi)ga teng keladi.

1875-yil iyun oyida kashf etilgan asteroid (146) Lutsina sharafiga nomlangan.

## Yana qarang

* Rimliklar dinidagi bolalik xudolari

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Ἥρα // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.
* Lutsina // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Yunona // Bolshaya ensiklopediya: V 22 tomax (20 t. i 2 dop.) / pod red. S. N. Yujakova. — SPb.: Knigoizdatelskoe tovariщestvo „Prosveщenie“, 1900—1909.
Penfil

**Penfil** (), shoir Kinefonning soʻzlariga koʻra, Orestning Erigonadan oʻgʻli.

Exel (Strabon bu ismni Arxelay deb yozadi) va Damasiyning otasi. Lesbos orolini egallagan. Uning Arkadiydagi oʻlimidan soʻng Orestning oʻrnini egallaydi, Troya urushidan 60 yil oʻtib Frakiyaga yetib keladi. Avlida yaqinida Orest oʻgʻillari Osiyoga yuborgan Eol floti jihozlandi. Boeotiyaliklar Penfil va uning hamrohlariga Eol koloniyasini barpo etishda yordam berishdi. Boshqa bir manbaga koʻra, Orestning oʻzi qoʻshinni Tenedosga olib boradi yoki Orest bolalari Geraklidlar bosqinidan keyin 15-yilda Lesbos yaqiniga oʻrnashadi. Lesbosdagi aholi punkti Dion Xrisostom tomonidan qayd etilgan. Pittak „Atreevlar urugʻi bilan oʻxshashligi“ bilan faxrlanadi.

Lesbosda Penfilidlar uyi hukmronlik qilgan, qirol Penfil fitnachilar tomonidan oʻldirilgan. Ehtimol, Aristotel Penfilning oʻzi haqida emas, balki uning avlodi haqida gapirgan boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Kresfont

**Kresfont** ( ) — Messeniyaning miloddan avvalgi XI asrda hukmronlik qilgan afsonaviy qiroli, uning Geraklidlar sulosasidan boʻlgan birinchi hukmdori.

## Kelib chiqishi
Cresfont Geraklidlar sulolasiga mansub boʻlib, Gerkulesning chevarasi boʻlgan. Uning otasi Aristomax dorianlarga ularning Peloponnesga yurishida yetakchilik qilgan va jangda vafot etgan. Temenus va Aristodem Kresfontning aka-ukasidir.

## Biografiyasi
Messeniylar xalqi Doriylar nazorati ostida boʻlishga rozi boʻlib, ularga oʻz yerlarining bir qismini bergan. Doriylar Peloponnesni zabt etgandan soʻng, qur’a tashlangach Messeniya Cresfontga tushadi, u qurbongohda bashorat belgisi boʻlmish — tulkini topadi. Tarixchi Eforning soʻzlariga koʻra, u Messeniyani beshta hududga boʻlib, butun mamlakat markazida joylashgan Steniklarni poytaxtga aylantirgan.Kresfont qolgan hududlar — Pilos, Rion, Mesolu va Giamitisga — hukmdorlarni yuborib, barcha messeniyaliklarni doriylar bilan tenglashtiradi. Ammo bu chora-tadbirlar istilochilarni norozi qilganligi sababli, Kresfont tezda oʻz qarorini bekor qilib, Steniklarni shahar deb eʼlon qiladi va u yerga barcha doriylarni toʻplaydi.

Kresfont oʻsha paytda Arkadiyada hukmronlik qilgan qirol Kipselning qizi Meropesga uylangan edi. Meropes unga bir necha farzand tugʻib bergan; ularning eng kichigi Epit hisoblangan. Umuman, Kresfont hukmronligi oddiy xalq manfaatlariga mos kelgan. Bu bilan u koʻplab boylar nufuzli insonlar noroziligiga sabab boʻlgan. Ular oʻz imtiyozlarini xalq bilan baham koʻrmaslik uchun qoʻzgʻolon koʻtargan. U qisqa muddat hukmronlik qilib, ikki oʻgʻli bilan birga Polyfont tomonidan oʻldirilgan. Boshqa bir taxminga koʻra, mahalliy aholi tashkil etgan suiqasd qurboni boʻlgan. Shundan soʻng, isyonchilar Kipseldan talab qilib olgach, uning ikki oʻgʻlini ham oʻldirga. Ushbu qatli omda mashhur Epitidlar sulolasiga asos solgan Epitusgina tirik qoldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Darvin A. L. Proisxojdenie spartanskix sarey ot Gerakla // Vestnik Rossiyskogo universiteta drujbi narodov. Seriya: Vseobщaya istoriya. — 2018. — T. 10, № 3. — S. 237-249. — ISSN 2312-8127.
Ismena

**Ismena** ( ) — yunon afsonasiga koʻra, beotiy qahramoni, beotiy jamoalaridan birining asoschisi hisoblanadi.

Edip haqidagi afsonalarning turli turlarida Ismene uning qizi Iokastdan [1] yoki Evriganeyadan boʻlgan deb sanaladi.]Sofoklda sayr qilayotgan Attikdagi otasiga qoʻshiladi.

Ion Xiosskning yozishicha, Ismene va Antigona Gera ibodatxonasida Laodamant (Eteoklning oʻgʻli) tomonidan yoqib yuborilgan.

Shoir Mimnermning yozishicha, Ismene maʼlum bir Feoklimenga oshiq boʻlgan va Afinaning taklifiga koʻra, u bilan uchrashuv paytida Tidey tomonidan oʻldirilgan, manbaga koʻra u ham Ismene nomi bilan mashhur boʻlgan. Esxilning „Fivga qarshi chiqqan yettilik“ tragediyasining qahramon ayoli, shuningdek, Sofoklning „Kolondagi Edip“ va „Antigona“ tragediyalarining qahramoni hisoblangan. Ikkinchisi tufayli u fivab afsonaviy tsiklida ham katta ahamiyatga ega boʻlgan.

1878-yilda kashf etilgan asteroid (190) Ismena nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Aker

**Aker** (misr. ȝkr — „yer“) — yer xudosi va Misr mifologiyasida oʻliklarning homiysi, eng qadimgi maʼbudlardan biri.

Qadimgi Misr tarixida Akerning roli oʻzgargan. Dinastiyagacha boʻlgan davrda u yerning Nom xudosi boʻlgan, ilk sulola davrida u Geb xudosiningtimsoli (Ba ruhi) hisoblangan. Keyinchalik, u yer osti dunyosining xudolaridan biri va Apop bilan kundalik jangida Raning yordamchilaridan biriga aylandi. Bu xudo, shuningdek, „yerning ruhlari“ — ilonlarning homiysi sifatida Akeru (Akerning koʻpligi) deb ataladi. Baʼzan ikki boshli sher shaklida tasvirlangan (gohida — sfinks). Kecha va ertangi kunning, gʻarb va sharqning birlashishi timsoli boʻlgan. U buyuk xudolar doirasiga mansub emas edi, kult joylari boʻlmagan. „Piramida matnlari“da Aker nomi „yer chizigʻi“ aniqlovchisi bilan yozilgan.

## Yana qarang

* Aken (xudo)
* Qadimgi Misr iyerogliflari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Qadimgi Misr oʻliklar kitobi. Nurga intiluvchining soʻzi. — M.: Eksmo, 2004. — 432 b. — (Hikmat antologiyasi). ISBN 5-699-09113-0
Kolen

**Kolen** () — qadimgi yunon mifologiyasining personaji, Attikada Kekrop I hukmronligidan oldingi attik davr podshohi.

Hellanicus va Phanodemusga koʻra, Kolenus tangri Germes avlodi bo‘lgan va qohin bashoratlaridan keyin Messeniyada Koroni shahriga qo‘shni bo‘lgan Kolonid shahriga asos solgan. Shahar aholisi Pausaniasga ular tub messeniyaliklar emas, balki Attikadan ko‘chib kelgan koʻchmanchilar koloniyasi ekanligini, ularni Kolin o‘zi bilan olib kelganini aytishadi. Unga esa, qayerga ko‘chib o‘tishni kokilli to‘rgʻay aytgan.

Pausanias afsonaviy Kolenni Kolonida shahrining asoschisi sifatida qayd etishi oxirgi bronza davriga to‘g‘ri kelib, bunday nomdagi shahar boshqa hech qayerda maʼlum bo‘lmasa-da, Kolonidlar qo‘shni Koroni bilan birga 365-yildan keyin tashkil etilgan bo‘lishi mumkin. Fivanlarning Peloponnesga uchinchi yurishidan so‘nggi davrda Epaminondas boshchiligidagi messeniyaliklar va fivanlar Sparta taraf bo‘lgan Asina va Methoni shaharlarini qamal qilish uchun faol ravishda istilo qilingan hududlarda faol ravishda aholi punktlarini barpo etishgan. Shu bilan birga, Kolonidning Epamenondas davrida tashkil etilgani ehtimoli kamligi to‘gʻrisida ham fikr bildirilgan. Chunki, Asinaga bevosita yaqin joyda Kolonid shahriga asos solgan ko‘chmanchilarga dushmanona kayfiyatdagi va Sparta gvardiya tomonidan qo‘llab-quvvatlangan shaharga qo‘shni bo‘lish oson bo‘lmas edi.

Pausanias Mirrinunteda Kolenidlar davriga xos Artemida madaniyatini aniqlagan. Yogʻoch haykal shaklidagi Kolenida () mahalliy aholi tomonidan hurmatga sazovor bo‘lgan, lekin ularning ajdodlari „Kolenida“ epitetining kelib chiqishini bilmagan. Shu bois, Pausanias epitet xuddi shu nomdagi qadimgi Attika shohi nomidan kelib chiqqanini taxmin qilgan.

## Manbalar
Bney-Efrayim

**Bney-Efraim** („Efrayim bolalari“, shuningdek: Telugu yahudiylari, ular telugu tilida gaplashadi) — Andxra-Pradesh shtatining Guntur tumanidagi Kota Reddi Palem qishlogʻida, Hindiston, Krishna daryosining deltasi yaqinida yashovchi kichik jamoa. Ular Isroilning yoʻqolgan qabilalaridan biri boʻlgan Efraim qabilasining avlodlari ekanliklarini takidshadi. 1980-yildan beri yahudiylik amalda.

## Tarix
Bney Efraim, Efraim qabilasidan kelib chiqqan va ular Isroildan Fors, Afgʻoniston, Tibet va Xitoyda 1600-yil oldin sayohat qilgan va ming yillar oldin Janubiy Hindistonga kelgan deb takidlaydi. Ularning tarixi Afgʻon yahudiylari, fors yahudiylari, Bney Isroilliklar, Shimoliy-Sharqiy Hindistondagi Mizoram va Manipur Shtatlaridagi Bne Menashe tarixiga oʻxshaydi, ular 2005-yilda Isroilning bosh Rabbi tomonidan tan olingan.

Oʻrta asrlarda ular fermalarda ishlaganlar. Ular yahudiylikni tan oldilar va XIX asrning boshlarida Baptist missionerlarning taʼsiri ostida nasroniylikni qabul qildilar.

Jamiyatning asoschisi va rahbari Shamuel (Shamuel) Yakobi, sobiq xristian ruhoniysi hisoblangan. Shmuel 1980-yilda Quddusga kelib, yahudiylarning avlodlari ekanligiga ishonch hosil qildi.

1980-yillardan keyin 50 taga yaqin oilalar yahudiylikni oʻrganib, ibroniy tilini oʻrgandi va sinogoga qurdilar. Ular yahudiy bayramlarini nishonlaydilar va ibroniy tilidagi Tavrotni oʻqiydilar. Bugungi kunda ibroniy tili nafaqat liturgiyada, balki tirik til sifatida ham qoʻllanadi. Bosh Ravvinlikning ravvinlari jamoaga tashrif buyurib, ularning yahudiy urf-odatlarini oʻrganadilar.

*Washington Times gazetasiga* koʻra (2006),Koʻpchilik Bney Efrayim yahudiylari qashshoqlikdan qutulish uchun, 6 yillik qurgʻoqchilik va kam hosil tufayli 3000 ta dehqonni qarzga va oʻz joniga qasd qilishga olib kelgan Andxra-Pradesh mintaqasini tark etishga harakat qilmoqda deb oʻylaydi.Karnataka shahridan kelgan olim Chandra Sekhar Angadi telugu haqida gapiradi:Ular yahudiy dinini qabul qiladigan dunyodagi eng qashshoq yahudiylar qatoriga kiradi. Ular oʻzlarining yahudiy merosi va Isroil ravvinligi tomonidan tan olinishi haqida eshitishni xohlashadi, faqat bu mamlakatning pasportini olish uchun, qashshoqlik va ochlikdan uzoqda, ular yahudiylikni ancha yaxshi oʻrganishi mumkin.

## Yana qarang
* Andhra Pradesh
* Bney Menashe
* Hindiston yahudiylari
## Adabiyotlar
* Tudor Parfitt (2002), «The Lemba: An African Judaising Tribe», in *Judaising Movements: Studies in the Margins of Judaism,* edited by Parfitt, Tudor and Trevisan-Semi, E., London: Routledge Curzon.
* Shamuel Yacobi, *THE CULTURAL HERMENEUTICS,* an introduction to the cultural translation of the Hebrew Bible among the ancient nations of the Thalmulic Telugu Empire of India.
## Manbalar


## Havolalar
* Francisco, Jason L., «Meet the Telugu Jews of India», Kulanu website
* Sussman, Bonita & Gerald., «India Journal», 2007, Kulanu website
* Indian Jews, Kulanu Website index.
Tenes

**Tenes** (Tenn, Ten, Teney, , ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Oʻgʻli Kikna va Prokliya (baʼzi taxminlarga koʻra, Apollonning oʻgʻli). U oʻgay onasi Filonomaning yolgʻon ayblovi bilan otasi tomonidan haydalgan. Singlisi bilan qutiga qamab, Levkofria oroliga tashlanadi, oʻzi uni Tenedos (hozirgi Bozdjaada) deb nomlaydi. U Tenedosga shoh boʻladi. Otasi bilan birga u troyaliklarga yordam berish uchun Troya urushiga joʻnaydi. U Axey flotining kirishiga toʻsqinlik qiladi, ammo Axilles tomonidan oʻldiriladi. Boshqa taxminlarga koʻra, koʻchmanchilarni yigʻib, u kimsasiz Levkofris orolini egallab olgan. Yerni qur’a boʻyicha boʻlib, shaharga asos solib, orolga Tenedos deb nom bergan. Uning sharafiga ziyoratgoh qurilgan va xudo sifatida hurmat qilina boshlangan. Ziyoratgohda Axilles ismini aytish taqiqlangan.

Fetida oʻzi Apollonning qoʻlida oʻlmasligi uchun, Axilles Tenesni oʻldirishidan ehtiyot boʻlib, oʻgʻliga buni eslatish uchun qul tayinladi. Hikoyaga koʻra, Axilles singlisini zoʻrlamoqchi boʻlgan va Tenn uning yoʻlini toʻsib, oʻldirilgan, ammo singlisi qochib ketgan. Axilles qulni ham oʻldirgan. Delfida Tenn boltasi Apollonga bagʻishlangan. Kritiyning „Tenn“ tragediyasidagi bosh qahramon.

## Manbalar
Peribeya

**Peribeya** (bir qator manbalarda **Eribeya**) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Afinyanka, Alkafning qizi (yoki Megarlar shohi Alkafoyning qizi). Sofoklning „Tesey“ tragediyasiga koʻra, Minosga oʻlpon sifatida Tesey bilan Kritga yuborilgan afinalik qiz. Minosni unga boʻlgan muhabbat qurshab olgan. Minos uni olmoqchi boʻldi, lekin Tesey bunga yoʻl qoʻymasligini aytadi. Teseyning xotini (aniqrogʻi, maʼshuqasi) edi.

Telamonning xotini va Eantning onasi.

## Manbalar
Faris

**Faris** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Germes va danaida Filodamiyaning oʻgʻli.

Faris Messeniyadagi Fari shahri va Axeyadagi shu nomdagi Pharae polisning asoschisi va eponimi boʻlgan.

Gomerning „Iliada“sida va Pavsaniyda Faris avlodlari taʼriflangan. Farisning Telegona ismli bir qizi boʻlgan. U daryo xudosi Alfeydan Ortiloxni dunyoga keltirdi. Ortilox Dioklesning otasi boʻlib, undan oʻz navbatida egizaklar Orsilox va Krefon dunyoga kelgan, ular troya urushi paytida Eney tomonidan oʻldirilgan. Dioklesning Troyani qamal qilishda qatnashgan egizak oʻgʻillaridan tashqari, Antikleya ismli qizi ham bor edi. Asklepiy Mahaonning oʻgʻlidan u bir bobosidan shohlikni, boshqasidan kasalliklarni davolash qobiliyatini meros qilib olgan Nikomah va Gorgas dunyoga kelgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* Stoll. Pharis // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : B. G. Teubner, 1909. — Bd. III. — Kol. 2275.
Peribeya (Gipponoyning qizi)

**Peribeya** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Olenlik Gipponoyning qizi (Pira daryosi boʻyida, Eliddagi „Oleniyskaya qoyasida“). Oyneyning ikkinchi xotini.

Gippostrat uni yoʻldan ozdirgan va Gipponoy uni Oyneyga yuborib, uni oʻldirishni buyuradi; yoki Oyney uni yoʻldan ozdirgan. Fivaidaga koʻra, Oyney uni Olenni zabt etganida mukofot sifatida olgan. Gigin uni „asira“ deb ataydi.

Diodorning hikoyasiga koʻra, Peribeya Aresdan homilador boʻladi, Gipponoy uni Oyneyga yuboradi va oʻldirishni buyuradi, lekin u unga uylanadi, u Tideyni tugʻadi.

Pakuviyning „Peribeya“ tragediyasining qahramoni (Oyney bilan birga).

## Manbalar