Habib ibn al-Muhallab

**Habib ibn al-Muhallab al-Azdiy** ()) (720-yilda vafot etgan) – Sind viloyati rahbari va harbiy qoʻmondoni, Muhallabiylar oilasining aʼzosi. Yazid ibn al-Muhallab qoʻzgʻolonida qatnashib, al-Aqr jangida halok boʻlgan.

## Faoliyati
Habib general al-Muhallab ibn Abu Sufraning oʻgʻli boʻlib, yoshligidanoq otasining qoʻl ostida xizmat qilgan. 686- va 695-yilda u otasining Basra, Ahvoz va Fors viloyatlarida azoriqay isyonchilarini yoʻq qilishga qaratilgan harbiy yurishlarida ishtirok etganligi qayd etilgan. 697-yilda azraqiylarga qarshi operatsiyalar yakunlangach, Habib Xurosonga koʻchib oʻtdi, u yerda al-Muhallab al-Hajjoj ibn Yusuf tomonidan hokim etib tayinlandi. Uch yildan soʻng Keshga qarshi yurishida ishtirok etdi. Ushbu yurish davomida Rabinjonga qarshi hujum uyushtirish uchun tanlandi, biroq Buxoro hukmdori unga qarshi yurish boshlagan vaqtda u chekinishga qaror qiladi.

702-yilda otasi al-Muhallab vafot etdi. Shundan soʻng u qoʻshinni oʻz boshqaruviga oldi va uni ukasi Yazidga topshirdi. Yazid esa al-Hajjoj tomonidan Xurosonning yangi hokimi sifatida tan olindi. Habib keyingi bir necha yilini Yazidga yordam berishga bagʻishladi va 704-yilda Yazid lavozimidan ozod etilgandan soʻng, uning oʻrniga tayinlangan al-Mufaddalga ham koʻmaklashishni davom ettirdi. Ushbu davrda u Kirmon noibligiga tayinlandi va bu lavozimni al-Hajjoj barcha muhallabiylarni oʻz lavozimlaridan chetlatgunga qadar saqlab qoldi. Shundan so‘ng, u al-Hajjojning buyrug‘iga ko‘ra Basrada qamoqqa olindi va qiynoqqa solindi. Biroq, xalifa al-Volid muhallabiylarning xavfsizligini ta’minlashni buyurgach, u boshqa jazolardan qutuldi. 

715-yilda al-Validning vafoti va xalifa Sulaymonning taxtga chiqishi natijasida Muhallabiylar yana hokimiyatga qaytarildi. Shu bilan birga, Yazid xalifa tomonidan al-Hajjojning sobiq lavozimi - Iroq rahbari etib tayinlandi. Shu bilan bir vaqtda, Habib yaqinda Muhammad ibn al-Qosim tomonidan zabt etilgan Sind viloyatiga hokim etib tayinlandi va u yerda Habibga harbiy yurishni davom ettirish vazifasi topshirildi. Viloyatga yetib kelgach, Habib Hind daryosi qirg‘og‘ida qarorgoh tikladi va Aror aholisining taslim boʻlishini qabul qildi. Hokimlik davrida u nomi ma’lum bo‘lmagan qabila bilan jang qilib, uni mag‘lubiyatga uchratdi, biroq sezilarli hududiy yutuqlarga erishilgani qayd etilmadi.

Habib Sulaymon xalifaligi davomida Sindda qoldi. Biroq, 717-yilda Sulaymon vafot etgach, Muhallabiylar yana qismatning og‘ir sinoviga duch keldilar; yangi xalifa Umar ibn Abdulaziz Yazidni Iroqdan chetlatishga va uni qamoqqa olishga qaror qildi. Habibning hokimligi ham yakuniga yetdi; u Sindni tark etib, oxir-oqibat Basraga qaytib keldi.

## Yazid ibn al-Muhallabning qoʻzgʻoloni
Xalifa Umar 720-yil fevral oyida vafot etdi. Shu paytga kelib, Yazid qamoqdan qochdi va Iroqqa qaytishga qaror qildi. O‘sha vaqtda Habib o‘z akalari al-Mufaddal, Marvon va Abdulmalik bilan birga Basrada edi. Yazidning qochganligi haqidagi xabar Basraga yetib kelgach, shahar hokimi Adi ibn Artoh al-Fazoriy ehtiyot chorasi sifatida muhalliblarga qarshi qamoqqa olish haqida farmon berdi. Ammo bundan ko‘p o‘tmay, Yazid qo‘shin bilan Basra ostonasiga yetib keldi va shaharni egallashga muvaffaq bo‘ldi. Shahar himoyachilari mag‘lubiyatga uchrab, hokim asirga olingach, Habib va uning aka-ukalari qamoqdan ozod etildi. Ular darhol Yazidning xalifaga qarshi qo‘zg‘oloniga qo‘shildilar.

Keyingi bir necha oy davomida Habib Iroqdagi mavqeini mustahkamlagani sababli Yazid bilan birga qoldi. Maslama ibn Abdumalik qo‘mondonligidagi qo‘shin Suriyadan bostirib kelayotgani haqida xabar kelgach, Habib ukasiga ikki taklifni berdi: yo Forsga chekinib, u yerda tog‘larda mustahkam qal’a qurish, yoki qo‘shinining bir qismini Jaziraga yuborib, dushmanni o‘sha yerda to‘xtatish. Biroq Yazid bu ikkala taklifni ham rad etib, Iroqda qolishda qat’iy turdi. 720-yil avgustda Umaviylar va Muhallabiylar qo‘shinlari al-Aqrda to‘qnashganda, Habib ukasining qo‘shinlari o‘ng qanotiga qo‘mondon etib tayinlandi. 720-yil jang davomida oʻldi.

## Adabiyotlar
* Al-Baladhuri, Ahmad ibn Jabir. *The Origins of the Islamic State, Part II.* Trans. Francis Clark Murgotten. Nyu York: Kolumbiya universiteti, 1924.
* 
* Khalifah ibn Khayyat. *Tarikh Khalifah ibn Khayyat.* Ed. Akram Diyaʼ al-'Umari. 3-nashr. Ar Riyod: Dar Taybah, 1985.
* Mazhar-ul-Haq. *A Short History of Islam: From the rise of Islam to the fall of Baghdad, 571 A. D. to 1258 A. D.* Lahore: Bookland, 1977.
* Al-Tabari, Abu Jaʼfar Muhammad ibn Jarir. *The History of al-Tabari.* Ed. Ehsan Yar-Shater. 40 vols. Albany, NY: Nyu York davlat universiteti nashriyoti, 1985-2007.
* Al-Yaʼqubi, Ahmad ibn Abu Yaʼqub. *Historiae, Vol. 2.* Ed. M. Th. Houtsma. Leiden: E. J. Brill, 1883.
## Manbalar