open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indoneziyada shialik

**Indoneziyada shialik** keng tarqalmagan. Mamalakatning asosiy aholisi sunniy musulmonlardir. Taxminan bir million indoneziyalik shialar boʻlib, ular asosan Jakarta atrofida, shuningdek, Java, Madura va Sumatra hududlarida yashaydi.

Indoneziyaning shialik mazhabidagi jamoalari orasida Hadrami arablaridan kelib chiqqan indoneziyaliklarning bir qismi mavjud. Ular „oz, ammo tobora koʻpayib borayotgan shia izdoshlari“ga ega. Yana bir guruh – Sumatraning Pariaman va Bengkulu hamda Achexning Sigli hududidagi shialar boʻlib, ular oʻzlarini hind sipohiylaridan kelib chiqqan deb hisoblaydilar va orang sipahi yoki orang Kling nomi bilan tanilganlar. Orang sipahilar anʼanaviy ravishda shia tabuik marosimini oʻtkazadilar. Lekin bu marosim Achexda 1953-yildan buyon taqiqlangan.

## Yana qarang

* Tabuik – Ashuro kuni

## Manbalar
Togoda islom dini

**Togodagi islom dini** umumiy aholining 18% yoki uchdan bir qismidan(33%) koʻproqni tashkil qiladi. Islom dini Togoga Gʻarbiy Afrikaning koʻp qismi bilan bir vaqtda kelgan. Togodagi musulmonlarning katta qismi sunniylik Molikiy fiqh maktabi, baʼzilari Ahmadiya va shia musulmonlaridirr&#x5B;**'&#x5D;</sup>.



== Tarixi ==

Islom dini birinchi marta Gʻarbiy Afrikaga [[Sahroi Kabir|Sahroi Kabirning]] janubida, tuz va oltin savdo yoʻllari orqali kirib kelgan. Islomlashgan [[Berberlar|barbar]] va [[Tuareglar|tuareg]] savdogarlari Sahroi Kabir savdo yoʻllari boʻylab sayohat qilishgan. Vaqt oʻtishi bilan musulmon ulamolari – oʻz eʼtiqodlarini oʻrgatdilar va yoʻllar boʻylab masjidlar qurdilar – savdogarlarga sayohatlarida hamrohlik qilishdi. Anʼanaviy koʻchmanchi guruh boʻlgan [[Xausa|Hausa]] Mande va [[Fula|Fulani]] butun Gʻarbiy Afrika boʻylab sayohat qilib, oʻzlarining musulmon eʼtiqodlarini hozirgi [[Gvineya]], [[Syerra-Leone]] va [[Liberiya]] kabi joylarga yoyishdi<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;.

## Demografiyasi
Togodagi musulmonlar soni haqidagi taxminlar manbaga qarab farq qiladi. CIA World Factbook  bu koʻrsatkichni 20% deb koʻrsatadi&#x5B;**&#x5D;. Pew tadqiqot markazi tomonidan 2020-yil uchun prognoz aholining 14% yoki 1,020,000 kishini tashkil qiladi.

## Tashkilotlari
Togo musulmonlari federatsiyasi mamlakatdagi eng yirik musulmon tashkilotidir. U islom dini bilan bogʻliq ishlar bilan shugʻullanadi va ekstremizmga qarshi chiqadi.

## Maʼlum musulmonlari
Mohamed Kader, FIFA jahon chempionati gol urgan birinchi togol oʻyinchisi.

## Manbalari
Muğdat masjidi

**Muğdat masjidi** () – Turkiyaning Mersin shahridagi masjid. Ilk musulmonlardan biri Miqdod ibn Asvad sharafiga nomlangan.

## Hudud geografiyasi
Masjid 1980-yillarda Mersinning Yenişehir tumanida qurilgan. Mahallaning rasmiy nomi Gazi boʻlsa-da, odatda, masjid nomidan kelib chiqib Muğdat deb ataladi. Masjid Mersin arxeologiya muzeyi va Mersin dengiz muzeyining shimolida joylashgan. Oʻrta yer dengizi qirgʻogʻigacha boʻlgan masofa taxminan . Masjidning umumiy maydoni hovli bilan birga 7900 m², binoning asosiy maydoni 3070 m².

## Bino
Masjid 5500 kishiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan boʻlib, Mersindagi eng katta masjid va Turkiyaning Respublika davrida qurilgan uchinchi masjid hisoblanadi. Shuningdek, Turkiyadagi olti minorali uchta masjiddan biri hamdir (aslida masjid toʻrtta minorali boʻlgan, keyingi ikkitasi yaqinda qoʻshilgan). Minoralarning balandligi . Har bir minorada uchta balkon () bor.

Muğdat masjidi anʼanaviy Usmoniylar meʼmorchiligi asosida yaratilgan majmuadir. Masjidda, shuningdek, anjumanlar zali, kutubxona, mehmonlar xonasi, taʼziya xonasi va sogʻlomlashtirish markazi mavjud. Binoning podvalida supermarket joylashgan.

## Galereya

Fayl:Mersin_Mugdat_Mosque_-_outside_-_2015-10-17.jpg|alt=View from south-east|Janubi-sharqdan koʻrinishi
Fayl:Mersin_Mugdat_Mosque_-_inside_4_-_2015-10-17.jpg|alt=Inside the mosque|Masjidning ichi
Fayl:Mersin_Mugdat_Mosque_-_inside_3_-_2015-10-17.jpg|alt=View to the main dome|Asosiy gumbaz
Fayl:Mersin_Mugdat_Mosque_-_window_-_2015-10-17.jpg|alt=Stained glass over the south entrance|Janubiy kirish qismidagi rangli oynalar
File:Muğdat Camii.JPG|alt=The façade from north-east|Shimoli-sharqdan tashqi koʻrinishi


## Manbalar

## Havolalar
* Fotogalereya (Wowturkey)
Fadhel al-Savad

**Fadhel Abbos Ali Iso al Savad** – Bahraynlik advokat va siyosatchi. U 2018-yil 12-dekabr kuni poytaxt gubernatorligining sakkizinchi tumani vakili sifatida Vakillar Kengashiga qasamyod keltirdi.
## '''Karyerasi

Al- Savad sudda fotojurnalist Ahmad Humaydonni 2011- yil Bahrayn qoʻzgʻoloni paytida politsiya boʻlimiga hujum qilganlikda ayblovdan himoya qildi. Ammo Humaydon ayblanib, oʻn yillik qamoq jazosiga hukm qilindi.

## '''Vakillar kengashi

2018 yilgi Bahrayndagi umumiy saylovda al Savad poytaxt gubernatorligidagi Sakkizinchi okrugdan mamlakat parlamentining quyi palatasi – Vakillar kengashida vakillik qilish uchun kurashdi. U 24-noyabr kuni boʻlib oʻtgan birinchi turda 39,83% uchun 875 ovoz oldi, bu 1-dekabr kuni ikkinchi bosqichni oʻtkazishni talab qildi, unda u raqibi Muhammad Ashhurni 62,94% uchun 1085 ovoz bilan magʻlub etdi.

## ''' Manbalar
Belimau

**Belimau** Malayziya va Indoneziya xalqalriga xos anʼana boʻlib, Ramazon oyini kutib olish oldidan, asosan Bangka-Belitung va Riau viloyatlarida nishonlanadi. Bu anʼana avloddan-avlodga oʻtib kelgan va Islom dini Indoneziyaga kirib kelishidan oldin ham Minangkabau xalqi orasida mavjud boʻlgan bolishi mumkin.

Belimau marosimida odamlar limau suvi yordamida jismoniy va maʼnaviy poklanish uchun yuvinadilar.

Tinch okeani orollarida Belimau anʼanasi taxminan 300 yil oldin tugatilgan, biroq u 2006-yilda qayta tiklandi. Oʻshandan buyon mahalliy hukumat bu marosimni diniy turizmning bir qismi sifatida targʻib qilishmoqda. Belimau marosimi yiliga bir marta, Ramazondan bir hafta oldin oʻtkaziladi.

## Yana qarang

* Indoneziyada islom
## Manbalar
Sunnatillo Abdugʻaniyev

**Sunnatillo Abdugʻaniyev** — oʻzbekistonlik futbolchi. „AGMK“ klubi yarim himoyachisi.

## Manbalar
Vanuatuda Islom

**Vanuatda Islom** – kamchilik dini. Dinni taxminan 1000 kishi qabul qiladi, bu mamlakat aholisining 0,1% dan kamini tashkil etadi, Vanuatu aholisining 83% esa xristianlikning turli oqimlariga eʼtiqod qiladi.

## Tarix
Vanuatudagi birinchi musulmonlardan biri Husayn Nabanga boʻlgan. U islomni Hindistonda yashayotganida1978-yil qabul qilgan. Husayn Nabanga Imer Tenikuda orolodagi mela xalqining vakili. Vatanga qaytganidan soʻng, Nabanga oʻz xalqi orasida islomni targʻib qila boshladi. Vanuatuda islomni mele xalqi birinchi boʻlib qabul qilgan, Shundan soʻng boshqa orollarga tarqalishni boshladi. Diniy masalalar bilan shugʻullanadigan musulmon jamiyati roʻyxatdan oʻtkazildi. Mele xalqiqining vakili Muhammad Sodiq Sambo ushbu jamiyatning rahbari hisoblanadi. Vanuatdagi birinchi masjid 1992-yilda Porta-Villa yaqinidagi Mele qishlogʻida tashkil etilgan.

## Hozirgi holat
Vanuatu musulmonlarining aksariyati sunniylar, ammo 2005-yilda tashkil etilgan ahmadiya jamoasi ham mavjud. 2007-yil mamlakatda 200 ga yaqin fuqoro islomni qabul qilgani va yangi masjidlar qurilganligi haqida xabar berilgan. Avstraliyadan kelgan musulmon voizlar ham Vanuatuda islomni ommalashtirish bilan shugʻullanmoqdalar.

## Manbalar
Din Dunya

**Din Dunya** – Nyu-Dehlidan chiqadigan tarixiy urdu jurnali. 1921-yilda asos solingan Din Dunya dastlab siyosat, kinolar va jamiyat hayotiga oid mavzularni yoritgan. Bugungi kunda u islomiy masalalarni qamrab oluvchi oylik nashrga aylangan. Muftiy Shavkat Ali uni 1921-yilda jamiyat, siyosat va kinolar haqidagi haftalik nashr sifatida tashkil etgan edi. Nashr vaqtinchalik toʻxtatilgan, soʻngra faqat islom mavzusini yorituvchi jurnal sifatida qayta chop etila boshlangan. Otasining sogʻligʻi yomonlashgani sababli, Asif Fehmiy 1987-yilda Din Dunya boshqaruvini oʻz zimmasiga olgan.

Ayni paytda Din Dunya har oyda nashr etiladi.
## Manbalar
Hessa bint Salmon al-Xalifa

**Hessa bint Salmon al-Xalifa** (1933-yil tugʻilgan 2009-yil 5-avgustda vafot etgan) Bahrayn qirollik oilasining aʼzosi, Bahraynning hozirgi monarxi Hammod ibn Iso al-Xalifaning onasi edi.

## Nikohi va farzandlari
Hessa bint Salmon 1961-yildan 1999-yilda vafotigacha hukmronlik qilgan sobiq Bahrayn amiri Iso bin Salmon Al Xalifaning turmush oʻrtogʻi va bevasi boʻlgandi. Ular 1949-yil 8-mayda turmush qurishdi. U hozirgi Bahrayn qiroli Hamad ibn Iso al-Xalifaning onasi er-xotinning toʻngʻich oʻgʻli hisoblanadi.

## Faoliyatlari
Hessa bint Salmon hayoti davomida xayriya ishlarini faollik bilan olib borgan. *Gulf Daily News*, Bahrayn gazetasi, uni Bahrayn ichida va undan tashqarida gumanitar maqsadlarni targʻib qilishda „kashshof“ deb atagan. Hessa bint Salmon al-Xalifaning eng eʼtiborga sazovor ishlari orasida yetim bolalarga gʻamxoʻrlik qilish, ajrashgan yoki beva qolgan ayollarga yordam berish va Bahraynda yangi masjidlar qurish kiradi.

## Oʻlimi va dafn etilishi
Hessa bint Salmon al-Xalifa 2009-yil 4-avgust kuni Bahreyndagi Al-Sakhir saroyi vafot etdi. Uning dafn marosimi Bahreyn Riffa shahridagi Iso ibn Salmon buyuk masjidida 2009-yil 6-avgust kuni oʻtkazildi. Uning dafnida uning oʻgʻli Hamad ibn Iso al-Xalifa, Xalifa ibn Salman al-Xalifa, Salmon ibn Hammod ibn Iso Al Xalfa va al-Xalifadagi boshqa erkaklar ham ishtirok etdi. Boshqa rasmiylar aʼzolar, diplomatlar, parlament va hukumat vazirlari ham ishtirok etdi.

## Mirosi
Hamad ibn Iso Al Xalifa onasining nomida yangi xayriya jamgʻarmasi tashkil etilishini eʼlon qildi. Yangi jamgʻarmaning maqsadi Bahrayn ichida onasi qoʻllab-quvvatlagan gʻoyalarni rivojlantirishdan iborat boʻladi.

## Muloqoti

* Bolalar va onalar farovonligi jamiyati faxriy prezidenti.
* Xalqaro Xotin-qizlar Assotsiatsiyasi faxriy prezidenti.

## Manbalari
Qonuni-Islom

**Qonun-e-Islom: yoki Hindiston musulmonlarining urf-odatlari** (keyinchalik „Qonun-i-Islom; Hindiston musulmonlarining urf-odatlari“ nomi bilan nashr etilgan) XIX asrda Hindistondagi musulmonlarning madaniyati va marosimlarini tavsiflovchi kitobdir. Bu asar Jaʼfar Sharif tomonidan yozilgan va 1832-yilda Gerhard Andreas Herklots tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan. H. P. Lavkraft oʻzining „*The Case of Charles Dexter Ward*“ nomli hikoyasida bu kitobni tilga oladi.
## Manbalar
Zambiyada Islom

**Zambiyada Islom** keng tarqalmagan, mamlakat aholisining 1% dan kamrogʻi islomga eʼtiqod qiladi.

## Tarix
Islom Zambiya hududiga Sharqiy Afrika sohilidan arab savdogarlari va qul savdogarlari vositasida kirib keldi. Zanzibar sultonligida As Said hukmronligi davrida arab qul savdogarlari Zambiya hududiga Tanzaniya, Malav va Mozambik qirgʻoqlaridagi bazalaridan yetib kelishgan. Bir necha yuz yil davomida Zambiya va qoʻshni davlatlardan toʻrt milliondan ortiq qullar oʻgʻirlab, Hindiston va Arabistonga sotilgan.

Koʻp musulmonlar Zambiyaga kolonial davrda kelishgan. Ular asosan Livingstondan Lusakagacha temir yoʻl qurishda ishtirok etgan Hindiston va Pokiston musulmonlari edi. Ular temir yoʻl boʻylab bir qator aholi punktlarini tashkil etishdi.

## Musulmonlarning soni
Zambiyada 100 mingga yaqin musulmon yashaydi, bu umumiy aholisining 1% dan kamroqni tashkil qiladi (11,26 million kishini). Musulmonlar asosan mamlakatning yirik shaharlarida istiqomat qiladi. Zambiyada musulmonlarning katta qismi sunniylarni tashkil qiladi shuningdek, shialikga mansub kichik ismoiliylar jamoasi ham mavjud. Bundan tashqari, ahmadiya oqimiga mansub 500 ga yaqin fuqoro borligi maʼlum. Zambiya rasmiy ravishda xristian davlati hisoblansa-da, mamlakatda diniy erkinlik hukm suradi va musulmonlarga hech kim tajovvuz qilmaydi.

## Manbalar

## Tashqi havolalar
Sahifa al-Sadiqa

**Sahifa as-Sadiqa** (arabcha: الصحيفة الصادقة) – Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri boʻlgan Abdulloh ibn Amr ibn al-Os tomonidan toʻplangan hadislar (Muhammad paygʻambarning soʻzlari va amaliyoti) majmuasi hisoblanadi. Bu toʻplam koʻpincha hadislarning birinchi kitobi deb ataladi. Afsuski, kitobning asl nusxasi saqlanib qolmagan, biroq Musnad Ahmaddagi (9-asr) baʼzi hadislar Sahifa as-Sadiqadan olingan deb taxmin qilinadi.

## Yana qarang

* Hadis kitoblari roʻyxati

## Manbalar
Ibn Abu Laylo

**Muhammad ibn Abdurahmon ibn Abu Laylo** (; 693 — 765) (**Ibn Abu Laylo** nomi bilan ham tanilgan) – musulmon faqih. Milodiy -yildan to vafotiga qadar Kufa qozisi boʻlib xizmat qilgan. ''Ahl ar-Raʼyning'' yetuk namoyandalaridan biri hisoblanib, hanafiy huquq mazhabining asoschisi boʻlgan kufalik faqih Abu Hanifaning zamondosh edi.

## Biografiya
Ibn Abu Laylo 693-yilda olimlar oilasida tugʻilgan. Otasi Abdurahmon (Ibn Abu Layloning yoshligida vafot etgan) mashhur Kufalik tobein boʻlgan. Bobosi Abu Laylo Muhammadning sahobalaridan biri boʻlgan. Ibn Abu Layloning asosiy fiqh ustozlari ash-Shaʼbiy va  edi. U bir muddat Ato ibn Abu Rabohning maʼruzalarini ham tinglagan. Umaviylar tomonidan Kufa *qozisi* etib tayinlangan, ammo qaysi yilda ekanligi nomaʼlum. Baʼzi manbalarda 733- va 741-yillar ehtimoliy sana oʻlaroq keltiriladi. Shogirdlari orasida al-Kisoiy, Vaki ibn al-Jarroh va Sufyon ibn Uyayna bor edi. 765-yilda vafot etgan. Oʻrniga jiyani Abdulloh ibn Iso ibn Abdurahmon tayinlangan. Uning taʼlimotiga ergashuvchilar shofi’iy davrida ham mavjud boʻlgan.

Hanafiy manbalarga koʻra, Abu Hanifa va Ibn Abu Laylo ochiq munozaralar oʻtkazishgan, bunda Abu Hanifa oʻz darslarida Ibn Abu Layloni tanqid qilgan. Hanafiy faqih Abu Yusuf dastlab Ibn Abu Layloning ilm halqalarida qatnashgan, soʻngra Abu Hanifaning davrasiga oʻtgan. Abu Yusufga tegishli deb hisoblash mumkin boʻlgan „Ixtilof Abi Hanifa va Ibn Abi Laylo“ nomli huquqiy risolada Abu Hanifa va Ibn Abu Laylo oʻrtasidagi 263 ta huquqiy masaladagi kelishmovchiliklar batafsil keltirilgan. Ushbu risolada Ibn Abu Laylo oʻz nuqtai nazarini asoslash uchun hadis yoki Muhammad sahobalarining fikrlarini kamdan-kam keltiradi, aksincha, asosan oʻzining shaxsiy mulohazalariga tayanadi.

## Adabiyotlar
* Hanif, S. (2018). A Tale of Two Kufans: Abū Yūsuf’s ''Ikhtilāf Abī Ḥanīfa wa-Ibn Abī Laylā'' and Schachtʼs Ancient Schools. *Islamic Law and Society*, *25*(3), 173–211.
* Hanif, S. (2021). Abū Yūsuf’s Ikhtilāf Abī Ḥanīfa wa-Ibn Abī Laylā and the Transmission of Knowledge in the Formative Period of the Ḥanafī School. *Islamic Law and Society*, *29*(1-2), 1-33.
* Motzki, Harald (2002). *The Origins of Islamic Jurisprudence: Meccan Fiqh Before the Classical Schools*. Translated by Katz, Marion H. Brill. Chapter 3. .
## Manbalar
Site masjidi

**Site masjidi** () – Turkiyaning Samsun shahri Ilkadim tumanida joylashgan masjid. Masjid oʻzining joylashuvi va oʻziga xos meʼmoriy uslubi bilan shahar markazidagi koʻzga koʻringan meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi. 1976–1985-yillarda shahar markazini qayta qurish doirasida barpo qilingan. Masjidni buzish rejalari 2022-yilda eʼlon qilingan.

## Tarixi
Site masjidi Samsun shahrining markazida Respublikachilar maydonida Anit Park va Bulvar savdo markazi oʻrtasida joylashgan. Ilgari turar-joy va tijorat tumaniga aylangan bu hudud tobora tark etilib, 1970-yillarda koʻplab dengizchilar, tamaki fabrikalari ishchilari va boshqa sayohatchilar uchun xizmat koʻrsatuvchi hududga aylangan. 1972-yilda hududni jonlantirish maqsadida Samsun shahar hokimiyati zamonaviy va diqqatga sazovor masjid qurishga qaratilgan shaharni yangilash loyihasini eʼlon qildi. Ushbu gʻoyani amalga oshirish maqsadida 1972-yil 15-iyun kuni Islomiy diniy hudud, markaziy masjid qurilishi va barqarorlik assotsiatsiyasi tashkil etildi. Külliye tuzilmasi bilan masjid qurish uchun munitsipalitet tomonidan loyiha tanlovi oʻtkazildi. 1973-yil 4-noyabrda Istanbul davlat tasviriy sanʼat akademiyasidan Vedat İşbilir va Gazi universitetidan Sevinç Şahin yetakchi dizaynlar guruhi sifatida tanlab olindi.

1972-yildan 1976-yilgacha, Samsun shahar hokimiyati Mevlevi, Gazi va Osmaniye koʻchalaridagi buzilgan tarixiy inshootlarni sotib olish, boʻshatish va buzish ishlarini amalga oshirdi. Qurilish uchun tozalangan maydon 9,736 kvadrat metrni tashkil etdi. Masjid qurilishi 1976-yil 15-fevralda boshlandi. Loyihaning birinchi bosqichi 1979-yilda, ikkinchi qism esa 1985-yil dekabr oyida boshlandi. Hozirda hudud Respublikachilar maydoni va Samsun tramvay stansiyasiga yaqin joylashgan.

## Manbalar
Barbaros Hayrettin posho masjidi

**Barbaros Hayrettin posho masjidi** () – Turkiyaning Istanbul shahri, Levent mahallasida joylashgan masjid majmuasi. Meʼmor Xoʻja Sinonning Istanbuldagi Sulaymoniya masjididan ilhomlanib yaratilgan. Loyihada Xayriddin Barbarossa va uning tartibsiz dengizchilari *Levendlar* sharafiga dengiz va yuk tashish naqshlaridan foydalanilgan, shuningdek, hududga ham ularning nomi berilgan. Masjid majmuasi yer osti avtoturargohi (taxminan 1000 ta mashinaga moʻljallangan), ustaxona, kutubxona, koʻp maqsadli zal va ovqatlanish zalidan iborat boʻlib, 20 000 nafargacha namozxonni sigʻdira oladi.

Masjidning poydevori 2020-yil 3-iyulda qoʻyilgan boʻlib, prezident Recep Tayyip Erdoğan 2023-yil 12-may kuni juma namozidan soʻng 35 oy oʻtib ochilish marosimini oʻtkazgan.

## Yana qarang
* Taksim masjidi
* Çamlıca masjidi

## Manbalar
Ibn Amir ad-Damashqiy

**Abdulloh Ibn Amir ibn Yazid ibn Tamim ibn Robiya al-Yahsibiy** (**Ibn Amir** nomi bilan mashhur; (hijriy 118 – milodiy 736) – qiroatchi. Qur’on tilovatining yettita mashhur rivoyatchilaridan eng keksasi. Suriyaning Damashq shahridan.

Uning qiroat usulining ikki asosiy shogirdlari Hishom ibn Ammar (vafoti 245/859) va Ibn Zakvon (vafoti 242/857) edi. 736-yilda, hijriy 118-yilda vafot etgan.
## Manbalar
Hasan ibn Zayd ibn Hasan

**Abu Muhammad al-Hasan ibn Zayd ibn [[Hasan ibn Ali|al-Hasan]] [[Ali|ibn Ali]] ibn [[Abu Tolib ibn Abdulmuttalib|Abu Tolib]]** () (783-yilda vafot etgan) – al-Mansur davrida Madina hokimi lavozimida ishlagan taniqli aliy.

Hasan Ali va Fotimalarning toʻngʻich oʻgʻli boʻlmish Hasan ibn Alining nabirasi edi. Taqvodor inson oʻlaroq u xalifalik uchun hokimiyat kurashlariga aralashmaslikda otasi va bobosiga ergashdi. Koʻplab Aliylardan farqli oʻlaroq, Abbosiylar inqilobidan soʻng ular tomonidan hokimiyat egallanishiga rozi boʻldi. Abbosiylarning birinchi xalifasi as-Saffoh oʻz qizini unga nikohlab berdi va Hasanga saroyda yashashga ruxsat berdi. 767-yilda al-Saffohning vorisi al-Mansur Hasanni muqaddas Madina shahriga hokim etib tayinladi, biroq 772-yilda ular oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga kelgach, uni lavozimidan chetlashtirdi va mol-mulkini musodara qildi. 775-yilda al-Mansur vafot etgach, yangi xalifa al-Mahdiy Hasanning mulklarini qaytarib berdi. Hasan 783-yilda Makkaga haj safari paytida vafot etgan va al-Hajirda dafn etilgan.
## Manbalar
*
Yağ masjidi

**Yağ masjidi** () – Turkiyaning Adana shahrida joylashgan tarixiy masjid. Tuzilma dastlab Surp Hagop arman apostol cherkovi sifatida XIII asrning ikkinchi yarmida Ciliciya Arman Qirolligi davrida qurilgan. 1380-yilda Ramazanoğlubey Shihobiddin Ahmad shaharni egallab olganidan soʻng masjidga aylantirilgan. Bino shahardagi eng qadimgi masjid boʻlib, keyinchalik madrasani oʻz ichiga olgan külliyening bir qismiga aylangan.

## Tarixi

Surp Hagop cherkovi XIII asrning ikkinchi yarmida armanlar Vizantiya imperiyasidan shaharni qaytarib olganidan keyin arman apostol cherkovi sifatida qurilgan. Adana shahri 1359-yilda Mamluklar sultonligiga berilgan va keyingi oʻn yilliklarda koʻplab turk oilalari shaharga koʻchib kelgan. Oʻzlarining diniy burchlarini bajarish maqsadida cherkov 1380-yilda Ramazanoğlubey Shihobiddin Ahmad tomonidan masjidga aylantirilgan va Ulugʻ masjid deb qayta nomlangan. Ulu Camii qurilganidan keyin masjid XVI asr boshidan Eski masjid nomi bilan tanilgan. Masjid 1501-yilda Gʻiyosiddin Halilbey tomonidan taʼmirlangan. Keyinchalik uning oʻgʻli Piri Mehmet posho 1525-yilda minora, 1558-yilda madrasa qurdirgan. XIX asrning oʻrtalaridan boshlab, masjid Yağup nomidan kelib chiqqan Yağ nomi bilan mashhur boʻlgan, Yağup soʻzi Hagop ismining arabcha versiyasidir.

## Meʼmorchiligi

### Masjid
Masjid darvozasi sariq va qora rangdagi toshlardan qurilgan boʻlib, muhim sanʼat asari hisoblanadi.

### Madrasa
Madrasa masjid hovlisida joylashgan. Madrasada darsxonalar, hujralar (yotoqxonalar) va oshxona mavjud. Sinf xonalari gumbazlar bilan qoplangan.
## Manbalar
Malika xotun masjidi

**Malika xotun masjidi** () – Turkiyaning Anqara shahridagi masjid. 2017-yil 27-sentyabrda foydalanishga topshirilgan.

## Malika xotun
Masjid Malika xotun nomi bilan atalgan (Malika Mama xotun bilan adashtirmaslik kerak). Malika xotun haqida aniq hech narsa maʼlum emas, faqat uning XIV asrda boy ayol boʻlganligi maʼlum. Yildirim Boyazid universiteti professori Husayn Çınarning aytishicha, u Koʻniya sultoni Kayqubad III ning (1298–1302) qizi boʻlishi mumkin. Malika xotun Anqaradagi koʻplab jamoat binolarining komissari, shuningdek, shoir Hoji Bayrami Valining tarafdorlaridan edi.

## Masjid
Masjid Anqaraning eski kvartalida joylashgan boʻlib, xalq orasida *Hergele* *Meydanı* nomi bilan mashhur. Bino Otaturk bulvari va Anqaradagi eng katta jamoat bogʻi boʻlgan Gençlik Parkıning sharqiy tomonida joylashgan. Meʼmor – Hilmi Şenalp.

Masjidning umumiy maydoni  boʻlib, bir vaqtning oʻzida 7000 nafar namozxonni oʻzida sigʻdira oladi. Gumbazining diametri ga teng, balandligi . Minoralari 4 ta boʻlib, har bir minora 3 tadan balkonga ega (), har bir minoraning balandligi .

## Manbalar
Ibn Lahiʼa

**Abu Abdulloh Ibn Lahi’a ibn Uqba ibn Fur’on ibn Robiya ibn Savbon al-Haramiy al-Aʼduliy** () (hijriy 96—174) (milodiy 714/5-790) (**Ibn Lahi’a** () nomi bilan mashhur) – misrlik arab tarixchisi, hadis va fiqh olimi. Xalifa tomonidan bevosita tayinlangan Misrning birinchi qozisi sifatida mashhur boʻlgan.

## Biografiya
Ibn Lahia hayotining ilk yillari haqida hech narsa maʼlum emas. Faqagina 714/5-yilda Misrda yaman oilasida tugʻilgan maʼlum. Ibn Lahia tarixchi va hadis toʻplovchi sifatida oʻsha paytda Abbosiylar xalifaligi tarkibiga kirgan Misrda (750–1258) shuhrat qozongan. Zamondoshlari orasida hurmatli olim sifatida katta obroʻga ega boʻlganligi bois, Abbosiylar xalifasi al-Mansur () shaxsan uni Misr qozisi lavozimiga tayinlagan va u bu vazifani 772-yilda to 780-yilgacha bajargan. Xalifa unga oylik maosh sifatida ham oyiga 30 dinor miqdorida toʻlov bergan. 790-yilda vafot etgan. Al-Zahabiyning (vafoti 1348-yil) „Siyar Aʼlam al-Nubala“ nomli ulkan ensiklopedik asarida yozilishicha, Ibn Lahiyaning kutubxonasi va undagi kitoblar 786-yilda yuz bergan yongʻinda kuyib ketgan.
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Tuvaluda islom dini

Tuvalu orol davlatida kam sonli aholining asosiy dini - **[[islom]]** . 1985-yilda Ahmadiy musulmonlari tomonidan Ahmadiya dinining kiritilishi bilan mamlakatda taxminan 50 nafar musulmon bor boʻlib, ularning barchasi Ahmadiya harakatining aʼzolaridir. Mamlakatning aholisi 10,679 kishi boʻlganligi sababli, bu Tuvaluning 0,46% ni tashkil qiladi. Tuvalu poytaxti Funafuti shahridagi Tuvalu masjidi mamlakatdagi yagona masjiddir.

## Tarixi
Islom dinini orol davlatiga ilk bor asli pokistonlik boʻlgan britaniyalik Ahmadiy musulmon Iftixor A. Ayaz keltirgan, u Britaniyaning Tuvalu orollaridagi konsullik vakili boʻlib ishlaydi. 1985 yilda Ayaz Tuvaluga keldi va ish vaqtidan tashqari mahalliy aholiga islom dinini tanishtirishga harakat qildi. Bir necha eʼtiqodni qabul qilgan Ayaz Londondagi Jamiyat shtab-kvartirasidan orollarga missionerlarni yuborishni soʻradi. Natijada, oʻsha paytda Tinch okeanining janubida joylashgan ganalik missioner Hofiz Jibrayil , ushbu davlatga islom kirib kelganidan taxminan toʻrt yil oʻtgach, 1989-yilda keldi. Biroq, 1991-yilda Hofiz Jibrail Kiribati orollariga koʻchirilishi kerak edi va shu tariqa uning oʻrniga hamjamiyatdagi yana bir ganalik missioner Abdul Gʻaffor keldi. Shunga qaramay, orollarda taxminan 5 yil xizmat qilib, oʻz vataniga, Ganaga xizmat qilish uchun qaytib ketdi. Bir necha yillar oraligʻida orollarda missioner yoʻq edi. Ammo, 2003-yilda yana bir ganalik missioner Abdul Hakim Boateng keldi va 2009-yilgacha u erda xizmat qildi. 2009-yildan beri Ahmadiya Jamiyatining indoneziyalik missioneri Muhammad Idris hozir Tuvaludagi amaldagi va ganalik boʻlmagan birinchi missionerdir.

Ahmadiya musulmonlar jamoasi 1990-yilda Qur’onni tuvalu tiliga tarjima qilishdi. Birinchi marta 1991-yilda qurilgan Tuvalu masjidi orollardagi yagona masjiddir .

## Yana qarang

* Religion in Tuvalu
* History of Tuvalu

## Manbalar
Dananir al-Barmakiyya

**Dananir al-Barmakiyya** () (8-asr oxiri – 9-asr boshi) – arab qiyon musiqachisi va shoiri. Mashhur „Qoʻshiqlar kitobi“ muallifi sifatida ham tanilgan.

Madinadan al-Barmakiyya qul boʻlib, Yahyo ibn Xolid al-Barmakiyga sotilgan.

Qul sifatida qiyonlikka oʻrgatilgan. al-Barmakiyya Qiyon-musiqachi boʻlmish Badhlning shogirdi hamdir. Ustozlari orasida Ibrohim va Ishof al-Mausuliy, Ibn Jomiy, Fulayh va Bazl bor boʻlgan.

Dananir eng mashhur qiyon-musiqachilardan biri sifatida qayd etilgan. U zoʻr shoir, musiqachi va qoʻshiqchi sifatida tasvirlangan. Qoʻshiqchi sifatida abbosiy xalifasi Xorun ar-Rashid (786–809-yillar hukmronligi) ning eʼtiborini qozongan. Xalifa uning ijrosini tinglash uchun Bagʻdoddagi vazirining uyiga tashrif buyurgan va unga qimmatbaho sovgʻalar, jumladan, 30 000 oltin tanga qiymatidagi marjonni hadya qilgan.

„*Kitob mujarrad al-agʻoniy*“ („Tanlangan qoʻshiqlar kitobi“) muallifi sifatida ham tanilgan.

## Manbalar
Ugandada Islom

Uganda aholisining asosiy qismi nasroniylarni tashkil qilib, Islom mamlakatda ikkinchi eng keng tarqalgan dindir. 2014-yilgi Milliy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, **Uganda aholining 14 foizi islomga** eʼtiqod qilishi aniqlangan. Pyu tadqiqot markazi 2014-yilda ugandaliklarning 11,5 foizini musulmonlar tashkil qilishini eʼlon qilgan, shu bilan birga tanzaniyaliklarning 35,2 foizi, keniyaliklarning 9,7 foizi, janubiy sudanliklarning 6,2 foizi, burundiyaliklarning 2,8 foizi va ruandaliklarning 1,8 foizi musolmonlar qatlamiga mansub. Ugandada musulmonlarning katta qismi sunniylardir. Shia va Ahmadiya oqimiga mansub boʻlganlar ham bor.

2009-yilda eʼlon qilingan hisobotga koʻra Uganda sharqidagi Iganga mintaqasida istiqomat qiluvchi musulmonlar son jihatidan eng yuqori koʻrsatkichni tashkil qiladi.

## Tarix
Islom Ugandada 1844-yilda arab savdogarining markaziy Ugandadagi Buganda Qirolligi hukmdori Suuna II ga vaʼz qilganida qayd etilgan. Shuningdek Islom mamlakaat boʻylab musulmon mustamlakachi maʼmurlar vositasida ham keng tarqaldi. Britaniyaliklar tomonidan taʼqibga uchraganiga qaramay, islom mustamlakachilik davrida ham gullab-yashnadi va 1950-yillarda mustamlakachi ofitser tomonidan Ugandada eng tez oʻsayotgan din deb eʼtirof etilgan. Ugandaning deyarli barcha yirik shaharlarida masjidlar barpo etilgan. Shuningdek shahzoda Badru Kakungulu tomonidan tashkil etilgan Uganda Musulmonlar Taʼlimi Uyushmasi osiyo musulmonlari yordamida gʻarb taʼlim dasturini joriy qilib mamlakat boʻylab yuzlab boshlangʻich maktablarni barpo etdi.

## 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish
2002-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishda musulmonlar aholining 12,1 foizini tashkil etishi qayd etilgan .

## Geografik taqsimot
Yumbe tumani musulmonlar koʻpchilikni tashkil qiladigan yagona tuman hisoblanadi (76%). Mayuge (36%) va Iganga (34%) tumanlarida musulmonlar ozchilikni tashkil qiladi.

## Manbalar

## Tashqi havolalar
Kitab at-Tobix

***Kitob at-Tobix*** ( *Taomlar kitobi*) – arab taomlari haqida Bagʻdodda yozilgan ikki kitobining nomi.

* *Kitob at-Tobix (X asr)*, X asrda Ibn Sayyor al-Varroq tomonidan yozilgan.
* *"Kitob at-Tabix" (1226)*, 1226-yilda Muhammad bin Hasan al-Bag'dodiy (milodiy 1239-yilda vafot etgan) tomonidan yozilgan.

Shuningdek, u *[[“Kitob al-Tabikh fi al-Mag‘rib va al-Andalus fi ʽAsr al-Muvahiddin, li-mu’allif majhul”|"Kitob a-Tobix fi al-Magʻrib va al-Andalus fi ʽAsr al-Muvahiddin, li-mu’allif majhul"]]* ga ham tegishli boʻlishi mumkin.
Tuffahiye

**Tuffahiye** () Suriyaning Idlib muhofazasidagi Idlib okrugining Bidama nohiyasida joylashgan qishloq. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Tuffahiye aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Fotima bintu Abdulmalik

**Fotima bintu Abdulmalik ibn Marvon** () – Umaviylar malikasi, xalifa Abdulmalik ibn Marvonning qizi va xalifa Umar ibn Abdulazizning ayoli ().

## Hayot
Fotima Abdulmalik ibn Marvonning Banu Maxzumdan boʻlgan ikkinchi xotini, Ummu al-Mugʻiyra bintu al-Mugʻiyra ibn Xolidning qizi edi. U Qurayshning islomdan oldingi rahbari Hishom ibn al-Mugʻiyraning evarasi edi. Bu nikohdan Abdulmalikning Fotima ismli qizi tugʻilgan boʻlib, u keyinchalik Umar II ga turmushga chiqqan.

Umarning otasi Abdulaziz vafot etgach, uning otasi Abdulaziz Umarni Damashqqa chaqirtirib, uni oʻz qizi Fotimaga uylantirgan.

Fotimaning otasi uning turmushga chiqishidan koʻp oʻtmay vafot etib, taxtga uning oʻgʻli al-Valid I oʻtirgan. Fotimaning eri akasi hukmronligi davrida muhim saroy amaldori va bir muddat Madina noibi boʻlgan.

Akasi al-Valid vafotidan soʻng taxtga boshqa Sulaymon kelgan. Sulaymon davrida Fotimaning eri uning maslahatchisi, ishonchli vakili va saroy amaldori boʻlgan. Akasi oʻlim toʻshagida yotganida oʻz oʻrniga Fotimaning eri Umarni voris etib tayinlagan.

Eri xalifa boʻlganda, Fotima uni qoʻllab-quvvatladi. Erining buyrugʻiga koʻra oʻz boyligidan voz kechdi. Eri 717-yildan 720-yilgacha xalifalikni boshqardi.

Umar Damashqdan Halabga yoki ehtimol oʻzining Xunasira mulkiga qaytayotganida xastalikka chalinib qoldi. U 720-yil 5-fevraldan 10-fevralgacha boʻlgan vaqt oraligʻida, 37 yoshida, Maʼarrat an-Nu’mon yaqinidagi Dayr Sim’an (Dayr an-Naqira nomi bilan ham ataluvchi) qishlogʻida vafot etdi. Uning oʻrniga Umarning amakivachchasi boʻlmish oʻgay ukasi Yazid II taxtga oʻtirdi.

Fotima otasi vafotidan taxminan 720-yil oʻtib vafot etgan.

Fotima ham ota, ham ona tomonidan Umaviylar hukmron xonadoniga qarindosh edi. Bir nechta Umaviy xalifalari bilan zamondosh va qarindosh boʻlgan. Farzandlari ham bor edi.
## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Manbalar
Web 2.0

Veb 2.0 – bu internetning rivojlanish bosqichi boʻlib, veb 1.0 ning takomillashgan shakli hisoblanadi. Veb 1.0 texnologiyasi „only read“ tamoyili asosida ishlagan boʻlsa, veb 2.0 texnologiyasi „participate“ tamoyili asosida ishlaydi. Veb 2.0 bosqichi „Dinamik veb“ yoki „Sotsial veb“ deb ham ataladi. Bu bosqichda internet foydalanuvchilari nafaqat axborotni iste’mol qilish, balki uni yaratishda ham faol ishtirok etishlari mumkin edi, yaʼni: fikr bildirish, oʻz kontentlarini joylash, baholash, boshqa foydalanuvchilar bilan muloqot qilish va hamkorlikda ishlash kabi imkoniyatlarga ega bo‘lishgan.
Tulayl ash-Shom

**Tulayl ash-Shom** () Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi Halab muhofazasida shimolida joylashgan qishloq. Qishloq Queiq tekisligida, Azazdan  shimoli-sharqda, Halab shahridan  shimolda va Turkiyaning Kilisviloyati chegarasidan sharqqa tomon  kamroq masofada joylashgan.

Qishloq maʼmuriy jihatdan Azaz okrugining Azaz nohiyasi tarkibiga kiradi. Yaqin atrofdagi aholi punktlaridan Shamarix 1.5 kilometr janubi-sharqda va Shamarin 2 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. 2004-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tufayl ash-Shom aholisi 176 kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Turkman Bareh

**Turkman Bareh** (), muqobil talaffuzi **Barih**, Suriyaning shimoli-gʻarbidagi Halab muhofazasi shimolida joylashgan shaharcha. Halab shahridan taxminan  shimoli-sharqda va Suriyaning Turkiya bilan chegarasidan  janubda joylashgan bo‘lib, ma’muriy jihatdan Azaz okrugining Axtarin nohiyasi tarkibiga kiradi. Yaqin atrofdagi aholi punktlaridan  gʻarbda joylashgan Dabiq va  janubda Axtarin joylashgan. 2004-yilgi aholi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Turkman Bareh aholisi 1537 kishini tashkil etgan. Shaharchada turkmanlar yashaydi.

Shaharcha Suriya fuqarolar urushi davridagi jang maydonlariga juda yaqin joylashgan.

## Manbalar
Le mythe de Sisyphe

**Le mythe de Sisyphe** () – Albert Camus tomonidan 1942-yilda yozilgan falsafiy asar. Søren Kierkegaard, Arthur Schopenhauer va Friedrich Nietzsche kabi faylasuflarning taʼsiri ostida, Camus oʻzining absurd falsafasini taqdim etadi. Absurd insonning hayotga ma’no berishga bo‘lgan ehtiyoji bilan koinotning bunga javoban hech qanday mantiqli javob bermasligi o‘rtasidagi tafovutda yuzaga keladi.. Camus absurdni anglash oʻz joniga qasd qilishni oqlamasligini, aksincha, „isyon“ni talab etishini taʼkidlaydi. Keyin u absurd hayotga nisbatan bir nechta yondashuvlarni bayon qiladi. Soʻnggi bobda Camus inson hayotining bemaʼniligini yunon mifologiyasidagi Sizif obrazi orqali koʻrsatib beradi. Sizif abadiy ravishda bir xil, maʼnosiz vazifani bajarishga mahkum etilgan edi: u togʻga shar shaklidagi toshni dumalatib chiqarardi, ammo tosh choʻqqiga yaqinlashganda yana pastga dumalab tushardi. Camus insonning hayotini aynan shu holatga oʻxshatadi. Esse shunday xulosa bilan yakunlanadi: „Choʻqqilar sari intilishning oʻzi inson qalbini toʻldirish uchun yetarlidir. Sizifni baxtli deb tasavvur qilishimiz lozim“.

Camusning ushbu asarini boshqa absurdistik asarlari bilan oʻzaro bogʻliq deb xulosaga kelish mumkin. Xususan, uning „Begona“ romani (1942), „Le Malentendu“ (1942) va „Caligula“ (1944) pyesalari va ayniqsa „L'Homme révolté“ (1951) nomli essesida shu kabi gʻoyalar tatbiq etilgan.

## Tarixi
Camus 1940-yilda, Fransiya mag‘lubiyati davrida, millionlab qochqinlar ilgarilab kelayotgan nemis qoʻshinlaridan qochayotgan paytda, bu asarni yozishni boshlagan. Esseda deyarli ushbu voqeaga ishora qilinmasa-da, Robert Zaretskiy bu voqea uning absurd haqidagi gʻoyalarini keltirib chiqarganini taʼkidlaydi. U oddiy voqea ham, nemis bosqini kabi shiddatli hodisa ham odamlarni „nima uchun?“ deb soʻrashga undashini taʼkidlaydi. Mazkur esse 1942-yilda fransuz tilida chop etilgan.

Justin O'Brien asarni ingliz tiliga tarjima qilib, 1955-yilda nashr ettirgan. Ushbu nusxaga Camus 1955-yilda Parijda yozgan soʻzboshi ham kiritilgan. Bu yerda muallif shunday taʼkidlaydi: „Hatto kishi Xudoga ishonmasa ham, oʻz joniga qasd qilish toʻgʻri emas“.

## Adabiyotlar
* *The Plague, The Fall, Exile and the Kingdom, and Selected Essays*, Albert Camus, Alfred A. Knopf 2004, 
* 
* 

## Manbalar

## Havolalar
* Complete original text (French)
* English text
* Chapter 4 of the essay ''The Myth of Sisyphus'', by Albert Camus
* SparkNotes on ''The Myth of Sisyphus''
*  by Richard Barnett
Hoji Bayram masjidi

**Hoji Bayram Vali masjidi** () – Turkiyaning eski Anqara shahridagi masjid. Kocatepe masjidi bilan bir qatorda Anqaradagi eng mashhur masjidlardan biri. Usmoniylar imperiyasi davrida qurilgan. Turkiy soʻfiy va shoir Hoji Bayrami Vali nomi bilan atalgan. Masjid Anqaraning sayyohlik joylaridan biri hisoblanadi. 2016-yilda Turkiyadagi UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Joylashuvi
Masjid Anqaraning Hoji Bayram Vali koʻchasida joylashgan. Hoji Bayram masjidi atrofida istirohat bogʻlari va qabrlar bor. Masjidga shahar avtobusi va metro orqali borish mumkin. Bino imperator Avgust ibodatxonasi yonida joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar
Aslanhane masjidi

**Aslanhane masjidi** () – Turkiyaning Anqara shahridagi XIII asrda qurilgan masjid.

## Joylashuvi
Masjid Anqara qal’asi yonida Anqaraning eski kvartalida joylashgan.

## Tarixi
1290-yilda Anadolu saljuqiylari hukmdori Mesud II davrida qurilgan masjid Turkiyadagi eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi. Meʼmori – Ebubekir Mehmet edi. Masjid 2010–2013-yillarda vaqflar bosh boshqarmasi tomonidan bir necha kichik taʼmirdan soʻng qayta tiklangan.

## Bino
Bino  hududda joylashgan boʻlib, 1 ta minorasi bor. Yogʻochdan qurilgan tomi 24 ta katta yogʻoch ustunlar bilan mustahkamlangan. 3 ta darvoza va 12 ta derazalari bor. Mehrobi saljuqiy koshinlari bilan bezatilgan.

Sharofiddin maqbarasi masjidga qaragan. Ilgari Sharofiddin masjidi devorlariga koʻmilgan sher haykali boʻlgan, shu sababli masjidning mashhur nomi Aslanhane boʻlib, sherning uyi degan maʼnoni anglatadi.

## Galereya

Fayl:Arslanhane_Cami,_2019_11.jpg|alt=The minaret|Minora
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_75.jpg|alt=Main entrance|Asosiy kirish qismi
Fayl:Arslanhane_Cami,_2019_04.jpg|alt=Archivolt of the west entrance|Gʻarbiy kirish qismi
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_15.jpg|alt=Wooden ceiling of the mosque|Masjidning yogʻoch shifti
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_23.jpg|alt=Minbar details|Minbar
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_22.jpg|alt=Minbar details|Minbar
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_18.jpg|alt=Minbar details|Minbar
Fayl:Arslanhane_Mosque_-_Mihrab_02.jpg|alt=The mihrab|Mehrob
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_42.jpg|alt=Mihrab details|Mehrob
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_47.jpg|alt=Mihrab details|Mehrob
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_31.jpg|alt=Mihrab details|Mehrob
Fayl:Arslanhane_Camii,_2023_70.jpg|alt=Spolia use at the exterior walls|Tashqi devorlari


## Manbalar

## Havolalar
Muhammad Hasan Ahmad Faqih

**[[Oyatulloh]] Mirzo Muhammad Hasan Ahmad Faqih** (forscha:ميرزا محمد حسن احمدى فقيه) (1951-yil – 2010-yil 28-avgustda vafot etgan) – Eronlik oʻn ikkinchi imom tariqatining marjasi.

U Eronning Qum shahridagi seminariyalarda Oyatulloh Muhammad Rizo Golpaygʻoniy va Muhammad Ali Arakiy qoʻl ostida tahsil olgan. U mujtahid Zuhra Sefatiyning turmush oʻrtogʻi edi.
## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy veb-sayt
Hishom al-Ashiriy

**Hishom al-Ashiriy** (arabcha:هشام العشيري) – bahraynlik siyosatchi, akademik va yozuvchi. 2018-yil 12-dekabrda Muharraq gubernatorligining oltinchi tumani boʻyicha Vakillar kengashi aʼzosi sifatida qasamyod keltirdi.

## Faoliyati
Al-Ashiriy avval Arab Ochiq universitetining Bahrayn filialida ishlagan, avval uzluksiz taʼlim va kasbiy rivojlanish boʻyicha direktor, keyin butun Bahrayn idorasi uchun Akademik ishlar boʻyicha direktor yordamchisi sifatida faoliyat olib borgan.

## Asarlari

* *المهارات الكتابية والتعلم الذاتي* („Yozuv malakalari va oʻz-oʻzini oʻrganish“, 2003-yil)
* *تكنولوجيا الوسائط المتعددة التعليمية في القرن الحادي والعشرين* („Yigirma birinchi asrda taʼlim multimedia texnologiyasi“, 2011-yil)

## Saylov
Al-Ashiriy 2018-yilgi Bahrayn umumiy saylovida Muharraq gubernatorligining oltinchi okrugi uchun nomzodini qoʻygan edi. Oʻsha yilning 24-noyabrida boʻlib oʻtgan birinchi turda u 59,12 foizlik 1556 ta ovoz toʻplagan holda gʻalaba qozongan.

## Manbalar
Ahmet Hamdi Akseki masjidi

**Ahmet Hamdi Akseki masjidi** () – Turkiyaning Anqara shahridagi masjid. Mamlakatdagi eng katta masjidlardan biri.

## Tarixi
2008-yilda masjidning poydevori qoʻyilgan, qurilish ishlari 2009-yilda boshlangan.

Masjid 2013-yil 19-aprel kuni oʻsha paytdagi bosh vazir Recep Tayyip Erdoğan ishtirokida ochilgan. Diniy olim va Din ishlari boshqarmasi sobiq prezidenti Ahmet Hamdi Akseki sharafiga nomlangan.

Masjidga nomi berilgan Ahmet Hamdi Akseki islom ilmiga qoʻshgan hissasi, taʼlim va diniy ishlar sohasidagi saʼy-harakatlari bilan tanilgan hurmatli shaxs boʻlgan.

## Meʼmorchiligi

Masjid har birining balandligi 66 m boʻlgan 4 ta minora va diametri 30 m boʻlgan gumbazdan iborat.

### Ichki qismi
Masjidning ichki qismi anʼanaviy meʼmoriy elementlardan iborat, odatiy meʼmorchilik elementlaridan farqli ravishda ushbu masjidning qandili yoʻq.

## Manbalar

## Havolalar
Xalifa ibn Ahmad al-Xalifa

Feldmarshal **Xalifa ibn Ahmad al-Xalifa** (1946-yilda tugʻilgan) – Bahraynlik askar, Bahrayn Mudofaa Kuchlari (BDF) bosh qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan.

## Tarixi
Al-Xalifa 1968-yil 19-dekabrida Sandhurstdagi Qirollik milliy akademiyasida roʻyxatdan oʻtgan boʻlsada, 1972-yil 27-oktabrida Buyuk Britaniyaning Qoʻshma xizmatlar komandasi va xodimlari kolleji tomonidan harbiy fanlar boʻyicha magistrlik darajasi olgan. U oʻsha paytda 1968-yil 10-aprel kuni BDF oʻquv markazida rekrutlarning yordamchi komandiri etib tayinlandi va 1969-yilda BDFning birinchi toʻplamining bitiruv boshqarmasini boshqardi.

1974-yil 19-yanvarda amir Iso ibn Salmon al-Xalifa uni BDF shtab boshligʻi etib tayinladi. Buning ortidan 1988-yil 13-martda Xalifa ibn Ahmad Oliy Bosh qoʻmondon oʻrinbosari va Mudofaa vaziri etib tayinlandi. 2001-yil 29-yanvarda amir va yaqinda Bahrayn qiroli Hamad bin Iso Xalifa ibn Ahmadni general-leytenant, 2008-yil 6-yanvarda BDF Bosh qoʻmondoni unvoniga koʻtardi. 2011-yil 8-fevralda feldmarshali unvoni olishga muyassar boʻldi.

## Mukofotlari

* Ahmad al-Fatih toʻgʻrisidagi farmoni
* Shayx Iso ibn Salmon al-Xalifaning farmoni
* Bahrayn medali
* Harbiy xizmat uchun minnatdorlik medali
* Harbiy xizmat medali
* Kuvayt ozodlik medali
* Qoʻshma Shtatlar Merit legioni qimmatli maxsus qoʻshin
* Saudiya Arabiston Yarim oroli qalqoni medali
* Birlashgan Arab Amirliklari Gʻarbiy Qoʻshma Shtatlar Hamdoʻstlik kengashi medali
* Iordaniya yulduzi ordeni
* Respublika ordeni (Mısır)
* Ikkita daryo tartibi
* Xalqaro harbiy sport kengashi medali

## Manbalari
Tekeli Mehmet posho masjidi

**Tekeli Mehmet posho masjidi** () – Turkiyaning Antaliya shahridagi masjid. Masjid nomi Lala Mehmed posho nomidan olingan.

## Meʼmorchiligi
XVII asrda Kalekapisi tumanida qurilgan masjid shahardagi eng muhim Usmoniylar masjidlaridan biri hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Masjidning surati
Muhammad al-Ammor

Doktor **Muhammad al-Ammor** (arabcha:محمد العمار) zoʻravonliksizlik tarafdori, shifokor, musulmon voiz, yozuvchi va suriyalik muxolifatchi.

## Hayoti
1962-yil 2-fevralda Dara viloyatining Namar qishlogʻida tugʻilgan doktor Muhammad al-mmor Suriyaning Tishrin universitetida tibbiyot fanlari doktori darajasiga ega amaliyotchi shifokordir. al-Ammor Namarning Umar Ibn Alxatab masjidida koʻngilli boʻlib xizmat qilgan va 1993-1998-yillar davomida u yerda besh yil insonlarga maʼruzalar qilish bilan shugʻullangan. Shuningdek, Suriya ichidagi va xorijdagi madaniy markazlarda va konferentsiyalarda maʼruzalar qilgan.

Al-Ammor oʻzini shunday taʼriflagan:"falsafa, tarix, din va gumanizmga qiziqishda ayblangan suriyalik shifokor; insoniyatning tabiat, psixologiya va sotsiologiya sohasidagi yutuqlari va kashfiyotlariga intilib, oʻz dunyosini yanada ravshan va yaxshiroq joyga aylantirish mas’uliyatini his qiladigan ziyoli".

U Damashq deklaratsiyasini imzolagan.

Demokratik oʻzgarishlarni milliy muvofiqlashtirish qoʻmitasi aʼzosi.

Doktor al-Ammor 2011-yilda Suriya harbiy razvedkasi tomonidan ikki marta hibsga olingan va 2012-yil 20-martda yana hibsga olingan boʻlib, haligacha qamoqda saqlanmoqda
## Manbalar
  .
Omer posho masjidi

**Omer posho masjidi** () – 1602-yilda Omer posho tomonidan qurilgan masjid. Turkiyaning Antaliya viloyati Elmali shahrida joylashgan. Masjidning 1 ta gumbazi bor. Usmoniylar meʼmorchiligining klassik uslubida bunyod etilgan. Masjid kvadrat shaklda, qiya maydonda qurilgan. Omer posho masjidi Antaliya viloyatidagi eng katta Usmoniylar masjidi hisoblanadi.

## Manbalar
Shane Atkinson (imom)

**Shane Atkinson** – amerikalik imom, Elon universitetida ruhoniy boʻlib xizmat qiladi. U ilgari Shimoliy Karolina universiteti tibbiyot markazi tarixidagi birinchi musulmon rimomi hisoblanadi.

Atkinson oʻzini „bugʻu ovi haqida gaplasha oladigan janubiy lahjaga ega musulmon“ deb taʼriflaydi. U Missisipi shtatidagi janubiy baptistlar oilasida tugʻilgan va oq tanlilar ustunligi madaniyatida ulgʻaygan, biroq keyinchalik yoshligida oʻzlashtirgan qarashlariga shubha bilan qarab, hayotning boshqa yoʻllarini oʻrganishni boshlagan. Atkinsonning oʻz eʼtiqodini kuchliroq tahlil qilishi va oxir-oqibat Islomni qabul qilish jarayoni haqidagi hikoyasi Jennifer Taylor va Mustafo Devis tomonidan suratga olingan „Rednek musulmon“ nomli hujjatli filmning asosiy mavzusi hisoblanadi.

Imom boʻlishdan oldin Atkinson yigirma yil kengash tomonidan sertifikatlangan ortopedik va protezlash amaliyoti boʻyicha ishlagan. 2011-yilda u islom ilohiyoti, huquqi va maʼnaviyatidan dars berish uchun Ijaza bilan taqdirlangan. Keyin Atkinson 2015-yilda UNC tibbiyot markazida klinik pastoral taʼlim dasturiga ruhoniylar boʻlimida birinchi musulmon sifatida kiritilgan va klinik pastoral taʼlimdan dars berishni davom ettirgan. Atkinson Shimoliy Karolina shtatining Raleigh shahridagi as-Salaam Islom markazida imom boʻlib ishlagan.
## Manbalar

## Havolalar

* Elon universiteti profili
Muhammad ibn Xalifa al-Xalifa

Shayx **Muhammad ibn Xalifa ibn Hammod al-Xalifa** Bahrayn hukmron oilasining yuqori martabali aʼzosi.

U 1937-yilda tugʻilgan. Sandhurst qirollik harbiy akademiyasi diplomiga ega boʻldi. 1959-yilda politsiya hodimi, 1966-yilda esa immigratsiya va pasportlar boʻyicha direktor boʻldi. Keyinchalik u jamoat xavfsizligi boshqarmasiga direktor etib tayinlandi. U 1973-yil dekabr oyida ichki ishlar vaziri etib tayinlangan va 2004-yilning mayigacha bu lavozimda faoliyat olib borgan. U shia namoyishchilarning shiddatli toʻqnashuvlari tufayli bu lavozimdan chetlashtirildi. Buning oʻrniga u qirol Hammod ibn Iso al-Xalifa tomonidan Hukmron Oila kengashi raisi oʻrinbosari etib tayinlandi.

U Xalifa ibn Hammod ibn Iso al-Xalifa oʻgʻli, Hammod ibn Isa al-Xalifaning oʻgʻli (Behrayn amiri 1932-yildan 1942-yilgacha).

## Manbalari
Mustafo Borujerdi

Oyatulloh **Mustafo Borujerdi** (forscha:مصطفی بروجردی) (1962-yilda tugʻilgan) – Eronlik oʻn ikki shia imomlik mazhabi targʻibotchisi.

U Eronning Qum shahridagi seminariyalarda Oyatulloh Muhammad Fozil Lankaroniy va Muhammad Mahdiy Bojnurdiy qoʻl ostida tahsil olgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Xalfa ibn Duayj al-Xalifa

**Shayx Xalifa ibn Duayj ibn Xalifa ibn Muhammad ibn Iso al-Xalifa** () Bahraynlik siyosatchi. U 2005-yildan beri valiahd shahzoda sudiga rahbarlik qiladi.

## Manbalari
Mustafo Chendid

**Mustafo Chendid** – Marokashda tugʻilgan imom. U 2002-yilda Daniya fuqaroligini olgan.

Chendid, sobiq taksi haydovchisi, Daniyadagi Islom jamiyati aʼzosi boʻlib, u yerda ruhiy tarbiyachi sifatida ishlaydi. U Ahmad Abu Lobonning vorisi deb taxmin qilinadi.
## Manbalar

## Havolalar

* Weekendavisen intervyusining ingliz tiliga tarjimasi
*
Muhsin Iroqiy

**Muhsin Iroqiy** (arabcha:محسن اراكى) eronlik olim, ulamo, universitet oʻqituvchisi va siyosatchi. Hozirda u Ekspertlar Assambleyasi aʼzosi, shuningdek , Maqsadlilikni aniqlash kengashi aʼzosi. Taniqli eronlik olim va islom mutafakkiri Muhammad Boqir as-Sadrning shogirdlaridan biridir.

2022-yilda, 2021–2022-yillardagi Eron norozilik namoyishlarida u namoyishchilar uchun oʻlim jazosini qoʻllashni yoqlagan. Muhsin Iroqiyning fikricha, namoyishlarda qatnashganlar „yer yuzidagi korrupsiya“da aybdor deb topilishi kerak.

## Hayoti
U Iroqning Najaf shahrida tugʻilgan. Najaf va Qumdagi islom diniy seminariyasidan foydalandi. U arab va ingliz tillarini yaxshi biladi, fors, arab va ingliz tillarida oʻnlab kitoblar muallifi. U Oyatulloh Ali Xomanaiyning (Eron oliy rahbari) Londondagi shaxsiy vakili, shuningdek, 2004 yilgacha Angliya Islom Markazining rahbari boʻlgan.

## Asarlari
Sabab va erkinlik (*Al-Tavhid*, 17-jild, n.2, 2003 yil bahori)

## Yana qarang

* Oyatulloh
* Oyatullohlar roʻyxati
## Manbalar
Muhammad Ali Ismoilpur Gʻomshahiy

**[[Oyatulloh]] Muhammad Ali Ismoilpur Gʻomshahiy** (forscha:محمد علي اسماعيلپور قمشهاي) (1940 yilda tugʻilgan) – eronlik oʻn ikki shia marjasi.

U Eronning Qum shahridagi diniy seminariyalarda Oyatulloh Ruhulloh Humayniy va Muhammad Rizo Golpaygʻoniy qoʻl ostida tahsil olgan.

## Vafoti
Oyatulloh Ismoilpur 2018-yil 11-avgustda vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Fors tilidagi biografiyasi
Yivli minora masjidi

**Yivli minora masjidi** (), **Alaaddin masjidi** () yoki **Katta masjid** () nomi bilan ham tanilgan, Antaliyada Anadolu saljuqiy sultoni Qayqubod I tomonidan qurilgan tarixiy masjid. Gʻiyosiddin Keyhusrav madrasasi, Saljuqiylar va Mavlaviylar uyi, Zinchirkiron va Nigor xotun qabrlarini oʻz ichiga olgan külliye (inshootlar majmuasi) tarkibiga kiradi. Masjid Kaleiçi shahrining Respublika koʻchasi boʻylab Kalekapısı maydoni yonida joylashgan. Binoning toʻq koʻk koshinlar bilan bezatilgan Yivli minorasi shaharning diqqatga sazovor joyi va ramzi hisoblanadi. 2016-yilda Turkiyadagi Jahon merosi obyektlarining taxminiy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Masjid birinchi marta 1230-yilda qurilgan va 1373-yilda ikkinchi marta toʻliq rekonstruksiya qilingan. Minorasining balandligi , poydevori kvadrat shaklda toshdan yasalgan, yuqoriga koʻtarilish uchun 90 pogʻonoladi zinapoyasi bor.

Birinchi bino (1230) taxminan 1225–1227-yillarda saljuqiylar sultoni Alouddin Qayqubod (1220–1237) davrida qurilgan. Asl masjid XIV asrda vayron qilingan, yangi masjid 1373-yilda Hamidiylar tomonidan Vizantiya cherkovi poydevori ustiga qurilgan. Masjid 6 ta gumbazga ega boʻlib, Onadoʻlidagi eng qadimgi koʻp gumbazli qurilish namunalaridan biri hisoblanadi.

Bugungi kunda binoda Antaliya etnografiya muzeyi joylashgan boʻlib, unda kiyim-kechak, oshxona anjomlari, kashtadoʻzlik, gobelen va dastgohlar, paypoqlar, qoplar, bezaklar mavjud. Masjid 1974-yilda jamoatchilik uchun ochilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Masjid suratlari