Masjidi Ala

**Masjidi Ala** (shuningdek, **Jome masjidi** deb ham ataladi) – Karnataka shtatining Mandya tumanidagi Srirangapatna shahrida Srirangapatna qal’asi ichida joylashgan masjid. U 1786-1787-yillarda Tipu Sulton hukmronligi davrida qurilgan.

## Tarixi
Srirangapatna qal’asi milodiy 1454-yilda Vijayanagar imperiyasining hukmdori Timmanna Nayaka tomonidan qurilgan deb ishoniladi. Qal’ani 1495-yilda Vodeyars, keyinroq Arkotlik Navab, Peshvas va Marathalar egallab olgan. Krishnaraja Vodeyar (1734-1766) hukmronligi davrida qirollik kuchli harbiy kuchga aylangan va keyin Tipu Sultonning otasi harbiy general Haydar Ali nazoratiga oʻtgan. 1782-yilda Haydar Alining oʻgʻli Tipu Sulton qal’a hukmronligini oʻz zimmasiga oladi va istehkomlar quradi. Qal’a Britaniya kuchlari tomonidan koʻp marta bosib olingan.

Tipu Sulton masjidni 1786-1787-yillarda oʻz saroyi yaqinida qurdirgan. Masjidda Islom paygʻambari Muhammadning toʻqqizta ismi tilga olingan uchta yozuv mavjud. Yozuvlarda Tipu Sultonning masjid quruvchisi sifatida eslab oʻtilgan. Hozirgi vaqtda masjid Hindistonning Bangalor arxeologik tadqiqot doirasi tomonidan taʼminlanadi va boshqariladi. Masjidda madrasa va xizmatchilar uchun xonalar mavjud.

Hindularning ayrim guruhlari masjid xanumanlar ibodatxonasi ustiga qurilganini daʼvo qilishgan. Masjiddagi yozuvlar fors tilida yozilgan, ammo ularda Tipu masjid quruvchisi ekanligi aytilgan.

## Arxitekturasi
Masjid Bangalor darvozasiga yaqin joylashgan va ikkita minorali qilib qurilgan. Masjid baland platforma ustida bunyod etilgan. Masjidda Muhammadning toʻqqizta ismi tilga olingan uchta yozuv mavjud.

Masjid ikkita baland minoradan iborat boʻlib, ular bir-biridan uchta sakkiz burchakli qismlari bilan ajralib turadi. Minoraning har bir bosqichini ajratib turadigan galereyali balkonlar mavjud. Minoralarning tepasiga sholgʻom shaklidagi gumbazlar joylashtrilgan. Masjid ichida toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi katta namozxona boʻlib, tomi arklar bilan mustahkamlangan. Minoralarda, shuningdek, toʻrtburchak shaklidagi ayvonning devorlarida qator arkli teshiklar mavjud. Masjid ikki qavatli boʻlib, boshqa masjidlardan farqli oʻlaroq, gumbazi yoʻq. 20-asr boshlarida eski soat oʻrnatilgan. Madrasa masjid tomonidan boshqariladi, u yerda asosan islom dinini oʻrgatiladi. Hozirgi vaqtda masjid Hindistonning Bangalor arxeologik tadqiqot doirasi tomonidan taʼminlanadi va boshqariladi. Masjidda madrasa va xizmatchilar uchun alohida xonalar qurilgan.

## Urushlar
Bir nechta muvaffaqiyatsiz urinishlardan soʻng, polkovnik Wellesly qoʻmondonligi ostida ingliz qoʻshinlari 1799-yil 4-mayda niqob kiyib hududga hujum qildi. Qoʻshin tarkibida 2494 ingliz zobiti, 1 lak Maratha otliqlari va Nizom askarlari bor edi, ular jami 2 yarim milliondan ortiq kuchga ega edi. Qal’a 20 mingdan kam askarlar tomonidan himoya qilingan. Mir Sadaq tomonidan mardonavor kurash olib borilishi, ularning birinchi muvaffaqiyatini taʼminlagan. Vazir qurol kukuniga goʻng va suv aralashtiradi Tipu jangda halok boʻladi va inglizlar Vodeyar malikasi bilan shartnoma tuzadilar.

## Munozaralar

Hind guruhlari masjidda puja yoki hindlarning Hamuman yoki Anjenyaga sigʻinishiga ruxsat berishni talab qilishadi, chunki bu inshoot dastlab ziyoratgoh boʻlgani va Tipu Sulton hindu xudolarini majburan olib tashlab, uni masjidga aylantirganini daʼvo qilishadi. Koʻrsatilgan dalillar 1935-yilda Maysor hukumati tomonidan nashr etilgan Maysor arxeologiya boʻlimining yillik hisobotida keltirilgan. Bundan tashqari, granit ustunlardagi naqshlarda ham hindu xudolari va hindlarning ikonografiyasi va Xoysala imperiyasining gerbi tasvirlangan. 1935-yilgi hisobotga koʻra, Tippu musulmon yosh yigitga, u Maysor ustidan hokimiyatni qoʻlga kiritgandan soʻng, ibodatxonani masjidga aylantirilishini vaʼda qilgan va hokimiyatni qoʻlga kiritgach, Tippu vaʼdasini bajargan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*