Xalqaro turizm

**Xalqaro turizm** deganda milliy chegaralarni kesib oʻtuvchi turizm tushuniladi. Globallashuv sayyohlikni butun dunyo boʻylab ommaviy dam olish mashgʻulotiga aylantirdi. Jahon sayyohlik tashkiloti sayyohlarni quyidagicha taʼriflaydi: ular bir yildan koʻp boʻlmagan vaqt davomida dam olish, ishlash va boshqa maqsadlar uchun odatdagi muhitdan tashqarida sayohat qilishadi va qolishadi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) hisob-kitoblariga koʻra, har qanday vaqtda taxminiy 500 minggacha odam parvoz qiladi.

2010-yilda xalqaro turizm hajmi 919 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bu 2009-yilga nisbatan 6,5 foizga oshdi, bu real koʻrsatkichning 4,7 foiz oʻsishiga toʻgʻri keladi. 2010-yilda dunyo boʻylab sayyohlarning umumiy soni 940 milliondan ortiqni tashkil etgan. 2016-yilga kelib, bu raqam 1.235 millionga yetdi va maqsadli xarajatlar 1.220 milliard AQSH dollarini tashkil etdi. COVID-19 inqirozi xalqaro turizmga jiddiy salbiy taʼsir koʻrsatdi, bu umumiy oʻsish tendensiyasini sezilarli darajada sekinlashtirdi. Xalqaro turizm atrof-muhitga katta taʼsir koʻrsatadi. Bu qisman havo qatnovi bilan bogʻliq.

## Tarix
2000-yillar oxiridagi turgʻunlik natijasida xalqaro sayohatga boʻlgan talab 2008-yilning ikkinchi yarmidan 2009-yil oxirigacha sezilarli darajada sekinlashdi. Bu salbiy tendentsiya 2009-yilda kuchaygan, baʼzi mamlakatlarda H1N1 grippi virusi tarqalishi bilan kuchaygan, oqibatda 2009-yilda dunyo boʻylab xalqaro sayyohlar soni 4,2 foizga, 880 millionga kelgan va xalqaro turizmdan tushgan daromad 5,7 foizga kamaygan.

## COVID-19

COVID-19 pandemiyasi tufayli turizm cheklovlari tufayli turizm sohasiga taʼsir koʻrsatdi. Turizm sanoati koronavirus tarqalishidan qattiq zarar koʻrdi, chunki koʻplab mamlakatlar uning tarqalishini oldini olish maqsadida sayohat cheklovlarini joriy qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Jahon sayyohlik tashkilotining hisob-kitoblariga koʻra, 2020-yilga kelib, dunyodagi xalqaro sayyohlar soni 58-78 foizga kamayishi mumkin, bu esa xalqaro turizm daromadlarining 0,9-1,2 trillion AQSH dollari miqdorida yoʻqotilishiga olib keladi.

Dunyoning koʻplab shaharlarida rejalashtirilgan sayohat 80-90 foizga kamaygan. Mintaqaviy darajada ziddiyatli va bir tomonlama sayohat cheklovlari yuzaga keldi, dunyoning koʻplab sayyohlik joylari, masalan, muzeylar, istirohat bogʻlari va sport inshootlari yopildi. UNWTO, 2020-yilning birinchi olti oyida xalqaro turistlarning kelishi 65 foizga kamayganini xabar qildi. Havo orqali yoʻlovchi tashish ham xuddi shunday pasayishni koʻrsatdi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va taraqqiyot konferensiyasi 2021-yil iyun oyida hisobotini eʼlon qildi. Unda global iqtisodiyot pandemiya natijasida 4 trillion AQSH dollaridan koʻproq zarar koʻrishi mumkinligi aytilgan. Soʻnggi kunlarda dunyoda, shu jumladan, Yevropa mintaqasida koronavirusga chalinish bilan bogʻliq yangi holatlar soni yana oʻsgan, shuningdek, virusning yuqumlilik darajasi ham oshgan. ayni paytda dunyoning koʻplab mamlakatlarida vaksinalar yetishmovchiligi yuzaga kelgan boʻlib, bu oʻz navbatida, xalqaro sayohatlar tufayli vaziyatning yanada ogʻirlashishiga olib kelishi mumkin.

## Reyting

### Turistik sayohatlarning umumiy chegarasi
Xalqaro sayyohlar 2012-yilda 1,035 milliardni, 2011-yilda 996 millionni, 2010-yilda 952 millionni tashkil etgan.

2011 va 2012-yillarda xalqaro sayohat talabi 2000-yillar oxiridagi turgʻunlik oqibatida yetkazilgan zararni qoplashni davom ettirdi. Turizm 2008-yilning ikkinchi yarmidan 2009-yil oxirigacha keskin pasayib ketgan edi. 2008-yilning ikkinchi yarmida xalqaro sayyohlar sonining oʻsishi salbiy koʻrsatkichga oʻtdi va 2007-yildagi 7 foiz oʻsish bilan solishtirganda yiliga atigi 2 foizni tashkil etdi.

Salbiy tendensiya 2009-yil davomida kuchaygan, baʼzi mamlakatlarda H1N1 grippi virusi tarqalishi bilan kuchaygan, natijada 2009-yilda dunyo boʻylab xalqaro sayyohlar soni 4,2 foizga – 880 millionga va xalqaro turizmdan tushgan daromad 5,7 foizga kamaygan.

Dunyodagi eng yaxshi sayyohlik joylari

2019-yilda dunyo boʻylab xalqaro sayyohlar soni 1,460 milliardga yetgan, bu 2018-yilga nisbatan 3,7 foizga koʻpdir.

## Manbalar