DMOZ

**DMOZ** (inglizcha: *Directory Mozilla*), shuningdek **Open Directory Project** (**ODP**) nomi bilan tanilgan — bu internetdagi eng yirik va eng uzoq faoliyat yuritgan **ochiq veb-katalog** loyihasi boʻlib, u butun dunyo boʻylab **ko‘ngilli muharrirlar** tomonidan boshqarilgan.

Loyiha foydalanuvchilarga **mavzular boʻyicha tartiblangan veb-saytlar bazasini** taqdim etgan va bir vaqtlar internetdagi eng ishonchli manbalardan biri sifatida tan olingan.

## Tarix
DMOZ dastlab 1998-yilda dasturchilar **Rich Skrenta** va **Bob Truel** tomonidan *GnuHoo* nomi bilan ishga tushirilgan. Oradan ko‘p o‘tmay, nomi *NewHoo* deb o‘zgartirildi va 1999-yilda Netscape Communications Corporation tomonidan sotib olindi.

1999-yil oxirida Netscape’ni AOL sotib olganidan so‘ng loyiha *Open Directory Project* deb atala boshlandi. DMOZ o‘z ma’lumotlarini butun internet jamoatchiligi uchun ochiq qilib taqdim etgan va bu ma’lumotlardan Google Directory, Yahoo!, Bing kabi yirik qidiruv tizimlari foydalangan.

## Tuzilishi va ishlash prinsipi
DMOZ avtomatik qidiruv algoritmlaridan farqli ravishda, inson muharrirlari tomonidan **qo‘lda tahrir qilinar edi**. Har bir muharrir o‘ziga tegishli kategoriya uchun javobgar bo‘lib, yangi saytlarni qo‘shish, eski ma’lumotlarni yangilash va toifalash ishlarini olib borgan.

Katalog **hierarxik tuzilma**ga ega edi — masalan:

* San’at
* Fan
* Ta’lim
* Sport
* Jamiyat va madaniyat

Har bir bo‘lim o‘z navbatida subkategoriyalarga bo‘linar, foydalanuvchilarga aniq yo‘nalish bo‘yicha sayt topishni osonlashtirgan.

## Litsenziya va ochiqlik
DMOZ ma’lumotlari **Creative Commons Attribution-ShareAlike** litsenziyasi asosida tarqatilgan. Shu sababli, uning bazasidan koʻplab tashqi xizmatlar va qidiruv tizimlari foydalanish imkoniga ega boʻlgan.

DMOZ’da 90 dan ortiq tillarda kataloglar mavjud edi, shu jumladan **o‘zbek tili** uchun ham kichik boʻlim mavjud bo‘lgan.

## Ahmiyati
DMOZ oʻz davrida quyidagi sabablarga koʻra muhim loyiha hisoblangan:

* SEO (qidiruv tizimlari optimallashtirish) sohasida **sifat belgisi** sifatida qaralgan.
* DMOZ’da ro‘yxatga olingan saytlar Google va boshqa tizimlarda yuqoriroq indekslanar edi.
* Veb-arxiv tizimlarida DMOZ ma’lumotlari keyinchalik tarixiy manba sifatida saqlab qolingan.

## Yopilishi
2017-yil 17-mart kuni DMOZ rasmiy ravishda yopildi. AOL kompaniyasi loyiha faoliyatini to‘xtatganini e’lon qildi. Shu bilan birga, ochiq manbali hamjamiyatning bir qismi tomonidan loyiha yangi nom — **[[Curlie]]** sifatida davom ettirildi.

## DMOZ va Curlie
DMOZ yopilgach, uning barcha ma’lumotlari va muharrirlar bazasi yangi platforma — Curlie’ga ko‘chirildi. Curlie loyihasi DMOZ’ning ruhini davom ettirib, foydalanuvchilarga yangi saytlarni qo‘shish, tahrirlash va toifalash imkoniyatini taqdim etmoqda.

Bugungi kunda Curlie **Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0** litsenziyasi ostida faoliyat yuritadi.

## Shuningdek qarang

* Curlie
* Google Directory
* Veb-katalog
* Qidiruv tizimi
* Open source
* SEO

## Manbalar

* DMOZ arxiv sayti 
* 
* Netscape Communications. *Press Release: Netscape Acquires Open Directory Project*. 1999-yil.
* DMOZTools.net — DMOZ arxiv versiyasi 
* Open Directory Project — Wikipedia (inglizcha)

## Tashqi havolalar

* DMOZ (arxivlashgan versiya) 
* 
* DMOZTools.net — DMOZ ma’lumotlar arxivi