Turkiya guvohnomasi

**Turkiya Respublikasining shaxsiy guvohnomasi** () tugʻilgandan boshlab barcha Turkiya fuqarolari uchun majburiydir. Turkiya politsiyasiga har qanday shaxsdan guvohnoma koʻrsatishni soʻrashga ruxsat berilgan va bu talabni bajarishdan bosh tortish hibsga olinishga olib kelishi mumkin. U Shimoliy Kiprga, Gruziya (2011-yildan), Moldova (2019-yildan), Ukraina (2017-yildan boshlab, agar Turkiyadan toʻgʻridan-toʻgʻri kelgan boʻlsa), Ozarbayjonga kirish uchun sayohat hujjati sifatida foydalanish mumkin. (2021-yil 1-apreldan boshlab, agar toʻgʻridan-toʻgʻri Turkiyadan kelgan boʻlsa), va Serbiya (2022-yildan) pasport oʻrniga oʻtadi.

## Tarixi
Nazariy jihatdan barcha fuqarolar, erkak va ayol uchun majburiy boʻlgan shaxsiy guvohnomalar Usmonli imperiyasining soʻnggi davrida allaqachon mavjud edi. Ular *turkchada nüfus tezkeresi* sifatida tanilgan. Usmonli davlatining slavyan fuqarolari uchun ular soʻzlashuv tilida *nofuz* () deb atalgan.

## ID kartalari (1927—1991)
Turkiya 1927-yildagi aholini roʻyxatga olish bilan Usmonli arab harflari bilan ID kartalarini chiqargan (turkcha: *Nüfus Hüviyet Cüzdani*). Turkiyaning lotin yozuviga oʻtishi bilan 1928-yilda ID kartalari lotin yozuviga oʻzgartirildi. Familiyalar 1934-yildan keyin Familiya qonuni bilan qoʻshildi. Yangi ID kartalar 1976-yilda chiqarilgan, ammo eski kartalar 1991-yilgacha amalda boʻlgan.

## ID kartalari (1976—2017-yillarda berilgan, hali ham amal qiladi)
Turkiya 1976-yildan boshlab barcha fuqarolar uchun ID kartalarini (turkcha: *Nüfus Cüzdani*) chiqardi. Kartochkalar 7x9 sm oʻlchamda va jinsga xos rangga ega (ayollar uchun toʻq sariq/qizil, erkaklar uchun koʻk). 1999-yildan boshlab turkiy identifikatsiya raqami bilan kartalar chiqarila boshlandi. Kartalarda xavfsizlik uchun boʻrttirma muhr mavjud.

2017-yildan boshlab ID-kartalar berish toʻxtatildi. Hukumat mavjud kartalarning amal qilish muddatini 2023-yilgacha uzaytirdi

## Yangi shaxsiy guvohnomalar (2017-hozirga qadar)
Turkiya Ichki ishlar vazirligi barcha Turkiya fuqarolari uchun Yevropa Ittifoqiga oʻxshash shaxsiy guvohnoma (turkcha: *Kimlik Kartı*) chiqardi. Yangi shaxsiy guvohnomalar pasport kabi biometrikdir. 2020-yil 21-sentyabrdan boshlab ular haydovchilik guvohnomasi sifatida foydalanishlari mumkin. Kelajakda ular bank kartasi va avtobus chiptasi sifatida ishlatiladi. 2017-yil 2-yanvardan boshlab ushbu yangi ID kartalar butun Turkiya boʻylab chiqarildi. Avvalgi kartalardan farqli oʻlaroq, ular umr boʻyi amal qiladi, yangi kartalar faqat 10 yil davomida amal qiladi. Ular ID-1 (kredit karta) oʻlchamida, oldingi kartalardan kichikroq. Kartalar barcha fuqarolar uchun, jinsga bogʻliq emas. Kartalar ikki tilda, ham turk, ham ingliz tillarida. Elektron imzolar karta chipiga oʻrnatilishi mumkin. Kartalarda avtorizatsiya uchun PIN -kodlar mavjud.

Yangi kartalar uchun ariza berish jarayonida barcha barmoqlar uchun barmoq izlari va palma tomirlari izlari toʻplanadi va shaxs bilan bogʻlanadi. Yangi kartalar uchun biometrik fotosuratlar (15 va undan katta yoshdagilar uchun) va shaxsning imzosi boʻlishi kerak. Yangi kartalarga, shuningdek, oldingi kartalarda topilgan bir nechta maʼlumotlar kiritilmaydi, masalan; oilaviy ahvoli, dini, qon guruhi, chiqarilgan joyi, oldingi familiyasi (ayollar uchun), tugʻilgan shahri (shtat, tuman, qishloq) va roʻyxatga olish raqamlari (jild, oila va qator raqamlari).

### Avtomat aniqlay oladigan qismi
2017-yilgi kartaning orqa tomonida mashinada aniqlanadigan qismi mavjud. U har biri 30 ta belgidan iborat 3 qatordan iborat. Format ICAO 9303 hujjatining 5-qismiga mos keladi.

Tekshirish summasini hisoblash mashina tomonidan oʻqiladigan pasportlarda qoʻllaniladigan bir xil algoritmdir.

## Manbalar