Subramania Bharati

**Subramaniya Bharathiyar** (1882-yil 11-dekabr - 1921-yil 11-sentyabr) — tamil yozuvchisi, shoiri, jurnalisti, Hindiston mustaqilligi faoli, ijtimoiy islohotchi va poliglot. Xalq orasida „Mahakavi Bharathi“ („Buyuk shoir Bharathi“) nomi bilan tanilgan, u zamonaviy Tamil sheʼriyatining kashshofi boʻlgan va barcha davrlarning eng buyuk Tamil adabiy namoyandalaridan biri hisoblanadi. Uning koʻplab asarlari Hindiston Mustaqillik harakati davrida vatanparvarlikni yorituvchi olovli qoʻshiqlardan iborat edi. U ayollarning ozodligi uchun, bolalar nikohiga qarshi kurashdi, kasta tizimiga keskin qarshi chiqdi, jamiyat va dinni isloh qilish tarafdori edi. U dalitlar va musulmonlar bilan ham birdam edi.

1882-yilda Tirunelveli tumanidagi Ettayapuramda (hozirgi Thoothukudi) tugʻilgan Bharathi dastlabki maʼlumotni Tirunelveli va Varanasida olgan va koʻplab gazetalarda, jumladan, Hindu, Bala Bharata, Vijaya, Chakravarthini, *Svadesamitran* va *Hindistonda* jurnalist boʻlib ishlagan. 1908-yilda Britaniya Hindistoni hukumati Bharatini hibsga olish uchun order chiqardi va uni Pondicherriga koʻchib oʻtishga majbur qildi va u yerda 1918-yilgacha yashadi

Uning tamil adabiyotiga taʼsiri ajoyibdir. Garchi u 14 ga yaqin, shu jumladan, 3 ta hind tillaridan tamoman farq qilgan chet tilini bilganligi aytiladi. Uning sevimli tili tamil tili edi. U siyosiy, ijtimoiy va maʼnaviy mavzularni yoritgan. Bharathi tomonidan yaratilgan qoʻshiqlar va sheʼrlar Tamil kinosida juda tez-tez qoʻllanadi va butun dunyo boʻylab Tamil sanʼatkorlarining adabiy va musiqiy repertuarida asosiy oʻrinni egalladi. U zamonaviy boʻsh oyat uchun yoʻl ochdi. U tamil tilining tabiati goʻzalligi haqida koʻplab kitoblar va sheʼrlar yozgan.

## Hayoti

Bharati 1882-yil 11-dekabrda Ettayapuram qishlogʻida, Chinnasvami Subramaniya Iyer va Lakshmi Ammal xonadonida brahmanlar oilasida tugʻilgan. Subramaniya, oʻzi nomiga koʻra, Tirunelvelidagi MDT Hindu kollejiga bordi. U yoshligidan musiqaga, sheʼrga moyil boʻlgan. Bharathi besh yoshida onasidan ayrilgan va otasi  uning ingliz tilini oʻrganishini, arifmetikani chuqur oʻrganib,  muhandis boʻlishini xohlagan.   Malakali tilshunos sifatida  u sanskrit, hind, telugu, ingliz, fransuz, arab tillarini yaxshi bilgan. Taxminan 11 yoshida u „Bharathi“ unvoniga sazovor boʻldi. U oʻn olti yoshida otasini yoʻqotdi, lekin undan oldin  15 yoshida yetti yoshli Chellammaga uylandi.

1908-yilda inglizlar VO Chidambaram Pillaiga qarshi ish qoʻzgʻatdilar. Oʻsha yili *Hindiston* jurnalining egasi Madrasda hibsga olingan.  Bharathi ham xibsga olinishi maʼlum boʻlgach, u Fransiya hukmronligi ostida boʻlgan Pondicherriga qochib ketdi. U yerdan u *Hindiston* haftalik jurnalini, har kuni Tamil nashri boʻlgan *Vijaya*, ingliz oylik *Bala Bharatham* va Pondicherridagi mahalliy haftalik *Suryodayamni* tahrir qildi va nashr etdi. Inglizlar esa turli yoʻllar orqali Bharathining nashrlari tarqalishiga qarshilik qildilar. *Hindiston* ham, *Vijaya* ham 1909-yilda Hindistonda taqiqlangan edi 

Surgun paytida Bharathi Mustaqillik inqilobiy harakatining  boshqa koʻplab rahbarlari bilan uchrashish imkoniga ega boʻldi, masalan, Aurobindo, Lajpat Rai va VVS Aiyar, ular ham fransuzlar hudularidan boshpana soʻragan. Bharathi Aurobindoga *Arya* jurnalida, keyin esa Pondicherrida *Karma* Yogiga yordam berdi.  Bu, shuningdek, Veda adabiyotini oʻrganishni boshlagan davri edi. Uning uchta eng buyuk asari: Kuyil *Pattu*, *Panchali Sapatham* va *Kannan Pattu* 1912-yilda yaratilgan. Shuningdek, u Veda madhiyalarini, Patanjali *yoga sutrasini* va *Bhagavat Gitani* tamil tiliga tarjima qilgan.  Bharathi 1918-yil noyabr oyida Hindistonga Kuddalor yaqiniga kirdi va darhol hibsga olindi. U Cuddalor shahridagi markaziy qamoqxonada 20-noyabrdan 14-dekabrgacha uch hafta davomida hibsda saqlangan va Enni Besant va CP Ramasvami Aiyarning aralashuvidan keyin ozod qilingan. Bu davrda u qashshoqlikdan azob chekdi, natijada uning sogʻligʻi yomonlashdi. Keyingi yili, 1919-yilda Bharathi Mohandas Karamchand Gandi bilan uchrashdi. U 1920-yildan Madrasda (hozirgi Chennay) *Swadesimeitranni* nashr ishlarini davom ettirdi. 

## Vafoti
Unga qamoqxonalar hayoti yomon taʼsir koʻrsatdi va 1920-yilga kelib, umumiy amnistiya toʻgʻrisidagi farmoyish nihoyat uning harakatlaridagi cheklovlarni olib tashlandi. U har kun boqadigan  Chennay, Triplikan shahridagi Partasarati ibodatxonasida Lavanya ismli fil urib yubordi. U Lavanyaga (filga) hindiston yongʻogʻi berganida, fil  Bharathiga hujum qildi. U bu voqeadan omon qolgan boʻlsa-da, bir necha oy oʻtgach, uning sogʻligʻi yomonlashdi va u 1921-yil 12-sentyabrda, tungi soat 1 larda vafot etdi. Bharathi xalq shoiri, buyuk millatparvar, atoqli ozodlik kurashchisi va ijtimoiy vizyoner hisoblangan boʻlsa-da, uning dafn marosimida bor-yoʻgʻi 14 kishi qatnashgani qayd etilgan. U Erode shahridagi Karungalpalayam kutubxonasida soʻnggi nutqini soʻzladi, u " *Inson oʻlmas* " mavzusiga bagʻishlangan edi. Umrining soʻnggi yillari Chennai shtati Triplikan shahridagi uyda oʻtdi. Uy 1993-yilda Tamil Nadu hukumati tomonidan sotib olinib taʼmirlanganidan soʻng, Bharathi Illam (Bharathi uyi) deb nomlangan. 

## Ishlar

“Hindlar boʻlingan boʻlsa ham, ular bir Onaning farzandlari, xorijliklarning aralashuvi qayerda?” degani ma’lum. 1910—1920-yillarda u kastalar boʻlmagan yangi va erkin Hindiston haqida yozgan. U Hindistonning mudofaasini mustahkamlash, uning kemalari ochiq dengizda suzib yurish, ishlab chiqarishdagi muvaffaqiyatlar va umumbashariy taʼlim haqida gapiradi. U Bengal deltasining ortiqcha suvini muhtoj hududlarga yoʻnaltirish va Shri-Lankaga koʻprik kabi ajoyib tasvirlarni davlatlar oʻrtasida baham koʻrishga chaqiradi.

Bharathi ham ochlikni yoʻq qilmoqchi edi. U „ *Tani oru manithanakku unavu illayenil intha jagaththinai azhithiduvom“* deb kuyladi, tarjimasi „Birgina odam ochlikdan azob cheksa, biz butun dunyoni yoʻq qilamiz“.

Uning baʼzi sheʼrlari Jayanthasri Balakrishnan tomonidan oʻz blogida ingliz tiliga tarjima qilingan, ammo nashr etilmagan.

U xudolar haqida qatʼiy fikrga ega boʻlsa-da, u Tamil Nadudagi dostonlarda va ijtimoiy tuzilmaning boshqa qismlarida tarqalgan yolgʻon hikoyalarga ham qarshi edi.

“Kuyil paattu” (“Bubul qoʻshigʻi”) da ('''kīīīkīāīī)'''  yozadi. **.**

## Meros

1987-yilda Hindiston hukumati Inson resurslarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda eng yuqori Milliy Subramanyam Bharati mukofotini taʼsis etdi, har yili hind adabiyotida ajoyib asar yozuvchilarni taqdirlaydi.

## Xalqaro maydonda
Bharati logotipida Bharati aks etgan Hiphop Tamizha musiqiy dueti orqali Tamil musiqa direktori Adhithya Venkatapathy tomonidan tanqidiy qabul qilindi. Bharati tomonidan yozilgan koʻplab sheʼrlar turli Tamil filmlarida qoʻshiq shaklida ishlatilgan. AVM productions uning qoʻshiqlarini filmlarda ishlatgan birinchi kompaniya edi, *Naam* Iruvardan „Aaduvome Palli“ (1947) Bharathi sheʼridan ilhomlangan birinchi qoʻshiq edi. Koʻpgina film nomlari uning *Vallamai Tharayo* (2008), *Aanmai Thavarel* (2011), *Nayyapudai* (2016), *Nerkonda Paarvai* (2019), *Soorarai Potru* (2020) kabi sheʼrlaridan olingan.

## Yana qarang

* Bharathi (2000 film)
* Qadayam
* Tamil adabiyoti

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* 
* “Subramania Barati and Tamil Modernism” 
* "Fictionalizing an Untold History" 

## Havolalar

* Mahakavi Subramania Bharati, Bharatining nabirasi, doktor S. Vijaya Bharati 
* Mahakavi Bharathiar haqida hamma narsani bilish 
* Mahakavi Bharathiarning to'liq tarixi
* http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Bharathiar-museum-in-Cuddalore-prison-to-be-thrown-open-soon/article16630552.ece
* Works by Subramania Bharati