open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dmitriy Piskunov

**Dmitriy Piskunov** (1962-yilda tugʻilgan) — sovet va qozogʻistonlik futbolchi, hujumkor yarim himoyachi.

## Faoliyati
Piskunov professional futbolda birinchi marta 1982-yilgi mavsumda Jetisu klubi tarkibida paydo boʻlgan. Besh mavsum davomida asosiy jamoada yarim himoyaning muhim oʻyinchisi edi. 1987-yilda S.Petushkov bilan birga 1-liga yoʻllanmasi uchun kurashgan Tselinnik jamoasiga oʻtdi, ammo Petushkov ham, Piskunov ham klubda uzoq qolmadi.

Keyingi mavsumni Piskunov yana Jetisuda oʻtkazdi. Jetisudan soʻng bir necha bor u boshqa klublarda ham toʻp surgan. 1991-yilgi mavsumda SSSR ikkinchi futbol ligasi chempionatining 9-(Markaziy Osiyo) zonasida Oʻzbekistonning „Maroqand“ Samarqand jamoasi tarkibida oʻynagan. Faoliyatining asosiy qismi Jetisuda oʻtdi. 1992—1993-yilgi mavsumlarda, allaqachon mustaqil Qozogʻiston chempionatida toʻp tepdi va bu uning faoliyatidagi oxirgi mavsumi edi.

## Havolalar

* SSSR chempionatlari statistikasi „Jetysu“ FK veb-saytida  Arxivnaya kopiya
* 1992 yil statistikasi „Jetysu“ FK veb-saytida  Arxivnaya kopiya
* 1993 yil statistikasi „Jetysu“ FK veb-saytida  Arxivnaya kopiya dagi nusxasi
FC Pari Nijniy Novgorod

**FK Pari Nijniy Novgorod** (), **FC Pari NN** yoki oddiygina **Nijniy Novgorod** nomi bilan ham tanilgan, 2015-yilda tashkil etilgan Nijniy Novgorod shahridagi Rossiya professional futbol klubi. U Rossiya Premyer-ligasida 2021/2022-yilgi mavsumda debyut qilgan.

## Tarix
Klub turli nomlar bilan tanilgan:

* 2015-2016: FK Volga-Olimpiyets Nijniy Novgorod
* 2016-2018: FK Olimpiyets Nijniy Novgorod
* 2018-2022: FK Nijniy Novgorod
* 2022 yildan: FK Pari Nijniy Novgorod

2015/2016-yilgi mavsumda u uchinchi darajali Rossiya Professional Futbol Ligasida oʻynay boshladi. U Nijniy Novgorodning „Volga“ klubining farm klubi sifatida tashkil etilgan. 2016-yil 15-iyunda „Volga“ klubi tugatildi, „Olimpiyets“ Nijniy Novgorodning top klubiga aylandi. 2016/2017-yilgi mavsum oxirida Olimpiyets oʻzining PFL zonasida gʻalaba qozondi va ikkinchi darajali Rossiya futbol milliy ligasiga yoʻl oldi. 2018/2019-yilgi mavsum yakunida ular Rossiya Premer-ligasining pley-off bosqichiga yoʻllanma oldilar, ammo PFK „PFC Krylia Sovetov Samara“ jamoasiga umumiy 2:3 hisobida magʻlub boʻlishdi.

2020/2021-yilgi mavsumda klub FNLda 3-oʻrinni egalladi. Ikkinchi oʻrindagi „Orenburg“ klubi oʻz stadionidagi muammolar tufayli Premyer-liga litsenziyasini ololmagani sababli, Nijniy Novgorod 2021/2022-yilgi mavsum uchun birinchi marta RPLga yoʻllanma oldi.

Nigeriya terma jamoasining sobiq hujumchisi Silvestr Igboun 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi sababli jamoa bilan shartnomasini toʻxtatdi.

2022-yil 10-iyun kuni klub avval Paribet nomi bilan tanilgan Pari bukmekerlik konserni bilan homiylik shartnomasi tufayli klub nomi FC Pari Nijniy Novgorod (yoki qisqacha Pari NN) ga oʻzgartirilishini eʼlon qildi. Jamoa nomini oʻzgartirish Rossiya futbol ittifoqi tomonidan shu kuni maʼqullangan. Pari NN 2022/2023-yilgi mavsumni 14-oʻrinda yakunladi va „Rodina Moskva“ ga qarshi oʻtish uchun pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi.  Pley-offning birinchi oʻyinida safarda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan Pari oʻz maydonida 0:2 hisobida magʻlub boʻldi va umumiy hisobda 3:2 hisobida gʻalaba qozonib, Premyer-ligadagi oʻrnini saqlab qoldi.

### Liga

## Hozirgi tarkib
*2024-yil 12-sentyabr holatiga ko'ra, [https://premierliga.ru/about-rpl/clubs/n-novgorod RPL veb-sayti] *.

### Shartnomasi mavjud boshqa futbolchilar

### Ijaragaga olingan

## Klub rasmiylari

## Manbalar

## Havolalar

*  Team history by footballfacts
Oʻzbekistonda fohishalik

**Oʻzbekistonda fohishalik** noqonuniy , ammo Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin mamlakatda fohishalik kuchayib bordi.  UNAIDS maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda mamlakatda 22 000 ga yaqin fohishalik bilan shugʻullanadiganlar mavjud. Ayollarning aksariyati qashshoqlik tufayli Oʻzbekistonda fohishalik bilan shugʻullangani qayd etilgan.  

Qonun bu borada samarasiz ishlaydi.  Ayrim ichki ishlar xodimlari fohishalarni taʼqib etib, ulardan „jarima puli“ undiradilar.   Baʼzida fohishalar qoʻlga tushmaslik uchun huquq-tartibot idoralari xodimlari uchun xabar yetkazuvchi „quloq“ sifatida ishlashadi.   

## OIVMamlakatda [[OIV]] muammosi bor, ammo haqiqiy vaziyat omma uchun nomaʼlum, chunki hukumat muammoni yashirish uchun bu boradagi statistik maʼlumotlarni notoʻgʻri tarzda eʼlon qilmoqda.  Fohishalar ijtimoiy xavflilik nuqtai nazaridan eng xavfli insonlar guruhiga mansubdir va OIV infeksiyasining koʻpayishiga sababchi oʻlaroq ayblangan.   2024-yilda mamlakatda OIV bilan kasallangan 45 000 nafar shaxsning 30 foizini fohishalar tashkil etgan.
Mijozlar odatda prezervativdan foydalanishni xohlashmaydi. UNAIDSning hisob-kitoblariga koʻra, pul evaziga koʻrsatiladigan fohishalik xizmati mobaynida 50% odamlar prezervativdan foydalanishadi. 2009-yilgi olib borilgan soʻrovlar natijasida, Rossiyaga koʻchib oʻtgan oʻzbek muhojirlarning 95%i fohishalar xizmatidan foydalangani maʼlum boʻldi. Baʼzan ularning jinsiy aloqasi himoya vositalarisiz amalga oshirilgan. Ularning ayrimlari OIV kasalligiga chalingan hamda vatanga qaytgandan soʻng oʻzbek fohishalariga ham yuqtirgan..

2016-yilgi hisob-kitoblariga koʻra, fohishalar orasida OIV tarqalishi darajasi 2,9%ni tashkil qiladi 

## Qoʻshmachilik
Oʻzbekiston jinsiy zoʻravonlik, tajovuzga uchragan ayollar va bolalar uchun boshpana davlatdir. Oʻzbek ayollari va yosh bolalari Yaqin Sharq, Yevroosiyo va Osiyoda, shuningdek, mamlakat ichkarisida fohishaxonalar, klublar va turar-joylarda fohishalik savdosi qurboniga aylanmoqda. 

Jinoyat kodeksining 135-moddasi qoʻshmachilik, fohishalikni ham, majburiy mehnatni ham taqiqlab, 3 yildan 12 yilgacha ozodlikdan mahrum etish jazosi berilishini nazarda tutadi. Hukumatning xabar berishicha, 2016-yilda oʻrganib chiqilgan jinoyatlarning 250tasi jinsiy ekspluatatsiya bilan bogʻliq. 

AQSh Davlat departamentining Odam savdosi monitoringi va unga qarshi kurashish boshqarmasi Oʻzbekistonni " 2-darajali kuzatuv roʻyxati " davlati qatoriga qoʻydi. 

## Yana qarang

* Sovet Ittifoqidagi fohishalik

## Manbalar
Geolog stadioni

**Geolog stadioni** — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Geolog MFYda joylashgan koʻp maqsadli stadion boʻlib, hozirgi vaqtda ushbu stadiondan asosan futbol sporti oʻtkazilib kelinadi. Stadion PFC Sevinch futbol jamoasining uy stadioni hisoblanadi.

## Stadion tarixi
Qarshi shahrida joylashgan „Geolog“ stadioni 1983-yil 1-mayda tashkil etilgan boʻlib, ushbu majmuoda erkaklar va ayollar fitnes zallari, suzish suv havzasi hamda sohil futboli (plyaj futboli) oʻynash uchun qumli maydon ham bor.

## Tavsifi
„Sevinch“ ayollar futbol jamoasi Oʻzbekiston Oliy ligasidagi uy oʻyinlarini „Geolog“ stadionida oʻtqazadi. „Geolog“ stadioni 1983-yil 1-may sanasida ochilgan. Stadion oʻz bagʻriga 11.000 ming muhlisni sigʻdira oladi. Stadion oʻlchami 105 x 68 metrni tashkil etadi. „Geolog“ stadioni 1993-yil, 1995-yil, 2011-yillar qayta taʼmirdan oʻtqazilgan. 2020-yil 26-may „Sevinch“ ayollar futbol klubi mashgʻullotlar bazasida taʼmirlash ishlari olib borildi. Stadion chimi tabiiy. Manzil: Nasaf koʻchasi, 5-uy.

#### Geolog stadioni

## Musobaqalar
Asosan Geolog stadionida Ayollar oʻrtasidagi Oʻzbekiston chempionati va kubok oʻyinlariga mezbonlik qiladi. 2015-yil 16—23-aprel kunlari ilk marotaba Oʻzbekiston superkubogi oʻyinlari oʻtazildi. Birinchi oʻyin 16-aprel kuni Bekobod shahrida oʻtqazildi va oʻyin 0:3 hisobida Sevinch foydasiga hal boʻldi. Ikkinchi oʻyin 23-aprelkuni Qarshi shahri Geolog stadionida oʻtqazildi va oʻyin 1:1 hisobida yakunlandi va gollarni 20 daqiqada Zebo Joʻraeva (Sevinch), 22-daqiqada Moxigul Ikromova (Metallurg W) kiritishdi. Ikki oʻyin natijasiga koʻra Sevinch „Metallurg W“ (Bekobod) jamoasini 4-1 hisobida magʻlub etib superkubok sohibi boʻldi.

## Yana qarang

* Qarshi markaziy stadioni
* Gʻuzor stadioni
* Bahrom Vafoev nomli stadion

## Manbalar



## Havolalar

* <abbr>Jahon</abbr> stadionlarida stadion haqida maʼlumot
Sanibal Orahovac

**Sanibal Orahovac** (kirillcha: Sanibal Oraxovats; 1978-yil 12-dekabrda tugʻilgan) — chernogoriyalik sobiq professional futbolchi, hujumchi yoki hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

## Faoliyati
Chernogoriya poytaxti Titogradda, hozirgi Podgoritsa shahrida tugʻilgan, u futbol oʻynashni mahalliy „Mladost Podgoritsa“ klubida boshlagan. Sanibal u yerda 1997-yilda asosiy jamoa aʼzosi boʻlgan va keyinchalik boshqa mahalliy, ammo 1999-yil ancha kuchli jamoalardan biri „Budućnost Podgorica“ klubga oʻtishdan oldin ikki mavsum davomida oʻynagan. U keyingi ikki mavsumda „Buduchnost“ klubida oʻynadi va 2001-yilda „Red Star Belgrad“ klubi tarkibiga oʻtdi va chet elga ketishdan oldin Serbiya klubida uch mavsum oʻtkazdi va 2004-yilning yozida Portugaliyaning „Vitoriya de Gimaras“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

U 2004/2005-yilgi mavsumda „Vitoriya“ safida toʻp surdi va klub uchun bor-yoʻgʻi oltita ichki chempionat oʻyinida ishtirok etdi xolos. Sanibal 2005/2006-yilgi mavsumda Portugaliyada oʻynashni davom ettirdi va FC Penafiel jamoasi bilan shartnoma imzoladi va keyinchalik ichki ligada jami 19 ta oʻyin oʻtkazdi va ligada klub uchun bitta gol urdi. Penafiel oʻsha mavsumda Portugaliya birinchi divizionida eng yomon oʻrinni egallagan jamoa edi va 2006/2007-yilgi mavsumda ikkinchi divizion Liga de Honraga tushib ketdi.

Orahovac 2005/2006-yilgi mavsum oxirida Penafielni tark etdi va oʻsha paytdagi nemis jamoasi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. Bundesliga 2 jamoasi „Karlsruher SC“ klubi tarkibida 2006-yil 21-avgustda oʻz uyida Kayzerslautern FK jamoasiga qarshi kechgan oʻyinda oʻzining ligadagi debyutini oʻtkazdi. 2008-yil 31-yanvarda u Erzgebirge Aue klubiga oʻtdi. Bir necha oy oʻtgach, u „SV Wehen Wiesbaden“ga koʻchib oʻtdi. 2009-yil iyul oyida shartnomasi yakunlandi va 2009-yil 15-oktyabrda „FSV Frankfurt“ klubi bilan bir yillik shartnoma imzoladi. 2012-yilgi mavsumda Toshkentning „Paxtakor“ jamoasida toʻp surdi

## Yutuqlar
**Qizil yulduz Belgrad**

* Serbiya va Chernogoriya birinchi ligasi : 2003/2004
* Serbiya va Chernogoriya kubogi : 2002, 2004

## Manbalar

## Havolalar

* 
* German career stats — FuPa
Registon (Qarshi)

**Registon** — Qarshi qal’asining markaziy maydoni hisoblangan. Hozirgi kunda joylashuvi Qarshi shahri Eski shahar qismi Odina bogʻiga toʻgʻri keladi. Registon sharqiy tarafdan Shermuhammad madrasasi, gʻarbiy tarafdan Odina masjidi, janubiy tarafdan Ali madrasasi, janubiy-sharqiy tarafdan Sardoba gumbazi qurshab turgan.

## Tarixi
Amir Temur Qarshidа mustahkam qal’a va uning ichkarisida Odina jomeʼ masjidi, Chorsu tijorat majmuasi va Amir hаmmomi kаbi inshootlar qurdirib, Registon mаydoniga аsos solgan. XVI аsrda Abdullaxon II Registon mаydonida mаdrasa va sаrdoba bunyod ettirgаn. Shu bilаn Registon mаydoni shakllаnishi poyonigа yetgаn. Registon аtrofida Abdullаxon, Oliy, Shermuhammаd, Nur, Choriboy, Saidqulboy kabi mаdrasalаri shuningdek, Chorsu, Sаrdoba, Amir hаmmomi joylаshgan edi. Shoʻrolar davrida Qаrshidagi tarixiy obidаlar, shu jumlаdan, Registon mаydoni hаm yoʻq qilib yuborildi. Koʻplаb masjid va mаdrasаlar buzib tashlаndi.

## Tavsifi
Qarshi registoni niqoyatda orasta tutiladigan, shimoli-gʻarbdan janubi-sharq sariga 70 m uzunlikda va 50 m kenglikda boʻlgan chiroyli maydon edi. Bir tekis tosh terib chiqilgan registonni mayda doʻkonchalar, ikkita karvonsaroy (shaharda ular soni 6 ta boʻlgan), bir necha madrasalar qurshab turgan. Registon maydoni markazida „qoʻsh“ (juftlik) meʼmorchilik majmualari, Odina masjidi va Abdullaxon madrasalari mahobat bilan turardi. Registonning gʻarbiy qutbida qad rostlagan Odina masjidi tashqi jihatdan bezatilmagan boʻlib, 50 x 40 metr kattalikdagi toʻgʻri burchakli shaklga ega edi. Burchak va oraliqlarga guldasta uslubida sayqal berilgan edi. Qadimshunos olimalarning eʼtiroficha, ichki hovliga olib kiruvchi eshiklarga tutash qurilgan tashqi qasr meʼmoriy jihatdan mumtozlik kasb etgan. Eshikdagi zulfin kattakon baliq shaklida yasalgan va kalit uchun oʻyiq joy qoldirilgan.

Misgarlik koʻchasidan Registon maydoniga chiqilganda Chorsuning baland gumbazi butun mahobati bilan koʻzga tashlanardi. Chorsuning qadimiy imorati balandligi 25 metrga yetardi, uning toʻrttala tarafida ochiq kirar joylar boʻlib, vaqtida ulardan boshlanuvchi toʻrt yoʻl toʻgʻridan-toʻgʻri qal’aning toʻrt darvozasiga eltardi. Keyingi asrlarda turli sabablarga koʻra Chorsu va darvozalarni bogʻlovchi yoʻllar avvalgi uygʻunligini bir qadar yoʻqotadi va qingʻir-qiyshiqroq tus oladi.

## Adabiyotlar
Poyon Ravshanov*. Qarshi tarixi*, Yangi asr avlodi nashriyoti, Toshkent, 2006 — 647 bet. .

## Manbalar
Erkin jism

**Erkin jism** atamasi odatda fiziklar va muhandislar tomonidan ishlatiladigan tasviriy qurilma boʻlgan erkin tana diagrammasi harakati bilan bogʻliq. Shu nuqtai nazardan, dinamik yoki statik tahlil qilish uchun boshqa jismlardan ajratib olingan jism „erkin“ deb ataladi. Obyekt majburlanmagan maʼnoda „erkin“ boʻlishi shart emas va u muvozanat holatida boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin; aksincha, u joyida oʻrnatilmagan va shuning uchun u boshdan kechirishi mumkin boʻlgan kuchlar va momentlarga javoban harakat qilish uchun „erkin“.

## Misol

1-rasmda chap tomonda yashil, qizil va koʻk vidjetlar bir-birining ustiga qoʻyilgan va baʼzi sabablarga koʻra qizil tsilindr qiziqarli boʻladi. (Masalan, u duchor boʻlgan stressni hisoblash kerak boʻlishi mumkin.) Oʻng tomonda qizil silindr erkin tanaga aylandi. 2-rasmda qiziqish qizil tsilindrning faqat chap yarmiga siljigan va endi u oʻngdagi boʻsh tanadir. Misol „erkin tana“ atamasining kontekstga sezgirligini koʻrsatadi. Silindr erkin jismning bir qismi boʻlishi mumkin, u oʻz-oʻzidan erkin jism boʻlishi mumkin va u qismlardan iborat boʻlganligi sababli, bu qismlarning har biri oʻz-oʻzidan erkin tana boʻlishi mumkin.

Eʼtibor bering, 1 va 2-rasm hali erkin tana diagrammasi emas. Toʻldirilgan erkin jism diagrammasida erkin jism unga taʼsir qiluvchi kuchlar bilan koʻrsatilgan.

## Erkin tushadigan jism

*Erkin jismni* *erkin tushadigan jismdan* ham farqlash kerak. Nyuton fizikasida oxirgi atama boshqa barcha kuchlar nolga teng boʻlgan sof tortishish taʼsiriga tushadigan jismni anglatadi. Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasida tortishish fazo -vaqt egriligiga aylanadi, erkin tushayotgan jism hech qanday kuchga boʻysunmaydi va geodeziya boʻylab harakatlanuvchi jismdir. Ushbu maqola kontekstidagi erkin jism geodeziyaga ergashmasligi mumkin va har qanday tortishish va boshqa kuchlarga taʼsir qilishi mumkin.

## Manbalar
Klassik markaziy kuch masalalarining aniq yechimlari

Klassik mexanikaning klassik markaziy kuch muammosida baʼzi potentsial energiya funktsiyalari V(r) trigonometrik funktsiyalar va elliptik funktsiyalar kabi taniqli funktsiyalar bilan ifodalanishi mumkin boʻlgan harakatlar yoki orbitalarni hosil qiladi. Ushbu maqolada ushbu funktsiyalar va orbitalar uchun tegishli yechimlar tasvirlangan.

## Umumiy muammo
Mayli r = 1/u boʻlsin. Keyin u(\varphi) uchun Binet tenglamasi deyarli har qanday F(1/u) markaziy kuch uchun raqamli hal qilish mumkin. Biroq, u maʼlum funksiyalar nuqtai nazaridan faqat bir nechta kuchlar uchun formulalar paydo boʻladi. \varphi uchun yechim integral ustida ifodalanishi mumkin:

: 
\varphi = \varphi_{0} + \frac{L}{\sqrt{2m}} \int ^{u} \frac{du}{\sqrt{E_{\mathrm{tot}} - V(1/u) - \frac{L^{2}u^{2}}{2m}}}


Agar ushbu integratsiyani maʼlum funksiyalar nuqtai nazaridan hal qilish mumkin boʻlsa, markaziy kuch muammosi „integral“ deb ataladi.

Agar kuch kuch qonuni boʻlsa, yaʼni agar F(r) = ar^{n}, keyin u aylana funktsiyalari va/yoki elliptik funksiyalar bilan ifodalanishi mumkin, agar n 1, −2, −3 (aylana funksiyalari) va −7, −5, −4, 0, 3, 5, −3/2, −5/2, −1/3, −5/3 va −7/3 ga teng (elliptik funktsiyalar).

Agar kuch teskari kvadratik qonun va chiziqli hadning yigʻindisi boʻlsa, yaʼni agar F(r) = \frac{a}{r^2} + cr, muammo Weierstrass elliptik funktsiyalari nuqtai nazaridan ham aniq hal qilinadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Jahongir Mirzo (temuriy)

**Jahongir Mirzo** (1485—1508) — temuriy hukmdorlaridan Umarshayx Mirzoning oʻgʻillaridan biri, Bobur Mirzoning ukasi, onasi Fotima Sulton boʻlgan.

## Hayot yoʻli
Bobur Mirzoning Samarqandga qilgan yurishi davrida qochqin Ahmad Tanbal va Axsi hokimi Uzun Hasan oʻzaro til biriktirib isyon koʻtarganida Jahongir Mirzo hukmdor deb eʼlon qilingan. 1499-yilda Bobur Fargʻonadagi hokimiyatini qayta tiklaganidan keyin ham Ahmad Tanbal isyoni davom etadi. Harbiy kuchining ozligi tufayli Bobur Mirzo sulh tuzishga majbur boʻlgan. Bu sulhga koʻra, Sirdaryoning shimolidagi hududlar Jahongir Mirzo tasarrufida ekanligi tan olinadi. Fargʻona vodiysi Shayboniyxon tomonidan egallangandan keyin Jahongir Mirzo Bobur Mirzoga qoʻshilib Kobul tomonga yuradi. Lekin yoʻlda ajralib chiqib Xuroson tomonga ketadi. Bobur Kobul taxtiga oʻtirgach, Gʻazna shahrini Jahongir Mirzo ixtiyoriga topshirgan. Bobur Mirzo birinchi marta Hindiston yurishiga ketgan vaqtida fitnachilarning gapiga aldanmagan Jahongir Mirzo uning oʻrniga taxtga oʻtirish taklifini rad etgan. Bobur Mirzo oʻzining Boburnona asarida ukasining bu ishi bilan „…tugʻishganlikni bajo keltirgan“ligini aytgan.

Jahongir Mirzo, shuningdek, Boburning Hirot safarida ham ishtirok etgan. Safar davomida aka-uka temuriylar Husayn Boyqaroning taʼziyasida ishtirok etib, Hirot saroy ahli bilan ham uchrashgan.

## Vafoti
Jahongir Mirzo 1508-yil Gʻazna shahrida vafot etgan. 

## Manbalar
Ahmad Tanbal

**Ahmad Tanbal** (yoki *Sulton Ahmad Tambal*; 1504-yilda qatl etilgan) — Umarshayx Mirzo vafotidan keyin yosh Fargʻona hukmdori Boburning eng ishongan beklaridan biriga aylangan harbiy amaldor. Biroq keyinchalik Ahmad Tanbal hokimiyat uchun kurash boshlab Boburning asosiy dushmanlaridan biriga aylangan. Bobur oʻzining Boburnoma asarida Samarqand yurishi davridagi Ahmad Tanbal bilan bogʻliq xotiralarini shunday eslab oʻtadi:

Lekin Samarqand egallanganidan keyin shaharda yuz bergan ogʻir vaziyatda Ahmad Tanbal Boburni tashlab ketgan beklardan biri boʻlgan. Andijonga qaytgan Ahmad Tanbal Boburning ukasi Jahongir Mirzoni taxtga oʻtqazish uchun kurash olib boradi. Ahmad Tanbalning bundan koʻzlagan asosiy maqsadi shu orqali hokimiyatni qoʻl ostida toʻplash boʻlgan. Ahmad Tanbal shu maqsaddaUzun Hasan bilan oʻzaro hamkorlik qiladi. Samarqanddan ortga qaytgan Bobur Mirzoga yengilganidan keyin ham uzoq vaqt dushmanlik yoʻlini davom ettirgan. Xususan, Boburnoma asarida yana shunday maʼlumotlar berib oʻtiladi:

1501—1504-yillarda Bobur Mirzo Ahmad Tanbalga qarshi kurashlar olib boradi. Shayboniylarning harbiy yurishlari vaqtida Ahmad Tanbal Andijonda 1504-yili Shayboniyxon tomonidan qatl etilgan.

## Manbalar
David Eagleman

**David Eagleman** - nevrolog, yozuvchi va ma'ruzachi. U 1971-yil 25-aprelda AQShning Nyu-Meksiko shahrida tug‘ilgan. Eagleman Britaniya va Amerika adabiyoti bo'yicha bakalavr darajasini Rays universitetida, Ph.D. Baylor tibbiyot kollejidan nevrologiya bo'yicha. Eagleman miyaning plastikligi, vaqtni idrok etish va sinesteziyaga oid ishlari bilan mashhur. Uning 100 dan ortiq ilmiy maqolalari va bir nechta kitoblari, jumladan, "Inkognito: Miyaning maxfiy hayoti", "Sum: keyingi hayotdan qirq ertak" va "Miya: sizning hikoyangiz". Eagleman, shuningdek, mashhur ma'ruzachi  TED, Butunjahon fan festivali va boshqa tadbirlarda nutq so'zlagan. U ko'plab ommaviy axborot vositalarida, jumladan The New York Times, The Wall Street Journal va NPRda tasvirlangan. Eagleman o'zining tadqiqot va yozish ishlaridan tashqari, nevrologiya, huquq va etika bo'yicha mutaxassislarni birlashtirib, jinoiy odil sudlov tizimini takomillashtirishni maqsad qilgan Fan va huquq markazining asoschisi hisoblanadi. Umuman olganda, Devid Eagleman nevrologiya sohasidagi taniqli shaxs bo'lib, miya va uning funktsiyalarini tushunishimizga katta hissa qo'shgan.
**David Eagleman** - nevrolog, yozuvchi va ma'ruzachi. U 1971-yil 25-aprelda AQShning Nyu-Meksiko shahrida tug‘ilgan. Eagleman Britaniya va Amerika adabiyoti bo'yicha bakalavr darajasini Rays universitetida, Ph.D. Baylor tibbiyot kollejidan nevrologiya bo'yicha. Eagleman miyaning plastikligi, vaqtni idrok etish va sinesteziyaga oid ishlari bilan mashhur. Uning 100 dan ortiq ilmiy maqolalari va bir nechta kitoblari, jumladan, "Inkognito: Miyaning maxfiy hayoti", "Sum: keyingi hayotdan qirq ertak" va "Miya: sizning hikoyangiz". Eagleman, shuningdek, mashhur ma'ruzachi  TED, Butunjahon fan festivali va boshqa tadbirlarda nutq so'zlagan. U ko'plab ommaviy axborot vositalarida, jumladan The New York Times, The Wall Street Journal va NPRda tasvirlangan. Eagleman o'zining tadqiqot va yozish ishlaridan tashqari, nevrologiya, huquq va etika bo'yicha mutaxassislarni birlashtirib, jinoiy odil sudlov tizimini takomillashtirishni maqsad qilgan Fan va huquq markazining asoschisi hisoblanadi. Umuman olganda, Devid Eagleman nevrologiya sohasidagi taniqli shaxs bo'lib, miya va uning funktsiyalarini tushunishimizga katta hissa qo'shgan.

= Qo'shimcha =
Stenfordda Eagleman " Miyaning Plastisitesi", Adabiyot va Miya, "Miya va Qonun" bo'yicha kurslarni o'rgatishini o'zining rasmiy saytida aytib o'tgan.Shuningdek u badiiy asarlar ham yozishi va uning "Sum" nomli kitobi xalqaro bestseller kitoblar sirasiga kirishi va 33ta tilga tarjima qilinganini va u qo'shimcha ravishda NYT, Time Magazine, Discover Magazine, Economist, Atlantic, The week, Slate, Wired, New Scientist va boshqa jurnallar uchun yozishi NPR va BBC da tez-tez nutq so'zlashini e'tirof etgan.

= Manbalar =
Gaussning eng kam cheklash prinsipi

**Eng kam cheklash prinsipi** 1829 yilda Karl Fridrix Gauss tomonidan taʼkidlangan klassik mexanikaning bir variatsion formulasi boʻlib, analitik mexanikaning barcha boshqa formulalariga tengdir. Intuitiv ravishda, u cheklangan jismoniy tizimning tezlashishi mos keladigan cheklanmagan tizimning tezlashishiga imkon qadar oʻxshashligini aytadi.

Bayonot

Eng kam cheklash prinsipi eng kichik kvadratlar prinsipi boʻlib, mexanik tizimning haqiqiy tezlanishini koʻrsatadi. n massalar miqdorning minimalidir:

: 
Z \, \stackrel{\mathrm{def}}{=} \sum_{j=1}^{n} m_j \cdot \left| \, \ddot \mathbf{r}_j - \frac{\mathbf{F}_j}{m_j} \right|^{2}


bu yerda *j* zarracha massaga ega m_j, pozitsiya vektori \mathbf{r}_j, va cheklanmagan kuch qoʻllanadi \mathbf{F}_j massaga taʼsir qiladi.

Belgilash \dot \mathbf{r} vektor funksiyaning vaqt hosilasini koʻrsatadi \mathbf{r}(t), yaʼni pozitsiya. Tegishli tezlanishlar \ddot \mathbf{r}_j umuman tizimning joriy \{ \mathbf{r}_j(t), \dot \mathbf{r}_j(t) \} holatiga bogʻliq boʻlgan cheklovlarni qondirish;

Faolligi tufayli esga olinadi \mathbf{F}_j va reaktiv (cheklov) \mathbf{F_c}_j qoʻllanadigan kuchlar, natijada \mathbf{R} = \sum_{j=1}^{n} \mathbf{F}_j + \mathbf{F_c}_j, tizim tezlashuvni boshdan kechiradi \ddot \mathbf{r} = \sum_{j=1}^{n} \frac{ \mathbf{F}_j }{ m_j } + \frac{ \mathbf{F_c}_j }{m_j} = \sum_{j=1}^{n} \mathbf{a}_j + \mathbf{a_c}_j .

### Boshqa formulalar bilan bogʻlanish
Gauss prinsipi D’Alember prinsipiga teng.

Eng kam cheklash prinsipi Gamilton prinsipiga sifat jihatidan oʻxshash boʻlib, u mexanik tizim tomonidan bosib oʻtilgan haqiqiy yoʻl harakatning ekstremumi ekanligini aytadi. Biroq, Gauss prinsipi haqiqiy (mahalliy) *minimal* prinsipdir, ikkinchisi esa *ekstremal* prinsipdir.

## Gertsning eng kam egrilik prinsipi

Hertzning eng kam egrilik prinsipi Gauss prinsipining alohida holati boʻlib, tashqi qoʻllanadigan kuchlar, oʻzaro taʼsirlar (odatda potensial energiya sifatida ifodalanishi mumkin) va barcha massalar teng boʻlgan ikkita shart bilan cheklangan. Umumiylikni yoʻqotmasdan, massalar birga teng boʻlishi mumkin. Bunday sharoitda Gaussning minimallashtirilgan miqdori yozilishi mumkin:
: 
Z = \sum_{j=1}^{n} \left| \ddot \mathbf{r}_j \right|^{2}


Kinetik energiya T bu sharoitda ham saqlanib qoladi:

: 
T \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{1}{2} \sum_{j=1}^{n} \left| \dot \mathbf{r}_j \right|^{2}


Chiziq elementidan ds^{2} beri ichida 3N -koordinatalarning oʻlchovli fazosi aniqlangan

: 
ds^{2} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \sum_{j=1}^{n} \left| d\mathbf{r}_j \right|^{2}


energiyaning saqlanishi ham yozilishi mumkin:

: 
\left( \frac{ds}{dt} \right)^{2} = 2T


Z tomonidan boʻlinish 2T va boshqa minimal miqdorni beradi:

: 
K \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \sum_{j=1}^{n} \left| \frac{d^{2} \mathbf{r}_j}{ds^{2}}\right|^{2}


beri \sqrt{K} da traektoriyaning mahalliy egriligidir 3n -koordinatalarning oʻlchovli fazosi, minimallashtirish K cheklovlarga mos keladigan eng kam egrilik (geodezik) traektoriyasini topishga teng.

Hertz prinsipi, shuningdek, Yakobining eng kam taʼsir prinsipini shakllantirishining alohida holatidir.

## Manbalar

* 
* 
* 
*
*
Umumiy kuchlar

Analitik mexanikada (ayniqsa , Lagranj mexanikasida) **umumlashgan kuchlar** umumlashtirilgan koordinatalar bilan koʻpaytiriladi. Ular konfiguratsiyasi umumlashtirilgan koordinatalar boʻyicha aniqlangan tizimga taʼsir qiluvchi  qoʻllaniladigan kuchlardan olinadi. Virtual ishni shakllantirishda har bir umumlashtirilgan kuch umumlashtirilgan koordinataning oʻzgarish koeffitsienti hisoblanadi.

## Virtual ish

Umumlashtirilgan kuchlarni qoʻllaniladigan kuchlarning virtual ishini-  hisoblashdan olish mumkin.

 zarralarga taʼsir etuvchi  kuchlarning virtual ishi quyidagicha ifodalanadi:

: \delta W = \sum_{i=1}^n \mathbf F_i \cdot \delta \mathbf r_i

Bu yerda  —  zarrachaning virtual siljishi .

### Umumiy koordinatalar
Har bir zarrachaning joylashuv vektorlari  umumlashtirilgan koordinatalarning funksiyasi boʻlsin,  . Keyin virtual siljishlar  tomonidan beriladi:

: \delta \mathbf{r}_i = \sum_{j=1}^m \frac {\partial \mathbf {r}_i} {\partial q_j} \delta q_j,\quad i=1,\ldots, n,

Bu yerda  — umumlashtirilgan koordinata  ning virtual siljishi.

Zarrachalar tizimi uchun virtual ish boʻladi

: \delta W = \mathbf F_1 \cdot \sum_{j=1}^m \frac {\partial \mathbf r_1} {\partial q_j} \delta q_j +\ldots+ \mathbf F_n \cdot \sum_{j=1}^m \frac {\partial \mathbf r_n} {\partial q_j} \delta q_j.

 koeffitsientlarini shunday yigʻiladi:

: \delta W = \sum_{i=1}^n \mathbf F_i \cdot \frac {\partial \mathbf r_i} {\partial q_1} \delta q_1 +\ldots+ \sum_{i=1}^n \mathbf F_i \cdot \frac {\partial \mathbf r_i} {\partial q_m} \delta q_m.

### Umumiy kuchlar
Zarrachalar sistemasining virtual ishi shaklda yozilishi mumkin

:  \delta W = Q_1\delta q_1 + \ldots + Q_m\delta q_m,

bu yerda

: Q_j = \sum_{i=1}^n \mathbf F_i \cdot \frac {\partial \mathbf r_i} {\partial q_j},\quad j=1,\ldots, m,

umumlashgan koordinatalar  bilan bogʻlangan umumlashgan kuchlar deyiladi.

### Tezlikni shakllantirish
Virtual ish prinsipini qoʻllashda koʻpincha tizimning tezligidan virtual siljishlarni olish qulay. n zarracha sistemasi uchun har bir P i zarraning tezligi  boʻlsin, u holda virtual siljish  koʻrinishda ham yozilishi mumkin:

: \delta \mathbf r_i = \sum_{j=1}^m \frac {\partial \mathbf V_i} {\partial \dot q_j} \delta q_j,\quad i=1,\ldots, n.

Demak, umumlashgan kuch  ham quyidagicha aniqlash mumkin

: Q_j = \sum_{i=1}^n \mathbf F_i \cdot \frac {\partial \mathbf V_i} {\partial \dot{q}_j}, \quad j=1,\ldots, m.

## D’Alember prinsipi
D’Alember zarrachaning dinamikasini D’Alember prinsipi deb ataladigan inertsiya kuchi (koʻrinadigan kuch) bilan qoʻllaniladigan kuchlarning muvozanati sifatida shakllantirdi.  massali zarrachaning inertsiya kuchi 

: \mathbf F_i^*=-m_i\mathbf A_i,\quad i=1,\ldots, n,

bu yerda  zarrachaning tezlanishi.

Agar zarralar tizimining konfiguratsiyasi umumlashtirilgan koordinatalarga bogʻliq boʻlsa , u holda umumlashtirilgan inersiya kuchi quyidagicha ifodalanadi:

: Q^*_j = \sum_{i=1}^n \mathbf F^*_{i} \cdot \frac {\partial \mathbf V_i} {\partial \dot q_j},\quad j=1,\ldots, m.

D’Alembertning virtual ish rentabelligi prinsipi shakli:

:  \delta W = (Q_1+Q^*_1)\delta q_1 + \ldots + (Q_m+Q^*_m)\delta q_m.

## Manbalar
Hosilaviy funksiyalar (fizika)

Fizikada, aniqrogʻi, Gamilton mexanikasida **generatsiya qiluvchi funksiya** erkin maʼnoda qisman hosilalari tizim dinamikasini aniqlaydigan differensial tenglamalarni hosil qiluvchi funksiyadir. Umumiy misollar — statistik mexanikaning boʻlinish funksiyasi, Gamiltonian va kanonik oʻzgarishlarni amalga oshirishda kanonik oʻzgaruvchilarning ikkita toʻplami oʻrtasida koʻprik vazifasini bajaradi.

### Kanonik transformatsiyalarda

Quyidagi jadvalda umumlashtirilgan toʻrtta asosiy ishlab chiqaruvchi funksiya mavjud:

## Misollar
Baʼzan berilgan Gamiltonian garmonik osilatorga oʻxshab ketadigan Gamiltonianga aylantirilishi mumkin:

: H = aP^2 + bQ^2.

Masalan, Gamiltonian bilan

: H = \frac{1}{2q^2} + \frac{p^2 q^4}{2},

Bu yerda *p* — umumlashtirilgan impuls va *q* — umumlashtirilgan koordinata, tanlash uchun yaxshi kanonik transformatsiya boʻladi.

P = pq^2 \text{ and }Q = \frac{-1}{q}. \, (1)

Bu Gamiltonianni quyidagiga aylantiradi:

: H = \frac{Q^2}{2} + \frac{P^2}{2},

Bu garmonik osilator Gamiltonian shaklida boʻladi.

Ushbu transformatsiya uchun *F* hosil qiluvchi funksiya uchinchi turdagi,

: F = F_3(p,Q).

*F ni* aniq topish uchun yuqoridagi jadvaldagi hosila uchun tenglamadan foydalaning,

: P = - \frac{\partial F_3}{\partial Q},

va (1) tenglamadagi *P* ifodasini *p* va *Q* bilan ifodalangan holda almashtiring:

: \frac{p}{Q^2} = - \frac{\partial F_3}{\partial Q}

Buni *Q* ga nisbatan integrallash natijasida (1) tenglama bilan berilgan transformatsiyaning hosil qiluvchi funksiyasi tenglamasi olinadi:

:: 

Bu toʻgʻri ishlab chiqarish funksiyasi ekanligini tasdiqlash uchun uning (1) mos kelishini tekshiring:

: q = - \frac{\partial F_3}{\partial p} = \frac{-1}{Q}

## Manbalar

* Goldstein, Herbert; Poole, C. P.; Safko, J. L. (2001). Classical Mechanics (3rd ed.)
Mamajonov

**Mamajonov** — turkiy tillarda uchraydigan ayollar familiyasi. Taniqli *Mamajonovlar*:
* Jahongir Mamajonov (1977) — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati.
* Komiljon Mamajonov (1939) — Oʻzbekiston Qahramoni (1995).
* Salohiddin Mamajonov (1931) — Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2001).
* Shuhrat Mamajonov (1970) —  sovet va tojik sobiq futbolchisi.
* Yigitali Mamajonov (1990) — oʻzbek aktyori.
Yaponiya madaniy boyliklari roʻyxati (rasmlar)

„Madaniy boylik“ atamasi Yaponiyada 1897-yildan beri madaniy obʼyektlarni ifodalash uchun qoʻllanila boshlagan. Uning taʼrif va mezonlari atama paydo boʻlganidan beri oʻzgargan. Ushbu rasmlar atamaning hozirgi kundagi taʼrifiga mos keladi. 1951-yil 9-iyunda Yaponiyada „Madaniy boyliklarni muhofaza qilish toʻgʻg'risida“gi qonun kuchga kirgan paytda ushbu rasmlar milliy boylik sifatida belgilangan. Shu sababli ularni boshqa davlatga chiqarish va eksport qilish taʼqiqlangan.  Ushbu madaniy boyliklarga javobgar shaxslar undagi har qanday oʻzgarishlarni eʼlon qilishlari shart. Masalan, rasmga zarar yetganda, yoʻqolganda, bir joydan boshqa joyga koʻchirilganda, egalik huquqi topshirish yoki moʻljallangan taʼmirlash ishlari uchun ruxsat olinishi kerak boʻlgan vaziyatlarda jamoatchilikka yetqizilishi lozim.
## Manbalar
Xo’ja jarroh yodgorlik majmuasi

**Xoja jarroh yodgorlik majmuasi** – Qarshi shahridagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr.).Majmua XIV asrga oid boʻlib, hozirgi Qarshi shahrining Xudoyzod mahallasida joylashgan. Rivoyatlarga koʻra Sohibqiron Amir Temur 14-asr. oxirlarida XIV asr oxirlarida Shom va Iordaniya yerlarini zabt etgan paytda ulugʻ sahobalardan biri Abu Ubayda Omir ibn Abdumoh ibn al-Jarroh qabri xokidan keltirib Qarshi shahrida dafn ettirgan va u yerga maqbara qurdirgan. Al-Jarroh birinchi boʻlib "amirlarning amiri ", degan laqab olgan. Maqbara buzilib ketgan. 20-asr.

. Rivoyatlarga koʻra, Sohibqiron Amir Temur XIV asr oxirlarida Shom va Iordaniya yerlarini zabt etgan paytda ulugʻ sahobalardan biri Abu Ubayda Omir ibn Abdumoh ibn al-Jarroh qabri xokidan keltirib, Qarshi shahrida dafn ettirgan va u yerga maqbara qurdirgan. Al-Jarroh birinchi boʻlib "amirlarning amiri ", degan laqab olgan.

Amir ibn Abdulloh ibn al-Jarroh (583-638) koʻproq Abu-Ubaydah ibn al-Jarrah nomi bilan tanilgan bu inson Paygʻambarimizning buyuk izdoshlaridan biri edi. Umar roziyallohu anhu Halifaligi zamonida Musulmon qoʻshinining katta qismida qoʻmondon sifatida ish olib borgan. Umar roziyallohu anhu tomonidan oʻzidan keyin Xalifalik lavozimiga tavsiya etilganlardan biri hisoblanadi.
2-yarmida qayta tiklangan majmua maqbara, ayvon, minoradan iborat. Maqbara toʻrtburchak tarhli, peshtoqgumbazli, pishiq gʻishtdan qurilgan, bosh peshtogʻi burchaklariga burjlar ishlangan, yon devorlarida mehrob shaklidagi derazalar boʻlib, panjaralar oʻrnatilgan. Maqbara ichi ganch oʻymakorligida pardozlangan.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, 24.02.2021 yildagi 100-son qarori bilan

Turizm salohiyati yuqori boʻlgan madaniy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan.
## Manbalar
Sakina

„**Sakina**“ (1995) — shoir Rauf Parfining shaxsan oʻzi tomonidan tuzilgan saylanma. Saylanma shoir tomonidan turli yillarda chop etilgan „Karvon yoʻli“, „Aks sado“ „Tasvir“ „Xotirot“, „Koʻzlar“, „Qaytish“, „Sabr daraxti“ hamda shoir tartib qilgan, lekin chop etilmagan „Qutlugʻ Turkiston“, „Sakina“, „Iymon asiri“ kabi toʻplam qoʻlyozmalaridan olingan sheʼrlari kiritilgan.

Saylanma kitobda Rauf Parfining shaxsan oʻzi tomonidan tuzilgan mundarijaning suratlari ham keltirib oʻtilgan.

## Manbalar
Amirqul Karim

**Amirqul Karim** (1960-yil 2-sentyabr Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumani, Yangi qishlogʻi) — oʻzbek adabiyotining isteʼdodli shoiri.
## Tarjimai holi
Amirqul Karim 1960-yil 2-sentyabr kuni Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Yangi qishlogʻida tavallud topgan. 1977-yilda oʻrta maktabni tamomlab, oz muddat „Eskianhorkanalqurilish“ trestida faoliyat olib bordi.
1979-yilda Toshkent davlat universiteti (OʻzMU)ning jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. 1983—1985-yillari mobaynida oʻqishini A. S. Pushkin nomidagi Leningrad davlat universitetida davom ettirdi. 1994-yilda Hindiston Javaharlal Neru universitetining Ommaviy axborot vositalari institutini tamomladi. 
## Faoliyati
Amirqul Karim oʻz mehnat faoliyatini 1985—1989-yillarda „Turkiston“ gazetasida boshladi. „Yosh kuch“ jurnalida boʻlim boshligʻi (1989—1991), Oʻzbekiston Milliy axborot agentligida xodim, boʻlim boshligʻi (1991—1996), Xalqaro axborot tahririyati Bosh muhariri, Oʻzbekiston Milliy matbuot markazi raisi (1996—2003) va bir vaqtning oʻzida Oʻzbekiston Jurnalistlar uyushmasi raisi, „Hurriyat“ gazetasi Bosh muharriri (2002—2003), 2003-yildan Xalqaro „Oltin meros“ xayriya jamoat fondi boshqaruvi raisi lavozimlarida oʻz faoliyatini olib bordi.
## Ijodi
U 1975-yildan matbuotda sheʼrlari, tarjima va publitsistik maqolalari bilan ishtirok etib keladi. „Kuzda gullagan daraxt“, „Oq tunlar“, „Shabnam terayotgan quyosh“, „Ilinj“, „Sening gullaring“ nomli sheʼriy toʻplamlari bor. „Shabnam terayotgan quyosh“ („Yangi asr avlodi“, 2011) sheʼriy kitobida barcha toʻplamlari jamlangan. 2015-yilda uning „Buyuklik yoʻli“, „Koʻk qushlari“, „Tarixning uzilgan parchasi“ nomli sheʼriy va publitsistik asarlari nashr etildi. Uning Vatan, insoniylik, sevgi va sadoqatni madh etuvchi  sheʼrlari asosida koʻplab qoʻshiqlar ham yaratilgan.
## Tarjimalari
Amirqul Karim tarjima yoʻnalishida ham faoliyat olib borib V. Cherevanskiy, J. Steynbek, V. Visotskiy, Basyo sheʼrlarini ona tilimizga oʻgirgan. „Basyo yurti moʻjizalari“, „Mukammal insonni izlab“ nomli publitsistik maqolalar turkumini, Alisher Navoiy, Bobur sheʼriyati, zamonaviy oʻzbek shoirlari ijodi haqidagi qator maqolalarini nashr etdi.
## Manbalar
Salomat Vafo

**Salomat Vafo** (*asl ismi*: **Salomat Vapaeva**; 1962-yil 20-yanvar, Shovot, Oʻzbekiston SSR) — yozuvchi va jurnalist. Adiba 2004-yili „Paxta ishi“ koʻrsatuvi uchun „Eng buyuk va eng aziz“ yillik mukofoti bilan taqdirlangan.

## Tarjimai holi
Salomat Vafo 1962-yil 20-yanvarda Xorazm viloyati, Shovot tumani Choʻqli qishlogʻida tugʻilgan. 1984-yil Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetining kechki boʻlimini tugatgan.

## Faoliyati
1987—1997-yillarda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi.

1997—2009-yillarda Oʻzbekiston radio-televidenie kompaniyasi, „Siyosat“ studiyai, Oliy Majlis faoliyati, katta redaktor, siyosiy sharhlovchi, „YoshlarTV“, „Davr“ axborot dasturi, redaktor.

2015-yildan to hozirgacha www.nurzamon.uz saytining bosh muharriri lavozimida ishlab kelmoqda.
## Asarlari
Adiba „Farida“, „Oʻzini izlayotgan ayol“, „Koʻngil farishtasi“, „Tilsim saltanati“, „Ovorani koʻrgan kechirganlari“, „Qora beva“, „Nomsiz kema“, „9/1“(ingliz tilida), „A nameless ship collection of short story“ „Unutılan kadın“ turk tilida. „Dunyoning siri“ kabi asarlari muallifidir.

## Manbalar
Abu Ja’far Varroq Buxoriy

**Abu Jaʼfar Varroq Buxoriy** — Muhaddis.
(hijriy 220 yilda miylodiy 835 yilda tugʻilgan).
Abu Jaʼfar Muhammad ibn Abu Hotim Varroq Buxoriy Imom Buxoriyning xodimi va kotibi boʻlgan. Shuningdek Nahvshunos olim boʻlgan. U Imom Buxoriyni yaqindan bilgan va u kishidan koʻp rivoyatlarni keltirgan kishilardan biri boʻlgan. Imom Buxoriyning hayotiga bagʻshlangan „SHamoili Buxoriy“ asarining muallifi. Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf Firabriy ham undan Imom Buxoriy haqidagi foydali maʼlumotlarni rivoyat qilgan.

## kitoblari
SHamoili Buxoriy
## Adabiyotlar

* Movarounnahrlik allomalar

## Manbalar
Goʻzal Begim

**Goʻzal Begim** (asl ismi: *Goʻzal Matyoqubova*; 1974-yil 31-yanvar, Qoʻshkoʻpir tumani, Oʻzbekiston SSR) —  shoira, tarjimon, jurnalist. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. Boshqirdistonning „Ona yuragi“ tanlovi gʻolibasi, AQSHning Ayova Xalqaro Yozuvchilar dasturi ishtirokchisi, Vyetnam xalq respublikasi tomonidan „Xalqaro adabiy aloqalar rivojiga qoʻshgan hissasi uchun“ medali sohibasi. Shuningdek, shoira 2020-yili jurnalistika sohasidagi faoliyati uchun „Yilning eng faol jurnalisti“ deb topilgan.

## Tarjimai holi
Goʻzal Begim (Goʻzal Matyoqubova) 1974-yil 31-yanvar kuni Xorazm viloyati, Qoʻshkoʻpir tumani Oʻzbekyop qishlogʻida tugʻilgan. 1996-yilda Oʻzbekiston Milliy universiteti oʻzbek filologiyasi fakultetini tamomlagan. 2001—2003-yillarda Moskvada Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshida tashkil etilgan Oliy adabiyot kursini tamomlagan.

## Faoliyati
Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi, „Kitob dunyosi“, „Sogʻlom avlod“ gazetalari, „Gʻuncha“ jurnali, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, „Hurriyat“ gazetasi, Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi, Toshkentdagi TMS institutida faoliyat koʻrsatgan. O'zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universitetida faoliyat olib bormoqda.
## Ijodi
„Sukunat jarangi“ (1998), „Uchayotgan yaproq soyasi“ (2002), „Majnunsoat“ (2012), „Yoki“ (2018) kitoblari nashr etilgan.

Sheʼrlari „Oʻzbek modern sheʼriyati“ (Toshkent, 2008), „Oʻzbek yosh shoirlari“ (Toshkent, 2008), „Anor-Granat“ (Moskva, 2008), „Annotirovanniy katalog“ (Yerevan, 2009), „Xalqaro antologiya“ (Vyetnam, 2012), „Happiness: The Delight — Tree (Schastye:Derevo Vostorga) “(New-York,2015), „Fairy-tale“ (USA, Iowa, 2015) kabi xalqaro va Oʻzbekiston miqyosidagi jamoa toʻplamlarida chop etilgan.

Sheʼrlari rus, ingliz, ukrain, bengal, arman, turk, qozoq, vyetnam, boshqird, arab tillariga tarjima qilingan.

## Tarjimalari
Badiiy tarjima bilan shugʻullanadi. Aleksandr Blok, Anna Ahmatova, Marina Svetayeva, Osip Mandelshtam, Shimborskaya, Sergey Leshakov sheʼrlarini, zamonaviy vyetnam, arman, rus sheʼriyatini, Milorad Pavich, Doirs Lessing nasrini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

## Manbalar
Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi

**Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi** – 2017-yil Qarshi shahrida ochilgan zamonaviy taʼlim muassasasi. 2017-yil 24-mayda Vazirlar Mahkamasining „ Qarshi shahrida Abdulla Oripov nomidagi ona tili va adabiyoti fanini chuqurlashtirib oʻqitishga ixtisoslashtirilgan maktab-internatini tashkil etish toʻgʻrisida“gi 312-son qarori qabul qilindi. Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi „Prezident taʼlim muassasalari agentligi“ tasarrufiga kiradi.

## Tarixi
2017-yil Qashqadaryo viloyati hokimligi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan Qarshi shahari Oʻzbekiston koʻchasi 219-uyda joylashgan „Barkamol avlod“ markazida 150 oʻrinli oʻquv binosini rekonstruksiya qilin, 50 oʻrinli yotoqxona va 50 oʻrinli oshxona binolarini qurildi foydalanishga topshirildi. 2017—2018-oʻquv yilida maktab-internatning 5-6-7-8-sinflariga hamda 2018—2019-oʻquv yilidan boshlab maktab-internati 5-sinfiga 30 nafardan oʻquvchilar qabul qilinishi belgilandi.

## Qulayliklar
Maktab oʻquvchilari bepul taʼlim, 5 mahal ovqat, 750 ming soʻmlik maktab formasi va bepul yotoqxona bilan taʼminlanadi. Darslardan soʻng futbol kabi sport turlaridan va drama hamda musiqiy asboblar oʻrganish uchun mashgʻulotlar tashkil qilingan.

## Jihozlanishi
Maktab-internatining binosi 3 qavatdan iborat boʻlib umumiy 188 oʻringa moʻljallangan, 300 oʻrinli faollar zali, 140 oʻrinli oʻquvchilar yotoqxonasi hamda 140 oʻrinli oshxona binolaridan iborat. 15 ta sinf xonalari eng soʻnggi rusumdagi kompyuterlar va elektron doskalar bilan taʼminlangan. Ijod maktabi toʻliq holatda internet tarmogʻiga ulangan.

## Ijod maktabiga qabul
2021—2022-oʻquv yili uchun Qarshi shahridagi Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabiga 7—9 sinfga oʻquvchi qabul qilinishi eʼlon qilindi. Saralash imtihonlari 2 bosqichdan iborat boʻlib, 1-bosqichda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi bilan hamkorlikda ijod maktablariga hujjat topshirgan nomzodlarning ijodiy qobiliyatlari tekshiriladi va 2-bosqichda Davlat test markazi bilan hamkorlikda ona tili, adabiyot va ingliz tili fanlaridan oʻzlashtirishini aniqlash maqsadida test sinovlari oʻtkaziladi. 2023- yilda esa 2 mingga yaqin oʻquvchilar test sinovlarida qatnashdi va ulardan 60 nafari qabul qilindi.

2022—2023-oʻquv yilida yangi maktablarga 5—11-sinfga oʻquvchilar qabul qilinishi va har bir sinfda 24 nafardan oʻquvchi tahsil olishi belgilandi.
## Manbalar
Sardor (ism)

**Sardor** — oʻzbekcha erkaklar ismi.

## Taniqli shaxslar
* Sardorbek Doʻsmurotov — oʻzbekistonlik ogʻir atletikachi.
* Sardorbek Gʻiyosov — oʻzbekistonlik tarixchi oʻqituvchi.

## Manbalar
Sulton Sevinchxon

**Sulton Sevinchxon** — Shayboniylar sulolasining vakili. Fargʻona vodiysini  avvalida uning markazi hisoblangan Axsikentda turib boshqargan mahalliy hukmdorlardan biri. Shuningdek, Sulton Sevinchxon haqida „Xoʻqandi latif manoqibi“ (Muhammad Yahyoxon) tazkirasida ham maʼlumotlar mavjud.

## Manbalar
Hojibeg Barlos

**Hojibeg Barlos**, **Hojibeg** yoki **Hoji Barlas** (fors: **ḥạjy̰ by̰ḵ bạrlạs**, 14-asr boshlari1361) barlos qabilasining boshligʻi boʻlgan. U oʻzining jiyani Amir Temurning bevosita salafi boʻlgan. Keyinchalik Amir Temurga Temuriylar saltanatiga asos solishda yordam bergan. U Qorachar Barlasning chevarasi, Burlakiy Barlosning oʻgʻli boʻlgan. Shajarasi quyidagicha: Barlas Nemule Barlas ibn Yesunte Mongke Barlas ibn Darugʻachi Qorachar Barlas ibn Hojibeg Barlas. Moʻgʻul harbiy qoʻmondoni boʻlgan. Makkaga ziyorat qilgani uchun unga „Sayfuddin Barlas“ va beg unvoni berilgan.

## Tarixi

Hojibeg barlos qabilasidan boʻlib, Chigʻatoyga bek qilib tayinlagan Qorachar avlodlaridan biri boʻlgan. Hojibeg va Temur turli oʻgʻillardan kelib chiqqan holda Qorachorga umumiy ajdod boʻlgan. Uning otasi Burlaki Barlos islom dinini qabul qilganligi sababli Hojibeg Barlos musulmon oilasida dunyoga keldi. Keyinchalik balogʻat yoshidanoq haj amalini qilish uchun Makkaga borib keladi.

## Hayoti
Hojibeg haqida ilk manbalar 1358 yoki 1359-yillarda, u janubiy Chigʻatoy xonligini amalda nazorat qilgan Qoraunas Abdullohni agʻdarishda qatnashganida tilga olinadi. Yaqinda hokimiyatni qoʻlga olgan Abdulloh yosh va tajribasiz edi. Uning Samarqandga koʻchib oʻtishi markazi Kesh shahrida joylashgan Hojibeg hududlariga xavf tugʻdirdi. Hojibeg Buyan Suldus ismli boshqa qabila boshligʻi bilan birga uni hokimiyatdan chetlatadi va qoʻgʻirchoq xoni Shoh Temurni oʻldiradi. Keyin Buyan Suldus Abdullohning amirlik lavozimiga koʻtariladi.

## Avlodlari

* Mirzo Hojibeg
* Muhammad Xoja
* Mirzo Gʻulom Ahmad|Mirzo Gʻulom Ahmad hazratlari

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Manz, Beatrice Forbes, *The Rise and Rule of Tamerlane*. Cambridge University Press, 1989, .
* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Sharafuddin Ali Yaz-diy, Zafarnoma, T, 1997.
Qorakoʻz Beka

**Qorakoʻz Beka** () — Temur Malik bilan birga moʻgʻullarga qarshi kurashgan va turli xalq afsonalarida nomi kechgan malika, Xorazmshohlar davrida Axsikent hokimi boʻlgan Muzaffar otaliqning qizi. 

## Hayoti
Qorakoʻz Beka harbiy jang sanʼati boʻyicha maxsus taʼlim olgan boʻlib, shaxsan oʻzi bir qancha janglardan ishtirok etgan. Malika oʻzining harbiy mahoratini Axsikentda yuz bergan isyon vaqtida ilk bor namoyon etgan edi. Qorakoʻz Beka keyinchalik Temur Malik boshchiligidagi Xoʻjand mudofaachilariga oʻzining 500 nafar jangchisi bilan yordamga kelgan. Qorakoʻz Beka Sirdaryo sohillarida dushman askarlariga bilan erkak kiyimini kiyib jang qilgani aytiladi. Tarixiy asarlarda Qorakoʻz Bekaning Xoʻjanddagi mudofaaga qatnashishiga asosiy sabab qilib uning Temur Malikka boʻlgan sevgisi koʻrsatiladi. Xususan, yozuvchi Mirmuhsin oʻzining „Xoʻjand qalʻasi“ asarida Qorakoʻz Beka obraziga alohida eʼtibor bergan.

## Vafoti
Qorakoʻz Beka janglarning birida ogʻir yarador boʻlgan. Temur Malik uni Xoʻjand qalʼasiga olib kirmoqchi boʻlganida bunga qarshi boʻlib, uni Axsikentga joʻnatib yuborishini iltimos qilgan. Biroq malika Axsikentga yetib bormasidan yoʻlda vafot etadi. Temur Malikning toʻrt nafar askari malikani kiyimlari bilan dafn etgan va qabrida bir necha kun qorovullik qilib ortga qaytgan. U dafn etilgan hudud keyinchalik Qistakoʻz nomini olgani taxmin qilinadi.

## Manbalar
Oʻzbek Sulton

**Oʻzbek Sulton** *(toʻliq ismi: Abulgʻozi Muhammad Umar Bahodirxon yoki Oʻzbekxon; vafoti — 1598-yil)* — shayboniylar sulolasi vakili, Jonibek Sultonning oʻgʻli, Axsikent hokimi.  

## Hayoti
Oʻzbekxon Hisor (1574-yildan), Shosh hamda Fargʻona hokimi boʻlgan. Abdullaxon II vafot etganidan keyin taxtga asosiy daʼvogarlardan biri Oʻzbek Sulton boʻlgan edi. Abdullaxonning oʻrniga Abdulmoʻmin taxtga oʻtirganidan keyin Oʻzbek Sulton unga qarshi bosh koʻtaradi. 1598-yilda Abdulmoʻmin isyon koʻtarganlarga qarshi Axsikent tomon qoʻshin tortadi va shaharni qamal qiladi. Oʻzbekxon yuz bergan jangda halok boʻladi. Biroq Buxoro xoni Abdulmoʻmin ham tez orada oʻz odamlari tomonidan 30 yoshida oʻldiriladi. Shayboniylar sulolasining soʻngi vakili Pirmuhammadxon (1598—1601) taxtdan agʻdarilgandan keyin Movarounnahr hududida shayboniylar sulolasi barham topgan. 

## Manbalar
Christopher

**Christian** — ingliz tillarida erkakberilgan ism:

* Christopher Plummer — Kanadiz-Amerikalik aktyor
* Christopher Lee —  ingliz aktyori, musiqachi va yozuvchi
* Christopher Columbus — Italiyaning shimoli-gʻarbida joylashgan Genuya Respublikasida tugʻilgan tadqiqotchi, dengizchi va kolonizator
* Christopher Durno — kanadalik sobiq professional xokkeychi
* Christopher Nolan — anglo-amerikan kinorejissyor
* Christopher Nkunku — fransiyalik professional futbolchi
* Christopher Buchtmann — nemis professional futbolchisi
* Christopher Yost — Amerikalik film, animatsion film va komiks yozuvchisi
* Christopher Boyadji — britaniyalik figurali uchuvchi
* Christopher Abad — amerikalik xaker, muzey kuratori, rassom, tarmoq muhandisi va dasturchi
* Christopher Showerman — amerikalik aktyor, komik va musiqachi
* Christopher Corey Smith — amerikalik ovoz aktyori
* Christopher Martin-Jenkins — britaniyalik kriket jurnalisti 
* Christopher O'Shea — ingliz aktyori
* Christopher Michel — amerikalik fotograf, tadbirkor va investor
* Christopher Martins — lyuksemburglik professional futbolchi
* Christopher Cassidy — NASA astronavti
Genotsidni oqlash

**Genotsidni oqlash** genotsidni inkor etishdan farqli oʻlaroq, genotsidning axloqiy jihatdan oqlanishi yoki zarurligi haqidagi daʼvodir. Jinoyatchilar koʻpincha genotsid qurbonlari jiddiy xavf tugʻdirganini, yaʼni ularning oʻldirilishi millat yoki davlatning qonuniy oʻz—oʻzini himoya qilish harakati ekanligini taʼkidlaydi. Zamonaviy xalqaro jinoyat huquqiga koʻra, genotsidni hech qanday bahona bilan himoya qilib boʻlmaydi.

Genotsid koʻpincha jangarilarga qarshi harbiy faoliyat sifatida maskalanadi. Bu holatda rad etish va oqlash oʻrtasidagi farq koʻpincha xiralanib qoladi.

Genotsidni oqlashga misollar turk millatchilarining armanlar genotsidiga oid daʼvolari, natsistlarning Holokost boʻyicha oqlashlari, Ruandadagi genotsid davrida Tutsiyga qarshi targʻibot, Serb millatchilarining Srebrenitsa qirgʻini va Myanma hukumatining Rohinjalar genotsidi haqidagi daʼvolari misol boʻla oladi.

## Manbalar