Qunaytira

**Qunaytira** ( / ) — Suriyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar. Qunaytira muhofazasining maʼmuriy markazi.

2024 yil dekabr oyida shahar Isroil nazoratiga o'tdi.
## Tarix
Quneytra atrofidagi hududda ming yillar davomida aholi yashaydi. U yerda paleolit davri ovchi-yigʻuvchilari yashagan, deb taxmin qilinadi, bunga Levallua va Musteriya davriga oid tosh qurollari topilganligi guvohlik beradi. U hech bo'lmaganda Rim va Vizantiya davrida ham mavjud edi.

Zamonaviy shahar Usmonli karvonsaroyining o'zagi atrofida rivojlangan bo'lib, ilgari vayronaga aylangan shaharning toshlari bilan qurilgan. 20-asrda Quneytra Golan tepaliklari mintaqasining maʼmuriy markazi va Kavkazdan kelgan musulmon cherkeslar uchun aholi punkti boʻldi.

Birinchi jahon urushi davrida Avstraliya otliq diviziyasi va 5-atvori diviziyasi 1918-yil 29-sentyabrda Damashqni egallashdan oldin Usmonli turklari tomonidan mag‘lubiyatga uchradi (qarang: Megiddo jangi). Kuneytra Suriyadagi Ikkinchi jahon urushi davrida bir qancha janglar, jumladan Damashq va Kisve janglari joyi boʻlgan.

Shaharning birinchi Isroil tomonidan bosib olinishi 1967 yil 10 iyunda, olti kunlik urushning oxirgi kunida sodir bo'lgan.

Baaschi Suriya 1970-yillar boshida shaharni bir necha marta bombardimon qilgan; 1970 yil iyun oyida Suriya zirhli bo'linmalari hujumga o'tdi va 1972 yil noyabrda Damashq radiosi Suriya artilleriyasi Qunaytrani yana o'qqa tutganini e'lon qildi.

1973 yilgi Yom Kippur urushining dastlabki kunlarida Quneytra qisqa vaqt ichida Suriya armiyasi tomonidan qo'lga olindi va Isroilning qarshi hujumida qaytarib olingan. 1973 yil oktyabr oyining o'rtalarida Isroilning qarshi hujumi boshlandi.

Oxir-oqibat, Isroilning zirhli bo'linmalari, Phantoms va Skyhawks tomonidan Suriyaning oldinga siljish bo'linmalariga qarshi yaqin havo yordami bilan Suriyaning oldinga siljishini to'xtatdi va arablarni chekinishga majbur qildi.

1974 yil 31 mayda Qo'shma Shtatlar tomonidan imzolangan va 6 iyunda kuchga kirgan qo'shinlarni olib chiqish to'g'risidagi kelishuvdan so'ng, Isroil 1974 yil iyun oyining boshigacha shahar ustidan nazoratni saqlab turdi.

Isroil Suriya hukumatini Qunaytra qamalidan siyosiy tashviqot uchun ataylab foydalanganlikda aybladi.

2013-yil 6-iyun kuni Quneytra yaqinidagi chegara o‘tish joyi isyonchilar tomonidan hujumga uchragan va Suriya Baas armiyasi tomonidan qaytarib olinganidan keyin vaqtincha qo‘lga olingan. 2013-yil iyul oyida isyonchi kuchlar Qunaytradagi harbiy nazorat punktiga hujum qildi va ertasi kuni shahardagi Suriya Baas armiyasining bir qancha pozitsiyalariga hujum qildi.

2014-yil avgust oyida isyonchi kuchlar nazorat-o‘tkazish punktini egallab olishdi. Jangda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qurolsizlanish va Taraqqiyot Kuchlarining (UNDOF) filippinlik a’zosi yaralangan. Natijada Avstriya hukumati o‘z qo‘shinlarini BMT missiyasidan olib chiqib ketganini e’lon qildi.

2018-yilning 26-iyulida Suriya Baas armiyasi Qunaytra shahrini qayta egallab oldi.

2024 yil dekabr oyida shahar Isroil nazoratiga o'tdi.

## Geografiyasi va aholisi

Qunaytira dengiz sathidan  balandlikda Golan tepaliklaridagi baland vodiyda joylashgan. U gʻarbda Golan tepaliklarining Isroil qoʻl ostidagi qismi va Har Bental choʻqqisi bilan oʻralgan. Atrofda qadimgi vulqon lava oqimlari hukmronlik qiladi, ular atrofdagi tekislikdan taxminan  koʻtarilgan bir qator harakatsiz vulqon konuslari bilan kesishadi. Mintaqaning vulqon tepaliklari mintaqadagi mojarolarda, ayniqsa Yom Kippur urushida kuzatuv nuqtalari va tabiiy otishma pozitsiyalari sifatida muhim rol oʻynagan. Tinchlik davrida unumdor vulqon tuproqlari bugʻdoy yetishtirish va chorvachilik kabi qishloq xoʻjaligini qoʻllab-quvvatlagan.

Urushlararo davrda yozgan amerikalik sayohatchi Garriet-Luiz H. Patterson, Qunaytira haqida quyidagicha yozgan:

maftunkor evkalipt daraxtlari bogʻida joylashgan. Uning asosiy daʼvosi yoki sayohatchining pasport rasmiyatchiligidan tashqari vaqtlarining bir necha daqiqalari — Hermondan chigal butalar va gulli pushti va oq oleandlar boʻylab oqayotgan Iordanning goʻzal manzarasi. Qunaytira tushlik uchun toʻxtash joyi sifatida yoqimli. Yoyilgan daraxtlar ostida salqin, odatda tinch va osoyishta.

Shaharning muhim savdo yoʻlidagi mavqei unga oʻz tarixining koʻp qismida turli xil aholi sonini berdi. 20-asr boshlariga kelib bu yerda Kavkazdan kelgan musulmon cherkaslar, turkmanlar va arablar hukmronlik qilgan. 1946-yilda Suriya Fransiyadan mustaqillikka erishgach, uning aholisi 21 000 ga koʻpaydi, asosan arablar, keyin turkmanlar va cherkaslar. 1967-yilda tashlab ketilganidan va keyinchalik vayron qilinganidan soʻng, uning aholisi Suriyaning boshqa qismlariga tarqalib ketgan. Suriya xavfsizlik kuchlarining qolgan qismidan tashqari shahar tashlandiq holda qolmoqda. Urush tufayli Suriya ichida va chegaralar orqali aholining tez-tez va koʻp koʻchishi tufayli 2011-yildan keyin aholi soni boʻyicha ishonchli hisob-kitoblar mavjud emas. Inqirozning taʼsiri ommaviy koʻchishlarga va asosiy xizmatlardan foydalanishning asta-sekin yomonlashishiga olib keldi. Qunaytira, shuningdek, qoʻshni Darʼo va Rif Damashq muhofazalaridan koʻplab ichki koʻchirilganlar uchun manzil boʻlgan. 2013-yil avgust oyida Darʼo muhofazasidagi Nava va Al-Harra shahridan 75 000 ga yaqin ichki koʻchirilganlarning koʻpchiligi Qunaytiraga qochib ketgani xabar qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goren-Inbar, N., and Paul Goldberg. *Quneitra: A Mousterian Site on the Golan Heights*. Publications of the Institute of Archaeology, the Hebrew University of Jerusalem, 31. [Jerusalem]: Institute of Archaeology, Hebrew University of Jerusalem, 1990.

## Havolalar

* Satellite view of Quneitra (Google Maps)