Oleg Bloxin

**Bloxin Oleg Vladimirovich** (; Ukraina SSR, SSSR) – sovet va ukrainalik futbolchi, hujumchi va futbol murabbiyi, koʻplab sovet futboli rekordlari egasi. Ukraina milliy afsonasi (2021). Sovet futboli tarixidagi eng yaxshi futbolchilardan biri. „Oltin toʻp“ sovrindori (1975). SSSR sport ustasi (1972), SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1975), Ukrainada xizmat koʻrsatgan murabbiy (2005). SSSRning yetti karra chempioni, SSSR kubogining besh karra gʻolibi, UEFA kubogi kubogining ikki karra gʻolibi. 1954—2003-yillardagi Ukrainaning eng yaxshi futbolchisi (UEFAning 50 yilligi uchun yubiley mukofoti).

„Planète Foot“ va „Voetbal International“ nashriga koʻra dunyoning eng yaxshi futbolchilari roʻyxatiga kiritilgan. Futbol boʻyicha SSSR terma jamoasida oʻtkazilgan oʻyinlari va urilgan gollari boʻyicha rekordchisi. „Oltin toʻp“ bilan taqdirlangan uchta sovet futbolchisidan biri. Grigoriy Fedotov klubi turnir jadvalida 200 ta golli marrani bosib oʻtgan birinchi sovet futbolchisi va Grigoriy Fedotov klubi turnir jadvalida 300 ta golli marrani bosib oʻtgan yagona futbolchi. 1990-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

1989-yilda Oleg Bloxinning xayrlashuv oʻyini arafasida boʻlib oʻtgan Sport saroyidagi konsertda Bloxin uchun maxsus — Yuriy Ribchinskiy sheʼri, Gannadiy Tatarchenko musiqasi bilan Tamara Gverdsiteli „Vivat, korol!“ ashulasini yaratishgan.

1990—2002-yillarda Gretsiya futbol klublarida murabbiy boʻlib ishlagan. 2003—2007-yillarda va 2011-yil bahoridan 2012-yil kuziga qadar Ukraina milliy terma jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan. 

## Futbolchilik faoliyati
### Ilk yillar
1952-yil 5-noyabrda Kiyevda sportchi oilasida tugʻilgan. Onasi Yekaterina Adamenko taniqli sportchi edi, otasi Kiyev viloyat Mehnat zaxiralari sport jamiyati kengashida ishlagan.

Futbolchilik faoliyatini Kievning „Dinamo“ klubi yoshlar jamoasida boshlagan. 1962-yildan „Dinamo“ (Kiyev) maktabi tarbiyalanuvchisi (birinchi murabbiy – Aleksandr Leonidov). 1969-yilda 16 yoshli Bloxin birinchi toifadagi standartga mos keladigan yuz metrlik poygani 11 soniyada bosib oʻtdi. Mashhur sprinter Valeriy Borzovning murabbiyi Petrovskiy – juda uzoq vaqt davomida unga futbolni sprintga oʻzgartirishni taklif qildi. Nozik tuzilishiga qaramay, Bloxin harakat tezligi va mashgʻulotlarga maʼsuliyatliligi bilan darhol eʼtiborga tushdi. Bloxin oʻzining iqtidorli murabbiyi yordamida tezda toʻpga egalik qilish texnikasini rivojlantirdi va oʻyin taktikasini tushunib oldi. Yosh sportchining otasi oʻgʻlini umumiy jismoniy tayyorgarlikka oʻrgatdi, unga krosslarda tez va toʻgʻri yugurishni oʻrgatdi. Oleg tez-tez gol ura boshladi, kattaroq raqiblarni osongina ortda qoldirdi.

### Futbolchilik faoliyati
Bloxin „Dinamo“ asosiy jamoasidagi debyutini 1969-yil 25-noyabrda Tbilisidagi „Lokomotiv“ stadionida oʻtkazdi, oʻshanda Viktor Maslov mahalliy klubga qarshi oʻyin asosida 17 yoshli hujumchini qoʻyib yubordi.

U SSSR yoshlar, olimpiya terma jamoalarida oʻynagan. 1972-yilda Myunxen Olimpiadasida SSSR terma jamoasi tarkibida oltita gol urdi.

Bloxin 1973-yilda SSSRning eng yaxshi futbolchisi sifatida tan olingan. Keyingi ikki yil ichida bu yana sodir boʻldi. Kiyevning „Dinamo“ jamoasini Valeriy Lobanovskiy – Oleg Bazilevich murabbiylik tandemi boshqargan edi, Bloxin tezda jamoa yetakchilaridan biriga aylandi. Uning oʻziga xos uslubi katta tezlikda individual yakka paslar edi, koʻpincha chap qanotda raqib himoyachilari va darvozabonlarini ishsiz qoldirdi. Lekin ayni paytda Bloxin koʻp qirrali oʻyinchi boʻlib, koʻpincha nafaqat chap qanotda, balki hujum markazida ham oʻynadi. Biroq, individual harakatlarda zoʻr boʻlishiga qaramay, u jamoaviy oʻyinchi edi va sheriklari bilan yaxshi muloqot qildi. Boshqa tomondan, ular Bloxinning tezkorlik fazilatlarini bilgan holda, uni doimo maydonda topishga va keskin uzatma bilan unga raqib darvozasiga tezkor oʻtish imkoniyatini berishga harakat qilishdi.

Oleg Bloxinning 1975-yilgi Yevropa Superkubogi birinchi oʻyinida „Bavariya“ darvozasiga urgan gol klassik uslubda edi. Shuningdek, oʻsha yili Kiyevning „Dinamo“ klubi oʻz tarixida ilk bor final oʻyinida Vengriyaning „Ferensvarosh“ klubini 3:0 hisobida magʻlub etib , Kubok egalari kubogini qoʻlga kiritdi (gollardan biri Bloxin hisobida edi). „Bavariya“ ketma-ket ikkinchi yil Yevropa chempionlar kubogiga egalik qildi, ammo Myunxenda Oleg Bloxin oʻz soʻzini aytdi va oʻtkir uzatmani qabul qilib, sprint tezligida himoyachilardan qochib ketdi, bu himoyachilar orasida Frans Bekkenbauer xam bor edi. Aniq va kuchli zarbani taniqli darvozabon Zepp Mayer darvozasiga yoʻlladi.

Kiyevdagi javob oʻyinida Bloxin „Bavariya“ darvozasiga ikkita gol urdi – biri birinchi boʻlim oxirida, ikkinchisi ikkinchi boʻlim boshida. Kiyev „Dinamo“sining muvaffaqiyati shov-shuvli boʻldi – birinchi marta Sovet Ittifoqi jamoasi gʻalabani nishonladi. Va oʻsha 1975-yilda Bloxin Parijdagi „France Football“ nashrining „Oltin toʻp“ mukofotini oldi.

Keyingi yili Monrealdagi yozgi Olimpiada oʻyinlarida Sovet olimpiya terma jamoasi deyarli butunlay Kiyevning „Dinamo“ oʻyinchilaridan iborat edi. Keyin bronza medallari qoʻlga kiritildi – uchinchi oʻrin uchun oʻyinda SSSR terma jamoasi Braziliya termasini 2:0 hisobda magʻlub etdi. Bloxin turnirda KXDR termasi darvozasiga bitta gol urdi.

Uning fikricha, faoliyatidagi eng chiroyli gol Moskvaning „Dinamo“ klubiga qarshi oʻyinda 1973-yil kubok oʻyinida urilgan. Besh yil oʻtib, „Chernomorets“ darvozasini tovoni bilan, bir yildan soʻng esa Kishinyovning „Nistru“ darvozasiga burchakdan toʻgʻridan-toʻgʻri zarbasi bilan gol urdi. Qizigʻi shundaki, „Dinamo“ safida oʻtkazilgan oʻyinlarda Bloxin 75 marta hisobni ochgan va bu kabi vaziyatlarda atigi uch marta jamoa magʻlub boʻlgan. Oleg Vladimirovich gol urgan boʻlsa, oq-koʻklar oʻnta vaziyatdan toʻqqiztasida magʻlub boʻlmadi.

Oʻttiz yoshida birinchi marta Ispaniyada boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida ishtirok etdi. SSSR terma jamoasi urilgan va oʻtkazib yuborilgan toʻplar farqi boʻyicha Polsha termasiga yutqazib, yarim finalga chiqa olmadi. Bloxin liganing barcha beshta oʻyinini oʻtkazdi va Yangi Zelandiya darvozasiga bitta gol urdi. Xuddi shu 1982-yilda jahon terma jamoasi bilan oʻynagan Yevropa jamoasiga taklif qilindi. Avvalroq FIFA terma jamoasida „Borussia Dortmund“ va „Barselona“ klublariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.

Toʻrt yil oʻtgach, Bloxin ikkinchi marta Jahon chempionatida ishtirok etdi. Ikki oʻyinda Kanada terma jamoasi darvozasiga bitta gol urdi. Chempionat arafasida „Dinamo Kiyev“ jamoasida Bloxin Kubok egalari kubogi finalida „Atlético Madrid“ni 3:0 hisobida magʻlub qilib gʻalabani nishonladi. Bloxin ispanlar darvozasiga bitta gol urgan boʻlsa, ushbu turnirning yarim final va chorak final oʻyinlarida yana uchta gol urdi.

Kiyevning „Dinamo“sida 1987-yilgacha oʻynadi, klubga oʻn sakkiz yil umrini sarfladi. Bloxin klub uchun soʻnggi golini 1987-yil 20-noyabrda SSSR kubogi uchun „Rotor Volgograd“ klubiga qarshi oʻyinda kiritdi. Bu uning barcha oʻyinlaridagi 314-goli boʻldi. SSSR chempionatida 211 ta gol urdi – bu yutuqdan hech kim oshib keta olmadi.

Yil davomida Avstriyaning „Vorverts“ jamoasida oʻynadi va 1989-yil 28-iyunda Bloxin sharafiga Kiyevda xayrlashuv oʻyini boʻlib oʻtdi.

Bloxin Kiprga joʻnab ketdi, u yerda keyingi mavsumda „Aris“ klubida oʻynadi, shundan soʻng futbolchilik faoliyatini yakunladi.

Futbolchilik faoliyatini yakunlagandan soʻng Bloxin Gretsiya klublarida bosh murabbiy boʻlib ishladi.

## Murabbiylik faoliyati
1990-yilda Gretsiyaning yetakchi jamoalaridan biri — „Olimpiakos“ni boshqargan. Rahbariyatdan yordam soʻrab, SSSR terma jamoasidan uchta oʻyinchini – Oleg Protasov, Gennadiy Litovchenko va Yuriy Savichevni jamoaga taklif qildi. Jamoa bilan birgalikda u ikki marta Gretsiya chempionatining kumush medali sohibi boʻlgan, 1991/92-yilgi mavsumda esa Gretsiya kubogini qoʻlga kiritgan. 1993-yil 25-yanvarda u „Edessaikosom“ bilan durangdan soʻng jamoa bosh murabbiyligidan boʻshatildi, lekin klub futbolchilari va muxlislari bu qarorga qarshi boʻlishdi.
1993-yilning 3-fevralida „PAOK“ klubiga bosh murabbiy etib tayinlangan. Shartnoma 2 yarim yilga tuzilgan.

2003-yil sentabr oyida Ukraina milliy terma jamoasi bosh murabbiyi boʻldi. Uning rahbarligida Ukraina terma jamoasi oʻz tarixida ilk bor yirik xalqaro turnir – 2006-yilda Germaniyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha jahon chempionatining saralash bosqichidan muvaffaqiyatli oʻtdi va Yevropaning barcha jamoalaridan oldin Germaniyaga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Jahon chempionatining final bosqichida ilk bor ishtirok etgan Ukraina terma jamoasi chorak finaligacha chiqdi – bu ukrainaliklarning eng yuqori yutugʻi edi.

2007-yil dekabr oyi boshida Bloxin terma jamoa murabbiyi lavozimidan isteʼfoga chiqish uchun ariza berdi. Bu haqdagi bayonot Ukraina futbol federatsiyasi ijroiya qoʻmitasi yigʻilishida qabul qilindi.

Ukraina terma jamoasi bosh murabbiyligidan boʻshatilganidan bir necha kun oʻtgach, Bloxin „Moskva“ futbol klubi bosh murabbiyi boʻldi. 2008-yilgi Rossiya chempionatida „Moskva“ 9-oʻrinni egalladi. 2008-yil 26-noyabrda Bloxinning „Moskva“ bilan shartnomasi tomonlarning oʻzaro kelishuvi bilan bekor qilindi.

2009/10 yilgi mavsumda "Chernomorets" (Odessa) futbol klubining sport direktori boʻlgan.

2011-yil 21-aprelda yana Ukraina terma jamoasi bosh murabbiyi etib tayinlandi. Ukrainaning „1+1“ telekanalidagi „TSN“ dasturi oʻz nomi oshkor etilmagan „oʻz manbalariga“ tayanib, Bloxinning oylik maoshi 50 ming dollarni tashkil qilgani haqida xabar berdi.

### Dinamo (Kiyev)
2012-yil 25-sentabrda, Yuriy Semin isteʼfoga chiqqanidan soʻng, birinchi marta Kiyevning „Dinamo“ klubi bosh murabbiyi lavozimiga tayinlandi. 2012-yil 28-sentabrda u „Dinamo“ murabbiyi sifatida Ukraina chempionatining oʻninchi turida Luganskning „Zari“ klubiga qarshi oʻyinda debyut qildi. Debyut omadli chiqdi: „Dinamo“ 1:0 hisobida gʻalaba qozondi.

„Dinamo“ga qoʻshilganidan koʻp oʻtmay, Bloxin gipertoniya bilan kasalxonaga yotqizildi – sabab uyqu arteriyasini deyarli butunlay toʻsib qoʻygan qon ivishi edi. Kasalxonaga yotqizilgan ikkinchi kunida tromb jarrohlik yordamida olib tashlandi. Bloxin kasalxonada boʻlgan davrda Andrey Bal terma jamoa bosh murabbiyi vazifasini bajardi, uning rahbarligida ikkita oʻyinda 6 ochkodan 5 ochko yoʻqotdi: Moldova bilan durang va Chernogoriya bilan magʻlubiyat. „Dinamo“da Aleksey Mixaylichenko bosh murabbiy boʻldi. „Dinamo“ chempionat va Chempionlar ligasida koʻp ochko yoʻqotdi.

3-noyabr kuni Bloxin operatsiyadan keyin birinchi marta stadionda („Dinamo“ – „Tavriya“) uchrashuvni tomosha qildi; shifokorlar hali murabbiylar oʻrindigʻiga oʻtirishga ruxsat berishmagandi. „Dinamo“ 1:0 hisobida oldinda borayotgan tanaffus vaqtida Bloxin kiyinish xonasiga tushib, futbolchilar bilan suhbatlashdi. Murabbiylar oʻrindigʻida hamon Bloxin oʻrnini Aleksey Mixaylichenko egallardi, ham oʻyindan keyingi matbuot anjumanida qatnashdi.

21-noyabr kuni Kiyevda boʻlib oʻtgan Chempionlar ligasi doirasida „PSJ“ bilan oʻyinda (0:2 magʻlubiyati) shifokorlar Bloxinga murabbiylik oʻrindigʻida oʻtirishga ruxsat berishdi va bundan unumli foydalanishdi. Shuningdek, oʻyindan oldin va oʻyindan keyingi matbuot anjumanlarini oʻtkazdi.

Klubdagi murabbiylik faoliyati davomida „Dinamo“ birinchi marta 2012/13-yilgi mavsumda uchinchi oʻrinni egallab, Ukraina chempionatida ikkinchi oʻrinni ham qoʻlga kirita olmadi. Bir yarim yildan ortiq ishlagan Oleg Bloxin Ukraina chempionatida mumkin boʻlgan ochkolarning atigi 63 foizini qoʻlga kiritdi. Bu mustaqillik davrida „Dinamo“ Kiyev murabbiylari orasida eng yomon ikkinchi natijadir. Shuningdek, Bloxin chempionatdagi magʻlubiyatlar soni boʻyicha antirekord oʻrnatdi. „Dinamo“ni boshqargan – 44 uchrashuvda 12 marta magʻlubiyatga uchradi. Shu bilan birga, avvalgi antirekord 117 uchrashuvda 10 ta magʻlubiyatga uchragan Joseph Saboga tegishli edi.

2014-yil 16-aprel kuni Ukraina chempionati doirasida Kiyevda 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan Donetskning „Shaxtyor“ klubiga qarshi oʻyindan soʻng, Oleg Bloxin qoʻl ostidagi jamoa qoniqarsiz natijalar qayd etgani uchun „Dinamo“ bosh murabbiyi lavozimidan ozod etildi.

## Mukofotlar
### Oʻyinchi sifatida

* SSSR chempioni (**7**): 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986
* SSSR kubogi sohibi (**5**): 1974, 1978, 1982, 1985, 1987
* SSSR Superkubogi sohibi (**3**): 1981, 1986, 1987
* UEFA Kubogi egalari kubogi (**2**): 1975, 1986
* UEFA Superkubogi sohibi: 1975-yil
* UEFA Superkubogi finalchisi: 1986-yil
* Olimpiada oʻyinlarining bronza medali sovrindori (**2**): 1972, 1976

### Shaxsiy
* „Oltin toʻp“ sohibi (France Football): 1975-yil
* SSSRning eng yaxshi (1973-1975), ikkinchi (1977, 1978, 1980, 1981) va uchinchi (1976, 1986) futbolchisi (Futbol haftaligi)
* SSSR terma jamoasida uchun oʻyinlar soni boʻyicha rekordchi (112 oʻyin)
* SSSR terma jamoasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar (42 gol) *(1972-yilgi Olimpiada uchun saralashda hisobga olinmagan oʻyinda Fransiyaga Bloxin 2 ta gol urgan)*
* SSSR olimpiya terma jamoasi safida 12 ta oʻyin oʻtkazib, 9 ta gol urgan.
* SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi (1972)
* Xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1975)
* SSSR chempionatining eng yaxshi toʻpurari (**5**): 1972, 1973, 1974, 1975, 1977
* UEFA Kubok egalari kubogi toʻpurari: 1986 *(5 gol)*
* SSSR Kubogi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar (30 gol)
* Ukrainada yilning eng yaxshi futbolchisi (**9**): 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1981
* Mavsumning eng yaxshi debyutantlari mukofoti sovrindorlaridan biri: 1972-yil
* Klubga sodiqlik mukofoti: 1986-yil
* Jahon chempionati ishtirokchisi 1982, 1986
* SSSRning 33 nafar eng yaxshi futbolchisi roʻyxatida (**15**): 1-oʻrin (1972-1982, 1985, 1986) 13 marta (rekord), 2-oʻrin (1983, 1984).
* Ukraina SSR tarixida eng yaxshi futbolchi (**16**): 1-son (1972-1985), 2-son (1986, 1987)
* Butun tarixida SSSR futbol chempionatida eng koʻp gol urgan – 211 ta va eng koʻp oʻyin oʻtkazgan – 432 ta
* „ Dinamo“ (Kiyev) tarixidagi eng yaxshi toʻpurar ***(266 gol)***
* Kiyev „Dinamo“sining SSSR chempionatlarida yubiley gollari muallifi: 1400 (1973), 1500 (1975), 1600 (1977), 1700 (1979)
* „Golden Foot“ mukofoti: 2009 („Futbol afsonalari“ nominatsiyasida)
* Oleg Bloxinning toʻpurarlar klubi asoschisi *(336 gol)*
* Grigoriy Fedotov klubi aʼzosi *(319 toʻp)*
* Kiyev shahrining faxriy fuqarosi (2006)
* Ihor Netto klubi aʼzosi
* „Ukrainaning soʻnggi 50 yildagi eng yaxshi futbolchisi“ UEFA yubiley mukofoti gʻolibi: 2003-yil

### Murabbiy sifatida
**Olimpiakos**

* Gretsiya kubogi sohibi: 1992-yil
* Gretsiya Superkubogi sohibi: 1992-yil
* Gretsiya chempionatining kumush medali sohibi: 1991, 1992
* Jamoani UEFA Kubok egalari kubogining chorak finaliga olib chiqdi: 1993-yil

**AEK (Afina)**
* Gretsiya chempionatining kumush medali sovrindori: 1999-yil
* Ukraina terma jamoasini UEFA Chempionlar ligasining 3-saralash bosqichiga olib chiqdi: 2000

**Ukraina terma jamoasi**
* Jahon chempionati chorak finalchisi: 2006-yil

**Dinamo (Kiyev)**
* Ukraina chempionatining bronza medali sovrindori: 2013-yil
* Qoʻshma turnir gʻolibi: 2013-yil

### Shaxsiy
* IFFHS boʻyicha yil yakunlariga koʻra terma jamoalarning eng yaxshi murabbiylari:
** 2005-yil – 10-oʻrin
** 2006-yil – 8-oʻrin
** 2012-yil – 15-oʻrin
* IFFHS boʻyicha oʻn yillikning eng yaxshi murabbiylari (2001-2010) – 52-56 oʻrinlar
* „Oltin toʻp“ sohiblari orasida eng yaxshi murabbiylar – 5-oʻrin

## Shaxsiy hayoti
### Oilasi
Onasi – Yekaterina Zaxarovna Adamenko (1918—2012)), ukrainalik – mashhur sovet sportchisi, pentatlon, uzunlikka sakrash va 80 va 100 metrga toʻsiqlar boʻyicha SSSR va Ukrainaning koʻp karra chempioni. Keyinchalik Kiyev qurilish institutining sanoat va qurilish fakulteti dekanining oʻrinbosari. Uch chaqiriq Kiyevning Solomenskiy tuman kengashining deputati boʻlgan. U 2012-yil 21-mayda vafot etdi.

Otasi – Vladimir Ivanovich Bloxin (1922—2013), Sovet sprinter, Ikkinchi Jahon urushi faxriysi (Leningrad frontida jang qilgan), Ichki ishlar xodimi. Mehnat zahiralari jamiyati Kiyev viloyat kengashi raisining oʻrinbosari boʻlib ishlagan. Oʻn ikki yil davomida Ukraina SSR Zamonaviy beshkurash federatsiyasini boshqargan. Respublika „Dinamo“ jamiyati jismoniy tarbiya va sport boʻlimi boshligʻi boʻlgan. 2013-yil 13-martda vafot etgan.

Akasi – Nikolay Vladimirovich Bloxin (1939—2011).

Oleg Bloxinning birinchi rafiqasi – badiiy gimnastika boʻyicha jahon chempioni Irina Deryugina.

* Qizi – Irina Bloxina (1983-yilda tugʻilgan).
** Nabirasi – Jaklin (2014-yilda tugʻilgan).

Ikkinchi rafiqasi – Anjela.
* Qizlari – Anna (2001-yilda tugʻilgan) va Yekaterina (2002-yilda tugʻilgan).

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*