Mushuk masjidi

**Mushuk masjidi** (; yoki ) Marokashning Marokash shahridagi tarixiy masjiddir. Baʼzi ilmiy manbalarda u **Mavloy al-Ksur masjidi** yoki **Mavlā al-Qṣūr masjidi** sifatida ham tilga olinadi. Masjid Ksur mahallasida joylashgan boʻlib, asosiy suvq koʻchalaridan biri — Suk Laksur boʻylab, koʻchaning Bab Ftu hududidagi kirish qismiga yaqin, Jamo al-Fanoning biroz shimolida joylashgan.

Masjidga 12-asrda musulmon avliyosi yoki soʻfiysi hisoblangan Abu al-Abbos as-Sabtiyning shogirdlaridan biri asos solgan. Masjid nomi uning asoschisining mushugi bir vazirning uyida paydo boʻlgan kalamush balosini yoʻq qilishga yollangan, degan anʼanaviy rivoyatdan kelib chiqqan. Bino 14-asrda Mariniy sultonligi davrida taʼmirlangan boʻlib, u shaharning shu davridan saqlanib qolgan kam sonli yodgorliklaridan biri sanaladi va kichik, ammo boy bezatilgan minorasi bilan diqqatga sazovor.

## Tarix

Mahalliy rivoyatlarga koʻra, masjidni Mesʼud ismli mohir dabboq (terini oshlovchi usta) asos solgan boʻlib, u ham Abu al-Abbos as-Sabtiyning (vaf. 1204; mahalliy aholi orasida Sidi Bel Abbos nomi bilan ham tanilgan va Marokash shahrining yetti avliyosidan biri) shogirdi boʻlgan. Ushbu rivoyatda aytilishicha, uyini kalamushlar bosib ketgan bir vazir Mesʼudning mushugi bu baloni yoʻq qila oladi, degan gapni eshitib, undan yordam soʻragan. Mesʼud mushugini berishdan bosh tortgach, vazir mushukni oʻgʻirlab ketadi, ammo muammo yanada kuchayadi; oxir-oqibat vazir tavba qilib, Mesʼuddan kechirim soʻrab, uni moddiy jihatdan ham rozi qiladi. Shundan soʻng dabboq ushbu masjidni bunyod etadi va masjid nomi hanuzgacha shu rivoyatdagi mushuk nomini yodga solib turadi.

Masjid Mariniylar davrida Vattosiy vazir Abu Muhammad Abdulloh az-Zugunduriy () tomonidan taʼmirlangan; u hijriy 768-yilda (1366–1367-yilda milodiy) vafot etgan. Uning aynan shu davrda kichik minorasi qurilgan. Henri Basset va [Henri Terrasse]] tadqiqotiga koʻra, uni qurish ishlari ham Marokashdagi zamondoshi boʻlgan Bin Solih masjidi (milodiy 1321-yil) minorasi bilan bir davrda yoki biroz keyin amalga oshirilgan boʻlishi kerak.

## Meʼmorchilik

Masjid nisbatan kichik boʻlib, uning ibodat zali maydoni dan oshmaydi. Uning asosiy meʼmoriy xususiyati — kichik gʻisht minorasi boʻlib, u Marokash shahrida Mariniylar davridan saqlanib qolgan kam sonli yodgorliklardan biridir. Minora zamondoshi Bin Solih masjidi minorasining deyarli aniq nusxasi, faqat kichikroq koʻlamdagisidir. U Magʻrib mintaqasi minoralariga xos boʻlgan kubsimon shaklga ega boʻlib, asosiy gumbazi ustida kichikroq „fano“ yoki boshchiroq (burjcha) bilan yakunlanadi. Minorani yuqori qismi keyingi bir davrda qayta qurilgan.

Bin Solih minorasidagi kabi, burjning asosiy tanasining toʻrtta fasadining har biri gʻisht yuzasiga oʻyib ishlangan oʻzaro tutashuvchi *[[sebka]]* naqshlari (yaproqsimon rombli yoki „toʻr“ga oʻxshash naqsh) bilan deyarli toʻliq qoplangan. Ushbu *sebka* zonasidan pastda, minoraning koʻchaga qaragan tomonida, yuqoriroqda joylashgan kichik deraza atrofida bezaklarning quyi qatlami joylashgan. Bu bezak kompozitsiyasi murakkabroq boʻlib, yana Bin Solih minorasining quyi fasadlaridagi oʻxshash kompozitsiyani eslatadi. Kichik deraza uchbargli shaklga ega boʻlib, uni atrofini oʻrab turgan lambrekin yoyi oʻrab turadi, bu esa oʻz navbatida kichik toʻrtburchakli *[[Alfiz|alfiz]]* ichiga olingan. Uning yuqorisida madh etuvchi bitik oʻyib yozilgan kichik kvadrat kufiy kompozitsiyasi joylashgan boʻlib, ikki tomondan sakkiz burchakli yulduzlar bilan bezatilgan. Deraza atrofidagi parraklarda avvalroq fayans bezaklar ham boʻlgan. Bularning atrofini va tepasini oʻrab turgan bezak esa ancha yirik kompozitsiyadan iborat boʻlib, u koʻp bargli yoydan tashkil topgan; yoyning shakli podkova-yoy boʻlib, u soddaroq yarim doira yoy ostiga joylashtirilgan, ularning orasida markazdan tashqariga tarqalayotgan *sebka* naqshi oʻtadi. Bu esa oʻz navbatida yana bir toʻrtburchak *alfiz* bilan oʻralgan boʻlib, uning parraklari yana bir *sebka* naqshi bilan toʻldirilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar