open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xolboʻta Toʻraqulov

**Xolboʻta Abilovich Toʻraqulov** (1949-yil 15-may, Qoʻrli qishlogʻi, Ishtixon tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2022-yil, Jizzax shahri, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori (2000), professor (2003).
## Biografiyasi
Xolboʻta Toʻraqulov 1949-yil 15-may Ishtixon tumani, Qoʻrli qishlogʻi dehqon oilasida tugʻilgan. 1967—1973-yillarda Samarqand davlat univeristeti mexanika-matematika fakultetida tahsil olgan. 1973—1977-yillarda Ishtixon tumani 58-maktabning matematika fani oʻqituvchisi, 1977—1978-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti „Oliy matematika“ kafedrasi oʻqituvchisi, 1978—1981-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika instituti aspiranti, 1981—1983-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi „Kibernetika“ ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi qoshidagi respublika avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi maxsus loyiha konstruktorlik byurosida muhandisi va Jizzax byurosi rahbari, 1983—1984-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti „Oʻqitishning texnik vositalari“ kafedrasi katya oʻqituvchisi, 1984—1989-yillarda institutning „Umumiy texnika fanlari“ kafedrasi mudiri, 1989—1997-yillarda institutning „Kasb ta’limi“ fakulteti dekani, 1997—2013-yillarda institutning pedagogika fakulteti dekani lavozimida faoliyat yuritgan. 

### Oilasi
5 nafar farzandlari bor. Farzandlaridan biri professor Toʻraqulov Olim Xolboʻtayevich bugungi kunda Oʻzbekiston Milliy universiteti Jizzax filiali direktori. 

### Vafoti
Olim 2022-yilda vafot etgan.

### Ilmiy faoliyati
Xolboʻta Toʻraqulov 500 ga yaqin ilmiy ishlar, jumladan, 50 dam ziyod monografiya, oʻquv qoʻllanma, metodik tavsiya, risolalar,  300 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. 1982-yilda „Inson koʻrish yoʻlidagi buzilishlarning matematik modellarini yaratish va uni zamonaviy hisoblash texnikasi vositalari yordamida amapiyotga joriy etish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasi, 2000-yilda „Glaukoma kasalliklarini tashxislash, davolash jarayonlarining optimal variantlarini topishning matematik modellarini yaratishni avtomatlashtirish“ mavzusida doktorlik dissertatsini himoya qilib, texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 1987-yilda dotsent, 2003-yilda professor ilmiy unovini berilgan. Rossiya Federatsiyasi Pedagogik ta’lim xalqaro fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (2003), Pedagogik ta’lim xalqaro fanlar akademiyasi akademigi (2005).

## Mukofotlari
* „Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (1986);
* Aleksandr Grigorevich Nebolsin nomidagi xalqaro mukofot laureti (2008).
## Manbalar

## Havolalar
*
Alisher Hamroyev

**Alisher Hamroyev** (1976-yil, 2-yanvar, Kogon, Buxoro viloyati, OʻzSSR, SSSR — 2005-yil may, Kogon, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik taniqli kino va teatr aktyori. „Dilxiroj“, „Notanish polvon“, „Marjona“, „Yodgor“ kabi filmlardagi rollari bilan muxlislar eʼtiboriga tushgan.

Marhum aktyor „Ostona“ serialida ijro etgan roli uchun 21 yildan soʻng mukofotlangan.

## Tarjimayi holi
Alisher Hamroyev 1976-yil 2-martda Oʻzbekiston SSR Buxoro viloyatining Kogon shahrida tugʻilgan. Oilada toʻngʻich farzand edi. Kogon shahridagi 7-sonli maktabni bitirgach Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutining drama va kino aktyorligi boʻlimini tamomlagan. Oliygohda u taniqli aktyor Uchqun Tillayev bilan kursdosh boʻlgan. Oliygohni tamomlagach, aktyorlik faoliyatini Oʻzbek milliy akademik drama teatrida boshlagan va oʻnlab spektakllarda ishtirok etgan. Sanʼat yoʻlidagi ilk ustozi Shamsiddin Yoʻlliyev. Unga Yoqub Ahmedov ham ustozlik qilgan.  

Alisher Hamroyev tomoshabinlarga asosan kinodagi obrazlari orqali tanilgan. Kinodagi ilk rolini 1999-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida suratga olingan „Baxt qadri“ filmidagi epizodik rol bilan boshlagan. Uni kinoaktyor boʻlib shakllanishida Yusuf Roziqovning hissasi katta boʻlgan. U Bollywood va Hollywood aktyorlari bilan bir qatorda ishlashni orzu qilgan. Oʻzini „Alisherxon“ nomi bilan tanilishini istagan.

„Vatan ostonasi“ nomli filmning 2022-yilda boʻlib oʻtgan ilk ochiq premyerasida „Ostona“ serialida fidoyi chegarachi rolini ijro etgan marhum aktyor Alisher Hamroyev nomi ham eʼtirof etilib, u DXX chegara qoʻshinlari rahbariyati tomonidan taqdirlangan. Mukofotni marhum aktyorning farzandlari qabul qilib olishgan.

## Filmografiyasi

## Vafoti
Alisher Hamroyev 2004-yilda kasal boʻlgan va 2005-yilning may oyida 29 yoshida oyogʻidan saratonga chalinganligi sababli vafot etgan.

## Oilasi
Alisher Hamroyev 2001-yilda uylangan. Uning rafiqasi Dilnavoz Hamroyeva aktyorning oʻlimidan 3 yil oʻtib oqqon kasalligiga chalinib vafot etgan. Ulardan Madina Hamroyeva va Iskandar Hamroyev dunyoga kelishgan. Bolalar ota-onalari vafot etganidan soʻng xolasi Guloyim Mahmudova vasiyligiga berilib, uning qaramogʻida yashab kelishyapti.

## Manbalar
Ravshanbek Siddiqov

**Ravshanbek Inomjonovich Siddiqov** (1952-yil 7-aprel, Qoʻrgʻontepa tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik agronom olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (2008), professor (2022).
## Biografiyasi
Ravshanbek Siddiqov Andijon viloyati, Qoʻrgʻontepa tumani 1952-yil 7-aprelda tugʻilgan. 1975-yilda Andijon paxtachilik institutini tamomlagan. Mutaxasisligi olim agronom. 1968—1985-yillarda Qo‘rg‘ontepa tumani „Frunze“ nomli sovxoz ishchisi, 2-brigada boshlig‘i, jismoniy tarbiya bo‘yicha yo‘riqchi,  fuqarolar  mudofaasi  boshlig‘i, Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzi tuman qoʻmitasi mas’ul kotibi, muhandis-irrigator, direktor  o‘rinbosari, bosh agronom, partiya qo‘mitasi kotibi, 1985—1986-yillarda Qo‘rg‘ontepa tumani „Dzerjinskiy“ nomli sovxoz partiya qo‘mitasi kotibi, 1987—1988 yillarda sovxoz direktori, 1988—1988-yillarda Andijon viloyati partiya qo‘mitasi tashkiliy ishlar bo‘limi yo‘riqchisi, 1988—1992-yillarda  Qo‘rg‘ontepa tumani „Dzerjinskiy“ nomli sovxoz direktori, 1992—1994-yillarda Qo‘rg‘ontepa tumani „Sharof Rashidov“ nomli davlat xo‘jaligi direktori, 1994—1996-yillarda  Andijon viloyati „Xo‘jaobod“ dehqonchilik sanoati uyushmasi bosh boshqaruvchisi, 1996—1999-yillarda Qo‘rg‘ontepa tumani hokimi, 1999—2002-yillarda Andijon viloyati „Xo‘jaobod  mevalari“ agrofirmasi bosh direktori, 2002—2014-yillarda Sug‘oriladigan yerlarda g‘alla va dukkakli ekinlar ilmiy-tadqiqot instituti direktori lavozimida faoliyat yuritgan. 2014-yildan Don va dukkakli ekinlar ilmiy-tadqiqot instituti direktori. 

### Ilmiy faoliyati
Ravshanbek Siddiqov 1996-yilda qishloq xo‘jaligi fanlari nomzodi, 2008-yilda qishloq xo‘jaligi fanlari doktori ilmiy darajasini, 2012-yildan Rossiya  fanlar akademiyasining akademigi, 2022-yilda professor ilmiy unvonini olgan. Olim tomonidan 35 dan ortiq boshoqli don  ekinlarining yangi navlari yaratilgan. Ravshanbek Siddiqov 2 ta monografiya, 200 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi fidoyisi“ ko‘krak nishoni (2020); 
* „Do‘stlik“ ordeni (2021).  
## Manbalar
Kokilai kalon guzari

**Kokilai kalon**— Buxoro shahrining Shayx Rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.
## Tarixi
Bu guzar ilk marotaba vaqf hujjatlarida XVII asrda roʻyxatga olingan. 1927—yilgi hisobotlarga koʻra guzarda 90 ta uyda (1929—yilda 108 ta uy) 450 kishi istiqomat qilgan. Koʻchada istiqomat qilivchilarning katta qismini boshqa yurtlarga qatnovchi savdogarlar va mayda hunarmandlar tashkil qiladi. Timlarda va toqlarda ularning doʻkonlari joylashgan. 1929—yilda boshqa guzar bilan birlashtirilib Mexnat nomi berilgan. Aholisining asosiy qismini tojikzabon oʻzbeklar tashkil qilgan. Guzarda 1920—yilda Abdujafarxoʻja tomonidan masjid, madrasa va maktab qurilgan. Bundan tashqari qorilar qur’on oʻqiydigan avratxonalar boʻlgan. Inqilobdan soʻng guzar nomi oʻzgartilgan, masjid va madrasa esa aholiga uy-joy sifatida boʻlib berilgan.

## Manbalar
Eshoni pir guzari

**Eshoni pir guzari** — Buxoro shahrining Shayx rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.
## Tarixi
Guzar XIX asr boshlarida tashkil etilgan. Aholisining asosiy qismini pilla bilan savdo qiluvchilar, pilla yetishtiruvchilar, ip yigirib ranglovchilar tashkil qilgan. Guzar hududida kichk bozor va 2 ta choyxona joylashgan. Guzar masjidi XX asrga kelib yaroqsiz holatga kelganligi sababli Amir Olimxon tomonidan taʼmirlangan. Masjid ichida Eshoni pirning qabri joylashgan. XVIII asrda Shox Murod muxri bilan tasdiqlangan hujjatda madrasa Eshoni pir koʻcha esa Xoʻjagi deb atalgan. XX asr boshida guzarga Eshoni pir nomi berilgan. Machit qarshisidagi madrasada oʻn oltita xujra boʻlgan. Madrasa pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib amir Shohmurod davrida qayta tiklangan va madrasa uchun Ashurjon Qofilaboshi ibn Muhammad Rahimjon mutavvali qilib tayinlangan. Shu madrasada Eshoni pir talabalarni oʻqitgan. Madrasada darslar inqilobgacha davom etgan. 1927—yil 17—avgustda olingan xisobotlarga koʻra guzarda 100 hovli boʻlib 550 kishi istiqomat qilgan. 1929—yilda Abdusattor, Eshoni pir, Islom, Barakiyon, Mextar Shafe guzarlari birlashtirilib Islohot deb atala boshlangan. Hozirda bu guzar oʻrnida stadion, Yoʻldosh Poʻlatov, Tolstoy koʻchalarining bir qismi joylashgan. Eshoni pirning qabri hozirda ham shu guzar ichidagi machitda saqlanib qolgan. 1990—yilda maxsus ustalar tomonidan masjid qayta taʼmirlangan va koʻchaga Eshoni pir nomi berilgan.
## Manbalar
Luqmon Boʻrixon

**Luqmon Boʻrixon** (1965-yil 15-fevral, Yangiobod qishlogʻi, Gʻuzor tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2023-yil 25-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik yozuvchi, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, "Shuhrat" medali sohibi.
## Hayoti
Luqmon Boʻrixon 1965-yilning 15-fevralida Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumaniga qarashli Yangiobod qishlogʻida tugʻilgan. 1983-1985-yillarda muddatli harbiy xizmatni oʻtagan. 1986-yilda Toshkent davlat universitetining jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirib, 1991-yilda tamomlagan.

## Faoliyati
Luqmon Boʻrixon „Turkiston“ va „Maʼrifat“ gazetalarida adabiy xodim, keyinchalik boʻlim mudiri sifatida faoliyat koʻrsatgan. „Yoshlik“ jurnalining bosh muharriri boʻlgan.

## Asarlari
Luqmon Boʻrixonning dastlabki hikoyasi 1987-yilda „Begimqul katta“ nomi bilan nashr etilgan. Shundan keyin yozuvchining „Yalangoyoq“ (1991), „Sirli muallim“ (2006), „Hizr koʻrgan yigit“ (2007), „Temiryoʻl yoxud titrayotgan togʻ“ (2009), „Quyosh hali botmagan“, (2018), „Marhamatli kun“ (2019), singari qissa va hikoyalar toʻplamlari chop etilgan. Oʻqituvchilar hayotidan olingan „Sirli muallim“ qissasi Oʻzbekiston Xalq taʼlimi vazirligi tanlovida gʻolib deb topilgan. 2005-yilda „Jaziramadagi odamlar“ romanini yaratdi. Luqmon Boʻrixon yozgan „Sokin daryo“ romanida olim Oʻktam Umurzoqovning hayoti va faoliyati hikoya qilinadi.

## Manbalar
SCAT Airlines

**SCAT Airlines**, rasmiy **„SCAT Aviakompaniyasi“ AJ**, Qozogʻiston aviakompaniyasi boʻlib, bosh ofisi Qozogʻistonning Chimkent shahridagi Chimkent xalqaro aeroporti hududida joylashgan. Qozogʻistonning barcha yirik shaharlari va qoʻshni davlatlarga xizmat koʻrsatadi. Asosiy bazasi Chimkent aeroporti boʻlib, ikkilamchi havo tuguni Aqtau xalqaro aeroporti, Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti va Olmaota xalqaro aeroportida joylashgan.

## Tarixi
Aviakompaniya 1997-yilda tashkil etilgan va faoliyatini boshlagan. Nomi Maxsus yuk havo transporti (inglizcha: Special Cargo Air Transport) jumlasining qisqartmasi hisoblanadi.

SCAT Sunday Airlines kompaniyasiga yangi charter korxonasi va shoʻba korxonasi sifatida asos soldi, buning uchun SCAT toʻrtta Boeing 757-200 va bitta Boeing 767-300ER samolyotlaridan foydalanadi.

2017-yil noyabr oyida aviakompaniya Amerikaning Boeing korporatsiyasi bilan oxirgi avlod Boeing 737 MAX 8 rusumli oltita samolyotini sotib olish boʻyicha qatʼiy shartnoma imzoladi. 2018-yil 29-martda kompaniya parki postsovet mamlakatlarida birinchi Boeing 737 MAX 8 (CFM International LEAP-1B dvigatellari bilan) bilan toʻldirildi. Bu xarid qilingan oltita Boeing 737 MAX 8 samolyotlaridan birinchisi sanlanadi.

2018-yilda SCAT Airlines uchun Yevropa havo hududi cheklovlari olib tashlandi va 2018-yil may oyida Vilnyus Yevropa Ittifoqidagi birinchi muntazam manzilga aylandi. 2018-yil mart oyida SCAT aviakompaniyasi Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasining (IATA) toʻliq aʼzoligiga qabul qilindi. SCAT Airlines IATA reestriga kiritilgan Qozogʻistonning ikkinchi aviakompaniyasi boʻldi.

2019-yilning 13-mart kuni Qozogʻistonda Boeing 737 MAX samolyotlari foydalanilishi toʻxtatildi.

2021-yil 18-fevralda Qozogʻistonda Boeing 737 MAX samolyotlaridan foydalanishga qoʻyilgan ikki yillik taqiqdan keyin SCAT Airlines Amerika qitʼasidan tashqarida ushbu samolyotlarda muntazam tijorat reyslarini tiklagan birinchi aviakompaniyaga aylandi.

## Parvoz manzillari

### Kod-shering shartnomalari
SCAT Airlines Ozabayjon havo yoʻllari bilan kod-shering shartnomasiga ega.

## Aviaparki
2022-yil oktyabr holatiga koʻra, SCAT Airlines aviaparki quyidagi havo kemalaridan iborat:

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 2013-yilning 29-yanvarida SCAT Airlines aviakompaniyasining 760-reysi Almati xalqaro aeroportiga past koʻrinishda yaqinlashish vaqtida Qiziltu qishlogʻi yaqinida halokatga uchradi. Barcha 16 yoʻlovchi va 5 ekipaj aʼzosi halok boʻldi.
* 2018-yilning 26-iyul kuni SCAT Airlinesga tegishli UP-B5705 roʻyxatidan oʻtgan DV-5038 reysini amalga oshirayotgan Boeing 757-200 samolyoti Olmaota xalqaro aeroportida aylanib oʻtayotganda 236 yoʻlovchi va 9 ekipaj aʼzosi bilan uchish-qoʻnish yoʻlagi yuzasiga dumini urib oldi. Yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari jabrlanmadi. Biroq, samolyot jiddiy zarar koʻrdi.

## Manbalar

* 

## Havolalar

* Rasmiy veb-sayti
Zaynab sulton xonim xazirasi

**Zaynab sulton xonim xazirasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Zaynab sulton xonim xazirasiga Imomat xazirasining yon tomoni bilan kirish qismi boʻlib, shu yerdan 3 ta ichma-ich chillaxona joylashgan. Xazira toʻrt tomoni devor bilan oʻralgan va yer sathidan poydevori 3 metrni tashkil etadi. Devorning yer yuza qismi sariq xarsangtoshlar bilan koʻtarilgan va obi gʻishtlar bilan devor koʻtarilgan. Xazira devorlari koshinkoriy qilib belgilangan. Devorlari bezaklari islimiy naqshlar bilan bezatilib, rayhoniy ranglar bilan ishlangan. Hozirgi kunda naqshlar maʼlum darajada saqlanib qolgan. Mazkur bezaklar boshqa ziyoratgohlarda uchramaydi. Obi gʻisht va sariq xarsangtoshlar orasiga qamish qoʻyib chiqilgan. Qamishlar obidani zahdan asragan. Qamish shunday mustahkamki hozirgicha uning nay usulidagi poya teshiklari yopilmagan. Xazira ichida supali soʻgona ustida ikkita qabrtosh mavjud. Qabrtoshlar bilan yonma yon qabrlar mavjud boʻlib, ustida ularning marmartoshlari mavjud emas. Tarixchi Ibodat Rajabova soʻzlariga koʻra, ushbu sogʻonalar ustiga marmartoshlar boʻlgan boʻlishi mumkin, yoki ular boshqa qabrlar uchun ikkinchi marta ishlatilgan. Birinchi sogʻona toshbitigi nastaliq xatida yozilgan boʻlib, naqshli yozuvlar bilan bezatilgan. Qartosh ikkinnchi marta ishlatilgan. Unda shunday yozuvlar mavjud: „Bu xazira avf etilgan dindor Hazratlar shodasi muqaddas Zaynab Sulton Xonimga tegishli. U Muhammad Mirzo qizi. Olloh ularni rahmat aylagan boʻlsin. Vafoti sanasi: Rajab oyi, hijriy 1080 yil“. Ushbu bitik 1680-yilda bitilgan. Ikkinchi toshbitik ham ikkinchi marta ishlatilgan, unda marsiya bitilgan. Joʻyboriy xojalari Zaynab sulton xonim  uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan va vaqf mablagʻlari hisobidan qorilar maosh olgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan keyin, xazirada taʼmirlash ishlari olib borilgan. 1999-yilda xaziraning barcha binolar qismi taʼmirlangan. Xazira devorlari shu paytgacha saqlanib qolganligi sabali, biror joyi taʼmirlanmagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Norali Norboyev

**Norali Norboyev** (1935-yilda tug‘ilgan) — radiatsion biofizika sohasidagi olim, fandagi biofizik radioekologiya yo‘nalishi asoschisi, biologiya fanlari doktori, professor.

## Tarjimayi holi
Norali Norboyev 1935-yil 7-martda Surxondaryo viloyati Angor tumanida dehqon oilasida tug‘ilgan. 1954-yili shu tumandagi yetti yillik A.S. Pushkin nomli maktabni tugatib, 1955-yili Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning fizika-matematika fakultetiga o‘qishga kirdi. 1960-yili fizika-matematika fakulteti fizika bo‘limini tugatganidan keyin, Angor tumanidagi Partiya XXV syezdi nomli maktabda ishlay boshladi.

Norali Norboyev 1961-yilda SSSR Fanlar akademiyasi huzuridagi Biofizika institutiga aspiranturaga qabul qilindi. SSSR Fanlar akademiyasi muxbir a’zosi, professor A.M. Kuzin rahbarligida u elektrofizik parametrlar bilan birgalikda nur kasalligiga olib keluvchi ortixinon, ortofenol kabi moddalarni elektron-polyargrafik xususiyatlarini radiatsiya miqdoriga bog‘lab o‘rgandi. 1967-yil 3-martda Norali Norboyev fizika fanlari nomzodligi uchun dissertatsiyasini muvaffaqiyatli yoqladi. Shu yili Termiz davlat pedagogika instituti (hozirgi Termiz davlat universiteti) fizika-matematika kafedrasi o‘qituvchisi, dekabrda kafedra mudiri bo‘ldi.

U 1974—1976-yillarda doktorlik dissertatsiyasi ustida ish olib bordi. SSSR Fanlar akademiyasi huzuridagi Biofizika ilmiy-tekshirish institutining radiobiologiya, radiatsion biofizika bo‘limlarida, M.V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining radiatsion biofizika problematik laboratoriyasida, SSSR Fanlar akademiyasi muxbir a’zosi A.M. Kuzin va professor Y.B. Kudryashov laboratoriyalarida ilmiy tajribalar o‘tkazdi va 16 ta ilmiy ishini e’lon qildi.

Norali Norboyev 1970-yillardan boshlab atom nurlarining tirik organizmga ta’siri va chidamliligi masalasi bilan shug‘ullandi. Tabiiy radioaktivlik katta miqdorda bo‘lgan tuproqda o‘simliklarning chidamliligi borasida izlanishlar olib bordi. Radioaktivlik quvvati oddiy joylarga nisbatan juda yuqori bo‘lgan yerlarda o‘simlik atom nurlariga chidamli ekanligini fanda birinchi bo‘lib aniqladi. U 1981-yili M.V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti ilmiy kengashida biofizika mutaxassisligi bo‘yicha doktorlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. 1983-yili esa fizika kafedrasining professori bo‘ldi.

Norali Norboyev SSSR Davlat gidrometeorologiya qo‘mitasi va Moskva davlat universiteti olimlari bilan hamkorlikda Yerning sun’iy yo‘ldoshlari orqali yorug‘lik intensivligini o‘lchash bilan shaharlar ustidagi atmosfera ifloslanishi darajasini aniqlash va elektron hisoblash mashinasi yordamida uni ogohlantirish ustida ilmiy izlanishlar olib bordi.
## Mukofotlari

* O‘zbekiston SSR xalq ma’orifi a’lochisi (1985);
* O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim a’lochisi (2001);
* O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiysi (2003).

## Manbalar
Gʻoziyon guzari

**Gʻoziyon guzari** — Buxoro shahrining, Turki jandi qismida joylashgan qadimiy guzar.
## Tarixi
Gʻoziyon guzarining tarixi XV asrga borib taqaladi. Aholisining asosiy qismini savdogarlar va mullalar tashkil qilgan. Ushbu guzar buxorolik musulmonlar istiqomat qiladigan joylarning markazi boʻlgan. Guzar hududida koʻplab madrasalar joylashgan boʻlib ularning eng kattasi XX asr boshida qurilgan Mullo Muhammad Sharif (Sadriddin Ayniy tahsil olgan) madrasasidir. Shuningdek, guzarda XV—XVII asrlarga oid Gʻoziyoni kalon madrasasi uning shimolrogʻida Gʻoziyoni poyon madrasasi, Muhammad Sharif madrasasining janub tomonida Choʻbin, Turki jandi qabristoniga yaqin joyda Girebonchok (Mirzo Bade madrasasi deb ham atalgan) madrasalari faoliyat yuritgan. Koʻcha ichida xonaqo uslubida qurilgan masjid, ayollar hammomi, chorrahada 18 ta doʻkondan iborat kichik bozorcha (sari bozori gʻoziyon), qabriston, choyxona va sartoroshxona joylashgan. Guzar hududida eʼtiborga molik ziyoratgohlardan Imom Gʻozi qabri joylashgan. Imom Gʻozi Buxoroning turli joylarida dafn etilgan „qirq toʻrt shahidlardan“ biri boʻlgan.

Hozirgi kunda Gʻoziyon madrasasining old tomoni taʼmirlangan va yaxshi saqlanib qolgan, boshqa kichik madrasalar aholiga turar joy binosi sifatida foydalanish uchun boʻlib berilgan, yoki, buzib tashlangan.

1927—yilgi maʼlumotlarga koʻra guzarda 97 ta hovlida 485 kishi istiqomat qilishi qayd etilgan. 1929—yilda Gʻoziyon, Xoʻja Ayyubiy, Maxdumi Aʼzam guzarlari birlashtirilib Dilkusho guzari deb atala boshlangan.

## Manbalar
Nasriddin Xoja xazirasi

**Nasriddin Xoja xazirasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Nasriddin Xoja xazirasi Chor Bakr meʼmoriy majmuasidagi masjid, madrasa va xonaqoh qarama-qarshisidagi maydonning sharq tomonida joylashgan. Xazirada chilonjiyda daraxti mavjud. Kiraverish peshtoq ikki tomonida uchtadan oltita hujralari bor. Uchta hujraning eshigi oldin tomonda, qolganini esa xazira ichkarisidan eshigi mavjud. Xazira ichkarisidagi hovlilar chillaxona vazifasini oʻtagan va u yerda qorilar tomonidan tilovat qilingan. Xazirada yakka qabirlar boʻlib, faqatgina ikkitasida qabrtosh mavjud. Qabrlar sogʻona shaklida boʻlib, ustiga oq marmatoshlar qoʻyilgan. Qabrtoshning toʻrt tomonida yozuvlar mavjud emas, faqatgina yuqori qismi sharafa usulida bezalgan. Bitiktoshning yuqori qismida nastaliq xatida shunday yozilgan: „Taqvodorlar gultoji iffatli Zebo Vohidabonu Sultonim Eshon Nasr ad-din qizi. Vafoti hijriy 1233 yil“. Ushbu bitiktosh 1812-yil yozilgan. Xaziraning sharq tomonida 2 ta mozor mavjud boʻlib, birinchi qabr erkak kishiga, ikkinchi qabr esa ayol kishiga tegishlidir. Ayol qabri ustiga shunday yozuv mavjud: „Ushbu sogʻona Soliha Bonu Sultonxonimga tegishlidir. Eshon Abd al-Vakil Xoja al-Husayn qizi“. Keyingi qabr ustidagi yogʻochda „Eshon Abd al-Vohid Hoji qabri. Vafoti hijriy 1294 yil“ — deb bitilgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, 1999-yil xaziraning qurilgan chillaxonalar tomlari tiklangann, qabrlar atrofi, tosh bitiklar qoʻyilgan supalar taʼmirlandi. Joʻyboriy xojalari Nasriddin Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Xoja Islom xazirasi

**Xoja Islom xazirasi**  — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Mozor darvozasi kirish joyining qibla tomonga qarab yurilgandan keyin chillaxona boʻlib, uning roʻparasidan oʻng tomonda Xoja Islom xazirasiga kiriladi. Xazira kirish joyi peshtoqli boʻlib, devori yuzasida chirexdan bezak berilgan va panjara belgi qoʻyilgan. Peshtoqning oʻng tomonida bir koshirkoriy parcha saqlanib qolgan. Qurilgan paytda Xoja Islom xazirasi peshtoqi naqshli boʻlgan ammo hozirgi kunda saqlanib qolmagan. Xazira ichkarisida yakka qabrlab mavjud. Arxeologik tadqiqqotlarga koʻra, xazira kirish eshigida katta katta qabrlar mavjud boʻlib, birinchi qabr Abu Bakr Saʼd, ikkinchi qabr esa Xoja Islomga tegishlidir. Bundan tashqari xazirasa yana 5 ta qabr mavjud boʻlib, ammo bu qabrlar kimga tegishli ekanligi maʼlum emas. Ushbu qabrlarning marmar toshlari yoʻq. Xoja Islom xazirasi qibla tomonida mehrob boʻlib, peshtoqi naqshlar bilan bezatilgan. Peshtoqning bir qismida koshinkoriy ushturgardandan 10-15 santimetrli parcha saqlanib qolgan. Xazira qurilgan paytda peshtoqida rayhoniy bezaklar boʻlgan. Xazira qibla tomonidagi devorning beshtoq qismi bilan darcha mavjud va shu yer orqali dahmaga kirib boriladi. Bu dahmada 6-7 ta qabrtoshlar mavjud. Qabrtoshlar qora marmardan yasalgan. Bu yozuvlar koʻpchiligi xiralashib qolgan va hozirgi kunda oʻqib boʻlmaydi. Tarixchi Ibodat Rajabova mahalliy aholi bilan olib borgan suhbati natijasida ushbu dahma Tojiddin Hasanga tegishlidir. Dahma tepalikda joylashgan va supaday qilib koʻtarilgan. Xazira maxfiy eshigi boʻlgan va u qibla tomonga qilib qoʻyilgan. Joʻyboriy xojalari Xoja Islom xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qiladi va mazkur vaqf mablagʻlari hisobiga tilovat qiladigan qorilar maosh olgan

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Bronza buqa

**Bronza** **buqa**, **Sitsiliya buqasi** yoki F**alaris buqasi** sifatida ham tanilgan bronzadan yasalgan qiynoq buqasi, qadimgi Yunonistonda ishlab chiqilgan qiynoq va qatl qurilmasi edi. Diodor Sikulusning hikoya qilishicha, *Bibliotheca historica* da hikoya qilib, Afinalik Perilaus (yoki Perillus) jinoyatchilarni qatl qilishning yangi vositasi sifatida Sitsiliyadagi Akragas zolim Phalarisga uni ixtiro qildi va taklif qildi. Aytishlaricha, buqa ichi bo'sh bo'lib, butunlay bronzadan yasalgan va bir tomonida eshik bor. Afsonalarga ko'ra, qiynoq buqasi haqiqiy buqaning shakli va o'lchamida yaratilgan va hayqiriqni ho'kiz ovoziga aylantiradigan akustik qurilmaga ega edi. Mahkumlar qurilma ichida qulflangan va uning ostiga o't qo'yilgan, ichidagi odam qovurilib, o'lguncha metall isitilgan. Bir asrdan kamroq vaqt o'tgach yashagan Pindar bu qiynoq asbobini zolim Falaris nomi bilan aniq bog'laydi.

## Falaris uchun qiynoq buqasining yaratilishi

Taxminlarga ko'ra, buqaning boshi quvurchalar va to'xtash joylari tizimidan iborat bo'lib, mahbusning qichqirig'i g'azablangan buqaning baqirishiga o'xshash tovushlarga aylantirilgan. Aytishlaricha, Falaris buqaning tutuni tutatqi  bulutlarida ko'tariladigan tarzda yaratilishini buyurgan. Afsonaga ko'ra, jasad kuyib ketganidan keyin buqa qayta ochilganda, qurbonning kuygan suyaklari "taqinchoqlar kabi porlab, bilaguzuk yasagan".

Hikoyalarga ko'ra, qatl amalga oshiriluvchi qurilmaning qurilishini tugatgandan so'ng, Perilaus Falarisga shunday degan: "Uning qichqirig'i quvurlar orqali sizga eng nozik, eng achinarli, eng ohangdor hayqiriq sifatida keladi". Perilaus ixtirosi uchun mukofot olishiga ishongan edi. Buning o'rniga, bu so'zlardan nafratlangan Falaris uning shox tovush tizimini Perilausning o'zi sinab ko'rishni buyurdi va uni aldab buqaga kiritdi. Perilaus ichkariga kirgach, uni darhol qamab qo'yishdi va o't qo'yishdi, shunda Falaris uning qichqirig'ini eshitishi mumkin edi. Perilaus o'lishidan oldin, Falaris eshikni ochib, uni olib ketdi. Aytishlaricha, uni buqadan ozod qilgandan so'ng, Falaris Perilausni tepalik tepasiga olib chiqib, uni o'ldirgan. Falarisning o'zi Teronning ajdodlari Telemachus tomonidan ag'darilganida, qiynoq buqasida o'ldirilgan deb da'vo qilinadi.

## Ilk masihiylarni ta'qib qilish
 
Rimliklar bu qiynoq vositasidan ba'zi nasroniylarni, xususan, nasroniy an'analariga ko'ra, imperator Adrian tomonidan xotini va bolalari bilan jasur buqada qovurilgan Avliyo Yustsani o'ldirish uchun foydalangan deb aytilgan. Xuddi shu narsa imperator Domitian va Kichik Osiyodagi birinchi shahid bo'lgan Pergamon yepiskopi avliyo Antipas bilan sodir bo'lgan, miloddan avvalgi 92-yilda buqada qovurilgan. Qurilma ikki asr o'tgach, yana bir nasroniy, Tarsuslik Pelagiya eramizning 287-yilda birida imperator Diokletian tomonidan yoqib yuborilganidan keyin ham foydalanilgani da'vo qilgan.

## Yana qarang

* Temir xizmatkor
* Qiynoq xonasi
* Moloch

## Manbalar

## Tashqi havolalar
Media related to Bronze Bull at Wikimedia Commons
Boʻyoqli roʻyan

**Boʻyoqli roʻyan** () — boʻyi 1,5-2 metrgacha yetuvchi ildizpoyali, koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Roʻyandoshlar oilasiga kiradi.

Turli xil tarixiy nomlari maʼlum: alizarin, koʻkat, brusk, krap, boʻyoqli ildiz, marina, marzana.

## Tarqalishi va oʻsish sharoitlari
Boʻyoqli roʻyanning vatani Oʻrta yer dengizi, Onadoʻli, Oʻrta Osiyo, Sharqiy Yevropa. Markaziy osiyoda asosan Navoiy va Samarqand viloyatlarida oʻsadi.

U daryo boʻyidagi butazorlarda, sugʻorish kanallari qirgʻoqlarida, dashtlarda, qaragʻay oʻrmonlarida, tashlandiq bogʻlarda, uzumzorlarda oʻsadi.

Boʻyoqli roʻyan koʻproq issiqlik va namlikni yaxshi koʻradigan oʻsimlikdir. Quruq yillarda yomon rivojlanadi, urugʻ soni sezilarli darajada kamayadi.

## Botanika tavsifi

Ildizi oʻq ildiz tizimli, ildizpoyalar hosil qiladi. Ildizlari va ildizpoyalari qizil-jigarrang qobiq bilan qoplangan.

Barglari qattiq, och yashil rangda, lansetsimon yoki elliptik shaklda, uzunligi 10 sm, kengligi 3 sm.

Gullari mayda, yulduzsimon, sariq rangda. Gulyojibargi 4-5 boʻlakli gulkosachabarglaridan 1,5 barobar uzunchoq.

Mevalari — qora danak meva uzunligi 5-9 mm, ichida 1-2 dona urugʻi bor.

Urugʻlar va vegetativ yoʻl bilan koʻpayadi.

## Kimyoviy tarkibi
Boʻyoqli roʻyanning ildizpoyalarida organik kislotalar (olma, vino, limon), triterpenoidlar, antrakinonlar, iridoidlar, shakar, oqsillar, askorbin kislotasi va pektin moddalari mavjud.

Gullar tarkibida flavonoidlar giperozid va rutin mavjud.

### Foydalanish
Roʻyan eng avvalo qizil boʻyoq olish uchun yetishtiriladi.

Boʻyoq olish uchun ikki yillik oʻsimliklarning ildizlari ishlatiladi.

Rossiyadabu oʻsimlikni qachondan boshlab koʻpaytira boshlashganini aniq emas. Maʼlumki, 1745—yilda Mixail Lomonosov Fanlar akademiyasining boshqa professorlari (Gmelin va Sigezbek) bilan birgalikda Kizlyardan joʻnatilgan oʻt namunalarini oʻrgangan. 1759—yilda Lomonosovning tajribalari tufayli Rossiyada roʻyan boʻyogʻini sanoat miqyosida ishlab chiqarish boshlandi. 1787- yilda hukumat Onadoʻliga roʻyan urugʻi uchun buyurtma berdi.

1871—yilda sunʼiy alizarin boʻyoqlarining topilishi roʻyan savdosiga zarar yetkazdi. XiX asr oxiri XX asr boshlarida Rossiya imperiyasida faqat Boku, Derbent va Samarqand yaqinida ekilgan.

## Manbalar
Qulmurod Shodmonov

**Qulmurod Shodmonov** (1908—1972) — pedagog, kimyo sohasidagi olim, kimyo fanlari doktori, professor.
## Tarjimayi holi
Qulmurod Shodmonov 1908-yilda Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi G‘urjak qishlog‘ida cho‘pon oilasida tug‘ilgan. U ota-onasidan yoshligida yetim qolgan. 1925-yilda Sherobod tumanidagi bolalar uyiga qabul qilingan. 1927—1928-yillarda Termiz va Farg‘ona shaharlaridagi pedagogika kurslarida tahsil oldi. Keyinchalik u Sherobod tuman Komsomol qo‘mitasining kotibi bo‘lib ishladi.

Ko‘p o‘tmay Qulmurod Shodmonov Samarqand pedagogika ademiyasi (hozirgi Samarqand davlat universiteti) huzuridagi agropedagogika fakultetiga o‘qishga kirib, uni tugatdi va aspiranturada qoldi. Aspirantlik davrida hozirgi Samarqand davlat universitetida o‘zbek tili va adabiyoti fakultetining dekani bo‘lib ishladi. U shu bilan birgalikda Samarqand davlat meditsina instituti (hozirgi Samarqand davlat tibbiyot universiteti)da ham dars berdi. 

Qulmurod Shodmonov 1937-yilda hozirgi Samarqand davlat universitetining ilmiy kengashida „Etilen uglevodlarga galogenli vodorodlarning birikishi va ajralishi qonuniyatlari“ mavzusida dissertatsiya himoya qildi. Shundan so‘ng O‘zbekiston SSR Maorif vazirligi Qulmurod Shodmonovni Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ga ishga yubordi. U bu yerda prorektor bo‘lib ishladi va kimyo kafedrasiga mudirlik qildi. Qulmurod Shodmonov ko‘pgina mas’ul ishlarda faoliyat ko‘rsatdi.

1943—1944-yillarda Buxoro davlat pedagogika va o‘qituvchilar institutida boshlang‘ich partiya tashkiloti kotibi bo‘lib ishladi. 1940-yil Buxoro shahar Soveti deputatligiga saylandi. 1951—1961-yillarda Toshkent pedagogika instituti (hozirgi Toshkent davlat pedagogika universiteti) talabalariga dars berdi, kimyo kafedrasiga boshchilik qildi va ayni vaqtda O‘rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning organik kimyo laboratoriyasida tadqiqot ishlarini olib bordi. 1965-yilda Qulmurod Shodmonovga professorlik unvoni berildi.

Qulmurod Shodmonov 1972-yilda uzoq davom etgan kasallikdan vafot etdi.

## Asarlari
Qulmurod Shodmonov 60 dan ortiq ilmiy-pedagogik maqolalar va asarlar yozdi. „Galogenli vodorod kislotalarining o‘zaro bog‘lanish va izlanish qonuniyatlari“, „Vodorod xloridining etilenli uglevodlarga ta’siri haqida“, „Organik ximiyaning xalq xo‘jaligiga xizmati haqida“ ilmiy asarlari shular jumlasidan.
## Mukofotlari
Qulmurod Shodmonov O‘zbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi tomonidan ikki marta Faxriy yorliq bilan va O‘zbekiston SSR Oliy Soveti farmoni bilan „Ulug‘ Vatan urushi yillarida mehnatda namuna ko‘rsatgani uchun“ medali bilan mukofotlangan. 
## Manbalar
Nusrat Hikmatov

**Nusrat Hikmatov** — davlat va jamoat arbobi. Navoiy viloyati Qiziltepa tumani partiya qoʻmitasi birinchi kotibi.

Nusrat Hikmatov 1938-yilda Buxoro viloyatining Romiton tumanida tugʻilgan. Millati — oʻzbek. 1961-yildan KPSS aʼzoligiga qabul qilingan.

1961-yilda Buxoro Davlat Pedagogika institutini bitirgan. 1974-yilda Toshkentdagi Oliy Partiya maktabini tamomlagan. 1976-yilning oktyabr oyidan 1985-yilning 22-noyabrgacha boʻlgan davrda Navoiy viloyati Qiziltepa tumani partiya qoʻmitasi birinchi kotibligiga tayinlangan. „Oktyabr revolyutsiyasi“, „Hurmat belgisi“, „Mehnat Qizil Bayroq“ ordenlari va medallari sohibi.

Nusrat Hikmatov Qiziltepa tumaniga rahbar etib tayinlangach, u yerda yangi bogʻlar barpo etish, yoʻllar, bogʻcha va maktablar qurilishiga eʼtibor qaratgan.

Vangʻozidagi 40 gektarli „Bogʻi Farovon“ va boshqa hududlardagi yirik bogʻlar uning davrida barpo etilgan.

Nusrat Hikmatov „paxta ishi“da ayblanib ishdan olingan. Ushbu jinoiy ish boʻyicha 1986-yilda partiya safidan chiqarilgan.
Ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olingan. 1985-yilning 25-dekabridan 1988-yil 27-iyungacha qamoqda saqlangan.
1986-yil 26-iyundan 30-iyunga qadar Qiziltepa paxta zavodi klubida viloyat sudining aʼzosi H.Nazarov raisligida Nusrat Hikmatov ustidan sud jarayoni boʻlib oʻtgan. 1-iyun kungi hukmda OʻzSSR Jinoyat kodeksining 149-, 149¹, 155-, 152-moddalarining II qismi va 119¹ moddalari bilan 13 yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosi qoʻllangan. Mol-mulki musodara qilingan. 30 oylik qamoqda saqlashdan soʻng aybi isbotkanmagach ozod qilingan. Unga yetkazilgan 19 ming 274 soʻmlik zarar qoplab berilgan. Shuningdek, sud kollegiyasi SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1981-yilning 18-mayida chiqqan Farmoniga koʻra, asossiz ayblangan Nusrat Hikmatovni 3 oy davomida avvalgi ishiga tiklash, imkoni boʻlmasa, shunga baravar vazifa bilan taʼminlash huquqini berdi.
## Manbalar
Obid Xoja xazirasi

**Obid Xoja xazirasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Obid Xoja xazirasi Mozori Daroz darvozasi qarama-qarshisida joylashgan boʻlib, eshik qismidan kirib boriladi. Xazira Xoja Saʼd maqbarasi ichkarisi joylashgan. Qurilgan paytda Obid Xoja xazirasi toʻrt tomoni devor bilan oʻrab olingan boʻlgan. Taʼmirlash jarayonida devorlar taʼmirlangan va tiklangan. Xazira shimol tomonida chillaxona mavjud. Chillaxona usti gumbazli boʻlib, oldi ustunli va ayvonli qilib qurilgan. Chillaxona ikki yon tomonidan va sharq tomonidan eshigi mavjud. Xazirada chiroqpoya yasalgan. Ammo hozirgi kunda chiroqpoyalar saqlanmagan faqatgina oʻrni saqlanib qolgan. 1999-yilgi taʼmirlash natijasida xazirada taʼmirlash ishlari olib borilgan. Taʼmir jarayonida yer ostiga qarab 1,5 metr balandlikda devor oʻrnatilgan. Xazirada qabrlar mavjud va ularga qabrtoshlar qoʻyilgan. Tarixchi Ibodat Rajabova soʻzlariga koʻra, mazkur xaziradagi qabrtoshlar ikkinchi, uchinchi marta ishlatilgan. Obid Xoja xazirasidagi birinchi bitiktoshda shunday yozilgan: „Bu munavvar qabr dindor Faxriya bonu binti Hazrati Eshon ibn Muhammad Obid Xojaniki. U hijriy 1170-yilning muharram oyida vafot etgan. Dorulfanodan dorulbaqoga rixlat qildilar“. Mazkur qabrtosh 1755-yilda qoʻyilgan. Ikkinchi qabrtoshda shunday yozuvlar bitilgan: „Bu munavvar sogʻona Shamsiyabonu Sultonimga tegishli. U Bibi Joʻyboriy nomi bilan mashhur boʻlgan“. Joʻyboriy xojalari Obid Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilib berishgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Bana da Söyle (Ziynet Sali single)

**"Bana da söyle"** qoʻshigʻi Ziynet Sali tomonidan 2019-yilda yana ijro etilgan.

### Qoʻshiqlar roʻyxati

# „Menga ham ayt“ — 4:06

### Yakka akustik

# „Menga ham ayt“ (akustik)" — 4:05

* Qoʻshiq va musiqa: Ferdi Tayfur
* Tahrirlash: Mustafo Ceceli
* Yozuvchi miks: Koray Püskül
* Oʻzlashtirish: Emre Kral
* Rejissyor: Nihat Odabaşi
* Styling: Anilcan
* Sochlar — Pardoz: Önder Tiryaki

### Roʻyxatlar

### Nashr qilingan sanalar

## Manbalar
Ro‘zimurod Choriyev

**Ro‘zimurod Qoʻngʻirotovich Choriyev** (1963-yil 5-fevral, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2020), professor.
## Biografiyasi
Ro‘zimurod Choriyev 1963-yil 5-fevral Surxondaryo viloyati Sherobod tumanida tugʻilgan. 1980—1985-yillarda Muzrabod tumanidagi qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalashtirish texnikumida oʻqigan. 1985—1990-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida tahsil olgan. Mutaxassisligi muhandis-pedagog. 1990—1992-yillarda institutning yoshlar tashkiloti kotibi, kasaba uyushmasi qo‘mitasi raisi o‘rinbosari, 1992—1995-yillarda „Yoshlik“ talabalar shaharchasi hokimi, 1995—1998-yillar Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutning tarbiyaviy ishlar bo‘yicha prorektori, 1998—2004-yillarda O‘zbekiston Respublikasi  Oliy va o‘rta maxsus ta’limi vazirligi o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi boshqarmasi boshlig‘i, Toshkent shahar o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari, O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi axborot tahlil va tashkiliy ishlar bosh boshqarmasi boshlig‘i, 2004—2005-yillarda „Uzluksiz ta’lim“ ilmiy metodik jurnali bosh muharriri o‘rinbosari, 2005—2011-yillarda „Yoshlik“ talabalar shaharchasi hokimi, 2011—2013-yillarda O‘zbekiston Milliy universiteti dotsenti, 2013—2017-yillarda Toshkent viloyati xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti rektori, 2017—2019-yillarda Surxondaryo viloyatining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va ma’naviy-ma’rifiy ishlari bo‘yicha o‘rinbosari lavozimida faoliyat yuritgan. 2019-yildan „Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti“ Milliy tadqiqot universiteti yoshlar masalalari va ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha prorektori.

### Oilasi
Rafiqasi Jamilaxon Choriyev. 3 nafar farzandi bor.
### Ilmiy faoliyati
Ro‘zimurod Choriyev 1998-yilda „Injener-pedagoglarning kasbiy-metodik malakalarini shakllantirish“ mavzusida nomzodlik, 2020-yil „Kasb  ta’limi mutaxassislarini dual tizimi asosida kasbiy faoliyatga tayyorlash metodikasini takomillashtirish (Texnika oliy ta’lim muassasalarida „Kasb ta’limi“ yo‘nalishi misolida) mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 5 ta monografiya, 10 ga yaqin uslubiy ishlanma va risolalar, 100 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. 

## Mukofotlari
* „Shuhrat“ medali sohibi;
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yil“ esdalik nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yil“ esdalik nishoni (2021);
* „O'zbekiston Konstitutsiyasiga 25 yil“ esdalik nishoni (2017);
* „O'zbekiston Konstitutsiyasiga 30 yil“ esdalik nishoni (2022).
## Manbalar
Sharafutdin Chochayev

**Sharafutdin (Sharabuttin) Yusupovich Chochayev** (1960-yil 9-yanvar, Gundelen, Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi) — rossiyalik din va jamoat arbobi, muftiy. 1990—1992-yillarda Kabarda-Bolqoriya Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi. Hozirda Shimoliy Kavkaz islom universiteti rektori.
## Tarjimai holi
1960-yil 9-yanvarda KBASSR Baksan tumani Gundelen qishlogʻida tugʻilgan.

1977-yilda oʻrta maktabni tugatgach, Buxorodagi Mir Arab madrasasiga oʻqishga kirgan.

1979-yilda SSSR Qurolli Kuchlari safiga chaqirilganligi sababli oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. Afg‘onistonda xizmat qilgan. Demobilizatsiyadan soʻng Mir Arab madrasasida oʻqishni davom ettirgan.

1983-yilda oʻqishni Imom al-Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutiga koʻchirilib, 1987-yilgacha shu yerda tahsil olgan.

1987—1990-yillarda oʻzi tugʻilib oʻsgan Gundelen qishlogʻida imomlik qilgan.

1989-yilda Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasi tashkilot qozisi Shafig Pshixachevga yordamchi muovin etib saylangan.

1990-yil 30-avgustda Kabarda-Bolqor musulmonlarining I qurultoyida va diniy idora muftiysi saylanishida Pshixachev oʻz nomzodini qaytib oladi va Chochayevni tanlashni qoʻllab-quvvatlaydi. Natijada qurultoy yakunlariga koʻra Chochayev Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasi muftiysi etib saylangan.

1992-yil 2-fevralda boʻlib oʻtgan
Kabarda-Bolqor musulmonlarining II qurultoyida Pshixachev Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasining yangi raisi, Sharafutdin esa rais oʻrinbosari etib saylagan. Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy boshqarmasi raisi lavozimida ishlagan.

1998-yilda Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy boshqarmasi qoshidagi Islom instituti direktori etib tayinlangan.

2007-yil iyul oyida KBRdagi birinchi oliy diniy muassasa — Imom Abu Hanifa nomidagi Shimoliy Kavkaz islom universiteti rektori etib saylangan.
## Mukofotlari
Afgʻonistonning „Baynalminal jangchi“ medali, Misrning „Islomni qayta tiklagani uchun“ medali, Rossiya faxriylari ittifoqining „Vatan oldidagi xizmatlari uchun“ medali, shuningdek, Rossiya Muftiylar kengashining „Maʼnaviy birlik uchun“ medali va Shimoliy Kavkaz Musulmonlar maʼnaviyatini rivojlantirish markazining „Maʼnaviy birlik uchun“ medali bilan taqdirlangan.
## Manbalar
Kampirak

**Kampirak, Kanpirak, Kampir devori** — Navoiy viloyatining Karmana va qisman Qiziltepa tumanlari hududidan oʻtgan devor.

„Kampirdevol“ning sharq tomoni Karmana tumani markazi chegarasidagi Qoratogʻ etaklaridan boshlanib, Zarafshon daryosining chap qirgʻogʻi boʻylab sharqdan gʻarbga tomon yoʻnalgan.
Tarixchilar va arxeologlar Kampir devoriga „Voha devori“ deb nom bergan. Chunki devor alohida joylashgan bir turkum shahar va qishloqlar mudofaasi uchun, undan tashqari ulkan madaniy hudud, Zarafshon vodiysi mudofaasi uchun xizmat qilgan. Baʼzi tarixchilar uni Buyuk Xitoy devoriga, baʼzilar Samarqand shahri va uning atrofini oʻrab turgan Qiyomat devori (Devori Qiyomat) ga oʻxshatishadi. V-VI asrlarda barpo etilgan Kampirak devorining uzunligi 300 kmdan ortiqroq.
„Kanpir devor“i „qazilgan choh“ degan maʼnoni bildiradi.
Kampirak devorining Qiziltepa tumani hududida saqlanib qolgan xarobalarida arxeologlar A.Yakubovskiy, A.Shishkin, X.Muhammedov va boshqalar qazishma ishlari olib borgan. Ular oʻtkazgan tadqiqotlar natijasida fanga quyidagi yangiliklar maʼlum boʻldi:

Devorning tag poydevori shagʻal aralash tuproqdan iborat, eni 3 metr.

Devor asosan paxsadan, baʼzi joylari esa qisman toʻrtburchak shaklidagi yirik hajmli xom gʻishtdan qurilgan.

Devor qurilishi ikki bosqichda amalga oshirilgan.
Oʻzbekiston tarixida Kampirak devori atamasi Oʻrta Osiyodagi dehqonchilik vohalarini koʻchmanchi qabilalar hujumidan himoya qilish maqsadida barpo etilgan mudofaa inshootlari tizimini anglatadi. Bu devor shimoli-gʻarbda Varaxsha (Jondor tumani), undan Subuktepa, Boʻrontepa (Romiton), Xoʻjaqultepa (Peshkoʻ), sarhadlari boʻylab oʻtib, Shofirkon kanalining chap qirgʻogʻi boʻylab oʻtgan va Abu Muslimtepaga borib tutashgan. Va shuningdek, Hazora darasi boʻylab yana bir koʻtarma devor Konimex vohasini kesib oʻtgan va Karmana tumani markazida Qoratovga borib taqalgan.

2012—2015-yillarda Oʻzbekiston-AQShning arxeologiya boʻyicha qoʻshma ekspeditsiya oʻtkazgan. Ekspeditsiya xulosasiga koʻra, Ganchtepa (Boʻritepa) Kanpirak devori bilan bir vaqtda yaʼni V asrda bunyod etilgan. U mudofaa istehkomi vazifasini ham bajargan.
## Manbalar
Murod Muhammedov

**Murod Muhammedovich Muhammedov** (1949-yil 21-oktyabr, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (1992), professor (1996).
## Biografiyasi
Murod Muhammedov 1949-yil 21-oktyabr Samarqad shahrida tugʻilgan. 1967—1971-yillarda Samarqand Kooperativ institutida tahsil olgan. Murod Muhammedov Samarqand Kooperativ instituti partiya tashkilotining kotibi (1989—1991), kafedra mudiri (1985—1986; 2005—2007; 2008—2012), institutning imiy ishlar boʻyicha prorektori (1992—1993), ilmiy va oʻquv ishlari boʻyicha prorektori (1993—1994), institut rektori (1994—1998), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi mintaqaviy kompleks tadqiqotlar instituti ijtimoiy fanlar boʻlimining mudiri (1998—2005), institut integratsiya va innovatsiya markazining direktori (2007—2008) lavozimida ishlagan. Hozirda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Iqtisodiyot nazariyasi“ kafedrasi professori. 

### Ilmiy faoliyati
Murod Muhammedov 1975—1978-yillarda Ukrainaning Lvov shahridagi Savdo-iqtisod instituti aspiranturasida, 1989—1992-yillarda Moskva kooperativ instituti doktoranturasida oʻqigan. 1979-yilda Kiyevda nomzodlik, 1992-yilda Moskvada doktorlik dissertasisiyani himoya qilgan. 1992-yilda iqtisodiyot fanlari doktori ilmiy darjasini, 1996-yilda professor ilmiy unvonini olgan. Bir qancha darsliklar, jumladan, „Iqtisodiyot nazariyasi“ (oʻzb va rus tillarida),
„Mikroiqtisodiyot-2“, „Oʻzbekistonning mehnat bozori: bandlik va ishsizlikning mintaqaviy muammolari“, „Yoshlar mehnat bozorida“, „Qishloqda ish bilan taʼminlash: muammolar va yechimlar“, „Agrar islohotlar va aholini ish bilan taʼminlash“, „Qishloq xoʻjaligi: daromadlar va moddiy ragʻbatlantirish“, „Xizmat koʻrsatish sohasi va turizmni rivojlantirishning nazariy asoslari“, „Norasmiy bandlik: sabablari, oqibatlari va kamaytirish yoʻllari“, „Oʻzbekiston iqtisodiyotining tarixi: Amir Temur davridan to hozirgi kunga qadar“ (oʻzbek, rus va ingliz tillarida) kitoblari hamda 500 ga yaqin maqolalar muallifi.

## Mukofolari
* „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi“ medali (1970);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ koʻkrak nishoni (2016).
## Manbalar
Shayx Xoʻja Xisrav maqbarasi

**Shayx Xoʻja Xisrav maqbarasi** – Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan ziyoratgoh. Ziyoratgoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Xoʻja Xisrav xoʻjalardan boʻlgan. SHayx XIV asrda Mavlono Orif Deggaroniy, Xoʻja Baxoviddinlar bilan bir zamonda yashagan. Xoʻja Xisravning hayoti, faoliyati va karomatgoʻyligi haqida Abul Musin Muhammad Boqir Ibn Muhammad Alining „Bahouddin Balogardon“ kitobida ayrim tarixiy maʼlumot va rivoyatlar keltirilgan. Oʻz davrining oʻta zukko kishisi, Islom dinining peshvosi karomat sohibi boʻlib tanilgan. U Qosim SHayx maqbarasining janubiy-gʻarbida, undan 400 metr nariga dafn qilingan. Ushbu kichik maqbara bir tomonida kanal bilan, boshqa tomonida xususiy uylar bilan chegaradosh. Maqbara hududi chiroyli metal panjara bilan oʻralgan. Binoning oʻzi bir gumbazli inshoot boʻlib, kirish portali, perimetri toʻrtburchak, pishgan gʻishtdan qurilgan, juda och rangda, qisman naqshli sirlangan plitkalar bilan bezatilgan. Ichki qismi juda keng – markazda, gulchambarda arab xattotligi yozuvlari bilan ramziy marmar qabr toshi joylashgan.

Shayx Xoʻja Xisrav maqbarasi XX asrda vayron qilingan. Maqbara oʻrnida faqat Xoʻja Xisravning qabr toshi saqlanib qolgan, uning ustiga zamonaviy materiallardan Xoʻja Xisravning yangi maqbarasi oʻrnatilgan. Karmana tumanidagi muqaddas qadamjo, „Xoʻja Xisrav“ meʼmoriy ziyoratgoh qayta taʼmirlanib, foydalanishga topshirildi. Xoʻja Xisrav ziyoratgohi taʼmirlashdan soʻng mutlaqo yangi qiyofa kasb etdi.

## Manbalar