Prunn qal'asi

**Prunn qal’asi -** Quyi Bavariyaning Kelxaym shahridagi Ridenburg shahridan taxminan toʻrt kilometr janubi-sharqda Yura davridan qolgan tik ohaktosh qoyalarda joylashgan..Qal’adan Dunay kanali va Altmuhltal daryolari koʻrinib turadi.Qal’a 70 metr balandlikdagi qoya ustida joylashgan.

## Kelib chiqishi
Prunn lordlari birinchi marta 1037-yilda tilga olingan va ular bu joyni joylashish va yashash uchun qulay boʻlgani uchun tanlashgan. Qal’aning oʻziga taxminan 1200-yillarda asos solingan, bu davrda koʻplab qal’alar qurilgan.Qal’aning eng qadimgi qismlaridan biri 31 metrli qoʻrgʻondir.

## Tarixi
1288-yilda Bavariya gersogi Lyudvig qal’ani Prunn-Laaber lordlaridan sotib oldi. 14-asrning birinchi yarmida gersog Fraunberg vom Haag oilasi qal’aga sarmoya kiritdi. Ularning gerbi, qizil fondagi ot qal’a devorida hamon uzoqdan koʻrinib turibdi.Hans VI. Fon Fraunberg majmuani 1426-yildan 1476-yilgacha gotika uslubda qal’ani kengaytirdi. Oʻrta asr saroyining birinchi qavatidagi katta gotika zalida ham ajoyib va maftunkor koʻrinish bor. Fraunberglarning ambitsiyalari va daʼvolari qal’aning boshqa xususiyatlarida, masalan, nozik profilli gotika portallarida va nomaʼlum qal’alar tasvirlangan kechki gotika devoriy suratlarining parchalarida bir xil darajada koʻrinadi.Oʻrta asrlarning oxirlarida Prunn keng tarqalgan madaniy taʼsirga ega boʻlgan. 1566-yilda soʻnggi Fraunberg grafi vafotidan soʻng, tarixchi va Gertsog Albrext V ning shaxsiy maslahatchisi Vigulyus Xund qal’ada eng mashhur oʻrta oliy nemis qahramonlik eposining toʻrtinchi eng qadimgi toʻliq qoʻlyozmasi boʻlgan „Prunner kodeksi“ ni topdi. Qoʻlyozma 1575-yilda Myunxendagi gersoglik kutubxonasiga topshirilgan va bugungi kunda Bavariya davlat kutubxonasida saqlanadi.Qoʻlyozmaning raqamli versiyasi Bavariya davlat kutubxonasi veb-saytida mavjud.Qal’a majmuasining saqlanib qolgan birinchi tasviri taxminan 1600-yilga toʻgʻri keladi. Uning janubiy tomonini Pfalz-Neuburg gersogligining chegara xaritasida koʻrish mumkin. Köckhs zu Mauerstetten qal’ani 1604-yildan boshlab saroyni qoʻrgʻon bilan bogʻlaydigan yangi qal’aga oʻxshash kengaytma bilan kengaytirdi.

Keyingi taʼmirlash ishlari 1631-yilda Uygʻonish uslubida amalga oshirildi, bunda qulaylikdan koʻra haqiqiylikka kamroq eʼtibor qaratildi. Kristof fon Kokxs zu Prunn va uning rafiqasi Mariyaning gotika uslubidagi turar-joy binosidagi yozuvi va ittifoq gerbi asosan ichkarida amalga oshirilgan bu ish haqida guvohlik beradi.  Prunn qal’asi bu vaqt ichida tobora koʻproq qal’a xarakterini oldi. Shu sababli bugungi kunda *Schloss Prunn* nomi koʻpincha ishlatiladi.Oʻttiz yillik urush Kokx oilasining moliyaviy farovonligiga chek qoʻydi va 1646-yilda qarzdor Xofmark leytenant feldmarshali Georg fon Trukmillerning mulkiga oʻtdi, u shikastlangan binolarni taʼmirladi.1827-yilda Bavariya qiroli Lyudvig I qasr majmuasini Romantik davrda tarixiy yodgorlik sifatida saqlab qolish uchun xavfsizlik ishlarini olib bordi. Keyingi taʼmirlash tadbirlari 19-asrning oxirida amalga oshirildi. 1827-yilda Bavariya qiroli Lyudvig I mustahkamlangan majmuani tarixiy yodgorlik sifatida saqlashni qoʻllab-quvvatladi va uni yaqinlashib kelayotgan parchalanishdan saqlab qoldi.2010-yil may oyidan beri 3 million yevroga xarajat qilgan tubdan taʼmirlash tufayli qal’a oʻzining ulugʻvorligini saqlab kelmoqda.

## Qal’a tavsifi
Tepalik qal’asi shimol tomonda togʻdan kengligi 20 metr va chuqurligi 9 metr boʻlgan boʻyinli ariq bilan ajratilgan qoya platosida joylashgan. 13 — asrdan boshlab Romanesk qoʻriqxonasi majmua shimolidagi baland togʻ tomondan hujumlardan himoya vazifasini oʻtagan. U qirrasi uzunligi olti metr va balandligi 31 metr boʻlgan kvadrat qavat rejasida koʻtariladi. Uning pollari bitta qavatdan iborat. Ohaktoshdan yasalgan devorlarining qalinligi pastki qismida uch metr, tepasida esa 2,5 metrgacha qisqaradi. Qoʻrgʻonning oldingi baland kirish eshigi hali ham gʻarbiy tomondan ikkinchi qavatdan koʻrinadi.

Qal’adagi boshqa binolarning tartibi tor qoyali platoning tartibi bilan belgilanadi va shuning uchun juda tartibsiz. Qoʻrgʻonning gʻarbiy tomonida pastki qavatda qoʻriqxona xonasi va yuqori qavatda ayollar oshxonasi bor. Qoʻrgʻonning sharqida yuqori qavatda ichimlik xonasi deb ataladigan kichik bino bor. Xuddi darvoza kabi, uning burchagida yashil qumtoshdan yasalgan deraza va eshik romlari va tomi sifatida kavisli qalpoqli kichik oriel minorasi bor.

Qal’aning ichki hovlisi qoyaga yaxshi oʻyilgan boʻlib, gʻarbda ilgari ancha balandroq boʻlgan va faqat 19-asrda olib tashlangan devor bilan yopilgan. Hovlining shimoliy-gʻarbiy burchagida 17-asr boshlariga oid koʻpburchakli zinapoya minorasi joylashgan. Uning ichidagi aylana tosh zinapoyasi Kokx darvozasi binosining yuqori qavatiga chiqish imkonini beradi. Uning janubi-sharqiy tomonida, birinchi qavatida katta gotika zali boʻlgan. Tashqi devordan chiqadigan minoraga oʻxshash binoda yana bir qoʻriqchi xonasi mavjud boʻlib, unda 14-asrga oid freskalar va ship toʻsinlaridagi oq qonli rasmlarning parchalari koʻrinadi. Saroyning shimoliy qismida Prunn qal’asi kapellasi joylashgan boʻlib, u Iezuitlar ordeni tomonidan 1700-yillarda rokoko uslubida qayta ishlangan.

## Havolalar