open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qogʻozdan kesilish

**Qogʻozdan kesilish** — qogʻoz chetining inson tanasiga mexanik taʼsiridan kelib chiqadigan kichik kesilgan yara (koʻpincha qoʻl). Asosan qogʻoz varagʻi yumshoq boʻladi, ammo uning qirrasi shunchalik qirraliki, odamning terisi ustida harakatlanayotganda uni erkin kesib yuborishi mumkin.

Shu bilan birga qogʻozning oʻtkir qirrasidan yaralangan odamlar, masalan, pichoq bilan kesilganidan koʻra koʻproq oʻtkir va yoqimsiz ogʻriqni boshdan kechirishadi. Olimlar buni qogʻoz kesmasi odatda sayoz boʻlishi bilan izohlaydilar, shu bilan birga qon juda oz yoki umuman chiqmaydi, asab tugunlari havo tirnash xususiyati uchun ochiq qoladi. Shu bilan birga qon yaradan begona narsalarni yuvmaydi va unga yangi tirnash xususiyati beruvchi moddalar kiradi.

Agar qogʻoz kesilgan joy chuqur boʻlsa, unda boshqa omillar paydo boʻladi — qogʻozning relyefli qoʻpol tuzilishi va unda mavjud boʻlgan kimyoviy moddalar. Muhim omil, shuningdek, qogʻozdan yaralanishning koʻpchiligi barmoqlarda sodir boʻladi, bu yerda tananing boshqa qismlariga nisbatan koʻproq nerv retseptorlari mavjud.

## Manbalar

## Havolalar

* Qogʻoz kesish, nega shunchalik ogʻriqli? Arxivnaya kopiya  )
* Qogʻoz kesishlarining oʻziga xos ogʻrigʻi Arxivnaya kopiya  )
* Qogʻoz kesmasi Arxivnaya kopiya
Jolof

**Jolof** — Gʻarbiy Afrikaning koʻplab mamlakatlari aholisi orasida mashhur boʻlgan guruchli taom. Mali, Gana, Senegal, Sierra-Leone va Liberiyada jolofning oʻziga xos variantlari mavjud.

## Kelib chiqishi va tarqalishi
Taomning nomi Wolof xalqining nomidan kelib chiqqan. Fransuz tilida soʻzlashadigan mintaqalarda u *riz au gras deb ataladi.* Bir qator tadqiqotchilar jolofni materikdan tashqaridagi eng mashhur afrika taomi deb hisoblashadi.

Nigeriyaliklar va ganaliklar jolofning kelib chiqishi haqida bahslashmoqda: ikkalasi ham ushbu taomni oʻz xalqi yaratgan deb daʼvo qilmoqda. Bu masala har ikki xalq uchun ham juda muhim va nozik masala. Taomning birinchi kelib chiqishi Senegalda topilgan, uning hududlari qadimgi davrlarda Volof davlatining bir qismi boʻlgan. Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tarixchisi Jeyms Makken bu bayonotga qoʻshiladi va Mali imperiyasi savdogarlari tomonidan katta markazlarda koʻchib, temirchilik va qishloq xoʻjaligiga oid bilimlarni olib kelish imkoniyatini koʻrsatadi.

## Asosiy masalliqlar
Taom odatda guruch, pomidor, tomat pastasidan iborat. Masalliqlar orasida goʻsht, baliq, malluska boʻlishi mumkin, shuningdek, turli sabzavotlar: kartoshka, karam. Ovqat pishirishda palma yogʻi va tomat pastasi ishlatilganligi sababli, jolofning rangi odatda qizil boʻladi.

## Manbalar
Mikalenta qogʻoz

**Mikalenta qogʻoz** (mikalent *+* qogʻoz) — uzun shtapelli paxta qogʻozi, u maxsus mustahkamlikka ega (ayniqsa, uzunlik yoʻnalishida yirtish uchun).

## Foydalanish
Mikalenta qogʻoz — sellyulozadan emas, balki uzun shtapelli paxtadan tayyorlangan elektr izolyatsion qogʻozning kamyob navlaridan biri hisoblanadi. Mikalenta qogʻozi oʻz nomiga monand yopishtirilgan slyuda izolyatsiyasini tayyorlash uchun ishlatiladi. Mikalenta, oʻz navbatida, elektr motorlarini oʻrash uchun ishlatiladi.

Bir tekis va qattiq oʻrashga erishish uchun mikalentasi moslashuvchan boʻlishi va yuqori mexanik kuchga ega boʻlishi kerak, shundagina u qismlarni buzmasdan izolyatsiyalashda qoʻllaniladigan kuchlanishga bardosh bera oladi. Bu natijaga mikalenta qogʻoz yordamida erishiladi.

Bundan tashqari mikalenta qogʻozi suratlar va kutubxona fondlari restavratsiyasida, sanʼat asarlarini tashishda, qimmatli hujjatlar va foliolarni arxivlash va saqlashda, arxeologik qazishmalar paytida, shuningdek, samolyotlarni modellashtirishda va bosilgan elektron platalarni ishlab chiqarishda ishlatilinadi.

## Manbalar
Yaybahar

**Yaybahar** — turk musiqachisi Goʻrkem Sen (turkcha: Görkem Şen) tomonidan ixtiro qilingan akustik cholgʻu asbobi, uni „real vaqtdagi torli akustik sintezator“ deb ham taʼriflashadi. Asbob nomining kelib chiqishi turkiy til bilan bogʻliq. U ikki soʻzdan iborat: ***yay*** „tor“ degan maʼnoni anglatadi, ***bahor*** esa faslgan ishora qiladi. Goʻrkem Sen oʻz intervyularining birida ushbu nomni yangi hayot va yangi ibtido gʻoyasidan ilhomlangan holda tanlaganini tushuntirib bergan edi.

## Yaratilish tarixi
Sen yaybaharni 2014-yilda YouTubeʼga ikkita video joylashtirish orqali taqdim etgan. Bunga qadar asbob ustida olti yil davomida ish olib borgan. Tanqidchilar haligacha yaybaharning ovozini musiqa deb hisoblash mumkinmi yoki yoʻqmi — aniq bir fikrga kela olishmaydi. Britaniyaning „Classic FM“ klassik musiqa radiokanali oʻzining onlayn sharhida yaybaharni „mutlaqo gʻalati, qoʻrqinchli va ajoyib tovush“ chiqaradigan „daho maxluq“ deb atagan. Irlandiyadagi „The Journal of Music“ musiqa jurnali yaybahar ovoziga „hamma narsani yutib yuboradi“ deya taʼrif bergan.

## Tuzilishi
Yaybaharning dizayni va ovozida Gʻarb va Sharqning taʼsiri yaqqol seziladi. Sen yaybaharni yaratish uchun turklarning nay, Afrikaning tovushi baland barabani va Avstraliyaning didjeridu kabi bir nechta asboblarning asosini jamlab olgan. Bastakor Yan Haniman yaybaharni „rezonans uchun yogʻoch korpus oʻrniga prujina va barabanlardan foydalanilgan violonchelga oʻxshash asbob“ deb taʼriflagan. Yaybahar orkestrlarning torli cholgʻu asboblariga oʻxshab ikkita barabanning oʻrtasiga osilgan ikki uzun torning ustiga yogʻoch kamonchani urish yoki uni sirgʻatish: barabanlarga zarba berish yoki kamonchani asbobning yuqori qismi boʻylab harakatlantirish usuli bilan chalinadi; Yaybahar torlar va jarangdor jism oʻrtasidagi yangi tutashtiruvchi vositalar tizimiga asoslangani bilan boshqa cholgʻu asboblaridan farq qiladi.

## Foydalanish

* 2018-yilda britaniyalik bastakor Maks Rixter rejissor Skott Kuper tomonidan suratga olingan „Dushmanlar“ filmi uchun musiqa yaratishda yaybahardan foydalangan.
* Irlandiyalik qoʻshiqchi Muireann Nic Amhlaoibxning „Thar Toinn / Seaborne“ (2020) albomidagi „Port Na bPúcaí“ qoʻshigʻi xonandaning turmush oʻrtogʻi tomonidan tayyorlangan yaybahar yordamida yozilgan.

## Manbalar
Johnny Marzetti

**Jonni Marzetti** () — pasta, pishloq, maydalangan mol goʻshti, sabzavot va qoʻziqorinlarni oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan pomidor sousidan tayyorlangan Oʻrta Gʻarbiy oshxonadagi Amerika makaron taomidir. Amerika chop-suey va amerika gulyashiga oʻxshaydi.

## Tarixi
Jonni Marzetti, Tereza Marzetti ismli italyan immigranti tomonidan Kolumbusda (Ogayo shtati) Marzetti’s, 1896-yilda Vudruff Avenue va High Streetda tashkil etilgan italyan restoranida tugʻilgan. Marzetti oʻz mijozlariga taqdim etgan taomlardan biri bu qiyma goʻsht, pishloq, pomidor sousi va makarondan tayyorlangan zapekanka boʻlib, uni kuyovi Jonni sharafiga qoʻygan. Tereza Marzetti birinchi boʻlib restoranda Jonni Marzettining zapekankasini taqdim etdi. Yaqin atrofdagi Ogayo shtat universitetiga yaqinligi birinchi restoranning muvaffaqiyat qozonishiga va Marzettining shon-shuhratini yoyishiga yordam berdi.

1920-yillarga kelib, u Ogayo va AQSh-ning Oʻrta Gʻarbiy shtatlarida mashhur boʻldi. Restoran 1942-yilda yopildi, ammo 1919-yilda ochilgan ikkinchi restoran, 1972-yilda Tereza Marzetti vafot etgunga qadar oʻz faoliyatini davom ettirdi. Keyinchalik „Marzetti“ restorani o‘zining turli xil salatlari bilan mashhur bo‘lib, hozirgacha „T. Marzetti Company“ brendi ostida tayyorlanadi.

Jonni Marzetti ham sobiq Panama kanali zonasida mashhur taomga aylandi. Baʼzi mahalliy aholi taomning mintaqadan kelib chiqishiga ishonishgan va uni odatda „Jonni Macetti“ deb atashgan.

## Manbalar
Yatga

**Yatga** (***yatag***, ***yath***) — chertib chalinadigan moʻgʻulcha torli cholgʻu asbobi, sitraning harakatlanuvchi tor tagliklariga ega boʻlgan bir turi. Zamonaviy yatganing odatda 13 ta tori boʻladi, ammo uning 21 ta torli namunalari ham bor.

Ushbu cholgʻu asbobi haqidagi birinchi yozma qaydlar 1389-yilgi xitoycha lugʻatda keltirilgan boʻlib, kitobda asbobning chjenga oʻxshash ekanligi va 13 ta tori borligi; shuningdek, harakatlanuvchi tagliklarga ega boʻlgan sitraga nom berishda moʻgʻulcha „ yatugan“ soʻzi fors tiliga oʻzlashtirilgani aytiladi. Oʻn ikkita torli yatga Sin sulolasi davrida saroy ansambli tarkibiga kirgan. Qalmoqlarning „Jangar“ dostonida 8000 torli yatga chalgan malika haqida soʻz boradi.

Mustaqil Moʻgʻulistonda yatga urfdan chiqqan va 30 yil davomida butunlay unutilgan; 1950-yillardagi milliy uygʻonish oʻziga oʻxshash boʻlgan koreys cholgʻu asboblari taʼsiriga tushib qolgan moʻgʻul sitrasiga boʻlgan qiziqishni qaytara oldi. Zamonaviy yatgalar cholgʻu ansambllarida yoki qoʻshiq kuylashga joʻrlikda qoʻllanadi.

Yatga namunalari kattaligi jihatidan bir-biridan keskin farq qiladi: uning uzunligi 1 m 14 sm va 1 m 53 sm ga teng namunalari mavjud, oʻrtacha uzunligi 1 m 30 sm ga teng. Yatga kedr yoki qaragʻay yogʻochidan oʻyib ishlangan korpus qismiga ega, u oʻrta qismidan yuqoriga qarab teng ikkiga kesilgan quvurga oʻxshash koʻrinishda ishlanadi. Moʻgʻul yatgasining torlari katgutdan tayyorlangan, tuva va qozoq sitralari uchun ot yolidan torlar eshilgan. Ichki Moʻgʻulistonning zamonaviy yatgalarida esa torlar ipak yoki metalldan boʻladi, ularning ikki qator quloqlari bor. Torlar oʻng qoʻlning tirnoqlari yoki tirnoqlar uchun moʻljallangan vosita bilan chertiladi, chap qoʻl esa iplarni bosib, vibrato kabi tovushli bezaklarni hosil qiladi.

Yatgada musiqa chalish vaqtida u tizzalarning biri ustida joylashadi, asbobning bir chekkasi esa yerda turadi. Zamonaviy ijrochilar odatda kursida oʻtirib yoki yatgani tizzasiga qoʻyib, chetini yerda qoldirib va yoki gorizontal taglikka oʻrnatilgan cholgʻu asbobi qarshisida oʻtirib kuy chalishadi.

Yatga torlari anʼanaviy ravishda xitoycha chji ohangiga koʻra pentatonikaga sozlangan. 18-19-asrlarda monastirlar yatga uchun oʻzlarining notalar tizimidan foydalanganlar.
Musicien traditionnel mongol.JPG|Anʼanaviy oʻyin holati
Yatga performance.jpg|Stendda zamonaviy yatga
Yatga.jpg|Bezatilgan asbob qirrasi


## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Jingisukan

**Jingisukan** (ジンギスカン, *Chingizxon,* „Chingizxon“) — yupqa boʻlaklarga boʻlingan, grill yoki gridle yapon taomidir. Xokkaydoda eng mashhur xisoblanadi.

Taom oʻz nomini Moʻgʻullar imperiyasining asoschisi va birinchi buyuk xoni (xoqon) Chingizxon nomining yaponcha omillardan olingan.

## Tarixi
1918-yilda Yaponiya hukumati qoʻylar sonini bir millionga koʻpaytirishga qaror qildi, buning uchun bir nechta yirik qoʻy fermalari qurildi. Kelajakda esa faqat Xokkaydo, Takikava va Tsukisama (Sapporo)dagi fermalar saqlanib qolgan. Aholiga ular uchun odatiy boʻlmagan qoʻy goʻshtidan foydalanish tavsiya qilindi; 1951-yilda qoʻy goʻshtidan tayyorlangan taomlar uchun 30 nafar retseptni oʻz ichiga olgan "Junli qoʻylar va ularni qanday yetishtirish *kerak*" kitobi nashr etildi, ular orasida jingisukan.

Jingisukanni dasturxonga tortilgan birinchi restoran 1936-yilda Sapporoda ochilgan. 1951-yilda yopiq *Tsukisappu Chingizxon klubi paydo boʻldi.* 1956-yilda *Matsuo Chingizxon* Takikavada ochilgan va bugungi kunda ham faoliyat yuritmoqda.

## Masalliqlar
Jingisukanning asosiy va ajralmas tarkibiy qismi qoʻy goʻshtidir. Sabzavotlarga piyoz, karam va bulgʻor qalampiri, unib chiqqan soya novdalari, guruch yoki bezak uchun lapsha kiradi. Marinad va sousda olma, piyoz, soya sousi, apelsin sharbati, imbir va boshqa ziravorlardan foydalanish mumkin.

## Tayyorlanishi
Yupqa kesilgan qoʻy goʻshti marinadlanadi, soʻngra qoʻy yogʻi surtilgan temir tovada yoki tovaning markaziy qismi koʻtarilgan va chetlari egri boʻlgan maxsus notekis temir skovorodada qovuriladi (bunday skovorodalar Xokkaydodagi koʻplab oilalarda mavjud; ularni boshqa taomlarni tayyorlash uchun ishlatmaydilar). Sabzavotlar goʻsht bilan parallel ravishda pishiriladi, uning sharbatida namlanadi; qaynatilgan guruch yoki lapsha pishirish oxirida qoʻshiladi.

## Adabiyotda
Britaniyalik yozuvchi va sayyoh Alan *But* oʻzining "*Sata yoʻllari* " kitobida Xokkaydoning odatiy pazandalik manzarasini tasvirlaydi: "Men katta krujka pivo va kabachokli qoʻy goʻshti buyurtma qildim, yaponiyaliklar buni juda gʻayrioddiy deb bilishadi va uni „jingisukan“ deb atashadi. (Chingizxon) ular bilan jang qilgan buyuk vahshiyning bobosi nomi bilan atalgan. Pivo, odatdagidek, koʻpikning uchdan bir qismi edi, lekin qoʻy goʻshti shunchalik katta ediki, uni yeyish uchun bir soat vaqt kerak boʻldi — toʻldirilmagan stakan pivo uchun juda yaxshi kompensatsiya.

## Yana qarang

* Teppanyaki
* Yakiniku
* B-B-Q

## Manbalar
Kapuns

**Kapuns** () — Shveytsariyaning Grabyunden kantonining anʼanaviy taomi boʻlib, asosan, gʻarbiy qismida tayyorlanadi.

Bir versiyaga koʻra, nomi romansh tilidagi chapun — xoʻrozcha soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, kapunsni, koʻpincha, xoʻrozcha goʻshtidan pishirishgan. Yozma manbalarda birinchi marta 1742-yilda tilga olingan.

Ichki masalligʻi ziravorlar va quritilgan goʻsht boʻlaklari, masalan, mol goʻshti yoki Zals (dudlangan kolbasa) qoʻshilgan xamirdan tayyorlanadi va doʻlma kabi mangold bargiga oʻraladi. Ular shoʻrva, sut va suvda qaynatiladi va qirilgan pishloq bilan dasturxonga tortiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Capuns-Rezept
* Spezialitaten aus Graubunden 
* ''Köstliche Knirpse'' Artikel über Capuns auf Spiegel Online
* Gotovim Kapuns — shveysarskie golubsi
Dennison boʻyicha qogʻozning mustahkamligi

**Dennison boʻyicha qogʻozning mustahkamligi** — har xil yopishqoqlikdagi maxsus mum tayoqchalari yordamida qogʻozning mustahkamlik kuchini aniqlash usuli. Shunday qilib mum namunalari yordamida Dennison qogʻoz mustahkamligi kuchi ularning soni boʻyicha 1 dan 18 gacha raqamlangan. Ofis qogʻozi odatda 14  seriya raqamiga ega.

## Usulning mohiyati
Bu nom ushbu usulni ishlab chiqqan Amerika qogʻoz fabrikasi asoschilaridan biri Dennison Manufacturing familiyasidan kelib chiqqan (hozirgi  bir qismi). Empirik tarzda tanlangan mum tayoqchalari bir uchidan mumning erish darajasiga qadar isitiladi va sinov qogʻoz varagʻiga qoʻllanadi. Sovutgandan soʻng, yopishtirilgan namuna yirtish uchun ajratiladi va aniqlangandan keyin yulib olish momenti aniqlanadi. Past yopishqoq tayoqchalar qogʻoz tolasining yuqori qatlamini bezovta qilmasdan ajratiladi, qogʻoz tolalarini yirtish uchun yuqori yopishqoqlik belgilari ishlaydi.

## Manbalar


## Adabiyot

*
Tikmajild

**Tikmajild** — hujjatlarni tez yigʻish uchun moʻljallangan papka.

## Tarixi
XIII asrda qogʻoz varaqlarni mahkamlashda asl „tikmajildlar“ paydo boʻlgan: uning yuqoridagi chap burchakgida kesmalar mavjud boʻlib, ularning ustidan matoli lenta oʻralgan. 1835-yilda ixtiro qilingan tikuv tugmalarini mahkamlashda ommaviy kuchga ega boʻlgan birinchi qadam boʻldi.

Zamonaviy tijmajild, qoida tariqasida, karton yoki plastmassadan tayyorlanib, u hujjatlarni ifloslanish va mexanik shikastlanishidan samarali himoya qiladi. Hujjatlar metall skoblar bilan mahkamlanadi (biriktiruvchi hujjat kabi).

A4 shakldagi varaqlar uchun papkaning oʻlchami (taxlangan holatda) (kenglik × balandlik) 225 × 305 millimetrga teng

Garchi Xitoyda shunga oʻxshash ixtirolar undan ancha oldin ishlatilgan boʻlsada, gʻarbdagi nemis Karl Gladitz (Carl Gladitz) tikmajild ixtirochisi hisoblanadi. 1895-yilda Zoden shahar hokimiyatining xodimi Karl Gladitz foydalanilgan hujjatlarni yigʻish va himoya qilishning qulay usulini taklif etdi. Dastlab u oʻz ixtirosini Zodenda ishlab chiqardi, keyinchalik esa mazkur kompaniya Badenga, soʻng Berlinga koʻchib oʻtadi.

## Boshqa maʼnolari
Sovet davrida tikmajildni stapler deb ham atashgan („stepler“ soʻzi oʻsha paytlarda qoʻllanilmagan).

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Skorosshivatel // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 199—200

## Havolalar

* Revolution in den Amtsstuben )
Blaster Beam

**Blaster bim** () yoki shunchaki **bim** ( 1970-yillarda ixtiro qilingan elektron torli musiqa asbobi boʻlib, ilmiy-fantastik filmlar saundtreklarida qoʻllanishi bilan mashhurlikka erishgan.

## Umumiy tavsif
Blaster bim — bu bir necha metr uzunlikdagi toʻgri va tekis metall boʻlak (balka) boʻlib, yuqori tomoni boʻylab torlar va elektr gitaradagi kabi tovush olgichlar tortilgan. Uni torlarni qoʻl yoki turli buyumlar, misol uchun metall naychalar bilan urib kuy chalishadi.

## Tarixi
Blaster bim 1970-yillarning boshida Jon Lazell tomonidan ixtiro qilingan, keyinchalik uni choʻyandan bir nechta asbob yasagan bastakor Fransisko Lupika oʻz asarlarida qoʻllab koʻrgan. Oradan vaqt oʻtib, boshqa bir amerikalik bastakor Kreyg Xaksli bimning oʻz versiyasi — 12 fut uzunlikdagi alyuminiydan ishlangan cholgʻu asbobini yaratdi. U artilleriya snaryadlarining gilzalari yordamida torlarga urib yoki ular boʻylab harakatlangancha simlarni korpusga qadab (xuddi pedal uslubi, slayd gitara turlaridagi kabi) blaster bimda kuy chalgan.Bastakor Jerri Goldsmit 1979-yilda suratga olingan „Yuzduzli yoʻl“ filmi uchun musiqa yozish vaqtida Xaksli bilan tanishdi va „Vi-Jer“ bilan bogʻliq musiqiy mavzu uchun blaster bim ovozidan foydalandi. Qaygʻuli, qoʻrqinchli ovoz ushbu sirli obyekt hosil qilayotgan tahdidni yetkazib bera oldi. (Xasklining oʻzi yoshligida „Yulduzli yoʻl“ serialida ikkita epizodik rol orqali koʻrinish bergan).

Asbob bir qator ilmiy-fantastik filmlarda, shuningdek, eksperimental va ommabop musiqalarda ovoz effektlarini yaratish maqsadida ishlatilgan. Kreyg Xaksli Maykl Jekson bilan tanish edi va blaster bim ovozi uning bir qator qoʻshiqlari, jumladan „Billie Jean“ va „Beat It“ uchun qoʻllangan. Maykl Sterns „Xronos“ filmining saundtreki uchun alyuminiydan ishlangan blaster bimning oʻz versiyasini yaratgan. Bastakor Ber Makkiri „10 Cloverfield“ filmi uchun soundtrek yaratishda blaster bimdan foydalangan; Xaksli cholgʻu asbobini oʻz ustaxonasida chalgan.

## Manbalar
Quloqchali borsh

**Quloqchali borsh** — tuxumli xamirdan tayyorlangan ichi nachinkali kichik varenikchalar — quloqchalari boʻlgan borsh. Nachinka uchun pishirilgan qoʻziqorin, piyoz, goʻsht, boʻtqa, maydalangan non ishlatiladi. Bu Ukraina, Polsha, Litva oshxonalarining anʼanaviy taomlaridan biri boʻlib, bayramlar, ayniqsa Rojdestvo oldidan tayyorlanadi. Baʼzan bu borshning Odessa versiyasi deb hisoblashadi.

Quloqchali borsh uchun lavlagi va piyoz, qoʻziqorin va qalampirmunchoqdan bulyon tayyorlanadi, shoʻrvani toʻldirish uchun mayda toʻgʻralgan piyoz oʻsimlik yogʻida qovuriladi. Varenikchalar toʻgʻralgan qoʻziqorin va yashil maydanoz bilan xamirdan tugiladi va tuzli qaynagan suvda qaynatiladi. Quloqchali borsh toʻgʻralgan arpabodiyon va quloqchalar bilan yasatiladi. Polshada quloqchalarni alohida tortishadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Z. Klinovetska Ukrainada yangi ichimliklar. — Kiev-Lvov 1913-yil.
* Ukraina stravisi. K.: Ukraina SSR Davlat texnik adabiyotlar nashriyoti. 1961. 454 b.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pichoq charxlagich

**Pichoq charxlagich** (shuningdek, soʻzlashuv tilida pichoqlar uchun charxlagich) — pichoqlarni charxlash uchun qurilma.

Taʼsir qilish prinsipiga koʻra, metall va abraziv pichoq charxlagichlarga boʻlinadi. Metall pichoq charxlagich metall charxlash disklari bilan jihozlangan. Metall pichoq charxlagich bilan ishlaganda, pichoq tigʻ tomoni bilan pichoq charxlagichning disklariga kuch bilan bosiladi va bir necha marta oʻziga tortiladi. Natijada, metall tigʻning har ikki tomonidan bir tekisda disklarning chekkalari bilan kesiladi. Abraziv pichoq charxlagichning konstruksiyasida xarakatsiz va prujinasimon abraziv qayroqtosh boʻlib, ular bilan oʻtkirlash oldinga va orqaga tez harakatlar bilan amalga oshiriladi. Uyda ishlatiladigan pichoq charxlagichlar, professionallar singari, xarakatsiz, yaʼni pichoqni ikkala qoʻl bilan boshqarish mumkin boʻlishi uchun stolga biriktirilgan ham boʻladi. Bundan tashqari, pichoqni oddiy abraziv qayroqtosh yoki musat — nozik tishli poʻlat konus tayoq bilan ham oʻtkirlash mumkin.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Nojetochka // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VI. — Stb. 171—172
* Nojetochka // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 200. — 540 s. — .
Penal

**Penal** ( — moʻyqalam) — ish yuritishning turli vositalarini, birinchi navbatda qalam va ruchkalarni, shuningdek, oʻchirgichlar, oʻlchagichlar va shunga oʻxshash narsalarni saqlash uchun moʻljallangan kichik quti yoki idish hisoblanadi; u asosan maktab oʻquvchilari va talabalar tomonidan keng qoʻllanadi. Bunday penallar plastmassa, charm, metall va yog‘och kabi turli shakl va materiallardan tayyorlanadi..

Ilk maxsus penallar XIX asrning boshlarida paydo boʻlgan deb hisoblanadi va ular silindrsimon yoki yumaloq shaklda, kumushdan yasalgan edi. Shu bilan birga, 1860 va 1870-yillarda ishlab chiqarilgan bunday aksessuarlarning baʼzilari yashma va platina yoki hatto fil suyagi kabi qimmatbaho materiallardan bezatilgan. Penal uchun birinchi patent 1946-yilda AQShning Verona Perl Amot tomonidan olingan va unga ikki yil oldin ariza bergan edi.

## Eslatmalar

## Adabiyotlar

* Penal uchenicheskiy // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VI. — Stb. 772—773
Bosniya xumchasi

**Bosniya xumchasi** (bosniya tilida: Bosanski lonac) bosniya ragusi, boy lazzati va moslashuvchanligi uchun qadrlanuvchi taom. Bosniya xumchasi yoki qozonchasi retseptlari shaxsiy va mintaqaviy istaklarga qarab farq qiladi, ammo asosiy mahsulotlar, odatda, qiyma goʻsht va sabzavotlarni oʻz ichiga oladi. Ushbu taomda turli xil goʻshtlardan foydalanish mumkin. U Bosniyaning milliy taomi sifatida eʼtirof etiladi.

Bosniya xumchasi yuzlab yillar davomida boy va kambagʻallarning dasturxonidan joy olib kelgan. Boylar taomni koʻproq goʻsht va boshqa qimmat mahsulotlar bilan tayyorlar edilar, kambagʻallar esa mavjud boʻlganidan foydalanishar edi. Odatdagi ingredientlar: mol goʻshti, qoʻy goʻshti, karam, kartoshka, pomidor, sabzi, maydanoz, sarimsoq, qalampir donasi (butun, maydalangan emas). Turli xil sabzavotlar yoki goʻshtlardan bu taomni tayyorlash mumkin. Bosniya xumchasi katta kastryulkada (xumchada) qatlam-qatlam qoʻyilgan goʻsht va sabzavotlardan tayyorlanadi, kastryulka toʻla boʻlguncha goʻsht va sabzavotlarni navbatma-navbat solib, keyin 100-200 ml suv qoʻshiladi. Ingredientlar odatda mayda emas, balki katta boʻlaklarga boʻlinadi.

Dastlab, Bosniya xumchasi sopol idishlarda kamin yoki yerdagi oʻrada dimlab pishirilgan. Bugungi kunda pishirish uchun kamin/pechkalar kamayib borayotgani sababli, koʻplab oshpazlar oddiy kastryulka va oshxona plitasidan foydalanmoqdalar. Goʻsht va sabzavotlar katta boʻlaklarda boʻlgani uchun, taom taxminan 4 soat ichida tayyor boʻladi.

## Manbalar
Palos (sho‘rva)

**Palos** () — vengercha shoʻrva turi boʻlib, gulyashga oʻxshab ketadi, lekin mazasi yengilroq va ozgina nordonroq. Keng tarqalgan fikrlarga zid ravishda Palos shoʻrvasining nomi vengerlarning Vengriya shimoli hamda Slovakiyaning janubida yashovchi kichik guruhi (Polovtsy) nomi bilan bogʻliq emas.

Shoʻrvaning kelib chiqishiga doir bir necha rivoyat bor, ammo aniq taxminlar mavjud emas. Rivoyatlardan eng mashhuriga koʻra, shoʻrva muallifi sifatida Karoy Gundelning otasi Yanosh Gundel koʻrsatilgan. U Palos qishlogʻida dunyoga kelib, palosliklar haqida koʻplab asarlar bitgan taniqli yozuvchi Kalman Miksat taklif etilgan restoran ochilishi tantanalari munosabati bilan shu shoʻrvani tayyorlagani aytiladi. Gundel shoʻrvani Miksatning „palosliklarning eng buyugi“ maʼnosini beruvchi taxallusi bilan nomlaydi. „Oshpazlik sanʼati va venger oshxonasi“ oshpazlik kitobi muallifi, jurnalist Elek Madyarning taʼkidlashicha, oshpazlik tanlovi uchun pishrilgan shoʻrva hakamlar hay’atiga shunchalik maʼqul keladiki, ikki kosadan tanovul qilishadi.

Palos shoʻrvasi qoʻy, choʻchqa yoki mol goʻshtidan, ayrim hollardagina kurka goʻshtidan tayyorlanadi. Ziravorlar qoʻshilib qovurilgan piyozga goʻsht qoʻshiladi va bulyon yoki suv quyiladi. Goʻsht pishay deganda sabzavotlar (kartoshka, fasol, sabzi) qoʻshiladi. Avvalgi reseptlarda sabzavotlar alohida tayyorlab olingan. Ziravorlar: zira, dafna yaprogʻi, achchiq qizil qalampir, bulgʻor qalampiri. Shoʻrvaga, odatga koʻra, un qoʻshib quyuqlashtirilgan smetana qo0Sshiladi, lekin alohida idishda ham tortish mumkin. Shoʻrvaga nordonroq taʼm berish uchun sirka yoki limon qoʻshiladi. Tayyor shoʻrva dasturxonga tortilishdan avval, unga shivit sepiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Karoy Gundel. Sup a-lya palots // Vengerskaya kuxnya / Soavtori: K. Mark, Ya. Rakotsi, E. Reberger, F. Gundel. — Budapesht: Korvina, 1959. — S. 17. — 116 s.
* Karoy Gundel. Palotskiy sup // Malaya vengerskaya povarennaya kniga / per. s veng. M. Pogan-Redei i N. Aretinskoy. — 13-e. — Budapesht: Korvina, 2006. — S. 18—19. — 100 s. — ISBN 963-13-5540-3.
* Tityunnik A. I., Novojenov Yu. M. Sup „Palots“ // Sovetskaya natsionalnaya i zarubejnaya kuxnya. — 2-e. — M.: „Visshaya shkola“, 1981. — S. 290. — 479 s. — 100 000 ekz.
Dzukotto

**Dzukotto** () — Florensiyadan olingan sovuq shirinlik. Retseptning kelib chiqishi tarixchilar tomonidan rassom va meʼmor Bernardo Buontaleti bilan bogʻliq boʻlib, u ham pishirishni yaxshi koʻrardi. Shirin Medicilar oilasining ziyofati uchun ixtiro qilingan. U asl gumbazli shaklga ega. 
 U dastlab *Elmo di Caterina* „Ketrinning dubulgʻasi“ nomi bilan mashhur boʻlib, Ketrin deʼ Medici nomi bilan atalgan. Bundan tashqari, shirinlik ixtirochisi Florensiyadagi Santa Mariya del Fiore sobori gumbazidan ilhomlanganligi haqida afsonalar mavjud.

Zamonaviy nom, ehtimol, „qovoqcha“ soʻzidan kelib chiqqan. Shirin anʼanaviy ravishda qovoq maxsus shaklda tayyorlanadi (zuccotto —  italyancha „kichik qovoq“). Bundan tashqari, shirinlik shakli kardinalning bosh kiyimiga oʻxshaydi — zucchetto.

Asl retsepti toʻldirish uchun ricotta pishloq, kakao va sitrus qobigʻidan foydalanishni talab qildi, u aslida monoxrom, oq edi. Tashqi tomondan, pechene mohiyati yoki Alkermes likyorida namlangan edi, bu shirinlikka yorqin qizil rang berardi. Dzukotto faqat 1930-yillarda qayta kashf etilgan, ammo yigirmanchi asrning didiga mos keladigan baʼzi oʻzgarishlardan oʻtgan.

Hozirgi vaqtda u amaretto kabi suyuqlikda namlangan pechenedan iborat. Va magʻzi uchun, rikottadan tashqari, odatda muzqaymoq

ishlatiladi, bu esa uni semifreddo, yogʻ qaymoq yoki krem, tvorog, shokolad boʻlaklari, bodom kabilar ishlatiladi. Gilos, mevalar va quritilgan mevalar bilan retseptlar ham mavjud. Ustiga shakar kukuni sepiladi. Pishirgandan soʻng, dzukotto sovutiladi yoki muzlatiladi.
White cholocate zuccotto and pistacchio daquoise.jpg|Oq shokoladli zukotto
Zuccotto gelato.jpg|Muzqaymoq bilan zukotto
Zuccotto.jpg|Ikkita krem bilan zukotto


## Manbalar
Bosna (taom)

**Bosna** () — Avstriya va Germaniya, oq non va oʻtkir soslar asosida mashhur boʻlgan taom. Bosna Amerika hot dogga oʻxshaydi, lekin yorqin oʻtkir va baharatlı taʼmga ega. Tilshunos Heinz Dieter Pol „bosna“ nomini Avstriyada „bosniyalik“ sifati birinchi navbatda oʻtkir va baharatlı idishlar bilan bogʻliqligini tushuntiradi.

## Tarix
Zaltsburgda yashagan bolgariyalik Zanko Todorov retsept muallifi hisoblanadi. 1949-yilda Todorov Zaltsburgdagi Augustiner Bräu pivoxonasida pech oʻrnatdi va u yerda oʻz retsepti boʻyicha dudlangan va grilda qovurilgan sosiskali hot-dog sotishni boshladi. Bu taom Zaltsburgda tezda mashhur boʻldi va 1950-yilda Todorov Zalsburgning tarixiy xududi Getraydegasse (Getreidegasse) koʻchasida oʻzining Balkan Grill doʻkonini ochdi.

Dastlab, yangi taom „nadanitsa“ (*Nadanitza*) deb nomlangan. Todorov oʻzining yangi doʻkonida Bosa soʻzi yozilgan peshtaxta oʻrnatishga qaror qilgan, ammo buyurtmani bajargan rassom xatoga yoʻl qoʻyib, Bosna deb yozib qoʻygan. Taomning asl nomi avstriyaliklar uchun eslab qolish qiyin boʻlganligi va pazandachilik kontekstida bosna soʻzi oʻtkir va achchiq taʼm bilan bogʻliq boʻlganligi sababli, yangi Zaltsburg hot-dogi tez orada „bosna“ nomi bilan mashhur boʻldi.

Boshqa versiyaga koʻra, bosna 1974-yilda Lintsda paydo boʻlgan. Retsept muallifi Yugoslaviyalik Petar Radisalevich deb hisoblanadi, u Zaltsburgga tashrif buyurgan va retseptni boshqa shaharga olib oʻtgan.

## Ingredientlar
Bosna qovurilgan bratvurst sosiska, oq non (uzunligi boʻylab kesilgan) va xantal, piyoz va karri aralashgan achchiq sousdan iborat. Koʻpincha xantal ketchup bilan almashtiriladi yoki suyultiriladi. Sousga chili yoki qayin qalampiri ham qoʻshiladi.

Non pechda yoki grilda qovuriladi, shundan soʻng kesmasiga sosiska va sous joylanadi.

## Turlari
Bosnaning oʻlchamlari va aniq retsepti har bir sosiskaxonada oʻzgacha farq qiladi, ammo ularning barchasi bir necha turga boʻlinadi:

* kichik bosna — bitta sosiskadan tayyorlanadi;
* oʻrtacha bosna — ikkita sosiskadan tayyorlanadi;
* katta bosna — uchta kichik yoki bitta katta sosiskadan tayyorlanadi;
* Zailbosna (*Seilbosna*, nemis tilidan: *Seil* — arqon va *Bosna*) — sosiskaning usti jigarrang yoki qora qarsildoq boʻlguncha qovuriladi va sousga koʻproq ziravorlar qoʻshiladi.

Boshqa retsept variantlari:
* **Kafka**: bratvurst sosiska oʻrniga kezekrainer ishlatiladi;
* **Shaytonning** bosnasi (*Teufelbosna*): sousga yangi chili boʻlaklari qoʻshiladi;
* **Sarimsoqli bosna** (*Knoblauchbosna*): odatdagi xantal sousi oʻrniga sarimsoq sousi ishlatiladi;
* **Pishloqli bosna** (*Käsebosna*): eritilgan pishloq qoʻshiladi;
* **Yaguar**: qovurilgan choʻchqa goʻshti kolbasasi va tuzlangan piyoz qovurilgan bulochkaga joylashtiriladi, ustidan xamma joyiga achchiq va oʻtkir ziravorlar aralashmasi sepiladi va achchiq sous surtiladi. Bu tur, ayniqsa, Augsburgda mashhur;
* **Augsburg bosnasi**: yaguardan deyarli farq qilmaydi. Sous va ziravorlar achchiq boʻlmaydi va bulochka qovurilmaydi;
* **Krjecek** (Krecek): Bratvurst oʻrniga Bern kolbasasi ishlatiladi.

## Manbalar
Estampaj

**Estampaj** (fransuzcha *estampages* „bosilgan“) — bosma nashrlar va qandaydir boʻyoq bilan qoplangan qogʻoz, plyonka yoki matoga (masalan, haykalning yuzasidan) boʻrtma tasvirlarni oʻtkazish texnikasi.

## Foydalanish
Ilmiy, taqdimot yoki dekorativ maqsadlar uchun foydalaniladi. Arxeologlar uchun petrogliflarni hujjatlashtirish odatiy holdir. Texnikaning mohiyati boʻrtma tasvirni unga qogʻoz varagʻini qoʻyish va boʻrtiqlarni soya qilish (ishqalash) orqali bostirib olishdan iboratdir. Natijada relyefning bevosita tasviri hosil boʻladi.

## Yana qarang
* chop etish

## Manbalar
Miura-ori

**Miura-ori** () — kosmik sunʼiy yoʻldoshlarda quyosh batareyalarining katta ustanovkalarini joylashtirishda qoʻllaniladigan qattik qatlamlashga asoslangan tizim. Bu tizim 1970-yilda yapon astrofiziki Koryo Miura tomonidan kashf etilgan. Bugungi kunda qogʻoz hujjatlar, xususan, hududiy xaritalarni tahlash jarayonida foydalaniladi. Anʼanaviy kartochkalarni tahlash usullaridan farqli oʻlaroq, miura-ori burmalari perpendikulyar emas, balki bir-biriga biroz moyil (84 ° va 96 °) holda tahlanadi. Natijada, bunday karta bir harakatda ochilishi va yigʻilishi mumkin va koʻp qatlamli burmalarning yoʻqligi qogʻozdagi yukni kamaytiradi. Bu qattiq origami amaliy ahamiyatiga yaxshi misol boʻlib, burmalarni ikkita tekis, mutlaqo qattiq sirtni bogʻlaydigan ilmoqlar deb hisoblaydi.

## Havolalar

* MIURA FOLDING: ORIGAMI NI KOSNONI TADQIQOTGA QOʻLLASH / Xalqaro sof va amaliy matematika jurnali 79-jild №. 2 2012, 269-279
* https://www.britishorigami.info/academic/mathematics/the-miura-ori-map/

https://miuraori.biz/

https://web.archive.org/web/20130527015244/http://www.miura-ori.com/index.html
Tikmajild uchun mexanizm

**[[Tikmajild]] uchun mexanizm,** shuningdek, **tikmajild lentalari** () — alohida hujjatlarni qoʻshimcha teshiklar bilan kartonli yoki plastmassa taglik yordamida biriktirish uchun metall vositadan foydalaniladi. Shu tarzda biriktirilgan hujjatlar alohida yoki fayl papkalarida saqlanishi mumkin.

Sanoat namunasi 1938-yil 8-iyulda Frankfurt-Mayn shahrida istiqomat qiluvchi Georg Genrix Laufer tomonidan 1440592 raqami ostida roʻyxatga olingan. 1941-yilning 15-oktabrda Dulli Bürotechnik. sanoat namunasiga huquqni qoʻlga kiritdi. Natijada, koʻp yillar davomida lentalar „Dulli“ deb nomlangan.

## Manbalar

## Yana qarang

* Tikmajild
* Papka registratori
* Teshik teshuvchi

## Havolalar

* Chemnitz shahri: Chop etish uchun maʼlumot )
Boston kremli pirogi

**Boston kremli pirogi** () — amerika shirinligi boʻlib, qatlami qaynatma kremli va usti shokoladli glazur bilan qoplangan ikkita biskvit qavatidan iborat tort. Shirinlik tort va piroglar bir xil tovalarda pishiriladigan davrlarda oʻz nomiga ega boʻldi va bu soʻzlarni oʻsha paytlarda sinonim sifatida ishlatishar edi. XIX asrning ikkinchi yarmida bunday tort „kremli pirog“, „shokoladli kremli pirog“ yoki „qaynatma kremli tort“ deb nomlangan.

## Tarix
Bostondagi Parker House mehmonxonasi (AQShdagi eng qadimgi mehmonxona, 1855-yil 8-oktabrda ochilgan) egalarining soʻzlariga koʻra, Boston kremli pirogi mehmonxonada 1865-1881-yillarda oshxonani boshqargan fransuz bosh oshpazi Reylin tomonidan 1881-yilda yaratilgan. Amerika pudingli pirogi va Vashington pirogi deb nomlanuvchi oldingi piroglarning toʻgʻridan-toʻgʻri avlodi boʻlgan bu shirinlik Parker House menyusida shokoladli kremli pirog, Parker House shokoladli kremli pirogi va nihoyat Boston kremli pirogi deb nomlangan. Tort ikki qatlamli fransuz sariyogʻli biskvitidan iborat boʻlib, quyuq qaynatma krem bilan toʻldirilgan va rom siropi surtilgan; uning yon tomoni ham qaynatma krem va qovurilgan toʻgʻralgan bodom, yuqori qismi esa shokoladli fondan bilan qoplangan. Oʻsha paytda yana boshqa qaynatma kremli tortlar boʻlgan boʻlsa-da, shokoladli pishiriqlar yangilik boʻlib, tortni noyob qilish bilan bir qatorda menyudagi mashhur tanlov ham edi.

„Shokoladli kremli pirog“ nomi birinchi marta 1872-yilda „Metodistlar Almanaxi“da paydo boʻlgan. „Boston kremli pirogi“ atamasi birinchi marta 1878-yilda „Mayda metal buyumlar doʻkonining retseptlar kitobi“da (Granite Iron Ware Kuk) nashr etilgan. Tort retseptining zamonaviy versiyasi birinchi marta 1887-yilda „Miss Parloaning oshxona yordamchisi“ (Miss Parloaʼs Kitchen Companion) jurnalida nashr etilgan va „Shokoladli kremli pirog“ deb nomlangan.

Boston kremli pirogi 1996-yil 12-dekabrda Massachusetts shtatining rasmiy shirinligi deb eʼlon qilingan.

## Turlari
Boston kremli kulchasi — bu vanilli qaynatma krem yoki krem-patissyer (crème pâtissière) bilan toʻldirilgan va shokolad bilan qoplangan Berlin kulchasidir. Bu kulchani turli restoranlarda, jumladan Dunkinʼ Donutsda topish mumkin.

Boston kremli pirogining Tayvan versiyasi, Xitoy pishiriqlarini eslatuvchi, ammo shokoladsiz boʻlgan shifon biskvitdir.

## Sanʼatda uchrashi
Ira Levinning „Rozmari chaqalogʻi“ (1967) romanida bosh qahramon Kastevetsning kechki ovqatida Boston kremli pirogini tatib koʻradi, shundan soʻng oʻzini yomon his qila boshlaydi va iblisning bolasiga homilador boʻladi.

## Yana qarang
* Leningrad (tort)
* Shayton taomi
* Dobosh (tort)
* Garash

## Manbalar
Chipta qogʻozi

**Chipta qogʻozi** — zaif yopishtirilgan kam zolli yoki oʻrta zolli qogʻoz turi hisoblanib, u tabiiy oq (kamdan-kam hollarda — rangli qogʻozlar), mashina yoki bir tomonlama silliqlik koʻrinishdagi chiptalar, obuna kuponlari va boshqa shunga oʻxshash shakllarni chop etish uchun moʻljallangan.

Kino chiptasi namuna qogʻozi va boshqa chipta qogʻoziga boʻlinadi.

Turli chipta qogʻozlaridan rulonlar odatda ishlab chiqarish joyi, sotuvchi kompaniya va chop etib boʻlingan narx boʻyicha tayyorlanadi. Keyin chipta raqami chop etiladi. Kam holatlarda (DStdan tashqari) — lentada joylashtirilgan 5 yoki 10 ta chiptadan iborat alohida varaqlar hisoblanadi.

Naqshli kino chiptalari qogʻozi — afishalarni, kino chiptalarini chop etishda qoʻllanadi; ular silliq holatda.

## Adabiyotlar

* Berezin B.I. Matbaa ishlab chiqarish materialshunosligi. M. Art. 1956 yil, 83-bet

## Havolalar

* chipta qogʻozini ishlab chiqarish shartlari
* kino chiptasining namuna qogʻoz ishlab chiqarishdagi shartlari
Brtuch

**Brtuch** (; **motal**, Մոթալ, arman tilidan — „oʻralgan“; *burum*, *durum*, *brduch*, *brduj*, *brtunch* va boshqalar deb ham ataladi) — arman oshxonasining taomi, yupqa lavash yoki ichi nachinkali oʻralgan bulka nonlardan iborat.

Brtuchni nachinkasi koʻpincha goʻsht, pishloq, qaynatilgan tuxum, koʻkatlar, salat bargi, turli ziravorlar va boshqalardan iborat (zarur mahsulotlar pishloq va koʻkatlardir). Nachinkaning ingredientlari farq qilishi mumkin, ammo umumiy va doimiy ingredientlar tuzli pishloq va koʻkatlardir. Klassik brtuch — bu ikki qoʻl bilan ushlab turib ochiq uchidan yeyiladigan, ichi nachinka bilan toʻldirilgan, yupqa uzun trubkaga oʻxshab oʻralgan lavash. „Arman taomlari: faktlar, fantaziyalar va folklor“ kitobining mualliflari arman brtuchi va meksika burritosi oʻrtasidagi oʻxshashlikni taʼkidlaydilar. Shu bilan birga, brtuchning burritodan (va bundan tashqari, shaurma/donerdan) asosiy farqi shundaki, arman taomlari uchun toʻgʻralgan goʻsht qovurilmaydi, balki pechda pishiriladi.

Taomning kelib chiqish tarixi oʻtmishda chuqur ildiz otgan: baʼzi maʼlumotlarga koʻra, brtuch Armanistonda bir necha ming yillar davomida pishirilgan. Bu, birinchi navbatda, uzoq vaqtdan beri uyini tark etgan odamlar — ovchilar, jangchilar, choʻponlar va sargardonlar uchun yoʻl davomidagi taʼminot boʻldi. Arman oilalaridagi onalar koʻpincha oʻz farzandlariga fast-fudning bir turi boʻlgan, tez tanovul qilinadigan va toʻyimli tamaddi tayyorlab berishar edi.

Arman tilshunoslari „brtuch“ soʻzini „maydalash, mayda boʻlaklarga kesish“ maʼnosini bildiruvchi feʼldan olingan deb hisoblashadi. Brtuchning yana bir nomi — „burum“ — „qoʻlda“ deb tarjima qilinishi mumkin (armancha „bur“ — բուռ, „kaft“ degan maʼnoni anglatadi).

2017-yilda ommaviy axborot vositalarida Gazprom va Rosneftning sobiq xodimlari Moskvada „Levonʼs“ (*Levonʼs Highland Cuisine*) brendi ostida brtuch doʻkonlari tarmogʻini ishga tushirganligi haqida xabar berdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Teleperedacha „Xochu Znat“, Brtuch
* Syujet teleradiotsentra Telemiks, gorod Ussuriysk
Ketvurst

**Ketvurst** ( — „ketchupli kolbasa“) — nemis koʻcha taomi boʻlib, u hot-dog yoki xamirdagi kolbasaga oʻxshaydi. Ketvurst ketchup bilan bugʻdoy rulosida kolbasa boʻlib, 1970-larning oxirida Germaniya Demokratik Respublikasida grillet kletleti bilan birga paydo boʻldi.

Ketvurst Aleksandrplatz maydonida poytaxt markazida umumiy ovqatlanish salohiyatini taqchilligini bartaraf etish uchun Berlin (GDR) umumiy ovqatlanish ratsionalizatsiya tadqiqot institutida ishlab chiqildi yoki, boshqa variantga koʻra, umumiy ovqatlanish korxonasi HO „Televizion minorada“. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, ketvurst gʻoyasi Berlinlik yosh innovatorlarga Budapeshtga tashrifidan keyin kelgan. „Ertangi kun ustalari koʻrgazmasi“ uchinchi yoshlar sektorida „Ketvurst“ taʼminot yechimi diplom bilan taqdirlandi. Ostalgiya pazandalik namunasi. Gʻarbiy hot dogga nisbatan ikkinchi darajali boʻlishiga qaramasdan, Germaniya birlashuvidan soʻng, ketvurst ayniqsa Berlinda saqlanib qoldi. Ketvurstlarning mashhur savdo nuqtasi Shenghauser xiyobonida joylashgan kioskdir.

Ketvurstni tayyorlash uchun sunʼiy korpusdan tozalangan bokvurst pechda isitiladi va choʻzilgan shakldagi maxsus xamiridan yasalgan yumshoq oq bulochka qizdirilgan metall silindrga oʻraladi, shunda bir vaqtning oʻzida boʻshliq shakllanadi. Sosiska ketchup sousiga botirib, bulochka ichiga solinadi. Ketvurstni isteʼmol qilayotganda, pomidor sousi bilan ifloslanmaslik uchun ehtiyot boʻlish kerak.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Lothar Bendel. Ketwurst // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — .
## Havolalar
*  
* Berliner Zeitung: Ketwurst
Xentkaus II

**Xentkaus II ―**  Qadimgi Misr qirolichasi, fir’avn Neferirkarening rafiqasi va ikkita fir’avn Neferefre (toʻngʻich oʻgʻli) va Nyuserra (kenja oʻgʻli)ning onasi. Er-xotinning qabri Abusirda aniqlangan.

 Oʻng qoʻlida papirus skipitori va boshida ure-toji bilan tasvirlangan.

## Unvonlari
Xentkaus II unvonlari orasida quyidagilar ham bor edi:

* „Yuqori va Quyi Misr shohi“
* „Xorus va Setni koʻrgan ayol“
* „Shohning sevimli rafiqasi“
* „Xudoning qizi“
* „Ikki shohning onasi“

## Joan Fletcher versiyasi
Ilmiy hamjamiyatda oʻz nufuziga ega boʻlgan arxeolog va misrshunos olim Joan Fletcher qirolichaning turmush oʻrtogʻi haqida oʻz muqobil versiyasini ilgari surdi. Uning fikricha, Xentkaus II anʼanaga zid ravishda qirolning sartaroshi Neferirkarega turmushga chiqadi. Keyinchalik u vazir darajasiga koʻtarilgan.

## Adabiyotlar
*
Kesadilya

**Kesadilya** (; *queso* — „pishloq“ va *tortilla* — „tortilya“) — pishloq bilan toʻldirilgan bugʻdoy yoki makkajoʻxori tortilyadan iborat Meksika oshxonasining taomlaridan biri.

Kesadilya tayyorlash uchun tortilya ikkiga qatlanadi pishloq bilan toʻldirilgan va issiqda qovuriladi yoki frityurda pishloq erigunicha qovuriladi. Anʼanaga koʻra, kesadilya faqat pishloq pishloq bilan toʻldiriladi. Bundan tashqari, goʻsht, chorizo, sabzavot, qoʻziqorin, kartoshka va boshqa maxsulotlar bilan toʻldirish mumkin. Sabzavotli salat, guakamol, Chilli qalampir, koriander va salsa taom uchun keng tarqalgan garnir sifatida tortilishi mumkin.

Kesadillaning bir varianti bor, unda sendvich kabi oʻrtasida toʻldirilgan ikkita tortilna ishlatiladi. Taom boʻlaklarga kesilgan holda tortiladi va „sinkronisada“ deb ataladi.

Burrito, chimichanga, enchilada — shunga oʻxshash taomlardan tortiliyaning asosiy farqi, tortiliya ikkiga buklandi va toʻldiriladi, oʻralmaydi.

AQShda, asosan, kesadilya ayniqsa mashhur boʻlgan Janubiy Shtatlarda Meksika uchun xos boʻlmagan juda koʻp sonli kesadilya turlari mavjud: tortilyalar qora xamirdan tayyorlanadi, dengiz mahsulotlari bilan toʻldiriladi, echki sutidan tayyorlangan pishloq qoʻshiladi.

## Turlari
Kesadilyalar turli hodisalar uchun oʻzgartirildi. Mexiko shahrida kesadilya pishliqsiz boʻlishi mumkinmumkin. Amerika Qoʻshma Shtatlarida koʻplab restoranlar ularni oʻziga xos turlarini aperativ sifatida tortishadi. Baʼzi variantlarda echki sutidan tayyorlangan pishloq, qora loviya, ismaloq, tsukini yoki tofu ishlatiladi. Kesadilya maxsulotlari va tayyorlash texnikasini pitsa toʻplami bilan birlashtirgan varianti „pizzadilya“ deb taʼriflangan.

Hatto shokolad, iris, karamel va turli mevalar kabi mahsulotlardan tayyorlangan shirin kesadilyalar ham mavjud.

Nonushta uchun, shuningdek, tuxum, pishloq va bekon kabi mahsulotlardan foydalanib, kesadilya tayyorlanadi.

## Yana qarang
* Taco
* Kystyby (shunga oʻxshash tatar, boshqird va chuvash taomlari)

## Manbalar

## Havolalar
* Quesadilla retseptlari Arxivnaya kopiya
* tovuq quesadilla
Qora sedana yoʻgi

**Qora sedena yog‘i** (ing. **Black seed oil**) ― och sariq rangdagi yog‘li suyuqlikdir. Mahsulot o‘ziga xos taʼm va hidga ega. Yog‘ turli damashq qora sedanasi (lat. Nigella damáscena) yoki anʼanaviy qora sedana (lat. Nigella sativa)urug‘laridan tayyorlanadi

## Olinishi
Yog‘ urug‘lardan ularnini sovuq presslash usuli orqali olinadi.

## Tarkibi
Oʻsimlik moyining asosiy komponenti nigellon yoki nigelaz boʻlib, u ikkita ditimoxinon va timoxinon yoki faqat karbonil polimer timoxinonning hosilasidir. Yog‘ tarkibida shuningdek, fosfolipidlar, lipaza, asetatlar, ergostenil, glitserin, selinen, katexinlar, fermentlar, efir moylari, alkaloidlar va bir qator kislotalarni o‘z ichiga oladi. Ularning umumiy hajmi mahsulotning deyarli uchdan bir qismini tashkil qiladi. Yog‘ kislotalarining tarkibi ko‘p va xilma-xildir bular: linolein (55-65 %), olein (15-18 %), palmitin (10-12 %), stearin (1-3 %), miristik, behenik, margarin, araxin, pentadekanoik va ularning hosilalari.

## Xususiyatlari
Qora sedana yog‘i kislotali — 1,5, yod — 84, efir — 149,5, Saponification(sovunlanish) — 151 kabi korsatkichlarga ega. Bu GF XI usuliga muvofiq aniqlanadi.

## Foydalanish
Qora sedana yog‘idan foydalanib, biologik faol oziq-ovqat qoʻshimchalari va kosmetika (masalan, shampun va sochni parvarish qilish uchun boshqa mahsulotlar) vositalari ishlab chiqariladi. Timoxinonda neyroprotektiv xususiyatlari mavjudligi o‘rganilmoqda.

## Manbalar


## Havolalar
* Guketlova O. M., Lukashuk S. P. Qora zira yogʻi sifatining asosiy koʻrsatkichlarini aniqlash // Zamonaviy tabiatshunoslik yutuqlari. — 2014. — No 8. — S. 17-18. (kirish sanasi: 08.09.2018).
Doppio

**Doppio** (), **Double Espresso** — qahva filtri yoki espresso mashinasi yordamida ikki portsiya espresso sifatida tayyorlanadigan qahva ichimligi. Ichimlik 60 ml hajmda chiqadi. Doppio italyancha „ikki“ degan maʼnoni anglatadi.

Shuningdek, „Doppio“ deb ikki portsiya qahva (), undan farqli oʻlaroq, espresso bir portsiyalik () boʻlib, u ushlagichli espresso mashinalarida olinadigan maksimal miqdorda maydalangan qahvadan tayyorlanadi.

Doppio, shuningdek, barista musobaqalarida espresso sifatini baholash shartlari tufayli standart juftlik deb ataladi-toʻrtta bir portsiyalik espresso ikki tomonlama portafiltrlar yordamida tayyorlanadi.

Italiyadan tashqaridagi koʻplab kafelarda Doppio standart portsiyadir. Ammo bir portsiya uchun kichikroq portafiltr savatini talab qilganligi sababli, ular koʻpincha ikkita nayli portafiltrda doppio tayyorlash orqali tayyorlanadi, lekin faqat bitta kofe oqimidan foydalaniladi (boshqa oqimni butunlay tashlab yuborish yoki boshqa ichimlik uchun olish mumkin).

## Yana qarang
* Espresso
* Ristretto
* Lungo

## Manbalar
Carajillo

**Carajillo** — Ispaniya qahva ichimligi, qahva aralashmasi va brendi yoki rom bilan tortiladi. Bir variantga koʻra, ichimlikning kelib chiqishi Kubada ispan hukmronligi davriga toʻgʻri keladi, ikkinchisi-karahillo Barselonada paydo boʻldi. Ichimlik qishloq joylarida juda mashhur.

## Tarkibi va tayyorlash usullari
Carajillo uchun dastlabki retsepti qahva va spirtli ichimliklar bir xil nisbatda aralashtirilganligini koʻrsatadi, ammo ichimlik ichishning geografik hududiga qarab, spirtli ichimliklar va qahvalarning nisbati juda farq qilishi mumkin. Misol uchun, Kataloniyada ichimlik yuqori spirtli ichimliklar bilan tayyorlanadi, Castilla y León shaharlarida esa karahilloda spirtli ichimlikdan koʻra koʻproq qahva mavjud. Baʼzan karahiloga bir stakan anisli aroq yoki sherri qoʻshiladi. Qishloq joylarda uy sharoitida uzumdan tayyorlangan brendi tez-tez ishlatiladi va kuchli hid olish uchun shakar qoʻshilgan brend, qahva qoʻshilishidan oldin olovga qoʻyiladi.

## Manbalar
Makkajo‘xorili obiyovg‘on

**Makkajoʻxorili obiyovgʻon** () — makkajoʻxori, piyoz, selderey va sut yoki qaymoq bilan tayyorlangan shoʻrva. Baʼzida ishlatiladigan qoʻshimcha ingredientlarga kartoshka, choʻchqa goʻshti, baliq, dengiz mahsulotlari va tovuq ham kiradi. Amerika Qoʻshma Shtatlarida makkajoʻxorili obiyovgʻonning eng qadimgi retsepti 1884-yilga toʻgʻri keladi. Amerika Qoʻshma Shtatlarida makkajoʻxorili obiyovgʻon konserva sifatida ommaviy ishlab chiqariladi.

## Retsepti
Makkajoʻxorili obiyovgʻon — qaymoqli quyuq shoʻrva. Makkajoʻxorili obiyovgʻonning asosiy ingredientlari — makkajoʻxori, piyoz va selderey, sut yoki qaymoq, sariyogʻ, un, tuz va qalampirlardir. Bu taomni tayyorlash uchun ham yangi makkajoʻxori, ham konservalangan yoki muzlatilgan makkajoʻxoridan foydalanish mumkin. Bundan tashqari, shoʻrvaga kartoshka va boshqa sabzavotlar, choʻchqa goʻshti, bekon, kreker va makkajoʻxori kraxmali (oxigisi quyuqlashtiruvchi sifatida ishlatiladi) qoʻshilishi mumkin.

Bu taom koʻpincha AQShda ham mashhur boʻlgan klem-chauderining vegetariancha oʻrnini bosuvchi taom sifatida tortiladi.

## Tarixi
Makkajoʻxorili obiyovgʻonning birinchi nashr etilgan retsepti 1884-yilga toʻgʻri keladi, bu retsept Boston oshxona kitobida nashr etilgan. Keyinchalik, Fanny Farmer tomonidan yozilgan makkajoʻxorili obiyovgʻonning yana bir retsepti 1896-yilda Boston Pazandachilik maktabining oshxona kitobida nashr etilgan. 1896-yilgi retseptda XIX asrning oʻrtalarida Amerika Qoʻshma Shtatlarida paydo boʻlgan konservalangan makkajoʻxori ishlatilgan. Yana 1896-yilgi retseptda ingredientlar sifatida choʻchqa goʻshti, kartoshka va kreker ham bor edi. 1884-yilgi retsept nashr etilgandan beri makkajoʻxorili obiyovgʻon retseptining koʻplab variantlari Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi turli xil ingredientlar va turli xil pishirish usullari bilan turli oshxona kitoblarida paydo boʻldi. Misol uchun, baʼzi retseptlarda qaymoq, sut yoki quyultirilgan sut ishlatilgan va quyuqlashtiruvchi sifatida un yoki tuxum ishlatilgan.

## Ommaviy ishlab chiqarilishi
Makkajoʻxorili obiyovgʻon konserva sifatida Amerika Qoʻshma Shtatlarida ommaviy ishlab chiqariladi. Konservalangan makkajoʻxorili obiyovgʻonni ishlab chiqarish va sotish bilan bir nechta quyidagi korxonalar shugʻullanadi: Campbell Soup, Costco, General Mills, General Mills, Safeway va boshqalar.

## Galereya

Fayl:Scallops corn chowder.jpg|Cho'chqa go'shti bilan makkajo'xorili obiyovgʻon
Fayl:Shrimp and corn chowder.jpg|Qisqichbaqalar bilan makkajo'xori chowder
Fayl:Safeway Signature Cafe corn chowder.jpg|Costco tomonidan tayyorlangan makkajo'xori chowder kosasi


## Manbalar