Gibraltar boʻgʻozi kesishmasi

**Gibraltar boʻgʻozi kesishmasi** Gibraltar boʻgʻozini oʻz ichiga olgan faraziy koʻprik yoki tunneldir (taxminan 14&nbsp;km yoki eng tor nuqtasida 9 milya). Yevropa va Afrikani bogʻlaydi. Ispaniya va Marokash hukumatlari 1979-yilda ikki qitʼani bogʻlash imkoniyatini tekshirish uchun qoʻshma qoʻmitani tayinladilar. Buning natijasida Euromed Transport loyihasi ancha yutuqqa erishdi.

2021-yil yanvar oyida Buyuk Britaniya va Marokash Gibraltar va Tanjers o‘rtasidagi o‘tish joyini qurishni muhokama qilishi haqida xabar berildi. 2023-yil holatiga koʻra, Marokashning Kasablankadan Tanjersgacha boʻlgan birinchi milliy tezyurar temir yoʻl liniyasining tugashi ushbu liniyani Ispaniyaning yuqori tezlikdagi tarmogʻiga bogʻlaydigan tunnelga qiziqishning yangilanishiga olib keldi.

## Koʻprik
Bir nechta muhandislar turli xil tekisliklarda va har xil konfiguratsiyaga ega koʻpriklarni loyihalashtirdilar. Professor TY Linning Oliveros va Point Cires oʻrtasidagi kesishma taklifida uzunligi ,  chuqur iskalalardan iborat rejasi mavjud edi. 2004 yilda meʼmor Yevgeniy Tsuining taklifi Oʻrta yer dengizi oʻrtasida joylashgan kengligi 4,8 km boʻlgan orolda suzuvchi va suv ostidagi koʻprikni qurish edi.

## Tunnel
Har xil tunnellar taklif qilingan. Ispaniya birinchi marta 1930-yilda Gibraltar boʻgʻozi ostidagi zamonaviy tunnel qurishni taklif qilgan edi. Ispaniya hukumati tomonidan yollangan muhandislar Bo‘g‘oz ostidagi material nihoyatda qattiq tosh ekanligini va mavjud texnologiya yordamida tunnel qazishni imkonsiz qilishini aniqlaganlarida katta muammo yuzaga chiqdi. Muhandislik yechimlaridan biri kabellar yordamida boʻgʻoz poliga prefabrik beton tunnelni oʻrnatish edi. Bu tunnel avtomobillar va poyezdlar harakatini boshqaradi.

2008-yilda oʻtkazilgan geologik tadqiqot tunnelning texnik imkoniyatlarini shubha ostiga qoʻydi. 2009-yil mart oyida Marokash Société Nationale d’Etudes du Detroit de Gibraltarni (SNED) ispaniyalik hamkasbi Sociedad española de estudios para la comunicación fija a través del Estrecho de Gibraltar (SECECEGSA) bilan bog‘lovchi qo‘shma tizim uchun shartnoma tuzildi. 2003-yilda temir yoʻl tunneli uchun uch yillik tadqiqot eʼlon qilingan edi. SNED va SECEGSA bir nechta dengiz tubini oʻrganuvchi tadqiqotni tashkil etgan edi.

Boʻgʻozning chuqurligi eng qisqa yoʻlda 900 metr (3000 fut) gacha choʻzilgan, lekin u Camarinal tokchasi deb nomlanuvchi hududda, gʻarb tomonda atigi 300 metr chuqurlikda joylashgan; Bu hudud atrofida Yevropa va Afrika tektonik plitalari uchrashadi. Eng qisqa oʻtish joyi . Tavsiya etilgan marshrut  Tarifadan gʻarbda va Tanjerdan sharqda joylashgan. Tunnel umumiy uzunligi taxminan  boʻlishi mumkin. Uning Kadisdan Malagagacha Algeciras orqali qurilishi rejalashtirilgan liniyaga ega boʻlgan Ispaniya tezyurar temir yoʻl tarmogʻiga ulanish kerakligi taklif qilinmoqda.

2009-yilda Yevropa Ittifoqiga tunnelning texnik-iqtisodiy asoslari to‘g‘risidagi hisobot taqdim etilgan. Keyingi loyiha tadqiqoti SYSTRA, Amberg va COWI mutaxassislari maslahatchilari guruhi tomonidan ishlab chiqilmoqda.

### Rejalashtirish

Loyihaning siyosiy kelib chiqishi Ispaniya va Marokash qirollari tomonidan imzolangan 1979-yil 16-iyundagi Fes umumiy ispan-marokash deklaratsiyasidan kelib chiqadi. Deklaratsiyaning natijalaridan biri -yilda yaratilgan SECEGSA, Ispaniya hukumati tomonidan moliyalashtiriladigan korporatsiya, uning ishi kesib oʻtishni oʻrganish va targʻib qilishdir.

2003-yil dekabr oyida Ispaniya va Marokash temir yoʻl tizimlarini ulash uchun suv osti temir yoʻl tunnelini qurishni oʻrganishga kelishib oldilar. Tunnel Tanjer yaqinidagi Malabata burnini Gibraltardan 40 kilometr (25 milya) gʻarbda joylashgan El Estrecho tabiiy bogʻidagi Punta Paloma bilan bogʻlashi mumkin edi. 2006-yil oxirida Shveytsariyaning Lombardi Engineering Ltd muhandislik va dizayn kompaniyasi temir yoʻl tunnelining loyihasini ishlab chiqish uchun ishga kirishdi. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, Fransiya va Buyuk Britaniyani bogʻlaydigan Yevrotunnelning qurilishi oʻrtasidagi asosiy farq dengiz chuqurligi va geologik sharoitda. Boʻgʻoz ostidagi hudud La-Mansh boʻyi ostidagi hududga qaraganda barqaror emas. Faol yirik geologik yoriq, Azor orollari—Gibraltar oʻzgarishi boʻgʻozini ikkiga ajratadi va bu hududda kuchli zilzilalar sodir boʻladi. Boʻgʻoz oʻrtasida ikkita chuqur toʻrtlamchi loy kanallarining mavjudligi qurilishni murakkablashtiradi, bu loyihaning maqsadga muvofiqligi va qidiruv tunneliga oid takliflar haqida shubha tugʻdiradi.

2007-yilga kelib loyihaning narxi haqida rasmiy maʼlumotlar eʼlon qilinmagan, biroq oldingi hisob-kitoblarga koʻra 5 milliard yevrodan oshgan.

2023-yil fevral oyida Ispaniya va Marokash o‘rtasidagi yuqori darajadagi ikki tomonlama uchrashuvdan so‘ng Marokash va Ispaniya hukumatlari Gibraltar bo‘g‘ozi ostidagi dengiz osti temir yo‘l tunneli loyihasini qaytadan boshlashga qaror qilishdi. 2023-yildan boshlab loyiha 2030-yilda qurilish rejalashtirilgan. 2023-yil iyun oyida Ispaniya hukumati tunnelni loyihalash va rejalashtirish bo‘yicha Ispaniya-Marokash qo‘shma qo‘mitasi uchun 2,3 million yevro miqdorida moliyalashtirish paketini eʼlon qildi. Tunnel Ispaniyaning milliy tezyurar poyezdlar tarmog‘ining janubiy qismini yaqinda qurilgan Al-Boraq tezyurar liniyasining shimoliy qismi bilan Kasablankadan Tanjersga bog‘laydi. Bu Afrikadagi birinchi tezyurar temir yo‘l liniyasi boʻladi.

### Texnik jihatlar
Taklif etilayotgan temir yoʻl tunnelining uzunligi , chuqurligi 300 metr va uning qurilishi 15 yil davom etadi. Ilgari ikki qitʼani boʻgʻozning eng tor qismi orqali bogʻlash reja edi, ammo tunnel uzunligi dengiz sathidan  pastda boʻlishi sababli bu gʻoya rad etildi. Taqqoslash uchun, hozirda eng chuqur dengiz osti tunneli Norvegiyaning Ryfylke tunneli dengiz sathidan  pastda. Norvegiyada ham Ryfylkedan chuqurroq tunnel qurilmoqda; uzunligi Rogfast  va chuqurligi  li tunnel 2028-2029-yillarda tugallanishi kutilmoqda.

## Parom
Avtomobil paromlari uzoq vaqtdan beri Gibraltar boʻgʻozi boʻylab harakatlanadi. 2023-yildan boshlab ular quyidagi yoʻnalishlarda ishlaydi:

* Algeciras — Tanjer
* Tarif — Tanjer
* Algeciras — Seuta

Parom qatnovi mijozlarning oʻrnatilgan bazasiga ega boʻlib, u doimiy havola uchun foydalanuvchilar miqdorini hisoblash uchun foydalidir.

## Yana qarang

* Atlantropa
* Marmaray
* Marokash—Ispaniya chegarasi
* Marokash—Ispaniya munosabatlari
* Marokashda transport
* Ispaniyada transport
* Kabelli osma koʻprik

## Manbalar

## Havolalar

* SNED
* SECEGSA 
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 1 
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 2 
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 3