Boris Litvinskiy

**Boris Anatolievich Litvinskiy** (1923-yil 17-aprel, Toshkent – 2010-yil 20-avgust, Moskva) – Sovet arxeologi, tarix fanlari doktori (1970), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasining akademigi (1985), Tojikistonda arxeologiya ilmiy maktabining asoschisi.

## Hayoti
Boris Litvinskiy ikkinchi jahon urushida qatnashgan Birinchi Belorussiya frontida pulemyotchilar vzvodining komandiri sifatida jangovar harakatlarda qatnashgan. Varshavadan Berlingacha borgan, Berlin chekkasida ogʻir jarohatlangan. 1946-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining (SAGU) arxeologiya boʻlimini tugatgan. 1948-yilgacha shu yerda dars bergan. Toshkentdagi Sanʼatshunoslik instituti direktorining fan boʻyicha oʻrinbosari (1949-1950) boʻlgan. 1950-yilda „IX-XV asrlarda Niso viloyatining (Kopet-Togʻ shimolida) oʻrta asrlardagi aholi punktlari“ mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Universitetda maʼruzalar qildi va Oʻzbekiston hamda Turkmanistondagi arxeologik ekspeditsiyalarda otryad boshligʻi sifatida qatnashdi. 1951-yilda u Dushanbega (Tojikiston) koʻchib oʻtdi va u yerda birinchi arxeologik muassasa Tojikiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida arxeologiya sektorini tashkil qildi. 1969-yilda „Oʻrta Osiyoning sharqiy qismining soʻnggi bronza davridan ilk oʻrta asrlargacha boʻlgan tarixi va madaniyati (Pomir-Fargʻona qabristonlari qazishmalari asosida)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (toʻrt jild). 1971-yilgacha institutga ishga taklif qilingunga qadar rahbarlik qildi. SSSR Fanlar akademiyasi sharqshunoslik institutida ishladi.

1970-yillarda Moskvada SSSR Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida ishlagan. Sovet Sharqi kafedrasi sektor mudiri, soʻngra Qadimgi Sharq boʻlimi sektori mudiri, soʻngra bosh ilmiy xodim (2004-yildan), 2006-yil oxiridan boshlab maslahatchi boʻlib ishlagan.

Ilmiy nashrlar bilan bir qatorda oʻrta va oliy maktablar uchun Tojikiston tarixi boʻyicha bir qancha darsliklar, Oʻrta Osiyo tarixiga oid asarlarni jamlagan (rus, tojik, ingliz, fransuz, nemis, italyan, yapon tillarida) – 500 ga yaqin monografiya, toʻplam, maqolalar chop ettirdi. U Harvard, Nyu-York, Kaliforniya (Los-Anjeles va Berkli) universitetlari va Metropoliten muzeyida (AQSh), Britaniya muzeyida (Angliya), Sorbonnada, Strasburg universitetida, Gimet muzeyida (Fransiya) maʼruzalar oʻqigan. „Sharq“, „Skifiyadan Sibirgacha“, „Osiyo instituti xabarnomasi“ jurnallari tahririyati aʼzosi boʻlgan.

Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi aʼzosi (1978-yildan). Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining akademigi („arxeologiya“ boʻlimi). Italiya Nazionale dei Lincei akademiyasining aʼzosi (2002-yildan), Germaniya arxeologiya instituti va Italiyadagi Afrika va Osiyo institutining xorijiy muxbir aʼzosi. 2002-yilda Fransiya Yozuvchilar akademiyasi B.A.Litvinskiyni R.Girshman mukofoti bilan taqdirlagan. Tojikiston Respublikasining „Sharaf“ ordeni sohibi (2009).

U mashhur arxeolog Elena Abramovna Davidovich (1922-2013) bilan turmush qurgan.

## Vafoti
Boris Anatolievich Litvinskiy 2010-yil 20-avgustda 87 yoshida Moskvada vafot etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Кан­гюй­ско-сар­мат­ский фарн. (К ис­то­ри­ко-куль­тур­ным свя­зям пле­мен Юж­ной Рос­сии и Сред­ней Азии). Душанбе, 1968;
* Outline history of Buddhism in Central Asia. Du­shan­be, 1968;
* Ад­жи­на-Те­па. Ар­хи­тек­ту­ра. Жи­во­пись. Скульп­ту­ра. М., 1971 (с Т. И. Зей­маль);
* Мо­гиль­ни­ки За­пад­ной Фер­га­ны. М., 1972—1974. Вып. 1-4;
* Древ­ние ко­чев­ни­ки «Кры­ши ми­ра». М., 1972;
* Эл­ли­ни­сти­че­ский храм Ок­са в Бак­трии: (Юж­ный Тад­жи­ки­стан). М., 2000—2001. Т. 1-2 (совм. с И. Р. Пи­чи­кя­ном).
* The crossroads of civilizations: A.D. 250 to 750 : [англ.] / ed. by B. A. Litvinsky ; Zhang Guang-da ; R. Shabani Samghabadi. — P. : UNESCO Publishing, 1996. — 569 p. — (History of civilizations of Central Asia : in 6 vols. ; vol. III). — ISBN 92-3-103211-9.