Ifugao xalqi

**Ifugao** - Filippindagi xalq hisoblanib ular asosan Luzon shimolida yashaydi. Togʻli xalqlarni nazarda tutadi. Musobaqa Janubiy Osiyoga tegishli.  Aholi soni - 170 ming kishi. Odamlar Eʼtiqodlar anʼanaviy, protestantlar bor. Filippinning togʻli xalqlari orasida eng koʻp oʻrganilgan.

Tili - Ifugao, avstroneziya tillarining Gʻarbiy Austroneziya guruhidir. Filippin tillari ichida markaziy kordilyera guruhi tarkibiga kiradi. U bir qancha dialektlarga ega: Amganad, Ayangan, Baininan, Banaue, Batad, Burnai, Kababuyan, Kiangan, Mayoyaolardir. Oʻtgan ifugao haqidagi maʼlumotlar bizgacha ogʻzaki genealogik anʼanalar shaklida yetib kelishga ulgurgan. Koʻpchilik ota-bobolarini 10 yoki hatto 15 avlodgacha eslay olishadi

## Etnonim
"Ifugao" nomi *Ifugao* yoki *Ipugao soʻzlaridan* kelib chiqqan boʻlib, soʻzma-soʻz „togʻli odamlar“ degan maʼnoni anglatadi. Baʼzan bu nafaqat Ifugaoning oʻzlarii, balki Luzonning barcha tegishli togʻli xalqlarining vakillaridandir - Igorots.

## Iqtisodiyot
Ularning asosiy mashgʻulotlar terasli sugʻoriladigan qoʻlda sholi yetishtirish va dehqonchilik (yams, taro, shirin kartoshka, makkajoʻxori, paxta, sabzavot) hisoblanadi. Chorvachilik (choʻchqalar, echkilar) va parrandalar ham koʻpaytiriladi, lekin chorvachilik ularga sust rivojlangan. Toshqin dalalarida baliq yetishtiriladi. Ular asosan  Kiyik, yovvoyi choʻchqa, buyvol, boa, timsoh, kaltakesak, qurbaqa, salyangozlar ovlashdan iboratdir.

Hunarmandchilik - temirchilik, kulolchilik, toʻquvchilik, toʻquvchilik, yogʻoch oʻymakorligi bilan ham shugʻullanishadi.

Asosiy qishloq xoʻjaligi asboblari uzun tor yogʻoch belkuraklar, machetes kabi katta pichoqlar, qoʻshimcha ravishda - hatchets, adzes, kichik pichoqlar hisoblanadi. Idishlar - toʻqilgan va loydan yasalgan buyumlar, yogʻoch kosa va qoshiqlardan iboratdir.

Ularning asosiy quroli nayza boʻlib, bufalo oviga ham, urushga ham birdek mos keladi. Kamon va oʻqlar ham mavjud, ammo ularni katta ovlarda ishlatishmaydi, ular kichik ovlarda, ovlash uchun ishlatiladi.

## Hayot tarzi
Anʼanaviy aholi punktlari tarqoq shaklda boʻlib, shu jumladan, asosan 8-10 ta uylardan tashkil topgan. Turar joy - zamin yoki qoziq, bambuk yoki taxta devorlari bilan qurilgan. Tomi somon bilan qoplangan. Tom ostida ular chodir tashkil qiladilar, sababi u yerda tovuqlar tunda savat-qafaslarda yirtqichlardan yashirinadi. Shuningdek, ular guruch va shoshilinch foydalanish uchun kerak boʻlmagan narsalarni saqlashadi. Ilgari, uyning oxirgi devorida oʻldirilgan dushmanlar va qurbonlik qilingan buyvollarning bosh suyagi uchun tokcha oʻrnatilgan. Tuproqli uy-joylar esa tuproq, tosh yoki yogʻochdan yasalgan.

Kiyim - erkaklar uchun kamar, ayollar uchun sarong. Ilgari ularda tatuirovka keng tarqalgan boʻlib, hozirga kelib esa tatuirovka ishlatilmaydi.

Oziq-ovqat - barcha qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va ov, baliq oʻljalari hisoblanadi. Guruchni doimiy isteʼmol qilish yuqori ijtimoiy mavqedan dalolat beradi. Kamroq boylar koʻproq shirin kartoshka va makkajoʻxori isteʼmol qiladilar. Sabzavotlar va mevalar koʻproq isteʼmol qilishadi.

Ifugaoning badiiy didi buyumlar va tatuirovkalardagi bezaklarda aks etirishgan. Motiflar koʻpincha zoomorfik yoki geometrik hisoblanadi. Asl raqslar: Masalan, raqslardan biri, erkak, ikki xoʻrozning jangiga taqlid qiladi.

## Ijtimoiy munosabatlar
Bir vodiyning aholisi endogamik jamoa boʻlib, oʻtmishda boshqa vodiylar aholisi ularga potentsial dushman hisoblangan.

Jamiyat mulklarga boʻlingan: kadangiang (yirik yer egalari), nutumok (oʻz dalalarida yashashga qodir), navatvat (kambagʻal). Kadangiyaliklarga mansubligi butun qishloq aholisi tomonidan tantanalar va boy taomlar bilan tasdiqlangani maʼlum boʻlgan

Ularga asosan katta oila ustunlik qiladi. Koʻpxotinlilik, uyushtirilgan nikoh (boylar orasida) mavjud. Kambagʻal oilalardan boʻlgan oʻgʻil-qizlar oʻzaro qiziqish tufayli turmush qurishadi. Har bir qishloqda majlislar uyi (agamang) bor. U yerda turmushga chiqmagan qizlar, ajrashganlar, bevalar toʻplanishadi. U yerda ularga muxlislar tashrif buyurishadi. Har bir inson jinsiy erkinlikdan bahramand boʻladi, lekin kuchliroq bogʻlanish yoki homiladorlik bilan oʻzaro munosabatlar boshlanadi.

Boylarning bir nechta xotin olish huquqiga ega, lekin ulardan kattasi koʻproq huquqlarga ega. Uning bolalari otalarining barcha boyliklarini meros qilib olishadi.

## Eʼtiqodlar

Ifugao deyarli har bir ob'ektni ilohiylashtiradi, lekin ularda Yaratuvchi va Oliy Xudo tushunchalari yoʻq. Barcha diniy marosimlar ruhoniy yoki sehrgar tomonidan amalga oshiriladi. Qoida tariqasida, bu keksa kadangiang hisoblanadi.

## Adabiyotlar

* Dunyo xalqlari va dinlari, ed. V. A. Tishkova, M. - 1998-yil.
* 
* Dunyo tillari va dialektlari, ed. V. N. Yartseva, M. - 1982-yil.