Tirol shlyapasi

**Tirol shlyapasi** ((, ), shuningdek, **Bavariya shlyapasi** yoki **Alp shlyapasi** sifatida tanilgan), dastlab Avstriya, Germaniya, Italiya va Shveysariyaning bir qismi boʻlgan Alp togʻlarida joylashgan Tiroldan kelgan aholining bosh kiyimi boʻlgan. Bu mahalliy xalq kiyimining muhim va oʻziga xos elementi yoki *[[Traxt|traxtidir]]*.

## Tavsifi
Odatda Tirol shlyapasi yashil kigizdan qilingan boʻlib, dastlab toji bir tomonga choʻzilgan va cheti taxminan qoʻl kengligida boʻlgan. Mazkur shlyapa ayniqsa Avstriyadagi Tirol vodiysida joylashgan Zillertalda ommalashgan.

Shakl va qirralarning kengligidan tashqari, shlyapalar oʻzi xos tarzda rangli, shnurli koʻrinishda boʻlgan. Ayrim shlyapalar tojning yon tomonida gullar, patlar yoki „choʻtka“ koʻrinishidagi turli xil bezaklar bilan ziynatlangan. Anʼanaviy „choʻtka“, *gamsbart* deb nomlanadi. U chamois antilopasi (Rupicapra rupicapra)ning orqa qismidagi yollaridan tayyorlangan. Tirol shlyapasining katta va koʻzga koʻringan turlarida minglab tolalar oʻrnatilgan boʻlishi mumkin. Bunday shlyapalarning narxi 2500 dan 3000 dollargacha baholanadi. U turli shakllar va koʻrinishlarda boʻlib, koʻpincha patlar bilan ham bezaklanishi mumkin.

## Tarixi
19—20-asrlarda Tirol liboslari tashqi koʻrinishida maʼlum darajada bir xillik paydo qilgan. Tirolning mahalliy qishloq liboslarida Tirol shlyapalarining turli uslublari 1830—1840-yillardan beri saqlanib qolingan. Ularning ayrimlari zamonaviy modaga monand tarzda yaratilganga oʻxshaydi. Ushbu qadimiy bosh kiyimlar Shimoliy Tirolning baland, nisbatan tor qirrali shlyapalaridan tortib, Janubiy Tirol vino mamlakatining kichik, keng qirrali shlyapalarigacha boʻlgan shlyapa turlarini oʻz ichiga oladi.

Keyinchalik Tirol shlyapasi sayyohlik ramzi sifatida „Tirol madaniyati“ ning timsoliga aylangan. Münchenda oʻtkaziladigan Oktoberfest kabi xalq yigʻinlari va pivo festivallarida „mahalliy“ liboslar kiygan xalq musiqa guruhlari taʼsiri ostida Tirol shlyapasi ommalashib ketgan. Musiqachi Billy Mo 1962-yilda „Ich kauf' mir lieber einen Tirolerhut“ („Men Tirol shlyapasini sotib olishni afzal koʻraman“) nomli qoʻshigʻini yozgan. Bu qoʻshiq orqali shlyapa va anʼanaviy Alp togʻlari xalq musiqasi oʻrtasidagi bogʻliqlik mustahkamlangan. 1965-yilda xuddi shu nom ostida komediyali musiqiy film suratga olingan.

Tirol shlyapasi Buyuk Britaniyalik Edvard VIII tufayli yanada mashhur boʻlgan, u taxtdan voz kechganidan keyin tez-tez Avstriya Shtiriyasiga tashrif buyurgan. Koʻpincha u yerlik tub aholi vakili boʻlmasa-da, Tirol uslubidagi shlyapa kiyib yurgan. Aytilishicha, Tirol shlyapasi homburg shlyapasi uchun ilhom manbai boʻlib xizmat qilgan.

## Galereya

Fayl:Petzenburg_Knabe_mit_Tirolerhut_und_Äffchen.jpg|alt=Boy with Tyrolean hat and monkey (Knabe mit Tirolerhut und Äffchen). Oil on canvas, c. 1834| *Tirol shlyapasi kiygan bola va maymun* (*Knabe mit Tirolerhut und Äffchen*). Kanvaga moy boʻyoqda chizilgan, 1834-yil
Fayl:Andreas_hofer_mit_hut.jpg|alt=Andreas Hofer, wearing the typical, broad-brimmed flat hat of the South Tyrolean type (posthumous portrait, mid-19th century)| Andreas Hofer, Janubiy Tirol tipidagi kiyinish uslubi, keng qirrali yassi shlyapa kiygan (oʻlimdan keyingi portret, 19-asr oʻrtalari)
Fayl:Lovis_Corinth_-_Selbstportraet_mit_Tiroler_Hut_1913.jpg|alt=Self portrait with Tyrolean hat (Selbstporträt mit Tiroler Hut), Lovis Corinth| *Tirol shlyapasi bilan avtoportret* (*Selbstporträt mit Tiroler Hut*), Lovis Corinth
Fayl:Tyrolean_hat.jpg|alt=Simple, party version of the Tyrolean hat|Tirol shlyapasining oddiy versiyasi
Fayl:Chapeau_tyrolien.jpg|alt=Grey variant of the Tyrolean hat|Tirol shlyapasining kulrang versiyasi


## Yana qarang

* Seppel, *Seppelhut* shlyapasi, Bavariya-Shimoliy Tirol kigiz qalpogʻi
## Manbalar