Prekembriy quyoni

Biolog JBS Xeldenning evolyutsiya nazariyasiga va tadqiqot sohasiga bo'lgan ishonchini qanday dalil yo'q qilishi mumkinligi haqida so'raganida, " **Kembriyagacha bo'lgan quyonlar** " yoki " **Prekembriydagi qazilma quyonlar** " javoblari orasida bo'lgani xabar qilingan. Javoblar 1990-yillarda evolyutsiya va evolyutsiya biologiyasining ilmiy sohasi haqidagi bahslarda mashhur tasvirga aylandi. Haldanening ilmiy izlanishlari haqidagi ko'plab bayonotlari uning hayoti davomida ommalashgan.

Ba'zi hisoblar bu javobdan evolyutsiya nazariyasi hech qanday empirik dalillar bilan soxtalashtirilmaydi degan da'volarni rad etish uchun foydalanadi. Bu faylasuf Karl Popperning *soxtalashtirish* ilmiy nazariyaning muhim xususiyati ekanligini ta'kidlagan fikridan kelib chiqadi. Popper, shuningdek, evolyutsiya nazariyasining ilmiy maqomiga shubha bildirdi. , garchi u keyinchalik tadqiqot sohasi chinakam ilmiy degan xulosaga kelgan. 

Quyonlar sutemizuvchilardir . Ilm-fan falsafasi nuqtai nazaridan, prekembriy jinslarida sutemizuvchilar qoldiqlarining haqiqiy topilishi evolyutsiya nazariyasini bir zumda yo'q qiladimi yoki yo'qmi, shubhali, ammo agar haqiqiy bo'lsa, bunday kashfiyot evolyutsiya jarayoni haqidagi zamonaviy tushunchadagi jiddiy xatolarni ko'rsatadi. Sutemizuvchilar - geologik vaqt shkalasida paydo bo'lishi prekembriy qatlamlarida topilgan har qanday hayvonlardan ancha kechroq bo'lgan hayvonlar sinfidir. Geologik maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, birinchi haqiqiy sutemizuvchilar trias davrida paydo boʻlgan boʻlsa-da, zamonaviy sutemizuvchilar turkumlari paleogen davridagi paleotsen va eotsen davrlarida paydo boʻlgan. Bu davrni prekembriydan yuz millionlab yillar ajratib turadi.

## So‘zning kelib chiqishi
Bir qancha mualliflar JBS Haldane (1892–1964) Kembriyadan oldingi jinslarda quyon qazilmasining topilishi uning evolyutsiyaga bo'lgan ishonchini yo'q qilish uchun etarli bo'lishini aytganini yozgan.       Biroq, bu havolalar 1990-yillar yoki undan keyingi davrlarga tegishli. 1996 yilda Maykl J. Benton Mark Ridlining *Evolyutsiya* kitobining 1993 yil nashrini keltirdi,  Evolyutsion biolog Richard Dokins 2005 yilda Xeldenning " Popperian g'ayrati "ning chaqirig'iga javob berayotganini yozgan.  2004 yilda Richa Arora bu voqeani Jon Meynard Smit (1920–2004) tomonidan teledasturda aytib berganini yozgan.  Jon Meynard Smit bu iborani 1970-yillarning boshlarida Pol Xarvi bilan suhbatida Xeldenga bog'lagan.

## Nazariy ma'lumot
Faylasuf Karl Popperning fikricha, har qanday ilmiy taklif noto'g'ri bo'lishi kerak, boshqacha qilib aytganda, hech bo'lmaganda natijasi gipotezani inkor etadigan takrorlanadigan tajriba yoki kuzatishni tasavvur qilish mumkin bo'lishi kerak.  Dastlab u Charlz Darvinning tabiiy tanlanish nazariyasi (ko'pincha "eng kuchlilarning omon qolishi"  deb umumlashtiriladi) bu ma'noda tekshirib bo'lmaydigan va shuning uchun "deyarli tavtologik " deb o'yladi.  Keyinchalik Popper o'z nuqtai nazarini o'zgartirib, tabiiy tanlanish nazariyasi noto'g'ri ekanligi va Darvinning tovusning dumi haqidagi misoli uning bir o'ta o'zgaruvchanligini, ya'ni *barcha* evolyutsiya tabiiy tanlanish tomonidan boshqariladi, degan xulosaga keldi.  1978 yilda Popper o'zining oldingi e'tirozi tabiiy tanlanish nazariyasiga bo'lganini yozgan bo'lsa-da, 1949 yildan 1974 yilgacha bo'lgan ma'ruza va maqolalarida u " Darvinizm " yoki "Darvinning evolyutsiya nazariyasi" "metafizik tadqiqot dasturi" ekanligini ta'kidlagan edi. soxtalashtirish mumkin emas edi.  Aslida u populyatsiya genetikasiga, allellarning nisbiy chastotalarini (bir xil genning turli shakllari) o'rganishga qaratilgan evolyutsiya nazariyasining zamonaviy bayonotlaridan noroziligini bildirishda davom etdi. Afsuski, u taklif qilgan ba'zi tuzatishlar Lamarkizm yoki tuzatuvchilik, eskirgan va hali ham eskirgan evolyutsion nazariyalarga o'xshardi, shuning uchun evolyutsion biologlar uning tanqidlariga e'tibor bermadilar.  1981 yilda Popper, paleontologiya yoki Yerdagi hayot evolyutsiyasi tarixi kabi "tarixiy fanlar" haqiqiy fanlar emas, deb noto'g'ri talqin qilinganidan shikoyat qildi, lekin aslida u ular noto'g'ri bashorat qilishiga ishongan.  

Keyinchalik chalkashliklar 1980-1981 yillarda, *Nature* sahifalarida evolyutsiya nazariyasining ilmiy maqomi to'g'risida uzoq munozaralar bo'lganda paydo bo'ldi.   Xususan, argument genomdagi selektsiya birligiga ta'sir etuvchi omillar va tabiatga tegishli bo'lib, bir tomonda tabiiy tanlanish  , ikkinchisi esa neytral mutatsiyani ilgari suradi.   Tomonlarning hech biri bu nazariyaning ham ilmiy, ham hozirgi ilmiy ma'lumotlarga ko'ra haqiqat ekanligiga jiddiy shubha qilmadi. Ba'zi ishtirokchilar evolyutsiya nazariyasini hozirgacha juda yaxshi bajarilgan gipoteza sifatida emas, balki mutlaq dogma sifatida ko'rsatuvchi bayonotlarga e'tiroz bildirishdi va ikkala tomon ham o'z pozitsiyalarini qo'llab-quvvatlash uchun Popperdan iqtibos keltirishdi. Phillip E. Jonson kabi evolyutsiya tanqidchilari evolyutsiya nazariyasini ilmiy asosga ega emasligini e'lon qilish uchun imkoniyat sifatida foydalanishdi.  

## Anaxronistik fotoalbomlar evolyutsiyani rad etadimi?
Richard Dokinsning aytishicha, prekembriy jinslarida qazilma sutemizuvchilarning topilishi "evolyutsiyani suvdan butunlay chiqarib yuborishi" mumkin edi. Faylasuf Piter Godfrey-Smit anaxronistik fotoalbomlarning bir to'plami, hatto Prekembriydagi quyonlar ham evolyutsiya nazariyasini to'liq rad etishiga shubha qilgan. Bunday kashfiyotning da'vosi bilan ko'tarilgan birinchi savol, taxmin qilingan "prekembriy quyonlari" haqiqatan ham toshga aylangan quyonlarmi yoki yo'qmi? Muqobil talqinlar orasida "tolga qoldiqlarning noto'g'ri identifikatsiyasi", jinslarning noto'g'ri sanasi va Piltdaun odami kabi hiyla-nayranglar bo'lishi mumkin. Agar "prekembriy quyonlari" haqiqiy bo'lib chiqsa ham, ular evolyutsiya nazariyasini bir zumda inkor etmaydilar, chunki bu nazariya g'oyalarning katta to'plamidir, jumladan: Yerdagi hayot milliardlab yillar davomida rivojlangan; bu evolyutsiya muayyan mexanizmlar tomonidan boshqariladi; va bu mexanizmlar turlar o'rtasidagi munosabatlarni va ularning paydo bo'lish tartibini belgilaydigan o'ziga xos "oila daraxti" ni yaratgan. Demak, "Prekembrian quyonlari" bu paketning biror joyida bir yoki bir nechta jiddiy xatolar borligini isbotlaydi va keyingi vazifa bu xatolarni aniqlash bo'ladi. 

Bentonning ta'kidlashicha, qisqa muddatda olimlar ko'pincha kuzatilgan tegishli ma'lumotlarning &#x2014; emas &#x2014; balki katta qismlarini tushuntiradigan raqobatdosh farazlarning mavjudligini qabul qilishlari kerak bo'lgan.

## Eng qadimgi quyon
Eng qadimgi quyonlarning asl qoldiqlari Eotsen davriga oid, taxminan 56 million yildan 33,9 million yil oldin paydo bo'lgan. *Gomphos* jinsi vakillari lagomorf quyon va quyonlarning filogenetik ildizi ekanligi aniqlanganligini ko'rishimiz mumkin. Bugungi kunga kelib, eng qadimgi *Gomphos* 2008–yilda Hindistonning Gujarat shahridan topilgan *G.Elkema* hisoblanadi. Qoldiqning yoshi 53 million yilga to'g'ri keladi.

## Yana qarang

* Joydan tashqari artefakt
* Paluxy daryosi &#x2013; 1930-yillarda mahalliy aholi dinozavrni topib, xuddi shu tosh qatlamidan odam izlari topilganda mashhur bo'ldi.

## Manbalar