Eron va Pokiston chegarasi

**Eron-Pokiston chegarasi** (; ) Eron va Pokistonni ajratib turuvchi xalqaro chegara. U Eronning Siston va Balujiston ustonini Pokistonning Balujiston viloyatidan ajratib turadi va uzunligi  tashkil qiladi.

## Tavsifi

Chegara Afgʻoniston bilan Koʻhi Malik Solih togʻidagi uch tomonlama chegara nuqtasidan boshlanadi, keyin janubi-sharqqa, soʻngra bir qator togʻ tizmalariga, mavsumiy soylarga va janubi-gʻarbiy Tahlab daryosi boʻylab Hamuni Mashkil koʻliga yaqin boʻlgan tekis chiziqdan boshlanadi. Keyin chegara bir qator toʻgʻri chiziqlar boʻylab keskin janubga buriladi, soʻngra baʼzi togʻlar boʻylab sharqqa qarab janubga qarab ketadigan Mashkil daryosiga, keyin gʻarbga qarab ketadigan Nahang daryosiga yetib boradi. U Nahangni tark etadi va soʻngra turli togʻ tizmalari va toʻgʻri chiziq boʻlaklari orqali janubga, Ummon qoʻltigʻidagi Gvadar koʻrfaziga qadar quruqlikka oʻtadi.

## Tarixi
Zamonaviy chegara Persiya (Eron), Afgʻoniston va Pokistonda joylashgan turli imperiyalar oʻrtasida uzoq vaqtdan beri kurash olib boruvchi Balujiston viloyatini kesib oʻtadi. 18-asrdan boshlab inglizlar asta-sekin Hindistonning koʻp qismini, shu jumladan hozirgi Pokistonni ham oʻz nazoratiga oldilar va bu mustamlakasi hududini anʼanaviy ravishda Fors tomonidan daʼvo qilingan yerlar tomon yaqinlashtiradilar. 1871-yilda britanlar (Qalat xoni vakili sifatida) va forslar oʻzaro chegaralarni belgilashga kelishib oldilar; keyingi yili chegara komissiyasi hududni oʻrganib chiqdi, lekin chegaralar yerda belgilamadi. Bundan kelib chiqadigan baʼzi kichik moslashuv muammolari 1905-yilda boshqa qoʻshma shartnoma orqali tartibga solingan.

1947-yilda britanlar hududni tark etdi va Pokiston Britaniya Hindistonidan mustaqillikka erishdi. Eron va Pokiston oʻzaro chegaralarini 1958–1959-yillarda ishlov berish, chegara hududini toʻliq xaritalash va uni yerda ustunlar bilan belgilash orqali tasdiqladilar.

2023-yil iyun oyida Eron Pokiston chegarasida terakt sodir boʻldi. Pokiston chegara xizmati xodimlarining bir qismi halok boʻldi. Bundan bir necha kun oldin chegarada yana bir terakt sodir boʻldi va 5 nafar Eron chegara xizmati xodimi halok boʻldi.

## Chegara toʻsiqlari

### Eron chegara toʻsigʻi loyihasi (2011)

Eron chegara toʻsigʻining qalinligi  va balandligi  beton devor, poʻlat ustunlar bilan mustahkamlangan, Taftandan Mandgacha 700&nbsp;kmlik chegaraga choʻzilgan. Noqonuniy savdo oʻtishlari va narkotik moddalar kontrabandasining ikki tarafga olib oʻtilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun loyiha katta tuproq va tosh qirgʻoqlar va chuqur ariqlar oʻz ichiga oladi. Chegara hududi allaqachon politsiya kuzatuv minoralari va qoʻshinlar uchun qal’a tipidagi garnizonlari bilan bezatilgan. Eron va Pokiston oʻrtasida chegara bahslari yoki boshqa irredentistik daʼvolar yoʻq va Pokiston Tashqi ishlar vazirligi „Pokistonning hech qanday daʼvosi yoʻq, chunki Eron oʻz hududida panjara qurmoqda“ dedi.

### Tarix va toʻsiq qurilishidan maqsad
Devor chegarani noqonuniy kesib oʻtishni va giyohvand moddalar oqimini toʻxtatish uchun qurilmoqda. U, shuningdek, terror hujumlariga, xususan, 2007-yil 17-fevralda Eron bilan chegaradosh Zohidon shahrida sodir boʻlgan va 13 kishi, jumladan, Eron Inqilobiy gvardiyasining toʻqqiz nafar xodimi oʻlimiga sabab boʻlgan hujumlarga javobdir. Biroq Pokiston Tashqi ishlar vazirligi matbuot xizmati rahbari Tasnim Aslam portlash bilan panjara oʻrtasidagi aloqani rad etib, Eron bu voqealarda Pokistonni ayblamayotganini aytdi.

### Toʻsiqqa boʻlgan reaksiyalar
Pokiston Tashqi ishlar vazirligi Eron oʻz hududida chegara toʻsiqlarini oʻrnatish huquqiga ega ekanligini maʼlum qildi. Biroq, Balujiston viloyati majlisida devor qurilishiga qarshilik bildirildi. Uning taʼkidlashicha, devor yerlari chegara hududida joylashgan mahalliy aholi uchun muammo tugʻdiradi. Ular toʻsiq mahalliy aholini siyosiy va ijtimoiy jihatdan yanada boʻlinib, savdo va ijtimoiy faoliyatga toʻsqinlik qilishini taʼkidlashdi. 2007-yilda viloyat majlisida muxolifat yetakchisi ikki davlat hukumatlari hudud aholisiga ishonch bildirishi kerakligini aytdi va toʻsiq qurilishini toʻxtatishni talab qildi.

### Pokiston chegara toʻsigʻi loyihasi (2019)
2019-yilda Pokiston Eron bilan chegarasini toʻsib qoʻyishini eʼlon qildi.

2019-yil may oyida Pokiston Eron bilan chegarani toʻsish uchun 18,6 million dollar mablagʻ ajratdi.

2021-yil sentyabr oyida Pokiston chegarani toʻsish uchun 58,5 million dollar qoʻshimcha mablagʻ ajratdi.

2021-yil oʻrtalariga kelib, Pokiston chegaraning 46 foizini devor bilan oʻrab oldi va 2021-yil dekabrigacha toʻliq oʻrab olinishi kutilmoqda.

2022-yil yanvar holatiga koʻra Pokiston chegaraning 80 foizini devor bilan oʻrab oldi. IIVning bildirishicha, qolgan chegaralar ham oʻrab olinadi.

## Chegara oʻtish joylari va bozorlar
Pokiston tomonida Chegara korpusi chegara xavfsizligi va immigratsiyani nazorat qilish uchun javobgardir. Eron tomonidan esa Islom inqilobi gvardiyasi korpusi chegara xavfsizligi uchun masʼuldir.

Pokiston va Eron oʻrtasida toʻrtta rasmiy chegara oʻtish joyi mavjud. Taftan va Gabd rasmiy chegara punktlaridan piyodalar uchun ham, savdo uchun ham foydalanish mumkin. Mand va Chadgi chegara nuqtalari faqat savdo uchun ajratilgan.

Bundan tashqari, Eron va Pokiston savdoni rivojlantirish uchun oltita qoʻshma chegara bozorlarini qurishga qaror qilishdi. Birinchi bosqichda Koʻhak-Chadgi, Rimdan-Gabd va Pishin-Mand hududlaridagi chegara punktlarida uchta bozor ochiladi. Ikkinchi bosqichda yana uchta chegara punktlarida chegara bozorlari tashkil etiladi.

Oltita chegara bozorlaridan dastlabki uchtasi allaqachon Gabd, Mand va Chadgida qurilgan va ishga tushirilgan.

### Avtomobil yoʻli

### Temir yoʻl

* Taftan / Mirjaveh, Kvetta va Zohidon oʻrtasidagi temir yoʻlda

## Chegara yaqinidagi aholi punktlari

### Eron

* Lar Marud
* Zohidon
* Kacheh Rud
* Mirjaveh
* Ladiz
* Narreh Now
* Jaleq
* Kalleh
* Fahreh
* Murt
* Esfandak
* Kavari
* Pishin
* Koʻhak

### Pokiston

* Sohtagan
* Qila Ladgasht
* Washap
* Sari Parom
* Girbum
* Sohrag
* Abduy
* Taftan
* Sirag
* Kurumb
* Jivani

## Yana qarang

* Eron — Pokiston munosabatlari

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

* Eron Balujiston chegarasini devor bilan oʻrab oladi, Al Jazeera
* ’بلوچوں کوتقسیم کیاجا رہا ہے‘, BBC 
* Eron Pokiston bilan chegarada devor qurmoqda