Eva Frommer

**Eva Ann Frommer** (1927-yil 6-sentabr — 2004-yil 8-avgust) Janubiy Londondagi Sent-Tomas kasalxonasida ishlaydigan nemis asli britaniyalik maslahatchi bolalar psixiatri. Uning ixtisosligi avstriyalik antroposofist Rudolf Shtaynerning ishidan ilhomlangan maktabgacha yoshdagi bolalarni davolashda sanʼat va euritmiyani qoʻllagan edi. Faoliyatining boshida u oʻzining katta hamkasbi, munozarali psixiatr Uilyam Sargant bilan aloqada boʻlib, u bir muddat bolalarga uyqu terapiyasi va antidepressant retseptlarini qoʻllashda kuzatgan.

Bolaligida u fashistlar Germaniyasidagi taʼqiblardan qochib, yahudiylarning qoʻzgʻatilishining bir qismiga aylandi.  Frommer bolalar uchun sanʼatning ajoyib targʻibotchisi va kamtarona xayriyachisi edi. 

## Biografiya
Frommer Berlinda yuqori madaniyatli nemis-polsha-yahudiy oilasida tugʻilgan, ikki farzandning kattasi. Uning otasi Leopold (1894-1943) tadqiqotchi olim,kristallograf va faylasuf Rudolf Shtaynerning doʻsti edi. Kimyoviy injeneriya boʻyicha hozirgacha qoʻllanilayotgan standart darslik muallifi. Uning onasi Yadviga professional skripkachi boʻlib, polshalik Diamantlar oilasidan chiqqan. Ehtimol, Frommerning tugʻilgan sanasi uni ikki yoki uch yoshga kichik qilish, oilaning 1934-yilda Angliyaga koʻchib oʻtishini osonlashtirish uchun oʻzgartirilgan boʻlishi mumkin, chunki u chaqaloqligida Shtaynerning tizzasida oʻtirgan va Shtayner 1925-yilda vafot etgan.  Londonga joylashib boʻlgach, u ukasi bilan Janubiy Londonning Streatham shahridagi Shtayner tomonidan ilhomlantirilgan Yangi maktabda oʻqidi, keyinchalik u Sasseksga koʻchib oʻtdi va Maykl Xoll nomi bilan mashhur boʻldi. Ikkala bola ham onalarining musiqiy isteʼdodini meros qilib olishgan, ammo Eva tibbiyot yoʻnalishini tanlagan, uning ukasi Maykl esa oʻzini musiqaga bagʻishlagan. 

## Karyera
1952-yilda Royal Free Hospitalni tugatgandan soʻng, u pediatr boʻlish niyatida bolalar salomatligi (DCH) boʻyicha diplom oldi.  Biroq, u mashhur Maudsli kasalxonasida boshqa ixtisoslikni davom ettirdi va 1962-yilda DPMni qoʻlga kiritdi. Surreydagi Sutton shahrida ishlagan soʻng, u Londondagi Sent-Tomas kasalxonasiga maslahatchi bolalar psixiatri etib tayinlandi, u yerda bir muncha vaqt munozarali psixiatr Uilyam Sargant bilan hamkorlik qilib, uning baʼzi muolajalarini bolalar bemorlariga oʻzgartirilgan shaklda qoʻlladi. U shuningdek, uning nashrlaridan biriga hissa qoʻshgan. Bu uning shuhrat qozonishiga sababchi boʻldi. U 1972-yilda Qirollik Psixiatrlar kollejining asoschisi va 1982-yilda aʼzosi boʻldi

Sent-Tomasda bolalar ambulatoriyasini boshqarish bilan birga u tadqiqot olib bordi va atrofiga koʻp tarmoqli amaliyotchilar guruhini toʻpladi. Frommer bu sohada bolalik depressiyasini birinchi boʻlib aniqlaganlardan biri edi. Uning fikricha, buning bir qismi ota-onalarning oʻz ota-onalaridan ajralish tajribasi bilan bogʻliq. U mashq qilayotganda, Ikkinchi Jahon urushidan evakuatsiya qilingan koʻplab odamlar ota-onalarga aylanishgan va ularning farzandlari Frommer kashf etgan tartibsizliklarni namoyish qilishgan. Baʼzi hollarda u juda kichik dozalarda yangi ishlab chiqilgan antidepressant dori-darmonlarni buyurdi. Bu xalqaro qiziqish va ayrim hamkasblar tomonidan mahalliy tanqidlarga sabab boʻlgan munozarali yondashuv edi. Yana bir yangilik rivojlanayotgan Art-terapiya harakati bilan rasmiy aloqalarni oʻrnatish edi. Frommer oʻz boʻlimida Sent-Alban sanʼat maktabining asl kursi talabalariga, soʻngra Londonning boshqa kurslari talabalariga stajirovka qilishni taklif qildi.

Muolajalar repertuarining bir qismi sifatida u asosiy kasalxonadan yarim mil uzoqlikda joylashgan Qora shahzoda yoʻlidagi kasalxonaning bolalar postini katta hamshira Meri Rid xonim boshchiligidagi davolash markazi sifatida ishlab chiqdi.

### Bolalar kuni kasalxonasi

Frommerning fikriga koʻra, bolalar tashqi dunyoga yoshiga mos keladigan tarzda tushunish va oʻzini namoyon qilish koʻnikmalariga ega boʻlishlari, depressiyadan qochish yoki gʻayriijtimoiy xatti-harakatlarga tushib qolish imkoniyatiga ega boʻlishlari kerak edi. Uning davolash modeli maktabgacha yoshdagi bemorlarini ranglar, tovushlar, euritmiya, hikoyalar va oʻyinlar bilan tanishtirishdan iborat edi. Davolash Rudolf Shtaynerning taʼlim tizimiga asoslangan edi. Xodimlarni tayyorlash va taklif etilgan mehmon fasilitatorlari bilan maxsus dam olish kunlariga eʼtibor qaratildi, masalan, Royal Shekspir kompaniyasining ovoz murabbiyi, Frommerning doʻsti boʻlgan Cicily Berry. Muassasa, jumladan, xorijda ham katta qiziqish uygʻotdi. Masalan, tibbiyot fanlari doktori professor Kemal Chakmakli Turkiyada Kunduzgi kasalxona texnikasini qoʻllagan.

## Keyingi yillar

Frommer teatr ishqibozi, operani sevuvchi edi. U Londonning ikkala opera teatrida ham taniqli shaxs boʻlgan va koʻp yillar davomida Qirollik opera teatrining doʻsti boʻlgan. U xayriya sohasida faol boʻlib, bemorlariga foyda keltirishi uchun City Livery kompaniyalari bilan aloqa oʻrnatgan. U bir necha yil davomida Cicely Northcote Trust raisi boʻldi.

Frommer koʻp sayohat qildi va xalqaro konferensiyalarda koʻplab maʼruzalar bilan chiqdi. U ham zavqlanish uchun sayohat qildi. Aynan 1980-yillarning oʻrtalarida Xitoyga safari chogʻida u kinetik boʻlmagan Parkinson kasalligi va autoimmun holati tashxisi bilan Angliyaga qaytib keldi. Ushbu azob-uqubatlarga qaramay, u 1989-yilgacha ona uyi boʻlgan Sasseksga nafaqaga chiqqunga qadar oʻz klinikalari va Steiner Study guruhlari bilan ishlashni davom ettirdi. Bolalar kuni kasalxonasi 1990-yilda yopilgan Eva Frommer 77 yoshida Angliyaning Forest Rou shahridagi Shtaynerlar jamoasi va maktabida Maykl Xollda vafot etdi.

## Merosi
Eva Frommer juda yosh bolalar va ularning ota-onalari, ayniqsa, nafaqat kam taʼminlanganlar uchun ambulator terapevtik muhitni yaratgan eng birinchi amaliyotchilardan biri edi. U nafaqat ularni sanʼat bilan tanishtirishga imkon berdi, balki talabalar va sanʼat muassasasi aʼzolarini ushbu muhitga hissa qoʻshishga taklif qildi. Sogʻliqni saqlash muassasalarida sanʼat odatiy holga aylandi. Antik davrdagi muvaffaqiyatli tadbirkor unga hurmat koʻrsatdi.

Klinik sohadan tashqari, Frommer Shtaynerning asarlari ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda koʻproq maʼlum boʻlishini maqsad qilgan va shu maqsadda u Shtayner Booksga uning barcha asarlarini tarjima qilish va nashr etish imkonini berish uchun pul qoldirgan.

## Nashrlari
Uning nashrlari quyidagilardan iborat:

* *Kattalar dunyosiga bolalikdan sayohat — bolalar rivojlanishi uchun qoʻllanma*, London: Pergamon. 1969-yil.
* *Klinik bolalar psixiatriyasida diagnostika va davolash*, London: Heinemann oʻquv kitoblari. 1972-yil.ISBN&nbsp;
* Frommer, Eva va OʻShi, Gillian. „Nikoh va oila qurish muammolariga nisbatan bolalik tajribasining ahamiyati“, *The British Journal of Psychiatry*, avgust 1973, 123 (573) 157-160; DOI: 10.1192/bjp.123.2.157

## Manbalar

## Havolalar

* Buyuk Britaniya va Irlandiyadagi Xristian Jamiyati ham kirish maqolalari bilan
* Cicely Northcote Trust https://beta.companieshouse.gov.uk/company/00640196/officers
* Britaniya Art Terapevtlari Uyushmasi: https://www.baat.org