Linus Torvalds

Linus Benedict Torvalds (tug‘ilgan sanasi: 1969-yil, 28-dekabr Helsinki, Finlandiya) — finlandiyalik dasturiy ta’minot injeneri, Linux operatsion tizimi yadrosi (kernel) muallifi hamda *Git boshqaruv tizimi* yaratuvchisidir. Torvalds zamonaviy dasturiy ta’minot tarixida ochiq kodli va hamjamiyat bilan ishlab chiqiladigan dasturlarning asosiy figuralaridan biri hisoblanadi.

## Hayoti va Ta’limi
Linus Torvalds 1969-yil 28-dekabrda Finlyandiyaning Helsinki shahrida tug‘ilgan. U shved tilida so‘zlashuvchi finlar oilasida ulg‘aygan. Otasi Nils Torvalds jurnalist va siyosatchi, onasi Anna Torvalds esa jurnalist bo‘lgan. Yoshligidan aniq fanlar va texnologiyalarga qiziqqan Torvalds dasturlash bilan ilk bor bobosiga tegishli kompyuter orqali tanishgan.

1988-yilda u Helsinki universitetining Kompyuter fanlari fakultetiga o‘qishga kiradi. Universitetda tahsil olayotgan davrida operatsion tizimlar va kompyuter arxitekturasi bilan chuqur shug‘ullanadi. Keyinchalik u ushbu universitetda magistrlik darajasini olgan.

## Linux operatsion tizimining yaratilishi
1991-yilda Linus Torvalds shaxsiy kompyuterlar uchun mavjud bo‘lgan operatsion tizimlardan qoniqmay, o‘z ehtiyojlari asosida yangi tizim yaratishga kirishadi. UNIX tamoyillariga asoslangan, biroq mutlaqo mustaqil bo‘lgan ushbu loyiha keyinchalik Linux yadrosi nomi bilan mashhur bo‘ldi.

Torvalds Linux yadrosining dastlabki versiyasini internet orqali ommaga e’lon qilib, boshqa dasturchilarni ham loyihada ishtirok etishga taklif qildi. Ochiq kodli yondashuv tufayli loyiha tez sur’atlarda rivojlandi. 1994-yilda Linuxning 1.0 rasmiy versiyasi taqdim etildi.

Bugungi kunda Linux serverlar, superkompyuterlar, mobil qurilmalar (jumladan, Android), bulutli platformalar va ko‘plab o‘rnatilgan tizimlarda keng qo‘llaniladi.

## Git tizimi va boshqa loyihalar
2005-yilda Linus Torvalds Git nomli tarqatilgan versiyalarni boshqarish tizimini yaratdi. Ushbu tizim Linux yadrosini samarali boshqarish ehtiyojidan kelib chiqqan holda ishlab chiqilgan. Git tezligi, ishonchliligi va moslashuvchanligi tufayli qisqa vaqt ichida butun dunyo dasturchilari orasida ommalashdi.

Shuningdek, Torvalds Subsurface nomli sho‘ng‘ish jurnali dasturining yaratuvchilaridan biri hisoblanadi. Ushbu dastur suv osti sho‘ng‘ish ma’lumotlarini qayd etish va tahlil qilish uchun mo‘ljallangan.

## Kasbiy faoliyati
Linux loyihasi keng miqyosda tan olingach, Torvalds bir qator texnologik tashkilotlarda faoliyat yuritdi. U 1997-yilda Transmeta kompaniyasida ishlay boshladi. 2003-yildan boshlab esa Linuxni rivojlantirish bilan shug‘ullanuvchi Open Source Development Labs tashkilotiga qo‘shildi. Ushbu tashkilot keyinchalik Linux Foundation nomini oldi.

Hozirgi kunda Linus Torvalds Linux yadrosining bosh mas’uli bo‘lib, kodga kiritiladigan asosiy o‘zgarishlarni tasdiqlash vakolatiga ega.

## Mukofotlar va e’tirof
Linus Torvalds axborot texnologiyalari sohasidagi yutuqlari uchun ko‘plab nufuzli mukofotlar bilan taqdirlangan. 2012-yilda u Linux yadrosini yaratgani uchun Millennium Technology Prize mukofotiga sazovor bo‘ldi. Shuningdek, u turli xalqaro ilmiy va texnologik jamiyatlar tomonidan berilgan mukofot va faxriy unvonlarga ega. U Shinya Yamanaka   ,  bilan birgalikda Finlandiya  Texnologiya Akademiyasi tomonidan o'tkazilgan 2022-yilda taqdirlash marosimida Mingyillik Texnologiya mukofoti    bilan taqdirlanadi va  shu bilan birgalikda  "keng foydalanilgan Linux yadrosiga olib keladigan kompyuterlar uchun yangi ochiq kodli operatsion tizimni yaratgani uchun".  U, shuningdek, 2024 yilgi IEEE Computer Society Computer Pioneer mukofoti  va 2023-yilgi IEEE Masaru Ibuka Consumer Electronics mukofoti  sovrindori ham hisoblanadi.

## Shaxsiy hayoti
Linus Torvalds AQShda istiqomat qiladi. U Finlyandiya va Amerika Qo‘shma Shtatlari fuqaroligiga ega. Torvalds oilali bo‘lib, uch farzandning otasidir.

## Ahamiyati va merosi
Linus Torvalds tomonidan yaratilgan Linux va Git texnologiyalari zamonaviy raqamli infratuzilmaning ajralmas qismiga aylangan. U ochiq kodli dasturiy ta’minot rivojiga asos solgan shaxs sifatida tan olinadi va uning ishlari global IT sanoatiga chuqur ta’sir ko‘rsatgan.

## Manbalar