Sad ad-Davla al-Qavvasiy

**Faxr al-Mulk Saʿd ad-Davla Abu Mansur Sartakin** **al-Qavvosiy** ( 1080–1101) Fotimiylar xalifaligining hokimi va harbiy qoʻmondon edi. U franklar bilan urush chogʻida jangda halok boʻlgan.

## Yuqori Misr hokimi

Ibn al-Asirning yozgan maʼlumotlariga koʻra, u Badr al-Jamoliyning *[[Mamluklar|mamluk]]*i (qul askari) boʻlgan. *Al-Qavvosiy* taxallusi „kamonchi“ degan maʼnoni bildiradi. Ibn al-Qalonisiy uni amir deb ataydi. 1080-yilda u yaqinda taxtdan voz kechgan qirol Makuriyalik Sulaymon Asvonga al-Vadyi qishlogʻidagi avliyo Onufriy cherkovini ziyorat qilish maqsadida kelgan paytda, Qus hokimi edi. Al-Qavvosiy uni hibsga oladi va Qohiraga yuboradi, u yerda u Badr tomonidan mehmondoʻstona kutib olinadi. Bu voqea haqida al-Maqriziy ham, zamondoshining asari boʻlgan *Iskandariya patriarxlari tarixi*da ham soʻz yuritiladi, ammo faqat ikkinchi manbada hokimning nomi keltirilgan. Sulaymon 1081-yilda Qohirada vafot etib, shu yerda dafn etilgan.

Oʻsha yili (1081) al-Qavvosiy Esnada minora qurdirdi. U 1077-yilda Badr tomonidan taʼmirlangan masjidning hozirgacha saqlanib qolgan yagona qismi hisoblanadi. Bagʻishlov yozuvida u oʻzini *al-Juyushiy* deb atab, oʻzining Badr *amir al-juyush* (bosh qoʻmondon) bilan boʻlgan homiy–mijoz munosabatini taʼkidlaydi. Yozuvda Misr epigrafikasida ilk bor *miʼzana* (*[[Azon|azon]]* oʻqiladigan joy) atamasi qoʻllanilgan.

## Franklar bilan urush
1101-yildagi birinchi Ramla jangida Misr qoʻmondoni sifatida al-Qavvosiyning roli borasida chalkashliklar mavjud. Arab manbalari uning *[[nisba]]*si (familiyasi), taqdiri va jang natijasi borasida oʻzaro kelishmovchiliklar bor. Ibn Muyassar rivoyatida al-Qavvosiy misrliklarning markaziy qanotini boshqargan va jangda halok boʻlgan. Shundan soʻng misrliklar franklarni yenggan. Al-Maqriziyning taʼkidlashicha, aslida uning ismi at-Tavoshiy boʻlgan va u jangda tirik qolgan. Ibn al-Qalonisiy, uni al-Qavomisiy yoki al-Avvosiy deb atar ekan, 1101-yilning iyun–iyulidan sentyabr–oktyabrigacha boʻlgan davrda uni franklar hujumini kutib, Askalonda joylashtiradi. U al-Qavvosiy oʻz oti toyib yiqilganda, natijada jang chogʻida shahid boʻlganini aytadi. *Al-Qavomisiy* („ofatli, falokatli“) taxallusi ehtimol „qora yumor“ uslubidagi oʻyinomuz atama boʻlib, haqiqiy ism emas. Ibn al-Asir esa qoʻmondonni at-Tavoshiy deb atab, jangni misrliklar magʻlubiyati sifatida tasvirlaydi va buni at-Tavoshiyning otidan yiqilib tushganiga, shundan soʻng franklar uning chodirini qoʻlga kiritganiga bogʻlaydi. U, shuningdek, at-Tavoshiy munajjimlar tomonidan Bayrutga, u hokim etib tayinlangan joyga yetib borguniga qadar ot minmaslik haqida ogohlantirilganini ham qayd etadi. *al-Ṭawāshī* ismi „evnux (xizmatchi)“ yoki „birinchi darajali otliq askar“ degan maʼnoni anglatishi mumkin. Harbiy atama sifatida *tavoshiy* keyingi davrga oid boʻlib, uni tarixchilar tomonidan ishlatilishi, ehtimol, al-Qavvosiy nomi bilan adashtirilgan xato hisoblanadi.

Ibn Muyassar rivoyati izchil emas, chunki unda al-Qavvosiy 1102-yil may oyida franklarga hujum qilgani va 1103-yil iyunida boʻlib oʻtgan Ramlani qoʻlga kiritishda ishtirok etgani aytiladi, garchi u 1101-yilda vafot etgan deyilsa ham. Ibn al-Asir ham xuddi shunday al-Qavvosiyning magʻlubiyatini 1103-yilda amalga oshgan deydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*