Natalya Estemirova

**Natalya Xusaynovna Estemirova** () – rossiyalik huquq himoyachisi, jurnalist, Grozniydagi „Memorial“ inson huquqlari markazi vakolatxonasi xodimi. 2009-yil 15-iyulda uning oʻldirilishi katta ijtimoiy va siyosiy rezonansga sabab boʻlgan.

## Hayoti
Natalya Estemirova Sverdlovsk viloyati Kamishlov shahrida tugʻilgan. Otasi Xusayn Estemirov 1944-yilda chechenlar va ingushlar deportatsiyasi paytida oilasi bilan Chechenistonning Ishxoy-Yurt qishlogʻidan Qozogʻistonga surgun qilingan. 1950-yillarda chechenlarga Qozogʻistonni tark etishga ruxsat berilgan boʻlsa-da, Xusayn Estemirov Uralda qoʻnim topgan. Bu yerda Klavdiya Mixaylovna Ageyeva bilan tanishgan. Turmush qurgach, ular Uralning Kamishlov shahriga joylashganlar. Bu yerda toʻrtta qiz farzand koʻrganlar. Qizlarning eng kattasi Natalya edi. Natalya kitob oʻqishni yaxshi koʻrgan. Kamishlovda oʻrta maktabni va pedagogika texnikumini boshlangʻich sinf oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

### Inson huquqlari himoyachisi sifatida keyingi taʼlimi va faoliyati
Natalya Estemirova Grozniydagi Chechen-Ingush davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan. 1998-yilgacha Grozniy shahridagi 7-maktabda tarix fani oʻqituvchisi boʻlib ishlagan, keyin huquqiy himoya va jurnalistik faoliyat bilan shugʻullangan. Natalya Estemirova Ikkinchi Chechen urushi boshida Grozniyda ishlagan. 2000-yildan Grozniydagi „Memorial“ inson huquqlari markazi vakolatxonasi xodimi. Polina Jerebtsova bilan birgalikda Grozniy bozoridagi otishma qurbonlari haqida maʼlumot toʻplagan.

2004-yilda Shvetsiya parlamenti binosida boʻlib oʻtgan marosimda unga „Good Life“ mukofoti topshirilgan. 2005-yilda Yevropa xalq partiyasi – Yevropa demokratlari Estemirova va „Memorial“ raisi Sergey Kovalyovni „Robert Shuman medali“ bilan taqdirlagan. 2007-yilda Nobel ayollar tashabbusi Estemirovani „Anna RAW in WAR mukofoti“ bilan taqdirlagan.

Natalya Estemirova 2009-yilda (vafotidan keyin) Moskva Xelsinki guruhining inson huquqlari boʻyicha mukofoti laureati boʻlgan.

Natalya Estemirova qamoqxonalarda saqlash sharoitlari boʻyicha komissiyasi aʼzosi boʻlgan. Tarafdorlarining fikricha, jinoiy ishlarning qalbakilashtirilishiga va qiynoqlarga qarshi faol kurashgan, tergov izolyatorlariga tashrif buyurgan, odam oʻgʻirlash va suddan tashqari qatllarni tergov qilgan.

## Oilasi
Otasi Xusayn Estemirov Chechenistonning Gudermes tumanidagi Ishxoy-Yurt qishlogʻidan boʻlgan chechen. Onasi Klavdiya Mixaylovna Ageyeva, millati rus.

Natalya Estemirova yolgʻiz qizi bilan yashagan. Uning doʻsti, jurnalist Marina Litvinovichning soʻzlariga koʻra, eri ancha oldin oʻldirilgan.

Natalya Xusaynovna oʻldirilganidan keyin uning 15 yoshli qizi, 1994-yilda tugʻilgan Lana Saidaminovna Estemirova yolgʻiz qolgan. 2009-yil 3-avgustda „Memorial“ markazi huquq himoyachilari uning manfaati uchun xayriya yigʻish aksiyasini tashkil qilishgan. Keyin Lana Angliyaga oʻqishga ketgan. Bu yerda London iqtisodiyot va siyosat maktabini tamomlagan. Ixtisosligi xalqaro munosabatlar. Turmushga chiqqan va Buyuk Britaniyada yashovchi Jurnalistlar uchun adolat jamgʻarmasining aʼzosi. 2019-yilda Lana Estemirova onasi bilan hayot haqida xotiralar yozgan.

Singlisi Svetlana Xusaynovna Estemirova (2022), Yekaterinburgda yashaydi.

## Xotirasi
2009-yil 16-iyulda Natalya Estemirova bilan Grozniyda 100-500 kishi ishtirok etgan vidolashuv marosimi boʻlib oʻtgan. Shundan soʻng Natalya Estemirova Chechenistonning Gudermes tumanidagi Ishxoy-Yurt qishlogʻida dafn etilgan.

Shu kuni Moskvadagi Novopushkinskiy maydoni va Sankt-Peterburgdagi Trinity maydonida marhum huquq himoyachisi xotirasiga bagʻishlangan mitinglar boʻlib oʻtgan.

2009-yil 17-iyulda Parijdagi Saint-Michelle maydonida ham oʻldirilgan huquq himoyachisi xotirasiga miting boʻlib oʻtgan. Mitingda 150 ga yaqin odam qatnashgan. 

2010-yil 8-iyul kuni Moskvadagi Mustaqil matbuot markazida „Natalya Estemirovaning oʻldirilishi boʻyicha tergov: tergovga savollar“ mavzusida matbuot anjumani boʻlib oʻtgan.

2010-yil 15-iyulda Estemirova butun dunyoda xotirlangan. Boʻlib oʻtgan baʼzi voqealar haqidagi maʼlumotlar „Memorial“ veb-saytida joylashtirilgan.

2011-yil 15-iyulda Moskva, Nazran, Yekaterinburg, Myunxen va boshqa shaharlarda Estemirova xotirasiga bagʻishlangan mitinglar boʻlib oʻtgan. Oʻldirilgan huquq himoyachisining hamkasblari – „Memorial“, FIDH xodimlari va „Novaya gazeta“ jurnalistlari Moskvada „Natalya Estemirova oʻldirilganidan ikki yil oʻtib: tergov notoʻgʻri yoʻnalishda ketmoqda“ hisobotini taqdim etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Natalya Estemirova oʻldirilganidan ikki yil oʻtib: natija yolgʻon yoʻlda . *"Novaya gazeta", „Memorial“ inson huquqlari markazi va Xalqaro inson huquqlari federatsiyasi (FIDH)* qoʻshma tekshiruvi
* Robert Shuman medali – Natalya Estemirova 
* Natalya Estemirova, Rossiya
* Menschenrechtlerin im Kaukasus erschossen 
* BBC Russian – Rossiya – Nekrolog: Natalya Estemirova
* Estemirovaning oʻldirilishiga dunyo yetakchilari, siyosiy arboblari va huquq himoyachilarining munosabati.
* Checheniyadagi suiisteʼmolliklarni tergov qilish
* "Memorial" jamiyati veb-saytidagi „Natalya Estemirova xotirasi“ umumiy sahifasi
* Ofitsialnoe prosmotrov PC „Memorial“ Natalya Estemirovaning oʻldirilishi haqida. 2009-yil 15-iyul.
* „Kamyshlovskiye Izvestiya“ gazetasi saytida Natalya Estemirova haqidagi maqolalar.

### Intervyu

* Natalya Estemirova bilan uning huquqlarini himoya qilish faoliyati haqida suhbat. Amnesty International. 2008-yil 7-oktyabr.