open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esenbuga (Chigʻatoy)

**Esanbuqa -** **Eshon Buqa** chingiziylardan. Chigʻatoy ulusidagi Duvaxonning oʻgʻli. Tugʻilgan yili hamda hayotining ilk yillari haqida maʼlumotlar mavjud emas. 1310-yilda qurultoyda ukasi Kebekxonning koʻmagi bilan ulusning yangi hukmdori boʻldi. Davlat qudratini tiklashga uringan. Buning uchun u avvalo oʻz harakatlarini Hulokuiylar davlatiga qarshi yoʻnaltirdi. 1312-1313-yillarda ukasi Kebekxon boshchiligida Xurosonni zabt etish uchun qoʻshin yubordi. Ular bu hududni talon-toroj qilishdi, lekin oʻz oʻrnini topa olishmadi. Bunga javoban, elxon Uljaytu janubiy Movarounnahrni talon-toroj qildi.

Keyin Esanbuqaga nikuderiylar qoʻshini bilan ittifoqni qayta tikladi (Qandahor va Gʻazna viloyatida joylashgan), uning yordami bilan 1314-yilda Hirot qoʻlga olindi va 1315-yilda Murgʻob daryosidagi jangda elxon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi. Hulokuiylar qarshi yutuqlari bilan bir qatorda xon Yuan sulolasiga qaramlikdan qutulishga qaror qildi. Avvaliga u Xitoy va Moʻgʻulistondan kelgan savdogarlarning huquqlarini cheklay boshladi va 1314-yildan boshlab har yili oʻlpon toʻlashni toʻxtatdi.

Esanbuqaga Chuanur boshchiligidagi Yuan armiyasi qarshilik koʻrsatdi. Esanbuqaning Yebugan va Xubu-Temur boshchiligidagi qoʻshinlari Chimaygan va Chjairi janglarida magʻlubiyatga uchradi. Shundan soʻng, dushman Chagʻatoy ulusiga bostirib kirib, muhim hududlarni, xususan, Talas va Issiqkoʻl yaqinidagi Esenbuganing yozgi va qishki qarorgohlarini talon-toroj qildi.

1315-yilda ukasi Kepakxonga yordamga keladi. Esenbuganing oʻzi qoʻshinni boshqargan, u bilan Chuanurga qarshi harakat qilgan. Esenbuganing birlashgan qoʻshini Turfon soyligida yuan qoʻshinlari bilan toʻqnashdi. Hal qiluvchi jangda markazni boshqargan Inkarjak xonligining asosiy amiri dushmanning zarbasiga dosh bera olmadi va qochdi, natijada umumiy magʻlubiyatga uchradi. Esanbuqa zoʻrgʻa qochishga muvaffaq boʻldi. Natijada yuan Turfon vohasini va Moʻgʻuliston Oltoyining janubini egalladi. 1317-yilda u yana yuaning ustunligini tan olishga majbur boʻldi.

Yuan sulolasidan magʻlubiyatga uchrash mamlakatni iqtisodiy tanazzul yoqasiga olib keldi. Sharqiy Turkiston tinimsiz urushlar tufayli iqtisodiy taraqqiyotning tayanchi boʻlishni toʻxtatdi, bundan tashqari, uning bir qismi Yuan sulolasi nazorati ostida edi. Bu qaram qabilalar va moʻgʻullarning koʻplab qoʻzgʻolonlariga olib keldi. 1317-yilda chigʻatoylardan Yasavur Movarounnahrga bostirib kirib, Hulokuiylar tarafiga oʻtdi. Esanbuqada barcha dushmanlarni yengish qobiliyati yoʻq edi. 1318-yildagi kurash oʻrtasida u vafot etdi. Hokimiyat ukasi Kebekxonga meros boʻlib oʻtdi.

## Manbalar
* Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. — Бишкек, 1995.
* Reuven Amitai & Michael Biran, Mongols, Turks, and Others. Koninklijke Brill NV, 2005, ISBN 90-04-14096-4.
Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy)

**Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy)** — Chigʻatoy ulusi hukmdori (1326 — 1334). Chigʻatoylar sulolasidan.

**Tarmashirin**, Alouddin Tarmashirin (? — 1334) — Movarounnahr sultoni (1326-34). Chigʻatoy xonlaridan oʻn toʻqizinchisi. T.

yoshligida buddaviycha Darmashila („dharma, yaʼni Budda qonuniga itoat etuvchi“) nomi bilan atalgan. Islomni qabul qilgach, Alouddin deb atala boshlagan. Islomni qabul qilgani, koʻchmanchilar anʼanalarini buzib, shaharda yashay boshlagani, bu saltanat sharqidagi (Yettisuv va Issiqkoʻl boʻyidagi) koʻchmanchi moʻgʻullarning noroziligiga va ularni qoʻzgʻolon koʻtarishiga sabab boʻlgan. Qoʻzgʻolonchilar T.ni oʻldirganlar, xonlar qarorgohi yana bir necha yilga Ili daryosi boʻylariga koʻchirilgan.

Tarmashirinning Hindistonga bostirib kirishi bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.
Bosqinni Muhammad Tug‘loq hukmronligining boshiga qo‘ygan Ferishta Muhammad Tug‘loqni qo‘rqoq sifatida ko‘rsatadi.
Uning aytishicha, Tarmashirin katta qo‘shin bilan Hindistonga bostirib kirgan.
Sulton Muhammad dalada dushmanga dosh bera olmasligini ko‘rib, tinchlik so‘rab da’vo qila boshlaydi.
U mo'g'ul boshlig'ini yumshatish uchun oltin va zargarlik buyumlari bilan qimmatbaho sovg'alar yubordi, u nihoyat imperiyaning deyarli narxini olishga rozi bo'lib, Gujarat va Sind yo'li orqali o'z mamlakatiga qaytib, uni talon-taroj qilib, olib ketdi. aholisining ko'pchiligi.
Shuning uchun xon Dehlidan Gujarat tomon yo‘l oldi va Somnath va Suratni talon-taroj qildi va u yerdan o‘ljaga to‘la o‘z yurtiga eson-omon qaytib keldi.
Yahyo va Badauniyning yozishicha, bu bosqin 1328—29 yillarda sodir boʻlgan.
Tarmashirin ulkan qo'shin bilan Dehliga qarshi yurish qildi; u bir qancha qal'alarni egallab, Lahor, Samana va Indri aholisini Budaun chegaralarigacha qamab qo'ydi.
“Sirot-i-Firuz Shohi”ning anonim muallifi Sulton Firozshoh Tug‘loq tomonidan Topra Asoka ustunining (Minaro-i Zarin) ko‘chirilishini tasvirlar ekan, Tarmashirinni tilga oladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Tarmashirin ustun atrofida katta olov yoqib, ustunni bo‘lishga uringan, ammo ustun yorilib ketmagan.

## Manbalar
Qozonxon

**Qozonxon**, Qazon Sulton (? -1347) — Chigʻatoy ulusi xoni (1332— 47). Chigʻatoyxon naslidan boʻlgan Yasavur oʻgʻlonning farzandi. 1332-yil movarounnahrda xonlik taxtiga oʻtiradi. Qozonxonning hukmronlik vaqtida zoʻravonlik va zulm kuchayadi, aholining turmushi yomonlashadi. Amir Qazagʻon ulusning tirik qolgan aʼyonlari bilan ittifoq tuzib bosh koʻtaradi va Soli-Saroyda qoʻshin toʻplab, Qozonxonga qarshi jangga tayyorlanadi. 1345 yilda Darayi Zangiy qishlogʻi yaqinidagi dashtda har ikki qoʻshin toʻqnashadi. Bu jangda amir Qazagʻonning qoʻshini magʻlubiyatga uchraydi. Gʻolib Qozonxon Qarshi shahri tomon yoʻl oladi. Shu yili qishning qattiq sovugʻidan Qozonxon lashkari ulovining koʻp qismi qirilib ketadi. Amir Qazagʻon bu holatdan xabar topgach, zudlik bilan qoʻshin jamlab, Qozonxonni yoʻq qilmoq maqsadida raqibi tomon yuradi. 1347-yilda 2 tomon lashkarlari yana toʻqnash keladi. Jang amir Qazagʻonning gʻalabasi bilan yakun topadi. Qozonxon jang maydonida qatl qilinadi.
Valyuta

**Valyuta** (ital. valuta, lot. valere — qadrlanmoq, qiymat) — 1) mamlakatning pul birligi va uning turi (oltin, kumush, qogʻoz); 2) chet mamlakatlarning xalqaro muomalada qoʻllanuvchi pullari, shuningdek shu mamlakatlarning pul birligida ifodalangan va xalqaro hisobkitoblarda foydalaniladigan kredit va toʻlov hujjatlari (veksellar, cheklar, banknotlar va b.).

19-asrgacha koʻpchilik mamlakatlarda kumush V. yoki bimetalizm pul tizimi keig tarqalgan edi. 19-asrdan boshlab, avvalo Angliyada, soʻng b. mamlakatlarda oltin V. koʻllanila boshladi. 20-asrning 70-y.laridan boshlab, qogʻoz V., yaʼni oltin va kumushga almashtirilmaydigan banknot va qogʻoz pullar harakterlidir. Ular inflyatsiyaga uchrab turadi, qadrsizlanadi, natijada davlat tomonidan devalvatsiya tadbirlari oʻtkaziladi (qarang Valyuta kursi). Kursi barqaror V.lar qadri baland V.lar deyiladi. V.lar erkin almashtiriladigan (har qanday chet el valyutasiga cheklanmagan miqdorda almashtiriladi, har qanday mamlakatga erkin oʻtkaziladi), qisman almashtiriladigan (V. almashuvi u yoki bu egalar, u yoki bu V. harakatlari bilan chegaralanadi), almashtirilmaydigan (bir mamlakat doirasida amal qiladigan) turlarga boʻlinadi. Xalqaro toʻlov muomalasi erkin almashtiriladigan yoki Xalqaro valyuta fondi belgilagan kurs boʻyicha erkin almashtiriladigan V. bilan bajariladi. Xalqaro valyuta fondi AQSH dollari, Kanada dollari, Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlar V.lari, Shveysariya franki, Shvesiya, Yaponiya va b. bir qator davlatlarning V.larini har qanday mamlakatlar V.siga erkin almashtiriladigan V.ga kiritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi milliy V. birligi — soʻm 1994-yil 1 iyuldan muomalaga kiritilgan.

Eson Egamov.

**Valyuta** atamasi quyidagilarga nisbatan qo'llanishi mumkin:
* Tovarlar qiymatini o'lchash uchun foydalaniladigan pul birligi; 
* Mamlakatda qabul qilingan pul birligi, xorijiy davlatlarning pul belgilari; 
* Muomala va to'lov ko'rinishidagi kredit vositasi (veksel, chek). 
## Havolalar
xabar.cc.uz 

## Manbalar
Mikroneziya Federativ Shtatlari

**Mikroneziya** (Micronesia), Mikroneziya Federativ Davlatlari, Mikroneziya Federativ Shtatlari (MFSH) (The Federated States Micronesia) – Tinch okeanning gʻarbiy qismida, Karolina orollari arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 702&nbsp;km². Aholisi 134,6 ming kishi (2001). Ular, asosan, mikronezlar boʻlib, xristian diniga eʼtiqod qiladi. Rasmiy til – ingliz tili. Poytaxti Palikir shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 shtatga boʻlinadi. BMT aʼzosi

## Davlat tuzumi
Mikroneziya – AQSH bilan „erkin uyushgan“ davlat. Amaldagi kon-stitutsiyasi 1979-yil 10-mayda qabul qilingan, keyinchalik oʻzgarishlar kiritilgan. Davlat va hukumat boshligʻi – prezident (1999-yildan Leo Folkam). U vitse-prezident bilan birga parlament tomonidan 4 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi organi – MFSH Kongressi (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyatni prezident va hukumat amalga oshiradi.

## Tabiati
Mikroneziya orollari kelib chiqishi jihatidan marjon orollariga va vulkan otilishidan paydo boʻlgan orollarga boʻlinadi. Boksit va fosforit konlari bor. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial iqlim. Oylik oʻrtacha temperatura – yanvarda 26°, iyulda 28°. Yogʻin yil davomida bir meʼyorda (2000–6000&nbsp;mm) yogʻadi. Karolina orollari atrofida kuchli tropik dovullar boʻlib turadi. Tabiiy oʻsimliklari vulkan orollarida doim yashil tropik oʻrmon (palma, daraxtsimon qirqquloq, bambuklar), qisman savannalardan iborat. Marjon orollarida oʻsimlik kam. Jonivorlardan kalamush, koʻrshapalak, timsoh, ilon, kaltakesak, dengiz kushlari uchraydi.

## Tarixi
Hozirgi Mikroneziya davlatining xududi 17—19-asrlarda Ispaniyaga qarashli boʻlgan. 1889-yilda Germaniya Karolina orollarini Ispaniyadan sotib oldi. 1914-yilda orollarni Yaponiya bosib oldi, Ikkinchi jahon urushida AQSH egalladi. 1947-yildan AQSH tomonidan boshqariladigan BMT vasiyligidagi hududga aylandi. 1978-yilda Karolina orollari AQSH bilan „erkin uyushgan“ hudud maqomini oldi. Bu haqdagi shartnoma 1982-yilda imzolandi, 1986-yil 3-noyabrda kuchga kirdi va MFShga oʻzini oʻzi boshqarish huquqini berdi, ammo mudofaa, moliya va tashqi ishlar masalalarini AQSH ixtiyorida qoldirdi. Mikroneziya – 1991-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami – 3-noyabr – Mustaqillik kuni (1991).

## Iqtisodiyoti
Iqtisodiyotining asosi – qishloq xoʻjaligi boʻlib, uning mahsuloti aholining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini qondirmaydi. Mahalliy aholi baliq ovlash, kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, shakarqamish, sholi yetishtirish bilan shugʻullanadi. Non daraxti, batat, taro ham ekiladi. Chorvachiligida asosan qoramol, echki, choʻchqa boqiladi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 226&nbsp;km. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Chetga kopra, hunarmandchilik buyumlari, baliq, kokos yogʻi chiqaradi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari – AQSH, Yaponiya. Pul birligi – AQSH dollari. „Neshnl yunion“ („Milliy igti-foq“, 1980-yildan), „Chuuk nyus kronikl“ („Chuuk yangiliklari xronikasi“, 1983-yildan) gaz.lari nashr etiladi. MFSH ijtimoiy axborot boshqarmasi hukumat mahkamasi boʻlib, u mintaqaviy radiostansiyaga ega. Har bir shtatda televideniye xizmati mavjud.

## Manbalar
Tuvalu

**Tuvalu** (Tuvalu) – Okeaniyada, Tinch okeanning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan davlat. BMT aʼzosi. Maydoni 26&nbsp;km², aholisi 11,15 ming kishi (2002). Poytaxti Funafuti shahri. Aholisining koʻpchiligi tuvalular. Rasmiy til – ingliz tili, shuningdek, polineziya tillaridan biri – tuvalular tili ham qoʻllanadi. Dindorlarning aksariyati protestantlar.

## Davlat tuzumi
T. – Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiruvchi mustaqil davlat (Hamdoʻstlik mamlakatlari davlat va hukumat boshliklari anjumanlarida qatnashish huquqiga ega emas). Amaldagi konstitutsiyasi 1978-yil qabul qilingan. Davlat boshligʻi – Buyuk Britaniya qirolichasi, uning nomidan generalgubernator davlatni boshqaradi; u bosh vazir tavsiyasiga binoan, T. fuqarolari orasidan tayinlanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni 1 palatali parlament, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.

## Tabiati
T. marjonlardan hosil boʻlgan 9 ta orolda joylashgan. Yer yuzasi pasttekislik; faqat buta va mayda daraxtlar oʻsadi. Iqlimi iliq va nam, kuchli toʻfon boʻlib turadi. Oʻrtacha yillik temperatura 27°, yillik yogʻin miqdori 2500–3300&nbsp;mm. Hayvonot dunyosi qushlar va hasharotlardan iborat.

## Tarixi
T. orollariga mil. 1ming y.lik oʻrtalaridan polinezlar koʻchib kela boshlagan. Orollarga yevropaliklardan dastlab 1568-yil ispanlar borgan.

1850—75 yillarda qul savdogarlari T. aholisining bir qismini Avstraliyada ishlatish uchun olib ketganlar. Qul savdosi va yuqumli kasalliklar sababli aholi 10 baravar kamayib ketgan. 1892-yil T. orollarini Buyuk Britaniya egallab olib, Gilbert o.lari bilan birga Britaniya protektoratiga birlashtirgan, 1916-yil Gilbert va Ellis o.lari nomi bilan mustamlakaga aylantirgan. Ikkinchi jahon urushi vaqtida T.da Amerika qoʻshinlari joylashib, Gilbert arxipelagini bosib olgan yaponlarga qarshi kurashgan. 1974-yil referendum natijasida T. aholisining koʻpchiligi Gilbert o.laridan ajralib chiqish uchun ovoz berdi. 1975-yil T. Britaniyaning alohida mustamlakasi boʻldi, 1978-yil 1 oktabrda Hamdoʻstlik tarkibidagi mustaqil davlat deb eʼlon kilindi. T.da siyosiy partiya va kasaba uyushmalari yoʻq. T. – 2000-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami – 1 oktabr – Mustaqillik kuni (1978).

## Xoʻjaligi
T. agrar mamlakat. Iqtisodiyotining asosi – qishloq xoʻjaligi. Kokos palmasi, taro, pulaka (taroning bir turi), non daraxti, banan oʻstiriladi, sabzavot ekiladi. Choʻchqa va tovuq boqiladi. Baliq ovlash bilan shugʻullaniladi. Kokos yongʻogʻining bir qismidan kopra ajratib olinadi. Hunarmandchilik (chigʻanoqdan bezaklar yasash, savat toʻqish va boshqalar) rivojlangan. Yengil sanoat korxonalari bor. Transporti unchalik rivojlanmagan. Funafuti o.da dengiz prichali bor. 6 orol oʻrtasida aviatsiya katnovi yoʻlga qoʻyilgan. Chetga kiyim, poyabzal, kopra, meva va sabzavot chiqaradi. Chetdan mashina va uskuna, oziq-ovqat va sanoat mollari, energiya resurslari oladi. Tashqi savdoda Fiji, Avstraliya, JAR bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi – avstraliya dollari. T. radiosi ishlaydi (1975-yil tashkil etilgan).Bundan tashqari
Al-Vakil

**Al-Vakil** oʻzbek hip hop guruhi boʻlgan. „Boʻm-boʻsh koʻchalar“, „Ajoyib Kun“, „Dam-dam“ (DJ Piligrim, New Angels bilan) kabi qoʻshiqlari hit boʻlgan.

## Ayblovlar
Guruh aʼzolari Laylo oʻlimiga aloqador, degan mish-mishlar mavjud. Bu mish-mishlar shuningdek guruh tarqalib ketishiga aynan shu qotillik sabab boʻlgan, deydi.

Ularni oʻzbek rap qirollari deyishadi. Ular Laylo ismli qoʻshiqchining qotili sifatida ayblangan. Arsen arman millatiga mansub, u qamoq muddatini oʻtagan va hozirda Moskvada Omar Axe nomi bilan ARS rap guruhi solisti. Danis tatar millatiga mansub, ular oʻlimga hukm etilgan, lekin hukm qayta koʻrib chiqilib ular qamoqda oʻtirib keyin ozodlikka chiqishgan. Hozir Danis Italiyada istiqomat qiladi. Muzaffar oʻzbek, u qamalmagan, lekin 2009-yil yurak xurujidan vafot etgan. Sudlanish vaqtida ular astral olam vakillari bilan muloqot qilshini daʼvo qilgan.

## Manbalar
ARIS

**ARIS** (Architecture of Integrated Information Systems) — Integratsion Informatsiya Sistemasi Arxitekturasi. EPC modellashda grafik koʻrinishda tuzilmasini koʻrsatishda qoʻllanadi.
Temir xotin

**„Temir xotin“** — Sharof Boshbekovning shu nomli asari boʻyicha, rejissor Isamat Ergashevning 1990-yilda suratga olingan kinofilmi. Film qishloq hayotidagi tashvishlarni yoritadi.

## Syujeti
Mexanizator Qoʻchqor aka oddiy qishloq hayoti kechiradi. Bir kuni uyga odatdagidek ichib kelib, toʻpolon qilganidan soʻng, uning xotini bolalarni koʻtarib, uydan ketadi („saboq“ boʻlsin, deya). Shu kuni Qoʻchqor akaning uyiga uning tanishi boʻlmish shaharlik muhandis-robotexnik Olimtoy keladi. Olimtoy shu qishloqqa paxta teruvchi ginoid-robotni olib kelib, sinov ishlarini boshlamoqchi boʻladi. Qoʻchqor akaga robot yoqib qoladi, unga „Alomat“ degan ism qoʻyadi. Hatto u bilan oila qurish uchun doʻsti Dasayevni olib kelib, unga nikoh oʻqittiradi. Bu orada Alomat qishloqlik odamlar hayotini tahlil qilib, zo‘riqishga uchraydi va yuqori kuchlanishli transformatorga ulanib, xudkushlik qiladi. Olimtoy buni Qoʻchqor akadan koʻradi, u robotni oʻta mushkul ishlar bilan qiynab yuborganini taʼkidlaydi. Qoʻchqor aka bu ayblovlarni rad etadi, Alomatga har oʻzbek ayoli qiladigan kundalik ishining yarmini ham yuklamaganini aytadi.

## Rollarda

## Tasviriy guruh
;Tasviriy guruh 
Abbos Toʻlaganov, Bobur Rahmonov

## Saundtrek
**"[[Oq va qora]]"**, Farrux Zokirov va Yalla ansambli, Yulduz Usmonova.

## Texnik maʼlumotlar
* „Oʻzbekfilm“ davlat aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan suratga olingan.
* Badiiy film, rangli.
## Manbalar
Oq va qora

**«Oq va qora»** — Yalla ansamblining qoʻshigʻi.
## Muallif

* Azim Suyun sheʼri
* Farrux Zokirov musiqasi
## Ijrochi

* «Yalla» guruhi
## Qoʻshimcha

* Bu qoʻshiq «Temir xotin» filmining saundtregidir. Sheʼr matni oʻrta maktab zamonaviy oʻzbek adabiyoti darsligiga kiritilgan.
YIM (nominal) ga koʻra davlatlar roʻyxati

Yalpi ichki mahsulot (YIM) – maʼlum bir yildagi mamlakatning barcha tayyor mahsulot va xizmatlarning bozor qiymati.  Mamlakatlar iqtisodiyoti hajmi moliya va statistika institutlarining bozor yoki davlat rasmiy kurslari boʻyicha hisoblanadigan YIMning nominal baholari boʻyicha saralanadi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari jahondagi eng yirik iqtisodiyotga ega davlat hisoblanib, ushbu davlatning 2023-yildagi yalpi ichki mahsuloti $24,234 trillion hisoblanadi.

## Roʻyxat
 style="margin:auto; width:100%;"
|-
| style="width:33%; text-align:center;" | **[[Xalqaro valyuta fondi]] (2022)**
| style="width:33%; text-align:center;" | **[[Jahon Banki]] (2018)**
| style="width:33%; text-align:center;" | **[[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] (2017)**
|- valign="top"
|

|

|

|}

## Yana qarang
* YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati
## Eslatmalar





## Manbalar
Aholi boʻyicha davlatlar roʻyxati

**Aholi soni boʻyicha [[davlat]]lar roʻyxati**. Bu yerda mustaqil davlatlardan tashqari baʻzi nomustaqil hududlar aholisi soni ham keltirilgan. Shuningdek, roʻyxatda har bir davlat (hudud) aholisi dunyo aholisining necha foizini tashkil qilishi ham koʻrsatilgan. Suveren davlat hududiga kiruvchi davlatlar (masalan, Birlashgan Qirollik hududiga kiruvchi davlatlar), davlatlar organizatsiyalari (masalan, Yevropa Ittifoqi) va muntazam aholisiga ega boʻlmagan hududlar (masalan, Antarktida) ushbu roʻyxatda koʻrsatilmagan.

Jadvaldagi raqamlar milliy aholini roʻyxatdan oʻtkazish muassasalarining soʻnggi maʼlumotlariga binoan va yaxlit holda keltirilgan. Bunday muassasasi mavjud boʻlmagan davlatlar uchun maʼlumot BMTning iqtisodiy va ijtimoiy muammolar boʻyicha departamenti bahosi asosida keltirilgan. 
Aholi roʻyxati har xil davlatlarda har xil vaqtda, har xil aniqlik bilan hisoblanishi sababli, davlatlarni ushbu jadvalda koʻrsatilgan aholi soni boʻyicha qiyoslash xato xulosalarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, davlatlar aholisi sonining yigʻindisi dunyo aholisi soniga teng boʻlmasligi mumkin. 2031-yilga kelib Oʻzbekiston aholisi Fransiyaga yetib olishi haqida Rassiya prizdenti muzokaralarda  qisqa bayon etib oʻti   

## Roʻyxat

## Izohlar
Toʻraqoʻrgʻon

**Toʻraqoʻrgʻon** – Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1979-yildan). Tuman markazi. Viloyat markazi Namangan shahridan 12&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi – Toʻraqoʻrgʻon (5&nbsp;km). Aholisi 22,6 ming kishi (2004). Shahar yonidan Kosonsoy soyi oqib oʻtadi.

## Ijtimoiy soha
Tumanda „OhangarIII“, „Koopagrofirma“ aksiyadorlik jamiyatlari, „Shirinlik“ Oʻzbekiston—Gollandiya, „Axsikent“ qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatadi. 6 qurilish korxonasi, 55 savdo, 25 umumiy ovqatlanish, 62 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, qishloq xoʻjaligi, qurilish va maishiy xizmat koʻrsatish, kasbhunar kollejlari va iqtidorli bolalar litseyi, 6 umumiy taʼlim maktabi, madaniyat saroyi, 2 muzey, 4 kutubxona, 7 tibbiyot muassasasi, shu jumladan, markaziy kasalxona, kattalar va bolalar poliklinikalari, tez yordam markazi boʻlimi faoliyat koʻrsatadi. Shahar yonidan Namangan – Toshkent avtomagistrali oʻtgan.
Stuttgart

**Shtutgart** — Germaniyaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar. BadenVyurtemberg yerining maʼmuriy markazi. Aholisi 581,2 ming kishi (1999). Transport yoʻllari chorrahasi. Nekkar daryosi boʻyidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning yirik sanoat, moliya, ilmiy va madaniyat markazi. Elektrotexnika, radioelektronika, avtomobil sanoati rivojlangan. Dvigatellar, stanoklar ishlab chiqarish, rangli metallurgiya, priborsozlik, kimyo, poligrafiya, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten qurilgan. Universitet, aviatsiya va kosmosga uchish sinov markazlari, galereyalar, muzey bor. Shahar ilk bor 12-asrdagi qoʻlyozmalarda tilga olingan. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Shahar yaqinidagi mineral buloqlar atrofida kurortlar barpo qilingan. 

**Stuttgart** Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan aholi punktidir. Maydoni — 207,36&nbsp;km2. 606&nbsp;588 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Daimler Crysler, Porsche va boshqa koʻplab katta firmalar makoni.

## Geografiyasi
### Hududi
Stuttgartning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Mashhurlar
* Roland Emmerich
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Friedrich Schiller

## Manbalar
Essen

**Essen** — Germaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yerida. Aholisi 601 ming kishi (1999). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. ReynXerne kanali boʻyidagi port. Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Qora metallurgiya, mashinasozlik (shu jumladan, elektrotexnika, ogʻir va transport mashinasozligi), toʻqimachilik, poligrafiya, sement, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. E.da yirik sanoat va moliya kompaniyalarining boshqarmalari joylashgan. Oliy oʻquv yurtlari, ilmiy tekshirish institutlari, muzeylar (xususan, Folkvang muzeyi, 19—20-asrlar sanʼati) bor. Shahar ilk bor 11-asrga oid yozma manbalarda tilga olingan. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika cherkovi, sobor saqlangan. 

**Essen** — Germaniyaning Shimoliy Reyn-Vestfaliya federal yeridagi shahar. 2010-yili Yevropa madaniyat poytaxti deya topilgan.

## Havolalar

* Muntazam Essen Homepage (olmoncha)
Bonn

Olmoniya Federal Davlatining eski poytaxti

**Bonn** — Germaniyadagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yeri hududida, Reyn daryosining chap sohilida. Aholisi 412 ming kishi (1995). Bonn ga 1-asrda rimliklar asos solgan. 1273—1794-yillarda Kyoln kurfyurstlari qarorgohi. 1814-yil dan Prussiya tarkibiga kirgan. 1945—49 yillarda Germaniyaning Angliya okkupatsiya qilgan zonasida boʻlgan. 1949-yildan GFR poytaxti. 1989-yildagi siyosiy oʻzgarishlar tufayli GFR va Germaniya Demokratik Respublikasi qoʻshilib, birlashgan Germaniyaning federal poytaxti statuyey Bonndan Berlinga oʻtdi. Xorijiy davlatlar elchixonalari hozircha Bonn Bonn muhim transport yoʻllari tuguni. Reyn boʻyidagi port. Xalqero aeroport bor. Sanoat korxonalari juda kam. Mavjud sanoat tarmoqlarining aksariyati isteʼmol mollari ishlab chiqaradi; elektrotexnika, rangli metall buyumlari, aniq mexanika, optika, farmatsevtika, mebel, keramika, yozuv qogʻozi, oziq-ovqat, tamaki korxonalari bor. Poligrafiya sanoati rivojlangan. Bonnda GFR savdo-sanoat palatasi, sanoat va moliya konsernlarining koʻpdankoʻp idoralari, madaniyat muassasalari va boshqa joylashgan. Bonn atrofida qoʻngʻir kumir qazib chiqariladi.

Bonnda Germaniyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti — Bonn universiteti, konservatoriya, Betxoven uymuzeyi, kutubxona bor. Roman sobori (11—13 a. lar), gotika uslubidagi SanRemigiy cherkovi (12741317), ratusha (1737) va boshqa meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

## Manbalar
Erfurt

**Erfurt** — Germaniyadagi shahar, Gera daryosi boʻyida. Tyuringiya Respublikasining maʼmuriy markazi. Aholisi 202,1 ming kishi (1999). Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mashinasozlik sanoati rivojlangan: temirchilikpresslash uskunalari, radioelektronika jihozlari, elektron hisoblash texnikasi ishlab chiqaruvchi korxonalar mavjud. Kimyo, mebel, tikuvchilik, poyabzal, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Tibbiyot akademiyasi, universitet bor. E.ga 741 yilda asos solingan. 8-asrda yirik savdo shahri boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 12— 15-asrlarda qurilgan gotika cherkovi va sobor saqlangan. E.da gul navlarining xalqaro koʻrgazmasi oʻtkaziladi. 

**Erfurt** — Germaniyaning Turingiya federal yerining poytaxti.
Augsburg

**Augsburg** — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Ma-shinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorli-klar (11 – 18-asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida.

**Augsburg** Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&nbsp;km2. Aholisi — 264708 kishi (2010). Neuss va Trier shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

## Geografiyasi
### Hududi
Augsburgning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Fotogalereya

Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg


## Manbalar
Mainz

**Mainz** (nem. Mainz , Pfalz Määnz / Meenz) – Reynland-Pfalz yerida joylashgan Germaniyadagi shahar. Aholi soni 221 ming nafarga yaqin. Germaniyaning 35-oʻrindagi eng katta shahri. Aholisi 2016-yilda 213528 kishi boʻlgan.

Mainz joylashuviga koʻra, yuqori Reyn tekisligi shimoliy tomonida, Reynning chap sohilida, Wiesbaden poytaxti Hessian roʻparasida joylashgan. Yumshoq iqlimi uchun Mainz Germaniyadagi muhim sharob saqlash markazlaridan hisoblanadi.

Mainzni miloddan avvalgi I asrda Rim generali Nero Claudius Drusus kashf etgan va uni *Castrum Mogontiacum* deb atagan. 459-yilda bu hududga franklar egalik qilgan. VIII asrda u Muqaddas Rim imperiyasi tasarrufiga kirgan. XII asrda Mainz Speyer, Worms shaharlari bilan birga yahudiylarning hayoti markazi boʻlgan beshtalik shaharlar tarkibiga kirgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Mainz katta zararga uchragan. Shahar markazining atroflari deyarli yarmi 30 dan ortiq havo hujumiga uchrab vayron boʻlgan. Keyinchalik urushdan soʻng koʻplab binolar qayta tiklangan.

## Manbalar
Gamburg

Gamburg – Germaniya Federativ Respublikasidagi yirik shaharlardan biri.

Berlindan keyin Germaniyadagi ikkinchi eng katta shahar, shuningdek, Yevropa Ittifoqidagi 1,84 milliondan ortiq boʻlgan 7-oʻrinda va eng yirik poytaxt boʻlmagan shahar. Gamburgning shahar hududida taxminan 2,5 million aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar

## Havolalar
Saarland

**Saar** — Olmoniya yerlaridan biridir. Poytaxti - Saarbrücken. Maydoni - 2 568,7&nbsp;km2. 1 030 324 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

**Saar** — Olmoniya yeri. Mamlakatning gʻarbiy qismida, Saar va Mozel daryolari havzasida. Fransiya va Lyuksemburg bilan chegaradosh. Maydoni 2570&nbsp;km². Aholisi 1,06 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Saarbryukken sh. Saar  — mamlakatning sanoati rivojlangan yerlaridan. Iqtisodiy faol aholining yarmidan ortigʻi sanoatda band. Yetakchi sanoat tarmogʻi — ogʻir sanoat (xususan, toshkoʻmir, k,. Caap-Lotaringiya ko'mir havzasi) va metallurgiya. Shuningdek, umumiy mashinasozlik, elektrotexnika, poʻlat va nikel konstruksiyalar i.ch., toʻqimachilik va tikuvchilik sanoati korxonalari ham mavjud. Qora metallurgiya sanoatining asosiy markazlari: Felklingen, Nyoynkirxen, Saarbryukken shaharlari. Kimyo va neftni qayta ishlash sanoatlari ham rivojlangan. Avtomobil vagonsozlik, oynasozlik, shisha, keramika korxonalari bor. Isteʼmol mollari ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligida donli, sabzavot va yem-xashak ekinlari ekiladi. Tokzorlar barpo qilingan. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi.

Oʻtgan asrlarda Saar  hududida faflik boʻlgan. 1815-yildan Saar  Prussiya (1871-yildan Olmoniya imperiyasi) tarkibida. 1919-yilda Millatlar Ligasi komissiyasi boshqaruvi ostiga oʻtgan. 1935-yildan yana Olmoniyaga qoʻshilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Saar Fransiyaning Olmoniyadagi okkupatsiya zonasi edi. 1956-yildagi Fransiya va Olmoniya oʻrtasida imzolangan shartnomaga muvofiq, 1957-yil 1-yanvardan yana Germaniya tarkibida.

## Havolalar
* Rasmiy sayti

## Manbalar
Saksoniya

**Saksoniya** — Olmoniya yeri (federativ birlik). Mamlakatning janubi-sharqiy qismida, Chexiya bilan chegaradosh. S hududidan Elba daryosi oqib oʻtadi. Maydoni 18,4 ming km². Aholisi 4,38 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Drezden shahri.

Saksoniya GFR yeri sifatida yangi tashkil qilingan boʻlsada, uzoq tarixga ega. Qadimda u tarixiy viloyat boʻlgan. 10-asrda tuzilgan Meysen markazi Saksoniyaning negizi boʻlgan. 1806-yildan qirollik. 1918-yilda Saksoniyada qirollik agʻdarilib, respublika eʼlon qilindi. Ikkinchi jahon urushiga qadar S hududida joylashgan Drezden, Leypsig va Xemnits sh.lari mamlakatning industriya markazlari boʻlgan. 1952-yilda hudud GDR tarkibidagi bir necha okrugga boʻlingan. 1990-yilda ushbu okruglar yer sifatida birlashib GFR tarkibiga kirdi. Saksoniya — Olmoniyaning aholi eng zich joylashgan va sanoati rivojlangan yerlaridan. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlik (xususan, avtomobilsozlik, radioelektronika va elektrotexnika sanoatlari), toʻqimachilik sanoati uchun mashina va stanoklar, sovitkich va fotoapparatlar ishlab chiqariladi. Kimyo, poligrafiya, toʻqimachilik, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Drezden sh. turizm markazlaridan (yiliga 5 mln. sayyoh kelibketadi). Leypsigda qadimdan noshirlik ishi rivojlangan. Bu yerda har yili xalqaro kitoblar yarmarkasi oʻtkaziladi.

**Saksoniya** yoki **Sachsen** () Olmoniyadagi yerlarning biridir.

## Manbalar
Bremen (Land)

Bremen (nem. [ˈbʁeːmən] (tinglash)), rasman Bremenning erkin Ganza shahri (nemischa: Freie Hansestadt Bremen; nemischa: Free Hansestadt Bremen), Germaniyaning 16 shtatlari ichida eng kichik va eng kam aholisi. U norasmiy ravishda Land Bremen („Bremen shtati“) deb ataladi, garchi bu atama baʼzan rasmiy kontekstlarda qoʻllanadi. Shtat Bremen shahridan va uning dengiz porti eksklavi Bremerxavendan iborat boʻlib, Germaniya shimolidagi Quyi Saksoniya shtati bilan oʻralgan.

## Manbalar
Bavariya

**Bavariya** — GFR yeri. Dunay havzasida. Maydoni 70,6 ming km2. Aholisi 12,584 mln. kishi (2011). Maʼmuriy markazi — Myunxen shahri. Bavariya mamlakatning eng baland togʻli qismida. Myunxenda iyulning oʻrtacha harorati 17&nbsp;°C, yiliga 935&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Daryolari Dunay havzasiga mansub, koʻl koʻp. Hududining 1/3 qismi oʻrmon bilan band; togʻ yaylovlari bor.

## Tarixi
Bavariya hududida olmonarning bavar qabilasi yashagan. 1070—1180-yillar Bavariyada velf qabilasi hukmronlik qilgan. 1180—1918-yillar Vittelsbaxlar sulolasi idora qilgan. 1806-yildan qirollik va Reyn ittifoqi aʼzosi. 1871-yildan Olmoniya imperiyasi tarkibida. 1945-yildan Amerika okkupatsiya zonasi, 1949-yildan esa GFR tarkibiy qismi.

## Iqtisodi
Bavariya — industrial-agrar rayon. Elektr energiyasining yarmini GESlar beradi. Urushdan keyingi yillarda neftni qayta ishlash (Ingolshtadt, Nyoyshtadt) va neft kimyosi sanoati bunyod etilgan (neft Marsel, Genuya, Triyest portlaridan quvurlar orqali keltiriladi). Bavariya GFR alyuminiy mahsulotining 1/3 qismini beradi (Tyoging). Sanoatning yetakchi tarmogʻi mashinasozlik: elektrotexnika, (Myunxen, Nyurnberg , Erlangen), umumiy mashinasozlik (Augsburg , Ashaffenburg), transport mashinasozligi, jumladan avtomobilsozlik (Myunxen, Augsburg , Ingolshtadt) va samolyotsozlik (Augsburg), aniq mexanika (Nyurnberg). Toʻqimachilik (Xof, Augsburg) va tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati ham muhim oʻrin tutadi.

## Geografiya
**Landshaft**

Bavariyada yirik nemis landshaftlarining uch qismi mavjud: Shimoliy Germaniyaning Kalkalpen qismi va Bavariya Alplari o'zlarining go'zal ko'llari bilan; Dunay daryosigacha cho'zilgan tepalikli Bavariya platosi va turli xil landshaftlarga ega Germaniya o'rta tog'lari. Sharqda Bavariyaga Frankon o'rmonining bir qismi, Fixtel tog'i, oberpfeltser-Vald o'rmonlarining bir qismi (nem. Oberpfälzer Wald) va Bemervald, janubda alplar, g'arbda Shvabiyaning shtufenland va shimolida Spessart va Ren yerlari.

Bavariyada koʻplab daryolar mavjud, ularning aksariyati Dunay bilan bog'liq. Dunay-Evropadagi Volgadan keyin ikkinchi yirik Daryo. Daryo o'zanini kemalar qatnovini ta'minlash uchun joylarda to'g'onlar bilan o'ralgan. Bavariyaning shimoli-g'arbida Mayn daryosi oqadi, uning irmoqlari Franconian o'rmoni va Fichtelgebirge yon bag'irlaridan Saale daryosi boshlanadi. Reyn va Dunay havzalari 1992-yilda Reyn-Mayn-Dunay kanali tomonidan birlashtirilgan.

Bavariya-ko'llar mamlakati. 1600 ga yaqin ko'llar asosan Alp tog'lari etaklarida to'plangan. Eng yiriklari: Kimze, Ammerse, Starnberg ko'li, Tegernze, Konygsze; eng chuqurlari Valxense (192 m).

Franconian Alba va janubda Bavariya Alplarida koʻplab kichik karst g'orlari va vertikal karst konlari mavjud. Eng chuqur shaxta Geburtstagsshaxt (geburtstagsschacht, chuqurligi 698 m). Bavariyaning eng katta g'ori Salzgrabenhöhle (Salzgrabenhöhle, 9012 m).

## Transporti
Temir yoʻllari asosan elektrlashtirilgan. Avtomobil yoʻli koʻp, Dunay, Mayn daryolarida kema qatnaydi. Bavariyada Bavariya Fanlar akademiyasi (1759-yil tashkil etilgan) va 3 ta universitet bor.
## Manbalar
Karlsruhe

**Karlsrue** — Germaniyadagi shahar, Baden-Vyurtemberg yerida. Aholisi 276,5 ming kishi (1998). K. — transport yoʻllarining yirik tuguni, daryo porti. Kanal orkali Reyn daryosiga chiqiladi. Neftni qayta ishlash (neft quvurlar orqali Marseldan keltiriladi), transport (stanok, vagon, lokomotiv) va elektrotexnika mashinasozligi, metallsozlik, kimyo, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Shahardan 10&nbsp;km narida (Leopoldxafen) atom tadqiqotlari markazi joylashgan. Unt, Texnologiya instituti, Tasviriy sanʼat Davlat akademiyasi, Baden oʻlka muzeyi, Kunstxalle badiiy muzeyi, botanika va hayvonot boglari mavjud. K. 1715 yilda markgraf Karl Vilgelm tomonidan bunyod etilgan. 18—19-asrlarda qurilgan saroy va bogʻlar bor.

**Karlsruhe** Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 173,46&nbsp;km2. 294 761 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

## Geografiyasi
### Hududi
Karlsruhening hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Fotogalereya

Karlsruhe-Schloss-12-Ostfluegel-gje.jpg|Karlsruhe Palace
Karlsruhe-Botanischer Garten-08-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Lutherkirche-10-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Alter Schlachthof-16-Fleischmarkthalle-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Schloss Gottesaue-08-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Schloss Gottesaue-34-Portal-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bernharduskirche-14-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bernharduskirche-34-zum Chor-2021-gje.jpg


## Manbalar
Ozarbayjon Respublikasining madhiyasi

1920-yil 30-yanvarda Ozarbayjon Demokratik Respublikasining Nozirlar Shoʻrosi Respublikasining milliy gimnini tayyorlash haqida qaror qabul qildi va shu maqsadda Xalq Maorifi Vazirligi tomonidan musobaqa eʼlon qilindi. Lekin 1920-yil 28-aprelda Xalq Respublikasi parchalanishi Ozarbayjon milliy gimnini qabul etishga imkon bermadi.

1992-yil 27-mayda parlament "Ozarbayjon Respublikasining Davlat gimni haqida" Qonun qabul qildi. Qonunga asosan, 1919-yilda bastakor Oʻzayir Hajubayov va shoir Ahmad Javod tomonidan tartiblangan "Ozarbayjon marshi" nomli Ozarbayjonning Davlat gimni tasdiqlandi.

## Mualliflar
; Musiqasi - Oʻzeyir Hajibeyov
; Soʻzi - Ahmad Jovod

## Havolalar
*Ozarbayjon gimni
Hannover

**Hannover** — Germaniyadagi shahar, Leyn daryosi boʻyidagi port, Quyi Saksoniya yerining maʼmuriy markazi. 522686 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Maydoni — 204,01&nbsp;km2. Transport yoʻl va havo yoʻllari tuguni. Xalqaro aeroport bor. Sanoat va moliyasavdo markazi. Mashinasozlik, xususan transport mashinasozligi, elektrotexnika, rezina, rangli metallurgiya, kimyo, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Hannover atrofi GFR dagi yirik neft olinadigan rayon. Hannoverda har yili xalqaro sanoat yarmarkalari oʻtkaziladi. Shaharda texnika, veterinariya, pedagogika. oliy oʻquv yurtlari, musiqa va teatr akademiyasi, metropoliten, universitet, opera teatri, muzeylar va boshqa mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan Eski ratusha (1413-55) va Leybnits uyi (1648-52) bor. Hannover 12-asrdan maʼlum. 1866-yildan 1945-yilgacha Prussiyadagi Hannover provinsiyasining maʼmuriy markazi boʻlgan.

## Geografiyasi
### Hududi
Hannoverning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Manbalar
Istanbul (viloyati)

**İstanbul** - Turkiyada bir viloyat.
Aholi soni 11.000.000 atrofida. Dunyoning eng gavjum 8 shaharlaridan biri. 
Istanbul juda tarixiy shahar hisoblanadi. Osiyo va Yevropani bog'lab turadigan yagona shaharligi bilan juda diqqat tortadi.
Anqara (viloyat)

**Anqara ** Turkiyadagi viloyatlardan biridir. U Turkiyaning paytaxti bo'lip nufus jihatidan ikkinchi katta shahardur.
Haj

**Haj** (arabcha: ziyorat) — islomning 5 asosiy ruknidan biri. Haj qilish es-hushi butun, sogʻlom, balogʻat yoshiga yetgan va oilasi nafaqasidan tashqari safar xarajatlariga kifoya qilgudek mablagʻi boʻlgan har bir musulmonga (umrida bir marta) farz qilingan. Haj qiluvchi kishilar miyqot (ehromni bogʻlash uchun oldindan belgilab qoʻyilgan maxsus joy)dan boshlab tozalanib, sochlarini olib yoki qisqartirib Makkaga borish uchun hozirlik koʻradilar. Soʻngra ehromga kirib 2 rakat namoz oʻqiladi. Hajda Kaʼba 7-marta tavof qilinadi. Ziyoratchilar hajar al-asvad (qora tosh)ni oʻpib, keyin Safo va Marva tepaliklari orasida 7-marta yuguradilar, soʻngra zamzam suvidan ichadilar. Arafa kuni (zulhijja oyining 9-kuni) Hajning asosiy marosimi — Arafot vodiysi va togʻida turish (vuquf) boshlanadi. Ziyoratchilar u yerda xutba eshitadilar, ibodat qiladilar va namoz oʻqiydilar. Bu turish kun botguncha davom etadi. Soʻngra hojilar Muzdalifa vodiysiga yoʻl oladilar. U yerda tongga qadar ibodat bilan mashgʻul boʻlinadi. Zulhijja oyining 10-kuni (qurbon hayiti) dan boshlab 3—4 kun Mino vodiysida shaytonlarga tosh otiladi va jonliq soʻyib qurbonlik qilinadi. Madinaga borib Muhammad sollalohu alayhi vasallam qabrini ziyorat qilish ham Haj vaqtida bajariladigan amalga aylangan. Bir kishi boshqa odam uchun Haj arkonlarini ado etishi ham mumkin. Bu hajji badal deb ataladi. Vafot etgan odam hamda moddiy taʼminlangan, ammo salomatligi yoki qariligi tufayli Haj ziyoratiga bora olmaydiganlar uchun hajji badal qilish mumkin boʻladi.

Hadisga koʻra, Haj qilishning asosiy qoidalari Muhammad sallollohu alayhi vasallam tomonidan 632-yili „Vidolashuv Haji“ (Hajjat alvadoʻ)da belgilab berilgan. Keyinchalik asosiy huquqiy mazhab namoyandalari Haj ziyorati qoidalarini islom manbalari asosida batafsil ishlab chiqqanlar.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, yurtimiz musulmonlariga Haj amalini ado etish uchun imkoniyatlar yaratib berildi. 1991-yilda H.ga boruvchilar 1500 kishini tashkil etgan boʻlsa, 2004-yilda bu raqam 4000 dan ortiqni tashkil etdi. Mustaqillik davrida 53056 kishi Haj ibodatini ado etdi (2005).

## Manbalar
Just-in-time

Boshqaruvning bu usuli ilk marta Yaponiyaning Toyota firmasida amalda qo`llanilgan va butun dunyoga tarqalgan ishlash metodi. Bunda ishlab chiqarishni mahsulot bilan taminlash, omborlarda saqlash o`rniga, ishlab chiqarish uchun zarur mahsulot shu vaqtning o'zida ishlab chiqariladi yoki yetkazib beriladi.
Izmir (viloyati)

**İzmir ** - Turkiyada bir viloyat.
Turkiyaning kattaligi boʻyicha 3-oʻrinda turadigan shahari. 
Aholi soni 3680000 dan koʻproq.
Coldplay

**Coldplay** britan alternativ rok guruhi boʻlib, 1996-yili xonanda Chris Martin va gitarachi Jonny Buckland tomonidan London Universitet Kollejida tuzilgan. Avvaliga nomi Pectoralz boʻlgan guruhga bas gitarachi Guy Berryman qoʻshilib, guruh nomi Starfish qilib oʻzgartirildi. Keyinchalik dovulchi va back-vokalchi Will Champion guruhga keldi. Baʼzan menejer Phil Harvey norasmiy beshinchi aʼzo sifatida koʻrsatiladi. Guruh 1998-yili Colplay deb atala boshlandi. Bundan keyin guruh uchta EP: *[[Safety (EP)|Safety]]* (1998), *[[Brothers & Sisters]]* (singl, 1999) va *[[The Blue Room (EP)|The Blue Room]]* (1999) chiqardi. *The Blue Room* Coldplay Parlophone studiyasi bilan shartnoma imzolaganidan keyin chiqargan ilk albomdir.

2000-yili Coldplay "Yellow" nomli qoʻshiq va *[[Parachutes]]* albomini chiqarib, xalqaro shuhratga erishdi. Guruhning ikkinchi albomi *[[A Rush of Blood to the Head]]* (2002) tanqidchilar tomonidan maqtalib, bir necha mukofotlar, jumladan *[[NME]]* Yil Albomi sovriniga ega chiqdi. Keyingi albom, *[[X&Y]]*, 2005-yili jahonda eng koʻp sotilgan albom boʻldi. Toʻrtinchi, *[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]* albomi (2008) Brian Eno produserligida chiqarildi va 51-chi Grammy Awards marosimida yutuqlarni qoʻlga kiritdi. 2011-yil 24-oktabrida Coldplay beshinchi, *[[Mylo Xyloto]]* nomli albom chiqardi, bu albom 34 mamlakat chartlarida birinchi pogʻonalarga koʻtarildi va 2011-yilning eng koʻp sotilgan rock albomlaridan boʻldi.

Guruh koʻplab mukofotlarga erishgan, bular qatoriga yettita Brit Award, beshta MTV Video Music Award va yettita Grammy Award kiradi. Coldplay jahon boʻylab 55 milliondan oshiq albom sotgan. 2009-yil dekabrida *[[Rolling Stone]]* jurnali oʻtkazgan soʻrovda Coldplay 2000-yillarning toʻrtinchi eng yaxshi guruhi, deb olqishlandi.

Coldplay musiqadan tashqari Make Trade Fair va Amnesty International kabi turli ijtimoiy va siyosiy kampaniyalarni dastaklab keladi. Guruh shuningdek Band Aid 20, Live 8, Sound Relief, Hope for Haiti Now: A Global Benefit for Earthquake Relief, The Secret Policeman's Ball va Teenage Cancer Trust kabi xayriya konsert va loyihalarida qatnashgan.

## Tarkib
* **[[Chris Martin]]** — bosh vokal, pianino/klavisha, gitara
* **[[Jon Buckland]]** — gitara, garmonika, koʻmakdagi vokal
* **[[Guy Berryman]]** — bass gitara, sintezator, garmonika, koʻmakdagi vokal
* **[[Will Champion]]** — baraban/perkussia, pianino, koʻmakdagi vokal.

## Diskografiya
* Parachutes (10-iyul, 2000)
* A Rush of Blood to the Head (26-avgust, 2002)
* X&Y (6-iyun, 2005)
* Mylo Xyloto (2011)
* Ghost Stories (2014)
* A Head Full of Dreams (2015)
* Everyday Life (2019)
* Music of the Spheres (2021)
* Moon Music (2024)

## Turlar
* Parachutes Turi (2000—2001)
* A Rush of Blood to the Head Turi (2002—2003)
* Twisted Logic Turi (2005—2006)

## Adabiyot
* 
*

## Manbalar

## Havolalar
* Guruhning rasmiy vebsayti
Active Server Pages

**ASP** ( – „serverning aktiv sahifalari“) – World Wide Web uchun oson ilovalar yaratishga yordam beradigan, Microsoft tomonidan yaratilgan texnologiya. ASP Windows NT turkumidagi operatsion sistemasining tarkibiga kiruvchi IIS veb serveri orqali ishlaydi.
Apache Server

**Apache Server**, ochiq source, yani bepul ochiq jamiyat tomonidan yuzaga kelgan web server

## Havolalar
# Apache (oʻzbekcha) veb-sayti
Kvartet

*Bu maqola *'kvartet** soʻzi haqida, oʻzbek musiqiy guruhi uchun bu maqolani koʻring — [[Kvartet (guruh)]]''



**Kvartet** (lotincha guartus — toʻrtinchi) — I) 4 sozanda (yoki xonanda)dan iborat ansambl. K. tarkibi jihatidan bir xil (torli yoki puflama sozlar) hamda aralash (torli va puflama sozlar yoki torli sozlar va fortepiano) boʻlishi mumkin. Kamer-cholgʻu ansambllar ichida torli sozlar K.i (2 ta skripka, alt va violonchel) keng tarqalgan. [[Estrada]] sanʼatida ham K. ansambllari keng oʻrin olgan: "Bitlz" (Angliya), "ABBA" (Shvetsiya), "Orera" (Gruziya), "Sideriz" (Oʻzbekiston) va b.; 2) 4 sozanda, baʼzan 4 xonanda uchun yozilgan kamer musiqa asari. Oʻzbekiston kompozitorlaridan B. Giyenko (9 ta, 1945—95), Ik. Akbarov (6 ta, 1963—88), shuningdek, D. Soatqulov, Sayfi Jalil, E. Solihov, N. Gʻiyosov, D. Yanov-Yanovskiy va b.ning K.lari mavjud.


**Kvartet*' (*lotincha* quartette — toʻrtlik) — toʻrtta bir xil yoki oʻxshash
[[predmet]]lar toʻplami, yoki bir maqsad uchun birlashgan toʻrtta shaxsdan iborat guruh.

== Galereya ==
<gallery>
File:ABBA_Member.jpg|[[ABBA]]
File:The Beatles members at New York City in 1964.jpg|[[The Beatles]] 
</gallery>

== Havolalar ==
* [http://slovari.yandex.ru/Квартет/Краткий%20музыкальный%20словарь/Квартет/ Квартет] // *Булучевский Ю., Фомин В.'' Краткий музыкальный словарь. — М.: Музыка, 2005. — 461 с.

## Manbalar
Alabama

**Alabama** – AQSH shtati, mamlakatning janubida. Yer yuzasining katta qismi tekislik, shimoliy va shimolisharqida Tennessi daryosi kesib oʻtgan Appalachi togʻlarining tarmoqlari bor. Maydoni – 133,7 ming km². Aholisi – 4,1 mln. kishi (30% negrlar, 1992). Maʼmuriy markazi – Montgomeri shahri. Shahar aholisi 55%. Sanoatining asosiy tarmoqlari – qora metallurgiya va metallsozlik. Toshkoʻmir, temir rudasi, boksit qazib chiqariladi. Toʻqimachilik, kimyo (Masl-Shols, Xantsvill) va yogʻoch-qogʻoz sanoati (Chayldersberg) rivojlangan. GESlar bor. Tennessi vodiysida – kimyo va boshqa korxonalar, Xantsvillda aviatsiya-raketa hamda portlovchi moddalarning zavodlari bor. Alabamaning asosiy mahsulotlari: broyler joʻjalar (mamlakatda 3-oʻrinda), paxta, tuxum, qoramol boqiladi. Dehqonchilikda makkajoʻxori, yer yongʻoq, xashaki ekinlar ekiladi.

## Manbalar
Iisus Xristos

**Iisus Xristos** (; *Xristos* soʻzi oʻzbekchada „xaloskor“ maʼnosini anglatadi) — xristianlik asoschisi. Xristian cherkovlarining aksariyati uni Xudo-odam sifatida ulugʻlaydi.

## Hayoti
Injilga koʻra, Iso xudoning oʻgʻli boʻlgan, Vifleyemda (hozirgi Beyt Laxm shahri) duradgor Iosifning xotini Mariyadan tugʻilgan. Iosif va Mariya goʻdagi bilan podshoh Irod I taʼqibidan qochib, Misrga boradilar, keyin Galileya (Falastin)ga qaytadilar. Iso targʻibotchilik faoliyatini boshlab yuboradi. Uni Ioann Krestitel choʻqintiradi. Iso atrofiga 12 shogird (apostol – havoriy)larni toʻplaydi. Xavoriylardan biri Iso targʻibot qilayotgan yangi taʼlimotni oshkor etib qoʻygach, yahudiylar sudi – sinedrion Isoni oʻlim jazosiga hukm qiladi. Rim noibi Pontiy Pilat hukmni tasdiqlaydi, Iso chormix qilinib qatl etiladi. Lekin u tirilib oʻz shogirdlari oldiga keladi. Xristianlar Isoning tirilib kelishi („voskresenye“)ga ishonadilar.

## Ilm-fanda
Fanda Isoning tarixiyligi eʼtirof etiladi. U  asrning birinchi yarmida Falastinning Galileya mintaqasida *Iisus* (*Iyeshua*) ismi bilan sayyor daʼvatchi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Isoning targʻiboti fariseylar va esseylar taʼlimoti kabi maxdud emas, balki falastin jamiyatining barcha tabaqalariga qaratilgandi. Shu boisdan ham keyingi asrlarda grek-rim zaminida Iso taʼlimotining tarafdorlari mahalliy tusdagi bu harakatni Oʻrta dengiz havzasini toʻligʻicha qamrab olgan olamshumul dinga aylantirishga erishdilar.

## Yana qarang
* Mariya
* Islomda Iisus Xristos
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*