Tigr (Rossiya harbiy transporti)

**Tigr** — bu Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan, birinchi marta 2006-yilda Rossiya armiyasiga yetkazib berilgan 4 × 4 koʻp maqsadli piyoda askarlar harbiy transporti.
## Tarixi

Tigr birinchi marta 2001-yilda IDEX koʻrgazmasida namoyish etilgan. Koʻp miqdorda ishlab chiqarish 2004-yilda 96 ta mashina bilan boshlangan. Rossiya armiyasi GAZ-2975ni 2006-yil oxirida rasman foydalanishga qaror qabul qildi.Keyin avtomobil rasman 2007-yilda ishlab chiqarila boshlangan.

Xitoy dastlab kompaniyarga toʻliq litsenziya berishdan bosh tortgach, kompaniya Tigrni Rossiya bilan hamkorlikda ishlab chiqargan. **110 Tigr** rusumi 2008-2010-yillarda yetkazib berilgan va hozirda Xitoy jamoat xavfsizligi politsiyasida xizmat qilmoqda. Baʼzilar Tigrdan 2008-yil Pekin Olimpiadasida va 2009-yil Shinjondagi ommaviy tartibsizliklarda foydalanishganini koʻrishgan.

2010-yilgi Interpolitex koʻrgazmasida MIC yangi YaMZ-534 dizel dvigateli, qoʻshimcha zirh va NBC himoya tizimiga ega **Tigr-the** **VPK-233114** Tigr-Mning takomillashtirilgan versiyasini taqdim etdi. Ushbu yangi **Tigr-M** 2013-yilning birinchi yarmida Rossiya armiyasida xizmatga kirdi. Ommaviy ishlab chiqarish va eksport versiyasi allaqachon 205HP dvigateli bilan ishga tushirilgan.

2015-yil mart oyi boshida YeXHT inspektorlari Mariupol sharqidagi Shirokine qishlog‘i yaqinida DXR nazorat-o‘tkazish punktini qo‘riqlayotgan „kamuflyajlangan Tigr tipidagi zirhli transport vositasini“ payqashdi.

2011-yilda "Rosoboroneksport " Ozarbayjonga oʻz hududida zirhli transport vositalarining litsenziyalangan ishlab chiqarishini yaratishni taklif qildi.

2015-yildan beri Tigr avtomashinalari Suriya armiyasi tomonidan muxolifat va ekstremistik guruhlarga qarshi kurashda foydalanilmoqda.

2018-yilda Streit Group AAD 2018 va EDEX 2018 mudofaa konventsiyalarida debyut qilgan Falcon Tigrni ishlab chiqarish huquqiga ega boʻldi.

2020-yil may oyi holatiga koʻra Tigr 16ta davlatga eksport qilindi va 2005-yildan beri 2000 dan ortiq avtomobillar turli xil konfiguratsiyalarda ishlab chiqarildi hamda Rossiya va xorijiy mamlakatlarga yetkazib berildi.

2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Tigr rus qoʻshinlari tomonidan ishlatilgan. Ukrainada ruslar tomonidan foydalaniladigan Tigrlar Arbalet-DM RWS bilan jihozlangan.Ukraina kuchlari qoʻlga olingan Tigrlardan foydalanmoqda.

## Dizayni
Avtomobil yoʻlda va yoʻldan tashqarida qoʻshinlar va turli xil texnikalarni tezda tashish uchun moʻljallangan. Old dvigatel, oʻrta ekipaj boʻlimi va orqa yuk joyining anʼanaviy tartibiga ega shassi ramkasi konstruktsiyasiga ega. Standart funktsiyalarga quyidagilar kiradi: gidravlik amortizatorlar va stabilizator panjaralari bilan mustaqil toʻliq gʻildirakli burama suspenziyasi, qulflash markazi differentsialli uzatish qutisi, cheklangan sirpanishlar differensiallari, ikki tezlikli uzatish qutisi, shinalarni avtomatik shishirish, dvigatel bloki isitgichi va elektr vinch.

GAZ-233001 ixtiyoriy konditsioner, stereo, elektr oynalar va blokirovkaga qarshi tormoz tizimiga ega.

## Variantlari

### Ruscha variantlari
Tigr bir nechta variantda ishlab chiqarilgan.

#### GAZ-2975

* GAZ-2975-A prototipi zirhsiz uch eshikli vagonli sport transport vositasi
** GAZ-29751 — 3 eshikli vagon,
** GAZ 29752 — toʻrt kishi va 500 dan 1000 kilogrammgacha yuk tashish uchun moʻljallangan 5 eshikli vagon;
** GAZ-297533 — 2-eshik, egilish bilan qoplangan yuk platformasi.

*

#### Tigr-2

Tigr-2, eksperimental qayta ishlangan fuqarolik uslubidagi SUV birinchi marta 2006-yil sentyabr oyida Moskva avtosalonida „Rossiya avtomobillari“ koʻrgazmasida taqdim etilgan. 2008-yildan boshlab kichik seriyalarda chiqarilgan, dilerlardagi asosiy sotuvlar 2009-yilda boshlanishi rejalashtirilgan boʻlib, avtomobil ikki xil — hashamatli va oddiy trim darajasida mavjud edi.

Standart SUV mexanik jihatdan harbiy Tigrga juda oʻxshaydi. U  Steyr turbodizel bilan qadoqlangan yoki olti silindrli Cummins B205  bilan va  gacha tezlikka moʻljallangan .

 ogʻirligi bilan, fuqarolik Tigr-2 yoqilgʻi isteʼmoli 15 L / 100km ni tashkil qiladi. Uning uzunligi , uning kengligi va balandligi  ga teng va uning klirensi  ni tashkil qiladi . Harbiy versiya bilan taqqoslaganda, fuqarolik Tigr ga yengilroq. Narxi 270 000 dollar/17 600 000 rubl miqdorida rejalashtirilgan edi.

#### SP46
2007-yilda tantanali parad varianti ishlab chiqilgan boʻlib, SP46 (SP 46) tantanali Tigr — olinadigan qattiq tomga ega ikki eshikli kabriolet. Oldida ikkita oʻrindiq va bitta orqa oʻrindiq mavjud va zamonaviy hashamatli avtomobillar bilan jihozlangan. Ushbu Tigr avtomatik Allison 1000 seriyali uzatmalar qutisi va Cummins B205 turbodizel bilan jihozlangan. Avtomobil ogʻirligi  ga kamaydi, chunki bu versiya zirhlanmagan.

2008-yil noyabr oyida Tigr paradining prototipi Mudofaa vaziri Anatoliy Serdyukovga taqdim etildi. Keyinchalik, uchta mashinaga buyurtma berildi va 2009-yil 9-may kuni Sankt-Peterburgdagi Saroy maydonida, shuningdek, Rossiyaning Ikkinchi Jahon urushidagi gʻalabasining 64 yilligiga bagʻishlangan Gʻalaba paradida foydalanildi.
#### STS
CTC (inglizcha: STS) „Tigr“- maxsus transport vositasi, Rossiya armiyasining zirhli versiyasi. Aramid tolasidan yasalgan parchalanishga qarshi qoplamali qanotli qoplamali korpus. Cummins B 205 4-zarbali turbinali dizel dvigateli. „Tigr“ STS Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirining 2007-yil 6-martdagi buyrugʻi bilan Rossiya Federatsiyasi Bosh shtabining boʻlinmalariga yetkazib berish uchun qabul qilingan. STS 2014-yil Qrim operatsiyasida ishtirok etgan.
Fayl:Rostov-on-Don 2014 Victory Day Parade Rehearsal, GAZ Tigr (Tiger), Russia.jpg|STS "Tigr" 2014-yil Rostov-Dondagi G'alaba kuni parad mashqlari
Fayl:2008 Moscow May Parade Rehearsal - GAZ off-road vehicle.JPG|STS "Tigr" 2008-yil Moskvada 1-may parad mashqlari paytida
Fayl:12aprilrehearsal 22.jpg|STS "Tigr" 2013-yil 12-aprelda G'alaba kuni paradining repetisiyasida
Fayl:Репетиция парада 3 мая 2013 (8705814648).jpg|STS "Tigr" qurol stantsiyasining yaqin ko'rinishi


#### SPM-1
Spetsialnaya politseyskaya mashina SPM-1 (Maxsus politsiya avtomobili SPM-1) Tigr Rossiya Ichki ishlar vazirligi OMON tomonidan terrorizmga qarshi operatsiyalarda va hududiy mudofaada foydalaniladi. U zirhli, IEC 50963-96 3-sinf yon/orqa himoyasi va 5-sinf old himoyasi bilan jihozlangan (GOST P 50963-96, 1-daraja STANAG 4569 ga mos keladi). Avtomobilda yetti nafar yo‘lovchi, shu jumladan haydovchi uchun turar joy mavjud. Dastlabki modellar shaxsiy qurollarni tanadagi bir tomonlama teshiklar orqali otish imkonini beradi. Keyingi modellarda shaxsiy qurollarni zirhli oynadagi illuminatorlar orqali otish mumkin. Avtomatik qurol aravachasi tomga, radio signallarini tiqilib qolish uskunalari bilan birga oʻrnatilishi mumkin.

##### SPM-1 AAV

SPM-1 samolyotiga hujum qilish vositasi katta masofadan boshqariladigan gidravlik narvon tizimi bilan jihozlangan SPM-1. U binolar va samolyotlarning ikkinchi yoki uchinchi qavatlariga kirishni taʼminlash uchun moʻljallangan.

#### SPM-2 „Tigr-Alpha-BB“
Spetsialnaya politseyskaya mashina SPM-2 (Special Police Vehicle SPM-2) Tigr-Alfa-BB (Tiger-Alpha-VV) — atrofida SPM-1 GOST 50963-965 5-darajali ballistik himoyaga ega (3-darajali aralashma oʻrniga 5). Tom qismidada ikkita qoʻshimcha shisha lyuk shaxsiy qurollarni otish imkonini beradi.

##### R-145BMA
Ushbu variant maxsus hodisalar va inqirozlar uchun qoʻmondonlik markazi sifatida ishlab chiqilgan. Bu keng koʻlamli aloqa uskunalari bilan jihozlangan SPM-2 Tigr.
Fayl:R-145BMA command vehicle on GAZ Tigr chassis.jpg|R-145BMA qo'mondonlik vositasi
Fayl:R-145BMA command vehicle on GAZ Tigr chassis 2.jpg|2008-yilda Interpolitexda namoyish etilgan R-145BMA qo'mondonlik mashinasi
Fayl:R-145BMA command vehicle-driver place.jpg|2008-yilda Interpolitexda R-145BMA qo'mondonlik mashinasining haydovchisi lavozimi


##### Kornet-D

2011-yilda Tula asboblarini loyihalash byurosi yangilangan Kornet-EM tankga qarshi raketa tizimini namoyish etdi. Ikkita shunday birlik SPM-2 Tigrning oʻzgartirilgan shassisiga oʻrnatildi. Mashina 8 ta raketa va oʻq otish moslamalari uchun ikkita tortib olinadigan ishga tushirish moslamasi (koʻrish tizimlaridan tasvirlarni koʻrsatish uchun ekranli qurollarni masofadan boshqarish), shuningdek, 8 ta qoʻshimcha raketalar bilan jihozlangan. Ushbu tankga qarshi tizim Kapustin-Yarda sinovdan oʻtkazildi. Tigrga oʻrnatilgan raketa majmuasi Kornet-D sifatida tanilgan va u 9P148 raketa tashuvchisini almashtirish uchun moʻljallangan. Yetkazib berish 2015-yilda boshlangan.

### "420-loyiha"
2010-yil boshida 420 ot kuchiga ega ) boʻlgan takomillashtirilgan Tigr zirhli avtomobili paydo boʻldi. Cummins ISB va Chrysler 545RFE avtomat uzatmasi yaratildi. Ushbu dvigatel/transmissiya kombinatsiyasi dastlab Dodge Ram pikap uchun moʻljallangan. Tashqi tomondan, avtomobil kapotida qoʻshimcha havo olish va kengaytirilgan tormozlarga ega edi.  ga tezlashtirish vaqti standart versiyaga nisbatan 35 dan 23 soniyagacha qisqardi va maksimal tezlik  dan  gacha oshdi.

#### Tigr-M
2010-yilgi Interpolitex koʻrgazmasida Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan koʻp maqsadli zirhli avtomobil (Ru: Avtomobil mnogotselevogo naznacheniya (AMN)) AMN 233114 Tigr-M taqdim etildi. Unda yangi YaMZ −534 dizel dvigateli, yangi zirhli kapot, havo filtri oʻrnatilishi, orqa yoʻlovchi oʻrindiqlari sonining koʻpayishi (8 dan 9 tagacha) va ikki tomonlama orqa lyukning katta kvadrat lyuk bilan almashtirilishi mavjud edi. M harfi rus tilida Modernizirovanniy yoki Upgraded degan maʼnoni anglatadi.

Hozirgi vaqtda Tigr-M ommaviy ishlab chiqarilmoqda va Rossiya armiyasiga 12,7 mm Kord yoki 7,62 mm PKTM pulemyotlaridan tashkil topgan yangi Arbalet-DM masofadan boshqariladigan qurol stantsiyasi bilan birga yetkazib berilmoqda.

21-26-avgust kunlari Moskva yaqinidagi Kubinka shahrida boʻlib oʻtgan Armiya 2018 mudofaa koʻrgazmasida himoyasi kuchaytirilgan yangilangan Tigr 4×4 zirhli avtomobili namoyish etildi. Yangilanish Suriyadagi operatsiyalar davomida olingan jangovar tajribaga asoslanadi va ASN 233115 Tigr-M SpN deb nomlanadi.

AMN 233144 va ASN 233115 modellari oʻrtasidagi farq kamaytirilgan oʻrindiqlarni oʻz ichiga oladi, chunki ikkinchisida toʻqqiz oʻrin, birinchisida oltita oʻrindiq, tom ustidagi aylanma platforma, qurollarni oʻrnatish va ichkarida qurol, oʻq-dorilar va aksessuarlarni saqlash uchun saqlash boʻlimlari mavjud.

„Armiya-2022“ forumida taqdim etilgan „Tigr-M“ uchuvchisiz uchishga qarshi modul bilan jihozlangan.

##### Tigr-6A SPV

CTC „Tigr“ SPV prototipi birinchi marta 2011-yil 10-iyunda Bronnitsi zirhli transport vositalari koʻrgazmasida namoyish etilgan. SPM-2 asosida SPV jangovar ofitserlarni tashish uchun moʻljallangan. U toʻrt eshikli vagon korpusiga ega boʻlib, GOST 6A zirhli himoyasi kuchaytirilgan (ogʻir minalardan himoyalanish va polga biriktirilmagan maxsus zarba yutuvchi oʻrindiqlar/oyoq suyanchlari). 2012-yil noyabr oyidan boshlab test sinovlari oʻtkazilmoqda. Mashinaning tomida yigʻiladigan qopqoqli katta aylanadigan lyuk va qurollarni oʻrnatish uchun ikkita qavs mavjud. Ekipaj va hujum guruhining shaxsiy qurollaridan oʻq otish avtomobilning eshiklari va yon tomonlaridagi ochiq zirhli oynalar orqali amalga oshirildi. Oʻq-dorilarni saqlash uchun joylar, RPG-26 kabi raketa otish moslamalari, radiostansiya va radio boshqariladigan portlovchi qurilmalarni blokirovka qilish uchun joy mavjud.

##### MKTK REI PP
Tigr-M MKTK REI PP Leer-2 VPK-233114 yoki Mobil elektron urush tizimi EW avtomobili mobil texnik nazorat, elektron emulyatsiya va Lee 2 elektron qarshi choralar tizimi bilan jihozlangan Tigr-M variantidir.

#### Samolyotga qarshi vositalar

Tigr shassisiga 1L122E radar oʻrnatilgan boʻlib, u avtomobilga bir vaqtning oʻzida sekundiga 15 ta havo nishonlarini aniqlash va bir soniyada nishonni baholashni amalga oshirish imkonini beradi. Uning maqsadi MANPADS bilan qurollangan rus askarlariga aniqroq maqsadli maʼlumotlarni olish uchun qoʻmondonlik va nishon koʻrsatuvchi vositani berishdir. Avtomobil besh daqiqa ichida ishga tushishi va 50 dan 60 darajagacha (Farengeyt boʻyicha −58 dan 132 darajagacha) haroratda ishlashi mumkin. Ishlab chiqish 2013-yil oʻrtalarida boshlangan, birinchi prototipi 2014-yil may oyida taqdim etilgan. Avtomobil hozirda mustaqil ravishda ishlab chiqilgan prototip boʻlib, sinovlar va seriyali ishlab chiqarishni boshlash uchun muzokaralar olib borilmoqda.

Gibka-S toʻrtta Igla-S yoki 9K333 Verba MANPADS trubkalarini tortib olinadigan uchirish stantsiyasida olib yuradigan zenit Tigr variantidir. 2017-yil yanvariga kelib tizim dastlabki sinovlarga tayyorlanayotgan edi. Davlat testlari 2019-yil dekabr oyida yakunlandi. Uning eksport versiyasi 2021-yil oxiridan boshlab seriyali ishlab chiqarishga tayyor.

#### Zirhli tez yordam mashinasi
BNK Tigrning zirhli tez yordam mashinasi versiyasini ishlab chiqdi.
Fayl:Armored (medical) van based on GAZ „Tigr“ (front view).jpg ||
Fayl:Armored (medical) van based on GAZ „Tigr“ (rear view).jpg ||


#### RHD varianti
RHD mamlakatlari uchun sozlanishi mumkin boʻlgan Tigrlar mavjud.

#### Maxsus jangovar razvedka mashinasi
Optik, termal tasvirlash, radar, akustik va seysmik razvedka uskunalari bilan jihozlangan razvedka mashinasi.
### Belarusiya variantlari

#### Lis-PM

**MZKT-233036 Lis-PM** Minsk gʻildirakli traktor zavodi (MZKT Volat) tomonidan ishlab chiqarilgan Tigr rusumli Belarusda ishlab chiqarilgan versiyasidir. Lis-PM 7,5 tonnagacha vaznga ega va sakkiz nafar askarni tashiydi. Avtomobil NSVT Utyos 12.7mm ogʻir pulemyot (HMG) bilan qurollangan.

#### Shershen ATGM
Ikki barrelli Shershen ATGM bilan variant

### Xitoy variantlari
Xitoyda ishlab chiqarilgan Tigrs Yuchayda ishlab chiqarilgan YC V6 300 dizel dvigatellari bilan jihozlangan.

#### Yanjing Guardian

* **YJ2081C** Himoyalangan hujum vositasi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepada RWS oʻrnatish, old tomondan ikkita eshik va orqadagi eshiklar bilan jihozlangan.
* **YJ2081A** qoʻmondon avtomobili — old tomonida toʻrtta eshik va orqa tomonda eshigi boʻlgan asosiy 4 × 4 avtomobil.
* **YJ2081B** Recon Vehicle — YJ2081A modeliga oʻxshash 4 × 4 avtomobil, razvedka missiyalarida foydalanish uchun moʻljallangan.
* **YJ2120D** Protection Logistic Support Vehicle — 6×6 yuk tashish tizimi bilan jihozlangan, turli yuk platformalari va konteynerlarni yuklash/tushirish imkonini beradi.

#### Yanjing himoyachisi

* **YJ2080B** Recon Vehicle — Razvedka vositalari uchun ishlatiladigan asosiy 4 × 4 avtomobil YJ2081A/B Guardian modellariga oʻxshab koʻrinadi.
* **YJ2080C1 qoʻzgʻolonga** qarshi vosita.
* **YJ2080C** Himoyalangan hujum vositasi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepada RWS oʻrnatish, old tomondan ikkita eshik va orqadagi eshiklar bilan jihozlangan.
* **YJ2080C** raketa tashuvchisi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepaga oʻrnatilgan 8 ta raketa uchirish moduli bilan jihozlangan.
### Slovakiya variantlari
Tigr Korvus Slovakiya litsenziyasiga ega.

## Tigrga asoslangan ishlanmalar

### Rossiya
2010-yilda Jukovskiyda boʻlib oʻtgan xalqaro forumda MIC-3927 Volk (ruscha **Volk** (Volk) soʻzi „Boʻri“ deb tarjima qilingan) deb nomlangan modulli toʻliq gʻildirakli avtomashinalar oilasining uchta prototipini omma oldida taqdim etdi. Tigr singari u Rossiyaning Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Arzamas harbiy yoʻlbarsining rasmiy sahifasi 
* Arzamas Civilian Tiger rasmiy sahifasi
* BNK Tiger-M rasmiy sahifasi