Ovqatlanish buzilishi

**Ovqatlanish buzilishi** — bu odamning jismoniy yoki ruhiy salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan gʻayritabiiy ovqatlanish xatti-harakatlari bilan tavsiflangan ruhiy kasallik . Bir vaqtning oʻzida faqat bitta ovqatlanish buzilishi tashxisi qoʻyilishi mumkin. Ovqatlanish buzilishlarining turlari orasida eb- ichish buzilishi, bemor qisqa vaqt ichida koʻp miqdorda ovqat isteʼmol qiladi; anoreksiya nervoza, bu yerda odam kilogramm yigʻishdan kuchli qoʻrquvga ega va bu qoʻrquvni boshqarish uchun oziq-ovqatni cheklaydi va keragidan ortiqcha mashqlarga mukkasidan ketadi bulimiya nervoza, bu kasallikda odamlar koʻp miqdorda ovqatlanadilar (binging), keyin ovqatdan xalos boʻlishga harakat qiladilar (qusish orqali); pika- bu holatdada bemor oziq-ovqat boʻlmagan narsalarni isteʼmol qiladi; ruminatsiya sindromi, bu yerda bemor hazm boʻlmagan yoki minimal hazm qilingan ovqatni qayt qilib yuboradi; Oziq-ovqat isteʼmol qilishning oldini oluvchi/cheklovchi buzilishi (ARFID), bunda odamlar baʼzi psixologik sabablarga koʻra kam yoki tanlab oziq-ovqat isteʼmol qiladilar (pastga qarang); va boshqa belgilangan ovqatlanish yoki ovqatlanish tartibi buzilishlari guruhi. Xotirjamlik buzilishi, depressiya va giyohvand moddalarni suiisteʼmol qilish ovqatlanish buzilishi boʻlgan odamlarda keng tarqalgan. Ushbu buzilishlar semirishni oʻz ichiga olmaydi

Ovqatlanish buzilishining sabablari aniq emas, garchi biologik va ekologik omillar ham rol oʻynaydi. Ozgʻin koʻrinishning madaniy ideallashtirilgani baʼzi ovqatlanish buzilishlariga sabab boʻladi, deb ishoniladi. Jinsiy zoʻravonlikka duchor boʻlgan odamlarda ovqatlanish buzilishi ham koʻproq uchraydi. Pika va chaynash holati buzilishi kabi baʼzi kasalliklar aqliy zaifligi boʻlgan odamlarda tez-tez uchraydi.

Davolash koʻplab ovqatlanish kasalliklari uchun samarali boʻlishi mumkin Davolash tartibsizlikka qarab oʻzgaradi va maslahatlar, parhez boʻyicha maslahatlar, ortiqcha jismoniy mashqlarni koʻpaytirish va oziq-ovqat mahsulotlarini qayt qilish uchun harakatlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Dori-darmonlar baʼzi bogʻliq alomatlar bilan yordam berish uchun ishlatilishi mumkin. Keyinchalik jiddiy holatlarda kasalxonaga yotqizish talab qilinishi mumkin. Anoreksiya bilan ogʻrigan odamlarning taxminan 70 foizi va bulimiya bilan ogʻriganlarning 50 foizi besh yil ichida tuzalib ketadi. Ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan odamlarning atigi 10 foizi davolanadi va ularning taxminan 80 foizi toʻgʻri parvarish qilinmaydi. Koʻpchilik tavsiya etilgan muddatdan haftalar oldin uyga joʻnatiladi va kerakli davolanish bilan taʼminlanmaydi. Ovqatlanish buzilishidan tiklanish unchalik aniq emas va 20 % dan 60 % gacha baholanadi. Anoreksiya ham, bulimiya ham oʻlim xavfini oshiradi.

Ovqatlanish buzilishining tarqalishini baholash juda xilma-xil boʻlib, jins, yosh va madaniyatdagi farqlarni, shuningdek diagnostika va oʻlchash usullarini aks ettiradi. Rivojlangan dunyoda maʼlum bir yilda anoreksiya yosh ayollarning taxminan 0,4 % va bulimiya bilan taxminan 1,3 %i kasallanadi. Maʼlum bir yilda ortiqcha ovqatlanish buzilishi yaʼni ayollarning taxminan 1,6 % va erkaklarning 0,8 foizini qamrab oladi. Bir tahlilga koʻra, hayotining maʼlum bir davrida anoreksiya bilan ogʻrigan ayollarning foizi 4 % gacha yoki bulimiya va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun 2 % gacha boʻlishi mumkin. Kam rivojlangan mamlakatlarda ovqatlanish buzilishi darajasi pastroq koʻrinadi. Anoreksiya va bulimiya ayollarda erkaklarnikiga qaraganda qariyb oʻn baravar koʻproq uchraydi. Ovqatlanish buzilishining tipik boshlanishi bolalikdan erta oʻsmirlikka qadardavom etishi mumkin. Boshqa ovqatlanish buzilishlarining davomiyligi esa aniq emas.
 

## Tasniflash

### ICD va DSM diagnostikasi
Ushbu ovqatlanish buzilishlari standart tibbiy qoʻllanmalarda, shu jumladan ICD-10 va DSM- 5da ruhiy kasalliklar sifatida koʻrsatilgan.

* Anoreksiya nervoza (AN) energiya isteʼmolini talablarga nisbatan cheklash boʻlib, yosh, jins, rivojlanish traektoriyasi va jismoniy salomatlik nuqtai nazaridan sezilarli darajada kam tana vazniga olib keladi. Bu ortiqcha vazn yigʻish yoki semirishdan kuchli qoʻrquv, shuningdek, tana vazni yoki shaklidan umuman qoniqmaslik va oʻz-oʻzini baholashning buzilishi bilan birga keladi. AN ning ikkita kichik turi mavjud: cheklovchi turi va ichib yeyish/tozalash turi. Cheklash turi vazn yoʻqotish dieta, roʻza va/yoki haddan tashqari jismoniy mashqlar orqali erishiladigan holatlarni tavsiflaydi, bunda koʻp yeyish/qayt qilish xatti-harakatlari yoʻq. Ovqatlanish/qayt qilish turi bu holatga chalingan odam oʻz-oʻzidan qusish, laksatiflarni va diuretiklarni notoʻgʻri ishlatish kabi tez-tez ovqatlanish va qayt qilish xatti-harakatlari bilan shugʻullanadigan taqdimotlarni tavsiflaydi. AN ning ogʻirligi BMI tomonidan belgilanadi, 15 dan past BMI buzilishning eng ekstremal xavfli holatlari sifatida qayd etilgan. Anoreksiya bilan ogʻrigan balogʻat yoshidagi va balogʻat yoshidan keyingi ayollar koʻpincha amenoreya yoki hayz koʻrishning yoʻqolishi bilan duch kelishadi, bu odamlarning haddan tashqari vazn yoʻqotishiga olib keladi. Garchi amenoreya DSM-IV da anoreksiya tashxisi uchun zarur boʻlgan mezon boʻlsa-da, u oʻzining eksklyuziv tabiati tufayli DSM-5dan chiqarib tashlandi, chunki erkak, menopauzadan keyingi ayollar yoki boshqa sabablarga koʻra hayz koʻrmagan shaxslar farzand koʻrishda muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Bulimiya bilan ogʻrigan ayollarda ham amenore boʻlishi mumkin, ammo sababi aniq emas.
* Bulimiya nervoza (BN) tez-tez koʻp ovqat isteʼmol qilish, soʻngra tozalash kabi kompensatsion xatti-harakatlar (oʻz-oʻzidan qusish, qusish darajasiga qadar ovqatlanish, laksatif/diuretiklarni haddan tashqari isteʼmol qilish yoki ortiqcha jismoniy mashqlar) bilan tavsiflanadi. Roʻza, shuningdek, ichishdan keyin tozalash usuli sifatida ham qoʻllanishi mumkin. Biroq, anoreksiya nervozadan farqli oʻlaroq, tana vazni minimal darajada yoki undan yuqori darajada saqlanadi. BN ning ogʻirligi haftada notoʻgʻri kompensatsion qayt qilish xatti-harakatlar epizodlari soni bilan belgilanadi.
* Binge eating buzilishi (BED) BN va AN eb-ovqat/tozalash kichik turida mavjud boʻlgan notoʻgʻri kompensatsion xatti-harakatlardan foydalanmasdan ortiqcha ovqatlanishning takroriy epizodlari bilan tavsiflanadi. Koʻp ovqat isteʼmol qilish epizodlari odatdagidan koʻra tezroq ovqatlanish, oʻzini noqulay his etgunga qadar ovqatlanish, jismoniy ochlik his qilmaganda koʻp miqdorda ovqat isteʼmol qilish, qancha ovqat isteʼmol qilishdan xijolat boʻlgani sababli yolgʻiz ovqatlanish va/yoki oʻzidan jirkanish hissi bilan bogʻliq., tushkunlikka tushgan yoki ovqatdan keyin aybdorlikni his qilish. BED tashxisini qoʻyish uchun koʻp ovqat isteʼmol qilish bilan bogʻliq sezilarli noqulaylik boʻlishi kerak va 3 oy davomida oʻrtacha haftada bir marta ortiqcha ovqatlanish sodir boʻlishi kerak. BEDning ogʻirligi haftada ortiqcha ovqatlanish epizodlari soni bilan belgilanadi.
* Pika — bu oziq boʻlmagan, oziq-ovqat boʻlmagan moddalarni rivojlanishga mos kelmaydigan yoki madaniy jihatdan qoʻllab-quvvatlanmaydigan tarzda doimiy ravishda isteʼmol qilish. Isteʼmol qilinadigan moddalar yoshga va mavjudligiga qarab farq qilsa-da, qogʻoz, sovun, soch, boʻr, boʻyoq va loy pika tashxisi boʻlganlar orasida eng koʻp isteʼmol qilinadi. Pika paydo boʻlishining bir qancha sabablari bor, jumladan, temir tanqisligi kamqonligi, notoʻgʻri ovqatlanish va homiladorlik va pika koʻpincha aqliy zaiflik, autizm spektrining buzilishi va shizofreniya kabi buzilgan funksiyalar bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ruhiy kasalliklar bilan birgalikda yuzaga keladi. Pika tashxisini kafolatlash uchun xatti-harakatlar kamida bir oy davom etishi kerak.
* Qayta chaynash, yutish yoki tupurish mumkin boʻlgan oziq-ovqatning qayta-qayta remunatsiyasini yaʼni chaynashni oʻz ichiga oladi. Ushbu tashxisni tasdiqlash uchun xatti-harakatlar kamida bir oy davom etishi kerak va oziq-ovqatning remunatsiyasi boshqa tibbiy holatga bogʻliq emas. Bundan tashqari, ruminatsiya buzilishi AN, BN, BED va ARFIDdan farq qiladi va shuning uchun bu kasalliklarning birida bir vaqtda sodir boʻlishi mumkin emas.
* Oziq-ovqat isteʼmol qilishning oldini oluvchi/cheklovchi buzilishi (ARFID) — ovqatlanish yoki ovqatlanishning buzilishi, masalan, oziq-ovqat yeyishga qiziqish yoʻqligi, oziq-ovqatning hissiy xususiyatlariga asoslanib qochish yoki ovqatlanishning salbiy oqibatlari haqida tashvishlanish, bu insonning ozuqaviy energiya ehtiyojlarini qondirishga toʻsqinlik qiladi. . Bu koʻpincha vazn yoʻqotish, ozuqaviy etishmovchilik yoki oʻsish traektoriyalariga mos kelmaslik bilan bogʻliq. Shunisi eʼtiborga loyiqki, ARFID AN va BN dan ajralib turadi, chunki odamning tana vazni yoki shaklini boshdan kechirish usulida buzilishlar haqida hech qanday dalil yoʻq. Buzilish oziq-ovqat etishmasligi, madaniy amaliyotlar, bir vaqtning oʻzida tibbiy holat yoki boshqa ruhiy kasalliklar bilan yaxshiroq tushuntirilmaydi.
* Boshqa belgilangan ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishi (OSFED) ovqatlanish yoki ovqatlanishning buzilishi boʻlib, AN, BN yoki BED uchun toʻliq DSM-5 mezonlariga javob bermaydi. Boshqacha koʻrsatilgan ovqatlanish buzilishlariga misollar atipik anoreksiya nervozasi boʻlgan shaxslarni oʻz ichiga oladi, ular AN uchun barcha mezonlarga javob beradi, ammo sezilarli darajada vazn yoʻqotishiga qaramay, kam vazndan tashqari; BN uchun barcha mezonlarga javob beradigan atipik bulimiya nervoza, bulimik xatti-harakatlar kamroq tez-tez uchraydi yoki etarlicha uzoq davom etmaydi; tozalash buzilishi; va tungi ovqatlanish sindromlarini oʻz ichiga oladi.
* Nomaʼlum ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishi (USFED) faoliyatning muhim sohalarida sezilarli noqulaylik va buzilishlarni keltirib chiqaradigan, ammo boshqa tashxislar uchun toʻliq mezonlarga javob bermaydigan ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishlarini tavsiflaydi. Taqdimotning maʼlum bir buzilish mezonlariga javob bermasligining aniq sababi keltirilmagan. Misol uchun, USFED tashxisi aniqroq tashxis qoʻyish uchun etarli maʼlumot boʻlmasa, masalan, shoshilinch tibbiy yordam xonasi sharoitida berilishi mumkin.

### Boshqa

* Majburiy ortiqcha ovqatlanish, bu oziq-ovqatni odatiy „oʻtlash“ yoki aybdorlik hissisiz koʻp ovqatlanish epizodlarini oʻz ichiga olishi mumkin
* Diabulimiya, diabetga chalinganlar tomonidan oʻz vaznini nazorat qilish uchun insulin darajasini ataylab manipulyatsiya qilish bilan tavsiflanadi.
* Drunkoreksiya odatda oziq-ovqat kaloriyalarini alkogolli kaloriyalar uchun zaxiralash uchun oziq-ovqat isteʼmolini ataylab cheklash, ichishdan kaloriyalarni yoqish uchun haddan tashqari jismoniy mashqlar qilish va ilgari isteʼmol qilingan ovqatni tozalash uchun spirtli ichimliklarni ortiqcha ichish bilan tavsiflanadi
* Homiylik ostidagi bolalarning gʻayritabiiy ovqatlanish xatti-harakatlari bilan tavsiflangan oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash .
* Kecha ovqatlanish sindromi, tungi giperfagiya (kechki ovqatdan keyin kunlik umumiy kaloriyalarning 25 % yoki undan koʻprogʻini isteʼmol qilish) tungi ovqatlar, uyqusizlik, ertalabki ishtahani yoʻqotish va depressiya bilan tavsiflanadi.
* Kecha uyqusi bilan bogʻliq ovqatlanish buzilishi, bu parasomniya boʻlib, u ovqat isteʼmol qilish, odatda nazoratdan chiqib ketish, NREM uyqu holatida, ertasi kuni ertalab buni eslay olmaydi.
* Gurmand sindromi, frontal lobning shikastlanishidan keyin paydo boʻladigan kam uchraydigan holat. Odamlarda ovqat va ovqatlanishga haddan ortiq mukkasidan ketish holati kuzatiladi.
* Ortoreksiya nervoza, bu atama Stiven Bratman tomonidan „sof“ dietaga obsessiyani tasvirlash uchun qoʻllanadi, bunda odam nosogʻlom oziq-ovqatlardan voz kechish vasvasasini rivojlantiradi va bu odamning hayotiga xalaqit beradi.
* Medial temporal lobning ikki tomonlama shikastlanishi natijasida kelib chiqqan Klüver-Busi sindromi majburiy ovqatlanish, giperseksuallik, giperorallik, vizual agnoziya va itoatkorlikni oʻz ichiga oladi.
* Prader-Villi sindromi, toʻyingan ishtaha va semizlik bilan bogʻliq boʻlgan genetik kasallik.
* Pregoreksiya, homiladorlikning ogʻirligini nazorat qilish uchun haddan tashqari parhez va ortiqcha jismoniy mashqlar bilan tavsiflanadi. Prenatal kam ovqatlanish kam vazn, yurak-qon tomir kasalliklari, 2-toifa diabet, qon tomirlari, gipertenziya, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi va depressiya bilan bogʻliq.
* Mushak dismorfiyasi oʻz tanasining juda kichik, juda oriq, mushaklari yetarli emas yoki etarlicha ozgʻin emasligi haqida tashqi koʻrinish bilan mashgʻul boʻlishi bilan tavsiflanadi. Mushak dismorfiyasi asosan erkaklarga taʼsir qiladi.
* Tozalashning buzilishi . Ortiqcha ovqatlanish boʻlmasa, vazn yoki shaklga taʼsir qilish uchun takroriy tozalash harakati. Bu ovqatlanishning buzilishidan koʻra koʻproq uni bartaraf etishning buzilishi.

## Simptomlar va uzoq muddatli taʼsir
Semptomlar va asoratlar ovqatlanish buzilishining tabiati va ogʻirligiga qarab farqlanadi:

Ovqatlanish buzilishi bilan bogʻliq jismoniy alomatlar orasida zaiflik, charchoq, sovuqqa sezgirlik, erkaklarda soqol oʻsishining pasayishi, uygʻonish erektsiyasining pasayishi, libidoning pasayishi, vazn yoʻqotish va yigʻshning buzilishi kiradi

Tez-tez qayt qilish, kislota oqimiga yoki kislotali oshqozon moddasining laringo-qiziloʻngach yoʻliga kirishiga olib kelishi mumkin, bu sababsiz ovozning xirillashiga olib kelishi mumkin. Shunday qilib, ovqat hazm qilish buzilishining bir qismi sifatida qusishni qoʻzgʻatadigan odamlar, masalan, anoreksiya nervoza, ortiqcha ovqatlanish yoki bulimiya nervoza bilan ogʻriganlar, kislotali reflyuksiya xavfi ostida.

Polikistik tuxumdon sindromi (PCOS) ayollarga taʼsir qiladigan eng keng tarqalgan endokrin kasallikdir. Koʻpincha semirish bilan bogʻliq boʻlsa-da, u normal vaznli odamlarda paydo boʻlishi mumkin. PCOS ortiqcha ovqatlanish va bulimik xatti-harakatlar bilan bogʻliq.

Boshqa mumkin boʻlgan koʻrinishlar quruq lablar, yonayotgan til, parotid bezining shishishi va temporomandibulyar kasalliklardir.

### Psychopathology
Ovqatlanish buzilishlarining psixopatologiyasi tana qiyofasi buzilishiga toʻgʻri keladi, masalan, vazn va shakl bilan bogʻliq muammolar; oʻz qadr-qimmati vazn va shaklga juda bogʻliq; kam vaznda ham kilogramm olishdan qoʻrqish; alomatlar qanchalik ogʻirligini inkor etish va tanani ogʻir qiynoqlarga chidashga majbur etish

Anoreksiyaning asosiy psixopatologik xususiyatlari 1982-yilda tanani tushunish, hissiyotlarni qayta ishlash va shaxslararo munosabatlardagi muammolar sifatida tasvirlangan Ovqatlanish buzilishi boʻlgan ayollar koʻproq oʻz tanasidan qoniqmaslik hissiga ega Tana holatining bu buzilishi koʻrish, propriosepsiya, interosepsiya va taktil idrokni oʻz ichiga oladi. Signallarning integratsiyalashuvida oʻzgarishlar mavjud boʻlib, unda tana aʼzolari umuman tanadan ajratilgan holda seziladi. Bruch bir paytlar qiyin erta munosabatlar anoreksiya sabablari va asosiy gʻamxoʻrlik qiluvchilar kasallikning boshlanishiga qanday hissa qoʻshishi bilan bogʻliqligini nazariya qilgan.

Bulimiyaning eng koʻzga koʻringan xususiyati tana shaklidan norozilikdir. Biroq, tana shaklidan norozilik diagnostik ahamiyatga ega emas, chunki u baʼzida ovqatlanish buzilishi boʻlmagan shaxslarda mavjud. Bu juda asosli xususiyat shakli va vazni oʻzgarishiga, ovqatlanish va kayfiyatni nazorat qilish darajasiga qarab oʻzgarishi mumkin. Bundan farqli oʻlaroq, anoreksiya nervoza va bulimiya nervoza uchun zarur diagnostik xususiyat — tana shakli va vazni haqida haddan tashqari baholangan gʻoyalar nisbatan barqaror va qisman bemorlarning oʻzini past bahosi bilan bogʻliq.

### Pro-ana subkulturasi
Pro-ana ovqatlanish buzilishi anoreksiya nervoza bilan bogʻliq xatti-harakatlarni targʻib qilishni anglatadi. Bir nechta veb-saytlar ovqatlanish buzilishini targʻib qiladi va ovqatlanish buzilishini saqlab qolish uchun odamlar uchun muloqot qilish uchun vositani taqdim etishi mumkin. Ushbu veb-saytlar aʼzolari, odatda, ularning ovqatlanish buzilishi tartibsiz hayotning ular nazorat qila oladigan yagona jihati ekanligini his qilishadi. Ushbu veb-saytlar koʻpincha interaktiv boʻlib, odamlar oʻz strategiyalari, gʻoyalari va tajribalarini baham koʻrishlari mumkin boʻlgan muhokama kengashlariga ega, masalan, juda kam vaznga erishish uchun parhez va mashqlar rejalari. Ovqatlanish buzilishini oʻrganuvchi shaxsiy veb-bloglarni tiklashga qaratilgan bloglar bilan taqqoslagan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, ovqatlanish buzilishini qoʻllab-quvvatlovchi bloglar kognitiv jarayonlarni aks ettiruvchi tilni oʻz ichiga oladi, koʻproq yopiq fikrlash uslubini qoʻllaydi, kamroq hissiy ifodani oʻz ichiga oladi va kamroq ijtimoiy. maʼlumotnomalar va psixologik bloglariga qaraganda ovqatlanish bilan bogʻliq tarkibga koʻproq eʼtibor qaratdi.

## Sabablari
Ovqatlanish buzilishining sabablari hali aniq belgilanmagan. 

Ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan koʻplab odamlarda tana qiyofasi buzilishi va komorbid tana dismorfik buzilishi mavjud boʻlib, ular oʻz tanalarini idrok etishning oʻzgarishiga olib keladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, tanadagi dismorfik kasallik tashxisi qoʻyilgan odamlarning katta qismi ovqatlanish buzilishining bir turiga ega, ularning 15 foizida anoreksiya nervoza yoki bulimiya nervoza mavjud. Tana dismorfik buzilishi va anoreksiya oʻrtasidagi bu bogʻliqlik BDD ham, anoreksiya nervoza ham jismoniy koʻrinish bilan mashgʻullik va tana qiyofasining buzilishi bilan tavsiflanganligidan kelib chiqadi.

Shuningdek, ushbu kasalliklarni qoʻllab-quvvatlaydigan va qoʻllab-quvvatlaydigan ekologik, ijtimoiy va shaxslararo muammolar kabi koʻplab boshqa imkoniyatlar mavjud. Shuningdek, ommaviy axborot vositalari koʻpincha ovqatlanish buzilishi holatlarining koʻpayishida ayblanadi, chunki modellar va mashhurlar kabi ideallashtirilgan nozik jismoniy shakldagi ommaviy axborot vositalaridagi tasvirlar odamlarni oʻzlari noziklikka erishishga harakat qilishga undaydi yoki hatto majbur qiladi.  . Ommaviy axborot vositalari voqelikni buzishda ayblanmoqda, yaʼni ommaviy axborot vositalarida tasvirlangan odamlar tabiiy ravishda nozik va shuning uchun normallikni ifodalamaydi yoki gʻayritabiiy tarzda nozik boʻlib, oʻzlariga maʼlum bir koʻrinishga ega boʻlish uchun oʻzlariga haddan tashqari bosim oʻtkazib, oʻz tanalarini ideal tasvirga oʻxshatishga majbur qiladilar. . Oʻtgan topilmalar ovqatlanish buzilishini birinchi navbatda psixologik, ekologik va ijtimoiy-madaniy deb taʼriflagan boʻlsa-da, keyingi tadqiqotlar genetik komponent mavjudligini isbotladi.

### Genetika
Koʻpgina tadqiqotlar ovqatlanish buzilishiga genetik moyillikni koʻrsatadi. Egizak tadqiqotchilar anoreksiya nervoza va bulimiya nervozasining turli mezonlarini umuman buzilishlarga hissa qoʻshadigan endofenotiplar sifatida koʻrib chiqishda ozgina genetik tafovut holatlarini aniqladi. Anoreksiya nervoza bilan ogʻrigan odamning koʻplab oila aʼzolarida 1-xromosomada genetik aloqa topilgan. Ovqatlanish buzilishi boʻlgan yoki hozirda boʻlgan odamning birinchi darajali qarindoshi boʻlgan odamning oʻzida ovqatlanish buzilishi boʻlish ehtimoli 7-12 baravar yuqori. Egizak tadqiqotlari shuni koʻrsatadiki, ovqatlanish buzilishi rivojlanishiga zaiflikning kamida bir qismi meros boʻlib oʻtishi mumkin va anoreksiya nervoza rivojlanishiga moyillikni koʻrsatadigan genetik joy mavjudligini koʻrsatadigan dalillar mavjud. Ovqatlanish buzilishi holatlarining taxminan 50 % genetika bilan bogʻliq. Boshqa holatlar tashqi sabablarga yoki rivojlanish muammolariga bogʻliq. Bundan tashqari, hissiy reaktivlik va impulsivlik bilan bogʻliq boʻlgan boshqa neyrobiologik omillar ham mavjud, ular tajovuzkorlik va tozalash xatti-harakatlariga olib kelishi mumkin.

Epigenetik mexanizmlar — bu DNK metilasyonu kabi usullar orqali atrof-muhit taʼsirining gen ifodasini oʻzgartiradigan vositalar; bular DNK ketma-ketligiga bogʻliq emas va ularni oʻzgartirmaydi. Ular irsiydir, lekin hayot davomida paydo boʻlishi mumkin va potentsial ravishda qaytarilishi mumkin. Epigenetik mexanizmlar tufayli dopaminerjik neyrotransmissiyaning disregulyatsiyasi turli xil ovqatlanish buzilishlarida ishtirok etgan. Ovqatlanish buzilishida epigenetik tadqiqotlar uchun boshqa nomzod genlar orasida leptin, pro-opiomelanokortin (POMC) va miyadan olingan neyrotrofik omil (BDNF) mavjud

### Psixologik
Ovqatlanish buzilishi Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi tomonidan nashr etilgan Ruhiy salomatlik buzilishlarining diagnostik va statistik qoʻllanmasida (DSM-IV) eksa I kasalliklari sifatida tasniflanadi. Ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan turli xil psixologik muammolar mavjud, baʼzilari alohida I oʻqi tashxisi yoki II oʻq bilan kodlangan shaxsiyat buzilishi mezonlariga javob beradi va shuning uchun tashxis qoʻyilgan ovqatlanish buzilishi bilan birga keladi. Eksa II buzilishlari 3 ta „klaster“ ga boʻlinadi: A, B va C. Shaxsiyatning buzilishi va ovqatlanish buzilishi oʻrtasidagi sababiy bogʻliqlik hali toʻliq aniqlanmagan. Baʼzi odamlarda ovqatlanish buzilishining rivojlanishiga zaifligini oshirishi mumkin boʻlgan avvalgi kasallik mavjud. Baʼzilar ularni keyinchalik rivojlantiradilar. Ovqatlanish buzilishi belgilarining ogʻirligi va turi komorbiditeye taʼsir qilishi koʻrsatilgan. DSM diagnostika mezonlarining turli nashrlari, shu jumladan, 2013-yilning may oyida chiqarilgan soʻnggi nashri DSM-V boʻyicha bahs-munozaralar mavjud.

#### Kognitiv eʼtiborning moyilligi
na

### Shaxsiy xususiyatlar
Ovqatlanish buzilishining rivojlanishi bilan bogʻliq turli xil bolalik shaxsiy xususiyatlari mavjud. Oʻsmirlik davrida bu xususiyatlar turli xil fiziologik va madaniy taʼsirlar, masalan, balogʻatga etishish bilan bogʻliq boʻlgan gormonal oʻzgarishlar, etuklikning yaqinlashib kelayotgan talablari bilan bogʻliq stress va ijtimoiy-madaniy taʼsirlar va idrok etilgan umidlar, ayniqsa tana qiyofasiga taalluqli sohalarda kuchayishi mumkin. Ovqatlanishning buzilishi oʻzini oʻzi his qilishning zaifligi va ruhiy holatning buzilishi bilan bogʻliq. Koʻpgina shaxsiy xususiyatlar genetik tarkibiy qismga ega va juda irsiydir. Anoksik yoki travmatik miya shikastlanishi, Parkinson kasalligi kabi neyrodegenerativ kasalliklar, qoʻrgʻoshin taʼsiri kabi neyrotoksiklik, Lyme kasalligi kabi bakterial infektsiya yoki Toksoplazma gondii kabi parazitar infektsiya, shuningdek gormonal taʼsirlar natijasida maʼlum xususiyatlarning mos kelmaydigan darajalari paydo boʻlishi mumkin. FMRI kabi turli xil tasvirlash usullaridan foydalanish orqali tadqiqotlar hali ham davom etayotgan boʻlsa-da; bu xususiyatlar miyaning turli hududlarida, masalan, amigdala va prefrontal korteksda paydo boʻlishi koʻrsatilgan. Prefrontal korteks va ijro etuvchi tizimdagi buzilishlar ovqatlanish xatti-harakatlariga taʼsir qilishi koʻrsatilgan

### Atrof-muhit taʼsiri

#### Bolaga yomon munosabat
Jismoniy, psixologik va jinsiy zoʻravonlikni, shuningdek, eʼtiborsizlikni oʻz ichiga olgan bolalarga nisbatan zoʻravonlik ovqatlanish buzilishi xavfini taxminan uch baravar oshirishi koʻrsatilgan. Jinsiy zoʻravonlik bulimiya xavfini ikki baravar oshiradi; ammo, uyushma anoreksiya uchun unchalik aniq emas. Agar odam hissiyotlarning namoyon boʻlishi koʻpincha jazolanadigan yaroqsiz muhitda oʻsgan boʻlsa, odamlarda ovqatlanish buzilishi xavfi ortadi. Bolalikda ham sodir boʻlgan zoʻravonlik, toqat qilib boʻlmaydigan ogʻir his-tuygʻularni keltirib chiqaradi, ularni sogʻlom tarzda ifodalab boʻlmaydi. Ovqatlanishning buzilishi eng koʻp salbiy his-tuygʻular va his-tuygʻularni nazorat qilish va oldini olish vositasi sifatida qochish mexanizmi sifatida paydo boʻladi. Bolalikda jismoniy yoki jinsiy zoʻravonlik haqida xabar berganlar ovqatlanish buzilishini rivojlanish xavfi yuqori.

#### Ijtimoiy izolyatsiya
Ijtimoiy izolyatsiya insonning jismoniy va hissiy farovonligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi isbotlangan. Ijtimoiy jihatdan izolyatsiya qilinganlar, ijtimoiy munosabatlar oʻrnatgan shaxslarga qaraganda, umuman olganda, oʻlim darajasi yuqori. Oʻlim darajasiga bu taʼsir oldindan tibbiy yoki psixiatrik kasalliklarga chalinganlarda sezilarli darajada oshadi va ayniqsa yurak-qon tomir kasalliklarida qayd etilgan. „Ijtimoiy izolyatsiya bilan bogʻliq xavfning kattaligi sigaret chekish va boshqa asosiy biomedikal va psixososyal xavf omillari bilan taqqoslanadi.“ (Brummett *va boshqalar.*)

Ijtimoiy izolyatsiya tabiatan stress, tushkunlik va kuchli depressiya uygʻotishi mumkin. Ushbu qaygʻuli his-tuygʻularni yengillashtirish uchun odam hissiy ovqatlanish bilan shugʻullanishi mumkin, bunda oziq-ovqat qulaylik manbai boʻlib xizmat qiladi. Ijtimoiy izolyatsiyaning yolgʻizligi va shu bilan bogʻliq boʻlgan oʻziga xos stress omillari, shuningdek, ortiqcha ovqatlanishni qoʻzgʻatuvchi omillar sifatida koʻrsatilgan.

#### Ota-ona taʼsiri
Ota-onalarning taʼsiri bolalarning ovqatlanish xatti-harakatlarini rivojlantirishda ichki va eng kuchli komponent ekanligi koʻrsatilgan. Bu taʼsir turli xil omillar bilan namoyon boʻladi va shakllanadi: oilaviy irsiy moyillik, madaniy yoki etnik imtiyozlarga tanlash, ota-onalarning tana shakli va ovqatlanish tartibi, ularning ishtiroki darajasi va ulardan umidlari, bolalarning ovqatlanish xatti-harakati, shuningdek, ota-ona va bolaning shaxslararo munosabatlari.  Bu uydagi umumiy psixo-ijtimoiy iqlim va barqaror muhitning mavjudligi yoki yoʻqligi bilan bir qatorda  Ota-onalarning notoʻgʻri xatti-harakatlari ovqatlanish buzilishining rivojlanishida muhim rol oʻynashi koʻrsatilgan.  Ota-onalar taʼsirining nozik jihatlariga kelsak, ovqatlanish tartibi erta bolalik davrida shakllantirilishi va bolalarga ikki yoshdayoq ishtahasi qachon qondirilishini hal qilishiga ruxsat berish kerakligi koʻrsatilgan.  Semizlik va ota-onalarning koʻproq ovqatlanish bosimi oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik koʻrsatilgan. 

Ratsionga nisbatan majburlash taktikasi bolaning ovqatlanish xatti-harakatlarini nazorat qilishda samarali ekanligi isbotlanmagan. Mehribonlik va eʼtibor bolaning tirishqoqlik darajasiga va turli xil ovqatlanish ratsionlarini qabul qilishiga taʼsir qilishi koʻrsatilgan.

Adams va Kreyn (1980) ota-onalarga oʻz farzandining tanasini idrok etishiga taʼsir qiluvchi stereotiplar taʼsir qilishini koʻrsatdi. Ushbu salbiy stereotiplarni etkazish bolaning oʻz tana qiyofasiga va qoniqishiga ham taʼsir qiladi. Ovqatlanish buzilishlarini oʻrganish sohasidagi kashshof Hilde Bruchning taʼkidlashicha, anoreksiya nervoza koʻpincha yuqori natijalarga erishgan, itoatkor va har doim ota-onasini xursand qilishga intiladigan qizlarda uchraydi. Ularning ota-onalari haddan tashqari nazorat qilish tendentsiyasiga ega va his-tuygʻularini ifoda etishni ragʻbatlantirmaydilar, qizlarning oʻz his-tuygʻulari va istaklarini qabul qilishlariga toʻsqinlik qiladilar. Bu zoʻravon oilalardagi oʻsmir qizlar oʻz oilalaridan mustaqil boʻlish qobiliyatiga ega emaslar, lekin bu zaruratni tushunadilar va bu koʻpincha isyonga olib keladi. Oziq-ovqat isteʼmolini mustaqil nazorat qilish ularni yaxshi his qilidirishi mumkin, chunki bu ularga nazorat tuygʻusini beradi.

#### Tengdoshlarning bosimi
The McKnight tergovchilari tomonidan oʻtkazilgan turli tadqiqotlarda tengdoshlar bosimi oʻsmirlar va yigirma yoshning boshlarida tana qiyofasi tashvishlari va ovqatlanishga boʻlgan munosabatiga sezilarli hissa qoʻshayotgani koʻrsatilgan. 

Eleanor Mackey va Mayami universitetidan Annet M. La Greka Florida birgalikda janubi-sharqidagi davlat oʻrta maktablarida tahsil olayotgan 236 nafar oʻsmir qizlarni oʻrganishdi. Vashingtondagi Bolalar Milliy Tibbiyot Markazi psixologi Eleanor Makki: „Oʻsmir qizlarning oʻz vazni, boshqalarga qanday koʻrinishi va tengdoshlari ularni ozgʻin boʻlishini xohlashlari haqida tashvishlanishlari vaznni nazorat qilish xatti-harakatlari bilan bogʻliq“, deydi va tadqiqotning bosh muallifi. „Bular juda muhim.“ 

Bir tadqiqotga koʻra, 9 va 10 yoshli qizlarning 40 foizi allaqachon vazn yoʻqotishga harakat qilmoqda. Bunday parhezga tengdoshlarning xulq-atvori taʼsir koʻrsatishi xabar qilinadi, dietada boʻlganlarning koʻpchiligi doʻstlari ham parhez tutishganini aytishadi. Parhez qiluvchi doʻstlar soni va ularni dietaga majburlagan doʻstlar soni ham ularning tanlovida muhim rol oʻynagan.

Kuchli sportchilari ovqatlanish buzilishida sezilarli darajada yuqori. Gimnastika, balet, shoʻngʻish va boshqalar kabi sport turlari boʻyicha ayol sportchilar barcha sportchilar orasida eng yuqori xavf ostida ekanligi aniqlangan. 13-25 yoshda ayollar erkaklarnikiga qaraganda koʻproq ovqatlanish buzilishiga duch kelishadi. Bulimiya va anoreksiya bilan ogʻriganlarning 0-15 % erkaklardir.

Anoreksiya nervoza kabi ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa psixologik muammolar depressiya va oʻzini past baholaydi. Depressiya — bu ruhiy holat boʻlib, unda his-tuygʻular beqaror boʻlib, qaygʻu va hech narsa qilishga qiziqish yoʻqligi sababli odamning ovqatlanish odatlarini oʻzgartiradi. PSYCOM maʼlumotlariga koʻra, "Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ovqatlanish buzilishi boʻlgan odamlarning yuqori foizi depressiyani boshdan kechiradi. Depressiya — bu ruhiy holat boʻlib, odamlar undan chiqa olmaydigan qamoqdek tuyuladi. Buning katta omili odamlarning ovqatlanishiga taʼsir qilishi mumkin va bu asosan oʻsmirlarga taʼsir qilishi mumkin. Oʻsmirlar anoreksiya uchun katta nomzodlardir, chunki oʻsmirlik davrida koʻp narsa oʻzgaradi va ular maʼlum yoʻllar bilan oʻylashni boshlaydilar. Life Works nashriga koʻra, ovqatlanish buzilishi haqidagi maqola „Har qanday yoshdagi odamlar tengdoshlari, ommaviy axborot vositalari va hatto ularning oilalari tomonidan bosim oʻtkazishi mumkin, ammo maktabda oʻspirin boʻlganingizda bu yomonroqdir“. Oʻsmirlar depressiyaga olib kelishi mumkin boʻlgan tengdoshlarning bosimi tufayli anoreksiya kabi ovqatlanish buzilishini rivojlanishi mumkin. Koʻpgina oʻsmirlar bu sayohatni boshqacha boʻlish uchun bosimning maʼlum bir usulini koʻrishni xohlashlari uchun bosimni his qilishdan boshlaydilar. Bu ularni kamroq ovqatlanish natijasini topishga olib keladi va tez orada anoreksiyaga olib keladi, bu esa jismoniy holatga katta zarar etkazishi mumkin. 

#### Madaniy bosim
Gʻarbiy jamiyatda ayniqsa keng tarqalgan ozgʻinlik va mukammal qomatga madaniy urgʻu bor. Ommaviy axborot vositalarida ifodalangan ideal tanaga erishish uchun qilayotgan harakati bolaning tashqi koʻrinishida nuqsonlarni idrok etishi bolaning tana qiyofasidan noroziligini, tana dismorfik buzilishini va ovqatlanish buzilishini keltirib chiqaradi. "Erkaklar va ayollarga „mukammal“ boʻlish uchun madaniy bosim ovqatlanish buzilishining soni koʻpayib borishi uchun muhim omil hisoblanadi". Bundan tashqari, har qanday irqdagi ayollar oʻzlariga baho berishda madaniy jihatdan ideal tana deb hisoblanadigan narsaga asoslansa, ovqatlanish buzilishi hollari koʻpayadi.

##### Gʻarb nuqtai nazari
Ijtimoiy-iqtisodiy holat (SES) ovqatlanishning buzilishi uchun xavf omili sifatida qaraladi, chunki koʻproq resurslarga ega boʻlish odamga dietani faol ravishda tanlash va tana vaznini kamaytirish imkonini beradi. Baʼzi tadqiqotlar, shuningdek, ortib borayotgan SES bilan tananing noroziligini oshirish oʻrtasidagi munosabatni koʻrsatdi. Biroq, yuqori ijtimoiy-iqtisodiy maqomga erishilgandan soʻng, bu munosabatlar zaiflashadi va baʼzi hollarda endi mavjud emas.

Ommaviy axborot vositalari odamlarning oʻzlariga qarashlarida katta rol oʻynaydi. Son-sanoqsiz jurnal eʼlonlari va reklama roliklarida Lindsi Lohan, Nikol Richi, Viktoriya Bekxem va Meri Keyt Olsen kabi ozgʻin yulduzlar tasvirlangan, ular tashqi koʻrinishidan boshqa hech narsaga eʼtibor bermaydilar. Jamiyat odamlarga boshqalar tomonidan qabul qilinishi har qanday holatda ham zarur ekanligini oʻrgatdi. Bu odamga mos kelish uchun maʼlum bir koʻrinishga ega boʻlish kerak degan fikrga olib keldi. Miss America Competition kabi televizion goʻzallik tanlovlari goʻzal boʻlish nimani anglatishini tushunishga yordam beradi, chunki raqobatchilar ularning fikriga koʻra baholanadi.

Ijtimoiy-iqtisodiy maqomdan tashqari, sport olami ham madaniy xavf omili hisoblanadi. Sportchilar va ovqatlanish buzilishi, ayniqsa, vazn raqobat omili boʻlgan sport turlari bilan birga borishga moyildirlar. Gimnastika, ot minish, kurash, tana qurish va raqslar vaznga bogʻliq boʻlgan ushbu toifadagi sport turlaridan bir nechtasi. Raqobat faoliyati bilan shugʻullanadigan shaxslar, ayniqsa ayollar orasida ovqatlanishning buzilishi koʻpincha ularning vazni bilan bogʻliq jismoniy va biologik oʻzgarishlarga olib keladi, bu koʻpincha oʻsmirlik davriga taqlid qiladi. Koʻpincha ayollar tanasi oʻzgarganda, ular oʻzlarining raqobatbardosh ustunliklarini yoʻqotadilar, bu ularni yosh tana shaklini saqlab qolish uchun ekstremal choralar koʻrishga olib keladi. Erkaklar koʻpincha ortiqcha ovqatlanish bilan kurashadilar, shundan soʻng yogʻni yoʻqotish oʻrniga mushaklarni qurishga eʼtibor qaratishadi, ammo bu mushak toʻplash maqsadi ham vazn tashlashga berilish kabi ovqatlanishning buzilishidir. Syuzan Nolen-Xeksemaning *(ab)normal psixologiya* kitobidan olingan quyidagi statistik maʼlumotlar sport toifasiga asoslangan holda ovqatlanish buzilishi bilan kurashayotgan sportchilarning taxminiy foizini koʻrsatadi.

* Estetik sport turlari (raqs, figurali uchish, gimnastika) — 35 %
* Ogʻirlikka bogʻliq sport turlari (dzyudo, kurash) — 29 %
* Chidamlilik sporti (velosiped, suzish, yugurish) — 20 %
* Texnik sport turlari (golf, balandlikka sakrash) — 14 %
* Toʻp oʻyinlari (voleybol, futbol) — 12 %

Garchi bu sportchilarning aksariyati oʻzlarining raqobatbardosh ustunliklarini saqlab qolish uchun ovqatlanish buzilishlarini rivojlantirsalar ham, boshqalari jismoniy mashqlarni vazni va shaklini saqlab qolishning bir usuli sifatida ishlatishadi. Bu raqobat uchun oziq-ovqat isteʼmolini tartibga solish kabi muhimdir. Sportchilarning qaysi nuqtada ovqatlanish buzilishi bilan bogʻliqligini koʻrsatadigan aralash dalillar mavjud boʻlsa-da, tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, raqobat darajasidan qatʼi nazar, barcha sportchilar sportchi boʻlmaganlar, ayniqsa ozgʻinlik omili boʻlgan sport bilan shugʻullanadiganlar kabi ovqatlanish buzilishlarini rivojlanish xavfi yuqori. .

Jamiyat tomonidan bosim gomoseksual hamjamiyat ichida ham koʻrinadi. Geylar, heteroseksual erkaklarga qaraganda, ovqatlanish buzilishi belgilari xavfi yuqori. Gey madaniyatida mushaklar ham ijtimoiy, ham jinsiy istak va kuchning afzalliklarini beradi. Boshqa bir gomoseksual erkakning ozgʻin yoki mushakli turmush oʻrtogʻini xohlashi mumkinligi haqidagi bu bosim va gʻoyalar, ehtimol, ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin. Ovqatlanish buzilishi belgilari qanchalik yuqori boʻlsa, boshqalar ularni qanday qabul qilishlari haqida qaygʻurish shunchalik koʻp boʻladi va mashgʻulotlar tez-tez va ortiqcha boʻladi. Tananing yuqori darajadagi noroziligi, shuningdek, ishlash va qarilik uchun tashqi motivatsiya bilan bogʻliq; ammo, nozik va mushak tanasi ega yosh gomoseksual erkaklarda yoshi kattaroq boʻladi.

Moda olamidagi nosogʻlom tana qiyofasiga qarshi kurashish uchun 2015-yilda Fransiya moda namoyishlarida qatnashish uchun modellarni shifokor tomonidan sogʻlom deb eʼlon qilinishini talab qiluvchi qonun qabul qildi. Shuningdek, jurnallarda qayta tegilgan tasvirlarni shunday belgilashni talab qiladi.

„Nozik ideal“ ijtimoiy media mazmuni va tana noroziligi va yoshi katta ayollar oʻrtasida, ayniqsa, Gʻarbiy yarim sharda ovqatlanish buzilishi oʻrtasida bogʻliqlik bor. Yangi izlanishlar internetda buzilgan tasvirlarning „ichkilashtirilishi“ ga, shuningdek, yosh ayollar oʻrtasida salbiy taqqoslashga ishora qilmoqda. Koʻpgina tadqiqotlar AQSh, Buyuk Britaniya va Avstraliyada oʻtkazilgan, bu ayollar orasida ozgʻinlik ideali kuchli deb topilgan, shuningdek, koʻp ayollar shu turdagi „mukammal“ tanaga intilganlar

##### Afrika nuqtai nazari
Koʻpgina Afrika jamoalarida ozgʻinlik odatda ideal tana turi sifatida koʻrilmaydi va nozik figuraga erishish uchun koʻp bosim Gʻarb madaniyati va mafkurasi taʼsiri yoki taʼsiridan kelib chiqishi mumkin. Anʼanaviy Afrika madaniy ideallari baʼzi sogʻliqni saqlash mutaxassislarining amaliyotida aks ettirilgan; Ganada farmatsevtlar, ganaliklar aytganidek, „semirishni“ xohlaydigan ayollarga ishtahani qoʻzgʻatuvchi vositalarni sotishadi. Qizlarga, agar ular juft topmoqchi boʻlsalar va farzand koʻrishni xohlasalar, semirishlari kerakligi aytiladi. Aksincha, nozik tana tasviri bilan bogʻliq maʼlum irimlar mavjud, ayniqsa Gʻarbiy Afrikada. Tana yogʻining etishmasligi qashshoqlik va OIV / OITS bilan bogʻliq.

Biroq, Gʻarbiy va Yevropa taʼsirining paydo boʻlishi, xususan, bunday moda va modellashtirish shoulari va musobaqalarining kiritilishi bilan tanani qabul qilish oʻrtasida maʼlum qarashlarni oʻzgartiradi va shuning uchun ovqatlanish buzilishining tarqalishi ortdi. Bu madaniyat bir vaqtning oʻzida Janubiy Afrikada qanday tez va shiddatli urbanizatsiyani boshdan kechirayotgani bilan bogʻliq. Bunday zamonaviy rivojlanish madaniy oʻzgarishlarga olib keladi va mutaxassislar ushbu mintaqada ovqatlanish buzilishi darajasi urbanizatsiya bilan, xususan, shaxsiyat, tana qiyofasi va madaniy muammolardagi oʻzgarishlar bilan ortib borishini taʼkidlaydilar. Bundan tashqari, xususiy Kavkaz maktablari yoki vasiylar orqali Gʻarb qadriyatlariga taʼsir qilish ovqatlanish buzilishining boshlanishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan madaniyat bilan bogʻliq boʻlgan yana bir mumkin boʻlgan omildir.

Afrika jamoalarida ovqatlanish buzilishining ortib borayotgan tarqalishi bilan bogʻliq boʻlgan boshqa omillar psixoseksual aybdorlik, birinchi jinsiy aloqa va homiladorlik kabi jinsiy nizolar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Oila bilan bogʻliq boʻlgan travmatik hodisalar (yaʼni, ota-onaning ajralishi) va ovqatlanish bilan bogʻliq muammolar ham mumkin boʻlgan taʼsirlar sifatida keltirilgan. Diniy roʻza tutish, ayniqsa stressli paytlarda va oʻzini tuta bilish tuygʻulari ham ovqatlanish buzilishining boshlanishida hal qiluvchi omillar sifatida keltirilgan.

##### Osiyo nuqtai nazari
Gʻarb xorijiy sarmoyalar, ilgʻor texnologiyalarning moliyaviy bozorlarga qoʻshilishi hamda Amerika va Yevropa kompaniyalarining Osiyoga kelishi, ayniqsa, ishlab chiqarish operatsiyalarini autsorsing orqali amalga oshirish orqali Osiyoning iqtisodiy rivojlanishida rol oʻynaydi. Gʻarb madaniyatiga, ayniqsa ommaviy axborot vositalariga taʼsir qilish, Gʻarblik deb ataladigan Osiyo jamiyatiga Gʻarb ideal qomatlarini beradi. Qisman gʻarbiylashuv Osiyo aholisi orasida ovqatlanish buzilishini kuchaytiradi. Biroq, Osiyoda ovqatlanish buzilishining paydo boʻlishiga mamlakatga xos taʼsirlar ham mavjud.

###### Xitoy
Xitoyda va boshqa Osiyo mamlakatlarida ovqatlanish buzilishining paydo boʻlishiga gʻarbiylashuv, qishloqdan shaharga migratsiya, ijtimoiy-madaniy hodisalarning oqibatlari, ijtimoiy va hissiy yordamning uzilishi sabab boʻladi. Xususan, ovqatlanish buzilishi uchun xavf omillari orasida yuqori ijtimoiy-iqtisodiy holat, nozik tana idealini afzal koʻrish, bolalarga nisbatan zoʻravonlik tarixi, yuqori tashvish darajasi, ota-onalarning dushmanlik munosabatlari, ommaviy axborot vositalarining „yulduzlari“ga hasad qilish va tanadagi norozilik va interoseptiv xabardorlik boʻyicha oʻrtacha yuqori ball kiradi. Ovqatlanish buzilishi inventarining boʻlimlari. Gʻarbga oʻxshab, tadqiqotchilar ommaviy axborot vositalarini tashqi koʻrinish bilan bogʻliq bosimning asosiy manbai sifatida aniqladilar, bu hatto erkaklar va ayollardagi tana oʻzgarishlarini bashorat qilishi mumkin.

###### Gonkong
1990-yillarning boshidan oʻrtalarigacha Gonkongda anoreksiya nervozaning oʻzgaruvchan shakli aniqlangan. Ushbu variant shakli Gʻarbda anoreksiya xususiyatlarini, xususan, „yog 'fobiya“ va buzilgan tana qiyofasi bilan bir xil emas. Bemorlar oʻzlarining cheklangan oziq-ovqat isteʼmolini epigastral shishish, qorin yoki oshqozon ogʻrigʻi yoki ochlik yoki ishtahaning etishmasligi kabi somatik shikoyatlar bilan bogʻlashdi. Gʻarb bemorlariga qaraganda, anoreksiyaning ushbu varianti boʻlgan odamlarda bulimik simptomlar kamroq namoyon boʻlgan va kasallikdan oldingi tana massasi indeksi pastroq boʻlgan. Ushbu shakl anoreksiya nervoza bilan ogʻrigan odamlarning „semizlik yoki vazn ortishidan qoʻrqish“ ning belgilovchi xususiyati ekanligi haqidagi taxminni rad etadi.

###### Hindiston
Oʻtmishda mavjud boʻlgan dalillar Hindistonda nosogʻlom vazn yoʻqotish usullari va ovqatlanishning tartibsiz xatti-harakatlari keng tarqalganini koʻrsatmadi, bu klinik tashxis qoʻyilgan ovqatlanish buzilishlarining turgʻunlik darajasi bilan tasdiqlangan. Biroq, Hindistonning shahar joylarida ovqatlanishning buzilishi darajasi oʻsib borayotgani koʻrinib turibdi, ular Hindistonda ovqatlanish buzilishini „jiddiy klinik muammo“ deb bilishlari haqida soʻragan psixiatrlarning soʻrovlari asosida. Respondentlarning 23,5 foizi Bangalorda ovqatlanish buzilishi darajasi ortib borayotganiga ishongan, 26,5 foizi turgʻunligini taʼkidlagan va eng katta foiz 42 foizi noaniqlikni bildirgan. Urbanizatsiya va ijtimoiy-iqtisodiy holat tana vaznidan norozilik xavfi ortishi bilan bogʻliqligi taxmin qilingan. Biroq, Hindistonning jismoniy hajmi va xilma-xilligi sababli, tendentsiyalar butun mamlakat boʻylab farq qilishi mumkin.

##### Lotin Amerikaliklar
Boshqa irqiy va etnik guruhlarga nisbatan ispaniyaliklarda tartibsiz ovqatlanish va tana noroziligining nomutanosib yuqori darajasi aniqlangan. Tadqiqotlar ispaniyalik boʻlmagan oq rangli hamkasblarga qaraganda ispaniyalik deb tanilganlarda sezilarli darajada koʻproq laksatif foydalanishni aniqladi. Xususan, ispan millatiga mansub deb hisoblanganlar ortiqcha ovqat yeyishi va toʻyib ovqatlanmaslik/tozalash xulq-atvori bilan shugʻullanish xavfi yuqori boʻlishi mumkin.

Pritts va Susmanning fikriga koʻra, „Tibbiy tarix — ovqatlanish buzilishini tashxislash uchun eng kuchli vositadir“. Ovqatlanish buzilishi va komorbid psixiatrik kasalliklarga taqlid qiluvchi koʻplab tibbiy kasalliklar mavjud. Erta aniqlash va aralashuv yaxshi tiklanishni taʼminlaydi va bu bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Soʻnggi 30 yil ichida ovqatlanishning buzilishi tobora koʻproq namoyon boʻldi va taqdimotdagi oʻzgarishlar haqiqiy oʻsishni aks ettiradimi yoki yoʻqmi nomaʼlum. Anoreksiya nervoza va bulimiya nervoza kengroq ovqatlanish buzilishlarining eng aniq belgilangan kichik guruhlari. Koʻpgina bemorlar ikkita asosiy tashxisning pastki chegarasi bilan namoyon boʻladi: boshqalari turli naqsh va alomatlarga ega.

Ovqatlanish buzilishi, ayniqsa anoreksiya nervoza yosh, oq tanli ayollar bilan bogʻliq deb hisoblanganligi sababli, boshqa irqlarda ovqatlanish buzilishi tashxisi kamdan-kam uchraydi. Bir tadqiqotda, klinisyenlarga qora tanli, ispan va oq tanli ayollarda ovqatlanishning buzilishi belgilarini koʻrsatadigan bir xil misollar taqdim etilganida, 44 % oq ayolning xatti-harakatlarini muammoli deb taʼkidladi; 41 % ispaniyalik ayolning xulq-atvorini muammoli deb aniqladi va klinisyenlarning atigi 17 foizi qora tanli ayolning xatti-harakatlarini muammoli deb taʼkidladilar (Gordon, Brattole, Wingate va Joiner, 2006).

## Davolash
Davolash ovqatlanish buzilishining turi va ogʻirligiga qarab oʻzgaradi va koʻpincha bir nechta davolash usullari qoʻllanadi. Ovqatlanish buzilishi uchun kognitiv xulq-atvor terapiyasining turli shakllari ishlab chiqilgan va foydali deb topilgan, shuningdek, psixoterapiyaning boshqa shakllari ham foydali boʻlishi mumkin.

Oila shifokorlari, shuningdek, psixiatrga murojaat qilishni istamaydiganlarni ragʻbatlantirish orqali ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan odamlarni erta davolashda muhim rol oʻynaydi. Davolash jamoat dasturlari, shifoxonalar, kunlik dasturlar va guruhlar kabi turli xil sharoitlarda amalga oshirilishi mumkin. Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi (APA) ovqatlanish buzilishlarini davolashda jamoaviy yondashuvni tavsiya qiladi. Jamoa aʼzolari odatda psixiatr, terapevt va roʻyxatdan oʻtgan diyetisyendir, ammo boshqa klinisyenlar ham kiritilishi mumkin.

Oʻrganilishicha baʼzi davolash usullari bular:

* Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT), bu shaxsning his-tuygʻulari va xatti-harakatlari boshqa odamlar, vaziyatlar yoki hodisalar kabi tashqi stimullar oʻrniga oʻz fikrlari tufayli yuzaga keladi; gʻoya, agar vaziyatning oʻzi oʻzgarmasa ham, insonning fikrlashi va vaziyatga munosabatini oʻzgartirishdir. Ovqatlanish bozukluklarının kognitiv xatti-harakatlarini davolashga qarang.
** Qabul qilish va majburiyat terapiyasi : CBT ning bir turi
** Kengaytirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT-E): ovqatlanish buzilishlariga xos boʻlgan eng keng tarqalgan kognitiv xulq-atvor psixoterapiyasi
** Kognitiv remediatsiya terapiyasi (CRT), kognitiv faoliyatni yaxshilash uchun moʻljallangan kognitiv mashqlar yoki kompensatsion aralashuvlar toʻplami.
* Kattalar uchun Maudsley anoreksiya nervoza davolash (MANTRA), bu qattiq maʼlumotni qayta ishlash uslublari, hissiy qochish, anoreksiyaga qarshi eʼtiqodlar va shaxslararo munosabatlardagi qiyinchiliklarni hal qilishga qaratilgan. Davolashning ushbu toʻrtta maqsadi anoreksiya nervozaning kognitiv-shaxslararo parvarishlash modeli doirasida asosiy parvarish omillari boʻlishi taklif etiladi.
* Dialektik xulq-atvor terapiyasi
* Oila terapiyasi, jumladan, " qoʻshma oilaviy terapiya " (CFT), „ajratilgan oila terapiyasi“ (SFT) va Maudsley oilaviy terapiyasi .
* Xulq-atvor terapiyasi : nazoratni qoʻlga kiritish va istalmagan xatti-harakatlarni oʻzgartirishga qaratilgan
* Shaxslararo psixoterapiya (IPT)
* Kognitiv hissiy xulq-atvor terapiyasi (CEBT)
* Art terapiya
* Oziqlantirish boʻyicha maslahat va tibbiy ovqatlanish terapiyasi
* Oʻz-oʻziga yordam va boshqariladigan oʻz-oʻziga yordam AN, BN va BEDda foydali boʻlishi koʻrsatilgan; bu qoʻllab-quvvatlash guruhlari va anonim ovqatlanish buzilishi va anonim overeaters kabi oʻz-oʻziga yordam guruhlarini oʻz ichiga oladi. Maʼnoli munosabatlarga ega boʻlish koʻpincha tiklanish yoʻlidir. Professor Cynthia M. Bulik fikricha, hayotingizda sherigingiz, doʻstingiz yoki boshqa yaqin odamingiz muammoli ovqatlanish usulidan uzoqlashishi mumkin.
* psixoanalitik psixoterapiya
* Statsionar yordam

Anoreksiya bilan ogʻrigan bolalar uchun yagona yaxshi tasdiqlangan davolash — bu oilaviy davolanish. Biroq, bolalarda ovqatlanishning boshqa buzilishlari uchun yaxshi tasdiqlangan davolash usullari mavjud emas, garchi bulimiyani davolashda oilaviy davolanish usullari qoʻllangan.

### Davolash uchun toʻsiqlar
Ovqatlanish buzilishini davolashda turli xil toʻsiqlar aniqlangan, ular odatda individual va tizimli toʻsiqlarga guruhlangan. Shaxsiy toʻsiqlar orasida sharmandalik, stigma qoʻrquvi, madaniy idrok, muammoning jiddiyligini minimallashtirish, ruhiy salomatlik xizmatlarini bilmaslik va ruhiy salomatlik mutaxassislariga ishonchsizlik kiradi. Tizimli toʻsiqlar orasida til farqlari, moliyaviy cheklovlar, sugʻurta qoplamasi yoʻqligi, sogʻliqni saqlash muassasalariga kirish imkoni yoʻqligi, vaqt toʻqnashuvi, uzoq kutish, transport etishmasligi va bola parvarishining etishmasligi kiradi. Bu toʻsiqlar, ayniqsa, ovqatlanish buzilishi sohasida hukmron boʻlgan oriq, oq, badavlat qiz stereotipidan tashqarida aniqlaganlar uchun yanada kuchayishi mumkin, shunday qilib, bu stereotip bilan tanishmaganlar davolanishga kamroq moyil boʻladi.

COVID-19 pandemiyasi davridagi sharoitlar ovqatlanish buzilishi boʻlganlar duch keladigan qiyinchiliklarni va sogʻlom odamlarda ovqatlanish buzilishlarini rivojlanishi xavfini oshirishi mumkin. Pandemiya har bir inson uchun stressli hayotiy voqea boʻlib, tashvish va izolyatsiyani kuchaytirdi, oddiy tartiblarni buzdi, iqtisodiy tanglikni va oziq-ovqat xavfsizligini keltirib chiqardi va zarur resurslarni, jumladan, oziq-ovqat va tibbiy davolanishni qiyinlashtiradi va qiyinlashtiradi. Angliyadagi COVID-19 pandemiyasi ovqatlanish buzilishi xizmatlariga talabning keskin oʻsishiga olib keldi, uni ingliz NHS qondirishga harakat qildi. Sogʻliqni saqlash va parvarish qilish boʻyicha mukammallik instituti va NHS Angliya ikkalasi ham xizmatlar ovqatlanish buzilishini davolashni taklif qilish kerakligini aniqlash uchun tana massasi indeksi yoki kasallik davomiyligidan foydalangan holda chegaralarni qoʻymaslik kerakligini maslahat berdi, ammo bu tavsiyalarga rioya qilinmaganligi haqida xabarlar bor.

### Dori-darmonlar
Orlistat semirishni davolashda qoʻllanadi. Olanzapin kilogramm ortishiga yordam beradi, shuningdek, vazn ortishi bilan bogʻliq obsesiv xatti-harakatlarni yaxshilash qobiliyatiga ega sink qoʻshimchalari foydali ekanligi isbotlangan va kortizol ham tekshirilmoqda.

Ikkita farmatsevtika, Prozak va Vyvanse FDA tomonidan mos ravishda bulimiya nervoza va eb-ichish buzilishini davolash uchun tasdiqlangan. Olanzapin anoreksiya nervozani davolash uchun ham qoʻllangan. Shuningdek, anoreksiya nervoza va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun MDMA, psilosibin va ketamin kabi psixika va psixikaga qoʻshni dori vositalarini oʻrganish boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda.

## Natijalar
Anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun umumiy kelishuv mavjud boʻlib, toʻliq tiklanish darajasi 50 % dan 85 % gacha, odamlarning katta qismi hech boʻlmaganda qisman remissiyani boshdan kechiradi. Bu umrbod kurash boʻlishi mumkin yoki uni bir necha oy ichida engib oʻtish mumkin.

* Homilador boʻlmaganlar: ortiqcha ovqatlanish buzilishi boʻlgan homilador ayollar, boshqa ovqatlanish buzilishlari boʻlgan homilador ayollarga qaraganda, koʻproq homilador boʻlish ehtimoli borligini koʻrsatdi. Oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, tekshirilayotgan bir guruh homilador ayollarning 46,7 foizi BED tashxisi qoʻyilgan ayollarda homiladorlikning tushishi bilan yakunlangan, 23,0 foizi nazorat ostida. Xuddi shu tadqiqotda, Bulimiya nervoza tashxisi qoʻyilgan ayollarning 21,4 foizi homiladorliklari abort bilan tugaydi va faqat 17,7 % nazorat ostida.
* Relaps : BN va EDNOS (boshqa tarzda belgilanmagan ovqatlanish buzilishi) dan remissiyada boʻlgan odam oʻziga zarar etkazish odatiga qaytish xavfi yuqori. Ish bilan bogʻliq yuqori stress, jamiyatning bosimi, shuningdek, odamni stressga olib keladigan boshqa hodisalar kabi omillar odamni ogʻriqni engillashtiradigan narsaga qaytarishi mumkin. Tadqiqot 60 oy davomida BN yoki EDNOS tashxisi qoʻyilgan tanlangan odamlar guruhini kuzatdi. 60 oy tugagandan soʻng, tadqiqotchilar odamda relaps bor yoki yoʻqligini qayd etishdi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, ilgari EDNOS tashxisi qoʻyilgan odamning ehtimoli qayta tiklanish ehtimoli 41 %; BN boʻlgan odamda 47 % imkoniyat bor edi.
* Ishonchsizlik : Birikish tashvish belgilarini koʻrsatadigan odamlar, ehtimol, oʻzlarining hissiy holatini bildirishda muammolarga duch kelishadi, shuningdek, samarali ijtimoiy yordam izlashda muammolarga duch kelishadi. Biror kishi ushbu alomatni qabul qilganligining belgilariga oʻz qaramogʻiga eʼtirof etmaslik yoki u ogʻriqni his qilganda kiradi. Klinik namunada aniq koʻrinib turibdiki, bemorning tiklanishining davolashdan oldingi bosqichida, ovqatlanish buzilishining yanada ogʻir belgilari toʻgʻridan-toʻgʻri yuqori bogʻlanish xavotiriga mos keladi. Ushbu alomat qanchalik kuchaysa, davolanishdan oldin ovqatlanish buzilishini kamaytirishga erishish shunchalik qiyin boʻladi.
* Qaror qabul qilishning buzilishi: Tadqiqotlar ovqatlanish buzilishi va qaror qabul qilish oʻrtasidagi munosabatlar boʻyicha aralash natijalarni topdi. Tadqiqotchilar doimiy ravishda anoreksiya bilan ogʻrigan bemorlarning qaror qabul qilish qobiliyatini oʻlchash uchun moʻljallangan Ayova qimor topshirigʻini bajarishda oʻz qarorlarining uzoq muddatli oqibatlari haqida kamroq oʻylash qobiliyatiga ega ekanligini aniqladilar. Binobarin, ular shoshilinch va zararli tanlov qilish xavfi yuqori edi.

Anoreksiya belgilari osteoporozga duchor boʻlish ehtimolini oshiradi. Sochlarning ingichkalashi, shuningdek, quruq sochlar va terilar ham juda keng tarqalgan. Bemorga hech qanday davolash choralari koʻrilmasa, yurak mushaklari ham oʻzgara boshlaydi. Bu yurakning past qon bosimi bilan birga gʻayritabiiy sekin yurak tezligiga olib keladi. Yurak etishmovchiligi, bu sodir boʻlganda, asosiy eʼtiborga aylanadi. Butun tanadagi mushaklar kuchini yoʻqota boshlaydi. Bu odamda zaiflik, uyquchanlik va zaiflikni his qila boshlaydi. Ushbu alomatlar bilan birga tanada lanugo deb ataladigan soch qatlami oʻsishni boshlaydi. Inson tanasi buni tanadagi yogʻning past foizi tufayli issiqlik va izolyatsiya etishmasligiga javoban qiladi.

Bulimiya belgilari yurak etishmovchiligi va oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan tartibsiz yurak urishi kabi yurak muammolarini oʻz ichiga oladi. Bu doimiy ichish va tozalash jarayonining natijasi boʻlgan elektrolitlar muvozanati tufayli yuzaga keladi. Oshqozon yorilishi ehtimoli ortadi. Oshqozon yorilishi — bu oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan oshqozon shilliq qavatining toʻsatdan yorilishi. Qusiq tarkibidagi kislotalar qiziloʻngachning yorilishiga, shuningdek, tishlarning parchalanishiga olib kelishi mumkin. Natijada, laksatiflarni soʻrilishi natijasida, ich qotishi bilan birga tartibsiz ichak harakatlari paydo boʻlishi mumkin. Oshqozon yarasi deb ataladigan oshqozon shilliq qavati boʻylab yaralar paydo boʻla boshlaydi va pankreatit rivojlanish ehtimoli ortadi.

Koʻp ovqatlanish belgilari yuqori qon bosimini oʻz ichiga oladi, agar u davolanmasa, yurak xastaligiga olib kelishi mumkin. Koʻpgina bemorlar xolesterin darajasining oshishini tan olishadi. Oʻt pufagi kasalligiga tashxis qoʻyish ehtimoli ortadi, bu esa odamning ovqat hazm qilish tizimiga taʼsir qiladi.

### Oʻlim xavfi

Ovqatlanishning buzilishi 2010-yil holatiga koʻra yiliga 7000 ga yaqin oʻlimga olib keladi va bu ularni oʻlim darajasi eng yuqori boʻlgan ruhiy kasalliklarga aylantiradi Anoreksiya oʻlim xavfiga ega, bu oʻlimning 20 foizini oʻz joniga qasd qilish natijasida 5 baravar oshiradi. Bulimiya va boshqa kasalliklarda oʻlim darajasi taxminan 2 baravar koʻpayadi.

Anoreksiya bilan kasallanganlar uchun oʻlim darajasi yiliga 1000 kishiga 5,4 ni tashkil qiladi. Taxminan 1,3 oʻlim oʻz joniga qasd qilish tufayli sodir boʻlgan. Statsionar sharoitda boʻlgan yoki boʻlgan odam 1000 kishiga 4,6 oʻlim koʻrsatkichiga ega edi. Bulimiya bilan ogʻrigan shaxslardan yiliga 1000 kishiga 2 kishi va EDNOS bilan kasallanganlar orasida har 1000 kishiga taxminan 3,3 kishi vafot etadi.

* Boshqacha belgilanmagan ovqatlanish buzilishi
* Ogʻirlikdan fobiya

## Manbalar

## Havolalar
 

*