Somuncu Baba

**Shayx Hamid-i Vali** () (1331–1412), oʻzining **Somuncu Baba** () taxallusi bilan kengroq tanilgan, Turkiyaning Bursa shahrida yashagan, Islom zohid murabbiyi boʻlib, katta taʼsir koʻrsatgan va musulmon avliyo sifatida tanilgan. U Qayserida tugʻilgan va Aksarayda vafot etgan. U sulton Boyazid I tomonidan qurilishi yakunlangach tayinlangan Bursa Buyuk masjidida () dars bergan. Somuncu Babaning shogirdlari orasida Mulla Fanariy va Xoja Bayram Valiy bor edi.

## Hayoti
Somuncu Baba Xurosondagi tasavvuf maktablarining yetuk namoyandalaridan boʻlgan Shamsaddin Muso al-Kaysariyning oʻgʻlidir. Otasi Anatoliyada islomni yoyish uchun bu yerlarga kelgan edi. Uning nasabi 24 avlod orqali Islom paygʻambari Muhammadga borib taqalishi haqida daʼvolar mavjud. Dastlabki taʼlimini otasidan olganidan soʻng u yana bilim olish uchun Damashq, Tabriz, Ardabil kabi yirik shaharlarga borgan. U oʻzining maʼnaviy tarbiyasini keyinchalik shialikka oʻtgan Safaviy tariqatida yakunladi. Safaviy tariqatining Anatoliyada tarqalishi qisman Hamid-i Valining faoliyati bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Soʻng u Anatoliyaga qaytib, Bursa shahriga joylashdi. U yerda oʻz xonaqohi yonida novvoyxona qurdi, unda non yopib, odamlarga tarqatardi. Shu bois u „*Somuncu Baba*“ (Nonchi ota) va „*Ekmekchi Koja*“ (Usta nonvoy) nomlarini oldi. Somuncu Baba Bursa Buyuk masjidining ochilish marosimiga taklif qilingan va u yerda xutba oʻqib, al-Fotiha surasini yetti xil usulda taʼvil qilgan. Bu xutba jamoani, jumladan, sulton Boyazid Iga ham chuqur taʼsir qilgan. Ruhiy obroʻ-eʼtiborining ortib borayotganidan shuhrat qoʻrquviga tushgan Shayx Hamid-i Vali Bursa shahrini tark etdi.

Abdurrahmon al-Askariyning maʼlumotiga koʻra, Bursadan ketgach, Somuncu Baba Kozan (Sis) qalʼasi yaqinidagi Jayhon daryosi boʻyidagi bir qishloqqa joylashgan va keyinchalik bu yerga Xoja Bayram Valiy uni ziyorat qilish uchun kelgan. Bu yerda maʼlum muddat turgach, u Damashqga yoʻl oladi, soʻngra Makkada haj ibodatini ado qiladi. Qaytgach esa u Aksarayga joylashgan. U yerda u Xoja Bayram Valiyga dunyoviy va diniy fanlardan taʼlim beradi va unga Anqarada ruhiy irshod (murshidlik) vazifasini topshirgan.

## Vafoti
Somuncu Baba 1412-yilda vafot etgan. Uning janoza namozini Aksarayda Haji Bayram-ı Vali oʻqib bergan va u hozirgi maqbarasi joylashgan yerga dafn qilingan.

Maʼlumki, Somuncu Babaning Yusuf Haqiqiy va Xalil Taybiy ismli ikki oʻgʻli boʻlgan. Yusuf Haqiqiy Aksarayda qolib, oʻsha yerda vafot etgan, Xalil Taybiy esa Darendega joylashgan. Baʼzi manbalarda Somuncu Baba oʻgʻli Xalil Taybiy bilan birga Darendening Xidırlik hududida dafn etilgani aytiladi.

As-Sayyid Usmon Xulosiy Efendi jamgʻarmasining koʻmagida ushbu maskan qayta taʼmirlanib, qoʻshimcha masjid, kutubxona, muzey va koʻrgazma zalini oʻz ichiga olgan majmuaga aylantirildi. Ushbu rivojlanishlar tufayli u mahalliy va xorijiy ziyoratchilar uchun mashhur manzilgohga aylangan.

## Somuncu Babaning shogirdlari
* Haji Bayram-ı Vali – Anqara
* Molla Shamseddin Fanari – Bursa
* Akshamsaddin – Goynuk
* Akbıyık Sulton – Bursa
* Shayx Uftoda – Bursa
* Aziz Mahmud Hudoyiy – Bursa
* Halil Taybiy – Darende
* Bobo Yusuf Haqiqiy – Aksaray
* Bichakchi Omer Dede – Goynuk
* Xizr Dede – Bursa
* Ince Badriddin – Darende
* Yozijioʻgʻli – Gelibolu
* Shayx Lutfulloh – Balıkesir
* Shayxiy – Kutahya
* Muslihiddin Xalifa – Iskilip
* Uzun Salahaddin – Bolu

## Darendedagi Somunju Baba maqbarasi va masjidi

Somuncu Baba Tomb 01.jpg|Darendedagi Somuncu Baba maqbarasi
Somuncu Baba Tomb 02.jpg|Darendedagi Somuncu Baba maqbarasi
Somuncu Baba Tomb 03.jpg|Darendedagi Somuncu Baba maqbarasi
Somuncu Baba Tomb and Mosque 01.jpg|Somuncu Baba masjidi
Somuncu Baba Tomb and Mosque 02.jpg|Somuncu Baba masjidi
Somuncu Baba Tomb and Mosque 03.jpg|Somuncu Baba masjidi
Somuncu Baba Tomb and Mosque 04.jpg|Somuncu Baba masjidi
Somuncu Baba Tomb and Mosque 05.jpg|Somuncu Baba masjidi


## Manbalar

## Adabiyotlar
* Akgündüz, Ahmet (1992) *Arşiv belgeleri ışığında Şeyh Hâmid-i Velî Somuncu Baba ve neseb-i âlîsi* Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı, Istanbul,  (Hamiduddun Aksaroyiyning turk tilidagi tarjimai holi)
* Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi
* Akgündüz, Ahmet (2009) *Arşiv Belgeleri Işığında Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi* , Osmanlı Araştırmaları Vakfı, Istanbul, ,  (Somunju Babaning Usmonli arxivlari asosidagi tarjimai holi) 

## Havolalar
* Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi
* Prof. Dr. Ahmet Akgündüzning Somunju Baba haqidagi simpoziumi 
* Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi, ''Somuncu Baba madaniyat va adabiyot jurnali''
* Somunju Baba masjidining ochilishi