open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al-Fath ibn Xoqon

**Al-Fath ibn Xoqon** () (–861-yil 11-dekabr) – Abbosiylar xalifaligi arbobi, xalifa al-Mutavakkil () saroyidagi eng nufuzli shaxslardan biri. Xalifa al-Mu’tasim xizmatidagi turklar naslidan boʻlgan sarkardasining oʻgʻli edi. Al-Fath yetti yoshida al-Mu’tasim tomonidan asrab olingan va boʻlajak xalifa al-Mutavakkil bilan xalifa saroyida birga tarbiyalangan. Al-Mutavakkil taxtga oʻtirgach, al-Fath Misr va Shom (Suriya) viloyatlarining hokimi kabi bir qancha rasmiy lavozimlarni egallagan. U al-Mutavakkilning bosh maslahatchisi va eng ishonchli odamlaridan biri boʻlgan. Yaxshi taʼlim olgan, kitobsevar va bilimdon inson boʻlgan al-Fath yozuvchi sifatida ham tanilgan, yozuvchilarning homiysi boʻlgan va Samarradagi saroyida katta kutubxona tashkil qilgan. Xalifa al-Mutavakkil bilan birga turk gvardiyasi tomonidan oʻldirilgan.

## Kelib chiqishi va yoshlik davri
Al-Fath Fargʻona hukmdorlar sulolasi bilan qarindoshlik aloqalari boʻlgan turk zodagonlaridan biri Xoqon ibn Urtujning oʻgʻli edi. Markaziy Osiyodan xalifa qoʻshinida xizmat qilish uchun kelgan Urtuj xalifa al-Muʼtasim () tomonidan tashkil etilgan turk gvardiyasining Ashinas, Vosif at-Turkiy va al-Afshinlar kabi asosiy qoʻmondonlari qatoriga koʻtarilgan edi. Al-Fath taxminan 817/818-yillarda tugʻilgan, boʻlajak xalifa al-Mutavakkil bilan tengdosh boʻlgan, u bilan birga goʻdakligidan tarbiya topgan, taʼlim olgan va uning eng yaqin doʻsti hamda ishonchli hamrohiga aylangan. Al-Fath yetti yoshida xalifa al-Mu’tasim tomonidan asrab olingan. Al-Fathning birodarlari orasida eng mashhuri Muzahim ibn Xoqon boʻlib, harbiy qoʻmondon lavozimigacha koʻtarilgan va oxir-oqibat Misr hokimi boʻlgan. Undan soʻng bu lavozimni oʻgʻli Ahmad ibn Muzahim ibn Xoqon egallagan.

## Manbalar
Omil

**Omil** ( — ishlovchi, harakatdagi; haqiqiy; ishchi, xizmatchi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Familiyalar
* Omilov
* Omilova

## Manbalar
Kamoliddin

**Kamoliddin** (, Kamāl ad-Dīn) kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi boʻlib, arab tilida „dinning mukammalligi“, toʻliqlik, yetuklik va mukammallik maʼnosini anglatadi.

Bu ism Kamol (), al- () va dīn () unsurlaridan tashkil topgan. Odatda Kamol al-Din tarzida yozilsa-da, dāl (, d) harfi quyosh harfi boʻlgani uchun, al- ning lām (, l) harfi talaffuzda din soʻzining birinchi harfiga qoʻshilib, natijada qoʻsh undosh hosil qiladi.

## Taniqli shaxslar

* Kamoliddin Behzod – fors miniatyuralari rassomi (1450—1535);
* Kamoliddin Haydarov – ozarbayjonlik bastakor va siyosatchi;
* Kamoliddin Ahmedov – rossiyalik futbolchi;
* Kamoliddin Rahimov – xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1943—2015);
* Kamoliddin Tojiyev – oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va futbol murabbiyi;
* Kamoliddin Rabbimov – oʻzbekistonlik siyosatshunos;
* Kamoliddin Binoiy – shoir, musiqashunos, tarixchi;
* Kamoliddin Murzoyev – oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va Oʻzbekiston futbolchilar uyushmasi rahbari;
* Kamoliddin Tojiboyev – oʻzbekistonlik sobiq futbolchi;
* Kamoliddin Ismoil – fors-tojik shoiri
* Kamoliddin Oʻrinboyev – Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi rektori;
* Mir Kamoliddin Husayn – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir va tasavvuf namoyandasi;
* Kamoliddin Kenjayev – oʻzbekistonlik sobiq futbolchi;
* Kamoliddin Zohid – hindistonlik tasavvuf shayxi;
* Kamoliddin Udiy – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir va sozanda;
* Kamoliddin Gʻopirov – Oʻzbekiston Qahramoni, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi;
* Kamoliddin Husayniy – musiqashunos, sozanda, bastakor;
* Kamoliddin Isfahoniy – fors shoiri;
* Amir Kamoliddin Husayn – shoir;

## Yana qarang

* Kamol

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati A guruhi

**A guruhi** 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati doirasidagi sakkizta guruhdan biridir. Turnir AQSHda boʻlib oʻtadi va FIFA tomonidan tashkil etiladi. Ushbu guruhda toʻrtta jamoa ishtirok etadi: Palmeiras (Braziliya), Porto (Portugaliya), Al-Ahly (Misr) hamda Inter Miami CF (AQSH). Jamoalar ushbu turnirga oʻz konfederatsiyasining qitʼa klublar oʻrtasidagi chempionatida gʻalaba qozonish, musobaqalardagi natijalar asosida tuzilgan reyting orqali yoki mezbon assotsiatsiya vakili sifatida yoʻllanma oldi. Har bir mamlakatdan faqat ikki klubgacha ishtirok etishiga ruxsat berildi. 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati ushbu musobaqa tarixida ilk bor har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan 32 jamoali formatda oʻtkazilmoqda. Guruh bosqichi uchrashuvlari 14-iyun kuni boshlandi va 23-iyun kuni yakunlandi.

## Jamoalar
A guruhidagi to‘rt jamoa 2024-yil 5-dekabr kuni FIFA tomonidan Mayamida o‘tkazilgan Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati qur’asi orqali aniqlangan. Musobaqada ishtirok etuvchi 32 ta jamoa FIFA ning klublar reytingi tizimi asosidagi konfederatsiyasi va reytingiga koʻra to‘rt savatchaga ajratilgan. Har bir guruhga har bir savatchadan bittadan jamoa joylashtirilgan. Bitta konfederatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi, bundan qoida faqat UEFA ga tegishli emas, chunki u 12 ta o‘ringa ega edi. Biroq, bir xil milliy assotsiatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi. Taqvimlashtirish maqsadida Inter Miami CF avtomatik tarzda A guruhiga joylashtirildi, biroq ularning 4-savatchadagi belgilangan o‘rni saqlab qolindi.

#### Izohlar


## Guruh jadvali

1/8 final bosqichida:

* A guruhi gʻolibi, B guruhining ikkinchi oʻrin sohibiga qarshi oʻynaydi.
* A guruhining ikkinchi oʻrin sohibi, B guruhi gʻolibiga qarshi oʻynaydi.

## Oʻyinlar
Oʻyinlar 14-iyundan 23-iyungacha boʻlib oʻtdi. Barcha vaqtlar mahalliy vaqt boʻyicha keltirilgan.

### Al Ahly vs Inter Miami CF


### Palmeiras vs Porto


### Palmeiras vs Al Ahly
1:29&nbsp;pm EDT da, oʻyinning 63-daqiqasida, noqulay ob-havo sharoiti sabab oʻyin toʻxtatildi. 2:15&nbsp;pm EDT da davom ettirildi.



### Inter Miami CF vs Porto


### Inter Miami CF vs Palmeiras


### Porto vs Al Ahly


## Intizom
Agar jamoalar umumiy va o‘zaro o‘yinlardagi natijalar bo‘yicha teng bo‘lsa, hal qiluvchi mezon sifatida feyr-pley ochkolari qo‘llaniladi. Ushbu ochkolar guruh bosqichidagi barcha o‘yinlarda olingan sariq va qizil kartochkalarga asoslanib hisoblab chiqiladi:

* birinchi sariq kartochka: −1 ochko
* ikkinchi sariq kartochkadan keyingi qizil kartochka: −3 ochko
* to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka: −4 ochko
* sariq kartochka + to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka: −5 ochko

Yuqoridagi jazolardan har bir oʻyinchi uchun bir oʻyinda faqat bittasi — eng ogʻiri hisobga olinadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Sanya Feniks xalqaro aeroporti

**Sanya Feniks xalqaro aeroporti**  – Janubiy markaziy Xitoyning Xaynan provinsiyasidagi Sanya shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Shahar markazidan  shimoli-gʻarbda joylashgan.

Sanya Feniks xalqaro aeroporti oʻn ming akrga yaqin maydonni egallaydi. Uchish-qoʻnish yoʻlagining uzunligi taxminan  va eni  boʻlib, bu toʻliq vaznli Boeing 747, Airbus A340 yoki boshqa yirik samolyotlarning uchish va qoʻnish talablariga javob beradi.

Bu Xaynandagi ikkinchi eng gavjum aeroport boʻlib, gavjumligi boʻyicha Xaykou Meilan xalqaro aeroportidan keyingi oʻrinda turadi. Biroq, bu qitʼalararo parvoz yoʻlga qoʻyilgan Xaynandagi birinchi aeroport boʻlib, bu yoʻnalishda 2007-yil Transaero aviakompaniyasi Moskvadan Sanyaga toʻxtovsiz parvoz qila boshlagan. 2015-yilda Transaero oʻz faoliyatini toʻxtatgandan soʻng xizmat toʻxtatildi. 2017-yildan boshlab bir qancha rus aviakompaniyalari, jumladan, IrAero, Alrosa va Azur Air Rossiyaning turli shaharlaridan oʻz faoliyatini boshladi, bu esa Xaynanda Rossiyadan turizmning oʻsishiga turtki berdi.

2017-yil holatiga koʻra, Xitoyning eng gavjum 20-aeroporti.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Yer usti transporti
2015-yil 30-dekabrda ochilgan Xaynan gʻarbiy halqa tezyurar temir yoʻlining Sanya Feniks aeroporti temir yoʻl vokzali aeroport shimolida joylashgan. Dastlab, u Xaynanning Sharqiy halqasidagi tezyurar temir yoʻlidagi (10 km sharqda) Sanya temir yoʻl stansiyasiga ulanadi va Xaynanning sharqiy qirgʻoqlari boʻylab bir qator nuqtalarga tez-tez tezyurar temir yoʻl xizmatini taqdim etadi.

Sanya Feniks aeroportidan Xaykougacha boʻlgan Xaynan gʻarbiy halqa tezyurar temir yoʻlining qolgan qismi qurilishi bilan Sanya vokzalidan orolning gʻarbiy sohilidagi stansiyalarga ham temir yoʻl qatnovi mumkin boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Official website
Juvayniy oilasi

**Juvayniylar oilasi** – Xurosonning Juvayn mintaqasiga mansub fors oilasi boʻlib, eng mashhur vakillari Shamsuddin Juvayniy (vaf. 1284) va uning akasi Ota-Malik Juvayniy (vaf. 1283) hisoblanadi. Bu oila Sheroziy va Tusiy Nosiriddin kabi olim va shoirlarga homiylik qilgani bilan mashhur edi.

Oilaning nasl-nasabi Abbosiy xalifasi Horun ar-Rashid (hukmronligi 786-809) davrida yuqori lavozimlarda ishlagan al-Fazl ibn ar-Rabiyga (vaf. 823/4) borib taqaladi. Oilaning gullagan davrida ular Ziyoriylar, Saljuqiylar, Xorazmshohlar va Hulokuiylar kabi turli sulolalar xizmatida boʻlishgan.

## Mashhur vakillari

* Juvayniy, sunniy shofiʼiy faqih va mutakallim ilohiyotchi
* Muntajabuddin Badiiy Juvayniy, Ahmad Sanjar (hukmronligi 1118-1157) davri devoni insho kotibi
* Bahouddin Muhammad ibn Ali Juvayniy, Elarslon (hukmronligi 1156-1172) davri shoiri
* Shamsiddin Muhammad ibn Muhammad Juvayniy, Alouddin Muhammad II (hukmronligi 1200-1220) va uning oʻgʻli Jaloliddin Manguberdi (hukmronligi 1220-1231) davri davlat gʻaznachi (mustavfiy)
* Bahouddin Muhammad ibn Muhammad Juvayniy, Xorazmshohlar va Hulokuiylar davri amaldori
* Ota-Malik Juvayniy, Hulokuiylar davri Iroq hokimi
* Shamsuddin Juvayniy, Hulokuiylar davri 1263–1284-yillarda vazir va moliya vaziri (sohibi devon)
* Bahouddin Muhammad Juvayniy, Hulokuiylar davri Fors Iroqi va Yazd hokimi
* Sharofiddin Horun Juvayniy, shoir va Hulokuiylar davrida Anatoliya hokimi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sharofiddin Horun Juvayniy

**Sharofiddin Horun Juvayniy** (; shuningdek **Juvayniy** deb ham yoziladi) – Juvayniy oilasiga mansub fors davlat arbobi va shoiri. Shamsuddin Juvayniyning oʻgʻli boʻlgan.

U 1286-yil iyul yoki avgust oylarida tarixchi va geograf Qazviniy Hamidulloh Ibn Abu Bakr Mustavfiyning amakivachchasi Faxruddin Mustavfiy tomonidan qilingan tuhmat tufayli qatl etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Voris Ali Shoh

**Voris Ali Shoh** (1817 – 1905) – hindistonlik soʻfiy avliyo va Voris soʻfiylik tariqatining asoschisi. Koʻp joylarga, xususan, Yevropa va gʻarbga sayohat qilgan va odamlarni oʻzining tariqatiga ergashtirdi. Hazrati Imom Husaynning 26-avlodlariga mansub ekani daʼvo qilinadi. Ziyoratgohi Hindistonning Deva shahrida joylashgan.

## Manbalar
Shamsuddin Juvayniy

**Shamsuddin Juvayniy** () – fors davlat arbobi va Juvayniy oilasining aʼzosi. U Hulokuiylar davlatining dastlabki siyosiy arboblaridan boʻlib, toʻrt moʻgʻul ilxonlari – Huloku, Abaqa, Tegudar va Argʻun ibn Abaqaxon davrida *sohibi devon* (vazir va moliya vaziri) lavozimida ishlagan. 1284-yilda Argunxon Shamsuddinni Abaqani zaharlaganlikda ayblab qatl ettirdi. Shamsuddin sanʼat homiysi sifatida ham tanilgan, uning qoʻllab-quvvatlagan sanʼatkorlari orasida musiqachi Safiyuddin Urmaviy ham bor edi.

## Hayoti

Xurosonning Juvayn shahrida tugʻilgan Shamsuddin Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashid davrida () yuqori lavozimlarda ishlagan al-Fazl ibn ar-Rabiy avlodidan boʻlgan fors zodagonlar oilasiga mansub edi. Uning otasi Bahouddin Muhammad soʻnggi Xorazmshohlar hukmdori Jaloliddin Manguberdi xizmatida boʻlgan, keyin esa Moʻgʻullar imperiyasining Xuroson va Mozandaron hokimi Chin Temurga xizmat qilgan.

Shamsuddin Ota-Malik Juvayniyning ukasi boʻlib, u „Tarixi jahongusho“ („Dunyoni zabt etganlar tarixi“) asari muallifi hisoblanadi.

## Faoliyati
1263-yilda Huloku Shamsuddinni oʻzining *sohibi devoni* etib tayinlaydi. Uning taʼsiri Tusiy Nosiriddin bilan doʻstligi va Xuroson hokimi Argʻun Ogʻaning qiziga uylanishi tufayli yanada kuchaydi. Shamsuddin Tabriz hokimi etib tayinlandi va moʻgʻullar bosqinidan zarar koʻrgan Erondagi qayta qurish ishlarida muhim rol oʻynadi. U Ozarbayjonda koʻprik, Saveh yaqinida toʻgʻon qurdirdi, Iroqdagi masjidlarni qayta tiklatdi va haj yoʻllarini ochishga yordam berdi.

Shamsuddin harbiy ishlarda ham qatnashgan. 1270-yilda Chigʻatoy ulusiga qarshi Herat jangida Abaqaga () maslahat bergan, 1277-yilda Anadoluga qilgan yurishda musulmon qishloqlarini asrab qolishga erishgan. U, shuningdek, Kavkaz qabilalari bilan janglarda qatnashgan.

Shamsuddin Kurt, Qutlugʻxonlar, Solgʻuriylar va Hazoraspiylar kabi Hulokuiylarga vassal boʻlgan davlatlar bilan yaqin aloqada boʻlgan. U oʻgʻli Bahouddin Muhammadni Fors Iroqi hokimi, yana bir oʻgʻli Sharofiddin Horun Juvayniyni Anadolu hokimi etib tayinlagan.

1282-yilda Abaqaning vafotidan soʻng uning ukasi Tegudar va oʻgʻli Argun oʻrtasida taxt uchun kurash boshlanadi. Shamsuddin 1269-yilda arman malikasi Xoshak Zakarianga uylangan.

## Manbalar
Nasar Shoh

**Sulton Sayyid Shoh Mutaharuddin Suhravardi** (969 – 1039; shuningdek, **Dada Hayat Mir Qalandar** yoki **Nasar Valiy** yoki **Nodir Shoh** deb ham ataladi) — onadoʻlilik musulmon voiz va mutasavvıf. Hindistonning Tamilnad shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda Islom dinini targʻib qilgan.
## Manbalar
Ibrohim Karimobodiy

**Ibrohim Karimobodiy** () – eronlik huquqshunos, jurnalist va kafe egasi boʻlgan.

U Tehron universitetining huquq fakultetini tamomlab, 1946-yilda jurnalistika faoliyatini boshlagan. Karimobodiy *Asnaf* (Kasaba uyushmalari) nomli kundalik gazetaga egalik qilgan va *Mashrutiyat* (Konstitutsiyaviylik) gazetasining direktori lavozimida ishlagan. U kafe va choyxona egalari kasaba uyushmasi rahbari boʻlib, ularni Muhammad Musaddiq hukumatini qoʻllashga safarbar etgan. Muhammad Hasan Shamshiriy bilan birga, u Milliy frontdagi asosiy *bazaviy* yetakchilaridan biri hisoblangan.

## Manbalar
Muhammad Tiygʻ Ali

**Muhammad Tiygʻ Ali** (; 1958-yil 14-oktyabrda vafot etgan) – xalq orasida ***Sarkar-e-Surkanhiy*** nomi bilan tanilgan hind islom olimi va Qodiriya tariqatining soʻfiy avliyosi. Biharning Muzaffarpur tumanidagi Kanti shahrida dafn etilgan.

## Abadaniya xonaqohi
U oʻz ona yurtiga qaytib, Surkanhi Sharifga koʻchib oʻtgan va Xonaqoh, Alimiya madrasasi, taʼlim markazi tashkil etgan. Oʻzining barcha taʼlimotlarini xalqqa yoygan va ularga Islomni targʻib qilishning toʻgʻri yoʻli deb bilgan narsalarni *tabliqh* qilib oʻrgatgan.

## Vafoti
Tiygʻ Ali 1378-yil 1-rabiussonida (1958-yil 14-oktyabr) vafot etgan.

## Manbalar
Uri Geller

**Uri Geller** (; ; 1946-yilning 20-dekabrida tug‘ilgan) — Isroilda tug‘ilgan, Britaniya fuqaroligiga ega illyuzionist, sehrgar, teleboshlovchi va o‘zini ekstrasens deb e’lon qilgan shaxs. Geller qoshiqni egish va boshqa illuzion harakatlar bilan mashhur boʻlgan hamda televizion chiqishlari orqali tanilgan. Geller illyuziya yordamida telekinez va telepatiyani insonlarga ta’sirini taqlid qiladi. Gellerning tomosha biznesidagi faoliyati qirq yildan ortiq davrni qamrab olib, u koʻplab mamlakatlarda teleko‘rsatuvlarda ishtirok etgan. Sehrgarlar Gellerning oʻzida gʻayritabiiy qobiliyatlar mavjudligi haqida da'vo qilib, uni firibgarlikda ayblashgan.
## Hayoti
Geller 1946-yilning 20-dekabrida Tel-Aviv shahrida tugʻilgan. 1946-tilda ushbu hudud Falastindagi Britaniya mandati tarkibiga kirar edi. Onasi va otasi mos ravishda avstriyalik yahudiy va venger yahudiylari kelib chiqishiga ega edi. Gellerning otasi — armiyadan nafaqaga chiqqan bosh serjant Itzhaak Geller (Gellér Izsák), onasi esa Margaret "Menzi" Freyd (Freud Manci) edi. Geller onasi tomonidan Zigmund Freydning uzoq qarindoshi ekanligini daʼvo qiladi.

## Manbalar
Shamsiddin Muhammad ibn Muhammad Juvayniy

**Shamsiddin Muhammad Juvayniy** () – fors davlat arbobi va Juvayniy oilasi aʼzosi. U Xorazmshoh Alouddin Muhammad II (hukmronligi 1200-1220) va uning oʻgʻli Jaloliddin Manguberdi (hukmronligi 1220-1231) davrida davlat gʻaznachisi (*mustavfiy*) lavozimida ishlagan.

Shamsiddin Muhammadning Bahouddin Muhammad Juvayniy ismli oʻgʻli bor edi, uning oʻgʻillari Ata-Malik Juvayniy va Shamsiddin Juvayniy keyinchalik Hulokuiylar davlatining Eronni boshqargan dastlabki yillarida nufuzli shaxslarga aylanishgan.

## Manbalar
Muhammad Hasan Shamshiriy

**Muhammad Hasan Shamshiriy** (), koʻproq **Hoji Hasan Shamshiriy** nomi bilan tanilgan, eronlik *bazaari* restavratori, xayriyachi va fuqarolik faoli boʻlgan.

Shamshiriy *Chelow kabab* kasaba uyushmasi yetakchilaridan biri boʻlib, Milliy front va unga qarashli partiyalarning homiysi boʻlgan.

U Muhammad Musaddiq hukumati tomonidan chiqarilgan obligatsiyalarning katta qismini sotib olib, uning harakatlarini qoʻllab-quvvatlagan. 1953-yilgi Eron davlat toʻntarishidan keyin u millatchi „Milliy qarshilik harakati (NRM)“ga moliyaviy yordam bergan va qoʻllab-quvvatlashni davom ettirgan. Natijada toʻntarishdan keyingi hukumat tomonidan Fors koʻrfazidagi orolga surgun qilingan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Tojiddin Muhammad Badriddin

**Sayyid Muhammad Baba Tojuddin** (1861-yil 27-yanvar – 1925-yil 17-avgust; shuningdek, **Tojiddin Baba** nomi bilan ham tanilgan) – hind soʻfiy ustozi. Oʻz izdoshlari tomonidan Shensha Haft Aqlim (Yetti olam imperatori) deb hisoblanadi. Nagpurning Kamti shahridagi madrasada tahsil olgan. Ziyoratgohi Hindistonning Nagpur shahrida joylashgan. U Imom Hasan oilasiga mansub bo‘lib, jahon so‘fiy naqshbandiya tariqati asoschisi Bahouddin Naqshband Buxoriyning o‘ninchi avlodi va o‘n birinchi imom Hasan al-Askariyning 22-avlod avlodi hisoblanadi.

## Manbalar
Xachatur Kesaratsiy

**Xachatur Kesaratsiy** (; 1590–1646) – Safaviylar Eronida yashagan arman arxiyepiskopi. U 1633 yoki 1636-yilda Erondagi birinchi bosmaxonani tashkil etgani bilan tanilgan. 1638-yilda birinchi kitob – „Sagʻmosaran“ (Zabur) nashr etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Nusratulloh Aminiy

**Nusratulloh Aminiy** () – eronlik huquqshunos va siyosatchi. U 1952–1953-yillarda Tehron hokimi, Eron inqilobidan keyin esa qisqa muddat Fors viloyati hokimi lavozimlarida ishlagan.

Aminiy Muhammad Musaddiqning shaxsiy advokati boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Ibn al-Mustavfiy

**Muborak ibn Ahmad Sharafiddin ibn al-Mustavfiy al-Lahmiy al-Irbiliy** (, 1169—1239) Arbilning mashhur musulmon tarixchisi, qadimiy Erbil qal’asida tavallud topgan. Bir nechta sohalar, jumladan tarix, adabiyot va til boʻyicha asarlar yozgan. Shoh asari Erbil tarixiga oid toʻrt jildli kitobdir.
## Biografiyasi
Al-Mustavfiy Erbil qalʼasida tugʻilib, rahbar va olim oilasida ulgʻaygan. Otasi va amakisidan taʼlim olgan. Otasi uning bilimini oshirish uchun Erbil shahrining olimlariga murojaat qilgan. Notiqlik sanʼati va ushbu sanʼat bilan bogʻliq barcha ilmlarni oʻzlashtirdi. Shuningdek, til va adabiyotga ham qiziqish bildirgan.

Al-Mustavfiy Erbil shahrida shoir va vazir boʻlib, Sulton Salohiddin hukmronligi davrida Erbil noibi boʻlgan, keyinchalik esa Erbilning mustaqil hukmdoriga aylangan Muzaffariddin Goʻkboʻrining vaziri lavozimini egallagan.

Ibn al-Mustavfiy 1236-yilda Goʻkboʻrining vafoti hamda moʻgʻullar Erbilni bosib olgach, Mosulga koʻchib oʻtib, umrining oxirigacha, ya’ni 1239-yilgacha shu yerda istiqomat qildi.
## Asarlari
* *Tārīkh Irbil: al-musammā Nabāhat al-balad al-Khāmil bi-man waradahu min al-amāthil,* toʻrt jildli.
* *Kitob an-Nizom fi shiar al-Mutanabbi va abi Tammam,* oʻn jildli.
* *Kitob isbat al-muhasaal fi nisbat abyat al-mufasaal,* ikki jildli.
* *Kitab sr al-Sanaa* 
* *Kitab aba qimash,* koʻplab badiiy asarlar va rivoyatlar toʻplami.
* *Kitab Ahkom an-Nijoom*
* Shuningdek, sheʼrlar toʻplami ham mavjud.
## Manbalar
Nagor Shahul Hamid

**Qutb al-Majid Fard al-Vohid Imom al-Avliyo as-Sayyid Abduqodirshoh al-Hamid Xodir Valiy Suhravardiy** (15041570) – tasavvuf avliyosi, voiz va mashhur soʻfiy avliyo Sayid Abd al-Qodir al-Jiloniyning 13-avlod avlodi. Maqbarasi Hindistonning Tamilnadu shtati Nagor shahrida joylashgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*..
*.
Shamiy Kermashoniy

**Shamiy Kermashoniy** (), shuningdek **Shomurod Mushtoq** nomi bilan ham tanilgan (1927–yil 23-noyabr, 1984), Eronning Kirmonshoh shahridan (Eron Kurdistoni) boʻlgan taniqli kurd shoiri. U sheʼrlarining koʻpini Janubiy kurd shevasida yozgan. Toʻrt yoshida chechak kasalligi tufayli koʻzi ojiz boʻlib qolgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Kermashoniy vebsayti: adabiyot
* Kermashoniy vebsayti: maqolalar
Arsalan Xalatbariy

**Amir Arsalan Xalatbariy Tonekoniy** (1904–1976) – eronlik huquqshunos, siyosatchi va Milliy Majlis vakili boʻlgan, shuningdek Advokatura uyushmasi asoschilaridan biri hisoblanadi.

U Gilon hokimi lavozimida ishlagan va bu lavozimda Muhammad Ali Keshvarz Sadr tomonidan almashtirilgan.

## Siyosiy faoliyati
Xalatbariy 1944–1945-yillarda Eron partiyasi aʼzosi boʻlgan. U Nusratulloh Aminiy bilan birga Muhammad Musaddiqni Firdavsiy bogʻida saylovoldi tashviqotini olib borgan va uning Milliy frontiga qoʻshilgan, biroq 1950-yilda tashkilotni tark etgan.

## Manbalar
Muhammad Nabi Raza Shoh

**Muhammad Nabi Raza Shoh** (1867-yil 25-iyul1911-yil 24-mart; taxallusi **Dada Miyan**) – hindistonlik soʻfiy avliyo va islom olimi. Sunniy islomning Barelvi harakatiga mansub boʻlgan.
## Manbalar
Iso ibn Yazid al-Juludiy

**Iso ibn Yazid al-Juludiy** () – IX asrda yashagan Abbosiylar xalifaligi harbiy sarkardasi. 827-yildan 829-yilgacha, shuningdek, 829-yildan 830-yilgacha Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan.

## Dastlabki faoliyati
Tarixchi at-Tabariy yilnomasida Iso birinchi marta 813-yilda, raqib xalifalar al-Amin () va al-Maʼmun () oʻrtasidagi fuqarolar urushi tugashi arafasida al-Aminga yaqin shaxslardan biri sifatida tilga olingan. 813-yil sentabrida al-Amin qatl etilgandan soʻng, Iso al-Maʼmun tomonidan Bagʻdodga hokim etib tayinlangan al-Hasan ibn Sahlning xizmatiga kirgan va keyingi bir necha yil ichida xalifalikning markaziy yerlarida al-Maʼmun hokimiyatini saqlab qolish uchun.

## Manbalar
Abu Usmon Jaririy

**Abu Usmon Jaririy** — oʻrta asrlarda yashagan tasavuff shayxi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Maymun ibn Mihron

**Maymun ibn Mihron** () – kufalik taniqli tobein va tasavvuf olimi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Oqila

**Oqila** ( —  soʻzining muannasi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Yana qarang
* Oqil

## Manbalar
Orif

**Orif** ( — biluvchi, xabardor) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Orif Alimahsumov — xonanda va sozanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1977);
* Orif Alimov — OʻzSSR Ministrlar Soveti Raisi (1953—1961);
* Orif Ayupov — oʻzbekistonlik jurnalist;
* Orif Hakimov — sovet va oʻzbek davlat va partiya yetakchisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Surxondaryo viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi (1952—1961);
* Orif Komilov — tuproqshunos-meliorator olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1983), professor (1986);
* Orif Mamatkazin — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Orif Mirzoyev — professional turkman futbolchisi;
* Orif Olimjonov — Samarqand viloyati xalq taʼlimi boʻlimi mudiri, OʻzSSR Markaziy ijroiya qoʻmitasi raisi Yoʻldosh Oxunboboyevning shaxsiy kotibi;
* Orif Qosimov — sozanda (dutor), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1979);
* Orif Rasulov — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1970);
* Orif Tursunov — hujjatli kino operatori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965);
* Orifjon Qobulov — toʻquvchi, hisobchi, moliyachi, suv xoʻjaligida ishlagan. Namangan tumani yer-suv boʻlimi boshligʻi;
* Orifjon Toshmatov — sozanda va bastakor, Oʻzbekiston xalq artisti;
* Orifxon Hotamov — xonanda, sozanda (tanbur, gʻijjak), bastakor. Oʻzbekiston xalq hofizi (1993). Milliy mumtoz musiqa (maqom, ashula, katta ashula, bastakorlik) sanʼatining yirik vakili;
* Orifxoʻja Abduxoliqov — oʻzbekistonlik futbolchi.

## Familiyalar
* Orifov
* Orifova

## Manbalar
Agʻlan Tappeh dehistoni

**Agʻlan Tappeh dehistoni** () Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshida joylashgan. Maʼmuriy markazi Agʻlan Tappeh qishlogʻi. Ushbu qishloqda 2016-yil hoaltiga koʻra, 635 xonadonda  kishi istiqomat qilgan.

## Tarixi
2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida Savojbolagʻ shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda esa Chahorbogʻ shahristonini tashkil qilish maqsadida Chahorbogʻ baxshi shahristondan ajratilib, Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Agʻlan Tappeh dehistoni yangi tashkil etilgan Ramjin baxshi tarkibiga kiritildi.

Dehiston tarkibiga Aghcheh Hesar, Ibrohimobod, Kahrizak, Xeyrabod, Yoqubobod, Zafaroniy, Zakiobod kabi qishloqlar kiritilgan.
## Izohlar

## Manbalar
Abdullaxon Amin al-Davla

**Abdullaxon**, shuningdek **Amin ud-Davla** („davlating ishonchli vakili“; 1779–1847) taxallusi bilan ham tanilgan, Qojarlar shohi Fath Alishoh (hukmronligi 1797–1834) davrida bosh daromad hisobchisi yoki moliya vaziri (*mostavfi ul-mamalik*) va keyinchalik bosh vazir boʻlib ishlagan.

U sobiq bosh vazir Hoji Muhammad Husayn Isfahoniy (vaf. 1823-yil)ning toʻngʻich oʻgʻli boʻlgan. Onasi Baxtiyoriylar qabilasining kichik boshligʻi qizi. U Isfahonda tugʻilib, oʻz faoliyati davomida shu shaharning hokimi lavozimida ham ishlagan.

## Manbalar
Mavlo Shoh

**Maula Shoh** (Punjob / Urdu: مولا شاہ رحمتہ اللہ علیہ/ lਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ) (1836 – 1944) – Panjob shoiri. Keyinchalik zohid-soʻfiy va tasavvuf shoiri boʻlgan. Yttita sheʼriy kitob yozgan. Panjob adabiyotida buyuk xalq ertaklarining asoschisi boʻlgan, ammo uning mashhur sheʼriy kitoblari: Sassi Punnu, Bughamal Bishnun, Mirza Sahibon, Xer Ranja, Zohra Mushtari va Chandar Badan.

## Manbalar
Isʼhoq ibn Yahyo ibn Muʼoz

**Is’hoq ibn Yahyo ibn Mu’oz** (; 851-yilda vafot etgan) IX asrda Abbosiylar xalifaligining Damashq va Misr viloyatlari hokimi boʻlib xizmat qilgan.

## Dastlabki faoliyati
Is’hoq xurosonlik taniqli oilaning farzandi edi. Otasi Yahyo ibn Mu’oz ibn Muslim Damashq, Armaniston va Jazira hokimi boʻlgan katta amaldor edi. Is’hoqning oʻzi al-Maʼmun () hukmronligi davrida xalifaning ukasi va vorisi Abu Is’hoq al-Muʼtasim () tomonidan Jund Damashq hokimi etib tayinlangan va 833 yilda al-Maʼmunning vafotiga qadar shu lavozimda qolgan.

836-yilda Samarra shahri tashkil topgach, Is’hoqqa markaziy shahardagi Katta xiyobon boʻylab yer ajratildi. 840-yilda xalifa al-Mu‘tasim uni oʻz qoʻriqchilari (*haras*) boshligʻi lavozimiga tayinladi va u bu lavozimda al-Votiq () xalifa boʻlganidan keyin ham maʼlum muddat xizmatda qoldi. 843–844-yillarda al-Vo­siq xalifalik kotiblariga qarshi kurash doirasida Ahmad ibn Isroil al-Anbariy ishini Is’hoqqa topshirdi va har kuni uni oʻn darra qamchilashni buyurdi. Xalifa al-Vosiq davrida Is’hoq Damashq hokimi sifatida ham xizmat qilgan.

## Manbalar
Almas Xaniy Kanolayi

**Sarhang Almas Xon** () – Zandlar sulolasi davrida Kirmonshoh viloyatining Kenule qishlogʻida yashagan kurd shoiri. U ogʻzaki tarqalgan Kurd Shohnomasini yozma shaklga keltirgani bilan tanilgan. Asarlarini Guroni tilida yozgan.

## Asarlari
# Kurd Shohnomasi
# „Gurba va Mush“ („Mushuk va sichqon“ sheʼri)

## Manbalar
Gʻulom Ali Dehlaviy

**Shoh Abdulloh** taxallusi **Shoh Gʻulom Ali Dehlaviy** (1743 – 1824, urdu: ) 19-asr boshlarida Dehli soʻfiy shayxi boʻlgan. Naqshbandiya tariqati murshidi. Otasi uni Qodiriyga shogird qilmoqchi boʻlgan.
## Manbalar
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati C guruhi

**C guruhi** 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati doirasidagi sakkizta guruhdan biridir. Turnir AQSHda boʻlib oʻtadi va FIFA tomonidan tashkil etiladi. Ushbu guruhda toʻrtta jamoa ishtirok etadi: Bayern Munich (Germaniya), Auckland City (Yangi Zelandiya), Boca Juniors (Argentina) hamda Benfica (Portugaliya). Jamoalar ushbu turnirga oʻz konfederatsiyasining qitʼa klublar oʻrtasidagi chempionatida gʻalaba qozonish, musobaqalardagi natijalar asosida tuzilgan reyting orqali yoʻllanma oldi. Har bir mamlakatdan faqat ikki klubgacha ishtirok etishiga ruxsat berildi. 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati ushbu musobaqa tarixida ilk bor har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan 32 jamoali formatda oʻtkazilmoqda. Guruh bosqichi uchrashuvlari 15-iyun kuni boshlandi va 24-iyun kuni yakunlandi.

## Jamoalar
C guruhidagi toʻrt jamoa 2024-yil 5-dekabr kuni FIFA tomonidan Mayamida oʻtkazilgan Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati qur’asi orqali aniqlangan. Musobaqada ishtirok etuvchi 32 ta jamoa FIFA ning klublar reytingi tizimi asosidagi konfederatsiyasi va reytingiga koʻra toʻrt savatchaga ajratilgan. Har bir guruhga har bir savatchadan bittadan jamoa joylashtirilgan. Bitta konfederatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi, bundan qoida faqat UEFA ga tegishli emas, chunki u 12 ta oʻringa ega edi. Biroq, bir xil milliy assotsiatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi.

## Guruh jadvali

1/8 final bosqichida:

* C guruhi gʻolibi, D guruhining ikkinchi oʻrin sohibiga qarshi oʻynaydi.
* C guruhining ikkinchi oʻrin sohibi, D guruhi gʻolibiga qarshi oʻynaydi.

## Oʻyinlar
Oʻyinlar 14-iyundan 23-iyungacha boʻlib oʻtdi. Barcha vaqtlar mahalliy vaqt boʻyicha keltirilgan.

### Bayern Munich vs Auckland City


### Boca Juniors vs Benfica


### Benfica vs Auckland City
EDT vaqti bilan 1:06&nbsp;pm da, tanaffus vaqtida noqulay ob-havo sharoiti tufayli uchrashuv to'xtatildi. Uchrashuv EDT vaqti bilan 3:20&nbsp;pm da davom ettirildi.



### Bayern Munich vs Boca Juniors


### Auckland City vs Boca Juniors
CDT vaqti bilan 3:21&nbsp;pm da, uchrashuvning 54-daqiqasida, noqulay ob-havo sharoiti tufayli uchrashuv to'xtatildi. Uchrashuv  4:10&nbsp;pm da davom ettirildi.



### Benfica vs Bayern Munich


## Intizom
Agar jamoalar umumiy va oʻzaro oʻyinlardagi natijalar boʻyicha teng boʻlsa, hal qiluvchi mezon sifatida feyr-pley ochkolari qoʻllaniladi. Ushbu ochkolar guruh bosqichidagi barcha oʻyinlarda olingan sariq va qizil kartochkalarga asoslanib hisoblab chiqiladi:

* birinchi sariq kartochka: −1 ochko
* ikkinchi sariq kartochkadan keyingi qizil kartochka: −3 ochko
* toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: −4 ochko
* sariq kartochka + toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: −5 ochko

Yuqoridagi jazolardan har bir oʻyinchi uchun bir oʻyinda faqat bittasi – eng ogʻiri hisobga olinadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Kurd Shohnomasi

**Kurdcha ''Shohnoma*** yoki *'Kurd Shohnomasi*' () – [[Kurd adabiyoti|kurd]] ogʻzaki anʼanalarining bir qismi sifatida ogʻizdan-ogʻizga oʻtib yetib kelgan [[epik sheʼrlar]] toʻplamidir. Ommabop madaniyatda *Shohnoma*ni [[Guroni tili|Guroni]] tilida toʻplash va yozish XVIII asrda kurd shoiri [[Almas Xaniy Kanolayi]]ga nisbat berilsa-da, aslida bu matnni turli vaqtlarda va joylarda koʻplab yozuvchilar toʻplab yozib qoldirgan. Aslida, kurdcha *Shohnoma*ning qadimgi va yangiroq qoʻlyozmalari ham mavjud. Kurdcha *Shohnoma* bilan [[Shohnoma|Firdavsiyning *Shohnoma*si]] oʻrtasida bir qancha farqlar mavjud, xususan birinchisining sheʼrlari [[fors tili|fors]] emas, [[kurd tili|kurd]] tilida yozilgan va Firdavsiy asarida tilga olinmagan bir qancha personajlar mavjud. Bundan tashqari, kurdcha Shohnomaning vazni boʻgʻinli boʻlib, bu [[Kurd adabiyoti]]da koʻproq uchraydi. [[Shahram Nazeriy]] kurdcha *Shohnoma''dan bir necha misralarni Avaze Asatirda kuylagan.

## Manbalar
Shohi Olam

**Shohi Olam** (milodiy/hijriy 1415-yil 18-yanvar / hijriy 817-yil 17-zulqaʼda – 1475-yil 21-oktyabr / 880-yil 20-jumodissoni) – Hindistonning Patan shahrida tugʻilgan, musulmon diniy oʻqituvchisi va Gujarat sultonligi davrida Hindistonning Gujarat shtati Ahmadobod shahrida istiqomat qilgan valiy.

## Hayoti
Sayyid Burhoniddin Qutub-ul-Olamning oʻgʻli va vorisi Sayyid Sirojiddin Muhammad „Shohi Olam“ unvoni bilan tanilgan. Otasi Shayx Burhoniddin, Qutub-ul-Olam nomi bilan ham mashhur boʻlgan, Sayid Maxdum Jahoniya Jahongashtning nabirasi edi. U oʻn beshinchi asr boshlarida, Ahmad Shoh I hukmronligi davrida Gujarotga kelib, Gujarot viloyatidagi Ahmadobod shahrining chekkasiga koʻchgan.

1475-yil 21-oktyabrda vafot etgan. Maqbara Toj Xam Narpali tomonidan qurilgan va hozir Shohi Olamning rozasi nomi bilan mashhur.

## Manbalar
Ali Xotamiy

**Ali Xotamiy** – sobiq Eron prezidenti Muhammad Xotamiyning ukasi boʻlib, uning ikkinchi prezidentlik muddatida bosh kotib lavozimida ishlagan.

Xotamiy Ruhulloh Xotamiy oilasida tugʻilib, opa-singillari Fotima Xotamiy va Muhammad Xotamiy hamda ukasi Muhammad-Rizo Xotamiy bilan birga oʻsgan. U Fort-Lida yashagan va Bruklin politexnika institutida Sanoat muhandisligi boʻyicha magistrlik darajasini olgan.

2000-yilda, akasining Eron prezidenti sifatidagi birinchi muddatida, Eron matbuotida Ali Xotamiy „tizim amaldorlarini haqorat qiluvchi videolentalarni tarqatish“da ishtirok etgani haqida mish-mishlar tarqaldi. Bu mish-mishlar Prezident administratsiyasi tomonidan rad etildi va prezident oilasini yomon koʻrsatishga urinish sifatida tavsiflangan.

2001-yilda Muhammad Xotamiy ikkinchi muddatga prezident etib saylangach, Alini oʻzining bosh kotibi etib tayinladi.

## Manbalar

## Havolalar
* „Eron yadroviy masalasi va norasmiy tarmoqlar“, Dengiz Harbiy Kolleji Jurnali
Ali Xavariy

**Ali Xavariy** (; 1923-yil 22-mart – 2021-yil 19-mart) – eronlik kommunistik siyosatchi va Eron Tude partiyasining Bosh kotibi boʻlgan.

## Faoliyati
1941-yilda qoʻshilgan Eron Tude partiyasida 1984-yilda Bosh kotib etib saylangan. 1960-yillarning boshlarida „Markaziy Qoʻmita“ga, 1979-yil inqilob arafasida esa „Siyosiy Qoʻmita“ va „Markaziy Qoʻmita Kotibiyati“ga saylangan.

## Manbalar
Husayn Xezriy

**Husayn Xezriy** () – eronlik kurd faoli boʻlib, 2009-yilda Eron Inqilobiy sudi tomonidan „Xudoga qarshi urush olib borish“ aybi bilan oʻlimga hukm qilingan. Uning aybi Kurdiston Erkin Hayot partiyasi (PJAK) aʼzosi boʻlganligi edi. Xezriy 2008-yilda Kirmonshohda qamoqqa olingan va Urmiya qamoqxonasida saqlangan.

Xezriy oilasini qoʻllab-quvvatlash uchun sakkizinchi sinfda oʻqishni tashlagan, oila qurmagan ateist edi. U gilam toʻqish doʻkonida ishlagan, bu yerda noqulay sharoitlar tufayli koʻrish qobiliyatining 70% ni yoʻqotgan.

U 2011-yil 15-yanvarda Urmiya shahrida (Gʻarbiy Ozarbayjon, Eron) qatl etilgan. Eʼtiborli jihati shundaki, uning oilasi va advokati hukm ijro etilgunga qadar bu haqda xabardor qilinmagan.

## Manbalar
Shamsiddin Sabzvari

**Shamsiddin Sabzvari Moʻltoniy** (milodiy 1276-yilda vafot etgan) – Eronning Sabzevar shahridan boʻlgan musulmon avliyo. Milodiy 1200-yil boshida Pokistonning Moʻlton shahrida kelgan. Shu yerda dargoh tashkil etgan va mahalliy aholi orasida islom dinini targʻib qilgan. Moʻlton shahrida 1276-yilda vafot etgan. Mavzoleyi shu shaharda joylashgan. Shamsiddin Sabzvarining ursi har yili iyun oyida boʻlib oʻtadi.

## Manbalar
Javad Xiyabaniy

**Muhammad Javad Xiyabaniy** (, 1966-yil 28-oktyabrda tugʻilgan) – eronlik jurnalist, futbol sharhlovchisi va telekoʻrsatuv boshlovchisi.

## Hayoti
Xiyabaniyning ota-onasi Zanjon viloyatidan. U Shohid Rojaee taʼlim universiteti bitiruvchisi.

## Manbalar

## Havolalar
* Janob Xon Javad Xibaniy uchun ozarbayjoncha qoʻshiq kuyladi YJC saytida
Ruhulloh Xotamiy

**Sayyid Ruhulloh Xotamiy** (; 1906-yil 28-oktyabr – 1988-yil 27-oktyabr) – Eronning Yazd shahidagi yuqori martabali Islom ulamosi boʻlib, 1982-yil iyul oyida Ruhulloh Xumayniy tomonidan shu shaharning imomi etib tayinlangan.

U bir qator taniqli eronlik siyosatchilarning otasi hisoblanadi, jumladan sobiq prezident Muhammad Xotamiy, Islomiy Eron Ishtirokchi Fronti asoschisi Muhammad-Rizo Xotamiy, sobiq prezident bosh kotibi Ali Xotamiy va 1999-yilda Ardakon shahar kengashiga saylangan Fotima Xotamiy.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati D guruhi

**D guruhi** 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati doirasidagi sakkizta guruhdan biridir. Turnir AQSHda boʻlib oʻtadi va FIFA tomonidan tashkil etiladi. Ushbu guruhda toʻrtta jamoa ishtirok etadi: Flamengo (Braziliya), Espérance de Tunis (Portugaliya), Chelsea (Angliya) hamda Los Angeles FC (AQSH). Jamoalar ushbu turnirga oʻz konfederatsiyasining qitʼa klublar oʻrtasidagi chempionatida gʻalaba qozonish, musobaqalardagi natijalar asosida tuzilgan reyting orqali yoʻllanma oldi. Har bir mamlakatdan faqat ikki klubgacha ishtirok etishiga ruxsat berildi. 2025-yilgi Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati ushbu musobaqa tarixida ilk bor har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan 32 jamoali formatda oʻtkazilmoqda. Guruh bosqichi uchrashuvlari 14-iyun kuni boshlandi va 23-iyun kuni yakunlandi.

## Jamoalar
D guruhidagi toʻrt jamoa 2024-yil 5-dekabr kuni FIFA tomonidan Mayamida oʻtkazilgan Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati qur’asi orqali aniqlangan. Musobaqada ishtirok etuvchi 32 ta jamoa FIFA ning klublar reytingi tizimi asosidagi konfederatsiyasi va reytingiga koʻra toʻrt savatchaga ajratilgan. Har bir guruhga har bir savatchadan bittadan jamoa joylashtirilgan. Bitta konfederatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi, bundan qoida faqat UEFA ga tegishli emas, chunki u 12 ta oʻringa ega edi. Biroq, bir xil milliy assotsiatsiyaga mansub jamoalar bir guruhga tushishi mumkin emas edi.

#### Izohlar

## Guruh jadvali

1/8 final bosqichida:

* D guruhi gʻolibi, C guruhining ikkinchi oʻrin sohibiga qarshi oʻynaydi.
* D guruhining ikkinchi oʻrin sohibi, C guruhi gʻolibiga qarshi oʻynaydi.

## Oʻyinlar
Oʻyinlar 16-iyundan 24-iyungacha boʻlib oʻtdi. Barcha vaqtlar mahalliy vaqt boʻyicha keltirilgan.

### Chelsea vs Los Angeles FC


### Flamengo vs Espérance de Tunis


### Flamengo vs Chelsea


### Los Angeles FC vs Espérance de Tunis


### Los Angeles FC vs Flamengo


### Espérance de Tunis vs Chelsea


## Intizom
Agar jamoalar umumiy va oʻzaro oʻyinlardagi natijalar boʻyicha teng boʻlsa, hal qiluvchi mezon sifatida feyr-pley ochkolari qoʻllaniladi. Ushbu ochkolar guruh bosqichidagi barcha oʻyinlarda olingan sariq va qizil kartochkalarga asoslanib hisoblab chiqiladi:

* birinchi sariq kartochka: −1 ochko
* ikkinchi sariq kartochkadan keyingi qizil kartochka: −3 ochko
* toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: −4 ochko
* sariq kartochka + toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: −5 ochko

Yuqoridagi jazolardan har bir oʻyinchi uchun bir oʻyinda faqat bittasi – eng ogʻiri hisobga olinadi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Abdusamad Xorramshohiy

**Abdusamad Xorramshohiy** () – eronlik advokat.

Xorramshohiy bir qator bahsli ishlarda ishtirok etgan, jumladan 2009-yilda Eron prezidentligiga boʻlgan munozarali saylovlardan keyin hibsga olingan Britaniya elchixonasi siyosiy tahlilchisi Hussayn Rossam ishi shular jumlasidandir. Shuningdek, u Eron hukumati tomonidan josuslikda ayblanib hibsga olingan, ammo keyinchalik ozod qilingan eron-amerikalik jurnalist Roksana Saberiyni himoya qilgan. Xorramshohiy ishtirok etgan boshqa ishlar orasida Delara Darabiy va Shahla Jahid ishlari ham bor.

## Yana qarang
* Shirin Ebodiy

## Manbalar
Pir Shoh Jevna

**Shoh Jevna** (**Pir Shoh Jevna Mahbub Alam Naqvi al-Buxoriy** nomi bilan ham tanilgan) – 15-asr avliyosi va naqvi sayyid. Hijriy 895-yili (milodiy 1493) Kannauj shahrida tugʻilgan. Jaloliddin Surx-Posh Buxoriyning bevosita avlodi, otasi Sayyid Sadruddin Shoh Kabir Naqvi al-Buxoriy shoh Sikandar Lodiyning bosh maslahatchisi boʻlgan.

Maxdum Jahanian Jahangast vafotidan keyin Shoh Jevnaning ajdodlari Kannaujga koʻchib oʻtishgan. Jevna Kannaujdan Shoh Jevnaga (uning nomi bilan atalgan shaharcha) koʻchib borgan. U yerga joylashgunga qadar, bu joy kimsasiz boʻlgan. Maxdum Jahanian masjidi hamon Kannaujda mavjud. Shoh Jevna hijriy 971-yilda (milodiy 1569) Boburiylar imperatori Jaloliddin Akbar hukmronligi davrida vafot etgan. Jevnaning avlodlari hozirgacha Hindiston va Pokistonning turli hududlarida istiqomat qiladi.

## Manbalar
Kilij Alixon

**Kilij Alixon** yoki **Ali Xon Kili[d]ja**, gruzin manbalarida **Xana[d]jal** nomi bilan tilga olinadi, Afshorlar davlatida Eron amaldori va harbiy qoʻmondoni boʻlib, Nodirshoh hukmronligi davrida (1736–1747) Kartli hokimi lavozimida ishlagan.

1744-yilda, 1743–1746-yillardagi Usmonli-Eron urushi davrida, Kilij Alixon va Teymuraz II (oʻsha paytda Afshorlar hokimi sifatida Kaxetini boshqargan) Gorining gʻarbidagi Ruis yaqinida Usmonlilar podshosi Yusuf Posho (Axaltsixe hokimi)ni magʻlubiyatga uchratadilar. Yusuf Posho Dogʻistonga safaviylar daʼvogari Safi Mirzoga yordam berish uchun yoʻl olgan edi.

## Manbalar
Ortiq

**Ortiq** — erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Ortiq Fayzullayev — yogʻoch va suyak oʻymakori, Oʻzbekiston BA akad. (1999). Oʻzbekiston xalq rassomi (1997);
* Ortiq Otajonov — xonanda, Oʻzbekiston (1991), Turkmaniston va Qoraqalpogʻiston (1993) xalq artisti;
* Ortiq dodxoh — Sharqiy Buxoroda qizil armiyaga qarshi kurashgan qoʻrboshilardan biri. Ibrohimbek qoʻrboshining safdoshi;
* Ortiqali Qozoqov — rang-tasvir ustasi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1998);
* Ortiqboy Irisbekov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respubdikasi xalq oʻqituvchisi (2004);
* Ortiqxoʻja Imomxoʻjayev — qoʻshiqchi, Oʻzbekiston xalq hofizi (1949).

## Familiyalar

* Ortiqov
* Ortiqova

## Manbalar
Otabek (ism)

**Otabek** — oʻzbekcha erkaklar ismi. Shahzoda, xonzoda; beklar boshligʻi kabi maʼnolarni bildiradi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Otabek Ahadov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Akbarov — oʻzbek diplomati, filolog. Oʻzbekistonning Italiyadagi elchisi;
* Otabek Boymurodov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Gʻulomxoʻjayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Hasanov — oʻzbek siyosatchisi, siyosiy fanlar doktori (DSc). Oʻzbekiston davlat arbobi;
* Otabek Ikromov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Joʻraboyev — adabiyotshunos, Filologiya fanlari nomzodi;
* Otabek Joʻraqoʻziyev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Mahkamov — oʻzbekistonlik kino aktyor, huquqshunos, bloger va Internet persona;
* Otabek Muhammadzohid — oʻzbek estrada xonandasi, bastakor, shoir;
* Otabek Murodov — Oʻzbekiston Respublikasi 5-Bosh prokurori;
* Otabek Sattoriy — oʻzbekistonlik mustaqil bloger va jurnalist;
* Otabek Shomurodov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Shukurov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Umarov — oʻzbekistonlik davlat xizmatchisi va sport homiysi;
* Otabek Valijonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Otabek Xolmatov — oʻzbekistonlik bokschi.

## Familiyalar
* Otabekov
* Otabekova

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Otabek (maʼnolari)

**Otabek**:
* Otabek — davlat boshliqlarining unvoni, lashkarboshi va valiahdlari murabbiysi;
* Otabek (ism) — erkaklar ismi.
Il-76

**Il-76** – Ilyushin konstruktorlik byurosida G. V. Novojilov boshchiligida loyiha boʻyicha ishlab chiqilgan Sovet va Rossiya ogʻir harbiy transport samolyoti. SSSR tarixidagi turbojetli dvigatelli birinchi harbiy transport samolyoti.

Oʻzbekistonda V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasida seriyali ishlab chiqarilgan. 2010-yilda samolyot ishlab chiqarish rasman Rossiyaga Ulyanovskdagi Aviastar-SP zavodiga topshirildi.

## Ishlab chiqarish
1966-yil 28-iyunda SSSR Aviatsiya sanoati vazirligi S.VIlyushinning konstruktorlik byurosiga harbiy transport samolyoti loyihasini yaratish boʻyicha tadqiqot ishlarini olib borishni topshiradi. 1967-yil 25-fevralda bosh dizayner S.V Ilyushin Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlab chiqilgan texnik taklifni tasdiqlanadi.

1967-yil 27-noyabrda SSSR Vazirlar Kengashi Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlarni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Samolyotni yaratish boʻyicha ishlar bosh konstruktor oʻrinbosari G. V. Novojilov boshchiligida olib boriladi.

Samolyotning dastlabki dizaynini ishlab chiqish D. V. Leshchiner boshchiligida amalga oshiriladi. 1969-yil 12-maydan 31-maygacha namunaviy komissiya harbiy havo kuchlari qoʻmondoni general-leytenant G. N. Pakilev boshchiligida ishladi.

Namunaviy komissiyaning ish dalolatnomasi 1969-yil 20-noyabrda harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni P. S. Kutaxov tomonidan tasdiqlangan.

## Konstruksiya
Samolyot qanoti trapezoidal boʻlib, orqa tomoni boʻylab bukilgan. Qanot shaklini tanlashda kruiz parvoz tezligi va qisqa parvoz va qoʻnish xususiyatlari hisboga olingan holda aniqlangan. Har bir qanot konsoli kuchli mexanizatsiyalash bilan jihozlangan va besh qismli shpal va ikkita uch uyali qanotga ega. Samolyotda ikki qismli aileron va toʻrtta tormoz qopqogʻi mavjud.

Elektr stantsiyasi qanot ostidagi ustunlarga osilgan toʻrtta turbojetli dvigateldan iborat. Birinchi seriyali modifikatsiyalar 11 000 kg gacha boʻlgan D-30KP-1 dvigatellari, keyin esa 12 000 kgf quvvatga ega D-30KP-2 bilan jihozlangan.

### Konstruksiya elementlari

## Samolyot ishtirokidagi halokatlar
Aviation Safety Network veb-saytiga koʻra, 2023-yil 27-sentyabr holatiga koʻra, avariyalar va jiddiy avariyalar natijasida jami 94 ta Il-76 samolyoti yoʻqolgan. Bir marta IL-76 samolyotini olib qochmoqchi boʻlishgan, ammo hech kim oʻlmagan. Hodisalarda jami 1133 kishi halok boʻlgan.

Bundan tashqari, 2024-yil 14-yanvar va 2024-yil 23-fevral kunlari A-50 samolyotlari bilan avariyalar yuz berdi (Il-76 modifikatsiyalaridan biri). 2023-yil 26-fevralda Machulishchi harbiy aerodromida (Belarus) portlashlar natijasida shikastlangan va Rossiyadagi zavodga yuborilgan. Vaziyat nomaʼlum.

## Eksponat sifatida

## Manbalar
Kaydar Nasr ibn Abdulloh

**Nasr ibn Abdulloh**, shuningdek, **Kaydar** () nomi bilan ham mashhur, **al-Safadiy** () yoki **al-Sugʻdiy** () nisbalari berilgan, 832-yildan 834-yilda vafotiga qadar Abbosiylar xalifaligining Misr viloyati hokimi boʻlib xizmat qilgan.

## Faoliyati
Aftidan, Kaydar asli soʻgʻdlik boʻlishi mumkin. U moʻminlar amirining (*[[Amir al-Moʻminin unvoni|Amir al-Moʻminin]]*) mavlosi boʻlgan. Kaydarni xalifa al-Maʼmun () 832-yil fevral oyida viloyatga qilgan tashrifidan soʻng Misr hokimi etib tayinlagan. Xalifa, shuningdek, Ibn Bistam ismli ajamni xavfsizlik boshligʻi (shurta) etib tayinlagan, biroq Kaydar uni poraxoʻrlikda ayblab, ishdan olgan va jamoat masjidida qamchilashga buyurgan. Shundan soʻng, u shurta boshligʻi lavozimiga oʻzining oʻgʻli Muzzaffarni tayinlagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Molik ibn Kaydar

**Molik ibn Kaydar** (; 848-yilda vafot etgan) – IX asrda yashagan Abbosiylar xalifaligi harbiy xizmatchisi.

Molik Kaydar Nasr ibn Abdullohning oʻgʻli, Muzaffar ibn Kaydarning ukasi boʻlgan. 838-yilda Vizantiya imperiyasiga qarshi Amorium yurishi paytida turk qoʻmondoni Ashinas qoʻl ostida xizmat qilgan va musulmonlar qoʻshinidan qochgan Ankira aholisini taʼqib qilish va ularni asir olish ishlari uchun masʼul boʻlgan. 839-yilda Ashinas uni Misrning hokimi etib tayinlagan va XV asr tarixchisi Ibn Tag‘ribirdiy uning uning boshqaruvini maqtagan. Molik ikki yildan biroz ortiqroq vaqt davomida hokimlik qilgan, 841-yilda Ashinas tomonidan lavozimidan olinib, uning oʻrniga Ali ibn Yahyo al-Armaniy tayinlangan. Molik 848-yilda Iskandariyada vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Al-Azroqiy

**Muhammad ibn Abdulloh al-Azroqiy** () – IX asr islom mufassiri va tarixchisi, „*Kitob Axbar Makka*“ asari muallifi.

Al-Azroqiy uzoq asrlar davomida Makkada yashab kelgan oiladan boʻlgan. U islomdan avvalgi davrda, 603-yilda sodir boʻlgan yongʻindan soʻng qayta qurilgan Kaʼbaning tuzilishi va rejasiga oid maʼlumotlarni taqdim etgan. Bu davr paygʻambar Muhammad tomonidan 630-yilda Makka egallanguniga qadar boʻlgan davrni qamrab oladi. Kaʼbaning ichida Hubal – Makkadagi asosiy erkak butxudo haykali hamda boshqa koʻplab butparastlikka oid buyumlar mavjud boʻlgan. Ular 630-yilda islomiy aqidalarga zid boʻlgani sababli yoʻq qilingan. Shuningdek, ichkarida Ibrohim paygʻambarning oʻgʻli Ismoilning oʻrniga qurbon qilgan qoʻchqor shoxlari, Iso hamda Maryam tasvirlangan rasm (ehtimol, fresco) ham boʻlgan. Al-Azroqiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, paygʻambar Muhammad bu narsalarni saqlab qolgan va ular 683-yilda Umaviylar tomonidan buzilmagunga qadar mavjud boʻlgan. Al-Azroqiy Kaʼbaning ichki qismidagi daraxt tasvirlariga oid tafsilotlarga toʻxtalib oʻtmagan. Bunday tasvirlar „al-Qalis cherkovi“ (Sano) devorlaridagi mozaika bezaklarida uchragan, keyinchalik Umaviylar davridagi Quddusdagi „Qoya Gumbazi“, Madinadagi „Al-Masjid an-Nabaviy“ hamda Damashqdagi „Umaviylar masjidi“ning mozaik bezaklarida ham paydo boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
Halollik (islom)

**Halollik** () — Islom shariatiga muvofiq, isteʼmol qilish va foydalanish mumkin boʻlgan; kishining shaxsiy mulki hisoblanadigan, oʻzining halol mehnati va peshona teri evaziga qoʻlga kiritilgan; xiyonat, firibgarlik kabi illatlardan xoli, noqonuniy yoʻllarga kirmaydigan, oʻzgalarni aldashga yoʻl qoʻymaydigan; rostgoʻy, pok va soflikni talab qiluvchi axloqiy meʼyorni ifodalaydigan tushuncha.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar