Shvetsiyada korrupsiya

**Shvetsiyadagi korrupsiya** jinoyatchilikning oldini olish boʻyicha Shvetsiya milliy kengashi (Brå) tomonidan „hokimiyatni suiisteʼmol qilish“ deb taʼriflangan. Poraxoʻrlar pora olish orqali oʻz mansablarini suiisteʼmol qiladilar, bu Shvetsiya prokuraturasining Korrupsiyaga qarshi kurash milliy boʻlimi atamani har qanday koʻrsatganiga mos keladi. Shvetsiyada korrupsiya taʼrifida pora va notoʻgʻri mukofotlar markaziy oʻrin tutsa-da, „hokimiyatni suiisteʼmol qilish“ maʼnosidagi korrupsiya, shuningdek, lavozimni suiisteʼmol qilish, oʻgʻirlash, firibgarlik va direktorga nisbatan ishonchni suiisteʼmol qilish kabi boshqa jinoyatlarda ham namoyon boʻlishi mumkin.

## Huquqiy taʼrif
Pora berish va pora olish toʻgʻrisidagi qoidalar Shvetsiya Jinoyat kodeksining 10-bobida keltirilgan. Pora berish — oʻz vazifalarini bajarish uchun berish, vaʼda berish yoki taklif qilish yoki olish, vaʼdani qabul qilish yoki nomuvofiq mukofotni talab qilish jinoiy harakatdir. Qabul qiluvchi uchun toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita ahamiyatga ega boʻlgan har qanday narsa notoʻgʻri mukofot deb hisoblanishi mumkin. Pora olish va pora berish toʻgʻrisidagi qoidalar ham davlat, ham xususiy sektorda qoʻllanadi. Ular, shuningdek, xorijda sodir etilgan poraxoʻrlik harakatlariga yoki ishtirok etgan shaxslar chet ellik boʻlsa, poraxoʻrlik harakatlari Shvetsiya sudlarining yurisdiktsiyasiga tegishli boʻlgan taqdirda ham qoʻllanadi.

## Korrupsiya darajasi
Transparency International tashkilotining 2011-yildagi UmumYevropa tadqiqotiga koʻra, Shvetsiyada korrupsiya darajasi juda past.  Transparency International tashkilotining 2021-yilgi korrupsiyani idrok etish indeksi Shvetsiyaga 0 („juda korrupsiyalashgan“) dan 100 („juda toza“) gacha boʻlgan shkala boʻyicha 85 ball berdi. Ballar boʻyicha reyting berilganda, Shvetsiya Indeksdagi 180 mamlakat orasida 4-oʻrinni egalladi, bu yerda 1-oʻrinni egallagan davlat eng halol davlat sektoriga ega deb hisoblanadi. Shvetsiyadagi huquqiy va institutsional baza korrupsiyaga qarshi kurashda samarali hisoblanadi, davlat organlari esa yuqori darajadagi shaffoflik, halollik va javobgarlik bilan ajralib turadi. Biroq, OECD poraxo‘rlik bo‘yicha ishchi guruhi 2012-yildan beri Shvetsiyani xalqaro biznesda afzalliklarga ega bo‘lish uchun xorijiy davlat amaldorlariga pora bergan kompaniyalarni tergov qilish va taʼqib qilishni taʼminlash uchun o‘z qonunlarini isloh qilishga bir necha bor chaqirdi. Bu OECDning xalqaro biznes operatsiyalarida xorijiy davlat amaldorlarining poraxo‘rligiga qarshi kurash to‘g‘risidagi konvensiyasi talablariga taalluqlidir. Davlat va xususiy shaxslar oʻrtasida davlat xaridlari tartib-qoidalarining tartibsizligini koʻrsatadigan munitsipal holatlar mavjud. Shvetsiya Raqobat boshqarmasining davlat xaridlari bilan bogʻliq korrupsiya holatlari boʻyicha sud qarorlaridan iborat amaliy tadqiqotiga koʻra, eng keng tarqalgan korrupsiya holati shundan iboratki, yetkazib beruvchilar bilan yaqin aloqada boʻlgan munitsipal maʼmuriyat yoki munitsipal kompaniyaning mansabdor shaxsi doimiy savdo paytida pora oladi. Korrupsiya boʻyicha sudlanganlarning 70 foizi qurilish va qurilishga tegishli. Biroq, hisobotda qayd etilmagan protseduralar sonining koʻpligi ehtimoli bor. Korrupsiya darajasining pastligi samarali davlat boshqaruvi, fuqarolar va korxonalarga yuqori sifatli kompleks xizmat koʻrsatish, Shvetsiya jamiyati va institutlarining ochiqlik va oshkoralik anʼanalari hamda qonun ustuvorligiga kuchli hurmat bilan bogʻliq. Korrupsiyaga qarshi Yevropa komissiyasi hisoboti. Xuddi shu hisobotga koʻra, Korrupsiya boʻyicha maxsus yevrobarometr Shvetsiyani Yevropa Ittifoqidagi eng kam korrupsiyaga ega davlatlar qatoriga kiritadi. Shvetsiyalik respondentlarning 40 foizi korrupsiya oʻz mamlakatlarida keng tarqalgan deb hisoblaydi (Yevropa Ittifoqi oʻrtacha: 76 %) va 12 foizi kundalik hayotida korrupsiyaga shaxsan taʼsir koʻrsatadi (Yevropa Ittifoqi oʻrtacha: 26 %).

Shvetsiya Milliy kengashi tomonidan 2013-yilda oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, xabar qilingan, jinoiy javobgarlikka tortilgan va sudlanganlar soni vaqt oʻtishi bilan barqaror boʻlgan. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Shvetsiyadagi korrupsiyani tabiatan oddiy deb taʼriflash mumkin, aksariyat hollarda kichikroq miqdorlar, konferensiya sayohati, ovqatlanish va hokazo.

## Korrupsion ishlar

### TeliaSonera Ozarbayjonda
Shvetsiyaning sobiq Televerket agentligi, hozirda TeliaSonera xususiy kompaniyasi Ozarbayjondagi korrupsiya mojarosiga aloqadorlikda gumon qilinmoqda, deb xabar bermoqda Shvetsiyaning Svenska Dagbladet gazetasi. Proksi orqali korrupsiya bu holatlarda qoʻllanadigan atamadir.

### Shvetsiya qamoqxona va probatsiya xizmati
Shvetsiya qamoqxona va probatsiya xizmati muassasalari boshqaruvi rahbari 3,5 yilga qamoq jazosiga hukm qilindi, bu 2016-yilda Shvetsiyada davlat xizmatchisi bilan bog‘liq eng yirik korrupsiya ishi bo‘lgan.

## Maʼlumotnomalar

## Havolalar

* Korrupsiyaga qarshi biznes portalidan Shvetsiya korrupsiya profili
* Motståndskraft, oberoende, integritet — kan det svenska samhället stå emot korruption? Transparency International Shvetsiyadan