Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf

**Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf ibn Muhammad Ali** (1952—2015) — Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasining muftiysi (1989—1993). Islom ulamolari millatlararo ittifoqining aʼzosi.

## Hayoti
Muhammad Sodiq oʻgʻli Muhammad Yusufning (2004-yilda vafot etgan) oʻgʻli edi.

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf 1952-yil 15-aprelda andijonlik islomshunos Muhammad Ali oilasida tug‘ilgan. 

Muhammad Sodiq o‘rta maktabni tamomlagach, 1970-yilda Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil oldi va uni eksternat bo‘yicha muvaffaqiyatli tamomladi. 1973-yilda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutiga o‘qishga kirdi. 1975-yilda institutni tamomlab, „Sovet Sharq musulmonlari“ jurnalida ishlagan. 1976-yilda Tripolidagi (Liviya) Daʼwa Islamia universitetiga oʻqishga kirdi va uni 1980-yilda imtiyozli diplom bilan tugatdi. Toshkentga qaytib, Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasining tashqi aloqalar bo‘limida ishlagan. Imom Buxoriy nomidagi Oliy islom institutida dars bergan. Bu davrda Muhammad Sodiq institut uchun yangi o‘quv dasturini ishlab chiqdi, yangi islomiy fanlarni o‘qitishni yo‘lga qo‘ydi, talabalarni zarur o‘quv va ilmiy adabiyotlar bilan taʼminlashni tashkillashtirdi. 1986-yilda shu institut rektori boʻldi.

1989-yil 6-fevralda Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf muftiy — Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi rahbari boʻldi. 1990-yilda Sovet Ittifoqi Oliy Sovetiga deputat etib saylandi. 1991-yilda mustaqil O‘zbekistonning birinchi muftiysi bo‘ldi.

1997-yilda Muhammad Sodiq Saudiya Arabistonidagi xalqaro islom tashkiloti — Rabita al-Alam al-Islomiy (Islom olami uyushmasi) tarkibidagi musulmon mamlakatlari va Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi davlatlari uchun masʼul etib tayinlandi. 

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf O‘zbekistondagi musulmonlarning ilmiy va diniy madaniyatini yuksaltirishga bag‘ishlangan respublika bo‘ylab o‘tkazilgan ko‘plab tadbir va yig‘ilishlarda qatnashgan. Qurʼonning o‘zbek tiliga semantik tarjimasini amalga oshirgan, islom ilmlariga oid yuzdan ortiq kitob va tarjimalarini nashr ettirgan.

Butunjahon islom aloqalari tashkiloti taʼsischilar assambleyasi aʼzosi bo‘lib, Islom.uz sayti orqali O‘zbekiston xalqi orasida diniy madaniyatni rivojlantirish yo‘lida band bo‘ldi. U doimiy ravishda dunyo boʻylab ilmiy konferensiyalar, seminarlar, uchrashuvlar va uchrashuvlarda qatnashdi.

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf quyidagi musulmon tashkilotlariga aʼzo boʻlgan:

# Butunjahon musulmon ulamolari ittifoqi kotiblar kengashi (hammuassis);
# Islom olami uyushmasi taʼsischilar kengashi (Makka);
# Butunjahon tasavvuf uyushmasi prezidiumi;
# Jahon Xalq Islom Rahbarligi Bosh Kotibiyati;
# Butunjahon islom daʼvati kengashi prezidiumi;
# Qirollik Islom tafakkuri akademiyasi (Iordaniya);
# Islom ulamolari va jahon mutafakkirlari assambleyasi ijro byurosi (Makka);
# Jahon islom universiteti Ilmiy kengashi (Islomobod);
# Butunjahon masjidlar assotsiatsiyasi.

Muhammad Sodiq islom ulamolarining nodavlat tashkiloti Xalqaro musulmon ulamolari ittifoqi (IUMS) aʼzosi edi.

Shayx sobiq Sovet Ittifoqi prezidenti Mixail Gorbachevga musulmonlar huquqlari muammolarini tushuntirib bergan hisobot taqdim etdi. U musulmonlarga namoz oʻqish, dinni oʻrganish huquqlarini qaytarishni soʻradi. Muhammad Sodiqning Gorbachev bilan uchrashuvida kommunistik rejimda dinga nisbatan siyosatda ijobiy oʻzgarishlar kuzatildi. Muhammad Sodiqning saʼy-harakatlari bilan Sovet Ittifoqida koʻlab masjid va madrasalar qurildi. Musulmonlar oʻzlarining diniy urf-odatlari va marosimlariga rioya qilishlari mumkin edi.

## Vafoti

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf 2015-yil 10-mart 62 yoshida yurak hurujidan vafot etdi.

Dafn marosimi Toshkentning eski shahar qismidagi Shayx Zayniddin jome masjidida o‘tdi. Dafn marosimida nafaqat Toshkentdan, balki Oʻzbekistonning barcha viloyatlari va boshqa mamlakatlardan 200—250 mingga yaqin odam bevosita ishtirok etib, mustaqil Oʻzbekiston tarixidagi eng yirik dafn marosimiga aylandi.

## Mukofotlari
1989-yilda Xalqlar doʻstligi ordeni bilan taqdirlangan. 

2023-yil 27-iyunda Shavkat Mirziyoyev tomonidan Oliy darajali Imom Buxoriy ordeni bilan mukofotlangan.

## Xotirasi
Koreya Respublikasining Kojedo shahrida uning nomiga masjid qurilgan.

Checheniston poytaxti Grozniydagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan

Qozogʻistonning Chimkent shahrida uning nomiga masjid qurilgan.

Moskva viloyati Balashixa tumanida shayx nomi bilan ayollar va erkaklar madrasasi tashkil etilgan.

Toshkent shahrining Chilonzor tumanida uning nomi bilan atalgan masjid qurilgan.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf Istanbul Ta’lim-Tarbiya Akademiyasi tashkil qilingan

## Kitoblari

1994-yildan 2000-yilgacha Muhammad Sodiq oʻttizga yaqin maqola va yigirma beshta kitoblarni yozdi. Koʻplari o‘zbek tilida yozilgan, baʼzilari esa rus tiliga ham tarjima qilingan. Asosiy nashriyot Oʻshdagi Islom madaniyat markazi matbuotining Qorasuv boʻlimi edi.

Muhammad Sodiq kitoblari orasida: *[[Tafsiri hilol]]* (Qur’oni Karim maʼnolarining tarjimasi va tafsiri, 6 jildda), *Hadis va hayot* (Hadis va hayoti, islom tarixi va barcha tafsilotlari haqida tizimli ravishda batafsil soʻz yurituvchi kitoblar turkumi, barcha paygʻambarlar tarixi.., 40 jild atrofida), *Ruhiy tarbiya* (Maʼnaviyat tarbiyasi, 3 jild), *Kifoya* (*[[fiqh]]* (Islom huquqi) 3 jildli kitoblar) va boshqa koʻplab islomga oid kitoblar, bukletlar, audio va video materiallar hamda Imom al-Buxoriyning mashhur kitoblarining oʻzbek tiliga tarjimalari bor.

Muhammad Sodiq 2002-yildan beri oʻz kitoblarida eʼtiqod ichidagi boʻlinishlarni engib oʻtishga intilayotgan islom harakati uslubida quyidagi aqidani yozib kelgan:

## Yana qarang
*Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf kitoblari roʻyxati
*Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjidi (Toshkent)
*Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjidi (Janubiy Koreya)

## Manbalar