Myrna Báez

**Myrna Baez** (1931-yil 18-avgust – 2018-yil 24-sentyabr) – Puerto-Rikolik rassom. U Puerto-Rikodagi eng mashhur vizual rassomlardan biri hisoblangan. U oʻz mamlakatida sanʼat va sanʼat taʼlimini rivojlantirishda katta hissa qoʻshgan. Uning ijodiy ishlari Metropolitan sanʼat muzeyi, Smithsonian Amerika sanʼat muzeyi va Nyu-Yorkdagi zamonaviy sanʼat muzeyi tomonidan namoyish etilgan va toʻplangan. U tomonidan yaratilgan asarlar ishonchli va murakkab deb taʼriflangan. U Puerto-Rikoning San-Xuan shahrida yashab ijod qilgan.

## Hayoti va taʼlimi
Myrna Baez Puerto-Rikoning Santurce shahrida oʻrta sinf oilasida tugʻilgan. U oiladagi besh farzandning biri edi. Uning otasi Enrique Baez qurilish muhandisi, onasi Amerika Gonsales oʻqituvchi edi. Baez onasi tomonidan yaxshi tarbiyalangan edi. Onasi barcha bolalari sanʼat boʻyicha saboq olishlarini talab qilib, ularni teatr va oʻqishga jalb qiladi. Baez toʻqqiz yoshida rasm chizish darslarini boshlagan. Myrna Baez aqlli va iqtidorli bola sifatida ajralib turgan. U 1947-yilda Colegio Puertorriqueno de Niñas maktabini tamomlagan.

Myrna Baez 1951-yilda Puerto-Riko universitetida bakalavr darajasini oldi. Universitetda oʻqiyotganda u koʻplab madaniy va badiiy tadbirlarda ishtirok etgan. Oʻsha davrlar Puerto-Rikoga koʻplab ispan ziyolilari va sanʼatkorlari koʻchib oʻtgan va ularning koʻpchiligi universitet atrofida faol boʻlgan. U Puerto-Riko mustaqilligi bilan bogʻliq muammolar haqida gʻoyalarni ishlab chiqa boshladi. U Puerto-Riko mustaqil davlat boʻlishi kerakligiga ishonardi. Myrna Baez siyosiy mitinglar va madaniy tadbirlarda qatnashgan. Baez ayol huquqlari harakatini qoʻllab-quvvatlagan va oʻzini feminist deb bilgan.

Baez dastlab Ispaniyaga tibbiyotni oʻrganish uchun ketadi, ammo Madriddagi San-Fernando Qirollik akademiyasida rasm chizish boʻyicha oʻqishni tugatadi. Ispaniyaga kelishidan oldin u Nyu-York va Parijda vaqt oʻtkazib, ikkala shahar madaniyatiga shoʻngʻib ketdi. 1952-yilda uning sanʼatga boʻlgan ishtiyoqi uni tibbiyot fanlarini tashlab, rasm chizishga majbur qildi. U San-Fernando sanʼat akademiyasiga hujjat topshirdi va rad javobini oldi, lekin u oʻz portfelini yaratish uchun koʻp mehnat qildi va 1953-yilda akademiyaga qabul qilindi. 1957-yilda San-Fernando sanʼat akademiyasida sanʼat boʻyicha magistrlik darajasini oldi. Keyin u yana Puerto-Rikoga qaytib keldi. Puerto-Rikoning San-Xuan shahridagi Puerto-Riko madaniyati institutida dars bera boshladi. U yerda grafik rassom Lorenzo Homar bilan tanishadi. Keyinchalik u 1969—1970-yillarda Bruklindagi Pratt institutida tahsil oldi.

Myrna Baez 2018-yil 24-sentabrda yurak xurujidan soʻng, Puerto-Rikoning Hato Rey shahridagi Auxilio Mutuo kasalxonasida oʻpka infeksiyasi sabab vafot etdi. Uning oilasi uning jasadini yondirishgan.

## Ijodiy faoliyati
Baezning ijodiy faoliyati 1957-yilda boshlangan. U 1962—1987-yillarda Puerto-Riko maktablarida rasm va chizmachilik oʻqituvchisi boʻlgan. 1981-yildan 1987-yilgacha San-Xuandagi Sanʼat talabalari ligasida dars bergan. Baez ham moy, ham akril boʻyoqlarda ijod qilgan. Baezning rasmlari asosan yengil boʻyalgan va yorqin boʻlgan. Uning rasmlari, ayniqsa kolotiplari tekstura va rangga boy boʻlgan.

Baezning 1960-yillarda yaratilgan dastlabki sanʼat asarlarining aksariyati „Puerto-Rikoning anʼanaviy tasvirlari“ sifatida tasvirlangan. Ilgari ishlagan davrida u koʻpincha „Puerto-Rikoning ishchilar sinfi“ uchun „kundalik hayot“ tasvirlarini tasvirlab bergan. U gravyura va yogʻoch oʻymakorligi kabi bosmaxona texnikasidan koʻproq foydalana boshladi. Keyinchalik u Ispaniyada Dimitri Papagiourgidan litografiya va intaglio texnikasini oʻrgangan. U impressionizm, syurrealizm va abstrakt ekspressionizm sanʼat taʼsiriga tushib, bu jihatlarning koʻpini oʻz ijodiy ishiga kiritdi.

Baez 1970-yillarda kolotiplar bilan ishlashga qiziqa boshladi. Bu vaqt ichida Puerto-Rikoning siyosiy iqlimi oʻzgardi. U rasmlarini asosan yangi oʻrta sinfga qarata boshladi. Sanʼatshunos Margarita Fernandes Zavala Baezning koʻpincha shahar mavzularini va yangi paydo boʻlgan Puerto-Riko burjuaziyasini oʻrganadigan rasmlarida sinfiy kurashlarni aniqlaydi. Bu davr portretlarida tasvirlangan shaxslar oʻzlarining yangi iqtisodiy va ijtimoiy mavqeiga ishonchsiz koʻrinsa, bezovtalik hissi sezilib turadi. Baez bu rasmlarda ikkilanish tuygʻusini yaratadi, bunda tasvirlangan shaxslar oʻzlarining atrof-muhitiga toʻliq mos kelmaydiganga oʻxshaydi. Ularning ikkalasi ham oʻz dunyosiga qarama-qarshi boʻlib tuyuladi, ammo uning yorqin rang hissi ularni kundalik hayotning odatiyligidan uzoqlashtiradi.

Borliq hissi va odamlarning yaratilgan makonga qanday mos kelishi uning ishida davom etadigan tendensiyadir. Baez oʻzining bosma va rasmlarida ramkalar, portretlar, devorlardagi rasmlar va ochiq derazalar yordamida „noreal“ makon qatlamlarini yaratish uchun bir nechta oʻlchamlarni yaratadi.

Baez yevropalik ustalarning asarlaridan taʼsirlangan, ammo Karib dengizi muhitidan oʻzining klassik figuralarini topadi. U oʻz asarlarida buyuk ustalarga murojaat qiladi. Shuningdek, figuralarni yashirish hamda ularni oshkor qilish niyatida ularni qayta tasavvur qiladi. Baezning portretlari erkak nigohi gʻoyasini shubha ostiga qoʻyadi. U ayollarni ayol nuqtai nazaridan yoki shaxsiy tushunish tuygʻusidan tasvirlaydi va bu hali ham uning ayol sifatida oʻziga xosligini kuchli his qilishni anglatadi. U figuralarni ijtimoiy ahamiyatga ega tasviriy sanʼat sohasining bir qismi hisoblangan.

Baez 1981-yilda Puerto-Rikodagi Hermandad de Artistas Grafikos sanʼat guruhining asoschilaridan biri edi. Bu guruh dastlab hukumatning madaniyat masalalariga aralashuviga norozilik bildirish maqsadida tashkil etilgan.

Baez Puerto-Rikodagi Sacred Heart universitetida tasviriy sanʼat dasturiga asos solgan. 1988-yildan u rassom rezident sifatida Sacred Heart universitetida professor sifatida qoʻshimcha lavozimda ishladi.

1983-yilda Pol Robeson galereyasiga Myrna Báezning „Images and Identities: Art and Artists of Puerto Rican Heritage“ (**) koʻrgazmasi kiritilgan.

### Mukofotlari
2014-yil dekabr oyidan San-Xuan shahrida har yili oʻtkaziladigan Campechada madaniy va sanʼat festivali Baezning sanʼati va faoliyatiga bagʻishlandi. Festival tarixida bu birinchi marta tirik rassomga bagʻishlab tadbir oʻtkazilishi edi. 1997-yilda Baez „Sanʼatga qoʻshgan hissasi uchun“ milliy medali bilan taqdirlangan.

* Honoris Causa Universidad del Sagrado Corazónning sanʼat boʻyicha doktorlik darajasi (2001-yil).

## Manbalar

## Havolalar
* Myrna Báez Biography 
* La otra intención, (2015)