open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
He Syu

**He Syu** (xitoycha 何休, pinyin He Xiu; 129-yil, Tsuyfu — 182-yil) — Sharqiy Xan davrining qadimgi xitoy faylasufi va filologi, “zamonaviy belgilardagi qonunlar maktabi” vakili. U imperatorning bosh maslahatchisi lavozimiga ko'tarildi. Matn, tasvirlar va lug'at arxitektonikasini dekodlashga asoslangan qadimgi kanonni o'rganish metodologiyasini yaratuvchisi - germenevtika. Asosiy asari: “Xou Xan shu”ga kiritilgan “Gunyan talqinida bahor va kuz xronikasiga sharhlar” (春秋公羊解詁). Uning ko'pgina asarlari yo'qolgan va faqat parchalarda saqlanib qolgan.

## Tarjimai hol
Dong Chjungshu ta'sirini boshdan kechirgan (miloddan avvalgi 179 - 104 yillar). U tarixiy jarayonning bosqichlarini belgilab beruvchi “Uch asr”ning batafsil tarixshunoslik sxemasini yaratdi. Uning fazo va vaqtdagi oqimi Konfutsiyga tegishli "Bahor va kuzlar" xronikasi misolida keltirilgan. U, shuningdek, uzoq o'tmishda Xitoyda mavjud bo'lgan ideal jamiyatning batafsil tavsifini berdi. Qadimgi Xitoy davlati go'yo "quduq maydonlari" tizimiga asoslangan (Mensius tomonidan tasvirlangan) va jamoa ichida tashkil etilgan jamoaviy mehnat bilan ajralib turardi. Jamiyat tarkibiga kirgan oilalar umumiy mulkka ega edilar (oqsoqollar ikki barobar yer olish huquqiga ega edi). Aytilishicha, rivojlangan davlat ijtimoiy qo'llab-quvvatlash tizimi, shuningdek, davlat lavozimlariga eng iqtidorlilarni tanlash bilan ko'p bosqichli ta'lim tizimi mavjud edi. Jamiyat a’zolari mehnatining miqdori va sifati ustidan ham qattiq nazorat o‘rnatildi. Bu g'oyalar Kan Yuveyning utopik nazariyasi shakllanishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatdi.

U Chuntsyu va G'arbiy Xan konfutsiychiligini talqin qilish uchun yagona ko'prik bo'lgan Lyu Fenglu chínjuy He Syu germenevtikasining qizg'in himoyachisi edi. 1802-yilda Lyu He Syuning "Munozaralar va hukmlar" haqidagi sharhlarini qayta tiklashga urinishini nashr etdi, unda u Konfutsiy ishining bashoratli tabiatini tasdiqlashga harakat qildi.

## Adabiyotlar

* Xitoy falsafasi. Ensiklopedik lug'at. Moskva, 1994-yil. 398-399-bet.
* Martynov A.S. Antik davrda va o'rta asrlarda Konfutsiy utopiyasi // Xitoy ijtimoiy utopiyalari. Moskva, 1987 yil.
* Bauer W. China und die Hoffnung auf Glück; Paradiese, Utopien, Idealvorstellungen. — München: C. Hanser, 1971.
* Zhongguo datong sixiang ziliao 中國大同思想資料. Beijing: Zhonghua shuju. Zhongguo renmin daxue zhexuexi zhexueshi jiaoyanshi bian 中國人民大學哲學係哲學史, 1959.

## Manbalar
Tzya Yi

**Tzya Yi** (xitoycha 贾谊, pinyin Jia Yi ; miloddan avvalgi 201 - miloddan avvalgi 168.) — Xan sulolasi davridagi xitoylik xizmatchi, yozuvchi va shoir.

## Tarjimai hol
Oila haqida kam ma'lumot mavjud. Tzya Yi Loyanda tug'ilgan. Yaxshi ta'lim oldi. 18 yoshida u shaharda taniqli shoirga aylanadi. Tez orada imperator Ven-di uni o'z mulozimlariga taklif qiladi. Bu yerda u imperatorning maslahatchisi etib tayinlanadi. Tszya Yi imperatorga konfutsiylik gʻoyalariga mos ravishda islohotlar oʻtkazish zarurligini isbotlashga, shuningdek, xunlarning koʻchmanchilariga qarshi faolroq harakatlar boshlashga harakat qildi. Shu bilan birga, u mahalliy zodagonlarning hokimiyatini zaiflashtirishni taklif qildi. Bularning barchasi Chjou Bu va Guan Yin boshchiligidagi boshqa imperator xodimlarining qarshiliklariga sabab bo'ldi.

Oxir-oqibat, eramizdan avvalgi 177-yilda Tszya Yining dushmanlari uni surgunga yuborishga muvaffaq bo'lishdi, imperator uni Changsha shahri gubernatoriga maslahatchi qilib tayinladi. Biroq, miloddan avvalgi 173-yilda. e. Jia Yi yana Chang'an poytaxtiga chaqirilib, imperator o'g'li Liu Yini o'qituvchi qilib tayinlaydi. 169 yilda u to'satdan vafot etadi. Miloddan avvalgi 168 yilda. e., noma'lum sabablarga ko'ra, lekin bir qator fikrlarga ko'ra, o'quvchining o'limida o'zini aybdor his qilgan Jia Yi o'zini qo'l qo'yadi.

## Ijod
U fu janrida she’rlar yozgan. Uning muallifligining 56 ta asari ma'lum [manba 851 kun ko'rsatilmagan], ulardan eng mashhurlari "Tsyui Yuan uchun nola" (xitoycha 吊屈原賦, pinyin diào qū yuán fù) va "Yovuz qush haqida qasida". (Xitoycha 鵩鳥賦, pinyin funiao fu).  Shuningdek, uning fu mavzulari imperiyaning siyosiy voqealari edi.

Bundan tashqari, Tzya Yi o'zining siyosiy va huquqiy risolalari bilan mashhur. U asosan oldingi sulola tarixiga murojaat qilib, uning qonunchiligini tahlil qilib, qonunchilarni tanqid qilib, konfutsiylik g‘oyalarini himoya qildi. Uning risolalari orasida eng mashhurlari "QSn davlati to'g'risida" va "Qonun va tartib siyosati to'g'risida" dir.

## Adabiyotlar

* Di Cosmo, Nicola. (2002). Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5.
* Cutter, Robert Joe (1986). "Chia I 賈誼". In Nienhauser, William H. The Indiana Companion to Traditional Chinese Literature (2nd revised ed.). Bloomington: Indiana University Press. pp. 254–5. ISBN 0-253-32983-3.
* Hawkes, David (1985). The Songs of the South. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-044375-2.
* Knechtges, David R. (2010). "Jia Yi 賈誼". In Knechtges, David R.; Chang, Taiping. Ancient and Early Medieval Chinese Literature: A Reference Guide, Part One. Leiden: Brill. pp. 417–28. ISBN 978-90-04-19127-3.
* Loewe, Michael (1986). "The Former Han Dynasty". In Twitchett, Denis; Loewe, Michael. The Cambridge History of China, Vol. 1: The Ch'in and Han Empires, 221 BC – AD 220. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 103–222.

## Manbalar
Li Ao (faylasuf)

**Sichji** (xitoycha 习之) laqabli Li Ao (xitoycha 李翱, pinyin Lǐ Áo) (772—841) - xitoy faylasufi va yozuvchisi.

## Tarjimai hol
Li Ao eng yuqori darajadagi Tzinshi imtihonlarini topshirishga muvaffaq bo'ldi va Imperator milliy akademiyasining a'zosi edi. U buddizmdan kuchli taʼsir koʻrsatgan, Chjung Yun gʻoyalari asosida buddist va konfutsiy tushunchalarini sintez qilishga intilgan va konfutsiy taʼlimoti elementlarini tahlil qilish uchun buddist konseptual apparatini qoʻllashga harakat qilgan. Li Aoning siyosiy ta'limoti Konfutsiy va Men Ke qoidalarining talqinidir.

## Ijod
Asosiy asarlari: "Fu sin shu" ("Individual tabiatning tiklanishi haqida kitob"), "Li Ven-gong tzi" ("Li - shahzoda Ven-gong asarlari to'plami").

## Manbalar
Hu Hong

**Jenchjung** (xitoycha 仁仲) laqabli **Hu Hong** (xitoycha 胡宏, pinyin Hu Hong), odamlar uni „Besh choʻqqining hukmdori“ deb atashgan (xitoycha 五峰先生), (1102 yoki 1105 yil — 1155 yoki 1161 yil) — olim-neokonfutsiylik.

## Tarjimai hol
Xu Angoning kechik oʻgʻli. Yang Shi va Hou Chjunlyang (Cheng Yi va Cheng Hao shogirdlari) qo‘l ostida tahsil olgan. Bir muncha vaqt u davlat xizmatida boʻlgan, soʻnggi 20 yil davomida Xunan provinsiyasi togʻlarida yolgʻiz yashagan.

## Ijod
Asosiy asarlari: „Chji Yan“ („Oʻrganilgan nutqlar“), „Ufeng tzi“ („Ufenglik oʻqituvchining toʻplami“), „Huang Van Da Tzue“ („Imperatorning buyuk rad etishi“).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* "Xitoy falsafasi. Entsiklopedik lugʻat" — Moskva, „Fikr“, 1994-yil. ISBN 5-244-00757-2
Heihai ko'li

"**Heihai** ko'li" - bu "Qora dengiz" degan ma'noni anglatuvchi  xitoycha pinyin romanizatsiyasining inglizcha tarjimasidir. ( Qingxay ko'lida bo'lgani kabi, xitoycha "dengiz" so'zi ba'zan mo'g'ulcha *naɣur* (  ni tarjima qilish uchun ishlatiladi. ), bir vaqtlar barcha katta suv havzalari uchun ishlatilgan. ) 

## Geografiya
Xeyxay ko'li  ga yaqin joylashgan Golmud shahridan janubda  Golmud okrugi, Xaysi prefekturasi, Tsinxay viloyati,  balandlikda   yoki   dengiz sathidan  gʻarbiy Xitoyda . U  ga yaqin vodiyda joylashgan uzun va  Kunlun tog'lari orasidagi kenglikda (eng baland balandligi taxminan  . ) janubga va Burhon Budaga (eng baland joyi  ga yaqin). ) shimolga.  Zilzilalar tez-tez sodir bo'ladi, chunki ko'l  ga yaqin joyda joylashgan uzoq Kunlun yorig'i. 

## Tarix
Pleystotsen davrida Kunlundagi muzlik cho‘kindilari vodiyning asosiy erigan suv oqimining chiqishini vaqtincha to‘sib qo‘ygan va  hozirgi ko‘lni hosil qilgan.  Ayniqsa, kuchli shamollar 100  80 000 yil avval atrofdagi jinslarni havoga solib, shakllantirgan.  Muzlik davri muzliklari maksimal darajada hozirgi vodiyning koʻp qismini toʻldirdi , bu esa uning suv olish hajmini  ga yaqin koʻpaytirdi.   . Ba'zida, ehtimol, taxminan 50 kya, 13 kya va 11,6 kya,  Xeyxay ko'li hozirgi  dan toshib ketdi. balandlik farqi uning g'arbidagi kichikroq ko'l bilan qo'shilib, uning suv olish hajmini yana  ga oshiradi.   va  bo'ylab ko'l cho'kindilarini qoldirib   hozir qurigan er.  Golosenning oʻrtalarida, taxminan  yil avval,  iqlim namroq va issiqroq boʻlgan, bu ehtimol hind  yoki Sharqiy Osiyo mussoni taʼsirining kuchayishi bilan bogʻliq. Kech Golosenga kelib, musson ko'lga etib bora olmadi va uning atrofi yana quruq va shamolli bo'ldi. 

## Madaniyat
Kunlun tog'laridagi eng katta ko'l bo'lib, u Qirolicha onasi bilan bog'liq turli afsonalarda muhim ahamiyatga ega bo'lgan "Nefrit hovuzi" (shuningdek, "Nacre" yoki "Fruza hovuzi" va "Gemlar ko'li" deb tarjima qilinadi) bilan ajralib turadi. G'arbiy . Xeyxay ko'lida malika onasi uchun tosh ibodatxona va "  Yaochi" deb yozilgan katta plita bor. ).

## Havolalar

* Heihai suv omborining xaritasi
Burji milod

**Burji milod** — Tehron teleminorasi. U Eronning eng baland binosi hisoblanadi hamda dunyo teleminoralari ichida 4-oʻrinda turadi. Uning umumiy balandligi 435 metrni tashkil etadi. Teleminoraning ogʻirligi 161000 tonna boʻlib, egallagan maydoni besh yarimta futbol maydoniga teng keladi. Teleminora Tehronning janubi-gʻarbida joylashgan boʻlib, Tehronning deyarli barcha nuqtasidan koʻrinib turadi. Minoraning qurilganiga koʻp boʻlmagan boʻlsada, Tehron shahrining timsoliga aylanib ulgurgan. Mazkur teleminorani qurishdan maqsad simsiz teleuzatishni kengaytirish, teleuzatish sohasida yangicha texnologiyalarni yaratish, radio va televideniye toʻlqinlari doirasini yaxshilash va kengaytirish, meteorologiya izlanishlarini tashkil etish, yoʻl harakatini nazorat qilish, shahar koʻrinishiga zamonaviy tus berish, restoran, galereya, amfiteatr, kinoteatr va boshqa koʻngilochar maskanlarini yaratish va tijorat imkoniyatlaridan foydalanish koʻzda tutilgan.

## Manbalar
NEP

**NEP** (yangi iqtisodiy siyosat)— sovet [davlat]ining kapitalizmdan sotsializmga oʻtish davrida amalga oshirgan iqtisodiy siyosati, sotsializm yoʻlidagi muhim bosqich. Fuqarolar urushi davridagi iqtisodiy siyosatdan farq qilib, yangi deb atalgan. Bu siyosatning asosini V. I. Lenin ishlab chiqdi. NEP kommunistik [partiya]ning 1921-yilda boʻlib oʻtgan oʻninchi syezdida qabul qilingan. Bu siyosat iqtisodiyotning koʻp tarzli boʻlishini eʼtirof etdi, erkin tijorat va xususiy mulkni qonunlashtirdi. Konsessiyalar berish vositasida xorijiy sarmoyaning mamlakatga kirish yoʻli ochildi. Mayda tijoratchilarning katta armiyasi paydo boʻldi. [Million]lab kosiblar mamlakat isteʼmol mollarining toʻrtdan uch qismini ishlab chiqara boshladi. Natijada ishchi va dehqonlar turmushi yaxshilandi, dastlabki jiddiy ijtimoiy tadbirlar hayotga joriy etildi. Ya.i.s. xoʻjalikni rivojlantirish muammosini yarim-yorti hal qilardi. Sovet hokimiyati barcha yirik sanoat, transport, banklar, tashqi savdo, yerni oʻz qoʻliga olib, xususiy sarmoyani chekladi va tartibga soldi, jamoaviy sektorni oʻstirish va mustahkamlashga zoʻr berdi. Ammo bu jarayonlar uzoq davom etmadi. Sovet hukumati vaqtinchalik chora sifatida qoʻllagan.

## Adabiyotlar
# B. T. Ataxanov, M. B. Isabayev FUQAROLIK JAMIYATI FANIDAN ATAMALAR LUGʻATI kitobidan.
Avgust Viktor Lui Verneuil

**Auguste Viktor Louis Verneuil** ( ; 1856-yil 3 noyabr – 1913- yil 27-aprel) fransuz kimyogari boʻlib, sintetik qimmatbaho toshlarni ishlab chiqarish uchun birinchi tijorat usulini ixtiro qilgani bilan mashhur. 1902-yilda u „olov sintezi“ jarayonini kashf etdi, bugungi kunda Verneuil jarayoni deb ataladi, u bugungi kunda sunʼiy korund yoki yoqut va sapfirni tayyorlash uchun arzon vosita sifatida qoʻllanilmoqda.

## Hayoti
Verneuil 1856-yilda Fransiyaning Dunkerk shahrida tugʻilgan. U soatsoz-mexanikning oʻgʻli edi.  17 yoshida kimyogar Edmond Fremi uni laborant sifatida qabul qildi.  1875- yilda bakalavr, 1880- yilda magistr va 1886-yilda fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1892-yilda u Parijdagi Tabiiy tarix muzeyining organik kimyo boʻlimida amaliy kimyo professori boʻldi va u yerda 13 yil ishladi. Uning birinchi nashri L. Burjua bilan 1880- yilda kristalli suvli temir arsenatini tayyorlash boʻyicha edi.  U yoqutni sintez qilish usullarini, selen kimyosini, sinkblendning fosforini, nodir yer elementlari kimyosini, glitserinni tozalash va yuqori sinishi koʻrsatkichli shisha ishlab chiqarishni oʻrgangan. Shuningdek, u turli litsey va kollejlarda kimyo fanidan dars bergan.

Verneuil 1886-yildayoq yoqut sintezi ustida ishlay boshlagan va olti yil ichida natijaga erishgan, muhrlangan yozuvlarini 1891 -va 1892- yillarda Parij Fanlar akademiyasida saqlashga topshirgan, biroq 1902 -yilda oʻzining kashfiyoti haqida eʼlon qilgan  .  Uning nomi bilan atalgan jarayon bugungi kunda sunʼiy korund yoki yoqut va safir qilishning arzon vositasi sifatida qoʻllanilmoqda. 

## Manbalar


## Tashqi adabiyotlar

* Verneuil jarayonining sxematik tavsifi

Media related to Auguste Verneuil at Wikimedia Commons
Suhor universiteti

**Suhor universiteti** () 2001-yilda Ummondagi birinchi xususiy universitet sifatida tashkil etilgan. Universitet kampusi Ummonning eng tez rivojlanayotgan shahri va Ummon Sultonligidagi Shimoliy Botina viloyatida joylashgan. Universitet Ummon koʻrfazi sohilida, poytaxt Maskatdan 224 kilometr gʻarbda va BAAning Dubay shahridan taxminan 200 kilometr janubi-sharqida joylashgan.
Universitet kampusi talabalar uchun shinam turar joy, sport inshootlari, talabalar maslahat markazi, ishga yoʻnaltirish hizmatlari, ovqatlanish zonalarini oʻz ichiga oladi.
## Fakultetlar
* Marketing;
* Biznes va tijorat huqiqi;
* Boshqaruv axborot tizimi;
* Biznes va axborot texnologiyalari;
* Hisoblash va veb-muhandislik;
* Hisoblash va multimedia;
* Dasturiy taʼminot muhandisligi;
* Ingliz tili va tarjimasi;
* Ingliz tili va adabiyoti va boshqalar.
## Manbalar
*
Lucien Vidi

**Luchien Vidie** (1805, Nant — 1866 -yil ,Nant) — fransuz fizigi. 1844-yilda u barografni ixtiro qildi, ya'ni bosimni nazorat qiluvchi qurilma, qayd qiluvchi aneroid barometri . 

O'z ishiga ishtiyoqli bo'lgan Vidi barograf ustidagi tadqiqotlarini moliyalashtirish uchun bor boyligini sarfladi. Ixtiro muvaffaqiyatli bo'ldi va Vidi bir qancha qonuniy kurashlarga qaramay, undan foyda olishga muvaffaq bo'ldi. Xususan, 1849-yilda shunga o'xshash barometrni ishlab chiqqan janob Burdon 1852-yilda da'vo arizasi bilan murojaat qildi, Vidi 1858-yil oxirida g'alaba qozondi.

Vidining o'limi uning gidroterapiyadan ko'p foydalanishi bilan bog'liq edi. 

## Manbalar
Xitoyda qishloq xo'jaligi

Xitoyda birinchi navbatda guruch, bug'doy, kartoshka, pomidor, jo'xori, yeryong'oq, choy, tariq, arpa, paxta, moyli o'simliklar, makkajo'xori va soya yetishtiriladi.

## Tarix
Xitoy tarixi davomida dehqonchilikning rivojlanishi bugungi kunda dunyodagi eng katta aholi sonining o'sishini qo'llab-quvvatlashda muhim rol o'ynadi.

### Arxeologiya
Professor Liu Li va boshqalarning tosh qurollari tahlili shuni ko'rsatdiki, ovchilar 23, 000-19, 500 yil oldin yovvoyi o'simliklarni keyinchalik tariq va guruch uchun ishlatiladigan asboblar bilan maydalashgan. 

Mahalliy tariq navlari *Panicum miliaceum* va *Setaria italica* Shimoliy Xitoyda paydo bo'lgan bo'lishi mumkin.  Xonakilashtirilgan tariq qoldiqlari Shimoliy Xitoyning Xinglonggou, Yuezhang, Dadivan, Cishan va bir nechta Peiligang joylarida topilgan. Bu joylar miloddan avvalgi 7250-6050 yillarni qamrab oladi.  Bu joylarda iste'mol qilinadigan xonaki tariq miqdori boshqa o'simliklarga nisbatan ancha kam edi. Miloddan avvalgi 7200-6400 yillarda Xinglonggouda tariq barcha o'simlik qoldiqlarining atigi 15 foizini tashkil qilgan; 2050-1550 yillarga kelib 99% gacha o'zgargan nisbat.  Tajribalar shuni ko'rsatdiki, tariq o'sishi uchun inson aralashuvi juda kam bo'ladi, ya'ni arxeologik ma'lumotlarda tariq yetishtirilganligini ko'rsatadigan aniq o'zgarishlar mavjud emas. 

Xitoyning sharqiy qismidagi eng qadimgi neolit davri bo'lgan Kuaxuqiaoda olib borilgan qazishmalar 7700 yil avval guruch yetishtirishni hujjatlashtirgan.  O'simlik qoldiqlarining qariyb yarmi xonaki yaponiya turlariga tegishli bo'lsa, qolgan yarmi guruchning yovvoyi turlari edi. Ehtimol, Kuaxuqiaodagi odamlar yovvoyi turni ham etishtirgan.  Xemud madaniyati (  5500-3300 yillar) Sian yaqinidagi Yuyao va Banpoda topilgan tosh va suyaklardan tariq va belkurak kabi asboblar mavjud. Tyanluoshanning Hemudu o'lkasida (miloddan avvalgi 5000-4500 yillar) o'troq guruch dehqonchiligining dalillari topilgan, guruch Xitoyning janubidagi Majiabang madaniyati tomonidan qishloq xo'jaligi iqtisodiyotining asosiga aylangan.  *Buyuk tarixchining yozuvlariga* ko'ra, tarixiy davrlarda ba'zi mahkum ayollarga "don upasi" jazosi berilgan (  tatuirovka  yoki oyoqni kesish kabi jiddiyroq jismoniy jazoga muqobil sifatida. Ba'zi olimlarning fikricha, bu og'ir mehnat jazolarining to'rt yoki besh yillik chegaralari imperator Venning huquqiy islohotlari bilan boshlangan. 

Xitoy mifologiyasida qishloq xo'jaligi bilan bog'liq uzoq an'ana ham mavjud. Professor Franklin Xiram King o'zining "Doimiy qishloq xo'jaligi: qirq asr dehqonlari" (1911) kitobida Xitoyning an'anaviy dehqonchilik amaliyoti qadriyatlarini tasvirlab berdi va ulug'ladi.
Sohibqironiya saroyi

**Sohibqironiya saroyi** — Eronning Tehron shahrida joylashgan. Hijriy 1267-yil (milodiy 1850-yil) Nosuriddinshoh buyrugʻi bilan barpo etilgan. Qasrda Eron va Yevropa meʼmorchilik usullarini kuzatish mumkin. Undagi oynakorlik bezaklari, portretlar, keng vestibyullar, goʻzal zinalar mazkur tarixiy binoni haqiqiy sanʼat asariga aylantiradi. Saroyning birinchi qavatida hovuz ham mavjuddir. Ikkinchi qavatdagi Jahonnamo hamda Oyna zallari alohida eʼtiborga loyiqdir. Tehrondagi eng shimoliy qismi Darband mahallasida joylashgan Saʼdobod saroyi hozirda muzey sifatida faoliyat olib boradi va 110 gektar yer maydonini egallaydi. Saroy Qojarlar hukmronligi davrida yozgi saroy vazifasini oʻtagan. Saʼdobod saroyi oʻz tarkibida bir nechta saroylarni birlashtiradi. Uzoq yillar davomida ushbu saroylar shohlar tomonidan turli maqsadlarda foydalanib kelingan. Eron Islom Respublikasi tashkil etilgach, saroy majmuasi muzeyga aylantirilgan. Hozirda ushbu saroy mamlakatning turli burchaklaridan hamda xorijiy mamlakatlardan kelgan sayyohlarning sevimli makonlariga aylantirilgan.

## Manbalar
Lui Tzuntzian

**Bogun** laqabli Lü Tsuntzian (xitoycha 吕祖谦, 1137 — 1181) "Donglay ustasi" taxallusiga ega edi - neo-konfutsiy faylasufi, Zhedun maktabi.
## Tarjimai hol
Vuzjou shahrida (zamonaviy Jinxua, Chjeszyan viloyati) tugʻilgan. U davlat xizmatida, jumladan, davlat tarixshunosligi bo'limi muharriri, Imperator oliy maktabi professori; jinsining eng yuqori darajasiga ega edi. Muxlislar uni Chju Si va Chjan Shi bilan birga "Janubiy-sharqiy uchta donishmand" qatoriga qo'yishdi. Lu Zutsyan, birinchi navbatda, boshqaruv ta'limoti sohasida Chju Si va Lu Jiuyuan o'rtasidagi mafkuraviy farqlarni yarashtirishga harakat qildi va 1175 yilda hatto ular o'rtasida uchrashuv tashkil qildi. Tarix fani sohasida Lu Zutsyan xitoy yozuvining eng qadimgi yodgorliklarining kelib chiqishi bilan qiziqdi.

Asosiy asarlari: Donglay Ji (Donglay oʻqituvchisining toʻplamlari), Donglay Ji-shi Bo Yi (Donglay oʻqituvchisining janob Zuo Qiuming taʼlimotiga nisbatan ilmiy qarashlari), Donglay Shu Shuo (Donglaydan Muqaddas Kitob va hikmat oʻqituvchisi”) , "Da shi ji" ("Buyuk ishlar haqida eslatmalar"), "Gu Zhou yi" ("O'zgarishlar kitobining qadimiy versiyalari"), shuningdek, Chju Si bilan birgalikda tayyorlangan "Jin si lu" ("Mulohaza yozuvlari" yaqinlar haqida).
## Manbalar

id.worldcat.org (http://id.worldcat.org/fast/77808/ )
Lü, Zuqian, 1137-1181
FAST delivered as Linked Data in MARC21 and SKOS formate
Gush-i fil

**Gosh-e fil** (fors : گُوش فیل; „fil qulogʻi“ ) Eron oshxonasidan qovuriladigan taom boʻlib, Afgʻonistonda ham mashhur  . Xamir fil qulogʻiga oʻxshaydi va yogʻda chuqur qovuriladi. Keyin har bir boʻlak ustiga maydalangan pista va shakar kukuni qoʻyiladi.

Bu shirinlik, Ramazon va Navroʻz kunlarida asosan choy bilan isteʼmol qilinadi  .

Xamir tuxum, sut va sariyogʻni koʻpirtirish orqali tayyorlanadi, soʻngra quruq tarkibiy qismlarni aralashtiriladi  .

## Gosh-e fil va Dooghning mazali kombinatsiyasi
Isfahon shahri Eronning mashhur shaharlaridan biri boʻlib, mazali shirinliklar shahri sifatida tanilgan, unda Gosh-e fil mahalliy ayron (suv va qatiq aralashmasi) bilan tanovul qilinadi. Bu yoqimli kombinatsiya uzoq vaqtdan beri mahalliy xalqning ovqatlanish madaniyatida ildiz otgan va hozirgi kungacha davom etmoqda.

* Donut navlari roʻyxati
* Qovurilgan xamir navlari roʻyxati
* Shirinliklar roʻyxati
* 

## Manbalar
Frank Trkman

**Frank Trkman** (1903-1978) ixtirochi va tadbirkor edi.

U 1903-yilda Nanos shahrida - keyin Avstriya-Vengriyada, hozir Sloveniyada tug'ilgan va 1978- yilda Lyublyanada vafot etgan. Boshlang'ich maktabni tugatgandan so'ng, u Lyublyana shahrida o'qishni davom ettirdi va duradgorlik ustasi, keyinroq esa mexanik bo'ldi. Ikkinchi Jahon urushi boshlanishi bilan u Lyublyanada o'z ustaxonasini tashkil etdi va u yerda 1968- yilda og'ir kasal bo'lgunga qadar bir necha kishini ish bilan ta'minladi.

Sobiq Yugoslaviyada va butun Evropada u ko'plab patentlangan ixtirolari bilan mashhur edi. Ularning ko'pchiligini u o'zi ishlab chiqarish va bozorga chiqarishni davom ettirdi, lekin bozor ko'proq miqdorni talab qilganda u ixtirolarni sotdi yoki litsenziyaladi (sobiq kommunistik Yugoslaviyada qonunlar etti kishidan ortiq odamni ish bilan ta'minlashni taqiqlagan va ishlab chiqarish kichik sirt maydoni bilan cheklangan edi.)

Hammasi bo'lib u Yugoslaviyada 15 ta ixtiroga patent olgan, ulardan ba'zilari Italiya, Argentina va Germaniyada. Bu ixtirolarning barchasi amalda amalga oshirilgan va o'z vaqtida ajoyib hit bo'lgan. Uning suv o'tkazmaydigan derazalari va hoshiyali balkon eshiklari Yugoslaviya bo'ylab vakillik binolari va maktablarida, shuningdek, Serbiyadagi Marshal Titoning Karadjordjevo saroyida o'rnatildi.

Uning elektr isitish plitalari uchun elektr kalitlari ixtirosi darhol zarba bo'ldi va Ikkinchi Jahon urushi talabi juda katta bo'lganidan keyin u litsenziyani sotishga majbur bo'ldi. Vertikal va gorizontal ochiladigan derazalar uchun aksessuarlar ixtirosi yirik kompaniyalarda katta talab tufayli ommaviy ishlab chiqarilgan.

Bundan tashqari, u yuqori sifatli kalitlarni tayyorlash uchun maxsus texnologik jarayonni ishlab chiqdi, uni o'zi uchun saqladi va butun umri davomida o'z ustaxonasida ishlatdi.

U erishgan eng katta xalqaro muvaffaqiyat 1934 yilda Londonda bo'lib, u yerda xalqaro hunarmandchilik yarmarkasida uning xanjar derazasi diplom, oltin medal va kumush kubokni qo'lga kiritdi.

Sobiq Yugoslaviyada ham u turli mukofot va e'tiroflarga sazovor bo'lgan. Shuningdek, u Chexoslovakiyada matematik masalani yechish uchun sovrinni qo‘lga kiritdi.

## Manbalar
Robert Bendiner

**Robert Bendiner** (1909-yil 15-dekabr — 2009-yil 7-fevral) — amerikalik jurnalist, muharrir va yozuvchi. *The Nationda* boshqaruvchi muharrir va *[[The New York Times|New York Times]]* gazetasida tahririyat kengashi aʼzosi boʻlib faoliyat yuritgan. 

U shuningdek, *The New Republic*, *The Nation*, *The New Yorker* va *Harper’s gazetalariga* maqolalari bilan oʻz hissasini qoʻshgan.

## Faoliyati
Bendiner 1930-yillarda *Daily Worker* uchun maqolalar yozgan.

U 1937-yildan 1944-yilgacha *The Nation* jurnalining bosh muharriri boʻlib faoliyat yuritgan.1942-yilda u AQSh Davlat departamenti tanqid qilingan kitob nashr ettirgan. 1943-yilda u 250 liberalga qoʻshilib, Amerika Mehnat partiyasining kommunistik fraktsiyaga qarshi davom etishini qoʻllab-quvvatlagan.

U 1946-yildan 1950-yilgacha *The Nation* nashriga yordamchi muharrir sifatida ishga qaytdi. 

U 1951-yildan 1968-yilgacha va yana 1978-yildan vafotiga qadar hech qayerda ishlamasdan oʻzi mustaqil yozgan.  U 1969-yildan 1977-yilgacha New York Times bilan „aloqador“ edi.

U 1946-yildan 1953-yilgacha Uellsli yozgi ijtimoiy taraqqiyot institutini boshqargan. U 1956-yilda Amerika tadqiqotlari boʻyicha Salzburg seminariyasida va 1983-yilda Ueslian universitetida jurnalistika boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan. 

Robert 2009-yil fevral oyida vafot etgan.

## Mukofotlari

* Guggenheim fellow (1962-1963)

## Yozganlari

### Kitoblari

** *The Riddle of the State Department* (New York: Farrar & Rinehart, 1942)
** *White House Fever* (New York: Harcourt, Brace & Co., 1960)
** *Obstacle Course on Capitol Hill* (New York: McGraw-Hill, 1964)
** *Just Around The Corner — A Highly Selective History Of The Thirties* (New York: Dutton, 1967)
** *The Strenuous Decade: A Social and Intellectual Record of the 1930s* with Daniel Aaron (1970)
** *The Politics of Schools — A Crisis in Self-Government* (Joanna Cotler Books, 1970)
** *The Fall of the Wild, the Rise of the Zoo* (New York: E. P. Dutton, 1981)

### Maqolalari
Nation

** "Wallace: The Incomplete Angler, " (1947-yil 20-dekabr)
** „Rout of the Bourbons“ (1948-yil 24-iyul)
** „Politics and People: The Trial of Alger Hiss“ (6/11/1949)
** „A Most Unusual Case“: The Trial of Alger Hiss — III" (1949-yil 16-iyul)
** „The Ordeal of Alger Hiss“ (1950)
** „The Ordeal of Alger Hiss: II. Psychiatry, Law, and Politics“ (1950)

New York Times:

* „Point Four — Still the Great Basic Hope“ (1951-yil 1-aprel)
* „The Undramatic Man of Drama“ (1951-yil 1-mart)
* „To Stop Wasting Our Ex-Presidents“ (1952-yil 27-aprel)
* „Portrait of the Perfect Candidate“ (1952-yil 18-may)
* „Ghosts Behind The Speechmakers“ (1952-yil 17-avgust)
* „Battle of Filibuste“ (1952-yil 14-sentyabr)
* „How Much Has TV Changed Campaigning?“ (1952-yil 2-noyabr)
* „If TV Moved Into the Classroom“ (1953-yil 8-mart)
* „Current Quotations On Stockbrokers“ (1953-yil 10-may)

## Manbalar
Qamchibek Kenja

https://baburid.uz/library/academics/12**Qamchibek Kenja (1946)**
## Hayoti
Qamchibek Kenja 1946-yil 15 avgustda Andijon viloyatining Izboskan tumanidagi Gurkurov qishlog‘ida tug‘ilgan. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi. ToshDUning filologiya fakultetini tugatgan (1969).
## Faoliyati
«O‘zbekiston madaniyati» (hozirgi «O‘zbekiston adabiyoti va san’ati») gazetasida, Andijondagi maktablarda, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Badiiy adabiyotni targ‘ib etish byurosining Andijon viloyatidagi vakili bo‘lib ishlagan. 1983 yilda yana Toshkentga kelib, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. 1985 yildan 2006 yilgacha O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Andijon viloyat bo‘limiga rahbarlik qildi. Qam

## Ijodi
Dastlabki she’riy to‘plami — «Sog‘inch» (1975). Yozuvchining «Yashil barg» degan birinchi hikoyalar to‘plami esa 1977 yilda nashr etilgan. «Ko‘ngil ko‘chalari» (1979), «Ishqing tushsa» (1981), «Orzumandlar» (1982), «Notanish gul» (1986), «Tog‘ yo‘lida bir oqshom» (1987), «Sohildagi suv parisi» (1993), «Qizil gullar» (1995), «Soxibjamol ayol siri» (1996), «Kulgibaxsh umr» (1997), «Boburiylardan biri» (2000), «Baxt kushi yoki ushalgan orzular» (2001), «Xamir uchidan patir yoxud kulcha hikoyalar» (2005), «Saylanma» (1-kitob, 2006), «Toshqin» (qissa, 2010), «Ko‘ngil kechinmalari» (2011.) «Palaxmon» (roman, 2011), «Jasorat» (ma’rifiy-biografik qissa, 2012) kabi nasriy va she’riy asarlar muallifi. Safarnomalar yozgan («Hind sorig‘a», «Buyuklar izidan» va boshqa).
## Kitoblari
 «Sog‘inch» (1975)
 «Ko‘ngil ko‘chalari» (1979)
 «Ishqing tushsa» (1981)
 «Orzumandlar» (1982)
 «Notanish gul» (1986)
 «Tog‘ yo‘lida bir oqshom» (1987)
 «Sohildagi suv parisi» (1993)
 «Qizil gullar» (1995)
 «Soxibjamol ayol siri» (1996)
 «Kulgibaxsh umr» (1997)
 «Boburiylardan biri» (2000)
 «Baxt kushi yoki ushalgan orzular» (2001)
 «Xamir uchidan patir yoxud kulcha hikoyalar» (2005)
 «Saylanma» (1-kitob, 2006)
 «Toshqin» (qissa, 2010)
 «Ko‘ngil kechinmalari» (2011.) 
 «Palaxmon» (roman, 2011)
 «Jasorat» (ma’rifiy-biografik qissa, 2012)
## Tarjimalari
A. S. Pushkin, X. Xeyne, Sh. Petefi, V. Bryusov, M. Svetlov kabi shoirlarning asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan.
## Mukofoti
«Shuhrat» medaliga sazovor bo‘lgan. Xalqaro Bobur mukofoti bilan taqdirlangan.
Le Yukou

**Le Yukou** (xitoycha 列圄寇, pinyin Lie Yukou) — qadimgi xitoy faylasufi va daochi dindori.

Le Yukou haqidagi maʼlumotlar kam va qarama-qarshidir; uning tarjimai holi yoʻq. U miloddan avvalgi V asrda tugʻilgan, deb ishoniladi. Xuanxe va Yanszi daryolari orasida joylashgan kichik Chjeng qirolligida; u Daosizm oʻqituvchilarining ikki avlodi orqali Lao-szining taʼlimotini qabul qildi. Toʻqqiz yil davomida bir necha poklanish va suvga choʻmish bosqichlarini bosib oʻtib, u oʻta sezgir bilimlar sohasiga kirdi va gʻayritabiiy qobiliyatlarni egalladi, shundan soʻng u uyga qaytdi. U qirq yil shogirdlari bilan qirollikning choʻl chekkasida, botqoqlar va koʻllar orasida oʻtkazdi va u yerda daoistlarning oʻzini oʻzi etishtirish bilan shugʻullandi. Uning hayoti haqidagi maʼlumotlarning yagona manbai boʻlgan „Le-tzi“ kitobi, ehtimol, uning soʻzlari va hikoyalarini toʻplagan shogirdlari tomonidan tuzilgan.

## Adabiyotlar

* "Xitoy donishmandlari. Yang Chju, Le-tzi, Chuang-tzi — Sankt-Peterburg, „Peterburg — XXI asr“ nashriyoti „Lan“ MChJ bilan birgalikda, 1994-yil. ISBN 5-86557-022-6
* Bambuk sahifalar. Qadimgi Xitoy adabiyoti antologiyasi" — Moskva, „Sharq adabiyoti“ RAS nashriyot kompaniyasi, 1994-yil. ISBN 5-02-016741-X

## Manbalar
Endometrioz

**endometrioz** ayollarda hayzdan avval kuzatiladigan zoʻrikish, huzursizlik tanadagi suyuklik birikmasi, qorin , bel, oyoq va koʻkrakdagi ogʻriqlar umumiy sogʻlomlikning normal holatda emasligini koʻrsatadi. Ogʻriqli hayzning soʻngi yillarda koʻp kuzatilishining sababi endometriozdir. Bachadon ichini qoplagan toʻqima endrometrium deyiladi. Endometrium har oy homila ehtimoli bilan kattalashadi. Tuxum doʻllanganda endometrium ichida joylashadi va homila boshlanadi. Homilalik roʻy bermasa, qalinlashgan endometrium hayz sifatida chiqib ketadi. Normal olarak qorin ichidagi aʼzolar endometrium hujaylarariga oʻxshagan, faqat tamoman boshqa hujayra tabaqasi bilan qoplangan boʻladi. Bu tabaqaga peritonium yoki qorin ich pardasi deyiladi. Qoʻshimcha moddali mahsulotlar idish va kir yuvish kukuni tarkibida mavjud va ostrogen gormoniga oʻxshagan kimyoviy moddalar shu toʻqimada toʻplanadi. Bu ostrogenga oʻxshagan moddalar toʻqimalardagi hujayralar takibini oʻzgartiradi yaʼni mutatsiyaga uchraydi va bu toʻqimalarning bachadonning ich tabaqasi kabi ishlay boshlaydi. Bachadondan boshqa a'zolarda endometrium to'qimalariga o'xshagan to'qimalarning rivojlanishi endometrium deyiladi.endometrioz eng ko'p tuxumdonlarda, bachadon orqasi bo'shliqlarida,ichaklar yuzida,bachadonni tutib turgan bog'larda va siydik qovug'i ustida, qorin oardasida , burun pardasi(mukoza)da va miya pardasida kuzatiladi. Bu endometriumga o'xshagan to'qimalarda “odat” (oy ko'rish) dan avval qalinlashish boshlanadi va qonash bilan bu to'qimalar ham tashqariga chiqishga harakat qiladi. Ammo to'qimalar tashkariga yopiq bo'lgani uchun, qonash qorin bo'shligida yoki tuxumdon to'qimasi ichida yoki fitrati buzulgan to'qimalarda kuzatiladi. har oy yuzaga kelgan bu ich qonashlari, “shokolad g'urra” (kist) lar va qattiq og'riqlarga sabab bo'ladi.
Paxtakor (futzal klubi)

**Paxtakor** — Toshkent shahrining futzal klubi. 2018-yilda tashkil etilgan.

## Joriy tarkibi
*[[2022-yil]] [[25-noyabr]] holatiga*

## Manbalar
Gustav Tauschek

**Gustav Tauschek** (1899-yil 29-aprel, Vena, Avstriya &#x2013; 1945-yil 14-fevral, Tsyurix, Shveysariya) avstriyalik axborot texnologiyalari kashshofi boʻlib, 1922-1945-yillarda perfokartaga asoslangan hisoblash mashinalari uchun koʻplab yaxshilanishlarni ishlab chiqdi.

## Hayoti
1926-1930&#x2013; yillarda u Germaniyaning Sömmerda shahridagi Rheinische Metallwaren- und Maschinenfabrik (Rheinmetall) kompaniyasida ishladi va u yerda hech qachon ommaviy ishlab chiqarilmagan perfokartaga asoslangan hisob-kitob tizimini ishlab chiqdi. Ushbu tizimning prototipi hozirda Vena texnik muzeyi arxivida saqlanmoqda. 1928- yil bahorida Rheinmetall shoba kompaniyasini yaratdi, unga yangi perfokartalarga asoslangan mashinalarni ishlab chiqish topshirildi. Oʻsha yilning kuzida shoba kompaniya IBM tomonidan sotib olindi va shu bilan bozorda monopoliyaga ega boʻldi. Tauschek besh yillik shartnoma bilan taqdirlandi va hayoti davomida 169 ta patentni IBMga sotdi.

Gustav Tauschek 1945 -yil 14 -fevralda Shveysariyaning Syurix shahridagi kasalxonada emboliyadan vafot etdi.

## Adabiyotlar
Martin Xelfert, Petra Mazuran, Kristof M. Vinterstayger: *Gustav Tauschek va seine Maschinen*, Linz: Trauner, 2007, nemis tilida . (Schriftenreihe Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik; Bd. 10)

Martin Helfert, Christoph M. Wintersteiger: *Gustav Tauschekning Punchcard hisob mashinalari*, Informatika tarixining metodik va didaktik muammolari boʻyicha seminar materiallari (MEDICHI 2007), OCG 220, Avstriya kompyuter jamiyati, 2007.

## Tashqi adabiyotlar

* Gustav Tauschek in the German National Library catalogue
* ÖGIG Startseite at www.oegig.at Austrian Society for History of Informatics
* Technisches Museum Wien at www.tmw.at Vienna Technical Museum
Afg'on san'ati

**Afgʻon sanʼati** koʻp asrlarni qamrab olgan. Soʻnggi asrlarda oʻzining mustaqilligi va izolyatsiyasidan farqli oʻlaroq, qadimgi va oʻrta asrlardagi Afgʻoniston katta imperiyalar tarkibida uzoq vaqt yashagan, ular asosan zamonaviy Pokiston va Shimoliy Hindiston, shuningdek Eronni oʻz ichiga olgan. Afgʻon shaharlari koʻpincha Kushon imperiyasi va keyinchalik Mugʻullar imperiyasi singari ularning poytaxtlari yoki asosiy shaharlari orasida boʻlgan. Bundan tashqari , Ipak yoʻlining Xitoyga va Xitoyga olib boradigan baʼzi yoʻnalishlari Afgʻoniston orqali oʻtib, sharq va gʻarbdan taʼsir oʻtkazadi.

Eng muhim davrlardan biri I VII asrlarda yaratilgan Gandharan sanʼati boʻlib, yunon-budda sanʼatidan rivojlanadi. Islom kelishi bilan, keyinchalik Afgʻoniston uzoq vaqt davomida Fors davlatlarining bir qismi boʻlgan va uning sanʼati koʻpincha Fors sanʼati va umuman islom sanʼatining muhim qismi boʻlgan.

1900-yillardan boshlab xalq sanʼatda Gʻarb texnikasidan foydalana boshladi. Afgʻonistonning koʻplab ommaviy axborot vositalaridagi sanʼati dastlab deyarli erkaklar tomonidan amalga oshirilgan. Sanʼat asosan Afgʻoniston milliy muzeyida, Afgʻoniston Milliy galereyasida va Kobuldagi Afgʻoniston Milliy arxivida joylashgan. Mamlakatda bir qancha sanʼat maktablari mavjud. Kobuldagi Afg‘oniston zamonaviy sanʼat markazi yoshlarga zamonaviy rassomchilikni o‘rganish imkoniyatini beradi.

Soʻnggi oʻn yillarda urush va qasddan ikonoklazma Afgʻoniston badiiy merosining katta miqdorda yoʻq qilinishiga olib keldi.

## Metallga ishlov berish

1970-yillarning oxirida Afgʻonistonda 20 600 dan ortiq tilla taqinchoqlardan iborat kolleksiya topilgan, ulardan baʼzilari bronza davriga tegishli boʻlgan. Baqtriya xazinasi nomi bilan mashhur boʻlgan bu tangalar, marjonlarni va boshqa zargarlik buyumlari Jouzjon viloyatidagi Shibirgʻon qabristonidan topilgan. Ular AQSh va Evropadagi muzeylarda namoyish etilgan . Taxminan miloddan avvalgi 400-200 yillarga oid obyektlarga ega Oksus xazinasi Oksus daryosining qarama-qarshi qirgʻogʻida topilgan.

## Manbalar
Yayra Sa’dullayeva

**Yayra Sa’dullayeva (1934)**
## Hayoti
Yayra Sa’dullayeva Ubaydullayevna 1934-yil 18-sentyabrda Toshkentning Sebzor dahasida tavallud topadi. 1953-yil Ulug‘bek nomli o‘rta maktabni kumush medal bilan tugallab, Toshkent Davlat universiteti (O‘zMU)ning filologiya fakultetiga o‘qishga kiradi.
## Faoliyati
Universitetni imtiyozli diplom bilan tugatgan bo‘lajak adiba mehnat faoliyatini gazetalar tahririyatida adabiy xodimlikdan boshlaydi. Keyinchalik, 1964- yildan «Gulxan» jurnalida, 1971-yildan «G‘uncha» jurnalida bosh muharrirlik lavozimlarida xizmat qiladi.
## Ijodi
Ya.Sa’dullayevaning qissa, hikoya va badiiy lavhalardan tashkil topgan quyidagi kitoblari chop etilgan:
 «Hayotning bir varag‘i» (1967), 
 «Ko‘zlari xumor» (1968), 
 «Ona ko‘ngli» (1972), 
 «Kelinchak» (1975),
 «Ayol qadri» (1976),
 «Tom boshida tog‘ora» (1975),
 «Yaltiroq halqacha» (1975),
 «Qog‘oz qush» (1979),
 «Baxtli bo‘ling» (1980),
 «Zolotoye koltso» (1982, rus tilida ), 
 «Oltin baxtim» (1984),
 «Bekinmachoq» (1987),
 «Chip-chipjon» (2004), 
 «Katta hovli» (2005), 
 «Ko‘cha to‘la bolalar» (2005).
Yang Syun

**Yang Syun** (xitoycha 扬雄; miloddan avvalgi 53-miloddan avvalgi 18-yillar) — Xan davrining qadimgi xitoylik konfutsiy faylasufi, yozuvchi, shoiri va filologi.

Yang Xiongning asosiy falsafiy asarlari "Tay Syuan Tzing" ("Buyuk sirning kanoni") va "Fa Yan" ("Namunali nutqlar"). "Tay Syuan Tzing" ("太玄经") "Chjou Yi" ga taqlid qilib yaratilgan, ammo 64 heksagramli tizim o'rniga Yang Xiong 81 tetragramlik tizimni taklif qildi. “Fa Yan” “Lun Yu”ga taqlid qilib yaratilgan va savol-javob tarzida yozilgan.

Yang Syunning “Fangyan” (“方言”, Fangyan) (“Dalektlar”) asari qadimgi xitoy tili dialektologiyasiga oid eng muhim manba hisoblanadi.
## Insholar
* Fa yang. Bob. 1,3-5, 12. Tai xuan ching (parchalar). E. P. Sinitsynning kirish maqolasi va tarjimasi // Xan davrining qadimgi Xitoy falsafasi. Moskva, 1990 yil.
* Uolters D. Buyuk sir kitobi: O'zgarishlar kitobiga unutilgan qo'shimcha. Ingliz tilidan tarjima. Kiev, 2002.-224 b.
* Nylan, Michael. The Canon of Supreme Mystery by Yang Xiong: A Translation with Commentary of the T’ai Hsuan Ching. Albany: State University of New York Press, 1993.
## Manbalar
Akshardham ibodatxonasi

Akshardham ibodatxonasi Hindistonning Nyu Dehli shahrida joylashgan. Ushbu minglab yillik madaniy merosni uyg‘otuvchi me‘morchilik mojizasi va hinduizmning xudosi va buyuk avliyosi boʻlgan Lord Svaminarayan (1781-1830) ga bag‘ishlangan. Katta inshootning qurilishi taxminan 5 yil davom etdi va 2005-yil 6-noyabrda ochildi. Bugungi kunda inshoot Yamuna daryosi bo‘yida joylashgan bo‘lib, butun dunyo bo‘ylab millionlab sayyohlar va ziyoratchilarni o‘ziga jalb qiladi. Asosan, Akshardham so‘zi ikki so‘zdan olingan bo‘lib, ‘‘**akshar**‘‘ va ‘‘**dhaam**‘‘- turar joy ma‘nosini bildiradi, ular birgalikda ilohiy yoki abadiy manzilni anglatadi. Ma‘badga kirib, lord Svaminarayanning 11 fut uzunlikdagi oltin butini ko‘rish mumkin. Mehmonlar Akshardhamning har bir elementi har bir ruhni ilohiy qiladigan ma‘naviyat bilan rezonanslashayotganini his qilishlari mumkin.

## Manbalar
Muhammad Solih Thattvi

**Muhammad Solih Thattvi** (1074 -hijriy / 1663-64 milodiy), mo'g'ul metallurgi, astronom, geometriyachi va hunarmand, Mug'al imperatori Shoh Jahon va Mug'al Navob gubernatorligi davrida Pokistonning Sind viloyati Thatta shahrida tug'ilib o'sgan. Sindlik Mirzo G‘ozi begim . O'sha yillarda yosh metallurglar ishga olindi, ularga homiylik qilindi va Agradagi Mug'al sudiga topshirildi.

## Osmon globusi
1559- yilda Muhammad Solih Thattvi Mug'allar imperiyasida yashirin *cire perdue* usuli yordamida massiv, choksiz osmon globusini yaratish vazifasini boshqargan, Muhammad Solih Taxtaviyning mashhur osmon globusiga arab va fors yozuvlari bitilgan. Mug'allar imperiyasi davrida Lahor va Kashmirda yana yigirmata shunday globus ishlab chiqarilgan. Bu metallurgiyada katta yutuq sanaladi.

## Merosi
Tarixchilarning fikriga ko'ra  Mug‘ullar imperiyasida choksiz osmon globusini yaratgan birinchi shaxs Ali Kashmiriy ibn Luqmon bo‘lgan (998-hijriy/1589-90 milodiy).  Mugʻallar imperatori Akbar hukmronligi davrida Kashmirda koʻplab durdona asarlar yaratgan va uning hukmronligi davrida hunarmandchilik Lahor shahriga yoʻl olgan va uning ustaxonalari eng sermahsul boʻlgan, chunki u yerda metallurglar mukammal quyma globuslar yasashgan. Lekin eng sermahsul va eng kattasi Mug'allar imperatori Shoh Jahon davrida Muhammad Solih Tahtaviy tomonidan (1074-hijriy/1665-milodiy) yaratilgan va arab va fors tillarida yozilganligi bilan qiziqish uyg'otadi. Lahorda o'n to'qqizinchi asrning o'rtalariga qadar uzluksiz quyma globuslar yasashda davom etdi.

## Manbalar
Afg'on millatchiligi

**Afgʻon millatchiligi** yoki **pan-afgʻonizmi**  afgʻon xalqining millat ekanligi haqidagi eʼtiqod yoki tasdiqdir. Afgʻon millatchilari Afgʻonistonda yashovchi barcha xalqlarning madaniy integratsiyasiga yordam beradi. Afgʻon millatchiligi kontseptsiyasi siyosiy jihatdan pushtun millatchiligi bilan mos keladi, chunki ikkinchisi " Katta Afgʻoniston " gʻoyalarini yoqlaydi (yaʼni, Afgʻoniston uchun Pokistonning pushtun tilida soʻzlashuvchi qismlarini daʼvo qiladi) . Biroq afg‘on millatchilari har doim ham Pokistonning pushtun tilida so‘zlashuvchi qismlarini talab qilmaydi.

## Tarix
Afgʻon millatchiligining ildizlari 1901-1929-yillarga borib taqaladi . Afgʻonistondagi millatchilikning katta qismi postkolonializmga asoslangan boʻlib, u 1919-yilda Uchinchi Ingliz-Afgʻon urushidan keyin Afgʻoniston Amirligi Britaniya imperiyasidan mustaqil boʻlganidan keyin paydo boʻlgan . Afgʻon millatchiligi, shuningdek, afgʻon mujohidlari " sovet neokolonializmi " deb atagan narsaga qarshi kurashayotgani sababli Sovet Afgʻon urushining sababi sifatida tasvirlangan  . Afgʻon millatchiligi ham Tolibon bilan bogʻlangan  . Afgʻoniston Islom Respublikasida afgʻon millatchiligi yoki afgʻon vatanparvarligi nihoyatda zaif deb taʼriflangan  . Pokiston, shuningdek, " Katta Afgʻoniston "ning haqiqatga aylanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun afgʻon millatchiligini ushlab turishda rol oʻynadi  .Saqqavchilar ham afgʻon millatchilari hisoblangan, garchi ular koʻproq tojik millatchilari boʻlsalar ham.

Afgʻon millatchiligi 1980-yillarning oxirida Muhammad Najibulloh davrida tobora koʻproq namoyon boʻldi. Hukmron partiyaning mafkurasi asta-sekin Pokiston tahdidiga qarshi umumiy afgʻon birdamligiga intilishga oʻzgardi .

2021-yilda Tolibon hujumi va 2021-yilda Afg‘onistonni egallab olganidan so‘ng, afg‘on diasporasidagi ko‘pchilik, birinchi navbatda, pushtun bo‘lmagan aʼzolar afg‘on millatchiligi va uning pushtun millatchiligi bilan o‘zaro bog‘liqligini qayta baholashni boshladilar. Tolibon va turli xil pushtun hukumatlari tomonidan hazoralar afgʻon millatining oʻziga xosligini toʻgʻridan-toʻgʻri rad etishga olib keldi, masalan ID karta (e-Tazkira) bahslari kabi oldingi voqealarni aks ettirdi  .Tolibon rejimining Panjshir viloyatida tinch aholini noqonuniy hibsga olishi va qiynoqqa solish Afg‘onistonning muxolif Milliy Qarshilik Jabhasiga  qarshi tazyiqlar doirasida diasporada bu kabi munozaralar va etnik ziddiyatlarni yanada kuchaytirdi. Bu pushtun afgʻonlari va pushtun boʻlmagan afgʻonlar oʻrtasida koʻplab tortishuvlarga olib keldi, natijada xazara millatchiligi va diasporaning pashtun boʻlmagan aʼzolari oʻrtasida millatchilik tuygʻularining boshqa shakllari qayta paydo boʻldi, chunki afgʻondagi pushtun millatchilari va afgʻon millatchilari yoqtirmaydi.

## Eʼtiqodlar
Afgʻon millatchilari, hech boʻlmaganda, tarixan umumiy madaniyat va tarixga ega boʻlgan birlashgan afgʻon xalqi sifatida afgʻon milliy oʻziga xosligini yaratishga harakat qilishgan  . Afgʻon millatchilari Tolibon Islomiy Harakati kabi oʻng qanot konservativ pozitsiyaga ega .

## Manbalar
Arablar shaxmat o'ynashadi

Shaxmat o`ynaydigan arablar () — fransuz rassomi Yevgeniy Delakrua tomonidan 1847-1848 yillarda yaratilgan rasm.

Delakrua *kundaligida* yozilishicha, u 1847 yilning iyul oyida Parij yaqinidagi *Champrosay*  dagi uyida qolib, bu rasm ustida ishlagan  . Bu vaqtga kelib, u taniqli va faxriy usta edi, 1846 yilda u Faxriy legion ordeni chevaleri bo'ldi, hukumatning rasmiy buyrug'i bilan deputatlar palatasi kutubxonasini bo'yashni tugatdi  . Bo'yash uchun yelkasida idish bo'lgan ayol qiyofasining tayyorlov chizmasi  saqlanib qolgan, qog'ozga qalam va jigarrang siyoh bilan xiralashgan  ishlangan. Chizmaning egasi Filipp Burti (san'atshunos, 1850-1870 yillarda keng tanilgan) edi. Delakruaning katta muxlisi, u 1878 yilda rassomning yozishmalarini nashr etdi. Zamonaviy san'at tarixchilari rasmni kengroq vaqt oralig'iga - 1847-1848 yillarga sanashadi. U 1848 yilda Lefebvre Vayl agentligi orqali sotilgan (  ) uchun 200 frank  .

Delakrua 1832 yilda Shimoliy Afrikaga tashrif buyurdi, ammo bu sayohat uning ishiga katta va doimiy ta'sir ko'rsatdi. Delakrua o'n besh yillik masofadan turib, o'zini mutlaq aniqlikka erishish istagi bilan chalg'igandan ko'ra, ekzotik mavzularning she'riy jihatini olishga qodirroq ekanini his qildi  .

Rasm yaratilganidan bir yil o'tgach, u gravür sifatida qayta ishlab chiqarilgan, ammo ba'zi o'zgarishlar bilan. Sozlama Quddusga ko'chirildi va ko'zani ko'targan ayol quduqdan qaytayotgan Rivqo sifatida tasvirlangan  .

## Eslatmalar
Vladimir Timirev

**Vladimir Sergeyevich Timiryov** ( *Timirev* ; Vladimir Sergeevich Timiryov ; 1914–1938) rus avangard rassomi va Iosif Stalinning "Buyuk tozalash" qurboni.

## Hayoti
Vladimir Timirev 1914-yilda Rossiya Imperator dengiz floti admirali Sergey Nikolaevich Timiryovning o'g'li sifatida tug'ilgan. Uning onasi shoir Anna Timiryova edi. Uning onasi tomonidan bobosi bastakor orkestr dirijyori Vasiliy Ilich Safonov edi. 1918- yilda, u endigina to'rt yoshga to'lganda, ota-onasi ajrashishdi. Uning onasi kontr-admiral Aleksandr Kolchak bilan umumiy qonuniy nikohni boshladi, u Vladimirning "o'gay otasi" bo'ldi. Vladimirning otasi Sergey keyinchalik oq muhojir sifatida Xitoyga ko'chib o'tdi.

Rossiyadagi fuqarolar urushi davrida Aleksandr Kolchak Omskda joylashgan antikommunistik Oq harakatining eng yirik fraksiyalaridan birini boshqargan. 1920 yil fevral oyida Vladimirning o'gay otasi ittifoqchilari tomonidan xiyonat qildi va Irkutskda bolsheviklarga topshirildi. U ustidan sud qilindi va otib tashlandi, shundan so'ng uning tanasi muzlagan Angara daryosiga tashlandi. Ammo o'limidan keyin o'nlab yillar davomida ularning Kolchak bilan aloqasi Vladimir va uning onasi uchun dahshatli oqibatlarga olib keladi.

Timirev Moskva arxitektura institutini tamomlagan. 1930 yilda birinchi kursni tamomlagach, Bobrikov nomidagi kimyo-sanoat kombinati qurilishida ishladi. O'qishni tugatgandan so'ng u rassom va kitob rassomi bo'lib ishladi. Jek Londonning " Shimoliy ertaklar " kitobi Timirevning rasmlari bilan nashr etilgan. U o'z rasmlarini sahna spektakllarining sharhlari uchun gazetalarda nashr etdi.

Timirev 1935 yilda Kaspiy dengiziga ilmiy va tadqiqot ekspeditsiyasida qatnashdi. Ekspeditsiya davomida u Kaspiy dengizi mavzusida ko'plab eskizlar, chizmalar va akvarellar yaratdi. Shuningdek, u Vyshniy Volochok haqida bir qator asarlar yaratdi.

## Hibsga olish va qatl qilish
U 1938- yilda NKVD tomonidan hibsga olingan va ko'p o'tmay otib o'ldirilgan. Ko'rinishidan, sabab do'stlar tomonidan qilingan anonim qoralash bo'lgan. Deonsatsiyada Vladimir o‘sha paytdagi sovet targ‘ibotida iblis bo‘lgan admiral Kolchakning “o‘gay o‘g‘li” ekanligiga ishora qilingan.

## Tashqi adabiyotlar

* Vladimir Timiryov haqidagi Savitskiy to'plami sahifasi (arxivlangan havola)
Muqottoat harflar

**„Muqottoat“ harflar**- «uzilgan» harflar demakdir. Umumiyroq bayon qilinsa, ushbu harflar birikib, soʻzga aylangan boʻlsa-da, arablar soʻzlashuvida ishlatadigan soʻzlar kabi tushunarli maʼnoni ifoda kilmagani uchun goʻyo birikmasdan, bir-biridan uzilgandek. «Muqottoat» harflari 14 ta boʻlib,Qurʼoni Karimda 14 xil koʻrinishda keladi.Arab alifbosidagi barcha harflar muqottoat harfi boʻla olmaydi. Arab alifbosidagi 28 ta harfdan 14 tasi muqottoat harfidir.

### Muqottoat harflari

## Manbalar
Abu Muhammad Kamarjiy

**Abu Muhammad Nasr ibn Hamavayh Kamarjiy Soʻgʻdiy** — (X asrda yashagan) roviy. Uning hadislarni Muhammad ibn Muso Soʻgʻdiy vositasida alloma Ibrohim ibn Hamdavayh Ishtixoniydan rivoyat qilgan.  Abu Muhammad Kamarjiy haqida Abu Said Idrisiy shunday yozadi: „Men Abu Muhammad Kamarjiy haqida uning oʻzidan 360-hijriy/971-milodiy yildan keyin yozib oldim“. Mavjud manbalarda Abu Muhammad Kamarjiyning tavallud topgan yoki vafot etgan yillari haqida birorta maʼlumot keltirilmagan. Lekin Abu Said Idrisiyning yuqorida taʼkidlagan jumlasidan Abu Muhammad Kamarjiy 360-hijriy/971-milodiy yildan keyin vafot etganligi maʼlum boʻladi.

## Manba
Sanʼoniy. Al-ansob 5-jild, 93-94-betlar; Atayev M. Jizzax allomalari. 64-bet.

„Bobur ensiklopediyasi“, „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi 2014-yil, 166-167-bet.
Kamarjiy Abu Hafs Kamarjiy

**Abu Hafs Muhammad ibn Nasr ibn  Hamavayh Kamarjiy** — (IX — X asrda yashagan) roviy .

Kamarjiy Abu Hafs Kamarjiy   IX asr oxiri X asr boshida yashagan. Alloma koʻplab hadislarni Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Bujayr Sogʻdiydan (838-923-yil) rivoyat qilgan. Kamarjiy Abu Hafs Kamarjiydan esa oʻgʻli Muhammad ibn Muhammad ibn Nasr rivoyat qilgan. Manbalarda allomaning tavallud topgan yoki vafot etgan yillari haqida birorta maʼlumot keltirilmagan.

## Adabiyotlar
"Bobur ensiklopediyasi", „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi 2014-yil, 166-167-bet.

Sanʼoniy. Al-ansob 5-jild, 93-94-betlar; Atayev M. Jizzax allomalari. 75-bet.