Sistoni xalqi

**Sistoniylar** (tarixda „Sekzai“ deb ham ataladi). Ular, asosan, Eronning janubi-sharqidagi va tarixan Afgʻonistonning janubi-gʻarbiy qismidagi Siston nomli mintaqada istiqomat qiluvchi eroniy  etnik guruhdir. Ularning tili fors va Siston lahjasidir .

Rolinson irq nuqtai nazaridan Hirotlik Jamshidiylar bilan bir qatorda Sistoniylarni oriy irqining sof namunasi deb biladi.

Oʻtmishda Siston aholisi parfiya pahlaviy, oʻrta fors (sosoniy pahlaviy) kabi oʻrta fors lahjalarida soʻzlashgan boʻlsa, hozirda Sistoniy deb nomlanuvchi fors lahjasida soʻzlashadi.Sistaniylar skif qabilalaridan omon qolganlardir. Skiflar milodiy 128 yilda vafot etgan ariylarning oxirgi guruhi edi. Eronga kirdilar  .

Ular Siston va Balujiston viloyatining markaziy va shimoliy qismlarida yashaydilar. Soʻnggi oʻn yilliklardan beri ular turli siyosiy va iqlimiy sabablarga koʻra Eronning boshqa mintaqalariga koʻchib ketishgan.

## Etimologiya
Sistoniylar oʻz nomini Sekastandan („Sakalar oʻlkasi“) olgan. Saklar Eron platosiga koʻchib kelgan skif qabilasi edi. Mintaqaning qadimgi forscha nomi – saklar hukmronligidan oldin – Zaranka yoki Drangiana („suv mamlakati“) edi.

## til
Sistoni xalqi Fors tili lahjalaridan biri boʻlgan Sistoniy lahjasida soʻzlashadi.

Bir tomondan, bu sheva mavjud va oʻtmishdagi Xurosoniy shevasi va undan tashqari Mavra Al Nahriy va tojikning oʻlik shevalari bilan bugungi kunda eng leksik va grammatik qarindoshlikka ega.

Lugʻatshunoslar Sistoniy shevasini tark qilingan toʻrtta fors shevalaridan biri sifatida tilga olganlar. Abu Rihon Beruniy „As-Saidna“ asarida eski Sistoniy tilidan baʼzi soʻzlarni keltirgan. Sistoniyning koʻp soʻzlari ming yil avvalgidan koʻp oʻzgarmagan. Garchi asl til, ehtimol Segazi, allaqachon yoʻq boʻlib ketgan va faqat uning shevasi qolgan.

## kiyim
„Siston kiyimi“ Siston aholisining anʼanaviy va mahalliy kiyimi boʻlib, madaniyat, geografiya va oʻtmish va hozirgi tabiat bilan minglab yillar davomida birga yashashdan olingan.

### Erkaklar kiyimi

Siston erkaklar kiyimi, asosan, qoʻlqop, bosh kiyim, koʻylak va shimlardan iborat. Dastar mahalliy lahjada Langote deb ataladi, asosan oq rangga ega. Erkaklar koʻylagi uzun va tizzagacha. Ushbu koʻylaklar 3 ta pli, sari va yirtilgan modellarda qoʻllanadi. Odatda, koʻylakning shaklidan qatʼi nazar, shimlar ham tekis yoki plitkali boʻladi. Ipak kashtalari badavlat kishilarning kiyimlariga tikilgan. Sistonning mahalliy lahjasida shimlar Temo yoki Tumon, koʻylak esa Paner, yorilgan turi esa Chel Treez deb ataladi, u yengning pastki qismidan pastga qarab kamida 34 ta yoriqdan iborat. Bundan tashqari, Sistoni erkaklar koʻylagi ustidan jilet kiyib yurishadi, uni Jalzgah deb atashadi.

### Ayollar kiyimi
Sistani ayollar kiyimlari ham sodda va naqshli. Ayollar kiyimlari erkaklarnikiga oʻxshab uzun va keng. Sistonlik ayollar oʻzlarining anʼanaviy va kundalik kiyimlari bilan bir qatorda bayram va tantanalar uchun ham qandaydir kiyim-kechak tayyorlaydilar.
Sistonlik ayollarning kundalik kiyimlariga xos xususiyatlardan biri koʻylakning yoqasi va manjetlarida qoʻllanadigan, mahalliy shevada siah dozi deb ataladigan tikuvchilik turidir. Ushbu kiyim koʻylak va keng shimlardan iborat. Koʻylakning uzunligi tizzadan pastroq boʻlib, u beliga burilishli. Toʻrtburchak shakldagi roʻmol ham oʻrashadi. Tantanalar va quvnoq tadbirlar uchun kiyim-kechak, burmali shimlardan iborat, ikki tomonida ikkita tirqishli tizzagacha koʻylak.
Shuningdek, ular Temu deb ataladigan va tizzagacha boʻlgan plili yubka kiyishadi. Etekning kengligi 9 metrga etadi. Ushbu kiyimda ishlatiladigan tutqich uchta quloqdir. Bu libosning namunasi Xuroson ayollarining milliy liboslarida ham kuzatilgan. Shuningdek, ikki boʻyinli koʻylak, tojik koʻylagi, toʻr va chador Sistonlik ayollarning mahalliy kiyimlariga kiradi.

## Resurslar