open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sovuq olishi

**Sovuq olishi** (tibbiyotda) -toʻqimalarning zararlanishi. Sovuq olishida toʻqimalar zararlanishiga, asosan, qon tomirlarining sovuq taʼsirida davomli torayishi natijasida ularda roʻy beradigan turgʻun oʻzgarishlar sabab boʻladi. Faqat qattiq sovuq kunlari emas, balki yogʻingarchilik va shamolli havoda harorat nul daraja atrofida boʻlganda ham So. mumkin. Kishi uzoqvakt sovuqda boʻlganida termoregulyasiyaning tabiiy mexanizmlari gavdaning periferii qismida joylashgan organlar temperaturasini normal holatda saqlay olmay, astasekin qon aylanishi pasayadi, keyin vaqtincha toʻxtab ham qoladi. Organizm sovuqqa bardosh berolmaydi, toʻqimalarda chuqur oʻzgarishlar roʻy beradi, hujayralar oʻladi. Qon tomirlar spazmi belgilaridan biri — organning sezish qobiliyati yoʻkrlishi va terining oqarishidir. Tor kiyimbosh va poyabzal (qon aylanishini qiyinlashtiradi), nam kiyim kiyish, kasalliklar oqibatida organizmning kuchsizlanib qolishi, qon yoʻqotish va boshqa Sovuq olishiga sabab boʻladigan omillardir.

Koʻpincha qoʻl va oyoq barmoqlari, burun va quloq chigʻanogʻini sovuq oladi. Bilak, boldir boʻgʻimlarining yuqori qismi va gavdaning katta sathi (dumba, qorin va boshqalar)ni Sovuq olishi kamdankam uchraydi, odatda, kishi muzlab qolgandagina bu sohalarni ham sovuq oladi. Gavdaning sovuq olgan qismi oʻziga xos koʻrinishda boʻladi; teri oqaradi yoki koʻkimtir tusga kiradi, qoʻloyoqlar qotib qolgandek tuyuladi. Issiq qilingach, sovuq olgan joylar darrov shishadi, soʻngra Sovuq olishi darajasiga qarab toʻqimalarda yalligʻli oʻzgarishlar roʻy beradi yoki ular oʻladi (nekroz). Sovukdan zararlanish holatiga koʻra, Sovuq olishi 4 darajaga boʻlinadi. 1darajali Sovuq olishi ancha yengil boʻlib, zararlangan joy isitilgach shishadi va teri koʻkimtir tusga kiradi; 2darajali Sovuq olishida terida tiniq suyuqlik yigʻilgan pufakchalar paydo boʻladi; 3darajali Sovuq olishi ogʻir kechadi, terida qon aralash suyuklik yigʻilgan pufakchalar paydo boʻlib, bir necha kundan soʻng ular oʻrnidagi toʻqimalar oʻladi va irib tushib ketib, oʻrnida chandiqlar hosil boʻladi. Sovuq olishining 4darajasi juda ogʻir kechadi, bunda faqat teri shikastlanib qolmay, boshqa yumshoq toʻqimalar va hatto suyak ham oʻzgarishlarga uchraydi, natijada toʻqimalar oʻladi. Vaqt oʻtishi bilan ular qorayib, qovjirab quriydi va astasekin tushib ketadi. Jarohatlarning bitishi bir necha hafta va oygacha choʻzilishi mumkin, bu Sovuq olishining ogʻirengilligi, sovuqning qancha vaqt taʼsir qilganligiga bogʻliq. Shuning uchun sovukdan zararlangan kishini darhol issiq uyga olib kirib, uncha issiq boʻlmagan grelka qoʻyib isitish va zudlik bilan kasalxonaga joʻnatish kerak. Sovuq olishining oldini olish uchun organizmni sovuqqa chiniqtirish lozim. Sovuqqa chidamli kishilar organizmda issiqlik hosil boʻlishi birmuncha shiddatliroq boradi, bu esa terining qon bilan taʼminlanishini yaxshilaydi, tananing sovuqqa chidamliligini oshiradi.
Sovuq havo oqimi

**Sovuq havo oqimi** - atmosfera frontlaridan boʻlib, issiq havo tomon harakat qiladi va katta mintaqada havo temperaturasini ancha pasaytiradi (qarang Arktika havosi). Sovuq havo oqimi. siklon ortida, sovuq front orqasida roʻy beradi. Kirib kelayotgan Sovuq havo oqimida antitsiklon yuzaga keladi. Oʻrta Osiyoga arktika va moʻtadil kenglik sovuq havosi shim.dan yoki shim.gʻarbdan Ural, Gʻarbiy Sibir, Qozogʻiston, O‘zbekiston va Ustyurt orqali keladi. Sovuq havo oqimio. taʼsirida havo oqimlari meridional yoʻnalishga mos kelgan vaqtda Oʻrta Osiyoda traning pasayishi kuzatiladi, yaʼni kechki bahor va ertangi kuz sovuklari tushishiga olib keladi.
Sovuqbuloq

**Sovuqbuloq** – Toshkent viloyati Ohangaron tumanidagi soy. Qurama tizmasi yon bagʻridan, dengiz sathidan 2200 m balandlikdagi buloqlardan boshlanadi. Uzunligi 20&nbsp;km. Bahor va kuz oylarida suvi toʻlib oqadi. Yoz oylarida qurib qoladi. Ohangaron daryosiga borib quyiladi.
## Nomlanishi
Sovuqbuloq – sovuq suvli buloq degan maʼnoni anglatadi.

## Tavsifi
Soyning uzunligi 20 km. Bahor va kuz oylarida suvi toʻlib oqadi. Yozda oʻzani vaqtinchalikka quriydi.

Sovuqbuloq Qurama tizmasi dengiz sathidan 2200 m balandlikdagi buloqlardan hosil boʻlgan. Daryoning yuqori oqimida xuddi shu nomdagi buloq bor.

Kanal shimoli-gʻarbga qarab oqadi. Sovuqbuloq oʻz yoʻnalishi boʻylab joylashgan avtomobil va temir yoʻllarni kesib oʻtadi. Soy oqimi boʻylab Chinor, Oqtosh aholi punktlari, Sassiq xarobalari joylashgan. Sovuqbuloqning quyi oqimida Sovuqbuloqsoy toʻgʻoni qurilgan.

Daryo oʻzagi temir yoʻlni kesib oʻtib, Abiz qishlogʻi hududiga kiradi. Suv oqimi chap tomondan Oxangaron daryosiga quyiladi.

## Arxeologik yodgorliklar
Abiz qishlogʻi hududida Imloqning yirik arxeologik yodgorligi joylashgan. Yodgorlik Sovuqbuloq va Otchoparsoy oraligʻida boʻlib, gʻarb va shar tomondan devorlar bilan chegaralangan. Xarobalar tarixi IV-XII asrlarga botib taqaladi.

Sovuqbuloqning oʻng qirgʻogʻida, uning Oxangaronga qoʻshilishidan bir oz oldingi qismi yaqinida Suyritepa-2 yodgorligi qayd etilgan. 1934-yilda Mixail Masson tomonidan qayd etilgan, 1960-yilda Chotqol-Qurama arxeologik guruhi tomonidan oʻrganilgan. Bu konus shaklidagi mustahkam tepalik boʻlib, Tunketni qoʻriqlash va himoya qilish uchun qurilgan boʻlishi mumkin. Vayronalarni qazish ishlari olib borilmagan. Ammo qurilgan vaqti eramizning V-VIII asrlariga toʻgʻri kelishi aniqlangan.

Soy hududidan 4 km uzoqlikda Parpi ota mozori joylashgan.

## Manbalar
Sovuqdan koʻpchish

**Sovuqdan koʻpchish** - muzlayotgan togʻ jinslarida muz hosil boʻlishi natijasida tog jinslari hajmining ortishi va natijada yer yuzasining koʻtarilishi. Bu hodisa muz hosil boʻlish jarayoni tez va notekis kechayotgan joylarda ayniqsa yaqqol roʻy beradi. Sovuqdan koʻpchish togʻ jinslarining mavsumiy va uzoq yillar muzlab yotgan joylarida kuzatiladi. Sovuqdan koʻpchish muzlagan qatlamlarning notekis koʻtarilishiga sabab boʻlib, koʻtarilishning oʻlchami — togʻ jinslarining tarkibi, namligi va zichligiga bogʻliq.
Sovuqdara

**Sovuqdara** - Sovuqsoy Tojikistondagi daryo, Katta Sovuqdara muzligidan boshlanadi. Orqa Olay tizmasi jan. yon bagʻirlari boʻylab oqadi. Uzunligi 64 km. Oltinmozor qishlogʻidan 2 km yuqorida Seldara daryosi bilan qoʻshilib Muksuv daryosini (Vaxsh daryosining jan. tarmogʻi) hosil qiladi. S qrr, muzliklardan toʻyinadi. Iyul—avgustda toʻlib oqadi.
Sovuqlik qutbi

**Sovuqlik qutbi** - Yer shari yoki yarim shardagi havo temperaturasi eng past boʻladigan joy. Shimoliy yarim sharda ikkita Sovuqlik qutbi mavjud boʻlib, birinchisi Saxa Respublikasi (Verxoyansk — Oymyakon tumani)da mutlaq minimal temperatura —70°, ikkinchisi Grenlandiya orolida —65°, —70° atrofida. Janubiy yarim sharda Sovuqlik qutbi Sharqiy Antarktida ichkarisida —90° ga yaqin. Bu yerda temperatura yil davomida oʻrtacha —55°, —60° lar atrofida kuzatiladi.
Sovuqqonlik

**Sovuqqonlik** (huquqda) - mansabdor shaxsning oʻz vazifalariga loqaydligi, palapartishligi yoki vijdonsizlarcha munosabatda boʻlishi oqibatida ularni bajarmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi va shu tufayli fuqarolarning huquklari yoki manfaatlariga, davlat va jamoat manfaatlariga ziyon yetkazilishi. S Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi boʻyicha boshqaruv tartibiga qarshi hamda harbiy mansabdorlik jinoyatlaridan hisoblanadi. JK ning 207, 302moddalarida S. uchun javobgarlik belgilangan.
Sogdianit

**Sogdianit** (Sugʻdiyona nomi bilan atalgan) — mineral. Ilk bor Pomirda topilgan. Kimyoviy formulasi (Zr08Ti02)[Si2O5]6. Sirkonning tarkibida litii boʻlgan yagona silikat. Geksogonal singoniyada kristallanadi. Agregatlari plastinkasimon. Binafsha rang; shishadek yaltiroq. Qattiqligi 7; Zichligi 2,9 g/sm³. Evdialit, tojikit bilan birga topilgan. Ishqorli granit pegmatitlarida uchraydi.
Sogneford

**Sogneford** — Shimoliy dengizdagi qoʻltiq. Skandinaviya yarim orolning jan.gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinida. Norvegiyadagi eng yirik fordlaraan. Uzunligi 204 km, eni 6 km, eng chuqur joyi 1208 m. Tik qoyali qirgʻoklarining bal. 1500 m ga yetadi. Yon tomonlarida tarmoklari bor, ularning ayrimlari muz bilan qoplangan. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi. Turizm rivojlangan.
Soda

**Soda** – turli natriy karbonatlarning umumiy texnik nomi. Kalsinatsiyalangan soda— Na2CO, (natriy karbonat); kristallangan soda – Na2CO310H2O (natron), ichimlik yoki oziq-ovqat sodasi – NaHCO3, (natriy gidrokarbonat) bor. Bulardan tashkari, kaustik soda – NaOH (oʻyuvchi natriyning texnik nomi) ham mavjud. Soda tabiatda Na2CO310H2O hrlida, koʻl va mineral suv havzalarida erigan holda uchraydi. Soda suvdagi eritmalaridan 32° gacha Na2CO3 10N2O, 3235°da Na2CO36H2O, 35° dan yuqorida Na,CO3H2O, 112,5° da suvsiz tuz – Na2CO3 kristallanadi. NaO10H2O – rangsiz kristall modda, havoda nurab turadi. Zichligi 1450&nbsp;kg/m³, 100&nbsp;g suvda 0° da 20,9&nbsp;g, 104° da esa 42,1&nbsp;g eriydi. Kalsinatsiyalangan soda – rangsiz kristall modda, zichligi 2530&nbsp;kg/m³, suyuqlanish temperaturasi 858°; gigroskopik, suvda eruvchanligi massasiga nisbatan 6,54%(0° da) va 17,69%(20°da). Ichimlik soda ham oq kristall kukun, zichligi 2200&nbsp;kg/m³, 100—150°da parchalanadi; suvda eruvchanligi 6,54% (0° da), 9,4% (25°da), 14,1% (60°da). Sodaning suvdagi eritmalari gidrolizga uchrab, kuchli ishqoriy reaksiya namoyon qiladi, kislota taʼsir ettirilsa, karbonat angidrid ajralib chiqadi. Sodani sanoatda olish usulini ilk bor 1787–89 ylarda fransuz kimyogari N. Leblan ishlab chiqqan. Bu usulga muvofiq, osh tuzi NaCl ga konsentrlangan H2SO4 taʼsir ettirib, natriy sulfatga (Na2SO4) aylantiriladi, keyin Na2SO4 ni ohaktosh va kumir bilan birgalikda pechda 1000° da qizdirish yoʻli bilan soda olinadi. Hozirgi sodaning asosiy qismi ammiakxlorid usulida (Solve usuli) olinadi: tabiiy yoki sunʼiy yoʻl bilan tayyorlangan namakob (NaCl) natriy karbonat Na2CO3 va kalsiy gidroksid Sa(ON)2 taʼsirida Sa va Mg qoʻshimchalardan tozalanadi, ammiak NH3 bilan toʻyintiriladi, soʻngra barbotaj kolonnalarida karbonizatsiyalanadi; asosiy reaksiya: N aCl + N N3+SO3+N 2O >NaHCO,+NH4Cl. Natriy gidrokarbonatni qizdirish yoʻli bilan Na2CO3 olinadi.

Soda kimyo sanoatining eng muhim mahsulotlaridan; shisha, sovun va boshqa yuvuvchi vositalar, natriy gidroksid va natriyning boshqa birikmalarini i.ch. da, sellyuloza pishirishda, neft mahsulotlarini tozalashda, pigmentlar olishda, „qattiq“ suvni yumshatishda, tibbiyotda ishlatiladi. Ichimlik sodasi non va qandolatchilik mahsulotlari pishirishda SO2 manbai sifatida, alkogolsiz ichimliklar, sunʼiy mineral suvlar, yongʻinni oʻchiruvchi tarkiblar tayyorlashda, tibbiyotda, ogʻiz va tomoqni chayishda ishlatiladi.

## Manbalar
Sodalit

**Sodalit** — sinchli alyumosilikatlar kichik sinfiga mansub mineral. Na8(Al6Si6O24)Cl2. Kimyoviy tarkibi Na2O—25%, Al2O3—31%, SiO2—37%, Si— 7%. Kub singoniyada kristallanadi. Donador agregatlar hosil qiladi, nefelin kristallari atrofida hoshiya koʻrinishida boʻladi. Rangi moviy, sargʻish, yashilboʻz, baʼzan pushti. Qattikligi 5,5—6, zichligi 2,3—2,5 g/sm³. Moʻrt. S. ishqorli magmatik, asosan, effuziv jinslarning birlamchi mineralidir. Qoʻshimcha anionlari tarkibida neogen, gayuin, lazurit va boshqa bor. Oʻzgarishlar natijasida natrolitga, kamroq seritsit, diaspor, gidroargillit va hokazoga aylanadi. Natriysi koʻp ishqorli togʻ jinslarida nefelin hisobiga hamda kontaktmetasomatik karbonatlarda hosil boʻladi. Turlari: gakmanit, molibdosodalit (MoO3 2,8% gacha), gidroslyudit, bunda xlorning bir qismi (OH)ga aralashgan boʻladi. Oʻrta Osiyo, Kavkaz (Armaniston), Ukraina, RF (Ural, Krasnoyarsk oʻlkasi), Norvegiya, Kanada va boshqa joylarda tarqalgan. Bezak toshi.
Sodalit guruhi

**Sodalit guruhi** — silikatlar sinfiga mansub minerallar: sodalit ^[A18YU4]6S12, n o z ye a n NaJAlSiO^SO,, gayuin Na6Ca2[AlSiO4]6(SO4)2, lojuvard Na6Ca2[AlSiOJ6(SO4)S. Kristall tuzilishi Al2Si04Ning alyumokremniy kislorodlik sinchlaridan iborat, yirik boʻshliqlari (gʻovaklari) S1~ va SO4~ (baʼzan S2~) anionlari bilan, may da boʻshliqlarini esa, Na+ va Sa2+ toʻrtta ionlari bilan egallagan minerallardir. Kub singoniyada kristallanadi; rombdodekaedr (sodalit, lojuvard) va oktaedr (gayuin) shakllaridagi kristallar hosil qiladi; odatda, jinslarda donachalar holida uchraydi. Qattikligi 5,5—6; zichligi 2,3 g/sm³dan (lojuvard) —2,5 g/sm³gacha (gayuin). Rangi koʻk, havo rang (lojuvard, gayuin), sariq, och yashil, ok, yoki kulrang. S.g.dagi ayrim minerallar jins hosil qiluvchi minerallar hisoblanadi, mas, nefelinli siyenitlarda — sodalit; fonolitlar va boshqa ishqorli effuziv jinslarda — nozean va gayuin. Lojuvard bilan sodalit kontaktmetamorflashgan ohaktoshlarda ham hosil boʻladi. S.g minerallari xorijda Rossiya Federatsiyasi (Kola yarim orol, Ilmen togʻi, Baykal oldi), Ukraina, Tojikiston (Zarafshon togʻlarida), Vezuviy atrofi (Italiya jan.) va boshqa joylarda bor. Oʻzbekistonda esa, faqat lazurit topilgan. Sodalit va lazuritning koʻk turlari asl toshlar hisoblanadi. S.g. minerallari mineral boʻyoq sifatida, shuningdek, radioelektronika va televideniyeda ishlatiladi.
Frederick Soddy

**Frederick Soddy** () (1877.2.9, Istborn — 1956.22.9) — ingliz radiokimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1910-yildan). Oksford universitetini tugatgan (1898). 1900—02 yilda Monrealdagi MakGill universitetida Ernest Rezerford bilan, 1903—04 yillarda London universitetida U. Ramzay bilan ishlagan. Glazgo universitetida dars bergan (1904—14), Aberdin (1914— 19) va Oksford (1919—36) universitetlarida professor Asosiy ilmiy ishlari radioaktivlik tadqiqotiga oid. E. Rezerford bilan hamkorlikda toriyX (radiy224) radioelementa ni kashf etdi (1902) va 2 ta emanatsiya (radon220 va radon222)ning kimyoviy inertligini isbot qildi, radioaktiv parchalanish nazariyasi asoslarini ishlab chiqdi (1902), "yarim yemirilish davri" tushunchasini fanga kiritdi. William Ramsay bilan hamkorlikda radiy va radon radioaktiv parchalanganda geliy hosil boʻlishini isbot qildi. O. Gan va L. Meytnerlarga bogʻliq boʻlmagan holda protaktiniyni kashf etdi. Nobel mukofoti laureati (1921). Uning sharafiga mineral (soddi) nomlangan.

## Manbalar
Abror Sodiqov

**Abror Sodiqovich Sodiqov** (1906.9.17 — Toshkent — 1993.29.9) — fiziolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1952), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1953). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1935). Toshkent tibbiyot akademiyasi normal fiziologiya kafedrasida assistent (193841), dotsent (194152), kafedra mudiri (1952—76), 1977-yildan maslahatchi. Ilmiy ishlari issiq iqlim sharoitida organizmda boʻladigan oʻzgarishlarni (klimatofiziologiya) oʻrganishga oid. Organizmda suv va tuz almashinuvining nerv sistemasi orkali boshqarilishini tadqiq qilgan.

## Manbalar
* Rabotosposobnost skeletnix mishs i nekotorie voprosi vodnosolevogo obmena v usloviyax jarkogo leta. T., 1952.
Sovxoz

**Sovxoz** (rus. sovetskoye xozyaystva — sovet xoʻjaligi) — sobiq SSSRda qishloq xoʻjaligida tashkil etilgan yirik davlat xoʻjaligi. 1918-yildan boshlab tuzilgan. Oʻzbekistonda dastlabki S.lar paxtachilik boʻyicha 1921-yildan tashkil etila boshlagan. Sovxozlar 1994—1995-yillarda tugatilib, jamoa, soʻngra shirkat xoʻjaliklariga aylantirildi.
Zohid Sodiqov

**Zohid Sodiqov** (1910.1.1, Toshkent — 1962.12.4, Samarqand) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Ijodini 1924—34 yillar Toshkent ishchiyoshlar teatrida drama va musikali drama spektakllarida rollar ijro etish bilan boshlagan. 1934-yildan H.Olimjon nomidagi musiqali drama teatrida faoliyat koʻrsatgan. Neʼmat ("Halima"), Farhod ("Farhod va Shirin"), Qodir ("Gʻunchalar"), Qodir ("Gulsara"), Tohir ("Tohir va Zuhra"), Qosim ("Besh soʻmlik kelin"), Mardon ("Davron ota"), Shoh Bahrom ("Dilorom") kabi obrazlarni musiqali dramalarda yaratgan. Dramatik spektakllarda Rustam ("Rustam"), Arslon ("Tormor"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Gʻulom ("Nomus va muhabbat"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Majididdin ("Alisher Navoiy"), Muqimiy ("Mavlono Muqimiy"), Montaro ("Otello") kabi rollarni ijro etgan.

## Manbalar
Karim Sodiqov

**Karim Sodiqov** (1927.5.5 Toshkent — 1987.21.11) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), falsafa fanlari doktori (1969), professor (1971). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1950). Shu universitet falsafa kafedrasida oʻqituvchi, dotsent, mudir (1953—67), ijtimoiy ftlar falsafa kafedrasining dotsenti (1967—68), tabiatshunoslik ftlari falsafa kafedrasining mudiri (1968-yildan). Ilmiy ishlari ijtimoiy falsafa sohasiga bagʻishlangan.
Marat Sodiqov

**Marat Fayziyevich Sodiqov** (1945.27. 12, Gʻijduvon tumani ― 2021.1.08, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (2003). Uzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1999). Toshkent teatr varassomlik sanʼati institutini tugatgan (1973). Sodiqov litografiya, akvarel, guash, tempera usulida ijod qiladi, ijodida fidokorlik, rassom va zamon, inson va tabiat kabi mavzular yetakchi oʻrin tutadi, hayotda roʻy bergan muhim oʻzgarishlar uning asarlarida oʻz aksini topadi: "Gazli" (1971), "Navoiy kimyo kombinati" (1974), "Fashizm" triptixi (1975), "Hodisa" (1976), "Oq Buxoro" turkumi (1978—85), "Xronika" turkumi (1981), "Mening Buxoroim" (1982), "Oʻzbekiston boʻylab" (19842000), "Soʻqoq" (1985) va boshqa avtolitografiyalar turkumlari.

Sodiqov asarlaridan namunalar respublika va xorijiy mamlakatlar (AQSH, Angliya, Germaniya, Italiya, Avstraliya, Rossiya va boshqalar) muzey va toʻplamlarida saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987).

## Manbalar
Obid Sodiqov

**Obid Sodiqovich Sodiqov** (1913.15.11 — Toshkent — 1987.21.7) — kimyogar olim, jamoat arbobi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1947). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960). S. sobiq SSSR Fanlar akademiyasi akademik (1972). Mehnat Qahramoni (1973). Kimyo fanlari doktori (1946), professor (1947). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1937), shu universitetda dotsent (1942—46), Oʻsimlik moddalari (keyinchalik tabiiy birikmalar) kimyosi kafedrasida mudir (1946—74), ilmiy rahbar (1974-yildan). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti direktori (194650). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (1947-57). Toshkent Davlat Universiteti rektori (195866). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenta (196684). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo boʻlimi rahbari (1973—77), Bioorganik kimyo instituti direktori (1977—87). Asosiy ilmiy ishlari organik va bioorganik kimyoga oid. S. Oʻrta Osiyodagi oʻsimliklarni tekshirib, 100 dan ortiq dipiridil, xinolizidin, izoxinolin katori alkaloidlarini ajratib o.vdi, ularning tuzilishi, konformatsion holati va biogenetik oʻzgarishlarini anikdadi. S. rahbarligida gʻoʻza bargi, chigiti, qobigi, guli va gʻoʻzapoyadan uglevodorodlar, yuqori molekulali spirtlar, kislotalar, sterinlar, triterpenlar, flavonoidlar, polifenollar, gossipol va uning yoʻddoshlari, uglevodlar, shuningdek, A, Ye, R, Gʻ kabi vitaminlar ajratib olindi; koʻpgina preparatlar (anabazingidroxlorid, gossipol, gossipol linimenti, megosin malhami, batriden tabletkasi, gozanidon tabletkasi va boshqalar)ni sanoat miqyosida ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyiddi. S. tashkil qilgan maktabda gʻoʻzani vilt bilan kasallanishlan himoya qilishning kimyoviy va biologik usullari ishlab chiqildi; muhim yoʻnalish — vilt qoʻzgʻatuvchi toksinlar kimyosi va biokimyosi sohasida tadqiqotlar oʻtkazildi. Gʻoʻza bargidan limon va olma kislotalari ajratib olishning sanoat usuli ishlab chiqildi (1956), shakar ishlab chiqarish chiqindisi (patika)dan mikrobiologiya usuli bilan itakon kislota olindi, dorivor moddalar, biostimulyatorlar sintez qilindi, hayot uchun muhim boʻlgan fiziologik faol tabiiy birikmalar va ularning sintetik analoglari tuzilishi bilan organizmdagi funksiyasi oʻrtasidagi bogʻlanish chuqur oʻrganildi, eukariotlar toʻqimalari genomining kooperativ aktivatsion modeli taklif etildi. S. darslik ("Organik ximiya", hamkorlikda, T., 1971; "Organik ximiyadan praktikum", hamkorlikda, T., 1973), oʻquv qoʻllanmalari, ilmiy va ommabop kitoblar muallifi, ilmfan tashkilotchisi. Sodiqov SSSR Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (1972—84). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo institutiga O. S. Sodiqov nomi berilgan (1988). Toshkentdagi 249-maktab, Sobir Rahimov tumanidagi mahalla, Shayxontohur tumanidagi koʻchalardan biri ham S. nomi bilan ataladi.
## Manbalar

## Havolalar
* Obid Sodiqovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
Rashidxon Sodiqov

**Rashidxon Sodiqov** (1938.27.5, Fargʻona viloyati — 2000, Qoʻqon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1992). 1960—2000-yillar Qoʻqon shahar drama teatrida aktyor. Qaqramononaromantik, ijtimoiypsixologik va maishiy hajviy yoʻnalishlar unga yaqin boʻlib, mazmunan teran, falsafiy mushohadalarga boy, mavzu va uslub jihatdan rangbarang obrazlari bilan iz qoldirdi. "Muqanna"da Muqanna, "Boy ila xizmatchi"da Gʻofir, "Jaloliddin"da Jaloliddin Manguberdi, "Tohir va Zuhra"da Tohir, "Muhabbat qasri"da Shohjahon kabi obrazlari alohida oʻrin tutadi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).
Faxriddin Sodiqov

**Faxriddin Sodiqov** (1914.13.6 — Toshkent — 1977.27.10) — sozanda, bastakor. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1964). Toshkent musiqa texnikumini tugatgan (1931). Toshkent konservatoriyasida taʼlim olgan (1946—47, 195152). Oʻzbek musika anʼanalarini ^ M. Najmiddinov, Sh. Shoumarov, Abduqodir Ismoilov va boshqalardan oʻrgangan. Toshkent teatrlari va Oʻzbek davlat filarmoniyasida sozanda (192938). Dutorchi qizjuvonlar ansambli (1939), G. Raximova rahbarligidagi front konsert brigadasi (1942—45)da musika rahbari. Oʻzbekiston radiosi xalq cholgʻulari ansamblida changchi (1947—53, 1957—61), Oʻzbek estrada ansambli (1953—57), 1961-yildan Maqom ansamblining musiqa rahbari. Ayni paytda (1972-yildan) Toshkent konservatoriyasida pedagog (chang, dutor), maqom ansambli tashkilotchisi va rahbari boʻlib, maqom ansambli ijrochiligining yangi uslubini kashf etgan. Ansambl tarkibidagi barcha sozlarning ifodaviy, texnikaviy, dinamik imkoniyatlari, tembr xususiyatlaridan toʻlaqonli foydalanib, har bir asarning oʻziga xos "partiturasini" yaratgan.

S nodir ijroviy salohiyati va musika asarlari bilan milliy sanʼatimizning boyitilishiga katta ulush qoʻshdi. S. ijodidagi 400 ga yakin asarlaridan qoʻshiq, ashula, yalla va cholgʻu kuylar keng oʻrin olgan. "Vatan marshi", "Oʻzbekcha vals", "Gulnor", "Ishq" kabi cholgʻu kuylar, "Ey chehrasi tobonim", "Dutorim", "Yor bilib", "Bir goʻzal", "Zarafshon", "Toʻy muborak", "Gullar vodiysi", "Oʻzbekiston", "Shirmonoy", "Zarafshon", "Sulim bahor", "Xumor", "Laylomisansan" va boshqa vokal asarlari mashhur. V. Giyenko bilan "Ota oʻgʻli", S. Hayitboyev bilan "Saltanat larzada" kabi musiqali dramalar, "Yangi Toshkent" syuitasi (T. Toshmatov bilan)ni yozgan. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida S. nomidagi sozandalar ansambli bor.
Foruq Sodiqov

**Foruq Tojiyevich Sodiqov** (1946.31.12, Toshkent) — dirijyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1999). Toshkent konservatoriyasini xalq cholgʻulari ijrochiligi (1970) va operasimfonik dirijyorligi (1976) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Mukimiy teatrida sozanda (1966—68), Toshkent konservatoriyasida pedagog (1969—91), T. Jalilov nomidagi Oʻzbekiston davlat akademik xalqcholgʻulari orkestrining badiiy rahbari va bosh dirijyori (1976-yildan), ayni paytda, Toshkent konservatoriyasi (1985-yildan) va Madaniyat institutida dotsent (1997-yildan), professor (2000-yildan). Dirijyor repertuaridan oʻzbek kompozitorlari (M. Ashrafiy, S. Yudakov, M. Leviyev, T. Qurbonov, M. Tojiyev va boshqalar) asarlari, xalq cholgʻulari orkestriga moslashtirilgan jahon (J. Bize, P. Sarasate, M. Glinka, P. Chaykovskiy, A. Borodin va boshqalarning) hamda oʻzbek mumtoz ("Girya", "Chuli Iroq", "Yovvoyi Chorgoh", "Beboqcha" kabi) asarlari urin olgan. S. rahbarligidagi orkestr ijrolari Oʻzbekiston, Tojikiston va boshqa mamlakatlar radio fonojamgʻarmalariga, 18 ta grammplastinkaga yozilgan. Sodiqov chet el (Rossiya, Qozogʻiston, Tojikiston va boshqalar) orkestrlariga dirijyorlik qilgan. Markaziy Osiyo davlatlari, Koreya, Fransiya va boshqa mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. Sodiqov hayoti va ijodiga bagishlangan "Musiqiy palitra" (1983, "Oʻzbektelefilm" studiyasi) filmi suratga olingan.
Zaynab Sodiqova

**Zaynab Gʻaniyevna Sodiqova** (1917.9.2, Ijevsk — 1995.25.5, Samarqand) — aktrisa, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Ijodiy faoliyatini 1934-yil H. Olimjon nomidagi Samarqand musiqali drama teatrida boshlagan. S. ijodi dramatik shuur bilan birga pinhon kechinmalarga boy. Sahnada soʻz jarangidan koʻra, xrlat, xatti-harakat va qarashlar maʼnosi orqali obraz qiyofasini ochishni afzal koʻrgan. Sahnada 150 dan ortiq rol ijro etgan. Qimmat ("Rustam"), Lida ("Platon Krechet"), Dilbar ("Tormor"), Lyubov ("Lyubov Yarovaya"), Adolat ("Adolat"), Luiza ("Makr va muhabbat"), Jamila ("Boy ila xizmatchi"), Xolisxon ("Xolisxon"), Guli ("Alisher Navoiy"), Kuraj ona ("Bandai gumroh") va boshqa shular jumlasidan. Rej. sifatida "Toshbolta oshiq" (h. Gʻulom, M. Leviyev), "Birinchi muhabbat" (X. Vohid), "Jon qizlar" (K. Boyseitov, K. Shangʻitboyev, M. Muhamedov), "Ezop" (G. Figeyredu), "Tentak" (N. Hikmat), "Odam tugʻildi" (Oʻ. Umarbekov), "Parvona" (Uygʻun), "Olgin devor" (E. Vohidov), "Otello" (U. Shekspir, A. Grinberg bilan hamkorlikda) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

## Manbalar
Soz

**Soz** — 1) Markaziy Osiyoda musiqa cholgʻoʻ asboblarining umumiy ifodasi; 2) torlitirnama musiqa cholgʻu asbobi. Ozarbayjon, Eron, Turkiya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Yogʻochdan yasaladi, noksimon kosasi pardalar bogʻlangan uzun dastasiga yelimlab ulanadi. Umumiy uz. 70—80 sm. 5 tadan 9 tagacha sim torlari mezrob bilan chalinadi. Ular, odatda, kvartakvintaga sozlanadi. S, asosan, oshiqlar, xonandalar qoʻshigʻiga joʻr cholgʻu asbobi sifatida, shuningdek, xalq cholgʻu ansambli tarkibida ishlatiladi.
Sozlash

**Sozlash** — musiqa (asosan, torli) cholgularida tovushlar orasidagi munosabatlarni muayyan tartibga keltirish, musiqa cholgʻularining torlari va pardalarini ijro etadigan asarga moslashtirish. Oʻzbek xalqcholgʻu asboblar oʻtmishda "Tanavar sozi" (kvarta), "Munojot sozi" (kvinta), "qoʻshtor sozi"ning sozlanishi (unison) kabi atamalar bilan nomlangan.
Soib Tabriziy

**Soib Tabriziy** (taxallusi; asl ism-sharifi Mirzo Muhammad Ali) (1601 — Eron, Isfahon —1677) — ozarbayjon shoiri. Asosan, fors tilida ijod qilgan. Koʻp sayohatlarda boʻlgan, 8 yil Hindistonda yashagan. Eronga qaytgach, "malik ush-shuaro" unvoniga sazovor boʻlgan. Shoh Abbos II (1642—66) saroyida yashagan. Harbiy yurishlar haqida sheʼrlar — jangnomalar, didaktik asarlar — pandnomalar, falsafiy mazmundagi gʻazallar yaratgan. Qandahor yaqinidagi janglarga bagʻishlangan "Qandahornoma" dostoni mashhur. Ozarbayjon tilidagi sheʼrlarida Fuzuliy anʼanalarini rivojlantirgan. Soib shoir sifatida Sharq xalqlari adabiyotlarida koʻplab izdoshlarga ega. Uning katta hajmdagi (120 ming baytga yaqin) sheʼriy merosi nisbatan kam oʻrganilgan. 

## Adabiyotlar
* Gʻazallar, Boku, 1946.
Saodat Sodiqov

**Saodat Sodiqovich Sodiqov** (1910, Qoʻqon — 1995.3.1. Toshkent) — genetik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Urta Osiyo paxtachilik va ipakchilik institutini tugatgan (1932). SoyuzNIXIning Markaziy seleksiya stansiyasida katta ilmiy xodim (1937—39), 1939—42 yillarda Armiya safida. Oʻzbekiston Davlat nazorati vazirligi xodimi (1942—48). 1948-yildan Usimliklar eksperimental biologiyasi institutida gʻoʻza amaliy genetikasi laboratoriyasi mudiri (1950—63 yillarda shu institut direktori). Ilmiy ishlari gʻoʻza genetikasi, seleksiyasi, radiobiologiya, gʻoʻzaning viltga chidamlilik genetikasi, fiziologiyasi va biokimyosi masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1996).

## Manbalar
* Sovetskiy yegipetskiy xlopok v Oʻzbekistane, T., 1939; Povisheniye skorospelosti i urojaynosti xlopchatnika, T., 1972.
Tolib Sodiqov

**Tolib Sodiqov** (1907.12.3 Toshkent – 1957.5.9) – kompozitor, dirijyor va jamoat arbobi. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1939). Samarqanddagi Oʻzbek musiqa va xoreografiya instituti (1928-32), Moskva konservatoriyasining Oʻzbek opera studiyasi (1939-41)da taʼlim olgan. Oʻzbek davlat drama teatrining musiqa (rahbari (1930-32), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1938-39) va Navoiy teatri (1941-54)ning bosh dirijyori, Oʻzbekiston kompozitorlari uyushmasining birinchi raisi (1939-48). Oʻzbekiston radioqoʻmitasi badiiy rahbari (1951-54). Kompozitorlik faoliyatini 1930-yilda „Bogbon qiz“ (S. Abdulla pyesasi)ga musika yaratishdan boshlagan. „Layli va Majnun“ (N. Mironov bilan hamkorlikda, 1933), „Davron ota“ (A. Kozlovskiy bilan, 1941) va boshqa musiqali dramalari, R.Glier bilan hamkorlikda yaratgan „Layli va Majnun“ (1940), „Gulsara“ (1949) operalari bilan oʻzbek musiqali teatri rivojiga katta hissa qushgan. S. B. Zeydman bilan hamkorlikda boshlagan soʻnggi operasi – „Zaynab va Omon“ni Yu. Rajabiy, D. Zokirovlar nihoyasiga yetkazishgan. Shuningdek, u „Alisher Navoiy“ (R. Glier bilan), „Kinokonsert“ (B. Brovsin bilan) filmlariga yozilgan musiqalar, simfonik, xor va boshqa asarlar muallifi. Uning oʻzbekona va umumsharqiy ohanglardagi „Bahor“, „Sarvi gul“, „Bulbul“, „Alla“, „XUR Vatan“, „Jonon koʻrinur“ kabi qoʻshiq va romanslari ommaviylashgan. Toshkentdagi 1-bolalar musiqa maktabi, xalq filarmoniyasi va koʻchaga S. nomi berilgan. S. nomidagi Xalqaro musiqiy xayriya jamgʻarmasi tashkil etilgan (1998). Davlat mukofoti laureati (1951). "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2003).
## Manbalar

## Havolalar
* Nekrolog
Qidirboy Soipov

**Qidirboy Soipov** (1939.10.9, Qoraqalpogʻistonning Chimboy tumani — 1972.28.10, Nukus) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻistonda (1965) va Oʻzbekistonda (1969) xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). Qoraqalpogʻiston teatrida rassom, bosh rassom (1958—72). Soipov yaratgan dekoratsiya eskizlarida spektakllarning davr ruhini berishga intildi, asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi: "Baxt" (1957), "Berdaq" (1958), "Oygul va Obod" (1959), "Qoraqalpoq qizi" (1967), "Mamanbiy" (1971) va boshqa Soipov shuningdek, portret ("Zauraning portreta", 1967) va manzaralar ("Amudaryoda oqshom", 1963) ham yaratgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1970).

## Manbalar
Soy

**Soy:**

* tabiiy oʻzanda doimiy va mavsumiy oqadigan kichik daryo, ariq, vodiy, irmoq;
* oqar suvlar faoliyati natijasida yoki tektonik harakat oqibatida hosil boʻlgan kambar, uzun relyef shakli. Soyda suv oqishi ham, oqmasligi ham mumkin.
Soymalitosh rasmlari

**Soymalitosh rasmlari** () - Fargʻona tog tizmasining Koʻgart dovoni yaqini (Qirgʻiziston hududi)dagi qoyatoshlarga ishlangan tasvirlar. 1902 yilda topograf N. Xludov topgan. Dastlab I. Poslavskiy, keyinroq B. Zima, A. Bernshtam, Yu. Golyanduxin va boshqa tomonidan oʻrganilgan. Soymalitosh rasmlarining umumiy soni 10—12 mingdan ortiq boʻlib, bu yerda eng koʻp qoyatosh rasmlari toʻplangan. Soymalitosh rasmlari turli davrlarda yaratilgan: mil. av. 3ming yillikda, yana bir qismi mil. av. 1ming yillikning 2-yarmida ishlangan; mil. 1—8-asrlar va undan keyingi davrlarga mansub rasmlar ham uchraydi. Soymalitosh rasmlari qattiq buyum, tosh bilan uriboʻyib soya, oddiy chiziqlar, narsalar shakli va naqshdor uslubda ishlangan. Yovvoyi buqa, ot, it, togʻ echkisi, arhar, qoplon, quyosh tasviri, chayla, oʻqyoy va boshqa bor; yer haydash, raqs lavhalari, qandaydir diniy marosimlarni bajarayotgan kishilarning tasvirlari ham uchraydi. Sanʼat obidasi boʻlgan Soymalitosh rasmlari Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, hayoti, urfodatlari va boshqalarni oʻrganishda qimmatli manbadir.
Nikolay Petrovich Sokolov

**Nikolay Petrovich Sokolov** (1899, Tula gubernyasi — 1971, Andijon) — genetik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1958). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgach (1924), biologiya kafedrasida assistent (1924—28), dotsent (1928—32), Oʻzbekiston eksperimental tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti biologiya boʻlimi mudiri (1932—56), Andijon tibbiyot instituti umumiy biologiya kafedrasi mudiri (1956—58), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1958—69). Ilmiy ishlari exinokokk biologiyasi va Oʻzbekistonda bezgak kasalligiga qarshi biologik kurash usullariga oid.

## Manbalar
* Gambuzii i ix rol v borbe s malyariyey, T., 1939; Exinkokkovie zabolevaniya i ix profilaktika na novix zemlyax osvoyeniya, T., 1959; Nasledstvennie bolezni cheloveka. T., 1965.
Sokoto

**Sokoto** — Gʻarbiy Afrikadagi davlat (19—20-asr boshi). Fulbe elatining xousyalarga qarshi qoʻzgʻoloni natijasida barpo etilgan. 1809 i. ikki sultonlik — Sokoto va Gandu tuzilgan. 1831-yil Gandu Sokoto sultonining vassaliga aylangan. 20-asr boshida (1903) Sokotoning katta qismi Buyuk Britaniya tomonidan bosib olingan, 1914-yil inglizlarning Nigeriya mustamlakasi tarkibiga kiritilgan.
Sol (vosita)

**Sol** — 1)oʻrmon xoʻjaligida tayyorlangan yogʻochlarni suvda oqizish (tashish) vositasi. Bir-biriga arqon bilan biriktiriladigan gʻoʻlalardan iborat. Ustiga yogʻoch tahlanadi. Odatda, uni kema shatakka oladi (surgaydi), baʼzan suv oqimi bilan suvda oqiziladi. Daryo va koʻlda foydalaniladigan Sol toʻrtburchak shaklda boʻladi, hajmi (tashiladigan yogʻoch hajmi) 30 ming m³ ga yetadi. Dengizda foydalaniladigan Sol sigara shaklida boʻladi, hajmi 1,5 ming m³ ga yetadi. 
2) suv transporti sifatida foydalaniladigan platforma (supa). Bir necha xodani, qamishlar bogʻlamini, suvda choʻkmaydigan bochka va yashiklarni yoki puflama rezina tagliklarni bir-biriga biriktirib, ustiga taxta supa toʻshab yasaladi. Soldan, asosan, odamlar, mashinalar va yuklarni suvning bir qirgʻogʻidan ikkinchisiga oʻtkazish uchun foydalaniladi. 
3) kema yoki samolyotning qutqaruv majmuiga kiradigan qutqaruv vositasi.
Soldat

**Soldat** (nem. Soldat) — 1) turli davlatlar qurolli kuchlarida dastlabki harbiy unvon yoxud harbiy xizmatchilar kategoriyasi (toifasi); 2) keng maʼnoda — jangchi, askar, harbiy kishi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli kuchlarida S. oddiy askar maqomiga toʻgʻri keladi.
Pavel Soldatov

**Pavel Kuzmich Soldatov** (1925, Kazalinskiy sh., Qozogʻiston — 1996, Samarqand) — genetik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1963). Biologiya fanlari doktori (1972), professor Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1948). Shreder nomidagi mevachilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1953—60), Samarqand Davlat Universiteti kjsak oʻsimliklar va genetika kafedralari dotsenti (1961—74), prorektori (1975—86). Genetika, seleksiya va darvinizm kafedrasi mudiri (1974—86). Ilmiy ishlari tok genetikasi va seleksiyasi hamda atrof muhitni ifloslanishdan muhofaza qilish masalalariga bagʻishlangan.

## Manbalar
* Vegetativnaya izmenchivost rasteniy vinograda i yeye znacheniye v seleksii, T., 1984.
Solenoid

**Solenoid** (yunoncha: solen – naycha va eidos – koʻrinish) – spiral koʻrinishida oʻralgan va oʻzidan elektr toki oʻtkazayotgan izolyasiyalangan oʻtkazgich. Agar Solenoidning uzunligi oʻramlar diametridan juda katta boʻlsa, cheksiz uzun Solenoid hisoblanadi. Cheksiz uzun Solenoid maydonining magnit induksiya V si Solenoid tashqarisida nolga teng va ichida bir jinsli boʻlib, u quyidagi formula bilan ifodalanadi: V=sp/, bunda i.(|— magnit doimiysi, p – Solenoidning oʻramlar soni, / – Solenoiddagi tok kuchi. Solenoid, odatda, kichik faol qarshilikka va elektr sigʻimiga hamda yetarli darajada katta induktivlikka ega boʻladi. Ichida temir oʻzak boʻlgan Solenoid elektromagnit vazifasini bajaradi.

Solenoidning magnit maydoni (solenoid tashqarisidagi maydon) bilan doimiy magnit maydon orasida oʻxshashlik bor. Shartli ravishda kuch chiziqlari gʻaltakning bir uchidan chiqib ikkinchi uchiga kiradi, deb hisoblash mumkin.

Solenoid radiotexnika, elektrotexnika va xususan, oʻlchov asboblarida keng koʻlamda ishlatiladi.
## Manbalar

## Havolalar
Solidus

**Solidus** (lot. solidus — zich, qattiq), solidus chizigʻi, solidus sirti — biron bir eritma yoki qotishmaning barqaror kristallanishi oxiridagi traning shu eritma yoki krtishma tarkibiga bogʻliqligini ifodalaydigan grafik tasvir. Mas, 87% qoʻrgʻoshin va 13% surmadan iborat suyuq qotishma sovitilsa, qoʻrgʻoshin ham, surma ham bir traning oʻzida (246°da) kristallana boshlab, xuddi shu trada kristallanib boʻladi. Ana shu batamom kristallanib boʻlish nuqtasi (Z nuqta) S. nuqtasi deb ataladi. S. nuqtalarining geometrik oʻrni S. chizigʻi boʻladi (rayemga q.). S. chizigʻidan pastda qotishmalar qattiq holatda boʻladi.
Sokotra

**Sokotra** — Hind okeanidagi orollar guruhi (eng katta oroli — Sokotra), Gvardafuy burnidan sharkda. Yaman Respublikasi hududi. Maydoni 3,6 ming km². Kristall jinslardan tuzilgan. Eng baland joyi 150 m. Iqlimi tropik, quruq iqlim; oʻrtacha temperaturasi yanvarda 21°, iyunda 28°. Yillik yogʻin 250–300&nbsp;mm. Chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi, togʻlarda kserofil daraxtzorlar bor. Xurmo daraxti oʻstiriladi. Aholi chorvachilik va baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Bosh shahri — Xadibu.
Sol (maʼnolari)

**Sol**:

* Sol - #REDIRECTQuyosh
* Sol (vosita) — 1) oʻrmon xoʻjaligida — tayyorlangan yogʻochlarni suvda oqizish (tashish) vositasi.
Soliboy Soliyev

**Soliboy Qodirovich Soliyev** (1955.8.9, Peshku tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1980). 1972-yildan Peshku tumanidagi 8, 1979-yildan 9maktabda tojik tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darsning noanʼanaviy usullaridan foydalanadi.
Farida Soliyeva

**Farida Ismoiljonovna Soliyeva** (1951.25.3, Buloqboshi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Buloqboshi tumanidagi 17maktabda fransuz tili oʻqituvchisi. Darsda texnika vositalaridan unumli foydalanadi.
Qosim Solijonov

**Qosim Solijonov** (1936.6.12, Konimex tumani) — bezovchi rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1962). "Toshshaharreklama" kombinatida bezovchi rassom (1962— 64), "Rassom" kombinatida (1964—69), Toshkent shahar obodonchilik bosh boshqarmasida (1969—71) bosh rassom. Solijonov Toshkent shahri bosh rassomi sifatida Sirgʻali, Hamza va boshqa tumanlarni bezagan; Turkiya, Suriya, Bolgariya, Tunis, Marokko va boshqa mamlakatlarda uyushtirilgan xalqaro yarmarkalarda Oʻzbekiston pavilonini bezashda ishtirok etgan, "Mustaqillik", "Navroʻz" va boshqa bayramlarni badiiy siyosiy ruhda bayramona bezashda faol qatnashadi.

## Manbalar
Solik

**Solik** (arab. — yoʻlchi, yoʻldan yuruvchi) — tasavvufda suluk — tariqatni ixtiyor qilib, uni oʻzlashtirish harakatiga tushgan, lekin hali biror maqom yoki martabaga erishmagan murid. S. oʻziga xos odob qoidalariga rioya etsagina, tariqat axli sirasiga kiradi.
Solikamsk

**Solikamsk** — Rossiya Federatsiyasi Perm viloyatidagi shahar. Kama daryosi chap sohilidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyasi opkali Perm va Yekaterinburg shaharlari bilan bogʻlangan. Aholisi 106,6 ming kishi (1998). "Silvinit" ishlab chiqarish birlashmasi (kaliy tuzlarini qazib olish va qayta ishlash); sellyulozaqogʻoz kombinati, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, magniy, kema taʼmirlash zavodlari, shahar chetida parrandachilik fabrikasi bor. Bir nechta oʻrta maxsus bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud.

Shahar 1430-yilda komipermyaklar qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan va dastlab SolKamskaya yoki UsolyeKamskoye deb atalgan. 16—18-asrlarda Rossiyadagi eng yirik tuz olish markazlaridan biri boʻlgan. 1925-yilda Solikamsk yonida kaliy tuzlarining yirik koni ochildi. 1933-yilda kaliy kombinati mahsulot bera boshladi. 1936-yilda kaliy kombinati asosida magniy zavodi vujudga keldi.

Solikamskda qadimgi rus meʼmorligi yodgorliklaridan Bogoyavleniye cherkovi (1687—95), Troitsa sobori (17-asr oxiri), Voyevoda uyi va boshqa saqlangan.
Solin

**Solin** — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. 19-asr oxiri — 20-asrning boshlarida ayrim guruhdari tarqoq holda Fargʻona vodiysi (Andijon)da, Zarafshon vodiysining Bulungʻur tumanidagi Solin qishlogʻida va Oʻrta Osiyoning janubida yashashgan. Solinliklar oʻzbeklarning marqa urugʻi hamda yuz kabilasi tarkibida ham boʻlganlar. 20-asrning boshlarida Solinliklarlar batamom oʻtroqlashib, dehqonchilik bilan shugʻullangan. 

    
Solinlar nafaqat Jizzax viloyatining Zomin tumani Qayirma mahallasidagi Xulkar qishlogʻida G'allaorol tumani Qipchoqsuv mahallasida Baxmal tumani Oyqor mahallalarida yoki samarqand viloyatida balki sirdaryoda ham bor ammo ular ozchilikni tashkil qiladi.
Soylik

**Soylik** — Yer poʻsti relyefining botiq shakli, izometrik yoki kam darajada choʻzilgan boʻlishi mumkin. S har tarafdan oʻralgan berk hamda bir yoki ikki tomoni ochiq boʻladi. Morfologik jihatdan tubi yassi, tovoqsimon va boshqa turlari farq qilinadi. Vujudga kelishiga koʻra — tektonik, vulkanik, erozion, muzlik, karst va boshqa; oqim rejimiga koʻra uch xil — suv oqib chiqadigan, oqib keladigan va oqmas boʻlishi mumkin. Dengiz tubi geomorfologiyasida geosinklinal dengiz va okeanlari egallagan oʻtish zonasi S. farq qilinadi. Eng yirik S. — okean kaʼri.
Solipsizm

**Solipsizm** ( — bir, yagona va ipse — oʻzim) — 1) voqelikda faqat inson va uning ongi mavjud, obyektiv dunyo va boshqa odamlar shu individning ongidagina mavjuddir, deb hisoblovchi falsafiy nazariya. Subyektiv idealistik taʼlimotlarning hammasi S.ga moyil (Berkli, Fixte, Max va boshqalar). S. insonning har qanday faoliyatini, shu jumladan, fanni ham maʼnosiz qilib qoʻyadi, chunki uning vakillari har qanday narsa mening ongimga shunday boʻlib tuyuladi, xolos, deb fikr yuritishadi. Sezgnni bilishning manbai sifatida mutlaqlashtirish S.ning gnoseologik asosi boʻlib xizmat qiladi; 2) etikada — oʻta xudbinlik, egotsentrizm maʼnosida ishlatiladi.

## Yana qarang

* Anathema
* Antiscience
* Aseity
* Alfred Binet&nbsp;– Aql va miya
* Boltzmann brain
* Cartesian doubt 
* Centered world
* Cognitive closure (philosophy)
* Consensus reality
* Kotard sindromi - qarama-qarshi
* Dream argument
* Eliminative materialism - the idea that even aspects of one’s mind may not be sure to exist
* Ethical solipsism
* Ekzistensial nigilism
* Externism
* Heinlein's World as Myth
* Henry Rollins's *Solipsist*
* Idealizm
* LaVeyan Satanism
* Metaphysical nihilism
* Mind over matter
* Model-dependent realism
* Object permanence
* Objective idealism 
* Open individualism
* Panpsixizm
* Personal horizon
* Phaneron
* Fenomenalizm
* Realizm (falsafa)
* Postmodernizm
* Post-structuralism
* Birlamchi va ikkilamchi sifatlar&nbsp;– Jon Lokkning solipsizmga munosabati
* Problem of other minds
* Protagor
* Solipsism syndrome 
* Stream of consciousness
* Subjectivity
* ''The Egg''
* The Truman Show delusion
* Vertiginous question

## Manbalar

### Qoʻshimcha oʻqish uchun
* 
*  This book presents an intriguing and scientifically based updating of solipsism involving the latest findings in quantum physics, neurology and consciousness studies.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* Solipsism and the Problem of Other Minds
Solishtirma issiklik sigʻimi

**Solishtirma issiklik sigʻimi** — son jihatidan biror modda massa birligining temperaturasini 1° oshirish uchun kerak boʻladigan issiqlik miqdori. Modda issiqlik sigʻimi S ning uning massasi t ga nisbati orqali topiladi. Xalqaro birliklar tizimi SI da J/kggrad larda ifodalanadi (yana qarang Issiqlik sigʻimi).
Solishtirma ogʻirlik

**Solishtirma ogʻirlik** - bir jinsli jismning hajm birligiga toʻgʻri keluvchi ogʻirligi: u =P/V, bunda R— jism ogʻirligi, V— uning egallagan hajmi. Solishtirma ogʻirlik jismning zichligi r va erkin tushish tezlanishi g orqali ham ifodalanishi mumkin: ^SP Muayyan jism Solishtirma ogʻirlikining qiymati oʻlchov oʻtkazilayotgan joyning geografik kengligiga va Yer sirtidan balandligiga bogʻliq. Uning Xalqaro birliklar tizimi SIdagi oʻlchov birligi N/m³.
Solishtirma elektr qarshilik

**Solishtirma elektr qarshilik** — uzunligi 1 m, koʻndalang kesim yuzi 1 m2 boʻlgan bir jinsli toʻgʻri silindrik oʻtkazgichning elektr qarshiligi. Metall va qotishmalarning koʻpchiligida bir necha Kelvin gradusi tartibidagi trada Solishtirma elektr qarshilik q. sakrab nolga aylanadi va undan ham past tralarda r=0 saqlanib qoladi. Bu hodisa oʻta oʻtkazuvchanlik deb ataladi.
Solishtirma quvvat

**Solishtirma quvvat** - dvigatel quvvatining oʻz massasi, hajmi yoki boshqa parametrlariga nisbati. Porshenli dvigatelda dvigatel litrajiga nisbati bilan oʻlchanadigani litr quvvati, porshenlar yuzalari yigʻindisi birligiga nisbati bilan oʻlchanadigan dvigatel quvvati porshen quvvati deyiladi. Transport mashinalarida Solishtirma quvvat dvigatel quvvatining tortiladigan tirkamalar ogʻirligiga nisbati bilan oʻlchanadi. Solishtirma quvvat transport mashinalarining dinamik xususiyatlari, yaʼni maksimal tezligi, tezlik olishi, qoʻshimcha yukni torta olish xususiyati va boshqa bilan ifodalanadi. Mashina Skrining oʻrtacha ish sharoitidagi Solishtirma quvvatiga nisbati shu mashina dvigatelining ish rejimi kuchlanganligini ifodalaydi. Yengil avtomobillar uchun bu kattalik 0,3 ga, yuk avtomobillari uchun 0,5 ga, traktorlar uchun 0,7 —0,75 ga teng.
Solishtirma hajm

**Solishtirma hajm** — moddaning massa birligi egallagan hajm. Modda zichligiga teskari kattalik. Mas, suvning solishtirma hajmi 1 sm³/g, 10sm³/kg yoki 10 m³/kg, havoning solishtirma hajmi (0° da) 775,19 sm³/g yoki 0,77519 m³/kg ga teng.
Soliq akademiyasi

**Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Soliq qoʻmitasining Soliq akademiyasi** yoki **Soliq akademiyasi** — soliq tizimiga yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent shahrida joylashgan. 2001-yil 10-yanvarda Soliq va bojxona organlari akademiyasi sifatida tashkil etilgan. 2003-yil 23-mayda Oliy harbiy bojxona instituti tashkil etilishi munosabati bilan qayta nomlanib, Oʻzbekiston davlat soliq qoʻmitasi tasarrufiga kiritilgan. Soliq akademiyasida soliqlar va soliqqa tortish mutaxassisligi boʻyicha bakalavrlar tayyorlanadi, soliq tizimi xodimlarining malakasi oshiriladi. 10 ta kafedra bor. 2003-2004 oʻquv yilida 58 ta professor oʻqituvchi, shu jumladan, 10 nafar fan doktori va 24 nafar fan nomzodi ishladi. 200 nafar talaba, bir yillik qayta tayyorlash kursida 25 nafar talaba oʻqidi, 3 mingga yaqin soliq tizimi xodimlari malakasi oshirildi. Soliq ishi sohasida ilmiy tadqiqot ishlarini tashkil etish, xorijiy mamlakatlarning shu kabi oʻquv boʻlinmalari bilan amaliy, uslubiy aloqalar oʻrnatish, ilmiy adabiyotlar tayyorlash va nashr etish ishlarini bajaradi. Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha ixtisoslashgan ilmiy kengash, shuningdek, aspirantura mavjud. Oʻquv qoʻllanmalari, dasturlar, ilmiy va metodik qoʻllanmalar nashr etadi.

## Yana qarang

* Soliq
* Soliq imtiyozlari
* Akademiya
Soliq stavkasi

**Soliq stavkasi** — soliq obyektining muayyan birligiga nisbatan undiriladigan soliq miqdori; pul summasi hisobida undiriladi. Masalan, ish haqi yoki foydaning pulda hisoblangan miqdori, yerning ga hisobidagi sathiga nisbatan hisoblangan soliq. Soliq stavkasi qonun yoʻli bilan turli usulda belgilanadi: qatʼiy yoki proporsional belgilangan stavkalar — soliq obyekti miqdoriga nisbatan oʻzgarmaydigan bir xil ulushda undiriladi. Masalan, Oʻzbekistonda korxonalar molmulkidan undiriladigan soliq 4% qilib belgilangan, ushbu Soliq stavkasi obyekt qiymati (molmulk qiymati)ning maʼlum ulushiga teng (4%) boʻladi; progressiv soliq stavkasi — soliq obyekti miqdoriga qarab ortib boruvchi stavkalar. Oʻzbekistonda soliq qonunchiligiga koʻra eng kam ish haqining 5 barobariga teng qismiga 13%, undan 10 marta oshgan qismiga 21% Soliq stavkasi belgilangan va daromad miqdorining ortib borishi bilan Soliq stavkasi ham oshib boradi (2004, 1 yanvar). Regressiv soliq stavkasi — daromadlarning oʻsishi bilan stavkalar miqdori kamayib boradi. Jahon mamlakatlari amaliyotida kamdankam, asosan, qazib oluvchi tarmoklarda qoʻllanadi. Nolli soliq stavkasi — eksportga moʻljallangan tovarlar i.ch.ni ragʻbatlantirishda qoʻllanadi. Masalan, toʻlangan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi boshqa tovarlar tushumi boʻyicha olinadigan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasidan chegirib kamaytiriladi. Bunday Soliq stavkasini qoʻllash iqtisodiyotning rivojlanishiga ijobiy taʼsir etadi.

## Yana q.

* Soliq
* Soliq imtiyozlari
* Soliq islohotlari
Solih

**Solih** ( — salohiyatli, yaroqli) — ezgu ish, savobli amal. Qurʼonda imon bilan solih amallarni qilishga buyurilgan oyatlar koʻpligidan ashʼariya taʼlimotida solih amal ham imon tarkibiga kiritilgan. Moturidiylik taʼlimotida esa mazkur amal imon tarkibiga kirmasligi taʼkidlangan. Aks holda unga amal qilmagan moʻminlar imondan ajralib qolishlari mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
Solih (maʼnolari)

**Solih**:

* Solih (arab. — salohiyatli, yaroqli) — ezgu ish, savobli amal.
* Solih (paygʻambar) — Qurʼonda zikr etilgan paygʻambarlardan biri.