open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qozogʻistonda uran qazib olish

Qozogʻistonda uran qazib olish milliy iqtisodiyot uchun katta ahamiyatga ega. 2011-yildan boshlab Qozogʻiston dunyoning eng yirik uran qazib oluvchi davlatiga aylandi.

## Tarixi

Qozogʻistonda uranni qidirish ishlari 1943-yilda boshlangan. Keyinchalik, 1970-yilda qazib olish ishlari ham ijobiy natijalar bilan boshlandi. Bu esa qidiruv ishlari koʻpayishiga olib keldi. 1950-yillardagi baʼzi yer osti konlari saqlanib qolgan, ammo tugashga yaqin turibdi. Oʻtgan yarim asrda Qozogʻiston jahon yadroviy dasturlari uchun asosiy uran zaxirasi boʻlib kelgan. 2001-yildan 2011-yilgacha boʻlgan oʻn yillikda Qozog'istonda uran ishlab chiqarish 17,428 tonnaga oshdi. Qozogʻistonda jahon uranining 15 foizi qazib olinadi. 2011-yilda esa jahon ishlab chiqarishining 35 foizi Qozogʻistonga toʻgʻri kelgan. Mamlakatda 17 ta uran konlari mavjud, ammo maksimal ishlab chiqarish yiliga 20,000 tonna bilan cheklangan.

Hozirda esa mamlakatning oltita viloyatida 50 ta kon mavjud. Uranni qidirish uchun mas’uliyat Geologiya vazirligining ikkita tashkiloti, Shimoliy Qozogʻistondagi „Stepgeologiya“ va mamlakat janubidagi „Volkovgeologiya“ zimmasiga yuklangan. Garchi davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan elektr tarmogʻi mavjud boʻlmasa-da, Qozogʻistonning shimoliy hududlariga elektr energiyasi Rossiyadan, janubga esa Oʻzbekiston va Qirgʻizistondan keladi.

## Kompaniyalar
Milliylashtirilgan atom energetika kompaniyasi „Kazatomprom“ 1997-yilda tashkil etilgan. U barcha faoliyatlarni, jumladan, qazib olish, qidiruv va import hamda eksport faoliyatini nazorat qiladi. Kompaniya, shuningdek, xorijiy yadroviy kuchlar va Westinghouse kompaniyasi bilan mustahkam aloqalar oʻrnatgan. Rossiya, Yaponiya, Xitoy, Kanada, Hindiston va Fransiya hukumatlari bilan kelishuvlari mavjud. Kompaniya 2010-yil natijalarini 2009-yilniki bilan solishtirib, uran mahsulotlari qirq foizdan koʻproq, umumiy uran qazib olish hajmi esa oʻttiz foizga oshganini maʼlum qildi.

## Konlar
* Inkai Uranium loyihasi — 1976-yilda ochilgan. 2010-yilda 1637 tonna uran qazib olingan.
* South Inkai koni — 2007-yilda qazib olish ishlari boshlangan. 2011-yilda 1900 tonna uran qazib olingan.
* Akdala koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan. 2009-yilda 1046 tonna uran qazib olingan.
* Central Mynkuduk koni — 2007-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* West Mynkuduk koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* East Mynkuduk koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Karatau koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Akbastau koni — 2009-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Zhalpak koni — 2012-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Moinkum koni — 2004 -yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Tortkuduk koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Kharasan koni — 2005-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Irkol koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Zarechnoye koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
* Semyibai koni — 2009-yilda qazib olish ishlari boshlangan.

## Manbalar
Ivan Rashevskiy

**Ivan Grigoryevich Rashevskiy** (; 1849-yil 27-yanvar, Chuguyev, Zmiyev uyezdi, Xarkov viloyati — 1921-yil 21-iyul, Chernigov) — ukrainalik rassom, haykaltarosh, tanqidchi va sanʼatshunos. Chernigov ukrain qadimiy yodgorliklari muzeyi direktori, Chernigov jamoat kutubxonasi asoschilaridan biri, Chernigovda Taras Shevchenkoning birinchi yodgorligini oʻrnatish tashabbuskori .
## Biografiyasi
1849-yil 27-yanvarda Xarkov viloyatining Chuguyev shahrida tugʻilgan. Rashevskiylar oilasi Chernigov viloyati Velikiye Osnyaki qishlogʻida mulkka ega boʻlganligi sababli, rassomning hayotining koʻp qismi getmanlar davri bilan bogʻliq boʻlgan. 1873-yilda Kiyevdagi Avliyo Vladimir universitetining yuridik fakultetini tugatgandan soʻng, Imperator Badiiy akademiyasiga erkin tinglovchi sifatida oʻqishga qabul qilingan. Kasbi peyzajchi rassom. Shu bilan birga, Rashevskiy Parijga tashrif buyurgan. 1875-yilda akademiyani tark etib, Ukrainaga, Chernigovga qaytib keladi. 1876—1879-yillarda Chernigov zemstvo kengashining aʼzosi, shuningdek, kelishtiruvchi sudya lavozimida ishlagan. Kiyev, Sankt-Peterburg, Chernigov shaharlarida oʻtkazilgan koʻplab koʻrgazmalarda faol ishtirok etgan. Asosan kolleksiya yigʻish bilan shugʻullangan. Uning kollektsiyasidan Ilya Repin, Vasiliy Surikov, Mixail Juk rasmlari, shuningdek, idishlar va kashtachilik mahsulotlari joy olgan. 1908-yilda Rashevskiy chet elga sayohatga ketadi va sayohat paytida, yaʼni Qora dengizdan Gretsiyagacha boʻlgan hududlarda bolib, u yerlarda bir qancha rasmlarni yaratadi: „Bosfor“ (1908), „Sokrat qamoqxonasi“ (1908) va boshqalar. 1912-yilda Chernigov ukrain qadimiy yodgorliklari muzeyining saqlovchisi, keyinchalik esa direktori boʻladi. Umrining soʻnggi yillarini Chernigovda T. G. Shevchenko haykali oʻrnatish ustidagi ishga bagʻishlaydi. Ivan Rashevskiy 1921-yil 20-iyuldan 21-iyulga oʻtar kechasi vafot etadi, Voznesenskaya cherkovi qabristoniga dafn etilgan.

## Ijodiy merosi
Ukraina Tasviriy sanʼat akademiyasi tomonidan taqdim etilgan Ivan Grigoryevich Rashevskiy asarlari katalogida jami 170 dan ortiq buyumlar qayd etilgan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Ivan Rashevskiyning koʻplab asarlari yoʻqolgan, hozirda Ukraina Milliy sanʼat muzeyi, Taras Shevchenko milliy muzeyi, shuningdek, Chernigov muzeylari va shaxsiy kolleksiyalarda 40 ga yaqin asarlari saqlanmoqda. Rashevskiyning mashhur asarlariga „Po Desne“ (1889), „Desn“, „K ekzamenu“, „Prud v sadu“ (1892), „V krestyanskom dome“, „Na Spasa“ (1900) rasmlari, „Portretnaya skulptura muzikanta Dlusskogo“ (1889), „Poprishchin“ (1892) haykallari, T. Shevchenko haykali uchun loyihalari (1921) kiradi.

## Manbalar
Ritsa qoʻriqxonasi

**Ritsa qoʻriqxonasi** (gruz . რიწის დაცული ტერიტორია) — Abxaziyaning Gudauta okrugidagi qoʻriqlanadigan hudud. Qoʻriqxonaning asosiy maqsadi Ritsa koʻlini himoya qilishda atrofdagi togʻli hududlarda joylashgan ekotizimlar va turlarni saqlashdir.

## Tarix
Gruziya SSSR tarkibida boʻlgan davr — 1930-yil Ritsinskiy qoʻriqxonasini tashkil etilgan. 1991-yil Gruziya mustaqillikka erishgach, qoʻriqxona hududi kengaydi va yangi Ritsa qoʻriqxonasi tashkil etildi. Abxaziya-Gruziya mojarosi va undan keyingi urush boshlanganidan keyin Ritsa hududi egallab olindi. Qoʻriqxona hozirda Abxaziya hukumati tomonidan boshqariladi.

## Geografiya

**Ritsa qoʻriqxonasi** Abxaziyaning togʻli qismida, Katta Kavkaz tizmasining janubiy qismida joylashgan boʻlib, Gega daryosidan Pshchitsa daryosigacha choʻzilgan. Qoʻriqxonaning dengiz sathidam balandligi  oraligʻida. Qoʻriqxonaning eng katta suv manbai Ritsa koʻli. Qoʻriqxonadagi boshqa koʻllar orasida Kichik Ritsa koʻli va Moviy koʻl bor. Bu mintaqada bir nechta sharsharalar bor, ulardan eng mashhuri Gegskiy sharsharasi boʻlib, u 1980-yilda „''Sherlok Xolms va doktor Uotsonning sarguzashtlari''“ sovet filmida „Reyxenbax sharsharasi“ sifatida tasvirlangan.

## Flora
Euxine-Colchic bargli oʻrmonlarining qoʻriqlanadigan hududi koʻplab doimiy yashil oʻsimliklar (*Buxus colchica*), shuningdek, balandligi 70 metrdan ortiq boʻlgan Nordmann archasi namunalarini oʻz ichiga oladi. Bu hududda, shuningdek , Yevropa yevi namunalari mavjud. Mintaqada *Lilium kesselringianum*, *Primula farinosa*, kabi noyob endemik turlar, shuningdek, qoʻngʻiroq guli kabi keng tarqalgan turlar uchraydi.

## Fauna
Mintaqada eng keng uchrovchi sutemizuvchilari orasida Kaspiy qizil bugʻusi, rupikapra, kapreolus, yovvoyi choʻchqa, Kavkaz yovvoyi mushugi, tosh suvsar va Yevropa quyoni mavjud.

Bu yerda 273 dan ortiq qush turlarini topish mumkin, ulardan 71 tasi kam uchraydi. Qoʻriqxonada 100 ga yaqin qushlar uyasi, boshqalari esa sharqiy Qora dengiz yoʻli orqali bogʻ ustida uchib oʻtadi. Oltin burgut, burgut, tasqara, oddiy qoraqoʻrgʻon, katta tit, Kavkaz qorqoʻzisi, qizil peshonali serin, tillaqoʻrgʻon va somon qushi mintaqada koʻp uchraydigan turlar qatoriga kiradi.

Amfibiyalarning noyob turlari ham mavjud: Kavkaz petrushka qurbaqasi va Kavkaz qurbaqasi.

## Manbalar
Jakub Krako

**Jakub Krako** (7-iyul, 1990-yil; Žilina; Žilina viloyati) — slovak togʻ changʻichisi, besh karra paralimpiya chempioni. Koʻrishda nuqsoni boʻlgan sportchilar toifasida ishtirok etadi. Beshta paralimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

## Tarjimai holi
Jakub Krako 1990-yil 7-iyulda tugʻilgan. Bratislavadagi Iqtisodiyot universitetida tahsil olgan.

## Faoliyati
2006-yilda Turindagi paralimpiya oʻyinlarida debyut qilgan. Oʻsha paytda slovakiyalik sportchi 15 yoshda boʻlgan. Krako koʻrishda nuqsoni boʻlgan sportchilar orasida super-G toifasida oltinchi oʻrinni egallagan.

2009-yilda Krako Janubiy Koreyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida qatnashib, togʻ changʻisining slalom yoʻnalishida chempion boʻlgan. Shuningdek, gigant slalom va superkombinatsiyada kumush, super-G toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2010-yilda Yakub Krako katta muvaffaqiyatga erishgan. Vankuverda uch karra paralimpiya chempioniga aylangan. Slalom, superkombinatsiya va gigant slalomda gʻolib chiqqan. Super-G toifasidagi musobaqada esa kumush medal sohibiga aylangan. Tezkor tushish bahslarida ham ishtirok etib, toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

2011-yilda Sestriere shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Yakub Krako slalom boʻyicha chempionlik unvonini himoya qilishga muvaffaq boʻlgan. Jamoaviy baslarda ham qatnashib, bronza medalini qoʻlga kiritgan. Gigant slalom va superkombinatsiyada ikkita kumush medalni qoʻlga kiritgan.

2013-yilda Ispaniyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida slovakiyalik paralimpiyachi medalni qoʻlga kirita olmagan. Uning Mazkur chempionatdagi eng yaxshi natijasi gigant slalom yoʻnalishida toʻrtinchi oʻrinni egallaganligi boʻlgan.

Sochida boʻlib oʻtgan paralimpiya oʻyinlarida Yakub Krako tezkor tushish bahslarida toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Ertasiga super-G musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 15-mart kuni gigant slalomda ikkinchi oʻrinni egallagan.

2015-yilda Kanadada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Krako medallarni qoʻlga kirita olmagan. Gigant slalomda yettinchi oʻrinni egallagan. Ikki yil oʻtgach, Italiyada slovakiyalik sportchi uchta medalni qoʻlga kiritgan: Super-G boʻyicha kumush, superkombinatsiya va slalomda bronza.
## Manbalar
Samruk-Kazyna

**Samruk-Kazyna** () — Qozogʻistondagi suveren jamgʻarma va aksiyadorlik jamiyati boʻlib, mamlakatdagi bir qator yirik kompaniyalarga toʻliq yoki qisman egalik qiladi. Bunga milliy temir yoʻl va pochta xizmati, „KazMunayGaz“ neft-gaz kompaniyasi, „Kazatomprom“ uran kompaniyasi, „Air Astana“ kompaniyasi va boshqalar kiradi. Davlat fondining yagona aksiyadori hisoblanadi.

## Tarixi
Samruk-Kazyna kompaniyasi 2008-yil oktyabr oyida Qozogʻistonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevning farmoni bilan ikkita *Samruk* va *Kazyna* kompaniyalarining birlashishi natijasida tashkil etilgan. Hozirgi kunda kompaniyaning direktorlar kengashi raisi lavozimida Almasadam Satkaliev ishlamoqda. Bungacha oʻsha paytdagi bosh vazir Baxitjan Sagintayev rais, Umirzoq Shukeyev esa bosh ijrochi direktor lavozimlarida ishlagan edi. Mustaqil direktorlar orasida esa Sir Richard Harry Evans, Alper Akdeniz, Wilhelm Benderlar bor.

Nursulton Nazarboyev milliy kompaniyalarni davlat nazorati ostidagi yagona xoldingga birlashtirish tashabbusi bilan chiqdi. Barcha milliy kompaniyalarni davlat nazorati ostidagi yagona xoldingga birlashtirish gʻoyasi esa Nursulton Nazarboyev tomonidan 2003-yil kuzida Singapurga qilgan tashrifidan soʻng paydo boʻlgan. Nursulton Nazarboyev Li Kuan Yuning davlat boshqaruvi va iqtisodiyotni rivojlantirish sohasidagi faoliyatini yuqori baholadi hamda Qozogʻistonda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda „Singapur iqtisodiy moʻjizasi“ tajribasini inobatga oldi.

## Samruk-Kazyna jamgʻarmasiga tegishli tashkilotlar
Quyida Samruk-Kazyna jamgʻarmasiga qisman yoki toʻliq tegishli boʻlgan tashkilotlarning qisman roʻyxati keltirilgan. Jamgʻarma tomonidan nazorat qilinadigan aksiyalarning foizi qavs ichida koʻrsatilgan. Jamgʻarmaning kompaniyalar guruhiga 2014-yil 30-iyun holatiga koʻra 576 ta shoʻba korxonalari kiritilgan.

* „KazMunayGaz“ MK (90%)
* „Kazakhstan Electricity Grid Operating Company“ OAJ (90%)
* „Kazakhtelecom“ OAJ (51%)
* „Kazpost“ OAJ (100%)
* „Kazakhstan Engineering“ OAJ (56,35%)
* „Pavlodar Airport“ (100%)
* „Aktobe Airport“ (100%)
* „Air Astana“ OAJ (51%)
* „Samruk-Kazyna Contract“ MChJ (100%)
* „Samruk-Kazyna Invest“ MChJ (100%)
* „Samruk-Energy“ AK (100%)
* „Real Estate Fund Samruk-Kazyna“ AJ (100%)
* „Kazakhstan Temir Zholy“ AJ (100%)
* „Kazatomprom“ OAJ NK (75%)
* „United Chemical Company“ MChJ (100%)
* „Tau-Ken Samruk“ OAJ (100%)
* „Alliance bank“ OAJ (51%)
* „Shalkiya Zinc Ltd“ OAJ (100%)
* „KOREM“ OAJ (100%)
* „Atyrau Airport“ OAJ (100%)
* „Karagandagiproshaht & K“ MChJ (90%)
* „Samruk-Kazyna Finance“ MChJ (100%)

## Xususiylashtirilishi
Samruk-Kazyna jamgʻarmasi xorijiy investorlarga bozor iqtisodiyotini yanada rivojlantirish maqsadida xususiylashtirish dasturini taklif qiladi.

## Manbalar
Qozogʻistonda oʻz joniga qasd qilish

**Qozogʻistonda oʻz joniga qasd qilish** () — mamlakatda gʻayritabiiy oʻlimning juda keng tarqalgan turi va uzoq muddatli ijtimoiy muammo hisoblanadi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining 2011-yilgi hisobotiga koʻra, har yili dunyo boʻylab oʻz joniga qasd qilish oqibatida vafot etganlarning 3,23 foizi Qozogʻistonga toʻgʻri keladi. Oʻsmirlar va yoshlarning oʻz joniga qasd qilishi mamlakatning eng katta muammolaridan biri hisoblanadi. 15-49 yosh guruhida oʻz joniga qasd qilish Qozogʻistondagi barcha oʻlimlarning 12,2 foizini tashkil qiladi.

## Statistika
Mamlakatda 15 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida eng koʻp oʻz joniga qasd qilish holatlari qayd etilgan. Oʻgʻil bolalardagi holat boʻyicha esa Rossiyadan keyin, ikkinchi oʻrinda turadi. UNICEFning 2009-yildagi hisoboti shuni koʻrsatadiki, 1999-yil va 2008-yillar oraligʻida mamlakat yoshlari orasida oʻz joniga qasd qilishlar soni 23 foizga oshgan.

Mamlakat taʼlim vazirligi qoshidagi bolalarni himoya qilish qoʻmitasi rahbari Raisa Sherning soʻzlariga koʻra, kichik yoshdagi odamlar orasida oʻz joniga qasd qilishning bunday yuqori koʻrsatkichlari ortida bir qancha omillar bor, masalan:
* Maktablardagi zoʻravonlik
* Inson qiymatining yoʻqligi yoki yoʻqolishi
* Ijtimoiy xulq-atvor standartlarining pasayishi
* Begonalashish

## Yoshlarning oʻz joniga qasd qilishi
UNICEF va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, Qozog‘iston dunyoda 15 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan odamlar orasida oʻz joniga qasd qilish darajasi eng yuqori boʻlgan mamlakat hisoblanadi. Oʻsmir oʻgʻil bolalar oʻz joniga qasd qilishi boʻyicha Qozogʻiston dunyoda ikkinchi oʻrinda, oʻsmir qizlar oʻz joniga qasd qilishida esa birinchi oʻrinda turadi.

UNICEFning Qozog‘istondagi beshta shaharda 1,700 nafar oʻsmir ishtirokida oʻtkazgan tadqiqotiga koʻra, oʻsmirlarning oʻz joniga qasd qilishiga ijtimoiy muammolar, oilaviy muammolar va yordamning yetishmasligi sabab boʻlgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, qozogʻistonlik ota-onalar farzandlari bilan kuniga atigi 20 daqiqa „sifatli“ vaqt oʻtkazishadi.

## Manbalar
Ján Riapoš

Ján Riapoš (1968-yil, 28-sentyabr; Heľpa, Slovakiya) – slovakiyalik sportchi, paralimpiyachi. Stol tennisi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etagan. Toʻrt karra paralimpiya chempioni va kumush medal sohibi. Riapošdan koʻproq medalga faqat Genrite Farkas ega (5 oltin, 1 kumush, 1 bronza). Slovakiya paralimpiya qo'mitasi raisi va Slovakiya nogiron sportchilar uyushmasi raisi.

## Tarjimai holi
1993-yilda u avtohalokatga uchrab, orqa miyasidan jarohat olgan.

### Sportda
2012-yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi paralimpiya oʻyinlarida oʻzining eng yaxshi natijalasiga erishgan. Individual bahslardagi gʻoliblikdan tashqari, Rastislav Revúcky va Martin Ludrovský bilan birga jamoaviy bahslarda ham gʻolib boʻlgan.

2016-yili 47 yoshida Riodagi paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan. Yakka tartibdagi turnirda chorak finalda chexiyalik Jiři Suchánekga yutqazib, yakunda beshinchi oʻrinni egallagan. Jamoaviy bahslarda esa toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

### Sportdan tashqarida
2002-yildan Riapoš Slovakiya nogiron sportchilar uyushmasi raisi va 2003-yildan esa Slovakiya paralimpiya qoʻmitasi raisi lavozimlarida faoliyat olib borgan.

2006-yil 31-avgustda Slovakiya Prezidenti Ivan Gašparovič Ján Riapošni nogironlar sportini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun uchinchi darajali Ľudovít Štúr ordeni bilan taqdirlagan.

Jan Ryapoš Trnava universitetining sogʻliqni saqlash va ijtimoiy ish fakultetida ijtimoiy fanlar boʻyicha tahsil olgan.

2014-yilgi prezidentlik saylovlarining birinchi bosqichi oldidan Robert Fico nomzodini qoʻllab-quvvatlagan.

2018-yil 19-noyabrda St. Elizabeth College of Health and Social Work universiteti tomonidan Ján Riapošga chet elda Slovakiyaga vakillik qilgani va nogiron sportchilar bilan 25 yillik faoliyati uchun „faxriy doktor“ (falsafa doktori) unvoni berilgan.

## Manbalar
Oynihol Bobonazarova

**Oynixol Bobonazarova** (1948-yil 10-iyun, Yovon tumani, Tojikiston SSR, SSSR) — huquq faoli, dissident, „Perspektiv+“ jamoat birlashmasi rahbari.

## Biografiyasi

1948-yil 10-iyun Tojikiston janubidagi togʻli qishloqda tugʻilgan.

Tojikiston Davlat universitetining yuridik fakultetini (1971) va Tojikiston fanlar akademiyasi aspiranturasini (1971—1976) tamomlagan. Yuridik fanlar nomzodi.

1976—1989-yillarda oʻqituvchi, Tojikiston Milliy universiteti yuridik fakulteti dekani (1989—1992).

1996—2004-yillarda YXHT Tojikiston byurosining inson huquqlari boʻyicha maslahatchisi.

1997-yilda Birlashgan tojik muxolifatining 30 foizlik kvotasi boʻyicha Bosh prokuror oʻrinbosari lavozimiga koʻrsatilgan, biroq bu lavozimni qabul qilishdan bosh tortgan.

1996—2007-yillar Ochiq jamiyat instituti — Tojikistondagi Soros jamgʻarmasi (TSFOO) filiali boshqaruvi raisi.

2007-yildan beri qamoqxonalardagi vaziyatni kuzatuvchi, qiynoqlarga qarshi kurashuvchi, ayollar va mehnat muhojirlari huquqlarini himoya qiluvchi „Perspektiv+“ jamoat birlashmasiga rahbarlik qiladi.

1990-yilda „Tojikiston demokratik partiyasi“ga aʼzo boʻlgan.

### Inson huquqlari boʻyicha siyosiy faoliyati

Rasmiy hokimiyatga muxolifatda boʻlgan Tojikiston Demokratik partiyasiga aʼzo boʻlganidan keyin huquq himoyasi bilan shugʻullana boshlagan. Respublikada inson huquqlari buzilishi holatlarini tekshirishda qatnashgan. 1993-yilda Bobonazarova davlat toʻntarishiga tayyorgarlik koʻrish va davlatga xiyonatda ayblanib hibsga olinib, bir necha oy hibsda saqlangan. Ozodlikka chiqqanidan keyin inson huquqlari harakatini davom ettirgan. 2007-yilda qamoqxonalardagi vaziyatni kuzatuvchi, qiynoqlarga qarshi kurashuvchi, ayollar va mehnat muhojirlarining huquqlarini himoya qiluvchi „Perspektiv+“ jamoat birlashmasini tashkil qilib, unga rahbarlik qila boshlagan. „Tojikiston Islom Uygʻonish partiyasi“dan (IRPT) Tojikiston prezidentlik saylovlarida (2013) nomzod sifatida ishtirok etgan. Muxolifatning asosiy nomzodi sifatida Oynihol Bobonazarovaga saylovda ishtirok etishiga ruxsat berilmagan. Shu sababli, mamlakatning ikki muxolif siyosiy partiyasi — „Tojikiston Islom Uygʻonish partiyasi“ va „Tojikiston sotsial-demokratik partiyasi“ saylovda qatnashishdan bosh tortgan.

## Xalqaro mukofotlari

* „Inson huquqlari va qonun ustuvorligi byurosi“ NNTning „Yilning eng yaxshi inson huquqlari himoyachisi“ mukofoti (2013)
* AQSh Davlat departamentining „Jasoratli ayollar“ xalqaro mukofoti (2014)

## Manbalar
Afia Charles

**Afia Neliah Charles** (1992-yil 22-iyulda tugʻilgan) — 400 metrga yugurish boʻyicha musobaqalarda ishtirok etadigan Antigua va Barbudalik sprinter.

## Shaxsiy hayoti
Charles AQShning Merilend shtatidagi Grinbelt shahridan, lekin uning onasi Ruperta Antiguada tugʻilgan va 1984-yilda Los-Anjelesda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Antigua bayrogʻi ostida musobaqalrda ishtirok etgan. Afia Charles hozirda Markaziy Florida universitetida (UCF) tahsil oladi va u yerda UCF Knights yengil atletika jamoasi tarkibida universitetlararo musobaqalarda ishtirok etadi.

## Faoliyati
Charles Eleanor Ruzvelt oʻrta maktabida tahsil olgan. 2008-yilgi Amerika chempionatida Penn estafetasi boʻlib oʻtgan. Unda 400 metrga estafeta boʻyicha 4-oʻrinni egallagan. Birinchi kursda u 2011-yilda Yamaykaning Montego-Bay shahrida boʻlib oʻtgan CARIFTA oʻyinlarida 400 metrga yugurish boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritgan. Antigua bayrogʻi ostida musobaqada qatnashgan Charles 54,23 soniya bilan shaxsiy rekordini yangilagan lekin bu natija unga medllar uchun davogarlik qilishga yetarli boʻlmagan. Charles 400 metrga ochiq sport komplekslarida yugurish boʻyicha birinchi kurs talabalari va maktab rekordlarini yangilagan. U 53,6 soniya natija koʻrsatgan. 2011-yilgi NCAA Ayollar oʻrtasidagi yengil atletika chempionatida ishtirok etgan. U maktabda koʻrsatgan yaxshi natijasi uchun jamoa safiga qoʻshilgan va jamoasi bilan 400 metrga estafeta bahslarida ishtirok etgan. Ikkinchi kursda u C-USA Indoor chempionatida 400 metrga yugurishda oltin medalni qoʻlga kiritgan. Bu musobaqada u 54,17 soniya natija koʻrsatib maktab rekordini yangilashga muvaffaq boʻlgan. U UCFda Karil Smit Gilbert murabbiyligi ostida musobaqalarda ishtirok etgan.

2011-yil iyul oyida u ayollar oʻrtasida 400 metrga yugurish boʻyicha 2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarida Antigua va Barbuda jamoasidan chaqiruv olgan. Bu chaqiruvga javob tarzida u terma jamoada ilk bora qatnashgan. Musobaqa "Olimpiya" stadionida 3—5-avgust kunlari boʻlib oʻtgan. Oʻyinlarga tayyorgarlik koʻrish uchun Charles 2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 400 metrga estafeta bahslarida oltin medal sovrindori boʻlgan Di Di Trotter bilan tayyorlangan. Di Di 2012-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari terma jamoasidan chaqiruv olgan Smit Gilbertning Tennessi Universitetida birga oʻqigan va musoabqalarga tayyorlangan doʻsti hisoblanadi.

## Manbalar
Cecilia Liñeira

**Maria Ceciliya Liñeira** (1983-yil 10-mayda tugʻilgan) argentin-chexiyalik professional basketbolchi boʻlib, 2018-2019-yilgi mavsumda „Megakalzado Ardoi“ jamoasi safida Liga Femenina 2da oʻynagan.

## Biografiyasi
Maria Cecilia Liñeira 1983-yilda Buenos-Ayresda tugʻilgan. U Jarrohlik sohasi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlib, oʻz mamlakatida jarrohlik bilan shugʻullangan va Argentinada bir nechta jarrohlik amaliyotlarida qatnashgan. Uning shifokorlik darajasi Ispaniyada tan olinmagan va u yana ikkita sohada tahsil olgan: Milliy masofaviy taʼlim universitetida (UNED) hamshiralik ishi va psixologiya yoʻnalishlarida.

## Faoliyati
Cecilia Liñeira oʻzining professional basketbol faoliyatini ona shahri hisoblanmish Lanus shahrida boshlagan, lekin u juda yoshligida Atlantika okeanini kesib oʻtishga qaror qilgan. Cecilia xalqaro pasportiga ega, chunki uning Argentina, Polsha, Ispaniya, Italiya va Chexiya bilan oilaviy aloqalari bor. Oxirgi mamlakat pasporti va bobosining uyida roʻyhatda turishi Yevropa basketboliga eshiklarni ochib bergan.

U „maydonda ham, kiyinish xonasida ham yetakchi“ sifatida taʼriflangan. 2006-yildan beri Cecilia oltita ispan klubida oʻynagan. Birinchisi, A Coruña shahridagi CB Pio XII boʻlib, u ikki mavsumni Liga Femenina 2 (LF2) da oʻtkazgan. Oʻshandan beri Liñeiraning faoliyati Basklar avtonom hamjamiyatiga bogʻlangan. 2008-yildan 2011-yilgacha u UNB Obenasa Navarra jamoasi safida oʻynagan va oʻtgan mavsumni u yerda Liga Femenina (LF)da oʻtkazgan. U yerdan Liñeira quyi divizionga qaytib, Ibaizabal jamoasiga qoʻshilishdan oldin yarim yil davomida Irlandesas klubida oʻynagan. Klub LFga koʻtarilgan, Liñeira oʻsha mavsumda eng qimmat oʻyinchi deb topilgan.

Liñeira besh marta LF ga koʻtarilish uchun oʻynagan va ikki marta bu yutuqqa erishgan, shuning uchun uning taxallusi „Miss Asenso“. 2014-yilda Liñeira toʻrt marta LF2da kunning „Ideal kvinteti“ (*Quinteto Ideal*) roʻyxatiga kiritilgan va bu oʻzining Ourensedagi oʻyinini takrorolash bilan yakunlangan. Liñeira 30 ochko, 19 ribaund va 4 golli uzatma bilan 16-kunning eng yaxshi futbolchisi deb topilgan. Liñeira oʻrtacha 14,2 ochko va 8,4 ribaund (19,1 ball toʻplagan, bu esa uni A guruhidagi eng qimmatli beshinchi oʻyinchiga aylantirgan).

2017—2018-yilgi mavsum boshlanishidan bir necha kun oldin, Araski AES tomonidan yangilangan roʻyhatdann joy olgan Ceilia Liñeira Pamplonada qaytarib boʻlmaydigan ish taklifi tufayli sport karyerasini toʻxtatib qoʻyishga majbur boʻlgan. Buni oʻzi iqtisodiy muammolar tufayli qabul qilishga majbur boʻlganligi aytgan.

2018—2019-yilgi mavsumda u Megacalzado Ardoi klubi bilan shartnoma imzolagan va u bilan LF2 ga koʻtarilgan.

## Argentina terma jamoasi
Liñeira Argentina ayollar milliy basketbol jamoasida *Las Gigantes* (Gigantlar) laqabi bilan tanilgan.

## Manbalar
Joella Loyd

**Joella Lloyd** (2002-yil 12-aprelda tugʻilgan) Antigua va Barbudalik sportchisi boʻlib, u 100 metrga va 200 metrga yugurish musobaqalarida milliy rekordchi hisoblanadi.

Tennessi universitetiga oʻqishga borishdan oldin u Sent-Jons Antigua qizlar oʻrta maktabida tahsil olgan.

Lloyd SEC chempionatida 200 metr masofada 23,39 ball bilan eng yaxshi natijani koʻrsatishga muvaffaq boʻlgan va 2021-yil fevral oyida umumiy hisobda 9-oʻrinni band etgan. 2021-yil 27-fevralda Lloyd SEC chempionatida yopiq inshootlarda 60 metr masofaga yugurish musobaqalarida konferensiya gʻolibi boʻlgan. U musobaqad 7,15 soniya natija bilan barcha vaqtlardagi musobaqa rekordini oʻrnatgan va 20 yoshgacha boʻlgan har qanday ayol sportchi orasida dunyoda 1-oʻrinni qayd etishga muvaffaq boʻlgan.

Lloyd 2021-yil 13-mart kuni NCAAʼda boʻlib oʻtgan musobaqalarda ishtirok etgan. Lloyd musobaqda 60 metr masofada 7,23 natija koʻrsatgan bu natija unga oltinchi oʻrinni band etishiga yetarli boʻlgan.

Lloyd 2021-yilning may oyida 100 metrga yugurish boʻyicha Antigua va Barbuda milliy rekordini oʻrnatgan. Bu voqea Noksvilldagi Tennessee Challenge musobaqasida boʻlgan, Lloyd 100 metr masofaga yugurishda 11.19 soniya natija qayd etgan bu unga oltin medal va rekordni olib kelgan. Natija shuningdek, 2021-yilda U-20 jahon chempionati yetakchisi boʻlgan amerikalik Tionna Braunning 11,29 soniyalik rekordini yangilagan. Lloyd 2021 NACAC U20 chempionatida 100 mertga yuhurish bahslarida bronza va 200 metrga yugurish bahslarida kumush medalga sazovor boʻlgan.

Kechiktirilgan 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 100 metrga yugurish uchun tanlangan Lloyd birinchi bosqichda 11,54 soniya koʻrsatgan bu unga keyinga bosqichga chiqishi uchun yetarli boʻlgan.

2022-yil may oyida Lloyd SEC chempionatlarida 23.09 soniya qayd etib 200 metrga yugurish boʻyicha milliy rekordini yangilagan. Lloyd NCAA chempionatining yarim finalida 200 metrga 22,66 natija bilan milliy rekordni yanada yaxshilagan. 2022-yilgi yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida Lloyd yana 23 soniyadan pastroq natija koʻrsatib yarim final yoʻl olgan.

## Manbalar
Heather Samuel

**Heather Barbara Samuel** (1970-yil 6-iyulda tugʻilgan) — 100 va 200 metrga yugurish boʻyicha Antigua va Barbudalik nafaqadagi sprinter. 1990-yilda u Markaziy Amerika va Karib dengizi oʻyinlarida 100 metrga yugurishda kumush va 200 metrga yugurish bahslarida bronza medali bilan ikkita medalni qoʻlga kiritgan.

Samuel 1991-yildan 1994-yilgacha Kentucky shtati Murray shahridagi Myurrey shtat universitetida sprinter boʻlgan. 2004-yilda u Myurrey shtat atletika shon-shuhrat zalidan joy olgan. Uning Jahon chempionatidagi debyuti 1993-yilda, 1993-yilgi Jahon chempionatida 100 va 200 metrga yugurish boʻyicha boʻlgan. Ikkala yoʻnalishda ham u finalga chiqa olmagan. Oʻsha yilning may oyida Samuel Indianapolisda 11,20 soniya natija qayd etib, 100 m masofaga yugurish boʻyicha eng yaxshi natijasini koʻrsatgan. Kelgusi yilning may oyida u Atlantada 200 metrga yugurish bahslarida 23,20 soniya natija koʻrsatgan. Bu natijani u oʻzining faoliyatida eng yaxshi natija sifatida yozib qoʻygan.

1995-yilda Samuel faoliyatidagi yagona Markaziy Amerika va Karib dengizi chempionligini qoʻlga kiritgan. U Jahon chempionatida yana ikkita musobaqada qatnashgan, bu musobaqalarda u oldingilari kabi finalga chiqa olmagan. bu natija 1997-yilgi Jahon chempionatida ham takrorlangan.

1999-yilda u yopiq inshootlardagi jahon chempionatida debyut qilgan va oʻsha yili jahon chempionatida faqat 100 metrga yugurish musobaqalarida ishtirok etgan. U 100 metrga, shuningdek, 2000-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida jahon darajasidagi 200 metr va 2001-yilgi yopiq inshootlardagi Jahon chempionatida 60 metrga yugurish bahslarida ishtirok etgan ammo yana final bosqichiga chiqa olmagan. Biroq, u 1990-yildagi Markaziy Amerika va Karib dengizi oʻyinlaridagi muvaffaqiyatini takrorlab, yana kumush va bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2003-yilda u 2003-yilgi yopiq inshootlardagi jahon chempionatida 60 metrga yugurish bahslarida yarim finalga chiqgan, bu uning xalqaro yengil atletika musobaqasidagi eng yaxshi natijasi boʻlgan. 2003-yilgi Jahon chempionati va 2004-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida muvaffaqiyatsiz ishtirok etgan. U 2004-yildan beri musobaqalarda ishtirok etmaydi.

## Manbalar
Fransiya ommaviy axborot vositalari

Boshqa Yevropa xalqlari bilan solishtirganda, fransuzlar gazeta oʻqishni xohlamaydilar. Har 1000 kishidan atigi 164 nafari gazeta oʻqiydi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin ham fransuz matbuoti erkin boʻlgan. Urush tugaganidan bir yil oʻtgach, 28 ta gazetaning umumiy tiraji 7 millionga yaqin boʻlgan. Biroq, yetti yil oʻtgach bu koʻrsatkich deyarli ikki baravar kamaygan.&#x5B; ** &#x5D; Bu pasayish asosan radioeshittirish vositalarining ommabopligi va keyinchalik reklamadan keladigan daromadlarning boshqa tomonga oʻzgarishi bilan bogʻliq edi. 2000-yildan keyin yangi ishlab chiqarilgan bepul gazetalarning sotuvi yoʻlga qoʻyilganidan soʻng matbuot yanada zaiflashgan. Shunday boʻlsa-da, 80 ta kundalik gazetalar hozirda faoliyat yuritmoqda va haftalik sotuv koʻp boʻlib, ularning koʻpchiligida oʻzining internet saytlari mavjud.

## Kitoblar

* Hachette Livre
* Editis

## Gazetalar
21-asrning boshida eng koʻp sotilgan kundalik 47 ta mahalliy nashrda Ouest-Fransiya yetakchi oʻrinda boʻlgan. Undan keyin Lyonning *[[Le Progres]]*, Lilleda La Voix du Nord va Marselda *Provençal gazetalari ham shular jumlasidandir*. Parijda kommunistlar „L’Humanite“ni nashr etishganida, *[["Le Monde"]]* va „*[[Le Figaro|Figaro]]*“ jurnallari „*[[Le Parisien]]*“, „*[[L'Aurore]]*“ va „Libération“ jurnallari bilan raqobatdosh jurnallar boʻlishgan.

### Kundalik gazetalar va tiraji
Quyida Alyans pour les chiffres de la presse et des médias tomonidan Fransiyaning milliy kundalik gazetalarining tiraj raqamlari keltirilgan.

*(yangilangan holati: 30/03/2021)*

## Televideniye kanallari
Quyidagi roʻyxatga Kabel va Sunʼiy yoʻldosh telekanallari kirmaydi.

* Asosiy tarmoqlar
** TF1 – shaxsiy
** Canal+ – xususiy
** M6 – xususiy
** Fransiya 2 – ommaviy
** Fransiya 3 – ommaviy
** Fransiya 5 – ommaviy
** Arte – jamoat Fransiya/Germaniya telekanali
** TV5Monde – Television Suisse Romande, Radio-Canada, RTBF, France 2, France 3, Arte tomonidan frankofon mamlakatlari (Fransiya, Shveysariya, Belgiya, Kanada) milliy dasturlarini butun dunyo boʻylab translatsiya qiladi.
* 24/7 yangiliklar kanallari
** BFM TV – xususiy
** I-Télé – xususiy
** LCI – xususiy
** Euronews – xususiy
** Fransiya 24 – ommaviy
* Musiqiy kanallar
** D17 – shaxsiy
** MCM – xususiy
** W9 – shaxsiy
** MTV France – xususiy
* Boshqalar
** D8 – shaxsiy
** TMC – xususiy
** AB1 – xususiy
** NRJ 12 – xususiy
** Fransiya 4 – Ommaviy
** La Chaîne parlementaire – parlament kanali – siyosiy dasturlar (C-SPAN fransuzcha versiyasi).

## Yana qarang

* Fransiya madaniyati
* Fransiya jurnalistika tarixi
* Radiofirma va televizion televideniye
* Fransiyada telekommunikatsiyalar
* Fransiyada ochiq kirish

## Manbalar

## Bibliografiya

* 
* 

## Havolalar

*  Regular French Press Review – Radio France International
* Broadcast Media in France – at ''Discover France'' (English)
* Print Media in France – at ''Discover France'' (English)
* English translations of articles from French newspapers at nonprofit WorldMeets. US
*
Magdalena Aicega

**Maria Magdalena Aicega Amicarelli** (1973-yil 1-noyabr, Buenos-Ayresda tugʻilgan) argentinalik nafaqadagi chim ustida xokkeychi boʻlib, 2000-yilda Avstraliyaning Sidney shahrida boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida kumush va 2004-yilda Afinada boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida bronza medalini qoʻlga kiritgan jamoa tarkibida boʻlgan. Gretsiya va 2008-yil Pekindagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida Argentina terma jamoasi bilan oʻyinlarda ishtirok etgan.

U jamoasida markaziy himoyachi ampulasida oʻynagan. Aicega *Las Leonas* tarixidagi 15 yildan ortiq oʻynagan eng koʻzga koʻringan xokkeychilaridan biri hisoblanadi.

## Umumiy natija
Aicega oʻz faoliyatini 7 yoshida Belgrano Athletic jamoasida boshlagan va 7 yildan keyin kattalar jamoasi tarkibida debyut oʻyinida maydonga tushgan. 16 yoshida Aicega Argentina terma jamoasi uchun birinchi oʻyinida maydonga tushishga muvaffaq boʻlgan.

U 2002-yilgi Jahon kubogini, ikkita Chempionlar kubogini, Panamerika oʻyinlarida toʻrtta oltin medalni va 2001-yilda Panamerika kubogini qoʻlga kiritgan. *Magui* laqabli Aicega birinchi marta 1993-yilda Ispaniyaning Barselona shahrida boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida oʻz vatani shanini himoya qilgan va bu musobaqada Argentina oltin medalni qoʻlga kiritgan. Keyingi yili kattalar jamoasida oʻynagan va Irlandiyaning Dublin shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ikkinchi oʻrinni egallaganm. Aicega 2008-yilda terma jamoadagi faoliyatini yakunlagan.

U 1998 va 2003-yillarda Argentina sport jurnalistlari assotsiatsiyasi tomonidan beriladigan eng nufuzli mahalliy mukofot boʻlgan Silver Olimpia mukofoti bilan taqdirlangan. Shuningdek, u 1999-yilda FIHning yilning eng yaxshi oʻyinchisi nominatsiyasiga nomzod boʻlgan. Ammo u mukofotni avstraliyalik Alison Annan qoʻlga kiritgan. Aicega 2000-yilda Argentinaning *Premio Konex* mukofoti bilan taqdirlangan.

Belgrano jamoasi tarkibida 33 yil oʻynaganidan soʻng, 2019-yilda Aicega xokkeydan ketishini eʼlon qilgan. Keyinchalik u Belgranoning yoshlar jamoasi murabbiyi sifatida ishlay boshlagan. Shunga qaramay, 2023-yil avgust oyida Aicega (oʻsha paytda 49 yoshda edi) Belgrano Athletic jamoasi safida „Torneo Reubicación“ ligasiga oʻtish turnirida ishtirok etishini eʼlon qilgan. Belgrano nihoyat San Martin bilan birga ikkinchi divizionga koʻtarilgan.

## Boshqa ishlari
Xokkeydan nafaqaga chiqqanidan soʻng, Aicega (nutrisiolog darajasiga ega) sport sharhlovchisi boʻlib ishlagan (Xokkey va TNT Argentina kanali uchun oʻyinlarini sharhlash bilan shugʻullangan). U, shuningdek, 2017-yilda ENARD („Ente Nacional de Alto Rendiiento Deportivo“ qisqartmasi) direktori sifatida ham qisqa davr mobaynida faoliyat yuritgan.
## Manbalar
Milagros Menéndez

**Milagros Abigail „Mili“ Menéndez** (1997-yil 23-martda tugʻilgan) — argentinalik professional futbolchi, Campeonato Brasileiro Série A1da bahs olib boradigan klubi va Argentina ayollar terma jamoasida oʻynaydi. Abigail Racing Clubidan Santosga ijara asosida oʻtgan. Shu tufayli Milagrosning futbolchi;lik transfer huquqi toʻlaligicha Racing klubida saqlanib qolgan.

## Klubdagi faoliyati
Oʻsmirlik chogʻida karting poygalarida muvaffaqiyatli ishtirok etgan Menendez oʻz faoliyatini 2015-yilda futbol bilan bogʻlashga qaror qiladi. Bunda u ishni UAI Urquiza jamoasiga oʻtishdan oldin Mar-del-Platadagi General Urquiza FC tarkibida Asociación de Futbol Femenino de la Provincia de Buenos Aires (AFFEBA) milliy musobaqasida oʻynashdan boshlagan. 2019-yil 23-avgustda u oʻzining birinchi professional shartnomasini Racing Clubi bilan imzolagan. RAcing klubi safida koʻp oʻyinlarda maydonga tushirlmagan.

2020-yil 1-iyulda Menendez xorijga koʻchib oʻtgan va Segunda División Pro klubi Granada CF bilan ikki yillik shartnoma imzolagan. Keyingi yilning 3-avgustida Granada CF tarkibida kamdan-kam maydonga tushib oʻyin amaliyotiga ega boʻlmaganidan soʻng, u Elche CF ga koʻchib oʻtgan.

2022-yil iyul oyida Menendez Racing jamoasiga tarkibiga qaytgan. 2024-yil 2-fevralda u Santosdan sotib olish sharti bilan bir yillik ijara shartnomasi haqida eʼlon qilgan.

## Xalqaro faoliyati
Menendez Argentina terma jamoasi tomonidan 2019-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati uchun chqiruv olgan va rema jamoa oʻyinlarida ishtiro eta boshlagan. Oʻsha yilning 19-iyun kuni turnir davomida u oʻzining birinchi xalqaro golini guruh bosqichida Shotlandiyaga qarshi oʻyinda (3:3) kiritgan.

## Faoliyat statistikasi

### Xalqaro

## Manbalar
Millard Fillmore

**Millard Fillmore** (; 1800-yil 7-yanvar, Sammerxill, Nyu-York — 1874-yil 8-mart, Buffalo, Nyu-York) — Qoʻshma Shtatlarning oʻn uchinchi prezidenti (1850-1853), AQShning oʻn ikkinchi vitse-prezidenti (1849-1850). Millard Fillmore Amerika Qoʻshma Shtatlarining Whig partiyasidan chiqqan soʻnggi prezident hisoblanadi. Fillmore oʻzini ikki marta AQSh prezidentligiga nomzod sifatida qoʻygan, biroq ikkalasida ham muvaffaqiyatsizlikka uchragan. AQSh Kongressi Vakillar Palatasining sobiq aʼzosi Fillmore 1848-yilda vitse-prezident etib saylangan. 1850-yil iyulida Zachary Taylor vafot etganidan soʻng AQSh prezidenti lavozimini egallagan. Shuningdek, Fillmore 1850-yilgi  AQSh fuqarolik urushlarida qisqa muddatli sulhga erishishda muhim rol oʻynagan.

## Havolalar
* AQSh Kongressi veb-saytidagi tarjimai hol
## Manbalar
Happy Nation

**„Happy Nation“** (oʻzbekcha — „Baxtli xalq“) — Shvetsiyaning Ace of Base guruhining *Happy Nation* nomli debyut albomidagi qoʻshiq. Birinchi marta bu qoʻshiq 1992-yilda Skandinaviyada, keyin esa Buyuk Britaniyada ikki marta keng ommaga taqdim ertilgan. Uning klipiga Mett Brodli rejissyorlik qilgan.

## Trek roʻyxati
* **7 single**
# „Happy Nation“ (Radio Edit) — 3:32
# „Happy Nation“ (Album Version) — 4:11

* **CD single — UK**
# „Happy Nation“ (Radio Edit) — 3:32
# „Happy Nation“ (12&nbsp;inch Version) — 6:39
# „Happy Nation“ (Album Version) — 4:11

* **CD maxi**
# „Happy Nation“ (Gold Zone Club Mix)
# „Happy Nation“ (Gold Zone 7" Edit)
# „Happy Nation“ (Gold Dub Edit)
# „Happy Nation“ (Moody Gold Mix)

 

## Mukofotlar

### Haftalik reytinglar

### Yil yakuni reytingi

## Chiqarish tarixi

## Havolalar
* 
* 
## Manbalar
Jizzax atom elektr stantsiyasi

**Jizzax atom elektr stantsiyasi (JAES)** – Jizzax viloyatida qurilishi rejalashtirilgan umumiy quvvati 330 Mvatt (har biri 55 Mvattlik 6 ta reaktor) boʻlgan kam quvvatli atom elektr stansiyasi.

## Tarixi

## Yana qarang

## Manbalar
Albaniyadagi ommaviy axborot vositalari

**Albaniya ommaviy axborot vositalari** – Albaniyada joylashgan ommaviy axborot vositalari hisoblanadi. Televideniye, jurnallar va gazetalar ham davlat, ham notijorat korporatsiyalari tomonidan boshqariladi. Ular reklama, obuna va sotuv bilan bogʻliq boshqa daromadlarga asoslanadi. Albaniya Konstitutsiyasi soʻz erkinligini kafolatlaydi.

## Qonunchilik bazasi
Albaniya Konstitutsiyasi soʻz erkinligi va matbuot erkinligini himoyalaydi. Hukumat bu qonunlarni amalda qoʻllab-quvvatlaydi.

Albaniya Konstitutsiyasi senzurani taqiqlaydi va fuqarolarga axborot olish huquqini beradi. Har bir fuqaro qonunga muvofiq davlat organlari va davlat funksiyalarini amalga oshiruvchi shaxslar faoliyati toʻgʻrisida maʼlumot olish huquqiga ega.

## Manbalar
Geografik obyekt

**Geografik obyekt** — geografiya va geografik axborot ilm-fan **xususiyat** (shuningdek, **obyekt** yoki entitet deb ham ataladi) geografiya tegishli boʻlgan joy va koʻrsatkichdagi joyda oʻrtacha darajada mavjud boʻlgan narsa; yaʼni Yer yuzi yoki uning yaqinidagi tushunchaga aytiladi. Bu geografik maʼlumot boʻlib, xaritalar, geografik axborot tizimlari, masofa tomosha qilish tasvirlari, statistika va boshqa geografik diskurs shakllarida tasvirlanishi mumkin. Ushbu xususiyatlarning tasvirlanishi ularning tugʻma xususiyatlari, oʻz joylashishi, shuningdek, xususiyatlari haqida tasvirlardan iborat.

## Terminologiyasi
Rasmiylashtirishga urinishlarga qaramay, ushbu ingliz atamalarining keng koʻlamda oʻzaro almashtirilishi saqlanib qolingan.

## Xususiyatlarning turlari

### Tabiiy xususiyatlari
Tabiiy xususiyat — bu sayyoradagi odamlar tomonidan yaratilmagan, ammo tabiiy dunyoning bir qismi boʻlgan obyekt.
## Manbalar
Tomer Hemed

**Tomer Hemed** (1987-yil 2-mayda tugʻilgan) — isroillik professional futbolchi, Isroil Premer-ligasidagi „Makkabi Xayfa“ klubi va Isroil terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Hemed Isroilning Kiryat Tiv’on shahrida, kelib chiqishi Suriyalik yahudiy boʻlgan oilada tugʻilgan. Hemedning otasi Ashkenazi yahudiy boʻlib, onasi kelib chiqishidan Polshalik boʻlgan. Natijada, Hemed Polsha pasportini ham olgan, bu esa uni Yevropa ligasiga koʻchirishni osonlashtirgan. Eng eʼtiborlisi shuki, Hemed 2018-yil sentyabr oyida u „Milluoll“ klubiga qarshi oʻyinda jamoadoshi „Kuinz Park Reynjers“ning oʻrniga maydonga tushdi, shu paytda yahudiylarning muqaddas Yom kunining 24 soatlik roʻza davri tugaguniga qadar, ovqat yeyishdan hattoki mashq qilishdan oʻzini tiya olgan. Roʻzasini ochib boʻlgach, oʻyinga kechikib tushgan.

### Mallorcadagi faoliyati
21 iyun 2011-yil 21-iyun kuni Hemed Ispaniya La Liga klubi RCD Mallorca bilan uch yillik shartnoma imzoladi. U 28-avgust kuni asosiy Ispaniya futbol ligasida birinchi uchrashuvini oʻtkazdi, shuningdek, RCD Espanyol qarshi 1-0 oʻyinida Mallorca klubi zafar quchdi.

Hemed 1-oktyabr kuni birinchi golini kiritdi. CA Osasuna bilan 2-2 boʻlgan jangovar durrangda, ikkita gol kiritdi. Hemed shuningdek, Copa del Rey debyutida ikkita gol urdi. Keyingi yilning 10-yanvar kuni Real Sociedad ustidan uning jamoasi 6-1 bilan muvofaqqiyatli oʻyin oʻtkazdi.

### Almeríadagi faoliyati
2014-yil 2-iyul kuni Hemed UD Almería jamoasi bilan ikki yillik shartnoma imzolab, Ispaniyaning birinchi ligasiga qaytdi. Dastlabki oʻyinlarida gol urish uchun kurashganidan soʻng, Hemed ilk golini 4-oktyabr kuniiAndalusiyalikl jamoa Elche darvozasiga kiritdi.

2015-yil yanvar oyida Hemed Malaga CF (2-1 gʻalaba) va Valensiya CF (2-3 gʻalaba), oʻzining gollari sonini oltiga yetkazdi. Tomor Hemed bu yilg musobaqani sakkizta gol bilan yakunladi shu bilan birga, u klubning eng yaxshi toʻpurari b’lishiga qaramay, uning jamoasi quy ligaga tushib ketdi.

## Xalqaro faoliyati
Hemed 17,18 va 19 yoshlilar oʻrtasida otkaziladigan ligada qatnashgan. 2011-yil yanvar oyida Hemed „FC Dynamo Kyiv“ga qarshi oʻrtoqlik oʻyinini oʻtkazishi uchun Isroil milliy jamoasi chaqirilgan. Hemed 26 yoshida ilk debyutini oʻtkazdi va uning jamoasi 3-2 hisobida gʻalaba qozondi.

2011-yil may oyida Hemed milliy jamoada Latviyaga qarshi oʻyin oʻtkazish uchun umumiy guruhga chaqirilgan. 4-iyun kuni u oʻzining xalqaro debyutida oʻynadi va 2-1 gʻalabasida unga Yossi Benayoun gol kiritishga yordam berdi.

Hemed 6-sentabr kuni birinchi xalqaro golini kiritdi, lekin Xorvatiyaga qarshi oʻtkazilgan oʻyinda 1-3 hisobi bilan Hemedning jamoasi magʻlubiyatga uchradi. Hemed keyingi yilning 12-oktabrida Lüksemburgga qarshi 6-0 oʻyinida ham hat-trick yaʼni uchta gol kiritgan.

## Manbalar
Dwejra minorasi

**Dwejra minorasi** — Maltadagi Gozo orolida joylashgan kichik qoʻriqchi minora. U 1652-yilda qurib bitkazilgan va Laskaris minoralarining bir qismidir. Bugungi kunda u yaxshi holatda va jamoat uchun ochiq.

Bu Gozoda saqlanib qolgan toʻrtta qirgʻoq qoʻriqlash minoralaridan biri, qolganlari Xlendi minorasi, Mġarr ix-Xini minorasi va Isopu minorasidir.

## Tarixi

Dwejra minorasi 1652-yilda buyuk usta Jovanni Paolo Laskaris davrida qurilgan va Gozo universiteti tomonidan moliyalashtirilgan. Bu Laskaris minoralaridan biri boʻlib, uning qurilishi ortidan maqsad qoʻriqchi minorasi vazifasini bajarish va atrofdagi hududlarni qaroqchilardan himoya qilish edi. Bu minora, xuddi boshqa minoralar singari, kechasi va kunduzi mos ravishda olov hamda tutun orqali yaqin atrofdagi mudofaa istehkomlari bilan aloqa qilishi mumkin edi. Minorani ishlatish xarajatlari uning yonidagi tuz konlariddan tuz ishlab chiqarish hisobiga qoplangan. XVIII asrda u uchta 6 funtli qurol bilan jihozlangan. 1744-yilda Grand Master Pinto qoyaga tashrif buyurishni taqiqladi, chunki u yerda oʻsadigan qoʻziqorin shifobaxsh xususiyatlarga ega deb hisoblangan va Dwejra minorasi hech kimning orolga koʻtarilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun kuzatuv posti sifatida ishlatilgan.

Minora 1839—1873-yillarda Qirollik Malta artilleriyasi tomonidan boshqarilgan. Keyin unga 1914-yilgacha, Birinchi jahon urushi paytida, Malta polki va Qirollik Malta artilleriyasi yuborilgan va 3 ta ikkita (keyin toʻrtta) 12 funtli qurolli zambarak oʻrnatilgan. Minora Ikkinchi jahon urushi davrida ham kuzatuv posti sifatida ishlatilgan va 1943-yil 27-martda u yerda boʻlgan kapitan Frenk Debono va Karmelo Zahra Mark Spitfire samolyotidan dengizga qulagan RAF uchuvchisini qutqarib qolishgan.

Minora 1956-yilda Jerald de Traffordga ijaraga berilgan. Keyinchalik Din l-Art Helvaga toʻliq holatda ijaraga berilgan.

## Hozirgi kunda
Minora 1997—1999-yillarda Din l-Art Helva tomonidan restavratsiya qilingan. Hozirda u yaxshi holatda va barcha uchun ochiq.

## Manbalar

## Havolalar
* National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands
Refat Appazov

**Refat Fazilovich Appazov** (qrimtatarcha: *Refat Fazıl oğlu Appazov*, 1920-yil 8-sentyabr, Simferopol — 2008-yil 18-aprel, Korolev, Moskva viloyati) — Qrim tatarlaridan boʻlgan sovet va rus olimi. Texnika fanlari doktori, professor, SSSR Davlat mukofoti laureati (1980). S. P. Korolev boshchiligida u SSSR kosmik dasturi boʻyicha OKB-1da ishlagan.

## Hayoti
Refat Appazov 1920-yil 8-sentyabrda Simferopolda Qrim tatarlari oilasida tugʻilgan. Dastlab u tatar sakkiz yillik maktabida oʻqigan, keyin esa Yalta rus oʻn yillik maktabiga oʻtgan. 1939-yilda maktabni tugatib, Moskva oliy texnika universitetiga oʻqishga kirdi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida u bir yarim yilni Izjevskdagi institutda oʻtkazdi, u yerda oʻqish bilan bir qatorda fabrikada frezer boʻlib ishladi. Qrim tatarlarini deportatsiya qilish paytida Appazov vatanidan uzoqda edi, shuning uchun bu unga taʼsir qilmadi.

1946-yilda u oʻqishni tugatdi va Moskva yaqinidagi Kaliningradga (hozirgi Korolev) Raketasozlik ilmiy-tadqiqot institutiga aylantirilgan sobiq artilleriya zavodiga ishga yuborildi. U nemis V-2 raketalarini oʻrganish uchun Germaniyaga xizmat safari bilan borgan va u yerda OKB-1 bosh konstruktori S. P. Korolev bilan uchrashgan. Uning rahbarligida SSSR kosmik dasturida ishlagan. 1961-yildan 1988-yilgacha NPO Energiada ballistika boʻlimi boshligʻi edi. 1959—1993-yillarda Moskva aviatsiya institutida dars bergan.

U R-1 ballistik raketasi, birinchi Sovet yadroviy raketasi, Yerning birinchi sunʼiy yoʻldoshi va birinchi qitʼalararo raketani yaratishda ishtirok etgan. U insonning kosmosga birinchi parvoziga tayyorgarlik koʻrishda ishtirok etdi, birinchi aloqa sunʼiy yoʻldoshlarida, Oy, Venera va Marsga parvozlar loyihalarida, boshqariladigan va transport kosmik kemalarida, Energia-Buran dasturida ishladi.

1987-yildan Qrim-tatar milliy harakatida faol ishtirok etdi. 1990—1991-yillarda V. X. Dogujiyev raisligidagi Qrim tatarlari muammolari boʻyicha davlat komissiyasida ishlagan. 1991-yilda Qrim-tatar xalqi qurultoyiga delegat boʻlgan. 1991—1995-yillarda Qrim-tatar xalqi majlisi prezidiumi aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik u Moskva Qrim-tatar jamiyati boshqaruvi aʼzosi boʻlgan. 2001-yilda uning „Yurak va xotiradagi izlar“ nomli xotiralar kitobi chop etildi.

2008-yil 18-aprelda Korolevda vafot etdi. U oʻz vasiyatiga koʻra Qrimda dafn qilindi.

## Adabiyotlar
* *Р. Ф. Аппазов, С. С. Лавров, В. П. Мишин.* Баллистика управляемых ракет дальнего действия. — М. : Наука, 1966. — 307 с.
* *Р. Ф. Аппазов.* Расчет траекторий баллистических ракет. — М., 1969. — 65 с.
* *Р. Ф. Аппазов, О. Г. Сытин.* Методы проектирования траекторий носителей и спутников Земли. — М. : Наука, 1987. — 439 с.
* *Р. Ф. Аппазов.* Следы в сердце и в памяти. — Симферополь.: Издательство «ДОЛЯ», 2001. — 415 с.

## Manbalar