Rosa banksiae

***Rosa banksiae*** — Atirgullar oilasiga mansub o'simlik turi bo'lib, umumiy nomlari **Lady Banks atirgul** yoki shunchaki **Banks atirgul**, Gansu, Guychjou, Xenan, Xubey, Jiangsu, Sichuan va provinsiyalarida o'suvchi, vatani Xitoyning markaziy va gʻarbiy qismida joylashgan atirgullar oilasiga mansub gulli oʻsimliklar turiga kiradi. Mazkur o'simlik 0.5 metrdan 2.5 metrgacha boʻlgan balandlikda oʻsadi. Ushbu atirgul turi botanik Sir Joseph Banksning rafiqasi Dorothea Lady Banks sharafiga atab nomlangan.

## Tavsifi

Bu shiddat bilan  balandlikkacha oʻsadigan, hayotiy shakli shoxli buta yoki tok hisoblanadi. Aksariyat atirgullardan farqli oʻlaroq, u 5 tagacha tikanlarga ega boʻlishi mumkin. Baʼzi turlari deyarli tikansiz boʻladi. Tikanlari ayniqsa qalin, kuchli kurtaklarda 5&nbsp;mm uzunlikda boʻladi. Barglari doim yashil, 4-6&nbsp;sm uzunlikda, uchdan beshta songacha (kamdan-kam yetti) yaproqlari uzunligi 2-5 sm, cheti tishli tuzilishga ega.

Gullari kichik, diametri 1,5-2,5&nbsp;sm, oq yoki och sariq rangli va xushboʻy hidli. Odatda shimoliy yarim sharda may oyida paydo boʻladi, bu barcha atirgullarning eng erta gullashlaridan biri hisoblanadi, ammo sovuq havo gullashni kechiktirishi mumkin. Lady Banksning barcha atirgullari binafsha rangni boʻlib, turli darajada oʻziga xos hid taratadi.

## Taksonomiyasi
"R. banksiae" birinchi marta WT Aiton tomonidan „Hortus kew“ da tasvirlangan va nashr etilgan. 2-nashr, 3-jild, 1811-yil 258-betda. Baʼzi manbalarda ushbu tur muallifi Robert Brown qayt etilgan, ammo 2018 yilda ICN tomonidan WT Aiton haqiqiy muallif ekanligiga kelishilgan.

## Oʻstirish va foydalanish
Lady Banks Rose (Rosa Banksiae) — Bu oʻsimlikning barglari yaralarni davolashda va toʻqimalarning regeneratsiyasiini ragʻbatlantirishda foydali xususiyatlarga ega oʻsimlik hisoblanadi. Oʻsimlik shuningdek, dorivor moddalar sifatida ishlatiladigan taninlarga juda boy.

*Tarixiy manbalarda qayt qilishicha Rosa banksiae*, Xitoy bogʻlarida yuzlab yillar davomida oʻstirilgan. Bu turni Yevropaga ser Jozeph Banks tomonidan oʻsimliklarni aniqlash maqsadida uyushtirilgan ekspeditsiyasiga yuborilgan Uilyam Kerr olib kelgan. U 1807-yilda mashhur Fa Tee bolalar bogʻchasidan oq Lady Banks (*R. banksiae* var. *banksiae*) nomini olgan birinchi Lady Banks Rose gulini sotib olgan.

Keyinchalik Xitoyda oʻsadigan oʻsimlikning boshqa bir qator shakllari, jumladan, *R. banksiae* var. *normalis* (yuqoriga qarang) va *R. banksiae* 'Luteaʼ, sariq Lady Banks gul (1824-yilda JD Parks tomonidan Yevropaga olib kelingan). 1993-yilda bu nav Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻldi. U anʼanaviy xitoy tabobatida, boshqa oʻsimliklar va oʻtlarning qismlari (masalan, monkshood va *Ligusticum wallichii*) boʻgʻimlarning ogʻriqli shishishini davolash uchun liniment shakli sifatida ishlatiladi.

1885-yilda Arizona shtatining Tombstone shahrida ekilgan *R. banksiae* dunyodagi eng katta atirgul butasi hisoblanadi. U  mehmonxona ustidagi tomda va  aylana magistral yoʻl boʻyida manzarali maydonni hosil qiladi.

### Turlari
Oʻsimlikning ikki xil turi bor:

* *R. banksiae* var. *banksiae* — yarim juft yoki qoʻsh gullar, koʻp barglari koʻpchilik yoki barcha stamenslarni almashtiradi; Xitoy bogʻlarida rivojlangan kultigen
* *R. banksiae* var. *normalis* — bitta gullar, beshta gulbargli; turning tabiiy yovvoyi shakli

## Galereyada

Fayl:LadyBanksRoseInBloom.png|Ledi Banks atirgulining gullash vaqti. Henderson, Nevada, Amerika Qoʻshma Shtatlari
Fayl:Banksia rose, by J. A. Palmer.jpg|Rosa Banksiae hiyoboni, JA Palmer tomonidan tasvirga olingan
Fayl:050327mokkoubara D1.jpg|Erta bahorda kurtaklarining ko'rinishi
Fayl:Rosa banksiae.jpg|Rosa banksiae var. "Banksiae" turi
Fayl:Rosa banksiae var. normalis (2346167841).jpg|Rosa banksiae var. "Normallar" turi
Fayl:Lady banks rose.jpg|Gullarning yaqindan olingan sur'ati
Fayl:Rosa banksiae 'Lutea'.jpg|Rosa banksiae var. Madrid Qirollik botanika bog'ining atirgul bog'idagi "lutea"
Fayl:Rosa banksiae 'Lutea', Lady Banks' rose at Myddelton House, Enfield, London 01.jpg|Deraza tomondan ko'rinishi
Fayl:Rosa banksiae-3-mornis-yercaud-salem-India.jpg|Hiyobonlarda o'suvchi turi


## Manbalar

## Adabiyotlar

* Charlz Quest-Ritson tomonidan *"Dunyo* atirgullariga koʻtarilish"
* *Graham Styuart Tomas Rouz kitobi* Grem Styuart Tomas