Purkine tolalari

**Purkine tolalari** — ( ; Czech: [ˈpurkɪɲɛ] **Purkinje toʻqimasi** yoki **subendokardial shoxlari**) yurakning ichki qorin devorlarida, endokard ostida, subendokardial deb ataladigan boʻshliqda joylashgan. Purkine tolalari elektr qoʻzgʻaluvchan hujayralardan tashkil topgan maxsus oʻtkazuvchan tolalardan iborat. Ular kamroq miofibrillari va koʻp mitoxondriyalari boʻlgan kardiomiyositlardan kattaroqdir. Ular yurak taʼsir potensiallarini yurakning elektr oʻtkazuvchanligi tizimidagi boshqa hujayralarga qaraganda tezroq va samaraliroq oʻtkazadilar. Purkine tolalari yurakning oʻtkazuvchanlik tizimiga uning qorinchalarining sinxron qisqarishini yaratishga imkon beradi va yurak ritmini barqaror ushlab turish uchun zarur hisoblanadi.

## Gistologiyasi

Purkine tolalari yurakning yagona oxirgi oʻtkazuvchan qismi hisoblanadi. Keyingi gistologik tekshiruv shuni koʻrsatadiki, bu tolalar qorinchalar devorlarida yana boʻlinadi. Atrial Purkine tolalarining elektr kelib chiqishi sinoatriyal tugundan keladi.

Aberrant kanallar boʻlmasa, Purkine tolalari bir-biridan kollagen yoki yurak skeleti tomonidan aniq himoyalangan boʻladi.

Purkine tolalari impulslarni tez oʻtkazishga ixtisoslashgan (koʻp tez kuchlanishli natriy kanallari va mitoxondriyalarga ega va atrofdagi mushak toʻqimalariga qaraganda kamroq miofibrillarga ega). Purkine tolalari boshqa yurak hujayralariga qaraganda nisbatan kamroq miofibrillalarga ega boʻlganligi sababli atrofdagi mushak hujayralaridan farqli ravishda taʼsirni tezroq qavbul qilib oladi. Yadro atrofida glikogen mavjudligi Purkine tolalarini yurakda, qoʻshni hujayralariga qaraganda yengilroq va kattaroq boʻlib, boʻylama yoʻnalish boʻylab (yurak vektoriga parallel) joylashishiga olib keladi. Ular koʻpincha ikki yadroli hujayralar hisoblanadi.

## Funktsiyasi
Yurak urish tezligi avtonom asab tizimi tomonidan koʻplab taʼsirlar bilan boshqariladi. Purkine tolalari yurak urish tezligini oʻrnatishda maʼlum rolga ega emas, agar SA tugunlari buzilgan boʻlsa (ular yurak stimulyatori hujayralari sifatida harakat qila oladi) taʼsir qilishi mumkin. Ularga sinoatrial tugunning elektr zaryadi taʼsir qiladi.

### Impulsni tashish
Yurak siklining qorincha qisqarishi paytida Purkine tolalari qisqarish impulsini chap va oʻng toʻplam shoxlaridan qorinchalar miokardiga oʻtkazib beradi. Bu qorinchalarning mushak toʻqimalarini qisqarishiga olib keladi. Bu yurakdan qonni oʻng qorinchadan kichik qon aylanishiga yoki chap qorinchadan tizimli qon aylanishiga chiqarish uchun yetarlicha kuch hosil qiladi.

### Elektrokardiostimulyatorni almashtirish
Purkine tolalari, agar yuqori oqim oʻtkazuvchanligi yoki yurak stimulyatori qobiliyati buzilgan boʻlsa, daqiqada 20-40 urish tezligida otish qobiliyatiga ega. Bundan farqli oʻlaroq, normal holatda SA tugunlari daqiqada 60-100 urish tezligida yonishi mumkin. Muxtasar qilib aytganda, ular harakat potentsiallarini hosil qiladi, ammo sinoatrial tugunga qaraganda sekinroq tezlikda amalga oshiradi. Bu qobiliyat odatda ritmik sekinlashtiriladi. Shunday qilib, ular boshqa yurak stimulyatori ishlamay qolganda oxirgi chora boʻlib xizmat qiladi. Purkine tolasida impuls oshib ketganda, u qorinchalarning erta qisqarishi yoki PVX deb ataladi.

## Tarixi
Purkine tolalari 1839-yilda ularni kashf etgan chex olimi Yan Evangelista Purkyně nomi bilan atalib kelinadi.

## Yana qarang
Voyaga etgan inson tanasidagi alohida hujayra turlari roʻyxati

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Anatomy photo: Circulatory/heart/purkinje/purkinje1 — Comparative Organology at University of California, Davis — „Mammal heart, purkinje fibers (LM, Medium)“
* Anatomy Atlases — Microscopic Anatomy, plate 05.78
* MedEd at Loyola Histo/practical/cardio/hp8-21.html
* Human Cardiac Muscle, histology slides at UC San Diego
* Cardiac Muscle Tissue with Purkinje Fibers, Lonestar College North Harris Biology