open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abul-Hasan Ali

**Abul-Hasan Ali** (?— 1008/1009)&nbsp;– 997 – 1008/1009-yillarda Xorazm hukmdori.

## Tarjimayi holi
Maʼmuniylar sulolasi vakili. Abul-Hasan Ali Xorazmshoh Maʼmun I ning toʻngʻich oʻgʻli edi. Uning tugʻilgan yili va yoshligi haqida maʼlumotlar kam. Otasi Abul Abbos Maʼmun 997-yilda vafot etgach, otasining oʻrniga Xorazmning yangi hukmdori boʻladi. Qulay vaziyatlardan unumli foydalanib, Somoniylar davlatining parchalanishi boshlanganda Abul-Hasan Ali birmuncha mustaqillikka erishadi. Xorazmda toʻliq oʻz hukmronligini oʻrnatadi, mahalliy hokimlarni boʻysundiradi. Ayni vaqtda Oʻrta Osiyo, Eron, Bagʻdod va Volgaboʻyi bilan diplomatik va savdo aloqalari oʻrnatiladi.

Abul-Hasan Ali oʻzini yetarlicha qudratli his qilib, 998-yilda oʻz tangalarini (dirhamlarini) zarb qildira boshlaydi. Somoniylar, keyin esa Abbosiy xalifalari qudratini tan oladi. Birinchi zarb qilingan tangalarining old tomonida Abul-Hasan Ali nomi oʻyib yozilgan. Orqa tomonida Somoniylar amiri Abdulmalik II nomi qayd etilgan. Ehtimol, qoraxoniylar va gʻaznaviylar tomonidan yuzaga kelgan harbiy xavf Xorazmshohni dirhamga Somoniy hukmdor nomini qoʻyishga majbur qilgandir. Keyingi tangalarini esa faqat Ali va xalifalar nomlari zarb qilingan.

1004-yilda Xorazmshoh taklifi bilan Maʼmun akademiyasiga rahbarlik qilgan mashhur olim Al-Beruniy Gurganjga qaytib keldi. Akademiyaning har tomonlama faoliyat yuritishi uchun barcha sharoit yaratilib, davlat gʻaznasidan zarur mablagʻlar ajratiladi.

Xorazmshoh Abul-Hasan Ali Gʻaznaviylar tahdidini bartaraf etish maqsadida 1006-yilda Sulton Mahmud Gʻaznaviyning singlisiga uylanadi. Shu bilan birga u Gʻaznaviylarga qarshi qoraxoniylar bilan ittifoq tuzadi. 1008-yil oxirida yoki 1009-yil boshida toʻsatdan vafot etadi. Uning oʻrniga ukasi Maʼmun II taxtga oʻtiradi.

## Oilasi
Xotin&nbsp;– Harra-i Kalji, Sabukteginning qizi.

Bolalari:
* Abul-Xorit Muhammad, Xorazmshoh 1017-yil

## Adabiyotlar

* Bosworth, C. Edmund (1985). „ʿALĪ B. MAʾMŪN“. Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 8. C. Edmund Bosworth. 852-bet
* Dobrovolskiy I. G., Shugurina G.&nbsp;B. Klad kuficheskix monet nachala XI&nbsp;v. iz sela Krasniy Baran (b. Kreщyoniy Baran) v Tatarstane. Novie dannie//Sbornik materialov, posvyaщyonnix pamyati I.&nbsp;V.&nbsp;Dubova.&nbsp;– SPb, 2004.
Polvon qori savdo uyi

**Polvon qori savdo uyi** – Savdo uyi XX asrning boshlarida galamachi Polvon qori tomonidan qurilgan. Bino Xivadagi 122 dan ortiq arxeologik yodgorliklar sirasiga kiradi. Savdo uyining tashqi shakli yashash uylarining shakliga oʻxshaydi. Polvon qori savdo uyi XX asrning boshida Muhammad Yaʼqub bazzoz yaʼni gazlama sotuvchi tomonidan aholi yashash uyi shaklida nigirik uslubida qurilgan. Asosan gazlachilik bilan savdo qilingan. Shu bilan birga gazlamachilikka oid matolar masalan Germaniyadan keltirilgan „Zinger“ tikuv dastgohi va shunga oʻxshahsh narsalar ham sotilgan. Undan tashqari Rossiya va Xitoydan keltirilgan chinni buyumlar ham saqlanadi. Hozirgi kunda bino davlat mulki hisoblanib, bu yer hozir ham savdo maskani hisoblanadi. Hozirda kitob doʻkoniga aylantirilgan. Shuningdek Polvor qori minora 1905-yilda minora ham qurdiradi. Minora konus shaklida madrasa bilan tutashgan holda qurilgan. Balandligi 21 metrni tashkil etadi. hozirgi kunda bino qayta tamirdan chiqarilgan va Ichan-Qala davlat muzey qoʻriqxonasi Axborot markazi va kitob doʻkoni joylashgan. Polvon qori savdo uyi Polvon qori koʻchasi 24-uyda joylashgan.
## Yangiliklar
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 – 2026 yillarda Xorazm viloyatida joylashgan madaniy meros obyektlarini restavratsiya qilish, ularga olib boruvchi infratuzilmani tiklash hamda „Ichan-qal’a“ davlat muzey-qoʻriqxonasining filiallarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida qaroriga muvofiq Polvon qori savdo uyi binosadida Oq masjid mennonitlari muzeyini tashkil toʻgʻrida qaror qabul qilindi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Polvon qori savdo uyi garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi. Shu bilan birga Vazirlar Mahkamasining "2022-2026-yillarda Xorazm viloyatida joylashgan madaniy meros obyektlarini restavratsiya qilish, ularga olib boruvchi infratuzilmani tiklash hamda „Ichon qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi filiallarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi qarori loyihasi eʼlon qilindi. Jumladan,

-Koʻhna Ark majmuasi zarbxona binosida Xorazm xonligi zarbxonasi tarixi muzeyi

-Polvon qori savdo uyi binosida Oq masjid mennonitlari tarixi muzeyi

-Xiva tumani, Ogahiy uyida Ogahiy uy-muzeyi

-Deshon qalʼa"da joylashgan Hazorasp darvozasida Xorazm madaniyati va tarixi muzeyi tashkil qilinadi.
## Manbalar
Dmitriy Bernatskiy

**Dmitriy Vasilyevich Bernatskiy** (bir qator hujjatlarda – *Bernadskiy*****, 1912 – 1945) – kapitan, Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi, Ulugʻ Vatan urushi ishtirokchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

## Hayoti
Dmitriy Bernatskiy 24-iyul 1912-yili Streshin qishlogʻida (hozirgi Jlobin tumanidagi shu nomli qishloq) Gomel viloyatida Belarus va dehqon oilasida tugʻilgan. U zavod shogirdlik maktabini tugatgan, Toʻrtkoʻl shahrida Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Oʻzbekiston SSRda yashagan, hisobchi boʻlib ishlagan. 1941-yilda Toʻrtkoʻl shahar harbiy komissarligi tomonidan Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. 1942-yilda Bernatskiy Orel harbiy piyodalar maktabini tamomlab, Ulugʻ Vatan urushi frontiga joʻnatilgan. Oʻsha yili VKP(b) safiga aʼzo boʻldi. 1945-yili yanvargacha Gvardiya kapitani Dmitriy Bernatskiy 3-miltiq batalyon va 38-gvardiya polkining 4-gvardiya miltiq diviziyasi 1-Ukraina fronti 5-gvardiya armiyasi katta adyutanti edi. Polshani ozod qilishda ajralib turardi.

1945-yilning 20-yanvaridan 21-yanvariga oʻtar kechasi Bernatskiy bir guruh jangchilar bilan birgalikda birinchilardan boʻlib Oder hududidan oʻtdi. ​Eyxenried qishlogʻi, Oppelna shimoli-gʻarbida (hozirgi Golchzowice, Kommuna Lewin-Brzeski, Bjegskie Powiat, Opolskiy voevodeligi, Polsha) va koʻpriklarni qoʻlga oldi. Bernatskiy dushmanning beshta qarshi hujumini qaytarishga shaxsan rahbarlik qildi. Jangda u ogʻir yaralanib, voqea joyida vafot etdi. U Polshaning  Opolskiy voevodligi shahrida dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining SSSR Oliy Kengashi 1945-yil 27-iyundagi Farmoni bilan „qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini harbiy xizmatchilarga qarshi kurash frontida namunali bajarganligi uchun. Fashist bosqinchilari va koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik“, – gvardiya kapitani Dmitriy Bernatskiy vafotidan soʻng Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoniga sazovor boʻldi.

Shuningdek, Lenin ordeni, Vatan urushi I va II darajali, Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan. Toʻrtkoʻl shahridagi koʻchaga Bernatskiy nomi berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari Oʻzbekiston fuqarolaridir. – Toshkent, 1984-yil.
Izbasar Fazilov

**Izbasar Fazilov** (; 1908—1961) - Qoraqalpoq Sovet shoiri, jurnalisti, muharriri, qoraqalpoq sovet sheʼriyatining asoschilaridan biri.

## Hayoti
Toʻrtkoʻl qishloq xoʻjaligi texnikumini tamomlagan. “Jas leninshi” va “Qizil Qoraqalpog'iston” gazetalari bilan hamkorlik qilgan. Respublika gazetasida muharrir bo‘lib ishlagan.

Ilk she’riy to‘plami 1934-yilda To‘rtko‘lda “Jeńis jolda” (“G‘alaba yo‘llari”) nomi bilan nashr etilgan. Ikkinchi she’riy to‘plami 1936-yilda Moskvada “Qosiqlar” (“She’rlar”), uchinchisi “She’rlar” (Nukus, 1960) nomi bilan nashr etilgan.

Uning xalq og‘zaki she’riyati uslubida yozilgan “Qora qo‘y” she’ri hamon mashhurdir.

Izbasar Fazilov adabiy asarlar yaratish bilan birga qoraqalpoq adabiyoti muammolariga bag‘ishlangan qator adabiy-tanqidiy maqolalar muallifihamdir.

VKP(b) aʼzoligiga nomzod. Sovet Yozuvchilar uyushmasi a'zosi. 1934-yilda u Sovet yozuvchilarining birinchi qurultoyining hal qiluvchi ovoz huquqi bilan delegati etib saylandi.

1937-yilda qatag'on qilingan. Millatchilikda ayblanib, 10 yil qamoq va 5 yil diskvalifikatsiyaga hukm qilingan.

1950-yillarning ikkinchi yarmida qayta tiklangan. Ozodlikka chiqqandan keyin yana adabiy faoliyatga qaytdi. “Amudaryo” jurnalining she’riyat bo‘limiga rahbarlik qilgan. 
## Tanlangan asarlari
* “Sánem qaridas” (1928) she’ri qoraqalpoq she’riyatining ayol tengligiga bag‘ishlangan eng yaxshi asarlaridan biridir.
* “Inim” yoshlarni bilimga chorlaydi.
* "Qızım"
* “Tayarman” – shoirning qoraqalpoq xalqining o‘zligini himoya qilishga qaratilgan samimiy tuyg‘ulari haqidagi she’r.
* "Dıyxan" (1929),
* "Atızda" (1930),
* “Kolxoz ósedi” (1930) - kolxoz qurilishi haqida.
* “Awıl” qishloq hayoti haqida
* "Qara qoy"
* "Kaspiy dengizida."

## Manbalar

## Havolalar
* Избасар Фазылов (1908—1961)
Iqtisodiyot boʻyicha Nobel xotirasi mukofoti laureatlari roʻyxati

**[[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Iqtisodiyot fanlari boʻyicha Nobel xotirasi mukofoti]]**, toʻliq nomi **Alfred Nobel xotirasiga Iqtisodiyot fanlari boʻyicha Shvetsiya davlat banki mukofoti** () – Shvetsiya banki tomonidan 1968-yilda mazkur bankning 300 yilligi sharafiga asos solingan mukofot boʻlib, mazkur bank tomonidan moliyalashtiriladi va har yili Shvetsiya qirollik fanlar akademiyasi tomonidan iqtisodiyot sohasidagi tadqiqotchilarga beriladi. Birinchi mukofot 1969-yilda Ragnar Frisch va Jan Tinbergenga berilgan. Har bir sovrindor medal, diplom va pul mukofotini oladi. 1969-yilda Frisch va Tinbergenga jami 375000 krona berilgan. Bu 2007-yil dekabridagi hisobda 2871041 kronaga teng. Mukofot Stokgolmda har yili 10-dekabr sanasida tantanali ravishda topshiriladi.

2025-yil holatiga koʻra, iqtisodiyot fanlari boʻyicha 99 nafar sovrindorga 61 ta mukofot berildi. Iqtisod fanlari boʻyicha eng koʻp laureatlar faoliyat yuritadigan muassasa Chicago universitetining iqtisod boʻlimi boʻlib, u yerda 15 ta Nobel mukofoti laureati ishlaydi. Eng koʻp doktorantura (yoki unga tenglashtirilgan) bitiruvchilari sovrinni qoʻlga kiritgan muassasa – Massachusetts texnologiya instituti boʻlib, ularning soni 14 tani tashkil etadi. Garvard universiteti – 13 ta va Chikago universiteti – 9 ta. Mukofotni olgan vaqtida eng koʻp oʻqituvchilar faoliyat yuritgan muassasalar – Chikago universiteti (15 ta), Massachussets texnologiya instituti (9 ta), Prinston universiteti (8 ta) va Garvard universitetidir (7).

## Laureatlar

### Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari taʼlim muassasasi boʻyicha

### Iqtisodiy boʻyicha Nobel mukofoti laureatlarining mamlakatlar boʻyicha soni

## Manbalar

## Havolalar
* Alfred Nobel xotirasiga Iqtisodiyot fanlari boʻyicha Sveriges Riksbank mukofotining rasmiy veb-sayti (archived 17 October 2009)
* Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasining rasmiy sayti
* Nobel jamgʻarmasining rasmiy sayti
Yusuf Hamadoniy maqbarasi

**Yusuf Hamadoniy maqbarasi** (yoki *Ulli Pir*) — asrga tegishli boʻlgan va Shovot tumanining Beshmergan qishlogʻida joylashgan tarixiy obyekt. Tarixiy obyekt Yusuf Hamadoniy majmuasinining asosini tashkil etadi. Bu yerda hamadonlik boy savdogar Xoji Yusuf dafn etilgan.

Yusuf Hamadoniy maqbarasi davlat mulkiga tegishli. U Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida „Vaqf“ xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi bilan berilgan.

## Maqbara meʼmorchiligi
Bino tepalikning ustiga qurilganligi sababli uzoqdan ham koʻrinib turadi. Maqbaraning maydoni 6x13 metrlik hududni egallaydi. Bino noyob meʼmoriy va dizayn uslubiga egaligi bilan ajralib turadi.
## Yusuf Hamadoniy shaxsi
Yusuf Hamadoniy Ahmad Yassaviy va Abduxoliq Gʻijduvoniyga ustozlik qilgan shaxs hisoblanadi. Yusuf Hamadoniy „Xojagon-naqshbandiya“ tariqatining ayrim qoidalarini ishlab chiqqanligi bilan tanilgan. Xoja Hasan Andoqiy Buxoriy, Xoja Abdulloh Barraqiy Xorazmiy, Ahmad Yassaviy va Abduxoliq Gʻijduvoniy Yusuf Hamadoniydan soʻng uning xalifalari sifatida muridlariga peshvolik qilgan. „Rutbat ul-hayot“, „Kashf“, „Risola dar odobi tariqat“, „Risola dar axloq va munojot“ kabi asarlari mavjud.
## Xayriya pullari bilan bogʻliq surishtiruv
2020-yil 4-avgust kuni ijtimoiy tarmoqlar orqali quyida keltirilgan xabarlar tarqalgan va keng muokamalarga sabab boʻlgan:
 
Ammo, IIV eʼlon qilingan xabarga koʻra, surishtiruv bilan bogʻliq jarayon davomida zakot, fitr va boshqa xayriya pullarining o‘g‘irlanishi kabi holatlar aniqlanmagan.

## Manbalar
Jungʻor qumsoʻtasi

**Jungʻor qumsoʻtasi** () — qumso‘tadoshlar oilasi sinomorium turkumiga mansub ko‘p yillik, parazit o‘simlik. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob,endemik tur sifatida kiritilgan. Qoraqalpog'iston hududida tarqalgan. Ko‘proq qumli va ola jinsli tuproqlarda o‘sadi. Sho‘rxok tuproqli yerlarda o‘sishga moslashgan
## Tavsifi
Balandligi 7-20 sm, yog‘onligi 1,5-3 sm gacha yetadigan ko‘p yillik parazit o‘simlik. Sirti uzunligi 3-5 sm bo‘lgan tangachalar bilan qoplangan. Rangi qizil binafsharang. Xlorofili yo'qligi sababli fotosintez qila olmaydi. Hayotining katta qismini ildizpoya ko‘rinishida tuproq ostida o'tkazadi. U boshqa o‘simliklarning ildiziga yopishib olib parazitlik qiladi. Bahorgi va qishki yomg'irdan keyin unib chiqadi. To‘pguli tig'iz silndrsimon yoki to‘g‘nog‘ichsimon shaklda. Gullari juda zich joylashgan. Gulqo‘rg‘on bo‘lakchalarining uzunligi 2-4 mm, changchisining uzunligi changdoni bilan qo‘shib hisoblaganda 2,5 mm, urug‘chibargining uzunligi 2-3 mm. Gullari bir yoki ikki jinsli, ulardan shirin biroz karamga o'xshash hid taraladi. Chivinlar yordamida changlanadi. Changlanishdan keyin boshog'i qora tusga kiradi. May iyunda gullab meva tugadi. Mevasi quruq yong‘oq meva. Urug‘i orqali ko'payadi.

## Tarqalishi va o‘sish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, yakka-yakka holatda ba'zan kichik to‘plam hosil qilib o‘sadi. Qoraqalpog'iston hududida tarqalgan. Qumli va ola jinsli tuproqlarda o‘sadi. Kamayib ketishiga tabiiy omillar sabab bo‘lgan. Parazit o‘simlik bo‘lgani uchun hayot kechirishi to‘liq xo‘jayin organizmga bog‘liq.
## Manbalar
Ota hovuz

**Ota hovuz** – Xiva xonlari aholini suv bilan taʼminlash maqsadida bir necha hovuzlar va quduqlar qazdirgan. Hovuzlarga asosan suv Amudaryodan Polvonyop kanali orqali kelgan. Shunday hovuzlardan bittasi Ota darvozaning oldidagi Ota hovuzdir. Ota darvozaning uzunligi 10 metr, eni 4 metrni tashkil qilgan. Afsuski, darvoza XX asrning 20–yillarida yoʻlni kengaytirish bahonasida buzib tashlangan. Eltuzarxon tomonidan XIX asrning boshida pishgan gʻishtdan darvoza bunyod etiladi va unga darvoza oldidagi hovuzning nomi bilan atala boshlanadi. Aslida bu hovuzning nomi Shermuhammad hovuz hisoblanib vaqtlar oʻtishi bilan Ota hovuz nomi bilan atala boshlangan. Bundan tashqari Shermuhammad masjidi ham boʻlgan boʻlib Shermuhammad masjidi shoʻrolar davrida buzib tashlangan. Hozirgi Xivaga kiraverishidagi Ota darvozaning nomi ham shu masjid va hovuzdan kelib chiqqan. Aholi bu Ota hovuzdan yozda ichimlik manbai sifatida foydalangan boʻlsa, qish paytida hovuz muzlagan. Biroq aholi qishda hovuzning muzlarini maxsus joylarda saqla qoʻyganlar va yozda undan kundalik hayotda foydalanganlar. Bundan tashqari Xivada 10 ga yaqin hovuzlar boʻlib ulardan hozirda Ota hovuz, Bogʻcha hovuz va Bol hovuzlar saqlanib qolgandir. Hozirda obyekt davlat mulki hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Tarixiy, Baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garovga va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorida muvofiq Ota hovuz davlat mulki hisobiga oʻtkazilgan. Hujjat 2014-yil 5-dekabrda imzolangan va 2015-yil 15-dekabrda kuchga kirgan.

## Manbalar
Bunge takasoqoli

**Bunge takasoqoli** ) – murakkabguldoshlar oilasi takasoqol turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Qoraqalpog'istondagi Sulton Uvays tog‘i hududida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 30-40 sm gacha yetuvchi koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Ildizi uchida tugunaklar hosil boʻlgan vegetativ yoʻl bilan koʻpayadi. Ildiz boʻgʻzi qalin, malla tuklar bilan qoplangan. Poyasi 2 3 dona, shoxlangan sirti tuklar bilan qoplangan. Barglari oddiy, poyada navbatma-navbat joylashgan, yumshoq, ikki tomoni yotiq tukli, chetlari tekis yoki egri-bugri qirqilgan. Poyaning ildizga yaqin qismidan oʻsib chiqqan barglari bandli, qalami nashtarsimon, kengligi 1,5-2,5 sm. Poyadagi barglari bandsiz, qalami nashtarsimon, ostki qismi bilan poyani oʻrab olgan. Gullari savatcha toʻpgulda joylashgan. Savatchalar har bir poyaning uchida yakka yakka oʻrnashdi. To‘pguli avvaliga silindrsimon shaklda boʻladi, vaqt oʻtib teskari choʻqqi shakliga kiradi. Savatchasining ostki tomoni oʻrama barglar bilan oʻralgan. Bargchalari kumushrang tusdagi tuklar bilan qoplangan. Gultojibarglari sargʻish rangda. Aprelda gullab mevasi mayda pishib yetiladi. Urugʻining uzunligi 6-7 mm oq tuklar bilan oʻralgan, shamol orqali tarqaladi. Urug‘idan va vegetativ yoʻl bilan tugunagidan koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan yakka yakka holatda uchraydi. Qoraqalpog'istondagi Sulton Uvays tog‘i hududida tarqalgan. Togʻlar orasidagi qoyalarda va toshli tuproqlarda oʻsishga moslashgan. Maʼlum bir tuproq sharoitiga moslashganligi sababli yovvoyi holatda kam uchraydi.

## Manbalar
Sergey Diomidov

**Sergey Viktorovich Diomidov** (; 1943-yil 9-iyul, Toʻrkoʻl, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR) – sovet gimnastikachisi, Olimpiya oʻyinlarining ikki karra kumush va bronza medali sovrindori. SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1966). SSKA sport faxriylari kengashi aʼzosi.

## Biografiyasi
Sergey Viktorovich Diomidov 1943-yil 9-iyulda Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Toʻrkoʻl shahrida tugʻilgan.

Sergey Diomidov maktab oʻquvchiligidanoq sport gimnastikasiga qiziqib qolgan. 1960-yilda 16 yoshida „Dinamo“ sport jamiyatining Butunittifoq chempionatida sport ustasi qoʻyilhan talabni bajaradi. Toshkent shahridagi 2-oʻrta maktabni tugatgach, harbiy xizmatga chaqiriladi, xizmat davrida ham sport gimnastikasi bilan shugʻullanishni davom ettiradi.

1956—1967-yillarda Sergey Diomidov Toshkentda R. G. Sarkisov murabbiyligida sport gimnastikasi bilan shugʻullangan, „Dinamo“ sport jamiyati va Oʻzbekiston armiya sport klubida (SKA) tarkibida musobaqalarda ishtirok etgan, 1962-yildan 1974-yilgacha mamlakatning asosiy armiya klubi sharafini himoya qilgan. Hozirda Moskvada istiqomat qiladi.

## Sportdagi faoliyati
Tokiodagi 1964-yil XVIII yozgi Olimpiya oʻyinlarida Sergey Diomidov jamoaviy bahslarda kumush medalni qoʻlga kiritgan. Toʻrt yil oʻtgach, 1968-yil yozgi Olimpiya oʻyinlarida Sergey Diomidov jamoa bilan yana oʻz muvaffaqiyatini takrorlaydi, shuningdek, tayanch sakrashda yaponiyalik Yukio Endo va oʻz hamyurti Mixail Voroninga yutqazib, bronza medalini qoʻlga kiritgan.

1965-yilgi Yevropa chempionatida 4 ta bronza, 1966-yilgi jahon chempionatida oltin va kumush, keyingi chempionatda esa yana kumush medalni qoʻlga kiritgan.

1964-yilda Sergey Diomidov jahonda birinchi boʻlib oldinga bir siltanishda 360 graduslik aylanishni amalga oshiradi va keyinchalik bu harakat uning nomi bilan „Diomidov aylanishi“ deb ataldi. Sergey Diomidov Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi Dmitriy Jilinskiyning „SSSR gimnastikachilari“ kartinasida tasvirlangan.

1970-yilda sportdagi faoliyatini yakunlagan.

## Yutuqlari
Sport gimnastikasi boʻyicha Olimpiya oʻyinlari kumush medali sovrindori (1964, 1968), olimpiya oʻyinlari bronza medali sovrindori (1968), sport gimnastikasi boʻyicha jahon chempioni (1966), jahon chempionati kumush medali sovrindori (1966, 1970), jahon chempionati bronza medali sovrindori (1965), sport gimnastikasi boʻyicha SSSRning mutlaq chempioni (1965, 1969), SSSR chempioni (1966, 1970).

## Manbalar
Muhammad ibn Ahmad al-Xorazmiy

**Muhammad ibn al-Abbos Abu Bakr al-Xorazmiy** – (oddiygina Abu Bakr al-Xorazmiy nomi bilan mashhur boʻlgan) eronlik shoir va kotib boʻlib, oʻzining uzoq umri davomida Hamdoniylar, Somoniylar, Safforiylar va Buyidlar saroyida xizmat qilgan. U arab tilidagi *Mafātīḥ al-ʿulūm* („Ilmlar kaliti“) nomli ilk ensiklopediyaning muallifi sifatida tanilgan.

## Hayoti va faoliyati
Al-Xorazmiy biroz noaniq shaxs. U 935-yilda ota yurti Xorazmda tugʻilgan. Uning onasi Tabaristonning Amol shahridan edi. U vaqti-vaqti bilan oʻzini al-Xorazmiy yoki at-Tabariy deb atasa, boshqa manbalarda uni at-Tabarxazmiy yoki at-Tabarxoziy deb ataydi. Al-Xorazmiy taniqli fors tarixchisi at-Tabariyning jiyani boʻlgan boʻlishi mumkin. Al-Xorazmiy bir muddat Buxorodagi Somoniylar saroyida kotib boʻlib ishlagan. U yerda „al-Katib“ degan nomni olgan va bu soʻzma-soʻz „kotib“ degan maʼnoni anglatadi.

Somoniylar saroyida boʻlganida u oʻzining eng mashhur asari *Mafātīḥ al-ʿulūm* („Ilmlar kalitlari“) nomli ilk islom fanlar ensiklopediyasini tuzib, saroy amaldorlari uchun maʼlumotnoma sifatida moʻljallangan. U Amir Nuh II saroyida vazir boʻlgan Abu Hasan al-Utbiyning iltimosiga koʻra taqdim etilgan asar hisoblanadi.  Al-Xorazmiy Nishopurda bir qancha rihla (sayohat haqida qisqa, hazil-mutoyiba; qisman nazm va qisman adabiy nasrda yozilgan) yozgan. Ulardan faqat parchalari saqlanib qolgan. Joylarda u yetuk olim va yozuvchi sifatida katta shuhrat qozongan. Biroq, 383—992-yilda intiluvchan yosh olim va yozuvchi Badi’ al-Zamon al-Hamadoniy kelishi bilan uning obro‘si pasayib ketgan. Hamadoniy nasrning yangi janrini yaratib, dastlab Nishopurda, keyinroq arab tilida soʻzlashuvchi olim sifatida dunyoda katta shuhrat qozongan. Ushbu innovatsion janr maqom nomi bilan mashhur boʻlgan. Al-Xorazmiy va Hamadoniy bir-birlari bilan raqobatga kirishib, bir-birlarini kamsitishga ham borishgan va oxir-oqibat ixtilof qilishgan.

## Ijodiy faoliyati
Al-Xorazmiy arab grammatikasi boʻyicha *Kitāb kifāyat al-Mutaḥaffiẓ* („Qiyin arabcha soʻzlarning nodir tasniflangan lugʻati“) asarini yozgan. Biroq, u ilk islom fanlar ensiklopediyasi boʻlgan *Mafātīḥ al-ʿulūm* („Ilmlar kalitlari“) asarining muallifi sifatida tanilgan. Xotira asar boʻlgan *Mafātīḥ al-ʿulūm* qisman lugʻatshunoslik va qisman ensiklopediyadir. Ulamolar buni islom ilmlarini hujjatlashtirishga qaratilgan birinchi urinish sifatida baholaydilar. Asar matematika, alkimyo, tibbiyot va meteorologiya boʻlimlarini oʻz ichiga oladi.

## Manbalar
Xorazmiya satrapligi

**Xorazmiya satrapligi** (fors. 𐎢𐎺𐎠𐎼𐏀𐎷𐎡𐎹 *Uvarazmiya*) – qadimgi Fors imperiyasining satrapligi, keyinchalik mustaqil podshohlik boʻlib, bugungi Oʻzbekiston hududidagi Amudaryo boʻyida, Orol dengizining janubidagi hududni oʻz ichiga olgan. Bu juda unumdor hudud boʻlib, qadimgi davrlarda u yanada unumdor boʻlgan, chunki u payti Amudaryodan juda katta suv manbasi oqib oʻtgan. Shuningdek, daryoning bir tarmogʻi Kaspiy dengiziga quyilganligi haqida maʼlumotlar mavjud. Arxeologik topilmalar eramizdan avvalgi 5-ming yillikka oid qadimiy sugʻorish tizimlarining qoldiqlari borligini koʻrsatadi.

Xorazmiyada soʻnggi bronza davri, yaʼni miloddan avvalgi 13-asrda podsholiklar mavjud boʻlgani haqida ikki dalil bor.

Birinchisi, xronologiyada mil. avv. 1292-yilga toʻgʻri keladigan „Xorazmiy davri“ning mavjudligi qayd etilgan. Ikkinchisi esa miloddan avvalgi 14-13-asrlarga oid avesto tilidagi yozuvlardir. Zardushtni Xorazm shohi Gistaspening himoyachisi sifatida tilga olganlar. Bu davrga oid tarixiy maʼlumotlar juda kam, lekin maʼlumki, qadimgi Xorazmiyada arxeologik tadqiqotlar natijasida topilgan ikkita asosiy shahar boʻlgan; Tuproqqal’a va Dishan qalʼa.

Miloddan avvalgi 522-yilgacha Xorazmiya Fors imperiyasining bir qismiga aylangan, chunki u buyuk shoh Doro (miloddan avvalgi 522 – 486) ning Behistun kitobalarida tilga olingan, ular miloddan avvalgi 520-yilda yasalgan. Bu Doro hokimiyatga kelganida viloyatni meros qilib olganligini isbotlaydi. Katta ehtimol bilan Xorazm Buyuk Kir tomonidan bosib olingan, chunki uning oʻgʻli va Doroning akasi Kambiz II asosan imperiyani Afrikaga kengaytirgan. Gerodotning fors satrapliklari roʻyxatida ularning soliqlari miqdori yoki Kserks qoʻshini toʻliq eslatib oʻtilgan. Xorazm muhimroq satraplik Parfiya bilan birga tilga olingan, shuning uchun ham Xorazm davlati boʻlgan deb hisoblanadi va Xorazm Parfiya satrapi tomonidan boshqarilgan. Doro III davrida Xorazmiya eramizdan avvalgi 327-yilda mustaqil podshohlikka aylangan. Iskandar Zulqarnayn bilan tinchlik shartnomasi tuzgan. Oradan koʻp oʻtmay, Xorazm podshohlari Salavkiylar podsholari misolida oʻz pullarini zarb qila boshladilar va ularning qabrlari Qoʻyqirilgan qalʼa xarobalaridan topilgan.Kserks I qabri, Ahamoniylar qoʻshinining xoresmlik askari, miloddan avvalgi 470-yillar
## Manbalar
Tohir eshon maqbarasi

**Tohir Eshon Bobo maqbarasi** – obyekt Xorazm viloyati Xiva shahri Ichan-qal’a MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 62-uyda joylashgan. Maqbara XIX asrning oʻrtalarida Muhammad Aminxon madrasasining janubi-gʻarb tarafida joylashgan. Maqbara Ichan qaʼla devorlariga yopishtirilgan holda qurilgan boʻlib binoning peshtoqi sharqqa qaragan. Maqbaraning ichiga 2 ta inson dafn qilingan boʻlib, ikkinchisida Fathulla eshon dafn qilingan. Xivaliklar Tohir Eshon bobo Olloqulixonning piri boʻlganligi toʻgʻrisida bir qancha rivoyatlarni aytadilar. Olloqulixon 1826-yil oxirida Xurosonga yurish etib, uning Jom togʻi etagidagi Umgʻon qal’asini olib, gʻalabadan shodligini bildirish uchun Xivadagi piri Tohir eshonga maktub yoʻllaydi. Maktub shunday boshlanadi: – „Haqoyiq va maorifpanoh (haqiqat va maʼrifatni himoya qiluvchi), kamolot va latoyifdastgoh (goʻzal soʻz va fazilat egasi), kashshofi asrori ilohiy (Allohning sir-asrorlarini kashf qiluvchi, ochuvchi) Tohir xoʻja eshonimizga sadoqatli salomimizdan soʻngra…“. Haqiqatan ham xonlik davridagi xivaliklar juda irimchi va xurofotga berilgan boʻlib, afsona va rivoyatlarga ishonishar, ularni jon – dilidan gapirib, tinglashar edilar. Tohir Eshon Xorazmiy bir qancha kitoblarni yozgan. Bulardan „Tazkirai Tohir Eshon“ yoki „Silsilatul avliyo“ kitobidir. Mazkur asar forsiyda 1747-yilda yozilgan boʻlib Xorazmda oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Asar asosan islom diniga bagʻishlangan boʻlib, unda Qur'on, hadis, XVIII asrning oʻrtalarida Xorazm, Buxoro, Samarqand, Turkiston va Xurosonda yashagan 321 shayxning tarjimai holi keltirilgandir. Akmal Xoʻqandiy ham bu asar toʻgʻrisida oʻzining „Tuhfatul ahbob“ kitobida maʼlulotlar keltirgan.

## Rekonstruksiya ishlari
Tohir Eshon bobo maqbarasi mustaqillik yillarida qayta tiklandi. Bu ishlarga Xiva Ichan qalaning fuqarolar yigʻini raisi Sobirjon Hasanov boshchilik qilgan.
## Manbalar
Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati

Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti () har yili Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasi tomonidan kimyoning turli sohalaridagi olimlarga beriladi. Bu 1896-yilda vafot etgan Alfred Nobelning 1895-yil vasiyatiga koʻra taʼsis etilgan beshta Nobel mukofotidan biridir. Ushbu mukofotlar kimyo, fizika, adabiyot, tinchlik, fiziologiya yoki tibbiyotga qoʻshgan ulkan hissalari uchun beriladi. Nobel vasiyatiga koʻra, mukofot Nobel jamgʻarmasi tomonidan boshqariladi va Shvetsiya Qirollik Fanlar akademiyasi tomonidan beriladi. Kimyo boʻyicha birinchi Nobel mukofoti 1901-yilda niderlandiyalik Yakobus Henrikus vanʼt Xoffga berilgan. Har bir oluvchi medal, diplom va yillar davomida oʻzgarib turadigan pul mukofotini oladi. 1901-yilda Vanʼt Xoff 150 782 SEK oldi, bu 200- yil dekabridagi 7 731 004 SEKga teng. Mukofot Stokgolmda har yili 10 dekabrda Nobel vafotining yilligi munosabati bilan oʻtkaziladigan tantanali marosimda topshiriladi.

## Laureatlar

## Manbalar

## Havolalar
* Official website of the Royal Swedish Academy of Sciences
* Official website of the Nobel Foundation
* (List of) Nobel Laureates and research affiliations at NobelPrize.org
Shayx Kabir masjidi

**Shayx Kabir masjidi** – masjid Kubroviylik talimotining asoschisi 1145-1221 yillarda yashagan Najmiddin Kubro sharafiga XIX asrda qurilgandir. Masjidning hududi XX asrgacha shimoli-gʻarb tarafga qarab kengaygandir aniqroq qilib aytganda Pahlavon Mahmud maqbarasi tomondagi qabriston tarafga. Masjid qurilishi bir muncha uzoq vatq ketgan. Biroq Muhammad Rahimxon II (1845-1910) davrida masjid qurilishi yakuniga yetgan. Masjidning gʻarbiy tomonida Katta xonaqoh bor. Masjid Kalta minor yaʼni Muhammad Aminxon minorasi yonida joylashgan. Masjiddagi noyob arxeologik buyumlarga keladigan boʻlsak bu yerda yogʻoch oʻymakorlik eshigi, gumvbazning burchagidagi muqarnaslari, masjid ichidagi kufiy yozivida bitilgan epigrif bitiklari va masjidning ayvoni hisoblanadi. Shuningdek ayvonnning gʻarb tarafigadi devorga tokcha va mehrob va yoʻgʻoch ustunlar ham mavjud.
## Restavratsi ishlari
Shavkat Mirziyoyev Xorazm viloyatidagi saylovchilar bilan uchrashuvda turizm sohasiga etibor qaratdi. Davlat rahbari viloyatda turizmni yanada rivojlantirish chora-tadbirlarini maʼlum qildi.

Unga koʻra:

– Urganchdagi Pahlavon Mahmud va Xivadagi Alleya hududlarida „Turizm koʻchasi“ barpo etiladi.

– Xiva shahriga tezyurar poyezd qatnovi yoʻlga qoʻyilib, turistlar oqimi kamida 2 barobarga oshadi.

– „Manguberdi vataniga sayohat“ nomli ichki turizm dasturi orqali, har yili 500 mingdan ziyod oʻquvchi, talaba va pensionerlarning Xorazmga safarini tashkil etish moʻljallanmoqda.

– Eʼtibordan chetda qolgan 100 dan ziyod madaniy meros ob’yektlarini restavratsiya qilishga davlat buyurtmasi joriy qilinadi hamda ularga olib boruvchi infratuzilma tiklanadi. Buning uchun, budjetdan har yili 50 milliard soʻm ajratiladi.

– Ichan-qal’adagi Najmiddin Kubro saboq bergan Shayx Kabir masjidi, xonaq́oh va chillaxona rekonstruksiya qilinib, ziyoratgohga aylantiriladi.

– Arab Muhammadxon madrasasidagi 56 mingta eksponat, nodir topilma va buyumlarni saqlash va namoyish qilish uchun, yangi muzey tashkil etiladi. Hozirda obyektlar ziyoratga aylantirilgan.
## Manbalar
Silot tili

**Silot tili** (silɔʈi mat̪) Hindyevropa tillari oilasiga mansub, hind yoki hindoriy tillaridan iborat. Bangladesh Xalq Respublikasining va Hindistondagi shtatining rasmiy tili. 13 milliondan ortiq kishi gaplashadi.

## Manbalar
Bibi Xojar majmuasi

**Bibi Xojar majmuasi** – Xiva tumanining Soyot mahallasida joylashgan va 1846-yilda toʻliq shakllanib boʻlgan tarixiy majmua. Majmua tarkibida maqbara, qishki masjid va qabriston boʻlib, qishki masjid ustunida binoning Muhammad Rahimxon II davrida qurilganligiga ishora qiluvchi yozuvlar mavjud.

Bibi Xojar majmuasi Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

## Tarixi
Bu majmua Ichan qal’aning eng qadimiy yodgorliklaridan biridir. Maqbara ziyoratxona (sajdaxona) va goʻrxona (maqbara)dan iborat. Maqbara asrda qurilgan va asrlar davomida qabrlar sonining ortib borishi sababli keyinchalik maqbara darajasida qisqartirilgan. Biroq, arxeologik qazishmalar natijasida yodgorlikning tarixi va avvalgi koʻrinishi haqida yetarlicha maʼlumotlar toʻplangan. Tarixchi Ahmad Roziy Said Alovuddinni Xorazmning mashhur shayxlari qatoriga kiritib, u shayx Najmiddin Kubrodan keyingi mashhur shayxlardan biri ekanligini taʼkidlagan. Bu borada Jomiy va Navoiy asarlarida ham maʼlumotlar mavjud.

Goʻrxona (maqbara) muqaddas joy hisoblangan daxma qismi oʻzining goʻzalligi bilan ajralib turadi. Maqbara binosi sirlangan yashil, toʻq koʻk, och koʻk va oq rangdagi nafis naqshlar bilan bezatilgan. Bunday naqshli bino Xivada yagona boʻlib, Bibi Xojar maqbarasidagi kabi naqshlarni Samarqanddagi Shohizinda majmuasiga kiruvchi Qusama Ibn Abbos maqbarasida ham koʻrish mumkin.

Bibi Xojar maqbarasi oʻsha davr olimi, Naqshbandiy qarashlarining tarafdori boʻlgan amir Soʻfi Kulaylim tashabbusi bilan qurilgan.

## Rekonstruksiya qilinishi
Maqbara shayx Najmiddin Kubro tavalludining 850 yilligi munosabati bilan qayta tiklangan. Bibi Xojar ayni paytda Najmiddin Kubroning onasi boʻlgan. „2022—2026-yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini kompleks rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi Vazirlar Mahkamasi qarori bilan Xiva tumanidagi „Bibi Xojar“ maqbarasida ziyoratchilar uchun sharoit yaratish (maqbara hududini obodonlashtirish, unda savdo va ovqatlanish punktlarini yaratish) ishlari olib borilishi rejalashtirilgan.

## Yana qarang
*Xiva

*Ichan qalʼa

*Dishan qalʼa

*Oʻzbekistonda turizm

## Manbalar
Fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati

'''Fizika boʻyicha Nobel mukofoti''' () – har yili Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasi tomonidan fizikaning turli sohalaridagi olimlarga beriladi. Bu 1895-yilda Alfred Nobel (1896-yilda vafot etgan) vasiyatiga koʻra taʼsis etilgan beshta Nobel mukofotidan biri boʻlib, fizika sohasidagi ulkan xizmatlari uchun beriladi. Nobel vasiyatiga koʻra, mukofot Nobel jamgʻarmasi tomonidan boshqariladi va Shvetsiya Qirollik Fanlar akademiyasi tomonidan beriladi. Mukofot Stokgolmda har yili 10 dekabrda Nobel vafotining yilligi munosabati bilan oʻtkaziladigan tantanali marosimda topshiriladi. Har bir oluvchi yil davomida oʻzgarib turadigan medal, diplom va pul mukofoti bilan taqdirlanadi.

## Mukofot sovrindorlari roʻyxati

### Fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari soni mamlakatlar boʻyicha

## Manbalar

## Havolalar
* Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasining rasmiy sayti
* Nobel jamgʻarmasining rasmiy sayti
Yaʼqubboy xoʻja madrasasi

**Yaʼqubboy xoʻja madrasasi** – obyekt Xorazm viloyati, Xiva, Ichan Qalʼa mahallasida joylashgan. 1873-yilda Xivalik savdogar Yaqubboy xoʻja tomonidan qurilgan. Yaʼqubboy xoʻja madrasasini Ichan-Qal’aning oʻrtasida joylashgan Pahlavon Mahmud maqbarasining shimoli – gʻarbiy tomonidagi qorixonalar bilan tutashgan hisoblanadi Madrasaning peshtoqi yashil-koʻkimtir bezaklar bilan bezatilgan boʻlib gʻarbga tomon qarab turibdi. Madrasa ayrim tarxiy va baadiy adabiyotlarda Pahlovon Mahmud majmuasiga kirgan deya talqin qilinadi. Yaʼqubboy xoʻja madrasasi toʻrtburchak shaklida qurilgan boʻlib devorlari pishgan gʻishtdan iborat. Namgarchilikdan saqlash uchun marmardan foydalanilgan. Madrasada turli oʻlchamli 9 ta hujradan tashkil topgan. Shuningdek Yaʼqubboy xoʻja madrasasining shimoli sharqiy qismida toʻrt burchak shaklida qurilgan masjid ham bor. Madrasaning kiraverishdagi eshigi Vertibyul usulida qurilgan. Bundan tashqari xivalik eshik ustalari tomonidan oʻymakorlik eshiklari hujralarga oʻrnatilgan. Yaʼqubboy xoʻja madrasasining peshtoqidagi naqshlarda toʻq yashilda nashqlar ishlangan. Yaʼqubboy xoʻja madrasasida dahlizi bitta xonadan iboratdir. Ushbu madrasa peshtogʻidagi kabi deyarlik barcha imoratlarning devorlariga naqsh sifatida toʻq yashil rangli (koʻzmunchoq) bantiklar oʻrnatilgan. Bu bantiklar ikkita uchburchak va bitta toʻrtburchak shakllarning yigʻindisidan hosil qilingan boʻlib, ularning oʻziga xos ramziy maʼnolari bor.

Bantik – javonmard (saxiy, mard yigit) timsoli. Uning mustahkam gavdasi donishmandlik belbogʻi bilan oʻralgan va u qudratli himoyachidir.
## Yangiliklar
Yaʼqubboy xoʻja madrasasida YUNESKO boshchiligida 2003-yil ochilgan tabiiy boʻyoqlar tayyorlash va ipak tolasidan qoʻlda gilamlar toʻqish ustaxonasi ochilgan boʻlib, bu ustaxona hozirda ham ishlab kelmoqda.

## Manbalar
Dauletmurat Tajimuratov

**Tajimuratov Dauletmurat Mirzamuratovich** () – qoraqalpoq huquqshunosi, jurnalisti va jamoat arbobi. Tajimuratov 2022-yili Qoraqalpogʻistonda oʻtkazilgan norozilik namoyishiga rahbarlik qilgan.

## Hayoti
Tajimuratov Dauletmurat Nukus shahrida qoraqalpoq tilida chiqadigan „Ел хизметинде“ („Xalq xizmatida“) gazetasi tahririyatida faoliyat koʻrsatib kelgan.

Dauletmurat Qoraqalpogʻiston Respublikasining chekka hududlariga gaz olib kirishda yordam berganligi, muhtojlarga bepul advokatlik qilgani va Qoraqalpogʻistondagi mehribonlik uylariga yordam berganligi borasida maʼlumotlar mavjud. Bu kabi faoliyatlari ortidan Qoraqalpogʻistonda jurnalist va bloger sifatida shuhrat qozongani aytiladi. Dauletmurat sudga bergan daʼvolari ham uning xalq ommasi orasida tanilishiga sabab boʻlgan. 2019-yil yanvar oyida Tojimuratov „ZoʻrTV“ telekanalini bolalar uchun jinsiy tarbiya haqidagi koʻrsatuvi uchun sudga berish niyatida ekanligini maʼlum qilgan, 2021-yilda esa xonanda Yulduz Usmonova ustidan qoraqalpoqlar „oʻzbeklar choponi ostida yashayotgan xalq“ degan soʻzlari tufayli sudga bergan. Tajimuratov 2022-yili oʻz telegram kanaliga asos solib, „mustaqil jurnalist“ sifatida faoliyat koʻrsata boshlagan.

2022-yil iyun oyi oxirida Oʻzbekiston hukumati Qoraqalpogʻiston suveren respublika maqomidan mahrum etadigan konstitutsiyani yangilash toʻgʻrisida qaror qabul qilganida, Tajimuratov oʻz tarafdorlarini 5-iyul kuni oʻtkaziladigan tinch mitingga taklif qildi va bu harakatidan soʻng hukumat organlari bilan kelishib olindi. Keyinchalik, Tajimuratovning soʻzlariga koʻra, xavfsizlik kuchlari tomonidan shantajga uchragan; u YeXHT, BMT, AQSh, Buyuk Britaniya va Germaniya elchixonalari hamda Nyu-Yorkdagi Jurnalistlar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasiga shikoyatlar yuborgan. Keyinroq blogger hibsga olindi va namoyishchilar uni ozod qilishini talab qila boshladilar. Tajimuratov namoyishchilar talabi bilan ozodlikka chiqarildi. 1-iyul kuni u Joʻqorgʻi Kengesi (parlamenti) raisi Murod Kamolov bilan birga namoyishchilar oldida soʻzga chiqdi. Tajimuratov olib borgan miting hali davom etishi eʼlon qilindi. Keyinroq Oʻzbekiston markaziy hokimiyati noroziliklarni bostirdi va Tajimuratov ishga asosiy gumondor sifatida ayblanib 16 yilga ozodlikdan mahrum etildi.

## Manbalar
Konstantin Blok

**Konstantin Aleksandrovich Blok** (1833—1897) – 1873-yilgi Xiva yurishi qatnashchisi, leyb-gvardiyasi otliq qoʻshinlar polki komandiri, faxriy vasiy, general-leytenant.

## Biografiyasi
Blok 1833-yil 6-fevralda Sankt-Peterburgda tugʻilgan va asli nemis zodagon oilasiga mansub. Bobosi Ivan Leontyevich Blok 1755-yilda rus xizmatiga kirib, jarroh va davlat maslahatchisi darajasiga erishgan; otasi, yirik amaldor Aleksandr Ivanovich Blok (1786–1848), xususiy maslahatchi unvoniga ega boʻlib, imperatoritsaning shaxsiy idorasi menejeri sifatida faoliyat yuritgan (u Anichkov saroyini idora qilish va tartibga solish uchun mas’ul boʻlgan). Blokning onasi Natalya Petrovna Gering (1797–1839) flotning bosh generali, Admirallar kengashi aʼzosi, general-leytenant Pyotr Fedorovich Geringning qizi.

Pajeskiy korpusida tahsil olib, 1851-yil 13-avgustda Blok Tsarevich vorisi Janobi Oliylari kirasar polkida kornet unvoniga tayinlangan (1850-yil 8-avgustdan ish stajiga ega). Polkdagi xizmatini davom ettirib, Blok leytenant (1852-yil 8-iyun), shtab-kapitan (1858-yil 22-iyul) va kapitan (1861-yil 22-iyul), 1853—1856-yillardagi Qrim urushida qatnashgan.

1868-yil 31-martda unga podpolkovnik unvoni berilgan va Oʻrta Osiyoga xizmatga ketgan, bu yerda 1872-yil 9-martda polkovnik unvonini olgan. Blok Turkiston harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni ixtiyorida boʻlgan, bir yilu toʻqqiz oy Turkiston harbiy okrugi Kavkaz kazak qoʻshinlariga boshliq boʻlgan, 1873-yilda Xiva yurishida qatnashgan, general N. N. Golovachyov otryadidagi otliq askarlarga qoʻmondonlik qilgan, „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qurol bilan taqdirlangan.

1876-yilda 6-Ulan Volin polkiga komandir, 1883-yil 7-avgustda general-mayor unvonini olgan va 5-otliq diviziyasining 1-brigadasi komandiri etib tayinlangan va 1884-yil 18-avgustda bu lavozimni egalladi. 1890-yil 20-noyabrda 1-gvardiya otliq diviziyasining 2-brigadasi komandiri etib tayinlanishidan oldin boshqargan leyb-gvardiyasi otliq polki qoʻmondoni boʻlgan.

Biroq, bu lavozimda uzoq qolmagan. 1892-yil 10-fevralda Davlat kotibi A. A. Polovtsov oʻz kundaligida knyaz Vladimir bilan Blokning oʻzaro munosabatlarini yozgan.

1897-yil 17-fevralda Blok Sankt-Peterburgda vafot etadi va shu yerdagi Volkov Lyuteran qabristoniga dafn qilinadi (qabr saqlanib qolgan).

## Manbalar

## Havolalar

* BLOKLAR (Blok), zodagon oila – „Rossiya nemislari“ entsiklopediyasi (mavjud havola)
* Volkovskoye lyuteran qabristoni
* Bloklarning shajaraviy rasmi
Nikolay Veryovkin

**Nikolay Aleksandrovich Verevkin** ( 1820 yil 3 avgust  - 1878 yil 10 iyul ) - rus generali, Qrim urushi va Turkiston yurishlari ishtirokchisi.

## Biografiyasi
Nikolay Aleksandrovich Verevkin 1820-yilda tug'ilgan, 1-Moskva kadet korpusida tarbiyalangan, u yerdan 1839-yilda artilleriya praporshigi sifatida xizmatga tayinlangan.

1849-yil Vengriya urushi paytida general F.V.Ridigerning 3-korpusi tarkibida Veyzen va Debretsen janglarida qatnashgan va Sankt-Peterburg ordeni bilan taqdirlangan. 4-darajali kamon bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir  ordeni  va shtab-kapitan unvoni bilan taqdirlangan.

1853-1856-yillardagi Sharqiy urush davrida Silistriya qamalida, artilleriya diviziyasiga qo'mondonlik qilgan; keyin Janubiy armiya artilleriya boshlig'iga shtab ofitseri etib tayinlangan. 1855-yil 4-avgustda Chyornoy daryosidagi jang uchun u "Jasorat uchun" yozuvi tushirilgan oltin qilich bian taqdirlangan va Sevastopol yurishi uchun podpolkovnik unvonini olgan. Urush oxirida u 17-brigada batareyasiga qo'mondonlik qilgan.

1873-yilda Xiva yurishida Orenburg otryadiga qo'mondonlik qilgan. 26-fevral kuni Emba postidan yo'lga chiqqan Veryovkin chuqur qor bilan qoplangan dashtlardan Xivaga yo'l olgan. Kampaniya nihoyatda qiyin kechgan: u qattiq qishda boshlanganib qumliklardagi jazirama issiqda tugagan. Sayohat davomida deyarli har kuni dushman bilan toʻqnashuvlar boʻlib, Xivaning Xoʻjayli, Mangʻit va boshqa shaharlari egallab olingan. 14-mayda Orenburg otryadining avangardlari polkovnik N.P.Lomakinning Mang‘ishloq otryadi bilan bog‘lanib, 28-mayda har ikki otryad Xivaning Shahobod darvozasi ro‘parasiga joylashganlar; 28-may kuni birlashgan otryadlar darvozaga bostirib kirishgan; Veryovkinning o'zi hujum paytida boshidan yaralangan. 29 mayda hujum takrorlandi va Shahobod darvozasi olingan, otryadning bir qismi shaharga kirib, xon saroyini esa M. D. Skobelev boshchiligidagi oldingi postlar egallagan. Shu kuni general-ad'yutant K.P.Kaufmanning Turkiston otryadi Xivaga yaqinlashgan, sulh e'lon qilingan va xivaliklar taslim bo'lgan. Ushbu kampaniya uchun Veryovkin 2-darajali  Avliyo Vladimir va 1873-yil 22-iyuldagi 3-darajali Avliyo Georgiy ordenlari bilan taqdirlangan.

1878-yil 9-iyulda Peterburgda vafot etgan. Novodevichiy monastiri qabristoniga dafn qilindi.

## Manbalar
Shimoli-gʻarbiy harbiy okrugi

**Shimoliy-gʻarbiy harbiy okrugi** () – Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tarkibidagi harbiy okrug, Nukus shahrida joylashgan. Nukus avtonom Qoraqalpogʻiston Respublikasining poytaxti. Okrug Qoraqalpogʻiston hududiga hamda Xorazm viloyatiga xizmat qiladi. U 2000-yilda tashkil etilgan.

## Faoliyatlar
### COVID-19
O‘zbekistonda COVID-19 pandemiyasi davrida tuman harbiy shifokorlari olimpiya va milliy sport turlari boʻyicha Nukus oliy sport maktabida (vaqtinchalik diagnostika, tarqatish va davolash markazi) ishlagan. Markaz faoliyatini tashkil etishda tuman ham oʻz hissasini qoʻshdi va markazda vaqtinchalik tezkor shtab tashkil etildi.
### Tabiiy ofatlar
300 nafar harbiy xizmatchi Sirdaryo viloyatidagi Sardoba suv ombori toʻgʻonini taʼmirlashda yordam berdi.

## Tashkilotlar
### Serjantlar maktabi
2007-yilda Shimoli-gʻarbiy harbiy okrugida serjantlar tayyorlash beshinchi maktabi ochildi. Maktabda 12 ta mutaxassislik boʻyicha mutaxassislar tayyorlanadi.
### Nukus poligoni
Tumanda Mudofaa vazirligi, Chegara qoʻshinlari va Milliy gvardiya qoʻshinlari tomonidan amaliy mashgʻulotlar oʻtkazishda foydalaniladigan Nukus poligoni faoliyat yuritmoqda. 2020-yil 3-dekabr kuni yangidan taʼmirlangan oʻquv poligonining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Mudofaa vaziri Bahodir Qurbonov tantanali marosimdagi nutqida bu „eng zamonaviy talablarga javob beradigan xalqaro poligon boʻlishini“ va „milliy armiya qoʻshinlarining nufuzli poligonlari qatorida munosib oʻrin egallashini“ taʼkidladi. Nukus poligonidagi 13 ta harbiy-ijtimoiy obyekt, jumladan, ikkita turar-joy va bir oʻquv binosida qurilish ishlari olib borildi.

### Tuman maktablari
17 ta yordamchi maktablar harbiy okrugga birlashtirilib, harbiy qoʻmondonlik ostida faoliyat yuritadi. Xususan, Qoʻngʻirot tumanidagi 35-maktab birinchilardan boʻlib harbiy okrug qoʻmondonligiga oʻtdi.
## Yetakchilari
Tumanda toʻliq jihozlangan armiya brigadasi joylashgan. Maxsus davrda okrug komandirlari tumanda joylashgan huquqni muhofaza qilish organlarining barcha boʻlinmalariga rahbarlik qiladi.
* Komandir – polkovnik 
* Qoʻmondonning qurollanish boʻyicha oʻrinbosari – podpolkovnik Ayubjon Rustamov
* Qoʻmondonning tarbiyaviy va mafkuraviy ishlar boʻyicha oʻrinbosari – polkovnik Ulugʻbek Doʻsmatov

## Manbalar

## Havolalar

* Official Website  (Rus tilida)
* Official Website  (Oʻzbek tilida)
Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy qadriyatlarining davlat roʻyxati

**Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy boyliklarining davlat roʻyxati** – bu davlat muhofazasida boʻlgan arxitektura, tarix, arxeologiya, sanʼat, park majmualari, muzey kolleksiyalari va kitoblar roʻyxati.
## Manbalar
 
## Havolalar
* Gosudarstvenniy spisok istoriko-kulturnix sennostey Respubliki Belarus  (bel.)
* Postanovlenie Soveta Ministrov Respubliki Belarus 21.09.2010 № 1351 „O pridanii statusa i kategoriy istoriko-kulturnoy sennosti, lishenii statusa istoriko-kulturnoy sennosti i vnesenii izmeneniy i dopolneniy v postanovlenie Soveta Ministrov Respubliki Belarus ot 14 maya 2007 g. № 578“
Aleksandr Kaulbars

Baron **Aleksandr Vasilyevich Kaulbars** ( ; 1844-yil 23-may – 1929-yil 25-yanvar) – rus harbiy rahbari va geografi, otliq qoʻshinlar generali (1901), Harbiy kengash aʼzosi (1909), Rossiya harbiy aviatsiyasi tashkilotchilaridan biri. 1882-1883-yillarda Bolgariya Knyazligining mudofaa vaziri va Vazirlar kengashi raisi.

1871-yilgi Gʻulja, 1873-yilgi Xiva yurishlari, 1877—1878-yillardagi rus-turk urushi, 1900—1901-yillar Xitoydagi harbiy harakatlar, rus-yapon urushi, 1-jahon urushi va fuqarolar urushida Oq harakat tomonning qatnashchilaridan biri. „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qurol bilan taqdirlangan. Qashqar ekspeditsiyasining rahbari (1872). Xitoy, Tyan-Shan va Amudaryo tadqiqotchisi. Qorakoʻl (Prjevalsk) shahrining asoschisi (1869). „Tyan-Shan“, „Nizovya Amudarya“ va boshqa asarlar muallifi. Rossiya geografiya jamiyatining toʻliq aʼzosi (1872-yil 13-dekabrdan).

## Tadqiqot faoliyati
Xizmatining salmoqli qismini Turkiston oʻlkasida oʻtkazgan, koʻp vaqtini turli geografik ishlar va tadqiqotlarga bagʻishlagan; 1869-yilda birinchi boʻlib Sirdaryoning asosiy manbasiga borib, Issiqkoʻl ortidagi mamlakatning oʻsha paytdagi deyarli nomaʼlum qismini oʻrganadi; sayohat natijalari „Tyan-Shan geografiyasi boʻyicha materiallar“ monografiyasida taqdim etilgan boʻlib, muallif IRGO tomonidan oltin medal bilan taqdirlangan.

1870-yilda Rossiya-Xitoy chegarasining bir qismini kezib, Tyan-Shan va bu tizmaning eng katta choʻqqisi Xon Tangri kabi koʻplab yangi togʻ dovonlarini oʻrganib chiqqan. 1870-1871-yillarda Xitoyga, 1872-yilda esa general-gubernatorning elchisi sifatida Gʻuljaga shahar hukmdori Yoqubbeg bilan muzokaralar olib borish uchun tashrif buyurgan va nafaqat tinchlik muzokaralari ijobiy yakuniga yetgan, balki bosib oʻtgan yoʻnalish boʻyicha geografik maʼlumotlarga ham ega boʻlgan.

1873-yilda Aleksandr Vasilevich Kaulbars Xiva yurishida qatnashdganva Amudaryo deltasi va eski kanallarini oʻrgangan va Orol dengizidan Perovskiy paroxodi suzib oʻtadigan daryogacha boʻlgan yuk tashish yoʻlini ochgan. Ushbu ishni yakunlagach, Kaulbars Sirdaryoning irmogʻi Janadaryo quruq tubini tadqiq qilishni boshlagan. Bu ishlarning natijalari uning „Nizovya Amudari“ (atlas bilan) va „Drevneyshiye rusla Amudari“ asarlarida taqdim etilgan; Muallif Amudaryo dastlab Kaspiy dengiziga quyilib, keyinroq suvlarini Orol dengiziga olib bora boshlagani; bu ikki davr oraligʻida daryo Sariqamish koʻliga quyilib, u yerdan ortiqcha suv Oʻzboʻy deb nomlangan kanal boʻylab Krasnovodsk qoʻltigʻiga quyilgani kabi xulosalarni bayon etgan.

Amudaryoning quyi oqimini oʻrganish boʻyicha ilmiy ishlari uchun A. V. Kaulbars 1880-yilda F. P. Litke nomidagi oltin medal bilan taqdirlangan. Bir qator harbiy ilmiy ishlar muallifi hamdir.

## Oilasi
Xotini: baronessa Yekaterina Vladimirovna Kaulbars (1847 – 1919-yil 21-iyul, Petrograd)

Ularning qizi Yekaterina Aleksandrovna (1886—?) isteʼfodagi kapitan 2-darajali Nozikovga turmushga chiqqan. 1934-yilda „Yevlogiyevchilar“ ishi boʻyicha hibsga olingan.

## Manbalar