Yangi taraqqiyot banki

**Yangi taraqqiyot banki (YTB)** (,  – BRICS davlatlari (Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy va JAR) tomonidan tashkil etilgan koʻp tomonlama taraqqiyot banki. Ilgari **BRICS taraqqiyot banki** deb atalgan. YTB toʻgʻrisidagi bitimga koʻra, „Bank davlat yoki xususiy loyihalarni kreditlar, kafolatlar, aksiyalarda ishtirok etish va boshqa moliyaviy vositalar orqali qoʻllab-quvvatlaydi“. Bundan tashqari, YTB „xalqaro tashkilotlar va boshqa moliyaviy tuzilmalar bilan hamkorlik qiladi va Bank tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan loyihalarga texnik yordam koʻrsatadi“.

Bankning boshlangʻich ustav kapitali har birining nominal qiymati 100 000 dollar boʻlgan 1 million aksiyaga boʻlingan 100 milliard dollarni tashkil etadi. YTBning boshlangʻich obuna kapitali toʻlangan aksiyalarga (10 milliard dollar) va chaqirilishi mumkin boʻlgan aksiyalarga (40 milliard dollar) boʻlingan 50 milliard dollarni tashkil etadi. Bankning dastlabki obuna kapitali taʼsischilar (Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy, JAR) oʻrtasida teng taqsimlangan. YTB toʻgʻrisidagi Bitim har bir aʼzo bitta ovozga ega boʻlishini va hech bir aʼzo veto huquqiga ega boʻlmasligini belgilaydi.

Bankning bosh ofisi Xitoyning Shanxay shahrida joylashgan. YTBning birinchi mintaqaviy ofisi Janubiy Afrikaning Yoxannesburg shahrida joylashgan. Ikkinchi mintaqaviy ofis 2019-yilda San-Pauluda (Braziliya), undan keyin GIFT City (Hindiston) va Moskvada (Rossiya) tashkil etilgan.

## Tarixi
Bankni tashkil etish gʻoyasi 2012-yilda Dehlida boʻlib oʻtgan BRICSning 4-sammitida Hindiston tomonidan ilgari surilgan. Yigʻilishning asosiy mavzusi yangi taraqqiyot bankini tashkil etish boʻlgan. Taraqqiyot bankining tashkil etilishi BRISS mamlakatlari oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob va kredit operatsiyalarini soddalashtiradi, AQSh dollari va yevroga qaramlikni kamaytiradi, shuning uchun BRICS yetakchilari 2013-yil 27-martda Janubiy Afrikaning Durban shahrida boʻlib oʻtgan 5-BRICS sammitida Taraqqiyot bankini tashkil etishga kelishib olgan.

2014-yil 15-iyulda Braziliyaning Fortaleza shahrida boʻlib oʻtgan 6-BRICS sammitining birinchi kunida BRICS davlatlari bankning huquqiy asoslarini nazarda tutuvchi Yangi taraqqiyot banki toʻgʻrisidagi Bitimni imzoladi. Alohida kelishuvda BRICS aʼzolari tomonidan 100 milliard dollarlik zaxira valyuta puli tashkil etilgan.

2015-yil 11-mayda K. V. Kamath bank prezidenti etib tayinlandi.

2015-yil iyul oyida boʻlib oʻtgan BRICSning 7-sammitida Yangi taraqqiyot banki toʻgʻrisidagi bitim kuchga kirdi. 2016-yil 27-fevralda YTB XXR hukumati bilan Bosh qarorgoh toʻgʻrisidagi bitimni va Shanxay shahar xalq hukumati bilan bankning Shanxaydagi bosh ofisi bilan bogʻliq kelishuvlar boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi.

Bank maʼlumotlariga koʻra, barcha funksional sohalar uchun YTB siyosati va tartiblarining aksariyati 2016-yil yanvar oyida boʻlib oʻtgan direktorlar kengashi yigʻilishida tasdiqlangan.

2016-yil 19-iyulda YTB Xitoy banklararo obligatsiyalar bozorida 5 yil muddatga emissiya hajmi 3 milliard RMB boʻlgan bankning birinchi yashil moliyaviy obligatsiyalarini muvaffaqiyatli chiqarganligi haqida xabar berdi.

2016-yil 20-iyulda Shanxayda YTB Boshqaruvchilar kengashining birinchi yillik yigʻilishi boʻlib oʻtdi. Yigʻilish ishtirokchilari bankning kelgusidagi faoliyati va rivojlanishini muhokama qilib, bank faoliyatiga ijobiy baho berdi. Yigʻilishda renminbidagi birinchi yashil moliyaviy obligatsiyalar chiqarilishi YTB uchun muhim voqea sifatida taʼkidlandi.

2016-yilda YTB Direktorlar kengashi bankning barcha aʼzolarida birinchi loyihalar toʻplamini tasdiqladi.

2016-yil 21-dekabrda YTB birinchi kredit shartnomasini imzoladi. YTB 2018-yil avgust oyida S&P Global Ratings (S&P) va Fitch Ratings (Fitch) reyting agentliklaridan AA+ kredit reytinglarini oldi, bu esa bankka davlat va xususiy sektor mijozlariga moliyaviy mahsulotlarning toʻliq toʻplamini taklif qilish imkonini beradi.

2020-yil aprel oyida Yangi taraqqiyot banki Koronavirusga qarshi kurash bilan bogʻliq xarajatlarni moliyalashtirish va iqtisodiy taʼsirni yumshatishga intilayotgan Favqulodda yordam fondini yaratdi. Ushbu maqsad uchun 5 milliard AQSh dollari ajratishdan tashqari, YTB 10 milliard dollargacha yordam berishni maqsad qilgan.

2022-yil mart oyida YTB „sogʻlom bank tamoyillari“ Rossiya bilan barcha yangi operatsiyalarni toʻxtatib turishni talab qilishini eʼlon qildi. Garchi YTB Rossiya bilan aloqalarni tezda uzgan boʻlsa ham, Fitch Ratings YTB reytingini uzoq muddatli emitent defolti shkalasi boʻyicha barqarordan salbiyga tushirdi. 2022-yil may oyida Yangi taraqqiyot banki Hindiston va Bangladeshdagi infratuzilma loyihalarini moliyalashtirish va kuzatish maqsadida Gujarot shtatida Hindistondagi mintaqaviy ofisini tashkil qildi.

2023-yil may oyida Saudiya Arabistoni YTBga qoʻshilish niyatini bildirdi.

## Tuzilmasi va maqsadlari
### Korporativ boshqaruvi
Shartnoma moddalariga muvofiq bankning asosiy organlari quyidagilardan iborat:
* Boshqaruv kengashi
* Direktorlar kengashi
* Prezident va vitse prezident

YTB Boshqaruvchilar kengashi tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bankning rasmiy veb-saytida keltirilgan.

YTB prezidenti rotatsion asosda taʼsischi aʼzolardan biri tomonidan saylanadi va qolgan toʻrt taʼsischi aʼzoning har biridan toʻrtta vitse-prezident boʻladi.

Hindistonlik K. V. Kamath YTBning saylangan birinchi prezidentidir. 2020-yil 7-iyuldan boshlab uning oʻrniga braziliyalik Markos Prado Troyxo prezident etib tayinlandi. Markos Troyxo 2020-yil 27-mayda Yangi taraqqiyot banki prezidenti etib saylandi. Braziliyada Luiz Inácio Lula da Silva prezident boʻlganidan soʻng, mamlakat hukumati Troyxodan voz kechishni soʻradi, shundan soʻng u 2023-yil 24-martgacha Dilma Rousseff bilan almashtirildi.

### Kapitali
Yangi taraqqiyot bankining boshlangʻich ustav kapitali 50 milliard AQSh dollari va ustav kapitali 100 milliard AQSh dollarini tashkil etadi. Boshlangʻich ustav kapitali taʼsischilar oʻrtasida teng taqsimlanadi. Har bir taʼsischi tomonidan bankning toʻlangan kapitaliga dastlab obuna boʻlgan summani dollarda 7 ga boʻlib toʻlanadi. Har bir aʼzo boshqa toʻrt aʼzoning roziligisiz oʻz kapital ulushini oshira olmaydi. Bank yangi aʼzolarga qoʻshilishga ruxsat beradi, ammo BRICS kapital ulushi 55% dan past boʻlishi mumkin emas.

### Maqsadlari
Bank ijtimoiy, ekologik va iqtisodiy jihatdan barqaror loyihalar orqali milliy miqyosda ishlab chiqilgan rivojlanish rejalariga hissa qoʻshishni maqsad qilgan. Shuni hisobga olgan holda YTBning asosiy maqsadlarini quyidagicha umumlashtirish mumkin:

# Aʼzo mamlakatlarda rivojlanishga sezilarli taʼsir koʻrsatadigan infratuzilma va barqaror rivojlanish loyihalarini ragʻbatlantirish.
# Boshqa koʻp tomonlama rivojlanish institutlari va milliy taraqqiyot banklari bilan keng global hamkorlik tarmogʻini yoʻlga qoʻyish.
# Geografik joylashuvi, moliyalashtirish talablari va boshqa omillarni hisobga olgan holda muvozanatli loyiha portfelini yaratish.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Newsroom section on the official website of the New Development Bank