Ibn Hajar al-Asqaloniy

**Ibn Hajar al-Asqaloniy** yoki *Ibn Hajar* (, toʻliq ismi: *Shihobuddin Abulfazl Ahmad ibn Nuruddin Ali ibn Muhammad ibn Hajar al-Asqaloniy al-Kinoniy*). Hijriy 1372 yil –yil 18-fevralda tavallud topgan. Hadis ilmining olimi, fiqh, tafsir ulamosi hisoblanadi.  U hadis, tarix, tarjimai hol, tafsir sheʼr va Shofeʼiy fiqhiga oid 150 ga yaqin asar muallifi boʻlib, ulardan eng mashxuri “*[[Sahihi Buxoriy|Sahih al-Buxoriy]]*” sharxi berilgan “*Fath al-Boriy*” nomli asaridir.

## Yoshlik yillari
U 1372-yilda Qohiradagi shofe'iy olimi va shoir Nur ad-Din Alining oilasida tug'ilgan. Uning ota-onasi asli Ashkelondan bo'lib, Iskandariyadan ko'chib kelishgan ( **'). Ibn Hajarning ota-onasi go‘daklik vaqtida vafot etishgan. U va uning singlisi Sitt ar-Rakb otasining birinchi xotini va akasi Zaki ad-Din al-Xarrubiyning qaramog‘ida qolishadi. Ibn Hajar 5 yoshidan [[Qurʼon|Qur’on ilmi]]<nowiki/>ga o‘qishga kirishgan. 7 yoshida [[Maryam surasi|Maryam surasini]] bir kunda o‘rganib atrofidagi olimlarni lol qoldiradi, 9 yoshida [[Qurʼon|Qur’on]]<nowiki/>ni to‘liq hifz qiladi. U Ibn al-Hojibning ''[[fiqh]]'' asoslariga oid asarining qisqartirilgan sharxi matnlarini yod olishni boshlaydi.

== Ilm yo'li ==
U 12 yoshida al-Xarrubiy bilan [[Makka|Makkaga]] jo'nab ketadi, u yerda katta olimlar qatorida [[Ramazon|Ramazon oyida o'qiladigan]]  ''[[Tarovih namozi|tarovih]]'' namozini o'qiydi .1386-yilda uning vasiysi vafot etgach, Ibn Hajarning [[Misr]]<nowiki/>dagi ta’limi [[Hadis|muhaddis]] Shams ad-Din ibn al-Qatton zimmasiga yuklanadi va uni  Sirojuddin al -Bulqiniyning(vaf. 1404) fiqh  kurslariga o‘qishga kiradi. [[Shofiʼiylik|Shofi’iy]] ''[[Fiqh|fiqhidan]]'' al- Mulaqqin (vaf. 1402), hadisdan Zayniddin al-Iroqiy (vaf. 1404) kabi [[islom]]<nowiki/>ning katta ulamolaridan dars oladi. Shundan so’ng Shamsud-Din al-Qalqashandiy (vafoti 1402)dan ilm olish uchun [[Damashq]] va [[Quddus|Quddusga]] boradi. U yerda Badriddin al-Balisiy (vaf. 1401) va Fotima binti al-Manja at-Tanuxiya (vaf. 1401) bilan ilm halqalarida ilm oladi. [[Makka]], [[Madina (shahar)|Madina]] va [[Yaman|Yamanga]] safar qilgandan keyin [[Misr|Misrga]] qaytib keladi.

Suyutiy: «U zot yod olishda [[Zahabiy]] darajasiga yetish niyatida  ''[[zamzam]]'' suvini ichgan va bu ishni uddalagan, hatto undan ham oshib ketgan» deganlar.

== Shaxsiy hayoti ==
Ibn Hajar 1397-yil 25 yoshida Olimi [[ulamo]], as-Saxaviydan dars bergan katta olim Abdurahim al-Iroqiydan ijoza oladi, keyinchalik uning qizi Unus Xotun bilan turmush quradi.

== Lavozimlari ==
Ibn Hajar bir necha bor [[Misr]]<nowiki/>da bosh qozi ( ''[[qozi]]'' ) lavozimiga tayinlangan.

== Vafoti ==
Ibn Hajar 852-yil [[zulhijja]]<nowiki/>ning 8 kuni (1449 yil 2 fevral) ''[[Xufton namozi|xufton]]<nowiki/>dan'' keyin 79 yoshida vafot etadi. Uning [[Qohira]]<nowiki/>dagi dafn marosimida 50 000 ga yaqin odam, jumladan [[Sulton]] Sayfud-Din Jaqmaq (milodiy 1373–1453) va [[Qohira]] xalifasi Al-Mustakfiy II ham qatnashishadi.

== Faoliyati ==
Ibn Hajar [[hadis]], hadis terminologiyasi, biografik baho, [[tarix]], [[tafsir]], [[sheʼriyat]] va [[Shofiʼiylik|Shofeʼiy]] [[Fiqh|fiqhi]]<nowiki/>ga oid150 ga yaqin asarlar yozgan.

* ''Fath al-Boriy'' – ibn Hajarning “ [[Sahihi Buxoriy|Sahih al-Buxoriyning]] “Jomiʼ ''as-sahih'' ”iga (817/1414) sharhi 1390-yillarda ibn Rajab boshchiligida tugallanmagan ishi yakunlandi. Bu muallifning eng mashhur va yuqori baholangan asariga aylandi. [[Qohira]] yaqinidagi (Rajab 842 hijriy / 1428 dekabr) tarixchi Muhammad ibn Iyos (vaf. 930 hijriy) tomonidan "Zamonning eng ulug'i" deb ta'riflangan. 
* ''al-Isaba fi tamyiz as-Sahoba'' - [[Sahoba|Payg'ambar alayhissalomning sahobalarining]] eng to'liq lug'ati muallifi hisoblanadi.
* [[Vabo|Vabo kasalligi]]<nowiki/>dagi qiyin vaziyatdagi xizmatlari ( ''bdẖl'' ) [[Qora oʻlim|Qora o'lim]] haqidagi munozara va kasallikka oid ilohiy davolar haqidagi yechimlar ''Fath al-Bariyda'' parchalar ko'rinishida mavjud.
* ''al-Durar al-Kāminah'' - VIII asrning yetakchi arboblarining biografik lug'ati.
* ''al-Kamol fi Asmo' ar-Rijol'' - Jamoliddin al-Mizziyning hadis [[roviy]]<nowiki/>lari ensiklopediyasi ''Tahdhib al-Kamolning'' sharhi.
* ''Taqrib at-'' tahthib - ''Tahthib at-tahthi sharhi.''
* ''“Tajil al-manfaa”'' – toʻrt imomning “ ''Musnadlari'' ” [[roviy]]<nowiki/>larining tarjimai holi.
* ''Bulug' al-maram'' – [[Shofiʼiylik|Shofi'iy]] fiqhida qo'llanilgan hadis haqida.
* ''Nataij al-afkor fi taxrij hadis al-azkor''
* ''Lisan al-Mizon'' - [[Zahabiy|al-Zahabiyning]] " ''Mizan al-'Itidal'' " asarini qayta ishlangani, bu esa o'z navbatida oldingi asarning qayta ishlangan shakli hisoblanadi.
* ''Talxis al-habir fi taxrij ar-rofi`i al-kabar.''
* ''ad-Diraya fi taxrij hadis al-hidoya.''
* ''Tag'liq at-Ta'liq 'ala Sahihi Buxoriy.''
* ''Risola tazkirat ul-athar.''
* ''al-Matalib al-Aliya bi Zavoid al-Masanid at-Samaniya.''
* Nuhbat al- ''Fikor'' va hadis terminologiyasida “ ''Nuzah an-nahr'' ” nomli sharhi.
* ''al-Nukot ala Kitob ibn as-Saloh'' - ibn as- ''Salohning Muqaddimasiga'' sharh.
* ''al-Qavl al-Musaddad fi Musnad Ahmad Ahmadning'' ''Musnadda'' sahihligi bahsli [[Hadis|hadislar]] muhokamasi.
* ''Silsilat az-Zahab.''
* ''Taʼrif Ahl at-Taqdis bi Maratib al-Mavsufin bi at-Tadlis.''
* **' - Misr qozilarining biografik lug'ati. Mathieu Tillier, *Vie des cadis de* Misrda qisman fransuz tarjimasi.(Qohira: Institut français d'archéologie orientale, 2002-yil.)

## Yana qarang

* Ash'ariylar va moturidiylar ro'yxati
* Uning shogirdi Nuriddin Ali ibn Dovud al-Javhariy as-Sayrafiy

## Manbalar

## Havolalar

* MuslimScholars.info saytidagi bioma'lumotlar
* Ibn Hajar al-Asqaloniy va uning sharhi
* Ibn Hajar al-Asqaloniy kitoblari