open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irkutsk yangi aeroporti

**Irkutsk yangi aeroporti** – Rossiyadagi Irkutsk shahri yaqinida, Pozdnyakova qishlogʻi atrofida, shahardan 24 km (15 mil) shimoli-sharqda qurilishi rejalashtirilgan I toifali yangi xalqaro aeroport loyihasi. Qurilish ishlarini 2010-yilda boshlash va 2015-yilda yakunlash, aeroportni esa 2016-yilda ishga tushirish koʻzda tutilgan.

Biroq 2010-yilda investorlar qiziqishi yetarli boʻlmagani sababli loyiha bajarilishi nomaʼlum muddatga qoldirilgan.

## Manbalar
Agrilus benjamini

**Agrilus benjamini** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Shimoliy Amerika hududida uchraydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Agrilus coxalis

**Agrilus coxalis** — Buprestidae oilasiga mansub zargarlik qo‘ng‘izi turi. Ushbu tur Gvatemala va Meksika hududlarida uchraydi.
## Manbalar
Irkutsk shimoli-g‘arbiy aeroporti

**Irkutsk Shimoli-gʻarbiy aeroporti** (*Irkutsk II* nomi bilan ham tanilgan) – Rossiyadagi Irkutsk shahridan 11 km shimoli-gʻarbda joylashgan aerodrom.

## Manbalar
Ivanovo janubiy aeroporti

**Ivanovo–Yujniy aeroporti** (ruscha: )  – Rossiyadagi Ivanovo shahridan 7 km janubi-gʻarbda joylashgan fuqarolik aeroporti. Aeroport oʻrta sigʻimli yoʻlovchi samolyotlarini qabul qila oladi. 2023-yilda aeroport xizmat koʻrsatgan yoʻlovchilar soni 100 000 nafardan oshgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar

## Havolalar
* Ivanovo Yuzhny Official website  
* Aviation Safety Network: accident history for IWA
Agrilus biguttatus

**Agrilus biguttatus** — Buprestidae oilasiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur eman daraxtlariga zarar yetkazuvchi zararkunanda bo‘lib, emanlarning qurib borishida muhim omillardan biri hisoblanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

*Hilszczański, J., & Sierpinski, A. (2007). ''Agrilus'' spp. the main factor of oak decline in Poland. Proceedings of the 2006 IUFRO Working Party, 11–14.
*Vansteenkiste, D., Tirry, L., Van Acker, J., & Stevens, M. (2004). Predispositions and symptoms of ''Agrilus'' borer attack in declining oak trees. *Annals of Forest Science* 61(8), 815–23.
Agrilus betuleti

**Agrilus betuleti** — Buprestidae oilasiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Yevropa hududida uchraydi. Tur dastlab *Buprestis betuleti* nomi ostida 1837-yilda Julius Theodor Christian Ratzeburg tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar

## Havolalar
* Further reading (in Dutch)
* Description (in Dutch)
Belekoy

**Belekoy** Bulakan va Filippin madaniyatiga xos boʻlgan filippin shirin taomidir. Ushbu shirinlik un, shakar, kunjut urugʻilari va vanildan tayyorlanadi. U listda pishiriladi, soʻngra toʻrtburchak yoki kvadrat shakllarda kesib chiqiladi. Ushbu desertning turlariga karamel, shokolad va yongʻoq kabi konfetlar va boshqa turdagi yongʻoqlar qoʻshiladi.

## Yana qarang

* Kokos iris
* Pastilyas
* Balikucha

## Manbalar
Granadalik Muhammad X

**Muhammad X** (; 1415–1454) – Al-Andalusning Granada amirligi sakkizinchi hukmdori. Nasriylar sulolasidan boʻlgan.

## Manbalar
* Islamic Spain 1250 to 1500 by Leonard Patrick Harvey; University of Chicago Press, 1992
Agrilus anxius

**Agrilus anxius** — Buprestidae oilasiga mansub yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Shimoliy Amerika hududiga xos bo‘lib, qayin daraxtlari uchun xavfli zararkunanda hisoblanadi va ko‘pincha ularning nobud bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
## Manbalar

## Havolalar
*US Forest Service factsheet
Ijevsk aeroporti

**Ijevsk aeroporti** (; )  — Rossiyaning Udmurtiya Respublikasi Ijevsk shahridan 15 km sharqda joylashgan aeroport. Aeroport kichik yo‘lovchi samolyotlariga xizmat ko‘rsatadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar
Ijma aeroporti

**Ijma  aeroporti** (komicha: ; ruscha: )  — Rossiyaning Komi Respublikasi hududida, Ijma qishlog‘idan 3 km shimoli-sharqda joylashgan sobiq aeroport. Aeroport avvalroq An-2, An-24, L-410, Yak-40 kabi kichik havo kemalariga xizmat ko‘rsatgan, biroq 2003-yilda yo‘lovchi samolyotlari qabul qilishi to‘xtatilgan va hozirda faqat vertolyotlar uchun foydalaniladi.

## Manbalar
Granadalik Muhammad XIII

**Abu Abdulloh Muhammad al-Zagʻal** () ( 1444 –  1494) Ispaniyadagi Granadaning 23-nasriy hukmdori boʻlgan. Xristianlar uni **Mahoma XIII el Zagal** deb atashgan.

## Hayoti
Muhammad oʻzining ukasi, „Muley Hacen“ nomi bilan ham tanilgan Abu-l-Hasan Ali bilan yonma-yon Granada urushida jang qilgan.

U 1485-yilda ukasining oʻrnini egalladi. 1486-yilda taxtdan voz kechdi. Taxtni jiyani, Boabdil nomi bilan ham tanilgan Muhammad XIIga topshirganidan soʻng, al-Zagʻal saltanatning soʻnggi kunlarida uning parchalangan qolgan qismini boshqargan.

Muhammad XII katolik monarxlariga Al-humro saroyini topshirganida az-Zagʻal qoʻshin toʻplash uchun Shimoliy Afrikaga yoʻl oldi. U yerda u Vattosiylar sulolasi hukmdori, Boabdilning doʻsti tomonidan qamoqqa olindi va uning buyrugʻiga koʻra koʻzi koʻr qilindi.

U, ehtimol, 1494-yilda Jazoirning shimoli-gʻarbida, Tilimsan shahrida vafot etgan.

## Manbalar
* Harvey, Leonard Patrick (1992), *Islamic Spain 1250 to 1500*, University of Chicago Press
* Irving, Washington (1832), *[[Alhambra rivoyatlari]]*, Éditions Phébus, 1998 (onlayn nashr)

## Havolalar
* Granadaning Nasriylar sulolasi  بنو نصر/النصريون/بنو الأحمر في غرناطة
* Requiem for Granada, telefilm.
Bionico

**Bionico** – 1990-yillar boshida Meksikaning Xalisko shtati, Gvadalaxara shahrida paydo boʻlgan mashhur desert. Asosan bu turli xil mevalardan tayyorlangan, mayda kubik shaklida toʻgʻralgan mevali salatdir. Ustiga *krema* quyiladi va usti granola, maydalangan kokos, mayiz va baʼzan asal bilan bezatiladi. Xohlagan turdagi mevalardan foydalanish mumkin, biroq odatda papayya, kantalupa, ovaniy tarvuz, qulupnay, olma va banan bilan tayyorlanadi.

## Kelib chiqishi
Gómez Ruiz oilasining soʻzlariga koʻra, bioniconing eng dastlabki turlaridan biri 1970-yillar boshida Gvadalaxaradagi Mercado Alcalde bozorida yaratilgan. Gomes Ruiz *rickyross* nomli mevalarga asoslangan desertni yaratgan boʻlib, unda yangi mevalar sharbatining aralashmasi va shirin qoplama sifatida blenderdan oʻtkazilgan guava ishlatilgan. Bu taom keyinchalik hozirda keng tanilgan bionicoga aylangan.

## Krema
*[[Krema]]* soʻzi ispan tilida "qaymoq" degan maʼnoni anglatadi; bu holda "krema" odatda quyultirilgan sut va smetana aralashmasidan iborat boʻladi, biroq turli xil retseptlar mavjud  (baʼzilarida yogurt ham qoʻshiladi). Salatning yana bir turi bor boʻlib, unda *krema* oʻrniga pishloqli tvorog ishlatiladi. Bu varianti odatda ustidan asal quyilgan holda tortiladi.

## Yana qarang
* Meksika taomlari roʻyxati
* Salatlar roʻyxati
* 

## Manbalar
Agrilus acutipennis

**Agrilus acutipennis** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Shimoliy Amerika hududida uchraydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Kazachinskoye aeroporti

**Kazachinskoye aeroporti**  — Rossiyadagi Kazachinskoye aholi punktidan 1 km shimoli-g‘arbda joylashgan fuqarolik aeroporti.

## Manbalar
Kalinka aerodromi

**Kalinka aerodromi** — Rossiyaning Xabarovsk oʻlkasi hududida, Xabarovsk shahridan 23 km sharqda, Kalinka shaharchasi yaqinida joylashgan fuqarolik aerodromi. Harbiy baza sifatidagi faoliyati 2009-yilda tugatilgan.

## Manbalar
Keperveyem aeroporti

**Keperveyem aeroporti** (ruscha: )  — Rossiyaning Chukotka avtonom okrugi hududidagi Keperveyem aholi punktida joylashgan aeroport. Aeroport Bilibino shahriga ham xizmat ko‘rsatadi va u bilan 40 km uzunlikdagi shag‘al yo‘l orqali bog‘langan.

## Manbalar
Kimri aeroporti

**Kimri aeroporti** (**Borki** yoki **Kletino** nomlari bilan ham tilga olinadi)  — Rossiyadagi Kimri shahridan 8 km janubda joylashgan aeroport. U kichik xo‘jalik (utility) aerodromi bo‘lib, Yak-12/Yak-18/Yak-52, An-2/An-26 hamda L-410 turidagi havo kemalari uchun baza vazifasini bajaradi.

## Manbalar

## Havolalar

* Homepage of the airport  Russian
Kirensk aeroporti

**Kirensk aeroporti** (ruscha: )  — Rossiyaning Irkutsk viloyati hududida, Kirensk shahridan 3 km g‘arbda joylashgan aeroport. Aeroport asosan kichik transport samolyotlariga xizmat ko‘rsatadi. Ikkinchi jahon urushi davrida ushbu aerodrom Lend-liz dasturi doirasidagi Alaska–Sibir (ALSIB) havo yo‘nalishining Yakutsk–Kirensk–Krasnoyarsk tarkibiga kirgan.

## Manbalar
Agrilus auroguttatus

**Agrilus auroguttatus** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur AQShda uchraydi: u Arizona shtatining janubi-sharqiy qismiga xos bo‘lib, Kaliforniya shtatida (xususan, San-Diego okrugidagi Cleveland milliy o‘rmonida) eman daraxtlariga jiddiy zarar yetkazuvchi zararkunanda sifatida tanilgan.
## Manbalar

## Havolalar
*Goldspotted Oak Borer website: www.GSOB.org
Katta til modeli

Katta til modeli (large language model,  LLM) — ulkan hajmdagi matnlar asosida o'z-o'zini nazorat qilish (self-supervised learning) usulida o'qitilgan mashinali o'rganish modelidir. Bu modellar tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) vazifalari, xususan, matn yaratish, tarjima qilish va mantiqiy xulosa chiqarish uchun mo'ljallangan. Zamonaviy LLMlar asosan transformer arxitekturasiga asoslangan bo'lib, chatbotlarning asosiy imkoniyatlarini ta'minlaydi.

## Mexanizm va arxitektura
LLMlar matnni qayta ishlashda tokenizatsiya (tokenization) usulidan foydalanadi, bunda matn raqamli indekslarga (tokenlarga) aylantiriladi. 2017-yilda taklif qilingan transformer arxitekturasi «o'z-o'ziga e'tibor» (self-attention) mexanizmi orqali ketma-ketlikdagi barcha elementlar o'rtasidagi bog'liqlikni masofasidan qat'i nazar bir vaqtda tahlil qiladi. Modellarning samaradorligi parametrlar soni, o'quv ma'lumotlari hajmi va hisoblash quvvati o'rtasidagi muvozanatga (Chinchilla scaling laws) bog'liq. Katta modellar milliardlab yoki trillionlab parametrlarga ega bo'lib, bu ularga murakkab mantiqiy amallarni bajarish imkonini beradi.

## O'qitish va moslashtirish
Modellarni tayyorlash ikki bosqichda amalga oshiriladi:

# **Dastlabki o'qitish (pre-training):** Model ulkan ma'lumotlar to'plamida keyingi so'zni (tokenni) bashorat qilishni o'rganadi.
# **Aniq vazifalarga moslashtirish (fine-tuning):** Model ma'lum bir soha yoki xulq-atvor uchun qayta o'qitiladi.

Inson fikri asosida mustahkamlangan o'rganish (reinforcement learning from human feedback , RLHF) usuli model javoblarini inson kutganlariga moslashtirish, aniqlikni oshirish va zararli kontentni kamaytirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

## Tarixiy rivojlanish
LLMlar 1990-yillardagi statistik modellar va keyinchalik paydo bo'lgan rekurrent neyron tarmoqlaridan (RNN) evolyutsiya qildi. 2013-yilda Word2Vec (so'zlarni vektor ko'rinishida ifodalash) va 2014-yilda seq2seq modellari muhim qadam bo'ldi. 2017-yilda Google tomonidan «Attention Is All You Need» maqolasining e'lon qilinishi transformerlar davrini boshlab berdi. Shundan so'ng GPT-3 (2020), ChatGPT (2022) va GPT-4 (2023) kabi modellar o'zining ko'p vazifalilik imkoniyatlari bilan sohada inqilob qildi.

## Cheklovlar va xavfsizlik
LLMlar uchun gallutsinatsiya (hallucination) — mantiqiy ko'ringan, ammo faktik jihatdan noto'g'ri ma'lumot yaratish asosiy muammo bo'lib qolmoqda. Shuningdek, modellar o'quv ma'lumotlaridagi ijtimoiy stereotiplarni o'zlashtirishi (algorithmic bias) va noto'g'ri qarashlarni aks ettirishi mumkin. Xavfsizlik nuqtai nazaridan prompt injection (ko'rsatmalarni chetlab o'tish) kabi kiberhujumlar modellar boshqaruvini qo'lga olish xavfini tug'diradi.

## Manbalar
Ushbu maqola inglizcha Vikipediyadagi https://en.wikipedia.org/wiki/Large_language_model maqolasi asosida yaratildi.
Agrilus australasiae

**Agrilus australasiae** — Buprestidae oilasiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Avstraliya hududiga xos bo‘lib, lichinkalari asosan *Acacia* turkumiga mansub o‘simliklar bilan oziqlanadi.
## Manbalar
Alquízar munisipalitet muzeyi

**Alquízar munisipalitet muzeyi** – Kubaning Alquízar shahri 91-avenyuda joylashgan muzey. Muzey 1981-yil 28-yanvarda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Agrilus atricornis

**Agrilus atricornis** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Shimoliy Amerika hududida uchraydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Artemisa munisipalitet muzeyi

**Artemisa munisipalitet muzeyi** — Kubaning Artemisa shahridagi Martí ko‘chasida joylashgan muzey. Muzey 1982-yil 28-yanvarda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Bahía Honda munisipalitet muzeyi

**Bahía Honda munisipalitet muzeyi** — Kubaning Bahía Honda shahridagi 23-avenyuda joylashgan muzey. Muzey 1983-yil 23-iyunda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Bauta munisipalitet muzeyi

**Bauta munisipalitet muzeyi** — Kubaning Bauta shahridagi 251-avenyuda joylashgan muzey. Muzey 1981-yil 3-mayda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Kirovsk-Apatiti aeroporti

**Kirovsk–Apatiti aeroporti** (), **Xibini aeroporti** ()  – Rossiyaning Murmansk viloyati hududida, Apatit shahrida joylashgan aralash (harbiy va fuqarolik) aeroport. Aeroport Apatity shahridan 15 km janubi-sharqda joylashgan.

Kirovsk-Apatiti aeroporti rasman 1994-yilda ochilgan boʻlib, sobiq Sovet havo kuchlari/Rossiya havo kuchlari aerodromida qurilgan boʻlib, yagon apronli aerodromda 1992—2000-yillar oraligʻida Mi-8 vertolyotlarini boshqaradigan **227-mustaqil vertolyot eskadroni** va 1977—1994-yillar oraligʻida **88-mustaqil vertolyot eskadroni** joylashgan edi. Ikkalasi ham Sovet quruqlikdagi kuchlari tarkibiga kirgan. Aerodrom Apatiti va Kirovsk shaharlariga fuqarolik maqsadlarida xizmat koʻrsatish uchun qayta taʼmirlandi va 1994-yilda [Sheremetyevo (aeroport)|Sheremetyevo aeroportiga]] parvozlarni amalga oshira boshladi. Hozirda Kirovsk-Apatiti aeroporti Rossiyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi bir nechta shaharlarga ichki reyslar uchun oʻrta oʻlchamli aviakompaniyalarni qabul qiladi va xalqaro aeroportga aylantirish niyatida.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

## Manbalar

## Havolalar
* Kirovsk–Apatity Airport Aviateka.su
Klyuchi (aviabaza)

**Klyuchi harbiy aviabazasi** – Rossiyaning Kamchatka oʻlkasi hududida, Klyuchi aholi punktidan 3 km janubi-gʻarbda joylashgan harbiy aviabaza.

## Manbalar
Carlos Manuel de Céspedes munisipalitet muzeyi

**Carlos Manuel de Céspedes munisipalitet muzeyi** — Kubaning Carlos Manuel de Céspedes shahridagi 17-ko‘chasida joylashgan muzey. Muzey 1982-yil 30-dekabrda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Chambas munisipalitet muzeyi

**Chambas munisipalitet muzeyi** — Kubaning Chambas shahrida joylashgan muzey. Muzey 1982-yil 29-dekabrda tashkil etilgan. Unda arxeologiya, tarix, etnologiya va tabiiy fanlarga oid kolleksiyalar mavjud.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Kogalim xalqaro aeroporti

**Kogalim aeroporti** ()  – Rossiyaning Xanti-Mansilar muxtor okrugi Kogalim shahridan 9 km janubi-sharqda joylashgan aeroport. Aeroport oʻrta sigʻimli yoʻlovchi samolyotlarini qabul qila oladi.

Sovet Ittifoqi paytida davlat mulki boʻlganidan soʻng, aeroport 1991-yilda xususiy ravishda faoliyat yurita boshladi va faoliyatini toʻxtatgan Kogalymavia aviakompaniyasining asosiy bazasi bo'lib xizmat qildi. 1995-yilda Kogalim aeroporti xalqaro maqomini oldi va 1996-yilda birinchi xalqaro reysni (Budapeshtga) amalga oshirdi. 1998-yilda Xalqaro Yevropa aeroportlar kengashi aʼzosi boʻldi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar
Agrilus prionurus

**Agrilus prionurus** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Markaziy Amerika va Shimoliy Amerika hududlarida uchraydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Kolpashevo aeroporti

**Kolpashevo aeroporti** (ruscha: )  – Rossiyadagi Kolpashevo shahridan 3 km shimoli-sharqda joylashgan aeroport. 

## Manbalar
Komsomolsk-Amur aeroporti

**Xurba aeroporti** () (**Komsomolsk-Janubiy**, **Xurba**, **Uchastok** va **Kalinovka** nomlari bilan ham uchraydi)  – Rossiyaning Xabarovsk oʻlkasi hududida, Komsomolsk-Amur shahridan 17 km janubda joylashgan harbiy aviabaza boʻlib, fuqarolik aeroporti sifatida ham foydalaniladi. Baza oʻrta kattalikdagi boʻlib, keng asfalt maydonlarga hamda samolyotlar uchun himoyalangan turargohlar (revetmentlar) majmuasiga ega. Aeroport oʻrta sigʻimli yoʻlovchi samolyotlariga xizmat koʻrsatadi.

277-gvardiyachi bombardimonchi aviatsiya polki (277 Gv BAP) 1990–2000-yillarda Sukhoi Su-24M2 samolyotlarida parvoz qilgan. Keyinchalik polk Sukhoi Su-34 (NATO hisobot nomi: *Fullback*) samolyotlariga o‘tkazila boshlangan va dastlabki 10 ta Su-34 yetkazib berilgani qayd etilgan.

2022-yilda polk Belarusdagi Lida aviabazasiga joylashtirilgani ham manbalarda keltirilgan.
## Manbalar
Tinchlik kengashi

**Tinchlik kengashi** – nominal ravishda „barqarorlikni targʻib qilish, ishonchli va qonuniy boshqaruvni tiklash hamda mojarolar taʼsirida qolgan yoki mojarolar xavfi ostidagi hududlarda barqaror tinchlikni taʼminlash“ni maqsad qilgan xalqaro tashkilot. Kengash 2025-yil sentyabr oyida AQSh prezidenti Donald Trump tomonidan taklif qilingan boʻlib, uning tashkil etilishi 2026-yil 15-yanvarda Trump tomonidan eʼlon qilingan. Trump 2026-yil 20-yanvarda „Birlashgan Millatlar Tashkiloti menga hech qachon yordam bermadi“ deya „Tinchlik kengashi“ni tuzishiga sabab sifatida izoh bergan, shuningdek, uning kengashi BMTni „almashtirishi mumkin“ligini taʼkidlagan. Aʼzolik masalalari Donald Trump tomonidan yakka tartibda belgilanadi; u doimiy oʻrinlar uchun 1 milliard AQSh dollari toʻlov talab qilishni rejalashtirgan. Kengash oʻzining nizomi asosida boshqariladi. Trump kengash bilan maslahatlashmasdan uning nomidan qarorlar yoki tashabbuslarni qabul qilishi mumkin hamda umrbod aʼzo hisoblanadi. Mutaxassislarning aytishicha, Trump ushbu tashkilotni BMT Xavfsizlik Kengashiga muqobil tuzilma sifatida shakllantirishga urinmoqda, bunda veto huquqi faqat uning oʻzida boʻladi. Mustaqil manbalarda kengash nomi koʻpincha qoʻshtirnoq ichida yoziladi.

## Tinchlik kengashi aʼzolari
Quyidagi davlatlar Tinchlik kengashida oʻz ishtirokini tasdiqladi:

Ishtirok etish uchun quyidagi davlatlar va tashkilotlar taklif etilgan:

Quyidagi davlatlar ishtirok etish taklifini rad etdi:

## Tinchlik kengashining birinchi sammiti
2026-yil 9-fevral kuni Vashington shahrida Tinchlik kengashining dastlabki yigʻilishi oʻtkazildi.
Birinchi sammit AQSh Prezidenti Donald Tramp raisligida oʻtkazilib, Oʻzbekiston, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Bahrayn, Indoneziya, Argentina, Paragvay, Ruminiya, Misr, Qatar, Pokiston, Vengriya Albaniya, Armaniston, Vyetnam, Kambodja, BAA, Turkiya, Kuvayt, Saudiya Arabistoni, Isroil, Marokash va boshqa davlatlar delegatsiyalari rahbarlari ham qatnashdi.
Sammitda Gʻazo sektorini qayta tiklash va gumanitar yordam koʻrsatish, shuningdek, mintaqada tinchlik hamda barqarorlikni taʼminlash masalalari muhokama qilindi.

## Manbalar

## Havolalar
* Charter of the Board of Peace
Kozirevsk aeroporti

**Kozirevsk aeroporti**  — Rossiyadagi Kozyrevsk aholi punkti yaqinida, undan 3 km shimoli-sharqda joylashgan (faoliyati to‘xtatilgan) aeroport. 

## Manbalar
Krasnokamensk aeroporti

**Krasnokamensk aeroporti** ()  – Rossiyaning Baykalorti oʻlkasi hududida, Krasnokamensk shahridan 7 km janubda joylashgan aeroport. Aeroport asosan parrakli (vintli) transport samolyotlariga xizmat koʻrsatadi. Infratuzilmasi bitta qattiq qoplamali (asfalt-beton) maydondan iborat boʻlib, yaxshi holatda saqlanadi va reaktiv samolyotlarni ham qabul qila olishi qayd etiladi.

1995-yilda tugatilgan ushbu aeroport, keng qamrovli investitsiya rejasiga muvofiq, 2018-yilda qayta qurilishi kutilmoqda. Aeroport shahar drag-reysing musobaqalarini oʻtkazish uchun besh marta (2006-yil 26-avgust, 2008-yil 9-may va 25-avgust, 2009-yil 9-may va 2010-yil 28-avgust) foydalanilgan. Keyinchalik bu musobaqalar goʻshtni qayta ishlash zavodiga koʻchirildi.

Hozirda aeroport Chitaga bitta reys uchun uchish-qoʻnish yoʻlagi vazifasini bajaradi. Aeroport infratuzilmasi mavjud emas.

Oʻlka hukumati va Krasnokamensk shahri 2018-yilga kelib soatiga 150 yoʻlovchini qabul qilish quvvatiga ega aeroport terminali binosini qurishni qayta boshlashni rejalashtirmoqda. Loyiha shuningdek, uchish-qoʻnish yoʻlagini rekonstruksiya qilish, yoʻlaklarni 20 metrgacha kengaytirish, zamonaviy yoritish, videokuzatuv, skrining uskunalari va perimetr panjarasini oʻrnatish, shuningdek, nazorat punkti va yoqilgʻi omborini qurishni oʻz ichiga oladi. 2013-yil narxlarida bu ish federal budjetdan moliyalashtirilib, 1,3 milliard rubldan ortiq mablagʻ sarflanishi taxmin qilingan edi.

2013-yil avgust oyidan boshlab Chitadan Krasnokamenskka va teskari yoʻnalishga reyslarni qayta tiklash rejalashtirilgan edi. Toʻqqiz oʻrindiqli Cessna samolyoti 2013-yil 5-avgustda Chitadan birinchi parvozini muvaffaqiyatli yakunladi.

2014-yil noyabridan 2023-yil oxirigacha Aeroservice MChJ Chita va Krasnokamensk oʻrtasida haftasiga uch marta: dushanba, chorshanba va juma kunlari muntazam reyslarni amalga oshirdi. Chitadan joʻnash soat 11:00 da, Krasnokamenskdan joʻnash mahalliy vaqt bilan soat 13:00 da amalga oshiriladi. 2024-yilda sanksiyalar tufayli Chexiyada ishlab chiqarilgan samolyotlarga xizmat koʻrsata olmagani uchun reyslar bekor qilindi.

Reyslar 2024-yil dekabr oyida qayta boshlanadi.

## Manbalar
Krasnovishersk aeroporti

**Krasnovishersk aeroporti** — Rossiyaning Perm oʻlkasidagi kichik fuqarolik aerodromi. Krasnovishersk shahridan 3 km shimoli-sharqda joylashgan. Aeroportda bitta uchish-qo‘nish yo‘lagi mavjud.

## Manbalar
Kostroma aeroporti

**Kostroma aeroporti** (ruscha: )  — Kostroma shahridan 6 km shimoli-sharqda joylashgan aeroport. Aeroport asosan parrakli (vintli) transport samolyotlariga xizmat ko‘rsatadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar

## Havolalar
* Kostroma Air Enterprise official website
Agrilus roscidus

**Agrilus roscidus** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi.
## Manbalar
Krechevitsa aeroporti

**Krechevitsy** — Rossiyadagi Novgorod shahridan 11 km shimoli-sharqda, Krechevitsa aholi punkti yaqinida joylashgan faol fuqarolik aerodromi. U avval Rossiya Harbiy-havo kuchlarining aviabazasi bo‘lgan. Aerodrom infratuzilmasida yirik transport samolyotlari uchun mos bo‘lgan keng rul yo‘laklari tizimi hamda 30 ta yirik himoyalangan turargoh mavjud. 

## Manbalar
Consolación del Sur munisipalitet muzeyi

**Consolación del Sur munisipalitet muzeyi** — Kubaning Consolación del Sur shahridagi 62-ko‘chasida joylashgan muzey. Muzey 1979-yil 14-dekabrda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Havana dekorativ san’at muzeyi

**Havana dekorativ san’at muzeyi** — (ispancha: Museo de Artes Decorativas) — Kubaning Havana shahridagi Vedado tumanida, 17- va E-ko‘chalari kesishmasida joylashgan muzey. Muzey dekorativ san’atiga ixtisoslashgan bo‘lib, ilgari Revilla de Camargo grafinyasi, Manzana de Gómez egasi Xose Gómez-Mena Vilaning singlisi Mariya Luisa Gomes-Mena qarorgohi bo‘lgan binoda faoliyat yuritadi.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Qoʻrgʻon aeroporti

**Qoʻrgʻon aeroporti** (ruscha: )  — Rossiyadagi Qoʻrgʻon shahridan 6 km shimoli-sharqda joylashgan aeroport. Aeroport o‘rta sig‘imli yo‘lovchi samolyotlariga xizmat ko‘rsatadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar

## Havolalar
* Kurgan Airport Official Site
* Kurgan Airport flight schedule
* Kurgan Aviation Museum
Agrilus pulchellus

**Agrilus pulchellus** — Buprestidae oilasiga mansub metall rangli yog‘och kemiruvchi qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur Markaziy Amerika va Shimoliy Amerika hududlarida uchraydi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
RepRap Snappy

**RepRap Snappy** – RepRap loyihasining bir qismi boʻlgan, ochiq manbali va qatlamli eritish usulida ishlaydigan 3D printer. U dunyodagi eng yuqori darajada oʻz-oʻzini nusxalay oladigan 3D printer hisoblanadi.

Ushbu printer RepRap loyihasining asosiy gʻoyasi boʻlgan „umumiy maqsadli va oʻzini-oʻzi koʻpaytiradigan ishlab chiqarish mashinasi“ni yaratish maqsadida ishlab chiqilgan. RepRap Snappy oʻz qismlarining 73 foizini oʻzi ishlab chiqara oladi. Buning uchun loyihada 3D printerda chop etib boʻlmaydigan qismlar iloji boricha kamaytirilgan. Masalan, odatda chop etib boʻlmaydigan tasmalar va podshipniklar oʻrniga maxsus tishli mexanizmlar qoʻllanilgan. „Snappy“ (shirqillovchi) nomi printer qismlarining bir-biriga shirqillab tushuvchi ulagichlar orqali biriktirilishi sababli berilgan. Bu usul yordamida kichik qismlarni birlashtirib, katta boʻlaklarni yasash mumkin. Bu esa, birinchidan, chetdan olinadigan (chop etilmaydigan) qismlarga ehtiyojni kamaytirsa, ikkinchidan, qismlarni chop etish uchun katta hajmli printer shart emasligini anglatadi. Printerning oʻzi nusxalay olmaydigan qismlari faqat motorlar, elektronika, shisha platforma va bittagina podshipnikdir. Printer oʻzi uchun kerakli barcha plastik qismlarni chop etishi uchun taxminan 150 soat vaqt sarflaydi. Oʻzining noyob dizayni va gʻoyasi sababli RepRap Snappy „Uplift Prize Grand Personal Manufacturing“ mukofotida faxriy yorliq bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* RepRap Snappy page on RepRap.org
* RepRap Snappy repository on Github
Esmeralda munitsipalitet muzeyi

**Esmeralda munisipalitet muzeyi** — Kubaning Esmeralda shahridagi Martí ko‘chasida joylashgan muzey. Muzey 1982-yil 30-dekabrda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Florida munitsipalitet muzeyi

**Florida munisipalitet muzeyi** — Kubaning Florida shahrida joylashgan muzey. Muzey 1981-yil 12-dekabrda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Guáimaro munitsipalitet muzeyi

**Guáimaro munisipalitet muzeyi** — Kubaning Guáimaro shahridagi Constitution ko‘chasida joylashgan muzey. Muzey 1970-yil 10-aprelda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
G‘arbiy Qo‘rg‘on

**G‘arbiy Qo‘rg‘on** — Rossiyadagi Qo‘rg‘on shahridan 25 km g‘arbda joylashgan sobiq harbiy aviabaza. Manbalarda u taxminan 1950–1960-yillarda faol bo‘lgani qayd etiladi. Hozirda aviabaza tashlab qo‘yilgan bo‘lib, infratuzilma qoldiqlari deyarli saqlanib qolmagan.

## Manbalar
Depósito del Automóvil

**Depósito del Automóvil** — Kubaning Havana shahridagi Eski Havana hududida joylashgan muzey. Muzey ikki katta xonadan iborat kichik binoda faoliyat yuritadi. Avtomobillar shikastlanishining oldini olish maqsadida saqlanadi, biroq ular restavratsiya qilinmaydi.

## Avtomobillar ro'yxati
* 1926 Rolls-Royce Phantom I
* 1953 MG TD
* 1920s Fiat
* Alfa Romeo 
* 1970s Daimler 
* 1980s Chevy 
* 1957-yilgi Maserati nusxasi Juan Manuel Fangio tomonidan ishlatilgan
* Cadillac V16 1930
* 1959 Oldsmobile, Commander Camilo Cienfuegos
* 1918 Ford T 
* 1930 Baby Lincoln
* 1969 Citroën Méhari
* funeral carriage

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Kyren aeroporti

**Kyren aeroporti** (buryatcha: ) — Rossiyaning Buryatiya Respublikasida, Kyren aholi punktidan 1 km janubi-sharqda joylashgan fuqarolik aeroporti. Uchish-qo‘nish yo‘lagi asfalt qoplamali.

## Manbalar
Qizil aeroporti

**Qizil aeroporti** (tuva tilida: ; ruscha: )  — Rossiyaning Tiva Respublikasidagi Qizil shahriga xizmat ko‘rsatuvchi aeroport. Aeroport shahar markazidan 6 km janubi-g‘arbda joylashgan.

Aeroportda 14-havo va havo mudofaasi kuchlari armiyasi tarkibiga kiruvchi 32-alohida aralash transport aviatsiya polki (aralash aviatsiya eskadrilyasi) joylashgani qayd etilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Tuva Airlines official website
Thomas Brdarić

**Thomas Brdarić** (1975-yil 23-yanvarda tugʻilgan) – germaniyalik professional futbol murabbiyi va hujumchi sifatida oʻynagan sobiq futbolchi. U hozirda Kosovoning „Drenitsa“ klubini boshqaradi.

## Xalqaro faoliyati

Brdarić Germaniya terma jamoasi safida 2002-yil 27-mart kuni Rostokda AQShga qarshi oʻyinda debyut qilgan. 2004-yilgi UEFA Yevropa chempionatida ishtirok etgan va guruh bosqichida Latviyaga qarshi oʻyinda zaxiradan maydonga tushgan. 2005-yilgi Konfederatsiyalar kubogida ham Germaniya terma jamoasi tarkibiga jalb etilgan ammao maydonga tushmagan. Uning terma jamoadagi yagona goli 2004-yil 9-oktyabrda Eron qarshi oʻrtoqlik oʻyinida kiritilgan.

## Murabbiylik faoliyati
2009-yilda Tomas Solingenning „Union“ klubida sport direktori, keyinchalik esa jamoa bosh murabbiyi lavozimini egallagan. 2011-yilda Brdarich Minskning „Dinamo“ jamoasida sport direktori vazifasini bajargan, 2012-yildan 2013-yilgacha esa „Bunyodkor“ klubida faoliyat yuritgan. 2014-yil iyun oyida u „Volfsburg“ zaxira jamoasining bosh murabbiyi etib tayinlangan.

## Shaxsiy hayoti
2003-yilda Brdarić „The Wild 13“ nomli CD yozib chiqardi. Qoʻshiq (Coastland Records’ning Marco Heggen bilan hamkorlikda yaratilgan) darvozabonlar Oliver Kahn, Jens Lehmann va Frank Rostni hazil-mutoyiba qiladi. Ushbu nom Brdarićning forma raqamidan kelib chiqqan.

Fortuna Kyolnda oʻynagan paytida, juda ingichka oyoqlari tufayli unga „Bambi“ laqabi berilgan.

U raqfiqasi Antje bilan oilali qurgan, Tim va Lance ismli ikki oʻgʻli bor.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Qizil-Sir aeroporti

**Qizil-Sir aeroporti** ()  — Rossiyadagi Qizil-Sir aholi punktidan 1 km janubi-sharqda joylashgan aeroport.

## Manbalar
Güines munitsipalitet muzeyi

**Güines munisipalitet muzeyi** — Kubaning Güines shahridagi 77-ko‘chada joylashgan muzey. Muzey 1982-yil 17-fevralda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Lavrentiya aeroporti

**Lavrentiya aeroporti**  — Rossiyaning Chukotskiy tumani, Chukotka muxtor okrugi, Lavrentiya aholi punktidan 1 km janubda joylashgan aeroport. Aeroport asfalt qoplamali kichik uchish maydonidan iborat. U materik Osiyodagi eng sharqiy aeroport, shuningdek Yerning materik qismidagi eng sharqiy aeroport sifatida qayd etiladi.

## Manbalar

## Havolalar
*Lavrentiya airport photo gallery
Semanga

***Semanga*** — Feruzaqanotlilar (Lycaenidae) oilasiga mansub kapalak urugʻi (genus). Mazkur urugʻ 1884-yilda William Lucas Distant tomonidan tavsiflangan.

## Turlar
Alifbo tartibida koʻrsatilgan:

* *[[Semanga helena]]* (Röber, 1887) — Banggai va Sulavesida uchraydi.
* *[[Semanga superba]]* (Druce, 1873) — Sumatra, Malakka yarim oroli, Singapur, Langkavi, Birma, Mergui, Tailand, Tioman oroli va Vyetnam hududlarida tarqalgan.

## Manbalar
Ushbu maqola inglizcha Vikipediyadagi https://en.wikipedia.org/wiki/Semanga maqolasi asosida yaratildi.
Lensk aeroporti

**Lensk aeroporti** ()  — Saxa Respublikasidagi Lensk shahri yaqinida joylashgan fuqarolik aeroport. Aeroport Alrosa (aviakompaniya) aviakompaniyasi uchun tayanch aeroportlardan biri hisoblanadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar

## Havolalar
* Lensk Airport webpage on the Airports of the North Official Website
Leshukonskoe aeroporti

**Leshukonskoe aeroporti** ()  — Rossiyaning Arxangelsk viloyati Leshukonskoe qishlog‘ida joylashgan aeroport. Arxangelsk shahridan taxminan 240 km sharqda joylashgan bo‘lib, Arxangelsk bilan muntazam yo‘lovchi qatnovi orqali bog‘langan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistikasi

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1983-yil 24-dekabrda An-24RV yo'lovchi samolyoti qo'nish uchun yaqinlashayotganida, ekipaj xatosi tufayli u sirpanish yo'lidan sezilarli darajada chetga chiqib ketdi. Bu vaziyatda ekipaj aylanib o'tishga qaror qildi, ammo buning o'rniga ular samolyotga juda yuqori hujum burchagi bilan yaqinlashdi, natijada samolyot to'xtab qoldi va uchish-qo'nish yo'lagi yaqinida yerga quladi. Halokatda qirq to'rt kishi halok bo'ldi va besh kishi tirik qoldi.

## Manbalar
Lipetsk aeroporti

**Lipetsk aeroporti** (ruscha: )  — Rossiyaning Lipetsk viloyati hududida, Lipetsk shahridan 12 km shimolda joylashgan aeroport. U shahar shimolida, Lipetsk harbiy aviabazasi yaqinida joylashgan kichik aerodrom bo‘lib, asosan kichik yo‘lovchi samolyotlari qatnoviga xizmat ko‘rsatadi.

## Manbalar
Magan aeroporti

**Magan aeroporti** (; , *Mağan aeroporda*)  — Rossiyadagi Magan qishlog‘iga xizmat ko‘rsatuvchi aeroport. Qishloq Yakutsk shahridan bir necha kilometr g‘arbda joylashgan.

1980-yillarning boshlariga qadar Yakutsk/Magan Tupolev Tu-22M (Backfire) bombardimonchi samolyotini qabul qila oladigan to'qqizta Arktika bazalaridan biri sifatida qayd etilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Airport Magan (Yakutsk) Aviateka.Handbook
* sever.aero
Magas aeroporti

**Sulom-Bek Oskanov nomidagi Magas xalqaro aeroporti** (ingushcha: ; ruscha: )  — Rossiyaning Ingushetiya Respublikasi hududida, Sunzha shahri yaqinida joylashgan aeroport bo‘lib, respublika poytaxti Magas hamda mintaqaning eng yirik shahri Nazranga xizmat ko‘rsatadi. Aeroport baʼzan **Sleptsovskaya aeroporti** nomi bilan ham tilga olinadi.

Aeroport nomi o‘rta asrlardagi Maghas (Alanianing poytaxti) nomi bilan bog‘lanadi. 1992-yilgacha Magas aeroporti sobiq SSSRning harbiy aviabazasi bo‘lgan. Ayrim manbalarda aeroport *Magas Oskanov aeroporti* deb ham yuritiladi; bu nom MiG-29 uchuvchisi bo‘lgan sovet generali Sulom-Bek Oskanov sharafiga berilgan. Aeroportning rasmiy veb-sayti ham Oskanov nomi bilan yuritilishini ko‘rsatadi.

## Manbalar

## Havolalar
*Magas Airport Official website
Magnitogorsk xalqaro aeroporti

**Magnitogorsk xalqaro aeroporti** (; )  (**Magnitogorsk Gʻarbiy** nomi bilan ham uchraydi) – Rossiyaning Boshqirdiston Respublikasida joylashgan aeroport boʻlib, Chelyabinsk viloyatidagi Magnitogorsk shahridan 19 km gʻarbda joylashgan. Aeroport oʻrta sigʻimli yoʻlovchi samolyotlariga xizmat koʻrsatadi. 2017-yilda Magnitogorsk aeroporti orqali 193 175 nafar yoʻlovchi oʻtgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1972-yil 31-avgustda Aeroflotning 558-reysini amalga oshirayotgan Il-18 samolyoti bortdagi yongʻin tufayli qoʻna olmay halokatga uchradi.

## Manbalar

## Havolalar
*  Magnitogorsk Airport official website
Maksimovka aeroporti

**Maksimovka aeroporti** ()  – Rossiyaning Boshqirdiston Respublikasida, Ufa shahrining shimoli-sharqiy qismida joylashgan aeroport. Aeroport asosan kichik transport havo kemalariga xizmat ko‘rsatadi. U shaharning janubi-g‘arbida joylashgan yirik Ufa xalqaro aeroportiga nisbatan ikkilamchi (qo‘shimcha) aeroport hisoblanadi.

## Manbalar
Guane munitsipalitet muzeyi

**Guane munisipalitet muzeyi** — Kubaning Guane shahridagi Isabel Rubio ko‘chasida joylashgan muzey. U Havana shahridan 229,6 km uzoqlikda joylashgan. Muzey 1979-yil 14-dekabrda tashkil etilgan.

## Yana qarang
* Kuba muzeylari roʻyxati

## Manbalar
Marinovka aviabazasi

**Marinovka** – Rossiya Aerokosmik kuchlari tasarrufidagi aviabaza boʻlib, Janubiy harbiy okrug tarkibidagi 4-havo mudofaasi kuchlari armiyasi tizimiga kiradi.

## Manbalar
Markovo aeroporti

**Markovo aeroporti** (ruscha: )  – Rossiyaning Chukotka avtonom okrugi hududidagi Markovo aholi punktida joylashgan aeroport.

## Manbalar
Mama aeroporti

**Mama aeroporti** (ruscha: )  – Irkutsk viloyati (Rossiya) hududida, Mama aholi punktidan  shimoli-gʻarbda, Vitim daryosi boʻyida joylashgan aeroport.

## Manbalar
Maykop aeroporti

**Maykop aeroporti** (adigeycha: ; ruscha: )  – Rossiyadagi Maykop shahrining shimoliy qismida joylashgan sobiq fuqarolik aeroporti. 

## Manbalar

## Havolalar
* Declaration of non usability (in Russian)
Mirniy aeroporti

**Mirniy aeroporti** (; , *Mièrinèï Aeroporta*)  – Rossiyaning Saxa Respublikasi Mirniy konchilik shahridan 4 km sharqda joylashgan aeroport. Aeroport oʻrta sigʻimli havo kemalarini qabul qila oladi va sutka davomida parvozlarni qabul qilish imkoniyatiga ega. Mirniy aeroporti qutbiy yoʻnalishlar tizimidagi Polar Route 3 boʻyicha zaxira aeroportlardan biri sifatida koʻrsatiladi. Aeroport Alrosa aviakompaniyasi uchun tayanch aeroport hisoblanadi. 2017-yilda aeroport orqali 329 446 nafar yoʻlovchi oʻtgan.

Shuningdek, bu yerda Rossiya Aerokosmik kuchlari tarkibidagi 17-alohida transport aviatsiya eskadrilyasi joylashgani qayd etilgan.

## Tarixi

Aeroportning 2022-yildagi joylashuvi (Mir karerining sharqida, uning chetiga yaqin). Qurilayotgan yangi yoʻlovchi terminaliga olib boradigan uchish-qo'nish yo'lagi va yo'l belgilangan.

An-2 samolyotlarini qabul qila oladigan Mirniydagi aerodrom 1957-yil 17-iyulda foydalanishga topshirilgan. 1971-yil 12-aprelda tez rivojlanayotgan olmos sanoati uchun havo transporti ehtiyojlarini qondirish boʻyicha aviatsiya oldida turgan keng koʻlamli vazifalar tufayli Nyurba Birlashgan havo otryadi Fuqaro aviatsiyasi vazirining 17-sonli buyrugʻi bilan Mirniy deb oʻzgartirildi. Oʻsha yili Mirniyda aeroport qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 1976-yilda yangi terminal binosi ochildi. Mavjud terminaldan 3 km shimoli-sharqda joylashgan yangi aeroport majmuasi 2023-yil dekabr oyida ochilishi rejalashtirilgan. Loyiha 2,8 kilometrlik sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi, yoʻlaklar va perron qurishni oʻz ichiga oladi. Aeroportga yangi yoʻl, elektr uzatish liniyalari va tashqi isitish tarmoqlari quriladi.

2013-yil 1-yanvarda Mirniy aviatsiya korxonasi qayta tashkil etildi. Uning parvozlarga texnik xizmat koʻrsatish kompleksi ajratildi va uning negizida yangi korxona – ALROSA aviakompaniyasi OAJ tashkil etildi. Qayta tashkil etish natijasida asosiy aviatsiya faoliyati ajratildi: Mirniy aviatsiya korxonasi faqat samolyotlarga aeroport va yer usti xizmat koʻrsatish xizmatlarini koʻrsatadi, ALROSA aviakompaniyasi esa yoʻlovchilar, bagaj, pochta va yuklarni havo orqali tashish bilan shugʻullanadi.

## Qabul qila oladigan samolyot turlari
Il-76, Il-62 (ogʻirlik cheklovlari bilan), Tu-154, Tupolev Tu-204, Tu-214, Airbus A319, Airbus A320, Boeing 737, Sukhoi Superjet 100 va barcha turdagi yengil samolyotlar va vertolyotlar. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnif raqami (PCN) 45/R/A/W/T.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 2009-yil 1-noyabrda Rossiya Ichki ishlar vazirligining Il-76 yuk samolyoti Mirniy aeroportidan parvoz qilganidan koʻp oʻtmay halokatga uchradi va bortdagi barcha 11 kishi halok boʻldi. U Mirniyga yuklarni yetkazib bergandan soʻng Irkutsk aeroportiga yoʻnalishni oʻzgartirayotgan edi. Il-76 oʻngga burilib, Mir konining yaqinida yerga quladi.
## Manbalar
1920 Maraşspor

**1920 Maraşspor** (ilgarigi nomi Qahramonmarash Buyukshahar Belediyespor) – Turkiyaning Qahramonmarash shahrida joylashgan futbol klubi. Jamoa 2011–12-yilgi mavsumda yuqori ligaga koʻtarilib, hozirda TFF Uchinchi ligasida ishtirok etmoqda.

Klubning ranglari shahar klublarining anʼanaviy ranglari hisoblangan koʻk-oq ranglardir. U futbol tarixida Qahramonmarashning 5-professional jamoasi maqomiga ega. 1984-yildan beri professional faoliyatini davom ettirayotgan Qahramonmarashspor AJ bilan bir qatorda, ilgari Afshinspor, Elbistanspor va Pazarjik Aksuspor ham professional darajaga erishish muvaffaqiyatini qoʻlga kiritgan.

Professional darajaga koʻtarilganidan soʻng ketma-ket ikki mavsumda 3-ligada muvaffaqiyat qozongan Qahramonmarash Katta shahar Belediyespor pley-off oʻynash huquqiga ega boʻlishiga qaramay, yuqori ligaga koʻtarila olmadi.

## Oldingi nomlari

* Qahramonmarash Belediyespor (1976—2012)
* Qahramonmarash Katta shahar Belediyespor (2012—2016)
* 1920 Marashspor (2012—2019)

## Ligadagi ishtiroki

* TFF uchinchi ligasi: 2012-2019

* Turkiya mintaqaviy havaskorlar ligasi: 2010–12

## Stadion

* Klub 12 Şubat stadionida oʻynaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* 1920 Maraşspor on TFF.org
Mezen aeroporti

**Mezen aeroporti** () – Rossiyaning Arxangelsk viloyati hududida, Mezen shahridan 4 km shimolda joylashgan aeroport. Aeroport asosan kichik transport samolyotlariga xizmat koʻrsatadi. Arxangelsk () yoʻnalishida haftasiga bir necha marotaba reyslar hamda Mezenskiy tumanining olis hududlaridagi Koyda, Moseyevo va Safonovo selolariga oyiga bir necha bor parvozlar amalga oshiriladi.

Mezenda 1883-yilda meteorologik kuzatuv stansiyasi tashkil etilgan. U Rossiya geografiya jamiyati vakolati ostida faoliyat yuritgan boʻlsa-da, amalda alohida shaxslar tomonidan yuritilgan. 1939-yildan aviatsiya ehtiyojlari uchun mos kuzatuvlar yoʻlga qoʻyilgan, 1942-yildan esa ushbu stansiya parvozlarni taʼminlashda qoʻllanila boshlagan.

## Statistika

## Manbalar
Milkovo aeroporti

**Milkovo aeroporti** (ruscha: )  – Rossiyaning Kamchatka oʻlkasi hududida, Milkovo aholi punktidan 4 km janubi-gʻarbda joylashgan aeroport. U oʻrta kattalikdagi aerodrom boʻlib, bitta toʻxtash maydoniga ega. Manbalarda aerodrom taxminan 1960-yillarda barpo etilgani qayd etilgan. 

## Manbalar
Munuk aeroporti

**Munuk aeroporti**  – Rossiyaning Xabarovsk oʻlkasi hududidagi Ayan aholi punktida joylashgan mintaqaviy aeroport. Aeroport Oxota dengizi qirgʻogʻida joylashgan.

## Tarixi
Aeroport filial sifatida Xabarovsk aviakompaniyasi tarkibiga kiritilgan.

2014-yil oktyabr oyida Ayan aeroporti Xabarovsk oʻlkasidagi boshqa toʻrtta shimoliy aeroport bilan birgalikda Uzoq Sharq aeroportlari federal davlat korxonasiga birlashtirildi.

2015-yilda aeroportni rekonstruksiya qilish boʻyicha loyihalash va tadqiqot ishlari uchun tender oʻtkazildi. Modernizatsiya 2016-yilda boshlanishi rejalashtirilgan edi. Ishni moliyalashtirish „Uzoq Sharq va Baykal mintaqasining 2018-yilgacha iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi“ dasturi doirasida federal budjetdan amalga oshirilishi rejalashtirilgan edi, ammo dastur 2017-yil boshida yopildi.

Aeroportni rekonstruksiya qilish 2018—2020-yillar oraligʻida yangi asfaltlanmagan uchish-qoʻnish yoʻlagini qurishni rejalashtirayotgan „Rossiya transport tizimini rivojlantirish“ dasturiga kiritilgan.

## Qabul qila oladigan samolyot turlari
An-2, An-28, An-38, L-410, Cessna 208, barcha turdagi vertolyotlar.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

## Manbalar
Kadıköy

**Kadıköy** – Turkiyaning Istanbul viloyatidagi munisipalitet va tuman. Uning maydoni 25 km², aholisi esa 467 919 kishini tashkil etadi (2023-yil). U Istanbulning Osiyo qismida, Marmara dengizining shimoliy qirgʻogʻida joylashgan katta va aholi zich yashaydigan hududdir. U qisman Bosfor boʻgʻozining Yevropa tomonidagi Konstantinopolning tarixiy shahar markaziga (hozirgi Fatih tumani) qaragan. U shimoli-gʻarbda Üsküdar, shimoli-sharqda Ataşehir va janubi-sharqda Maltepe tumanlari bilan chegaradosh.

## Manbalar
Myachkovo aeroporti

**Myachkovo aeroporti** (ruscha: )  — Rossiyaning Moskva viloyati hududida, Moskva shahridan 31 km janubi-sharqda joylashgan aeroport. 

## Manbalar

## Havolalar
*Myachkovo Airport official website
Mis Shmidta aeroporti

**Mis Shmidta aeroporti** (ruscha: )  (**Cape Shmidt Airport** nomi bilan ham uchraydi) — Rossiyaning Chukotka avtonom okrugidagi Iultinskiy tumani hududida joylashgan harbiy aviabaza. 

## Manbalar
Moma aeroporti

**Moma aeroporti** (; )  — Rossiyaning Saxa Respublikasidagi Momskiy tumanida, Xonuu qishlogʻidan 1 km sharqda joylashgan aeroport. Aeroport asosan kichik transport samolyotlariga xizmat ko‘rsatadi va infratuzilmasi juda ixcham.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Manbalar
Şükrü Saracoğlu stadioni

**Fenerbahche Shukru Saracogʻlu sport majmuasi** () homiylik sabablari tufayli Chobani stadioni () nomi bilan tanilgan – Turkiyaning Istanbul shahridagi Kadıkoʻy tumanida joylashgan futbol stadioni. Ushbu arena 1908-yil 17-sentyabrda ochilganidan beri Turkiyaning yirik koʻp sport turlarini oʻz ichiga olgan klubi Fenerbahçe S. K. jamoasining uy maydoni hisoblanadi.

Ushbu stadion Usmonli imperiyasida ommaviy sport (ayniqsa, futbol) tadbirlarini oʻtkazadigan birinchi joy sifatida ajralib turgan. Shunday qilib, bu zamonaviy Turkiyaga yetib kelgan sport qurilish madaniyatining yorqin misolidir. U 1908-yil 17-sentyabrda ochilgan va 1929—1932, 1965—1982-yillarda va nihoyat 1999—2006-yillarda taʼmirlangan. Bu Turkiyadagi eng katta sigʻimli stadionlardan biri. Fenerbahçe SK ning eng uzoq muddat xizmat qilgan prezidentlaridan biri va Turkiyaning ham Bosh vaziri (1942—1946), ham Tashqi ishlar vaziri (1938—1942) lavozimlarida ishlagan muhim davlat arbobi Şükrü Saracoğlu sharafiga nomlangan. 2006-yil 4-oktyabrda UEFA tomonidan oʻtkazilgan koʻplab tekshiruvlardan soʻng, Şükrü Saracoğlu stadioni (2009-yilda, ochilishining 101 yilligiga toʻgʻri kelgan) 2009-yilgi UEFA kubogi finaliga mezbonlik qilish uchun tanlangan. Bu o'yin UEFA kubogi nomi ostida futbol turnirining soʻnggi finali sifatida tarixga kirgan va 2009–10-yilgi mavsumdan boshlab UEFA Yevropa Ligasi nomiga oʻzgartirilgan.

## Sanʼat asarlari
Stadion oldida bir qator sanʼat asarlari joylashtirilgan:

* Otaturk byusti
* Lefter Kichikandonyadis haykali
* Can Bartu haykali
* Aleks haykali
* Eda Erdem haykali

## Galereya

File:Fenerbahce Stadion.JPG|Stadion kirish qismi
File:FB Stad Manzara2.jpg|Ichki ko‘rinish
File:FB Stad Manzara7.jpg|Ichki ko‘rinish
File:FB-GS Seramoni.jpg|Ichki ko‘rinish
File:Fenerbahce-Erciyes.jpg|Stadiondan ko‘rinish
File:Genc Fenerbahceliler.jpg|Ichki ko‘rinish
File:FB Stad Manzara6.jpg|Ichki ko‘rinish
File:FB-Chelsea.jpg|Ichki ko‘rinish
File:Resim-FB Stad Manzara5.jpg|Ichki ko‘rinish
File:FB-BJK2.jpg|Ichki ko‘rinish
File:2023_03_30_Fenerbahce_Sukru_Saracoglu_Stadyumu_Ataturk_Heykeli.jpg|Atatürk haykali
File:LefterKüçükandonyadisStatueKadıköy01.JPG|Lefter haykali
File:2021 09 20 Yogurtcu Parki Can Bartu.jpg|Can Bartu haykali
File:2021 09 20 Yogurtcu Parki Alex De Souza.jpg|Alex haykali
File:Eda Erdem Heykeli.jpg|Eda Erdem haykali


## Manbalar

## Havolalar

* Fenerbahçe Chobani stadioni
* Fenerbahçe Chobani stadioni rasmiy sayti
* Fenerbahçe Chobani stadioni ichki koʻrinishi
* Fenerbahçe Chobani stadioni 
* Arena haqida maʼlumot
* Atmosphere at Chobani
Mochiche aerodromi

**Mochishche aerodromi** (ruscha: ) — Rossiyaning Novosibirsk shahri yaqinida (shahardan 12 km shimoli-sharqda) joylashgan aerodrom. 

## Manbalar

## Havolalar
* Official website
Suat Atalık

**Suat Atalık** (1964-yil 10-oktabrda tugʻilgan) – turk-bosniyalik shaxmat grossmeysteri. U uch karra Turkiya chempioni hamda shaxmat boʻyicha grossmeyster unvonini qoʻlga kiritgan ilk turkiyalik shaxmatchi hisoblanadi.

## Faoliyati

U 1964-yilda Turkiyada tugʻilgan. 1983-yilda shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Turkiya terma jamoasi safida ishtirok etgan. Shuningdek, bir necha bor Shaxmat olimpiadalarida Turkiya terma jamoasining yetakchi oʻyinchisi sifatida maydonga tushgan.

Hozir Istanbulda istiqomat qilishiga qaramasdan, u oʻz mamlakatidagi shaxmat tashkilotchilari bilan kelishmovchiliklarga duch kelgani sababli, oʻzini ota-bobolarining vatani boʻlgan Bosniya va Gersegovinaning fuqarosi deb eʼlon qilgan.

1997-yilda Atalık shaxmat boʻyicha AQSH Masters chempionatida birinchi oʻrinni egallagan.

2000-yilda Istanbulda boʻlib oʻtgan Shaxmat olimpiadasi chogʻida Atalık Turkiya emas, Bosniya terma jamoasi safida oʻynashni talab qilgan. Natijada Olimpiada tashkilotchilari uni musobaqadan chetlashtirgan. Keyinchalik yangi milliy shaxmat federatsiyasi tanlangach, u Turkiya terma jamoasi safiga qaytgan.

2003-yilda u Mar del Plata turnirida birinchi oʻrinni egalladi. 2007-yilda esa Gorenje Valjevo turnirida Michael Roiz bilan birinchi oʻrinni boʻlishib oldi.

Atalık Turkiyaning Antalya shahrida boʻlib oʻtgan 3‑Mediterranean shaxmat chempionati va Fransiyaning Kann shahrida boʻlib oʻtgan 4‑Mediterranean shaxmat chempionatida gʻolib boʻlgan.

U 1994-yildan 2005-yilgacha Turkiyada Turkiya Shaxmat Federatsiyasida roʻyxatga olingan yagona grossmeyster boʻlgan. 2005-yilda esa Mikhail Gurevich Turkiyada istiqomat qila boshlaganidan keyin bu holat tugagan.

## Mashhur oʻyinlari
* Suat Suat Atalık – Gyula Sax, Maroczy Memorial 1997, Nimzo-Indian himoyasi: Klassik, Noa varianti, San Remo varianti (E37), 1-0
* Florian Handke – Suat Atalık, 16‑ochiq turnir 2000, Qirol Indian himoyasi: Ortodoks varianti, Donner himoyasi (E94), 0-1
* Zurab Sturua – Suat Atalık, Bled olimpiadasi 2002, Slav himoyasi: Chameleon varianti, Advance tizimi (D15), 0-1
* Suat Suat Atalık – Pablo Zarnicki, Bled olimpiadasi 2002, Qirol Indian himoyasi: Kasparov-Petrosian klassik varianti (E12), 1-0

## Shaxsiy hayoti

U Galatasaray litseyida taʼlim olgan va Boğaziçi universitetida Psixologiya fakultetida tahsil olgan. 2005-yil 11-noyabrda u Rossiyalik 22 yoshli ayol grossmeyster Ekaterina Polovnikova bilan turmush qurgan. 1983-yilda Jahon yoshlar chempionatida ham qatnashgan sobiq jahon chempionati daʼvogar Nigel Short uning kuyovjoʻrasi boʻlgan. Ularning 2006-yilda tugʻilgan Vadim ismli oʻgʻli bor.

## Havolalar
* 
* Chessbase News Reports: Grandmaster Atalik marries Woman Grandmaster Ekaterina Polovnikova
* Video Interview with Suat Atalık 
* 
## Manbalar