Fede Galizia

Galizia nomi bilan mashhur **Fede Galizia** **(**taxminan 1578 — taxminan 1630) Italiya Uygʻonish davri rassomi, natyurmortlar, portretlar va diniy rasmlar ustasi. U, ayniqsa, meva naturmortlarining ustasi sifatida eʼtirof etilgan. Bu janrda u Yevropa sanʼatining ilk amaliyotchilaridan biri boʻlgan. U, ehtimol, Anjelika Kauffman va Elizabeth Vigee-Lebrun kabi boshqa ayol rassomlar kabi taniqli bo‘lmasligi mumkin, chunki u aristokratik ijtimoiy doiralarga kirish imkoniga ega boʻlmagan va siyosiy hukmdorlar va zodagonlarning alohida homiyligini qidirmagan.

## Hayoti
Fede Galizia Milanda 1578-yillar atrofida tugʻilgan. Uning otasi miniatyurachi rassom Nunzio Galizia Trentodan Milana koʻchib kelgan. Fede (uning ismi „iymon“ degan maʼnoni anglatadi) undan rasm chizishni oʻrgangan. Oʻn ikki yoshida u rassom sifatida yetarlicha qobiliyatga ega boʻlib, otasining rassomi va sanʼat nazariyotchisi Jan Paolo Lomazzo tomonidan tilga olinadi. Keyingi oʻsmirlik yillarida u rassom sifatida xalqaro obroʻga ega boʻldi.

Yoshligida Galizia koʻplab buyurtma ishlari bilan shugʻullanadigan portret chizuvchi rassom edi. Uning otasi Milandan 50 mil uzoqlikda joylashgan Kremona shahridan boʻlgan Sofonisba Anguissolaga havas qilib qizini shu sohaga yo‘naltirgan boʻlishi mumkin. Otasining miniatyurachi sifatidagi taʼsiri Galizianing portretlarida tafsilotlarga eʼtibor qaratishiga sabab boʻlgan. Uning zargarlik buyumlari va kiyim-kechaklarga boʻlgan munosabati uni ushbu ashyolarni yetuk rassomiga aylantirdi. U koʻpincha diniy va dunyoviy mavzularda ijod qilgan. Oʻsha davr sanʼatining mashhur mavzusi boʻlgan Judit va Xolofernesning deuterokanonik hikoyasiga asoslangan bir qancha rasmlari shaxsiy kolleksiyalarda saqlanib qolgan. Ehtimol, uning eng birinchi surati 1596-yilda Florida shtati Sarasota shahridagi Ringling sanʼat muzeyida joylashgan *Judith with the Head of Holofernes* boʻlgan. Shuningdek, u monastirlar uchun miniatyuralar yaratdi. Galizia hech qachon turmushga chiqmagan yoki farzand koʻrmagan, buning oʻrniga oʻz merosini amakivachchasi Anna Galizia va jiyani Karlo Anrikoga qoldirgan. 1630-yil 21-iyunda u vasiyatnoma yozdi va koʻp oʻtmay Milanda oʻlatdan vafot etdi.

## Uslub

Uning rasm uslubi Italiyadagi Uygʻonish davrining naturalistik anʼanalaridan keskin realistik yondashuv bilan farq qiladi. Galizianing badiiy mahorati uning Jesuati generali, olim, yozuvchi va tarixchi, uning dastlabki homiylari va tarafdorlaridan biri boʻlgan Paolo Morigia portretida yaqqol namoyon boʻladi. Uning bu asari 1596-*yilda yaratilgan*.

Portret chizishdan koʻra, Galizia birinchi navbatda natyurmortlarni chizishni afzal koʻrdi, bu janrda u samarali ijod qilgan va eng yaxshi esda qolarli asarlar yaratgan. Garchi zamonaviy manbalarda Galizianing natyurmort rasmlari haqida juda kam eslatib oʻtilgan boʻlsa-da, ular uning saqlanib qolgan asarlarining katta qismini tashkil etadi. Uning 63 ta asari katalogga kiritilgan, ulardan 44 tasi natyurmortdir. Uning 1602-yilda yaratilgan yagona imzoli natyurmorti italiyalik rassom tomonidan roʻyxatga kiritilgan birinchi natyurmortdir. Biroq, uning rasmlari XX asrgacha, 1963 va 1989-yillarda olib borilgan tadqiqotlardan keyin alohida koʻzga tashlandi.

Galizia XVI asr oxiridagi Lombard uslubi bilan asarlar yaratgan. Lombard uslubining Markazi Mantuada joylashgan, lekin xalqaro miqyosda, ayniqsa Fransiyada mashhur. Galizianing natyurmortlari yangi janrdagi uslubning eng qadimgi namunalaridan biri boʻlib, unda ayollar qisman rasm yaratishda ustunlik qiladi. Galizianing natyurmortlari otasining asarlaridan batafsilroq va yorqinroq ranglar bilan ajralib turadi. Ushbu asarlarning aksariyati oddiy, frontal tartibga solingan. Ular koʻpincha shaftoli yoki nok kabi bir turdagi mevalar bilan toʻldirilgan savat yoki kosadan iborat boʻlib, bir nechta mevalar, baʼzan toʻgʻralgan, idish tagida sochilgan. Uning koʻpgina natyurmortlarida peshtaxtaga yangi gullar yoki boshqa mevalar oʻrnatilgan boʻlib, uning „*Shaftotli va chinni va piyola bilan* natyurmort“ nomli asarida koʻrinib turganidek, sezilarli kontrast va masshtabni taʼminlaydi. Galizianing ishi Karavadjioning *meva savati* kabi asarlariga taʼsirini koʻrsatdi. Fede qarama- qarshi islohot davrining ancha vazmin uslubi bilan bogʻlanib, u ushbu janrda ishlaydigan koʻplab zamondoshlari tomonidan qabul qilingan yanada dabdabali kompozitsiyalar va shakllarni oʻrganmadi; uning oʻrniga Fransisko de Zurbaranning biroz keyinroq natyurmort rasmlarida koʻrilgan qattiq kompozitsion uslubni afzal koʻrdi.

Galizianing rasmlari batafsil, mukammal muvozanatli edi va uning soya, yorugʻlik va teksturasi bilan oʻsha paytda tengsiz edi. U oʻz rasmlarida jozibali muhit yaratishga usta edi. Uning kompozitsiyalarida tasvrlanganlar shunchaki olomon emas. Ular go‘yo mevaga qo‘l cho‘zish va tegizish, uni ushlash va ularni ishning qolgan qismini bezovta qilmasdan uni rasmdan tortib olish mumkin bo‘lganga o‘xshaydi.

*Paolo Morigia portreti* (1596) Galiziya atigi oʻn sakkiz yoshida chizilgan. Shaklning har bir detali analitik tafsilotda boʻyalgan. Galiziya Morigia koʻzoynagi tasvirida mimesis (haqiqatga taqlid)dan foydalanadi: linzalarning aks etishi Morigia oʻtirgan xonani koʻrsatadi va shu bilan haqiqat illyuziyasini kuchaytiradi.

Galizia Yevropa tasviriy sanʼatida natyurmort ishlashda aʼlo sifatida tan olingan. Hozirda Galizianing suratlari soni nomaʼlum. Uniki boʻlishi mumkin boʻlgan koʻplab asarlar Galiziadan katta ilhom olgan erkak hamkasbi Panfilo Nuvolonega tegishli. U asarlari orqali bergamlik Franchesko Kodino va barokko natyurmort rassomi Jovanna Garzonini ham ilhomlantirgan boʻlishi mumkin.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Chadwick, Whitney, *Ayollar, sanʼat va jamiyat,* Temza va Gudson, London, 1990 yil
* Xarris, Enn Sazerlend va Linda Noklin, *ayol rassomlar: 1550-1950*, Los-Anjeles okrugi sanʼat muzeyi, Knopf, Nyu-York, 1976 yil
*

## Havolalar

* Haqiqat rassomlari: Lombardiyadagi Leonardo va Karavadjio merosi, Galiziya haqidagi materiallarni oʻz ichiga olgan Metropolitan Sanʼat muzeyi koʻrgazma katalogi.