Brahmos

PJ-10 BrahMos (PJ-10 BrahMos) - "VPK NPO Mashinostroeniya" OAJ va Hindiston Mudofaa vazirligining Mudofaa tadqiqotlari va ishlanmalari tashkiloti (DRDO) tomonidan birgalikda ishlab chiqilgan tovushdan tez kemaga qarshi raketa.2016-yilgacha 1000 ta raketa ishlab chiqarish rejalashtirilgan edi, ularning yarmi uchinchi davlatlar uchun mo'ljallangan edi.

## Rivojlanish va sinovdan o'tkazish tarix
Rossiya-Hindiston qo'shma korxonasi BrahMos 1998-yilda tashkil etilgan. Korxona Brahmaputra va Moskva daryolari sharafiga nomlangan. Korxonaning asosiy loyihasi ovozdan tez uchadigan qanotli raketa ustida ishlash bo'lib, unga o'xshash nom - "BrahMos". Birinchi raketa 2001-yil 12-iyunda qirg'oqqa o'rnatilgan raketadan uchirilgan.
 
2008-yildan boshlab Rossiya dengiz flotining qurilayotgan kemasida raketalarni joylashtirish imkoniyati ko'rib chiqilmoqda.

2009-yil 4-martda nishonni o'ldirish bo'yicha muvaffaqiyatli sinov o'tkazildi.

2010-yil 5-sentabrda raketa Hindistondagi Chandipur poligonidan uchirildi va tovushdan yuqori tezlikda shoʻngʻishni koʻrsatdi.

2010-yil sentabr oyida Hindiston Qurolli Kuchlari 10-yil ichida mingga yaqin turli versiyadagi raketalarni sotib olishni rejalashtirgan edi. Bundan tashqari, BrahMos xalqaro qurol bozorida katta qiziqish uyg'otdi - Braziliya, Janubiy Afrika, Chili va boshqa ko'plab davlatlar allaqachon 13 milliard dollarlik raketalarga buyurtma berishgan.

2011-yil fevral oyida Hindiston Mudofaa vazirligi taxminan 4 milliard dollarlik Brahmos raketalari uchun buyurtma bergani ma'lum bo'ldi, buyurtma 200 ta raketani etkazib berishni o'z ichiga oladi. 12-mart kuni Nyu-Dehlidagi press-klubda BrahMos Aerospace rahbari Sivattanu Pillai jurnalistlarga Hindiston havo kuchlari tomonidan qabul qilingan Rossiya-Hindiston FGFA samolyotlari raketaning ogʻirligi kamaytirilgandan soʻng BrahMos raketalari bilan jihozlanishini aytdi. ikki tonnagacha. 2011-yil iyun oyida qo'shma korxona turli xil samolyotlarda, xususan, Su-30MKIda qo'llanilishi rejalashtirilgan raketaning aviatsiya versiyasini ishlab chiqishda davom etayotgani haqida ma'lumot paydo bo'ldi. Shuningdek, o'sha yili qo'shma korxona direktori Aleksandr Maksichev BrahMos Aerospace Rossiya-Hindiston raketasining BrahMos-2 deb nomlangan takomillashtirilgan versiyasini ishlab chiqishni boshlashini e'lon qildi. Uning soʻzlariga koʻra, yangi gipertovushli raketaning asosiy xarakteristikalari allaqachon kelishib olindi.

2017-yilning 11-martida Hindistonning Chandipurdagi poligonida BrahMos ER (Kengaytirilgan masofa) raketasi muvaffaqiyatli birinchi sinovdan oʻtkazilgani haqida press-reliz e’lon qilindi. Hindiston matbuotining yozishicha, otish masofasi 290 km dan 450 km gacha oshirilgan.

## Tavsif

Raketa P-800 Oniks (aniqrog'i, uning eksport versiyasida - Yaxont) - 1980-yillarda NPO Mashinostroeniyaning rivojlanishiga asoslangan. BrahMos raketasi Mach raqamlariga mos keladigan tezlikka 2,5 dan 2,8 gacha (ya'ni tovush tezligidan 2,5-2,8 marta ortiq) erishishga qodir.

Raketa suv osti kemalari, kemalar, qirg'oq qurilmalari, shuningdek, samolyotlardan - masalan, Su-30MKI dan uchirilishi mumkin.

Raketalar Haydaroboddagi SO BrahMos Aerospace va Orenburgdagi OAO PO Strela tomonidan yig'ilgan.

## Narxi

200 ta raketa yetkazib berish bo'yicha shartnoma qiymati 4 milliard AQSh dollarini tashkil etdi.

## Taktik va texnik xususiyatlar

* Otish masofasi:                                                 
** 300 km birlashgan traektoriya bo'ylab
** 120 km past balandlikda[12]
* Parvoz balandligi: 5-15000 m
* Parvoz tezligi: 
** baland balandlikda - 750 m / s (2700 km / soat)
** past balandlikda — M=2,2-2,8 [12] 2,8-3,0[13]
* Boshqarish tizimi: RGSN bilan inertial
* Raketaning uchish og'irligi: 
** havoda - 2500 kg
** kemada - 3000 kg
* SPVRD harakatlantiruvchi dvigatel turi 
** tortishish 4000 kgf
* Jang kallagi: kirib boruvchi
** jangovar kallak massasi - 200-450 kg
* Xizmat muddati: 10 yilgacha

## Modifikatsiyalar

**BrahMos-A**

Havo tashuvchisidan uchiriladigan raketa. Boshlang'ich dvigatel qisqartirildi, qo'shimcha quyruq stabilizatorlari va o'zgartirilgan burun konusi o'rnatildi. Massasi kemada joylashgan Brahmos majmuasidan 450 kg kam. Quyidagi konfiguratsiyalarda havo tashuvchilarga o'rnatilishi mumkin:

Su-30MKI - fuzelaj va qanotlar markazidagi ustunlardagi 1-3 raketalar.

Tu-142 - qanotli suspansiyonlarda 6 ta raketa.

IL-76 - qanotli suspansiyonlarda 6 ta raketa.

## Il-38SD - samolyot korpusining markazida 4 ta raketa.

2019-yil may oyida BrahMos-A birinchi marta (Su-30MKI qiruvchisidan) yerdagi ob'ektga qarshi sinovdan o'tkazildi.

**BrahMos-2**

Yerdan uchiriladigan gipertovushli raketa.

Raketaning ikkinchi avlodini ishlab chiqish haqidagi birinchi ma'lumot 2007-yil sentabriga to'g'ri keladi. Keyin RIA Novosti Hindiston mudofaa doiralaridagi manbaga tayanib, BrahMos qo'shma korxonasi 5-7 yil ichida yangi gipertovushli raketani yaratishni yakunlashi haqida xabar berdi. Rejalashtirilgan xususiyatlardan faqat tezlik ochiqlandi - u tovush tezligidan besh yoki undan ko'p marta oshib ketadi, bu esa uni deyarli daxlsiz qiladi. Biroq, bu dasturni amalga oshirishning batafsil jadvali o'sha paytda kelishilmagan edi.

## Variantlar

* Dengiz nishonlarini otish uchun kemaga asoslangan
* Kemaga asoslangan, yerdagi nishonlarga o'q otish uchun
* Yerga asoslangan, yerdagi nishonlarga o'q otish uchun
* Dengiz nishonlariga o'q otish uchun quruqlikka asoslangan (sinovlar 2010-yil 10-dekabr)
* Havodan uchirilgan, dengiz nishonlarini otish uchun (ishlab chiqish bosqichida, 2012-yilda tugallanishi kutilmoqda)
* Havodan ishga tushirilgan, yerdan hujum (ishlab chiqilmoqda, 2012-yilda yakunlanishi kutilmoqda)
* Suv ostiga asoslangan, dengiz nishonlariga o'q otish uchun (ishlab chiqish bosqichida, 2011-yilda yakunlanishi kutilmoqda)
* Suv ostidagi, yerdagi nishonlarga o'q otish uchun (ishlab chiqish bosqichida, 2011-yilda tugallanishi kutilmoqda)
* BrahMos 2 yerga asoslangan (ishlab chiqish yakunlandi, 4 ta variant 2011-yil fevral oyida sinovga tayyor edi)

## Operatorlar

|   2011-yil iyun holatiga ko'ra bir necha yuz birlik. Raketa allaqachon o'rnatilgan yoki Hindiston harbiy-dengiz kuchlarining to'qqizta kemasiga o'rnatishga tayyorlanmoqda. 2012-yil mart oyida Hindiston Quruqlik kuchlari tarkibiga "BrahMos" ning quruqlikdagi tovushdan tez raketa tizimlarining ikkinchi polki kirdi. 2019-yil avgust oyida BrahMos Hindiston dengiz floti bilan xizmatga kirishishi e'lon qilindi, buning uchun Tata yuk mashinalariga o'rnatilgan ikkita qirg'oq raketa batareyalari buyurtma qilindi.

## Yana qarang
Kalibr (qanotli raketa)

## Eslatmalar