open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panjob madrasasi

**Panjob madrasasi**, shuningdek, **panjiob** variantini ham uchreatish mumkin - hozirda faoliyat ko'rsatmayotgan shia musulmon madrasasi Samarqand shahrida, Firdavsiy ko'chasida, 1889-yilda qurilgan. U Samarqandning sharqiy qismida, Panjob deb atalmish tarixiy-geografik shahar hududining markazida joylashgan boʻlib, u yerda Markaziy Osiyo eronliklarining katta diasporasi ixcham yashaydi, ular Samarqandning boshqa hududlarida ham, undan tashqarida ham yashaydilar. *Panjob* nomi fors va tojik tillaridan kelib chiqqan va *besh suv* yoki *besh daryo* ( *panj* - besh + *ob* - suv / daryo) deb tarjima qilingan. Madrasa shia Juma masjidi Panjobga tutash joylashgan. Madrasadan bir necha metr sharqda xuddi shu nomdagi katta Eron shia qabristoni joylashgan. O'z davridagi sanoqli shia masjid-madrasalardan biri hisoblanadi.

Panjob madrasasi 1889-yilda mahalliy arxitektor va savdogar Xo‘ja Abdurayim tomonidan qurilgan. Madrasa qurilganidan to o'tgan asrning 1920-yillarigacha islomiy ilmlar bilan bir qatorda dunyoviy ilmlar ham o‘qitilgan. Xo'ja Abdurayim madrasa bilan bir vaqtda eski masjid oʻrniga Panjob masjidini ham qurdirdi. Shunday qilib, Xo'ja Abdurayim butun bir majmua qurib, uni Panjob deb atagan. Xuddi shu majmua Dovuti Panjob hamamini ham o'z ichiga olgan bo'lib, u ham Xo'ja Abdurayim tomonidan Eronning Mashhad, Nishopur, Isfahon, Sheroz, Yazd va Qum shaharlariga ziyoratdan qaytganidan keyin qurilgan. Bu majmuaning chizma va rejasini Mashhaddan olib keldi. Majmua choyxona va hauz bilan ham bezatilgan. Uzoq vaqt mobaynida qurilgan va o'z davridagi muhtasham masjid-madrasalaridan biriga aylangan

Madrasa fors uslubdagi bir qavatli bino bo‘lib, to‘rtburchak hovli atrofida ayvon va yotoqxonalar joylashgan. Madrasa ichkarisiga ko'plab daraxtlar o'tkazilgan hovli, hovli markazida hovuz va hovli markazida esa ulug‘ fors shoiri Firdavsiy haykali ham o‘rnatilgan.

Sovet davrida madrasa ishlamay, ayanchli ahvolga kelib qolgan. 1990-yillar boshida madrasa va masjid hukumatning saʼy-harakatlari bilan islomning shia mazhabiga eʼtiqod qiluvchi markaziy osiyolik eronliklarning mahalliy hamjamiyati tashabbusi bilan toʻliq tiklandi. Keyingi yillarda masjidda kichik restavratsiya ishlari ham olib borildi. Qayta tiklash ishlarida Erondan taklif etilgan ustalar ham ishtirok etishdi. Masjid tiklanishida mahalliy aholi ham qatnashgan. Keyinchalik, shia musulmonlariga topshirilgan.

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda “Samarqand – madaniyatlar chorrahasi” nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Yana qarang

* Masjid Panjob

## Havolalar

* 
* 

## Manbalar
* samuzinfo.net — Медресе, мечеть «Панджаб» в Самарканде. 
* cyberleninka.ru — Краткая история самаркандских и бухарских «ирани»
* rifat.livejournal.com — Район Панжоб и иранцы
* varandej.livejournal.com — Самарканд. Часть 9: окраины
* Медресе Панджоб на Яндекс Картах
Nikolay Mixeyev

**Nikolay Aleksandrovich Mixeyev** (1923-yil 12-fevral Samarqand – 1993-yil 29-sentyabr) – Sovet rus teatr va kino aktyori. SSSR xalq artisti (1985). K. S. Stanislavskiy nomidagi RSFSR Davlat mukofoti laureati (1976).

## Hayoti
Mixeyev 1923-yil 12-fevralda (boshqa maʼlumotlarga koʻra – 12-dekabr) Samarqandda, harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1941–1942-yillarda Irkutsk universitetida tahsil olgan.

1942-yildan Qizil Armiyada urush qatnashchisi – texnik xizmat brigadiri, GUGVFning Krasnoyarsk-Uelkal havo yoʻlida C-47 transport samolyotlariga xizmat koʻrsatuvchi aviatexnik bo'lib faoliyat yuritadi.

1948-yilda Saratov yosh tomoshabinlar teatri (hozirgi Yu. P. Kiselyov nomidagi) qoshidagi teatr studiyasini tamomlagan. Mixeyev 1947-yildan 1958-yilgacha ushbu teatr sahnasida oʻynadi. Tomsk teatrida (1958–1960), A. S. Pushkin nomidagi Krasnoyarsk viloyat drama teatrida (1960–1962), Vladivostok drama teatrida (hozirgi Gorkiy nomidagi Primorskiy drama teatri) (1962–1970) va teatrlarda ishlagan.

1970-yildan M.Gorkiy nomidagi Kuybishev (Samara) viloyat drama teatri aktyori boʻlgan.

1980-yillarning ikkinchi yarmida u teatrni tark etdi. Rejissor V. Muravets bilan u dekabrist M. S. Lunin haqida bir kishilik spektakl tayyorladi.

1989–1993-yillarda – rejissyor A. N. Drozninning taklifiga binoan Samara „SamArt“ yosh tomoshabinlar teatr markazining aktyori bo'lgan. Oʻsha paytda rejissyor Sholom Aleyxem asosida G. I. Gorinning „Janoza namozi“ spektaklini sahnalashtirgan edi. Aktyor bosh rolga maʼqullandi. Teatr bu spektaklni nafaqat Samarada, balki Moskvada ham namoyish etdi. Professional tanqid ularning „Janoza namozi“ ni M. A. Zaxarovning ijrosiga teng deb tan oldi va N. Mixeyevni E. P. Leonov bilan taqqoslab, bu buyuk rus aktyorlarining ikkita oʻxshash, ammo bir xil isteʼdodli asarlari ekanligini taʼkidladi.

Uning kinodagi debyuti 1969-yilda boʻlib oʻtdi. Aktyorning eng mashhur kino roli – „Abadiy qoʻngʻiroq“ (1973) teleserialidagi Demyan Inyutin rolidir.

1952-yildan KPSS aʼzosi bo'lgan.

1993-yil 29-sentyabrda yurak xurujidan vafot etdi. Mixeyev Samara shahar qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Ko‘ksaroy (maydon)

**Koʻksaroy maydoni** – Samarqand va Oʻzbekistondagi eng yirik maydonlardan biri. U shaharning tarixiy markazida, qadimdan XX asr boshlarigacha Samarqand qalʼasi deb ataladigan tepalikda joylashgan.

Maydoni taxminan 21 km² yoki deyarli 21 gektar hududni egallaydi. Maydon hududi qisman davlat idoralari va tashkilotlari binolari, shuningdek, boshqa binolar bilan qurilgan. Xususan, maydonda Samarqand viloyati hokimligi binosi, shuningdek, ikkita koʻp qavatli uy – „Markaziy“ mehmonxona va Samarqand viloyati hokimligining koʻp qavatli binosi – mamlakatimizdagi eng baland binolardan biri joylashgan. Maydon hududida 2018-yil dekabr oyida balandligi 60 metr (bayroq oʻlchamlari 20 dan 10 metrga) Oʻzbekiston bayrogʻi tushirilgan bayroq ustuni oʻrnatilgan katta maydon mavjud. Bu Toshkentdagi 65 metrlik bayroq ustunidan keyin Oʻzbekistondagi ikkinchi eng baland bayroq ustunidir.

Maydonning sharqiy tomonida Dagbitskaya koʻchasi, gʻarbiy tomonida Boʻstonsaroy koʻchasi, janubida Registon koʻchasi, shimolda mahallalar maydonga tutashgan.

Koʻksaroy maydoni egallagan hudud kichik tepalikda, dengiz sathidan oʻrtacha 725 metr balandlikda, shaharning oʻzi esa dengiz sathidan oʻrtacha 715 metr balandlikda joylashgan. Bu koʻtarilish ayniqsa, Samarqandning hozir saqlanib qolgan meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati joylashgan sharqiy va janubiy tomonlarda yaqqol seziladi. Aynan shu tepalik hududidan qadimgi Novadon kanalining bir qismi oqib oʻtgan. Oʻrta asrlardan beri bu joy qoʻshinlar joylashgan joylardan biri boʻlgan shaharni kuzatish uchun ajoyib joy hisoblangan.

Butun Samarqand shahri kabi Koʻksaray maydoni ham boshqa arxeologik, madaniy, diniy va meʼmoriy yodgorliklar qatori „Samarqand – madaniyatlar chorrahasi“ nomi bilan UNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Rus Samarqandi

**Rus Samarqandi** – Samarqand shahrining arxitektura va tarixda keng tarqalgan gʻarbiy qismining nomi. Ayrim manbalarda „Yevropa“ yoki „Yangi“ Samarqand, shuningdek, „Janubiy Peterburg“ deb ham yuritiladi. 1870-yildan boshlab shakllana boshlagan.

## Hayoti
1868-yilda Samarqand Rossiya imperiyasi qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, dastlab Zarafshon tumani, 1887-yildan esa Samarqand viloyati Turkiston general-gubernatorligining markazi deb eʼlon qilindi. Oʻsha yili shahar aholisi oʻrtasida norozilik boshlanib, ular shaharda davlat toʻntarishini amalga oshirishga harakat qilishdi, ammo baron Fridrix Karlovich fon Stempel qoʻmondonligi ostida Samarqand garnizoni samarqandliklarning agʻdarishga urinishini qaytardi. Ruslar oʻzlarini mustahkamlab, Samarqandning gʻarbiy qismida yangi shahar qurishni davom ettirdilar va 1888-yilda unga Kaspiy dengizi temir yoʻli tutashdi.Ruscha Samarqandning asoschisi Zarafshon okrugi boshligʻi, keyinroq Samarqand gubernatori Aleksandr Konstantinovich Abramov boʻlgan. Qoʻshinlar tomonidan bosib olingan Samarqand ham boshqa barcha qoʻlga kiritilgan aholi punktlari singari mahalliy aholi va Yevropa (rus) qismiga boʻlingan. Samarqand koʻchalarining birinchi topografik surati va maketi meʼmor I. G. Sexanovich tomonidan amalga oshirilgan. Yangi shaharda dastlab yevropaliklarning begona yurtda yashashi uchun eng zarur narsalar yaratilgan: hujumlardan himoyalanish uchun mustahkam qal’a, harbiylar uchun kazarmalar, 19 ta hukumat binolari, bitta shahar binosi va 476 ta xususiy uylar. 1892-yilda Samarqandning Yevropa qismida 10115 nafar turli millat va din vakillari istiqomat qilgan. Aksariyati pravoslav xristianlar – 7 446 kishi va sunniy musulmonlar – 1 054. Shuningdek, shaharda 68 katolik, 75 protestant, 485 yahudiy va arman-grigoriy diniga eʼtiqod qiluvchi 71 kishi istiqomat qiladi. Bu barcha yangi aholi uchun cherkovlar, ibodat uylari va ibodatxonalar qurilgan. Katolik dinidagilarning iltimoslariga qaramay, cherkov qurilishi qoldirildi. Katolik cherkovi (Yohanno Baptist) 1915-yilda qurilgan.

Hozirda Ruscha Samarqand va eski shahar deb ataladigan shaharni Universitet xiyoboni ajratib turadi. Xiyobonning sharqiy tomonida, asosan, qadimiy oʻrta asr tarixiy binolari va yodgorliklari jamlangan eski shahar boshlanadi. Bulvarning gʻarbiy va shimoliy tomonida Yevropa va Sovet tipidagi binolar ustunlik qiladigan yangi shahar boshlanadi. Bugungi kunda Rossiya Samarqandining koʻplab binolari saqlanib qolgan. 2010-yillarda Ruscha Samarqandni rekonstruksiya qilishga qaror qilindi.

## Manbalar
Ko‘ksaroy (saroy)

**Koʻksaroy** – Amir Temur saroyi boʻlib turkiy tilidan *Moviy saroy* deb tarjima qilingan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, Koʻksaroy Amir Temurning Samarqanddagi bosh saroyi boʻlgan.

Saroy xarobalarining qazib olinmagan qoldiqlari Samarqandning tarixiy markazida, ehtimol Koʻksaroy maydonining sharqiy qismida, Samarqand viloyati hokimligi bosh binosi (baland 15 qavatli bino) yonida, koʻprik yonida joylashgan.

Koʻksaroy saroyi Amir Temur tomonidan 1370-yilda taxtga oʻtirgandan soʻng qurilgan. Koʻksaroy oʻz davri uchun ahamiyatli oʻlchamlarga ega boʻlgan toʻrt qavatli bino boʻlgan. Saroy devorlari sirlangan koshinlar bilan qoplangan. Saroyning oʻzi tepalikda joylashgan. Biroz vaqt oʻtgach, saroy yonida yana bir saroy – Bustansaroy („Saroy gulzori“) qurilgan. Koʻksaroy saroyi Amir Temurning Samarqand atrofida bir necha oʻnlab saroylari boʻlgan sevimli saroylaridan biri boʻlgan. 1404-yilning kuzida Amir Temur Xitoyga (Ming imperiyasi) qarshi yurishi oldidan oxirgi marta Koʻksaroyda toʻxtadi. 1497-yilning noyabrida Bobur yaqin atrofdagi Bustonsaroyda qoldi. Imperator Temur vafotidan keyin saroydan uning avlodlari foydalanishgan.

1868-yilgacha Koʻktosh taxti toshi (turk tilidan tarjima qilingan koʻk tosh) Temurning taxt xonasida joylashgan boʻlib, keyinchalik qayta tiklangan. Butun XV-XIX asrlar davomida saroyda joylashgan temuriylar taxti – Koʻktoshda temuriylardan tortib mangʻitlargacha boʻlgan turli sulolalardan boʻlgan Oʻrta Osiyo hukmdorlarining taxtga oʻtirish marosimlari boʻlib oʻtgan. Buxoro amirligining poytaxti Buxoro shahri boʻlsa-da, Buxoroning oʻzbek amirlari Haydar, Nasrullo va Muzaffarlar Samarqandda, Koʻktoshda toj kiyish marosimini oʻtkazdilar. Oxirgi marta 1861-yilda amir Muzaffar taxtiga oʻtirish marosimi boʻlib oʻtgan.

Saroyning asosiy binolari 18-asrning birinchi yarmidagi siyosiy qarama-qarshilik va inqiroz davrida vayron qilingan. 19-asrda mangʻitlar sulolasining Buxoro amirlari saroyni qisman tikladilar. Saroy va uning eshiklari manzaralari rus rassomi Vasiliy Vereshchagin tomonidan Turkiston serialida suratga olingan.

1868-yilda Buxoro amirligining sharqiy qismi mustaqilligidan mahrum boʻlgach, Samarqand bosib olinib, Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritilgach, hokimiyat saroyni butunlay vayron qilishga qaror qildi. Bugungi kunga qadar Goʻriamir maqbarasi hovlisida koʻrsatilgan Koʻktosh taxti toshigina saqlanib qolgan. Saroyning oʻzi (Bustansaroy saroyi kabi) butunlay vayron boʻlganidan keyin tuproq bilan qoplangan va hali ham oʻrganilmagan.

Samarqand shahri va uning tarixiy, madaniy, diniy, meʼmoriy va arxeologik yodgorliklari, jumladan, Koʻksaroy saroyi qoldiqlari „Samarqand – madaniyatlar chorrahasi“ nomi bilan UNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Samarqanddagi jome masjidi

**Samarqanddagi jome masjid** — VIII asr oʻrtalarida barpo etilgan va 1220-yil mart oyida moʻgʻullar tomonidan shaharga bostirib kirish paytida vayron qilingan masjid, moʻgʻullarga qarshilik qilgan shahar himoyachilarining soʻnggi qalʻasi. Abu Hafs an-Nasafiyning maʼlumoticha, jome masjidi moʻgʻullar bosqinigacha Samarqandda mavjud boʻlgan 15 ta masjidlardan biri boʻlgan. Olimlarning fikricha, Samarqandning jome masjidi Markaziy Osiyodagi arab masjidining ilk namunasi bo‘lgan yagona shakli boʻlgan.

Masjid shahristonning qadimiy qismi, shimolda qalʼaning gʻarbidagi maydonda barpo etilgan. X asr oxirida masjid oʻzining asl koʻrinishida mavjud boʻlgan davrda sayohatchi, geograf Ibn Havqal masjidni shahristonda qalʼa ostida joylashganligini va uni qalʼadan katta yoʻl bilan ajratilganligini qayd etgan. Abu Hafs as-Samarqandiyning XII asrdagi asarida shunday yozilgan: „... Samarqandda joylashgan jome masjidi kofirlar davrida ularning ibodatxonasi va sajdagohi boʻlgan. Xulafoi roshidinning biri amir Usmon xalifaligi davrida Samarqand bosib olinib, o‘sha joydagi butlar boshi yerga qaratilib, sindirildi, ibodatxona shaharning jome masjidiga aylantirildi.“.

XI asrda masjidning ayniqsa, hashamatli g'arbiy devori deyarli butun uzunligi boʻylab vayron qilingan. Bu devorga qaralgan koʻp sonli neflar borligi, bu yerda geometrik hisob-kitoblarga koʻra bir emas, balki bir necha mehroblar boʻlganini faraz qilish imkonini bergan, lekin bu Oʻrta Osiyo masjidlari uchun xos boʻlmagan, biroq bunday qurilishlar gʻarbiy islom meʼmorchiligida uchraydi.  Masalan, Damashqdagi Umaviylar masjidi. Mo‘g‘ullar masjidni vayron qilgandan so‘ng, Amir Temur farmoni bilan Samarqandda dunyodagi eng katta masjidlardan biri bo‘lgan yangi jome masjidi qurilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
*
Siyob

**Siyob** – Samarqand viloyati hududidan, xususan, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtuvchi kichik daryo.

Siyob daryosi Oʻzbekistonning Samarqand viloyatining Samarqand va Pastdargʻom tumanlari hududidan, xususan, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtadi. Daryoning uzunligi, turli hisob-kitoblarga koʻra, 20 dan 23 kilometrgacha. Siyob manbai Samarqand shahrining chekka sharqiy qismida joylashgan Samarqand eshkak eshish kanalida joylashgan. Keyinchalik, daryo shaharning shimoliy va qisman markaziy qismlaridan oqib oʻtadi va shimoli-gʻarbga – Zarafshon daryosining janubiy tarmogʻiga – Siyobning ogʻzi joylashgan Qoradaryoga boradi. Samarqand shahri hududida daryo sharqdan shimoli-gʻarbga Choʻpon ota tepaligi yaqinida (janubiy), soʻngra Afrosiyob aholi punktining shimoliy chekkasi orqali, Samarqand xalqaro aeroportidan janubda oqib oʻtadi. Keyinchalik, daryo Samarqand viloyati hududidan oqib oʻtib, Pastdargʻom viloyati hududidan atigi bir necha kilometr oqib oʻtib, ogʻziga yetib boradi. Siyob daryosidan bir qancha soy va kanallar boshlanib, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtadi. Xullas, Afrosiyob manzilgohi yaqinida Obimashat (baʼzan Obimashhad) Siyobdan, biroz shimolda Obirahmatdan, undan keyin esa Obisiyodan kelib chiqadi. Siyob daryosi shahar va Samarqand viloyati iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega. Tumanning shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismidagi qishloq yerlari ham Siyob va boshqa daryo va kanallar orqali sugʻoriladi.

## Manbalar
Omonqoʻton

**Omonqoʻton** – Oʻzbekistondagi ibtidoiy odamlarning yashash joyi boʻlib, gʻor oʻrta paleolit ​​davri – miloddan avvalgi 100-40 ming yillarga oid.

## Tavsifi
Omonqoʻton manzilgohi Oʻzbekiston va umuman Oʻrta Osiyo hududida oʻrta paleolit ​​davrining rivojlanish bosqichlaridan birini xarakterlaydi. Topilmalarning oʻziga xos xususiyatlariga koʻra, Omonqoʻton hududi Yevropa, Kavkaz, Shimoliy Afrika va Markaziy Osiyoni qamrab olgan keng musteri madaniyati hududiga kiradi. Gʻordan topilgan suyak qoldiqlari va mehnat qurollari xuddi TeshikTosh grottosidagi kabi tarkib va ​​xarakterga ega boʻlib, Oʻzbekiston hududida inson mavjudligining eng qadimiy dalilidir. Ular faunaning juda xilma-xil dunyosi haqida aniq tasavvur beradi, bu ibtidoiy jamiyatga xos boʻlgan tegishli xoʻjalik turini aks ettiruvchi ushbu hududning qadimgi aholisining ovqatlanishining asosini tashkil qiladi.

## Topilma tavsifi
Omonqoʻton makoni Samarqand shahridan 45 km janubda, Zarafshon togʻlarining shimoliy yon bagʻrida, taxminan 1300 m balandlikda, Bulbulzorsoy darasidagi shu nomdagi gʻorda joylashgan. Uni 1947-yilda D. N. Lev topib, bu yerda odamning son suyagining qoldiq qismini topdi. 1947–1957-yillarda Oʻzbekiston (keyinchalik Samarqand) davlat universitetining D. N. Lev rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan oʻrganilgan.

Omonqoʻton – bu tabiiy grotto, uning kirish qismidan 7,2 m uzunlikdagi koridor boshlanadi va kichik xonada tugaydi. 0,8 m qalinlikdagi kalkerli tuf qatlami bilan ajratilgan madaniy qatlam gʻorning kirish qismida va chuqurligida yotadi.

## Qurollar
Bu yerda loy qatlamida koʻmir va oʻchoq qoldiqlari koʻp topilgan; kvarts, kvartsit va chaqmoqtoshdan tayyorlangan buyumlar kamroq miqdorda taqdim etiladi. Hammasi boʻlib 140 ta buyum topildi – nuqtalar, qirgʻichlar, pichoq shaklidagi plitalar, katta kvarts bolgʻasi; yagona namuna – yadro (plitalar sindirilgan yadro).

## Suyak qoldiqlari
Yovvoyi hayvonlarning singan va kuygan suyaklarining koʻpligi alohida ahamiyatga ega: muflon (116 bosh), qizil kiyik, elik, Sibir bugʻusi, qoʻngʻir ayiq (39 bosh), boʻrsiq, yovvoyi mushuk, gʻor giyanasi, toshbaqa, marmot, yovvoyi ot. Yirik hayvonlarning suyaklarining koʻp qismi gʻorning tubida edi. Bu holat D. N. Levni bu hayvonlarni ovlash qishda, oziq-ovqat gʻorga kirishda emas, balki uning tubida tayyorlangan degan taxminga olib keldi.

## Manbalar
Samarqand gerbi

**Samarqand gerbi** Samarqand shahrining rasmiy geraldik ramzidir. Baʼzan Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatining ramzi sifatida ham qoʻllanadi. Gerb 1994-yil 15-iyulda xalq deputatlari Samarqand shahar Kengashining sessiyasida rassom va haykaltarosh Grigoriy Ilyich Ulko loyihasi asosida qabul qilingan va tasdiqlangan.

## Tarixi va tavsifi
Samarqand gerbining qadimgi va oʻrta asrlardagi tarixi oʻrganilmagan. Soʻgʻd ixshidiylari davrida y shaklidagi belgi gerb hisoblangan.

Mirzo Ulugʻbek va Yalangtoʻsh Bahodirlar davrida shahar gerbi quyoshli yoʻlbars yoki sher tasviri hisoblangan.

Buxoro amirligining sharqiy qismi Rossiya imperiyasiga qoʻshilgach, Zarafshon tumani, soʻngra uning oʻrniga Samarqand viloyati tashkil topdi. Samarqand uning markaziga aylandi. 1890-yil 31-yanvarda Samarqand viloyati oʻz gerbini oldi: „Koʻk rangli dalada oltin tut shoxlari bilan birga kumush toʻlqinsimon ustun, kumush damashq boshida Temurning qora tamgʻasi bor“. Odatda markaziy shaharning gerbi mintaqaning gerbiga aylandi. Samarqand gerbining oʻzi 1910-yil 14-apreldagi 33359-sonli qonun bilan tasdiqlangan: Koʻk rangli dalada kumushrang toʻlqinsimon ustun bor, uning yon tomonlarida tut daraxtining ikki tilla novdasi bor. Qalqonning kumush damaskasida Temurning tamgʻasi (muhr), yaʼni uchta qora siljishli halqaning belgisi mavjud. Qalqon besh tishli oltin minora toji bilan bezatilgan va Iskandar lentasi bilan bogʻlangan ikkita oltin uzum bilan oʻralgan.

Shoʻrolar davrida, 1969-yilda Samarqand gerbi ishlab chiqildi, biroq markaziy hokimiyatning qarshiliklari uni tasdiqlashga imkon bermadi. Shahar hokimiyati 1968–1969 va 1975–1976-yillarda maxsus tanlovlar oʻtkazdi, ammo gerblarning taklif qilingan variantlari turli sabablarga koʻra hech qachon qabul qilinmadi.

Bu vaqtda samarqandlik, taniqli rassom, koʻplab mashhur kartinalar va yodgorliklar muallifi Grigoriy Ilich Ulko Samarqandning yangi gerbini yaratish boʻyicha oʻtkazilgan tanlovlarda qatnashgan. Bir nechta variantlarni ishlab chiqqan Ulko qanotli leopard tasviriga asoslanib, soʻgʻdliklar orasida qanotli mavjudotlar tasviri anʼanalariga va laqabi Proxor boʻlgan mushukining suratiga tayangan.

## Manbalar
Azamat Shamsiyev

**Azamat Muxitdinovich Shamsiyev** (1945-yil 21-sentyabr, Samarqand)– tibbiyot fanlari doktori, professor, Oʻzbekistonning taniqli jamoat arbobi. 2004–2020-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim muassasalaridan biri boʻlgan Samarqand davlat tibbiyot instituti rektori lavozimida ishlagan.

## Hayoti
Azamat Muxitdinovich Shamsiyev 1945-yilda Samarqand viloyati Xatirchi tumanida xizmatchi oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, bir yil laborant boʻlib ishladi. 1962-yilda Toshkent tibbiyot institutining pediatriya fakultetiga oʻqishga kirib, dastlab Bulung‘ur tuman kasalxonasida, soʻngra Samarqand tibbiyot instituti poliklinikasida jarroh boʻlib ishladi. 1970–1973-yillarda Azamat Muxitdinovich Rostov davlat tibbiyot institutining bolalar xirurgiyasi kafedrasida aspiranturani tamomlab, „Bolalarda boldir suyagining distal uchi surunkali sinishlarini davolash“ mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi.

Shamsiyev 1973-yildan 1976-yilgacha Samarqand tibbiyot instituti bolalar xirurgiyasi kafedrasida assistent, dotsent (1975-yildan) lavozimlarida ishlagan. 1977–1980-yillarda Donetsk viloyat bolalar klinik shifoxonasida bolalar jarrohi boʻlib ishlagan. 1980-yilda Donetsk davlat tibbiyot institutining bolalar xirurgiyasi boʻlimiga doktoranturaga oʻqishga kirdi. Azamat Muxitdinovich faoliyatining ushbu davri bolalarda destruktiv pnevmoniyani jarrohlik yoʻli bilan davolashning diagnostika usullari va taktikasini ishlab chiqishga bagʻishlandi. Ilmiy tadqiqot natijalari asosida 1983-yilda SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining Pediatriya ilmiy-tadqiqot institutida „Bolalarda destruktiv pnevmoniyani davolash“ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. Shamsiyev 1987-yilda „professor“ ilmiy unvonini oldi.

1985-yilda SamMI rektori professor S. A. Aripov Samarqand davlat tibbiyot institutining 2-sonli bolalar xirurgiyasi kafedrasini tashkil etib, shu kungacha professori hisoblanadi.

Professor Shamsiyev 1990-yilda professor tashabbusi va rahbarligida Samarqand viloyati va Oʻzbekistonning janubi-gʻarbiy mintaqasida bolalarga ixtisoslashtirilgan jarrohlik yordami koʻrsatuvchi Samarqand bolalar xirurgiyasi ilmiy markazi tashkil etildi. Direktor sifatida 2013-yilgacha ushbu markazni boshqargan.

2004-yil noyabrdan 2020-yil 14-fevralgacha Samarqand davlat tibbiyot instituti rektori lavozimida ishlagan.

## Mukofotlari
* „SSSR sogʻliqni saqlash aʼlochisi“ (1990);
* Sogʻlom avlod uchun ordeni (1998);
* „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi“ koʻkrak nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston mustaqilligining 15 yilligi“ koʻkrak nishoni (2006);
* Akademik A. V. Vishnevskiy nomidagi medal (2010);
* „Oʻzbekiston mustaqilligining 20 yilligi“ koʻkrak nishoni (2011);
* Professor V. P. Nemsadze nomidagi mukofot laureati (2014);
* Akademik A. V. Vishnevskiy nomidagi oltin medal (2014);
* O‘zbekiston Mustaqilligiga 25 yil koʻkrak nishoni (2016);
* Professor A. A. Kisel nomidagi „Bolalar shifokori ustozi“ mukofoti (2024);
* Doʻstlik ordeni (2024).

## Manbalar
Samarqand davlat universiteti zoologiya muzeyi

**Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti zoologiya muzeyi** – Oʻzbekistondagi eng yirik tarix muzeylaridan biri. Samarqand shahrida joylashgan Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti tarkibiga kiradi. Muzeyning ilmiy kolleksiyalarida hozirda 5000 dan ortiq eksponatlar mavjud. Har yili muzeyga bir necha ming kishi tashrif buyuradi. Tabiiy fanlar fakulteti tarkibiga kiradi va muzey Zoologiya kafedrasida joylashgan.

Samarqand zoologiya muzeyi 1934-yilda mashhur sovet zoologi va oʻlkashunosi – Sergey Konstantinovich Dal va uning ukasi Povarov tomonidan asos solingan.

Muzeyning umumiy maydoni 270 kvadrat metrni tashkil etadi, shundan 140 m² ekspozitsiya uchun, 120 m² esa holdinglar uchun ajratilgan. Muzeyning koʻrgazmalar zali tabiiy fanlar fakultetining majlislar zalini ham egallaydi. Muzeyda Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlarning „Qizil kitobi“ga kiritilgan qushlar, sudralib yuruvchilar, sudralib yuruvchilar, baliq va hasharotlar namoyish etilmoqda. Eksponatlar orasida faunaning butunlay yoʻq boʻlib ketgan turlari ham mavjud.

Muzeyda bir vaqtlar sovet hayvonot bogʻlaridan birida yashagan urgʻochi filning skeleti namoyish etilgan. Ikkinchi jahon urushi paytida hayvonot bogʻi va shahar Germaniya tomonidan bosib olingan hududda tugadi. Koʻp oʻtmay, nemislar filni Berlin hayvonot bogʻiga olib ketishdi, ammo urushdan keyin Sovet hukumatining talabiga binoan u SSSRga qaytarildi. 1975-yilda hayvonlarni koʻchirish paytida fil vafot etdi (ehtimol qarilikdan) va uning jasadi dashtga tashlandi. Muzey xodimlari filning jasadi shunchaki tashlab ketilganini bilib, uni topib, suyaklarini qayta ishlagandan keyin muzeyga olib ketishdi. Tez orada hech kim skeletni qanday yigʻishni bilmasligi maʼlum boʻldi. Shu munosabat bilan maxsus delegatsiya suyaklarning joylashishini aniqlashtirish va ularni yigʻish sxemasi boʻyicha raqamlash uchun Leningradga joʻnadi. Oʻshandan beri skelet ushbu muzeyda saqlanmoqda.

## Manbalar
Samarkand Half Marathon

**Samarkand Half Marathon** (qisqartma **SHM)** har yili Oʻzbekistonning Samarqand shahrida oʻtkaziladigan marafon. Tashkilotchi – Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniyat va sanʼatni rivojlantirish jamgʻarmasi, Madaniyat vazirligi, Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, shuningdek, Samarqand viloyati hokimligi. Marafonning maqsadi sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish va madaniy obyektlarda inklyuziv muhit yaratishdir.

## Samarkand Half Marathon 2019
Yarim marafon anʼanaviy tarzda noyabr oyining birinchi yakshanbasida boʻlib oʻtadi. 2019-yil 3-noyabr kuni boʻlib oʻtgan birinchi poyga 25 mamlakatdan 1176 nafar yuguruvchini birlashtirdi. 21 km asosiy masofaga qoʻshimcha ravishda tadbir ishtirokchilari 2 va 10 km masofani bosib oʻtishlari mumkin edi. „Samarqand Half Marathon 2019“ning asosiy xayriya maqsadi – madaniyat va sanʼat maskanlarida inklyuzivlik masalasiga odamlar eʼtiborini jalb qilish, shuningdek, Oʻzbekistonda sogʻlom turmush tarzini ommalashtirish va sport turizmini rivojlantirishdan iborat. Tadbirdan tushgan mablagʻ Toshkentdagi teatrlardan birida koʻzi ojiz shaxslar uchun qulay muhit yaratish loyihasini amalga oshirishga sarflandi. Dastur teatr sahnasida audio sharhlardan foydalangan holda spektaklni sahnalashtirishni oʻz ichiga oladi.

## Samarkand Half Marathon 2020
2020-yilda koronavirus infeksiyasi bilan bogʻliq beqaror epidemiologik vaziyat tufayli marafon Respublikaning barcha viloyatlaridan Samarqand shahrigacha ikki formatda – virtual marafon (ishtirokchilar maxsus Strava mobil ilovasi yordamida dunyoning istalgan nuqtasida marafon masofasini bosib oʻtishlari mumkin edi) va 43 nafar professional sportchi ishtirokida oʻtkazildi (masofasi – 21 km). „Samarqand Half Marathon 2020“ missiyasi eʼtiborni autizm muammosiga qaratish edi. Tadbirda autizmga chalingan insonlar uchun inklyuziv muhit yaratish, ularning mamlakatning ijtimoiy, madaniy va ijtimoiy hayotiga integratsiyalashuvi imkoniyatlari muhokama qilindi. Musobaqadan tushgan mablagʻlar Oʻzbekistondagi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internatlarda bolalar ijodiy studiyasini tashkil etishga yoʻnaltiriladi.

## Manbalar
Samarqand respublika eshkak eshish kanali

**Samarqand respublika eshkak eshish kanali**  — Oʻzbekiston Respublikasining Samarqand shahrining sharqiy chekkasida joylashgan sport va gidrotexnika inshooti. Kanalning uzunligi 2215 metr, ikki qismining umumiy kengligi 188 m, dengiz sathidan 710 metr balandlikda joylashgan.
Ohalik togʻlari

**Ohalik togʻlari** – Oʻzbekistondagi togʻ tizmasi, Zarafshon tizmasining gʻarbiy qirrasi boʻlib, Samarqand viloyatida, Samarqand shahridan 15 km janubi-gʻarbda, Ohaklisoy daryosi vodiysida joylashgan.

Massivning va butun Samarqand viloyatining eng baland nuqtasi Kemqoʻton togʻidir (2178 m). Togʻlarning oʻrtacha balandligi dengiz sathidan 700 metrdan 900 metrgacha. Quruq va toza shifobaxsh togʻ havosi nafas olish yoʻllari kasalliklarini davolash uchun qulay sharoit yaratadi, shuning uchun Ohalik togʻlarida bir qancha sanatoriylar, jumladan, bolalar silga qarshi sanatoriysi va Ohalik sanatoriysi faoliyat yuritadi.

Togʻlarning asosiy diqqatga sazovor joylari orasida gʻayrioddiy shakldagi qoyalar, koʻplab kanallar va daryolar va soylarning irmoqlari, gullab-yashnagan koʻknori maydonlari va balandligi 8 metrga etgan Devsharshara sharsharasi kiradi. Mahalliy aholi togʻlarning oʻtli, mayin yon bagʻirlaridan qoʻy va sigirlarni, shuningdek otlarni boqish uchun foydalanadi.

## Tarixi
Miloddan avvalgi birinchi asrlar – milodiy birinchi asrlarga oid Ohaliksoy qoʻrgʻonlari arxeologik qiziqish uygʻotadi.

## Flora va faunasi
Ohalik massivining florasi juda xilma-xildir. Bu yerda yem-xashak ekinlari keng tarqalgan: tuya tikani, shuvoq, bugʻdoy oʻti, bodom. Yovvoyi oʻsimliklarda olma daraxtlari, zirk, bodom, turli xil yongʻoq daraxtlari, togʻ oʻtlari oʻsadi. Bahorda sayyohlarni ayniqsa goʻzal gullaydigan koʻknori maydonlari oʻziga jalb qiladi.

Bu yerda topilgan hayvonlar orasida quyon, boʻri, turli mayda kemiruvchilar bor. Dasht va yirtqich qushlar kabi ilonlar keng tarqalgan: kalxat, qora lochin va burgutlar.

## Foydali qazilmalar
1933-yilda V. A. Zilberminets Ohalik uran-vanadiy rudalari konini topdi.

## Manbalar
Fazliddin Muhammadiyev

**Fazliddin Aminovich Muhammadiyev** (15-iyun 1928-yil, Samarqand – 16-oktyabr 1986-yil, Dushanbe) – sovet nosiri, ssenariynavis. Tojikiston SSR xalq yozuvchisi (1986). Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. SSSR Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi aʼzosi. Tojikiston SSR Kinematograflar ittifoqi aʼzosi. 1951-yildan KPSS aʼzosi. 1957-yildan SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

## Hayoti
Muhammadiyev 1928-yilda Oʻrta Osiyoning eng qadimiy madaniyat markazlaridan biri – Samarqand shahrida muqovachi oilasida tugʻilgan.

Maktabni tugatgach, kolxoz dala brigadasida xronometr, soʻng „Tojikistoni surx“ (ruscha „Krasniy Tadjikistan“) gazetasida adabiy xodim boʻlib ishlagan.

1951-yilda Moskvadagi Komsomol MK qoshidagi Markaziy komsomol maktabini tamomlagan. Oʻshandan beri u bir necha yil jurnalistika bilan shugʻullanadi.

1962-yilda Moskvadagi Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshidagi Oliy adabiyot kurslarini tamomlagan.

„Xorpushtak“ („Yoj“) satirik jurnaliga muharrirlik qilgan, „Tojikfilm“ kinostudiyasi ssenariylar kengashi aʼzosi, „Irfon“ nashriyotida katta muharrir, katta ilmiy muharrir va tahririyat mudiri, „Tojik Sovet Ensiklopediyasi“ Bosh tahririyati, Tojikiston SSR Davlat kino qoʻmitasi bosh muharriri boʻlgan. 1978-yilda Tojikiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi kotibi etib saylandi.

1986-yilning iyun oyida Tojikiston poytaxti Dushanbe shahrining deyarli markazida Fazliddin Muhammadiyev bir guruh nomaʼlum shaxslar tomonidan hujumga uchragan, natijada u koʻplab pichoq jarohatlari olgan va ogʻir ahvolda kasalxonaga yotqizilgan… Shoshilinch sud jarayonidan koʻp oʻtmay, u vafot etdi.

Muhammadiyev Dushanbe shahridagi Luchob qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Futbol stadionlarining sigʻimlari boʻyicha roʻyxati

Quyida futbol stadionlari roʻyxati keltirilgan. Ular oʻtirish sigʻimi boʻyicha tartiblangan, yaʼni stadion oʻtirgan joylarda sigʻdira oladigan maksimal tomoshabinlar soni. 40 000 va undan ortiq sigʻimga ega boʻlgan futbol stadionlari kiradi. Bu FIFA Jahon chempionati final oʻyinlariga mezbonlik qilish uchun stadion uchun zarur boʻlgan minimal sigʻimdir. Eʼtibor bering, kamida 40 000 sigʻimga ega boʻlgan aksariyat sport maydonchalari futbol uchun ishlatiladi. Roʻyxatda faqat futbol uchun ishlatiladigan stadionlar ham, boshqa sport turlari va futbol uchun ishlatiladigan stadionlar ham mavjud. Baʼzi stadionlar jamoa tomonidan faqat mahalliy derbi yoki kubok oʻyinlari kabi yuqori tomoshabinlar oʻyinlari uchun foydalaniladi.

* Sigʻimi boʻyicha Afrika stadionlari roʻyxati
* Sigʻimi boʻyicha Osiyo stadionlari roʻyxati
* Sigʻimi boʻyicha Yevropa stadionlari roʻyxati
* Shimoliy Amerika stadionlarining sigʻimi boʻyicha roʻyxati
* Imkoniyatlari boʻyicha Okeaniya stadionlari roʻyxati
* Janubiy Amerika stadionlarining sigʻimi boʻyicha roʻyxati

## Sigʻimlari boʻyicha roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* GoogleEarth uchun Butunjahon Futbol (Futbol) Stadionlari Atlası ***YANGI***
* TheOffside.com roʻyxatida dunyodagi eng katta 10 ta futbol (yoki futbol) stadionlari
* SoccerLens.com tomonidan dunyodagi eng katta 10 ta futbol stadioni
* TopTensBest.com tomonidan roʻyxatga olingan dunyodagi eng katta 10 ta stadion  2012-10-09 Archived
* TheWondrous.com tomonidan roʻyxatga olingan dunyodagi eng katta 10 ta sport stadioni 29-12-2019-yilda Archived .
* Top10Land.com roʻyxatida dunyodagi eng katta oʻnta sport stadioni 
* Sportskeeda.com roʻyxatida dunyodagi eng qadimgi 10 ta faol futbol stadionlari
* „Real Madrid“ stadioni
Eshonqul Noʻmonov

**Eshonqul Usmonovich Noʻmonov** (**;** 1919-yil 15-iyun, Samarqand, Turkiston ASSR, RSFSR – 29-noyabr 1992-yil, Dushanbe, Tojikiston Respublikasi) – sovet, tojik kimyogari, Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi (1985), professor (1973), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi V. I. Nikitina nomidagi Kimyo instituti direktori (1971–1988), Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi (1941–1945).

## Hayoti
Ishonqul Usmonovich Noʻmonov 1919-yil 15-iyunda Samarqandda xizmatchi Usmon Noʻmonov oilasida tugʻilgan.

1936-yilda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetining kimyo fakultetiga oʻqishga kiradi, biroq beshinchi kursida Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi sababli oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻladi. Noʻmonov urush boshlanganidan keyin koʻngilli ravishda frontga joʻnadi va urush tugaguniga qadar Qizil Armiya saflarida jang qilib, bir qancha jarohatlar oladi (1941–1946).

1946–1948-yillar – SSSR Fanlar akademiyasi Tojikiston filiali Kimyo instituti kichik ilmiy xodimi, 1947-yil – S. M. Kirov nomidagi Leninobod pedagogika institutining tabiiy fanlar fakultetini sirtdan tamomlagan. 1948-yil – KPSS aʼzosi. 1949–1952-yillar – SSSR Fanlar akademiyasining N. D. Zelinskiy nomidagi Organik kimyo instituti aspiranti (V. I. Nikitin tavsiyasi bilan aspiranturaga kiradi). 1952–1958-yillar – SSSR Fanlar akademiyasi Tojikiston filiali Kimyo instituti katta ilmiy xodimi, 1952–1959-yillarda sirtqi boʻlimda dars bergan – Abuali ibn Sino nomidagi Tojikiston Davlat tibbiyot instituti umumiy kimyo kafedrasi mudiri boʻlin oʻz faoliyatini olib borgan.

1972-yilda I. U. Noʻmonov Tojikiston SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi, 1973-yilda professor unvoni bilan tasdiqlangan, 1985-yilda esa Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi aʼzosi etib saylangan.

1959-yildan 1969-yilgacha mehnatkashlar deputatlari Dushanbe shahar kengashi deputati, soʻng Tojikiston Kommunistik partiyasi Dushanbe shahar qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

## Manbalar
Nikolay Paikov

**Paykov Nikolay Nikolayevich** (1951-yil 14-may, Samarqand – 2010-yil 14-sentyabr, Yaroslavl) – yetakchi nokrasolog, filologiya fanlari nomzodi, 2010-yildan – P. G. Demidov nomidagi Yaroslavl davlat universiteti umumiy va amaliy filologiya kafedrasining birinchi mudiri.

## Hayoti
Paykov 1951-yil 14-mayda otasi jangovar uchuvchi Nikolay Nikolayevich xizmat qilgan Samarqand shahrida tugʻilgan. Ammo bir yil oʻtgach, Paykovlar Yaroslavlga, onalari Antonina Aleksandrovnaning vataniga koʻchib oʻtishdi. Oʻsha paytga kelib Nikolayning otasi qatagʻon qilinayotgan edi. Onasi bilan Pobeda koʻchasidagi kvartiraga joylashadi. Antonina Aleksandrovna xalq dushmanining rafiqasi sifatida deyarli ishga olinmagan. Nikolay 37-sonli maktabda oʻqigan, shuningdek, Rassomlar uyushmasi qoshidagi ixtisoslashtirilgan maktabni tugatgan.

1968-yilda maktabni tamomlaganidan soʻng Nikolay pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetiga oʻqishga kirdi, garchi u oʻqituvchi emas, balki jurnalist boʻlishni niyat qilgan edi. Institutda oʻqib, uni aʼlo baholarga tugatgandan soʻng bir yil Nekrasovskiy tumani Vyatka qishlogʻidagi oʻrta maktabda ishladi. Keyin armiyada xizmat qildi, u yerdan qaytib kelganidan keyin Paykov ikki yil PTIOMES institutida va bir necha oy 39-sonli maktabda ishladi. 1976-yil dekabr oyida oila qurib, Yaroslavl pedagogika universitetiga qaytib keldi. Toʻrt yil oʻtgach, Gertsen nomidagi Leningrad davlat pedagogika institutining kunduzgi aspirantura boʻlimiga oʻqishga kiradi. Nikolay yotoqxonada yashagan va tungi qorovul boʻlib yarim kunlik ishlagan.

Nikolay Alekseyevich Nekrasov Paykov hayotida alohida oʻrin tutgan. U buyuk rus shoiriga mahalliy va butun Rossiya matbuotida nashr etilgan koʻplab materiallarni bagʻishlagan. Karabixa muzey-mulkidan tashqari, Nekrasov yoshlar kutubxonasi bilan yaqin aloqalar oʻrnatgan. 2001-yil sentyabr oyida bu yerda uning „Nekrasov fenomeni“ kitobining taqdimoti boʻlib oʻtdi. Va oktyabr oyida Nekrasov tavalludining 180 yilligiga va kutubxonaga shoir nomi berilganining 100 yilligiga bagʻishlangan Nekrasov ilmiy konferensiyasi boʻlib oʻtdi. Konferensiya raisi Nikolay Nikolayevich Paykov boʻlib, u oʻsha paytda viloyat badiiy boʻlmagan tadqiqotlar markazini boshqargan.

Nikolay Paykov 2010-yil 14-sentyabrda P. G. Demidov nomidagi YarDUga ishga ketganidan ikki hafta oʻtib, yurak xurujidan vafot etdi.

## Manbalar
Boris Preobrajenskiy

**Boris Vladimirovich Preobrajenskiy** (1937-yil 11-iyul, Samarqand – 2016-yil 21-yanvar, Vladivostok) – sovet va rus ekolog olimi, biologiya, geologiya va geografiya boʻyicha mutaxassis. Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi Tinch okeani geografiya instituti dengiz landshaftlari laboratoriyasining tashkilotchisi va birinchi rahbari, Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan ekolog. Geologiya-mineralogiya fanlari doktori, professor.

Boris Preobrajenskiy Primorsk oʻlkasining ekologik muammolari boʻyicha muvofiqlashtiruvchi kengashi va Uzoq Sharqning dorivor va oʻsimlik resurslari boʻyicha kengashining raisi boʻlgan. Boris Preobrajenskiyning paleontologik va ekologik tadqiqotlari Rossiyada va xorijda keng eʼtirofga sazovor boʻldi. Marjonlarning hayot shakllarining zamonaviy matritsali tasnifi va nomenklaturasi muallifi.

## Hayoti
Preobrajenskiy Oʻzbekiston SSRning Samarqand shahrida tugʻilgan. Olimning ota-onasi geolog boʻlgan, otasi Vladimir Petrovich Smirnov (1884, Fort Karabutak) geologiya-mineralogiya fanlari doktori, geologiya professori, Angliya Fanlar akademiyasining aʼzosi, onasi Vera Nikolayevna Preobrajenskaya (1902) geologiya-mineralogiya fanlari doktori, Voronej davlat universitetining tarixiy geologiya va paleontologiya kafedrasi mudiri.

Urushdan oldin u oilasi bilan Toshkentga koʻchib oʻtadi va u yerda Stalin nomidagi 50-harbiylashtirilgan maktabga oʻqishga kiradi. 1945-yilda u Voronejga koʻchib oʻtdi. 1954-yilda maktabni kumush medal bilan tugatgan. 1959-yilda Voronej davlat universitetini muhandis-geolog mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. Geologik qidiruv va foydali qazilmalar konlarini qidirish boʻyicha mutaxassis.

1959−1970-yillarda SSSR Geologiya vazirligining Magadandagi Shimoliy-Sharqiy geologiya boshqarmasining markaziy ekspeditsiyasi katta geologi, guruh rahbari boʻlgan. SSSR Davlat geologik xaritasi (1:200000 masshtabli) muallifi.

1970−1982-yillarda katta ilmiy xodim, guruh rahbari, tropik dengizlar laboratoriyasi mudiri, Dengiz biologiyasi instituti direktorining fan boʻyicha oʻrinbosari boʻlgan.

1982−1993-yillarda Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi dengiz landshaftlari laboratoriyasi mudiri.

1993−1994-yillarda Vladivostok shahar maʼmuriyatining ekologiya boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

1994-yildan umrining oxirigacha Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi dengiz landshafti laboratoriyasi mudiri, bosh ilmiy xodim.

1973-yildan 1989-yilgacha Fanlar akademiyasi kemalarida koʻplab xorijiy dengiz ekspeditsiyalariga rahbarlik qilgan.

## Mukofotlari
Boris Preobrajenskiy 1987-yil UNESCOning „Inson va biosfera“ dasturini ishlab chiqqani uchun medal, 1999-yil „Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan ekolog“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Arkadiy Pavlushko

**Arkadiy Timofeyevich Pavlushko** (1900-yil 1-iyun Samarqand, Samarqand viloyati, Turkiston general-gubernatori – 1966-yil 8-may, Leningrad) – sovet harbiy rahbari, tank qoʻshinlari general-mayori (1945-yil 11-iyul). Sovet Ittifoqi Qahramoni.

## Hayoti
Arkadiy Timofeyevich Pavlushko 1900-yil 11-iyunda Samarqand viloyatining Samarqand shahri Turkiston general-gubernatorida, ishchi oilasida tugʻilgan.

Samarqand va Urganchda oʻqib, ishlagan.

### Harbiy xizmat
1918-yil iyun oyidan Qizil Armiya saflarida xizmat qildi. Turkiston frontidagi fuqarolar urushida, shuningdek, Oʻrta Osiyoda bosmachilarga qarshi harbiy harakatlarda qatnashgan. 1918-yilda yaralangan.

### Urushlararo vaqt
1923-yilda Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) safiga qoʻshildi.

1923-yilda piyoda qoʻmondonlik kurslarini, 1925-yilda Kiyev birlashgan maktabini, 1927-yilda harbiy-siyosiy kurslarni, 1932-yilda Leningrad zirhli qoʻmondonlik kurslarini tamomlagan.

Pavlushko vzvodni boshqargan, shundan soʻng siyosiy lavozimlarda xizmat qilgan va 1930-yillarning boshida 196-piyoda polkida batalyon komandirining yordamchisi boʻlib xizmat qilgan.

1940-yil fevraldan – Oryol zirhli maktabida taktika oʻqituvchisi boʻlgan.

### Ulugʻ Vatan urushi
1942-yil fevral oyidan beri mayor Arkadiy Timofeyevich Pavlushko Ulugʻ Vatan urushi frontlaridagi janglarda qatnashadi.

1943–1944-yillarda 36-tank brigadasi (11-tank korpusi) komandirining oʻrinbosari boʻlib xizmat qilgan.

1943-yilda u ikki marta yaralangan.

1943-yil iyul oyida 4-tank armiyasi tarkibida Oryol hujum operatsiyasida qatnashdi. Keyin korpus janubga koʻchirildi va avgustdan oktyabrgacha Donbassdagi hujum operatsiyasida qatnashdi.

1944-yil iyuldan u 65-tank brigadasiga (11-tank korpusi) qoʻmondonlik qildi. Belorussiyaning hujum operatsiyasida qatnashgan.

Brigada 8-gvardiya armiyasi tarkibida Magnushevskiy koʻprigidagi janglarda qatnashgan.

Pavlushko 1944-yil oktyabr oyidan boshlab 1944-yil noyabr oyida qoʻmondonlik topshiriqlarini namunali bajarganligi va shaxsiy tarkibning ulkan qahramonligi uchun 66-gvardiya tank brigadasiga aylantirilgan 164-tank brigadasiga qoʻmondonlik qildi. 1944-yil oxirida brigada va korpus 2-gvardiya tank armiyasiga oʻtkazildi.

1945-yil fevraldan martgacha tank brigadasi Sharqiy Pomeraniya operatsiyasida, aprelda esa Berlin operatsiyasida qatnashdi. 18-aprel kuni 66-gvardiya tank brigadasi Berlin chekkasiga kirib, Berlinga kirgan ikkinchi Qizil Armiya tarkibiga kirdi. 24-aprel kuni polkovnik Arkadiy Timofeyevich Pavlushko yaralandi.

### Urushdan keyingi faoliyati
Urushdan keyin Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhida 20-gvardiya mexanizatsiyalashgan diviziyasi qoʻmondoni oʻrinbosari boʻlib xizmat qildi.

1949-yilda I. V. Stalin nomidagi zirhli va mexanizatsiyalashgan kuchlar harbiy akademiyasida ofitserlar malakasini oshirish kurslarini tamomlagan.

Pavlushko 1954-yilda tank kuchlari general-mayori zahiraga isteʼfoga chiqdi. U Leningradda yashagan, 1966-yil 8-mayda vafot etgan va Shimoliy qabristonga dafn etilgan.

## Manbalar
Vasiliy Ryasnoy

**Vasiliy Stepanovich Ryasnoy** (7-mart 1904-yil Samarqand – 12-dekabr 1995-yil Moskva) – NKVD va NKGB boʻlinmalarining sovet rahbarlaridan biri, Ukraina SSR Ichki ishlar xalq komissari (1943-1946), Moskva va Moskva viloyati Ichki ishlar vazirligining boshligʻi (1953–1956). General-leytenant (1945-yil 9-iyul).

## Hayoti
Ryasnoy 1904-yil 7-mart Samarqandda temiryoʻlchi oilasida tugʻilgan. Ukrain millatiga mansub (boshqa manbalarga koʻra – rus). Boshlangʻich maktabning 4-sinfini tamomlagan. 1919-yilning kuzida Ashxobod temir yoʻl texnikumiga oʻqishga kiradi. 1920-yil yanvardan Qizil Armiyada komsomolda ishlagan, Transkaspiy fronti 1-armiyasining siyosiy boʻlimining jurnalist-ekspeditori.

1920-yil oxirida demobilizatsiya qilindi. 1920–1921-yillarda – Turkmaniston XKM okrug qoʻmitasining mas’ul kotibi boʻlgan.

1922-yilda RKP (b) ga qabul qilindi.

1923-yil yanvardan – ocharchilikka qarshi kurash boʻyicha tuman qoʻmitasining raisi, 1923–1924-yillarda – Rossiya KSM okrug qoʻmitasining tashkiliy boʻlimi boshligʻi, 1924-yildan – Seranskiy volost inqilobiy qoʻmitasi va volost ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, 1924–1926-yillarda – Marevskiy tuman ijroiya qoʻmitasining tashkiliy boʻlimi boshligʻi boʻlib faoliyat yuritgan.

1926-yilda Qizil Armiya safiga safarbar qilingan va Ashxoboddagi 8-temir yoʻl polkida qizil armiya askari boʻlib xizmat qilgan. Demobilizatsiyadan soʻng, 1927-yildan – Turkmaniston Kommunistik partiyasi (b) Iolatan respublika qoʻmitasining tashkiliy boʻlimi mudiri, 1928–1929-yillarda – Ashxobod, Marevskiy, Kerkinskiy tuman partiya qoʻmitalari tashkiliy boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

1931–1933-yillarda Moskvadagi Butunittifoq sanoat akademiyasida tahsil olgan.

1933-yilda Bolsheviklarning Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi Stalingrad oʻlkasining Rudnyanskiy tumaniga yuborildi va u yerda Lemeshkinskiy MTSning siyosiy boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi. 1935-yildan – KPSS (b) Lemeshkinskiy, keyin esa Rudnyanskiy tuman qoʻmitalari kotibi boʻlgan.

1988-yilda nafaqaga chiqdi. Ryasnoy Moskvadagi Kuntsevo qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Mixail Stepanov

**Mixail Petrovich Stepanov** (29-may 1908-yil, Samarqand – 19-yanvar 2003-yil, Sankt-Peterburg) – Sovet harbiy mexanik muhandisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Lenin nomidagi Oliy dengiz muhandislik maktabi boshligʻi, vitse-admiral (1984).

## Hayoti
Mixail Petrovich Stepanov 1908-yil 29-mayda Rossiya imperiyasining Samarqand shahrida (hozirgi Oʻzbekiston) tugʻilgan.

1928-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining 3-kursini tugatib, T. F. E. Dzerjinskiy nomidagi Oliy dengiz maktabining mexanika boʻlimiga oʻqishga kiradi. U yerni 1932-yil sentyabrida tugatgan.

Mixail Stepanov Lenin suv osti kemasining BC-5 guruhining komandiri, 1934-yil yanvardan esa suv osti kemaning elektromexanik jangovar boʻlimi komandiri etib tayinlandi.

1935-yil apreldan 12-suv osti diviziyasida mexanigi, 1936-yil avgustdan esa 2-suv osti brigadasida flagman mexanik boʻlib xizmat qildi. 1939-yil apreldan Boltiq floti texnik boshqarmasining 2-boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

1940-yil dekabrdan 1943-yil yanvargacha K. E. Voroshilov nomidagi Harbiy dengiz akademiyasining harbiy kemasozlik fakultetida tahsil oldi.

1943-yil yanvardan noyabrgacha Harbiy dengiz floti kemasozlik direksiyasining nazorat-qabul apparatlari boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan.

1943-yil noyabr oyida u dizel boʻlimi boshligʻi, 1945-yil sentyabrda kemasozlik boʻlimi boshligʻi, 1948-yil avgustda F.E.Dzerjinskiy nomidagi VVMIU qoshidagi maktab direktorining oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari etib tayinlandi.

1951-yil apreldan 1952-yil iyungacha A.N.Krilov dengiz floti akademiyasi ilmiy va oʻquv ishlari boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

Mixail 1952-yil iyuldan oktyabrgacha dengiz flotida faoliyat yuritdi.

1952-yil oktyabr oyida u 2-VVMIU (Pushkin) rahbari etib tayinlandi. 1953-yil 3-avgustda unga kontr-admiral muhandis unvoni berildi.

1959-yil dekabrdan 1970-yil avgustgacha A.N.Krilov nomidagi VMAKV boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

1970-yil avgust oyida u kasallik tufayli zahiradan boʻshatilgan.

1971-yil 18-noyabrda unga vitse-admiral muhandis unvoni berildi. 1984-yil 26-apreldan esa vitse-admiral hisoblanadi.

Mixail Petrovich Stepanov 2003-yil 19-yanvarda vafot etgan. U Sankt-Peterburg yaqinida, Pushkin shahridagi Qozon qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* Lenin ordeni
* Qizil Bayroq ordeni
* Qizil Yulduz ordeni

## Manbalar

## Tashqi havolalar
*  Степанов Михаил Петрович — Социальная сеть города Пушкин