Qatar va Birlashgan Arab Amirliklari munosabatlari

Qatar va Birlashgan Arab Amirliklari oʻzining dengiz chegarasiga ega hamda arab tilida soʻzlashuvchi Fors koʻrfazi mintaqasining bir qismi hisoblanadi. Ikkala davlat ham GCC aʼzolaridir.

2017-yil 5-iyun kuni Qatardagi diplomatik inqirozning bir qismi sifatida BAA Qatar bilan diplomatik aloqalarni uzgan. 2021-yil 6-yanvarda Qatar va BAA diplomatik aloqalarni toʻliq tiklashga kelishib olgan. 2023-yil 19-iyun kuni Qatarning Abu-Dabidagi elchixonasi, Dubaydagi konsulligi va Amirliklarning Dohadagi elchixonasi qayta ochilib, oʻzining faoliyatini davom ettira boshlagan.

## Diplomatik tashriflar

### Qatar tashrifi
2023-yil 1-dekabr kuni Shayx Tamim bin Hamad Al Taniy BAAga tashrif buyurgan va uni COP28 ochilish marosimida Dubayda vitse-prezident Sheyx Mansur bin Zayd Al Nahayon kutib olgan.

### Birlashgan Arab Amirliklarining tashriflari
2008-yilda BAA Prezidenti Shayx Xalifa bin Zayd Al Nahayon Dohaga tashrif buyurib, Qatar amiri Shayx Hamad bin Xalifa Al Taniy bilan uchrashgan. Ikki davlat rahbarlari qoʻshma sarmoya fondini tuzgan.

2014-yilning 28-noyabrida MBZ Dohaga tashrif buyurib, Shayx Tamim bin Hamad Al Taniy bilan uchrashgan.

Qatardagi diplomatik inqirozdan keyin diplomatik munosabatlar tiklanganidan soʻng, BAA Bosh vaziri Shayx Muhammad bin Rashid Al Maktum 2022-yil 20-noyabr kuni Qatar-2022 Jahon chempionatining ochilish marosimiga tashrif buyurgan. MBZ BAA prezidenti sifatida 2022-yil 5-dekabr kuni Jahon chempionati vaqtida Qatarga tashrifini amalga oshirgan. 2023-yilda MBZ 2-oktyabr kuni Qatarga tashrif buyurib, Expo 2023 ochilish marosimida ishtirok etish uchun Qatar amiri bilan uchrashgan.

## Tarix

### Hamad bin Xalifa Al Taniy davlat toʻntarishi
1995-yilda Hamad bin Xalifa Al Taniy otasini Qatar amiri lavozimidan chetlatganidan soʻng, BAA Abu-Dabida taxtdan tushirilgan Xalifa bin Hamad Al-Taniyga boshpana bergan. Shayx Zayd bin Sulton Al Nahayon ota va oʻgʻli oʻrtasida vositachilik qilishga urinib, Xalifa bin Hamadga oʻgʻlini tabriklashni maslahat bergan.

Davlat toʻntarish ishlari 2018-yilda Qatardagi diplomatik inqirozdan soʻng, Al-Jazira BAA, Saudiya Arabistoni, Bahrayn va Misrni Hamad bin Xalifa Al-Taniy hokimiyatdan agʻdarish va uning otasi Xalifa bin Hamad Alni qayta tiklashga uringanlikda ayblagan yangi tafsilotlar haqidagi hujjatli filmlar orqali qayta boshlandi. Hujjatli filmga koʻra, Fransiya armiyasining sobiq qoʻmondoni Paul Barril Qatarda davlat toʻntarishi operatsiyasini amalga oshirish uchun BAA tomonidan shartnoma tuzgan va ularni qurol-yarogʻ bilan taʼminlangan. BAA Tashqi ishlar vaziri Anwar Gargash ushbu hujjatli filmga javob qaytardi va Paul Barril aslida Abu-Dabiga tashrif buyurgan Shayx Xalifa bin Hamad Al Taniyning xavfsizlik agenti ekanligini, BAA bilan umuman aloqasi yoʻqligini va aslida hujjatli film BAAni igʻvo qilish uchun soxtalashtirilgan ekanligini taʼkidlagan.

### 2014-yil Ar-Riyod shartnomasi
Birlashgan Arab Amirliklari Saudiya Arabistoni va Bahrayn bilan birgalikda 2014-yilning mart oyida Qatar ushbu davlatlar siyosatiga aralashmaslik toʻgʻrisidagi kelishuvga rioya qilmagani uchun oʻz elchisini Qatardan olib chiqib ketgan.

Qatar hukumati Misrdagi Musulmon Birodarlarini qoʻllab-quvvatlashda davom etgan va Qatar amiri Tamim bin Hamad Al Taniy 2014-yil iyunida as-Sisining prezident etib saylanishini „harbiy toʻntarish“ deb qoralagan.

2014-yil sentyabr oyida Amirlik hukumati Qatarga qarshi qabulxona kompaniyasiga 3 million AQSh dollari sarmoya kiritgani, birinchi navbatda Qatarning „Musulmon birodarlar“ni qoʻllab-quvvatlashiga javob sifatida xabar qilingan edi. Qatar, shuningdek, axborot agentliklariga, jumladan, Al-Jazira telekanaliga BAA haqida salbiy xabar berganlikda ayblangan.

Whitakerning soʻzlariga koʻra, tashkilot oʻzining 2014-yildagi inson huquqlari indeksida BAAni 14-oʻringa, Qatarni esa 97-oʻringa qoʻyib, tarafdorlik koʻrsatgan. Tashkilot, shuningdek, Qatarning 2022-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatiga mezbonlik qilishiga inson huquqlari bilan bogʻliq muammolar yuzasidan qarshilik qilgan. Tashkilotning ikki xodimi 2014-yilda Qatar hukumati tomonidan xorijlik ishchilarning turmush darajasini oʻrganayotgan vaqtda hibsga olingan edi.

### Ikkinchi Liviya fuqarolar urushi
Ikkinchi Liviya fuqarolar urushi ikki davlat oʻrtasidagi proksi mojaro sifatida tasvirlangan, BAA dunyoviy Tobruk hukumatini va Qatar islomiy Milliy Najot Hukumatini qoʻllab-quvvatlagan.

### 2017-2021 Qatar diplomatik inqirozi
5-iyun kuni Qatar bilan aloqalarni uzishdan tashqari, BAA o'z hududida yashovchi barcha Qatar fuqarolarini ham mamlakatdan chiqarib yubordi va oʻz fuqarolariga Qatarga sayohat qilishni butunlay taqiqladi. Bundan tashqari, BAA oʻz havo hududi va hududiy suvlarini Qatar kemalari uchun toʻliq yopdi.

Qatardagi Jorjtaun universiteti tadqiqotchisi Islom Hasanning soʻzlariga koʻra, "Abu-Dabilik al-Nahyanlar va Qatarlik al-Tanis oʻrtasida doimo raqobat boʻlib kelgan. Bu raqobat 1800-yillarga borib taqaladi. Arab qoʻzgʻolonlari dunyoda yangi sahifa ochgan. Qatar-Amirlik raqobatida 2014-yilda amirliklar elchilarni olib chiqib ketilishi katta rol oʻynadi.

Ikkita alohida hodisada, 2017-yil 21-dekabr va 2018-yil 3-yanvarda BAA Qatar hukumati tomonidan havo hududiga qiruvchi samolyotlar bilan hujum qilganlikda ayblangan. Natijada, Qatar vakili Alya bint Ahmed Al Tany tomonidan BMTga ikkita shikoyat yuborgan. Oʻz navbatida, BAA bu ayblovlarni rad etib, Qatar havo hududiga hech qachon harbiy samolyotlar bilan hujum oʻtkazmaganini daʼvo qilgan.

Xabar qilinishicha, 14-yanvar kuni Qatar shayxi Abdulloh bin Ali Al-Taniy MBZ tomonidan mamlakatga taklif qilinganidan soʻng BAAda hibsga olingani haqida video tarqatgan. Amirlik maʼmurlari uning „oʻz xohishi bilan“ mamlakatda ekanligini aytib, majburan hibsga olinganini rad etgan.

2018-yilning 15-yanvarida havo harakati bilan bogʻliq yana bir hodisa BAA Qatarni Bahraynga yoʻl olgan ikki fuqarolik laynerini qiruvchi samolyotlar bilan „urib tushirganlikda“ ayblaganida sodir boʻldi. Bu Qatar hukumati rasmiylari tomonidan rad etilgan.

2019-yilgi Osiyo Kubogi yarim finali doirasida Qatar va turnir mezboni Birlashgan Arab Amirliklari oʻrtasidagi oʻyin boʻlib oʻtgan. Birlashgan Arab Amirliklarining baʼzi tarafdorlari maydonga shisha va poyabzal otishni boshlagan; Bu xatti-harakatdan oldin Qatar madhiyasi yangragan. Boʻlib oʻtgan vaziyatga qaramay, Qatar 4:0 hisobida gʻalaba qozonib, birinchi Osiyo Kubogi finaliga yoʻl olgan va yakuniy chempionlikni qoʻlga kiritdi.

2019-yil 12-noyabr kuni BAA boykot eʼlon qilganidan soʻng Qatar mezbonlik qilayotgan 24-Arab koʻrfazi kubogida ishtirok etishga qaror qilgan. Tahlilchilarga koʻra, BAAning ishtiroki mamlakatlar oʻrtasidagi janjal tez orada barham topishi mumkinligini yaqqol koʻrsatgan.

2021-yil 6-yanvarda Qatar va BAA diplomatik aloqalarni toʻliq tiklashga kelishib oldi. 2023-yil iyun oyida ikkala davlat ham oʻz elchixonalarini qayta ochdi. 2023-yil iyul oyida Sulton Salmin Said Al Mansuriy Qatarning BAAdagi elchisi etib tayinlandi. 2023-yil avgust oyida Shayx Zayd bin Xalifa Al Nahayon BAAning Qatardagi elchisi etib saylandi.

#### Banque Havilland janjali
Qatar riyalini devalvatsiya qilish rejasini oʻz ichiga olgan 2017-yildagi hujjat bank tahlilchisi Vladimir Bolelyy tomonidan tayyorlangan va uning nusxasi Abu-Dabi suveren jamgʻarmasi rasmiysiga yuborilgan. Banque Havilland xodimlari BAA prezidenti Muhammad bin Zaydni bank egasi David Rowland bilan yaqin aloqada boʻlgan „Boss“ deb atashgan. 2017-yilning yanvarida Moliyaviy nazorat boshqarmasi bankni 10 million funt sterling miqdorida jarimaga tortdi. Shuningdek, u Londonning sobiq bosh direktori Edmund Rowland, Bolelyy va sobiq katta menejer David Wellerni ham jarimaga tortdi.

### 2023-2024 yillar
2024-yilda Qatar va BAA oʻrtasidagi munosabatlar oʻz elchixonalarining qayta ochilishi bilan sezilarli darajada yaxshilandi, bu 2017-yilda Saudiya Arabistoni, Bahrayn va Misr bilan birga BAA bilan boʻlib oʻtgan koʻp yillik kelishmovchilikdan soʻng diplomatik aloqalar tiklanganini koʻrsatdi. 2021-yilda qamal bekor qilindi, bu asta-sekin diplomatik yarashuvga olib keldi, buni Qatar mezbonlik qilgan futbol boʻyicha Jahon chempionati va turli ikki tomonlama uchrashuvlar davomidagi birgalikdagi saʼy-harakatlar tasdiqlaydi. Bu oʻzgarishlar 2021-yilda Fors koʻrfazi hamkorlik kengashi rahbarlari tomonidan imzolangan va mintaqaviy taranglikni bartaraf etishni maqsad qilgan Al-Ula kelishuvidan keyin sodir boʻldi.

## Manbalar