open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siniq chiziq

**Siniq chiziq** – ketma-ket kelgan ikkitasi bir toʻgʻri chiziqda yotmagan, birinchisining oxiri ikkinchisining boshi, ikkinchisining oxiri uchinchisining boshi va hokazo boʻlishi uchun joylashgan cheklangan kesmalar toʻplamidan hosil boʻlgan tekislikdagi geometrik figura. Rasmiyroq aytganda, [A_1A_2], [A_2A_3], …, [A_{n-1}A_n] kesmalardan tashkil topgan shakl. Bundan tashqari, qoʻshni kesmalar bir xil toʻgʻri chiziqda yotmasligi kerak.

## Koʻrinishi

### Oddiy siniq chiziq

Bu faqat ketma-ket kesimlar kesishadigan va faqat oxirgi nuqtalarida.

### Yopiq siniq chiziq (Koʻpburchak)

Birinchi uchi oxirgisi bilan mos tushadigan yoki muqobil ravishda birinchi va oxirgi uchlari ham chiziq boʻlagi bilan bogʻlangan boʻladi. Tekislikdagi oddiy yopiq siniq chiziq oddiy koʻpburchakning chegarasidir. Koʻpincha „yopiq siniq chiziq“ atamasi „koʻpburchak“ maʼnosida ishlatiladi, lekin baʼzi hollarda koʻpburchak maydoni va siniq chiziq oʻrtasidagi farqni koʻrsatish muhimdir.
Har qanday koʻpburchak tekislikni ikki sohaga ajiratadi. Koʻpburchak bilan chegaralangan chaekli soha – koʻpburchakning ichki sohasi deb, ikkinchi – cheksiz soha esa koʻpburchakning tashqi sohasi deb ataladi.

Siniq chiziqlar soniga qarab, koʻpburchaklar uchburchak, toʻrtburchak, beshburchak, umumiy holda n burchak deb nomlanadi

### Monoton

Agar L ga perpendikulyar har bir chiziq zanjirini koʻpi bilan bir marta kesib oʻtadigan toʻgʻri chiziq L boʻlsa, siniq chiziq zanjiri monoton deb ataladi. Taqqoslash uchun, monoton koʻpburchak aniq chiziq (yopiq zanjir) boʻlib, uni aniq ikkita monoton zanjirga boʻlish mumkin.

## Yana qarang
* Ko'pburchak
* Kesim
* Uzunlik
* Tekislik
* Vakansiyalar
* Uchburchak
* To'rtburchak

## Manbalar
Quyultirilgan sut

**Quyultirilgan sut** - sigir sutidan suvni qisman olib tashlash va boshqa qo'shimcha ishlov berish natijasida olingan oziq-ovqat mahsuloti  . Rossiyada  asosan *quyultirilgan sut* deb ataladigan  quyultirilgan sut shakar bilan ishlab chiqariladi.

Choy, qahva va boshqa issiq ichimliklarga qo'shish uchun ishlatiladi. Krem (qaynatilgan quyultirilgan sut), sous va umumiy komponent sifatida u ba'zi non va qandolat mahsulotlari, muzqaymoq  va boshqa shirin yeguliklar  tarkibiga kiradi.

## Hikoya
Quyiltirilgan sutni uzoq vaqt davomida va uning xususiyatlarini sezilarli o'zgarishlarsiz saqlab qolish usulini topgan inson-birinchi bo'lib 1804 yilda konserva ixtiro qilgan fransuz qandolatchisi Nikolas Appert bo'ldi. Bu g'oya amerikalik Geyl Borden tomonidan amalga oshirildi, u 1856 yilda shakar qo'shilgan va vakuumli konservalangan quyultirilgan sut ixtirosi uchun patent oldi va 1858 yilda uni ishlab chiqarish bo'yicha dunyodagi birinchi zavodni AQShda qurdi  . Mahsulotning mashhurligining o'sishiga Amerika fuqarolar urushi (1861-1865) yordam berdi, o'shanda Shimoliy armiya uzoq vaqt davomida saqlanadigan mahsulotlarga muhtoj edi  .

### Rossiyada
Rossiyada quyultirilgan sut ishlab chiqarish bo'yicha birinchi zavod 1881 yilda  Orenburg  yaqinida paydo bo'lgan.

SSSRda oziq-ovqat taqchilligi davrida har xil turdagi quyultirilgan sut, qovurilgan go'sht bilan bir qatorda, bayram oziq-ovqat turlariga kiritilgan, talonlar va ro'yxatlar bo'yicha alohida tashkilotlarda, shuningdek qonuniy imtiyozlarga ega bo'lgan fuqarolarning ayrim toifalariga tarqatilgan. (Ulug 'Vatan urushi qatnashchilari va nogironlari va boshqalar). ). Do'kon omborlari ro'yxatiga ko'ra, uni dala mavsumiga ilmiy va ishlab chiqarish ekspeditsiyalariga jo'nab ketayotganlar, bolalar sayyohlik stansiyalaridan sayohatga chiqayotgan yosh sayyohlar va boshqalarga chegirma qabul qilgan. .

Quyultirilgan sut davlat oziq-ovqat zaxirasiga kiradi .

**Shakar bilan to'liq quyultirilgan sut** tarkibida namlik 26,5% dan ko'p bo'lmagan, 28,5% dan kam bo'lmagan quruq sut  moddalari (shu jumladan 8,5% sut yog'i ) va  % saxaroza mavjud. Turlari:

* Qaynatilgan shirin quyultirilgan sut - uzoq vaqt davomida isitiladigan quyultirilgan sut. U jigarrang rangga, qalinroq mustahkamlikka va boshqa ta'mga ega bo'ladi. Uy sharoitida u bir banka quyultirilgan sutni qaynoq suvda 2-3 soat davomida isitish orqali olinadi. Shirin quyultirilgan sutni sariyog 'bilan qaynatib, sutli kofe olinadi.
* Shirin quyultirilgan sut va kakao qo'shilgan kakao quyultirilgan sut. Jigarrang rang va shokolad ta'mini oladi. Uy sharoitida tayyor quyultirilgan sutga kakao kukuni qo'shib olinadi.
* Issiq ichimliklar tayyorlash uchun plomba  bilan quyultirilgan sut:
** quyultirilgan sut va shakar bilan tabiiy qahva  ,
** quyultirilgan sut va shakar bilan kakao  ,
** quyultirilgan sut va shakar bilan hindibo(bu o'simlikning qurutilgan ildizlari qahvalarda aralashma sifatida va koffee uchun ishlatiladi).

* 
* 
* 
* 
* *Кивенко С. Ф., Страхов В. В.* Производство сухого и сгущённого молока: материал технической информации. — М.: Пищевая промышленность, 1965. — 280 с.
Abdullah Atalar

**Abdullah Atalar** (1954-yil 11-aprelda Turkiyaning Gaziantep viloyatida tugʻilgan) – turk olimi va Bilkent universiteti rektori.

1970-yilda Anqara Fan Liseyini birinchi oʻrin bilan tamomlagan Atalar oʻsha yili universitetga kirish imtihonida ham beshinchi oʻrinni egalladi. Abdullah Atalar Yaqin Sharq Texnika Universitetining Elektr va elektronika muhandisligi boʻlimida bakalavr darajasini oldi. Yaqin Sharq Texnika Universitetida boʻlimda birinchi oʻrinni egallashga muvaffaq boʻlgan Atalar 1976-1978-yillarda Stenford universitetining *elektr va elektronika muhandisligi* boʻlimida magistratura va doktorlik darajasini oldi. Atalarning doktorlik dissertatsiyasi *akustik mikroskopiya* haqida boʻlgan.

1980-yilgacha **Stenford universiteti**da talabalik va talabalikdan keyingi tadqiqotlar uchun qolgan Atalar , 1979-1980-yillar orasida HPda 8 oy ishlagan. Keyinchalik Atalar Turkiyaga qaytib keldi va 1980-yilda **Yaqin Sharq Texnika Universiteti**ning *Elektr va elektronika muhandisligi boʻlimi*ga oʻqituvchi sifatida keldi. 1981-yilda dotsent lavozimiga koʻtarilgan Atalar 1982-1983-yillarda universitetdagi ishidan tanaffus olib, Gʻarbiy Germaniyadagi Leica kompaniyasida qisqa muddat ishladi. 1983-yilda Yaqin Sharq Texnika Universitetiga qaytgan Atalar 1986-yilgacha shu universitetda oʻz faoliyatini davom ettirdi.

U 1980-1987-yillarda Aselsan kompaniyasida maslahatchi boʻlib ham ishlagan. 1986-yilda tashkil etilishi bilan Bilkent universitetiga koʻchib oʻtgan Atalar, **Bilkent universiteti**ning elektr va elektronika muhandisligi boʻlimiga dotsent sifatida asos solgan va shu kafedra mudiri boʻlgan. 1990-yilda professor unvonini olgan Atalar 1995-yilgacha kafedra mudiri lavozimida ishlagan. 1995-1996-yillar oraligʻida Atalar vaqtincha **Stenford universiteti**ga tashrif buyurib professor sifatida *Ginzton Laboratoriasi*da ishlagan.

Atalar 1996-yilda Bilkent universitetiga qaytib, oʻquv ishlari boʻyicha prorektor etib tayinlandi. 2001-yilda Bilkent Holding direktorlar kengashi aʼzosi boʻlgan Atalar 2004-yilda ushbu kompaniya raisi oʻrinbosari va ijrochi direktori lavozimiga koʻtarilgan. Atalar 2004-2011-yillarda **TÜBİTAK Ilmiy Kengashi** aʼzosi boʻlib ishlagan. Atalar 2007-yilda IEEE tomonidan stipendiyaga ega boʻlgan. 2010-yil 1-mart Ali Doğramaji Bilkent universitetidagi ishini tark etgach, universitet tomonidan *Oliy Taʼlim Kengashi*ga yangi rektor nomzodi sifatida koʻrsatildi va *Oliy Taʼlim Kengashi* bu taklifni maqulladi. Shu tariqa Abdullah Atalar 2010-yil 4-mart kuni Bilkent universitetiga rektor etib tayinlangan. Uning rektorlik muddati 2022-yil 24-mayda tugadi. Oilali va uch farzandning otasi Abdullah Atalar ingliz va nemis tillarini biladi.
## Manbalar
Chilblans

**Chilblainlar**, shuningdek, **pernio** deb ham nomlanadi, bu tibbiy holat hisoblanib, teridagi kapillyar to'chkalarga, ko'p hollarda qo'llarga yoki oyoqlarga, qon yaqin atrofdagi to'qimalarga o'tib, qizarish, qichishish, yallig'lanish va ehtimol pufakchalar paydo bo'lishiga sabab bo'ladi.

Bu ko'p hollarda  moyil shaxslar, asosan ayollar  sovuq va namlikka duchor bo'lgan paytlarda yuzaga keladi. Oshqozon yarasi **kibes** deb nomlanadi. Sovuq havoda oyoq va qo'llarni issiq holatda saqlash uchun va bu joylarni haddan tashqari harorat o'zgarishiga ta'sir qilmaslik orqali harorat bilan bog'liq chilparchinlarning oldini olish mumkin. Chiller tashxisi qo'yilgach, birinchi darajali davolash sovuq, nam muhitdan qochish, qo'lqop va issiq paypoq kiyishni o'z ichiga oladi. 

Chilpillalar idyopatik bo'lishi mumkin (o'z-o'zidan va boshqa kasallik bilan bog'liq bo'lmagan), lekin shu kabi alomatlar ham tekshirilishi kerak bo'lgan ayrim jiddiy tibbiy holat sodir bo'lishi mumkin. Tegishli tibbiy sharoitlar Raynaud sindromi, eritromelalgiya, muzlash va oyog'i, shuningdek, qizil yuguruk yoxud vaskülit kabi biriktiruvchi to'qima kasalliklarini o'z ichiga qamrab oladi. Aicardi-Goutières sindromi ( asab tizimiga ta'sir qiluvchi noyob irsiy kasallik) bilan kasallangan yosh bolalarda chilparchinga o'xshash alomatlar og'ir nevrologik buzilishlar va tushunib bo'lmas isitma bilan birga kuzatiladi. 

## Belgilari va alomatlari

Yuqori ta'sir tekgan joylar - oyoq barmoqlari, barmoqlar, quloqlar, burun .

* Ta'sir qilingan zonaning pufakchasi
* Ekstremitalarda yonish va qichishish hissi
* Ekstremitalarda dermatit
* Oshqozon yarasi (faqat og'ir holatlarda)
* Eritema (terining oqartiruvchi qizarishi)
* Ta'sir qilingan hududda og'riq
* Teri rangi o'zgarishi, qizildan to'q ko'kgacha

Sovuq haroratlar ta'sirida paydo bo'lgan chilchanglar odatda 1-2 hafta ichida tuzalib ketadi.

### Boshqalar

* Qon aylanishini yaxshilash uchun haftada kamida to'rt marta mashq qiling. 
* Chekishni to'xtating, chunki u qon aylanishini buzadi. 

* Kaltsiy kanal blokerlari deb ataluvchi dorilar guruhidagi vazodilatatorlar bo'lgan nifedipin va amlodipin ayrim hollarda yordam berishi mumkin.  Vazodilatatsiya og'riqni kamaytirishi, davolanishni yengillashtirishi va qaytarilishining oldini olishi mumkin.  Odatda og'iz tabletkalarida mavjud, biroq topikal formulaga qo'shilishi mumkin.
* Vazodilatator hisoblangan Diltiazem yordam berishi mumkin. 
* Friar balzamining aralashmasi va zaif yod eritmasini qo'llang. 

## Tarixi
O'rta asrlardagi *"Bald's Leechbook" kitobida* chillalarni tuxum, sharob hamda arpabodiyon ildizi aralashmasi bilan davolash tavsiya etilgan.  Zamonaviy uy davosi - chilparchinlarga sarimsoq qo'yish.  Ushbu amaliyotning hech biri ilmiy tadqiqotlar bilan isbotlanmagan bo'lsa-da, qon tomirlarini kengaytiruvchi, qizaritirib yuboruvchi va isituvchi o'simlik preparatlari, ham mahalliy, ham ichki vositalari tadbiq qilinadi va bu usul samaralidir.
Igor Kolyada

**Igor Kolyada** (; 1964-yil 7-noyabr, Ukraina SSR) – nafaqadagi professional ukrainalik futbolchi.

## Futbolchilik faoliyati
Kolyada 1992—1993-yilgi Ukraina Birinchi Ligasi mavsumida Temp Shepetivka jamoasi safida bir mavsumda 26 ta gol urib, Roman Xrixorchuk bilan birga eng yaxshi toʻpurarga aylandi.

Shuningdek, 1996-yilda u Ukrainani tark etib, Oʻzbekistonga koʻchib oʻtgan. Oʻzbekiston Superligasida 1997-yilgacha Samarqandning „Dinamo“ (Samarqand) klubi (keyingi yili bu klub „Afrosiyob“ nomi ostida oʻynagan) bilan shartnoma imzolaydi. Igor Samarqand jamoasi tarkibida milliy chempionatda 31 ta oʻyin oʻtkazib, 6 ta gol urgan.

1997-yilda u Xersonga qaytib, mahalliy „Kristal“ bilan shartnoma imzoladi. U Xerson klubi tarkibida debyutini 1997-yil 31-iyulda Shargorodning „Fortuna“ jamoasiga qarshi uy uchrashuvida (2:0) qilgan. Igor asosiy tarkibga tushib, 3-daqiqada gol urdi. Xerson klubi tarkibida u Ukraina chempionatida 52 ta oʻyin oʻtkazib, 11 gol urgan va Ukraina kubogida yana 9 oʻyin oʻtkazgan.

2001-yilda u KZESO (Kaxovka) havaskorlar klubi tarkibida oʻynadi va faoliyatini yakunladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Igor Kolyada UAF va arxivlangan FFU sahifasida (in Ukrainian)
Oleksandr Kurnevich

**Oleksandr Igorovich Kurnevich** (; 1984-yil 4-oktyabr, Gorlovka, Donetsk viloyati, Ukraina SSR) – ukrainalik sobiq futbolchi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan.

## Biografiya
2006-yil avgust oyidan boshlab u „Hirnik“ (Gorlovka) havaskorlar jamoasida oʻynadi. 2007-yil yanvar oyida u Knyazhoya (Schaslyve) jamoasiga koʻchib oʻtdi. 2009-yilda u Kirovohradning „Zirka“ jamoasi tarkibida oʻynadi. 2010-yil boshida u Oʻzbekistonning „Nasaf“ klubi bilan shartnoma imzolagan, lekin asosiy tarkibda oʻynamagan. U 2010-yilgi mavsumni Donetskning „Nova-Lyuks“ havaskor klubida boshlagan. 2010-yil iyul oyidan oktyabr oyining oʻrtalariga qadar u Vinnitsaning „Niva“ jamoasida Birinchi ligada oʻynagan.

## Taʼlim
U Alchevskdagi Donbas konchilik va metallurgiya universitetini „menejment“ ixtisosligi boʻyicha tamomlagan (2003-yil iyuldan 2006 yil-iyungacha tahsil olgan).

## Yutuqlar

*  **[[Futbol bo'yicha Ukraina chempionati: birinchi liga|Ukraina birinchi ligasi]]**
**  Chempion(1): 2005

*  **[[Futbol bo'yicha Ukraina chempionati: ikkinchi liga|Ukraina ikkinchi ligasi]]**
**  Chempion (2): 2008, 2009

## Manbalar

## Havolalar

* UAF rasmiy saytida Ukrainadagi chiqishlar statistikasi
* Vіzitna kartka futbolіsta na ofіsіynomu saytі UPL
* 
* 
* Profіl gravsya soccerpunter.com saytida
* Profіl gravsya „Ukraina futboli“ veb-saytida
* Profіl gravsya "Stal" FK rasmiy veb-saytida (Alchevsk)
Shon Makyuen

**Shon Makyuen** (1993-yilning 27-iyun sanasida dunyoga kelgan) – Kanada Futbol Ligasidagi (CFL) Kalgari Stampeders jamoasida Kanadalik hujumchi sifatidida oʻz faoliyatini boshlaydi. Kalgari Dinos jamoasi uchun ham MDH futbolini oʻynagan.

## Professional faoliyati

### Toronto Argonavts
CFL Markaziy Skautlar Byurosi tomonidan mavjud boʻlgan eng yaxshi 10 ta oʻyinchilar qatorida boʻgan. 2015-yilgi CFL loyihasining birinchi turnirda Toronto Argonauts jamoasi bilan uchinchi oʻrinni egallaydi. Loyihadan koʻp oʻtmay, Shon Makyuen Milliy futbol ligasining boʻlmish Nyu-Yorkdagi kattalar oʻrtasidagi turnerda qatnashdi, ammo jamoa bilan kelisha olmaydi va oʻzining soʻnggi yilida Kalgari universiteti jamoasiga qaytadi.

2016-yilning 13-mayida Makyuen Argonavtlar bilan uch yillik shartnoma imzolashga erishadi. 2016-yilgi mavsumda 16 ta oʻyinda maydonga tushdi va 11 oʻyinda Argonauts nominatsiyasida „Eng ajoyib kalxat“ nominatsiyasi buyicha gʻolibi boʻladi. 2017-yil 9-martda Makyuen jamoasi bilan shartnomani 2019-yilgi mavsumga qadar uzaytirishga erishadi. Oʻsha yilning oxirida markazda CFL All-Star nomini oldi.

2019-yilda Makyuen Toronto argonavtlar jamoasining eng yaxshi hujumimchisi boʻlgan. Toʻrt mavsum davomida 72 ta oʻyinda va mavsumdan tashqari ikkita oʻyinda ishtirok etadi, shu jumladan 105-Grey Cup oʻyinida ham gʻalaba qozonadi. Makyuen erkin agent sifatida 2020-yil 7-fevralda muzokaralardan soʻng jamoani tark etadi.

### Kalgari Stampeders
2020-yil 8-fevralda Makyuen oʻzining tugʻilgan shahari terma jamosi Kalgari Stampeders bilan ikki yillik shartnoma tuzishga erishadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Kalgari Stampedersning tarjimai holi
Ibtido toshi

**Ibtido toshi** () — Oy tuprog‘ining eng yaxshi ma’lum namunalaridan biri (berilgan raqam 15415). Toshning massasi taxminan 270 g  va hajmi 90 mm ni tashkil qiladi. Tosh 971-yil 1-avgustda Apollon-15 astronavtlari David Scott va James Irwin tomonidan Spar krateri yaqinida topilgan.

## Yana qarang

* Selenografiya
* Oy geologiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Chaykin, A. va T. Hanks. 1998 yil. Oydagi odam : Apollon kosmonavtlarining sayohatlari. Penguin Books, Nyu-York, NY
* Lunar Reconnaissance Orbiter veb-saytidan 15415 namunasining tavsifi
Toʻrabek Osmanov

**Toʻrabek Osmanov** (1983-yil 3-may, Sirdaryo viloyati, Rossiya imperiyasi – 1937-yil 4-oktyabr) – bankir, SSSR davlat bankining Qozogʻistondagi boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari, 1937-yilgi siyosiy qatagʻon qurboni.

## Biografiyasi
Toʻrabek Osmanov 1983-yil 3-may kuni Rossiya imperiyasiga qarashli boʻlgan Sirdaryo viloyatida tugʻilgan. Uning otasi dehqon va chorvador edi. Oʻzi tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi rus maktabini 1906-yilda bitirgan. 1910-yil Toshkent oʻqituvchilar seminariyasiga qabul qilinadi. Seminariyani tamomlaganidan soʻng, boshlangʻich taʼlim oʻqituvchisi mutaxassisligini oladi. 1916-yilda Toshkent okrugidagi maktablardan birida oʻqituvchi boʻlib ishlaydi. Shu bilan birgalikda, maktabining moliyaviy ishlari bilan ham shugʻullangan. Toʻrabek Osmanov 1917-yil SSSR Davlat bankining Toshkent idorasida buxgalter yordamchisi boʻlib ishlagan. 1920-yildan 1921-yilgacha Oqmachit xalq komissarligida hisobchi, 1921-1922-yillarda Toshkent isteʼmolchilar kooperatsiyasi rahbari sifatida ishlagan. 1922-yilda Qiziloʻrda ijroiya qoʻmitasi raisi lavozimiga tayinlangan. Toʻrabek Osmanov 1925-yil Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzoligiga qabul qilingan. 1925-yil oʻrtalarida Qiziloʻrda sanoat bankiga rahbarlik qilgan. 1926-yil oktyabr oyida esa, Qozogʻiston SSR qishloq xoʻjaligi birlashmasi raisi lavozimiga tayinlandi va shu bilan birga Qiziloʻrda sanoat bankida ham faoliyatini davom ettirdi. Toʻrabek Osmanov 1927-yilda SSSR Davlat bankining Qozogʻistondagi boshqarmasi boshligʻi lavozimida ishladi. 1928-yilda u Qozogʻiston agrar bankiga boshqaruvchi sifatida ishlaydi. Uning bevosita taklifi va tashabbusi bilan Olmaota iqtisodiyot texnikumi tashkil qilindi.

Toʻrabek Osmanov 1937-yil 4-oktyabrda vafot etgan.

## Xotirasi
* Qiziloʻrda viloyatining markazida koʻchalarning biriga Toʻrabek Osmanov nomi berilgan.
* Rejissor Beybet Xusanbekov tomonidan Toʻrabek Osmanov hayotiga bagʻishlab, hujjatlli filmni suratga olingan.

## Manbalar
Tuyaqushlarning turlari

## UCHMAYDIGAN QUSHLAR
Dunyoda eng yirik uchmaydigan qushlar: tuyaqushlar va ularga oʻxshash emu, nandu va kazuarlar hisoblanadi. Bu qushlarni **koʻkraktojsizlar** deb ham atashadi. Chunki ularning toʻsh suyagida toʻsh toji yoʻq. Uchadigan qushlarning toʻsh tojiga qanotlarni harakatga keltiruvchi mushaklar birikadi shuning uchun ham ular ucha oladi. Uchmaydigan qushlar guruhi bir necha turkumni oʻz ichiga oladi:
### Afrika tuyaqushi

Afrika savannasida yashovchi **Afrika tuyaqushi** tuyaqushsimonlar turkumiga mansub. Odatda tuyaqushlar 20-30tadan iborat gala boʻlib yashaydi. Tuyaqushlarning qanotlari kalta, oyoqlari esa uzun va nihoyatda baquvvat, lekin oyogʻida ikkitagina barmogʻi boʻladi. Ushbu ulkan qushning boʻyi 2.5m, vazni esa 80-90kg ga yetadi. Tuyaqushlar asoson oʻt, barglar va mevalar bn oziqlanadi, lekin hasharotlar, reptiliyalar, mayda jonivorlar va qushlar bilan ham oziqlanishi mumkin. Tuyaqushlarning patlari oʻziga xos tuzilishiga ega boʻlgani uchun ularning patlari „parli“ boʻlib, parvoz qilishga yaramaydi. Biroq bu chiroyli patlarni deb tuyaqushlar qirilib ketishiga oz qolgan. Chunki qadimda bu qushlarni aynan patlari uchun ov qilib kelishgan. Uning patlari ayollar liboslarini va yelpigʻichlarni bezashda foydalanilgan. Bu esa tuyaqushlarning kamayib ketishiga sabab boʻlgan. Agar tuyaqush patlari modadan qolmaganda Afrika tuyaqushlarining holi nima kechar edi, noʻmalum. Hozirgi kunda Afrikada va baʼzi mamlakatlarda tuyaqushlarni yarim uy sharoitida boqish uchun fermalari tashkil qilingan.
### Nandu
Janubiy Amerikada **nandu**lar yashaydi. Ular tashqi koʻrinishidan tuyaqushlarga oʻxshaydi, lekin mustaqil turkumni tashkil etadi. Ular tuyaqushlardan kichikroq(boʻyi taxmiman 1.5m, vazni esa 50kg), lekin ular ham ucha olmaydi lekin tez yuguradi.
Tabiatda nandu ikki xil koʻrinishda uchraydi: oddiy va shimoliy nandu. XX-asrning boshlarida bu hayvonlarning son-sanogʻi koʻp edi, ammo koʻp oʻtmay, ommaviy qirgʻin tufayli halokatga uchrashdi. Buning sababi asosan ularning mazali goʻshti va tuxumi hisoblanadi.
### Tojdor kazuar
Avstraliya, Yangi Gvineya va yaqin orollarda kazuarsimonlar turkumi vakillari yashaydi. Ular u yerda harakatlanishga yaxshi moslashgan. Ularning boshida yorqin terili toji bor. Ushbu katta qushning boʻyi 1.5m, vazni esa 80kg atrofida. Kazuarlar juft boʻlib yashaydi.
## Manbalar

## Havolalar
Oleg Mozgoviy

**Oleg Anatoliyevich Mozgoviy** (; 1982-yil 24-mart, Ukraina SSR)&nbsp;– ukrainalik futbolchi, hujumchi .

## Klub faoliyati

2009-yilda Oʻzbekiston chempionatiga safar qildi. Bu mamlakatda u Oʻzbekiston Superligasi klubi Samarqandning "Dinamo" klubi bilan shartnoma imzoladi. Oleg Samarqand jamoasida 14 ta oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urgan. 2010-yil boshida u yana Ukrainaga qaytib keldi va u yerda „Oleksandriya“ PFK jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Oleg "yangi jamoasidagi debyutini 2010-yil 3-aprelda Alchevskning „Stal“ jamoasiga qarshi Birinchi liganing 21-turi doirasidagi uy uchrashuvida oʻtkazgan. Oleg 65-daqiqada Valeriy Ivashchenkoning oʻrniga maydonga tushdi. 2010-yil aprel oyi boshida u Aleksandriya tarkibida 2 ta oʻyin oʻtkazdi va shundan soʻng jamoani tark etdi. Keyinchalik u Ukraina havaskorlar chempionatida va Kiyev viloyati chempionatida Vishgorodning „Dinaz“ jamoasi uchun oʻynadi. 2016-yildan 2017-yilgacha u Kiyev viloyati chempionatining „Sokil“ (Mykhaylivka-Rubejivka) va „Kristal“ (Kozin) jamoalarida bir mavsum oʻynagan.

## Terma jamoadagi faoliyati
2006-yildan beri u Ukraina plyaj futboli jamoasi tarkibida oʻynadi. Plyaj futboli boʻyicha birinchi Yevropa chempionatining saralash bosqichida u Ukraina terma jamoasining eng yaxshi toʻpurari boʻldi.

## Yutuqlar

### Klublar

*  **[[Futbol bo'yicha Vengriya chempionati|Vengriya chempionati]]**
**  Chempion (1): 2000

*  **[[A-liga (Litva)]]**
**  Chempion (1): 2004

*  **[[Toto kubogi]]**
**  Sohibi (1): 2005

## Manbalar

## Havolalar

* Futbolchining oʻyinlari statistikasi FFU rasmiy saytida
* Futbolchining tashrif qogʻozi UPL rasmiy saytida
* 
* Mozgoviy Oleg Anatolіyovich
* 
* Oʻyinchi profili [Wayback mashinasida arxivlangan .] worldfootball.net saytida
* „UKRAIN FUTBOLI (tarix va statistika)“ veb-saytidagi oʻyinchi profili
* Futbolinis.lt saytidagi oʻyinchi profili
Doktor Eyzenbart

**Ioxann Andreas Eyzenbart**  - nemis shifokori; nemis folkloridagi mashhur shaxs.

## Biografiya
Iogann Andreas Eyzenbart Yuqori Pfalzda, hozir Bavariyada katolik oilasida tug'ilgan, otasi ham shifokor bo'lgan. Eisenbarth Bambergda tibbiyotni o'rgangan. Keyin, 1685-yildan u sayyor shifokor sifatida ishlagan. Eyzenbart mamlakatdan mamlakatga ko'chib o'tadi va o'zi ixtiro qilgan davolash usullari va dori-darmonlari yordamida u shuhrat qozonadi. 1689-yilda u Erfurtga joylashdi va o'zini shahar shifokori deb atay boshladi. 1703-yilda u 12 taler uchun Magdeburg fuqaroligini sotib oldi va shu shaharda ishlay boshladi. 1716-yilda qirol Fridrix Uilyam I dan Prussiyada mashq qilish uchun ruxsat olganidan so'ng, uning mashhurligi oshib bordi. Doktor Eyzenbart o'zining "muomalasi" bilan birga,  shaharma-shahar yurib, bozor maydonlarida to'xtab, u yerda hammani davolaydi. Shovqinli va tartibsiz hamrohligi va o'zining baland ovozli, bozorga o'xshash xatti-harakati tufayli doktor Eyzenbart nemis xalq san'atining hazil timsoliga, kulgili qo'shiqlar qahramoniga aylanadi. Ehtimol, doktor Eyzenbart haqiqatan ham o'zini reklama qilish uchun o'zi haqida, masalan, rus podshosi va turk sultoniga qanday munosabatda bo'lganligi haqida  mish-mishlarni tarqatgandir. Lekin bu aniq emas. Shu bilan birga, doktor Eyzenbart, shubhasiz, ko'z kataraktalari, churralarni davolashda va siydik pufagidagi toshlarni olib tashlashda mohir shifokor edi. Sayyor shifokor sifatida unga boshqa bir qator kasalliklarni davolash o'sha davr qonunchiligi bilan taqiqlangan edi.

## O'limdan keyingi shon-sharaf
Germaniyaning Oberfixtax, Bamberg, Fichtax, Magdeburg va Münden shaharlarida ko'cha va xiyobonlar doktor Eyzenbart nomi bilan atalgan. Mundenda, u dafn etilgan, shahar hokimiyati oldidagi maydon shifokor nomi bilan atalgan.Uning vatanida Fichtax va Oberfixtax shaharlarida , Mundenda  har yili doktor Eyzenbartning hazil festivallari o'tkaziladi. 19-asr boshlarida talabalar orasida mashhur boʻlgan *[[:de:Ich bin der Doktor Eisenbart|Ich bin der Doktor Eisenbart]]* qoʻshigʻi shifokorga atalgan. 1952-yilda avstriyalik bastakor Niko Dostal va librettist Hermann Germeke "Doktor Eyzenbart" operettasini yozdilar. Birinchi marta 1952-yil 29-martda Nyurnbergda sahnalashtirilgan. 

## Adabiyot

* Eike Pies: *Ich bin der Doktor Eisenbarth.* *Arzt der Landstraße.* *Eine Bildbiographie* . Ariston, Genf 1977, ISBN 3-7205-1155-3
* Jozef Vinkler: "Doktor Eyzenbart" Roman, 1929 yil
Mark Dewit

**Mark Dewit** (1986-yilning 3-noyabr sanasida dunyoga keladi) – Kanadalik professional futbolchi boʻlgan, hozirda esa nafaqaga chiqan agent hisoblanadi. 2008-yilgi CFL loyihasida Toronto Argonauts jamoasida 42-oʻrinni egallagan oʻyinchi. Dewit Kalgari Dinos jamosi safida MDH futbolini ham oʻynagan.

## Hayoti
Dastlab Dewit futbol oʻynashni Alberta shtatining Kalgari shahridagi Bishop Kerroll High School (Kalgari, Alberta)da maktabida oʻqiyotganda kezlarida boshlagan. 2005-yilda Dewit Kalgari universitetiga oʻqishga kirdi. Usha yilning oʻzidayoq unversitet jamoasiga qoʻshiladi va himoya chizigʻichisi sifatida Kalgari Dinos jamoasi MDH futbolini uch yil oʻynab, futbolchilik faoliyatini davom Dewit hujum chizigʻida ham oʻynagan. 2007-yilda Kanadaning gʻarbiy yulduzi boʻlgan va oʻz vazn toifasida (130) oʻyin natijasi boʻyicha MDH chempionatida gʻolib boʻlgan. Universitetning toʻrtinchi yilida CFLga chaqirilish baxtiga sazovar boʻlgan.

## Professional faoliyati
Dewit 2008-yilgi CFL loyihasining oltinchi bosqichida Toronto Argonauts jamosi safida boʻlgan. 2010-yil 22-iyunda Argonavtlar safidan chiqib ketishidan oldin Toronto jamoasi uchun ikki mavsum oʻynadi. 2010-yil 26-iyunda Dewit Hamilton Tiger-Cats jamoasi bilan erkin agent sifatida shartnoma imzoladi va ular safida ham ikki mavsum oʻynadi. 2012-yil 3-yanvarda Dewit Kevin Glenn bilan birga Kalgari Stampeders jamoasi va Genri Burris jamoasi oʻrtasida oʻyinchilar almashinadi. 2013-yil 15-fevralda Dewit Winnipeg Blue Bombers jamoasi bilan erkin agent sifatida shartnoma tuzdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Winnipeg Blue Bombers Bio
Oleg Marchuk

**Oleg Viktorovich Marchuk** (; 1997-yil 3-iyul) – ukrainalik futbolchi, yarim himoyachi va hujumchi pozitsiyalarida oʻynaydi.

## Biografiya

2018-yil iyul oyi oʻrtalarida u „Veres“ jamoasiga koʻchib oʻtdi. U 2018-yilning 22-iyul kuni „A“ guruhi 1-turidan oʻrin olgan uy uchrashuvida „ Rovna“ klubiga qarshi oʻyinda debyut qildi (0:1). Marchuk asosiy tarkibda maydonga tushdi va butun oʻyinni oʻtkazdi va 79-daqiqada sariq kartochka oldi. Biroq, bu oʻyin „Veres“ jamoasidagi yagona boʻlib qoldi va mavsum oxirida yarim himoyachi klubini tark etdi.

2018-yil iyul oyi oxirida u qisman „Ingulets“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Petrovskiy klubi futbolkasida u 2018-yil 3-avgust kuni Volochysk „Agrobiznes“ jamoasiga qarshi uchrashuvida debyut qildi. Oleg 88-daqiqada Nika Sichinava oʻrniga maydonga tushdi.

Oleg 2021-yil Oʻzbekiston Pro ligasida ishtirok etayotgan Samarqand „Dinamo“ jamoasi bilan shartnoam imzoladi va bir mavsum davomida Samarqand jamoasi tarkibida oʻynadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Statistika vistupіv v Ukraїnі na ofіsіynomu saytі UAF
* Profіl futbolіsta na ofіsіynomu saytі PFL
* 
* Marchuk Oleg Vіktorovich na saytі transfermarkt.com (angl.)
* Marchuk Oleg Vіktorovich na saytі PlaymakerStats.com (angl.)
* 
* Profіl gravsya [Arxіvovano 23 listopada 2019 u Wayback Machine.] na saytі footballdatabase.eu
* Profіl gravsya  [Arxіvovano 23 listopada 2019 u Wayback Machine.] na ofіsіynomu saytі FK „Volin“ (Lutsk)
Er Qosay Qudayke

**Er Qosay Qudayke** (1507 – 1594) – alshin qabilasidan boʻlgan xalq qahramoni, oʻrta asrlarda Mangʻistov qozoqlarining yetakchisi.

Er Qosay Qozoq xonligining taraqqiyot davrida yashab, qozoq millati va davlatchiligining mustahkamlanishiga hissa qoʻshgan yirik tarixiy shaxslardan biridir. Oʻzining adolatli va soʻzgoʻyligi bilan mashhur boʻlgan, Oʻrta Osiyo xalqlarining ahil va osoyishta hayotiga hissa qoʻshgan. Yer-suv nizolari qon toʻkilmasin hal qilindi. Janaoʻzen shahri yaqinida Er Qosay tomonidan oʻrnatilgan „Yer sari qayragi“ tosh belgisi oʻrnatilgan joyda qoʻshni xalqlar vakillari yigʻilishi boʻlib oʻtdi. Ekspeditsiyalarning birida oilasi halok boʻlgan Er Qosay ikkinchi marta Turkman rahbari Er Sarining qizi Oʻgʻilmenliga turmushga chiqdi. Undan olti oʻgʻil – Baybol, Tiney, Aytay, Bogey, Bali, Suyindik (Jamanaday) keyinchalik Kosay urugʻiga aylangan. Undan qozoq ertaklarida zeztirnak va tautaylak bilan jangda gʻalaba qozongan mashhur Esekmergen, marshrutchi qoʻshiqchilar, shoirlar, shoirlar, sanʼat ustalari Qalniyoz, Abil, Nurim, Qashagʻan chiqqan.

Qosayni qahramonligi uchun Er Qosay deb atashadi. Beket tugʻildi, „Madinada Muhammad, Turkistonda Xoʻja Ahmad, Mangʻistovda Pir Beket, tilagimizni qabul qil!“ Pir Beket nomi bilan mashhur boʻlgunga qadar, aday qahramonlari dushmanga hujum qilganlarida shior boʻlgan Kosay shu Er Qosaydir. Adaylar Qosay avlodlarini yigʻinlarda duo qiladilar, hatto qoʻl qovushtirib, dushmanga borganlarida ham qoʻlboshilar: „Orangizda kim Qosaylik?“ deb soʻraydi. – deb soʻrardi. Qosayning avlodidan hech kim boʻlmasa, yoʻl taʼmirlanmas edi, shuning uchun u yurishni keyinga qoldirdi. Yoki yaqin-atrofdagi qishloqlarda boʻlsa, Qosay avlodlarining uyiga borib, ruhiga bagʻishlab chorva soʻyib, rizq berib, yoʻlga chiqishdan oldin Qur’on tilovat qiladi.

Aday mamlakati Sir boʻyida yashagan boʻlsa kerak. Bahor kelib, muzlar erishidan oldin, narigi tomonga oʻtaylik, lekin yoʻl oldida halok boʻlgan Qosayning oʻzi omon qoladi va uning uch oʻgʻli va olti nabirasidan iborat butun qishlogʻi oʻyilgan muz ostidan koʻrinadi. Daryo. Oʻzini tuta olmay, „Ey, xudoyim, oxirini ber, oxirini bersang, haqqini ber!“. faqat orzu qilish mumkin. …Ammo, odam qanchalik mard boʻlmasin, keksa qahramon ikkala koʻzidan ham ayrilib, butunlay koʻr boʻlib qoladi.

Keyinroq Turikmenning Oʻgʻilmenli ismli qiziga uylandi. Olegmenli aqlli, mulohazali odam edi. U ham tabib boʻlgan shekilli. Baʼzi rivoyatlarda Qosayning koʻr koʻzini Oʻgʻilmenlining oʻzi davolagani aytiladi.

2007-yil oktabr oyida Er Qosayning 500 yilligi nishonlandi, uning qahramonlik yoʻli oʻrganilib, tarannum etildi, ilmiy-nazariy anjuman oʻtkazildi. Janaoʻzen shahrida Er Qosay nomidagi masjid, dengizda kema bor. Rossiya bilan chegarada joylashgan mamlakatning gʻarbiy darvozasi hisoblangan Atirau viloyati departamenti Er Qosay botir unvoni bilan taqdirlangan.

Er Qosay va onasi Oʻgʻilmengli hozirgi Qoraqalpogʻiston Respublikasining poytaxti Nukis shahri yaqinidagi Bestobe degan joyda dafn etilgan.

## Manbalar
Danilo Mamonov

**Danilo Serhievich Mamonov** (; 1984-yil 1-mart, Ukraina SSR) – ukrainalik nafaqadagi futbolchi. Havaskorlar Agrobusiness TSK klubi himoyachisi.

## Futbolchining faoliyati

2009-yilda Oʻzbekistonga koʻchib oʻtdi. Danilo Oʻzbekiston chempionati oliy ligasida „Shoʻrtan“ klubi bilan shartnoma imzoladi. U Oʻzbekiston klubi safida 4 ta oʻyin oʻtkazib, shundan soʻng Ukrainaga qaytdi.

U 2016/2017-yilgi mavsumni havaskor Agrobiznes TSK tarkibida boshladi. Yangi klubi tarkibida u Ukraina kubogida 1 ta oʻyin oʻtkazishga muvaffaq boʻldi.

## Yutuqlar

### Professional darajada

*  **Ukraina ikkinchi ligasi**
**  Chempion (1): 2012/13 (Grupa B)
**  Chempion (1): 2012/13 (Fіnalniy raund)

### Havaskorlar darajasida

*  **Havaskorlar oʻrtasida futbol boʻyicha Ukraina kubogi**
**  Sohibi (1): 2014

*  **Havaskorlar oʻrtasida futbol boʻyicha Ukraina chempionati**
**  Ikkinchi oʻrin (1): 2014

*  **Kirovohrad viloyati futbol kubogi**
**  Sohibi (1): 2014

*  **Futbol boʻyicha Kirovohrad viloyati chempionati**
**  Chempion (1): 2014

## Manbalar


## Havolalar

* Koʻrsatkichlar statistikasi PFL rasmiy saytida
* soccerpunter.com saytidagi oʻyinchi profili
* Oʻyinchi profili footballdatabase.eu saytida
* Oʻyinchi profili „Ukraina futboli tarixi va statistikasi“ veb-saytida
Yuliya Kaplina

**Yuliya Vladimirovna Kaplina** (   ; 1993 yil 11-mayda tug'ilgan) - rossiyalik alpinist, tez ko'tarilish bo'yicha ko'plab musobaqalarda g'olib chiqqan va ko'plab jahon rekordlarini o'rnatgan U 2021-yil 6-avgustgacha ayollar oʻrtasida tezlikka koʻtarilish boʻyicha jahon rekordchisi boʻlib, 2020-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida (6,964) rekord oʻrnatgan edi.

Uning Jahon chempionatidagi birinchi ishtiroki 2012-yilda Chamonixda bo'lib, u yerda 18-o'rinni egalladi. Uning IFSC Combined Qualifier Toulouse 2019-musobaqasidagi chiqishi unga 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o‘yinlari yo‘llanmasini taqdim etdi. U yerda u ikkinchi urinishda devor tepasidagi tugmani bosa olmagach, finalga chiqa olmadi va yakunda uning dastlabki vaqti 7,65 bilan qolgan, bu esa birinchi o'ntalikka kirish uchun yetarli emas edi. saralash yakunlandi, chunki u etakchi va bouldering musobaqalarida etarlicha yaxshi natijalarni ko'rsatmadi. *Sport-Ekspressga* bergan intervyusida u rossiyaliklar haqiqiy saralashdan oldin sinov ko'tarilish imkoniyati haqida bilishmaganini aytdi; tashkilotchilar saralash bosqichida tez alpinistlar uchun sinov ko'tarilishini taqiqladi.  U sinov ko'tarilishlari ushlagichlarning ishqalanishi va atrofdagi iqlimni tushunish uchun muhim ekanligini tushuntirdi.

## Reytinglar

### Toqqa chiqish bo'yicha Jahon kubogi

### Toqqa chiqish bo'yicha jahon chempionati
**Yoshlar**

**Voyaga etgan**

## Toqqa chiqish bo'yicha Jahon kubogidagi medallar soni

### Tezlik

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Iuliia Kaplina at the World Games 
* Iuliia Kaplina at Olympics.com
* 
*
Schomburgk kiyigi

**Schomburgk kiyiklari** () kiyiklar oilasining yoʻqolib ketgan turi. Markaziy Tailandda yashagan Schomburgk kiyigi 1863-yilda Edward Blyth tomonidan tasvirlangan va 1857-yildan 1864-yilgacha Bangkokdagi Britaniya konsuli vazifasida faoliyat yuritgan ser Robert Herman Schomburgk sharafiga nomlangan. Schomburgk kiyiklari 1938-yilga kelib yoʻq boʻlib ketgan deb ishoniladi, ammo bu tur hali ham mavjudligi haqida taxminlar bor.

## Tashqi koʻrinishi va tuzilishi
Bu goʻzal kiyik edi, tashqi koʻrinishi barasingaga oʻxshagan. Uning terisi quyuq jigarrang, qorin sohasi och rangda boʻlgan. Quyruqning pastki qismi oq tusli edi. Erkaklarining shoxlari savatsimon boʻlib, yagona asosidan shoxlangan. Urgʻochilarida shoxlari boʻlmagan.

## Yashash hududlari
Schomburgk kiyiklari Tailandning markaziy qismida, ayniqsa Bangkok yaqinidagi Chao Praya daryosi vodiysida baland oʻt, qamish va butalar bilan qoplangan botqoqli tekisliklarda yashagan. Kiyik oʻsimliklar zich oʻsgan joylardan oʻzini olib qochgan. Ushbu turning bir podasida bitta katta yoshli erkak, bir nechta urgʻochi va ularning bolalari yashagan. Biroq, musson mavsumida sodir boʻlgan suv toshqini paytida, podalar bu davrda orollarga aylanishi mumkin boʻlgan balandroq joylarda toʻplanishga majbur boʻladi. Bu Schomburgk kiyiklarini ovchilar uchun oson oʻljaga aylantirgan.

## Yoʻqolib ketishi
Tailandda XIX asrning oxirida guruch eksporti boshlangan, bu Schomburgk kiyiklari yashaydigan deyarli barcha yaylov va botqoqli hududlarni guruch plantatsiyalariga aylantirishga olib kelgan. XIX—XX asrlar boshi intensiv ov turlarini qoʻllagan holda kiyiklar ovlay boshlangan. Bu holat toki turning butunlay yoʻq boʻlib ketginiga qadar davom etgan.

Kiyiklar goʻshti va shoxlari uchun ovlangan, ular anʼanaviy xitoy tibbiyotida qoʻllangan.

Schomburgk kiyiklarining yovvoyi populyatsiyasi 1932-yilda haddan tashqari ovlanish tufayli yoʻqolib ketgan va bu oxirgi kiyik 1938-yilda oʻldirilgan, deb ishoniladi. Bu tur 2006-yilgi IUCN Qizil roʻyxatida yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida turgan turlar roʻyxatiga kiritilgan . Ammo baʼzi olimlar bu tur bugungi kunda ham mavjud boʻlishi mumkinligiga ishonishadi. Ayni paytda Parijdagi Milliy tabiiy tarix muzeyida yagona Schomburgk kiyigi tulumi mavjud. Tulum 1868-yilgacha Parijdagi hayvonot bogʻida yashagan kiyikdan qilingan.

1991-yilda Laosdagi anʼanaviy xitoy tibbiyoti doʻkonida gʻayrioddiy kiyik shoxlari topilgan. Birlashgan Millatlar Tashkilotida ishlaydigan agronom Loran Chaze fotosuratlardagi shoxlarni Schomburgk kiyiklariga tegishli ekanligini aniqlagan.

## Manbalar

## Havolalar
Ahat Andijan

**Abdul Ahat Andijan** 1951-yil 1-aprelda Afgʻonistonda tugʻilgan turk shifokori, siyosatchi va yozuvchisi .

## Hayoti
U 1951-yilda Afgʻonistonning Qunduz shahrida oʻzbekistonlik muhojir oilasida tugʻilgan. Otasining ismi Xoji Yoʻldosh, onasining ismi Bibi Hacire. Andijan hozirda oilali va ikki farzandi bor. 1953-yilda oilasi bilan Turkiyaga koʻchib keladi va Akshehir shahriga joylashadi.  Akshehirda boshlangʻich va oʻrta taʼlimni tamomlaydi. 1968-yilda Cerrahpasha tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirgan, 1974-yilda oʻqishni tamomlaydi. Harbiy xizmatni tugatib, Cerrahpasha tibbiyot fakulteti umumiy jarrohlik boʻlimiga assistent sifatida ishga joylashadi. Ilmiy faoliyatini 1980-yilda umumiy jarrohlik mutaxassisi, 1984-yilda dotsent va 1991-yilda professor lavozimlarida davom ettirdi. Xuddi shu fakultetda umumiy jarrohlik yoʻnalishi boʻyicha ixtisoslikni tamomlaydi. Ahat Andijon va uning doʻstlari faoliyat olib borgan 1984-yil 12-sentyabrdagi toʻntarishdan keyin yopilgan Turkiston Madaniyat va Ijtimoiy Yordam Jamiyati qayta tashkil etildi va Ahat Andijon uyushma prezidenti etib saylandi . Istanbul universiteti Cerrahpasha tibbiyot fakultetida umumiy jarrohlik kafedrasi mudiri va oʻqituvchisi boʻlib faoliyat yuritadi. U 2003-2016-yillarda Okan universitetida Vasiylik kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan .

2015-yil iyun oyida Turkiyada boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda MHPning Istanbul 2-okrugi deputatligiga nomzod boʻlgan, ammo saylana olmagan. Shundan soʻng IYİ partiyasiga qoʻshildi. 2018-yil 24-iyun kuni boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda Istanbul deputati etib saylandi. 2018-yil 8-iyulda Turkiya Buyuk Millat Majlisi IYI partiyasi Guruh raisi etib saylangan va 2018-yil 8-noyabrda guruh raisi lavozimidan ozod etilgan. Istanbulning Boshakshehir shahrida uning nomi bilan atalgan oʻrta maktab qurilgan. U 2023-yil 12-iyunda IYİ partiyasidan isteʼfoga chiqadi. 

## Kitoblar

* „Turk dunyosi oʻzgarish jarayonida“ 
* „Turkistonning jadidchilikdan mustaqillik sari kurashi“ 
* „Amir Temur-Tarix, siyosat, meros“ 
* „Turkiya va Markaziy Osiyo Usmonlilar imperiyasidan to hozirgi kungacha“ 

## Manbalar
Aleksandr Kojuxov (pedagog)

**Aleksandr Kojuxov** (1884-yil, Sirdaryo viloyati – 1938-yil, Toshkent) – Turkman pedagogika texnikumi direktori, OʻzSSR Xalq maorif komissari oʻrinbosari.

Aleksandr Kojuxov 1884-yilda Sirdaryo viloyati Kazalinsk shahrida tugʻilgan. Kambagʻal meshchan oilasidan boʻlib, millati rus. Oʻrta maʼlumotli. Kazalinsk shahrida joylashgan yetti yillik bilm dargohini 3 sinfini tugatgan. 1901—1905-yillarda *Toshkent shahridagi* oʻqituvchilar seminariyasini tamomlagan. Seminariyada oʻqib yurgan paytlaridayoq xususiy taʼlim berib, oilasiga yordam qilib turgan. Seminariyani tamomlagandan keyin ham Chimgʻondagi ziyoli oilaning qoʻlida xususiy taʼlim olgan. Xususiy olgan taʼlimi natijasida 1905-yildan 1913-yilgacha Perovsk shahrida muallimlik qiladi. Ishchilar namoyishida ham qatnashib turgan. U turgan xonadon noqonuniy faoliyat olib boradiganlar uchun yashirinish joyi boʻlgan.

1917-yilgi fevral inqilobi uning hayotida muhim rol oʻynadi. Lekin bolsheviklar hokimiyatga kelgach, 1918-yilning yanvarida qamoqqa olinadi. Shu yilning may oyida ozodlikka chiqadi. Toshkentga kelib, oʻqituvchilar kursida dars beradi.

Aleksandr Kojuxov 1920—1922-yillarda Marv shahrida xalq maorifi mudiri boʻlib ishlaydi, oʻqituvchilik bilan ham shugʻullanadi. 1922-yildan 1923-yilgacha Samarqand viloyat xalq maorif boʻlimi mudiri, 1923—1924-yillarda Toshkentda Turkiston ASSR Xalq maorifi komissari oʻrinbosari boʻlib ishlagan. Aleksandr Kojuxov 1924—1928-yillarda Ashxobod xalq maorifi komissari, 1928—1930-yillarda Toshkentda Turkman pedagogika texnikumi direktori, 1930—1931-yillarda SAXIPI direktor oʻrinbosari, 1931—1932-yillarda „OʻzNIKS“ direktor oʻrinbosari, 1932—1937-yillarda OʻzSSR Xalq maorif komissari oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

1937-yilga kelib Xalq maorif komissari lavozimidan ozod qilingan.

1938-yil 7-oktyabrda SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi sayyor sessiyasida oʻlim jazosiga hukm qilingan. Hukm ijrosi oʻsha kuni taʼminlanib otib tashlangan. Vafotidan keyin oqlangan.

## Manbalar
Batlava ko'li

**Batlava koʻli -** ( albancha  *Liqeni i Batllavës* ; serbcha . *Batlavsko yezero* { *Batlavsko jezero* } ) — Kosovoning shimoli-gʻarbida joylashgan  suv ombori hisoblanadi.

## Ko'l
Pristinaning shimoli-g'arbida  joylashgan. Ko'lga eng yaqin shahar markazi - Poduyeva hisoblanadi .

Batlava ko'li bugungi kunda Pristina va Podujeva shaharlarini  ichimlik suvi bilan ta'minlovchi asosiy manba hisoblanadi. Yondosh shaharlar, xususan Pristina aholisining  ko'l suvidan foydalanishi  tufayli ko'lning suv miqdori kamayish holatlari kuzatiladi. Bu ,ayniqsa, yoz faslida sodir bo'ladi.

## Turizm
Kosovada qirg'oq chizig'ining yo'qligi Batlava ko'lini kosovaliklar uchun turistik dam olish markaziga aylantirdi. Siz ushbu ko'lda ko'lda suzishingiz mumkin. Batlava daryosidan suv oladigan ko'l atrofida Batlava va Orlan qishloqlari mavjud.
Urazimbet Xalmuratov

**Urazimbet (Urazmat) Xalmurotovich Xalmuratov** (1900-yil, Oqqamish, Sirdaryo viloyati, Rossiya imperiyasi — 1981-yil, Nukus, Qoraqalpoq ASSR, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — sovet shifokori, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Nukus shahridagi respublika shifoxonasi shifokori, Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Sogʻliqni saqlash xalq komissari. Sotsialistik mehnat qahramoni. 

## Biografiyasi
Urazimbet Xalmuratov 1900-yilda Sirdaryo viloyati, Amudaryo boʻlimining Oqqamish qishlogʻida (hozirgi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Toʻrtkoʻl tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Oilasi kambagʻal boʻlgan, Urazimbet Xalmuratov bolaligidanoq chorvachilik bilan shugʻullangan. 1918-yilda Urazimbet Xalmuratov oʻz ixtiyori bilan Qizil Armiya safiga qoʻshildi. Oʻrta Osiyoda sovet hokimiyatini barpo etishda qatnashgan. Armiyadan qaytgandan soʻng, Urazimbet Xalmuratov oʻzini tibbiyotga bagʻishlaydi. Toshkent tibbiyot bilim yurtini, 1932-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining davolash fakultetini tamomlagan. 1930-yilda oʻqib yurgan paytida KPSSS safiga aʼzo boʻladi. Toʻrtkoʻl shahridagi tuman kasalxonasida bosh shifokor, jarroh boʻlib ishlagan. 1938-yildan Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Sogʻliqni saqlash xalq komissari. Ulugʻ Vatan urushi yillarida harbiy tibbiy komissiyalarda ishlagan. Vaqt oʻtishi bilan Urazimbet Xalmuratov yuqori malakali mutaxassis jarroh boʻlib yetishgan.

## Mehnatdagi faoliyati
Urazimbet Xalmuratov 1963-yildan Qoraqalpoq respublika kasalxonasining sanitar ambulatoriyasida bort shifokori boʻlib ishlagan. Urazimbet Xalmuratov respublikaning borish qiyin boʻlgan hududlariga favqulodda qoʻngʻiroqlarni amalga oshirgan va 1000 soatdan ortiq vaqtni parvozda oʻtkazgan. 36 yil davomida jarroh sifatida 1000 dan ortiq tibbiy operatsiyalarni amalga oshiradi. Urazimbet Xalmuratov koʻp yillik faoliyati davomida yuzlab feldsherlar, sanitarkalar va hamshiralarni tayyorlagan, yosh jarrohlarning malakasini oshirishga katta eʼtibor bergan. Tibbiyotga oid bir necha oʻnlab risolalar muallifi.

## Sotsialistik Mehnat Qahramoni
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1969-yil 4-fevraldagi farmoni bilan sovet xalqining sogʻligʻini muhofaza qilish sohasidagi ulkan xizmatlari uchun Urazimbet Xalmuratovga Lenin ordeni, Oʻroq va bolgʻa oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Jamoaviy ishlarda faol ishtirok etgan. Xalq deputatlari Nukus shahar Kengashining toʻrt chaqiriq deputati etib saylangan. Nukus shahrida yashagan. 1981-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
Urazimbet Xalmuratov ikkita marta Lenin ordeni (1950, 1969), Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1943), Qizil yulduz ordeni (1967), Hurmat Belgisi ordeni (1985), „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan shifokor“ va „Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan shifokor“ unvonlari bilan taqdirlangan.

## Xotira
Nukus shahridagi 1-sonli Respublika shifoxonasiga, shuningdek, koʻchalardan biriga uning nomi berildi. 2020-yil 29-fevral kuni Urazmet Xalmuratovich Xalmuratov tavalludining 120 yilligi munosabati bilan Respublika shifoxonasida muzey ochildi.

## Manbalar
Kesma o'rta perpendikulari

**Kesma oʻrta perpendikulyari** – kesmani toʻgʻri burchak  (90 gradus yoki eni π/2 radial boʻlgan burchaklar) ostida kesuvchi va teng ikkiga boʻlinadigan toʻgʻri chiziq.
Misol uchun (Kesma oʻrta perpendikulyari grafigiga qarang)
Kesma berilgan undan M toʻgʻri chiziq 90 gradusda oʻtkazilgan. Shundan kelib chiqadiki AB kesma M ga segmentiga oʻrta perpendikulyar ekanligini bildiradi.

## Kesma oʻrta perpendikulyarini yasash

Kompas va toʻgʻri chiziq konstruksiyasidan foydalanib, P nuqta orqali AB chizigʻiga AʼB' kesma oʻrta perpendikulyar qilish uchun quyidagi amallarni bajaring (chap rasmga qarang):

* 1-qadam (qizil): AB chizigʻida P dan teng masofada joylashgan Aʼ va B' nuqtalarni hosil qilish uchun markazi P nuqta boʻlgan aylana chizildi.
* 2-qadam (yashil): Aʼ va B' kesma markazlarida teng radiusga ega boʻlgan doiralarni qurish. Q va P bu nuqtalar ikki doiraning kesishish nuqtalari boʻlsin.
3-qadam (koʻk): kerakli kesma oʻrta perpendikulyar PQni qurish uchun Q va P nuqtalarini ulang.

## Isbot
 A'B' kesma, P — A'B' kesma oʻrta perpendikulyarining ixtiyoriy nuqtasi (a-rasm). Bundan A'P = B'P
*Isbot*. A'PO va B'PO uchburchaklarda:
1. OP – umumiy tomon;
2. A'O = B'O – shartiga koʻra.
3. Burchak A'OP = burchak B’OP = 90° – shartiga koʻra.
Demak, uchburchak tengligining TBT alomatiga koʻra uchburchak A'OP = B'OP. Xususan A'P = B'P

## Misol uchun

ABC uchburchakning AB tomoniga oʻtkazilgan CD oʻrta perpendikulyar tushirilgan. AC = BC = 4, CD = 2 berilgan AB asosi toping.

1. AD = BD chunki AB tomoniga oʻtkazilgan CD oʻrta perpendikulyar tomonni teng ikkiga boʻladi;

2. Pifagor teoremasidan foydalanib (c² = a² + b²) ACD uchburchagining AD tomonini topamiz
c = AC, a = CD, b = AD

4² = 2² + b²

b² = 16 – 4

b² = 9

b = 3

demak b = AD = 3
yuqorida ayganimizdak AD = BD = 3
AB = AD + BD = 6

### Natija

AB asosi 6 ga teng

## Yana qarang
* Uchburchak
* Burchak
* Toʻgʻri chiziq
* Perpendikulyar
* Gradus
* Radius
* Pi
* Bissektrisa
* Doira
* Aylana
* Serkul
* Kompas
* Pifagor teoremasi

## Manbalar
Rahim Mavlonov

**Rahim Mavlonov** (1910-yil, Xoʻjand, Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi – 1968-yil) – Tojikiston SSR Kompartiyasi yetakchisi, 1957-yilda „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoni berilgan, biroq 1964-yil iqtisodiy jinoyatlarda ayblanib, ordendan mahrum etilgan.

## Biografiyasi
Mavlanov Raxim 1910-yil Rossiya imperiyasiga qarashli boʻlgan Samarqand viloyatida ishchi oilasida tugʻilgan. Millati – tojik. U 1936-yil Stalinobod tumani komsomol komitetining birinchi kotibi boʻlgan. 1939-yilda esa Tojikiston SSR Vazirlar Kengashi huzuridagi musiqa radioqoʻmitasi raisi boʻlgan. 1939-yil oxirida Dushanbe shahri komsomol qoʻmitasining birinchi kotibi lavozimiga tayinlangan. Mavlanov Raxim 1940-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasiga aʼzo boʻldi. U 1940-yildan 1941-yilgacha Tojikiston SSR Kommunistik partiyasining Markaziy Komiteti targʻibot boʻlimi rahbari boʻlgan. Mavlanov Raxim 1941-yildan 1946-yilgacha Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safida xizmat qiladi. Armiyadan qaytganidan soʻng, 1946-yilda Tojikiston SSR Kommunistik partiyasining Markaziy Qoʻmitasi kadrlar boʻlimi boshligʻi sifatida faoliyatini boshladi. 1947-yilda u Voroshilovbal okrug qoʻmitasining birinchi kotibi boʻldi va 1950-yilgacha bu lavozimda ishladi. Mavlanov Raxim 1952-yilda Tojikiston SSR Kommunistik partiyasi Orjonikidzodobod tumani birinchi kotibi boʻlib ishladi. U rahbarlik qilgan tumanda ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishlar sezilarli darajada oʻsganligi uchun SSSR Oliy Kengashi Sovetining 1957-yil 17-yanvarda „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ ordeni bilan mukofotlangan.

## Hibsga olinishi va vafot etishi
1963-yil 14-avgust kuni Tojikiston SSR Oliy sudi Mavlanov Raximning ishini koʻrib chiqdi. Raxim Mavlanov Kommunistik partiyaning tuman birinchi kotibi boʻlgan paytida kolxozda ishlovchilardan 50 ming rubl pora olgani aniqlangdi. Natijada sud uni 15 yilga ozodlikdan mahrum qilish boʻyicha hukm chiqardi hamda SSSR Oliy Kengashi Sovetidan Raxim Mavlanov olgan mukofotlarni bekor qilish boʻyicha iltimosnoma kiritdi. SSSR Oliy Kengashi Oliy Soveti 1964-yil 17-noyabrda davlatni aldaganligi hamda davlat va jamoat mablagʻlarini noqonuniy oʻzlashtirgani jinoyati bilan sudlanganligi uchun unga taqdim etilgan „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ ordenidan mahrum etdi. Mavlanov Raxim 1968-yil vafot etadi, biroq uning qayerda vafot etganligi boʻyicha hech qayerda maʼlumot uchramaydi.

## Manbalar