Jome masjidi (Mandu)

**Jome masjidi** (shuningdek, **Jomi masjidi** deb ham ataladi) Markaziy Hindistonning Madhya Pradesh shtatidagi Mandu shahrida joylashgan tarixiy masjiddir. Boburiylar meʼmorchiligi uslubida qurilgan masjid Hoshangshoh davrida qurilgan va 1454-yilda Mahmud Xiljiy davrida qurib bitkazilgan deb hisoblaniladi.

Masjidda uchta katta gumbaz, hovli, 54 ta kichik gumbaz va ustunli zallardan iborat xonalar mavjud. Unda namozxona va bezaklangan ustunlar bor. Masjidning umumiy maydoni  boʻlib, lik baland platforma ustida qurilgan. Ayvonning sharqiy eshigidagi yozuvlar masjidning Damashq masjidi negizida qurilganligini koʻrsatadi. Hozirgi vaqtda Mandudagi yodgorliklar guruhi Hindiston arxeologik tadqiqotining Bhopal jamoasi tomonidan saqlanadi va nazorat qilinadi.

Mandu shahri Madhya Pradesh shtatining asosiy sayyohlik joylaridan biridir. 2020-yil holatiga koʻra, kuniga oʻrtacha ziyoratchilar soni 4000 dan 5000 tagachani tashkil etadi. Yodgorlik yaqinida Madhya Pradesh turizm departamenti tomonidan har yili tashkil etiladigan shoular amalga oshiriladi.

## Tarixi
Amir Temur 1401-yilda Dehlini egallagach, Malva hokimi afgʻon Dilavarxon oʻzining kichik saltanatini tuzadi va Gʻuriylar sulolasi tashkil topadi. Uning oʻgʻli Hoshangshoh poytaxtni Dxardan Manduga koʻchiradi. Muhammad Xalji Malvaning Xaljilar sulolasini (1436-1531) oʻrnatadi va keyingi 33 yil davomida hukmronlik qiladi. Biroq, uning hukmronligi davrida Malva sultonligi eng yuqori choʻqqiga chiqqan. Masjid boburiylar meʼmorchiligi uslubida qurilgan boʻlib, Hoshangshoh davrida qurilgan va 1454-yilda Mahmud Xiljiy davriga kelib qurib bitkazilgan deb taxmin qilinadi. Mahmud Xilji 55 yoshida otasini oʻldirib, Mandu podshosi boʻlgan. Taxminlarga koʻra, uning 15 000 ta ayoldan iborat harami boʻlgan va u sanʼatga juda moyil boʻlgan. Gʻarbiy devorda 17 dyuymli chiroyli dizayn va oʻymakorlik namunalari mavjud. Hozirgi vaqtda Mandudagi yodgorliklar guruhi Hindiston arxeologik tadqiqotining Bhopal jamoasi tomonidan nazoratga olingan.

## Arxitekturasi

Inshoot Hindistondagi afgʻon meʼmorchiligining eng yaxshi namunalaridan biridir. Masjidning asosiy kirish eshigi sharqiy kirish yoʻlagi orqali oʻtadi. Masjidning umumiy maydoni  boʻlib, lik baland platforma ustida qurilgan. Ayvonning sharqiy eshigidagi yozuvlar masjidning Damashq masjidi negizida qurilganligini namoyish etadi. Eshikda, shuningdek, hind tuzilmalariga xos boʻlmagan marmar tirgaklar va lintellar mavjud. Sharqiy eshik orqali kirish uch tomondan ustunli ayvonlar bilan kesishgan katta hovliga olib boradi. Ustunli ayvonlar 58 ta kichik gumbazli va uchta katta gumbazli ustunlar bilan oʻralgan namozxonalarga tutashib ketgan. Namoz zali ravoqlar bilan toʻla. Markaziy qurbongoh (*mehrob* deb ataladi) Qur’on oyatlari bilan bezatilgan. Markazdagi koʻtarilgan minbarda marmardan yasalgan miniatyura bezaklari oʻrnatilgan. Shimoliy devorda ikkita kirish joyi bor, ulardan biri hovliga, ikkinchisi namozxonaga olib boradi.

## Ommaviy madaniyatda
Mandu Madhya Pradesh shtatining asosiy sayyohlik joylaridan biri hisoblanadi. Boshqa yodgorliklar qatori, 2020-yilda yodgorlikka kuniga oʻrtacha tashrif buyuruvchilar soni 4000-5000 kishini tashkil etgan. Rasmiylarning hisobotiga koʻra, 2019-2020-yillarda piyodalar soni 3,79 lakhni tashkil etadi va 2020-yilda Covid pandemiyasi tufayli 50% ga kamaygan. 2020-yil yanvar oyida *E-Factor Entertainment § Ltd* tomonidan Madhya-Pradesh turizmi bilan birgalikda shaharning turli yodgorliklarini, shu jumladan masjidni namoyish qilish uchun olti kunlik Mandu festivali oʻtkazildi. Jome masjidi shaharning eng mahobatli binosi boʻlib, sayyohlar tashrifi uchun asosiy maskan hisoblanadi.

## Manbalar