Georgiy Arbatov

**Arkadyevich Arbatov** (1923-yil 19-may, Xerson — 2010-yil 1-oktabr, Moskva) Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasining beshta Bosh kotibining maslahatchisi boʻlgan va Sovuq urush davrida Gʻarbda mashhur boʻlgan sovet va rus siyosatshunosi. Sovet Ittifoqining Qoʻshma Shtatlardagi siyosati vakili boʻlib, u yerda ingliz tilini yaxshi bilishi unga Amerika televideniesida tez-tez mehmon boʻlishiga yordam berdi. U Sovet Fanlar Akademiyasining AQSh va Kanada instituti (ISKRAN), AQSh va Kanadani oʻrganish boʻyicha Sovet va Rossiya tahlil markazining asoschisi va keyinchalik faxriy direktori boʻlgan.

## Boshlangʻich martabasi
Arbatov taniqli bolshevik Arkadiy Arbatovning oʻgʻli boʻlib, 1930-yillarda Sovet Ittifoqining bir qancha savdo missiyalarida qatnashgan. Arbatov Ikkinchi Jahon urushi paytida Qizil Armiya safida jang qilgan, 1941-yil 7-noyabrda Qizil maydonda Inqilob kuni paradida qatnashgan va u yerdan frontga yoʻl olgan. Arbatov 17-gvardiya minomyot polkining shtab boshlig‘i lavozimida urushni tugatdi va 1943-yilda Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlandi 

1944-yilda sil kasalligidan davo topayotgan Arbatov gazeta xabarida Moskvada davlat xalqaro munosabatlar instituti tashkil etilayotgani haqidagi maqolani oʻqiydi.  U maktabga oʻqish uchun ariza topshirdi va 1949-yilda Moskva davlat xalqaro munosabatlar institutini tugatdi, unga fan nomzodi ilmiy darajasi berildi. 1954-yilda xuddi shu institutda  U 1953-1963-yillarda *Kommunist* va ingliz tilidagi *The New Times* nashrida jurnalist va tashqi ishlar boʻyicha sharhlovchi boʻlib ishlagan. 

## Siyosatshunos
Arbatov 1963-64-yillarda Sovet Fanlar akademiyasining Jahon iqtisodiyoti institutida ishlagan. U 1965-yildan 1995-yilgacha AQSh va Kanada tadqiqotlari instituti (ISKRAN) asoschisi direktori bo‘lgan. 1995-yilda ISKRANning faxriy direktori etib tayinlangan. U 1964-67-yillarda KPSS Markaziy Qoʻmitasining AQSh masalalari boʻyicha maslahatchisi etib tayinlangan. 1990-yilda Markaziy Qo‘mita aʼzoligiga saylangan va Oliy Sovet deputati bo‘lgan. Kommunistik partiyaning besh bosh kotibining maslahatchisi sifatida Arbatov AQSh va SSSR oʻrtasida qurol nazorati boʻyicha muzokaralarda tez-tez qatnashgan.  Markaziy razvedka boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, Arbatov Siyosiy byuro va KGB oʻrtasida vositachi boʻlgan.

Arbatov Sovet Ittifoqining Gʻarbdagi yuziga aylandi, u yerda u ingliz tilini kuchli, ammo ogʻir urgʻu bilan bilishidan Amerika rasmiylari bilan aloqalarni mustahkamlashga yordam berish va Amerika televideniesi orqali Amerika jamoatchiligiga Sovet qarashlarini taqdim etish uchun foydalangan. General Bernard Rojers, NATOning sobiq qoʻmondoni, Gʻarbiy Yevropada Sovet qoʻshinlariga qarshi harbiy toʻsiq boʻyicha ishlagan.  Kommunizmni „shaytoniy“ deb atagan Billi Gremning aytishicha, u Gremning 1982-yilda Moskvaga tashrifi chogʻida uch soat birga boʻlganidan keyin „bu yerda juda ajoyib amaldor bilan uchrashgan“. Arbatov Reygan maʼmuriyatini keskin tanqid qilib, u „demonizatsiya, boshqa tomonni insoniylashtirish kampaniyasi“ olib bordi, bu esa Arbatovga oʻsha davrda AQShga kirish uchun viza olishda qiyinchiliklarga olib keldi. 

1992-yilda oʻzining *"Tizim: Sovet siyosatidagi ichki hayot" nomli* avtobiografiyasida Arbatov oʻzini „tizimning tashqarisidan emas, balki ichkaridan“ islohotlarni amalga oshirishga harakat qilgan, islohotlarga asos solgan shaxslardan biri deb hisoblaydi. 1980-yillarda Mixail Gorbachev tomonidan amalga oshirilgan. 1995-yilda AQSh va Kanada tadqiqotlari instituti direktori lavozimini egallagan Sergey Rogov Arbatovni Sovet tuzumidagi Amerikaga qarshi qattiq liniyalarning taʼsirini yumshatish uchun „hech kimdan koʻra koʻproq boʻyinbogʻini chiqarishga tayyor boʻlgan“ odam deb atadi, garchi „u ommaviy ravishda kesib oʻtolmaydigan qizil chiziqlar nima ekanligini juda yaxshi bilardi va bu borada juda ehtiyotkor edi“. Arbatov Sovet Ittifoqi Sovuq urushda magʻlubiyatga uchraganini tan oldi, lekin Amerika Qoʻshma Shtatlari ham „Dushman“ ni yoʻqotishdan jabr koʻrdi, deb taʼkidladi. 

Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Arbatov 1991-yildan 1996-yilgacha Davlat Dumasi maslahatchisi va Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vazirligi tashqi siyosat kengashining aʼzosi boʻlgan. U janubiy Kuril orollarining Yaponiyaga berilishi tarafdori edi. Arbatov Boris Yeltsin tomonidan amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlarning tanqidchisi boʻlib, ular Rossiyadagi oʻrta sinf hisobiga juda koʻp iqtisodiy va siyosiy hokimiyatni saylanmaganlar qoʻliga topshirganini aytdi. U, shuningdek, Vladimir Putinning Rossiyadagi demokratik harakatni bostirishga qaratilgan saʼy-harakatlarini tanqid qilgan. 

Arbatov fan va jahon ishlari boʻyicha Pugvash konferensiyalarida qatnashgan.

## Shaxsiy hayoti
Arbatov ikkita Lenin ordeni, Oktyabr inqilobi ordeni, ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni va boshqa medallar bilan taqdirlangan.

Arbatov 2010-yil 1-oktyabrda Moskvada saraton kasalligi tufayli 87 yoshida vafot etdi. Uning oilasidan rafiqasi Svetlana, shuningdek, qurol nazorati bilan shugʻullanadigan oʻgʻli Aleksey qoldi. 

## Chop etilgan ishlari
Arbatov 100 dan ortiq nashr etilgan asarlar muallifi:

* Ideologicheskaya borba v sovremennyx mejdunarodnyx otnoshenix. Doktrina, metody i organizatsiya vneshnepoliticeskoy propagandy imperiali, Moskva 1970; (*Zamonaviy xalqaro munosabatlardagi mafkuraviy ziddiyat, imperializm tashqi siyosati targʻibotining taʼlimoti, usullari va tashkil etilishi*). 
* *Global strategiya SShA v usloviyax nauchno-texnicheskoy revolyutsii (Ilmiy/texnik inqilob sharoitida AQShning global strategiyasi*), Moskva 1979
* (Villem L. Oltmans bilan): Der sowjetische Standpunkt. Uber die Westpolitik der UDSSR, Myunxen, 1981 ()
* Svidetelstvo sovremennika (Zamonaviy insonning guvohligi), Moskva 1991; *The System nomi bilan ingliz tilida nashr etilgan.* *Sovet siyosatidagi insayderlar hayoti.* *Nyu-York, 1992*
* Zatyanuvsheesya vyzdorovlenie (1953-1985 gg.), Moskva 1991 () (*Uzoq muddatli tiklanish*),
* Obshchestvennaya nauka i siyosat (*Ijtimoiy fanlar va siyosat*), Moskva 1998
* Povestka dnya rossiysko-amerikanskix otnosheniy (*Rossiya-Amerika munosabatlari kun tartibi*), Moskva 1999
* Chelovek Sistemy (*Tizim odami*), Moskva 2002
* Detstvo. Otrochestvo. Voyna: Avtobiografiya na fone istoricheskix sobytiy (*Bolalik, oʻsmirlik, urush: tarixiy voqealar fonida avtobiografiya*), Moskva 2007

## Manbalar


## Havolalar

* ISKRANdan tarjimai holi (rus tili). 
* Glory.rin.ru sahifasi (rus tili)
* C-SPAN video arxivi, 1990-yil 29-may, Arbatov matbuot anjumanida soʻzlagan
* C-SPAN video arxivi, 1996-yil 1-aprel, Arbatov Sovuq urush davridagi sovet-amerika munosabatlari haqida gapiradi