1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari

**1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari** (; ) – bu tarixda oʻtkazilgan toʻqqizinchi Paralimpiya oʻyinlari hisoblanadi. Oʻyinlar Ispaniyaning Barselona shahrida boʻlib oʻtgan. Bundan tashqari, aqliy nogironligi boʻlgan odamlar uchun moʻljallangan 1992-yilgi Paralimpiada oʻyinlari asosiy Paralimpiyadan keyin darhol Ispaniya poytaxti Madridda boʻlib oʻtgan.

## Mezbon shahar tanlovi

Barselona – Ispaniyaning ikkinchi yirik shahri va Kataloniya avtonom hamjamiyatining poytaxti boʻlib, shu paytdagi XOQ prezidenti Juan Antonio Samaranch va mashhur „FC Barcelona“ klubining vatani hisoblanadi. Klub nomzodlik bosqichidan boshlab loyihani moliyaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlagan. Shahar shuningdek, 1982-yilgi FIFA Jahon chempionati mezbonlaridan biri boʻlib, oʻyinlar davomida foydalanilgan ikkita yirik maydonchaga ega edi. 1986-yil 17-oktabrda Shveytsariyaning Lozanna shahrida boʻlib oʻtgan 91-XOQ sessiyasida Barselona 1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish huquqini Amsterdam (Niderlandiya), Belgrad (Yugoslaviya), Birmingem (Birlashgan Qirollik), Brisben (Avstraliya) va Parij (Fransiya) shaharlaridan avvalroq qoʻlga kiritdi. 89 ta XOQ aʼzosidan 85 tasi yashirin ovoz bergan, shulardan 47nafari Barselonaga ovoz bergan. Samaranch ovoz berishdan bosh tortgan. Xuddi shu XOQ yigʻilishida Fransiyaning Albertvil shahri 1992-yilgi Qishki Oʻyinlarni oʻtkazish huquqini qoʻlga kiritdi. Parij va Brisben keyinchalik mos ravishda 2024 va 2032-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqini qoʻlga kiritishgan.

Barselona ilgari 1936-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish uchun nomzodini qoʻygan edi, ammo oxir-oqibat oʻyinlar Berlinda boʻlib oʻtgan edi.

Olimpiada mezbonligi uchun boʻlib oʻtgan ovoz berish jarayonida Barselona oʻzini Paralimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilishga tayyor va mos shahar sifatida namoyish etdi va avvalgi mezbon shaharlardan farqli oʻlaroq, nomzodlik qoʻmitasi oʻsha paytdagi Xalqaro muvofiqlashtirish qoʻmitasi (ICC) bilan yaxshi munosabatlar oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. 1986-yil sentyabr oyida Olimpiada mezbon shahri tanlanganidan koʻp oʻtmay, Juan Antonio Samaranch vositachiligida ICC bilan muzokaralar boshlandi.

Innovatsion va tavakkalchilik usulida Barselona oʻzining Olimpiada loyihasining moslashtirilgan versiyasini taqdim etdi, unda tarixda birinchi marta Olimpiya va Paralimpiya oʻyinlari bir xil odamlar tomonidan hech qanday farqlanmasdan boshqarilishi, rejalashtirilishi va amalga oshirilishi koʻzda tutilgan edi. Bundan tashqari, Seuldan farqli oʻlaroq, Paralimpiya sportchilari Olimpiadada ishtirok etgan hamkasblari bilan bir xil sharoit va imkoniyatlarga ega boʻlishardi.

Bu sportchilar rejalashtirilayotgan bir xil maydonlarda, oʻsha paytdagi eng yuqori qulaylik omillari bilan raqobatlashishlari, shuningdek, bir xil Olimpiya qishlogʻi va tashkilotchilar tomonidan koʻrsatiladigan barcha xizmatlar va imkoniyatlardan foydalanishlarini anglatardi.

## Innovatsion choralar
1987-yil aprel oyida Barselona 1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish takliifini qabul qildi. Bu qaror Olimpiya oʻyinlari va Paralimpiya oʻyinlari oʻrtasida tafovutga yoʻl qoʻymaslik va ularni bir xil sharoitda oʻtkazish gʻoyasiga asoslangan edi.

### Teng sharoitlar yaratish
Tashkilotchilar quyidagi innovatsion yondashuvlarni amalga oshirdilar:
* **Yagona vizual identifikatsiya** va marketing dasturi
* **Bir xil musobaqa maydonlari** (faqat kichik moslamalar bilan)
* **Bir xil [[Olimpiya qishlogʻi]]** va xizmatlar
* **Teng imkoniyatlar** – Paralimpiya va Olimpiya sportchilari uchun barobar sharoitlar

### Yangiliklar
* Tarixda birinchi marta Paralimpiada uchun Olimpiya bilan bir xil darajadagi **dastur** joriy etildi
* Juan Antonio Samaranch tashabbusi bilan birinchi marta **Paralimpiya oʻyinlarida [[Olimpiya olovi]]** ishlatilishiga ruxsat berildi
* Tomoshabinlar musobaqalarni deyarli bepul koʻrishi mumkin edi – faqat ochilish va yopilish marosimlari uchun chiptalar sotildi

### Moliyaviy qiyinchiliklar va yechimlar
Barselona tashkilotchilari jiddiy moliyaviy muammolarga duch kelishdi. Ispaniya hukumati bu xarajatlarni qoplay olmadi. Shuning uchun quyidagi choralar koʻrildi:
* Mavjud homiylik shartnomalarini kengaytirish
* Yangi homiylar jalb qilish
* **[[ONCE]] jamgʻarmasi** (Ispaniya koʻzi ojizlar milliy tashkiloti) bilan hamkorlik:
** COOB'92 Paralimpiya boʻlimiga moliyaviy yordam
** Xususiy Telecinco telekanalining 50% ulushini sotib olish
** Aholini jalb qilish uchun maxsus lotereya tizimini ishlab chiqish

### Natijalar
Barselona 1992-yilgi Paralimpiada oʻyinlari uchun yangi standartlar belgilab berdi:
* **Teng huquqlilik prinsipi** – kelajakdagi barcha Paralimpiada oʻyinlari uchun namuna boʻldi
* **Ijtimoiy qamrov** – aholining Paralimpiya sportiga qiziqishi oshdi
* **Integratsiyalashgan tashkilot** – Olimpiya va Paralimpiya oʻyinlarini birlashtirish tamoyili keyingi oʻyinlar uchun yoʻl ochdi

## Sport turlari
Oʻyinlar dasturiga 15 turdagi sportning 560 musobaqasi kiritilgan. Powerlifting va ogʻir atletikaga bitta sport turi sifatida qaralgan. 1988-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida ilk marotaba dasturga kiritilgan nogironlar aravachasida tennis birinchi marta rasmiy medal taqdim etuvchi sport turi sifatida oʻtkazilgan. Bu Paralimpiada oʻyinlari tarixida birinchi marta lawn bowls va snooker oʻyinlarining dasturdan chiqarilishi edi.

* Kamondan otish
* Yengil atletika
* Basketbol IB
* Bochcha
* Velosport
* 7 kishilik futbol
* Mini futbol
* Goalbol
* Dzyudo
* Ogʻir atletika
** Powerlifting
** Ogʻir atletika
* Oʻq otish sporti
* Suzish
* Stol tennisi
* Voleybol
* Nogironlar aravachasida basketbol
* Nogironlar aravachasida qilichbozlik
* Nogironlar aravachasida tennis

## Sport inshootlari
1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida jami 11 ta binoda musobaqalar oʻtkazilgan, Barselonada esa yana bitta yangi inshoot qoʻshilgan.

### Montjuic
* Montjuïc Olimpiya stadioni – ochilish/yopilish marosimlari, yengil atletika
* Palau Sant Jordi
** Asosiy zal: stol tennisi
** Yordamchi zal: voleybol
* Piscines Bernat Picornell – suzish
* Kataloniya Milliy jismoniy tarbiya instituti
** 1-zal: nogironlar aravachasida qilichbozlik
** 2-zal: dzyudo
* Estadi Pau Negre – 7 kishilik futbol
* Pavelló de l'Espanya Industrial – powerlifting va ogʻir atletika
* Mataró – yengil atletika (marafon boshlanishi)

### Parc del Mar
* Pavelló de la Mar Bella – bochcha

### Vall d’Hebron
Shimoliy qismda, Horta-Guinardó tumanida uchta sport turi boʻlib oʻtgan:

* Camp Olímpic de Tir amb Arc – kamondan otish
* Pavelló de la Vall d'Hebron – goalball
* Tennis de la Vall d'Hebron – nogironlar aravachasida tennis

### Boshqa inshootlar
* Badalona (Palau Municipal d'Esports de Badalona) – nogironlar aravachasida basketbol
* Camp de Tir Olímpic de Mollet – oʻq otish sporti
* Sant Sadurní velosport trassasi – velosport (individual yoʻl poygasi)

### Madrid
* Palacio de Deportes de la Comunidad de Madrid – basketbol, ochilish va yopilish marosimlari
* Ciudad de los Poetas yuqori maktabi – basketbol
* Madrid shahar universiteti – basketbol
* Universidad Politécnica de Madrid – yengil atletika
* M86 suzish markazi – suzish
* Madrid universiteti – futbol
* Consejo Superior de Deportes – stol tennisi va futbol

## Medal reytingi

1992-yilgi oʻyinlar davomida jami 1710 ta medal taqdim etilgan: 555 ta oltin, 557 ta kumush va 594 ta bronza. Amerika Qoʻshma Shtatlar eng koʻp oltin medal, eng koʻp kumush medal va umumiy hisobda eng koʻp medal toʻplab birinchi oʻrinni egallagan. Germaniya 59 ta bronza medal bilan eng koʻp bronza medalni qoʻlga kiritgan terma jamoa boʻlgan. Madrid medallari ham hisobga olingan va jadvalga qoʻshilgan.
Quyidagi jadvaldagi reyting milliy Paralimpiya qoʻmitasi tomonidan taqdim etilgan davlatlar tomonidan qoʻlga kiritilgan oltin medallar soni boʻyicha tartiblangan.

## Tadbir jadvali
Quyidagi jadvalda 1992-yilgi Barselona Yozgi Paralimpiada oʻyinlari tadbirlari koʻrsatilgan. Har bir koʻk katak sport musobaqasini, sariq kataklar esa medallar uchun kurash olib boriladigan kunlarni bildiradi. Sariq kataklardagi raqamlar shu kunda boʻlib oʻtgan final musobaqalari sonini koʻrsatadi.

## Ishtirokchi delegatsiyalar
1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida 103 ta delegatsiya ishtirok etgan.

Janubiy Afrika 1980-yilda Aparteid siyosati tufayli ishtiroki cheklanganidan keyin birinchi marta Paralimpiada o'yinlariga qaytdi. Barselona oʻyinlarida birinchi marta ishtirok etgan davlatlar: Jazoir, Burkina-Faso, Chili, Xitoy Taypeyi, Kosta-Rika, Kuba, Dominikan Respublikasi, Iroq, Myanma, Namibiya, Nigeriya, Pokiston, Panama, Seyshel orollari, Tanzaniya, Turkiya, Birlashgan Arab Amirliklari, Urugvay va Yaman davlatlaridir.

Germaniya Berlin devorining qulashidan keyin birinchi marta birlashgan davlat sifatida Yozgi Paralimpiadada qatnashdi. Latviya va Litva Sovet Ittifoqi parchalanishi tufayli, Estoniya esa 1992-yilgi Qishki Paralimpiada oʻyinlarida mustaqil ishtirok etganidan soʻng, birinchi marta mustaqil davlatlar sifatida qatnashdi. Xorvatiya va Sloveniya esa Yugoslaviya parchalanishi tufayli mustaqil davlatlar sifatida ishtirok etishdi. Yugoslaviyaning qolgan qismi sanksiyalar tufayli Mustaqil Paralimpiya Ishtirokchilari sifatida qatnashdi. Baʼzi sobiq Sovet respublikalari Birlashgan jamoa (Armaniston, Ozarbayjon, Belarus, Qirgʻiziston, Moldova, Rossiya va Ukrainadan iborat) sifatida ishtirok etdi, ularning barchasi 1996-yilgi oʻyinlarga kelib mustaqil ravishda ishtirok eta boshlagan.

Yigirma bir davlat Barselonaga delegatsiya yubormagan, lekin Madridga yuborgan, bular: Aruba, Boliviya, Kot-d'Ivuar, Kyurasao, El Salvador, Fiji, Gana, Gvatemala, Gonduras, Iordaniya, Livan, Malta, Nikaragua, Paragvay, Filippin, Ruminiya, Saudiya Arabistoni, Syerra-Leone, Shri-Lanka, Surinam va Zimbabve.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Xitoy Taypeyi (11)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Janubiy Afrika (10)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Maskot

Paralimpiada oʻyinlarining rasmiy maskoti Javier Mariscall tomonidan ishlab chiqilgan qoʻlsiz qiz Petra boʻlgan.
## Aqliy nogironligi boʻlgan shaxslar uchun Paralimpiada oʻyinlari
Aqliy nogironligi boʻlgan shaxslar uchun birinchi Paralimpiada oʻyinlari oddiy Paralimpiada oʻyinlaridan soʻng, Ispaniya poytaxti Madridda 15-22-sentyabr kunlari boʻlib oʻtgan. Tadbirda 74 ta mamlakatdan 1400 dan ortiq sportchi ishtirok etgan, musobaqalarga Associacion Nacional de Prestura de Servicios (ANDE) homiylik qilgan va Nogironlar uchun jahon sport musobaqalari tashkilotlarining xalqaro muvofiqlashtiruvchi qoʻmitasi hamda Aqliy nogironligi bor sportchilar uchun xalqaro sport federatsiyasi tomonidan tasdiqlandi. Barselonadagi tadbir singari, bu oʻyinlarda ham madaniy almashinuv guruhi – Nagasakilik aqliy nogironligi boʻlgan erkaklar tarkibi ochilish va yopilish marosimlari hamda tanlangan musobaqalarda taiko (anʼanaviy barabanlar) chalishgan.

## Yana qarang

* 1992-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari
* 1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari
* 1992-yilgi Qishki Paralimpiada oʻyinlari
* Paralimpiada oʻyinlarida firibgarlik

## Manbalar