open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afroturklar

**Afroturklar** (tur. Afro-Turk), yoki afrikalik turklar, turk afrikaliklar ― Turkiyada yashovchi afrikalik shaxslar guruhi. „Afroturklar“ nomi neologizmdir. Ilgari turk tilida araplar (arablar) yoki zendji (negrami) deb nomlangan. Endi ular afrikalik turklar deb ataladi (tur. Afrika kökenli Türkler). Rasmiy ravishda milliy ozchilik deb tan olinmagan. Dinga koʻra-sunniy musulmonlar. Ular turk tilida va yunon tilining Krit diolektida gapirishadi. Turkiyadagi afro-amerikaliklar soni 5000 kishidan iborat.

## Qayta joylashtirish
Kichik Osiyo hududida Afrikadan kelgan muhojirlarning paydo boʻlishi Usmonlilar imperiyasida qul savdosi bilan bogʻliq. AAfrikalik qullar Zanzibar, Nigera, Saudiya Arabistoni, Liviya, Keniya va Sudandan olib kelingan va Anatoliyada (Dalaman, Menderes, geez, manavgat va Chukurova) tarqalgan. Ularning mehnati qishloq xoʻjaligida ishlatilgan.

Erkinlikka erishgan afrikaliklar asosan Egey dengizi sohilidagi shaharlarga joylasha boshladilar.XIX asrda Izmirda bir necha Afrika kvartallari  bor edi: Sabirtashi, Dolapkuyu, Tamashalik, Ikicheshmelik va Ballikuyu. Ularning barchasi shahar xarobalari edi. Bu yerda 1923-yilda Gretsiya va Turkiya oʻrtasidagi aholi almashishdan soʻng Kritdan ham afroturklar koʻchib kelgan. Ayvalikda yashovchi afro-turklar dastlab yunon tilining Krit dialektida gaplashar edi va faqatgina koʻchib oʻtgandan soʻng turkchaga oʻtishdi.

Izmirda 1960-yilgacha yashagan afro-turklar anʼanaviy bahor bayrami „Dana bayrami“ („Buzoq bayrami“)ni nishonlagan. Bu nom XX asrning 20-yillarida olingan. Bayram uch hafta davom etdgan.Yil davomida Afrika jamoasining oqsoqollari may oyining birinchi shanbasida qurbon boʻlgan buzoqlarni sotib olish uchun pul toʻplashdi. Bugungi kunda ushbu bayramni nishonlash anʼanasi afroturklarning yosh avlodi orasida qayta tugʻiladi, biroq u bir necha kun davom etadi.

Usmonlilar imperiyasi davrida Bolqonlarda afroturklar paydo boʻldi. Misol uchun, Chernogoriyaning Ultsin shahrida sobiq qullarning avlodlari oʻz Afrika jamoasi bor edi. Bundan tashqari Sulton qoʻshinida koʻplab afrikalik askarlar bor edi. Bundan tashqari, Sulton armiyasida koʻplab afrikalik askarlar bor edi. 1716-1718 yillardagi Avstriya-turk urushi paytida, turk qoʻshinida, Bolqon jangida 24 000 afrikaliklar xizmat qildi.

Bugungi kunda afro-turk aholisining katta qismi boʻlgan tumanlar Egey mintaqasida, ayniqsa Izmir, Aydin va Mugla shaharlarida joylashgan. Afro-turklar Antaliya va Adana provintsiyasidagi baʼzi qishloq va shaharlarda ham yashaydi, lekin katta shaharlarga koʻchish davom etmoqda. Bu omil Afrikada kelib chiqqan turklarining aniq sonini baholashni qiyinlashtiradi.

## Manbalar


## Havolalar
* Afrikalılar Kültür ve Dayanışma Derneği
* Afrika kökenlilerin 1. Dana Bayramı Etkinlikleri 
* Radikal: Afro-Türklerin tarihi
Ketev meriri

**Ketev meriri** (variantlar: **Keteb meriri**, **Katev meriri**, **Ketev mriri**  ) yahudiy afsonalarida kunduzgi jazirama vaqtida chiqadigan jin.

Jin ertalab soat 10 dan kunduzi soat 3 ga qadar faol boʻladi, lekin qoq tush vaqtida oʻz kuchining eng yuqori choʻqqisiga yetadi, deb eʼtiqod qilingan.

## Etimologiyasi
**Ketev** soʻzi ( )&#x200E; Injilning uch joyida uchraydi; soʻz asosan *halokat* maʼnosini anglatadi.

**Meriri** soʻzi Injilda faqat bir marta uchraydi va katta ehtimol bilan *achchiq* maʼnosini anglatadi.

Shunday qilib, **Ketev meriri** *achchiq halokat degan umumiy maʼnoni bildiradi*

## Eslatmalar
Bu ibora ilk marotaba Tavrotda. yodga olingan (Vtor. 32:24). Shuningdek, Zaburda shunday deyiladi: „Siz tunda dahshatdan, kunduzi uchadigan oʻqdan, zulmatda yuradigan oʻlatdan, tushda vayron qiluvchi marazdan qoʻrqmaysiz“ (Ps. 90:5 ; boshqa maʼnosi tarjimasi: „[Qoʻrqmaysiz] oʻlatdan, zulmatda yurishdan, tush vaqtida toʻsatdan keladigan oʻlimdan (ketev)“).

Ketev Meriri Talmud va qoʻllanmalarda tez-tez tilga olinadi.

Qoʻllanmalar ustozlariga koʻra, Ketev Meriri jini Tammuz oyining 17- sanasidan Avaning boshigacha kuchga toʻladi va yolgʻiz sayohatchilarga zarar yetkazishi va bolalarni jazolaydigan otalarga hiyla qiladi. Boshqa vaqtda uning vazifalarini boshqa jinlar ado etadi.

## Tashqi koʻrinishi
Ketev Meriri tashqi tomondan, jundor va qoʻrqinchli tasvirlanadi; peshonasida shoxi boʻlib, koʻzi koʻkragida. Unga koʻzi tushgan kim boʻlsa oʻladi (Midrash Tehillim 91, Bemidbar Rabbah 12).

Boshqa talqinlarga koʻra, Ketev meriri kamxi toʻpiga oʻxshaydi va tuzlanganda asl shakliga qaytadi.

## Oʻxshashliklari
Baʼzida Ketev meriri Empuzaga qiyoslanadi.

Ketev Meririning tashqi koʻrinishi Erlikka oʻxshatiladi.

„Ketev meriri“ning Injilda uchragan qismlaridagi matn maʼnosi kanʼonliklarning xudosi Reshef bilan bogʻliqlikni anglatadi.

## Yana qarang

* Dybbuk
* Shed (xudo)
* Tush vaqti

## Manbalar
Laodamiya

**Laodamiya** (boshqa Λδοδάμεια) yunon mifologiyasining qahramoni.

Iolk qiroli Akastning qizi va fivan qiroli Protesilayning turmush oʻrtogʻi, nikoh sadoqatining namunasi.

Protesilay darhol toʻydan keyin Troya  joʻnab ketti, u yerda birinchi jangdayoq halok boʻldi. Laodamiya bu haqda bilib qolgach,  xudolarga iltijo bilan murojaat qilib,  uch soatga uning oldiga kelishiga ruxsat berishlari uchun. Xudolar ruxsat berdi, Germes uni uch soatga olib keldi, ular suhbatlashdi, lekin belgilangan vaqt oʻtgach, Laodamiya eri bilan ajralmaslik uchun oʻzini oʻldirdi.

Boshqa bir afsonaga koʻra, Protesilayning oʻlimi haqidagi xabardan soʻng Laodamiya uning mum tasvirini yasagan edi, otasi \ bu tasvirni yoqib yuborganida, u oʻzini olovga tashlagan.Giginga koʻra, u erining tasvirini misdan  yaratdi va uni yotoqxonaga qoʻydi. Akastni buni koʻrgach, olov yoqishni buyurdi va u oʻzini olovga tashladi. Yoki erining soyasida vafot etdi. Pseudo-Apollodor versiyalarni birlashtiradi: erining oʻlimidan soʻng, Laodamiya Protesilayning haykalini yaratib va u bilan suxbatlashar edi. Xudolar unga achinishdi va Germes Protesilayni Aiddan olib chiqishdi. Uni olib ketishganida, u oʻz joniga qasd qildi.

„Protesilay“ ning yevripid (yoʻqolgan) fojiasi shu afsonaga asoslangan. Ovidiy Laodamiya Protesilayga (XIII qahramonlari) xat yozdi.

„Laodamiyaning“ (1906) lirik fojiasi Innokent Annenskiyga tegishli.

1924-yilda kashf etilgan asteroidga (1011) Laodamiya nomi berilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Лаодамия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Pishirilgan olmalar

**Pishirilgan olmalar** – olmadan tayyorlangan shirin yegulik. Bolalar taomnomasi va parhez uchun qoʻllanadi.

Olma urugʻlaridan tozalangan holatda patnisga terib, gaz pechida pishiriladi. Rus oshxonasida olmaning urugʻi olib tashlangan oʻrta qismiga shakar sepiladi, maydalangan yongʻoq, tuxum sarigʻi va shakar aralashmasi yoki murabbo bilan, Germaniyada apelsin murabbosi, sukatlar, mayiz va rom bilan toʻldiriladi. Pishirilgan olmalarning ustki qismiga shakar kukuniga sepiladi yoki shakarli sirop, asal, koʻpirtirilgan qaymoq, vanilli sous bilan bezatilgan holda maxsus kremanka idishlarida stolga tortiladi. Olma xamirga oʻrab pishirilishi ham mumkin. Pishirilgan olmalar asosiy taom sifatida qiyma bilan toʻldiriladi yoki taomga garnir sifatida shakarsiz holda qoʻshib beriladi.

Germaniyada shakar va dolchinli olmalar ( — „pishirilgan olma“) qishda, ayniqsa Rojdestvodan oldin juda ommalashib ketadi, ular Rojdestvo bozorlaridagi anʼanaviy shirinliklardan biri hisoblanadi. Barcha nemislar F. Kyogelning 1901-yilda bolalar uchun yozilgan „Pishirilgan olma“ sheʼri soʻzlarini yaxshi bilishadi, janubiy nemis lahjasida u klassika sifatida tan olingan.

„Bayram oldidan“ hikoyasida Teffi nemis bolalar kitobidan foydalanib, rus va nemis gastronomik madaniyati oʻrtasidagi farqni koʻrsatib beradi: quloqsiz nemis bolakayi Genrix kechki ovqatsiz qolgani, „opa-singillari va aka-ukalari mol goʻshtidan mazali qayla tanovul qilganlarida, Genrix pishilgan olma hamda bir finjon shokolad“ bilan jazolangani, rus bolalari esa bunday jazoni baxt deb hisoblashlari aytiladi.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* Erhard Gorys. Bratäpfel // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 76. — 599 S. — .
Tirren

**Tirren** (Tirsen, , ) — qadimgi mifologik personaj, tirrenlar eponimi. Turli versiyalarga koʻra, yo Atis va Kallitey oʻgʻli; yo Gerakl va Omfalaning oʻgʻli, yoki ularning avlodi yoki Telef va Gieraning oʻgʻli.

Bolaligidan u kuchli zakovati bilan ajralib turardi, kulrang sochli tugʻilgan. Lidiyada ocharchilik va taqchillik hukm surganida, otasi uni koʻpchilik odamlar bilan dengizning narigi tomoniga joʻnatib yubordi. Tirren 12 shaharga asos solib, ularni Tarkon tashkilotchisi etib tayinladi va mamlakatni Tirreniya deb nomladi. Gerodotning yozishicha, ocharchilik 18-yil davom etgan, shaharga asos solingan. Tirren birinchi boʻlib trubani ixtiro qildi va mahalliy aholini uning hamrohlari odamxoʻr emasligiga ishontirdi. Birinchi boʻlib  ixtiro qilgan (qadimgi yunoncha puflama musiqa asbobi). Hegeley/Agelayning otasi. Tuskning otasi, Tirren deb atalgan dengizda halok boʻlgan. Eramizning II-asrida Lidiyada yozilgan yozuvda „Tarsenaning onasi“ zikr qilingan.

## Manbalar
Mariandinlar podshosi Titiy

**Titiy** ( yoki ) — yunon mifologiyasining personaji, Shimoliy Anadoludagi Mariandin qabilasining podshosi, idalik daktil.

## Mifologiya
Afsonalarda aytilishicha, Titiy va uning ukasi Killen Frigiyada hurmatga sazovor boʻlgan. Ular Kibela maʼbudasining hamrohlari, „shaharlar taqdirining boshlovchilari“ va ularning himoyachilari deb hisoblangan. Ular, Kritdan kelgan boshqa idalik daktillari singari, Anxiala nimfasining oʻgʻillari edi. Otasiga kelsak, bir manbaga koʻra, Titiy Zevsning oʻgʻli edi. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, u Shimoliy Anadoluda yashagan Mariandin qabilasining qahramoni Mariandin oʻgʻillarining toʻngʻichi edi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Titiyning oʻzi bu qabilaning mahalliy qahramoni boʻlib, uning qoʻl ostida mintaqa aholisi koʻpaygan va xalq farovonlikka erishgan. Shuningdek, Titiy oxir-oqibat shoh etib saylangani va shahar uning nomi bilan atalganligi aytiladi.

Titiyning oʻgʻillari Priolay, Lik va Mariandin edi. Baʼzi mualliflar Bormani Priolay oʻrniga uning oʻgʻli deb atashadi, chunki ikkalasi haqida ham motam qoʻshiqlari yozilib, oʻlimidan keyin xotirasiga ijro etilgan. Priolay Bebriklar bilan jangda halok boʻldi, uning hududini Mariandinlar Geraklning yordami bilan bosib oldi. Priolay xotirasiga, anʼanaga koʻra, dafn marosimi oʻtkazildi, unda Gerakl ham ishtirok etdi, u Mariandin qabilasidan boʻlgan mahalliy aholi bilan bellashuvda gʻolib chiqdi.

## Manbalar

## Havolalar

** *[[:ru:Аполлоний_Родосский|Apollonius Rhodius]]*. Argonautica / translated by *Robert Cooper Seaton* (1853—1915), R. C. Loeb Classical Library, Vol. 001. — London: William Heinemann Ltd, 1912. (onlayn-versiya).
** *Apollonius Rhodius*. Argonautica / *George W. Mooney*. — London: Longmans, Green, 1912. (tekst na grecheskom, dostupniy v sifrovoy biblioteke Perseus).
Laodamiya (Bellerofontning qizi)

**Laodamiya** (yunon. Lαοδάμεια) yoki **Gippodamiya** yoki **Deydamiya** (yunon. Dηιδάμεια) — Bellerofontning qizi, Gippo va Isandraning singlisi. Boshqa manbalarga koʻra, Sarpedonning onasi (Zevsdan) Iliadga koʻra, Sarpedon Zevs va Yevropaning oʻgʻli; gʻazablangan Artemida tomonidan oʻldirilgan. Boshqa manbalarga koʻra (Rocherning leksikoni), Laodamiya Likiya qiroli Evandra bilan turmush qurgan. Evandradan Sarpedon tugʻilib, keyinchalik hukmdor boʻldi.

## Manbalar
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati

**Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati**. Lugʻat Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi va Oʻzbekiston Respublikasi hukumati oʻrtasidagi qoʻshma “Oʻzbekiston Respublikasi hukumatiga mamlakat rivojlanishi uchun AKT siyosatini shakllantirish va joriy etishda koʻmak” (ICTP) loyihasi tomonidan Kompyuterlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish boʻyicha Muvofiqlashtiruvchi kengash hamda Oʻzbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan. 

Lugʻat 2004-yilda chop etilgan izohli lugʻatning ikkinchi nashri boʻlib, unga yangi atamalar kiritilgan, ayrim kam ishlatilayotgan tushunchalar chiqarilgan, bundan tashqari, baʼzi bir taʼriflarga grafik materiallar qoʻshilgan. 
Lugʻat Oʻzbekiston Respublikasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining yanada ommaviylashishi uchun xizmat qilishga moʻljallangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lug'ati
Yam (xudo)

**Yam** (Kanʼon tilidan tarjima qilinganda — „dengiz“) Kanʼon va Ugaritning eng muhim xudolaridan biridir.

Dengiz va daryolar xudosi yam, nafaqat Ugaritda, balki Finikiyada ham, Oʻrta yer dengizi sohilidagi Suriya qirgʻogʻida ham sajda qildilar, chunki bu hududlar iqtisodiyoti asosan dengiz savdosi va baliq ovlashga bogʻliq edi. Dengiz xudosini tasvirlashda unga xos boʻlgan, ammo feʼl-atvori jihatidan qarama-qarshi boʻlgan ikkita xususiyat hisobga olingan. Bu katta ehtimol bilan, tinch, uzoq masofali dengiz sayohatlari uchun mos, bir tomondan yozga, ikkinchi tomondan, boʻronli kunlarga boy, suzish uchun xavfli qishga mos keladi.

Kanʼon-Ugarit afsonalaridan biri Yam qanday qilib oʻzi uchun saroy qurishga qaror qilgani va shu tarzda xudolar orasida ustuvorlikni oʻrnatish istagini taʼkidlagani haqida gapiradi. „El oʻgʻillari“ deb nomlangan barcha kichik xudolar allaqachon Pitga taslim boʻlishga qaror qilishgan, birdan Baʼl oʻrnidan turib, ularni qoʻrqoqlik uchun qoralaydi va Pitni jangga chaqiradi. Jangning hakami — buyuk xudo El boʻlib, u Yamni raqib sifatida kuchliroq aytib va ikkita maʼbuda — Anat va Astarte homiyligidagi xudosi borligidan Baʼlni ogohlantiradi. Hunarmandchilik xudosi Kusor Baʼl uchun ikkita bolgʻa yasaydi, uning yordamida Ba'l gʻalaba qozonadi. U xudolar orasida ustun deb tan olingan. Dengiz xudosi, oʻlim va tartibsizlik hukmdori Yamning daʼvolarini rad etib, Ba'l xayrixoh qahramon sifatida harakat qiladi va koinotni xaosga qaytishdan qutqaradi.

Oʻlim xudosi Motadan farqli oʻlaroq, Yamuga sigʻinish Ugaritning rasmiy madaniyatining bir qismi edi. Suriya dengiz xudosi Yam tasviri qadimgi yunon xudosi Poseidonga yaqin.

## Havolalar

* ''The Epic of Baʼal''
* The Historical Evolution of the Hebrew God
* „Putting God on Trial: The Biblical Book of Job“
* „Baalism in Canaanite Religion and Its Relation to Selected Old Testament Texts“ Arxivnaya kopiya ot 10-aprelya 2007 na Wayback Machine
Xiluk ko'li

**Dog'li ko'l** Similkameen vodiysini sharqiy qismida,Osoyossni shimoliy-g'arbida joylashgan.

## Minerallar va tuzlar
Dog'li ko'l turli minerallarga boy. Uning tarkibida magniy sulfat, kalsiy va natriy sulfatlarining zich konlari mavjud. Shuningdek, u sakkizta boshqa mineralning yuqori konsentratsiyasini hamda kamroq miqdorda kumush va titanni oʻz ichiga oladi.
Ko'ldagi suvning katta qismi yozda bug'lanib, rangli mineral konlarni ochib beradi. Ko'lda yirik "dog'lar" paydo bo'ladi va ular mineral tarkibiga va mavsumiy yog'ingarchilik miqdoriga qarab ranglanadi.Yozda kristallanadigan magniy sulfat dog'lar rangiga katta hissa qo'shadi. Yozda ko'lda qolgan minerallar dog'lar atrofida va ular orasida tabiiy "Sayohat" qilish uchun qattiqlashadi.

## Nomi va tarixi
Dastlab Okanagan vodiysining birinchi millatlariga Kliluk deb ma'lum boʻlgan.Dog'li ko'l asrlar davomida boʻlgan va terapevtik suvlar bilan bog'liq deb o'ylagan muqaddas joy sifatida hurmatga sazovor joylar. Birinchi jahon urushi davrida Dogʻli koʻl minerallari oʻq-dorilar ishlab chiqarishda ishlatilgan.
Keyinchalik bu hudud taxminan 40 yil davomida Ernest Smit oilasi nazorati ostida boʻldi. 1979-yilda Smit ko'ldagi kurortga qiziqish uyg'otishga harakat qildi. Birinchi Millatlar ko'lni sotib olishga harakat qilishdi, keyin 2001-yil oktabr oyida umumiy qiymati 720 000 dollarga 22 gektar yer sotib olish orqali bitim tuzdilar va xarajatlarning taxminan 20 foizini qo'shdilar. Hindistonlik tashqi ishlar bo'limi qolgan qismini to'ladi. 
## Hozirgi kunda ko'l

Bugungi kunda yoʻl boʻyiga tashrif buyuruvchilarga koʻl madaniy va ekologik jihatdan nozik hudud va Okanagan Syilx xalqi uchun anʼanaviy tibbiyot koʻli ekanligini bildiruvchi belgi oʻrnatilgan. Ko'lni jamoat kirishining majburiyatlaridan himoya qilish uchun o'rnatilgan panjaradan ko'rish mumkin. Ko'p sayohatchilar ko'lni ko'rish uchun to'xtaydilar.
## Manbalar

## Havolalar

*Spotted Lake: Something out of a Doctor Suess Book? 
*Flickr: People walking on the lake.
*
*
*
Adham Ochilov

**Adham Ochilov** (1976-yil 7-aprelda tavallud topgan) — oʻzbek erkin kurashchisi, Osiyo chempioni, jahon chempionati sovrindori.

## Tarjimai hol
Adham Ochilov 1976-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. U 1995-yilda Markaziy Osiyo oʻyinlarining kumush medalini qoʻlga kiritdi. Yosh boʻlishiga qaramay Adham 1996-yilda Osiyo chempioni boʻldi va jahon kubogi kumush medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi, ammo Atlantadagi Olimpiya oʻyinlarida u 7-oʻringa tushib qoldi. Erkin kurashchi yana oʻz ustida ishlab, tinimsiz mashq natijasida 1999-yili jahon chempionatining kumush medali, Osiyo chempionatining bronza medali sohibi boʻldi. 

Ochilov 2000-yilda yana Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori va Sidneydagi Olimpiya oʻyinlarida 8-oʻrinni egalladi. 2001-yilda esa jahon kubogi kumush medalini olishga erishdi. 2004-yilda u Osiyo chempioni, 2005-yilda jahon kubogi bronza medalini, 2007-yilda Adham jahon kubogi kumush medali va harbiylar oʻrtasidagi jahon kubogi bronza medalini oldi. 2008-yilda harbiylar oʻrtasida oʻtkazilgan jahon chempionatida gʻolib boʻlgan.

## Mukofotlar va unvonlar
* 1996-yil — „Shuhrat“ medali
* 2000-yil — Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi

## Manbalar
Urugvaydagi armanlar

**Urugvaydagi armanlar** (, arm. Հայերն Ուրուգվայում) — Janubiy Amerikadagi eng qadimgi arman jamoalaridan biri. Umumiy soni 15 000 — 19 000 kishi. Aksariyati poytaxt Montevideoda yashaydi.

## Tarixi
Kichik arman diasporasi boʻlgan Urugvaydagi armanlar asosan poytaxtda toʻplangan. Armanlarning koʻpchiligi armanlar genotsididan keyin Usmonli imperiyasidan kelgan muhojirlarning birinchi toʻlqinining uchinchi yoki hatto toʻrtinchi avlod avlodlari. Arman xayriya ittifoqi (AGBU) 1939-yilda Urugvayda oʻz filialini tashkil qildi va 1953-yilda jamoat markazini ochdi. Urugvay parlamenti birinchi boʻlib armanlarni qirishni rasman qoraladi va jahon hamjamiyatini armanlar genotsidini qoralab, tan olishga chaqirdi. Va 1965-yil may oyida Urugvay armanlar genotsidini tan olgan dunyodagi birinchi davlat boʻldi. Mamlakat parlamenti har doim armanlarni himoya qilish va qoʻllab-quvvatlash boʻyicha turli rezolyutsiyalarni qoʻllab-quvvatlaydi.

## Jamiyat
1974-yildan 1975-yilgacha Urugvayning Arman xayriya ittifoqi (AGBU) tomonidan oʻquv markazi tashkil etilgan boʻlib, u ikki bosqichda yakunlandi: birinchidan, AGBU asoschisi va birinchi prezidenti Pogos Nubaryan nomidagi boshlangʻich maktab, keyin esa oʻsha paytdagi AGBU prezidenti sharafiga nomlangan Aleks Manukyan nomidagi oʻrta maktab qurilishi yakunlandi.

Urugvayning arman jamoasi sanʼatda juda faol. Alvaro Akopyan Montevideo filarmonik orkestri dirijyori. Shuningdek, Kordovada „Ararat“ raqs ansambli (Armanlarning xayriya ittifoqi (AGBU) va armanlarning „Gayane“ raqs ansambli (Urugvay Arman Milliy Markazi) mavjud.

„Radio Armaniston“ radiostansiyasi uzoq vaqtdan beri Montevideodan Urugvay armanlari va Argentinaning Buenos-Ayres va Braziliya janubidagi arman jamoalari uchun eshittirishlar olib boradi.

Montevideoda „Armaniston“ maydoni bor. Urugvay parlamentida asli arman millatiga mansub Liliam Kechichyan (Liliam Kechichian) turizm va sport vaziri ham bor.

## Din

Aksariyat armanlar arman apostol cherkoviga mansub boʻlib, uning markazi Montevideodagi arman cherkovi (). Cherkov yaqinida arman genotsidi qurbonlariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan.

Katolik armanlar va yevangelist armanlarning soni ham anchagina.

Montevideodagi asosiy arman diniy markazlari:

* Avliyo Nerses Shnorali sobori (Arman Apostol cherkovi);
* Bzommar Bibi Maryam sobori, (Arman katolik cherkovi);
* Arman Yevangelist cherkovi (Arman Yevangelist cherkovi).

## Manbalar


## Havolalar
* Армянский благотворительный союз (AGBU)
* Армяне Уругвая
* Тигран Ганаланян, армянские протестантские общины в Южной Америке
* Армяно-Уругвайские культурные отношения
Yamba

**Yamba** () — qadimgi yunon mifologiyasida Pan va Echoning qizi, asli Frakiyadan. Qirol Eleusis Keleusning uyida xizmatkor.

Yunon afsonasiga koʻra, Eleusislik kampir oʻgʻirlab ketilgan qizi Persefonni orzu qilgan Demeterni odobsiz hazillar bilan qiziqtirgan va Demeter jilmayib qoʻygan. Bu yerdan iambik oʻlchagich paydo boʻlib, u „beparvo“ poetikada ishlatilgan.

Yamba bilan boʻlgan voqea Bauboning hikoyasiga oʻxshaydi (agar ular umuman bir xil odam boʻlmasa). Ammo, Yamba soʻzlarni, Baubo esa imo-ishoralarni ifodalaydi.

## Yana qarang
* Yamb

## Manbalar
Pokistondagi armanlar

**[[Pokiston|Pokistondagi]] armanlar** — **Pokistonda** yashovchi etnik armanlar. Koʻpgina armanlar XX asr boshidagi iqtisodiy yuksalish davrida Karachiga koʻchib ketishgan. Pokistondagi taniqli arman jamoalarini Karachi, Lahor va poytaxtda, Islomobod shahrida topish mumkin.

## Tarixi
Miloddan avvalgi XV asrda Usmonlilar va Safaviylar Armaniston togʻlarini bosib olishlari natijasida koʻplab armanlar Usmonli va Safaviylar imperiyalari boʻylab joylashdilar va baʼzilari oxir-oqibat Buyuk Moʻgʻullar Hindistoniga yetib borishdi. Akbar hukmronligi davrida Akbarning rafiqasi Mariam Begum Saheba va bosh sudya Abdul Xay kabi armanlar imperiyada obroʻ-eʼtibor qozondilar. Armanlar Hindistonning Dehli va Bengaliya kabi boshqa qismlarida gubernator va general sifatida obroʻ-eʼtibor qozongan boʻlsa-da, ular Lahorda ham bor edi.

1606 va 1618-yillardagi arman yozuvlari arxeologlar tomonidan 1901-yilda Balujistonning Loralay tumani, Tal Chotiali hududidan topilgan. XVII asr boshlarida bu yerda arman jamiyati tashkil topdi. 1908-yilda ingliz zobiti shunday deb yozgan:

"Kanada hududida hech qanday arman koloniyalari topilmagan. Shunday qilib, biz XVII asrdagi arman koʻchmanchilari Islomni qabul qilib, brahui va belujaning mahalliy qabilalari bilan butunlay birlashib ketgan deb taxmin qilishimiz mumkin".

XVI-asrda, Buyuk Moʻgʻullar imperiyasi davrida, Lahorda katta arman jamoati bor edi. Lahorda, shuningdek, Fort Lahor yaqinida arman cherkovi va qabriston boʻlgan chegaralangan arman mavzesi ham boʻlgan, arman va Gruziya artilleriyasi esa Ahmad-Shoh Durra bostirib kirganida gubernator Mir Mannu tomonidan yollangan; Lahorda gollandiya Sharqiy Hindiston kompaniyasining ekspeditsiya ishtirokchilari koʻplab arman ruhoniylari haqida yozganlar. Arman jamoati shaharda rivojlandi va ularning aksariyati oddiy savdogarlar boʻlsa-da, jamoa aʼzolari pivo va sharob doʻkonlari egalari sifatida ham tanilgan. Lahorda Buyuk moʻgʻullar imperatori Akbar davrida „arman xristian savdogarlari tomonidan ishlatilgan“ cherkov bor edi.

1711-yilda Lahorda Arman apostol cherkovining yepiskopi paydo boʻldi. Biroq, koʻplab armanlar, jumladan, yigirmata savdogar oilalari bilan moʻgʻul noibi tahdididan keyin shaharni tark etishdi. Jamiyat XVII va XVIII asrlarda sezilarli darajada qisqardi, ammo Britaniya Hindistoni hokimiyatining kelishi bilan Janubiy Osiyoning bu qismida armanlarning mavjudligi XX boshlarigacha davom etdi. 1907-yilda Lahorda qolgan armanlarga Kalkuttadagi hind yeparxiyasining primati, arman arxiyepiskopi Saak Ayvadyan tashrif buyurdi.

## Yana qarang
* Arman diasporasi
* Armaniston-Pokiston munosabatlari
* Hindistondagi armanlar

## Manbalar
Botqoq kiyigi

**Botqoq kiyigi** () — Janubiy Amerikada yashovchi *Blastocerus* monotipik jinsiga mansub kiyiklar turi.

## Tashqi koʻrinishi
Botqoq kiyiktari Janubiy Afrikadagi eng yirik kiyiklaridan biri. Tana uzunligi 153 — 195 sm, balandligi 110 — 127 sm, vazni 80 – 150&nbsp;kg. Koʻchmachilik davrida yungi yorqin qizil-jigarrang tusga ega boʻlib, qolgan vaqtda ocharib ketadi. Oyoqlari toʻq jigarrangdan qoraga ozgaruvchan boʻladi. Botqoq kiyiklarining ikkala shoxlari 4-ga butalangan. Tuyoqlari botqoq sharoitlariga moslangan xolda engli. Quloqlari oq dumli kiyiklar kabi latta.

## Istiqomat joylari
Botqoq kiyiklarini daryolar va koʻllar boʻyida zich qamishzorlar, shuningdek, koʻpincha suv bosgan nam savannalarda uchratsa boʻladi. Botqoq kiyiklari uchus mos jiylar Argentina simoli, Peru, Boliviya, Poragvay va Braziliya janubiy-shaq qisimlari, ammo Amazonka oʻrmonlari toʻgri kelmaydi.liyaning janubi-sharqida joylashgan. Amazon oʻrmonlarida botqoq kiyiklari yoʻq.

Eng katta populyatsiyalar Paragvay va Parana daryolari maydonlarida joylashgan. Aholining toʻrtdan uch qismi Pantanalada yashgan.

## Hayot tarzi
Botqoq kiyiklari kechqurun faolashadi, yolgʻiz yoki 5 tagacha hayvonlardan iborat boʻlgan kichik guruhlarda yashaydi. Boshqa kiyiklardan farqli oʻlaroq, erkaklar bu turdagi urgʻochi uchun kurashishlari hech qachon kuzatilmagan. Asosan, botqoq kiyiklarining erkaklari kamroq tajovuzkorlik bilin kurash olib borishadi. Oziq-ovqat barcha turdagi suv oʻsimliklaridan, jumladan, nilfiyalar va qamishlardan iborat.

## Xavf va xavfsizlik
Brakonyerlar tufayli botqoq kiyiklari kam uchraydi. Braziliya va Urugvayning suv yoni hududlari kabi oʻz hududining baʼzi maydonlarida u butunlay qirilib ketgan. IUCN botqoq kiyiklarini xavf ostida qolgan turlar qatoriga kiritadi.

## Adabiyotlar

* Ronald M. Nowak: *Uokerning dunyo sutemizuvchilari*. Jons Xopkins universiteti matbuoti, Baltimor, 1999, ISBN 0-8018-5789-9
Qonun falsafasi

**Qonun faslafasi** – huquqning tabiatini, shuningdek, qonunning boshqa normativ tizimlar, ayniqsa etika va siyosiy falsafa bilan aloqasini oʻrganuvchi falsafa sohasidir. Unda "„QOnun nima?“, „Qonuniy asoslilik mezonlari nimada?“ va „QOnunning axloq bilan aloqasi qanday?“ kabi savollarga javob topishga harakat qiladi. Qonun falsafasi va Yurisprudensiya atamalari baʼzan sinonim tarzda qoʻllanadi, biroq baʼzan yurisprudensiya atamasi iqtisodiyot va sotsiologiya sohalari uchun mos boʻlgan tafakkur tarzlarini ham qamrab oladi.

## Yoʻnalishlari
Qonun falsafasi analitik yurisprudensiya va normativ yurisprudensiya sohalariga boʻlinishi mumkin. Analitik yurisprudensiyada qonun nima va nima emasligi uning eng muhim jihatlarini taʼriflash orqali aniqlanadi. Normativ Yurisprudensiyada ham qonunlarni shakllantiruvchi yuridik boʻlmagan normalar va qonun tomonidan shakllantiriluvchi va inson xulq-atvoriga yoʻriqnoma sifatida xizmat qiluvchi yuridik normalar tadqiq etiladi.

## Mashhur qonun faylasuflari
Atoqli qonun faylasuflari qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:

• Sokrat

• Platon

• Aristotel

• Foma Akvinskiy

• Hadley Arkes

• Frensis Bekon

• Jon Lokk

• Francisco Suarez

• Francisco de Vitoria

• Gyugo Grotsiy

• Benedikt Spinoza

• John Austin

• Frederic Bastiat

• Evgeny Pashukanis

• Jeremi Bentam

• Emilio Betti

• Norberto Bobbio

• António Castanheira Neves

• Jules Coleman

• Ronald Dworkin

• Francesco D’Agostino

• Francisco Elías de Tejada y Spínola

• Carlos Cossio

• Miguel Reale

• John Finnis

• Lon L. Fuller

• Leslie Green

• Robert P. George

• Germain Grisez

• H. L. A. Hart

• Georg Vilgelm Fridrix Gegel

• Oliver Wendell Holmes, Jr.

• Alf Ross

• Tony Honoré

• Rudolf Jhering

• Immanuel Kant

• Iogann Gottlib Fixte

• Hans Kelsen

• Joel Feinberg

• David Lyons

• Robert Alexy

• Reinhold Zippelius

• Neil MacCormick

• William E. May

• Marta Nussbaum

• Gustav Radbruch

• Joseph Raz

• Jeremy Waldron

• Friedrich Karl von Savigny

• Robert Summers

• Roberto Unger

• Catharine MacKinnon

• John Rawls

• Pierre Schlag

• Robin West

• Carl Schmitt

• Yurgen Habermas

• Carlos Santiago Nino

• Geoffrey Warnock

• Scott J. Shapiro

• Shen Buhai

• Shang Yang

• Han Fei

• Zhu Xi

## Manbalar
Tiphys

**Tifiy** (Tifis, Ifiy, ) — yunon mifologiyasida mashhur munajjim, argonavt, Kolxida yoʻlida „Argo“ning rulchisi; Simplegadalar oʻrtasida kemani boshqarib, argonavtlarni boshqa falokatlardan qutqardi.

Agniy / Gagniyning (yoki Forbant va Girminaning) oʻgʻli. Ferekidning yozishicha, Ponteyning oʻgʻli. Asli yoki Beotiyadagi Tifa shahridan, yoki fespiyalik.

Baʼzi qadimgi mualliflarning fikriga koʻra, ochiq dengizda suzib yurish uchun birinchi marta murakkab yelkandan foydalanganlar argonavtlardir. Ulardan oldin yelkanlar umuman yoʻq edi yoki juda ibtidoiy edi. TifiygaAfina oʻrgatgan.

Seneka „Argo“ kemasining boshqaruvchisi Tifiyni birinchi bo‘lib yelkanni amalda qoʻllagan odam, deb atadi:

: *Tifiy birinchi boʻlib dengizga yelkanlarni yoyishga jurʼat etdi*
: *va shamollarni yangi qonunlarga boʻysundirdi, soʻngra yelkanlarni shamolga qoʻydi*
: *Janubiy shamol sadosi ularni uzun izlar boʻylab siljitib,*
: *machtaning oʻrtasida, gohida esa oxirida.*

Tifiy mariandinlar yurtida kasallikdan vafot etdi. Uning oʻrniga argonavt, pahlavon, yaxshi rulchi Ankey keldi.

## Manbalar
Argonavt Faler

**Faler** (argonavt va ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi . Alkonning oʻgʻli. Afinalik argonavt. Pavsaniyda **Falarey** nomiga ega: Peliyning soʻzlariga koʻra, dafn oʻyinlari ishtirokchisi, yugurishda qatnashgan. Simplegadlardan qoʻrqqan. Tesey bilan Faler kentavrlar bilan jangda qatnashdi. Afina porti uning nomi bilan atalgan. Akamant bilan birgalikda Kiprda Soli shahriga asos solgan. U, shuningdek, keyinchalik Parfenop va Neapol deb nomlangan shaharga asos solgan.

## Manbalar
Lesoklar

**Lesoklar** (shuningdek, *lesaki*, *lesyaki*; kashub tilida: lesôcë, lesôce, ) — Kashubiya hududining shimoliy qismida istiqomat qiluvchi kashubiyaliklarning subetnik guruhi - shimoldan Mexovo qishlogʻi (), janubdan — Shemud qishlogʻi (kashub tilida: Szëmôłd, ), Pomorsk voevodaligidagi Putskiy va Veyherovo chegarasida joylashgan. Lesoklar sharqdan bilyaklar yerlari, shimoldan — krokovyanlar yoki yarim bilyaklar yerlari bilan chegaradosh hududga joylashdilar. Barcha kashubiyaliklar singari, lesoklar ham katoliklardir.

Lesoklarning nomi ular yashaydigan shimoliy Kashubiyaning oʻrmon hududlari bilan bogʻliq.

Lesoklar shimoliy kashub dialektining *shimoli-sharqiy lahjalaridan* foydalanish bilan ajralib turadi, ular birgalikda *Lesok lahjasi* (). F. Lorenz tasnifidagi *Lesok lahjasi* Lenchitsa yaqinida kichik maydonni egallagan (), Mechovo va Shemud oʻrtasidagi mintaqada F. Lorenz *qishloqcha* *putsk*, *redcha, rumcha, lesokcha* *va* *boshqa* Shimoliy Kashubiya dialektlarini ajratib koʻrsatdi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Parilar malikasi

**Parilar malikasi** () — Irlandiya va Britaniya folklorida parilarni boshqaradigan malikda deb ishonilgan afsonaviy qahramon malika. Uilyam Shekspirning asarlari taʼsirida u ingliz tilli madaniyatda koʻpincha Titaniya yoki malika Mab nomi bilan bogʻlaniladi.

## Mifologiyada
Irlandiya folklorida qirol Finvarraning rafiqasi va sidlarning soʻnggi oliy malikasi *Una* yoki *Unach* deb atalgan (), Shimoliy Angliya va Quyi Shotlandiya balladalarida u Elflar, yaʼni parilar malikasi deb nomlangan.

Bu qahramon, shuningdek, *Morgan* nomi (Arturiana siklidagi pari Morgana) yoki yuqorida aytib oʻtilganidek *Mab* varianti bilan bogʻliq. Ingliz tilidagi „Bolalar balladalari“ toʻplamga kiritilgan () „*Tam Lin*“ va „*Qofiyachi Tomas*“ nomli ikkita balladada malika nafaqat goʻzal va jozibali, balki qoʻrqinchli va halokatli sifatida ham taqdim etiladi. Afsonalardan biriga koʻra, Parilar malikasi mahliyo qiluvchi goʻzallikda yengil liboslarda oq otda yuradigan goʻzal sayyoh xonim sifatida koʻrinadi. Yana bir afsonada, Parilar malikasi har yetti yilda doʻzaxga soliq toʻlagan. Uning oʻynashlari esa qurbonlar sanalgan. Boshqa bir rivoyatga koʻra, malika oʻzi yoqtirgan erkakni yetti yil muddatga oʻz qirolligiga olib ketishi mumkin, faqat bir shart bilan, erkak u yerda boʻlgan vaqt davomida sukut saqlashi shart. Vaʼdasiga vafo qilib qaytganida u bashorat qila olish kabi gʻayritabiiy qobiliyatlarga ega boʻladi

## Adabiyotda
William Shakespeare ham Edmund Spenser singari oʻz asarlarida Parilar malikasiga oʻxshash qahramonlarni yaratishda u haqdagi ertaklardan foydalangan: Spenser *"Parilar malikasi*" poemasida, Shekspir *"Yoz tunidagi tush"* komediyasida ushbu qahramondan foydalangan. Spenserning „Parilar malikasi“dagi qahramoni *Gloriana* deb atalgan. Bundan tashqari, *Tanakvill* nomi bilan ham yozilgan, bu ehtimol, Tarquiniusning rafiqasi Priska nomidan kelib chiqqan. Shekspirning soʻnggi asarida Oberonning rafiqasi boʻlgan parilar malikasi Titaniya deb atalgan. U bu ismni Rim maʼbudasi Diananing epiteti sifatida Ovidiydan olgan. Diana muntazam ravishda demonologik adabiyotlarda parilar qirolligi hukmdori sifatida tasvirlanadi. Masalan, Britaniya qiroli Jakov muallifligida „Demonologiya“da yozilishicha, Parilar malikasi „ruhlarning toʻrtinchi turiga mansub boʻlib, uni butparastlar Diana deb atashgan va uning sargardon saroyi ahlini oramizda parilar yoki bizning yaxshi qoʻshnilarimiz deb atashadi“.

J. M. Barri Piter Pan haqidagi eng qadimgi romanlardan biri „Kichik oq qush“da parilar malikasini *Mab* nomi bilan ataydi. Ammo u ijobiy tusdagi qahramon sanaladi.

## Neobutparastlikda
Rim Dianasiga oʻxshash, oʻrmon arvohlari malikasi hisoblanib, Charlz Lelandning Aradia (Jodugarlar malikasi) toʻgʻrisidagi kontseptsiyasi asosida paydo boʻlgan ayrim yangi butparastlik harakatlari paydo boʻlishiga taʼsir koʻrsatdi

## Manbalar
Xrisaor

**Xrisaor** (, „oltin qilich“) — qadimgi yunon mifologiyasida Poseydon va Gorgona Meduzaning oʻgʻli, Persey Gorgonaning boshini kesib tashlaganida tugʻilgan. Qoʻlida oltin qilich bilan tugʻilgan. Pegasning ukasi.

Xrisaor va okeanida Kalliroya dahshatli uch boshli Gerionning ota-onasidir.

Diodorning talqiniga koʻra, Xrisaor Iberiya qiroli boʻlib, uning 3 oʻgʻli boʻlgan (uch boshli Gerion haqidagi afsona shunday talqin qilinadi).

## Manbalar
Goltug nagara

**Goltug nagara** (qoʻltiq nogʻora, ) — ozarbayjon xalq zarbli cholgʻu asbobi. Ozarbayjon xalq musiqasida eng keng tarqalgan zarb vositalaridan biri.

## Etimologiya
"Nagara" tarjimada „nogʻora“ va „goltug“ — „qoʻltiq“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tavsif
Ansambllar va orkestrlarning bir qismi sifatida ishlatiladi. Ikkala qoʻlning kaftlari va barmoqlari bilan oʻynaydi. (baʼzan ikkita engil tayoq yordamida). Oʻyin davomida slap, tremolo, trill va chertish kabi texnikalar qoʻllanadi.

Kuchli ovoz dinamikasiga ega boʻlgan nagara turli xil timbr soyalarini chiqarib olish imkonini beradi va unda ochiq havoda ham oʻynash mumkin. Anʼanaviy folklor marosimlarida, xalq teatr oʻyinlarida, shuningdek, djanga, Yalla va boshqalar kabi raqslarda goltug nagara ishlatiladi. Uning korpusi yongʻoq, oʻrik va boshqa turdagi daraxtlardan qilinadi, membranasi esa qoʻy terisidan tayyorlanadi. Balandligi 350-360 mm, diametri 300-310 mm.

## Yana qarang
* Nogʻora
* Joʻra nogʻora
* Boʻyik nogʻora
* Gosha-nagara

## Havolalar
* Нагара в Большой советской энциклопедии
* Видеоролик игры на нагаре группы «Ритм» Натига Ширинова
* Nağara
* Азербайджанские музыкальные инструменты
* Nagara show
Titon mifologiya

**Tifon** (**Titon,** ) — qadimgi yunon mifologiyasida Troya qiroli Laomedont va Strimo(yoki Reo)ning oʻgʻli, Memnonning otasi (onasi — Eos).

Choʻpon. U Eos tomonidan oʻgʻirlab ketilgan va Efiopiyaga koʻchirilgan, u yerda oʻgʻillari Emafion va Memnon tugʻilgan. Yo boʻlmasa u Osiyoning sharqiy yerlariga yurish qilib, Efiopiyagacha yetib bordi va u yerda Eos undan Memnonni tugʻdi. U Suzaga asos solgan, Suza akropoli Memnoniy deb atalgan.

Eosning iltimosiga koʻra, Zevs Tifonga uzoq umr berdi, ammo Eos abadiy yoshlikni tilga oliishni unutdi va Tifon oʻlmas qariyaga aylandi, boshqa versiyaga koʻra — qarib ajin bosgan sikadaga aylandi.

File:Aurora Taking Leave of Tithonus.jpg|Titon va Eos


## Manbalar


## Adabiyotlar

* Tifon, suprug Eos // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Ull

**Ull** (qad. skand, *Wulþuz „shon-sharaf“dan) — skandinav mifologiyasida kamondan otish bilan bogʻliq iloh. Islandiya manbalarida Ull deyarli eslanmaydi, ammo bu nom Norvegiya va Shvetsiyaning tarixiy toponimiyasida keng tarqalgan.

Snorri Sturlusonning „Kichik Edda“ asarida Ull faqat ikki marta tilga olinadi — bir marta Sifning oʻgʻli va xudo Torning oʻgay oʻgʻli, kamonchi va changʻi uchuvchisi; va yana bir marta kenning muhokamasida — kamondan otish, changʻi uchish, ov va qalqonlar xudosi sifatida; qalqonni boshqacha tarzda „Ull kemasi“ deb atash mumkinligi ham aytiladi. Bundan tashqari, „Katta Edda“da Ull faqat goh-goh eslanadi; Aslarning turarjoylari roʻyxatida aytilishicha, Ull Idalir („tislar vodiysi“) degan joyda yashaydi. Bu nom kamondan otish bilan ham bogʻliq boʻlishi mumkin, chunki tiss bu qurolni tayyorlash uchun eng munosib yogʻochdir.

Norvegiya va Shvetsiyada — ammo Daniya yoki Islandiyada emas — Ull nomi bilan atalgan koʻplab geografik joylar mavjud, masalan, Gyoteborgdagi Ullevi va Oslodagi Ullern, binobarin, u oddiy odamlar uchun muhim boʻlgan boʻlishi mumkin. Jorj Dumézil ushbu xudo bilan bogʻliq toponimlar „Norvegiya va Markaziy Shvetsiyadagi juda zich guruhlar“ tomonidan ifodalanganligini taʼkidlab, uning „Daniyadagi koʻp sonli toponimlarda“ uchraydigan Tyur xudosi bilan aloqasini koʻrsatadi (ayni paytda, Ull „Daniya manzarasida“ deyarli yoʻq), lekin „Norvegiya va Markaziy Shvetsiyada“, shuningdek, Ullning „Mitraik xususiyatlari“ da deyarli uchramaydi. Ehtimol, vaqt oʻtishi bilan uning oʻrnini boshqa aslar olgandir.

Shimoliy Yevropada Ull sharafiga koʻplab ibodatxonalar qurilgan. Uning mehrobida qasamyod qilinadigan muqaddas uzuk yotadi. Aytishlaricha, bu uzuk torayish xususiyatiga ega boʻlib, yolgʻon qasam ichganning barmogʻini sindirib qoʻyarmish. Lilla Ullevi shahrida (Shvetsiya) arxeologlar Ullning qadimiy ziyoratgohini topdilar. Uning atrofida olib borilgan qazishmalarda 65 ta uzuk topilgan. Sakson Grammatikning „Daniyaliklarning ishi“da Odin u yerdan quvilganidan keyin goʻyo Vizantiyada hukmronlik qilgan Ollerus haqida soʻz boradi.

Loki Sifning oltin sochlarini u bilan baham koʻrmadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Beovulf. Starshaya Edda. Pesn o Nibelungax. Biblioteka vsemirnoy literaturi. — M., 1975.
* Verxovnie bogi indoevropeysev. — M.: Nauka, 1986. — 234 s. (Seriya „Issledovaniya po folkloru i mifologii Vostoka“).
* Skandinavskaya mifologiya: Ensiklopediya. — M: Eksmo, 2004. — 592 s. — ISBN 5-699-05245-3.
* Mifologicheskaya ensiklopediya
Bambuk kurtaklari

**Bambuk kurtaklari** — bu bambuk oilasining *Bambusa* , *Dendrocalamus* va *Phyllostachys* avlodiga mansub oddiy bambukning yosh kurtaklari, qutulish mumkin boʻlgan poyasi va boshqa baʼzi oʻsimliklar turlari, ular Sharqiy Osiyo oshxonasida keng qoʻllanadi — yangi, qaynatilgan, quritilgan, tuzlangan va tuzlangan va konserva shaklida isteʼmol qilinadi. Bambukning 200 ga yaqin turlarining kurtaklari isteʼmolga yaroqli.

Yangi kesilgan bambuk kurtaklari havo kameralarining boʻgʻimlarida tor tizmalari boʻlgan juda qattiq ochiq sariq yadroga ega. Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan bambuk unib chiqqandan soʻng, hali kurtaklari mustahkam, tukli qoramtir-jigarrang yaproqlar bilan qoplangan vaqtida darhol kesiladi va qayta ishlash jarayonida ular olib tashlanadi.

Yumshoq, yengil qarsillaydigan bambuk kurtaklari tropik Osiyoning deyarli barcha mamlakatlarida isteʼmol qilinadi. Bu sabzavot haqidagi dastlabki maʼlumotlar Tan davrining Xitoy manbalarida topilgan. Bambuk anʼanaviy sharq tabobatida mashhur. Yevropada u qishloq xoʻjaligi oʻsimlik sifatida faqat Italiyada yetishtiriladi. Qoʻshma Shtatlarda isteʼmolga yaroqli boʻlgan bambukning tijorat maqsadida ekilishi 1900-yillarda boshlangan va bambuk kurtaklari tez orada umumiy Amerika taomiga aylanadi, deb ishonishgan.

100 g mahsulotga yashil poyali bambuk kurtagida 90 gramm suv, 2,6 protein, 4,1 yogʻ, 1,1 ozuqa tolasi, 22,8&nbsp;mg kalsiy, 37&nbsp;mg fosfor, 1,1&nbsp;mg temir, 3,1&nbsp;mg askorbin kislotasi mavjud. Sariq poyali navlarning bir xil miqdordagi kurtaklari 88 gramm suv, 1,8 gramm oqsil, 7,2 yogʻ, 1,2 ozuqa tolasi, 28,6&nbsp;mg kalsiy, 27,5&nbsp;mg fosfor va 1,4&nbsp;mg temirni oʻz ichiga oladi.

Bambuk bogʻi yiliga bir tonnadan oʻn tonnagacha kurtaklar beradi.

Bambuk kurtaklarining tarkibida sianogen glikozid mavjud boʻlib, u pishirish davomida parchalanadi. Yuqori harorat taʼsirida tayyorlaganda, bambuk kurtaklari oʻziga xos achchiqlik taʼmni ham yoʻqotadi.

Yaponiyada bambuk kurtaklari qaynatiladi, masalan, „nuka“ — guruchni maydalashdan hosil boʻlgan va birinchi navbatda guruch donalarining tashqi qatlamlarini oʻz ichiga olgan un bilan. Kurtaklar koʻpincha maxsus shirin-nordon marinad bilan namlanadi (memma [ja]). Yaponiyaning yuqori saviyali restoranlarida bambuk kurtaklaridan tayyorlangan sushi ham tortiladi.

## Manbalar
Kakolyo

**Kakolyo** — Kagoro (oʻzining nomi), Malidagi xalq. Kakolyo tarqalgan holda, Bamana va Soninke bilan aralashib, Kaarta viloyatidan Segougacha boʻlgan chiziqda, ayniqsa Kaarta-Bine mintaqasida va Gumbuda yashaydilar. Maninka kitlariga yaqin. 33 minggacha, Baman va Soninke tomonidan kuchli assimilyatsiya qilinadi (Okhotina 1977: 132).

## Til
Kakolyo — Niger-Kordofaniya oilasining Mande guruhining yozilmagan tili. Koʻpchilik kakolyo ikki va uch tilli (bamana, soninke), koʻplari oʻz ona tilini yoʻqotib qoʻyish xavfi ostida qolgan (Andrianov 1964:75).

## Din
Ular islomga eʼtirof etadilar, dindorlarning aksariyati sunniy musulmonlar, oz qismi esa anʼanaviy eʼtiqodlarga sodiq qoladilar (Kirei 1983:19).

## Aholi

### Kasbi
Qishloq xoʻjaligi (joʻxori, tariq, makkajoʻxori, kassava, yams, gombo, yeryongʻoq, shi yogʻi), shuningdek, chorvachilik (qoʻy, echki, qoramol). Iqtisodiyoti, ijtimoiy tuzilishi va madaniyati Baman va Sharqiy Maninkadan deyarli farq qilmaydi.

### ijtimoiy tashkilot
Ular patrilineal guruhlarga birlashgan — damu (Koita-Makalu, Fofana, Kamara, Magasa, Magasuba, Nyakate), ularning har biri barcha aʼzolar uchun umumiy nominal taqiqga ega — totem (Kaliforniya universiteti 2000:43). Jamiyat kastalarga boʻlingan: olijanob va pastki — temirchilar, yertakchilar. Ular xazilkam qarindoshlik" davombe (dyogorame) bilan (Smit 1974:61) munosabatda boʻladilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Андрианов Б. В. Население Африки, - М., : Наука, 1964. - 275 с.
* Асоян А. С., Солодовников В. Г.  Современная Нигерия: справочник, - М., 1974. - 411 с.
* Григорьев А. А. Краткая географическая энциклопедия Том. 5, - М : Советская энциклопедия, 1960. - 237 с.
* Исмагилова Р. Н.  Этнические проблемы современной тропической Африки, - М. : Наука, 1973. - 414 с.
* Кирей Н. И. Этнография народов Африки. Учебное пособие, - Краснодар. : Изд. Кубан. Универ-та, 1983. - 110 с.
* Охотина Н. В. Проблемы языковой политики в странах Тропической Африки, - М. : Наука, 1977. - 195 с.
* African Studies Center African arts, Том 33, - Los Angeles. : University of California, 2000.
* Smith M. Corporations and Society: The Social Anthropology of Collective Action, - New Jersey. : a Dwision of Transaction Pablishers, 1974. - 384 p.
## Havolalar
* Энциклопедия народов мира
* Kagoro of Mali
* Langues du Mali
Kaksal

**Kaksal** (qoz. qaqsal) — Oʻrta Juzning Argʻin qabila birlashmasi tarkibidagi qozoq urugʻi. Shegendik jinsining yagona kichik jinsini ifodalaydi.

## Shejire
Shakarim Xudoyberdiev kaksal urugʻining kelib chiqishini Ilxanate Xulagu da xizmat qilgan oyrat hokimi Argun ogʻaga (Argʻin ogʻa) bogʻlagan.

Shakarim keltirgan shejirega koʻra, Argʻin ogʻaning avlodi Kodandir. Oʻgʻli Dairxoʻja (Oqxol). Katta xotinidan — Qoraxoʻja. Qoraxoʻjaning katta xotinidan — Meyram. Meyramning katta xotinidan — Kuandik, Suyundik, Begndik, Shegndik. Begndikning oʻgʻli — Koʻzgan, Shegʻndiqning oʻgʻli — Kaksal.

## Tarixi

### Kelib chiqishi
Tadqiqotchilarning fikricha, argʻin urugʻlari etnogenezida eron, turk va moʻgʻul xalqlari ishtirok etgan. Bir qator tadqiqotchilarning fikriga koʻra, Eron komponenti substrat, turkiy va moʻgʻul komponentlari esa superstrat boʻlgan. Argʻinlarning nasl-nasabi va genofondini har tomonlama oʻrganish natijasida argʻinlarning asosiy ajdodi Oltin Oʻrda Qoraxoʻja amiri (XIV-asr) ekanligini koʻrsatadi yoki uning bevosita ajdodlari. Bir qator mualliflarning fikricha, moʻgʻul qabilalari Argin/Argun etnonimining dastlabki oʻzagi va birinchi tashuvchilari boʻlgan. M.T.Tinishpaev ariqlar nirun-moʻgʻul qabilasi ariklarga qaytadi, deb hisoblagan. Ch.Ch.Valixonov arginlarni jagatay oʻrdasidagi moʻgʻul xalqlari qatoriga kiritgan. Boshqa bir manbaga koʻra, argʻinlar Hulagu Ilxonligida xizmat qilgan oyrat hokimi Argun ogʻaning avlodlaridir. K.Etvuduga koʻra, arginlar (argunlar) moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan va moʻgʻul istilosi natijasida gʻarbga olib kelingan Moʻgʻul platosining bosib olingan dasht xalqlaridan keladi. Uning fikricha, Arginlar (Argunlar) Ongut urugʻini ifodalagan.

### Joylashishi
G.N. Potanning maʼlumotlariga koʻra, Argʻin urugʻlari koʻzgan va kaksal Atbasar va Pavlodar okruglari hududlarida yashagan. M.S.Mukanovning soʻzlariga koʻra, Quandik va Shegendik urugʻlarining qishlogʻi Ishim, Jabay, Ashili daryolari va Atbasar volostining sharqiy chegarasi orasidagi uchburchakda tarqalgan. Yozgi yaylovlar Ashchili daryosi, koʻl boʻyida joylashgan edi. Qulukol, Ishimdan janubda Suynak, Qaynarli yoʻllarida, Vargan va Kshkenekol koʻllari.

## Taniqli vakillari

* Muzafar Alimbaev — qozoq shoiri va yozuvchisi. Ulug 'Vatan urushi qatnashchisi.

## Manbalar
Kalmaki

**Kalmaki** (tatarcha k*almak tatarlari*) — Kemerovo viloyatining shimoli-gʻarbida, Yurga shahri yaqinida yashovchi Sibir tatarlarining kichik etnografik guruhi, ''калмактар.

## Tarixi
Mahalliy aholining ushbu guruhining kelib chiqishi maʼlum — bu hozirgi Kemerovo viloyatining markaziy mintaqalaridan teleutlarning bir qismi shimolga koʻchib oʻtgan va asta-sekin janubiy qarindoshlari bilan aloqani yoʻqotgan XVII-asrga toʻgʻri keladi. XVIII-asr oxirida Volgaboʻyi va Oʻrta Osiyodan kelgan koʻchmanchilar ("Buxoriylar" deb ataladiganlar) taʼsirida islomning qabul qilinishi qalmoqlar va uning atrofidagi rus aholisi oʻrtasida endogamik toʻsiq paydo boʻldi va bu uning saqlanib qolishiga hissa qoʻshdi. Mahalliy aholining ushbu guruhidan va rus koʻpchiliklar tomonidan assimilyatsiya qilinishining oldini oldi.

Maʼlumki, „qalmoq“ atamasi ishlatilgan teleutlar Jungʻor xonligi tarkibiga kirgan. Teleutlar ilgari „oq qalmoqlar“, jungorlar esa „qora qalmoqlar“ deb atalgan. Shu bilan birga, Jungar (Oyrat) va boshqa moʻgʻul urugʻlarining bir qismi teleutlar tarkibiga qoʻshildi: Choros, Oirot, Derbet, Merkit, Tumat (Ak-Tumat, Kara-Tumat), Nayman (Mayman).

XIX-XX-asrlarda musulmon qalmoqlari uchta aholi punktida toʻplangan: Yurga shahri yaqinidagi Zimnik va Bolshoy Ulus va Yurga shimoli-sharqida, Tomsk viloyatiga yaqinroq joylashgan Yurt-Konstantinov.

## Gaplogruppa
E.V. Balanovskaya va bir qator boshqa mualliflar, Tomsk qalmoqlari tarkibida N1c1-Y16311 qatori hukmronlik qilib, ularni moʻgʻullar va Volga boʻyidagi qalmoqlarga yaqinlashtirib, ularni „Oq qalmoqlar“ning boshqa avlodlaridan ajratib turadi.

## Yana qarang

* Qalmoq
* Sart Qalmoq
* Qalmiqlar

## Manbalar
Yami (mifologiya)

**Yami** yoki **Yamini** (sanskrit. यमी, IAST: yamini, „tun“) — hind mifologiyasining qahramoni, Vivasvat va Saranyuning qizi, Yamaning egizak singlisi va oʻlmas Ashvinlar, otasi tomonida — Manu, Tapati va Shani singlisi. Yamini — muqaddas Yamuna daryosining maʼbudasi, Yamuna daryosi hindlarning xudosi Krishna bilan ham bogʻliq, u koʻpincha qora rangda tasvirlangan, uning vahana toshbaqadir.

Rig-Vedada faqat bitta Gandharva eslatib oʻtiladi — Soma qoʻriqchisi, baʼzida „suv ayoli“ Apsaraning eri Soma bilan taʼriflanadi, undan va Apsaradan odamlarning birinchi ajdodlari — Yama va Yami egizaklari tugʻiladi.

Eron mifologiyasida Yimak, Yimaning singlisi. Tibet eʼtiqodlarida Yami oʻlim maʼbudasi boʻlib, Naraka yer osti dunyosidan ayol ruhlarni boshqaradi. U yer osti dunyosining xoʻjayini Yamaning turmush oʻrtogʻi. Bhagavata Puranaga koʻra, Yami Daksha va uning rafiqasi Asiknining qizi.

## Adabiyotlar
* Dunyo xalqlarining afsonalari / Ed. S. A. Tokarev. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1991. — T. 1, s. 264.
* Yami / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tomda (82 tom va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.