Bioaugmentatsiya

**Bioaugmentatsiya** — bioremediatsiyaning bir turi boʻlib, odatda shahar oqova suvlarini tozalashda faol loy bioreaktorlarini qayta ishga tushirish uchun qoʻllaniladi. Sotuvda mavjud boʻlgan aksariyat kulturalar tarkibida barcha zaruriy mikroorganizmlar (*B. licheniformis*, *B. thuringiensis*, *P. polymyxa*, *B. stearothermophilus*, *Penicillium*sp., ''Aspergillus'' sp., *Flavobacterium*, *Arthrobacter*, *Pseudomonas*, *Streptomyces*, *Saccharomyces*, h.k.) mavjud. Faol loy tizimlari, odatda, biologik parchalanadigan organik moddalarni parchalash xususiyatiga ega boʻlgan bakteriyalar, sodda hayvonlar (protozoa), nematodalar, rotiferlar va zamburugʻlar kabi mikroorganizmlarga asoslanadi. Bioaugmentatsiyadan foydalanish koʻplab ijobiy natijalarga olib keladi, jumladan, moddalarning parchalanish jarayoni samaradorligi va tezligining oshishi hamda muayyan hududdagi toksik zarralarning kamayishi shular jumlasidan.

## Keys tadqiqotlari
Oqova suvlarni tozalashdan tashqari, bioaugmentatsiya hozircha keng koʻlamli amaliyotdan koʻra koʻproq nazariy-istiqbolli yoʻnalish boʻlib qolmoqda.

### Tuproq remediasiyasi
Bioaugmentatsiya ifloslangan tuproqlarni zararsizlantirish uchun taklif qilingan. Xususan, u xloruglerodlar (masalan, kimyoviy tozalash korxonalaridan chiquvchi) va uglevodorodlar (masalan, yoqilgʻi quyish shoxobchalaridan chiquvchi) bilan ishlashda qoʻllaniladi. Bioaugmentatsiya odatda elektron donorlari qoʻshilishi (biostimulyatsiya) bilan birga amalga oshiriladi; bu yer osti suvlarida bioaugmentatsiya kulturasidagi dexlorlovchi mikroorganizmlarning oʻsishi uchun qulay geokimyoviy sharoitlarni yaratishga xizmat qiladi.

### Koks chiqindilari
Bioaugmentatsiya koks chiqindilarini tozalashda ham qoʻllaniladi. Xitoyda ko‘mir asosiy energiya manbai boʻlib, u ifloslantirgan suvlar tarkibida ammiak, tiotsianat, fenollar hamda mono-, polisiklik va turli geterosiklik birikmalar kabi zararli moddalar mavjud.

### Neft mahsulotlaridan tozalash
Neft sanoatida neft konlarining burgʻulash chuqurlarini tozalash katta muammo hisoblanadi va baʼzan umumiy neft uglevodorodlari (TPH) darajasi bilan oʻlchanadi. Ayrim bakteriyalar tomonidan polisiklik aromatik uglevodorodlarning metabolizmga uchrashi bu borada potensial yechim boʻlishi mumkin, ammo bu sohada siljish sust kechmoqda.

### Muvaffaqiyatsizliklar va potensial yechimlar
Bioaugmentatsiya jarayonida kamchiliklar kuzatilgan koʻplab holatlar mavjud, jumladan, notoʻgʻri organizmlardan foydalanish shular jumlasidan Atrof-muhitda bioaugmentatsiyani qoʻllashda yirtqichlik (boshqa organizmlar tomonidan yeb qoʻyilishi), mahalliy va kiritilgan bakteriyalar oʻrtasidagi ozuqaviy raqobat, yetarsiz inokulyatsiya (mikroorganizm kiritish) hamda katta hajmdagi inokulyatsiyalar tufayli ekologik muvozanatning buzilishi kabi muammolar yuzaga kelishi mumkin. Ushbu muammolarning har biri turli usullar yordamida hal qilinishi mumkin. Yirtqichlikning oldini bakteriyalarning yuqori boshlangʻich dozalari yoki inokulyatsiyadan oldin issiqlik bilan ishlov berish orqali olish mumkin, ozuqaviy raqobat masalasi esa biostimulyatsiya yordamida hal qilinadi. Yetarsiz inokulyatsiyalarni takroriy yoki doimiy inokulyatsiyalar yordamida tuzatish mumkin, katta hajmdagi inokulyatsiyalar esa bakteriyalarning qatʼiy nazorat qilinadigan dozalari orqali muvozanatlanadi.

Masalan, baʼzida kiritilgan bakteriyalar tuproqdagi parchalanish jarayonini kuchaytira olmaydi yoki laboratoriya miqyosida muvaffaqiyatsiz boʻlgan sinovlar katta miqyosda muvaffaqiyat qozonishi mumkin. Ushbu muammolarning aksariyati bioaugmentatsiya samaradorligini baholashda mikrob ekologiyasi masalalari hisobga olinmagani sababli kelib chiqqan. Mikroblarning ular kiritiladigan jamoatdagi sharoitlarga bardosh berish qobiliyatini hisobga olish juda muhimdir. Muvaffaqiyatsiz yakunlangan koʻplab holatlarda mikroblarning faqat birikmalarni parchalash qobiliyatiga eʼtibor berilib, ularning mavjud jamoalardagi yashovchanligi va natijada yuzaga keladigan raqobatbardoshlik darajasi inobatga olinmagan. Shuning uchun ifloslantiruvchi moddalarni parchalovchi shtammlarni tanlashdan avval hududdagi mavjud mikrob jamoalarini aniqlash maqsadga muvofiq.

## Manbalar