Gepatit B viruslari

**Virusli gepatit** (, lotincha: hepatitis) gepatit (jigar hujayralarining yalligʻlanishi) keltirib chiqaradigan yuqumli kasalligi boʻlib, sariqlik va metabolik kasalliklar bilan birga keladi, koʻpincha surunkali gepatit va jigar sirroziga olib keladi.

1967-yilda kashf etilgan virus Gepatoviruslar guruhiga kiradi. Uning genomi 2 ta DNK zanjiridan iborat. Ichki – tashqi membranalar bilan bogʻlangan tashqi muhitga juda chidamli. Xona haroratida 3 oy davomida saqlanishi mumkin. Muzlatgichda 6 oy yashaydi, 15-20 yil davomida muzlatilgan holda saqlanishi mumkin.

## Etiologiyasi

### Virus tuzilishi

Gepatit B virusi (HBV) gepadnaviruslar oilasiga kiradi. Virusli zarracha (virion) tashqi lipid konvertdan va oqsil yadrosidan tashkil topgan ikosaedral nukleokapsid yadrodan iborat. Bu virionlarning diametri 30—42 nm. Nukleokapsid tarkibida teskari transkriptaza faolligiga ega virusli DNK va DNK polimeraza mavjud. Tashqi qobiq virusni bogʻlash va sezgir hujayralarga kirishda ishtirok etadigan koʻmilgan oqsillarni oʻz ichiga oladi. Gepatit B virusi hayvonlarning eng kichik konvertli viruslaridan biridir. Gepatotsitlarni yuqtirishga qodir boʻlgan 42 nm virionlar „Dane zarralari“ deb ataladi. Infektsiyalangan odamlarning zardobida Daniya zarralaridan tashqari, yadrosiz ipsimon va sharsimon jismlarni topish mumkin. Bu zarralar yuqumli emas va virion yuzasining bir qismini tashkil etuvchi lipidlar va oqsillardan iborat boʻlib, ular sirt antigenlari (HBs antijeni) deb ataladi va virusning hayot aylanishi davomida ortiqcha ishlab chiqariladi.

## Epidemiologiya
HBV ning tarqalishi juda keng. Infeksion manbasi turli xil klinik kasalliklarga chalingan odam va surunkali tashuvchilar. Zarar mexanizmi:

1. parenteral;

2. qon.

### Yuqtirish usullari.
Tabiiy va sunʼiy.

#### Sunʼiy yoʻllar:
Teri va shilliq pardalarga zarar etkazadigan manipulyatsiyalar (operatsiyalar, inʼektsiyalar, endoskopik tekshiruvlar, jarroxlik amalyoti, kesirva bilan tuģish, manipulyatsiyalar, pedikyuralar, tatuirovkalar).

#### Tabiiy usulda:
Shikastlangan teri qatlamlari orqali. Transmissiya omillari:

1. qon;

2. plazma;

3. eritrotsitlar;

4. fibrinogen;

5. protrombin.

#### Shuningdek, u ichki aloqa orqali ham uzatiladi:
uy-roʻzgʻor buyumlari, tish choʻtkalari, ustara va boshqalar. HBV bilan kasallanish ehtimoli juda yuqori. INFEKTSION bilan kasallanish OITSga qaraganda 100 baravar yuqori. HBV 12 yoshgacha boʻlgan bolalar va 30 yoshdan oshgan odamlarga taʼsir qiladi. Kasallikdan keyin immunitet uzoq vaqt davomida shakllanadi.

## Klinika.
HBV virusi jigar parenximasini, yaʼni gepatotsitlarni zararlaydi.

1. sariqlik;

2. sariqliksiz;

3. klinik koʻrinishsiz:
a)subklinik; b)virus yuqishi. Ogʻirligi: engil, oʻrta, ogʻir. Yashirin muddati 40-180 kungacha. Sariqlikdan oldingi davr 1-2 haftagacha davom etadi. Baʼzan hatto uzoqroq. Quyidagi sindromlar mumkin:

– artralgik – koʻpincha xarakterli;

– dispeptik;

– astenovegetativ;

– qoʻziqorin shaklida;

– aralashgan;

– kam uchraydigan yashirin davr.

Kasallik asta-sekin boshlanadi. Ovqatdan keyin 2-5 kundan keyin zaiflik, letargiya, ishtahani yoʻqotish, koʻngil aynishi va qayt qilish, teri rangini ozgarishi, toshmalar. Qabziyat yoki diareya. Oʻng devor ostida ogʻirlik va ogʻriq hissi mavjud. Artralgik sindrom:suyak va boʻgʻimlarning ogʻrigʻi va noqulaylik. Astenovegetativ sindrom:zaiflik, letargiya, bosh aylanishi, bosh ogʻrigʻi, uyqusizlik. Sariqlikdan oldingi davr oxirida siydik qoʻngʻir rangga aylanadi va najas birinchi navbatda sklerada, keyin esa terida oq rangga aylanadi. Sariqlik davri 3-4-5 haftagacha va undan uzoq davom etishi mumkin. Intoksikatsiya belgilari kuchayadi. Sariqlik belgilari ham kuchayadi. Uyquning buzilishi, eyforiya, apatiya, asabiylashish kuzatiladi. Bradikardiya, gipotenziya, jigar va taloqning kengayishi xarakterlidir. Qonning umumiy tahlilida: leykopeniya, limfotsitoz, ESR ortishi. Obuna muddati 12 oy.

## Murakkabliklar.
1. Oʻtkir jigar ensefalopatiyasi (jigar komasi);

2. Shish-astsit sindromi.

## Diagnostika.
1. sarumda maxsus markerlarni aniqlash uchun maxsus testlar qoʻllanadi;

2. biokimyoviy testlar jigar funktsiyasi holatini koʻrsatadi;

3. Hbs antigenlarini aniqlash.

## Davolash.
Majburiy kasalxonada davolanish. Murakkab usulda oʻtkaziladi:

1. kun tartibi;

2. № 5 parhez;

3, parenteral detoksifikatsiya;

4. Alomatlarga qarab. Ogʻir holatlarda glyukokortikosteroidlar prednizonni kuniga 40-60 mg gacha. Suvli – elektrolitlar muvozanatini tiklash uchun hipokalemiyada panangin, qushqoʻnmas. Antispazmodiklar:no-shpa, eufilin. Pastki ichak rezorbsiyasida antibiotik neomitsin. Xolestazning aniq belgilari boʻlsa, ursodeoksixol kislotasi (urosan, ursofalk) buyuriladi.

## Oldini olish.
Immunizatsiya-eng samarali profilaktika usuli hisoblanadi. 1982-yilda biologik preparat sifatida HBV ga qarshi tijorat vaktsinasining paydo boʻlishi ushbu infektsiyaga qarshi samarali kurashish imkonini berdi. Qozogʻiston Respublikasida HBV ga qarshi emlashga qarshi milliy emlashni kalendar rejalashtirish 1992-yilda joriy etilgan. HBV ga qarshi emlash amalga oshiriladi.

1. yangi tugʻilgan chaqaloqlar;

2. qon bilan ishlaydigan tibbiyot xodimlari;

3. qon qabul qiluvchilar (gemodializ, gematologiya, buyrak transplantatsiyasi markazi);

4. oliy tibbiyot markazlarida, talabalar.

HBV ning vaktsina profilaktikasi HB antigenini oʻz ichiga olgan antigen vaktsinasi bilan amalga oshiriladi. Ushbu vaktsina bir necha joylarda plazma AOK qilinadi. Shimoliy Koreyani Janubiy Koreya va Xitoy,DNK rekombinant vaksinasini esa Belgiya,Xitoy,Kuba,Fransiya,Yaponiya, Shveysariya va AQSh ishlab chiqaradi. Emlash kursi 3 ta mushak ichiga inʼektsiyadan iborat. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda, tugʻilgandan keyin 24 soat ichida tugʻruqxonada 1 ta. DPT bilan 8 haftadan keyin (2 oy) 2. DPT bilan 16 haftadan keyin (4 oy) 3. Katta yoshdagi bolalar va kattalar uchun emlash rejasi:

1. birinchi emlash;

2. Birinchi emlashdan keyin 2 oy oʻtgach;

3. Birinchi emlashdan keyin 6 oy.

HBV vaktsinasi BCG,DPT,qizamiq va parotitga qarshi vaktsinani jonli va taʼsirlangan polivaktsinatsiya bilan birgalikda berilishi mumkin. Boshqa vaktsinalarni faqat 1 shprits bilan aralashtirmang.

## Manbalar

## Havolalar