Semiramide

**Semiramid** () — Gioachino Rossinining ikki pardali operasi . Gaetano Rossining librettosi Volterning *Semiramis* tragediyasiga asoslangan boʻlib, u oʻz navbatida Ossuriyalik Semiramida afsonasidan kelib chiqqan. Opera birinchi marta 1823-yil 3-fevralda Venetsiyada La Fenitseda namoyish etilgan.

*Semiramid* Rossinining soʻnggi italyan operasi edi va Richard Osbornning soʻzlariga koʻra, " *Tancredi Revisited* " deb nomlangan. *Tankredidagi* kabi Rossining librettosi ham Volter tragediyasiga asoslangan. Musiqa Rossinining yoshligidagi vokal anʼanalariga qaytish shaklini oldi va u „barokko dekorativ qoʻshiqchilik anʼanalarini misli koʻrilmagan mahorat bilan qayta yaratgan“ melodrama sanaladi. Ansambl-sahnalar (ayniqsa, Arsace va Semiramid oʻrtasidagi duetlar) va xorlar, shuningdek, katta chuqurdan toʻliq foydalanadigan orkestr yozuvi yuqori darajaga yetdi.

Ushbu ajoyib asardan soʻng, janrdagi eng zoʻrlaridan biri boʻlgan Rossini Italiyadan yuz oʻgirib, Parijga koʻchib oʻtdi. Haligacha italyan tilida boʻlgan " *Il viaggio a Reims* " dan tashqari, uning soʻnggi operalari fransuz tilidagi asl kompozitsiyalar yoki oldingi italyan operalarining fransuz tiliga qayta ishlangan moslashuvlari mavjud.

Musiqashunos Rodolfo Celletti*Semiramid*ning ahamiyatini „buyuk barokko anʼanalarining soʻnggi operasi: eng goʻzal, eng xayoliy, ehtimol, eng toʻliq; lekin, shuningdek, tuzatib boʻlmaydigan, oxirgi naʼmunasi“, deb taʼkidlaydi.

## Kompozitsiya tarixi
Bir qator ajoyib hajviy operalar (asosan, *Il barbiere di Siviglia*, *La Cenerentola*, *Italiyada Il turco* va *Jazoirda L'italiana*) bilan oʻz izini qoldirgandan soʻng, Rossini tobora jiddiy operaga (opera *seriyasiga*) murojaat qildi. 1813-yilda (Rossini " *Tankredi* "ni yaratganida) 1822-yilgacha u ularning koʻplab turkumlarini, asosan, Neapoldagi San-Karlo teatri uchun yozgan.

Uning jiddiy  yangi janrga qiziqishining sabablaridan biri uning avval bekasi, keyin xotini boʻlgan buyuk dramatik soprano Isabella Kolbran bilan aloqasidir. U *Elisabetta, Regina d'Inghilterra* (1815), *Otello* (1816), *Armida* (1817), *Moze in Egitto* (1818), *Maometto II* (1820) va boshqa beshta Rossini operalarida bosh rollarni yaratgan.

Ish 1822-yil oktyabr oyida librettist bilan boshlandi, bastakor va librettist Volterning hikoyasini olib, muhim oʻzgarishlar kiritdi. Rossini hisobini toʻldirish  33 kun davom etgan

## Ishlash tarixi

### XIX asr
Premyeradan soʻng opera yigirma sakkiz marta mavsumning qolgan qismida Venetsiyada (va, bir nuqtada, ketma-ket toʻrt kechada) Italiya va Yevropa boʻylab taqdimotlarni davom ettirdi. 1825-yilda Parij, 1829 va 1831 yillarda Milan va 1830-yilda Vena. U 1824-yil 15-iyulda Londonga yetib keldi, 1837-yilning 1-mayida Nyu-Orleandagi Sent-Charlz teatrida AQSh premyerasi boʻlib oʻtdi, Nyu-Yorkda namoyish etilishi uchun 1845-yil 3-yanvargacha davom etdi.

Taxminan 1825-yilga kelib, boshqa primadonnalar asosiy rollarda paydo boʻldi, chunki Kolbranning vokal kuchlari Venetsiyadagi premyera spektakllari vaqtida sezilarli darajada pasayib ketgan edi va u boshqa rolni hech qachon kuylay olmasdi. 1830-yildan keyin 25 yil davomida Giulia Grisi, xususan, 1849-yilda Sankt-Peterburgda va 1854-yilda Nyu-Yorkda gʻalaba qozondi.

U 1800-yillarning oxiriga kelib, opera repertuardan deyarli yoʻqoldi. Biroq, 1880-yilda Rim opera kompaniyasining yangi joyi boʻlgan Teatro Costanzining ochilishi, 1882-yilda Oskar Uayld ishtirok etgan  ariyani tanladiMetropolitan operasi 1892, 1894 (Nelli Melba bilan) va 1895 yillarda *Semiramidni* qayta tikladi.

### XX asr va undan keyin
Rostokda opera qayta jonlantirilguncha (nemischa tarjimada) 1932-yilgacha davom etdi va 1940-yilgi Maggio Musicale Fiorentino da Tullio Serafin ostida yana paydo boʻldi.

1962-yil dekabr oyida Milanda La Skalada Joan Sazerlend va Julietta Simionato ishtirokida oʻtkazilgan taqdimotlar Rossini avtografidan barcha ballni qayta yigʻishni talab qildi, chunki boshqa matnlar mavjud emas edi.

Musiqashunos Filipp Gossetning taʼkidlashicha, 1962-1990 yillar oraligʻida „yetmishga yaqin opera teatri asarni bir yoki bir nechta fasllarga kiritgan“. 1980-yilda Eks-an-Provens festivalida katta jonlanish Pier Luidji Pizzi tomonidan rejissyorlik qildi va Montserrat Kabale Merilin Xorn bilan Arsace rolini oʻynadi. Xuddi shu spektakl Genoadagi Karlo Felise teatri va uni birgalikda ishlab chiqqan Turindagi Regio teatri tomonidan navbatma-navbat namoyish etildi. Ularda Lella Kuberli /Martin Dupuy va Katia Rikciarelli / Lucia Valentini Terrani oʻynagan. Qariyb 100 yildan soʻng Met 1990-yilda qayta tiklanganidan keyingina yangi tanqidiy nashrga asoslangan ishlab chiqarish oʻrnatildi. U Lella Kuberli va Iyun Andersonni bosh rolda Merilin Xorn bilan yana Arsace roliga almashtirdi. Boshqa spektakllar qatorida, asar 2012-yilda Rossini in Wildbad festivalida taqdim etilgan boʻlib, u bosh rolni Aleks Penda bilan birga oʻynagan. 2017-yil noyabr oyida Londondagi Qirollik opera teatri 1890-yillardan beri operaning birinchi spektaklini namoyish etdi.

## Rollar

## Manbalar