Mixail Xodorkovskiy

**Mixail Borisovich Xodorkovskiy** — rossiyalik tadbirkor, jamoat va siyosiy arbob, publitsist.

## Tarixi va afv etilishi
1995—2003-yillarda u YuKOS neft kompaniyasining hammuallifi va rahbari edi. Rossiya hukumati tomonidan 2003-yil 25-oktyabrda oʻzlashtirish va soliq toʻlashdan boʻyin tovlaganlikda ayblanib hibsga olingan. Hibsga olingan paytda u dunyodagi eng boy odamlardan biri edi, uning boyligi 15 milliard dollarga baholangan. 2005-yilda u Rossiya sudi tomonidan firibgarlik va boshqa jinoyatlarda aybdor deb topilgan. YuKOS kompaniyasi bankrotlik jarayoniga duchor boʻldi. 2010—2011-yillarda yangi ayblovlar bilan 14 yilga ozodlikdan mahrum etilgan; keyingi murojaatlarni hisobga olgan holda, sud tomonidan tayinlangan umumiy muddat 10 yilu 10 oyni tashkil etdi, amaldagi muddati 10 yil 2 oyni tashkil etdi, chunki 2013-yil dekabr oyida Xodorkovskiy prezident Putin tomonidan afv etilgan edi.

Xodorkovskiy ustidan oʻtkazilgan sud jarayonlari Rossiya va xalqaro jamoatchilik tomonidan qarama-qarshi bahoga sazovor boʻldi: baʼzilar uni adolatli sudlangan deb hisoblashadi, boshqalari - siyosiy sabablarga koʻra taʼqibga uchragan vijdon asiri.

" Xalqaro Amnistiya " Xodorkovskiy va uning hamkasbi Platon Lebedevga „vijdon asiri“ maqomini berdi. Inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudi 2011-yil may oyida chiqarilgan qarorida hibsga olish paytida protsessual huquqbuzarliklar, dastlabki va sud tergovi davomida hibsda ushlab turish paytida inson qadr-qimmatini kamsitish faktlarini aniqladi, hibsga olish haqidagi shikoyatlarni koʻrib chiqdi. Shu bilan birga, AİHM Xodorkovskiyni jinoiy taʼqib qilishda hokimiyatning siyosiy motivlari haqida rad etib boʻlmaydigan dalillar yoʻq deb hisobladi. 2020-yilda AİHM Xodorkovskiy va Lebedevni jinoyat tarkibi boʻlmagan xatti-harakatlari uchun aybdor deb topdi, biroq jarayonni siyosiy motivli deb tan olmadi.

2013-yil 12-noyabrda Xodorkovskiy 10 yildan ortiq qamoqda oʻtirib, oʻz aybiga iqror boʻlmagan holda, Rossiya Federatsiyasi Prezidentiga oilaviy sharoiti tufayli avf etish toʻgʻrisida iltimosnoma yubordi.

2013-yil 10-dekabrda matbuotda Rossiya Federatsiyasi Ichki ishlar vazirligining Tergov boshqarmasi yangi, ketma-ket uchinchi Xodorkovskiy ishi boʻyicha tergov olib borayotgani haqida maʼlumot paydo boʻldi.

2013-yil 19-dekabrda Vladimir Putin WTCda boʻlib oʻtgan yillik matbuot anjumanida Xodorkovskiy uning iltimosiga koʻra tez orada afv etilishini eʼlon qildi. Ertasi kuni, 20-dekabr kuni ertalab Putin afv etish toʻgʻrisidagi farmonni imzolab, uni jazoni oʻtashdan ozod qildi. Shu kuni Xodorkovskiy Kareliyadagi koloniyadan Sankt-Peterburg aeroportiga, keyin esa Germaniya samolyotida Berlinga olib ketildi.

Ozodlikka chiqqandan soʻng u oilasi bilan Shveysariyaga joylashdi va u yerda yashash uchun ruxsatnoma oldi. Jenevada Xodorkovskiy nomi bilan bir qancha kompaniyalar roʻyxatga olingan. Forbes uning boyligini 600 million dollarga baholaydi. 2016-yildan boshlab u Londonda doimiy yashaydi.

Erkinlikka erishgan Xodorkovskiy dastlab eʼtiborini jamoat, inson huquqlari boʻyicha faoliyatga qaratishni rejalashtirgan va Rossiya siyosati bilan shugʻullanmoqchi emas edi. Biroq, 2014 yil 20-sentyabrda Parijdan u birinchi marta Rossiyada konstitutsiyaviy islohot oʻtkazish maqsadida oʻzining prezidentlik ambitsiyalarini eʼlon qildi.

2015-yil 7-dekabrda Rossiya Tergov qoʻmitasi Xodorkovskiyni 1998-yilda Nefteyugansk meri Vladimir Petuxovning oʻldirilishi boʻyicha jinoiy ish boʻyicha sirtdan ayblagani maʼlum boʻldi. Xodorkovskiy Rossiya huquq-tartibot idoralari tomonidan xalqaro qidiruvga berilgan, biroq Interpol ularning iltimosini rad etgan ().

## Bolalik davri
Mixail Borisovich Xodorkovskiy 1963-yil 26-iyunda Moskvada Boris Moiseevich (1933-yil 3-avgustda tugʻilgan) va Marina Filippovna (nefesli Petrova, 1934-yil 13-sentabr - 2014-yil 3-avgust) Xodorkovskiy 1] [2]) oilasida tugʻilgan..

Yahudiy (otasidan) va ruscha (ona tomonidan) ildizlarga ega.

Xodorkovskiyning onasi tomonidan katta bobosi tadbirkor boʻlib, inqilobdan keyin milliylashtirilgan zavodga egalik qilgan.

Onasi va otasi butun umri davomida aniq oʻlchash uskunalarini ishlab chiqaradigan Moskvadagi " Kalibr " zavodida ishladilar. Onam texnologik muhandis boʻlib ishlagan, otasi esa dastgohlar ishlab chiqarish konstruktori boʻlib ishlagan. 1971-yilgacha oila kommunal kvartirada yashagan, keyin alohida turar-joy paydo boʻldi.

277-sonli maktabni tamomlagan, uning negizida 1990-yillar boshida 1503-sonli gimnaziya tashkil etilgan. U kimyo va matematikani yaxshi koʻrar edi.

## Manbalar

## Sarlavha matni
http://www.youtube.com/@khodorkovskyru/
http://www.youtube.com/@khodorkovskylive/