Egey safari

**1456-yilgi Egey yurishi** davomida Usmoniylar qoʻshini sarkarda Mehmed II Fotih boshchiligida Enez, Limnos va Samofrakiya orolini egallagan.

## Yurishdan oldin
Enez, Limbos va Samofrakiya hukmdori Dorino bilan birgalikda hokimiyatni boshqarish huquqiga ega boʻlgan xolasi oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi. Ayol oʻzining suverenitetini tan olgan Usmoniylarga shikoyat qildi. Rumeliaga Usmoniylar istilosi chogʻida bu yer turklar tomonidan egallanmagan edi, chunki Enez hukmdorlari Usmoniylarga soliq toʻlardi. Ainosdagi qaroqchilar esa turklarni oʻgʻirlab, bozorlarda qul sifatida sotishar edi. Bundan tashqari, Dorino ilgari faqat Usmoniylarga sotadigan tuzni boshqalarga ham sota boshladi. Oxir-oqibat, Ipsala va Firecikdagi musulmonlarga eneizliklar tomonidan hujum qilindi, ular oʻz mollari bilan shaharga savdo qilish uchun borganlarida eneizliklar tomonidan kaltaklandilar. Bu voqealardan qattiq gʻazablangan sulton Mehmed II Enez ustiga yurish eʼlon qildi.

## Yurish va jang
1456-yil 24-yanvarda sulton Mehmed II Enez tomon yurish boshladi. Frakiya tekisligida qattiq qish hukm surardi. Shu bilan bir paytda Yunus posho 10 ta *galera* bilan Enez portini qamal qildi. Ammo Dorino bu paytda shaharda emas edi. U vaqtini otasining saroyida oʻtkazish uchun Samofrakiya oroliga chekingan edi. Enez va uning himoyachilari taqdir ixtiyoriga tashlab qoʻyildi. Elchilar hayʼati sulton huzuriga kelib, aholiga zarar yetkazilmasligi sharti bilan taslim boʻlishlarini aytishdi. Sulton Mehmed elchilarni xushmuomalalik bilan qabul qildi, soʻngra Mahmud poshoni shaharni egallash uchun yubordi. Ertasiga sultonning shaxsan oʻzi shahar ichkarisiga kirdi. Dorinoning saroyiga borib, u yerdagi barcha qimmatbaho buyumlarni musodara qildi. Shaharni boshqarish uchun sulton Murat ismli kishini amaldor sifatida qoldirdi. Yunus poshoga esa Imbros va Samofrakiyani ham egallash buyurildi. Yunus posho Imbrosga tushgach, unga sodiq boʻlgan Kritovulosni huzuriga chaqirdi, hibsga olingan Jon Lasacaris Rindasenosning oʻrniga Kritovulosni hokim etib tayinladi (Lasacaris avval Dorinoga boʻysunuvchi hokimi edi).

Shu bilan birga, Dorinoni qoʻlga olish uchun Samofrakiya oroliga bir kema yuborildi. Usmoniylar qoʻmondoniga ishonmagan shahzoda Dorino sultonning huzuriga yolgʻiz borishni afzal bildi. Avval qizi va sovgʻalarini oldindan yubordi, soʻngra oʻzi bordi. Sulton Mehmed Dorinoga Makedoniyadagi Zihne yerlarini berdi, ammo Dorino bu yerda yashashga chidab boʻlmaydi deya turk soqchilarini oʻldirdi va xristian olamiga qochib ketdi. Dorino Naxosga joylashdi, Giacomo II ning qizi Elisabetta Crispo bilan turmush qurdi va umrining oxirigacha oʻsha yerda yashadi.

Usmoniylar qoʻshini 3 ta orolni jang qilmasdan egalladi. Bu voqealardan taʼsirlangan Lemnos aholisi sultonga yashirincha Nicollo Gattilusiodan shikoyat qilishdi. Ular orolga hokim etib boshqa bir Usmoniylar vakili tayinlanishini soʻrashdi. Sulton Mehmed buni yuzaga kelgan yaxshi imkoniyat deb bilib, avvalgi hokim Hamza poshoning oʻrniga Usmoniylar hokimi sifatida Hadim Ismoil poshoni tayinladi va Lemnosga yubordi. Ismoil posho orolga yetib kelishidan avval orol aholisi bilan Domenico Gattilusio tomonidan Lesbosdan yuborilgan Giovanni Fontono va Spienta Colomboto boshchiligidagi dengizchilar oʻrtasida jang boshlandi. Dengizchilarning baʼzilari oʻldirildi, baʼzilari esa asir olindi. May oyida topshirigʻini yakunlagan Ismoil posho sulton Mehmedga sovgʻa sifatida 40 nafar Lesbos asirini olib keldi. Yaqindagina serb yurishidan qaytgan sulton Mehmed avvaliga ularni qatl qilishni xohladi, ammo keyinchalik jonlarini omon qoldirib, ularni qul sifatida sotdi.

## Manbalar