Kanada dollari

**Kanada dollari** (belgisi: **$**; kod: **CAD**) Kanadaning pul birligi hisoblanadi. U dollar belgisi (**$)** bilan qisqartirilgan boʻlib, standart aniqlovchi shakl yoʻq, lekin **Can$** qisqartmasi 
koʻpincha boshqa dollar bilan ifodalangan valyutalardan farqlash uchun mashhur uslublar qoʻllanmalari tomonidan taklif qilinadi. U 100 sent (¢)ga boʻlingan.

Orqa tomonida oddiy loon tasviri tufayli dollar tangasi va baʼzan valyuta birligining oʻzi ingliz tilida soʻzlashuvchi kanadaliklar va valyuta savdogarlari va tahlilchilar tomonidan baʼzan *loonie* deb ataladi.

Barcha global zaxiralarning taxminan 2 foizini tashkil qiluvchi Kanada dollari dunyodagi eng koʻp saqlanadigan zahira valyutasi boʻlib, AQSh dollari, yevro, iyena va sterlingdan keyin beshinchi oʻrinda turadi. Kanada dollari markaziy banklar orasida Kanadaning nisbatan iqtisodiy barqarorligi, Kanada hukumatining kuchli suveren pozitsiyasi va mamlakatning huquqiy va siyosiy tizimlari barqarorligi tufayli mashhurdir.

## Tarixi
1850-yillar Kanadada £ sd ga asoslangan pul tizimini yoki AQSh dollariga asoslangan oʻnlik pul tizimini qabul qilish haqida oʻn yillik munozaralar boʻlib oʻtgan edi. Buyuk Britaniyaning Shimoliy Amerika provinsiyalari qoʻshni Qoʻshma Shtatlar bilan oʻsib borayotgan savdoga nisbatan amaliylik sabablari tufayli oʻz valyutalarini Amerika birligi bilan assimilyatsiya qilishni xohlashdi, ammo Londondagi imperator maʼmurlari hali ham butun Britaniyada yagona valyuta sifatida sterlingni afzal koʻrdilar. Britaniyaning Shimoliy Amerika provinsiyalari asta-sekin Amerika dollariga bogʻlangan valyutalarni qabul qildilar.

### Kanada provinsiyasi

1841-yilda Kanada provinsiyasi Halifax reytingiga asoslangan yangi tizimni qabul qildi. Yangi Kanada funti toʻrt AQSh dollariga (92,88 don oltin) teng boʻlib, 1 funt sterlingni tashkil etdi (1£ funt sterling =1,4 *s* ga teng).. Shunday qilib, yangi Kanada funti 16 shilling va 5,3 pens sterlingga teng edi.

1851-yilda Kanada provinsiyasi parlamenti oʻnlik kasrli tangalar bilan birgalikda sterlingga asoslangan birlikni joriy etish toʻgʻrisidagi aktni qabul qildi. Gʻoya oʻnlik tangalar AQSh dollarining kasr tangalariga nisbatan aniq miqdorlarga toʻgʻri kelishi edi.

### Nyu-Brunsvik va Yangi Shotlandiya
1860-yilda Nyu-Brunsvik va Yangi Shotlandiya koloniyalari Kanada provinsiyasiga ergashib, AQSh dollari birligiga asoslangan oʻnlik tizimni qabul qildilar.

### Nyufaundlend
Nyufaundlend 1865-yilda oʻnli kasrga oʻtdi, ammo Kanada, Nyu-Brunsvik va Yangi Shotlandiya provinsiyalaridan farqli oʻlaroq, u AQSh dollariga emas, balki ispan dollariga asoslangan birlikni qabul qilishga qaror qildi va bu ikki birlik oʻrtasida ozgina farq bor edi. AQSh dollari 1792-yilda eskirgan ispan dollarlari tanlovining oʻrtacha ogʻirligi asosida yaratilgan. Shunday qilib, ispan dollari AQSh dollaridan biroz qimmatroq edi va xuddi shunday, Nyufaundlend dollari 1895-yilgacha Kanada dollaridan biroz qimmatroq edi.

### Britaniya Kolumbiyasi
Britaniya Kolumbiyasi koloniyasi 1865-yilda Kanada dollari bilan teng ravishda Britaniya Kolumbiyasi dollarini oʻz pul birligi sifatida qabul qildi. 1871-yilda Britaniya Kolumbiyasi Kanadaga oltinchi provinsiya sifatida qoʻshilganida, Kanada dollari Britaniya Kolumbiyasi dollarini almashtirdi.

### Shahzoda Eduard oroli
1871-yilda shahzoda Eduard oroli AQSh dollari birligi ichida oʻnli kasrga oʻtdi va 1 sent nominalidagi tangalarni muomalaga chiqardi. Biroq, shahzoda Eduard orolining valyutasi koʻp oʻtmay, shahzoda Edvard oroli 1873-yilda Kanada Dominioniga qoʻshilgandan soʻng, Kanada tizimiga singib ketdi.

### Konfederatsiya
1867-yilda Kanada, Nyu-Brunsvik va Yangi Shotlandiya provinsiyalari Kanada nomli federatsiyaga birlashdi va uchta valyuta Kanada dollariga birlashtirildi. Kanada parlamenti 1871-yil aprel oyida „*Yagona valyuta toʻgʻrisida“gi qonunni* qabul qildi, turli viloyatlar valyutalari oddiy Kanada dollari bilan almashtirdi.

### XX asrdagi evolyutsiya
Oltin standarti Birinchi jahon urushi paytida vaqtincha tark etilgan va 1933-yil 10-aprelda butunlay bekor qilingan. Ikkinchi jahon urushi boshlanganda AQSH dollariga nisbatan ayirboshlash kursi $1,10 = 1,00 AQSh dollari darajasida belgilandi. Bu 1946-yilda paritetga oʻzgartirildi. 1949-yilda sterling devalvatsiyaga uchradi va Kanada 1,10 Can = 1,00 AQSh dollari qiymatiga qaytdi. Biroq, Kanada 1950-yilda oʻz dollarining suzib yurishiga ruxsat berdi, shundan soʻng valyuta keyingi oʻn yil ichida AQSh dollariga nisbatan biroz yuqori darajaga koʻtarildi. Ammo Kanada dollari 1960-yildan keyin keskin pasayib, 1962-yilda yana 1,00 Can $ = 0,925 AQSh dollariga bogʻlangan edi. Bu baʼzan oʻsha paytdagi Bosh vazir Jon Difenbakerning sharafiga „Diefenbuck“ yoki „Diefendollar“ deb atalgan. Bu qoziq 1970-yilgacha davom etdi va oʻsha paytdan beri valyutaning qiymati oʻzgarib turdi.

## Terminologiya
Kanada ingliz tili, Amerika ingliz tiliga oʻxshash, sobiq qogʻoz dollar uchun " buck " jargon atamasidan foydalangan. Bu atamaning Kanadada kelib chiqishi XVII asrda Gudsonʼs Bay kompaniyasi tomonidan zarb qilingan tangadan olingan boʻlib, uning qiymati qunduz poʻstiga teng edi. 1987-yilda dollarlik kupyura o‘rnini bosgan 1 dollarlik tanganing orqa tomonida oddiy loon paydo bo‘lganligi sababli, Kanada dollari tangasini dollar kupyurasidan farqlash uchun kanada tilida *loonie* so‘zi qabul qilindi. Ikki dollarlik tanga 1996-yilda muomalaga kiritilganda, lotin soʻzi *toonie* („ikki loonies“) Kanada ingliz jargonida uning uchun umumiy soʻzga aylandi.
## Tangalar
Tangalar Kanada Qirollik zarbxonasining Vinnipeg, Manitoba va Ottava, Ontariodagi korxonalari tomonidan 5¢ (nikel), 10¢ (dime), 25¢ (quarter), 50¢ (50¢ dona) nominallarida ishlab chiqariladi. 50¢ dona endi banklarga tarqatilmaydi va faqat toʻgʻridan-toʻgʻri zarbxonadan sotiladi, shuning uchun juda kam tirajda chiqariladi. Kanadada zarb qilingan oxirgi 1¢ tanga 2012-yil 4-mayda zarb qilingan.

## Manbalar