Ichimlik suvi

**Ichimlik suvi** – ichimlik yoki ovqat tayyorlashda ishlatiladigan suv . Sogʻlikni saqlash uchun zarur boʻlgan ichimlik suvi miqdori har xil boʻlib, jismoniy faollik darajasi, yosh, sogʻliq bilan bogʻliq muammolar va atrof-muhit sharoitlariga bogʻliq.  Soʻnggi izlanishlar shuni koʻrsatdiki, suvga boʻlgan ehtiyoj bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan suv aylanishining eng muhim omili energiya sarfidir.  Issiq iqlim sharoitida ishlaydiganlar uchun bir kunda  talab qilinishi mumkin. 

2015 yilga kelib dunyo miqyosida aholining 89 foizi ichimlik suvidan foydalanish imkoniyatiga ega boʻldi.  Janubiy Afrikada aholining 40% dan 80% gacha ichimlik suvidan foydalanish imkoniyati mavjud. Dunyo boʻylab qariyb 4,2 milliard kishi vodoprovod suvidan foydalanish imkoniga ega boʻlsa, yana 2,4 milliard kishi quduqlar yoki umumiy kranlardan foydalanish imkoniyatiga ega edi.  Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti toza ichimlik suvidan foydalanishni insonning asosiy huquqi deb biladi.

## Suv resurslari

Suv Yer yuzasining taxminan 70% ni egallaydi, uning taxminan 97,2% shoʻrlangan, faqat 2,8% ichishga yaroqli ichimlik suvidir. Ichimlik suvi Yerning deyarli barcha aholi punktlarida mavjud, garchi u baʼzan qimmat boʻlishi va taʼminoti har doim ham barqaror boʻlmasligi mumkin. Suv olish mumkin boʻlgan manbalarga buloqlar va suvli qatlamlar kiradi va:

* Yomgʻir, doʻl, qor, tuman va boshqalarni oʻz ichiga olgan yogʻingarchilik .
* Daryolar, daryolar, muzliklar kabi yer usti suvlari
* Oʻsimliklar kabi biologik manbalar
* Tuzsizlangan dengiz suvi
* Suv taʼminoti tarmogʻi
* Atmosfera suvi generatorlari 

Suv resurslarining yoʻqolishi uchun tahdidlarga quyidagilar kiradi: suv tanqisligi, suvning ifloslanishi, suv mojarosi, quduq chuqurligining yetarli emasligi, qurgʻoqchilik va ortiqcha nasos,  va iqlim oʻzgarishining oqibatlari.

## Isteʼmol

### Maishiy foydalanish

Qoʻshma Shtatlarda aholi jon boshiga odatdagi suv isteʼmoli uy sarfi uchun kuniga  tashkil qiladi.  Shundan umumiy suv taʼminotchilari tomonidan beriladigan suvning atigi 1 foizi ichish va ovqat tayyorlash uchun moʻljallangan. 

## Suv taʼminoti

Ichimlik suvini tashish va yetkazib berishning eng samarali va qulay usuli quvurlardir. Santexnika katta sarmoya talab qilishi mumkin. Baʼzi tizimlar yuqori operatsion xarajatlarga ega. Sanoatlashgan mamlakatlarning yomonlashayotgan suv va kanalizatsiya infratuzilmasini almashtirish qiymati yiliga 200 milliard dollarni tashkil qilishi mumkin. Quvurlardan tozalanmagan va tozalangan suvning oqishi suvdan foydalanishni kamaytiradi. Shahar tizimlarida oqish darajasi 50% kam uchraydi.

Buloqlar koʻpincha musluk suvlar uchun manba sifatida ishlatiladi.  Musluk suvi uylarga quvurlar orqali yetkazib beriladigan suv hisoblanadi. Ushbu suv manbalari xavfsiz isteʼmol qilinishi uchun ular yetarli darajada tozalanishi va ichimlik suvi qoidalariga javob berishi kerak.

## Suv bilan ishlov berish

Koʻpchilik suv ishlatishdan oldin uni biroz tozalashni talab qiladi. Tozalash darajasi suvning manbasiga bogʻliq. Suvni tozalashning tegishli texnologiya variantlari hamjamiyat miqyosidagi va maishiy miqyosdagi foydalanish nuqtasi (POU) dizaynlarini oʻz ichiga oladi. Yangi Zelandiyaning Christchurch kabi bir nechta yirik shaharlari etarli miqdorda toza suvga ega, shuning uchun xom suvni tozalash kerak emas. 

Suvni tozalashning samarali turlaridan biri tuzsizlantirish deb ataladi va asosan katta shoʻr suv havzalari mavjud boʻlgan quruq joylarda qoʻllanadi.

## Global foydalanish

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotlariga koʻra, „xavfsiz ichimlik suvidan foydalanish sogʻliq uchun muhim, insonning asosiy huquqi va sogʻliqni saqlash boʻyicha samarali siyosatning tarkibiy qismidir“.  1990 yilda dunyo aholisining atigi 76 foizi ichimlik suviga ega edi. 2015 yilga kelib bu raqam 91 foizga oshgan.  1990 yilda Lotin Amerikasi, Sharqiy va Janubiy Osiyo hamda Sahroi Kabirdan janubiy Afrikadagi aksariyat mamlakatlar 90% dan ancha past edi. Koʻrsatkichlar eng past boʻlgan Sahroi Kabirdagi Afrikada uy xoʻjaliklarida suvdan foydalanish 40 foizdan 80 foizgacha.  Zoʻravon mojarolarga duchor boʻlgan mamlakatlar ichimlik suvidan foydalanishni qisqartirishi mumkin.

Avstraliya, Yangi Zelandiya, Shimoliy Amerika va Yevropa aholisi deyarli asosiy ichimlik suvi xizmatlariga ega hisoblanadi.  

2015 yil holatiga koʻra, Amerikada fuqarolar uy xoʻjaliklari sarfi uchun kuniga oʻrtacha 300 gallon suv ishlatdilar. 

## Salomatlik jihatlari
Taxminlarga koʻra, ifloslangan suv yiliga yarim milliondan ortiq insonlarning oʻlimiga olib keladi.  Ifloslangan suv taʼsir qilganlarning sogʻligʻiga taʼsir qilganligi sababli, taʼsir qilish muddati maʼlum kasalliklarning taʼsirida rol oʻynaydi.

### Yer osti suvlarining ifloslanishi
Xavfsiz ichimlik suvi mavjudligini oshirish boʻyicha baʼzi saʼy-harakatlar muvaffaqqiyatsiz boʻldi. 1980-yillar Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan „Xalqaro suv oʻn yilligi“ deb eʼlon qilinganida, yer osti suvlari daryolar, suv havzalari va kanallardan olingan suvdan koʻra tabiat suvlari xavfsizroq degan taxminlar bor edi. Vabo, tif va diareya holatlari kamaygan boʻlsa-da, ifloslangan yer osti suvlari tufayli boshqa muammolar paydo boʻldi.

Oltmish million kishi granit jinslarida erigan ortiqcha ftorid moddassi bilan ifloslangan quduq suvidan zaharlangan deb taxmin qilinadi. Uning taʼsiri, ayniqsa, bolalarning suyak deformatsiyasida namoyon boʻladi. Shunga oʻxshash yoki kattaroq muammolar boshqa mamlakatlarda, jumladan, Xitoy, Oʻzbekiston va Efiopiyada ham kutilmoqda. bu modda kam dozada tish salomatligi uchun foydali boʻlsa-da, koʻp miqdorda ftorid suyak shakllanishiga xalaqit beradi. 

## Qoidalar
Ichimlik suvi bilan bogʻliq xizmat koʻrsatish faoliyatini adolatli baholash va takomillashtirish boʻyicha koʻrsatmalar ichimlik suvi sifati standartlari koʻrinishida nashr etilgan 

Masalan, Yevropa Ittifoqi ichimlik suvi sifatiga oid qonun hujjatlarini belgilashga majbur hisoblanadi. *Yevropa Parlamenti va Kengashining 2000-yil 23-oktabrdagi 2000/60/EC direktivasi suv siyosati sohasida Hamjamiyat harakatlari uchun asos yaratuvchi,*suvni tartibga soluvchi qonunchilikning asosiy qismidir.  Ushbu ichimlik suvi direktivasi, ayniqsa, inson isteʼmoli uchun moʻljallangan suvga tegishli hisoblanadi. Har bir aʼzo davlat qonunchilikning bajarilishini taʼminlash uchun zarur choralarini belgilash va bung rioya qilish uchun javobgardir. Misol uchun, Buyuk Britaniyada Suv sifati qoidalari sogʻlomlikka taʼsir qiluvchi moddalar uchun maksimal qiymatlarni belgilaydi va Ichimlik suvi inspektsiyasi suv kompaniyalarini nazorat qiladi.

## Yana qarang
 

 

 

* Suvni qaynatish haqida maslahat
* Evtrofikatsiya
* Insonning suv va sanitariya huquqi
* Mamlakatlar boʻyicha suv taʼminoti va kanalizatsiya roʻyxati
* Suv filtri
* Suvni florlash
* Suv intoksikatsiyasi
* Suv xavfsizligi
* Suv sifati

## Maʼlumotnomalar


## Havolalar
 

 

 

* AQSh Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazlari (CDC) Sogʻlom suv – ichimlik suvi Ichimlik suvi uchun yagona manba
* AQSh atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi – Milliy ichimlik suvi dasturi – Umumiy maʼlumotlar, qoidalar va texnik nashrlar
* JSST – Suv sanitariyasi va salomatlik: ichimlik suvi sifati