Oʻrgimchak kamera

**Oʻrgimchak kamera** () – maxsus kabelga osilgan kamera tizimi. U kino va televidenie kameralarining oldindan belgilangan hududda, odatda kriket maydoni, futbol maydoni yoki tennis korti kabi sport tadbirlarining oʻyin maydonlarida ham vertikal, ham gorizontal yoʻnalishda harakatlanishini taʼminlaydi. Spidercam nomi savdo belgisi hisoblanadi. Spidercam tizimi 1984-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarida ixtiro qilingan Skycam modeliga asoslanib yaratilgan.

Spidercam tizimi qoplangan maydonning toʻrt burchagiga oʻrnatilgan motorli chigʻirlar yordamida ishlaydi. Har bir chigʻir girostabillashtirilgan kamera-tashuvchi (dolli) ga ulangan Kevlar kabelini boshqaradi. Kabellarning oʻralishi va yozilishini nazorat qilish orqali tizim dollining uch oʻlchovli fazoda istalgan nuqtaga yetib borishini taʼminlaydi. Spidercam „uchiruvchisi“ning kiritgan maʼlumotlari maxsus dasturiy taʼminot tomonidan qayta ishlanib, optik tolali kabellar orqali chigʻirlarga buyruq sifatida uzatiladi.

Kevlar kabellarining ikkitasi, shuningdek, masofadan boshqariladigan kamera boshchasiga buyruqlarni yuborish va kameraning yuqori aniqlikdagi signalini boshqaruv markaziga qaytarish uchun optik tolali kabellar bilan toʻqilgan. 2019-yildan beri Spidercam foydalanayotgan masofaviy kamera boshchasi Shvetsiyaning Newton Nordic kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan NEWTON S2 girostabillashtirilgan kamera boshchasidir. Kamerani oʻz ichiga olgan bu masofaviy boshcha pan, egilish va aylanish harakatlarini taʼminlaydi, shuningdek, linzaning fokusi, kattalashtirilishi va diafragmasini boshqaradi. Maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan Spidercam operatori uchuvchi yonida NEWTON kamera boshchasini boshqaradi. Spidercam GmbH kompaniyasining ichki muhandislik boʻlimi mavjud boʻlib, u Spidercamni takomillashtirish va mijozlar talablarini qondirish uchun maxsus ilovalarni ishlab chiqish ustida ishlaydi. Masalan, ular jonli teleefirda kengaytirilgan reallikni taklif etmoqda.

## Tarix

CCSytems Inc. kompaniyasining asoschisi Jens C. Peters Spidercam tizimini ishlab chiqdi. Avstriya kompaniyasi 2000-yilda maxsus ravishda kamera tashish qurilmasi uchun toʻliq funktsional kabel-osma tizimini yaratishni boshladi. Bu tizim nafaqat yon va gorizontal yoʻnalishda, balki vertikal ravishda ham harakat qila oladi, shu bilan birga keng maydonlarni ham ichki, ham tashqi muhitda qamrab olgan holda toʻliq uch oʻlchovli harakatlanishni taʼminlaydi. Tizim standartlashtirilgan va ishonchli komponentlarni modullar sifatida qoʻllaydi.

Tizimning birinchi muvaffaqiyatli sinovi 2003-yilda Avstriyaning Karintiya shahridagi katta tadbirlar zalida boʻlib oʻtdi. 2004-yilda tizim birinchi marta Avstriyadagi televizion ishlab chiqarishda qoʻllanilgan. Oʻsha yili Peters Germaniyaning PMT Professional Motion Technology GmbH kompaniyasi bilan hamkorlik qildi, bu kamera harakati texnologiyasiga ixtisoslashgan ijara uyi. PMT tomonidan ilhomlantirilgan baʼzi oʻzgartirishlardan soʻng, Spidercam bozorga kirdi. Uning dastlabki ishlatilishi kontsertlar – Avstraliyada Kylie Minogue, Buyuk Britaniyada Robbie Williams va Argentinada The Police – Gretsiya va Finlyandiyada ''Eurovision qoʻshiq tanlovi'' kabi telekoʻrsatuvlar va Vengriyada suzish boʻyicha Yevropa kubogi, Meksika va Ispaniyada Red Bull X-Fighters va xalqaro futbol oʻyinlari kabi yirik sport tadbirlari uchun jonli tadbirlar edi. PMT shuningdek, 35 mm plyonkali kameralar uchun tizimni taʼminlaydi.

2007-yilda yangi hamkor, avstriyalik tadbirkor Gerbert Neff Petersga qoʻshildi va Spidercam GmbH nomli yangi kompaniya tashkil etildi. Shundan soʻng, Shvetsiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Portugaliya, Italiya, Polsha, Tunis, Avstraliya va Xitoy kabi bir qator mamlakatlarda yangi hamkorlik aloqalari oʻrnatildi. Bu aloqalar orqali mazkur davlatlardagi televidenie va kino ishlab chiqarish kompaniyalari uchun xodimlar, jihozlar va mahalliy tajriba taʼminlanmoqda. Spidercam xizmatlariga boʻlgan oʻsib borayotgan talabni qondirish maqsadida, Spidercam GmbH boʻlajak operatorlar uchun oʻquv kurslari tashkil etmoqda.

Kriketda Spidercam birinchi marta Hindiston Kriket Ligasida (ICL) qoʻllanildi. Keyinchalik, u 2010-yilda Mumbaydagi Hindiston Premyer-ligasi (IPL) yarim finalida va Janubiy Afrikadagi Chempionlar Ligasi Twenty20 musobaqasida ishlatildi. Spidercam test oʻyinida ilk bor 2012-yilda Janubiy Afrika terma jamoasining Avstraliyaga safari davomida Brisbendagi Gabba stadionida qoʻllanildi.

## Sport
Oʻrgimchak kameralari odatda FIFA Jahon chempionati, The Ashes, Bangladesh Premyer-ligasi, Hindiston Premyer-ligasi, Pokiston Superligasi, Bundesliga, regbi boʻyicha Jahon kubogi, UEFA Chempionlar Ligasi, Angliya Premyer-ligasi, Ultimate Fighting Championship, US Open (tennis) va Fransiya Ochiq chempionatlarida qoʻllaniladi.

## Konsert dasturlari
Spidercam tizimidan amerikalik qoʻshiqchi Beyoncé va repper Jay-Z ning „On the Run II“ turne gastrollarida foydalanilgan. Metallica oʻzining „WorldWired“ turnesida ikkita Spidercam tizimidan foydalangan. Bundan tashqari, Spidercam tizimi MTV Video Music Awards va The Proms tadbirlarida ham qoʻllanilgan. Shuningdek, Spidercam „Taylor Swift: The Eras Tour“ kontsert filmini suratga olishda ham keng foydalanilgan.

## Hodisalar

### Motor poygasi
2013-yilgi Coca-Cola 600 musobaqasi davomida kabel kamerasi (notoʻgʻri oʻrgimchak kamera deb xabar qilingan) poyga yoʻliga qulab tushishi natijasida izdan chiqqan.

### Kriket
Agar toʻp Spidercam kamerasiga tekkanligi aniq dalillar bilan isbotlansa, toʻp oʻyindan tashqari deb eʼlon qilinadi. Bunday holda, toʻp urulgunga qadar kiritilgan ochkolar yoki olingan zarbalar hisobga olinmaydi va toʻp qayta urish uchun beriladi.

2014—2015-yillardagi Hindiston va Avstraliya oʻrtasidagi Gavaskar-Border kubogi seriyasining toʻrtinchi oʻyini davomida, Avstraliya terma jamoasi kapitani Steve Smith toʻpni ilib ololmadi. Bunga sabab sifatida kamerani ushlab turuvchi simning uning koʻrish chizigʻida boʻlganligi koʻrsatilgan.

2012-yil 22-oktyabr kuni Champions League Twenty20 musobaqasi doirasida Mumbai Indians va Sydney Sixers jamoalari oʻrtasidagi B guruhi oʻyinida Dinesh Kartikning zarbasi Spidercam kamerasiga tegib ketgan. Zarba kamera tizimiga hech qanday zarar yetkazmagan va kamera efirni uzatishni davom ettirgan. Biroq, toʻp oʻsha vaziyatda oʻyindan tashqari deb eʼlon qilingan.

2016-yil 23-yanvarda SCGda Avstraliya va Hindiston oʻrtasidagi beshinchi xalqaro oʻyin paytida Virat Kohli Jon Hastingsning toʻpini urib, Spidercamga tegizib yubogan.

2019-yilgi Hindiston Premyer-ligasi paytida Jaydev Unadkat zarba berganida, uning jamoasi Rajasthan Royals toʻp Spidercam osilgan simga tegib ketdi deb hisobladi. Bu holat bahsli vaziyat yuzaga keltirdi. Uchinchi hakam aniq dalil topolmagani sababli toʻp oʻyinda qoldirildi.

2022-yilgi Boks kuni test oʻyinining ikkinchi kunida Melburn kriket maydonida Avstraliya va Janubiy Afrika oʻrtasidagi oʻyinda Spidercam Janubiy Afrikalik tez toʻp otuvchi Anrich Nortjeni yerga yiqitib yubordi. U jiddiy jarohat olmadi va oʻyinni davom ettira oldi. Spidercam kun oxirigacha ishlatilmadi va testning qolgan qismida boshqa operator ishga tushirildi. Kamera oʻyin paytida 3,5 metrdan past balandlikda harakatlanmasligi kerak.

### Voleybol
2016-yil 8-avgustda Rio Olimpiadasida oʻtkazilgan voleybol uchrashuvida toʻp Spidercamga tegib, hakam tomonidan maydondan tashqari deb eʼlon qilindi. AQSH terma jamoasi murabbiyi bunga eʼtiroz bildirdi, ammo unga bu qarorga shikoyat qilib boʻlmasligi aytildi. Qoidaga koʻra, maydon va yuqoridagi har qanday obyekt oʻrtasida kamida 30 fut (9,1 metr) masofa boʻlishi shart. Shunga qaramay, AQSH terma jamoasi ikkinchi oʻyinda Niderlandiya ustidan gʻalaba qozondi.

## Yana qarang
* Skycam

## Manbalar

## Havolalar