open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suvtushar (sharshara)

**Suvtushar sharsharasi** — Hisor-Oloy togʻ tizimidagi sharshara, Oʻzbekiston hududida joylashgan. Hisor qoʻriqxonasi hududidagi shu nomdagi kichik daryo boʻyida joylashgan. Suv oqimining tushish balandligi 84 m. Sharshara mahalliy ekologik turizmning taniqli ob’ektlaridan biridir.

Sharsharaning rasmiy nomi uni tashkil etuvchi suv oqimi nomidan kelib chiqqan, ammo mahalliy aholi uni koʻpincha Suttushar sharsharasi deb oʻzgartiradilar, bu „Sut sharsharasi“ degan maʼnoni anglatadi. Ushbu tabiiy diqqatga sazovor joy suv oqimining koʻplab spreylaridan qor-oq uchun shunday nom oldi..

## Tavsifi

Sharshara Oʻzbekistonning eng janubida, Qashqadaryo viloyatida, Suvtushar qishlogʻidan 8 km uzoqlikda joylashgan. Maʼmuriy jihatdan Hisor qoʻriqxonasining Miraka uchastkasida joylashgan boʻlib, uni muhofaza qilish boshqaruvi zimmasiga yuklatilgan. Suvtushar sharsharasi Hisor-Oloy yon bagʻirlaridan boshlanuvchi shu nomdagi kichik daryo (oqim) kanalida hosil boʻlgan. Dengiz sathidan 2100 m balandlikda joylashgan. Kaskad tipidagi sharsharalarga tegishli, ammo uning qirralari tor va deyarli vertikal tekislikda joylashgan. Suv tushishining umumiy balandligi 84 m. Suv oqimi tor qoyali kanyonga tushadi, uning yon bagʻirlari archa (mahalliy archa turi) bilan qoplangan. Suvtushar daryosi muzliklar bilan toʻyingan, shuning uchun togʻlarda qorning intensiv erishi paytida suv ayniqsa toʻla boʻladi. Bu vaqtda sharshara butunlay oq suv devoridir.

## Maʼnosi
Suvtushar sharsharasining goʻzalligi va qudrati hamisha estetik jihatdan ham, uning atrofida keng va chuqur daryolar yoʻqligi sababli ham odamlarning eʼtiborini oʻziga tortgan, shu bois katta suv massasi bu hududda alohida taassurot uygʻotadi. Sharshara Oʻzbekiston janubidagi diqqatga sazovor sayyohlik maskanlari qatoriga kiradi, shuning uchun qoʻriqxona tashkil etilgandan keyin ham unga kirish cheklanmagan. Bunday mashhurlikning salbiy oqibatlaridan biri atrofdagi hududning ifloslanishi edi. Tabiatni tiklash maqsadida Hisor qoʻriqxonasi qisqa muddatga (2015-yildan 2018-yilgacha) yopildi.

## Manbalar
Hoshim Yahyoyev

**Hoshim Qosimovich Yahyoyev** (1950-yil 3-oktyabr, Yangiyoʻl tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, professor.
## Biografiyasi
Hoshim Yahyoyev 1950-yil 3-oktyabr Yangiyo‘l tumani Zangiota qishlog‘ida tugʻilgan. 1967—1972-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti matematika fakultetida tahsil olgan. 1972—1975-yillarda O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika ilmiy-tadqiqot instituti muhandisi, 1975—1987-yillarda kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, 1987—2007-yillarda O‘zbekiston o‘simliklarni himoya qilish ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, sektor mudiri, laboratoriya mudiri, institut ilmiy kotibi, 2007—2015-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari lavozimida ishlagan. 2015-yildan institutning yetakchi ilmiy xodimi. 
### Ilmiy faoliyati
Hoshim Yahyoyev 1980-yilda  mavzusida nomzodlik, 2004-yilda  mavzusida doktorlik dissertatsini himoya qilgan. 1989-yilda katta ilmiy xodim, 2018-yilda esa professor ilmiy unvonini berilgan. Hoshim Yahyoyevning ilmiy ishlari qishloq xo‘jaligi ekinlari zararli organizmlari rivojlanishi va tarqalishini prognozlashtirishning matematik modellari, algoritmlari va kompyuter dasturlarini ishlab chiqish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiyalashda avtomatlashtirish darajasini oshirish, axborot va kommunikatsiya texnologiyalarini agrar sohada qo‘llashga oid. 160 dan ortiq ilmiy maqola,5 ta monografiya, 6 ta risola, 9 ta ixtirolar, 11 ta ishlab chiqarishga tavsiyalar muallifi.
## Manbalar
Sara Waisglass

**Sara Waisglass** (1998 yil 3-iyulda tug'ilgan) — kanadalik aktrisa. 

## Biografiya
1998 yil 3 iyulda Ontario shtatining Toronto shahrida tug'ilgan. U to'rt yil davomida Erl Xeyg o'rta maktabida va York universitetida o'qigan, ssenariy muallifi bo'yicha diplom bilan tugatgan va o'z karerasi o'sib borishi bilan yozishni xohlagan yo'ldir.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
*
Abdurahmon Tchiani

**Abdurahmon Tchiani** yoki **Chiani** (shuningdek **Omar Tchiani**, , ; 1960 yoki 1961-yil tugʻilgan) — Niger armiyasi generali va Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni. U 2023-yil Niger prezidenti Muhammad Bazoumni hibsga olish orqali uyushtirilgan davlat toʻntarishida asosiy shaxs sifatida tanilgan. 
## Tarjimai holi
Abdurahmon Tchiani (shuningdek Abdurahmon Chiani, Omar Chiani, Omar Tchiani) 1960-yil (boshqa manbalarga koʻra 1961-yil) tugʻilgan boʻlib, uning aniq tugʻilgan kuni nomaʼlum. Ayrim OAV maʼlumotlariga koʻra u Nigerning Tillabéri viloyatidan. 

2015-yilda Tchiani Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni vazifasiga tayinlangan. Oʻsha paytda u prezident Muhammadu Issufu bilan ittifoqdosh boʻlgan. Abdurahmon Tchiani 2018-yilda general unvonini olgan. 

U 2021-yilda davlat toʻntarishiga qarshi harakatlarni boshqargan. Shundan bir necha kun oʻtib Issufu prezidentlikdan ketib, bu lavozimni demokratik yoʻl bilan saylangan Muhammad Bazoumga boʻshatib bergan, Tchiani esa oʻz lavozimini saqlab qolgan.

Tchiani 2023-yilning 26-iyulida yuz bergan davlat toʻntarishi paytida prezident qoʻriqchilari boshligʻi lavozimini egallab turgan. Ushbu voqealar vaqtida Tchiani jamoatchilikka koʻrinmagan lekin norasmiy maʼlumotlarga koʻra davlat toʻntarishini aynan u boshqarib turgan (sharhlovchilarga koʻra Bazoum Tchianini oʻldirishni rejalashtirgan).

2023-yilning 28-iyulida Tchiani davlat televideniyesi orqali chiqish qilib, oʻzini Vatanni himoya qilish Milliy kengashining prezidenti deb eʼlon qildi. Uning aytishicha toʻntarish davlatni „asta-sekin va muqarrar oʻlim“dan asrab qolish uchun amalga oshirilgan va Bazoum bu achchiq haqiqatni yashirishga uringan. Abdurahmon Tchiani mamlakatning xavfsizlik strategiyasi samarasizligini tanqid qilgan ammo fuqarolik boshqaruvi qachon qayta oʻrnatilishini maʼlum qilmagan.

## Manbalar

## Havolalar
Bonnet teoremasi

Klassik mexanikada **Bonnet teoremasi** shuni koʻrsatadiki, agar *n* ta turli kuch maydonlarining har biri maʼlum bir *P* nuqtasida *v*1, *v*2 ,…, *v**n* tezlikda boʻlsa ham, bir xil geometrik orbitani (masalan, berilgan oʻlchamdagi ellips) hosil qilsa, u holda *P* nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, xuddi shu orbita boʻylab harakatlanadi

: 
v_{\mathrm{combined}} = \sqrt{v_{1}^{2} + v_{2}^{2} + \cdots + v_{n}^{2}}


## Tarix
Bu teorema birinchi marta 1817-yilda Adrien-Marie Legendre tomonidan olingan , lekin u Per Ossian Bonnet sharafiga nomlangan.

## Chiqarish
Orbita shakli faqat orbitaning har bir nuqtasida markazga qoʻyiladigan kuchlar bilan belgilanadi, bu orbitaga perpendikulyar taʼsir qiluvchi kuchlardir. Aksincha, orbita *boʻylab* kuchlar faqat tezlikni oʻzgartiradi, lekin tezlikning yoʻnalishini emas.

Orbitadagi *P* nuqtadagi oniy egrilik radiusi *R* deb belgilansin. Ushbu orbitani hosil qiluvchi *k* kuch maydoni uchun orbitaga normal *F* *k* kuch markazga tortish kuchini taʼminlashi kerak:

: 
F_{k} = \frac{m}{R} v_{k}^{2}


Bu kuchlarning barchasini qoʻshsak, tenglama hosil boʻladi

: 
\sum_{k=1}^{n} F_{k} = \frac{m}{R} \sum_{k=1}^{n} v_{k}^{2}


Demak, agar *P* nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, qoʻshma kuch maydoni bir xil orbitani hosil qiladi:

: 
v_{\mathrm{combined}} = \sqrt{v_{1}^{2} + v_{2}^{2} + \cdots + v_{n}^{2}}


## Manbalar

## Havolalar
* 1817-yilgi natijalar
Nijnaya Poltavka

**Nijnaya Poltavka** ( ) — Rossiyaning Amur viloyati Konstantinovskiy tumanidajoylashgan Nijnepoltavskiy aholi yashash punktiga qarashli qismidagi qishloq . 2018-yilda aholi soni 1177 kishini tashkil etgan va bu yerda 12 ta ko'cha mavjud.

## Geografiya
Nijnaya Poltavka Konstantinovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 31 km shimoli-sharqda avtomobil o'tish yo'lida joylashgan qishloq hisoblanadi. Klyuchi - eng yaqin qishloqlardan biri.

## Manbalar
Zarmas

**Zarmas** (shuningdek – **Zarmast, Zarmos, Zarmost** shaklida tallafuz qilinadi) – Oʻzbekistonning qadimiy qishloqlaridan biri. Aholi punkti Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanida joylashgan.

Zarmas qishlogʻida Yakkabogʻ tumanidagi 81-umumiy oʻrta taʼlim maktabi faoliyat koʻrsatadi.

## Manbalar
Hafiza Ortiqova

**Hafiza Toʻymurodovna Ortiqova** (1976-yil 24-dekabr, Buxoro tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, biologiya fanlari doktori, professor.
## Biografiyasi
Hafiza Ortiqova 1976-yil 24-dekabr Buxoro tumanida tugʻilgan. 1992—1997-yillarda Buxoro davlat universitetini tamomlagan. 1997—2001-yillarda Buxoro davlat universiteti oʻqituvchisi, 2001—2003-yillarda Buxoro davlat universiteti Agrokimyo va tuproqshunoslik kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2006—2011-yillarda Kimyo-biologiya fakulteti oʻquv ishlari boʻyicha dekan oʻrinbosari, 2011—2013-yillarda Kimyo-biologiya fanlar fakulteti dekani, 2013—2015-yillarda Tabiiy fanlar fakulteti dekani vazifasida ishlgan. 2019-yildan Agronomiya va biotexnologiya fakulteti dekani hamda agronomiya va tuproqshunoslik kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
100 dan ortiq ilmiy, ilmiy-uslubiy ishlar muallifi. 2005-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining sugʻorish taʼsirida oʻzgarishi“ mavzusida nomzodlik, 2019-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining evolyutsiyasi, ekologiyasi va tuproq unumdorligini oshirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* Shuhrat medali (2022).
## Manbalar
Abdumo‘min Ro‘ziyev

**Abdumoʻmin Roʻziyev** – Geografiya fanlari doktori, professor, Termiz davlat universiteti geografiya kafedrasi asoschisi.
## Biografiyasi
Abdumoʻmin Normurodovich Roʻziyev 1936-yil 18-iyunda Surxondaryo viloyati, Shoʻrchi tumani, Sayrak qishlogʻida tavallud topgan. Oʻrta maktabni muvaffaqiyat bilan tamomlagach Oʻrta Osiyo Davlat universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) geografiya fakultetiga oʻqishga kirgan. 1960-yilda universitetni iqtisodchi-geograf mutaxassisligi bilan yakunlagan.

## Ish faoliyati
Roʻziyev 1960-yildan 1963-yilga qadar SSSR Fanlar akademiyasi tasarrufidagi geografiya ilmiy tadqiqot boʻlimida laborant va kichik ilmiy xodim lavozimlarida faoliyat yuritgan. Ilmiy tadqiqot boʻlimida ishlash davomida yetuk olimlar A. N. Rakitnikov, K. I. Ivanov, Z. M. Akromovlardan maslahatlar olgan. Buning natijasida Roʻziyevda yangi soha hioblangan qishloq xoʻjalik geografiyasiga qiziqish uygʻongan. 1959-yilda Roʻziyev olimlar tomonidan uyushtirilgan „Surxondaryoning ishlab chiqarish kuchlarini oʻrganish“ nomli ilmiy ekspiditsiyada ishtirok etgan. Shu ekspiditsiyadan soʻng Roʻziyev Surxondaryo tabiati, yer osti boyliklari, ishlab chiqarishiga oid qator ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Roʻziyev „Surxon-Sherobod vodiysida qishloq xoʻjaligining joylashishi va rivojlanishi“ nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Keyinchalik bu nomzodlik dissertatsiyasi kitobcha holida chop etilgan.
## Qarshi Davlat pedagogika instituti
Roʻziyev 1963-yilda Qarshi Davlat pedogogika institutiga talabalarga dars berish uchun chaqirilgan. 1963-yildan 1978-yilgacha institutda katta oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan.
## Termiz Davlat pedagogika instituti
Roʻziyev 1978-yilda Termiz Davlat pedagogika instituti ish faoliyatini boshlagan. Institutda 1980-yildan 1983-yilgacha ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, kafedra mudiri lavozimlarida ishlagan. 1987-ylda „Oʻzbekiston SSR agrosanoat kompleksida teritorial sistemalar va ularni takomillashtirish yoʻllari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
## Ilmiy faoliyati
Roʻziyevning Oʻzbek sovet va Katta sovet ensiklopediyalarida 59 ta maqolasi chop etilgan. Olim 12 ta monografiya va risolalar, 121 ta ilmiy va 120 ta ilmiy-ommabop maqolalar muallifi xisoblanadi.
## Manbalar
Eshboy Turdiqulov

**Eshboy Turdiqlov** — Pedagogika fanlari doktori, professor. Toshkent shahar xalq taʼlimi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi „Pedagogika va psixologiya va pedagogik menejment kafedrasi“ asoschilaridan biri. „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“ (1987-yil).
## Biografiyasi
Turdiqulov Eshboy Otaqulovich 1936-yil 25-avgust kuni Surxondaryo viloyati Boysun tumani Machay qishlog'ida tavallud topgan. 1956-yilda oʻrta maktabni muvaffaqiyatli tamomlagan. Soʻngra Toshkent Davlat Universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) fizika-matematika fakultetiga oʻqishga kirgan.
## Ish faoliyati
1962-yilda universitetni tamomlab Tojikiston SSR Fanlar akademiyasiga qarshli fizika-matematika boʻlimida laborant boʻlib ishlagan. Oradan biroz vaqt oʻtib Dushanbe ob xavo boshqarmasiga injimer-sinoptik lavozimiga oʻtkzilgan. Keyinchalik Surxondaryo viloyatiga qaytib maktabda dars bergan.
Eshboy Turdiqulov 1967-yildan 1972-yilga qadar Oʻzbekiston pedagogika fanlariilmiy-tekshirish institutida kichik ilmiy xodim, labaratoriya mudiri, fizika va astronomiya oʻqitish sektori mudiri lavozimlarida ishlagan.
1972-yilda „Maktabda meteorologik hodisalarni oʻrgatish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasni himoya qilgan.
## Ilmiy faoliyati
Eshboy Turdiqulov 100 ga yaqin maqolalar muallifi. Uning muallifligidagi maqolalar Oʻzbek sovet ensiklopediyasida „Sovet maktabi“ va „Fizika v shkole“ jurnallarida chop etilgan. Olim 10 ta ilmiy metodik qoʻllanma va monografiyalar ham yozgan. Turdiqulov qoʻl ostida 12 nafar talaba nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Olim oʻzining fizikani oʻqitish metodikalari haqidagi maʼruzalai bilan koʻplab anjumanlarda ishtirok etgan. 1971-yildan buyin Eshboy Turdiqulov rahbarligida „Ilmiy asarlar toʻplami“ chop etish boshlangan.
1982-yil Moskvada „Tabiiy fanlarni oʻqitishda oʻquvchilarga ekologik taʼlim berish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
## Manbalar
Kondensator-ressor analogiyasi

Koʻzga koʻrinmaydigan elektr toki bilan suv oqimi yoki mexanik qurilmalarning harakati kabi koʻproq tanish jismoniy harakatlar oʻrtasida bir nechta rasmiy oʻxshashliklar mavjud.

Sigʻim boʻlsa, mexanik toʻgʻri chiziqli kondansator bilan bir oʻxshashlik — bu ressor mosligi sigʻimga oʻxshash boʻlgan bahor . Shunday qilib, elektrotexnikada kondansator tenglamani qondiradigan ideal elektr komponenti sifatida aniqlanishi mumkin.

: V = \frac{1}{C}\int I\,dt,

bu yerda V = kondansator terminallarida oʻlchangan kuchlanish, C = kondensatorning sigʻimi, I = kondansatkichning terminallari orasidagi oqim va t = vaqt.

Yuqorida keltirilgan tenglama ideal massasiz buloqni tasvirlaydigan shaklga ega:

: F = k\int v\,dt, bu yerda:

F prujinaning ikki uchi orasiga qoʻllanadigan kuch, k qattiqlik yoki kuch/joy almashinuvi sifatida aniqlangan bahor konstantasi (muvofiqlikka teskari) va v — buloqning bir uchining tezligi (yoki tezligi), ikkinchi uchi esa sobit.

Eʼtibor bering, elektr holatida oqim (*I*) zaryadning vaqtga nisbatan oʻzgarish tezligi (*Q*) sifatida aniqlanadi:

: I = \frac{dQ}{dt}

Mexanik holatda tezlik (*v*) vaqtga nisbatan siljishning oʻzgarish tezligi (*x*) sifatida aniqlanadi:

: v = \frac{dx}{dt}

Shunday qilib, ushbu oʻxshashlikda:

* Zaryad chiziqli siljish bilan ifodalanadi,
* oqim chiziqli tezlik bilan ifodalanadi,
* kuch bilan kuchlanish .
* vaqti -vaqti bilan

Bundan tashqari, ushbu oʻxshash munosabatlar qoʻllanadi:

* energiya . Ressorda saqlanadigan energiya \frac{1}{2} kx^2, kondansatorda saqlanadigan energiya esa \frac{1}{2}\frac{Q^2}{C} = \frac{1}{2} CV^2 .
* Elektr quvvati . Bu yerda tezlik va siljishning skalyar mahsuloti sifatida kuchning mexanik tushunchasi bilan sinusoidal qoʻzgʻalish bilan oʻzgaruvchan tok zanjirida quvvat  mahsulotidir, degan elektr tushunchasi oʻrtasida oʻxshashlik mavjud, bu yerda  —  oʻrtasidagi faza burchagi . va , RMS shartlarida oʻlchanadi.
* Elektr qarshiligi (*R*) mexanik viskoz qarshilik koeffitsientiga oʻxshaydi (tezlikka mutanosib boʻlgan kuch Ohm qonuniga oʻxshash — kuchlanish oqimga mutanosib).
* Massa (*m*) indüktans (*L*) ga oʻxshaydi, chunki  esa  . Shunday qilib, indüktans *L* boʻlgan ideal induktor *m* massali qattiq jismga oʻxshaydi.

Kondensatorning bu oʻxshashligi mexanik va elektr tizimlarining keng qamrovli empedans analogiyasining bir qismini tashkil qiladi.

## Manbalar
* H. F. Olson, Dynamical Analogies, Van Nostrand, 2 ed, 1958
Amir Temur dahmasi

**Amir Temur dahmasi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan Dor ussiyodat majmuasida joylashgan qadimiy inshoot.
## Joylashuvi
Hazrati Imom majmuasi yoki boshqacha qilib aytganda Jahongir Mirzo maqbarasida joylashgan darvozaxonasidagi qoldiqlaridan taxminan 35 metr sharqda joy olgan.
## Tarixi
Ayrim manbalardagi maʼlumotlarda zikr etilishicha, Amir Temur Shahrisabzda yashab yurgan davrlarda koʻplab meʼmor hamda muhandislarni toʻplagan va o‘g‘li Jahongir Mirzo maqbarasidan taxminan o‘ttiz-qirq qadam narida o‘zi uchun mo‘ljallangan maqbaraning qurilish loyihasini tayyorlashni buyurgan. Shaxsan oʻzi mana shu loyiha bo‘yicha ko‘rsatma va maslahatlarini berib borgan. Loyiha tayyor bo‘lganidan soʻng esa, uni ko‘zdan kechirish uchun kelgan Amir Temur, dahma tarxiga tegishli o‘zgartirishlar ham kiritib, maqbara qurilishini darhol boshlashga buyruq beradi. Qurilish ishlari taxminan 1394-yilda boshlangan.

Tarixshunos olimlarning fikricha ayni shu yerda Amir Temur oʻzi uchun tayyorlagan dahma joylashgan. Mazkur tarixiy inshoot noyob meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi. Mazkur hududdagi chuqur arkasimon ravoqlar mavjudligi sababli bu hudud xochsimon shakl hosil qilib qolgan. Uning ravoqlari ohakdoshdan terib chiqilgan. Ravoqning ichki devorlari, arkalarning arxivoltasi yaʼni yuqori qismi tarixiy bitiklar bilan bezab chiqilgan.
## Arxeologik izlanishlar
Arxeologik olimlar mazkur hududda koʻplab izlanishlar amalga oshirishgan boʻlib, jumladan, Y.Gʻulomov bu hududda 1933-yilda olib borgan izlanishlari davomida interyerdagi bitiklarni oʻqishga uringan. Keyinchalik, bu hududda 1942-yilda M.Messon va G.Puchenkovalar bir qator izlanishlar olib borgan. Ular olib borgan tadqiqot natijalariga asosan, bitiklardagi yozuvlar aniqlangan. Unga koʻra, „Dahma bir kishini dafn etish uchun moʻljallangan, oʻzining qatʼiy tusdagi koʻrkamligi va gʻayrioddiy hashamdorligi bilan kishini lol qoldiradi.“ deb yozilgan.

Devoriy bitiklar sulz xatining bir qator uslublarida bitilgan. Shuningdek, unda Qurʼondan olingan bir necha iqtiboslar ham joy olgan. Yana Allohning goʻzal ismlari ham identifikasiyalangan.
## Yana qarang
* Dor ussiyodat majmuasi
* Jahongir Mirzo maqbarasi

## Manbalar
Jahongir Mirzo maqbarasi

**Jahongir Mirzo maqbarasi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahridagi Dor ussiyodat majmuasi tarkibiga kiruvchi tarixiy inshoot hisoblanadi.
## Tarixi
Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli, taxt vorisi Jahongir Mirzo vafotidan soʻng Dor ussiyodat majmuasi tarkibida mazkur maqbara bunyod etilgan. Taniqli tarixchi M. E. Messonning xabar berishicha, Jahongir Mirzoning maqbarasi konussimon koʻrinishdagi gumbazdan tarkib topgan. Mazkur maʼlumotlarga koʻra, bu maqbaraning ayni Jahongir Mirzo sagʻanasi ekanligini koʻrish mumkin. Yana bir tarixiy versiyaga koʻra, maqbara avliyo Hazrati Imom sharafiga barpo etilgan boʻlishi mumkin ham deyiladi.
Mazkur inshoot bunyod etilayotgan vaqtda qurilish ishlariga Amir Temurning oʻzi ham bosh qosh boʻlgan. Jumladan, de Klavixo oʻz asarlarida, Amir Temurning oʻzi mazkur hududga tashrif buyurganligi, hamda maqbara eshigining past qurilganligi xususida aytgan fikrlari haqida yozadi. Mazkur holat keyinchalik arxeologik-arxetektura sohasida ham oʻz tasdigʻini topgan.

## Tuzilishi
Jahongir maqbarasining tuzilishi deyarli kvadratsimon boʻlib, 6.30*6.35 metrni tashkil etadi. Uning har toʻrtala tomonida ham toksimon ravoqlar qad rostlagan. Gʻarb qismida joylashgan ravoq boshqalariga nisbatan ancha chuqur boʻlib, u mehrob koʻrinishida bunyod etilgan.

Maqbaraning ichki qismidagi hududi baland parolilipiped koʻrinishida yaʼni sandiqsimon interyerni oʻzida akslantirgan. Uning yuqori qismi oʻn olti qirrali gardishdan iborat konussimon gumbaz bilan yopilgan.

Janubiy fasad faqatgina oʻz vertikal qisminigina saqlab qolgan. Shuningdek unda peshtoq arkasining chap chekkasi ham saqlangan. Devorning yuza qismi gʻisht mozaika qadamalaridan barpo etilgan va devor oʻrtasida biroz yuqori qismi ikki tomondan roshchalar bilan hoshiyalangan.

Maqbaraning shimoliy fasadi keng hovli tomonga qaaragan boʻlib, mazkur hududda hozir 21-asrda qurilgan masjid va uning yordamchi hujralardan tarkib topgan hovli joylashgan. Mazkur qismdagi fasad gʻisht mozaika naqshinkor koshinlari bilan birikib ketgan yuksak badiiy bezaklarga ega. Ziyoratxona darvozasi uning shimoliy-sharqiy burchagida joylashgan boʻlib, obdon bezatilgan.
## Arxeologik izlanishlar
Majmuada amalga oshirilgan arxeologik qaishma ishlari davomida Hazrati Imom maqbarasining marmarsimon ohakdosh bloklaridan bunyod etilgan poydevori ochilib qolgan. Poydevorning gʻarb tomoni toʻliq saqlanmagan, ammo janubroqda bir qator poydevor qismlari aniqlangan. Jumladan, koʻp qirrali minora qoldiqlaridagi dumaloq qismining shimoliy-gʻarbiy qismi ochilgan.

## Taʼmirlash ishlari
Maqbara interyerida bir qator taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. Shular natijasida katta sagʻanada ganj suvoq izlari saqlanib qolgan. Uning ostida kvadratsimon j’ishtlardan barpo etilgan rovoqsimon xilxona joy olgan. Bu maskan xochsimon koʻrinishda bunyod etilgan boʻlib, unga sharq tomondagi eshik orqali kirish imkoni mavjud boʻlgan.
## Yana qarang
* Dor ussiyodatt majmuasi

## Manbalar
Grigol Imedadze

**Grigol (Gia) Imedadze** (1980-yil 2-may, Kutaisi, Gruziya SSR, SSSR) – gruziyalik sobiq professional futbolchi, hujumchi amapulasida oʻynagan.

## Faoliyati
Jamoadagi faoliyatini 1996-yilda Kutaisi „Torpedo-2“da boshlagan va u jamoada 2 ta gol va 21 ta gol muallifiga aylangan. Keyin asosiy jamoada oʻynadi. 1998-2001-yillarda Torpedo jamoasida 14 ta gol va 52 ta gol uzatmasin oshirgan. 2002-yilda Rossiyaning Alaniya jamoasiga koʻchib oʻtdi va jamoada 2 ta gol muallifi, 10 ta gol uzatmasining muallifiga aylangan. Buning uchun oʻsha yilning 8 martida Rossiya chempionatining 1-turida Moskvaning „Lokomotiv“ klubiga qarshi safar oʻyinida debyut qildi. Avgust oyida darvozabon Andrey Paukov bilan birga transferga qoʻyilgandi.

2003-yilda Turkiyaning Kojaelispor jamoasida oʻynagan. Tbilisi jamoasida 2003-yil 2 ta gol uzatmasiga aylandi. 2004-yilda „Tavriya“ safida oʻynadi, u uchun Ukraina chempionatida 10 ta oʻyin oʻtkazdi. Shundan soʻng Gruziyaning turli klublarida oʻynadi. 2005—2007-yillarda Zestafoni jamoasida 9 ta gol muallifi va 38 ta gol uzatmasiga aylandi. Va yana 2007-yilda Torpedo (Kutais) jamoasida 3 ta gol urdi va 10 ta gol uzatmasining muallifiga aylandi. 2007-2008-yillarda Lokomativ (Tbilisi) da 1 ta gol va 11 ta gol uzatmasining muallifiga aylandi. 2010-yilda Oʻzbekistonning „Mashʼal“ jamoasida oʻynagan. Faoliyatini 2011-yilda „Samtredia“ klubida yakunlagan. 2008—2009-yillar Gruziyaning Kutaisi shahrining Torpedo-2008 jamoasida oʻynadi. 2011-yil Samtredia jamoasida faoliyatin yuritib 4 ta golga mualliflik qilgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Barqaror energiya

Energetika barqaror soha hisoblanadi, agar u „hozirgi kun ehtiyojlarini qondirsa, kelajak avlodlar oʻz ehtiyojlarini qondirish qobiliyatiga putur yetkazmaydi“.

## Taʼriflar

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Brundtland Komissiyasi 1987-yilgi „*Bizning umumiy kelajagimiz“* hisobotida energiya asosiy komponenti boʻlgan barqaror rivojlanish konsepsiyasini tasvirlab berdi. Unda barqaror rivojlanish „Kelajak avlodlarning oʻz ehtiyojlarini qondirish qobiliyatiga putur yetkazmasdan hozirgi kun ehtiyojlarini qondirish“ deb taʼriflangan. Barqaror rivojlanishning bu tavsifi oʻshandan beri barqaror energiyaning koʻplab taʼriflari va tushuntirishlarida havola qilingan.

## Yana qarang
* Atom energiyasi
* Atom elektr stansiyasi
* Atom elektr stansiyalari iqtisodiyoti
* Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik
* Gidroelektr stansiya
* Shamol energetikasi
* Quyosh energiyasidan foydalanish
* Geotermal energiya
* Issiqlik elektr stansiyalari
* Yadro energetikasi

## Manbalar
Dono Boboyeva

**Dono Razzoqovna Boboyeva** (1968-yil 10-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari nomzodi, professor.
## Biografiyasi
Dono Boboyeva 1968-yil 10-yanvar Toshkent shahrida tugʻilgan. 1992-yilda Toshkent davlat pedagogika institutini tugatgan. 1985—1986-yillarda Toshkent shahridagi 528-bolalar bogʻchasida tarbiyachi yordamchisi, 1987—1996-yillarda Toshkent shahridagi 528-bolalar bogʻchasi tarbiyachisi, 1997—1999-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti aspiranti, 2000—2001-yillarda universitetning „Maktabgacha va oila taʼlimi“ kafedrasi oʻqituvchisi, 2001—2002-yillarda „Umumiy pedagogika“ kafedrasi oʻqituvchisi, 2002—2012-yillarda „Umumiy pedagogika“ kafedrasi dotsenti, 2012—2018-yillarda „Maktabgacha taʼlim“ kafedrasi dotsenti, 2018—2019-yillarda „Maktabgacha taʼlim metodikasi“ kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi sifatida faoliyat koʻrsatgan. 2020-yildan „Maktabgacha taʼlim metodikasi“ kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
2001-yilda „Tevarak-atrofni oʻrganishda maktabgacha katta yoshdagi bolalarning bogʻlanishli nutqini rivojlantirish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2005-yil dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 1 ta monografiya, 6 ta oʻquv qoʻllanma, 3 ta darslik , 1 ta elektron darslik,  126 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.
## Manbalar
Said Abdulmoʻmin

**Said Abdulmoʻminxon Toʻra** (1852—1894) – mangʻitlar sulolasi vakili, Buxoro amiri Muzaffarning uchinchi oʻgʻli. Buxoro amirligi tarkibidagi bir nechta bekliklarni boshqargan.

Ukasi amir Said Abdulahadxon taxtga oʻtirgandan soʻng unga qarshi fitna uyushtirgan.

## Hayoti

Otasi davrida Chorjoʻy, Qarshi va Hisor beklarini boshqargan. 1886-yil iyul oyida amir Said Abdulahadxon taxtga oʻtirgandan soʻng amirning maxsus farmoni bilan Boysunga koʻchirilib, oilasi bilan amir askarlari nazorati ostida qalʼada istiqomat qiladi. U faqat nomiga bek boʻlgan – aslida amir tomonidan tayinlangan amaldorlar beklikni boshqargan.

1891-yilda Buxoro hukumati vakili Ostonaqulbiy rus siyosiy agenti P. M. Lessarga Said Abdulmoʻminning Afgʻonistonga qochmoqchi boʻlganini, ikkinchi safar esa aqli zaiflashganini bildirgan. Biroq, P. M. Lessarning fikriga koʻra, bu mish-mishlar ukasini yoqtirmagan amir tomonidan Said Abdulmoʻmin bilan kurashish uchun maxsus tarqatilgan (hatto qatl ehtimoli haqida ham soʻz yuritilgan). Amir akasining ruslar yurtiga qochib ketishidan xavotirda boʻlgan.

Nihoyat, 1891-yilda Said Abdulmoʻmin Buxoroga chaqiriladi va Arkka joylashtiriladi. Bu yerda oʻlimigacha uy qamogʻida saqlanadi. Said Abdulmoʻminning farzandlari 1920-yilgacha Arkda yashagan. Oʻgʻli Iymatullohning shaxsiy muhrlari Arkdagi Buxoro oʻlkashunoslik muzeyi fondlarida saqlanadi.

Mirzo Salimbek „Tarixi Salimiy“ asarida Said Abdulmoʻmin haqida shunday yozadi:

Bu shahzodaning farzandlari koʻp edi. Marhum toʻraning xizmatida boʻlgan Muhammadiy jibachining soʻzlariga koʻra, uning jami qirq sakkizta oʻgʻil-qizi boʻlgan ekan. Biroq „rivoyatning toʻgʻriligi uchun roviy mas’uldir“.

## Oʻlimi

Said Abdulmo‘min 1894-yilda tabiiy o‘lim bilan vafot etgan. Boysun bekligida dafn etilgan.
## Manbalar
Man Yugay

**Yugay Man Den** (1906-yil; Rossiya imperiyasi Primorsk viloyati Nikolsk-Ussuriysk tumani Razdolninskaya volosti Popova Gora qishlogʻi – 1980-yil 1-aprel; Qashqadaryo viloyati Qarshi) – Quyi Chirchiq tumani „Novaya jizn“ kolxozining brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

## Biografiyasi

1906-yilda Nikolsk-Ussuriysk tumanining Popova Gora qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1924-yilda Barabash qishlogʻidagi boshlangʻich maktabning toʻrtinchi sinfini tamomlagan. 1928-yilgacha Posyetovskiy tumani Bogataya Fanza qishlogʻida otasining shaxsiy xoʻjaligida ishlagan.

1928-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Kanskdagi 26-oʻqchi diviziyaning 71-Kareliya polkida xizmat qilgan. Komandirlik kursini tugatgach, Nikolsk-Ussuriyskda kichik otryad komandiri, vzvod komandirining yordamchisi boʻlib faoliyat yuritgan. 1931-yildan – Vladivostokdagi 1-chitin polkining brigadiri. Keyingi yillarda: Grodekovskiy viloyatida joylashgan 1-Barano-Orenburg polkining vzvod komandiri (1933—1936), Grodekovskiy viloyati Boguslavka qishlogʻida joylashgan 59-tank polkining 2-darajali kvartalmaster texnik xodimi boʻlib ishlagan (1936—1937).

1937-yilda Oʻzbekiston SSR Samarqand viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1937-yildan Samarqand „Quyosh“ artelida qolipchi. 1940-yildan Quyi Chirchiq viloyatidagi „Novaya jizn“ kolxozida dala chorvachilik brigadasi brigadiri lavozimida faoliyat yuritgan.

1949-yilda Yugay Man Den boshchiligidagi brigada 40 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 97,7 sentnerdan yashil kanop poyasi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining ''1950-yil 18-sentyabrdagi Farmoni bilan „Kolxozga majburiy yetkazib berish va sugʻoriladigan yerlarda yashil kanop poyasidan yuqori hosil olgani, Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining barcha turlari boʻyicha shartnoma tuzish, MTSning 1949-yildagi ishiga natura shaklida haq toʻlash va 1950-yil bahorgi ekish uchun toʻliq talab miqdorida barcha ekinlarni urugʻlik bilan taʼminlgani uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1951—1952, 1954—1957-yillarda Quyi Chirchiq tumanida Molotov nomidagi kolxozda brigadir, dala ekinlari boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1952—1954-yillarda Quyi Chirchiq tumani Molotovsk qishloq kengashi raisi boʻlgan.

Keyingi yillarda: Quyi Chirchiq tumani „Kommunizm yoʻli“ kolxozining brigadiri (1957—1960), shu tumanda „Kommunizm“ kolxozining brigadiri (1960—1962), oddiy kolxozchi boʻlib faoliyat yuritgan. Qizil-Oʻrda viloyati Chiyliy tumani „Gigant“ kolxozi (1963), Qizil-Oʻrda viloyati Kazalin tumani XXII partiya qurultoyi nomidagi sholichilik sovxozi brigadasi brigadiri (1963—1964-yil), boʻlim mudiri (1964—1965), Surxondaryo viloyati Termiz tumani „Rassvet“ kolxozining oddiy kolxoz-dalachisi (1965—1967).

Umrining soʻnggi yillarini Qarshida oʻtkazgan. 1980-yil aprel oyida Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida vafot etgan.
## Manbalar
Dilshod Eshmurodov

**Dilshod Elmurodovich Eshmuradov** (1969-yil 6-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, dotsent.
## Biografiyasi
Dilshod Eshmuradov 1969-yil 6-avgustda Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tug’ilgan. 1992-yilda Beruniy nomidagi Toshkent davlat texnika universitetini radiolektron vositalarni tuzish va texnologiyasi mutaxassisligi tamomlagan. 1994—1999-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi xodimi, 1999-2012-yillarda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti Axborot texnologiyalari markazi direktori, dekan oʻrinbosari, 2012—2016-yillarda Toshkent davlat texnika universitetida kafedra mudiri, aviatsiya fakulteti dekani, 2015—2019-yillarda Toshkent arxitektura-qurilish instituti prorektori sifatida faoliyat yuritgan. 2019-yildan Toshkent davlat texnika universiteti metrologiya, texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish va sertifikatlashtirish kafedrasi dotsenti.

### Oilasi
Oilali, uch nafar farzandi bor.

### Ilmiy faoliyati
100 ga yaqin ilmiy ishlar, shu jumladan, 1 ta monografiya, 4 ta o‘quv qoʻllanma muallifi.
## Manbalar
Kyurasao

**Kyurasao** hududi 444 kvadrat kilometr. Poytaxti - Villems-tad shahri. Aholisi - 160 ming kishi (2018). Milliy bayrami - Mustaqillik kuni, 10-oktabr 2010-yil (Niderlandiya Antil orollaridan). Rasmiy tili - Niderland va papyamento tili. Pul birligi - gulden. Telefon kodi - +599. Vaqt birligi - UTC-4. Internet- domeni - .ap, .cw.

## Boshqaruv shakli, aholisi
Konstitutsion monarxiya. 2010-yili Niderlandlar tarkibidagi Antil orollarining qayta tuzilishi natijasida Niderlandlar Qirolligi tarkibidagi federatsiya sub’ekti hisoblanadi.

Papyamento (78,4%), niderland (9,5%), ispan (6,1%) va ingliz (3.5%) tillarida so‘zlashadi. Nasroniylik asosiy e’tiqod dinidir.

## Joylashuvi va tabiati
Kyurasao Karib dengizidagi *kichik Antil orollari* guruhidagi orol. Venesuela qirg‘oqlaridan 80&nbsp;km uzoklikda joylashgan. Shamolga ro‘para orollar guruhida Margaritadan keyin kattaligi bo‘yicha 2-o‘rinda turadi.

Oroldan 11&nbsp;km janubi-sharqda Kichik Kyurasao joylashgan bo‘lib, u ham Kyurasaoga tegishli. Shimoli-g‘arbda Sint-Kristof- felberg tog'i (372 metr) eng yuqori nuqtasidir. Yiliga 500&nbsp;mm yog‘inlar yog‘adi. Orol atrofi marjon riflar bilan o‘ralgan. Iqlimi - tropik, passatli. Passat shamollari oroldagi kuchli namlikni pasaytiradi. Kristoffel milliy parki Kyurasao orolidagi eng katta tabiatni muhofaza qilish hududi bo‘lib, tepaliklarda joylashgan. Bu yerda oq dumli bug'u, iguana, dengiz toshbaqasini uchratish mumkin. Kaktuslarning yuzdan ortiq turi, palma, mansaniya uchraydi.

**Divi-divi** daraxti Orolning milliy timsoliga aylangan.

## Tarixi
Orollar 1499-yili ispaniyalik dengizchi Alonso de Oxeda tomonidan ochilgan. XVI asr boshida bu yerlar Ispaniya protektorati bo'ldi va yirik flot bazasiga aylandi. Ammo bu yerga ko‘chib kelganlar chuchuk suv yetmasligi sababli orolni tark etishdi. Ular o‘rnini gollandiyaliklar egalladi. 1634-yili orollar Gollandiyaning Vest-Indiya kompaniyasi nazorati ostiga o‘tdi. 1863-yili qullikning bekor qilinishi bilan Kyurasao iqtisodiy tanazzulga botdi. 1870-yillarda orolni Germaniyaga sotish bo‘yicha loyiha ko‘rib chiqildi. Ammo AQSh bilan munosabatlarning murakkablashuvi ehtimolidan kelib chiqib bu reja amalga oshmadi.

1916-yilda orolda neftni qayta ishlash zavodi ochildi. 1954-yili hudud yarim avtonom maqomga ega bo‘ldi va *Niderlandiya Antil orollari* deb nomlandi.

2010-yil 10-oktabrda Niderlandlar va Niderlandlar Antili o'rtasida imzolangan bitimga ko‘ra, Bonayre, Sint-Estatius va Sabaga Niderlandiya avtonom hududlari maqomi berildi. Kyurasao va Sint-Marten esa Niderlandiya Qirolligi tarkibi mustaqil subyektga aylandi. Niderlandlar hukumati mudofaa va tashqi siyosat masalalarini o‘z zimmasiga oldi.

## Iqtisodiyoti
1920-yildan neftni qayta ishlash tarmog‘i hisobiga iqtisodiy jadal rivojlandi.

Kyurasao bojsiz savdo hududi hisoblanadi. Hozirda iqtisodiyot asosini sayyohlik va *ofshor biznesi* tashkil qiladi.

Tuprog‘i unumsizligi va chuchuk suv yetishmasligi bois qishloq xo‘jaligi kam taraqqiy etgan. Asosiy savdo sheriklari - AQSh, Gvatemala, Singapur, Dominikan Respublikasi, Gaiti, Venesuela va Braziliya.

## Havolalar
https://triplook.me/ru/countries/curacao-island

## Manba
Koba karvon saroyi

**Koba karvon saroyi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan qadimiy arxeologik yodgorlik. Koba karvon saroyi shuningdek Koba eski karvon saroyi nomi bilan ham mashhur boʻlgan. Karvon saroy 16-asrda qurib bitkazilgan. Bugungi kunda karvonsaroy UNESCO Umuminsoniy qadriyatlar kitobiga kiritilgan boʻlib, davlat muhofazasiga olingan.
## Tarixi
Tarixiy manbalarga koʻra, karvonsaroy 15-asr oxiri 16-asr boshlarida qurib bitkazilgan. Karvonsaroy shaharning markazida joylashgan boʻlib, chor atrofida koʻplab tarixiy yodagorliklar joy olgan. Mazkur karvonsaroy yaqinida bozor oʻrin olgan boʻlib, bu yer asosan shahar ichiga oʻtuvchi shuningdek, bozorga keluvchi karvonlar toʻxtaydigan joy vazifasini ham oʻtagan. Shuningdek, maʼlum muddat mehmonxona sifatida ham foydalanilganligi haqida maʼlumotlar mavjud.

## Tuzilishi
Koba karvon saroyi tarkibida Abdushukur ogʻaliq masjidi ham joylashgan. Choʻpkori imoratning berk xonaqosi, uch tomondan ayvon bilan oʻralgan. Mazkur ayvonlar tomi oʻn ikki ustun asosiga joylashtirgan.

Ayvon devorida kufiy xati asosida „Tayyiba“ kalimasi yozilgan. Bu bitiklar jigarrang boʻlib, ularning yuqoriroq qismida masjid qurilgan yillari: 1304-1886/1889 deb yozilgan.

## Muhofazaga olinishi
Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligidan soʻng karvonsaroyda bir qator taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. Karvonsaroy bugungi kunda ham oʻz faoliyatini yuritib kelmoqda. Karvonsaroy davlat yodgorliklarini saqlash roʻyxatiga ham kiritilgan.

Shuningdek, mazkur obyekt Shahrisabzdagi UNESCO Umuminsoniy qadriyatlar kitobiga kiritilgan yana bir qadimiy qadamjo hisoblanadi.

## Boshqa nomlar
Qamashi tumanida Koʻba nomli qishloq ham mavjud. Bu soʻz moʻgʻul tilida gobi — oʻti kamroq, toshli va qumli dala, dasht shuningdek maydoni choʻl boʻlgan hudud maʼnosini ham anglatadi. Ayni shunday hududda bunyod etilgani sababli ham qishloq nomi Koʻba deb ataladi.
## Manbalar
Umidjon Sharipov

**Umidjon Sharipov** (; 1992-yil 4-sentyabr; Tojikiston) – tojikistonlik futbolchi, yarim himoyachi. 2013-yildan Tojikiston terma jamoasida ham oʻynamoqda. Mamlakatining yoshlar terma jamoasida oʻynagan.

## Faoliyati

Umidjon Sharipov Qoʻrgʻontepadagi oʻsmirlar sport maktabida futbol boʻyicha tahsil olgan. Keyinchalik Qoʻrgʻontepaning „Vaxsh“ klubi yoshlar jamoasida oʻynay boshlagan. 2012-yilgacha ushbu klubda toʻp surgan va oʻsha yili Dushanbening „Istiqlol“ klubiga oʻtgan. 2016-yil boshiga qadar „Istiqlol“ da toʻp surgan, soʻngra Vaxshga qaytgan. 2017-yil boshida Oʻzbekistonning Muborak shahri „Mash’al“ klubi bilan bir yillik shartnoma imzolagan.

2012-yildan buyon Tojikiston yoshlar terma jamoasida oʻynab kelmoqda. 2013-yilning avgust oyida Hindiston terma jamoasiga qarshi oʻyinda ilk bor Tojikiston terma jamoasiga chaqirilgan. Terma jamoa safida oʻyinga tushgan, lekin maydonda oʻynamagan. 2014-yilda Sharipov ikki marta Estoniya va Belarus terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda oʻz mamlakati terma jamoasiga chaqirilgan boʻlsa-da, yana murabbiylar maydonga qoʻyib yuborilmagan va zaxirada qolgan. Terma jamoadagi debyutini 2015-yilning iyun oyida Bangladeshga qarshi oʻyinda oʻtkazgan. Keyingi yillarda muntazam ravishda Tojikiston terma jamoasiga chaqirilib turgan.

## Yutuqlari
* Tojikiston chempioni: 2014, 2015
* Tojikiston chempionatining kumush medali sovrindori: 2013
* Tojikiston chempionatining bronza medali sovrindori: 2012
* Tojikiston kubogi sohibi: 2013, 2014, 2015
* Tojikiston kubogi finalchisi: 2012
* Tojikiston Superkubogi sohibi: 2014, 2015
## Manbalar
Andrey Xodikin

**Andrey Dmitriyevich Xodikin** (1986-yil 21-mart, Moskva) – rossiyalik futbolchi.

## Faoliyati
„Torpedo-ZIL“, „Smena-RG Moskva“, „Dinamo“, „Nika“, „Pyunik“, „Petrovka 38“, „Sportakademklub“ klublarida oʻynagan klub 2006/2007-yilgi mavsumda „Xarkov“da oʻynagan.

2011-yilda Oʻzbekiston chempionati oliy ligasida „Mash’al“ safida oʻynagan va u yerda 2011-yilning 24-aprelida boʻlib oʻtgan Oʻzbekiston chempionatining asosiy shov-shuvlaridan biri muallifiga aylanadi va „Mash’al“ ga 35 metrlik jarima zarbasidan gol urib, mamlakatning koʻpkarra chempioni va mashhur klubi „Paxtakor“ ustidan gʻalaba qozonadi.

2012-yilda Tulaning „Arsenal“ klubiga oʻtgan va u bilan FNLga kirgan. Biroq yangi mavsum oldidan Xodikin jamoadan chetlatilgan. 2013-yil 5-iyulda himoyachi Ivanovoning „Tekstilshchik“ bilan shartnoma imzolagan. 10-iyul kuni Rossiya kubogining 1/256 final bosqichida Vladimirning „Torpedo“ jamoasiga qarshi oʻyinda Igor Balashovning 67-daqiqasida oʻrniga maydonga tushgan.

Katta akasi Aleksey (1976-yilda tugʻilgan) ham futbolchi boʻlgan.
## Manbalar
Aleksey Xaletskiy

**Aleksey Anatolevich Xaletskiy** (; 1984-yil 19-iyun, Minsk) – belaruslik futbolchi, himoyachi va murabbiy.

## Klublardagi faoliyati

„Minsk“ futbol maktabi tarbiyalanuvchisi boʻlgan. Uzoq vaqt „BATE“ safida toʻp surgan, biroq bazada mustahkam oʻrin ololmagan. Keyinchalik Belarusning turli klublarida oʻynagan, Oʻzbekistonda toʻp surgan.

2011-yil yanvar oyida Belshinaning „Bobruysk“ klubi bilan shartnoma imzolagan. 2012-yilgi mavsumning aksariyat qismini jarohat tufayli oʻtkazib yuborgan. 2013-yil aprel oyida Vitebskga oʻtgan, ammo 2013-yil avgustida klubni tark etgan va „Slutsk“ futbolchisiga aylangan. Klubga Birinchi ligada gʻalaba qozonishga yordam bergan.

2014-yilning mart oyida Mikashevichining „Granit“ klubi bilan shartnoma imzolagan. Asosiy himoyachi sifatida klubni 2014-yilda Birinchi ligada gʻalabaga olib keldi. 2015-yilning fevralida „Gorodeya“ ga koʻchib oʻtgan. 2015-yilning dekabrida kelasi mavsum uchun shartnomasini uzaytirgan, ammo 2016-yilgi mavsumda kamdan-kam maydonga tushgan.

## Murabbiylik faoliyati

2017-yil yanvar oyida „Gorodeya“ da murabbiy sifatida ishlay boshlagan. 2021-yil yanvar oyida klubni tark etgan va tez orada „Gorodeya“ faoliyatini toʻxtatgan. Keyinchalik Polshadagi bolalar jamoalari bilan ishlay boshlagan.
## Manbalar
Botir Ahmedov

**Botirjon Abdullaevich Axmedov** (; 1990-yil 20-dekabrda tugʻilgan), Botir Ahmedov Batuxan Gözgeç nomi bilan tanilgan — rossiyalik professional bokschi. Ikki karra super yengil vazn toifasida jahon chempioni unvoniga daʼvogar boʻlib, 2019-yilda WBA (Regular) va 2022-yilda WBA chempionligi uchun kurashgan. Havaskor sifatida 2016-yilgi Olimpiadada Turkiya terma jamoasi sharafini himoya qilgan.

## Havaskor boksdagi faoliyati
Botir Ahmedov 2015-yilda Rossiyaning Checheniston Respublikasining Grozniy shahrida oʻtkazilgan Qodirov nomidagi xalqaro turnirda oltin medalni qoʻlga kiritgan. Shu musobaqa tufayli u sport mutaxasislarining nazariga tushgan.

Ahmedov 2016-yili Turkiyaning Samsun shahrida boʻlib oʻtgan boks boʻyicha Yevropa olimpiya saralash turnirida bronza medalini qoʻlga kiritgan, bu gʻalaba unga 2016- yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etishi uchun muhim boʻlgan yoʻllanmani bergan.

## Professional boksdagi faoliyati
Ahmedov 2017-yilning 23-fevralida Rossiyaning Nijniy Tagil shahrida boʻlib oʻtgan Forumda Dmitriy Lavrinenkoni 3-raunddayoq texnik nokautga uchratgan. Bu Botir Ahmedovning professional ilk jangi va gʻalabasiga aylangan.

7-0 (6 KO) rekordini qayd etgach, u 2019-yil 28-sentyabr kuni Los-Anjelesdagi Staples Centerda (Kaliforniya) amaldagi WBA (Regular) super yengil vazn toifasi chempioni Mario Barrios bilan toʻqnash kelgan. Toʻrtinchi raundda raqibidan juda kuchli zarba oʻtkazib yuborganidan soʻng Ahmedov nokdaunga uchragan. Lekin Ahmedov oʻzini tiklab olishga muvaffaq boʻlgan ammo jangning oʻn ikkinchi raundda ikkinchi nokdaunga uchragan. Hakamlar qaroriga koʻraj angda Ahmedov bir ovozdan (UD) ymagʻlubiyatga uchragan koʻpchilik bu aqrorni bnotoʻgʻrideb bhisolashgan Jangda hakam Jeremi Xeys 116-111, hakam Tim Cheatham 115-111 va hakam Zakari Yang 114-112 hisobida Mario Barrios gʻalabasini qayd etishgan.

Oradan uch yil oʻtib, Ahmedov super yengil vazn toifasidagi jahon chempioni unvoni uchun yana kurash olib bora boshlagan, bu safar 2022-yilning 20-avgustida magʻlubiyatga uchramay kelayotgan Alberto Puelloga qarshi 12 raundli jangda WBA chempionligi uchun kurashga kirishgan. Puello Hakamlar qarori bilan jangda gʻalaba qozongan. Ikki hakam Puello uchun jangda 117-111, uchinchi hakam esa 115-113 hisobini qayd etgan. Shu tariqa Ahmedov navbatdagi chempionlik bahsida magʻlubiyatga uchragan.

## Manbalar
Aleksandr Yudin

**Aleksandr Yuryevich Yudin** (1949-yil 26-oktabr, Termiz – 1986-yil, Toshkent) – Sovet shosse va trek velosipedchisi, 1970-yillarning birinchi yarmida SSSR terma jamoasi safida ishtirok etgan. Turli yoʻnalishlar boʻyicha SSSR chempioni, respublika chempionatlari chempioni, nufuzli koʻp kunlik poygalar gʻolibi va sovrindori, Myunxendagi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Musobaqalarda SSK sharafini himoya qilgan, SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1975).

## Biografiyasi

Aleksandr Yudin 1949-yil 26-oktyabrda Oʻzbekiston SSRning Termiz shahrida tugʻilgan, bolaligi shu yerda oʻtgan. Keyinchalik, Toshkentga koʻchib oʻtgan va bu yerdagi mahalliy beton yoʻlda velosport bilan faol shugʻullana boshladi, SSK jamoasida oʻynagan. Jami, turli yoʻnalishlar boʻyicha yetti marta SSSR chempioni boʻlgan.

Bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli u 1972-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻlgan. Jamoadoshlari Vladimir Kuznetsov, Viktor Bikov va Anatoliy Stepanenko bilan birgalikda jamoaviy taʼqib dasturida chorak final bosqichiga chiqishga erishgan, ammo Polsha terma jamoasiga magʻlub boʻlgan.

1973-yilda Yudin „Toure Algiere“ koʻp kunlik velopoygasida qatnashgan, umumiy toifada ikkinchi oʻrinni egallagan. Fransiyadagi „Circuit de la Sarta“ poygalarida qatnashib, ikkinchi bosqichda gʻolib chiqadi. Keyingi mavsumda „Toure Morocco“ ning uch bosqichida eng yaxshi natijani qayd etgan boʻlsa, yakunda umumjamoa hisobida ikkinchi oʻrinni band etgan. 1975-yilda Fransiyadagi „Brittani“ turining toʻrtinchi bosqichida gʻolib chiqqan, Italiyada „Giro del Bergamasco“ bosqichining kumush va bronza medali sovrindori boʻlgan, „Toure Algiere“ ning koʻp bosqichlarida birinchi oʻrinni egallagan, shundan soʻng umumiy hisobda uchinchi oʻrinni egallagan.

Sportdagi katta yutuqlari uchun „SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan. Sportdagi faoliyatini yakunlagach, armiyada xizmat qilishni davom ettirdi. Shimoliy kuchlar guruhida xizmat qilgan, mayor unvoniga ega boʻlgan.

1986 yilda avtohalokatda vafot etdi.

Toshkentda har yili xizmat koʻrsatgan sport ustasi Aleksandr Yuryevich Yudin xotirasiga bagʻishlangan koʻp kunlik velopoyga oʻtkaziladi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Mullo Erkayev

**Mullo Erkayevich Erkayev** (1910-yil 9-may – 1996-yil 12-dekabr) – sovet olimi va oʻqituvchisi, SSSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1967).

## Biografiyasi
1910-yil 9-mayda Buxoro amirligining Boysun bekligi Sayrab qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan, ota-onasidan erta ayrilgan, 1925—1927-yillarda „Dushanbe“dagi bolalar uyida yashagan, shundan soʻng Toshkentga oʻqishga yuborilgan.

1929-yilda institutni tugatgach, oʻqituvchilik, ilmiy va ijtimoiy faoliyat bilan shugʻullanadi.

1941-yilgacha Dushanbedagi pedagogika texnikumi va boshqa oʻquv muassasalarida oʻqituvchi, oʻquv boʻlimi mudiri boʻlib ishlagan.

1939-yilda T. P. Shevchenko nomidagi Stalinobod davlat pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan.

1941—1950-yillarda – partiyaviy ishlarda – Tojikiston Kommunistik partiyasi bir qator viloyat komitetlarida masʼul lavozimlarda ishlagan.

1949—1975-yillarda V. I. Lenin nomidagi Tojikiston davlat universitetida ishlagan, 1950-yildan KPSS tarixi kafedrasi mudiri.

1953-yilda Dushanbe davlat pedagogika institutining aspiranturasini sirtdan tamomlab, nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

1963-yilda professor ilmiy unvoni berilgan.

1964-yilda „Tojikistonda fuqarolar urushi tarixi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1967 yilda SSSR Pedagogika fanlari akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib saylandi.

## Ilmiy faoliyati
Ilmiy qiziqishlari: oʻlkashunoslik, Tojikiston tarixi, taʼlim tarixi.

Rus, tojik va oʻzbek tillarida 30 dan ortiq monografiya va risolalar, 60 dan ortiq ilmiy maqolalar va 80 ga yaqin materiallar muallifi.

Rahbarligida 50 dan ortiq fan nomzodi va doktorlari yetishib chiqqan.
## Havolalar
*
Movlud Miraliyev

**Movlud Mustafo o'g'li Miraliev** () - ozarbayjonlik sambist va dzyudochi, Ozarbayjon terma jamoasi a'zosi. 2008-yil Pekindagi o'yinlarning bronza medali sovrindori. Dzyudo bo'yicha 2003-yilgi jahon chempionatining bronza medali , sambo bo'yicha Yevropa va jahon chempionatlarining chempioni va sovrindori. 100 kilogrammgacha vazn toifasida ishtirok etgan. Sambo bo'yicha xalqaro toifadagi sport ustasi va dzyudo bo'yicha sport ustasi.

## Karyera
1983-yildan sambo bilan shug'ullanadi, keyin dzyudoga o'tadi.

2008-yil,14-sentabr kuni Pekin Yozgi Olimpiada o‘yinlarida 100 kilogramm vazn toifasida ishtirok etib,Movlud Miraliyev bronza medalini qo'lga kiritdi Movlud birinchi uchrashuvda jazoirlik dzyudochi Gassan Azounni mag'lub etdi. Shundan so'ng u Gruziya vakili Levan Jorjoliani ustidan g'alaba qozondi.Chorak finalda esaruminiyalik Daniel Bratani mag'lub etdi. Ammo musobaqaning bo'lajak chempioni mo'g'ulistonlik dzyudochi Naydangiin TuvshinbayarMiraliyevning finalga chiqishiga to'sqinlik qildi. Uchinchi o‘rin uchun kurashda Movlud polshalik sportchi Przemislav Matiyajekni  mag‘lub etdi.

2014-yil sentyabr oyida Malaga(Ispaniya) shahrida dzyudo bo'yicha faxriylar o'rtasida o'tkazilgan jahon chempionatida oltin medalni qo'lga kiritdi.

2016-yil boshida Miraliyev dzyudo bo‘yicha Ozarbayjon terma jamoasini boshqargan.Uning terma jamoa bosh murabbiyi sifatidagi birinchi musobaqasi - Qozondagi Yevropa chempionati bo'ldi , uning jamoasi bitta oltin va bitta kumush medalni qo'lga kiritdi,shuningdek, jamoaviy musobaqada uchinchi o'rinni egalladi.

2016-yildagi Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida,Miraliyev boshchiligidagi Ozarbayjon terma jamoasi ikkita kumush medalini qoʻlga kiritdi  .

## Manbalar

## Havolalar

* Мовлуд Миралиев -judoinside.com saytidagi profili(ingl.)
* Азербайджанский дзюдоист Мовлуд Миралиев занял 7-е место на чемпионате мира 
* 14-августа 2008 / 16:46. Мовлуд Миралиев приносит Азербайджану первую «бронзу» в Пекине (Обновлено)
Yuriy Sklyar

**Yuriy Ivanovich Sklyar** (; 1952-yil 17-mayda tugʻilgan) – sovet-rus strategik raketa qoʻshinlarining harbiy rahbari. 13-raketa diviziyasi qoʻmondoni. 31-raketa armiyasi qoʻmondoni oʻrinbosari. General-mayor (2002).

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Yuriy Sklyar Rostov VIRV nomidagi faxriylar va bitiruvchilarning veb-sayti. Artilleriya bosh marshali M.I
* Yuriy Sklyar  ROOO „VETERANI-NEDELINI“