open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indiy

**Indiy** (lotincha: Indium), In — Mendeleyev davriy sistemasining III guruxiga mansub kimyoviy element, tartib raqami 49, atom massasi 114,82. Kumushsimon-oq rangli, yaltiroq, yumshoq metall. Ik-kita - ||31p (4,33%) va ||51p (95,67%) izotopi bor. 1|51p kuchsiz radioaktiv (R — nurlanuvchi, yarim yemirilish davri T’/,=51014 yil) Atom radiusi 0,166&nbsp;nm., ion radiusi (kavslarda koordinatsion sonlar koʻrsatilgan) In3+ uchun 0,076&nbsp;nm (4), 0,094&nbsp;nm (6), 0,106&nbsp;nm (8). 1863 yil nemis olimlari Indiy Reyx va Indiy Rixter rux minerali — sfaleritni spektral analiz yoʻli bilan tekshirayotib, nomaʼlum elementning spektr chizigʻini topishgan. Spektr chizigʻi indigo rangida boʻlgani uchun bu yangi element Indiy deb ataldi. Uchta minerali — sof Indiy, rokezit (CuInS2) va indit (FeIn2S4), jalindiy In (ON)3, sakuranit (CuInFe)3 (InSn)S4 bor, lekin ular kam uchraydi. Indiy ning zichligi 7,31 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 156,78°; qaynash temperaturasi 2024°. Birikmalarida 1, 2 va 3 (koʻpincha) valentli. Indiy kislotalarda eriydi, ishkrrlarda deyarli erimaydi. Ochiq havoda oʻzgarmaydi. Yuqori temperaturada oksidlanadi, 800° dan yuqorida koʻkbinafsha alanga berib yonib, kislotada eriydigan sariq kristall — Indiy oksid (1p2O3) hosil qiladi. Qizdirilganda galogenlar bilan oson birikib, galogenidlar (InCl3, InBr3, Inl3), oltingugurt bilan sulfidlar (In2S3, InS) hosil qiladi. Galogenidi (InHal) va qora oksidi (In2O) juda kuchli qayta-ruvchilardir. Indiy birikmalaridan Indiy sulfat In2(SO4)3, Indiy nitrat In(NO3)3-4,5 N2O va Indiy ortofosfat 1pRO4 lar ahamiyatlidir. Indiy qoʻrgʻoshin, rux, qalay ishlab chiqarishdagi chiqindilardan olinadi. Korroziyaga qarshi qoplamalar, oson eriydigan qotishmalar olishda, shisha va reflektorlar tayyorlashda va yarim oʻtkazgichlar texnikasida ishlatiladi.

## Adabiyotlar
Fedorov P. I., Moxosoyev M. V., Alekseyev F. P., Ximiya galliya, indiya i talliya, Novosibirsk, 1977; Yasenkos. P., Indiy; svoystva i primeneniye, M., 1987.

## Manbalar
Ksenon

**Ksenon** (yun. xenos — begona, lotincha Xsepop), Xe — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 53, atom massasi 131,29. Inert gazlar jumlasidan. Havodan ajratib olingan tabiiy Ksenon 9 ta izotopdan iborat: i24Xe (hajmi jihatidan 0,096%), l26Xe(0,090%), 128Xe(1,92%), 129Xe(26,44%), 13OXe(4,O8%), |3|Xe(21,18%), 132Xe(26,89%), |34Xe(10,44%), |36Xe(8,87%). Uran minerallaridan ajratib olingan. Ksenonning izotop tarkibi bundan farq qiladi, chunki 235U va 238U boʻlinganda radioaktiv izotoplar hosil boʻladi. Yadroviy portlashlarda ham shu hodisa kuzatiladi. Poling boʻyicha elektromanfiyligi 2,6; at. radiusi 0,218&nbsp;nm. Ksenon hajm jihatidan atmosferaning 0,86-10~5%ni tashkil etadi. Fazoda juda siyrak tarqalgan (7,7108 atom geliyga 1 atom Ksenon toʻgʻri keladi). Ksenon — bir atomli rangsiz va hidsiz gaz. Qaynash temperaturasi 165,05K; qattiq holatdagi Ksenonning zichligi 2,700 g/sm³ (133K), suyuq holatdagi Ksenonniki 2,987 g/sm³ (165K), gaz holatdagi Ksenonniki 5,85&nbsp;kg/m³ (273K, 0,1 MPa). Ksenon faqat ftor bilan bevosita birikadi va Ksenon ftoridlari (XeF2 XeF4 va XeF6) hosil qiladi. Ksenonning boshqa birikmalari bilvosita usullar yordamida Ksenon ftoridlardan olinadi.

Ksenon (Sh)-oksid, XeO, — oddiy sharoitda rangsiz kristall modda. Suvli eritmalarda oksidlovchi, koʻpgiva organik moddalarni parchalab SO2 ajratib chiqaradi. Kristall holatdagi XeO3 — portlovchi modda. 30&nbsp;mg dan ortiq miqdorda oʻz-oʻzidan portlaydi. XeO3dantashqari Ksenon (1U)-oksid, XeO4 (suyuqlanish temperaturasi — 35,8°, oddiy sharoitda oson parchalanadi) ham maʼlum.

Ksenon sanoatda havodan olinadi. Uni kripton-ksenonli konsentratdan ajratib olish ham mumkin. Elektrovakuum texnikasida, gaz yorugʻlik lampalari, kuchli gazrazryadli- va impulsli yorugʻlik manbalarini radiografiya va tibbiyot diagnostikasida, shuningdek, vakuum qurilmalaridagi yoriqlarni aniqlashda qoʻllanadi.

**Ksenon** - unsurlar davriy jadvalining 54 unsuri, inert gaz.

## Manbalar
Elektrmanfiylik

**Elektrmanfiylik** - molekuladagi atomning elektronlarni torta olishini ifodalovchi xarakteristika. Atama amerikalik kimyogar Laynus Poling tomonidan 1932 yilda kiritilgan kiritlgan.
Oksidlanish darajasi

**Oksidlanish darajasi** - oksidlanish, qaytarilish, oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida atomning elektrostatik zaryadi qiymati.

**Oksidlanish darajasi**, oksidlanish soni — oksidlanish reaksiyalarini talqin qilishda valentlik oʻrnida ishlatiladigan tushuncha. Kimyoviy birikmani batamom ionli tuzilishga ega deb faraz qilinsa, uning tarkibidagi biror elementning shartli zaryadi shu elementning oksidlanish darajasi deb ataladi. Elementlarning Oksidlanish darajasini aniklashda doim kislorodning Oksidlanish darajasini —2, vodorodnikini +1 deb qabul qilinadi. Metall ionlarining Oksidlanish darajasi ularning zaryadiga teng deb olinadi. Mas, suv N2O da vodorodning O.D.+1, kislorodniki —2 dir. Kaliy yodid KJ da kaliyning Oksidlanish darajasi +1, yodniki —1 dir. Erkin elementlarning Oksidlanish darajasi O ga teng qabul qilingan. Har qanday molekula tarkibidagi barcha atomlarning Oksidlanish darajasi yigʻindisy 0 ga teng. Mas, xromat kislotada (N2SgO4) xrom atomining Oksidlanish darajasi (+1)2+x+(—2)-4=0, bundan x=+6. Shu yoʻl bilan H2SO4 da SHHHr Oksidlanish darajasi +6, KMpO4 da Mp ning Oksidlanish darajasi +7 ga tengligini aniklash mumkin. Kimyoviy birikmalarda atomlarning Oksidlanish darajasi musbat (+), manfiy (—), 0 va hatto kasr songa teng boʻlishi mumkin. S2N2 da uglerod (S)ning Oksidlanish darajasi — 1 ga, KJNi(CN)4]ﬂ a nikel Ni ning Oksidlanish darajasi 0 ga teng. Koʻpchilik hollarda molekula tarkibidagi atomlarning Oksidlanish darajasi ularning valentliklariga, yaʼni ayni element hosil qiladigan haqiqiy bogʻlanishlar soniga teng boʻlmaydi. Organik birikmalarda uglerodning valentligi 4 ga teng, lekin Oksidlanish darajasi turli birikmalarda turlicha. Mas, CN4 da uglerodning Oksidlanish darajasi —4 ga, CO2 da +4 ga, CSOC da 0 ga, HCOOH da +2 ga, C2H4 da —2 ga teng.

## Manbalar
Surma

**Surma** (turkcha vggpe, lot. Stibium), Sb – Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 51, atom massasi 121,25. Tabiiy Surma 2 ta barkaror izotopdan iborat. 121Sb (57,25%) va 124Sb(42,75%). Surmaning sunʼiy izotoplaridan muhimlari 122Sb, l23Sb va 125Sb.

Surma juda qadimdan maʼlum. Sharq mamlakatlarida miloddan 3000-yil avval Surmadan turli idishlar yasashgan. Qad. Misrda mil. av. 19-asrda surma yaltirogʻi (tabiiy) mesten yoki stem nomi bilan qoshni boʻyashda qoʻllangan. Surma Yer poʻstining massa jihatidan 410~5% ini tashkil qiladi. Surma kristall va amorf shakllarda boʻladi. Kristall holdagi Surma oddiy sharoitda barqaror boʻlib, kumush kabi oq, yaltiroq, moʻrt metall. Suyuqlanish temperaturasi 630,5°, qaynash temperaturasi 1640Q5°, zichligi 6,69 g/sm³. Birikmalarda Q5, Q3 va —3 valentli. Surma havoda qizdirilsa, amfoter Surma(III)oksid Sb2O3 ga aylanadi. Surmaning kislotali xossalarini namoyon qiladigan oksidi – Sb2O5 (antimonat angidrid) ham maʼlum.

Surma texnikada qotishma va birikmalar (200 dan ortiq qotishma tarkibiga qoʻshiladi) holida koʻp ishlatiladi, chunki Surma qoʻshilgan metallning qattiqligi ortadi, qiyin oksidlanadi. Sb qotishmalaridan muhimlari – qattiq qoʻrgʻoshin „gartbley“, bosmaxona qotishmalari, babbitlar. Surmaning alyuminiy, galliy, indiy bilan hosil qilgan qotishmalari yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarish.da qoʻllanadi. Oʻsimliklarda (100 g quruq modda hisobida) 0,06&nbsp;mg, dengiz hayvonlarida 0,02&nbsp;mg, quruqlikda yashaydigan hayvonlarda 0,0006&nbsp;mg S boʻladi. Surma odam va hayvon organizmiga nafas yoʻllari yoki meʼdaichak orqali kiradi. Surmaning biologik ahamiyati toʻliq oʻrganilgan emas. Tibbiyotda Surma leyshmanioz va baʼzi gelmintoz (mas, shistosomatoz)ni davolashda qoʻllanadi. Surma va uning qotishmalari zaharli. Sb dan kuchli zaharlanganda yuqori nafas yoʻllarining shilliq pardalari, koʻz va teri zararlanadi. Sb dan zaharlanishdan saqlanish uchun Sb ishlab chiqarish jarayonlari mexanizatsiyalashtirilishi, bino yaxshi shamollatilishi lozim.

Surma birikmalari. Surma vodorod bilan rangsiz, badboʻy, oʻta zaharli gaz – Surma gidrid SbH2 (stibin) hosil qiladi. Suyuqlanish temperaturasi – 88,5°, qaynash temperaturasi 17°, zichligi 2,2 g/sm³ (— 17° da, sutok, holatda). Surma qotishmalariga (ruxli yoki magniyli) suyultirilgan kislotalar taʼsir ettirib yoki Sb2O5 ni yuqori bosim ostida atomar vodorod bilan kaytarib olinadi. gacha qizdirilsa oʻzidan oltingugurt chiqarib, Sb2S, ga aylanadi. Rezina sanoatida kauchukni vulkanizatsiya qilishda ishlatiladi.

## Adabiyotlar
* Parpiyev Surma Surma, Muftaxov Surma Surma, Rahimov SurmaSurma, Anorganik kimyo, Surma, 2003; Axmerov Surma, Jalilov Surma, Sayfutdinov Surma, Umumiy va anorganik kimyo, Surma, 2003.

## Manbalar

**Surma** – unsurlar davriy jadvalining 51 unsuri, nimmetall.
Solishtirma issiqlik sigʻimi

**Solishtirma issiqlik sigʻimi** — bir kilogramm modda haroratini bir Kelvinga oshirish uchun sarflanadigan issiqlik energiyasi miqdori. SIga koʻra solishtirma issiqlik sigʻimi „kilogramm Kelvinga Joul“ (J/kg K) da oʻlchanadi. Formulasi: C=Q/mt.
## Manbalar
Zichlik

* Fizikada:
** Modda zichligi.

**Zichlik** (r) — 1) moddaning asosiy tafsilotlaridan biri; son jihatdan jismning hajm birligidagi massasiga teng: p = f , bunda r — jism zichli gi, t — massasi, V— hajmi. Bir jinsli moddaning Z.i uning barcha nuqtalarida bir xil, bir jinsli boʻlmagan moddalarda esa 3. i jism hajmining turli nuqtalarida har xil boʻladi. Z.ning SI dagi oʻlchov birligi kg/m3, SGS da esa g/sm3. Koʻpincha tizimga kirmagan oʻlchov birliklari — kg/l, t/m3 ham ishlatiladi. Modda Z.i, odatda, tra ortishi bilan kamayadi va bosim ortishi bilan ortadi (suvning Z.i traning 4° gacha pasayishida ortadi, traning keyingi pasayishida Z.i ham kamayadi). Moddaning bir agregat holatidan ikkinchisiga oʻtishida 3. sakrashsimon oʻzgaradi. Xususan, qattiq holatdan suyuq holatga yoki suyuq holatdan gazsimon holatga oʻtishida modda zichligi tez kamayadi (lekin choʻyan va suv qattiq holatdan suyuq holatga oʻtishida 3. tez ortadi. Suyuq holatdan qattiq holatga oʻtishida esa, aksincha, 3. anomal kamayadi). Ikki modda Z.i nisbatiga nisbiy 3. deyiladi. Odatda, nisbiy 3. suyuqlik va gazlar uchun distillangan suv Z.iga nisbatan, gazlar uchun esa quruq havo va vodorod Z.iga nisbatan aniqlanadi; mas, ideal gazlar uchun nisbiy 3.: r’=tg = s^ Ushbu ifoda vodorod Z.iga nisbatan (|xo=2) olingan Z.larni aniqlash orqali gazning molekulyar ogʻirliklari topiladi; 2) elektr tokida — elektr tokining asosiy tafeilotlaridan biri; tok yoʻnalishiga tik yoʻnalishdagi yuza birligi orqali 1 s da oʻtadigan elektr zaryadiga teng.

** Sirt zichligi.
** Chiziqli zichlik.
** Zaryad zichligi.
** Tok zichligi.
** Optik zichlik.
* Matematikada:
** Toʻplam zichligi.
** Ehtimollik zichligi.
** Topologik fazo zichligi.
* Demografiyada:
** Aholi zichligi.

## Manbalar
Solishtirma erish issiqligi

**Solishtirma erish issiqligi** — izobarik-izotermik tizimda bir kilogramm moddani kristall holatdan suyuqlikka oʻtkazish uchun sarflanadigan issiqlik miqdori. SIga koʻra solishtirma erish issiqligi J/kg da oʻlchanadi.
Qaynash harorati

**Qaynash harorati** - biror moddaning suyuq holatdan gaz holatiga o'tishidagi harorat.Bunda modda tarkibida ba'zi bog'lar uzilishi mumkin(masalan ko'pchilik suyuqliklar vodorod bog'lar uzilishi).
Solishtirma qaynash issiqligi

**Solishtirma qaynash issiqligi** — izotermik tizimda bir kilogramm moddani gaz holatiga oʻtkazish uchun sarflanadigan issiqlik miqdori. SIga koʻra solishtirma qaynash issiqligi J/kg da oʻlchanadi.
Molar hajm

**Molar hajm** - modda hajmi V ning uning miqdori n ga nisbati shu moddaning molyar hajmi Vm deb ataladi. Vm=M/n.                             Gazning molyar hajmi m³/mol yoki l/mol da ifodalanadi.
Kristall panjara

**Kristall panjara** - kristall moddalarda atomlarning joylashish tartibi.


**Kristall panjara** - zarralar (atomlar, ionlar, molekulalar) ning uchchala koordinata oʻlchamlari boʻyicha davriy qaytariluvchi geometrik toʻgʻri joylashishini koʻrsatuvchi shakl. Qattiq jism kristallarning muvozanat xrlatiga xosdir. Ideal kristall uchun atomlarning elementar yacheykada joylashishini parallel koʻchirish bilan  hosil qilinadi. Kristallar simmetriyasiga qarab, elementar yacheykalar kub, toʻgʻri yoki qiyshiq burchakli parallelepiped va kvadrat yoki olti burchakli prizma shaklida boʻladi. Uning qirralari panjara doimiyligi deb ataladi va u atomlar orasidagi masofani belgilaydi.

Elementar yacheykalarda atomlarning joylashishiga qarab,  lar 14 turga boʻlinadi va fransuz kristallografi O. Brave (1811—63) nomi bilan yuritiladi. Atomlar joylashgan tugunlarning shakllariga qarab tomonlari markazlashgan, hajmi markazlashgan va asosi markazlashgan kub panjaralariga boʻlinadi. Shoʻnday panjaralarning tugunlarini hisobga olib, elementar yacheykalarda bittadan (oddiy kimyoviy elementlar) bir nechta yuzlab (kimyoviy birikmalar) va millionlab (yuqori molekulyar birikmalar — oqsillar, viruslar) atomlar joylashadi.  kristallning fizik xossalari (mexaniq, elektrik, magnit, optik va boshqalar) ni va anizotropligini belgilaydi.

Tasvir:Orthorhombic-face-centered.svg 
Tasvir:Orthorhombic-body-centered.svg 
Tasvir:Orthorhombic-base-centered.svg 
Tasvir:Tetragonal.svg 


## Manbalar
Erish harorati

**Erish harorati** (**Qotish harorati**) – biror moddaning qattiq holatdan suyuqlikka oʻtishi (va aksincha) dagi harorat.
Debay harorati

**Debay harorati** — qattiq moddadagi barcha tebranishlar qoʻzgʻaladigan harorat. Debay harorati quyidagicha aniqlanadi:
:  Q_D = \frac {h V_D} k,
bu yerda h — Plank doimiysi, V_D — qattiq jism atomlarining eng katta tebranish chastotasi, k — Boltsman doimiysi.
Massaning atom birligi

Massa atom birligi (m.a.b., dalton) – molekula, atom va boshqa elementar zarrachalar massasini oʻlchash birligi. 1961 yilda taklif etilgan (IUPAC). Massaning atom birligi sifatida uglerod C12 izotopining haqiqiy massasini 1/12 qismi olinadi. Nega aynan uglerod? Chunki koʻp birikmalarda uglerod atomi uchragani uchun uglerod atomining massasini 12 dan bir qismi olingan. 1 m.a.b. ≈ 1,6605402(10)*10−27 kg. Yoki Avogadro sonining teskarisiga teng (1/NA g). Modda tuzilishi haqidagi dastlabki tushunchani Demokrit (mil.avv. 760-370-yill) bayon etgan. ==
orbita.uz

eferitt.com
Rang

**Rang** – moddalar chiqargan yoki qaytargan nurlanish spektriga mos ravishda yorugʻlikning muayyan koʻrish tuygʻusini hosil qilish xossasi. Nurlanishning yorugʻlik energiyasi atrofidagi buyumlardan qaytib, koʻz qorachigʻi orqali koʻzning sezgir hujayraviy qabul qiluvchi pardasiga tushib, unga faol taʼsir qiladi. Modda qaysi Rangdagi nurni yutsa, oʻsha Rangdagi nurni oʻzidan chiqaradi. Rangning spektri moddani tashkil etuvchi atom va molekulalar xususiyatlariga qarab oʻzgarishi mumkin. Spektrni tashkil etuvchi nurlar energiyasining zichligi bir-biriga yaqin boʻlganda oq Rang hosil boʻladi. Yorituvchanlik yoki yoritilganlikning kamayishi natijasida moddalarning rangi noaniqlashadi.

Uch xil Rangning qoʻshilishidan xohlagan Rangni hosil qilish mumkin. Xalqaro kelishuvga binoan, 3 asosiy Rang tanlab olingan: qizil, sariq va havo rang. Rangli televideniye, rangli fotografiya va boshqalarning asosida 3 xil Rang aralashmasi yotadi. Toʻlqin uzunligi har xil boʻlgan yorugʻlik har xil rang taassurotini hosil qiladi: ^.=460&nbsp;nm da – binafsha rang, 470&nbsp;nm da – koʻk rang, 480&nbsp;nm da – zangori rang, 520&nbsp;nm da – yashil rang, 580&nbsp;nm da – sariq, rang, 600&nbsp;nm da – toʻq sariq (apelsin) rang, 640&nbsp;nm da – qizil rang, 700&nbsp;nm da toʻq qizil (qirmizi) rang hosil boʻladi.

Baʼzi odamlarda rang ajrata olmaslik kasalligi uchraydi. Bu kasallikda rangli rasmlar bilan oq-qora rasmlar va svetofor chiroqlari bir xil koʻrinadi. Moddalar haroratini bevosita aniqlash mumkin boʻlmagan vaqtda chiqarish spektridagi Rangning oʻzgarishidan foydalaniladi. Shu usul bilan Quyosh sirti harorati aniqlangan. Kime tajribalarida erigan modda konsentratsiyasi (rangi)ni aniqlashda maxsus optik asbob (spektrofotometr)lardan foydalaniladi

**Rang** – optik diapazondagi elektromagnit nurlanishning sifat xarakteristikasi.

## Manbalar
Polyakcha Vikipediya

**Polyakcha Vikipediya** — Vikipediyaning Polyak tilidagi boʻlimi. Polyakcha Vikipediya 2001-yilning sentyabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

## Hozirgi ahvoli
-yil - boʻyicha Polyakcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
## Statistik tarixi

* Sentyabr 2001-yil — 100 maqola
* Yanvar 2002-yil — 1 000 maqola
* 22-may 2003-yil — 10 000 maqola
* 16-sentyabr 2005-yil — 100 000 maqola
* 26-yanvar 2006-yil — 200 000 maqola
* 26-sentyabr 2006-yil — 300 000 maqola
* 14-may 2008-yil — 500 000 maqola
* 30-aprel 2009-yil — 600 000 maqola
* 12-may 2010-yil — 700 000 maqola
* 11-may 2011-yil — 800 000 maqola
* 4-iyun 2012-yil — 900 000 maqola
* 14-fevral 2013-yil — 950 000 maqola
* 24-sentyabr 2013-yil — 1 000 000 maqola

## Manbalar

## Havolalar

* Polyakcha Vikipediyaning statistikasi 
* Polyakcha Vikipediyaning statistik diagrammasi 
* Polyakcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
* Polyakcha Vikipediyaning mobil nusxasi
Italyancha Vikipediya

**Italyancha Vikipediya** () - Vikipediyaning italyan tilidagi boʻlimi. 2001-yil 11-mayda tashkil etilgan. Hozirda  dan ortiq maqolaga ega. Maqolalari soni boʻyicha 5-oʻrinda turadi (inglizcha, olmoncha, fransuzcha va niderlandcha Vikipediyalardan keyin).

2011-yil 4—6-oktyabr kunlari italyancha Vikipediya Italiya parlamenti koʻrib chiqayotgan senzura qonun loyihasiga eʼtiroz sifatida yopildi. Bu vaqt davomida maqolalar yashirilib, faqat italyancha Vikipediya foydalanuvchilari yozgan manifest koʻrsatildi. Bunday eʼtiroz amallari keyinchalik inglizcha va ruscha Vikipediyalarda ham amalga oshirildi.

2013-yil 22-yanvarida italyancha Vikipediyada millioninchi maqola yozildi.

## Hozirgi holati
-yil - boʻyicha italyancha Vikipediyada  maqola mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): .

## Manbalar

## Havolalar
* Italyancha Vikipediya bosh sahifasi
Xususiy hosilali differensial tenglama

**Xususiy hosilali differensial tenglama** () — tarkibida koʻp oʻzgaruvchili funksiya, uning xususiy hosilasi va erkli oʻzgaruvchilarining turli funksiyalari boʻlgan differensial tenglama. Masalan, Uxx — Uyy = f(x, y).

## Adabiyot
* Partial Differential Equations (Graduate Studies in Mathematics) Lawrence C. Evans, American Mathematical Society.
* Partial Differential Equations I-III (Applied Mathematical Sciences) Michael Taylor, Springer.
* Egorov, Y. V., & Shubin, M. A. (2013). Foundations of the classical theory of partial differential equations. Springer Science & Business Media.
* Olver, P. J., Introduction to partial differential equations. Berlin: Springer.
* Computational Partial Differential Equations Using MATLAB, Jichun Li and Yi-Tung Chen, Chapman & Hall.
* Ames, W. F. (2014). Numerical methods for partial differential equations. Academic Press.
* M. Nakao, M. Plum, Y. Watanabe (2019) Numerical Verification Methods and Computer-Assisted Proofs for Partial Differential Equations (Springer Series in Computational Mathematics).
Natural son

1] **Natural son** deb sanash (sanoq) uchun ishlatiladigan sonlarga aytiladi. Natural sonlar to'plami \mathbb{N} harfi bilan belgilanadi.
2] Natural sonlar qatori cheksizdir. 
Natural sonlar qatori: 1,2,3,4,5,6,7... [ 0(nol) natural son emas].
3] Natural sonlar cheksizdir.
4] Natural sonlar ustida amallar.
   Natural songa natural son qo'shilsa natija har doim natural son bo'ladi.
     7+10=17
Bunda 7 soni 1-qo'shiluvchi, 10 soni 2-qo'shiluvchi, 17 soni yig'indi deyiladi.
    Natural sondan natural son ayrilsa natija natural son bo'lish ham mumkin, natural son bo'lmasligi ham mumkin.
   14-6=8.      11-34=-23
 Bunda 14(va 11) soni kamayuvchi, 6( va 34) soni ayriluvchi, 8(va -23) soni ayirma deyiladi.

## Peano Aksiomalari

Shunday S funktsiyasini kiritamizki, u har bir x soniga *oʻzidan keyingi* sonni qoʻysin
# 1\in\mathbb{N} (1 soni natural sondir);
# Agar x\in\mathbb{N}, unda S(x)\in\mathbb{N} ( Natural sondan keyin keluvchi son — natural sondir);
# \nexists x\in\mathbb{N}\ (S(x) = 1) (**1** hech qanday natural sondan keyin kelmaydi);
# Agar S(b)=a va S(c)=a, unda b=c 
# **[[Induktsiya aksiomasi]]**. P(n) — n natural sonidan bogʻliq boʻlgan qandaydir biroʻrinli predikat boʻlsin. Unda:
:: agar P(1) va \forall n\;(P(n)\Rightarrow P(S(n))), unda \forall n\;P(n)
:: (**Agar** biron bir ayniyat P uchun toʻ n=1 (*induktsiya bazasi*) va ihtiyoriy n taxmini uchun, toʻgʻri boʻlsa P(n) hamda P(n+1) uchun ham toʻgʻri boʻlsa* (induktsion taxmin)*, **unda** P(n) uhtiyoriy natural sonlar uchun toʻgʻri boʻladi n).

## Asosiy xossalari
# Yigʻindining komutativligi. \,\! a + b = b + a
# Koʻpaytirishining komutativligi. \,\! ab = ba
# Yigʻindining assotsiativligi. \,\! (a + b) + c = a + (b + c)
# Koʻpaytirishining assotsiativligi. \,\! (ab)c = a(bc)
# Koʻpaytirishining yigʻindiga nisbatan distributivligi. \,\! \begin{cases} a(b+c) = ab + ac \\ (b + c)a = ba + ca \end{cases}

## Shunigddek qarang

* Butun sonlar
* Ratsional sonlar
* Haqiqiy sonlar

## Linklar
* http://Lib.Mexmat.Ru  — «Kitoblarni mavzular boʻyicha qidiruvi»
Merkuriy

**Merkuriy&nbsp;**




Merkuriy (MESSENGER surati)

Mehvar tasnifi

O'rtacha radius69 816 927 km

Ekssentrisiteti0,20530294

Aylanish davri
87,969 sutka

Sinodik davri115,88 sutka

Eng kichik orbital tezligi38.86&nbsp;km/s


O'rtacha orbital tezligi47.87&nbsp;km/s


Eng katta orbital tezligi58.98&nbsp;km/s

Chekinish3,38°

Tabiiy yo'ldoshlar soni0

Fizik tasnif

Ekvatorining diametri4879.4&nbsp;km

Maydoni7.5×107 km<sup>2</sup>

Massasi3.302×1023 kg

O'rtacha zichlik5.427 g/sm3

 tortish kuchi3.701 m/s<sup>2</sup>

Aylanish davri-58.6462 sutka

Ekliptikaga og'ish burchagi0.01°

Albedo0,10-0.12

Ikkinchi kosmik tezlik4,25&nbsp;km/s

 Sirtidagi Harorat


min.*o'rta.maks.
 90 K340 K700 K


(*Minimal harorat bulut qatlamining eng ustiga oid.)



Atmosfera tasnifi

Atmosfera bosimiJuda past

Kaliy31,7 %

Natriy24,9 %

A Kislorod9,5 %

Argon7 %

Geliy5,9 %

M Kislorod5,6 %

Azot5,2 %

Karbon dioksidi3,6 %

Suv3,4 %

Vodorod3,2 %




**Merkuriy** yoki **Utorid** (**Atorid**)(*arab.*) —  Quyosh tizimidagi Quyoshga eng yaqin sayyora. Merkuriy Quyosh chiqishi oldidan va botgandan soʻng uning yaqinida koʻrinadi. Merkuriyning diametri 4865&nbsp;km; massasi 3,304–1023&nbsp;kg; Oʻrtacha zichligi 5,52 g/sm3. Merkuriyning Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 0,387 astronomik birlikka (58 mln. km), Quyosh atrofidagi ekssentrisiteti ye=0,206 ga teng Merkuriyning Quyosh atrofida aylanish davri 88 sutka. Orbital harakatining tezligi 47,9&nbsp;km/sek. M. satxida ikkinchi kosmik tezlik 4,3&nbsp;km/sek, koʻrinma sferik albedosi Ak=0,058. Quyoshdan oʻrtacha uzoklikdagi temperaturasi; Quyosh zenit da boʻlganda T=618 K; nadirda esa G<250 K. Quyoshdan eng uzoq masofada boʻlganda yorugʻligi —0,3 dan + 0,6 gacha yulduz kattaligida. Merkuriy Quyoshdan 28° uzoqlashgani uchun uni kuzatish qiyin, shuning uchun kechki payt yoki erta tongda kuzatiladi. Bu vaqtda Merkuriy fazasi deyarli 90° ga teng boʻlib, kuzatuvchiga uning yoritilgai yarim doirasi koʻrinadi. Yuzasida qora, oqish dogʻlar va kucheiz atmosfera (SO, O, O2) borligi aniqlangan. Atmosfera tarkibida azot N va argon Ag boʻlishi mumkin. Merkuriyning tabiiy yoʻldoshi mavjud emas.

## Manbalar
Aylana

**Aylana** – muayyan nuqtadan teng uzoqlikda yotgan nuqtalar toʻplami. Aylananing uzunligi quyidagi formula orqali hisoblanadi: *C = 2πR*. Bu formulada π – oʻzgarmas son (konstanta), R esa aylana radiusi hisoblanadi.

Aylana tekislikda hamma nuqtalari belgilangan nuqtadan barobar uzoqlikda yotgan yopiq egri chiziq ham hisoblanadi. Belgilangan nuqta aylana markazi, markazdan aylana nuqtasigacha masofa aylana radiusi deyiladi. Markazlari umumiy, radiuslari har xil Aylanalar konsentrik aylanalar deb ataladi. Aylana ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma aylana vatari, markazdan oʻtuvchi vatar aylana diametri deb ataladi. Uchi aylana markazida, tomonlari radiusdan iborat burchak mar-kaziymarkaziy deyiladi. Aylana boʻlaklari aylana yoyi deb ataladi. Aylana tushunchasi faqat tekislikda emas, ixtiyoriy silliq sirtlar oʻrtasida ham qaralishi, bunda uning shakli murakkab boʻlishi mumkin.

## Yana qarang

* Radius
* Geometriya
* Konus kesimlari

## Manbalar
 hammadan

BAXTIYOR VA
AZIZBEK
Oddiy differentsial tenglama

Bir o'zgaruvchili funksiya, uning hosilasi va erkli oʻzgaruvchisi qatnashgan tenglama oddiy differentsial tenglama deyiladi. Masalan: y'(x) + xy = x - 5

## Manbalar
Acronis

Acronis International GmbH, oddiygina Acronis deb ataladi, Shveysariya texnologiya kompaniyasi bo'lib, uning korporativ shtab-kvartirasi Shveysariyaning Shaffxauzen shahrida va global shtab-kvartirasi Singapurda joylashgan. Acronis mahalliy va bulutli dasturiy ta'minotni ishlab chiqadi, ular zaxira nusxasini yaratish, falokatlarni tiklash, kiberxavfsizlik va so'nggi nuqtalarni boshqarishni birlashtiradi.

Acronis butun dunyo bo'ylab 18 ta ofisiga ega. Uning ilmiy-tadqiqot markazlari Acronis Labs Bolgariya AQSh va Singapurda joylashgan. Acronis butun dunyo boʻylab 54 bulutli maʼlumot markazlariga ega, jumladan, Qoʻshma Shtatlar, Fransiya, Singapur, Yaponiya va Germaniya.

## Acronisning asosiy mahsulotlari
* Acronis True Image (aka Acronis Cyber Protect Home Office) 
* Acronis Cyber Protect
* Acronis Cyber Protect Cloud

## Tashqi Linklar
* Acronisning rasmiy sayti
Red Hat Linux

**Red Hat Linux** — linux distributsilari orasida mashhur bolib, Red Hat tomonidan yaratilgan.
Bu „oʻrta yoshdagi“ Linux distributsiyasidir; 1.0 versiyasi 1994 yilning 3 noyabrida chiqarilgan.
Fazo

**Fazo** fundamental kattalik boʻlib, quyidagicha taʼriflanishi mumkin:
* olamning fundamental tuzilishi qismlaridan biri, ichida jismlar ajratilgan, joylashgan, shakllari va hajmlari aniqlangan, harakat qilishga imkonlari boʻlgan oʻlchamlar toʻplami;
* yuqoridagi taʼrifga qarshi maʼnoda: mavhum matematik konseptual soha (vaqt va son kabi) boʻlib, uning yordamida biz jismlarning joylashishi, shakli, hajmi, harakati va ular orasidagi masofani taqqoslaymiz va oʻlchaymiz;
* Yer va uning atmosferasi tashqarisidagi koinot qismi.
Matematikada chiziqli fazo, faktor fazo,… lar ham bor
Biz yashab turgan fazo 3 oʻlchovli fazo hisoblanadi. Va yana matematikada biz yashab turgan 3 oʻlchovli fazodan tashqari 4,5,… oʻlchovli fazo tushunchalari ham kiritilgan. Albatta bu kiritilgan fazolar faqat nazariy jihatdan tushuntiriladi amalda esa hattoki 4 oʻlchovli fazoni ham tasvirlab berish mushkul vazifa.
Windows Vista

** Windows Vista ** — Microsoft Windows tomonidan yaratilgan yangi operatsion sistemaning nomidir.


## Tarix

Ishlab chiqishning erta bosqichlarida sistema Longhorn nomi bilan ma'lum edi. «Vista» nomi 2005 yilning 22 iyulida e'lon qilindi. Va bir necha oydan so'ng Microsoft Windows Longhorn Serverni Windows Server 2008 nomiga o'zgartirdi.

### Nom

«Vista» so'zi oʻzbek tiliga «yangi imkoniyatlar», «istiqbol ochuvchi» deb tarjima qilinadi. Yangi Operatsion Sistemaning nomi astoydil va izchil tanlandgan. Dastlab o'tkazilgan tadqiqotlardan so'ng Microsoft hodimlari tasdiqlashgan. Va undan so'ngina «Vista» dunyoning bir necha qismlarida fokus-guruh usuli bilan sinovdan o'tkazilgan.

## Sharh

Windowsning yangi versiyasida oldingilariga nisbatan yuqori xafsizlikni ta'minlash rejalashtirilgan.

## Bezatish stillari

Windows Vista to'rt variantta bezatish stilliga ega:

* **Windows Aero**

* **Windows Vista Basic**

* **Windows Standard**

* **Windows Classic**

## Linklar
### Microsoft
* Windows Vista bosh sahifasi 
* Microsoft Windows Vista homepage

### Windows Vistaga bag'ishlangan loyihalar
* TheVista.ru
* AboutVista.Ru

### Tanqid
* Что не так с Microsoft Windows Vista? 
* CNET Hollywood, Microsoft align on new Windows'
* BadVista.org
* Technology Review 'Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media?'
* PC Stats 'Windows Vista, HDCP and Digital Rights Management'
* Yahoo News 'Ten Reasons to Buy Windows Vista (and «five things that will give you pause»)'
* Paul Thurrott 'Where Vista Fails' 
* A Cost Analysis of Windows Vista Content Protection 
* Технологический Шантаж (компьютерное)
Ville Valo

**Ville Hermanni Valo** (1976, 22-noyabrda, Helsinki yaqinidagi Vallila qishlogʻida tugʻilgan) — fin rok guruhi HIMning vokalchisi, shoir. Otasi — Kari Valo, fin; onasi — Anita, mojar. Ville Valo hozirda Finlandiyada istiqomat qiladi.

## Havolalar
*HIM guruhining rasmiy veb-sayti 
*HIM guruhining italyan veb-sayti
*Ville Valo IMDb saytida 
*Ville Valoning SuicideGirls saytiga intervyusi, 2007
Salaf

**Salaf** sahobalar, tobeinlar va ularga ergashgan avlod tabaa tobinlar kiradi.

### Salaflar roʻyxati:
*Imom Abu Hanifa
*Imom Al Avzoiy)
*Imom Al Lais ibn Saad
*Imom Malik
*Imom Abdulloh ibn Muborak
*Imom Sufyan ibn Uyainah
*Imom Ishaq
*Imom Ahmad ibn Hanbal
*Imom Al Buxoriy
*Imom Muslim
## Yana qarang
* Salafchiqon 
*Qum viloyati 
*Eron
## Havolalar
*http://www.sofislom.com
Al-Qoida

**Al-Qoida** (arabcha القاعدة – „asos“) sunniy jihodchi harbiy tashkilotlarning xalqaro birlashmasidir. Uning ildizlari 1989 yili Sovet qurolli kuchlarining Afgʻonistondan olib chiqilishi bilan mamlakatda kuch yigʻa boshlagan diniy fundamentalistlar va ularning homiylari(Usoma bin Lodin va boshqalar)ga borib taqaladi. Al-Qoidaning dasturiga musulmon oʻlkalarda xorijiy taʼsirlarga chek qoʻyish va yangi islomiy xalifalik yaratish kiradi.

„Al-Qoida“ tashkiloti 1980-yillar oxirida tashkil etilgan. 1998-yil AQShning Tanzaniya va Keniyadagi elchixonalaridagi portlashlar va 2001-yil 11-sentyabrida Nyu-Yorkdagi teraktlardan soʻng „Al-Qoida“ jahondagi eng yirik va qudratli terrorchilik tashkiloti sifatida koʻrila boshlandi. Tashkilot asoschisi Usoma bin Lodin 2011-yil mayida Pokistonda yoʻq qilingan. Uning oʻlimdan soʻng Ayman az-Zavahiri tashkilot yetakchisiga aylangan. 2022-yilning 31-iyulida az-Zavahiriy Kobulda AQSh dron hujumi natijasida oʻldirildi.

Al-Qoida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi, NATO, Yevropa Ittifoqi, Amerika Qoʻshma Shtatlari, Avstraliya, Kanada, Isroil, Yaponiya, Niderlandiya, Birlashgan Qirollik, Rossiya, Shvetsiya, va Shveysariya tomonidan terroristik tashkilot deb topilgan. Biroq Al-Qoida qarshi keng harbiy va ommaviy kampaniya 2001-yil 11-sentyabr terror xurujlarigacha boshlanmagan.

## Manbalar
Tavhid

**Tavhid** ( — yakkaxudolik) — umumiy maʼnoda — yakkaxudolik haqidagi taʼlimot. Sharʼiy istiloxda esa, tavhid — islomda Allohga shirk keltirishning turli koʻrinishlaridan voz kechish va Allohning birligiga eʼtiqod qilish.

Tavhid islomda (sunniylikda ham, shialikda ham) rasman eʼtirof etilgan aqidalarning birinchisi, mohiyatan, asosiy va markaziy aqida. Mazmunan shunday tasavvurni ifoda etgani uchun Qurʼonning Ixlos surasi ham baʼzan tavhid surasi deb yuritiladi.

## Manbalar

## Havolalar
Shirk

**Shirk** () – Allohning sherigi bor deb bilish, koʻpxudolilik. Islomga koʻra, Allohdan boshqa „iloh“larga, shuningdek, butlar va odamlarga sigʻinish katta gunoh, kufr hisoblanadi. Allohdan oʻzgaga topinuvchilar mushrikdirlar. Qurʼonga koʻra, shirk kechirilmaydigan gunoh hisoblanadi. Isteʼmolda kofirni mushrik, mushrikni kofir, deb atab kelinadi.

## Manbalar

## Havolalar
Alloh

**Alloh** (arab. *الله* ; Allah – ilohiy kuch, turkiy xalqlarda, xususan, turkiy elatlarda – Tangri, fors-toj. Xudo, Yazid) – islom dinida butun mavjudotni yaratgan oliy ilohiy kuch; xudoning ismi. Odatda Allohga Taolo (ulugʻ, oliy), Taboraka va taolo, Jalla jalalahu, azza va jalla, karim, buzrug, Parvardigori olam kabi sifatlar qoʻshib aytiladi. Islom diniga binoan, Alloh – yakkayu-yagona xudo, olamning yaratuvchisi va qiyomat kunining egasi. U Muhammad paygʻambar (s.a.v – salallahu alayhi vasallam)ni insoniyatga oʻzining eng soʻnggi elchisi sifatida yuborgan.

Islomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodat „La iloha illaloh“ („Allohdan boshqa iloh yoʻq“), deb uqtiradi. Islomga koʻra, Qur’on Muhammad (sallallohu alayhi va sallam)ga vahiy orqali yuborilgan Allohning soʻzidir.
Qur’oni karimda Allohning yagonaligi va buyukligi juda koʻp bor taʼkidlanadi. 112-sura – **Ixlos**da:

 deyilgan. Shuningdek, Qur’onda doimo Allohning mukammalligi, qodirligi va ulugʻligi haqida gapiriladi:
* Alloh „aliym“, yaʼni biluvchidir, u boʻlib oʻtgan ishlarni, endi boʻladigan ishlarni, xoh katta, xoh kichik, barchasini biladi;
* Alloh *"murid"*, yaʼni xohlaguvchidir – dunyodagi ishlarning har biri Alloh taoloning irodasi va xohishi ila boʻladi, u xohlagan ish boʻlmay qolmas va xohlamagan ish aslo boʻlmas;
* Alloh *"qadir"*, yaʼni har ishga qudrati yetuvchidir;
* Alloh *"basir"*, yaʼni koʻruvchi yer va osmondagi, qorongʻu va yorugʻdagi, katta va kichik narsalarning barchasini koʻradi;
* Alloh *"sami’"*, yaʼni eshituvchi – baland boʻlsin, sekin boʻlsin har qanday ovozlarni eshitadi;
* Alloh *"mutakallim"*, yaʼni soʻzlaguvchi – Qur’oni karimdagi barcha oyatlar, shuningdek, Tavrot, Injil, Zabur kitoblari Alloh taoloning soʻzidir;
* Alloh *"mukavvin"*, yaʼni boʻldirguvchi – dunyodagi barcha narsalar uning boʻldirmogʻi ila boʻlgan;
* Alloh *"rabbun"*, yaʼni tarbiya qiluvchi – barcha jonli va jonsiz narsalarni tarbiya qiladi;
* Alloh taolo *"odil"*, yaʼni toʻgʻrilik qiluvchi – har bir hukmni va har bir ishni toʻgʻrilik ila qiladi, hech kimga jabr va zulm qilmaydi.

**Islom ulamolari**:  deya taʼkidlaydilar.

**Musulmon ahli eʼtiqodida**: Alloh oʻzi xohlagan paytda yerdagi barcha narsani barbod etadi, oʻliklarni tiriltiradi va ularni oʻz huzuriga hukm qilish uchun yigʻadi: u yerda har kishining qilgan amaliga koʻra yo jahannam (doʻzax) azobiga duchor qiladi yoki jannat bilan mukofotlaydi. Alloh haqidagi taʼlimot islom dini va ilohiyot fanining asosi boʻlib qolgan. Alloh tabiatining turli qirralari hadis, tafsir va ilohiyotga oid maxsus asarlarda tilga olinib, tushuntiriladi. Shunga koʻra, U inson sifatlaridan tubdan farq qiladi. Islom taʼlimotiga koʻra, Alloh taoloning zoti va sifatlari toʻgʻrisida chuqur bahs yuritish shar’an man etiladi. Alloh biror narsaga oʻxshatilmaydi va biror narsa ham Allohga oʻxshatilmaydi. Allohning ism va sifatlari Qur’oni karimda tilga olingan 99 ismlarida yaqqol koʻrinadi (qarang: Allohning ismlari).

## Manbalar
Hijob

**Hijob** () — odatda koʻplab musulmon ayollar tomonidan kiyiladigan bosh kiyim.

## Manbalar

## Havolalar

* http://www.uzmuslima.com/hijobshartlari.php
Mošovce

**Mošovce** (1380 aholi) - ahamiyatli qishloq ichida markaziy Slovakiya ko'p tarixiy obidada hamda tug'il-makon deb buyuk Slovaki shoir, Ján Kollár.

## Qoʻshimcha Maʼlumotlar

* www.mosovce.sk
* Broshyura  
* Darak
* Drienok  

## Galereya

Tasvir:Kastielmosovce.jpg|Saroy - Mošovce
Tasvir:Kostolmosovce1.jpg|Protestant ibodatxona - Mošovce
Tasvir:Kostolmosovce2.JPG|Katolik ibodatxona - Mošovce
Tasvir:Kaplnka-Mosovce.jpg|Mayda ibodatxona - Mošovce
Tasvir:Dom-Mosovce.jpg|Qadimgi arxitektura - Mošovce

Tasvir:Mosovce.jpg|Gerb - Mošovce
Tasvir:Vlajka-Mosovce.jpg|Bayroq - Mošovce
Tasvir:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakiya
Tasvir:Mapa-Mosovce.png|Mošovce - karta
Red Hat

**Red Hat**  (Inglizcha Red Hat—"Qizil Shlyapa") AQSH kompaniyasi bo'lib, Linux erkin operatsion sistemasida asoslangan yechimlar ishlab chiqaradi. Kompaniya 1993 yilda asos solingan bo'lib, hozirgi kunda 1700 dan ortiq hodimlari va dunyo bo'ylab 27 ta ofisi bor. Boshshtabkvartirasi Roli (shimoliy Kaliforniya, AQSH) shahrida joylashgan. 

2002 yilgacha Red Hatning asosiy mahsuloti Red Hat Linux operatsion sistemasi edi, 2002 yilning  mayida Red Hat Linux Advanced Server 2.1 (keyinchalik Red Hat Enterprise Linux AS 2.1 nomiga almashtiriladi) yangi korporativ operacion sistemasini taqdim etishdi.

## Tashqi Linklar
* Red Hat, Inc. Rasmiy saytti
* Red Hat, Inc. O'vropa sayti
* Red Hat ingliz tilidagi dokumentatsiyasi
* Red Hat rus tilidagi dokumentatsiyasi 
* Fedora proektining sayti
Gentee

**Gentee** — Bu Ochiq Ko'dli dasturlsh tili. Bu til sintaksisi C\C++ nikiga oxshab ketadi, bu koʻpchilikga dasturlarni tez yozishga yordam beradi.

## Batafsil
U kompilyatori Python va Javaga oʻxshab dasturni baykodga aylantiradi. Bu baykod oddiy G faylidan tezroq ishlaydi. Lekin uni GE2EXE dasturi bilan exe faylgs aylantirish mumkin. 2006 — yilda Genteening ochiq loyihasi ochiq deb eʼlon qilindi. U hozirgi payitda C tilida yozilyapti.

## Gentee API
Genteeni boshqa tillarda ishlatish uchun (masalan Delphi, C\C++) u tillarga Gentee.DLL ni ulash kerak. Ulagandan soʻng uni funnksiyalarini chaqirib *.g, *.ge, *.gw va *.gwe Fayllarini ochishingiz (*rus* zapuskat) qilishingiz mumkin. Genteeni oʻzini distributivida «Exaples» Popkasida Delphi va Visual C++ uchun misollar bor.

## Saytlar
* Ochiq Gentee Sayti(Rus) 
* Ochiq Gentee Sayti(Eng)
* Rus tilidagi sayti
* Ingliz tilidagi sayti
* Gentee uchun kerakli kutubhonalar yegʻindisi
* Yangi Gentee Mualligflaridan sayt
* Genteeni endi oʻrganmoq’chi boʻlganlar uchun (Rus) 
* Genteeni endi oʻrganmoq’chi boʻlganlar uchun (Eng)
* Genteeni forumi
Python

**Python** ( — *payton*, *piton*) — turli sohalar uchun yuqori darajadagi umumiy maqsadli dasturlash tili. Uning dizayn falsafasi muhim chekinishdan foydalangan holda kodning oʻqilishiga urgʻu beradi. Uning til konstruksiyalari va obyektga yoʻnaltirilgan yondashuvi dasturchilarga kichik va yirik loyihalar uchun aniq, mantiqiy kod yozishda yordam berishga qaratilgan. Shuningdek Python sunʼiy intellekt hamda maʼlumotlar muhandisiligi sohalarining tili hisoblanadi.

Python deyarli barcha platformalarda ishlay oladi, xususan Windows, Linux, Mac OS X, Palm OS, Mac OS va boshqalar shular jumlasidandir. Python Microsoft.NET platformasi uchun yozilgan realizatsiyasi ham mavjud boʻlib, uning nomi — IronPython dasturlash muhitidir.

Guido van Rossum 1980-yillarning oxirida ABC dasturlash tilining davomchisi sifatida Python ustida ishlay boshladi va birinchi marta 1991-yilda *Python 0.9.0 versiyasini* ommaga eʼlon qildi.

Python dasturlash tiliga boʻlgan talab yildan yilga oshib bormoqda. CodingDojo portalining tadqiqotlariga koʻra, 2020—2021-yillarda aynan Python tilida dasturlovchi mutaxassislarga eng koʻp talab boʻlgan.

## Sintaksisi
Unda Lua tiliga oʻxshab, bir vaqtning oʻzida bir nechta oʻzgaruvchiga qiymat berish mumkin. Shuningdek, yangi oʻzgaruvchi kiritmasdan turib, ikkita oʻzgaruvchining qiymatlarini almashtirish mumkin:


```python
x, y = y, x
```

Va uni funksiyalaridan ham shunday turda qaytarishingiz mumkin:

```python
def function():
    x = "Jimbo"
    y = "Wales"
    return x, y
```


### Salom, dunyo!

```python3
# -*- coding: utf-8 -*-
print("Salom, dunyo!")
```


### print()

```python3
# -*- coding: utf-8 -*-
Agar siz print('') deb '' ni orasiga istalgan so'zni yozsangiz anashu so'z chiqadi. Masalan:
print('salom vikipedia')
```


**Natija:** salom vikipedia

## Ishlatilishi
### Web dasturlash
* Zope — CMS yaratish uchun server va veb dasturlar qilish uchun dastur.
* Django — web dasturlash muhiti.
* Turbogears — web yaratish qilish uchun dastur.
* CherryPy — web yaratish uchun dastur.
* Plone — saytni muhofaza qilish uchun dastur.
* Mailman — „Rassilka“ yaratish uchun dastur
* MoinMoin — viki — dvijok internet va intranet uchun
* PlanetPlanet — RSS oqimini sindikatsiyalash

### Grafika
* Skencil — Vektor grafikasi uchun dastur

### Pythonni ishlatadigan dasturlar
* Wikipedia — botlarni yozish uchun ishlatadi.
* Civilization IV — Yaxshi strategiya oʻyin.

### Pythonni ishlatadigan kompaniyalar
* Kosmik teleskop instituti
* NASA
* Google
* DreamWorks
* Industrial Light & Magic
* Firaxis Games
* Apple Computer
* CCP

## Yana qarang
* PyCharm
* Python dasturiy taʼminot fondi
* Python funksiyalari

## Manbalar

## Havolalar
* Python sayti 
* Python dasturchilar sayti
Shahzoda

**Shahzoda** ( — Šāhzāde) — forscha unvon boʻlib, shahzodalarni, taxtning potentsial vorislarini bildiradi.

Shahzoda atamasining oʻzi *[[shoh]]* oʻzagi va *zade* qoʻshimchasidan iborat boʻlib, toʻgʻridan-toʻgʻri maʼnoda – avlod, semantik maʼnoda – mansublik. Shahzoda atamasining soʻzma-soʻz tarjimasi “shoh oʻgʻli”dir. Bu unvon ilk oʻrta asrlarda Eron, Usmonlilar imperiyasi, Moʻgʻullar imperiyasi, Safaviylar davlati va boshqa baʼzi musulmon mamlakatlarida barcha sulola vakillariga shahzoda unvoni berilgan. Usmonli imperiyasidagi taniqli unvon egalari: Shahzoda Mustafo, Shahzada Mahmud va boshqalar.
.

## Manbalar
GNU

: *Bu maqola operatsion sistema haqidadir.*

**GNU** — erkin UNIX-kabi operatsion sistemalar yaratishga qaratilgan loyihadir. Richard Stollmen 1983 yilda asos solgan.

## Yana qarang

* GNU Free Documentation License
* GNU General Public License
* GNU Compiler Collection
* GNU Pascal

## Tashqi Linklar
* GNU
* GNU proektining falsafasi
Fedora Core

**Fedora Core** () – RPMga asoslangan Linux erkin operatsion sistemasining distributivi. Bu distributiv Red Hat firmasi homiylik qiladi.

## Tarixi
Hozirgi kunda distributivning 16 relizi chiqdi.

*Fedora* Red Hat, Inc firmasining AQSHda va boshqa davlatlarda savdo belgisidir.

## Fedoraning asosiy qoʻshimcha repozitoriylari
Bu repozitoriylar rasmiy emas va har doim oʻzaro mos kelmasligi mumkin, lekin bularning hammasi Fedoraga toʻgʻri keladi.

* Livna  – Fedora Extras bilan mos, RPMforge bilan ishlay olmaydi, Fedora Core 4-7 va Fedora 8. Repozitoriy asosan multimedia uchun moʻljallangan. MP3 kodeklari, ATI va nVidia video kartalar uchun drayverlar mavjud.
* RPMforge  – Dag paketlari, Dries va FreshRPMS, Fedora Extras bilan mos, Livna bilan zid, Fedora Core 1-5 uchun.
** Dag  – Fedora Core 1-3 uchun.
** Dries  – Fedora Core 1-6 va Fedora 7 uchun.
* JPackage  – Javada yozilgan programmalar mavjud.
* kde-redhat – KDE varianti va u uchun har hil programmalar.
* Dribble  – oʻyinlar, emulyatorlar va multimediyaga oid repozitoriy.

## Fedoraga asoslangan distributivlar
* ASPLinux – Rossiyaning Linux distributivi boʻlib, ASP Linux kompaniyasining mahsuloti
* Linux XP –  kompaniyasining tijorat mahsuloti. Ishlab chiqaruvchilarning soʻziga qaraganda, Linuxdan Windows XPga koʻchishni yengillashtiradi.
* Red Flag Linux – Xitoyda ishlab chiqilgan distributiv.

Hozirgi kunda Fedora distributiviga asoslangan 60 donadan ortiq distributivlar mavjud. Batafsil maʼlumotni qoʻyidagi sahifada topishingiz mumkin:proyekta Fedora .

## Havolalar
* Bosh sahifasi
* Fedora Core oʻrnatish uchun qoʻllanma  
* Fedora Core oʻrnatish uchun qoʻllanma  
* Fedora FAQ  
* FC6 10 minut ichida oʻrnatish
* Fedora Daily Package
Bono

**Bono**, haqiqiy ismi — Pol Devid Hyuson, , 10-may 1960) — irlandiyalik rok-musiqachi, U2 guruhining sardor-vokalisti, baʼzan bu guruhda ritm-gitara partiyalarini va lab garmoshkasini chaladi. Bono musiqiy faoliyatidan tashqari yana oʻzining Afrikadagi gumanitar tashabbusligi va kambagʻal uchinchi dunyo davlatlarining qarzlaridan voz kechishga undashi bilan mashhur. 2005-yili ""Yil Kishisi" boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* www.u2.com — U2 rok-guruhining rasmiy 
* www.data.org — Bonoga tegishli DATA organizatsiyasining sayti (Debt, AIDS, trade, Africa) (ingl. tar. )
IPod

**iPod** — miniatyur musiqa pleyerlarning savdo belgisi. AQSH ning Californiya shtatidagi „Apple, Inc“ kompaniyasida ixtiro qilingan. iPod touch, iPod classic, iPod nano, iPod shuffle turlari mavjud. 21-oktyabr 2001-yil brend debyuti boʻlib oʻtgan.

## Manbalar
Piksel

**Piksel** (ingl. *pixel*, «PICture'S ELement» soʻz birikmasidan qisqartma) — rastr grafikasida raqamli tasvirning eng kichik birligi.Piksel - bu bitta nuqta, yoki ekrandagi kichkina katakchalardan tashkil topgan ko'rinish, displeydagi nuqta. Piksel oʻz navbatida 3 ta rangdan iborat. bu 3 ta rang: qizil, yashil va koʻk. Shu uchta rang ochlashib-toʻqlashib, bir necha million xil rangni ifoda eta oladi. Koʻpchilik s40 telefonlarda ekran o'lchami 240x320 bo'ladi. Bu degani, eniga 240ta piksel, bo'yiga 320ta piksel degani. Endi telefoniz ekraniga qarab, bir pikselni aniqlashga harakat qiling.. Megapiksel odatda rasmlar o'lchamini (bo'yi va eniga ketgan piksellar hajmini) anglatadi va buni rasm sifatiga hech qanaqa a'loqasi yo'q. 1MP bu bir million piksel demakdir. Aytaylik, 1000x1000 o'lchamdagi rasm bir megapiksel hisoblanadi. U rasm HD sifatli bo'lishi ham, yoki o'ta past sifatli bo'lishi ham mumkin. Misol uchun, 640x480 rasmni olaylik: agar 640ga 480ni koʻpaytirsak, 307 200 pikselni tashkil etarkan. Demak bu rasm 0.3MP demakdir. Yoki 2048×1536 rasm. Bunda 3 145 728 piksel mavjud. Demak, bu 3.2MP ekan! .Xo'sh, 5MPlik kamera bilan 12MPlik kamera orasidagi farqni angladizmi? Farqi shu rasm o'lchamida va kamera olgan rasmni sifatida. Telefon kamerasi pikseli qancha yuqori bo'lsa rasm shuncha tiniq va sifatli bo'ladi sababi piksellar soni koʻp bo'lgani uchun ranglar aniq va yaqol, yorqin ko'rinadi. Piksel o'lchami va soni display sifatini aniqlaydi. Manitor ekranidagi xar bir santimeterda.koʻproq piksellar yaxshiroq rasm xosil qiladi. Misol uchun, 2.1 MP rasm 2, 073,600 pikseldan iborat.
Rok-musiqa

**Rok**, **rok-musiqa** — 1950-yillarda paydo boʻlgan zamonaviy musiqa yoʻnalishi, shuningdek oʻziga xos turmush tarzi, submadaniyat. Atama butkul taʼriflanmagan, zero baʼzi musiqiy uslublarning rock-musiqaga aloqadorligi shubha ostidadir.
Rock-musiqa keng tarmoqlangan: unga rock-n-rolldan metalgacha boʻlgan janrlar kiradi. Qoʻshiqlar matni ham turfa: yengil, quvnoq sheʼrlardan to falsafiy, depressiv mazmunlilarigacha.

Rock-musiqa AQSh va Birlashgan Qirollikdan tarqalib, qoʻshiqlar butun dunyoda ingliz tilida kuylangan. Lekin keyinchalik deyarli har bir mamlakatda milliy rock-guruhlar paydo boʻla boshladi. SSSRga rock-musiqa 1960-yillarda kirib keldi. Shu yillarda Oʻzbekistonda, xususan Toshkentda ham rock-guruhlar yuzaga kela boshladi.

Rock musiqa 1950-yillarda AQShda tijoratkoʻngilochar sanʼatining yangi (rocknroll) shakli sifatida yuzaga kelgan (B.Xeyli, F. Domino, E. Presli, Ch. Berri). Oʻsha davrda keng tarqalgan „shirin ohang“ qoʻshiqlar (F. Sinatra va boshqalar)ga qarshi oʻlaroq Rockda joʻshqin ritm, baland tovush (dinamika), gʻayratli va ehtirosli kuylash uslubi, qushiq matnlarida qoʻpol (adabsiz) iboralar keng oʻrin olgan. Rock ansambllar tarkibi asosini yakka xonanda, elektr (solo, ritm va bas) gitaralar va urma cholgʻular tashkil etadi. Ijro uslubi, ayniqsa, elektrogitaraning jarangdor, kuchli va taʼsirli ovozi, keng texnik va ifodaviy imkoniyatlar yordamida shakl topgan (J. Xendriks, R. Blekmor va boshqalar). 60-yillardan Rock Amerika va Yevropa yoshlarining jamiyatdagi iqtisodiy, siyosiy va axloqiy qadriyatlarga qarshi ijtimoiy (bitniklar, xippi, keyinchalik panklar va boshqalar) harakatlarning maʼnaviy asosi sifatida yirik madaniy jarayon boʻlib rivoj topgan. Bu davrda Yevropa (jumladan, Angliya) guruhlari („The Beatles“, „Rolling Stones“ va boshqalar) Rock taraqqiyotiga alohida hissa koʻshgan. Tarixiy rivoji jarayonida Rock bir necha uslub va yunalishlarga ega boʻlgan. „Hardrock“ („ogʻir, qattiq rock“ — „Led Zeppelin“, „Black Sabbath“, „Scorpions“, „Nazareth“ va boshqalar), „xevi metal“ („ogʻir metall“ yoki „ogʻir qurollar“ — „Black Sabbath“, „Deep Purple“, „Led Zeppelin“, „Metallica“, „Rammstein“), „psixodelik rock“ („Pink Floyd“ va boshqalar), „artrock“ (mumtoz musiqa namunalariga asoslangan rock — „Deep Purple“, „Urian Heep“, „Queen“ va boshqalar), „folkrock“ (Bob Dilan va boshqalar), „glemrock“ („jozibali, yoqimli rock“ — „Kiss“, E. Kuper va boshqalar), „pankrock“ („yomon, yaramas rock“ — „Sex Pistols“ kabi) va boshqa Oʻzbekistonda birinchi Rock guruhlari 1960-yillarning 2-yarmida paydo boʻlgan („Kiberglar“, 1967, „Sigma“, 1968 va boshqalar). Ular repertuaridan Yevropa Rock namunalari bilan birga qayta ishlangan oʻzbek xalq kuylari, Oʻzbekiston kompozitorlari asarlari ham oʻrin olgan. 1970-yillarda asosan, folkrock („Yalla“, „Kvazarlar“, „Navo“ va boshqalar), jazrock („Sintez“, „Inter“, „Sato“ va boshqalar), keyinchalik xevimetal („Reys 09“, „Daumetal“) kabi va boshqa uslublar rivoj topgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekistondagi rock-musiqa
* Oʻzbek rock
Nokia E61

**Nokia E61** — toʻrt diapazonda ishlovchi Nokia firmasining smartfoni.

## Havolalar
* Nokia saytidagi tavsifi (Rus tilida)
## Manbalar