open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Optik datchiklar

**Optik datchik** ( **fotoelektrik datchik**  ) - optik elektron qurilma, fizik kattalikdagi kontaktsiz datchik  boʻlib, unda turli turdagi fotodetektorlar - fotodiod, fotorezistor, termal nurlanish detektoridan va hokazolardan foydalaniladi.

## Qurilma va printsip
Datchik uchta komponentdan iborat: nurlatuvchi, qabul qiluvchi va boshqaruv moslamasi (linzalar, optik tolalar, prizma va boshqalar)  . Qabul qilgich ko'rinadigan, infraqizil yoki ultrabinafsha diapazonlarida nurlatuvchidan elektromagnit to'lqinlarni qayd qiladi va bu yerda optik signal elektr signaliga aylanadi  .

## Ishlatilishi
Jismlarning holatini va harakatini aniqlanishida, sirt notekisligini, spektrometriyani, deformatsiyani va kuchlanishni  o`lchanishida, haroratni kuzatishda qoʻllanadi. Optik datchiklar shaffof va yarim-shaffof ob'ektlarni, suv bug'ini, tutunni, aerozollarni aniqlashda yordam  beradi. Optik datchiklar jarayonlarni avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining ajralmas qismi sifatida , ob'ektlarning mavjudligi va sonini hisoblash, ularning yuzasida stikerlar, yozuvlar yoki teglar mavjudligini aniqlash, ob'ektlarni joylashtirish va saralash uchun keng qoʻllanadi.

Optik datchiklar yordamida siz masofani, oʻlchamlarini, darajasini, rangi va shaffoflik darajasini nazorat qilishingiz mumkin. Ular avtomatik yoritishni boshqarish tizimlariga, masofadan boshqarish moslamalariga oʻrnatiladi, xavfsizlik tizimlarida qoʻllanadi.

## Yana qarang

* Sensor
* Optika
* Katafot(yorug`lik qaytaruvchi)
* CCD - matritsa

## Manbalar
Mixal Kucharchik

Mixal Kucharchik (, 1991-yil 20-martda tugʻilgan) — polshalik professional futbolchi, vinger yoki hujumchi pozitsiyasida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Kucharchik Varshavada tugʻilgan. U oʻz faoliyatini „Świt Nowy Dwór Mazowiecki“ jamoasida boshlagan va ikki mavsum davomida Polsha futbolining III ligasida (toʻrtinchi daraja) oʻynagan. 2009-yilda u „Legiya Varshava“ bilan shartnoma imzoladi va darhol Shvitga Polsha Ikkinchi Ligasida (uchinchi daraja) oʻynash uchun ijaraga berildi. 2010/11-yilgi mavsum boshida u „Legiya“ga qaytdi. Ekstraklasa ligasidagi ilk golini 2010-yil 24-sentyabrda „Lex Poznan“ klubiga qarshi o‘yinda kiritdi.

2019-yil 22-iyulda u Rossiya Premer-ligasi klubi „Ural Yekaterinburg“ bilan shartnoma imzoladi.

## Milliy terma jamoa
Kuchachik Polsha terma jamoasi safida 2011-yilning 6-fevralida Moldova bilan oʻrtoqlik uchrashuvida debyut qilgan.

## Faoliyat statistikasi

### Klub

1 Shu jumladan, Polsha Superkubogi .

### Terma jamoa statistikasi

: *Ballar va natijalar birinchi navbatda Polshaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi.*

## Yutuqlar

### Klub
**Legiya Varshava**

* Ekstraklasa : 2012-13, 2013-14, 2015-16, 2016-17, 2017-18
* Polsha kubogi : 2010-11, 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2015-16, 2017-18

## Manbalar

## Havolalar

* Michał Kucharczyk at 90minut.pl (in Polish)
*
Jaba Jighauri

**Jambul** „**Jaba**“ **Jighauri** (; 1992-yil 8-iyulda tugʻilgan) – gruziyalik professional futbolchi, yarim himoyachi ampulasida oʻynaydi.

## Klub faoliyati
Jigauri oʻz faoliyatini Tbilisining „Dinamo“ jamoasida boshlagan. Jaba professional debyut oʻyinini 2011-yilning 22-may kuni Kutaisining „Torpedo“ jamoasiga qarshi oʻtkazgan.

2017-yil 14-yanvarda Jighauri FK Vardar bilan shartnoma imzoladi.

2018-yilning 27-fevralida Jigʻauri Qozogʻiston Premyer-ligasida „Aktobe“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Keyingi hafta Jighauri yozgi transfer oynasigacha ijara asosida „Ordabasi“ jamoasiga koʻchib oʻtdi, Aleksandr Simchevich esa aksincha Aktobe jamoasiga ijara asosida shartnoma imzoladi.

2018-yilning 18-iyulida Jighauri Fransiya Liga 2 ligasida ishtirok etuvchi klubi „Grenobl Foot 38“ bilan ikki yillik shartnoma imzolad.

2019-yil 20-iyulda Jighauri Gruziyaning Erovnuli Ligasining klubi „Dinamo Batumi“ jamoasi bilan 1,5 yillik shartnoma imzoladi. 2023-yil Qarshining „Nasaf“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

## Milliy terma jamoa
Jigauri oʻzining 21 yoshgacha boʻlganlar toifasidagi birinchi xalqaro oʻyinini 2011-yilning 3-iyunida Xorvatiyaga qarshi 0:1 hisobida gʻalaba qozongan holda oʻtkazdi. 2016-yilning may oyida u birinchi marta Gruziyaning kattalar jamoasiga chaqirildi. U 27-may kuni Slovakiyaga 3:1 hisobida magʻlub boʻlib, Avstriyaning Uels shahrida soʻnggi 12 daqiqada Valeri Qazaishvilining oʻrniga maydonga tushdi.

## Yutuqlar
**Dinamo Tbilisi** 

* Umaglesi Liga: 2012-13, 2015-16
* Gruziya kubogi: 2012-13, 2014-15, 2015-16
* Gruziya Superkubogi: 2015

**Chikhura** 

* Gruziya Superkubogi: 2013
**Nasaf**

* Oʻzbekiston Superligasi gʻolibi: 2024

* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2023
* Oʻzbekiston Superkubogi sohibi: 2023, 2024

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Jaba Jighauri  Transfermarkt saytida
*
Fathiya Ikromova

**Fathiya Ikromova** (16.3.1933, Buxoro) — oʻqituvchi, pedagogika fanlari nomzodi (1971), professor (1990).

## Tarjimayi holi
Fathiya Ikromova 1933-yil 16-martda Buxoro shahrida tugʻilgan. 1950—1952-yillarda Dushanbe ayollar pedagogika bilim yurtida, 1953—1958-yillarda T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe davlat pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida oʻqigan. 1958—1963-yillarda Dushanbe shahridagi 7-sonli o‘rta maktabda boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, tojik tili va adabiyoti fani o‘qituvchisi boʻlib ishlagan. 1963—1968-yillarda Tojikiston Respublikasi O‘qituvchilar malakasini oshirish instituti boshlang‘ich maktablar kafedrasi mudiri bo‘lgan. 1968—1971-yillarda aspirant, 1971—1973-yillarda katta o‘qituvchi, 1973—1979-yillarda pedagogika va boshlang‘ich taʼlim metodikasi kafedrasi mudiri, 1979—1990-yillarda T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe davlat pedagogika instituti dotsenti boʻlgan. 1990-yildan hozirgacha Tojikiston davlat pedagogika universitetining pedagogika va boshlangʻich taʼlim metodikasi kafedrasi professori lavozimida ishlamoqda. 20 ta oʻquv qoʻllanma, dastur va darsliklar, 100 ta ilmiy, uslubiy va ommaviy maqolalar muallifi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish darsida nutqini rivojlantirish, boshlang‘ich sinflarda tojik tilini o‘qitish metodikasi va boshqa sohadagi muhim masalalar bo‘yicha ilmiy ishlar olib borgan. 20 yildan ortiq vaqt davomida u SSSR Taʼlim vazirligining Ilmiy-metodik kengashining aʼzosi boʻlgan. Ayni paytda u Tojikiston Vazirligi maʼrifat vazirligining „Alifbo“ tanlov komissiyasi raisi, Tojikiston olimlari uyushmasi aʼzosi hisoblanadi. Turli milliy va xalqaro anjumanlarda (Moskva, Leningrad, Kiyev, Minsk, Toshkent, Dushanbe) maʼruza qilgan. „Tojikistonda xizmat ko‘rsatgan maorif xodimi“ (1998) faxriy unvoni, „Mehnat xizmati uchun“ medali (1964), „Tojikiston xalq maorifi aʼlochisi“ ko‘krak nishoni (1970) va bir qancha mukofotlar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Soccerway

**Soccerway.com** — ingliz futbol statistika sayti.

## Tarix
Sayt 1994-yilda ishga tushirilgan. 2007-yilda u Perform Group tomonidan sotib olingan. Saytni 2011-yil fevral oyida goal.com kompaniyasi va 2013-yilda Opta Sports kompaniyasi sotib oldi. Bugungi kunda sayt 17 ta tilda mavjud: ingliz, arab, xitoy, fransuz, yunon, ispan, indonez, koreys, golland, nemis, polyak, portugal, rus, rumin, tay, turk va italyan.

## Sahifa tarkibi
Bu dunyodagi eng katta futbol maʼlumotlar bazasi. Veb-sayt quyidagilarni oʻz ichiga oladi: 134 mamlakatdan 1000 dan ortiq liga va kubok musobaqalari, shuningdek, oʻyin natijalari va statistikasi, aksariyat futbol klublari va futbolchilari hamda ularning transferlari haqidagi maʼlumotlar bazasi hisoblanadi. Baʼzi ligalar uchun maʼlumotlar:

* Premyer-liga — 1901/1902-yilgi mavsumdan (Futbol ligasi birinchi divizioni)
* Bundesliga — 1963/1964-yilgi mavsumdan
* A seriya — 1993/1994-yilgi mavsumdan
* La Liga — 1993/1994-yilgi mavsumdan
* Liga 1 — 1994/1995-yilgi mavsumdan
* Ekstraklasa — 1994/1995-yilgi mavsumdan

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy veb-sayt
Husayn Aminov

**Husayn Aminov** (*Husayn Jumayevich Aminov*; 1946-yil 2-oktyabr, Qiziltepa tumani, Buxoro viloyati) – pediatr, tibbiyot fanlari doktori (2006), professor (2012).

## Tarjimayi holi
Husayn Aminov 1946-yilda Buxoro viloyati Qiziltepa tumanida tugʻilgan. 1969-yilda Abu Ali ibn Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot institutini tamomlagan. 1969—1971-yillarda Qoʻrgʻontepa (hozirgi Boxtar) viloyat kasalxonasida bolalar kasalliklari shifokori, 1971—1974-yillarda Kofirnihonning Vahdat shahridagi kasalxona pediatri va bosh shifokori, 1974—1976-yillarda Abu Ali ibn Sino nomidagi Tojikiston Davlat tibbiyot instituti pediatriya fakulteti klinik ordinatori. Oʻqishni bitirgandan soʻng 1976—1978-yillarda Dushanbe shoshilinch tibbiy yordam brigadasi bolalar reanimatsiyasida assistent sifatida faoliyat yuritgan. 1978—2003-yillarda Tojikiston davlat tibbiyot instituti qoshidagi 1-sonli bolalar kasalliklari muassasasi kafedrasi mudiri, katta oʻqituvchi. 2003—2006-yillarda Jumhurii Tojikiston Sogʻliqni saqlash Vazirligi qoshidagi ona va bola tibbiyoti tashkiloti ilmiy mudiri. 2007—2008-yillarda Abu Ali Ibni Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti dotsenti. 2008-yildan buyon mazkur taʼlim dargohida boʻlim boshligʻi lavozimida ishlab kelmoqda.

## Ilmiy faoliyati
Noqulay ekologik sharoitlarda bolalar kasalliklari va oʻlimida adaptiv immunitet muammosi, Tojikistondagi yosh bolalarda infeksiyani klinik va bakteriologik taqqoslash, nefropatiyali onalardan tugʻilgan bolalarda moslashishning birinchi davri xususiyatlari boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. 40 dan ortiq ilmiy ishlar va maqolalar, tezislar, shifokorlar uchun 5 ta uslubiy tavsiyalar muallifi. „Abu Ali ibn Sinoning 1025 yilligi“ medali (2006) va turli mukofotlar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
FC Esxata Xoʻjand

**Esxata Khujand** – Tojikistonning Xoʻjand shahrida joylashgan futbol klubi. Klub hozirda birinchi divizion, Tojikiston Oliy ligasida oʻynaydi.

## Tarixi
FC Esxata Xoʻjand jamoasi 2020-yilgi mavsumda Tojikiston Birinchi ligasida ikkinchi oʻrinni egallaganidan soʻng, 2020-yilda ilk bor Tojikiston Oliy ligasiga yoʻllanma olgan. Klub uy oʻyinlarini Xoʻjanddagi „Spartak“ stadionida oʻtkazadi.

### Ichki tarix

## Joriy tarkib

## Boshqaruv tarixi

## Manbalar

## Havolalar

* Transfermarkt.de maʼlumotlar bazasida
* Esxata Khujand soccerway.com bazasida
* Eskhata Khujand fussballzz.de bazasida
Muxiba Yoqubova

**Muxiba Muxsinovna Yoqubova** (1937-yil 22-yanvar, Buxoro shahri SSSR) – tojikistonlik biolog olim, Tojikiston Fanlar akademiyasi (2007).

## Biografiyasi
Yaqubova 1937-yil 22-yanvar kuni Buxoro shahrida tavallud topgan**.** 1959-yilda Tojikiston davlat universitetini tamomlagan**.** 1961—1968-yillarda Tojikiston fanlar akademiyasining Oʻsimliklar fiziologiyasi va biologiyasi institutida ilmiy xodim boʻlgan. 1967-yil Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasiga aʼzo boʻlgan. 1968-1973-yillarda Tojikiston davlat universitetining Oʻsimliklar fiziologiyasi kafedrasida dotsent lavozimida ishlagan va 1974-yilda Biokimyo kafedrasini boshqargan. 1984-yilda biologiya fanlari doktori unvonini olgan va ikki yildan soʻng professor boʻlgan. 2007-yilda esa Tojikiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylangan.

## Manbalar
Nanyang texnologiya universiteti

**Nanyang texnologiya universiteti (NTU)** – Singapurdagi milliy tadqiqot universitetidir. Bu Singapurdagi ikkinchi eng qadimgi avtonom universitet boʻlib, turli xalqaro koʻrsatkichlar boʻyicha dunyodagi eng nufuzli universitetlardan biri hisoblanadi. Odatda NTU dunyodagi eng yaxshi 20 ta oliy taʼlim muassasasi qatoriga kiradi. NTU 2023 QS World University Rankings boʻyicha dunyoda 19-oʻrinni egalladi, shuningdek, 2015-yildan beri QS World University Rankings tomonidan yosh universitetlar orasida jahon miqyosida 1-oʻrinni egallab kelmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
*
Buxoro tunshapalagi

##### Buxoro tunshapalgi
(Бухарская ночница,Bokhara Whiskered Bat,Myotis bucharensis Kuyakin,1950) — Butunlay yoʻq boʻlib ketish arafasida turgan(balki yoʻq boʻlib ketgan), lokal tarqalgan oʻtroq tur. TMXI Qizil roʻyxatiga kiritilgan!

E'tiboringiz uchun rahmat!

## Tarqalishi
Oloy tizmasi(Shohimardon qishlogʻi atroflari),Nurota,Zarafshon tizmasi,Ugom,Piskom daryosi vodiylari,Toshkent shahar atroflari.O'zbekistondan tashqarida:

* Oʻrta Osiyo mamlakatlari
* Qozogʻiston
* Eron
* Afgʻoniston
* Pokiston
* Yevropa
* Shimoliy Afrika
* Turkiya
* Arabiston
Kabi davlatlarda boshqa kenja turlari mavjud.

## Tashqi ko'rinishi
Tanasining uz. 3,5— 8 sm, yungi qoʻngʻirjigarrangda. Qulogʻi uzun va uchli. Tunda faol.Markaziy Osiyo hududida taqaburun,mitti  ko’rshapalak, shalpangquloq ko’rshapalak, quloqdor shomshapalak va  

tunshapalak tarqalgan.

## Yashash joylari
Teksiliklar, togʻ etaklari va 2500 metrgacha boʻlgan oʻrta qismlari, vohalarda yashaydi.

## Soni
Doimo kam boʻlgan. Odatda, yakka holda eki kichik galallarda(3-15 ta) uchraydi, baʼzan 300 tagacha qushdan iborat koloniya hosil qiladi. Soʻnggi oʻnyilliklarda soni keskin kamayib ketdi.

## Yashash tarzi
Aprel-oktyabr oylarida kechalari faol, kunduzi tashlandiq binolarda, gʻorlarda, qoyalar kovaklarida, qiya kovlangan eski yer osti yoʻllarida berkinadi, oʻsha yerda qishlaydi. Bahorgi va kuzgi koʻchish doirasi — 10 km gacha. Sentyabr-oktyabrda, baʼzan aprel oyida uftlashadi. Urgʻochilar bahor va yozda koloniyalar hosil qiladi. Iyul oyida blalaydi(1-2).Bolalari iyul-avgust oyida uchirma boʻladi,2 qishlovdan soʻng jinsiy voyaga yetadi. Qoʻshqanotlilar, mayda tangaqanotlilar va boshqa hasharotlar bilan oziqlanadi.

### Cheklovchi omillar
Yashirinadigan joylarida bezovta qilinishi, yashash joylariningdegradatsiyasi.

Buxoro tunshapalagi va shu turkumga mansub  bo'lgan kichik taqaburun,oq qorinli o'q quloq va keng quloqli qat-qat lab O'zbekiston Respublikasi Qizil(Fauna) kitobiga kiritilgan.

### Koʻpaytrish
Koʻpaytirlimagan

### Muhofaza choralari
Ugom-Chotqol milliy tabiat bogʻi,Nurota,Hisor qoʻriqxonalarida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Buxoro gʻichmolasi

**Buxoro gʻichmolasi** —Oʻsimliklar dunyosiga kiruvchi, Janubi-Gʻarbiy Pomir-Oloyga xos soni qisqarib borayotgan, endemik tur.

## Qisqacha tavsifi
Boʻyi 20-50 cm, bir yillik oʻsimlik. Bu oʻsimlik bir vegetatsiyon yil yoki mavsum yashaydi.Poyasi tik, qalin oq tukli.Barglari bandsiz yoki qisqa bandli, yumaloq-tuhumsimon, uzunligi va eni 3-5 cm atrofida, oq momiq tukli, asosi yumaloq yoki yuraksimon. Gajak toʻpguli bir tomonga qayrilgan, gullari juft yoki 3-4 tadan iborat, ikki uyali,2-3 cm uzunlikda,mevalaganda yana ham uzayadi, oq qalin tuklar bilan qoplangan. Gulkosachasi qalin tukli, uunligi 3 mm atrofida, kosacha boʻlaklari toʻmtoq.Guli sariqyoki oq. Ustunchasi qisqa va tuksi. Tumshuqchasi konus-bigizsimon, ustunchadan 2-3 marta uzun. Yongʻoqchasi silliq, tuksiz, choʻziq,1-5 mm uunlikda. May-iyunda gullab, iyul-avgustda mevalaydi. Bu oʻsimlik zaxarli boʻlib, uni isteʼmol qilish man etilgan.
## Tarqalishi
Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari:Hisor togʻlarining janubi-gʻarbiy qismida tarqalgan. BU oʻsimlikni urugʻlash va boʻlish usullari bilan koʻpaytirish mumkin. Urugʻ orqli koʻpaytirish juda ommalashgan usul.
### Oʻsish sharoiti
Tub jinsli, ola tusli hamda gipsli tuproqlarda oʻsadi. Bu oʻsimlik parvarishlash kerak emas. U oʻz holda oʻsadi.
#### Soni
Aniqlanmagan. Hozirda Oʻzbekiston Respublikasi Qizil(flora) kitobiga kiritilgan.
## Oʻsimlik soni va aryealining oʻzgarishi sabablari
Asosan tub jinsli va ola tusli tuproq qatlamlardagina oʻsishi bu oʻsimlik turining tarqalishini cheklaydi.
### Madaniylashtirilishi
Buxoro,Navoiy va Qashqadayo viloyatlarida muhofaza qilinadi.

## Havolalar
1.https://www.plantarium.ru/page/view/item/18438.html -> Buxoro gʻichmolasi va shu oilaga mansub oʻsimliklar fotosuratlari.

2.https://www.earthandjungle.com/variety/VaNCNt1Z/heliotropium-bucharicum -> Buxoro gʻichmolasini qanday uy sharoitida oʻstirish, parvarishlash haqida inglicha maʼlumotlar.

## Manbalar
Bahrom Kulmatov

**Bahrom Gulyamovich Kulmatov** — Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti rektori (2022-yildan).
## Manbalar
The Boy and the Heron

— 2023-yilda Studio Ghibli animatsion studiyasi tomonidan taqdim etilgan,Hayao Miyazaki muallif va rejissyorligidagi animatsion film. Genzaburo Yoshinoning 1937-yilda yozilgan asari asosida ishlangan. Soma Santoki, Masaki Suda, Ko Shibasaki, Aimyon, Yoshino Kimura, Takuya Kimura, Kaoru Kobayashi va Shinobu Otake kabi aktyorlar ovoz berishgan.

Toho tomonidan tarqatilgan *The Boy and the Heron* 2023-yil 14-iyulda Yaponiyada anʼanaviy teatrlarda ham qoʻyilgan. IMAX kabi boshqa premium formatlarda ham namoyish etilgan. Hayao Miyazakining so‘nggi badiiy filmi deb eʼlon qilingan filmning chiqishi qasddan reklama qilinmaganligi, Ghibli premyera oldidan filmning treylerlari, tasvirlari yoki qisqacha mazmunini chiqarmaslikni tanlaganligi bilan eʼtirof etilgan.

## Ovoz berganlar
* Soma Santoki Mahito Maki rolida
* Takuya Kimura Mahitoning otasi rolida.
* Chiemi Chiba Mahitoning singlisi rolida.
* Aimyon Himi rolida.
* Jun Fubuki 2-ona rolida.
* Kaoru Kobayashi qari Pelikan rolida.
* Jun Kunimura Parakeet Qiroli rolida.
* Karen Takizava 4-ona rolida.
* Keyko Takeshita 1-ona rolida.
* Ko Shibasaki Kiriko rolida.
* Masaki Suda „Kulrang qoraquloq“ rolida.
* Savako Agava 3-ona rolida.
* Shinobu Otake 5-ona rolida.
* Shoxey Xino Katta amaki rolida.
* Yoshino Kimura Natsuko rolida.

## Manbalar
Buxoro otostegiyasi

**Buxoro otostegiyasi** — Janubi-Gʻarbiy Pomir-Oloyning juda kam saqlanib qolgan, yoʻqolish arafasida turgan kamyob endemik oʻsimligi.
## Qisqacha tavsifi
Boʻyi 120 cm ga yetadigan kulrang poyasi yuqori qismigacha yogʻochlanadigan yarim buta.Bir yillik novdalari noaniq toʻrt qirrali, sargʻish-oq rangli, tukli.Barglari keng tuhumsimon, bandsiz, toʻmtoq, koʻkimtir-yashil rangli, hurpaygan qalin tukli.Gullari bandsiz, barg qoʻltigʻida 5-8 tadan halqa hosil qilib joylashgan. Guloldi bargchali kuraksimon. Tojbarglari 10-14 mm uzunlikda, oq rangli. Iyun-avgust oylarida gullab,mevasi sentyabr-oktyabrda yetiladi.
## Tarqalishi
Surxondaryo viloyati:Shoʻrob,Darband va Goʻrxoji qishloqlari atroflarida bir-birdan ajralgan ikkita populyatsiyasi mavjud.Boshqa populyatsiyalari ma'lum emas.
## Oʻsish sharoiti
Togʻ oldi va togʻ etaklarida, gipsli tepaliklarda, gipsli qoyalarda va baʼzan gipsli ohaktoshlarda oʻsadi.
## Soni
Shoʻrob va Darband atroflaridagi populyatsiyada tuplar soni 1800 dan oshmaydi. Goʻrxojidagi populyatsiyada 3000 atrofidagi tuplar oʻsishi aniqlangan.

Ko'chirib o'tish yo'li orqali bu o'imlikning 14% saqlab qolingan.

Buxoro otostegiyasi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil(Flora) kitobiga kiritilgan.
## Koʻpayishi
Urugʻidan ko'payadi. Ammo keyingi tadqiqotlar davomida urugʻidan koʻpaygan yosh tuplari qayd etilmagan
## Oʻsimlik soni va areyalining oʻzgarish sabablari
Chorva mollarning koʻplab boqilishihamda oʻsimlik urugʻiga turli hasharotlarning zarar keltirishi oʻsimlikning kamayishiga sabab boʻlmoqda.
## Madaniylashtirish
OʻzR FA Botanika bogʻida oʻstirish ishlari yaxshi natija bermadi.
## Muhofaza choralari
U oʻsib turgan joylarda buyurtmaxona tashkil qilish lozim.

## Havolalar
1.https://www.plantarium.ru/page/view/item/26133.html -> Buxoro otostegiyasi va shu oilaga kiruvchi oʻsimliklarning rasmlari va ular haqida maʼlumotlar.
2.https://www.academia.edu/43591428/Translocation_of_Otostegia_bucharica_a_highly_threatened_narrowly_distributed_relict_shrub -> Buxoro otostegiyasini parvarishlash va ko'chirib o'tish  haqida ingliz tilidagi kitob.

## Manbalar
Mugua

**Mugua** (milloddan avvalgi  asrlar) – qadimgi Dovon davlati hukmdorlaridan biri, boshqa manbalarga koʻra, Axsikent hokimi. 

## Tarixi
Mugua Xitoydan kelgan elchini sababsiz qatl ettirgani tufayli, Xan sulolasi imperatori U Di Dovon – Farg‘onaga qarshi urush eʼlon qilgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, elchi Fargʻonaning mashhur samoviy otlarini soʻrab kelgani sababli oʻldirilgan. Nikita Bichurinning maʼlumot berishicha, Mugua jasur va qatʼiyatli hukmdor bo‘lib, miloddan avvalgi 104-yili Xitoy qoʻshinlarini tor-mor qilgan. Biroq bu mag‘lubiyatdan Xitoy hukmdori qattiq gʻazablanib, ikkinchi bor askar jo‘natgan. Ikkinchi yurishda shahar qirq kun qattiq qamal ostida qolgan. Og‘ir ahvol yuzaga kelgandan soʻng shahar oqsoqollari kengashi urush aybdori boʻlgan Muguani qatl qilish haqida qaror chiqarishga majbur boʻlgan. Qatl qilingan Mugua oʻrniga oqsoqollardan biri boʻlgan Motsay taxtga oʻtirgan. Motsay xitoyliklarga 3 mingta ot berish orqali tinchlik oʻrnatgan. Biroq xitoyliklar ortga qaytgandan soʻng Motsay hokimiyati aholi tomonidan agʻdarilib, taxtga Muguaning ukasi oʻtirgan.

## Manbalar
Zaravshon kiprinidi

**Zaravshon dace** (***Leuciscus lehmanni***) — Afgʻoniston va Oʻzbekistondan maʼlum boʻlgan kiprinid baliq turi .

## Manbalar
Mirmirza mitti

„**Mirmirza mitti**“  — oʻzbek yozuvchisi  Sobir Yunusov qalamiga mansub ertak-qissa. 1975-yil Toshkent shahrida „Lenin uchquni“ nashriyotida chop etilgan.

## Manbalar
Chittakning yilnomasi

„**Chittakning yilnomasi**“ () — sovet yozuvchisi Vitaliy Bianki qalamiga mansub ertak-hikoya. Kichik yoshdagi bolalarda adabiy kitoblarni oʻqishga qiziqishni oshiradigan asar oʻlaroq tavsiya qilinadi. Bir necha marta qayta chop etilgan, bir necha toʻplamga kiritilgan.

„Chittakning yilnomasi“ ertagi oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Oʻzbek tilida ayni nomli toʻplamda 1987-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya“ nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga kiritilgan ertak va hikoyalarni M.&nbsp;Sodiqova tarjima qiglan.

## Manbalar
Qashqaray

**Qashqaray** — Pokistonning Xayber Paxtunxva viloyati Malakand boʻlimidagi Yuqori Dir tumanidagi qishloq va uning tuman shtab-kvartirasi. Bu Yuqori Dirning go'zal qishloqlaridan biri va sayyohlar uchun jozibali joy.

Qashqaray ikki qismga boʻlingan: Yuqori Qashqaray va Quyi Qashqaray. Bu 7&nbsp;Dir Towndan 11&nbsp;km uzoqlikda&nbsp;Lowari tunneli atrofida joylashgan. U qishda yam-yashil yaylovlar, tumanli tepaliklar, qor bilan qoplangan tog'lar bilan juda tabiiy manzara tashkel etadi.  Panjkora daryosi va Sedrus deodara o'rmonlari qishloqning diqqatga sazovor joylari hisoblanadi.

## Manbalar
XV BRICS sammiti

**XV BRICS sammiti** — 2023-yilning 22—24-avgust kunlari Janubiy Afrika Respublikasining (JAR) Yoxannesburg shahrida BRICS ishtirokchi davlatlari tomonidan o‘tkazilishi rejalashtirilgan sammit.

## Yana qarang

## Manbalar
The Concubine

***The Concubine*** — nigeriyalik yozuvchi Elechi Amadining dastlabki romani. Ilk marotaba, 1966-yilda Heinemann African Writers seriyasining bir qismi sifatida nashr etilgan.

Sharqiy Nigeriyaning chekka qishloqlaridan birida, Yevropa qadriyatlari hali taʼsir qilmagan va tartibli jamiyat orasida bo'lib o'tgan hikoya „buyuk goʻzallik va qadr-qimmatga ega“ ayol taqdiri bilan bogʻliq boʻlib, beixtiyor uning suyuklilarini azob-uqubat va oʻlim girdobiga tortadi..

## Manbalar
Kaftimda gul

**„Kaftimda gul“** — oʻzbek shoiri Samandar Vohidov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 1977-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Shoirning ilk sheʼriy toʻplami. Toʻplamdan asosan barmoq tizimida yozilgan 59 ta sheʼr joy olgan.

## Manbalar
Orol sadolari

**„Orol sadolari“** — qoraqalpoq shoiri Boyniyoz Qayipnazarov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 1959-yil Toshkent shahrida „Oʻzadabiynashr“ nashriyotida chop etilgan. Sheʼrlar qoraqalpoq tilidan oʻzbek tiliga oʻgirilgan. Toʻplam adadi — 5&nbsp;000 nusxa.

## Manbalar
Qozu-Bagʻlan

**„Qozu-Bagʻlan“** () — qirgʻiz shoiri Qurbanali Sabirov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 1974-yil Frunze (hozirgi Bishkek) shahrida „Qirgʻizistan“ nashriyotida chop etilgan. Sabirovning bosilib chiqqan ilk sheʼriy toʻplami.

„Qozu-Bagʻlan“ Sabirov tugʻilib-oʻsgan Laylak tumanidagi Xoʻjabaqirgʻon daryosining qirgʻizcha atalishidir. Toʻplamga shoirning ayni nomli sheʼri kiritilgan.

## Manbalar
Samandar Vohidov

**Samandar Vohidov** — (1942-yil 12-sentyabr Buxoro viloyati Shofirkon tumani — 2014-yil 19-oktyabr) — oʻzbek shoiri va tarjimon, radiojurnalist, telepublitsist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. Kaftimda gul, Qatralarda nur yonar, Olamdan rang izlab va boshqa sheʼriy toʻplamlar muallifi. Tarjimon sifatida Saqqo Buxoriyning 35 baytni tashkil etuvchi 5 ta gʻazalini tarjima qilgan.

## Tarjimayi holi
Shoir 1942-yil 12-sentyabrda Buxoro viloyati Shofirkon tumanida tugʻilgan. Yoshligi Buxoro viloyatida oʻtgan shoir Buxoro davlat pedagogika institutining filologiya fakultetida oʻqigan. U shoirlik a tarjimonlik qilishdan tashqari radioda jurnalistlikdan Buxoro viloyati teleradiokompaniyasida bosh muharririgacha boʻlgan lavozimlarda ham faoliyat olib borgan.

## Ijodiy faoliyati
### Sheʼriy faoliyati
1976-yilda Samandar Vohidov oʻzining ilk ijodiy asari „Qorboboning istagi“ nomli majmuasini nashr etdi. Shoirning ilk sheʼriy toʻplami boʻlgan „Kaftimda gul“ sheʼriy toʻplami 1977-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Toʻplam, asosan, barmoq tizimida yozilgan 59 ta sheʼrdan iborat. Bundan soʻng „Qatralarda nur yonar“ (1978), „Olamdan rang izlab“ (1985), „Asal bobo“ (1985), „Kenglikni qumsash“ (1991), „Xayoling men bilan“ (1996), „Buxorom bor, Buxorom bor“ (1997), „Sunbula“ (2002), „Umr chorbogʻi“ (2003), „Halovatni halollikdan izladim“ (2005), „Haj daftari“ (2008), „Bu bogʻda bahra boqiydur“ (2010), „Gullayotgan kunlar“ (2011), „Istiqlol manzumasi“ (2011) kabi sheʼriy toʻplamlarni chop ettirdi.

### Tarjima faoliyati
Shoir tarjimon sifatida ham oʻzidan katta meros qoldirdi. Qilgan tarjimalari toʻplangan „Buxoriylar boʻstoni“ nomli kitobini chop ettirgan. Bu kitob Rudakiydan Sadriddin Ayniygacha boʻlgan davrda Buxoroda yashab ijod qilgan shoirlarning, jumladan, Imom Buxoriy, Xoja Ismatullox Buxoriy, Sodiq Jondoriy, Rudakiy, Sadriddin Ayniyning ijod namunalaridan tarkib topgan. Jumladan, shoir Rudakiyning Buxoro haqidagi qasidasini, Saqqo Buxoriyning 35 baytni tashkil etuvchi 5 ta gʻazalini tarjima qilgan.

#### [[Saqqo Buxoriy]]ning Samandar Vohidov tomonidan tarjima qilingan asarlariga misol:
*Lola baromad zi bogʻ surhu safedu siyoh,
(Lola bilan toʻldi bogʻ qizilu oqu qora,)
Marhami dil shud ba bogʻ surhu safedu siyoh.
(Shifo topdi dilda dogʻ qizilu oqu qora.)
Boruhu xoli zaqon subh baromad chu mehr,(Yuzida xoli birla chiqdi goʻzal subhidam,)
On mahi chashmu  charogʻ surhu safedu siyoh.(Yoqib quyoshdin chiroq qizilu oqu qora.)

*Ba tashnahoi hajri doʻst, chu Saqqo
(Doʻst hajri sahrosida sarson Saqqo davron–)
Zamona dashti adam yo sarob az in du kadom ast?
(Dashti adam yo sarob – ikkisidan qay biri?)

## Vafoti
Shoir 2014-yil 19-oktyabrda 72 yoshida vafot etdi.

## Mukofotlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi unvoniga sazavor boʻlgan.

## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Ozarbayjon Hukumat uyi

**Ozarbayjon Hukumat uyi** — Boku shahrining markazida joylashgan maʼmuriy bino. Bino meʼmorlari Lev Rudnev va Vladimir Munts hisoblanadi. Saroyning qurilishi 1924-yilda Ozarbayjon SSR yangidan tashkil etilganida boshlangan va toʻliq inshoot ishlari 1952-yilda tamomlangan.
## Tarixi
Ozarbayjonda Sovet hokimiyati oʻrnatilganidan soʻng hukumat ishchilarining ishlashi uchun mos bino boʻlmagani sababli yangi bino qurishga ehtiyoj tugʻildi. Loyiha ustida ishlagan meʼmorlar qarshisiga „buyuk sotsialistik davlat qudrati va porloq kelajagini aks ettiruvchi“ inshoot yaratish vazifasi qoʻyildi.

Meʼmor Nəriman Əliyevning soʻzlariga koʻra, rasmiy Moskva bugungi Ozarbayjon Hukumat uyining qurilishi boʻyicha XX asrning 20-yillarida qaror beradi. 1924-yilda Bokudagi hukumat ishlari uchun bino qurilishi jarayoni boshlab berildi. Jarayon 30-yillar boshiga qadar choʻziladi hamda 1932-yilda tanlov eʼlon qilinadi. Ikki yillik muzokaralardan keyin, 1934-yilda tanlov gʻoliblari aniqlandi. Ushbu musobaqada Ozarbayjonning taniqli meʼmorlari hisoblangan Mikayıl Hüseynov va Sadıq Dadaşovlar ham ishtirok etgan. Ular taklif qilgan loyiha bugungi kunga qadar eng yaxshi loyihalardan biri sanalsa-da, maʼlum sabablarga koʻra tasdiqlanmagan. Moskvadan hakamlar hayʼti birinchi oʻrinni Lev Rudnevga berishdi.

## Galereya

Fayl:1960_CPA_2417.jpg|Ozarbayjon SSR pochta markasi, (1960)
Fayl:Stamp of Azerbaijan 214.jpg|Pochta markasi, (1993)
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2012-1030.jpg|Ozarbayjonning pochta markasi, (2012)

## Manbalar
Naqshbandiya tariqati muzeyi

**Naqshbandiya tariqati muzeyi** – Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibidagi muzey. Mazkur muzey Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibida 1993-yilda tashkil etilgan.
Oʻzbekistonning Buxoro viloyati, Kogon tumani, Qasri Orifon qishlogʻi, Bahouddin Naqshband majmuasida joylashgan yodgorlik.

## Muzey tarixi
Naqshbandiya tariqati muzeyi Bahouddin Naqshband tavalludining 675-yilligi munosabati bilan 1993-yilda tashkil topgan. Muzey Bahouddin Naqshband meʼmoriy majmuasi ichida joylashgan. „Naqshbandiya tariqati“ muzey filiali ekspozitsiyasining asosiy gʻoyasi islom dini rivojiga ulkan hissa qoʻshgan Bahouddin Naqshband va buxorolik 7 pirlar toʻgʻrisidagi ilmiy merosning bugungi kunda qay darajada oʻrganilganligini ashyoviy va yozma dalillar yordamida koʻrsatib berishdan iborat. Muzey ekspozitsiyasining asosiy maqsadi quyidagilardan iborat: islom dinining paydo boʻlishi, Buxoroda yashab oʻtgan yetti pirlar Xoja Abduxoliq Gʻijduvoniy va Xoja Orif Revgariy, Xoja Mahmud Anjir Fagʻnaviy va Xoja Ali Rometaniy, Xoja Muhammad Boboi Samosiy, Sayyid Mir Kulol va Bahouddin Naqshband,  Oʻzbekiston mustaqilligi davrida Bahouddin Naqshband va uning tariqatiga nazar yaʼni, mustaqillik davrida chiqarilgan asarlar, rasmiy davlat rahbarlarining tashriflari fotosuratlari, Bahouddin Naqshband ziyoratgohidagi obodonlashtirish. 

Muzey 2013-yil aprelda XVII asrga taaʼluqli madrasa binosiga koʻchirilgan. Muzeyda XVIII asrda Buxoroda Qurʼoni Karim kitobidan koʻchirilgan qoʻlyozma nusxasi, mutaqqi (Qurʼon oʻqilganda qoʻl ostiga qoʻyiladigan tayoqcha), Bahouddin Naqshband ziyoratgohining sobiq sovetlar tuzumi vaqtidagi surati va mustaqillik yillarida taʼmirdan keyingi suratlari namoyish etilgan. Bundan tashqari Buxoro hunarmandlari tomonidan ishlangan kandakorlik laʼlisi va Qurʼoni Karim kitobi qoʻyilgan. Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Islom Karimovning tashabbusi bilan 2003-yilda Bahouddin Naqshbandning 685 yilligi nishonlangan va shu munosabat bilan majmua toʻliq taʼmirlangan.

## Manbalar

.
Mutal Burxonov uy-muzeyi

**Mutal Burxonov uy-muzeyi** — Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibidagi muzey. Mazkur muzey Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibida filial sifatida 2018-yilda tashkil etilgan. Mazkur muzey bastakor, Oʻzbekiston Respublikasi davlat madhiyasi musiqasi muallifi Mutal Burxonov hayot yoʻliga bagʻishlangan. 

## Muzey tuzilishi
Muzey ekspozitsiyasining tuzilishi quyidagicha: Mutal Burxonov umr yoʻli, bastakor ijod xonasi,  musiqa tarixi va eʼtirof, ehtiromdan iborat. Ekspozitsiyaning dastlabki qismida uy-muzeyining ochilishi, Oʻzbekiston xalq artisti boʻlgan bastakor ijodi haqida maʼlumotlar doskasi, uning fotosuratlari, Oʻzbekiston Respublikasining davlat ramzlari: davlat bayrogʻi, davlat gerbi, davlat madhiyasi aks ettirilgan plakatlar, bastakorning suratlari va boshqalar haqida maʼlumotlar berib oʻtiladi.
Shuningdek, davlat arbobining yoshlik davrlariga bagʻishlangan ushbu xonada asosan Mutal Burxonovga tegishli boʻlgan bir qancha buyumlar, kitoblar, hujjatlar, fotosuratlar, xona jihozlari, stol-stul, televizor, uning kiyim-kechaklari va boshqa yordamchi buyumlar namoyishga qoʻyiladi. Bastakor uy-muzeyi ekspozitsiyasining navbatdagi qismi „Eʼtirof, ehtirom“ nomi bilan atalib, ushbu xonada Mutal Burhonov ijodiga boʻlgan eʼtibor, hurmatning belgilari sifatida taqdim etilgan orden va medallar, koʻkrak nishonlari, esdalik nishoni singari buyumlar, faxriy yorliqlar, taklifnoma hamda tabriknomalar namoyish etiladi. Mutal Burxonov ijodining mustaqillik yillaridagi bosqichi bilan bogʻliq jihatlar, jumladan bastakorning mustaqil Oʻzbekiston Respublikasi davlat ramzlaridan biri davlat madiyasi musiqasini yaratish bilan bogʻliq jarayonlar, madhiyaning qoʻlyozma nusxasi, Mutal Burxonovning esdalik nishonlari, orden va medallar bilan taqdirlanish jarayonida tushgan rangli fotosuratlar va boshqa yordamchi materiallar namoyish koʻzda tutilgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Shimoliy Chikago (Illinois)

**Shimoliy Chikago** – Lake okrugidagi shahar. Illinoys, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Chikago metropoliyasining chekkasida joylashgan. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish statistikasiga koʻra aholi soni 30,759 kishini tashkil etadi. Bu okrug aholining soni boʻyicha Waukegan va Mundeleindan keyin 3-oʻrinda turadi.

Shuningdek shaharda Rozalind Franklin nomidagi tibbiyot va fan universiteti joylashgan boʻlib, unda Chikago tibbiyot maktabi, doktor William M. Scholl pediatriya tibbiyot kolleji, farmatsevtika kolleji, sogʻliqni saqlash kasblari kolleji, magistratura va doktorantura joylashgan. Oʻtmishda Shimoliy Chikago sanoatning muhim markazi boʻlgan, bu hudud bugungi kunda ham kuchli sanoatlashgan hudud hisoblanadi .

## Geografiyasi
Shimoliy Chikago  koordinatada joylashgan

Shimoliy Chikagoning umumiy maydoni ni tashkil qiladi. Shundan  (99,81%) quruqlik va  (0,19%) suvni tashkil qiladi.

Shahar Michigan koʻlida, Waukeganning janubida joylashgan. Uning hududidagi suvning koʻp qismi toʻgʻridan-toʻgʻri koʻlga quyiladi.

### Katta koʻchalari

* Skokie shossesi
*  Waukegan koʻchasi
*  Green Bay koʻchasi
*  Sheridan yoʻli
* Buckley yoʻli
* Casimer Pulaski yoʻli
* Argonne Drive
* 14-koʻcha
* Jackson koʻchasi
* Lewis prospekti
* Martin Luther King Junior Drive (sobiq 22-koʻcha)

## Taʼlim
Shimoliy Chikago jamoat birligi 187 ta davlat tasarrufidagi maktablarni boshqaradi.
## Manbalar

## Havolalar

* Shahar sayti
Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi

**Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi** — Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibidagi muzey. Muzey Buxoro zindonida joylashgan.
## Muzey tarixi
Buxoroda huquq va qonunchilik tarixi muzeyi XVIII asrning ikkinchi yarmida mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan Buxoro zindonida joylashgan. Mazkur muzey huquqiy tizim va qonunchilik organlarining ajralmas qismlari sifatida 5 ta boʻlimdan iborat. Buxoro amirligida sud jarayonlari qozikalon tomonidan olib borilgan. Mazkur muzey zindonda joylashgan boʻlib,  Ark qalʼasining shimoliy-gʻarbiy qismida joylashgan. Zindon soʻzi fors tilidan olingan boʻlib, zinda tirik, don esa joy maʼnosini anglatadi. Buxoro zindoni soʻngi sulola mangʻitlar sulolasi hukmronligiga qadar, 1920-yilgacha faoliyat olib borgan. Buxoro zindonining kirish qismi janubiy tomondan boʻlib, kirish joyi miyonsaroy yoki darvozaxona deb nomlangan. Zindonga kirgandan keyin oʻng tomonga birinchi xona hisoblanib u Amir Abdulahadxon davrida pishiq gʻishtdan qurilgan. Bu xonada 8-10 ta mahbuslar boʻlib, jinoiy ish bilan yoki siyosiy maxbuslardan hisoblanmagan, shuning uchun ham boshqa xonalardagi mahbuslardan farqli oʻlaroq, ularning qoʻl oyoqlarida kishanlar taqilmagan. Ikkinchi xona eng katta xona boʻlib 2 gumbazli, pishiq gʻishtdan qurilgan. Bu xonada 50-60 yaqin maxbusni sigʻdirishgan. Uchinchi xona ham mahbuslar uchun hisoblanib 20-25 kishiga moʻljallangan. Chap tomondagi xona „Xonai Mirshabxo“ hisoblanib mirshablar qish kunlari navbatma-navbat kirib isinishgan. Bir kecha kunduzda 32 ta mirshab qoʻriqlashgan. Soʻngi xona kanaxona hisoblanib chuqurligi 4.5 metr boʻlib asosan siyosiy jinoyatchilar saqlangan. Mazkur muzeyda asosan huquq va qonunchilik tarixiga oid Buxoro amirligida faoliyat yuritgan qozilar, amirlik davri qurol-aslahalari va boshqa eksponatlar joylashgan.

## Manbalar
Arabon guzari

**Arabon** (arablar) — Buxoro shahridagi XV asrga oid guzar. Aholisining ko‘pchilik qismini arablar tashkil etgani uchun shunday nomlangan. Arabon guzari Buxoro xoni Abdulazizxon tomonidan 1540—1549-yillarda qadimiy devor bilan birga qurilgan Salloxona darvozasi oldida, yo‘l yoqasida joylashgan.

## Guzar tarixi
Arabon guzari aholisining asl mashg‘uloti qorako‘l terini oshlash bo‘lgan. Bu guzarda qorakoʻl savdosi bilan shugʻullanuvchi aholi istiqomat qilgan. Guzarda Arabon masjidi bo‘lib, o‘zining qadimiy me’morchiligi bilan ajralib turadi. Uning tepasida marmar toshda „Machitni Abdulla Safedmo‘y qurgan“ deb yozilgan. Bu masjidda mahalla ahli namoz o‘qigan. Guzarda XIX asr oxiri — XX asr boshlarida qorako‘l terilari bilan savdo qilgan Jo‘rabek yashab, u Rossiya bilan savdo-sotiq ishlarini olib borgan.

Arabon guzari Salloxona darvozasiga yaqin bo‘lgani uchun XVI asrning ikkinchi yarmida qal’a qurilayotganda guzar ahli ularga ko‘p yordam bergan. Guzar boylari esa ancha pul, boshqalar ot-ulov, yordamchi kuchlarni yuborgan.

1927-yil 10-avgustda olingan hisoblarga ko‘ra guzarda 81 xo‘jalik bo‘lib, 405 kishi istiqomat qilgan. 1929-yilning 5-fevralida guzarlar yana qayta ro‘yxatdan o‘tkazilganda Arabon, Mir Mas’ud, Shayx Sho, Qutlug‘ guzarlari birlashtirilib, uning nomi Taraqqiyot deb atala boshlandi.

Sadriddin Ayniy o‘zining „Namunayi adabiyoti tojik“ nomli asarida Munzim taxallasi bilan faoliyat yuritgan, Buxorodagi jadidlik harakati va Yosh buxoroliklar tashkiloti asoschilaridan biri bo‘lgan Mirzo Abdulvohid Burhonov 1877-yilda mana shu guzarda istiqomat qilganligini yozgan. U kishi Buxoroda yangi usuldagi maktab ochib, ko‘pgina kitoblar ham yozgan. „Majmuayi asar“, ya’ni „Asarlar to‘plami“ shular qatoriga kiradi.

Bu guzar Sarrafon toqigacha olib keladigan hozirgi Arabon ko‘chasida joylashgan. Arablar avlodi shu mahallada hozir ham istiqomat qiladi.

## Manbalar
O'tkazgichlarda elektrostatik maydon

Elektrostatik maydon taʼsirida oʻtkazgichda paydo boʻladigan tok Om qonuni j =\sigma E bilan aniqlanadi. Boshqa tomondan elektrostatikaning taʼrifiga binoan j=0 boʻlishi ikki holni bir-biridan farqlash kerakligini koʻrsatadi:
: 
\gamma=0, \text{ammo}\ E\neq0\ \  \text{(o'tkazgichdan tashqarida)},

: 
\gamma\neq0, \text{ammo}\ E=0\ \ \text{(o'tkazgich ichida)},


Bundan oʻtkazgich ichida elektrostatik maydon nolga teng ekanligi kelib chiqadi. Elektr induksiya vektori ham nolga teng boʻladi, chunki bu kattalik elektr maydon kuchlanganligiga proporsional. Bundan ikkita muhim xulosa kelib chiqadi:

# Oʻtkazgich ichida dielektrik singdiruvchanlikning har qanday qiymatida  D\equiv0 boʻlishi, elektrostatika doirasida oʻtkazgichlarni dielektrik singdiruvchanlikning aniq qiymati bilan xarakterlab boʻlmasligini koʻrsatadi. Oʻtkazuvchi muhitda dielektrik singdiruvchanlikning qiymati elektrostatika natijalariga taʼsir qilmaydi.

# Oʻtkazgich ichidagi barcha nuqtalarda  D\equiv0 boʻlishi, Maksvell tenglamasi
:  \text{div}\textbf{D}=4\pi\rho\equiv0

ga asosan oʻtkazgich ichida hajmiy zaryadlar (\rho=0) mavjud boʻlmasligini koʻrsatadi[1].

Umumiy koʻrinishda yozilgan chegaraviy shartlar dielektrik va o'tkazgich chegarasida quyidagicha yoziladi:
:  
\begin{cases}
D_{2n}-D_{1n}=4\pi\omega_s&\Rightarrow\ E_n=\dfrac{4\pi\omega_s}{\varepsilon}\\
E_{2t}-E_{1t}=0&\Rightarrow E_t=0
\end{cases}
\ \ \ \ \ (1)


Bu yerda „1“ indeks oʻtkazgichga, „2“ indeks uni oʻrab turgan muhitga tegishli.  \varepsilon shu muhitning dielektrik singdiruvchanligi. (1) dan oʻtkazgich sirtida elektr maydon kuchlanganligi  4\pi\omega_s/\varepsilon ga teng ekanligi va doimo sirtga perpendikulyar yoʻnalgan boʻlishi koʻrinib turibdi[1].

: 
E=-\text{grad}\varphi-\dfrac{1}{c}\dfrac{\partial A}{\partial t}


ekanligidan foydalanib, skalyar potensial uchun quyidagi shartlarni yozamiz:
: 
\omega_s=-\dfrac{\varepsilon}{4\pi}\dfrac{\partial\varphi}{\partial n},\ \ \ \ \ \ \ \varphi_s=\text{const}


Bu yerda hosila oʻtkazgich sirtiga oʻtkazilgan tashqi normal boʻyicha olinadi. Bundan oʻtkazgich sirti ekvipotensial sirt ekanligi kelib chiqadi.

Oʻtkazgich sirtidagi toʻliq zaryad
: 
e_s=\oint\omega_s\text{dS}=-\dfrac{\varepsilon}{4\pi}\oint\left(\dfrac{\partial\varphi}{\partial n}\right)_S\text{dS},\ \ \ \ \ \ (2)

Integral oʻtkazgich sirti boʻyicha olinadi. Bu ifodadan oʻtkazgich sirtidagi zaryad uning potensialiga bogʻliq ekanligi koʻrinib turibdi. Bu bogʻlanish chiziqli boʻlgani uchun quyidagi koʻrinishda yozish mumkin:
: 
e_s=C\varphi_s


Bu yerda
: 
C=\dfrac{\varepsilon}{4\pi}\dfrac{1}{\varphi_s}\oint\left(\dfrac{\partial \varphi}{\partial n}\right)_S\text{dS}


elektr sig'im deyiladi.

## Shuningdek oʻqing
* O'tkazgichlarda elektrostatik maydon energiyasi
* Dielektriklarda elektrostatik maydon
* O'zgarmas magnit maydon

## Manbalar
# *A. A., Abdumalikov*. Elektrodinamika. Noshir-Fayz, Toshkent. 2011
Ostanaqulbek

**Ostanaqulbek** — davlat arbobi va lashkarboshi, diplomat, beklikning boshligʻi va Buxoro amirligining soʻnggi Buxoro otaligʻi. Ostanaqulbek amir Muzaffarning eng yaqin saroy amaldorlaridan biri va amir Abdulahadxon davrida amirlikning oliy martabali zotlaridan biri boʻlgan. Amir Muzaffar betob boʻlib yotib qolgan kunlarida Ostanaqulbek Muhammadbiy bilan birgalikda amirlikning oliy hokimiyatini boshqarib turgan.

## Ajdodi
Ostanaqulbek amir Nasrulloning vaziri Abbosbiy oilasida dunyoga kelgan. Ostanaqulbek Muzaffarning oʻgay ukasi hamdir.

## Siyosiy faoliyati
Ostanaqulbek otasi hayotligida ham yuqori lavozimlarda faoliyat yuritgan. Otasi vafotidan keyin esa eng yuqori martaba va mansablarga erishganligi sababli, zamondoshlarining bir qismi uni „umid panohi“ deb atashgan.

1870-yil Gʻijduvonda mirohur unvonida amlakdor lavozimida keyin bek tomonidan Ziyovuddin huzuriga yuborilib, toʻqsabolik unvonida faoliyat olib borgan.

1882-yilda Ostanaqulbek Shahrisabz begi lavozimida boʻlib, parvonachi martabasiga ega boʻlgan. Oʻsha yili u boʻlajak amir Seyid Abdulahadxonga Moskva safarida hamrohlik qildi. 1885-yilda Ostanaqulbek amir Muzaffarning shaxsiy favqulodda elchisi sifatida Sankt-Peterburgga boradi va u yerda imperator Aleksandr III bilan uchrashadi.

1886-yilda amirning sharmanda boʻlgan ukasi Seyid Abdulmoʻmin Hisordan Boysunga koʻchirilgandan soʻng Ostanaqulbek Hisor bekligiga hokim etib tayinlanadi. Darvoz, Koʻlob va Qorategin ham uning tasarrufida edi.

1887-yilda Ostanaqulbek eng oliy martaba — otaliq martabasini oldi, shuning uchun Hisor hududi, uning bekligi kengaydi: unga yana beshta hudud — sobiq Sarijuy viloyati hududi qoʻshildi. Soʻnggi Buxoro amirlari davrida xonlikda Ostanaqulbekdan tashqari hech kim otaliq martabasiga ega boʻlmagan edi.
## Manbalar
Romitan tuman tarixi muzeyi

**Romitan tuman tarixi muzeyi** — Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibidagi muzey. Mazkur muzey Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi tarkibida 1983-yilda tashkil etilgan.
Muzey Buxoro viloyati, Romitan tumani Muhammad Samosiy koʻchasida joylashgan.
## Muzey tarixi
Romitan tuman tarixi muzeyi OʻzSSR Ministrlar Sovetining 1983-yil 16-maydagi „Buxoro davlat tarixiy meʼmorchilik muzey-qoʻriqxonasini tashkil etish toʻgʻrisida“gi № 308 qarori asosida qoʻriqxona tarkibiga kiritilgan. Muzey ekspozitsiyasining tuzilishi: mustaqillik tarixi koʻrgazmasi, arxeologiya boʻlimi, Romitan tuman tarixi, etnografiya boʻlimi, qishloq xoʻjaligi boʻlimi, tabiat boʻlimi ekspozitsiyalaridan iborat. Mustaqillik tarixi koʻrgazmasida Romitan tumani xaritasi, tumanda faoliyat yuritayotgan partiyalar logotip va ashyolari, qoʻshma korxonalar mahsulotlaridan namunalar, sud va qonunchilik tizimidagi oʻzgarishlar, tuman hayvonot va nabotot olamiga tegishli eksponatlar, hunarmandchilik mahsulotlari namunalari va hokazolar koʻrgazmaga qoʻyilgan. Arxeologiya boʻlimi koʻrgazmasida Romitan tumanida joylashgan koʻplab tarixiy va arxeologik yodgorliklar jumladan, qadimiy manzilgohlar sirasiga kiruvchi Uchkuloh, Varaxsha, Romishtepa, Setalaktepa singari manzilgohlar haqida eksponatlar mavjud. Romitan tumanida joylashgan ushbu manzilgohlardan topilgan arxeologik topilmalarga qarab, oʻtmishda voha aholisining ijtimoiy-iqtisodiy, savdo va madaniy aloqalari haqida tasavvur hosil qilish mumkin. Ekspozitsiyaning ushbu qismida tumanda joylashgan qadimgi manzilgohlarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasida topilgan turli xildagi arxeologik topilmalar namoyish etiladi. Romitan tuman tarixi deb nomlangan koʻrgazmasida Romitan tumanining Buxoro vohasi tarixida tutgan o‘rni va Romitanda faoliyat yuritgan buyuk shaxslar va allomalar Xo‘ja Ubbon, Xo‘ja Za’faron, Xo‘ja Ali Romitaniy, Boboyi Samosiy, Hakim Mullo Mir kabilarning dunyoviy va diniy ilmlarga qo‘shgan hissasi haqida eksponatlar mavjud. Ekspozitsiyaning bu qismida xaritalar, fotosuratlar, muzey eksponatlari, buyuk shaxslarning obod etilgan ziyoratgohlari, Naqshbandiya tariqatiga tegishli buyumlar va boshqa yordamchi materiallardan foydalanilgan. Etnografiya boʻlimida esa tuman aholisi etnografiyasi haqida eksponatlar oʻrin olgan. Muzeyning qishloq xoʻjaligi va tabiat boʻlimida ham eksponatlar mavjud.
## Manbalar

.
Abu Tolib Abdussalom al-Ma’muniy

**Abu Tolib Abdussalom al-Ma’muniy** (994-yilda vafot etgan) — arab xalifalari avlodlaridan bo‘lgan mashhur arab shoiri, qariyb o‘ttiz yil Buxoroda ijod qilgan qasidanavis, vasf janrining yetuk namoyondasi.

## Hayoti va faoliyatiga oid manbalar
Abu Tolib al-Ma’muniy haqida Abu Mansur as-Saolibiyning „Yatimat ad-dahr“ asarida ancha mukammal ma’lumotlar keltiriladi. As-Saolibiy o‘z asarida ikki shoir: al-Ma’muniy va al-Vosiqiyga butun bir bob: to‘rtinchi qismining uchinchi bobini ajratgan. Bundan tashqari Al-Ma’muniy haqida al-Kutubiy, Ibn al-Asir („Al-komil fi-t-tarix“), V.V.Bartold va Y.E.Bertels asarlarida qisqacha axborot berilgan bo‘lib, bunda ular ham „Yatimat ad-dahr“ga suyanadilar.

## Tarjimayi holi
Abu Tolib al-Ma’muniy xalifa al-Ma’mun (823—833) avlodidan bo‘lib, yoshlik davrida baxtsizlik va turli hodisalar tufayli Bag‘dodni tashlab chiqib ketadi va Ray shahriga buvayhiylar vaziri, shoirlar homiysi Sohib ibn Abbod huzuriga keladi. Ibn Abbodga atab bir necha qasidalar yozadi. Vazir uning qobiliyati va ijodini yuksak baholab, shoirga yaxshi hurmat va iltifotlar ko‘rsatadi. Lekin ko‘p o‘tmay vazirning suhbatdoshlari orasida hasadchilar ko‘payib, al-Ma’muniyga qarshi ig‘vo va bo‘htonlar tarqatadilar. Uni shialikda ayblaydilar va Ibn Abbodga qarshi hajvlar yozgan deb tuhmat qiladilar. Shunday qilib, vazir bilan shoir orasi buziladi va al-Ma’muniy Rayni tashlab Nishopurga yo‘l oladi.

Nishopurdan lashkarboshi Ibn Simjur vositasida Buxoroga kelishga muvaffaq bo‘ladi. Buxoroda shoir vazir Ibn al-Utbiyga (977—986) bag‘ishlab bir necha madhiyalar yozadi. Vazir uni yaxshi qabul qilib, in’om va ehsonlarga ko‘mib yuboradi. Ibn al-Utbiydan keyingi vazirlar ham al-Ma’muniyga juda hurmat bilan qaraydilar, xazinadan nafaqa ajratib beradilar. Bunday hurmat va iltifotlardan mamnun bo‘lgan shoir mehnatsiz hayot kechirib, zamondosh bo‘lgan somoniy vazirlarga bag‘ishlab qasidalar to‘qiydi, ularni maqtab ko‘klarga ko‘taradi. U Buxoroda hijriy 383 (milodiy 994)-yili vafot etadi.

## Ijodi
Al-Ma’muniy asosan ikki janrda: madhiya va vasfda ijod etgan va zamondoshlari orasida bu ikki janrning eng yirik namoyandasi hisoblanadi. U qasidago‘y shoir bo‘lsa ham, biz uchun ijodining ikkinchi tomoni muhim ahamiyatga ega. Vasfiy she’r janrida al-Ma’muniy bilan na fors-tojik va na arab shoirlaridan hech biri tenglasha olmaydi. „Yatimat ad-dahr“ga uning yuzga yaqin vasfiy she’rlari kiritilgan. Bularda turli mevalar, sabzavotlar, o‘sha vaqtda tayyorlanadigan har xil taomlar, tabiat hodisalari, uy jihozlari, o‘quv, yozuv qurollari va boshqalar tavsif qilinadi.

## Manbalar
Vladimir Dalganov

**Vladimir Aleksandrovich Dalganov** (, Koʻlob, Tojikiston SSR) — sovet futbolchisi, yarim himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan. SSSR sport ustasi (1988).

## Biografiya
Futbolchilik faoliyatini Qoʻrgʻon-tepaning „Paxtakor“ klubida boshlagan. 1983-yilda Tojikistonning yetakchi klubi „Pomir“ jamoasiga taklif qilingan. U tezda yangi jamoasining asosiy tarkibiga tez fursatda kirdi va asosiy futbolchilardan biriga aylandi. 1988-yilda SSSR Oliy Ligasida toʻp surdi.

1989-yilgi mavsum boshlanishi arafasida u „Pomir“ jamoasini tark etib, SSSR Ikkinchi ligasida ishtirok etuvchi Fargʻonaning „Neftyanik“ klubi tarkibiga oʻtdi. Fargʻonaliklar safida yarim mavsum davomida harakat qilib, ikkinchi qismini Xoʻjand jamoasi tarkibida oʻtkazdi. Dolganov 1990—1991-yillarda ketma ket 3 ta jamoa tarkibida toʻp surdi: „Regar“, „Geolog“ (Qarshi), „Maroqand“ Samarqand jamoalari safida toʻp tepdi.

1990-yillarning boshlarida u Krasnodar oʻlkasining Psebay shahriga koʻchib oʻtdi, Gorets yogʻochni qayta ishlash zavodining futbol jamoasida murabbiylik faoliyatini olib bordi. Keyinchalik u savdo sohasida ham ishladi. Zelenchuk va Labinsk shaharlarining sport jamoalarida, Mostovou shahrining „Janubiy“ sport maktabida bolalar murabbiyi sifatida faoliyat olib bordi.

## Havolalar

* Vladimir Dalganov Predgorie saytida
* Vladimir Dalganov Footballfacts saytida