DYNAMO (dasturlash tili)

**DYNAMO** (**Dynamic Models**) – bu simulyatsiya tili va tizim dinamikasi analitik tizimi doirasida ishlab chiqilgan grafik belgilar. Bu dastlab sanoat dinamikasi uchun edi, lekin tez orada aholi va resurslarni oʻrganish va shahar rejalashtirish kabi boshqa ilovalarga ham kengaytirildi.

DYNAMO dastlab 1950-yillarning oxirida Jey Rayt Forrester boshchiligida MIT hisoblash markazida doktor Phyllis Fox, Aleksandr L. Pugh III, Greys Dyuren va boshqalar tomonidan ishlab chiqilgan.

DYNAMO Rim klubining oʻsish chegaralari kitobida eʼlon qilingan global resurslarning kamayishi tizim dinamikasini simulyatsiya qilish uchun ishlatilgan, biroq oʻshandan beri foydalanilmay qolgan.

## Rivojlanishi
1958-yilda Forrester MIT xodimidan dasturchidan baʼzi tenglamalar uchun kerakli echimlarni hisoblashni soʻraganida, Garvard Business Review jurnalida sanoat dinamikasi haqida yozayotgani uchun, oʻzi bilmagan holda DYNAMO ning rivojlanishiga turtki berdi. Dasturchi Richard Bennett kodlangan tenglamalarni ramziy kiritish va hisoblangan yechimlar sifatida qabul qiladigan tizimni (SODD – „Sanoatni boshqarish muammolarini koʻp tenglamalar bilan simulyatsiya qilish“) amalga oshirishni tanladi. SIMPLE DYNAMO uchun kontseptsiyaning isbotiga aylandi: foydalanuvchilar umumiy maqsadli dasturlash tilida maxsus maqsadli hal qiluvchini „qattiq kodlash“ mutaxassis dasturchisiga ega boʻlish oʻrniga, foydalanuvchilar maxsus simulyatsiya tilida tizim tenglamalarini belgilashlari va simulyatsiya natijalarini olishlari mumkin edi. bitta dasturning bajarilishi.

## Dizayn maqsadlari
DYNAMO quyidagilarni taʼkidlash uchun ishlab chiqilgan:

* sanoat dinamikasini modellashtirish jamiyati uchun foydalanish qulayligi (ular mutaxassis dasturchilar deb hisoblanmagan);
* oraliq obyekt faylini yaratmasdan, kompilyatsiya qilingan modelni darhol bajarish; va
* chiziqli printer va qalam plotter grafiklari bilan grafik chiqishni taʼminlash.

DYNAMO oʻsha vaqt standartlaridan yuqori boʻlgan usullar orasida raqamli turlarni tekshirish birliklari va nisbatan aniq xato xabarlari mavjud edi.

## Amalga oshirish
Dastlabki versiyalar IBM 704, soʻngra IBM 709 va IBM 7090 uchun montaj tilida yozilgan. DYNAMO II Algol 60 ning kengaytirilgan versiyasi boʻlgan AED-0 da yozilgan. 1971-yilda Dynamo II/F portativ FORTRAN kodini yaratdi va Dynamo II/F ham, Dynamo III ham FORTRAN-da yozilishi orqali tizimning portativligini yaxshiladi.

Dastlab asosiy kompyuterlarda ommaviy ishlov berish uchun moʻljallangan boʻlib, u 1970-yillarning oxirida mini-kompyuterlarda sotuvga qoʻyildi va 1980-yillarning boshida shaxsiy kompyuterlarda „mikro-dinamo“ sifatida foydalanish mumkin boʻldi. Til 1983-yilda DYNAMO II dan DYNAMO IV ga qadar bir nechta tahrirlardan oʻtdi

## Taʼsir va muammolar
*Oʻsish chegaralari* toʻgʻrisidagi bahs-munozaralar natijasida yuzaga kelgan atrof-muhit muammolariga (bilvosita sezilgan) jamoatchilik taʼsiridan tashqari, DYNAMO diskret-hodisalar simulyatsiyasi tarixida taʼsirli edi, garchi u mohiyatan farq tenglamalari orqali aniqlangan uzluksiz simulyatsiya paketi boʻlsa ham. Baʼzilarning aytishicha, bu hatto nisbatan past darajadagi matematik foydalanuvchilar uchun ham kompyuterni modellashtirish uchun imkoniyatlar ochgan. Boshqa tomondan, u matematik murakkablik talab qilinishi kerak boʻlgan zaif  va faqat Eyler integratsiyasiga tayanishi uchun ham tanqid qilindi.

## Manbalar

## Bibliografiya

* *Dinamo bilan tizim dinamikasini modellashtirishga kirish* (1981), Jorj P. Richardson; Aleksandr L. Pugh III, Pegasus Communications,
* *Atrof-muhitni modellashtirish: Atrof-muhit tizimlarini tizim dinamikasiga modellashtirishga kirish* (1999), Endryu Ford, Island Press,
** D ilovasi: Dinamo
* „Koʻzda tutilmagan oqibatlar paygʻambari“, Lourens M. Fisher, strategiya+biznes № 40 2005 yil kuz http://www.strategy-business.com/media/file/sb40_05308.pdf
* *Korporativ rejalashtirish va siyosatni loyihalash: tizim dinamikasiga yondashuv* (1981), Jeyms M. Lyneis, (Tizim dinamikasida MIT Press/Rayt-Allen seriyasi)
* *Taʼlim tashkilotlari uchun modellashtirish* (2000), Jon DW Morecroft, Jon D. Sterman; mahsuldorlik matbuoti (tizim dinamikasi seriyasi) (qattiq muqovali)
* *Cheklangan dunyoda oʻsish dinamikasi* (1974), Dennis L. Meadows, Rayt-Allen Press,
** Ilova C: DYNAMO oqim diagrammasini qanday oʻqish kerak;
** Ilova D: Dinamo tenglamalarini qanday oʻqish kerak
** E ilovasi: DYNAMO grafik chiqishini qanday oʻqish kerak
* *Kompyuter yordamida nazariyani qurish: dinamik ijtimoiy tizimlarni modellashtirish* (1988), doktor Robert Xanneman, Sage Publications, Inc., 0803929617
* *Menejment fanida kompyuter simulyatsiyasi* (1998), Maykl Pidd, Wiley,
* *Ijtimoiy olim uchun simulyatsiya* (2005), G. Nayjel Gilbert, Klaus G. Troitzsch, Open University Press,

## Havolalar

* DYNAMO – qoʻllanmadan koʻchirma batafsilroq tarixni oʻz ichiga oladi.