open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nasiba Abdullayeva

**Nasiba Melikovna Abdullayeva** (1961-yil 15-noyabr, Samarqand, Oʻzbekiston SSR) – sovet va oʻzbek estrada xonandasi. Oʻzbekiston (1993) va Ozarbayjon (2022) xalq artisti. Oʻzbek, fors, ozarbayjon, arab, tojik, rus va boshqa tillarda qoʻshiqlar ijro etadi.

## Hayoti
Nasiba Abdullayeva 1961-yil 15-noyabrda Samarqand shahrida ishchi oilasida dunyoga kelgan. Otasi Melik Yarmuhamedov (eron) va onasi Xalchuk Xalimakulova (millati tojik) oilasida tugʻilgan. Nasiba Abdullayeva bolaligida musiqa maktabida akkordeonda oʻqigan. Boʻlajak xonanda arxitektura-qurilish institutiga kira olmaganidan keyin, maktabda musiqa oʻqituvchisi sifatida oʻz faoliyatini olib borgan.

1980-yilda Nasiba yangi tashkil etilgan „Samarqand“ vokal-cholgʻu ansambliga solist sifatida taklif qilingan. Oʻsha yili uning qoʻshiqlari bilan ikkita – „Bari Gal“ va „Samarqand“ nomli albomlari chiqqan.

1989-yilda Abdulla Qodiriy nomidagi Toshkent madaniyat institutini tamomlab, Oʻzbekiston davlat filarmoniyasiga ishga oʻtdi.

1990-yilda „Ayriliq“ nomli birinchi yakkaxon albomini chiqaradi.

2000-yilda eri bilan ajrashgach, ikki yil davomida sahnani tark etadi.

2002-yilda esa sahnaga qaytadi. Nasiba Abdullayeva 2004-yildan beri Davlat konservatoriyasida estrada ijrochiligi kafedrasida dars beradi.

2018-yilda „Farida“ qoʻshigʻidan parcha Fendi savdo uyi reklama roligida ishlatilgan.

2022-yil 30-avgustda Ozarbayjon prezidentining farmoni bilan Nasiba Abdullayevaga Ozarbayjon xalq artisti faxriy unvoni berilgan.

## Shaxsiy hayoti
Nasiba Abdullayeva 1979-yilda ganjalik gitarachi Eldor Abdullayevga turmushga chiqqan. Afsuski, ular 2000-yilda ajrashishgan.

## Diskografiyasi
1980-yil – „Bari gal“

1980-yil – „Samarqand“

1990-yil – „Ayriliq“

2000-yil – „Sogʻinch“

2002-yil – „Umr bahori“

2006-yil – „Eslanar“

2014-yil – „Baxt oʻzi nimadur?“

## Filmografiyasi
### Film

## Mukofotlari
Nasiba Abdullayeva 1987-yilda O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan artist, 1999-yilda Oʻzbekiston xalq artisti, 1999-yilda Mehnat shuhrati ordeni, 2018-yilda Fidokorona xizmatlari uchun ordeni va 2022-yilda Ozarbayjon xalq artisti unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Wäinö Aaltonen

**Aaltonen Vyaynyo Valdemar** (, 8-mart, 1894, Sankt-Mortens, Finlandiya Buyuk knyazligi — 30-may, 1966, Xelsinki, Finlandiya) — fin haykaltaroshi.

Psixologik portretlar („Y. Sibelius“, marmar, 1935, Sibelius uy-muzeyida), haykallar („Qizlar“ turkumi, granit, 1917—41) muallifi; monumental va bezak haykallar ustasi (A. Kivi haykali, bronza, 1932—1934, Xelsinki; monumentlar —"Doʻstlik", bronza, 1952; „Tinchlik“, granit, 1950—52; Laxtida, Tinchlik Oltin medali, 1953 va boshqalar). Shuningdek u rassom va medal yasash ustasi sifatida ham ijod qilgan. Aaltonen ijodi insonparvarligi, gʻoyadagi tuygʻuruhiyatning aniqligi bilan ajralib turadi.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aaltonen

**Aaltonen** () — fin familiya.

## Mashhur familiya sohiblari
* Aaltonen, Aymo Anselm (1906—1987) — fin siyosat arbobi.
* Aaltonen, Aleksi (1884—1918) — fin jurnalisti, sobiq qirollik armiyasi poruchigi.
* Aaltonen, Ville (1979-y. tug‘.) — fin xokkeychisi (bendi), jahon chempioni (2004), Jahon kubogi sohibi (2005).
* Aaltonen, Vyaynyo Valdemar (1894—1966) — fin haykaltaroshi.
* Aaltonen, Rauno (1938-y. tug‘.) — sobiq fin ralli uchuvchisi.
* Aaltonen, Yuxamatti (1985-y. tug‘.) — fin xokkeychisi.
La Frette (Saône-et-Loire)

**La Frette** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
210 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
La Salle (Saône-et-Loire)

**La Salle** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Mâcon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
466 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 81,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 5,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
La Tagnière

**La Tagnière** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
268 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 34,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Saint-Martin-de-Salencey

**Saint-Martin-de-Salencey** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
116 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 6,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 17,0&nbsp;km2.

## Manbalar
Muhammadiso Abdulxairov

**Muhammad Iso Abdulhairov** (1970-yil 16-avgust, Toshkent, OʻzSSR) — oʻzbekistonlik kino va teatr aktori. 2011-yilning eng yaxshi aktori deb topilgan. Ismi baʼzan **Muhammad Iso Abdulxairov** deb ham yoziladi.

## Hayoti

### Shaxsiy hayoti
Xolida - rafiqasi. Ikki farzandning otasi. Aqoiddin Muhammad va Humoyuddin Muhammad.

## Filmografiyasi

### Musiqiy kliplar

## Manbalar

## Havolalar

*
Astrooriyentatsiya

**Astrooriyentatsiya** (astro… va frans. orientation– Sharqqa tomon yoʻnalish) – uchuvchi apparatni „qoʻzgʻolmas“ yulduzga nisbatan astrodatchik yordamida yoʻnaltirish usuli. Kosmik rasadxonalar, avtomatik sayyoralararo styalarda astrofizik tekshirishlarni bajarishda qoʻllanadi. Masalan, Xabbl kosmik teleskopini tekshirish obyekta (yulduz yoki galaktika)ga yoʻnaltirish xatosi bir burchak sekunddan oshmasligi shart. Teleskop kichik reaktiv harakatlantirgichlar yordamida aniq yoʻnaltiriladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astropolyarimetriya

**Astropolyarimetriya** (asto… va yunoncha polaris – qutbga oid, metreo – oʻlchayman) – osmon yoritqichlari nurining qutblanish darajasini oʻlchab, ularning ayrim fizik xususiyatlarini oʻrganuvchi astrofizik usul. Yoritqich nurining qutblanish darajasi polyarimetr vositasida oʻlchanadi. Polyarimetrik oʻlchashlar vizual, fotografik va fotoelektrik usullar bilan bajariladi. Yoritqichdan kelayotgan nur astrofotometri tushishidan oldin Zaryad aloqasiga asoslangan matritsali Quyosh teleskopi polyarizator orqali oʻtadi. Polyarizatorni oʻz oʻqi atrofida aylantirib, fotometrga tushayotgan nurning intensivligi oʻlchanadi. Nur qutblanmagan boʻlsa, polyarizatorni aylantirganda uning intensivligi oʻzgarmaydi. Agar nur qutblangan boʻlsa, polyarizatorning maʼlum aylanish burchagida uning intensivligi eng kuchli (Imax) boʻladi. Yoritqich nurining qutblanish darajasi deb p =(Imav– Imin) /(Imav+Imin) kattalikka aytiladi.

Koʻpginayulduzlar, Quyoshtoji, sayyoralar, Oy sirti ayrim qismlarining nurlari qutblanganda Astropolyarimetriya Anashu qutblangan nurlarning paydo boʻlish sabablarini hamoʻrganadi. Masalan, Quyosh tojining 50 % igacha qutblangan nurlar va fotosfera nurining tojdagi tez elektronlarga sochilishi natijasida hosilboʻladi. Osmon yoritqichlarining fizik tabiatini oʻrganishda Astropolyarimetriya Qoʻshimcha fizik maʼlumot beradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Boykot

**Boykot** deb biror shaxs, tashkilot yoki davlatga eʼtiroz sifatida ular bilan tovar olish, sotish yoki ish koʻrishdan ixtiyoriy ravishda bosh tortishga aytiladi. Boykot isteʼmolchilar huquqlarini himoyalash yoki siyosiy sabablarga binoan qilinishi mumkin.

**Boykot** (ing. boycott, ingliz boshqaruvchisi Ch. K. Boykot nomidan olingan, 1880-yilda unga qarshi birinchi marta mazkur chora qoʻllangan edi) —1) siyosiy va iqtisodiy kurashning bir shakli, ayrim shaxs, tashkilot, korxona bilan munosabatlarni toʻliq yoki qisman toʻxtatish, mas, ishga yollanish, shu korxona mahsulotini xarid qilishdan voz kechish kabilarni taqozo etadi.

2) Xalqaro munosabatlarda, BMT Ustaviga koʻra — tinchlikni saqlash maqsadida (qurolli kuchlarni ishlatmay turib) koʻriladigan majburiy choralardan biri. Davlatning bironbir davlat yoki bir guruh davlatlar bilan munosabatlarni saqlab turishdan voz kechishi. 3) (Kuchma maʼnoda) biror narsaga norozilik belgisi sifatida biror kimsa bilan munosabatlarni uzish.

*Boykot* soʻzi XIX asrda yashagan britan kapitani Charles Boycott familiyasidan kelib chiqqan. Boycott qoʻli ostida ishlaydigan fermerlar eʼtiroz sifatida uning yerlarida dehqonchilik qilishdan bosh tortishgan edi.

## Yana qarang
*Loblaw kompaniyasiga qarshi boykot (2024)

## Manbalar
Astrospektrofotometriu

**Astrospektrofotometriu** (astro…, spektr, foto va yunoncha metreo — oʻlchayman) — Amaliy astrofizikaning osmon jismlari spektrini fotometrda oʻlchab, ular nurlanishini va bu nurlar oʻtib kelgan muhitni oʻrganadigan boʻlimi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astrospektroskopiya

**Astrospektroskopiya** (astro… vaspektr…, yunoncha skopeo – qarayman) – osmon yoritqichlari nurini spektrga yoyib tahlilqiladigan, unga asoslanibularningfizikholati, kimyoviytarkibi, harakati, shuningdekyulduzlar-aromuhitdagimoddaningxususiyatlarinitekshiradiganastrofizikusul. Osmon yoritqichlari spektri teleskopga oʻrnatilgan tirqishli yoki tirqishsiz spektrograf vositasida olinadi. Tirqishli spektrografda bir vaqtning oʻzida bitta yulduz spektrini olish mumkin. Obyektivi oldiga prizma oʻrnatil-gan astrograf birdaniga bir necha oʻn va yuz yulduz spektrini olishga imkon beradi. Astrospektroskopiya asosiy masalalari osmon yoritqichi spektrini suratga tushirish yoki lentaga yozib olish va unda energiyaning taqsimlanishini, spektral chiziqlar toʻlqin uzunliklarini oʻlchgsh va bu chiziqlar qanday kimyoviy element atomlariga tegishli ekanini aniqlashdan iborat. Buning uchun osmon yoritqichispektri ustiga va tagiga etalon spektral chiziklari bor laboratoriya manbaining spektri ham tushiriladi. Yoritqichning spektral chiziklari manba chiziklariga taqqoslanadi va ularga nisbatan toʻlqin uzunliklari oʻlchanadi. Shunday yoʻl bilan yoritqich atmosferasida qanday kimyoviy elementlar borligi aniqlanadi. Kuzatilgan chizikdarning etalon chiziqlarga nisbatan siljishiga koʻra yoritqichning nur yoʻnalishidagi (nuriy) tezligi topiladi. Masalan, Galaktikalar spektrida chizikdarning qizilga siljishi (Dopler effekti).

Aniq fizik maʼlumotlar yoritqich spektrini fotometriyalash yoʻli bilan olinadi. Spektrda energiyaning taqsimlanishi yoritqichning temperaturasini oʻlchashga, spektral chiziklarni fotometriyalash yoritqich atmosferasining miqdoriy, kimyoviy tarkibini, temperaturasini, zichligini aniqlashga imkon beradi. Yulduzlarning kimyoviy tarkibi umuman olganda bir xil boʻlib, asosan, vodorod va geliydan iborat, ularning spektri tarkibiga va chiziqlarining intensivligiga koʻra bir-biridan farq qiladi. Spektral chizikdarning intensivligiga koʻra yulduzlar spektral sinflarga ajratilgan. Bunday ajralish asosida temperaturalarning har xilligi yotadi. Yulduzlarning spektral sinfi bilan ularning yorqinligi (toʻla energiyalari) orasida bogʻlanish mavjud. U spektr-yorqinlik yoki Gershprung-Ressel diagrammasi deyiladi. Osmon yoritqichlaridagi barcha kimyoviy elementlar Yerda ham bor. Baʼzi elementlar (masalan, geliy) avval Quyosh, yulduz va tumanliklarda, keyinchalik esa Yerda topilgan. Spektral taxdil osmon yoritqichlarini oʻz oʻqi atrofida, qoʻshaloqligi koʻrinmaydigan zich juft yulduzlarning umumiy massa markazi atrofida aylanishini (spektral qoʻshaloq yulduzlar) oʻlchashga va oʻrganishga, yoritqichlarning magnit maydonini oʻlchashga (qarang Zeyeman effekti) imkon beradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astrospektrograf

**Astrospektrograf** (astro…vaspektr, yunoncha grapio – yozaman) — Astronomik asbob; kosmik jism nurlarini spektrga ajratib, uning fotosuratini olish uchun qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Atlant (Saturn)

**Atlant** – Saturn yoʻldoshi. „Voyajer-2“ kosmik apparati (AQSh, 1980) bortidan kashf qilingan. Saturndan uzoqligi 138 ming km, diametri 36 km ga yaqin.



Fayl:Cassini Atlas N00084634 CL.png|
Fayl:Atlas Rev09.2x.jpg|
Fayl:Atlas with rings.jpg|
Fayl:PIA17206-SaturnMoon-Atlas-Flyby-20151206.jpg|
Fayl:F Ring and Atlas PIA10448.jpg|



## Manbalar
Achchi surilmasi

**Achchi (atchi) surilmasi** – Ohangaron daryosi yuqori oqimining chap sohilida 1972-yil bahorida vujudga kelgan ulkan surilma. Sahni 8&nbsp;km² boʻlgan 800 mln. m hajmdagi togʻ jinsi surila boshladi. Achchi surilmasining dastlabki belgilari 70-yillar avvalida namoyon boʻlgan. Mikrorelyefda eng koʻp jiddiy oʻzgarishlar 1973-yildan boshlangan (yirik yoriqlar paydo boʻldi, turar joy binolari va inshootlar shikastlandi, avtomobil yoʻllari va Ohangaron daryosi koʻprigi deformatsiyalandi). Surilma Teshiktosh shaharchasini, „Yerostigaz“ stansiyasi va Angren shahar quyi qismini bosishi hamda Angren GRESga yeuv beruvchi kanalni toʻsib, koʻmir havzasini yeuv ostida qoldirish xavfini tugʻdirdi. Surilma tezligi dastlab sutkasiga 1-2&nbsp;mm, keyinroq 17 mm ga yetdi. Dunyoda eng katta surilmalardan biri boʻlgan Achchi surilmasining paydo boʻlishiga u yerda 8 km2 maydonda 1947-yildan shaxta usulida uzluksiz koʻmir qazib olinishi, 1961-yildan koʻmirning bir qismini yer ostida gazga aylantirilishi natijasida boʻshliq paydo boʻlishi, 40-65 m qalinlikda 60 mln. m kon chiqindilari toʻkmasi (otval)ning uyumlanishi, yaʼni nazoratsiz antropogen omillar sabab boʻldi. Bularning barchasi togʻ jinslari qatlamida tabiiy muvozanatning buzilishiga olib keldi. Koʻmirning shaxta usulida qazib olinishi, 100-130 m chuqurlikda 5-15 m qalinlikdagi koʻmir qatlamining gazga aylantirilishi 1960-yildayoq 60 ga yerda surilma sodir boʻlishiga, yer usti qatlamining 45 m gacha surilishi va 4-15 m choʻkishiga sabab boʻlgan edi. Zagsan surilmasi ham yer osti suvlari rejimini oʻzgartirdi. Achchi surilmasi favqulodda murakkab va xavfli vaziyatni vujudga keltirdi. U ni bartaraf etish maqsadida respublika hukumatining maxsus qarori asosida tezkor ekspert-metodik kengash tashkil qilinib, unga tegishli tashkilotlar jalb qilindi. Koʻlami jihatidan ulkan falokat keltirib chiqarishi ayon boʻlgan surilmaning zudlik bilan toʻxtatib qolish chora-tadbirlari belgilandi. Tavsiyalarni muvofiqlashtirish va amaliy ishlarni bajarish Geologiya va mineral resurslar davlat qoʻmitasining „Oʻzbekgidrogeologiya“ birlashmasi zimmasiga yuklandi. Yuzdan ortiq burgʻilash ishlari olib borildi va surilma maydonining muhandislik-geologik va gidrogeologik holatlari oʻrganildi. Surilmani toʻxtatish uchun 120 mln.m hajmda togʻ jinsi keltirilib daryo buy i ga 3,2 km masofaga yotqizildi va damba (kontrfos) hosil qilindi. Teshiktoshning 13 ming aholisi boshqa yerga koʻchirildi, Ohangaron daryosi yangi oʻzan (6 kmli aylanma kanal)ga burib yuborildi. Achchi surilmasi tezligi kamaytirila borib, 17 yildan keyin toʻxtash fazasiga erishildi. Surilmaning barqarorlashtirishga erishilishi tabiiy ofatlarning oldini olishda jahon amaliyotida katta voqea boʻldi. Achchi surilmasini „Oʻzbekgidrogeologiya“ birlashmasi qoshidagi Xavfli geologik jarayonlarni kuzatish davlat xizmati tomonidan nazorat qilib borish davom etmokda.

## Manbalar
Achchiqmiya

**Achchiqmiya** (*Gobelia pachycarpa*) ― Burchoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimlik. Boʻyi 30 – 45 sm, qalin tuk bilan qoplangan. Barglari murakkab patsimon, uzunligi 10 – 18 sm. Gullari poyaning yuqorisida shingil boʻlib joylashgan. Dukkagining uzunligi 4,5 – 6 sm, eni 7 – 9&nbsp;mm. Achchiqmiya aprel – mayda gullab, iyun – iyulda urugʻlaydi. Toshkent, Samarqand, Fargʻona va Buxoro viloyatlarida turli sharoitda, shuningdek lalmi ekinlar orasida oʻsadi. Eron va Afgʻonistonda ham tarqalgan. Achchiqmiya zaharli oʻsimlik. Urugʻida va poyasida 2,5 – 3 % alkaloid (asosan paxikarpin, sofokarpin, soforamin, soforidin va aloperinlar) bor. Paxikarpin alkaloidi tibbiyotda har xil qon va teri kasalliklarini davolashda keng qoʻllanadi. Achchiqmiya urugʻi aralashgan bugʻdoy uni achchiq va zaharli boʻladi. Xalq tabobatida Achchiqmiyaning maydalangan urugʻi ovqat hazm boʻlishini yaxshilash va ishtaha ochishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Achchiqsuv

**Achchiqsuv** — Fargʻona viloyatining janubi-gʻarbidagi soyil Qirgʻiziston hududidagi Batken-Bujum vodiysidan boshlanadi.

Koʻlbuloq, Qorakoʻl, Zakan-ariq, Chilgʻozli irmoklari qoʻshilib Achchiqsuvni hosil qiladi. Buloqlardan suv oladi. Uzunligi 54 km. Dastlab shimol tomon oqadi. 30&nbsp;km masofagacha togʻ oraligʻidagi tekis vodiydan, soʻng chuqur vodiylar hosil qilib, Guzan va Burgan adirlarini kesib oʻtadi va tekislikka chiqadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 4 m³/sek. Bahor va kuz oylarida toʻlib oqadi. Achchiqsuv Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumani yerlarini sugʻoradi.

## Manbalar
Achchitogʻ

**Achchitogʻ** — Sulton Uvays tizmasining gʻarbiy qismidagi choʻqqi. Dengiz sathidan balandligi 331 m. Paleozoyning yashma va yela-netslaridan tuzilgan. Yon bashrlari tik, yemirilgan qoya toshlardan iborat.

## Manbalar
Accolay

**Accolay** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
433 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Aisy-sur-Armançon

**Aisy-sur-Armançon** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Yonne departamenti Avallon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
264 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 18,5&nbsp;km2. 

## Manbalar
Courlon-sur-Yonne

**Courlon-sur-Yonne** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Yonne departamenti Sens tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1125 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 67,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 16,8&nbsp;km2. 

## Manbalar
Saint-Loup-d'Ordon

**Saint-Loup-d'Ordon** Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunasi. Yonne departamenti Sens tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
212 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 18,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Varennes (Yonne)

2020-yili Andijon viloyati Xonobod tog‘ yonbag‘irlarida arxeologik yodgorliklar mavjudligini aniqlash uchun dala kuzatuv ishlari olib borilgan1. Xo- nobod hududi qo’shni Qirg’iziston bilan chegaradosh bo‘lib, u yerda Sirdaryoning bir tarmog‘i - Qoradaryo oqib o'tadi. XX asrning o’rtalarida ilk temir va antik davrlarining asosiy sug‘orish inshootlari - Shahrixonsoy va Andijonsoy shu dar- yodan olib chiqilganligi ma’lum bo'lgan. Bu esa, Xonobod tog‘ etaklari qadimgi davrlardanoq ancha zich joylashgan hudud va Farg‘ona vodiysining ko‘chmanchi hamda o‘troq madaniyatlari o‘zaro tutashgan aloqa zonasi bo‘lgan deb takidlash- ga imkon beradi. Yuqorida keltirilganlarning barchasi ushbu hududni jamoatchilik asosida dastlabki arxeologik tadqiq qilish zarurligini keltirib chiqargan. Zero bu xududdagi mahalliy aholi bilan bevosita muloqot natijasida XX asrning 90- yillarida vayron qilingan qadimgi tepaliklardan biri - Xonobod-2 (40.816031°, 73.004146°, dengiz sathidan balandligi 720 metr) deb belgilangan manzilgoh joyi aniqlangan. Shuningdek, ularning ma’lumotlariga ko‘ra adirlarda mahalliy aholi xom g‘isht ishlab chiqarish uchun qazish paytida qo‘lda yasalgan va bo‘yoq bilan naqshlangan butun sopol idishlari topilgan. Bizning nazdimizda bu joylar qadimgi mozor-qo‘rg‘onlarning o‘rni bo‘lgan va ushbu yodgorliklarga Xonobod-1 (40.815532°, 73.009148° dengiz sathidan balandligi 755 metr) va Xonobod-3 (40.814618°, 73. dengiz sathidan balandligi 732 metr) nomi berildi.

Bu yerga gʻor, chigʻanoqlar xududi, Keskanyor, Xontogʻ-1 va Xontogʻ-2 yodgorliklar koordinatlarini qoʻyish lozim. Jami 8 ta.
Aayyun

**Aayyun**, al - Ai yun — Gʻarbiy Sahroi Kabirning maʼmuriy va savdo markazi. Atlantika okeani sohilida joylashgan. Aholisi – 94 ming kishi (1982). Aayyun yaqinidagi port orqali Bu-Kra konidan olingan fosforit chetga chiqariladi.

## Manbalar

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Adabiyotlar
*
Atakama

**Atakama** () – Janubiy Amerikadagi choʻl, Chilining shimolida joylashgan. Tinch okeani sohili boʻylab, 22–27° j.k. orasida, taxminan 1000 km ga choʻzilgan. Dengiz sathidan 500 m dan 2000–3200 m gacha balandlikda joylashgan. Dunyodagi eng qurgʻoqchil joylardan biri. Iqlimi tropik, passatli iqlim. Peru oqimi taʼsiri sababli nisbatan sovuq. Yanvarning oʻrtacha harorati dengiz boʻyida 19-20°, iyulniki 13– 15°. Boʻylama vodiyda esa, yanvarning oʻrtacha harorati 22–23° va iyulniki 11–12°. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 50 mm (10–12 yillab yogʻin tushmagan vaqtlar ham boʻladi). Loa daryosi kesib oʻtadi. Oʻsimlik kam (kaktus, mimozalar), shoʻrxoklar koʻp. Mis va selitra konlari bor. Hayvon turlari kam. Tulki, qalqondorlar, toshbaqalar uchraydi.

## Galereya

## Adabiyotlar
1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 

----
Axchakoʻl

**Axchakul** — Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi koʻl. Beruniy tumani hududida, Sulton Uvays togʻlarining janubi-sharqiy etagida joylashgan. Axchakul Janubiy Oqchadaryo deltasidagi pastqam shoʻrxoklikda sugʻorishdan ortgan tashlama suvlarning toʻplanishi natijasida 70-yillarda vujudga kelgan. Uzunligi 12 km, eni 2 km, oʻrtacha chuq. 1,5 — 3 m. Koʻlning katta qismi qamish, qoʻgʻa va gidrofitlar bilan band. Keyingi yillarda koʻlga zovur suvining tushishi (Beruniy tashlamasi va b.) natijasida shoʻrligi ortdi. Shoʻrligi 1 l da 10 — 12 g. Baliqchilikda foydalaniladi.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000 yil
Galvanik ajratilgan aloqa

**Galvanik ajratilgan aloqa** deb () — elektr zanjirlarida energiya yoki signalning elektr kontaktlar ishtirokisiz oʻzaro uzatilishiga aytiladi. Galvanik ajratilgan aloqa signallarni kontaktsiz uzatish orqali boshqaruv talab etilgan xolatlarda va odam va uskunalarni elektr tokidan jaroxatlanishdan saqlash maqsadlarida qoʻllanadi. Galvanik ajratilgan aloqani taʼminlash vositasi boʻlib asosan transfarmator yoki optronlar qoʻllanadi.
Texnologik jarayonlarda ishtirok etuvchi moddalar, xususan gazlar — vodorod, metan, azot-vodorod aralashmalari portlash xavfini keltirib chiqaradi. Shu nuqtai nazardan oʻlchov-nazorat datchiklari va binolarda portlashni keltirib chiqarishga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan uchqunlar yoki qisqa tutashuvlarni oldini olish zaruriy shart xisoblanadi. Shuning uchun qayta ishlovchi interfeyslar (kompyuterlar, tablolar) tashqi datchiklar bilan oʻzaro bogʻlanishi toʻgʻridan tugʻri boʻlmay, balki galvanik jixatdan oʻzaro ajratilgan xolatda amalga oshirilgan. Bundan asosiy maqsad aloqa liniyasidagi paydo boʻlishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv va uchqun paydo boʻlishi xavfini oldini olish boʻlib, bu orqali IO-modullar va sistemaning portlash xavfi bor obektdagi xavfsizligi taʼminlanadi. Galvanik ajratilgan aloqa uchun MTL uchqun ximoyasi terminallaridan foydalanilgan.
Aerogeologik suratga olish

**Aerogeologik syomka** — foydali qazilmalarni qidirish usuli. Samolyot, yer sunʼiy yoʻldoshi yordamida yer yuzini suratga olish yoki uning tuzil ishini bevosita kuzatishga asoslangan. Ax. ishlari 3 davrga boʻlinadi: tayyorgarlik, dala ishlari va laboratoriya ishlari. 1-davrda umumiy tayyorgarlikdan tashqari oʻrganilishi kerak boʻlgan joyning geologik sʻyomkasi oʻtkaziladi, yer yuzasining tuzilishi, yer yuziga chiqib qolgan tub jinslar qatlami, ularning yotish sharoitlari, yer poʻstida sodir boʻlgan darzliklar oʻrni, intruziv va effuziv jinslarning tarqalishi hamda foydali qazilmalarning bor-yoʻqligi aniqlanadi, 2-davrda dala ishlari vaqtida yalpi aerovizual kuzatishlar va yer ustida geologik tekshirishlar oʻtkaziladi, 3-davrda dala ishlari vaqtida olingan barcha maʼlumotlar umumlashtirilib, geologik xarita tuziladi.

## Manbalar
Aeroiqlimshunoslik

**Aeroiqlimshunoslik** — Iqlimshunoslikiing troposfera va quyi stratosfera (25&nbsp;km balandlikkacha)dagi iqlim sharoitlarini oʻrganuvchi boʻlimi. Yer sirtining bevosita taʼsiri sezilmaydigan balandlikdagi qatlamdan erkin atm. (e.a.) boshlanadi. Aeroiqlimshunoslik iqlim, meteorologik elementlar — bosim, temperatura, namlik, radiasiya balansi va shamolning statistik koʻrsatkichlari bilan ifodalanadi. Aeroiqlimshunoslikda shamol kuchayib, yoʻnalishi turgʻunlashadi. Iqlim hosil qiluvchi asosiy jarayonlar issiqlik almashishi, namlik almashishi va atomning umumiy sirkulyasiyasidir. Aeroiqlimshunoslikdagi barcha meteorologik elementlarning davriy va uzluksiz oʻzgarishi, koʻp yillik rejimi asosan shu jarayonlar bilan aniqlanadi. Iqlim hosil qiluvchi bu uch omil bir-biriga bogʻliq Aeroiqlimshunoslikda namlik kamayishi atm. qurgʻoqchiligiga olib keladi. Geografik kenglikning meteorologik elementlarga taʼsiri balandlikka qarab orta boradi. Aeroiqlimshunoslik qatlamlari iqlimi geografik kenglik boʻyicha aniq taqsimlanadi. Aeroiqlimshunoslik ana shu omillarni tadqiq qilish bilan shugʻullanadi.

## Manbalar
Aerolosiya

**Aerolosiya** (aero… va gollandcha loodsen — kemani olib yurish) — havo yoʻlining mukammal tafeiloti (xaritasi). Shturmanning, shturmansiz uchish apparatlarida esa uchuvchining xatarsiz va adashmay uchishini taʼminlash uchun tuziladi. Aerolosiya havo yoʻlining iqlim va tabiiy-geografik tafsilotini, samolyotdan koʻrinadigan moʻljallarning tafsilotini, aerodrom, qoʻnish maydonlari va meteorologik stansiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.

## Manbalar
Auditorlik xizmati

**Auditorlik xizmati** – Kompaniya, korxona, tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta 19-asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. 20-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan Oʻzbekistonda dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). Oʻzbekiston Respublikasi hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ark

**Ark** — Markaziy Osiyo koʻhna shaharlaridagi hukmdorlar qarorgohi joylashgan qalʼaband oʻrda. Yozma tarixiy manbalarda koʻhandiz, diz, koh, qasr, qalʼa, hisor nomlari bilan ham tilga olinadi. Tabiiy baland tepa yoki maxsus yaratilgan baland doʻnglik ustiga qurilib, atrofi baland devor bilan oʻralgan, bir yoki ikki darvozasi boʻlgan. Ark ichida hukmdorlarning, amaldor va lashkarboshilarning uy-joylari, davlat devonlari. zarbxona, masjid, sardoba va boshqa binolar boʻlgan. Buxoro arki, Qoʻqon oʻrdasi, Koʻhna ark tashqi qalʻaband devorlari, ichkaridagi serhasham saroy binolari saqlanib qolgan. Samarqanddagi Amir Temur bunyod etgan Arki Oliy va Chaqartosh qoʻrgʻon binolarining qoldiqlari, tashqi qalʻa devorlari XIX asrda mustamlaka maʼmuriyati tomonidan atayin buzib tashlangan.

## Manbalar
Afgʻon shamoli

**Afgʻon shamoli** – Oʻzbekistonning janubidagi hududlar (Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari)ga bostirib kiruvchi, janubi-gʻarbiy yoʻnalishidagi issiq, quruq shamol. Juda koʻp chang-toʻzon koʻtarib esadi. Bu shamol janubi-gʻarbiy yoʻnalishda, Afgʻoniston tomondan esgani uchun mahalliy xalq uni „Afgʻon shamoli“ deb ataydi. Amudaryo havzasining yuqori qismida kuzatiladi. Afgʻon shamoli bir tomondan, janubi-gʻarbdan siljib keladigan va Hisor togʻ tizmasi oraligʻida siqilib harakatlanadigan iliq havo massasining, ikkinchi tomondan esa, shimoli-gʻarbdan keladigan sovuq havo frontining aerodinamik tezlashuvi oqibatida paydo boʻladi. Yiliga 30-70 kun esadi.

Afgʻon shamoli oʻziga xos meteorologik hodisalar bilan kuzatiladi.1-2 kun avval sharqdan esgan kuchsiz shamol natijasida dastlab siyrak chang paydo boʻlib, asta-sekin quyuqlashib boradi. Havo harorati koʻtariladi, nisbiy namlik esa keskin kamayadi. Atmosfera bosimi pasayadi. Havo frontining yaqinlashuvi bilan girdob va quyunlar hosil boʻladi, soʻngra toʻsatdan 20 m/sek va undan ortiq tezlikda esadigan toʻzonli boʻron – Afgʻon shamoli vujudga keladi. Afgʻon shamoli aksariyat garmsel davrini yakunlaydi. Afgʻon shamoli xalq xoʻjaligiga, ayniqsa, qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Kuchli shamollar baʼzan ekinzorlarni qum bilan koʻmib tashlaydi yoki tuproqning ustki unumli qatlamini uchirib ketadi (qarang Tuproq eroziyasi).

Afgʻon shamolining zararli taʼsiri ekinzorlarni sugʻorish bilan kamaytiriladi. Ekinzorlarni ihota daraxtlari bilan himoya qilish ham Afgʻon shamoli taʼsirini ancha kesadi.

## Manbalar
Aholi geografiyasi

**Aholi geografiyasi** — Ijtimoiy-iqtisodiy geografiya soxasi. Aholining joylashuvi va hududiy tashkil topishi, jamiyat ishlab chiqarishi va jamiyatning atroftabiat bilan aloqasi jarayonida aholining tuggan oʻrnini oʻrganadi. Aholi geografiyasi aholi bilan bogʻliq masalalar — aholi soni, tarkibi, joylashuvi va bu joylashuvning hududiy shakllari (shahar va qishloq joylari)ni va uning asosiy tarkibiy qismi boʻlgan mehnat resurslarini geografiya nuqtai nazaridan oʻrganadi, Aholi geografiyasi asosida aholi migratsiyasi geografiyasi, aholi joylari (shaharlar va qishloqlar) geografiyasi, aholini takror barpo etilishi geografiyasi va mehnat resurslari geografiyasi shakllandi.

## Manbalar
Aholi hisobi

**Aholi hisobi** — tugʻilish, oʻlish, turmush qurish va ajralishni qayd etish yoʻli bilan aholining soni va yosh-jinsiy tarkibidagi oʻzgarishlar haqida muntazam maʼlumot toʻplash; Migratsiyani qayd etish (roʻyxatga olish va roʻyxatdan chiqarish); aholini shaharlarda uy daftarlari va qishloq joylarda xoʻjalik daftarlarida roʻyxatga olib borish.

## Manbalar
Daft Punk

**Daft Punk** () fransiyalik elektron musiqa dueti boʻlib, Guy-Manuel de Homem-Christo va Thomas Bangalter'lardan tuzilgan. Daft Punk 1990-yillar oxiriga kelib Fransiyada house musiqa janrining yirik namoyondalariga  aylandi va keyinchalik ular synthpop yoʻnalishi bilan tajriba qilishga oʻtishdi. Duet French house janrining yorqin namunalari yaratgan, deb hisoblanadi. Ijodining erta yillarida Daft Punk aʼzolari The Beach Boys va The Rolling Stones guruhlaridan ilhomlanishgan.

Bangalter va de Homem-Christo avvaliga Darlin' guruhida ijro etishgan. Guruh tarqalib ketganidan soʻng ikkovlon Daft Punk duetini tuzib, 1997-yili *[[Homework (Daft Punk albomi)|Homework]]* albomini chiqarishgan. 2001-yili chiqarilgan *[[Discovery (Daft Punk albomi)|Discovery]]* albomi yanada koʻproq muvaffaqiyatga erishib, undagi “One More Time”, “Digital Love” and “Harder, Better, Faster, Stronger” qoʻshiqlari keng tarqab ketdi. 2005-yilgi *[[Human After All]]* albomi esa nisbatan yomon qarshilandi. Biroq ikki yoʻl oʻtib omma eʼtiboriga havola etilgan *[[Alive 2007]]* albomi *Eng Yaxshi Elektronika/Dance Albomi* sifatida Grammy mukofotiga loyiq topildi. Duet shuningdek ** filmi uchun soundtrack ham yozgan.

Daft Punk qiziqarli jonli konsertlari, xususan turli vizual unsur va samaralarni musiqaga monand ishlatishlari bilan diqqat qozongan. Duet aʼzolari shuningdek omma oldida ohanjamador robot kiyimlari kiyib ijro qilishlari bilan ham mashhur.

## Diskografiyasi
* *[[Homework (Daft Punk albomi)|Homework]]* (1997)
* *[[Discovery (Daft Punk albomi)|Discovery]]* (2001)
* *[[Human After All]]* (2005)
* *[[Random Access Memories]]* (2013)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Aholi xaritalari

Aholi xaritalari — Aholining joylanishi va aholini joylashtirish, uning tarkibi va qayta tiklanishi, aholini koʻchirish va ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlarni koʻrsatadigan xaritalar. aholi xaritalari hududni iqtisodiy geografik baholash, xalq xoʻjaligini rejalashtirish, ijtimoiy xizmat va madaniy qurilish masalalarini hal qilishda muxim ahamiyat kasb etadi. aholi xaritalarini tuzishda har xil xaritagrafik usullardan: belgilar, xaritadiagramma, xaritagramma, chiziqli belgilar (epyuralar), nuqtalar, areallar va b.lardan foydalaniladi. aholi xaritalari mazmuniga koʻra aholining joylanishi va uni joylashtirish xaritalariga, demografik, etnografik-antropologik va ijtimoiy-iqtisodiy xaritalarga boʻlinadi.

Oʻzbekiston aholisi 1980-yilda Oʻzbekistonning oʻquv-oʻlkashunoslik atlasida, 1985-yilda 2 jildli Oʻzbekistonning ilmiy-maʼlumotnomali atlasida oʻz ifodasini toptan. toshkentning 2000 yilligiga bagʻishlab nashr etilgan maxsus geografik atlasda aholi xaritalari berildi. 1992-yil Oʻzbekiston respublikasi fanlar akademiyasi geografiya boʻlimi 1,1 mln. masshtabli oʻzbekiston aholisining milliy tarkibi xaritasini nashr etdi.

## Manbalar
Aholining tabiiy oʻsishi

**Aholining tabiiy oʻsishi** – maʼlum davr ichida tugʻilganlar soni bilan oʻlganlar soni orasidagi farq. Aholining tabiiy oʻsishi – aholi oʻsishi intensivligining umumiy koʻrsatkichi boʻlib, odatda, koeffitsiyent bilan oʻlchanadi. Aholining tabiiy oʻsishi har 1000 kishiga nisbatan olinadi va promille (‰) bilan oʻlchanadi (Oʻzbekistonda 1996-yil aholining tabiiy oʻsishi koeffitsiyenti 25,6 ‰ni tashkil etdi).
Ariq

**Ariq**(ayiriq soʻzidan) — Sugʻorish shoxobchalarining Turkistonda ishlatiladigan mahalliy nomi. Qadimdan har bir Ariq sugʻoriladigan voha, kesib oʻtadigan maydon, shahar, qishloqlar yoki uni ochgan kishi nomi bilan atalgan. Katta Ariq anhor deyiladi. Eski kanallarning baʼzilari hozir ham Ariq deb nomlanadi. Masalan, Toshkentda Zahariq, Kaykovus arigʻi, Xorazmda Yangiariq.

## Yana qarang

* Kanal
* Soy

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Arka ustuni

**Arka ustuni (Ravoq ustuni)** — Togʻ jinslarini koʻtarib turadigan tayanch; asosan, arka (ravoq) sxemasida yoki bir-biriga birlashtirilgan arkalar yigʻindisi koʻrinishida yasaladi. Konlarda yer osti yoʻlaklarini mustahkamlash uchun qoʻllanadi. Arka ustuni temir-beton va maxsus profilli metall tirgaklardan ishlanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Arktika irqi

**Arktika irqi** — Katta mongoloid irqite. mansub irq. Arktika irqi uchun soch va koʻzning qoraligi, uzun qirra burunlik, dolixokefaliya xos. Chekka Shimoli- Sharqiy Osiyo, Shimoliy Amerika, Grenlandiyada tarqalgan. Arktika irqi vakillari jumlasiga eskimoslar kiradi.

## Manbalar

## Havolalar
Maʼlumotlar ombori
Abakan (maʼnolari)

**Abakan**:

* Abakan — daryo, Yeniseyning chap irmog‘i, RF Krasnoyarsk o‘lkasida;
* Abakan (shahar) — RFdagi shahar.
Abakan (daryo)

**Abakan** () — daryo, Yeniseyning chap irmogʻi, RF Krasnoyarsk oʻlkasida. Gʻarbiy Sayan va Oltoy togʻlarining shimoliy yon bagʻridan boshlanadigan Katta Abakan va Kichik Abakan soylarining qoʻshilishidan hosil boʻlib, Krasnoyarsk suv omboriga quyiladi. Uzunligi – 514&nbsp;km. Havzasi – 32000&nbsp;km2. Oʻrtacha suv sarfi – 381 m3/sek. Togʻlardan chiqqach, keng vodiyda koʻp tarmoqlarga boʻlinib oqadi. Asosan, qor va yomgʻirdan suv oladi. Noyabrning yarmida muzlab, aprel oxirida muzdan boʻshaydi. Quyi qismida sekta 400 m3 suv oqadi. Yogʻoch oqiziladi. Minusinsk soyligi ekinzorlarini sugʻoradi. Abakan boʻyida Abakan shahri bor.

## Manbalar va adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abakan

**Abakan** (, 1925-31 yillarda Xakassk) — shahar, Krasnoyarsk oʻlkasi tarkibidagi Xakasiya Respublikasining markazi, Abakan daryosi Yeniseyga quyiladigan joyga yaqin. Aholisi — 158,2 ming kishi (1992). Yengil, oziq ovqat, qurilish materiallari sanoati korxonalari, „Abakanvagonmash“, „Legmash“ zavodlari, pedagogika instituti, 2 teatr bor. 1823-yil Ust-Abakanskoye qishlogʻi sifatida vujudga kelgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abakan tizmasi

**Abakan tizmasi** — Gʻarbiy Sibir tekisligining janubi-sharqidagi togʻ tizmasi. Tom daryosi boshlaridan janubiy gʻarbga tomon Telets koʻligacha davom etadi. Uzunligi — 300 km. Oʻrtacha balandligi — 1400-1700 m, eng baland nuqtasi — 1984 m. Asosan metamorfik jinslardan tuzilgan: ularni granit, gabbro, diorit jinslari intruziyalari yorib chiqqan. Yon bagʻri 1700 m gacha igna bargli oʻrmonlar, undan yuqorisi togʻ tundrasi bilan qoplangan.

## Manbalar
Wreck-It Ralph

***Wreck-it Ralph*** (; inglizchadan tarjimasi: *Buzarmon Ralph*) 2012-yili ekranlarga chiqarilgan 3D kompyuter animatsiyali oilaviy komediya film boʻlib, Walt Disney Animation studiyasi tomonidan ishlangan va Walt Disney Pictures tomonidan tarqatilgan. Bu 52-chi toʻliq metrajli Disney animatsion filmidir. Film rejissori Rich Moore avval *[[The Simpsons|Simpsonlar]]* va *[[Futurama]]* multseriallariga ham rejissorlik qilgan. Ssenariya mualliflari Jennifer Lee va Phil Johnston Moore, Johnston va Jim Reardon yozgan hikoyaga asoslanishgan. Filmga John Lasseter ijrochi produserlik qildi. Film bosh qahramonlariga John C. Reilly, Sarah Silverman, Jack McBrayer va Jane Lynch ovoz berishgan. Film arkada oʻyini salbiy qahramoni haqida boʻlib, uning oʻz roliga qarshi chiqishi, ijobiy qahramon boʻlishni orzu qilishi va boshqa oʻyinlar qahramonlariga yordam qilishi haqida hikoya qiladi.

*Wreck-It Ralph* umumjahon premyerasi 2012-yil 29-oktyabrida boʻldi.. Film tanqidchilar va omma tomonidan xush qarshilandi, *Eng Yaxshi Animatsion Film* sifatida Oltin Globus va Akademiya mukofotlariga nomzod qilindi, Annie mukofotiga erishdi.

Rotten Tomatoes kinotanqid saytida *Wreck-It Ralph* haqida 159 maqola yigʻilib, ulardan 86 foizi filmni ijobiy baholaydi. Sayt konsensusi shunday: „Filmdagi kinoyalarni tushunish uchun yetarli yoshdagi bolalar va ota-onalarga *Wreck-It Ralph* tanish mavzular va quvnoq nostalgiya ustiga qurilgan chechan, rang-barang sarguzashtdir.“

## Ovoz berganlar

* John C. Reilly — Wreck-It Ralph
* Sarah Silverman — Vanellope von Schweetz
* Jack McBrayer — Fix-It Felix Jr.
* Jane Lynch — Sergeant Tamora Jean Calhoun
* Alan Tudyk — qirol Candy
* Mindy Kaling — Taffyta Muttonfudge, *Sugar Rush* poygachisi.
* Joe Lo Truglio — Markowski, *Heroʻs Duty* askari
* Ed O'Neill — Mr. Stan Litwak
* Dennis Haysbert — General Hologram
* Adam Carolla — Wynnchel
* Horatio Sanz — Duncan
* Rich Moore — Sour Bill

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
* Wreck-It Ralph Rotten Tomatoes sahifasi
Allineuc

**Allineuc** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Côtes-d'Armor departamenti Saint-Brieuc tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
513 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 23,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Aucaleuc

**Aucaleuc** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Côtes-d'Armor departamenti Dinan tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
825 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 128,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Arktika havosi

**Arktika havosi** — Arktika ustida shakllanadigan havo massasi. Temperaturasi past (+6° dan — 60° gacha), namligi kam (yiliga 75 — 400&nbsp;mm yogʻin yogʻadi), shaffofligi yuqori, chunki yezda quyosh pastda boʻlganidan yerni unchalik isitmaydi, bugʻlanish oz boʻlganidan mutlaq namlik kam. Siklon jarayoni taʼsirida ancha quyi kengliklarga ham yoyilib, u yerlarni sovitib yuborishga olib keladi. Arktika havosi harakatlanib, Oʻrta dengizga, Oʻrta Osiyo va Sibir tekisliklariga ham yetishi mumkin, lekin uni togʻ tizmalari (Alp, Kavkaz togʻlari va boshqalar) tutib qoladi. Arktika havosi quyi kengliklarda harakatlanganda undan pastdagi sirtning qandayligiga qarab xossalari oʻzgarib turadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Belle-Isle-en-Terre

**Belle-Isle-en-Terre** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Côtes-d'Armor departamenti Guingamp tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1099 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 78,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 14,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
Arkanzas (daryo)

**Arkanzas** yoki **Arkansas** — () AQShdagi daryo, Missisipi daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 2410 km, havzasining maydoni 416 ming km2. Qoyali togʻlardan boshlanib, Buyuk va Markaziy tekisliklardan oʻtadi. Bahorda toʻlib oqadi, baʼzan toshadi, qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1300 m3/sek. Yirik suv ombori qurilgan. 1000 km masofada kemalar qatnaydi. Arkanzas daryosi yoqasida Uichito, Talsa va Litl-Rok shaharlari joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Ma'lumotlar ombori
Guitté

**Guitté** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommuna. Côtes-d'Armor departamenti Dinan tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
526 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 36,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 14,6&nbsp;km2.

## Manbalar
Plourivo

**Plourivo** — Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunasi. Côtes-d'Armor departamenti Saint-Brieuc tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2072 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 73,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 28,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Arktika zoogeografiya oblasti

**Arktika zoogeografiya oblasti** — Dunyo okeani zoogeografiya oblasti. Shimoliy qutb doirasida joylashgan. Shimoliy muz okeanining Barens dengizi janubiygʻarbiy qismidan tashqari hamma dengizlarini, jumladan, Oq dengiz va Gudzon koʻrfazini oʻz ichiga oladi. Chegarasi Shimoliy Amerikaning sharqiy sohillari boʻylab Nyufaundlendning janubi-gacha davom etadi. Dengizlarining uncha chuqur boʻlmasligi va ularga juda koʻp daryolarning quyilishi sababli suvida tuzlar miqdori dunyo okeaniga nisbatan kam. Suvi sovuq boʻlganligi, kishda doim muz bilan qoplanganligi uchun hayvonot dunyosi xilma-xil emas, iliq dengizlarda keng tarqalgan koʻpchilik hayvonlar bu yerda uchramaydi yoki kam uchraydi. Suvning chuqurligi boʻylab harorat deyarli bir xil boʻlganligi uchun hayvonot dunyosi ham har xil chuqurlikda kam oʻzgaradi. Leknn qutb yozida suvning kecha va kunduz davomida yoritilib turishi tufayli Arktika suvlarida yezda fito va zooplanktonning ayrim turlari juda tez koʻpayib, katta bio massa hosil qilishi natijasida dengiz hayvonlarining koʻpayishi uchun qulay sharoit vujudga keladi. Bu jihatdan Barens dengizi diqqatga sazovordir. Shimoliy Atlantikadan bu yerga yozda treska, piksha, olaboʻgʻa, seld, sayra kabi baliqlar koʻplab keladi, ular tral yordamida ovlanadi. Arktika zoogeografiya oblastining hayvonot dunyosi 3000 dan ortiq turni oʻz ichiga oladi, shundan 17 turi sut emizuvchilar, 150 turi baliklardan iborat. Sut emizuvchilardan oq ayiq, qutb, yaʼni Grenlandiya kiti, beluxa va narval delfinlari, morj, kokildor tyulen; qushlardan kayra, qutb krachkasi, chistik va baliqchi qushlarning ayrim turlari; baliklardan semga, yalangbaliq, sharq treskasi, sayka va boshqalar. Arktika zoogeografiya oblasti uchun xos boʻlgan hayvonlar hisoblanadi. Gagarka, kugb oq baliqchisi, sayka, sharq treskasi, ayrim losossimonlar (omul, chir, shopur) endemik turlardir. Arktika zoogeografiya oblasti hayvonot dunyosiga odam faoliyati nisbatan kam taʼsir koʻrsatgan. *Arktika zoogeografiya oblastiga* xos koʻpchilik hayvonlar soni kam boʻlgani uchun ularni qoʻriklash maqsadida bir kancha tadbirlar amalga oshirilmoqda. Chunonchi, Arktika havzasidan foydalanadigan barcha davlatlar oʻrtasida oq ayiq va Grenlandiya kitini muhofaza qilish toʻgʻrisida bitim tuzilgan. Morj, kokildor tyulen, oq baliqchi va baliqlarning bir qancha turlari ham muhofaza qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Arktogeya

**Arktogeya** (yunoncha arktos — shimol va gaia — yer) — Quruklik faunasi dunyosi. Shimoliy Amerika, Yevrosiyo (Arabiston yarim oroli, Hindiston va Hindixitoydan tashqari), Shimoliy Afrikani (Sahroi Kabir bilan birga) oʻz ichiga oladi. Yagona zoogeografiya oblasti — Golarktikadan iborat. Baʼzan Arktogeya Neoarktika va Palearktika oblastlariga ajratiladi (qarang Golarktika zoogeografiya oblasti).

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Arktotretik flora

**Arktotretik flora** — Arktouchlamchi flora — asosan uchlamchi davrda Yerning Shimoliy yarim shari (Osiyo, Grenlandiya, Shimoliy Amerika)da keng tarqalgan daraxtlar. Keyingi tekshirishlar Arktotretik floraning bir qismi boʻr davriga oid ekanligini koʻrsatdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Abdulla Qurbonov

**Abdulla Qurbonov** (2-sentyabr 1976-yil) — oʻzbek xonandasi va kinoaktyori.

## Hayoti
Abdulla Akbarovich Qurbonov 1976-yil 2-sentyabrda Toshkent viloyatida tavallud topgan. Otasi Akbar Qurbonov novvoy boʻlgan. Uning 10 nafar (9 oʻgʻil va 1 qiz) farzandi boʻlgan.

Abdulla Qurbonovning ilk chiqishlaridan biri 1987-yilda akasi Doniyor Qurbonovning to‘yida boʻlib oʻtadi. Toʻylardagi chiqishlarining birida u Muhriddin Xoliqovga shogirtlikka tushadi. 

Abdulla Qurbonov 1990–1991-yillarda oʻzbek xonandasi Botir Zokirov ijodiga bagʻishlangan vokal tanlovida “Arab tangosi” qoʻshigʻini ijro etib Farruh Zokirov eʼtiboriga tushadi va Moskvada Yalla guruhining konsertida ishtirok etadi.

### Qamoqqa olinishi
2013-yil 16-fevralda qoʻshiqchining ichki ishlar boshqarmasida bezorilik qilayotgani haqidagi video YouTubeda paydo boʻldi. Qurbonovning soʻzlariga koʻra u Boʻstonliqdagi toʻydan keyin kafega borib, spirtli ichimlik isteʼmol qilgan vajanjalda qatnashgan hamda 10 kunga qamatilgan.

### Litsenziyasi bekor qilinishi
2013-yil 26-fevralida Oʻzbeknavo estrada birlashmasi Abdulla Qurbonovga berilgan litsenziya bitimda nazarda tutilgan shart va talablarni muntazam buzgani uchun bekor qilinishi haqida rasmiy bildirish tarqatdi.

## Ijodi

### Aktyorlik faoliyat

## Manbalar
Pishirilgan sut

**Pishirilgan sut** yoki **qaynatib pishirilgan sut** bir sut mahsuloti boʻlib, qaymogʻi olinmagan sutni avval qaynatib, keyin bir meʼyorda isitish orqali tayyorlanadi. Mahsulot sargʻish rangda boʻladi. Xom sutdan farq qilib uzoqroq saqlanadi va achimaydi. Pishirilgan sutdan qizarib ivigan qatiq tayyorlash, uni qandolatchilikda ishlatish mumkin.

Pishirilgan sut yogʻliligi 6% yogʻi olinmagan sutdan tayyorlanadi. U 80—85°C haroratda 4 soat yoki 90—95°C haroratda 2-3 soat mobaynida saqlanadi.

## Manbalar
Qatiq

**Qatiq** sut mahsuloti boʻlib, tabiiy sutdan uni maxsus bakteriyalar yordamida achitish orqali olinadi. Qatiq oqish rangli, quyuq va nordon boʻladi. Pishirilgan sutdan tayyorlangan qatiq ivitilgan qatiq deyiladi. Uni maxsus xaltalarga sizdirib quyuq qatiq (suzma) olinadi. Qatiqni shundayligicha ichish mumkin (spirtli ichimliklar isteʼmolida mastlikda yordam qiladi) yoki taom va salatlarga qoʻshib isteʼmol qilish mumkin.

**Qatiq** — qaymogʻi olinib yoki olinmay pishirilgan sigir sutiga tomizgʻi solib ivitiladigan sut kislotali parhez mahsulot. Tarkibidagi yogʻ miqdoriga qarab yogʻli (3,2% sut yogʻi) va kam yogʻli (sut yogʻi 0,05% dan oshmaydi) qatiqlar boʻladi. Odatda oddiy qaymogʻi olinib yoki olinmay pasterizatsiyalangan sutga sut kislota hosil qiladigan streptokokkli tomizgʻi solib tayyorlanadi (qarang Kefir). Mikroorganizmlarning rivojlanishi natijasida hosil boʻlgan fermentlar taʼsirida sut tarkibidagi laktoza (sut qandi) sut kislotasiga aylanib, oʻz navbatida, sutdagi kazein (sut oqsili)ni ivitib, quyiltiradi. Natijada sut nordon mazali, quyuq, yanada foydaliroq neʼmatga aylanadi. Q. kishi organizmida sutga nisbatan yaxshi hazm boʻladi. Q.ni uy sharoitida tayyorlash uchun sut qaynatilib, keyin 30—35° gacha sovitiladi, soʻngra ivitiladigan idishlarga quyilib, tomizgʻi (1 litr sutga 1 osh qoshiqda qatiq yoki smetana) solib aralashtirib yuboriladi. Idishning qopqogʻini yopib, qalin qilib oʻrab qoʻyiladi. 4-5 soatdan soʻng Q tayyor boʻladi.

Q.ning oʻzi isteʼmol etiladi, ovqatlarga qoʻshiladi, kuvda pishib sariyogʻ (maska yogʻ) olinadi, ayron, suzma, qoqirim (guruch pishgan suvga Q. solib qaynatilgan quruq shoʻrva) tayyorlanadi. 

Oʻzbekistonda asosan sigir,echki, tuya kabi hayvonlar sutidan qatiq tayyorlanib isteʼmol qilinadi . 

## Yana qarang

* Sut sanoati
* Sut
* Tvorog
* Qaymoq

## Havolalar
* Qatiq tayyorlash