Kipriksimon tana

**Kipriksimon tana** (*Siliar tana* deb ham ataladi) – koʻzning bir qismi boʻlib, u gavhar shaklini boshqaradigan kipriksimon mushaklar va Koʻz ichi suyuqligini ishlab chiqaradigan kipriksimon epiteliyni oʻz ichiga oladi. Koʻz ichi suyuqligi kipriksimon tananing pigmentli boʻlmagan qismida ishlab chiqariladi. Kipriksimon tana koʻz tomirli pardasining bir qismi boʻlib, koʻz toʻqimalariga kislorod va ozuqa moddalarini yetkazib beradigan toʻqimalar qatlami hisoblanadi. Kipriksimon tana tomirli pardaning tishsimon chizigʻi (*ora serrata*)ni kamalak pardaning ildiziga birlashtiradi.

## Tuzilishi
Kipriksimon tana – bu koʻz ichidagi toʻqimalarning halqa shaklidagi qalinlashgan qismi boʻlib, orqa kamerani shishasimon tanadan ajratib turadi. U kipriksimon mushaklar, tomirlar va tolali biriktiruvchi toʻqimalarni oʻz ichiga oladi. Ichki kipriksimon epiteliydagi burmalar kipriksimon oʻsimtalar deb ataladi va ular orqa kameraga koʻz ichi suyuqligini chiqaradi. Keyin koʻz ichi suyuqligi qorachiq orqali old kameraga oqib oʻtadi.

Kipriksimon tana gavharga Zinn tolalari deb ataladigan biriktiruvchi toʻqima orqali birikkan. Kipriksimon mushaklarning boʻshashishi bu tolalarni taranglashtiradi va yorugʻlikni toʻr pardaga toʻgʻirlash uchun gavhar shaklini oʻzgartiradi.

Kipriksimon tananing ichki qatlami shaffof boʻlib, shishasimon tanani qoplaydi va toʻr pardaning nerv toʻqimasiga davom etadi. Tashqi qatlam kuchli pigmentlashgan, toʻr parda pigment epiteliysining davomi boʻlib, kamalak pardani kengaytiruvchi mushak hujayralarini hosil qiladi. Ushbu qoʻsh membrana koʻpincha toʻr pardaga uzluksiz davom etadi va toʻr pardaning embriologik rudimenti hisoblanadi. Ichki qavat kamalak pardaga yetguncha pigmentsiz boʻlib, kamalak pardada pigmentlanadi. Toʻr parda ora serrata (tishsimon chiziq) bilan tugaydi.

Kipriksimon tana va kamalak parda asosi orasidagi boʻshliq kipriksimon egat hisoblanadi.

### Nerv bilan taʼminlanishi

Kipriksimon tananing parasimpatik innervatsiyasida Edinger-Vestfal yadrosidan kelib chiqadigan presinaptik parasimpatik signallar III bosh miya nervi (okulomotor nerv) tarkibida boradi va siliar gangliy orqali tarqaladi. Siliar gangliydan postsinaptik tolalar kalta siliar nervlarni hosil qiladi. M3 muskarinik retseptorlarining parasimpatik faollashuvi siliar mushaklarning qisqarishiga olib keladi, qisqarish taʼsirida siliar mushak halqasining diametri qisqaradi. Yuqori darajadagi akkomodatsiya, masalan, kitob oʻqish kerak boʻlganda, parasimpatik nervlar dominant boʻladi.

Siliar tana simpatik innervatsiyani uzun siliar nervlar orqali qabul qiladi. Sinov subyektlari hayratlanganda, ularning koʻzlari avtomatik ravishda uzoqni koʻrishga moslashadi.

## Funksiyasi
Siliar tana uchta funksiyaga ega: akkomodatsiya, koʻz ichi suyuqligini ishlab chiqarish va rezorbsiya qilish hamda gavharga biriktiruvchi va uni qavariqligini oʻzgarishini taʼminlovchi Zinn tolalari tarangligini boshqarish.

### Akkomodatsiya
Akkomodatsiya – siliar mushaklar qisqarganda, gavhar yanada qavariqlashib, yaqinroq obyektlar uchun fokusni yaxshilaydi. Mushaklar boʻshashganda, gavharni tekislashtiradi, natijada uzoqroq obyektlar uchun fokus toʻgʻirlanadi.

### Koʻz ichi suyuqligini ishlab chiqarish
Siliar oʻsimtalarning siliar epiteliysi oʻz qon taʼminotiga ega boʻlmagan gavhar va shox pardani kislorod, ozuqa moddalari va metabolik chiqindilarni drenajlash uchun javobgar boʻlgan koʻz ichi suyuqligini hosil qiladi. Koʻz ichi suyuqligi ishlab chiqarishning 80 foizi faol sekretsiya mexanizmlari (Na + K + ATFaza fermenti suvning orqa kameraga oʻtishi uchun osmotik gradient hosil qiladi) orqali amalga oshiriladi va yigirma foizi plazma ultrafiltratsiyasi orqali hosil boʻladi. Koʻz ichi bosimi ultrafiltratsiya tezligiga taʼsir qiladi, ammo sekretsiyaga taʼsir qilmaydi.

### Zinn tolalari
Zonulyar tolalar (Zinn tolalari) birgalikda gavharning tayanch boylamini hosil qiladi. Bu tolalar siliar mushaklarni gavharning kapsulasi bilan kuchli birikishini taʼminlaydi.

## Klinik ahamiyati
Glaukoma – bu yuqori koʻz ichi bosimi bilan bogʻliq neyropatiyalar bilan tavsiflanadigan koʻz kasalliklari guruhi. Koʻz ichi bosimi koʻz ichi suyuqligini ishlab chiqarish va uning rezorbsiya darajasiga bogʻliq. Siliar tana koʻz ichi suyuqligini ishlab chiqarganligi sababli, u glaukomaga qarshi koʻplab dorilarning asosiy nishoni hisoblanadi. Uning sekretor funksiyasining ingibirlanishi, koʻz ichi suyuqligi ishlab chiqarilishining pasayishiga va natijada koʻz ichi bosimining pasayishiga olib keladi. Siliar tanaga taʼsir qiluvchi uchta asosiy dori guruhlari mavjud:

* Glaukoma uchun eng koʻp qoʻllaniluvchi medikamentoz davolash usuli boʻlgan beta blokatorlar koʻz ichi suyuqligi ishlab chiqarishni kamaytiradi. Ular nisbatan arzon va umumiy sotuvda mavjud. Timolol, levobunolol va betaxolol glaukomani davolash uchun buyuriladigan keng tarqalgan beta-blokatorlardir.
* Alfa-adrenergik agonistlar suyuqlik ishlab chiqarishni kamaytirish va drenajni oshirish orqali ishlaydi. Brimonidin va apraklonidin koʻp hollarda glaukomani davolash uchun buyuriladigan alfa agonistlar hisoblanadi. Bundan tashqari, epinefrin kabi kamroq selektiv alfa agonistlari siliar tanani vazokonstriksiya qilish orqali koʻz ichi suyuqligi ishlab chiqarilishini kamaytirishi mumkin (faqat ochiq burchakli glaukomada). 
* Karboangidraza ingibitorlari ham suyuqlik ishlab chiqarishni kamaytiradi. Ular koʻz tomchilari (Trusopt va Azopt) va tabletkalar (Damox va Neptazan) shaklida mavjud.

## Yana qarang

* Koʻz ichi bosimi
* Iridodializ
* Glaukoma
* Siklodestruktsiya

## Manbalar