Kistali buyrak kasalligi

**[[Buyrak kista kasalligi]]** koʻpgina irsiy, rivojlanish va orttirilgan kasalliklarni keng doirasini anglatadi va kista oʻzgarishlari bilan neoplazmalarni oʻz ichiga olgan holda, 40 dan ortiq tasnif va kichik turlari aniqlangan. Kasallikning kelib chiqishiga qarab, kasallik tugʻilish paytida yoki kattalar hayotida paydo boʻlishi mumkin. Kistali kasallik bir yoki ikkala buyrakni qamrab olishi mumkin va boshqa anomaliyalar mavjud boʻlganda sodir boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin. Bu holat erkaklarda koʻproq uchraydi va yosh bilan koʻpayadi. Buyrak kistalari 50 yoshdan oshgan bemorlarning 50% dan ortigʻida qayd etilgan. Odatda, kistalar yiliga 2,88 mm gacha oʻsib, unga bogʻliq ogʻriq yoki qon ketishlarga olib kelishi mumkin.&nbsp;

Kista boʻyni kasalliklaridan eng keng tarqalganlari ikkita kichik turdagi polikistalik boʻyin xastaligi: kamroq tarqalgan avtosomal resesssiv va koʻproq keng tarqalayotgan avtosomal dominant. Avtosomal resessiv polikistik buyrak kasalligi (ARPKD) asosan chaqaloqlar va kichik bolalarda aniqlanadi, avtosomal dominant polikistik kasalligi (ADPKD), koʻpincha katta yoshda aniqlanadi.

## Turlari

### Keng tarqalgan kista buyrak kasalliklari
Kista buyrak kasalligi bir yoki ikkala buyrakda kistalar shakillanishi bilan bogʻliq turli holatlarni oʻz ichiga oladi. Eng keng tarqalgan kichik guruh – bu polikistalik buyrak kasalligi (PKD), u ikkita kichik guruhli genetik anomaliyaga ega boʻlib, avtosomal resessiv polikistalik buyraklar kasalligi (ARPKD) va avtosomal dominant polikistalik buyrak kasalligi (ADPKD). Natijada, sabab genetik, rivojlanish yoki yuqumli yoki zararli boʻlishi mumkin boʻlgan tizimli kasallik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Genetik kistali buyrak kasalligining boshqa turlari medulyar kista buyrak kasalligini (MCKD) va glomerulokistik buyraklar kasalligini (GCKD) oʻz ichiga oladi. &#x5B;**'&#x5D;</sup>

=== Polikistalik buyrak kasalligi ===
[[Pedofiliya|PKD]] buyraklarda koʻplab kistalar oʻsishiga sabab boʻladi. Bu [[kistalar]] suyuqlik bilan toʻldiriladi va agar ular haddan tashqari oʻsib chiqsa, ularning shakli oʻzgaradi va ularni kattalashtiradi, bu esa [[buyrak]]<nowiki/>larning shikastlanishiga olib keladi.PKD1 va PKD2 [[genlaridagi]] [[mutatsiyalar]] odatda balogʻat yoshida tashxis qoʻyiladigan avtosomal dominant polikistalik buyrak kasalligi (ADPKD) uchun javobgardir.Ushbu [[Genlarning oʻzaro taʼsiri|genlar]] polikistalik oqsillarni kodlaydi va bu genlarga tegishli mutatsiyalar meros boʻlib, avtosomal dominant kista buyrak kasalligining buzilishi uchun javobgardir. [[Qo'shma Shtatlardagi tug'ilishni nazorat qilish harakati|Qoʻshma Shtatlarda]] yarim milliondan ortiq odam PKDga ega, bu [[buyrak]] yetishmovchiligining toʻrtinchi asosiy sababidir. PKD barcha [[irqlar]] va jinslarga teng taʼsir qiladi va PKD bilan kasallanganlar [[jigar]], [[Oshqozon osti bezi saratoni|oshqozon osti bezi,]] [[Taloq|taloq,]] [[tuxumdonlar]] va [[yo'g'on ichak]] kabi boshqa organlarda kistalar rivojlanishi ehtimoli bor. Odatda, bu oxirgi kistalar muammo tugʻdirmaydi. Bemorlarning yarmida simptomlarning namoyon boʻlishi yoʻq, ammo [[simptomlar]] quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin: [[Gematuriya|gematuriya,]] orqa yoki [[qorin og'rig'i]] yoki [[gipertenziya]] rivojlanishi. Kasallik odatda 30 yoshdan oldin namoyon boʻladi va 45% 60 yoshda buyrak etishmovchiligini rivojlantiradi. Hozirgi vaqtda HDK1 genidagi mutatsiya [[Bachadondan tashqari homiladorlik|bachadonda]] tashxis qoʻyilishi mumkin boʻlgan avtosomal retsessiv polikistalik [[buyrak]] kasalligi (ARPKD) uchun javob beradi, deb taxmin qilinadi<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;.

## Sababi
Kista rivojlanishining asosiy joylari – buyrak tubulasi. Bir necha millimetrlik oʻsish sodir boʻlgandan soʻng, kistalar ota-ona tubulasidan ajralib chiqadi, bu ajralish quvurli epiteliyning haddan tashqari koʻpayishi yoki ortiqcha sekretsiyasi tufayli yuzaga keladi.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

== Diagnostika ==
[[Tashxis]] [[Ultratovush|ultratovush,]] [[tomografiya]] yoki [[MRI ketma-ketligi|MRI]] yordamida koʻrishni oʻz ichiga oladi. Eng arzon, invaziv boʻlmagan va eng ishonchli usul bu [[ultratovush]] tekshiruvidir, ammo kichikroq kistalar aniqlanmasligi mumkin, [[Ktesifon|KT]] va [[MRI ketma-ketligi|MRI]] aniqligi esa kichikroq kistalarni aniqlash imkonini beradi. Biroq, [[tomografiya]] va MRIning murakkabligi va xarajatlari koʻpincha yuqori xavfli vaziyatlarda qoʻllanadi. MRI kistalarning rivojlanishini va buyraklarning oʻsishini kuzatish uchun ishlatiladi.

== Davolash ==
Davolashning maqsadi kasallik va uning alomatlarini boshqarish hamda asoratlarini oldini olish yoki kechiktirishdir. Variantlar orasida [[og'riq]] qoldirish uchun dorilar ([[ibuprofen]] va boshqa „[[buyrak]] faoliyatini yomonlashtirishi mumkin boʻlgan [[Steroidlar|steroid]] boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi vositalar (NSAID)“ bundan mustasno), [[oqsil]] va [[natriy]] miqdori past boʻlgan ovqatlanish, [[diuretiklar,]] [[siydik yo'li]] infektsiyalarini davolash uchun [[antibiotiklar]] yoki kistalarni drenajlash uchun aralashmalar mavjud. [[Buyrak]] yetishmovchiligi boʻlgan [[Surunkali pankreatit|surunkali]] [[buyrak]] [[kista]] kasalligida [[buyrak transplantatsiyasi]] yoki [[dializ]] zarur boʻlishi mumkin.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

## Prognoz
70 yillarning oxiriga kelib, CKD bilan kasallangan bemorlarning 50-75 foizi buyrakni almashtirish terapiyasini, dializ yoki buyrak transplantatsiyasini talab qiladi. Kistlarning soni va hajmi va buyraklar hajmi CKD va buyrak etishmovchiligining soʻnggi bosqichining rivojlanishi uchun prognozdir. PKD buyrak saratoni rivojlanish xavfini oshirmaydi, ammo agar bunday rivojlansa, ikki tomonlama boʻlish ehtimoli koʻproq. Oʻlimning eng mumkin boʻlgan sababi yurak kasalligi, miya anevrizmasining yorilishi yoki tarqalgan infektsiyadir. Oʻrtacha umr koʻrishga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan baʼzi omillar mutatsiyaga uchragan gen turi, jinsi, boshlangʻich yoshi, yuqori qon bosimi, proteinuriya, gematuriya, UTI, gormonlar, homiladorlik va kistlarning hajmi. Agar xavf omillari nazorat qilinsa va kasallik barqarorlashtirilsa, bemorning umri sezilarli darajada uzaytirilishi mumkin. &#x5B;**&#x5D;</s
## Manbalar