open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christa Deguchi

**Christa Deguchi** (出口 クリスタ, ; 29-oktyabr 1995-yil, Nagano, Yaponiya) – kanadalik dzyudochi, 2024-yilgi Olimpiada chempioni, 2019 va 2023-yillarda 57 kilogrammgacha vazn toifasida ikki karra jahon chempioni.

## Hayoti
2017-yildan Deguchi Kanada sharafini dzyudo boʻyicha rasmiy turnirlarda himoya qila boshlagan. Garchi Deguchi Yaponiyada tugʻilgan boʻlsa-da, Deguchining otasi kanadalik va bu Deguchiga ushbu shimoliy mamlakat nomidan musobaqalarda qatnashish imkonini bergan. 2012-yilda Deguchiga Kanada vakili sifatida musobaqalarda qatnashish iltimosi bilan murojaat qilishgan, ammo oʻsha paytda Deguchi rad javobini bergan. Keyinroq esa Olimpiadada qatnashish uchun eng yaxshi tanlov Kanada boʻlishini tushunib, oxir-oqibatda rozi boʻlgan.

2018-yilda Kosta-Rikada boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Panamerika chempionati gʻolibi.

2018-yil Bokuda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Deguchi jahon musobaqasidagi ilk medalini – 57 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Deguchi ayollar dzyudosida Kanada uchun birinchi medalni olib kelgan sportchidir .

Tokioda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Deguchi finalda yaponiyalik sportchi Tsukasa Yoshidani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritgan.

2023-yilning may oyida Qatar poytaxtida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida kanadalik dzyudochi 57 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida finalda yaponiyalik sportchi Haruka Funakuboni magʻlub etib, chempion boʻlgan.

2024-yil bahorida Birlashgan Arab Amirliklarida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Deguchi finalda Janubiy Koreya sportchisi Huh Mi-miga yutqazib qoʻygan.

2024-yilda Parijda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida Deguchifinalda koreyalik sportchi Huh Mi-mini magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Inbar Lanir

**Inbar Lanir** (3-aprel 2000-yil, Yehud, Isroil) – 78 kilogrammgacha vazn toifasida dzyudo musobaqalarida ishtirok etuvchi isroillik dzyudochi. 2024-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindori, Olimpiada oʻyinlarining bronza medali sovrindori (2020-yil, jamoaviy turnir). 2023-yilgi jahon chempioni. 2023 va 2024-yillardagi Yevropa chempionatlarining bronza medali sovrindori.

## Hayoti
Inbar Lanir 2000 yil 3 aprelda tugʻilgan. Tel-Avivda yashaydi.

## Faoliyati
Lanir 2021-yilda 78 kilogrammgacha vazn toifasida Toshkentda va Tbilisida boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirlarida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Lanir U23 Yevropa chempionatida gʻolib chiqqan va 2019-yil U23 Yevropa chempionatida 3-oʻrinni egallagan, shuningdek, oʻsha yili boʻlgan U21 Yevropa chempionatida ham 3-oʻrinni egallagan.

2021-yilda Budapeshtda boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha jahon chempionatida Lanir 7-oʻrinni egallagan. Lanir dastlabki ikki bahsda gʻalaba qozongan, keyin esa chorak finalda magʻlub boʻlgan.

Lanir 2020-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarida 78 kg vazn toifasida Isroil sharafini himoya qilgan. Lanir birinchi bahsda moʻgʻulistonlik sportchi Otgoni Mönxtetsegni magʻlub etgan. 1/8 finalda ikki karra jahon chempioni braziliyalik Mayra Aguiarga yutqazib qoʻygan, shu tariqa chempionatdagi yakkalik ishtirokini yakunlagan. Bronza medali uchun oʻtkazilgan aralash jamoaviy bahsda Isroil Rossiya jamoasini 4:1 hisobida magʻlub etganidan keyin bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2023-yilning may oyida Qatar poytaxtida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida isroillik dzyudochi 78 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida finalda fransiyalik sportchi Audrey Tcheuméoni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritgan.

2024-yilda Parijda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida 78 kilogrammgacha vazn toifasida Inbar finalda italiyalik sportchi Alice Bellandiga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Leyla Aliyeva (dzyudochi)

**Leyla Aliyeva** (; 1-sentyabr 1997-yil) – ozarbayjonlik dzyudochisi, dzyudo boʻyicha Ozarbayjon terma jamoasi aʼzosi, 2014-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi Olimpiya oʻyinlarining kumush medali sovrindori, 2021-yilgi yozgi universiadaning bronza medali sovrindori, 2017-yilgi Ozarbayjon chempioni, 2015-yilgi Yevropa oʻyinlari va 2017-yilgi jahon chempionati ishtirokchisi. .

## Hayoti
Leyla Aliyeva 1997-yil 1-sentyabrda tugʻilgan. 2012-yilda 17 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Ozarbayjon chempionatida gʻolib chiqqan. 2013-yilda Tallin shahrida boʻlib oʻtgan 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida (40 kggacha vazn toifasida) Yevropa chempionati gʻolibi boʻlgan. Oʻsha yili Aliyeva Mayamida boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan.

Keyingi yili Afinada Leyla Aliyeva yoshlar oʻrtasidagi qitʼa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan (44 kg vazn toifasida).

2014-yilda Leyla Aliyeva Nankin shahrida boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. 44 kg vazn toifasida musobaqa finaliga chiqqan Aliyeva turkiyalik Melisa Chaqmakliga imkoniyatni boy berib, kumush medalni qoʻlga kiritgan.

2015-yilda Leyla Aliyeva Ozarbayjon terma jamoasi tarkibiga kiritildi va 2015-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida ishtirok etgan. Bu yerda 48 kggacha vazn toifasida 1/16 finalda sloveniyalik Kristina Vršični magʻlub etgan, ammo 1/8 finalda belgiyalik dzyudochi Charline Van Snickga yutqazib, turnirni tark etgan.

2017-yilning aprel oyida Tbilisidagi Gran-prida Aliyeva oʻzining birinchi bahsida portugaliyalik Joana Diogoga yutqazib qoʻygan. Oʻsha yilning iyun oyida 23 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida Ozarbayjon chempionatida gʻolib boʻlgan. 2017-yilda Budapeshtda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etgan. Bu yerda 48 kilogramm vazn toifasida ishtirok etdi. Ammo birinchi bahsda boʻlajak jahon chempioniga yaponiyalik Funa Tonakiga yutqazib qoʻygan Aliyeva turnirni tark etgan.

2017-yilning dekabr oyida Aliyeva 48 kilogrammgacha vazn toifasida kattalar oʻrtasida Ozarbayjon chempioni boʻlgan.

## Manbalar
Shuhrat Aslanov

**Shuhrat Choriyevich Aslanov** () – oʻzbek davlat arbobi, Qashqadaryo viloyati Shoʻrtan gaz-kimyo majmuasi direktori. Qarshi shahar hokimligi aholini ish bilan taʼminlash va ijtimoiy himoya qilish boʻlimining fuqarolarni oʻzini oʻzi boshqarish organlari hududlariga biriktirilgan inspektori, „Shurtan gaz kimyo majmuasi“ masʼuliyati cheklangan jamiyati direktori.  2024-yil Oʻzbeksiton Respublikasi Markaziy Saylov komissiyasining qaroriga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi etib saylangan. „Shuhrat medali“ sohibi.

## Biografiyasi
Shuxrat Aslanov 1978-yil 21-yanvarda Qashqadaryo viloyatida tugʻilgan. Millati oʻzbek. OʻzLiDeP aʼzosi. 1999-yilda Qarshi muhandislik-iqtisodiyot institutini muvaffaqiyatli tamomlagan. Ixtisosligi – agromuhandis. 2023-yil „Shuhrat medali“ bilan taqdirlangan.

#### Mehnat faoliyati
Mehnat faoliyatini Qarshi shahar hokimligi aholini ish bilan taʼminlash va ijtimoiy himoya qilish boʻlimining fuqarolarni oʻzini oʻzi boshqarish organlari hududlariga biriktirilgan inspektorligidan boshlagan. 2000-yildan 2001-yilgacha – „Shurtan gaz kimyo majmuasi“ unitar shuʼba korxonasi suv taʼminoti va oqova sexi mashinisti boʻlib ishlagan. Turli yillarda korxonada mas’ul lavozimlarda faoliyatini olib borgan. 2017—2018-yillarda Shurtan gaz kimyo majmuasi direktor oʻrinbosari vazifasini bajargan. 2018-yildan 2019-yilgacha majmuaning direktori vazifasini bajaruvchisi sifatida ishlagan. 2019-yilda „Shurtan gaz kimyo majmuasi“ masʼuliyati cheklangan jamiyati bosh direktori lavozimiga tayinlangan.

## Manbalar
Devona

„**Devona**“ () – 2004-yilda suratga olingan komediya janridagi oʻzbek filmi. Film Sobir Nazarmuxamedov rejissyorligida suratga olingan boʻlib, unda bosh rollarni Ulugʻbek Qodirov va Jamila Gʻofurovalar ijro etishgan.

## Rollarda
* Ulugʻbek Qodirov Shodi rolida
* Jamila Gʻofurova Jamila rolida
* Erkin Komilov uchaskavoy rolida
* Dilbar Ikromova Jamilaning onasi rolida
* Murod Rajabov Jamilaning onasi rolida
* Muhammadiso Abdulxairov Nishon rolida
* Shuhrat Nuraliyev
* Obid Yunusov
* Dias Rahmatov
* Rajab Adashev
* Ilmira Rahimjonova pochtachi rolida
* Nilufar Sultonova
* Gulnora Yusupova
* O. Axrorova
* Shahlo Xojiyeva
* Dilshod Umarov
* Melis Abzalov
* Xamid Azizov
* Tohir Nurmuhamedov
* Sodiq Mamajanov
* G. Omonova
* U. Iglamov
* Muzaffar Malikov
* Farhod Xudoyberganov
* Munojat Teshaboyeva
* F. Gaziyeva
* Eʼzoza Saydaliyeva

## Manbalar
Hafs ibn al-Volid ibn Yusuf al-Hadramiy

**Hafs ibn al-Volid ibn Yusuf al-Hadramiy** () VIII asr oʻrtalarida Umaviylar xalifaligi davrida Misr hokimi boʻlgan.

Hafs, asosan, poytaxt Fustatda istiqomat qilgan, anʼanaviy ravishda viloyatda hukmronlik qilib kelayotgan „jund“ arab koʻchamanchilar jamoasidan boʻlgan zodagon oila vakili edi.

Misr hokimligiga tayinlanishidan oldin *[[Shurta|sohib ash-shurta]]* (zobitlar boshligʻi) boʻlib xizmat qilgan. 743-yilda xalifa Hishom ibn Abdulmalikning vafotidan soʻng, Umaviylar rejimi beqarorlik davriga kirib qoldi va bu narsa fuqarolar urushi bilan yakunlandi. Hafs esa Umaviylar hukumatining zaiflashuvidan foydalanib, Misr ishlarida jundlarning ustuvorligini qayta taʼminlashga harakat qildi. Suriyaliklar Fustatdan majburan quvib chiqarildi, Hafs mahalliy arab boʻlmagan musulmonlar (*maqomisa* va *mavoliy*) orasidan 30 000 kishilik qoʻshin yigʻdi va bu qoʻshin uning sharafiga *Hafsiya* deb ataldi. 744-yilda Qaysiylar tarafdori boʻlgan Marvon II taxtga chiqqanida Hafs isteʼfoga chiqdi va yangi xalifa uning oʻrniga Hasan ibn Atahiyani tayinlashni va *Hafsiya* qoʻshinini tarqatib yuborishni buyurdi..

Biroq *Hafsiya* qoʻshini ushbu buyruqqa amal qilishdan bosh tortdi va qoʻzgʻolon koʻtardi. Yangi hokim Hasan ibn Atahiyani oʻz qarorgohida qamal qildi, natijada hokim va *sohib ash-shurta* Misrni tark etishga majbur boʻldi. Hafs, garchi oʻzi xohlamasa ham qoʻzgʻolonchilar tomonidan hokim sifatida lavozimga qayta tiklandi. Keyingi yili, yaʼni 745-yilda Marvon Suriyaning yirik qoʻshiniga boshchilik qilish uchun yangi hokim Havsara ibn Suhayl al-Bahiliyni yubordi. Havs tarafdorlari qarshilik koʻrsatishga tayyor ekanliklariga qaramay, Hafs taslim boʻlishga tayyorligini bildirdi. Shundan keyin Havsara Fustatni qarshiliksiz qoʻlga oldi, biroq darhol shaharda „tozalash“ ishlarini boshlab yubordi, Hafs va bir qancha *Hafsiya* rahbarlarini qatl qildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Abu Yaqub al-Sijistoniy

**Abu Yaqub Ishoq ibn Ahmad as-Sijistoniy** () yoki **as-Sijziy** (), Bandaneh (forscha:بندانه) nomi bilan ham tanilgan, 10-asrda Eronning shimoliy va sharqiy yerlarida faoliyat yuritgan fors ismoiliy missioneri. Uning hayoti haqida maʼlumotlar yetarli emas, lekin u neoplatonik gʻoyalarni ismoiliy ilohiyotiga singdirishda muhim rol oʻynagan sermahsul yozuvchi boʻlgan.

## Hayoti
As-Sijistoniyning hayoti haqida maʼlumotlar yetarli emas, chunki unga ishora qiluvchi hikoyalar asosan sunniy bid’atshunoslik asarlarida uchraydi, Ismoiliy manbalarida esa u haqida hech qanday maʼlumot berilmagan. Unga „paxta urugʻi/chigiti“ (arabcha:, forscha:) laqabi berilgan. U ismoiliylarga tegishli boʻlmagan bir qancha asarlarda u tilga olingan, ammo uning hayoti va diniy faoliyatiga oid maʼlumotlar juda oz. Manbalardan maʼlum boʻlishicha, u Sharqiy Islom olamining Eron hududidagi asosiy missionerlaridan biri boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
* Abu Yaʼqub al-Sijistani
Hasan ibn Atahiya

**Hasan ibn Atahiya** () (750-yilda vafot etgan) – 745-yilda bir muddat Umaviylar xalifaligining Misrdagi hokimi.

## Faoliyati
Banu Tujib qabilasi aʼzosi boʻlgan Hasan ibn Atahiya Misrning islomiy fathida ishtirok etib, Roshidun xalifasi Umarning hamrohi boʻlgan Hasan ibn Atahiyaning avlodi edi. Bobosi Abdurahmon ibn Hasan Abdulaziz ibn Marvon () hukmronligi davrida Misr mirshablar boshligʻi (''sohib ash-shurta'') boʻlib xizmat qilgan.

745-yilda Hasan xalifa Marvon ibn Muhammad tomonidan Hafs ibn al-Volid ibn Yusuf al-Hadramiyning oʻrniga Misr hokimi etib tayinlandi. Mart oyida viloyatga kelganida Hasan dastlab Hafs tomonidan tuzilgan armiya boʻlinmalarini tarqatib yuborishga harakat qildi, ammo askarlar zoʻravonlik bilan bunga qarshi chiqishdi va natijada qoʻzgʻolon boshlandi. Askarlar Hafsdan boshqasini viloyat hokim sifatida tan olishdan bosh tortishlarini bildirishdi, Hasan ibn Atahiyani oʻz qarorgohida qamal qilishdi, yana boshqa askarlar esa Amir masjidiga borib, Marvonni xalifalikdan chetlatishga chaqirishdi. Oxir-oqibat, Hasan ham, mahalliy xiroj soligʻi xodimi ham viloyatni tark etishga majbur boʻlidi, Hafs hokimiyatni qayta tikladi. Hasan ibn Atahiya atigi 16 kun davomida Misr hokimligini qoʻlida ushlab turdi.

Misrdan quvilganidan keyin Hasan Suriyaga yoʻl oldi va Marvonga boʻlgan voqeani aytib berdi. Tarixchi al-Kindiyning soʻzlariga koʻra, Hasan keyinchalik Misrga qaytib kelgan, Havsara ibn Suhayl Hafs va uning tarafdorlarini hokimiyatdan „tozalaganidan“ keyin *sohib ash-shurta* etib tayinlangan. Tarixchi Ibn Tagʻribirdiy esa Abbosiylar inqilobiga qadar Hasanning Umaviylar saroyida qolganini daʼvo qiladi. 750-yilda Umaviylar hokimiyatining qulashi ortidan Hasan ham inqilob qurboni boʻlgan, yangi hokim Solih ibn Ali huzuriga olib kelinib, u kaltaklangan va qatl qilish uchun topshirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Boy ila xizmatchi

**Boy ila xizmatchi** — 1954-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi tomonidan suratga olingan oʻzbek filmi. Latif Fayziyev hamda Aleksandr Ginzburg rejissorligidagi film Hamza Hakimzoda Niyoziyning shu nomdagi dramasiga asoslangan. 1954-yil 26-mayda premyerasi o'tkazilgan. 
## Syujeti
Filmda Oktyabr inqilobidan keyingi davrlarda o'zbek xalqining mehnatkashligi, xalqning erkinlikka intilishi ochib berilgan. Shuningdek, filmda yirik yer egalari tanqid ostiga olingan. 
## Rollarda
*Shukur Burhonov — *Gʻafur, fermer*
*Sora Eshontoʻrayeva — *Jamila, Gʻafurning rafiqasi*
*Nabi Rahimov — *Aleksiy*
*Gʻani Aʼzamov — *imom*
*Amin Turdiyev — *Qodirqul, mingboshi*
*Yayra Abdullayeva — *Gulbahor*
*Obid Jalilov — *Solihboy*
*Lutfulla Nazrullayev — *Xolmat, boyning xizmatkori*
*Saʼdixon Tabibullayev — *ellikboshi*
*Zaynab Sadriyeva — *Poshsha oyim*
*Zamira Hidoyatova — *Rahima xola*
*Mariya Kuznetsova — *Hoji ona*
## Manbalar
Zumrad Bekatova

**Bekatova Zumrad Raximbayevna** – oʻzbek shifokor-terapevti, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining III hamda IV chaqiriq deputati. 2024-yildan Oliy Majlis Senati aʼzosi. Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi aʼzosi.

## Hayoti
Zumrad Bekatova 1968-yilning 14-yanvarida Qoraqalpogʻistonning Amudaryo tumanida tugʻilgan. 1992-yilda Toshkent tibbiyot akademiyasini shifokor-terapevt mutaxassisligida tamomlagan.

4-Amudaryo saylov okrugidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining III hamda IV chaqiriq deputati etib saylangan. 2024-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi etib saylangan.

## Yana qarang
* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatorlari roʻyxati (2024–2029)
## Manbalar
Ukraina 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Ukraina]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 140 nafar sportchilar 22 sport turi boʻyicha qoʻlga kiritdi. Ushbu oʻyinlarda mamlakat tarixidagi eng kam sportchilar ishtirok etadi.

## Sportchilar
Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar va dasturlar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Ukraina XOQ rasmiy sayti
Hamid ad-Din al-Kirmoniy

**Hamididdin Abu’l-Hasan Ahmad ibn Abdulloh al-Kirmoniy** ((); 996–1021-yillar) ismoiliy olimi. Asli fors boʻlib, Kirmon viloyatida tugʻilgan boʻlishi mumkin. U umrining koʻp qismini Bagʻdod va Basrada fotimiy *daʼvatchi* (missioner) sifatida oʻtkazgan. U fotimiylar xalifasi-imom Abu Ali al-Mansur (996–1021-yillar hukmronligi) davrida mashhurlikka erishgan ilohiyot olimi va faylasuf boʻlgan.

Koʻzga koʻringan ismoiliy daʼvatchisi yoki missioneri boʻlgan, Kirmoniy Qohiradagi Fotimiylar daʼvatining markaziy qarorgohi tomonidan Fotimiylar davrining eng bilimdon ismoiliy ilohiyotchilari va faylasuflaridan biri sifatida koʻrib chiqilgan. Aynan shu maqomda al-Kirmoniy al-Hakimning ilohiyligini eʼlon qilib, darziylar harakatini boshlab bergan ayrim muxolif daʼvatchilarning ekstremistik gʻoyalarini rad etishda muhim oʻrin tutgan. Al-Kirmoniy 1014-yilda yoki biroz oldinroq Qohiraga chaqirilgan va u yerda bu ekstremistik taʼlimotlarni rad etish uchun bir nechta asarlar yaratgan.

## Ishlari
Uning oʻttizga yaqin asaridan faqat oʻn sakkiztasi saqlanib qolgan. Uning yirik falsafiy risolasi „Rohat al-aql“ („Koʻngil tinchligi“) 1020-yilda tugallangan. Al-Kirmoniy bu asarida oʻquvchiga doimiy oʻzgarib turadigan dunyoda aqlning abadiyligiga, aql jannatiga qanday erishish mumkinligiga eʼtibor qaratgan.

Uning mashhur asarlaridan baʼzilari quyidagilardir:

* 1020-yilda tugallangan va asosiy asari deb hisoblangan „*Rohat al-'aql*“ (Koʻngil tinchligi yoki aqlning tasallisi)
* *Al-Aqval al-zahabiya* – ar-Roziyning vahiy zarurligiga qarshi argumentini rad etgan.
* *Kitob al-riyad* – ilk ismoiliy kosmologiyasini targʻib qiluvchi kitob.
* *Kitob al-masabih* – „Imomatning zarurligi“ haqidagi islomiy risola.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
* Hamid al-Din al-Kirmani
Al-Mugʻiyra ibn Ubaydulloh al-Fazoriy

**Al-Mugʻiyra ibn Ubaydauloh ibn al-Mugʻiyra ibn Abdulloh ibn Mas’ada al-Fazoriy** () (749-yil 27-dekabrda vafot etgan) – 749-yilda 10 oy Umaviylar xalifaligining Misrdagi hokimi.

Al-Mugʻiyra Banu Fazora qabilasidan edi. Al-Kindiy tomonidan keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, u Abdulloh ibn Mas’ada al-Fazoriyning avlodidan boʻlgan. Xalifa Marvon II tomonidan Misrga hokim etib tayinlangan va 749-yilning mart oyida viloyatga kelgan. Oʻgʻli Abdullohni esa oʻzining xavfsizligini taʼminlash maqsadida *[[shurta]]* boshligʻi qilib tayinlagan. Iskandariyada birmuncha vaqt oʻtkazgandan soʻng, al-Mugʻiyra ham, Abdulloh ham toʻsatdan vafot etgan. Al-Mugʻiyra atigi oʻn oy davomida Misrda hokimlik qilgan. Uning oʻgʻillaridan yana biri al-Volid oʻsha paytda vaqtincha viloyatdagi ishlarni nazorat qilishni oʻz zimmasiga olgan, biroq tez orada uning oʻrniga Marvon tomonidan yangi hokimi sifatida Abdulmalik ibn Marvon tayinlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Muhammad ibn Yusuf as-Saqofiy

**Muḥammad ibn Yūsuf ibn al-Ḥakam ibn Abī ʿAqīl al-Saqafiy** () – 8-asr boshlarida Umaviylar xalifaligining hokimi.

Iroqning qudratli hokimi al-Hajjoj ibn Yusufning ukasi Muhammad Fars ustoni uchun rahbar oʻrinbosari sifatida ukasining huzurida xizmat qilgan. 693-yilda Fars poytaxtiga aylangan Sheroz shahrining asoschisi sifatida eʼtirof etiladi. Keyinchalik Yaman hokimi boʻlgan. 714/715-yilda shu lavozimda vafot etgan. Qizi Umm al-Hajjoj xalifa Yazid II () ga turmushga chiqqan va ularning oʻgʻli al-Valid II () oʻn birinchi Umaviy xalifasi sifatida hukmronlik qilgan.

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
## Manbalar
Ummon boʻyidagi oʻylar

**Ummon boʻyidagi oʻylar** – atoqli oʻzbek shoiri Abdulla Oripovning 2024-yilda nashr etilgan sheʼriy toʻplami. Toʻplam shoirning 2015—2016-yillarda AQShning Texas shtatida joylashgan Hyuston shahrida boʻlgan paytida yozgan sheʼrlaridan tashkil topgan. Umumiy hisobda 5000 nusxada nashrdan chiqqan.

## Nashr etilishi
Sheʼriy toʻplam Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi, Qashqadaryo viloyati hokimligi hamda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti hamkorligida chop etilgan. Sheʼrlarni toʻplab, nashrga tayyorlash jarayonlarida shoirning oila aʼzolari, jumladan, rafiqasi Xanifa Mustafayeva hamda qizi Mavluda Oripovalar ishtirok etgan. 

2024-yilning sentyabr oyida Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasida bir guruh oʻzbek ziyolilari ishtirokida shoirning yangi nashr etilgan „Buyuk soddalik“ hamda „Ummon boʻyidagi oʻylar“ toʻplamining taqdimoti oʻtkazilgan.
## Sheʼrlari
Toʻplamda 136 ta sheʼrlar mavjud. Abdulla Oripovning 2015-yil 24-iyuldan 2016-yil 16-oktyabrgacha yozgan sheʼrlarining barchasi toʻplamga kiritilgan.
## Manbalar
Koʻzlarim yoʻlingda

**Koʻzlarim yoʻlingda** – 1991-yilda oʻzbek rejissori Farhod Musajonov tomonidan suratga olingan oʻzbek filmi. Abdulla Oripovning shu nomdagi dramasiga asoslangan. „Yulduz“ kinostudiyasi tomonidan suratga olingan. Kinofilmni suratga olish ishlari Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan „Gʻelon“ qishlogʻida amalga oshirilgan.
## Syujeti
Filmning bosh qahramoni – Ozod. Ozod qishloqdoshi boʻlgan Shodiya ismli qizni yaxshi koʻrib qolgan. Biroq, Shodiyaning otasi bergan vaʼdasi sababli qishloq raisi bilan quda boʻlib, qizini qishloq raisining oʻgʻliga turmushga beradi. Bundan tashqari, Ozod yomon yoʻllarga aralashib qoladi.
## Manbalar
Labatut (Ariège)

**** — Fransiyaning Occitania mintaqasi Ariège departamentida joylashgan kommuna.
## Yana qarang
*Ariège departamenti kommunalari
## Manbalar
Doux (Deux-Sèvres)

**** — Fransiyaning Yangi Akvitaniya mintaqasi Deux-Sèvres departamentida joylashgan kommuna.
## Yana qarang
*Deux-Sèvres departamenti kommunalari
## Manbalar
Al-Volid ibn Rifoʼa al-Fahmiy

**Volid ibn Rifoʼa al-Fahmiy** () (735-yil iyunda vafot etgan) – 727—735-yillarda Umaviylar xalifaligining Misrdagi hokimi.

## Faoliyati
Volid ibn Rifoʼa Banu Fahm qabilasining Qaysiy urugʻi aʼzosi boʻlgan. Dastlab akasi Abdulmalik ibn Rifoʼa al-Fahmiy Mis hokimi etib tayinlangan vaqtda uning xavfsizligini taʼminlash maqsadida 715-yildan 717-yilga qadar *[[shurta]]* boshligʻi sifatida xizmat qilgan. 727-yilda Abdulmalik yana qayta hokim etib tayinlangan, biroq oradan koʻp oʻtmay vafot etgan. Soʻngra Hishom ibn Abdulmalik uning oʻrniga al-Volidni Misr hokimi etib tayinlagan.

Al-Volid hokimligi davrida Misrda Qaysiy arablarining ilk keng koʻlamda koʻchish jarayoni amalga oshirildi. Bu harakat moliya rahbari Ubaydulloh ibn al-Habhob va markaziy hukumat tomonidan nazorat qilingan. Xuddi shu davrda hukumat soliq maʼmuriyatini yaxshilash maqsadida viloyat boʻylab aholini roʻyxatga olishni boshladi, soʻrovlar Yuqori Misrda olti oy, Quyi Misrda uch oy davom etdi va natijada qishloqlarda yashovchi 500 nafardan ortiq barcha erkaklarga soliq solindi.

735-yilda al-Volid qibtiylarga Hamradagi Avliyo Menas cherkovini qurishga (yoki qayta qurishga) ruxsat berdi. Biroq bu qaror musulmon aholiga yoqmadi va ular al-Volidning hayotiga suiqasd uyushtirishdi, biroq bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Jinoyatchi qoʻlga olindi va qatl qilindi, ammo uning oʻlimi oʻz navbatida Fustatda jiddiy tartibsizliklar davrini keltirib chiqardi, Fustat orolida shiddatli janglarga sabab boʻldi.

Al-Volid 735-yilda kasallikdan vafot etgan va uning oʻrnini Abdurahmon ibn Xolid al-Fahmiy egallagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qurra ibn Sharik al-Absiy

**Qurra ibn Sharik ibn Martod al-Absiy al-Gʻatafoniy** () (715-yilda vafot etgan) – xalifa al-Volid I hukmronligi davrida 709-yildan 715-yilga qadar Misr hokimi.

## Hayoti
Qurra ibn Sharikning ilk faoliyati toʻgʻrisida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Otasi Banu Abs qabilasining Bighod boʻlimidan Sharik ibn Marthod ibn al-Horis ibn Hubaysh ismli kishi boʻlgan. Ular 630-yillardagi dastlabki musulmonlar istilolaridan beri Suriyaning shimolida va Jazirada yashovchi yirik qaysiylar guruhining bir qismi boʻlgan Banu Absning *shariflari* (qabila zodagonlari) edi. Suryoniy pravoslav cherkovi asoschisi Michael yilnomasi talqinlariga koʻra, Qurra xalifa Abdulmalik () hukmronligining soʻnggi yillarida oʻzining tugʻilgan viloyati Jund Qinnasrin (Shimoliy Suriya) yoki Armaniston hokimi boʻlib xizmat qilgan. Soʻngra xalifa al-Volid I ning () kotibi boʻlgan. Keyinchalik Qinnasrin hokimligiga uning ukasi Marhod ibn Sharik tayinlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Al-Muʼayyad fi ad-Din ash-Sheroziy

**Al-Muayyad fid-din Abu Nasr Hibat Alloh Abu Imron Muso Dovud ash-Sheroziy** (taxminan milodiy 1000-yil / hijriy 390-yil – milodiy 1078-yil / hijriy 470-yil) 11-asrda yashagan ismoiliy olimi, faylasuf-shoir, voiz va fors dinshunosi. U Fotimiylar xalifasi – Imom al-Mustansir Billoh huzurida turli lavozimlarda xizmat qilgan va oxir-oqibatda *Bob al-Abvobning* „Eshiklar darvozasi“ va *Daʼi al-du’atning* „Bosh daʼvatchisi“ darajasiga erishgan. U oʻzining teologik va falsafiy asarlarida ismoiliylarning maʼnaviy merosini choʻqqisiga olib chiqqan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* Tahera Qutbuddin (2011). „Fatimid Aspirations of Conquest and Doctrinal Underpinnings in the Poetry of al-Qāʾim bi-Amr Allāh, Ibn Hāniʾ al-Andalusī, Amīr Tamīm b. al-Muʿizz, and al-Muʾayyad al-Shīrāzī,“ in *Poetry and History: The Value of Poetry in Reconstructing Arab History*, ed. Ramzi Baalbaki, Saleh Said Agha, and Tarif Khalidi, Beirut: American University in Beirut Press, pp. 195-246.
* Tahera Qutbuddin (2020). „al-Muʾayyad al-Shīrāzī,“ *Encyclopaedia of Islam,* 3rd ed., ed. Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, and Devin Stewart, Leiden: Brill, print and online, part 2020-2, pp. 121-127.
* Tahera Qutbuddin (2021)."Principles of Fatimid Symbolic Interpretation (*Taʾwīl*): An Analysis Based on the *Majālis Muʾayyadiyya* of al-Muʾayyad al-Shīrāzī (d. 470/1078), „ in *Reason, Esotericism and Authority in Shiʿi Islam*, ed. Rodrigo Adem and Edmund Hayes, in the series Shii Islam: Texts and Studies, Leiden: Brill, pp. 151-189.
* Tahera Qutbuddin (2023).“A Supplication for God’s Mercy on the Day of ʿArafa by the Fatimid Chief Dāʿī al-Muʾayyad al-Shīrāzī," in *Islamic Thought and the Art of Translation: Essays in Honor of William C. Chittick and Sachiko Murata*, ed. Mohammad Rustom, in the series Islamic History and Civilization, Leiden: Brill, pp. 491-515.

## Havolalar
* MOʾAYYAD FI’L-DIN ŠIRĀZI Encyclopædia Iranicada
* 
* 
* Bab al-Abwab
* The Institute of Ismaili Studies – Memoirs of a Mission: The Ismaili Scholar, Statesman and Poet, al-Mu’ayyad fi’l-Din al-Shirazi 
* Ismoiliylar mazhabining bosh missioneri Sayid al-Muayyad-Fid-Din ash-Shiraziy hayotining qisqacha tavsifi
* Al Muayyad fid din al Sheroziy haqida Amaana.org agi maqola
* Al Muayyad fid-din al Sheroziyning hayoti 
* Ismoiliy sheʼriyati 1-sahifa – Al Muayyad fid-din Sheroziy
* al Muayyad homiysi Nosir Xusrav
Yusuf ibn Umar as-Saqofiy

**Yusuf ibn Umar as-Saqofiy** () – Umaviylar xalifaligining yuqori martabali rahbari. 738—744-yillarda Iroq hokimi lavozimidagi siyosati Qays-Yaman ziddiyatini kuchaytirgan va Uchinchi fitna fuqarolar urushining boshlanishiga olib kelgan asosiy omillardan biriga aylangan. Bu urush davomida u qatl etilgan.
## Hayoti
U Soqif qabilasidan boʻlib, otasining amakivachchasi boʻlgan Iroqning qudratli hokimi al-Hajjoj ibn Yusuf al-Saqofiy bilan qarindosh edi. 725—738-yillarda Yaman hokimi boʻlgan. Bu davrda xorijiylar qoʻzgʻolonini bostirib, uning yetakchisi Abbod al-Ruyaniyni oʻldirgan. Bir rivoyatga koʻra, u oʻsha yerda xizmat qilgan paytida Vahb ibn Munabbihning vafotiga sababchi boʻlgan. Uning akasi Qosim ham 740-yillarda Yaman hokim boʻlgan.

738-yilda xalifa Hishom ibn Abdulmalik (vaf. 724–743) Yusufni Iroq hokimi etib tayinladi, u bu lavozimga uzoq vaqtdan beri hokim boʻlib kelgan Xolid al-Qosriy oʻrniga keldi. Bu harakatning sabablari noaniq; Xolid, shubhasiz, oʻz oʻrniga kelgan odamning tashrifi bilan hayratga tushdi. Yusuf darhol Xolid va uning oʻgʻillarini qamoqqa oldi hamda boyliklarini tortib olish maqsadida oʻzidan oldingi hokimni qiynoqqa soldi. Bu amaliyot oʻsha paytlarda hokimlik almashishi jarayonida keng tarqalgan edi. Xolid 18 oydan soʻng ozod etildi, biroq 743-yilda xalifa Hishom vafot etgach, uning oʻrnini egallagan al-Valid II Xolidni Yusufga 50 million dirhamga qayta sotib yubordi. Yusuf 743-yilda vafot etdi. Yusuf 740-yilda Kufada Alid Zayd ibn Alining qoʻzgʻoloniga qarshi kurashish va uni bostirishga ham masʼul edi.

Oʻzi „mutaassib Qaysiy“ boʻlgan Yusuf, asosan Qays-Yaman oʻrtasidagi ziddiyatni kuchaytirish uchun masʼul edi. Xolid Yahyo Blankinshipning taʼkidlashicha, u „ikki guruhning bir davlatda tinch-totuv yashash imkoniyatini deyarli butunlay yoʻqqa chiqardi“. Uning tayinlanishi Xolid al-Qasriy davrida hukm surgan Yamaniy ustunligidan Qays/Mudar hukmronligiga oʻtishni belgiladi. Yusuf Xolidning tayinlaganlarini ishdan boʻshatib, ularga nisbatan koʻpincha yomon munosabatda boʻldi va qiynoqlarga soldi. Ularning oʻrniga esa Qaysiy nasabidan boʻlgan kishilarni tayinladi. Xolidning oʻgʻillari muhim rol oʻynagan Yaman muxolifati Al Volid ibn Abdulmalikning oʻgʻli Yazid III atrofida birlashdi. 744-yil aprel oyida Yazid va uning tarafdorlari Damashqqa kirdi va tez orada Palmira yaqinida oʻldirilgan al-Valid II ni taxtdan agʻdardi. Yazid III Iroqdagi Yusufning oʻrniga Kalbi Mansur ibn Jumhurni joʻnatdi. Yusuf Balqaga qochdi, ammo koʻp oʻtmay al-Valid II ning oʻgʻillari bilan birga qoʻlga olinib, Damashqda qamoqqa tashlandi. Fuqarolar urushi kengayib, Qays tarafdori boʻlgan Marvon II shaharga yaqinlashganda, Sulaymon ibn Hishomning buyrugʻi bilan Xolid al-Qasriyning oʻgʻli Yazid Yusuf va al-Validning oʻgʻillari oʻldirildi (744-yil oxiri yoki 745-yil boshi).

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Manbalar
Dilorom Yoʻldosheva

**Dilorom Yoʻldosheva** – oʻzbek ishbilarmon ayoli. BBC tomonidan tuzilgan „Dunyoning katta taʼsirga ega va ilhomlantiruvchi 100 nafar ayollari“ roʻyxatiga kiritilgan. Uning hayoti haqida Adliya vazirligi tomonidan „Matonat“ filmi suratga olingan.

## Hayoti va faoliyati
Dilorom Yoʻldosheva 1984-yilning 25-iyun kuni Surxondaryo viloyatining Oltinsoy tumanida tugʻilgan. 2022-yilda gʻalla oʻrimi vaqtida kombayn bilan bogʻliq baxtsiz hodisa tufayli oʻzining ikki oyogʻidan ayrilgan. Bu voqeadan keyin, tikuvchilik faoliyati bilan shugʻullanib, oʻzining uyida 40 nafar xotin-qizlarga bepul tikuvchilikni oʻrgatgan. Tadbirkorlik faoliyatini kengaytirganidan soʻng, koʻplab maktablar bilan maktab formasini tikish yuzasidan shartnomalar tuzgan.

### Film
Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi 2024-yil oktyabr oyida uning hayoti haqida hikoya qiluvchi Dilmurod Masaidov rejissorligida „Matonat“ nomli filmni suratga olgan. Film davomiyligi 46 daqiqani tashkil etib, voqealar ayolning baxtsiz hodisadan boshlab hozirgi hayotigacha hikoya qilinadi.

### „100 ayol“
2024-yil dekabr oyida BBC xalqaro korporatsiyasining 41 ta xizmatlari tomonidan berilgan nomzodlari asosida „Dunyoning katta taʼsirga ega va ilhomlantiruvchi 100 nafar ayollari“ roʻyxatiga kiritilgan.
## Mukofotlari
2024-yil 13-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „D.Yoʻldashevani „Mardlik“ ordeni bilan mukofotlash toʻgʻrisida“gi farmoniga muvofiq, Mardlik ordeni bilan mukofotlangan. 
## Manbalar

## Havolalar

* „Matonat“ filmini tomosha qilish
Pedro Moreira

**Pedro Miguel de Barros Moreira** (1975-yil 22-martda tugʻilgan) – portugaliyalik futbol murabbiyi. Moreira Oʻzbekiston Superligasining 16 karra chempioni „Paxtakor“ klubi bosh murabbiyligiga tayinlangan.

Pedro taniqli murabbiy Paulo Fonsekaning uzoq muddatli yordamchisi sifatida hamkorlikda ishlagandan soʻng, u 2022-yilda mustaqil bosh murabbiy sifatida faoliyat olib bora boshlagan.

## Murabbiylik faoliyati
2024-yil 4-dekabrda „Paxtakor“ jamoasi egasi Jahongir Ortiqxoʻjayev Pedro Moreirani jamoaning yangi bosh murabbiyi sifatida tanishtirgan.

## Murabbiylik natijalari

## Manbalar

## Havolalar
*
Dmitriy Kovalenko

**Dmitriy Kovalenko** (1972-yil 29-aprel) – qirgʻizistonlik sobiq professional futbolchi. Qirgʻiziston terma jamoasida yarim himoyachi ampulasida oʻynagan.

## Biografiya
1992-yilda Qirgʻiziston mustaqil chempionatining birinchi mavsumida „Semetey“ (Qizil-Qiya) klubida professional tarzda oʻynashni boshlagan. 1993-yilda Oʻshning „Alay“ jamoasi tarkibiga oʻtgan va u yerda chempionatning bronza medali sovrindori boʻlgan. Har ikki mavsumda ham u yuqori mahsuldorlik koʻrsatgan, ammo oʻzi oʻynagan klublarining eng yaxshi „toʻpurari“ emas edi.

1994—1995-yillarda Oʻzbekistonda oʻynagan, shu jumladan 1994-yilda „Soʻgʻdiyona“ safida Oʻzbekiston oliy divizionida 6 ta oʻyinda ishtirok etgan.

1996-yilda „Metallurg“ (Qadamjoy) jamoasida oʻynagan va u bilan chempionatda oltin medallarni qoʻlga kiritgan va Qirgʻiziston kubogini qoʻlga kiritgan. Keyin u ikki mavsumni „Semetey“da oʻtkazdi va faoliyatining oxirida Oʻshning „Dinamo-Alay“ jamoasida oʻynadi. U Osiyo klublari turnirlari oʻyinlarida qatnashib, bitta gol urgan.

## Terma jamoadagi faoliyati
1992-yil 25-oktyabrda Qozogʻistonga qarshi Markaziy Osiyo kubogi oʻyinida Qirgʻiziston terma jamoasida debyut qilgan. U oʻzining birinchi golini ikkinchi oʻyinda, 1993-yil 7-iyunda Tehronda boʻlib oʻtgan xalqaro turnirda Ozarbayjonga qarshi oʻyinda kiritgan. Hammasi boʻlib 1992—1994-yillarda terma jamoa safida 6 ta oʻyin oʻtkazib, bitta gol urgan.

Keyingi taqdir nomaʼlum.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Boloi Hovuz

* Boloi Hovuz masjidi — Oʻzbekistonning Buxoro shahridagi XVIII asrga oid masjid;
* Boloi Hovuz majmuasi — Oʻzbekistonning Buxoro shahridagi 1712–1917-yillarga tegishli meʼmoriy majmua.
Ivan Domantievskiy

**Ivan Ivanovich Domantievskiy** (1948-yil 6-noyabr, Vologda – 1985-yil 4-yanvar, Vologda) – sovet sobiq professional futbolchisi, darvozabon ampulasida oʻynagan.

## Futbolchilik faoliyati
Ivan futbolchilik faoliyatini dastlabki davrlarini SSSR B toifali ligasida ishtirok etgan „Avtomobilist Kustanay“ (1968—1969) va „Stroitel Jalolobod“ (1969) jamoalarida oʻynagan. 1970-yilgi mavsumda „Paxtakor“ jamoasi tarkibida SSSR „A“ toifali ligasida bitta oʻyin oʻtkazgan. Yagona oʻyinini 22-iyun kuni „Ararat“ jamoasiga qarshi safardagi oʻyinda (0:1) 48-daqiqada gol oʻtkazib yuborgan Nikolay Lyubartsevni oʻrniga maydonga tushgan. 1971—1972-yillarda Yaroslavlning „Shinnik“ jamoasida birinchi ligada oʻynagan. 1973—1983-yillarda Vologdaning „Dinamo“ tarkibida ikkinchi liga musobaqasida 308 ta oʻyin oʻtkazgan.

Domantievskiy 1985-yil 36 yoshida vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Ivan Domantievskiy Footballfactsru saytida
Boris Nobokov

**Boris Pavlovich Nabokov** (1912, Moskva – 1975-yil 16-yanvar, Moskva, SSSR) – sovet professional futbolchisi, darvozabon ampulasida oʻynagan. Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng murabbiy va futbol tashkilotlarida boshqaruvchi lavozimlarida ishlagan.

## Biografiya

Boris futbolchilik faoliyatining dastlabki davrlarini „Moskva quruvchilar klubi“ (1929—1930) va „Bolgʻa va oʻroq“ (1931—1933) klublarida oʻtkazgan, 1934—1935-yillarda Tinch okean floti jamoasida oʻynagan. 1936-yil kuzgi chempionatning „B“ guruh ligasida „Oʻroq va bolgʻa“ jamoasi tarkibida oʻynagan. 1937—1939-yillarda SSSR chempionatida Moskvaning „Metallurg“ klubi tarkibida 47 oʻyinda 66 ta gol oʻtkazib yuborgan.

Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, harbiy ordenlar sohibi.

Futbolchilik faoliyatining oxirida Boltiq flotining II guruhi Leningrad (1945), Moskva dengiz floti (1946—1947) jamoalarida oʻynagan.

1950-yilda Davlat jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya markazi qoshidagi murabbiylar maktabini tamomlagan.

Harbiy-dengiz kuchlari () (1947 – katta murabbiy, 1947—1950 – murabbiy), „Paxtakor“ (1967-yil avgustdan – noyabrgacha, bosh murabbiy) jamoalarida murabbiy sifatida ishlagan. SSSR yoshlar terma jamoasining katta murabbiyi (1963, 1969—1973).

SSSR Olimpiya terma jamoasi murabbiyi (1969), 1972-yilda Fransiya olimpiya terma jamoasiga qarshi oʻyinlarda bosh murabbiy sifatida jamoani boshqargan.

SSSR sport qoʻmitasi futbol boshqarmasida bosh murabbiy (1956—1962), SSSR futbol boshqarmasida nazoratchi katta murabbiyi (1965—1968) lavozimlarida ishlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Boris Nobokov Transfermarkt saytida
* Boris Nobokov Footballdatabase saytida
Hoji Abdulaziz Abdurasulov uy-muzeyi

** Hoji Abdulaziz Abdurasulov uy-muzeyi** – Oʻzbekiston xalq hofizi Hoji Abdulaziz Abdurasulovning yashagan uyida ochilgan uy-muzey. Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasining filiali. XII xalqaro „Sharq taronalari“ festivali arafasida foydalanishga topshirilgan. 

## Tarixi
Oʻzbek musiqa sanʼatiga salmoqli hissa qoʻshgan Hoji Abdulaziz Abdurasulov Registon maydoni yaqinidagi uylardan birida istiqomat qilgan. Bu joyda, shogirdlariga musiqa sohasida tahsil bergan. Jumladan, Oʻzbekiston xalq artisti Yunus Rajabiy ham bir muddat sanʼatkordan musiqa ilmi boʻyicha uyda bilimlar olgan.

2019-yilda Samarqand viloyati hokimi Erkinjon Turdimov hamda bir guruh jamoatchilik vakillari hofizning uyiga borib, hokim tomonidan mas’ullarga uy-muzeyni tashkil etish boʻyicha topshiriq berilgan.

## Qurilishi
2019-yil may oyidan boshlab, uy-muzeyni tashkil etish ishlari boshlangan. Birinchi navbatda, uyni shaxsiy mulki oʻlaroq foydalangan hofizning qarindoshidan uy sotib olingan. Soʻng, uy kapital taʼmirdan chiqarilib, eksponatlar joylashtirilgan. Umumiy hisobda bu ishlar uchun 1,5 milliard soʻm miqdorda mablagʻ sarflangan.

## Manzili
Uy-muzey Samarqand shahrining „Koʻkmachit“ mahallasidagi Xoji Abdullaziz Abdurasulov koʻchasi 49-uyda joylashgan. Muzey faoliyatini har kuni 9:00 dan 17:00 gacha olib boradi.

## Manbalar
Ahmad ibn Ibrohim al-Naysaburiy

**Ahmad ibn Ibrohīm an-Nīsābūrīy** yoki oddiygina **an-Naysābūrīy** (; 10-asr oxiri/11-asr boshlari) Nishopurlik ismoiliy olim boʻlib, Qohirada Fotimiy xalifalari al-Aziz Billoh va Abu Ali al-Mansur xizmatiga kirgan. Uning hayoti haqida maʼlumotlar yetarli emas. Mavjudlari ham asosan uning asarlaridagi havolalardan maʼlum. Ulardan uchtasi Fotimiylar va Ismoiliylar tarixi uchun juda muhim ahamiyatga ega: *"Istitor al-imom"* tarixiy asari boʻlib, Ismoiliylar harakatining ilk tarixi va Fotimiylar xalifaligining yuksalishi, *Risola al-mūjaza* ideal ismoiliy daʼvatchilarning fazilatlari va vazifalari, *Isbat-ul-imoma* Ismoiliyning imomat haqidagi tushunchalarining taʼsirchan tahlili, ratsionalistik falsafiy dalillarni islom ilohiyoti bilan uygʻunlashuvi haqida yozilgan.

## Faoliyati
Al-Naysaburiyning uchta asosiy asari *“Istitor al-imom”*, *“Risola al-mujaza”* va *“Isbat al-imoma”* mavjud bo‘lib, ulardan ikkinchisi mustaqil kitob holida saqlanib qolmagan, balki keyingi asar tarkibiga qo‘shib yuborilgan. 

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rashit Vagyzev

**Rashit Vagyzev** (1947-yil 28-martda tugʻilgan – 2016-yil 7-oktyabrda vafot etgan) – Rashit Andijonda tugʻilgan, rossiyalik huquqshunos.

## Biografiyasi
Rashit tatar millatiga mansub. Oʻzbekiston SSRda tavallud topgan va keyinchalik Qozonga koʻchib ketgan. Vagyzev yuridik fanlar nomzodi (1998), Tatariston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasida (1989, 1997) xizmat koʻrsatgan huquqshunos. 1984—1995-yillarda Qozonning Kirov tumanida prokuror, 1992—2000-yillarda RF Davlat kengashi komissiyalari raisi. 2000—2010-yillarda Tatariston Respublikasining inson huquqlari boʻyicha vakolatli vakili boʻlgan. Tatariston Respublikasi deputati (1990—2000).

## Manbalar
Hanzala ibn Safvon al-Kalbiy

**Hanzala ibn Safvon al-Kalbiy** () Umaviylar xalifaligi davrida 721—724, keyinchalik 737—742-yillarda Misr hokimi, 742—745-yillarda Ifriqiya hokimi boʻlgan.

## Misr hokimligi
Hanzala ibn Safvon al-Kalbiy taxminan 720-yilda Umaviylar xalifasi Yazid II tomonidan Misr hokimi etib tayinlangan ukasi Bishr ibn Safvon al-Kalbiy bilan birga Misrga kelgan. U yerda mirshablar boshligi (*[[Shurta|ash-shurta]]*) boʻlan. Hanzala 724-yilga qadar Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan, biroq oʻsha yili yangi xalifa Hishom ibn Abdulmalik taxtga oʻtirgan va ukasi Muhammad ibn Abdulmalik ibn Marvonni hokim etib tayinlagan.

Bir qator muvaffaqiyatsiz Misr hokimlaridan soʻng xalifa Hishom 737-yilda Abdurrahmon ibn Xolid al-Fahmiyning oʻrniga Hanzala ibn Safvonni qayta Misr hokimi etib tayinlashga qaror qilgan.

## Ifriqiya hokimligi
741-yil oktyabr oyida Magʻribda kechgan Berberlar qoʻzgʻoloni vaqtida Ifriqiya qoʻshini xalifa tomonidan yuborilgan Suriya qoʻshinlari bilan birga Bagdura jangida berberlar tomonidan yoʻq qilingan. Hokim Kulsum ibn Iyod al-Qushayriy jang maydonida halok boʻlgan, uning jiyani va vorisi Balj ibn Bishr al-Qushayriy esa qoʻshinning qolgan qismi bilan Ispaniyada panoh topdi, natijada butun Ifriqiya berber isyonchilarining hujumi uchun ochiq qolib ketdi.

Umaviy xalifa Hishom ibn Abdulmalik ixtiyorida qoʻshimcha kuch boʻlmaganligi uchun tezda Hanzala ibn Safvonni Ifriqiyaga hokim etib tayinladi. Hanzala butun Magʻrib (Misrdan gʻarbdagi Shimoliy Afrika) va Andalus (Ispaniya) ustidan nazorat oʻrnatish vakolatiga ega boʻldi. Shuningdek, unga Ifriqiyani himoya qilish va Berber qoʻzgʻolonini bostirish uchun zarur kuchlarni toʻplab, u yerga yetib borish buyurildi. Misrni Hafs ibn al-Volid ibn Yusuf al-Hadramiyning qoʻliga topshirgan holda Hanzala 742-yil fevralda gʻarbga tomon yoʻl oldi. Barqa (Kirenaika) va Tripolidan (Tarobulus al-Gʻarb) qoʻshimcha kuchlarni yigʻib, 742-yilning aprel oyida Qayravonga yetib keldi.

Ifriqiyada berberlar qoʻzgʻolonini bostirgach, Hanzala oʻz eʼtiborini Al-Andalusga (Ispaniya) qaratdi. U yerda Andalusiya arablari va yangi kelgan Suriya *jundlari* (xalifa Hishom 741-yilda Ifriqiyaga yuborgan harbiy kuchlarning qolgan qismi) oʻrtasida haqiqiy ichki kurash ketayotgan edi. 743-yilning boshida Hanzala ibn Safvon amakivachchasi Abu al-Xattor ibn Daror al-Kalbiyni oʻzining noibi sifatida Kordovaga yubordi. Abu al-Xattor u yerda Andalus hukumatini oʻz qoʻliga olib, kelishmovchilikni bartaraf etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Oʻzbekiston sanatoriysi (Yalta)

**Oʻzbekiston sanatoriysi** – Qrim Respublikasining Yalta shahrida joylashgan sanatoriy. Buxoro amiri Amir Abdulahadxon tomonidan 1907—1911-yillarda bunyod etilgan. Sanatoriy bir vaqtning oʻzida 240 nafar kishiga xizmat koʻrsatadi.

## Tarixi
1898-yilda Buxoro amiri Amir Abdulahadxon hozirgi sanatoriy hududini Rossiyadan sotib olgan. Soʻng, bu hududda 1 ta bogʻ hamda 4 ta qasr barpo qilgan. Buxoro xalqining ustalari qurilish jarayonlarida bevosita ishtirok etgan. 1911-yil Amir Abdulahadxon vafot etgach, qurilish ishlarini Said Olimxon davom ettirgan. 1921-yildan 4 ta qasr oʻrnida Yalta sharq muzeyi oʻz faoliyatini boshlagan.

1924-yil 23-mayda Qrim markaziy ijro qoʻmitasi prezidiumi qaroriga muvofiq, mulk cheklanmagan muddatda abadiy foydalanish uchun Oʻzbekiston ixtiyoriga oʻtkazilgan. Bu voqeadan soʻng, bu yer „Oʻzbekiston“ sanatoriysi deb yuritilishni boshlagan.

1927-yildan boshlab, sil kasalini davolaydigan sanatoriy sifatida faoliyatini boshlagan. Biroq, 2-jahon urushi vaqtida fashistlar tomonidan bogʻ toʻlaligicha buzib tashlanib, qolgan binolarga ham zarar yetkazilgan.

1969-yildan boshlab, asab va jismoniy kasalliklar sanatoriysiga aylantirilgan. 1970-yildan boshlab esa, Sharof Rashidov tomonidan bir qancha bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgan.

„Puling boʻlsa xaltada, dam olasan Yaltada“ maqoli aynan shu sanatoriyga sovet davrida boy oʻzbeklar dam olish maqsadida borganidan kelib chiqqan.
## Yana qarang
* Buxoro amirining saroyi (Yalta)

## Manbalar
Ishq va anduh

„**Ishq va anduh**“ – Ibrohim Rasulov rejissyorligida suratga olingan melodrama janridagi oʻzbek filmi. 2024-yil 25-martda premyera qilingan. Film 2024-yilgi *[[Oltin humo]] mukofoti* uchun nomzod sifatida qayd etilgan.

## Rollarda
Umid Iskandarov – Ibrat rolida
Gulchehra Eshonqulova – Nilufar rolida
Robiya Rustamova – Ibratning onasi rolida
Erkin Komilov – Ibratning dadasi rolida
Gulbahor Dadamirzayeva – Nilufarning onasi rolida
Hamid Toshpoʻlatov – Nilufarning otasi rolida
Mashhura Zulfiqorova – Ibratning sinfdoshi rolida
Tesha Moʻminov – shifokor rolida

## Mukofotlari

## Manbalar

## Havolalar
Arva as-Sulayhiy

**Arva as-Sulayhiy** (), () 1067-yildan 1138-yildagi vafotigacha, avvaliga ikki eri bilan, soʻngra yakka oʻzi Yamanda uzoq vaqt hukmronlik qilgan. U Sulayhiylar sulolasi hukmdorlarining oxirgisi boʻlib, shialikning ismoiliy boʻlimida *Hujja* degan nufuzli unvonga sazovor boʻlgan birinchi ayoldir. Ismoiliy taʼlimotida, u oʻz hayoti davomida Xudo irodasiga koʻra hukmronlik qilganlarning tirik timsoli sifatida tariflanadi. U xalq orasida *As-Sayyidah Al-Hurra* (), *Al-Malikah Al-Hurra* () yoki *Al-Hurratul-Malika* () va *Malikat Sabaʾ Aṣ-Ṣaghīrah* () nomlari bilan tanilgan.

Ayol hukmdor sifatida Arva tarixda deyarli beqiyos oʻringa ega: garchi xalqaro musulmon olamida koʻplab ayol hukmdorlar boʻlgan boʻlsa-da, Arva va Asma bint Shihob musulmon arab dunyosidagi oʻz nomi bilan masjidlarda xutba oʻqitgan kamsonli ayol hukmdorlardan edi. Xutba musulmon olamida hukmdor maqomining oliy eʼtirofi hisoblanib, bu holat ularning nufuzini yana ham oshirgan. U bir nechta masjidlarga asos solgan, ularning orasida eng mashhuri Qirolicha Arva masjididir.

Arva musulmon dunyosidagi hukmronlik qilgan birinchi malika edi. U oʻzining hujja unvoni tufayli, oʻz huquqida ham siyosiy, ham diniy hokimiyatni qoʻlga olgan yagona musulmon ayol hisoblanadi.

Uning siyosiy faoliyatini asosan toʻrt bosqichga boʻlish mumkin. Birinchi bosqich 1065-yilda al-Mukarram Ahmad bilan turmush qurganidan, to 1074-yilda qaynonasi Asmo vafot etgunga qadar boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Bu davrda uning siyosiy hokimiyatdagi oʻrni haqida hech qanday maʼlumot mavjud emas. Ikkinchi bosqich, Asmo vafotidan soʻng boshlanadi. Ahmad 1086-yilda, oʻz vafotiga qadar barcha hokimiyat vakolatlarini Arvaga topshira boshlaydi. Uchinchi bosqichda, Ahmadning oʻlimidan keyin, Arva oʻgʻli Abd al-Mustansirning malika onasi sifatida hokimiyatni qoʻlga oladi. Shuningdek, al-Mustansir unga Sabaʼ as-Sulahiy bilan nikohdan oʻtishni buyuradi (garchi bu nikoh hech qachon toʻliq boʻlmagan boʻlsa-da). Shundan soʻng, Arva amalda hokimiyatni boshqarsa-da, rasman turmush oʻrtogʻi nomidan faoliyat yuritadi. Nihoyat, toʻrtinchi bosqich 1097 yoki 1098-yillarda Sabaʼ vafotidan keyin boshlanadi. Bu davrda Arvaga hech qanday erkak rasman mas’ul boʻlmagan holda, yolgʻiz malika sifatida mustaqil hukmronlik qiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Sayyida Hurra. „The Ismāʿīlī Sulayhid Queen of Yemen by Farhad Daftary“; Gavin R. G. Hambly tomonidan tahrirlangan *Women in the Medieval Islamic World* (O‘rta asrlar islom dunyosidagi ayollar) kitobida keltirilgan
Zuayb ibn Muso

**Zuayb ibn Muso al-Vodiy al-Hamdaniy** (; 1151-yil 29-aprelda vafot etgan) islom dinining Toyyibi Ismoiliy yoʻnalishidagi maʼnaviy hokimiyat mavqei boʻlgan birinchi *daʼi al-mutlaq* boʻlgan. U bu lavozimga qirolicha Arva as-Sulayhiy tomonidan tayinlangan.

## Faoliyati
Zuayb oʻz faoliyatini Yamandagi Fotimiylar tarafdori boʻlgan Mustaliy *[[Daʼvat|daʼvatining]]* aʼzosi sifatida boshlagan va keyinchalik mahalliy bosh targʻibotchi Yahyo ibn Lamakning yordamchisi darajasiga erishgan. 1126-yilda oʻlimidan sal avval Ibn Lamak Sulayhiylar malikasi Arva as-Sulayhiy bilan maslahatlashib, Zuaybni oʻzining oʻrinbosari etib tayinlagan.

1130-yilda fotimiy imom-xalifasi al-Amir bi-ahkamillah vafotidan soʻng Mustaʼliy ismoiliylik hofiziy va toyyibiylik yoʻnalishlariga boʻlinadi. Hofiziylar al-Amirning amakivachchasi al-Hofizni, toyyibiylar esa al-Amirning goʻdak oʻgʻli at-Toyyibni merosxoʻr deb tan oladilar. Yamanda shu paytgacha Fotimiylarga sodiq boʻlgan malika Arva toyyibiylar tomoniga oʻtib, Qohira bilan aloqalarini uzadi. Bu vaqtda, mintaqadagi Hamdoniylar va Zuraydiylar sulolalari esa al-Hofizning daʼvolarini qoʻllab-quvvatlashadi. 1138-yilda vafot etgunga qadar Arva yangi toyyibiy *daʼvatiga* amalda rahbarlik qiladi va toyyibiylar uni hujja, yaʼni yashirin (*satr*) imom at-Toyyibning jonli dalili sifatida tan oladilar. Zuayb va boshqa *daʼvatchilarning* koʻmagi bilan malika umrining soʻnggi yillarini yangi mazhabni tashkil etishga sarflaydi. 1132-yildan keyin u Zuaybni *daʼi al-mutlaq* etib tayinladi va shu tariqa uni yashirin imom nomidan *daʼvat* qiluvchilarning boshligʻi etib tayinladi. Bu oson vazifa emas edi, chunki boshqa Yaman hukmdorlari Toyyibiylikni qabul qilmaydilar va Arva vafotidan soʻng toyyibiylar kuchli homiydan mahrum boʻlishadi. Shunday boʻlsa-da, aynan Fotimiylardan ham, Sulayhiylardan ham mustaqil boʻlgan alohida iyerarxiyaning oʻrnatilishi tufayli, toyyibiy daʼvati nafaqat har ikkala tuzumdan omon qolishga, balki mintaqada keng tarqalishga ham muvaffaq boʻladi.

Daʼiy sifatida Zuayb Banu Hamdon qabilasining al-Hajur urugʻi boshligʻi al-Xattob ibn al-Hasan ibn Abil-Hifazni oʻz diniga kiritishga erishdi. Mohir jangchi, taniqli shoir va ilohiyotshunos boʻlgan al-Xattob Zu’aybning bosh yordamchisiga va Sulayhidlar hamda Tayyibiylar ishi uchun muhim shaxsga aylanadi. U 1138-yilda al-Hajurustidan nazorat qilish boʻyicha jiyanlari bilan boʻlgan nizoda oʻldirilgunga qadar shu vazifani bajardi. Al-Xattobning oʻrniga boshqa hamdoniy Ibrohim ibn al-Husayn al-Hamidiy bosh yordamchi (maʼzun) etib tayinlandi. 1151-yilda Zu’ayb vafot etgach, Ibrohim yangi daʼiy al-mutlaq boʻldi. 1151-yilda Zuayb vafot etgach, Ibrohim yangi *doʻi al-mutlaq* boʻldi.
## Manbalar

## Havolalar

*