Davlat Suvereniteti Kuni (Ozarbayjon)

**Davlat Suvereniteti Kuni** – Antiterror operatsiyasidan keyin Ozarbayjon Respublikasida Davlat Suverenitetining barposi sharafiga nishonlanadigan kun. Prezident Ilhom Aliyevning 2024-yil sentabrning 19-kunida imzolagan “Ozarbayjon Respublikasida Davlat Suvereniteti kunining ta’sis etilishi haqida”gi farmoniga asosan nishonlanadi.

## Tarixiy mazmun
Birinchi Qorabog‘ urushida Armaniston Respublikasi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ustavini buzgan holda Ozarbayjon Respublikasiga qarshi bosqinchilik siyosatini amalga oshirgan va harbiy kuchdan foydalanib, Ozarbayjonning xalqaro miqyosda tanilgan hududining 20 foizini bosib olgan. Armanistonda va bosib olingan Ozarbayjon tuproqlarida ozarbayjonliklarga qarshi etnik tozalash olib borilgan, insoniyatga qarshi jinoyatlar va harbiy jinoyatlar natijasida shahar va qishloqlar vayron bo‘lgan, bir qancha qatliom va Xodjali qirgʻini sodir etilgan.

2020-yilning sentabr-noyabr oylarida 44 kunlik Vatan urushi natijasida Ozarbayjon Qurolli Kuchlari yetti hududni – Jabroyil, Fuzuliy, Zangilan, Gubadli, Ag‘dam va Lachin tumanlarini, shuningdek, Shusha shahrini tamomila, Xo‘javand va Kalbajar tumanlarining katta qismini, Xo‘jali va Tartar tumanlarining esa bir qismini bosqindan ozod qilgandi. Harbiy amaliyotlar 2020-yil noyabrining 10-kunida Ozarbayjon, Armaniston va Rossiya liderlari o‘rtasida imzolangan uch tomonlama bayonot bilan yakunlangan edi. Bu bilan Ozarbayjon BMT Xavfsizlik Kengashining rezolyutsiyalarini bajarishga muvaffaq bo‘ldi.

Uch tomonlama bayonotda Armaniston o‘z qo‘shinlarini Ozarbayjon hududlaridan to‘liq olib chiqib ketish majburiyatini o‘z bo‘yniga oldi. Biroq Armaniston, ayniqsa 2020-yildan keyin ishlab chiqarilgan qurol, o‘q-dorilarni, shu jumladan minalarni noqonuniy ravishda Rossiya tinchlikparvar kuchlari nazorati ostidagi Qorabog‘ hududiga olib o‘tgan, 480 kilometrgacha bo‘lgan kontakt liniyasi bo‘ylab yangi minalangan hududlar, 500 dan ortiq jangovar pozitsiyalar va mustahkamlangan uzoq muddatli otishma nuqtalari, turli tipdagi artilleriya qurilmalari uchun 350 dan ortiq o‘q otish joylari, razvedka-kuzatish uchun vositalarni o‘rnatgan. Bundan tashqari Armaniston mazkur hududda hujumkor amaliyotlarni amalga oshirishga qodir bo‘lgan harbiy kuchlarni jamlagan. 

2023-yil sentyabrning 18-kunida Rossiyaning tinchlikparvar kuchlari vaqtincha joylashgan hududlarimizda Ozarbayjonning havo yo‘llaridan uchayotgan yo‘lovchi samolyotlarining GPS-navigatsiya tizimlariga qarshi noqonuniy ravishda arman qurolli guruhlari tomonidan radioto‘siqlardan foydalanilgan. Buning natijasida Tbilisi-Boku yo‘nalishida parvoz qilayotgan “Ozarbayjon havo yo‘llari”ning E-190 tipli yo‘lovchi samolyotiga soat 20:28 dan 20:34 gacha radioto‘siqlarning qo‘llanilishi oqibatida GPS navigatsiya tizimlarida uzilish yuzaga kelgan.

2023-yil 19-sentabr kuni Xo‘javand tumanida Ozarbayjon avtomobil yo‘llari davlat agentligiga tegishli avtomobil minaga to‘qnash kelgan. Buning oqibatida haydovchi va yo‘lovchi voqea sodir bo‘lgan joyning o‘zida vafot etgan.

Keyinchalik xuddi o‘sha kuni Ozarbayjon avtomobil yo‘llari davlat agentligi xodimlarining o‘ldirilishi bilan natijalangan terrorchilik hodisasi yo‘nalishida harakatlanayotgan politsiya xodimlarining avtomobili minaga urilgan. Natijada Ichki ishlar vazirligining 4 nafar politsiyachisi halok bo‘lgan, 5 nafari esa turli darajadagi tan jarohatlari olgan. Keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, mashina tinchlikparvar kuchlar vaqtincha joylashgan hududda faoliyat yuritayotgan noqonuniy arman qurolli birlashmalarining qo‘poruvchilik-diversiya guruhi o‘rnatgan minaga borib tushgan.2023-yil sentabrning 19-kunida Ozarbayjonning Qorabog‘ iqtisodiy tumanida uyushtirilgan keng ko‘lamli provakatsiyalarning oldini olish va Armaniston qurolli kuchlarining qoldiqlarini qurolsizlantirib, tuproqlarimizdan chiqarish, mazkur hududlarda Ozarbayjon Respublikasida konstitutsiyaviy rejimni tiklash maqsadida terrorizmga qarshi operatsiya boshlandi. Jami 23 soat davom etgan va 20-sentabrda tugagan operatsiya natijasida Ozarbayjon armiyasi Ozarbayjon Respublikasining suverenitetini to‘liq tikladi. Ozarbayjonning Qorabog‘ hududida joylashgan Armaniston qurolli kuchlarining birlashmalari, noqonuniy arman qurolli guruhlari qurollarini tashlab, jangovar pozitsiyalari va harbiy postlarini tark etishdi. 

## Ta’sis etilishi
Davlat Suvereniteti Kuni Prezident Ilhom Aliyevning 2024-yil sentabrning 19-kunida imzolagan “Ozarbayjon Respublikasida Davlat Suvereniteti kunining ta’sis etilishi haqida”gi farmoniga asosan nishonlanadi. Farmonda shunday deyiladi:

## Yana qarang
Qorabogʻ inqirozi (2023)

## Manbalar