open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ofiuralar

**Ofiuralar** (Ophiuroidea), ilondumlilar — ignaterililar sinfi. Disksimon, gavdasi 10 sm gacha, undan 5 ta (baʼzan 10 tagacha) egiluvchan nurlar tarqaladi. Ayrim Ofiuralarning nurlari koʻp marta shoxlanadi (gorgonotsefallar). Gavdasining uzunligi nurlari bilan birga 0,5 m ga yetadi. Koʻpchilik Ofiuralar singan nurlarini regeneratsiya qilish xususiyatiga ega. Tropik dengizlarning sayoz qismida yashaydigan Ofiuralar rangi juda chiroyli. 2 turkumi: terili Ofiuralar(beshnurli va barcha shoxlangan nurli Ofiuralarni oʻz ichiga oladi) va haqiqiy Ofiuralarga ajratiladi. 2 mingga yaqin turi bor; dengiz va okeanlar tubida litoraldan boshlab 8 km chuqurlikkacha uchraydi. Koʻpchiligi ayrim jinsli, ayrim turlari germafrodit, Jinsiy hujayralarini suvga chiqaradi, lichinkasi ofiopleteus. Ayrim turlari oʻzgarish orqali rivojlanadi; tuxumdan chiqqan yosh Ofiuralar maxsus chiqarish xaltasida usadi. Fitoplankton va zooplankton organizmlarni oqimga qarshi yoyilib turadigan qoʻllari bilan ushlaydi. Baʼzan dengiz tubida koʻplab toʻplanadi; bentofag baliklar uchun oziq (yana qarang Ignaterililar).

## Manbalar
Ofitser

**Ofitser** (nem. Ofﬁzier, lotincha ofﬁciaritis — mansabdor shaxs, zobit) — qurolli kuchlar, politsiya va jandarmeriyaning komandirlar (boshliklar) tarkibidagi harbiy xizmatchi. O. unvoni 16-asr oxirida dastlab Fransiyada, soʻngra Yevropaning boshqa davlatlarida, Rossiyada — 17-asrning 30-yillarida paydo boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida bir qancha O.lik unvonlari mavjud (qarang Harbiy unvonlar).

## Manbalar
Ofort

**Ofort** (fransuzcha: eau-forte — azot kislotasi) — metallga ishlanadigan gravyura turi. Tasvir metall plastina (taxta)ga kislota taʼsir ettirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Kislotaga chidamli lok bilan krplangan rux yoki mis plastina yuzasi maxsus igna, mix bilan metall yuzagacha tirnab (oddiy kislotali moʻyqalam bilan chizib), tasvir chiziqlari hosil qilinadi. Soʻng plastinadagi oʻyiqlar (bosma elementlari) kislota taʼsirida yana chuqurlashtiriladi. Bu jarayonni bir necha marotaba takrorlab, kerakli darajadagi tuslar jilvasini hosil qilish mumkin. Boʻyoq surtilgan plastinadan bosim taʼsirida qogʻozga nusxa koʻchiriladi. Bu usul rangli bosmada ham ishlatiladi. Tasvir chiziqlarini kuchaytirish imkoniyati, oʻziga xos badiiyligi, shtrixining erkinligi, nursoyaning nafisligi, bosish jarayonida yuzaga keladigan takrorlanmas sifati (bir plastinadan turli xil nusxalar olish imkoniyati) bilan ofort barcha boshqa gravyuralardan farq qiladi. Dastlabki ofort namunasi 16-asrda Germaniyada (D.Xopfer va Albrecht Dyurer tomonidan) yaratilgan. Fransuz J.Kallo, golland Rembrandt, italyan G.Reni, J.Kastilone, ispan Francisco Goya, rus I.Shishkin, V.Mate, Valentin Serovlar ofortda samarali ijod qildilar. Oʻzbekistonda O.V. Kedrin, Anatoliy Osheyko va boshqa ijodi bilan boyidi.

## Manbalar
Ofoqxoʻja

**Ofoqxoʻja** (1625, Kumul, Sharqiy Turkiston – 1695, Qoʻqon qishlogʻi, Kashqar viloyati) – islom va tasavvuf ilmining yirik targʻibotchilaridan biri va Yorkend xonligida taxtga oʻtirgan xoʻjalarning dastlabkisi; Turkiston tasavvuf ilmining rahnamolaridan Mahdumi Aʼzamning avlodi. Ofoqxoʻjaning ismi Hidoyatullo boʻlib, u xalq orasida hurmat belgisi boʻlgan „Ofoq“ („Yorugʻ dunyo“ yoki „Yorugʻlik egasi“) – xuja nomi bilan mashhurdir. Ofoqxoʻja yoshligida otasi Muhammad Yusuf ibn Eshon Kalon bilan turli shaharlarda yurib bilim va tarbiya olgan. 1638-yilda Kash-qarga kelib, otasi vafotidan soʻng bu yerdagi oqtogʻlik xujalarga bosh boʻlgan. 1670-yilda Yorkend xonligida yuz bergan ichki kurashlar natijasida Ofoqxoʻja Qashqarni tark etib Turkiston shaharlarida, qalmoqlar (oyrotlar) orasida va Xeshi yulagidagi (Xesi-szoulan) viloyatlarda diniy targʻibot ishlari bilan shugʻullangan. 1678-yilda Tibetda 2 yilga yaqin yashagan va bu yerdagi budda dini vakillari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1680-yil Tibet zodagonlari yordamida oyrotlar xoni bilan tanishgan. 1681-yilda qalmoklar tomonidan Yorkend xonligi taxtiga oʻtqazilgan. Uning jasadi Yogʻdu deb nomlangan joydagi ota-buvalari qabri yoniga dafn etilgan. Shundan boshlab ushbu qabriston „Ofoqxoʻja mozori“ deb nomlanib, ziyorat maskaniga aylangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

## Manbalar
Ofoqxoʻja maqbarasi

**Ofoqxoʻja maqbarasi** - Qashqar (Xitoy)dagi meʼmoriy yodgorlik (1664). Maqbara shaharning shim.shar-qiy qismidagi Qoʻqon qishlogʻida "Shyangpeymu" (Iparxon mozori)da joylashgan. Otasi manjur istilochilariga qarshi chiqqanligi uchun Iparxon (Ofoqxoʻjaning evarasi) aka-ukalari bilan Pekinga olib ketilgan. Rivoyatlarga koʻra, goʻzal, yosh Iparxon begona el xoqoniga itoat qilmay bevaqt vafot etgan. Jasadi Pekindan olib kelinib, Ofoqxoʻja maqbarasiga dafn etilgan.

Maqbara bal. 27 m, goʻrxona (35x27 m) gumbaz tomli, bosh tarzining 4 burchagida 4 minora — guldasta (balandligi 18 m) bor. Peshtogʻi devordan sal oldinga chiqarib qurilgan. Uning 2 yonini ustungoʻshalar bezagan. Ofoqxoʻja maqbarasi devorining qalinligi 1 m, 4 tomoniga darcha ishlangan. Maqbarada 5 avlod vakillaridan 72 kishi dafn qilingan. Ofoqxoʻja va uning buvasi Eshon Kalon, otasi Muhammad Yusuf va boshqa qabrlardagi sagʻanalar bir-biriga yaqin boʻlgan. Sagʻanalar hajmi har xil, unda dafn etilgan kishining martabasi ulugʻligiga qarab joylashtirilgan. Ofoqxoʻja maqbarasi tarkibida darvozaxona, atrofida bogʻ, hovlisida 2 hovuz, Madrasa, katta va kichik masjidlar mavjud. Ofoqxoʻja maqbarasi bir necha bor taʼmirlangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

## Manbalar
Ofiolitlar

**Ofiolitlar** (yun. ophis — ilon va lithos — tosh) — oʻta asosli va asosli intruziv (dunit, peridodit, piroksenit, gabbro), effuziv (giberbazitlar) va choʻkindi (aksari chuqur suv yotqiziqlari) togʻ jinslarining birgalikda uchraydigan majmui. Ofiolitlar tushunchasini fanga dastlab 1905-yilda shveysariyalik olim G. Shteynman kiritgan. Burmalangan oblastlarning Ofiolitlar okean osti Yer poʻstining oʻtmish geologik davrda tektonik harakatlar natijasida qitʼalar chetiga kelib qolgan relikti deb taxmin qilinadi. Odatda, serpentinlashgan ultrabazitlar yuqori mantiyaning bir qismi, gabbroidlar — "bazalt qatlami", effuziv-choʻkindi qatlamlar esa hozirgi okean osti Yer poʻstining "birinchi" va "ikkinchi" qatlamlaridan iborat. Bu tartibning oʻzgarishi koʻpincha tektonik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlib, oʻziga xos geologik formatsiya (serpentinli melanj)ni tashkil etadi. Ofiolitlar Yer sharining bir yoʻnalishdagi burmali strukturalari uchun xos. Ofiolitlar ayrim hollarda gorizontal yoʻnalishda katta masofalarga siljigan, baʼzan agʻdarilgan. Ofiolitlarni tadqiq etish ofiolitli togʻ jinslari bilan genetik bogʻliq boʻlgan konlar (xrom, nikel, platina, oltin, simob va boshqalar)ni aniqlash va Yer poʻstining rivojlanishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega.

## Manbalar
Oferta

**Oferta**, **offerta** ( – „taklif etaman“) – bir shaxsning boshqa shaxsga tovar yetkazib berish, birorbir xizmat koʻrsatish va boshqa uchun shartnoma tuzish istagi va shartlari haqida yozma yoki ogʻzaki xabarnomasi. Shunday xabar yuborgan jismoniy yoki yuridik shaxs offerent, xabarnoma olgan shaxs akseptant deb ataladi (qarang Aksept).

Oferta qabul qilingan hollarda akseptant offerentni yozma xabardor qiladi va tomonlar bitimi rasmiy kuchga kiradi. Oferta unda koʻrsatilgan amal qilish muddatiga ega boʻladi. Shu muddat davomida akseptant ofertani qabul qilish huquqiga ega va bu oferent bilan shartnoma majburiyatlarini bogʻlab oladi.

Xalqaro savdoda ofertaning qatʼiy va erkin turlari bor. Qatʼiy oferta offerentning tovarlar partiyasini sotish imkoniyati haqidagi muddati koʻrsatilgan yozma taklifi ehtimoli boʻlgan hari-dorlardan faqat bittasiga yuboriladi va sotish shu muddat davomida oʻz taklifiga bogʻlanib qoladi (javob kutadi) va shunday taklifni boshqa haridorga qoʻllay olmaydi. Erkin ofertada bir vaqtning oʻzida bir tovar partiyasi bir qancha haridorlarga taklif etiladi va javob uchun muddat belgilanmaydi va shu jihat bilan offerentni majburiyatlar bilan bogʻlab qoʻymaydi. Haridorning ofertaga roziligi haqidagi yozma javobi bitim imzolanganligini tasdiqlaydi.

## Manbalar
Oftalmo...

**Oftalmo** (yunoncha, ophthalmos — koʻz) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning koʻzga, koʻz kasalliklariga aloqadorligini bildiradi.

## Manbalar
Oftalmoskopiya

**Oftalmoskopiya** (oftalmo va yunoncha, skopeo — koʻraman, tekshiraman) — koʻzning ichki pardalarini (tubini) tekshirish metodi. Oʻrtasi teshik maxsus koʻzgu — oftalmoskop (yorugʻlik nurini koʻz ichiga yoʻnaltiradi), yorugʻlik manbai va lupa (kattalashtirib beruvchi shisha)dan foydalanib qorongʻi xonada oftalmoskopiya qilinadi. Oftalmoskoplarning takomillashtirilgan va murakkabroq modellari ham bor. 

## Manbalar
Oftob urishi

**Oftob urishi** — quyosh nurlari tik tushib turganda boshning (ayniqsa, yalang boshning) oʻta qizib ketishidan kelib chiqadigan kasallik holati. Oftob urganda miyada qon aylanishi buziladi; miya pardalari va moddasining tomirlari kengayib, qonga toʻlib ketadi, miya shishadi. Oftob urishi ogʻir boʻlganda mayda qon tomirlari yorilib, miyaning turli boʻlimlariga va pardalariga qon quyiladi, natijada markaziy nerv sistemasi turli bulimlarining funksiyasi buziladi. Oftob urishi yengil boʻlganda bosh aylanadi, ogʻriydi, darmon quriydi, koʻz tinadi. Ogʻir Oftob urishida bemor talvasaga tushib qusadi, hushdan ketadi, terisi qizaradi, pulsi va nafas olishi tezlashadi, temperaturasi koʻtariladi. Bunday hollarda uni darhol kasalxonaga yotqizishi kerak.
## Oldini olish
Oldini olish oftobda ishlaganda yoki yurganda, albatta, bosh kiyimi kiyib olish lozim.

## Manbalar
Oftobachi

**Oftobachi** – Oʻrta Osiyo xonliklarida saroy mansabi. Masalan, Buxoro xonligi (XVIII asr)da Mirza Bade devonning „Majma ul-arqom“ asarida koʻrsatilishicha, Oftobachi maxram – amir qoʻl yuvayotgan paytda oftoba (obdasta) tutib turuvchi lavozimli shaxs; saroyga kelgan mehmonlarga ham Oftobachi xizmat qilgan.

## Manbalar
Oftobi

**Oftobi** — mayiz solish usuli, uzumni ishlov bermasdan, bevosita oftobda quritish. Bu usul uzumchilikda tarqalgan boʻlib, asosan, oq kishmish va qora kishmish uzum navlari quritiladi. Uzum boshlari uzib olingach, xillanadi va taxta patnislar; boʻyra yoki somon suvoq qilingan joyga bir tekis qilib yoyiladi. Oradan 7—8 kun oʻtgach, gʻujumlarning ust qismi soʻlib, bir oz qorayadi. Shunda uzum boshlar agʻdarib qoʻyiladi va quriguncha shu holda turadi. Quritish 15—20 kun davom etadi. Namligi 18% dan oshmaydigan qurigan mayiz shingil bandlari, xas-choʻplaridan tozalanib, idishlarga joylanadi.

## Manbalar
Ofset bosma

**Ofset bosma**, ofset (ing. offset) — tekis bosma usuli; bunda boʻyoq qolip (forma) dan elastik oraliq sirt (rezina silindr)ga, undan qogʻozga yoki bosma materialga tushiriladi. Ofset bosma AQSH da ofset bosma mashina yaratil-gandan soʻng (1905) taklif qilingan. Ofset bosma qolipi 0,3—0,8&nbsp;mm qalinlikda pyx, alyuminiy, bimetall (mis, nikel) plastinadan fotomexanik usulda tayyorlanadi. Ofset bosma qoliplaridan negativ va pozitiv usullarda nusxa koʻchiriladi. Negativ usulda nusxa koʻchirishda metall plastina sirtiga xromlangan yorugʻlik sezgir kolloid qatlami surkaladi va negativ kayta bo-siladigan asl nusxa (original) ga koʻchiriladi. Nusxa boʻyoq bilan krplana-di, maxsus eritmalarda ochiltiriladi va ishlanadi. Pozitiv usulda nusxa koʻchirishda diapozitivpar qoʻllanadi. Nusxani ochiltirish va ishlash na-tijasida bosma elementlari ancha chuqurlashadi; bu esa bosma sifatini oshirishga va qolipdan koʻplab nusxa olishga imkon beradi. Qolip bimetall (mis va nikel)dan tayyorlangan boʻlsa, bosma elementlari mis sirtda, ochiq qoladigan joylar (probellar) esa nikel sirtda xrsil boʻladi. Ofset bosma kup rangli nashrlar (plakatlar, badiiy rep-roduksiyalar, rangli kitobchalar, ras-mli jur.lar va boshqalar), shuningdek, bir xil rangdagi rasmli kitoblarni bosishda keng qoʻllanadi. Ofset bosma korxonasida rang berish, fotoharf terish avtomatlari, ofset rotatsiyalari, avtomatik liniyalar boʻladi.

## Manbalar
Ofset bosma mashina

**Ofset bosma mashina** — bosma mashinanknt bir xili; unda bosma qolip (forma)dagi boʻyoq rezina silindrga, undan esa qogʻoz (yoki bosma material)ga oʻtadi. Asosan, tekis bosmala qoʻllanadi. AQSHda 1905-yil yaratilgan. Oddiy Ofset bosma mashina  3 silindr: qolip, ofset (rezina qoplamali) va bosma silindrlardan iborat. Ofset bosma mashinaning 1,2 va koʻp boʻyoqli; listli va rolikli xillari bor. 2 boʻyokli Ofset bosma mashinada (rasmga q.) ikkita qolip F va F2,2 ofset silindri O va O2, 2 ta boʻyoq apparati K va K2, 2 ta hoʻllovchi apparat U! va U2 hamda bosish silindri P bor. Qogʻoz oʻzi tax-lovchi moslama S dan uzatiladi. Tayyor nusxalar transportyor T bilan qabul qiluvchi stapel PS ga uzatiladi. Ofset bosma mashinam. afzalligi: koʻp boʻyoqli nashrlarni tez bosish mumkin, har xil silliqlikdagi qogʻozlarga ham bosilaveradi, bosma qoliplari kam yeyiladi.

## Manbalar
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** (; asl ismi va familiyasi Yakob Ebershi; 20-iyun 1819-yil, Kyoln - 4-oktabr 1880-yil, Parij) — fransuz kompozitori, fransuz operettasining asoschisi. 1849-yildan "Komediya Fransez" teatrida dirijyor va kompozitor. 1855—61 yillarda oʻzi asos solgan "Buff-Pari-zyen", 1872—76 yillar "Dela Gete" teatrlarini boshqargan. Jacques Offenbach 100 ga yaqin operetta yozib, mazkur janr tarixini boshlab bergan. Ulardan "Orfey doʻzaxda", "Guzal Yelena", "Koʻk soqol", "Parij hayoti", "Perikola", shuningdek, "Gofman ertaklari" nomli romantik operasi (1880) koʻp mamlakatlarda sahnalashtirilgan.

## Manbalar
Oharun

**Oharun** — ilk oʻrta asrlarda Chagʻoniyonning shimolida joylashgan viloyat (VI-X asrlar). Oharun hokimi qoʻshni Shuman shohiga tobe boʻlgani tufayli tarixiy manbalarda bu viloyatlar qoʻshma holda uchraydi. Xitoy sayyohi Syuan Szanning xotiralarida Xo-ru-mo deb atalgan. Oharun hokimi Xi-su urugʻiga mansub turk boʻlgan. VII asrda bu yerda 2 budda ibodatxonasi va 100 ga yaqin rohib bor edi. Xitoy tarixiy yilnomasi "Tan shu" ("Tan sulolasining tarixi")da Oharun Xu-lu-yen shaklida qayd etilgan. Unga koʻra, Xitoy maʼmurlari tomonidan 658—659-yillarda Gʻarbiy Turk xokrnligi yerlarida oʻtkazilgan maʼmuriy islohotdan soʻng Xu-lu-yen mulki Shuman bilan birlashib yagona gubernatorlikni tashkil etgan. Tabariyga koʻra, 700 yil arab sarkardasi Muxallab ibn Abu Sufra Kesh qamalini boʻshatib shoshilinch ravishda qoʻshini bilan Oharunga kelgan. 705-yil Oharun va Shuman shohi Gʻushtasbon kuchayib, Chagʻoniyon viloyatiga hujum qilgan, Chagʻoniyon shohi Tish arablar bilan ittifoq tuzgan. 722—723-yillarda Oharun va Shuman shohi Gʻuram arablar tomonidan turib Devashti qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan. Gʻuram 700-yilda arablar tomoniga oʻtgan "Oharun hokimi" boʻlib, shu tufayli Shuman shohi Gʻushtasbon uni taʼqib etgan. Gʻushtasbon 709-710-yilda oʻldirilgan. Shundan sung Gʻuram Oharun va Shuman shohi boʻlgan.

IX asrning 1-yarmida Oharun Toharistonning alohida okrugi boʻlgan. 826—827 yillarda undan 32 ming dirham miq-dorda xiroj olingan. Oharun poytaxti Hamavaron shahri boʻlgan. X asrda somoniylar davrida Oharun tanazzulga uchragan. X-XII asrlarda Oharun nomi manbalarda uchramaydi.

## Adabiyot
* Kamal idd i nov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachalo XIII vv., T., 1996.

Sayfullo Tursunov.

## Manbalar
Oxirat

**Oxirat** ( — oxirgi kun, dunyoning tugash kuni) — diniy tushuncha. Oxirat haqidagi tasavvurlar barcha dinlarga xos. Islomdagi Oxirat haqidagi tasavvur va rivoyatlar yahudiylik, xristianlikdagi tasavvurlarga va baʼzi Sharq xalqlarining diniy rivoyatlariga qisman oʻxshab ketadi, Qurʼonda  osmon yorilishi, dengizlar toshishi, insonlarning tirilib oʻrnidan turishi, soʻroq qilinishi, gunoh va savobning oʻlchanishi, marhumlarning jannat yo doʻzax (jahannam)ga joʻnatilishi tafsilotlari va shu kabilar keng berilgan.Qiyomat alomatlari:(katta) Oxirat kunida uchta yirik zilzilalar boʻlishi,dajjol kelishi va odamlarni yoʻldan urishi,Iso alayhissalom kelishi dajjol va unga ergashgan kishilarni oʻldirishi, Yajuj va Majuj chiqishi, Arab choʻllariga daryo va oʻtloqlar qaytishi.Va eng asosiysi qiyomat kunida quyosh Sharqdan emas balki Gʻarb tarafdan chiqishi

## Manbalar

## Havolalar
Oxirgi zarurat

**Oxirgi zarurat** (huquqda) — oʻzining yoki boshqa shaxsning hayoti, shaʼni, qadr-qimmati, huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari, shuningdek, jamiyat va davlat manfaatlari xavf-xatar ostida qolgan hollarda, tajovuzdan himoyalanish maqsa-dida zaruratdan sodir etilgan harakatlar. Oxirgi zarurat harakatlari, rasman Karaganda, jinoiy tusda boʻlsada, kelayotgan xavfni kaytarish uchun noiloj sodir etilgani va uning oqibatlari qaytarilgan xavfga nisbatan ozroq boʻlgani sababli, shaxe javobgarlikka tortilmaydi. Agar tahdid qilayotgan xavfni boshqa vositalar bilan qaytarish imko-niyati boʻlsa, shaxe Oxirgi zarurat chegarasidan chetga chiqqan hisoblanadi. Oxirgi zarurat holatiga baho berishda taxdid qilayotgan xavfning xususiyati, yetkazilishi ehtimol boʻlgan ziyonning darajasi, xavfning yuz berish vaqti yaqinligi va himoyala-nayotgan shaxening ruhiy holati eʼti-borga olinadi (qarang Zaruriy mudofaa). Oxirgi zarurat choralari chegarasidan chiqib hujum qiluvchiga yoki ijtimoiy xavfli qil-mish sodir etgan shaxsga uni ushlash vaqtida badaniga ogʻir shikayet yetkazil-ganlik yoxud hayotidan mahrum etganlik uchun yengilroq jazo choralari tayinlanadi. Jismoniy yoki ruhiy majburlash natijasida boshqalarga zarar yetkazish hollarida ham Oxirgi zaruratga oid kridalar qoʻllanadi (Oʻzbekiston Respubli-kasi JK, 38-, 39-, 55-, 101- va 108-moddalar). Oʻzbekiston Oliy sudi Plenumining 1990-yil 20-iyuldagi karorida, agar shaxe jismoniy yoki ruhiy taʼsir etish, ishdan yoxud boshqa yashash manbaidan mahrum boʻlish xavfi ostida rasmiy jihatdan jinoiy jazo tayinlash mumkin boʻlgan harakatlarni sodir etea, bu harakatlarni Oxirgi zarurat holatida boʻlgan hisoblash haqida yoʻl-yoʻriq berilgan.

Gʻafur Abdumajidov.

## Manbalar
Oxota dengizi

**Oxota dengizi** — Tinch okeandagi yarim berk dengiz, Osiyo materigining sharqiy sohili bilan chegaradosh. Okeandan Kamchatka yarim orol, Kuril orollari va Xokkaydo orollari ajratib turadi. Nevelskiy, Tatar va Laperuz boʻgʻozlari orqali Yapon dengizi, Kuril boʻgʻozi orqali Tinch okean bilan tutashgan. Maydoni 1603 ming km². Eng chuqur joyi 3521 m. Shimoliy dan janubga 2445&nbsp;km choʻzilgan, eng keng joyi 1407&nbsp;km. Qirgʻoqlari kam parchalangan. Shimoli-sharqida Shelixov, janubiy qismida Aniva, Saxalin va boshqa qoʻltiqlar joylashgan. Dengizga Amur daryosi qoʻyiladi. Suvining temperaturasi qishda 1,8— 2°, yezda 1,5 dan 15° gacha, shoʻrligi 32,8— 33,8°/OO. Baliq ovlanib kelinadi. Asosiy portlari: Magadan, Oxotsk, Korsakov, Severo-Kurilsk.

## Manbalar
Oxund

**Oxund (oxun)** (Persian. — vaʼzxon, notiq, din targʻibotchisi) — mulla, muallim, ustoz.

Buxoro xonligining (keyinchalik amirligining) oliy taʼlim sohasida oliy daraja. Bu soʻz Abdullaxon II davrida taʼlim sohasidagi rasmiy atamaga aylangan. Oxund dastlab Abdullaxon, soʻngra Koʻkaldosh madrasasida dars bergan. Shoʻrolar inqilobiga qadar faoliyat yuritishgan.

Xiva xonligidagi katta madrasalarda oxundlar soni koʻp boʻlgan, jumladan, Olloqulixon madrasasida 7 ta O., 2 ta muazzin, 2 ta farrosh, 1 ta sartarosh va meshkobchi xizmat qilgan. Mudarris va oxundlar oʻzlari taʼlim berayotgan madrasa vaqfidan maosh olib turishgan, madrasada ularga hujra ham ajratgan.

Qoʻqon madrasalari boʻyicha tadqiqot oʻtkazgan I. A. Alimov, *„… oxund unvoni madrasada koʻp yillar ishlab, xizmat koʻrsatgan mudarrisga beriladigan unvon. …“* — deb, taʼrif beradi.

Xitoy musulmonlari orasida keng tarqalgan nom. Madrasalarda mudarrislik (oʻqituvchilik) va masjidlarda imomlik qilgan shaxslar hurmat yuzasidan umumlashtirilgan holda oxund deb nomlangan. Qashqar aholisi orasida ham hurmat yuzasidan bir-birining ismiga oxund soʻzini qoʻshib aytish odat boʻlgan. Shu bois qashqarliklarni oxund deb atash oʻzbeklar orasida ham uchrab turadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Oxunboboyev nomidagi kanal

**Oxunboboyev nomidagi kanal** — Namangan viloyatidagi magistral kanali. Uzunligi 48&nbsp;km. Suv oʻtkazish imkoniyati 70 m³/s. Sirdaryodan toʻgʻonsiz suv oladi, suvning oʻzi oqib oʻtadi. Qoradaryodan suv oluvchi Oʻrolamin, Mahman va Eshonbobo kanallari birlashtirilib, rekonstruksiya qilingach, 1930-yilda ishga tushirilgan. Uning yangi bosh inshooti Sirdaryoning Mingbuloqburni yaqinida barpo etilgan (1964). Kanal trassasi bosh qismida Sariqsuv kollektorini kesib oʻtadi. Mazgil oʻzani orqali, soʻngra qoʻriq yerdan oqadi. Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon, Uchqoʻrgʻon, Pop, Uychi, Namangan tumanlaridagi 40 ming gektarga yaqin yer sugʻoriladi.

## Manbalar
Jalaquduq

**Jalaquduq** (1976-yilgacha — Soʻfiqishloq, 2015-yilga qadar Oxunboboyev shahri) — Andijon viloyati Jalaquduq tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gurunchmozor. Viloyat markazi (Andijon shahri)dan 25&nbsp;km. Jalaquduqdan Andijon — Xonobod magistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 50 ming kishidan ziyod (2020).

Oxunboboyev paxta tozalash, podshipnik zavodlari,  fabrikalar, Andijon-telekom boʻlimi, ishlab chiqarish korxonalari, "Agrobank", "Hamkorbank", "Mikrokreditbank, "Universalbank", "Xalq banki" boʻlimlari, dehqon va buyum bozorlari bor.
Jalaquduq shahrida 8 ta umumta`lim maktabi, 1 ta ixtisoslashtirilgan davlat maktab internati, 1 ta xususiy maktab, 10 ga yaqin nodavlat hamda 8ta davlat maktabgacha ta`lim tashkilotlari, Pedagogika kolleji mavjud. 

## Manbalar
Oxunjon qiziq Huzurjonov

**Oxunjon qiziq Huzurjonov** (1903 — Margʻilon — 1967) — xalq qiziqchisi. Qiziqchilikni Yusufjon qiziq Shakarjonovdan oʻrgangan. Fargʻona, Samarqand, Xorazm viloyat teatrlarida, Toshsovet nomidagi teatr, Oʻzbekiston filarmoniyasida ishlagan. Oxunjon qiziq Huzurjonov oʻzbek anʼanaviy teatrining asosan kulki-hikoya janrida tanilgan. Katta qiziqchilardan eshitganlarini qayta ishlab aytib yurgan, lekin aksariyat kulki-hikoyalarini oʻzi toʻqigan. U turli xil voqealarni bir syujet ipiga tizib badiiy toʻqima hosil qilishda, oʻxshatish, sifatlash va boʻrttirib tasvirlashda yuksak maxrratga ega boʻlgan. "Savodsiz sartarosh", "Samolyot", "Sumalak", "Kinnachi kampir", "Poyezddagi chiptasiz kishi", "Zararli ichimlik", "Ziyorat", "Grammofon", "Maddohlik", "Ashulalar toʻplami" kabi yuzga yaqin kulki-qikoyalarida qayotda uchragan qalloblar, shaxsiyat-parastlarni fosh etib kelgan. 1937, 1951, 1959-yillarda Moskvada boʻlib oʻtgan oʻzbek sanʼati dekadalarida qatnashgan. "Qoʻshiklar parvoz etadi" hujjatli filmida suratga tushgan (1959). Umrining soʻnggi yillarida Margʻilon xalq teatrida ishlagan. O.k,, sanʼatini uning oʻgʻli Odiljon Oxunov bilan Muhiddin Darveshovlar davom ettirdilar.

## Adabiyot
* K,odirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

Muhsin Qodirov.

## Manbalar
Sobirjon Oxunjonov

**Sobirjon Oxunjonov** (10-oktyabr 1919, Toshkent — 13-aprel 2012, Toshkent) — general-leytenant (1973). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1982). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1989). 1938-yildan armiya safida. Harbiy piyodalar bilim yurtini (1940), harbiy akademiyani (1955), Fargʻona pedagogika institutini (1966) tugatgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Stalingrad, Jan.-Gʻarbiy, 1-Ukraina frontlarida xizmat qilgan. 1946—64 yillarda Turkiston harbiy okrugida turli lavozimlarda ishlagan. Fargʻona viloyati harbiy komissari (1964—67), Oʻzbekiston harbiy komissarining oʻrinbosari (1967—71). Oʻzbekiston grajdan mudofaasi boshligʻi oʻrinbosari, shtab boshligʻi (1971—86). Toshkent shahri urush va mehnat faxriylari kengashi raisi (1987—91). Oʻzbekiston Respublikasi urush va mehnat faxriylari kengashi raisi oʻrinbosari (1991—97).

### Kitoblari

## Manbalar
Jaloliddin Oxunov

**Jaloliddin Sobitovich Oxunov** (15-iyun 1932 — Fargʻona — 14-iyun 1996) — aktyor, xonanda (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1980). 1946—96 yillar Fargʻona teatrida ishlagan. Tohir (S.Abdulla, "Tohir va Zuxra"), Ravshan, Haydar (Komil Yashin, T.Jalilov, "Ravshan va Zulxumor", "Nurxon"), Norboyvachcha (Hamza, X.Toʻxtasinov, "Paranji sirlari"), Niyoz (I.Sulton, "Nomaʼlum kishi"), shaqar hokimi (N.Gogol, "Revizor"), Nuroxun (J.Mashrabiy, M. Murtazayev, "Qumrining murodi") va boshqa rollari bilan shuh-rat qozongan. Oxunov ijodiga jasur, matonatli kishilar obrazi yaqin boʻlib, qahramonlari harakterniy, ularning ichki kechinmalarini kuchli ehtiros orqali toʻliq ochib berish xos. Xonanda sifatida "Baland togʻlar", "Ey goʻzal", "Raqqosaga", "Barnoga oʻxshatdim", "Vaʼda berding", "Sendan boʻlak" sin-gari qoʻshiqlari bilan ham tanilgan.

## Manbalar
Qosimjon Oxunov

**Qosimjon Oxunov** (1904— Andijon — 1989.17.5) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Shoira Eʼtibor Oxunovaning ota-si. Andijon shahri maorifi qoshidagi mu-siqa dastasida (1922—24) M.Jabborov, T.Jalilov, Us t a Roʻzimatxon kabi sanʼ-atkorlardan tanbur, dutor boʻyicha taʼlim olgan. 1924-yildan Andijon teatri aktyori. Tabiiylik, samimiyat, mayin yumor O. ijodiga xos. U, ayniqsa, oddiy mehnatkash xalq vakillari obrazini mahorat bilan ijro etgan. Tabib (V.Yan, Choʻlpon, "Hujum"), Raxim yamoqchi, tabib (Gʻ.Zafariy, "Halima"), Vali (U.Hojibekov, "Arshin mol-olon"), Mulladoʻst (Hamza, "Maysaraning ishi"), Zayd (Xurshid, "Farhod va Shirin") kabi rollari bilan tanilgan. Xonanda sifatida "Dugoh", "Bayot-5", "Ushshoq" kabi qoʻshiklarni ijro etgan.

## Manbalar
Mirza Oxundov

**Mirza Fatali Oxundov** [1812.30.6, Sheki (hozirgi Nuxa) - 1878.26.2, Tiflis] — ozarbayjon yozuvchisi, maʼrifatparvari va faylasuf. "Pushkin oʻlimiga sharq dostoni" (1837) asari A.S.Pushkinga bagʻishlangan. "Pushkinning oʻlimi Rossiyada Lermontovni, Kavkazda Oxundovni uygʻotdi" degan ibora shu asardan keyin paydo boʻlgan. O., asosan, dramaturgiya sohasida katta yutuklarga erishgan. 1851-yil "Hikoya-ti Mulla Ibrohim Xalil kimyogar", "Nabotot hakimi musye Jordan va sehrgar darvesh Mastali shoh hikoyati" komediyasini yozgan. "Sarguzashti vaziri xoni Lankaron" (1851), "Hikoyati xirsi quldurboson", "Xoja qora" (1852), "Murofiya vakillarining hikoyati" (1856) komediyalarida 19-asr 1-yarmi ozarbayjon xalqi hayoti aks etgan. Sharq adabiyotlarida O.ni "Sharq Molyeri", "Ozarbayjon geniysi" deb atashgan. "Addangan yudduzlar" kissasi (1857) bilan ozarbayjon realistik nasriga asos solgan. Asarda ijtimoiy tuzum va hokim bilan xalq ommasi oʻrtasidagi keskin qarama-qarshiliklar tasvirlangan. O. arab alifbosini islohqilishga bagʻishlangan "Arab, fors, turk tillarining yozuvlari uchun yangi alifbo" (1857) asarining muallifi. O. falsafa va boshqa fanlarni dindan ajratish, tabiat sirlarini oʻrganishga, maʼrifatni egallashga chaqirgan. Uning falsafiy qarashlari "Ingliz faylasufi Yumga javob" (1870) asarida ifodalangan. Asar birmuncha oʻzgartirilib, "Hindiston shahzodasi Kamoluddavlaning Eron shahzodasi Jaloluddavlaga yozgan xati va Jaloluddavlaning javobi" falsafiy risolasiga ilova qilingan.

## Manbalar

## Havolalar
Tursunoy Oxunova

**Tursunoy Oxunova** (20-may 1937-yil, Eski Toshkent qishlogʻi, Chinoz tumani — 21-sentyabr 1983-yil) — oʻzbek xotin-qizlari orasida paxta terish texnikasini oʻzlashtirish harakati tashabbuskori, 2-marta Mehnat Qahramoni (1959, 1978), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi mexanizatori (1967).

Qishloq xoʻjaligi mexanizatorlari kursini bitirgandan keyin slesar, Paxta MTSda mexanizator (1954—60), 1960-yildan Chinoz tumanidagi Kirov nomidagi jamoa xoʻjaligi (hozirgi T. Oxunova nomidagi shirkat xoʻjaligi)da paxta terish mashinasi mexanik haydovchisi, kompleks mexanizatsiyalashgan paxtachilik brigada boshligʻi boʻlib ishladi. Oxunova boshliq brigada paxta yetishtirishning ilgʻor usullarini qoʻllab katta yutuqlarga erishdi. Shuningdek, u 2 qatorli vertikal shpindelli paxta terish mashi-nasi konstruksiyasini takomillash-tirishda va qishloq xoʻjaligi ga joriy etishda ishtirok etdi. 60—70-yillarda Oxunova tashabbusidan davlatning rasmiy targʻi-bottashviqot ishlarida keng foydala-niddi. Oxunova brigadasi bazasida „ilgʻor tajriba maktabi“, xotin-qizlar uchun mexanizatorlik hunar-texnika bilim yurti tashkil etildi, tursunoychilar harakati paxta yetishtiruvchi boshqarespublikalarga ham keng yoyildi. Lekin, dalalarning ekologik muhiti va mexanizatsiyalash ishlaridagi zoʻriqishlar ayollar organizmida zararli asoratlar qoldirishi natijasida keyinchalik xotin-qizlarning paxta terish mashinalarida ishlashiga barham berildi.

Chinoz tumanidagi Eski Toshkent qishlogʻida Oxunovaning byusti oʻrnatilgan, muzeyi bor, oʻrta maktab va mahalla uning nomi bilan ataladi.

## Manbalar

## Havolalar
* „Sovet Oʻzbekistoni“ 22-fevral 1962-yil
* „Sovet Oʻzbekistoni“ 6-avgust 1964-yil
* http://press.natlib.uz/ru/editions/77011
* http://press.natlib.uz/ru/editions/72692 
* Tursunoy Oxunovaga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
Oxur

**Oxur** – chorva mollari (qoʻy, echki, sigir, ot)ga yem-xashak (pichan, silos, aralash ozuqa) beriladigan moslama (idish). Katta-kichikligi, yuza-chuqurligi mollarning soniga, yoshiga, turiga, boqilish usuliga qarab belgila-nadi. Asosan yogʻochdan yasaladi, baʼzan metall, plastmassa, betondan ham qurilishi mumkin. Oxurning bir tomonlama (mollar faqat bir tomondan ovqatlanadigan), ikki tomonlama, umumiy va aloqida-alohida, muqim (statsionar) va koʻchma xillari boʻladi. Yilqichilik fermarlarida devorga osib qoʻyiladigan oxur ham boʻlishi mumkin. Zamonaviy fermalarda, asosan, avtomat oxur qoʻllanadi. Parrandachilik fermerlarida don-dun va suv tushib turishiga moslangan avtomat-oxurdan foydalaniladi.

## Manbalar
Otseola

**Otseola** (Oseola) (Osceola) (1800— 1838) — indeyslar sardori. AQSH hukumati tomonidan indeys-seminollarni Floridadan Arkanzas shtatiga koʻchirish siyosatiga qarshi qurolli qarshilik koʻrsatish (1835—42) rahbarlaridan biri. Asirlikda vafot etgan.

## Manbalar
Och qolish

**Och qolish** (tibbiyotda) — oziq moddalarning organizmga butunlay yoki yetarli kirmay qoʻyishi yoki tuzuk oʻzlashtirilmasligi sababli organizmda roʻy beradigan holat; Och qolish sifatsiz ovqat isteʼmol qilganda yoki organizm biror sababga koʻra ovqatni singdira olmaganda ham vujudga keladi. Och qolish tabiatda hayvonlar orasida fiziologik holat hisoblanadi (ular qishki uyquga ketganda). Bunda organizmda moddalar almashinuvi keskin pasayadi.

Odamda Och qolish patologik hodisa boʻlib, ovqat yemaganda, yeyilgan ovqat hazm boʻlmaganda (masalan, meʼda-ichak kasalliklarida) yoki sifatsiz ovqat yeyil-ganda roʻy beradi. Och qolish ayniqsa, bolalar uchun zararli, bunday bolalar jismoniy va aqliy jihatdan tuzuk rivojlanmay qoladi.

Toʻliq, mutlaqo (absolyut) va chala (toʻyib ovqatlana olmay) Och qolish farq qilinadi. Bundan tashqari, ayrim oziq moddalar organizmga yetarli kirib turmasa, juzʼiy (sifat jihatdan) Och qolish deb yuritiladi. Toʻliq va mutlaqo (absolyut) Och qolishda organizmdagi zaxira oziq moddalar (ayniqsa, yogʻ) hisobiga u bir necha vaqt yashab turadi. Odam uchun toʻliq Och qolishning chegarasi 70 kungacha, bu kishining oʻziga xos jihatlari, yoshi, jinsi va boshqalarga bogʻliq. Ayollar Och qolishga koʻproqchidamli; bolalar va keksalarga Och qolish tez taʼsir etadi.

Yogʻ bosishni, baʼzan moddalar almashinuvining buzilishiga aloqador boʻlgan boshqa kasalliklar (podagra, qandli diabet va boshqalar), shuningdek, allergik va ruhiy kasalliklarni davolash maqsadida toʻliq va juzʼiy Och qolish tatbiqetiladi. Och qoldirib davolash kursi 2 davrdan iborat: och qolish va tiklanish, bu davo usulini kasalxona sharoitida olib borish maqsadga muvofiq.

## Manbalar
Ochamayli

**Ochamayli** (achamayli, ochamoyli, ashamoyli) – 1) oʻzbeklarning doʻrmon, kenagas, nayman, qoʻngʻirot, qurama, yuz qabilalari tarkibiga kirgan yirik urugʻlardan biri, qozoqlar va qoraqalpoqlar tarkibida ham bor; 2) oʻzbek qoʻngʻirotlari va qoraqalpoq qoʻngʻirotlariga mansub qabila. Bu qabila qoraqalpoq qoʻngʻirotlarining Shulluk boʻlimi tarkibiga kiradi. Ochamayli qabilasi 13 urugʻdan tashkil topgan. Ular 19-asrning oʻrtalarida 750 ga yaqin xoʻjalikdan iborat boʻlgan.

## Manbalar
Ochilbek

**Ochilbek**, Ochil dev (taxminan 1883, Samarqand yaqinidagi Qoʻshtamgʻali qishlogʻi — 1923.10.5, Kitob atrofidagi Varganza qishlogʻi) — Samarqand viloyatida sovet rejimiga qarshi harakat rahbarlaridan biri. Oʻzbeklarning nayman urugʻidan boʻlgan. Samarqand va Toshkentdagi jadid maktablarida tahsil olgan. Gʻuzor beki Sayd Akram toʻra (Buxoro amiri Olimxonnnng amakisi) xizmatida boʻlib, harbiy ishni oʻrgangan.

1918-yil oxirida u boshchilik qilgan guruh Samarqand viloyatida qizil askarlarga qarshi hujum boshlagan. 1921-yildan Turkiston milliy birligi siyosiy tashkiloti koʻrsatmalari asosida ish olib borgan. Validiy uning qarorgohida boʻlib, bolsheviklarga qarshi kurashga gʻoyaviy rahbarlik qilgan (1922). Ochilbek boshchiligida 10 ta qoʻrboshi (Kattaqoʻrgʻonda Qoraqulbek, Urgutda Hoji Abdulqodir, Jizzax atrofida Maʼmur Niyozbek va Toʻrabek, Matcho bekligida Asrorxon, Nusratshoh, Hamidbek, Oʻratepada Xolboʻtabek va boshqalar) va 4000—5000 yigit faoliyat koʻrsatgan. U Samarqand viloyatidagi boshqa yirik qoʻrboshi — Bahrombek (vafoti 1922) bilan hamkorlikda harbiy hara-katlarda qatnashgan. Ochilbekning hujumlari oqibatida Samarqand—Zarafshon hududidan Matcho togʻlari etaklariga qadar boʻlgan joylarda sovet xokimiyati agʻdarilgan. 1923-yil may oyining boshlarida Ochilbek oʻz guruhi bilan Shaxrisabzdagi vatanparvarlarga yordamga borgan. Kitob atrofida qizil askarlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan, uning omon qolgan (130 yigit) dastasiga Ziyovuddin boshchilik qilgan.

## Yana qarang

* Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

## Adabiyot
* Validiy, Boʻlinganni boʻri yer [Xotiralar], T., 1997; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

## Manbalar
Ochilov Roʻzimurod

**Ochilov Roʻzimurod** (11-may 1926-yil, Kattaqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (2002). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1963). 1950— 59 yillarda Kattaqoʻrgʻon tumanidagi 8-, 23-maktabda jismoniy tarbiya, harbiy taʼlim, 1959-yildan 10-maktabda tarix oʻqituvchisi. Darsni koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan foydalanib, yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.

## Manbalar
Ochiq aksiyadorlik jamiyati

**Ochiq aksiyadorlik jamiyati** — ishtirokchilari oʻzlariga qarashli aksiyalarni boshqa aksiyadorlarning roziligisiz erkin tasarruf etishi mumkin boʻlgan aksiyadorlar jamiyati. Bundam aksiyadorlik jamiyati oʻzi chiqaradigan aksiyalarga qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan shartlar asosida ochiq obuna oʻtkazishga va ularni erkin sotishga haqi. Ochiq aksiyadorlik jamiyatining muassislari tarkibiga kiruvchilarning eng kam soni cheklanmaydi. Oʻzbekistonda Ochiq aksiyadorlik jamiyati faoliyati "Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida"gi qonun (1996-yil 26-aprel) bilan tartibga solinadi.

## Manbalar
Ocherk

**Ocherk** — badiiy adabiyotning epik tur janrlaridan biri. Ocherk oʻzining hozirjavobligi, ishonarliligi, haqiqiy hayotda roʻy bergan voqealarni ifodalash, hujjatlarga asoslanganligi bilan ajralib turadi. Ocherk badiiy toʻqimadan unumli foydalana olmasligi, qahramonni tipiklashtirish va individuallashtirish hamda asarning syujet va kompozitsiyey qurilishini belgilashda yozuvchining ijodiy yondashuvi bir qadar cheklanganligi bilan epik turning hikoya, qissa, roman janrlaridan farq qiladi. Chunki ocherknavis aniq tarixiy sharoitda boʻlib oʻtgan, oʻzi koʻrgan, guvohi boʻlgan voqeani qalamga oladi, yaratajak qahramoni bilan yuzma-yuz suxbatlashadi, uning hayoti va faoliyatini aniq ifodalaydi. Shu jihatdan ocherkda muallif oʻz qahramoniga nisbatan xayrixohligidan kelib chiqib, unda uchramaydigan sifatlarni yuklamaydi. Ocherk erkin kompozitsiya asosida yaratiladi. Unda hikoya, qissa, roman, dramalardagidek muallif "ixtiyoridan tashqari" turadigan mustahkam kompozitsion markaz boʻlavermaydi.

Ocherk hayotni aks ettirish tamoyillari jihatidan lirikaga yaqin turadi. Chunki ocherk janrida ham muallif xuddi lirikadagi singari hayotdan olgan taassurotlarini, unga munosabatini, ichki kechinmalarini bemalol ifodalash imkoniga ega.

Oʻzbek adabiyoti uchun ocherk janr sifatida yangi boʻlsa ham u, asosan, XX asrning 20—30-yillarida kirib kelgan, uning ildizlari mumtoz adabiyotning ilk na'munalaridan oziqlanadi. Masalan, UrxunYenisey va Kultegin yodnomalari, "Boburnoma" asarlarida ocherkga xos hujjatlilik seziladi. Ocherk aslida jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq ravishda rivoj topadi. Dastlabki paytda ocherk janrining shakllanishiga Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor singari adiblar, keyinroq Nazir Safarov, Yoʻldosh Shamsharov, Habib Noʻʼmon, Sunnatillo Anorboyev, Rasul Rahmon va boshqa katta hissa qoʻshdilar. Hozirgi oʻzbek adabiyotida ocherk taraqqiyoti Dadaxon Nuriy, Yoqubjon Xoʻjamberdiyev kabilarning nomlari bilan bogʻliq. Ocherk tanlangan mavzu va yoʻnalishiga koʻra, yoʻl ocherklari, muammoli ocherklar, portret ocherklar, sud ocherklari kabi koʻrinishlarga ega. Har qanday ocherkda ham yozuvchi hayotiy voqealarni real, rostgoʻylik bilan tasvirlab berishga masʼuldir. Keyingi yillarda ocherk janri ham mazmunan, ham shaklan bir oz chekinishga yuz tutdi. Uning oʻrnini esse janri koʻproq egallay boshladi (qarang Esse).

Ad:. Adabiy turlar va janrlar [3 jildli], 1-j., 1991; Qoʻshjonov M., Maʼno va mezon, T., 1974.

Yoʻldosh Solijonov.

## Manbalar
Ochil dasturxon

"OCHIL DASTURXON" — sehrli ertaklardan. Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan. "Chol bilan kampir", "Ochil, supram", "Ur, toʻqmoq" — mazkur ertakning variantlari. Ertak syujeti tilsim asosiga qurilgan. Hikoya qilingan voqea-hodisalar "yoʻqdan bor boʻlishga" asoslangan. Jodu kuchiga ega boʻlgan dasturxon badiiy detal sifatida kolliziya yaratadi va syujet davomida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Tilsim vositalari amal qilganda, dasturxon ochilib, nozneʼmatlar paydo boʻladi. "Ur, toʻqmoq" variantida esa, qovoq ichidan toʻqmoklar chiqib, cholning raqibini doʻpposlaydi. Ertakda mehnatkash xalq ommasining toʻq va farovon hayot haqidagi orzu umidlari aks etgan. "Ochil dasturxon" da tinchlik va shodlik ulugʻlanib, egrilik va firibgarlik, zulm va zoʻrlik kabi ijtimoiy illatlar fosh etiladi.

## Manbalar
Ochiq bozor

**Ochiq bozor** — tovarlarning boshqa yerdan erkin keltirilib va chegaralanmagan miqsorda oldi-sotdi qilinishi. Xalqaro bozor oʻz tabiati bilan ochiq bozor, unda hamma mamlakatlar qatnasha oladi. Ochiq bozor xorij mollari uchun ochiq boʻlgan milliy va davlatlararo (mintaqaviy) bozordir. Ochiq bozor boj toʻlovi bilan himoya qilinmaydi, bu yerga tovarlar cheklanmay oqib keladi. Ochiq bozor ayrim tovarlarga nisbatan ham qoʻllanadi. Milliy bozor bir tovar uchun ochiq boʻlsa, boshqasi uchun yopiq boʻlishi mumkin. Ochiq bozorning oʻziga xos muayyan sharoitlari ham bor. Yevropa Ittifoqi bozori unda ishtirokchi mamlakatlar uchun toʻla ochiq, lekin boshqa mamlakatlar uchun qisman ochiq.

## Yana qarang

* Bozor

## Manbalar
Ochiq shahar

**Ochiq shahar** (xalqaro huquqda) — urushayotgan tomonlardan biri himoyasiz deb eʼlon qilgan shahar. Ochiq shahar harbiy harakatlar maydoni boʻlishi mumkin emas. Ochiq shaharning huquqiy maqomi 1907-yil Gaaga konferensiyasida qabul qilingan "Quruqlikdagi urush qonunlari va odatlari toʻgʻrisida"gi qoidaga asoslanadi. Unga koʻra, himoyalanmagan shaharlar, qishloklar, turar joy yoki imoratlarga har qanday usulda hujum qilish yoki bombalar tashlash man etiladi. Ikkinchi jahon urushi (1939—1945-yillar) vaqtida, masalan, Parij, Rim Ochiq shahar deb eʼlon qilingan edi.

## Manbalar
Ochlik eʼlon qilish

**Ochlik eʼlon qilish** — siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy norozilik shakllaridan biri; norozilik belgisi sifatida ovqat yeyishdan bosh tortish.

## Yana qarang

* Ochlik

## Manbalar
Ochiq dengiz

**Ochiq dengiz** (xalqaro huquqda) — hududiy suv chegaralaridan tashqarida boʻlgan, barcha davlatlar erkin foydalanadigan dengiz sah-ni. Ochiq dengizdan foydalanish xalqaro huquq rejimi Jeneva konvensiyasi (1958) va boshqa xalqaro huquq normalari bilan tartibga solinadi. Ochiq dengiz haqidagi konvensiya dengiz boʻyidagi va dengizga yaqin boʻlmagan barcha mamlakatlarga: kemalarning erkin suzish, suv osti kabeli va quvurlar oʻtkazish, dengiz ustidan uchish, shuningdek, baliq ovlash, okean osti relyefini oʻrganish va ilmiy tadqiqotlar olib borish huquqini beradi. Ochiq dengiz erkinligi mutlaq cheksiz emas. Boshqa mamlakatlarning qonuniy manfaatlari bilan hisoblashmay, undan turli maqsadlarda foydalanish man qilinadi (masalan, yadro sinovlari jarayonida dengiz suvini radioaktiv moddalar bilan zaharlash, chiqindilar bilan bulgʻash va boshqalar).

## Manbalar
Ochiq iqtisodiyot

**Ochiq iqtisodiyot** - jahon miqyosida tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchi harakatida, milliy iqtisodiyotlar oʻrtasida oʻzaro toʻsqinliklar boʻlmaydigan iqtisodiyot. Ochiq iqtisodiyot unga teskari boʻlgan yopiq iqtisodiyotdan ayrim belgilariga koʻra farqlanadi: Ochiq iqtisodiyotda jami taklifning qoʻshimcha elementi — eksport bilan import oʻrtasidagi farqni belgilaydigan sof eksport mavjud boʻladi; ochiq sharoitlarida tovarlar, xizmatlar, pullar va moliyaviy aktivlar mehnat resurslari bilan birgalikda valyuta bozorini yuzaga keltiradi; bu bozordagi pul qiymati — valyuta kursi asosiy makroiqtisodiy parametrga aylanadi; Ochiq iqtisodiyotda fiskal va pulkredit siyosati yopiq xoʻjalikka nisbatan boshqa natijalarni yuzaga keltiradi.

Ochiq iqtisodiyotda monetar siyosat jami talabga taʼsir koʻrsatish nuqtai nazaridan mutlaq samarasiz boʻlib qoladi. Shuning uchun pul taklifini koʻpaytirish orqali barcha takliflarni ragʻbatlantirishga urinish "ortiqcha" pullarning Markaziy bankda valyutaga almashtirish uchun sotilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa davlat valyuta zaxiralarini kamayishiga olib keladi, lekin umumiy talabga taʼsir koʻrsatmaydi. Hozirgi sharoitda turli bozorlarning ochiqlik darajasi ham bir xil emas.

Ayrim holatlarda yuqori darajada tovarlar, xizmat bozorlari, kam miqdorda kapitallar bozori, undan ham kam miqdorda esa mehnat bozorlari erkinlashtiriladi.

Milliy iqtisodiyotlarning bir-birlariga nisbatan oʻsib boruvchi ochiqligi iqtisodiyotni milliylashuvi jarayonining ajralmas, boshlangʻich qismidir. Bu jarayonlar xalqaro mehnat taqsimotini chuqurlashtirib, mahsulot va xizmatlar sifatining oʻsishiga va ishlab chiqarish harajatlarini pasayishga olib keladi. Koʻp mamlakatlar Ochiq iqtisodiyotga oʻtishda roʻy beradigan xavf-xatarlar boʻlishini hisobga olib, tashqi iqtisodiy aloqalarni boshqarishda bojxona bojlari stavkalarini qaytadan koʻrib chiqishga, import va eksportga miqdoriy kvotalar va litsenziyalar belgilashni takomillashtirishga, valyuta nazorati olib borishga ahamiyat beradilar. Bundan tashqari, xalqaro darajalarda mamlakatlar oʻrtasida xolisona taqsimot, harajatlarni eng kam darajaga olib kelish orqali xoʻjalik faoliyatini milliylashtirish boʻyicha mexanizmlarni topish ishlari ham izlanadi.

Dilerom Tojiboyeva.

## Manbalar
Severo Ochoa

**OCHOA (Ochoa) Severo** (24-sentyabr 1905-yil, Luarka, Ispaniya — 11-yanvar 1993-yil, Madras) — amerikalik biokimyogar, AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1957), tibbiyot doktori. Madrid universitetini tugatgan (1929). 1940-yildan AQShda. Ilmiy faoliyati nuklein kislotalar (NK) biokimyosi, fotosintez mexanizmiga oid. Severo Ochoa genetik kodning maʼnosini ochib berib, NK bio-sintezi mexanizmini oʻrgangan. Polinukleotidfosforilaza fermentini ajratib olib tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1959, Kornberg bilan birga).

## Manbalar
Oshiq

**Oshiq** (, , ; **oshug**, **oshig**, **ashug** nomlari ham mavjud) – ozarbayjon, arman va boshqa xalqlarda shoir, xonanda va bastakor.

Oshiqlar sanʼati qadimiy turkiy oʻzon va arman gusanlar anʼanalari negizida XVI–XVII asrlarda rivoj topdi. Repertuaridan ishqiy, qahramonlik, nasihatomuz va boshqa qoʻshiklar, dostonlar („Kurugli“, „Asli va Kerem“, „Oshiq Gʻarib“ va boshqalar), Oshiqlarning ijodiy mus-baqalarida ijro etiladigan aytishuvlar oʻrin olgan. Musiqa uslubiga baland pardalarda kuylash, tor hajmdagi ohanglar, ritmik badihagoʻylik, band-naqarot shakllar xosdir. Oshiqlar musiqa ijrosida soz, tor, kemancha kabi musiqa cholgʻularidan foydalanadi. Tarixda Sayat-Nova, Jivani, Sheram, Miskin Burji, Qurboni, Dilgam, Alesker, 20-asrda A. Rzayev, M. Bayramov, Grigor, Ashot va boshqa oshiqlar tanilgan.

## Yana qarang

* Oqin
* Baxshi

## Manbalar
Oshiq gʻarib

**„Oshiq gʻarib“** — ishqiy-romantik doston. Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqda turli variant va versiyalarda keng tarqalgan: „Oshiq Gʻarib va Shohsanam“, „Gʻarib va Sanam“, „Gʻarib Oshiq“, „Gʻaribjon“ kabi nomlar bilan ham mashhur. Dastlabki varianti Ozarbayjon yoki Turkiyada taxminan 14-asrda yaratilgan. 17-asr oʻrtalarida Oʻrta Osiyoga yoyilgan. Shoh-abbos oʻz vaziri bilan boʻlgʻusi farzandlarini unashtirib, quda boʻlishga vaʼdalashadi. Ammo vazir vafot etgach, shoh oʻz vaʼdasidan tonib, qizi Shohsanamni vazir oʻgʻli Gʻaribga berishdan bosh tortadi. Gʻarib arazlab, eldan bosh olib ketadi. Shohsanam Shohvaladga unash-tiriladi. Gʻarib xonanda-baxshi sifa-tida toʻy ustiga yetib keladi va xalq yordamida oʻz sevgilisiga yetadi. „Oshiq gʻarib“ variantlarida Oʻrta Osiyo va Kavkaz xalklari oʻrtasidagi ijtimoiy-iqti-sodiy va siyosiy munosabatlar, oʻzaro doʻstlik, shuningdek, ishq-muhabbat, vafodorlik kabi sof insoniy fazilatlar aks etgan. Doston ilk bor turk tilida Istanbulda (1880), keyin oʻzbek tilida Buxoroda (1906), Toshkentda (1907), ozarbayjon tilida Ganjada (1902) nashr etilgan. Yigʻma nashri Toshkentda chiqqan (1956).

## Manbalar
Anatoliy Osheyko

**Anatoliy Kuzmich Osheyko** (1913.14.1, Uzoq Sharq oʻlkasidagi Lipovsi shahri —1987.2.11, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Vladivostok shahridagi badiiy maktabda oʻqigan (1928—30). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Turkiston harbiy okrugi siyosiy ishlar bosh boshqarmasida rassom (1946—49), "Oʻzbekiston xotin-kizlari" jurnalda badiiy muharrir (1947— 60), Oʻzbekiston davlat nashriyotida bosh rassom (1960—87). O. ijodida kitob be-zagi va grafika yetakchi oʻrinni egallaydi. "Yosh Oʻzbekiston", "Oʻzbek xalq sheʼriyati", "Oltin qishloq" (M. Mirshakar), "Shuʼla" (M. Shayxzoda) va boshqa kito-blar bezagida oʻzbek xalq amaliy bezak sanʼati anʼanalaridan ijodiy foydalangan. Linogravyuralari ("Quyosh boti-shi. Samarqand", "Qirov", "Qish. Anhor", "Katta energiya" va boshqalar)da keskin ranglardan mohirona foydalanib, manzara, holatlar ifodaliligi va taʼsirchanligiga erishgan.

## Manbalar
Lev Oshanin

**Lev Vasilyevich Oshanin** (1884.7.3 — Toshkent — 1962.9.1) — antropolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1959). Professor (1935), biologiya fanlari doktori, (1939). Oʻrta Osiyo universiteti antropologiya kafedrasi mudiri (1939—60). Oʻrta Osiyo antropologiyasi asoslarini ishlab chiqqan. Oshanin Oʻrta Osiyo hududida 2 yevropeoid antropologik tip: zakaspiy va ikki dare oraligʻi irqi (qarang Pomir Fargʻona irqi)ni ajratgan, shuningdek, turkmanlarni skif-sarmatlardan kelib chiqqanligi haqidagi gipotezani asoslab bergan.

## Manbalar
Oshiqoʻt

**Oshiqoʻt** () - sutlamadoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda bir necha turlari, xususan, olmagul O. (), qiyshiq O. () uchraydi. Bir uyli, ayrim jinsli oʻsimlik. Sershox, barglari uzun bandli, keng tuxumsimon yoki rombsimon, chetlari oʻyma tishchali, uz. 2,5—6 sm, eni 1,8—5 sm. Tojbarglari koʻp, tupguli shingilsimon, sershox, chochoqtupgulli. Changchi gullari 5—8 ta, gulkosa va gultojibarglari 5 bulakli, urugʻchi gullari 2—6 ta, uzun gulbandda urnashgan. Kusakchasi tuklar bilan qoplangan. May— sentabr oylarida gullab, urugʻlaydi. Kupincha adir va togʻli mintaqalarda, ekinlar orasida oʻsadi.

## Manbalar
Oshkoralik

**Oshkoralik** — demokratiyaning zarur sharti; jamoatchilikka muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar fa-oliyatiga oid barcha maʼlumot, xabarlarni bilish, muhokama va nazorat etish uchun roʻy-rost eʼlon qilish. Turli darajadagi rahbarlarning jamoatchilik bilan erkin muloqotlari, savol-javoblari va bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydala-nish, senzuraga yoʻl qoʻymaslik O.ni taʼminlashga yordam beradi.

## Manbalar