open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stribog

**Stribog** (qadimgi rus. Stribog) — aniqlanmagan funktsiyalarga ega boʻlgan qadimgi rus panteonining xudosi. Anʼanaviy ravishda shamol yoki havo xudosi hisoblangan.

## Etimologiya
Tilshunos olimlar T.V.Gamkrelidze va Vyachlarning fikricha. Quyosh. Ivanova, etimologik jihatdan „Stribog“ nomi hind-evropacha soʻz * *dievas-pater* — „Osmon-Ota“ ga qaytadi, uning tasviri hind-evropa panteoni uchun tiklanadi. Vaqt oʻtishi bilan soʻzning qismlari oʻrnini oʻzgartirdi va slavyanlar va eron tilida soʻzlashuvchi qabilalar (skiflar) oʻrtasidagi yaqin aloqalar jarayonida * *dievas* qismi eroncha * bag (→ praslav. *bogʻ). Hind-evropalik * *pater* slavyanlardan „amaki, otaning ukasi“ *boʻgʻiniga* oʻtdi.

Rus tilshunosi O.N.Trubachev *Stribog* soʻzida hind-evropa arxaizmi yoki eroniylikni topishni asossiz urinishlar deb hisoblaydi. U praslav. teonimning birinchi qismida *sterti „tarqash, choʻzish“ praslavni ko*ʻ*radi va Stribog tabiatning qandaydir jonlantirilgan kuchini (aniq, shamol) nazarda tutgan deb hisoblaydi.

## Asosiy maʼlumotlar
"Oʻtgan yillar haqidagi ertak" ga koʻra, Stribog buti 980-yilda Kievda, boshqa muhim slavyan xudolarining „butlari“ bilan birga oʻrnatilgan: Perun, Xors, Dazhdbog, Simargl va Mokosh. Bu va boshqa bir qator manbalarda Stribog nomi Dazhdbog nomi bilan birlashtirilgan.

„Igorning kampaniyasi haqida soʻz“ Stribogning nevaralarining havo elementi bilan bogʻliqligi haqida maʼlumot beradi: "*Bu shamollar, Stribozh vnutsi, dengizdan Igorning jasur placksidagi oʻqlar bilan zarba beradi* ". Ushbu iboraga asoslanib, koʻplab tadqiqotchilar (F.I. Buslaev, A.N. Afanasiev, D.S.Lixachev va boshqalar) Stribog shamol yoki havo xudosi degan notoʻgʻri xulosaga kelishdi. Tarixchi N. I. Kareev hatto ushbu mifologik personajda "*[[Veddlar|Vedik]] Vritrada boʻlgani kabi, momaqaldiroq, bulut, boʻronning dushman tomoni tasvirlangan* " deb taxmin qildi va uni Qaroqchi Bulbul bilan solishtirdi.

Hozirgi vaqtda olimlar Stribogni yorqin Dazhdboga qarama-qarshi boʻlgan maʼyus xudo deb hisoblashadi yoki aksincha, bu ikki mifologik belgilarning imkoniyatlari va maʼnosini birlashtiradilar .

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* *Kregjdis R.* 2010. Vostochnoslavyanskie bogi Kievskoy Rusi: Stribog (sopostavitelniy analiz dannix slavyanskoy i baltiyskoy mifologicheskix sistem) // Studia mythologica Slavica, 13.
* 
* 

### Manbalar

* 
* 

## Havolalar

* Hind-evropa kontekstida Stribog va Sankt-Kasyan
Strofiy

**Strofiy** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Fokian, Parnasdan Krisning oʻgʻli (Fokning oʻgʻli). Uning rafiqasi Anaxibiya (yoki Astyocha), Atreusning qizi, ularning oʻgʻli Pilades. Orest unga taʼlim olish uchun berilgan.

Senekaning "Agamemnon" tragediyasining bosh qahramoni.

## Manbalar
Sperhey

**Sperhey** (Sperkhy va  ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Fesaliyadagi xuddi shu nomdagi daryo xudosi. Pausaniasning Gomerga ishora qilganiga koʻra, Peleus Troya urushidan qaytgan taqdirda Sperxeyga Axillesning sochini vaʼda qilgan. Apollodorning soʻzlariga koʻra, Peleusning rafiqasi Polydora Sperheydan oʻgʻil dunyoga keltirdi, Gomerdagi Myrmidonlarning rahbarlaridan biri Menesfiy Peleus uni oʻz oʻgʻli deb tan oldi. Iliadada bayon qilingan boshqa tahlilga koʻra, Polydora Peleusning qizi va Borning xotini boʻlib, u ham Sperheydan oʻgʻli Polydorani tanigan. Keramb ofrian nimfalarini haqorat qilib, ular Zevsning emas, balki Sperhey va Deynoning qizlari ekanligini aytdi. Ovid oʻzining „Metamorfoza“ larida Peneus daryosining irmoqlari orasida „teraklar tugʻadigan“ Sperheyni nomlaydi.

## Manbalar
1619-yildagi Myunxen shartnomasi

**Myunxen shartnomasi** (nem. *Vertrag von München)* — 1619 -yil 8-oktabrda Myunxenda Muqaddas Rim imperatori Ferdinand II tomonidan katolik ligasi rahbari, Bavariya gertsogi Maksimilian I bilan tuzilgan shartnoma, unga koʻra u imperatorni Pfalz saylovchisi Frederik V ga qarshi kurashda harbiy yordam bilan taʼminlash majburiyatini olgan.  

1618-yilda boshlangan Chexiya imperatori Ferdinand II ga qarshi qoʻzgʻolon oʻttiz yillik urushga aylanib ketdi. Qoʻzgʻolonchilar 1618-yil sentabr oyida uning otasi Muqaddas Rim imperiyasida protestantizmni himoya qilish uchun asos solgan Evangelistlar Ittifoqining rahbari sifatida Fridrixga Bogemiya tojini taklif qilishdi.

Bavariya gersogi Maksimilian harbiy mojaroni bartaraf etish uchun Katolik Ligasi qoʻshinlarini taqdim etishga vaʼda berdi. Buning uchun Bavariya gersogiga Pfalz saylovchisining mulki va uning saylov darajasi vaʼda qilingan.

Dyuk Maksimilian Tilli boshchiligidagi armiyani Yuqori Avstriya garovi evaziga tuzdi; ikkinchisi Praga yaqinidagi Oq togʻda Pfalzlik Fridrix V va chexlarni butunlay magʻlub etdi (1620) va Pfalzni zabt etdi. Buning uchun mukofot sifatida Maksimilian I 1623-yilda imperatordan Yuqori Pfalz va Pfalz saylovchisi mavqeini oldi.

Myunxen shartnomasida matnga kiritilmagan bir nechta moddalar mavjud boʻlib, ular Bavariya gersogligiga Yuqori Pfalzni egallashga ruxsat berishni va Pfalz elektoratini Maksimilian unvoni bilan birga topshirishni nazarda tutgan. Koʻrinib turibdiki, bu maqolalar hali ham maʼlum edi, chunki saylovoldi qadr-qimmatini Maksimilianga topshirishdan oldin ham, zamondoshlarining yozishmalarida Bavariya gertsogiga nisbatan qoʻllaniladigan " saylovchi " unvoni mavjud edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Gerxard Taddey: Myunxener Vertrag. In: Ders. (Hrsg.): Lexikon der deutschen Geschichte. Personen, Ereignisse, Institutionen. Von der Zeitwende bis zum Ausgang des 2. Weltkrieges. 2., uberarbeitete Auflage. Kröner, Shtutgart 1983, ISBN 3-520-80002-0, S. 852f. )
* Sazerlend, NM Oʻttiz yillik urushning kelib chiqishi va Yevropa siyosatining tuzilishi. Oksford universiteti nashriyoti: ingliz tarixiy sharhi, 107-jild, №. 424, bet. 587-625, 1992-yil iyul. )

## Havolalar

* 17-asrda nemis davlatlari
* 1619
Kyolsh

**Kyolsh** () — Kyoln shahrida ishlab chiqariladigan maxsus och pivoning nomi.

Bu yuqori achitilgan pivo bir oz achchiq taʼmga ega boʻlib, xmel taʼmi seziladi. Alkogol miqdori 4,8%. Qaysi pivo *Kyolsh* deb atash mumkinligi „Kyolsh konvensiyasi“ da () belgilangan. 1997-yilda *Kyolsch* Yevropa Ittifoqi tomonidan himoyalangan mintaqaviy nav sifatida qabul qilindi.

*Kyolsh* 0,2 litr hajmli maxsus stakanlardan () ichiladi. Asta-sekin 0,3 yoki 0,4 litr hajmli kattaroq stakanlar ham muomalaga kirmoqda. Anʼanalar ayniqsa qadrlanadigan pivoxonalarda siz 0,1 litr hajmli stakanda yarim Kyolsh ham boʻlishi mumkin ().

Yuqori achitilgan pivo navlari singari, Kyolsh faqat maʼlum bir haroratda hidini toʻliq ochadi. Shuning uchun u „muzdek“ emas, balki 8-10 haroratda ichiladi&nbsp;°C

## Yana qarang
* Nemis pivosi
## Adabiyotlar
* Маркина Л. Г. KÖLSCH «КЁЛЬШ» // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 533. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
* Rick, Detlef und Fröhlich, Janus, *Kölsch Kultur*, Emons Verlag, Köln 2005, ISBN 3-89705-377-2
* *Wenn Blicke trinken könnten. Die ersten 14 Jahre der Früh Kölsch-Kampagne*, Emons Verlag, Köln 2005, ISBN 3-89705-410-8
## Havolalar
* Alles über das Kölner Bier
* Cologne Pub Guide
Myunxen to‘q lageri

**Myunxen toʻq lageri (**, tarjimasi „Myunxenning toʻq“) yoki **myunxen toʻq pivosi** — anʼanaviy toʻq Bavariya pivosi, lager turi, toʻq qahrabo rangdan toʻq jigarranggacha boʻladigan, Myunxen solodining va olijanob xmelning oʻziga xos xushboʻy iforli, toʻq lager turi.

## Xususiyatlari
Bu solodga urgʻu berilgan klassik toʻq jigarrang lager. Rangi toʻq qahrabodan toʻq jigarranggacha, koʻpincha qizil yoki anor tusda. Och va oʻrtacha sariq-jigarrang rangli kremsimon koʻpik hosil qiladi. Shaffof, ammo toʻq filtrlanmagan versiyalari ham ishlab chiqariladi. Myunxen solodining oʻrtacha shirinligi va boy va murakkab taʼmi ustunlik qiladi. Shokolad, yongʻoq, karamel va olijanob xmelning hidlariga boy solod aromati. Alkogol miqdori 4,5% dan 5,6% gacha.

Odatdagi savdo markalari: *Ayinger Altbairisch Dunkel, Hacker-Pschorr Alt Munich Dark, Paulaner Alt Munchner Dunkel, Weltenburger Kloster Barok-Dunkel, Penn Dark Lager, Capital Munich Dark, Harpun Myunxen tipidagi toʻq pivo, Gordon Biersch Dunkels, O Dinkeltak Darkrings, Warsteiner Premium Dunkel, Hofbrau Dunkel, Becks Dark*.

## Yana qarang
* Myunxen Pale Lager
## Havolalar
* Мюнхнер Дункел
* Munich Dunkel
Chjan Xe

**Chjan Xe** (; 1371 - 1433 yoki 1435) - Xitoyning ilk Min sulolasi davrida xitoylik dengizchi, tadqiqotchi, diplomat, flot admirali va hukumat amaldori. U musulmon oilasida **Ma** Xe ismida tug'ilgan va keyinchalik imperator Yongle tomonidan berilgan Chjan familiyasini qabul qilgan. Chjan 1405-yildan 1433-yilgacha Janubi-Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo, G'arbiy Osiyo va Sharqiy Afrikaga ekspeditsion sayohatlarni boshqargan. Afsonaga ko'ra, uning kattaroq kemalari palubasida yuzlab dengizchilarni olib yurgan va ular har qanday yog'och kemadan deyarli ikki baravar uzunroq boʻlgan.

Chjan imperator Jianvenni ag'darishda yordam berganligi sababli imperator Yonglening sevimli insoni sifatida imperator iyerarxiyasining eng yuqori pog'onasiga ko'tarildi va janubiy poytaxt Nankin qo'mondoni sifatida xizmat qildi.

## Yoshligi va oilasi
Chjen Xe tug'ilgan: **Ma** Xe () Xitoyning Ming sulolasi davrida Kunyang, Kunming, Yunnan musulmon oilasiga. Uning katta akasi va toʻrt singlisi bor edi. [4]
Nemur shartnomasi

Nemur **shartnomasi** (**Nemur** **farmoni, Sen-Mor kelishuvi** , fransuz. *Édit de Nemours*) 1585 -yil 7-iyulda Nemurda qirol nomidan ish yurituvchi Fransiya qirolichasi onasi Yekaterina Medichi va vakillari gersog de Giz, shu jumladan Lotaringiyalik Karl III) oʻrtasida imzolangan bitim. Yekaterina shartnoma tuzilgandan soʻng, 13-iyulda qirol Genrix III va katolik ligasi rahbarlari, shu jumladan Genrix de Giz oʻrtasida shartnoma imzolangan Sent-Maur-de-Fossga shoshildi. Qirolga katolik ligasi aʼzolari tomonidan bosim oʻtkazilib, uning zamondoshlari tomonidan Fransiya din urushlarini qayta boshlash uchun bahona sifatida tan olingan shartnoma imzolashdi

## Kontekst
1584-yil 10-iyunda Anju gersogi Fransua Alenson vafot etdi. Qirol Genrix III farzandsiz boʻlgani uchun Fransiya taxtining qonuniy vorisi qirolning uzoq qarindoshi va Gugenotlar partiyasi rahbari Genrix Navarr boʻlishi kerak edi. Bunga javoban, keyingi bahorda Katolik Ligasi Fransiya shimolidagi bir qancha shaharlarni nazorat ostiga oldi. Giz boshchiligidagi Liga ustidan nazoratni qoʻlga kiritish uchun Genrix III oʻzini Liga rahbari deb eʼlon qildi, bu esa Navarralik Genrix bilan aloqalarni uzilishga olib keldi.

## Qoidalar
Shartnoma oldingi barcha farmonlarni bekor qildi, gugenotlarni barcha rasmiy lavozim va unvonlardan mahrum qildi va qirolni katolik ligasi talablariga taslim boʻlishga majbur qildi. Bundan tashqari, Giz gersogi qirolning samimiyligining tasdigʻi sifatida Shalon qabul qildi. Natijada Fransiyaning butun shimoliy-sharqiy qismi bevosita Gizlar nazoratiga oʻtdi. Bundan tashqari, Gizaga katta miqdorda subsidiyalar vaʼda qilingan. Genrix Giz kardinal Sharl de Burbonga ochiqchasiga aytdiki, bu kelishuv Fransiyaga tartibsizlik va vayronagarchilik olib kelishi mumkin. Biroq, qirol katolik ligasining rahbari boʻlish istagida shartnomani imzoladi. 18-iyul kuni u shaxsan Parij parlamentiga uning aʼzolarini shartnoma shartlarini ratifikatsiya qilishga majburlash uchun bordi va bu ularga qonun kuchini berdi.

19-iyul kuni Katolik Ligasi farmonning yanada radikal moddalar bilan oʻz versiyasini eʼlon qildi. Shartnoma shartlariga koʻra, gugenotlarga diniy va siyosiy imtiyozlar bergan oldingi barcha farmonlar bekor qilindi. Xulosa qilib aytganda, kelishuv Fransiyada katoliklikdan tashqari barcha dinlarning amal qilishini taqiqlagan. „Bid’atchilar“ga davlat lavozimiga kirishga ruxsat berilmagan. Barcha gugenotlar katoliklikni qabul qilishlari yoki Fransiyadan haydalishlari kerak edi.

## Oqibatlari
Papa Sikst V shartnomasini Genrix Navarr va uning amakivachchasi Konde shahzodasi quvgʻin qilinganidan keyin tasdiqladi. Rim papasining farmoni Genrix Navarrni unvonlaridan mahrum qildi va uni va uning amakivachchasini fransuz taxtiga chiqish huquqidan mahrum qildi. Rim papasining farmoni Navarr qiroliga uning vassallari tomonidan qasamyod qilgan barcha qasamlarni ham bekor qildi. Nemur shartnomasi va undan keyingi voqealar Fransiya din urushlarining yakuniy bosqichi boʻlgan „Uch Genri urushiga“ olib keldi.

## Mamnbalar
Irlandiya qizil eli

**Irlandiya qizil eli** () — Irlandiya pivosining bir turi. Irlandiya qizil eli „shotland va irland elining“ () bir turi sifatida tasniflanadi.

Irlandiya qizil eli — yuqori fachitish usulida ishlab chiqariladigan pivo, lekin baʼzida lagerlar ham tayyorlanadi.

Tarkibida qoʻshimchalar boʻlishi mumkin (makkajoʻxori, guruch yoki shakar). Odatda tarkibida qizgʻish rang hosil qilish uchun bir oz qovurilgan arpa solodini mavjud. Tayyorlash uchun ingliz yoki irland solodi, xmel va xamirturush ishlatiladi.

Irlandiya qizil eli qahrabo rangdan toʻq asal ranggacha boʻlishi va yaxshi tiniqligi bilan ajralib turadi. Kir oq rangdan sariq-jigarranggacha biroz koʻpik hosil qiladi. U karamel solodining yumshoq taʼmi va shirinligiga ega, baʼzan esa qovurilgan yogʻli non yoki karamelning hidi boʻladi. Oʻrtacha solodli xushboʻy karamel hidi.

Tarkibida alkogol miqdori 4% dan 6% gacha.

Irlandiya qizil eli Irlandiyadan tashqarida ham mashhur boʻlib, Buyuk Britaniya, AQSh, Kanada, Meksika va Avstraliyada ham ishlab chiqariladi.

## Savdo markalari
Odatdagi savdo markalari: *Molingʻs Irish Red Ale, Smithwick’s Irish Ale, Kilkenny Irish Pivo, Beamish Red Ale, Caffrey’s Irish Ale, Goose Island Kilgubbin Red Ale, Murphy’s Irish Red (lager), Boulevard Irish Ale, Harpoon Hibernian Ale*.

## Adabiyotlar
* Goldammer, Ted: *The Brewer’s Handbook. The Complete Book to Brewing Beer*, 2008. ISBN 978-0-9675212-3-7
* Wheeler, G. и Roger Protz. *Brew Your Own British Real Ale at Home*, CAMRA Books, 1996. ISBN 1-85249-138-8

## Havolalar
* Ирландский красный эль
* Brewwiki: Ирландский красный эль
* Ирландский красный эль
* Ирландский красный эль
* Ирландский красный эль
Semela

**Semela** ( , ) — mifologik ism; Dionis haqidagi fivan afsonalari tsikliga kiradi. Ismning kelib chiqishi Frako — Frigiya; ehtimol, „yer“ degan maʼnoni anglatadi va bu holda u ruscha „yer“ bilan bir xil hind-evropa ildizidan keladi.

## Afsonalar
Semela — Fivaning afsonaviy asoschisi Kadm va Garmoniyaning toʻrtinchi qizi, Dionisning onasi, u Zevsning oʻzidan tugʻilgan. Zevsning ilohiy xotini Hera raqibiga gʻazablanib, Semelani yoʻq qilishga qaror qildi. Semela hamshirasi Beroya qiyofasiga kirib, u uni oʻz sevgilisi haqiqatan ham oʻzini koʻrsatadigan xudo ekanligini oʻz koʻzlari bilan koʻrish istagi bilan ilhomlantirdi va buning uchun u Zevsdan oʻzining buyukligining barcha ulugʻvorligida, momaqaldiroq va chaqmoq bilan koʻrinishini soʻraydi. Semelaning iltimosini bajarish uchun qasam ichishga majbur boʻlgan Zevs uning oldida momaqaldiroq olovida paydo boʻldi; ayol samoviy olovga chiday olmadi va yonib ketdi (yoki dahshatdan vafot etdi). Zevs ona qornida erta tugʻilgan homilani oʻlimdan qutqarib, uni soniga qoʻydi va vaqti kelganda Dionisni dunyoga keltirdi. Evripid tomonidan oʻzining „Bakxay“ tragediyasida saqlanib qolgan eski tahlilga koʻra, allaqachon hayotga qodir boʻlgan Dionis olovdan zararsiz chiqib ketgan; qirollik oromgohining ustunlari salqin soyabon ostida bolani saqlab qolgan pechakning yashil shoxlarini chiqardi.

Keyinchalik, Fivahda Semela joylashgan xonaga kirish taqiqlangan. Osmondan chaqmoq chaqishi bilan yogʻoch tushdi. Polydor bu yogʻochga mis bilan ishlov berdi va unga Dionis Kadmus deb nom berdi.

Semelaning oʻgʻli, koʻplab jasoratlardan soʻng, samoviy boʻlganida, u Gerkules singari yer osti dunyosiga tushdi va doʻzax kuchlari ustidan gʻalaba qozonib, Semelani u yerdan olib chiqdi va oʻsha vaqtdan beri Fiona (Thyone) nomi bilan Olympusda xudolar davrasida joy olgan. Dionis uni dastlab Troezen ibodatxonasiga olib keldi. Hadesdan Semele taqdimoti Delfidagi Geroidlar festivalida tasvirlangan. U xuddi maenalardan biri singari, muqaddas marosimlarda ham, yer yuzidagi quvnoq tantanali sayohatlarda ham, ilohiy oʻgʻilning doimiy hamrohi edi.

## Urf

## Sanʼatda
Boeotiyalik shoirlar — Gesiod va Pindar allaqachon Semelani samoviy deb tilga olishgan. XLIV orfik madhiyasi unga bagʻishlangan. Esxilning " Semele yoki suv tashuvchilar " (fr. 168 Radt) tragediyasining qahramoni, Kichik Karkinning „Semela“, Diogenning „Semela“ tragediyasi, Spinfarning „Momaqaldiroq urgan Semela“ tragediyasi, bir qator komediyalar va Timoʻtiyning difirambi.

1866-yilda kashf etilgan asteroid (86) Semela va 2013-yilda tasvirlangan kapalak *Hypatopa semela* Semela nomi bilan atalgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Jessen. Semele // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig: B. G. Teubner, 1909—1915. — Bd. IV. — Kol. 662—676.

## Havolalar

* F. G. Miщenko. Semela // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona: v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Hipokras

**Hipokras** () — asal yoki shakar bilan kuchli shirinlantirilgan va „qirollik“, yaʼni asl ziravorlar (dolchin, zanjabil, qalampimunchoq) bilan ziravorlangan sharobdan tayyorlangan alkogolli ichimlik. Qadimgi kelib chiqishi oʻrta asrlarda butun Yevropada tarqalgan. Afsonaga koʻra, bu nom qadimgi yunon shifokori Gippokratning nomidan olingan (*Hippokrates*, miloddan avvalgi 5 asr).

Bugungi kunda gipokras Fransiyada qizil sharobdan tayyorlanadi va „erta oʻrta asr aperitivi“ sifatida taqdim etiladi.

## Dumas-ota gipokras haqida

## Katta pazandachilik lugʻati
Dumas-ota oʻzining „Katta pazandachilik lugʻati“ (1873-yilda vafotidan keyin nashr etilgan „*Grand Dictionnaire de cuisine*“) kitobida Charles VII oshpazi Tayerandan (*Taillerent*) qolgan gipokrat retsepti haqida gapirib beradi:

: „*Bir [[pinta]] ichimlik uchun … uch gro toza va toza maydalangan dolchin, bir gro muskat yongʻogʻi yoki ikkita, agar xohlasangiz, yarim gr qalampirmunchoq va olti [[Unsiya|untsiya]] mayda [[Qand|shakar]] oling va hammasini kukunga aylantiring va bularning hammasini sharob bilan birga idish ustidagi suzgichga qoʻyish kerak; aralashtiring va uning oqishini kuting va u qancha uzoq oqsa, shuncha yaxshi boʻladi, lekin hidi ketib qolmasligi kerak*“.

Uning soʻzlariga koʻra, „Louis XIV davrida ham bu damlama qadrlangan, u zodagonlar dasturxoniga tortilgan va Parij shahri har yili uning maʼlum miqdorini qirol dasturxoniga yetkazib berishga majbur boʻlgan“ va Dumas davriga kelib „damlama butunlay yoʻqolib ketgan va unutilgan*“.*

## Yigirma yil oʻtib
Dumasning „Yigirma yildan keyin“ (1845) romanida d’ApeArtanyan oʻrtogʻi Aramisning xizmatkori Bazenni kutib, bir shisha gipokras buyuradi.

## Yana qarang
* Conditum Paradoxum
## Manbalar

 
## Havolalar
* Gipokras // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Gipokras // Iz „Bolshogo kulinarnogo slovarya“ Dumas-otsa
* „Lyubimiy napitok Siney Borodi“ — gipokras
Pramne sharobi

**Pramne sharobi** () — Gomer asarlarida eslatib oʻtilgan qadimgi yunon vinosi navi. Pramne sharobi maʼlum retsepti boʻlgan sharoblar orasida adabiyotda birinchi boʻlib tilga olingan, deb hisoblanadi.

Dastlab Pramne/Pramna togʻlarida (, zamonaviy ) (Ikaria oroli), qadimgi yunon vinochilik markazida qilingan. Keyinchalik, vinochilik madaniyatining kengayishi bilan eng yaxshi sifatli vinolar Pramne sharobi deb atala boshlandi.

## Adabiyotlar
* Πράμνειος οῖ́νος // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.
* J. Robinson (Hrsg.): *The Oxford Companion to Wine.* 3. Aufl. S. 326—329 Oxford University Press 2006, ISBN 0-19-860990-6
* Konstantinos Lazarakis: *The Wines of Greece*, S. 426−427. Mitchell Beazley, London 2005, ISBN 1-84000-897-0.
## Manbalar
Rick Dalton

**Rik Dalton** () — Kliff Butning doʻsti, turli janrdagi teleseriallar va filmlarda rol oʻynagan amerikalik va italiyalik aktyor Kventin Tarantino tomonidan ixtiro qilingan personaj. „Bir vaqtlar Gollivudda“ (2019) va unga tegishli romanlar qahramoni — „Bir vaqtlar Gollivudda“ (2020-yilda chiqarilgan) va „Rik Dalton: Makkuin boʻlishi mumkin boʻlgan odam“ (2022-yilda chiqarilgan).

## Biografiyasi
Rik Dalton birinchi marta 1969-yil voqealari munosabati bilan „Bir paytlar Gollivudda“ filmida paydo boʻladi. Oʻsha paytda bu juda tajribali aktyor boʻlib, u gʻarbiy „Ov qonuni“ (1959-1964) televizionida suratga tushgan va keyin kinoda bir qator kichik rollarni olgan. U doimo doʻsti va muntazam dublyor Cliff But bilan birga boʻlgan. Daltonning *[[Universal Pictures]]* bilan toʻrtta shartnomasi 1967-yilda tugagan. Dalton kino olamida oʻz oʻrniga ega boʻla olmadi va 1967-yilda teleseriallarda yovuz qahramonlar rolida mehmon rolini oʻynay boshladi. 1969-yilda Rik bir muddat Italiyaga joʻnab ketdi va u yerda bir nechta spagetti-westernlarida rol oʻynadi. U oʻz faoliyatini tugatishga qaror qildi, lekin Charlz Manson izdoshlari tomonidan uyiga qilingan hujumdan keyin hamma narsa oʻzgardi: hujumchilar bilan shugʻullangan Dalton ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida edi, buning natijasida u yana kino rollari va teleseriallarda katta mehmon rollarni qabul qila boshladi, shu jumladan uning xarakteriga bagʻishlangan „Impossible mission“ shousining epizodi. 1988-yilda Dalton oʻz faoliyatini yakunladi va rafiqasi Francheska Kapuchchi bilan Gavayiga koʻchib oʻtdi va 1996-yilda Gavayi xalqaro kinofestivalida Tarantino bilan tanishdi.

## Obrazni shakllantirish
Rik Daltonning xayoliy tarjimai holidagi individual epizodlar haqiqiy Gollivud yulduzlarining haqiqiy tarjimai holidagi oʻxshashlarga ega. Shunday qilib Dalton oʻz karyerasining boshida rol oʻynagan „Ov qonuni“ teleseriali Stiv Makkuin rolini oʻynagan „Wanted Dead or Alive“ real hayotdagi serialga aniq ishoradir. Dalton va But oʻrtasidagi munosabatlar Kurt Rassell va Jon Casino oʻrtasidagi, Bert Reynolds va Xel Nidxem oʻrtasidagi munosabatlarga ishora qilingan holda tasvirlangan. Rik aniqlanmagan bipolyar buzuqlikdan aziyat chekadi va Pit Gyulning tarjimai holiga havola qiladi. Umuman olganda Dalton obrazini yaratishda Tarantino karyerasi 1960-yillarda Gollivudda boshlangan va juda tez tugagan aktyorlarning tarjimai holidan ilhomlangan; ular Tay Xardin, Tab Hunter, Jorj Maharis, Vins Edvards, Uilyam Shatner, Ed Birns, Fabian Forte. Di Kaprio asosan Birnsga, balki Ralf Mikerga ham eʼtibor qaratdi.

Rik Dalton — 1969-yilda boʻlib oʻtgan „Bir paytlar Gollivudda“ (2019) filmining bosh qahramoni. Filmda Dalton rolini Leonardo Di Kaprio ijro etgan. 2020-yilda Tarantino Rikning oʻtmishi haqida koʻproq maʼlumot berib, xuddi shu nomdagi romanini nashr etdi. 2022-yil yanvar oyida yana bir kitob yozilgani maʼlum boʻldi — „Rik Dalton: Makkuin boʻlishi mumkin boʻlgan odam“.

## Manbalar
Mulsum

**Mulsum** () — asal qoʻshilgan qadimgi Rim sharob ichimligi.

## Tavsifi
Ichimlik ayniqsa, sogʻliq uchun, ovqat hazm qilish uchun foydali deb hisoblangani uchun mashhur edi. Sharob (pishib ezilgan uzum) va eritilgan asalning nisbati 1:4 yoki hatto 1:10 edi. Sharob taʼbga koʻra ziravorlar bilan aralashtiriladi va bir necha hafta davomida keramikali bijgʻish idishlarida saqlanadi. Keyinchalik, spirtni bugʻlatish uchun suyuqlik boʻlgan idish kamin ustiga osilgan, yaʼni ichimlik alkogolsizga aylangan. Boshqalar oddiygina belgilangan nisbatda asal bilan sharobni qaynatganlar. Ichimlik juda shirin boʻlib chiqqanligi sababli, u suv bilan yarmida suyultirilgan.

Ichimlik aperitiv sifatida isteʼmol qilingan yoki gazaklar bilan tortilgan (shuning uchun gazaklar *promulsis* deb nomlangan). Imperator Oktavian Avgust 100 yoshli Romilius Polliondan ajoyib sogʻligʻi uchun nimalar qilganini soʻraganida, Pollion shunday javob berdi: „Ichkariga Mulsum, tashqariga zaytun moyi“.

## Yana qarang
* Qadimgi Rim oshxonasi
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Martial, Epigramma, 13. Buch, Xenien 108
* Palladius, opus agriculturae 11, 17.
* Vinidarius, Apici Excerpta, Lib. I. Epimeles, 2.
* Dioscorides, de materia medica, Buch 5, 14.
* Apicius, De re coquinaria, Buch 1, Epimeles
## Havolalar
* Рецепт мульсума
Falernia sharobi

**Falernia sharobi** ― qadimgi Rimda ishlab chiqarilgan sharobning bir turi.

Falernia sharobi Kampaniya shimolidan, Latsiy bilan chegaradosh hududi - *ager Falernus* () -  etagida va yon bagʻirlaridan kelib chiqqan. Bu shirindan tortib qurugʻigacha turli xil navlarda boʻlgan. Rim Respublikasining oxirlarida va eramizning I asrida qahrabo rangli Falernia sharobi eng asl va eng yaxshi navlardan biri hisoblangan - ayniqsa, agar u yertoʻlada taxminan 15-yil davomida saqlangan boʻlsa (hatto saqlash muddati uzoqroq boʻlgani). Keyinchalik, bu sharobning sifati yomonlashdi, chunki vinochilar yuqori talab tufayli ichimlikning sifatiga emas, balki miqdoriga koʻproq e’tibor berishni boshladilar. Falernia sharobi narxi, Pompeydagi yozuvlarga koʻra, 4 asslik "oddiy sharob" dan taxminan 4 barobar qimmatroq edi.

Bu sharob Goratsiy va Martsial asarlarida, shifokor Galen va boshqa koʻplab qadimgi mualliflarning asarlarida yuqori baholangan. Siliy Massiko togʻlarining Falern ismli qishlogʻi haqida etiologik afsonani keltirgan, u yerga Vakx (Baxus) tashrif buyurgan va samimiylik va mehmondoʻstlik uchun sovgʻa sifatida tok novdasini bergan. A. S. Pushkin tarjima qilgan Katullning she’rida ham ("[Achchiq mast qiluvchi Falernia](https://ru.wikisource.org/wiki/Мальчику_(Катулл;_Пушкин))”) va M. A. Bulgakovning "Usta va Margarita" romanida aytib oʻtilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Rome and Wine.
Reo mifologiya

**Reo** ( , [royo] - „granat“) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni.

Stafilos va Xrizofemidaning qizi. U singlisi Gemitey bilan notanish Lirk bilan munosabatlar huquqi uchun bahslashdi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. U Apollon tomonidan vasvasaga solingan. Otasi bundan xabar topib, uni sandiqqa qamab, dengizga tashladi. Sandiq Delosga suzib ketdi; oʻgʻli Aniy oʻsha yerda tugʻilgan. Reo chaqaloqni Apollon qurbongohiga qoʻydi va bolani qutqarish uchun ibodat qildi: Apollon uning tarbiyasiga gʻamxoʻrlik qildi. Afsonaning boshqa versiyasiga koʻra sandiq Evbee tomon suzib ketdi. U yerda Reo Zarexga turmushga chiqdi. Aniy tugʻilgandan soʻng Apollon tomonidan Delosga koʻchirildi.

Boshqa talqinga koʻra Tayfonning onasi Laomedontdan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Robin Hard, H. J. Rose. Aeneas, Romulus and the origins of Rome // The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Roseʼs „Handbook of Greek Mythology“ : [angl.]. — Psychology Press, 2004. — 753 p. — .
Sharoblar musobaqasi

**"Sharoblar musobaqasi"** () — XIII-asr Norman trouveri Anri dʼAndelining (fr. *Anri d’Andeli*) oʻrta asr fransuz sheʼri. 1224-yilda yozilgan, aslida u sharoblarni tasniflashning birinchi urinishlaridan birini ifodalaydi va XIII asrning uzumzorlari va vinolari boʻyicha manba sifatida muhimdir.

## Mazmuni
Sheʼr 204 misradan iborat boʻlib, qirol Filipp Avgust tomonidan oʻtkazilgan sharob tatib koʻrish turniri haqida hikoya qiladi. U hamma joydan eng yaxshi vinolarni yigʻish uchun elchilar yuborgan, shoir oʻz sheʼrida ularni batafsil sanab oʻtgan. Sheʼrning oldingi ikkita versiyasida, sanab oʻtilgan 70 sharobdan (barchasi fransuz) faqat ikkitasi Bordo mintaqasidan, oltitasi Anju — Puatudan, ikkitasi Burgundiyadan, toʻrttasi Langedokdan kelib chiqqan. Keyingi versiyada Fransiyadan tashqarida ishlab chiqarilgan sharoblar mavjud (Mozel, Kipr, Ispaniya). Barcha sharoblar oq boʻlgan.

Tanlov davomida ingliz prelati Fransiyaning turli burchaklaridan yetmishta vino namunalarini tatib koʻrgan. Shulardan yetti nafarini dasturxonidan „chetlashtirdi“. Gʻolib Kiprdan keltirilgan shirin sharob boʻldi (chamasi, bu kumandaria edi). Har xil vinolarning afzalliklari va kamchiliklarini munozara va muhokama qilishdan soʻng, eng yaxshi sharob ruhoniyning tanqidi natijalariga koʻra eʼlon qilingan, bu esa shohning oʻzi tomonidan mukofotlanadi. Kipr sharobiga „papa“ unvoni berildi va juda yuqori sifatli, lekin unchalik qoyil-maqom boʻlmagan Akvileya sharobiga „kardinal“ unvoni berildi. Keyinchalik — uchta qirol, uchta graf va nihoyat oʻnlab perlar ham qirolning dasturxoniga loyiq deb topildi va 7 (kamdan-kam 8) vino (barchasi Shimoliy Fransiyadan) „chetlashtirildi“.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Gaston Galtier, " La bataille des vins d’Henri d’Andeli. Un document sur le vignoble et le commerce des vins dans la France médiévale ", dans Bulletin de la Société languedocienne de géographie, 3:2, 1968, p. 5-41.
* Michel Zink, " Autour de La Bataille des Vins d’Henri d’Andeli : le blanc du prince, du pauvre et du poète ", in L’Imaginaire du vin, actes du colloque de Dijon (15-17 octobre 1981), publiés par Max Milner et Martine Chatelain Courtois, Marseille, éditions Jeanne Laffitte 1989.
F.R.I.D.A.Y.

**F.R.I.D.A.Y.** Marvel Comicsdagi xayoliy sunʼiy idrokdir. Mike Grell va Michael Ryan tomonidan yaratilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* [F.R.I.D.A.Y. Marvel Wikiʼda](https://web.archive.org/web/20181003181836/http://marvel.wikia.com/wiki/Friday_(Earth-616))
Pena

***Pena, Poyna*** **(** „qasos; qasos olish; jazo; qasos“) — qadimgi yunon mifologiyasidagi yirtqich hayvon: Apollon uni oʻgʻlining Psamafaning oʻlimi uchun qasos sifatida Argosga yubordi. Poina qahramon Koreb uni oʻldirgunga qadar bolalarni onalaridan oʻgʻirlagan.

Adrasteining yordamchisi.

U Lamiya bilan aniqlangan

Panlar Aidada oʻliklarni qiynoqqa soladi.

## Manbalar
Kirtland iloni

**Kirtland iloni** () — Allaqachon *shakllangan* oilaga mansub ilonlar turi, **Kirtland ilonlari** turkumidagi yagona. 19-asr amerikalik tabiatshunos Jared P nomi bilan atalgan. Kirtland. Ular Qoʻshma Shtatlarda yashaydilar, zaharli deb topilmagan.

## Kashfiyot tarixi
1855 da bu ilon birinchi marta Robert Kennikott tomonidan aniqlandi. U bilan uni yubordi.F.Baird Smitson institutida ishlagan, uning nomidan turning tavsifini eʼlon qilgan va Kirtland sharafiga nom berishni taklif qilgan, chunki u Kennikottning ustozi edi.

## Tarqalish
Kirtland ilonlari Illinoys, Indiana, Shimoliy Kentukki qismi, janubiy Michigan, Ogayo shtati va Pensilvaniyaning gʻarbiy qismida keng tarqalgan.

## Tavsif
Uzunligi 30-46 sm. Ular qurtlar, shlaklar, mayda baliqlar, salamandrlar, qurbaqalar bilan oziqlanadi. Xavfli vaziyatda ilon tekislanadi va qattiqlashadi. Ular dashtlarda yoki shunga oʻxshash joylarda yashaydilar, odatda har qanday suv havzasiga yaqin joyda turadilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Behler JL va King FW 1979-yil. Audubon jamiyatining Shimoliy Amerika sudralib yuruvchilari va amfibiyalari uchun dala qoʻllanmasi. Nyu-York: Alfred A. Knopf. 743 bet. ISBN 0-394-50824-6. („ *Clonophis kirtlandi* [sic]“, 596-bet + 551-plastinka).
* Conant R. va Bridges W. 1939-yil. Bu qanaqa ilon? Qoyali togʻlarning sharqidagi Amerika Qoʻshma Shtatlarining ilonlari uchun dala qoʻllanmasi. (Edmond Malnate tomonidan 108 ta chizma bilan). Nyu-York va London: D. Appleton-Century kompaniyasi. Frontispiece xaritasi + viii + 163 pp. + Plitalar A-C, 1-32. (*Natrix kirtlandii*, 95-bet + 16-plastinka, 47-rasm).
* McCoy CJ 1980-yil. Pensilvaniya ilonlarini aniqlash boʻyicha qoʻllanma *.* *(Maykl Antonoplos tomonidan dizayn va illyustratsiyalar).* *Pitsburg Pensilvaniya: Karnegi tabiiy tarix muzeyi. 12 bet.* *(* Clonophis kirtlandi *, p. sakkiz).*
* Netting MG va Richmond ND (muharrirlar) 1970-yil. Pensilvaniya sudralib yuruvchilari va amfibiyalar. (Fotosuratlar Hal H. Xarrison tomonidan). Uchinchi nashr, beshinchi nashr. Harrisburg, Pensilvaniya: Pensilvaniya baliq komissiyasi. 24 bet. (*Natrix kirtlandii*, 3-bet).
* Pauell R., Konant R. va Kollinz JT 2016. Petersonning Sharqiy va Markaziy Shimoliy Amerikadagi sudraluvchilar va amfibiyalar uchun dala qoʻllanmasi, Toʻrtinchi nashr. Boston va Nyu-York: Houghton Mifflin Harcourt. xiv + 494 bet. ISBN 978-0-544-12997-9. (*Clonophis kirtlandii*, bet. 410-411+ Plitalar 40).
* Stejneger L. va Barbour T. 1917-yil. Shimoliy Amerika amfibiyalari va sudralib yuruvchilarni tekshirish roʻyxati. Kembrij, Massachusets: Garvard universiteti nashriyoti. 125 bet. (*Natrix kirtlandii*, 95-bet).

## Havolalar

* Michigan shtatining tabiiy resurslar boʻlimiga kirish.
* Sudralib yuruvchilar va amfibiyalarni saqlash va boshqarish markaziga kirish.
* Sudralib yuruvchilar The Reptile Database   (Kirish mumkin: 25 Marta 2018).
Kaberne-sovinyon

**Kaberne-sovinyon** () — qizil sharob tayyorlash uchun ishlatiladigan uzum navi. Kaberne-sovinyon XVII-asrda Bordoda Kaberne Fran va Sovinyon Blanning chatishtiruvi natijasida paydo boʻlgan. Uzoq vaqt davomida u 1990-yillarda Merlo oshib ketgunga qadar dunyodagi eng keng tarqalgan va yetishtirilgan nav boʻlgan. Kaberne-sovinyon joy tanlamaydi, har xil iqlim sharoitida oʻsadi va murakkab yetishtirishni talab qilmaydi.

Kaberne-sovinyon taninlarning yuqori miqdori tufayli sharobga juda boy taʼm va yuqori toʻyinganlikni beradi. Kaberne-sovinyon vinosi ogʻizda ogʻir yoki oʻrtacha ogʻirlikni his qildiradi, bir qultumdan keyin tanglayda quruqlik hissi paydo boʻladi. Pishgan Kaberne-sovinyonning asosiy taʼm xususiyati qora qoragʻatning oʻziga xos taʼmidir. Kaberne-sovinyon alkogolning yuqori darajasi bilan ajralib turadi.

Koʻpincha, Kaberne-sovinyonning juda boy taʼmini yumshatish uchun sharobga boshqa yumshoq navlar qoʻshiladi. Yangi dunyo sharob ishlab chiqaruvchilari Kaberne-sovinyonning taʼmi Yevropanikidan ham kuchliroqdir.

Kaberne-sovinyonning juda boy taʼmi yengil taomlarning taʼmini pasaytirishi mumkin, shuning uchun Kaberne-sovinyon sharobini yogʻli goʻsht, qovurilgan va dudlangan taomlar bilan berish tavsiya etiladi.

## Organoleptik xossalari

* Meva ohanglari: qora qoragʻat, chernika va qora mevali ryabina;
* Gul ohanglari: binafsha, qora qalampir, asparagus va yashil zaytun;
* Ziravorlar ohanglari: zanjabil, yashil bolgar qalampiri va xushboʻy qalampir;
* Bochkada saqlanganidan keyin paydo boʻladigan ohanglar: vanil, tutun, teri, kedr va tamaki hyumidori.

## Qishloq xoʻjaligi xususiyatlari
Mildyu va kulrang mogʻor kasalliklariga chidamli nav. Guruhdagi boshqa koʻplab navlarga qaraganda u fillokseraga yaxshiroq qarshilik koʻrsatadi va uzum bargi qurtidan ozgina zarar koʻradi. Ikki jinsli gul. Kaberne-sovinyon nisbatan sovuqqa va qurgʻoqchilikka chidamli. Nisbatan kech pishganligi sababli, u faqat issiq-moʻ’tadil iqlim sharoitida yashashga yaroqlidir — u har doim ham oʻz vatani Bordoda ham toʻliq pisha olmaydi.

## Adabiyotlar
* Jancis Robinson, Julia Harding, José Vouillamoz. Cabernet Sauvignon // Wine Grapes - A complete guide to 1,368 vine varieties, including their origins and flavours (англ.). — Penguin Books, 2012. — ISBN 978-1-846-14446-2.
* Jancis Robinson, Julia Harding. Cabernet Sauvignon // The Oxford Companion to Wine (англ.). — 4th ed. — Oxford: Oxford University Press, 2015. — 860 p. — ISBN 0-19-870538-7. — ISBN 978-0-19-870538-3.
* Oz Clark & Margaret Rand. Grapes and Wines. — Time Warner Books, 2003. — ISBN 0-316-72653-2.
* Герасимова В.А, Белокурова Е.С, Вытовтов А.А. Товароведение и экспертиза вкусовых товаров. — СПб.: Питер, 2005. — С. 153, 195—196. — 416 с. — ISBN 5-94723-971-X.
## Manbalar


## Havolalar
* Каберне // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (Дата обращения: 23 октября 2012)
* Герасимова. А., Белокурова Е. С., Вытовтов А. А. Товароведение и экспертиза вкусовых товаров. — СПб: Питер, 2005. — С. 153, 195—196. — 416 с. — ISBN 5-94723-971-X
Reu

**Ragav**, **Ragev** ( *&#x200E; reu* „doʻstlik, doʻstlik“) — Toʻfondan keyingi patriarxlardan biri, Pelegning oʻgʻli Som avlodidan va Seruxning otasi.

Mxitar Ayrivanetsi Ragavaning xotini Surani tilga oladi.

Yubileylar kitobida Ragev (Ragava) Araning xotini (Kesed oʻgʻlining qizi) esga olinadi.

U, shuningdek, Ibrohimning katta bobosi. Bobil minorasi qurilishi boshlanganda tugʻilgan, 239 yoki 339 yil yashagan.

## Yana qarang
* BEAN/Ragav
## Manbalar

*
Pulaxa

**Pulaha**, shuningdek **Pulaga** (sanskr. पुलह) qadimgi hind afsonaviy donishmand, Brahmaning ruhiy oʻgʻillaridan biri. Pulaha, shuningdek, Brahma tomonidan yaratilgan oʻn (baʼzan yigirma bir) Prajapatisning bir qismidir. Uning rafiqasi Kshama (Skt. Kshama — „sabr“), bu unga uchta oʻgʻil olib keldi.

Boshqa qahramonlar qatorida u Indra yigʻilishida boʻlib, Brahmaga xizmat qiladi.

Vishnu Puranaga koʻra uning rafiqasi Kshama, uning uchta oʻgʻli bor — Kardama, Urvarivan, Sahishnu. Kshamadan, Agni Puranaga koʻra, Pulahining yana bir oʻgʻli Karmashreshtha tugʻilgan. Bundan tashqari, antilopalar, sherlar, yoʻlbarslar va kimpurushlar, baʼzi manbalarga koʻra, pishachi, kapalaklar va boʻrilar ham aynan Pulaxadan kelib chiqqan.

U zohidlikning buyuk kuchi bilan taʼminlangan, u Arjuna tugʻilishida va xudo Skanda boshlanishida ishtirok etgan.

Pulastya bilan birgalikda u donishmand Parasarani barcha Rakshasalarni yoʻq qilish uchun katta qurbonlik uyushtirish rejasidan qaytardi. Pulaxaning oʻzi Gang daryosining irmogʻi boʻlgan Alakananda daryosida asketizmni amalga oshirgan.

## Manbalar
Gaspar Yanga

**Gaspar Yanga** (, shuningdek, **Yanga**, **Naga** yoki **Nyanga** nomi bilan tanilgan) — 1570-yilda Meksikaning Kordoba va Orizaba mintaqalarida (hozirgi Verakrus shahrining markazi) qochoq qora tanli meksikaliklar (marunlar) qoʻzgʻoloni rahbari. U Gabon qirollik oilasining avlodi hisoblangan.

*[[1523]]-yildan beri* *maronlar qullikdan qochib, [[Oaxaca|Oaxaka]] mintaqasiga joylashayotgani haqida xabarlar bor. Baʼzi hollarda Maronlar harbiy hujumlarni qaytarishga va mustamlaka hokimiyatlari bilan muvaffaqiyatli muzokaralar olib borishga muvaffaq boʻldi: ular erkinlik va oʻz turar-joylarini tan olishdi.*

Qoʻzgʻolonni bostirish uchun muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng, 1608-yilda Yangi Ispaniyaning mustamlakachi hokimiyatlari u bilan muzokaralar boshladilar. Maroon jamoasi bir necha marta koʻchib oʻtishga majbur boʻldi, 1655-yilda u *San Lorenso de Los Negros* deb nomlangan hududda doimiy joylashdi, keyinchalik *San Lorenzo Serralvo* deb oʻzgartirildi va 1932-yilda *Yanga nomini oldi.*

Gaspar Yanganing hayoti XIX asrda Visente Riva Palasio tomonidan xronikalarda tilga olinmaguncha unutildi, u hikoyani ommalashtirdi va uni Meksikaning milliy qahramoni sifatida tan olishga erishdi.

## Yana qarang

* Visente Gerrero
* Afro-meksikaliklar

## Adabiyot

* Jeyn G. Landers, „Cimarron va fuqaro: Afrika etnik kelib chiqishi, korporativ identifikatsiyasi va ispan aylanasi-Karib havzasidagi erkin qora shaharlarning evolyutsiyasi“, Jeyn Lander va Barri Robinson, muharrirlar, *Qullar, sub’ektlar va qoʻporuvchilar: qora tanlilar. Mustamlaka Lotin Amerikasi* (Albuquerque: University of New Mexico Press, 2006);
* Charlz Genri Rouell, „El Primer Libertador de las Americas: Editor’s Notes“ Arxivnaya kopiya -da arxivlangan, *Callaloo* 31:1 (2008-yil qish).

## Havolalar

* Luis Kamilla, „Gaspar Yanga“ Arxivnaya kopiya -da arxivlangan, qora o‘tmish
Rauxbir

**Rauhbir** ( — „dudlangan pivo“) — oʻziga xos taʼmga ega Frankoniya pivosi, bu taʼmni unga olovda dudlangan solod beradi. Unga xos boʻlgan tutun taʼmi pivoning ushbu turi bilan mukammal tarzda uygʻunlashadigan dudlangan goʻshtni eslatadi.

Rauxbirning paydo boʻlishi haqida afsona bor, unga koʻra bir kuni pivo zavodida yongʻin sodir boʻlgan va u yerda saqlanadigan solodga tutun hidi urib qolgan. Pivo ishlab chiqaruvchi kambagʻal boʻlib, ushbu buzilgan soloddan pivo sotishga majbur boʻladi. Biroq, uning taʼmi tashrif buyuruvchilarga juda yoqdi. Shunday qilib, yangi turdagi pivo paydo boʻldi.

Rauxbir ishlab chiqarish uchun solod quritilgan boʻlishi kerak. Barcha hududlarda quyoshda quritishning iloji boʻlmagani uchun, Xitoyning dudlangan choyi kabi, ochiq olovda quritishdan foydalanilgan. Issiqlik va tutun panjara ustida yotgan xom soloddan oʻtib, uni quritgan va shu tarzda saqlash muddatini oshirgan. Sanoatlashtirishning boshlanishi bilan koʻmir va neftdan foydalangan holda yangi quritish usullari paydo boʻldi. Ushbu texnologiyalar arzonroq edi va asta-sekin olovda quritishning eski usulini oʻrnini bosdi.

Dudlanmagan solod ishlab paydo boʻlganidan soʻng, koʻpchilik pivo qaynatuvchilar uni dudlashni toʻxtatdilar. Faqat Bambergdagi pivo qaynatuvchilari bugungi kungacha anʼanani saqlab qolgan, „Bamberg rauxbiri“ barqaror iborasi () shundan kelib chiqqan. Pivoning taʼmi juda gʻayrioddiy va eski matallarga koʻra, faqat uchinchi krujkadan toʻgʻri boʻladi. Bu, ayniqsa, kuchli tutunli taʼmga ega boʻlgan Schlenkerla pivo kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan pivoga tegishli. Odatda, bu tavernada pivo bilan birga mahalliy ishlab chiqarilgan dudlangan goʻshtlar yoki ushbu rauxbir sousli mahalliy maxsus „piyozchalari“ taomi buyurtma qilinadi. Bamberg atrofidagi boshqa pivo zavodlari nisbatan yengil tutunli hidli rauxbir ishlab chiqaradi.

XX-asrning oxiri va XXI-asrning boshlarida, Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi kichik pivo qaynatuvchilari uni oʻz assortimentiga kiritishni boshlaganda, rauxbirga qiziqish uygʻondi. Endilikda „tutunli pivo“ni Germaniyaning deyarli har qanday yirik shahrida, shuningdek, pivo isteʼmol qilish madaniyati rivojlangan boshqa mamlakatlarda ham tatib koʻrish mumkin.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Маркина Л. Г. BAMBERGER RAUCHBIER БАМБЕРГСКОЕ ПИВО «С ДЫМКОМ» // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 76. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
## Havolalar
* Всё о копчёном немецком пиве раухбир // Furfur
Tesguino

**Tesguino** yoki **tehuino**,  — makkajoʻxori pivosi, Meksikadagi Sierra Madreda yashovchi Taraumara qabilasining anʼanaviy ichimligi. Taraumara xalqi bu pivoni muqaddas deb biladi, u bu xalqning koʻplab marosimlarida qoʻllanadi. Antropolog Jon Kennedi kinoya qilganidek, „Oʻrtacha Taraumara xalqi vakili yiliga kamida 100 kunni tesguino bilan oʻtkazadi, yo uni ichadi yoki mastlikdan oʻziga keladi“.

## Turlari
Taraumara xalqi orasida alkogolli ichimliklarning umumiy nomi „sugiki“; agar pivo makkajoʻxori yoki lishaynik unidan tayyorlangan boʻlsa, „batari“; agar pivo yangi makkajoʻxori boshoqlaridan tayyorlangan boʻlsa „pasiki“ atamasi ishlatiladi. Makkajoʻxoridan tayyorlangan Tesguino eng muqaddas hisoblanadi, ammo taraumara agava va bugʻdoydan pivo, shuningdek, shaftoli, rezavorlar, yovvoyi olma, kaktus mevalari va meskite urugʻlari kabi mevalardan boshqa alkogolli ichimliklar ham tayyorlaydi.

## Ishlab chiqarish
Pivo makkajoʻxori donalaridan tayyorlanadi, ular namlangan, keyin maydalangan, qaynatilgan va yovvoyi xamirturush yordamida achitilgan. Xushboʻy qilish uchun xmel oʻrniga mahalliy oʻt ishlatiladi.

## Manbalar
Li Tzichen

**Li Tzichen** (kit. masalan. língín , pinyin *Lĭ Zìchéng* ;  — 1645) Shimoliy Xitoyda Min sulolasining agʻdarilishiga olib kelgan dehqonlar urushining rahbari.

## Biografiyasi
Qoʻzgʻolonga Shensi provinsiyasidagi ocharchilik sabab boʻlgan. Dehqon qoʻmondonlarining eng qobiliyatlisi boʻlgan Li harakatga qancha yirik mandarinlar va olimlarni jalb qila oldi (1639-yilda). U oʻz qoʻl ostidagilarga oʻgʻirlik qilishni taqiqlab, aholining eng kambagʻal qatlamlariga oziq-ovqat tarqatardi. Lining malaylari uning jasoratlari haqidagi xabarni butun Xitoyga tarqatdilar.

Shu bilan birga Min qoʻmondoni Vu Sangui manjurlar bilan ittifoq tuzib, ularga Xitoyga yoʻl ochdi. Yana bir versiyaga koʻra dastlab oʻzini imperator deb eʼlon qilgan general va general oʻrtasida hamkorlik aloqalari mavjud boʻlgan, ammo keyin Li Tzichen Vu Sanguining uyiga tashrif buyurganida uning sevimli kanizakining goʻzalligidan hayratga tushgan va bu mojaroga sabab boʻlgan. Li Tzichen armiyasi Shanxayguan jangida magʻlubiyatga uchradi. Min va Qing qoʻshinlarining birgalikdagi hujumi ostida Li janubga chekinishga majbur boʻldi va u yerda Xebey provinsiyasida mahalliy aholi bilan toʻqnashuvda vafot etdi.

1644-yilda Li oʻzini Shun imperiyasining birinchi imperatori deb eʼlon qildi, sheriklariga dabdabali unvonlar berdi va oʻz tangalarini zarb qila boshladi. U Pekinga yaqinlashdi va poytaxt amaldorlar tomonidan deyarli jangsiz taslim boʻldi va Chunjen imperatori (Chju Yujian) imperator saroyining shimolidagi Jingshan togʻining etagida oʻzini osib oʻldirdi.

## Adabiyotda

* Li Tsichen xitoy dramaturgi Ah Yingning shu nomdagi tarixiy dramasiga bagʻishlangan (1948).

## Yana qarang

* Chjan Syanchjong — bir vaqtning oʻzida markaziy Xitoyda harakat qilgan qoʻzgʻolon rahbari

## Manbalar

* Li Zicheng Google Kitoblarida

## Manbalar

## Havolalar

* Li Tszi-chen // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : v 66 t. (65 t. i 1 dop.) / gl. red. O. Yu. Shmidt. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1926—1947.
Madeleine Malonga

**Madeleine Malonga** (tugʻ. 1993-yil 25-dekabr, Soisy-sous-Montmorency, Val-d'Oise, Il-de-Frans, Fransiya) — fransiyalik dzudochi, 78 kg gacha vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. 2019-yilda Jahon chempioni, ikki karra Yevropa chempioni, ikki karra Fransiya chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

## Faoliyati
Madeleine Malonga sakkiz yoshida dzudo bilan shug'ullangan va bungacha u raqsga tushgan. Uning bobosi dzudochi bo'lgan va Kongo terma jamoasida o'ynagan.

2018-yilning aprel oyida Tel-Avivda (Isroil) u dzudo boʻyicha Yevropa chempioni boʻlib, oʻzining birinchi chempionligini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Shori Hamadani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Malonga 78 kg gacha vazn toifasida chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Finalda u germaniyalik sportchi Luise Malzahndan ustun keldi.

2021-yil iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Malonga 78 kg gacha vazn toifasida finalda germaniyalik dzudochi Anna-Maria Wagnerga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 70 kg gacha vazn toifasida avstriyalik sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda yaponiyalik dzudochi Shori Hamadani yutqazib qoʻydi. Keyin Fransiya terma jamoasi tarkibida aralash jamoaviy bahslarda u oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 78 kg gacha vazn toifasida fransiyalik uchinchi oʻrin uchun kurashda portugaliyalik Patrícia Sampaioni magʻlub etib, Yevropa chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Sport yutuqlari

### Jahon va Yevropa chempionati

### „Katta Dubulgʻa“ va Grand Prix turnirlari

## Manbalar