Shotlandiya – Uels futbol uchrashuvi (1876)

1876-yil 25-mart kuni Shotlandiya va Uels milliy terma jamoalari oʻrtasidagi uchrashuv Glasgow yaqinidagi Partick shaharchasida, Hamilton Crescent maydonida boʻlib oʻtgan (aslida bu stadion West of Scotland kriket klubiga qarashli). Ushbu oʻyin Uels terma jamoasi tarixidagi ilk rasmiy futbol uchrashuvi sifatida qayd etilgan. Bundan tashqari bu uchrashuv Shotlandiya terma jamoasining Angliyadan boshqa raqib bilan oʻtkazgan ilk oʻyini ham edi.

Bellashuvni atigi bir necha hafta avval „The Field“ jurnalida chop etilgan maktubga javoban Uels futbol assotsiatsiyasiga asos solgan Llewelyn Kenrick tashkillashtirdi. Uels jamoasini tuzish maqsadida bir nechta sport jurnallarida eʼlonlar berilib, unda uelslik futbolchilar yoki mamlakatda kamida uch yil yashagan oʻyinchilar chaqirildi. Racecourse Ground stadionida oʻtkazilgan saralash oʻyinlaridan keyin Uels terma jamoasining tarkibi eʼlon qilindi. Uels terma jamoasining tarkibini FAW tanlab oldi va Llewelyn Kenrick ushbu uchrashuv uchun jamoa sardori etib tayinlandi.

Uelsga nisbatan tajribaliroq boʻlgan Shotlandiya oʻyinning boshidanoq ustunlikni qoʻlga oldi va birinchi taymda bir necha marta gol urish imkoniyatiga ega boʻldi. Burchak zarbasidan toʻgʻridan-toʻgʻri kiritilgan golni hakam inobatga olmaganidan soʻng, 40-daqiqada John Fergusonning zarbasi bilan jamoa hisobni ochishga muvaffaq boʻldi. Ikkinchi taym boshlarida Uels hisobni tenglashtirish uchun yanada ochiqroq oʻyin koʻrsatishga urinib koʻrdi, biroq shotlandlar raqiblarining tajribasizligidan foydalangan holda yana ikki marta darvozani ishgʻol qildilar. Ikkinchi taymda darvoza toʻsigʻidan qaytgan toʻpni Billy MacKinnon aniq zarba bilan yana darvozaga yoʻnaltirdi va gol urdi. Navbatdagi golni esa ilk bor maydonga tushgan Jimmy Lang bosh zarbasi bilan urdi. Shundan soʻng Henry McNeilning zarbasi bilan toʻrtinchi gol ham kiritildi va Shotlandiya 17 mingdan ortiq tomoshabin yigʻilgan, oʻsha davr uchun rekord hisoblangan xalqaro oʻyinda gʻalabani qoʻlga kiritdi.

Shu tariqa boshlangan raqobat keyingi yillarda ham davom etdi. 1884-yilda Britaniya Ichki Chempionati joriy etilguniga qadar ikki jamoa har yili oʻrtoqlik uchrashuvlarida muntazam toʻqnashib kelishdi. Mazkur musobaqa har yili oʻtkaziladigan turnirga aylantirilgan boʻlib, 1984-yilgacha davom etib kelgan. Faqatgina Birinchi hamda Ikkinchi jahon urushlari paytida musobaqalar toʻxtatilgan. Umuman olganda, ikki jamoa oʻsha ilk toʻqnashuvdan buyon 100 martadan ortiq oʻyin oʻtkazgan.
## Tarixi
Tarixdagi ilk rasmiy xalqaro futbol uchrashuvi 1872-yil 30-noyabr kuni Shotlandiya va Angliya terma jamoalari oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Bundan avval, yaʼni rasmiy oʻyin tashkil etilishidan oldingi ikki yil davomida, ikki jamoa Londonning janubidagi kriket maydoni The Ovalda bir qator oʻrtoqlik uchrashuvlari ham oʻtkazgan edi. Shu sababli, Shotlandiya va Angliya jamoalari eng eski xalqaro futbol terma jamoalari sifatida tan olinadi. Ilk rasmiy uchrashuvdan soʻng Shotlandiya va Angliya har yili oʻrtoqlik uchrashuvlarida maydonga tushib kelishdi. 1876-yilda Uelsga qarshi bahs tashkil etilgan paytda, Shotlandiya Angliyaga qarshi rasmiy hisobda besh marta maydonga tushib ulgurgan edi.

Keyinchalik Shotlandiyada futbol klublari ancha yaxshi shakllanib bordi. Ilk shotland futbol klubi 1827-yilda asos solingan Edinburg Foot-Ball klubi hisoblanadi. Undan keyin 1867-yilda Queenʼs Park klubi tashkil topgan. 1873-yilga kelib Shotlandiya Futbol Assotsiatsiyasi (SFA) hamda Shotlandiya Kubogi taʼsis etilgan.

Uelsda futbol uzoq vaqt davomida ommalashishda qiyinchiliklarga duch keldi. Bunga asosiy sabablardan biri mamlakat janubida regbi eng ommabop sport turi edi. Shunga qaramay, Uelsning shimolida futbol klublari shakllana boshladi. Bunga yaqqol misol, 1872-yilda Druids futbol klubi va Wrexham klublari tashkil topdi. Biroq 1877-yilgacha Uelsda tan olingan rasmiy liga yoki kubok musobaqasi mavjud emas edi. Oʻsha yili Uels Kubogi taʼsis etildi. Birinchi futbol ligasi esa XX asr boshlarida, Uels Futbol Ligasi tashkil qilingachgina paydo boʻldi. Shunga qadar klublar oʻzaro oʻyinlarni mustaqil ravishda, yaʼni shunchaki kelishuv asosida, oʻrtoqlik tarzida tashkil etib kelishardi. Uelsning janubida futbolning toʻliq ommalashishiga bir necha oʻn yillar kerak boʻldi. 1912-yilda Cardiff City bu hududdan chiqqan jamoalar orasida birinchi boʻlib Uels Kubogini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar