open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mavzu

**Mavzu** (arabcha – *joylashtirilgan*, *qoʻyilgan*), tema – 1) muhokama, maʼruza, suhbat, dars, ilmiy asar va boshqa ning asosiy mazmuni; 2) adabiyot va sanʼatda – ijodkor tomonidan tanlanib, uning gʻoyasini aks ettiradigan badiiy tasvir obʼyekti, hayotiy material doirasi. Badiiy adabiyotda (roman, qissa, doston, drama, sheʼr va boshqalar), tasviriy sanʼat, meʼmorlik (rasm, haykal, gravyura, naqsh va boshqalar), yirik musiqa asarlari (opera, musiqali drama, simfoniya va boshqalar)da ijtimoiy masalalar, tarixiy voqealar, kishilarning muayyan intilishlari, orzulari va hokazo. M. boʻlishi mumkin. M. gʻoya bilan uzviy bogʻliq. Asarning janri, syujeti va uslubi M. va gʻoyaga qarab tanlanadi. M. tanlashda, ayniqsa, uning talqinida muallifning gʻoyaviy mavqei katta rol oʻynaydi. Asarning konkret mazmunida bosh M. yana mayda M.larga boʻlinadi va bularning har biri gʻoyaviy mazmunning biror tomonini ifodalaydi. Bir M. bir necha muallif tomonidan turlicha yoritilishi, talqin etilishi ham mumkin. Bunda har bir muallif oʻz oldiga qoʻygan gʻoyaviyijodiy vazifalar oʻziga xos uslub va mazmunni belgilaydi; 3) biror musiqa asari yoki uning tarkibiy qismlari asosiy badiiy gʻoyasini ifodalovchi va keyingi rivojiga xizmat qiluvchi tugal musiqa tuzilmasi. Polifoniya asarlari (mas, kanon, fuga)da M. bir ovozli kuy boʻlib, turli ovozlarda navbatma-navbat bayon etiladi. Gomofoniya asarlarining M.lari birmuncha rivoj topgan (odatda, 8—16 taktli) tuzilmalardan iborat boʻladi. Bunda kuy yetakchi ovozda namoyon boʻlib, joʻr boʻluvchi ovozlar esa uning mazmunini teranlashtiradi. Ogʻzaki anʼanadagi musiqa, shuningdek, 20-asr avangardizm yoʻnalishi (aleatorika, sonoristika va boshqa uslub) dagi kompozitorlik ijodida ohang M.lari bilan birga musika jarayonining faqat ritmik (mas, usul) yoki tembr jihatlariga asoslangan M.lar ham joriy etilgan. Bulardan tashqari, musiqa ijodiyoti (musiqali drama, opera, balet va boshqalar) da muayyan gʻoya va mazmunga ega boʻlib, asarning boshidan oxirigacha oʻzgarmay (leytmotiv, leyttema) yoki qisman oʻzgarib keluvchi M. va, aksincha, tuzilmasi chegaralanmagan M. misollari mavjud. Yirik shakl (mas, sonata, simfoniya)lar bir necha M.larni oʻz ichiga oladi. Ular har xil obrazlarni ifodalash va taqqoslab rivojlantirish uchun xizmat qiladi. Turli obrazlarni ifodalovchi M.lar bosh M.ning tubdan oʻzgartirish yoʻli orqali vujudga kelishi (monotematizm) ham kuzatiladi.

## Manbalar
Mavkab

**Mavkab** (arab.) — oʻrta asrlarda musulmon Sharqi mamlakatlarida hukmdorlarni safar, harbiy yurish chogʻida kuzatib boruvchi maxsus suvoriy qism. Odatda, M.da sadoqatli amirlar, din arboblari, xos xizmatkorlar va munshiylar boʻlgan.

## Manbalar
Mavlonbuva maqbarasi

**Mavlonbuva maqbarasi** - Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (1806). Mahalliy shoir Mavlonbuva qabri va uning jan.dagi peshtoq gumbazli ziyoratxonasi saqlangan. Ziyoratxona murabba tarxli (7x7 m). Bosh tarzi jan.ga qaragan. Peshtoqining 2 yoniga guldastalar ishlangan. Guldastalar tepasiga anʼanaviy mezana oʻrniga qubbali, 3 bosqichli konus ishlangan. Peshtoqi oʻziga xos mehrobiy va toʻgʻri burchakli yuza namoyonlar bilan bezatilgan. Unda bino qurilgan sana saqlangan. Ziyoratxona ichi ganch suvoq qilinib, moyboʻyoqda gul solingan. Gʻarbiy devorida tekis chizilgan mehrob bor. Izoralarida gulli guldon va girih naqshlar tasvirlangan, arab imlosida sheʼrlar bitilgan. Mavlonbuva ijodining ixlosmandlari, shoirlar ziyoratxona devorlari va araqi sarrovlarga, keyinchalik bu yerda saqlanadigan oʻrama qogʻozga sheʼrlar yozib qoldirganlar. Ziyoratxonaning panjarali darchasidan Mavlonbuvaning oddiy sagʻanasi koʻrinib turadi. 

## Manbalar
Mashhura Egamovna Mavloniy

**Mavloniy Mashhura Egamovna** (1934.4.03, Toshkent) — mikrobiolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), biologiya fanlari doktori (1971). Toshkent politexnika institutining kimyotexnologiya fakultetini tugatgan (1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti ilmiy xodimi (1960—61), katta ilmiy xodimi (1962—65), 1965-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mikrobiologiya boʻlimi (1977-yildan instituti)da sanoat mikrobiologiyasi laboratoriya mudiri. Oʻzbekistonda sanoat mikrobiologiyasi asoschisi. M. Oʻrta Osiyoda ilk bor sanoat mikroorganizmlari kolleksiyasini yaratdi. Zararkunanda mikroorganizmlarga qarshi kurash usullarini ishlab chiqdi. Sporasiz zamburugʻlar tasnifining yangi sxemasini tuzdi. Gamma va lazer nurlari taʼsirida sanoat uchun muhim boʻlgan faol mutantlar topdi va amaliyotga tatbiq etdi.

## Manbalar
* Proizvodstvo kormovogo belka v Oʻzbekistane, T., 1988; Mikrobialnaya porcha konservirovannix produktov i puti yeyo predotvrasheniya, T., 1990; Umumiy mikrobiologiya, T., 2003.
Mavlono

**Mavlono** (arab. — bizning janob) — Oʻrta Osiyo, Afgʻoniston va Pokistonda eng yuqori lavozimdagi amaldorlar, yozuvchi, olim va fozil kishilarni, ustozlarni ulugʻlab, ularning nomlariga qoʻshib ishlatiladigan soʻz. M. soʻzi hurmat maʼnosida shaxs nomlaridan avval aytilgan (mas, Mavlono Alisher Navoiy, Mavlono Jomiy, Mavlono Muqimiy va boshqalar). Oʻrta Osiyoda oʻrta asrlarda qoʻllangan.

## Manbalar
Mavlono Abdullo

**Mavlono Abdullo** (XV asr) – shoir. Ijodi va hayoti haqida maʼlumot kam. Alisher Navoiyning yozishicha, sheʼrlari xalq orasida keng tarqalgan. Koʻproq masnaviy uslubida ijod etgan. „Layli va Majnun“, „Xusrav va Shirin“, „Haft paykar“ va „Zafarnoma“ kabi asarlar ham yozgan, sheʼrlarida urushni qoralagan. Asarlari saqlanmagan.

## Manbalar
Mavze

**Mavze** — joy. Shaharning ayrim nomlar bilan yuritiladigan qismlari. Masalan, Koʻkcha mavzesi, Boʻrjar mavzesi, Beshyogʻoch mavzesi va hokazo. Qad.da shahar devoridan tashqarida joylashgan, shaharliklarning xususiy mulki hisoblangan joylar M. deb atalgan. M.larda shaharliklarning yoz paytida koʻchib chiqadigan bogʻlari joylashgan. Qad.dan bu joylar garchi qisman boʻlsada, mahalla ahllarining umumiy joyi boʻlgan, baʼzi hollarda bu joylar shahar ichidagi mahallalarning nomlari bilan bir xilda atalgan (mas, Toshkent shahrida Chuvalachi, Yangiariq, Xiyobon, Taxtapul va hokazo). Bunday M.lar Oʻzbekistonning Samarqand, Buxoro, Fargʻona, Namangan, Andijon va boshqa shaharlarida ham boʻlgan.

## Manbalar
Mavzoley

**Mavzoley** (yun. Mausoleion) — qabr yoki mozor ustiga qurilgan mahobatli inshoot; M. nomi Kariya podshosi Mavsol (miloddan avvalgi 4-asr oʻrtalari) sagʻanasi nomidan kelib chiqqan. M. qad. Rimda, oʻrta asrda Sharqda (qarang Maqbara) keng tarqalgan. Keyinchalik meʼmorlikda M. va minbar meʼmorligining uygʻunlashuvi M. uchun ijtimoiy ahamiyat kasb etdi. Mas, Moskvadagi Lenin, Sofiyadagi G.Dimitrov, Ulan-Batordagi Suxe-Bator va Choybalsan, Xanoydagi Xo Shi Min va boshqalarning M.lari ayni paytda ham daxma, ham minbar boʻlib xizmat qiladi.

## Manbalar
Mavlono Ashraf

**Mavlono Ashraf** (15-asr) - shoir. Alisher Navoiyning zamondoshi. Hamsanavislarga ergashib, "Hamsa" yozgan. Navoiy "Hamsa" va "Majolis un-nafois" asarlarida M. A. ijodini ijobiy baholagan va dostonlarida originallikka intilganligini alohida taʼkidlagan. Zayniddin Vosifiy va Xondamir ham M. A.ning badiiy qobiliyatini yuksak baholagan. Ayrim sheʼrlari bizgacha saqlangan.

## Manbalar
Mardon Mavlonov

**Mardon Hamroqulovich Mavlonov** (1963.11.3, Samarqand) — estrada xonandasi (lirik tenor). Oʻzbekiston (1999) va Tojikiston (2000) xalq artisti. Samarqand sanʼat bilim yurtini tugatgan (1984). Samarqand viloyati filarmoniyasi yakka xonandasi (1980— 85), Samarqand tumani "Samarqand taronalari" ansamblining badiiy rahbari (1985-yildan). Oʻz ijodida milliy musiqa merosi, ayniqsa, Buxoro — Samarqand mahalliy uslubidagi musiqa namuna (mavsumiy marosim aytimlari, mavrigi va boshqalar)larini estradaning "folk-pop" uslubida qayta ishlagan. Repertuaridan oʻrin olgan baʼzi qoʻshiqlari ("Saname", "Xandidanosh", "Samarqand toʻyona qoʻshigʻi", "Asiraman", "Samarqand qizlari"va boshqalar) ning musiqasini oʻzi yozgan. Film ("Sharif va Maʼrif" va boshqalar)larda ham qoʻshiq aytgan. Ijro etgan qoʻshiqlari bir nechta lazer diskiga yozilgan.

## Manbalar
Sirboy Mavlonov

**Mavlonov Sirboy** (1922.17.9, Kustanay viloyati —.?, Olmaota) — Qozogʻiston xalq shoiri (1982). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Urushdan yarador boʻlib qaytgach, Kustanay viloyati gaz.da muharrir oʻrinbosari (1943— 50). Soʻng turli vaqtda Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasida maslahatchi, "Qozoq adabiyoti" gaz. va "Juldiz" ("Yulduz") jurnalning bosh muharriri. Sheʼriy ijodi 1948-yildan boshlangan. "Yangi bahor" (1956), "Moviy togʻlar" (1964), "Yer qaymogʻi" (1965), "Jangchining kafti", "Tanlangan lirika" (1967), "Qadimiylik va yoshlik" (1969), "Barglar yonmoqda" (1971), "Aprel yomgʻiri" (1972), "Subhidam" (1976) singari qozoq va rus tillarida 30 dan ziyod sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Bayron, Pushkin, Lermontov, Nekrasov, Mayakovskiy, Gʻafur Gʻulom, Mirtemir, Shukrullo, Mirmuhsin sheʼrlarini qozoq tiliga tarjima qilgan.

M. oʻzbek adabiyotining Qozogʻistondagi eng faol targʻibotchilari va tarjimonlaridan biri. M.ning "Kuzgi bulutlar" (1987) toʻplamidan joy olgan "Oʻzbekiston — gullar diyori" sheʼriy turkumi shoirning oʻzbek yurti va oʻzbek xalqiga mehr-muhabbat tuygʻulari bilan yoʻgʻrilgan. L.ning bir qancha sheʼrlari Mirtemir, S. Akbariy, M. Jalil va boshqa tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureati.

## Manbalar
Gʻani Mavlonov

**Gʻani Orifxonovich Mavlonov** (1910.15.1 — Toshkent — 1988.12.3) — geolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1970). Geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1955), professor (1957). Ikkinchi jaxrn urushi qatnashchisi. Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1935). 1940—41 yillarda shu institutda dekan, dotsentabr Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya institutida ilmiy xodim (1946-49), laboratoriya mudiri (1949-55) va direktor (1956—60). Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi instituti direktori (1960—66). 1966-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya instituti direktori.

Ilmiy ishlari les va lyossimon jinslarning genetik tiplari, muhandislik geologik xususiyatlari, fizik-mexanik xossalariga bagʻishlangan. M. Oʻrta Osiyoda tarqalgan toʻrtlamchi davr yotqiziqlarini yoshiga qarab toʻrt davrga boʻldi va ularning tarqalgan maydonlarini haritaga tushirdi (1949). Toshkent zilzilasidan keyin seysmologiyaga oid tadqiqotlar bilan shugʻullangan. Jumladan, Toshkent shahri va shahar atrofini seysmik mikrorayonlashtirish haritasini, 1978-yil "Oʻzbekistonni seysmik rayonlashtirish" haritasini yangi tahrirdagi variantini tuzish ishlariga rahbarlik qilgan. Zilzilalar jarayonida yer osti suvlari va gaz tarkiblarining oʻzgarishi haqida ilmiy kashfiyot muallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981). M. nomiga Toshkent shahrida kucha, Seysmologiya instituti qoʻyilgan, shu institutda M.ga bagʻishlangan muzey (1990) mavjud.

## Manbalar
* Toshkent zilzilasi, T., 1971.

## Havolalar
* Gʻani Mavlonovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
Oysha Mavlonova

**Oysha Mavlonova** (1922.7.2, Turkiston — 1991.1.12, Samarqand) — opera xonandasi (metssosoprano) va aktrisa. Oʻzbekiston xalq artisti (1974). H. Nosirovansng izdoshi. Jizzax kolxoz—s-z teatri (1939—46), Samarqanddagi H. Olimjon nomidagi teatr (1946—64), Samarqand opera va balet teatri (1964—77) da aktrisa va xonanda. Sahnaviy isteʼdod va keng diapazonli ovozga ega boʻlgan. M. "Gulsara" (R. Glier, T. Sodiqov), "Nurxon" (T. Jalilov), "Nodira" (K. Jabborov, S. Hayitboyev), "Suymaganga suykanma" (S. Xoʻjaniyozov), "Oltin koʻl" (M. Leviyev), "Oshik gʻarib" (K. Otaniyozov va M.Yusupov) kabi musiqali dramalarda, "Farhod va Shirin" (V. Uspenskiy va G. Mushel), "Maysaraning ishi" (S. Yudakov), "Hamza" (S. Boboyev) va boshqa operalarda bosh partiyalarni ijro etgan. M. oʻz qahramonlarining ruhiy holati, ichki dunyosini psixologik teranlik va izchillikda mohirona talqin etgan. Konsert repertuaridan, "Munojot", "Chorgoh" va boshqa mumtoz ashulalar oʻrin olgan.

## Manbalar
Hanifa Mavlonova

**Hanifa Muhiddinovna Mavlonova** (30-yanvar 1924, Xoʻjand – 24-oktabr 2010, Moskva) — xonanda (lirik-dramatik soprano). Xalq artisti (1968). Xoʻjand musiqa bilim yurtini (1936), Moskva konservatoriyasini (1959) tugatgan. Xoʻjand Yosh tomoshabinlar teatri (1937—39), Xoʻjand musiqali drama teatri (1939—43), 1943-yildan S. Ayniy nomidagi opera va balet teatrining yetakchi aktrisasi. Mohin ("Tohir va Zuhra"), Gulroʻ ("Poʻlat va Gulroʻ"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Nisso ("Baxtiyor va Nisso"), Mariya ("Mazepa"), Yaroslavna ("Knyaz Igor"), Margarita ("Faust"), Dezdemona ("Otello") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. M.ning ovozi diapazoni keng, yorqin va jarangdorligi bilan ajralib turadi. M. tojik va oʻzbek mumtoz qoʻshiqlari hamda zamonaviy qoʻshiqlarning mohir ijrochisi sifatida tanilgan.

## Manbalar
Mavlonozoda

**Mavlonozoda** (14 a.) — 1365-66 yillarda Samarqandda koʻtarilgan sarbadorlar qoʻzgʻoloni rahbari. Moʻgʻuliston xoni Ilyosxoʻja Movarounnahrga hujumi paytida Samarqand mudofaasiga boshchilik qilgan. Moʻgʻullar Samarqandni egallash uchun otlanganlarida shahar hokimi qochib ketgan. Shunda Mavlonozodajomeʼ masjidi oldida toʻplangan 10 ming kishilik shahar aholisi oʻrtasida qizgʻin nutq soʻzlab xalqni kurashga chorlagan va Samarqandni mudofaa etishga rahbarlik qilishni oʻz zimmasiga olgan. Hofizi Abrunnng „Zubdat ut-tavorix“ asarida yozilishicha, Mavlonozoda Buxoro ulugʻzodalaridan, donishmand kishi boʻlib, u kamondan yaxshi oʻq otar, oʻta jurʼatli va dovyurakligi bilan mashhur edi. Abu Bakr Kuluiy (Kalaviy) Naddof bilan birgalikda shahar mudofaasiga tayyorlangan, xususan, shahardagi barcha darvozalarni berkitgan. Koʻchalar, bogʻlar atrofiga gʻovlar qurdirgan. Faqat bir koʻchani ochiq qoldirib, shu yerda M.ning oʻzi 500 kishisi bilan pistirmada oʻtirgan. Dushmanning qorovul qismlari hech qanday xavotirsiz shaharga kirib kelganda, M.ning ishorasi bilan doʻmbiralar chalingan. Dushmanga har tomondan oʻq-yoylar, toshlar yogʻdirilgan, ularni tayoqlar bilan savalaganlar. Natijada moʻgʻullarning 1000 askari majruh boʻlgan, 100 tasi esa qoʻlga olingan. Ertasi kuni ham moʻgʻullar butun kuchlarini ishga solib hamla qilsalar, turli harbiy hiylalar qoʻllasalar ham shaharni ololmaganlar. Keyinchalik ularning otlariga oʻlat tegib, qirila boshlagach, moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldi. Shahardagi hokimiyatni qoʻlga kiritgan sarbadorlar aholiga zulm qila boshladi.

Hofizi Abruning yozishicha, bundan xabar topgan Amir Husayn Balx, Badaxshon, Qunduz, Bagʻlon, Andxud va Shibirgʻon lashkarini toʻplab, Samarqand tomon yuzlangan. U sarbadorlarga maktub yoʻllab, unda ularga ishonishini, hatto oʻz amirlaridan ham yaqin tutishini yozgan va Samarqand yaqinidagi Konigil mavzesiga yetgunicha uning huzuriga kelmaslikni iltimos qilgan. Sarbadorlar uning takallufini chin bilib, fursatni qoʻldan boy berganlar. Amir Husayn Konigilga yetib kelgach, unga izzat-ikrom bildirish, tortiqlar taqdim etish uchun istiqboliga chiqqanlar va xizmatiga shay boʻlib turganlar. Amir Xusayn birinchi kuni sarbadorlarga iltifotlar koʻrsatgan. Bundan sarbadorlar yanada ruhlanib, koʻngillaridan xavf-xatar gʻubori koʻtarilib, ertasi kuni koʻproq sovgʻalar va kamyob mollar bilan uning huzuriga yoʻl olganlar. Karbosga yetganlarida Amir Husaynning buyrugʻiga koʻra, ularning hammasi qoʻlga olinib qatl etilgan. Faqat M.ni Amir Temur iltimos qilib, dor tagidan qutqarib qolgan. Tarixchi Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Amir Temur Mavlonozoda uchun shafoat tilab uni xalos etgan. Bunga Amir Temurning ilgari ham sarbadorlarning ayrim rahbarlari bilan aloqada boʻlganligi taxmin qilinadi.

## Adabiyot
* Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai bahrayn. T., 1969; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996.

Faxriddin Hasanov.

## Manbalar
Mavlud oyi

**Mavlud oyi** — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida uchinchi oyning arabcha nomi. Rabiulavval deb ham ataladi. 30 kunga teng.

## Manbalar
Mavrigi

**Mavrigi**, mavriygi (Marv shahriga nisbat berilgan) — Buxoro musiqa anʼanalariga xos (erkaklar) folklor janri. M. Buxoro amirligi davrida Marvdan koʻchib kelgan eroniylarning musiqa ijodi sifatida shakllanib, keyinchalik boshqa (tojik, oʻzbek) millatlar orasida ham ommaviylashib ketgan. Turkum shaklida ijro etiladigan qoʻshiq va kuylardan iborat. 1-qismi ("Shaad")da yakkaxon nasihatomuz baytlarni rechitativ uslubida, doiraning "rezi" joʻrligida ijro etadi. Soʻngra asta tezlashib boruvchi — yakkaxon bilan birgalikda "joʻra" (naqarot aytuvchi)lar ijro etayotgan bir necha lirik (sevgi-muhabbat mavzuidagi) hamda raqsbop qoʻshiq ("Sarxona", "Chorzarb", "Makaylik" va boshqalar), cholgʻu kuy ("Garduni Sarxona" va boshqalar), doira zang usullari va raqslar keladi. M. turkumi avj doirasida eng shoʻx raqs ("Chilligi") bilan yakunlanadi. M. ijrochilaridan badiha va raqsga moyillik talab etiladi. 19—20-asrlarda M. ijrochilaridan Baqo Saʼdullayev, Habib Neʼmatov, Alirizo Qurbonov va boshqa mashhur boʻldi. Hozirda M. janri Buxoro folklor-etnografik ansambllari ("Mohi sitora" kabi) repertuaridan oʻrin olgan.

## Manbalar
Mavrak

**Mavrak** (*Salvia*) — labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar va yarim butalar turkumi. 500 turi bor. Oʻzbekistonda 16 turi uchraydi. Shundan yarim buta boʻlgan dorivor M. ekib oʻstiriladi; boʻyi 50 sm. Barglari choʻziq yoki keng nashtarsimon, uzun bandli (poyaning yuqori qismidagisi bandsiz), qarama-qarshi joylashgan. Gullari koʻk, binafsha, poya shoxlarining uchida soxta toʻpgul hosil qiladi. Bargida va gulida 2,5% gacha efir moyi, shuningdek, oshlovchi va boshqa moddalar bor. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida, adir va bogʻlarda oʻsadigan muskat M.ning boʻyi 1 m. Barglari yirik, tuxumsimon, uzun bandli, tarkibida 1,03% gacha efir moylari, S vitamini, flavonoidlar, oshlovchi va boshqa moddalar, urugʻida 31 % gacha moy bor. Bargi xalq tabobatida quvvatlantiruvchi, ovqat hazm qildiruvchi dori sifatida hamda yurak va buyrak kasalliklarini davolashda qoʻllanadi.

## Manbalar
Mavretaniya

**Mavretaniya** (lotincha Mauretania) — Shim.-Gʻarbiy Afrikadagi (hozirgi Gʻarbiy Jazoir va Sharqiy Marokash) tarixiy viloyat. Miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirlarida finikiyaliklar tomonidan egallangan. Shuning uchun M.ning hamma shaharlari nomi puniycha (finikiylarning lotincha nomi). Miloddan avvalgi 3-asrda M.ning katta qismi Karfagen qoʻl ostida; miloddan avvalgi 146 yildan Rim taʼsir doirasida. M. hududi milodiy 45 yilda Rim tomonidan bosib olingan va 2 viloyatga ajratilgan: gʻarbda — Tingitan M.si va sharkda — Sezar Mavretaniya 

## Manbalar
Mavrikiy (maʼnolari)

**Mavrikiy**:

* Mavrikiy (539-602.
* Mavrikiy (davlat) (Mauritius), Mavrikiy Respublikasi (Republic of Mauritius) — Hind okeanining gʻarbiy qismida, Madagaskar o.
Mavsum marosim qoʻshiqlari

**Mavsum marosim qoʻshiqlari** — xalq ogʻzaki ijodining yil fasllarini belgilovchi, turli marosim hamda anʼanaviy bayramlar jarayonida ijro etilgan qad. qoʻshiq turlaridan. Kelib chiqishi eneolit (yangi tosh) davrida yuzaga kelgan chorvachilik va dehqonchilik mehnatlari bilan bogʻliq. Qadimda mazkur mehnatlar yil fasllarining uzviy aylanib turish jarayoniga bevosita bogʻliq boʻlgan. Odamlar turli marosimlar, qurbonliklar va qoʻshiklar homiy ruhlarga yoqib, ular bizga moʻl hosil beradi, deb ishonishgan. Buning natijasida bir-birini toʻldiruvchi mavsumiy marosim qoʻshiqlar silsilasi shakl topgan: bahor kelishi munosabati bilan "Oftob chiqdi", "Laylak keldi", "Boychechak" kabi qoʻshiqlar kuylangan; "Sumalak", "Gulyor" "Navroʻz yoʻklovlari", "Ish oshi" aytimlari "Navroʻz" bayrami va "Lola sayli", "Qizil gul sayli" milliy-anʼanaviy xalq bayramlarida; "Shoxmoylash", "Qoʻsh-qoʻsh" kabilar shudgorlash davrida, "Sust xotin" qurgʻoqchilik boshlanganida ijro etilgan. Yozkuz fasliga oid "Oblo baraka", "Oʻrim", "Xoʻr mayda", "Qovun sayli", qishda oʻtkazilgan gapgashtaklarda ("Alyor"), "Yas-yusun" marosimlari mashhur boʻlgan. Beruniy 6-asrdan ajdodlarimiz kuzgi teng kunlikni "Mehrjon", bahorni "Navroʻz" bayrami bilan davlat miqyosida nishonlanganini aytadi. Mavsum marosim qoʻshiqlariq.da ilk bor band, bandnaqarot shakllari rivoj topib, oʻyin harakatlari yoki afsun aytimlarining ritmik xususiyatlarini ifodalovchi musiqiy va sheʼriy (jumladan, satr boʻgʻinlar soniga asoslangan barmoq) vaznlar yuzaga keladi. Muayyan ritmik "qolip" larga hamda parda tuzilmalariga tayangan ohanglar negizida keyinchalik ohangdor musiqa usulubi shakl topadi (yana q. Qoʻshiq, Marosim qoʻshiqlari).

## Manbalar
Mavsumiy shamollar

**Mavsumiy shamollar** – yil fasllarining almashinishi bilangina oʻz yoʻnalishini qarama-qarshi tomonga oʻzgartiradigan shamol. Mavsumiy shamollarning hosil boʻlishiga materik bilan okeanning turlicha isishi natijasida bosimning oʻzgarishi sabab boʻladi. Mavsumiy shamollar mussonlar oblastida yaqqol namoyon boʻladi.

## Manbalar
Mavhum birlik

**Mavhum birlik** - R = -1 xossa bilan taʼriflanadigan son. Haqiqiy sonlar maydoni / vositasida kengaytirilsa, kompleks sonlar maydoni hosil boʻladi.

## Manbalar
Mavrlar

**Mavrlar** (lotincha Mauri, yun. mauros — qora) — 1) Mavritaniya, Afrikaning shim.-gʻarbiy viloyatlari tub joy aholisining rimcha atalishi; 2) Mavritaniyaning arab-barbar aholisi. Shuningdek, Afrikaning boshqa mamlakatlarida ham yashaydi. Umumiy soni 2,5 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), shundan, 1,75 mln. kishi Mavritaniyada va 240 ming kishi Gʻarbiy Sahroi Kabirda yashaydi. Arab tilining mavritancha laxjasida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

## Manbalar
Mavhum tasvir

**Mavhum tasvir** — linza, koʻzgu kabi optik buyumlar yoki ulardan tashkil topgan optik tizimdan oʻtayotgan yorugʻlik nurlarining aks yoʻnalishidagi davomining oʻzaro kesishishidan hosil boʻlgan tasvir. Mavhum tasvirni bevosita ekranda hosil qilish mumkin emas.

## Manbalar
Magadan

**Magadan** — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Magadan viloyati markazi. Oxota dengizining Nagayev qoʻltiqchasidagi port (Nagayevo). Aholisi 121,6 ming kishi (1998). Shahar korxonalarida konchilik asbob-uskunalari, yoqilgʻi apparaturasi ishlab chiqariladi, kema, avtomobil, traktorlar taʼmirlanadi. 42 sanoat korxonasi, shu jumladan, qurilish materiallari korxonalari, tikuvchilik fabrikasi, koʻnpoyabzal kombinati, TETS bor. M.da Uzoq Sharq ilmiy markazining Shimol biologik muammolari instituti, Shim.-Sharq kompleks ilmiy tadqiqot instituti, Shim.-Sharq qishloq xoʻjaligi zonal ilmiy tadqiqot instituti, Tinch okean baliq xoʻjaligi va okeanografiya instituti boʻlimi mavjud. Pedagogika instituti, politexnika texnikumi, tibbiyot va musiqa bilim yurtlari, 2 teatr, telemarkaz, muzey ishlab turibdi. Avia yoʻnadishlar orqali M. Moskva, Sankt-Peterburg, Novosibirsk va boshqa shaharlar bilan bogʻlangan. Kolima traktining boshlangʻich punkti. M.ga 1930-yillar boshida asos solingan.

## Manbalar
Magadan viloyati

**Magadan viloyati** – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. Uzoq Sharq iqtisodiy rayoniga kiradi. 1953-yil 3-dekabrda tashkil etilgan. Rossiya Federatsiyasining chekka shimoli-sharqiy qismida. Maydoni 461,4 ming km². Aholisi 232,8 ming kishi (2000). Asosan, ruslar, shuningdek, ukrain, belorus, tatar, evenk va boshqa ham yashaydi. 8 tumanga boʻlingan; 2 shahar, 28 shaharcha bor. Markazi Magadan shahri Magadan viloyati Sharkiy Sibir, Chukotka, Bering va Oxota dengizlari bilan oʻralgan. Viloyatning koʻp qismini Kolima togʻlari egallagan. Penjina qoʻltiqchasidan Anadir qoʻltigʻigacha keng Anadir pasttekisligi joylashgan. Asosiy foydali qazilmalari: oltin, qalay, volfram. Toshkoʻmir va qoʻngʻir kumir konlari bor. Iklimi keskin kontinental. Qishi sovuq, yozi salqin. Iyulning oʻrtacha temperaturasi Oxota dengizi sohillarida 1 G– 12°, Shimoliy Muz okeani sohillarida 3°– 6°, yanvarniki Oxota dengizi soxillarida –19° dan –23° gacha, Shimoliy Muz okeani sohillarida –24° dan –28° gacha. Magadan viloyatining ichki qismlarida iyulning oʻrtacha temperaturasi 14°–16°, yanvarniki –38°. Yiliga 300–350&nbsp;mm, Oxota va Bering dengizlari sohillarida 500–700&nbsp;mm, yogʻin tushadi. Oxota dengizi sohillaridan boshqa hamma joylar zamini muzlab yotadi. Vegetatsiya davri 100–105 kun. Yirik daryolari: Kolima va Anadir. Tuproklari podzolli togʻ-oʻrmon va togʻ-tundra tuproklari. Magadan viloyati tundra, oʻrmonli tundra va taygada joylashgan. Dauriya tilogʻochi, yer bagʻirlab oʻsadigan kedr koʻp. Tiyin, oqtovushqon, qutb tulkisi, tulki, oq ayiq, qoʻngʻir ayiq, rosomaxa, latcha, shimol bugʻusi, los, qushlardan kaklik, oʻrdak, gʻoz bor. Da-ryolarda baliq, dengizlarda kit, morj, tyulen yashaydi. Mashinasozlik, metallsozlik, baliq sanoati rivojlangan. Arkagala GRES, Kolima GES bor. Sut-goʻsht chorvachiligi, darrandachilik, moʻynachilik bilan shugʻullaniladi. Viloyat hududiy Magadan qoʻriqxonasi, Talaya kurorti bor.
## Yana qarang
* Labinkir koʻli
## Manbalar
Magadha

**Magadha** — Qad. Hindistondagi tarixiy viloyat va davlat; hozirgi Janubiy Biharniyag bir qismida joylashgan. M.ning yuksalishi miloddan avvalgi 7-asrdan boshlangan. Miloddan avvalgi 6—5-asrlarda, Bimbisara va Ajatashatru davrida M. qoʻshni davlatlar bilan muvaffaqiyatli urushlar olib borgani tufayli ancha kuchaygan. M. bir qancha eng muhim davlat birlashmalari, xususan, Nandlar (miloddan avvalgi 4-asr), Mauriyalar (miloddan avvalgi 4—2-asrlar) va Guptalar (milodiy 4—6-asrlar) imperiyasining negizini tashkil qilgan. M. qad. Hindistonning eng yirik iqtisodiy va madaniy markazi, shuningdek, ilk buddizm va jaynizm dinlari tarqalgan hudud boʻlgan. 10-asrga kelib "M." atamasi muomaladan chiqqan.

## Manbalar
Magazin

**Magazin** (arab. — ombor/sah. — magazin) — 1) chakana savdo korxonasi, doʻkon, savdo binosi (mas, oziq-ovqat M. i, sanoat mollari M. i va boshqalar); 2) obligatsiyalar oldisotdisi bilan shugʻullanuvchi dilerlik kompaniyasini ifodalaydigan atama.

## Manbalar
Mavhum sonlar

**Mavhum sonlar** - I koʻrinishidagi kompleks sonlar. Bu sonlar manfiy haqiqiy sonning kvadrat ildizi boʻlgani uchun kompleks sonlar kiritilguncha "mavhum" boʻlib tuyulgan.

## Manbalar
Mavsum

**Mavsum:**

1) fasl, yil fasli. Mavsum iqlimiy, astronomik, fenologik belgilariga qarab ajratiladi. Iqlimiy yoki sinoptik Mavsum astronomik fasllarga toʻgʻri kelmaydi. Oʻrta mintaqada, jumladan, Oʻzbekistonda 4 Mavsum – bahor, yoz, kuz, qish ajratiladi (qarang Yil fasllari);

2) biror ish bajariladigan yoki tabiat hodisalari boʻlib oʻtadigan davr. Mas, chigit ekish, baliq ovlash, paxta terish (oʻrim-yigʻim), musson shamollari, yogʻingarchilik Mavsumlari va hokazo.

**Mavsum** – bu maʼlum bir mintaqadagi ob-havo, ekologiya va kunduzgi soatlar sonining oʻzgarishiga asoslangan yil boʻlimi hisoblanadi  . Yerda fasllar Yerning Quyosh atrofida egilgan orbitasining eksenel parallelligi natijasida hosil boʻladi.    Mozgarishi hayvonlarning qish uyqusiga yoki migratsiyasiga, oʻsimliklarning esa uyqu holatiga olib kelishi mumkin. Turli madaniyatlar fasllar soni va tabiatini mintaqaviy oʻzgarishlarga qarab belgilaydilar, va shuning uchun fasllar soni oʻzgarib turadigan bir qator zamonaviy va tarixiy madaniyatlar mavjud.

Shimoliy yarim sharda toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri faqat may, iyun va iyul oylarida tushadi, chunki yarim shar Quyoshga juda kam qaraydi. Noyabr, dekabr va yanvar oylarida Janubiy yarim sharda ham xuddi shunday boʻladi. Yerning osial boʻlinishi quyoshning yozgi oylarda osmonda yuqori boʻlishiga sabab boʻlib, quyosh oqimini oshiradi. Biroq, mavsumiy kechikishlar tufayli, iyun, iyul va avgust oylari Shimoliy yarim sharda eng issiq oylar, dekabr, yanvar va fevral oylarida esa janubiy yarimsharda eng issiq oylardir.

Odatda Motadil va subqutbli mintaqalarda Grigorian taqvimiga asoslangan toʻrt fasl tan olinadi: *[[bahor]]*, *[[yoz]]*, *[[kuz]]* va *[[qish]]* . Ekologlar kotadil iqlim mintaqalari uchun olti fasl modelidan foydalanadilar: *prevernal*, *bahorgi*, *estival*, *serotinal*, *kuzgi* va *qishki* . Koʻpgina tropik mintaqalarda ikki fasl bor: *yomgʻirli*, *nam* yoki *[[Mussonlar|mussonli]] mavsum* *quruq mavsum* . Baʼzilar uchinchi *salqin*, *yumshoq* yoki *harmattan mavsumiga* ega. „Fasllar“ shuningdek, *boʻron mavsumi*, *tornado mavsumi* va *[[Oʻrmon yongʻinlari|yongʻin]] mavsumi* kabi muhim ekologik hodisalarning vaqti bilan belgilanishi mumkin. Tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan baʼzi misollar qadimgi Misr fasllari – *toshqin*, *oʻsish* va *suvning pastligi* – ilgari Misrda Nilning avvalgi yillik suv toshqini bilan aniqlangan.

Fasllar koʻpincha agrar jamiyatlar uchun alohida ahamiyatga ega boʻlib, ularning hayoti ekish va oʻrim-yigʻim vaqtlari bilan bogʻliq boʻlib, fasllarning oʻzgarishi koʻpincha marosimlarga taʼsir etadi. Fasllarning taʼrifi ham madaniy ahamiyatga ega. Hindistonda qadimgi davrlardan hozirgi kungacha janubiy Osiyo diniy yoki madaniy kalendarlariga asoslangan olti fasl yoki Ritu (Hind mavsumi) qishloq xoʻjaligi va savdo kabi maqsadlarda tan olingan va aniqlangan.
## Manbalar
Magazin (oʻlchov)

**Magazin** — 1) oʻlchovlar M. i — maʼlum aniqlikdagi maxsus tanlangan va elektr kattaliklarning umumiy oʻlchovlar korpusiga joylashtirilgan komplekt. Qarshiliklar M. i (izolyasiyalangan manganin simli gʻaltak), sigʻimlar M. i (elektr kondensatorlar), induktivlik M. i (induktivlik gʻaltaklari) keng qoʻllanadi. M.ni oʻlchash sxemasiga kiritib va kerakli kombinatsiyada ulab, sxemada yuqori aniklikdagi elektr kattalik rostlanadi; oʻlchovlar Magazin (oʻlchov) oʻlchash sxemalaridagi qarshilik, sigʻim va induktivlikni oʻzgartirish yoki rostlash uchun lab. va sexlarda ishlatiladi; 2) mashina, mexanizm, avtomat stanoklardagi bir xil elementlar turadigan quti. Masalan, fotoapparat M. i; 3) bosmaxona shriftlari turadigan moslama (harflar M. i); 4) avtomat qurollar (pistolet, pulemyot va boshqalar) da patronlarni joylashtirish uchun xizmat qiladigan kuti, disk, baraban yoki moslama.

## Manbalar
Magarach

**Magarach** — oʻrta kechpishar vinobop uzum navi. R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik institutining Qibray tumanidagi Vinochilik filialida Takveri navi urugʻidan koʻkartirilgan oʻsimlikni Pti Bushe navi bilan chatishtirib chikarilgan (P. V. Mixaylova). Navga Ukrainaning Krim viloyati Yalta shahrida joylashgan sobiq "Magarach" Butunittifoq uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti nomi berilgan (institut 1941—45 yillardagi urush davrida shu filialga evakuatsiya qilingan). Tupi kuchli usadi. Bargi oʻrtacha, 5 boʻlmali, kertikli, ters tomoni tuksiz. Guli 2 jinsli, boshi yirik, konussimon, oʻrtacha tigʻiz. Gʻujumi dumaloq, qora. Poʻsti yupqa, eti sersuv, shirasi toʻq qizil rangda. Hosili kurtak yozishidan faol harorat yigʻindisi 2800°—2900° da 156 kunda pishib yetiladi. Novdalari yaxshi pishadi. Hosildorligi 140—380 s/ga. Sovuqqa chidamsiz. Oidium bilan kamdankam zararlanadi. M.dan oliy sifatli qizil disert vinolar tayyorlanadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan.

## Manbalar
Magellan bulutlari

**Magellan bulutlari** - galaktikamiz "Somon Yoʻli"ning tabiiy yoʻldoshlari; bizga eng yaqin boʻlgan qoʻshni ikkita (katta va kichik) galaktika. Ular tuzilishi boʻyicha notoʻgʻri galaktikalar sinfiga kirib, fizik qoʻshaloq sistema hisoblanadi. Osmonning Janubiy yarim sharida kuzatilib, kattasining koʻrinma oʻlchami Oydan =10-marta, kichiginiki esa <= 5-marta katta. F. Magellanning okeanlar boʻylab sayohati daftarida tasvirlangan va uning nomini abadiylashtirish maqsadida shunday atalgan. Dastlab, ular Kap bulutlari deb nomlangan.

## Manbalar
Magellan boʻgʻozi

**Magellan boʻgʻozi** — Janubiy Amerika materigi bilan Olovli Yer arxipelagi orasidagi boʻgʻoz. Atlantika okeanini Tinch okean bilan bogʻlaydi. Uzunligi 575&nbsp;km, eng tor joyi 2,2&nbsp;km, farvaterida eng sayoz joyining chuq. 19,8 m. Kuchli gʻarbiy shamollar boʻlib turadi. Suv osti qoyalari va sayozliklarining koʻpligi kema qatnovini qiyinlashtiradi. Magellan boʻgʻoziga Olovli Yerdan muzliklar kelib tushadi. Punta-Arenas (Chili) porti bor. Boʻgʻoz ilk bor (1520-yil) uni kesib oʻtgan portugal dengizchisi F. Magellan nomi bilan atalgan.


Fayl:StraitOfMagellan.jpg
Fayl:NaoVictoria.JPG
Fayl:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
Fayl:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg


## Manbalar
Bernhard Kellermann

**Bernhard Kellermann** (; 4-mart, 1879, Fürth – 17-oktyabr, 1951, Potsdam) olmon shoiri va yozuvchisi boʻlgan.

## Ijodi
* 1904 — *Yester und Li* (*Yester va Li*)
* 1906 — *Ingeborg*
* 1909 — *Der Tor* (*Tentak*)
* 1910 — *Das Meer* (*Dengiz*)
* 1913 — *Der Tunnel* (*Tunnel*)
* 1920 — *Der 9 November* (*9-noyabr*)
* 1925 — *Die Brüder Schellenberg* (*Aka-uka Schellenberg*)
* 1948 — *Totentanz* (*Oʻlim raqsi*)
Jami Kellermanning 25 dan ortiq kitobi chop etilgan.

## Havolalar
* Bernhard Kellerman  asarlari, Olmon Milliy Kutubxonasi
Magdalena

**Magdalena** — Kolumbiyadagi daryo. Uzunligi 1540&nbsp;km, havzasining maydoni 260 ming km². Markaziy Kordilyera togʻlaridan boshlanib, quyi qismida Karib boʻyi pasttekisligidan oqadi va Barrankilya shahri yaqinida Karib dengiziga quyiladi. Oʻrta oqimida serostona. Asosiy irmoqlari: Kauka va San-Xorxe (chapdan). Yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Suv sarfi 8—10 ming m³/sek. Barrankilya shahridan La-Dorada shahrigacha (800) muntazam kema qatnashsh. M.ning quyi qismidan Kartaxena portigacha kanal qurilgan.
## Manbalar
Ferdinand Magellan

**Magellan**, **Magalyaynish Fernan** (, , taxminan 1470, Portugaliya – 1521.27.4, Maktan orol, Fillipin) – portugaliyalik dengizchi sayyoh. Magellan ekspeditsiyasi birinchi dunyo aylana suzishni amalga oshirdi. 1505—1512 yillarda portugallar ekspeditsiyasida qatnashib ikki marta (1509-1511) Malakkagacha borgan. Magellan Lissabonga qaytgach, 1517-yil Ispaniyaga oʻtib, Molukka orollariga gʻarbiy yoʻl bilan suzib borish toʻgʻrisidagi oʻzi ishlab chiqqan loyihani Ispaniya qiroliga taqdim qildi. 1519—1521 yillarda 5 ta kemadan iborat Ispaniya ekspeditsiyasi (265 odam)ga boshliq etib tayinlangach, 1519-yil 20-sentyabrda Sanlukarde Barrameda bandargohidan (Ispaniya) yoʻlga chiqadi va 1520-yil yanvarda La-Plataning dengiziga quyilish yeriga yetib boradi. Fevralda janubga suzishni davom ettirib nomaʼlum yerning 2000&nbsp;km dan ziyod sohilini (Magellan u joylarni Patagoniya deb atagan) koʻzdan kechirdi. Magellan 1520-yil mart oyida SanXulian buxtasida 3 kemada koʻtarilgan isyonni bostirdi va oʻsha yerda qishlab, 1520-yil avgustda 4 kemada suzishda davom etdi. Kemalar Olovli Yer oroli bilan materik oraligʻidagi boʻgʻoz (keyinchalik Magellan nomiga qoʻyilgan) orqali oʻtib nomaʼlum okeanga chiqdi. Magellan hamroxlari keyinroq uni Tinch okean deb atagan. Toʻxtovsiz qariyib 17 ming km masofani oʻtib, avval Mariana orollariga, soʻngra Filippin orollariga yetib borishdi. Magellan Maktan orolda mahalliy xalq bilan toʻqnashuvda oʻldirildi. Magellan hamrohlari Tinch okean orqali gʻarbga suzib, Afrikaning jan. orqali faqat bitta „Viktoriya“ kemasida (X. S. Elkano qoʻmondonligida) 1522-yil Ispaniyaga qaytib, dunyo aylana suzishni yakunladilar. Bu ekspeditsiya Yerning sharsimonligini amalda uzil-kesil isbotladi, yagona Dunyo okeani mavjudligini, Yer yuzasining koʻp qismi suv bilan qoplanganligini koʻrsatdi.

## Adabiyot
* Pigafetta A., Puteshestviye Magellana, per, s ital., M., 1950; Magidovich I. P., Magidovich V. I., Ocherki po istorii geograficheskix otkritiy, 3 izd., M., 1983.

## Manbalar
Andelnans

**Andelnans** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1203 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 286,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 340 - 407 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Angeot

**Angeot** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
280 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi har kvadrat kilometrga — 42,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 360 – 417 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Auxelles-Haut

**Auxelles-Haut** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
307 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 510 – 1140 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Belfort (shahar)

**Belfort** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
50.417 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 2965,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 17,0 km2. Dengiz sathidan 354 – 650 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Fêche-l'Église

**Fêche-l'Église** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
787 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 201,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,9&nbsp;km2. Dengiz sathidan 352 – 460 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Montreux-Château

**Montreux-Château**

Joylashuvi: Doubs, Burgogne-Franche-Comté, Fransiya

Aholisi: 1128 (2019)

Tarix:

Montreux-Château 11-asrga to'g'ri keladi, u mustahkam shahar bo'lgan. Shahar Dubs daryosiga qaragan tepalikda qurilgan va qal'a bilan himoyalangan. Qal'a 16-asrda vayron qilingan, ammo shahar devorlari saqlanib qolgan.

Montreux-Château o'rta asrlarda muhim strategik joy edi. U Burgundiya graflari tomonidan nazorat qilingan va u Muqaddas Rim Imperiyasiga bosqinlar uchun baza sifatida ishlatilgan. Shahar savdo va savdo markazi ham bo'lgan.

19-asrda Montreux-Chateau mashhur sayyohlik maskaniga aylandi. Sayyohlar shaharning go'zal manzarasi va tarixiy me'morchiligiga qiziqish bildirishdi. Shaharda bir qator muzeylar va san'at galereyalari ham joylashgan.

Madaniyat:

Montreux-Château - boy madaniyatga ega jonli shahar. Shaharda yil davomida ko'plab festivallar va tadbirlar o'tkaziladi. Eng mashhur festival - bu iyun oyida bo'lib o'tadigan Fête de la Saint-Jean. Festivalda musiqa, raqs va otashinlar o'tkaziladi.

Montreux-Château, shuningdek, bir qator an'anaviy hunarmandchilikning uyidir. Shahar o'zining kulolchilik, yog'och va metallga ishlov berish bilan mashhur. Mehmonlar shaharning do'konlari va galereyalarida qo'lda yasalgan turli xil hunarmandchilik mahsulotlarini topishlari mumkin.

Turizm:

Montreux-Château mashhur sayyohlik joyidir. Shaharda bir qator tarixiy va madaniy diqqatga sazovor joylar mavjud, jumladan:

Chateau de Montreux: Bir vaqtlar shaharni himoya qilgan qal'aning xarobalari.

Shahar devorlari: shaharni o'rab turgan o'rta asr devorlari.

Église Saint-Jean-Baptiste: 12-asr cherkovi bo'lib, unda bir qator go'zal freskalar mavjud.

Musée des Arts and Traditions Populaires: shahar tarixi va madaniyatini aks ettiruvchi muzey.

Montreux-Château ham atrofdagi qishloqlarni o'rganish uchun yaxshi boshlanish nuqtasidir. Shahar Yura tog'larida joylashgan bo'lib, bu hududda ko'plab piyoda va velosiped yo'llari mavjud.

Iqtisodiyot:

Montreux-Château iqtisodiyoti turizm va qishloq xo'jaligiga asoslangan. Shaharda ko'plab mehmonxonalar, restoranlar va do'konlar joylashgan. Atrofdagi qishloqlarda ham bir qancha fermer xo‘jaliklari va uzumzorlar joylashgan.

Transport:

Montreux-Château shaharni Besanson va Belfort bilan bog'laydigan A36 avtomagistralida joylashgan. Shaharga temir yo'l stantsiyasi ham xizmat ko'rsatadi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,7 km2. Dengiz sathidan 336 - 366 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Magistral

**Magistral** (lotincha magistalis — rahbarlik qiluvchi, bosh, asosiy) — 1) asosiy yoʻnalish, yoʻllardagi asosiy liniya (temir yoʻl magistrali, suv magistrali); 2) elektr tarmogʻi, telegraf va telefon aloqadagi asosiy kabel, sim; 3) sugʻorish tarmogʻida suv havzasi, dare, kanallardan sugʻorilgan yerlarga suv oqadigan asosiy taqsimlash kanali; 4) kanalizatsiya, vodoprovod yoki gaz tarmogʻidagi asosiy quvur; 5) katta shaharlardagi serqatnov keng koʻcha.

## Manbalar
Magistratlar

**Magistratlar** (lotincha — magistrate — boshliq) — Qad. Rimdagi davlat lavozimi. Respublika oʻrnatish davrida paydo boʻlgan (miloddan avvalgi 6-asrning oxiri). Oliy M. (diktator, detsemvirlar, konsullar, pretorlar, senzorlar) va quyi M. (xalq tribunlari, edillar, kvestorlar va boshqalar) larga ajratilgan. Oliy M. yuqori hokimiyatga ega boʻlishgan, ularning mulozimi boʻlgan. Qolganlari esa oʻz majburi-yatlari doirasida farmon chiqarish va jarima solish huquqiga ega boʻlishgan.

## Manbalar
Magistratura

**Magistratura** (lotincha magistratus — boshliq) — 1) Qad. Rimda davlat lavozimi; 2) ayrim davlatlarda sud mahkamalari tizimi; 3) koʻp davlatlarda oliy taʼlim bosqichi; 4) Oʻzbekistonda aniq mutaxassislik boʻyicha fundamental va amaliy bilim beradigan, bakalavriat negizida taʼlim muddati kamida 2 yil davom etadigan oliy taʼlim. Magistrlik dasturini tugallab, ilmiy yoki ilmiy texnikaviy mazmundagi magistrlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng, bitiruvchilarga davlat malaka attestatsiyasi yakunlariga koʻra magistr darajasi berilib, ularga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasbhunar va ilmiy faoliyat bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi. OʻzRda M.ni birinchi marta 2001-yil 1828 kishi bitirib chiqdi.

## Manbalar
Vellescot

**Vellescot** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
164 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 45,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,6 km2. Dengiz sathidan 355 - 387 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Magiya

Jodugarlik (Sehrgarlik) — xalq eʼtiqodiga koʻra, ayrim odamlarning ziyon yetkazish yoki undan xalos etish, kasalliklarni tuzatish borasidagi go‘yoki moʼjizaviy qobiliyati. J.ning paydo boʻlishi ibtidoiy din shakllari — animizm, fetishizm, ajdodlar ruhiga sigʻinish va boshqalar bilan bogʻliq. J.ka ishonish deyarli hamma xalqlarga xos. Etnograflar fikricha, ziyon yetkazadigan J.ning ijtimoiy asosi qabilalar oʻrtasidagi oʻzaro dushmanlikdan kelib chiqqan. Boshqa qabila kishisiga kasallik, oʻlim tilab afsun oʻqish, yovuz ruhlarga eʼtiqod qilishning manbalaridan biri boʻlgan. J.ga ishonish ayrim joylarda saqlanib qolgan. Oʻrta asrlarda Yevropada xristian cherkovida J — iblis xatti-harakatidir degan qarash mavjud boʻlgan. Cherkov va dunyoviy hokimiyat J.da shubha qilingan barcha kishilarni qattiq taʼqib etgan. Islomda J. va sehrgarlik bilan shugʻullanish ogʻir gunoh hisoblanadi.Hozirgi kunda sehrgarlik kitoblarini sehr kuchi soʻndirilgan deyishadi.Lekin xalq orasida hali hanuz issiq sovuq qora sehr kabilarga ishonadiganlar bor.Qur'oni Karimda keltirilishicha sehrgar qayerga bormasin halovat topmaydi deyilgan.Har narsaning oʻz badali bor unutmang!

## Manbalar
Magmatik konlar

**Magmatik konlar** - tarkibida kimmatli minerallar boʻlgan asosli va ishqorli magmaning sovib qotishi natijasida Yer qaʼrida shakllangan foydali qazilmalar uyumi. Bu uyumlar turli shakllarga ega va ularga yaqin magmatik togʻ jinslari orasida yotadi. Soviyotgan magmada qimmatli minerallarning toʻplanishi turli sabablarga asoslanadi. Magma soviyotganda oʻzaro aralashmaydigan ikki xil suyuklikka ajraladi, ulardan biri foydali qazilma moddalaridan iborat boʻladi. Bu jarayon likvatsiya deb ataladi va u likvatsion konlarni xrsil boʻlishiga olib keladi. Bularga sulfidli misnikel rudalari misol boʻladi. Magma kristallanishida qimmatli minerallar boshqa minerallardan oldinroq ajralib chiqib magmatik rezervaur tubiga choʻkadi va segregatsion konlarni yuzaga keltiradi. Bularga xrom, titan, temir rudalarining kichikroq konlari mansub.

Magmatik konlardan temir, titan, vanadiy, xrom, platinasimonlar, mis, nikel, kobalt, apatit, olmos, niobiy, sirkoniy konlari muhim ahamiyatga ega.

## Manbalar
Magmatik togʻ jinslari

**Magmatik togʻ jinslari** - otqindi togʻ jinslari. Togʻ jinslarining aniqlashni ularning strukturasi va teksturasidan boshlash lozim. Chunki  bu xossalar togʻ jinslarining intruziv yoki effuziv ekanligini aniqlashga imkon beradi. Shundan soʻng uning rangi,solishtirma ogʻirligi va minerologik tarkibi aniqlanadi. Magmaning Yer poʻsti va yer yuzasida sovushi va kristallanishi natijasida vujudga keladi. Magma chuqurlikda, Yer poʻstida, shuningdek, oqib chiqqach, yer ustida ham qotishi mumkin. Shunga qarab Magmatik togʻ jinslarini 2 asosiy sinfga: intruziv togʻ jinslari va effuziv togʻ jinslariga boʻladilar. Tarkibidagi kremnezyom miqdoriga qarab Magmatik togʻ jinslarining nordon, oʻrtacha, asosli va oʻta asosli guruhlari farq qilinadi. Magmatik togʻ jinslari. barcha burmali oblastlar, platformalar zamini, qalqonlar, hozirgi okeanlarda uchraydi. Magmatik togʻ jinslari. guruhlari bilan muayyan foydali qazilmalar bogʻliq. Masalan, nordon Magmatik togʻ jinslari bilan qalay, volfram, oltin rudalari, asoslilari bilan titanomagnetit, mis rudalari, oʻta asoslilari bilan xrom, platina, nikel rudalari, ishqoriy-oʻta asoslilari bilan titan, fosfor, kamyob yer elementlari rudalari va hokazo. Magmatik togʻ jinslaridan qurilish (tuf, labradorit), abraziv, issiklikni oʻtkazmaydigan material sifatida, shuningdek, ayrim metallar (mas, alyuminiy)ni ajratib olishda foydalanish mumkin.

## Yana qarang

* Petrografiya
* Metamorfik togʻ jinslari

## Manbalar
Magnaliy

**Magnaliy** — asosiy legirlovchi element magniy (1 — 3%) boʻlgan alyuminiy krtishmalari. Yaxshi payvandlanadi, korroziyabardoshligi (zanglashga chidamliligi) va plastikligi yuqori. M. kuyma va deformatsiyalanadigan list koʻrinishida ishlab chiqariladi. Kuyma M.dan (Mg — 4 — 13%) shakldor quymalar quyishda foydalaniladi. Deformatsiyalanadigan (bolgʻalanuvchan) M.dan (Mg — 1 — 7%) sim va boshqa materiallar tayyorlanadi.

## Manbalar
Magnezit

**Magnezit** — karbonatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi — MgCO3. Trigonal singoniyada kristallanadi. Ditrigonal-skalenoedr kristallar, koʻpincha, yaxlit donador agregatlar hosil qiladi. Rangi oq, kulrang, sargʻish, pushti rang. Shishasimon yaltiroq, sof kristallari rangeiz. Qattiqligi 4—7; zichligi 3000&nbsp;kg/m3. Moʻrt. Oʻta asosli togʻ jinslarining nurashidan va metamorfizm jarayonida talk bilan birga hosil boʻladi. Breynerit — listvenitlarning tipik minerali. Choʻkindi M. koʻl va lagunalarda dolomit va dolomitlashgan ohaktoshlar bilan birga yotadi. Kristallangan M.ning katta uyumlari Avstriya, Janubiy Ural, Uzoq Sharq, Braziliya, Xitoy, Koreya va boshqa joylardan topilgan. M.ni sunʼiy ravishda ham oladilar. Oʻtga chidamli materiallar (gʻisht va boshqalar) tayyorlashda, oʻgʻit sifatida, magnezial sement olishda, sellyuloza, oyna-shisha, keramika sanoatida, lok-boʻyoq, sintetik kauchuk, qand ishlab chiqarishda va boshqa sohalarda ishlatiladi.

## Manbalar
Magmatizm

**Magmatizm** — magmaning suyulishi, uning evolyusiyasi, harakati, boshqa qattiq jinslar bilan oʻzaro taʼsiri va qotishini oʻz ichiga olgan jarayonlar majmui. M. Yerning chuqur qismidagi faol harakatlarning eng muhim koʻrinishlaridan biri. Tektonik harakatlar harakterining oʻzgarishi bilan M. tipi ham oʻzgaradi, geologik tarixga va Yer poʻstining u yoki bu strukturasiga bogʻliqligiga qarab geosinklinal, platforma, okeanik va tektonikmagmatik faol koʻrinishlarga boʻlinadi. M.ning qanday chuqurlikda joylashganligi (qotish sharoitlari)ga qarab abissal, gipabissal, subvulkan, yuza joylashgan (vulkanizm) M., tarkibiga qarab oʻta asosli, asosli oʻrtacha, nordon va ishqorli (qarang Magmatik togʻ jinslari) turlari farq qilinadi.

"Yangi global tektonika" konsepsiyasiga muvofiq M., asosan, litosfera plitalarining oʻzaro harakati zonasida, ularning ikki tomonga surilish (riftlar) joyida va issiklik oqimining yuqoriga koʻtarilish zonasida intensiv rivojlanadi. Hozirgi geologik davrda M. Tinch okeanning vulkanik halqasida, okean oʻrtaliq tizmalarida, Afrika va Oʻrta dengiz atrofi rift zonalarida rivojlangan. M. bilan turli-tuman foydali kazilma konlarining paydo boʻlishi bogʻliq.

Ad:. Abdullayev X. M., Magmatizm i orudeneniye Sredney Azii, Sobr.soch. (v 5ti t., t. 5), T.,1965; Hamrabayev I. X., Magmatizm i postmagmaticheskiye protsessi v Zapadnom Oʻzbekistane, T., 1958.

## Manbalar
Magnetiklar

**Magnetiklar** —moddalarning magnit xususiyatlari urganilayotganda barcha moddalarga tatbiq qilinadigan va umumiy nom bilan aytiladigan, shuningdek, magnitlanish qobiliyatini izohlaydigan atama. Moddaning magnit qabulchanligi % ning qiymatiga qarab, diamagnetiklarga (%  0; q. Paramagnetizm) va ferromagnetiklarga (x " 1, Q. Ferromagnetizm) boʻlinadi. Moddaning, shuningdek, antiferromagnetik (qarang Antiferromagnetizm) xili ham bor.

## Manbalar