Xie Jun

**Xie Jun** (1970-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) — xitoylik shaxmat grossmeysteri. U 1991-yildan, 1996-yilgacha va yana 1999-yildan 2001-yilgacha, ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha jahon chempioni sifatida yetakchilik qilgan. Xie Yelizavetta Ivanovna va Xou Yifandan tashqari kamida ikkita alohida hukmronlik qilgan uchta ayol shaxmatchilaridan biridir. Xie Jun — Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining amaldagi prezidenti.

## Faoliyati
1970-yilda Xebey shtatining Baoding shahrida tugʻilgan va Pekinda oʻsgan boʻlsa-da, Xie va uning ota-onasining ota-bobolarining uyi — Liaoyuan, Girin shahridir. Olti yoshida Xie Xitoy shaxmatini oʻynay boshladi va 10 yoshida u Pekinning qizlar oʻrtasidagi xiangqi chempioniga aylandi. Hukumat vakillarining talabi bilan u tez orada xalqaro shaxmat oʻynay boshladi. Befarq mashgʻulot imkoniyatlariga qaramay, Xie 1984-yilda shaxmat boʻyicha qizlar oʻrtasida Xitoy chempioni boʻldi. 1988-yilda u Adelaida shahrida oʻtkazilgan oʻsmir qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikkinchi-toʻrtinchi oʻrinlarni egalladi.
20 yoshida Xie ayollar oʻrtasidagi jahon chempioni unvoniga daʼvogarlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi va 1991-yilda u 1978-yildan beri chempion boʻlgan gruziyalik Mayya Chiburdanidzeni 8½-6½ hisobida magʻlub etdi. 1993-yilda u oʻz unvonini Nana Ioselianiga qarshi muvaffaqiyatli himoya qildi (oʻyinda 8½-2½ gʻalaba qozondi). 1994-yilning yozida unga toʻliq grossmeyster unvoni berildi, bu unvonga sazovor boʻlgan oltinchi ayol edi. U 1996-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida vengriyalik Syuzan Polgarga yutqazdi (8½-4½), lekin 1999-yilda Polgar oʻyin shartlarini qabul qilishdan bosh tortgach, chempionatning boshqa finalchisi Alisa Galliamovani (8½-6½) magʻlub etib, unvonni qaytarib oldi. 2000-yilda FIDE jahon chempionati formatini nokaut tizimiga oʻzgartirdi.

2000-yil aprel oyida Guanchjouda ayollar chempioni Xie sobiq jahon chempioni Anatoliy Karpov bilan oʻyin oʻtkazdi. „Ayol va erkak shaxmat bahsi“ deb hisoblangan oʻyin oddiy vaqt nazoratida toʻrtta oʻyin va ikkita tezkor oʻyindan iborat boʻldi. Toʻrtta oʻyinda Karpov 2½-1½ hisobida gʻalaba qozondi (1 gʻalaba, 3 durang), tezkor oʻyin ham Karpovga nasib etdi.

Xitoyda qahramon boʻlgan Xie oʻzining optimizmi va yorqin hujum uslubi bilan mashhur boʻldi. Uning muvaffaqiyati xalqaro shaxmatni oʻz mamlakatida va butun Osiyoda ommalashtirishga katta yordam berdi. Xie Jun bir qator kuchli xitoylik ayol oʻyinchilar orasida birinchi boʻlib chiqdi, qolganlari Chju Chen, Syu Yuxua va Van Ley edi. 1998-yilda Rossiyaning Qalmogʻistonida boʻlib oʻtgan Elista shaxmat olimpiadasida Xitoy ayollar terma jamoasining oltin medalni qoʻlga kiritishida ham u muhim omil boʻldi.

2004-yil iyul oyida u Xalqaro hakam va FIDE katta murabbiyi unvonlariga sazovor boʻldi. 2019-yil aprel oyida Xie Jun Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining yangi prezidenti etib tayinlandi.

## Shaxsiy hayoti
Taxminan, 1990-yillarning oxirida Xie Pekin universitetida psixologiya boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini oʻqiyotgan edi. 2008-yilga kelib, Xie Jun Pekin mintaqasida shaxmat va Go isteʼdodlariga gʻamxoʻrlik qiluvchi agentlikka rahbarlik qildi. U sobiq murabbiyi Vu Shaobin bilan turmush qurgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar

* Rasmiy sahifasi
* „Men professional emasman“— intervyu