Margarita Navvarskaya

**Margarita Navvarskaya**() - fransuz malikasi, qirol Frensis I ning singlisi, Fransiyadagi birinchi yozuvchi ayollardan biri. **Marguerite de Valois** (), **Angulemelik Marguerit** () va **Fransiyalik Marguerite** () nomlari bilan ham tanilgan.

## Biografiyasi
Valua sulolasining Angouleme bo'limidan kelgan. Fransuz qiroli Valua Frensis I ning singlisi. U Amboiseda tarbiyalangan, lotin va fransuz adabiyotini o'rgangan, shuningdek, ispan va italyan tillarini o'rgangan. 1508-yil avgustda u akasi bilan birga Lui XII saroyiga ko'chib o'tdi. Er sifatida u bo'lajak ingliz qiroli Genrix VIII va Avstriyaning Karl grafi Flandriya grafi bo'lishi bashorat qilingan.

Lui XII uni Alenkon gersogi Charlz IV ga uylanishga qaror qildi. Nikoh 1509-yil oktyabr oyida tuzilgan va Margarita oltmish ming livrni sep sifatida olib kelgan. Nikohining dastlabki besh yilida u Alenkon gersogligida yashagan, eri esa turli harbiy ekspeditsiyalarda qatnashgan va xotinini kamdan-kam ko'rgan.1525-yil aprel oyida Pavia jangida mag'lubiyatga uchraganidan ko'p o'tmay, plevritdan Leonda xotinining qo'lida vafot etdi. Akasiga katta sadoqat bilan ajralib turadigan Margaret 1525-yilning yozida Paviadagi mag'lubiyatdan so'ng uni ozod qilishga ariza berish uchun Madridga bordi.

1527-yil 24-yanvarda u o'z xohishiga ko'ra Navarra qiroli yosh Genri d'Albretga turmushga chiqdi. To'y Sen-Jermen-en-Layeda tantanali ravishda nishonlandi va sakkiz kun davom etdi. U eri bilan Fontenbleu va Parijda yashagan. Ularning qizi, bo'lajak qirol Genrix IV ning onasi Janna d'Albret 1528-yilda tug'ilgan. O'g'li Jan 1530-yilda Bloisda tug'ilgan, ammo o'sha yili Rojdestvo kunida, besh yarim oyligida Alenkonda vafot etgan.

Nikohda baxt topa olmagani va qizini tarbiyalay olmagani (ikki yoshidan boshlab qirol Frensis I iltimosiga ko'ra Plessi-le-Turda ota-onasidan uzoqda tarbiyalangan), Marguerit o'zini butunlay din va adabiyotga bag'ishlagan. Protestantlar Lefebvre d'Etaples va episkop Maux Guillaume Brisonnet, ular bilan Marguerite yozishmalar olib bordilar, uning dunyoqarashiga katta ta'sir ko'rsatdi. Marguerite saroyi fransuz gumanizmining muhim markazi edi. Navarralik Marguerite Guillaume Bude, Clément Marot, Deperier va boshqa adabiyotshunoslarga homiylik qildi. Uning o'zi lotin tilini (va ehtimol yunon tilini) bilar edi va o'sha davrning ko'plab taniqli kishilariga katta ta'sir ko'rsatdi. Bu jihatdan 17-18 - asrlar adabiy salonlari bekalarining peshqadami edi.

1547-yilda akasi vafotidan so'ng, Marguerite Tussondagi monastirga nafaqaga chiqdi va u yerda to'rt oy davomida abbesslik vazifalarini bajarib, juda qattiq hayot kechirdi. 1548-yil oktyabr oyida u Moulinda qizining Antuan Burbon bilan to'y marosimida qatnashdi.1549-yil dekabr oyida Odosda yigirma kunlik kasallikdan keyin vafot etdi. Erining iltimosiga ko'ra, u Pau qal'asidan unchalik uzoq bo'lmagan Leskara soborida sharaf bilan dafn qilindi.

## Ijodi

Neraka shahridagi Margarita saroyi G'arbiy Yevropadagi adabiyot, fan va san'at markazlaridan biri edi. Mukammal ma'lumotli, she'riy qobiliyatga ega bo'lgan malika cherkov tomonidan ta'qib qilingan turli maktab shoirlarini, gumanistlarni va erkin fikrlovchilarni o'ziga jalb qildi. Uning homiyligi va mehmondo'stligi Yevropa Uyg'onish davrining chiroqlari tomonidan ishlatilgan - Klement Marot, Deperier, Rotterdamlik Erasmus .

Navarralik Margaret saroyida Saxo Grammaticus tomonidan "Daniyaliklarning faoliyati " lotincha kitobidan tarjima qilingan, unda Shekspir o'z pyesasi yaratishda foydalangan Daniya shahzodasi Gamletning hikoyasi mavjud .

Navarralik Margaretning asarlari uning o'ziga xos shiddatli diniy va axloqiy izlanishlarini aks ettiradi va meditativlikni, ba'zan tasavvufni, uslubning quruqligi bilan birlashtiradi. Sorbonnaning keskin rad etilishiga "Gunohkor ruhning ko'zgusi" (*Le Miroir de l'ame pecheresse*, 1531-yil) she'ri sabab bo'ldi, unda lyuteranlarning e'tiqod orqali oqlanish tezislari aks etgan. She'rning versifikasyonu Petrarka an'analarini eslatadi. Frensis I ning o'limi Havoriy Pavlus va Platonning xotiralariga boy "Kema" (*Le Navire*, 1547) she'riga bag'ishlangan. Boshqa yozuvlar: "Mont-de-Marsanda o'ynagan komediya" (*La Comédie de Mont-de-Marsan*, 1548), akasi va boshqalar bilan keng yozishmalar (1841 yilda nashr etilgan). Hatto "Kasal" farsi (*Le Malade*, 1535-1536) to'g'ridan-to'g'ri diniy ta'limot ruhida tugaydi. Marguerite she'rlarining aksariyati "Pearl Pearl Princesses" to'plamiga kiritilgan (*Marguerites de la Marguerite des princesses*, 1547).

## "Geptameron"
Margaritaning eng mashhur asari tabiatan dunyoviy bo'lib, asosan uning adabiy merosiga kiradi. Bu Bokkachchoning "Dekameron" asari ta'siri ostida yozilgan "Geptameron" ("*Geptameron*", yunoncha "Sentyabr") yetmish ikki romandan iborat to'plami va birinchi marta " *L'histoire des amans fortunés* " nomi bilan nashr etilgan. Marguerite vafotidan keyin muallifning ismini ko'rsatib, mafkuraviy qisqartirishlarsiz, faqat 1853-yilda nashr etilgan.

"Geptameron" haftaning yetti kunini o'z ichiga olgan yetti siklga bo'lingan, kulgili va ibratli 72 hikoyadan iborat edi. Birinchi kuni, Boccaccioda bo'lgani kabi, bir joyga to'plangan olijanob xonimlar va janoblar "ayollar erkaklarni aldash uchun, erkaklar esa ayollarni aldash uchun qanday nayranglar qilgani" haqida gaplashdilar. Ikkinchidan - "hammaning xayoliga kelgan narsa haqida" va hokazo. Yettinchida - "qilmasligi kerak bo'lgan ishni qilganlar haqida". Dunyodan vaqtincha ajralgan, nomidan hikoyalar aytilayotgan janoblar va xonimlarning suhbatlari qisqa hikoyalarning oʻzidan kam qiziqarli emas – hikoyachilar psixologiyasi Bokkachchodagiga qaraganda ancha chuqurroq ochib berilgan. Bu xushmuomala va ayni paytda juda jonli suhbatlarda Kastilyonning “Saroy a’zosi kitobi”ning ta’siri seziladi.

Umuman olganda, hikoyachilarning prototiplari Margueritga yaqin ekanligi qabul qilinadi: Geynrix d'Albret (Irkan), uning onasi Savoylik Luiza (Vasile) va yozuvchining o'zi, ehtimol, parlament qiyofasida olingan. Ammo bu Geptameron ramkalash tizimining mavjud talqinlaridan faqat bittasi.

Kitob omma orasida katta muvaffaqiyat qozondi. Margarita o'z davrining yuksak jamiyati odatlarini chinakam va chuqur tasvirlab bergan, shu bilan birga insonning insonparvarlik idealini himoya qilgan. Turli xil syujetlar bilan Geptameronda asosiy o'rinni sevgi hikoyalari egallaydi va sevgi neoplatonizm ruhida talqin etiladi. Margarita tomonidan aytilgan ba'zi sevgi hikoyalarining fojiali intonatsiyasi 16 -asr oxiri va 17-asr boshlari nasrini taxmin qiladi.

## Adabiyotlar

* Lefranc A. Les idees réligieuses de Marguerite de Navarre d'pres son oeuvre poétique. - P.: 1898 yil.
* Jourda P. Margueite d'Angoulem, d'Alenkon gersogligi, reine de Navarre. - P.: 1930-yil .
* Febvre L. Amour sacré, amour profan.  Autour de l'Heptameron.  - P.: 1944-yil  .
* Cazauran N. L'Heptameron de Marguerite de Navarre. - P.: 1991-yil .
* Mixaylov A.D. Navarra malikasining qisqa hikoyalar kitobi // Navarralik Margarita. Geptameron. - L .: 1982. - S. 3-20.
* Brokxaus va Efronning ensiklopedik lug'ati.
* Nikol Tussen du Vast, Marguerit de Navarr, Valua ishi, Parij, Maks Fourni, 1976-yil.
* Meri Duklo, Meri Jeyms Darmesteter. La Reine de Navarre, Marguerite d'Angoulême, trad. de l'anglais par Pierre Mercieux, Parij, Kalmann-Levi, 1900-yil
* Jan-Lyuk Dejan, Marguerit de Navarr, Parij, Fayard, 1987-yil
* Verdun-Lui Saulnier, Marguerit de Navarre : Art médiéval va pensée nouvelle", Revue Universitaire, LXIII, 1954-yil

## Havolalar

* O'rta asrlar veb-sayti uchun fond: Angouleme Margaret )