Lyudmila Putina

**Lyudmila Aleksandrovna Ocheretnaya** ( , ilgari **Putina**,  ikkinchi turmush oʻrtogʻi Ocheretnaya; 1958-yil 6-yanvar, Kaliningrad, RSFSR, SSSR) — Rossiya prezidenti Vladimir Putinning sobiq rafiqasi, u bilan 30 yil davomida birga yashashgan. 2000-yildan 2008-yilgacha va 2012-yildan 2013-yilgacha Rossiyaning birinchi xonimi

## Ilk hayoti va taʼlim
Lyudmila Aleksandrovna Shkrebneva 1958-yil 6-yanvarda Kaliningrad shahrida Kaliningrad mexanika taʼmirlash zavodi ishchisi Aleksandr Avramovich va avtotransport korxonasi kassiri Yekaterina Tixonovna Shkrebnev oilasida tugʻilgan (1926-yilda tugʻilgan).

Lyudmila tilshunos sifatida tahsil olgan. 1986-yilda Lyudmila Leningrad davlat universitetining filologiya fakultetining ispan tili va filologiyasi boʻlimini tamomlagan.

## Keyingi hayoti va nikoh

Balogʻatga yetgach Lyudmila Aeroflotning Kaliningrad filialida styuardessa boʻlgan. U Vladimir Putin bilan Leningradda uchrashgan va ular 1983-yil 28-iyulda turmush qurishgan. Er-xotinning ikki qizi bor: Mariya (1985-yil 28-aprelda Leningrad, Sovet Ittifoqi) va Katerina (1986-yil 31-avgustda Drezden, Sharqiy Germaniyada tugʻilgan).

1990-yildan 1994-yilgacha Lyudmila Leningrad davlat universitetining filologiya fakultetida nemis tilidan dars bergan. 1999-yil avgust oyida Vladimir Rossiya Bosh vaziri etib tayinlanishidan oldin bir necha yil davomida u (1998-yildan 1999-yilgacha) Telekominvest kompaniyasining Moskvadagi vakili boʻlgan, u yerda Moskvadagi ofisning yagona xodimi sifatida telefon qoʻngʻiroqlariga javob bergan va uchrashuvlar tashkil etgan.

1997-yillarda Putinlar oilasi va Nikolay Shamalovning oilasi Shveysariyaning Davos shahrida dam olishni yaxshi koʻrar edilar.

1998-yil iyul oyida Putinlar va Nikolay Shamalovlar oilasi bilan Fransiya janubida dam oldi. U yerda Vladimir FSB rahbari boʻlishidan oldin muhim uchrashuvlarda qatnashdi, shundan soʻng Putin oilasi Davosda rejalashtirilgan avgust taʼtilini bekor qildi.

## Birinchi xonim

Vladimirning siyosiy hokimiyat tepasiga koʻtarilishidan soʻng, Lyudmila Rossiya siyosiy sahnasida deyarli quyi oʻrinni saqlab qoldi, protokol talab qiladigan hollar bundan mustasno. Diqqat markazlarda boʻlmadi va oʻzining ommaviy axborot vositalaridagi rolini eri haqida qoʻllab-quvvatlovchi bayonotlar bilan chekladi.

### Imlo bahslarida roli
Birinchi xonim sifatida Lyudmila Putina rus tilini rivojlantirishga qaratilgan fondning kuratori boʻlgan va baʼzida rus tili va taʼlimiga oid bayonotlar tayyorlagan. Uning rus tilini „qoʻllab-quvvatlash va saqlash“ ni afzal koʻrishi orfografik islohotga qarshi ommaviy bayonotlar berishga olib keldi. Rossiya Fanlar akademiyasi rus tilining orfografiyasini oʻrganish va oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha komissiyaga homiylik qildi. Ularning tavsiyalari sakkiz yillik mehnatdan soʻng 2002-yilda ommaga eʼlon qilingan, biroq Putinaning keyinchalik Rossiyaning rivojlanayotgan iqtisodiyotidan orfografik islohot nafaqat keraksiz, balki bevaqt boʻlganining sabablaridan biri sifatida Putin tomonidan rad etilgan. Biroq, Moskvadagi gazetalardan biri „Lyudmila Putina imloni isloh qilish boʻyicha har qanday urinishlarni *de-fakto* bekor qildi“ deb daʼvo qilgan boʻlsa-da, haqiqat shundaki, jamoatchilik islohotlarga nisbatan salbiy munosabatda boʻlgan.

## Ajralish
2013-yil 6-iyun kuni u va Putin oʻzaro qaror asosida nikohlarini toʻxtatganliklarini ochiq eʼlon qilishdi. Ajralish haqidagi eʼlon Rossiya ommaviy axborot vositalari uchun Davlat Kreml saroyida Kreml baletining spektaklining tanaffus paytida, ularning munosabatlari haqida koʻp yillik mish-mishlarga chek qoʻygan kamerada eʼlon qilindi. 2014-yil aprel oyida Kreml ularning ajrashishlari yakunlanganini tasdiqladi.

2016-yil yanvar oyida Lyudmila Artur Ocheretniyga () 2015-yil boshida turmushga chiqqani xabar qilindi. Artur 1978-yil 29-martda tugʻilgan).

## Mulk va biznes
Reuters xabariga koʻra, Lyudmila millionlab dollar ishlab chiqaradigan Shaxslararo aloqalarni rivojlantirish markazi (CDIC) deb nomlangan jamgʻarmani yaratishda yordam bergan va uni qoʻllab-quvvatlagan. CDIC ofislari Moskvaning markazida, Vozdvizhenka koʻchasida, ilgari Volkonskiy uyi deb atalgan binoda joylashgan boʻlib, u Lyudmilaning mulki hisoblanadi. Bir vaqtlar Lev Tolstoyning bobosiga tegishli boʻlgan bino Rossiya madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan, ammo Moskva fuqarolarining koʻplab eʼtirozlariga qaramay, 2013-yilda toʻliq qayta qurilgan va balandligi ikki qavatdan toʻrt qavatga koʻtarilgan. Vladimir Putinga shaharning 200 nafar taniqli fan va madaniyat namoyandalari tomonidan imzolangan murojaat javobsiz qoladi.

Binoda asosan tijorat ijarachilari, jumladan VTB Bank, Sberbank, Severstroygroup deb nomlangan qurilish kompaniyasi, sushi restorani va Burger King joylashgan. Binoning umumiy ijarasi taxminan 3-4 million dollarni tashkil qiladi.

Ijarachilar ijara haqini Meridian deb nomlanuvchi kompaniyaga toʻlaydi, bu esa oʻz navbatida Lyudmilaga tegishli boʻlgan Intererservis deb nomlanuvchi kompaniyaga tegishli. Uning singlisi Olga Aleksandrovna Tsomayeva avval Intererservis bosh direktori edi. Lyudmilaning ikkinchi eri Artur Ocheretniy CDIC boshqaruv kengashiga raislik qiladi.

## Sanksiyalar
2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan Lyudmila 2022-yil 13-mayda Buyuk Britaniya tomonidan sanksiyalarga uchragan edi. Tashqi ishlar, Hamdoʻstlik va taraqqiyot idorasi Lyudmila „davlat korxonalari bilan imtiyozli biznes aloqalaridan foyda koʻrganini“ taʼkidlagan.

## Unvon va medallar

*  Germaniya: Jeykob Grimm mukofoti laureati (2002).
*  Qirg'iziston: Maʼnaviyat tiklanishi xalqaro assotsiatsiyasining „Ruxoniyat“ mukofoti laureati (2002).
*  Rossiya: „Komsomolskaya pravda“ gazetasining „Yil odamlari 2002“ tanlovining „Yil oʻqituvchisi“ nominatsiyasida laureati (2002).
*  Qozog'iston: Gumilev nomidagi Yevroosiyo milliy universitetining faxriy professori (2005).
*  Qozog'iston: Oltin jangchi medali (2005).
*  Rossiya: Kaliningradning faxriy fuqarosi (2007).

## Manbalar