Ukrainalik qochqinlar (2022)

Yevropada davom etayotgan qochqinlar inqirozi 2022-yil fevral oyi oxirida Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan keyin boshlangan. Yevropa boʻylab Ukrainadan qochgan 7,3 millionga yaqin qochqinlar qayd etilgan, 3-mayga qadar 8 millionga yaqin odam esa mamlakat ichida oʻz uylarini tark etgan. 20-martgacha mamlakat umumiy aholisining qariyb toʻrtdan biri Ukrainadagi yashash joylarini tark etgan. Ukrainalik qochqinlarning 90 % ayollar va bolalardir. 18 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan ukrainalik erkaklarga mamlakatni tark etish taqiqlangan. 24-martga kelib, Ukrainadagi bolalarning yarmidan koʻpi oʻz uylarini tark etdi, ularning toʻrtdan biri mamlakatdan chiqib ketdi. Bosqinchilik Ikkinchi jahon urushi va uning oqibatlaridan buyon Yevropadagi eng yirik qochqinlar inqiroziga sabab boʻldi. 1990-yillardagi Yugoslaviya urushlaridan buyon Yevropada birinchi boʻlib va XXI asrning dunyodagieng yirik qochqinlar inqirozi yuz berdi.

Qochqinlarning katta qismi dastlab Ukraina gʻarbidagi qoʻshni davlatlarga (Polsha, Slovakiya, Vengriya, Ruminiya va Moldova) kirib kelgan. Taxminan 3 million kishi keyin gʻarbga boshqa Yevropa mamlakatlariga koʻchib oʻtgan. 30-avgust holatiga koʻra, eng koʻp ukrainalik qochqinlarni qabul qilgan davlatlar, aholi jon boshiga eng koʻp ukrainalik qochqinlar soni Rossiya (2,4 million), Polsha (1,4 million), Germaniya (1 million) va Chexiya (0,4 million) boʻlib, hozirda ukrainalik qochqinlarni qabul qilish davom etmoqda. 2022-yil sentabr oyi holatiga koʻra, Human Rights Watch Ukraina tinch fuqarolari Rossiyaga majburan koʻchirilayotganini aniqlagan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari boʻyicha idorasi: Halovatsiz bolalar Rossiya tomonidan bosib olingan hududga yoki Rossiya Federatsiyasining oʻziga majburan koʻchirilgani haqida ishonchli faktlar bor" dedi. AQSh Davlat departamenti kamida 900 ming Ukraina fuqarosi Rossiyaga majburan koʻchirilganini taxmin qilmoqda. Bosqin boshlanganidan keyin 4,5 milliondan ortiq ukrainaliklar yana oʻz vatani Ukrainaga qaytgan.

Ukraina bilan chegaradosh Yevropa Ittifoqi (EI) davlatlari barcha ukrainalik qochqinlarga kirishga ruxsat berdi va Yevropa Ittifoqi ukrainaliklarga Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlgan istalgan davlatda dastlabki bir yil muddatda qolish, ishlash va oʻqish huquqini beruvchi Vaqtinchalik himoya direktivasiga murojaat qildi. Ayrim yevropalik boʻlmaganlar va siganlar chegarada etnik kamsitishlar haqida xabar berishgan.

## 2022-yil bosqinidan oldingi qochqinlar
 
Bosqindan oldin, Qrimning Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinishi va Donbasdagi urush, ikkalasi ham Rossiya-Ukraina urushining aspektlari boʻlib, 2014-yildan beri ikki milliondan ortiq qochqinlar va ichki koʻchishlarga olib keldi. Ularni baʼzilarini ommaviy axborot vositalari Yevropaning unutilgan qochqinlari deb atashgan. Yevropa Ittifoqida oʻzlarining sovuqqonlik bilan qabul qilinishi, boshpana soʻrovi muvaffaqiyat darajasining nisbatan pastligi va ommaviy axborot vositalarining eʼtiborsizligi tufayli ular shunday nom bilan atalgan.

2022-yilgacha boʻlgan davrda bir milliondan ortiq qochqinlar, asosan Donbasdan 2014- va 2016-yillar oraligʻida Rossiyaga ketgan. Ukraina ichida koʻchirilganlar soni 2016-yil mart oyi boshiga kelib 1,6 million kishiga oshgan.

## Sayohat

### Transporti
Gʻarb tomon yoʻl olgan koʻplab qochqinlar uchun poezdlar Ukraina va qoʻshni mamlakatlarga sayohat qilishda muhim rol oʻynagan. Ukrainadagi temir yoʻllarning asosiy qismini boshqaradigan „Ukraina temir yoʻllari“ kompaniyasining bosh direktori Oleksandr Kamishin bosqin boshlanganidan keyin uch hafta ichida tarmoq 2,5 million yoʻlovchini tashiganini taxmin qildi. Shuningdek, u oʻzining eng yuqori choʻqqisida tarmoq kuniga 190 000 kishini tashiganini aytadi.

Poyezdlar imkon qadar xavfsiz harakatlanishini taʼminlash uchun tarmoq doimiy ravishda shoshilinch vaziyatlarga moslashishi kerak edi, masalan, yoʻllar bombalar tomonidan shikastlangan yoki ular endi Ukraina nazorati ostida boʻlmagan. Poyezdlar sekinroq harakatlanishi kerak, chunki ularga koʻpincha imkon qadar koʻproq odamlarni sigʻdirish uchun haddan tashqari koʻp yuk yuklanadi, shuningdek, shikastlangan yoʻllarga urilish xavfini kamaytiradi Kechasi poyezdlar nishonga tushish ehtimolini kamaytirish uchun chiroqlarini ham oʻchirib harakatlanadi.

Avstriya, Belgiya, Chexiya, Daniya, Finlandiya, Fransiya, Germaniya, Vengriya, Litva, Niderlandiya, Polsha, Ruminiya, Slovakiya va Shveysariya kabi qator Yevropa mamlakatlaridagi temir yoʻl kompaniyalari ukrainalik qochqinlarga poyezdda bepul sayohat qilishiga ruxsat berdi.

Boshqa qochqinlar avtotransportda yoki piyoda sayohat qilishgan. Ayrim chegara oʻtish joylarida bir necha kilometr uzunlikdagi tirbandliklar yuzaga kelgan. Ukrainada havo qatnovi mavjud emas edi, chunki mamlakat bosqin kuni oʻz havo hududini fuqarolik parvozlari uchun yopgan.

### Chegara oʻtish joylari va oʻtish joylari
Ukraina gʻarbidagi Lvov shahri qochqinlar uchun asosiy maydonga aylangan. Shaharga har kuni 100 000 tagacha qochqinlar kelardi, bosqindan oldin ularning aholisi 700 000 edi. Lvovdan poyezdlar qochqinlarni Slovakiya va Vengriya bilan chegaradosh Medyka, Polsha va Ujgorod kabi chegara oʻtish punktlariga olib borgan. Medykadan koʻpchilik qochqinlar Polshaning Przemyśl shahriga va undan keyin Yevropaning qolgan qismiga borishgan.

Boshqa yirik chegara oʻtish joylari: Siret, Ruminiyaga, Ocnita va Palanka, Moldovaga; Beregsurani, Vengriyaga va Vishne Nemekke, Slovakiyaga.

## Qochqinlar soni
Qochqinlar soni tez o'zgarishi mumkin va ko'pincha faqat taxminiy raqamlar hisoblanadi. Mamlakatdan boshqa mamlakatga ko'chishlar rasmiy ro'yxatga olinishi shart emas. Ukrainaliklar Yevropaning ayrim mamlakatlariga vizasiz sayohat qilishlari mumkin va maxsus ruxsatlarsiz mamlakatda uzoqroq muddat qolishlari mumkin. Boshqa joylarda ular boshpana so'rashlari ham mumkin. Shengen kelishuvlari tufayli, har qanday Shengen davlatiga kirgan qochqinlar boshqa Shengen mamlakatlariga hech qanday vizasiz yoki chegara tekshiruvisiz borishlari mumkin.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi 27-fevral kuni hisob-kitoblariga koʻra, ikki oy ichida Ukrainada 7,5 million ichki koʻchirish sodir boʻlgan, 12 million kishi tibbiy yordamga muhtoj boʻlgan va urushdan qochganlar soni 4 millionga yetishi mumkin. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligi (UNHCR) bu vaziyat Yevropada Ikkinchi jahon urushidan beri eng tez oʻsib borayotgan qochqinlar inqirozi ekanligini taʼkidladi. 30-avgust holati boʻyicha, BMT Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligi maʼlumotlariga koʻra, butun Yevropa boʻylab qayd etilgan ukrainalik qochqinlar soni 7 million atrofida boʻlgan. Eng koʻp qochqinlarni qabul qilgan davlatlar Rossiya (2,4 million), Polsha (1,4 million), Germaniya (1 million) va Chexiya (0,4 million) boʻlgan.

BMT Inson huquqlari boʻyicha Oliy komissiyasining aloqa boʻlimi rahbari qochqinlarning Ukrainadan chiqib ketish tezligini „fenomenal“ deb atadi.

BMTning Xalqaro Migratsiya Tashkiloti agentligi tomonidan 21-mart kuni eʼlon qilingan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, 2014—2015-yillarda koʻchirilganlarning 13,5 foizi ham oʻz uylarini tashlab ketishgan. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, qochqin uy xoʻjaliklarining 60 foizi bolalari bilan sayohat qilgan va oʻsha kuni Ukraina ichida va tashqarisida koʻchirilgan 10 millionga yaqin odamning 186 ming nafari uchinchi davlat fuqarolari boʻlgan.

## Mamlakatlar

### Qoʻshni davlatlar
Qoʻshni davlatlar ularga kirgan qochqinlar soni boʻyicha tartiblangan; boshqalar alifbo tartibida keltirilgan.

#### Polsha

15-fevraldayoq Polsha Rossiyaning Ukrainaga ehtimoliy hujumini kutayotgan edi. Polsha hukumati jamoatchilikdan bir milliongacha qochqinlar kelishiga tayyorgarlik koʻrishni soʻradi. 25-iyulga kelib, Polshada 1,2 milliondan ortiq ukrainalik qochqinlar qayd etilgan. Polsha odatdagi chegara rasmiyatchiliklarini ancha qisqartirdi va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar qabul qilinishini eʼlon qildi.

Polshaning har bir tumanida qochqinlar uchun yigʻilish punktlari ochilgan. Mahalliy hokimiyat vakillari turar joy, oziq-ovqat va boshqa zarur materiallar bilan bepul taʼminlamoqda. Bundan tashqari, koʻplab fuqarolarga tashkilotlar ixtiyoriy ravishda yordam, bepul turar joy va boshqa yordamlarni taklif qilmoqda. Qochqinlar uchun maʼlumotlarga ega veb-saytlar ham ukrain tilida. Hukumat ukrainaliklarni Polshada ishga joylashtirishni soddalashtiradigan huquqiy oʻzgarishlarni tayyorlamoqda, chunki hozirda ukrainaliklar Yevropa Ittifoqidan tashqarida boʻlgani sababli ishchi vizasi talab qilinadi.

Yevropa Kengashi prezidenti Sharl Mishel 2-mart kuni Polsha-Ukraina chegara punktiga tashrif buyurib, Polshaning „ukrainaliklar, Yevropa fuqarolari va boshqa mamlakatlardan kelganlar uchun hech qanday kamsitishlarsiz“ xavfsiz oʻtishlarini kafolatlash borasidagi saʼy-harakatlarini olqishladi. Fransiyaning Interga bergan intervyusida Fransiya Ukraina va Polsha harbiylarining irqchilik haqidagi daʼvolarini „Rossiya tashviqoti“ va Rossiyaning axborot urushining bir qismi sifatida qoraladi. Koʻpchilik kuzatuvchilarning fikricha, koʻpchilik Polsha va boshqa Markaziy Yevropa davlatlarida qolish ehtimoli bor, chunki „qattiq mehnat bozorlari, arzon shaharlar va avvaldan mavjud diaspora bu mamlakatlarni Yevropa gʻarbida variantlarni ingichka deb hisoblaydigan ukrainaliklar uchun yanada ijobiy muqobillarga aylantirgan“.

Polshaga kelgan qochqinlar soni Yevropada tengi yoʻq. Modellashtirish hisob-kitoblari shuni koʻrsatadiki, 1-aprelga kelib, ukrainaliklar (shu jumladan qochqinlar, shuningdek, ilgari Polshada yashaganlar) Polshaning har bir yirik shaharlari aholisining 15 % dan 30 % igacha boʻlgan. Masalan, ukrainlar urushgacha Vrotslav umumiy aholisining 10 % ni tashkil etgan boʻlsa, 2022-yil apreliga kelib bu koʻrsatkich 23 % ga koʻtarilgan.

#### Ruminiya
27-may holatiga koʻra, Ruminiya hukumati Ruminiyaga 989 357 nafar ukrainalik kirib kelgani haqida xabar bergan. Ruminiya Mudofaa vaziri Vasile Dincu 22-fevral kuni Ruminiya kerak boʻlsa 500 ming qochqinni qabul qilishi mumkinligini eʼlon qildi; birinchi qochqinlar ikki kundan keyin keldi. 15-mart kuni tashqi ishlar vaziri Bogdan Auresku mamlakatda 80 mingga yaqin kishi qolganini maʼlum qildi.

Ruminiyaga qochgan ukrainaliklar orasida etnik ruminlar ham bor.

#### Rossiya
Ukraina rasmiylariga koʻra, Rossiya tomonidan bosib olingan Ukraina hududlaridagi rus qoʻshinlari odamlarni Ukrainadan Rossiyaga majburan deportatsiya qilish, ularni qochqin sifatida topshirish bilan shugʻullanadi. Rossiya hukumati maʼlumotlariga koʻra, 26-maygacha 971 417 nafar qochqin Rossiyaga ketgan. Mart oyida Ukraina tashqi ishlar vazirligi 2389 nafar ukrainalik bolalar Donetsk va Luganskda Rossiya tomonidan bosib olingan hududdan oʻgʻirlab ketilgan va Rossiyaga koʻchirilgan, shuningdek, Mariupolning „bir necha ming“ aholisini koʻchirilganini daʼvo qilgan edi. Aprel oyining oxirlarida Ukraina rasmiylari Ukraina sharqidan majburan koʻchirilgan va Rossiya asrab olish tizimiga kirgan ukrainalik bolalar soni 150 mingga yaqinni tashkil qilgani haqida xabar berilgan edi. Avvalroq Rossiya OAVlari Donetskda ota-onasiz qolgan bolalarni asrab olish tarmogʻi orqali rossiyalik ota-onalarga berayotgani haqida xabar bergan edi.

Xalqaro Amnistiya tashkiloti maʼlum qilishicha, „„filtrlash“ deb nomlanuvchi haqoratli va kamsituvchi jarayon xalqaro inson huquqlari va insonparvarlik qonunlarining dahshatli buzilishidir. Tadqiqotlarimiz shuni koʻrsatadiki, koʻchirilgan koʻplab ukrainaliklar, hatto jismonan koʻchib oʻtishga majbur boʻlmasalar ham, Rossiya yoki Rossiya tomonidan bosib olingan hududlarga beixtiyor kirib ketishadi. Ishgʻol qilingan hududda tinch aholini deportatsiya qilish va majburan koʻchirish xalqaro gumanitar huquq bilan taqiqlangan va urush jinoyatlari yoki insoniyatga qarshi jinoyatlar boʻlishi mumkin“.

#### Vengriya

Rossiya bosqinining boshlanishidan 26-iyulgacha Vengriyaga Ukrainadan 1 041 762 qochqin kelgan. Shengen hududida chegara tekshiruvlari mavjud emasligi sababli, Vengriya qancha odam boshqa Shengen mamlakatlariga koʻchib oʻtganini bilmaydi. Budapeshtga uchinchi tomon davlatlaridan 500 kishi poyezdda etib kelishgan va politsiyadan yordam soʻrashgan. Bular asosan Ukrainada yashab kelgan Osiyo va Afrikadan kelgan talabalar yoki mehnat muhojirlari boʻlgan.

#### Moldova

Moldova Odessa va Vinnitsa viloyatlaridan qochqinlarni qabul qilgan birinchi davlatlardan biri edi. Moldova hukumati qochqinlarni joylashtirish va gumanitar yordam koʻrsatishni osonlashtirish uchun inqirozni boshqarish markazini faollashtirdi. 26-iyul holatiga koʻra, 549 333 nafar ukrainalik qochqin Moldovaga kirgan. Moldova bosh vaziri Natalya Gavrilitsa 5-aprel kuni Moldovada 100 ming qochqin qolayotganini, ularning deyarli yarmi bolalar ekanini aytdi. 11-aprel kuni BMT Moldova „taxminan 95 ming ukrainalikni qabul qilayotganini“ aytdi. Chegara bilmas shifokorlar tashkiloti xabariga koʻra, qochqinlarning aksariyati Ruminiya, Polsha yoki boshqa Yevropa davlatlarida koʻchishi davom etmoqda.

Moldova Yevropaning eng qashshoq davlatlaridan biri boʻlishiga qaramay, chegaralarda jon boshiga eng koʻp qochqinlarni qabul qilgan. *Middle East Eye* nashriga koʻra, bu ijtimoiy keskinlikni keltirib chiqardi va Moldova muassasalariga qochqinlar oqimini bartaraf etishda yordam berish uchun xalqaro yordam juda muhim deb topildi. 22-mart kuni *[[Financial Times|Financial Times gazetasi]]* Moldova aholisining 4 foizini qochqinlar deb hisoblanadi va Moldova hukumati favqulodda vaziyatni bartaraf etish uchun moliyaviy yordam soʻraganini xabar qildi. 5-aprel kuni Berlinda boʻlib oʻtgan konferensiyada Germaniya va bir qancha hamkorlar, jumladan Fransiya, Ruminiya va Yevropa Ittifoqi Moldovaga 659,5 million yevro miqdorida yordam berishga kelishib oldi.

Moldova Rossiya tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan Dnestrboʻyi bilan oʻzining ichki mojarosi tufayli Rossiyaning bosqiniga tanqidiy nuqtai nazarga ega. Moldova hukumati qochqinlarni bepul avtobuslar bilan taʼminlamoqda va Ruminiya Moldovadagi bosimni yumshatish uchun odamlarni Ruminiyaga koʻchirishda yordam berdi. 12-mart kuni Germaniya Moldovada boʻlgan 2500 qochqinni qabul qilishga rozi boʻldi. 5-mart kuni Germaniya qoʻshimcha 12 ming qochqinni qabul qilishini eʼlon qildi.

Baʼzi ukrainalik qochqinlar ham tan olinmagan ayirmachi Dnestrboʻyi davlatiga borishgan. „*Novosti Pridnestrovya*“ davlat gazetasining 4-aprel kuni xabar berishicha, Pridnestrovyega jami 27 300 ga yaqin Ukraina fuqarosi kelgan, ulardan 21 000 nafari vaqtinchalik yashash uchun ruxsat olish uchun murojaat qilgan.

#### Slovakiya

8-mart holatiga koʻra Slovakiya 140 000 dan ortiq odamni qabul qildi. 26-iyulga kelib, Slovakiyaga 627 555 nafar ukrainalik qochqin kirib kelgan. Hozirgacha Slovakiyada 80 mingga yaqin qochqin joylashdi.

#### Belarussiya
 maʼlumotlariga koʻra, 29-maygacha 30 092 kishi Belarusga kelgan.

### Boshqa Yevropa davlatlari

#### Yevropa Ittifoqining huquqiy bazasi
Ukraina Yevropa Ittifoqi bilan assotsiatsiya shartnomasi mavjud va 2017-yildan boshlab biometrik pasportga ega ukrainaliklar Shengen hududida 90 kun vizasiz qolish huquqiga ega. Ukrainaga bostirib kirishdan soʻng Komissiya aʼzo davlatlarni biometrik pasporti boʻlmagan shaxslarga gumanitar sabablarga koʻra kirish va qolishga ruxsat berishga chaqirdi va aʼzo davlatlar qochqinlar chegaralarni kesib oʻta boshlaganidan beri shunday qilishdi.

4-mart kuni YeI Kengashi Ukrainadan qochgan qochqinlar Yevropa Ittifoqining standart boshpana tartibidan oʻtmasligi uchun oʻz tarixida birinchi marta Vaqtinchalik himoya qilish boʻyicha direktivani amalga oshirishga bir ovozdan rozi boʻldi. Vaqtinchalik himoya — bu Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatda bir yil davomida qolish huquqini beruvchi favqulodda mexanizm boʻlib, u maksimal uch yilgacha uzaytirilishi mumkin. Benefitsiarlar Yevropa Ittifoqi boʻylab yashash, mehnat bozori va uy-joyga kirish, tibbiy yordam va bolalar uchun taʼlim olish kabi uygʻunlashtirilgan huquqlardan foydalanadilar. Kengash koʻchirilganlar uchun kvotalar tizimini qabul qilmadi, balki oʻz manzilini erkin tanlashni benefitsiarlarga qoldirdi.

#### Avstriya
Avstriya ichki ishlar vaziri Gerxard Karner va Federal kansler Karl Nexammer Avstriya Ukrainadan qochqinlarni qabul qilishga tayyorligini maʼlum qildi. Barcha qochqinlarga mamlakatda 90 kun qolishga ruxsat berilgan. Avstriyaga kelgan 150 000 ukrainalik qochqinning 7 000 ga yaqini boshpana soʻragan, aksariyati boshqa davlatlarga oʻtgan.

#### Belgiya
25-fevral kuni Belgiyaning boshpana va migratsiya boʻyicha Davlat kotibi Sammi Mahdi Yevropani qabulni muvofiqlashtirishga chaqirdi. Ikki kundan soʻng taraqqiyot vaziri Meryame Kitir Ukrainaga qoʻshimcha gumanitar yordam uchun uch million yevro ajratilishini maʼlum qildi. 17-martgacha Belgiyada 10 000 qochqin vaqtinchalik himoyaga roʻyxatdan oʻtgan. 14-aprel holatiga koʻra Belgiyada 30 807 qochqin roʻyxatga olingan.

#### Bolgariya
5-martgacha Bolgariyaga 25 mingga yaqin ukrainalik qochqin yetib kelgan. 12-martga kelib ularning soni 70 mingga yaqin edi. 28-martga kelib, taxminan 125,500 kishi, 16-aprelga kelib, 185 055 Ukraina fuqarosi Bolgariyaga kirdi, 87 439 nafari mamlakatda qoldi, ulardan 25 000 nafari bolalar boʻlgan. Qochqinlar boʻyicha davlat agentligi raisining Bolgariya Milliy radiosiga maʼlum qilishicha, 24-avgust holatiga koʻra, Bolgariyada 91 903 nafar ukrainalik qochqin qolgan, ularning qariyb 40 foizi bolalar.

#### Xorvatiya
Rossiya bosqinining boshlanishidan 4-sentyabrgacha Xorvatiyaga 21 676 ukrainalik qochqin kirib keldi, ularning 49,9 foizi ayollar, 33,5 foizdan ortigʻi bolalar va 16,6 foizga yaqin erkaklar boʻlgan.

#### Kipr
Kipr ichki ishlar vazirligining xabar berishicha, 9-martga kelib, Rossiya bosqinining ertasigayoq Kiprga 3000 ga yaqin ukrainalik qochqinlar kirib kelgan; Ulardan 19 nafari boshpana soʻragan. Aprel oyiga kelib ularning soni 10 000 ga yaqin edi.

Chexiya ukrainalik qochqinlarga moliyaviy, gumanitar va boshqa turdagi yordamlar, shuningdek, ularning farzandlari uchun davlat turar joyi va taʼlim jarayonlarini tashkil qilgan. Chexiya 7-martgacha 100 000 dan ortiq ukrainalik qochqinlarni qabul qilgan. 10-mart holatiga koʻra Chexiya 200 000 ga yaqin qochqinni qabul qilgan. Mamlakat qochqinlar uchun maksimal uy-joy imkoniyatlariga erishishga yaqin boʻlgani sababli, hukumat qochqinlar lagerlarini qurish masalasini koʻrib chiqmoqda. 17-martga kelib, Ukrainadan 270 000 dan ortiq qochqin Chexiyaga yetib keldi, 23-martga kelib ularning soni 300 000 dan oshib ketdi va 30-aprelga kelib 318 785 ga yetdi. Mamlakat hozirda har qanday Yevropa davlati ichida aholi jon boshiga eng koʻp ukrainalik qochqinlarni qabul qiladi.

Qochqinlarga roʻyxatga olish, turar joy, tibbiy sugʻurta yoki boshqa yordam olishda yordam berish uchun mamlakatning mintaqaviy markazlarida Ukrainaga yordam va yordam koʻrsatish boʻyicha Mintaqaviy markazlar tarmogʻi (*Krajská asistenční centra pomoci Ukrajině*) tashkil etilgan. 17-mart kuni qochqinlarga yashash uchun ruxsat olish va tibbiy xizmatdan foydalanishni osonlashtirish maqsadida parlament tomonidan *Lex Ukrajina* deb nomlanuvchi qonun qabul qilindi.

Shuningdek, 17-mart kuni ayrim ommaviy axborot vositalari, jumladan Associated Press va BBC News Chexiya Bosh vaziri: „Chexiya endi Ukrainadan qochqinlarni qabul qila olmaydi“ degan soʻzlarini notoʻgʻri talqin qildi. Biroq, kimdir uning chexcha iqtibosini notoʻgʻri tarjima qilgan: „Biz hech qanday muammolarsiz oʻzlashtira oladigan narsamizning eng chegarasida turibmiz (…) biz yanada yuqori raqamlar bilan kurashishimizga imkon beradigan qadamlarni davom ettirishimiz kerak“. BBC keyinchalik notoʻgʻri tarjimani tuzatdi.

#### Daniya

25-martga kelib, Daniya hukumati Daniyaga kelgan 24 mingga yaqin ukrainalikni roʻyxatga oldi, ularning yarmi bolalar edi. Ukrainaliklar uchun vizasiz qoidalar va chegaralar asosan ochiq boʻlgani uchun, faqat vaqti-vaqti bilan nazorat qilinadi, ularning aniq soni nomaʼlum. Rasmiylar agar urush yakunlansa, ularning soni 100 mingdan oshishi mumkinligini taxmin qilinmoqda. Ukraina fuqarolari, ularning yaqin qarindoshlari va Ukrainada qochqinlik maqomiga ega boʻlmagan ukrainalik boʻlmaganlar, avval boshpana soʻramasdan turib, ikki yillik yashash ruxsatnomasini (muddati uzaytirilishi mumkin) olishlari mumkin. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, 1-aprelga kelib, Daniyaga 30 000 ga yaqin qochqinlar yetib borgan va ularning soni Pasxadan keyin 40 000 ga koʻtariladi.

#### Estoniya
18-martga kelib, Estoniyaga 25 190 qochqin yetib keldi, ularning uchdan bir qismidan koʻprogʻi bolalar boʻlgan. Jami 6 437 qochqin tranzit oʻtayotgan boʻlib, 18 753 nafari Estoniyada qolishni rejalashtirgan. 31-martga kelib Estoniyaga 25 347 nafar qochqin kirib keldi, ularning 40 foizga yaqini bolalar boʻlgan. Hukumatga vaqtinchalik himoya qilish uchun 13289 ta ariza kelib tushgan.

3-iyul holatiga koʻra, Estoniyaga 49 016 nafar ukrainalik qochqin kirib kelgan.

#### Finlandiya
Finlandiya immigratsiya xizmati maʼlumotlariga koʻra, Rossiya bosqinining boshidan 30-martgacha Finlandiyaga 15 000 ga yaqin ukrainalik qochqinlar kirib kelgan. Rasmiylar mamlakatga 100 000 ga yaqin kelishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

#### Fransiya
10-mart kuni Ichki ishlar vazirligining xabar berishicha, Ukrainadan Fransiyaga 7251 kishi kelgan, ulardan 6967 nafari Ukraina fuqarolari. Fransiya ichki ishlar vaziri Jerald Darmaninga koʻra, 16-martga kelib, kamida 17 ming ukrainalik qochqin Fransiyaga kirib kelgan. 24-mart kuni bosh vazir Jan Kasteks payshanba kuni Nitssadagi ukrainalik qochqinlarni qabul qilish markaziga tashrif buyurib, 25-fevraldan beri 30 ming ukrainalik qochqin Fransiyaga kirganini aytdi. 30-mart holatiga koʻra, Fransiyaga 45 mingga yaqin ukrainaliklar, asosan ayollar va bolalar yetib kelgan.

27-aprel holatiga koʻra, Fransiyada boshpana izlovchilar (Ada) uchun subsidiyadan 70 000 dan ortiq qochqin va Fransiya Immigratsiya va integratsiya boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra 24-mayga kelib 85 000 dan ortiq qochqinlar foydalanmoqda. 29-mayga kelib bu koʻrsatkich 93 000 atrofida boʻlishi kerak edi. 4-iyul holatiga koʻra 100 000 dan ortiq qochqinlar Fransiyada boshpana izlovchilar uchun subsidiyadan (Ada) foydalanmoqda.

Fransiya fuqarolari yordamini muvofiqlashtirish maqsadida davlat koʻmagida „Je m’engage pour l’Ukraine“ (Men Ukrainaga sodiqman) deb nomlangan portal ishga tushirildi.

Fransiyani tanlagan Ukraina fuqarolariga yordam berish uchun fransuz portali oʻzining nomini „Pour l’Ukraine“ — fransuzcha „Ukraina uchun“ga oʻzgartirdi. Fransiya ukrainaliklar bilan toʻliq birdam va ularni Fransiyada qabul qilish uchun safarbar qilingan. „Pour l’Ukraine“ portali ularni Fransiyadagi birinchi kunlarida qoʻllab-quvvatlash uchun barcha foydali maʼlumotlarni taqdim etadi. Shuningdek, u ular bilan birga safarbar boʻlishni xohlovchi fuqarolarga uylari yaqinidagi qurilmalarga kirish imkonini beradi.

Soʻrovlar shuni koʻrsatadiki, Fransiya jamoatchiligining 85 foizi ukrainalik qochqinlarga yordam berish tarafdori

#### Gruziya
Gruziya Rossiya-Gruziya urushi paytida ham xuddi shunday tajribalarni boshdan kechirgan va gruzinlar ukrainalik qochqinlarga saxovatli munosabatda boʻlishdi. BMT Qochqinlar agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2022-yil iyul holatiga koʻra, Gruziya rasman 24 296 ukrainalik qochqinni qayd etgan, ammo mamlakatda roʻyxatdan oʻtmagan ukrainaliklarning toʻliq soni nomaʼlum.

Gruziya ham ukrainalik bolalar oʻz tillarida oʻrganishlari uchun bir qancha shaharlarda muassasalar ochgan. Gruziya hukumati ukrainaliklar uchun boshpana yaratgan, mamlakatga 1000 tonnagacha gumanitar yordam yubordi va „28 minggacha ukrainaliklarga boshpana“ berdi deb bayonot berdi 2022-yil 27-may kuni Bosh vazir Irakliy Gariboshvili. Gariboshvilining taʼkidlashicha, hukumat ukrainalik qochqinlarga gʻamxoʻrlik qilish uchun 7 million AQSh dollari ajratgan va 2022-yilgacha Ukrainaga yordam koʻrsatish uchun ham shunday mablagʻ ajratadi.

#### Germaniya

Ukrainadan kelgan birinchi qochqinlar Brandenburgga 25-fevral kuni kechqurun yetib keldi va federal davlat dastlab 10 mingga yaqin odamni qabul qilishga tayyorgarlik koʻrayotgan edi. Boshqa davlatlar yordam berishga vaʼda berishdi. Bundan tashqari, Meklenburg-Vorpommern odamlarni Ukrainaga majburan qaytarishni toʻxtatishga qaror qildi.

8-mart kuni 24-fevralda Rossiya hujumi boshida Ukrainada qonuniy yashagan ukrainaliklar va uchinchi davlat fuqarolarining Germaniyaga kirishi va yashashini vaqtinchalik qonuniylashtiradigan huquqiy norma (*Ukraine-Aufenthalts-Übergangsverordnung*) qabul qilindi.

Germaniya milliy temir yoʻl kompaniyasi Deutsche Bahn Ukraina pasporti yoki ID kartasi boʻlgan qochqinlarga Polshadan Germaniyaga uzoq masofali poyezdlarda bepul sayohat qilishiga ruxsat berdi. Kompaniya, shuningdek, boshqa manzilga davom etishni istagan qochqinlarga bepul chiptalar berdi; 17-martgacha 100 000 dan ortiq chiptalar chiqarildi. Germaniya transport kompaniyalari assotsiatsiyasi Germaniyadagi ukrainalik qochqinlar uchun avtobus va poyezdlar bilan barcha qisqa masofalarga sayohatlar uchun toʻlovlarni bekor qilishga qaror qildi.

Nemis ommaviy axborot vositalari Ukrainadan kelgan qochqinlar tasvirida boshqa mamlakatlardan, xususan, 2015-yilgi Yevropa muhojirlari inqirozi paytida kelganlar bilan solishtirganda farq bor-yoʻqligi haqida bahslashdi.

Federal Ichki ishlar va jamoat vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 6-mart kuni tushga qadar Ukrainadan 37 786 nafar urush qochqinlari Germaniyada roʻyxatga olingan. 14-martga kelib ularning soni deyarli 147 000 ga yetdi. 23-martga kelib Germaniyaga deyarli 239 000 qochqin kirib kelgan. Ichki ishlar vazirligining maʼlum qilishicha, 10-martgacha 300 ming xususiy uy turar joy taklif qilgan. Vaqtinchalik boshpanalar sobiq Berlin Tegel aeroporti va Berlin Brandenburg aeroportining 5-terminali kabi joylarda qurilgan.

#### Gretsiya
1-mart kuni Gretsiya hukumati Mariupol va uning atrofidagi 100 000 etnik yunonlarni evakuatsiya qilish masalasini koʻrib chiqdi. Koʻpgina ilk qochqinlar Ukrainaning katta etnik yunon jamoasidan boʻlgan. 4-aprelga kelib Gretsiyaga 16 700 dan ortiq ukrainalik qochqin yetib kelgan, ularning 5 117 nafari voyaga yetmaganlardir.

#### Islandiya
1-yanvardan 25-aprelgacha 845 nafar ukrainalik Islandiyadan boshpana soʻrab murojaat qilgan. Hali boshpana soʻramaganlar koʻproq kelgan boʻlishi mumkin. 13-aprel holatiga koʻra, 748 nafar ukrainalik boshpana soʻrab murojaat qilgan, ularning 26 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar tashkil qiladi.

#### Irlandiya
Mart oyi boshida Irlandiya hukumati 100 000 dan ortiq qochqinni qabul qilishni kutayotganini eʼlon qildi. Biroq, keyinchalik bu raqam 200 000 ga koʻtarildi. 11-aprelgacha 21 000 qochqin yetib keldi, ulardan 13 000 ga yaqini davlat tomonidan taqdim etilgan turar joylarga joylashtirilgan. Hukumat aprel oyi oxirigacha 40 ming ukrainalikni kutmoqda.

#### Italiya
Bosh vazir Mario Dragining soʻzlariga koʻra, 9-martgacha Italiyaga asosan Italiya-Sloveniya chegarasi orqali kelgan 23 872 nafar ukrainalik qochqinlar kelgan. 12-martga kelib, uch kundan keyin bu raqam 34 851 taga koʻtarildi 7-aprelga kelib bu raqam 86 066 ni, 21-iyunga kelib esa 137 385 tani tashkil etdi.

2022-yilning mart oyidan boshlab Italiya hukumati tomonidan mafiyadan tortib olingan aktivlarda ukrainalik qochqinlarni joylashtirishni boshladi.

#### Latviya

Latviya Ichki ishlar vazirligi 14-fevraldayoq Ukrainadan koʻp odamlar oqimiga reja tayyorlagan edi. 24-fevral kuni hukumat Ukrainadan 10 000 ga yaqin qochqinni qabul qilish va joylashtirish boʻyicha favqulodda vaziyatlar rejasini tasdiqladi. Bir qancha nodavlat tashkilotlar, munitsipalitetlar, maktablar va boshqa muassasalar ham turar joy bilan taʼminlashga vaʼda berishdi. 27-fevral kuni 20 ga yaqin koʻngilli professional haydovchilar ukrainalik qochqinlarni qaytarib olib, taʼminot bilan Lyublinga joʻnab ketishdi.

Birinchi qochqinlar 26-fevralda kela boshladi va 2-martga kelib Latviya 1000 dan ortiq ukrainalik qochqinlarni qabul qildi. 2-mart kuni latish, ukrain, ingliz va rus tillarida „Ukrainadan Latviyaga“ deb nomlangan rasmiy portal ishga tushdi va 7-martda Latviyaga kelgan 3000 dan 4000 gacha ukrainalik qochqinlar bilan ukrainalik qochqinlarga yordam markazi ochildi. 9-martgacha 67 nafar Ukraina fuqarosiga gumanitar vizalar berildi. Koʻpayib borayotgan qochqinlar bilan kurashish uchun 14-mart kuni Riga texnika universitetining sobiq binosida Ukraina qochqinlarga yordam koʻrsatish boʻyicha ikkinchi markaz ochilishi rejalashtirildi. 20-mart holatiga koʻra, Rigada 6253 nafar ukrainalik qochqin roʻyxatga olingan. Rossiya bosqinining boshlanishidan 23-martgacha Latviyaga 12 ming ukrainalik qochqin kirib kelgan. Rossiya bosqinining boshlanishidan 5-iyungacha Latviyaga 31 960 ukrainalik qochqin kirib kelgan.

#### Litva
Rossiya bosqinining boshlanishidan 23-maygacha Litvaga deyarli 53,7 ming ukrainalik qochqinlar, shu jumladan, 21,300 bolalar, ulardan 5,600 nafari olti yoshgacha boʻlgan va 2,5 ming nafari 65 yoshdan oshgan ukrainalik qochqinlar boʻlgan.

#### Lyuksemburg
Lyuksemburg Tashqi ishlar vazirligi Yevropa qoidalarini olqishladi va Lyuksemburg shahrida „birinchi qabul markazi“ tashkil etdi.

#### Niderlandiya

Bosqindan oldin ukrainaliklar xavfsizlik qidirib Gollandiyaga uchib ketishlari va uch oy qolishlari mumkin edi. Bu vaqt ichida ular oʻzlarining turar joylarini topishlari mumkin edi, chunki boshpana markazlari allaqachon „toʻlib ketgan“ edi. Migratsiya boʻyicha Davlat kotibi Erik van der Burg, qochqinlarni iloji boʻlsa, oʻz mintaqalarida qabul qilish tamoyili doimo taʼkidlanganini, ammo „endi Yevropa mintaqa“ ekanligini aytdi. 27-fevral holatiga koʻra, Ukrainadan Niderlandiyaga 50 dan kam qochqin kelgan.

Biroq, 8-martga kelib, birgina Rotterdamga 325 nafar ukrainalik qochqin yetib keldi. Mahalliy amaldorning aytishicha, Rotterdam dastlab kutilgan mingdan koʻproq ukrainaliklarni qabul qildi, „bizning xalqimiz joy topish uchun astoydil harakat qilmoqda va ular mingda toʻxtamaydi“ deyishgan qochoqlar.

Gollandiya vazirlar mahkamasi Ukrainadan kelgan qochqinlar uchun 50 000 ta joy ajratmoqchi boʻlgan Adliya va xavfsizlik vaziri Yesilgʻozning bayonotiga koʻra, „xavfsizlik hududlari munitsipalitetlar bilan birgalikda Ukrainadan kelgan kamida 1000 qochqinni qabul qilish joylarini ikki haftalarda mintaqa ichida amalga oshirishni muvofiqlashtiradi“. Keyin, uchinchi bosqichda, xuddi shu raqam yana qabul qilinadi.

16-martga kelib Amsterdam munitsipaliteti 300 nafar qochoqni joylashtirish uchun Yava-eylandda joylashgan kemalarni ularning mavjud imkoniyatlarini kengaytirish uchun sotib olgan.

#### Norvegiya
Ukrainalik qochqinlar jamoat transportidan bepul foydalanishgan. Oslo jamoat transporti idorasi Ruter 2022-yil 4-martdan boshlab bepul sayohatlarni taqdim etdi. Vy temir yoʻl kompaniyasi qabul markazlariga bepul poezdlar bilan taʼminlaydi. Vestland okrugi ham bepul jamoat transporti bilan taʼminlagan.

#### Portugaliya
25-aprel holatiga koʻra Portugaliya Ukrainadan 33 106 qochqinni qabul qilgan Qochqinlarning aksariyati Ukraina fuqarolari, 5 foizi esa bosqin paytida Ukrainada yashagan Ukraina fuqarosi boʻlmaganlardir. Ular orasida 22 208 ayol qochqin, 10 898 erkak va 11 410 voyaga yetmaganlar bor. 6-aprel holatiga koʻra, 350 nafar voyaga yetmaganlar ota-onasi yoki qonuniy vakillarisiz kelgan. Aksariyat hollarda bu voyaga yetmaganlar yaqin qarindoshlari bilan kelgan, ulardan 16 nafari hamrohsiz kelgan. 7-aprelga kelib bu raqam 45 taga yetdi 29-mart holatiga koʻra, 1800 portugaliyalik oila homiylik qilishni taklif qilgan. Portugaliya hukumati koʻpchilik uchun yaqin qarindoshlar topishni kutmoqda.

#### Serbiya
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari boʻyicha Oliy komissari boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, 25-iyul holatiga koʻra, Serbiyada 17 875 nafar ukrainalik qochqin bor.

#### Sloveniya
Rossiya bosqinining boshlanishidan 2022-yil2 3-martgacha Sloveniyaga 3000 dan ortiq ukrainalik qochqinlar, 28-martgacha 7000 dan ortiq ukrainalik qochqinlar kirgan. 15-aprelgacha bu raqam ortgan. Koʻpchilik Sloveniyada qolmagan.

#### Ispaniya
Ispaniya mamlakatda yashayotgan 100 000 Ukraina fuqarosi toʻliq qonuniylashtirilishini eʼlon qildi. Bu ularga „qonuniy ravishda ishlashga imkon beradi, shunda ular taʼlim, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy siyosatdan foydalanishlari mumkin“, dedi Bosh vazir Pedro Sanches. Mahalliydan tortib markaziy maʼmuriyatgacha boʻlgan bir qancha boshqa organlar koʻproq ukrainalik qochqinlarni qabul qilishga tayyor ekanliklarini bildirishdi. 2022-yil 31-mart kuni Bosh vazir Sanches 30 ming ukrainalik qochqinga rasman vaqtinchalik himoya maqomi berilganini eʼlon qildi, biroq keyingi kunlarda bu raqam 70 mingga yetishi rejalashtirilmoqda. Koʻpgina qochqinlar qarindoshlari yoki doʻstlari bilan qolib ketishgan va bu haqda hali rasmiylarga xabar bermagan.

Ispaniyaning Inklyuzivlik, ijtimoiy xavfsizlik va migratsiya vazirligi Pozuelo-de -Alarkon, Barselona, Alikante va Malaga shaharlarida ukrainalik qochqinlarni qabul qilish, eʼtibor va koʻchirish markazlarini (CREADE) ishga tushirdi va joriy yilning dastlabki uch haftasida vaqtinchalik himoya uchun 40 000 ga yaqin arizalarni hal qildi.

#### Shvetsiya
11-mart holatiga koʻra, hukumat Rossiya bosqinidan keyin Shvetsiyaga 5200 ukrainalik kirganini qayd etgan. Ukrainaliklar uchun Yevropa Ittifoqi boʻylab 90 kunlik vizasiz qoidalar va chegarada roʻyxatdan oʻtish zarurati yoʻqligi sababli, haqiqiy raqam ancha yuqori, ehtimol kuniga 4000 ga yaqin boʻlishi mumkin. 2022-yilning birinchi yarmida Shvetsiya Ukrainadan 76 000 ga yaqin qochqinni qabul qilishi taxmin qilingan.

#### Shveysariya
Ukraina fuqarosi (biometrik pasport bilan) Shveysariyaga vizasiz kirishi mumkin, maksimal qolish muddati uch oy edi. Adliya vaziri Karin Keller-Sutter 28-fevral kuni kelajakda pasportsiz qochqinlar ham qabul qilinishini va yashash muddati cheklanmasligini eʼlon qildi. Federal hukumat va kantonlar 9000 qochqinni turar joy bilan taʼminlagan. 11-mart kuni Adliya vaziri Karin Keller-Sutter Shveysariyada 2100 nafar qochqin roʻyxatga olinganini va jami 60 ming qochqin kelishi mumkinligini aytdi. 5-aprel holatiga koʻra, 24 837 qochqin roʻyxatga olingan va ulardan 18 149 nafari allaqachon S ruxsatnomalarini olgan.

#### Birlashgan Qirollik
Britaniya 13-martgacha 1000 ga yaqin viza bergan va qochqinlar uchun Buyuk Britaniyaga kirishga xalqaro va Buyuk Britaniya manbalari tomonidan juda koʻp byurokratik toʻsiqlar qoʻygani va faqat Buyuk Britaniyada oilasi boʻlgan qochqinlarga ruxsat bergani uchun tanqid qilingan. 4-mart kuni Birlashgan Qirollik Britaniya fuqarolari va Buyuk Britaniyada yashovchi ukrainaliklarga Ukrainadan oʻzlarining katta oila aʼzolarini olib kelishlariga ruxsat berilishini eʼlon qildi. Bosh vazir Boris Jonson mamlakat 200 ming ukrainalik qochqinni qabul qilishi mumkinligini aytdi. 2022-yil 7-mart kuni Fransiya ichki ishlar vaziri Jerald Darmanin koʻplab ukrainalik qochqinlar Britaniya rasmiylari tomonidan Kaleda yuz oʻgirib yuborilgani va ularga Buyuk Britaniyaning Parij yoki Bryusseldagi konsulliklarida viza olish kerakligini aytdi. Emmanuel Makron Buyuk Britaniyani ukrainalik qochqinlarga yordam bermayotgani uchun ham tanqid qildi.

12-mart kuni Michael Gove „Ukraina uchun uylar“ sxemasini eʼlon qildi, unga koʻra ukrainalik qochqinlarga uyini taklif qilgan britaniyaliklar oyiga 350 funt sterling oladi.

28-mart kuni Ichki ishlar vazirligi Ukraina oila sxemasi boʻyicha 21 600 ta viza berganini eʼlon qildi, unga koʻra qochqinlar Buyuk Britaniyada yashayotgan yaqin oila aʼzolariga qoʻshilishlari mumkin edi. Hukumat Gove tomonidan ilgari eʼlon qilingan „Ukraina uchun uylar“ sxemasidagi sekin va byurokratik protseduralar uchun tanqid qilindi. Qochqinlar kengashi, Britaniya Qizil Xoch, Save the Children va Oksfam rahbarlari bayonot berib, tizim „allaqachon shikastlangan ukrainaliklarga katta qaygʻu keltirayotgani“ haqida ogohlantirdi. 30-martgacha ushbu sxema boʻyicha viza olish uchun 2500 ta ariza maʼqullangan. 2022-yil aprel oyida *[[Tayms|The Times]]* ayol qochqinlar Buyuk Britaniya erkaklari oʻz uy egasi boʻlishni taklif qilayotgan, baʼzilari jinsiy aloqa yoki hatto turmush qurishni taklif qilganlar tomonidan ekspluatatsiya qilinishi xavfi ostida boʻlishi mumkinligini aniqladi. 13-aprel kuni UNHCR Buyuk Britaniyadan yolgʻiz britaniyalik erkaklarni yolgʻiz ukrainalik qochqin ayollar bilan bogʻlashni toʻxtatishni soʻradi, chunki ayollar jinsiy ekspluatatsiya xavfi ostida boʻlgan.

8-aprelga kelib, Britaniyaga jami 12 ming ukrainalik qochqin kirib kelgan. Ulardan 1200 tasi Buyuk Britaniya mezbonlari tomonidan homiylik qilinganlar uchun „Ukraina uchun uylar“ sxemasi boʻyicha va 10 800 tasi Buyuk Britaniya bilan ilgari oilaviy aloqalari boʻlganlar. Britaniya hukumati ukrainaliklardan viza olish uchun 79 800 ta ariza qabul qilgan va 7-aprelgacha 40 900 ta ariza bergan, lekin 22-aprelgacha atigi 21 600 qochqin va 22-aprelgacha 27 100 qochqin ikkala sxema boʻyicha Buyuk Britaniyaga kirib kelgan. 29-mayga kelib bu koʻrsatkich 65,7 mingga yetdi.

### Boshqa mamlakatlar

#### Argentina
2022-yilning may oyida gumanitar vizalar bilan kelgan qochqinlarni olib ketayotgan birinchi shaxsiy samolyot Buenos-Ayresga 9 nafar yoʻlovchi bilan yetib keldi. Argentina hukumati bunday parvozlarni davom ettirish niyatini bildirgan.

#### Avstraliya
Fevral oyida Rossiya bosqinidan keyin Bosh vazir Skott Morrison Ukraina fuqarolaridan viza olish uchun arizalar yuborilishini aytdi. Bir nechta avstraliyaliklar ukrainalik qochqinlarni qabul qilish uchun oʻz uylarini ochdilar, 4000 dan ortiq vizalar rasmiylashtirildi. 20-mart kuni federal hukumat mamlakatga kelgan yoki hozir boʻlgan ukrainaliklarga vaqtinchalik gumanitar vizalar berilishini eʼlon qildi, bu ularga ishlash, oʻqish va tibbiy xizmatdan foydalanish imkonini beradi. 20-martgacha 5000 ga yaqin ukrainaliklarga Avstraliyaga borish uchun vizalar berildi, 750 nafari esa yetib keldi.

#### Braziliya
3-mart kuni Braziliya ukrainaliklarga qochqin sifatida 5 oylik muddat bilan boshpana soʻrash uchun gumanitar vizalar olishini eʼlon qildi. Ukraina-Braziliya markaziy vakolatxonasi maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda 600 000 ga yaqin asli ukrainalik boʻlib, ulardan 38 000 ga yaqini Prudentopolisda istiqomat qiladi. Braziliya politsiyasi maʼlumotlariga koʻra, 3-fevraldan 19-martgacha Braziliya deyarli 900 ukrainalik qochqinni qabul qilgan. 22-mart kuni mamlakat politsiyasi shu kungacha Braziliyaga 1100 nafar ukrainalik qoʻnganini maʼlum qildi.

#### Kanada
3-mart kuni Kanada hukumati Kanada fuqarolarini ukrainalik oila aʼzolari bilan doimiy ravishda birlashtirish rejasini eʼlon qildi. Immigratsiya, qochqinlar va fuqarolik Kanada mamlakat cheksiz miqdordagi ukrainaliklarga Kanadada vaqtincha qolish uchun ariza topshirishga va ushbu migratsiya sxemalari boʻyicha qabul qilingan yoki Ukrainaga xavfsiz qaytib kela olmaydigan ukrainaliklarga ishlashga ruxsat berishini aytdi. 17-mart kuni hukumat *Kanada-Ukraina Favqulodda Sayohat uchun ruxsatnomani* (CUAET) ishga tushirdi, bu ukrainaliklar va ularning oila aʼzolariga Kanadaga vaqtincha kelish uchun tashrif vizasi beradi hamda ularga uch yilgacha mamlakatda ishlash va oʻqish imkonini beradi. Hujjat topshirishi mumkin boʻlganlar sonida cheklov yoʻq, xorijda boʻlgan abituriyentlar onlayn ariza topshirishlari va biometrik maʼlumotlarini (barmoq izlari va fotosurat) taqdim etishlari kerak. Onlayn arizani koʻrib chiqish 14 kun davom etadi.

Kanadada 1,4 millionga yaqin ukrain-kanadaliklar yashaydi, bu esa Kanadani Ukraina diasporasining Rossiyadan keyin ikkinchi eng katta aholisiga aylantiragan. Kanada Chegara Xizmati Agentligi 1-yanvardan 4-sentyabrgacha Kanadaga kelgan Ukraina fuqarolari va Kanadada doimiy yashovchi Ukraina fuqarolari soni quruqlik orqali 13 197 kishini va havo orqali 69 511 kishini tashkil etgan. 17-martdan 7-sentyabrgacha CUAET orqali 546 908 ta ariza qabul qilingan, ulardan 238 409 tasi maʼqullangan. Arizalarni qabul qilish davom etar ekan, Kanada hukumati ukrainalik qochqinlar uchun yangi immigratsiya dasturlarini amalga oshirishni tezlashtirish uchun qoʻshimcha 117 million Kanada dollari sarmoya kiritayotganini eʼlon qildi.

Suriya yoki Afgʻonistondan kelgan qochqinlardan farqli oʻlaroq, Ukrainadan kelgan qochqinlar faqat Kanadaga kelganida doimiy yashash huquqiga ega boʻlmagan vaqtinchalik rezidentlar hisoblanadi va Kanadada faqat uch yil ishlash yoki oʻqish huquqiga ega.

#### Misr
Mojaro boshlanganda Misrda taxminan 16-20 ming ukrainalik sayyoh boʻlgan. Misr hukumati ularga Misrni tark etishga yordam berdi: Polsha, Slovakiya va Vengriyaga bepul parvozlar amalga oshirildi — 4-mart holatiga koʻra deyarli 4000 kishi mamlakatni tark etdi.

#### Isroil

22-may holatiga koʻra, 36,6 ming ukrainalik Isroilga etib kelgan, ulardan 18,6 ming nafari Isroilga kirish huquqiga ega.

23-mart holatiga koʻra, Isroilga 15 200 dan ortiq ukrainalik qochqinlar kelgan, ulardan atigi 4 200 nafari fuqarolikni olish huquqiga ega boʻlgan. Bundan tashqari, mojaro boshlangan paytda Isroilda boʻlgan yana 20 000 ukrainalik (turistik vizalar yoki mamlakatda noqonuniy ravishda) ham qochqinlar deb hisoblangan va qolishga ruxsat berilgan. 2022-yil 3-iyulda Isroil Oliy sudi Isroildagi ukrainalik qochqinlar uchun kvotani bekor qildi va qochqinlarning Isroilga cheksiz kirishiga ruxsat berdi. Ukraina prezidenti qarorni olqishladi va bu „haqiqiy, rivojlangan demokratiya“ belgisi ekanligini aytdi.

#### Yaponiya
Yaponiya 15-mart kuni urushdan qochgan Ukrainadan kelgan qochqinlar uchun kamdan-kam hollarda oʻz chegaralarini ochgan. 12-mart kuni Vazirlar Mahkamasi Bosh kotibi Xirokazu Matsuno tomonidan 29 nafar ukrainalik Xirosimadagi doʻstlari yoki qarindoshlari bilan boshpana izlash uchun Yaponiyaga kirganini tasdiqladi. Rossiya bosqinining boshlanishidan 2022-yil 6-aprelgacha 437 nafar ukrainalik qochqin Yaponiyaga kirib kelgan. Rossiya bosqinining boshlanishidan 2022-yil 8-iyungacha 1222 ukrainalik qochqin Yaponiyaga keldi. 2022-yilning 8-iyuniga kelib, prefekturalar maʼlumotlariga koʻra, eng koʻp ukrainalik qochqinlar Tokio (215 kishi), Fukuoka (92 kishi) va Kanagavada (70 kishi) panoh topgan. 2022-yilning 8-iyuniga kelib, 284 nafar ukrainalik qochqin 18 yoshga toʻlmagan. Rossiya bosqinining boshlanishidan 2022-yil 28-sentyabrgacha 1961-yil ukrainalik qochqinlar Yaponiyaga kirishdi. 2022-yil 28-sentabrga kelib, prefekturalar maʼlumotlariga koʻra, eng koʻp ukrainalik qochqinlar Tokio (456 kishi), Kanagava (133 kishi), Osaka (127 kishi) va Fukuokada (116 kishi)dir. 2022-yil 28-sentabr holatiga koʻra, 395 nafar ukrainalik qochqinlar 18 yoshgacha boʻlgan, 1319 nafari 18 yoshdan 61 yoshgacha boʻlgan va 247 nafari 61 yoshdan oshgan.

#### Yangi Zelandiya
Yangi Zelandiya 4000 ukrainalik qochqinni qabul qilishga vaʼda bergan, biroq 2022-yilning iyuliga kelib Yangi Zelandiyaga bor-yoʻgʻi 227 nafar ukrainalik yetib kelgan.

#### Filippin
Filippin Adliya vazirligi Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishiga javob sifatida mamlakat ukrainalik qochqinlar va boshpana izlovchilarni qabul qilishga tayyorligini bildirdi. Prezident Rodrigo Duterte 2022-yil 28-fevralda xalqaro huquq doirasida qochoqlar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar va boshpana izlovchilarni himoya qilish boʻyicha Filippin siyosatini institutsionalizatsiya qildi.

#### Shri-Lanka
Mojaro boshida hukumat Shri-Lankada davom etayotgan mojaro tufayli qolib ketgan 15 000 dan ortiq rus va ukrainaliklarga bepul vizalar berishini va ikki oyga uzaytirishini eʼlon qildi.

#### Turkiya
3-mart kuni Turkiya Rossiya bosqinidan keyin Turkiyaga 20 ming ukrainalik qochqin kirganini eʼlon qildi. Ichki ishlar vaziri Sulaymon Soylu, Turkiyaning ularni kutib olishdan xursand ekanini aytdi. 8-martga kelib, rasmiy maʼlumotlarga koʻra, mamlakatdagi ukrainalik qochqinlar soni 20550 nafarni tashkil etadi, ulardan 551 nafari qrim-tatar yoki mesxeti turklaridir. 2016-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovi gʻolibi, asli qrim-tatar boʻlgan ukrainalik Jamala ham Turkiyadan boshpana soʻragan. 23-martga kelib ukrainalik qochqinlar soni 58 mingdan oshdi. 25-aprel holatiga koʻra, Turkiyadagi ukrainalik qochqinlar soni 85 mingdan oshdi.

#### Qoʻshma Shtatlar
Qoʻshma Shtatlar 4-mart kuni ukrainaliklarga vaqtinchalik himoyalangan maqom berilishini eʼlon qildi. Bu Qoʻshma Shtatlardagi 30 000 Ukraina fuqarolariga taʼsir qilishi taxmin qilinmoqda. 24-mart kuni AQSh prezidenti Bayden 100 000 ga yaqin ukrainalik qochqinlar Qoʻshma Shtatlarga qabul qilinishini eʼlon qildi; ayniqsa, mamlakatda allaqachon oilasi boʻlganlarga eʼtibor qaratish haqida eʼlon qildi.

## Xalqaro yordam

YUNICEF, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar agentligi, Xalqaro Qutqaruv Qoʻmitasi, Birlashgan Ukraina Amerika yordam qoʻmitasi va boshqalar kabi tashkilotlar qochqinlar va inqirozdan jabrlanganlarga yordam berish uchun pul xayriyalarini qabul qila boshladilar. *The Kyiv Independent* kabi boshqalar GoFundMe kampaniyalarini muayyan sabablarga koʻra pul yigʻish yoki jismoniy narsalarni hadya qilishga chaqirish uchun boshladilar.

10-may kuni AQSh Vakillar palatasi AQShdagi ukrainalik qochqinlar uchun uy-joy, taʼlim va boshqa yordam uchun 900 million dollar ajratadigan qonunni qabul qildi.

YUNICEF ukrainalik bolalar va qochqinlarga zarur tibbiy xizmatlar, xavfsiz ichimlik suvi taʼminoti, taʼlim va himoyani taʼminlash orqali ham yordam beradi.

## Qarama-qarshiliklar va tashvishlar

### Odam savdosi bilan bogʻliq muammolar
Yevropa Kengashining Inson savdosiga qarshi kurash boʻyicha ekspertlar guruhi (GRETA), Inson savdosiga qarshi kurash fondi va World Vision kabi yordam tashkilotlari qochqinlar odam savdosi, ekspluatatsiya va zoʻravonlik, jumladan, jinsiy zoʻravonlikka tushib qolish xavfi borligidan ogohlantirdi.

Odam savdosi va jinsiy zoʻravonlik bilan bogʻliq xavotirlar qochqinlar inqirozi davrida, noaniq hujjatlar va shaxsni aniqlash, til toʻsiqlari vujudga kelib, koʻp sonli qochqinlar odam savdosi bilan shugʻullanuvchilar uchun imkoniyatlar yaratgan holda amalga oshirildi. Chegara hududida ukrainalik qochqinlarga yordam berish uchun kelgan uch erkak belgilari jurnalistlar va politsiyaga aytildi. Keyinchalik ular jinsiy savdo qilish uchun qochqin ayollardan foydalangani tufayli hibsga olindi. Yana bir qochqin uni va uning bolalarini faqat ayollar bilan toʻla furgonga majburlab oʻtkazishga uringan erkaklar haqida gapirdi. Kamida bir erkak 19 yoshli qochqinga ish va boshpana berishni vaʼda qilganidan keyin uni zoʻrlaganlikda gumonlanib hibsga olingan. La Strada ukrainalik qizlarga Meksika, Turkiya va Birlashgan Arab Amirliklariga ularni ishga taklif qilgan erkaklar bilan uchrashmagan holda shartnomani tekshirib koʻrishni aytgan. Yevropaning ichki ishlar boʻyicha komissari Ylva Yoxansson: „Bizda onlayn xizmatlarda ukrainalik ayollarga jinsiy maqsadlarda boʻlgan talab ortib ketganiga oid baʼzi belgilar bor“ degan edi. *USA Today* rasmiylar va ekspertlari xabariga koʻra, „mintaqada ayollar va qizlarni, shuningdek, oʻgʻil bolalarni, jumladan, majburiy jinsiy aloqa va mehnat, fohishalik, pornografiya va boshqa jinsiy ekspluatatsiya shakllarining noqonuniy savdosining barcha shakllari keskin oʻsgan. Bu haqda nashr aniq maʼlumotlarga tayanib xabar berdi. . . . Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti yoki YXHT maʼlumotlariga koʻra, soʻnggi haftalarda ukrainalik ayollar uchun onlayn qidiruvlar va eskortlar, porno yoki jinsiy aloqa kabi kalit soʻzlar Yevropa mamlakatlarida keskin koʻpaygan“.

Polsha, Ruminiya va Slovakiya huquq-tartibot idoralari jinoiy faoliyatni aniqlash uchun chegara oʻtish joylariga patrul joʻnatgan. Erkaklar ham, ayollar ham stansiyalarda ayol qochqinlarni sotib olishga harakat qilishgan. Polsha hukumati odam savdosi uchun jazo muddatini 3 yildan 10 yilgacha, bolalar jinsiy savdosi esa 10 yoshdan 25 yilgacha oshirilgan holatdagi tuzatishni qabul qildi. Berlinda nemis hukumati qochqinlarga vokzallardagi odamlardan yordamni toʻgʻridan-toʻgʻri qabul qilmaslikni va nemislarga qochqinlarga toʻgʻridan-toʻgʻri murojaat qilishdan koʻra, yordam takliflarini muvofiqlashtirilgan veb-saytlarda roʻyxatdan oʻtkazishni maslahat berdi. Nemis politsiyasi, shuningdek, vokzallarda forma kiygan va yashirin politsiya xodimlari sonini koʻpaytirdi va koʻngillilardan vokzallarda shubhali harakatlar haqida xabar berishni soʻradi.

#### Hamroh boʻlmagan voyaga etmaganlar
YUNICEF va BMTning Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligi hamrohsiz sayohat qilayotgan voyaga yetmaganlar haqida xavotir bildirdi va qoʻshni davlatlarni bolalarni koʻchirish xizmatlariga yuborishdan oldin aniqlash va roʻyxatga olishga chaqirdi. Ular, shuningdek, Ukrainadagi bir qator institutsional parvarishlash va internat maktablarini taʼkidlab oʻtishdi, ularda bosqinga uchragan 10 000 ga yaqin oʻquvchilar bor. Baʼzi mamlakatlarda mehribonlik uylari yoki mehribonlik uylarida yetim bolalar uchun maxsus turar joy yaratilgan. YUNICEF qoʻshni mamlakatlarda hamrohsiz bolalarni qoʻllab-quvvatlashni oʻz ichiga olgan „Moviy nuqta“ xavfsiz joylarini yaratdi. Bundan tashqari, alohida va kuzatuvsiz voyaga etmaganlar uchun maʼlum bir himoya endi bolalar kelgan mamlakatda vaqtinchalik vasiylik tizimi orqali taʼminlanadi, Polsha boshqa mamlakatlar qatorida yangi qonunchilikka muvofiq bu tizimni oʻrnatgan.

### Deportatsiyalar
Ukraina rasmiylariga koʻra, Rossiyaga kelgan minglab qochqinlar „filtrlash markazlari“ yordamida majburan koʻchirilgan, bu Sovet davridagi aholi koʻchishi va Checheniston Mustaqillik urushida Rossiyaning bunday markazlardan ilgari foydalangani xotirasini eslatadi. Urushayotgan tomon tomonidan majburan deportatsiya qilinishi inson huquqlarining buzilishi hisoblanadi va ekspertlar ukrainalik bolalarni Rossiyaga „asrab olish“ uchun majburan topshirish genotsid aktidir, deb ogohlantirmoqda.

RIA Novosti va Ukraina rasmiylarining taʼkidlashicha, minglab odamlar Penza viloyati, Taganrog, Donetsk, Ryazan, Yaroslavl va Rossiya tomonidan bosib olingan Ukrainaning Dokuchayevsk, Izyum va Bezimenne filtrlash markazlariga yuborilgan. Ukraina hukumati 400 ming Ukraina fuqarosi Rossiyaga majburan olib ketilganini, u yerda „baʼzilari Tinch okeanidagi Saxalin oroliga joʻnatilishi va ikki yilga ketmaslik sharti bilan ishga taklif qilinayotganini“ daʼvo qildi, "Kreml esa "Koʻchirilgan odamlar Rossiyaga borishni xohlashini daʼvo qildi. Xabar qilinishicha, ruslar va rossiyalik surgunlarning yer osti tarmoqlari ukrainalik qochqinlarga Rossiya va Rossiya nazorati ostidagi hududlarni tark etishga yordam bergan. Urush boshlanganidan beri Rossiyadan Estoniyaga 20 mingdan ortiq ukrainalik kirib kelgan.

Human Rights Watch, BMTning Inson huquqlari boʻyicha byurosi, Amnesty International, Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat departamenti, va The Intercept ukrainaliklarning Rossiya deportatsiyasi haqida xabar bergan. . AQSh Davlat departamenti turli manbalarga, jumladan, Rossiya hukumatiga tayanib, Rossiyaga deportatsiya qilingan yoki majburan oʻtkazilgan ukrainaliklar soni 900 mingdan 1,6 milliongachani tashkil qiladi.

### Irqiy kamsitish

#### Chegaralarda davolanish
Inqirozdan bir necha kun oʻtgach, Ukrainadan qochganlarning baʼzilari chegarachilar va boshqa rasmiylar tomonidan yevropalik boʻlmagan va sigan xalqiga nisbatan kamsitish haqidagi daʼvolar haqida xabar berishdi. Odamlar navbatlarning orqasiga oʻtishga majbur boʻlgani, avtobuslardan tushirilgani, chegarani kesib oʻtishiga toʻsqinlik qilgani va bir xabarda soqchilar tomonidan kaltaklangani haqida xabarlar bor. Ukrainadagi baʼzi hindlar Hindiston BMTda Rossiyani qoralashdan tiyilishni tanlaganidan keyin nishonga olinganini aytishdi Ayrim hindlar va afrikaliklar Polshaga oʻtgandan keyin polshalik millatchilar tomonidan taʼqib va tahdidlarga uchragani xabar qilingan. 1-mart kuni BMTning Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligidan Filippo Grandi baʼzi chegaralarda ukrainalik boʻlmaganlarga nisbatan kamsitish sodir boʻlganini tan oldi, biroq u bu davlat siyosatidan kelib chiqqaniga ishonmadi.

Afrika Ittifoqi Ukrainada afrikaliklarning chegarani kesib oʻtishiga yoʻl qoʻymaslik urinishlarini irqchilik deb atadi va xalqaro huquqqa mos kelmaydi deb daʼvo qildi. 2-mart kuni Ukraina tashqi ishlar vaziri Dmitriy Kuleba afrikaliklarning mamlakatni tark etishi uchun „teng imkoniyatga ega boʻlishlari“ va „Ukraina hukumati muammoni hal qilish uchun bor kuchini ayamasligini“ aytdi. 3-mart kuni Rossiya prezidenti Vladimir Putin Hindiston bosh vaziri Narendra Modi bilan muzokara oʻtkazdi va unga rus askarlariga „hind fuqarolarining qurolli mojaro zonasidan xavfsiz chiqib ketishini taʼminlash“ boʻyicha koʻrsatma berganini aytdi.

2020-yilda Ukrainada 76 000 dan ortiq chet ellik talabalar bor edi, Hindiston va Afrika ularning har biri umumiy sonning chorak qismini tashkil qilgan. Ukraina universitetlari oʻzlarining arzon oʻqishlari, toʻgʻridan-toʻgʻri viza talablari va doimiy rezidentlik imkoniyati bilan Yevropa mehnat bozoriga kirish nuqtasi sifatida koʻrilgan. Afgʻonistonliklar 1980-yillardayoq mamlakatga kelgan eng yirik muhojirlar guruhini tashkil qiladi. Ukraina chegara xizmati matbuot kotibi Andrey Demchenkoning aytishicha, chegaralarda segregatsiya boʻlgani haqidagi daʼvolar haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. 28-fevral kuni Polshaning BMTdagi elchisi Kshishtof Shcherskining maʼlum qilishicha, birgina oʻsha kuni Ukrainadan qabul qilingan qochqinlar 125 davlat vakili boʻlgan. Oʻshandan beri Yevropa Ittifoqi komissari Ylva Yoxansson oʻz chegaralari Ukrainadagi oʻz vatanlariga ketishni istagan uchinchi davlat fuqarolari uchun ochiq ekanligini va himoyaga muhtoj shaxslar boshpana soʻrashi mumkinligini taʼkidladi.

2-mart kuni Germaniya elchixonasi hamda Yevropa Ittifoqining Keniyadagi delegatsiyasi Keniya ijtimoiy tarmoqlaridagi eʼlonlarni tekshirishga chaqirib, asossiz daʼvolar tarqalganidan ogohlantirdi. Germaniyaning *Tagesschau* telekanali xabariga koʻra, bunday ayblovlar jiddiy, chunki ular Ukrainaga hujumini mamlakatni „natsistlar“dan ozod qilish zarurligi bilan oqlagan Vladimir Putinning hikoyasiga mos keladi. Polsha ijtimoiy tarmoqlarida bosqindan keyin rossiyaparast va irqchilik mazmuni koʻpaydi va qochqinlar tomonidan sodir etilgan yoki ularga qarshi sodir etilgan jinoyatlar haqidagi soxta xabarlar qisman Kremlparast akkauntlar orqali tarqaldi.

#### Siyosatchilar va asosiy ommaviy axborot vositalari qarashlari
Boshqa guruhlarga, xususan, 2015-yilgi Yevropa muhojirlari inqirozi davridagilarga nisbatan ukrainalik qochqinlarning siyosati, chegaradagi munosabati va ommaviy axborot vositalarida tasvirlanishi oʻrtasidagi farqlar tanqid qilindi. Muayyan masalalar orasida Suriya, afgʻon, iroqlik va boshqa qochqinlarga nisbatan qattiqroq munosabatda boʻlish va koʻproq cheklovlar qoʻyilgan, bu asl ukrainalik qochqinlarga nisbatan liberal va samimiy munosabatdan farqli oʻlaroq munosabatlar boʻlgan. Baʼzi Gʻarb ommaviy axborot vositalari va siyosatchilar tomonidan Ukraina aholisini „oq irq“, „xristian“, „nisbatan madaniyatli“, „nisbatan yevropalik“, „biz kabi“. va „koʻk koʻzlari va sariq sochlari“ga qarab qilingan munosabatlar ham tanqid qilingan. Kenan Malikning taʼkidlashicha, bunday gʻarb xabarlarida slavyanlarga nisbatan mutaassiblikning uzoq tarixi, ularni ibtidoiy, „tugʻilgan qul“ sifatida koʻrish va tarixda oq tanlilar tomonidan slavyanlarga nisbatan dushmanlik munosabati yoritilgan.

Professor Serena Parex irqchilikdan tashqari oldingi inqirozlarda turlicha munosabatni tushuntiruvchi boshqa omillar ham borligini taklif qildi: shu jumladan hozirgi ukrainalik qochqinlar deyarli butunlay ayollar, bolalar va qariyalar. 2017-yildan beri amalda boʻlgan vizani liberallashtirish toʻgʻrisidagi kelishuvga koʻra, biometrik pasportga ega ukrainaliklarga Shengen zonasiga kirish va vizasiz istalgan 180 kunlik muddat ichida 90 kungacha boʻlish huquqi berilgan. Shuning uchun ularga Shengen zonasidagi biron bir mamlakatga kirishga ruxsat berish kerakmi degan savol hech qachon boʻlmagan. Markaziy va Sharqiy Yevropada kuzatilgan samimiy yondashuv uning Ukrainaga geografik va til jihatdan yaqinligi, yirik ukrain diasporalari, sovet tajovuzkorligi va istilosi haqidagi umumiy tarix va travmatik tajribalar bilan izohlanadi.

Siganlar koʻpincha gumanitar yordam olish uchun zarur boʻlgan fuqarolik holati hujjatlari yoʻqligi sababli azob chekishgan. Ayrim mahalliy rasmiylar goʻyoki oʻz hududlarida Ukrainadan kelgan sigan qochqinlarni joylashtirishdan bosh tortgan.

## Uy hayvonlari va hayvonot bogʻlari

Hayvonot bogʻlaridagi uy hayvonlari va hayvonlar bosqinga duchor boʻldi, koʻplab chegaralarni kesib oʻtishda mikrochiplash va emlash qoidalari kuchga kirdi. Yevropa Ittifoqiga uchinchi davlatdan kiruvchi uy hayvonlari, odatda, quturishga qarshi emlashlar va boshqa har qanday profilaktika choralari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan shaxsni tasdiqlovchi hujjat yoki uy hayvonlari pasportini oʻz ichiga olishi kerak. Bundan tashqari, itlar, mushuklar va paromlar quturgan antikor titrlash testidan oʻtishlari kerak. Oʻshandan beri Yevropa Ittifoqining koʻplab rasmiylari va qoʻshni mamlakatlar hukumatlari uy hayvonlari egalari bilan chegaralarni kesib oʻtishlari uchun talablarni olib tashladilar yoki yumshatdilar.

Baʼzilar uy hayvonlari bilan ketish uchun Ukrainani tark etishni kechiktirgan boʻlsalar, boshqalari uy hayvonlarini boshpanalarga berishga yoki uyda qolgan qarindoshlariga qoldirishga majbur boʻlishgan. Hayvonlarni himoya qilish xalqaro jamgʻarmasi va PETA va mustaqil tashkilotlar yoki qoʻriqxonalar kabi baʼzi xalqaro tashkilotlar oziq-ovqat, hayvonlar uchun veterinariya materiallari va ish haqi, shuningdek, qarovchilar uchun uy-joy koʻrinishida yordam taklif qildi. Hayvonlarning boshpanalari yoki Kiyev hayvonot bogʻi bilan ishlaydiganlar, ularning soni yoki kattaligi tufayli barcha hayvonlarni xavfsiz evakuatsiya qilishning iloji boʻlmach, evakuatsiya qilishdan bosh tortdilar. Feldman Ekopark hayvonot bogʻi (Xarkov tashqarisida) oʻz hayvonlarining baʼzilari obyektlarga shikast yetkazganligi sababli oʻlimi va jarohatlari haqida xabar berdi. Ukrainaning Zaporijjya shahridagi hayvonot bogʻidan sher va boʻri Ruminiyaning Radauti shahridagi hayvonot bogʻiga evakuatsiya qilindi.

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar

* Ukraina qochqinlari uchun maʼlumot — Yevropa Komissiyasi tomonidan nashr etilgan.