Gypsophila

***Gypsophila*** () — chinnigullar oilasiga mansub gulli oʻsimliklar turkumi. Ularning vatani Yevroosiyo, Afrika, Avstraliya va Tinch okeani orollari. Turkiyada *Gypsophila* turkumiga 35 ga yaqin endemik tur mavjud. Baʼzi *Gipsophila turlari* boshqa mintaqalarda introduksiya qilingan.

Turkum nomi yunoncha gips („gips“) va *philios* („mehribon“) soʻzlaridan boʻlib, baʼzi turlar oʻsadigan gipsga boy tuproqlarni *anglatadi*. Turkum oʻsimliklari odatda **chaqaloq nafasi** sifatida tanilgan. Bu nom *Gypsophila paniculataga* ham tegishli.

## Tavsif
*Gipsophyla* — chinnigullar oilasining eng xilma-xil va eng katta guruhlaridan biri. Bu turkumga taxminan 150 turdagi bir yillik yoki koʻp yillik oʻt oʻsimliklari, sudraluvchi yoki yostiqsimon oʻsimliklar kiradi. Ular asosan Eski Dunyoning shimoliy moʻtadil qismidagi togʻli dashtlarda oʻsadi. Gullari roʻvak shaklidagi toʻpgullarda joylashadi. Har bir kichik gulda oq yoki pushti rangdagi beshta gulbargdan iborat oq qirrali yashil guloʻrinning chashkaga oʻxshash kosachasi bor. Mevasi yumaloq yoki ovalsimon koʻsak boʻlib, klapanlarda ochiladi. U koʻpincha buyrak yoki salyangoz qobigʻiga oʻxshash bir nechta jigarrang yoki qora urugʻlarni oʻz ichiga oladi.

## Foydalanadi
Bir nechta turlar turli maqsadlarda, jumladan, floristika, dori-darmonlar va oziq-ovqat uchun tijorat maqsadida yetishtiriladi.

Turkum saponinlarning manbai boʻlib, u koʻp maqsadlarda, jumladan, fotografik plyonka va gemolitik laboratoriya reagentlarini ishlab chiqarish uchun ishlatilishi mumkin.

*G. rokejeka* shirin holva tayyorlash uchun ishlatiladi. Turlar, shuningdek, likyor, pishloq va muzqaymoq tarkibidagi ingredientlar boʻlib, ovqatlarga taʼm, xushboʻylik va tiniqlikni beradi.

Bir nechta turlar borning giperakkumulyatorlari boʻlib, ular ifloslangan tuproqdan elementni oʻzlashtirish uchun ekilishi mumkin.

## Ekologiya
Baʼzi turlari begona oʻtlar sifatida tanilgan, jumladan, „tajovuzkor bezak“ *G. paniculata*, yashash joylarini bosib oladi va mahalliy florani siqib chiqaradi.

## Tanlangan turlar
Jinsda 150 ga yaqin tur mavjud.

 *Gypsophila muralis* (yillik gipsofila, chaqaloq nafasi) hozirda *Psammophiliella* turkumiga kiritilgan.

* *[[Gypsophila acutifolia]]*
* *[[Gypsophila adenophora]]*
* *[[Gypsophila adenophylla]]*
* *[[Gypsophila albida]]*
* *[[Gypsophila altissima]]*
* *[[Gypsophila antari]]*
* *[[Gypsophila antoninae]]*
* *[[Gypsophila arabica]]*
* *[[Gypsophila aretioides]]*
* *[[Gypsophila arrostii]]*
* *[[Gypsophila aucheri]]*
* *[[Gypsophila aulieatensis]]*
* *[[Gypsophila australis]]*
* *[[Gypsophila bicolor]]*
* *[[Gypsophila capituliflora]]*
* *[[Gypsophila capituliflora|Gypsophila caricifolia]]*
* *[[Gypsophila cephalotes]]*
* *[[Gypsophila davurica]]*
* *[[Gypsophila desertorum]]*
* *[[Gypsophila elegans]]*
* *[[Gypsophila fastigiata]]*
* *[[Gypsophila glandulosa]]*
* *[[Gypsophila glomerata]]*
* *[[Gypsophila huashanensis]]*
* *[[Gypsophila imbricata]]*
* *[[Gypsophila intricata]]*
* *[[Gypsophila iranica]]*
* *[[Gypsophila krascheninnikovii]]*
* *[[Gypsophila libanotica]]*
* *[[Gypsophila licentiana]]*
* *[[Gypsophila litwinowii]]*
* *[[Gypsophila nana]]*
* *[[Gypsophila oldhamiana]]*
* *[[Gypsophila pacifica]]*
* *[[Gypsophila paniculata]]*
* *[[Gypsophila patrinii]]*
* *[[Gypsophila perfoliata]]*
* *[[Gypsophila petraea]]*
* *[[Gypsophila pilosa]]*
* *[[Gypsophila repens]]*
* *[[Gypsophila rokejeka]]*
* *[[Gypsophila ruscifolia]]*
* *[[Gypsophila scorzonerifolia]]*
* *[[Gypsophila sericea]]*
* *[[Gypsophila silenoides]]*
* *[[Gypsophila simonii]]*
* *[[Gypsophila spergulifolia]]*
* *[[Gypsophila spinosa]]*
* *[[Gypsophila stevenii]]* —
* *[[Gypsophila struthium]]*
* *[[Gypsophila tenuifolia]]*
* *[[Gypsophila tschiliensis]]*
* *[[Gypsophila uralensis]]*
* *[[Gypsophila venusta]]*
* *[[Gypsophila viscosa]]*
* *[[Gypsophila wendelboi]]*
* *[[Gypsophila wilhelminae]]*
* *[[Gypsophila xanthochlora]]*
* *[[Gypsophila achaia]]*
* *[[Gypsophila acutifolia]]*
* *[[Gypsophila adenophora]]*
* *[[Gypsophila adenophylla]]*
* *[[Gypsophila albida]]*
* *[[Gypsophila altissima]]*
* *[[Gypsophila antari]]*
* *[[Gypsophila antoninae]]*
* *[[Gypsophila arabica]]*
* *[[Gypsophila aretioides]]*
* *[[Gypsophila arrostii]]*
* *[[Gypsophila aucheri]]*
* *[[Gypsophila aulieatensis]]*
* *[[Gypsophila australis]]*
* *[[Gypsophila bicolor]]*
* *[[Gypsophila capituliflora]]*
* *[[Gypsophila capituliflora|Gypsophila caricifolia]]*
* *[[Gypsophila pacifica]]*
* *[[Gypsophila paniculata]]*
* *[[Gypsophila patrinii]]*
* *[[Gypsophila perfoliata]]*
* *[[Gypsophila petraea]]*
* *[[Gypsophila pilosa]]*
* *[[Gypsophila repens]]*
* *[[Gypsophila rokejeka]]*
* *[[Gypsophila ruscifolia]]*
* *[[Gypsophila scorzonerifolia]]*
* *[[Gypsophila sericea]]*
* *[[Gypsophila silenoides]]*
* *[[Gypsophila simonii]]*
* *[[Gypsophila spergulifolia]]*
* *[[Gypsophila spinosa]]*
* *[[Gypsophila stevenii]]*
* *[[Gypsophila struthium]]*
* *[[Gypsophila tenuifolia]]*
* *[[Gypsophila tschiliensis]]*
* *[[Gypsophila uralensis]]*
* *[[Gypsophila venusta]]*
* *[[Gypsophila viscosa]]*
* *[[Gypsophila wendelboi]]*
* *[[Gypsophila wilhelminae]]*
* *[[Gypsophila xanthochlora]]*

Fayl:Gypsophila paniculata sl38.jpg|Gypsophila paniculata 
Fayl:Gypsophila paniculata sl33.jpg|Gypsophila paniculata 
Fayl:Gypsophila elegans 'Covent Garden' 2020-07-10 05.jpg|Gypsophila elegans 'Covent Garden'  navi
Fayl:Gypsophila paniculata Łyszczec wiechowaty 2020-09-20 02.jpg|Gypsophila paniculata
Fayl:Gypscrop.jpg


## Manbalar