open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Talas Olatovi

**Talas olatovi** — Gʻarbiy Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻiziston va Qozogʻiston respublikalari hududida joylashgan. Kenglik boʻylab sharqdan gʻarbga 270 km ga choʻzilgan. Bal. 400 m ga yaqin. Gʻarbda Oqsuv daryosining yuqori oqimida tugaydi. Eng baland joyi — Manas choʻqqisi (4484 m). Janubiy qismidan jan.gʻarbga Chatqol, Piskom, Ugom, Qorjontov kabi tizmalar ajralib chiqqan. T.O.Talas, Sirdaryo, Chirchiq daryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi. Tizmada Kolba, Maydontol kabi dovonlar bor. T.O.ning shimoliy yon bagʻri qisqa va Talas vodiysidan tik koʻtarilgan. Tektonik jihatdan antiklinoriy strukturadir. Tizmaning oʻq qismi paleozoyning granitlaridan, yon bagʻirlari esa metamorfik slanets, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil toptan. Suvayirgʻich qismi qoyali, doimiy qor va muzliklar mavjud. T.O.ning etaklarida dasht oʻsimliklari va butalar, yon bagʻirlari, suvayirgʻich va unga yaqin qismlarida subalp va alp oʻtloklari tarqalgan. Uning yon bagʻirlarini kesib oquvchi daryo boʻylari va yon bagʻirlarida qoraqaragʻay, oqqaragʻay, archa daraxtlari uchraydi. 

Gʻarbiy Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻiziston va Qozogʻiston respublikalari hududida joylashgan. Kenglik boʻylab sharqdan gʻarbga 270 km ga choʻzilgan. Bal. 400 m ga yaqin. Gʻarbda Oqsuv daryosining yuqori oqimida tugaydi. Eng baland joyi — Manas choʻqqisi (4484 m). Janubiy qismidan janubi-gʻarbga Chatqol, Piskom, Ugom, Qorjontov kabi tizmalar ajralib chiqqan. T.O.Talas, Sirdaryo, Chirchiq daryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi. Tizmada Kolba, Maydontol kabi dovonlar bor. T.O.ning shimoliy yon bagʻri qisqa va Talas vodiysidan
tik koʻtarilgan. Tektonik jihatdan antiklinoriy strukturadir. Tizmaning oʻq qismi paleozoyning granitlaridan, yon bagʻirlari esa metamorfik slanes, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil toptan. Suvayirgʻich qismi qoyali, doimiy qor va muzliklar mavjud. T.O.ning etaklarida dasht oʻsimliklari va butalar, yon bagʻirlari, suvayirgʻich va unga yaqin qismlarida subalp va alp oʻtloklari tarqalgan. Uning yon bagʻirlarini kesib oquvchi daryo boʻylari va yon bagʻirlarida qoraqaragʻay, oqqaragʻay, archa daraxtlari uchraydi.

## Manbalar
Tomorqa xo'jaligi

**Tomorqa xoʻjaligi** – hukumat tomonidan berilgan yakka tartibdagi uy-joy qurilishi uchun ajratilgan maydon. Ushbu soʻz birikmasi shaharda joylashgan maydonlarga yakka tartibdagi xoʻjalik va qishloq regionlarda joylashgan maydonlarga tomorqa xoʻjaligi sifatida yuritiladi. Oʻzbekiston qonunlariga muvofiq yakka tartibdagi xoʻjaliklarga 0.04 gektar va tomorqa xoʻjaliklariga 0.06 gektar deb qabul qilingan. Lekin tomorqa xoʻjaliklarning joylashuv sharoitiga qarab bu sonlar qisman oʻzgaradi. Choʻl hududida joylashgan qishloq xoʻjaligida foydalanmaydigan yerlardan 5 gektar gacha yer ajratish qonun bilan belgilab berilgan. Bugungi kunda tomorqa xoʻjaliklariga yer ajratish nomaʼlum muddatga toʻxtatilgan. Faqatgina joriy tomorqa xoʻjaliklarini qayta taqsimlash imkoni mavjud.
Yer uchastkasi

**Yer uchastkasi** – Yer shari yuzasi va quruqlikda joylashgan maydon. Quruqlikda joylashgan har qanday maydon (uy-joy, sanoat korxonasi, qishloq xoʻjalik mahsulot yetishtirish bilan band va hokazo) yer uchastkasi deb nomlanadi. Yer uchastkasi asosan gektar (ga) yoki sotix hisobida oʻlchanadi.
Tuproq bonitirovkasi

**Tuproq bonitirovkasi** - yer uchastkasida tarqalgan unumli tuproq qatlamining fiziologik hamda ximiyaviy tarkibini, tuproq turi va holati, iqlim sharoiti va yer osti suvlarini joylashishi kabi bir qator omillarni o'zida jamlaydigan jarayondir.

**Tuproq bonitirovkasi** (lot. bonitas — sifatlilik) — tuproq unumdorligini qiyosiy baholash. Tuproq bonitirovkasi 100 ballik shkala boʻyicha ifodalanadi. Tuproq bonitirovkasining asosiy maqsadi tuproqlarni unumdorligiga qarab tasniflashdir. Tuproq bonitirovkasi tuproq unumdorligini xarakterlovchi tabiiy, yaʼni qishloq xoʻjaligi ekinlari hosildorligi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻtkaziladi. Shuningdek, tuproq bonitirovkasida dalaning oʻlchami, geometrik shakli, nishabligi, iqlim sharoiti va boshqa jihatlarini ham hisobga olinadi. Tuproq bonitirovkasi yerni iqtisodiy baholash, yer kadastrini yuritish, melioratsiya hamda dehqonchilik sistemasini takomillashtirish va boshqa uchun zarur.

Tabiiy xossalari ekinining eng yuqori hosildorligini taʼminlaydigan tuproqlar aʼlo baholanadi. Bunda sugʻoriladigan yerlarda tuproqning madaniylik darajasi, qadimdan sugʻorib kelinganligi, genetik tipi baho mezonlari hisoblanadi. Tuproqlarning dehqonchilik uchun noqulay xususiyatlari (shoʻrlanish, eroziya darajasi, botqoqlanish va boshqalar) bonitirovka koeffitsiyentini pasaytiradi. Mas., kam shoʻrlangan tuproqlar — 0,75, oʻrtacha shoʻrlanganlari — 0,70, kuchli shoʻrlanganlar — 0,60 koeffitsiyentga ega. Ekstensiv dehqonchilik sistemasida, mas., lalmikor gʻallachilikda oddiy agrotexnika, mineral oʻgʻitlarni chegaralangan miqdorda qoʻllash tufayli ekinlarning xreildorligi Tuproq bonitirovkasining integral ifodasi hisoblanadi.

## Adabiyot
* Konobeyeva G.M., Pochvi Uzbekistana, ix rayonirovaniye i kachestvennaya otsenka, T., 1985.
Xalqaro chapaqaylar kuni

**Xalqaro chapaqaylar kuni** () har yili 13-avgustda nishonlanadi. Birinchi marta bu kun 1976 yili 13-avgustda ʻ’Lefthanders International’’ tashabbusi bilan nishonlangan. Ba’zi ma’lumotlarga ko’ra esa, 1992-yili 13-avgustda bundan ikki yil oldin tashkil etilgan Britaniya chapaqaylar klubi tashabbusi bilan o’tkazilgan.

Statistikaga ko’ra, hozirda sayyoramizda 500 million ga yaqin chap qo’l insonlar yashaydi, ya’ni har o’nta insondan bittasi chapaqaydir.

Aksiyaning maqsadi – chap qo’llarga muammo tug’diradigan har xil uskunalar ishlab chiqaruvchi tashkilotlarni e’tiborini qaratishdir. Ish vaqtida o’ng qo’llarga qulay qilingan uskunadan foydalanayotganda, chap qo’llar o’zlariga noqulay bo’lgan harakatlar qilganliklari tufayli ko’pincha nerv va mushak stressini boshdan kechirishadi. Natijada AQSHda 1991 yili olib borilgan izlanishlar shuni ko’rsatdiki, ishlab chiqarish jarayonida uskuna avariyasi oqibatida chap qo’llar ko’proq halok bo’lishgan.

## Izoh


## Havolalar
* Xalqaro chapaqaylar kuni
Chapaqay

**Chapaqay** – asosan chap qoʻli bilan ishlovchi insonlarga aytiladi. „Chapaqay“ soʻzi antonimi – „*[[oʻnaqay]]*“. Insonlar orasida chapaqaylar tahminan 15%ni tashkil etadi, yaʼni, har yettinchi inson chapaqaydir. 
Chapaqay inson oʻng qoʻliga nisbatan chap qoʻlini koʻp ishlatadi. Chapaqay chap qoʻlini ayniqsa, shaxsiy ehtiyoj, taom tayyorlash va shunga oʻxshash ishlarda koʻproq foydalanadi. Yozadigan qoʻl esa oʻnaqay yoki chapaqaylikni aniq indikatori hisoblanmaydi. Masalan, koʻpchilik chapaqaylar oʻng qoʻlida yozadilar, lekin qolgan barcha ishlarni chap qoʻllarida qiladilar.
Xalqaro chapaqaylar kuni – har yili 13-avgustda nishonlanadigan bayram hisoblanadi.

## Statistika
1977-yili 8-15%ga yaqin aholi chapaqay hisoblanardi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, chapaqaylar jinsi ayollardan koʻra, koʻproq erkaklar boʻladi. Chapaqaylar birtuxumlik egizaklar orasida koʻp uchraydi va baʼzi asabiy zoʻriqqan insonlar guruhida, yaʼni, epilepsiya, Daun sindromi, autizm, aqliy rivojlanishi toʻxtab qolgan va disleksiyalarda uchraydi. Statistikaga koʻra, birtuxumlik egizaklar 76%lik chapaqay boʻlish imkoniyati bor. Bunga sabab qilib, qisman genetik va qisman ekologik oʻxshashligi koʻrsatiladi. Chapaqaylar Janubiy Osiyo, Sharqiy Yevropa, Janubiy-sharqiy Osiyo, Avstraliya aholilarida boshqa etnik guruhlarga nisbatan orasida koʻproq uchraydi. Chap qoʻllar Janubiy yarimsharda koʻproq: Bu sotsial sabablarga koʻra boʻlishi ham mumkin, chunki Koʻhna olam chetlarida chapaqaylar jamiyatdan chetlashtirilib, siqib chiqarganlar. Statistikaga koʻra, hozirda sayyoramizda 500 milliondan ortiq chapaqaylar yashamoqda. Yevropada chapaqaylar tugʻilayotgan chaqaloqlar orasida 10%ni tashkil etadi: ular baqiroqroq, sabrsizroq, lekin bolalar yoshida esa kirishimliroq, soʻzga chechanroq boʻlishadi. Chapaqaylar koʻproq kasblarda artistlik, rassomlik, yozuvchilikni tanlashadi. Shuningdek, chap qoʻllar boks va qilichbozlikda alohida qadrlanadi.

nds-nl:Linkshaandigheid
Darkestrah

**Darkestrah** qirgʻiz heavy metal guruhidir. Turkiy paganizm (xususan, tangrichilik), qirgʻiz folklori mavzularida inglizcha qoʻshiqlar ijro etishadi. Guruh nomi *Dark* ("qorongʻi") va *[[orkestr]]* soʻzlaridan tashkil topgandir. Bishkekda 1998-yili tuzilgan ushbu guruh hozirda Olmoniyada ijod etmoqda.

## Diskografiyasi
* *Sary Oy* (2004; "Sariq Dasht")
* *Embrace of Memory* (2005; "Xotira Qadri")
* *Epos* (2007; "Doston")
* *The Great Silk Road* (2008; "Buyuk Ipak Yoʻli")
* *Manas* (2013)
* *Turan* (2016)

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* Darkestrah *Encyclopaedia Metallum*da
* Darkestrah *[[YouTube]]*da
Tangrichilik

**Tangrichilik** turkiy xalqlar va moʻgʻullarning qadimgi dinidir. Turkiy paganizm deb ham ataladi. Tangriga ibodat etish bilan birga bu murakkab din animizm, shomonchilik va totemizm unsurlarini ham oʻz ichiga oladi.

**Tangrichilik** — qad. turkiy va qad. oltoy xalqlari dini. Qad. Shumer davlatida (mil. av. 3ming yillik) Tangriga  sajda qilganlar. Til va etnik jarayonlar taraqqiyotining nostratik (borey) konsepsiyasiga asoslangan tadqiqotchilar fikricha, 5—6 ming yillar muqaddam qad. Shumerdan Oltoygacha boʻlgan ulkan hududda protooltoy qabilalari yashagan. Qad. shumerlar qad. turk tiliga yaqin boʻlgan protooltoy tili laxjasida soʻzlashganlar. Shu davrda T. protooltoy xalqlarining eng qad. dini, insoniyat tarixidagi ilk monoteistik dinlardan biri sifatida shakllangan. Mil. av. 2ming yillikda Mesopotamiyaga qad. somiy, mil. av. 1ming yillikda hozirgi Eron, Afgʻoniston va Turon tekisligi hududlariga oriy qabilalari kirib kelishi natijasida protooltoylarning katta qismi Oltoy, Sayan togʻlari, hozirgi Shimoliy Xitoy, Mongoliya va Sibir tomonga ketishga majbur boʻlishgan va bu yerda oltoy xalqlari sifatida shakllangan. Ilgarigi hududda qolgan qismi esa, gʻolib xalqlarga muayyan darajada qoʻshilib keyin paydo boʻlgan boshqa dinlarni (zardushtiylik, buddizm, yahudiylik, xristianlik) qabul qilishgan. T. qadim zamonda jahonda eng keng tarqalgan dinlardan biri boʻlgan. Qad. oltoy xalqidan kelib chiqqan turkiy, mongol, tungus manjur, koreys va yapon xalklarida T.ning izlari hozirgacha saqlanib qolgan. Mil. av. 1ming yillikdan boshlab oltoy xalkdarining turkiy xalqlar guruhi Gʻarbga qaytish borasida harakatini kuchaytirgan. Hunnular, sak, massaget, yuyeyji, kushon, eftaliylar yagona osmon ruhi — Tangriga sajda qilganlar. Baʼzi tadqiqotchilar (M. Aji) fikriga koʻra, hozirgi xristian dinining ramzlari sifatida qaraladigan koʻp narsalarning boshlangʻich shakllari (mas., xoch, ibodatxonalar, ibodatlar, ikonalar, cherkov qoʻngʻiroqlari va boshqalar) mil. 4-asrda xunnlar bilan Yevropaga kelgan.

## Adabiyot
* Sulay monov O.,Azi Ya, AlmaAta, 1975; Antonov N.K., Naslediye predkov, Yakutsk, 1993; Islam, xristianstvo: vozmojnosti duxovnoy konsolidatsii narodov Kazaxstana, Al matoʻ, 2001; Karimov B. R., Millat, inson va til: Taraqqiyot muammolari, Qarshi, 2003.

Baxtiyor Karimov.

Tangrichilik islom, zardushtiylik, buddizm kabi boshqa dinlar taʼsirida ancha kuchsizlanib qolgan boʻlsa-da, hanuzgacha baʼzi mintaqalarda (masalan, Oltoy, Tuva, Surxondaryo, Qirgʻiziston ayrim yerlarida) saqlanib qolgan. Tilimizda xudo soʻzining sinonimlaridan biri — "Tangri" (eski turkiy yozuvida: "").

## Havolalar
*Circle of Tengerism  (Tangrichilik Doirasi)
*Temple of Tangri  (Tangri Ibodatxonasi)
Biometrik pasport

**Biometrik pasport** (baʼzan **e-pasport**, **ePasport** yoki **raqamli pasport** deb ham ataladi) — pasportning bir turi. Biometrik pasport ham elektron, ham qogʻoz pasport boʻlib, unda pasport egasi haqida biometrik  maʼlumotlar saqlanadi. Biometrik pasportlarda kontaktsiz aqlli karta () texnologiyasidan, jumladan mikroprotsessor chiplaridan (komputer chiplaridan) va antennadan (chipga quvvat yetkazish va kommunikatsiya uchun) qoʻllanadi.

Hujjat va chipning xarakteristikasi Grajdanlar aviatsiyasi xalqaro tashkiloti ()ning 9303 raqamli hujjatida belgilab berilgan. Biometrik pasportdagi muhim maʼlumot ham qogʻozda yoziladi, ham chipda saqlandi. Pasport chipida elektron ravishda saqlangan maʼlumotning haqiqiyligini aniqlash uchun ochiq kalitlar infrastrukturasi ()dan foydalaniladi.

Hozirgi kunda bunday pasportlarda ishlatiladigan biometrik maʼlumotlarga yuz tuzilishi, barmoq izlari va koʻz qorachigʻining tuzilishi kiradi. Bu belgilar bir necha biometrik xusisiyatlar oʻrganilib chiqilganidan keyin tanlangan. Grajdanlar aviatsiyasi xalqaro tashkiloti pasportlarda ishlatilishi kerak boʻlgan biometrik fayl formatlarini va kommunikatsiya protokollarini belgilab beradi.

Odatda pasport chiplarida har bir biometrik xususiyatning faqatgina raqamli tasviri (odatda JPEG yoki  JPEG2000 formatlarida) saqlanadi. Biometrik maʼlumotni solishtirish pasport tashqarisida, elektron chegara nazorat tizimlarida amalga oshiriladi. Chiplarda odatda kamida 32 kilobayt xotira boʻladi. Chiplar yana ISO/IEC 14443 kabi xalqaro standartlarga mos keladigan interfeyslarda ishlaydi. Bu standartlar biometrik pasportlarning turli mamlakatlarda muammosiz qoʻllanilishini taʼminlash uchun xizmat qiladi.

Baʼzi mamlakatlarda chiqariladigan shaxsiy guvohnomalar (shaxsiy kartalar yoki ID kartalar) (masalan, Niderlandiya, Albaniya va Braziliyadagi guvohnomalar) toʻlaligicha Grajdanlar aviatsiyasi xalqaro tashkilotining 9303 standartiga mos keladi. Boshqa mamlakatlardagi guvohnomalar, jumladan AQSH pasport kartasi, bunday emas.
  
Oʻzbekiston Respulkasida 2021-yil 1-yanvardan boshlab ID-kartalari (Shaxs guvohnomasi) berib boshlandi.

## Manbalar

## Havolalar

* Oʻzbekcha Vikipediyaning „Biometrik pasporti“ yaroqsiz boʻlib chiqdi, *[[Ozodlik radiosi]]*, 11-aprel, 2014
* Biometrik pasport eski pasportdan nimasi bilan farq qiladi?, *Ozodlik radiosi*, 4-iyun, 2014
Chempion

**Chempion** (inglizcha *champion*, lotincha *campio*) — biror-bir, odatda sport musobaqasida gʻolib chiqqan sportchi yoki sport jamoasi.
Kocaeli

**Kocaeli** () - Turkiyaning ili va aholi soni boʻyicha oʻninchi oʻrindagi shahar. Shahar mamlakatning eng muhim sanoat va savdo shaharlaridan biridir. Kocaeli; SEGE-2011 reytingiga ko‘ra, Istanbul Anqara, Izmir va Bursadan keyin eng rivojlangan shahar hisoblanadi. 2022-yil holatiga ko'ra, uning aholisi 2,033,441 kishini tashkil qiladi.
Kütahya (viloyat)

**Kutohyo**  () – Turkiyaning gʻarbidagi viloyat.
## Geografiyasi
## Tarixi
## Aholisi
Aholisi - 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra 656 903 kishi, 2007-yil ma'lumotlariga ko'ra 684 000 kishi.
Sylvester Stallone

**Sylvester Gardenzio Stallone** () 1946-yil 6-iyulda AQShning Nyu York shahrida tavallud topgan. U Amerikalik Aktyor, Prodyuser, Kinorejissyor, Senaristdir. Uning kinolari jangari janrida yaratilgan.

## Hayoti
Silvestr Stallone Nyu Yorkda tugʻilgan. Uning otasi Frank Stallone
Silitsiyalik Muhojir; onasi Jacqueline Frances Labofish.

U 15 yoshligida Ota-Onasi ajrashganidan soʻng, Stallone onasini oldiga ketdi va Tarbiyasi ogʻir oʻspirin bolalar uchun maxsus maktabga oʻqishga kirdi.
   
### Shaxsiy hayoti
U Amerikalik aktrisa Sashe Zakga uylangan va 1974-yili u bilan ajrashgan.

U aktrisa Brigitte Nilsenga uylandi va u bilan 1985-yil ajrashdi.

Stallone 1997-yil amerikalik model Jennifer Flavinga uylandi. Uch qizning otasi: Sophia Rose (1996), Sistine Rose (1998) va Scarlet Rose (2002).

## Filmografiyasi

## Manbalar


## Havolalar
Muş (viloyat)

**Muş viloyati** — (, armancha: Մուշի մարզ, ) — sharqiy Turkiyadagi viloyati, Maydoni 8196 km2 boʻlib, 2010-yilgi hisob-kitoblarga koʻra viloyatda 406.886 kishi istiqomat qiladi. Aholisi 2000-yilda 453, 654 nafardan kamroq kishini tashkil etgan. Viloyat markazi — Muş shahri. Viloyatdagi yana bir shahar Malazgirt (*Manzikert*) 1071-yilgi Malazgirt jangi bilan mashhur.

## Manbalar

## Havolalar
* Hukumat vebsayti
* Muş viloyati ob-havo maʼlumotlari
Call of Duty: Modern Warfare 2

**Call of Duty: Modern Warfare 2** FPS Janridagi o'yin bo'lib, Amerika kompaniyasi Infinity Ward tomonidan ishlab chiqargan va uni Activision nashr etgan.O'yin Call of Duty seriyasining 6-qismi. ALLO LE NAIN. DELETER PAS MON COMMENT.

Call of Duty: Modern Warfare 2 2009-yilning 10-noyabrida Microsoft Windows, Xbox 360, PlayStation 3 platformalariga sotuvga chiqarilgan.

O'yin Call of Duty 4: Modern Warfare o'yinining voqealaridan besh yildan so'ng boshlanadi.O'yindagi Missiyalar Qozog'iston, Braziliya, Afg'oniston va AQSh davlatlarida bo'lib o'tadi.
Qirgʻizistondagi bayramlar

Bu Qirgʻizistondagi dam olish kunlari roʻyxati:

## Bayram kunlari

Musulmonlarning Roʻza hayiti va Qurbon hayiti bayramlari sanalari qamariy taqvimga muvofiq belgilanadi. Agar dam olish kuni ishlamaydigan bayramga toʻgʻri kelsa, dam olish kuni bayramdan keyingi ish kuniga oʻtkaziladi.

Xodimlarning dam olish va ishlamaydigan bayram kunlaridan oqilona foydalanishlari uchun Qirgʻiziston Respublikasi hukumati dam olish kunlarini boshqa kunlarga oʻtkazishga haqli.

## Boshqa bayramlar

* Qurolli Kuchlar kuni — 29-may
* Aviatsiya kuni — 18-avgust

## Manbalar



## Havolalar

* National holidays on Kyrgyzstan government web site. Retrieved on 8 March 2009
* R. Stewart and S. Weldon, *Kyrgyzstan*, Odyssey, 2002, p.&nbsp;105,
Qirgʻizistonning hududiy boʻlinishi

Qirgʻizistonning hududiy boʻlinishi:

Qirgʻiziston 7 viloyatga va Respublika miqiyosidagi 2 shaharga boʻlinadi.

1. Bishkek 2. Botken viloyati 3. Chuy viloyati 4. Jalolobod viloyati 5. Norin viloyati 6. Oʻsh viloyati 7. Talas viloyati 8. Issiq-Koʻl viloyati]]

Viloyatlar shahar va tumanlarga boʻlinadi.

## Viloyatlar





## Manbalar

## Havolalar
Suzoq

**Suzoq** () —  Qirgʻiziston Respublikasi Jalolobod viloyati Suzoq tumaniga qarashli qishloq.   
 
Suzoq tumanining va Suzoq ovul okrugining maʻmuriy markazi. 
Jalolobod shahridan 7 km olisda joylashgan.
Osmon boylab musoffo havo

## Aholisi

Aholisi - 24 049 kishi.

## Manbalar
Amur viloyati

**Amur viloyati** — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1932-yil 20-oktabrda Xabarovsk oʻlkasi tarkibida tashkil etilgan. 1948-yil 2-avgustdan alohida Amur viloyati Maydoni 363,7 ming km². Aholisi 10690300658 ming kishi (1993), asosan ruslar, ukrainlar; shuningdek beloruslar, evenklar, yakutlar yashaydi. Shaharliklar 68%. Amur viloyatida 10 shahar, 33 shaharcha bor. Markazi — Blagoveshchensk shahri Amur viloyati Amur daryosi havzasida. Shimolida Stanovoy tizmasi (eng baland nuqtasi 2312 m) bilan oʻralgan. Tukuringra, Jug-dir, Turana, Jagdi tizmalari, Yuqori Zeya, Zeya-Bureya tekisliklari va Amur-Zeya platosi bor. Oltin, temir rudasi, kumir, kaolin, ohaktosh, kvars qumlari konlari, mineral buloklar mavjud. Amur viloyati iqlimi keskin kontinental. Musson taʼsiri ostida. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 24°dan — 33° gacha, iyulniki 18 — 21°. Yiliga oʻrtacha 450 — 800&nbsp;mm yogin tushadi. Eng katta daryolari: Amur, uning irmoqlari — Zeya, Bureya. Tuprogi asosan qoʻngʻir oʻrmon tuprogi, bir qismi pod-zollashgan, janubida qoramtir tuprokdar. A. hududining 65% oʻrmon. Amur viloyati hududida Zeya va Xingan qoʻriqxonalari joylash-gan. Kon qazish (oltin, koʻmir), oʻrmon, yogʻochsozlik, elektrotexnika, mashina-sozlik, oziq-ovqat sanoati tarmoqlari bor. Zeya GES ishlab turibdi. Bureya GES qurilmoqda (1993).Amur viloyati — Uzoq Sharqning eng yirik qishloq xoʻjaligi rayoni. Gʻalla ekinlari (bugʻdoy, suli, arpa), soya, kartoshka, sabzavot yetishti-riladi. Goʻsht-sut chorvachiligi, asalarichilik, buguchilik, darrandachilik ri-vojlangan. Ovchilik bilan shugʻullaniladi. Hududidan Transsibir temir yoʻl va Baykal — Amur temir yoʻl magistrali oʻtadi. Amur, Zeya, Bureya daryolarida kema qatnaydi.

Uzoq Sharq federal okrugining trkibiga kiradi. Shimoldan Saha respublikasiga (Yoqutiston), Sharqda Xabarovsk o'lkasiga, janubi-sharqdan Yahudiy avtonom viloyatiga va garbdan Zabaykal o'lkasiga. Janubdan Xitoy bilan cegaradosh.

## Manbalar
Call of Duty 4: Modern Warfare

***Call of Duty 4: Modern Warfare*** First Person, Amerikaning Infinity Ward ishlab chiqargan va uni Activision nashr etgan. Oʻyin Call of Dutyning toʻrtinchi seriyasidir va Modern Warfare seriyasining birinchisi. Oʻyin 2007-yil 5-noyabr kuni sotuvga chiqarilgan.
Oʻyin 2007-yil 5-noyabr kuni uchta platformaga chiqqan: PC, Xbox 360 va PlayStation 3 kegin: Mac, Nintendo DS va Wii platformalariga chiqqan. 12-noyabrdan Internet servisi Steam orqali sotib olishga yoʻlga qoʻyilgan.Birinchi 24 soat ichida oʻyinning 600 000 nusxasi sotildi. Dunyo boʻylab 10 milliondan ortiq nusxasi sotildi. Oʻyin Call of Duty seriyalaridagi eng zoʻr oʻyin boʻlib qoldi.

## Syujeti

Voqealar [2011]-yilda boʻlib oʻtadi. Rossiya Ultranatsionalist Imran Zaxayev hokimiyatni qoʻlga oʻlishni va yangi joylarga qoʻshilishni orzu qiladi. U SSSRni ham tiklashni xohlaydi.AQSH uni bu ishni qilishiga yoʻl qoʻymasligini biladi, shuning uchun u Yaqin Sharqda davlat toʻntarish uyushtirdi, Rossiyani hayolini buzmaslik uchun u Xaled Al-Asad bilan hamkorlikni kuchaytirdi.

****
## Havolalar
Call of Duty o'yinlarining rasmiy veb sayti
Apocalypto

***Apocalypto*** 2006-yili ekranlarga chiqarilgan sarguzasht va epik janridagi AQSh filmi boʻlib, mashhur rejissor Mel Gibson tomonidan suratga olingan.

## Rollarda

* Rudy Youngblood — Jaguar Paw
* Dalia Hernandez — Seven
* Jonathan Brewer — Blunted
* Mayra Serbulo — Young Woman
* Morris Birdyellowhead — Flint Sky
* Carlos Emilio Báez — Turtles Run
* Amílcar Ramírez — Curl Nose
* Israel Contrer- — Smoke Frog
* Israel Ríos — Cocoa Leaf
* María Isabel Díaz — Mother-in-Law
* Iazúa Laríos — Sky Flower
* Raoul Trujillo — Zero Wolf
* Gerardo Taracena — Middle Eye
* Rodolfo Palacios — Snake Ink
* Ariel Galván — Hanging Moss
* Fernando Hernandez — High Priest
* Rafael Velez — Mayan King
* Diana Botello — Mayan Queen
* Bernardo Ruiz — Drunkards Four
* Ricardo Díaz Mendoza — Cut Rock
* Richard Can — Ten Peccary
* Carlos Ramos — Monkey Jaw
* Ammel Rodrigo Mendoza — Buzzard Hook
* Marco Antonio Argueta — Speaking Wind
* Aquetzali García — Oracle boy
* Gabriela Marambio — Close-Up Mayan Girl
* María Isidra Hoil — Oracle Girl
* Abel Woolrich — Laughing man
## Manbalar

## Havolalar
*
Chenjou

**Chenjou** () — Xitoy Xalq Respublikasida joylashgan shahar, Xenan viloyatining poytaxti.

## Manbalar

## Havolalar
* Zhengzhou shahrinig rasmiy vebsayti (xitoycha)
* http://www.zz-go.com/en/zhengzhou
Tup tumani

**Tup tumani**() - Qirgʻiziston Respublikasining Issiq-koʻl viloyatidagi tuman.

Markazi - Tup qishlogʻi.

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Manbalar
Botken (viloyat)

**Botken** viloyati. Qirgʻizistonning janubi-g’arbiy qismida joylashgan bo’lib 1999-yilning 12 oktabrida Oʻsh viloyati tarkibidan Botken, Qadamjoy, Laylak tumanlari va Qizilqiya, Sulukta shaharlari ajralib alohida viloyat bo’lib tashkil topgan. 2000-yilda tuman markazi Botken va 2001-yili Isfana qishloqlari shahar maqomini olgan. Viloyat hududida 3 tuman, 4 shahar, 5 shaharcha va 189 qishloq, 30 ovul hukumati mavjud. Viloyat markazi Botken shahri.

Viloyat janubi-g’arbiy va shimoli-g’arbida Tojikiston, shimolida Oʻzbekiston, sharqida Oʻsh viloyati bilan tutashgan. Viloyat hududida boshqa davlatlarga tegishli bir qancha anklavlar mavjud. Maydoni 17,0 ming km yoki respublika hududining 8,5% ni tashkil qiladi. Aholisi 401,3 ming kishi.

## Tarihi

Botken viloyati 1999-yil 13-oktabrda Qirgʻizistonning Botken, Qadamzhay, Leylek tumanlari va Oʻsh viloyati Qizil-Qiya shahri maʼmuriy chegaralari doirasida tashkil etilgan.

Yangi tashkil etilgan Botken viloyatining maʼmuriy markazi Botken qishlogʻi[4] boʻlib, 2000-yil 18-fevralda 11,4 ming aholiga ega Botken qishlogʻining maʼmuriy-hududiy chegarasi doirasidagi Botken shahriga aylantirildi. 2001 yil fevral oyida Botken shahar kengashi tuzilib, unga Buloq-Boshi, Qizil-Jol va Bozorboshi qishloqlari oʻtkazildi. Natijada Botken shahar kengashining umumiy aholisi 16,6 ming kishini tashkil etdi. 2008-yil 1-dekabrda Botken tumandan viloyatga bo‘ysunishga o‘tkazildi.

2000-yil 18-fevralda Sulukta shahri Leylek viloyati tarkibidan chiqarilib, unga viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomi berildi.

## Geografiyasi
## Hududiy bo'linishi

Botken viloyati 3 tumanga bo'linadi.
# Botken tumani
# Laylak tumani
# Qadamjoy tumani

## Iqtisodiyoti
## Manbalar
Laylak tumani

**Laylak tumani**  (qir. Лейлек району), Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyatidagi uch tumandan biri. Tuman markazi - Isfana shahri.

## Tarixi
Tuman 1928-yilda tashkil topgan.

## Geografiyasi
Sharqda Botken viloyatining Botken tumani bilan, janubi-gʻarbiy va shimolda Tojikiston bilan chegaradosh. Qirgʻizistonning eng gʻarbiy mintaqasi.
Tuman hududi Fargʻona vodiysining kichik qismi *(Qirgʻizstonning eng past nuqtasi joylashgan, 401 m)*  qator tepaliklar va baland togʻ etaklari *(ular orasida Margʻun, Dargʻun, Madigen, Isfana va boshqa kichik vodiylarda joylashgan)*, Turkiston tizmasining shimoliy tomonini *(eng baland joyi 5390 m, Sabah choʻqqisi)* daralar va boshqa vodiylar, Belisiniq, Togʻyaylov  togʻlarining shimoliy yon tomonlari tuman hududida joylashgan.

## Aholisi
2009-yilgi Qirgʻiziston aholisini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, tuman aholisi 116 861 kishi.

## Ovullari

## Manbalar
Botken (tuman)

**Botken tumani** () - Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyatidagi uch tumandan biri. Maʼmuriy markazi - Botken shahri.

## Tarixi
1934-yilning 19-aprelida Botken tumani tashkil topgan.

## Geografiyasi
Tuman Botken viloyatining markaziy qismida joylashgan boʻlib. Janubi va shimolidan Tojikiston, gʻarbidan Laylak, sharqidan Qadamjoy tumani. janubi sharqidan Oʻsh viloyatining Choʻn Oloy tumani bilan chegaradosh. Tumanning sharqida Soʻx va markaziy qismida Vorux anklavlari mavjud.

## Aholisi
## Shaharlari

## Manbalar
Qorasuv tumani

**Qorasuv tumani** () – Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyatidagi tuman. Maʼmuriy markazi – Qorasuv shahri.

## Tarixi
Qorasuv tumaniga 1962-yili asos solingan.
## Aholisi
Qirgʻziston 2009 yili aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra tumanda 348 645 aholi istiqʼomat qiladi ulardan
# Oʻzbeklar – 143 340 odam jami odamdan 38.5 %
# Qirgʻizlar – 189 262 jamidan 54.3 %
# Uygʻurlar – 10 445 yoki 3.0 %
# Tojiklar – 5 947 yoki 1.7 %
# Turklar – 3 368 yoki 1.0 %
# Ozarbayjonlar – 2 440 yoki 0.7 %
# Dunganlar – 786 yoki 0.2 %
# Tatarlar – 749 yoki 0.2 %
# Tashirov kishlogʻida Dungonlar yashaydi (musulmon-xitoy)

## Ovullari
Bir shahar Qorasuv va 16 ovul okrug 122 qishloq joylashgan.
# Oq-Tosh ovul okrugi
# Yangi-Ariq ovul okrugi
# Joʻsh ovul okrugi
# Katta-Toldiq ovul okrugi
# Qashgʻar-Qishloq ovul okrugi
# Qizil-Qishloq ovul okrugi
# Qizil-Suv ovul okrugi
# Madi ovul okrugi
# Narimon ovul okrugi
# Oʻttiz-Adir ovul okrugi
# Sariq-Qoʻloʻt ovul okrugi
# Papan ovul okrugi
# Savay ovul okrugi
# Saroy ovul okrugi
# Toʻloʻykoʻn ovul okrugi
# Sharq ovul okrugi

## Manbalar
Novken tumani

**Novken tumani** () - Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi — Mossi qishlogʻi.

## Tarixi
**Novken tumani** 1935-yilda Lenin rayoni  () nomi bilan taskil topgan.. Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan soʻng 1992 yilda Novken tumani deb nom olgan, markazining nomi esa Mossi deb nomlangan.

## Geografiyasi
## Aholisi

## Iqtisodiyoyi
## Manbalar
Qadamjoy tumani

**Qadamjoy tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyatidagi uch tumandan biri. Maʼmuriy markazi Pulgon qishlogʻi. 1992-yilgacha **Frunze tumani** (ruscha Фрунзенский район) deb, atalgan.

## Manbalar
Chatqol tumani

**Chatqol tumani** () - Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi — Qanish-Qiya qishlogʻi.

## Tarixi
Tuman 1935-yilda tashkil topgan. 1944-1956 yillari Talas viloyatining tarkibida boʻlgan. 1956-1960 yillari Ola-Buqa tumani tarkibida, 1960-1969 yillari Axsi tumani tarkibida, 1969-1980 yillari qayta Ola-Buqa tumani tarkibiga qoʻshilgan. 1980-yildan mustaqil tuman boʻlib, Talas viloyati tarkibida boʻlgan. 1984-1991 yillari Oʻsh viloyati tarkibiga, Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan soʻng Jalolobod viloyati tarkibiga qolgan.

## Geografiyasi
Tuman Jalolobod viloyatining shimoli-gʻarbiy tomonida joylashgan. Janubida Ola-Buqa tumani, Sharqida Axsi tumani, shimoli-sharqi va shimolida Talas viloyati, shimoli-gʻarbiy va gʻarbida Oʻzbekiston Respublikasi bilan chegaradosh.

## Aholisi
## Iqtisodiyoyi

## Manbalar
Norin (tuman)

**Norin (tuman)** quydigilardan birini anglatadi:

* Norin tumani — Qirgʻizistonning Norin viloyatida joylashgan tuman.Uning markazi Xaqqulobod shaxri hisoblanadi.
*
* Norin tumani — Oʻzbekistonning Namangan viloyatida joylashgan tuman
Vobkent (futbol klubi)

**"Vobkent"** — Buxoro viloyatining Vobkent shahridan oʻzbek futbol klubi. 2002-yil mobaynida tashkil etilgan.

## Tarixi
2003-yilda Oʻzbekiston chempionati ikkinchi ligasi final turnirida ishtirok etgan. 2004—2006-yilgi mavsumlarda Birinchi ligada oʻynagan.

2006-yilda kumush medal sohibiga aylangan va Oliy ligaga chiqqan. 2007-yilgi mavsumda oliy divizionda debyut qilgan va oxirgi 16-oʻrinni egallagan.

2008-yilda moliyaviy muammolar tufayli 8 ta oʻyindan soʻng keyingi Oʻzbekiston chempionati va kubogida ishtirok etishdan bosh tortgan.

## Stadion
Klub oʻz uy uchrashuvlarini Buxorodagi 22 700 tomoshabinga moʻljallangan "Markaziy" stadionda oʻtkazdi 

## Yutuqlari
*  Birinchi liga kumush medali sovrindori (2006).
* Oliy ligada 16-oʻrin (2007)
* Oʻzbekiston ikkinchi ligasi Chempion (1): 2003-yil
* Oʻzbekiston kubogi 1/8 finali (3 marta): 2004, 2006, 2007.

## Mashhur futbolchilar

* Maqsud Karimov

## Manbalar

## Havolalar

* Klub futbol faktlari ma'lumotlar bazasida
* Klub o'yinlari Wildstat ma'lumotlar bazasida
* MDH futbol klublari tarixi
Usmonxon Olimov

**Usmonxon Temirxon oʻgʻli Alimov** (1950-yil 1-yanvar, Ishtixon tumani – 2021-yil 15-avgust) — Oʻzbekiston musulmonlari idorasi raisi (2006—2021), muftiy.

## Biografiyasi
1950-yil 1-yanvarda Samarqand viloyati Ishtixon tumanida xizmatchi oilasida tavallud topgan. Boshlangʻich taʼlimni oʻsha tuman 57-oʻrta umumtaʼlim maktabida olgan.

1987-yilda Toshkent islom institutini tamomlagan.

1987-2000 - Payariq tumanidagi Imom Buxoriy masjidi imom-xatibi.

2000—2006-yillarda Payariq tumani bosh imom-xatibi, Samarqand viloyati bosh imom-xatibi lavozimlarida ish yuritgan.

2006-yil yanvarda Oʻzbekiston musulmonlari diniy idorasi bosh muftiyi etib saylangan.

2020-yilda El-yurt hurmati ordeni bilan taqdirlangan

2021-yil 15-avgustda vafot etgan. Ishtixon tumanida dafn etilgan.

## Manbalar
Xalifa

**[[Xalifa]]** (arabchada „oʻrinbosar“, „noib“) – musulmon jamoasi va musulmon davlatining diniy hamda dunyoviy boshligʻi hisoblanadi. Xalifa Muhammad alayhissalomning oʻrinbosari, umaviylar davridan boshlab esa Allohning yerdagi noibi hisoblangan. Muhammad alayhissalomdan keyingi toʻrt Xalifa (Abu Bakr Siddiq, Umar, Usmon, Alini roziyallohu anhular xulafoi roshidin, yaʼni toʻgʻri yoʻldan boruvchi Xalifalar deb atashgan. Abbosiylar, fotimiylar sulolasidan boʻlgan hukmdorlar Xalifa nomi bilan atalgan. XIII asrdan keyin ayrim musulmon mamlakatlarining hukmdorlari oʻzini diniy boshliq deb ham daʼvo qilib, Xalifa nomiga ega boʻlishgan. XVI asrda turk sultonlari oʻzlarini Xalifa deb atay boshlaganlar, bu holat 1924-yilgacha, yaʼni usmonlilar davlati tugaguncha davom etgan.

## Manbalar

## Havolalar
Umma

Umma (Arabcha: أمة‎) "jamoat", "xalq" ma'nolarini beradi. Islomadagi barcha musulmonlarni o'z ichiga olgan jamoa umma, (ummat ul-mu'minin) deyiladi va shu sababli biz umma deganda musulmon olamini tushunamiz.

**Umma** (arab, ummat — maʼlum dinga eʼtiqod qiluvchilar jamoasi) — Madinada Muhammad izidan borgan va islom dinini qabul qilgan kishilar jamoasi. Muhammad ummati deyilganda ana shu jamoa aʼzolari tushunilgan. Keyinchalik ummat umuman musulmonlar mazmunida talqin etilgan.
Xalq

**Xalq** – bu odamlar jamoasi boʻlib, ularning tili, madaniyati, sanʼati, dini boshqa jihatlarini birga aks ettiradi. Xalq tushunchasi keng boʻlib jihatlari bilan birlashtiriladigan odamlar yigʻindisiga aytiladi. Masalan biz Oʻzbekiston aholisi va oʻzbek xalqi deymiz.

**Xalq** – 1) muayyan mamlakatning barcha aholisi; 2) tarixiy birlikning turli shakllari (qabila, elat, millat). X.larning kelib chiqqan tarixini (etnogenezini) va shakllanish jarayonini oʻrganishda ijtimoiy fanlarda „etnos“ (yunoncha: „xalq“) va „etnik birlik“ iboralari qoʻllanadi (qarang: Etnos, Etnik birlik).

## Manbalar

## Havolalar
Oʻzbek (maʼnolari)

**Oʻzbek**:

* Oʻzbeklar
* Oʻzbek tili
* Oʻzbek oshxonasi
* Oʻzbekxon Sulton Muhammad — Oltin Oʻrda xoni.
Buxoro Sport Majmuasi

Buxoro Sport Majmuasi tarkibiga kiruvchilar va „**Buxoro Arena**“ Oʻzbekistonning Buxoro shahridagi koʻp maqsadli stadionning biridir. Stadiondan asosan Buxoro futbol klubi futbol oʻyinlarida foydalangan.

## Tarix
Sport majmuasi 2002-yilda Oʻzbekistonda oʻtkaziladigan Universiada musoboqalarining Buxoro shahrida mezbonligdagi oʻyinlar uchun maxsus qurilgan. Qurilish ishlari 2000-yilda boshlangan 2002-yilda yakunlanib, shu yil Universiada musoboqasining asosiy arenasi sifatida ochilgan. Stadion koʻp maqsadli trazda qurilgan boʻlib, boshqa musobaqalari uchun ham foydalanilgan. Stadion sigʻimi 22 700 kishiga moʻljallangan.

Universiada musoboqasi yakunlanganidan soʻng viloyatning asosiy jamoasi „Buxoro“ futbol klubi stadiondan foydalanishni boshlagan.

### FIFA U-20 jahon chempionati mezbonligi
2011-yilda Oʻzbekiston 2012-yilgi FIFA U-20 ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati mezbonligi tanlovida gʻolib chiqdi va Buxoro arenasi mezbonlik qilishi kerak boʻlgan yettita stadiondan biri boʻlgan. Keyinchalik Oʻzbekiston musoboqaga tayyorgarlikni kerakli darajada olib bormaganligi sababli FIFA tomonidan mezbonlik 2011-yil 18-dekabrda bekor qilindi va U-20 jahon chempioanti mezboni sifatida Yaponiya tanlangan. 2012-yil mart oyida „Buxoro Sport Majmuasi“ stadioni „Buxoro Arena“ nomiga oʻzgartirilgan.

### AFC U-20 Osiyo kubogi 2023 mezbonligi
Arena shuningdek, Oʻzbekistonda oʻtkaziligan U 20 Osiyo chempionatiga mezbon stadionlardan biri sifatida tanlab olingan. Yakunda stadionning tayyorgarlik darajasi pastligi sababli mezbon stadionlar roʻyxatiga kiritilmadi.

Turli yillarda stadionda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Buxoro stadioni Oʻzbeksiton futbol musboqalarida eng koʻp muxlis tashrif buyuradigan stadionlardan biri hisoblanadi.

## Tavsifi
Ushbu arena koʻp funksiyali stadion hisoblanadi. Alohida plastik oʻrindiqlar bilan jihozlangan tribunalar 22 700 tomoshabinga moʻljallangan. Stadionning yugurish yoʻlaklari zamonaviy sirtga ega. Stadion yoritish tizimi 1800 luyks. Buxoro Sport majmuasida Nogironligi bor muxlislar uchun 1000 ta alohida joy ham bunyod qilingan. Bu borada Oʻzbekiston Superligasi Stadionlari ichida peshqadam hisoblanadi.

## Tarixiy oʻyinlar
2022-yilgi mavsum boshida OʻzPFL tomonidan Oʻzbekiston Kubogi 2022-yilgi mavsum musoboqa finali uchun stadionlar tanlovida „Buxoro arena“si gʻolib boʻlgan. Shu yilning 30-oktyabrida Buxoro shahrida final oʻyini boʻlib oʻtgan. Final oʻyinida Qarshining „Nasaf“ va Namanganning „Navbahor“ jamoalar oʻynagan. Final oʻyini yakunda „Nasaf“ jamoasi qoʻshimch boʻlimlarda 2-1 hisobida gʻalaba qozongan.

## Stadionning buzilishi
2023-yil 12-yanvarda ilk bor stadion buzilishi va uning oʻrnida turizm shaharchasi qurilishi aytilgan. 2024-yil 21-fevral Buxoro shahar markazidagi qurilishlar sababli stadion buzilishi boshlandi. Buxoro arenasini oʻrniga Buxoro shahrining boshqa hududiga 20,000 tomoshabinni sigʻdiradigan stadion qurilishi aytilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* StadiumDB rasmlari
* Buxoro Sport Majmuasi  Soccerway saytida
* Buxoro Sport Majmuasi Goalzz saytida
Siemens

**Siemens AG** () — olmon konglamerati va Evropadagi eng katta konglameratlarlardan biri. Ushbu shirkat Berlin, Munhen va Erlangenda o'z xalqaro bosh boshqarmalariga ega. Ushbu shirkat 3 ta asosiy biznes yo'nalishiga ega: bular sanoat, energetika va sog'liqni saqlash,o'z o'rnida bularning o'zi 15 ta bo'limlarga ega. Dunyo bo'yicha Simensda 420.000 kishi dunyoning 190 ta davlatida ishlashadi. 2009-yilda ushbu shirkat 76,651 mlrd yevro daromad olgan. Simens aksiyalari Frankfur Birjasi va Nyu York birjasida savdoda. Ushbu kompaniya Oʻzbekistonda 1995-yildan beri Siemens LLC nomida ish yuridadi.

## Manbalar
Rolls-Royce

**Rolls-Royce Limited** - mashhur Britan avtomobil ishlab chiqarish kompaniyasi. U 1914-yildan beri aero-turbinalar ishlab chiqarishni boshlagan. Korxona Charls Styuart Rolls va Henri Roys tomonidan 1906-yilning 15-martida asos solishgan.

## Havolalar

* www.rolls-royce.com
Henri Roys

**Ser Frederik Henri Roys** (1963 yil 23 mart - 1933 yil 22 aprel) Charls Styuart bilan birga Rolls-Royce kompaniyasiga asos solgan.
Fors koʻrfazi

**Fors koʻrfazi**, ( — *Xalij-e Fârs*,  -) — Eron va Arabiston yarimoroli oʻrtasidagi koʻrfaz. Ormuz boʻgʻozi orqali Ummon koʻrfazi, Arabiston dengizi va Hind okeani bilan birlashgan.

Quyidagi davlatlar qirgʻoqlari Fors koʻrfazi bilan yuvilib turiladi: Eron, Birlashgan Arab Amirliklari, Saudiya Arabistoni, Qatar, Bahrayn, Quvayt, Iroq va Ummon. Koʻrfazga Tigris va Yevfrat daryolari kelib qoʻyiladi. Fors koʻrfazi neft zahiralariga boy boʻlgani bois geosiyosiy ahamiyatga ega hudud. Shundan 1991-yilgi urush Koʻrfaz urushi nomini olgan. (Aslida mojaroning katta qismi quruqlikda sodir boʻlgan boʻlsada. Gidrologik, gidroximik va boshqa xususiyatlariga koʻra, Fors koʻrfazi dengiz deb yuritiladi.

## Manbalar
Theodore Dreiser

**Theodore Dreiser** (; 27-avgust 1871-yil — 28-dekabr 1945-yil) — amerikalik yozuvchi va davlat arbobi, tabiatshunoslik maktabining jurnalisti. Uning romanlarida ko'pincha qat'iy axloqiy me'yorlar yo'qligiga qaramay o'z maqsadlariga erishgan bosh qahramonlar va tanlov va ixtiyoriy ertaklardan ko'ra tabiatni o'rganishga ko'proq o'xshash adabiy vaziyatlar tasvirlangan. Drayzerning eng mashhur romanlari qatoriga "Baxtiqaro Kerri"(1900), "Sarmoyador" (1912) va "Amerika fojiasi" (1925) kiradi. 2022-yil Muhabbat Ismoilova tarjimasi asosida va "Asaxiy books" loyihasi doirasida "Sarmoyador" romani o'zbek tiliga qayta tarjima qilindi.

## Dastlabki yillar
Drayzer Indiana shtatining Terre Haute shahrida Jon Pol Drayzer va Sara Mariya oilasida tug'ilgan. Jon Drayzer Eyfel mintaqasidagi Mayen shahridan kelgan nemis muhojiri, Sara esa Ogayo shtatining Dayton shahri yaqinidagi mennonit dehqon jamoasidan edi. Uning oilasi Jon Drayzerga uylanishga qaror qilgani va Rim-katolik dinini qabul qilgani uchun uni rad etishadi. Teodor o'n uchta bolaning o'n ikkinchisi edi (omon qolgan o'nta bolaning to'qqizinchisi). Pol Drayzer (1857–1906) uning katta akalaridan biri edi; Pol mashhur qo'shiq muallifiga aylangani uchun ismining imlosini o'zgartirdi. Ular katoliklar sifatida tarbiyalangan.

Danielsning so'zlariga ko'ra, Drayzerning bolaligi og'ir qashshoqlik bilan ajralib turadi va uning otasi qattiqqo'l boʻlgan. Uning keyingi badiiy asarlarida ana shu tajribalar aks etgan.

Indiana shtatining Varshava shahrida o'rta maktabni tugatgandan so'ng , Drayzer 1889-1890 yillarda Indiana universitetida o'qiydi.

## Manbalar

## Havolalar

*  Baxtiqaro Kerri - Roman
Etnofolizm

**Etnofolizm** (yun. *ἔθνος (etnos)* - "millat", "qabila" va *φαῦλος (faulos)* - "kamsitish") deb biror millatni kamsituvchi nomga aytiladi.
Haqorat

**Haqorat** shaʼnga teguvchi, kamsituvchi, xafa qiluvchi ifoda, soʻz, gap yoki amaldir. Haqorat atayin yoki bexosdan boʻlishi mumkin.
## Turlari

**Haqorat** (jinoyat huquqida) — shaxsning shaʼni va qadr-qimmatini beodoblik bilan qasddan tahqirlash. Beodob muomalada boʻlish turli xildagi xatti-harakatlarda, chunonchi haqoratli soʻz va iboralarni aytish, bino, devorlar va fotosuratlarga haqoratlovchi yozuvlar yozish, beodob qiliqlar qilish, yuziga tarsaki urush, tupurish va h.k.da namoyon boʻladi.

Haqorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksida fuqarolarning huquq va erkinliklariga tajovuz qiladigan huquqbuzarlik sirasiga kiritilgan. Ushbu kodeksning 41-moddasiga koʻra, haqorat qilish eng kam ish haqining 20 baravaridan 40 baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.

Birinchi marta haqorat qilgan shaxslar, agar ularning qilmishlari jinoiy jazolashga tegishli boʻlmasa, maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin. Haqorat qilish, basharti, shunday harakatlar uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilgandan keyin sodir etilgan boʻlsa, eng kam oylik ish haqining 200 baravarigacha miqdorda jarima yoki bir yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi. Nashr qilish yoki boshqacha usulda koʻpaytirilgan matnda, yoxud ommaviy axborot vositalari orqali haqorat qilish eng kam oylik ish haqining 200 baravaridan 400 baravarigacha miqdorda jarima yoki 1 yildan 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi. Haqorat qilish jabrlanuvchi oʻz xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan bogʻliq holda; xavfli retsidivist tomonidan yoki tuhmat qilganligi uchun ilgari sudlangan shaxs tomonidan sodir etilgan boʻlsa — eng kam oylik ish haqining 400 baravaridan 600 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 yildan 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud 6 oygacha qamoq bilan jazolanadi (Oʻzbekiston Respublikasi JK, 140-modda).

Haqorat qilish har doim muayyan bir shaxsga qaratilgan boʻladi. Muayyan bir shaxsga qaratilmasdan aytilgan uyatsiz-beodob soʻzlar va shahrik. xatti-harakatlar bezorilik deb baholanishi mumkin.

Quyidagilar haqorat sanalishi mumkin:
* Soʻkinish.
* Ijtimoiy qoralanuvchi atamalar: *oʻgʻri*, *fohisha*.
* Salbiy tarixga ega atamalar: *fashist*, *millatchi*.
* Biror kasb nomi bilan boshqa kasbni atash, masalan shifokorni *jallod*, *qassob* deyish.
* Zoosemantik metaforalar: *mol*, *eshak*, *it*.
* Salbiy maʼnoli feʼllar: *uxlatish*, *kiydirish*.
* Odam feʼl-atvorini salbiy baholovchi atamalar: *ablah*, *yaramas*.

Jiddiy haqoratlar maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishga sabab boʻlishi mumkin.
Xarip

**Xarip** atamasi Oʻzbekistonda ishlatiluvchi haqorat boʻlib, quyidagilarni anglatishi mumkin:

* Madaniyatsiz, tarbiyasiz, primitiv odam.

## Etimologiyasi
Ushbu soʻzning kelib chiqishi haqida quyidagi taxminlar bor:
* arabcha *harif* soʻzidan, "qoʻpol", "besoʻnaqay" degan maʼnoda.
* turkcha *herif* - "yoqimsiz odam", "nusxa".
* *Xarob* (xaroba) yoki *gʻarib* soʻzlaridan.

## Boshqa tillarda
* Qozoqcha: *mambet*.
* Qirgʻrizcha: *mirk* (*мырк*).
* Ruscha: *bidlo* (*быдло*), *kolxoznik* (*колхозник*).
* Ukraincha: *raxul* (*рагуль*).
* Inglizcha: *redneck*, *hillbilly*, *yokel*.

## Manbalar

## Havolalar
* ХАРЫ́П — в дополнение поста, *ru_etymology*, LiveJournal
Paltoga

**Paltoga** (), sharqiy Rossiyada joylashgan shahar. Aholisi: 295-nafar (2002).

Ushbu shahar 2001-yilda bir nechta qishloqlarning birlashishi natijasida tashkil etilgan.

## Manbalar
Herman Cain

**Herman Cain** (; 1945-yil 13-dekabr) AQSh prezidentlik saylovida nomzodlardan biri, hozirda Kansas shahar Federal Zahira Banki boshligʻidir. AQSh Respublikachi Partiyasi aʼzosi. Oʻtmishda tadbirkor (1986-1996), ungacha esa harbiy matematik-ballistik boʻlib xizmat qilgan.

Cain saylovoldi kampaniyasida siyosiy va ijtimoiy savollar boʻyicha bilimsiz ekanligini namoyish qilib, yirik janjallarga sabab boʻldi. Jumladan, u Oʻzbekiston Prezidenti kim ekanligi haqidagi savolga shunday mazaxona javob qildi:
:*Mendan Ubeki-beki-beki-beki-stan-stan prezidenti kim ekanligini soʻrashsa, men aytamanki, „ Bilasizmi, men bilmayman. Siz-chi, bilasizmi?“ Keyin davom etaman: „Bu bizga yangi ish oʻrinlari yaratadimi?“*
Cain mavzuni davom ettirib, Oʻzbekistonni *„*dunyodagi kichik ahamiyatsiz davlatlardan biri*“*, deb atadi. U bu iddaolari va butunboshli mamlakatni mazax qilgani uchun keskin tanqid qilindi.
## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Walter Isaacson

**Walter Isaacson** (, 24-fevral, 1955-yilda tugʻilgan) — Amerikalik jurnalist, yozuvchi va biograf; Stiv Jobs va Albert Eynshteyn haqidagi mashhur biografik asarlar muallifi. Aspen instituti prezidenti va bosh direktori. CNN telekanalining sobiq bosh direktori va *[[Time]]* jurnalining sobiq muharriri. 2009-yili AQSh prezidenti Barak Obama tomonidan Amerika Ovozi va Radio Free Europe radiostansiyalarini boshqaruvchi Broadcasting Board of Governors tashkiloti direktori etib tayinlangan.

## Asarlari roʻyxati
* *[[Steve Jobs (kitob)|Steve Jobs: A Biography]]* (2011)
* *Einstein: His Life and Universe* (2007)
* *Benjamin Franklin: An American Life* (2003)
* *Kissinger: A Biography* (1992)
* *The Wise Men: Six Friends and the World They Made* (1986)

## Manbalar

## Havolalar
* List of recent articles by Walter Isaacson
* An interview with Walter Isaacson about his book «Einstein: His Life and Universe» 
* The Scale of Einstein, From Faith to Formulas by Janet Maslin, *[[The New York Times]]*, 9-aprel 2007-yil.
Steve Jobs (kitob)

„**Stiv Jobs**“ () – Apple Inc korporatsiyasi asoschilaridan biri Stiv Jobs haqidagi biografik asar. Kitob amerikalik jurnalist va yozuvchi Uolter Ayzekson tomonidan yozilgan va Simon & Schuster nashriyotida chop etilgan. Kitob oʻzbek tiliga 2019-yilda „Asaxiy Books“ loyihasi tomonidan tarjima qilinib nashr etilgan.

Ayzekson kitob ustida uch yilga yaqin ish olib borgan. Bu vaqt davomida u Stiv Jobsning oʻzidan 40dan ortiq eksklyuziv intervyu olgan. Bundan tashqari yozuvchi Jobsning 100dan ortiq qarindoshlari, doʻstlari va hamkasblaridan ham intervyu olgan.

Dastlabki rejaga koʻra, kitob 2011-yilning 21-noyabr kuni sotuvga chiqishi kerak edi, ammo Jobsning vafoti munosabati bilan kitob 24-oktabr kuni sotuvga chiqarilishi maʼlum boʻldi.

2011-yilning 10-oktabr kuni Sony Pictures „1 million dollardan kam boʻlmagan“ pul toʻlagani holda kitobni ekranlashtirish huquqini sotib olgani maʼlum boʻldi. 2012-yilning aprel oyida „Sony Pictures“ suratga olayotgan filmda Jobs rolini aktyor Jorj Kluni ijro etishi mumkinligi haqida xabarlar tarqadi.Stiv Jobs 3-sinfgacha bir necha marotaba maktabdan xaydalgan soʻng undagi sifat qobilyatlarni koʻrgan maktab direktori uni 4-sinfdan 7-sinfga sakrab oʻtishni taklif qilgan bunga Jobsni Ota-onasi qarshi edi.7-sinfga emas 6-sinfga oʻtishini xoxlashgan.

## Manbalar

## Havolalar
Simon & Schuster

**"Simon &Schuster"** nashriyotiga 1920-yillarning boshida Richard Saymon va Linkoln "Maks" Shuster tomonidan asos solingan. 1924-yili bu nashriyot ilk krossvordlar to'plamini chop etgan. Bugungi kunda "Simon & Schuster" kompaniyasi "CBS Corporation"ning bo'linmasi hisoblanadi. U "Random House", "Penguin" va "HarperCollins" bilan birga ingliz tilida kitoblar chop etuvchi to'rtta eng katta nashriyotdan biri hisoblanadi. Ayni vaqtda "Simon & Schuster" yiliga 2 ming xil nomda nashrlarni chop etmoqda.

1990-yillarning o'rtalarida nashriyot egasi boʻlgan "Viacom" konserni "Simon & Schuster Interactive" bo'linmasini tashkil etgan. 2003-yilga kelib, u xaridorlarning yo'qligi munosabati bilan tarqatib yuborilgan. Bo'linmaning so'nggi o'yin loyihalari sifatida "EVE Online" va "Outlaw Golf 2"ni ko'rsatish mumkin.

## Mavzuga oid
* Inglizcha kitob nashriyotlari ro'yxati

## Havolalar
* simonandschuster.com
Jurnalist

**Jurnalist** — asosiy faoliyati jurnalistika bilan shugʻullanish boʻlgan, muhim faktlar, voqealar, odamlar, hodisalar haqidagi axborotni yigʻish, qayta ishlash va uni auditoriyaga yetkazish orqali OAVni axborot bilan toʻldiruvchi kishi. Jurnalistlar asosan publitsistik faoliyatga yoʻnalgan boʻlib (kolumnistlar), ular oʻz oldiga maʼlum ijtimoiy fikrni shakllantirish, shuningdek, davlat hokimiyatining u yoki bu qaror va harakatlariga tahrirlovchi sifatida taʼsir qilish va nashr, radio yoki telekanal taʼsischilari belgilagan chegaralar doirasida jamiyat va davlat oʻrtasidagi vositachi boʻlishni maqsad qiladi.

**Muxbir** (arabcha — xabar beruvchi, xabarchi) — 1) tahririyat tarkibida jurnalist sifatida xizmat qiluvchi xodim; 2) bevosita tahririyatda ishlamaydigan, ammo ommaviy axborot vositalarida muntazam ijodiy hamkorlik qiluvchi shaxs; 3) boshqa ommaviy axborot vositalarida chiqish uyushtiruvchi gazeta, jurnal, radio, televideniye tahririyati xodimi (jamoatchi muxbir). 

Jurnalist — muxbir, reportyor (axborot-yangiliklar xizmati xodimi) va sharhlovchiga teleoperator, produser va boshqa texnik xodimlari yordam berishi mumkin.

OAV fotograf (suratkashi) reportyor yoki muxbir bilan birga ishlashi yoki mustaqil ravishda oʻz nashri uchun fotoreportajlar tayyorlashi mumkin. Bu jarayonda u fotojurnalistga aylanishi mumkin.

## Mavzuga oid
* Boshlovchi
* Jurnalistika
* Kinotanqidchi
* Paparatsi
* Restoran tanqidchisi
* Fotojurnalistika

be-x-old:Журналіст

zh-yue:記者
## Manbalar