Rossiyada telegramning bloklanishi

**Telegramni Rossiyada bloklash** – Telegram messenjeriga kirishni cheklash jarayoni boʻlib, Roskomnadzor tomonidan 2018-yil 16-aprelda iamalga oshirilgan.

2020-yil, 18-iyun kuni Roskomnadzor cheklovlar bekor qilinishini maʼlum qildi.

## Ziddiyatning mohiyati
2017-yil, 1 iyulda Rossiyada „Yarovaya“ qonuni kuchga kirdi, unda telekommunikatsiya xizmatlari operatorlari oʻz mijozlarining telefon xabarlari va Internet-trafiklari yozuvlarini olti oy davomida saqlash, shuningdek, foydalanuvchi yozishmalarini shifrlash uchun kalitlarni saqlash va Rossiya FSB soʻrovi boʻyicha ularni taqdim etish majburiyatini yuklad. Telegram rahbariyati ushbu talabni texnik jihatdan imkonsiz deb hisobladi, chunki kalitlar foydalanuvchilarning qurilmalarida saqlanadi va messenjer serverlari ularni qabul qilmaydi. Telegram asoschisi Pavel Durov ham FSB talablari Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga zid deb hisoblaydi.

### Bloklash
2018-yil, 13-aprelda Moskvaning Taganskiy sudi Roskomnadzor foydasiga qaror chiqardi va shu bilan Rossiyada messenjerni blokirovka qilishga ruxsat berdi.

### Kassatsiya shikoyatining rad etilishi
2019-yilning 1-fevral kuni Rossiya Federatsiyasi Oliy sudi Telegramning Rossiyada messenjerni bloklash boʻyicha berilgan kassatsiya (sud qarori boʻyicha norozilik) shikoyatini rad etdi.

### Messenjerni blokirovka qilishga qarshi maxsus birlashma
2017-yil, 21-dekabrda Roskomsvoboda jamoat tashkiloti „Telegram uchun jang“ni boshladi, uning davomida tarmoq foydalanuvchilari FSB va Roskomnadzorga qarshi jamoaviy daʼvoga qoʻshilishga taklif qilindi. Tashkilot Telegram shifrlash kalitlarini rasmiy organlarga oʻtkazish talablarini bekor qilish tarafdori edi. 2018-yil, 14-mart kuni RosKomSvoboda advokatlari Moskvaning Meshchanskiy sudiga messenjerga nisbatan Rossiya rasmiylarining harakatlariga eʼtiroz bildirish toʻgʻrisida jamoaviy daʼvo qoʻzgʻatdi. Kampaniya doirasida, 2019-yil iyul oyida FSBga shifrni ochish kalitlarini sinovsiz talab qilishiga qarshi chiqqan foydalanuvchilar tomonidan 24 ta shikoyat „YeSPCh“ga yuborilgan. 2021-yilning yozida „YeSPCh“ jamoaviy daʼvo boʻyicha birinchi shikoyatni eʼlon qildi va Rossiya rasmiylaridan messenjerni Rossiyada bloklash qonuniyligi haqida soʻradi. Hukumatdan 2021-yil 14-oktabrgacha bu ish boʻyicha oʻz pozitsiyasini va oʻz qarashlarini taqdim etish soʻralgan.

### Taqiq yechilishining boshlanishi
2020-yil, 22-aprel kuni Davlat Dumasi „Adolatli Rossiya“dan saylangan deputatlar Fedot Tumusov va Dmitriy Ionin Telegramni bloklashni tugatish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini tayyorladilar. 2020-yil, 4-iyun kuni messenjer yaratuvchisi Pavel Durov deputatlarni qoʻllab-quvvatladi. Shuningdek, u oʻtgan vaqt ichida ekstremistik targʻibotni aniqlash va yoʻq qilish usullari takomillashtirilganini va hozirda jamoa har oyda ommaviy zoʻravonlik va terrorchilik chaqiriqlarini tarqatish boʻyicha oʻn minglab urinishlarni toʻxtatayotganini taʼkidladi. 15-iyun kuni „Adolatli Rossiya“ deputatlari Dmitriy Ionin va Fedot Tumusov parlament quyi palatasiga Telegram messenjerini blokdan chiqarish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini taqdim etadi va Telegramdan Rossiyaning rasmiy organlari, masalan, Aloqa vazirligini, shuningdek, messenjerda rasmiy maʼlumotlarni eʼlon qiladigan koronavirusga qarshi kurash boʻyicha tezkor shtabni eslatib oʻtadi. Aloqa vazirligi deputatlarning qonunchilik tashabbusini qoʻllab-quvvatlamaydi. Axborot siyosati, axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari boʻyicha Davlat Dumasining qoʻmitasi raisi Aleksandr Khinshtein ham tanqidiy munosabat bildiradi.

### Taqiqning bekor qilinishi
2020-yil, 18-iyun kuni Roskomnadzor cheklovlar bekor qilinishini eʼlon qildi. Na eʼlon qilingan paytda, na keyinroq Moskvaning Taganskiy tuman sudining blokirovka qiluvchi qarori bekor qilingan. 2020-yil, 13-noyabrda Roskomnadzor Telegram messenjerida oʻz kanali tashkil etilganini eʼlon qildi.

## Va shuningdek…

* Rossiyada Vikipediyani bloklash
* Rossiyada Internet tsenzura
* Internet tsenzurasi

## Eslatmalar