open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chaqirim

**Chaqirim** (chaqirmoq soʻzidan) — qad. uzunlik oʻlchov birligi. Qadimdan Oʻrta Osiyoda katta masofalarni oʻlchash uchun qoʻllanib kelingan. Qiymati 1200 qadamga teng . Agar bir qadam oʻrtacha 0,75 m ekanligi hisobga olinsa, unda 1 chaqirim,1200×0,75=900 m =0,9&nbsp;km ga teng . Birok 19-asr oxiridan boshlab chop etilgan adabiyotlarda 1 Ch. 1500 gaz ga teng ekanligi haqida maʼlumotlar uchraydi. Bunda gazning 0,71+0,72 m ekanligi hisobga olinsa, 1CH.=1500(0,71+0,72) = 1,065+1,08&nbsp;km. Chor Rossiyasining 1894-yilda rus oʻlchov birligiga oʻtishi toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi chiqqan davrgacha 1ch.=0,9&nbsp;km, undan keyin 1 Ch.=1,06+1,08&nbsp;km ga teng boʻlgan. Hozirgi vaqtda 1 Ch. de ganda 1&nbsp;km tushuniladi.

## Manbalar
Kimyoviy birikma

**Kimyoviy birikma** kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadir. Kimyoviy birikmalar kimyoviy bogʻlar orqali fazoda ushlab turiladigan oʻzgarmas nisbatdagi atomlardan iborat boʻladi. Kimyoviy birikmalar molekular (kovalent bogʻli), tuz (ion bogʻli), intermetallid (metall bogʻli) yoki kompleks birikmalar (donor-akseptor bogʻli) boʻlishi mumkin. Sof kimyoviy unsurlar birikma hisoblanmaydi, agar ular bir unsurning koʻp atomlaridan iborat boʻlsa (masalan H2, S8 va hokazo), bunday moddalar poliatomik molekulalardan iborat deyiladi.

**Kimyoviy birikma** - bir yoki bir necha turli element atomlarining biron xil kimyoviy bogʻ yordamida birlashuvidan hosil boʻlgan kimyoviy modda. Bir xil kimyoviy elementdan tuzilgan oddiy moddalar (masalan, vodorod N2, kislorod O2, azot N2), turli xil kimyoviy elementlardan tuzilgan murakkab moddalar (masalan, suv N2O, ammiak NH3, sulfat kislota H2SO4, novshadil spirt NH4OH) лimyoviy birikmadir. Kimyoviy birikmaning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. U ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. Kimyoviy birikmalarni sintez qilish va tekshirish kimyo fanining eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi. 

## Manbalar
Toʻylar muborak (film)

„**Toʻylar muborak**“ () — Eduard Xachaturov 1978-yil yaratgan oʻzbek kinokomediyasi. Bosh rolda Oʻzbekiston xalq artisti Obid Yunusov oʻynagan. Filmda koʻngilchanligi tufayli oʻz toʻyi kuni koʻp odamlarga yordam beraman deb, toʻyiga zoʻrgʻa yetib keladigan kuyov haqida hikoya qilinadi.

## Syujeti
Kuyovni va uning spirtli ichimlik ichib ozgina mast boʻlgan doʻstlarini davlat avtomobil nazorati ishchisi toʻxtatadi. Kuyov doʻstlarini qoldirib, taksida toʻyxonaga joʻnaydi. Taksi haydovchisining boshi aylanib, koʻzi tinadi va mashinani avariya qiladi. Kuyov shoshib turgan boʻlsa-da, taksi haydovchisini shifoxonaga olib boradi. Shifoxonadan chiqqanidan keyin yoshi katta erkak va uning ayoli kuyovdan oʻz „taksisida“ ularni bir joyga olib borib qoʻyishini iltimos qilishadi. Hamma uni taksi haydovchisi deb oʻylaydi. Kuyov odamlarni aytgan joylariga olib bora olmasligini aytsa ham, unga quloq solishmaydi.

Filmning yakuniga yaqin kuyov bir ayolning uyidagi devorni gips bilan qoplash yuzasidan bir mardikor bilan savdolashayotganini koʻradi. Mardikor katta pul soʻragani uchun kuyov devorni oʻzi gips bilan tezda qolplashga qaror qiladi. Gipsni suv bilan qorgandan keyin dam olgani oʻtiradi va xayol sura boshlaydi. Gips tezda qotib qoladi va kuyovning oyoqlari qotgan gipsdan chiqmaydi. Kuyovni maxsus mashinada, oyoqlari gipsda qotgan holda toʻyxonaga olib boradilar.

## Rollarda

## Manbalar

## Havolalar
* Obid Yunusov bilan BBC intervu: „Obid Yunusov oʻz armoni, Oʻtkuriyning muvaffaqiyati va tan bergan sanʼatkori haqida“
Kuch

**Kuch** (mexanikada) — berilgan jismga boshqa jismlar tomonidan koʻrsatilayotgan *mexanik* taʼsirning miqdori va yoʻnalishini ifodalovchi kattalik. Jismga koʻrsatiladigan ta'sir 2 xil hodisani — jismning tezligini oʻzgartirishi yoki uning deformatsiyalanishini vujudga keltirishi mumkin. Ikkala hodisada yuzaga kelgan tezlanish yoki deformatsiya miqdorini oʻlchash orqali taʼsir etayotgan kuchni aniqlash mumkin. Kuchning dinamik va statik oʻlchash usullari mavjud. Nyutonning ikkinchi qonuniga muvofiq, jismga taʼsir etayotgan kuch G' jism massasi t bilan uning tezlanishi a koʻpaytmasiga teng: G' = ta. Guk qonuniga asosan, elastik deformatsiyalarda, massa, prujina yoki sterjenning cho'zilishi (siqilishi)da vujudga keluvchi deformatsiyalanish kattaligi x taʼsir etayotgan kuchga proporsional:Gʻ = — Kx, bunda K — prujina yoki sterjen bikrligi. Ikki jismning bir-biriga koʻrsatayotgan har qanday taʼsiri oʻzaro taʼsir harakatiga ega bo'lib, ularning bir-birlariga taʼsir kuchlari doimo kattaligi jihatdan teng va yoʻnalishi jihatdan qarama-qarshidir. Kuch birligi qilib, massasi 1 kg boʻlgan jismga 1m/s2 tezlanish beradigan kuch qabul qilingan va Isaak Nyuton sharafiga nyuton deb atalagan. N bilan belgilanadi: 1N = 1 kg m/s2.

Fizikada **kuch** fizik jism harakati, yoʻnalishi yoki geometrik tuzilishini *oʻzgartiruvchi* har qanday taʼsirdir. Boshqacha aytganda, kuch massali jism tezligini oʻzgartiradi (tezlatadi yo sekinlatadi), yoki egiluvchan jismni deformatsiyalaydi. Kuchni tortish yoki itarish kabi *intuitiv konseptlar* orqali ifodalash mumkin. Kuch vektor kattalikdir, u ham son qiymatga, ham yoʻnalishga ega. Newton ikkinchi qonuni, , aslida biroz boshqacha ifodalangan edi: Jismga taʼsir etuvchi sof kuch uning impulsi oʻzgarishiga ketadigan vaqt hosilasiga tengdir.

## Manbalar

## Havolalar
NGC 1

**NGC 1** Pegas yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Heinrich Louis d'Arrest  30-sentyabr 1861-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 1 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 1 SIMBAD omborida 
* NGC 1 Vizier omborida 
* NGC 1 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Yor-yor (film)

„**Yor-yor**“ () — taniqli oʻzbek rejissori Ali Hamroyev 1964-yil yaratgan musiqiy kinokomediya. Film eng sara oʻzbek komediyalaridan biri hisoblanadi, uni baʼzan „oʻzbek milliy komediyasi” deb atashadi.

## Syujeti
Baxtiyor (Baxtiyor Ixtiyorov ijro etgan) Zulfiya degan qizni televizorda koʻrib, uni sevib qoladi. Zulfiyani izlab topishga qaror qilgan Baxtiyor otasi bilan butun Oʻzbek SSRni kezadi. Ular juda koʻp odamni uchratishadi, turli voqealarni boshdan kechirishadi, ammo Zulfiyani topa olishmaydi. Toshkentga qaytganlaridan keyin Baxtiyor va uning oilasi shaharning eski qismidagi uylarini tashlab, yangi kvartiraga koʻchib chiqishadi. Film oxirida Baxtiyor yangi uyda Zulfiya bilan qoʻshni ekanligini koʻradi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* „Yor-yor“ filmidan skrinshotlar galereyasi
UGC 480

**UGC 480** Andromeda yulduz turkumidagi S? tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 218 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 218 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 218 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 218 SIMBAD omborida 
* NGC 218 Vizier omborida 
* NGC 218 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Yangi umumiy katalog

***Tumanlik va Yulduz Klasterlari Yangi Umumiy Katalogi*** (; qisqartmasi — **NGC**) osmon jismlari jamlangan astronomik katalogdir. 1888-yili John Louis Emil Dreyer tomonidan John Herschelning Tumanlik va Yulduz Klasterlari Katalogi davomi sifatida boshlangan. NGC oʻz ichiga 7840 obyektni oladi, ular **NGC obyektlari** deyiladi. U eng katta batafsil kataloglardan biridir, unda yulduzlardan tortib to galaktikalargacha yoritilgan. Dreyer keyinchalik NGC ga qoʻshimcha qilib *Indeks Kataloglari* (; qisqartmasi — **IC**) ni chop etdi. Ulardan biri 1895-yili nashr qilinib, 1520 obyektni, ikkinchisi esa 1908-yili bosilib, 3866 obyektni, jami 5386 **IC obyektlari**ni oʻz ichiga olgan.

Janubiy yarimshardagi obyektlar oʻsha paytda nisbatan kam oʻrganilgani uchun NGC da batafsil yoritilmagan. Katalogning yangi, toʻldirilgan variantlari — *Qayta Tekshirilgan Yangi Umumiy Katalog* (; qisqartmasi — **RNGC**) 1973-yili Sulentic va Tifft tomonidan, *NGC2000.0* esa 1988-yili Sinnott tomonidan boshlangan.

## Yana qarang
* NGC obyektlari
* IC obyektlari

## Havolalar
* Qayta Tekshirilgan Yangi Umumiy Katalog
50 Cassiopeiae

**50 Cassiopeiae** Kassiopeya yulduz turkumidagi * tipli yulduzdir.

Ushbu obyektni John Herschel  1831-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 771 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 771 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 771 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 771 SIMBAD omborida 
* NGC 771 Vizier omborida 
* NGC 771 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Qirguli

**Qirguli** Farg'ona shahrining mavzelaridan biri boʻlib, shahar markazidan 4&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi taxminan 30 ming kishi. Qirguli mavzesi 2004-yilgacha alohida Qirguli tumani sifatida mavjud boʻlgan. Mavze Marg'ilon shahri va Toshloq tumanlari bilan chegaradosh. Qirguli Fargʻona shahrining sanoatlashgan hududi hisoblanadi.
Mavzeda neftni qayta ishlash zavodi (FNQIZ), kimyoviy oʻgitlar zavodi Fargʻonaazot OAJ, Atsetat-tola zavodi, Mexanika zavodi, Issiqlik elektrostantsiyasi faoliyat yuritadi. Qirguli temir yoʻl stantsiyasi temir yoʻl tarmogʻi saonat mollari tashish uchun barpo etilgan.
Mavzeda „Sharq“ mexmonxonasi faoliyat yuritadi. Shuningdek "Neftchi" futbol klubining mashgʻulot va maʼmuriz bazasi, Serjantlar tarkibini qayta tayyorlash (militsiya maktabi), kabilar ham aynan Qirgulida joylashgan.
26-ATS telefon tarmogʻi bu hudud uchun aloqa hizmati koʻrsatadi.

Oliy oʻquv yurtlaridan Fargʻona Politexnika instituti, oʻrta taʼlim muassasalaridan kimyo texnologiyalari va politexnika, transport, ijtimoiy iqtisodiyot, elektrotexnika kollejlari va akademik litsey faoliyat yuritadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Qirguli haqidagi ruscha sayt 
* Fargʻona Politexnika institut sayti
Kimyoviy reaksiya

**Kimyoviy reaksiya** bir kimyoviy moddalar majmuining boshqa moddalarga aylanishi jarayonidir. Kimyoviy reaksiyalar spontan, yaʼni oʻz-oʻzidan, yoki boshqariluvchi boʻlishi mumkin. Ikkinchi holda kimyoviy reaksiyani oʻtkazish uchun tashqaridan biror energiya (issiqlik, yorugʻlik, elektr) talab etiladi. Kimyoviy reaksiyalarda elektronlar harakati bosh rolni oʻynaydi. Kimyoviy reaksiyaga kirishuvchi moddalar reagentlar, deb ataladi. Reaksiya natijasida hosil boʻladigan moddalar esa kimyoviy reaksiya mahsulotidir. Kimyoviy reaksiyalar kimyoviy formulalar orqali ifoda etiladi. Kerakli mahsulotni olish uchun bir necha reaksiyalar ketma-ketligi talab etilishi mumkin, bu jarayonga kimyoviy sintez deyiladi.

**Kimyoviy reaksiyalar** - bir turdagi kimyoviy moddalarningtarkibi va xossalari jihatidan farq qiladigan ikkinchi turdagi moddalarga aylanish jarayoni. Kimyoviy reaksiyalarni kimyoviy tenglama bilan ifodalash mumkin, mas, sulfat kislotaga ruh taʼsir ettirilganda ruh sulfat va vodorod gazi hosil boʻladi: H2SO4+Zn=ZnSO4+H2T. Kimyoviy reaksiyalarda atomlar oʻzgarmaydi, bir birikmadan ikkinchisiga oʻtadi, xolos. Kimyoviy jarayonlarda toʻgʻri (qaytmas) reaksiya (mas, vodorod yodidning vodorod va yoddan hosil boʻlishi: N2+12->2N1) bilan bir qatorda, qaytar reaksiya (mas, vodorod yodidning parchalanishi:2HIH2+I2) ham sodir boʻladi. Kimyoviy reaksiyalardaishtirok etadigan elementlarning oksidlanish darajadari (valentliklari) oʻzgarsa, bunday reaksiyalar oksidlanish-kaytarilish reaksiyalari deyiladi. Kimyoviy reaksiyalarda molekulalar, atomlar va ionlar ishtirok etishi mumkin. Shunga koʻra, reaksiyalar uchga boʻlinadi: oddiy, ionli va radikal reaksiyalar.

Oddiy reaksiyalarda molekulalar oʻzaro reaksiyaga kirishadi, mas, N2+S12=2NS1. Ionli reaksiyalar ionlar ishtirokida boradi, mas, N++ON~ =N2O. Radikal reaksiyalarda oraliq mahsulot sifatida albatta erkin radikal hosil boʻladi. Radikal reaksiyalar, odatda, zanjir tarzida boradi (k,. Zanjir reaksiyalar). Toʻgʻri va teskari reaksiyalar tezligi teng boʻlganda sistemada kimyoviy muvozanat karor topadi (qarang Kimyoviy termodinamika).

Murakkab reaksiyalar, parallel reaksiyalar, ekzotermik reaksiyalar, endotermik reaksiyalar, qattiq fazali reaksiyalar ham mavjud.

## Manbalar
Kompas

**Kompas** (lot. *com-* – „ham-, birga“ va *passus* – „yoʻl“, „qadam“; „hamqadam“, „yoʻldosh“) navigatsiya asbobi boʻlib, yer sirtiga nisbatan tizimda yoʻnalishlarni aniqlaydi. Bu tizim toʻrt *[[dunyo tomonlari]]* – shimol, janub, gʻarb va sharqni belgilaydi. Baʼzan kompasda bu tomonlardan tashqari darajalar ham chizilgan boʻladi. Bunda shimol 0°, keyin soat yoʻnalishi boʻylab: sharq 90°, janub 180°, gʻarb esa 270° ga mos keladi. Ushbu darajalar azimutni koʻrsatishga xizmat qiladi.

**Kompas** (ital. compasso – oʻlchayman)— geografik (haqiqiy) yoki magnit meridianining yoʻnalishini aniqlashda qoʻllanadigan asbob. Magnitli, giroskopik K., quyosh K.i, radio va astroradio K.i boʻlishi mumkin. Magnitli K. magnitlangan milning shimol-jan. yoʻnalishida magnit meridiani boʻylab joylashishi xossasiga, giroskopik K. erkin osilgan va maxsus moslama yordamida tez aylanadigan rotorning oʻqi geografik meridian tekisligida mustaqil joylasha olishiga, quyo sh K.i (yoki astronom i k K.) Quyosh harakatini uzluksiz koʻzatib turishga, rad i okom pas radiost-yalar tarqatadigan radiotoʻlqinlarni maʼlum yoʻnalishda qabul qilishga, astroradiokompas Quyoshdan tarqaladigan radionurlarni qabul qilishga asoslangan. Boʻlar orasida magnitli K. eng qadimiysi. Uning asosiy kamchiligi shuki, hamma vaqt magnit va geografik qutblar yoʻnalishlari farqini hisobga olish kerak boʻladi. Qutblarda uni ishlatib boʻlmaydi. K. dengizda suzishda, aviatsiya, geodeziya, topografiya, kon va harbiy ishlarida qoʻllanadi.

Bir-biridan farqli ikki xil kompaslar mavjud: magnit kompas va girokompas. Magnit kompas mili Yer magnit maydoni bilan taʼsirlashib, geomagnit qutblarga mos tushishga harakat qiladi. Girokompas esa oʻz ichida Yer aylanishiga sezgir tez aylanuvchi gʻildirakni saqlaydi.

Magnit kompas Xitoyda, Han sulolasi davrida ixtiro etilgan, uni avvalboshda „qimmatbaho toshlar topish va uy qurish uchun joy aniqlashda“ ishlatishgan. Keyinchalik kompasdan Xitoy harbiylari dengiz va quruqlikda yoʻl aniqlash va xarita chizish uchun foydalana boshlashgan. Kompas Xitoydan Yevropaga Eron orqali kirib kelgan.

## Manbalar

## Havolalar
* How to Make a Compass  (Kompas tayyorlash)
* ''Kompas tarixi''
Olov

**Olov** deb alangalanish natijasida zudlik bilan oksidlanish jarayoniga aytiladi. Bunda issiqlik, yorugʻlik va turli kimyoviy reaksiya mahsulotlari ajralib chiqadi. Zanglash va hazm qilish kabi sekin oksidlanish jarayonlari olov emas.

Olovning koʻrinuvchi qismi *[[alanga]]* deyiladi. Alanga atrofdagi gazlarni qizdiradi, kuchli olov ularni hatto ionlashtirib, plazmaga ham aylantirishi mumkin. Alanga rangi va intensivligi yoqilgan moddalar va atrofdagi gazlarga bogʻliq.

Olov global ekologik tizim va kundalik hayotda muhimdir. Olov isitadi, undan hosil boʻlgan kul oʻgʻit sifatida ishlatilishi mumkin. Biroq olovni qoʻllaganda ehtiyotkorlik zarur, yoʻqsa yongʻin sodir boʻlib, jiddiy jarohatlar, eroziya va atmosfera kirlanishiga olib kelishi mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
Masad surasi

**Masad surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Ushbu surada Paygʻambarimiz amakilaridan biri, ashaddiy kofir Abu Lahab va uning betavfiq xotini Ummu Jamilning jazolanishlari, har ikki dunyoda tortadigan azob-uqubatlari haqida hikoya qilinadi. 

## Tafsiri
Bu surai karimaga o‘zining oxirgi "masad" so‘zi nom bo‘lib qolgan. Suraning ikkinchi ismi "Lahab"dir. Ko‘pchilik birinchi ibora - "Tabbat yadaa" bilan ham ataydi. "Masad" so‘zining ma'nosi "arqon"dir. Surada Abu Lahabning xotini bo‘ynida arqon ila do‘zaxga kirishi ta'kidlangan. Ushbu suraning qahramoni Abu Lahabning asli ismi Abdul Uzzo ibn Abdulmuttolib bo‘lib, ikki yanog'i olovdek qizarib turgani uchun Abu Lahab degan kunya olgan edi. Alloh taolo "Yaqin qarindoshlaringni ogohlantir" degan oyatni tushirganda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Safo tepaligiga chiqib, baland ovoz bilan: "Ey, Quraysh jamoasi!"— deb nido qildilar. Shunda ular to‘planishdi. Ul zot ularga qarab: "Agar sizlarga hozir vodiyda otliqlar ustingizga bostirib kelishga tayyor turibdilar, desam, ishonasizlarmi?"– dedilar. To‘planganlar: "Ishonamiz, sening yolg‘on gapirganingni hech ko‘rmaganmiz", deyishdi. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: "Albatta, men sizlarga shiddatli azobdan qo‘rqituvchi (Payg‘ambar) bo‘lib keldim", - dedilar. Shunda Abu Lahab: "Halok bo‘lgur, bizni shunga yig‘dingmi?" degandan so‘ng Alloh Taolo "Masad" surasini nozil qilgan. Abu Lahab Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning amakilari va eng ashaddiy dushmanlaridir. U boyligi g‘ururga ketkazgan sinf vakili: ular o‘zlariga vazifa yuklatuvchi barcha harakat va tuzumlarga qarshi chiqishaveradi. Abu Lahabning xotini Ummi Jamil ham Islomning ashaddiy dushmanlaridan biri bo‘lib, Payg‘ambar alayhissalom haqida turli bo‘hton va tuhmatlar tarqatib yurardi. U ham chaqimchilik, g'iybatchilikka o‘ch, fitnachi ayollar toifasining vakilasi.

## Sura haqidagi hadislar
## Manbalar

MASAD SURASI
NGC 1731

**NGC 1731** Oltin Baliq yulduz turkumidagi OCL+EN tipli ochiq klasterdir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 1731 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 1731 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 1731 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 1731 SIMBAD omborida 
* NGC 1731 Vizier omborida 
* NGC 1731 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Boltiq dengizi

**Boltiq dengizi** — Atlantika okeanining bir qismi. Maydoni 419 ming km². Materik ichkarisiga chuqur kirib borgan. Chuq. 40–100 m, eng chuqur yeri 470 m. Boltiq dengizi da suv osti balandliklari va botiqlar, Botniya, Fin, Riga kabi qoʻltiqlar, Saaremaa, Ryugen, Gotland, Eland, Bornxolm, Aland kabi katta orollar bor. Okean bilan Eresunn, Katta va Kichik Belt, Kattegat va Skagerrak boʻgʻozlari orqali tutashgan. Qirgʻoqlari asosan qumli pasttekisliklardan iborat, shim.sharqi qoyali. Dengiz tubi qum va gilli balchiqlar bilan krplangan. Botiqlar, qatortepalar va jarliklar koʻp uchraydi. Boltiq dengizi ga 250 dan ortiq dare (Neva, Daugava, Visla, Odra va boshqalar) quyiladi. Boltiq dengizi ning iqlimi moʻʼtadil. Jan.da yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 1,1°, iyulniki 17,5°, shim.da yanvarniki — 11,5°, iyulniki 17°. Oʻrtacha yillik yogʻin 500–600&nbsp;mm, baʼzi joylarida 1000&nbsp;mm gacha. Qishda suv yuzasining temperaturasi 1—3°, yezda 18—20°. Boltiq dengizi ning qirgʻoqqa yaqin qismlari noyabrdan aprel oyigacha muzlaydi. Boltiq dengizi yuzasida suvning shoʻrligi faqat gʻarbida 11‰, boshqa qismlarida 2—3‰ dan 6— 8‰ gacha. Boltiq dengizi da seld, chavaqbaliq, anchous, paltus, losos, olabugʻa ovlanadi. Botniya qoʻltigʻida tyulen bor. Boltiq dengizi Boltiqboʻyi mamlakatlarining eksportimportida va yoʻlovchilar tashishda katta ahamiyatga ega. Antropogen taʼsirlar natijasida ekologik ahvoli yomonlashgan. Asosiy portlari: SanktPeterburg, Tallin, Riga, Liyepaya, Ventspils, Klaypeda, Kaliningrad, Shchesin, GdanskGdinya, Rostok va boshqa Kurortlardan: Yurmala, Kolobjeg, Ustka va boshqa

**Boltiq dengizi** Shimoliy Yevropadagi dengizdir. Skandinaviya yarimoroli, Yevropa qitʼasi va Daniya orollari bilan oʻralgan.

## Manbalar
Alanga tumanligi

**Alanga tumanligi** (**NGC 2024**)  Orion yulduz turkumidagi EN (emission tumanlik) tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Havolalar
* NGC 2024 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2024 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2024 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 2024 SIMBAD omborida 
* NGC 2024 Vizier omborida 
* NGC 2024 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Shahid

**Shahid** ( – *guvoh*) – 1) islomda din yoʻlida halok boʻlgan shaxs. Musulmonlar Hadislarga tayanib shahid oʻz iymonini kofirlarga qarshi urushda halok boʻlishi bilan tasdiqlaydi deb bilishadi. Musulmonlar shahidga qabr azobidan holi boʻlib jannatga tushish kafolatlangan deb ishonishadi. Shuning uchun shahidni dafn etilishidan oldin yuvishmaydi. Boshqa bir hadisda vabodan, ichki xastalik bilan, gʻarq boʻlib, tom bosib oʻlganlarni Shahid hukmida oʻlganlar deyiladi. Shahidlar dafn etilishidan oldin yuvilmaydi. Oʻzini oʻzi portlatish, oʻziga oʻzi oʻt qoʻyish, oʻzini oʻzi boshqa usullarda oʻldirish Shahid hukmida boʻlmaydi Dindorlar shahidning hayotligida qilgan barcha gunohlari kechiriladi, jannatda u Alloh huzurida baland martabaga erishadi deb bilishadi. Musulmonlar orasida vaqt oʻtishi bilan gʻayritabiiy oʻlim topgan (inson, hayvon tomonidan oʻldirilgan, tabiiy ofat, ogʻir yuqumli kasalliklar, zaharlanishdan oʻlganlar, haj paytida vafot etganlar va boshqalar) barcha kishilar Shahidlar deb hisoblangan. Yana Hadislarda aytilishicha, oʻz obroʻsi yo mol-mulki yoki joni yoxud dini, shuningdek, ahdu-oilasining himoyasi yoʻlvda qurbon boʻlganlar ham Shahiddir. Vabodan oʻlgan, ichki xastalik ila oʻlgan, gʻarq boʻlib oʻlgan, tom bosib oʻlganlarni ham Musulmonlar shahid hukmida oʻlganlar deyiladi. 2) Vatan urushi uchun yoki haqqoniyat yoʻlida qurbon boʻlgan, jonini fido qilgan odam.

## Shahidlik xislatlari
Musulmonlar boshqa bandalardan farqli oʻlaroq shahidlar uchun xos qilingan xislatlar ham bor ekan deb ishonishadi. Yetti xislat Alloh taoloning yoʻlida jihod qilib shahid boʻlganlargagana nasib boʻladi deb bilishadi.

## Manbalar
Shafoat

**Shafoat** ( — tarafini olish, (birov uchun) vositachilik) — boshqa birovga qoʻshilib, unga yordam berish va yonini olib, biror narsani uning uchun soʻrash. Koʻpincha, Shafoat martabasi va hurmati yuqori shaxsning oʻzidan past odamning tarafini olishi tushuniladi. Qiyomatdagi Shafoat ham shundandir („al-
Mufradot fi Rariybil Qurʼon“ 263 s.) Shafoatchi oʻzini, Shafoat qilinadigan shaxsga unga yordam berish va uning uchun bir narsani tilash uchun, qoʻshadi. Shuningdek, Allohning huzurida Shafoat beruvchilar ham, gunohkorlarga koʻmak beradilar.

## Shafoatning turlari

Shafoat bir necha turlarga boʻlinadi.
# -ulugʻ Shafoat boʻlib, barcha paygʻambarlar ichidan Paygʻambar Muhammadning oʻzlariga xos qilingandir. Buning dalili, Buxoriy, Muslim va boshqalar rivoyat qilgan „ulkan shafoat“ hadisidir.
# -Paygʻambarning, yaxshiliklari va yomonliklari barobar boʻlib qolgan odamlar jannatga kirishlari uchun Shafoat qilishlari.
# -Paygʻambarning, boshqa bir, doʻzaxga amr qilingan odamlarni unga kirmasliklari uchun Shafoat qilishlari.
# -Paygʻambarning jannatga kirgan odamlarning amallari savobi taqozo qilgan darajadan yuqori darajaga koʻtarish uchun Shafoat qilishlari.
# -Baʼzi qavmlarni jannatga hisobsiz kirishlari haqidagi Shafoat Bu qismga dalil Ukosha ibn Musoning hadisidir. Rasululloh unga duo qilib, Alloh uni jannatga hisobsiz kiradigan yetmish ming kishilardan qilishini soʻraganlar (Buxoriy, Muslim).
# -Azobga sazovor odamlardan azobni engillatish uchun Shafoat Paygʻambar amakilari
Abu Tolibning azobini yengillatish haqidagi Shafoatlariga oʻxshash (Muslim, Abu Saʼvd al-Xudriy rivoyat qilgan).
# -Paygʻambarning barcha moʻminlarga jannatga kirish izni berilishini soʻrab qiladigan Shafoatlari.
# -Paygʻambarning oʻz ummatlaridan gunohi kabira qilganlariga Shafoat qilishlari.
Ushbu 8 tur Paygʻambarga va Shafoat qilinuvchiga nisbatandir.
Shafoat shafoatchiga qarab ham 8 turli boʻladi:
* 1-Anbiyolarning ummatlariga Sh.i.
* 2-Farishtalarning gunohkorlarga Shafoati.
* 3-Kichik bolalarning ota-onasiga Shafoati.
* 4-Allohning yoʻlida shahid boʻlganning oʻz axlidan 70 kishiga Shafoati.
* 5-Qurʼonni yod olgan kishining axli baytiga Shafoati.
* 6-Moʻminlarning bir-birlariga Shafoati.
* 7-Qurʼoni karimning oʻz qorisiga Shafoati.
* 8-Roʻzaning roʻzadorga Shafoati.
* Qurʼoni karimning 2-sura, 255-oyatida Shafoat toʻgʻrisida jumladan shunday deyilgan:
„Uning huzurida hech kim (hech kimni) Uning ruhsatisiz shafoat qilmas“.

## Manbalar
BAQARA SURASI

## Havolalar
Choryorlar

**Choryorlar, Chahoryor** (forscha chahor (‘to‘rt’) va yor (‘do‘st’) so‘zlaridan tuzilgan atama) — Muhammad vafotidan keyin arab xalifaligida hokimiyat tepasida turgan dastlabki 4 xalifa (Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali). Bu xalifalarni Choryorlar deb atash Eron, Afgʻoniston va O’rta Osiyodagi oddiy dindorlar orasida rasm boʻlgan. Choryorlar arab tilidagi diniy manbalarda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalifalar“) nomi bilan tilga olinadi. Choryorlar xalifalikni boshqarish va kengaytirish, qoʻshni yerlarni fath etib islom bayrogʻi ostida birlashtirishga rahnamolik qilgan hukmdorlardir. Musulmonlar Choryorlarni „paygʻambar noiblari“ hisoblaydilar. Islom anʼanasida Choryorlar hukmronlik davri islomning oltin asri deb yuritiladi. Bu davr 30 yil boʻlgan. Choryorlar zamonida Paygʻambar boshlab bergan futuhotlar oxiriga yetkazilgan, davlat qurilishi mukammal boʻlgan, islom yetib borgan oʻlkalarda barqarorlik oʻrnatilgan.
William Herschel

**William Herschel** (; 15-noyabr 1738 – 25-avgust 1822) olmon-britan astronomi, texnik mutaxassisi va bastakori boʻlgan. Hanoverda tugʻilgan William 19-yoshida Buyuk Britaniyaga koʻchib ketgan. Herschel Uran sayyorasi va uning ikki tabiiy yoʻldoshi — Titania va Oberonni kashf qilgan shaxs sifatida mashhurdir. U shuningdek Saturn yoʻldoshlari, boshqa osmon jismlari va infraqizil nurlanishni ochgan. Herschel musiqa bilan ham shugʻullangan, u yigirma toʻrtta simfoniya bastalagan. 

GERSHEL (Herschel) Vilyam (Fridrix Vilgelm) (1738.15.11, Gannover, Germaniya —1882.25.8, Slau, London yaqinida) —ingliz astronomi va optigi. London Qirollik astronomiya jamiyati aʼzosi (1781). 1757-yilda Angliyaga kelib, mashhur kompozitor va musiqa oʻqituvchisi sifatida taniladi.

Keyinchalik (36 yoshidan) astronomiyaga qiziqib, yuzlab teleskoplar yasadi. 1781-yil 13-martda Uran sayyorasini kashf qildi va uning ikki yoʻldoshi —Oberon va Titaniyani ochdi, Saturnning ikki yoʻldoshi hamda uning oʻz oʻqi atrofida aylanishini aniqladi. G. 2500 dan ortiq yulduz toʻdalari va tumanliklarini oʻz ichiga olgan jadvalni tuzdi. Teleskoplarni loyihalash va yasashda unga ukasi, isteʼdodli mexanik Aleksandr G., keyinchalik oʻgʻli, mashhur astronom Jon G., astronomik kuzatuvlarda singlisi, astronom ayol Karolina G. koʻmaklashgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Musaylama

Musaylama (asl ismi Maslama: 633 yilda vafot etgan) - Arabiston yarim orolida Muhammad (sav) vafotlaridan soʻng, paygʻambarlikni daʻvo qilganlardan biri, Yamoma vohasida yashagan 
Bani Hanifa qabilasining diniy rahnamosi. Xalifa Abu Bakr (ra) davrida u mutanabbiylar 
(soxta paygʻambarlar) safiga kiritilgan va musulmonlarning bu qabilaga qarshi jangada 
halok boʻlgan. Musulmonlarga qarshi kurashgani uchun keyingi davr diniy adabiyotida 
uni kamsitish maqsadida Musaylama (Maslama ismining arabcha kichraytirilgan shakli) deb 
atalgan.
Ali Hamroyev

**Ali Ergashevich Hamroyev** (1937-yil, 19-may, Toshkent) — taniqli oʻzbek rejissori, ssenariychisi va aktyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1971). Hamroyev 1960- va 1970-yillarda olgan filmlari bilan SSRIda shuhrat qozongan. Ali Hamroyev shu kungacha 30 dan oshiq hujjatli film va 20 dan oshiq badiiy film yaratgan.

Hamroyevning eng mashhur filmlari „Yor-Yor“ (1964), „Soqchi“ (1972) va „Vodilik kelin“ (1984) filmlaridir. Hamroyevning „Bo Ba Bu” (1998) filmi koʻplab Yevropa mamlakatlarida namoyish qilingan. 2010-yil Hamroyev oʻzining yangi filmida Jek Nikolson Amir Temur rolini oʻynashga rozi boʻlganini eʼlon qildi.

## Hayoti
Ali Hamroyev 1937-yil 19-mayda Toshkenda tugʻilgan. Otasi Ergash Hamroyev. Ali Hamroyev Moskvadagi Gerasimov nomli Kinematografiya Institudida (VGIK) tahsil olgan. VGIKni 1961-yil tugatgan.

## Ijodi
Hamroyev 1961-yildan „Oʻzbekfilm“da rejisssor boʻlib ishlay boshlagan. „Bolalar haqida kichik hikoyalar“ uning birinchi filmi. Ali Hamroyev „Yor-yor“, birinchi oʻzbek film-operasi „Dilorom“, „Laylak keldi, yoz boʻldi“, „Qizil qum“, „Favqulodda komissar“, „Shijoat“, „Yettinchi oʻq“, „Muxlis“, „Inson qushlar ortidan boradi“ (Dehli festivalida „Eng yaxshi rejissura uchun“ sovrinini olgan, 1977), „Mevazorlik ayol“ kabi filmlari bilan tanilgan. Shuningdek, „Salom, Bahor!“, „Turkiston“, „Oʻzbekiston“, „Toshkent jasorati“ va boshqa hujjatli filmlarga ham rejisorrlik qilgan.

## Filmografiyasi
### Rejissor
* Ruscha: «Маленькие истории о детях, которые...» (1961)
* Ruscha:  «Любит - не любит?/Первое признание» (1964)
* „Yor-Yor” (Ruscha: «Где ты, моя Зульфия?») (1964)
* Ruscha: «Белые, белые аисты» (1966)
* „Dilorom” (1967)
* Ruscha: «Бабушка, пяти тысяч внуков» (1967)
* Ruscha: «Красные пески» (1968)
* Ruscha: «Чрезвычайный комиссар» (1970)
* Ruscha: «Без страха» (1971)
* Ruscha: «Седьмая пуля» (1972)
* Ruscha: «Поклонник» (киноальманах) (1973)
* Ruscha: «Человек уходит за птицами» (1975)
* Ruscha: «Годы братства и испытаний. Узбекистан 1941-1945» (1976)
* Ruscha: «Триптих» (1978)
* Ruscha: «Телохранитель» (1979)
* Ruscha: «Жаркое лето в Кабуле» (1983)
* „Vuodillik kelin” (Ruscha: «Невеста из Вуадиля») (1984)
* Ruscha: «Я тебя помню» (1985)
* Ruscha: «Сад желаний» (1988)
* „Kim jinni?” (Ruscha: «Кто сумасшедший?») (1992)
* Ruscha:  «Место под солнцем/Казино "Надежда"» (2004)
* Ruscha: «Артисты» (2007)

### Ssenariy muallifi
* Ruscha: «Белые, белые аисты» (1966)
* „Dilorom” (1967)
* Ruscha: «Чрезвычайный комиссар» (1970)
* Ruscha: «Без страха» (1971)
* Ruscha: «Эшмат - добрый ангел» (1979) (qisqa film)
* Ruscha: «Телохранитель» (1979)
* Ruscha: «Стрелять сгоряча не стоит» (1983)
* „Vuodillik kelin” (Ruscha: «Невеста из Вуадиля») (1984)
* Ruscha: «Я тебя помню» (1985)
* „Kim jinni?” (Ruscha: «Кто сумасшедший?») (1992)
* „Bo Ba Bu” (1998)

### Aktyor
* „Kira” (2003)
* Ruscha:  «Место под солнцем/Казино "Надежда"» (2004)

## Manbalar

## Havolalar
* [Ali Hamroyev [IMDb]da]
Internet Movie Database

**Internet Movie Database** (**IMDb**, tarjimasi *Filmlarning Internetdagi bazasi*) — filmlar, TV programmalar, aktyorlar, kinochilar, videooʻyinlar va badiiy qahramonlar haqida maʼlumot toʻplangan onlayn maʼlumot bazasi. Saytdan koʻplab odam foydalanadi: har oy IMDbga 10 milliondan oshiq foydalanuvchilar tashrif buyuradi.

IMDb 1990-yil 17-oktabrda ochilgan. 1998-yil Amazon.com tomonidan oʻzlashtirilgan. 2012-yil noyabr oyida olingan maʼlumotga koʻra, IMDbda 2 352 367 ta badiiy nom va 4 930 353 ta kishi haqida maʼlumot bor.

2022-yil mart oyi holatiga koʻra, maʼlumotlar bazasida taxminan 10,1 million nom (shu jumladan televideniya epizodlari) mavjud edi.

2023-yil 12-fevral holatiga ko‘ra, Alexa veb-sayt reytingiga ko‘ra, IMDb dunyodagi eng ko‘p tashrif buyurilgan veb-saytlar ro‘yxatida 54-o‘rinni egalladi.

## Eng sara 250
Roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilar bergan ovozlar yordamida IMDbda eng sara 250 film aniqlanadi. Bu roʻyxatga 25 000 dan oshiq ovoz olgan, 45 minutdan uzoq davom etadigan va hujjatli boʻlmagan filmlargina kiritiladi.

#### Reyting
Joriy formula oshkor etilmagan bo'lsa-da, IMDb dastlab ularning vaznli reytingini hisoblash uchun quyidagi formuladan foydalangan:

W = \frac{\ R \cdot v + C \cdot m\ }{v + m} 
qaysiki:
*  vaznli reyting hisoblanadi;
*  film uchun oʻrtacha reyting hisoblanadi, 1 dan 10 gacha;
*  film uchun berilgan ovozlar soni;
*  top 250 roʻyxatiga kirish uchun zarur boʻlgan minimal ovozlar; 
*  butun hisobot boʻyicha oʻrtacha ovoz hisoblanadi.

Eng sara 250 roʻyxati keng koʻlamli badiiy filmlarni oʻz ichiga oladi, jumladan, yirik relizlar, diniy filmlar, mustaqil filmlar, tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan filmlar, ovozsiz filmlar va ingliz tilidagi boʻlmagan filmlar. Hujjatli filmlar, qisqa metrajli filmlar va teleseriallar hozircha kiritilmagan.

2015-yildan beri reytingdagi telekoʻrsatuvlarga bagʻishlangan Top&nbsp;250 roʻyxati mavjud.

#### Eng sara 250 ning 20 tasi

## Statistika
2022-yil dekabr holatiga koʻra IMDbda quyidagicha statistika bor:

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
* IMDbda oʻzbek filmlar
Muzlatkich

**Muzlatkich** maishiy texnika vositasi boʻlib, oʻz ichidagi mahsulotlarni tashqi sharoit va haroratdan saqlaydi. Muzlatkich termoizolatsiyalangan javon va mexanik, elektr yoki kimyoviy issiqlik nasosidan iborat. Nasos javondan issiqlikni tashqariga siqib chiqaradi, natijada javon ichi atrof-muhitdan sovuqroq ushlab turiladi. Sovutish oziq-ovqatni uzoq saqlash va unda bakteriyalar koʻpayishining oldini olish uchun zarur.

Muzlatkich javoni ikki qismga ajratiladi. Yuqoridagi qism *muzxona* deyiladi, u yerda harorat −10&nbsp;°C (kuchli muzlatgichlarda −30&nbsp;°C) dan 0&nbsp;°C gacha ushlanadi. Muzxona ostidagi boʻlimda esa harorat suv muzlash nuqtasidan ozgina yuqori harorat saqlanadi. Aksariyat taom mahsulotlarini saqlash uchun optimal harorat +3 dan +5&nbsp;°C gachadi.

Muzlatkich nisbatan zamonaviy ixtirodir. Muzlatkich yaratilganiga qadar oziq-ovqat mahsulotlari zax yertoʻlalarda saqlanardi.

## Manbalar

## Havolalar
* Muzlatkichlar tarixi
NGC 2111

**NGC 2111** Mensa yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.

Ushbu obyektni John Herschel  1836-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 2111 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2111 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2111 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 2111 SIMBAD omborida 
* NGC 2111 Vizier omborida 
* NGC 2111 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
NGC 2244

**NGC 2244 (NGC 2239)** Yakkashox yulduz turkumidagi II3p tipli ochiq klasterdir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 2244 (NGC 2239) Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2244 (NGC 2239) Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2244 (NGC 2239) haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 2244 (NGC 2239) SIMBAD omborida 
* NGC 2244 (NGC 2239) Vizier omborida 
* NGC 2244 (NGC 2239) NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
NGC 2442

**NGC 2442 (NGC 2443)** Uchar Baliq yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* NGC 2442 (NGC 2443) Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2442 (NGC 2443) Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* NGC 2442 (NGC 2443) haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* NGC 2442 (NGC 2443) SIMBAD omborida 
* NGC 2442 (NGC 2443) Vizier omborida 
* NGC 2442 (NGC 2443) NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Oʻzbekiston kinosi

**Oʻzbekiston kinosi**ning tarixini ikkiga boʻlish mumkin: Oʻzbekiston SSR kinosi (1924—1991) va mustaqil Oʻzbekiston kinosi (1991—hozirgi kungacha). Sovet davrida olingan filmlarning koʻpchiligi ham oʻzbek, ham rus tillarida olingan. Ayrimlari boʻlsa faqat oʻzbek yoki faqat rus tilida olingan.

Sovet davrida olingan eng sara filmlar sifatida „Maftuningman“ (1958), „Mahallada duv-duv gap“ (1960) va „Shum Bola“ (1977) kabi filmlar tilga olinadi.

Oʻzbekistonda koʻp film studiyalari bor. Oʻzbekfilm kinostudiyasiga 1925-yil asos solingan. U mamalkatdagi eng katta va eng eski kinostudiyadir.

Oʻzbekiston mustaqil boʻlganidan keyin chiqarilgan juda oz film xalqaro miqyosda shuhrat qozona olgan. Film tanqidchilariga koʻra, zamonaviy oʻzbek filmlarining aksari arzon, past sifatli filmlardir. Hozirgi kunda Oʻzbekistonda yuzlagan kino studiya bor va ular yiliga ellikka yaqin film chiqaradi. Film tanqidchilari fikriga koʻra, oʻzbek filmlari soni oshayotgan boʻlsa ham ularning sifati oʻsgani yoʻq. Baʼzilar bu holatni „oʻzbek kinosining Bollivudlashishi“ deb ataydi."

## Oʻzbekistonlik rejissorlar
* Ayub Shahobiddinov
* Ali Hamroyev
* Anvar Toʻrayev
* Boris Konunov
* Eduard Xachaturov
* Elyor Ishmuhamedov
* Eldor Oʻrozboyev
* Gyorgi Yungvald-Khilkevich
* Husayin Erkinov
* Jahongir Qosimov
* Komil Yormatov
* Latif Fayziyev
* Melis Abzalov
* Nabi Gʻaniev
* Rashid Malikov
* Shavkat Karimov
* Shuhrat Abbosov
* Yusuf Razykov
* Yoʻldosh Aʼzamov
* Zulfiqor Musoqov
* Muhammad Ali Iskandarov

## Oʻzbekistonlik aktyorlar va aktrisalar

Oʻzbekistonlik muvaffaqiyatli aktyor va aktrisalar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
* Aleksandr Abdulov
* Ali Hamroyev
* Alisher Uzoqov
* Asal Shodiyeva
* Bobur Yoʻldoshev
* Dilnoza Kubayeva
* Ergash Karimov
* Erkin Komilov
* Jamshid Zokirov
* Kaniza
* Lola Yoʻldosheva
* Madina Mumtoz
* Melis Abzalov
* Muhammad Ali Iskandarov
* Murod Rajabov
* Raʼno Shodiyeva
* Rayhon Gʻaniyeva
* Sardor Rahimxon
* Shahzoda
* Shahzoda Matchonova
* Shahzoda Muhammedova
* Shuhrat Abbosov
* Sitora Farmonova
* Tohir Sodiqov
* Ulugʻbek Qodirov
* Ulugʻbek Rahmatullayev
* Umid Iskandarov
* Yoʻldosh Aʼzamov
* Zarina Nizomiddinova
* Ziyoda Qobilova

## Oʻzbekistonda chiqarilgan filmlar roʻyxati

Eng yuqori baholangan filmlar qatoriga quyidagi fimlarni kiritish mukin:
* *[[Abdullajon (film)|Abdullajon]]* (1991)
* *[[Armon (film)|Armon]]* (1986)
* *[[Kelinlar qoʻzgʻoloni (film)|Kelinlar qoʻzgʻoloni]]* (1984)
* *[[Maftuningman]]* (1958)
* *[[Mahallada duv-duv gap]]* (1960)
* *[[Shum bola (film)|Shum bola]]* (1977)
* *[[Suyunchi (film)|Suyunchi]]* (1982)
* *[[Toʻylar muborak (film)|Toʻylar muborak]] * (1978)
* *[[Yor-yor (film)|Yor-yor]]* (1964)
* *[[Scorpion]]* (2018)
* *[[Maqsad (film)|Maqsad]]* (2018)
* *[[:ru: Я не террорист|Men Terrorchi Emasman]]* (2021)

## Manbalar
Dilnoza Kubayeva

**Dilnoza Oqilbekovna Kubayeva** (1986-yil 22-noyabrda tugʻilgan) — oʻzbek aktrisasi va qoʻshiqchisi. Oʻzbek milliy akademik drama teatri  aktrisasi.  O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist. Qoraqalpog'istonda xizmat ko'rsatgan artist. Kubayeva zamonaviy oʻzbek kinolarida rol oʻynab shuhrat qozondi. Kubayeva *Kelgindi kelin*, *Telba* *Kechikkan hayot*, *Farzandim*, *Hijron* va *Koʻrgim keladi* filmlarida oʻynagan rollari bilan koʻpchilikning eʼtiboriga tushdi. 2008-yildan 2010-yilgacha oilaviy muammolar sabab Kubayeva aktrisalikni toʻxtatdi. 2011-yil yana kinoga qaytdi. 
## Biografiyasi
Dilnoza Kubayeva Oqilbekovna 1986-yil 22-noyabrda Toshkent shahrida ziyoli oilada dunyoga kelgan. 1993-1996-yillarda u Toshkent shahar Yashnabod tumanidagi 255-oʻrta maktabning, 1996-2000-yillari Sirgʻali tumanidagi 3-oʻrta maktabning, 2000-2003-yillarda Alisher Navoiy Nomidagi Respublika „Nafis sanʼat“ lisseyining oʻquvchisi boʻlgan. 2003-2007-yillari Mannon Uygʻur nomidagi Toshkent davlat sanʼat institutining (dramatik teatr va kino aktyorligi sanʼati boʻlimi) talabasi. Bakalavr darajasi berilgan. 2007-yildan Oʻzbek milliy akademik drama teatrida aktyorlik vazifasida ishlab keladi. 2010-yil „Ozbekiston belgisi“ koʻkrak nishoni, shu yilning oʻzida „Eng ulugʻ, eng aziz“ Respublika koʻrik tanlovida 2-oʻrin bilan, 2012-yil „Shuhrat“ medali" va 2021-yil „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ kabi mukofotlar va estalik nishonlari bilan taqdirlandi. 2009-yili turmush oʻrtogʻi vafot etgan. Farzandi — Ahmadaliyev Muhammadamin 2009-yil 28-martda Toshkent shahrida tugʻilgan. Dilnoza Kubayeva nufuzli davlat tadbirlarida, taqdirlash marosimlari, madaniy-maʼrifiy kechalar hamda taniqli xonandalarning konsert dasturlarida davrani olib boruvchi sifatida ham faol ishtirok etib keladi.

## Faoliyati
Teatrdagi debyut roli 2004-yilda sahna yuzini koʻrgan „Andishali kelinchak“ spektakli boʻlsa, kinodagi debyuti 2005-yilda katta ekranlarda namoyish etilgan *Taqdir charxpalagi* filmidir.

## Filmografiyasi

### Filmlar

### Teleseriallar

### Kliplar

### Spektakllar

## Manbalar

## Havolalar

*
Ergash Karimov

**Ergash Karimov** (26-oktabr, 1935—4-avgust, 2009) — oʻzbek kino aktyori va qiziqchisi. Oʻzbek SSRda Ergash Karimovni „oʻzbek komediyasining qiroli“ deb atashgan. Karimovga 1990-yil O‘zbekiston SSR xalq artisti unvoni berilgan. Aktyor 1999-yil „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan. 1970-yillar Ergash Karimov ishtirokida olingan filmlar oʻzbek sovet komediyasining klassik namunalari hisoblanadi. Hayoti davomida Karimov bir nechta TV programmalarda ham ishtirok etgan.

## Hayoti
Ergash Karimov 1934-yil 26-oktabrda Toshkentda tugʻilgan. 1958-yil Toshkentdagi sanʼat institutini tugatgan.

Sovet davrida katta shuhrat qozongan boʻlsa ham, SSSR parchalanganidan keyin Ergash Karimov ishsiz qoldi. Doʻsti Ali Hamroyevning aytishicha, Karimov umrining soʻnggi yillarini oz maosh olib, hayotini Toshkentda kechirgan. Ergash Karimov 2009-yil 4-avgustda 74 yoshda vafot etdi.

## Ijodi
Karimov 1958-1959-yillar Surxondaryo teatrida ishlagan. 1959-yildan Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining „Yoshlik“ telestudiyasida teleminiatura teatrida rejissor assistenti, 1965-yildan rejassori, 1997-yildan badiiy rahbari boʻlgan.

Karimov sanʼati oʻtkir satira va koʻtarinki ruh bilan sugʻorilgan boʻlib, plastik, mimik harakatlar ustasi sifatida tanilgan. U baʼzan bir spektaklda bir nechta rollarda chiqqan. Topqirlik, mubolagʻa bilan boʻrttirib koʻrsatish, ijrodagi tabiiylik, hazil ohangidagi soddalik Karimov ijodining asosini tashkil etadi.

Karimovning eng mashhur rollariga quyidagilar kiradi: Sovchi (Said Ahmad, „Oliq-soliq“), Gʻizgʻizon (Alp Jamol, „Gʻizgʻizon“), Sinovchi-ichuvchi (Said Ahmad, „Sinovchi-ichuvchi“), direktor (Said Axmad, „Lampashisha“), Muqimjon (Said Ahmad, „Birinchi muhabbat“), Ishqiboz (Alp Jamol, „Paxtakor yutganda va yutqizganda“), talaba (E. Musayev, „H2O“), Qiyomov (Alp Jamol, „Toʻzgʻigan pat“), Sottivoy (Alp Jamol, „Yozaman“), mudir (Alp Jamol, „Noshud mudir“), Koyilxoʻjayev (Alp Jamol, „Xurrak“), telemuxbir (Said Ahmad, „Qizlar brigadasi“), Chol (Said Ahmad, „Qirchillama chol“), er (E. Usmanov, „Tushingni suvga ayt“), Sudya (E. Raimov, „Quyoshxon“), Ota (E. Usmanov, „Gudbay“) va boshqalar.

Karimov oʻynagan eng mashhur film 1972-yilda suratga olingan „Uchrashuv“ nomli teleminiaturalar toʻplamidir. Bu filmda Karimov suvning formulasini tushuntirib bera olmagan sodda talaba rolini oʻynagan. Talaba suvda atom yoʻqligini, atom bomba yasash uchun qoʻllanilishini aytadi. Ergash Karimov yana „Shum Bola“ filmida qoʻli egri domla rolini ijro etgan.

## Filmografiyasi
* Ruscha: «Круг» (1966)
* Ruscha: «Без страха» (1971)
* „Yettinchi oʻq“ (Ruscha: «Седьмая пуля») (1972)
* „Abu Rahyon Beruniy“ (1974)
* „Shum Bola“ (Ruscha: Озорник«») (1977)
* Ruscha: «Наедине» (1984)
* „Vodiylik kelin“ (Ruscha: «Невеста из Вуадиля») (1984)
*. “Kim jinni” (1991)
## Unvon va mukofotlari
* Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Ergash Karimovning filmografiyasi
Katta Kavkaz

**Katta Kavkaz** — Qora dengiz bilan Kaspiy dengizi oraligʻida shimoly-gʻarbdan janubiy-sharqqa choʻzilgan togʻ sistemasi. Uzunligi 1100 km dan ziyod, eni 180 km gacha. Oʻq qismida — Bosh tizma, yaʼni Suvayirgʻich va Yon tizmalar joylashgan; bu tizmalardan yana bir qancha tarmoqlar ajralib chiqqan. Eng baland joyi — 5642 m (Elbrus). Katta kazkaz 3 qismga boʻlinadi: Gʻarbiy Kavkaz (Anapa shahridan Elbrus togʻigacha), Markaziy Kavkaz (Elbrusdan Kazbek choʻqqisigacha) va Sharqiy Kavkaz (Kazbekdan Boku shahrigacha). Togʻ yon bagʻirlarida togʻ-oʻrmon va togʻ-oʻtloq landshafti hukmron. Muzliklar (1780 km²) bor.

## Manbalar
Sura

**Sura** ( — tizma, qator, qoʻrgʻon, manzil va sharaf maʼnosida) — faqat Qurʼonga xos tushuncha, uning boʻlimlari Sura deyiladi, uni shartli ravishda bob bilan taqqoslash mumkin. Islom Ulamolari istilohida esa, Sura — Qurʼon oyatlarining boshlanish va tugashi belgilangan mustaqil toifasidir. Boshqacha qilib aytganda, Qurʼon oyatlarining qoʻrgʻon ila oʻralgandek bir toifasiga sura, deyiladi. Qurʼon suralardan iboratdir, sura Qurʼonning bir boʻlagi boʻlib, uch yoki undan koʻp oyatni oʻz ichiga oladi.

Qurʼonda 114 ta sura boʻlib, ulardan har birining oʻz nomi bor. Baʼzi suralarning ismi suraning avvalidagi soʻzdan olingan. Baʼzilariniki esa, oʻsha surada zikri koʻproq kelgan narsalarning nomiga qoʻyilgan. Qurʼoni karimdagi eng qisqa Sura Kavsar surasi boʻlib, uch oyatdan, eng uzun sura Baqara surasi boʻlib, 286 oyatdan iboratdir. Qurʼon suralari ikki qismga boʻlinadi: 1. Hijratdan oldin tushgan suralar — „Makka suralari“ ((yoki Makkiy suralar) Makkada tushgan) deyiladi. 2. Hijratdan keyin tushgan suralar — „Madina suralari“ ((yoki Madaniy suralar) Madinada tushgan) deyiladi.

## [[Havolalar]]
* HolyQuranAcademy

## Manbalar
Idda

Idda, i d d a t a l-m a r ʻ a (arab. -maʻlum vaqt, ayollar uchun belgilangan muxlat) - shariat boʻyicha eri oʻlgan yoki eridan ajralishgan xotinlar boshqa erga chiqishi uchun 
oʻtishi shart boʻlgan muddat. Bunday ayollarga idda oʻtmaguncha erga chiqish taqiqlangan: 
beva uchun idda 4 oy-u 10 kun, eridan ajralishgan hayz koʻrmaydigan ayol uchun 3 oy, 
hayz koʻradigan ayolning iddasi uch hayz belgilangan. Muddatning belgilanishi Qurʼonga 
asoslangan holda shariatga kiritilgan boʻlib, ayolning ajralgan yoki oʻlgan eridan homilasi bor yoki yoʻqdigani aniqlash bilan bogʻliq boʻlgan. Eridan taloq ila ajragan ayol, iddani eri ila yashagan uyda oʻtkazishi lozim. Chunki bu, yana qayta yarashish uchun berilgan imkoniyatdir. Homilador ayolning eri vafot etsa yoki taloq qilgan boʻlsa, iddasi tugʻguncha boʻlib, tugʻsa iddadan chiqadi. 

**Idda**, iddat al-marʼa (arab. — maʼlum vaqt, ayollar uchun belgilangan muxlat) — shariat boʻyicha eri oʻlgan yoki eridan ajrashgan xotinlar boshqa erga chiqishi uchun oʻtishi shart boʻlgan muhlat. Bunday ayollarga I. oʻtmaguncha erga chiqish taqiklangan: beva uchun I. 4 oy-u 10 kun, eridan ajralishgan ayol uchun 3 oy belgilangan. Muxlatning belgilanishi Qurʼonga asoslangan holda shariatga kiritilgan boʻlib, ayolning ajralgan yoki oʻlgan eridan homilasi bor yoki yoʻkligini aniqlash bilan boglik boʻlgan.

## Manbalar
Gunoh

**Gunoh** – (fors – jinoyat, ayb; asli shu maʼnodagi arab. „junoh“ soʻzidan olingan) diniy axloqiy tushuncha. Diniy aqidalarga xilof ish yoki xatti-harakatni bildiradi. Gunoh tushunchasi qadimda turli taqiqlarni buzuvchi, axloqsiz odamning harakati maʼnosida qoʻllangan. Gunoh tushunchasi barcha dinlarga xos. Ularning hammasida gunoh ishlar qoralanadi.

## Islomda
Islom dinida shirk, yaʼni Allohni butunlay inkor etish yoki unga teng keladigan boshqa ilohiy kuchlar bor deb eʼtiqod qilish eng katta gunoh hisoblanadi. Shirkni Alloh kechirmaydi. Ammo undan boshqa katta va kichik gunohlarni xohlaganicha kechirishi yoki maʼlum meʼyorda jazolashi mumkin. Katta gunohlarning adadi toʻgʻrisida islom manbalarida turlicha fikrlar aytilgan. Ota-ona qargʻishini olish, sehr-jodu bilan shugʻullanish, qotillik, zino, yolgʻon guvoxlik berish, oʻgʻrilik, chaqimchilik, qimorbozlik, riyokorlik, firibgarlik, harom qilingan narsalarni isteʼmol qilish, dilozorlik va hokazo katta Gunoh hisoblanadi. Baʼzi islom ulamolari katta gunohlar sonini 300 tagacha sanab oʻtishgan. Kichik gunohlar esa behisobdir.

## Manbalar

## Havolalar
Fosiq

**Fosiq** (arab. - yoʻldan adashgan, axloqsiz) - 1) islom anʻanasida diniy majburiyatlarni 
ado etmagan gunohkor; 2) axloqiy maʻnoda -fahsh, buzuq odam. "Fosiq" kalimasi johiliyat davrida qoʻllanilmagan. Qurʼoni karimda oʻzak holida yetti, tuslangan feʻl sifatida oʻn va "fosiq" shaklida esa (ikkitasi birlikda, boshqalari koʻplikda) oʻttiz yetti joyda keladi. Baʻzi oyatlarda yahudiylar, xristianlar, mushriklar va munofiqlar haqida soʻz borar ekan, koʻplarining fosiq ekanlari bildiriladi (mas., Baqara, 99; Oli Imron, 110; Moida, 47, 59; Tavba, 67); boshqa ayrim oyatlarda esa, fisq va fusuq moʻminlarga nisbatan ham ishlatiladi (Baqara, 197, 282; Nur, 4). Oyatlarda maʻlum qilishiga koʻra, Alloh fosiqlardan rozi boʻlmaydi, moliy ehsonlarini qabul etmaydi va oʻzlarini hidoyatga erishtirmaydi. Ularni dunyoda jazolagani kabi, oxiratda ham jahannamga tashlaydi. 
## Manbalar
Sirot

**Sirot** (arab. — yoʻl) — islom manbalarida Sirotul Mustaqim — qiyomat kuni jahannam uzra tortilgan qilkoʻprik; fors va turkiyzabon xalqlarda Pulsirot („Sirot koʻprigi“) deb yuritiladi. Diniy manbalarga koʻra, jannatga eltuvchi yagona yoʻl mazkur („soch tolasidan yupqa, shamshirdan oʻtkir“) Pulsirot boʻlib har bir banda undan yurib oʻtishga majbur

**Sirot** (arab. — yoʻl) — islom manbalarida qiyomat kuni jahannam uzra tortiladigan qilkoʻprik; fors va turkiyzabon xalqlarda Pulsirot („Sirot koʻprigi“) deb yuritiladi. Diniy eʼtiqodga koʻra, jannatga eltuvchi yagona yoʻl mazkur („soch tolasidan ingichka, shamshirdan oʻtkir“) Pulsirot boʻlib, har bir banda undan yurib oʻtishga majbur etiladi. Baʼzilar tez, baʼzilar sekinroq oʻtsa, baʼzilar qulab, jahannamga ravona boʻladi.

Baʼzilar chaqmoq uchqunidek tez, baʼzilar uchkur otdek, baʼzilar sekinroq oʻtsa,
baʼzilar qulab jahannamga ravona boʻladi.
## Manbalar