open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saparbay Oʻtemisov

**Oʻtemisov Saparbay Oʻtemis oʻgʻli** (1943-yil 3-may, Toshkent viloyati, O'zbekiston SSR) – sovet va qozoq teatr aktyori. Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1980). Janubiy Qozog‘iston viloyati faxriy fuqarosi.

## Hayoti
Oʻtemisov Saparbay Oʻtemis oʻgʻli 1943-yil 3-mayda Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Boʻstonliq tumanida tugʻilgan. Millati qozoq. Otasi – Primbetov Oʻtemis, vafot etgan, kolxozda faoliyat yuritgan. Onasi – Omarova Guljan, vafot etgan, kolxozda ishlagan.

1967-yilda Qurmangazi Sanʼat institutining aktyorlik fakultetini tamomlagan. Rus va qozoq tillarida soʻzlasha oladi. 1960-yildan 1963-yilgacha Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi qozoq drama teatrida sahna xodimi boʻlib ishlagan. 1967-yildan hozirgacha J.Shanina nomidagi Janubiy Qozogʻiston viloyati musiqali drama teatrida aktyorlik qiladi.

## Oilasi
Xotini – Sara Nigʻmetova (1941-yilda tugʻilgan) nafaqaxoʻr. Al-Farobiy nomidagi Madaniyat instituti katta oʻqituvchisi hamda J. Shanina nomidagi Janubiy Qozogʻiston viloyat qozoq drama teatri vokal oʻqituvchisi boʻlgan.

O'g'illari – Oʻtemis Qayrat Saparbay oʻgʻli (1966-yilda tugʻilgan), Oʻtemis Kanat Saparbay oʻgʻli (1976-yilda tugʻilgan).

Qizlari – Oʻtemis Togʻjon Saparbay qizi (1969-yilda tugʻilgan), Oʻtemis Aynur Saparbay qizi (1975-yilda tugʻilgan).

## Mukofotlari
1980-yil – „Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist“ faxriy unvoni.

1989 yil – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Faxriy yorliqlari.

„Mehnat faxriysi“ medali (SSSR).

„Mehnatdagi farqi uchun“ medali (SSSR).

2010-yil – Parasat ordeni.

„Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi xizmatlari uchun“ medali.

„Janubiy Qozogʻiston viloyati faxriy fuqarosi“

2016-yil – Janubiy Qozogʻiston viloyati hokimining maxsus mukofoti.

## Manbalar
Muhiddin Aminzoda

**Muhiddin Aminzoda** (1904—1966) – tojik sovet shoiri, yozuvchi, dramaturg, tarjimon, sozanda, SSSRda xizmat koʻrsatgan artist.

## Hayoti
Muhammad Aminzoda 1904-yil 22-martda o'qituvchi oilasida tug'ilgan. U 1925-yilda Samarqand pedagogika bilim yurtini tamomlab, muallimlik faoliyatini boshlagan. 1928—1929-yillarda Toshkent milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida pedagogik va musiqiy taʼlim olgan. Shundan so'ng, musiqa maktabida dars bergan. 1932-yildan boshlab, Xoʻjand musiqali drama teatrida adabiy direktor lavozimida ishlagan. 1937-yildan Dushanbe musiqali teatrida (1940-yildan Tojikiston opera va balet teatri) faoliyat yuritgan. Ijodi davomida u ikki marta (1954, 1957) „Hurmat Belgisi“ ordeni bilan mukofotlangan.

## Ijodi
Muhiddin Aminzoda ijodiy faoliyatini 1924-yilda boshlagan va uning ijodi tojik sovet sheʼriyatida alohida oʻrin tutadi. 1920—1930-yillarda yozgan sheʼrlarida u Oktyabr inqilobini ulugʻlagan, eski turmush tarzi, feodal dunyosi qoldiqlari va o‘tmish anʼanalariga qarshi fikr bildirgan. U shuningdek ayollar ozodligi uchun kurashgan va baxtli hayot haqida yozgan. Sovet yoshlari va tojik xalqining yangi hayot qurishdagi yutuqlari, Vatan, fan va bilim yutuqlarini ulugʻlagan. „Teshaboy“, „Suxani komsomol“, „Ba Modaram-Vatanam“ kabi asarlarida tojik xalqining fashizmga qarshi qahramonligini tasvirlagan.

Muhammad Aminzoda 1935-yildan boshlab Tojikiston SSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi bo'lgan. U tojik sovet adabiyotida satirik sheʼriyat asoschilaridan biri sifatida tanilgan. Aminzoda sheʼrlari ixcham va tili sodda, u qoʻshiqlar muallifi sifatida ham mashhur bo‘lgan. Aminzoda ellikdan ortiq qoʻshiqlarni yaratgan muallifdir.

## Tanlangan asarlari
;Sheʼriy toʻplamlari
* „Nur“ (1935),
* „Yaylov“ (1937),
* „Bahori Vatan“ (1939),
* „Sadoizafar“ (1944),
* „Majmuai sheʼrho“ (1952),
* „Sheʼrhoi Muntaxab“ („Tanlangan sheʼrlar“, 1949),
* „Paxtakorlarga“ (1954),
* „Sheʼrho“ (1956),
* „Bahoridil“ (1964) va boshqalar
;Nasr
* „Leninobod“ (hikoya)
;Pyesalari
* „Sharaf“ (musiqiy pyesa)

Tarjima faoliyatida Aleksandr Pushkin, Mixail Lermontov, Ivan Krilov, Taras Shevchenko, Alisher Navoiy, Maksim Gorkiy, Xamza , Gʻafur Gʻulom ijodlaridan tarjima qilgan

## Oilasi
* Xotini – Oydin Yaxyayevna Usmonova, Tojikiston SSR xalq artisti
* Qizi – Ozod Aminzoda, shoira
* Qizi – Zebo Aminzoda Muxiddinovna, sovet tojik aktrisasi, raqqosa, xoreograf, xoreograf, oʻqituvchi. SSSR xalq artisti (1986).
* Oʻgʻli – Muhsin Aminzoda, shoir, Tojikistonda matbuot va televideniyeda ishlagan

## Mukofotlari
* Ikki karra „Hurmat Belgisi“ ordeni (1954-yil 23-oktabr va 1957-yil 24-aprel)
* SSSR medallari
* Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist

## Xotira
Xo'jandda Muhiddin Aminzoda uy-muzeyi ochilgan va Dushanbedagi maktablardan biri uning nomi berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  Таджикская национальная энциклопедия  : [25 томов ]  / Главный редактор А. Курбонов  ; 2011—2017, том 1). - ISBN 978-99947-33-45-3 .
Vladimir Bikov

**Vladimir Vasilyevich Bikov** (1953-yil 22-iyun, Fogelyevo, Qazigʻurt tumani Chimkent, Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi, SSSR) – Kirov viloyati Qonunchilik majlisi raisi (2016-2019), „Yagona Rossiya“ ning Kirov viloyati boʻlimi kotibi. Kirov shahri rahbari va toʻrtinchi va beshinchi chaqiriq Kirov shahar dumasi raisi. „Yagona Rossiya“ partiyasining aʼzosi va general-mayor.

## Hayoti
Vladimir Vasilyevich Bikov harbiy oilasida tugʻilgan. 1974-yilda Toshkent Oliy tank qoʻmondonlik bilim yurtining „Tank va transport vositalarini qoʻmondonlik-tank ekspluatatsiyasi“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Vladimir Bikov 1974-yildan 1988-yilgacha vzvod komandiri va zirhli batalon komandiri kabi turli lavozimlarni egallagan. 1988-yildan 1991-yilgacha Sovet Ittifoqi marshali R. Ya. Malinovskiy nomidagi Zirhli Kuchlar Harbiy Akademiyasida tahsil olgan. 1991-yildan 1992-yilgacha ermaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhida tank polki komandirining oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1992-yildan 1995-yilgacha Volga harbiy okrugida joylashgan tank polkiga komandirlik qilgan. 1995-yilda Birinchi Chechen urushida qatnashgan.

2001-yildan 2007-yilgacha Kirov viloyati harbiy komissari boʻlgan. 2002-yilda unga „ general-mayor“ harbiy unvoni berilgan. 2005 yildan – „Yagona Rossiya“ partiyasining aʼzosi.

2007-yilda „Yagona Rossiya“dan u bir mandatli 13-saylov okrugida 4-chaqiriq Kirov shahar dumasi deputati etib saylangan. Keyin deputatlar orasidan u Kirov shahrining rahbari etib saylandi. 2012-yilda bu lavozimga 5 yil muddatga qayta saylandi. 28-oktyabrda u shahar rahbari va Kirov shahar dumasi raisi lavozimini muddatidan oldin tark etdi va oʻsha yilning 5-oktyabrida Kirov viloyati Qonunchilik assambleyasi raisi lavozimini egalladi.

2014-yil 13-dekabrda u „Yagona Rossiya“ partiyasining Kirov viloyati boʻlimi kotibi etib tayinlandi. 2016-yil dekabr oyida xuddi shu lavozimga qayta saylangan.

2016-yil 6-oktyabrda oltinchi chaqiriq Kirov viloyati Qonunchilik assambleyasi raisi etib saylangan. 2019-yil 25-oktabrda u shaxsiy arizasiga koʻra muddatidan oldin isteʼfoga chiqdi.

2019-yilning 29-noyabr kuni u 7,8 million rubl miqdorida pora olayotganlikda ayblanib, qoʻlga olingan. 2022-yil mart oyida sud Vladimir Bikovni 8 yilga ozodlikdan mahrum qilish va 15,6 million rubl miqdorida jarimaga tortdi. Tergov shuni koʻrsatdiki, Bikov arzonroq neft mahsulotlarini yetkazib berish orqali shahar ATPdan dizel yoqilgʻisi yetkazib berish uchun ajratilgan mablagʻlarni oʻgʻirlashda ishtirok etgan. Oʻgʻirlikning umumiy summasi 22 million rublni tashkil etgan va Bykov harakatsizlik uchun 9 million rubl pora olgan.

Uylangan. Ikki nafar farzandi va 2ta nabirasi bor

## Mukofotlar
* Harbiy xizmatlari uchun ordeni.
* III darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni.
* „Umumrossiya aholi roʻyxatini oʻtkazishdagi xizmatlari uchun“ medali.

## Manbalar

## Havolalar
* Владимир Быков уходит с поста главы города
* Быков ушел с поста главы города
* Глава Кирова Владимир Быков ушел в отставку
* Экс-главу Кирова задержали по делу о взятке
Karl Rozental

**Karl Feodorovich Rozental** (; 27-iyul 1890-yil – 1983-yil 15-noyabr) – sovet inqilobchisi va sovet hukumati amaldori, 1919-yilda Litva Sotsialistik Sovet Respublikasi va Belorussiyada pochta va telekommunikatsiyalar boʻyicha xalq komissari (yaʼni vazirlar mahkamasidagi bir lavozim) boʻlib ishlagan.

## Yoshlik
Rozental 1890-yil 27-iyulda Rigada tugʻilgan. Uning otasi mebel fabrikasida nazoratchi boʻlib ishlagan. Dvinskdagi *Realschuleni* va Rozental kechki texnik kurslarida taʼlim olgan. 1907-yilda Transkaspiy temir yoʻlida ishlay boshladi. 1912-yil iyun oyidan boshlab u Toshkentda boʻlib xalq qoʻzgʻolonlariga qoʻshilgan. Qoʻzgʻolon bostirilgach Rozental taxminan bir yil davom etgan tergovga mahkum qilindi. Shundan soʻng u uzoq vaqt davomid politsiya nazoratiga olindi.

## Jahon urushi va inqilob
Birinchi jahon urushi boshlanganda 1914-yil iyul oyida birinchi Turkiston telegraf diviziyasi tarkibida Gʻarbiy frontga joʻnatilgan. 1917-yil fevral inqilobidan soʻng Slutskdagi inqilobiy harakatda faol ishtirok eta boshlagan. 1917-yil may oyida u Rossiya sotsial-demokratik ishchi partiyasiga (bolsheviklar) qoʻshildi. U 1917-yil 3-martda shahar Ishchilar va askarlar sovetiga saylangan va sovet raisi boʻlib ishlagan (u bu lavozimni 1918-yil martigacha, Slutsk nemis ishgʻoliga oʻtkazgunga qadar egallab kelgan). Rozental 1918-yil iyulidan Qizil Armiyada xizmat qildi. 1918-yil avgustda u Smolensk okrugi pochta va telegraflar komissari boʻlgan va oʻsha yilning dekabr oyida Gʻarbiy frontning aloqa komissari lavozimiga tayinlangan.

## Xalq komissari
1919-yil yanvar oyida Belorussiya Sotsialistik Sovet Respublikasi tashkil etilganda, Rozental pochta va telegraflar xalq komissari lavozimiga tayinlangan. 1919-yil 27-fevralda Litva va Belorussiya Sotsialistik Sovet Respublikasi tashkil etilganda, Rozental yangi respublikaning pochta va telegraf xalq komissari etib tayinlangan. Litva va Belorussiya Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzoligiga nomzod boʻlgan. 1919-yil mart oyida Moskvada boʻlib oʻtgan Rossiya Kommunistik partiyasining (bolsheviklar) 8-s’ezdida Litva va Belorussiya Kommunistik partiyasi delegatsiyasi tarkibida boʻlgan.

## Turkistonga qaytish
1920-yil 3-noyabrda Turkiston fronti aloqa boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi. 1921-yil mart oyidan boshlab Turkiston ASSR (keyinroq Oʻzbekiston SSR)da yashagan.

## Keyingi karyerasi
1930-yil mart oyida SSSR xalq xoʻjaligi oliy kengashi Prezidiumining ilmiy kotibi etib tayinlandi. 1931-yil mart oyida u SSSR Davlat reja qoʻmitasining aʼzosi etib tayinlandi. 1939-yildan 1951-yilgacha nafaqaga chiqqunga qadar Rozental Sovet Ittifoqi Ichki ishlar vazirligida mudofaa inshootlarini qurish boʻyicha Bosh taʼminot boshqarmasi boshligʻi boʻlib ishlagan. Rozental 1983-yil 15-noyabrda vafot etdi.

## Manbalar
Toshkent politexnika muzeyi

## Tarix
Toshkent politexnika muzeyi 2015-yil 10-noyabrda faoliyatini boshlagan.

## Koʻrgazmalar
Toshkentning qoq markazida, Amir Temur maydonidan atigi 5 daqiqalik yoʻl uzoqda Toshkent politexnika muzeyi joylashgan. Bu Oʻzbekiston uchun noyob muzey, shuningdek, eng yangilaridan biri – uning ochilishi 2015-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan. Uning ekspozitsiyasini ikki qismga boʻlish mumkin: avtomobilsozlik va tabiiy fanlar.
**Toshkent politexnika muzeyi** – Toshkent shahridagi avtomobil muzeyi . Muzeyda 1800-yildan 1900-yilgacha ishlab chiqarilgan avtomobillar haqida texnik va mexanik maʼlumotlar mavjud boʻlib, Oʻzbekiston va jahonda avtomobil texnologiyasi va ishlab chiqarish tarixiga eʼtibor qaratadi. Muzey Toshkent shahrining Mirobod tumanida joylashgan.

Muzeyning asosiy binosi toʻrtta yoʻnalishni oʻz ichiga oladi: „Jahon avtomobilsozlik tarixi“, „Oʻzbekistonda avtomobil texnologiyalari tarixi“, „Interaktiv amaliyot“ va „Kids Land“.

### Jahon avtomobillari tarixi
Bu boʻlim tashrif buyuruvchilarga gʻildirak va birinchi avtomobil ixtirosi haqida maʼlumot beradi. Koʻrgazmalardan biri 1950-yillar oxiridagi avtomobilsozlik va qishloq xoʻjaligi texnikasining rivojlanishiga bagʻishlangan koʻrgazma boʻlib, unda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligining rivojlanish tarixi xronologik tartibda, oddiy qishloq xoʻjaligi asboblaridan tortib, traktorlar kabi yirik texnikalargacha boʻlgan davrlarni bayon etadi. Ford Zone (1924), Universal (1934), Axos-34, GAZ-13 va Moskvich-400 kabi avtomobillar ham mavjud kiradi.

### Oʻzbekistonda avtomobil texnologiyalari tarixi
Ushbu koʻrgazma avtomobil tarixining muhim davrlarini yoritadi. Koʻrgazma markazida General Motors kompaniyasi bilan hamkorlikda Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan Spark avtomobili joylashgan. Koʻrgazmada avtomobil ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan koʻplab vositalar, jumladan Spark Carni ishlab chiqishda foydalanilgan 3D xaritalash texnologiyasi namoyish etilgan.

### Interaktiv amaliyot
Interaktiv amaliyot maydoni tashrif buyuruvchilarga ekrandagi baʼzi vositalarni sinab koʻrish va ulardan foydalanish imkonini beradi. Ushbu boʻlimning tarkibiy qismlaridan biri bu „Illyuzion xona“ boʻlib, u yerda tashrif buyuruvchilar shiftda yurish, hajmi oʻsishi va kichrayishi illyuziyasini yaratadigan nometall labirintiga kirishlari mumkin.

### Bolalar maydoni
Kids Land yosh mehmonlar uchun qurilgan. U koptok oʻyinlarini, toqqa chiqish komponentlarini va oʻquv multfilmlarini oʻz ichiga oladi.

## Manbalar
Sarsenov Nurdaulet

**Sarsenov Nurdaulet Jumagulovich** (; 1954-yil 5-may, Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Boʻstonliq tumani, Tovoqsoy qishlogʻi) – qozoq siyosiy va jamoat arbobi.

## Hayoti
Sarsenov Nurdaulet Jumagulovich 1954-yil 10-mayda O‘zbekiston SSR, Toshkent viloyati, Bo‘stonliq tumanidagi Tavoqsoy qishlogʻida tugʻilgan.

1976-yilda Qozogʻiston kimyo-texnologiya institutini kimyo muhandisi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1988-yilda KPSS MK huzuridagi Ijtimoiy fanlar akademiyasini siyosatshunos mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Qozoq, rus va ingliz tillarida bemalol soʻzlasha oladi.

## Mehnat faoliyati
1976–1978-yillar – Chimkent asbest-sement konstruksiyalari zavodida haydovchi yordamchisi, komsomol komiteti kotibi. 1978-yildan 1986-yilgacha – Qozogʻiston Komsomolining Chimkent viloyat qoʻmitasining Enbekshiqozogʻ tumani qoʻmitasi birinchi kotibi, instruktor, boʻlim boshligʻi, birinchi kotibi. 1988–1990-yillar Chimkent asbest-sement konstruksiyalari zavodi ustasi, katta muhandisi, partiya byurosi kotibi. 1990–1991-yillar Xitoy Kommunistik partiyasi Chimkent viloyat qoʻmitasi instruktori, boʻlim mudiri oʻrinbosari.

1992–1993-yillar – Janubiy Qozogʻiston viloyati maʼmuriyati boshligʻining oʻrinbosari.

1993–1997-yillar – Janubiy Qozogʻiston viloyati hokimi, maʼmuriyat devoni boshligʻi.

1997-yildan 1998-yilgacha – „Yujkazselstroy“ OAJ bosh direktorining oʻrinbosari.

1998-yildan 1999-yilgacha – „Turan“ moliyaviy-sanoat guruhi AJ direktorlar kengashi raisi.

## Saylangan lavozimlari
1999–2004-yillar – 2-chaqiriq Qozogʻiston Respublikasi Parlamenti Majilisining deputati, Qozogʻiston Respublikasi Parlamenti Majilisining Agrar masalalari qoʻmitasi aʼzosi.

2004–2007-yillar – Janubiy Qozogʻiston viloyati 60-sonli saylov okrugidan 3-chaqiriq Qozogʻiston Respublikasi Parlamenti Majlisi deputati, Oʻzbekiston Respublikasi Parlamenti Majilisining agrar masalalar boʻyicha qoʻmitasi aʼzosi.

2007–2011-yillar – Qozogʻiston Respublikasi Parlamenti Majilisining 4-chaqiriq „Nur Otan“ Xalq demokratik partiyasi deputati, Agrar masalalar boʻyicha qoʻmita aʼzosi.

## Mukofotlari
1985-yil – Xalqlar do'stligi ordeni (SSSR).

2005-yil – Kurmet ordeni (2005).

2010-yil – „Hamdoʻstlik“ ordeni (MDH IPA).

Qozogʻiston Respublikasining hukumat va yubiley davlat medallari bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Сайт Мажилиса Парламента Республики Казахстан: Нурдаулет Жумагулович Сарсенов депутат, Член Комитета по аграрным вопросам
Veniamin Volkov

**Veniamin Vasilevich Volkov** (20-yanvar 1921-yil, Toshkent – 21-fevral 2019-yil, Sankt-Peterburg) sovet va rus oftalmologi, tibbiyot fanlari doktori (1964), professor (1967), M. Kirov nomidagi Harbiy Akademiyaning oftalmologiya kafedrasi mudiri (1967–1989), SSSR Mudofaa vazirligining bosh oftalmologi, tibbiy xizmati general-mayori (1979), Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1982). SSSR Davlat mukofoti laureati.

## Biografiyasi
Veniamin Volkov 1921-yil 20-yanvarda Toshkent shahrida Vasiliy Firsovich (harbiy uchuvchi) va Mariya Semyonovna Volkovlar oilasida tavallud topgan. 1923-yildan Petrogradda yashagan va S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasiga oʻqishga kirgan. Akademiyada stalin stipendiyasi sohibi boʻlgan (1942). 1941–1942-yillarda qamaldagi Leningradda qiruvchi batalyonda jangchi boʻlgan. Veniamin koʻrsatgan jasorati uchun „Leningrad mudofaasi uchun“ medali bilan taqdirlangan. 1942-yil may oyida S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasini tugatgandan soʻng, havo-desant qoʻshinlari bataloniga shifokor lavozimiga tayinlandi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1982-yil 16-fevraldagi farmoni bilan S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasining oftalmologiya kafedrasi mudiri Veniamin Vasilyevich Volkov Sovet harbiy tibbiyotini rivojlantirishdagi katta xizmatlari uchun Lenin ordeni, „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Volkov 1989-yil 20-sentyabrda nafaqaga chiqqan. U Bogoslovskoye qabristoniga dafn qilingan.

## Oilasi
Opasining ismi Taisiya. Rafiqasi – Vera Vasilyevna Varshakova (1922–1997). Qizlari: Mariya Volkova va Irina Rubtsova. Nabiralari: Yekaterina Krasnoshekova, Mixail Krasnoshekov, Veniamin Krasnoshekov va Andrey Rubtsov. Evaralari: Polina Krasnoshekova, Darya Krasnoshekova, Anastasiya Ruleva hamda Denis Rubtsov.

## Xotirasi
Vasilyevichning xotirasi S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasining oftalmologiya kafedrasi va klinikasiga V. V. Volkov nomi berilgan.

Xalqaro Astronomiya Ittifoqi qoʻmitasining 2000-yil 20-martdagi qarori bilan № 7555 kichik sayyora „Ven Volkov“ nomini oldi.

2021-yil 14-15-may kunlari S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasida V. V. Volkov tavalludining 100 yilligiga bagʻishlab, „Umumiy va harbiy oftalmologiya“ yubileyi ilmiy-amaliy konferensiyasi boʻlib oʻtdi.

## Manbalar
Rustem Kazakov

**Rustem Abdullayevich Kazakov** (, 2-yanvar 1947-yil, Toshkent) – sovet klassik uslubdagi kurashchi, Olimpiya chempioni, SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1969), SSSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy.

## Tarjimai holi
Rustem Kazakov 1947-yilda Toshkentda qrim tatarlari oilasida tavallud topgan. U 1959-yildan kurash bilan shugʻullana boshlagan, 1963-yilda Oʻzbekiston chempioni, 1963–1964-yillarda yoshlar oʻrtasida SSSR chempioni boʻlgan. Rustem 1965-yilda Bolgariyada boʻlib oʻtgan kattalar oʻrtasidagi xalqaro turnirda oʻzining ilk gʻalabasini qoʻlga kiritdi. 1967-yilda Buxarestda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida yettinchi oʻrinni egalladi.

Kazakov 1968-yilda Mexiko shahrida boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun olimpiya terma jamoasiga kiritilgan, ammo mashgʻulot paytida olgan jarohati tufayli musobaqalarda qatnasha olmagan.

Sportchi 1972-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 57 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida jang qilgan.

Rustem Abdullayevich 1963–1967-yillarda „Dinamo“ (Toshkent), 1968–1975-yillarda Qurolli kuchlar (Toshkent), 1975-yildan Qurolli kuchlar (Moskva) safida oʻynagan. U ikki karra jahon chempioni boʻlgan (1969, 1971). Rustem jahon chempionati kumush medali (1973), jahon chempionati bronza medali (1970), Yevropa chempionati bronza medali sovrindori (1967). 1971-yilda SSSR chempioni boʻlgan.

Rustem 1972-yilda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlagan. „Hurmat belgisi“ ordeni sohibi (1972). Podpolkovnik hamda 1975-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan.

Rustem Kazakov Moskvada yashagan va 1989-yilda nafaqaga chiqqanidan soʻng Perevalnoyega (Qrim) koʻchib oʻtgan. Milliy Qrim kurash federatsiyasi prezidenti lavozimida faoliyat yuritgan.

Qrimda Olimpiya oʻyinlari chempioni Rustem Kazakov sovrinlari uchun yunon-rum kurashi boʻyicha xalqaro turnir boʻladi.

## Manbalar
Shevket Kaybullayev

**Shevket Enverovich Kaybullayev** (1954-yil 27-sentyabr, Toshkent, OʼzSSR, SSSR) – beshinchi chaqiriq Qrim Avtonom Respublikasi Oliy Radasi deputati, Qrim-tatar xalqi majlisi prezidiumi axborot siyosati va jamoat tashkilotlari bilan aloqalar boʻlimi boshligʻi.

## Tarjimai holi
Shevket Kaybullayev 1954-yil 27-sentyabrda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida tavallud topgan.

Shevket Enverovich 1973–1975-yillarda SSSR Qurolli Kuchlarida xizmat qilgan, keyin murakkab maishiy texnika tayyorlash kombinatida tahsil olgan (Toshkent). 1976-yildan Toshkent taʼmirlash-maishiy kombinatida, Markaziy konstruktorlik-texnika byurosida (1977–1978, Toshkent), Toshkent universitetida (1979–1984) hamda Kimyo va oʻsimlik moddalari institutida (1985) mexanik boʻlib ishlagan. 1985-yilda Toshkent Davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.

Shevket 1990-yildan beri Simferopolda yashaydi. Ant kompaniyasida (1995-yilgacha) elektromontyor boʻlib ishlagan. 1989–1996-yillarda Qrim-tatar milliy harakat tashkiloti markaziy kengashining ijrochi kotibi hamda xalqaro boʻlim boshligʻi lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1991–1996-yillarda Simferopol viloyat majlisida rais boʻlgan. Shevket 1992-yildan Qrim tatarlari tarix va madaniyati tadqiqotchilari jamiyati raisi, „Kasevet“ tarixiy-etnografik jurnal bosh muharriri boʻlib faoliyat olib borgan. 1999-yildan Qrim-tatar xalq majlisining jamoatchilik tashkilotlari va ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar boʻlimining boshligʻi va bir vaqtning oʻzida 2005-yildan „Avdet“ gazetasining bosh muharriri boʻlib ishlagan.

Kaybullayev 2006-yildan 2010-yilgacha beshinchi chaqiriq Qrim Avtonom Respublikasi Oliy Radasi deputati va Qrim Avtonom Respublikasi Radasi „Kurultay-Rux“ kotibi boʻlib xizmat qilgan.

### Oilasi
Shevket Enverovich Kaybullayev oilali. Uning Elmira ismli rafiqasi va 3 nafar oʻgʻli bor. Farzandlarining ismi Ruslan, Enver va Alim.

## Manbalar
Stanislav Vostokov

**Stanislav Vladimirovich Vostokov** (1975-yil 1-aprel, Toshkent) – rus bolalar yozuvchisi, shoir va tabiatshunos.

## Hayoti
Stanislav Vostokov 1975-yilda Toshkentda tavallud topgan. Maktabni tugatgach, Benkov nomidagi Respublika rassomlik kollejiga oʻqishga kirgan. Oʻqishni tamomlagandan soʻng, Toshkent hayvonot bogʻida ishlagan. Keyinchalik Kambodjadagi ekologik loyihada ishtirok etgan.

Shoir 1995-yilda Angliyada tahsil oldi. Hayvonlarning noyob turlarini saqlash boʻyicha mutaxassis boʻlish uchun kurslarda oʻqidi va Djersi orolida tabiatni muhofaza qilish xalqaro oʻquv markazida ishladi. Vostokov mehnat faoliyati davomida kundalik yuritdi va uni saqladi. Keyinchalik bu yozuvlar yordamida „Ostrov, odetiy v djersi“ (2007) kitobini qayta ishladi. Kambodjadagi loyihalarida brakonerlardan qutqarilgan gibbonlar uchun reabilitatsiya markazini qurish va „Tabiiy qoʻriqxonalar va noyob hayvonlar xaritasi“ ni keng targʻib qilish orqali ikki marta Jerald Darrell fondidan grantlar oldi.

Bundan tashqari, Vostokov Butunrossiya tabiatni muhofaza qilish ilmiy-tadqiqot institutida va Moskva hayvonot bogʻida ishlagan. Bu tajriba uning „Moskovskiy zoopark. Rasskazi slujatelya“ (2004) kitobida namoyon boʻlgan. Keyinchalik bu kitob „Ne kormit i ne draznit!“ nomi bilan qayta nashr etilgan (2010). 2011-yilda bolalar va oʻsmirlar uchun 40 ta mamlakat yozuvchilari tomonidan yaratilgan eng yaxshi kitoblarning yillik katalogiga kiritildi.

Stanislav Vostokov 1998-yilda sheʼrlari bosma nashrlardan chiqa boshlaganida oʻzini yozuvchi sifatida namoyon qildi. „Murzilka“, „Prostokvashino“, „Kukumber“, „Vovochka“, „Kolobok i dva jirafa“, „Yuniy naturalist“, „Pionerskaya pravda“ va „Jili-bili“ gazetalarida faoliyat olib borgan.

Butunrossiya „Kniga goda: vibirayut deti“ loyiha-tanlovi natijalariga koʻra (Shildrenʼs Choices mukofotining ruscha versiyasi „Detskiy vibor“), S. Vostokovning „Veter delayut derevya“ kitobi 2012-yilda nashr etilgan eng yaxshi kitoblar oʻntaligiga kirdi.

Stanislav Vostokov mamlakat boʻylab koʻp sayohat qilgan, adabiy tadbirlarda qatnashgan. Maktablar va bolalar uylarida, klublar va kutubxonalarda yosh kitobxonlar bilan uchrashgan. Yozuvchini Germaniya, Finlyandiya va Kubadagi bolalar bilan uchrashishga taklif qilishgan.

## Manbalar
Pavel Ashaxmanov

**Pavel Ivanovich Ashaxmanov** (1885 – 1942, Toshkent) – sovet harbiy arbobi, general-mayor (1940).

## Biografiya
1885—yilda Transkaspiy mintaqasida harbiy oilada tugʻilgan. 1906—yilda Pavlovsk harbiy bilim yurtini tugatgan.

1910—yil 1—yanvardan boshlab 225-oʻrmon xoʻjaligi qoʻriqxonasi piyoda polkining leytenanti boʻlib xizmat qilgan. 1912-yilda Chuguev harbiy maktabida kurs zobiti, 1917-yilda xuddi shu maktabda oʻqituvchisi sifatida faoliyat ko'rsatgan. Rossiya armiyasida xizmat  qilgan vaqtida kapitan unvonini olgan.

Fuqarolar urushida toʻrtta qarama-qarshi qoʻshin tarafida jang qilgan. Nemis istilosidan keyin nemislar tomonidan bosib olingan hududda yashaydi. 1918—yilda Ukraina Xalq Respublikasi direksiyasi armiyasiga qoʻshildi. Ukraina davlat armiyasining bosh serjantlar instruktorlik maktabining pulemyot komandiri boʻlib xizmat qilgan. Hetman Pavel Skoropadskiy buyrugʻi bilan 1918—yilda harbiy brigadir lavozimiga koʻtarildi. 1919—yil 18—avgustdan Mogilev-Podolskiydagi UPR armiyasining 2-Plastun zaxira polkining komandiri boʻlib xizmat qilgan.

1919—yil noyabrda Mogilev-Podolskiy Rossiya janubi qurolli kuchlari qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olingan, Ashaxmanov esa Ukraina armiyasidan qochib, Oq armiya tomoniga oʻtdi, soʻngra ularning saflarida jang qildi.

1919—yil dekabrda Odessa yaqinida qizillar tomonidan asirga olingan. U Qizil Armiyada xizmat qilishga rozi boʻldi, miltiq polkining komandiri etib tayinlandi, keyin Petrogradning 2-qoʻmondonlik kurslarining miltiq brigadasiga qoʻmondonlik qildi. Oq Armiya qoʻshinlariga qarshi janglarda koʻrsatgan jasorati uchun Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. 1922—yildan 1924—yilgacha boʻlgan bir necha tozalashlardan keyin ham Qizil Armiyada xizmatda qoldi.

1922—yildan akademiyada tahsil olgan. 1924—yilda Qizil Armiya Harbiy Akademiyasi qoshidagi Oliy akademik kurslarni tamomlagan. 1924—yil avgustdan – Qizil Armiyaning 21-piyoda diviziyasi boshligʻi, 1930—yildan – M. V. Frunze nomidagi Qizil Armiya Harbiy Akademiyasida oʻqituvchi va katta oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1940—yil general mayor unvoni berilgan.

Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan keyin, 1941—yil oktyabr oyida u akademiya bilan Moskvadan Toshkentga evakuatsiya qilindi va u yerda dars berishni davom ettirdi. 1942—yil 25—oktabrda vafot etgan. Toshkentda dafn etilgan.

Oʻgʻli Vladimir (1907—yilda tugʻilgan) NKVD chegara qoʻshinlarida xizmat qilgan va polkovnik unvoniga ega boʻlgan.

## Manbalar
Larisa Kadirova

**Larisa Xamidovna** **(***shuningdek* **Nikolayevna****) Kadirova** (, 1943-yil 10-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – sovet va ukraina teatr va kino aktrisasi, teatr va jamoat arbobi. Ukraina SSR xalq artisti (1982).

## Tarjimai holi
Larisa 1943-yil 10-sentyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. Mariya Zankovetskaya nomidagi Lvov Ukraina drama teatri qoshidagi drama studiyasini (1963, Boris Tyagno ustaxonasi) va I. K. Karpenko-Kari nomidagi Kiyev teatr sanʼat institutini (1981) tamomlagan.

Aktrisa 1963–1993-yillarda Zankovetskaya nomidagi Lvov Ukraina drama teatrida oʻz faoliyatini boshlagan. Larisa teatrdagi faoliyati bilan bir qatorda, Ilya Repin nomidagi rassomchilik, haykaltaroshlik va arxitektura institutida oʻqigan.

1993-yildan I. Y. Franko nomidagi Milliy Ukraina drama teatri va „Sozvezdiye“ teatrida aktrisa boʻlgan.

Larisa Xamidovna 1993-yildan „Xalqaro teatr instituti“ xalqaro xayriya tashkiloti (Ukraina markazi) prezidenti boʻlib faoliyat yuritgan. 1992–2000-yillarda Ukraina Milliy teatr arboblari uyushmasida rahbar oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

1998-yildan P. I. Chaykovskiy nomidagi Milliy musiqa akademiyasida professor lavozimida ishlagan.

Larisa Kultura telekanalida (Kiyev) bir qator dasturlar muallifi va boshlovchisi hamdir.

Aktrisa 1998-yilda „Bosporsiye agoni“ xalqaro qadimiy sanʼat festivaliga asos solgan (Kerch, Simferopol) va hakamlar hay’atiga boshchilik qilgan. 2004-yildan „Mariya“ ayollar monodramasi xalqaro festivalining badiiy rahbari boʻlgan.

## Mukofotlari
Larisa Ukraina SSR xalq artisti (1982) va Qrim Avtonom Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2001). Ukraina teatr sanʼati rivojiga qoʻshgan hissasi uchun Taras Shevchenko nomidagi Ukraina Milliy mukofoti (2009) sovrindori boʻlgan. „Buyuk xizmatlari uchun“ 3-darajali orden sohibasi (2014).

## Manbalar
Aleksandr Sukin

**Aleksandr Timofeyevich Sukin** (25-mart (6-aprel) 1887-yil, Orenburg viloyati – 1938-yil 28-mart, Toshkent) – general-mayor, Orenburg kazak armiyasining bolsheviklarga qarshi qoʻzgʻolonchilar janubiy otryadining shtab boshligʻi (1918), Orenburg 11-kazak polki qoʻmondoni (1918–1920). Surgunda Sovet harbiy razvedkasida ishlagan. General-leytenant Nikolay Sukinning ukasi.

## Biografiyasi
Aleksandr Timofeyevich 25-mart 1887-yilda Orenburg kazak armiyasi birinchi (Orenburg) harbiy boʻlimining Burannoye qishlogʻida kapitan Timofey Petrovich Sukinning oilasida tavallud topgan. Aleksandr Ikkinchi Orenburg kadet korpusini tamomlagan, soʻngra Nikolayev otliq maktabiga oʻqishga kirgan va uni birinchi toifa bilan tugatgan. Bundan tashqari, Ofitserlar gimnastikasi maktabida tahsil olgan.

Sukin 1918-yil sentyabr oyining oʻrtalarida Orenburg kazak armiyasining harbiy qoʻmondonligi tarkibida boʻlgan. Dastlab, Orenburg 7-kazak polkining vaqtincha qoʻmondoni etib tayinlangan, ammo bu buyruq Ural armiyasi korpusiga yuborilganligi sababli bekor qilingan. 1919–1920-yillardaoktyabr oyining boshida Orenburg 11-kazak polkining qoʻmondoni etib tayinlangan.

Sukin Oq Armiyaning Perm, Krasnoufimsk va Yekaterinburg operatsiyalarida qatnashgan. Toʻbil va Ishimda jang qilgan hamda Buyuk Sibir muzlik yurishida (Shimoliy Armiya ustuni tarkibida) qatnashgan. Keyinchalik general-mayor A. V. Zuyev oʻzining sobiq qoʻmondoni Sukinni „avantyurachilik va oʻzboshimchalik“ uchun qoralagan. Sukin va uning akasi 1920-yilda Rossiyaning Sharqiy chekkalari qurolli kuchlarida xizmat qilishni davom ettirgan.

Sukin 1937-yilning kuzida hibsga olingan, u oʻsha paytda Toshkentda yashagan. SSSR NKVD ning navbatdan tashqari yigʻilishida u „davlatga xiyonat va josuslik“da ayblanib, oʻlimga hukm qilingan. Hukm 1938-yil 28-martda amalga oshirilgan.

## Mukofotlari
Aleksandr Sukin 2-va 3-darajali Stanislav ordeni, 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni va 1-darajali „Buyuk Sibir yurishi uchun“ ordeni sohibi boʻlgan.

## Oilasi
Aleksandrning akasi Nikolay Timofeyevich Sukin (1878–1937) – general-leytenant, VI Ural armiyasi korpusi qoʻmondoni (1919) boʻlgan va u Ataman A. I. Dutov bilan ziddiyatda boʻlgan .

Aleksandrning oʻgʻli Vadim Aleksandrovich Sukin (1913–1991) – qurilish muhandisi, arxitektor, Sovet razvedkachisi boʻlgan va NKVD lagerlarida 18 yil xizmat qilgan.

## Manbalar
Oleg Vyalov

**Oleg Stepanovich Vyalov** (23-yanvar 1904-yil, Toshkent, Rossiya Imperiyasi – 1-iyul 1988-yil) sovet geologi va paleontologi. Ukraina SSR Fanlar akademiyasining akademigi (1948).

## Biografiyasi
Oleg 10(23)-yanvar 1904-yilda Toshkent shahrida ofitser oilasida tavallud topgan.

1928-yilda Leningrad davlat universitetini tamomlagan.

Stepanovich 1927–1933-yillarda Geologiya qoʻmitasida ishlagan.

Oleg Stepanovich 1933–1948-yillarda VNIGRIda faoliyatini olib borgan.

1937-yilda „Oʻrta Osiyoning uchinchi darajali konlarini oʻrganish uchun materiallar“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Oleg professor (1941) va Ukraina SSR milliy fanlarv akademiyasining akademigi (1948).

Oleg „Sledi jiznedeyatelnosti organizmov i ix paleontologicheskoye znecheniye“ asari muallifi (1966).

SSSR Fanlar akademiyasining 1-Sovet Antarktika ekspeditsiyasi aʼzosi (1955–1956).

Vyalov 1988-yil 1-iyunda vafot etgan. U Lvovdagi Lichakovskiy qabristoniga dafn qilingan.

## Tashkilotlarga aʼzoligi
Ukraina Butunittifoq paleontologiya jamiyatining maxsus boʻlimi tashkilotchisi va birinchi raisi bo'lib faoliayt yuritgan (1977).

Oleg Vyalov Stepanovich „Hayvon va oʻsimlik organizmlarining tarixiy rivojlanish yoʻllari va qonuniyatlari“ muammosi boʻyicha Ilmiy kengash byurosi hamda SSSR Idoralararo stratigrafiya qoʻmitasining doimiy neogen va paleogen komissiyalari aʼzosi bo'lgan.

## Xotirasi
Chodir-togʻ platosining janubiy chekkasida gʻorga Vyalov nomi berilgan (balandligi 1105 m). Uning uzunligi 340 m, chuqurligi 81 m, maydoni 1675 m² ni tashkil etadi. 1927-yilda Chodir-togʻida joylashgan Bezdonnaya koni (443-4), birinchi boʻlib 100 m chuqurlikka erishgan Oleg Stepanovich Vyalov sharafiga nomlangan. Bu nom 1974-yilda olimning 70 yilligi munosabati bilan KAS Karst komissiyasi tomonidan berilgan.

## Manbalar
Valeriy Votrin

**Valeriy Genrixovich Votrin** (, 1974-yil 2-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – asli rus boʻlgan belgiyalik yozuvchi.

## Biografiyasi
Valeriy 1924-yil 2-mart kuni Toshkent shahrida tavallud topgan. Votrin Toshkent universiteti roman-german fakultetini tamomlagan. Tarjimon va atrof-muhit dasturlari koordinatori sifatida ishlagan. 2000-yilda Belgiyaga koʻchib oʻtgan va Brussel universitetida ekologiya boʻyicha magistrlik va doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan. U 2007–2014-yillarda Moskvada istiqomat qilgan. Valeriy 2014-yilda Yevropaga qaytdi: Batda (Buyuk Britaniya) yashagan, 2021-yildan esa Niderlandiyada yashab kelmoqda. Ekologik konsalting kompaniyasida maslahatchi sifatida ishlaydi.

## Ijodi
Votrinning qisqa hikoyalarining birinchi nashri 1995-yilda „Sharq yulduzi“ jurnalida chop etilgan. Romanlari, qissalari, hikoyalari, „Poberejye“, „Dialog“ toʻplamlari „Sharq yulduzi“, „Novaya yunost“, „Noviy jurnal“, „Kreshatik“, „Russkaya proza“ va boshqalarda jurnallarda nashr etilgan. Valeriy „Jalitvoslov“ (2007), „Posledniy magog“ (2009), „Logoped“ (2012) nasriy kitoblar muallifi. Andrey Beliy (2009), Rossiya (2009), „Bolshaya kniga“ (2010, 2013), „Russkiy Buker“ (2013), Aleksandr Pyatigorskiy mukofotlari (2013) sovrindori.

Valeriy Flann OʻBrayen, Rassel Xoban, Teodor Frensis Pouis, Erik Stenbok, Uilyam Gerhardi roman va hikoyalarini hamda XVII–XX asrlardagi ingliz va shotland sheʼriyatini tarjima qilingan. Mishel de Gelderodning ikki jildlik drama va nasriy toʻplam tuzuvchisi (2004). Votrinning asosiy tarjima asari shotland shoiri Jeyms Tomsonning „Gorod strashnoy nochi“ sheʼri hisoblanadi.

## Bibliografyasi
Votrin „Germes“ (1996), „Poslednaya chasha gneva“ (1996), „Slomannaya komadiya“ (2007), „Posledniy Magog“ (2009), „Logoped“ (2012) nomli romanlar va „Jalitvoslov“ (2007) toʻplami muallifi.

## Manbalar
Rashid Kadirkayev

**Rashid Abdulxatovich Kadirkayev** (1963-yil 18-noyabrda, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – sovet konkida uchish boʻyicha juftlik bahslarida qatnashgan figurali uchuvchi. U oʻzining eng katta muvaffaqiyatiga Yelena Kvitchenko bilan birgalikda erishdi. Ular SSSR chempionatining bronza medali sovrindorlari, Yevropa chempionati va 1989-yilgi jahon chempionati ishtirokchilari boʻlgan. Yoshligida Marina Nikityuk bilan birgalikda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikki marta gʻolib boʻlgan (1980-yilda kumush va 1981-yilda bronza). SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi.

## Karyerasi
Rashid Kadirkayev xalqaro miqyosdagi ilk muvaffaqiyatiga Marina Nikityuk bilan tandemda erishdi. Ular Permda Valeriy Tyukov bilan mashgʻulot oʻtkazdilar. Nikityuk va Kadirkayev 1980-yildagi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritishgan. 1981-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida esa bronza medalini qoʻlga kiritishgan.

Murabbiy Stanislav Juk 1982-yilda Marina Cherkasova bilan Rashidni birga sherik qildi. Biroq, bu hamkorlik muvaffaqiyatsizlikka uchradi va Kadirkayev Yelena Kvitchenko bilan sherik boʻlish uchun Leningradga koʻchib oʻtdi.

Kvitchenko va Kadirkayev Igor Moskvin bilan mashgʻulot oʻtkazishdi. Ular 1987-yilgi qishki Universiada gʻolibi boʻlishdi. Uch marta SSSR chempionatlarida bronza medali sovrindori boʻlishdi va 1989-yilgi Yevropa va jahon chempionatlarida qatnashishdi.

1986-yil Yerevanda 1-o'rinni va 1989-yil Minskda bo'lib o'tgan SSSR kubogida 2-o'rinni egallashgan.

Juftlik 1989-yilda oʻzlarining sport turlari boʻyicha professionalga aylanishdi va „Ice Capades„ shousi bilan gastrol qilishdi.

Hozirda Kadirkayev AQShda yashab, murabbiy boʻlib ishlaydi. Uning hozirgi va sobiq shogirdlari isroillik Tamar Kats va slovakiyalik Igor Matsipura.

## Manbalar
Abbos Mirzo masjidi

**Abbos Mirzo masjidi** (; ; ) Armanistonning Yerevan shahridagi XIX asrda qurilgan shia masjidi. Abbos Mirzo, XVIII asrda Yerevandagi qasr yaqinida masjid bunyod ettirgan. Bu masjid XIX asr boshlarida, Iravan xonligining oxirgi xoni (gubernatori) Husaynxon davrida qurilgan. Inshoot Fath-Alishohning oʻgʻli Qajar valiahdi Abbos Mirzo sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb atalgan. Masjidning fasadi fors meʼmorchiligini aks ettiruvchi yashil va koʻk rangli oynalar bilan qoplangan. Yerevan ruslar tomonidan bosib olingandan soʻng, masjid qurol sifatida ishlatilgan. Keyinchalik kazarmaga aylantirilgan.

Sovet davrida masjid boshqa nasroniy binolari bilan birga qarovsiz holda tashlab qoʻyilgan. Shu sababli hozirga qadar masjidning faqat ramkasi saqlanib qolgan.

## Avvalgi masjid
**Shoh Abbos masjidi** Armanistonning Yerevan shahrida 17-asrda qurilgan. U Eron Safaviylar shohi Abbos I (Buyuk) hukmronligi davrida bunyod etilgan. Ganjadagi Shoh Abbos masjidi ham xuddi shu davrda barpo etilgan. Mazkur inshoot Sardor masjidi nomi bilan ham tanilgan. U Yerevan qalʼasidagi 2 ta yirik masjiddan biri (Rajab posho sunniy masjidi bilan birga) edi. Keyinchalik 1807-1817-yillarda shahzoda Abbos Mirzo Qojar tomonidan qayta tiklangan.

## Galereya

File:Khan's Mosque in Erivan.jpg|1899-yilda masjid
File:Mosquée d'Erevan (Germain Bapst).jpg|19-asr oxirida masjidning koʻrinishi
File:No-nb bldsa 6d069.jpg|1925-yilgi masjid qoldiqlari

## Yana qarang

* Moviy masjid

## Manbalar
Al-Fateh katta masjidi

**Al-Fateh masjidi** (shuningdek**, al-Fateh islom markazi** va **al-Fateh katta masjidi** nomi bilan ham tanilgan) (; Transliteratsiya qilingan: *Masjid al-Fatih*) dunyodagi eng katta masjidlardan biri boʻlib, 6500 kvadrat metr maydonni egallagan va bir vaqtda 7000 dan ortiq namozxonni oʻzida sigʻdira oladi. Masjid marhum Shayx Iso bin Salmon al-Xalifa tomonidan 1987-yilda qurilgan va Ahmad al-Fateh nomi bilan atalgan. 2006-yilda bu joy Bahrayn Milliy kutubxonasiga aylantirildi.

## Tavsifi
Masjid Bahrayndagi eng katta namoz oʻqiladigan joy boʻlgan. U Manama shahriga qoʻshni boʻlgan Juffair shahridagi al-Fateh avtomagistrali boʻyida joylashgan. Al-Fateh masjidi tepasida qurilgan ulkan gumbaz butunlay shisha tolali xomashyodan qurilgan. Ogʻirligi 60 tonnadan ortiq boʻlgan gumbaz dunyodagi eng katta shisha tolali gumbaz hisoblanadi. Qavatlarda ishlatiladigan marmar Italiyadan, qandil esa Avstriyadan keltirilgan. Eshiklar Hindistonda oʻsadigan teak daraxtining yogʻochidan tayyorlangan. Masjid devorlari kufiy xattotligi yozuvlari bilan bezaklangan.

## Kutubxonasi
Ahmad al-Fateh islom markazi kutubxonasida 7000 ga yaqin kitoblar mavjud boʻlib, ularning baʼzilari 100 yillik va undan ham eskiroqdir. Bularga Muhammad paygʻambarning taʼlimotlari kitoblarining nusxalari yoki hadis kitoblari, Global Arab ensiklopediyasi, Islom huquqshunosligi ensiklopediyasi, Al-Azhar jurnallari kiradi. Shuningdek, kutubxonada koʻplab davriy nashrlar va jurnallarning koʻplab sonlari mavjud.

## Turizm
Masjid ibodat qilinadigan joy boʻlishidan tashqari, Bahraynning asosiy sayyohlik maskanlaridan biri hisoblanadi. U soat 9:00 dan 16:00 gacha ochiq boʻladi hamda bu yerda amalga oshiriladigan sayohatlar turli tillarda, jumladan, ingliz, fransuz, filippin, rus va boshqa koʻplab dunyo tillarda olib boriladi. Masjid juma kunlari tashrif buyuruvchi nomozxonlar va sayyohlar uchun ochiqdir.

## Galereya

File:MainPrayerHallAlFatehMosque-sadoonsphotography.jpg|Asosiy namoz zali (yuqoridan koʻrinishi)
File:Main Prayer Hall.jpg|Asosiy namoz zali
File:Main Al-Fateh Mosque Entrance, Bahrain.jpg|Asosiy darvoza orqali kirishqismidagi masjidning ochiq maydoni
File:MainEntrance GateAlFatehMosque-sadoonsphotography.jpg|Masjidga kiriladigan asosiy darvoza
File:MainPrayerHallFromMehrabofAlFatehMosque.jpg|Mehrob tomonda joylashgan asosiy namozxona
File:Bahrain - The Grand Mosque (4499775733).jpg|Masjidning ichki holati


## Yana qarang

* Bahrayndagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Al-Fateh islom markazining rasmiy sayti
Darigʻa Turanqulova

**Turanqulova Darigʻa Turanqulovna** (; 1948-yil 22-fevral, SSSR, Toshkent viloyati, Boʻstonliq tumani) – sovet va qozoq aktrisasi, teatr oʻqituvchisi, professor, Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim (2011).

## Hayoti
Turanqulova Darigʻa Turanqulovna 1948-yil 22-fevralda Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida tugʻilgan.

1966-yilda Qurmangazi nomidagi Qozoq milliy konservatoriyasining kino aktyorligi va teatr sanʼati yoʻnalishiga oʻqishga kirgan va u yerni 1970-yilda imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1970-yildan hozirgacha T.K.Jurgenov nomidagi Qozogʻiston Milliy Badiiy Akademiyasining (KazNAI) teatr sanʼati fakulteti professori va sahna nutqi kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlab kelmoqda. Turanqulova Darigʻa Turanqulovna Qozog‘iston Milliy Badiiy Akademiyasi professori hisoblanadi.

## Ilmiy va adabiy asarlari
Darigʻa Turanqulova 1999-yilda „Sahna nutqi“ darsligi (), 2001-yilda „Badiiy oʻqish qobiliyati“ darsligi (), 2003-yilda „Yashirin soʻz – bu sahna modasi“ darsligi (), 2011-yilda „Sahna nutqi“ darsligi (), 2016-yilda 4-jildli „Sahna nutqi“ () darsliklari muallifi hisoblanadi.

## Mukofotlari
Darigʻa Turanqulova Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2011-yil 7-dekabrdagi farmoni bilan qozoq teatr sanʼati pedagogikasidagi ulkan xizmatlari uchun „Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xodim“ faxriy unvoni berilgan. Shuningdek, 2006-yil „Buyuk mehnati uchun“ medali, 2008-yil „Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan taʼlim xodimi“ koʻkrak nishoni, 2000-yil „Qozogʻiston Respublikasi taʼlim aʼlochisi“ koʻkrak nishoni, 1990-yil „Mehnat faxriysi“ medali, 2016-yil „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ medali, Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-dekabrdagi farmoni bilan qozoq teatr sanʼati pedagogikasi va ijtimoiy faoliyatidagi fidokorona mehnati uchun „Kurmet“ ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Bahrayndagi masjidlar roʻyxati

Bu sahifada **[[Bahrayn|Bahrayndagi]] [[Masjid|masjidlar]] roʻyxati** keltirilgan.

## Yana qarang

* Bahraynda Islom
* Masjidlar roʻyxati
* Bahraynning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

## Manbalar
Xamis masjidi

**Xamis masjidi** (; Transliteratsiya qilingan: *Masǧid al-Haamīs*) Bahrayndagi Umaviylar xalifasi Umar II davrida qurilgan birinchi masjid deb hisoblaniladi. *Al Vasat* jurnalisti Qosim Husaynning yozishicha, boshqa manbalarda u keyingi davrda, bir minorali inshootlar qurgan Uyuniylar hukmronligi davrida qurilganligi taʼkidlab oʻtiladi. Ikkinchi taxminda esa oradan ikki asr oʻtib, Usfuriylar hukmronligi davrida qurilgan deyiladi.

Ushbu qadimiy islom yodgorligining bir xil egizak minoralari Xamis shahridagi *Shayx Salmon yoʻli* boʻylab harakatlanayotganda uni osongina topib olish imkoniyatini beradi.

## Tarixi
Bu mintaqadagi eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi, chunki uning poydevori milodiy 692-yilda qoʻyilgan deb hisoblaniladi. Manzilgohdan topilgan yozuv esa inshootning 11-asrga mansubligini koʻrsatadi. Oʻshandan buyon bu yerda minoralar qurilgan, keyinchalik 14 va 15-asrlarda yana ikki marta qayta qurilgan. Xamis masjidi yaqinda qisman restavratsiya qilindi.

## Tuzilishi
Hozirgi bino ikki asosiy qismdan iborat:

* 14-asrga oid yogʻoch ustunlar bilan qurilgan tekis tomli qadimiy ibodatxona.
* Yassi tomning keyingi qismi qoʻshilgan boʻlib, u qalin gʻishtli ustunlarga (1339-yilga tegishli) tayangan arklar ustida mustahkam oʻrnatilgan.

Milodiy 7-asrda Muhammad oʻsha paytda Qatar va Bahrayn gubernatori boʻlgan Munzir ibn Sava al-Tamimiyga islom dinini targʻib qilish uchun elchi al-Alaʼa al-Hadramiyni yuborgan vaqtida Islom dini Bahrayn hududida targʻib qilina boshlangan.

### Mehrob plitasi
**Mehrob plitasi** ohaktoshdan yasalgan. Plita masjiddagi restavratsiya ishlari davomida topilgan va u milodiy 12-asrda qurilgan deb taxmin qilinadi. Plitalar ustida Qur’ondan olingan ikkita oyat yozuvlari mavjud, Qur’onning 21-surasi, 34-35-oyatlaridan qabr toshlar yuzasini bezaklashda foydalanilgan.

## Yana qarang

* Bahrayndagi arxeologik joylar roʻyxati
* Bahrayn tarixi

## Manbalar
Aleksey Murashkin

**Aleksey Venediktovich Murashkin** (1905-yil, Toshkent, Turkiston viloyati – 1923-yil iyul, Toshkent viloyati) – 1923-yil iyul oyida Angren shahri yaqinida bosmachi otryadlari bilan boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan besh leninchi kursantdan biri.

## Hayoti

### Oilasi
Aleksey Murashkin 1905-yilda Toshkentda Venedikt Ivanovich va Yekaterina Loginovna Murashkinlar oilasida tugʻilgan. Aleksey oilada tugʻilgan toʻqqiz farzandning eng kichigi edi. Bolalari Mixail, Nadejda, Pavel (birinchi „uchlik“), Evgeniy, Elena va Aleksey (uchinchi „uchlik“).

Uning otasi *Venedikt Ivanovich Murashkin* XIX asrning 60-yillari oxirida Toshkent shahrida tugʻilgan. U yerda Sibir qozoq armiyasining Semirechensk liniyasi oilasida oʻsib, harbiy xizmatga chaqirilgan. Ust-Kamenogorskda, oʻtish davri oraligʻida va demobilizatsiyadan keyin Toshkentda hisobchi boʻlib ishlagan. Venedikt Ivanovich umrining soʻnggi yillarida Toshkentning eski shahar qismida ishlab, 1917-yili vafot etgan.

Aleksey Murashkinning onasi *Yekaterina Loginovna Murashkina* (qizlik familiyasi saqlanmagan) XIX asrning 60-yillari oxirida Toshkentda tugʻilib, erta bolaligidan Toshkentdagi Pushkinskaya qishlogʻi boshida joylashgan askarlarning bolalari uchun ajratilgan bolalar uyida tarbiyalangan. Yekaterina Loginovna hayotining soʻnggi yillarini qizi Yelena oilasida oʻtkazib, 1939-yil 14-avgustda Pskentda vafot etadi.

### Taʼlimi
Aleksey Murashkinning bolaligi Toshkentdagi Shahrisyabskaya va Shirokaya koʻchalarida, Rossiyaning „Qashqarka“ deb nomlangan yangi shahrining markaziy qismida oʻtgan. Dunyoga kelganidan soʻng, darhol ota-onasi ajralishib (rasmiy ajralish cherkov tomonidan ragʻbatlantirilmagan, ular shunchaki turli kvartiralarga ketishgan), bola onasi, opalari Nadejda (1889-yilda tugʻilgan) va Yelena (1901-yilda tugʻilgan) qaramogʻida yashagan.

Otasi kichik bolalari Yelena va Alekseyni tarbiyalashda yordam berishga harakat qiladi. Lekin, oilani boqishning asosiy ogʻirligi opasi Nadejda Venediktovnaning yelkasiga tushgan. U 1-Toshkent qizlar gimnaziyasining 7-sinfini tashlab, ishga kirgan. Toshkentda ochilgan telegraf idorasi, oʻsha paytda juda yaxshi maoshli va obroʻli ish boʻlgan.

Murashkin haqiqiy maktabda oʻqib, chet tillarini, sheʼriyatni oʻrganishni yaxshi koʻrardi va oʻzi ham sheʼr yozib turgan.

Harbiy qozoqlar oilasidan chiqqan Murashkin qozoqlarning oʻquv lagerlarida borish imkoniga ega emas edi, chunki uning yoshi katta inqilobiy oʻzgarishlar davriga toʻgʻri kelgan. Ammo, harbiy tayyorgarlik va oilaviy anʼanalar uning kelajakdagi tanloviga taʼsir qiladi.

Inqilobdan keyin Murashkin Toshkent universitetiga oʻqishga kirgan. Lenin Birlashgan Qoʻmondonlar maktabida (soʻzda Lenin harbiy maktabi deb ataladi) tahsil olgan.

Birlashgan qoʻmondonlik maktabida yosh askarlar tezlashtirilgan tayyorgarlik kursidan oʻtadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Leninskoe uchiliщe v uchyobe i v boyax
* Gazeta „Pravda Vostoka“, iyul, 1964-yil.
* A. V. Blagoveщenskiy. Pamyat trudnix dorog. Sbornik vospominaniy. Toshkent. „Oʻqituvchi“. 1980-yil.