Tayfun (broneavtomobillar oilasi)

**„Tayfun“** — Ural avtomobil zavodi, KamAZ, Yaroslavl motor zavodi, Poʻlat ilmiy-tadqiqot instituti (avtomobil zirhlari), Sarovdagi Federal yadro markazi (zirhli korpus xavfsizligini  hisoblash) „Magistral“ (oʻq oʻtkazmaydigan shisha), Bauman nomidagi MDTU (gidropnevmatik suspenziya) kabi 120 dan ortiq korxonalar hamkorligida ishlab chiqilgan yuqori darajadagi xavfsizlikka ega zirhli mashinalar oilasidir. Ular ilk marotaba 2011-yilda poligonda, 2014-yil 9-mayda — Moskvadagi harbiy paradda (Tayfun-K) va 2015-yil 9-maydagi paradda (Tayfun-K, Tayfun-U) namoyish etilgan. RF qoʻshinlari sinov uchun birinchi partiyani 2014-yil dekabr oyida   (30 ta mashina), ikkinchisini esa 2015-yil bahorida qabul qilib oldilar .

## Maqsadi
Zirhli transport vositalari oilasi xodimlarni tashish, shuningdek, turli xil maqsadli uskunalar yoki qurol tizimlarini oʻrnatish uchun moʻljallangan. Uning bazasida aloqa mashinalari, mobil artilleriya tizimlari, avtokranlar, uchuvchisiz uchish apparatlari uchirish transport mashinasi, evakuatorlar, ekskavatorlar va boshqa modifikatsiyalar yasash mumkin. Oila quruqlikdagi qoʻshinlarning "yengil" brigadalari uchun yagona platforma boʻlib xizmat qiladi .

## Tarixi

SSSRda 1980-yillarning boshlarida harbiy maxsus kuchlar boʻlinmalari uchun yagona avtomobil platformasini yaratishga urinishlar boshlangan. 1990-yillarda ushbu mavzu boʻyicha maxfiy Garaj dasturi ishga tushirilib, uning ustidagi ishlar mamlakat parchalanishi tufayli tugallanmay qolgan edi .

2010-yilda "Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining 2020-yilgacha bo'lgan davrda "yuqori darajada birlashtirilgan zirhli transport vositalarining oilalarini rivojlantirish"ni nazarda tutuvchi harbiy transport vositalarini rivojlantirish kontseptsiyasi" tasdiqlandi.

Birinchi marta 2011-yil iyun oyi boshida Moskva yaqinidagi Bronnitsa shahridagi Ilmiy-Tadqiqot sinov markazida (NIITs AT 3 Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Markaziy ilmiy-tadqiqot instituti) Tayfun oilasining transport vositalari (modulli KAMAZ-63968 va Ural-63095, shuningdek, bir hajmli Ural-63099) namoyish etildi. Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vaziri Anatoliy Serdyukov ularga alohida eʼtibor qaratdi: "Bu mutlaqo yangi, zamonaviy va juda istiqbolli mashinalar ... Men yaqin yillarda Mudofaa vazirligi aynan shunday mashinalarni sotib olishiga ishonaman" .

2013-yil 8-iyunda "Komsomolskaya pravda" gazetasining veb-saytida Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vaziri Sergey Shoyguning KAMAZ zavodiga tashrifi haqidagi xabarda Tayfunlar oilasining modernizatsiya qilingan avtomobillari koʻrsatildi. Shuningdek, maqolada vazirga oʻz nomiga ega boʻlmagan yangi avtomobil taqdim etilgani haqida soʻz boradi. Maqola uchun taqdim etilgan videoreportajda ilgari ommaga taqdim etilmagan ikkita transport vositasi - ikki oʻqli kapotli zirhli avtomobil va haydovchi oʻrindigʻining asl oynasi boʻlgan eksperimental zirhli mashina namoyish etildi .

2013-yil 7-avgust kuni Tatariston rahbari Rustam Minnixanovning KamAZga tashrifi chogʻida ilk bor “Tayfun” zirhli avtomobilining yuruvchi versiyasi namoyish etildi.

## Konstruksiyasi
Oilaning barcha transport vositalari dvigatellari ( YaMZ-536 ), axborot-nazorat tizimi, minalardan himoya qilish va podveska jihatidan birlashtirilgan. Shaxsiy tarkibni tashish uchun barcha transport vositalarida masofadan boshqariluvchi pulemyot modulini oʻrnatish mumkin. Kombinatsiyalangan zirhli himoya (keramika va poʻlat), shuningdek oʻq oʻtkazmaydigan oynalar STANAG 4569 standartining toʻrtinchi darajasiga (14,5&nbsp;mm kalibrli B-32 zirhni teshuvchi oʻqlar) muvofiq har tomonlama himoya qilishni taʼminlaydi. Avtotransport vositasini minalardan himoya qilish V shaklidagi taglik bilan taʼminlanadi, portlashni yutuvchi oʻrindiqlar va STANAG 4569 (8&nbsp;kg gacha portlovchi qurilma) boʻyicha 3b darajasiga toʻgʻri keladi. Avtotransport vositalarining tomlarida mashina agʻdarilganda shaxsiy tarkibni favqulodda evakuatsiya qilish uchun lyuklar mavjud. Videokameralar zirhli transport vositalarining perimetri boʻylab oʻrnatilgan boʻlib, bu transport modulidan chiqmasdan vaziyatni kuzatish, shuningdek, old oynadan foydalanish imkoni boʻlmaganda zirhli transport vositasini boshqarish imkonini beradi. Barcha mashinalarda yashash joyi germetik tarzda yopilgan, sunʼiy ravishda ushlab turilgan ortiqcha bosim bilan, ichkariga kiradigan havoni filtrlash FVU-100 qurilmasi bilan taʼminlanadi. Oilaning barcha mashinalari ikki oʻqli yoki uch oʻqli versiyalarda tayyorlanishi mumkin.

## Harbiy qoʻllanishi
2019-yilning 18-noyabr kuni Suriyaning Kobani shahrida “Tayfun K” zirhli texnikasi boʻlgan Rossiya-Turkiya qoʻshma karvonida patrullik qilayotgan vaqtida uni shahar aholisining agressiv guruhi kutib olgan va unga tosh va molotov kokteyli uloqtirgan. Bunda oynalarning yuqori qatlami shikastlangan.

## Modifikatsiyalar

### Tayfun K-63968
Kapotsiz koʻp funksiyali modulli avtomobil. Modifikatsiyalarida shaxsiy tarkibdagi 10 yoki 16 kishini tashishi mumkin. Desant qoʻshinlarning tushishi rampa yordamida ham, eshik orqali ham amalga oshirilishi mumkin. Kabinaning old qismida 30&nbsp;mm li snaryadlardan himoya qiluvchi mustahkamlangan zirh bor; old oynani toʻsadigan zirhli qalqonni oʻrnatish mumkin. Boshqa manbalarga koʻra, zirh faqat 7,62&nbsp;mm li oʻqdan himoyalash uchun moʻljallangan, bu esa STANAG turkumi boʻyicha 3-toifaga toʻgʻri keladi. Minalardan himoyalanishi 3b toifaga toʻgʻri keladi. Desant boʻlimi triplekslar, shuningdek, tashqi videokameralar maʼlumotlarini aks ettiruvchi monitorlar bilan jihozlangan. Hozirgi kunda ommaviy ishlab chiqarilmoqda.

### Tayfun K-63969

Zirhli transport vositasi 6x6 gʻildirakli va masofadan boshqariladigan qurolga ega. Birhajmli zirhli modul (kabina va korpus - bitta konstruktsiyadir). U birinchi marta 2013-yil iyun oyida tsexda yigʻish bosqichida namoyish etilgan. U 14,5 va 12,7&nbsp;mm kalibrli oʻqlarga bardosh berishga moʻljallangan har tomonlama zirhga ega ( STANAG 4569 boʻyicha 4-darajaga toʻgʻri keladi). Minalardan himoya 3b darajasiga toʻgʻri keladi. Avtomobilning toʻliq ogʻirligi 19,7 tonna, foydali yuki 4 tonna. Ommaviy ishlab chiqarilmaydi .

### Tayfun K-53949 "Tayfun 4x4"

Koʻp maqsadli zirhli yoʻltanlamas avtomobil, 4x4 gʻildirakli armiya yoʻltanlamas avtomobili. U keramik zirhning kombinatsiyalangan himoyasi bilan jihozlangan, uning ostida - zirhli poʻlat mavjud. Toʻliq ogʻirligi - 15 tonnadan ortiq, maksimal tezligi - 105&nbsp;km/soat.

Ilova: kolonnalarning xavfsizligi va eskorti, tibbiy transport, muhandislik, radiatsiya, kimyoviy va biologik razvedka, razvedka va qoʻmondonlik va shtat vositalari, yongʻinga qarshi vositalar. Avtomobil birinchi marta 2015-yil oktabr oyida Janubiy harbiy okrugning Innovatsiyalar kunida taqdim etilgan .

Tayfun 4x4 asosida BMM " Linza " modifikatsiyalari (tez yordam bronetransportyor/tez yordam va tibbiy markaz) yaratildi .

### Tayfun K-4386 ("Tayfun-VDV")

Harbiy havo desanti qoʻshinlari uchun 4 gʻildirakli zirhli mashina.

### Ural-63095 "Tayfun-U"

Qopqoqli koʻp funksiyali modulli avtomobil (uchta zirhli kabina va almashtiriladigan zirhli kuzov) .

### Ural-63099 "Tayfun-U"
Shaxsiy tarkibni tashish uchun kapotli birhajmli transport vositasi. 12 kishigacha odam tashishi mumkin, desant tushirish eshik orqali amalga oshiriladi.

## Operatorlar

*  — 2017-yil may holatiga koʻra 180 taga yaqin „Tayfun-U“ va 260 ta „Tayfun-К“
*  — „Tayfun-К“ „Oʻzbekistonda boʻlib oʻtgan Tank biatloni ochilish marosimida “ „Узбекистан 24“ kanalida teleefirida namoyish etilgan 

## Sm. shuningdek

* „Vistrel“ 
* „Bumerang“ 
* Ural-4320 zirhli armiya modifikatsiyalari

## Havolalar

## Adabiyot

* Сергеев В. Тайфун идёт с Урала, или MRAP по-русски (рус.) // Техника и вооружение вчера, сегодня, завтра: журнал. — 2014. — Май (№ 05). — С. 2—9.

## Manbalar

* Tataristonda KamAZ „Tayfun“ sinovlari boshlandi.  OAJ "TRK AF RF" ZVEZDA "" 
* UralAZ zirhli avtomobili "Tayfun-U". Video bilan maqola
* KAMAZ "Tayfun-K" zirhli avtomobili. Video bilan maqola
*