Coimbra universiteti

**Koimbra universiteti** () — Portugaliyaning Coimbra shahridagi davlat tadqiqot universiteti hisoblanadi. Birinchi marta 1290-yilda Lissabonda tashkil etilgan boʻlib, u 1537-yilda Coimbraga doimiy ravishda koʻchib oʻtgunga qadar bir qator joylarda faoliyat yuritgan. Universitet dunyodagi uzluksiz faoliyat yurituvchi eng qadimgi universitetlar qatoriga kiradi, Portugaliyadagi eng qadimgi va portugal tilida soʻzlashuvchi dunyoda oliy taʼlimning rivojlanishida alohida hissasiga egadir. 2013-yilda YuNESKO universitetni Butunjahon merosi ob’ekti deb eʼlon qilgan va uning arxitekturasi, noyob madaniyati va anʼanalari va tarixi oʻziga xos ahamiyatga ega.

Zamonaviy universitet sakkizta fakultetdan tashkil topgan boʻlib, deyarli barcha asosiy yoʻnalishlar boʻyicha bakalavr (*litsensiado*), magistr (*mestre*) va doktorantura (*doutor*) darajalarini beradi. U oʻz nomini 1985-yilda tashkil etilgan Yevropa tadqiqot universitetlarining Coimbra guruhiga bergab, guruhda ushbu universitet asoschi aʼzosi hisoblanadi. 20 000 dan ortiq talaba tahsil oladi, ularning 15% dan ortigʻi xalqaro boʻlib, Portugaliyaning eng kosmopolit universitetlaridan biri hisoblanadi.

Coimbraning asrlar davomida taxsil olgan bitiruvchilari orasida Portugaliya xalq shoiri Luis de Kamoes, matematik Pedro Nunes, ko‘plab davlat arboblari, Portugaliya bosh vazirlari va prezidentlari, Nobel mukofoti sovrindori Antonio Egaz Monizlar bor.

## Tarix

Universitet 1290-yilda Lissabonda Studium Generale (*Estudo Geral*) nomi bilan oʻz faoliyatini boshlagan qirol Dinis tomonidan tashkil etilgan yoki ratifikatsiya qilingan. *Scientiae thesaurus mirabilis*, universitet institutini eʼlon qiluvchi qirollik nizomi oʻsha yilning 1 martida tasdiqlangan boʻlsa-da, Portugaliyada birinchi universitetni yaratish uchun kamida 1288-yildan beri harakatlar qilingan; shunday qilib, Pireney yarim orolidagi bunday muassasalar orasida ikkinchi eng qadimgisi hisoblanadi. Papaning tasdigʻi 1290-yilda (oʻsha yilning 9-avgustida), Nikolay IV papaligi davrida ham berilgan. Papa buqasiga koʻra, ilohiyotdan tashqari barcha „qonuniy“ fakultetlar tashkil etilishi kutilgan. Shunday qilib, birinchi boʻlib Sanʼat, huquq, qonunchilik va tibbiyot fakultetlari tashkil etilgan. Biroq, Lissabonda uzoq vaqt qolmasligi zarurati tugʻilgan. Bunga sabab qilinib 1308 yilda, ehtimol, cherkovdan ozod boʻlish muammolari (ichki va siyosiy hokimiyat oʻrtasidagi munosabatlar oʻsha paytda biroz keskinlashgan) va shahar aholisi va talabalar oʻrtasidagi nizolar tufayli universitet Coimbraga koʻchib oʻtgan. Yangi makon allaqachon taʼlimning qadimgi anʼanalariga ega boʻlib, bu yerda Santa Kruz monastirining juda muvaffaqiyatli maktabi joylashgan. Oʻshanda universitet „Estudos Velhos“ nomi bilan mashhur boʻlgan joyda tashkil etilgan, bu taxminan oʻsha vaqtdagi bosh kutubxona joylashgan hududga toʻgʻri keladi.

## Tashkilot
Universitetning boshqaruvi rektor, Senat va Universitet Assambleyasi tomonidan taʼminlanadi, bunda Assambleya rektor va Senatni saylash uchun asosiy mas’ul hisoblanadi. Rektor Senat bilan birgalikda va Maʼmuriy kengash yordami bilan universitetning strategik yo‘nalishi va umumiy boshqaruvi uchun asosiy mas’uliyat yuklangan.

Universitetda ulkan markaziy kutubxona (Coimbra universiteti umumiy kutubxonasi), botanika bogʻlari (Coimbra universitetining botanika bogʻi), stadionlar va boshqa sport inshootlari (*Estádio Universitário de Coimbra* sport majmuasi va *Campo de Santa Cruz* stadioni), astronomik rasadxona, nashriyot uyi, xususiy ibodatxona (São Miguel Chapel), teatr (Teatro Académico de Gil Vicente) va ovqatlanish zallari va oʻquv xonalari kabi koʻplab yordamchi inshootlar mavjud. Bundan tashqari, universitet bir nechta muzeylarni va boshqa madaniy tashkilotlarni, jumladan, ilmiy muzeyni (Koimbra universitetining ilmiy muzeyi), muqaddas sanʼat muzeyini (C*oimbra universitetining muqaddas sanʼat muzeyi*) va akademik muzeyni (C*oimbra universiteti* a*kademik muzey)* boshqaradi.

Universitetda beshta asosiy kampus va boshqa binolar mavjud:

* *Polo I —* (asosiy kutubxona va maʼmuriy xizmatlar, shuningdek, huquq, tibbiyot, adabiyot, psixologiya va tabiiy fanlar fakultetlariga ega boʻlgan qadimiy universitetning asosiy markazi — (XVI-asrgacha boʻlgan universitet davridan boshlab, yirik kengayish bilan faol XVIII-asr va 1940-yillardan 1960-yillargacha, Estado Novo davrida)
* *Pólo II* — (muhandislik, fan va texnologiya — 1990-yil va 2000-yillarda qurilgan)
* *Pólo III —* (tibbiyot, dorixona va universitet kasalxonasi — 1980-yillarda qurilgan, 2000-yillarda katta kengaytirilgan)
* *Faculdade de Economia —* (iqtisod, ijtimoiy fanlar — 1970-yillarda tashkil etilgan)
* *Faculdade de Ciências do Desporto e Educação Física* —(sport fanlari — 1990-yillarning oxirida universitet sport majmuasida tashkil etilgan)

## Madaniyat, sport va anʼanalar
Universitetning akademik anʼanalari va institutlari shahar hayotini rang-barang qiladi. Qadimgi baʼzi anʼanaviy bayramlar, xususan, „Queima das Fitas“ (bitiruv tugashini nishonlash, fakultetlar sakkiztasining har birining ranglari bilan lentalarni yoqish bilan ramziy maʼnoda saqlanib qolgan), „Festa das Latas“ (uyga qaytish), anʼanaviy kiyimlardan tez-tez foydalanish, „Fado de Coimbra“ (hozirda anʼanaviy koʻcha serenadalarida emas, balki uyushtirilgan shoularda kuylangan Coimbra fadosi) va akademik marosimlar (xususan, doktorlik ilmiy darajasini berish)ni oʻz ichiga oladi.

Coimbra universiteti fakultetlarining rasmiy ranglari:

* Huquq fakulteti: Qizil
* Tibbiyot fakulteti: Sariq
* Gumanitar fanlar fakulteti: Toʻq koʻk
* Fanlar va texnologiya fakulteti: ochiq koʻk
* Farmatsevtika fakulteti: Binafsha rang
* Iqtisodiyot fakulteti: Qizil va oq
* Psixologiya va ta'lim fanlari fakulteti: Sabzi rang
* Sport fanlari va jismoniy tarbiya fakulteti: Jigarrang

AACning sport boʻlimlari Coimbraning sport hayotida muhim rol oʻynaydi, koʻpincha bu sohada shaharning asosiy vakili hisoblanadi. Ularga regbi, gandbol, basketbol, beysbol, jang sanʼati, yengil atletika, gimnastika, suzish va boshqalar kiradi. Madaniyat boʻlimlarida boʻlgani kabi, har bir talaba, shu jumladan professional yoki yarim professional sportchilar ham ular nomidan ishtirokchi boʻlishi mumkin.

##### Voqealar

 

## Fakultetlar roʻyxati
Universitet 8 ta fakultetga va har bir fakultet boʻlimlarga boʻlingan:

* **Huquq fakulteti** ''(Faculdade de Direito da Universidade de Coimbra)'' huquq va davlat boshqaruvi boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Tibbiyot fakulteti** ''(Faculdade de Medicina da Universidade de Coimbra)''  Tibbiyot va stomatologiya boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Gumanitar fanlar fakulteti** ''(Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra)''  kino, musiqa, teatr, klassik tillar, adabiyot va portugal tili, zamonaviy tillar va adabiyot, tarix, sanʼat tarixi, arxeologiya, geografiya, falsafa, falsafa boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Fanlar va texnologiya fakulteti** ''(Faculdade de Ciências e Tecnologia da Universidade de Coimbra)'' antropologiya, arxitektura, biologiya, biokimyo, dizayn va multimediya, tabiatni muhofaza qilish va tiklash, atrof- muhit muhandisligi, biotibbiyot muhandisligi, elektronika muhandisligi va elektronika muhandisligi boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Farmatsevtika fakulteti** ''(Faculdade de Farmácia da Universidade de Coimbra)''  farmatsevtika fanlari boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Iqtisodiyot fakulteti** ''(Faculdade de Economia da Universidade de Coimbra)'' iqtisod, biznesni tashkil etish va menejment, xalqaro munosabatlar va sotsiologiya bo‘yicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Psixologiya va taʼlim fanlari fakulteti** ''(Faculdade de Psicologia e Ciências da Educação da Universidade de Coimbra)'' , psixologiya, ijtimoiy xizmat va taʼlim fanlari boʻyicha barcha darajadagi ilmiy darajalarni taklif etadi.
* **Sport fanlari va jismoniy tarbiya fakulteti** ''(Faculdade de Ciências do Desporto e Educação Física da Universidade de Coimbra)'' Sport fanlari va jismoniy tarbiya boʻyicha barcha darajadagi akademik darajalarni taklif etadi.

## Tadqiqot boʻlimlari roʻyxati
Coimbra universitetining tadqiqot va tadqiqot markazlariga quyidagilar kiradi:

* Sanoat aerodinamikasini rivojlantirish assotsiatsiyasi
* AIBILI (yorugʻlik va tasvir boʻyicha innovatsiyalar va biotibbiyot tadqiqotlari assotsiatsiyasi)
* Yorugʻlik va tasvirdagi biotibbiyot tadqiqotlari instituti 
* ''Centro de Histofisiologia, Patologia Experimental and Biologia do Desenvolvimento''
* Yurak-torakal jarrohlik markazi
* Farmatsevtika tadqiqotlari markazi
* Mashinasozlik markazi
* Funktsional ekologiya markazi
* Informatika va tizimlar markazi
* Fan va muhandislik materiallari va sirtlari instituti
* Strukturaviy muhandislikda barqarorlik va innovatsiyalar instituti
* Koimbradagi Tizim va kompyuter muhandisligi instituti
* Tizimlar va robototexnika instituti
* Materiallarni oʻrganish uchun rentgen nurlari diffraktsiya markazi (CEMDRX)
* Hisoblash fizikasi markazi
* Nazariy fizika markazi
* Elektronika va asbobsozlik markazi
* Asboblar markazi 
* Asboblar va zarrachalar fizikasi laboratoriyasi — Koimbra
* Matematika markazi
* Molekulyar kimyo-fizika
* Dengiz tadqiqotlari instituti — Koimbra fanlararo markazi 
* Atrof-muhit va hayot instituti
* Geologiya markazi
* Ijtimoiy tadqiqotlar markazi
* Antropologiya va salomatlik tadqiqot markazi 
* Neyrologiya va hujayra biologiyasi markazi
* Shahar va mintaqashunoslik instituti
* ''Linguagem, Interpretação va Filosofia''
* Jamiyat va madaniyat tarixi markazi
* ''Estudos Clássicos va Humanisticos''
* ''Instituto de Estudos Jornalisticos'' 

## Manbalar