Italiya arxitektura uslubi

**Italiya uslubi** klassik arxitektura tarixida 19-asrning oʻziga xos bosqichi edi. Palladianizm va neoklassitsizm singari, italyan uslubi ham oʻz ilhomini 16-asr Italiya Uygʻonish davri arxitekturasining modellari va meʼmoriy lugʻatidan olib, ularni goʻzal estetika bilan sintez qilgan. Shu tarzda yaratilgan meʼmorchilik uslubi, garchi „Neo-Uygʻonish“ deb ham taʼriflangan boʻlsa-da, aslida oʻz davriga tegishli edi.

Italiya uslubi birinchi boʻlib Britaniyada taxminan 1802-yilda Jon Nesh tomonidan Shropshireʼda Cronkhill qurilishi bilan ishlab chiqilgan. Ushbu kichik qishloq uyi odatda Angliyadagi birinchi italyan villasi sifatida qabul qilinadi, undan kech Regency va Viktoriya davrining italyan arxitekturasi olingan. Italiya uslubi 1830-yillarda meʼmor ser Charlz Barri tomonidan yanada rivojlangan va ommalashgan.

Uslub Angliya bilan chegaralanib qolmadi va Britaniyada, Shimoliy Yevropa va Britaniya imperiyasida mashhurligi pasayganidan ancha keyin turli shakllarda qoʻllandi. 1840-yillarning oxiridan 1890-yilgacha u Qoʻshma Shtatlarda katta shuhrat qozondi.

## Elementlari
Ushbu uslubning asosiy vizual komponentlariga quyidagilar kiradi;
* Past balandlikdagi yoki tekis tomlar;
* korbellar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan eaves loyihasi,
* Mashhur kornis tuzilmalari,
* Pedimment oyna va eshiklari,
* Ark boshli, pedimentli yoki Venetsiya oynasi|Serli derazalari aniq arxitrav va arxivoltlari,
* Birinchi qavatdagi baland derazalar *piano nobile"ni taklif qiladi.
* Belvedere yoki machicolated signal minoralari,
* Coupola,
* Quoin,
* Loddjia,
* Uyingizda tomini yashiruvchi panjaralar,
* Qoʻshma Shtatlardagi italyancha uylarning taxminan 15 foizi minorani oʻz ichiga oladi.


== Mintaqa boʻyicha ==



Jon Neshning italyancha uslubni rivojlanishining kechikishi 1805-yilda Devondagi Stok Gabriel shahridagi Sandridge Park dizayni edi. Ledi Ashburton tomonidan qishloq uyi sifatida buyurtma qilingan bu kichik qishloq uyi Uilyam Gilpinning goʻzalligi va Nashning hali toʻliq rivojlanmagan italyanizmi oʻrtasidagi oʻtishni aniq koʻrsatadi. Uy Britaniyadagi italyan uslubining birinchi namunasi hisoblanadi.

Keyinchalik Angliyadagi italyan uslubining namunalari odatda [[Palladian meʼmorchilik uslubi|Palladian]] uslubidagi bino koʻrinishida boʻladi, koʻpincha tom darajasida [[Uygʻonish davri|Uygʻonish davri]] tipidagi toʻsiqlar bilan toʻldirilgan [[belveder]] minorasi bilan yaxshilanadi. Nashning italyan uslubining oldingi namunalariga qaraganda Italiya Uygʻonish davri naqshlaridan aniqroq foydalanadi.

Ser Charlz Barri Londondagi [[Westminster saroyi|parlament]] uyida Tudor va [[Arxitekturada gotika uslubi|gotika]] uslublari boʻyicha asarlari bilan mashhur boʻlib, uslubning ajoyib targʻibotchisi edi. Neshdan farqli oʻlaroq, u oʻz ilhomini Italiyaning oʻzida topdi. Barri [[Rim]], Latsio va Venetoning Uygʻonish davrining asl villalari yoki oʻzi aytganidek, „Italiyaning tartibsiz villalarining maftunkor xarakteri“ dizayniga katta eʼtibor qaratdi. Garchi Angliyadagi Viktoriya davridagi qishloq uylarining uchdan bir qismi klassik uslublardan, asosan, italyancha uslubdan foydalanganligi daʼvo qilingan boʻlsa-da, 1855-yilga kelib bu uslub yoʻqoldi va Kliveden „pasayib borayotgan modadagi insho“ sifatida qabul qilindi.

Entoni Salvin vaqti-vaqti bilan italyancha uslubda, ayniqsa Uelsda, Hafod House, Carmarthenshire va Penoyre House, Powys-da, Mark Jirouard tomonidan „Salvinning eng shuhratparast klassik uyi“ deb taʼriflangan.

1851-yilda Osborn uyi qurib bitkazilgandan soʻng, bu uslub oʻsha davrning yangi va boy sanoatchilari tomonidan qurilgan kichik uylar uchun dizaynning mashhur tanloviga aylandi. Biroq, „kamtarona italyan villalari va fransuz chateauxlaridan keyin“ 1855-yilga kelib, ingliz qishloq uyining eng koʻp yoqqan uslublar Gotika, Tudor yoki Yelizaveta edi. Italyan uslubi kichik Nyuton Abbot shahriga va Devondagi Starkross qishlogʻiga Isambard Brunelning atmosfera temir yoʻl nasoslari uylari bilan keldi. Uslub keyinchalik Xamfri Abberli va Jozef Rouell tomonidan ishlatilgan, ular temir yoʻl davrining imkoniyatlarini koʻrgan Lord Kurteney uchun yangi temir yoʻl stantsiyasi bilan koʻp sonli uylarni loyihalashtirgan. Juda yaxshi maʼlum boʻlmagan, ammo italyan meʼmorchiligining yorqin namunasi, Surreyning Hinchley Vud shahridagi Sent-Kristoferning Anglikan cherkovi hisoblanadi.

=== Shotlandiya ===

Italiya uslubi Shotlandiya meʼmorchiligida nisbatan kamroq tarqalgan edi. Shu sababli mamlakat hududida uslub namunalari deyarli kam.

=== Livan ===
Livan [[Jabal Lubnon|togʻini]] Oʻrta yer dengizi qirgʻogʻi bilan chinakamiga birlashtirgan birinchi Livan hukmdori Faxreddin oʻz mamlakatini rivojlantirish boʻyicha ulkan rejani amalga oshirganida, Italiyaning, xususan, Toskananing Livan meʼmorchiligiga taʼsiri [[Uygʻonish davri|Uygʻonish davriga]] borib taqaladi.

Usmonlilar 1613-yilda Faxreddinni Toskanaga surgun qilganda, u Medici bilan ittifoq tuzdi. 1618-yilda Livanga qaytib kelgach, u Livanni modernizatsiya qilishni boshladi. U ipak sanoatini rivojlantirdi, zaytun moyi ishlab chiqarishni takomillashtirdi va oʻzi bilan butun mamlakat boʻylab saroylar va fuqarolik binolarini qurishni boshlagan koʻplab italiyalik muhandislarni olib keldi. [[Bayrut]] va [[Saydo|Sidon shaharlari]] ayniqsa italyancha uslubda qurilgan.

=== Qoʻshma Shtatlar ===


==== Amerika Qoʻshma Shtatlari Sharqiy qirgʻogʻi ====
Italiya uslubi Qoʻshma Shtatlarda 1840-yillarda Aleksandr Jekson Devis tomonidan gotika yoki yunon uygʻonish uslublariga muqobil sifatida ommalashgan. Devisning Blandwood uchun dizayni AQShda 1844-yilda [[Shimoliy Karolina]] gubernatori Jon Motli Morexedning qarorgohi sifatida qurilgan italyan arxitekturasining saqlanib qolgan eng qadimgi namunasidir. Bu italyan meʼmorchiligining dastlabki namunasi boʻlib, Barrining Uygʻonish davridan ilhomlangan dizaynlaridan koʻra Neshning italyan asarlariga yaqinroqdir. U dastlab „Italyan villasi“ yoki „Toskana villasi“ uslubi deb atalgan. Richard Upjon bu uslubdan 1845-yilda Edvard Qirollik uyidan boshlab keng foydalandi. Uslubning boshqa yetakchi amaliyotchilari Jon Notman va Genri Ostin edi.

=== Avstraliya ===

Italiya uslubi Avstraliyada juda mashhur boʻlib, 1870-1880-yillardagi tez kengayib borayotgan shahar atrofiga taʼsir koʻrsatadigan va past tomlari, dafna derazalari, baland derazalari va klassik kornislari bilan oliy villalar qatorini taʼminlagan.

Ushbu uslubning koʻplab misollari Sidney va Melburn atrofida, xususan, Eski Gʻaznachilik binosi (1858), Leichhardt Town Hall (1888), Glebe Town Hall (1879) va Gʻaznachilik joyidagi bogʻlarga qaragan shtat va federal hukumat idoralarining yaxshi qatori, gʻazna bogʻlari (1874) kabi namunalari mavjud. Davlat xizmati idoralari uchun bu obroʻli, lekin haddan tashqari joʻshqin boʻlmagan uslub parlament binolari uchun ishlatiladigan klassik uslublarning ulugʻvor va rasmiy bayonotlaridan farq qiladi. Davlat idoralari uchun italyancha uslubni qabul qilish 20-asrga qadar davom etdi.

== Galereya ==

=== Buyuk Britaniya ===
<gallery>
Fayl:Reform Club 02.JPG|Barri tomonidan Pall Malldagi Islohotlar klubi (1837-41) Londondagi kuch tuzilmalari markazidagi dizayni va kontekstida juda ta'sirli edi.
Fayl:Runcorn Town Hall.jpg|Angliyaning Cheshir shahridagi Runcorn Town Hallning asosiy ko'rinishi va belvederi
Fayl:Council Registry - geograph.org.uk - 1720858.jpg|Sautgemptondagi Qirollik janubiy yaxta klubining sobiq bosh qarorgohi, 1846-yilda qurilgan.
Fayl:Somerleyton 5.JPG|Sharqiy Angliyaning sharqiy sohilidagi Lowestoft va Great Yarmouth yaqinidagi Somerleyton Hall
Fayl:Johnston School, Kirkcudbright - view from NW.jpg|Jonston maktabi, Kirkkudbrayt, 1847-yil
</gallery>

=== Qoʻshma Shtatlar ===
<gallery>
Fayl:Italianate1.png|San-Fransisko, Kaliforniyadagi italyan Viktoriya *davri bo'yalgan ayol*
Fayl:Over-the-Rhine-12th-and-Vine.jpg|Ogayo shtati, Cincinnati, Over-The-Rhine shahridagi italyancha uylar seriyasi.
Fayl:Boardman Mitchell House.jpg|Boardman-Mitchell House Stapleton, Staten Island, Nyu-York shahrida joylashgan.
Fayl:Bidwell Mansion 2006 11 IMGP0863.JPG|Bidwell Mansion, 1865-yilda qurilgan, [[Chico, California|Chiko, Kaliforniya]]
Fayl:Fitzgerald Home Milwaukee.jpg|Robert Patrik Fitsjerald uyi, Milwaukee, 1876: "Italianate" xususiyatlarining potpuri
Fayl:Annefield Front View.jpg|Annefild, Charlotte okrugi, Virjiniya, 1858-yilda qurilgan.
Fayl:Farnam Mansion 2.jpg|Oneida, Nyu-Yorkdagi Farnam saroyi, 1862-yilda qurilgan.
Fayl:LedyardBlockGrandRapidsMI.jpg|Ledyard Blok tarixiy okrugi, 1859-1874-yillarda qurilgan [[Grand Rapids, Michigan|, Michigan shtatining Grand Rapids]] shahri markazida bir-biriga bog'langan yettita italyan binosi.
Fayl:AldrichBuildingGrandRapidsMI.jpg|Aldrich binosi, [[Grand Rapids, Michigan]], 1869-yilda qurilgan.
Fayl:PeckBlockGrandRapidsMI.jpg|Peck Block, [[Grand Rapids, Michigan]], 1875-yilda qurilgan.
Fayl:AldrichGodfreyandWhiteBlockGrandRapidsMI.jpg|Aldrich Godfrey va White Block, [[Grand Rapids, Michigan]], 1874-yilda qurilgan.
Fayl:Toledo Central High School - DPLA - 19be52230269cfa2b347174f6b1bb815 (cropped).jpg|Ogayo shtati, Toledo shahridagi Toledo markaziy o'rta maktabi, 1864-yil
Fayl:Reddick Mansion House - Restored - Front View.jpg|alt=reddick_mansion_ottawa_il|Ottavadagi Uilyam Reddik uyi [[Ottawa, Illinois|, Illinoys shtati]]. 1855-yilda qurilgan.
</gallery>

=== Avstraliya va Yangi Zelandiya ===
<gallery>
Fayl:AlburyRailwayStation2.JPG|Alberi temir yo'l stantsiyasi, Yangi Janubiy Uels, [[Australia|Avstraliya]] (1881).
Fayl:Randwick Town Hall, Avoca Street.JPG|Randwick Town Hall, Yangi Janubiy Uels
Fayl:Goulburn Post Office on Auburn Street in Goulburn.jpg|Goulburn pochta bo'limi, Yangi Janubiy Uels
Fayl:(1)Italianate home Dutruc Street Randwick-1.jpg|Randvikdagi italyan uyi, Yangi Janubiy Uels
Fayl:Winsbury Terrace 75-79 Kent Street Millers Point.jpg|Sidney, Milers Pointdagi italyancha teraslar
Fayl:(1)Hotel CBD 006.jpg|Sobiq Milliy uy, [[Sydney|Sidney]]
Fayl:Myrnong Hall Acland Street St Kilda.jpg|Myrnong Hall, Akland ko'chasi, Sent Kilda, Viktoriya, Melburn
Fayl:Forbes - Post Office-2+ (2147999692).jpg|Forbes pochta bo'limi
Fayl:Heritage Kamesburgh Gardens in Brighton.jpg|*Kamesburg'', Shimoliy yo'l, Brighton, Viktoriya
Fayl:(1)Italianate house Avoca Street.jpg|Italiyalik teraslar, Randvik, Yangi Janubiy Uels
Fayl:Old Government Buildings - whole.JPG|Eski hukumat binolari, Vellington
Fayl:AntrimHouse.jpg|Antrim uyi, Vellington


## Yana qarang

* Qadimgi Rim meʼmorchilik sanʼati
* Viktoriya meʼmorchilik sanʼati

## Manbalar

## Havolalar

* Italianate, 1850-1890 The Old House Web
* Italianate (1850-1900) Ontario arxitekturasi
* Goʻzal uslub: Italiya meʼmorchiligi boʻyicha italyan arxitektura blogi
* Italiya arxitekturasi  Artemia
* 1840-1885: Shimoliy Amerika va undan tashqaridagi uy uslublarining italyancha rasmli  lugʻati
* Buffalodagi italyanlik — 1840-1885
* Viktoriya italyanligi, c. 1840-c. 1890-yil  Sidney arxitektura rasmlari
* Italiyalik va italyan villasi (1850-1890) Amerikaning arxitektura uslublari
* Italiya arxitekturasi flickr
* Pah Homestead, Oklend, Yangi Zelandiya