open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akira Sone

**Akira Sone** (; tugʻ. 2000-yil 9-iyul, Kurume, Fukuoka, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 78 kgdan ortiq vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2018 va 2019-yillarda Jahon chempioni. 2018-yilgi Yozgi Osiyo oʻyinlari chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni.

## Faoliyati
Akira Sone dzudo bilan 7 yoshida uchta aka-uka ortidan boshlangan. 2015-yil avgust oyida Sone dzyudo boʻyicha kadetlar oʻrtasidagi jahon chempionati va oʻsmirlar oʻrtasida oʻrta maktablar oʻrtasidagi milliy chempionatda gʻolib chiqdi. 2017-yil oktyabr oyida Sone dzudo boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida u 78 kgdan ortiq vazn toifasida gʻolib chiqdi. 2018-yil aprel oyida u dzudo boʻyicha Yaponiya chempionatida gʻolib chiqdi.

2018-yilda Jakartadagi (Indoneziya) Yozgi Osiyo oʻyinlarida u yakkalik bahslarida va aralash jamoalar oʻrtasidagi chempionatda ikkita oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Yaponiya terma jamoasi tarkibida aralash jamoaviy bahslarda u oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda kubalik sportchi Idalys Ortizni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Aralash jamoa tarkibida u Jahon chempioni boʻldi.

2021-yilda Tokio shahrida (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 78 kgdan ortiq vazn toifasidagi final jangida yana kubalik sportchi Idalys Ortizni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyin Yaponiya terma jamoasi tarkibida aralash jamoaviy bahslarda u kumush medalni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore

****** *(Gʻaroyib maxluqotlar: Dumbledore sirlari)* 2022-yilda ekranlarga chiqarilgan fentezi filmdir. Film rejissori — David Yates. Ssenariy mualliflari — J. K. Rowling va Steve Kloves. Film *[[Jodu saltanati]]* (2016) va *[[Jodu saltanati 2: Grindelwaldning jinoyati]]* (2018) filmlarining mantiqiy davomi hisoblanadi. Filmda bosh rollarni Eddie Redmayne, Jude Law, Ezra Miller, Dan Fogler, Alison Sudol, Callum Turner, Jessica Williams, Katherine Waterston va Mads Mikkelsen jonlantirgan.

*Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore* premyerasi AQShda 2022-yil 15-aprelda boʻldi. Film umumjahon boʻylab $407 million jamgʻardi.

## Syujeti
1932-yili Xitoyning Guylin provinsiyasida Newt Scamander insonlar qalbi va kelajakni koʻra bilish qobiliyatiga ega sehrli mavjudot — Qilin dunyoga kelishiga koʻmaklashadi. Credence Barebone boshchiligidagi Gellert Grindelwaldning yordamchilari ularni topib, Qilinning onasini oʻldirishadi, oʻzini esa oʻgʻirlab ketishadi. Keyinchalik, Grindelwald Qilinning kelajakni koʻra bilish qobiliyatidan foydalanish uchun uni oʻldiradi. Biroq, Newt tomonidan hayoti saqlab qolingan Qilinning egizi ham bor boʻladi.

## Rollarda
* Eddie Redmayne — Newt Scamander
* Jude Law — Albus Dumbledore
* Ezra Miller — Credence Barebone / Aurelius Dumbledore
* Dan Fogler — Jacob Kowalski
* William Nadylam — Yusuf Kama
* Callum Turner — Theseus Scamander
* Jessica Williams — Eulalie „Lally“ Hicks
* Victoria Yeates — Bunty
* Poppy Corby-Tuech — Vinda Rosier
* Fiona Glascott — Minerva McGonagall
* Katherine Waterston — Tina Goldstein
* Mads Mikkelsen — Gellert Grindelwald

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
This is the Place

**„This is the Place“ yodgorligi** () shu nomli bogʻda joylashgan Mormon tadqiqotchilari va Amerika Gʻarbiy koʻchmanchilarining tarixiy yodgorligidir. Yuta shtatidagi Solt-Leyk-Siti shahrining sharqiy tomonida, Settler kanyonining boʻsagʻasida joylashgan.

## Tarixi
1847-yil 24-iyulda Iso Masihning Oxirgi zamon avliyolari cherkovining ikkinchi prezidenti Brigham Young oʻz sayohatini Solt-Leyk-Siti shahriga asos solgan joy yaqinida toʻxtatib, shunday dedi: „Bu toʻgʻri joy. Bu yerga keling“. Shu soʻz bilan Mormonlarning Tuzli koʻl vodiysiga koʻchishi boshlandi. Oʻshandan beri har yili 24-iyul Yuta shtatida Marmonlar kuni sifatida nishonlanadi.

1915-yilgacha Brigham Youngning aravasi toʻxtagan joyda oddiy yogʻoch xoch bor edi. 1917-yilda Brigham Roberts va uning izdoshlari bu yerda yogʻochdan yasalgan yodgorlik oʻrnatishadi. 1921-yilda uning oʻrniga 1917-yilgi yodgorlikning sharqida turgan oq tosh obelisk qoʻyildi. Mavjud yodgorlikning tarixi 1937-yilda, haykaltarosh va Brigham Youngning nabirasi Mahonri Youngga Yuta hukumati va turli din vakillaridan iborat komissiya topshirigʻi bilan yangi va kattaroq yodgorlikni loyihalash topshirilishi bilan boshlanadi. 1947-yil 24-iyulda, Mormonlarning vodiyga koʻchishining 100 yilligi munosabati bilan yodgorlik cherkovning sakkizinchi prezidenti Jorj Albert Smit tomonidan qariyb 50 ming kishi ishtirokidaochiladi. 1957-yilda bir guruh xususiy shaxslar yodgorlik atrofidagi yerlarning katta qismini sotib olib, tijorat maqsadlarida foydalanishning oldini olish uchun davlatga berdilar, natijada 1500 gektardan ortiq maydonda bogʻ yaratildi. 2007-yilda yodgorlik qayta tiklandi.

## Monument koʻrinishi

Yodgorlik balandligi 60 fut (18 metr) va kengligi 86 fut (26 metr) granit va bronzadan yasalgan. Haykaltarosh uchta katta plintus va ular orasidagi ikkita steladan iborat qilib ishlov bergan. Markaziy va eng baland plintda Xeber Kimbol, Brigham Yang va Uilford Vudraffning tik turgan haykallari joylashgan. This is the Place yozuvi mavjud. Pastki tomonning ikkala tarafida toʻqqizta otliqning chopayotgan barelyeflari va tagida ikkita figurali — Orson Pratt (otda) va Erast Shou (tik turib) salomlashish uchun shlyapalarini silkitib turgan xolda tasvirlangan. Ularning poydevorida Bibliya 2:2, 35:1 dan iqtiboslar bor.

Poydevorda yodgorlikning yaratilishi va tarixi haqida lavha oʻrnatilgan. Ikki yon stelada Mormonlarning oilalari bilan aravalari qatori tasvirlangan. Orqa tomonda shtat tarixidagi oltita timsol: Etyen Provost, Vashaki, Piter Skiny Ogden , Benjamin Bonnevil, Yan Desmet, Jon Fremont tasvirlangan. Ikkita ekstremal poydevorda koʻchmanchilarning haykaltarosh guruhlari, shu jumladan 1776-yilgi ispan ekspeditsiyasi aʼzolari , Donner otryadining Mormonlari va Uilyam Eshli boshchiligidagi Amerika moʻyna kompaniyasining ishchilari tasvirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *This Is The Place Monument Dedication*, „Improvement Era“.
* Smith, Henry A. *50,000 attend 'This is the Placeʼ site ceremony.
* *Pres. Smith realizes dream of dedication'', „Deseret News“.
Jessica Klimkait

**Jessica Klimkait** (tugʻ. 1996-yil 31-dekabr, Whitby, Durham, Ontario, Kanada) — kanadalik dzudochi, 57 kg gacha vazn toifasida, Kanada terma jamoasi aʼzosi. 2021-yilgi Jahon chempioni, dzudo boʻyicha Panamerika chempionati chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

## Faoliyati
Klimkait dzudo bilan besh yoshida „Ajax Budokan“ dzudo klubida akasi sport bilan shugʻullanayotganini koʻrganidan soʻng boshlagan. Jessica Klimkait 57 kg gacha vazn toifasida kurash olib boradi. 2013-yilda Mayamida (Amerika Qoʻshma Shtatlari) boʻlib oʻtgan kadetlar (18 yoshgacha) Jahon chempionatida u ushbu yosh toifasida jahon chempionligini qoʻlga kiritgan birinchi kanadalik dzudochi boʻldi.

2017-yilda Panamada boʻlib oʻtgan Panamerika chempionatida Jessica oʻz hamyurti Catherine Beauchemin-Pinardning rekvizitlari finalida gʻalaba qozonib, qitʼa chempioni unvonini qoʻlga kiritdi. Bir yil oʻtib, San-Xose shahrida (Kosta-Rika) boʻlib oʻtgan shunga oʻxshash turnirda kanadalik sportchi 57 kg gacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yil iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Jessica chempionlik unvoni uchun kurashda yaponiyalik sportchi Momo Tamaokini magʻlub etib, 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Doʻha shahrida (Qatar) boʻlib oʻtgan dzudo boʻyicha „World Masters“ turnirida oʻz musobaqasida bronza medallaridan birini qoʻlga kiritdi. Bir necha oy oʻtgach, u Antaliya shahrida (Turkiya) dzudo boʻyicha „Katta dubulgʻa“ musobaqasida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi olimpiada oʻyinlarida ikkinchi kunida 57 kg gacha vazn toifasida kanadalik uchinchi oʻrin uchun kurashda sloveniyalik Kaja Kajzerni magʻlub etib, Olimpiadaning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Epimetey

**Epimetey** (, „keyin oʻylash“, shuningdek, Epimefey) - titan, qadimgi yunon mifologiyasida titan Iapet va Klimenaning oʻgʻli (Apollodorga koʻra Osiyo), Prometey va Atlanta titanlarining ukasi.

Zevs tomonidan yaratilgan birinchi qizga uylangan. Epimetey olimpiyachining qasos olishidan qoʻrqib, oʻz akasi Prometeyning Zevsdan hech qanday sovgʻa olmaslik kerak degan gaplariga quloq solmagan va Pandoraga uylandi. U Zevs unga bergan idishni ochib, ichidagi barcha insoniy qiyinchiliklarni va undagi mahbuslarni ozod qildi.

Protagor afsonasiga koʻra, Epimetey turli-xil qobiliyatlarni faqat hayvonlar orasida boʻlishdi, shundan keyin odamga hech narsa qoldirmagan.

Epimeteyning Pandora bilan nikohidan Devkalionning xotini Pira tugʻilgan.

Shuningdek, uning yana bir boshqa Metamelea ismli qizi ham borligi eslatib oʻtiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Обнорский Н. П. Эпиметей// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Jorja Smith

**Jorja Alice Smith** (; 11-iyun 1997-yilda tugʻilgan) ingliz qoʻshiqchisidir. Nomzod va bir nechta musiqa mukofotlari gʻolibi. U 2016-yilda Sony/ATV studiyasi bilan shartnoma imzolab, 2016- va 2017-yillarda ikkita mini-albom chiqardi.

2019-yilda Smith „Eng yaxshi ijrochi“ nominatsiyasida Grammyni oldi.

## Hayoti
Jorja Smith 1997-yil 11-iyunda West Midlands kauntisining Wallsall shahrida tugʻilgan. Otasi — yamaykalik, onasi esa ingliz..

Smith bolaligidan reggae, punk, hip hop va R&B yoʻnalishidagi musiqalarni tinglagan va ilk qoʻshigʻini 11 yoshida yozgan. Ingliz qoʻshiqchisi Amy Winehousening *Frank* nomli ilk studiyaviy albomi unga kuchli taʼsir koʻrsatgan.

2018-yil dekabr oyida Smith Brit Critics' Choice mukofotini oldi va bu mukofotga nomzod boʻlgan va gʻolib chiqqan ilk mustaqil ijodkorga aylandi.

## Diskografiyasi
### Studiyaviy albomlar
* 2018: *[[Lost & Found]]* (FAMM)

### Mini-albom
* 2016: *Project 11* (FAMM)
* 2017: *Spotify Singles* (FAMM)
* 2021*: Be Right Back* (FAMM)

### Singllar

* 2016: *Blue Lights*
* 2016: *Where Did I Go?*
* 2017: *Teenage Fantasy*
* 2017: *On My Mind*
* 2018: *Let Me Down* (*featuring* Stormzy)
* 2018: *February 3rd*
* 2018: *On Your Own*
* 2018: *The One*
* 2019: *Donʼt Watch Me Cry*
* 2019: *Loose Ends*
* 2019: *Goodbyes*
* 2019: *Be Honest* (*featuring* Burna Boy)
* 2020: *By Any Means*
* 2020: *Come Over* (*featuring* Popcaan)
* 2021: *Addicted*
* 2021: *Gone*
* 2021: *Bussdown* (*featuring* Shaybo)

## Mukofot va nomzodliklar
{| class=wikitable
|-
! Yil !! Mukofot !! Ish !! Toifa !! Natija
|-
| 2016
| rowspan="4"|MOBO Awards
| „Blue Lights“
| Best Song
| rowspan="5" 
|-
| rowspan="4"|2017
| rowspan="8" 
| Best Female
|-
| Best Newcomer
|-
| Best R&B/Soul Act
|-
| BET Awards
| International Viewers' Choice Award
|-
| rowspan="11"|2018
| Brit Awards
| Critics' Choice
| 
|-
| Q Awards
| Q Breakthrough Act
| 
|-
| rowspan="3"|AIM Independent Music Awards
| UK Breakthrough of the Year
| 
|-
| Most Played New Independent Act
| rowspan="3" 
|-
| rowspan="2"|*[[Lost & Found]]*
| Independent Album of the Year
|-
| Mercury Prize
| Album of the Year
|-
| UK Music Video Awards
| „Blue Lights“
| Best Urban Video — UK
| 
|-
| MTV Europe Music Awards
| 
| Best Push
| rowspan="7" 
|-
| Urban Music Awards
| *Lost & Found*
| Eng yaxshi albom
|-
| rowspan="2"|Soul Train Music Awards
| rowspan="4" 
| Eng yaxshi yangi artist
|-
| Soul Train Certified Award
|-
| rowspan="9"|2019
| Grammy Awards
| Eng yaxshi yangi artist
|-
| Sweden GAFFA Awards
| Best Foreign New Act
|-
| rowspan="3"| Brit Awards
| *Lost & Found*
| British Album of the Year
|-
| rowspan="2" 
| British Female Solo Artist
| 
|-
| British Breakthrough Act
| rowspan="5" 
|-
| Ivor Novello Awards
| „Blue Lights“
| Best Contemporary Song
|-
| AIM 2019 Independent Music Awards
| 
| Most Played New Independent Artist
|-
| rowspan="2"|UK Music Video Awards
| rowspan="2"| "Be Honest"
| Best Urban Video — UK
|-
| Best Production Design in a Video

Nominated for a uk MVA for by any means 

|-

## Manbalar

## Havolalar

*
Oʻlim toji

**O'lim toji** (  ) qon tomir anomaliyasi bo'lib, odamlarning taxminan 15-30% da kuzatiladi. Bu yopqich arteriya va pastki epigastral arteriya o'rtasidagi aniq anastomoz . Ushbu anomaliya eski qo'llanmalarda tasvirlangan, chunki churrani tiklash paytida anastomozning tasodifiy shikastlanishi, og'ir qon ketish sodir bo'lgan, bu bilan kurashish qiyin edi.

## Anastomoz shakllanishi
Odatda ichki yonbosh arteriyasidan kelib chiqadigan yopqich arteriya qov shoxchasini chiqaradi. Pastki epigastral arteriya obturator shoxini chiqaradi.Qov va yopqich arteriya shoxlari bir-biriga qarab harakatlanadi, so'ngra bir-biri bilan anastomozlanadi. Odatda, bu anastomoz engil bo'ladi, lekin taxminan 30% hollarda obturator arteriyaning qov shoxi va pastki epigastrik arteriyaning obturator shoxi o'rtasidagi anastomoz kuchli rivojlangan, shuning uchun ko'rinadiki, obturator arteriya filiali a. iliaca interna, pastki epigastral arteriyadan chiqib ketadi.

### Topografiya
O'lim toji lakunar ligamentning ichki yuzasi yaqinida joylashgan.

## Klinik ahamiyati
Son churrasini tabiiy siqilishi bo'yicha operatsiyalarda "o'lim toji" ma'lum qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Haqiqat shundaki, agar g'ayritabiiy anastomoz tasodifan shikastlangan bo'lsa, to'xtatish qiyin bo'lgan og'ir qon ketishi yuzaga kelishi mumkin. Bunday vaziyatda jarrohlar femoral churrani churra xaltasining lateral tomonidan operatsiya qilishlari kerak deb taxmin qilinadi, ammo bu holda tasodifiy boshqa anatomik tuzilmalarga: femoral arteriya va tomir va inguinal ligamentga tasodifiy shikast etkazish mumkin. Shuning uchun, femoral churrada buzilishlarni faqat churra qopining medial tomonida, ba'zi odamlarda "o'lim toji" joylashgan lakunar ligamentni kesish orqali yo'q qilish mumkin. Ushbu anatomik xususiyat lakunar ligamentni diqqat bilan va ehtiyotkorlik bilan ajratishni talab qiladi, bu esa vizual nazorat ostida.

Agar g'ayritabiiy anastomoz yarasi hali ham sodir bo'lgan bo'lsa, qon ketish manbasini tampon bilan bosish, inguinal ligamentni kesib o'tish va keyin pastki epigastral arteriyani asosiy magistralni yoki uning obturator shoxini anastomoz bilan bog'lash uchun ajratish kerak. obturator arteriya bilan  .

## Manba

## Adabiyot

* Inson anatomiyasi. Ikki jildda. T.2 / muallif: M. R. Sapin, V. Ya. Bocharov, D. B. Nikityuk va boshqalar / tahrir. M. R. Sapina. - Ed. 5-chi, qayta ko'rib chiqilgan. va qo'shimcha - M .: Tibbiyot. - 2001. - 640 b.: kasal. (280-bet) ISBN 5-225-04586-3

## Havolalar

* 4medic.ru - Femur kanalining anatomiyasi 
* meduniver.com - Bo'g'imning asosiy tomirlari. O'lim toji.
Zia Pasha

**Abdul-Hamid Zia Bey, Zia  Pasha**( ; 1825, Istanbul, Usmonlilar imperiyasi - 1881 yil 17-may, Adana) - turk shoir, tarjimon, , siyosatchi, davlat va jamoat arbobi. Ibrohim Shinosiy va Namiq Kamol bilan birga Tanzimat davrining ilk mualliflaridan biridir.

## Biografiyasi

Badavlat oilada tug'ilgan. Yoshligida u o'z faoliyatini davlat amaldori sifatida boshlagan, boshqa narsalar qatori Kipr gubernatori ham boʻlgan. Yangi Usmonlilar jamiyatining tashkilotchilari va rahbarlaridan biri.

U " Yangi Usmonlilar " jamiyatining mo'tadil qanotini boshqargan. 1867-yilda u vatanini tark etib, Namiq Kamol bilan birga Parijga, so'ngra Buyuk Britaniyaga jo'naydi. Namiq Kamol bilan birgalikda Londonda “ Muxbir ” jurnali va “Hurriyat” (Ozodlik) gazetasini nashr ettirdi. Turkiya konstitutsiyasi loyihasi mualliflaridan biri (1876).

1880-yilda o'limidan biroz oldin Turkiyaga qaytib keladi. U Kiprda, Amasiyada, Konyada, Halabda va qisqa muddat Adanada gubernatorlik qilgan va u yerda sirozdan vafot etgan.

## Yaratilish
Tanzimat adabiyotining koʻzga koʻringan namoyandasi.

U turk adabiyotiga xalq xarakteri berishga intilgan, turk tilini demokratlashtirish tarafdori boʻlgan, lekin she’rlarida an’anaviy shakllarga amal qilgan.

Sultonning yuqori martabali amaldorlarini haqorat qiluvchi bir qancha yovuz she'rlar muallifi. “Ziyo she’rlari” devoni (1881) va soʻfiylik motivlari va ratsionalistik gʻoyalarni oʻzida mujassam etgan yana ikkita she’riy toʻplamidan tashqari turkiy adabiyotda satira namunasi hisoblangan “Gʻalabalar kitobi”ni, “Orzu” nasriy asarlarini ham yozgan.

U she’riyatdan tashqari siyosiy mavzudagi risolalar ham nashr ettirgan.

“ Tartuf ” turkchaga J. B. Molyer, asarlari J. VA. Russo , VA. La Fontaine, L. Viardot. Fransuz inkvizitsiyasi tarixi va Andalusiya tarixiga oid ikkita kitobning turk tiliga tarjimasi muallifi.

## Tanlangan asarlar

* Terkob-i Bend
* Zafername
* Shi'ir ve insha
* Xarabot

## Adabiyotlar

* Smirnov V.D., Turk adabiyoti tarixidan ocherk, Sankt-Peterburg, 1891;
* Stambulov V., Namiq Kamol, Moskva, 1935;
* Hikmet I., Ziya-posha (hayati ve eserleri), Ist., 1932. )

## Havolalar

* ZİYA PAŞA (ABDULHAMİD ZİYAEDDİN BEY )
101-reys

**101 reys** — Yoshlik kinostudiyasi va Kinematografiya agentligi tomonidan suratga olingan oʻzbek filmi. Oʻzbekistonda film birinchi marotaba 1-iyun 2022-yilda namoyish etilgan va filmning premyerasi Toshkentda „Kinematografiya Uyi“da boʻlib oʻtgan. Bu Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan oʻtkazilayotgan madaniy-ma’rifiy tadbirlar doirasida suratga olingan film hisoblanadi.

## Syujeti
Film haqiqiy voqeaga asoslangan. 2001-yil 11-sentabr kuni erta tongda “Oʻzbekiston havo yoʻllari” milliy aviakompaniyasiga tegishli Boeing 757 samolyoti Toshkentdan havoga koʻtarildi. Manzil Nyu-York shahri boʻlgan edi. Tajribali uchuvchi Zarif Saidazimov nafaqaga chiqishdan oldingi oxirgi parvoz uning faoliyatidagi eng qiyin parvoz boʻlishini hozircha bilmaydi.

John Kennedy nomidagi xalqaro aeroportga yaqinlashib kelayotgan samolyot komandiri Zarif Saidazimov toʻsatdan dispetcherdan Bostondagi boshqa aeroportga qoʻnishi kerakligi haqida buyruq oladi. Tinchlikni saqlash talabiga qaramay, yoʻlovchilar orasida vahima boshlanadi.

## Filmni tushirish
Filmning tushirilishi 2019-yilda boshlandi va 2020-yilning oktabr oyida yakunlandi. Birinchi marotaba film 2021-yilning 28-sentabridan 3-oktabrigacha “Ipak yoʻli gavhari” Toshkent xalqaro kinofestivalida koʻrsatilgan edi. “Ipak yoʻli gavhari” xalqaro kinofestivali 50 yildan ortiq tarixga ega mashhur “Sharq yulduzi” Toshkent xalqaro kinofestivalining davomi hisoblanadi.

## Rollarda
101-reys filmida Oʻzbekistonning eng taniqli aktyor va aktrisalari oʻynashdi. Ularning orasida bosh rollarni Hoshim Arslonov, Umid Iskandarov, Oleg Galahov, Lola Eltoyeva, Hurshid Toʻxtayev, Bahora Arslonova, Farhod Abdullayev va Nigina Anorboyeva va Samiddin Lutfullayev ijro etgan.

## Manbalar
Urbax-Vite kasalligi

**Urbax-Wite kasalligi** kam uchraydigan retsessiv genetik kasallikdir. U kashf etilganidan beri 300 dan kam holatlar maʼlum.  Birinchi marta 1929-yilda Erich Urbach va Camillo Wiete tomonidan rasman qayd etilgan, garchi alohida holatlar 1908 yildan boshlab aniqlangan boʻlishi mumkin. Urbax-Wite kasalligi tufayli amigdalasi vayron boʻlgan bemorlarda qoʻrquv butunlay yoʻq, ammo oʻzini oʻzi saqlash instinkti yoʻqolmaydi.

## Alomatlar
Ushbu kasallikning belgilari juda xilma-xildir. Nevrologik va dermatologik belgilar mavjud. Bularga boʻgʻiq ovoz, terining shikastlanishi va chandiqlari, yomon shifo topadigan oson shikastlangan teri, quruq, ajin terisi va koʻz qovoqlari atrofidagi papulalar kiradi. Bularning barchasi terining va shilliq pardalarning siqilishining natijasidir. Baʼzi hollarda, shuningdek, epilepsiya va nevropsixik kasalliklarga olib kelishi mumkin boʻlgan oʻrta temporal miyada miya toʻqimalarining qalinlashishi ham mavjud edi. Kasallik, qoida tariqasida, bemorning hayotiga tahdid solmaydi va uning davomiyligini pasayishiga olib kelmaydi.

Urbax-Wite kasalligi autosomal retsessiv boʻlganligi sababli, odamlar hech qanday alomatsiz tashuvchi boʻlishi mumkin.

## Sabablari
Kasallikning sabablari haqida maʼlumot yoʻq.

Hozirda bu kasallikni davolash mumkin emas, ammo baʼzi alomatlar muvaffaqiyatli davolangan. Baʼzi hollarda zararlangan toʻqimalarga kiritilgan dimetil sulfoksid va geparinni ogʻiz orqali yuborish yordam berdi. D- penitsilamin ham vaʼda beradi va hali ham keng qoʻllanadi. Koʻpincha toshbaqa kasalligi uchun buyuriladigan etretinat bilan muvaffaqiyatli davolanish haqida xabar berilgan. Baʼzi hollarda miyadagi kalsifikatsiya neyronlarda gʻayritabiiy elektr faolligiga olib kelishi mumkin. Baʼzi bemorlar ushbu anormalliklarni engish uchun antikonvulsant dorilarni qoʻllashadi.

## Epidemiologiya
Urbax-Wite kasalligi juda kam uchraydi. Tibbiy adabiyotlarda 300 dan kam holatlar qayd etilgan. Kasallik butun dunyo boʻylab topilgan boʻlsa-da, holatlarning chorak qismi Janubiy Afrikada topilgan. Bemorlarning koʻpchiligi Gollandiya, Germaniya va Xoysandan.

## Eng soʻnggi maʼlumotlar
Yaqin vaqtgacha Urbax-Wite kasalligi tufayli amigdalasi vayron boʻlgan bemorlarda qoʻrquvning toʻliq yoʻqligi deb hisoblangan. Biroq, yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, agar siz karbonat angidrid miqdori yuqori boʻlgan havodan nafas olsangiz, bemorlarni qoʻrqitish mumkin – taxminan 35 foiz.

## Eslatmalar
Burdenko triadasi

Taniqli rus jarrohi N. N. Burdenko har bir operativ aralashuvda quyidagi uchlikka eʼtibor berish lozimligini uqtirib όtdi.
Anatomik yondoshish – patologik όchoqqa kesib ochib kirish uchun hayotiy muhim aʼzo va tόqimalarni jarohatlamasdan ularni chetlab όtish. Shόnga binoan jarroh teriga nisbatan aʼzolar proekciyasini bilishi lozim.

Fiziologik ruxsat – operatsiyadan sόng aʼzoning funkcional holatini maksimal darajada saqlab qolish.

Texnik imkoniyat – murakkab va qonli jarrohlik operaciya bosqichlarida jarrohning tez va chaqqon harakat qilishi uchun, operatsiyani muvoffaqiyatli όtish uchun kerak bόlgan asbob – anjomlar va apparaturaning mavjudligi.
## Manbalar
Jarrohlik asboblari

Jarrohlik asboblari – jarrohlik aralashuvi oʻtkazish uchun kerak boʻladigan asbob, moslama va qurilmalardir.

## Jarrohlik asboblari tasnifi
Jarrohlik asboblari umumiy jarrohlik asboblari va maxsus asboblarga ajratiladi.

### Umumiy jarrohlik asboblari
Jarrohlik asboblari barcha turdagi operatsiyalarda qoʻllanadi. Ular 4 guruhga boʻlinadi:
* toʻqimalarni ajratishga (kesishga) moʻljallangan asboblar (skalpel, pichoq, qaychi, arra va boshqalar);
* qon ketishini tόxtatadigan asboblar (turli xil qisqichlar);
* yordamchi asboblar (pintset, ilmoqcha, oyna, zond, jarohat kengaytirgich va boshqalar);
* toʻqimalarni birlashtirish (tikish) uchun ishlatiladigan asboblar (ignatutgich va ignalar, maxsus tikuv apparatlari)

### Maxsus asboblar
Faqatgina, bir maqsadda ishlatiladigan asboblar (urologik, ginekologik, travmatologik, neyroxirurgik va boshqa asboblar)

## Tarixi
Qadimgi tibbiyotning rivojlanishi bilan koʻplab jarrohlik asboblariga ehtiyoj sezilgan va dastlab ular eng sodda koʻrinishda ishlab chiqarilgan. Hozirda tibbiy bilimlarning rivojlanganligi sababli ularning koʻrinishi ham oʻzgargan. Tarixiy jihatdan tibbiy asboblar rivojlanib kelishining ikki toʻlqini tafovut qilinadi. 1900-yillarda rivojlanib boshlagan antiseptika va aseptika tushunchalarining vujudga kelishi asboblarga boʻlgan talabning ham ortishiga sabab boʻldi. Jarohatga ishlov berishda paxta, steril doka kabilar bilan ularni tutib turadigan moslamalarga ham zarurat tugʻila boshladi. Asboblar dastlab yogʻochdan yoki fil suyagidan yasalib, ularni sterilizatsiya qilish ham oson emas edi. Metalldan asboblar yasalib boshlagach esa, sterilizatsiya ham oson va samarali qilinadigan boʻldi. Havfsizlikni taʼminlash va ishlashga qulay boʻlishi uchun asboblarni yasashda imkon qadar kamroq qismlardan foydalanildi. Jarrohlikning eng keng tarqalgan turlaridan qoʻl jarrohligida asboblar bilan ishlash dastlab, Ikkinchi jahon urushi davriga toʻgʻri kelgan. Hozirgacha oʻsha davrda yaratilgan va ishlatilgan asboblar davr shifokorlari ismi bilan ataladi.

## Manbalar
Damba (qishloq)

**Damba** — Atirau viloyati Atirau shahar hokimligining Damba qishloq okrugi markazi.

## Geografik joylashuvi
Ural daryosi boʻyida, Atiraudan 18 km janubi-gʻarbda joylashgan.

## Etimologiya
1948-50-yillarda Ural daryosining Kaspiy dengiziga qoʻshilish joyini chuqurlashtirish maqsadida suv osti qazishmalari olib borildi.

Daryoning ikki qirg‘og‘ida sunʼiy to‘g‘on qurilgan. 1950-yillardan buyon odamlar bu toʻgʻonlarga koʻchib kelgan. Oʻsha yillardan boshlab viloyat „Toʻgʻon“ deb atala boshlandi.

## Tarix
Guryev viloyat ijroiya qoʻmitasining 1955-yilda Novobogʻat tumanidagi baliqchilik kolxozlarini „Dambi“ qishlogʻiga koʻchirish toʻgʻrisidagi qarori asosida Novobogʻat tumanidan baliqchilik kolxozlari koʻchib,Ural daryosi boʻylab joylasha boshladi.1955-56-yillarda „Sotsialistik yoʻl“ kolxozining yarmi Damba qishlogʻiga, qolgan yarmi hozirgi Qurmangazi qishlogʻiga koʻchib kelib, bu yerni Kichik Damba qishlogʻi deb atagan. Amangeldi kolxozi Bolshoy Damba qishlog‘ida joylashgan.

## Odamlar
1999-yilda aholi soni 1967 kishi (954 erkak va 1013 ayol), 2009-yilda 1152 kishi (570 erkak va 582 ayol).

## Ijtimoiy va madaniy shakllar

* **Amangeldi o‘rta maktabi**
* **"Yntimak" bolalar bogʻchasi**

## Fermer xoʻjaliklari va baliq ovlash
Qishloqda mas’uliyati cheklangan jamiyatlar mavjud. Dengizda, chuchuk suvda baliq ovlash, oziq-ovqat mahsulotlarini ulgurji sotish, turar-joy binolari qurish va boshqalar. Qishloqda baliqlarni himoya qilish inspektsiyasi, bir nechta doʻkonlar, sauna mavjud. Qishloq yaqinida „Oqjayik“ davlat qoʻriqxonasi bor, Shimoliy Kaspiy ekologik bazasi.

## Qishloq rasmlari

## Manbalar

# Toponimika Kazaxstana. Izdatelstvo „Aruana“ Almati, 2010
# ↑ 2009 jilgʻi Qazaqstan Respublikasi xalqiniң Ұlttiq sanagʻiniң qoritindilari. Astana 2011. 1 tom
# [↑ https://yandex.kz/maps/org/severo_kaspiyskaya_ekologicheskaya_baza_reagirovaniya_na_razlivy_nefti/55308565181/?ll=51.703432 %2C46.921180&z=17](https://yandex.kz/maps/org/severo_kaspiyskaya_ekologicheskaya_baza_reagirovaniya_na_razlivy_nefti/55308565181/?ll=51.703432 %2C46.921180&z=17)
Terminator (qahramon)

**Terminator** (boshqa nomlari **Cyberdyne Systems Model 101** yoki **T-800**) — *[[Terminator]]* franshizasidagi qahramon. Filmlarda Arnold Schwarzenegger tomonidan gavdalantirilgan.

## Manbalar
Beechcraft T-34 Mentor

**T-34** (T-34 boshlangʻich Trainer) — Amerika Beechcraft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan bir motorli oʻquv samolyoti.
## Yaratilish tarixi
Ikkinchi jahon urushi tugagandan ko‘p o‘tmay, Uolter Bich () bozorning yangi, arzonroq va tejamkor o‘quv samolyotiga bo‘lgan ehtiyojini oldindan ko‘rib, mustaqil ravishda ishlab chiqishni boshladi.

Dastlabki uchta prototip 45-model deb nomlandi. Yangi samolyot asosiy modeldan stajyor o‘rindiqlari va standart dum qismi bilan ajralib turardi. Birinchi ikkita samolyot Ye-185-8 kontinental dvigateliga ega edi.

Birinchi parvoz 1948-yil 2-dekabrda uchuvchi Vern Karstens () tomonidan amalga oshirildi. Keyin samolyot YT-34 deb nomlangan uchta samolyotni sinovdan o‘tkazish uchun buyurtma bergan AQSH Harbiy havo kuchlari vakillariga namoyish etildi.

### Texnik xususiyatlari
*Axborot manbai*: vitse Adm Testimoni. J. S. Thach, U.S. Navy, Deputy Chief of Naval Operations (Air). / Department of Defense Appropriations for 1965: Hearings before a Subcommittee of the Committee on Appropriations, House of Representatives, 88th Congress, 2nd Session. — Washington, D.C. : U.S. Government Printing Office, 1964. — Pt. 3 — P. 65 — 589 p.

* **[[Ekipaj]]:** 2 (kursant va oʻqituvchi)
* **Uzunlik:** 8,75 m
* **Qanot doirasi:** 10,16 m
* **Balandligi:** 2.92 m
* **Qanot maydoni:** 16,68 m2
* **[[Massa|Boʻsh vazn]]:** 1349 kg
* **Tishli vazn:** 1950 kg
* **[[Dvigatel|1]]** turbovint dvigatel

* **Parvoz soatiga yonilgʻi isteʼmoli narxi:** $2,18 (1964 narxlarida)

## Yana qarang

* FAdeA IA 73

## Havolalar

* Hawker Beechcraft T-34 page
* T-34 history page on Navy.mil 
* US Navy Fact File: T-34C Turbo-Mentor on Navy.mil 
* T-34 Association
* Manual: (1958) T.O. 1T-34A-1 Flight Handbook T-34A USAF Series
* T-34 Turkey-T-34’s Protect and Preserve the Association -Hur Kus Aviation Club
Surunkali yurak etishmovchiligi

**Surunkali yurak etishmovchiligi** - bu ba'zi kasalliklarda klinik sindrom bo'lib, xarakterli alomatlar (nafas qisilishi, jismoniy faollikning pasayishi, charchoq, shish va boshqalar bilan birga keladi.) tanadagi suyuqlikni ushlab turish va uning yumshoq to'qimalarda to'planishi bilan birga dam olish yoki jismoniy mashqlar paytida organlar va to'qimalarning yetarli darajada perfuziyasi bilan bog'liq.

Miokardning shikastlanishi va vazokonstriktor va vazodilatator tizimlarining muvozanati tufayli yurakning to'ldirish va bo'shatish qobiliyati buziladi. Bu CHF ning asosiy sababidir.

## Rossiyada CHF epidemiologiyasi
EPOKHA tadqiqotiga ko'ra, Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismida har qanday funktsional toifadagi CHF tarqalishi 7 %ni tashkil qiladi  va CHF III-IV funktsional sinfi- 2.1 %. 1998-yildan 2014-yilgacha CHF bilan og'rigan bemorlar soni 4,9 dan sezilarli darajada oshdi. 10,2 % gacha % va CHF III-IV funktsional sinfi bilan - 1,2 dan % dan 4,1 gacha %.

Har qanday CHF bilan og'rigan bemorlarning umumiy o'limi 6 % ni tashkil qiladi1 yilda. Darhaqiqat, Rossiya Federatsiyasida yurak etishmovchiligi bo'lgan bir bemor bir daqiqada vafot etadi. Ushbu o'lim darajasi ambulatoriya bosqichida RAAS blokerlari va beta-blokerlarni buyurishning past chastotasi bilan bog'liq, bu qon bosimi va yurak urish tezligini nazorat qilishga imkon bermaydigan dorilarning past dozalarini qo'llaydi. I va II FK bilan og'rigan bemorlarda III va IV FK bilan kasallangan bemorlar kabi o'lim xavfi mavjud, bu HF beqaror holat ekanligi bilan bog'liq.

Deyarli yarmi (45  %CHF bilan og'rigan bemorlarning) to'satdan yurak o'limidan vafot etadi , yurak xuruji yoki insultdan o'lim kamroq uchraydi (2 %)dan kam)..

O'tkir dekompensatsiyalangan yurak etishmovchiligida kasalxonada o'lim darajasi 6,8 ni tashkil qiladi %. Dekompensatsiya uchun qayta kasalxonaga yotqizish, terapiyada RAAS blokerlari yoki beta-blokerlarning yo'qligi o'lim xavfini oshiradi, bu esa buyurilgan dori-darmonlarni muntazam ravishda qabul qilish muhimligini yana bir bor tasdiqlaydi.

Yurak etishmovchiligi bilan og'rigan bemorning o'ziga xos xususiyati komorbidlik, shuning uchun 60 %yilda  kuzatilgan ishemik yurak kasalligi, 36 % - atriyal fibrilatsiya, 34 % - 2- toifa qandli diabet, 36 % - surunkali buyrak kasalligi, 43 % - miokard infarkti tarixi.
Mickey Mouse (teleserial)

***Mickey Mouse*** Disney Television Animation studiyasi tomonidan ishlangan komedik janrdagi animatsion teleserialdir. Multserialda bosh qahramonlar — Mickey Mouse, Minnie Mouse, Donald Duck, Daisy Duck, Goofy va Plutoning zamonaviy dunyodagi sarguzashtlari hikoya qilinadi.

Uchinchi epizod — *Croissant de Triomphe* ilk bor 2013-yil 12-martda Disney.com saytida maxsus prevyu sifatida chiqdi. Serialning rasman premyerasi 2013-yil 28-iyun kuni Disney Channel telekanalida boʻlib oʻtdi. Birinchi mavsumda jami 18 qism, 2014-yil 11-aprelda premyerasi boʻlgan ikkinchi mavsumda esa 19 qism chiqarilgan. Uchinchi fasl premyerasi 2015-yil 17-iyulda boʻlib oʻtdi, 20 ta qism efirga uzatildi. Toʻrtinchi mavsum premyerasi 2017-yil 9-iyun kuni boʻlib oʻtdi, 19 ta qism namoyish etildi. Beshinchi mavsum premyerasi 2018-yil 6-oktabrda boʻlib oʻtdi, 18 ta qism efirga uzatildi.

## Ovoz berganlar
* Chris Diamantopoulos — Mickey Mouse.
* Russi Taylor — Minnie Mouse hamda Huey, Dewey va Louie
* Tony Anselmo — Donald Duck
* Bill Farmer — Goofy va Pluto
* Tress MacNeille — Daisy Duck va Chip
* Jim Cummings — Pete
* Corey Burton — Ludwig Von Drake va Dale
* April Winchell — Clarabelle Cow
* Alan Young (2015-16) va John Kassir (2016-18) — Scrooge McDuck

## Qismlar

## OAV
Serialning ayrim epizodlari DVD da mavjud. Serial HD formatida raqamli koʻrinishda mavjud. bilan 10 ta soni chiqarildi.

## Attraksion va tematik park
2017-yilning 15-iyulida *Mickey & Minnieʼs Runaway Railway* („Mikcey va Minniening qochqin temir yoʻli“) deb nomlangan Mickey Mouse mavzusidagi sayohat Disneyning Walt Disney Worlddagi Hollywood studiyalarida „The Great Movie Ride“ oʻrnini egallashi eʼlon qilindi. Keyinchalik, 2019-yilning 19-aprelida attraksion Disneylendning Mickey’s Toontown qismida Disney Resortʼda ochilishi, ochilish sanasi 2022-yilga rejalashtirilgan. Bu butun Disney olamida Mickey Mousega bagʻishlangan birinchi attraksion. Toʻgʻridan-toʻgʻri seriyaga asoslangan va yangi *Mickey Mouse* multfilmining premyerasini tomosha qilish uchun kelgan mehmonlarni oʻz ichiga oladi va keyin multfilmning oʻziga kiradi. Shouning ijodiy jamoasi, jumladan Paul Rudish, Joseph Holt va bastakor Christopher Willis 2020-yil 4-martda Disneyning Hollywood studiyalarida ochilgan attraksionni yaratishda Walt Disney Imagineering bilan hamkorlik qildi.

## Translyatsiya
2014-yil mart oyi holatiga koʻra, serial AQShda jami 100 million tomoshabinga ega boʻlgan va 160 ta davlatda namoyish etilgan.2014-yil iyun holatiga koʻra, 34ta tilga tarjima qilingan shouni butun dunyo boʻylab 135 milliondan ortiq tomoshabin tomosha qilgan.

## Mukofotlar va nominatsiyalar
* 2013 — Emmy mukofoti
* 2013 — Milliy karikaturachilar jamiyati mukofoti
* 2014 — Annie mukofoti
* 2014 — Emmy mukofoti
* 2015 — Annie mukofoti
* 2015 — Mejdunarodniy festival animatsionnix filmov v Ansi
* 2015 — Primetime Creative Arts Emmy Awards
* 2016 — Annie mukofoti
* 2017 — Annie mukofoti
* 2017 — 69-Primetime Emmy Awards
* 2018 — Annie mukofoti
* 2018 — Emmy mukofoti
* 2019 — Annie mukofoti
* 2019 — Emmy mukofoti
* 2020 — Annie mukofoti
* 2020 — Emmy mukofoti

## Manbalar
Koʻrishning buzilishi

**Koʻrishning buzilishi** – bu koʻrish qobiliyatining pasayishi, bu anʼanaviy vositalar, masalan, koʻzoynak yoki dori-darmonlar bilan tuzatib boʻlmaydigan muammolarni keltirib chiqaradi.

Buning sababi kasallik, travma, tugʻma yoki degenerativ kasalliklar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Ushbu koʻrishning yoʻqolishi odatda quyidagicha taʼriflanadi:

* 20/60 dan kam tuzatish bilan koʻrish keskinligi yoki markaziy sohada sezilarli nuqson.
* Periferik maydonning sezilarli bir tomonlama yoki heterojen ikki tomonlama vizual nuqsoni, shu jumladan maydon nuqsoni yoki maydonning umumiy siqilishi yoki torayishi.
* Yuqoridagi holatlarning har qandayida eng yuqori kontrast sezgirligining pasayishi.

Koʻrish buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan koʻz kasalliklari orasida retinal degeneratsiya, albinizm, katarakt, glaukoma, koʻrishning buzilishiga olib keladigan mushak muammolari, shox pardaning buzilishi, diabetik retinopatiya, tugʻma nuqsonlar va infeksiyalar boʻlishi mumkin. Vizual buzilishlar miya va asab tizimining buzilishlaridan ham kelib chiqishi mumkin, bu holda ular odatda kortikal vizual buzilishlar (CVI) deb ataladi. Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasining *Doimiy buzilishlarni baholash boʻyicha qoʻllanmasi* „tibbiy buzilishlarni baholash uchun standartlashtirilgan, obyektiv yondashuv“ ni taqdim etishga harakat qildi. *Vizual tizim* bobi „koʻrish tizimining doimiy ravishda yomonlashishini baholash mezonlarini belgilaydi, chunki u insonning kundalik hayot faoliyatini amalga oshirish qobiliyatiga taʼsir qiladi“. *Qoʻllanma* bir koʻzning yoʻqolishi koʻrish qobiliyatining 25% ni va insonning umumiy zaiflashuvining 24% ni tashkil qiladi;. Ikkala koʻzning toʻliq koʻrish qobiliyatining yoʻqolishi 100% koʻrish buzilishi va odamning toʻliq buzilishining 85% deb hisoblanadi

Vizual buzilishlar hatto rivojlangan mamlakatlarga ham sezilarli iqtisodiy taʼsir koʻrsatadi. Global koʻrish buzilishining muhim qismini oldini olish mumkin. 2010-yilgi Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga asoslangan yangilangan prognozga koʻra, 2050-yilga kelib 40 va undan katta yoshdagi 13 million amerikalik koʻrish qobiliyati past yoki koʻr boʻladi.

## Manbalar
Aydarli qishloq okrugi

**Aydarli qishloq okrugi** — Qiziloʻrda viloyati Sirdaryo tumanidagi maʼmuriy birlik.

## Ma'muriy tarkibi

Tarkibiga Aydarli qishlogʻi kiradi. Markazi — Aydarli qishlogʻi.

## Aholisi

2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, tuman aholisi 1892 nafarni tashkil qildi.

## Manbalar
OIV infeksiyasi

: *Ushbu maqola kasallik haqida.* *Kasallikning qo'zg'atuvchisi haqida - maqola inson immunitet tanqisligi virusi.*

Hozirgi vaqtda antiretrovirus terapiyaning mavjudligi tufayli OIV-musbat odamlarning sifati va umr ko'rish davomiyligi OIV-salbiy odamlardan farq qilmaydi. Terapiyani qabul qilganda, odam virulentligini nolga tenglashtiradi, buning natijasida u boshqa odamlarga, shu jumladan himoyalanmagan aloqa paytida ham yuqtirilmaydi.

Antiretrovirus terapiya bo'lmaganda, inson immuniteti asta-sekin zaiflashadi, OIV infektsiyasi rivojlanishining ushbu bosqichi yashirin davr deb ataladi va o'rtacha olti yildan etti yilgacha davom etadi. Agar biror kishi ARV terapiyasini qabul qilishdan bosh tortsa, OIVning takrorlanishi va immunitetning pasayishi hayotga tahdid soladigan ikkilamchi kasalliklar bosqichiga olib keladi. OIV infektsiyasining rivojlanish sur'ati ko'plab omillarga bog'liq, jumladan immunitet tizimining holati  , yosh (keksa odamlarda kasallikni yoshlarga qaraganda rivojlanish xavfi yuqori), virus shtammlari, koinfektsiyalar, ovqatlanish. holati va boshqalar. Tibbiy yordamning yetarli emasligi va ikkilamchi yuqumli kasalliklar, masalan, sil kasalligi, kasallikning tez rivojlanishiga olib keladi.

## Etiologiyasi va patogenezi

OIV infektsiyasini retroviruslar oilasiga mansub lentiviruslar oilasiga mansub inson immunitet tanqisligi virusi keltirib chiqaradi. OIV genomi ribonuklein kislotasi bilan ifodalanadi va infektsiyalangan hujayrada teskari transkripsiyadan o'tadi. OIV yuzasida CD4 retseptorlari bo'lgan inson qon hujayralarini yuqtiradi: T-limfotsitlar, makrofaglar va dendritik hujayralar . Virus bilan kasallangan T-limfotsitlar virus, apoptoz yoki sitotoksik T-limfotsitlar tomonidan yo'q qilinishi natijasida nobud bo'ladi. Bir mikrolitr qonda CD4+ T-limfotsitlar soni 200 dan pastga tushib ketsa, hujayra immun tizimi tanani himoya qilishni to'xtatadi.

Virusning konverti ikki qavatli lipidli membranadan iborat bo'lib, unda bir qator oqsillar, masalan, transmembran glikoprotein gp41 va sirt glikoprotein gp120 . Virusning p17 matritsa oqsili va p24 kapsid oqsilidan tashkil topgan "yadrosida" ikkita bitta zanjirli genomik RNK molekulalari va bir qator fermentlar mavjud : teskari transkriptaza, integraza va proteaza.
Sakroileit

**Sakroiliit** ( sakrum +  ilium + греч. - yallig'lanish ; lingvistik jihatdan to'g'ri, ammo shunga qaramay tibbiyotda imlo qabul qilinmaydi - **sakroiliit**) - sakroilial bo'g'imning yallig'lanishi. Yallig'lanish jarayoni sinovial membranaga tarqalishi mumkin (sinovit), artikulyar yuzalarga (osteoartrit) yoki butun qo'shimchaga (panartrit) ta'sir qilishi mumkin. Aseptik (yuqumli-allergik), o'ziga xos (masalan, sil bilan) va nonspesifik (yiringli) sakroiliitlar mavjud.

## Alomatlar
O'tkir yiringli sakroiliit isitma, titroq bilan boshlanadi. Jiddiy intoksikatsiya tez rivojlanadi, qonda leykotsitoz aniqlanadi, ECHT ortishi. Mahalliy ravishda sakroilial bo'g'imda o'tkir og'riqlar bor, palpatsiya bilan kuchayadi, yonbosh suyaklarining qanotlariga bosim va pastki oyoq-qo'llarning  giperekstantsiyasi kuzatiladi.Bemor egilgan oyoqlari bilan majburiy pozitsiyani oladi. Radiologik jihatdan, sakroilial bo'g'imning yiringli yallig'lanishi bilan, faqat sinovial membranani ta'sir qiladi, qo'shma bo'shliqning kengayishi va sakrum va iliumning artikulyar qismlarining o'rtacha osteoporozi mavjud.. Subfebril tana harorati, ECHTning engil ko'tarilishi, sakroiliak bo'g'im hududida o'rtacha mahalliy og'riq qayd etilgan.

## Sabablari
Sakroiliitning rivojlanishining sababi shikastlanish, bo'g'imning uzoq muddatli ortiqcha yuklanishi (masalan, homiladorlik paytida, og'irlikni ko'tarish, harakatsiz ish), tug'ma nuqsonlar (son bo'g'imining anamoliyalari), o'sma jarayonlari, metabolik kasalliklar, shuningdek turli xil kasalliklar bo'lishi mumkin. nospetsifik va o'ziga xos infektsiyalar (sifilis, sil, brutsellyoz). Bundan tashqari, sakroiliit bir qator kuzatilishi mumkin otoimmun kasalliklar.

## Davolash
Yiringli sakroiliit bilan og'rigan bemorlar kasalxonaga yotqizishilishi talab qilinadi. Davolash yiringli yallig'lanishni bartaraf etishga va tananing qarshiligini oshirishga qaratilgan. Surunkali shakllarda jarrohlik davolash ko'rsatiladi.

## Eslatmalar
Prediabet

## Qandli diabet rivojlanishiga moyil boʻlgan xavf omillari

* ota-onalardan biri qandli diabet bilan kasallangan yoki boshqa ota-onaning shajarasida qandli diabet bilan kasallangan bemorlar boʻlgan bir xil egizaklar;
* 4,5 kg va undan ortiq og'irlikdagi tirik bolani tug'gan ayollar;
* nuqsonlari boʻlgan bolalarning onalari, homiladorlik davrida glyukozuriya bilan og'rigan ayollar, shuningdek, abortdan yoki o'lik bola tug'ilgandan keyin;
* semizlik, giperlipoproteinemiya, ateroskleroz, gipertoniya, giperurikemiya, podagra bilan og'rigan shaxslar;
* jigar, o't yo'llari, oshqozon osti bezi kasalliklari, siydik yo'llari va nafas olish organlarining surunkali infektsiyalari, surunkali buyrak shikastlanishi;
* buyrak va ovqat hazm qilish glyukozuriyasi boʻlgan shaxslar;
* stressli vaziyatlarda epizodik glyukozuriya va giperglikemiya aniqlangan shaxslar;
* paradontoz va furunkuloz bilan og'rigan bemorlar;
* noma'lum kelib chiqishi neyropatiyasi boʻlgan shaxslar;
* spontan gipoglikemiyasi boʻlgan shaxslar;
* keksa va keksa yoshdagi shaxslar.

Qandli diabet xavfi bir necha omillarning kombinatsiyasi bilan sezilarli darajada oshadi: semizlik + diastolik qon bosimining oshishi + qon plazmasidagi triglitseridlar darajasining oshishi, aylanma qonda sut kislotasi, bilirubin, laktat, glutamat piruvat transaminaza faolligi. To'g'ri turmush tarzi, tana vaznini normallashtirish, yuqoridagi holatlar va kasalliklarni adekvat davolash bilan, ko'p hollarda diabetes mellitus rivojlanishiga moyillik yashirin bo'lib qoladi va aniq shaklda amalga oshirilmaydi.
Tris(2-piridilmetil)amin

Chemical compound
**Tris(2-piridilmetil)amin** (qisqartirilgan TPMA yoki TPA) (C 5 H 4 NCH 2) 3 N formulasiga ega organik birikma. Bu uchta pikolil o'rnini bosuvchi uchinchi darajali amin. Bu qutbli organik erituvchilarda eriydigan oq rangli qattiq moddadir. Bu koordinatsion kimyoda liganddir.

: 2 C 5 H 4 NCH 2 Cl + C 5 H 4 NCH 2 NH 2 → (C 5 H 4 NCH 2) 3 N + 2 HCl

TPMA tripodal ligand bo'lib, ko'pincha ba'zi oqsillar ichidagi muvofiqlashtirish muhitini simulyatsiya qilish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari , ATRP'da mis ligand sifatida ishlatiladi.

## Tegishli ligandlar

* dipikolilamin, TPMA sintezidagi oraliq mahsulot.
* 2-pikolilamin, bidentat ligand, shuningdek, aminometilpiridin sifatida ham tanilgan.

## Manbalar
Streptomitsin

**Streptomitsin** - tarixan ikkinchi antibiotik (penitsillindan keyin), shuningdek, aminoglikozidlar guruhining birinchisi, shuningdek, sil va o'latga qarshi samarali boʻlgan birinchi antibiotikdir. U amerikalik mikrobiolog Zelman Vaksman tomonidan kashf etilgan. *Streptomyces globisporus streptomycini* nurli qo'ziqorinlari yoki boshqa tegishli mikroorganizmlarning hayotiy faoliyati davomida hosil bo'ladi.

## Farmakologik ta'siri
Aminoglikozidlar guruhiga kiruvchi keng spektrli antibiotik. Bakterial ribosomaning 30S subbirligi bilan bog'lanishi tufayli bakteritsid ta'sirga ega, bu esa keyinchalik oqsil sintezini ingibitsiya qilishga olib keladi.

*Mycobacterium tuberculosis*, shuningdek, ko'pchilik gram-manfiy bakteriyalarga nisbatan faol: *Escherichia coli*, *Salmonella spp.*, *Shigella spp.*, *Yersinia spp.*, *Haemophilus influenzae*, *Klebsiella spp.* (shu jumladan *Klebsiella pneumoniae*), *[[Gonokokk|Neisseria gonorrhoeae]]*, *[[Meningokokk|Neisseria meningitidis]]*, *Yersinia pestis*, *Francisella tularensis*, *Brucella spp.* *[[Stafilokokk|Staphylococcus]] spp.lar streptomitsinga sezgir.*, *Corynebacterium diphtheriae*. *[[Streptokokk|Streptococcus]] spp ga nisbatan kamroq faol.* (shu jumladan *Streptococcus pneumoniae*), *Enterobacter spp.*

### Ototoksiklik
Boshqa aminoglikozidlar singari, streptomitsin ham ototoksik xususiyatlarga ega va ichki quloq va eshitish nervidagi neyronlarga zarar yetkazish orqali neyrosensor karlikka olib kelishi mumkin. Simptomatik tarzda bu shovqin yoki quloqlarda jiringlash, quloqlarning "tiqilishi" hissi, eshitish qobiliyatining yo'qolishi (to'liq karlikgacha) bilan namoyon bo'ladi.

## Manbalar
Neomitsin

**Neomitsin -** aminoglikozidlar guruhiga kiruvchi antibiotik boʻlib, *Streptomyces fradiae* tomonidan ishlab chiqarilgan neomitsin A, B va C antibiotiklarining aralashmasidir, sulfat shaklida chiqariladi.

Preparat deyarli oshqozon-ichak traktidan soʻrilmaydi, shuning uchun uning taʼsiri oshqozon-ichak traktiga tarqaladi, uni qoʻllash shu xususiyati bilan bogʻliq: unga sezgir mikroorganizmlar keltirib chiqaradigan enteritni davolash, shuningdek, ichakni „sterilizatsiya qilish“ uchun keng qoʻllanadi. jarrohlik operatsiyalari.

Shuningdek, neomitsin infektsiyalangan yaralarni, bir qator teri kasalliklarini (pioderma), vaginal infektsiyalarni, koʻz kasalliklarini va boshqalarni davolash uchun ishlatiladi. Neomitsin parenteral yoʻl bilan qoʻllanilmaydi, chunki u buyraklar va eshitish nervlari uchun juda zaharli.

## Eslatmalar
SSSRda 60-yillarda neomitsin pnevmoniyani davolashda faol qoʻllangan, bu esa eshitish nervining massiv nevritiga olib keldi.
Vilniyus shartnomasi

**Vilniyus shartnomasi** — tinchlik kelishuvi. Livoniya ordeni va Litva Buyuk Gertsogligi oʻrtasida 1559- yil 31-avgustda tuzilga.

## Tarixi
1558-yilda Livoniya urushi boshlangan. 1558-yil may-oktabr oylarida rus qoʻshinlari 20 ta istehkom shaharni egallab olgan, shundan soʻng qoʻshinning katta qismi istoli qilingan shaharlarda kichik garnizonlarni qoldirib, qishki uylariga joʻnab ketgan. Bundan sergʻayrat Gotthard Kettler unumli foydalanib qolgan. U 10 000 kishilik qoʻshin toʻplab, boy berilganlarni qaytarishga qaror qilgan. Biroq, Ketlerning kichik muvaffaqiyati livoniyaliklar uchun katta falokatga aylandi. Rus qoʻshinlari Ringen qal’asi qulaganidan ikki oy oʻtgach, Livoniya Konfederatsiyasining harakatlariga javoban, qishki reydni amalga oshirishga qaror qildi. Tirzen jangida Livoniya armiyasi toʻliq magʻlubiyatga uchradi va rus qoʻshinlari yana 11 shaharni egallab, Rigagacha yetib keldi va fevral oyida katta oʻlja hamda koʻp sonli asirlar bilan vatanga qaytishgan. 1559-yil qishki reyddan soʻng, Ivan IV Livoniya Konfederatsiyasiga martdan noyabr oyigacha muvaffaqiyatini mustahkamlamagan holda sulh taqdim etgan.

## Shartnomani imzolash
Gotthard Ketler sulh amal qilgan paytda (31-avgust) Vilniyusda Buyuk Litva Gertsogi Sigismund II bilan kelishuvga erishdi. Unga koʻra, Riga arxiyepiskopining orden va mulklari „klientella va homiylik“ka, ya]ni Litva Buyuk Gertsogligi protektoratiga oʻtkazildi. 15-sentabrda Riga arxiyepiskopi Vilgelm bilan ham shunday shartnoma tuzildi.

Orden Livoniyaning janubi-sharqiy qismini Roziten, Lyutsen, Dinaburg, Selburg va Bavske shaharlari, arxiyepiskop Vilgelm — Marienxauzen, Lennvarden shaharlari, Loban va Birzen saroylarini himoya qilish uchun garov evaziga Buyuk Litva Gertsogiga topshirdi. Sigismund Avgust urush yakunida bu yerlarni 600 ming gulden evaziga Ordenga va 100 ming gulden evaziga arxiyepiskopga qaytarish majburiyatini oldi. Butun Livoniyaning taxminan oltidan bir qismini tashkil etgan ushbu hududlar boshqaruvi boʻyicha oliy hokimiyat Germaniya imperatori ixtiyorida qoldi.

## Natija va oqibatlari
Shartnoma Livoniya yerlarini rus qoʻshinlari tomonidan bosib olinishiga toʻsqinlik qilmadi, aksincha Buyuk Litva Gertsogligining urushga kirishishi uchun asos boʻldi.

## Nashrlar
Kodeks diplomaticus regni Poloniae et magni ducatus Lithuaniae / M. Dogiel. — Vilna, 1765-yil. — televizor

## Adabiyotlar
* ''Форстен Г. В''. Балтийский вопрос в XVI—XVII столетиях // Записки историко-филологического факультета Императорского Санкт-Петербургского университета. — Т. 1. — : Типография В. С. Балашева и К, 1893. — С. 242—243.

[Turkum:1559-yil]]