Gęsiówka konslageri

**Gęsiówka** (talaffuzi: *Gensyuvka*) Polshaning Varshava shahridagi *Gęsia* koʻchasida mavjud boʻlgan va Ikkinchi Jahon urushi paytida Germaniya ishgʻoli ostida fashistlarning konslageriga aylangan qamoqxonaning polyak tilidagi nomi.

1945-56-yillarda Gęsiówka qamoqxona va mehnat lageri boʻlib xizmat qilgan, dastlab Sovet NKVD tomonidan ichki armiyaning polshalik qarshilik jangchilari va Polshaning Stalin rejimiga qarshi kurashgan boshqa jangchilar Polsha kommunistik maxfiy politsiyasi tomonidan qamoqqa tashlangan.

## Tarixi
Ikkinchi jahon urushidan oldin Gęsiówka Gęsia koʻchasida (hozirgi Anielewicza koʻchasi), Okopova koʻchasi yahudiy qabristoni bilan kesishgan joyda qad rostlagan Polsha armiyasining harbiy qamoqxonasi edi. 1939-yildan boshlab, Germaniyaning Polshani bosib olishi bilan u nemis xavfsizlik politsiyasining (*Arbeitserziehungslager der Sicherheitspolizei Warschau*) qayta tarbiyalash lageriga aylandi.

1943-yilda qamoqxona asosan Polshadan tashqari boshqa mamlakatlardan, xususan Gretsiya va Vengriyadan kelgan yahudiy mahbuslar uchun konslagerga aylantirildi. Faoliyati davomida Varshava konslageri deb nomlanuvchi lagerda qul sifatida saqlangan taxminan 8000-9000 mahbus bor edi. 4,000 dan 5,000 gacha mahbuslar lagerdagi xolokost paytida, Varshava qoʻzgʻoloni paytida va qoʻzgʻolondan keyin yashiringan holda halok boʻlgani taxmin qilingan.

Sobiq Gęsiówka qamoqxonasi hozirda Polsha yahudiylari tarixining POLIN muzeyi joylashgan.

## Varshava qoʻzgʻoloni paytida ozodlik

1944-yil 5-avgustda, Varshava qoʻzgʻoloni paytida, Ryszard Białous va Eugeniusz Stasiecki boshchiligidagi armiyaning Radoslav guruhining „Zośka“ skautlar bataloni  Gęsiówka lageriga hujum qildi. 2-avgust kuni Polsha isyonchilari tomonidan qoʻlga olingan va Vaclav Mikuta boshchiligidagi Zoskaning yangi tashkil etilgan zirhli vzvodiga tayinlangan ikkita Panter tankidan biri boʻlgan *Magda* asosiy quroldan oʻq otib hujumni qoʻllab-quvvatladi. Bir yarim soat davom etgan jangda SD soqchilarining aksariyati oʻldirildi yoki asirga olindi, ammo baʼzilari Paviak qamoqxonasiga qochib ketishdi.

Hujumda faqat ikki polshalik jangchi halok boʻldi. Nemislar 1943-yilda Varshava gettosini yoʻq qilgandan soʻng nemislar tomonidan qul sifatida saqlangan va 1944-yil iyul oyida Gęsiowka lageri mahbuslarining koʻpchiligi evakuatsiya qilinganidan keyin ortda qolgan 348 yahudiy mahbus oʻlimdan qutqarildi.

## Ikkinchi jahon urushidan keyin
1945-yil yanvar oyida Gęsiówka Sovet NKVD tomonidan ichki armiyaning polshalik qarshilik jangchilari va Polshadagi yangi Stalin rejimining boshqa muxoliflarini qamoqqa tashlash uchun ishlatilgan, mahbuslar u yerda ogʻir sharoitlarda saqlangan. Polsha kommunistik maxfiy politsiyasi oʻsha yilning oxirida lager maʼmuriyatini oʻz qoʻliga oldi va 1956-yilgacha undan jinoiy va siyosiy mahbuslar, jumladan "xalq dushmanlari" uchun qamoqxona va mehnat lageri sifatida foydalanishda davom etdi.

## Gęsiówka ozodlik yodgorligi

Gęsiówka 1960-yillarda buzib tashlangan. Uning oldin mavjudligining yagona koʻzga koʻringan dalili — Anielevich koʻchasi, 34-uy devoridagi lagerning 1944-yildagi ozodligi xotirasiga oʻrnatilgan lavha.

Yodgorlik 1994-yilda Varshava qoʻzgʻolonining ellik yilligiga bagʻishlangan tantanali marosimda ochilgan. Zośka bataloni zirhli vzvod komandiri Vaslav Mikuta marosimda nutq so'zlagan. Yodgorda polyak, ibroniy va ingliz tillarida yozuvlar mavjud.

## Galereya

File:Gęsiowka Prison in Warsaw (1944).jpg|Lager qo'mondoni o'rinbosari qo'lga olingan vayron qilingan bunker -->
Fayl:Gęsiowka Prison in Warsaw (1944).jpg|" Zośka" batalyonining " Gievont" kompaniyasining polshalik qarshilik jangchilari Gęsiówkani ozod qilingandan so'ng himoya qildi (1944 yil 5 avgust)
Fayl:Gęsiowka Prison in Warsaw Patrol Giewonta (1944).jpg|Gęsiówka ozod qilingandan keyin - rasmda, polshalik qarshilik jangchisi va ozod qilingan 348 yahudiyning ikkitasi (1944 yil 5 avgust)
Fayl:Warsaw Uprising Howerla&Orlicz.jpg|"Gęsiówka" kontslagerini ozod qilgandan keyin tasvirlangan uchta polshalik qarshilik jangchilari - chapdan o'ngga: noma'lum isyonchi Stanislav Kozicki (kod nomi "Howerla") va Vaclav Cyniak (kod nomi "Orlicz")
Fayl:Warsaw Uprising - Giewont Company in Gęsiowka.jpg|"Zośka" batalyonining "Gievont" kompaniyasining polshalik qarshilik jangchilari ozod qilingandan so'ng Gęsiówkani himoya qildilar. Orqa fonda krematoriy binosi ko'rinadi
Fayl:Warsaw Uprising - Gęsiówka - 3.jpg|Polsha qarshilik jangchilari ozod qilingandan keyin Gęsiówka qo'riq minorasida
Fayl:Warsaw Uprising - Gęsiówka - 2.jpg|Ozod qilingan yahudiy mahbuslar - biri nemis Stahlhelm kiygan - kamera uchun jilmayib
Fayl:Warsaw Uprising - Gęsiówka Bunker.jpg|Gęsiówka bunkeri "Zośka" bataloni askarlari tomonidan vayron qilingan.
Fayl:AK-soldiers Parasol Regiment Warsaw Uprising 1944.jpg|"Gęsiówka" kontslagerini ozod qilgandan so'ng tasvirlangan uchta polshalik qarshilik jangchilari - chapdan o'ngga: Voytsex Omyła (kod nomi "Wojtek"), Yuliush Bogdan Deczkovski (kod nomi "Laudański") va Tadeush Milevski (kod nomi "Ćwik")


## Manbalar

## Havolalar

* Varshavadagi oʻlim haqidagi guvohliklar mahbuslarni, shu jumladan „Terror yilnomalari“ toʻplamidagi Gęsiówkani toʻsib qoʻydi