Uzum (kompaniya)

**Uzum** – jismoniy shaxslar, kichik va oʻrta biznes egalari uchun e-commerce, fintex va bank xizmatlari: marketpleys, ekspress-yetkazib berish xizmati, klassik va raqamli banklar, BNPL-servis, avtomobil sotib olish platformasi, shuningdek, tadbirkorlar uchun barcha kerakli xizmatlarni birlashtirgan Oʻzbekiston raqamli ekotizimi. Har oyda Oʻzbekistonning 10 milliondan ortiq aholisi Uzum xizmatlaridan foydalanadi.

Uzum Market, Uzum Tezkor, Uzum bank, Uzum Nasiya, Uzum Business, Uzum IT-akademiyasini oʻz ichiga olgan ekotizim *The National E-commerce Strategy* tomonidan 1,16 milliard dollarga baholanib, Oʻzbekistondagi ilk „yakkashox“ kompaniyaga aylangan. Shuningdek, ekotizim tarkibida Uzum Avto va Uzum Media xizmatlari ham test rejimida faoliyat olib bormoqda.

Bugungi kunda Uzumda 10,000 ga yaqin xodimlar ishlaydi. Ularning 1,000 nafari raqamli mahsulotlar yaratish, ishlab chiqish va qoʻllab-quvvatlash bilan shugʻullanuvchi dasturchi mutaxassislardir. Shuningdek, dasturchilarning qariyb 80 foizi oʻzbekistonlik IT-mutaxassislardir. Uzum vakillari kompaniyada yangi xodimlardan tashqari VKontakte va *AliExpress Rossiya* kompaniyalarining bir qancha xodimlari bilan ham ishlayotganligi haqida xabarni tasdiqlab, keyinchalik ular qatoriga Rossiyaning bir qator kompaniyalari – Ozon, Yandex, Delivery Club va boshqa kompaniyalarning sobiq xodimlari ham qoʻshilganini ochiqlagan.

2024-yil oxirigacha Uzum Yaqin Sharq, Buyuk Britaniya va AQSh investorlariga loyiha taqdimotini qilib, taxminan, 200 million dollar miqdoridagi investitsiyani qoʻlga kiritishni rejalashtirgan.

## Tarixi
Ekotizimga KupiKupon hammuassisi Jasur Jumayev va VKontakte kompaniyasining sobiq bosh direktori Boris Dobrodeev tomonidan asos solingan.

Kompaniya rivojlanishi uchun asoschilar 100 million dollar mablagʻ yigʻishga erishadilar. Mablagʻning yarmini kompaniya kredit oʻlaroq olgan boʻlsa, qolgan mablagʻ investorlar tomonidan tikilgan. Investorlar tikkan mablagʻning asosiy qismi FinSight Ventures fondi tomonidan taqdim etilgan. Natijada investorlar 5% gacha boʻlgan miqdordagi ulushga ega boʻlishgan.

### Nomlanishi
Kompaniya vakilining tushuntirishicha, Uzum nomi ushbu meva Oʻzbekiston uchun anʼanaviy ekinlardan biri boʻlib, oʻzbek xalqiga tushunarli va yaqin tasvirga ega boʻlganligi uchun ham tanlangan. Va, albatta, bu yerda metafora ham ishlatilgan: ekotizim ham, uzum dastasi kabi, turli xizmatlarni oʻzida birlashtiradi.

### Kapitalbank bilan integratsiya
*Bank Apelsin* Uzum kompaniyalari guruhiga qoʻshilib, oʻz rasmiy nomi oʻzgarishi haqida xabar bergan. Aksiyadorlardan biri korporativ axborot yagona portalida maʼlum qilishicha, 2022-yil 31-oktyabr kuni boʻlib oʻtgan navbatdan tashqari yigʻilishda bank nomini Uzum bank AJga oʻzgartirish boʻyicha qaror qabul qilingan. Birlashuv natijasida mijozlar bir ilovada karta va kreditni rasmiylashtirish, tovar xarid qilish kabi imkoniyatlarga ega boʻlish bilan bir qatorda „Apelsin“ ilovasining interfeysi ham toʻq sariq rangdan binafsha rangiga bank nomi esa Uzum bank AJga oʻzgartirilgan. Bu haqida 2022-yil 29-noyabrda Oʻzbekiston Markaziy banki bank nomi oʻzgargani munosabati bilan bank litsenziyasi qayta roʻyxatdan oʻtkazilganini maʼlum qilgan.

Integratsiya shartlari orasida Kapitalbank oʻz brendini saqlab qolishi hamda bank hamkorlari va mijozlari uchun shartlarga oʻzgartirishlar kiritilmasligi belgilangan.

#### Bank Apelsin haqida
Bank Apelsin – Kapitalbankning shoʻba banki boʻlib, 2021-yilning kuzida tashkil etilgan. Bank maʼlumotlariga koʻra, Apelsin ilovasidan 3 milliondan ortiq kishi foydalangan.

#### Kapitalbank aksiyalarining sotib olinishi
Uzum ekotizimini boshqarib kelayotgan „Djuzum SPV“ kompaniyasining shoʻba korxonasi boʻlmish „Finance TCI“ MChJ 2022-yilning 28-dekabrida „Kapitalbank“ ATB aksiyalarining 50 foizini, 214,4 mln dona aksiyaning har birini 3,670 soʻmdan jami 786,89 mlrd. soʻmga sotib olgan. Natijada, kompaniya 61,54% (263,8 mln dona) ulush bilan „Finance TCI“ MChJ „Kapitalbank“ ATBning majoritar aksiyadoriga aylangan.

„Finance TCI“ MChJ asli Alisher Usmonovga tegishli boʻlgan. Ammo Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi oqibatida Yevropa Ittifoqi, AQSh va Buyuk Britaniya tomonidan sanksiyalarga uchraganligi tufayli kompaniyani Kapitalbank biznesini rivojlantirishdan manfaatdor boʻlgan „xususiy investorlar guruhi“ga sotishini eʼlon qilgan edi.

### Click bilan integratsiya harakatlari
2023-yil 12-iyunda Click kompaniyasi oʻz sahifasida Uzum bilan integratsiya toʻgʻrisida bitim imzolangani haqida xabar bergan. „Birlashuvdan umumiy maqsadimiz – kundalik moliyaviy va maishiy vazifalarni hal etish uchun ekotizim yaratish, tadbirkorlarga jahon standartlari darajasida moliyaviy texnologiyalarni joriy etish orqali ularning faoliyatini soddalashtirishga koʻmaklashishdir“, – deydi Uzum ekotizimi bosh direktori Jasur Jumayev. Xabarda, shuningdek, avia, temir yoʻl, transport vositalariga chiptalarni bron qilish servisi, sayohat agregatori va davlat servislari bilan integratsiyalarga bogʻliq rejalari ham borligi haqida aytilgan edi. Kompaniyalarning rasmiy bayonotida birlashuv natijasida Click mulkdorlari Uzumning aksiyadorlariga aylanishi maʼlum qilingan.

Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi raisi Shohruh Shorahmedov jurnalistlarga bergan intervyusida birlashuvga nisbatan „Raqobat toʻgʻrisida“gi qonunning 16−17-moddalariga koʻra, agar bitim ishtirokchilari aktivlarining umumiy qiymati yoki ularning yillik daromadi BHMning 100 ming (33 mlrd soʻm) baravardan oshsa, monopoliyaga qarshi organlarning dastlabki roziligi talab qilinishini keltirib, Uzum va Click kompaniyalari birlashuvi faqat qoʻmita ruxsati bilan amalga oshishini taʼkidlab oʻtgan. Click kompaniyasining 11 milliondan ziyod foydalanuvchisi bor, Uzum esa tez ommalashayotgan ekotizim hisoblanadi. Bu holatnining monopoliya xavfini tugʻdirishi mumkinligi haqidagi savolga javoban, boshqa toʻlov tizimlarida ham millionlab foydalanuvchilar borligini keltirib oʻtilgan.

2023-yil 12-iyun kuni Toshkentda boʻlib oʻtgan „Digital Uzbekistan“ forumida Raqobat qoʻmitasi raisi oʻrinbosari Farruh Qoraboyev oʻz intervyusida kompaniyalar qoʻshilishga dastlabki rozilik olish uchun ariza bermaganini aytib oʻtgan.

Bir yildan soʻng Uzum direktorlar kengashi ekotizimdagi fintex xizmatlarini rivojlantirishga eʼtibor qaratmoqchi ekanligini taʼkidlab, Click bilan kelishuvdan voz kechishga qaror qilgani haqida xabar bergan.

Shuningdek, Uzum kompaniyasi 2022-yil dekabrida „Kapitalbank“ning 50 foiz ulushini sotib olgan. Avvalroq esa, bankning shoʻba korxonasi boʻlmish „Apelsin“ raqamli banki Uzum ekotizimiga qoʻshilib, oʻz nomini Uzum bank deb oʻzgartirgan edi.

## Xizmatlari
Ekotizim tarkibida Uzum Market, Uzum Tezkor, Uzum bank, Uzum Nasiya, Uzum Business, Uzum IT-akademiyasi kabi xizmatlar mavjud.

Uzum Market va uning Uzum Tezkor yetkazib berish xizmati orqali 2023-yil davomida 10 milliondan ortiq buyurtmalar yetkazib berilgan. Mazkur ikki loyihaning qiymati qariyb 150 million dollarni tashkil etgan.

2024-yilning oxirigacha kompaniya oʻzining barcha takliflarini biri isteʼmol segmentiga, ikkinchisi esa biznes sektoriga qaratilgan ikkita ilovaga birlashtirishni rejalashtirmoqda.

### Uzum Market

Uzum Market – Uzum ekotizimining ilk loyihasi boʻlib, bugungi kunda xizmat ilovasida 11 000 dan ortiq sotuvchilarning (30%i ayollar) 600 mingdan ortiq mahsulotlari sotuvga qoʻyilgan. Mahsulot qabul qilish punktlari mamlakat boʻylab 72 ta nuqtada qurilgan boʻlib, kuniga 1000 dan ortiq buyurtmalar yetkazib berilmoqda. 2024-yilda yetkazib berish punktlari tarmogʻini mamlakatdagi 10 mingdan ortiq aholiga ega boʻlgan barcha aholi punktlarini qamrab olgan holda, yetkazib berish punktlari sonini 1 000 nafardan oshirish ishlari rejalashtirilgan.

### Uzum Tezkor
Uzum Tezkor – Uzum ekotizimining yetkazib berish xizmati 2023-yil 15-mayda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda mamlakatning 8 ta katta shaharlaridagi 1600 dan ortiq kafe, restoran va doʻkonlar bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Xizmat ilovasida 20 mingdan ortiq taom, ichimlik va tovarlar mavjud.

Hamkorlik oʻrnatgan restoran egalarining taʼkidlashicha, joylardagi buyurtmalarning 40 foizi yetkazib berishga toʻgʻri keladi. Xizmat statistikasiga koʻra, eng koʻp buyurtma qilinadigan taom – lavash.

Ekotizim 2024-yil 11-oktyabrdagi press-relizida eʼlon qilishicha, Uzum Tezkor Korzinka bilan KorzinkaGo mahsulotlarini ham yetkazib berish boʻyicha hamkorlikni yoʻlga qoʻygan.

### Uzum Nasiya
Uzum Nasiya – ekotizimning Paymart kompaniyasi bilan integratsiyasi natijasida yaratilgan loyihasi. Uzum Marketdagi buyurtmalarning 55 foizdan ortigʻi ushbu xizmat orqali boʻlib toʻlashga xarid qilinadi. 2023-yilning oʻzida oʻzbekistonliklar Uzum Nasiya orqali 1,3 million xaridni amalga oshirgan.

2024-yilning 2-choragida esa xizmat hamkorlari soni 20 foizga oshgan.

### Uzum Business
Uzum Business – Uzum ekotizimining yakka tartibdagi tadbirkorlar, yuridik shaxslar va korporativ mijozlar uchun bank xizmatlarini birlashtirgan yangi raqamli platformasi. Platforma orqali tadbirkorlar oʻz biznesini roʻyxatdan oʻtkazishdan tortib, tashkilotning barcha toʻlovlari va hisoblarini boshqarishgacha boʻlgan jarayonlarni amalga oshirishi mumkin.

PLAS Forum doirasida „Kapitalbank“ning *Masofaviy qoʻllab-quvvatlash va xizmat koʻrsatish departamenti* direktori Yuliya Smirnova Uzum Business haqida oʻz fikrini bildirar ekan, 

 – deya taʼkidlab oʻtgan.

Tadbirkorlar xizmatlardan 6 oy bepul foydalanishlari mumkin boʻladi. Soʻngra esa boshqa banklarga boʻlgan barcha debet operatsiyalaridan 0,1% komissiya olinadi.

### Uzum Bank

Uzum bank – Uzum ekotizimiga kiruvchi raqamli bank. Ushbu xizmat mamlakat boʻylab tovarlar va xizmatlar uchun toʻlov qilish imkoni mavjud boʻlgan 15 000 dan ortiq hamkorlik punktlariga ega.

Xizmat ustav kapitali 200 milliard soʻmni tashkil etadi. Ekotizim bank servislarining tadbirkor-mijozlari soni 2024-yilda 2023-yilga qaraganda 35 foizga oshgan.

### Uzum IT-akademiyasi
Uzum IT-akademiyasi – Uzum ekotizimining IT yoʻnalishlarini oʻqitishga moʻljallangan oʻquv dasturi.

Akademiyaning ilk bosqichida Toshkent, Samarqand, Angren, Fargʻona, Zarafshon, Keles va Chirchiqlik 220 nafar oʻquvchilar 4 xil yoʻnalishda, Javada dasturlash, Goda dasturlash, biznes tahlillari va helpdesk yoʻnalishlari boʻyicha taʼlim olishgan

### Uzum Avto
Uzum Avto – ekotizimning hozirda test rejimida faoliyat olib borayotgan loyihasi. Ushbu xizmat mijozlarga avtomashinalarni, hozircha faqatgina Toshkent shahrida joylashgan dilerlardan xarid qilish imkonini beradi. Uzum Avto boshqaruvchi direktori, Yegor Abramets kompaniya kelajakda butun mamlakat boʻylab oʻz dilerlik tarmogʻini kengaytirish va xususiy sotuvchilarni jalb qilishni rejalashtirayotgani haqida xabar bergan.

### Uzum Media
Uzum Media – raqamli servislardan foydalangan holda aql bilan sarflash va samarali tejash haqidagi onlayn jurnal. Jurnal uchta rubrikadan tashkil topgan: „Xaridlar“ – koʻplab tovarlar orasidan keraklilarini qanday toʻgʻri tanlab olish; „Sarflash va tejash“ – katta xaridlar uchun mablagʻ yigʻish yoki sotib olishda FinTech va bank xizmatlaridan foydalanish; „Xavfsizlik“ – maʼlumot va mablagʻlarni himoya qilish.

Loyiha ekspertlari Uzum Market marketpleysining mutaxassislari, „Kapitalbank“ va Uzum bankning xodimlari, Uzum Business platformasi va boshqa yetakchi kompaniyalar ekspertlari, davlat organlari va jamoat tashkilotlari mutaxassislaridan iborat boʻladi.

Uzum Media loyihasi rahbari, Valeriya Bulycheva loyiha haqida quyidagicha fikr bildirgan:

## Yutuqlari
* Oʻzbekiston Marketing uyushmasi tomonidan oʻtkazilgan 2022-yil 20-maydagi „Yil brendi 2022“ taqdirlash marosimi: Uzum Market – isteʼmolchilar ovoziga koʻra, „Chakana savdo – marketpleys“ nominatsiyasi boʻyicha, ekspertlar ovoziga koʻra, „Chakana savdo“ nominatsiyasi boʻyicha; Uzum bank – „Banklar, moliya institutlari va sugʻurtalash“ naminatsiyasi boʻyicha; Uzum ekotizimi – „Axborot texnologiyalari va yechimlari“ nominatsiyasi boʻyicha gʻolib boʻlgan;
* Oʻzbekiston Marketing uyushmasi tomonidan oʻtkazilgan 2023-yildagi „Yil brendi 2023“ taqdirlash marosimi: Uzum Market – isteʼmolchilarning va ekspertlar tomonidan berilgan ovozlar boʻyicha „Savdo“ nominatsiyasi boʻyicha gʻolib deb topilgan boʻlsa, Uzum Tezkor – isteʼmolchilarning ovoz berish natijasiga koʻra „Yetkazib berish xizmati“ nominatsiyasi boʻyicha; Uzum ekotizimi – „IT va mobil ilovalar“ hamda „Yilning eng yaxshi yutuqlari“ maxsus nominatsiyalari boʻyicha ekspertlar tomonidan gʻolib deb topilgan.
* The Recap: Leaders In Fintech Awards 2023: Yilning raqamli ekotizimi.
* „Entrepreneur Middle East“ tomonidan oʻtkazilgan „Leaders in Fintech Awards 2023“ tanlovida „Yilning raqamli ekotizimi“ mukofotini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar