Brett Halliday

**Brett Halliday** (1904-yil 31-iyul - 1977-yil 4-fevral) amerikalik detektiv yozuvchisi **Devis Dresser** taxallusi  bilan ijod qilgan. Halliday  Maykl Sheyn obrazi  bilan tanilgan. Keyinchalik Sheyn obrazi seriyalarini yozivchining iltimosiga binoan boshqa yozuvchilar ham yozishgan. Dresser, shuningdek, **Asa Beyker**, **Metyu Blood**, **Ketrin Kalver**, **Don Devis**, **Xel Debrett**, **Entoni Skott**, **Piter** Fild va **Anderson Ueyn** taxallusi bilan  seriyali boʻlmagan detektiv romanlarni yozgan.

## Hayoti
Dresser Illinoys shtatining Chikago shahrida tugʻilgan, lekin  Gʻarbiy Texasda oʻsgan.  Bolaligida bigiz  tufayli koʻzini yoʻqotgan va shu sababli umrining oxirigacha bir  koʻziga bogʻich taqishga majbur boʻldi.

14 yoshida u uydan qochib ketadi va Fort-Blissdagi (Texas) AQShning 5-otliq polkiga xizmat qiladi, soʻngra Rio-Grandeda bir yil chegara patrulda xizmat qilgan. Xizmat tugagandan soʻng u oʻrta maktabni tugatish uchun Texasga qaytib keldi. Sarguzashtlarni izlash uchun Dresser janubi-gʻarbiy boʻylab turli xil gʻalati ishlarda ishlaydi, jumladan,  fermer xoʻjaligida  mol terisini tozalaydi, , Meksika koʻrfazida yuk tashuvchi kemada matros, Kaliforniya neft konlarida ishchi va hokazolarda ishlagan. Oxir-oqibat, u Tri-State muhandislik kollejiga bordi,  u yerda qurilish muhandisligi boʻyicha diplom  oldi. Texasga qaytib, u 1927-yilda yozishga kirishgunga qadar bir necha yil muhandis va quruvchi boʻlib ishladi.

Birinchi turmushidan keyin (oldingi turmushi Katlin Rollinsdan ikkita qizi bor), Dresser 1946-yilda   detektiv  yozuvchi Xelen Makkloyga uylandi va ular 1961-yilgacha birga yashab  Chloe ismli qizli boʻlishdi. Birgalikda ular Halliday va Makkloy nomli adabiy agentlikni tuzdilar. Shuningdek,  Dresser 1953-yildan 1965-yilgacha  ishlagan uning va boshqa mualliflarning kitoblarini nashr etadigan Torquil nashriyot kompaniyasini tashkil etdi. 1961-yilda u yozuvchi Meri Savajga uylandi; ularning oʻgʻli Xollidey 1965-yilda tugʻilgan.

Sheyn personajiga asoslangan  birinchi roman 1939-yilda Genri Xolt va Ko nashryoti  tomonidan chop etilishidan  oldin 21 nashriyot tomonidan rad etilgan. Shayn seriyasi juda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Koʻplab tillarda qayta nashr etildi va fransuz, ispan, italyan, nemis, shved, yapon va arab tillariga tarjima qilindi.

1940-yillarda Sheyn personajiga asoslangan radio seriali ishlab chiqildi. Oʻn ikkita kinofilm suratga olindi, ulardan ettitasida aktyor Lloyd Nolan Sheyn rolini oʻynagan. 20th Century Fox tomonidan ishlab chiqarilgan Nolan filmlaridan beshtasi DVD diskida chiqarildi: *Maykl Sheyn, xususiy detektiv* ; *Sleepers West* ; *Oʻldirish uchun kiyingan* ; *Moviy, oq va mukammal* va *oʻlmaydigan odam.* ,20th Century Fox serialni olishdan toʻxtagandan soʻng  Producers Releasing Corporation   tomonidan yana beshta Sheyn obrazi asosida film suratga olindi, unda aktyor  Xyu Bomont detektiv rolini oʻynagan.  Shuningdek 1960-yilda aktyor  Richard Denning rol oʻynagan  *Maykl Shayne Mystery Magazine deb*  nomlangan   teleseriali 30 yilga yaqin davom etgan pulp-fantastika jurnali ham bor edi. 2005-yilda suratga olingan “ *Kiss Kiss Bang Bang* ” filmi qisman Hallidayning “ Murdalarni qayerdan topasiz” romaniga asoslangan. 2016-yilda suratga *olingan “Yaxshi yigitlar* ” filmi  ham Brett Xollidey ijodiga mansub edi.

1958-yilda Dresser „Brett Halliday“ taxallusi  bilan nashr etilgan romanlarni yozishni toʻxtatdi va  qoʻrqinch janrida ijod qiluvchi yozuvchilar  Bill Pronzini va Robert Terrellni seriyani davom ettirishlari uchun  taklif qiladi. Bu jurnal va qoralamalarning  asl nusxalari uchun ham tegishli edi

Dresser Amerikaning detektiv yozuvchilari tashkilotining asoschilaridan biri edi va 1954-yilda u va MakKloy janridagi  tanqidiy maqolalari uchun Edgar mukofotiga sazovor munosib koʻrildi.

U  vafot etgunga qadar Kaliforniyaning Santa-Barbara shahrida yashagan.

## Romanlar

* *Oʻlim uchun toʻlov* (1939)
* *Maykl Sheynning shaxsiy xizmati* (1940)
* Jasadlar shikoyat qilmaydi (1940)
* *Oʻlim  chiptalari* (1941)
* *Jasadlar topiladigan joy* (1941)
* Murda ovozi (1942)
* *"Qotillik onaning niqobini kiyadi"* (1943; AKA halokatli tomirda)
* *Qora bozorda qon* (1943; Yoʻqotilgan boshlar)
* *Maykl Sheynning  imkoniyati* (1944)
* *Murdaning kundaligi* (1944; AKA konyakning taʼmi)
* *Qotil bilan turmush qurgan bokira* (1944)
* *Qotillik mening ishim* (1945)
* *Qotillik uchun tayyorlangan* (1945)
* *Biskeyn koʻrfazidagi qon* (1946)
* Qalbaki rafiqa (1947)
* *Yulduzlardagi qon* (1948)
* *Zoʻravonlik taʼmi* (1949)
* *Maykl Sheynga qoʻngʻiroq* (1949)
* *Bu Maykl Sheyn* (1950)
* *Qon bilan bezatilgan* (1951)
* *Aslida nima boʻldi* (1952)
* *Dorinda raqsga tushganda* (1951)
* *Nora bilan bir kecha* (1953)
* *U zulmatga uygʻondi* (1954)
* *Oʻlim uchta hayotga ega* (1955)
* *Shahardagi begona* (1955)
* *Sariq qiz qilgan qotillik* (1956)
* *Sariq uchun yigʻlash* (1957)
* *Asarlarni otish* (1957)
* *Qotillik va gʻalati kelin* (1958)
* *Fit to Kill* (1958; arvoh tomonidan yozilgan Sheynlarning birinchisi)
* *Oʻlik odam bilan uchrashuv* (1959)
* *Maqsad: Maykl Shayn* (1959)
* *It kabi oʻl* (1959)
* *Qotillik bayram qilinmaydi* (1960)
* *Qoʻgʻirchoqlar halokati* (1960)
* *Qotil  qiz* (1960)
* *Kalitlardan qotillar* (1961)
* *Shoshilinch qotillik* (1961)
* *Ehtiyotsiz jasad* (1961)
* *Qondagi toʻlov* (1962)
* *Proksi tomonidan qotillik* (1962)
* *Hech qachon mijozni oʻldirmang* (1962)
* *Juda doʻstona, juda oʻlik* (1962)
* *Hech qachon boʻlmagan jasad* (1963)
* *Tana qaytib keldi* (1963)
* *Maykl Sheyn uchun qizil bosh* (1964)
* *Oʻldirish uchun otib tashlang* (1964)
* *Maykl Sheynning 50-chi ishi* (1964; Sheynning oxirgi qattiq muqovali romani, qolganlari qogʻozli asl nusxalar)
* *Maykl Sheynning zoʻravon dunyosi* (1965)
* *Chiroyli fillar oxirgi marta tugadi* (1965)
* *Qotillik gʻildirakni aylantiradi* (1966)
* *Qurollangan.* *.* *.* *Xavfli...* (1966)
* *Toshlardagi suv parisi* (1967)
* *Jahannamga tushadigan aybdor* (1967)
* *Juda yam-yashil, juda halokatli* (1968)
* *Zoʻravonlik oltindir* (1968)
* *Xonim, yomon boʻl* (1969)
* *Oʻldirish uchun olti soniya* (1970)
* *Toʻrtinchi oʻlimgacha* (1970)
* *Nolgacha orqaga sanash* (1971)
* *Men seni oʻldirish uchun kelaman* (1971)
* *Qoʻlga olingan oʻlik* (1972)
* *Barcha yosh qizlarni oʻldir* (1973)
* *Moviy qotillik* (1973)
* *Oxirgi koʻrilgan avtostop* (1974)
* *.38 nuqtasida* (1974)
* *Million dollar dastasi* (1976)
* *Baʼzilarini yutib oling, baʼzilarini yoʻqoting* (1976)

## Filmlar
Lloyd Nolan bilan:

* *Maykl Sheyn, xususiy detektiv* (1940)
* *Sleepers West* (1941)
* *Oʻldirish uchun kiyingan* (1941)
* *Moviy, oq va mukammal* (1942)
* *Oʻlmaydigan odam* (1942)
* *Brodveydan tashqarida* (1942)
* *Oʻldirish vaqti* (1942)

Hugh Beaumont bilan:

* *Qotillik mening ishim* (1946)
* *Yurak oʻgʻrisi* (1946)
* *Bir kunlik sargʻish* (1946)
* *Chiptada uchta* (1947)
* *Juda koʻp gʻoliblar* (1947)

## Manbalar

## Havolalar

* Eng qattiq qizil boshli Brett Hallidayning Mayk Sheyn obrazi yaratilishi haqida gapirdi