Xitoy Gran-prisi

**Xitoy Gran-prisi** (; ) — Formula 1 Jahon chempionati avtopoygasi bosqichi boʻlib, u ilk bor 2004-yilda oʻtkazilgan. Musobaqa 2004-yildan 2019-yilgacha har yili oʻtkazilgan, biroq COVID-19 pandemiyasi sababli 2020–2023-yillarda toʻxtatilgan. Poyga 2024-yilda yana tiklangan va amaldagi shartnomaga koʻra 2030-yilgacha oʻtkazilishi rejalashtirilgan.

Poyga hozirda Shanghai International Circuit trassasida oʻtkaziladi. Hermann Tilke tomonidan loyihalashtirilgan va 2004-yilda ochilgan ushbu trassa qiymati 240 million AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, Yas Marina Circuit 5 yil oʻtib qurilguniga qadar eng qimmat Formula 1 poyga trassasi hisoblangan. Uzunligi  boʻlgan trek Formula 1 taqvimidagi eng murakkab burilish kombinatsiyalaridan biriga ega. Xususan, 1- va 2-burilishlar juda qiyin hisoblanadi: bu 270 darajali oʻng tomonga buriladigan kombinatsiya boʻlib, burilish davomida radius tobora kichrayib boradi.

## Tarixi
1990-yillarning boshlarida China hukumati Formula 1 poygasini oʻtkazishga qiziqish bildira boshladi. 1996-yilda janubiy Xitoydagi Guangdong provinsiyasining Zhuhai shahrida Zhuhai International Circuit trassasi ochilgach, u yerda poyga oʻtkazish 1999-yilgi Formula 1 Jahon chempionati taqvimiga vaqtincha kiritilgan. Biroq trassa Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) standartlariga javob bermagani sababli poyga bekor qilingan.

2002-yilda Shanghai International Circuit boshqaruvi Makau Gran-prisi tashkilotchilari yordamida Formula One Management bilan 2004-yildan 2011-yilgacha Xitoy Gran-prisini oʻtkazish boʻyicha yetti yillik shartnoma imzolagani e’lon qilindi. 2004-yil 26-sentabr kuni oʻtkazilgan ilk Xitoy Gran-prisi poygasida Rubens Barrichello (Scuderia Ferrari) gʻalaba qozondi. Keyingi yili poyga Formula 1 mavsumining yakuniy bosqichiga aylandi; unda yangi Jahon chempioni Fernando Alonso gʻalaba qozonib, Renault uchun konstruktorlar chempionligini ham ta’minladi. 2006-yilgi Gran-prida Michael Schumacher gʻalaba qozondi; bu uning Formula 1 dagi soʻnggi gʻalabasi boʻldi.

2008-yil noyabr oyida BBC xabar berishicha, poyganing yuqori martabali rasmiylaridan biri Qiu Weichang moliyaviy zarar keltirayotgan musobaqa bekor qilinishi mumkinligini bildirgan. Fransiya Gran-prisi taqdiri haqida ham shunga oʻxshash e’lon berilganidan soʻng, Qiu poyganing kelajagi koʻrib chiqilayotganini va yakuniy qaror 2009-yilda qabul qilinishini aytgan.

2010-yil oʻtib ketgan boʻlsa-da, 2004-yilda tuzilgan dastlabki yetti poygalik shartnomani uzaytirish haqida rasmiy e’lon berilmadi. Biroq Shanghai International Circuitda boʻlib oʻtgan 2010-yilgi poygadan soʻng, turli trassalar bilan shartnomalarni boshqarib kelgan Bernie Ecclestone 2011-yil taqvimi haqida shunday degan: „Biz hech narsani olib tashlamayapmiz. [Unda] 20 ta poyga boʻladi — 25 taga tayyorlanmoqdamiz“.

Faqat 2011-yil fevral oyidagina Formula 1 rahbariyati va Jahon chempionatining Xitoy bosqichi tashkilotchilari oʻrtasida kelishuvga erishildi. Kechikishning asosiy sababi poygani oʻtkazish uchun Formula 1 ga toʻlanadigan toʻlov masalasi boʻlgan. Poyga tashkilotchilari bir necha yil davomida ketma-ket zarar koʻrganidan soʻng, Xitoy Gran-prisini oʻtkazish uchun talab qilinadigan, Formula 1 poygalari orasida eng yuqori toʻlovlardan biri hisoblangan summani toʻlashdan bosh tortgan. Natijada Formula 1 rahbarlari toʻlov miqdorini kamaytirgan koʻrinadi va yangi kelishuvga koʻra poyga 2017-yilgacha oʻtkazilishi belgilangan.

2017-yil sentabr oyida poygani oʻtkazish boʻyicha yangi uch yillik shartnoma e’lon qilindi, bu esa Xitoy Gran-prisini Formula 1 taqvimida 2020-yilgacha saqlab qoldi. 2019-yilda Gran-pri Formula 1 Jahon chempionatining 1000-bosqichiga mezbonlik qildi.

2020-yilgi Gran-pri, dastlab 19-aprelga belgilangan boʻlsa-da, COVID-19 pandemiyasi sababli avval keyinga surildi, keyinchalik esa bekor qilindi. 2021, 2022 va 2023-yillarga rejalashtirilgan poygalar ham e’lon qilingan boʻlsa-da, keyinchalik bekor qilindi. Xitoy Gran-prisi 2024-yilda yana Formula 1 taqvimiga qaytdi.

## Gʻoliblar

### Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan haydovchilar
***Qalin uslubda''' yozilgan haydovchilar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda''


=== Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan konstruktorlar ===
***Qalin uslubda** yozilgan'' ''konstruktorlar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda''


=== Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan dvigatel ishlab chiqaruvchilari ===
***Qalin uslubda*' yozilgan* *ishlab chiqaruvchilar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda''

### Yillar boʻyicha gʻoliblar
Barcha Xitoy Gran-prisi poygalari Shanghai International Circuitda oʻtkazilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Track Map - Shanghai International Circuit 51gt3.com'da