open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sut mahsulotlari

**Sut mahsulotlari** sutdan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsulotlaridir. Aksariyat sut mahsulotlari katta energetik qiymatga ega. Sut mahsulotlari asosan sigir sutidan tayyorlanadi, biroq echki, qoʻy, yilqi va tuya suti ham ishlatiladi. Sut sogʻliq uchun juda foydalidir. Ayniqsa tuya suti.

## Yana qarang

* Sut sanoati
* Sut
* Tvorog
* Qaymoq
* Qatiq
* Pishloq
Arktika mintaqasi

**Arktika mintaqasi** — Yerning tabiat mintaqasi. Arktikaning katta qismini oʻz ichiga oladi. Qurukliqda Arktika mintaqasiga arktika muz sahrolari zonasi kiradi. Dengizlari qalin muz bilan qoplanganligi bilan ajralib turadi. Arktika mintaqasi chegarasi eng iliq oy (iyul yoki avgust)ning 5° li izotermasiga toʻgʻri keladi. Arktika havo massalari hukmronlik qiladi. Arktika sovuq sahrolari landshaftlari tarqalgan boʻlib, iqlimi sovuq, yoppasiga abadiy muzloklar bilan qoplangan, tuproqlari yaxshi rivojlanmagan, biologik va geokimyoviy jarayonlar juda suyet.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Arktika va antarktika muz sahrolari zonalari

**Arktika va antarktika muz sahrolari zonalari** — Arktika va Antarktikaning orolli va materikning quruklik qismini oʻz ichiga oladi. Arktikaga Arktika mintaqasidagi yerlar kiradi. Eng nam Atlantika boʻyi zonalarida (Elsmir o.dan Grenlandiya, Shpitsbergen, Frans-Iosif Yeri orqali Novaya Zemlya o.gacha) keng muzlik qoplamlari (umumiy maydoni 2 mln. km² dan ziyod) boʻlib, muz sahrosininglandshaftlarihukmron. Qolgan qurukliqda toshloq sahrolar bor, ularda biologik va geokimyoviy jarayonlar juda sust, oʻsimliklar siyrak, tuproklari deyarli rivojlanmagan. Antarktikaga Antarktida materigi va unga yaqin orollar kiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Asosli togʻ jinslari

**Asosli togʻ jinslari** — Magmatik jinslar. Kremniy oksidi bilan toʻyinmagan va tarkibida kvars boʻlmagan jin-slar. Asosli togʻ jinslarida kremniy oksidi 50 — 55 % dan ortmaydi. Nordon tog jinslariga nisbatan kaliy, natriy kam, temir, kalsiy, magniy esa koʻp. Mineral tarkibida asosli plagioklazlar koʻproq, ortoklaz, mikroklin esa kam. Bunday jinslarga gabbro, bazalt, diabaz va b. kiradi. Asosli togʻ jinslari Oʻzbekistonda Janubiy Fargʻona, Turkiston, Tomdi, Sulton Uvays va Nurota togʻlarida uchraydi.

## Manbalar
Asteroteka

**Asteroteka** (*Asterotheca*) – Qirq-quloqdoshlar oilasiga mansub sporali oʻsimliklar turkumi. Faqat qazilma holda uchraydi. Barglari murakkab, yirik va uch karra patsimon. Sporali va sporasiz yaproqchalarining tuzilishi oʻxshash. Qazilma holda Asterotekaning sporali, sporasiz barglarining izlari va sporasi Oʻrta Osiyo (Nurota, Hisor togʻlari) va boshqa hududlarda topilgan. Asterotekaning 15 ga yaqin turi maʼlum.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astronomik geodeziya

**Astronomik geodeziya** – Geodeziyaning maʼlum tarmoqlarini qurish nazariyasini hamda usullari va Yerning shakli, oʻlchamlari va gravitatsion maydonini oʻrganadigan boʻlimi. Astronomik geodeziya Yer yuzasida va Yer yaqinidagi fazoda oʻtkazilgan astronomik, geodezik va gravimetrik oʻlchashlar asosida geodeziyaning asosiy ilmiy muammolarini hal etadi. Astronomik geodeziyaga nazariy geodeziya va yoʻldosh geodeziya boʻlimlari kiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Ashikoʻl

**Ashikoʻl** – Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi koʻl. Amudaryoning oʻng sohilida. Gʻarbda Bestoʻba va sharqda Qush-tepa balandliklari orasida joylashgan. Shimoldan janubga yoʻnalgan. Gʻarbiy sohillari Tabaqqum choʻliga tutash. Uzunligi 800-1000 m, eni 300-350 m, oʻrtacha chuq. 2 – 3 m. Sugʻorishdan ortgan va tashlama suv kelib quyiladi. Suv koʻp kelgan yili sathi kengayadi. Qirgʻoqlari qumloq, qamishzor, oʻrtacha shoʻrligi 1 lda 8 – 10 g va undan koʻp. Baliqchilikda foydalaniladi.

## Manbalar
Oʻzbeknavo

"OʻZBEKNAVO", "Oʻzbeknavo" estrada birlashmasi — respublikada estrada sanʼati sohasida faoliyat yurituvchi tashkilot. 1996-yil OʻzR Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufida Oʻzbek davlat estrada birlashmasi hamda Oʻzbek davlat filarmoniyasi negizida "Oʻzbeknavo" gastrol konsert birlashmasi nomi bilan tashkil etilgan. 2001-yildan hozirgi nomda. Asosiy vazifasi Oʻzbekiston estrada sanʼatini rivojlantirish, estrada jamoalari, yakka ijrochilar faoliyatini muvofiqlashtirish va takomillashtirish, ularning ijodii, iqtisodii, huquqii manfaatlarini himoya qilish, respublika hududida va uning tashqarisida gastrolkonsert faoliyatini amalga oshirish, yakka ijrochilar va estrada guruhlarining faoliyat yuritishi uchun litsenziyalar berish, estrada sohasida axborot maʼlumotlar bazasini yaratish, monitoring oʻtkazish va boshqalar "Oʻ." respublikada oʻtkaziladigan milliy bayramlar, yubiley tantanalari va boshqalar rasmiy davlat tadbirlariga masʼul boʻlib, ular uchun maxsus shoudasturlar, tomosha, konsertlarni tayyorlaydi. Yosh iqtidorli sanʼatkorlarni ragʻbatlantirish maqsadida Maʼmurjon Uzoqov va Joʻraxon Sultonov nomidagi (Margʻilon), Hoji Abdulaziz Abdurasulov nomidagi (Samarqand), Komiljon Otaniyozov nomidagi (Xorazm), F. Mamadaliyev va O.Yusupov nomidagi (Andijon) anʼanaviy xonandalik tanlovi, "Asrlar navosi" koʻhna milliy sozlar ijrochilari (Buxoro), "Yangi taronalar" hamda "Aziz ona yurtim navolari" milliy estradamusiqa tanlovlari va boshqalarni oʻtkazadi. "Oʻ." birlashmasining Qoraqalpogʻiston Respublikasi hamda barcha viloyatlarda boʻlimlari mavjud.

Yoʻldosh Norboʻtayev. 

**Oʻzbeknavo** estrada birlashmasi Oʻzbekiston Respublikasi organi boʻlib, mamlakat milliy estradasini nazorat qiladi. Organ nizomida Oʻzbeknavo respublikada estrada madaniyatini yuksaltirish, estrada sanʼati namoyandalarining ijodiy imkoniyatlarini kengaytirish, estrada sahnalaridan foydalanishni yaxshilash, madaniy, ishlab chiqarish, ilmiy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish uchun kuch va mablagʻlarni birlashtirish maqsadida tashkil etilgani koʻrsatilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Xaker

**Xaker** ( — yaʼni chopish¸ boltalash) &mdash; informatsion texnologiyalar boʻyicha favqullotda malakaga ega mutaxassis. Tizimlarni buzishi mumkin bo’lgan shaxs. Kompyuter sistemasini oʻta chuqur biladigan shaxs. Avval boshdan xaker degan atama kompyuter dasturlarini tezda yoza oladigan, yoki qurumlarni tezda soʻzlay oladigan dasturchilarga nisbatan ishlatilgan. Xakerlar asosan 3 turga toifalashadi: Black hat, White hat va Grey hat.

Hack soʻzi hippilar jargonida parvarishlanib, dunyo lugʻatiga kirgan. Hozir xaker soʻzi kreker, yaʼni buzgʻunchi maʼnosida notoʻgʻri ishlatiladi.

Xakerlar oʻz siyosiy simpatiya va antipatiyalariga koʻra harakat qilib kompyuter dasturlariga ataylabdan ziyon yetkazishadi. Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yevropada xakerlik kiberjinoyat tarzida malakalanadi.
## Manbalar

## Havolalar

VIRUS/
Yangi yil kuni

**Yangi yil kuni** — 1-yanvar kuni, grigoriy kalendarining va Rim imperiyasida ishlatilgan yulian kalendarining birinchi kunida nishonlanadi. Odatda xristianlarning grigoriy kalendarida yangi yil Isoning sunnat qilish ziyofatini belgilagan. Ingliz va Luteran cherkovida hali ham shu asnoda nishonlanadi. Bunga qaramasdan, aksar mamlakatlar hozirda grigoriy kalendarini ishlatadi va bu mamlakatlarda, ayniqsa sobiq Sovet mamlakatlarida, yangi yilda hech qanaqa diniy mavzu yoʻq va insonlar bu bayramni dunyoviy bayram hisoblaydi. Yangi yil kuni kirib kelishini koʻpchilik odam salyut otib kutib oladi. Yangi yil dunyodagi haqiqatan global yagona bayramdir.

## Yana qarang
* Yangi yil

## Manbalar
FIFA Oltin toʻp

**FIFA Oltin to‘p** (*[[Fransuz tili|fransuzcha]]: FIFA Ballon d’Or*) – yillik futbol sovrini bo‘lib, har yili mavsumning eng yaxshi futbolchisiga topshiriladi. Sovrin milliy terma jamoalarning bosh murabbiylari va sardorlari, shuningdek, terma jamoa matbuot kotiblari bergan ovozlar natijasiga ko‘ra go‘lib deb topilgan futbolchiga topshiriladi.

Sovrin 2010-yilda, France Football nashrining “Oltin to‘p (France Football)” va “FIFA Yil o‘yinchisi” sovrinlarining birlashtirilishi natijasida ta’sis etilgan. Eng birinchi sovrin 2010-yilda Lionel Messiga topshirilgan. Shuningdek, 2010-yilda birinchi marta eng yaxshi murabbiyga ham sovrin topshirilgan: José Mourinho eng birinchi sovrin egasiga aylangan.
FIFA Fair Play mukofoti

**FIFA Fair Play mukofoti** (ingl.: *FIFA Fair Play Award*) – FIFAning jahon bo‘ylab futbolga aloqador shaxslar yoki tashkilotlarning qilgan foydali ishlari, yaxshi sport hulqi yoki boshqa harakatlari uchun tan olib, topshiradigan mukofotidir. Mukofot 1987-yilda ta’sis etilgan bo‘lib, u alohida shaxslar (xususan, marhumlarga ham), jamoalar, ishqibozlar, tomoshabinlar, futbol uyushmalari/federatsiyalari va hatto futbol hamjamiyatlariga ham topshiriladi. Mukofot bir vaqtning o‘zida bir necha va kamida bitta nomzodga topshirilishi mumkin. 1994-yilda mukofot egasi aniqlanmagan.

2012-yil yakunlariga ko‘ra, O‘FF FIFA Fair Play mukofotini qo‘lga kiritdi. Mukofot O‘zbekiston terma jamoalari va klublarining OFK bayrog‘i ostidagi musobaqalarda halol o‘yin shioriga amal qilib to‘p surishgani va bunda O‘FF prezidenti Mirabror Usmonovning hissasi qayd etilgani holda topshirildi.

## References

*Sovrinlar to‘g‘risida FIFA.com maʼlumoti
Bosim

**Bosim** - bu tabiat va inson hayotida alohida o'rin tutadigan jismoniy miqdor hisoblanadi.

**<u>''Bosim''</u>** — biror jismning boshqa jism sirtiga tik yoʻnalishda taʼsir qiladigan kuchlar intensivligini ifodalovchi fizik kattalik. Pa(paskal) yoki N/sm2 da oʻlchanadi.

Kuchlar sirt boʻylab tekis taqsimlangan boʻlsa, u holda bosim : 

***P=F/S*** 

bunda *F —  jism sirtiga taʼsir qiladigan kuch*,    *S — jism yuzasi.* 

Bosimning bir necha turi mavjud:                         •**[[Gidromexanika|Gidromexanik]]** bosim— suyuklikning biror nuqtasidagi bosim. U *[[Gidrostatika|gidrostatik]]* (tinch holatdagi suyuklikka oid) va *[[Gidrodinamika|gidrodinamik]]* (harakatdagi suyuqlikka oid) xillarga boʻlinadi. Gidromexanik bosimning atmosfera bosimidan katta bosim - *ortiqcha bosim*, atmosfera bosimidan kichik bosim - *[[Vakuummetr|vakuummetrik bosim]]* deb ataladi.

Bundan tashqari, *[[havo bosimi]]*, ''bugʻ bosimi'', *[[parsial bosim]]* (gazga oid), yonilgʻi ichki yonuv dvigateli silindrida yonganda hosil boʻladigan *[[gaz bosimi]]* va boshqa xil bosimlar boʻladi. Biror idish, qozon hamda boshqalar ichidagi va atrofdagi muhit bosimlari birga *[[Mutlaq bosim|mutloq bosim]]* deyiladi. 

Meteorologiyada bosim birligi *bar* yoki *mm sim. ust.* bilan ifodalanadi. MKS tizimida (qarang Birliklar tizimi) bosim birligi sifatida *N/m<sup>2</sup>* (nyuton kvadrat metr), SGS tizimida — *dina/sm2* (dina kvadrat santimetr), MKGSS tizimida — *kgk/m<sup>2</sup>* (kilogramm kuch kvadrat metr) qabul qilingan. Bosim *[[barometr]]*, ''datchik'' va *[[manometr]]* bilan oʻlchanadi.

Katta qiymatlardagi bosimni ifodalash uchun SI sistemasiga tegishli boʻlmagan *Bar birligi* ham keng ishlatiladi. 

1 bar = 105 Pa = 1.02 kgk/sm2=10200 mm H2O ust.

Texnikada eng keng tarqalgan bosim oʻlchov birligi bu *[[Atmosfera bosimi|meʼyoriy atmosfera bosim]]*i xisoblanadi. U *[[erkin tushish tezligi]]* 9,806&nbsp;m/s va *[[simob zichligi]]* 13.595 boʻlganda, balandligi 760 mm boʻlgan simob ustunini muvozanatlagan xavo bosimi, yaʼni meʼyoriy atmosfera bosimi orqali ifodalanadi. Bunday simob ustuni xar bir kvadrat santimetrga oʻz ogʻirligiga teng boʻlgan bosim bilan taʼsir koʻrsatadi.

1Ratm = 760 mm Hg ust. = 1,033 kgk/sm2 = 101325 Pa = 1.01 bar.

Agar bosimni toʻgʻridan toʻgʻri milimetr simob ustuni tarzida ifodalasak, 

1 mm Hg ust = 133,3 Pa = 13.59 mm H2O ust. 

Bosim simob ustuni balandligi birligida ifodalansa, Atmosfera bosimini simob ustuni yordamida oʻlchashni kashf etgan olim Evangelista Torricelli sharafiga birligini Torr deb yuritiladi.

## Manbalar
Kulgi kuni

**Kulgi kuni** yoki **Hazil kuni** — aprel oyining birinchi kuni. Koʻp mamlakatlarda shu kuni odamlarni hazil qilib aldash udumga aylangan. AQShda hazil qurboni „aprel ahmogʻi“ („April fool“) deb ataladi.

Hazil kuni udumi qayerda boshlanganini hech kim bilmaydi. Baʼzi tarixchilar bu odat Fransiyada boshlangan boʻlishi mumkin deb ishonadi. U yerda eski yangi yil bayrami 25-martdan 1-aprelgacha nishonlangan va odamlarning sovgʻa almashishi bilan yakunlangan. 1560-yillarning oʻrtalarida Qirol Charles IX yangi yilni 1-yanvarga surgan. Yangi yilni shundan keyin ham aprelda nishonlaganlar „aprel baliqlari“ deb atalgan va ularga hazil bilan masxaralab sovgʻalar yuborilgan. 

Hazil kuni yana qadimiy Rim bahor festivali Hilariaga bogʻliq boʻlishi mumkin. Bu bayram Attis xudosining qayta tirilishini nishonlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Hazillar muzeyi: Eng yaxshi yuzta kulgi kuni hazili 
* Kulgi kuni hazillariga bagʻishlangan saytlar roʻyxati
Avliyo Valentin kuni

**Avliyo Valentin kuni**, **Valentin kuni**, **Avliyo Valentin bayrami** yoki **Sevishganlar kuni** — har yili 14-fevralda nishonlanadigan bayram. Avliyo Valentin kuni juda koʻp mamlakatlarda nishonlanadi, ammo deyarli barchasida 14-fevral ish kunidir.

Avliyo Valentin kuni bir yoki bir necha „Valentinus“ ismli xristian ziyolilarni xotirlashga bagʻishlangan liturgik bayramlardan kelib chiqqan. Avliyo Valentin bilan bogʻliq eng mashhur martirologga koʻra, Valentin oila qurish taʼqiqlangan askarlarga toʻylar oʻtkazgani uchun qamalgan. Shuningdek, uni Rim Impersiyasida qiynoqlarga duchor qilingan xristianlarga yordam berishda ayblashgan. Qamoqdaligida Valentin qamoqxona boshchisi Asteriusning qizini davolagani aytiladi. Afsonaga koʻra, Valentin qatl qilinishidan avval qizga „Sening Valentiningdan“ deb xayrlashuv xatini yozgan.

Bugungi kunda Avliyo Valentin kuni Ingliz uyushmasida va Luteran cherkovida rasmiy ziyofat kunidir. Pravoslavlar ham Avliyo Valentin kunini nishonlaydi, ammo 6-iyul rimlik Avliyo Valentin, 30-iyun esa Hieromartyr Valentin yepiskopi sharafiga bagʻishlangan bayramlardir.

Bu kun tarixi Geoffrey Chaucer yashagan oʻrta asrlarga borib taqaladi. Oʻsha davrda ritsarlik madaniyati juda keng tarqalgan boʻlgan. XV asrga kelib sevishganlar bir-birlariga boʻlgan muhabbatlarini gul sovgʻa qilib, shirinliklar berib va „valentinlar“ deb nomlangan otkritkalar yuborib izhor qila boshlashgan. Bugungi kunda ishlatiladigan Avliyo Valentin kuni ramzlariga yurak rasmi, kaptarlar va qanotli sevgi farishtasi kiradi. XIX asrdan boshlab qoʻlda tayyorlangan valentinlar oʻrnini ishlab chiqarilgan otkritkalar egallagan.

## Manbalar

## Havolalar

* Avliyo Valentin kuni, *BBC* 
* Avliyo Valentin kim boʻlgan? , *Muqaddas Piter Pravoslav cherkovi*
Ayuqa

**Ayuqa** (1647 – 1724) – Qalmiqlar xoni. Hokimiyat tepasiga 1672-yil kelib Volga boʻylaridagi barcha qalmiqlarni birlashtirgan va oʻz mulkini ancha kengaytirgan. Rossiya hukumati Ayuqani xon deb 1712-yil tan olgan. Ayuqa dam Jungʻariya, dam Rossiyaga yon bosib turgan, baʼzan esa rus yerlariga chopqunlar uyushtirgan. Chorizm Quyi Volga boʻyida oʻz mavqeini mustahkamlash maqsadida Ayuqani qoʻllab-quvvatlagan va uning harbiy kuchlaridan Ashtarxon qoʻzgʻoloni (1705 – 06) va Bulavin qoʻzgʻoloni (1707 – 08)ni bostirishda, shuningdek Shimoliy urush (1700 – 21)da foydalangan.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 
----
## Havolalar
* Аюка-хан, современник Петра I 
* Аюка, Аюкай
* Аюка-хан 
* Аюка-хан: человек и политик
Ayuqa (maʼnolari)

**Ayuqa:**

* Ayuqa— qalmiq xoni, Punsuk katta oʻgʻli, Daychin va Erdeni-Botir nevarasi.
* Ayuqa — boshqird tarkibidagi Qalmaq qabilasi urugʻi, qalmiqlar avlodlari.
Atabaska (koʻl)

**Atabaska** — Kanadaning gʻarbidagi koʻl, Makenzi daryosi sistemasida. Chuq. 60 m gacha, maydoni 7,9 ming km2. Sharqsan gʻarbga tomon oy shaklida choʻzilgan. Shim. qirgʻoqlari baland, qoyali, jan.— pasttekislik. Oktabr oyining oxirida muzlab, iyunda eriy boshlaydi. Koʻlga Atabaska daryosi quyiladi. Undan Qullar daryosi oqib chiqadi. Baliq ovlanadi, kemalar qatnaydi. Atabaska hududida uran rudasi konlari topilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Озеро Атабаска  на сайте ''World Lake DataBase
* Озеро Атабаска и песчаные дюны
Assistent

**Assistent** (lotincha assistens – yordam beruvchi):

* Assistent – Mutaxassis yordamchisi (masalan, rejissor assistenti, professor assistenti);
* Assistent – Oliy oʻquv yurtlarida ilmiy unvon va oʻqituvchilik lavozimi.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Atbara

**Atbara** (arab.– Bahr-al-Asvod) – Sudan va Efiopiyadagi daryo, Nilning oʻng irmogʻi. Uzunligi 1120&nbsp;km. Efiopiya togʻligining shimoliy chekkasidan boshlanadi. Asosan Sudan platosidan oqadi. Suv sarfi oʻzgarib turadi (700 m³/sek dan 2200 m³/sek gacha), quyi qismida qurgʻoqchil davrlarda butunlay qurib qoladi. Yogʻingarchilik paytlarida (iyun-sentabr) daryoda suv koʻpayib, kemalar qatnaydi. Nilga quyilish joyida Atbara shahri bor. GES qurilgan.

## Manbalar
Atlantida

**Atlantida** – Platon asarlarida saqlangan yunon rivoyatlariga koʻra, Atlantika okeanida, taxminan. Gibraltar boʻgʻozining gʻarbida mavjud boʻlgan ulkan orol. Yeri serhosil, aholisi zich joylashgan. Zilzila natijasida okean qaʼriga choʻkib ketgan. Atlantidaning mavjud boʻlgani va halokatga uchrashi sabablari fanda hanuzgacha muammo boʻlib qolmoqda.Jyul Vernning"Suv ostida 80000kilometr asarida. Aylantidadagi eng baland togʼlar aynan Azoire, Kanar va Madeira orolllariga toʼgʼri kelishi yozib oʼtilgan. .

## Manbalar
Atlantika boʻyi past tekisligi

**Atlantika boʻyi pasttekisligi** — AQShdagi pasttekislik, Atlantika okeani sohillarining Nyu-Yorkdan Florida yarim orolgacha boʻlgan qismini egallagan. Gʻarbda Pidmont platosining tik tushgan chekkasi bilan chegaradosh. Kengligi 30 – 350&nbsp;km. Dengiz choʻkindilari (ohaktosh, qumtosh, loy va b.)dan tashkil topgan, yuzasi tekis. Balandligi dengiz sathidan 100 m gacha. Iklimi subtropik, okean iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0° dan 20&nbsp;°C gacha, iyulniki 22 — 28&nbsp;°C. Yillik yogʻin 1000 – 1400&nbsp;mm. Tuproklari: qizil, sariq, chimli, botqokli. Tabiiy oʻsimliklari: qaragʻay, dub, tis, botqoq sarvi va b. Paxta, tamaki ekiladi, mevali bogʻlar bor. Foydali qazilmalardan fosforitlar koʻp. Aholisi zich. Yirik shaharlari: Nyu-York, Filadelfiya, Vashington, Baltimor, Norfolk.

## Manbalar
Atlantrop

**Atlantrop** (Atlas – Afrikadagi togʻli oʻlkadan va yunoncha anthroposodam) – pitekantroplar turiga mansub deb sanalayotgan qazilma odam. Atlantrop bosh suyagi chanoklari Jazoirda 1954 – 55 yillarda ashel madaniyatiga oid tosh qurollar bilan birga topilgan. Qadimgiligi taxminan. 360 ming yilga teng.

## Manbalar
Atlantika ostonasi

**Atlantika ostonasi** – Atlantika okeani tubining Grenlandiya, Islandiya, Farer va Shetlend okeanlari oraligʻidagi koʻtarilib qolgan qismi. Chuqurligi okean sathidan 600 m. Atlantika ostonasi Atlantika okeani bilan Shimoliy Muz okeanining chuqur qismlaridagi suvni bir-biriga oʻtkazmaydi. Shimoliy Atlantika oqimining iliq va shoʻr suvlari Atlantika ostonasi orqali Norvegiya dengiziga, asosan Islandiya va Shetlend okeanlari oraligʻidagi boʻgʻozdan oʻtadi.

## Manbalar
Atlantika xartiyasi

**Atlantika xartiyasi** — AQSh va Buyuk Britaniya hukumatlarining boshliklari — F. Ruzvelt va U. Cherchill 1941-yil 14-avgustda imzolagan deklaratsiya. Atlantika xartiyasida fashistlar Germaniyasi va uning ittifoqchilariga qarshi urushning maqsadlari, urushdan keyingi davrda dunyoning tuzilishi, xususan hududlarni bosib olishdan voz kechish hamda xalqlarning oʻzini idora etish usulini oʻzi tanlash huquqi toʻgʻrisida umumiy tarzdagi fikrlar bildirilgan. 1941-yil 24-sentabrda London ittifoqchilararo konferensiyasida SSSR Atlantika xartiyasining asosiy qoidalariga qoʻshilganligini eʼlon qildi, bu esa gitlerchilarga qarshi ittifoq tuzish uchun zamin yaratdi.

## Manbalar
Atlas pilla

**Atlas pilla** – Panok pilla turlaridan biri Atlas pillaning sirti tekis (silliq), qisman botiqroq. Uning dasta qisgan oʻrinlarida botiq yerlari bilinmay qoladi. Shu belgilariga koʻra navlarga boʻlinadi. Sirtidagi buzilgan joylari 5 mm gacha boʻlsa birinchi, 10 mm gacha boʻlsa ikkinchi, 15 mm gacha boʻlganlari esa uchinchi navga kiradi. 15 mm dan ortiq buzilgan joyi boʻlgan pillalar yaroqsiz hisoblanadi. Atlas pillalar bir tekis bugʻlanmaydi, ipagi oz chiqadi, sifati past boʻladi, tortishda ipagi tez-tez uzilib turadi. Pilla sifatining bu tariqa buzilishi qurtlarga yetarli dasta qoʻyilmaganidan hamda pillaning dasta oraligʻida qisilib oʻralishidan yuzaga keladi.

## Manbalar
Atlas (togʻ)

**Atlas togʻlari** () —  Afrikaning shimoli-gʻarbidagi togʻlar, Marokash, Jazoir va Tunis hududida. Oʻrta dengizga parallel joylashgan birqancha tizmalar va togʻ massivlaridan iborat, ularni platosimon baland tekisliklar (800–1200 m) bir-birlaridan ajratib turadi. Balandligi 4165 m gacha (Jabal-Tubkal choʻqqisi), uzunligi 2000 km chamasida. Uchlamchi davr oxirida vujudga kelgan. Zilzilalar boʻlib turadi. Asosan ohaktosh, mergel, har xil gillardan tashkil topgan. Foydali qazilmalardan temir, qoʻrgʻoshin, rux, kobalt, molibden rudalari, fosforit, toshtuz uchraydi. Subtropik mintaqada joylashgan, iqlimi sohilda oʻrta dengiz iqlimi, qolgan joylarda chala choʻlga xos iqlim. Atlas togʻlaridan Dra va Shelif daryolari boshlanadi. Shimoliy hududlar landshafti inson tomondan keskin oʻzgartirib yuborilgan. Shim. yon bagʻirlarida doim yashil oʻrmonlar bor.

## Manbalar
Atsteklar

**Atsteklar** [oʻzlarini asteka, naua, maseualli („bugʻu ovlovchilar“ – eng qadimgi nomlari), tenochkilar, mexika deb ataydilar] – Meksikaning eng yirik indeys aholisi. Umumiy soni 1,2 mln. kishi (1992). Atsteklar asosan atstek (nauatl) tilida, qisman ispan tilida soʻzlashadilar. Dini xristian-katolik. 12 – asrda shimolidan kelgan Atsteklar Mexiko vodiysiga bostirib kirib, u yerda oʻrnashib olganlar. 1325-yil Tenochtitlan qishlogʻi (hozirgi Mexiko shahri) vujudga kelgan. 1427-yil Atsteklar Teskoko va Tlakopan shahar davlatlari bilan ittifoq tuzib butun vodiy aholisini, keyinchalik esa Markaziy Meksikani oʻzlariga boʻysundirganlar. 1519 – 21 yillarda Atsteklar ispanlar tomonidan zabt etilgan. Atsteklar Mexiko vodiysiga kelgan paytlarida ularda urugʻqabilachilik tuzumi hukmron edi. Atsteklarga 2 yoʻlboshchi va 20 urugʻ oqsoqolidan iborat kengash rahbarlik qilgan. 15 – asrga kelib Atsteklarning ilk davlati vujudga kelgan. Savdo rivojlangan, hunarmandchilik ajralib chiqa boshlagan. Ispanlar kelguniga qadar Atsteklar temirni bilmaganlar, lekin Oltin, Kumush, Mis va jezni quya bilganlar. Asosiy ekinlari Joʻxori, Paxta, Kakao, Tamaki boʻlgan. Itdan boshqa uy hayvonlari boʻlmagan. Atsteklarning piktografik xati, yuksak sanʼati, quyosh taqvimi boʻlgan. Hozirgi paytda Aning koʻpchiligi Meksikaning qishloq xoʻjaligi va sanoat ishchilarini tashkil qiladi, faqat ozgina Atsteklargina eskicha hayot tarzlarini saqlab qolganlar.

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahamoniylar

**[[Ahamoniylar]]** (*Haxomanishiylar*) — Ahamoniylar davlatini boshqargan qadimgi fors podshohlari sulolasi (miloddan avvalgi 558-330). Ahamoniylar sulolasi qadimgi fors urugʻidan boshlanib, bu urugʻ asoschisi Ahamon (qadimgi forschada Haxomanish) aftidan, miloddan avvalgi 7-asrda boshida Elam chegaralariga — Parsua (yunoncha Persida) deb nom olgan viloyatga koʻchib kelgan fors qabilalarining yoʻlboshchisi boʻlgan. Ahamon oʻgʻli Teisp (Chishpish) va uning bevosita avlodlari: Kir I, Kambis I, Kir II Anshan (Shim. Elamdagi viloyat) shohlari hisoblangan. Qadimgi Sharqning koʻpgina mamlakatlarini bosib olgan Kir II Ahamoniylar saltanatini barpo etgan. Ahamoniylar ning katta tarmogʻi Kambis II vafoti (522) bilan tugagan. Kichik tarmoqqa Doro I asos solgan.

Ahamoniylar sulolasi: Kir II (550-530) (Fors va Anshanda 558 yildan hokimlik qilgan), Kambis II (530-522), Doro 1 (522-486), Kserks I (486-465), Artakserks I (465-424), Kserks II (424), Sugʻdiyon yoxud Sekudian (424-423), Doro II (423-404), Artakserks II (404-358), Artakserks III (358-338), Arses (338-336), Doro III (336-330).

## Adabiyotlar va manbalar roʻyxati

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Atmosfera akustikasi

**Atmosfera akustikasi** – Akustikaiint atmosferada tovush toʻlqinlarining tarqalish qonuniyatlarini akustika usullari bilan oʻrganadigan boʻlimi. Tovush toʻlqinlarining soʻnishi faqat toʻlqin tarqalishiga bogʻliq boʻlmay, tovush energiyasining muxitda yutilishiga ham bogʻlikdir. Tovush energiyasining yutilishi tovushning toʻlqin uzunligiga bogʻliq: qiska toʻlqinlarda koʻp, uzun toʻlqinlarda kam yutiladi. Atmosferada tarqaladigan tovush toʻlqinlari temperaturasi yuqori boʻlgan muhitdan temperaturasi past boʻlgan muhitga tomon buriladi. Baʼzan, portlash yoki momaqaldiroqning kuchli tovush toʻlkinlari faqat markaziy eshitilish zonasidagina emas, balki maʼlum darajadagi doirasimon eshitilish zonalarida ham aniq eshitilishi mumkin. Bu hodisa tovush toʻlqinlarining atmosferadagi past temperaturali qatlamlardan qaytishini tasdiklaydi.

## Manbalar
Atstek tili

**Atstek tili** (nauatl) – Atsteklar tillarining tano-atstek oilasiga mansub. 14 – 16-asrlarda piktografik yozuvga ega boʻlgan, 16 – asrdan lotin grafikasi asosidagi yozuvga oʻtgan.

## Manbalar
Poslednyaya poema (Yalla qoʻshigʻi)

**«Poslednyaya poema»** () — Yalla ansamblining qoʻshigʻi.

## Ijrochi
* «Yalla» guruhi

## Qoʻshimcha
Köstebekgiller

***Köstebekgiller*** – turk animatsion teleseriali. TRT Çocuk telekanalida efirga uzatilgan.

## Rollarda

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Spirtsiz ichimliklar

**Spirtsiz ichimlik** — tarkibida alkogol yoʻq ichimlik. Spirtsiz ichimliklar koʻp hollarda gazlangan boʻladi va salqin holatda iste'mol qilinadi. Eng koʻp iste'mol qilinadigan spirtsiz ichimliklarlar:
* Sharbat
* Coca-Cola
* Gazli suv
* Sovuq choy
* Limonad
* Punsh (shakar, suv va meva shirasi qoʻshib qaynatilgan spirtsiz ichimlik).
Kvas ham spirtsiz ichimlik deb hisoblanadi, lekin tarkibida 1,2 % gacha spirt boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Atmosfera jarayonlari

**Atmosfera jarayonlari** – Atmosferaning bir tekis isimasligi va unda baroklinlikning (bir xil zichlik va solishtirma hajmga ega boʻlgan yuzalarning izobarik yuzalar bilan mo tushmasligi) rivojlanishi tufayli paydo boʻladigan jarayonlar. Atmosfera jarayonlari natijasida atmosferaning umumiy sirkuliyatsiyasi va bir qancha mahalliy (lokal) sirkulyatsiyalar vujudga keladi. Atmosfera gʻalayonlari – siklon va antitsiklon tufayli atmosfera umumiy sirkulyatsiyasi Yer sharining turli kengliklari va hududlari oʻrtasida havo almashinuvini keltirib chiqaradi. Radiatsion sharoitlar va siklonlar faoliyati taʼsirida atmosfera alohida havo massalariga boʻlinadi, ularning aralashib ketish xususiyatlari oʻzgaradi, issiq va sovuq havo masenlari orasida esa kambar oʻtish zonasi – atmosfera frontlari vujudga keladi. Atmosfera jarayonlarikatta geografik maydonlarda ob-havo tartibotini belgilaydi. Masalan, Oʻrta Osiyo hududiga sovuq havo oqimining bostirib kirishi hatto yilning issiq fayellarida ham sovuq va nam ob-havoni, janubiy siklonlarning koʻchishi issiq va nam, antitsiklonlarning oʻtishi quruq va ochiq ob-havoni vujudga keltiradi (qarang Atmosfera sirkulyatsiyasi).

## Manbalar
Atmosfera optikasi

**Atmosfera optikasi** – Geofizikaning Quyosh, Oy va boshqa yoritqichlardan Yer atmosferasini yorib oʻtib kelayotgan nur oqimlariga oid hodisalarni oʻrganadigan boʻlimi (qarang Atmosferadagi optik hodisalar). Atmosfera optikasi asosan, yorugʻlik nurlarining sinishi (qarang Yorugʻlik refraksiyasi) tufayli osmon gumbazida yoritqichlarning oʻrni siljiganday boʻlib koʻrinishi, yorugʻlik nurlarining yutilishi, sochilishi va ob-havo hodisalari bilan bogʻliq boʻlgan optik hodisalar (tong shafagʻi, kamalak, sarob hodisalari)ni oʻrganadi.

## Manbalar
Atmosfera stratifikatsiyasi

**Atmosfera stratifikatsiyasi** – Atmosferada temperaturaning balandlik boʻyicha taqsimlanishi. Quruq yoki suv bugʻiga toʻyingan havoga nisbatan Atmosfera stratifikatsiyasi turgʻun, beqaror yoki neytral boʻlishi mumkin. Atmosfera stratifikatsiyasining bunday holatlarini kuzatish uchun temperaturaning quruq adiabatik (qarang Adiabata), nam adiabatik va vertikal gradiyentlaridan foydalaniladi. Adiabatik vertikal yoʻnalishda havoning harakatida balandlik birligiga toʻgʻri keladigan temperatura pasayishi temperaturaning vertikal gradiyenti (u) deb ataladi. Quruq yoki suv bugʻiga toʻyinmagan havo boʻlsa, quruq adiabatik gradent (ua), suv bugʻiga toʻyingan nam havoda esa nam adiabatik gradiyent (un) deb yuritiladi. Quyida zarracha usulida olingan Atmosfera stratifikatsiyasining uch xili keltirilgan: 
# Atmosfera stratifikatsiyasi nam va quruq havo uchun mutlaq beqaror; 
# Atmosfera stratifikatsiyasi turgʻun; 
# Atmosfera stratifikatsiyasi quruq havo uchun turgʻun, nam havo uchun beqaror.

## Manbalar
Atmosfera toʻlqinlari

**Atmosfera toʻlqinlari** – Zichligi va harakat tezligi har xil boʻlgan ikki havo qatlami chegarasida hosil boʻluvchi va rivojlanuvchi toʻlqinlar. Harakatdagi havo massalarining tezliklari farqi qancha katta, zichliklari farqi qancha kichik boʻlsa, Atmosfera toʻlqinlari shuncha katta boʻladi. Xillari: 
# Gelmgols toʻlqinlari – zichligi va harakat tezligi oʻzaro farq qiladigan ikki havo qatlami chegarasida hosil boʻladigan qisqa toʻlqinlar; 
# Yerning aylanishida hosil boʻladigan ogʻish kuchi taʼsir qiluvchi siklonli (frontal) toʻlqinlar; 
# Bosim va harakat maydonlarining yirik masshtabli oʻzgarishlari natijasida kelib chiquvchi toʻlqinlar (Rossbi toʻlqinlari), shuningdek tropopauza, seysmik toʻlqinlar, atmosferaning koʻtarilish va pasayish toʻlqinlari.

## Manbalar
Atrek

**Atrek** – Eron va Turkmanistondagi daryo. Uzunligi 669 km. Havzasining maydoni 27,3 ming km2. Sebaz va Sulax daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlib, Turkmaniston – Xuroson togʻlaridan boshlanadi va botqoqli delta orqali Kaspiy dengiziga quyiladi. Atrek qor va yomgʻirlardan suv oladi, bahorda toʻlib oqadi, yezda esa juda kamayib, quyi qismi butunlay qurib qoladi. Atrek kam suvli daryo, oʻrtacha yillik suv sarfi Qizilatrek shahri yaqinida 9,2 m³/sek, maksimal suv sarfi baʼzan 100 m³/sek ga yetadi. Yuqori qismida tor, chuqur vodiydan oqadi. Atrek suvi loyqa: har bir m3 suvda 18 kg oqindi bor. Daryoning koʻp suvi Eronda Mashhad-Kuchan vodiysini sugʻorishda sarf boʻlib, Turkmanistonga, xususan yezda suv kam keladi. Atrekning eng katta oʻng irmogʻi – Sumbar.

## Manbalar
Axaggar

**Axaggar** – Sahroi Kabir markaziy qismidagi (Jazoir jan.) keng togʻlik. Asosan kembriydan oldingi kristalli slanetslardan tarkib topgan, usti tekis va zinapoyasimon tizmalardan iborat. Uchlamchi davr oxiri va toʻrtlamchi davr boshida togʻlik koʻtarilib yorilgan, vulkanlar otilib chiqqan. Axaggarning eng baland nuqgasi Taxat tog`i – 3005 m. Iqlimi togʻ-choʻl iqlimi. Yogʻin yiliga 100 mm atrofida. Axaggarda bir qancha vodiylar bor, ularda yer osti suvlari yuza. Baʼzi joylarida alohida oʻsgan daraxt va daraxtzorlar (kiparis, mirta, palma, akasiya) uchraydi. Aholi chorvachilik (1500 m balandlikkacha), qisman dehqonchilik bilan shugʻullanadi (Bug`doy, Dukkaklilar, Pomidor). Platina, Olmos, Nikel va Mis konlari topilgan.

## Galeriya

image:Hoggar1.jpg
image:Hoggar2.jpg
image:Hoggar3.jpg
image:Hoggar4.jpg
image:Hoggar5.jpg
Image:Asskrem Hoggar 3.jpg
image:Hoggar7.jpg
Image:Asskrem Hoggar 2.jpg
image:Hoggar10.jpg
Image:Hoggar dpuis assekrem.jpg
Image:Caravane hoggar1.jpg 
Image:Hoggar caravane2.jpg 
Image:Hoggar peinture rupestre1.JPG
Image:Hoggar Tamanghasset Algeria.jpg
image:Hoggar9.jpg
Image:Hoggar peinture rupestre2.JPG


## Manbalar
Ayagoʻz (daryo)

**Ayagʻuz** — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyatidagi daryo. Uzunligi 492 km. Havzasining maydoni 15,7 ming km2. Kichik Ayagʻuz va Katta Ayagʻuz soylarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Chala choʻldan oqadi. Suvi koʻpaygan vaqtida Balxashgacha etib boradi. Asosan qordan suv oladi. Yoz vaqtida suvi shoʻr boʻladi. Suvi sugʻorishga sarflanadi.

## Manbalar
Lola Karimova-Tillayeva

**Lola Islomovna Karimova-Tillayeva** (*Lola Islomovna Karimova-Tillaeva*; 1978-yilda Toshkentshahrida tavallud topgan) – Oʻzbekiston sobiq prezidenti Islom Karimovning qizi.

## Biografiyasi
Lola Karimova-Tillaeva 1978-yil Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida tavallud topdi. U Toshkentda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida „Xalqaro huquq“ yoʻnalishi boʻyicha bakalavr va magistrlik darajasini oldi, soʻngra Toshkent davlat universitetida psixologiya fanlari nomzodi darajasiga ega boʻldi.

## Faoliyati
Oʻzbekistonning YUNESKOdagi doimiy vakili Lola Karimova-Tillaeva mamlakatning koʻp asrlik merosini Yevropada tanitishga katta ahamiyat berib kelmoqda. Bundan asosiy maqsad esa tamaddunlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni yaxshilashda va ularning qadriyatlarini hurmat qilishda koʻmaklashishdir.

Karimova-Tillaeva taʼlim va sportni qoʻllab-quvvatlash, shu bilan birga ikki yirik hayriya tashkilotlarning boshligʻi sifatida, yetim va nogiron bolalarga yordam berish faoliyati bilan Oʻzbekistonda tanilgan.

### UNESCO elchisi
Lola Karimova-Tillaeva 2008-yilning yanvar oyida YUNESKOdagi Oʻzbekistonning Doimiy vakili vazifasiga tayinlangan. Karimova-Tillaeva hamda uning safdoshlari madaniyatlaroro muzokaralarning ilgari surish hamda rivojlanishiga Oʻzbekistonning boy maʼnaviy va madaniy-tarixiy merosi borasida Yevropa jamoatchiligining xabardorligini oshirish yoʻli orqali oʻz hissalarini qoʻshmoqdalar.

„Sivilizatsiyalar toʻqnashuvi“ degan tushuncha keng tarqalgan bir paytda, Oʻzbekistonning YUNESKOdagi elchisi faoliyati jarayonida, Lola Karimova-Tillaeva Gʻarb hamda musulmon olami oʻrtasidagi dialogni yanada olgʻa surish, mavjud tushunmovchiliklarni hamda destruktiv stereotip va yanglishishlarni bartaraf qilish uchun kerakli shart-sharoit yaratishlikda taʼlim va madaniyatlararo hamfikrlikni ilgari surishni muhim vosita sifatida tan olib, bunga koʻproq ahamiyat berishga intilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Vrahovice

**Vrahovitse** (*[[chex tili|chex.]]. Vrahovice*) — Chexiya Respublikasida joylashgan qishloq. Aholisi: 3402 kishi. Maydoni: 5.87&nbsp;km².
Atey

**Atey** (taxminan. miloddan avvalgi 429–339) – Skiflar shohi. Atey davrida skif yerlari yanada kengayib Dunay ortidagi Dobruja, Bujoq dashti (qadimiy Get sahrosi)ni ham qamrab olgan. Miloddan avvalgi 4-asrda agafirelar (skif qavmi) tomonidan ozod qilingan. Karpat boʻyi oʻrmondasht mintaqasida getlar yashartlar. Karpat boʻyining gʻarbiy qismi Germaniya va Dunayning boshlanish yerigacha boʻlgan hududda daklar yashardilar, ular Strabonnint yozishicha, getlar bilan bir tilda gaplashganlar, lekin ular faqat milodning dastlabki asrlaridagina mashhur boʻlishgan. Atey Dunay boʻyi (Istra)ning mahalliy aholisi – istrianlar hamda Dunayning soʻl sohilini bosib olgan getlar bilan ogʻir janglar olib borgan. Filipp Yaskiflar yurtiga bostirib kirib, skif qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratgan, miloddan avvalgi 339-yil Atey ushbu jangda halok boʻlgan.

## Manbalar
Axtamar

**Axtamar** – Oʻrta asr arman meʼmoriy yodgorliklarining noyob namunalari saqlangan Van koʻlidagi orol (hozirgi Turkiya hududida), Arsrunidiylar (arman) podshoxlari qarorgohi (10 – 11-asrlar). Avliyo xoch cherkovi (915 – 921, meʼmori Manuel; tarhi xochsimon, gumbazli, naqshlar va tosh oʻymakorligiga boy, boʻrtma naqshlarda dunyoviy va diniy syujetlar, hayvon va oʻsimliklar tasviri aks ettirilgan), port xarobalari (10-asr) va boshqa saqlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Церковь Сурб Хач на острове Ахтамар (оз. Ван)
* Легенда об острове Ахтамар на сайте Ararat-online.Ru
Leningrad (guruh)

**Leningrad** (; baʼzan — **Gruppirovka Leningrad** ()) Sankt-Peterburg shahrida „Shnur“ laqabli Sergey Shnurov tomonidan tuzilgan rus rock-guruhidir. Guruh qoʻshiqlarida soʻkinish koʻp ishlatiladi, araqxoʻrlik estetiklashtiriladi. Shu yuzdan bu ashulalarni TV va radiostansiyalari filtrlamay aylantirishmaydi.

2007-yildan guruhda ayol vokalchi (Yuliya Kogan) paydo boʻldi. 2008-yili Leningrad tarqalib ketdi, biroq ikki yil oʻtib yana birlashdi va ijodda davom etmoqda.

## Diskografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* Yana bir sayti 
* Leningrad Facebook sahifasi
* Leningrad Twitter hisobi
* Leningrad YouTube sahifasi
Grigoriy Leps

**Grigoriy Leps** (; asl ismi — **Grigoriy Viktorovich Lepsveridze**; 16-iyul, 1962, Sochi) kelib chiqishi gurji boʻlgan rus qoʻshiqchisidir. Ijodini rus shansonidan boshlab, soft-rok va ommabop musiqaga oʻtgan.

2013-yil oktabrida AQSh moliya vazirligi Lepsni "postsovet mafiya"ga aloqadorlikda ayblab, Qoʻshma Shtatlarga kirishni taqiqladi.

## Diskografiyasi
; Albomlari
* 1995 — Натали (*Natali*)
* 1997 — Целая жизнь (*Bir umr*)
* 2000 — Спасибо, люди... (*Rahmat, odamlar...*)
* 2002 — На струнах дождя... (*Yomgʻir torlarida...*)
* 2004 — Парус (*Yelkan*)
* 2006 — Лабиринт (*Labirint*)
* 2006 — В центре Земли (*Yer markazida*)
* 2007 — Второй (*Ikkinchi*)
* 2009 — Водопад (*Sharshara*)
* 2011 — Пенсне (*Pensne*)
* 2011 — Берега чистого братства (*Sof birodarlik qirgʻoqlarida*), Aleksandr Rosenbaum bilan
* 2012 — Полный вперед! (*Olgʻa!*); DVDlari
* 2005 — Парус Live (*Yelkan Live*)
* 2007 — В центре Земли Live (*Yer markazida*)
* 2007 — Я — живой!  (*Men tirikman!*)
* 2010 — Что может человек (*Odam nimalarga qodir*)
* 2010 — Водопад Live (*Sharshara Live*)
* 2011 — Научись летать Live (*Uchishni oʻrgan Live*); Termalari
* 2005 — Избранное... 10 лет (*Saylanma... 10 yil*)
* 2007 — Вся жизнь моя — дорога... (*Butun hayotim — yoʻl...*)
* 2010 — Берега. Избранное (*Qirgʻoqlar. Saylanma*)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* Grigoriy Leps YouTube kanali
* Grigoriy Leps Facebook sahifasi
Leningrad (maʼnolari)

**Leningrad** Sankt-Peterburg shahrining eski nomidir. Leningrad soʻzi shuningdek quyidagilarni ham anglatadi:
* Leningrad oblasti — Rossiya federal subyekti.
* Leningrad (Tojikiston) — Tojikistondagi shahar.
* Leningrad (guruh) — rus musiqa guruhi.
Baʼlabak

**Baʼlabak** ( *Baʿlabakk*; ) – Livandagi shahar, Antilivan togʻi etagida. 18 mingga yaqin kishi yashaydi. Qadimgi Geliopol (miloddan avvalgi 18-asrdan), soʻnggi Rim koloniyasi – Yuliya-Avgusta-Feliks harobalari, shuningdek ibodatxonalar va jamoat inshootlari qoldiqlari saqlangan.

## Manbalar
Baba Xomi Jahongir

BABA (Bxabxa) (Bhabha) Xomi Jahongir (1909-yil 30-oktabr – 1966-yil 24-yanvar) – hind fizigi va jamoat arbobi. Trombey atom markazi tashkilotchisi va birinchi direktori (1957, hozir B. nomida). Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasiga, kosmik nurlar, elementar zarralar fizikasiga oid.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Babaji xotin maqbarasi

**Babaji xotin maqbarasi** – Qozogʻiston (Taroz shahri yaqinida)dagi meʼmoriy yodgorlik (10 – 11-asrlar). Maqbara murabba tarhli (tashqarisi 6,80x6,80 m, ichkarisi 4,5x4,5 m). Old va ikki yon tarzlariga bir xilda chuqur ravoqli eshiklar, yoniga kichik yassi ravoqlar, tepasiga turunjlar ishlanib, atrofi hoshiyalar bilan chegaralangan. Bosh tarzidagi islomiy naqsh va kitobasida yozuvi saqlangan. Poygumbazi (1 m ga yaqin) 16 qirrali, usti kulohiy gumbaz bilan qoplangan (gumbazi qulab tushgan). Bino devorining quyi qismiga zilzila koʻzda tutilib, yogʻoch ishlatilgan. Babaji xotin maqbarasi m. oʻrta asr meʼmorligining nodir namunalaridan.

## Manbalar
Svetlana Babanina

**Svetlana Viktorovna Babanina** (1943.4.2, Tambov viloyati) – suvda suzish boʻyicha jahon rekordchisi, xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1964). 1954-yildan Oʻzbekistonda yashaydi. Uch marta mamlakat chempionligi oltin medali bilan taqdirlangan (1962, 1963, 1964). Spartakiada gʻolibi (1963). Jahon universiadasining ikki oltin, ikki kumush va bir bronza medaliga sazovor boʻlgan (1965, Vengriya). 4x100 m estafeta suzishida Yevropa chempioni (1966). Tokio olimpiadasida ikki marta bronza medali bilan mukofotlangan (1964). 100 metrga brass usulida suzish boʻyicha ikki marta jahon rekordini oʻrnatgan (1964, 1965). 1995 yildan respublika olimpiada rezervlari bilim yurtining murabbiysi.

## Manbalar
Babbitlar

**Babbitlar** – qalay, qoʻrgʻoshin, rux yoki aluminiyga surma, mis, kadmiy, mishyak va boshqa metallar qoʻshib tayyorlanadigan qotishmalar. Qalayli qotishmani birinchi marta (1839) tayyorlagan amerika muhandisi I. Babbit (1799-1862) sharafiga shunday atalgan. Ishqalanish koeffitsiyenti kichik, yaʼni ishqalanganda uncha yoyilmaydi. Mashinalarning ishqalanuvchi detallari hamda elektr dvigatellar, turbinalar, kompressorlar, nasoslar, generatorlar va stanoklarning podshipniklarini tayyorlash uchun ishlatiladi. Detallar yoki podshipniklarning qayerda ishlatilishiga qarab, babbitlarning turli xillari qoʻllanadi. Masalan: yuqori temperaturali sharoitda ishlovchi podshipniklar uchun qoʻrgʻoshinli babbitlar ishlatiladi va hokazo.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* .
* 
## Havolalar

* 
*
Babezioz

**Babezioz**, babeziyellyoz –qoramol, qoʻy va echkilarda Babesia turkumiga mansub bir hujayrali organizmlar qoʻzgʻatadigan yuqumli kasallik. Babezioz hayvonlarga kanalar orqali yuqadi. Kasallikning kechishi 4–8 sutka. Kasallangan hayvonning tana harorati keskin koʻtariladi, tez ozadi, suti kamayadi, baʼzan suti rangi qon aralash sargʻayadi, mazasi taxir boʻladi. Kasallik katta hayvonlarda ogʻir kechadi. Hayvonlarning koʻpi nobud boʻladi. Asosan yoz–kuz davrida koʻproq uchraydi. Tashxis qonni mikroskopik tahlil qilish asosida qoʻyiladi. Babezioz bilan ogʻrigan hayvonlarga bu kasallik 2–3 yilgacha yuqmaydi.

Davolash : NA CL 2% li eritmasidan  venaga yuboriladi 400 yoki 500 gr muskul orasiga Demizon eritmasidan  100 kg trik vazinga 7 gr qoʻllanadi VA okstitraksiklin antbiotk qoʻllanadi Oldini olish va qarshi kurash choralari: kasal hayvonlarni kimyoviy preparatlar bilan davolash; kanalarni yuqotish. Usuli pertit vashunga uxshash vet aptekalarda sotiluvchi  preparatlardan molxonalarga sepiladi

## Manbalar
Baade Uolter

**Baade Uolter** (1893-yil 24-mart, Shryottingxauzen, Germaniya – 1960-yil 25-iyun, Gyottingen) – nemis ast-ronomi. 1931—1958 yillarda AQShda yashagan. Andromeda galaktikasi yadrosi va unga tegishli 2 yorqin yoʻldoshning yulduz tabiatini, galaktikalarda yulduzlar toʻdasining ikki tipi mavjudligini kashf etgan. Oʻzgaruvchan va oʻta yangi yulduzlarni tadqiq qilgan, Gidalgo va Ikar asteroidlarini ochgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Babenberglar

**Babenberglar** – Avstriyada oʻrta asrlarda hukmronlik qilgan knyazlar sulolasi (976–1246). Babenberglar davrida Avstriya „Muqaddas Rim imperiyasi“ning eng kuchli knyazliklaridan biriga aylangan. Sulolaning mashhur vakillari: Genrix II Yazomirgott (1141–77), Leopold V (1177–94), Leopold VI (1198-1230).

## Manbalar
Babuin

**Babuin**, sariq maymun – pavianlar urugʻiga mansub maymunlarning bitta turi. Tanasining uzunligi 75 sm, dumi 60 sm gacha. Afrikaning Angoladan boshlab Shimoliy Mozambikkacha boʻlgan hududlarida, shuningdek Keniya va Janubiy Somalida tarqalgan. Togʻ va dashtlarning daraxtlar boʻladigan joylarida yashaydi. Kechasi daraxtlarga chiqib yotadi, kunduzi faol hayot kechiradi. Juni och sariq boʻlganidan sariq maymunlar ham deb ataladi. Babuin oʻsimliklar ildizi, mevasi va yosh novdalari, har xil hasharotlar bilan oziqlanadi. Oʻsimliklar bilan oziqlanishi tufayli qishloq xoʻjaligiga birmuncha ziyon keltiradi. Babuin qoʻlga tez oʻrganadi.

## Manbalar
Leonid Babushkin

**Leonid Nikolayevich Babushkin** (1902.23.3, Toshkent – 1976.26.5) – geograf, agrometeorolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960). Geografiya fanlari doktori (1950), professor (1952), Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1926). Oʻrta Osiyo meteorologiya institutining Toshkent geofizika rasadxonasida ilmiy xodim, Oʻzbekiston Babushkin Leonid Nikolayevich vazirligida bosh agrometeorolog (1941–46), Oʻrta Osiyo universiteti tabiiy geografiya kafedrasi oʻqituvchisi, dotsent, professor, kafedra mudiri (1947–76), 1955–61 yillarda ilmiy ishlar boʻyicha universitet prorektori. B.ning ilmiy ishlari agrometeorologiya, agroiqlimshunoslik va tabiiy geografiya masalalariga bagʻishlangan. Sugʻorma dehqonchilik zonalarini agroiqlimiy rayonlashtirish va Oʻrta Osiyoni tabiiy-geografik rayonlashtirishni amalga oshirdi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bavosir

**Bavosil -**gemorroy.Toʻgʻri ichakning pastki qismi, xususan orqa chiqaruv yoʻli venalarining tugun-tugun boʻlib kengayishi. Intoksikatsiya, allergiya, mexanik taʼsirotlar: venalarning oʻsma, ayollarda homilali bachadon bilan ezilishi, uzoq muddat oyoqda yurib yoki oʻtirib ishlash, ovqatga ruju qilish, alkogolizm, surunkali qabziyat, shuningdek ichki aʼzolarning turli kasalliklari va boshqa sabab boʻladi. B. avj olishida irsiy moyillik ham maʼlum ahamiyatga ega. Kechishiga koʻra oʻtkir, surunkali, qaytalaydigan, tugunlar orqa chiqaruv teshigida joylashishiga qarab tashqi, ichki va aralash xillari tafovut qilinadi. Orqa chiqaruv yoʻli sohasida biror narsa tiqilgandek ogʻirlik, achishish, qichishish, baʼzan hojat chogʻida ogʻriq kuzatiladi; keyinchalik gemorroidal qon ketishi mumkin (najasda qon boʻladi). Agar B.da gemorroidal tugunlar tiqilib qolsa yoki yalligʻlansa, qattiq ogʻriq beradi, harorat koʻtariladi, qabziyat kuzatiladi. Vaqtida oldi olinmasa, uzoq vaqt qon ketib yurishi — kamqonlikka, ichki gemorroidal tugunlar tushishi yoki qisilishiga olib keladi. B.ni davolashda vanna qabul qilish, ogʻriq qoldiruvchi shamcha qoʻyish tavsiya etiladi, parhez buyuriladi. Ogʻirroq hollarda jarrohlik usuli qoʻllanadi. B.ning oldini olish uchun qabziyatga yoʻl qoʻymaslik; hojatdan keyin orqa chiqaruv teshigi sohasini iliq suv bilan yuvishga odatlanish, kam harakat kishilar badantarbiya bilan shugʻullanishlari lozim.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bavurchi

**Bavurchi**, bovurchi – oʻrta asrlarda turkiy xalqlar saroy mansablaridan biri. XIV asrdan boshlab turkiy manbalarda qayd etila boshlagan. Oshpaz, bakovul maʼnosida ham qoʻllangan. Hukmdor oshxonasida xizmat qilgan Bavurchining bakovuldan bir pogʻona past mansab hisoblanganligini Boburning soʻzlaridan bilish mumkin: „Bavurchiliq martabasidin bakavulluq martabasiga yetkurub erdim“ („Boburnoma“, 210). Bavurchi istilohi fors tilida ham qoʻllangan.

## Manbalar
Bagram

**Bagram**, Begram – qadimgi Kapisa shahri (Afgʻoniston)ning harobalari. Qobuldan 60&nbsp;km shimolida joylashgan. Afgʻonistondagi fransuz arxeologik missiyasi aʼzolari (J. Aken, R. Girshman) tomonidan 1936–1941 yillarda oʻrganilgan. Shahar Mil. av. I asrda vujudga kelib, milodiy IV asrning 2-yarmida Kobulning yuksalishi munosabati bilan huvillab qolgan. Shahar xom gʻishtdan qilingan mustahkam mudofaa devori (harobalari saqlangan) bilan oʻralib, uning qalinligi 10 m dan ziyod boʻlgan, devorda toʻgʻri burchakli minoralar oʻrnatilgan. Qazishmalar natijasida markaziy koʻcha, turar joy binolari va qisman saroy ochilgan. Topilmalar orasida fil suyagidan ishlangan buyumlar, inson tasviri va naqshlar tushirilgan eshiklar va uy jihozlari, shuningdek mahalliy ustalar va chetdan (Hindiston, Xitoy, Suriya va boshqalar) keltirilgan shisha va jez buyumlar ayniqsa qimmatlidir.

## Manbalar
Babirussa

**Babirussa** (Babyrousa babyrussa) – choʻchqalar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. Urugʻning yagona turi. Boshqa choʻchqalardan boshining kichik, quloqlarining kalta, oyoqlarining ingichka va uzun boʻlishi, kalta dumining uchida popugining boʻlmasligi, orqasining juda bukchayganligi bilan keskin ajralib turadi. Babirussa Malayya arxipelagining Sulavesi va uning atrofida joylashgan orollardagi botqoqli oʻrmonlarda, suv havzalari yaqinidagi qamishzorlarda yakka-yakka yoki kichik toʻda boʻlib yashaydi. Babirussa yaxshi suzadi, oziq qidirib, ancha keng daryolar, hatto dengiz koʻrfazlaridan ham suzib oʻtadi. Babirussani mahalliy xalq uy hayvoni sifatida boqadi, tez qoʻlga oʻrganadi. 10 yildan koʻproq yashaydi. Oʻrmonlarning kesilishi, goʻshti, terisi va qoziq tishi uchun koʻplab ovlanishi natijasida Babirussa soni keskin kamayib ketgan. U Xalqaro tabiatni muhofaza qilish kengashining Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar
Babugan-yayla

**Babugan-yayla**– Qrim togʻlarining Bosh tizmasidagi eng baland togʻ, Gurzuf va Alushta oraligʻida. Oʻrtacha bal. 1000–1400 m, eng baland joyi 1545 m (Roman-Kosh). Yuqori yura davrining ohaktoshlaridan tarkib topgan. Karst hodisasi tufayli yer yuzasi oʻnqir-choʻnqir boʻlib ketgan. Yon bagʻirlari oʻrmon bilan qoplangan, togʻ tepasi toshloq va oʻtloq. Yon bagʻrida Qrim qoʻriqxona – ov xoʻjaligi joylashgan.

## Manbalar
Bagrat III

**Bagrat III** – Gruziya podshosi (975–1014). Bagrat III oʻz hukmronligi davrida Gʻarbiy Gruziya va Sharqiy Gruziyaning katta qismi (Kartli, Kaxeti, Ereti) ni yagona bir davlat ostiga birlashtirgan; Bagrat III dvoryanlarga tayanib mamlakatni birlashtirish siyosatidan norozi boʻlgan yirik mulkdorlarga hamda arablarga qarshi kurashgan. Uning davrida oʻrta asr gruzin madaniyatining ajoyib yodgorliklaridan biri – Bedia ibodatxonasi (Abxaziya) hamda Kutaisidagi Bagrat ibodatxonasi bunyod etilgan.

## Manbalar
Bagratiylar

**Bagratiylar** (Bagratuni) – qadimgi arman aristokratlari nasabi. Shohlar sulolasi (886–1045). Eng mashhurlari: Ashot I, Smbat I, Ashot II Temir, Ashot IV Rahmdil, Gagik I. Gruziyadagi Bagrationlar bilan sulolaviy aloqasi bor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil