Xitoy Xalq banki

**Xitoy Xalq banki** (xitoycha: 中国人民银行) – Xitoy Xalq Respublikasining markaziy banki boʻlib, Xitoy Xalq banki toʻgʻrisidagi qonun va Tijorat banki toʻgʻrisidagi qonun bilan belgilanadigan mamlakat hududida pul-kredit siyosatini yuritish va moliya institutlarini tartibga solish uchun javobgar organ hisoblanadi. U Xitoy Davlat kengashining Vazirlar mahkamasi darajasidagi ijroiya organidir.

## Tarixi
Bank 1948-yil 1-dekabrda 3 ta bank Huabey bank, Beyhay bank va Sibey fermer banklarining birlashuvi natijasida tashkil etilgan. Bosh ofisi dastlab Xebey provinsiyasining Shijiazhuang shahrida joylashgan boʻlib, keyinroq 1949-yilda Pekinga koʻchirilgan. 1950—1978-yillarda Xitoy Xalq banki mamlakatdagi yagona bank boʻlib, markaziy bank va tijorat banklari operatsiyalari uchun javobgar edi. Xitoyning materik hududidagi boshqa barcha banklar, masalan, Xitoy banki yoki Xalq banki boʻlinmalari sifatida tashkil etilgan yoki depozit qabul qilmaydigan agentliklar boʻlgan.

1952-yildan 1955-yilgacha davlat-xususiy sheriklik shaklidagi banklarni tashkil qilish uchun davlat aksiyalari xususiy banklarga qoʻshildi, birinchi besh yillik rejaga koʻra, 1955-yildan 1959-yilgacha boʻlgan davrda Xitoy Xalq banki xususiy banklarni toʻliq nazorat qilib, ularni oʻz filiallariga aylantirgan va bu Vladimir Leninning qarashlarga juda oʻxshagan. Sovet Ittifoqining yordami bilan xususiy korxonalarning ulushi va ular bilan sanoat mahsuloti xuddi shunday yoʻldan borib, sovet uslubidagi rejali iqtisodiyotni shakllantirilgan.

Qishloqni rivojlantirish uchun ajratilgan maxsus mablagʻlarni hisobga olmaganda monolit Xalq banki 1978-yilgacha barcha biznes tranzaksiyalari va kreditlarda yetakchilik qilgan. Xitoy iqtisodiy islohotlarining bir qismi sifatida Davlat kengashi Xalq bankining tijorat banki funksiyalarini toʻrtta mustaqil, biroq davlat banki sanaladigan banklarga ajratdi – Xitoy sanoat va tijorat banki (ICBC), Xitoy banki (BOC), Xitoy qishloq xoʻjaligi banki (ABC) va Xitoy qurilish banki (CCB). 1983-yilda Davlat kengashi Xalq bankini Xitoyning markaziy banki sifatida faoliyat yuritishini eʼlon qildi.

Chen Yuan 1990-yillar boshida bankni modernizatsiya qilishda muhim rol oʻynadi. Bankning markaziy banki maqomi 1995-yil 18-martda sakkizichi Butunxitoy xalq vakillari kongressining 3-plenumida qonuniy ravishda tasdiqlandi va oʻsha yilgi akt bilan Davlat kengashining boshqa vazirliklariga qaraganda yuqoriroq mustaqillik darajasi berildi. 1998-yilda Xitoy Xalq banki katta qayta qurishdan oʻtdi. Barcha viloyat va mahalliy boʻlimlar tugatilib, Xalq bankining chegaralari mahalliy maʼmuriy chegaralarga toʻgʻri kelmaydigan toʻqqizta hududiy boʻlimi ochildi. 2003-yilda Oʻninchi Butunxitoy Xalq vakillari Kongressining Doimiy qoʻmitasi umumiy moliyaviy barqarorlikni taʼminlash va moliyaviy xizmatlar koʻrsatish uchun pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirishda Xalq banki rolini kuchaytirish toʻgʻrisidagi qonunni maʼqulladi.

## Boshqaruvi
Xalq bankining yuqori rahbariyati rais va maʼlum miqdordagi rais oʻrinbosarlaridan iborat. Xalq banki raisi Butunxitoy xalq vakillari kongressi yoki uning Doimiy qoʻmitasi tomonidan tayinlanadi yoki lavozimidan ozod qilinadi. Bank raisligiga nomzod Xitoy Xalq Respublikasi Bosh vaziri tomonidan koʻrsatiladi va Butunxitoy xalq vakillari kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Butunxitoy xalq vakillari kongressi tanaffusda boʻlganda, Doimiy qoʻmita Xalq banki raisligiga nomzodni sanksiya qiladi. Bank raisi oʻrinbosarlari Davlat kengashi Bosh vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi yoki lavozimidan ozod qilinadi.

Xitoy Xalq banki raisning javobgarligi tizimini qabul qiladi, unga koʻra rais bankning umumiy ishini nazorat qiladi, rais oʻrinbosarlari esa raisga masʼuliyatini bajarishda yordam beradi. Hozirgi rais – Pan Gongsheng. Boshqaruv guruhining rais oʻrinbosarlariga quyidagilar kiradi: Zhu Hexin, Zhang Qingsong, Xuan Changneng, Lu Lei va Tao Ling.

Muayyan darajada mustaqil tarzda ishlagani bilan, Xitoy Xalq banki markaziy bank mustaqilligiga ega emas va siyosiy jihatdan Xitoy Kommunistik partiyasi siyosatini amalga oshirishi talab qilinadi. Bank Kommunistik partiyaning Markaziy moliya komissiyasi direktivasi asosida faoliyat yuritadi. Xalq bankining Kommunistik partiya qoʻmitasi kotibi bankdagi eng kuchli lavozim boʻlib, raisdan koʻra koʻproq vakolatlarga ega boʻlishi mumkin. Hozirgi qoʻmita kotibi Pan Gongsheng hisoblanadi.

## Tuzilmasi

Xitoy Xalq bankining Tyantszin, Shenyan, Shanxay, Nankin, Szinan, Uxan, Guanchjou, Chendu va Sian shaharlarida bittadan 9 ta hududiy boʻlimi, Pekin va Chunsinda 2 ta operatsion idorasi, 303 ta munitsipal boʻlinmasi va 1809 ta tuman filiali darajasidagi kichik boʻlimlari tashkil qilindi.

Uning 6 ta xorijdagi vakolatxonasi mavjud. Amerika uchun Xitoy Xalq banki vakolatxonasi, Yevropa uchun XXB vakolatxonasi (London), XXB Tokio vakolatxonasi, XXB Frankfurt vakolatxonasi, XXBning Afrika boʻyicha vakolatxonasi, XXBning Karib Taraqqiyot bankidagi aloqa idorasi faoliyat olib bormoqda.

Xalq banki 18 ta funktsional boʻlimdan (byurolardan) iborat:

* Bosh boshqaruv boshqarmasi
* Huquqiy ishlar boshqarmasi
* Pul-kredit siyosati boshqarmasi
* Moliya bozori boshqarmasi
* Moliyaviy barqarorlik byurosi
* Moliyaviy tadqiqotlar va statistika boshqarmasi
* Buxgalteriya hisobi va gʻaznachilik boshqarmasi
* Toʻlov tizimi boshqarmasi
* Texnologiya boshqarmasi
* Valyuta, oltin va kumush byurosi
* Davlat gʻaznachilik byurosi
* Xalqaro boshqarma
* Ichki audit boshqarmasi
* Xodimlar boshqarmasi
* Tadqiqot byurosi
* Kredit axborot tizimi byurosi
* Pul yuvishga qarshi kurash byurosi (Xavfsizlik byurosi)
* XXBning CPC qoʻmitasining taʼlim boshqarmasi

Quyidagi korxona va muassasalar bevosita XXBga tegishli:

* Xitoyning Pul yuvishga qarshi monitoring va tahlil markazi
* XXB Oliy maktabi
* Xitoy moliya nashriyoti
* Moliyaviy yangiliklar
* Xitoy Milliy kliring markazi
* Xitoy banknotlarini chop etish va zarb qilish korporatsiyasi
* Xitoy oltin tanga korporatsiyasi
* Xitoyning moliyaviy kompyuterlashtirish korporatsiyasi
* Xitoy valyuta savdo tizimi

### Mikromoliya
* Qishloq kredit kooperativlari

### Moliyaviy inklyuzivlik
XXB moliyaviy inklyuzivlik siyosatini ilgari surishda faol va Moliyaviy inklyuziya alyansi aʼzosi.

## Raislar roʻyxati

## Foiz stavkalari
Avvallari bank belgilaydigan foiz stavkalari dunyoning boshqa mamlakatlaridagi kabi 25 ga emas, har doim toʻqqizga boʻlinar edi. Lekin, 2010-yil 19-oktabrdan boshlab Xalq banki stavkalarni 0,25 foiz punktga oshirishni boshlaganligi sababli, hozirda bunday emas.

Xalq bankining soʻnggi foiz stavkasi oʻzgarishlari:

## Majburiy zaxira stavkasi

XXBning soʻnggi majburiy zaxira stavkasi oʻzgarishlari:

## Valyuta zaxiralari
2004-yildan boshlab valyuta zaxiralari:

## Yana qarang
* Renminbi, Xitoy milliy valyutasi
* Hong Kong Monetar boshqarmasi
* Xitoy Respublikasi (Tayvan) Markaziy banki

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Stiven Bell va Xui Feng. *Xitoy Xalq bankining yuksalishi: institutsional oʻzgarishlar siyosati* (Garvard universiteti nashriyoti; 2013) 384 bet; Yaqin tarix; asosiy shaxslar bilan suhbatlardan foydalanadi

## Havolalar

*