Signalni detektorlash

**Detektor**, **demodulyator** () — elektromagnit tebranishlar aniqlanadigan elektr zanjirining elementi. Detektorlar infraqizil, koʻrinadigan, ultrabinafsha va radio diapazonlarida ishlashi mumkin. Aniqlash foydali (modulyatsiya qiluvchi) signalni tashuvchi komponentdan ajratish orqali sodir boʻladi.

## Radiodiapazon
Radio qabul qilgich yoki demodulyatorning detektori modulyator tomonidan oʻrnatilgan radio signalidan maʼlumotni tiklaydi. Masalan, radio yoki telekoʻrsatuvlarni qabul qilish qurilmaning antennasi tomonidan qabul qilingan yuqori chastotali signalning demodulyatsiyasi 

Chastota modulyatsiyasi (FM) bilan maxsus kaskad ishlatiladi.

Raqamli signal demodulyatorining muhim vazifasi uzatilgan belgilar oqimining takt chastotasini tiklashdir.

Har qanday vosita bilan modulyatsiyalangan signallarni qabul qilishga qodir demodulyatorlar (shu jumladan, raqamli axborotni radio uzatishda ishlatiladigan KAM256 yoki OFDM kabi murakkab signallar) vektor deb ataladi.

Eng oddiy holatda, amplituda modulyatsiyalangan signal detektori rektifikatorga oʻxshash tarzda ishlab chiqilgan. Ishlash printsipi tashuvchining chastotasi modulyatsiya qiluvchi signalning chastotasidan sezilarli darajada yuqori, modulyatsiya koeffitsienti esa birdan kam degan taxminga asoslanadi. Bunday holda, qurilmaning kirishidagi signal toʻgʻrilanadi va modulyatsiya qiluvchi signalning maksimal chastotasidan kattaroq boʻlgan kesish chastotasi bilan past chastotali filtr yordamida filtrlanadi.

### Eng oddiy diodli AM detektori
Eng oddiy holatda amplitudali modulyatsiyalangan yuqori chastotali signalning demodulyatori kondansatör va qarshilikdan chiqish filtri boʻlgan bitta diodda yarim toʻlqinli rektifikatordir. Rezistorning kondensatorga nisbati yuqori chastotali tashuvchining yarim davrlarini optimal ravishda tekislash uchun tanlanadi. Tashuvchining yarim davrlarining amplitudasi kondansatkichdagi kuchlanishdan oshib ketganda, diod ochiladi va kondansatör zaryadlanadi; tashuvchining yarim davrlarining amplitudasi kondansatkichdagi kuchlanishdan pastga tushganda, diyot yopiladi va kondansator zaryadsizlanadi; konvert shu bilan modulyatsiya qiluvchi (past chastotali) signalni tiklaydi.

Ovoz chastotasi signalini demodulyatsiya qilish(20-20 000 Hz) odatda kremniy yoki germaniy diod va taxminan kondansator(10-47 nF) orqali qilinadi.

Diodli AM detektorining koʻrib chiqilgan sxemasi *ochiq kirishga ega boʻlgan detektor* deb ataladi. Kirish *ochiq* deb ataladi, chunki amplituda modulyatsiyalangan yuqori chastotali signalning doimiy komponenti (agar mavjud boʻlsa) detektorning yukiga toʻsqinliksiz oʻtadi.

Agar siz diod va kondansatkichni almashtirsangiz, siz *yopiq kirishga ega detektorni* yoki doimiy komponentni yukga oʻtkazmaydigan *parallel detektorni* olasiz. Ushbu sxema boʻyicha detektor boshlari (HF zondlari) doimiy voltmetr yordamida radio chastota diapazonining oʻzgaruvchan kuchlanishini oʻlchash uchun qurilgan.

## Videodetektor
Videodetektor — bu elektron qurilma, elektr signallarini oʻzgartiruvchi. Video detektorning kirishiga tashuvchi yoki oraliq chastotada televizor signali qoʻllanilganda, chiqish qurilmasida video tasvirni yaratish uchun zarur boʻlgan signallar (masalan, CRT) chiqishda hosil boʻladi. Bunday signallar:

* Yorqinlik signali — asosiy axborot signali
* Chroma (rang farqi) signallari
* Tekshirish signallari (impulslarni sinxronlash)
* Qora langar darajasidagi signal
* Telematn dekoderi uchun maʼlumot

Video protsessorlarga asoslangan video detektorlarda, qoida tariqasida, yorqinlik va xrominatsiya signallari oʻrniga, dekodlangan R, G, B signallari darhol chiqariladi, ular rang uzatish tizimlaridan birining kodlash qoidalariga muvofiq olinadi (PAL, SECAM, NTSC)

## Manbalar
* Detektirovanie//Ensiklopediya sovremennoy texniki. Avtomatizatsiya proizvodstva i promishlennaya elektronika. Tom 1 (A — I) — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1962
* Detektor//Ensiklopediya sovremennoy texniki. Avtomatizatsiya proizvodstva i promishlennaya elektronika. Tom 1 (A — I) — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1962
* Slovar po kibernetike / Pod red. akademika V. S. Mixalevicha. — 2-e. — Kiev: Glavnaya redaksiya Ukrainskoy Sovetskoy Ensiklopedii imeni M. P. Bajana, 1989 god. — 751 s. — (S48). — 50 000 ekz.