Nandina

***Nandina domestica***( )odatda **nandina**, **samoviy bambuk** yoki **muqaddas bambuk** nomi tanilgan. Zirkdoshlar oilasiga mansub, Himoloydan Yaponiyagacha boʻlgan sharqiy Osiyoda oʻsuvchi oʻsimlik turi. Bu tur ***Nandina*** monotipik turkumining yagona vakili. U bogʻlarda manzarali oʻsimlik sifatida keng tarqalgan boʻlib, salqin oylarda yorqin qizil kuzgi barglari, bahorda oʻsib chiquvchi jozibali barglari bilan ajralib turadigan bir qator navlari ishlab chiqilgan. Mashhur manzarali buta boʻlsa-da, mevalari qushlar uchun zaharli, ayniqsa qishning oxirida.

Turkum nomi *Nandina* yaponcha *nanten* soʻzidan olingan. Binar nomi " *uydagi* " yoki „uy xoʻjaligi“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tavsif

„Muqaddas bambuk“ deb atalishiga qaramay, u bambuk emas, balki boʻyi 2 metr gacha boʻlgan doimiy yashil butadir. Yaltiroq barglari uzunligu 50-100 santimetr, ikki yoki uchga boʻlingab, alohida varaqalar uzunligi 4-11 santimetr uzun kengligi 1,5-3 santimetr.

Bahorda tangi chiqqan barglar avval keyin yashil rangga kiradi; eski barglar toʻkilishidab oldin qizil yoki binafsha tusga kiradi.

Toʻpgullarida koʻp sonli bir jinsli gullari roʻvak toʻpgulda joylashgan. Gullar yozning boshida barglar ustida joylashgan konussimon klasterlarda paydo boʻladi. Mevasi yorqin qizil rangda, kech kuzda pishib, koʻpincha qishgacha turadi.

## Bogʻning tarixi va yetishtirish

Asrlar davomida Xitoy va Yaponiya bogʻlarida yetishtirilgan *N. domestica* Gʻarb bogʻlariga Uilyam Kerr tomonidan olib kelingan. Gulning birinchi turlarini 1804-yilda Kantondan oʻzining birinchi partiyasi bilan Londonga joʻnatgan. Ingliz seleksionerlari, uning chidamliligiga ishonchlari komil boʻlmaganligi sababli, uni dastlab issiqxonalarda saqlashgan. Karl Piter Tunberg tomonidan berilgan ilmiy ism oʻsimlikning yaponcha nomining lotinlashtirilgan versiyasidir. Yaponiyada tur ayniqsa mashhur va milliy Nandina jamiyati mavjud. Shanxayda yangi yil arafasida koʻchalarda uylar va ibodatxonalarni bezash uchun nandinaning rezavorlar sotiladi.

Nandinaning Buyuk Britaniyada kam meva beradigan navi oʻstiriladi, lekin uni USDA 6-10 chidamlilik zonalarida oʻstirish mumkin. Nandina issiqlik va sovuqqa chidamli .

Nandina qushlar va hayvonlar uchun juda zaharli hisoblanadi. Rezavorlaning poyalarini bahorda osongina qoʻl bilan uzib tashlash mumkin. Tabiiy fitokimyoviy moddalar tufayli bu oʻsimlik quyon, kiyik va jayralar uchun toʻsiq sifatida ekilishi mumkin.

### Turlari
Bu oʻsimlikning mashhur navlari:

* *Blush* — boʻyi birboz pastroq, qish oylarida barglari yorqin qizil rangga kiradi.
* Fire power — balandligi 2 dan 2 1/2 futgacha, qizil qishki barglari tufayli shunday nomlangan.
* *Gulfstream* — kengligi 3 fut va balandligi 3 dan 3 1/2 futgacha boʻlgan u tor, olmos shaklidagi barglarga ega
* *Moon Bay* — boʻyi 1 m gacha boʻlgan zich va tik, uning olmos shaklidagi barglari (ular Gulfstreamga oʻxshash) mavsumiy ravishda ohak yashil, qizil, oʻrik va bordo rangdan oʻzgaradi.
* *Moyer’s red* — 4 dan 6 futgacha oʻsadigan, och pushti gullarga ega boʻlgan mitti turi.
* *Nana* — past toʻsiq uchun mos keladigan mitti nav
* *Obsesyon* — boʻyi 2 dan 2 1/2 futgacha va bahor va kuzda qizil barglari bilan ajralib turadi.
* Royal Princess — balandligi 8 futgacha yetadu bu nav qizgʻish rangli gullarga ega.
* *Sienna Sunrise* — 3-4 fut balandlikda oʻsadi, u kuzda yorqin qizil barglari bilan ajralib turadi.

## Toksiklik
Oʻsimlikning barcha qismlari zaharli boʻlib, tarkibida sianid hosil qiladigan birikmalar mavjud va isteʼmol qilingan taqdirda oqibati yomon boʻlishi mumkin. Oʻsimlik 4-toifaga, „odatda odamlar uchun toksik boʻlmagan“ toifasiga kiritilgan. Lekin rezavorlar mushuklar va oʻtloq hayvonlar uchun zaharli hisoblanadi. Mevalarni haddan tashqari koʻp isteʼmol qilish cedar waxwings kabi qushlarni oʻldiradi.

Rezavorlar tarkibida nantenin alkaloidlari mavjud boʻlib, ular ilmiy tadqiqotlarda MDMA (ekstazi) ga qarshi antidot sifatida ishlatiladi.

## Galereya

Fayl:Nandina Blooms.jpg|*Nandina domestica* gullari
Fayl:(MAD) N. domestica - fl - 03.jpg|Nandina guli
Fayl:(MAD) N. domestica - fr - 06.jpg|Mevalari
Fayl:Ranunculales - Nandina domestica 2.jpg|Mevali buta
Fayl:Nandina domestica1.jpg|Tabiiy muhitda o'suvchi o'simlik
Fayl:Nandina domestica fire power A.jpg|Fire power navi
Fayl:Nandina domestica leaves.JPG|Janubiy Koreyada o'suvchi nav
Fayl:Nandina domestica Gulf Stream 3zz.jpg|Olmos shaklidagi varaqalar bilan "Gulf Strim" navi
Fayl:Nandina domestica-Clapiers-4050~2015 03 29.JPG|*Nandina domestica* ko'chati, ikkita yashil kotiledon va birinchi qizil-yashil barg
Fayl:2021-06-22 18 26 54 Heavenly Bamboo flowers and fruit along Thompson Road in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Gullar va mevalar

## Manbalar