Giperaktivlik

**Giperaktivlik** — bu odamning jismoniy faolligi va qoʻzgʻaluvchanligi meʼyordan oshib ketadigan, noadekvat va samarasiz boʻlgan holat  . Giperaktivlik — bu asab tizimining muvozanatsizligi belgisi. Bu holat, asosan, notoʻgʻri harakat faoliyatida namoyon boʻladi: bolalarda oldinga va orqaga yugurish, shov-shuvlilik, shuningdek, gapiruvchanlik, kattalarda — harakatchanlik, bezovtalik, atrofdagilarning oʻzlarining bezovtalanishiga toqat qilolmaslik shaklida namoyon boʻluvchi faoliyat   .

## Giperaktivlikning sabablari va belgilari

### Bolalarda giperaktivlik
Giperaktivlik turli xil ruhiy kasalliklarga ega boʻlgan bolalarda paydo boʻladi. Bular: aqliy zaiflik va stereotipik harakatlar bilan birgalikda giperaktiv buzulish bilan (ICD-10 kodi: ), giperkinetik buzilishlar : faoliyat va diqqatning buzilishi (bu tashxisga giperaktivlik va diqqat yetishmasligi kiradi, qisqartma GDYe); ICD-10 kodi: ), giperkinetik xatti-harakatlarning buzilishi (ICD-10 kodi: ) va boshqa giperkinetik kasalliklar (ICD-10 kodi: ).

Statistik maʼlumotlarga koʻra, giperaktivlik (GDYe doirasida) oʻgʻil bolalarda 3 marta koʻproq uchraydi.

Giperaktivlik koʻpincha GDYe ning bir qismi sifatida uchraydi. Odatda bolalarda GDYe belgilari 4 yoshdan boshlab paydo boʻla boshlaydi  . Shifokorga murojat qilishning oʻrtacha yoshi 8-10 yoshni tashkil qiladi: bu yoshda oʻqish va uy ishlari boladan mustaqillik va diqqatni jamlashni talab eta boshlaydi  .

Bolalarda giperaktivlikning asosiy belgilari:

# Umumiy haddan tashqari yuqori faollik, bu vaziyatda kutilgan narsalar kontekstida va bir xil yoshdagi va intellektual rivojlanishdagi boshqa bolalar bilan solishtirganda.
# Haddan tashqari sabrsizlik, ayniqsa xotirjamlikni talab qiladigan vaziyatlarda  .
# Koʻpincha qoʻl va oyoqlarda bezovtalanuvchi harakatlar kuzatiladi; stulda yoki tunda oʻtirib, yotoqda yotib, bola doimo dumalaydi, aylanadi..
# Koʻpincha sinfda dars paytida yoki oʻrnida oʻtirishi kerak boʻlgan boshqa vaziyatlarda oʻrnidan turadi .
# Koʻpincha maqsadsiz jismoniy faoliyatni namoyon qiladi: mumkin boʻlmagan holatlarda yuguradi va yon-atrofida sakraydi, biror joyga koʻtarilishga harakat qiladi  .
# Oʻtirishi kerak boʻlgan joydan doimiy sakrab turish, shuningdek, tebranish va burishish .
# Oʻyinlarda shovqin solish va jim, xotirjam oʻynay olmaslik yoki boshqa narsa bilan shugʻullanish  .
# Haddan tashqari jismoniy faollik: bola koʻpincha doimiy harakatda boʻladi  .
# Haddan tashqari shovqin soladi va koʻpincha oʻzini namoyon qiladi  . Koʻpincha bola uyquga ketganidan keyin koʻp oʻtmay uygʻonadi, baʼzida oʻynaydi, sababsiz kuladi, ertaklarni qiziqish bilan tinglaydi, baʼzan ota-onasining toʻshagiga chiqadi, u bilan birga oʻtirishni talab qiladi, qoʻshiq aytish yoki ertak aytishni yoki uni silashni toʻxtatganda, uygʻonadi.

### Kattalardagi giperaktivlik
Oʻsmirlik davridagi GDYe da giperaktivlik odatda bezovtaligi, sabrsizlik, ichki qoʻzgʻaluvchanlikning kuchayishi hissi bilan chegaralanadi. Bolalik davriga xos boʻlgan qoʻzgʻaluvchanlik koʻpincha boʻlmaydi   . Voyaga etganidagi GDYe da giperaktivlik kamayishi mumkin, ammo diqqat bilan bogʻliq xarakterli muammolar saqlanib qoladi   .

Giperaktivlik maniakal fazadagi bipolyar affektiv buzuqlish va shizoaffektiv buzuqlik bilan ogʻrigan bemorlarda haddan tashqari faollik koʻrinishida  , demans („qarilik demans“) bilan ogʻrigan baʼzi bemorlarda tartibsiz shovqin , vaqtinchalik giperaktivlik — oʻtkir intoksikatsiya bilan psixostimulyatorlar (masalan, kokain, metamfetamin) koʻrinishida namoyon boʻlishi mumkin   .

## Yana qarang

* Giperbuliya
* maniakal epizod
* psixomotor qoʻzgʻalish
* Diqqat va giperaktivlik etishmasligi sindromi

## Manbalar