open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James V. Scotti

**James Vernon Scotti** (1960-yilda tugʻilgan) — amerikalik astronom. U Oregon shtatining Bandon shahrida tugʻilgan. 1978-yilda Vashingtonning Edmonds shahridagi Vudvey oliy oʻquv yurtini tamomlagan hamda bakalavr darajasini olgan. 1983-yilda Tuksondagi Arizona universitetida astronomiya boʻyicha tahsil olgan. Oʻsha vaqtdan beri u Yerga yaqin asteroidlarni (NEA) qidiradigan qator loyihalardan biri boʻlgan Spacewatch loyihasi ustida ishlagan. U 1984-yilda loyiha uchun asteroidni aniqlashning birinchi avtomatik dasturini yozgan.

## Kashfiyotlar
Scotti ikki halqali 10199 Chariklo asteroidining kashfiyotchisi (1997-yil 15-fevralda) hisolanadi. Bu yagona halqali asteroid va halqa tizimi bilan hozirgacha topilgan eng kichik obyekt.

U Yerga yaqin boʻlgan koʻplab asteroidlarni, jumladan (496816) 1989 UP va (35396) 1997 XF 11 kashf etgan, ular orbitaning dastlabki hisob-kitoblari 2028-yilda Yerga taʼsir qilish ehtimolini koʻrsatganda, yangiliklar ommaviy axborot vositalarida qisqacha shov-shuvga sabab boʻlgan; keyingi kuzatishlar aniqroq orbitaga olib keldi, bu esa zarbani rad etdi. 1991-yilda u baʼzi gʻayrioddiy xususiyatlarga ega boʻlgan 1991 VG ni kashf etdi. 2013-yilda Scotti 2013 BS 45 ni kashf etdi, u past eksantriklik va past moyillik orbitasida harakatlanadigan boshqa NEO hisoblanadi.

Shuningdek, u 1985-yildan boshlab 75 dan ortiq kometani tikladi (chunki kometalar gaz chiqarish va quyosh shamoli tufayli tortishish boʻlmagan kuchlarga taʼsir qiladi, koʻpincha ularning aniq oʻrnini bashorat qilish va har safar perigeliyga yangi yaqinlashganda ularni qayta kashf qilish qiyin). U 1994-yil iyul oyida Yupiterga taʼsir qilgan taniqli Shoemaker-Levy 9 kometasining kashf qilinishini tasdiqladi. U shuningdek davriy kometalar 202P/Scotti , 244P/Scotti , 377P/Scotti , P/2010 C1 (Scotti), P/ kashf etdi. 2010 H4 (Scotti), P/2010 H5 (Scotti), P/2011 A2 (Scotti), P/2013 A2 (Scotti) va P/2015 Q1 (Scotti); keyingi oltitasi hali raqamlanmagan, chunki ular faqat bitta perigeliy oʻtish joyida koʻrilgan. Shuningdek, u davriy boʻlmagan C/2010 E5 (Scotti) va C/2010 F3 (Scotti) kometalarini kashf etdi.

Skottining ilmiy qiziqishlari qatoriga kometalarning kelib chiqishi, kometalar va asteroidlarning dinamik evolyutsiyasi, Yerga yaqin asteroidlar va tashqi Quyosh tizimi kiradi.

Skotti, shuningdek, koinot ishqibozi va kosmik tadqiqotlar tarixiga, xususan, Apollon dasturiga qiziqadi. U Apollon yoʻldoshining tadqiqotlari haqida batafsil maʼlumot beruvchi Apollon Lunar Surface Journal jurnaliga oʻzining yirik hissasini qoʻshdi. U, shuningdek, kosmik rassom va fotografdir.

## Mukofotlar va unvonlar
1983-yilda Anderson Mesa stantsiyasida Edvard Bouell tomonidan kashf etilgan 3594 Scotti asteroidi uning sharafiga nomlangan. Rasmiy nomlash maqolasi Minor Planet Center tomonidan 1987-yil 7-sentabrda nashr etilgan (MPC 12211).

## Yana qarang
Davriy kometalar roʻyxati
Kometa
## Manbalar
Buket

„**Buket**“ (, yaʼni „Guldasta“) — sovet va rus qoʻshiqchisi Aleksandr Barikin ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiq musiqasini Barikinning oʻzi shoir Nikolay Rubtsov 1987-yil yozgan sheʼrga bastalagan.

„Buket“ qoʻshigʻi ilk bor 1987-yil „Po vashim pismam“ rukni doirasida Barikin hamda Vladimir Kuzminning qoʻshma singli oʻlaroq chiqarilgan. 1988-yilda esa Barikinning „Buket“ nomli albomiga kiritilgan.

Qoʻshiq „Pesnya goda-87“ festivalida ijro etilganidan keyin butun Sovet Ittifoqi boʻylab tanilgan. „Buket“ chiqarilishi ortidan Barikinni rock musiqani tark etib, estrada artistiga aylanganlikda ayblashgan. Shuning uchun Barikin oʻz qoʻshigʻini yoqtirmay qoʻygan.

Qoʻshiqni Barikin oʻzining „Karnaval“ guruhi bilan studiyada yozib olgan. Aleksandr Kalyanov hamda O. Stupka ovoz rejissori vazifasini oʻtagan, A. Lushkin esa ashula yozuvini tahrir qilgan. Qoʻshiq yozilishini Barikin quyidagicha xotirlagan:

## Manbalar

## Havolalar

*
5335 Damocles

**(5335) Damocles** — vaqtinchalik belgisi 1991 DA, kentavr va damokloidlarning nomi, Halley tipidagi va uzoq davrdagi faol boʻlmagan yadrolar boʻlishi mumkin boʻlgan kichik sayyoralar guruhi kometadir. U 1991-yil 18-fevralda Avstraliyadagi Sayding Spring rasadxonasida avstraliyalik astronom Robert Maknaut tomonidan kashf etilgan. Yunon mifologiyasining qahramonlaridan biri boʻlgan Damocl sharafiga nomlangan.

## Tavsif
Damocl kashf etilganda, u boshqa maʼlum boʻlganlardan butunlay farq qiladigan orbitada ekanligi aniqlandi. Damocl orbitasi Mars afelioni ichidan Urangacha yetib bordi. U Quyosh tizimining aylanaga yaqin orbitasidan ichki Quyosh tizimiga olib boradigan eksantrik orbitaga oʻtayotganga oʻxshardi. Dunkan Steel, Gerxard Xan, Mark Beyli va Devid Asher uning uzoq muddatli dinamik evolyutsiyasi prognozlarini amalga oshirdilar va uning Yerni kesib oʻtuvchi asteroid boʻlish ehtimolini aniqladilar. Hamda ular umrining chorak qismini shunday orbitada oʻtkazishi mumkin deb taxmin qildilar. Damocl hozirgi kungacha va undan keyin oʻn minglab yillar davomida barqaror orbitaga ega, chunki uning yuqori moyil orbitasi ushbu obyektni Yupiter yoki Saturnga yaqinlashtirmaydi.

Damoclning Drako yoʻnalishidan Marsda u bilan bogʻliq boʻlgan meteorit yomgʻiri boʻlishi mumkinligi haqida baʼzi taxminlar mavjud. Obyektning Mars orbitasining minimal kesishishi masofasi (Mars MOID) 0,057 a.b. (8 500 000 km; 5 300 000 mil) va Uran MOID 0,3 a.b. (45 000 000 km; 28 000 milya) ga teng.

2019-yil holatiga koʻra, Damocl Quyoshdan 19,6 a.b. uzoqlikda joylashgan boʻlib, koʻrinadigan kattaligi 26,3 ga teng. Obyekt Quyoshdan eng uzoq nuqtasiga 2011-yilda erishgan.

Sifatdosh shakli Damoclean, /dæməˈkliːən/. Rasmiy nomlash maqolasi Minor Planet Center tomonidan 1993-yil 1-sentabrda nashr etilgan (MPC 22508).

Damocl qilichi — haddan tashqari osilgan tahdid, qadimgi Yunonistondan uzoq vaqtdan beri mavjud boʻlgan siyosiy metafora.

## Manbalar
Michael Connelly

**Michael Joseph Connelly** (; 1956-yil 21-iyulda tugʻilgan) – amerikalik yozuvchi. 1992-yilda ** dastlabki romanini eʼlon qilgan. Detektiv Hieronymus „Harry“ Bosch haqidagi turkum romanlari bilan tanilgan.

Connelly qalamiga mansub asarlar shu kungacha umumjahon boʻylab 74 milliondan ortiq nusxada sotilgan, 40 ta tilga esa tarjima qilingan.

## Manbalar
Rido sharsharalari

**Rideau sharsharasi** , - Kanadadagi Ottava shahridagi ikkita sharshara. Rido daryosining Ottava daryosiga quyilishida joylashgan. Ikki sharshara oʻrtasida Yashil orol joylashgan boʻlib, uning janubida  joylashgan. Sharsharaning gʻarbiy tomonida Milliy tadqiqot kengashining shtab-kvartirasi, sharqda esa sobiq "Kanada va dunyo paviloni" muzeyi va Fransiya elchixonasi binosi joylashgan.

Sharsharalarning nomi 1613-yilda Samuel de Shamplain tomonidan berilgan, ular uchun suvning tushishi pardaga oʻxshardi, . Keyinchalik Rido daryosi sharshara nomi bilan atalgan va Ottavadagi boshqa koʻplab ob'ektlar uning nomi bilan atalgan. Rido kanali qurilishining maqsadlaridan biri qayiqlar uchun aylanma yoʻlni ta'minlash edi, chunki Rido sharsharasi va Hogs Back sharsharasidan oʻtish kemalar uchun mumkin emas darajada qisoblanar edi.

## Adabiyotlar

* 
* 

## Manbalar

*
Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan transport xodimi

**„Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan transport xodimi“ faxriy unvoni** — avtomobil, temir yoʻl, havo, daryo, shahar transporti, yoʻllar qurilishi va ulardan foydalanish, oʻquv yurtlari, ilmiy-tadqiqot muassasalari, loyiha tashkilotlarining, shuningdek boshqa transport korxonalarining respublika transportini rivojlantirishda, transport vositalaridan foydalanish samaradorligini oshirishda, yoʻllar qurish va ulardan foydalanishda alohida xizmat koʻrsatgan xodimlariga beriladi.
## Tavsifi
* Koʻkrak nishoni diametri 30 millimetrli doira shaklida boʻladi va 925 probali kumushdan tayyorlanadi. Nishonning qalinligi 2,2 millimetr.
* Nishonning hoshiyalangan tekis yuz tomonida teplovoz, yuk shinasi va samolyot, pastki oʻng chekkasida dafna novdasi tasvirlangan. Nishonning aylanasi boʻylab „XIZMAT KOʻRSATGAN TRANSPORT XODIMI“ degan yozuv joy olgan.
* Nishonning orqa tomonida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan. Tasvirlar va yozuv qabariq.
* Koʻkrak nishoni ichki qismiga Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadagʻichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.
## Manbalar
C/2009 R1

**C/2009 R1 (McNaught)**, McNaught kometasi nomi bilan maʼlum boʻlgan ellikdan ortiq kometalardan biri — davriy boʻlmagan kometa, Britaniya-Avstraliya astronomi Robert H. MakNaught tomonidan 2009-yil 9-sentabrda Uppsala Janubiy Shmidt teleskopi yordamida Avstraliyaning Yangi Janubiy Uelsdagi Siding Spring rasadxonasida kashf etilgan. Topilma xuddi shu kuni Tenerifedagi Optik Ground Station teleskopida tasdiqlandi. Bu kashfiyotdan keyin kometaning oldingi suratlari 2009-yil 20-iyul, 1-avgust va 18-avgustda topilgan edi. C/2009 R1 Quyosh tizimini butunlay tark etadi, deb ishoniladi.

## Kuzatish
C/2009 R1 (McNaught) 2010-yil iyun oyi boshida C/2009 R1 Andromeda va Persey yulduz turkumlarida durbin bilan koʻrindi. Astronomlar kometa yorqinroq oʻsishini va shimoliy yarim sharda qurolsiz koʻzga koʻrinib turishini bashorat qilishgan obyekt oʻsha paytda u Auriga va Egizaklar turkumlari orasida paydo boʻlgan.

Hozircha C/2009 R1 kutilganidan yorqinroq boʻlib chiqdi, shu sababli Sky and Telescope onlayn maqolani „Iyun shafaqidagi zaif kometa“ dan „Iyun shafaqidagi kometa“ deb qayta nashr qildi. C/2009 R1 oxir-oqibat 2010-yil 30-iyundan 2-iyulgacha 2 magnitudali yorqinlikka erishishi kutilmoqda, oxirgi sana perigelyani belgilaydi; biroq u yorishganda, uning Quyoshga yaqinligi koʻrishni qiyinlashtiradi va u faqat tong va shom vaqtida ufq yaqinida koʻrinadi. 13-iyunga kelib, kometaning changi natijasida hosil boʻlgan ikkinchi dum ham koʻrinib qoldi.
Kometa oʻzining „taʼsirchan yashil va uzun ion dumi“ bilan ajralib turadi, u 2010-yil 6-iyun holatiga koʻra tashqi koʻrinishi „tayoqdagi olma“ ga oʻxshatilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* NASA Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser on C/2009 R1
* NASA Astronomy Picture of the Day:
** June 17, 2010, Comet McNaught Passes NGC 1245
** June 7, 2010, Comet McNaught Becoming Visible to the Unaided Eye
* Comet C/2009 R1 (McNaught) in Andromeda
Mirza Mirsagatov

**Mirza Usmonovich Mirsagatov** (1902-1982) — urolog, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan shifokor.

## Tarjimai hol
Mirza Mirsagatov 1902-yilda yassi non yopuvchi yoki nonvoy oilasida dunyoga keladi. U 10 yoshidan boshlab otasiga yordam berishni boshlaydi. Oʻzbek maktabida ta’lim ola boshlaydi. Boʻlajak shifokor 4-sinfni tamomlagach, ishchilar fakultetida tahsil oladi va bu dargohda 1923-yilgacha ta’lim oladi. Bundan tashqari 1920-yildan to 1923-yilgacha Toshkent shahridagi oʻta xavfli ob’yektlarni qoʻriqlash boʻyicha “MMQ” maxsus maqsadli otryadida boʻlgan.

Mirza Mirsagatov 1923-yilda ta’lim olish yuzasidan Moskvaga yuboriladi,  soʻng u 1-Moskva Davlat universitetining tibbiyot fakultetida tahsil oladi. 

Mirsagatov 1928-yil Moskva davlat universitetini bitirib, Davlat venerologiya instituti qoshidagi aspiranturaga oʻqishga kiradi. Aspiranturani tamomlagach Toshkentga qaytib keladi, u yerdan Samarqandga Oʻzbekiston tibbiyot institutiga oʻqishga yuboriladi.

1931-1932-yillarda — Samarqand viloyati Venerologiya tekshiruv klinikasi (dispanseri)ning mudiri lavozimida ishlaydi.

1933-1935-yillarda — Samarqand shahar Respublika kasalxonasi bosh shifokori. 1934-yilda esa Mirza Mirsagatov Yuliy Fuchik bilan tanishadi. Ushbu uchrashuvdan soʻng, kelajakda Yuliy Fuchik Markaziy Osiyo boʻyicha bir qator ocherklar yozadi. Ocherklardan birida Mirza Usmonovichning yoshlik yillaridagi hayoti yodga olinadi.

1935-yildan Moskva 1-shahar kasalxonasida ishlaydi. Tibbiyot fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun “Uretral torayishning uzoq muddatli natijalari” mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qiladi. Soʻng Moskvadagi Veysbor poliklinika qoshidagi gonoreya boʻlimida vaqtinchalik faoliyat yuritgan.

1938-1940-yillarda tajribali urolog-shifokor Molotov nomidagi Toshkent tibbiyot instituti direktori boʻlgan. Keyinchalik u Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi boʻlgan. Bir vaqtning oʻzida Toshkent tibbiot akademiyasi urologiya klinikasida katta assistent boʻlib ishlagan (1950-yilgacha). Oradan vaqt oʻtib, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi va Vazirlar Kengashi huzuridagi viloyat poliklinikasida urolog-konsultant boʻlgan.

Nafaqaga chiqqandan soʻng u oʻz faoliyatini davom ettirib, kichik urologiya boʻyicha maslahatlar beradi.

## Hukumat mukofoti va unvonlari

* “II-darajali Vatan urushi” va “Qizil yulduzcha” ordenlari 
* “Harbiy xizmatlari uchun”, “Kavkaz mudofaasi uchun”, “1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun”medallar 
* Koʻp yillik a’lo mehnati uchun Qizil Bayroq ordeni (1954-yillarda)
* “Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan shifokor” (1947-yil 28-noyabr)
* Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan

## Manbalar
Antonina Shoroxova

**Antonina Alekseyevna Shoroxova (Vasileva)** (1881-yil 25-yanvar (ba’zi manbalarda 6-fevral), Saratov — 1979-yil 6-fevral, Toshkent) — rus va sovet doktori, professor, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Toshkentdagi birinchi akusher-ginekolog sanaladi.

## Tarjimai hol
Antonina Alekseyevna Shoroxova (Vasileva) 1881-yil 25-yanvarda Saratov shahrida tugʻilgan. A.A.Shoroxova 1898-yilda Saratovdagi ayollar gimnaziyasini tamomlagan. Keyin u Sankt-Peterburgdagi ayollar tibbiyot institutida tahsil oladi va bu dargohni 1909-yilda tugatadi. Antonina Alekseyevnaning kurdosh-dugonalari Nobel-Oleynikova, Marta Ludvigovnalar edi. Boʻlajak doya institutni tamomlagach, 1909-1912-yillarda institutning akusherlik-ginekologik klinikasida ordinaturada tahsil oladi. 1912-yildan 1916-yilgacha u Tuladagi guberniya qishloq kasalxonasida ishlagan.

1916-yildan boshlab u Toshkentda ishlay boshladi va u yerda shahar kasalxonalaridan birida ginekologiya boʻlimi tashkil qildi. 1917-1936-yillarda Shoroxova Toshkent shahar kasalxonasida ishladi, uning rahbarligida Oʻrta Osiyo Davlat universiteti stajyorlari va tibbiyot fakulteti talabalari akusherlik va ginekologiya boʻlimida ixtisoslashtirilgan. 1925-yilda Antonina Alekseevna Shoroxova bir qator G'arb mamlakatlarida: Angliya, Germaniya va AQShda xorijiy ilmiy missiyada edi.

Antonina Alekseyevna Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi unvoni bilan taqdirlangan. 1947-yilda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashiga deputat etib saylangan. U Lenin ordeni, ikki marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

A.A.Shoroxova 1979-yilda Toshkentda vafot etgan va Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

## Havolalar

* Биография А. А. Шороховой на сайте «Здравоохранение Узбекистана»
* ''М. Ходжиметова'' // Антонина Алексеевна Шорохова. Всегда в нашей памяти.
* ''Мемориал памяти'' // Антонина Алексеевна Шорохова. 
* Некролог
Firutdin Sattarov

**Firutdin Mamedovich Sattarov** (1930-yil 31-avgust, Toshkent — 2018-yil 16-fevral) — sovet oʻzbek agronomi, Butunittifoq paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti sugʻorish rejimi va sugʻorish texnologiyasi laboratoriyasi mudiri (1975-1992-yillarda).

## Tarjimai hol
Maktabni tugatgach, 1946-yilda Namangan qishloq xoʻjaligi bilim yurtiga oʻqishga kiradi. 1955-yilda Toshkent qishloq xoʻjalik institutini agronom-dala xoʻjaligi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan, “Butunittifoq PITI” (Toshkent, Butunittifoq paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti)ning aspiranturasida sirtdan tahsil oladi.

Qirgʻiziston paxtachilik tajriba stansiyasida, 1961-yilda stansiyadagi koʻrgazmali tajriba xoʻjaligi bosh agronomi sifatida, 1962-yildan " Butunittifoq PITI" irrigasiya boshqarmasi katta ilmiy xodimi, shu bilan bir qatorda Oʻrta Chirchiq tumanidagi (Toshkent viloyati) "Shimoliy Mayoq" kolxozi istehkomiga boshchilik qilgan. 1975-yildan - "Butunittifoq PITI" sugʻorish rejimi va irrigasiya texnologiyasi laboratoriyasi mudiri vazifasida ishlagan.

1975-yildan u SSSR XXYUK (xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasi) qishloq xoʻjaligi pavilonida muntazam ravishda paxta, beda, gʻoʻza va boshqa ekinlarni sugʻorishning yangi usullariga bagʻishlangan ma’ruzalar oʻqidi.

1992-yilda agronom Sattarov nafaqaga chiqadi. 1994-1998-yillarda Jurin nomidagi Oʻrta Osiyo irrigasiya ilmiy-tadqiqot institutida yetakchi ilmiy xodim; paxta va bedaning yangi navlarini sugʻorish texnologiyalari bilan shugʻullanadi.

Firutdin Sattarov 1998-yilda Isroilga joʻnab ketadi.
Fayl:Satarov n.jpg|F. M. Sattarov va "Shimoliy Mayak" kolxozi raisi A. V. Ni
Fayl:SatarovSou3.jpg|"Butunittifoq PITI" sugʻorish rejimi va irrigasiya texnologiyasi laboratoriyasi mudiri
Fayl:SatarovSou2.jpg|F. M. Sattarov (oʻng tomondagi)
Fayl:SatarovSou1.jpg|"Butunittifoq PITI" boshqaruvi (chap tomondagi)


### Oilasi
* Otasi — Mamed Sattarovich Sattarov (1907-1972-yillarda), Oʻzbekistonda toʻqimachilik sanoati tashkilotchilaridan biri;  
* onasi - Sure Huseynovna Sattorova (1911-1995-yillarda); 
* Xotini - Liliya; 
* farzandlari: Ella, Larisa, Rika. 

## Ilmiy faoliyati
Sattarov 1969-yilda nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi va 5 ta fan nomzodini yetishtirib chiqardi.
Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi

**„Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi“** faxriy unvoni — Olimpiada va Osiyo oʻyinlarining, jahon, Osiyo chempionatlarining, birinchiliklarining, A guruhidagi boshqa xalqaro musobaqalarning, Olimpiada oldi oʻyinlari yoki nogironligi boʻlgan shaxslar umumjahon chempionatlarining chempionlari va sovrindorlarini tayyorlagan, shuningdek jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishda alohida xizmat koʻrsatgan sport ustozlariga beriladi.

## Tavsifi
* Koʻkrak nishoni diametri 30 millimetrli doira shaklida boʻladi va 925 probali kumushdan tayyorlanadi. Nishonning qalinligi 2,2 millimetr.
* Nishonning hoshiyalangan tekis yuz tomonida yugurish yoʻlkasi fonida yosh sportchi ustozi bilan, pastki oʻng chekkasida dafna novdasi tasvirlangan. Nishonning aylanasi boʻylab “XIZMAT KO’RSATGAN SPORT USTOZI” degan yozuv joy olgan.
* Nishonning orqa tomonida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan. Tasvirlar va yozuv qabariq.
* Koʻkrak nishoni ichki qismiga Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadagʻichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.
## Sohiblari

## Manbalar
Aleksandr Vampilov haykali (Irkutsk)

Irkutskdagi **Aleksandr Vampilov** haykali — 2003-yilda rus sovet dramaturgi va nosiri Aleksandr Vampilovga (1937-1972) oʻrnatilgan haykal. Haykaltarosh — Rossiya xalq rassomi Mixail Pereyaslavets.

Yodgorlik 2003-yil 20-sentabrda Irkutskning Pravoberejniy tumanida, Karl Marks koʻchasida, Irkutsk akademik drama teatri yaqinidagi bogʻda ochilgan.

## Qiziq faktlar

* Aleksandr Vampilov yodgorligi pochta konvertida tasvirlangan.

## Galereya

Фрагмент памятника Вампилову в Иркутске.jpg|Yodgorlik parchasi - imzo


## Manbalar

## Havolalar

* Aleksandr Arxivnaya kopiya
* Saytda Aleksandr Vampilov haykali Memorial plitalar va Irkutsk yodgorligi
* Bolalar uchun Angara viloyati yozuvchilari saytida Aleksandr Vampilov haykali
* Aleksandr Vampilov haykali (foto) Arxivnaya kopiya
Abay-su (sharshara)

**Abay-Su** (karachevo-balkar tillidan Abay Suu - "Abay sharsharasi" deb tarjima qilingan) - Rossiya, Kabardin-Balkariyadagi Bashil-Auzusu daryosining (yuqori Chegem) chap irmogʻidagi sharshara. Balandligi 78 metr. Uzluksiz tushish balandligi 72 metrni tashkil qiladi. Oʻzining merganligi bilan mashhur ovchi Abay nomi bilan atalgan. Kabardino-Balkariyaning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri.

## Joylashuvi
Sharshara dengiz sathidan 2100 metr balandlikda joylashgan Chegem qoʻriqxonasining ignabargli oʻrmonlarida joylashgan. Chegara zonasidagi, Bulungu qishlogʻiga yaqin joylashgan.

## Manbalar

*
Vasiliy Remeslo yodgorligi

**Vasiliy Remeslo** yodgorligi — 1982-yilda Piryatin shahrida SSSR Fanlar akademiyasi olimi, ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni va Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi Vasiliy Nikolaevich Remeslo sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik. Haykaltaroshlar A. P. Vitrik, V. V. Suxenko, arxitektorlar Y. Chekanyuk, Y. Nabok.

## Tarix
1982-yilda Poltava viloyatining Piryatin shahrida olim Vasiliy Nikolaevich Remeslo haykali oʻrnatildi. U Piryatinskiy tumanida tugʻilgan, Mironov nomidagi bugʻdoy seleksiyasi va urugʻchiligi instituti direktori boʻlgan va seleksiyaning yangi usullarini ishlab chiqqan. Kuzgi bugʻdoyning 17 ta navining muallifi boʻldi. 1963-yilda u Lenin mukofotiga sazovor boʻldi. 1966 va 1977-yillarda ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. U Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi boʻldi. 1979-yilda Vasiliy Remeslo Ukraina SSR Davlat mukofotiga sazovor boʻldi. Olim Ukrainada, Dogʻistonda, Moskvada, Volgada ishlagan. U VASKhNILda agronom va selektsioner edi.

Poltava viloyatining Piryatin shahrida olim haykali mualliflari haykaltaroshlar Aleksandr Pavlovich Vitryk va V. V. Suxenko va meʼmorlar — Y. Chekanyuk va Y. Nabok.

Yodgorlik bronzadan yasalgan va granitdan yasalgan poydevorga oʻrnatilgan (balandligi 2,8 metr). Yodgorlik yonidagi joy granit plitalar bilan qoplangan.

2017-yil 10-fevral kuni alloma tavalludining 110-yilligiga bagʻishlab oʻtkazilgan tantanalarda, haykal poyiga gul qoʻyish marosimi tashkil etildi.

Vasiliy hunarmandchilik yodgorligi shaharda Sovet davrida qurilgan yodgorliklardan biridir.

## Manbalar

## Havolalar

* Myronivskiy nomidagi bugʻdoy instituti Arxivnaya kopiya
* Poltava davlat maʼmuriyatining madaniyat va turizm departamentining rasmiy sayti
* Ukrinform
Vasiliy Chapaev yodgorligi (Volnovaxa)

**Vasiliy Chapaev yodgorligi** (**kazaklar yodgorligi** sifatida ham tanilgan) — yoʻqolgan yodgorlik boʻlib, Volnovaxada joylashgan.

Dekommunizatsiya toʻgʻrisidagi qonun bilan bogʻliq holda, yodgorlikni demontaj qilishga qaror qilindi, ammo buning uchun pul yetarli boʻlmaganda va koʻplab aholi uni saqlab qolish istagini bildirdi, shunchaki nomini oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 2015-yil 9-noyabrda Volnovaxa shahar kengashi deputatlari yodgorlikni vandalizmdan himoya qilish maqsadida Vasiliy Chapaev haykali nomini „Kazak“ yodgorligi deb oʻzgartirishga qaror qildi. Qarorda, xususan:Volnovaxa shahri aholisining V.Chapayev haykali nomini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizasini koʻrib chiqib, jamoatchilik muhokamasi natijalarini inobatga olgan holda shahar kengashi „Volnovaxa shahrida joylashgan Chapaev haykali nomini oʻzgartirish toʻgʻrisida“ qaror qabul qildi, Donetsk viloyati, „Kazak“ yodgorligiga".

Volnovaxa shahri aholisining V.Chapayev haykali nomini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizasini koʻrib chiqib, jamoatchilik muhokamasi natijalarini inobatga olgan holda shahar kengashi „Volnovaxa shahrida joylashgan Chapaev haykali nomini oʻzgartirish toʻgʻrisida“ qaror qabul qildi, Donetsk viloyati, „Kazak“ yodgorligiga"Volnovaxa shahar kengashi „yodgorlik pasportiga, muhofaza qilish shartnomasiga va madaniy meros yodgorliklari reestriga“ tegishli oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qildi.

Kazaklar bir yil turdi, keyin hokimiyat aholining xohishiga qarshi, baribir uni buzishga qaror qildi va 2016-yil 29-sentabrda soliq toʻlovchilar hisobidan demontaj qilindi. Yodgorlikni buzish tashabbuskori Pavel Jebrivskiydir. Volnovaxa tumani davlat maʼmuriyati raisi Aleksandr Ivanchenko Chapaev haykali oʻrnida „ATOda halok boʻlgan qahramonlarga“ yodgorlik oʻrnatilishini aytdi. Shuningdek, Volnovaxa maʼmuriyati rahbari Aleksandr Ivanchenkoning soʻzlariga koʻra, „Chapaev“ yodgorligi goʻyoki Ukraina Qurolli Kuchlari brigadalaridan birining kimyoviy xavfsizlik jangchilari tomonidan aniqlangan ortib borayotgan fon radiatsiyasini chiqarib yuborgan. Ularning fikricha, yodgorlikning radioaktivligi 25 mikroRn/soatni tashkil etgan. Shu bilan birga, yodgorlikning kimyoviy elementlarining radioaktiv izotoplarini yoʻq qilish toʻgʻrisida maʼlumotlar yoʻq.

## Yana qarang

* Ukrainada Lenin yodgorliklarini buzish

## Manbalar

## Havolalar

* Chapaev haykali Volnovaxada oʻzgartirildi (mavjud havola)
* Shahar kengashi qarori. Yodgorlikning nomini oʻzgartirish haqida
* *Nadejda Ermolaeva* — Ukrainada Chapaevga boshqa nomdagi pasport berildi, Rossiyskaya gazeta, 2015-yil 9-noyabr
* *Vladimir VORSOBIN* Arxivnaya kopiya dekomunizatsiya : „Chapaev“ qanday qilib kazak boʻldi
Vasil Levskiy haykali (Karlovo)

**Karlovodagi Vasil [[Karlovo|Levskiy]] haykali** — Plovdiv viloyati, Karlovo shahri markazidagi maydonda oʻrnatilgan Bolgariya mustaqilligi uchun kurash tashkilotchilaridan biriga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarix
Haykaltarosh Marin Vasilev 1902-yilda yodgorlik loyihasi ustida ish boshladi, 1903-yil 15-mayda qirol Ferdinand I ishtirokida qurilish maydonchasiga birinchi tosh qoʻyildi, 1907-yilda yodgorlik qurilishi yakunlandi va uning ochilishi tantanali ruhda boʻlib oʻtdi.

## Tavsif
Levski qoʻlida revolver bilan toʻliq oʻsgan holda tasvirlangan va uning yonida xalqning ramzi boʻlgan boʻkirgan sher. Yodgorlik poydevoriga 1877-yil iyul va avgust oylarida Bolgariyani ozod qilish uchun boʻlgan janglarda halok boʻlganlarning ismlari yozilgan.

## Manbalar
Vera Xolodnaya yodgorligi

**Vera Xolodnaya** **yodgorligi** — Odessada (Sobor maydoni yaqinidagi Preobrazhenskaya koʻchasida) oʻrnatilgan ovozsiz kino aktrisasi Vera Xolodnayaning bronza yodgorligidir.

Yodgorlik 2003-yilda Odessada 2-sentabrda nishonlanadigan Shahar kunini nishonlash paytida ochilgan. Yodgorlikning ochilishida aktrisaning nevarasi Lyudmila Ivanovna Sokolova ishtirok etdi. Monumental kompozitsiya — sahna koʻrinishidagi baland poydevorda turgan Vera Xolodnayaning odam oʻlchamidagi bronza figurasi. Yodgorlik odessalik haykaltarosh A.P. Tokarev tomonidan yaratilgan, Odessa koʻchalari va bogʻlarini bezatgan bir qator kichik haykallar muallifi.

Bronza Vera Xolodnaya Kiev ixtisoslashtirilgan „Rassom“ ijodiy uyushmasida ishlangan. Dastlab, bir guldasta bronza gullar aktrisaning oyoqlari ostida yotardi. Vandallar kompozitsiyaning ushbu detalini qayta-qayta yoʻq qilishgan, bir necha marta yetishmayotgan bronza gullar yangilari bilan almashtirilgan, ammo ular yana gʻoyib boʻlgan.

Yodgorlik aktrisaning vafot etgan joyiga oʻrnatildi: bu yerda Papudovlar uyining qanoti edi, keyingi yillarda buzib tashlangan, aktrisa oʻlimidan oldin yashagan va vafot etgan.

## Yana qarang
Odessada haykaltarosh Aleksandr Tokarevning boshqa yodgorliklari oʻrnatilgan:

* Utyosov haykali
* Pushkin haykali (Odessa, Pushkinskaya koʻchasi)
* Dengizchining xotini haykali
* Sergey Utochkin haykali
* Gotsman haykali
## Manbalar
Valya Kotik haykali (Shepetovka)

**Valya Kotik** haykali — Ukrainaning Xmelnitskiy viloyati Shepetovka shahridagi, qahramon-pioner Valya Kotik haykali.

## Tarix
Valya Kotik dastlab Xorovitsa qishlogʻida dafn etilgan. Keyin 1944-yil aprel oyida u Shepetovskiy bogʻida qayta dafn qilindi. 1959-yilda uning kuli Shepetovkadagi  (u oʻqigan, hozir , 75-uy) hududiga koʻchirildi va kashshof qahramonga bola shinelda, qoʻlida avtomat qiyofasidagi haykal oʻrnatildi. 1980-yillar oxirida yodgorlik baland jigarrang granit poydevorga oʻrnatilgan byust bilan almashtirildi.

Valentin Kotik uchun 1960-yillarda, Shepetovka shahrining markazida Ostrovskiy nomidagi kinoteatr va N. Ostrovskiy muzeyi yonida yodgorlik oʻrnatilgan. 1970-yillarning oxirida, yodgorlik hozirda joylashgan Markaziy univermag yaqinidagi uning nomi bilan atalgan maydonga koʻchirildi.

## Tavsif
Yodgorlik jigarrang granit plitalar bilan qoplangan poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning oʻng va chap tomonida uzun poydevor mavjud. Bronza haykalda Valya Kotik koʻtarilgan oʻng qoʻlida granata tutgan holda toʻliq oʻsgan holda tasvirlangan. Poydevorning old qismida granitdan ukraincha soʻzlar oʻyilgan: *"Pioner partizaniga, Radyansk Ittifoqi Qahramoni Vali Kotik, Ukraina kashshoflarining koʻrinishi".* Yodgorlik ustida bir guruh haykaltaroshlar ishlagan: , P. Flit, I. Samotos.

SSSRda, Valya Kotik haykali tasvirlangan koʻkrak nishoni chiqarildi. Ushbu yodgorlik tasviri tushirilgan, pochta konvertlari ham chiqarildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Haqiqiy bola. Vali Kotikning haqiqiy hikoyasi Arxivnaya kopiya
* Tarix boʻyicha qisqa kurs. Pioner-qahramon Valya Kotik Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Fashizmga qarshi kurashgan Shepetovkaning ikki qahramoni Arxivnaya kopiya
* „Shepetovka, Valya Kotik haykali“ koʻkrak nishoni Arxivnaya kopiya
* Katta urushning kichkina qahramoni: Valya Kotik qanday qilib Arxivnaya kopiya
* Vali Kotik 85 yoshda edi -dagi Arxivnaya kopiya )
Georgiy Svarichevskiy

**Georgiy Mixaylovich Svarichevskiy** (1868—1936) — nom qozongan toshkentlik me’mor, professor, Toshkent universiteti asoschilaridan biri.

## Tarjimai hol
Svarichevskiy Georgiy Mixaylovich 1895-yilda imperator Nikolay I qoshidagi qurilish muhandislari institutini tamomlagan. 90-yillarning oxirida Turkistonga kelgan va u yerda Samarqand-Andijon fuqarolik inshootlarini, soʻngra janubiy qismidagi Orenburg-Toshkent temir yoʻlini loyihalash va qurishda faol qatnashgan.

1899-1905-yillarda general-gubernatorlik devonida qurilish qismi boʻyicha maxsus topshiriqlar boʻyicha rasmiy vakil, Turkiston oʻlkasi ta’lim muassasalari boshqarmasi me’mori boʻlgan.

G.M.Svarichevskiy mashhur toshkentlik me’mor boʻlib, uning loyihalari boʻyicha Toshkentda koʻplab binolar, masalan, Toshkent shahridagi eski vokzal binosi, tuman sudi (hozirgi Temir yoʻl boshqarmasi) binosi, sobiq Kaplan dorixonasi va boshqalar.

U oʻzining pedagogik faoliyati bilan ham nom olgan – Toshkentda me’morchilikdan dars bergan. Toshkent universitetining asoschilaridan biri.

G.M.Svarichevskiy A.F.Kerenskiyning kuyovi edi - u singlisi Nadejdaga uylangan, oilasi bilan Gogol va Kaufmanskiy shoh koʻchalari chorrahasidan uncha uzoq boʻlmagan joyda me’mor loyihasi boʻyicha qurilgan uyda yashar edi. Mazkur bino hanuzgacha saqlanib qolgan. Oʻgʻli Kseniya Aleksandrovna Svarichevskayaga uylangan - sovet me’mori N.G.Svarichevskiy boʻladi.

Georgiy Svarichevskiy Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

## Havolalar
Vernadskiy haykali

**Vernadskiy** haykali — Kiyevdagi taniqli rus, ukrain va sovet olimi, Ukraina SSR Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti Vladimir Ivanovich Vernadskiy, sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik. Akademik tavalludining 118-yilligi munosabati bilan 1981-yil 12-martda, Akademgorodok shahrida Pobedi shoh koʻchasi va uning nomidagi bulvar tutashgan joyda ochilgan.

## Tavsif
Vernadskiyning qiyofasi, qizil granitning monolit blokidan qilingan: olim kresloda oʻtirib, chap qoʻlida mineral parchasini ushlab turadi; uning nigohi diqqat markazida. Haykal kubik poydevorga va baland boʻlmagan stilobatga oʻrnatilgan. Yodgorlikning balandligi 6 m dan ortiq: haykalning oʻzi 4,5 m, poydevori 2,0 m, stilobat 0,4 m.
## Manbalar
Kambala

Dengiz kambalasi (lot. Pleuronectes platessa) — kambalalar (Pleuronectidae) oilasiga mansub dengiz qanotli baliq. U kuchli yassilashgan tanasi va bir tomonda koʻzlarning joylashishi bilan ajralib turadi. Mimika qilish qobiliyatiga ega. Tuxumdan balogʻatga yetmagunga qadar rivojlanish jarayonida u barcha oddiy baliqlar kabi suzadi. Biroq, ma'lum bir oʻlchamga erishilganda, metamorfoz sodir boʻladi va uning koʻzi oʻng tomonga siljiydi. Natijada tanasining bir tomoni "koʻzli", ikkinchi tomoni "koʻr" boʻlib qoladi. Kambala baligʻi qimmatbaho tijorat baliqlari guruhiga kiradi.

## Tuzilishi
Voyaga yetgan baliqlar tanasi shakli oval, tanasi dorso-ventral yoʻnalishda kuchli siqilgan. Boshi kichik, butun baliq uzunligining chorak qismidan (25%idan) kam. Kichkina ogʻiz boshning oldida joylashgan, yuqori jagʻi oʻng koʻz ostida joylashadi. Ikkala koʻzi ham tananing oʻng tomonida joylashadi, ularning (koʻzlarining) orqasida suyak choʻqqisi mavjud boʻlib, bu turning oʻziga xos xususiyati hisoblanadi. Yon chiziq koʻkrak qafasining tepasida joylashgan. Anal suzgichida 48 dan 61 gacha, orqa suzgichida 65 dan 84 gacha yumshoq nurlar, koʻkrak qanotlarida 7 dan 14 gacha yumshoq nurlar, tos suzgichlarida 6 ta yumshoq nurlar mavjud. Dengiz kambala tanasining koʻz tomoni zaytun-jigarrang boʻlib, koʻzga tashlanadigan, tasodifiy joylashtirilgan toʻq sariq yoki sariq dogʻlar bilan ajralib turadi. Tananing koʻr tomoni oq rangga ega. Teri silliq, tekis, mayda tangachalar bilan qoplangan. Baliqning maksimal uzunligi 1 metrgacha yetishi mumkin, oʻrtacha 50-60 sm. Eng katta qayd etilgan baliq tanasi vazni 7 kg. Oʻrtacha umr koʻrishi 50 yilgacha.

## Tarqalishi
Atlantika okeanining sharqiy qismida Barentsdan Oʻrta yer dengizigacha tarqalgan, shuningdek, ular Grenlandiyaning qirgʻoq suvlarida uchraydi. Ba'zi joylarda (masalan, Irlandiya dengizida) bu baliq baliqchilikning asosiy qismini tashkil qiladi.

## Oziqlanishi
Kunduzi faol harakatlanadi. Asosiy ozigʻi koʻp tuklilar, qisqichbaqasimonlar va ikki pallalilardir. Yosh (1-2 yosh) baliqlar qisqichbaqalar va boshqa mayda qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi.

## Manbalar
Vengriya-Sovet doʻstligi yodgorligi

**Vengriya-Sovet doʻstligi yodgorligi** — Moskvadagi Leningradskiy prospektida Doʻstlik bogʻida oʻrnatilgan.

## Tarix
1975-yilda, Vengriya Qizil Armiya tomonidan fashist bosqinchilaridan ozod qilinganining 30-yilligi sharafiga, Budapeshtda, Doʻstlik bogʻi barpo etildi va vengriya-sovet doʻstligi yodgorligi oʻrnatildi.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimida uning nusxasi Sovet Ittifoqiga sovgʻa qilinishi eʼlon qilindi.

Bir yarim yil oʻtgach, 1976-yil sentabr oyida Vengriya yodgorligining „egizagi“ Moskvadagi Doʻstlik bogʻida daryo stantsiyasi yaqinida oʻrnatildi.

Vengriyadagi siyosiy tizimning oʻzgarishi va natijada koʻplab qadriyatlar, shu jumladan Ulugʻ Vatan urushiga boʻlgan munosabat qayta koʻrib chiqilgandan soʻng, Budapeshtning Doʻstlik bogʻidagi yodgorlik demontaj qilindi (hozir u „Yodgorliklar bogʻida“, Moskva sanʼat bogʻining analogi) joylashgan. Moskvada Vengriya-Sovet doʻstligi yodgorligi bugungi kungacha oʻz oʻrnida.

Yodgorlik, 10 metrli stela boʻlib, barelyefda ikki ayol (rus va venger) osmonga kaptarlarni uchirayotgani tasvirlangan. Barelyef ostidagi yozuvda shunday deyilgan: „Abadiy vengriya-sovet doʻstligi bizning ozodligimiz va tinchligimizning garovidir!“.

## Havolalar

* 
*
Vitaliy Rogovanov

**Vitaliy Anatolyevich Rogovanov** (1965-yil 20-iyun) – qirgʻiz va oʻzbek futbolchisi va murabbiyi. Qirgʻiziston terma jamoasida oʻynagan.

## Biografiyasi
### Klublardagi faoliyati
Oʻshning „Alay“ klubi tarbiyalanuvchisi boʻlgan. Vitaliy 1981-yilda 16 yoshida klub tarkibiga qabul qilingan va SSSR ikkinchi ligasida 1983-yilgi mavsumda klub safida ilk oʻyinini oʻtkazgan. Umumiy hisobda Rogovanov Sovet futbolining ikkinchi ligasida 200 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. Qirgʻiziston SSR yoshlar terma jamoalarida oʻynagan, 1983-yilda SSSR xalqlari Spartakiadasi turniri ishtirokchisi hisoblanadi.

SSSR parchalanganidan keyin yana ikki mavsumni „Alay“ tarkibida oʻtkazgan. 1992 va 1993-yillarda Qirgʻiziston chempionatining bronza medali sovrindori, 1992-yilda esa mamlakat kubogi finalchisiga aylangan. 1993-yilda hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynab, 22 ta gol urgan va chempionatning eng yaxshi 5 toʻpurarlari safiga kirgan.

Faoliyati yakunida Oʻzbekiston oliy ligasida „Soʻgʻdiyona“ va „Yangiyer“ jamoalarida, shuningdek quyi ligalarda „Progres“ („Zarafshon“) safida toʻp surgan. Oʻshning „Dinamo“ klubida ham bir mavsumni oʻtkazgan.

### Terma jamoadagi oʻrni
1993-yil 7-iyun kuni Tehronda boʻlib oʻtgan xalqaro turnirda Ozarbayjonga qarshi oʻyinda Qirgʻiziston terma jamoasi safida debyut qilgan. 1993—1994-yillarda terma jamoa safida jami 6 ta oʻyin oʻtkazgan. Uchrashuvlarning ikkitasi Tehrondagi turnirda va 4 tasi 1994-yilda Toshkentda Markaziy Osiyo kubogi doirasida boʻlib oʻtgan.

### Murabbiylik faoliyati
Futbolchilik faoliyatini yakunlagach, Qizilqum (Zarafshon) sport maktabida bolalar murabbiyi va „Stroitel“ (Zarafshon) mini-futbol klubida murabbiy sifatida faoliyat olib borgan. Keyinchalik Rossiyaga koʻchib oʻtib, u yerda „Legion“ yoshlar sport maktabida (Lipetsk) faoliyatini davom ettirgan. Vitaliy shuningdek, „Avangard“ havaskorlar klubida (Chapligin) ham murabbiylik qilgan.

## Shaxsiy hayoti
Farzandi Igor (1995-yilda tugʻilgan) ham futbolchi. 2013-yilda „Paxtakor“ safida Oʻzbekiston chempionatida 3 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyinroq Rossiyada havaskorlar miqyosida toʻp surgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Kloto

**Kloto**, shuningdek Klofo ( — „yigirayotgan“;  yoki *Klotho*) — qadimgi yunon mifologiyasida taqdir maʼbudasi boʻlgan uchta Moira opa-singillarining eng kichigi. Kloto hayot ipini yigiradi va taqdirning barqaror, sokin yoʻlining timsolini ifodalaydi (uning singlisi Laxesis bu ipning uzunligini oʻlchaydi va boshqa opasi Atropos bu ipni kesadi). Platon Klotoni oq libosda baland stulda oʻtirgan, boshiga gulchambar qoʻygan, zaruriyat urchugʻida ip yigirayotgan va hozirgi kun haqida kuylayotgan deb tasvirlangan.

Kloto, opa-singillari singari, afsonaning bir versiyasiga koʻra (arxaik) — maʼbuda Nyuktaning qizi, tungi zulmatning timsoli (u moiradan tashqari oʻlim, uyqu, qasos maʼbudasi Nemezida va nizo maʼbudasi Erida ham edi), boshqalarga koʻra — Zevs va Femidaning qizlari. Aflotunga koʻra, Kloto va uning opa-singillari zaruriyat (muqarrarlik, taqdir) maʼbudasi Anankening qizlari boʻlib, u dunyo urchugʻini aylantiradi.

Rim mifologiyasida Moiralarga Parklar va maʼbuda Klotoga — inson hayotining ipini aylantirgan maʼbuda Nona () oʻxshatilgan.

Kloto, opa-singillari kabi, turli sanʼat asarlarida tez-tez uchraydigan qahramondir. Rassomlar odatda Klotoni qoʻlida urchuq ushlagan qattiqqoʻl qiz sifatida tasvirlashgan, baʼzan esa uni va opa-singillarini kampir sifatida tasvirlashgan.

Kloto maʼbudasi sharafiga 1868-yilda kashf etilgan asosiy kamar asteroidiga (97) Kloto (*97 Klotho*) nomi berilgan. Shuningdek, 1997-yilda *kashf* etilgan, tananing insulinga sezgirligini tartibga soluvchi transmembran oqsil „kloto“ (*Klotho*) maʼbuda sharafiga nomlandi; haddan tashqari ifodalanganda umr koʻrishning ortishi, kam ifodalanganda esa qisqarishi sababli shunday nom berilgan.

## Yana qarang

* Qadimgi yunon mifologiyasi
* Rim va yunon xudolarining yozishmalari

## Manbalar




## Adabiyotlar
* Мойры / Лосев А. Ф. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1988. — Т. 2 : К—Я. — С. 169.
* Мойра // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
* Обнорский Н. П. Мойры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1896. — Т. XIXa. — С. 612.
* Hederich B[d]. Clotho : [арх. 12 февраля 2020] // Gründliches mythologisches Lexikon : [нем.]. — Leipzig : Gleditsch Handlung, 1770. — Kol. 749. — 2502 Kol. — OCLC 18554679.
Viktor Ponedelnik haykali

**Viktor Ponedelnik** **''haykali,** shuningdek, „Futbolchi“'' haykali — 2015-yilda Rostov-Don shahridagi „Olimp-2“ stadioni yaqinida oʻrnatilgan bronza haykaltaroshlik kompozitsiyasi, 2015-yilda gol urgan futbolchi Viktor Ponedelnik sharafiga oʻrnatilgan. 1960-yilgi Yevropa kubogida oltin gol.

## Tarix
2013-yilda Rostov-na-Donuda, Rostov viloyati sport vazirligi tashabbusi bilan taniqli futbolchi Viktor Ponedelnik haykalini yaratish boʻyicha tanlov tashkil etildi. Oʻsha yilning avgust oyida rostovlik haykaltarosh Dmitriy Lindin tanlovda ishtirok etishga taklif qilindi. Sentabr oyida haykaltarosh loydan yasalgan ishining namunasini taqdim etdi. U bilan yana 3 nafar ishtirokchi bellashdi. Komissiya tashkil etildi, uning tarkibiga, viloyat vitse-gubernatori Sergey Gorban, futbolchi Viktor Ponedelnik va Rostov viloyati sport vaziri Yuriy Balanxin kirdi. Tanlov natijalariga koʻra Dmitriy Lindin gʻolib deb topildi. Haykaltarosh oʻz ishida qilishi kerak boʻlgan yagona oʻzgartirish, bu futbol paypoqlarining balandligi edi — uni balandroq qilish kerak edi.

Bronza haykalning yaratilishi 2 oy, yaʼni 2013-yilning sentabridan noyabrigacha davom etdi. Materiallarning narxi 750 ming rublga baholangan, haykaltaroshning oʻzi va gʻildiraklar ish uchun pul talab qilmagan. Haykalning balandligi 2 metr. Dastlab, yodgorlik oʻrnatish sanasi 2014-yilning bahorida eʼlon qilingan. Ammo moliyaviy muammolar tufayli — materiallar uchun xarajatlarni qoplash — sana nomaʼlum muddatga qoldirildi. 2014-yil iyul oyida futbol faxriylari va Don futbol federatsiyasi tomonidan 96,5 ming rubl yigʻilib, yodgorlikka ajratilgani maʼlum boʻldi.

Don sport vazirining aytishicha, yodgorlikning oʻrnatilishi va ochilishi „Rostov“ klubining UEFA Yevropa ligasidagi birinchi oʻyini boʻladigan kunga toʻgʻri kelishiga qaror qilingan. Yodgorlikni „Olimp-2“ stadioni yoniga oʻrnatishga qaror qilindi. Futbolchi Viktor Ponedelnik haykali ochilishi, uni koʻpincha „Futbolchi“ haykali deb ham atashadi, 2015-yil 28-avgustda. Tantanali marosimda Rostov viloyati gubernatorining oʻrinbosari Igor Guskov ishtirok etdi.
## Manbalar
Kloniya

**Kloniya** — qadimgi yunon mifologiyasida nimfa yoki okeanida. Qadimgi yunonlarning gʻoyalariga koʻra, okeanidalar bu — nimfalar, titan Okean va Tefidaning uch ming qizi. Biroq, baʼzi manbalarda Kloniya Okean va Tefidaning oʻgʻli Asopning qizi ekanligi aytiladi.

Kloniya Boeotiyadagi Giriey shahrining asoschisi Girieyning rafiqasi. U shuningdek, Girieydan tugʻilgan Fiva qahramonlari va qirollari Niktey va Likaning onasi hisoblanadi. Baʼzan Klonia Poseydondan oʻgʻillari Niktey va Likusni dunyoga keltirgan Pleyada Kelayno bilan birlashadi yoki bogʻlanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Мифологический словарь / Гл. ред. Мелетинский Е. М. — : Советская энциклопедия, 1990 г. — 672 с.
* Мифы Древней Греции. Словарь-справочник. — EdwART, 2009.
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — , 1890—1907.
Getman Mazepa haykali (Mazepintsi)

**Getman Mazepa haykali** () — Ukrainadagi Xetman Ivan Stepanovich Mazepaning birinchi yodgorligi, 1994-yil 6-noyabrda Kiev viloyati, Belotserkovskiy tumani, Mazepintsi qishlogʻida oʻrnatilgan. Haykaltarosh E. Gorban.

## Yodgorlik tarixi
Yodgorlikni oʻrnatish tashabbuskori va uning homiysi AQShda yashovchi taniqli ukrainalik xayriyachi Moryan Kots edi. Yodgorlikni oʻrnatish Xalqaro taʼlim jamgʻarmasi homiyligida Valentina Strilko boshchiligidagi, Yaroslav Donishmand fondi tomonidan oʻrnatildi. Ushbu yodgorlik loyihasining muallifi haykaltarosh E. Gorban.

1994-yil 6-noyabrda davlat rahbarlari, chet-el elchilari, siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari vakillari ishtirokida yodgorlikni ochilish marosimi boʻldi.

Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining Tarix instituti katta ilmiy xodimi Olga Kovalevskayaning soʻzlariga koʻra, bu voqea butun Ukraina jamiyati uchun katta ahamiyatga ega edi, chunki bu bayramlar ortida Xetman I. Mazepaning Ukrainaning taniqli davlat arbobi va ruhiy rahbari rasman tan olinishi boʻlgan.

## Manbalar

## Yana qarang

* Hetman Mazepa haykali (Chernigov)
* Hetman Mazepa haykali (Galati)
* Hetman Mazepa va Charlz XII haykali (Degtyarevka)

## Adabiyotlar

* Kovalevska O. Ivan Mazepa. — Kiev: „Tempora“. — 2008-yil.

## Havolalar
* Kievщina — kray kazatskiy
* Eto pravo prinadlejit nam. Kto reshit sudbu pamyatnika getmanu Ivanu Mazepe?
Vasiliy Vasilkovskiy haykali

**Vasiliy Vasilkovskiy** **haykali** — 2014-yilda Maloyaroslavets shahrida oʻrnatilgan yodgorlik birinchi ruhoniy — Sankt-Jorj ordeni sohibi, 1812-yilgi Vatan urushi Qahramoni Vasiliy Vasilkovskiy xotirasiga bagʻishlangan.

## Yodgorlik haqida
Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi Rossiya harbiy tarix jamiyatiga tegishli. Yodgorlik 1812-yilgi Vatan urushi Qahramoni, Rossiya tarixidagi birinchi ruhoniy — 1812-yilda Napoleon I armiyasi bilan Maloyaroslavets jangida alohida ajralib turgan avliyo Jorj ritsar Vasiliy Vasilkovskiy xotirasini abadiylashtirish uchun moʻljallangan. Rossiya Harbiy-Tarix Jamiyati xalqdan xayr-ehson yigʻdi. Yodgorlikni yaratish olti oy davom etdi, uning muallifi Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi Salavat Shcherbakov edi. Yodgorlikning tasviri kollektivdir, chunki Vasilkovskiyning portreti saqlanib qolmagan.

Yodgorlikni oʻrnatish uchun Kaluga viloyatining Maloyaroslavets shahrining markazi tanlangan. Uning tantanali ochilishi, 2014-yil 5-oktabrda Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vaziri, Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati raisi Vladimir Medinskiy ishtirokida boʻlib oʻtdi, u ochilishda shunday dedi:

## Manbalar

## Havolalar

* Wikimapia-da Vasiliy Vasilkovskiy haykali Arxivirovano 25 2011-yil avgust yilning.
Claire Underwood

**Claire Hale Underwood** () — Amerika Netflix kompaniyasining *"Kartalar uyi"* veb-teleseriyalidagi qahramoni, Robin Wright tomonidan ijro etilgan. U bosh qahramon Frank Underwoodning rafiqasi. Amerika versiyasi suratga olingan Britaniyaning „*[[:en:House of Cards (UK TV series)|Kartalar uyi]]*“ romani va teleserialidagi qahramon — Elizabeth Urquhart uning prototipi hisoblanadi. Claire lobbichi va ekologik notijorat tashkilotining rahbari. Bu qahramon ilk bor „1-bob“ning uchuvchi epizodida paydo boʻldi.

Qahramonni tanqidchilar yaxshi kutib olishdi. Wrught 71-taqdirlash marosimida drama serialidagi eng yaxshi bosh rol aktrisasi uchun Oltin globus mukofotini qoʻlga kiritdi va veb-serialdagi roli uchun „Oltin globus“ga sazovor boʻlgan ilk aktrisa boʻldi. U shuningdek, 66-taqdirlash marosimida „Emmy“ Primetime mukofotiga nomzod boʻlgan.

## Tanqid

### Mukofotlar va nomzodliklar
2013-yil 18-iyulda Netflix oʻzining veb-teleseriali uchun 65- Primetime Emmy mukofotlarida birinchi nomzodliklarni oldi. Ulardan uchtasi bor edi: *"Sekinlashgan taraqqiyot"*, *"Hemlock Grove"* va *"Kartalar uyi"*. „Emmi“ mukofotining „Eng yaxshi bosh rol ijrochisi“ mukofoti uchun dastlabki uchta nomzodlik veb-teleseriallardan edi: „Drama teleserialdagi eng yaxshi erkak roli“ nomzodligida Kevin Spacey — Frank Underwood roli uchun, drama teleserialdagi eng yaxshi ayol roli nomzodligida Robin Wright — Claire Underwood roli uchun va Komediya teleserialidagi eng yaxshi erkak roli nomzodligida Jason Bateman — *"Sekinlashgan taraqqiyot"* filmidagi Michael Bluth roli uchun taqdirlandilar. 2014-yil 12-yanvarda Rayt teleserial dramasida eng yaxshi aktrisa uchun Oltin globus mukofotini oldi. Shunday qilib, u veb-teleserialdagi roli uchun Oltin globusni qoʻlga kiritgan birinchi aktrisa boʻldi.

## Manbalar
Ugradagi buyuk turish yodgorligi

**Ugradagi buyuk turish yodgorligi** — Sovet davridagi yodgorlik, 1480-yilda Oʻrda boʻyinturugʻining tugashi sharafiga oʻrnatilgan. Yodgorlikning birinchi versiyasi 1980-yilda, voqeaning 500-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan. Zamonaviy haykaltaroshlik kompozitsiyasi 1988-yilda paydo boʻlgan. U Varshavskoye shossesidan 176 km uzoqlikda, Ugra daryosi ustidagi koʻprik yaqinida, Kaluga viloyati, Yuxnov shahridan unchalik uzoq boʻlmagan joyda joylashgan. Yaqin atrofdagi aholi punktlari — Strekalovo va Kolykhmanovo.

Haykal mualliflari V.A.Frolov va M.A.Neimak, Kaluga viloyati bosh arxitektori E.I.Kireev. 2017-yilda yodgorlik yonida ibodatxona qurilgan.

## Tavsif
Katta tepalikda qalqonlari yopiq holda turgan, nayza va qilich bilan qurollangan toʻrtta rus askarlarining figurasidan iborat haykaltarosh guruh. Yodgorlikning balandligi 6 metrni tashkil qiladi. Kaluga, haykaltaroshlik fabrikasida marmar chiplari bilan dekorativ betondan yasalgan.
## Manbalar