Lingvistik validatsiya

**Lingvistik validatsiya** — bu bemorlar tomonidan taqdim etiladigan natijalar (PRO) koʻrsatkichlari tarjimasining ishonchliligi, konseptual ekvivalentligi va mazmuniy asosliligini oʻrganish jarayoni.

## Metodologiya
Odatda lingvistik validatsiya — bu tarjima qilingan matn kognitiv-intervyu orqali maqsadli aholi va maqsadli til guruhidagi bemorlar ishtirokida sinovdan oʻtkaziladigan jarayondir. Masalan, agar PRO (bemor hisoboti) vositasi Daniyadagi klinik sinovda qandli diabet belgilarini oʻlchashga moʻljallangan boʻlsa, lingvistik validatsiya intervyulari Daniyada yashovchi va ona tili datcha boʻlgan diabetga chalingan bemorlar bilan oʻtkaziladi.

Ushbu intervyu mashgʻuloti savollarning maqsadli aholi uchun mos ekanini, aniq ifodalanganini va toʻgʻri tushunilganini taʼminlaydi. Shuningdek, bu mashgʻulot asl matn bilan solishtirilganda tarjimaning mazmuniy asosliligini isbotlash uchun muhim vositadir. Intervyu davomida respondentlar soʻrovnomani toʻldiradilar, soʻngra uning mazmuni boʻyicha bir qator ochiq savollarga javob beradilar va har bir band nimalarni anglatishini oʻz soʻzlari bilan tushuntirib beradilar. Shunday qilib, ushbu kognitiv-intervyu mashgʻuloti natijalari respondentlarning tarjimani qanchalik tushunganini koʻrsatishi kerak. Agar asl matndagi maʼno nozikliklari tarjimada aniq ifodalanmagan va respondentlar tomonidan toʻgʻri tushunilmagan boʻlsa, ushbu bosqichdan soʻng oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin.

Ushbu jarayon, shuningdek, soʻrovnomaning barcha til guruhlaridagi maqsadli aholi vakillari tomonidan bir xilda tushunilishini taʼminlash orqali tarjimalarning koʻp tilli uygʻunligini kafolatlaydi. Bu esa, oʻz navbatida, olingan miqdoriy maʼlumotlarni turli til guruhlari oʻrtasida oʻzaro solishtirish imkonini beradi.

Lingvistik validatsiyani oʻtkazishning muqobil usuli — matnning tushunarliligini tekshirish uchun maqsadli aholi bilan ishlashga ixtisoslashgan shifokor-mutaxassisni jalb qilishdir. Bunda shifokorning bemorlar guruhi tomonidan qoʻllaniladigan odatiy terminologiya va iboralar haqidagi tushunchasi hamda bilimlaridan foydalanish mumkin. Bu tarjimada ishlatilgan soʻzlar maqsadli bemorlar guruhining oʻzlari foydalanadigan tilda aks etishini taʼminlaydi. Baʼzi tomonlar ushbu bosqichning oʻzi PRO (bemor hisoboti) tarjimasini tasdiqlash uchun yetarli deb hisoblashadi.

Biroq, tartibga soluvchi organlar, imkon qadar, yuqorida aytib oʻtilgan maqsadli aholi vakillari bilan kognitiv-intervyu oʻtkazish orqali koʻrsatkichlarni tasdiqlashni afzal koʻradilar. Shifokorlar koʻrigi esa, odatda, shifokorlar tomonidan toʻldiriladigan hisobotlar uchun yoki maqsadli bemorlar bilan sinov oʻtkazish oʻta muammoli boʻlgan alohida holatlar uchun moʻljallangan (Wild va boshqalar, 2005).

Baʼzi kompaniyalar, hatto jarayon bemorlar bilan intervyu yoki shifokor koʻrigini oʻz ichiga olmasa ham, „Yaxshi amaliyot tamoyillari“ (Wild va boshqalar, 2005) hamda Xalqaro farmakoiqtisodiyot va natijalarni oʻrganish jamiyati (ISPOR) ishchi guruhi hisobotida (Wild va boshqalar, 2009) tavsiflangandek, PRO koʻrsatkichlarini tarjima qilishning butun jarayoniga nisbatan „lingvistik validatsiya“ atamasini qoʻllaydilar.

Tavsiya etilgan metodologiya maqsadli tilga mustaqil ravishda yaratilgan ikkita tarjimadan foydalanadi, soʻngra ular har ikki tarjimaning eng yaxshi jihatlarini oʻz ichiga olgan „muvofiqlashtirilgan versiya“ga birlashtiriladi. Shundan soʻng, muvofiqlashtirilgan versiya yoki uning uygʻunlashtirilgan shakli asl soʻrovnomadan xabari boʻlmagan ikkita alohida tarjimon tomonidan teskari tarjima qilinadi. Teskari tarjimalar tarjima qilingan versiyaga oyna vazifasini oʻtaydi. Bu esa loyiha menejeriga tarjima qilingan versiya asl soʻrovnomadagi tushunchalarni aniq baholayotganini tekshirish imkonini beradi. Ushbu bosqich „teskari tarjima taqrizi“ deb ataladi. Ideal holda, bu bosqichdan keyin bemorlar bilan intervyu yoki shifokor koʻrigi oʻtkazilishi lozim.

PRO koʻrsatkichlarini PCO (bemorga yoʻnaltirilgan natijalar) bilan aralashtirib yubormaslik kerak. PCO — bu muayyan bemorga xos boʻlgan masala va muammolarni qamrab oluvchi soʻrovnomadan foydalanishdir.

Kognitiv intervyuni ham oʻz ichiga olgan keng qamrovli lingvistik validatsiya jarayoni Food and Drug Administrationga (FDA) topshiriladigan tarjimalarning mazmuniy asosliligini isbotlash uchun hayotiy ahamiyatga ega.

## Yana qarang
* Tarjima

## Manbalar

## Havolalar
* U.S. Food and Drug Administration
* The International Society for Pharmoeconomics and Outcomes Research