open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kreygivar qal’asi

**Craigievar qal’asi** () — Shotlandiyaning Aberdinshire shahrida joylashgan qal’a. Qal’a hozirda Shotlandiya Milliy Trustiga tegishli boʻlib, yoz oylarida jamoat uchun ochiq boʻladi. Uni mehmonlar va sayyohlar tomosha qilishi mumkin.

## Tarixi
Qal’aning qurilishi 1576-yilda boshlangan va 1626-yilda tugallangan. Qal’a jami 7 qavatdan iborat boʻlgan. Birinchi jahon urushi paytida Belgiya qurolli kuchlarining yarador askarlari uchun shifoxona joylashgan edi.

## Yana qarang

* Shotlandiyadagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar
Kristine Lilly

**Kristine Marie Lilly Heavey** (turmushga chiqquncha Lilly  1971-yil 22-iyulda tugʻilgan) - amerikalik nafaqadagi futbolchi. U 23 yil davomida Amerika Qoʻshma Shtatlari ayollar terma jamoasining aʼzosi boʻlgan va 2010-yil noyabr oyida Jahon chempionati saralashida Meksikaga qarshi oʻyinda 354-chi va soʻnggi oʻyinini oʻtkazgan holda sport tarixidagi  (ayollar) eng koʻp oʻyin oʻtkazgan futbolchiga aylangan. Lilly AQSh terma jamoasi safida, Mia Xemmning 158 ta golini va Ebbi Vambaxning 184 ta golini ortda qoldirgan.

## Yoshlik yillari
Lilly New-York shahrida tugʻilgan va Konnektikut shtatining Wilton shahridagi Wilton oʻrta maktabida oʻqigan. Hali oʻrta maktabda oʻqiyotganda Lilly Amerika Qoʻshma Shtatlari ayollar terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. U Chapel Hilldagi Shimoliy Karolina universiteti tomonidan jamoaga qabul qilingan.

## Oʻyin karyerasi

### Klub

Lilli oʻz faoliyatini 1994-yilda Shvetsiyaning Tyresö FF jamoasida boshlagan. U AQShga qaytishdan oldin klubda bir mavsum oʻtkazdi. 1995-yil 20-avgustda Lilly hozirda tugatilgan Continental Indoor Soccer Leaguening Vashington Warthogs jamoasiga qoʻshilgan.

### Xalqaro

Lilly Amerika Qoʻshma Shtatlari terma jamoasi uchun debyutini 1987-yilda,  hali oʻrta maktabda oʻqib yurganida qilgan. Xalqaro faoliyati davomida u 1998-yil 21-mayda Norvegiyaning Heidi Støre tomonidan oʻrnatilgan ayollar oʻrtasidagi 151 oʻyin jahon rekordini ortda qoldirgan. 1999-yil 30-yanvarda u Birlashgan Arab Amirliklari vakili Adnan Al-Talyaniga tegishli boʻlgan 164 ta oʻyinlik oʻsha paytdagi erkaklar rekordini ham yangilagan.

Lilly 1991, 1995, 1999, 2003 va 2007-yillardagi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan. U ikki karra Jahon kubogi sohibi, 1991 va 1999-yillarda gʻalaba qozongan. Xitoyga qarshi 99-yil finalining qoʻshimcha boʻlimida Lilly darvoza chizigʻida turib, darvozabon Briana Skurridan oʻtib ketgan xitoylik futbolchi zarbasini qaytargan. U 2007-yil 11-sentyabrda Shimoliy Koreyaga qarshi oʻynaganida, 2007-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida, u besh xil Jahon kubogi finalida qatnashgan birinchi ayol (va umuman uchinchi futbolchi) boʻldi; 2007-yil 22-sentyabrda Angliya terma jamoasi darvozasiga gol urib, jahon chempionatida gol urgan eng keksa ayol futbolchiga aylangan.

## Murabbiylik karyerasi
Lilly 2012-yildan beri Boston Breakers jamoasida yordamchi murabbiy boʻlib ishlaydi.

## Shaxsiy hayoti
Lilly Konnektikut shtatining Uilton shahrida oʻsgan va Massachusets shtatining Medfild shahrida yashaydi. U Konnektikut universitetida sobiq xokkey va golf yulduzi, Bruklin oʻt oʻchiruvchisi Devid Xivi bilan turmush qurgan. Lilly 2008-yil 22-iyulda tugʻilgan kunida birinchi qizi Sidni Mari Xivini, 2011-yil 2-sentyabrda esa ikkinchi qizi Jordan Meri Xivini dunyoga keltirgan.

U HBO *telekanalining “Dare to Dream: The Story of the USA Soccer Team”* hujjatli filmida ishtirok etgan. Lilly Mia Xamm va Tisha Venturini-Xoch bilan futbol lagerini tashkli etishga yordam bergan.

## Karyera statistikasi

## Yutuqlar

## Manbalar
Efenburg qo‘rg‘oni

**Efenburg qoʻrgʻoni** — suv ustidagi qal’a. Shimoliy Germaniyadagi Loga qishlogʻida, Leda daryosi yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Qal’a 1642-1650-yillar oraligʻida Erxard Rijksfreyger fon Erenrouter ismli golland qoʻmondoni buyrugʻi asosida qurilgan. U qal’aga 1631-yilda uylangan xotini Eva sharafiga qoʻrgʻonga shunday nom bergan.

## Meʼmoriy yechimi
Efenburg qal’asi Gollandiya klassik meʼmorchiligining eng qadimgi namunalaridan biridir. 1861-yilda qal’a favqulodda taʼmirga muhtoj holga kelib qolgan, bino deyarli vayron boʻlgandi.

Ikkinchi jahon urushi paytida (1939-1945-yillar) qal’a yana jiddiy shikastlangan. Uni taʼmirlash vaqtida tomining ayrim qismlarini tiklash imkoni boʻlmagan.

Keyinchalik amalga oshirilgan keng qamrovli taʼmirdan soʻng, Efenburg qal’asida Gʻarbiy Frizaning Sharqiy Akademiyasi kabi koʻplab turli muassasalar joylashgan.

2006-yilda qal’alar asl dizayniga qaytarildi. Tomi va koʻplab ichki detallari qayta tiklandi. 2007-yil yanvar oyidan boshlab qal’a boʻylab ekskursiyalar tashkil etiladi.

## Manbalar
Kornet qalʼasi

**Kornet** () — Gernsidagi qal’a, bir vaqtlar suv oqimi bilan ajratilgan orolda joylashgan, hozirda Sankt-Peter Port portining dalgalanma orqali materik bilan bogʻlangan.

## Tarixi
Qal’a 1206-1256-yillarda inglizlar orollarni bosib olgandan keyin qurilgan. 1339-yilda orol Fransiya tomonidan bosib olingandan soʻng,  vayron qilindi, garnizon esa yoʻq qilindi. 1545-1548-yillarda qal’a 1566-yilda Crevishon oroliga koʻchirilgandan soʻng qal’a qayta qurilgan va Gernsi gubernatori yashash joyi boʻlib xizmat qilgan. 1672-yilda qal’aning qurol-aslaha omboriga chaqmoq tushgan va u portlash natijasida vayron boʻlgan va unda boʻlgan koʻplab odamlar, shu jumladan gubernatorning onasi va xotini halok boʻlgan.

Napoleon urushlari paytida qal’a portni mustahkamlash tizimiga kiritilgan va 1887-yilda Qirolicha Viktoriya hukmronligining 50-yilligi munosabati bilan yaqin atrofda yaxtalar uchun toʻxtash joyi qurilgan boʻlib, u Birinchi jahon Urushi davrida gidroplanlar uchun asos boʻlib xizmat qilgan.

1945-yilda qal’a orol aholisiga topshirildi. Hozirda u dengiz muzeyi, qal’aning tarix muzeyi, Gernsidagi harbiy qismlar muzeylari, shuningdek, restoran va yozgi teatr maydoniga ega.

## Galereya

Castlecornet.jpg
CastleCornet.png
CastleCornet1672.png

## Havolalar

* Qal’aning tarixi
Maʼmul

**Maʼmul** ( *maʿmūl*) — xurmo, pista yoki yongʻoq kabi yongʻoqlar, baʼzan bodom yoki anjir bilan toʻldirilgan arab pishirigʻi. Maʼmul odatda Rojdestvo , Pasxa yoki Ramazon Hayiti bir necha kun oldin tayyorlanadi, bayram paytida kelgan mehmonlarga arab qahvasi va shokolad bilan uzatiladi. Pechenye butun arab dunyosida, ayniqsa Arabiston yarim orolida mashhur.

## Tayyorlanishi
Xamirni tayyorlash uchun turli retseptlarda manniy, bugʻdoy uni, sut, bodom suti, sariyog ' , oʻsimlik yogʻi, pishirish kukuni yoki xamirturush, apelsin yoki gul suvi ishlatiladi. Pechenyelar toʻp shaklida, gumbazli yoki tekislangan boʻlishi mumkin. U qoʻlda bezatilgan yoki maxsus yogʻoch qoliplarda tayyorlanishi mumkin. Xurmo bilan toʻldirilgan maʼmul koʻpincha menena(lar) deb ataladi va baʼzan toʻp yoki pechenye emas, balki xurmo ruleti sifatida tayyorlanadi.

## Kelib chiqishi
Arabcha maʼamul ( ‎) soʻzi arabcha " *amala* " feʼlidan kelib chiqqan boʻlib, „qilish“ maʼnosini bildiradi.

## Ommabopligi
Koʻpgina uy xoʻjaliklari ularni butun yil davomida zaxirada saqlashadi, lekin ular asosan diniy bayramlarda isteʼmol qilinadi.

• Musulmonlar ularni kechalari Ramazon, Iyd al-Fitr va Qurbon hayitlarida yeyishadi.

• Arab nasroniylari va yunonlar ularni Buyuk roʻzadan oldingi kunlarda, Pasxa yakshanbasida va Xudoning tugʻilishi bayramida yeyishadi. Oʻrta yer dengizi nasroniy anʼanalarida pechenye xoch bilan belgilanadi yoki Isoning tojini ramziy ravishda halqa shaklida qilinadi.

• Ular, shuningdek, Suriya, Livan va Misr yahudiy jamoalari orasida mashhur boʻlib, Purimda yongʻoq bilan toʻldirilgan maʼmul, Rosh -Xashona va Xanukkada esa xurmo bilan toʻldirilgan maʼmul yeyiladi. Maʼmulning yahudiy Mizrahim turi Levantin yoki Turkcha turlaridan manniy yormasisiz sof oq undan foydalanish bilan farq qiladi, bugungi kunda diasporadagi Suriya va Misr yahudiy jamoalari tomonidan qoʻllanadi.

### Karabij
Karabij yanada murakkab versiyasi (tur. Kerebich) maxsus holatlarda ishlatiladi. Buning uchun yongʻoq toʻldirilgan maʼmul sharlari piramidaga joylashtiriladi va tuxum oqi, shakar siropi va sovunak (Saponaria officinalis) dan tayyorlangan Naatiffe deb nomlangan oq krem bilan uzatiladi. U Suriya, Livan va Levantning boshqa mamlakatlarida mashhur.

## Manbalar

## Manbalar

* Farah, Madelain, *Livan oshxonasi: 200 dan ortiq oddiy, mazali, haqiqiy retseptlar* : London: 2001 
* Smouha, Patrisiya, *Yaqin Sharq* oshxonasi, London 1955 ASIN: B0000CJAHX
* Roden, Klaudiya, *Yaqin Sharq taomlarining yangi kitobi* : London 1986 
* Roden, Klaudiya, *Yahudiy taomlari kitobi* : Nyu-York 1997, London 1999 
* Uvezian, Sonia, *Sharqiy Oʻrta er dengizi oshxonasidan retseptlar va xotiralar: Suriya, Livan va Iordaniya boʻylab pazandalik sayohati* : 2004 , 
* Joan Natan, *Yahudiylarning dam olish oshxonasi* : Nyu-York 1988 
* *Joan Natanning yahudiy bayrami taomlari kitobi* : 2004 , 
*
Maqluba

**Maqluba** ( *maqlūba*‎, ) — Bahrayn, Iroq, Iordaniya, Quvayt, Falastin, Suriya, Turkiya va Isroilda mashhur boʻlgan anʼanaviy Levantin taomi. Goʻsht, guruch, qovurilgan sabzavotlar qoʻshiladi va bu taomni stolga uzatishdan oldin agʻdariladi, shuning uchun *maqluba* nomi, soʻzma-soʻz „yuqoriga-pastga“ deb tarjima qilinadi.

Taomning tarkibiga pomidor, kartoshka, karam, baqlajon kabi koʻplab turli sabzavotlar kirishi mumkin, goʻsht sifatida asosan tovuq yoki qoʻzichoq goʻshti qoʻshiladi. Taom agʻdarilganda, yuqori qatlamni tashkil etuvchi pomidorlar tufayli tepasi yorqin qizil rang, keyin esa oltin rangli baklajonlar bilan usti yopiladi.

Maqluba odatda yogurt yoki mayda toʻgʻralgan pomidor, bodring, petrushka va limon sharbatidan iborat oddiy arab salati bilan birga uzatiladi, koʻpincha tahini sousi bilan aralashtiriladi.

## Yana qarang
* Arab oshxonasi
* Turk oshxonasi
* Isroil oshxonasi

## Manbalar
Galich qalʼasi, Slovakiya

**Galich qal’asi** (Slovak. *Haličský zámok*) — Slovakiya qal’asi, Galich qishlogʻida, Luchenets shahridan 8 km gʻarbda joylashgan. Qal’a barokko uslubida qurilgan.

## Tarixi
Oʻrta asrlarda, zamonaviy qal’a oʻrnida birinchi marta 1450-yilda eslatib oʻtilgan qal’a boʻlgan. XV asr oxirida qal’a buzib tashlangan va 1554-yilda Forgax oilasi eski qal’a oʻrniga yangisini qurgan. XVIII asrda barokko uslubida qayta qurilgan.

## Havolalar

* Qal’aning tarixi va fotogalereyasi (Slovak. )
Gayenxofen qalʼasi

**Gayenxofen** **qalʼasi** (, avval ) — Avstriyaning Bludenz shahridagi (Vorarlberg federal shtati) klassitsizm qasri (saroyi), 1746-yilda qurilgan; 1222- va 1245-yillar orasida Verdenberg graflari tomonidan qurilgan Bludenz oʻrta asr **qal’asi oʻrnida** joylashgan. Qal’a shahar bilan birga XV asrda Gabsburglar qoʻliga oʻtgan; 1448-yilda arsgertsog Sigismund hududni Rotund qal’asiga almashtirgan (). 1491-yilda Bludenzdagi qal’a butunlay yonib ketgan.

## Tarix
Bludenz qal’asi 1222-1245-yillar oraligʻida Verdenberg graflari buyrugʻi bilan mintaqani boshqarish markazi sifatida qurilgan.  Graf Albrext III fon Verdenberg-Xeyligenberg qasrda 1377-yildan 1418-yilgacha yashagan. Appenzell urushi paytida u shaharni tark etib, Immenshtadt im-Allgau yaqinidagi Rotenfels qal’asiga ketgan . 1408-yilda graf Bludenzga qaytib kelgan.

1394-yildayoq graf Albrext Avstriya gertsogi Albrext III bilan meros shartnomasini imzolagan: shartnoma 1418-yilda graf vafotidan keyin kuchga kirgan va Gabsburglar qasrning egalariga aylanganlar. Qal’a 1491-yilda katta yongʻin paytida vayron boʻlgan, ammo tez orada qayta qurilgan. Qal’ani meros qilib olgan Frants Andre Freyxer fon Sternbax 1745-yilda vayron boʻlgan majmuani butunlay yoʻq qilishni buyurgan.

1752-yilda oʻsha davr uchun zamonaviy boʻlgan Gayenxofen saroyi qal’a oʻrnida oʻrta asrlar binosining qismlaridan foydalangan holda qurilgan. Gayenxofen 1936-yilgacha Sternbax oilasining mulki hisoblangan, keyin u Bludenz shahri tomonidan sotib olingan va kazarmaga aylantirilgan, bu uning ichki qismini sezilarli darajada oʻzgarishiga olib kelgan. 1959-yilda Vorarlberg federal shtati qal’ani shahardan tortib olgan. 1960-1963-yillarda amalga oshirilgan qayta qurilishdan soʻng, bino Bludenz tumani maʼmuriyatining rasmiy qarorgohiga aylangan.

## Yana qarang

* Blumeneg qal’asi
* Hohenbregenz qal'asi
* Freundsberg qal'asi
* Veyerburg qal'asi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Alois Niderstätter: Die Vorarlberger Burgen. Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 2017, ISBN 978-3-7030-0953-2, S. 34-37.
* Manfred Tschaikner: Schloss Gayenhofen in Bludenz — Eine Erfindung des 19. Jahrhunderts // Bludenzer Geschichtsblätter, Heft 93 (2009), S. 3-29.
* Burgen und Schlösser in Tirol, Südtirol va Vorarlberg — Bahnmyuller Wilfried — 2004
* Dehio Vorarlberg 1983 yil
* Kleines Vorarlberger Burgenbuch — Frans Josef Huber — 1985 yil
* Von Schloß zu Schloß in Österreich — Gerxard Stenzel — 1976 yil

## Havolalar

*
Gatri qalʼasi

**Gatri qal’asi** (inglizcha *Guthrie Castlete*) — oʻrta asr qal’asi, kichik Gatri shaharchasida va Angus mintaqasida joylashgan, Shotlandiya . Qal’a, shuningdek, Forfar shahridan 10 km sharqda va Dandi shahridan 29 km shimoli-sharqda joylashgan.

## Tarixi
Qirolning xazinachisi Devid Guthrie (Devid Gatri) 1468-yilda Gatri qal’asini qurgan. Oʻsha kunlarda qal’a faqat katta minoradan iborat boʻlgan, ammo keyinchalik Guthrie oilasi minoraga turar-joy binosini ham qoʻshgan. 

1848-yilda Gatri qal’asi meʼmor Devid Brays boshchiligida kengaytirilgan va qayta qurilgan. Oilaviy mulk — Gatri qal’asi — 1984-yilda qabilaning soʻnggi vorisi — Ivan Guthrie vafot etgunga qadar Guthrie oilasining mulki boʻlib qolgan.

### Qayta qurilishi
1984-yilda Gatri qal’asi amerikalik tadbirkor Daniel S. Penya tomonidan sotib olingan. U qal’ani 19-asrdagi holatiga qaytargan va 1994-1995-yillarda mulkda golf maydoni qurgan. 

2003-yilda qal’a toʻylar, korporativ tadbirlar va guruhlar buyurtmalari uchun ochiq boʻlgan.

Ammo 2017-yilda egalari u endi ochiq boʻlmasligi va shaxsiy uyga aylanishiga qaror qilishgan. 

## Yana qarang

* Shotlandiyadagi qal'alar ro'yxati

## Manbalar
Chiwetel Ejiofor

**Chiwetel Ejiofor** (talaffuzi: *Chivetel Ejiofor*; 1977-yil 10-iyunda tugʻilgan) britan aktyoridir. BAFTA, Laurence Olivier va NAACP mukofotlari sohibi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Krivlyan qalʼasi

**Krivlyan qal’asi** — Krivlyan qishlogʻi yaqinidagi sobiq qal’a. XVII asr va XVIII asr boshlarida mavjud boʻlgan (Jabinkovskiy tumani). Suvli yerlarda qurilgan. Knyazlar Czartoryskiylarga tegishli edi.

## Meʼmoriy yechimi
U toʻgʻri toʻrtburchakka yaqin shaklda boʻlib, taxminan 11 gektar maydonni egallagan tuproq qoʻrgʻon. Kengligi 7-8 m, balandligi taxminan 4 m, poydevorlar, xandaqlar (kengligi 13-15, chuqurligi 4 m.gachai) bilan mustahkamlangan. Shimoli-gʻarbiy tomondan qoʻshimcha xandaq bilan oʻralgan. Qal’aga janubi-sharqdan kirish mumkin edi. Janubi-gʻarbiy qismida, tepalikda, yogʻoch minora boʻlib, uning yonida baland tuproqli qoʻrgʻon bilan oʻralgan va daryoga tutashgan hovuz bor edi. Majmua, shuningdek, yogʻoch saroy, turar-joy va yordamchi binolarni oʻz ichiga olgan.

## Adabiyotlar

* Belarusiya arxitekturasi: Entsiklopedik Davednik. — Minsk: BelEn, 1993. — 620 p. —  .
* Belorussiya tarixi va madaniyati haqida xotiralar toʻplami. — Mn.: Belarusiya Savetskaya ensiklopediyasi, [1986-1988].
* Belaruskaya ensiklapediya : U 18 jild T. 8: Kanto — Kuli (Belarus) / Redkal.: G. P. Pashkov va insh. — Mn. : BelEn, 1999 yil. — 576 Bilan. — 10 000 nusxa. —  . — S. 523.

## Havolalar
* Radzima.org saytida Krivlyanskiy qal’asi
* Globus Belarus saytidagi Krivlyanskiy qal’asi
Sillabab

**Sillabab** () — shakar va oq sharob bilan qoʻlda koʻpirtirilgan quyuq qaymoqli Britaniya shirinligi. Ayniqsa, XVI—XIX asrlarda mashhur boʻlgan, ammo bugungi kunda ham tez-tez tayyorlanadi.

Sillabab uchun eng qadimgi retseptlar uni sidr qoʻshilib quyuqlashtirgan, sutdan tayyorlangan quyuq ichimlik sifatida tasvirlaydi. Ushbu versiyada sillabab oʻsha davrning yana bir mashhur ingliz shirinlik ichimligi boʻlgan possetga juda oʻxshash edi. Zamonaviy sillabab odatda qoʻlda koʻpirtirilgan qaymoq, oq sharob, shakar va limon bilan taʼmlangan shirinlikdir (lekin taʼmi boshqacha boʻlishi ham mumkin). Sillabab turli shakldagi piyola yoki stakanlarda beriladi, choy qoshida isteʼmol qilinadi. Limonli sillabab quyuq va havodor tuzilishga ega, oʻrtacha shirin, yengil nordon taʼmga ega. Sillababaning alkogolsiz versiyasi (olma sharbati bilan) va shakar qoʻshilmagan versiyasi mavjud. Baʼzan zamonaviy retseptlarda oq sharob oʻrniga viski yoki prosekko ishlatilishi mumkin.

Darhaqiqat, sillabab Buyuk Britaniyadagi mashhur kremli shirinliklar, bir tomondan, kranachan va trayfl va ikkinchi tomondan, sharobli kremlar toifasidagi shirinliklar (masalan, italyan sabayoni, nemis Velfov shirinligi va fransuz shodosi) oʻrtasidagi taʼmga ega shirinlikdir. Biroq, sillababning kelib chiqishi posset va keyinroq paydo boʻlgan egg-nog bilan bogʻliq ichimlikdir (oʻz navbatida, zamonaviy sutli kokteyl paydo boʻlgan).

„Sllabab“ soʻzining kelib chiqishi nomaʼlum. Tarixiy jihatdan, u turlicha yozilishi mumkin („solybubbe“, „sullabub“, „sullibib“, „sullybub“, „sullibub“), zamonaviy ingliz tilida „syllabub“ imlosi oʻrnatildi. Sillabab John Heywood (XVI asr), Samuel Pepys (XVII asr) va Thomas Hughes (XIX asr) kabi turli xil ingliz mualliflarining asarlarida tilga olingan.

## Adabiyotlar
* Alan Davidson. The Oxford Companion to Food. OUP Oxford. p. 800 ISBN 978-0-19-104072-6.

## Manbalar
Krivekiran qal‘asi

**Krivekiran qal’asi** () — Irlandiyadagi tarixiy qal’alardan biri. Shimoliy Irlandiyaning Armagh okrugida joylashgan. Qal’a qoya ustida qurilgan va qisman — minora gʻarbiy devorining bir qismi saqlanib qolgan. Minora uch qavatli edi. Qal’ani Armagh okrugi tarixi va madaniyati yodgorligi sifatida saqlab qolish rejalashtirilgan.

## Yana qarang

* Shimoliy Irlandiyadagi qal'alar ro'yxati

## Manbalar


## Adabiyotlar

* „Krivekeran qal’asi“ (PDF). Atrof-muhit va meros xizmati N.I.&#x20;— Rejalashtirilgan tarixiy obidalar. Olingan 2007-12-03.
Criccieth qalʼasi

**Krikkiyet qal’asi** (, vall. Castell Cricieth) — Gvineddagi (Shimoliy Uels) Krikkiyet shahridagi ikkita plyaj oʻrtasidagi burunda joylashgan Uels qal’asi. U Buyuk Gvinedd qiroli Llyvelin tomonidan barpo qilingan. Ammo XIII asr oxirida Angliya qiroli Eduard I qoʻshinlari tomonidan egallangach, sezilarli darajada qayta qurilgan.

Qal’a I darajali meʼmoriy yodgorlik boʻlib, Cadw tomonidan boshqariladi. Unda Uels qal’alari va ularning tarixiga oid eksponatlar, shuningdek, XII asr anglo-norman yilnomachisi Girald of Cumbria haqidagi maʼlumotlar ham mavjud.

## Tarixi
Krikkiyetdagi tosh qal’adan oldin boshqa joyda motte va Beyli namunasidagi qal’a bor edi. 1283-yilda qal’a qirol Edvard I davrida inglizlar tomonidan bosib olingan va keyinchalik Jeyms St Jorj tomonidan qayta qurilgan.

1294-yilda Llywelyn ap Gruffyddning uzoq qarindoshi Madog ap Llyvelin inglizlarga qarshi isyon koʻtaradi. Uels bir nechta ingliz shaharlarini yoqib yuboradi. Krikkiyet esa (Xarlex va Aberistvit qal’alari kabi) butun qish davomida qamalda edi. Qal’aning aholisi bahorgacha, zaxiralar toʻldirilgunga qadar chidashga muvaffaq boʻlgan.

XIV asrda qasrda Xauell Hatchet nomi bilan tanilgan Xivel ap Gruffydd ismli mashhur uelslik konstebl yashagan. U 1356-yilda Poitiers jangida Edvard III tarafida kurashgan.

Owain Glyndŵr qoʻzgʻoloni paytida Uels qoʻshinlari egallab olganidan soʻng, qal’a 1404-yilgacha qamoqxona sifatida ishlatilgan. Keyin uelsliklar devorlarni buzib, qal’aga oʻt qoʻygan. Ayrim toshlarda olov izlari hamon ko‘rinib turadi.

Romantik peyzaj rassomi Uilyam Tyorner oʻzining kema halokatiga uchragan dengizchilarni tasvirlaydigan mashhur rasmlar seriyasida Krikkiyet qal’asini ham aks ettirgan.

## Yana qarang

* Uelsdagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Cadw veb-saytiga tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot )
Smalahove

**Smalahove** — Gʻarbiy Norvegiyaning anʼanaviy qoʻy kallasi taomidir, u dastlab Rojdestvo bayrami oldidan tortiladi. Taomning nomi norvegcha *hove* va *smale* soʻzlarining birikmasidan kelib chiqqan. *Hove* — hovud soʻzining lahjaviy shakli boʻlib, kalla maʼnosini, *smale* esa qoʻy maʼnosini bildiradi, shuning uchun bu soʻz lugʻaviy maʼnosida „qoʻy kallasi“ degan maʼnoni bildiradi. Kallaning terisi va sochlari kuydiriladi, miyasi chiqariladi, kalla tuzlanadi, baʼzan dudlanadi va keyin quritiladi. Kalla taxminan uch soat davomida qaynatiladi yoki bugʻda pishiriladi va keyin sholgʻom yoki kartoshka bilan dasturxonga tortiladi. Aquavit ham anʼanaviy taqdim qilinishga kiritilgan. Baʼzan pishirilganda, miya boshning ichida qaynatiladi yoki qovuriladi va keyin qoshiq bilan isteʼmol qilinadi. Dastlab, smalahove kambagʻallarning taomlari edi.

## Isteʼmol qilinishi
Bir kishiga koʻpincha kallaning yarmi taqdim qilinadi. Koʻpincha quloq va koʻz birinchi boʻlib isteʼmol qilinadi, chunki ular yogʻlarga eng boy boʻlib, ularni issiq holda isteʼmol qilish tavsiya etiladi. Kallani old tomondan orqaga, suyaklardan bosh suyagigacha aylana shaklida yeyiladi.

## Qonunga muvofiqligi
1998-yildan boshlab, sigir quturish kasalligi epidemiyasi tufayli, Yevropa Ittifoqi katta yoshli qoʻylardan smalahove ishlab chiqarishni taqiqladi, chunki qoʻy va echkilarning oʻlimga olib keladigan prion infektsiyasi — qoʻy qichima kasalligi tarqalish xavfi bor edi, ammo bu odamlarga yuqmaydi. Hozirda smalahove faqat qoʻzilarning boshidan tayyorlanadi.

## Turizmda
"Ekstremal" oziq-ovqatlar maqomidan kelib chiqqan holda, smalahove koʻpchilik tomonidan sinov sifatida qabul qilinadi. Norvegiyaning Voss shahrida ular bu taomni tatib koʻrmoqchi boʻlgan sayyohlardan katta daromad olishga muvaffaq boʻlishdi va uni „nafaqat qishloq oshxonasining nostalgik va asl durdona asari, balki hayajon izlovchilar uchun qiziqarli sinov, oʻlja sifatida ham taqdim etishdi“.

## Manbalar
Krimulda qal‘asi

**Krimulda qal’asi** (; tarixiy adabiyotda ham *Cremon*, *Krumen*, ) — Latviyaning Sigulda shahri yaqinidagi oʻrta asr meʼmorchiligi yodgorligi, xarobalari saqlanib qolgan.

Gauja daryosining oʻng qirgʻogʻidagi baland joyda qurilgan. U XIII asrning ikkinchi yarmida Riga uylar boʻlimi koʻrsatmasi asosida qurilgan, cherkovi boʻlgan Livoniya qal’asidir.

Qal’a haqida ilk hujjatli eslatma 1312-yilga oid. Bino nafaqat harbiy, balki fuqarolik va diplomatik maqsadga ham ega edi. 1601-yilda shved qoʻshinlari tomonidan egallab olingach, vayron qilingan deb ishoniladi. Ammo baʼzi mualliflar, 1617-1618-yillarda Livoniyada boʻlib oʻtgan Polsha-Shved urushi paytida mudofaa inshooti sifatida ishlatilgan, deb daʼvo qiladilar.

XIX asrda qal’a xarobalari Napoleon urushlari davri qoʻmondoni general-leytenant Iogann Georg Lievenning mulkiga oʻtadi, u qal’a hududida qazish va tiklash ishlarini boshlab yuboradi.

## Manbalar
Suzib yuruvchi pirog

**Suzib yuruvchi pirog** () — ayniqsa Adelaidada koʻp uchraydigan avstraliyacha taom. Odatda pomidor qaylasi qoʻshilgan holda quyuq noʻxat shoʻrvasidagi goʻshtli pirogdan iborat boʻladi. Taom 1890-yillarda yaratilgan deb hisoblanadi, Suzib yuruvchi pirog Janubiy Avstraliya pirogli aravachalarda sotiladigan taom sifatida mashhurlikka erishgan. 2003-yilda Suzib yuruvchi pirog Janubiy Avstraliya merosi belgisi sifatida tan olingan.

## Tarix
Goʻshtli noʻxat shoʻrva uzoq vaqtdan beri ingliz oshpazlik tarixining bir qismi boʻlib kelgan, u haqida XIX-asrda „pirog bilan noʻxatli kechlik“ (Yorkshirda), „ilonbaliq bilan noʻxatli shoʻrva“, dimlangan damplinglar yoki sosiska bilan (shoʻrvadagi damplinglar „suzib yuruvchi“ deb nomlangan) deya eslatib oʻtilgan. Ular daromadlari cheklangan odamlar guruhlarini, masalan, sport musobaqasida yoki oʻrim-yigʻim vaqtida boqish uchun foydali boʻlgan taomlardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Suzib yuruvchi pirog odatda anʼanaviy avstraliya goʻshtli pirogidan iborat boʻlib, odatda suzib yuruvchi, lekin baʼzan quyuq koʻk noʻxat shoʻrvasili kosaga botirilgan (anʼanaviy ravishda teskari) boʻladi. Unga koʻpincha pomidor qaylasi qoʻshiladi, lekin oʻz xohishingizga koʻra yalpiz qaylasi, tuz, qalampir yoki solod sirkasi kombinatsiyasini ham qoʻshishingiz mumkin.

Janubiy Avstraliyadagi dastlabki maʼlumotlarga koʻra, Suzib yuruvchi pirog Port-Pirida dunyoga kelgan va 1890-yillarda qandaydir Ern „Pakana“ Bredli tomonidan oʻylab topilgan, ammo bu haqiqatan ham shundaymi yoki yoʻqmi va bu aynan qanday sodir boʻlganligi nomaʼlumligicha qolmoqda.

## Pirogli aravachalar
Janubiy Avstraliyadagi Adelaidada pirogli aravachalar 1870-yillardan beri mavjud. Suzib yuruvchi piroglar, odatda, kechki ovqat sifatida koʻchada koʻchma pirogli aravachalarda sotilar edi. Pirogli aravachalar — bir yoki ikki tomonida „deraza“si boʻlgan treyler, vagoncha yoki aravacha (dastlab otga qoʻshilgan) boʻlib, u yerda mijozlar xarid qilgan taomlarini yeyish uchun oʻtirishgan yoki (koʻpincha) turishgan. Pirogli aravachani odatda tushlik paytida va kechki vaqt joyiga koʻchirilardi. Harakat gavjum boʻlib, koʻchada toʻxtash joyiga ehtiyoj paydo boʻlganligi sababli aravachalarda piyodalar yoʻlakasi tomonga qaragan bitta oynaga paydo boʻldi va ular kunning tigʻiz vaqti oʻtganidan soʻng joyidan koʻchadigan boʻldi. Ular kechgacha yoki ertalabgacha ishlashardi, shundan soʻng ular kunduzgi turar joylariga qaytarilar edi.

2003-yilda Janubiy Avstraliya Milliy Fondi Suzib yuruvchi pirogning 130-yildan ortiq davom etgan tarixini kuzatdi. Suzib yuruvchi pirog Janubiy Avstraliya Milliy Dondi (National Trust of South Australia) tomonidan Janubiy Avstraliya merosi belgisi sifatida eʼtirof etilgan, garchi u hozir juda kam joylarda, jumadan, Café de Vilis, Norwood Parade dagi Enjoy Bakery, King Uilyam Strit dagi Kings Head Pub va Upper Sturt universal doʻkonida mavjud. Anʼanaviy noʻxat shoʻrvali yoki zamonaviy qovoq shoʻrvali Suzib yuruvchi piroglarni, shuningdek, Prices Fresh novvoyxonalarida ham topish mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
* Australian Float Float Cake Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Gardin qalʼasi

**Gardin qal’asi** — Shotlandiyaning Angus shahrida joylashgan 16-asrga oid  qal’a. Friokxaymdan janubi-gʻarbda 2 kilometr (1,2 milya) uzoqlikda joylashgan. Qal’a hali ham oilaviy uy sifatida ishlatiladi va A darajali bino sifatida himoyalangan.

## Tarixi
Uy 1468-yilda Gardin qabilasi tomonidan qurilgan. Qal’ada 1568-yil qirol oʻyib yozilgan yodgorlik tosh, shuningdek, Jeyms VI gerbi va „Xudo qirolni saqlasin“ („God save the King“) shiori mavjud.

Dastlab choʻzinchoq minora qurilgan (1468-yilda), 16-asrda qal’a deyarli ikki baravar kattalashgan. Qal’aning gʻarbiy devori ustiga ikkita bartizan qoʻshilgan va bir vaqtlar sharqiy burchakni egallagan zinapoya minorasi janubi-sharqiy jabhaning oʻrtasida qolgan va uning ustiga qoʻriqchi minorasi koʻtarilgan.

Gardin urugʻi Gutri urugʻi bilan uzoq vaqt nizoda boʻlishgan, bu 1632-yilda Toj ikkala oilaning yerlarini musodara qilishiga olib kelgan. Keyinchalik Gardinlar qoʻshni qarorgohga koʻchib oʻtishgan va Gardin qal’asi Lyell Dysart (Layella Daysart) oilasining mulkiga aylangan.

1740-yilda qal’a kengaytirilgan, 1910-yilda esa Edinburglik meʼmor Harold Tarbolton (Garold Tarbolton) tomonidan rekonstruksiya va modernizatsiya qilingan (elektr energiyasi bilan taʼminlangan) .
## Manbalar
Wiehenvenator

***Wiehenvenator*** (lat.) — yirik dinozavrlar turkumi — markaziy Germaniyaning kech yura davri (160 million yil oldin) teropodlari. 2016-yilgacha u *Minden monsterining* norasmiy nomi bilan tanilgan (). 1999-yil noyabr oyida Minden yaqinidagi Vestfaliyada topilgan. Holotipda old va postorbital suyaklar, yuqori va pastki jagʻlar, tishlar, gastraliya, qovurgʻalar, ilium va fibulamavjud. Ilgari rekonstruksiya qilingan va allosaurid sifatida qabul qilingan, ammo bugungi kunda u Torvosaurusga yaqin hisoblanadi.

Logotipda intermaxillarar va striatal suyaklar, yuqori va pastki jagʻlar, tishlar, turlar, qovurgʻalar, yonbosh va fibula mavjud.

## Oʻlchamlari
Hozirgacha dinozavrning kattaligi haqida munozaralar mavjud. *Wiehenvenator*, shubhasiz, ulkan teropod edi: uning qovurgʻalari Allozavrnikidan bir yarim baravar koʻp edi. Taxminiy uzunlik 10 dan 18 metrgacha oʻzgarib turadi. Paleontolog Tomas Xolts pangolin uzunligini 12 metr deb hisoblaydi. Paleontolog Maykl Mortimerning oʻlchovlariga koʻra, yuqori jagʻning uzunligi 51,7 sm, bosh suyagining uzunligi esa bir metr edi. Kaltakesakning oʻzi, uning fikricha, taxminan 7-8 metr va ogʻirligi 0,75-1,2 tonna edi.

## Manbalar

## Havolalar

* Holts, Tomas R. Jr. (2012). Dinozavrlar: Barcha yoshdagi dinozavrlarni sevuvchilar uchun eng toʻliq, eng soʻnggi entsiklopediya, 2011-yil qishi ilovasi.
* Mortimer, Mikki (2003-yil 21-iyul).  „Va eng katta teropod …“.  Dinozavrlarning pochta roʻyxati arxivi.  2010-yil 21-martda olindi.  Arxivnaya kopiya
Piperada

**Piperada** (, , „piper“ — „qalampir“ soʻzidan olingan) — piyoz, sarimsoq, yashil qalampir va pomidorlardan tayyorlanadigan, zaytun moyida qovuriladigan va mahalliy Espelet qizil qalampiri bilan ziravorlangan odatiy bask taomi. Uni paprika bilan almashtirish mumkin. Piperadaning boshqa shunga oʻxshash taomlardan (masalan, shakshuka) farqi unga qancha koʻp pomidor solinsa, shuncha shirin qalampir ham solinishidadir. Odatda issiq sabzavot aralashmasiga kiritiladigan tuxum bilan pishiriladi. Baʼzan piperada goʻsht uchun qayla sifatida tuxumsiz ham tayyorlanadi.

Piperada asosiy taom sifatida ham, yoki garnir sifatida ham dasturxonga tortilishi mumkin. Odatiy qoʻshimchalar sirasiga vetchina (hamon) yoki baliq kabi goʻshtlar kiradi. Shuningdek, tayyor piperada quritilgan nonga ham surtiladi.

Taomning ranglari Bask bayrogʻining qizil, yashil va oq ranglarini aks ettiradi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Larousse Gastronomique (1998). Parij: Larousse-Bordas. 
* Erhard Gorys. Piperad / / Das neue Kuchenlexikon. Von Aachener Tswischenrippenstuck tomonidan chop etilgan. — Myunxen: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997-yil. — S. 404. — 599 S. — .
## Havolalar
* Ham and eggs with roasted pepper sauce / BBC Food
Landskron qasri

**Landskron** () ― Avstriyadagi qal’a boʻlib, Felskegel platosida Villach shahrida (markazidan shimoli-sharqda) dengiz sathidan 135 metr balandlikda joylashgan.

Landskron bir necha marta chaqmoq urishi natijasida yongʻinlarga sabab boʻlgan. Bu XVI asrning boshlarida, 1542, 1585 va 1812-yillarda sodir boʻlgan. Oxirgi yongʻindan keyin tom endi qayta tiklanmadi. Bugungi kunda qal’a faqat sayyohlarni jalb qilish uchun ishlatiladi.

Qal’a joylashgan tosh hududida inson mavjudligining birinchi izlari miloddan avvalgi 800-yilga toʻgʻri keladi. 878- yilda bu hudud birinchi boʻlib hujjatda qayd etilgan, unga koʻra hudud Bavariya Altöting monastirining mulkiga oʻtgan. Qal’aning qurilishi 1028-yilda bu hududning egasi boʻlgan graf Ozzi nomi bilan bogʻliq. 1330-yilda qal’a Ortenburg grafliklariga tegishli edi va 1351-yilda u Landskron nomini oldi.

1436-1447-yillarda qal’a Stubenberglarga tegishli edi. 1511- yilda imperator Maksimilian I tomonidan Aziz Jorj ordeniga sovgʻa qilingan. Yongʻindan keyin qal’a uzoq vaqt davomida tiklanmagan. 1542-yilda u Kristof Khevenhüller tomonidan sotib olingan, 1543-yildan boshlab u doimiy yashash joyiga aylandi. Khevenhüllerlar qoʻlida qal’a jadal rivojlanmoqda va 1600-yilda Landskron hashamatli Uygʻonish davri mulkiga va er yuzidagi ijtimoiy hayotning markaziga aylanadi. U 7 ta minorali qoʻshaloq dumaloq devorga ega edi. 1552-yilda imperator Charlz V Landskronga tashrif buyurdi. 1639- yildan qal’a Ditrixshteynlar tomonidan ishgʻol qilingan.

## Adabiyotlar

*
A. M. Gorkiy haykali (Oryol)

**A.M. Gorkiy haykali** — rus sovet yozuvchisi, shoiri, dramaturg, sotsialistik realizm adabiyotining asoschisi , SSSR Yozuvchilar uyushmasini tashkil etish tashabbuskori va ushbu uyushma boshqaruvining birinchi raisi Aleksey Maksimovich Gorkiy haykali.

## Tavsif
2020-yili yozuvchi A.M. Gorkiy sharafiga Oryol shahrida ikkita yodgorlik oʻrnatilgan.. Ulardan biri — stela M. Gorkiy va 7-noyabr koʻchalari kesishmasida joylashgan. A.M. Gorkiyning ikkinchi yodgorligi shaharning Sovet tumanida A.S. Bakin nomidagi 36-sonli oʻrta maktab hududida oʻrnatilgan. Yodgorlik shohsupada oʻtirgan yozuvchi siymosi.
## Manbalar
A. M. Gorkiy haykali (stela)

**A.M. Gorkiy haykali** — Oryoldagi rus sovet yozuvchisi, sotsialistik realizm asoschisi Aleksey Maksimovich Gorkiy (Peshkov) haykali.

## Tavsif
"Odam! Bu ajoyib!

: Bu gʻururli eshitiladi! "

Aleksey Maksimovich Gorkiyning bu soʻzlari yozuvchi sharafiga uning nomi bilan atalgan koʻchada oʻrnatilgan stelada oʻyib yozilgan. Yozuvchining barelyefi va misdan yasalgan petrel qushi tasviri tushirilgan dekorativ beton stela. 2017-yil 5-iyuldagi Wayback Machine arxiv nusxasi 1971-yilda Gorkiy koʻchasida Turgenev koʻchasi bilan kesishgan joyda oʻrnatilgan. 2001-yilda ichki ishlar boshqarmasi binosi yonida ichki ishlar xodimlarining xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlganlar xotirasiga yodgorlik oʻrnatilishi munosabati bilan stel Gorkiy va 7-noyabr koʻchalari chorrahasiga koʻchirildi. Gorkiy haykali shaharning adabiy markazida joylashgan.

Yaqin atrofda I.A. Bunin, T.N. Granovskiy muzeyi, orlov-yozuvchilar muzeyi joylashgan.

## Manbalar
Esterxazi rostbifi

**Esterxazi rostbifi** (**Esterhazi** filesi, **entrekot a-lya Esterhazi**, , ) — Avstriya va Vengriya oshxonalaridagi mol goʻshtidan tayyorlangan taom. Bu sabzavotli smetana sousida beriladigan antrekot boʻlib, garnirga odatda qaynatilgan guruch, makaron yoki klyotsklar bilan tortiladi.

Karoy Gundelning soʻzlariga koʻra, bu taom Vengriyaning olijanob oilasi nomi bilan atalgan, rostbif diplomat, siyosatchi va Vengriya Fanlar akademiyasining aʼzosi, knyaz Pal Antal Esterxazi sharafiga atalgan. Boshqa versiyaga koʻra, rostbif knyaz Miklósh Esterhazining sevimli taomlaridan biri edi. Vengriya Xalq Respublikasi davrida Vengriya restoranlarining menyusi „Pushkinning rostbif“ deb nomlangan, asl nomi taomga 1989-yilda qaytarilgan.

Choʻchqa yogʻida qovurishdan oldin antrekot uriladi, chetlari boʻylab kesiladi, tuzlanadi, qalampirlanadi va retseptga qarab unga belanadi. Mayda toʻgʻralgan piyoz, sabzi va selderey va petrushka ildizi alohida qovuriladi. Goʻsht yumshoq boʻlgunga qadar, sabzavotlar bilan birga, kam miqdordagi kuchli bulyonda, qalampir va limon qobigʻi bilan ziravorlanib pishiriladi. Sousga un bilan aralashtirilgan sariyogʻ yoki smetana solib quyuqlashtiriladi, tortishdan oldin unga kaperslar qoʻshiladi, retseptga qarab xantal ham qoʻshiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* Erhard Gorys. Rostbraten Esterházy // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 449. — 599 S. — .
* Charles Sinclair. Esterházy rostélyos // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 206. — 632 p. — .

## Havolalar
* austria.info: Рецепт
Maʼnaviyat fidoyisi

**„Ma’naviyat fidoyisi“** koʻkrak nishoni — respublikada ma’naviy-ma’rifiy ishlarni amalga oshirish, yuksak ijtimoiy-ma’naviy muhitni shakllantirish borasida fidokorona mehnat qilgan va samarali natijalarga erishgan fuqarolarni ragʻbatlantirish maqsadida ta’sis etilgan. 

Koʻkrak nishoni bilan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan shaxslar ham taqdirlanishi mumkin.
## Tavsifi
* „Ma’naviyat fidoyisi“ koʻkrak nishoni (keyingi oʻrinlarda koʻkrak nishoni deb ataladi) diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻlib, mis qotishmasidan tayyorlanadi.
* Koʻkrak nishonining old tomoni markazida ochiq holatdagi kitob fonida — Quyosh, Yer shari, Oʻzbekiston Respublikasi bayrogʻining koʻk, oq va yashil rangdagi tasmalari tasvirlangan. Koʻkrak nishonining aylanasi boʻylab zarhal hoshiya bilan oʻralgan tilla rang doirada balandligi 6 millimetr boʻlgan „MA’NAVIYAT FIDOYISI“ soʻzlari yozilgan.
* Koʻkrak nishonining orqa tomoni markazida besh qatorda harflarning balandligi 2 millimetr boʻlgan „MA’NAVIYAT“, „SONASIGA“, „QOʻSNGAN“, „MUNOSIB NISSASI“, „UCNUN“ soʻzlari joylashgan. Koʻkrak nishonining qalinligi — 2,2 millimetr. Tasvirlar va yozuvlar qavariqdir.
* Koʻkrak nishoni old va orqa tomonlarining chetlari qavariq doira bilan oʻralgan. Koʻkrak nishoni halqa va ilmoqchalar yordamida toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qadagʻichga ulangan. Qadagʻichning eni — 26 millimetr, boʻyi — 17 millimetrdan iborat. Qadagʻich eni 22 millimetrli shoyi lenta bilan qoplangan boʻlib, lentaning markazidan eni 8 millimetrli koʻk yoʻl oʻtgan. Uning har ikki tarafidan eni 2 millimetrli ikkita yashil yoʻl va eni 3 millimetr boʻlgan oq rangdagi yoʻllar tushirilgan.
* Qadagʻichning orqa tomoniga koʻkrak nishonini kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnogʻich koʻrinishidagi moslama oʻrnatilgan.
## Manbalar

## Havolalar
* «Ma’naviyat fidoyisi» koʻkrak nishoni bilan taqdirlash tartibi belgilandi
* Ijod maktabi direktori “Maʼnaviyat fidoyisi” koʻkrak nishoni bilan taqdirlandi
* «Ma'naviyat fidoyisi» koʻkrak nishoni ta'sis etildi
A. P. Yermolov haykali (Grozniy)

**A.P.Yermolov** **haykali** Grozniy shahriga 1881-yilda Kavkazdagi bosh qoʻmondon A.M.Dondukov-Korsakov tomonidan sovgʻa qilingan. Haykaltarosh A.L.Ober tomonidan qurilgan. Yodgorlik toʻrt qirrali qumtoshli postamentda oʻrantilgan bronza byustdan  iborat.

## Tarixi
Yodgorlik Groznaya qal’asini yotqizish paytida Yermolov yashagan yertoʻla uy yonida oʻrnatilgan. Byust va  yertoʻla uy hozirgi Chernishevskiy (sobiq Yermolovskaya) nomidagi koʻchada joylashgan edi. Ilgari, bu joydan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Kurin yeger piyoda polkining ofitserlar yigʻini binosi joylashgan edi  .

Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Yermolovning haqiqiy yertoʻla uyi dastlab muzlikka aylantirilgan, keyin esa buzib tashlangan. Keyinroq hokimiyat buni anglab yetib, Yermolovning  yertoʻla uyi ostidagi tovuqxonani yoki otxonani tozalashni buyurdi.

1922-yilda Grozniy shahar kengashining qarori bilan Leninning „Respublika yodgorliklari toʻgʻrisida“gi farmonini amalga oshirish uchun byust buzib tashlandi. 1926-yildan boshlab yodgorlikning boshi Grozniy oʻlkashunoslik muzeyida saqlanadi va uning ekspozitsiyasining bir qismi boʻlgan. Bu yerda chechen inqilobchisi Aslanbek Sheripov haykali oʻrnatilgan.

1949-yilda chechenlar va ingushlar deportatsiya qilinganida Sheripov haykali demontaj qilindi va Yermolov byusti haykaltarosh I. G. Tverdoxlebov tomonidan qayta tiklandi (talqinlardan biriga koʻra, L. P. Beriyaning shaxsiy koʻrsatmasi boʻyicha).  Yangi byust yasashda eskisining saqlanib qolgan boshi standart sifatida ishlatilgan. Yodgorlik panjarasiga choʻyandan yasalgan va iqtiboslar keltirilgan plitalar oʻrnatildi. Ulardan birida Yermolovning oʻz soʻzlari keltirilgan: *"Mening rus ekanligimni his qilish mendan hech qachon ajralib turmaydi".* Ikkinchisida — A. S. Griboedovning Yermolov haqidagi soʻzlari: *"Vatanparvar, yuksak qalb egasi va qobiliyatli davlat arbobi, chinakam rus, dono bosh egasi".* Uchinchisida shunday yozuv *bor edi: „Quyosh ostida undan yomonroq va makkor odamlar yoʻq. Yermolov chechenlar haqida“* . I. V. Stalin vafotidan keyin oxirgi yozuv olib tashlandi, ammo plastinka bilan joy ochiq qoldi.

Rasmiylar Yermolovni ajoyib qoʻmondon va oʻqituvchi sifatida tasvirlaganlar. Biroq, Vaynaxlar uchun u shafqatsiz bosqinchi boʻlib qolgan. Mahalliy aholi tomonidan byustni portlatish yoki qonuniy yoʻl bilan buzish uchun bir necha bor urinishlar boʻlgan, ammo barchasi muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Biroq, qayta qurishdan soʻng, 1989-yilda yodgorlik demontaj qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 

## Havolalar

*
A. P. Yermolov haykali (Oryol)

**A.P.Yermolov haykali** — rus qoʻmondoni, piyoda va artilleriya generali , Rossiya imperiyasining koʻplab urushlari qatnashchisi haykali.

## Tavsifi
Aleksey Petrovich Yermolov 1777-yilda Moskvada tugʻilgan. Oryol viloyatining oʻrtahol zodagonlaridan. Moskva universiteti maktab-internatida tahsil olgan. Ikkinchi kadet korpusini imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1792-yildan boshlab harbiy xizmatda boʻlgan. 1794-yildan boshlab u Aleksandr Suvorov qoʻl ostida xizmat qilgan. Rossiya imperiyasi tomonidan olib borilgan koʻplab yirik urushlarda qatnashgan, jumladan: 1812-yilgi Vatan urushi , Kavkaz urushi , Rus-Fors urushi bunga misol. Yermolov Oryol shahrida, Muqaddas Uch Birlik qabristoni cherkovining oʻng yoʻlagida dafn qilingan.

1991-yilda Oryol mahalliy tarixchilari A.P. Yermolov yodgorligini Grozniy shahridan olib chiqish istagini bildirishgan, ammo ulgurishmagan, haykal dudayevchilar tomonidan buzib tashlangan. Oryol kazaklari va mahalliy tarixchilar bir necha bor generalga otliq yodgorlik oʻrnatish masalasini koʻtarishgan. Eng yaxshi loyiha uchun tanlov o‘tkazilgan. Mablagʻ yigʻilib, Moskva haykaltaroshi Ravil Yusupovga haykal oʻrnatishga buyurtma berilgan. Asos sifatida, haykaltarosh Sankt-Peterburgdagi Bronza chavandoz tasvirini oldi.

2002-yilda Yermolov nomidagi maydonda bu joyda Yermolov haykali ochilishi haqida esdalik yozuvi boʻlgan tosh qoʻyildi. Yodgorlik toshi va postament qurilmasi demontaj qilingandan soʻng, 2012-yil 27-iyulda yodgorlik ochildi. U Oryol va Livniy arxiyepiskopi Entoni va iyterorohib Eli (Nozdrin) tomonidan muqaddaslashtirilgan. Yodgorlik 1812-yilgi Vatan urushidagi gʻalabaning 200 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish maqsadida oʻrnatilgan. Yodgorlikning balandligi deyarli besh yarim metr, poydevori to‘rt metr. Yodgorlikni ishlab chiqish, tashish, oʻrnatish va oʻrnatilgan hududni obodonlashtirish uchun sarflangan mablagʻlarning umumiy miqdori 19 million rublni tashkil etdi.

## Manbalar

## Havolalar

*
A. P. Platonov haykali (Voronej)

**Andrey Platonov** **haykali ―** Voronejdagi Voronej davlat universitetining „Qizil“ binosi oldidagi parkdagi Inqilob xiyobonida joylashgan.

## Tarix
Yodgorlik 1999-yil 11-sentyabrda adib tavalludining 100-yilligi nishonlanadigan yilda ochilgan. Yodgorlik mualliflari Voronej haykaltaroshlari I.P.Dikunov va E.N.Pak, meʼmorlar L.Yanovskiy, N. Topoev va E.Solomkin yodgorlikning meʼmoriy qismini bajarishgan.

Yodgorlikdagi Andrey Platonov shamoldan hilpirayotgan paltoda shahar boʻylab sayr qilayotgan holda tasvirlangan. Chap ustunda uning ismi yozilgan, oʻngda — …Mensiz esa xalq butun emasyozuvchi asarlaridagi personajlardan biriga tegishli ibora keltirilgan:

2011-yilda shaharning yubileyi arafasida yodgorlik poydevori taʼmirlanib, yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Pamyatnik Platonovu na Wikimapia Arxivnaya kopiya ot 20 fevralya 2020 na Wayback Machine
A.P. Chexov „Gilos bogʻi“ yodgorligi

**A.P. Chexov „Gilos bogʻi“ yodgorligi ―** rus yozuvchisi A.P. Chexov haykaltarosh D. V. Lindin tomonidan, 2009-yilda Taganrogda Chexovskaya qirgʻogʻida oʻrnatilgan.

## Yodgorlik
Yodgorlik muallifi rostovlik haykaltarosh D. V. Lindin.

## Yaratilish tarixi
Yodgorlik Taganrogda yozuvchining 150-yilligiga tayyorgarlik koʻrish paytida Chexovskaya qirgʻogʻida paydo boʻlgan . U „Topol“ sanatoriy-profilaktikasi va „Priazovye“ mehmonxonasini birlashtirgan majmua hududida joylashgan. Yodgorlikning ochilishi 2009-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtdi.

## Yana qarang

* Taganrog yodgorliklari

## Manbalar
A. P. Chexov yodgorligi (Badenveyler)

**A.P. Chexov** **yodgorligi** — 1908-yilda Germaniyaning Badenveyler shahrida oʻrnatilgan yodgorlik. Bu A.P. Chexovning dunyodag i birinchi yodgorligi.

## 1908-yilgi yodgorlik
1908-yilda Germaniyaning Badenveyler shahri bogʻida Anton Pavlovich Chexovning birinchi haykali ochilgan. U Konstantin Stanislavskiy tashabbusi bilan yaratilgan boʻlib, u ham yozuvchi P. Boborikin va adabiyotshunos A. Veselovskiy bilan birga yodgorlikning ochilishida ishtirok etgan.

Yodgorlik muallifi rus haykaltaroshi N. Shleyfer boʻlib, yodgorlik bronzadan yasalgan. Chexov byusti yam-yashil yonbagʻirda, sachratilgan toshlar orasiga qoʻyilgan edi. 1908-yilda ochilgan Badenveylerdagi yodgorlik A.P.Chexov xotirasiga o‘rnatilgan dunyodagi birinchi yodgorlik bo‘lgan. U boshqa yodgorliklar qatori ruslarning xayr-ehsonlari hisobiga yaratilgan.

Badenveylerda Chexov haykali ochilishi tantanali ravishda o‘tkazildi. Yodgorlik atrofiga gullar qo‘yildi, omma uchun maydoncha yasaldi, ko‘plab fotosuratchilar qatnashdi . Ular A.P.Chexovni xotirlash marosimini o‘tkazganlaridan so‘ng ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi, unda tantanali nutq so‘zlandi. Nutqni gofmeyster D. A. Eyxler, akademiklar A. N. Veselovskiy, P. D. Boborikin, Moskva badiiy teatri direktori Konstantin Stanislavskiy so‘zlashgan. Yodgorlik oʻzining nafis koʻrinishi bilan ajralib turardi.

Ochilish marosimidan soʻng mehmonxonalardan birining ayvonida musiqa bilan tantanali nonushta uyushtirildi, rus kompozitorlari musiqalari ijro etildi.

Birinchi jahon urushi oxirida bu yodgorlikning faqat poydevori qolgan, chunki byustning oʻzi boshqa yodgorliklar qatori eritish uchun yuborilgan. Toshda „Yaxshi odam va shifokorga bagʻishlanadi“ va „Buyuk yozuvchi — Anton Chexovga“ yozuvlari saqlanib qolgan.

1964-yilda A.P.Chexovning birinchi haykali oʻrnatilgan joyga sovet jurnalistlari tashrif buyurishdi.

## Yodgorlik 1992 yil
1992-yilda Badenveylerdagi A.P.Chexov haykali Saxalin aholisining yordami bilan qayta tiklandi . Yangi yodgorlik muallifi saxalinlik haykaltarosh Vladimir Chebotarev edi. Yodgorlik 1908-yilgi eski postamentga oʻrnatilgan boʻlib, Chexov yoqasi yuqoriga burilgan holda tasvirlangan. Mehmonlarga yanada qulayroq boʻlishi uchun bu yerga yangi piyoda yoʻlakchasi qurildi . Yangi yodgorlikni Saxalindan Chexovning „Saxalin oroli“ bir kitobi muzeyi direktori Georgiy Miromanov olib keldi . Yangi yodgorlik ham bronzadan quyilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* Markina L. G. TSCHECHOW-DENKMAL BADENWEILER PAMYaTNIK ChYeXOVU BADYeNVAYLYeR // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 998. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
Garts qalʼasi

**Garts qal’asi** — slavyan qal’asi boʻlib, Germaniyaning Ryugen orolida joylashgan Garts shahridan janubi-gʻarbda joylashgan aholi punkti. Qoʻrgʻoni oval shaklida, uzunligi taxminan 200 metr va eni 140 metrni tashkil qiladi. Taxminan gʻarbiy tomonning oʻrtasida kirish joyi bor. Garts koʻli tomoni (yaʼni Pozerits tomoni) qal’alari boshqa joylarga qaraganda pastroq. Qal’a Garts shahridan 15 metr balandlikda joylashgan.

## Adabiyotlar

* Kratzke, Reimann, Ruchhöft: Garz va Rugendahl auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien 2004 — Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 90, Verlag Lyudvig, Kiel 2005, S. 25-52, ISBN 3-937719-02-4
* Sven Wichert: Beobachtungen zu Karentia auf Rugen im Mittelalter. In: Baltische Studien 2005 — Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Lyudvig, Kiel 2006, S. 31-38, ISBN 3-937719-35-0

## Havolalar

* Jens Ruge über den Burgwall Garz
* Garz slavyan qal’asi
* Germaniyadagi slavyan qal’alari
Gvadelupa geografiyasi

**Gvadelupa** — Fransiyaning xorijdagi departamenti, Kichik Antil orollari tarkibiga kiradi.

Gvadelupa maydoni — 1628 km², qirgʻoq chizigʻi uzunligi 306&nbsp;km.

Gvadelupa hududi taxminan teng boʻlgan ikki qismdan iborat boʻlib, ular  tor boʻgʻozi bilan ajratilgan <span title="Rivière Salée (Guadeloupe) — версия статьи «Ривьер-Сале» на французском языке">Riviere Salee</span>; shoʻr daryo).

Gʻarbiy qism — Bas-Terre — fransuz tilidan tarjima qilingan " *pastki* " yoki " *past yer* " degan maʼnoni anglatadi. Shunga qaramay, bu nomdan farqli oʻlaroq, Basse-Terre togʻli boʻlib, vulqon jinslaridan tashkil topgan; Uning ustida faol Sufriere vulqoni (1467 m) joylashgan — Kichik Antil orollarining eng baland nuqtasi.

Grande-Terrening sharqiy qismi, aksincha, balandligi atigi 130 m gacha boʻlgan plato boʻlib, ohaktosh va vulqon tüflaridan iborat. Gvadelupa juda seysmik, ayniqsa Basse-Terre. Orolda minerallar kam — faqat qurilish materiallari va oltingugurt ishlab chiqarish uchun xom ashyo bor.

Gvadelupa shuningdek, olis Les Saintes, Mari-Galante va La Desirade ni ham oʻz ichiga oladi. 2007-yilgacha Gvadulupe Sent-Bartelemi va Sent-Martinni ham oʻz ichiga olgan.

Gvadelupa shimolida Antigua va Barbuda orollari, shimoli-gʻarbda — Montserrat oroli, janubda — Dominika. Gʻarbda Karib dengizi, sharqda ochiq Atlantika okeani joylashgan. Gvadelupa quruqlik chegaralariga ega emas.

## Iqlim
Gvadelupa iqlimi tropik savdo shamolidir. Bir tekis harorat (24-27&nbsp;°C) va sezilarli namlik (yiliga 1500-2000 mm yogʻingarchilik) bilan tavsiflanadi. Yomgʻirli mavsum iyuldan noyabrgacha davom etadi. Bu vaqt ichida orolda vaqti-vaqti bilan tropik boʻronlar boʻlib turadi. Moʻl-koʻl yomgʻirga qaramay, Grand-Terreda doimiy daryolar juda oz, chunki suv ohaktoshdagi yoriqlarga oqib oʻtadi, ammo togʻli Bas-Terreda daryolar koʻp va tez oqimga ega. Oroldagi yomgʻir suvi tanklarda toʻplanadi.

## Galereya

Fayl:Guadeloupe 114 - Sommet de la Soufrière 1467m - Guadeloupe.jpg|Grand Sufriere
Fayl:Plagegrandeterre.jpg|Plyaj Grand-Terreda
Fayl:Chutesducarbet.jpg|Sharshara Chute du Carbet
Fayl:Orol manzarasi Marie-Galante|


## Yana qarang

* Gʻarbiy Hindistondagi vulqonlar roʻyxati

## Manbalar