open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rossiya aholisining daromadlari

Rosstatning rasmiy maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda Rossiya aholisining oʻrtacha oylik daromadi 35 361 rubl ( 490 dollar), oʻrtacha oylik ish haqi 51 083 rubl (708 dollar), oʻrtacha pensiya esa 14 986 rubl (208 dollar) boʻlgan. 2020-yilda Rossiya aholisining umumiy pul daromadlari 62 trillion rubl (861 milliard AQSH dollari) miqdorini tashkil etgan.

Rossiya aholisining asosiy daromad turlari quyidagicha: ish haqi (yashirin ish haqini ham oʻz ichiga olgan holda) – 66%, ijtimoiy toʻlovlar – 19%, tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlar – 8%, mulkdan olingan daromadlar – 5%, boshqa daromadlar – 2% (2018-yil maʼlumotlariga koʻra).

Rossiya Federatsiyasi aholisi daromadlaridan foydalanish tarkibi: tovarlar va xizmatlarni sotib olish – 75%, majburiy toʻlovlar va turli xil badallar – 12%, jamgʻarmalar – 8%, xorijiy valyuta sotib olish – 4%, aholi qoʻlidagi naqd pulning koʻpayishi – 2% (2017-yil maʼlumotlariga koʻra).

## Tarixi

### 1990-yillar
1990-yillarda aksar aholining turmush darajasi asosan ish haqi va ijtimoiy toʻlovlar miqdori bilan belgilangan. 1990-yillar davomida Rossiya aholisining real daromadlari 1960–1970-yillardagi koʻrsatkichlarga nisbatan ikki baravardan ham koʻproq pasayib ketgan. Shu bilan birga, turmush darajasi va sifatining koʻplab koʻrsatkichlari yomonlashgan.

Tadqiqotchilar taʼkidlashicha, ish haqining darajasi va tuzilishi ishchilarning mutlaq koʻpchiligi uchun ular sarflagan mehnat kuchining toʻliq yoki hech boʻlmaganda qoniqarli darajada qoplanishini taʼminlamagan. Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 1995-yil oxiriga kelib, real ish haqining oʻrtacha darajasi islohotlar boshlanishidan oldingi (1992-yil yanvar) darajadan taxminan 34 foizgacha tushib ketgan. Akademik  keltirgan maʼlumotlarga koʻra, taqqoslama narxlarda oʻrtacha oylik ish haqi 1991-yilda oyiga 598 rublni tashkil etgan boʻlsa, 1998-yilda bu koʻrsatkich atigi 198 rublga tushib qolgan, yaʼni 3 barobar kamaygan. Real ish haqining eng katta pasayishi 1995 va 1998-yillarda kuzatilgan.

1990-yillardagi eng dolzarb muammolardan biri ish haqi, pensiya va ijtimoiy nafaqalarning ommaviy tarzda toʻlanmasligi boʻlgan. Masalan, Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 1997-yil iyul oyi oxirida davlat mas’ul boʻlgan ish haqini toʻlash boʻyicha qarzdorlik hajmi 11,4 trillion rublni tashkil etgan. Bu statistikaga harbiylar va boshqa ayrim toifadagi xodimlarning qarzdorligi kiritilmagan boʻlib, ularni qoʻshganda qarzdorlik miqdori taxminan 20 trillion rublgacha koʻtarilgan.

## Manbalar
Present continuous

**Present continuous** (; shuningdek, **Progressive Tense** deb ham ataladi) — zamonaviy ingliz tilida qoʻllanadigan feʼl shakli boʻlib, ish-harakatning ayni paytda sodir boʻlib turganligini yoki hali tugamaganligini ifodalaydi. Bu zamon *to be* yordamchi feʼlining hozirgi zamon shakllari (*am*, *is*, *are*) va asosiy feʼlning hozirgi zamon sifatdosh shakli (*Participle I*, odatda *-ing* qoʻshimchasi bilan) yordamida tuziladi.

## Shakli va tuzilishi
Hozirgi davomli zamon quyidagi formula asosida yasaladi:
 **to be (am/is/are) + fe’l + -ing**

## Qoʻllanishi
Hozirgi davomli zamon bir nechta holatlarda ishlatiladi:

# Hozir sodir boʻlayotgan ish-harakatlar;
# Odat boʻlib qolgan, lekin vaqtinchalik xatti-harakatlar;
# Kelgusida rejalashtirilgan ish-harakatlar.

### Hozir sodir boʻlayotgan ish-harakatlar:
Bu zamon ayni paytda davom etayotgan vaqtinchalik ish-harakatni tasvirlash uchun ishlatiladi. Koʻpincha *now* (hozir), *at the moment* (ayni damda), *today* (bugun), *this week* (shu hafta) kabi vaqt ravishlari bilan qoʻllaniladi.

### Odat boʻlib qolgan, lekin vaqtinchalik xatti-harakatlar:
Bu holatda odatda salbiy munosabat yoki shikoyat bildiriladi va *always* (doim), *constantly* (uzluksiz) kabi soʻzlar bilan ishlatilishi mumkin.

### Kelgusida rejalashtirilgan ish-harakatlar:
Kelasi zamonni ifodalovchi vaqt ravishlari (*tomorrow* – ertaga, *tonight* – bugun kechqurun, *next week* – keyingi hafta) bilan birga ishlatilganda, bu zamon yaqin kelajakda sodir boʻlishi kutilayotgan voqealarni tasvirlaydi.

## Manbalar
Lavash

**Lavash ** (, , , , ) – bugʻdoy unidan tayyorlanadigan yupqa va yassi shakldagi tuzsiz oq non boʻlib, asosan Kavkaz, Bolqon va Yaqin Sharq xalqlari oshxonasida keng tarqalgan.

Shuningdek, ushbu mahsulot Eron, Afgʻoniston va Markaziy Osiyo mamlakatlarida ham mashhur. Ingliz tilidagi nashrlar mahsulotni „arman moʻrt noni“, „arman kulchasi“, „moʻrt non“ yoki „paraki“ deb ham atashadi.
## Tarixi

Qadimgi shumerlar, bobilliklar, misrliklar, ossuriyaliklar va forslarda hovonchalar va qoʻl tegirmonlarining paydo boʻlishi pishirilgan nonning kashf etilishiga asos boʻladi. Quyuq don boʻtqasidan dastlabki xamirturushsiz yupqa nonlar tayyorlana boshlangan. Bugungi kunda ham Kavkazortida lavash taxminan shu usulda pishiriladi.

Yahudiy oshxonasi tarixi boʻyicha amerikalik mutaxassis Gil Marksning soʻzlariga koʻra, lavash kash etilgan hudud – Oʻrta Sharq. Willard B. Moore taomning arman oshxonasiga tegishli ekanligi, Eron esa uning kelib chiqqan joyi deya taʼkidlagan. Oksford universitetining oziq-ovqat qoʻllanmasi lavashni Kavkaz va Eron mintaqasida paydo boʻlgan qadimiy taom sifatida taʼriflaydi.

Bir qator manbalar lavashni arman millatiga xos taom deb taʼriflaydi. Shunday qilib, oziq-ovqat ishlab chiqarish boʻyicha mutaxassis Sergio Serna-Saldivar lavash qadimgi arman taomi deb hisoblaydi.

Arxeologlar tomonidan topilgan tandirlar va ulardagi lavash qoldiqlari Armanistonda qadim zamonlardan beri lavashning keng tarqalganligini koʻrsatadi. Bunday kuygan lavash boʻlaklaridan biri  asr boshlarida oʻrta asr arman poytaxti Ani shahrida (Gagkashen cherkovi yaqinida) Rus arxeologiya jamiyati tomonidan shaharni qazish chogʻida topilgan.

Lavash Ossuriya shohi Nosorga asir tushgan Armaniston shohi Aramni qutqarish uchun pishirilgan degan afsona mavjud. Aram jang oldidan 10 kun davomida oziq-ovqatsiz qamoqda saqlangan. Ayyor Aram eng chiroyli sovutini olib kelishni soʻragan. Choparlar podshoga ichiga yupqa non yashirilgan sovutni qayta-qayta olib kelishgan, ammo sovut har-safar Aramga yoqmagan. Nihoyat, jang kuni toʻq va kuchga toʻlgan Aram Nosorni kamondan otish paytida magʻlub etadi va yurtiga qaytadi.
## Tayyorlanishi

Lavash „tandir“ deb nomlangan anʼanaviy pechlarda bugʻdoy (va oʻtmishda baʼzan arpaning maxsus navi) unidan pishiriladi. Taxminlarga koʻra, xamirturush qoʻshib tayyorlanadigan lavash xamiri katta yogʻoch togʻorada (tasht) uydagi eng keksa ayollar tomonidan tayyorlangan. Tayyor xamir anʼanaviy past dumaloq stolda polda oʻtirgan holda oʻqlov bilan yoyiladi. Odatda, bu vazifani kelinlar bajaradi. Shundan soʻng u yupqa qilib yoyilgan xamirni qaynonasiga uzatadi, qaynona esa tandir yonida oʻtirib, avval uni qoʻlma-qoʻl yuqoriga otib, toldan toʻqilgan maxsus yostiqning yuzasiga tortiladi, soʻng egilib, bir epchil harakat bilan qizib turgan tandirga lavash yopiladi. 30-40 soniyadan soʻng, pishirilgan non uchi qayrilgan maxsus temir tayoq bilan tortib olinadi.

## Manbalar

## Havolalar
Saida Mansurxoʻjayeva

**Saida Mansurxoʻjayeva Saidrasulovna** (1979-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbek raqqosasi va aktrisasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist. Oʻzbekiston xalq artisti.
## Biografiyasi
Saida Mansurxoʻjayeva 1979-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. Toshkent xoreografiya bilim yurti (xoreografiya boʻlimi) va yuridik institutini tamomlagan. 1994-yili hozirgi „Oʻzbekiston“ Davlat ashula va raqs ansamblida ish boshlagan. „Yalla“ ansambli bilan uzoq vaqt faoliyat olib borgan.
Uning chiqishlari Fransiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Yaponiya, Hindiston va boshqa mamlakatlarda boʻlib oʻtgan.
## Kinodagi faoliyati
Saida Mansurxoʻjayeva ilk marta 16 yoshida reklama roligida suratga tushgan. Lekin ushbu loyihadagi ishtiroki muvaffaqiyatsiz chiqadi. Biroz vaqt oʻtib, 1996-yili rejissor Poʻlat Fayziyev Saidani „Margʻiyona“ filmiga bosh rol uchun taklif etadi. Kartinadagi roli unga muvaffaqiyat olib keladi. 1998-yilda Zulfiqor Musoqov suratga olgan „Kichkina tabib“ filmida Shahnoza rolini oʻynaydi.
Saida Mansurxoʻjayeva 2006-yilda suratga olingan „Goʻzallik siri“ filmidagi rassom qiz rolini ijro etadi. Saidaning qahramoni Laylo mashhur dizayner va rassomga aylanib, Fransiyada oʻtkazilgan xalqaro koʻrgazmada qatnashadi va shuhrat qozonadi.
Saida Mansurxoʻjayeva „Saida“ nomli professional raqs maktabi raisi. Oʻquvchilariga raqsga tushishni oʻrgatadi.
## Filmografiyasi
Saida Mansurxoʻjayeva suratga tushgan filmlar xronologik tartibda keltirilgan.

## Oilasi
Saida Mansurxoʻjayeva turmushga chiqqan, oilali. Otasi velosport boʻyicha sport ustasi, onasi filolog.
Raqqosa va aktrisa Goʻzal Mansurxoʻjayeva uning opasi.

Saida Mansurxoʻjayeva 2014-yilda Samiya qizini dunyoga keltirgan.
## Mukofotlari
* 2005-yil – „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“ unvonini olgan;
* 2011-yil – „Oʻzbekiston“ ashula va raqs ansambli raqqosasi" Saida Mansurxoʻjayevaga „Oʻzbekiston Respublikasi xalq artisti“ unvoni berilgan.

## Manbalar
Oʻzbekistonda oʻlim jazosi

Oʻzbekistonda oʻlim jazosi 2008-yilda rasman bekor qilingan.

## Tarixi
1994-yil Oʻzbekistonda oʻlim jazosi jinoyat kodeksining oʻttiz uchta moddasida nazarda tutilgan edi. Keyinchalik, 1998, 2001 va 2003-yillarda qonundagi bir qator tuzatishlar qabul qilinganidan soʻng, oʻlim jazosi nazarda tutilgan moddalar soni ikkita – ogʻirlashtiruvchi holatlarda qotillik va terrorizm moddalari bilan cheklangan.

2005-yil may oyida Andijondagi tartibsizliklarda ishtirok etganlikda ayblanganlar ustidan sud ishlari boshlanganidan keyin oʻlim jazosi va uni bekor qilish muddatlari mamlakat aholisi va tashqi mamlakatlar diqqat markazida boʻlgan. Bu davrda yuzdan ortiq odam ogʻirlashtiruvchi holatlarda qotillik va terrorizmda ayblanib, oʻlim jazosiga hukm qilinishi mumkin edi.

2005-yil 1-avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov „2008-yil 1-yanvardan boshlab Oʻzbekiston Respublikasida oʻlim jazosi jinoiy jazo turi sifatida bekor qilinib, umrbod ozodlikdan mahrum qilish yoki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirilsin“ degan farmonni imzolagan. Uch yillik kechikishning sababi oʻlim jazosi oʻrniga umrbod qamoq jazosiga hukm qilinganlarni joylashtirish uchun yangi qamoqxonalar qurish uchun vaqt zarurati edi.

Oʻzbekistonda soʻnggi oʻlim jazosini ijro etish amaliyoti 2005-yilda amalga oshirilgan. Shundan soʻng mamlakatda, 2005-yildan 2008-yilda yangi farmon kuchga kirgunga qadar oʻlim jazosini jazo chorasi sifatida tayinlashga yashirin moratoriy amal qilganligini koʻrsatishi mumkin.

2022-yil iyun oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev oʻlim jazosini taqiqlashni mamlakat konstitutsiyasiga ham kiritishni taklif qilgan. 2023-yildagi tuzatish yangi konstitutsiya orqali mustahkamlandi. Oʻlim jazosining bekor qilinishi ortidan uning oʻrniga, asosiy eng ogʻir jazo turi sifatida tanlangan umrbod ozodlikdan mahrum etish jazosiga tayinlangan insonlar 2018—2023-yillarda 11 nafarni tashkil etgan.

## Manbalar
Cambridge IELTS

„**Cambridge IELTS**“ – IELTS testiga hozirlanish boʻyicha Kembrij universiteti nashriyotida chop etiladigan qoʻllanmalar seriyasi. Akademik va umumiy test versiyalari mavjud boʻlib, 2006-yildan beri har yili chiqarib kelinadi. 2024-yil testning 19-nashri chop etilgan.

Qoʻllanmalar seriyasi „Official IELTS Practice Materials“ qoʻllanmasi bilan bir qatorda IELTS testini uyushtiruvchi University of Cambridge ESOL Examinations, British Council hamda IDP Education Australia tashkilotlari tomonidan hozirlangan sanoqli rasmiy test materiallari safiga kiradi. „Cambridge IELTS“ kitoblari yordamida testga mustaqil hozirlanib, yuqori natija koʻrsatganlar bor.

## Manbalar

## Yana qarang
* „Official IELTS Practice Materials“

## Havolalar
* „Cambridge IELTS“ Kembrij universiteti nashriyoti saytida
Al-Abbos ibn Amr al-Gʻanaviy

**Al-Abbos ibn Amr al-Gʻanaviy** (; 917-yilda vafot etgan) arab harbiy qoʻmondoni va Abbosiylar sulolasining viloyat noibi. Al-Abbos 900-yilda qarmatlar bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchrab, asir tushgani bilan mashhur.

## Hayoti
Al-Abbos, ehtimol, al-Jaziraning Diyor Mudar tumanida tugʻilgan. Abbosiylar xizmatida harbiy faoliyatini boshlagan al-Abbos birinchi marta 899-yilda Iroqdagi itoatsiz arab qabilalariga qarshi yuborilgan harbiy yurishga mas’ul zobitlardan biri boʻlgani qayd etilgan. Keyingi yili xalifa al-Mutazid al-Bahrayn va al-Yamama viloyatlariga noib etib tayinlab, Abu Said al-Jannabiy boshchiligidagi qarmatiylarni bu hududlardan quvib chiqarish vazifasini yuklagan. Qarmatiylar allaqachon al-Bahraynning koʻp qismini, jumladan al-Qatifni ham egallab olgani sababli al-Abbos viloyatga joʻnash oldidan al-Basrada doimiy askarlar, badaviy jangchilar va koʻngillilardan iborat qoʻshin tuzgan.

Joʻnab ketganidan koʻp oʻtmay, al-Abbos va qoʻshini qarmatlar bilan toʻqnashib, jangga kirgan. Jangning birinchi kuni tayinli natijasiz tugaydi. Biroq, oʻsha kun kechqurun badaviylar va koʻngillilar yurishni toʻxtatib, Basraga qaytib ketishadi. Ertasi kuni ertalab ikki qoʻshin yana jang boshlaydi. Al-Abbosning soni kamayib qolgan qoʻshini magʻlubiyatga uchrab, yetti yuz nafar askari bilan taslim boʻlishga majbur boʻladi. Jangdan keyingi kuni Abu Said asirga olingan barcha askarlarni qatl etishni buyuradi. Faqat al-Abbos omon qoldirilib, keyinchalik ozod etiladi. Unga qarmatlarga qarshi chiqish befoydaligini al-Mutazidga yetkazish vazifasi topshiriladi. Iroqqa qaytib borgan al-Abbosni xalifa al-Mutazid say-harakatlari uchun munosib taqdirlaydi.

Muvafaqqiyatsiz yurishdan soʻng, al-Abbos harbiy xizmatda qolavergan. 902-yilda Fors viloyati qoʻshinining bosh qoʻmondoni Badr al-Mutazidiy qoʻl ostida xizmat qilgan. Badr yangi xalifa al-Muktafiyning iltifotidan mahrum boʻlgach, al-Abbos xalifaning generalga itoat qilmay, Bagʻdodga qaytish toʻgʻrisidagi farmoniga boʻysungan bir nechta qoʻmondonlardan biri boʻlgan. 908—909-yillarda Qum va Koshon shaharlariga noib etib tayinlangan. Shuningdek, 914—915-yillarda Munis al-Xodim boshchiligida Misrni Fotimiylardan himoya qilish uchun uyushtirilgan harbiy yurishda ishtirok etgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas. Soʻnggi mansabi Diyor Mudar tumani noibligi boʻlib, 917-yilda oʻsha joyda vafot etgan. Al-Abbos vafotidan keyin Vosif ibn al-Buktamiriy voliy boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Becker, C. H. „al-ʿAbbās (b. ʿAmr al-Ghanawī).“ *First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936, Volume I.* 1927. Leiden: E. J. Brill, 1993. 
* 
* 
* Al-Mas’udi, Ali ibn al-Husain. *Les Prairies D’Or, Tome Huitieme.* Trans. C. Barbier de Meynard. Paris: Imprimerie Nationale, 1874.
* Miskawaihi. *The Eclipse of the Abbasid Caliphate: the Concluding Portion of the Experiences of the Nations, Vol. I.* Trans. & ed. H. F. Amedroz and D. S. Margoliouth. London, 1921.
*
Faylun

**Faylun** () – Suriya shimolidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Idlib janubida joylashgan. Sharqda al-Mastuma, shimolda Idlib, shimoli-gʻarbda Ayn Shib, gʻarbda Kurin, janubda esa Nahlaya va Ariha bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Faylun aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Ratyan

**Ratyan** () Suriya shimolidagi shaharcha. Maʼmuriy jihatdan Halab muhofazasining Azaz okrugi tarkibiga kiradi. Halabdan shimoli-gʻarbda joylashgan. Shimoli-gʻarbda Mayer, gʻarbda az-Zahraa va Bayanoun, sharqda esa Tell Jabin bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Ratyan aholisi  kishini tashkil qilgan.
## Suriya fuqarolar urushi

Ratyan Suriya fuqarolar urushi boshidanoq muxolifat nazoratidagi shaharcha boʻlgan.

ARA News xabar qilishicha, Livan Hizbulloh militsiyasi va Eron inqilobiy gvardiyasi qoʻllovidagi hukumatparast kuchlar 2015-yil 17-fevralda Ratyan qishlogʻini nazoratga olgan. Biroq, oʻsha kuni kechqurun Levant fronti isyonchilari qishloq ustidan nazoratni qayta qoʻlga kiritgan. Janglar davomida Nuriddin az-Zenki harakati qoʻmondoni Hasan Mayka halok boʻlgan. *[[The Times]]* gazetasining xabar qilishicha, isyonchilar 19-fevral kuni bir necha kunlik shiddatli janglardan soʻng qishloqni qayta qoʻlga kiritib, 32 nafar hukumat askarini asir olishgan.

2016-yil boshlarida Shimoliy Halab hujumi doirasida Ratyan shahrida qattiq janglar sodir boʻldi. Hukumatga yaqin Al-Masdar News nashri 2016-yil 5-fevralda hukumat kuchlarining qishloqni qayta egallagani haqida xabar qilgan boʻlsa-da, Suriya inson huquqlari observatoriyasi oʻsha kuni shaharchaning yarmini isyonchilar qaytarib olganini ma’lum qilgan. *[[The Independent]]* va *[[The Guardian]]* gazetalari esa 7-fevral kuni ham janglar davom etayotganini yozishgan.
## Manbalar
Harbanoush

**Harbanoush** () – Suriya shimolidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Qishloq Idlibning shimoli-gʻarbida, Aʼla togʻining sharqiy yonbagʻrida joylashgan. Janubi-sharqda Maarrat Misrin, sharqda Maarrat al-Ixvan, shimoli-sharqda Kaftin va Hizano, shimolda Qurqaniya, gʻarbda esa Kafr Taxarim va Armanaz bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Harbanoush aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
As-Salame (Suriya)

**As-Salame** (), asl nomi **Suji** () Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. Mazkur qishloq Queiq tekisligida, Azazdan  shimoli-sharqda, Halab shahridan  shimolda, Turkiyaning Kilis viloyati bilan chegaraning Bob as-Salame chegara oʻtkazish punktidan esa  janubda joylashgan. Qishloqda turkmanlar istiqomat qiladi.

Qishloq maʼmuriy jihatdan Azaz okrugining Azaz nohiyasi tarkibiga kiradi. Qishloqdan  sharqda Nayara,  shimoli-sharqda esa Shamarix joylashgan. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Bob as-Salame aholisi  kishini tashkil qilgan.
## Tarixi
Sayyoh Martin Hartmann 19-asr oxirida qishloq turkiylar qishlogʻi boʻlgani haqida maʼlumot bergan.
## Manbalar
Abu ad-Duhur

**Abu ad-Duhur** (; *ʾAbū aẓ-Ẓuhūr*, shuningdek *Abu as-Suhur*) – Suriya shimoli-gʻarbida, Suriya choʻlining chetida joylashgan shaharcha. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibida boʻlib, Halabdan 45 km janubda joylashgan. Shimoli-gʻarbda Tell Sultan va Tell Kalba bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Abu ad-Duhur aholisi  kishini tashkil qilgan. Shaharcha 2004-yilgi maʼlumotlariga koʻra,  nafar aholi istiqomat qiladigan 26 ta aholi punktini oʻz ichiga olgan *[[nohiya]]ning* maʼmuriy markazidir.

Abu ad-Duhurda Abu ad-Duhur harbiy aviabazasi joylashgan. Suriya fuqarolar urushi davomidagi Abu ad-Duhur aviabazasi qamali janglarida bu joy uchun kurash olib borilgan. Shaharchani 2012-yilda muxolifat kuchlari egallab olgan. 2018-yil 22-yanvarda shaharchaga kirgan Suriya armiyasi kuchlari 29-yanvarda uni toʻliq egallagan. 2024-yil 30-noyabrda shaharchani HTS isyonchilari Suriya armiyasi kuchlaridan tortib olgan.

## Manbalar
Binnish

**Binnish** (, shuningdek **Binsh**) – Suriya shimoli-gʻarbidagi shahar. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Idlib shimolida joylashgan. Shimoli-gʻarbda Kafriya va Marrat Misrin, shimolda al-Fuʼah, shimoli-sharqda Taʼum va Taftanaz, janubi-sharqda Afs, janubda esa Sarmin bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Binnish aholisi  kishini tashkil qilgan. Aholisi sunniylardan iborat.

Shahar tepalikda joylashgan. Shahar nomi *Binnish* shaklida miloddan avvalgi 2400-yilga oid Ebla tabletkalarida uchraydi. Shahar turli xil ekinlardan tashqari zaytun, tok va anjir daraxtlari bilan ham mashhur.

## Manbalar
Kafriya

**Kafriya** (, shuningdek, **Kifarya** yoki **Kefraya**) – Suriya shimolidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Idlibning shimoli-gʻarbida joylashgan. Shimolda Maarrat Misrin, shimoli-sharqda Zardana, sharqda Taftanaz, janubda esa al-Fuʼah va Binnish bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Kafriya aholisi  kishini tashkil qilgan. Yaqin atrofdagi al-Fu’ah shahri kabi Kafriya aholisining ham aksariyati shia mazhabidagi musulmonlar boʻlib, atrofdagi boshqa hududlarda esa asosan sunniy mazhabidagi musulmonlar istiqomat qiladi.
## Suriya fuqarolar urushi

Suriyadagi fuqarolar urushi vaqtida qishloqni isyonchilar qamal qilgan. 2016-yil 11-yanvarda Xalqaro Qizil xoch qoʻmitasi va Jahon oziq-ovqat dasturi mazkur qishloq va Al-Fu’ah shahriga oziq-ovqat, dori-darmon va boshqa yordam yetkazib berish uchun yordam karvoni tashkil qilgan.

2018-yil 19-iyulda Kafriya va Fuʼah aholisi va qamaldagi ikki shaharda joylashgan hukumat jangchilari Eron, Suriya hukumati va Hayʼat Tahrir ash-Shom guruhi oʻrtasidagi kelishuvga koʻra, Turkiya vositachiligida hukumat nazorati ostidagi Halabga avtobuslarda evakuatsiya qilindi. Evakuatsiya natijasida boʻshagan hudud HTS tomonidan harbiy hudud deya eʼlon qilindi.

Evakuatsiya jarayonida hukumat hududlariga kirishni kutayotgan avtobuslarni olib oʻtishda sodir boʻlgan terakt oqibatida 126 kishi, jumladan 68 bola halok boʻldi.

## Manbalar
Xon as-Sabil

**Xon as-Sabil** () – Suriya shimoli-gʻarbidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasining Idlib okrugi tarkibiga kiradi. Qishloq Idlib janubida, Halab—Damashq yoʻli boʻyida, Jabal Zaviya togʻining sharqida joylashgan. Janubda Maarrat an-Nuʼman va Babila, janubi-sharqda Masaran, sharqda Shayx Idris, shimolda Maar Dibsa, Mardix va Saraqib, shimoli-gʻarbda esa Kafr Battix joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Xon as-Sabil aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Tarixi

Qishloqda bir nechta qadimiy xarobalar mavjud boʻlib, ular orasida bazaltdan yasalgan eshikli binolar mavjud. Mavjud eshiklar katta Halab mintaqasidagi eng katta eshiklardir. Ular xristian ramzlari bilan bezalgan. 20-asrda bu eshiklarning ikkitasi Xon as-Sabil aholisi foydalanayotgan binolarda boʻlgan edi.

Xon as-Sabil qadimgi karvon yoʻli ustida joylashgan boʻlib, qishloq xuddi shu nomdagi eski *xon* (karvonsaroy) sharafiga shunday nomlangan. Zamonaviy qishloq 1371-yilda Suriyaning Bahriy mamluk hukmdori al-Malik al-Ashraf asos solgan *xon* atrofida qurilgan. Xonning taʼmirlanishi va obodonlashtirilishi vaqf mablagʻlari hisobidan amalga oshirilgan. Xondan foydalanish 20-asr boshlarida, ehtimol undan ham oldinroq toʻxtatilgan.

Suriya fuqarolar urushi davrida Xon as-Sabil Suriya hukumatiga qarshi kurashayotgan isyonchi guruh Hazzm harakati harbiy qarorgohi vazifasini bajargan. Qishloq Al-Qoidaga aloqador Nusra fronti guruhi tomonidan hududdagi Hazzm harakati ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng bosib olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Michael Haneke

**Michael Haneke** (1942-yil 23-mart, Myunxen, Germaniya) – avstriyalik kinorejissyor va ssenariychi. Koʻplab nufuzli kinematografik mukofotlar sohibi. Kino bilan bir qatorda, televideniye va teatrda ham ishlagan. Kann kinofestivalining ikki karra „Oltin palma novdasi“ sohibi, shuningdek, yetti karra Yevropa kinoakademiyasi mukofoti sovrindori (1993, 2005, 2009 – uch marta, 2012 – ikki marta). „Amour“ (2012) dramasi uchun „Eng yaxshi xorijiy film“ nominatsiyasida „Oscar“ va BAFTA mukofotlariga sazovor boʻldi. Rejissyorlikdan tashqari, Haneke Vena kino akademiyasida rejissyorlikdan ham dars beradi.

2013-yilda Michael Haneke Asturiya malikasi mukofotini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Killi

**Killi** () – Suriya shimolidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Idlib shimoli-gʻarbida hamda Aʼla togʻi gʻarbida joylashgan. Janubi-sharqda Kaftin, janubda Maarrat al-Ixvan va Kafr Yahmul, janubi-gʻarbda Hizano, shimoli-gʻarbda Atarib, shimolda Sarmada, shimoli-sharqda Barisha, sharqda esa Qurqaniya bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Killi aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Saken Poʻlatov

**Saken Jetibayevich Polatov** (, 1975-yil 22-avgust, Toshkent) – Oʻzbekiston jamoat arbobi, yirik tadbirkor va shifokor. 2002-yilda Toshkent davlat tibbiyot institutini tugatgan. Oʻzbekistondagi Orient Group shirkati asoschilaridan biri, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, Osiyo boks konfederatsiyasi vitse-prezidenti, Osiyoda boksni rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlash fondi rahbari, Oʻzbekiston boks federatsiyasi raisining birinchi oʻrinbosari, „Olimpik MobiUz“ va „Yangiyoʻl“ futbol klublari prezidenti.

## Manbalar
Ali ibn Abu Said

**Ali ibn Abu Said**, **Zul-Qalamayn** nomi bilan ham tanilgan, 9-asr boshlarida Abbosiy xalifa al-Ma’mun () xizmatida boʻlgan Abbosiy amaldor va harbiy qoʻmondon. Ya’qubiyning ta’kidlashicha, Ali al-Ma’munning eng nufuzli amaldorlaridan boʻlgan xurosonlik aka-uka al-Fadl ibn Sahl va al-Hasan ibn Sahlning xolavachchasi boʻlgan. Tabariy esa Alini ushbu shaxslar singlisining oʻgʻli deb hisoblaydi.

Ali Bagʻdod qamali va al-Ma’mun akasi al-Amin bilan boʻlgan fuqarolar urushida gʻalaba qozonganidan soʻng tarix sahnasiga chiqqan. Al-Ma’mun al-Hasanni Abbosiylar imperiyasining katta qismiga, ya’ni Jibal va Forsdan tortib Iroq, Hijoz va Yamangacha boʻlgan hududlarga noib etib tayinlagan. Al-Hasan Alini Iroqdagi yer soligʻi (xiroj) yigʻish vazifasi boʻyicha oʻrinbosari etib tayinlagan.

815-yilda Ali Iroqda Abu as-Saraya as-Sariy ibn Mansur boshchiligidagi Aliylar qoʻzgʻolonini bostirishda asosiy qoʻmondonlardan biri boʻlgan. May oyining oxirida al-Madain yaqinida qoʻzgʻolonchi kuchlarni magʻlubiyatga uchratib, Vosit shahrini qaytarib olgan va nihoyat Basrani shafqatsiz Aliy noib Zayd ibn Muso al-Kozimdan ozod qilgan. Shundan so‘ng, Ali bir necha lashkarboshilarini Iso ibn Yazid rahbarligida Hijozda yuz bergan qoʻzgʻolon tarafdorlarini bostirish uchun joʻnatgan.

Ali tez orada al-Hasan ibn Sahldan uzoqlashib, uning raqibi, sarkarda Harsama ibn Ayon hamrohligida Marvdagi xalifa huzuriga qaytadi. Bag‘dodda al-Ma’munning amakisi Ibrohim ibn al-Mahdiy rahbarligida xalifaga qarshi isyon koʻtarilganida, al-Ma’mun tarafdorlari Sahliy aka-ukalarni aybdor deb bilishadi. Ayniqsa, al-Fadl haqiqiy ahvolni xalifadan yashirishda ayblangan. Al-Ma’mun shaxsan jazolardan xavfsizlik kafolatini bergandan soʻng, Ali Sahliylarga qarshi guvohlik bergan qoʻmondonlardan biri boʻlgan. Bu voqea al-Maʼmunning Marvdan chiqib, Bagʻdodga qaytish haqida qaror qabul qilishiga turtki boʻladi. Shunday boʻlsa-da, al-Fadl qoʻmondonlarni ushbu qarorda ishtirok etgan deb gumon qilib, ularni qamoqqa olib, yomon munosabatda boʻladi. 818-yil fevralida al-Fadl oʻldirilganidan soʻng, qoʻlga olingan qotillarning ayrimlari suiqasdning asl rejalashtiruvchisi Ali ekanligini aytishgan. Ali va qamoqdagi boshqa qoʻmondonlar suiqasdga aloqador emasliklarini taʼkidlashlariga qaramay, al-Ma’mun ularni qatl ettirgan. Ularning kesilgan boshlari ukasining taqdiri haqidagi xabar bilan birga Iroqdagi al-Hasan ibn Sahlga yuborilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  78–9,81
*
Hizano

**Hizano** (, shuningdek **Hazzanu**) – Suriya shimolidagi qishloq. Maʼmuriy jihatdan Idlib muhofazasi tarkibiga kiradi. Idlibning shimoli-gʻarbida joylashgan. JanubdaKafr Yahmul va Marrat al-Ixvan, janubi-gʻarbda Zardana, gʻarbda Kafr Halab, shimoli-gʻarbda Atarib, shimolda Sarmada, shimoli-sharqda Killi, sharqda Kaftin, janubi-sharqda esa Harbanoush bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Hizano aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Fahl jangi

**Fahl jangi** (), shuningdek, **Botqoq jangi** va **Beysan jangi** nomi bilan ham mashhur boʻlib, Vizantiya Suriyasining musulmonlar tomonidan fath etilishi jarayonida muhim janglardan biri boʻlgan. Ushbu jang Roshidun xalifaligining arab qoʻshinlari hamda Vizantiya qoʻshinlari oʻrtasida Pella (Fahl) va unga yaqin joylashgan Scythopolis (Beysan), yaʼni Iordan vodiysida 634-yilning dekabr yoki 635-yilning yanvar oyida boʻlib oʻtgan.

Ajnadayn jangida musulmonlar tomonidan magʻlubiyatga uchratilgan Vizantiya qoʻshinlari Pella yoki Scytopolisda qayta toʻplandi, biroq musulmon qoʻshinlari ularni taʼqib qilib u yerga ham yetib bordi. Vizantiyaliklar Beysan atrofidagi sugʻoriladigan ariqlarni ochib, hududning suv bosishiga sabab boʻldi va bu orqali musulmonlarning oldinga harakatlanishiga toʻsqinlik qilishga urinishdi. Natijada musulmonlar loyli yerlarni bosib oʻtishda katta qiyinchilikka duch keldi. Shunga qaramay, ular Vizantiya kuchlarini tor-mor etidi, vizantiyaliklar esa katta yoʻqotishlarga uchradi. Jangdan soʻng Pella shahri qoʻlga kiritildi, Beysan va yaqin atrofdagi Tiberiya esa musulmon qoʻshinlarining qisqa muddatli qamali natijasida taslim etildi.

## Jang
Tarixchi Hugh N. Kennedyning soʻzlariga koʻra, ushbu jangning qanday kechgani haqida toʻliq maʼlumotlar mavjud emas. Ibn Is’hoq hamda al-Voqidiyning rivoyatiga koʻra, Falastin markazida Vizantiya kuchlariga qarshi musulmonlarning hal qiluvchi gʻalabasidan soʻng, Ajnadayn jangida omon qolgan vizantiyalik askarlar Iordan daryosining sharqiy sohiliga chekinib, Fahl shahriga (vizantiyaliklar uni Pella deb atagan) joylashib olgan. Musulmonlar vizantiyaliklarni u yerda ham taʼqib qildi, biroq yoʻlda Beysan (vizantiyaliklar uni Scythopolis deb atagan) atrofidagi botqoqlik yerlari tufayli qiyinchilikka duch keldi. Beysan Iordaniya daryosining gʻarbiy qismida, Fahl shahridan 12 km (7,5 mil) uzoqlikda joylashgan edi. Vizantiyaliklar daryo qirgʻoqlarini sunʼiy ravishda buzib, hududni suv bosishiga sabab boʻlishdi va shu orqali musulmon otliq qoʻshinlarini toʻxtatishga harakat qilishdi. Kennedy tomonidan bu joylar „sugʻorish ariqlari“ deb atalgan. Beysan atrofidagi yerlar keyinchalik botqoqlikka aylanganligi sababli *Fahl jangi* muqobil ravishda *Botqoq jangi* yoki *Beysan jangi* deb ham nomlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 

## Qoʻshimcha adabiyotlar
* 

## Havolalar

* Pella surati: jangni xotirlaydigan kichik masjid qoldiqlari
Kafra

**Kafra** () – Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan kichik shaharcha. Halabdan  shimolda, Azazdan  sharqda joylashgan shaharcha maʼmuriy jihatdan Azaz okrugining Savran nohiyasi tarkibiga kiradi. Shaharchadan  gʻarbda Jarez,  janubi-gʻarbda Kajibrin,  sharqda esa Savran joylashgan. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Kafra aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Suriya fuqarolar urushi
Suriya fuqarolar urushi davrida Kafra gʻarbda Azaz shahri, sharqda Suran va Ihtaymilat shaharlariga yaqinligi tufayli strategik ahamiyatga egaligini isbotladi. IShID kuchlari 2015-yil 2-dekabrda OSA kuchlari nazorati ostida boʻlgan Azazga rejalashtirilgan hujum oldidan Kafrani egallab oldi. Biroq SDK kuchlari Halab muhofazasidagi Tishrin shahrida joylashgan muhim toʻgʻonni egallab, IShIDning Manbij shahridagi nazoratini xavf ostiga qoʻygani sabab Azazga hujum hech qachon amalga oshmadi. Hududdagi kuchlari tobora zaiflashib borayotganiga qaramay, IShID Kafra yaqinidagi OSA front chizigʻiga bir necha bor hujum qildi. Bu hujumlar keyingi bir necha oy davomida front chizigʻining koʻp marta oʻzgarishiga olib kelgan boʻlsa-da, IShIDning yutuqlari har doim vaqtinchalik boʻlib, Kafra tezda front chizigʻidagi shaharcha pozitsiyasiga qaytdi. OSA kuchlarining yirik hujumi natijasida Kafra va boshqa koʻplab shaharchalar 2016-yil 10-oktyabrda OSA kuchlari nazorati ostiga oʻtdi. Ushbu hujumdan oldin IShID kuchlari amalga oshirgan keng koʻlamli minalashlar OSAning mazkur hududda harakatlanishiga toʻsqinlik qildi. IShID kuchlari oxir-oqibat Halab muhofazasining katta qismidan chiqib, Al-Bob tomon chekinishga majbur boʻldi.

## Manbalar
Kimar

**Kimar** (; ) – Suriya shimolidagi shaharcha. Maʼmuriy jihatdan Halab muhofazasining Azaz okrugi tarkibiga kiradi. Halab shimoli-gʻarbida joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Kimar aholisi  kishini tashkil qilgan.
## Suriya fuqarolar urushi

2022-yil 4-may kuni kurd harbiylari mazkur qishloqda turk harbiy mashinasini oʻqqa tutishi oqibatida turk askari halok boʻlgan.

## Manbalar
Maabatli

**Maabatli** ( yoki *Mobetan, [[Kurd tili|Kurdcha]]: Mabeta yoki Mabata*) – Suriya shimolidagi shaharcha. Maʼmuriy jihatdan Halab muhofazasi tarkibiga kiradi. Halab shimoli-gʻarbida, Afrin okrugi markazida joylashgan. Janubi-sharqda Afrin, shimoli-gʻarbda Rajo, janubda esa Jindires bilan chegaradosh. Shaharcha Afrin okrugining  nafar aholi istiqomat qiladigan Maabatli *[[nohiya]]si* maʼmuriy markazi ham hisoblanadi. 2012-yildan beri shaharcha YPG nazorati ostida boʻlgan boʻlsa, 2018-yil 18-mart kuni Suriya milliy armiyasi kuchlari shaharchani Afrin shahri markazi bilan birga egallab oldi.

## Demografiyasi
Aholisining katta qismini kurdlar tashkil etib, ularning aksariyati alaviylardir. Ularning baʼzilari 1930-yillarda Maras qirgʻini vaqtida Turkiya armiyasi va Kulrang boʻrilar taʼqiblaridan qochib, Mabetaga kelib joylashgan kurd alaviylaridir.

## Manbalar
Bunyod

**Bunyod** ( — asos, negiz, poydevor; ibtido) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Bunyodbek Matrasulov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Bunyodbek Rahimov — oʻzbekistonlik futbolchi.

## Manbalar
Menagʻ

**Menagʻ** (, shuningdek, **Manaq** yoki **Manq**) – Suriya shimolidagi Halab muhofazasining shimoli-gʻarbiy qismidagi Halabdan 16 km shimolda, Azaz yaqinida joylashgan shaharcha. Maʼmuriy jihatdan Azaz nohiyasi tarkibiga kirgan Manaq aholisi 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra,  kishini tashkil qilgan. Shimolda Azaz, shimoli-gʻarbda Maraanaz, sharqda Kaljibrin, janubda esa Tell Rifaat bilan chegaradosh.

Menagʻ Halabni Turkiyaning Adana shahri bilan bogʻlaydigan Bagʻdod temir yoʻli va Gaziantepga olib boradigan 214-strategik avtomagistral boʻyida joylashgan. Qishloqning gʻarbiy qismida Menagʻ havo bazasi mavjud.
## Tarixi
Rim imperiyasi davrida Menagʻ Rim viloyati tarkibidagi Suriyaning harbiy istehkomi boʻlgan. Oʻsha vaqtlarda uning nomi Minnica boʻlgan.
## Suriya fuqarolar urushi
2013-yilda qishloqda Menagʻ havo bazasi qamali boʻlgan. 2016-yil 9-fevralda qishloqni Suriya Demokratik kuchlari egallab olgan.

## Manbalar
Abu Taltal

**Abu Taltal** Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolidagi al-Bob okrugida joylashgan qishloq.
## Manbalar
Ameriyeh (al-Bob)

**Ameriyeh** () yoki **El Amiriye** () Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. Ar-Raidan deyarli  janubi-sharqda, Turkiya bilan chegarada joylashgan qishloq maʼmuriy jihatdan al-Bob okrugining ar-Rai nohiyasi tarkibiga kiradi. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Ameriyeh aholisi 881 kishini tashkil qilgan. Qishloq aholisi turkmanlardan iborat.
## Manbalar
Toshkent muzeyi

**Toshkent muzeyi** — Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyining filiali boʻlib, 2020-yil 20-may kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ochilgan. Muzey Toshkent shahar tarixining turli bosqichlarini yoritishga bagʻishlangan.

## Ekspozitsiyalar
Muzey ikki qavatdan iborat boʻlib, har bir qavat turli tarixiy davrlarni aks ettiradi:

* **Birinchi qavat**: Toshkentning ilm-fan markazi sifatidagi roli, Ikkinchi Renessans davrida yetishib chiqqan toshkentlik ilm-fan namoyandalari, amaliy sanʼat durdonalari, etnografik ashyolar va XX asr boshlariga oid Toshkent xonadonining interyeri aks ettirilgan.
* **Ikkinchi qavat**: Toshkent vohasining tosh davridan XIX asr oʻrtalarigacha boʻlgan davri yoritilgan. Unda arxeologik topilmalar, qadimiy ish qurollari, xoʻjalik buyumlari, tarixiy obidalar maketlari hamda Toshkent shahrining qadimgi koʻrinishini aks ettiruvchi maketlar joylashtirilgan.

## Axborot va texnologiyalar
Muzey ekspozitsiyalarida maʼlumotlar oʻzbek, rus va ingliz tillarida taqdim etilgan. Zamonaviy texnologiyalar yordamida qoʻshimcha axborot olish imkoniyati mavjud.

## Manbalar

* Safayev Mansur. "Oʻzbek xalqining etnomadaniy merosi Toshkent muzeyi ekspozitsiyasida aks ettirilishi" // Oʻzbekistonda nomoddiy madaniy meros muhofazasi va targʻiboti. Toʻplam / I. Dadadjanova. - Toshkent: Oltin qalam, 2024. - B. 311-316.
Vazgen Sosovich Minasyants

**Vazgen Sosovich Minasyants** (16-may, 1949 yil, Toshkent shahri) – oʻzbek tarixchisi, arxeologi va rassom-restavratori. U Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida uzoq yillar faoliyat yuritib, arxeologik va etnografik ashyolarni tadqiq qilish hamda restavratsiya qilishda katta tajriba toʻplagan. Shuningdek, taniqli arxeologlarning ilmiy faoliyati haqida monografiyalar yozgan va muzeyshunoslik sohasida salmoqli ishlar qilgan.

## Hayoti
Vazgen Sosovich Minasyants 1949 yil 16 may kuni Toshkent shahrida tugʻilgan. 1972 yilda Toshkent davlat universitetining tarix fakultetini tamomlab, tarixchi va arxeolog mutaxassisligini olgan.

## Mehnat faoliyati

* 1967–1968 – Toshkent davlat universiteti laboratoriya xodimi 

* 1968–1972 – Toshkent davlat universiteti talabasi 

* 1972–1981 – Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyida ilmiy xodim va xazinabon 

* 1981–1992 – Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyida katta ilmiy xodim 

* 1992–2009 – Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida katta ilmiy xodim 

* 2009–2011 – Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida restavrator-arxeolog 

* 2011–2020 – Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida restavratsiya boʻlimi boshligʻi

* 2020–2021 – Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi “Tarix” ilmiy boʻlimi ilmiy xodimi

* 2021 – hozirga qadar – Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi “Sanʼat va etnografiya” ilmiy boʻlimida rassom-restavrator.

## Ilmiy faoliyati
Vazgen Minasyants arxeologik va etnografik ashyolarni ilmiy jihatdan tadqiq qilish va ularni restavratsiya qilishga ixtisoslashgan. U muzey kolleksiyalarini oʻrganish bilan birga taniqli arxeologlarning ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan monografiyalar yaratgan. Uning ilmiy maqolalari muzeyshunoslik va tarixshunoslik sohalarida muhim ahamiyatga ega.

## Mukofotlari

* Doʻstlik ordeni (2003)

## Manbalar

* Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi materiallari.
Musakayeva Alfiya Adilevna

**Musakayeva Alfiya Adilevna** (7 fevral, 1959) — Oʻzbekistonlik arxeolog va numizmat, tarix fanlari nomzodi. U oʻz tadqiqotlarida Turon tangalari va Soʻgʻd moliyaviy munosabatlarini oʻrgangan.

## Tarjimai hol
Musakayeva Alfiya Adilevna 1959-yil 7-fevralda Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1983-yili Oʻzbekiston Milliy universitetini tarixchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1991-yili akademik Edvard Rtveladze rahbarligida tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan.

## Ilmiy faoliyati
U 1983-yildan boshlab muzey va ilmiy muassasalarda faoliyat yuritib, Oʻzbekistonning arxeologiya va numizmatika sohasida muhim tadqiqotlar olib borgan. 1997-2016-yillarda Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi Arxeologiya va numizmatika boʻlimi mudirasi lavozimida ishlagan. 2020-yildan buyon muzeyning "Tarix" ilmiy boʻlimi katta ilmiy xodimi sifatida ishlamoqda.

## Asarlari

### Monografiyalar

* Musakayeva A. *Туранские монеты III-VIII вв.* – T., 2013. – S. 194.

* Musakayeva A. *Становление и динамика развития денежных отношений в западном Согде в эпоху Античности и раннего средневековья (Туранские монеты. Часть 2).* – T., 2014. – S. 351.

### Hammualliflikdagi asarlar

* Minasyants V.S., Aripjanov O.Yu., Musakayeva A.A., Gazizova A.D. *Сокровищница памятников культуры Узбекистана. Государственного музея истории Узбекистана. Католог музея.* – T., 2018. – S. 298.

* Minasyants V., Musakayeva A., Aripjanov O., Gʻulomov R. *The crossroads of civilization: Ancient Culture of Uzbekistan* katalog. – T., 2009.

## Mukofotlari

* 2004 — "Shuhrat" medali

## Manbalar

* Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi joriy arxivi. A. Musakayeva shaxsiy hujjatlari.
Bozor (ism)

**Bozor**, **Bozorxon** ( — bozor; savdo rastasi) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Bozor Bozorguruyev — rus, oʻzbek va qirgʻizistonlik erkin kurashchi;
* Bozor Sobir — tojikistonlik mashhur shoir va davlat arbobi;
* Bozor Soʻpijonov — Qo‘qon shahar partiya komiteti aʼzosi;
* Bozorboy Berkinov — iqtisod fanlari doktori (1991), professor;
* Bozorboy Jumaniyozov — atoqli bastakor, musiqa oʻqituvchisi, professor;
* Bozorboy Nodirov — qoraqalpoq xonandasi;
* Bozorboy O‘rinboyev — taniqli tilshunos olim, filologiya fanlari doktori, professor;

## Yana qarang

* Bozorov
* Bozorova

## Manbalar
Ali ibn Yahyo al-Armaniy

**'Ali ibn Yahyo al-Armany** () 9-asr oʻrtalarida Vizantiya imperiyasi bilan chegara urushida qatnashgan musulmon lashkarboshisi.

Ali taxminan 852-yildan 862-yilgacha Tarsus noibi vazifasida xizmat qilgan boʻlib, shu davrda vizantiyaliklarga qarshi bir necha harbiy yurishlarni boshqargan. 862-yilda oʻz vatani boʻlmish Armaniston noibi etib tayinlandi. Biroq, 863-yil kuzida Vizantiyaga qarshi jangda halok boʻldi.

## Hayoti

*[[Nisba (onomastika)|Nisba]]sidan* maʼlumki, Ali arman millatiga mansub boʻlgan. 840-yilda Malik ibn Kaydarning oʻrniga Misr noibi etib tayinlangan. Keyinchalik Abbosiylar xalifaligining Kilikiya chegaralaridagi (at-tugʻur ash-Shomiya) hududlari qoʻmondoni (*[[voliy]]* yoki *[[amir]]*) etib tayinlandi. Ali Vizantiya imperiyasiga qarshi kurashish uchun Tarsus shahrini oʻz qarorgohiga aylantirdi. Ali Abbosiylar xalifaligi markaziy hukumatining qudrati zaiflashganidan foydalanib, Tarsusda keng miqyosli mustaqil siyosat yuritgan birinchi *amir* hisoblanadi Ali kamida hijriy 238-yildan (852/53) milodiy 862-yil oktyabr/noyabr oyiga qadar ushbu lavozimda ishlagan. Chegara hududlari amiri boʻlgan Ali Tavr togʻlari orqali Vizantiya nazoratidagi Onadoʻliga bir nechta yozgi bosqinchilik yurishlarini (savoif) amalga oshirdi. Ali rahbarligidagi yozgi bosqinlar 852/3, 853/4, 859/60 va 860/1-yillarda qayd etilgan boʻlib, 856-yildagi asirlar almashinuvida ham ishtirok etgan.

862-yilning kuz oylarida Ali Armaniston va Ozarbayjon noibi etib tayinlandi. Keyingi yil kuzida esa, 400 nafar askari bilan birga Vizantiya qoʻshinlariga qarshi jangda halok boʻldi. Sentyabr oyida Lalakaon jangida Malatya amiri Umar al-Aqtaning halok boʻlishidan keyin kelgan Alining vafoti haqidagi xabar Bagʻdod, Samarra va boshqa shaharlarda hukumatning ojizligidan gʻazablangan aholi orasida tartibsizliklar keltirib chiqardi. Bu voqealar bir-birining izidan sodir boʻldi.

Alining oʻgʻli Muhammad 871/2-yildan 872/3 yoki 873/4-yilgacha Tarsus amiri boʻlgan. Al-Mas’udiyning 10-asrda yozilgan *[[Oltin oʻtloqlar]]* asarida (VIII.74-75) keltirilishicha, Alining shuhrati shunchalik baland ediki, oʻz jasorati uchun Vizantiya cherkovlarida suratlari namoyish etilgan „mashhur musulmonlar“ qatoriga kiritilgan edi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Al-Burj (Al-Bob)

**al-Burj** (), shuningdek **Borj**, Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. Mazkur qishloq shimoliy Aqil togʻlarida joylashgan va gʻarbda Queiq tekisligi bilan chegaradosh. Shuningdek, qishloq ar-Rai va al-Bob oralig‘ida, Halab shahridan taxminan  shimoli-sharqda hamda Turkiyaning Kilis viloyati bilan chegaradan  janubda joylashgan. 2016-yil 7-noyabrda al-Burjni Suriya milliy armiyasi IShIDdan tortib olgan.

Qishloq maʼmuriy jihatdan al-Bob okrugining al-Bob nohiyasi tarkibiga kiradi. Qishloqdan  janubda Tall Battal,  shimoli-gʻarbda, Queiq tekisligida Kaiʼbah joylashgan. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, al-Burj aholisi 236 kishini tashkil qilgan.
## Manbalar
Google Chrome DevTools

**Google Chrome DevTools** (qisqartmasi: **DevTools**) — bu Google Chrome brauzerida mavjud boʻlgan, veb-ishlab chiquvchilar uchun moʻljallangan vositalar toʻplami. Ushbu vositalar yordamida foydalanuvchilar veb-sahifalarni tekshirish, debugging qilish va optimallashtirish imkoniyatiga ega boʻladilar.  

## Xususiyatlari
Google Chrome DevTools quyidagi asosiy imkoniyatlarni taqdim etadi:  
- **Elementlar paneli** — sahifadagi HTML va CSS kodlarini real vaqtda tahrirlash imkonini beradi.  
- **Konsol** — JavaScript xatolarini kuzatish va buyruqlarni bajarish uchun ishlatiladi.  
- **Tarmoq paneli** — sahifaning yuklanish tezligini tahlil qilish va HTTP soʻrovlarini koʻrish imkonini beradi.  
- **Ishlash paneli** — sahifaning ish faoliyatini oʻlchash va optimallashtirish uchun ishlatiladi.  
- **Ilovalar paneli** — kesh, Local Storage, Cookies va boshqa maʼlumotlarni boshqarish imkonini beradi.  
- **Xavfsizlik paneli** — HTTPS, sertifikatlar va sahifadagi xavfsizlik bilan bogʻliq muammolarni tahlil qiladi.  

## Foydalanish
Google Chrome DevTools vositasini ochish uchun quyidagi usullardan foydalanish mumkin:  
- **Klaviatura qisqichlari:**  
  - Windows/Linux: `F12` yoki `Ctrl + Shift + I`  
  - MacOS: `Cmd + Option + I`  
- **Brauzer menyusi orqali:**  
  - `"Koʻrib chiqish" > "Ishlab chiquvchilar vositalari"`  

## Veb-ishlab chiquvchilar uchun foydasi
- **Kodning real vaqtda tahrirlanishi** — sahifa kodlarini tekshirib, oʻzgarishlarni darhol koʻrish imkoniyati mavjud.  
- **JavaScript debugging** — xatolarni aniqlash va kodni qadam-baqadam bajarib tekshirish imkonini beradi.  
- **Veb-sahifa yuklanish tezligini optimallashtirish** — tarmoq faolligini kuzatish va resurslarni samarali boshqarish imkonini beradi.  

## Tarixi
Google Chrome DevTools dastlab 2008-yilda Chrome brauzeri bilan birga taqdim etilgan. U WebKit dvigatelining Web Inspector vositasidan ilhomlanib ishlab chiqilgan. Keyinchalik Google oʻzining Chromium loyihasi doirasida ushbu vositalarni rivojlantirdi.  

## Alternativlar
* Mozilla Firefox Developer Tools  
* Safari Web Inspector  
* Microsoft Edge DevTools  

## Manbalar
* Google DevTools rasmiy hujjatlari  
* Chrome DevTools boʻyicha qoʻllanmalar  

## Tashqi havolalar
* Chrome ishlab chiquvchilar portali  
* Chrome DevTools GitHub sahifasi
Furry fandom

**Furry fandom** — antropomorfik hayvonlar qahramonlariga qiziquvchi submadaniyatdir.  Antropomorfik atributlarning ba'zi misollari orasida inson aql-zakovati va yuz ifodalarini namoyish qilish, gapirish, ikki oyoqda yurish va kiyim kiyish kiradi. "Furry fandom" atamasi, shuningdek, Internetda va furry anjumanlarda yig'iladigan odamlar jamoasiga nisbatan qo'llaniladi.

## Manbalar
Haddabat

**Haddabat** (; ) Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. Ar-Raidan  sharqda, Turkiya bilan chegaradan esa dan kamroq uzoqlikda joylashgan qishloq maʼmuriy jihatdan al-Bob okrugining ar-Rai nohiyasi tarkibiga kiradi. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Haddabat aholisi 387 kishini tashkil qilgan. Qishloq aholisi turkmanlardan iborat.
## Manbalar
Gʻamkol Sharif masjidi

**Markaziy Gʻamkol Sharif jome masjidi** – Angliyaning Birmingem shahridagi Small Heath hududida barpo etilgan sunniy masjididir.

*Muslims in Britain* veb-sayti Gʻamkol Sharif masjidini soʻfi-Barelvi yoʻnalishidagi masjid deb tasniflagan.

Qurilish 1992-yil 15-martda, Ramazon oyida boshlangan. Qurilish davomida har kecha hofiz qurilish maydonchasida Qur’oni karim tilovat qilgan. Qurilish ishlari 1996-yilda yakunlangan. Masjid bir vaqtning oʻzida 6000 kishini sigʻdira oladi.

Masjid Pokiston shimolidagi Kohat yaqinida joylashgan Gʻamkol Sharif ismli soʻfiy avliyoning yashash joyi sharafiga shunday nomlangan. Soʻfiy avliyo Zinda Pir Sohibning bir qancha mamlakatlarda, xususan, Buyuk Britaniyada izdoshlari bor.

## Yana qarang

* Birmingem markaziy masjidi
* Buyuk Britaniyada Islom
* Islom maktablari va filiallari
* Islomchilik
* Buyuk Britaniyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayt
Xerbet Kiyar

**Xerbet Kiyar** Suriya shimoli-gʻarbida, Halab muhofazasi shimolidagi al-Bob okrugida joylashgan qishloq. Qishloq birinchi amaldagi hukmdor va viloyat rahbari Kiyar Ramnas sharafiga nomlangan.
## Manbalar
Granada masjidi

**Granada masjidi** () Ispaniyaning Granada shahridagi Albaitcin tumanida Plaza San-Nicholas maydoni yaqinida qurilgan sunniy islom masjididir. U 1492-yilda, Kastiliya qirolichasi Izabella I va Aragon qiroli Ferdinand II tomonidan Granada zabt etilib, Katolik monarxlari Ispaniyani toʻliq qayta zabt etganidan keyin qurilgan ilk masjid edi. Asosan chetdan kelgan ehsonlar va mahalliy yordam hisobiga qurilgan ushbu masjid 2003-yilda ochilgan.

## Tarixi
Masjid qurilishi 1980-yillarda mahalliy musulmonlar jamoasi tomonidan boshlangan. Masjid uchun mablagʻ yigʻish, asosan xorijdan, shuningdek, mahalliy aholining yordami bilan uzoq yillar davom etgan va qurilish 1990-yillarning oxirigacha ham boshlanmagan. Qurilishga Sharja amiri Sulton bin Muhammad Al-Qosimiy va Marokash qiroli Hasan II moliyaviy yordam bergan. Masjid 2003-yil yozida ochilgan. Bu yerda kuniga besh mahal namoz va juma namozi oʻqiladi. Shuningdek, har kuni Qur’on tilovati va uni oʻrganish mashgʻulotlari ham oʻtkaziladi.

## Tuzilishi
Masjid binosi anʼanaviy musulmon naqshlari bilan bezatilgan. Qurilish majmuasi namozxona, bogʻ va kutubxona, anjumanlar zali, koʻrgazma maydoni, kitob doʻkoni va qabulxonaga ega islomshunoslik markazidan iborat.

## Yana qarang

* Ispaniyada Islom
* Ispaniyadagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar
*