Fransiya — Qatar munosabatlari

**Fransiya — Qatar munosabatlari** Fransiya va Qatar oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Tashkil etilgan birinchi elchixona 1972-yilda Fransiyadagi Qatar elchixonasi boʻlib, birinchi ikki tomonlama shartnoma 1974-yilda imzolangan. Qatar Fransiya bilan madaniy, siyosiy, iqtisodiy, akademik, ilmiy va harbiy shartnomalar kabi barcha sohalarni qamrab olgan turli kelishuvlarga erishgan. Ikki poytaxt uchun muhim boʻlgan turli masalalar boʻyicha muzokaralar doimiy ravishda boʻlib oʻtadigan asosiy nutq protokolida hal qilinadi.

## Mamlakatni taqqoslash

## Tarixi
Fransiya-Qatar munosabatlari norasmiy ravishda 1971-yil 21-sentyabrda Qatarning BMTdagi vakili Hasan Kamel oʻz mamlakatining BMTga kirish haqidagi nutqini fransuz tilida soʻzlagan paytdan boshlagan. Qatar 1972-yilda Fransiyada oʻzining birinchi elchixonasini ochgan va 1974-yilda Fransiyaga birinchi prezident tashrifini amalga oshirgan.

## Diplomatik vakillik

Qatarning Fransiyada elchixonasi 1972-yildan beri Parijning Rue de Tilsitt shahrida joylashgan. Qatarning Fransiyadagi hozirgi elchisi 2017-yildan 2019-yilgacha bu lavozimda faoliyat yuritgan Xolid bin Rashid Al-Mansuriydan keyin o‘rinbosar bo‘lgan Ali bin Jassim Al-Tanidir. Fransiya elchixonasi Dohaning West Bay tumanida joylashgan va Fransiyaning Qatardagi elchisi Frank Gellet tomonidan boshqariladi. Frank Gellet Erik Chevalyening oʻrniga kelgan.

## Diplomatik tashriflar
Amir Hamad bin Xalifa Ol Tani 2007-yilda Nikola Sarkozi prezidentlikka kelganidan keyin Fransiyaga tashrif buyurgan birinchi arab yetakchisi boʻlgan.

2013-yilning 22-iyun kuni Fransiya prezidenti Fransua Olland Fransiya va Qatar o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni muhokama qilish uchun Doha shahriga tashrif buyurdi. Olland Suriyadagi fuqarolar urushini muhokama qilish maqsadida amir Hamad bin Xalifa Ol Tani bilan uchrashdi.

2015-yil 3-may kuni Prezident Olland Qatarga tashrif buyurdi va fuqarolik mudofaasi sohasida hamkorlik shartnomalarini imzoladi.

Qatar hukmdori Shayx Tamim bin Hamad Al Tani 2017-yil sentabr oyida Fransiya prezidenti Emmanuel Makronga huzuriga tashrif buyurib, Qatardagi diplomatik inqirozni muhokama qildi. Makron boshqa davlatlar Qatar fuqarolariga nisbatan sanksiyalarni bekor qilishlari tashabbusi bilan chiqdi. Makron, shuningdek, Fransiyaning Quvaytning vositachilik saʼy-harakatlarini qoʻllab-quvvatlashini yana bir bor taʼkidladi va inqiroz mintaqa barqarorligiga zarar yetkazishini taʼkidladi.

2017-yil 7-dekabr kuni Shayx Tamim Makronni Dohaga birinchi rasmiy tashrifini kutib oldi. Ikki tomonlama munosabatlar, Yaqin Sharqdagi vaziyat va Fors ko‘rfazi inqirozi muhokama qilindi. Shuningdek, tashrif chog‘ida ikki davlat o‘rtasida umumiy qiymati 14 milliard dollardan ortiq bo‘lgan tijorat shartnomalari imzolangan.

2018-yilning 6-iyul kuni shayx Tamim bin Hamad Ol-Tani oliylari rasmiy davlat tashrifi uchun Fransiyaning Parij shahrida Yelisey saroyida Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron tomonidan qabul qilindi.Fransiya va Qatar oʻrtasida oziq-ovqat xavfsizligi, haydovchilik guvohnomasini tan olish va kiberxavfsizlik sohalarida bir nechta kelishuvlar tasdiqlandi.

2021-yilning 3-dekabrida Shayx Tamim Ko‘rfaz davlatlari va Afg‘onistondagi mintaqaviy vaziyatni muhokama qilish maqsadida Dohada amaliy tashrif bilan prezident Makronni qabul qildi. Makron Qatarning afgʻon inqirozi davridagi diplomatiyasi hamda Kobul qulaganidan keyin yuzlab fransuz fuqarolari va afgʻonlarni evakuatsiya qilgani uchun minnatdorchilik bildirdi.

## Diplomatik hamkorlik

### Xalqaro tashkilotlar
Qatar aholisining atigi 1% fransuz tilida soʻzlashishiga qaramay, mamlakat 2012-yilda Xalqaro Frankofoniya tashkilotiga assotsiatsiyalangan aʼzo sifatida qabul qilingan. Toʻliq qabul qilinishidan oldin kuzatuvchi davlat sifatida qoʻshilish talab qilinmagan.

### Siyosiy
Qatar va Qatar diplomatik inqirozi paytida mamlakat bilan aloqalarini uzgan davlatlar oʻrtasidagi aloqalarni tiklash uchun Fransiya 2017-yilning sentyabr oyida ikki tomon oʻrtasida vositachilik qilish uchun maxsus vakilini tayinladi. 

Fransiya prezidenti Emmanuel Makronning Muhammad paygʻambar tasvirlangan karikaturalar yuzasidan qilgan munozarali izohlaridan keyin Qatar va boshqa arab mamlakatlarida fransuz mahsulotlarini boykot qilishga turtki bo‘ldi.

### Harbiy

Fransiya va Qatar 1994-yilda mudofaa shartnomasini imzolagan.

2009-yilda Qatar harbiy texnikasining qariyb 80 foizi Fransiyadan olingan. Fransiya Qatar maxsus kuchlarini harbiy tayyorgarlikdan o‘tkazadi.

2015-yilning may oyida Fransiya prezidenti Fransua Olland va Qatar amiri Tamim bin Hamad Al Tani Qatarning razvedka missiyalarida foydalanish uchun 24 ta Dassault Rafale qiruvchi samolyotini sotib olish bo‘yicha kelishuv imzoladi.

2018-yil mart oyida Qatar Dassault Aviation bilan mavjud shartnoma varianti doirasida yana 12 ta Dassault Rafale qiruvchi samolyotini sotib oldi. Fransiya Qatarga birinchi beshta Rafale samolyotini 2019-yil 5-iyun kuni — Qatarning iqtisodiy va diplomatik blokadaga olinganiga ikki yil to‘lgan kuni yetkazib berdi. 2019-yil iyun oyida Qatar diplomatik embargo ostida ikki yilni oʻtkazganida, mamlakat Fransiyadan sotib olingan 36 ta Rafale qiruvchi samolyotining birinchi beshtasini oldi. Birinchi samolyot 2019-yilning fevralida Qatarga rasman topshirilgan, biroq 2019-yilning 5-iyunigacha yetkazib berilgunga qadar Fransiyaning o‘zida saqlangan.

### Biznes va investitsiyalar
Fransiya 2008-yilda Parijdagi qatarlik investorlarga soliq imtiyozlarini taqdim etgan qonunni qabul qildi.

Qatar 2012-yilda Fransiyaning yettinchi yirik mijozi va Yaqin Sharqdagi oltinchi yirik yetkazib beruvchiga aylandi. Fransiyadan eksport asosan ishlab chiqarish tovarlari yetkazib berish, Airbus samolyotlarini yetkazib berish va savdoga qaratilgan.

Qatar Investment Authority 2012-yil boshida fransuz Vivendi media kompaniyasining 2 foiz ulushiga egalik qilgan. Shuningdek, u Lagardère Group va Vinci SA qurilish kompaniyasidagi ulushga ega.

2012-yilda Qatar Fransiya bilan Fransiya chekkasidagi kichik biznesga 50 million yevro sarmoya kiritish bo‘yicha dastlabki kelishuvga erishdi. Biroq shartnoma Fransiyaning siyosiy partiyalari tomonidan tanqidga uchradi va natijada oʻsha yilning oxirida biznesni geografik joylashuviga qarab moliyalashtirmaslik sharti bilan qayta koʻrib chiqildi. 2013-yil iyun oyida yangi shartnoma eʼlon qilindi, unda fransuz moliyaviy tashkiloti Caisse des dépôts et consignations ishtirok etdi va investitsiyalarning umumiy qiymati 300 million yevroga koʻtarildi.

2017-yil dekabr oyida ikki davlat o‘rtasida umumiy qiymati 14 milliard AQSh dollardan ortiq bo‘lgan tijorat shartnomalari imzolangan.

2019-yilning 11-fevralida ikki davlat oʻrtasida energetika, iqtisodiyot va xavfsizlikka oid masalalar boʻyicha hamkorlikni mustahkamlash maqsadida „strategik muloqot“ yakunlandi.

2020-yil yanvar oyida Qatar Fransiya bilan milliy elektr energiyasiga bo‘lgan eng yuqori talabning o‘ndan bir qismini qondira oladigan birinchi quyosh energetikasi stansiyasini qurish bo‘yicha 470 million dollarlik shartnoma imzoladi. Total SA loyihadagi xorijiy investorlarning 49% ulushiga ega.

### Taʼlim
1970-yillarning oʻrtalarida Dohada Fransiya Bonapart Litseyi ochilgan. Volter litseyi, shuningdek, fransuz maktabi, 2008-yilda Qatarda Nikolya Sarkozi rahbarligida ochilgan. Maktab kengashi va Taʼlim vazirligi oʻrtasida bir qancha masalalar yuzaga keldi. Biroq, masalan, Taʼlim vazirligi maktab darsliklaridan biridan oʻrta asrlarda nasroniylikka oid boʻlimni olib tashlash orqali maktab oʻquv dasturini oʻzgartirishga harakat qildi.

HEC Parij biznes maktabi 2010-yil iyun oyida Education City da oʻz filialini tashkil etgan ingliz tilida boʻlmagan birinchi Yevropa instituti boʻldi. Shuningdek, u 2011-yil fevral oyida Qatarning birinchi boshqaruv MBA dasturini ishga tushirdi.

### Sport
Qatar Investment Authorityga qarashli Qatar Sports Investment 2012-yilning oktyabr oyida Fransiyaning "Paris Sen-Jermen" futbol klubini sotib oldi. Klubning qiymati 130 million dollarga baholangan va QSI klub futbolchilariga yana 340 million dollar sarmoya kiritgan. Qatarda joylashgan beIN Sports 2014-yilda Liga 1 (Fransiyaning oliy futbol ligasi) ning birgalikda translyatsiya qilish huquqini sotib olgan.

### Sanʼat va madaniyat
Qatar qirollik oilasi aʼzosi Abdulla bin Xalifa Al Tani 2007-yilda 88 million dollarga XVII asrda qurilgan Hôtel Lambert *mehmonxonasini* sotib oldi. U 2009-yilda binoni rekonstruksiya qilishga urinishdan so‘ng tanqidlarga uchragan, har qanday rekonstruksiya Fransiya meʼmoriy merosiga zarar yetkazishini taʼkidlangan.

## Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
Fransiya — Qatar bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

## Manbalar

## Havolalar

* Dohadagi Fransiya elchixonasi
* Parijdagi Qatar elchixonasi