open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sanshayn

"SANSHAYN - TURON" (ingl. "Turon — Quyosh yogʻdusi") — 3 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahridagi Abdulla Qodiriy va Usmon Yusupov koʻchalari kesishgan chorrahada joylashgan. 1977-yilda qurilgan. 1977—92 yillar "Leningrad" mehmonxonasi, 1992—2005-yillar "Turon" mehmonxonasi deb atalgan. Qayta taʼmirlanganidan soʻng — 2005-yildan hozirgi nomda. Taʼmirlash loyihasini "TAMAX" shaxsiy firmasi bajardi (2003—04). Taʼmirda yangi qoʻshimcha blok qurildi, xonalar kengaytirildi. Binoning yer osti qavati "A" va "B" bloklardan iborat boʻlib, xollar, qahvaxona-bar, oshxona, suzish havzasi, qoʻshimcha xonalar joylashgan. 1-qavatda vesti-byul, xizmat koʻrsatish majmualari, foye, xoll, restoran, savdo doʻkonlari, sartaroshxona, bar, sogʻlomlashtirish majmuasi, ofislar, qahvaxona, muzokara xonalari va boshqa yordamchi xonalar bor. 3—9-qavatlarda turar joy xonalari joylashgan: 2 oʻrinli 106 ta lyuks, 2 oʻrinli 54 ta yarim lyuks xona, 2 oʻrinli 14 ta apartamentli xonalar barchasi keng, qulayliklarga ega. binoning tashqi qiyofasi sharqona uslubda koʻrkam, salobatlidir.
Sardoba tumani

**Sardoba tumani** – Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1964-yil 30-aprelda tashkil etilgan. 1992-yildan Sharof Rashidov tumani, 2004-yil 24-maydan Sardoba tumani deb ataladi. Sardoba tumanida Sardoba suv ombori mavjud.

Tuman markazi: Paxtaobod (Sh. F.Y).

## Tarkibi
2024-yil 1-iyul holatiga tuman tarkibiga quyidagilar kiradi:

tuman markazi:

Paxtaobod shaharchasi

Mahalla fuqarolar yigʻinlari:

1. Qo'rg'ontepa

2. Yangiqishloq

3. Do'stlik

4. Fayzliobod

5. Ravot

6. Birlik

7. Xalqobod

8. Birlashgan

9. Zomin

10. Yurtdosh

11. Quyitosh

12. Bo'ston

13. Navro'z

14. Otayurt

15. Paxtakor

## Geografiyasi
Tuman hududi Mirzachoʻl dashtning markaziy qismida joylashgan, relyefi tekis, yagona tabiiy suv oqimi tumanning gʻarbiy chegarasidan oqib oʻtuvchi Sirdaryodir. Rivojlangan sugʻorish tizimi va bir nechta sunʼiy suv havzalari mavjudligi tufayli tuman viloyatning rivojlangan qishloq xoʻjaligi boʻlinmalaridan biri hisoblanadi.

## Iqlimi
Ob-havo keskin kontinental iqlim zonasi taʼsirida shakllanadi. Kundalik va mavsumiy haroratning sezilarli oʻzgarishlari mavjud.

Qishki davrlar qisqa va nisbatan yumshoq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −3…-5 daraja. Arktikadan kelib chiqqan sovuq havo massalari kirib kelganda, harorat −25 va undan pastga tushishi mumkin. Qor qoplami ahamiyatsiz boʻlsa-da, kuchli qor boʻronlari ham boʻlishi mumkin. Qishda ob-havo doimiy emas. Uzoq erish, qor va yomgʻir koʻrinishidagi yogʻingarchilik, kuchli shamollar ayozli va tiniq kunlarga yoʻl beradi. Bahor mart oyining boshlarida keladi va oyning oʻrtalarida harorat oʻrtacha +10…+15 darajaga yetadi.

Yoz quruq va issiq ob-havo bilan yilning eng uzun davri hisoblanadi. Iyul-avgust oylarida oʻrtacha harorat +27…+29 daraja. Ob-havo maʼlumotlari kuchli chang boʻronlari va quruq shamollar haqida ogohlantirishi mumkin. Yil davomida mintaqada 140 dan 250 mm gacha yogʻingarchilik tushadi, soʻnggi yillarda yogʻingarchilik miqdori sezilarli darajada oshdi. Yogʻingarchilikning koʻp qismi sovuq davrga va mavsumdan tashqari mavsumga toʻgʻri keladi.

## Tarixi
Tuman 1964-yilda Ilyichevsk tumani nomi bilan tuzilgan. 1992-yilda Sharof Rashidov tumani deb nomlandi. 2004-yilda Sardoba tumani deb oʻzgartirildi

2020-yil 1-may kuni 2017-yilda qurilgan Sardoba suv omborining toʻgʻoni buzilib, suv toshqiniga sabab boʻlgan edi. Natijada 4 kishi halok boʻlgan, 1 kishi bedarak yoʻqolgan. Qoʻshni Qozogʻistonning Turkiston viloyatidagi aholi punktlari ham suv ostida qolgan.

## Yana qarang

* Sharof Rashidov tumani (Jizzax viloyati).

## Manbalar
Sarminjon

**Sarminjon**, Jarminkon, Charmangon — oʻrta asrlarda Termiz viloyatidagi yirik shahar. Termizdan Sagʻoniyonga borish yoʻlida (bir manzil masofada) joylashgan. 12-asrda u Termiz viloyatidagi alohida nohiya markazi boʻlib, Balx viloyati nohiyalari bilan chegaradosh boʻlgan. "Hudud ul-olam"tʼ koʻra, 10-asrda Charmangon atrofida koʻplab ekinzorlar va oqar suvlar boʻlgan. 10-asrda S. chiroyli shahar boʻlib, unda Abul Hasan ibn Hasan Moh degan kishiga tegishli ajoyib rabot qurilgan. Bu rabot katta daro-mad keltirgan va unda har kuni kam-bagʻallarga xayriya qilingan.

S. Jarqoʻrgʻonjan 4–5&nbsp;km jan.gʻarbda joylashgan. Minor qishlogʻi yaqinidagi Kultepa oʻrnida boʻlganligi tax-min etiladi. Oʻrta asrlarda bu yerda katta shahar mavjud boʻlgan, hozirgi atigi 2,5 ga maydongina qolgan. Saljuqiylar davrida 1108/9 yilda qurilgan minora saqlangan (qarang Jarqoʻrgʻon minora-si). Uningjan.da 20-asr boshida eski mas-jid xarobalari qad. koʻtarib turgan; bu yerda yana atrofi pishiq gʻishtdan ishlangan hovuzlar va boshqa inshootlar joylashgan.

## Adabiyot
* Kamaliddinov Sh.S., Iyetoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnsh istochnikam IX—nachala XIII vv., T., 1996.

Shamsiddin Kamoliddinov.
Camilo José Cela

**SELA (Sela) Kamilo Xose** (1916.11.5, Lakorunya viloyati, Padron shaharchasi) – ispan yozuvchisi, akademik (1957). Madridda va Angliyada huquq ilmini oʻrgangan. Jami 70 ga yaqin kitob yozgan. Romanlari va hikoyalarining bosh mavzusi – hozirgi jamiyatdagi odamning nochorligi, fojiaviy ahvoli. Eng yaxshi romanlari – „Pasqual Duartening oilasi“ (1942) va „Asalari uyasi“ (1951)da hayotning nochorligi, tutruqsizligi mavzui tilga olinib, Ispaniyaning Franko davridagi hayoti misolida yoritilgan. „Alkorriyaga sayohat“ (1948), „Bekor vaqtlar gʻiddiragi“ (1957) ocherklar toʻplamlarida xalq hayoti, unda oʻz oʻrnini topa olmagan inson fojiasi hujjatdatillar asosida xolislik bilan tasvirlangan. „Tormeslik Lasariloning yangi sarguzashtlari va musibatlari“ (1944) asari bilan makr-hiyla maz-munidagi roman janrini qayta tiril-tirishga uringan. Haddan tashqari mubolagʻaga boy hikoyalari „Ispaniya hikoyalari. Koʻrlar va tentaklar“ (1957) toʻplamida jamlangan. P.Pikasso bilan birga „Sevgisiz latifalar toʻplami“ (1962)ni nashr etilgan. „1936-yil Madridda avliyo Kamilo kuni arafasi, bayrami va bayramdan keyingi hafta“ (1969) romanida ispaniyadagi fuqarolar urushi (1936— 1939) qurbonlariga chuqur hamdardlik aks etgan. Nobel mukofoti laureati (1989).

## Manbalar
Yermek Serkeboyev

**Yermek Bekmuhamedovich Serkeboyev** (1926.4,7, Petropavlovsk — 2013.16.11, Olmaota) — qozoq xonandasi (lirik bariton). Xalq artisti (1959), Mehnat Qahramoni (1986). Olmaota konservatoriyasini tugatgan (1951). 1947-yildan Qozoq davlat opera va balet teatrida yakkaxon xonanda, 1973-yildan Olmaota konser-vatoriyasida oʻqituvchi, professor (1982-yildan). Yoqimli, mayin ovoz sohibi. S. qozoq va mumtoz operalarda asosiy partiyalarni ijro etgan: Omongeldi (Tuleboyev, "Omongeldi"), Er Targʻin, Artyom (Ye. Brusilovskiy, "Er Targʻin", "Dudaray"), Alpamis (Ye.Rahmadiyev, "Alpamis"), Yevgeniy Onegin, Yeletskiy, Mazepa, Robert (P.Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Mazepa", "Iolanta") va boshqa Repertuaridan shuningdek, kamer va estrada asarlari oʻrin olgan. Yevropa, Osiyo va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Qozogʻiston Davlat mukofoti laure-ati (1972).
Siborgiy

**Siborgiy** (lotincha 81ogyo1it), §§ — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 106. Barqaror izotoplari yoʻq, massa soni 259-261, 263, 265, 266 ga teng boʻlgan 6 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi nuklidi 2655§ (T,,2=21 sek, a-nurlanuvchi). Oksidlanish darajasi +4 va +6; baholangan maʼlumotlarga koʻra 5§4+ionning radiusi 0.086&nbsp;nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, uning xos-salari oʻrganilmagan. Kimyoviy xossalariga koʻra (nazariy hisoblar) Siborgiy XV va Mo ning analogi boʻlishi kerak. 5§°/5§4~ ning standart elektrod potensiali 0,6 V (hisob-kitoblarga koʻra). Siborgiy izotoplari R, SGʻ yoki St ni 54Sg, ʻYU yoki 22№ ionlari bilan siklotronda nurlantirish (bombardirovka qilish) yoʻli bilan sintez qilinadi. Ilk bor S (2635yo)ni 1974-yilda amerikalik fizik va radiokimyogar SiborgiySiborg oʻz xodimlari bilan birga sintez qilgan. Deyarli bir vaqtda rus fizigi va kimyogari SiborgiySiborgiyFlyorov xodimlari bilan birga 207R va 2(18R nishonlarini 54Sg ning tezkor ionlari bilan nurlantirib olgan. 1997-yilda elementni IYUPAK siborgiy (SiborgiySiborg sharafiga) deb tasdiqladi.
Siyom

**Siyom** — ilk oʻrta asrlarda Kesh viloyatidagi mustahkam togʻ qalʼasi. 8-asrning 2-yarmida Muqanna shu yerdan turib qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan. Narshaxiynint yozishicha, "Som togʻi tepasida gʻoyatda mustahkam bir hisor boʻlib, unda oqar suv, daraxtlar va ekin yerlar bor edi. Bu hisor ichida undan ham mustahkamroq yana bir hisor bor edi. Muqanna uni tuzatishga buyurdi va uni tuzatdilar. Muqanna u yerga koʻp mol va behisob oziq-ovqat yigʻdi. Soqchilar tayinladi". Arablar S.ni qamal qilgan paytda qalʼadan 30 ming kishi chiqib kelgan va yana 2 ming kishi ichkarida qolgan. Ichkari qalʼaning bir darvozasi boʻlib, atrofi xandaq bilan oʻralgan. Unda Muqanna xotinlari va bolalari bilan yashagan. tarixchi Ibn Shixnaning yozishicha S.ni Muqannaning oʻzi qurdirgan. tarixchi Sh.Kamoliddinovning fikri-cha, S. qalʼasi Sanggardak daryosi vodiysida, Shahrisabzdan sharqdagi Maydonak degan joyda boʻlgan. 2 ming metr balandlikdagi togʻ tepasida 7— 9-asrlarga oid ulkan qalʼa xarobalari aniqlangan.

## Manbalar
Manmohan Singh

**Manmohan Singh** (1932-yil 26-sentyabr, Gah, Pokiston – 2024-yil 26-dekabr, Nyu-Dehli, Hindiston) — Hindiston davlat arbobi. Panjob universitetini tugatib, 1952 yil bakalavr, 1954 yil magistrlik darajasiga ega boʻlgan. Kembrij universitetida oʻqigan. 1957-yildan Panjob universitetida oʻqituvchi, 1966-yildan BMTning Jenevadagi savdo va taraqqiyot konferensiyasi kotibiyatida konsultant, 1969-yildan Dehli universiteti professor, 1972-yildan Hindiston moliya vazirligida iqtisodiyot boʻyicha maslahatchi, 1976-yildan shu vazirlikla iqtisodiy masalalar boʻyicha departament rahbari — vazir oʻrinbosari, 1982-yildan Hindiston rezerv banki boshqaruvchisi, ayni vaqtda 1983—1984-yillarda Hindiston bosh vaziri huzuridagi iqtisodiy kengash aʼzosi, 1985 yil Hindiston iqtisodiy assotsiatsiyasi prezidenti, 1985-yildan Hindiston reja komissiyasi raisi — vazir, 1990 yil dekabrdan Hindiston bosh vaziri maslahatchisi, 1991 yil Milliy universitet komissiyasi rahbari. 1991 va 1995 yil parlamentning yuqori pala-tasiga saylangan. 1991 yil iyundan Hin-diston moliya vaziri, 1996—2004 yillarda vazirlik huzuridagi Konsul-tativ qoʻmita aʼzosi. 1996 yil avgustdan parlamentda savdo qoʻmitasi raisi. 1996 yil mart — 2004 yil parlament yuqori palatasida muxolifat yetakchisi. 2000-yildan Hindiston parlament guruhi ijroiya qoʻmitasi aʼzosi. 2004 yil 22-maydan Hindiston Respublikasi bosh vaziri. Iqtisodiyot boʻyicha ilmiy asarlar muallifi. Hindiston va xorijdagi bir qancha universitetlarning faxriy darajalari sohibi.

## Manbalar
Mahammadjon Sobirov

**Mahammadjon Sobirovich Sobirov** (1907, Turkiston shahri — 1985, Samarqand) — matematik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968). Fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsentyabr Samarqand pedagogika akademiyasining tabiiy-matematika fakultetini tugatgan (1932). Oʻzbekiston davlat universiteti (Samarqand Davlat Universiteti) da assistent, oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, fakultet dekani, kafedra mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha prorektor lavozimlarida ishlagan (1933—77). Ilmish ishlari asosan sonlar nazariyasiga oid.
Sodirxon Hofiz

**Sodirxon hofiz Bobosharifov** (1847 — Xoʻjand — 1931) — hofiz, sozanda, bastakor. Poshsho Oxun hamda Said Buzrukxoʻjalar qoʻlida tarbiyalanib, xonandalik, sozandalik hamda maqom sirlarini oʻzlashtirgan. 20 yoshida xonaqoi hofiz maqomiga muyassar boʻldi. Fargʻona vodiysi, xususan Qoʻqon xonaqoxlarida faoliyat koʻrsatdi. Erkaqori, Madumar Hofiz, sozandatar — karimqulbegi, Ismoil naychi, Domla Halim va Hojiabdulazizlar bilan yaqindan ijodiy hamkorlik qilgan. Sodirxon hofiz Bobosharifov "Sar-naqshchi", "Masnaviyxon" sifatida ham tanilgan. Shashmaqom zaminidagi oʻziga xos maqom yoʻllari talqini va unga asoslangan bastakorlik maktabini yaratgan; 20 dan ortiq asarlar ijod qilgan: "Ush-shoqi Sodirxon", "Talqinchai Qashqarchai Ushshoqi Sodirxon", "Segoh" I—V turkumi, "Savti Chorgoh Munojoti", "Shahnoz". "Sinaxurush" va boshqa
Yevgeniya Sokolova

**Yevgeniya Ivanovna Sokolova** (1910.31.5, Xarkov - ?) - Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Kuybishev drama teatri qoshidagi studiyani tugatgan (1930). Urush qatnashchisi. 1946— 86 yillar Samarqand rus drama teatrida aktrisa. Yuqori aktyorlik texnikasi, sahna madaniyati, chuqur psixologik kechinmada ifodalash va kuchli ehtiros S. ijodiga xos. "Irkutsk voqeasi" (A.Arbuzov)da Larisa. "Terezaning tugʻilgan kuni" (G.Mdivani)da Tereza, "Qoidasiz oʻyin" (L.Sheynin)da Marfa, "Oʻgay ona" (O.Balzak) da Gertruda, "Vanya togʻa" (A.Chexov)da Marina kabi obrazlar yaratgan.

## Manbalar
Karolos Papoulias

**Papulias Karolos** (1929.6.4, Gretsiyaning Yanina shahri - 2021 yil 26 dekabr) — Gretsiya davlat arbobi. Yuridik fanlari d-ri. Afina, Milan va Kyoln universitetlarida oʻqigan. Milliy ozodlik harakati qatnashchisi (1941—44). 1974-yildan "Umumgrek sotsialistik harakati" aʼzosi (1975—85 yillarda harakatning xalqaro aloqalar boʻyicha qoʻmitasi kotibi), 1981-yildan Gretsiya tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari, 1985—89 va 1993—96 yillarda Tashqi ishlar vaziri, 1989—90 yillarda Gretsiya milliy mudofaa vaziri vazifasini bajaruvchi. 2005-yil 8-fevraldan Gretsiya Respublikasi prezidenti.

## Manbalar
Susupe

**Susupe** — shahar, Shimoliy Mariana Orollarining poytaxti. Mariana orollari guruhidagi Saypan orolida joylashgan. Iqlimi tropik, passat, oʻrtacha yillik yogʻin 1800&nbsp;mm. Aholisi 47,8 ming kishi (1995). Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar mavjud. Turizm rivojlangan.
Taymer

**Taymer** (ing. Iteg, Ite – vaqtni belgilash) – kompyuterga oʻrnatilgan elektron soat; haqiqiy vaqt va vaqt oraligʻini koʻrsatadi, berilgan vaqt oraligʻidan soʻng mashinani avtomatik ishga tushiradi (toʻxtatadi), yoxud uni ishga tushirish (toʻxtatish) uchun sig-nal beradi. Programma-qurilmalar vositalari bilan amalga oshiriladi.
Takina xotun

**Takina xotun**, Tegina begim. Tegina Mohbegim (taxminan 1318 — 1353, hozirgi Shahrisabz) — Amir Temurning onasi. Amir Muhammad Taragʻayning xotini.

Takina xotun 16 yoshida Kesh amiri Muhammad Taragʻaybekka uzatilgan (1334). Keyinchalik yaratilgan "Qissai Temur" ("Malfuzoti Temuriy"), "Temur qissasi" va Toshkentlik tarixchi Salohiddin Toshkandiyning "Temurnoma" (1908) asarida Takina xotun hayotiga oid ayrim maʼlumotlar mavjud. "Temurnoma"da boʻlajak sohib-qiron Amir Temurning tavallud topish (1336-yil 9 aprelda) tafsilotlari taqdirning ilohiy hukmi sifatida tasvirlangan. Amir Temurning kelajakda buyuk inson boʻlib yetishuvida onasining hissasi katta boʻlgan. Takina xotun erining vafoti (1360)dan ancha avval qazo qilgan (1353).

Sohibqiron Amir Temur keyinchalik onasi va otasi dafn etilgan Keshdagi oilaviy xilxona ustida muhtasham maqbara qurdirgan. Amir Temur katta oʻgʻli Jahongir Mirzo 20 yoshida vafot etgach (1376), uni ota-onasining qabri yonida dafn etgan. Sohibqiron onasi xotirasiga atab, Keshda mashhur Oqsaroyni bunyod ettirgan.

## Adabiyot
* Fasix Xavafi. Mudjmal-i fasixi., T., 1980; 
* Temurnoma (Amir Temur Koʻra-gon jangnomasi]. T., 1990; 
* Sharafiddin Ali Yazdiy., Zafarnoma, T.. 1997; 
* Amir Temur Koʻragon, Qissai Temur ("Malfuzoti Temuriy"), T., 2000.
Tartib (maʼnolari)

**Tartib**:

* Tartib - **Tartib** (matematikada) — matematik obʼyektlarning sonli xarakteristikasi.
* Tartib (uslub), rejim - EHM ning faoliyat holatini koʻrsatish, maʼlum bir dasturlar (algoritmik til, amaliy dastur va b.
Tartib (uslub)

**Tartib**, rejim - EHM ning faoliyat holatini koʻrsatish, maʼlum bir dasturlar (algoritmik til, amaliy dastur va boshqalar) ning ishlash uslubi. Mas, EHM ning ishlash T.lari: paket tartibi — butun paket unga kiruvchi barcha masalalar va ularning ustivorligi haqidagi maʼlumotlar bilan taʼminlaydigan usul. Bu T.da masalalarni mustaqil yechish oʻrniga barcha dasturlar EHM xotirasiga kiritilib, alohida vazifalar sifatida masalatarni yechishdan iborat paket (plan) tuziladi. Paket T.i bir dasturli va koʻp dasturli boʻladi. Vaqtni boʻlish tart i b i — EHM ga bir paytda ter-minal deb ataluvchi, maʼlumotlarni masofadan turib kiritib-chiqaruvchi qurilmalarni ulash usuli. Termi-nallar boshqa binolar, korxonalar yoki shaharlarda joylashgan boʻlishi mumkin. Real vaqt tartibi — boshqariluvchi obʼyektdagi avariya holatlari sodir boʻlganda bajariladigan ishchi dasturlarning yuqori ustivorlikka ega boʻlish usuli.

Baʼzi algoritmik tillarda (mas, turbo paskal) kompilyatsiya qilish uslublari, tarjima qilingan dasturlarni saqlash, ularni bajarish va boshqa ishlarda ham har xil T. oʻrnatilishi mumkin.

Amaliy dasturlarda (mas, M§ OGYase va boshqalar) ham, hujjatlarni saqlash. koʻrish. chop etish va boshqa holatlarda ham maʼlum T.lar oʻrnatiladi.
Tashkent pelis xoutel

"TASHKENT PELIS XOUTEL" (Toshkent saroy mehmonxonasi") — 4 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahrining Buyuk turon koʻchasi (Navoiy teatri roʻparasi)da joylashgan. 1958-yilda "Toshkent" mehmonxonasi (meʼmor M.Bulatov. L.Karash) nomi bilan bunyod etilgan. Bnno tarhi P shaklida, markaziy korpusi 5 qavatli, yon qanotlari 4 qavatli. 2003-yilda taʼmirlandi (taʼmirlash loyihasi muallifi A.Z.Toʻxtayev; qurilishni "Aysel" firmasi bajargan). 2003 — 04 yillarda "ye MepsNep TaagLegI ra1ake po1e1", 2005-yildan hozirgi nomda. Taʼmirdan soʻng 232 ta xonadan iborat boʻldi; 149 ta 1 oʻrinli lyuks, 39 ta 2 oʻrinli lyuks, 29 ta 1 xonali yeuperlyuks, 13 ta 2 xonali, 1 ta 3 xonali apargamentli va 1 ta prezilent apartamentli xonalari bor. binoning yer osti qismida yorlamchi xonalar, ustaxona va texnik xonalar joylashgan. Ichkari hovlida hovuz, 1-qavatda vestibyul, biznes-markaz va konferensiya zali, sartaroshxona. doʻkon. 210 oʻrinli restoran, 34 oʻrinli qahvaxona, sogʻlomlashtirish markazi faoliyat koʻrsatadi. 2 — 5-qavatlarda turar joy xonalari joylashgan. Ular zamonaviy mebel va boshqa kerakli uskunalar bilan jihozlangan. 6-qavatda shinamgina ayvonli qahvaxona mavjud.

Binoning meʼmoriy yechimi avvalgi koʻrinishda saqlangan. faqat uning granitdan qilingan qismi qayta tiklangan. Yogoch derazalar alyu-miiiy derazalar (shishapeiat) bilan almashtirilgan. Bino yanlda goʻzallashgan.
Subax

**Subax** —ilk oʻrta asrlarda Oʻzbekistonning janubida mavjud boʻlgan shahar. nasafdan 6 farsax masofada, Kesh va Ter-mizga boradigan karvon yoʻli kesishu-vida joylashgan. 8-asrda S. Muqanna qoʻzgʻo-loni bilan bogʻliq voqealar markaziga aylangan. S. aholisi dehqon Umar Suba-hiy (yoxud Amr) boshchiligida arablar noibini oʻldirib Muqannaga birinchi boʻlib qoʻshilganlar va ochiq ravishda yangi dinga eʼtiqod qila boshlaganlar. Arxeologik maʼlumotlarga qaraganda. S. Qarshi yoʻlida joylashgan hozirgi Oʻliktepa shahar xarobasi oʻrnida boʻlgan. shahar 3 qismdan — ark, shahriston va raboddan tashkil topgan. S.dagi hayot moʻgʻullar istilosigacha davom etgan. Keyingi davr manbalarida S. qayd etilmagan.

## Adabiyot
* Kamaliddinop Sh.S.. Istoricheskaya gsografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaz1chn|m istochnikam IX — nachala XIII vv„ T., 1996.
Botir Temirov

**Temirov Botir Daminovich** (9-may 1948-yil Fargʻona tumani) – ilyur sanoat xodimi, mexanik muhandis, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Fargʻona politexnika institutini tugatgan (1989). Mehnat faoliyatini 1966-yilda Quvasoy tumani Hamid Olimjon nomidagi jamoa xujaligida kolxozchilikdan boshlagan. Fargʻona neftni qayta ishlash zavodida navbatchi chilangar (1971 – 75), kondensat yigʻish va bugʻ taʼminoti uchastkasi ustasi (1975 – 77), zavodning 1-sexi LCH-35/11-600 texnologik sexida mexanik (1991 —94), 1-texnologik sexi katta mashinisti (1994— 97), zavod texnika nazorati boʻlimining 1-toifali muhandisi (1997-99), 1-texnologik sex mashinisti (1999-2002), sex mexanigi (2002-yildan). Temirov yuqori oktanli avtomobil benzini ishlab chiqariladigan LCH-35/11-600 qurilmasining ishga tushirilishiga katta hissa qoʻshdi. Uskunalarning benuqson va toʻla quv-vat bilan ishlashi-da, uskunalardan foydalanish mud-datlarini uzaytirishda oʻziga xos tajriba maktabini yaratdi. Temirovning katta bosimda ishlaydigan uskunalar klapanlarini taʼmirlash uchun maydoncha yaratish boʻyicha kiritgan ratsionalizatorlik taklifi katta miqdorda elektr energiyasi. issiqlik energiyasini tejash imkonnya-tini yaratdi.
Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi

**Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi** (TMEK) (Oʻzbekistonda) — nogironlik, uning sabablari va darajasini, doimiy yoki uzoq muddat mehnat qobiliyatini yoʻqotganlikni hamda kasallik, anatomik nuq-son va boshqa natijasida mshnat qobiliyati pasayganligini aniqlaydigan komissiya.

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligida tibbiy-mehnat ekspertiza inspeksiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent sh. Markaziy tibbiy-mehnat eks-pertiza komissiyalari, tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan boshlangʻich TMEK boʻlimlaridan tashkil topgan. TMEK faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 24 noyabrdagi 317-sonli qarori bilan tasdiqtangan Nizomga muvofiq boshqarib turiladi.

Fuqarolarni TMEK ning koʻrigidan oʻtkazish tegishli davolash muas-sasasining yoʻllanmasi boʻyicha yashash joyida yoki biriktirilgan davolash-profilaktika muassasasida amalga oshiriladi. Tibbiy tekshirishga 16 va undan katta yoshdagi fuqarolar. ularda pasport yoki shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjat, davolash muassasasining yoʻllanmasi (88-shakl). kasallik tarixidan koʻchirma, mehnat turi va sharoitlari haqidagi maʼlumotlar boʻlgan taqdirda qabul qilinadi.

.TMEK nogironlarni 6 oyda bir. ayrim hollarda ikki yilda bir marta qayta koʻrikdan oʻgkazadi. TMEK koʻrikdan oʻtkazayotgan shaxslarning kasallik tashhisini aniqlash va salomatligini tiklash uchun ularni davolash muassasalariga yuborish, rasmiylashtirilgan hujjatlar shubha tugdirganda maslahat olish maqsadida Oʻzbekiston nogironlarni tibbiy-ijtimoiy va kasb boʻyicha sogʻlomlashtirish milliy markaziga yuborish huquqiga ega. Shuningdek, ishga joylashtirishning TMEK tavsiyanomalariga muvofiqgigini hach tekshiradi..TMEK xulosasi asosida nogironligi aniqtangan kishilarga davlat qonuniga muvofiq nafaqa tayinlanadi.

Oʻzbekistonda 115 boshlangʻich, 27 markaziy va 38 ta ixtisoslashtirilgan.TMEK mavjud (2005).

Nosir Muhammadjonov
Tovarlarni kimyoviy tarkibi asosida tasniflash va sertifikatlash

**Tovarlarni kimyoviy tarkibi asosida tasniflash va sertifikatlash** - kimyo fanlari tizimida yangi fan. Birinchi marta professor I.R.Asqarov va T.T.Risqiyev tomonidan taklif etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi OAK da maʼqullangach, Oʻzbekiston Fan va texnika Davlat qoʻmitasining 1997-yil 15 iyu.tdagi 14-sonli qarori asosida 02.00.22-shifr bilan dunyo kimyo fanlari qatoridan joy olgan. Ushbu yangi ixtiyeoslik boʻyicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlarga texnika va kimyo fanlari boʻyicha nomzodlik va doktorlik ilmiy darajalari hamda katta ilmiy xodim, donent, professor ilmiy unvonlari beriladi. Endi barcha tovarlarni tasniflash va ularga sertifikatlar berilishida har bir tovarning kimyoviy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga eʼtibor qaratiladi. Xalqaro iqtisodiy munosabatlarda tovarlarga xalqaro kod raqamlari berishda hamda tovarlarga gigiyenik, fitosanitar. karantin, veterinar, muvofiqlik va boshqa sertifikatlar berishda tovarning kimyoviy tarkibi asos qilib olinishi kuzda tutiladi.
Mahmud Toirov

**Mahmud Toirov** (1952.31.8, Toshkent viloyati Parkent tumani) – Oʻzbekiston xalq shoiri (2005), senator.
## Taʼlim
Toshkent universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1977).
## Mehnat faoliyati
Respublika radiosining bolalar va oʻsmirlar uchun eshittirishlar bosh tahririyatida adabiy xodim (1978—84). „Parkent tongi“ gaz.da muharrir (1984-yildan), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Toshkent viloyat boʻli-mining masʼul kotibi (1999-yildan).
## Ijodi
Dastlabki sheʼriy toʻplami – „Ayt endi, yuragim“ (1991). Shundan keyin T.ning „Biz nechun uchrapshik“ (1992). „Muhabbat shevasi“ (1995), „Oqnb ketgan armonlar“ (1996). „Barmoqtar boda-si“ (1998), „Haqni tanib“ (1999). „Yuz toʻrtlik“ (2002) kabi asarlari nashr etilgan. T. anʼanaviy uyelub shoiri. Sheʼrlarida oddiy insoniy tuygʻular, yurt madhi va muhabbat mavzulari aks etgan. Koʻplab sheʼrlari tanikli xonandalar tomonidan kuylangan.
## Mukofotlari
„Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (2001).

## Manbalar
* Saylanma. T. 2002.
Tomalar

**Tomalar**, tama — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan 92 qabila-urugʻdan biri. Dastlab Rashiduddin Fazlullohning "Jome ut-tavorix" asarida (14-asr) qayd etilgan. T. Dashti Qipchoqdagi Qoyuq xotigi. Noʻty Oʻrdasi siyosiy hayotida muhim roʻl oʻynaganlar. 16—17-asrlarda boshqa koʻchmanchi etnik guruhlar bilan birga Movarounnahr hududiga kelib. Toshkent, Nurota vohalarida oʻtroqlashgan. S.ʼ.Rad.yuviti’ maʼlumotiga koʻra, Toma kichik juz tarkibidagi 7 urugʻ (jetiru) uyushmasiga (ja-galboy, kepte va tomalar, tobin, kerayit, telov, ramadon) kirgan. Nurota togʻ etaklarida yashovchi T. sariq, koʻsa, kal, kurra, choʻmichli. oltibek kabi kichik urugʻlarga boʻlinadi. 1924-yilgi Oʻrta Osiyoni rayonlashtirish komissiyasi materiallarida Zarafshon vohasida 1185 tomalar roʻyxatga olingan va ular 3 urugʻ uyushmasiga kirgan. Xorazm viloyatida 500 T. qayd etilgan. Asosan chorvachilik va dehqonchilik bilan shugʻullanishadi.
Toshguzar

**Toshguzar – Boysun – Qumqoʻrgʻon temir yoʻli** – Oʻzbekistonning janubiy hududida barpo etilgan yirik temir yoʻl magistrali. Yoʻlning umumiy uzunligi 220&nbsp;km; temir yoʻl oʻtgan hududlarla 6 ta temir yoʻl stansiyasi (Toshguzar, Dehqonobod, Oqravot, Darband, Boysun, Qumqoʻrgʻon), 10 ta razyezd (Qayirma, Boʻzaxoʻr, Jarquduq, Qoradaxna, Chashmai Hofizon, Oqnazar, Shoʻrob, Pulhakim, Tangimush, Oqjar), 44 ta koʻprik, 508 ta sunʼiy inshootlar barpo etish rejalashtirilgan. Temir yoʻlning qurilishi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 1995-yil 17-avgustdagi „Toshguzar – Boysun— Qumqoʻrgʻon“ yangi temir yoʻl liniyasini loyihalash va qurish masalalari toʻgrisida" qarori asosida boshlapgan. Mazkur yoʻl mamlakatning yagona mustaqil temir yoʻl tarmogʻini yaratishda va uning janubiy viloyatlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda, tabiiy yer osti boyliklarini oʻzlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Transport yoʻli liniyasi toʻla ishga tushirilishi bilan yuk tashish masofasining qisqarishi natijasila milliy iqtisodiyotda transport sektori ishi samaradorligi ortadi; qoʻshni davlatlar temir yoʻllaridan foydalanish uchun sarflanadigan valyuta toʻlovlari tejalati; Transport yoʻli oʻtadigan hududlarda tabiiy gaz (Zevarda. A.tan. Oʻrtabuloq, Shoʻrtan, Muborak, Lalmikor va boshqalar), gaz kondensati va neft (Koʻktumshuq, Shimoliy Oʻrtabuloq), tosh-koʻmir (Boysun, Shargʻun), polimetall (Kandiza) konlarini oʻzlashtirish, togʻ-kon sanoati va q.\. sohalarini rivojlantirish hisobiga mintaqalarning ishlab chiqarish quvvatlarini oshirishga erishiladi. Transport yoʻlinnng bosh buyurtmachisi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat-aksiyadorlik kompanpyasi. Uning loyihasi kompannyaning „Boshtransloyiha“ va „Toshtemiryoʻl-loyiha“ ip-tlari tomonidan ishlab chiqilgan. Transport yoʻli liniyasi qurilishi loyihasining umumiy qiymati 447,3 mlrd. soʻmni tashkil etadi (2004). Loyihani amalga oshirish uchun Yaponiya Xalqaro hamkorlik bankinnng 151,5 mln. AQSH dollari miqdoridagi imtiyozli krediti jalb qilingan. 2004-yil 30-avgustda magistralning 1-bosqichi – Toshguzar – Dehqonobod uchastkasi (56,8&nbsp;km) qurib bitkazildi va ishchi poyezdlari harakati tashkil etildi. 2005-yil 5-mayda magistralning 2-bosqinchi – Qumqoʻrgʻon – Boysun uchastkasi (59,1&nbsp;km) qurilishi yakunlandi va poyezdlarning ishchi harakati ochildi. 2005-yil oxiriga qadar „Dehqonobod“ stansiyasining uzviy davomi boʻlgan 26.5&nbsp;km li temir yoʻl qurilishi yakunlandi. Yoʻl respublikadagi juda koʻp qurilish-montaj kompaniyalari va tashkilotlari ishtirokida qurilmoqda.

## Manbalar
Tepsey qabristoni

**Tepsey qabristoni** - toshtiq madaniyatiga mansub arxeologik yodgorlik (mil. 3—5-asrlar). Minusinsk sh. (RF)dan shim.da, Yenisey daryosining oʻng sohilida, Tepsey togʻi yon bagʻrida joylashgan. Yer osti sagʻanalarining umumiy maydoni 40—50 m2, yon tomondan kirish joyi boʻlgan, ichki va tashqi devorlari, usti qalin yogʻochdan ishlangan. Sagʻanatardan kuydirilgan odamlarning kullari va turli buyumlar topilgan. sagʻanalarning biridan 100 dan ortiq kishining qoldiqlari chiqqan. Sagʻanaga dafn etish toʻxtatilgach, uni yoqib yuborishgan. Yer ostida kislorod yetishmagani tufayli olov sekin yongan, shu tufayli koʻp buyumlar yonmay, qorayib qolgan, yogʻochdan ishlangan buyumlar bizgacha saqlanib qolgan. Bular turli xil idish, qadah, togʻoralar, bugʻu, qoʻylarning haykalchalari, jezdan ishlangan juft ot boshi, kamar toʻqalari, gips ni-qoblar, ot yugani qoldiqlari. shuningdek, koʻplab hayvonlarning suyaklaridir.

1968-yil Tepsey qabristonidagi dahmadan topilgan suratli uzun taxtalar muhim badiiytarixiy hujjat hisoblanadi. Ularning bir tomonida turli holatda aks etgan hayvonlar (bugʻular, ayiq, boʻri, uchayotgan qush), boshqa tomonida jang manzarasi aks etgan. Tasvirlar pichoq uchida nozik chiziqlar bilan tushirilgan. Jang manzarasi qad.da uch qabila yoki xalqlar oʻrtasida boʻlgan real voqelikni aks etgan.

## Adabiyot
* Drevnyaya Sibir (Putevoditel po v1stavke), L., 1976.
Tutkovul

**Tutkovul** — Janubiy Tojikistondagi (Nurek shahridan jan.da) qad. manzilgoh xaro-basi. Maydoni taxminan 1 ga. 1963—69 yillarda qazish ishlari olib borilgan. Mezolit (mil. av. 10—9-ming yillik) va neolit (mil. av. 7 — 5-ming yillik) davrlariga oid qatlamlar aniqlangan. Topshan yasalgan yarim aylana oʻchoqlar, tosh parchalaridan terib ishlangan "turar joy maydonchalari" chiqqan. Sopol buyumlar uchramagan. Neolit davri qatlamlari uchun butun, yaxlit tosh va tosh parchalaridan yasalgan qoʻpol qurollar, mikrolit koʻrinishidagi kremniydan ishlangan asboblar xos. mezolit davri qatlamidan esa koʻplab geometrik shakldagi (trapetsiyasimon) qurollar chiqqan. Neolit qatlami os-tidan ayol va 3 goʻdakning bosh suyaklari topilgan, ularning barchasi yev-ropeoid irqqa xos. T. aholisi neolit davrida ibtidoiy chorvachilik bilan shugʻullangan.
Tuekta qoʻrgʻonlari

**Tuekta qoʻrgʻonlari** - Pozirik madaniyatiga xos qad. mozorqoʻrgʻon (mil. av. 6—5-asrlar). Oltoy oʻlkasidagi Ursul daryosi soʻl sohilida, Tuekta qishlogʻi yonida joylashgan. 1954-yil S.I.Rudenko qazishma ishlari oʻtkazgan. 2 ta mozorqoʻrgʻon tadqiq qilingan. 1-Tuekta qoʻrgʻoni katta boʻlib diametri 68 m, bal. 4 m ni tashkil etgan; uni bunyod etishga taxminan 6 ming m tosh sarflangan. Qoʻrgʻondan topilgan sarqofa tilogʻoch darax-tidan qilingan boʻlib. uz. 4.25 m ni tashkil etgan.

Sarqofa qopqogʻiga yoʻlbarslar tasviri va vergul, uchburchak koʻrinishidagi naqshlar tushirilgan. Qoʻrgʻon qad. zamonlardayoq talangan, oltin va kumush buyumlar oʻgʻirlangan. Sarqofadagi erkak jasadidan hatto kiyimini ham yechib olishgan. Topilmalar ichida paykonlar, qilich va xanjar, qalqon parchalari diqqatga sazovor. Mayyit bilan 8 ta ot qoʻshib koʻmilgan. Ularning egarjabduqlari bugʻular, loslar, yoʻlbarslar, grifonlarni tasvirlovchi naqshinkor yogʻoch taqinchoqlar bilan bezatilgan. 2-Tuekta qoʻrgʻoni diametri 32 m, bal. 2.6 m. U ham qad.da talangan. Qabrda ayol dafn etilgan sarqofa qoldiqlari saqlangan. Sarqofada kiyiklarning naqshinkor tasviri, ayol kiyimi par-chalari, 8 ta otning yogʻochdan ishlangan bezaklari saqlangan.

## Adabiyot
* Drevnyaya Sibir. L.. 1976.
Tassos Papadopoulos

**Papadopulos Tassos** (1934.7.1, Nikosiya - 2008.12.12.) — Kipr davlat arbobi. Londonda yurisprudensiyani oʻrgangan. 1972—76 yillarda jamoalararo muzokaralarda grek-kipr tomoni vakilining maslahatchisi, 1976—78 yillarda vakili. 1976 yil aprel — mayda Kipr parlamenti raisi. Keyinchalik 12 yil davomida navbatma-navbat Kipr ichki ishlar, moliya, mehnat va ijtimoiy taʼminot, sogʻliqni saqlash, qishloq xoʻjaligi va tabiat resurslari vaziri. 1970, 1976, 1991, 1996 yillarda Kipr parlamenti deputatligiga saylangan. 2000 yildan Kipr Demokratik parti-yasi boshligʻi, 2003 yil 28 fevraldan Kipr Respublikasi prezidenti.

## Manbalar
Derek Walcott

**Derek Walcott** (1930, Trinidad oroli, Sent-Lyusiya shahri) – trinidadlik shoir, dramaturg. U, asosan, Ingliz tilida ijod qiladi. Madaniy belgi – ramzlarga boy majoziy va ayni paytda, mazmuni yaqqol sezilib turadigan sheʼriyatida „Kema halokatiga uchragan“ (1965), „Dengiz tomchilari“ (1976), „Yoz oʻrtasi“ (1984) sheʼriy toʻplamlari bosh qahramon – yangi Odam Ato (mustamlaka qulligidan 4 asr keyin) hozirgi sivilizatsiya zavol topayotgan bir davrda, yana qayta oʻzligini topishga urinadi („Ulkan uy xarobalari“ sheʼri). Hozirgi zamonni yangicha epik (ulugʻvor holda) his etish va shu orqali undagi buyuk va oʻtib ketgan madaniyatlar qatlamlarini oʻzaro farqlash U. sheʼriyatining oʻziga xos xususiyatidir „Oʻzga hayot“ (1973) avtobiografik dostoni, „Odamli yoʻlovchi“ (1982) toʻplami]. Uning koʻp yillik izlanishlarini umumlashtiruvchi „Yangi Omir“ dostoni (1990)ni madaniy taraqqiyotning oʻziga xos lirik tahlili deyish mumkin. „Nogʻoralar va bayroqlar“ (1958), „Maymuntogʻdagi tush“ (1968) va boshqa pyesalar muallifi. Tarixiy mavzulardagi sheʼriy asarlari uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan (1992).

## Manbalar
Farzinxon hofiz

**Farzinxon hofiz**, Farzin bek (1840 – Toshkent – XX asrning boshida) – xonanda, sozanda (dutor, tanbur). Dastlab Toshkent toʻy-tomoshalarida, „Sharqiya“ kechalarida ishtirok etib, keyinchalik Isfara, Oʻsh, Turkiston va boshqa joylarda boʻlib oʻtadigan sayillarda, qoʻshiq bellashuvlarida qatnashgan, oʻzining keng diapazonli, yoqimli va shirador ovozi, dardli, his-tuygʻularga boy ijro uslubi bilan shuhrat qozongan. Muqimiy unga hofizlarning „beki“ sifatida nisbat bergan, Furqat Farzinxon hofiz ismini oʻz sheʼrlarida tilga olgan:"Koʻrarsan anda Farzinxon degonni. Menga bir oshnoyi mehribonni…"Farzinxon hofiz repertuaridan Fargʻona – Toshkent maqom yoʻllari („Toshkent irogʻi“, „Ush-shoq“, „Bayot“), katta ashulalar („Patnus Ushshogʻi“ va boshqalar) va oʻzi bastalagan ashulalar („Bu na savdo kardan“, Navoiy va boshqalar) oʻrin olgan. U, shuningdek, Xaziniy, Vijdiy, Yassaviy va boshqalarning sheʼrlariga aytiladigan diniy ashulalar bilan dovrugʻ taratgan, „Naʼtchi“ tarifiga sazovor boʻlgan. Farzinxon hofiz ijrosidagi ashulalar XX asr boshida grammofon plastinkasiga yozib olingan. Uning ijro anʼanalari koʻpgina hofizlar (jumladan, Hamroqulqori, Toʻychi hofiz va boshqalar) ijodiga taʼsir etgan. Bahriddin Nasriddinov.
Udoytepa

**Udoytepa**, Odeytepa — qad. shahar xarobasi (mil. av. 1-ming yillik — mil. 12-asr). Amudaryo bulshdagi Forob temir yoʻl stansiyasidan 30&nbsp;km shimolida joylashgan. Umumiy maydoni 23 ga. U.ning eng qad. madaniy qatlamlari ilk temir davriga oid boʻlib, soʻngra hayot 9—12-asrlarga qadar betoʻxtov davom etgan. Shahar dumaloq shaklda boʻlib 3 qismdan tashkil topgan, har bir qism qalin mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Tarixiy manbalarda (9-asr) qayd etilgan Umm Jaʼfar qalʼasi U. oʻrnida boʻlgan deb taxmin qilinadi. Qalʼa yaqinida arablar istilosi davrida arablar bilan turkiylar oʻrtasida 2 jang sodir boʻlgan (730-yil). Qalʼaning Buxoro viloyati chegarasida joylashgani muhim stra-tegik ahamiyat kasb etgan. "Umm Jaʼfar" atamasi arablar tomonidan qoʻyilgan boʻlib, ayol kishi nomidan olingan. Islomdan avval u boshqacha nom bilan Xukanja yoki Xoqonja deb atalgan, 9-asrda arabcha Umm Jaʼfar deb nomlangan. Keyinchalik qalʼa va uning atrofidagi mavze eski nomi bilan yuritila boshlagan.
Umid nihollari sport oʻyinlari

**"UMID NIHOLLARI"** sport oʻyinlari - Oʻzbekistonning umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkaziladigan ommaviy sport musobaqalari. 

## Tarixi
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish toʻgʻrisida"gi  qarori asosida tashkil etilgan hamda "Oʻquvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluk-siz sport musobaqalari tizimini tashkil etish toʻgʻrisida"gi  qaroriga binoan bu oʻyinlarning respublika final bosqichlari 3 yilda bir marta oʻtkazilishi belgilangan. 

## Maqsadi va tashkil etish tartibi
Maqsadi — umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilarini jismonan yetuk, ahloqan barkamol hamda vatanga sadoqat ruhida tarbiyalash, iqtidorli sportchi yoshlarni nufuzli musobaqalarga tayyorlash, yoshlar oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni yanada ommalashtirish. "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarida badiiy gimnastika, basketbol. voleybol, gandbol, yengil atletika, sport gimnastikasi, stol tennisi, suzish, tennis, futbol kabi olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan va shaxmat, belbogʻli kurash, kurash singari ommalashgan sport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan. Saralash musobaqalari umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari, tuman, shahar va viloyatlarda, respublika final bosqichi bitta hududda tantanali ravishda tashkil etilgan.

Birinchi "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarining respublika final bosqichi 2002-yilda Fargʻona viloyatida oʻtkazilgan. Keyingilari:

2003-yilda — Xorazm shahrida

2006-yilda — Qarshi shahrida 

2009-yilda — Guliston shahrida

2012-yilda — Navoiy shahrida boʻlib oʻtgan. 

Har uch yilda oʻtkazilgan "Umid nihollari sport oʻyinlari" musobaqalarida saralash boshqichlarida 3 mln.dan ziyod, uning final bosqichida 2114 nafar oʻquvchi qatnashgan.

## Manbalar
Heinz Fischer

**Fisher Xayns** (1938.9.10, Grats) - Avstriya davlat arbobi, yuridik va siyosiy fanlar doktori. Vena universitetini tugatgan. 1961-yildan Avstriya sud organlarida ishlagan. 1963 yildan Avstriya sotsial-demokratik partiyasi (ASP) parlament klubi kotibi, 1975-yildan boshqaruvchisi (ayni vaqtda 1979 yildan ASP raisi oʻrinbosari), 1983-yildan Avstriya fan va tadqiqotlar federal vaziri, 1987-yildan ASP parlament klubi rahbari, 1990 yildan Milliy kengash (parlamentning quyi palatasi) ishlarini boshqarish boʻyicha qoʻmita rahbari, ASPning tashqi siyosat masalalari boʻyicha muvofiqlashtirish qoʻmitasi raisi, 1992-yildan Yevropa sotsial-demokratik partiyasi raisi oʻrinbosari, 1992—1999 yillarda Yevropa demokratiya va birdamlik forumi raisi, Avstriya Milliy kentashi raisi (1990—2002), oʻrinbosari (2002-2004). 2004-yil 25-apreldan 2016-yil 8-iyulgacha - Avstriya Respublikasi Federal prezidenti.

## Manbalar
Folklor-etnografik ansambli

**Folklor-etnografik ansambli** — havaskor ijodiy jamoa. Xalq ijodinint qoʻshiq, raqs, oʻyin, ogʻzaki drama kabi shakllarini mahalliy (milliy) urf-odat va marosimlarga bogʻlab sahnaviy talqinini namoyish qiladi. Oʻzbekistonda Ayollar (ananaviy) ansambli, masxarabozlik, baxshishoprlar, xalq sozandalari va boshqa ijodi negi-zida 1970-yillarda madaniyat uylari qoshida tashkil topgan ("Yor-yor", R.Mazohidova, Qoʻqon; "Gulyor", L.Nurimova, Boʻstonliq va boshqalar). F.-e.a.ning reper-tuari (Ashula va raqs ansamblitn farqli oʻlaroq) muayyan viloyat (tuman, qishloq) badiiy anʼanalariga asoslanadi, chiqishlari esa koʻpincha malum xalq marosimi yoki bayram jarayonini ifodalaydi ("Beshik", "Sunnat", "Mu-chal", "Nikoh" tuylari, "Navroʻz" bay-rami, "Dehqon yili", "Sharq bozori" kabi sahnalari va boshqalar).

1980-yillardan boshlab Folklor-etnografik ansamblia.larining tuman, viloyat va respublika koʻrik-tanlovlari (1987, 1991, 1994, Toshkent; 1989, Namangan va boshqalar), 2002-yildan Boysunda YUNESKO dasturi asosida "Boysun bahori" ochiq folk-lor festivali oʻtkaziladi. "Chodir jamol" ("Margʻilon"), "Beshqarsak" (Ur-gut), "Chiroqchi chiroqlari" (Chiroqchi), "Momogul" (Qarshi), "Gavhar" (Bek-temir), "Gap-gashtak" (Forish tuma-ni), "Boysun", "Shalola" (Boysun), "Orazibon" (Xiva), "Anor" (Sario-siyo), "Jildi xalak" (Kegeyli), "Dil-kushod navolari" (Xoʻjaobod), "Chavqi" (Bulungur), "Mardona" (Vobkent) va boshqa Folklor-etnografik ansamblia.lari mashhur. Ular xalq sayillari, milliy bayram va boshqa tad-birlarda faol qatnashadi. KoʻplariAmerika, Yevropa, Osiyo mamlakatlarida oʻtkazilgan tanlov va festivallarda laureat unvoniga sazovor boʻlgan. 1980—90 yillardan bolalar F.-e.a.lari ham faoliyat koʻrsatmoqda ("Quralay", "Gul-guncha", Surxondaryo viloyati; "Dilrabo", Sirdaryo viloyati va boshqalar).

Rustambek Abdullayev.
Nusratulla Xidirov

**Nusratulla Xidirov** (1953.22.4, Paxtachi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1975). 1975—78 va 1980—86 yillarda Paxtachi tumanidagi 21-, 1978-yildan 22-, 1986-yildan 25-maktabda fizika oʻqituvchisi.
Faxmutdin Xoʻjayev

**Faxmutdin Xoʻjayev** (1915-yil, 12-fevral, Toshkent viloyati Parkent qishlogʻi – 1975-yil, 27-aprel, Toshkent) – texnolog-muhandis. 1937-1941-yillarda Sanoat akademiyasi va Toshkent toʻqimachilik institutida oʻqigan. Texnika fanlari nomzodi (1967). 1941-1945-yillar Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1946-1947-yillardaToshkent shahri partiya qoʻmitasi xodimi, 1950-1952, 1958-1960-yillarda birinchi kotibi, 1956-1957-yillarda Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi sifatida faoliyat olib borgan. Xoʻjayevning faoliyati Oʻzbekistonda paxtachilik va yengil sanoatni rivojlantirish bilan bogʻlangan edi. U 1957-1958-yillarda Oʻzbekiston SSR toʻqimachilik sanoati, 1965-1968-yillarda paxta tozalash sanoati, 1968-1975-yillarda yengil sanoat vaziri lavozimlarida, xalq xoʻjaligi kengashi tizimlarida faoliyat olib borgan. Toshkent shahri koʻchalaridan biri uning nomi bilan ataladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Faxmutdin Xoʻjayevga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
* Faxmutdin Xoʻjayevga taʼziyanoma , „Pravda Vostoka“ gazetasi
Hamad ibn Iso al Xalifa

**XALIFA shayx Hamad bin Iso** (1950.28.1, Al-Rif sh.) — Bahrayn davlat arbobi. Bahrayn amiri oilasida tugʻilgan. Uyda diniy taʼlim olgach, Kembrijda oʻrta maktabni tugatgan. 1964-yil rasmiy taxt vorisi etib eʼlon qilingan. Buyuk Britaniyada zobitlar bilim yurtini tutatgach (1968), vataniga qaytib Bahrayn qurolli kuchlarini tashkil qildi va qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni etib tayinlandi. 1971-yildan mudofaa vaziri, 1999-yil 6 martda otasi vafotidan soʻng Bahrayn amiri. 2002-yil 14 fevralda Bahraynni podshohlik, oʻzini podshoh deb eʼlon qildi.

## Manbalar
Harald V

**Xarald V** (toʻliq ismi Xarald Glyuksburg; 1937.27.2, Oslo yaqini) — Norvegiya davlat arbobi. Norvegiya qiroli Ulaf Vning oʻgli. Oslodagi kafedral maktab (1955), zobit kavaleristlar maktabi (1957), harbiy akademiya (1959), Oksford (Buyuk Britaniya)dagi kollej (1962)ni tugatgan. 1957-yil 21-sentyabrdan taxt vorisi. 1991-yil 17-yanvardan Norvegiya Qirolligi qiroli.

## Manbalar
Rustam Shodiyev

**Rustam Hamidovich Shodiyev** (, Toshkent, ) — iqtisodchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), iqtisod fanlari doktori (1981) professor (1983). Moskva iqtisodiyot institutini tamomlagan (1960). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida kichik (1960—67). katta (1968-71) ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1971—79), direk-tor oʻrinbosari (1990—91). BMT masla-hatchilarini tayyorlash kursida oʻqigan (1979—80), BMTning Suriya Arab Respublikasi Moliya vazirligi bilan hamkorlikda amalga oshirgan loyihalari rahbari (198082; 1984-85). Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vaziri oʻrin-bosari (1992—94), Tashqi ishlar vazirligida boshqarma boshligʻi (1995—97), Bank-moliya akademiyasi ilmiy markazi rahbari (1997—2000), Jahon iqtiso-diyoti va diplomatiya universitetida kafedra mudiri (2000—2005), Ilmiy ishlari jahon iqtisoliyogn va xatqaro iqtiso-diy munosabatlar, xizmat koʻrsatish, aholi turmush larajasi, aholini ijtimoiy himoya qilish, demografiya, mehnat va moliya tizimini rivojlantirish masatatariga bagʻishlangan. Oliy maktablar uchun larslik yaratgan. Osiyo taraqqiyot bankinnnt Oʻzbekistonda ag-rosektor infratuzilmalarini rivojlantirish loyihalarida ishtirok etgan.

## Manbalar
Bolta Elov

**Bolta Elov** (1949.19.7, Gʻijduvon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1971). 1971-yildan Gʻijduvon tumanidagi 8-maktabda matematika va informatika oʻqituvchisi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

 

Faoliyati davomida fizika,matematika,chizmachilik,tasviriy san'at va infirmatika fanlaridan dars bergan.
Maktab tarixida birinchi bòlib kompyuterli ta'lim va pisxologik xizmatni,tashxis markazini tashkil etgan.1992-yilda "Yil òqituvchisi"respublika kòrik tanlovida qatnashgan."Òzbekiston xalq maorifi a'lochisi.
3-marta respublika pedagik òqishlarda qatnashgan.Ilmiy metodik ishlari respublika matbuotida ommalashtirilgan.
"Paskal tilida masalalar yechish"3qismli òquv qòllanmasi chop etilgan va ommalashtirilgan.
Robert F. Engle

**Engl Robert** (1942; Sirakuzi, Nyu York shtati) — amerikalik iqtisodchi. Kornell universitetida fizika boʻyicha magistr (1966). 1969-yil iqtisodiyot nazariyasi (ekonometrika) boʻyicha doktorlik ilmiy darajasini oldi. 1969-yildan Massachusets texnologiya institutida, 1975-yildan San-Diyegodagi Kaliforniya universitetida iqtisodiyot professor 1999-yildan Nyu-York universitetida moliyaviy xizmatlar menejmenti professor Ilmiy ishlari turli iqtisodiy koʻrsatkichlarning uzoq muddatli oʻzgarishlari qonuniyatlarini oʻrganishga bagʻishlangan. U prognozlashda muayyan oʻzgarishlarni ancha ishonchliroq aniqlash yoʻli (modeli)ni yaratdi, bu esa yalpi ichki mahsulot, isteʼmol narxlari, foiz stavkalari, birja kurslari va boshqa iqtisodiy koʻrsatkichlarni bir necha kun yoki hafta, hatto bir yil oldin bashorat qilish imkonini beradi. E. modelini qoʻllash natijasida AQSH va Buyuk Britaniyaning tarixiy-iqtisodiy statistikasini tahlil qilishda katta aniqlikdagi prognozlar oʻz isbotini topdi. Iqtisodiy koʻrsatkichlarning kutiladigan tebranishlarini aniqlash usuli katta nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Ekonometrika boʻyicha 100 dan ortiq ilmiy asarlar muallifi. Nobel mukofoti laureati (2003; K.Grenjer bilan birga).

## Manbalar
Nambaryn Enkhbayar

**Enxbayar Nambarin** (1958.1.6, Ulan-Bator shahri) — Mongoliya davlat arbobi. Moskva adabiyot institutini tugatgan (1980). 1980-yildan tarjimon, muharrir, Mongoliya yozuvchilari assotsiatsiyasi departamenti boshligʻi, soʻng kotibi, Mongoliya tarjimonlar uyushmasi vitse-prezidenti, 1990-yildan Mongoliya hukumati huzuridagi Madaniyat va sanʼatni rivojlantirish qumitasi raisi oʻrinbosari. 1992-yildan Mongoliya madaniyat vaziri, Avalokiteshvar Budxisatva yodgorligini tiklash hukumat komissiyasi boshligʻi, 1996-yildan Mongoliya Xalq inqilob partiyasi bosh kotibi, raisi, 1997-yildan Mongoliya Buyuk davlat Xurali (parlament) aʼzosi, ozchilik yetakchisi, 2000-yildan Mongoliya bosh vaziri, 2005-yil maydan 2015-yilgacha Mongoliya prezidenti.

## Manbalar
Susilo Bambang Yudhoyono

**Yudxoyeno Susilo Bambang** (1949.9.9, Indoneziya, Sharqiy Yava provinsiyasidagi Pachitan sh.) — Indoneziya davlat arbobi. Armiya generali. Indoneziya Respublikasi qurolli kuchlari akademiyasini tugatgan (1973). quruqlikdagi qoʻshinlar va harbiy havo kuchlari komandirlari kursida, AQSH, Panama, Belgiya va Germaniyadagi harbiy kurslarda oʻqigan. 1976—77. 1979— 80 va 1986—88 yillarda Indoneziyaning sobiq Sharqiy Timor provinsiyasidagi harbiy harakatlarda ishtirok etgan. Yu. BMTning Bosniya va Gersegovinadagi Tinchlikparvar kuchlari huzurida bosh harbiy kuzatuvchi (1995—96). Indoneziya armiyasi hududiy shtabi boshligʻi (1998—99), Indoneziya energetika va kon sanoati vaziri (1999—2000), siyosat va xavfsiztik masalalari boʻyicha muvofiqlashtiruvchi vazir (2000— 04), 2004-2014-yillarda Indoneziya Respublikasi prezidenti.

## Manbalar