Past darajadagi lazer terapiyasi

**Past darajadagi lazer terapiyasi** (**PDLT**), **sovuq lazer terapiyasi** yoki **fotobiomodulyatsiya** (**FBM**) past darajadagi (past quvvatli) lazerlar yoki yorugʻlik chiqaradigan vositalarni qoʻllaydigan tibbiyot shaklidir. Yuqori quvvatli lazerlar lazer tibbiyotida toʻqimalarni kesish yoki yoʻq qilish uchun qoʻllanilsa, kam quvvatli lazerlarni qoʻllash ogʻriqni yengillashtiradi yoki hujayra faoliyatini tiklaydi va kuchaytiradi. Taʼsirlar maʼlum toʻlqin uzunliklari toʻplami bilan cheklangan koʻrinadi va PDLTni past darajali doza oraligʻida yuborish samara bermaydi.

## Mexanizmi
 PDLT mexanizmi haqida tadqiqotlar davom etmoqda. PDLT taʼsiri lazerning toʻlqin uzunliklari cheklangan koʻrinadi va PDLTni dozani pastroq yuborish samarali emas. Fotokimyoviy reaktsiyalar biologik tadqiqotlarda yaxshi va PDLT birinchi fotokimyodagi qonundan foydalanadi (Grotthuss-Draper qonuni): fotokimyoviy reaktsiya sodir boʻlishi uchun yorugʻlik kimyoviy modda tomonidan qabul qilinishi kerak. PDLTda bu kimyoviy modda mitoxondriyadagi elektron tashish zanjirida ishtirok etuvchi sitoxrom c oksidaza nafas olish fermenti bilan ifodalanadi.

## Tibbiyotda foydalanish
Har xil PDLT qurilmalari mushak-skelet tizimining bir nechta kasalliklarini, shu jumladan karpal tunnel sindromi (CTS), fibromiyaljiya, osteoartrit va revmatoid artritni davolashda foydalanish uchun qoʻllanilmoqda. Ular, shuningdek, temporomandibular boʻgʻimlarning kasalliklari, yaralarni davolash, chekishni tashlash va sil kasalligi uchun targʻib qilingan. PDLT kimyoterapiya bilan ildiz hujayrasi transplantatsiyasini qabul qiluvchilarda ogʻiz shilliq qavatining oldini olish uchun samarali. Baʼzi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, PDLT romatoid artrit,  osteoartrit,  surunkali bel ogʻrigʻi,  oʻtkir va surunkali boʻyin ogʻrigʻi,  uchun qisqa muddatli ogʻriqni yengillashtirishda samarali. PDLT ning stomatologiyada  va jarohatni davolashda  foydali ekanligi haqidagi dalillar bor.

### Veterinariyadan foydalanish
Veterinariya klinikalari it va mushuklarda artritdan tortib yaralargacha boʻlgan turli xil kasalliklarni davolash uchun sovuq lazer qurilmalaridan foydalanadi. Ushbu davolashning hayvonlarga taʼsiri boʻyicha juda kam tadqiqotlar oʻtkazildi. Dalillarga asoslangan veterinariya tibbiyoti assotsiatsiyasi prezidenti Brennen Makkenzi "itlar va mushuklarda sovuq lazerni tadqiq qilish juda kam va umuman sifatsiz ekanligini taʼkidladi. Baʼzi tadqiqotlar natija berganini koʻrsatsa, baʼzilari yoʻqligini aytadi.

## Jamiyat va madaniyat
Venger shifokori va jarrohi Endre Mester (1903-1984) 1960 yilda yoqut lazerini,1961 yilda geliy-neon ixtiro qilingan. Bir necha yildan soʻng past quvvatli (HeNe) lazerlarning biologik taʼsirini kashf etgan. Mester tasodifan past darajadagi yoqut lazer nuri sochni qayta o‘stirishi mumkinligini aniqladi, bu tajribani takrorlash paytida bunday lazerlar sichqonlarda o‘smalarni kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatdi. U ishlatayotgan lazer u o‘ylagandek kuchli emas edi. Bu oʻsimtalarga taʼsir qilolmadi, ammo u tajriba oʻtkazish uchun sichqonlarning sochini oldirgan joylarda nazorat guruhidagilarga qaraganda davolangan sichqonlarda sochlar tezroq oʻsib borayotganini payqadi. U bu natijalarni 1967 yilda eʼlon qildi U past darajadagi HeNe nuri sichqonlarda jarohatni davolashni tezlashtirishi mumkinligini koʻrsatdi.

1970-yillarga kelib, u teri yarasi boʻlgan odamlarni davolash uchun past darajadagi lazer nurini qoʻllagan. 1974 yilda Budapeshtdagi Semmelweis tibbiyot universiteti qoshida lazer tadqiqot markaziga asos soldi va umrining oxirigacha shu yerda ishlashni davom ettirdi. Oʻgʻillari uning ishini davom ettirib, AQShga olib kelishdi. 1987 yilga kelib, lazer sotuvchi kompaniyalar ogʻriqni davolash, sport jarohatlarini davolashni tezlashtirish va artritni davolash mumkinligini daʼvo qilishdi, ammo oʻsha paytda buning uchun juda kam dalillar mavjud edi.  Mester dastlab ushbu yondashuvni „lazer biostimulyatsiyasi“ deb atagan, ammo u tez orada „past darajadagi lazer terapiyasi“ deb nomlanadi va ushbu yondashuvni oʻrganuvchilar tomonidan yorugʻlik chiqaradigan diodlarning moslashuvi bilan „past darajadagi yorugʻlik terapiyasi“, va „past daraja“ ning aniq maʼnosi atrofidagi chalkashliklarni bartaraf etish uchun „fotobiomodulyatsiya“ atamasi paydo boʻldi .

### Nomlari
Past darajadagi yorugʻlik terapiyasi sarlavhasi ostidagi tibbiy mavzu ostida quyidagi atamalar muqobil atamalar sifatida qabul qilinadi: PDLT, lazer biostimulyatsiyasi, lazerli fototerapiya, past darajadagi lazer terapiyasi, past quvvatli lazer nurlanishi, past quvvatli lazer terapiyasi va fotobiomodulyatsiya terapiyasi. Fotobiomodulyatsiya terapiyasi atamasi sanoat mutaxassislari tomonidan afzal koʻrilgan. Biroq, PDLT bir qator boshqa atamalar ostida tadqiq qilingan, jumladan, qizil nur terapiyasi, kam quvvatli lazer terapiyasi (LPLT), yumshoq lazer terapiyasi, past intensiv lazer terapiyasi, past energiyali lazer terapiyasi, sovuq lazer terapiyasi, bio-stimulyatsiya lazer terapiyasi, foto-bioterapiya, terapevtik lazer va monoxromatik infraqizil nur energiyasi (MIRE) terapiyasi.  Baʼzida aniqroq ilovalar oʻz shartlariga ega, masalan, akupunktur nuqtalariga qoʻllanganda, protsedura lazer akupunkturi deb ataladi.

### Muskul-skelet tizimi
Tekshirishlar davomida mushak ogʻrigʻining kechikgan paytida foydalanib boʻlmaydi.  Bu mushaklarning ogʻrigʻi va jarohatlari uchun foydali boʻlishi mumkin.  2008 yilda Cochrane Library tekshiruvi PDLT ning nospesifik bel ogʻrigʻini davolash uchun yetarli emasligi haqidagi xulosaga keldi , bu topilma 2010 yilda surunkali bel ogʻrigʻini koʻrib chiqishda aks ettirilgan.  2015 yilgi tekshiruv oʻziga xos boʻlmagan surunkali bel ogʻrigʻida foyda topdi.  PDLT ham oʻtkir, ham surunkali boʻyin ogʻrigʻini davolashda foydali boʻlishi mumkin.  Biroq, 2013-yilda, boʻyin ogʻrigʻi uchun PDLTni tizimli koʻrib chiqish va meta-tahlil shuni koʻrsatdiki, foyda muhim ahamiyatga ega emas va dalillar notoʻgʻri boʻlish xavfi yuqori.

PDLT revmatoid artrit  , surunkali boʻgʻim kasalliklaridan kelib chiqqan ogʻriqni qisqa muddatli davolashda ham foyda berishi mumkin.  2019 yilgi tizimli tahlil va meta-tahlil osteoartritda ogʻriqni kamaytirishini aniqlandi. Temporomandibulyar kasalliklarda ogʻriqni yaxshilamasa ham, u funktsiyani yaxshilashi mumkin.

### Soch toʻkilishi
PDLT soch toʻkilishi uchun davolash sifatida oʻrganilgan; 2012-yilda oʻtkazilgan tajribalar soch toʻkilishini davolash uchun lazerlardan foydalanishni qoʻllab-quvvatladi  2014 yilgi koʻrib chiqish lazerlarning foydasi haqida taxminiy dalillarni topdi,  boshqa 2014 yilgi tekshiruv natijalari aralashganligi, yuqori moyillik xavfi borligi va uning samaradorligi noaniq ekanligi haqida xulosaga keldi.  2015 yilgi tekshiruv foydaning taxminiy dalillarini topdi.  Bundan tashqari, 2017 yilgi klinik sinovlarni koʻrib chiqislib, koʻrib chiqilgan 11 ta sinovdan 10 tasi „PDLT bilan davolash paytida androgenik alopesiyaning boshlangʻich yoki nazorat bilan solishtirganda sezilarli yaxshilanishini koʻrsatdi“.

### Miya shikastlanishlari
PDLT boshqa tajribalar qatorida travmatik miya shikastlanishi (TBI) va insult uchun oʻrganilgan.  Boshga qoʻllanilganda u transkranial fotobiomodulyatsiya yoki transkranial past darajadagi yorugʻlik terapiyasi sifatida tanilgan.

### Saratonni davolashning yon taʼsiri
PDLT koʻkrak bezi saratoni bilan bogʻliq limfedemada ogʻriq va shishishni kamaytirish usuli sifatida oʻrganilgan.

### Ildiz hujayralari
Takroriy olib borilgan tadqiqot yoʻnalishi hujayra proliferatsiyasini, shu jumladan ildiz hujayralarini koʻpaytirish uchun PDLTni qoʻllashdir.

## Shuningdek qarang

* Fototibbiyot
* Nur terapiyasi
* Qon nurlanishi terapiyasi
* Fotorejuvenatsiya