Graf Monte-Kristo

„**Graf Monte-Kristo**“ () — Alexandre Dumasning sarguzasht romani, 1844-45 yillarda yozilgan, fransuz adabiyotining klassik asari. Muallif Oʻrtayer dengizi boʻylab sayohat qilayotganida, Montekristo orolini koʻrgan va u yerda koʻmilgan xazinalar haqida afsonani eshitgan. Bundan keyin qahramon ismini oʻylab topgan. Muallif orol nomini oʻzgartirgan xolos. Romandagi voqealar 1815-29 va 1838-yillarda boʻlib oʻtadi.

## Tavsif
Asarning bosh qahramoni, dengizchi *Edmon Dantes*, kema kapitanining oʻlim oldi vasiyatini bajarish maqsadida Parijga xat bilan keladi. Portga kelganidan soʻng Dantes, qoʻshni qishloqdagi Mersedes ismli qizga uylanishni niyat qiladi. Lekin dushmanlarining harakatlari sababli u If qasriga qamaladi. U yerda Dantes Faria ismli abbat bilan tanishadi. Faria gʻoyat katta xazina koʻmilgan joyni biladi va oʻlimidan oldin bu sirni Dantesga ochadi. Dantes qamoqdan qochadi, xazinani topadi va dushmanlaridan qasos oladi.

## Roman qahramonlari
* **Edmon Dantes** — asarning bosh qahramoni, dengizchi. Adolatsizlik bilan qamaladi. Keyinchalik *Graf Monte- Kristo* nomi ostida taniladi.
* **Abbat Faria** — Edmon Dantesning doʻsti. Olim va rohib. Dantesga xazina sirini ochadi.
* **Fernan Montego** — Mersedesning qarindoshi. Baliqchi, Mersedes bilan turmush qurmoqchi boʻladi. Keyinchalik general- leytenant, *Graf Morser* va Fransiya peri unvonlariga sazovor boʻladi.
* **Mersedes Errera** — Dantesning kelini, keyinchalik Fernanning hotini.
* **Alber de Morser** — Fernan va Mersedeslarning oʻgʻli
* **Danglar** — „Faraon“da ishlaydigan muhosib. Dantesga qanday xoinlik qilish haqidagi gʻoyani olgʻa suradi. Keyinchalik baron va davlatmand bankirga aylanadi.
* **Ermina Danglar** — Danglarning hotini
* **Ejeni Danglar** — Danglarning qizi. Kelajakda aktrisa boʻlishni orzu qiladi.
* **Jerar de Vilfor** — Marsel prokurori yordamchisi. Keyinchalik Parijda qirol prokurori.
* **Rene de Sen-Meran** — Vilforning birinchi hotini
* **Eloiza de Vilfor** — Vilforning ikkinchi hotini, oʻgʻli Eduar uchun hamma narsaga tayyor.
* **Nuartye de Vilfor** — Vilforning otasi, sobiq *yakobinets* va Napoleon senatori, *bonapartlik* klubi raisi. Keyinchalik shol kasalligiga duchor boʻladi.*"Bunga qaramasdan, u fikr yuritadi, u istaydi, u harakat qiladi"*
* **Valentina de Vilfor** — Vilforning toʻngʻich qizi, boy merosxoʻr.
* **Eduar de Vilfor** — qirol prokurorining oʻgʻli. Erka va tantiq.
* **Gaspar Kadruss** — Dantesning qoʻshnisi.
* **Djovanni Bertuchcho** — graf Monte- Kristo ishlarining boshqaruvchisi. Benedettoning oʻgay otasi.
* **Benedetto** — surgʻun qilingan, qochgan. Qirol prokurori va baronessa Danglarning nikohsiz tugʻilgan oʻgʻli. Parij jamiyatida vikont *Andrea Kavalkanti* ismi bilan taniq.
* **Pyer Morrel** — Marsel savdogari, „Faraon“ nomli kema egasi.
* **Maksimilian Morrel** — Pyer Morrelning oʻgʻli.
* **Djuli Morrel (Erbo)** — Pyer Morrelning qizi.
* **Emmanyuel Erbo** — Djulining eri.
* **doktor dʼAvrinyi** — Vilforlar oilasi shifokori. Birinchi boʻlib bu oilaning siri haqida bilib qoladi.
* **Frans dʼEpine** — Valentina de Vilforning kuyovi, Alber de Morserning doʻsti,
* **Lyusyen Debre** — Fransiya Tashqi ishlar vazirligi qotibi.
* **Boshan** — „Xolis ovoz“ roʻznomasining muharriri, Alber de Morserning doʻsti.
* **Raul de Shato- Reno** — Fransuz zodagoni, baron, vikont de Morserning doʻsti.
* **Gayde** — Yaninlik pash Ali-Tebelinning qizi.
* **Luidji Vampa** — yosh choʻpon, Rim atroflaridagi qaroqchilar toʻdasining boshchisi. Graf Monte- Kristoga hayoti va ozodligi bilan Buning evaziga u graf va uning doʻstlarini hech qachon tegmaslikka qasam ichgan.
* **Djakopo** — korsikalik „Yosh Ameliya“ tartanining motrosi."Yosh Ameliya" If qasridan qochayotgan Dantesni qutqaradi. Keyinchalik- graf kemasining kapitani.
* **Batisten** — graf Monte- Kristoning kamerdineri.
* **Ali** — qul, graf Monte- Kristoning hizmatkori.

## Roman ekranlashtirilishi
Roman boʻyicha koʻp filmlar olingan.
* Graf Monte-Kristo — 1908, AQSH. Rejissyorlar Frensis Boggs, Tomas Persons.
* Graf Monte-Kristo — 1908, Italiya. Rejissyorlar Luidji Madji va Arturo Ambrozio.
* Le Prisonnier du Château d’If (Une évasion manquée) — 1910, Fransiya. Rejissyor Viktoren Jasse.
* Graf Monte-Kristo — 1910, AQSH.
* Monte-Kristo — 1911, AQSH.
* Monte-Kristo — 1912, AQSH. Rejissyor Kolin Kembill.
* Graf Monte-Kristo — 1913, AQSH. Rejissyorlar Djozef Golden, Edvin Porter.
* Zamonaviy Monte-Kristo — 1917, AQSH.Rejissyor Yudjin Mur.
* Graf Monte-Kristo — 1918, Fransiya. Rejissyor Anri Pouktal, bosh rolda Leon Mato.
* Monte-Kristo — 1922, AQSH. Rejissyor Emmet J. Flinn, bosh rolda Djon Gilbert.
* Monte-Kristo — 1929, Fransiya. Rejissyor Genri Feskur. Bosh rollarda — Jan Anjello, Lil Dagover, Gaston Modo, Bernxard Gyoʻske.
* Graf Monte-Kristoning topishmogʻi — 1934, AQSH. Rejissyor Roulend V. Li, bosh rollarda — Robert Donat, Elissa Landi, Sindi Blekmer.
* Graf Monte-Kristo — 1942, Meksika. Rejissyorlar Roberto Gavaldon, Chano Urueta, bosh rolda Arturo de Kordova.
* Graf Monte-Kristo — 1942, Fransiya, Italiya. Rejissyor Rober Verne, bosh rolda Pyer Rishar-Vilm.
* Monte-Kristoning hotini — 1946, AQSH. Rejissyor Edgar J. Ulmer.
* Graf Monte-Kristo — 1953, Italiya, Fransiya. Rejissyor Rober Verne, bosh rolda Jan Mare.
* Graf Monte-Kristo — 1954, Meksika, Argentina. Rejissyor Leon Klimovskiy, bosh rolda Xorxe Mistral.
* Graf Monte-Kristo — 1961, Italiya, Fransiya. Rejissyor Klod Otan-Lara, bosh rolda Lui Jurdan.
* Monte-Kristoning qaytishi — 1968, Fransiya. Rejissyor Andre Yunebel.
* Graf Monte-Kristo — 1973, Avstraliya (Multfilm). Rejissyorlar Jozef Barbera, Uillyam Xanna.
* Graf Monte-Kristo — 1975, Buyuk Britaniya, Italiya, telefilm. Rejissyor Devid Grin, bosh rolda Richard Chemberlen.
* Graf Monte-Kristo — 1979, Fransiya, Italiya, Olmoniya, teleserial. Rejissyor Deni de La Patelyer, bosh rolda Jak Veber.
* If qasri mahbusi — 1988, SSRI, Fransiya. Rejissyor Georgiy Yungvald-Xilkevich, bosh rollarda Viktor Avilov, Mixail Boyarskiy.
* Graf Monte-Kristo — 1998, serial, Olmoniya, Fransiya, Italiya. Rejissyor Jozef Dayan, bosh rollarda Jerar Depardye, Ornella Muti.
* Graf Monte-Kristo — 2002, AQSH, Buyuk Britaniya, Irlandiya. Rejissyor Kevin Reynolds, bosh rolda Jeyms Kevizel.
* Gankusuo-Graf Monte-Kristo (gʻor hokimi), 2005-2006 — anime-film, Yaponiya.
* Montekristo — 2006, Argentina, teleserial.
* Montekristo — 2008, Rossiya, teleserial.

## Havolalar

* Romanning asl nusxasi