open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kusunda

**Kusunda** yoki **Ban Raja** („oʻrmon odamlari“) Nepalda yashovchi qabiladir; etnik jihatdan chepang xalqi bilan bogʻliq, ammo chepanglardan farqli oʻlaroq ular uylarda emas, balki oʻrmonda yashaydilar. Oʻz urf-odatlarida hind taʼsirini his qilsa-da, Animizmga eʼtiqod qilishadi.  2001-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 164 kusunda bor edi, ulardan 160 tasi oʻzlarini hindular deb eʼlon qildi va 4tasi — buddistlar sifatida.

Ular ilgari Tibet-Burman oilasiga mansub deb hisoblangan kusund tilida gapirishadi, ammo zamonaviy gʻoyalarga koʻra, izolyatsiya qilingan. Yaqin vaqtgacha kusunda tilida gapiradigan faqat bir keksa onaxon qolgan deb hisoblanar edi, lekin bir necha yil oldin Nepalda uzoq oʻrmon hududida, bu tilda gapiradigan yana uch kishi topilgan degan tasdiqlanmagan maʼlumot paydo boʻldi.

## Adabiyotlar
* Ruhlen, Merritt. The Origin of Language: Tracing the Evolution of the Mother Tongue. New York: John Wiley & Sons, 1994.
* D. E. Watters (2005): Notes on Kusunda Grammar. NFDIN Katmandu, ISBN 99946-35-35-2.
* P. Whitehouse, T. Usher, M. Ruhlen & William S.-Y. Wang (2004): Kusunda: An Indo-Pacific language in Nepal, PNAS 101:5692-5695 (free access)
## Havolalar
* Kusunda SIL ethnologue 14th edition entry, 2000
* Kusunda SIL ethnologue 15th edition entry, 2005
* Notes on Kusunda Grammar: A language isolate of Nepal. Himalayan Linguistics Archive 3. 1-182.
Nefritik sindrom

**Nefritik sindrom** — buyraklarning yalligʻlanish kasalliklari fonida rivojlanadigan simptomlar majmuasi. Sindrom siydikda erirotsitlar va (makrogematuriya), oqsil (proteinuriya) paydo boʻlishi, qon bosimining oshishi va yumshoq toʻqimalarning periferik shishishi bilan tavsiflanadi. Nefritik sindrom odamlarda glomerulonefrit mavjudligini koʻrsatadigan sindromlardan biridir.

## Klinikasi
Nefritik sindromning klassik belgilari:

* Gematuriya (siydikda qon)
* Makrogematuriya
* Yuz va oyoq-qoʻllarning shishishi
* Arterial gipertenziya
* Gipokomplementemiya
* Oligoanuriya

Oʻziga xos boʻlmaganlarga quyidagilar kiradi:

* Koʻngil aynishi, qusish, zaiflik va natijada anoreksiya rivojlanishi.
* Bosh ogʻrigʻi
* Beldagi yoki qorindagi ogʻriqlar
* Skarlatina yoki impetigo
* Tana massasini oshishi
* Juda kam hollarda haroratning oshishi mumkin

## Etiologiyasi
Koʻpgina hollarda sindromning rivojlanishiga patogen bakteriyalar va viruslar faoliyati tufayli yuqumli jarayon turtki boʻladi.

Oʻtkir nefritik sindromning rivojlanishiga sabab boʻladigan omillar:

* Turli xil buyrak kasalliklari: (Berje kasalligi, mezangiokapillyar glomerulonefrit va boshqalar)
* Tizimli kasalliklar, masalan: tizimli qizil yuguruk, Shenleyn-Genox kasalligi, vaskulit, irsiy oʻpka-buyrak sindromi (Gudpascher sindromi).
* Aralash sabablar, masalan: turli zardoblar yoki vaksinalarni yuborish, nurlanish, Giyen-Barre sindromi va boshqalar. d.
* Viruslarga quyidagilar kiradi: gepatit B, yuqumli mononuklyoz, koksaki viruslari, parotit, suvchechak, exoviruslar va boshqalar.
* Bakterial: sepsis, qorin tifi , endokardit, pnevmokokk yoki meningokokk infeksiyalari va boshqalar.

## Davolash
Nefritik sindrom faqat patologik jarayonning ajralmas qismi boʻlganligi sababli, davolash asosiy kasallikni bartaraf qilish orqali amalga oshiriladi.

## Yana qarang

* Glomerulonefrit

## Manbalar
Nefriticheskiy sindrom  Arxivnaya kopiya ot 7 marta 2016 na Wayback Machine

Nefriticheskiy sindrom
Kurti (aholi)

**Kurti** (inglizcha: Kurtey people, Kourtey) ― Niger, Benin, Mali va Nigeriya kabi baʼzi Gʻarbiy Afrika mamlakatlarida Niger daryosi vodiysida yashovchi kichik etnik guruhdir. Ular Gana, Togo, Kote d’Ivoire va Burkina-Fasoda juda koʻp miqdorda uchraydi.

## Songay assimilyatsiyasi
Kurtkalar Fular xalqining Niger daryosi vodiysiga XVIII-asrda zamonaviy Tillabury, Niger vodiysiga koʻchishi va mahalliy Songay, Djerma, Sorko va boshqalar bilan aralashgan nikohlar natijasida hosil boʻlgan. Anʼanaviy Fula madaniyatining koʻp jihatlarini saqlab qolgan holda, Kurtlar Songhay Djerma turmush tarzi bilan assimilyatsiya qilindi va Janubiy Koreyaning dialektida gaplashdi. Baʼzi uchinchi tomon kuzatuvchilari ularni Songai xalqining bir qismi deb hisoblashadi, boshqalari esa ularni Songay xalqi faqat bir qismi boʻlgan, Songhay tilida soʻzlashuvchi  keng ijtimoiy maydonda ajoyib tarix, madaniyat va etnik jihatdan oʻz-oʻzini aniqlashga ega boʻlgan jamoalar sifatida tasvirlaydi.

## Turar joy va demografiya
Bugungi kunda ular 50 000 kishidan kam, ular orollarda va Sansani, Dess va Ayoru yaqinidagi orollar va Niger daryosi qirgʻoqlarida; Niameyda (ayniqsa, Kutukale mahallasida); va Oʻrta Nigerning quyi qismidagi Gao — Shimoliy Nigeriyagacha boʻlgan qishloqlarda topilgan. Baʼzi Kurtlar oʻzlarini anʼanaviy yuz shariflash bilan nishonlashda davom etmoqdalar: har bir yonoqning tepasida kichik xoch. Kurtlar, shuningdek, tarixiy ravishda marosimlarda ayollar sunnatini amalga oshirgan oltita Niger etnik guruhlaridan biri hisoblanadi. Kurtlar anʼanaviy ravishda chorvachilik bilan shugʻullanadi — bu ularning Fula ajdodlaridan merosi boʻlib -shuningdek, baliq ovlash (begona oʻtlar kabi), tamaki yetishtirish, shuningdek daryolar boʻylab tariq va guruch yetishtirish.

## Boshqa xalqlar bilan munosabatlar
XIX-asrda koʻplab Kurt-musulmonlari NigerXIX asrda koʻplab Kurt-musulmonlari Niger boʻylab butparast Djerma oʻrtasida qul bosqinlarida qatnashib, ularga Djerma „Odam oʻgʻrilari“ laqabini berishgan. Taxminan 1800-yillardan boshlab Nigerning oʻrta qismidan bir xil hududga joylashib olgan vogo xalqining tarixan ashaddiy raqiblari boʻlsa-da, bu ikki etnik guruh bir-biriga yaqin boʻlib, bir xil hududlarda joylashib, oʻxshash lahjalarda gaplashib, oʻxshash hayot kechirishgan. Har ikki xalq ham bu hududga koʻchishdan oldin musulmon dinidan boʻlib va Fula xalqi amirligi Sai bilan yaqin aloqada boʻlgan.

## Manbalar


## Havolalar
*Paul Stoller. The Negotiation of Songhay Space: Phenomenology in the Heart of Darkness. American Ethnologist, Vol. 7, No. 3 (Aug., 1980), pp.&nbsp;419–431 
*Jibrin Ibrahim. Political Exclusion, Democratization and Dynamics of Ethnicity in Niger. Africa Today, Vol. 41, No. 3, Electoral Successes: Harbingers of Hope? (3rd Qtr., 1994), pp.&nbsp;15–39
## Adabiyotlar
*
Kursenieki

**Kursenieki** (latvcha: kursenieki, kāpenieki; nemis: Kuren) — Boltiqboʻyidan kelib chiqqan deyarli yoʻq boʻlib ketgan etnik guruh. Ilgari ular sobiq Sharqiy Prussiya hududida Kursh spitida yashaganlar. Kurseniek dialektida — Latviya tilining deyarli yoʻqolgan dialektida, shuningdek, nemis tilida gaplashganlar.

Kurshaning qadimgi qabilasining avlodlari, ilgari Kursuda yashagan. Tevtonikni harbiy zomindorlar zabt etganidan soʻng , XIV-XVII asrlarda turli koʻchishlar jarayonida Kuron tupurigʻi deyarli yashamaydigan boʻlib qolgan. Kurland aholisining bir qismi Memel va Sambiya yaqinida joylashdi. Ular eski nomlarini saqlab qolishdi, Kurlandda yashovchi kurshilar esa Latviyaning bir qismiga aylandi.

Kurseniklar nemislar tomonidan assimilyatsiya qilingan. XIX asrning oxirida ularning soni 4000 kishini tashkil etgan. Ikkinchi Jahon urushi oxirida Kursenieki Sharqiy Prussiya aholisining koʻpchiligi Kurshni tashlabMarkaziy Germaniyaga evakuatsiya qilindi.

## Madaniyat

Dinga koʻra, kurseniklar lyuteranlar edi, Sharqiy Prussiyaning barcha sobiq aholisi kabi, baʼzi qadimiy butparast urf-odatlar saqlanib qolgan. Kurseniekilarning koʻpchiligi ikki tilli edi, ikki yoki hatto uchta tilni bilar edi: ular oilada va baliq ovlashda Kursenieki tilini, kundalik muloqotda nemis tilidan foydalanganlfr (Germaniyada milliy darajada); ibodatda nemis va litva tillari ishlatilgan. Kurseniyeklarning koʻpchiligi baliqchilar edi(shuningdek qarang: kurenalar — Ikkinchi Jahon urushi oldidan foydalanilgan Kursh Spiti baliqchilarining anʼanaviy qayigʻi). Ularning madaniyatiga qiziqish koʻrsatgan birinchi kishi, Memelland hududi harakatining aʼzosi Paul Kvauka edi. Uning „Kurisches Wörterbuch“ kitobi juda qimmatli maʼlumot manbai hisoblanadi. KKursenieklarning merosini tasvirlaydigan ishlar, qolgan kurseniekilardan biri Richard Pich davom ettiradi.

## Havolalar
* Eva Pluhařova-Grigienė. The Curonian Spit: Identity and Cultural Heritage
* Historical features of the northern part of the curonian spit 
* Map of languages in Prussia and Memelland, as of 1900  large
* Die Kuren 
* Rietumbalti un viņu kaimiņi kultūru krustcelēs 
* Kursenieki un to valoda Latvijas un latviešu pētījumos un publikācijās
* Paskutinioji kuršininkų karta 
* Dalia Kiseliūnaitė. Kuršių Nerijos asmenvardžiai kaip gyventojų etninės sudėties liudininkai. Personennamen der Kurischen Nehrung als zeugen der der ethnischen Zusammensetzung der Bevölkerung 
* Baltu identitātes un etnosa saglabāšanās ilgtermiņa perspektīva. Baltų identiteto ir etnoso išlikimo ilgalaikė perspektyva.
Kuria

**Kuria** Shimoliy Tanzaniya va Keniyaning janubida yashovchi aholidir. Umumiy soni 604 000 kishini tashkil etadi. Bantu etnik guruhiga kiradi. Kuria tili igikuria (Levin, 1963).

Kuria diniga koʻra, asosan katoliklar, baʼzilari esa legi Mariya xristian-Afrika cherkovining tarafdorlari.

## Tarix
XV-XVI asrlarda. kuriyaning ajdodlari Markaziy Afrikadan kelgan Viktoriya koʻli hududiga joylasha boshladilar. Keyinchalik ular shimoliy va janubiyga boʻlingan. Zamonaviy luhya shimoliylarga, janubiylarga  esa zamonaviy gʻozlar va kuriya tegishli edi (Andrianov, 1999).

## Oila
Yoshga qarab jinsiy nikohlar tizimi rivojlangan. Hududdagi aholi punktlari juda ixcham. Uylar Sudan turiga ega: dumaloq, toʻqilgan karkas devorli, loy bilan qoplangan va konusimon tom oʻt yoki palma barglaridan yasalgan, boʻyralar bilan yashash joyiga, oshxonaga va yosh  uchun xonaga.boʻlingan. Erkaklar yevropacha, qizlar esa yorqin rangdagi liboslarni kiyishadi (Shpajnikov, 1980).

## Anʼanaviy faoliyat
Kuria tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadi, sugʻorish kanallarini quradi, shuningdek, chorvachilik yaxshi rivojlangan. Viktoriya koʻli boʻyida baliq ovlash ustunlik qiladi.

## Anʼanaviy taom
Kuria ozining ratsionida don, achchiq ziravorlar, don, shoʻrva, shuningdek, meva va baliqni afzal koʻradi.

## Yana qarang
* Bantu tillari
* Niger-Kongo tillari
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Андрианов Б. В. Куриа // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 275.
* Левин М. Г. Антропология. Языки банту. — М., 1963. — С. 311.
* Шпажников Г. А. Этническое развитие в независимой Танзании // Расы и народы / Рос. акад. наук, Ин-т этнографии. – М., 1980. – Вып. 10. – С. 171
* Essays on African Population / ed. K. M. Barbour, R. M. Protherd. — L., 1961.
* (1981-1982). Africa south of the Sahara: eleventh edition. Europa Publications Limited. p. 363-367
* Michael L. Fleisher. Kuria cattle raiders: violence and vigilantism on the Tanzania/Kenya frontier. — Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000. — 198 p.
## Havolalar
* Kuria
Kurdlar Fransiyada

**Fransiyadagi Kurdlar** — Fransiyada tugʻilgan,  toʻliq yoki qisman  kurd millatiga mansub shaxslar.

Fransiyada 240 000 kishidan iborat katta kurd jamoasi bor.

## Immigratsiya tarixi
Turkiyadan kelgan Kurt muhojirlari birinchi marta 1960-larning ikkinchi yarmida Fransiyaga kelishdi. Minglab siyosiy kurd qochqinlari 1970-yillardaTurkiyadan qochishgan va undan keyin ham, 1980-1990-yillarda Iroq va Erondan, Suriyadagi fuqarolar urushi paytida Suriyadan qochib ketishgan.

## Siyosiy faoliyat
2014-yil oktabr oyida Fransiya va boshqa Yevropa mamlakatlaridagi kurdlar Kobani qamalida Turkiyaning Iroq va Shom islomiy davlati bilan hamkorligiga qarshi norozilik namoyishiga chiqishdi.

2015-yilning 25-iyulida kurdlar Turkiya havo kuchlarining Iroq Kurdistonida (Ukr.) Kurdiston Ishchilar partiyasi (PKK) pozitsiyalariga bergan zarbalariga norozilik bildirish uchun Parijda yurish qildi.

2019-yilning 12-oktabr kuni Fransiyadagi minglab kurdlar Turkiyaning 2019-yilda Suriya shimoli-sharqiga qilgan hujumiga norozilik bildirib yurish qildilar.

## Taniqli odamlar

* Amira Kazar — teatr va kino aktrisasi.
* Zana Allée — futbolchi.

## Manbalar
Kung

**Kung** (Jutsoansi) — bushman qabilasi, asosan Kalaxari choʻli gʻarbida, Ovamboland (shimoliy Namibiya va janubiy Angola) va Botsvanada yashaydi. Kung deyarli tsivilizatsiya bilan aloqa qilmaydi va ibtidoiy qonunlariga koʻra yashaydi. Ularda familiyalar yoʻq va ular vaqtni hisobga olmaydilar. Oʻrtacha umr koʻrish-30 yildan ortiq emas.

Kung Kalaxari shahriga yigirma ming yil muqaddam koʻchib oʻtgan. Ular ov va yigʻish bilan shugʻullanadilar.

Kung kichik guruhlarda (20-60 qarindoshlari) savannni kechadi. Guruhlar bir-biridan bir necha kundan bir necha haftagacha boʻlgan masofada joylashadilar.

## Til
Koysan guruhining tili, yozilmagan. Kung tilida uchtadan katta son uchun soʻzlar yoʻq.

## marosimlar
Kung ruhlarga ishonadi va marosim raqslari paytida ular bilan muloqot qiladi.

Tabiblar qabilaning eng hurmatli vakillaridir. Aholi punktini himoya qilish uchun tabiblar marosim raqsini oʻtkazadilar, raqs davomida transga tushadi, baʼzida giyohvand moddalar ishlatiladi; trans 36 soatgacha davom etishi mumkin. Ekstazga erishilgandan soʻng, tabib bemor ustidan egilib, uning tanasidan kasallikni oʻz tanasiga olibdi va keyin uni oʻzidan „silkitadi“.

Baʼzan Kung qoʻrquv tushunchasi yoʻq boʻlgan bir necha madaniyatlardan biri ekanini taʼkidlashadi.

Kung eʼtiqodiga koʻra, inson hayoti bolaga ism qoʻyilgach boshlanadi.

## Manbalar
Kunama

**Kunama** (baza, Bazen, Bazin, badin) — Eritreyada yashovchi aholi.

Ularning soni 260 200 ming kishidan oshadi va ular Eritreyadagi eng kichik etnik guruhlardan biri boʻlib — aholining 2 foizini tashkil qiladi. Ular anʼanaviy Nilo-Saxara makrooilasidan ajratilgan kunam tilida gaplashadilar. Kunamning koʻpi sunniy Islomni tan oladi, baʼzilari protestant xristianlar, qadimgi anʼanaviy eʼtiqodlar saqlanib qoladi. Anʼanaviy ijtimoiy tashkilot jinsiy yosh guruhlar tizimi bilan tavsiflanadi.

Baʼzi kunamalar hali ham anʼanaviy eʼtiqodlarni eʼtirof etishsa-da, ularning aksariyati nasroniylik yoki Islomni qabul qildilar. Ular Gash-Setit (Gash-Barqa rayoni)ning unumdor tekisliklarida yashaydi.

Ilgari kunama koʻchmanchilar edi; bugungi kunda asosan (90 foiz) ekin maydonlari (joʻxori, dala mili, bugʻdoy, arpa, baklagiller, paxta), yirik va kichik qoramol, shuningdek, tuyalar bilan shugʻullanadi.

Tarixiy jihatdan boshqa etnik guruhlar Kunamada hukmronlik qildilar, ammo ular anʼanaviy yerlarini tark etishga majbur boʻldilar.

Eritreya hukumatining rasmiy siyosati shundaki, butun yer davlat mulki hisoblanadi va hukumat yirik tijorat xoʻjaliklarini tashkil etishni ragʻbatlantiradi.

Kunama matriarxatdir va ularda ayollar muhim rol oʻynaydi.Ularning ijtimoiy tizimiga koʻra, bola kunama jamiyatining aʼzosi boʻlib, uning onasi kunama va qarindoshlari faqat ona tomonidan eʼtirof etilgan taqdirda.

Eng mashhur matriarxal urugʻlar — Alaka, Lakka, Serma, Kara va Nataka.

Kunama ham lingvistik, ham madaniy jihatdan Eritreydagi Nara xalqi bilan chambarchas bogʻliq.

Moddiy madaniyat Tigray va Tigre madaniyatiga oʻxshaydi.

## Adabiyotlar
* Кобищанов Ю. М. Кунама // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.273.
## Havolalar
* Кунама на Ethnologue: Languages of the World*, 15th edition. SIL International.*
* Forgotten people: The Kunama of Eritrea and Ethiopia
## Manbalar
Kayı qabilasi

**Kayı qabilasi** — Oʻgʻuznoma dostonlarida tilga olingan 24 ta oʻgʻuz qabilasidan, Mahmud Qoshg'ariyning Devonu lugʻotit turk asarida tilga olingan 22 ta oʻgʻuz qabilasidan ikkinchisi. Kayı kuch, quvvat va qudrat sohibi maʼnosini bildiradi. Kayı qabilasining tamgʻasi uch oʻq va bir yoydan iboratdir. Devonu lugʻotit turkda qabila tamgʻasi **IVI** shaklida uchraydi.
## Tarix

XI asrda ushbu qabila Saljuqiylar imperiyasining Xuroson viloyati hududida yashaganlar. Saljuqiylarga tobe boʻlmagan, balki boshqa turk qabilalari kabi Saljuqiylar davlati chegaralari ichida yashagan Kayilar, Onadoʻluga ikki xil davrda ikki alohida tarmoq boʻlib kirdilar. Kayilarning birinchi qismi 1071-yilda Malazgirt jangidan soʻng Onadoʻliga koʻchib kelib oʻrnashganlar. Keyinchalik kuchayib Artuklu bekligiga asos solganlar. Marv va Xuroson hududlarida qolgan kayilarning ikkinchi qismi moʻgʻullar hujumidan qochish uchun Xorazmshohlar bilan birga XIII asrda Onadoʻliga koʻchib oʻrnashganlar.

Onadoʻluga koʻchib oʻtganlarida taxminan 70.000 chodirli katta aholiga ega boʻlganlari, oʻz taqdirlarini oʻzlari belgilaganlari va XII asrdan boshlab turk tarixida oʻz oʻrinlarini egallaganlari taxmin qilinadi.

Ertuğrul Gazi ushbu hududlarga qabilasi bilan birga XIII asrda kelgan. Moʻgul istilosidan qutulish uchun Kayi qabilasi Ertuğrul Gazining dadasi Süleyman Şah boshchiligida hozirgi Turkmanistonning Marv hududi yaqinlaridan Onadoʻliga koʻchib keldilar. Keyinchalik Kayi qabilasi Onadoʻlining gʻarbiy qismiga koʻchib boradi va Vizantiya imperiyasi hududi bilan qoʻshni boʻladi. Bu paytda Ertuğrul Gazi Koʻniya sultonligining uch beki vazifasida edi. Uch bekining vazifasi sultonlik chegarasini qoʻriqlashdan iborat boʻlgan. Ertuğrul Gazi qarib 1281-yilda Söğütda vafot etgandan soʻng, Kayi qabilasi boshiga oʻgʻli Usmon Gazi kelgan. U 1299-yilda Usmonlilar imperiyasiga asos solgan.

## Manbalar
Markaziy Osiyo demografiyasi

Markaziy Osiyo turli millatlar, tillar, dinlar va qabilalar yashaydigan mamlakatdir. Markaziy Osiyoni tashkil etuvchi davlatlar beshta sobiq Sovet respublikalari: Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston, Tojikiston va Oʻzbekiston boʻlib, ularning umumiy aholisi 72 millionga yaqin. Afgʻoniston har doim ham mintaqaning bir qismi hisoblanavermaydi, lekin u boʻlganda, Markaziy Osiyoda jami 122 millionga yaqin aholi istiqomat qiladi (2016); Moʻgʻuliston ham geografik jihatdan Sharqiy Osiyo boʻlsa-da, Markaziy Osiyo madaniy aloqalari va anʼanalari tufayli baʼzan Markaziy Osiyoning bir qismi deb ham hisoblanadi. Markaziy osiyoliklarning aksariyati soʻnggi 1500-yil ichida hududning dinlarga mansubdir, masalan, Sunniylik, Shia Islomi, Ismoiliy Islomi, Tangrilik va Suriyalik Nasroniylik. Ammo Buddizm Markaziy Osiyoga 2200-yil muqaddam, Zardushtiylik esa 2500-yil oldin kirib kelgan.

## Etnik guruhlar
Quyida Markaziy Osiyodagi etnik guruhlarga oid demografik maʼlumotlar keltirilgan.

## Genetika tarixi

Hozirgi Markaziy Osiyo aholisining avlodi hind-eron va turkiy ekspansiyalardan kelib chiqqan. Aksariyat zamonaviy aholilar ajdodlari etnik chegaralarga mos kelgan hind-eron yoki turkiylardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin.

Temir davri Pazirik madaniyati dafnlari qoldiqlari boʻyicha arxeogenetik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, miloddan avvalgi 7-asrda hind-eron (skif) ekspansiyasi tugaganidan soʻng. Sharqiy Yevroosiyo Gʻarbiy dashtlarga asta-sekin sharqdan gʻarbga koʻchib kela boshlagan.

Oʻrta Osiyoda xalkolit davridan (miloddan avvalgi 4-ming yillik) dehqonlar va koʻchmanchi chorvadorlar birga yashagan. Bu ikki guruh tuzilishi jihatidan keskin farq qilgan, chunki chorvadorlar ekzogamik patrilineal klan tuzilmalarida, fermerlar esa endogamiya (qarindoshlar nikohi) bilan tuzulgan katta oilalardan tashkil topgan. Natijada, chorvadorlar dehqonlarga qaraganda patrilineal nasl (Y-xromosoma) jihatidan sezilarli darajada kamaygan.

Bronza davri Oʻrta Osiyoda, asosan, Gʻarbiy Yevroosiyo eroniyzabon xalqlari, shuningdek, uzoq sharqdan kelgan Sharqiy Osiyo Paleo-Sibir xalqlarining ozchilik qismi yashagan. Temir davridan boshlab Sharqiy Osiyo va Sharqiy Sibirdan sezilarli darajada migratsiyalangan, bu asosan turkiy xalqlarning hozirgi Moʻgʻulistonga toʻgʻri keladigan mintaqadan kengayishi, Markaziy Osiyoni asosan Gʻarbiy Yevroosiyo kelib chiqishi boʻlgan mintaqadan mintaqaga aylantirilishi bilan bogʻliq. asosan Sharqiy Osiyodan kelib chiqqan.

## Din

## Bibliografiya

* Guarino-Vignon, P., Marchi, N., Bendezu-Sarmiento, J. *va boshqalar.* Markaziy Osiyo janubidagi temir davridan beri hind-eron tilida soʻzlashuvchilarning genetik uzluksizligi. *Sci Rep* **12,** 733 (2022). 

## Havolalar

* https://www.researchgate.net/profile/Chuan-Chao_Wang
* https://synaptic.bio/publications/8629
*
*
*
*
*
Kuna (aholi)

**Kuna** (tula, telmaltola) — Panama va Kolumbiyada yashovchi chibcha guruhining hind xalqi. Aholisi 50 mingdan ortiq kishi (ulardan 700 kishi-Kolumbiyada). Ular chibchan oilasining kuna tilida gapirishadi.

Asosiy anʼanaviy kasb — tropik qoʻlda dehqonchilik (makkajoʻxori, shirin kartoshka, Hindiston yongʻogʻi) va baliq ovlash. Mustamlakadan oldingi davrda anʼanaviy ijtimoiy-siyosiy tashkilot ijtimoiy tabaqalashtirilgan rahbarlar bilan ajralib turardi. Mustamlakachilik davrida ijtimoiy-siyosiy tizimni demokratlashtirish amalga oshirildi. Matrilokal nikoh aholi punkti.

Katoliklar va protestantlar tomonidan xristianlashtirilgan.

Kuna orasida koʻplab albinoslar bor edi. Kuna mifologiyasida albinolar alohida oʻrin tutadi. Ularni „Oy bolalari“ deb atashadi. Oy tutilishi paytida ular ajdaho oyni yutib yubormaslik uchun tashqariga chiqib, osmonga oʻq otishga majbur boʻlishdi.

## Yana qarang
* Abya Yala
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Alí, Maurizio. 2010: “En estado de sitio: los kuna en Urabá. Vida cotidiana de una comunidad indígena en una zona de conflicto”. Universidad de Los Andes, Facultad de Ciencias Sociales, Departamento de Antropología. Bogotá: Uniandes. ISBN 978-958-695-531-7.
* Alí, Maurizio 2009: "Los indígenas acorralados: los kuna de Urabá entre conflicto, desplazamiento y desarrollo"; Revista Javeriana, Pontificia Universidad Javeriana de Colombia, n.145 (julio): 32-39.
* *[[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю. Е.]]* Куна // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.272-273.
* *[[Коротаев, Андрей Витальевич|Коротаев А. В.]]* Сведения о народах, данные по которым использованы в монографии // Мердок Дж. П. Социальная структура. М.: ОГИ, 2003. С. 453.
Lemba

**Lemba** — bantu tilida gapiradigan va Janubiy Afrikada (Zimbabve, Janubiy Afrika) yashovchi 70 000 kishini tashkil etuvchi Afrika xalqi. Bugungi kunda koʻpchilik rasmiy ravishda masihiylar va musulmonlar deb hisoblansa-da, qabilaning diniy qarashlari va urf-odatlari (yagona Xudoga ishonish va tanlangan xalqqa tegishli boʻlish, Shabbat kunini hurmat qilish, choʻchqa goʻshti taqiqlanishi, sunnat) yahudiylikka juda yaqin. Lemba ogʻzaki anʼanalariga koʻra, ularning ajdodlari taxminan 2500-yil oldin zamonaviy Yamandagi Sennaga (inglizcha), soʻngra Afrikaga koʻchib oʻtgan Yahudiyadan boʻlgan. Genetik tadqiqotlar yaqin Sharq va semitik kelib chiqishining yuqori ehtimolini koʻrsatadi.

## Genetika
DNK tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, Lembning 50% dan koʻprogʻi yaqin Sharq semitik kelib chiqishining Y xromosomalariga ega. 2000-yilda olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, lemba erkaklarining sezilarli soni Koenning modal haplotipi[en] (CMH), shuningdek, baʼzi yahudiylar tomonidan topilgan Y-xromosoma haplogroup j deb nomlanuvchi Y-xromosomasining maʼlum bir haplotipi, shuningdek, yaqin Sharq va Arabistondagi boshqa populyatsiyalarda ham. Boshqa tomondan, mitokondriyal DNK (ayol irsiy liniyasi) boʻyicha, lemba afrikalik qoʻshnilaridan farq qilmaydi. 2011-yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Y-xromosomali haplogruppa T1b Lemboda oʻrtacha yuqori chastotada uchraydi, bu Ashkenazi yahudiylarida, shuningdek, bir nechta Levantin populyatsiyalarida past chastotalarda uchraydi, ammo Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika yahudiylarda juda kam uchraydi.

## Manbalar


## Havolalar
* «Lost tribes of Israel (2000)» Документальный фильм о племени лемба
* Потерянное еврейское колено обнаружено в Зимбабве BBC News
Arbitraj qoʻmitasi

**Arbitraj qoʻmitasi** Vikimedia jamgʻarmasi loyihalarida — nizolarni hal qilishda oxirgi chora hisoblanadi. Arbitraj qoʻmitalari Vikimedia loyihalari doirasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ishtirokchilarning notoʻgʻri xatti-harakatlarini koʻrib chiqadi, bu esa turli masalalarga taʼsir qiladi. Turli loyihalarda qarorlar, qoidalar va protseduralar loyihadan loyihaga farq qiladi. Shunday qilib, Vikimedia foydalanish shartlariga koʻra, foydalanuvchilar arbitraj qoʻmitasi orqali oʻz nizolarni hal qilishi shart emas. Maʼmurlar asosan oddiy qoidabuzarliklar bilan kurashmoqda; bir ishtirokchining, hatto maʼmurning qarorini tanqid qilish mumkin boʻlgan vaziyatlarni tushunish uchun Vikipediyada de facto sud tizimi yaratilgan; ingliz Vikipediyasida u vositachilar va arbitraj qoʻmitasidan iborat.

## Xarakterli
Arbitraj qoʻmitasi paydo boʻlgan birinchi loyiha Shvetsiya Vikipediyasi edi 2002-yil noyabr oyida „Ting“ tashkil etildi; yaqinda ingliz Vikipediya arbitraj qoʻmitasi paydo boʻldi. Vaqt oʻtishi bilan, baʼzi boshqa Vikimedia loyihalarida avtonom va mustaqil ravishda arbitraj qoʻmitalari tashkil etildi, ular odatda loyiha ishtirokchilaridan iborat va ularning jamoalari tomonidan muntazam ravishda saylanadi.

Inglizcha Vikipediyada Jimmi Uels tomonidan 2003-yil 4-dekabrda saytga tegishli boʻlgan Bomis boshqaruvchisi sifatidagi vakolatlarini kengaytirish doirasida hakamlik qoʻmitasi tashkil etilgan. U maslahat saylovlaridan soʻng qoʻmita aʼzolarini mustaqil ravishda tayinladi.

Inglizcha Vikipediya boʻyicha Arbitraj qoʻmitasi loyiha ishtirokchilari oʻrtasidagi nizolar boʻyicha soʻnggi instantsiya sudi sifatida ishlaydi va „kvazi-sud“, „Oliy yoki Oliy sud“ sifatida tavsiflanadi va faqat eng muhim ishlarni koʻradi.

2005-yil 2-dekabrdan boshlab Hakamlik qoʻmitasi ruscha Vikipediyada ishlamoqda.

## Tadqiqot
Jamgʻarma arbitraj qoʻmitasining ish jarayoni Vikipediya va uning biznes qarorlari bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli ommaviy axborot vositalarida nizolarni hal qilish bilan shugʻullanadigan olimlar tomonidan oʻrganildi.

2010-yilgi statistik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, ingliz Vikipediya arbitraj qoʻmitasi oʻz nizolarining mazmuniga emas, balki foydalanuvchilarning xatti-harakatlariga eʼtibor qaratadi.

2017 tadqiqotida ingliz boʻlimi qoʻmitasi tomonidan qaror qabul qilish, asosan, millat, faoliyat turi, tajriba, nizolarni bartaraf etish va vaqtinchalik cheklovlar kabi suddan tashqari omillarga taʼsir koʻrsatmadiXuddi shu tadqiqot shuni koʻrsatdiki, qoʻmita qarorlariga oddiy sudlarga qaraganda vaqt cheklovlari koʻproq taʼsir qiladi.

## Manbalar
Lashi

**Lashi** (shuningdek, Latsi, birm. လရှီ, Balina. 勒期) — Myanma va Xitoyning kichik xalqlaridan biri. Siyosiy sabablarga koʻra, Myanma va Xitoyda Lashi tili kachin tili sifatida tasniflanadi, lekin genetik jihatdan u lolo-birma tiliga yaqinroq va lashlarning oʻzlarini Kachinlardan alohida xalq deb bilishadi. Ehtimol, Kachin xalqlari, jumladan Maru[en] va Atsi bilan bogʻliq. 2000-yilgi tadqiqotga koʻra, Kachin shtatidagi Lashi xalqi soni 30 000 kishiga yetgan. Ikki mingga yaqin Xitoyning Dexun-Day-Kachin avtonom viloyatida istiqomat qiladi.

Anʼanaviy kasblar — sugʻoriladigan guruch, kommunistik hukumat hokimiyatining tashkil etilgandan soʻng, tuman iqtisodiyoti shakar qamish, tamaki, neftni qayta ishlash, toʻqimachilik sanoati va kumush maʼdanlarni yetishtirishni qoʻllab-quvvatlaydi. Yer odatda achan yoki Daniya rahbarlariga tegishli edi. Lashi patriline, toʻy odatda ota-onalar tomonidan tashkil etiladi. Oila kengaytirildi. Din buddizm va anʼanaviy eʼtiqodlarning aralashmasidir.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Google Forms

**Google Forms** — bu Google tomonidan taqdim etilgan bepul, veb-asoslangan Google Docs Editors toʻplamining bir qismi sifatida kiritilgan soʻrovni boshqarish dasturi. Xizmatga shuningdek, Google Docs, Google Sheets, Google Slides, Google Drawings, Google Sites va Google Keep kiradi. Google Forms faqat veb-ilova sifatida mavjud. Ilova foydalanuvchilarga real vaqt rejimida boshqa foydalanuvchilar bilan hamkorlik qilgan holda anketalar yaratish va tahrirlash imkonini beradi. Yigʻilgan maʼlumotlar avtomatik ravishda elektron jadvalga kiritilishi mumkin. 

## Xususiyatlari
Google Forms xizmati yillar davomida bir nechta yangilanishlardan oʻtdi. Xususan unda, lekin ular bilan cheklanmagan holda, menyuni qidirish, tasodifiy tartib uchun savollarni aralashtirib yuborish, javoblarni bir kishiga bir marta cheklash, qisqaroq URL manzillar, moslashtirilgan mavzular,  shakllarni yaratishda avtomatik ravishda javob takliflarini yaratish,  va „Yuklash“ foydalanuvchilar oʻz kompyuterlari yoki Google Diskdagi kontent yoki fayllarni almashishni talab qiladigan savollarga javob beradigan fayl" kabi xususiyatlar paydo boʻldi.

2014-yil oktabr oyida Google Google Forms uchun uchinchi tomon dasturchilariga soʻrovnomalarga yangi funksiyalar qoʻshish imkonini beruvchi qoʻshimchalarni taqdim etdi , 2017-yil iyul oyida esa Google bir nechta yangi funksiyalarni qoʻshish uchun Shakllarni yangiladi. „Intellektual javobni tekshirish“ nima yozilganligini aniqlash va foydalanuvchidan notoʻgʻri kiritilgan maʼlumotni tuzatishni soʻrash uchun shakl maydonlarida matn kiritishni aniqlashga qodir. Google Diskdagi fayl almashish sozlamalariga qarab, foydalanuvchilar jadvaldagi koʻp variantli javoblardan tashqari shaxslardan fayllarni yuklashni soʻrashlari mumkin. Sozlamalarda foydalanuvchilar har doim elektron pochta manzillarini yigʻish kabi barcha yangi shakllarga taʼsir qiluvchi oʻzgartirishlar kiritishlari mumkin. 

Google Forms shuningdek Googlening Docs, Sheets, Slides, Drawings va Sites-da joylashgan barcha hamkorlik va almashish funksiyalarini o‘z ichiga oladi. 
## Manbalar
Sergey Denisenko (alpinist)

**Sergey Denisenko** — oʻzbekistonlik alpenist. Oʻzbekiston alpinistlar federasiyasi aʼzosi.

## Tarjimai hol
Sergeyning otasi alpinist. Shimoliy Kavkaz, Pomir, Tyan-Shanda bir qancha choʻqqilarni zabt etgan. Onasi geografiya oʻqituvchisi boʻlgan. Sergey Denisenko bolaligidan togʻlarga qiziqqan va alpinist boʻlishni orzu qilgan.

2007-yilda oʻz reklama agentligini ochadi, sanoat alpinisti yoʻnalishida ish yurgʻizadi. Toshkentdagi eng baland binolardan biri — 21 qavatli Hilton mehmonxonasidagi hariflarni aynan u oʻrnatgan.

## Zabt etgan choʻqqilari
Denisenko alpinistlik faoliyati davomida quyidagi choʻqqilarga chiqgan:
* 3720 metrlik Xoʻjagʻor Gʻorota
* 2310 metrlik Diplomat choʻqqisi
* 3267 metrlik Qizilnur
* 3099 metrlik Oxotnichiy choʻqqisi
* 3555 mertlik Boboytogʻ
* 3309 metrlik Katta Chimyon
* 6476 metrlik Mera choʻqqisi

## Everest ekspedisiyasi

2021-yil 11-aprel kuni Nikita Balanov guruhi tarkibida „Kuluar“ jamoasi bilan uning Everestga ekspedisiyasi boshlanadi. 1-iyun kuni alpinist Himoloy togʻ tizmasining dengi aithasidan 8848 metr balandlikda joylashgan eng yuqori choqqisini zabt etib Oʻzbekiston Respublikasining bayrogʻini oʻrnatadi. Sergey Denisenko oʻz yutugʻini mamlakat mustaqilligining 30 yilligiga bagʻishlaydi.

Oʻzbekiston Respeblika prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 8-iyun kuni dunyodagi eng baland „Everest“ choqqisini zabt etib, unda davlat bayrogʻini koʻtargan qahromon alpinist Serger Denisenkoni „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni va „Trailblazer“ avtomobili bilan mukofotladi.
## Manbalar
Shimoliy Pitsen tili

**Shimoliy Pitsen tili** — qadimgi Rim hududining shimoliy qismida, Pitsenum hududida soʻzlashadigan til. Bu toshlardagi bir qator yozuvlardan maʼlum, ammo bu tilning hind-yevropa yoki boshqa tillar oilasiga tegishli ekanligini aniqlash uchun yetarli emas; baʼzi tadqiqotchilar Shimoliy Pitsen tili hind-yevropa tili boʻlmagan degan fikrda. Bir vaqtlar Shimoliy Pitsen yozuvlari notoʻgʻri ravishda etrusk tili deb tasniflangan.

Pitsenumning janubiy qismi aholisi Sabinlar nomi bilan tanilgan, ularning tili Janubiy Pitsen tili, shunga oʻxshash nomga qaramay, Shimoliy Pitsen tili bilan bogʻliq emas.

## Novilara shahridan yodgorlik toshi

Yodgorlik toshidagi yozuv etrusk tilidan olingan alifboda. Hozirda Pigorini muzeyida saqlanadi, miloddan avvalgi VI-V asrlarga tegishli.

Yodgorlik toshi transliteratsiyasi:

*mimniś. erút. caareś (.) tadeś | ro(t)nem. úvlin. part(en). úś | polem. iśairon. tet | šút. trat (.) neši. kr(úš/úví) | ten(a)c. trút. ipiem. rotne(š/m) | lútúiś. θ(a)lú. iśperion. vúl | teś. rotem. teú. aiten. tašúr | śoter. merpon. kalatne | niś. vilatoś. paten. arn | úiś. baleśtenac. andś. et | (š)út. (l)akút. treten. teletaú | (ne)m. p(o)lem. tišú. śotriś. eúś*.

Qavs ichiga olingan harflarning oʻqilishi bahsli.

## Pezarodan ikki tilli yozuv
Bu marmar parcha boʻlib, unda lotin va Shimoliy Pitsen tillarida nazr yozuvi bor:

(A) *L. caf(at)ius. l. f. ste. haruspex | fulguriator;*

(B) *cafates. lr. lr. netšvis. trutnvt. frontac;*

Yozuv (A) chapdan oʻngga, (B) oʻngdan chapga, matn ikkita dumaloq tirqishli ramka bilan hoshiyalangan.

## Adabiyotlar
* Vittore Pisani, *Le lingue dell’Italia antica oltre il latino*, seconde édition, Rosenberg & Sellier, Turin, 1986.
* Marcello Durante, *Nord piceno: la lingua delle iscrizioni di Novilara, in Popoli e civiltà dell’Italia antica*, tome 6, Biblioteca di Storia patria, Rome, 1978.
* J.P. Mallory, *In search of the indo-europeans, Language, Archaelogy and Myth*, Thames & Hudson, Londres, 1989.
Kulota

**Kulota** — bosh kiyimi, toʻgʻrirogʻi ayollarning bosh kiyimi. Shakli choʻmichga oʻxshaydi. „Doira“ qismi boshga kiyiladi. Dasta qismidan ikkita qilib soch oʻtkaziladi. Hozirgi yoshlar kulotani koʻrmagan boʻlishi mumkin. Haqiqatan ham koʻpdan buyon kulota kiyilmay qoldi. Ammo, kulotani hozir ham
Samarqand, Qashqadaryo,Surxondaryo viloyatlarida ayrim qishloq momolari kiyishadi. Kiyim nomi joylarda har xil ataladi: kulota, kulta, kultapesh, kultapishik va hokazolar. Kulota kiyish ham bir odat. Men uning foyda-zararini aytmayman-u, biroq „sotsialistik turmush tarzi“ „xotin qizlar ozodligi uchun hujum“ talotoʻpi paranji-chachvonga qoʻshib, kulotani ham zabt etdi. Ulardan foydalanishni isteʼmoldan, odatdan chiqarib yubordi.
Kulota kiyish odati qachon amalga oshirilgan? Onalar oʻgʻil uylantirib, qiz chiqarib, ilk bor nabiralik boʻlishganda, endi oʻzlarini katta yoshli xotin sanashgan. Shuning uchun ham poʻpak taqib yurish, oʻzini yosh tutish, bozorga solish uyat sanalgan. Shu sababga koʻra nevara beshikka belanish marosimida yosh ona ilk bor jamalak sochlariga poʻpanak taqqan, katta ona (buvi) koʻp yillik hamrohi poʻpak bilan xayrlashib, sochini ikkita qilgan. Birinchi bor kulota taqib buvilikni „boʻyniga olgan“. Biratoʻlasi uch marosim-odat: bolani beshikka belash (beshik toʻyi) , yosh onaga poʻpak taqish, katta onaning sochini ikkita qilish odati amalga oshirilgan. Bu ham oʻziga xos toʻy tarzida oʻtgan. Ayollarning yosh bilan bogʻliq katta tadbir-udumi sanalgan. Kulota kiygan onalar oʻsha qishloqning kayvonilaridan hisoblanib qolgan. Ular endi xodimlik, dasturxonchi, kinnachi, kushnochlik, folchilik bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlganlar. Bular uchun ularda endi muayyan tajriba, hayot, turmush koʻrganlik tan olingan. Kulota kiyish („sochini ikkita qilish odati“ ham deyiladi) odati matriarxat (jamiyatni onaboshilar boshqargan zamonlar)dan qolgan boʻlsa, ajab emas. Chunki bugun kompleks tadbirlarning har uchchalasi ham ayollar turmushi, jamiyatda tutgan oʻrni bilan bogʻliq. Kulota kiyish odati qariyb yoʻqolib ketish arafasida. Avvalo biz bu odatga boshqa marosimlar bilan bir qatorda eʼtibor berishimiz, bunday hodisalarni yozib olishimiz lozim. Ikkinchidan oilaviy-maishiy hayotda kattalarning yonida turib, ayniqsa, boʻlajak yosh onalar, kelajakning sarchashmalari, oila-roʻzgʻor bekalari sifatida oʻtmishning bu ibratli odatlarini yana hayotga joriy etib, undan foydalansalar yomon boʻlmaydi… Kulota va uni bosh kiyimi sifatida kiyish-taqish qadimda — Toʻmaris ona jangovar suvoriylaridan buyon, bizga madaniy meros boʻlib kelyaptiki, uni qadrlamoq lozimdir.
Zulfiya Moʻminova

**Zulfiya Moʻminova** (15-iyul 1959-yil) —— oʻzbekistonlik shoira, jurnalist, yozuvchilar uyushmasi a'zosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (2000), Doʻstlik ordeni (2001) sovrindori.

## Tarjimai hol
1959-yil 15-iyulda Samarqand viloyatining Narpay tumanida tugʻilgan. Ma'lumoti oliy. 1983-yilda Toshkent Davlat universitetining filologiya fakultetini bitirgan.
## Faoliyati
1985-yili „Saodat“ jurnalida va radioda ishladi. Dastlabki sheʼriy toʻplami 1988-yili —— „Vatan tashlab ketmaydi“ nomi ostida nashrdan chiqqan.

## Sheʼriy toʻplamlari
* „Beshiklarni asragin, dunyo“ (1988)
* „Samoga sochilgan yulduzlar“ (?)
* “Istiqlol — oltin gulim” (?)
* „Yonayotgan ayol“ (1993)
* „Azizim, baxtiyorman“ (1997)
* „Qudratli yurtimga“ (1997)

## Kitoblari
„Birinchi oʻqituvchim“, „Nikoh shartnomasi“, „Ayolga baxt bering“, „Bir kun dars qoldirgan bir umr pushaymondir“ va „Nikoh shartnomasi“ kabi kitoblar muallifi.

## Mukofotlari
„Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ (2000);
„Doʻstlik“ ordeni (2001);
Mustaqillikning 10-yilligi va 20- yilligi koʻkrak nishonlari bilan taqdirlangan.

## Manbalar

* Zulfiya  Mo'minova tavalludining 60 yilli (2019-yil) 
*  Zulfiya Mo’minova. Dilimdan so’z ochsam va Ayolga baxt bering, saodat bering (2015-yil)
* Бугун севимли шоирамиз Зулфия Мўминова таваллуд топган кун (2019-yil)
* „Тундаликлар“: Зулфия Мўминова (8-yanvar 2019-yil)
Fatih Mehmet Maçoğlu

**Fatih Mehmet Maçoğlu** (1968-yil 20-dekabr; Ovaсik, Tunсeli) – asli kelib chiqishi kurd boʻlgan laboratoriya xodimi va Tunjeli viloyatining saylangan hokimi. 2014-yil Turkiyadaning mahalliy saylovlarda Machogʻlu Turkiya Kommunistik partiyasidan nomzod sifatida Ovajik shahar hokimi etib saylanadi va u ayni paytda Turkiyaning ilk TKP partiyasidan saylangan hokimi hisoblanadi. Machogʻlu saylovda Turkiya Kommunistik partiyasi (TKP) va Demokratik Huquqlar Federatsiyasi (DHF)ning nomzodi sifatida ishtirok etgan.

## Faoliyati
Maçoğlu Tuncelining Çemberlitaş qishlogʻida yashab kelgan alaviy zaza oilasida tugʻildi. Boshlangʻich taʼlimni Ovacikda, oʻrta taʼlimni Bingöl salomatlik kasb-hunar liseyida tamomladi. Mehnat faoliyatini 1989-yilda Koʻniyaning Boʻzqir tumanida sogʻliqni saqlash xodimi sifatida boshlagan. 1992–2007-yillarda Tunjelining Pertek tumanida faoliyatini davom ettirdi. 2006-yil Chilimli tuman boshqaruviga tayinlanadi, ammo bu qarorni amalga oshirishning iloji boʻlmaydi. U 2007-yildan boshlab Tunjeli davlat kasalxonasining tez yordam boʻlimida tibbiyot xodimi boʻlib ishlay boshlaydi. Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy xizmat xodimi, kasaba uyushmasi aʼzosi boʻlgan Maçoğlu uylangan va 2 nafar farzandi bor.

### Ovajik shahar hokimligi
Maçoğlu 2014-yilgi mahalliy saylovlar uchun davlat lavozimidan isteʼfoga chiqadi va Tunjelining Ovajik tumani hokimligiga oʻz nomzodini qoʻyadi va saylovda gʻalaba qozonadi.

Uning raqibi, avvalgi shahar hokimi Mustafo Sariqgul (BDP) 2009-yilda boʻlib oʻtgan mahalliy saylovlarda Ovajik shahar hokimi boʻlish uchun Respublika Xalq partiyasidan oʻz nomzodini qoʻyib, gʻalaba qozongandi. Ammo 2013-yilning iyulida Respublika Xalq partiyasining pozitsiyasiga norozilik bildiradi va isteʼfoga chiqadi. Keyinchalik esa Tinchlik va Demokratiya partiyasiga qoʻshiladi. 2014-yil Turkiyadagi mahalliy saylovlarda Fotih Mehmed Maçoğlu Turkiya Kommunistik partiyasidan oʻz nomzodini qoʻyadi va 36,1 % ovoz oladi Shu tariqa Maçoğlu Turkiya Kommunistik partiyasidan shahar hokimligini qoʻlga kiritgan birinchi shaxsga aylanadi.

Mochoʻgʻlu, davlat gʻaznasiga tegishli 650 gektar yerga noʻxat, quruq loviya va kartoshka ekib, undan olingan daromad bilan tumandagi kam taʼminlangan oilalarga yordam berib keladi va 78 nafar talabaga oyiga 200 liradan stipendiya ajratadi. Ayni paytda hokimlikka tegishli boʻlgan avtomabillarni sottiradi. Oʻzi esa jamoat transportidan foydalanib keladi. Shahar avtobuslarini hokimlik hisobiga oʻtkazib, transportdan foydalanishni mutlaqo bepul qilib qoʻyadi. Bundan tashqari Tunjelida 10 ming kitobni oʻzida jamlagan ikkita kutubxona tashkil qildiradi.

### Tunceli Viloyat hokimligi
2019-yil 31-mart kuni boʻlib oʻtgan mahalliy saylovlarda Ovajik shahar hokimi va TKP nomzodi, *kommunist* shahar hokimi sifatida tanilgan Fatih Mehmet Mochogʻlu Tunjelining yangi hokimi etib saylanadi. Shu tariqa Fatih Mehmet Machoʻgʻli TKPdan Turkiyaning birinchi viloyat hokimiga ham aylangandi.

Fotih Mehmet Maçoğlu, Tunjeli hokimi boʻlib ishlagan vaqtlarda 2020-yil 22-iyun kuni shifoxonada yotqizildi. Unda koronavirus aniqlangan. Biroz vaqt oʻtgach, Maçoğlu COVID-19 dan tuzalib ketgan.

## Manbalar:
Dilmaçoğulları bekligi

**Dilmaçoğulları bekligi** () — 1085-1191-yillar orasida Bitlis, Erzen va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Bitlis boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Dilmaçoğlu Mehmed Bey (1085-1104) Saljuqiylar imperiyasi sultoni Alp Arslonning qomondonlaridan biri boʻlgan. Asos solingan vaqtida Saljuqiylar imperiyasiga bogʻliq hudud sifatida boshqarilgan Dilmaçoğulları bekligi Toğan Arslan (1104-1137) davrida eng porloq davrlarini yashadi. Dilmaçoğulları Saltuklu bekligi va Artuklu bekligi bilan xristianlar va gruzinlarga qarshi jang qildilar.
## Beklikka asos solinishi va tugatilishi
Beklikning asoschisi Dilmaçoğlu Mehmed Bey sulton Alp Arslon davrida Bekçioğlu Afşın, Ahmed Şâh kabi turkman beklari bilan Vizantiya imperiyasi hokimiyati ostidagi Onadoʻliga hujumlar uyushtirgan.

Malazgirt jangidan ishtirok etgan Dilmaçoğlu Mehmed Bey Saljuqiylarning Halabga qilgan harbiy yurishlarida ishtirok etdi. 1085-yilda Diyorbakir fath etilganidan soʻng, Bitlis va Ahlat ham egallandi. Shundan soʻng, Bitlis va tutash hududlar Dilmaçoğlu Mehmed Beyga iqto sifatida hadya etildi. Bu voqea orqali Dilmaçoğulları bekligiga asos solindi. Dastlab beklik Koʻbiya sultoni Kılıç Arslanga, soʻngra Ahlatşahlar bekligiga vassal boʻldi. Keyinchalik Togan Arslan Artuklu begi İl Gazîga tobeligini bildirib, xristianlar va gruzinlarga qarshi birgalikda janglar olib borishgan.

Hüsâmeddîn Kurt davrida (1137-1143) Iroq saljuqiylari sultoni Mes’ûd ukasi Selçuk-şâhga Ahlat, Malazgirt va Erzenni iqto sifatida hadya qilgan. Selçuk-şâh by hududlarda xalqqa qilgan zulmi bilan tarixda qolgan. 1192-yilda Ahlatşahlar bekligidan Begtemur Bitlisi bosib olganidan soʻng, bu hududlarda Dilmaçoğullarıning hukmronligi butunlay tugatildi. Erzen va unga tutash hududlarda Dilmaçoğulları bekligi XIV asrga qadar humkronlik qilganligi taxmin qilinadi. Katta ehtimol bilan ushbu beklik Oq qoʻyunlilar davrida butunlay yoʻq boʻlib ketgan.
## Dilmaçoğulları bekligi beklari

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Boris Volkov

**Boris Ivanovich Volkov** (1900—1970) – sovet, rus teatr rassomi, rassom, grafik rassom. SSSR xalq artisti (1965). Ikkinchi darajali uchta Stalin mukofoti laureati (1949, 1951, 1952).

## Biografiyasi
1900-yil 13 (26) martda Moskvada tugʻilgan.

1913—1916-yillarda V. D. Polenov bilan Xalq uyi ustaxonalarida, 1913—1918-yillarda Imperator Stroganov nomidagi markaziy badiiy-sanoat maktabida (hozirgi S. G. Stroganov nomidagi Rossiya davlat rassomlik-sanoat universiteti) F. F. Fedorovskiy bilan birga oʻqigan. 1918—1923-yillar – VKHUTEMASda A. V., V. E. Tatlin, D. P. va boshqalar.

1916-yilda Zimin shaxsiy operasi truppasiga qoʻshimcha sifatida qabul qilindi, u yerda dekorativlarga, rassomlarga yordam berdi, spektakl va baletlarda ijro etdi.

1920-yillarda kino va teatrda grafik dizayner, ishlab chiqarish menejeri, rejissyor yordamchisi sifatida mustaqil ish boshladi. 1922—1923-yillarda „Goskino“ studiyasida ishlagan („Segodnaya“, 1923; „Istoriya odnogo razocharovaniya“, 1924; Boris Savinkov, 1924; filmlarini loyihalashtirgan) va birinchi sovet animatsion filmlarini yaratishda ishtirok etgan.

1923-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan teatr-dekorativ sanʼat koʻrgazmasida A.Dyumaning „Graf Monte-Kristo“ dekoratsiyasi bilan qatnashdi.

1924-yilda P. V. Uilyams, K. A. Vyalov, V. I. Lyushin va Yu A. Merkulov bilan birgalikda „Konkretivistlar“ guruhini tashkil qildi, shu yili inqilobiy sanʼat faol birlashmalarining birinchi muhokama koʻrgazmasida qatnashdi. Ikkinchi OST koʻrgazmasida (1926) teatr spektakllari uchun teatr instalyasiyalari loyihalarini namoyish etdi. MGSPS V. Bill-Belotserkovskiyning „Shtorm“ (1925), N. Shapovalenkoning „1881“ (1924), N. Shapovalenkoning „Chern“ (1926).

OSTga aʼzolik davrida „Moskva 1918—1923-yillarda teatr va dekorativ sanʼati“ koʻrgazmasida qatnashdi. (1923, Moskva), faol inqilobiy sanʼat birlashmalarining birinchi munozarali koʻrgazmasi (1924, Moskva), „Moskva teatrlari 1917—1927-yillar oktyabr oʻn yilligi“ (1928, Moskva), „1928—1929-yillardagi Moskva teatr mavsumining natijalari“ koʻrgazmalari. (1929, Moskva).

## Manbalar
Ruslan Jaqsiliqov

**Ruslan Fatih Ogʻli Jaksylykov** (1966-yil 4-martda Olmaota viloyati Kaskelen shahrida tugʻilgan) — Qozogʻiston davlat va harbiy arbobi, general-polkovnik, pedagogika fanlari nomzodi, 2022-yilda 19-yanvardan Qozogʻiston Respublikasi mudofaa vaziri.

## Biografiyasi
I. S. Konev nomidagi Olmaota oliy umumiy harbiy bilim yurtini (1987), M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani (1996), Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining Oliy akademik kursini (2004-yil) tamomlagan). Harbiy maktabni tamomlagandan soʻng u motorli miltiq va razvedka otryadi, rota komandiri, Olmaotadagi harbiy qism razvedka boshligʻi boʻlgan.

* 1996-2006-yillarda Qozogʻiston Respublikasi IIV Bosh boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari — Bosh shtab boshligʻi, maxsus operatsiyalar, maxsus motorlashtirilgan polk, jamoa komandiri kabi turli lavozimlarda ishlagan.
* 2006-2007-yillar — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari qoʻmondoni oʻrinbosari.
* 2007-2008-yillar — Ichki qoʻshinlar qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari Bosh shtabi boshligʻi.
* 2008-yil 4-sentyabr — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari qoʻmondoni.
* 2013-yil 22-yanvar — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari bosh qoʻmondoni.
* 2014-yil — general-leytenant unvonini oldi va Qozogʻiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Bosh qoʻmondoni lavozimida xizmat qildi.
* 2022-yil 19-yanvar — Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan Qozogʻiston Respublikasi Mudofaa vaziri etib tayinlandi.

## Mukofotlar
2017-yilda Qozogʻiston Respublikasining I yana II darajali „Shon-sharaf“ ordenlari bilan taqdirlangan.

SSSR, MDH va Qozogʻiston Respublikasining medallari bilan taqdirlangan

## Manbalar
Tvente (futbol klubi)

**** () - Gollandiya chempionatlarida o'ynaydigan futbol klubi, Enschede shahridan. U 1965-yil 1-iyulda tashkil etilgan.

U 1965-yilda |"Enschede va Enschede Boysning birlashishi natijasida tashkil etilgan.

## Mashhur futbolchilar

* Helmut Ran
* Martin Yol
* Ronald de Bur
* Blez Nkufo
* Hesselinklik Yan Vennegor
* Denni Landzat
* Sander Bosker
* Nikolay Mixaylov
* Egero Elia
* Teo Yansen
* Lyuk De Jong
* Leroy Fer
* Quincy Promes

## Yutuqlar

### Milliy

* Chempionat
** Chempion (1): 2009/10
** Vitse-chempion (3): 1973/74, 2008/09, 2010/11
** 3-oʻrin (8): 1968/69, 1971/72, 1972/73, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1996/97, 2013/14
* Kubok
** G'olib (3): 1976/77, 2000/01, 2010/11
** Finalchi (4): 1974/75, 1978/79, 2003/04, 2008/09
* Superkubok
** G'olib (2): 2010, 2011
** Finalchi (1): 2001-yil
* Birinchi bo'lim
** G'olib (1): 2018/19

### Xalqaro

* UEFA kubogi
** Finalchi (1): 1975-yil
* Intertoto
** G'olib (1): 2006-yil

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt   ) )
* *eredivisie.nl*
Arbil bekligi

**Arbil bekligi**, **Arbil Otabekligi** yoki **Begteginliler** () — 1146-1233-yillar orasida Arbil va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Arbil boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Zeynüddin Ali Küçükdir. Beklik oʻz ismini asoschisining dadasi Begtegindan olgan.
## Tarix
Begtegin Saljuqiylar imperiyasining sarkardalaridan hisoblangan. Uning oʻgʻli Zeynüddin Ali Küçük Zangiylar davlatining hukmdori İmadeddin Zengi qoʻl ostida xizmat qilgan va 1144-yilda Mosul hokimi etib tayinlangan. 1146-yilda İmadeddin Zengining vafotidan soʻngra Zeynüddin Ali Küçük Mosul bilan birlikta Şehrizor, Hakkâri, Sincar, El-Hamidiye, Tikrit ve Harran hududlarini oʻz hokimiyatiga qoʻshib olgan. Bu voqeadan soʻng, markazi Arbil boʻlgan Arbil bekligiga asos solingan.

1233-yilda beklikning soʻnggi beki Muzafferüddin Kökbörü vafot etishi bilan merosxoʻr qolmadi. Shu sababli beklik Bagʻdod xalifaligiga qoʻshib olindi.

## Manbalar