open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shaxmatchilarning FIDE reytingi

Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) xalqaro shaxmat musobaqalarini boshqaradi. FIDE har oyda mamlakatlarning „Eng yaxshi 100 nafar shaxmatchi“, „Eng yaxshi 100 nafar ayol shaxmatchi“, „Top 100 nafar oʻsmir shaxmatchi“ va „Eng yaxshi 100 nafar qiz“ reytingini ularning eng yaxshi 10 nafar shaxmatchisi va eng yaxshi 10 nafar ayol shaxmatchisining oʻrtacha reytingiga koʻra eʼlon qiladi. Elo reyting tizimi qoʻllanadi.

## Eng yaxshi erkak shaxmatchilar
2022-yilning 1-avgustida eng yaxshi 20 nafar erkak shaxmatchi quyidagicha:

## Eng yaxshi ayol shaxmatchilar
2022-yil 1-avgustda eng yaxshi 20 nafar ayol shaxmatchining reytingi quyidagicha:

## Eng yaxshi oʻgʻil bola shaxmatchilar
Oʻsmirlar joriy kalendar yili davomida 21 yoshgacha boʻlgan oʻyinchilar hisoblanadi.

2022-yil 1-avgustda eng yaxshi 20 nafar oʻsmirlar reytingi quyidagicha:

## Eng yaxshi qiz bola shaxmatchilar
Qizlar joriy kalendar yili davomida 21 yoshgacha boʻlgan ayol oʻyinchilar hisoblanadi.

2022-yil 1-avgustda eng yaxshi 20 nafar qizlar reytingi quyidagicha:

## Eng yaxshi federatsiyalar
Har oy FIDE federatsiyalarning eng yaxshi 10 nafar shaxmatchisining oʻrtacha reytingiga koʻra reytingini eʼlon qiladi. 2022-yil 1-avgustda eng yaxshi 20 ta federatsiyalar reytingi quyidagicha tuzildi:

## Manbalar

## Havolalar

* FIDE rasmiy reytinglari 
* 1990-yildan beri jahon reytingi va tarixiy rivojlanishi bilan Elo soʻrovi
Rebecca Selkirk

**Rebecca Joy Selkirk** (1993-yilda tugʻilgan), janubiy afrikalik shaxmatchi. U hozircha shaxmatda ayol magistrlik unvonigagina ega, shuningdek gossmeysterka nomzodlardan ham biri hisoblanadi.

## Faoliyat
Rebecca Selkirk 2019-yilda ayol magistrlik unvoniga sazovor boʻldi. U 2018-yilgi Shaxmat Olimpiadasida muvaffaqiyatli ishtirok etgan. 2022-yilgi Shaxmat Olimpiadasida 4/9 ball toʻplagan holda, Janubiy Afrika shaʼnini himoya qilgan.

Rebecca Selkirk 2021-yilgi onlayn shaxmat olimpiadasida Janubiy Afrika nufuzi uchun vakill boʻlish huquqini qoʻlga kiritdi. Biroq, u oʻziga berilgan taklifini rad etdi. Rebecca Selkirk oʻzini yetarlicha malakali deb hisoblamagani va ayrim musobaqalarda shaffoflikni toʻliq taʼminlanmaganligini sabab sifatida keltirib oʻtdi.

## Striming va blog yuritishdagi faoliyati
2020-yil yanvar oyi oxirida Rebecca Selkirk janubiy afrikalik shaxmat boʻyicha ayollar chempioni, xalqaro ayol ustasi Jesse February bilan hamkorlikda Twitch striming platformasida **HashtagChess** kanalini yoʻlga qoʻydi. Kanal 2022-yil iyul holatiga koʻra 14500 dan ortiq obunachilarni jalb etishga muvaffaq boʻldi.

2021-yil 1-oktabrda Jesse February oʻzining shaxsiy twitch akkauntida (Jesse_Feb) translatsiya qilish uchun HashtagChess-ni tark etishini eʼlon qildi. Buning natijasida, Rebecca Selkirk HashtagChess kanalining yagona egasi boʻlib qoladi. Boʻlinish doʻstona tarzda amalga oshdi, asosiy sabablar sifatida „turli martaba va kontent yaratish maqsadi“ borligi aytib oʻtildi.

Selkirk, shuningdek, oʻzining shaxsiy akkaunti ostida mashhur chess.com veb-saytiga muntazam ravishda oʻz bloglarni joylashtiradi.

## Manbalar

* Rebecca Selkirk 365Chess.com saytidagi shaxmat oʻyinlari
Henry Martín

**Henry Josué Martín Mex** (1992-yil 18-noyabrda tugʻilgan) — meksikalik professional futbolchi, Amerikaning Liga MX klubi va Meksika terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.

## Klubdagi faoliyati

### Itzaes
15 yoshida Henry Martin 2008-yilgi Clausura mavsumida Itzaes bilan uchinchi divizionda bir mavsum oʻynagan. U 13 ta oʻyinda maydonga tushib, 6 ta gol urgan.

### Mérida
Martin oʻzining professional faoliyatini 2013-yilda oʻzining tugʻilgan shahri „Mérida“ klubida boshlagan. U 2013-yilning 13-iyulida Delfines del Karmenga qarshi asosiy jamoa bilan professional debyutini oʻtkazgan va u oʻyinning soʻnggi soniyalarida Jose Luis Pineda oʻrniga maydonga tushgan. U ligadagi birinchi golini 24-avgust kuni oʻyin 2:0 hisobida yakunlangan „Sakatepek“ga qarshi oʻyinda kiritgan.

### Tijuana
Henry Apertura 2014 mavsumi uchun Tijuanaga oʻtgan. U Liga MX debyutini Tijuana bilan 2014-yilning 26-iyulida America klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazgan. U oʻzining birinchi golini uch kundan soʻng Copa MX oʻyinida Zakatepekga qarshi oʻyinda kiritgan, unda Tixuana 3:1 hisobida gʻalaba qozongan.

### America
2017-yil 13-dekabrda Martin Tixuana sobiq murabbiyi Migel Errera bilan yana birlashib, America klubiga qoʻshilgan. U shuningdek, 2018-yilning 7-yanvarida "Queretaro "ga qarshi safarda 1:0 hisobida gʻalaba qozongan klub bilan ligadagi debyutida ham gol urgan. 3-fevral kuni Martin Lobos BUAP ustidan 5:1 hisobida gʻalaba qozonib, faoliyatidagi ilk xet-trikini qayd etgan.

America Juarezga qarshi Clausura 2019 Copa MX finalida gʻalaba qozongan, u 5 ta gol bilan turnirning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan.

## Xalqaro faoliyat
2015-yilning 30-avgustida Martin jarohatlangan Oribe Peralta oʻrniga vaqtinchalik bosh murabbiy Rikardo Ferretti tomonidan birinchi chaqiruvni olgan. U Meksika terma jamoasi bilan 4-sentabr kuni Trinidad va Tobagoga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida maydonga tushgan va u oʻyinning 59-daqiqasida Raul Ximenes oʻrniga zahiradan maydonga tushgan.

2018-yilning 11-oktabr kuni Martin Meksika terma jamoasi safida Kosta-Rikaga qarshi oʻyinda (3:2) oʻzining birinchi golini kiritgan.

Martin Jaime Lozano tomonidan 2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun chaqirilgan. Olimpiya terma jamoasi bilan bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Faoliyat statistikasi

### Klub

### Xalqaro

#### Xalqaro maydondagi gollar

## Shaxsiy hayoti
Henryning katta akasi Freddy ham professional futbolchi boʻlib, oxirgi marta Liga de Expansión MX klubi Venadosda hujumchi sifatida oʻynagan.

## Yutuqlar
**America**

* Liga MX : Apertura 2018
* Copa MX : Clausura 2019
* Campeón de Campeones : 2019-yil

**Meksika Olimpiada jamoasi**

* Olimpiya bronza medali : 2020

**Shaxsiy yutuqlar**

* Copa MX eng yaxshi toʻpurari: Clausura 2019
* Liga MX oyning eng yaxshi futbolchisi: 2019-yil oktyabr

## Manbalar
Alberto Medina

**Alberto Medina Briseño** (29-may 1983-yilda tugʻilgan) — meksikalik sobiq professional futbolchi, qanot himoyachisi. Tezligi tufayli u *El Venado* (kiyik) nomi bilan mashhur.

## Klubdagi faoliyati
Medina 2000-yilning 8-avgustida 17 yoshida Chivasdagi professional debyutini oʻtkazgan va eng istiqbolli oʻyinchi nominatsiyasida sovrinni qoʻlga kiritgan. Alberto „El Venado“ Medina (hisobot paytida) Apertura 2006da sheriklari Adolfo Bautista va Omar Bravo bilan birga yettita gol urgan va u Chivas Apertura 2006 turnirida gʻalaba qozonishida asosiy omil boʻlgan. Medina Apertura 2006 turnirining chempionlik oʻyinida gʻalaba qozongan oʻyinni oʻtkazgan.

Beto (Medina) Clausura 2007 turnirini ajoyib boshlagan, u ligada oʻn sakkizta oʻyinda oltita gol urgan. Uning ajoyib gollaridan biri Super Klasikoda America klubiga qarshi oʻyinda kiritgan. Medina jamoadoshi Umar Bravo bilan birga maydonda hujumkor duetning bir qismi boʻlib, raqib jamoani chalgʻitib qoʻyish uchun tez-tez ikkala qanotda ham tomonlarni almashtirgan. Alberto oʻzining ajoyib tezligi, toʻp nazorati va aniq uzatmalari bilan Chivasning muhim qismi ekanligini koʻrsatgan.

2012-yil 2-iyunda Chivas oxirgi ikki mavsumdagi moliyaviy muaommolari sababli Medinani Pachukaga sotgan. Medina 2000-yildan 2012-yilgacha „Chivas“da oʻynagan va u Meksika Ligasida 323 oʻyin oʻtkazib, 52 gol va 39 golga assistentlik qilgan.

Oʻsha yilning 28-noyabrida Pachuka Medina keyingi mavsum uchun Puebla FCga sotilganini tasdiqlagan.

## Xalqaro faoliyati
Ricardo Lavolpe Medinani Meksika terma jamoasiga koʻp marta chaqirgan, u 2003-yilda oʻrtoqlik oʻyinlari, 2004-yilda Afina Olimpiada oʻyinlari yoki 2005-yilda Germaniyada boʻlib oʻtgan Konfederatsiyalar kubogida Jared Borgetti yoki hamkasbi Chivas futbolchisi Ramon Morales oʻrniga zahiradan maydonga tushgan.

U yana bir bor Ugo Sanchesning murabbiylik davrida Selección de fútbol de México (Meksika terma jamoasi) vakili boʻlishga chaqirilgan. U oʻz mamlakatini 2007-yilgi „Oltin Kubok“ turnirida himoya qilgan, u yerda ular finalchi boʻlgan. U, shuningdek, 2007-yilgi Amerika Kubogida Venesuelada oʻynagan va uning mamlakati 3-oʻrinni egallagan va faqat yarim finalda Argentinaga yutqazgan.

Alberto terma jamoaga bosh murabbiy Xaver Agirre qoʻl ostida ikkinchi marta chaqirilgan. Medina Agirrening 2010-yilgi FIFA Jahon chempionati uchun tarkibini tuzgan, turnir boshlanishidan oldin barcha oʻrtoqlik oʻyinlarida gol urgan, ammo hech qanday rasmiy oʻyinda qatnashmagan.

## Faoliyat statistikasi

### Xalqaro

### Xalqaro maydondagi gollar

## Yutuqlar
**Guadalajara**

* Meksika Primera divizioni : Apertura 2006
* InterLiga 2009

**Meksika**

* CONCACAF Oltin kubogi : 2009-yil

## Manbalar
Vanessa Feliciano

**Vanessa Felciano Ebert** (1990-yil 1-iyun, Braziliyaning Santa Catarina shtatidagi Rio de Sul shaharchasida tugʻilgan) — braziliyalik ayol shaxmatchi. U FIDE Xalqaro Ayol ustasi (WIM) unvoniga ega.

## Shaxmatdagi faoliyati
Vanessa Felciano Ebert 1998-yilda sakkiz yoshida rasmiy shaxmat turnirlarida debyut qildi. U 10 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi Catarinense chempionatida gʻoliblikka erishdi va bir necha kundan keyin u xuddi shu yosh guruhida Braziliya vitse-chempioni unvonini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, Vanessa Feliciano har xil tayanch toifalarda 12 ta davlat unvonlari va 5 ta milliy unvonlarni ham qoʻlga kiritib, gʻalaba qozonishda davom etdi. Eng ahamiyatli muvaffaqiyatlari, xuddi usha yilining oʻzida uning Santa Catarina shtatida shaxmatchi yoshlar chempionatidagi, Blumenau, (2006-yil) va Taubaté shahrida boʻlib oʻtgan Braziliya yoshlar chempionatidagi qozonilgan gʻalabalaridir. Santa-Catarina shaxmatining asosiy toifasida u atigi 11 yoshda boʻlgan 2001-yilgi davlat chempioni unvonini olganligi bilan ajralib turadi.

Vanessa Feliciano Braziliya nufuzini bir necha Janubiy Amerika, Panamerika va Jahon chempionatlarida himoya qilgan, shuningdek, 2008-yilda Drezdenda boʻlib oʻtgan Shaxmat Olimpiadasida va 2012-yilda Istanbulda boʻlgan 40-shaxmat Olimpiadasida birinchi taxtada dona surgan.

Vanessa 9 ta ayollar shaxmat boʻyicha oʻtkazilgan Braziliya chempionatida qatnashib, ketma-ket ikki marta gʻalaba qozongan (2009—2010-yillar).

Vanessa Feliciano 2013-yilda FIDE Xalqaro Ayol ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi.

## Yana qarang

* Ayol shaxmat ustalari
* Ayollar sporti

## Manbalar
Oʻyinchoqlar olami (franshiza)

***Oʻyinchoqlar olami*** (inglizcha: *Toy Story*) – The Walt Disney kompaniyasiga tegishli Amerika mediafranshizasi. Franshiza oʻyinchoqlar haqidagi animatsion filmlarni oʻz ichiga oladi.

## Filmlar
* *[[Oʻyinchoqlar olami]]* (1995)
* *[[Oʻyinchoqlar olami 2]]* (1999)
* *[[Oʻyinchoqlar olami 3]]* (2010)
* *[[Oʻyinchoqlar olami 4]]* (2019)
* *[[Oʻyinchoqlar olami 5]]* (2026)

## Manbalar
Kirsty Gilmour

**Kirsty Gilmour** (1993-yil 21-sentyabrda tugʻilgan) — Shotlandiya va Buyuk Britaniyani himoya qilgan badmintonchi.

## Faoliyati
Gilmour 2014-yilgi Hamdoʻstlik oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritib, finalda kanadalik Mishel Liga yutqazib qoʻydi va Hamdoʻstlik oʻyinlarida ayollar oʻrtasidagi yakkalik finaliga chiqqan birinchi shotlandiyalik badmintonchiga aylandi. U suzuvchi Kreyg Benson bilan birgalikda 2012-yil Shotlandiyaning yosh sport shaxsi nominatsiyasini qoʻlga kiritdi.

2016-yilning 1-may kuni Gilmour La Rosh-syur-Yonda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionati finalida Karolina Maringa qarshi kurash olib bordi va kumush medal u uchun kifoya qildi. 

Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida boʻlib oʻtgan Olimpiadada ikkinchi marta ishtirok etgan Gilmour, birinchi oʻyinda yettinchi raqamda turgan Sabrina Jaquetga qarshi ketma-ket oʻyinlarda gʻalaba qozondi. Biroq u ikkinchi oʻyinda dunyoning 28-raqamli Linda Zetchiriga qarshi oʻyinida 21-12, 17-21, 16-21 hisobida magʻlub boʻldi va shu tariqa guruh bosqichidan chiqdi. 

2017-yilda u Daniyaning Kolding shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatining soʻnggi bosqichiga qaytdi, ammo uning tezligini amaldagi chempion Karolina Marin 14-21, 12-21 hisobida toʻxtatdi. Gilmour kumush medalni qoʻlga kiritdi. 

2022-yil holatiga koʻra, Gilmour Shotlandiya vakili boʻlgan eng yuqori darajadagi faol badmintonchi hisoblanadi.

## Yutuqlari

### Hamdoʻstlik oʻyinlari
*Ayollar yakkaliklari*

### Yevropa oʻyinlari
*Ayollar yakkaliklari*

### Yevropa chempionati
*Ayollar yakkaliklari*

### BWF World Tour (2 ta gʻalaba, 2 ta ikkinchi oʻrin)
2017-yil 19-martda eʼlon qilingan va 2018-yilda amalga oshirilgan BWF World Tour Badminton Butunjahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF World Tour World Tour Finals, Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 (HSBC World Tourning bir qismi) va BWF Tour Super 100 darajalariga boʻlingan.

*Ayollar yakkaliklari*

### BWF Grand Prisi (2 ta gʻalaba, 6 ta ikkinchi oʻrin)
BWF Grand Prisi ikki darajaga ega edi: Grand Pri va Grand Pri Oltin. Bu Badminton Butunjahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan va 2007 va 2017-yillar oraligʻida oʻtkazilgan badminton turnirlari seriyasi hisoblanadi.

*Ayollar yakkaliklari*

:  BWF Grand Pri Oltin turnirlari
:  BWF Grand Pri turnirlari

### BWF xalqaro musobaqalari/seriyalari (10 ta gʻalaba, 6 ta ikkinchi oʻrin)
*Ayollar yakkaliklari*

*Ayollar juftligi*

:  BWF xalqaro musobaqalari turnirlari
:  BWF xalqaro seriyalari turnirlari
:  BWF kelajak seriyasi turnirlari

## Shaxsiy hayoti
Gilmour hozirda Glazgoda yashaydi.

Gilmour ochiqchasiga lezbiyan. U hozirda badminton musobqalarining har birida qatnashib chiqqan oʻyinchilar roʻyxatning eng yaxshi 100 taligiga kirgan yagona ochiq LGBT badmintonchi va juda kam sonli ochiq LGBT professional badmintonchilardan biri.

## Manbalar
Ong Yew Sin

**Ong Yew Sin** (talaffuzi: Ong Yiu Sin; 1995-yil 30-yanvarda tugʻilgan) — malayziyalik badmintonchi. U Teo Ee Yi bilan 2021-yilgi BWF jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Faoliyati
Teo Ee Yi bilan birgalikda juftlik 2016-yilgi Bitburger ochiq musobaqasida gʻolib chiqishdi va 2017 hamda 2019-yilgi Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarida mos ravishda kumush va bronza medallarini qoʻlga kiritishdi. Ular, shuningdek, 2019-yilgi Malaysia Masters musobaqasida ikkinchi oʻrinni egallashgan.

2020-yilning yanvar oyida Sin va Teo Malayziya badminton assotsiatsiyasi tomonidan terma jamoadan chetlatildi. Voqeadan soʻng, ular 2020-yilgi Thailand Masters musobaqasida birinchi World Tour gʻalabasini qoʻlga kiritishdi. Juftlik, shuningdek, 2021-yilgi Indonesia Masters va BWF World Tour finallarida yarim finalchilar boʻlishdi.

Ularning eng yaxshi yutugʻi 2021-yilgi BWF jahon chempionatida erkaklar oʻrtasidagi juftlik bronza medalini qoʻlga kiritish boʻldi, u yerda chorak finalda Olimpiada chempionlari Li Yang va Van Chi Linga qarshi tor jang oʻtkazishga toʻgʻri keldi. Muvaffaqiyatlari tufayli juftlik 2022-yilgi Thomas kubogida Malayziya terma jamoasining bir qismi boʻlish uchun tanlangan.

## Yutuqlari

### BWF jahon chempionati
*Erkaklar juftliklari*

### Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlari
*Erkaklar juftliklari*

### BWF World Tour (1 ta gʻalaba, 1 ta ikkinchi oʻrin)
2017-yil 19-martda eʼlon qilingan va 2018-yilda amalga oshirilgan BWF World Tour Badminton Butunjahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF World Tours World Tour Finals, Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 (HSBC World Tourning bir qismi) va BWF Tour Super 100 darajalariga boʻlingan.

*Erkaklar juftliklari*

### BWF Grand Prisi (1 ta gʻalaba, 1 ta ikkinchi oʻrin)
BWF Grand Prisi ikki darajaga ega edi: Grand Pri va Grand Pri Oltin. Bu Badminton Butunjahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan va 2007- hamda 2017-yillar oraligʻida oʻtkazilgan badminton turnirlari seriyasi hisoblanadi.

*Erkaklar juftliklari*

:  BWF Grand Pri Oltin turnirlari
:  BWF Grand Pri turnirlari

### BWF xalqaro musobaqalari/seriyalari (5 ta gʻalaba, 1 ta ikkinchi oʻrin)
*Erkaklar juftliklari*

*Aralash juftliklar*

:  BWF xalqaro musobaqalari turnirlari
:  BWF kelajak seriyalari turnirlari

## Manbalar
Parvathy Omanakuttan

**Parvathy Omanakuttan** (, , 1987-yil 13-mart) — hind aktrisasi, modeli va goʻzallik tanlovi sovrindori boʻlib, u 2008-yilda „Hindiston goʻzali mukofoti qoʻlga kiritgan va keyinchalik Dunyo goʻzali 2008 tanlovida ikkinchi oʻrinni egallagan. U shuningdek, Miss World 2008 tanlovida *Osiyo va Okeaniya goʻzali* unvoniga sazovor boʻlgan.

## Biografiyasi
Parvathy Omanakuttan Kerala shtatining Changanacherri shahridan malayali oilasida tugʻilgan va Mumbayda tarbiyalangan. U Sheth Chunnilal Damodardas Barfiwala oʻrta maktabida oʻqigan va keyinchalik Mithibai kollejini ingliz adabiyoti yoʻnalishini tamomlagan.

## Tanlovlari tarixi

### Dunyo goʻzali 2008-yil
Parvathy Janubiy Afrikaning Yoxannesburg shahrida boʻlib oʻtgan 58-chi Dunyo goʻzali tanlovida Hindistonni himoya qildi. 2008-yil 13-dekabrda u The Grand Finale tanlovida „Dunyo goʻzali 2008“ tanlovining birinchi ikkinchi sovrindori deb eʼlon qilindi. Bu Priyanka Chopraning „Dunyo goʻzali 2000“dagi gʻalabasidan keyin, Manushi Chxillar Dunyo goʻzali 2017 tanlovida gʻolib boʻlgunga qadar Hindiston delegatlarining eng yuqori oʻrni boʻldi. Tanlovda Parvathy shuningdek, Top Modelda ikkinchi va Beach Beauty sub-tanlovida beshinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, u tanlovda „*Dunyo goʻzali Osiyo va Okeaniya*“ unvoniga sazovor boʻldi.

## Aktyorlik faoliyati
Parvathy oʻzining kinodagi debyutini Bollywood Vishal Aryan Singh tomonidan suratga olingan *[[Birlashgan oltilik|Yunayted oltilik]] ([[:en:United_Six|United Six]])* filmi orqali amalga oshirdi. Oxir-oqibat, u 2012-yilda gangster filmi *Billa IIda* tamil filmida debyut qildi, filmda Yasemin rolini ijro etdi, u „Devid Billa hayotidagi hissiy koʻrsatkich“ edi. 2013-yilda u oʻzining birinchi malayalamcha filmi *[[KQ]]da* koʻrindi, unda u jurnalist rolini „bugungi ayol, oʻz qadriyatlariga ega kuchli va mustaqil“ ayol rolini ijro etdi. 2013-yil avgust oyida Parvathy Bejoy Nambiar va Akshay Akkineni rejissori UTV tomonidan ishlab chiqarilgan xuddi shu nomdagi 2012-yildagi Tamil filmining remeyki boʻlgan *[[Pizza (film 2014)|Pizza]]* hind filmida suratga tushdi. Film 2014-yil 18-iyulda chiqarildi, u kassada juda yaxshi natijalarga erishdi.

## Filmografiyasi

## Havolalar

* 
* Parvathy Omanakuttan at Bollywood Hungama
* Miss India — Profile  Archived 15 May 2013 at the Wayback Machine

## Manbalar
Denise Frick

**Denise Bouah** ( 1980-yil 26-noyabrda tugʻilgan) — ilgari **Denise Frick** nomi bilan tanilgan janubiy afrikalik ayol shaxmatchi, xalqaro ayol usta unvoniga ega.

## Hayoti
2003-yilda Denise Frick ayol FIDE ustasi (WFM) boʻldi, 2004-yilda esa ayol xalqaro ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi. 2005-yilda Keyptaunda u Janubiy Afrika Respublikasi ayollar shaxmat chempionatida gʻoliblikkka erishdi. U Lusakada shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Afrika chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2011-yilda Maputo shahrida shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Afrika chempionatida Denise Frick bronza medalini qoʻlga kiritdi (ikkinchi medal). 2012-yilda Xanti-Mansiyskda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida debyut qildi, u yerda birinchi bosqichda Humpy Koneruga yutqazib qoʻydi 2014-yilda Vindxukda u Afrikaning FIDE hududlararo turnirida gʻolib boʻldi.

Denise Frick Janubiy Afrika nufuzini bir nechta ayollar shaxmat olimpiadalarida, (jumladan 2000, 2004, 2006, 2012, 2014, 2016, 2018 va 2022-yillarda) hamda shaxmat boʻyicha ayollar jamoaviy chempionatida himoya qilgan. U Afrika oʻyinlarida (2003—2011) ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha terma jamoalar turnirida uch marta ishtirok etib, jamoaviy bahslarda ikkita kumush (2003, 2007) va bitta bronza (2011) medallarini qoʻlga kiritgan, shaxsiy bahsda esa kumush medal (2011) sohibasiga aylanyan.

Denise Frick mutaxassisligi boʻyicha psixolog. Frickning magistrlik diplom ishi, shaxmatdan giyohvand moddalarni isteʼmol qilishni oldini olish va bu giyohvand shaxmatchilarni davolashda terapevtik vositalardan unumli foydalanish bilan bogʻliq.

## Manbalar

## Havolalar

* Denise Bouahning FIDE dagi reytingi (archive)
* Denise Bouahning 365Chess.com saytidagi shaxmat oʻyinlari (archive)
Zohra Agamirova

**Zohra Atil qizi Agamirova** (; 2001-yil 8-avgust, Boku)-ozarbayjonlik gimnastikachi, Ozarbayjon chempioni (2016), 2017-yil IV Islom birdamlik oʻyinlari gʻolibi, 2019-yil XXX yozgi Universiadaning ikki karra kumush medali sovrindori, sport ustasi, Ozarbayjonni 2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida himoya qilgan..

## Biografiyasi
Zohra Agamirova 2001-yil 8-avgustda Boku shahrida tugʻilgan. Agamirovaning onasi uch yoshida uni akrobatikaga olib kelgan, ammo keyin, toʻrt yoshida, Zohra televizorda gimnastikachilarning chiqishlarini tomosha qilib, badiiy gimnastika bilan ham shugʻullanishni xohlaydi.

2015-yilda Agamirova Boku chempionatida birinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Plovdivdagi xalqaro turnirda halqa bilan bahsda kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda u koʻpkurash va lenta bahslarida Ozarbayjon chempioni, toʻp bilan oʻynash bahslarida kumush, klublar oʻrtasidagi bahslarda bronza medali sohibi boʻldi. Oʻsha yili Tartu shahrida boʻlib oʻtgan „Miss Valentina“ xalqaro turnirida u toʻp bilan bahslarda kumush, toʻp, lenta va koʻpkurash bahslarida bronza medaliga sazovor boʻldi. Shuningdek, 2016-yilda Agamirova koʻpkurash boʻyicha Ozarbayjon ochiq chempionatida gʻolib chiqdi.

2017-yilda Gent shahrida oʻtkazilgan „Happy Cup“ turnirida Agamirova koʻpkurashda, halqa, kaltak va lenta bahslarida birinchi oʻrinni egalladi, shuningdek, toʻp bilan oʻynash bahslarida kumush medalni qoʻlga kiritdim. Oʻsha yili u jamoa tarkibida Bokuda boʻlib oʻtgan IV Islom birdamlik oʻyinlarida birinchi oʻrinni egalladi.

2018-yilda Rigada boʻlib oʻtgan „Baltic Hoop“ turnirida Agamirova klublar musobaqasida ikkinchi oʻrinni egalladi.

2019-yilda Agamirova Ozarbayjon sport ustasi unvonini oldi va Bokuda boʻlib oʻtgan 35-Yevropa chempionatida halqa bilan bahsda 6-oʻrinni, toʻqmoqlar bilan bahsda 8-oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Neapolda boʻlib oʻtgan XXX yozgi Universiadada klublar va individual koʻpkurash bahslarida ikkinchi oʻrinni egalladi.

Shuningdek, 2019-yil sentyabr oyida Zohra Agamirova Bokudagi jahon chempionatida ishtirok etgan.Bu yerda u toʻrtta mavzu boʻyicha koʻpkurash finalida 78,725 ball toʻpladi va „B“ guruhida toʻrtinchi oʻrinni egalladi va shu tariqa Tokio Olimpiadasi litsenziyasi sohibiga aylandi.

## Manbalar
Parvati Nair

**Parvathy Nair** (, , 1992-yil 5-dekabr) — hindistonlik model va aktrisa, Janubiy Hindiston kino sanoatida faoliyat olib boradi. Abu Dabida Malayali oilasida tugʻilgan, u Manipal Texnologiya Institutida dasturiy taʼminot boʻyicha mutaxassis sifatida taʼlim olgan. U 15 yoshida modellik qilishni boshlagan.

Nair 2012-yil dekabr oyida Rojdestvo taʼtillarida VK Prakash rejissori boʻlgan Malayalam filmi *[[Poppins]]* bilan 5 ta filmda bosh rolni ijro etgan va Janubiy Hindistonning barcha toʻrtta kino sanoati boʻyicha bir qator tanqidiy eʼtirofga sazovor boʻlgan filmlardan, jumladan *[[Hikoya Kathe|Story Kathe]] (2014)* da va *[[Yennai Arindhaal]]* (2015) filmlarda rollar ijro etgan. Uning yosh jurnalist sifatidagi „*Story Kathe*“ filmidagi chiqishi unga Janubiy Hindiston xalqaro kino mukofotlarida eng yaxshi kannada debyut aktrisasi mukofotini qoʻlga kiritdi, *Yennai Arindhaal* filmidagi qasoskor xotin roli esa tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi va Filmfare nominatsiyasiga sazovor boʻldi. 2015-yilda u ingliz tili oʻqituvchisini tasvirlab, tanqidiy va tijorat muvaffaqiyati *[[Vaskodigama|Vaskodigamada]]* rol ijro etdi.

## Oilasi
Parvathy Nair Birlashgan Arab Amirliklarining Abu Dabi shahrida malayali oilasida tugʻilgan va Shankar ismli akasi bor, u „Kings11 Punjab“ ipl jamoasida selektor boʻlib ishlaydi. Uning otasi Dubayda ishlagan tadbirkor, onasi esa professor. U Abu-Dabidagi Oʻzimizning ingliz oʻrta maktabida oʻqidi va dasturiy taʼminot muhandisi boʻlib ishlash umidida Hindistonning Karnataka shtati Manipal shahridagi Manipal Texnologiya Institutini Kompyuter fanlari va muhandisligi boʻyicha tamomladi. Maktab oʻquvchisi sifatida u dunyodagi eng uzun rasmni yaratgan jamoaning bir qismi sifatida Ginnes sertifikatini qoʻlga kiritdi. U „Miss Karnataka“ filmida ishtirok etganidan soʻng toʻliq vaqtli model boʻldi va Mysore Sandal sovuni reklamasida modellik qildi. U koʻplab bosma va televidenie reklamalarida paydo boʻlishidan oldin „Dengiz floti qirolichasi Kerala“ ni yutib oldi. Model sifatida u Anchor, Asian Paints, Malabar Gold, Mazaa, Prestige, Reliance, ANA Airlines Japan, AbuDhabi T10 Abudhabi, Renault avtomobillari, Peps, GRT oltin va olmos, Vanish,, Tata Diamonds va boshqa milliy va xalqaro brendlarining modellari boʻldi. Nair, shuningdek, shtat darajasidagi unvonni qoʻlga kiritganidan soʻng, Femina Miss India tanlovida ishtirok etish istagini bildirdi, ammo tanlovning boʻyi boʻyicha talabnoma topshira olmadi. Model sifatida ishlaganida u qisqa metrajli filmlar, kliplar va hujjatli filmlarda suratga tusha boshladi.

## Faoliyati

Nair 2017-yil 4-avgust kuni Mumbayda boʻlib oʻtgan 8-Hindiston yetakchilik yigʻilishida Hindiston ishlari boʻyicha „Eng istiqbolli aktrisa 2017“ mukofotini oldi. Parvati Nair AQShning Yog The Label moda brendi bilan hamkorlik qilib, uning suratlarini butun dunyo boʻylab AQSh va Yevropada ishlab chiqarilgan mahsulotlarni sotdi.

## Filmografiyasi

## Mukofotlari

## Manbalar
Gong Qianyun

**Gong Qianyun** ( ; 1985-yil 11-martda tugʻilgan) — Xitoyda tugʻilgan asli singapurlik ayol shaxmatchi. U 2018-yilda FIDE tomonidan ayol grossmeyster (WGM) unvoni bilan taqdirlangan.

Gong Qianyun 2001-yilgi ayollar shaxmati boʻyicha Xitoy chempionatida toʻrtinchi oʻrinni egalladi. U 2012, 2015, 2016, 2017 va 2018-yillardagi Singapur ayollar chempionatlarida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

Gong Qianyun 2005-yilda Isroilning Beersheba shahrida oʻtkazilgan shaxmat boʻyicha jahon jamoaviy chempionatida ishtirok etgan yagona ayollar jamoasi boʻlgan Xitoy ayollar jamoasi safida qatnashib, toʻrtinchi taxtada oʻynadi. Keyingi yili u Nigeriyaning Lagos shahrida boʻlib oʻtgan shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida 7/9 ball bilan gʻoliblikka erishdi va Xitoy terma jamoasining oltin medali olishiga hissa qoʻshdi.

Bir qator magʻlubiyatdan soʻng Gong Qianyun 2017-yilda Xitoy jamoalarini tark etdi va Gonkongga koʻchib oʻtdi. U yerda shaxmatdan dars berishni boshladi.

2009-yilda Gong Qianyun Singapurga shaxmat boʻyicha murabbiy boʻlib ishlash uchun koʻchib oʻtdi.

2014-yilda Gong Qianyun Singapur shaxmat federatsiyasiga oʻtdi va Singapur nufuzini himoya qila boshladi. Xuddi shu yili u 41-shaxmat Olimpiadasining Open turnirida uchinchi taxtada Singapur jamoasi safida oʻynadi va 2412 ball koʻrsatkichi bilan ayol grossmeyster (WGM) unvoniga sazovor boʻldi. 2018-yil iyun oyida Gong Qianyun QCD Prof Lim Kok Ann Invitational turnirida oʻzining yakuniy WGM normasini qoʻlga kiritdi. Dekabr oyida u Filippinning Makati shahrida boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi qitʼa chempionatida 7/9 ochko jamgʻarib, birinchi oʻrin uchun Padmini Rout bilan tenglashib oldi. Gong tay-brek boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Gong Qianyun Xitoy shaxmat ligasining (CCL) Qingdao Yucai shaxmat klubida oʻynaydi.

## Shaxsiy hayoti
Gong oila qurgan, 2 nafar farzandi bor.

## Manbalar
Anna Kantane

**Anna Kantane** (; 1995-yil 7-aprelda tugʻilgan) — polshalik ayol shaxmatchi. U FIDE xalqaro ayol ustasi unvoniga ega (WIM).

## Hayoti
Anna Kantane shaxmat turnirlarida sezilarli muvaffaqiyatlarga erishishni boshlagan vaqtida hali juda yosh edi. 2005-yilda u 10 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida oʻtkazilgan turnir va xuddi shu yilgi shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2007-yilda Kantane 12 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha yoshlar chempionati va Yevropa yoshlar oʻrtasidagi shaxmat chempionatida kumush medaliga sazovor boʻldi. 2008-yilda u 14 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida gʻolib boʻlgan boʻlsa, 2011-yilda 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida ham bu muvaffaqiyatni yana bir bor takrorladi. 2011-yilda u Wroclaw shaxmat klubi *KSz Polonia Wroclaw* bilan Polshaning ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jamoaviy chempionligini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda Anna Kantane 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida bronza medali sovrindori boʻldi. 2013-yilda Marianské Lazne shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro shaxmat festivali „B“ turnirida qatnashib, 2-oʻrinni egalladi.

Anna Kantane Polsha terma jamoasi safida dona surgan, jumladan:

* 2013-yilda shaxmat boʻyicha ayol jamoalari oʻrtasidagi Yevropa chempionatida;
* 2013-yilda shaxmat boʻyicha 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Yevropa jamoaviy chempionatida ishtirok etib, jamoaviy bahsda kumush, shaxsiy bahsda oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2012-yilda Anna Kantane FIDE ayol xalqaro ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi.

## Shaxsiy hayoti
2015-yilda Anna Kantane latviyalik shaxmat grossmeysteri Toms Kantansga (1995-yilda tugʻilgan) turmushga chiqdi.

## Manbalar
Osiyo moki loyxo‘ragi

**Osiyo moki loyxoʻragi** () — *loyxoʻraklar oilasining* kam uchraydigan qush turi.

## Tavsif
Bu botqoq qushi oʻrtacha kattalikda boʻlib, uzunligi 30-36 sm, vazni 170-300 g, qanot uzunligi 17,4-18,8 sm, qanotini yoyganda 55-60 sm.tashkil etadi. Urgʻochilar erkaklarga nisbatan bir oz yirikroq. Voyaga yetgan loyxoʻraklarning juftlashgandan keyin ularning koʻkrak va qorni sargʻish-malla, boshning yuqori qismi va peshonasi qora rangda. Orqa va old dumning orqa qismi rang-barang tusda boʻladi. Momiq patlari toʻq qoʻngʻir, parvoz patlari oq va qoʻngʻir-qora yoʻlli chiziqlarda ifodalangan. Oyoqlari va tumshugʻi uzun, tekis toʻq rangda. Urgʻochilari qoʻngʻir tusda boʻlgani bilan rangpar, ammo baribir yorqin malla tusda.

Qishki patlarining ustki qismi toʻq qoʻngʻir boʻlmb, qirralari keng oqish tusda. Qushlar olisdan zangori koʻrinadi. Pastki tomoni oq, boʻyin va koʻkrakning yon tomonlari toʻq jigarrang ingichka qiya chiziqlar bilan ifodalangan.

## Tarqalishi
Janubiy Orolboʻyi, Sirdaryoning oʻrta oqimi (Chinoz shahri atrofi, Tuzkon va Dalvarzin koʻllari), Dengizkoʻl (uchib oʻtish). Oʻzbekistondan tashqarida: Janubiy Sibir (uyalash), Janubi-sharqiy Osiyo (qishlash).

## Yashash joyi
Sohilboʻyi hududlaridagi tekislikdagi suv havzalarining botqoqlashgan qirgʻoqlari va sayozliklarida yashaydi.

## Soni
Doimo kam boʻlgan. Yakka holda va guruh (2-6) boʻlib uchib oʻtadi. Soʻnggi yillarda yakka-yakka va kichik galalari Sudochye koʻlida, Tuzkon va Dengizkoʻl qirgʻoq boʻylarida kuzatilgan. Dunyodagi populyasiyasi 23 mingtani tashkil qiladi. Trendi noma’lum, global iqlim isishi va yashash joylarining oʻzgarishiga bogʻliq ravishda qisqarib borayotgani taxmin qilinadi.

## Hayot tarzi
Bahorgi uchib oʻtishi – aprel-may oyida, kuzgisi – iyul-sentabr oyida. Mayda baliq va suv umurtqasizlari bilan oziqlanadi.

## Muhofaza etish
Rossiya, Qozogʻiston va Oʻzbekiston Qizil kitoblariga kiritilgan. Uyalash joylarining oʻzgaruvchanligi tufayli himoya qilish qiyinchilik tugʻdiradi.

Tabiat va tabiiy resurslarni muhofaza qilish xalqaro ittifoqining Qizil roʻyxatiga NT (yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan) sifatida kiritilgan. Ularning soni 23 000 tani tashkil etadi. Ushbu turga tahdidlar orasida qishloq xoʻjaligida foydalanish uchun botqoqlarni quritish yoki global isish natijasida uya qilish joylarini yoʻqotish kiradi. Bu qushlarning migrasiya yoʻllari boʻylab suv-botqoq yerlarning yoʻqolishi va degradasiyasi alohida tashvish uygʻotadi.

## Manbalar
Eunha

**Jung Eun-bi** (1997-yil 30-mayda tugʻilgan), **Eunha** sahna nomi bilan mashhur, janubiy koreyalik qoʻshiqchi va aktrisa. U *[[GFriend]]* qizlar guruhining vokalisti va hozirda *[[Viviz]]* triosining aʼzosi.

## Yoshligi
Eunha 1997-yil 30-mayda Seulda tugʻilgan. U 2007-yilda *[[The Clinic for Married Couples: Love and War]]* teleserialida rol oʻynagan. U yetti yoshligida unga langerhans hujayrali gistiyositoz tashxisi qoʻyilgan. Keyin u kasallikni davolashni boshlagan va boshlangʻich maktabning oltinchi sinfiga qadar muntazam ravishda qon tahlilini oʻtkazgan. Muvaffaqiyatli davolanib, bu kasallik qayta takrorlanish ehtimoli yoʻqligi aytildi.

## Faoliyati
Eunha Janubiy Koreyaning *[[GFriend]]* qizlar guruhi aʼzosi sifatida 2015-yil boshida *Glass Bead* qoʻshigʻi bilan debyut qilgan. U *Pro C*-ning 2015-yil 21-oktyabrda chiqarilgan *Han River at Night* singlida ishtirok etgan. Eunhaning birinchi yakkaxon chiqishi *Six Flying Dragons* televideyiye dramasining saundtreki uchun yozilgan *Donʼt Come to Virewell* qoʻshigʻi edi. Qoʻshiq 2016-yil 7-martda chiqarilgan.

U *MBC MBig TV* veb-shousida *Oh, My God!,* *Block B* guruhi aʼzosi Park Kyung bilan ishtirok etgan. Eunha Park Kyungning 2016-yil 25-mayda chiqarilgan *Inferiority Complex* singli klipida namoyish etildi.

Uning ikkinchi yakkaxon chiqishi *[[Temperature of Love]]* televideniye dramasining saundtreki uchun yozilgan *Love-ing* qoʻshigʻi edi. U 2017-yil 2-oktyabrda chiqarilgan.

2021-yil 6-oktyabrda Eunha sobiq *GFriend* aʼzolari SinB va Umji bilan birgalikda *BPM Entertainment* leybli ostida trio sifatida debyut qilish uchun shartnoma imzolagani eʼlon qilingan. 2021-yil 8-oktyabrda ularning yangi guruh nomi Viviz boʻlishi eʼlon qilindi. Viviz 2022-yil 9-fevralda *Beam of Prism* mini-albomi bilan debyut qilgan.

## Diskografiyasi

### Singl

## Filmografiyasi

### Veb-shou

### Radio koʻrsatuvlari

## Manbalar

## Havolalar

*
Gracie Allen

**Grace Ethel Cecile Rosalie Allen** (1895-yil 26-iyul — 1964-yil 27-avgust) amerikalik vodvil, qoʻshiqchi, aktrisa va komediyachi boʻlgan.

Televizion sanoatiga qoʻshgan hissasi uchun Allen Hollywood bulvari 6672-dagi Hollywood shon-shuhrat xiyobonidagi yulduz bilan taqdirlandi. U va Burns 1988-yilda Televizion shon-shuhrat zaliga kiritildi.

Costar Bea Benaderet 1966-yilda Allen haqida shunday degan edi: „U, ehtimol, bizning davrimizning eng buyuk aktrisalaridan biri edi“.

## Yoshligi
Allen San-Fransiskoda (Kaliforniya) George Allen va Margaret Theresa Allen oilasida tugʻilgan. Ikkalasi ham irlandiyalik katolik boʻlgan. U uch yoshida sahnaga birinchi marta chiqdi va unga radiodagi birinchi rolini Eddie Cantorni oldi. U 1914-yilda Dengiz yulduzi monastir maktabini tamomlagan va shu vaqt ichida isteʼdodli raqqosa boʻlgan.

Koʻp oʻtmay u „Toʻrt Kollin“ deb nomlangan uchta singlisi bilan Irlandiya xalq raqslarini ijro etishni boshladi. 1909-yilda Allen singlisi Bessiga vodvil ijrochisi sifatida qoʻshildi. 1922-yilda spektaklda Allen George Burns bilan uchrashdi va ikkalasi komediya rolini oʻynashdi. Ular 1926-yil 7-yanvarda Klivlenddagi Saray teatri sahnasida tinchlik odil sudyasi tomonidan turmush qurishdi.

Allen heterokromiya bilan tugʻilgan va uning koʻzlari ikki xil rangda bittasi koʻk va bittasi yashil.

## Shaxsiy hayoti
Oʻtgan asrning 30-yillarida Burns va Allen ikkita bolani, Sandra Jean va Ronald Jonni oʻzlari bola koʻrolmasliklarini bilib, asrab olishdi. Ular bolalarni katolik sifatida tarbiyalashga va kattalar sifatida oʻzlarining diniy tanlovlarini qilishlariga ruxsat berishga rozi boʻlishdi. Ronnie oxir-oqibat ota-onasining telekoʻrsatuviga qoʻshildi va ularning oʻgʻlini, komediyani mensimaydigan jiddiy drama talabasi rolini oʻynadi. Sandy shouda faqat vaqti-vaqti bilan chiqish qildi (odatda telefon operatori, ofitsiant, kotib yoki xizmatchi sifatida) va oʻqituvchi boʻlish uchun shou-biznesni tark etdi.

Bolaligida Allenning bir qoʻli qattiq kuyib ketgan va u chandiqlarga juda sezgir edi. U butun umri davomida chandiqlarni yashirish uchun uzun yoki uch chorak uzunlikdagi yenglar kiyib yurgan va yarim bilak uslubi uning belgisiga aylandi. Er-xotin Beverli-Xillzga koʻchib oʻtib, suzish havzasini qoʻlga kiritganlarida, Allen choʻmilish kostyumini kiyib, bolalariga suzish mumkinligini isbotlash uchun hovuz uzunligini suzib oʻtgan, u uzoq vaqt davomida choʻkib ketish qoʻrquviga qarshi kurashish uchun suzish saboqlarini olgan.

## Manbalar
Vsevolod Votintsev

**Vsevolod Dmitrievich Votintsev** (1892-1919-yillar) — Toshkent Soveti raisi, Turkiston Sovet Respublikasi Sovetlari Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi. 1919-yil yanvar oyida 14 nafar Turkiston komissarlari orasida vafot etgan.

## Tarjimai holi
Vsevolod Dmitrievich Votintsevning bobosi Semirechensk kazak armiyasining boshligʻi boʻlgan va Verniy qal’asida (hozirgi Olmaota shahri) xizmat qilgan, otasi Dmitriy Votintsev ham Semirechensk kazak armiyasining boshligʻi boʻlgan, 1897-yilda vafot etgan. Vsevolod Dmitrievich Toshkent kadetlar korpusiga davlat hisobidan oʻqishga tayinlandi.

1911-yilda Toshkent kadetlar korpusini, soʻngra Buyuk Pyotr nomidagi Peterburg politexnika institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1911-yildan bolshevik, Petrograd inqilobiy qoʻmitasining aʼzosi boʻlgan. RKP (b) MKning 1917-yil noyabrdagi qarori bilan Sovet Turkiston Respublikasini yaratish va rivojlantirishga yordam berish uchun Toshkentga yuboriladi. Votintsev Toshkent harbiy tribunalining raisi etib saylandi, bolsheviklar boshchiligidagi kasaba uyushmalari tashkilotchisi, Toshkent ishchi va askarlar deputatlari kengashining bosma organi „Nasha gazeta“ning muharriri edi.

1918-yil noyabrda Turkiston Sovet Sotsialistik Respublikasi Sovetlari Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining raisi etib saylandi. 1919-yil 19-yanvarda, Toshkentda sovetlarga qarshi „Osipov qoʻzgʻoloni“ boshlanganda, u koʻp yillar davomida tarixiy hujjatlarda „Oʻn toʻrt Turkiston komissari“ atamasi bilan tilga olingan oʻn toʻrt nafar taniqli sovet va partiya xodimlari bilan birga isyonchilar tomonidan otib tashlangan.

Qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng, V.D.Votintsev, boshqa oʻlgan komissarlar singari, — qoʻzgʻolonchilar shtab-kvartirasi hisoblangan — 2-piyoda polkining kazarmalari yaqinidagi, qatl qilingan joydan unchalik uzoq boʻlmagan Aleksandr maydoniga dafn qilingan.

1962-yilda bu qabriston oʻrniga obelisk qoʻyilib, „Mangu alanga“ yoqildi, Toshkent vokzali maydonida barcha 14 Turkiston komissarlariga granitdan yasalgan yodgorlik va uning oldidagi mangu alanga oʻrnatildi. Bu yodgorlik „Oʻn toʻrt Turkiston komissarlari yodgorligi“ deb atalgan.

1996-yilda Toshkentdagi vokzal maydonidagi Turkiston komissarlari yodgorligi shahar hokimiyati tomonidan buzib tashlangan va maʼlum vaqt oʻtib uning oʻrniga Turkiston komissarlariga hech qanday aloqasi boʻlmagan boshqa yodgorlik oʻrnatilgan.

2000-yilda Kafanov maydonidagi komissarlar dafn etilgan obelisk demontaj qilindi va komissarlarning, jumladan V.D.Votintsevning qabrlari Toshkentdagi „kommunistik qabriston“ga qayta dafn qilindi.

## Oilasi
Uning oʻlimidan soʻng rafiqasi Votintseva (Sheglova) Anastasiya Aleksandrovna tahdidlar va suiqasd urinishlari tufayli Toshkentdan Petrogradga ketishga majbur boʻldi. Oʻgʻillari Vladimir va Yuriy Sovet armiyasining ofitserlari edi. General-polkovnik, Sotsialistik Mehnat Qahramoni Yuriy Votintsev (1919 — 2005) SSSR raketaga qarshi va koinotga qarshi mudofaa kuchlari qoʻmondoni edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Революцией призванные  Нижне-Волжское книжное изд-во, 1987 — C.157-165. — 335 c.
## Havolalar
* Ю. В. Вотинцев «Неизвестные войска исчезнувшей сверхдержавы»
Oqbovur

**Oqbovur** ( ) — bulduruqlar oilasiga mansub uchar qushlar turi sanaladi.

## Tavsif
Oqbovurning uzunligi taxminan 37 sm, qanotlarini yoyganda 65 sm.gacha boradi, qorni va dumining uchi oq boʻladi.

## Tarqalishi
Oqbovur Janubiy Yevropa, Shimoliy Afrika va janubi-gʻarbiy Osiyoda tarqalgan. Yarim choʻl va quruq dashtlarda yashaydi. Qishlash uchun bu tur Saxaraning shimoliy oʻlkalariga uchadi.

Oʻzbekiston hududida: Ustyurt yassi tekisligi (uyalash), Qizilqum (uyalash, oʻtmishda qishlash); Qarshi, Sandiqli choʻllari, Nurota togʻ etaklari, Amudaryo, Surxondaryo, Zarafshon d. vohalari (uyalash); tekislik hududlari (uchib oʻtish). Oʻzbekistondan tashqarida: Shimoliy Afrika, Farbiy va Oʻrta Osiyo (uyalash); Eron, Iroq, Afgʻoniston, Pokiston, Hindiston (qishlash). Farbiy Yevropa janubida – boshqa kenja turi.

## Ozuqasi
Qushlar asosan yerda topilgan donlar bilan oziqlanadi. Oziq-ovqat juda quruq boʻlgani uchun, qushlar suvga muhtoj boʻladi, shuning uchun ular kuniga bir necha marta sugʻorish yerlariga uchib ketishadi. U uy qurish joyidan 50 km gacha boʻlgan masofada joylashgan boʻlishi mumkin. Ular patlarini suvga botirib, qaytib kelishadi. U yerda polaponlar tumshuqlari bilan ota-onalarining hoʻl patlaridan suv ichishadi.

## Koʻpayishi

Qushlar may oyining birinchi yarmidan iyulgacha uyalashadi. Butaning tagi soyasiga koʻpi bilan 3 ta, ozi bilan  2 ta tuxum qoʻyadi. Erkagi tunda, urgʻochisi esa ertalab yoki tushdan keyin tuxum bosib yotadi. Qushlar koʻpincha tuxum bosish davrida kichik koloniyalar hosil qiladi. Avvaliga polaponlar voyaga yetgan oqbovurlarga oʻxshaydi. Hayotining ilk kunidanoq polaponlar oʻz ozuqarini topa bilishadi, ammo suv bilan ularni voyaga yetgan oqbovurlar ta’minlaydi. 3-4 hafta oʻtgach esa polaponlar mustaqil boʻladi.

## Soni
Oʻtmishda uchrashi odatiy edi. 1960—1970-yillarda lokal populyasiyalarda har gektarda oʻrtacha 0,4-3 ta, suvloqlarda har soatda 200 tagacha uchragan. 1970-yillardan keskin kamayib ketdi,  Hozirgi vaqtda Orol dengizining janubi-sharqida ularning soni bir necha oʻn mingdan koʻp emas, uyalashdan keyingi uchib-oʻtish paytida 5-7 mingtacha oqbovurlar galasini uchratish mumkin. Janadaryoning sobiq kanali boʻlgan Beltau viloyatida kuzgi soni 40 mingga yaqin. Bu turning global populyasiyasi turgʻun, oqbovurlar 153–1500 mingtani tashkil etadi.

## Hayot tarzi
Bahorgi uchib oʻtishi – mart-aprel oyida. May-iyun oyida koloniya, ba’zan guruh yoki alohida juft boʻlib yerga in quradi; 2-3 ta tuxum qoʻyadi va 19-25 kun bosib yotadi; poloponlari avgustdan ucha boshlaydi. Avgust-sentabrda koʻchib yuradi, kuzgi uchib oʻtishi – sentabr-noyabr oyida. Oʻsimliklarning bargi, urugʻlari bilan oziqlanadi.

## Cheklovchi omillar
Choʻl zonalarida qoʻriq yerlarning oʻzlashtirilishi, brakonyerlik, suvloqlarda oʻq otib ovlash.

## Manbalar

# *Бёме Р. Л., Флинт В. Е.* Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 94. — 2030 экз. — .
# ↑ Gill F., Donsker D. & Rasmussen P. (Eds.): Turacos, bustards, cuckoos, mesites, sandgrouse (англ.). *IOC World Bird List (v11.2)*
Rebecca Gernhardt Cox

**Rebecca Gernhardt Cox** (1954-yil 23-oktyabrda tugʻilgan) — amerikalik biznes ijrochi direktori va Prezident Ronald Reagan maʼmuriyati davrida Jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimining sobiq direktori.

## Faoliyati
2010-yilda Continental Airlines va United Airlines birlashishiga qadar Rebecca Cox Continental Airlines, Inc kompaniyasining katta vitse-prezidenti boʻlgan. U 1989-yil yanvar oyida Continental kompaniyasiga qoʻshildi va hozirda uning davomchisi boʻlgan United Airlines kompaniyasida maslahatchi boʻlib ishlaydi. Uning Continental kompaniyasida boshqaruvchi lavozimida ishlagan davrida aviakompaniya bankrotlikdan chiqdi va har bir oʻlchanadigan samaradorlik toifasida oxirgi oʻrindan jahondagi boshqa aviakompaniyalarga qaraganda mijozlar ehtiyojini qondirish boʻyicha JD Power va Associates mukofotlarini qoʻlga kiritishgacha koʻtarildi. 2010-yil holatiga koʻra Continental jurnali reytingida 1-oʻrinni egallagan va 2004-yildan 2009-yilgacha har yili ushbu unvonga sazovor boʻlgan.

1993-yilda, Cox qitʼaning eng yuqori boshqaruvchisi boʻlganida, Prezident George H.W Bush uni 1993-yilda bazani qayta tiklash va yopish komissiyasida ortiqcha harbiy obyektlarni yopish uchun masʼul boʻlgan komissar etib tayinladi. Keyinchalik, Prezident Bill Clinton uni 1995-yilda Bazani qayta tiklash va yopish komissiyasiga tayinladi va uni ikkita bazani yopish komissiyasining aʼzosi sifatida xizmat qiladigan yagona shaxsga aylantirdi.

Continentalga qoʻshilishdan oldin Cox Oq uyda Prezident yordamchisi va Jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi direktori lavozimlarida ishlagan. Bu lavozimda u prezident Ronald Reaganning xususiy sektorga yordam berish boʻyicha asosiy saʼy-harakatlariga rahbarlik qilish uchun masʼul edi. U, shuningdek, Prezident Reagan tomonidan Ayollar biznesi boʻyicha idoralararo qoʻmita raisi lavozimiga tayinlangan.

1987-yilda Oq uyga tayinlanishidan oldin Cox AQSh transport departamenti kotibining hukumat ishlari boʻyicha yordamchisi boʻlib ishlagan. Uning transport departamentidagi avvalgi lavozimi kotib Elizabet Doulning maslahatchisi (1984 — 1985) va hukumat ishlari boʻyicha kotib yordamchisining oʻrinbosari (1983 — 1984) lavozimlarida ishlagan.

Kapitoliy tepaligida bir necha oʻtgan yillar davomida Cox Senat Majority Whip, Ted Stevens (1977 — 1983) va AQSh vakili John Ashbrookning (1976 — 1977) xodimi boʻlib ishlagan.

Cox 1976-yilda Indiana shtatidagi Grinkasldagi DePau universitetida bakalavr darajasini va 1981-yilda Vashingtondagi Katolik universiteti Kolumbus huquq maktabida JD darajasini oldi.

### Shaxsiy hayoti
1992-yil 29-avgustda Cox AQShning oʻsha paytdagi vakili Christopher Coxga turmushga chiqdi. U ilgari atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha huquqshunos va lobbichi James Davis Rangega turmushga chiqqan.

## Manbalar
Ingo Kindervater

**Ingo Kindervater** (1979-yil 1-yanvarda tugʻilgan) — Germaniyadan boʻlgan nafaqaga chiqqan badmintonchi va hozirda Badminton Shotlandiya bilan ishlash boʻlimi boshligʻi.

## Faoliyati
Ingo 2008-yilda Kristof Hopp va 2010-yilda Michael Fuchs bilan hamkorlikda oʻtkazilgan Yevropa chempionatida erkaklar oʻrtasidagi juftlik bronza medali sovrindori boʻlgan.

2012-yilda u saralash davrida 43529,339 ball toʻplagan va BWF jahon reytingida 18-oʻrinni egallaganidan soʻng, Johannes Schöttler bilan birga London Olimpiadasiga yoʻllanma oldi. 23-iyul kuni qura tashlash marosimi boʻlib oʻtdi va Kindervater hamda Shyottler Cai Yun/Fu Xayfeng, Fang Chie Min/Li Sheng Mu va Ross Smit/Glenn Uorf bilan birga A guruhiga joylashdilar.

U 2012-yilgi Bitburger ochiq musobaqasining erkaklar oʻrtasidagi juftlik bahslarida sherigi Johannes Schöttler bilan Kris Langridge va Piter Millsni 21–15, 21–11 hisobida magʻlub etganidan keyin gʻalaba qozondi.

2013-yilda nafaqaga chiqqandan soʻng, Kindervater Germaniya badminton assotsiatsiyasining juftlik boʻyicha milliy murabbiyi boʻlishdan oldin iqtisod boʻyicha diplomini tugatdi. Kindervater Rio–2016 Olimpiadasida Germaniyaning badminton olimpia terma jamoasini murabbiy sifatida qoʻllab–quvvatlagan.

Ushbu lavozimda 6 yil ishlagandan soʻng, Ingo Shotlandiyaning Edinburg shahriga koʻchib oʻtdi va u yerda Badminton Shotlandiya bilan ishlash boʻlimi boshligʻi lavozimini egalladi.

## Yutuqlari

### Yevropa chempionati
*Erkaklar juftliklari*

### BWF Superseriyasi
2006-yil 14-dekabrda boshlangan va 2007-yilda amalga oshirilgan BWF Superseriyalari Butunjahon Badminton Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF Superseriyalari Superseriyalar va Superseriyalar Premier kabi ikki darajaga ega. Superseriya mavsumi butun dunyo boʻylab 2011-yildan beri joriy qilingan oʻn ikkita turnirni oʻz ichiga oladi, muvaffaqiyatli oʻyinchilar yil oxirida boʻlib oʻtadigan Superseriya finaliga taklif qilinadi.

*Erkaklar juftliklari*

:  BWF Superseriyalar Final turnirlari
:  BWF Superseriyalar Premier turnirlari
:  BWF Superseriyalar turnirlari

### BWF Grand Prisi
BWF Grand Prisi ikki darajaga ega: Grand Pri va Grand Pri Oltin. Bu 2007-yildan beri Badminton Butunjahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan tasdiqlangan badminton turnirlari seriyasidir. Jahon badminton Grand Prisini oʻtkazish 1983-yildan beri Xalqaro Badminton Federatsiyasi (IBF) tomonidan tasdiqlangan.

*Erkaklar juftliklari*

*Aralash juftliklar*

:  BWF Grand Pri Oltin turnirlari
:  BWF & IBF Grand Pri turnirlari

### BWF xalqaro musobaqalari/seriyalari
*Erkaklar juftliklari*

*Aralash juftliklar*

:  BWF xalqaro musobaqalari turnirlari
:  BWF xalqaro seriyalari turnirlari

## Manbalar