open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Russisher tsupfkuxen

**Russisher tsupfkuxen** () — shokoladli xamirdan, yumshoq tvorogdan (nemischa) tayyorlangan anʼanaviy nemis shirin pirogi () vanil pudingi.

Juda oddiy retsepti, gʻayrioddiy koʻrinishi va ajoyib taʼmi tufayli bu Germaniyadagi eng mashhur shirin qandolat maxsulotlari variantlaridan biridir. Germaniyadagi har bir bola „Russisher tsupfkuxen“ nima ekanligini biladi.

## Tayyorlanishi
Tortning asosi tortga oʻxshash shokoladli xamir boʻlib, magʻzi past yogʻli yumshoq tvorogdan tayyorlanadi, mustahkamlikdagi yogurtni eslatadi. Toʻldirishga odatda vanil puding kukuni yoki limon qobigʻi qoʻshiladi. Asosiy xamirning kichik boʻlaklari magʻzi ustiga qoʻyiladi, bu esa xarakterli qora va oq tuzilishga olib keladi.

Bu pirog mashhur kesekuchen ( — cheesecake) va shokoladli tortning nemis versiyasi.

## Nomlanishning kelib chiqishi
Retsept muallifi nomaʼlum. Mintaqaga yoki mamlakatga qarab, bunday pirog "tvorog", "syrniki" yoki „tvorog pirogi“ deb nomlanishi mumkin.

Zamonaviy rus oshxonasida bunday pirojnoe tvorogning bir turi sifatida topilgan. Bundan tashqari, shunga oʻxshash pirog mavjud tvorog va smetana asosida „Korovka-Buryonka“, lekin u qadar keng tarqalgan emas.

"*Kuchen*" soʻzi () pirog deb tarjima qilingan va "*zupfen*" feʼli () „chimchilash, yirtish“ degan maʼnoni anglatadi — tort kichik „chimchilash“ xamiri bilan bezatilgan. Rus oshxonasida bunday bezak koʻpincha olma pirojnoe va beze bilan topilgan.

## Rus nomli boshqa retseptlar
Nemis oshxonasida rus deb ataladigan yana bir nechta taomlar mavjud: masalan, rus brot ( — „rus noni“, bu aslida lotin alifbosi harflari koʻrinishidagi pechene) yoki rus tilidagi tuxum (, Lit. „Rus tuxumlari“ — sarigʻi, xantal va mayonez aralashmasi bilan toʻldirilgan qaynatilgan tuxum oqinig yarmi, koʻpincha ikra bilan dasturxonga xizmat qilinadi).

## Yana qarang
* Rus birodar
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar


## Havolalar
* Рецепт пирога Руссишер цупфкухен
* Творожная запеканка — пирог с вишней
* Рецепт творожника
Novogireyevodagi qizil uy

**Novogireyevodagi „Qizil uy“** (shuningdek *, V. A. Favorskiyning* *uyi, Rassomlar uyi*, *Krasnaya dacha*) — turar-joy binosi, Perovo tumani va Moskva shahri ning diqqatga sazovor joyi. Novogireevskaya koʻchasi, 7-uyda.

1930-yillarda Moskva shahar kengashi qarori bilan ushbu manzilda bir guruh rassomlar uchun turar-joy binolari va ijodiy ustaxonalar qurish uchun hudud ajratildi. Uyning boʻlajak ijarachilari oʻzlari 1939-yilda qurilishi tugagan jami 12 xonadondan iborat bitta kirish joyidan iborat uch qavatli uyning loyihasini tuzdilar. Uyning yonida Meraklılar Yoʻliga olib boradigan kichik yoʻl bor edi. Ayni paytda ularning asarlari uyda Efimov va Favorskiy ustaxonalarida saqlanadi, orqa hovlida esa haykaltaroshlik ustaxonasi va shisha va keramika uchun mufelli pechkali ustaxona mavjud. Bu yerda ijodkorlarning avlodlari yashaydi.

## Mashhur rezidentlar

* Vladimir Favorskiy
* Ivan Efimov va Nina Efimova
* Dmitriy Jilinskiy shunday dedi: „Men Novogireyevoda, Favorskiy va Yefimov oʻzlari uchun qurgan uyda joylashdim. Favorskiy eshikdan yaqin atrofda yashar edi! Ular oilaviy bayramlarga taklif qilishdi, charades oʻynashdi. Ular bilan suhbatlar menga gʻayrioddiy taʼsir qildi. Bu uy Yevropaga ochilgan derazadek edi. Hech qachon pul haqida, martabalar haqida gap boʻlmagan. Ular oddiy hayot kechirishdi. Bobom otib tashlandi, dadam hibsga olindi va men taqdirdan quvonishim mumkin edi. Men u yerda yigirma yil, taxminan oltmish yilgacha yashadim.
* Illarion Golitsin
* Elena Korovay
* Dmitriy Shaxovskoy

## Manbalar

## Havolalar

* „Rassomlar uyi“ (Moskva). Wikimapia.
* Novogireyevlarga rassom Vladimir Favorskiy haqida gapirib berishdi .
Kronat

**Kronat** (, *kruaassandan — donat*) — kruassan xamiridan tayyorlangan, xushboʻy krem bilan toʻldirilgan va uzum urugʻlari yogʻida qovurilgan ponchikka oʻxshash pishiriq. Kronat 2013-yilda fransuz-amerikalik qandolatchi Dominik Ansel tomonidan ixtiro qilingan.

## Kelib chiqishi
2013-yilda novvoyxona egasi Dominik Ansel ichida xushboʻy kremi boʻlgan, kruassanga oʻxshash ponchik (donat) (u juda yaxshi tanish boʻlgan pishiriq) yaratdi.

Kronat 2013-yil 10-mayda Nyu-Yorkning Soho hududidagi Dominik Ansel nonvoyxonasida taqdim etildi. Oʻsha kuni kechqurun New-York Magazine jurnalining restoranlari haqidagi onlayn-blog Grub Streetdan bir bloger yangi pishiriqlar haqida xabar berdi. Xabar katta qiziqish uygʻotdi va Internetda repostlar paydo boʻldi va uchinchi kuni uni sotib olmoqchi boʻlgan 100 dan ortiq odam doʻkon tashqarisida navbatga turishdi.

Novvoyxona menyusida pishiriq paydo boʻlganidan keyin toʻqqiz kun ichida, Ansel AQSh Patent va tovar belgilari idorasiga „Cronut“ savdo belgisi uchun ariza beradi va u tasdiqlangan.

## Oʻxshash mahsulotlar
Kronatlar paydo boʻlgandan beri dunyo boʻylab shunga oʻxshash mahsulotlar paydo boʻldi, jumladan, Kanadaning Keloundagi Kelownut kabi boshqa nomlar bilan ham.

2015-yilda Dominik Ansel oʻzining „Dominik Ansel: maxfiy retseptlar“ kitobida uyda tayyorlab koʻrish mumkin boʻlgan kronatning qoʻlbola retseptini nashr etdi. Ansel novvoyxonalaridagi original pishiriqlar singari, jarayon ham uch kun davom etadi.

## Manbalar


## Havolalar
* Сладкая жизнь: создатель кроната наконец раскрыл его рецепт. Александра Савина, 7 октября 2014
* Гранд Кулинар. Кронаты — пончики из слоёного теста
Lekax

**Lekax** (לייקח) — kvadrat yoki yumaloq shakldagi tuxum surtilgan va yongʻoq sepilgan asalli pryanik.

## Tayyorlash texnologiyasi
Sirop shakar, asal va kuygan shakardan tayyorlanadi. Uni 50-55°C gacha sovutib, tuxum, oʻsimlik moyi, qalampirmunchoq va bugʻdoy unining (ikkinchi nav) yarim porsiyasi qoʻshiladi. Soda bilan aralashtirilgan unning ikkinchi yarmi qoʻshiladi. Xamir 7-10 soatga qoldiriladi. Ular sharik va kubik shaklidagi boʻlaklarga boʻlinadi, moylangan pishirish listiga qoʻyiladi, tuxum sarigʻi surtiladi va maydalangan yongʻoq yoki bodom sepiladi. 170-190 °C da 45-50 daqiqa davomida pishiring.

Lekaxni pirog shaklida pishirish mumkin. Xohishga koʻra, xamirga mayiz, limon qobigʻi, yongʻoq, murabbo mevalari qoʻshiladi yoki tayyor pirogga quyuq murabbo surtiladi va yongʻoq sepiladi.

Lekax uchun *teyglax* tayyorlagandan keyin qolgan siropdan foydalanish mumkin.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* 
* 
*
Fransuzcha go‘sht

**Fransuzcha** **goʻsht** (*"Kapitancha goʻsht", „Diplomat“, „Qoʻlbola“* yoki *"Syurpriz"*) — goʻsht qatlamlaridan (dastlab buzoq goʻshti, keyinchalik choʻchqa yoki mol goʻshti), kartoshka va pishloqdan tayyorlangan taom.

Butun dunyoda, postsovet hududidan tashqari, u "**Orlovcha goʻsht**" deb ataladi (soʻzma-soʻz „**Orlovcha** buzoq goʻshti“, ), chunki taomni yaratgan fransuz Urben Dyubua (1818-1901) imperator Nikolay I ning eng yaqin sherigi graf Aleksey Orlovning (1787-1862) oshpazi boʻlgan.

„Orlovcha buzoq goʻshti“ — pishloqli beshamel sousi bilan pishirilgan buzoq goʻshti, kartoshka va qoʻziqorinlardan tayyorlangan zapekanka. „Fransuzcha goʻsht“ deb nomlangan soddalashtirilgan versiyada qoʻziqorinlar yoʻqoldi va goʻshtli qismi koʻproq qiyma koʻrinishidagi choʻchqa goʻshti yoki mol goʻshtini oʻz ichiga ola boshladi; beshamel sousi qaymoq, smetana yoki juda boʻlmasa, doʻkonda sotib olingan mayonez bilan almashtiriladi.

Taomni tayyorlashning turli xil variantlari mavjud, ularda qatlamlarning joylashishi, mahsulotlarning holati (oldindan qovurish) va kesish shakli (goʻsht boʻlaklari) oʻzgarishi mumkin.

Qatlamlarning yaxlitligini buzmaslik uchun fransuzcha goʻshtni, porsiyalarga kesib, pastdan bir goʻsht boʻlagini ushlab ehtiyotkorlik bilan tarelkaga oʻtkaziladi.

Vladivostokda kartoshka shubasi ostida pishirilgan goʻsht „Kapitancha goʻsht“ (ammo, koʻpincha bu taom kartoshkasiz pishiriladi), Rossiyaning markaziy qismida esa — „Diplomat“, „Syurpriz“ yoki „Qoʻlbola“ deb nomlanadi.

Fransiyaning sharqida Elzas oshxonasida „bekeoffe“ deb nomlanadigan taom bor. Uning tarkibiga, goʻsht, kartoshka va sabzi boʻlaklari qatlamlari ham kiradi, lekin pishloq yoʻq.

Gratin (yoki graten) — bu pechda yoki grilda pishirilganda taom yuzasida hosil boʻladigan oltin qobiq. Bu koʻp ziravor sepilgan qirgʻichdan chiqarilgan pishloq yoki talqon non boʻlaklaridan iborat yuqori qatlam. Gratin dastlab taomdan ajratilgan va tansiq taom sifatida isteʼmol qilingan.

## Adabiyotlar
* Emilia Valli, 1000 ricette di carne rossa, Nyuton Compton, 2013, „Sella alla Orloff“.
* Marko Guarnaschelli Gotti, Le ricette dei ristoranti d’Italia, Franco Muzzio, 1989, p. 215.
## Havolalar
* 
## Manbalar
Kuvshinovo stansiya

**Kuvshinovo** — Kuvshinovo shahridagi Torjok — Kuvshinovo — Soblago liniyasining 57-kilometrida (Lixoslavldan 90 kilometr) joylashgan va Oktabr temir yoʻlining Moskva viloyatiga tegishli temir yoʻl stantsiyasi.

Kamenskoye qishlogʻi yaqinidagi stansiya tadbirkor Y. M. Kuvshinova tomonidan Torjok shahridan Kamenskaya qogʻoz fabrikasiga 1912-yilda foydalanishga topshirilgan xususiy kirish yoʻllarini qurish paytida paydo boʻlgan. 1916-yilda stansiya binosi qurildi, 1938-yilda esa yaqin atrofdagi qishloqni oʻziga singdirgan vokzal aholi punktiga shahar maqomi berildi va Kuvshinovo nomi berildi.

Vokzal orqali yoʻlovchi tashish Kuvshinovo-Ostashkov yoʻlovchi poyezdi orqali amalga oshiriladi.

Vokzalda bu temir yoʻl uchun xos boʻlmagan baland platforma, shuningdek, meʼmoriy yodgorlik hisoblangan inqilobdan oldingi qurilish vokzalining yogʻochdan yasalgan binosi saqlanib qolgan.

## Manbalar
Mimoza torti

**Mimoza torti** () — 1950-yillarda Rietida yaratilgan italyan shirinligi. Tortga uning yuzasiga sepilgan mayda biskvit bo‘laklari mimoza gullariga o‘xshaganligi uchun shunday nom berilgan. Gulning Xalqaro xotin-qizlar kuni bilan bog‘liqligi sababli, tortdan ko‘pincha bu bayramni nishonlash uchun foydalaniladi.

## Kelib chiqishi
Retseptni Latsiodagi Rieti shahri markazidagi restoran egasi San-Filippo-di-Kontilyanolik bosh oshpaz Adelmo Rensi o‘ylab topgan. 1962-yil may oyida bosh oshpaz San-Remodagi qandolatchilar tanlovida qatnashib, gullar shahriga hurmat sifatida mimoza tortini sovg‘a qilgan va g‘olib bo‘lganida tort mashhurlikka erishdi. Biroq, Rensi foydalangan asl retsept hech qachon oshkor etilmagan.

## Tarkibi va tayyorlanishi
Totrning mimozaga qiyoslanishi uning tashqi ko‘rinishi bilan bog‘liq bo‘lib, u biskvit bo‘lakchalari tortning yuzasiga mimoza gulining shakliga o‘xshatib sepilishi bilan hosil bo‘ladi. Tort biskvitni bo‘ylamasiga ikki qatlamga kesib, ichki qismini olib tashlash yo‘li bilan tayyorlanadi, keyin bu ichki qism butunlay maydalanadi va „mimoza effekti“ yaratish uchun foydalaniladi.

Biskvitga Marsala yoki Maraskin, yoki ananas sharbati kabi shirin likyor shimdirilishi mumkin. Ichiga solinadigan masallig‘i qaynatib tayyorlangan kremdan iborat bo‘lib, unga ko‘pirtirilgan qaymoq yoki murabbo qo‘shilishi mumkin. Yangi yoki konservalangan mevalardan ham foydalaniladi.

Bundan tashqari, biskvitni bir nechta qavatga kesish va ularning har biriga krem surtib tortni toʻplash va ustiga oxirgi boʻlakni maydalab sepish mumkin.

Tort sirtiga sepiladigan maydalangan biskvit bo‘laklarining rangini kuchaytirish uchun, garchi bu qatʼiy talab qilinmasa ham, siz ozgina zarchavadan foydalanishingiz mumkin.

## Manbalar
Ludagun

**Ludagun** yoki Loydagun (xit. anʼan. 驢打滾,  sodda. 驴打滚, pinin lǘ dǎ gǔn, soʻzma-soʻz: "Eshak oʻmbaloq oshmoqda) — anʼanaviy xitoy shirin guruch ruleti. Manchur oshxonasidan kelib chiqqan, keyinchalik Pekinda mashhur boʻlgan.

## Kelib chiqishi
Ludagunning kelib chiqishi xalq ertaklariga borib taqaladi. Tarixda aytilishicha, Manchur Sin imperiyasi davrida beva imperator Sysi qirollik taomlaridan charchagan va qirol oshpazidan yangi narsa pishirishni soʻragan. Bosh oshpaz yopishqoq guruch va anko loviya pastasidan taom tayyorlashga qaror qildi. Bosh oshpaz taom tayyorlab boʻlgach, Lu ismli yosh haram ogʻasi (xitoy tilida „Lyu“ deb talaffuz qilinadi, „eshak“ bilan bir xil) taomni beparvo boʻlib soya uniga uloqtirdi, lekin oshpaz taomni qayta pishirishga vaqti yoʻq edi. Oshpaz buni imperatorga tortishga majbur boʻladi. Biroq, u taʼmini maqtab, uning nima deb nomlanganini soʻradi. Oshpaz esa bu savol haqida oʻylamay, Lyuning eʼtiborsizligini koʻrsatish uchun uni „Lu Da Gun“ („dumalayotgan eshak“, „eshak dumalatdi“) deb ataydi.

Boshqa bir versiyaga koʻra, desert goʻyo kichkina eshak quruq tuproqqa dumalab u bilan butun vujudini iflos qilgandek koʻrinadi.

## Ingredientlar

### Zamonaviy ludagun
Asosiy ingredientlar yopishqoq guruch uni, qizil adzuki loviya pastasi va soya uni. Ludagunni tayyorlashning aniq retsepti mintaqaga qarab farq qilishi mumkin, ammo zamonaviy ludagunni tayyorlashning umumiy bosqichlari quyidagicha tasvirlangan. Yopishqoq guruch unidan xamir qoriladi va keyin bugʻda pishiriladi. Shundan soʻng, shu tarzda tayyorlangan xamir uzun tasma shaklida shakllanadi, anko pastasi yoyilib, silindr shaklida oʻraladi. Nihoyat, xamirga qovurilgan soya uni, baʼzan maydalangan kunjut va yeryongʻoq aralashmasi sepiladi.

### Anʼanaviy ludagun
Zamonaviy ludagun bilan solishtirganda, anʼanaviy ludagundagi nachinka qizil loviya pastasi emas, jigarrang shakar siropidir. Anʼanaviy ludagong retsepti va uni sotish Chjan Szyansayi (xit. anʼana. 張江裁, sodda. 张江裁, Zhang Jiangcai pinin) v knige „Yanszindagi mashhur taom va mahsulotlar“ (xit. anʼana. 燕京民間食貨史料, sodda. 燕京民间食货史料) kitobida hujjatlashtirilgan.

## Manbalar
Lukaniko

**Lukaniko** — apelsin qobigʻi, arpabodiyon urugʻlari bilan ziravorlangan va baʼzan xushboʻy yogʻoch ustida dudlangan anʼanaviy yunon choʻchqa goʻshti kolbasasi. *Lukaniko* koʻpincha koʻkatlar, ayniqsa koʻk piyoz bilan ziravorlanadi. Kolbasaga asosan choʻchqa goʻshti qoʻshiladi, lekin tayyorlash uchun har qanday goʻsht mos keladi.

*Lukaniko* dasturxonga koʻpincha meze sifatida, kesilgan va qovurilgan holda, baʼzan saganaki bilan tortiladi. Bundan tashqari, mashhur *spetsofai* yunon taomining asosiy komponenti hisoblanadi.

## Nomining etimologiyasi
*Lukaniko taomining* nomi qadimgi Rim tilidagi *lucanica* soʻzidan (Janubiy Italiyadagi *Lukaniya* mintaqasidan) kelib chiqqan. Bu soʻz qadimgi Rim oshxonasi uchun anʼanaviy boʻlgan choʻchqa goʻshtidan kalta kolbasalarni bildiradi. Bu soʻz Yunonistonda IV-asrdan boshlab qoʻllanila boshlandi. Zamonaviy italyan oshxonasida shunga oʻxshash nom va retseptga ega lukanika taomi mavjud; Bolgariya oshxonasida bunday taom lukanka, Ispaniyada, Lotin Amerikasida va Filippinda — longaniza deyiladi.

## Manbalar
Мelomakarona

**Melomakarona** (, odatda koʻplik sonda ) — yunon taomi, asalli shirin pechene turi.

Bu oval shakldagi shirin non. Kurabiedes bilan bir qatorda, Gretsiyada Rojdestvo bayramining majburiy atributi. Bu pechene yogʻsiz (zaytun moyida) va yogʻli (sariyogʻ va sutda) boʻlishi mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
* Один из рецептов
Мimoza (salati)

**Mimoza** — SSSRda 1970-yillarning boshlarida paydo boʻlgan bayramona qatlamli salat yoki kokteyl salat. Salatga bu nom mimoza (kumush akatsiya) gullariga tashqi oʻxshashligi sababli berilgan.

## Retsept
Mahsulotlar: baliq konservalari (gorbusha, saura, sardina, tunets va boshqalar), piyoz, pishloq, tuxum, mayonez, sariyogʻ, koʻkatlar.

Barcha mahsulotlar alohida-alohida maydalanadi. Baliq vilka bilan eziladi. Pishloq qirgʻichdan oʻtkaziladi, sariyogʻ (muzlatilgan) ham alohida chiqariladi, qaynatilgan tuxumning oqi va sarigʻi ham qirgʻichdan alohida oʻtkaziladi. Tayyorlangan mahsulotlar quyidagi ketma-ketlikda qatlamlarga joylashtiriladi:

Stolga tortishdan oldin salat muzlatgichda saqlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Zigmaringen qal’asi

**Sigmaringen qal’asi** — Baden-Vyurttembergdagi Sigmaringen shahridagi qal’a, Hohenzollern-Sigmaringen sulolasining sobiq qarorgohi.

Qal’ada qurol-yarogʻlar toʻplami (oʻrta asrlardan to hozirgi kungacha), zallar va xonalarda yaxshi saqlanib qolgan mebellar, rasmlar, chinni buyumlar mavjud. Qal’a zallari quyidagilardan iborat: *Portugal galereyasi*, *Hubert* *zali, Ajdodlar zali*, *Jozefina* xonalari, *Yashil salon*, *fransuz saloni* (ovqatxona), *Qizil salon* va boshqalar.

## Galereya

Fayl:Sigmaringen Schloss BW 2015-04-28 16-48-23.jpg|asosiy darvoza
Fayl:Neptune Portuguese Gallery Schloss Sigmaringen.jpg|portugal galereyasi



## Maʼlumot
1944-yil avgust oyida Ittifoqchilar va Qarshilik koʻrsatish kuchlarining yaqinlashishi bilan Filipp Pétain va uning Fransiya avtoritar kollaboristlik hukumati, *yaʼni Vichi rejimi* deb nomlanuvchi hokimiyat vakillari nemislar tomonidan Baden-Vyurtembergga, Sigmaringen qal’asiga majburan evakuatsiya qilingan. 1945-yil aprel oyida qal’a ittifoqchi kuchlar tomonidan egallab olingan va Pétain va Vichi hukumati sud uchun Parijga yuborilgan.

## Hujjatli Filmlar

* 2017-yil — Sigmaringen. Oxirgi boshpana/Sigmaringen, le dernier refuge (rej. Serj Moati).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Valter Kaufhold: Schloss *Sigmaringen.* *Die Geschichte der Burg- u. der Schlossherren*. In: *Kunstfuhrer Nr. 580*. Verlag Shnell va Shtayner. Myunxen, 1953-yil
Mesfuf

**Mesfuf** (mesfouf yoki masfouf, arabcha: مسفوف) — magʻrib taomi; Kuskusning sariyoʻg qoʻshilgan, asal, qovurilgan yongʻoq va mevalar solib aralashtirilgan va ziravorlar bilan tayyorlanadigan desert turi. Kuskus uchun odatiy sous oʻrniga raib yoki jben pishlogʻi ishlatiladi. Odatda Ramazon oyida iftorlik qilish uchun mesfufdan foydalaniladi. Shuningdek, u anʼanaviy bayramlarda yoki oilaviy ovqatlanishlarda tortiladi. Mesfuf tarkibida koʻp miqdorda kletchatka va vitaminlar mavjud.

Jazoirda shirin mesfufga mayiz qoʻshiladi, lekin noʻxat, bogʻda yetishtirilgan loviya va piyozli shirin boʻlmagan turi ham mavjud. Sabzavot va goʻsht qoʻshilgan boʻlishi mumkin. Boshqa variantlar orasida Tunis yaqinidagi kabi noʻxat va mayiz qoʻshiladiganlari ham mavjud.

Sfakslar mesfufni bodom, xurmo va quritilgan mevalar (shuningdek pista, oʻrmon yongʻoqlari) va pishirilgan krem bilan bezashni afzal koʻradilar. Baʼzilar, shuningdek, mesfufga sut quyib, shakar, quritilgan mevalar yoki xurmo qoʻshishni yaxshi koʻradilar. Mesfufning Jerbian versiyasi achchiq boʻlib, unga koʻpincha ziravorlardan qalampir, quritilgan goʻsht va turli oʻtlar (sarimsoq, arpabodiyon, lavanda va boshqalar) qoʻshiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* Loucif Chemache et al. Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria // Journal of Ethnic Foods. — 2018. — T. 5, № 3. — S. 211—219. — ISSN 23526181. — doi:10.1016/j.jef.2018.08.002.
*
Smetannik (tort)

**Smetannik** — biskvitli qatlama tort. Boshqa biskvitli tortlardan farqli oʻlaroq, korj xamiriga smetana qoʻshiladi. Bundan tashqari, korjlarga surkaladigan krem smetanaga qilinadi. Tayyorlash qulayligi va mahsulotlarning mavjudligi smetannik SSSR, Rossiya va koʻplab postsovet mamlakatlarida eng mashhur tortlardan biriga aylandi.

## Tarixi
Keng tarqalgan fikrga koʻra, qadim zamonlardan beri qishloqlardagi rus ayollari smetana qoldiqlari yordamida xamir tayyorlashgan. Bu xamirdan ular tovada korjlarni qovurib, smetana surtiladi va bir-birining ustiga qoʻyiladi. Koʻpincha, hosil boʻlgan „pirog“ ustiga asal quyilgan. Bunday „desert“ dehqonlar orasida juda mashhur edi, ular uni „smetana“ deb atashgan. Zamonaviy klassik smetana rus uy bekalari biskvit korjlarini pishirishni boshlaganlarida paydo boʻlgan deb hisoblanadi. Shu bilan birga, Yelena Moloxovetsning XIX-asr oxiri — XX-asr boshlaridagi klassik rus pazandalik kitobida smetannik tortining retsepti yoʻq.

Shuningdek, smetannik retseptini yaratishda Rossiya imperatori Aleksandr II ishtirok etgani haqida afsonalar mavjud. Biroq, uning hech qanday hujjatli asosi mavjud emas. Shunday qilib, bu mashhur tortning tarixi juda noaniq.

## Tayyorlash
Klassik smetannik tortini tayyorlash jarayoni toʻrt bosqichdan iborat: korjlarni tayyorlash, krem tayyorlash, tortni yigʻish va uni bezash. Smetannik korjlari ikki turda boʻladi — oddiy va shokoladli, buning natijasida u yoʻl-yoʻl boʻlib chiqadi. Shokoladli korjlar xamirning yarmiga kakao kukuni qoʻshib tayyorlanadi. Smetanali krem shakar, koʻpincha vanil shakar bilan koʻpirtirilgan smetanadan olinadi. Shuningdek, kremga tabga koʻra rom, limon qobigʻi, quritilgan mevalarning boʻlaklari va boshqa ingredientlar ham qoʻshiladi. Smetannik, korj ushoqlari, maydalangan shokolad, yongʻoq, mevalar bilan bezatiladi. Shunday qilib, smetananing juda koʻp variantlari mavjud. Smetannik yaxshi birlashishi muhim, bunga 10-12 soat vaqt ketadi.

## Manbalar
Ayiq panjasi

**Ayiq panjasi** () ― 1920-yillarning oʻrtalarida Qoʻshma Shtatlarda paydo boʻlgan Daniya uslubidagi xamirturushli xamirdan tayyorlanadugan shirin pishiriq. Daniyada ayiq panjasi *kamme* deb ataladi. Qandolat mahsulotlari uchun ishlatiladigan „ayiq panjasi“ nomi birinchi marta 1915-yilda tasdiqlangan. Bu ibora Gʻarbiy Amerika ingliz tilida koʻproq uchraydi va AQShning mintaqaviy dialektlari boʻyicha tadqiqotlarining natijalariga 87-savol bilan kiritilgan: „Siz qandolatchilik uchun ayiq panjasi atamasidan foydalanasizmi?“.

## Ingredientlar / Shakli
Daniya pishiriqlarining koʻpi tuxum, xamirturush, un, sut, shakar va sariyogʻ kabi bir xil asosiy ingredientlarni oʻz ichiga oladi. Ayiq panjasi ham „shirin xamir“dan tayyorlanadi, bu „odatdagidan koʻproq yogʻli boʻlgan non xamiri“. Daniya pishiriqlarining koʻpi oʻrtasidagi farqlardan biri, taʼmidan tashqari, ularning shaklida. Ayiq panjasi odatda bodom pastasi, baʼzan esa mayiz bilan toʻldirilgan boʻlib, odatda yarim doira shaklida boʻlib, bir tomonida kesiklari boʻladi. Duxovkada xamir koʻtarilganda, boʻlaklar bir-biridan ajralib, ayiq barmoqlari shaklini hosil qiladi, nomi ham shundan kelib chiqqan. Ayiq panjasi shuningdek xamirturushli xamirdan asl shakliga oʻxshatib pishirilgan korjik boʻlishi mumkin. Bunday korjiklar ichiga olma pirogi kabi masalliq solish yoki pekan yogʻi, xurmo, qaymoqli pishloq, uzum yoki olcha kabi boshqa nachinkalar solinishi mumkin. Bodom yoki mayizdan ayiq panjasi shakli tayyorlanadi.

## Tayyorlanishi
Ayiq panjasini qoʻlda yoki mashinada tayyorlash mumkin. Ayiq panjasini 1950-yilda Jeyms Fennell ixtiro qilgan ayiq panjasi pichogʻi yordamida qoʻlda yasash mumkin. 1948-yildagi patentda ayiq panjasini yigʻish jarayoni tasvirlangan: xamirni yoyish, uning ustiga masalliqni solish, xamirni rulonga oʻrash, ularga tirnoq koʻrinishini berish uchun kichik kesiklar qilish va nihoyat, xamirni alohida pirojniylarga kesish. Bu vaqtda xamirni yarim doira shaklida egish mumkin, buning natijasida „panjaning barmoqlari“ ajralib chiqadi.

## Manbalar
Pirojka

**Pirojka** — xamirturushli, xamirturushsiz yoki qatlamli xamirdan ichiga masalliq toʻldirib sotayyorlangan kichik pazandalik mahsuloti, pechda yoki yogʻda qariyb pishiriladi. Pechda pishirilgan pirojkalarning shakli „qayiqsimon“ (choʻzilgan-pachoqlangan oʻtkir uchlari bilan) yoki choʻzinchoq, qovurilgan pirojkalar — oval pachoqlangan yoki „yarimoy“ shaklda boʻladi.

Karam, tvorogli pirojka va murabboli pirojkaning ichiga solinadigan masalligʻi massasi pirojka umumiy ogʻirligining 20-25%, boshqa masalliqli pirojkalar uchun 25-35% ni tashkil etishi. Pirojka massasi 100 grammgacha.

Pirojkalarga oʻxshash, lekin oʻzining nomiga ega boʻlgan boshqa shunga oʻxshash mahsulotlarni, masalan, somsa yoki varaqilarni ham pirojka deb atash notoʻgʻri boʻladi.

## Yana qarang
* Pirog
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Buteykis N. G., Kengis R. P. Pirojki pechyonie. Pirojki jarenie // Prigotovlenie muchnix konditerskix izdeliy. — M.: Ekonomika, 1965. — S. 179—181, 193—194. — 252 s. — 45 000 ekz.
* 
* Pirojki // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VI. — Stb. 1049—1053 — 581 s.
Hubertusburg

**Hubertusburg** ― Saksoniyadagi ov qal’asi, avliyo Hubert nomi bilan atalgan. Hubert ovchilarning samoviy homiysi.

Saroy 1721-yilda shahzoda Fridrix-Avgust (boʻlajak Polsha-Litva monarxi Avgust III) tomonidan qurilgan, ammo Yetti yillik urush paytida prusslar tomonidan vayron qilingan. 1774-yildan beri qirollik chinni zavodi oʻsha paytda qayta qurilgan Hubertusburgda joylashgan.

1834-yildan 1872-yilgacha qal’a davlat qamoqxonasi boʻlib xizmat qilgan (mahbuslar orasida, xususan, nemis yozuvchisi Klara fon Glyumer), keyin u davlat hisobidan (asosan ayollar) xayriya muassasalarini oʻz ichiga olgan: davolanmagan ruhiy kasallar uchun, ahmoqlar uchun oʻquv uylari, turli kasalxonalar va boshqalar sifatida xizmat qildi.

Hubertusburg 1763-yilda Avstriya, Prussiya va Saksoniya oʻrtasida 7 yillik urushga chek qoʻygan Hubertusburg shartnomasi tufayli tarixiy shuhrat qozondi.

## Matn manbasi

* Gubertusburg // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Grosmont qal’asi

**Grosmont qal’asi** () — Monmouthshire, Uelsdagi Grosmont qishlogʻida joylashgan oʻrta asr qal’asining xarobalari. Qal’a 1066-yilda Angliyani zabt etgandan keyin Normandlar tomonidan Uelsdan Herefordgacha boʻlgan yoʻlni himoya qilish uchun qurilgan. 1135-yilda yirik Uels qoʻzgʻoloni koʻtarildi, bunga javoban qirol Stiven Grosmont qal’asini va unga yaqin joylashgan Skenfrit va Uayt qal’alarini Uch qal’aning hukmdorligiga birlashtirdi, bu esa mintaqani Uelsdan himoya qilishda muhim rol oʻynashda davom etdi.

1201-yilda qirol Jon qal’ani qudratli baron Xubert de Burgga berdi. Keyingi bir necha oʻn yilliklar davomida qal’a bir egadan ikkinchisiga oʻtdi, jumladan Xubert, uning raqiblari Braosi va Crown. Xubert yangi ritsarlar zalidan boshlab qal’ani toshdan tikladi va 1219-yilda mulkni qaytarib berganida, u parda devori, qasr va qal’a minoralarini qurdi. 1233-yilda qal’a tashqarisida joylashgan qirollik qoʻshini Pembrokning 3-grafi Richard Marshall qoʻmondonligi ostida isyonchilar kuchlari tomonidan hujumga uchradi. Edmund, Lankaster grafi, qal’ani 1267-yilda qabul qildi va u 1825-yilgacha Lankaster okrugi (keyinchalik Gersoglik) tasarrufida qoldi.

1282-yilda Edvard I tomonidan Uelsni bosib olishi bilan Grosmont qal’asining strategik ahamiyati ancha kamaydi. Biroq, 1405-yilda Owain Glyndŵr qoʻzgʻolonida qamal ostida qoldi. 16-asrga kelib qal’a ishlatilmay qolgan va yaroqsiz holga kelgan. U 1922-yilda shtatga topshirilgan va hozir Cadw madaniy merosni saqlash agentligi tomonidan boshqariladi.

## Yana qarang

* Uelsdagi qal'alar ro'yxati

## Manbalar

## Havolalar

* Cadw veb-saytiga tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot )
Qahvali jele

— qahva taʼmi va iforili shirin jele. Qahvali jele bir vaqtlar Britaniya va Amerika pazandachilik kitoblarida keng tarqalgan edi, ammo hozirda u Yaponiyada juda mashhur va uni koʻpchilik restoran va doʻkonlardan topish mumkin.Bundan tashqari, qahvali jele baʼzan Yaponiyadagi davlat maktablari oshxonalarida maktab tushliklari menyusiga kiritilgan.

## Tarixi
Qahvali jeli uchun retseptlar Angliyada 1817-yilda nashr etilgan oshxona kitoblarida paydo boʻlgan. Dastlabki retseptlarda qahvani buzoqdan tayyorlanadigan dildiroq jele va  bilan aralashtirishni taklif qilingan. Qadoqlangan jelatin paydo boʻlganidan soʻng, koʻpchilik retseptlarda jelatinni issiq qahvalarda eritib, keyin qolipga quyish kerakligi aytilgan.

XX-asrning boshlarida qahvali jeleni issiq qahvaga nisbatan sogʻlom muqobil sifatida tavsiya etilgan, bunda jelatin ortiqcha oshqozon kislotasini yoʻqota oladi.

 kompaniyasi 1918-yilda qahvali jele liniyasini ishga tushirdi, ammo shirinlik Yangi Angliyadan tashqarida keng mashhurlikka hech erisha olmadi. Bugungi kunda qahvali jelini hali ham Rhode Island, Massachusets va boshqa Nyu-England shtatlarida topish mumkin. 1827-yilda ochilgan Bostondagi Durgin-Park restoranida hali ham avvalgi kundan qolgan qahvadan tayyorlangan qahvali jeli taqdim qilinadi.

Yapon qahvali jelesi Taysho davrida (1912-1926) Yevropa jelesi turlariga taqlid sifatida ishlab chiqilgan. U Gʻarb modasi didiga ega boʻlgan zamonaviy yoshlarni oʻziga tortdi va qahva madaniyati bilan birga mashhur boʻldi. Qahvali jele Yaponiyada oʻz oʻrnini yoʻqotmayapti va butun mamlakat boʻylab keng tarqalgan. 2016-yilda Starbucks Yaponiyada frappuchino uchun qahvali jeli variantini ishga tushirdi.

## Tavsifi
Yapon qahvali jelesi agar-agarga qoʻshilgan shirin qahvadan tayyorlanadi, bu suvoʻtlaridan olingan jelatinga oʻxshash moddadir. Bundan tashqari, Yaponiyada qahvali jelening ustini koʻpirtirilgan qaymoq bilan bezatish mashhur. Yevropa va Amerika retseptlarida agar-agar oʻrniga anʼanaviy jelatin ishlatiladi.

Qahvali jele koʻpincha kubcha shaklda kesilib, turli shirinliklar, taomlar va ichimliklar bilan tortiladi. Qahvali jele kubchalari baʼzan sutli kokteyllar, alkogolsiz ichimliklar yoki sandey muzqaymoqlariga qoʻshiladi. Qahvali jele koʻpincha bir chashka issiq yoki yaxna qahvaga qoʻshiladi, taʼbga koʻra qaymoq va sirop qoʻshilishi mumkin. Quyultirilgan sutni idishdagi sovutilgan qahvali jele kublari ustiga quyiladi va qoshiq bilan isteʼmol qilinadi.

## Madaniyat va sanʼatda
*Saiki K ning halokatli hayoti* nomli manga va anime serialida bosh qahramon Saiki Kusuo hayotida faqat bitta zaif tomoni — bu qahvali jelega boʻlgan muxabbatidir.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Spanakopita

**Spanakopita** (, σπανάκι dan „ismaloq“ va πίτα dan „pirog“ soʻzlaridan) — ismaloqli va oq tuzlangan pishloqli, odatda fetali yunoncha mazali pirog.

## Ingredientlar va turlari
Anʼanaviy nachinka toʻgʻralgan ismaloq, oq pishloq, piyoz yoki yashil piyoz, tuxum va ziravorlardan iborat. Kefalotiri kabi boshqa tuzlangan pishloqning oʻzi yoki feta bilan aralashtirilgan holda ishlatilishi mumkin. Ziravor sifatida arpabodiyon, yalpiz va maydanoz kabi koʻkatlardan foydalanish mumkin. Shuningdek, xushboʻylik uchun pirogga muskat yongʻogʻi ham qoʻshiladi. Koʻpincha qovurilgan piyoz, yongʻoq nachinka sifatida solinadi. Nachinka yogʻ yoki zaytun moyi bilan fillo xamirida qatlamlanadi, katta formada (yoki katta tovada) pishiriladi, undan keyin alohida qismlar kesiladi. Pishirishning yana bir varianti: nachinka xamir ustiga joylanadi, rulet qilib oʻraladi, undan doira hosil boʻladi. Koʻproq vaqt talab qiladigan jarayon xamirdan nachinkali uchburchaklar tayyorlashdir.

Fillo xamir retsepti eng keng tarqalgan boʻlsa-da, baʼzi retseptlarda qalinroq qobiqqa ega boʻlgan rustik horiatiko xamiridan foydalaniladi. Pirog ham qatlama xamirdan tayyorlanishi mumkin. Pishirilganda xamir oltin rangga ega boʻladi, koʻpincha sariyogʻ va tuxum sarigʻi bilan qoplash orqali toʻyingan boʻladi. Spanakopitani dasturxonga toʻgʻridan-toʻgʻri pechdan chiqishi bilan tortish yoki u soviguncha kutish kerak.

Spanakopitaning („nistisimo“) roza taomi va vegan versiyasi mavjud boʻlib, u Ulugʻ roʻza va boshqa roʻza tutish paytida isteʼmol qilinadi. Ushbu versiyada nachinka sifatida ismaloq, piyoz yoki yashil piyoz, arpabodiyon, maydanoz yoki selderey kabi boshqa koʻkatlar, shuningdek, zaytun moyi va bir oz bugʻdoy uni ishlatiladi, lekin xamirga tuxum yoki sut mahsulotlari qoʻshilmaydi. Aralashma qarsildoq qobiq paydo boʻlgunga qadar pechda pishiriladi. Pishloq oʻrniga tofu ishlatadigan noanʼanaviy vegan versiyalari mavjud.

Yunonistonning qishloq joylarida ismaloqning kamroq miqdori ishlatiladi va yetishmayotgan miqdori koʻk piyoz, mangold va otquloq bilan almashtiriladi.

## Yana qarang
* Burekas
* Gibanitsa
* Tiropita
## Manbalar
Lavangin

**Lavangin** (**lyavangi, lavangi, lyavyangi**) (tolish. Ləvəngin) — Ozarbayjon va Eronda keng tarqalgan anʼanaviy tolish taomi. Bu tovuq va baliq ichini toʻldirish uchun qiyma hisoblanadi. Koʻpincha bu qiymadan iborat boʻlgan barcha taomlarning nomi. Baliq lavangin lenkoranliklarning sevimli taomidir. Tolish xalqi lavanginni yaxshi koʻradi va mehmonlar va doʻstlarni bu taom bilan mehmon qilishadi. Baʼzan lavangin Tolishistonning ramzi yoki mehmondoʻstlik ramzi sifatida tavsiflanadi. Lankoran shahrining shahar avtovokzaliga ushbu taomning nomi berilgan.

## Turlari va xususiyatlari
Gurgut va buglama bilan bir qatorda chuchuk suv baliqlaridan tayyorlanuvchi taomlarga lavangin ham kiradi. Qorabogʻ lavangisiga Ozarbayjonning boshqa viloyatlaridan farqli oʻlaroq yasmiq va guruch qoʻshiladi, qiymaga pomidor, qalampir, selderey, koʻk piyoz, shuningdek, togʻolchadan lavashana kiradi va boshqa viloyatlardan farqli oʻlaroq bugʻda pishiriladi.

## Nomining kelib chiqishi
"*Lavangin*" soʻzining maʼnosi toʻldirilgan narsadir. Lavangin soʻzi ikki tolishcha „lәvә“ soʻzidan iborat boʻlib, qorin/oshqozon va yoʻqolmoq maʼnosida „gin“ soʻzi, yaʼni qorinda yashiringan degan maʼnoni anglatadi. Qorni toʻla, toʻldirilgan nimadir (yoki kimdir) „lyavangi“ deyiladi. Rus tilida „*lavangin*“ yoki „ *lavangi*“ deb ham talaffuz qilinadi.

## Tayyorlash usuli
Lavangin mayda maydalangan piyoz, maydalangan yongʻoq, tursha (togʻolchadan tayyorlangan sharqona ziravor) va boshqa ziravorlardan (tuz, qalampir va boshqalar) tayyorlanadi. Baliq uchun ikra qoʻshiladi. Tovuq yoki baliqning tanasi qiyma bilan toʻldiriladi, keyin tikiladi, soʻngra butunligicha tandirda pishiriladi. Tovuq (yoki baliq) va lavanginning bir qismi bir porsiyada alohida joylashtiriladi.

## Manbalar
Ribay

**Ribay** () — dunyodagi eng mashhur steyk. Hayvonning 6 dan 12 qovurgʻasigacha boʻlgan mol goʻshtidan qalin yoni kesiladi. Toʻliq maʼnoda „ribay“ „qovurgʻa“ va „koʻz“ ga ajratilganiga qaramay ( „qovurgʻa“ +  „koʻz“), goʻyo koʻzga oʻxshaydigan nomning rasmga hech qanday aloqasi yoʻq. Bu holda „koʻz“ eng yaxshi suyaksiz goʻshtni kesish markaziga ishora qiladi.

Steyk kesilgan kesma 6 ta mushakning kesishmasida joylashgan boʻlib, bu joy hayvonning harakatida eng kam ishtirok etadi. Bularning barchasi steykning taʼmi uchun muhim ahamiyatga ega: steyk pishirishda koʻplab yogʻ qatlamlari erib, mushak tolalarini yumshatadi va goʻsht gʻayrioddiy suvli boʻlib, oʻziga xos nozik taʼmga ega boʻladi.

Klassik ribay don bilan oziqlangan marmar mol goʻshtidan tayyorlanadi.

Uzun, kesilgan qovurgʻa suyagidagi ribay tomagavk steyk deb ataladi.

## Tayyorlanishi
Ribay steyki quyidagi tamoyilga muvofiq pishiriladi: avval qobiq hosil boʻlguncha yuqori olovda, keyin esa oʻrtacha olovda. Ziravorlar minimal: tuz, qora murch, rozmarin va/yoki timyan. Pishirishning oxirgi bosqichida koʻpincha steykga sariyogʻ qoʻshiladi.

Pishgandan soʻng, goʻsht folga bilan qoplanadi va bir necha daqiqa davomida „dam olish“ uchun olib qoʻyiladi. Oshpazlar ribay steyki uchun oʻrta darajada qovurishni tavsiya qiladi.

## Yana qarang
* Striploin
## Manbalar
Satsivi

**Satsivi** (- sovuq taom) — Gruziya oshxonasi sousi. Bundan tashqari, sousning nomi tayyor taom deb atash mumkin. Ushbu sousli taomlarning eng keng tarqalgani qaynatilgan parranda goʻshti, asosan tovuq / joʻja, oddiygina „satsivi“ deb ataladigan satsivi sousli. Ammo shuni yodda tutish kerakki, kurka satsivi sousi bilan dasturxonga tortilishi mumkin (maʼlum darajada, V. V. Pokhlebkina haqiqiy satsivi taomi faqat kurkadan tayyorlanadi), gʻoz, oʻrdak, boshqa goʻsht va hatto baliq.

Sosning oʻziga xos xususiyati (u *bage* sousi deb ham ataladi) unda koʻp miqdorda maydalangan yongʻoqdan foydalanish hisoblanadi. Sous uchun ziravorlar va ziravorlar toʻplami ham nisbatan doimiy boʻlib, u albatta oʻz ichiga oladi dolchin, Imeretian zaʼfaron (yoki oddiygina zaʼfaron), koriander, sarimsoq, qalampir, ixtiyoriy suneli şerbetçiotu, shuningdek sharob sirkasi, limon shaklida kislotalashtiruvchi yoki anor sharbati va boshqalar. Sousdagi koʻkatlar toʻplami har xil boʻlishi mumkin, silantro har doim ishlatiladi. Gruziyaning baʼzi hududlarida yongʻoq yetarli boʻlmagan taqdirda sous tuxum sarigʻi bilan quyuqlashtiriladi va qalinlash uchun un deyarli hamma joyda ishlatiladi.

Satsivi sousi odatdagi gruzin souslar guruhiga kiradi, bu yerda yogʻlar mevalar, mevalar, sharbatlar yoki bu holatda boʻlgani kabi, yongʻoq bilan aralashtiriladi. Satsivi sousi taxminan bir yarim oʻnlab navlarga ega, ammo tayyorlashning umumiy printsipi va tarkibiy qismlari nisbatan doimiydir.

Taomning goʻsht, oʻrniga baqlajon va gulkaramdan foydalaniladigan vegetarian versiyalari ham mavjud.

Satsivi (yongʻoq pastasi sousi bilan qaynatilgan parranda goʻshti) ga oʻxshash taomlardan, Usmonlilar imperiyasi davrida turk oshxonasiga, keyinchalik Levantin va Misr oshxonasiga kirgan, cherkes tovuqini (Çerkes tavuğu) nomlash mumkin, shunga oʻxshash taom *akuz*, Shimoliy Eronda mashhur (Mozandaron viloyati).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Poxlyobkin V. V. Satsivi // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 320. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* 
* Ratushniy A. S. Satsivi // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 354. — 440 s. — 300 ekz. — .
* Satsivi // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 328. — 540 s. — .
Ribollita

**Ribollita** ( — „ikki marta pishirilgan“) — Toskanadan olingan quyuq italyan sabzavotli shoʻrvasi. Bu taom retseptining koʻplab variantlari mavjud, ammo asosiy ingredientlar dukkaklilar (loviya, noʻxat), quritilgan tuzsiz non, , (cavolo nero, baʼzan savoy karam oʻrniga oʻtadigan xarakterli toʻq rang bargli Toskana sabzavoti) va turli xil arzon sabzavotlar (qovoq, sabzi, kartoshka, piyoz), shuningdek zaytun moyidan iborat. Dasturxonga tortishdan oldin unga maydalangan pishloq sepish mumkin (Parmesan, Pekorino), anʼanaviy ravishda taxir qizil sharob bilan tortiladi (masalan, Chianti). Bu sovuq mavsumda eng mos keladigan mavsumiy taom hisoblanadi.

Shoʻrva dehqon oshxonasidan kelib chiqqan va koʻpincha kechagi qaynatilgan sabzavotlardan qolgan qoldiqlar yoki toʻyimli boʻlishi uchun kechagi non qoʻshilgan minestrone shoʻrva boʻlgan. Oʻrta asrlarda, feodallar ziyofatlarda tovoq sifatida yumaloq yassi nondan foydalanganlar va ertalab ularning xizmatkorlari sabzavot bilan birga goʻsht sharbatiga ivigan nonni qaynatganlar va retsept shundan kelib chiqqan degan versiya mavjud.

## Manbalar
AQSHda shtatlar bo'yicha abort qonunchiligi

**Qo'shma Shtatlarda abortning qonuniyligi** alohida shtat qonunlariga qarab belgilanadi. 1973-yilda *[[Roe v. Wade]]* abort to'g'risidagi birinchi ishni Oliy sudga olib bordi, bu uni federal darajada qonuniylashtirdi. 1992-yilda *Roe* *[[Planned Parenthood v. Casey]]* tomonidan qisman bekor qilindi, unda ta'kidlaganidek, shtatlar "yashovsiz homilani abort qilmoqchi boʻlgan ayolning yo'liga jiddiy to'siq qo'yish maqsadida yoki ta'siri uchun" ortiqcha yuk boʻlgan qonuniy cheklovlar qo'yishi mumkin emas. 2022-yilda *Roe* ham, *Casey* ham bekor qilindi va abortlar yana shtat qonunlariga asoslangan holda tartibga solinishi belgilandi. Ayrim shtatlar abortdan foydalanishni tartibga solishi va cheklashi mumkin, ularning ba'zilari allaqachon *Roe* bekor qilingan birinchi va ikkinchi trimestrlarda abortni noqonuniy qilgan "trigger laws" qonunlaridan foydalanishni boshladi.

Sakkizta shtat — Alabama, Arizona, Arkanzas, Michigan, Missisipi, Oklaxoma, G'arbiy Virjiniya va Viskonsin —  qonunlarida hali ham *Roe* qarorigacha amalda boʻlgan abortini taqiqlovchi normalar mavjud bo'lib, ular ham o'z o'rnida kuchga mumkin.

## Butun mamlakat bo'ylab joriy huquqiy holat

AQSh Konstitutsiyasining amaldagi sud talqiniga ko'ra, shtatlar abortni taqiqlash yoki tartibga solish bo'yicha keng ixtiyoriy huquqlarga ega. *[[Dobbs v. Jackson]]* ishida (2022), Amerika Qo'shma Shtatlari Oliy sudi abortni himoya qilish haqidagi muhim qarori —Roe v. Wade (1973) va undan keyingi qarorlarni, ya'ni abort homiladorlikning katta qismi uchun qonuniy bo'lishi kerak, ammo shtatlar tomonidan turli darajada cheklanishi mumkin deb hisoblovchi qarorlarni bekor qildi. Shtatlar kechiktirilgan abortlarni cheklash, voyaga etmaganlar uchun ota-onalarni ogohlantirishni talab qilish va abort qilish xavfi to'g'risidagi ma'lumotni protseduradan oldin bemorlarga oshkor qilishni talab qiluvchi qonunlarni qabul qildi. Ayni paytda 22 shtatdagi qonun chiqaruvchi organlar AQSHda abort to'g'risidagi qonunlarni taqiqlash yoki cheklash uchun harakat qilishlarini bildirishmoqda.

## Yana qarang
Dobbs v. Jackson Women's Health Organization

## Manbalar
Boqla loviya bilan choʻchqa boʻyni

**Boqla loviya bilan choʻchqa boʻyni** (lyuksemb. Judd mat Gaardebounen) — dudlangan choʻchqa goʻshti va boqla loviyalaridan iborat Lyuksemburg milliy taomidir. Mamlakat janubi-sharqidagi Gostingen qishlogʻi bilan bogʻliq boʻlib, aholisi taniqli loviya tufayli Bunepatsherten (Bounepatscherten) laqabini olgan.

## Tayyorlanishi
Bir kechada suvda namlangandan soʻng, tuzlangan yoki dudlangan choʻchqa boʻyni qaynatiladi va teridan tozalanadi, soʻngra taxminan ikki soat davomida pırasa, sabzi, selderey va chinnigullar bilan qaynatiladi. Buket garni, shuningdek, bir stakan Moselle sharob bilan birga qoʻshiladi. 5 daqiqa davomida suvda oqartirilgan boqla loviya uchun sous tayyorlanadi. Toʻgʻralgan piyoz, pastırma kubiklari va un yirtqichlardan sariyogʻda qovuriladi, goʻshtli bulonga quyiladi va juda nozik boʻlishi kerak boʻlgan sousni taxminan 20 daqiqa davomida past olovda qoldiring. Oqartirilgan loviya sousga mayda toʻgʻralgan yangi shoʻr, qalampir va tuz bilan birga qoʻshiladi. Choʻchqa goʻshti tayyor boʻlgach, u bulondan chiqariladi, tilimga kesiladi va loviya bilan katta plastinka ustiga yoyiladi. Ovqat qaynatilgan kartoshka va sharob yoki pivo bilan dasturxonga tortish mumkin.

## Etimologiya
"Judd" soʻzining kelib chiqishi aniq emas. Lyuksemburgdagi Buyuk Gertsog instituti aʼzosi, tilshunos Jan-Klod Myuller tomonidan taklif qilingan nazariyalardan biri bu, ispancha fasol (judía) soʻzidan kelib chiqqan. Uning tushuntirishicha, Galisiyada loviya qoʻshiladigan choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan taom ham bor, mahalliy aholi uni „shu-DI-a“ deb talaffuz qiladi. Myuller bu taomni, Lyuksemburgga XVI-XVII asrlarda, ispan qoʻshinlari olib kelganligini taxmin qiladi. Agar bu toʻgʻri boʻlsa, u holda Judd mat Gaardebounen „loviya bilan loviya“ deb tarjima qilinishi mumkin. Shuningdek, bu atama „yahudiy“ (judío) soʻzidan olingan, chunki „loviyaning quyuq rangi ispan yahudiylarining qora terisini eslatardi“.

## Manbalar

## Havolalar

* Judd mat Gaardebounen 
* Goʻshtli goʻsht yoʻnalishlari (2-qism)
Sarde in saor

**Sarde in saor** ( yoki sardèe in saór) — shirin va nordon piyoz, qaragʻay yongʻogʻi va mayiz ziravorlangan qovurilgan sardaklarning tipik venetsiyalik gazagi. Odatda venetsiyalik bacari barlarida gazak sifatida tortiladi. Venetsiyalik „Saor“ italyancha „sapore“ kabi „aroma“ degan maʼnoni anglatadi. „Saor“ atamasi shirin va nordon piyoz sousi yoki tuzlamoq degan maʼnoni anglatadi, unda nafaqat baliq, balki boshqa mahsulotlar ham pishiriladi.

## Kelib chiqishi
Sarde in saor, uzoq vaqt davomida kemada oziq-ovqat saqlashi kerak boʻlgan venetsiyalik baliqchilar tomonidan qoʻllanadigan saqlash usuli sifatida ixtiro qilingan.

Piyoz sirka va moy bilan ziravorlangandan soʻng, ular terakota kosalarida qovurilgan sardalyalar ustiga qatlam-qatlam qoʻyildi. Vaqt oʻtishi bilan retsept yanada nozik lazzatlarga ega boʻldi; ovqat hazm qilishga yordam berish va tatib koʻradiganlarning ogʻzi va nafasini shirin qilish uchun mayiz qoʻshilgan. Zamonaviy retseptda qaragʻay yongʻoqlari ham qoʻllanadi. Baliqchilar baliqni tayyorlaganidan keyin uzoq vaqt oʻtgach yeyishganligi sababli, mahsulot endi yangi emas, balki barqaror edi.

Shu sababli, bugungi kunda ham sardalya tayyorlanayotganda, ularni marinadlagandan keyin kamida bir kunda soʻng isteʼmol qilish odat tusiga kiradi.

## Manbalar

## Manbalar

* Marinadlangan baliq (sardalya, spratlar) (In saor), fotosurat retsepti
* Mazali Venetsiya. Shimoliy Italiyaning sevgisi, taomlari va sirlari. Evdokimova Yu.
* Tessa Kyros. Venetsiya. Oziq-ovqat va orzular / Per. ingliz tilidan. — M: Eurobuks, 2012. — 288 b. [ISBN 5040125275, 9785040125272](https://books.google.com.ua/books?id=Y4VcDwAAQBAJ&pg=PA46 —)
Rojak

**Rojak** (*rujak*, ) ― anʼanaviy Malay, Singapur va Indoneziya taomi boʻlib, xamirdagi meva va sabzavot aralashmasidir.

Taomning koʻplab mintaqaviy variantlari mavjud. Shunday qilib, Malayziya va Singapurda rojak, qoida tariqasida, tvorog, loviya, qaynatilgan kartoshka, qisqichbaqalar, tuxum, loviya novdalari, bodring, karakatitsa achchiq yeryongʻoq sousi bilan ziravorlanib tayyorlanadi; Indoneziyada „mevali“ rojak koʻproq mashhur boʻlib, uning asosiy tarkibiy qismlari tofu va turli xil tropik mevalar, masalan, pomelo, mango va ananasdan iborat. Baʼzi hududlarda faqat vegetarian rojak retseptlari mavjud.

Malayziya, Indoneziya va Singapurda rojak milliy taom hisoblanadi va koʻcha sotuvchilari tomonidan ommaviy sotiladi.

## Manbalar
Grosser Gudenberg

**Grosser Gudenberg qal’asi** ) — 568,7 m balandlikda joylashgan xarobalar. Grosser Gudenberg tepaligida () Shimoliy Hessen (Germaniya) Kassel tumanidagi Zirenberg shahri yaqinida joylashgan.

Xarobalar Xabixtsvald tabiat bogʻining shimoliy qismida, Volfhagen shahridan 8 kilometr shimoli-sharqda va Zierenberg shahridan qariyb 2 kilometr gʻarbda joylashgan. Sobiq qal’aning sharqida yerlar Varme daryosi vodiysiga tushadi. Yarim kilometr shimoli-gʻarbda, pastki tepalikda Kleiner Gudenberg () xuddi shu nomdagi xarobalari joylashgan, janubda bir yarim kilometr uzoqlikda Grosser Barenberg tepaligida balandligi 30 metr boʻlgan kuzatuv minorasi, shimoldan 2 kilometr uzoqlikda joylashgan. Falkenberg qal’asi xarobalari va shimoliy-shimoli-gʻarbdan 4 kilometr uzoqlikda Esheberg qal’asi joylashgan.

Shauenburg qal’asi birinchi marta 1209-yilda tilga olingan, ammo u oʻsha paytda graf Verner IV tomonidan qurilgan boʻlishi mumkin. Qal’a Mayns elektoratining fiefi boʻlib, lordlar Ropa fon Gudenberg va Volf fon Gudenburgga tegishli edi. Bu ikki oila bir-biri bilan va qoʻshni Kleiner tepaligidagi egalik qilgan Herren fon Gudenberg bilan bogʻliqmi yoki ular oddiygina egalari boʻlganmi, nomaʼlumligicha qolmoqda.

1269-1272-yillar oraligʻida qal’a Genrix I tomonidan Mayns arxiyepiskopi Verner fon Epshtayn bilan toʻqnashuvlar paytida bosib olindi va vayron qilindi. Qal’aning Genrix I qoʻshinlari tomonidan emas, balki Genrix uni tark etganidan keyin Raubritters tomonidan vayron qilinganligi haqidagi versiya ham mavjud.

Rope fon Gudenberg nasli 1398-yilda tugadi, Volf Gudenberglar esa bugungi kunda ham mavjud.

Grosser Gudenberg qal’asi xarobalari bepul mavjud, ammo xuddi shu nomdagi tepalikning eng tepasiga yoʻl yoʻqligi sababli ularga kirish qiyin. Sobiq qal’adan faqat handaq va devor qoldiqlari qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Rudolf Knappe: *Gessendagi Mittelalterliche Burgen. 800 Burgen, Burgruinen va Burgstätten* 3. Auflage, Wartberg-Verlag, Gudensberg-Gleichen 2000, ISBN 3-86134-228-6, S. 27f.
* Hans Magerstädt: *Die Gudenburgen bei Zierenberg* In: *Hessischer Gebirgsbote* 70 (1969), S. 11-13
* Georg Landau: ''Die hessischen Ritterburgen and ihre Besitzer'', 4. Band, JJ Bohné, Kassel 1839, S. 233ff.