Times Higher Education World University Rankings

***Times Higher Education World University Rankings*** — Times Higher Education (THE) jurnali tomonidan universitetlar reytingining yillik nashri. *Quacquarelli Symonds* (QS) bilan hamkorlikda 2004-yildan 2009-yilgacha *THE-QS World University Rankings* qoʻshma reytingini nashr etish uchun Thomson Reutersga 2010—2013-yillarda yangi reyting tizimi uchun murojaat qilgan. Jurnal 2014-yilda Elsevier bilan yangi shartnoma imzoladi, u endi ularga reytingni tuzishda foydalanadigan maʼlumotlarni taqdim etadi.

Nashr hozirda dunyoning umumiy, mavzu va obroʻ-eʼtibor reytinglarini, shuningdek, uchta mintaqaviy reyting jadvallarini: "*Osiyo",* „*Lotin Amerikasi“* va „*BRIKS va Rivojlanayotgan davlatlar“ ni* oʻz ichiga oladi.

THE Rankings koʻpincha *[[Jahon universiteti a'zolarining reytingi (ARWU)|Jahon Universitetlari Akademik Rankingi]]* va *QS World University Rankings* bilan birgalikda eng koʻp kuzatilgan universitet reytinglaridan biri hisoblanadi. 2010-yildan beri yangi, takomillashtirilgan reyting metodologiyasiga ega boʻlgani uchun maqtovga sazovordir.

## Tarix
Original *Times Higher Education — QS World University Rankingsning* yaratilishi Ben Vildavskiyning „ *Buyuk miya poygasi: Global universitetlar dunyoni qanday* oʻzgartirmoqda“ kitobida aytilishicha Jon OʻLiriga tegishli boʻlgan. *Times Higher Education* maʼlumotlarni yetkazib berish uchun QS taʼlim va martaba boʻyicha maslahat kompaniyasi bilan hamkorlik qilishni tanladi.

2009-yilgi reytingdan soʻng *Times Higher Education* QSdan chiqish toʻgʻrisida qaror qabul qildi va Thomson Reuters bilan 2010-yildan boshlab yillik Jahon universitetlari reytingi maʼlumotlarini taqdim etish boʻyicha shartnoma imzoladi. Nashr oʻz oʻquvchilari, tahririyat kengashi va Thomson Reuters bilan maslahatlashgan holda yangi reyting metodologiyasini ishlab chiqdi. Thomson Reuters Times Higher Education nomidan reytinglarni tuzishda foydalanilgan maʼlumotlarni toʻplaydi va tahlil qiladi. Birinchi reyting 2010-yil sentabrida chop etildi.

Times Higher Educationning QSdan ajralib chiqish qarori haqida, sobiq muharrir Enn Mroz shunday dedi: „Universitetlar qatʼiy, mustahkam va shaffof reytinglar toʻplamiga loyiqdir — bu nafaqat yillik qiziqish emas, balki sektor uchun jiddiy vositadir“. U yana QS ishtirokisiz reytinglarni ishlab chiqarishni davom ettirish qarorining sababi haqida shunday dedi: „Mas’uliyat bizning yelkamizga ogʻirlik qiladi… biz ularni qanday tuzishimizni yaxshilashga majburmiz, deb hisoblaymiz“.

Fil Bati, yangi Times Higher Education World University Rankings muharriri, Inside Higher Ed nashrida shunday eʼtirof etdi: „Jurnalim soʻnggi olti yil davomida nashr etib kelayotgan va butun dunyo eʼtiborini oʻziga tortgan dunyoning eng yaxshi universitetlari reytingi unchalik katta emas. Darhaqiqat, 40 foiz ballni tashkil etgan va Times Higher Education yaqin vaqtgacha himoya qilgan obroʻ soʻrovlarida jiddiy zaif tomonlar bor edi. Va bizning tadqiqot choralarimiz gumanitar fanlardan koʻra ilm-fanni afzal koʻrgani aniq“.

U *"Avstraliya* " jurnalida oʻzaro koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha oldingi urinishlarini taʼriflab: „Namuna juda kichik va ogʻirligi juda katta edi, jiddiy qabul qilish mumkin emas edi“ shunday dedi. THE oʻzining yangi metodologiyasidan foydalangan holda oʻzining birinchi reytingini 2010-yil 16-sentabrda, oldingi yillarga qaraganda bir oy oldin eʼlon qildi.

Times Higher Education World University Rankings, QS World University Rankings va World University Rankings akademik reytingi bilan bir qatorda uchta eng nufuzli xalqaro universitetlar reytingi sifatida tasvirlangan. 2010-*yilda Globe and Mail* Times Higher Education World University Rankings reytingini „eng taʼsirli“ deb taʼriflagan.

2014-yilda Times Higher Education TES Global bosh kompaniyasi tomonidan oʻtkazilgan strategik tekshiruvdan soʻng oʻzining eng muhim THE World University Rankings reytingiga va universitet faoliyatining global tahlillari toʻplamiga bir qator muhim oʻzgarishlarni eʼlon qildi.

## Metodologiya

### Mezonlar
Dastlabki 2010-2011 metodologiyasi besh toifaga ajratilgan,13 ta alohida koʻrsatkichni oʻz ichiga oladi: Oʻqitish (yakuniy ballning 30 foizi), tadqiqot (30 foiz), iqtiboslar (tadqiqot taʼsiri) (32,5 foiz), xalqaro (5 foiz), sanoat daromadi (2,5 foiz). Koʻrsatkichlar soni 2004 va 2009-yillar oraligʻida nashr etilgan Times-QS reytingidan yuqori boʻlib, unda oltita koʻrsatkichdan foydalanilgan.

Inauguratsion metodologiya loyihasi 2010-yil 3-iyunda eʼlon qilindi. Loyihada dastlab 13 ta koʻrsatkichdan foydalanish va kelgusida reytinglarda bu koʻrsatkich 16 taga koʻtarilishi mumkinligi aytdi. Kategoriyalarning nomlari va har birining foizini 2010-yil 16-sentabrda chop etilgan yakuniy metodologiyada oʻzgartirildi. Yakuniy metodologiya, shuningdek, quyida koʻrsatilgan 13 koʻrsatkichning har biri uchun imzolangan foizini o'z ichiga oladi:

The *Times Higher Education* metodologiyani „mustahkam, shaffof va murakkab“ deb eʼlon qilib, yakuniy metodologiya 10 oylik „jahon oliy taʼlim sohasidagi yetakchi ekspertlar bilan batafsil maslahatlashuvlar“, „50 ta yuqori martabali arbobning 250 sahifasi“ fikr-mulohazalarini koʻrib chiqishdan soʻng tanlanganligini taʼkidladi. Umumiy reyting ballari maʼlumotlar oʻrtasida yaxshiroq taqqoslash uchun umumiy miqyosda turli xil maʼlumotlar turlarini standartlashtirish uchun barcha maʼlumotlar toʻplamlarini Z-ballarini qilish orqali hisoblab chiqilgan.

Reytingning obroʻli komponenti (umumiy ballning 34,5 foizi — oʻqitish uchun 15 foiz va tadqiqot uchun 19,5 foiz) 2010-yil bahorida Tomson Reuters tomonidan oʻtkazilgan Akademik obroʻ soʻrovidan olingan. Soʻrovda olimlar oʻrtasida „global oliy taʼlimning geografik va fanlar aralashmasining statistik vakili“ 13 388 ta javob toʻplangan. Jurnal ushbu maʼlumotlardan „yuqori sifatli bilimlarni uzatish uchun proksi“ sifatida foydalanganligini va kelgusi yillarda bu toifa uchun koʻproq koʻrsatkichlarni qoʻshishni rejalashtirganini taʼkidladi.

Umumiy ballning 32,5 foizini tashkil etuvchi iqtibos taʼsiriga oid maʼlumotlar (har bir qogʻoz uchun oʻrtacha oʻrtacha iqtibos sifatida oʻlchanadi) 2004-yildan 2008-yilgacha boʻlgan besh yil davomida Thomson Reuters tomonidan katta Web of Science maʼlumotlar bazasi tomonidan indekslangan 12 000 ta akademik jurnaldan olingan. The *Times* 2009-2010-yillarda chop etilgan maqolalar hali maʼlumotlar bazasida toʻliq toʻplanmaganligini taʼkidladi. Maʼlumotlarning normalizatsiyasi avvalgi reyting tizimidan farq qildi va „turli fanlar oʻrtasidagi iqtiboslar hajmining oʻzgarishini aks ettirish“ uchun moʻljallangan, shuning uchun hayot fanlari va boshqa sohalarda yuqori darajadagi tadqiqot faolligiga ega boʻlgan muassasalarda iqtiboslar soni yuqori boʻlmaydi. ijtimoiy fanlar boʻyicha yuqori darajadagi tadqiqot faoliyatiga ega boʻlgan institutlarga nisbatan adolatsiz ustunlik, ular oʻrtacha iqtiboslardan kamroq foydalanadilar.

Jurnal 2011-yil 5-sentabrda 2011-2012-yillardagi Jahon universitetlari reytingi 2011-yil 6-oktabrda eʼlon qilinishini eʼlon qildi. Shu bilan birga, jurnal yangi reytinglar bilan joriy qilinadigan reyting formulasiga oʻzgartirishlar kiritdi. Metodologiya beshta keng toifadagi 13 koʻrsatkichdan foydalanishni davom ettiradi va oʻzining „asosiy asoslarini“ saqlab qoladi, lekin baʼzi oʻzgarishlar bilan. Oʻqitish va tadqiqot har biri umumiy ballning 30 foizini, sanoat daromadi esa 2,5 foizni tashkil qiladi. Biroq, yangi „xalqaro qarash — xodimlar, talabalar va tadqiqot“ joriy etiladi va yakuniy ballning 7,5 foizini tashkil qiladi. Bu toifa har bir muassasadagi xalqaro xodimlar va talabalar ulushini (2011-2012-yillardagi reytingga „xalqaro xilma-xillik“ toifasi ostida kiritilgan) oʻz ichiga oladi, shuningdek, har bir institut tomonidan chop etilgan va hammuallif boʻlgan ilmiy maqolalar ulushini ham qoʻshadi. kamida bitta xalqaro hamkor bilan. 2011-2012-yillardagi bir koʻrsatkich, yaʼni muassasaning davlat tadqiqot daromadi tushiriladi.

2011-yil 13-sentabrda *Times Higher Education* oʻzining 2011-2012-yillardagi roʻyxatida faqat 200 ta eng yaxshi taʼlim muassasasi reytingi boʻlishini eʼlon qildi. Fil Batining yozishicha, bu „adolat manfaatlariga“ javob beradi, chunki „jadvallar qanchalik past boʻlsa, maʼlumotlar shunchalik koʻp toʻplanadi va institutlar oʻrtasidagi farqlar shunchalik ahamiyatsiz boʻladi“. Biroq, Batining yozishicha, reyting maʼlumotlari va metodologiyasiga koʻra rasmiy 200 talikdan darhol tashqarida boʻlgan 200 ta muassasani oʻz ichiga oladi, biroq 201 dan 400 gacha boʻlgan „qolganlarning eng yaxshisi“ roʻyxati undirilmaydi va alifbo tartibida roʻyxatga olinadi. Batining yozishicha, jurnal qasddan dunyo universitetlarining atigi 1 foizini tashkil qiladi va „har bir universitet global tadqiqot elitasidan biri boʻlishga intilmasligi kerak“. Biroq, Times Higher Education World University Rankingsning 2015/16 yilgi nashri 800 ta universitetni oʻz ichiga oladi, Fil Bati esa 2016-yil 21-sentabrda chiqadigan 2016/17 nashri „79 mamlakatdan 980 ta universitet“ reytingini egallashini eʼlon qildi.

Reytinglar metodologiyasi 2011-12 yilgi reyting jarayonida oʻzgartirildi, oʻzgartirilgan metodologiya tafsilotlari bu yerda. Reyting muharriri Fil Batining taʼkidlashicha, THE World University Rankings universitetning oʻquv muhitini oʻrganuvchi yagona global universitet reytingidir, chunki boshqalar faqat tadqiqotga eʼtibor qaratadi. Bati shuningdek, THE World University Rankings sanʼat, gumanitar va ijtimoiy fanlar boʻyicha tadqiqotlarni fanlar bilan teng darajaga qoʻyadigan yagona reyting ekanligini yozgan. Biroq, bu daʼvo endi haqiqat emas. 2015-yilda QS iqtiboslar maʼlumotlari hayot fanlari va muhandislik boʻyicha ixtisoslashgan universitetlarning ortiqcha afzalliklarga ega boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda tortilishini taʼminlab, QS World University Rankings reytingiga fakultet hududini normallashtirishni kiritdi.

2014-yil noyabr oyida jurnal TES Global bosh kompaniyasi tomonidan koʻrib chiqilgandan soʻng metodologiyada keyingi islohotlarni eʼlon qildi. Asosiy oʻzgarish, barcha institutsional maʼlumotlarni yigʻish Thomson Reuters bilan aloqani uzib, uyda sotib olinadi. Bundan tashqari, tadqiqot nashrlari maʼlumotlari endi Elsevierning Scopus maʼlumotlar bazasidan olinadi.

### Qabul
Metodologiyani qabul qilish har xil edi.

Melburn institutidan Ross Uilyams 2010-2011-yillar loyihasini sharhlar ekan, taklif etilayotgan metodologiya yanada kengroq dasturlar va bakalavrlarga ega boʻlgan muassasalar hisobidan koʻproq yoʻnaltirilgan „nisbatan kam bakalavrlarga ega boʻlgan fanga asoslangan institutlarni“ qoʻllab-quvvatlashini taʼkidladi. Buyuk Britaniya Universitetlari prezidenti Stiv Smit yangi metodologiyani „obroʻni sub’ektiv baholashga unchalik ahamiyat bermaslik va yanada mustahkamroq iqtibos choralarini qoʻllash“ni maqtadi, bu esa baholash usuliga ishonchni mustahkaladi. Buyuk Britaniyaning Universitetlar va fanlar boʻyicha davlat vaziri Devid Uillets reytingni yuqori baholab, „bu safar obroʻ-eʼtibor kamroq, taʼlim va taʼlim sifatiga koʻproq eʼtibor qaratilayotganini“ taʼkidladi. 2014-yilda Devid Uiletts Times Higher Educationga strategik maslahatlar berish uchun mas’ul TES Global maslahat kengashi raisi boʻldi.

### Tanqid
Times Higher Education reytinglarni yaratish uchun iqtiboslarga katta ahamiyat beradi. Samarali taʼlim koʻrsatkichi sifatida iqtiboslar koʻp jihatdan muammoli boʻlib, ingliz tilini asosiy til sifatida ishlatmaydigan universitetlarni noqulay ahvolga soladi. Ingliz tili koʻpgina akademik jamiyatlar va jurnallar uchun xalqaro til sifatida qabul qilinganligi sababli, ingliz tilidan farqli tildagi iqtiboslar va nashrlarni uchratish qiyinroq. Ingliz boʻlmagan anʼanaga ega universitetlar uchun ikkinchi muhim kamchilik shundaki, ijtimoiy va gumanitar fanlar doirasida nashr qilish uchun asosiy vosita raqamli iqtiboslar yozuvlari bilan qamrab olinmaydigan yoki kamdan-kam uchraydigan kitoblardir.

Times Higher Education, shuningdek, „qattiq fanlar“ ni oʻrgatadigan va ushbu sohalarda yuqori sifatli tadqiqot natijalariga ega boʻlgan muassasalarga nisbatan kuchli tarafkashligi, koʻpincha ijtimoiy va gumanitar fanlar kabi boshqa fanlarga yoʻnaltirilgan institutlarning noqulayligi uchun tanqid qilindi. Masalan, sobiq THE-QS World University Rankings da London Iqtisodiyot maktabi (LSE) 2004 va 2005-yillarda dunyoda 11-oʻrinni egallagan boʻlsa, 2008 va 2009-yillarda 66 va 67-oʻrinlarga tushib ketdi. 2010-yil yanvar oyida THE ular nomidan soʻrov oʻtkazgan Quacquarelli Symonds tomonidan qoʻllangan usul notoʻgʻri boʻlib, ayrim institutlarga, jumladan LSEga nisbatan tarafkashlik joriy qilingan degan xulosaga keldi.

Thomson Reuters vakili, THE ning yangi hamkori ushbu bahsni shunday izohladi: „ *LSE oxirgi Times Higher Education-QS World University Rankings reytingida atigi 67-oʻrinni egalladi — qandaydir xatolik bormi?* *Ha va juda katta*“. Shunga qaramay, keyingi yili maʼlumot provayderi Thomson Reutersga oʻzgargandan soʻng, LSE 86-oʻringa tushib ketdi, bu reytingni Thomson Reuters vakili „ularning jahon darajasidagi universitet sifatidagi maqomini adolatli aks ettiruvchi“ deb taʼriflagan. Trinity College Dublinning 2015 va 2016-yillardagi reytingi u taqdim etgan maʼlumotlardagi asosiy xato tufayli pastga tushdi; Taʼlim maʼmuri Bahram Bexradniyaning aytishicha, buning eʼtiborsiz qolishi „bunday reytinglarni oʻtkazayotganlar tomonidan maʼlumotlarning juda cheklangan tekshiruvi“ ni koʻrsatadi. Bekhradniya, shuningdek, „Triniti kolleji halol maʼlumotlar bilan taʼminlanishi mumkin boʻlgan hurmatli universitet boʻlganida, afsuski, bu dunyoning barcha universitetlarida ham shunday emas“ deb aytdi.

Umuman olganda, reytinglar kim uchun tuzilgani aniq emas. Shuningdek, taʼlim narxi reytingga taʼsir qilmaydi. Bu shuni anglatadiki, Shimoliy Amerika qitʼasidagi xususiy universitetlar Yevropa universitetlari bilan taqqoslanadi. Masalan, Fransiya, Shvetsiya yoki Germaniya kabi koʻplab Yevropa mamlakatlarida oliy taʼlim muassasalarida bepul taʼlim berish anʼanalari mavjud.

2021-yilda Yaponiyaning Ibaraki prefekturasidagi Tsukuba universiteti Times Higher Education World University Rankings reytingiga universitetga qabul qilingan xalqaro talabalar soni haqidagi soxta maʼlumotlarni taqdim etgani daʼvo qildi. Bu daʼvo boʻyicha THE tomonidan tergov olib bordi va universitetlarga maʼlumotlarni taqdim etish boʻyicha koʻrsatmalar berildi, ammo bu fakultet aʼzolari orasida THE reyting tizimini suiisteʼmol qilish qulayligi haqidagi tanqidlarga ham olib keldi.

Hindistonning yetti texnologiya instituti (Mumbay, Dehli, Kanpur, Guvahati, Madras, Roorki va Xaragpur) 2020-yildan boshlab THE reytingini boykot qildi.

## Jahon reytingi

### Yosh universitetlar
Bundan tashqari, *THE* shuningdek, tashkil topganiga ***50 yil boʻlgan 150 ta universitetlarning*** oʻsishini akkreditatsiya qilish uchun turli xil koʻrsatkichlar bilan taʼminlaydi. Xususan, reyting obroʻ koʻrsatkichlariga kamroq ahamiyat beradi. Masalan, 1990-yilda tashkil etilgan Avstraliyaning Kanberra universiteti 50 yoshgacha boʻlgan 150 ta universitetdan kuchli 50 tasida joylashgan.

### Mavzu
Turli ilmiy fanlar *THE* fanlar reytingida oltita toifaga ajratilgan: " Sanʼat va gumanitar fanlar "; " Klinik, preklinik va salomatlik "; " Muhandislik va texnologiya "; " Hayot fanlari "; " Fizika fanlari "; va " Ijtimoiy fanlar ".

## Jahon obroʻsi reytingi

*THE* ' s ***World Reputation Rankings*** umumiy reyting jadvallarining sho'ba bo'limi bo'lib xizmat qiladi va universitetlarni nufuzidagi ballariga ko'ra mustaqil ravishda tartiblaydi.

Inside Higher Ed kompaniyasidan Skott Jaschik yangi reyting haqida shunday dedi: „... Reytingni tuzadigan aksariyat kiyimlar ob’ektiv oʻlchovlardan farqli oʻlaroq, obroʻga berilgan nisbiy ogʻirlik uchun tanqid qilinadi. Times Higher Education turli omillarni birlashtirgan umumiy reytinglarni tuzsa-da, bugungi kunda obroʻning taʼsiri haqida noaniq boʻlgani uchun tanqid qilib boʻlmaydigan reytinglarni eʼlon qilmoqda, chunki ular qatʼiy obroʻga bogʻliq“.

## Mintaqaviy reytinglar

### Osiyo
2013-yildan 2015-yilgacha *Times Higher Education* ***Asia University Rankings*** natijalari Osiyo universitetlarining Jahon universitetlari reytingidagi oʻrni bilan bir xil boʻldi. 2016-yilda Osiyo Universitetlari reytingi qayta koʻrib chiqildi va unda „THE Jahon Universitetlari reytingi kabi bir xil 13 ta samaradorlik koʻrsatkichlaridan foydalaniladi, biroq Osiyo institutlarining atributlarini aks ettirish uchun qayta kalibrlangan“.

### Rivojlanayotgan davlatlar
*Times Higher Education* ***Rivojlanayotgan Iqtisodiyotlar reytingi*** (ilgari BRICS va Rivojlanayotgan Iqtisodiyotlar reytingi sifatida tanilgan) faqat FTSE guruhi tomonidan „rivojlanayotgan iqtisodiyotlar“ deb tasniflangan mamlakatlardagi universitetlarni, shu jumladan Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy va Janubiy Afrika kabi " BRIKS " davlatlarini oʻz ichiga oladi. Gonkong institutlari ushbu reytingga kiritilmagan.

## Manbalar

## Havolalar

* ''Times Higher Education World University Rankings'' veb-sayti
* Times Higher Education — Jahon universitetlari reytingi 2016
* Times Higher Education — BRIKS va rivojlanayotgan iqtisodiyotlar universitetlari reytingi 2016
* Times Higher Education — 2016-yilgi fanlar boʻyicha universitetlar reytingi
* Dunyoning eng yaxshi 100 ta universitetlari 2016 — THE reytingi — *[[Deyli telegraf|The Telegraph]]*
* Universitetlar reytingi: Buyuk Britaniya „alohida ijrochi“ — BBC
* Times Higher Education, Jahon universitetlarining akademik reytingi va QS World University Rankingsni taqqoslaydigan interaktiv xaritalar