open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qora bo‘yinli oqqush

**Qora bo'yinli oqqush** () - o‘rdaksimonlar (Anatidae) turkumi oqqushlar (*Cygnus*) oilasiga mansub qush.

## Tashqi ko'rinish

Qora bo'yinli oqqushning uzunligi 110-140 sm, vazni 3,5 dan 6,5 kg gacha yetadi. Erkaklari urg‘ochilarga qaraganda sezilarli darajada kattaroq. Turning o'ziga xos xususiyati - bo'yin va boshning qora rangga bo'yalgani. Ko'z ingichka gorizontal oq chiziq bilan o'ralgan. Toji kulrang rangda, katta qizil o'simtasi bo'lib, pastga egilib turadi. Oyoqlari pushti.

## Tarqalish
Qora bo'yinli oqqushlar Janubiy Amerikaning janubida markaziy Chili va Patagoniyadan Tierra del Fuego va Folklend orollarigacha boplgan hududda ko'payadi. Qishda qushlar shimolga Paragvay va janubi-sharqiy Braziliyaga uchib ketishadi.

## Hayot tarzi
Qora bo'yinli oqqushlar asosan sayoz ko'llar, chuchuk suv botqoqlari, lagunalar va yopiq dengiz qo'ltiqlari yaqinida yashaydi. Qora bo'yinli oqqushlar ratsionining asosiy qismini suv o'tlari va boshqa suv o'simliklari tashkil etadi.

### Ko'payish
Juftlanish janubiy yarimsharda qish bo'lgan iyul oyida boshlanadi va noyabrgacha davom etadi. Uyalarini qirg'oq yaqinidagi qamishlarda yoki kichik orollarda quradilar. Urg‘ochi qush uchtadan sakkiztagacha tuxum qo'yadi va ularni besh hafta davomida bosib yotadi, erkak esa tuxumlarni ehtiyotkorlik bilan himoya qiladi. Kulrang jo'jalarni ko'pincha ota-onalari orqa tarafdagi patlari orasida olib yurishadi. Uch oydan keyin jo'jalar uchishni o'rganadilar.

## Galereya

Fayl:Blackswan park01.JPG|
Fayl:Blackswan park02.JPG|
Fayl:Cygnus melanocoryphus at the Denver Zoo-2012 03 12 1029.jpg|
Fayl:Black-necked Swan SMTC.jpg|
Fayl:Cygnus melancoryphus MHNT.ZOO.2010.11.11.1.jpg|яйцо *Cygnus melancoryphus* —  Тулузский музей


## Manbalar
Neyrokardiologiya

**Neyrokardiologiya** — kardiologiyaning neyrofiziologiya, nevrologiya va neyroanatomik jihatlarini, xususan, yurak kasalliklarining nevrologik kelib chiqishini o'rganadigan muhum tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Neyrokardiologiyaning klinik muammolari orasida gipoksik-ishemik miya shikastlanishi, neyrogen stressli kardiomiopatiya, miya emboliyasi, ensefalopatiya, jarrohlik va kardial aralashuvlarning yurak va torakal nevrologik oqibatlari, birlamchi nevrologik kasalliklarga chalingan bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari kiradi.

## Manbalar
Kattaqoʻrgʻon tongi

**Kattaqoʻrgʻon tongi** – Xalq deputatlari Kattaqoʻrgʻon shahar kengashi va shahar hokimligi gazetasi.

„Kattaqoʻrgʻon tongi“ gazetasi 1994-yil 1-yanvardan chiqa boshlagan. Oʻsha vaqtda Kattaqoʻrgʻon shahri hokimi B.Zokirov va jurnalist Gʻ.Shukurovlarning saʼy harakatlari bilan tashkil etilgan. Dastlab paytda  1000 – 1200 nusxada chop etilgan. Gʻ. Shukurov 1994-yildan 2004-yilga qadar gazetaning bosh muharriri boʻlgan. Kattaqoʻrgʻon tongi gazetasi  2004-yildan 2017-yilgacha Mamadali Ergashev rahbarligi ostida nashr etilgan. 2017-yildan boshlab hozirgi vaqtgacha Sadullayev Xurshid bosh muharrir vazifasida ishlamoqda.

Ayni paytda tahririyatda toʻrt nafar adabiy xodim faoliyat koʻrsatadi. Kattaqoʻrgʻon tongi gazetasida H.Ergasheva mas’ul kotib, Sh. Isoqov matbuot tarqatuvchi va fotomuxbir boʻlib ishlaydi.  

Gazeta tahririyatida 10 nafardan ziyod jamoatchi muxbir bor. Ulardan eng faollari: A.Hoshimov, F.Abdullayeva, E.Shukurova, N.Doʻsanov, M.Jumayev, F.Muhammadiyev va boshqalar.

Hozirgi kunda  gazeta A 2 formatda, rangli nusxada chop etilmoqda. Erkin savdoga chiqarilmasdan, faqat obunachilarga tarqatilmoqda. 2018-yilning birinchi yarmida gazetaning tiraji 4000 nusxani tashkil etgan edi. Ikkinchi yarim yillikda 2200 nusxaga tushdi. Muassis: Xalq deputatlari Kattaqoʻrgʻon shahar kengashi va shahar hokimligi. Gazeta Samarqand viloyat matbuot va axborot boshqarmasida 2007-yil 17-yanvarda 09-023 raqam bilan qaytadan roʻyxatga olingan.

Gazetaning bosh offisi Kattaqoʻrgʻon shahri, Alisher Navoiy koʻchasi 187-uyda joylashgan. 2023-yil yanvar oyida Kattaqoʻrgʻon tongi  gazetasi 1688 nusxada chop etilishi eʼlon qilindi. Gazeta 2018-yilda 4250 nusxada chop etilgan edi. „Noshir Luks“ MChJ bosmaxonasida chop etiladi. Bosmaxona manzili – Samarqand shahri, Spitamen koʻchasi 270-uy. Hozirgi paytda gazetaning bosh muharriri – Tohir Hamidov.

## Manbalar
Kattaqoʻrgʻon haqiqati

**Kattaqoʻrgʻon haqiqati** — Xalq deputatlari Kattaqoʻrgʻon tuman kengashi va tuman hokimligi gazetasi. 1931-yil sentyabr oyidan chiqa boshlagan.

## Manbalar
Urgut sadosi

***Urgut sadosi*** – Xalq deputatlari Urgut tuman kengashi va tuman hokimligi gazetasi.

Gazeta 1935-yilda „Urgut haqiqati“ nomi bilan ikki sahifada A-3 formatda nashr etilgan. U  Urgutda ochilgan bosmaxonada qoʻl kuchi bilan aylantiriladigan stanokda chop etilgan. Uning birinchi muharriri Yorbobo Xolmuhammedov  boʻlgan. Keyinchalik Nazar Qoʻziboyev, Ergash Gʻulomov, Ahror Mansurov, Ahtam Toʻraqulovlar muharrirlik qilgan. Tahririyatda urgutlik Boʻri Qurbonov,  Sadriddin Narzullayev, Malla Mamadaminov kabi jurnalistlar faoliyat yuritgan.

Gazeta 1966-yilning 1-yanvaridan boshlab  „Oktyabr alangasi“ nomi bilan A-3 formatda toʻrt sahifada nashr etila boshlandi. Bu davrda unga jurnalist Ergash Gʻulomov muharrirlik qilgan. 1970-yildan muharrirlik ishini Ahtam Toʻraqulov davom ettirgan. Bu vaqtda tahririyatda Narzulla Fayziyev, Asad Dilmurodov,  Rahmon Joʻrayev, Fayzi Haydarov, Yorqin Yoʻldoshev, Nizom Ibrohimov, Farhod Ahmedov, Iskandar Boymurodov va boshqa jurnalistlar ishlagan.    1985-yilda gazetaning 50 yillik yubileyi nishonlandi.     Gazeta 1992-yildan boshlab „Urgut sadosi“ nomi ostida chiqarilmoqda. 1987-yildan buyon gazeta bosh muharriri -  Fayzi Haydarov.         Yetmishinchi yillarda muharririyat qoshida ishchi-dehqon muxbirlari universiteti, „Chashmalar“ adabiyot toʻgaragi ochilgan.
Gazeta 1998-yildan beri muharriyatda tayyorlanib, Samarqand bosmaxonasida ofset usulida haftada 1 marta, oyiga 4-5 marta nashr qilinmoqda. 2015-yildan boshlab gazetani A-2 formatda chop etish yoʻlga qoʻyildi. Muassis: Xalq deputatlari Urgut tuman kengashi va tuman hokimligi. Gazeta oyida toʻrt marta chop etiladi. Gazetaning bosh offisi Urgut shahri, Temirchilar koʻchasi, 4-uyda joylashgan. 2023-yil yanvar oyida Urgut sadosi gazetasi 2182 nusxada chop etilishi eʼlon qilindi. Gazeta 2018-yilda 7000 nusxada chop etilgan edi. Hozirgi paytda gazetaning bosh muharriri — Arslonbek Ziyodov.
## Manbalar
Abu Hafs Kabir madrasasi

**Abu Hafs Kabir madrasasi** (Abu Hafs Kabir Buxoriy madrasasi, Abu Hafs al-Kabir madrasasi, Abu Hafs al-Kabir al-Buxoriy madrasasi) — Ilk Buxoro madrasasi. Buxorodagi eng qadimiy oliy oʻquv yurti. Islom madaniyati tarixidagi birinchi tizimli madrasa deb ham eʼtirof etiladi. 800—810-yillar oraligʻida asos solingan. Oʻz zamonasida mashhur madrasalardan sanalgan. Buxoroda ilmiy va diniy bilimlar rivojiga kata hissa qoʻshgan madrasa hisoblanadi. Uning birinchi mudarrisi Movarounnahr fiqh maktabiga asos solgan alloma Abu Hafs al-Kabir al-Buxoriy (767–832) boʻlgan.

Rivoyat qilinishicha, Imom Abu Hafs Kabir Buxoroda hanafiylik mazhabi asosida taʼlim beriladigan ilk madrasani qurdirgan. Bu madrasa hozirgi Poyi Kalon mavzeida boʻlgan. Alloma uyidan madrasaga borishda bozor orqali o‘tganida uning haybatidan bozorchilarning shovqin-suroni toʻxtab qolar ekan.

Abu Hafs Kabir madrasasidan juda koʻp yetuk fiqhshunos olimlar, qozilar, avliyolar, imomlar yetishib chiqqan. Shu sababdan IX asrdan boshlab Buxoro „Qubbat ul-islom“ („Islom gumbazi“) nomi bilan shuhrat qozongan. Xususan, Imom al-Buxoriy (810–870) madrasa taʼlimini ushbu oʻquv muassasida yakunlagan. Buxorodagi ilk kutubxonalardan biri ham shu yerda tashkil qilingan deb taxmin qilinadi.

Tarixchi Herman Vamberi (1832–1913) va as-Saʼdiy oʻzining asarida Imom Abu Hafs Kabir Buxoriyning madrasasi islom olamining turli oʻlkalaridagi olimlar va talabalar orzu qilgan eng yaxshi madrasa bo‘lganini ta’kidlashgan.

Abdusattor Jumanazarga koʻra, madrasa bilan bogʻliq ayrim tarixiy yodgorliklar hozirda saqlanib qolgan. Ayrimlari taʼmirlangan. Unda Buxoro inqilobiga qadar dars oʻtilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Olmachi koʻchasi (Toshkent)

**Olmachi koʻchasi** — Mirzo Ulugʻbek tumanining „Olmachi“ mahallasi hududida. Mustaqillik va Parkent koʻchalari oraligʻida. Uzunligi 2 km atrofida.

XX asrning 1-yarmida tashkil topgan. 1997-yil 18-dekabrda joyning tarixiy nomi sifatida Olmachi nomi berilgan. Tarkibida 6 ta tor va 5 ta berk koʻcha bor.

Yoʻnalishida tuman prokuraturasi, tuman fuqarolar sudi, tuman ichki ishlar boshqarmasi, „Tumangaz“, Toshkent kimyo-texnologiya instituti noorganik moddalar texnologiyasi fakulteti, Toshkent arxitektura va qurilish instituti arxitektura va qurilish fakulteti, „Kapitalbank“ filiali, Mudofaaga koʻmaklashuvchi „Vatanparvar“ tashkiloti, dorixonalar, 128-bogʻcha, 71-maktab, savdo shoxobchalari, koʻp qavatli va shaxsiy turar joy binolari joylashgan. Yaqinida Mirzo Ulugʻbek tuman hokimiyati, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, „Buyuk Ipak yoʻli“ va „Pushkin“ metro bekatlari bor.

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Oltintepa koʻchasi (Toshkent)

**Oltintepa koʻchasi** — Mirzo Ulugʻbek tumanining „Oltintepa“, „Boʻzariq“, „Alpomish“ mahallalari, Yashnobod tumanining „Doʻstlik“ mahallasi hududida. Parkent va Doʻrmon yoʻli koʻchalari oraligʻida. Uzunligi 3 km atrofida.

XX asrning 1-yarmida tashkil topgan. Dastlab Voroshilov, 1962-yil 12-iyulda Tsiolkovskiy nomi berilgan. 2008-yil 6-maydan Oltintepa koʻchasi nomi bilan yuritiladi. Tarkibida 5 ta tor koʻcha bor.

Yoʻnalishida Sanitariya gigiyena va kasb kasalliklari instituti, 196-bogʻcha, 130-maktab, avtomobil taʼmirlash ustaxonasi, gʻisht zavodi, akkumulyator sexi, „Golden Xill“ restorani, „Yevraziya“ kafesi, savdo shoxobchalari, avtobaza, goʻzallik saloni joylashgan. Yaqinida Qorasuv 6-mavzesi, Parkent bozori bor. Qorasuv kanali okib utadi.

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Mezuza

**Mezuza** (ibr. „eshik yondori“) – yahudiylar uyida eshikning tashqi yondoriga osib qoʻyiladigan pok hayvon terisidan tayyorlangan va maxsus duolar yozilgan oʻram. Oʻramning ichki qismiga Shma oyatlarining uchdan ikki qismi bitilgan boʻladi. Uning tashqi tomoniga esa Shadday – „Qudratli“ degan soʻz yozilgan. Musoning Besh kitobida ikki joyda Xudo soʻzini „Uyingiz eshigingizning yondoriga (mezuzot)“ deb buyurilgan. Natijada ushbu jumladagi mezuzot soʻzidan mezuza shakli chiqarib olingan. Mezuza matni 22 satrdan iborat boʻladi. Eshik yondoriga mezuza oʻrnatish chogʻida yahudiylar „Senga shukrlar boʻlsin, ey bizga mezuza oʻrnatishni buyurgan xudo“, deb duo qiladilar. Qoidaga koʻra mezuza maxsus futlyarga joylashtiriladi. Ushbu futlyar eshik yondorining yuqori oʻng burchagiga osiladi. Arxeologik manbalar ilk memuzalar Ikkinchi Ibodatxona davriga taalluqli ekanligini koʻrsatadi. Oʻrta asrlarda esa bunday oʻramlarning tashqi tomoniga farishtalarning nomlari va timsollar kabi sehrli qudratga ega boʻlgan narsalarni kiritish anʼanasi shakllangan. Biroq bunday turdagi mezuzalar tumorlarga aylanib qolishi mumkinligi sababli yahudiy olimi Maymonid tomonidan keskin tanqid qilingan. Shu sababli bugungi kunda mezuzalarga kriptogramma yoki timsollar tasviri tushirilmaydi. Mezuza xonadonning kiraverish eshigi hamda har bir xona eshigiga osib qoʻyiladi. Bugungi kunda jamoat binolari va sinagogalarning eshiklariga ham mezuza ilib qoʻyish odati keng tarqalgan. Mezuzaga yozilgan matn zararlanmaganligiga amin boʻlish maqsadida uni muntazam ravishda (har yetti yilda ikki marta) tekshirib turish talab etiladi. Yahudiy diasporasida esa yangi uyga koʻchib kirgandan soʻng 30 kun ichida, Isroilda esa koʻchib kirgan vaqtning oʻzida eshikka mezuza osish anʼanasi qabul qilingan. Agar uy sotiladigan yoki oʻzga bir insonga ijaraga beriladigan boʻlsa, mezuzalar osilgan joyidan olinmaydi. Yahudiylar orasida uyga kirish va undan chiqish chogʻida mezuzani barmoq bilan silash va oʻpish odati mavjud. Talmudga koʻra, mezuza xudo tomonidan Isroilga hadya qilib berilgan yetti misvotning biri hisoblanadi. Mezuza yahudiylik dinida eng koʻp amal qilinadigan buyruqlardan biridir. Aksar hollarda mezuza futlyarlari yahudiy hunarmadchiligining klassik namunalari boʻlib hisoblanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Mennonitlar

**Mennonitlar** – XVI asrning 30-yillarida anabaptizmdan ajralib chiqqan va oʻz nomlanishini rahbari gollandiyalik ruhoniy Menno Simonsdan oldilar. Mennonitlar har qanday zoʻrlashni gunoh deb hisoblaydilar, moʻmin boʻlishni, yomonlikka zoʻrlikni qarshi qoʻymaslikni targʻib qiladilar. Baptist va anabaptistlar singari choʻqintirishni katta boʻlganda oʻtkazishni toʻgʻri deb biladilar, chunki ijodkor eʼtiqod faqat katta kishilarda boʻlishi mumkin deb hisoblaydilar. Xristianlikda qabul qilingan vino va non bilan tamaddi qilish marosimidan tashqari oʻziga xos gʻururni tiyish timsoli boʻlgan bir-birining oyogʻini yuvish marosimi ham mavjud. Diniy jamoaning barcha choʻqintirilgan aʼzolarining tengligiga qaramasdan mennonitlar oʻrtasida ruhoniylar ham bor. Menonnitlar Isonining yerga ikkinchi marta qaytib kelishi va kelajakdagi Xudoning Yerdagi saltanati haqidagi tasavvurlarga ega. Inson taqdirining oldindan belgilanganligi haqidagi gʻoyani tan olmaydilar. Ularning fikriga koʻra, inson erkin irodaga ega.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Voleybol toʻpi

**Voleybol toʻpi** — bu yopiq voleybol, plyaj voleyboli yoki boshqa kamroq tarqalgan sport turlarida oʻynash uchun ishlatiladigan toʻp. Voleybol toʻplari yumaloq boʻlib, anʼanaviy ravishda oʻn sakkizta toʻrtburchaklar shaklidagi sintetik yoki haqiqiy teridan yasalgan qismlardan iborat.

## Voleybol toʻpining sifatlari
*Yopiq voleybollar* sportning yopiq versiyasi uchun, *plyaj voleybollari* esa plyaj oʻyinlari uchun moʻljallangan. Yopiq voleybol toʻplari ikkita versiyada ishlab chiqariladi: yoshlar moʻljallangani biroz kichikroq va ikkinchisi esa odatiy voleyboli toʻpi. Plyaj voleybollari standart yopiq toʻplardan bir oz kattaroq, tashqi tuzilishi qoʻpolroq va ichki bosim pastroq. Ular yorqin rangli yoki oq boʻlishi mumkin.

### Asosiy brendlar
Amaldagi raqobatbardosh voleybol toʻplarining bir nechta brendlari mavjud, jumladan shular. Lekin boshqa brendlar ham mavjud

* Tachikara
* Molten
* Allsix
* Copaya
* Wilson
* Baden Sports
* Mikasa
* Mizuno
* Nike
* Spalding
* Beta
* Gala (Chexiya Respublikasida ishlab chiqarilgan)

### Qabul qilingan foydalanish

* Mikasa Xalqaro voleybol federatsiyasi va CEV — Yevropa voleybol konfederatsiyasining rasmiy toʻplarini ishlab chiqaradi (plyaj va yopiq joylar uchun).
* Molten AQSh voleybolining rasmiy toʻpini ishlab chiqaradi
* Molten NCAA Voleybolining rasmiy toʻpini ishlab chiqaradi (yopiq).
* Wilson professional voleybol assotsiatsiyasining rasmiy toʻpini ishlab chiqaradi (plyaj).

## Yana qarang

* Rasmiy toʻplar taʼminotchisi

## Manbalar

## Havolalar

* CEV va Mikasa Venada Chempionlar ligasining yangi voleybolini taqdim etdi
* CEV veb-sayti — Europeenne de Volleyball Konfederatsiyasi
Jaloluddin ar-Riygʻazmuniy

**Jaloluddin ar-Riyg‘azmuniy, al-Hanafiy** (1100-yil (hijriy 493-yil vafot etgan) — qozi. Uning „*Ilmu-sh-shurut va-s-sajalot*“ („Shartlar va arxiv ilmi“) asari mavjud.

## Manbalar
Metodistlar

**Metodistlar** – Angliyada *XVIII asr*da paydo boʻlib, anglikan cherkovining yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Uning tarafdorlari xristian axloqi meʼyorlariga metodik ravishda rioya qilishni talab qilganlaridan nomlanishi kelib chiqadi. Taʼlimotining asoslari anglikanlar taʼlimotiga yaqin turadi. Angliyadan tashqari bu yoʻnalish *AQSH, Kanada, Avstraliya, Janubiy Koreya* va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Metodizm tarafdorlari **31 mln.** kishini tashkil qiladi. U.Buts asos solgan **"Xaloskorlar Armiyasi"** metodizmga yaqin turadi. Uning taʼlimoti metodistlarnikidan farq qilmaydi. „Xaloskorlar Armiyasi“ harbiy tashkilot singari tashkil etilgan. Bu tashkilot aʼzolari koʻcha-koʻylarda vaʼzxonlik qilish bilan mashhurlar.Bu davrda dunyoning 48 ta davlatida paydo boʻldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Milliy dinlar

**Milliy dinlar**–oʻz mazmun-mohiyati bilan asosan bir millatga mansub xalqlar eʼtiqod qiladigan dinlardir. Milliy dinlar shakllanishining dastlabki va eng soʻnggi davrlarini bir-biridan farqlash lozim. Dastlabki Milliy dinlar quldorlik jamiyatida vujudga kelgan boʻlib, odatda, politeistik, yaʼni koʻp xudolik dinlari boʻlgan. Masalan, qadimgi grek dini koʻp xudolikning oʻzginasidir. Zevs-pantion (qadimgi grek tilida – bosh xudo) hisoblanib, bir ukasi dengiz xudosi, ikkinchi ukasi – yer osti podsholigining xudosi hisoblanar edi. Shuningdek, muhabbat va goʻzallik maʼbudasi, urush xudosi xudosi, quyosh xudosi va sanʼat homiysi va boshqa yana bir qancha xudolar boʻlgan. Quldorlik jamiyatidagi dastlabki Milliy dinlarning oʻziga xos yana bir xususiyati oxirat toʻgʻrisidagi tasavvurning paydo boʻlishi va unga ishonishidir. Ammo bu davrda bunday tasavvurlar hali toʻla shakillanmagan edi. Ular keyingi davrlarda rivojlangan. Bu davrda qurbonlik qilish keng rasm boʻlib hatto majburiy marosimlardan biri hisoblanar edi. Xudolar yoʻlida meva-cheva, noz-neʼmatlardan tortib, uy hayvonlarining barcha turlarigacha, qadim zamonlarda esa hatto odamlar ham qurbon qilinar edi. Milliy dinlar rivojlanishining soʻnggi davrlariga kelib odamlar oʻrniga hayvonlar qurbon qilina boshlagan. Shu bilan birga oxirat haqidagi tasavvurlar keng targʻib qilinardi. Milliy dinlar elat millat dinlari deb ham yuritiladi. Chunki ular urugʻ-qabila dinlaridan farqli ravishda sinfiy jamiyat qaror topishi va shakillanishi davrida vujudga kelgan va rivojlangan. Binobarin, ular avvalo elatning soʻngra, millatning shakllanishini oʻzlarida aks ettirgan. Milliy dinlar tasavvur qilingan xudolar milliy xudolar hisoblanib, ibodat marosimlar asosan muayyan elat yoki millatnikigagina mos tushar edi. Binobarin, bu xildagi qadimgi dinlar milliy davlat xarakterida boʻlishi bilan boshqa din shakillaridan ajralib turgan. Eng soʻnggi davrning milliy dinlariga quyidagilar kiradi: hinduizm, jaynizm, sikxizm, daosizm, konfusiylik, sintoizm va iudaizm (yahudiylik).

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Nastika

**Nastika** – qadimgi hind falsafiy maktabi boʻlib bu maktabga quyidagi guruhlar kiradi: chorvaka – lokayaka, buddizim va jaynizim. Chorvaka – lokayata tarafdorlari materialistik talimotni ilgari surganlari uchun „Veda“ning muqaddasligini tan olishmaydi hamda olam ilohiy kuch tomonidan yaratilmagan, „Veda“ haqiqiy bilim deb taʼkidlashadi. Buddizm va jaynizm diniy-falsafiy maktablar boʻlishiga qaramay ular ham „Veda“ning muqaddasligini tan olmagan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Neobuddizm

**Neobuddizm** (*neo*… – yangi va buddizm) – XX asrning 40-50-yillaridan boshlab keng tarqala boshlagan diniy-ideologik oqim boʻlib, Birma, Tailand, Laos, Vyetnam mahalliy ziyolilarining ozodlik va milliy uygʻonish harakati bilan bogʻliqdir. Uning asosida yangi zamon talabiga javob bera oladigan bunyodkor gʻoyalarni targʻib qilish, paygʻambar va avliyolarni yaratish, taqvodorlik va tarkidunyochilikni rad etish, „karma“ kabi masalalar yotadi. Aql-idrokning ahamiyatsizligi, dinning najotkorligi eʼtirof etilib, buddaviylik gʻoyalarini tushuntirishda bilish nazariyasi, psixoanaliz usullaridan foydalaniladi. Milliy ozodlik kurashida faol qatnashgan neobuddizm oqimi diniy-islohotchilik harakati kuchayishiga katta taʼsir koʻrsatgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Jamoluddin at-Tabriziy

**Jamoluddin ibn Abul Qosim ibn Muhammad Rizo ibn Abul Qosim ibn Ali ibn Asg‘ar at-Tabotaboʻiy, at-Tabriziy, an-Najafiy** (Najafda 1908-yil (hijriy 1326-yil)da tigʻilib, shu yerda 1950-yil (hijriy 1369-yil)da vafot etgan) — olim, faqih va usul al-fiqh bo‘yicha yetuk mutaxassis bo‘lgan.

## Asarlari
* „*al-Kashkul*“ („To‘plam“).

## Manbalar
Novoapostol cherkovi

**Novoapostol cherkovi** – XIX asrning oʻrtalarida Angliyada vujudga kelgan protestantlik yoʻnalishlaridan biri. Hozirgi vaqtda dunyoning 180 ta davlatida 50 ga yaqin jamoa, 9 millionga yaqin aʼzolariga ega. Cherkov diniy taʼlimotida 7 sirli marosimning uchtasi eʼtirof etiladi:
– suv bilan choʻqintirish (yoshning farqi yoʻq);
– non va vino bilan totinish;
– Muqaddas Ruh bilan insonning ichki
olamini butunlay yangilash.
Cherkov taʼlimotiga koʻra, Xudo ruhoniylarning duo va fotihalari sababli bandalariga oʻzining mehru muruvvatini ato qiladi. Marhumlar ruhiga bagʻishlab biri yilda uch marotaba (mart, iyul va noyabr oylarining birinchi yakshanba kunlarida) oʻtkaziladigan diniy marosimlar ham „Novoapostol cherkovi“ning oʻziga xos xususiyatlaridan hisoblanadi. Bu marosimlarda marhumlarning qarindoshlari va ruhoniylar ishtirok etib, xudodan ularning bu dunyoda qilgan gunohlarini avf etishini soʻrab, ibodat qiladilar. Cherkovni birinchi apostol va apostollar boshqaradilar. Oʻz navbatida ular xristianlikdagi mashhur 12 apostolning oʻrinbosarlari hisoblanadilar („Novoapostol cherkovi“ nomi shundan kelib chiqqan). Birinchi apostol, diniy qoidalarga asosan, Xudoning yerdagi vakili hisoblanadi. Cherkov xodimlari oʻz vazifalarini bepul va oʻzlarining asosiy kasblaridan tashqari bajaradilar. Har bir jamoa 150-170 kishilik katta oila kabi tashkil etiladi. Pastorlar kamida ikki oyda bir marotaba har bir uyni ziyorat qiladilar. Asosiy eʼtibor bolalar va oʻsmirlar tarbiyasiga, nogiron va kambagʻallarga yordam qilishga qaratiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Nosix va mansux

**Nosix va mansux** (arab. oʻchiruvchi va oʻchirilgan; nosix mansuxni yoʻqotgani yoki hukmini oʻzgartirgani) – istilohda – avvalgi hukmini keyingisi bilan bekor qiluvchi hadis nosix va bekor boʻlgani mansux deyiladi. Hadislarning nosix va mansuxini aniqlash nihoyatda mashaqqatli muhim fandir. Bu quyidagi qoidalarga asosan bilinadi:

1. Rasululloh (s.a.v.)ning avval aytgan hadislarini keyingisi bilan almashtirganlarini ochiq bayon qilishlari orqali. Masalan, Burayda (r.a.) hadisida Rasululloh (s.a.v.) „Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilaveringlar, chunki, qabrlar oxiratni eslatadi“, deganlar.

2. Sahobiyning soʻzi orqali. Sahobiy, Rasululloh (s.a.v.)ning falon ishlari, falon ishlaridan keyin sodir boʻlgan, deydi. Masalan, Jobir (r.a.)ning Rasululloh (s.a.v.)ning soʻnggi ikki buyruqlaridan biri – oʻt tekkan narsadan tahorat qilinmaslikka buyurishlari boʻldi, degan hadisi. Yaʼni olovda pishgan narsadan yeb, tahorat qilib boʻlmasligini aytganlar.

3. Tarixni aniqlash, yaʼni hadislarning aytilgan vaqtini: qaysi biri avval, qaysi biri keyin ekanligini bilish orqali. Masalan, Imom Abu Dovud rivoyat qilgan hadisda Rasululloh (s.a.v.): Qon oldirish va qon quyish roʻzani ketkazadi, deganlar. Boshqa Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisda Rasululloh (s.a.v.)ning ehromda va roʻzadorlik holatda qon oldirganliklarini Abdulloh ibn Abbos aytgan. Birinchi hadis Makka fathida aytilgan. Ikkinchisi esa vidolashuv haji vaqtida aytilgan.

4.Ijmoning koʻrsatishi bilan. Masalan, Imom Dorimiy rivoyat qilgan hadisda: „Kim mast qilguvchi ichimlik ichsa uni darralanglar, agar toʻrtinchi marta ichsa oʻldiringlar“ degan. Imom Navaviy bu hadisni ijmo nasx qilganini aytgan. Ammo ijmo nasx ham, mansux ham qilmaydi, balki nosixni koʻrsatadi. Nosix va mansux boʻyicha Ahmad ibn Hanbalning „an-Nosix va-l-mansux“ asari mavjud.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Monofizitlik

**Monofizitlik** (yunon tilida monos-bir, physis- tabiat, tabiiy) – Vizantiyada xristian dinidagi nestorian yoʻnalishiga qarshi 5-asrda vujudga kelgan diniy taʼlimot boʻlib, 428-431-yillarda Konstantinopol patriarxi Nestoriyning Iso Masix odam sifatida tugʻilib, keyinchalik u xudoning oʻgʻli, yaʼni messiyaga aylangan degan fikriga monofisitlar qarshi chiqib, ular Iso Masixda ikki tabiat, insoniylik va ilohiylik oʻzaro singib ketgan deb hisoblaydilar. Monofisitlik taʼlimoti Vizantiyaning sharqiy viloyatlari Misr, Suriya, Armaniston hududlarida tarqalib, siyosiy separatizm bayrogʻiga aylandi. Monofisitlar 451-yilda Xalkidon sobori tomonidan ayblanib, keyingi davrlarda armon, xabash, kopt yaʼni Misr va „yakovit“ yani Suriya cherkovlarida xukmron mavqega ega boʻldilar. Xristianlikdagi ortodoksal aqida va monofisitlar oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv natijasida 7-asrda Vizantiyada Monofelitlar taʼlimoti vujudga kelib, ularning fikriga koʻra Iso Masix ikki tabiatga ega boʻlgani bilan yagona erkka hamda xudoinsonlik quvvatiga ega edi deb hisoblanadi. Monofisitlik taʼsiri ostida Sharqqa ketishga majbur boʻlgan nestorianlar Eron, Markaziy Osiyodan Xitoygacha boʻlgan xududlarga tarqalib, 13-asrgacha bu yerlarda katta taʼsirga ega boʻldilar. Hozirgi davrda Eron, Iroq va Suriyada nestorian taʼlimotiga eʼtiqod qiluvchilar bor.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Oltin vodiy koʻchasi (Toshkent)

**Oltin vodiy koʻchasi** — Sergeli tumanining „Oltin vodiy“ mahallasi hududida. Bezakchilik koʻchasi bilan Oltin vodiy 3-berk koʻchasi oraligʻida joylashgan. Uzunligi 1 km atrofida.

XX asrning 50-yillarida tashkil topgan. Dastlab Vengriya koʻchasi deb yuritilgan. 1997-yil 18-dekabrda „Oltin vodiy“ nomi berilgan. Tarkibida 2 ta tor va 2 ta berk koʻcha mavjud.

Yoʻnalishida „Fayz Xundeyshn“ Oʻzbekiston-Buyuk Britaniya qoʻshma korxonasi, Mexanika-taʼmirlash zavodi, „Qurilish lizing“ korxonasi, 359-bogʻcha, militsiya tayanch punkti, savdo shoxobchasi, dorixona, pochta, firma ofislari, koʻp qavatli va shaxsiy turar joy binolari joylashgan. Yaqinida „Toshshaharnur“, „Shamol“, „Vagon restoran“ va „Gyottegrup“ korxonalari, turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari bor.

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Ajuga turkestanica

***Ajuga turkestanica*** — Oʻrta Osiyoda o‘suvchi gulli oʻsimlik turi. Alohida tur sifatida birinchi marta 1894-yilda tasvirlangan.

## Tavsif
*A. turkestanica* — balandligi 40 dan 60 sm gacha boʻlgan koʻp yillik o‘t oʻsimlik. Barglari elliptik choʻzinchoq shaklga ega, tekis qirrali, uchi oʻtkir. May va iyun oylarida gullaydi. Gullari kichik, pushti rangga ega va ikkitadan barg qoʻltigʻida joylashgan. May oyining oxirida mevasi pishib yetiladi.

## Tarqalish
*A. turkestanica* Oʻrta Osiyoning Pomir-Oloy togʻ tizmalarida, Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyatida o‘sadi. Bu tur Tojikiston janubidagi past togʻli hududlarda ham topilgan. U dengiz sathidan 2500 metr balandlikdagi toshloq yerlarda oʻsadi. 

## Foydalanish
*A. turkestanica*, boshqa koʻplab *Ajuga* turlari bilan bir qatorda, dorivor taʼsirga ega ekanligi taxmin qilingan. Bugungi kunda *A. turkestanica* ekstrakti boʻlgan koʻplab bodibilding qoʻshimchalari bor. *A. turkestanica* turkesteron kabi ekdisteroid hosilalarini oʻz ichiga oladi, ammo ular sutemizuvchilarda anabolik taʼsir koʻrsatadimi yoki yoʻqmi aniq emas.

## Manbalar
Jamoliddin al-Ubodiy

**Jamoliddin Ubaydulloh ibn Ibrohim ibn Ahmad ibn Abdulmalik ibn Umar ibn Abdulaziz ibn Muhammad ibn Jaʼfar ibn Horun ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Mahbub ibn Valid ibn Uboda ibn Somit al-Ansoriy al-Ubodiy al-Mahbubiy al-Buxoriy al-Hanafiy (Abul Fazl)** (1232-yil (hijriy 630-yil) jumodulavval oyida 84 yoshda vafot etgan) — faqih. Mazhab ilmida yuqori cho‘qqiga erishgan, haybatli vaseribodat bo‘lgan.

## Manbalar
Nyuiva

**Nyuiva** - qadimgi Xitoy (daosizm) diniy e’tiqod tizimiga kirgan panteondagi eng ulugʻ ma’budlardan biri hisoblanib, u insoniyatni yaratuvchi, yer yuzini suv toshqinidan saqlovchi hamda nikoh va oila homiysi sifatida e’zozlangan. Rivoyatlarda Nyuiva inson kabi bosh va qoʻl hamda ilon singari tanaga ega ma’bud shaklida tasvirlangan. Uning ismi xitoy tilida “Nyu Gua” tarzida talaffuz qilinib, bunda “Gua” shilliqqurtsimon jonzotni bildiradi. Qadimgi Xitoy diniy e’tiqodiga koʻra, ba’zi mollyuska, hasharot va sudralib yuruvchi jonzotlar oʻzining tashqi qobigʻi (teri)ni oʻzgartirish, tanasini yoshartirish va hatto, abadiylik baxsh etish qobiliyatiga ega boʻlgan. Shu jihatdan, Nyuiva ham yetmish marotaba qayta tugʻilgan va u har bir tugʻilishida borliq yangi oʻzgarishga yuz tutgan, deb ishonilgan. Shu bilan birga, rivoyatlarda kelishicha, Nyuiva oʻta qudratli boʻlgan va undan yana oʻnta ma’bud dunyoga kelgan. Boshqa bir afsonaga binoan, Nyuiva va uning ukasi Fusi ilk ilohiy juftlik sanaladi. Arxeologik topilmalarda ular inson boshi va ilonsimon tana bilan bir-biriga yoki qarama-qarshi qarab turgan tarzida ifodalanganini koʻrish mumkin. Oʻz davrida, bahorning ikkinchi oyida muhabbat va nikoh timsoli sifatida ikkisiga atab qurbonlik va maxsus marosimlar oʻtkazilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Jammol

**Muhammad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Hamza ibn Jamil al-Bag‘dodiy (Abu Jaʼfar)** (957-yil (hijriy 346-yil) zulhijja oyida Samarqandda vafot etgan) tuyalari ko‘p bo‘lganidan „Jammol“ (tuyali) laqabi bilan mashhur bo‘lgan samarqandlik muhaddis va usul ilmining bilimdoni. Abu Ali Naysoburiy u kishidan 40 juzga teng keladigan kitob ilmini rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Mór Adler

**Mór Adler** (1826, Obuda — 1902, Budapesht) — venger rassomi.

## Faoliyati
Kelib chiqishi Yahudiy boʻlgan Adler venger rassomchiligining kashshoflaridan biri edi. U oʻzining portret va natyurmort janrlarida chizgan rasmlari bilan mashhur boʻlib, ularga ajoyib realistik tus bergan.

U Vena akademiyasiga tahsil olish uchun borgan Veyzenberger grafik sanʼat maktabining bir qancha talabalari orasida ajralib turgan. Bu yerda u 1842-1845-yillar orasida oʻsha paytdagi taniqli tarixiy va diniy rassomlar Ender va Kupelwieser qo‘l ostida  saboq oladi. U umumiy kasalxonada shifokor uchun tibbiy mavzulardagi rasmlar bilan oʻzinining qobiliyatini shakllantirdi.

Keyin u Zimmermann va Schnorr von Carolsfeld asarlarini oʻrganish va Parij va Drollingda keyingi tadqiqotlar uchun Myunxenga yoʻl oldi.

U 1848-yilda Pestga joylashdi va u yerda oʻz karyerasining oxirigacha sanʼat olamining hurmatli shaxsiga aylanadi. U 1851-yilda „Pest Artists Group“ koʻrgazmasida natyurmort uslubidagi suratlari bilan qatnashgan va keyingi 58 yil davomida har yili ishtirok etadi. U uzoq vaqt Pestda qolishini faqat bir necha chet el mamlakatlariga, xususan Germaniya, Italiya va Fransiyaga safarlari hisobiga toʻxtatdi. Uning asarlari 1896-yilgi Vengriya ming yillik koʻrgazmasida va 1900-1901-yillardagi qishki koʻrgazmada (onasining mehrli tasviri) namoyish etildi.

## Toʻplamlar

* Vengriya tarixiy portret galereyasi — *Baron Jozsef Eotvos portreti*, 1872 yil
* Tasviriy sanʼat muzeyi — *natyurmort*
* Ernst muzeyi — *avtoportret*

## Manbalar

* Vengriya Vikipediyasi
* Adler, Mór  , Peter Ujvári (ed.) (1929), *[[Magyar Zsidó Lexikon]]* (*"Vengriya yahudiy entsiklopediyasi"*), jild. 1, p.&nbsp;9

## Havolalar

* Tasvirlangan nekroloq  , Károly Lyka (ed.) (1902), *Művészet* (*"Sanʼat"*), jild. **1** (6), bet.&nbsp;422-424; Vengriya Tasviriy sanʼat akademiyasi kutubxonasi orqali.
Shokoladli truffle

**Shokoladli truffle** – an'anaviy ravishda shokolad, kakao kukuni, hindiston yong'og'i yoki maydalangan va qovurilgan yong'oqlar (odatda funduk yoki bodom ) bilan qoplangan shokoladli qandolat mahsulotlarining bir turi bo'lib, odatda sharsimon, konussimon shaklda bo'ladi.

Ularning nomi truffle qo‘ziqoriniga o'xshash ko'rinishidan kelib chiqqan.

## Turlari

* Shveysariya trufflesi, eritilgan shokoladni sutli qaymoq va sariyog'ning qaynab turgan aralashmasiga qo'shib, qolipga quyiladi keyin ustidan  kakao kukuni sepiladi. Fransuz trufflesi kabi, ularni ham uzoq muddat saqlab bo‘lmaydi, tayyorlanganidan keyin bir necha kun ichida iste'mol qilinishi kerak.
* Yangi qaymoq va shokoladdan tayyorlangan fransuz trufflesi, so'ngra ustidan kakao yoki yong'oq kukuniga sepiladi.
* Ispan trufflesi, quyuq shokolad, quyultirilgan sut, rom (yoki har qanday turdagi likyor) va shokolad sepish bilan tayyorlanadi.
* Emulsiyaning suvdagi moy turini yaratish uchun sirop va kakao kukuni, sut kukuni, yog'lar va boshqa shunga o'xshash ingredientlardan tayyorlangan odatiy Yevropa trufflesi.
* Amerika trufflesi, yarim oval shakldagi, shokolad bilan qoplangan truffle, sariyog‘ quyuq yoki sutli shokoladlar aralashmasi va ba'zi hollarda qotib qolgan kokos moyi qo‘shiladi.

Boshqa uslubdagi trufflelarga quyidagilar kiradi:

* Belgiya trufflesi yoki pralin, ganache, yog‘ kremi yoki yong'oq pastalari bilan to'ldirilgan quyuq yoki sutli shokoladdan tayyorlangan.
* Kaliforniya trufflesi, fransuz trufflesining kattaroq versiyasi, birinchi marta Elis Medrich tomonidan 1973-yilda tayyorlangan. U bu kattaroq trufflelarni Berkli shahridagi Gourmet Ghetto mahallasidagi *charkuteriyada* sotgan.

## Manbalar
Jaʼfar az-Zanjoniy

**Jaʼfar ibn Abdulloh al-Xu’iyniy, az-Zanjoniy** (1838-yil (hijriy 1254-yil)da tug‘ilib, 1916-yil (hijriy 1334-yil)da vafot etgan) — faqih va usulchi bo‘lgan.

## Asarlari
* „Taqrirot fi usul“ („Usul ilmi tadqiqoti“).

## Manbalar
Brigadeiro

**Brigadeiro** (port. brigadeiro — 1946-yilda Rio-de-Janeyrodagi qandolatchi Haloisa Nabuko de Oliveyra tomonidan yaratilgan anʼanaviy braziliya shirinligi . Brigadeiro quyultirilgan sut, kakao kukuni, sariyog‘ va tashqi qatlamni qoplaydigan shokolad parchalari bilan tayyorlanadi.

## Yaratilish tarixi
"Brigadeiro" nomining kelib chiqishi 1946-yilda Braziliya prezidentligiga Milliy demokratik ittifoq nomzodi brigadir Eduardo Gomesning prezidentlik kampaniyasidan kelib chiqqan. Brigadeiro nomzodini qo‘llab-quvvatlagan Haloisa Nabuko de Oliveyra yangi shirinlikni yaratadi va uni nomzod nomi bilan ataydi. Doce de brigadeiro (Brigadirning shirinligi) tezda butun mamlakat boʻylab mashhur boʻldi. Keyinchalik uning nomi shunchaki „brigadeiro“ ga qisqartirildi. Shunga qaramay, nomzod Eduardo Gomes saylovda mag‘lub bo‘ldi va general Euriku Gaspar Dutra Braziliya prezidenti bo‘ldi.

## Zamonaviylik
Bugungi kunda brigadeiro butun Braziliyada keng tarqalgan mashhur shirinlikdi. Brigadeira odatda uyda tayyorlanadi, lekin uni koʻplab novvoyxonalar va kafelarda ham topish mumkin.
## Gallery

Fayl:BrigadeiroBrazil.jpg|Oddiy shokoladli brigadeiro 
Fayl:Brigadeiro - Flickr - Rod Senna.jpg|Yaqindan suratga olingan brigadeiro 
Fayl:Brigadeiro de chocolate branco 20190209.jpg|Oq shokoladli brigadeiro
Fayl:Brigadeiros decorados.jpg|Turli xil ta'mga ega brigadeirolar
Fayl:(2014-11-22) Brigadeiro Real - Fernandópolis - Brigadeiro de banana Romerito Pontes (15684235667).jpg|Bananli brigadeiro
Fayl:Brigadeiros.jpg|Brigadeiro turlari


## Manbalar
Jaʼfar ad-Diyvoniy

**Jaʼfar Vajih ibn Haris ibn Abdon ibn Ibrohim an-Najjor ad-Diyvoniy (Abul Abbos)** (milodiy 910-yil (hijriy 297-yil)da vafot etgan) Marv ahlidan boʻlgan va Diyvon mahallasida yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Jaʼfar at-Tubaniy

**Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Abbos at-Tubaniy (Abul Fazl)** (milodiy 891-yil (hijriy 278-yil)dan keyin vafot etgan- Tuban dehqoni, amiru-l-moʻminiyn mavlosi. Uni „Jaʼfar al-Kabiyr“, yaʼni"Katta Jaʼfar" deb ataydilar. U Tubanga kelgan va shu yerda istiqomat qilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Jaʼfar at-Tabriziy

**Jaʼfar ibn Ahmad ibn Lutf Alixon ibn Muhammad al-Magʻoniy, at-Tabriziy** (milodiy 1846-yil (hijriy 1262-yil)da vafot etgan) — faqih boʻlgan. U Najafda „al-Javohir“ kitobining muallifi Ali Muhammad Hasan huzurida ilm
oʻrgangan.

## Asarlari
* „*Sharhu-sh-sharoyiʼ*“ („Sharʼiy hukmlar sharhi“);
* „*Risola fi-l-asiri-l-inabiy*“ („Uzum sharbatining xususiyatlari haqidagi risola“).

## Manbalar
Jaʼfar al-Barzanjiy

**Jaʼfar ibn Ismoil ibn Zaynulobidin ibn Muhammad al-Barzanjiy, al-Husayniy** (milodiy 1899-yil (hijriy 1317-yil)da vafot etgan) — faqih va Rasulullohning siyratini yaxshi biladigan olim boʻlgan. „Al-Azhar“ universitetida oʻqigan. Madinada shofiʼiy mazhabiga oid fatvolar chiqarishni boshqargan va shu yerda vafot etgan.

## Asarlari
* „*Toju-l-ibtihoji ala-n-nuri-l-vahhoj fil-isroʻ*“ („Muhammad paygʻambarning Makkai mukarramadan Quddusga tungi sayohati asnosida koʻzni koʻr qiladigan darajada taralgan yorqin nurlardan hayratlanishning
avji“);
* „*al-Meʼroj*“ („Meʼrojnoma“);
* „a*l-Kavokib al-anvar ala iqdi-l-javhar fi mavlidi-n-nabiyi-l-azhar*“ („Nurli paygʻambarning tavalludi haqidagi marvaridlar shodasini nurafshon etayotgan eng yorugʻ yulduz“);
* „*Nuzhatu-n-nozir fi masjidi sayyidi-l-avvaliyn va-l-oxiriyn*“ („Sayyidi-l-avvalin va-l-oxirin masjidiga masʼul nozirning xatti-harakati“).

## Manbalar
Ashʼariylik

**Ash’ariylik** – islom dinidagi sunniylik yo’nalishining ikki asosiy kalom (aqida) ilmi maktablaridan biri. Asoschisi Abul Hasan Ash’ariy (873-935). Ash’ariylik maktabining taniqli vakillari Abu Bakr Boqiloniy (950-1013), Ibn Furq (vaf. 1015 y. ), Abu Ishoq Isfaroiniy (vaf. 1027 y.), Abul Maoliy Juvayniy (1028-1085), Abul Fath Shahristoniy (1086-1153), Faxriddin Roziy (1149-1209) va boshqalar hisoblanadi.
Ash’ariylik, faqatgina aqlga tayanuvchilar bilan faqat naql va uning zohiriga e’tibor beruvchilar o‘rtasidagi moʻtadil ta’limot bo‘lib, unda naql aqldan ustun qo‘yilgan hamda aql - bu naqlni tushunishdagi bir vosita, deb qaralgan. Ash’ariylar to‘rt fiqhiy mazhab imomlariga xilof qilmaganlar, Qur’onning biror oyatini va hadisi sharifni hamda sahoba va ulamolarning so‘zlarini inkor qilmaganlar. Ahli qibladan biror kishini kofirga chiqarmaganlar. Ash’ariylik moturidiylikdan bir necha aqidaviy masalalarda farq qiladi. Masalan, ash’ariylikda imon ziyoda va noqis bo‘ladi, deyiladi. Moturidiylikda esa, imon ziyoda va noqis bo‘lmaydi, deyiladi. Ash’ariylar qazo va qadarni quyidagicha ta’riflaydilar: «Qazo - Alloh taoloning hamma narsalarni kelajakda qanday bo‘lishini azaldan bilishidir». «Qadar - o‘sha narsalarni Allohning azaliy ilmiga muvofiq ravishda vujudga kelishidir». Moturidiylar qazo va qadar lafzlarining o‘rnini almashtiradilar. Shu kabi e’tiqodiy masalalarda mazkur ikki aqidaviy mazhab o‘rtasida shaklan ixtiloflar bo‘lsada asl mohiyatda ular bir-birlari bilan o‘xshashdir.
Ash’ariylikning qarashlarini eng avval Eronda (X asr) keng tarqalgan shofeiy mazhabi tarafdorlari qabul qilganlar. Ash’ariyning o‘zi tayangan hanbaliy mazhabi tarafdorlari bu maktab g‘oyalarini tanqid qilgan. Mashhur ilohiyotchilarning ko‘pchiligi (mas., Andalusiyada Ibn Hazm) ash’ariylik g'oyalariga qarshi chiqqan. Birinchi saljuqiy sulton To'g'rulbek (1038-1063 yillarda hukmronlik qilgan) davrida ash’ariylik ta’limoti bid’at deb e’lon qilinib, uning tarafdorlari ta’qib etilgan. Biroq bu ta’limot Abu Bakr Boqiloniy, Abu Homid Gʻazzoliy (1058-1111) kabi olimlarning asarlari tufayli musulmon olamida katta ta’sirga ega bo‘lib, kalom ilmida eng keng tarqalgan yirik aqidaviy mazhablardan biriga aylandi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Atraxassis

**Atraxassis-**Qadimgi Shumer afsonalaridagi donishmand madaniy qahramon. Shumer hududida joylashgan Sippar shahri xarobalaridan Atraxassis haqidagi afsona yozuvlari topilgan. Unga ko‘ra, ma’buda Mami insonlarni yaratadi, ma’bud Enlil esa yerni samodan ajratib, odamlarni dehqonchilikka o‘rgatadi. Odamlar o‘zlaridan ko‘payib, yerda shovqinli hayot kechira boshlaydilar.Darg‘azab Enlil ularga vabo, qurg‘oqchilik, ocharchilik kabi balolarni yo‘llaydi.Ammo insonlar barcha ofatlarni yengib o‘tib, yashashda davom etaveradilar. Enlil ularga 7 kun va 7 tun davom etgan suv toshqinini yuboradi. Atraxassis yashagan shaharda odamlar Enlilga sig'inishardi, u esa yerostidagi dunyo okeani, chuchuk suvlar ma’budi Enkiga e’tiqod qilardi.Enki Atraxassis turli balo ofatlarni yengib o‘tish yo‘llarini o‘rgatardi.Enki unga o‘z uyini buzib, undan chizmaga ko‘ra kema yasashni buyuradi. Enki ko‘rsatmasi bilan kemaga oilasi, xizmatchilari, hayvonlari va qushlarni olib, oxirgi teshikni smola bilan yopishi bilan, osmondan barcha ma’budlar qudrati bilan yaratilgan katta to‘fon yog‘iladi. Yomg‘ir va momaqaldiroq ilohi Adad o‘z aravasida samoda sayr qilib, kuchini ko‘rsatardi. Urush ilohi Ninurta plotinadagi suvlarni chiqarsa, arslonboshli burgut Anzud ma’budi tirnoqlari bilan osmonni yora boshlaydi.Bu dahshat ilohlarning o‘zlarini ham vahimaga soldi. 7 kundan keyin to‘fon tinib, suvlar singib ketgach, Enlil yerda bironta jonzot qolmaganidan quvonadi. Ammo Enki yordamida Atraxassis va uning kemasidagilar omon qoladilar. Ular yangidan hayot boshlaydilar.Atraxassisga boqiy umr ato etiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Asbobu-n-nuzul

**Asbobu-n-nuzul** - Qur’on ilmlarining asosiy tarmoqlaridan biri “Asbob” - “sabab” so‘zining ko‘plikdagi Makka va Madina shaharlarida Muhammad (s.a.v.)ga nozil qilingan oyatlarning “tushirilish” sabablarini o‘rganadi. Qur’on oyatlarining nozil bo‘lishida ikki xil holat kuzatiladi. Birinchidan, biror hodisa ro‘y berishi natijasida Qur’on oyatlari nozil bo‘ladi. Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, Muhammad (s.a.v.) sahobalarni Safo tepaligiga yig‘ib, “Men sizlarni ro‘parangizda turgan azobdan qo‘rqituvchiman” deydilar. Shunda Abu Lahab, “qo‘ling qursin, bizni shunga chaqirganmiding”, deydi va turib ketadi. Aynan shu hodisa munosabati bilan Qur’onning 111-surasi “Masad” nozil bo‘ladi. Ikkinchidan, Muhammad (s.a.v.)dan biror masala yoki uning hukmi haqida so‘ralganda Qur’on oyatlari nozil bo‘lgan. Abul Hasan Vohidiyning yozishicha, 571 ta oyat bilan bog‘liq sabablar mavjud. Qur’on oyatlari islom aqidalari, hukmlarining jamiyat va shaxs hayotidagi o‘rni, ahamiyatini belgilash uchun tushirilgan. “Asbobu-n-nuzul” ilmi bilan Ali ibn Maydoniy, Ibn Hajar Asqaloniy, Jaloliddin Suyutiy kabi olimlar shug‘ullanganlar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Twenty-Five Twenty-One

***Twenty-Five Twenty-One*** (; ) — 2022-yilda ishlangan Janubiy Koreya teleseriali boʻlib, rejissyor Jung Ji Xyon boʻlib, bosh rollarda Kim Tae-ri, Nam Ju Xyuk, Bona, Choy Xyon Vuk va Li Ju Myon oʻynaydi. Serial 1998-yildan 2021-yilgacha boʻlgan besh qahramonning ishqiy hayotini tasvirlaydi. U 2022-yil 12-fevralda tvN telekanalida premyerasi boʻlib oʻtgan va har shanba va yakshanba kunlari soat 21:10 da (Koreya vaqti bilan) 16 qismdan iborat boʻlgan. U Netflix-da translatsiya qilish uchun mavjud.

Serial tijorat hitiga aylandi va Koreya kabel televideniesi tarixidagi eng yuqori reytingli dramalardan biriga aylandi

## Manbalar

## Havolalar
*  
* 
*
Aron Kodesh (ahd sandig’i)

**Aron Kodesh (ahd sandig’i)**-Quddusga yo‘nalgan muqaddas sandiq (quti) bo‘lib, uning ichida “Tavrot” o‘ramlari saqlanadi. Olimlarning fikriga ko‘ra, Aron Kodeshning sinagogada paydo bo‘lish tarixi Birinchi Ibodatxonaning vayron etilish (mil. avv. 586 y.) davriga to‘g‘ri keladi va u “Amrlar Sandig‘i”ning ramziy o‘rnini bosuvchi sifatida yuzaga kelgan. U ibodatxonada “mehrob” vazifasini bajaradi va kirish eshigining ro‘parasida joylashtirilgan bo‘lib, Isroil Yeriga yo‘naltirilgan bo‘ladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Arman-Grigorian cherkovi

**Arman-Grigorian cherkovi**-V asrning o‘rtalarigacha Arman-grigorian cherkovi xristianlikning bir tarmog‘i hisoblangan. Lekin Vizantiyadan mustaqil bo‘lishga harakat qilgan hamda 451-yilda bo‘lib o‘tgan Jahon soborining monofizitlarga qarshi qaroriga norozilik bildirgan Arman-apostol cherkovi amalda ham Sharqiy, ham Gʻarbiy cherkovlardan ajralishga muvaffaq bo‘ldi. Arman-apostol cherkovining diniy ta’limoti pravoslavlik ta’limotiga juda yaqin. Faqat Arman-apostol cherkovida pravoslavlikdan farqli ravishda Isoning jismida xudolik va insonlik xislati alohida-alohida mavjud bo‘lmay, ular o‘zaro qo‘shilib ketgan, deb hisoblanadi. Cherkov ta’limotida xristianlikning barcha sirli marosimlari tan olinadi. Shu bilan birga, Arman-grigorian cherkovida boshqa xristian yo‘nalishlarida uchramaydigan “matax” deb nomlanadigan qurbonlik keltirish marosimi mavjud. Bu marosim katta bayramlar munosabati bilan amalga oshirilib, buqa, qo‘y yoki parranda so‘yilib, uning go‘shti maxsus duo bilan muqaddas tuzli suvda pishiriladi. Pishgan go‘shtning hammasi shu kunning o‘zida yaqin kishilarga tarqatilishi lozim.
Ushbu cherkov vakillari Iso tug‘ilgan kuni (Rojdestvo, 6-yanvar), Isoning xatna qilinishi (14-yanvar) kabi bayram va marosimlarni nishonlaydilar.
Samarqand shahridagi Arman-grigorian cherkovi 1903-yildan faoliyat ko‘rsata boshlagan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Jaʼfar al-Barzanjiy (adib)

**Jaʼfar ibn Hasan ibn Abdulkarim ibn Muhammad ibn Abdurrasul al-Barzanjiy, al-Madaniy** (shaʼbon oyida Madinada tugʻilib, 1764-yil (hijriy 1187-yil)da vafot etgan) — faqih va adib. Madinada shofiʼiy mazhabiga oid fatvolar chiqarishni
boshqargan.

## Asarlari
* „*Nazmu mavlidi-n-nabiy (s.a.v.)*“ (Nazmda bitilgan „Mavlidi-n-nabiy (s.a.v.)“);
* „*Qissatu-l-meʼroj*“ („Meʼrojnoma“);
* „*Manoqibu sayyidi-sh-shuhado sayyidina Hamza*“ („Shahidlarning sayyidi — janobimiz Hamzaning manoqibi“);
* „*al-Arin li asmoi-s-sahoba al-badriyyin al-fayz al-latif biijobati noibi-sh-sharʼi-sh-sharif*“ („Shariatning sharafli izdoshi javobidagi latif va fayzli ikki toʻlin oydek sahobalar ismlarining mavqei“);
* „*Joliyatu-l-kurub bi asmoʻi sayyidi-l-ajam va-l-arab*“ („Arab va ajamliklar janobining ismi sharifini eshitganda qaygʻuga tushuvchilar“);
* „*Iqdul-javhar fi mavlidi sohibi-l-havzi va-l-kavsar*“ („Jannatiy ariq va
kavsar sohibining tavalludi haqidagi gavharlar shodasi“);
* „*Talʼatu-l-badr*“ („Toʻlin oyning chiqishi“);
* „*Manzuma roʻiya fi asmoʻi ahli badr ala hurufi-l-muʼjam*“ („Toʻlin
oy ahlining alifbo tartibidagi ismi shariflari haqida koʻrinib turadigan manzuma“).

## Manbalar
Jaʼfar ar-Rudakiy

**Jaʼfar ibn Muhammad ibn Hakim ibn Abdurrahmon ibn Odam ar-Rudakiy (Abu Abdulloh)** (milodiy 941-yil (hijriy 329-yil)da vafot etgan) — samarqandlik shoir. Panj qishlogʻidan, soʻzlari taʼsirchan, mazmundor va yaxshi sheʼrlar bitadigan isteʼdodli ijodkor boʻlgan. U fors tilida yaxshi sheʼr bitgan ilk inson boʻlgan. Arabu Аjamda unga oʻxshash boshqa shoir boʻlmagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Arianchilar

**Arianchilar**-IV-VI asrlarda paydo boʻlgan xristianlikdagi bidʼatchi oqimlardan sanaladi.Oqimning nomi uning asoschisi Ariya ismidan olingan. Arianchilar xudoning uch koʻrinishga ega ekanligini tan olishmagan. Ariyaning taʼkidlashicha, oʻgʻil xudo maxluq, ipostas yaʼni, muqaddas uchlik bir iloh emas. Iso Xudo tomonidan yaratilgan va u insonlar bilan xudo oʻrtasida vositachi boʻlgan. Ariya Iso ota xudoning ayni oʻzi emas deb taʼkidlagan. Arianchilar ikkinchi butun jahon saborida butkul (381-yili) bidʼatchi oqim deb tan olingan. Ariyaga esa anafema (cherkovdan surgun qilish) jazosi qoʻllangan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ardvi Sura

**Ardvi Sura**-Ahura Mazdaning qizi, poklik, suv ma’budasi (erlar pushtining quvvati, ayollar homiysi, ayol pushtini farzand uchun olam kabi keng qiluvchi, ularning tug‘mog‘ida xaloskorlik qiladi, ona ko‘ksini sutga to‘ldiradi). El uchun nonu rizq o‘stiradi, podalarni to‘ydiradi, boyliklar undiradi va hokazo.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Arba Kanfot

**Arba Kanfot**-(**ibr.**To‘rtburchakli libos) yahudiylikdagi kichkina hajmdagi ibodat libosi. Uni “sisit” va “talit katan” deb ham nomlaydilar. Arba Kanfot uzunligi 3 fut, eni esa 1 fut bo‘lib, tepa qismining o‘rtasidan boshdan kiyishlik uchun joy bor. “Sonlar” kitobi (15, 37-41)da keltirilganidek, uni faqat erkaklar kiyishadi. Shuningdek,"talit” faqat tonggi ibodat vaqtida kiyimning ustidan tashlab olinsa, Arba Kanfot esa kiyimning ustidan kun davomida kiyib yuriladi. Ashkenazlarda “talit” 13 yoshdan buyurilsa,Arba Kanfot esa bola o‘zi mustaqil ravishda kiyinib yechinishga qodir bo‘lgandan keyishi mumkin. Arba Kanfotning kun davomida kiyim ustidan keyish odati qachon paydo bo‘laganini aniq aytish mushkul. Tahminlarga ko‘ra, Yevropada yahudiylar qattiq tazyiq ostida bo‘lgan vaqtlari bu odatni kiritganlar. Ular kun davomida katta “talit”ni kiyib yura olmaganlar, faqatgina ibodat vaqtida sinagogada kiyganlar. Biroq, amrni buzmaslik maqsadida Arba Kanfotni kiyim ustidan tashlab yurganlari qayd qilinadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Arask

**Arask**-zardushtiylikda rashk, hasad, baxillik, qizg‘anish devi (inson ruhiyatini tubanlikka olib borib, aqlni xiralatadi).
## Manbalar

## Adabiyotlar
*