open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Snowchild

**„Snowchild“** – kanadalik qoʻshiqchi va qoʻshiqlar muallifi The Weekndning, toʻrtinchi studiyaviy albomi – *[[After Hours]]* tarkibiga kiruvchi qoʻshigʻi. Qoʻshiq 2020-yil 20-mart kuni albomning boshqa treklari bilan birga chiqarilgan. Qoʻshiq uchun klip esa 2020-yil 22-iyulda taqdim etilgan. Qoʻshiq The Weeknd, Illangelo va DaHeala tomonidan yozilgan va prodyuserlik qilingan; shuningdek Belly ham qoʻshimcha mualliflik huquqlariga ega.

## Musiqiy klipi
„Snowchild“ qoʻshigʻining rasmiy videoklipi 2020-yil 22-iyul kuni chiqishidan ozgina vaqt avval The Weeknd tomonidan ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari orqali eʼlon qilingan edi. Animatsion musiqiy video D’Art Shtajio studiyasi tomonidan suratga olingan va „Until I Bleed Out“ klipi voqealarining davomini tasvirlaydi. Jurnalistlar ushbu videoni „Xotiralar yoʻli boʻylab qorongʻu sayohat“ deb taʼriflagan, chunki u The Weeknd faoliyatining olti asosiy bosqichida oʻzgarib borgan tashqi koʻrinishlari va musiqasining umumiy muhitini aks ettiradi.

Klip The Weekndning qizil kostyumda choʻl bagʻrida uygʻonishi bilan boshlanadi – bu joyni „Until I Bleed Out“ videoklipining soʻngida ham koʻrish mumkin edi. Keyinroq u qor bilan qoplangan Torontoda yurayotgan holatda, soʻngra neon chiroqlarga burkangan Yaponiyada tasvirlanadi. Shu joyda u pastga – Gollivudga tortib ketiladi va u yerda *[[Beauty Behind the Madness]]* davridagi sirli kishi bilan yuzma-yuz keladi. Shundan soʻng Tesfaye „Starboy“ klipidagi hashamatli saroyga yetib keladi va u yerda ikkita ayol bilan jang qiladi, ular oxirida qora panteralarga aylanadi. Jangdan keyin u birdan sanoat hududiga teleportatsiya qilinadi va u yerda „Call Out My Name“ klipidagi gʻayritabiiy qahramonga aylanadi. Bochkadagi olovda pullarini yoqib yuborgach, koʻrshapalaklar toʻdasiga aylanib, yana choʻlga va *After Hours* erasi videokliplaridagi obraziga qaytadi. U uzoqda koʻrinib turgan shahar – Torontoga qarab yoʻl oladi, biroq unga yaqinlashganida bu shahar Las-Vegasga aylanadi. Yuzida gʻamgin ifoda bilan u shaharga kiradi va oʻzini „Heartless“ videoklipi voqealarini boshlayotgan holatda koʻradi va video yakunlanadi.

Butun musiqiy video yapon animatsiyasi – anime uslubida yaratilgan. Bu video *After Hours* albomini targʻib qilish uchun chiqarilgan ikkinchi animatsion klip boʻlib, undan avval „In Your Eyes“ remiksi uchun ishlangan vizual video ham animatsion uslubga ega.

## Tijoriy muvaffaqiyati
Albom chiqarilganidan soʻng, „Snowchild“ 2020-yil 4-aprel sanasidagi *[[Billboard]]* Hot 100 chartida 32-oʻrinni egalladi. Bu oʻsha haftada *After Hours* albomidan eng yuqori natija koʻrsatgan toʻqqizinchi qoʻshiq boʻldi.

## Xodimlar

* The Weeknd – vokal, qoʻshiq muallifi, ishlab chiqarish, klavishlar, dasturlash
* Illangelo – qoʻshiq muallifi, ishlab chiqarish, klavishlar, dasturlash
* DaHeala – qoʻshiq muallifi, ishlab chiqarish, klavishlar, dasturlash
* Belly – qoʻshiq muallifi

## Chartlar

## Sertifikatsiya

## Chiqarilish tarixi

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Snowchild Allmusic’da
Unai Emery

**Unai Emery Etxegoien** (1971-yil 3-noyabrda tugʻilgan) ispaniyalik futbol murabbiyi va sobiq futbolchi boʻlib, hozirda Premyer-liganing Aston Villa klubini boshqarmoqda. U dunyoning eng yaxshi murabbiylaridan biri sifatida keng tan olingan.

Asosan Ispaniyaning Segunda divizionida oʻynab, 2004-yilda faol futbolchilik faoliyatini yakunlagach, Emery murabbiylikka oʻtdi. U Lorca Deportivada ish boshlab, birinchi mavsumidayoq jamoani Segunda divizioniga olib chiqishga erishdi. Soʻngra u Almeríaga oʻtib, bu klubni tarixida birinchi marta La Ligaga koʻtarilishiga erishdi. Keyinchalik Valenciaga oʻtgan Emery jamoani muntazam ravishda eng kuchli uchlikka olib chiqdi. Valensiyada shartnomasi uzaytirilmagach, u olti oyga Moskvaning Spartak jamoasiga oʻtdi, biroq natijalar yaxshi boʻlmagani sababli ishdan boʻshatildi. 2013-yilda Sevillaga oʻtgan Emery bu yerda misli koʻrilmagan uch yil ketma-ket Yevropa Ligasini qoʻlga kiritishga erishdi.

Emeri 2016-yilda Fransiyaning „Paris Saint-Germain“ klubiga oʻtdi. U yerda Liga 1 chempionligini, ikkita Fransiya kubogi, ikkita Liga kubogi va ikkita Chempionlar superkubogini qoʻlga kiritdi, jumladan ikkinchi mavsumida toʻrtta ichki turnirda gʻalaba qozondi. Shartnomasi tugagach, Emeri 2018-yilda Arsène Wengerning oʻrnini egallagan holda Angliyaning „Arsenal“ klubi bosh murabbiyi etib tayinlandi. U birinchi mavsumida Yevropa ligasi finaligacha yetib bordi, ammo 2019-yil noyabrda lavozimidan chetlashtirildi. 2020-yil iyulda „Villarreal“ga bosh murabbiy boʻlib ishga joylashdi va dastlabki mavsumidayoq Yevropa ligasida gʻolib chiqdi, keyingi mavsumda esa klubni Chempionlar ligasi yarim finaligacha olib chiqdi. 2022-yil oktyabrda u Premyer-ligaga qaytib, „Aston Villa“ni boshqara boshladi va jamoani 2024-yilda UEFA Konferensiyalar ligasi yarim finaliga hamda bir yil oʻtib Chempionlar ligasi chorak finaliga olib chiqishga muvaffaq boʻldi.

## Biografiyasi
Emeri Basklar mamlakati, Gipuzkoa viloyatining Ondarribia shahrida tugʻilgan. Unai bask tilining tub soʻzlashuvchisidir. Uning otasi va bobosi, mos ravishda Juan va Antonio, ham futbolchi boʻlgan, ikkalasi ham darvozabon ampulasida oʻynagan. Otasi ikkinchi diviziondagi bir nechta klublar, jumladan Real Union safida oʻynagan boʻlsa, bobosi esa shu klub bilan oliy divizionda musobaqa yuritgan. Emerining amakisi Roman yarim himoyachi lavozimida toʻp surgan. 2021-yil iyul oyida Emerilar oilasi Real Union klubini sotib olish jarayonini yakunladi va uning akasi Igor klub prezidenti lavozimini egallagan.

Emerining turmush oʻrtogʻi Luisa Fernandes. Ularning oʻgʻli Lander ham darvozabon boʻlib, 2024-yil yanvar oyida Aston Villaning 21 yoshgacha boʻlgan jamoasiga qoʻshilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Lobar

**Lobar** ( — goʻzal, kelishgan, yoqimtoy) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Luqmon (ism)

**Luqmon** ( — qadimgi donishmand va masalnavisning nomi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Luqmon — Qurʼonda tilga olingan donishmand;
* Luqmon Boʻrixon — oʻzbekistonlik yozuvchi;
* Luqmon al-Ustrushaniy — faqih;
* Luqmoni hakim — sharq mumtoz adabiyoti va xalq ogʻzaki poetik ijodidagi donishmand tabib obrazi;
* Luqmonxon — soʻnggi Elxoniy hukmdor.

## Manbalar
Viktor Gyökeres

**Viktor Einar Gyökeres** (; 1998-yil 4-iyunda tugʻilgan) – shved professional futbolchisi boʻlib, Angliya Premyer-ligasi vakili Arsenal va Shvetsiya milliy terma jamoasida hujumchi ampulasida oʻynaydi.

Gyökeres 2015-yilda Shvetsiyaning Brommapojkarna jamoasida professional faoliyatini boshlagan va uch yil davomida ellikdan ortiq oʻyin oʻtkazgach, Brighton & Hove Albion jamoasiga oʻtgan. Keyinchalik u St. Pauli, Swansea City va Coventry City kabi turli klublarga ijaraga berilgan boʻlib, 2021-yilda Coventry City jamoasiga doimiy asosda oʻtgan. Sporting CP uni 2023-yilda klub rekordini yangilagan 20 million yevrolik transfer evaziga oʻz safiga qoʻshib oldi. Birinchi mavsumidayoq u jamoasiga liga chempionligini qoʻlga kiritishda yordam berdi. Shuningdek, u Primeira Ligada 33 ta oʻyinda 29 ta gol urib, eng yaxshi toʻpurar sifatida Bola de Prata sovrinini hamda yilning eng yaxshi futbolchisi unvonini qoʻlga kiritdi.

Gyökeres Shvetsiya terma jamoasining turli yosh toifalarida oʻynagan va 2017-yilgi 19 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida eng yaxshi toʻpurarlardan biri boʻlgan. U 2019-yilda Shvetsiya milliy terma jamoasi safida debyut qilgan.

## Xalqaro karyerasi
2017-yilda Shvetsiya yoshlar terma jamoasi tarkibida Gruziyada oʻtkazilgan yoshlar Yevropa chempionatida qatnashdi. Musobaqada u Portugaliya, Chexiya va Gruziya jamoalariga qarshi oʻyinlarda maydonga tushdi. Har uchala uchrashuvda Viktor bittadan gol urdi va turnirning eng samarali hujumchisi boʻldi.

2019-yil 8-yanvarda Finlandiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida Shvetsiya milliy terma jamoasi safida debyut qildi. 11-yanvarda esa Islandiyaga qarshi oʻyinda milliy jamoa uchun ilk golini kiritdi.

## Shaxsiy hayoti
Gyokeres otasining otasi orqali vengriyalik kelib chiqishiga ega boʻlib, u Shvetsiyaga koʻchib kelgan. Gyokeres Vengriya va Shvetsiya fuqaroligiga ega. Uning otasi Stefan Gyokeres 1980 va 1990-yillarda IFK Oʻstersund va Stugun jamoalarida futbol oʻynagan.

CMTV teleradiokompaniyasi 2024-yil yanvar oyida Gyokeresning portugaliyalik aktrisa Inês Aguiar bilan munosabatda ekanligini xabar qildi. U ilgari oʻrta maktabda tanishgan professional futbolchi Amanda Nildén bilan munosabatda boʻlgan. Amanda Nildén Gyokeres 2018-yilda klubga oʻtganda Brighton ayollar jamoasiga qoʻshilgan edi.

## Manbalar

## Havolalar
Dean Huijsen

**Dean Donny Huijsen Wijsmuller** (nemischa:;; 2005-yil 14-aprelda tugʻilgan) – professional futbolchi, La Liganing „Real Madrid“ klubida markaziy himoyachi ampulasida oʻynaydi. Niderlandiyada tugʻilgan boʻlsa-da, Ispaniya milliy terma jamoasi uchun toʻp suradi.

Yoshlar tizimidan yetishib chiqqan Huijsen 2023-yil yanvar oyida „Juventus“ futbol klubining zaxira jamoasi hisoblangan „Juventus Next Gen“da oʻz debyutini oʻtkazdi. U A Seriyasidagi ilk oʻyinini shu yilning oktyabr oyida asosiy jamoa safida oʻtkazdi. „Roma“ klubida ijara asosida toʻp surgach, Huijsen 2024-yil iyul oyida Premyer-liganing „Bournemouth“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

## Futbolchilik faoliyati

### Real Madrid
2025-yil 17-mayda La Liga klubi „Real Madrid“ Huijsen bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Futbolchi 2025-yil 1-iyunda „Los Blankos“ga qoʻshildi va 2030-yil iyulgacha amal qiladigan shartnomani imzoladi. Bitim 50 million funt sterling (59,5 million yevro) qiymatida boʻlib, Madrid klubi futbolchining ozod etish bandini ishga tushirdi.

## Faoliyat statistikasi
### Klub

### Xalqaro

## Manbalar

## Havolalar
* Profile Real Madrid CF saytida
* Profile AFC Bournemouth saytida
Franco Mastantuono

**Franco Mastantuono** (2007-yil 14-avgustda tugʻilgan) – argentinalik professional futbolchi, La Liganing „Real Madrid“ jamoasida yarim himoyachi hamda oʻng qanot hujumchisi ampulalarida toʻp suradi.

## Biografiyasi
### Yoshlik davrlari
Argentinaning Buenos Ayres viloyatidagi Azul shahrida dunyoga kelgan Mastantuono bolaligidanoq tennisga qiziqish bildirgan va milliy darajadagi yosh oʻyinchilar safiga kirgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Gulnara Bekirova

**Gulnara Tasimovna Bekirova** (; 1968-yil 21-fevralda tugʻilgan) – qrim tatar tarixchisi, yozuvchi va xalqaro PEN aʼzosi. Tarixchi sifatida „*Haytarma*“ filmida maslahatchi boʻlib ishlagan. Yozuvchi sifatida esa deportatsiya qilingan qirim tatarlarining millatlararo munosabatlari va Sovet, Ukraina hamda Rossiya boshqaruvi ostida ularning taqdirlari haqida koʻplab maqolalar va kitoblar yozgan. Rossiya darsliklarini qirim tatarlarini past koʻrsatganligi va Sovet davridagi ksenofob stereotiplarni qoʻllab-quvvatlaganligi uchun tanqid qilgan. RadioFreeEurope (RFE/RL)ning *Krymr* boʻlimida faoliyat yuritgan va Qrimdagi hozirgi vaziyat, Qrim tatarlarining Qizil Armiya tarkibidagi roli va ularning fuqarolik huquqlari harakati haqida maqolalar yozgan.

## Manbalar
Olga Timofeyeva

**Olga Leonidovna Timofeyeva** (; 1967-yil 28-apreda tugʻilgan) – rossiyalik siyosatchi. 2019-yil 8-oktyabrdan beri Sevastopol shahrining gubernator oʻrinbosari lavozimida faoliyat yuritmoqda. 2014-yil 24-oktyabrdan 2019-yil 14-sentyabrga qadar Sevastopol Qonunchilik Assambleyasi tomonidan tayinlangan Rossiya Federatsiyasi Federal majlisining Federatsiya kengashida senator sifatida xizmat qilgan. Shuningdek, 2014-yil 14-sentyabrdan 24-oktyabrgacha Sevastopol Qonunchilik Assambleyasining aʼzosi boʻlgan.

## Biografiyasi
Olga Timofeyeva 1967-yil 28-aprelda Gorky (hozirgi Nijniy Novgorod) shahrida dunyoga kelgan.

1990-yilda Sevastopol Asbobsozlik instituti (hozirgi Sevastopol Milliy Texnika universiteti)ni Maʼlumotlarni qayta ishlash va taqdim etishni avtomatlashtirish va mexanizatsiyalash mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Shundan soʻng Sevastopol Milliy Texnika universitetining Axborot tizimlari kafedrasida faoliyat yuritgan.

2006-yildan 2010-yilgacha Sevastopol shahrining Leninskiy tumani Kengashining 5-chaqiriq deputati boʻlgan. 2013-yil 19-noyabrda Timofeyeva 69 nafar faollar qatorida Sevastopoldagi barcha darajadagi deputatlarga murojaat qilgan. Ular bu murojaatda deputatlardan Ukraina Yevropa Ittifoqiga qoʻshilish (yaʼni Yevropa integratsiyasi) bilan bogʻliq talablar borasida oʻz fikrlarini ochiqchasiga (xalq oldida) aytishni soʻragan.

2014-yilda Sevastopol Milliy Texnika universiteti axborot tizimlari kafedrasida katta oʻqituvchi boʻlib ishlagan.

2014-yil 23-fevral kuni Timofeyeva Sevastopoldagi Naximov maydonida boʻlib oʻtgan „Narodnaya Volya“ (Xalq irodasi) mitingida ishtirok etgan, mitingda shahar ijroiya qoʻmitasi raisligiga Aleksey Chaly saylanishini qoʻllab-quvvatlab nutq soʻzlagan. Chaly shu yerning oʻzida, miting davomida ovoz berish yoʻli bilan saylangach, Timofeyeva shahar hokimiyatining barcha vakolati endi ijroiya qoʻmitasiga oʻtganini eʼlon qilgan. Timofeyeva „Ravelin“ inson huquqlari guruhiga va Sevastopoldagi Umumrossiya xalq fronti (ONF) mintaqaviy shtabiga rahbarlik qiladi.

## Manbalar
Olga Kovitidi

**Olga Fyodorovna Kovitidi** (; ; 1962-yil 7-mayda tugʻilgan) – rossiyalik va sobiq ukrainalik siyosatchi. 2014-yildan beri Rossiya Federatsiyasining Qrim kengashi senatori. 2006-yildan 2014-yilgacha Qrimning Verxovna Radasi aʼzosi boʻlib ishlagan, biroq 2014-yilda Qrimning Rossiya tomonidan anneksiyasi natijasida Rada tarqatib yuborilgan va Kovitidi ushbu anneksiyani qoʻllab-quvvatlagan. Rada aʼzoligi davomida qisqa muddat Qrimning bosh vaziri oʻrinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan.

Kovitidi uzoq yillar Rossiyani qoʻllab-quvvatlovchi siyosatchi boʻlib kelgan va Ukrainaga qarshi fikrlarini ochiq ifoda etgani sababli bahs-munozaralarni yuzaga keltirgan.

## Biografiyasi
Olga Kovitidi 1962-yil 7-mayda Simferopol shahrida dunyoga kelgan.

Kovitidi huquq fanidan dotsent yordamchisi sifatida dars bergan. Keyinchalik Qrim Advokatlar ittifoqi raisi va Ukraina Advokatlar ittifoqi raisining oʻrinbosari lavozimlarida xizmat qilgan. Shuningdek, Kovitidi Butunjahon advokatlar assotsiatsiyasi, Ukrainalik advokatlar butunjahon kongressi hamda Butunjahon yunon parlamentlararo birligi kengashining ham aʼzosi boʻlgan.

2010-yilda Olga Kovitidi oʻsha paytdagi hukmron partiya hisoblangan Hududlar partiyasiga qoʻshilgan.

2013-yildan 2014-yilgacha Ukraina Adliya vaziri yordamchisi boʻlib xizmat qilgan.

2014-yilning boshida Kovitidi Qrim Muxtor Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari etib tayinlangan. Davlat qonunchilik organining boshqa koʻpchilik aʼzolari kabi u ham 2014-yilgi Ukraina inqilobidan keyin hokimiyatga kelgan yangi hukumatni tan olishdan bosh tortgan va buning oʻrniga Qrimning Rossiyaga qoʻshilishini qoʻllab-quvvatlagan. Bu harakat Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan qoralangan va Kovitidi Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi sanksiyalari roʻyxatiga qoʻyilgan, shuningdek, Ukraina tomonidan ogʻir darajadagi xoinlikda ayblanib, qidiruvga berilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Álvaro Carreras

**Álvaro Fernández Carreras** (2003-yil 23-martda tugʻilgan) ispaniyalik professional futbolchi boʻlib, Ispaniyaning La Liga turnirida ishtirok etuvchi „Real Madrid“ jamoasining chap qanot himoyachisi sifatida toʻp suradi.

## Klubdagi faoliyati

### Yoshlik yillar
Ferrolda tugʻilgan Carreras oʻz faoliyatini Galicia de Caranzada boshlagan, soʻngra 2007-yilda oʻzining tugʻilgan shahri Racing de Ferrol klubiga oʻtgan. Klubdagi faoliyati davomida u hujumchi ampulasida oʻynab, yoshlar safida bir mavsumda 100 ta gol urgan. 2012-yilda Deportivo de La Coruñaning yoshlar jamoasiga qoʻshilgan Carreras, u yerda chap qanot himoyachisi ampulasiga oʻtkazilgan. 2017-yilda esa Real Madrid yoshlar jamoasi safiga qoʻshilgan.

## Xalqaro faoliyati
Carreras 19 yoshgacha va 21 yoshgacha boʻlgan Ispaniya yoshlar terma jamoalarida oʻynagan. U 19 yoshlilar terma jamoasidagi ilk oʻyinini 2021-yil 26-oktyabrda Isroilga qarshi oʻtkazilgan oʻrtoqlik uchrashuvida boshlagan.

## Shaxsiy hayoti
Dastlab Alvaro Fernandes nomi bilan tanilgan, u keyinchalik karyerasida onasining familiyasi Carrerasni qabul qilgan. Biroq, „Manchester Yunayted“ uni 2021-22-yilgi UEFA Yoshlar ligasining guruh bosqichida otasining familiyasi – Fernandes bilan roʻyxatga olgan. Alvaroning aytishicha, bu qaror „ham onasini, ham otasini mamnun qilgan“.

## Faoliyat statistikasi

## Manbalar
Şefiqa Gaspıralı

**Şefiqa Gaspıralı** (; 1886-yil 14-oktyabrda tugʻilgan – 1975-yil 31-avgustda vafot etgan) – Qrim tatar feministi. Birinchi ayollar jurnalining bosh muharriri va nashriyotchisi sifatida faoliyat yuritgan. Qurultoy Prezidiumi aʼzosi va Qrim Xalq Respublikasi deputati. Shuningdek, bolalar bogʻchasida tarbiyachi boʻlib ham xizmat qilgan.

## Yoshlik yillari
Şefiqa Gaspıralı 1886-yil 14-oktyabrda Qrimning Boqchasaroy shahrida (Taurida guberniyasi, Rossiya imperiyasi) dunyoga kelgan. Şefiqa Gaspıralı mashhur qrim tatar ziyoli shaxslaridan biri, noshir, maʼrifatchi, siyosatchi va islohotchi, XX asr boshlaridagi turk madaniy va siyosiy uygʻonishining yetakchilaridan biri Ismoil Gaspirali (1851–1914)ning qizi boʻlgan. Onasi Zühre Gaspıralı Akçora sulolasiga mansub edi. Oilada sakkiz farzand boʻlishgan, Refat, Danyal, Mansur, Haydar ismli toʻrt nafar akasi va Behiye, Leyla, Nigar ismli uch nafar opasi boʻlgan.

Gaspıralı oʻqish va yozishni otasidan oʻrgangan. Soʻngra Qrimda otasi asos solgan „*Usûl-ü Cedid*“ () maktabida tahsilini davom ettirgan. Otasi uni opa-singillari orasidan tanlab, alohida eʼtibor bilan tarbiyalagan va taʼlimiga katta ahamiyat bergan. Onasi u 17 yoshga toʻlganida vafot etgan va shundan soʻng Gaspıralı uy yumushlari mas’uliyatini oʻz zimmasiga olgan.

## Jurnalistlik faoliyati
Gaspıralı, shuningdek, otasining „*[[Tarjimon (gazeta)|Terciman]]“* gazetasi nashrlarini yuritishda eng muhim yordamchiga aylangan, xatlar bilan ishlash, rus tilidan tarjima qilish, pochta va tarqatish ishlarini boshqargan. 1903-yilda ushbu gazetada oʻzining birinchi maqolasini nashr qilgan.

Bu davrda Gaspıralı ganjalik yosh ozarbayjon millatiga mansub Nasib bey Yusifbeyli bilan tanishgan. Yusifbeyli tez-tez Gaspıralıning otasini ziyorat qilardi. Yusifbeyli bilan siyosiy masalalardagi yozishmalari asta-sekin yaqin munosabatga aylangan va ular 1906-yilda turmush qurishgan.

## Manbalar
Leilia Adzhametova

**Leilia Adzhametova** (1994-yil 4-sentyabrda tugʻilgan) – ukrainalik para yengil atletikachi.

Adzhametova 2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarining yengil atletika bahslari T13 toifasida ishtirok etgan. Ayollar oʻrtasidagi T13 toifasida 100 metrrga yugurish bahslarida oltin medalni, 400 metrga yugurish musobaqasida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2019-yilgi Para yengil atletika boʻyicha Jahon chempionatida Adzhametova T13 toifasida ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish bahslarida, shuningdek, T13 toifasida 200 metrga yugurish oʻyinlarida oltin medal, T13 tasnifi boʻyicha 400 metrga yugurish oʻyinlarida esa bronza medalga sazovor boʻlgan.

## Yana qarang
* Ukraina 2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida

## Manbalar

## Havolalar

* Leilia Adzhametova 2019-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida
Madhiya (ism)

**Madhiya** ( — maqtov qoʻshigʻi; qasida) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Madhiya (maʼnolari)

**Madhiya** ( — maqtov qoʻshigʻi; qasida):
* Madhiya —biror shaxs, voqea yoki narsaning maqtoviga bagʻishlangan badiiy asar;
* Madhiya — xotin-qizlar ismi.
Malik (ism)

**Malik** ( — podshoh, hukmdor) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Malikshoh — saljuqiylar sultoni;
* Malik Abdurazzoqov — Oʻzbekiston sovet partiya yetakchisi;
* Malik Abdusamatov — sovet va oʻzbek sharqshunos-eronshunosi, filologiya fanlari nomzodi, dotsent;
* Malik Babayev — oʻzbekistonlik davlat va jamoat arbobi, sport funksioneri;
* Malik Badriy — sudanlik yozuvchi va psixologiya fanlari professori;
* Malik Fathi — nemis sobiq professional futbolchisi;
* Malik Hakimov — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Yuridik fanlari doktori, professor;
* Malik Monk — amerikalik professional basketbolchi;
* Malik Murodov — folklorshunos olim. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi. Filologiya fanlari doktori, professor;
* Malik Nabiyev — rassom, pedagog, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik, Oʻzbekiston xalq rassomi;
* Malik Nabiyevich Nabiyev — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi, texnika fanlari doktori, professor;
* Malik Nasiriddin Mahmud — “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan hindistonlik tasavvuf shayxi;
* Malik Qayumov — kinorejissor, kinooperator. Oʻzbekiston xalq artisti. SSSR xalq artisti. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Mehnat Qahramoni;
* Malik ibn Aus Al-Hadatan — roviy va tobein;
* Malik ibn Dalham al-Kalbiy — Abbosiylar xalifaligining Misrdagi noibi;
* Malik ibn al-Haysam al-Xuzaʼiy — abbosiylarning ilk tarafdori va harbiy qoʻmondon.

## Familiyalar
* Malikov
* Malikova

## Yana qarang
* Malika

## Manbalar
Abdulloh ibn Mutiy

**Abdulloh ibn Mutiy al-Adaviy** (692-yilda vafot etgan) – Madinaning Quraysh qabilasi yetakchilaridan. 685-yil aprelidan boshlab Umaviylarga qarshi xalifa Abdulloh ibn az-Zubayr tomonida Kufaga hokim etib tayinlangan. Ammo 685-yilning avgust oyida Aliylar tarafdori boʻlgan yetakchi al-Muxtor as-Saqafiy tomonidan lavozimidan chetlashtirilgan&#x5B; ** &#x5D;. 683-yilda al-Harra jangida va Makka qamalida Umaviylarga qarshi harbiy qoʻmondon boʻlgan. 692-yilda Makkaning ikkinchi bor qamal qilinishida Ibn az-Zubayr bilan birga jang qilgan va shu jangda Umaviylar qoʻshinlari tomonidan oʻldirilgan.

## Kelib chiqishi va oilasi
Abdulloh ibn Mutiy islom paygʻambari Muhammad hayotlik chogʻida tugʻilgan. Mutiy ibn al-Asvodning oʻgʻli boʻlib, ular Makkaning Quraysh qabilasi Banu Adiy urugʻiga mansub edi. Onasining ismi Ummu Hishom binti Abu al-Xiyor Abduyalil ibn Abdumanof boʻlgan.

Ibn Mutiy xalifalikning siyosiy markazi Madinada istiqomat qilgan. Shahar hududida paygʻambar Muhammad va shoir Zayd ibn Sobit bilan birgalikda mulkka egalik qilgan. Ikkalasi bu mulk masalasida huquqiy nizoga kirishgan va bu nizoni 661–668-yillar oraligʻida shahar hokimi Marvon ibn al-Hakam hal qilgan. Ibn Mutiy, shuningdek, al-Abva va as-Suqya oʻrtasida joylashgan yer maydoni va „Ibn Mutiy qudugʻi“ deb atalgan quduqqa ham egalik qilgan.

## Manbalar
Ali Rizo Dede

**Ali Rizo Elbasanli** yoki **Ali Rizo Dede** (1882–1944) – Bektoshiy tariqatining 2-dedebabasi boʻlgan.

## Hayoti
Ali Rizo Usmonli imperiyasi tarkibidagi Albaniyaning Kruya shahrida tugʻilgan. Shuning uchun uni baʼzan **Ali Rizo Kruyaliy** deb ham atashadi. Tugʻilgan sanasi aniq emas – 1876 yoki 1882-yil boʻlishi mumkin.

Ali Rizo 10 yil davomida Fushë Krujëdagi takiyada xizmat qilgan, soʻngra Martaneshda darvesh boʻlib ishlagan. Keyin Baba Ahmad Turoniy uni Elbasandagi Baba Hamit takiyasining baboasi etib tayinlagan. U 1921-yil noyabridan 1941-yil dekabrigacha bu takiyaning babasi boʻlgan.

Solih Nijoziy Dedebabaning vafotidan soʻng, Ali Rizo uning oʻrniga Dedebaba boʻldi. Dastlab bu lavozimni qabul qilishdan bosh tortgan boʻlsa-da (yetarli bilimga ega emasligini his qilgan), vafotigacha (1944-yil 22-fevral) Dedebaba sifatida xizmat qildi.

## Manbalar
Al-Hamziyya

***Qasīdat al-Hamziyya*** (), qisqacha ***al-Hamziyya***, bu Islom paygʻambari Muhammadga madh sifatida yozilgan XIII asrga oid sheʼriy asardir. Ushbu qasida mashhur soʻfiy va ruhoniy Imom al-Busiriy tomonidan Misrda yozilgan.

Bu qasida arab sheʼriyatida mashhur  vaznida yozilgan boʻlib, jami 457 baytdan iborat.

## Yana qarang
* Al-Busiriy
* Al-Burda
* Madiyh
* Durud
* Islomiy she’riyat

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
*
Abu Amra Qayson

**Abu Amra Qayson** () – Ikkinchi ftina davrida mashhur fors mavlosi.

Qayson musulmonlar Eronni bosib olganidan keyin islomni qabul qilgan va arab qabilasining Bajila boʻlimi Urayna urugʻiga mansub *mavloga* aylangan. Qayson boshdanoq Aliylar harakatini qoʻllab-quvvatlagan. Oxir-oqibat al-Muxtor as-Saqafiy (685–687) boshchiligidagi Alaviylarga xayrixoh harakatning mavlolar yetakchisiga aylangan va al-Muxtorning shaxsiy qoʻriqchilari sardori lavozimida xizmat qilgan. Qayson bu lavozimga al-Muxtorning unga boʻlgan yuksak ishonchi yoki oʻzining Kufa mavlolari orasidagi yuqori taʼsiri sababli tayinlangan. U, shuningdek, al-Muxtorning sodiq tarafdorlaridan biri sifatida mashhur sarkarda Ibrohim ibn al-Ashtarni Alaviylar harakatini qoʻllab-quvvatlashga koʻndirgan. Qayson Kufaning arab zodagonlarini, jumladan, Umar ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos va Shimr ibn Zil al-Javshan kabi shaxslarni, 680-yilda Alining oʻgʻli Husayn ibn Alining oʻldirilishiga aloqador voqealarda ishtirok etganliklarning jazolash ishlariga boshchilik qilgan. U shunchalik kuchli obroʻga ega boʻlganki, kufalik zodagonlar boyligidan mahrum boʻlgan kishilar haqida „uni Abu Amra (yaʼni Qayson) yoʻqlabdi“ degan iborani qoʻllashgan. Qaysonning keyingi taqdiri maʼlum emas, biroq u 686-yil oʻrtalarida boʻlib oʻtgan Madhar jangida al-Muxtorning qoʻshinidagi mavlolarga qoʻmondonlik qilgan va aynan shu jangda halok boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki jangdan keyingi manbalarda Qayson haqida maʼlumotlar uchramaydi.

## Manbalar
Ali ibn Harzihim

**Sidi Ali ibn Harzihim** () yoki **Abul Hasan Ali ibn Ismoil ibn Muhammad ibn Abdallah ibn Harzihim/Hirzihim** (shuningdek: **Sidi Hrazem** yoki **Sidi Harazim**) – Fos shahrida (hozirgi Marokash) tugʻilgan va hijriy 559-yil / milodiy 1163-yilda shu shaharda vafot etgan. U berberlardan boʻlgan soʻfiy murshid, Fosdagi Gʻazoliy taʼlimotiga asoslangan zavoya (tasavvufiy makon) rahbari boʻlgan. U mashhur soʻfiy Abu Madyanning ruhiy ustozidir. Uning nomi bilan atalgan mashhur „Sidi Harazim“ buloq suvi manbasi ham mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abu Yaqub Yusuf ibn al-Zayyat al-Tadili (vafoti: 1230/1), *Kitab al-tashawuf ila rijal al-tasawwuf* (Rabat, 1997)
* *The Way of Abu Madyan*, 1-ilova: 'Ali ibn Hirzihimga nisbat berilgan „al-Qasida al-Nuniyya“ matni va tarjimasi, 1996, 

## Havolalar
* Dar sirr.com
Abdussalom ibn Mashish

**Abdussalom ibn Mashīsh al-Alamī** () (? – 1227) – Almohad xalifaligi davrida yashagan soʻfiy avliyo.

## Hayoti
U haqida maʼlumotlar juda kam. Maʼlumki, u 1227–1228-yillarda Almohad xalifaligiga qarshi chiqqan isyonchi ibn Abi Tavajin tomonidan oʻldirilgan.

Uning nasabi bir nechta avlodlar orqali, ota tomondan toʻliq arabiy, ona tomondan esa berberlar orqali Islom paygʻambari Muhammadga qadar yetkaziladi. U Jabal al-Alam yaqinidagi Banu Arouss qabilasida tugʻilgan va 16 yoshida sharqqa taʼlim olish uchun safar qilgan, deyiladi. Qaytishida, Bijaya shahrida, Andaluslik soʻfiy Abu Madyan koʻrsatmalariga amal qilgan. Soʻng vatani Marokashga qaytib, Fnideq yaqinidagi togʻlarda soʻfiy zohidlik hayotini tanlagan.

U Shaziliyya tariqatining asoschisi Abu al-Hasan ash-Shadhiliyning murshidi boʻlgan va uning yagona shogirdi hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Muhammad Bennani, *Mulay Abd Es Selam El Machich*, África Española – Madrid, 1913 (ispan tilida)
* Titus Burckhardt, „The Prayer of Ibn Mashish“, *Studies in Comparative Religion*, Qish-Bahor, 1978, Pates Manor, Bedfont, Middlesex
* Titus Burckhardt, „The Prayer of Ibn Mashish (As-Salat al-Mashishiyah)“, tarjima va sharh, *Islamic Quarterly*, London, 1978, jild 20-21-22, № 3, bet. 68–75
Ibn Saʼd

**Abu Abdulloh Muhammad ibn Saʼd ibn Mani' al-Basriy al-Hoshimiy** (oddiygina **Ibn Saʼd** () va *[[Al Voqidiy|Voqidiy]] kotibi*; 784/785-yilda (hijriy 168-yil) tugʻilgan va 845-yil 16-fevralda (230 hijriy) vafot etgan) – olim va arab tarjimai hol yozuvchisi. Ibn Saʼd basralik boʻlgan. Lekin asosan Bagʻdodda yashagan, shuning uchun unda al-Basriy va al-Bagʻdodiy ''nisbalari'' boʻlgan. 62 yoshida Bagʻdodda vafot etgani va Suriya darvozasi qabristoniga dafn etilgani aytiladi.
## Manbalar
Mahkam

**Mahkam** ( — mustahkam, mukammal; aniq, ishonchli) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Mahkam Abduraimov — sovet tarixchisi, sharqshunos va tarix fanlari doktori;
* Mahkam Kamolov — sovet partiya va davlat arbobi. Oʻzbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi (1976—1984), Oʻzbekiston SSR meva-sabzavot xoʻjaligi vaziri (1989—1991);
* Mahkam Mahametov — oʻzbekistonlik rejissor, Oʻzbekiston sanʼat arbobi;
* Mahkam Mahmudov — oʻzbekistonlik shoir, yozuvchi va adabiyotshunos;
* Mahkam Narziqulova — oʻqituvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Mahkam Obloqulov — kulol; Samarqand kulollik maktabining namoyandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi;
* Mahkam Pulodova — Sovet davridagi tojikistonlik akusher-ginekolog ayol.

## Familiyalar

* Mahkamov
* Mahkamova

## Manbalar
Abu Muhammad Solih al-Majiriy

**Abu Muhammad Solih ibn Yansaron Said ibn Gʻafiyon ibn al-Hoj Yahyo ad-Dukkaliy al-Majiriy** () (baʼzan **al-Magiriy** deb ham yoziladi), oddiygina **Abu Muhammad Solih** (1155–1234) nomi bilan tanilgan – marokashlik avliyo va Abu Madyanning vorislaridan biri. U Safi shahrining avliyosi boʻlib, Muvahhidlar xalifaligi davrida yashagan.

## Hayoti
Solih 1155-yilda Asfi (Safi) shahrida tugʻilgan. Uning oilasi 11-asrning oʻrtalarida Asfiga joylashgan berber oilalaridan biri edi. Ular Janubiy Masmudadagi berberlar tarkibidagi Banu Magir qabilasining Banu Hayy kichik qabilasiga mansub edi. U Ribot Shakirda Abu Abdulloh Muhammad Amgʻordan taʼlim olgan. U taxminan 1180-yilda Asfini tark etib, Iskandariyada oʻqishga ketgan va u yerda yigirma yil qolib ketgan. Taxminan 1194-yilda Marokashga qaytib, Safida ribotga (soʻfiy markazi) asos solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Y. Benhima: „L’évolution du peuplement et l’organisation du territoire de la région de Safi à l’époque almohade“, in: *Los Almohades, Problemas y Perspectivas*
* Abu Muhammad Solih, *Al-Manaqib wa-l-taʼrix*, Rabot, 1990
Ibrohim ibn al-Ashtar

**Ibrohim ibn Molik al-Ashtar ibn al-Horis an-Naxaʼiy** (; 691-yil oktyabrda vafot etgan), **Ibrohim ibn al-Ashtar** nomi bilan mashhur () – arab qoʻmondoni, xalifa Ali () xizmatida janglarda ishtirok etgan, keyinchalik Aliylar tarafdori al-Muxtor at-Saqafiyga xizmat qilgan. 686-yilda boʻlib oʻtgan Xazir jangida al-Muxtor qoʻshini boshchiligida Umaviylarga qarshi hal qiluvchi gʻalabaga erishgan va shu jangda Umaviy qoʻshini sarkardasi Ubaydulloh ibn Ziyod shaxsan Ibn al-Ashtar tomonidan oʻldirilgan.

## Oilasi va yoshlik davri
Ibrohim ibn al-Ashtar Molik al-Ashtar ibn al-Horisning oʻgʻli boʻlgan. Otasi Roshidun xalifaligi davrida xalifa Alining () sodiq tarafdorlaridan boʻlgan. Ularning oilasi Banu Naxa qabilasiga mansub boʻlgan, shu sababli ularning nomida „an-Naxaʼiy“ nisbası qoʻllanadi. Banu Naxa esa oʻz navbatida yirik Madhhij qabilasining bir boʻlagi edi. Ibrohimning onasi bir, otasi boshqa Abdurahmon ibn Abdulloh an-Naxaʼiy ismli ukasi boʻlib, u ham jangchi boʻlgan. Ibrohim ham otasi kabi 657-yilda Siffin jangida Banu Umayyaga qarshi Ali bilan birga jang qilgani haqida maʼlumotlar mavjud.

## Manbalar
Muhammad Naqiburrahmon

**Shayk Naqiburrahmon** – pokistonlik islom soʻfiy olimi va yetakchisi. U, shuningdek, Pokistonning Ravalpindi shahridagi muqaddas Iydgoh Sharif ziyoratgohining bosh qoʻriqchisi vazifasini bajaradi. Shayx Naqib-ur-Rahmon terrorizm gʻoyalariga qarshi turadi.

## Manbalar
Umran (jurnal)

**Umran** – 1991-yilda asos solingan turk jurnalidir.

## Tarixi
Umran birinchi marta 1991-yil aprelida nashr etilgan. Jurnalning asosiy nashr etuvchisi Istanbul (Turkiya)da joylashgan. U islomiy nuqtai nazardan fikr, madaniyat va siyosat singari gʻoyalarni yoritib boradi.

Umran dastlabki yili har chorakda nashr etilgan. 1997-yilgacha ikki oyda bir marta chiqarilgan. 1998-yildan boshlab oylik jurnalga aylangan.

## Manbalar

## Havolalar
* ''Umran'' rasmiy sayti
Abdulloh Abbos Nadviy

**Abdulloh Abbos Nadviy** (1925-yil 25-dekabr – 2006-yil 1-yanvar) – hind islom olimi.

Nadviy *[[Qurʼon|Qur’oni]] Karim lugʻati* muallifi (1983, ). Ushbu lugʻatda soʻzlar Qur’ondan misollar bilan boyitilgan boʻlib, ularni 3 harfli oʻzaklar boʻyicha qidirish mumkin. Bundan tashqari, u „*Qur’oni Karim tilini oʻrganing*“ (1987, ) nomli kitobni yozgan.

U Dorul Ulum Nadvatul Ulamoning taniqli ustozi edi. Shuningdek, Makkadagi Jomiyya Ummul Qura universitetida bir necha yil oʻqituvchilik qilgan.

## Manbalar
Hikmet (jurnal)

**Hikmet** (Usmonli turkcha: حکمت; DMG: Ḥikmet;) 1910–1911-yillarda Istanbulda nashr etilgan haftalik jurnal boʻlib, Ikkinchi Konstitutsiyaviy Davrda tashkil etilgan birinchi tasavvufiy jurnallardan biri hisoblanadi. Jurnal turk soʻfiysi, yozuvchi va mutafakkiri Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmiy (1865–1914) tomonidan nashr etilgan. Jurnalning „Birlik – hayot, ajralish – oʻlimdir“ („İttihad hayattır, tefrika memattır“) shiori boʻlgan. Jami 79 sonidan iborat 2 jild nashr etilgan boʻlib, ular siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy mavzular, shuningdek falsafa, islom mistitsizmi va tasavvuf adabiyotiga oid maqolalarni oʻz ichiga olgan. Hilmining „Ittifoq va Taraqqiyot Qoʻmitasi“ (İttihat ve Terakki Cemiyeti) tanqidi oxir-oqibat „Hikmet“ jurnalining toʻxtatilishiga olib kelgan. „Hikmet“dan tashqari Hilmi shuningdek *Çaylak*, *İttihat-ı İslam* va *Coşkun Kalender* jurnallarini ham nashr ettirgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Adib Xolid: *[[The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia]]*, Los Angeles 1998.
* A. Koçak: Bir Balkan Muhaciri: Filibeli Ahmed Hilmi Ve 'Hikmetʼ Gazetesinde Balkanlar, Filibeli Ahmed Hilmi And Balkans In The Newspaper Of "Hikmet, In: *Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi* (Motif Academy Folklare Journal), 2012.
* Ahmet Şeyhun: *Islamist Thinkers in the Late Ottoman Empire and Early Turkish Republic*, Leiden 2014.

## Havolalar
* Onlayn versiya: Ḥikmet
* Raqamli toʻplamlar: Arabische, persische und osmanisch-türkische Periodika
Sızıntı

***Sızıntı*** () 1979-yildan 2016-yil iyuligacha Turkiyada nashr etilgan oylik islomiy jurnal boʻlgan. Inglizcha versiyasi *[[The Fountain (jurnal)|The Fountain]]* nomi bilan tanilgan. Jurnal turk voizi va islomiy fikr yetakchisi Fethullah Gülen tarafdorlaridan iborat boʻlgan Gülen harakati aʼzolari tomonidan tashkil etilgan va boshqarilgan boʻlib, zamonaviy ilmiy kashfiyotlar bilan Qurʼondagi soʻzlar oʻrtasidagi „parallelliklar“ni tahlil qilib, Islom va ilmni birlashtirishga intilgan.

*Sızıntı* 2016-yil 27-iyulda Turkiya hokimiyati tomonidan yopilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayt (arxivlangan)
Muxtor as-Saqafiy

**Al-Muxtor ibn Abi Ubayd at-Saqafiy** (; -yilda tugʻilgan – 687-yil 3-aprelda vafot etgan) Kufada istiqomat qilgan, Alaviylar tarafdori boʻlgan inqilobchi. 685-yilda Umaviylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan va Ikkinchi fitna davrida Iroqning katta qismini oʻz nazorati ostida 18 oy davomida boshqargan. Husayn ibn Alini Kufaga taklif qilgan, ammo keyinchalik Karbalo yaqinida yuz bergan fojiada unga yordam bermagan.

Muxtor as-Saqafiy milodiy 622-yilda (islom paygʻambari Muhammad Madinaga hijrat qilgan yili) Toif shahrida Banu Saqif qabilasidan boʻlgan musulmon qoʻshin qoʻmondoni Abu Ubayd as-Saqafiy va Davma binti Amr ibn Vahb ibn Muattib oilasida dunyoga kelgan. 632-yilda Muhammadning vafotidan keyin Abu Bakr () xalifa boʻlgan. Abu Bakr hukmronligidan ikki yil oʻtib vafot etgan va uning oʻrniga Umar () xalifa etib tayinlangan. Umar Abu Bakr boshlagan musulmonlar fathlarini kengaytirib, Muxtorning otasi Abu Ubaydni Iroq frontiga yubordi. Abu Ubayd 634-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan Koʻprik jangida halok boʻlgan. Oʻsha vaqtda 13 yoshli Muxtor Iroq hududida qolgan va bu yer musulmonlar tomonidan zabt etilgach, amakisi Saʼd ibn Mas’ud as-Saqafiy qaramogʻida tarbiya koʻrgan. 644-yilda Umar oʻldirilgan. Soʻngra xalifalik taxtiga Usmon () oʻtirgan. Usmon xalifalikni 12 yil davomida boshqargan va 656-yilda qoʻzgʻolonchilar tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Azizah

***Azizah*** – Shimoliy Amerikadagi musulmon ayollar uchun moʻljallangan Amerika jurnali. Jurnal ilk bor 2000-yil oktyabr oyida nashr etilgan. Uning faoliyatini Tayyibah Taylor va Marlina Soerakoesoemah boshqargan. Tayyibah Taylor jurnal bosh muharriri boʻlib ishlagan, u 2014-yil 4-sentabrda vafot etgan.

*Azizah* jurnali bosh ofisi Jorjiya shtatining Atlanta shahrida joylashgan. Nashrni WOW Publishing Inc. kompaniyasi amalga oshiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* ''Azizah'' – AQShdagi musulmon ayollarning ovozi
* Rasmiy vebsayt
Daʼvat al-Haq

***Daʼvat al-Ḥaq*** () – Marokashning  tomonidan nashr etiladigan oylik islomiy-maʼrifiy jurnal. U ilk bor 1957-yilda, Marokash qiroli Muhammad V davrida, mustaqillikdan keyingi yili chop etilgan.

Dastlabki yillarda u salafiylik va Marokash milliy harakatidagi konservativ oqimlar, shuningdek, Istiqlol partiyasi bilan bogʻliq boʻlgan. Jurnal „arab-Islomiy qadriyatlar himoyachisi“ sifatida eʼtirof etilgan va Alaviylar sulolasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Abdulqodir as-Sahraviy uning dastlabki muharrirlaridan biri boʻlgan.

Dastlab madaniy loyiha sifatida boshlangan boʻlsa-da, 1960-yillarda Marokash qiroli Hasan II davrida u monarxiya mustahkamlash vositasi sifatida faoliyat boshlagan.

## Manbalar
Musʼab ibn az-Zubayr

**Mu’sab ibn az-Zubayr ibn al-Avvom al-Asadiy** (; 691-yil oktyabrda vafot etgan) Ikkinchi fitna paytida muhim shaxslardan bri bi’lgan. 686–691-yillarda Iroqdagi Basra viloyatining hokimi boʻlib xizmat qilgan va bu lavozimda Abdulloh ibn az-Zubayr nomidan faoliyat yuritgan. Paygʻambar Muhammadning yaqin sahobalaridan biri boʻlgan Zubayr ibn Avvomning oʻgʻli. Basraga hokim boʻlishidan avval Umaviylar qoʻl ostidagi Falastin (Shom) hududiga yurish qilgan, biroq bu yurish muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan. 687-yilda Mus’ab Muxtor as-Saqafiyga qarshi bir necha janglardan soʻng uni tor-mor qilib, oʻldirgan va shu orqali butun Iroq ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan. Biroq iroqliklar orasida shikoyatlar kuchaygani tufayli akasi Abdulloh ibn az-Zubayr uni lavozimidan boʻshatgan. Oradan koʻp oʻtmay, Mus’ab yana Basra hokimi etib tayinlangan. 691-yilda Umaviy xalifasi Abdulmalik ibn Marvon boshchiligidagi qoʻshinlar bilan boʻlgan Maskin jangida Mus’ab halok boʻlgan. Oʻz davrining keskin siyosiy kurashlarida faol qatnashgan, ayniqsa, Muxtor as-Saqafiyga qarshi harakatlari bilan tarixda nom qoldirgan harbiy va siyosiy arbob boʻlgan.

## Yoshlik davri va oilasi
Mus’ab koʻzga koʻringan sahobalardan biri Zubayr ibn Avvomning oʻgʻli boʻlgan. Mus’abning onasi Banu Kalb qabilasi boshligʻining qizi Rabob binti Unayf edi. Umaviylar xalifasi Muoviya I hukmronligining oxirgi yillarida () Mus’ab Madinadagi masjidlardan birida diniy ilmlarni oʻrganish maqsadida yigʻilgan kishilar guruhining aʼzosi boʻlgan. Bu guruhda, shuningdek, Mus’abning oʻgay ukasi Urva ibn Zubayr va keyinchalik Umaviylar xalifasi boʻlgan Abdulmalik ibn Marvon ham bor edi. Mus’ab ham koʻplab ukalari singari shaharning Baqi' hududidan yer va mulk meros qilib olgan va uning oʻsha hududda uyi boʻlgan.

## Manbalar
Muhammad Sodiq Ardistoniy

**Muhammad Sodiq Ardistoniy** (1721-yilda vafot etgan) – Safaviylar davridagi eronlik shia faylasuflaridan biri.

## Hayoti
Henry Corbinning soʻzlariga koʻra, Ardistoniy fojiaviy davrda, yaʼni Shoh Sulton Husayn hukmronlik qilgan paytda yashagan. Uning hayoti davri Afgʻonlar tomonidan Isfahon shahrining qamal qilinishi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan.

## Ishlari
Ardistoniyning islom falsafasida ikkita asosiy asari bor. asosiy asari „Hikma sodiqiya“ (muallifning shaxsiy falsafasi). Bu kitob Ardistoniyning shogirdlaridan biri Mulla Hamza Gʻiloniy tomonidan yozilgan. Shuningdek, u „Kitob ash-shifo“ lugʻati va Qur’on surasiga baʼzi sharhlar bergan.

## Falsafiy qarashlari
Ardistoniy, xuddi mulla Sadra singari, Avitsenna va uning qarashlarini tanqid qilgan. U Mulla Sadraga ergashib, tasavvur qobiliyatini nomoddiy deb hisoblagan. Henry Corbinning soʻzlariga koʻra, Ardistoniy umumiy ruhning tana bilan oʻzaro aloqasini tushuntirishda qiyinchiliklarga duch kelgan. Shubhasiz, Ardistoniy bu muammoni tajalli yoki ilohiy zuhur tushunchasi orqali hal qilishga uringan.

## Manbalar
Muhammad ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos

**Muhammad ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos** () – harbiy shaxs, ayniqsa, Ibn al-Ash’asning Iroqda Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolonidagi ishtiroki bilan mashhur.

## Hayoti
Muhammad ibn Saʼd koʻzga koʻringan sahobalardan biri Saʼd ibn Abu Vaqqosning oʻgʻli boʻlgan. Otasi islom paygʻambari Muhammad mansub boʻlgan Quraysh qabilasi aʼzosi edi. Saʼd islom tarixida muhim rol oʻynagan. 630-yillarda Iroqning musulmonlar tomonidan bosib olish harakatlariga boshchilik qilgan va Kufa shahriga asos solgan, bu shahar keyinchalik Iroqdagi ikki asosiy garnizon shahar va viloyat poytaxtidan biriga aylangan. Muhammad ibn Saʼd Iroqda tugʻilgan boʻlishi mumkin, taxminan 645-yilda otasi Kufa noibi lavozimidan boʻshatilgandan soʻng xalifalikning oʻsha paytdagi poytaxti Madinaga koʻchib oʻtgan. Muhammadning onasining ismi Mariya yoki Maviyya boʻlib, Janubiy Arabistondagi mashhur Kinda qabilasiga mansub boʻlgan. Bu qabila Kufada yuqori mavqega ega edi. Muhammad va uning tugʻishgan ukasi Umar ibn Saʼd Saʼd ibn Abu Vaqqosning boshqa farzandlari orasida eng faol siyosiy shaxslar boʻlishgan.

## Manbalar
İslam Mecmuası

**İslam Mecmuası** () 1914–1918-yillarda Konstantinopolda (Usmonli imperiyasi) nashr etilgan ikki haftalik siyosiy jurnal boʻlib, millatchilik va islomchilikni sintez qilishga urinishgan dastlabki nashrlardan biri sifatida tanilgan. Jurnalning shiori *dinli bir hayat, hayatlı bir din* () edi. Jurnal Ittifoq va Taraqqiyo Qoʻmitasi tomonidan moliyalashtirilgan.

## Tarixi
İslam Mecmuası 1914-yilda tashkil etilgan va Ittifoq va Taraqqiyot Qoʻmitasi tomonidan moliyalashtirilgan. Uning birinchi soni 1914-yil 12-fevralda chop etilgan. Bosh muharrir Kazanlı Halim Sabit boʻlgan. Jurnal ikki haftada bir marta nashr etilgan va bosh qarorgohi Konstantinopolda joylashgan edi. Dastlab 32 sahifadan iborat boʻlgan jurnal, Birinchi jahon urushi davrida qogʻoz tanqisligi tufayli 16 sahifaga qisqartirilgan. Faoliyati davomida turli nashriyotlarda bosib chiqarilgan.

Jurnalning asosiy maqsadi millatchilik va islomchilikni sintez qilish hamda zamonaviy turmush tarziga mos keladigan islohotchi va liberal islom versiyasini taqdim etish edi. Boshqa islomiy nashrlardan farqli oʻlaroq, u islomning ijtimoiy rol va vazifalariga eʼtibor qaratgan. *İslam Mecmuası* 1914-yil noyabrda jihod eʼlonini nashr etgan. Jurnal 1918-yil 30-oktyabrda, jami 63 soni chop etilgach, faoliyatini toʻxtatgan.

### Muharrirlar
*İslam Mecmuası*da Ahmet Ağaoğlu, Besim Atalay, Aka Gündüz va Ömer Seyfettin kabi taniqli shaxslar faoliyat olib borgan. Uch turdagi guruh vakillari jurnalda faoliyat olib borgan: Shayx ul-islom Muso Kazım Efendi, İzmirli İsmail Hakkı va Şerafeddin Yaltıkaya kabi ulamolar; Şemsettin Günaltay va Halim Sabit kabi islohotchilar; Ziya Gökalp va Mehmet Fuat Köprülü kabi panturkistlar.

*İslam Mecmuası* muharrirlari koʻpincha *Sebilürreşad* jurnali orqali fikrlarini bildirgan konservativ islomchilar bilan ziddiyatga borishgan. Bahslar asosan islomdagi islohotlar haqida boʻlib, ular Ziya Gökalpning *Fıkıh ve İçtimaiyat* (Usmonli turkchasi: *Fiqh va sotsiologiya*) maqolasi chop etilgandan keyin boshlangan. Ikki tomon oʻrtasidagi keskinlik 1915-yilda, *İslam Mecmuası* Shayx ul-islom vakolatlarini cheklashni ochiq qoʻllab-quvvatlaganida yanada kuchaygan.

*İslam Mecmuası* Şerafeddin Yaltıkaya maqolalari orqali Ibn Taymiyya (salafiy mutafakkir) qarashlarini imperiyada birinchi boʻlib tanishtirgan nashr boʻlgan.

## Manbalar
Dar al-Islam (jurnal)

***Dar al-Islam*** () – 2014–2016-yillarda Iroq va Shom Islom Davlati (IShID) tomonidan fransuz tilida chiqarilgan onlayn jurnal. Unda Fransiyadagi terror hujumlari, jumladan 2016-yili Nitsada sodir etilgan yuk mashinasi hujumi va 2015-yil yanvarida Il-de-Fransda boʻlgan hujumlar maqtov bilan yoritilgan.

2016-yil oxiriga kelib, *Dar al-Islam* jurnali oʻrnini *[[Rumiyah (jurnal)|Rumiyah]]* jurnaliga boʻshatib bergan. Jurnalning jami 10 soni chiqqan boʻlib, ularning asl nusxalari jihadology.net saytida saqlanadi.

## Yana qarang

* ''Dabiq'' (jurnal)
* ''Istok'' (jurnal)
* ''Konstantiniyye'' (jurnal)
* ''Rumiyah'' (jurnal)

## Manbalar
Muhammad ibn Falah

**Muhammad ibn Falah** (1400, Vosit, Iroq – 1461, Hoveyze, Eron) – Iroqda tugʻilgan ilohiyot olimi, shia mazhabi boʻlmish *[[Mushaʼshaʼiya]]* asoschisi. Diniy taʼlimni al-Hillah shahrida olgan va u yerda oʻzini Imom Ali va Mahdiyning yerdagi vakili deb hisoblagan. Keyinchalik uni musulmon jamoasi kofir deb atagan.

Uning maʼnaviy taʼlimotlari Qur’on uslubida bitilgan „*[[Kalom]] al-Mahdiy*“ (*Mahdiyning kalomi*) nomli asarda jamlangan. Yettinchi shia imomi Muso al-Kozimning avlodi ekanligiga ishonilgan. Vafotidan soʻng, oʻgʻli Ali ibn Muhammad Mushaʼshaʼiya mazhab rahbari lavozimini egalladi va bu bilan sulola vorisligining boshlanishiga asos soldi.
## Manbalar

* *[[Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannicada]]* Muhammad ibn Falah haqidagi maqola
Nofiy ibn al-Azroq

**Nofiy ibn al-Azroq ibn Qays al-Hanafiy al-Bakriy** (; 685-yilda vafot etgan) – Ikkinchi fitna davrida Azoriq xorijiylar guruhining rahbari.

Nofiy ibn al-Azroqning kelib chiqishi aniq emas. Tarixchi Benjamin Jokischlekinning fikriga koʻra, Nofiyning otasining ismi arablar orasida kam uchraganligi bois u asli yunon millatiga mansub ozod etilgan qul boʻlishi mumkin. Boshqa manbalarga koʻra, u Banu Hanifa qabilasidan chiqqan arab boʻlishi ham mumkin. Maʼlumotlarga koʻra, Nofiy dastlab siyosiy faollikdan yiroq boʻlgan, lekin xorijiy shoir Abu al-Vaziy uni harakatga qoʻshilishga undagan. Abu al-Vaziy namuna sifatida xorijiylarga qarshi gapirgan kishiga hujum qilgan. 683-yilda Makkaning birinchi qamalida Nofiy Abdulloh ibn az-Zubayr tarafida boʻlib, shaharni Umaviylar askarlaridan himoya qilgan, biroq qamal tugagandan soʻng uchinchi xalifa Usmonning () oʻldirilishi bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli Abdulloh ibn az-Zubayr tomonini tark etib, Basraga joʻnab ketgan. Basrada qabilaviy nizolar tufayli fuqarolar urushi boshlangan paytda Nofiy shaharni boshqaruvini oʻz qoʻlga olgan, hokim oʻrinbosarini oʻldirgan va qamoqxonani buzib xorijiy doʻstlarini ozod qilgan. Keyinchalik Zubayriy hokim tomonidan shahardan chiqarib yuborilgan va Ahvozga qochib ketgan. Ahvozdan turib Iroq janubidagi hududlarga bostirib kirish uchun qilingan hujumlarni amalga oshirgan, ammo 685-yilda hukumat kuchlari tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Najda ibn Amir al-Hanafiy

**Najda ibn Amir al-Hanafiy** (; ) – 685-yilda oʻz tarafdorlari tomonidan oʻldirilgunga qadar markaziy hamda sharqiy Arabistondan ajralib chiqqan xorijiylar rahbari. Ikkinchi fitna davrida faol boʻlgan. Uning qoʻl ostidagi guruh Suriya va Misrni ustidan nazorat qilgan Umaviylar xalifaligiga hamda Hijoz va Iroqni boshqargan Abdulloh ibn az-Zubayr xalifaligiga qarshi chiqqan.

## Yoshlik davri va faoliyati
Najda ibn Amir 655-yilda tugʻilgan boʻlib, markaziy Arabistonning Yamoma mintaqasida yashovchi Banu Bakr qabilasining Banu Hanifa urugʻiga mansub boʻlgan. Yoshligidanoq Banu Hanifa xorijiylari orasida katta taʼsirga ega edi. 680-yilda Yamomada Umaviylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan, bu voqea taxminan Karbalo jangida Husayn ibn Ali tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonning Umaviylar tomonidan bostirilishi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan. 683-yilda Umaviylar Makkani qamal qilganida va Umaviylarga qarshi yetakchi shaxs Abdulloh ibn az-Zubayr shahar ichida yashiringan vaqtda Najda va uning otliqlari Ibn az-Zubayrga yordamga borgan. Qamal olib tashlanganidan soʻng, Ibn az-Zubayr oʻzini xalifa deb eʼlon qilgan hamda Najda va boshqa xorijiylar rahbarlari Basraga joʻnab ketgan. U yerda xorijiylar yetakchisi Nofiy ibn al-Azroq boshchiligida Ibn az-Zubayrning armiyasiga qarshi chiqqan. Shahardan Umaviy hokimi quvib chiqarilgach, Ibn az-Zubayr bu hududni egallashga uringan edi. Yakunda shahar va uning arab garnizoni Ibn az-Zubayr hokimiyatini tan olgan va xorijiylar Ahvozga chekingan.

## Manbalar