Paelya

**Paelya** (tagalog Tagalog: [paˈɛlja]) yoki **paella** (ispancha), Valensiya *paellasidan* olingan. Filippin guruchli  taomidir. Biroq, u mahalliy glyutinli guruchdan (*malagkít*) foydalanishda sezilarli darajada farq qiladi, ispan *paellasida* maʼqullangan *al-dentedan*  farqli oʻlaroq, yumshoq va yopishqoq tuzilishga ega. Bundan tashqari, doimo tuxum qoʻshiladi. Filippin *paelyasidan farqli*  zaʼfaron ishlatilmaydi, balki uning oʻrniga *atsuete* (anatto), luyang *diláw*, (zerdeçal) yoki *kasubhadan foydalaniladi*.

*Paelya* - Filippindagi shunga oʻxshash taomlar uchun umumiy atama, ishlatiladigan ingredientlardan qatʼi nazar. U *arroz a la valenciana* (odatda tovuq va *chorizo de bilbao* bilan tayyorlanadi), *bringhe* (kokos suti bilan tayyorlanadi) va *paella negra* (kalamar siyohidan tayyorlangan) oʻz ichiga oladi.

## Etimologiya
Nomi ispan **' olingan, lekin ''lleismo'' qoʻshimchasi bilan talaffuz qilinadi. Filippin tillarida ll [[Digraf|digrafining]] koʻp uchraydigan holatlari singari, u ispancha [ʎ] emas, balki [lj] bilan talaffuz qilinadi. Shuning uchun "pae ***ly*' a* " ning nativlashtirilgan imlosi.

== Tavsif ==
*Paelya* oʻzining ajdodlari, [[Valencialar mamlakati|Valensiya]] *paellasi* va Lotin Amerikasi *arroz a la valenciana* kabi tayyorlanadi, ammo u koʻproq mahalliy ingredientlardan foydalanadi. *Arroz bomba* oʻrniga Filippin *paelya* *arroz* bombasiga oʻxshash xususiyatlarga ega Ifugao tinawon guruch kabi yuqori sifatli mahalliy guruch navlarini *afzal koʻradi*. Import qilingan [[Guruch|uzun donli guruch]] (yasemin guruch kabi) ham ishlatiladi. Bu oxirgi mahsulot qanchalik yopishqoq boʻlishi kerakligiga qarab, oddiy guruchning toʻrtdan bir qismidan teng qismlargacha boʻlgan turli nisbatlarda glyutinli guruch (*malagkít*) bilan aralashtiriladi.

*Paelya* zaʼfaron oʻrniga *atsuete* (anatto), *luyang diláw*, (zerdeçal) yoki *kasubha* ([[Maxsar|sapar]]) ishlatadi. Baʼzida *pandan* barglari tugunlari qoʻshiladi va idishga [[vanil]] oʻxshash hid qoʻshiladi. Baʼzi oʻzgarishlar, shuningdek, *sofritoda* (*ginisa*) tomat sousidan taomni rang va lazzatlanish uchun ishlatadi.

Goʻshtli *paelya* odatda tovuq, choʻchqa goʻshti, mol goʻshti va dudlangan baharatlı kolbasalardan foydalanadi. *Paelyada* ishlatiladigan kolbasa har qanday mahalliy dudlangan *lóngganisa* boʻlishi mumkin, lekin bu odatda *chorizo de bilbao* (nomiga qaramay, mahalliy filippinlik kolbasa).Dengiz mahsulotlari *paelyasi* odatda midiya (*tahong*), koʻk qisqichbaqa (*alimasag*), katta qisqichbaqalar (*hipon*), mollyuskalar (*kabibì*) va kalamar (*pusít*) oʻz ichiga oladi. Goʻsht va dengiz mahsulotlari versiyalari odatda aralashtiriladi. Odatda ishlatiladigan sabzavotlar va ziravorlar orasida bolgar qalampiri, piyoz, [[sarimsoq]], [[pomidor]], [[zanjabil]], sabzi, yashil noʻxat, [[Murch|qora qalampir]], piyoz, qizil qalampir va [[Sultoniy|mayiz]]. Odatda, kalamansi va dilimlenmiş qattiq qaynatilgan tuxum bilan bezatilgan. *Tanglád* (limongrass), *patis* (baliq sousi) va *bagoóng alamang* (qisqichbaqa pastasi) kabi boshqa mahalliy ziravorlar va ingredientlar ham qoʻshilishi mumkin.

*Paelya* odatda *paellera*, ikki tutqichli sayoz va keng panada pishiriladi. Garchi uni *kavalida* (vok) ham pishirish mumkin. Idishning va uning tarkibiy qismlarining murakkabligi tufayli *paelya* kamdan-kam hollarda kundalik ovqatlarda xizmat qiladi. U hashamatli hisoblanadi, maxsus holatlar uchun ajratilgan. *Paelya* odatda Rojdestvo arafasida *Nochebuena* (Rojdestvo kechki ovqati) paytida xizmat qiladi.

== Variantlar ==
Taomni oʻzgartirish oson siz  qoʻlingizdagi bor mahsulotlarga  qarab *paelyaning* koʻplab variantlarini yaratishingiz mumkin. Ularga quyidagilar kiradi:

=== Arroz a la valenciana ===
*Arroz a la valenciana* yoki *arroz valenciana* baʼzan alohida taom sifatida qabul qilinadi. Bu *paella turi*  Lotin Amerikasidan kelib chiqqan. Ammo boshqa filippin *paelyalari singari*, u glyutinli guruchdan tayyorlanadi. Uni tayyorlashda  asosan tovuq va *chorizo de bilbaodan* foydalaniladi, lekin choʻchqa goʻshti yoki mol goʻshtini ham qoʻshish mumkin.

=== Biringi ===
*Biringi* (shuningdek, *bringhi*, *beringhe*, *biringhe*, *biringye*, *biringyi* yoki *kalame manuc* nomi bilan ham malum) Pampanga provinsiyasidan kelib chiqgan  *paelya* variantidir. Bu asl Valensiya taomiga oʻxshaydi, lekin *gata* (kokos suti) da safron yoki zerdeçal (Kapapangandagi *ange*) bilan pishirilgan guruch va yopishqoq guruch aralashmalaridan foydalanadi va bu unga oʻziga xos lazzat va rang beradi. Odatda tovuq, bulgʻor qalampiri, yashil noʻxat, sabzi, mayiz va *chorizo de bilbao* bilan birga tayyorlanadi. Biroq, uni dengiz mahsulotlari va boshqa goʻshtlardan ham tayyorlash mumkin. Bundan tashqari, xarakterli ravishda qaynatilgan tuxum bilan toʻldiriladi. Baʼzan qoʻshimcha xushboʻy hid uchun banan barglarida pishiriladi.

*Biringi*  mustamlakadan oldingi davrda kelib chiqqan  va bu nom [[Janubiy Osiyo]] biryani taomlari uchun bir xil boʻlsa-da, u oʻshandan beri ispan paellasini anglatadi. Chorizo, tuxum yoki boshqa *paelya* ingredientlarisiz tayyorlangan asl nusxa *nasing biringye* yoki *nasing biringye* sifatida farqlanadi, bu [[Malayziya]] va [[Singapur|Singapurning]] *nasi* briyaniga koʻproq oʻxshaydi.

=== Paella al horno con queso ===
Pishloq, tovuq toʻshi  va qovurilgan bulgʻor  qalampiri bilan  *paelyaning* pishirilgan varianti.

=== Paella de adobo ===
1954-yilda tashkil etilgan [[Manila|Maniladagi]] mashhur ispan-filipin restorani Alba Restaurante Español tomonidan ishlab chiqilgan nisbatan zamonaviy paelya turi. Bu ispan *paellasini* [[Adobo|Filippin *adobo*]] bilan birlashtirgan ajoyib taomdir.

=== Paella parillada ===
"Gril" soʻzi uchun nomlangan bu variant panjara yoki mangalda pishirilgan goʻsht yoki dengiz mahsulotlaridan tayyorlanadi.

=== Paella negra ===


*Paella negra*, shuningdek, *arroz negro* deb ataladi, siyohli kalmar  va kalamardan tayyorlanafigan taom varianti. Idish qora rangga ega, shuning uchun nomiga Negra soʻzi qoʻshib aytiladi.

=== Paella sotanghon ===
*Paelyaning* xitoylar oʻylab topgan guruch oʻrniga [[Selofan noodles|shisha noodle]] (*sótanghon'') yordamida tayyorlanadigan turi.
 

## Manbalar