Malayziya xalqaro islom universiteti

**Malayziya Xalqaro Islom Universiteti** (; Javi: اونيۏرسيتي اسلام انتارابڠسا مليسيا; ), **IIUM** nomi bilan ham tanilgan, Malayziyadagi davlat universitetidir. Bosh qarorgohi Selengor shahrining Gombak hududida joylashgan IIUMning butun Malayziya boʻylab yana oltita kampusi bor. Bulardan ikkitasi tibbiy markazlashtirilgan kampusi va Gambang, Pahang shahridagi Fond tadqiqotlari markazi, Kuala-Lumpurdagi ikkita shahar kampusi va Johordagi Pagoh hududidagi til va sayyohlik kampusi.

Universitetga sakkizta hukumat va Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) homiylik qiladi. U Pokistonning Islomobod xalqaro islom universiteti va Bangladeshning Chittagong xalqaro islom universitetidan farq qiladi.

Universitet 1983-yil 23-mayda tashkil etilgan va islom tamoyillari asosida tashkil etilgan. Islomiy qadriyatlar barcha fanlarga singdirilgan. IIUM oʻzining 14 ta fakultetida bakalavr, magistratura va doktorantura kurslarida oʻqishlikni taklif etadi, bu „Kulliyya“ („Kulliyyat“, koʻplik) deb ham ataladi.

1987-yildan buyon IIUM dunyoning 100 dan ortiq mamlakatidan 70 000 dan ortiq bitiruvchilar va bakalavrlarni tayyorlagan. Ularning aksariyati Malayziyalik talabalar hisoblanadi.

## Tarixi

Oʻsha paytdagi 4-Bosh vazir Mahathir Mohamad 1982-yilda IHT yetakchilari oʻrtasida bilimlarni islomlashtirish boʻyicha boʻlib oʻtgan uchrashuvda xalqaro islom taʼlimi instituti gʻoyasini ilgari surgan. Bu fikrni oʻsha paytdagi taʼlim vaziri Sulaymon Dovud taʼlim bosh direktori Murod Muhammad Nor va yana ikkita davlat arboblari bilan boʻlishgan. Malayziya Milliy universitetining oʻsha paytdagi professori Muhammad Kamol Hassan yigʻilishda ishtirok etgan yuqori martabali ilmiy xodim bilan birgalikda universitet kontseptsiyasi boʻyicha birinchi ishchi hujjatni tayyorlagan.

IIUM bir vaqtlar xususiy universitet boʻlgan. Universitetning taʼlim tili Malayziya emas, balki ingliz va arab tillarida boʻlishi kerak boʻlgani sababli, dastlab Malayziya qonunlari tomonidan taqiqlangan. IIUM dastlab 1965-yilda bekor qilingan Kompaniyalar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq faoliyat boshlagan. Biroq, IIUM 1983-yil 23-mayda 1971-yildagi Universitetlar va kollejlar toʻgʻrisidagi qonunning 5A (2) boʻlimiga koʻra, oʻsha paytdagi Malayziya qirol Ahmadshoh Paxangdan tashkil etish buyrugʻini olganida, rasmiy ravishda davlat universitetiga aylantirilgan. Malayziya hukumati, yettita boshqa hukumat va IHT oʻrtasidagi hamkorlik toʻgʻrisidagi diplomatik aloqalarni yoʻlga qoʻygan.

1983-yil 8-iyulda boshlangan birinchi akademik sessiyaga Malayziya va chet eldan jami 153 nafar talaba roʻyxatga olingan. Kurslar Iqtisodiyot fakulteti, Yuridik fakultet, Fundamental bilimlar markazi va Tillar markazi qoshida olib borilgan. Ushbu birinchi partiya aʼzolari 1987-yil 10-oktyabrda boʻlib oʻtgan ilk bitiruv kunida oʻz darajalari va diplomlarini olganlar. 68 nafar bitiruvchiga iqtisod bakalavri, 56 nafar bitiruvchilarga huquq bakalavriati va 29 nafar qozilarga Islom sud hokimiyati huquqi va boshqaruvi diplomi taqdim etilgan.

## Boshqaruv tizimi
Pahanglik Ahmad Shoh 1983-yil 1-iyuldan beri konstitutsiyaning asoschisi boʻlgan. Oʻlimidan oldin uning oʻrnini kelini, hozirgi malika Tunku Aziza Aminah Maymunah Iskandariyo egallagan. U 2019-yil 12-aprelda besh yillik muddatga konstitutsiyaviy rahbar etib tayinlangan, qaynotasi IIUMda 36 yillik kanslerlik lavozimini bajargan, ammo tayinlash toʻgʻrisidagi hujjat unga faqat 2019-yil 17-iyun kuni federal hukumat tomonidan taqdim etilgan.

Mohd. Daud Bakar, Malayziyadagi islomiy moliya mutaxassisi boʻlib, 2019-yil 1-iyuldan buyon faoliyat yuritayotgan sakkizinchi va amaldagi prezident hisoblanadi.

### 1983-yildan beri rahbarlik qilganlar

## Kampus

IIUM shtab-kvartirasi Selengor shahrining Gombak hududida 700 akr (2.8 km²) maydonda joylashgan. Uning yana oltita kampusi ham faoliyat olib boradi. Kampuslarning uchtasi Kuantan, Pahang shahrida joylashgan boʻlib, Gambangda joylashgan Fond tadqiqotlari markazi, Bandar Indera Mahkota shahrida joylashgan tibbiy markaz va Tengku Ampuan Afzan kasalxonasi yaqinida joylashgan klinik kampuslari faoliyat olib boradi. Ikkita shahar kampuslari Persiaran Duta va Jalan Damansara, Kuala-Lumpurda, boshqa kampus esa Bandar Universiti Pagoh, Johorda joylashgan.

### Oʻquv markazlari
IIUMda 14 ta fakultet mavjud. Ularning har biri arab tilida „Kulliya“ („Kulliyat“ koʻplik) deb nomlanadi:

* Ahmad Ibrohim Kulliyah Qonunlar (AIKOL) – Gombak
* Iqtisodiyot va boshqaruv fanlari kulliyasi (KENMS) – Gombak
* AbdulHamid AbuSulaymon Kulliya Islom nozil ilm va inson fanlari (AHAS KIRKHS) – Gombak
* Arxitektura va atrof-muhit dizayni kulliyasi (KAED) – Gombak
* Muhandislik kulliyasi (KOE) – Gombak
* Taʼlim Kulliyasi (KOE) – Gombak
* Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari kulliyasi (KICT) – Gombak
* Tibbiyot kulliyasi (KOM) – Kuantan
* Stomatologiya kulliyasi (KOD) – Kuantan
* Ittifoqdosh sogʻliqni saqlash fanlari kulliyasi (KAHS) – Kuantan
* Ilm kulliyasi (KOS) – Kuantan
* Hamshiralik kulliyasi (KON) – Kuantan
* Barqaror turizm va zamonaviy til kulliyasi (KSTCL) – Pagoh

Fayl:IIUM_Mosque_exterior.jpg|alt=Sultan Haji Ahmad Shah Mosque, Gombak Campus (outside view)|Sulton hoji Ahmad Shoh masjidi, Gombak kampusi (tashqi koʻrinish)
Fayl:IIUM_Mosque_interior.jpg|alt=Sultan Haji Ahmad Shah Mosque, Gombak Campus (inside view)|Sulton Hoji Ahmad Shoh masjidi, Gombak kampusi (ichki koʻrinish)
Fayl:IIUM_-_panoramio_(2).jpg|alt=Cultural Centre (at left side) and Azman Hashim Complex (at right side)|Madaniyat markazi (chap tomonda) va Azman Hoshim majmuasi (oʻng tomonda)
Fayl:Iiumlibr.jpg|alt=Library at Gombak Campus|Gombak kampusidagi kutubxona
Fayl:IIUM_Mahallah_Al_Faruq._-_panoramio.jpg|alt=Mahallah al-Faruq, one of 17 residential colleges existed in Gombak Campus|Gombak kampusida 17 ta turar joy kollejlaridan biri boʻlgan Mahalloh al-Faruq mavjud
Fayl:IIUM_Stadium_-_panoramio.jpg|alt=Sayyidina Hamzah Stadium|Sayyidina Hamza stadioni
Fayl:IIUM_Playgraound_-_panoramio_(1).jpg|alt=Football field|Futbol maydoni


## Akademiklar

### Usra
IIUM Malayziyadagi yagona davlat universiteti boʻlib, uning barcha taʼsis va bakalavriat talabalari Usraga, yaʼni ijtimoiy, maʼnaviy va intellektual yuksalish maqsadida har hafta oʻtkaziladigan islomiy oʻquv toʻgaragiga borishi majburiydir. IIUM tashkil etilganidan beri Usra talabalar uchun IIUMni bitirish uchun talabi boʻlib kelgan. 2014-yildan boshlab turar joy kollejlarida markazlashtirilgan Usradan tashqari alohida Usra oʻtkazilib kelinmoqda, bu kampusda yashovchi oʻrta bosqich talabalari uchun ham majburiy qilib belgilangan.

## Yutuqlar

### Mukofotlar va eʼtirof
2014-yilda IIUM 35-jahon universitetlari oʻrtasida bahs-munozaralar chempionatida ishtirok etgan 440 jamoa ichida oʻninchi oʻrinni egallagan. 2016-yilda IIUM Birlashgan Osiyo munozaralar chempionatida, Avstraliya intervaritsial munozaralar chempionatida va Britaniya parlamenti boʻyicha Osiyo chempionatida gʻolib boʻlgani. 2017-yilda IIUM jahon universitetlari arabcha bahs-munozaralar chempionatida ikkinchi oʻrinni egallagan.

Tadqiqotlar sohasida IIUM PENCIPTA, INPEX, ITEX Jeneva va KIPA kabi koʻrgazmalarda oltin, kumush va bronza medallarini qoʻlga kiritishi bilan mintaqaviy va xalqaro miqyosda eʼtirofga sazovor boʻlgan. IIUM *Proton Green Mobility Challenge 2012* (PGMC) da ishtirok etgan, „Smart Mobility“ nomli elektr quvvati bilan ishlaydigan Proton Saga BLM tanlovida umumiy chempion boʻlgan, shuningdek, „Farthest Distance“ va „Fastest Two Laps Challenge“ mukofotini qoʻlga kiritgan.

IIUM JAKIM va YADIM hamkorligida Malayziya Shariat indeksini yaratishda ishtirok etgan. Indeks sakkizta soha – sud-huquq, siyosat, iqtisod, sogʻliqni saqlash, taʼlim, madaniyat, infratuzilma va atrof-muhit hamda ijtimoiy – „maqasid shariat“ yoki shariat niyatlariga muvofiqligini oʻlchaydi. Malayziya shariat indeksi 2015-yil 10-fevralda Malayziya Bosh vaziri tomonidan rasman ishga tushirilgan.

## Taniqli bitiruvchilar
IIUM mamlakatdagi eng nufuzli islom oliy taʼlim muassasasi hamda musulmon dunyosidagi yetakchi islom universitetlaridan biri sifatida tanilgan.
Fayl:Pritam_Singh_Singapore_4.jpg|alt=Pritam Singh, Leader of the Opposition for Singapore| Pritam Singx, Singapur uchun muxolifat darajasi
Fayl:Zambry_Abdul_Kadir_May_2023.jpg|alt=Zambry Abdul Kadir, 15th Minister of Foreign Affairs| Zambri Abdul Qodir,15-tashqi ishlar vaziri
Fayl:Syed_Saddiq_(cropped).jpg|alt=Syed Saddiq, 1st President of the Malaysian United Democratic Alliance| Sayid Saddiq, Malayziya Birlashgan Demokratik Alyansining 1-prezidenti
Fayl:Azalina_Othman_2023.jpg|alt=Azalina Othman Said, Minister in the Prime Minister’s Department for Law and Institutional Reforms| Azalina Usmon Said, Bosh vazir huzuridagi Huquq va institutsional tuzilmalar departamenti vaziri
Fayl:Asyraf_Wajdi_in_2019.jpg|alt=Asyraf Wajdi Dusuki, Chairman of the Majlis Amanah Rakyat| Asyraf Vajdi Dusuki, Amana Rakyat majlisi aʼzosi
Fayl:IGP_TS_Khalid_Abu_Bakar.jpg|alt=Khalid Abu Bakar, 10th Inspector-General of the Royal Malaysian| Xolid Abu Bakr, Malayziya Qirolligining 10-bosh inspektori
Fayl:SS_PROF_MADYA_DATOʻ_ARIF_PERKASA_DR_MOHD_ASRI_BIN_ZAINUL_ABIDIN.jpg|alt=Asri Zainul Abidin, Mufti of Perlis| Asri Zaynul Obidin, Perlis muftiysi
Fayl:Hassan_Saeed_special_advisor_(cropped).jpg|alt=Hassan Saeed, 2nd Attorney General of the Republic of Maldives| Hasan Said, Maldiv Respublikasining 2-bosh prokurori
Fayl:Husnu_Al_Suood_appointment_(cropped).jpg|alt=Husnu Al Suood, 5th Attorney General of the Republic of Maldives| Husnu Al Suod, Maldiv Respublikasining 5-bosh prokurori
Fayl:23rd_IIFA_Conference_in_Medina,_Kingdom_of_Saudi_Arabia,_November_2018-6.jpg|alt=Koutoub Moustapha Sano, Minister of Religious Affairs of the Republic of Guinea| Koutoub Mustafa Sano, Gvineya Respublikasi Din ishlari vaziri


## Fakultetning taniqli professor-oʻqituvchilari

### Hozirgi professor-oʻqituvchilar

* Abdul Rashid Moten, KIRKHS professori, siyosatshunos
* Abdulla al-Ahsan, KIRKHS professori, zamonaviy musulmon tarixchisi
* Shamrahayu Abdul Aziz, AIKOL dotsenti, konstitutsiyaviy ekspert
* Syed Arabi Syed Abdulloh Idid, KIRKHS katta professori, media va aloqa eksperti va IIUM rektori (2006-2011)
* Zaleha Kamarudin, AIKOL professori, oilaviy huquq eksperti va IIUM rektori (2011-2018)

### Fakultetning sobiq professor-oʻqituvchilari

* Abdul Aziz Bari, AIKOL oʻqituvchisi va professori (1989-2011), Tebing Tinggi uchun MLA, Perak va Perak Davlat Ijroiya Kengashi aʼzosi, Malayziya (2018-yildan)
* Abdul Hamid Ahmad Abu Sulaymon, IIUM rektori (1988-1998)
* Ahmad Mohamed Ibrohim, AIKOL asoschisi dekani, Singapur Bosh prokurori (1959-1967)
* Ahmad Davutoʻgʻli, KIRKHS siyosiy fanlar oʻqituvchisi (1993-1996), Turkiya Bosh vaziri (2014-2016)
* Maszlee Malik, KIRKHS oʻqituvchisi (2002-2018), Simpang Renggam deputati, IIUM prezidenti va Malayziya Taʼlim vaziri (2018-yildan beri)
* Mohammad Hoshim Kamali, AIKOL va ISTAC islom huquqi professori (1985-2007), Xalqaro ilgʻor islom tadqiqotlari instituti bosh direktori (2007-yildan)
* Mohd. Kamol Hasan , IIUM rektori (1999-2006)
* Sayid Muhammad Naqib al-Attas, ISTAC asoschisi, keyin UTMga tashrif buyurgan professor
* Ismavi bin Zen, sobiq rektor oʻrinbosari (1999-2005), MasjidilHaramni kengaytirish boʻyicha bosh panelist, Tokoh Maal Hijrah Saravak 2010

## Yana qarang

* Islom taʼlim muassasalari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar

*