open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaxchinlar

**Zaxchinlar** (oʻz nomini *zaxchin* [dzaxchin] — „chetdagilar“) — hozir gʻarbiy Moʻgʻulistonda (Kobdo viloyati) istiqomat qiluvchi oyratlar tarkibidagi guruhlardan biri hisoblanadi. 32 845 nafar kishidan iborat (mamlakat umumiy aholisining 1,2 %, 2010-yilgi roʻyxatga koʻra), Moʻgʻulistondagi yettinchi yirik etnik guruhdir. Ular oyrat (oyrat-qalmiq) tilining zaxchi lahjasida, shuningdek, moʻgʻul (xalxa) tilida gaplashishadi. Iymoni — buddistlar, baʼzilari anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qilishadi.

## Tarixi
XVII asrning oxirida djungar hukmdorlari tomonidan chegaralarni himoya qilish uchun ajratilgan torgutlar, derbetlar va xalxalar orasidan bir necha oʻnlab oilalar kirganda „Zaxchinlar“ etnonimi (shundan „chetdagi“ nom). paydo boʻlgan. 1758-yilda Djungar xonligi magʻlubiyatga uchragach, manchjurlar tomoniga oʻtgan zaxchinlardan alohida xoshun, soʻngra zaysang boshchiligida mustaqil „bayroq“ tuzilgan edi, qolganlari esa Xitoyning Kobdo maʼmuriyatiga boʻysunar edi.

Zamonaviy zaxchinlar anʼanaviy madaniyatning ayrim xususiyatlarini saqlab qolgan.

2009-yilda Moʻgʻuliston prezidenti etib saylangan Tsaxiagiyn Elbegdorj zaxchin xalqiga mansub boʻlgan. Shuningdek, Moʻgʻuliston Davlat Buyuk Xuralisining sobiq raisi (2008-2012) Damdina Demberel ham zaxchin millatifan boʻlgan.

## Avlod tarkibi
Zaxchinlar tarkibida quyidagi etnik boʻlinmalar (elken) mavjud: xereed, bugunud, xarchin, xarnuud, xirgis, xar xuuxniy, shangasinxan, bagshiynxan, xar azarginxan, utaanxan, taxianxan, donjaaxanxan, togonbaanxan, xavzaanxan, emchiynxan, danjinaaxan, xurdiyn, shuurdaanxan, turd taraachin, muxlaynxan, tsog-yondogiyn, altan shargaldaaginxan, janavangiynxan, guulin, jujiynxen, zeeegiyn, tavag zaanixan, tarvagtaynxan, shaaxlinxan, galun tavaginxan, ungshaanxan, aatiiynxan, argalchiynxan, booronxuugiyn, tsanxarinxan, xuu noyodaanxanm ulaadaynxan, shambiynxan, mangdaynxan, absaabxan, bayaranxan, darxan, buuch, zargachin, anchin, aajuudaynxan, adagsinxan, chaamgiynxan, xurmashtinxan, box zaysanginxan, turdaanxan, xulgaych, tostinxon, ondogiynxon.

## Adabiyotlar

* *Jukovskaya N. L.* Zaxchins // Dunyo xalqlari va dinlari / boblar. ed. V. A. Tishkov. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil. — ISBN 5-85270-155-6
* [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2008_r.htm *Hoyt S.* *TO.* 18-19-asr tadqiqotchilarining fikricha, qalmoqlarning antropologik xususiyatlari. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 1. Elista: KDU nashriyoti, 2008. p. 220-243. ]
* [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2012_r.htm *Hoyt S.* *TO.* 20-asrning birinchi yarmi antropologlari asarlarida qalmoqlar. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 3, 2012. bet. 215-245. ]

## Havolalar

* Rus sayohatchisi P. TO. Kozlov zaxchinlar haqida

## Manbalar
Butunjahon audiovizual meros kuni

**Butunjahon audiovizual meros** **kuni** har yili 27-oktabrda nishonlanadi. Ushbu unutilmas kun Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (YUNESKO) tomonidan 2005-yilda ovoz yozuvlari va audiovizual hujjatlarni (filmlar, musiqa va video yozuvlar, radio va televidenie dasturlari) saqlashning ahamiyati va haqida bilimdonlikni oshirish uchun tanlangan. Koʻpgina mamlakatlar milliy va mintaqaviy ovoz va kino arxivlari, teleradiokompaniyalar, muzeylar va kutubxonalar hamda yirik audiovizual assotsiatsiyalar, jumladan, Harakatlanuvchi tasvir arxivchilari uyushmasi (AMIA), Xalqaro arxivlar kengashi (ICA), Xalqaro Ovoz va audiovizual arxivlar assotsiatsiyasi (IASA) va Xalqaro kino arxivlari federatsiyasi (FIAF) tomonidan tashkil etilgan tadbirlarga mezbonlik qiladi.

## Yana qarang

* Xalqaro BMT kuni
* Xalqaro musiqa kuni
* Xalqaro kino kuni
* Jahon televideniye kuni

## Manbalar


## Havolalar
* Official World Day for Audiovisual Heritage website
* Official United Nations site
* Official UNESCO site
* United Nations List of International Days
* "Sights, Sounds and Slogans! world day for audiovisual heritage contest". *Bangkok Post*. October 21, 2013.
Butunjahon surunkali obstruktiv o‘pka kasalligiga qarshi kurash kuni

**Butunjahon surunkali obstruktiv oʻpka kasalligiga qarshi kurash kuni** har yili noyabr oyining uchinchi chorshanbasida nishonlanadigan va surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi (SOOʻK) haqida xabardorlikni oshirish, undan oʻlim sonini kamaytirish, bilim almashish, ushbu kasallik bilan kurashish yoʻllarini muhokama qilish va qaror qabul qiluvchilar, tibbiyot xodimlari va jamoatchilik muammosiga eʼtibor qaratish bayramidir. Ushbu kunda chekishga qarshi kurash boʻyicha olib borilayotgan tadbirlar ham muhim ahamiyatga ega. U birinchi marta 2002-yilda oʻtkazilgan. Har yili 50 dan ortiq mamlakatlarda ushbu kasallik haqida aholini xabardor qilish nuqtai nazaridan ushbu kunni yilning eng muhim kuniga aylantiradigan turli tadbirlar oʻtkaziladi.

SOOʻK — bu nafas olishni qiyinlashtiradigan progressiv, hayot uchun xavfli oʻpka kasalligi va kasallikning asosiy xavf omillari tamaki chekish, havoning ifloslanishi, chang va ish joyidagi kimyoviy moddalarga taʼsir qilishdir. Tamaki chekish oʻrnatilgan xavf omilidir va kasallikning holatlari taxminan 80%— 90% ni tashkil qiladi va faol chekish ham, passiv chekish ham xavflidir, yaʼni tutunli xonada boʻlish kifoya. Tamaki chekuvchilarda nafas qisishi taxminan 40 yoshlarda, chekmaydiganlarda esa 13-15 yil kechroq rivojlanadi. Konchilar, metallurgiya va tsellyuloza-qogʻoz sanoati ishchilari, temir yoʻlchilar, gʻalla va paxtani qayta ishlash bilan shugʻullanadigan ishchilar kasbiy xavfga duchor boʻladilar va mehnatni muhofaza qilish choralari bilan xavfni sezilarli darajada kamaytirishga erishish mumkin.

2011-yil holatiga koʻra, Rossiyada epidemiologik tadqiqotlar hisob-kitoblariga asosan, SOOʻK bilan kasallangan taxminan 11 million bemor bor edi, ammo rasmiy arizalar statistik maʼlumotlariga koʻra, taxminan 1 million kishi roʻyxatga olingan. Yevropa nafas olish jamiyati maʼlumotlariga asosan, faqat 25% kasallik hollarda oʻz vaqtida tashxis qoʻyilgan. 2014-yilda Rossiyada barcha oʻlimlar holatining SOOʻK dan oʻlim darajasi 4,1% ni tashkil etdi. Erta tashxis qoʻyish va profilaktika choralari aholining hayot sifatini yaxshilash va kasallikdan oʻlim darajasini kamaytirish imkonini beradi. Kasallik nafas olish testi — spirometriya yordamida tashxis qilinadi.

## Yana qarang
* Chekish bilan bogʻliq oʻpka kasalliklari
## Manbalar


## Havolalar
* Глобальная инициатива по Хронической обструктивной болезни лёгких
Nureddin Bey

**Nureddin Bey**, **Nur Sofu** yoki **Nur Sufi** — Karamanoğulları jamoasiga 1250-1256-yillarda boshchilik qilgan, Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning otasi.

Karamanoğulları oʻgʻuz turklarining Salur yoki Afshar qabilasiga mansub ekanligi yoki unday emasligi tarixchilar tomonidan koʻp tortishilgan mavzu hisoblanadi. Lekin tortishuvlar natijasida beklarning Salur qabilasi Karamanli guruhiga oid ekanligi, beklikning aholisi esa Afshar qabilasidanligi qabul qilingan. Ushbu Afshar qabilalari bugungi Turkmaniston hududlarida istiqomat qilishgan boʻlib, moʻgʻullarning zulmidan qochish uchun katta ehtimol bilan 1228-yilda Onadoʻliga koʻchib borishgan. Koʻchib kelgan qabila Koʻniya sultonligi sultoni Alouddin kayqubod tomonidan iliq qarshilangan va Ermenek (hozirgi Karaman viloyati) hududlariga joylashtirilgan. Baʼzi tarixchilar fikrlariga koʻra, dastlab Nureddin Bey Ermenek va shimoldagi Saljuqiy shaharlari oʻrtasida koʻmir savdosi bilan shugʻullangan. Ammo u koʻp vaqt oʻtmay Bobo Ishoq boshlagan Boboiylar qoʻzgʻolonida yetakchilardan biri sifatida qatnashdi. U shuningdek, Ermenek atrofidagi koʻplab kichik aholi punktlarini egallab, kelajakdagi Karamanogʻlu Beylikning oʻzagini tashkil qiladi.

Karamanoğullarıning oil shajarasi shu koʻrinishdadir:
# Alan Han
# Şirvan Han
# Kâl Han
# Gelencân Han
# Alp Arslon
# İbrahim Han
# Sadeddin Bey
# **Nureddin Bey**

Nureddin Bey Babaiy tariqatiga kirib sufiy boʻlganidan soʻng, ismining „Nur“ qismiga „Sufi“ qoʻshilib, Nur Sufi yoki Nur Sofi deya tanila boshlangan. U 1256-yillar atrofida vafot etganligi taxmin qilinadi. Uning maqbarasi Mersin viloyatidagi Değirmenlikda joylashgan. Uning vafotidan soʻng, Karamanoğulları jamoasiga oʻgʻli Kerimüddin Karaman Bey] boshchilik qildi va Karamanoğulları bekligiga asos soldi. Nureddin Beyning yana ikkita oʻgʻli boʻlib, ular Zayn al-Hadjdj (1262-yilda Izz al-Din Kaykaus tomonidan Rukniddin Kaykubadga qarshi urushda vafot etgan) va Bünsuzdir.
## Manbalar
Dо (nota)

**Do** () — asosiy 7 pogʻonali tovushqatorning dastlabki notasi. Diatonik *do major* tovushqatorining birinchi pogʻonasi. Lotincha C harfi bilan belgilanadi. U si notasidan yarim ton va re notasidan butun ton pastroqdir. Birinchi oktavadagi do notasining chastotasi: 261,6 Gts.

## Nomining kelib chiqishi
U lotincha madhiyaning birinchi satridagi birinchi soʻzdan keyin dastlab „ut“ (Ut) deb nomlangan (Ut queant laxis; „Zaiflashtirmoq uchun…“), bunda har bir keyingi satr oʻz ohangidan yuqoriroq ohangda ijro etilib boradi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi. XVII asrda ushbu nota „do“ga oʻzgartirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Solovyov N. F. Do // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

## Havolalar

* Musiqa nazariyasi onlayn: xodimlar, kalitlar va ovoz balandligi notasi 2008 Arxivnaya kopiya
Raim Farhodiy

**Raim Hakimovich Farhodiy** (1942-yil 16-may; Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR — 2024-yil 4-aprel) — sovet va oʻzbek shoiri, yozuvchi, dramaturg, jurnalist, tarjimon va rassom. Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi ijodiy uyushmasi aʼzosi, „Buloqcha“ ekologik jurnali va bolalar badiiy ijodiyoti studiyasi bosh muharriri boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, Doʻstlik ordeni sohibi , „Community Treasure Award“ doktor Iosif Shainskiy jamgʻarmasi mukofoti laureati hamdir. U 50 dan ortiq kitoblar muallifi. Farhodiy asarlari Oʻzbekiston maktablari va oliy oʻquv yurtlari oʻquv dasturlariga kiritilgan.

## Tarjimai holi
Raim Farhodiy 1942-yil 16-mayda Samarqand shahrida, bogʻu adirlar koʻp boʻlgan Bogʻishamol mahallasida tugʻilgan. Uning ota-onasi tibbiyot olimlari edi. Farhodiy oʻz ocherklaridan birida bolalik xotiralarini shunday yozadi: „Uyimizning tomi loydan boʻlib, bahorda uning ustida oʻt-oʻlanlar chiqib, qip-qizil lolaqizgʻaldoq, koʻk qoʻngiroq gullar oʻsib yotardi. Bu yerdan Samarqandning Registon, Bibixonim, Goʻri amir va boshqa maqbaralarning firuza toshli yodgorliklari koʻzni qamashtirib turardi. Uzoqdan xuddi ajoyib karvon ketayotganga oʻxshardi… Ilk sheʼrlarimni maktabgacha boʻlgan davrimda, alifbodan oldin ongimda yoza boshladim, oʻsha mahalda faqat soʻzlarni bir-biriga taxlab chiqardim“.

Raim Farhodiy Samarqand tibbiyot institutini tamomlagan. Bir muddat Samarqanddagi shifoxonalardan birida shifokor boʻlib ishladi. Oʻsha yillarda Raim Farhodiyning sheʼriyatga qiziqishi ortib, sheʼr yoza boshlaydi. 1964-yilda u oʻzining „Tong qoʻshigʻi“ deb nomlangan birinchi kitobini tugatdi. Keyin „Chumoli metrosi“, „Xayolparast“, „Bogʻshamollari“, „Afrosiyob freskalari“ va boshqa kitoblari chop etildi. Raim Hakimovich sheʼrlari turli gazeta va jurnallarda nashr etila boshlandi. Oʻsha yillarda uning asarlari katta shuhrat qozondi va dunyoning turli tillariga tarjima qilindi. 1973-yilda Moskvadagi oliy adabiy kursni tamomlagan. Keyinroq vatanga qaytgach, „Sharq yulduzi“ jurnalida sheʼriyat boʻlimi mudiri, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti bosh muharrir oʻrinbosari boʻlib ishladi.

Raim Farhodiy uylangan. Ikki qiz va nabiralari bor.

## Bibliografiyasi
* Tong qoʻshigʻi
* „Chumoli metrosi“
* „Xayolparast“
* Bogʻ shamollari
* „Afrosiyob freskalari“
* „Dorixona uyi“
* „Dadilroq boʻl, qora quloq“
* „Quyoshcha, nuringni soch“
* „Qorakoʻz oʻjar eshak“
* „Hayvonot bogʻidagi tong“
* „Qalb torlari“
* „Quvonch va qaygʻu daraxti“
* Moviy shahar
* „Koʻngil koʻchalari“

## '''Raim Farhodiy haqidagi adabiyotlar'''
* 
* 
* 
* 
* 

## Manbalar

## Havolalar
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — liveinternet.ru saytida
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — kitob.uz saytida
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — youne.my1.ru saytida
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — allforchildren.ru saytida
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — slovo.nx.uz saytida
* Raim Farhodiyning tarjimai holi — uzb.ucoz.ru saytida
Lya (nota)

**Lya** () solmizatsiyada (solfedjio) — bu notalardan biri boʻlib, diatonik tovushlar darajasida oltinchi bosqichining mnemonik belgisidir. **A** yoki **Ac** belgisiga oʻxshash. Solning butun ohangidan va sining butun ohangidan pastroq. As, v muzike // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Birinchi oktavadagi tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 440 gerts (A440 qarang). Kamertonning standart chastotasi.

Standart gitara qatorida lya birinchi oktavaning beshinchi ladada mahkamlangan, birinchi (eng ingichka) torga toʻgʻri keladi. Qoidaga koʻra, u gitara qurilmasini (shu jumladan tyunerlarni) sozlash etaloni hisoblanadi.

Lya (A) notasidan lotin harflaridagi notalarning belgisi boshlanadi.

## Nomining kelib chiqishi
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning birinchi boʻgʻinidagi oltinchi satriga atalgan „Ut queant laxis“ — **''la**bii reatum'' („… nopokning soʻzi…“) — unga koʻra, har bir keyingi satr avvalgisidan balandroq ohangda aytilgan. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

## Musiqa yozuvi

## Manbalar

## Havolalar

* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Solfedjio nazariyasi.
* Musiqiy notalar jadvali.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).

 

__INDEKS__
Мi (nota)

**Mi** () solmizatsiyada (solfedjio) — diatonik tovush qatorining uchinchi darajasining mnemonik belgisidir. Lotin alifbosining E harfi belgisiga oʻxshaydi. U redan butun bir ohangga va fadan yarim ohangga past.

Birinchi oktavada tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 329,6 Gts.

## Havolalar
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning uchinchi satrning birinchi boʻgʻiniga atalgan „Ut queant laxis“ — **''mi**ra gestorum'' („…mojizalarni ulugʻlash…“) — bu yerda har bir satr avvalgisidan balandroq ohangda aytiladi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

## Notalar ishorasi

## Havolalar

* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Solfedjio nazariyasi.
* Musiqiy notalar jadvali.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).
Arba’in

**Arbaʼin** (arab. ạlạ̉rbʿyn‎, forscha ạrbʿy̰n‎) — Umaviylar xalifasi Yazid qoʻshini bilan 72 sahobasi bilan tengsiz jangda halok boʻlgan Imom Husayn shahidligining qirqinchi kunida oʻtkaziladigan xotira marosimi.

Arbaʼin dunyodagi eng katta tinch yigʻilishlardan biridir. Shunday qilib, 2012-2013-yillarda Arbaʼing butun dunyodan 15 millionga yaqin ziyoratchilar tashrif buyurgan.

Sunniy musulmonlar, xristianlar va zardushtiylar ham Arbainning ziyoratiga qoʻshilishadi.

## Tarix
Birinchi arbaʼin, turli manbalarga koʻra, hijratning 61 yoki 62-yillarida, 20-safar kuni oʻtkazilgan. Husaynning vafoti haqidagi xabar Madinaga yetib borgach, aholi orasida katta notinchlik yuzaga keldi. Keyin Ibn Junoda hamrohligida koʻr Jobir ibn Abdulloh shahidlar qabrini ziyorat qilish maqsadida Karbaloni ziyorat qildi. Uning tashrifi Paygʻambarimiz oilasi va Husaynning yagona oʻgʻli Zayn Al-Abidinning omon qolgan ayollarning tashrifiga toʻgʻri keldi, u kasallik bilan kurashib, jangda qatnasha olmadi.

## Manbalar
Ariana Koʻchatzorlari

**Arina Koʻchatzorlari** ― may oyida 5 (18) keladigan slavyanlar uchun milliy taqvimdagi kun. Sharqiy slavyanlarning Arina joʻyaklarida koʻchatlar paydo boʻldi.

## Boshqa ismlar
rus. Irina Koʻchatzorlari, Arina-Koʻchatzorlari, Karam kapalagi, Lopatnitsa; Ukr. Yarina; oq. Arina Koʻchatzorlari, Irina, Yoqub.

## Anʼanalar
Aytishlaricha, „Bir yilda uchta Arina yashaydi: Arina — 16 (29)-aprelda qirgʻoqlarni ochadi, Arina Koʻchatzorlari — 5 (18)-may va Arina - Laylak yillari 18 (31)-sentabrda.“

Sharqiy slavyanlar oʻsha kundan boshlab bog ' yotoqlarida karam koʻchatlarini ekish vaqti keldi, deb hisoblashdi. Hatto kechasi ham, „Palageyaga“ tajribali bogʻbonlari bogʻlarga yorilgan tuvakni olib chiqib, yaqin atrofdagi qichitqi oʻtlarini  ildizi bilan sugʻorib tuvakning ichiga solib, oʻrta joʻyakning oʻrtasiga teskari qilib qoʻyishdi. Bu  bogʻni dushmanlarning hujumlaridan himoya qilishuchun qilingan, „hasad“, kuch „u laʼnatlangan — bir qichitqi oʻti, shuning uchun u Solih ish bilan bogʻliq hech qanday narsaga tegmaydi“. Ayollar karam ustida: „Toʻpigʻli boʻlma, qornidor boʻl; boʻsh boʻlma — qattiq boʻl; qizil boʻlma, mazali boʻl; qari boʻlma — yosh boʻl; Kichik boʻlma, katta boʻl!“ deb aytishadi.

Grodno viloyatidagi belaruslari karam koʻchatlari bilan joʻyakda katta toshni qoʻyishdi va uni oq roʻmol bilan yopishdi. Bu karamning roʻmolcha kabi oq va tosh kabi katta va kuchli boʻlishiga yordam beradi, deb hisoblar edi. Polesya karam joʻyaklariga eski supurgi ularni yovuz koʻzdan, qurtlardan himoya qilish uchun qoʻyilar edi. Hayz paytida ayollarga karam ekish taqiqlangan-karam hosil bermaydi.

Novgorod viloyatida Irinadan bodring ekilgan.

Shu kuni qizlar marosim horovodida „karamni oʻrab“,  kuzda gaʼltak bilan qolish uchun, horovodda „gʻaltak ortidan gʻaltak“ naqshini takrorlaydi.

## Soʻzlar va belgilar

* Arina koʻchatlari — oʻsimlik koʻchatlari.
* Irinada daladan yupqa oʻtlar bor (ular eski oʻtlarni yoqib yuborishadi).
* Agar siz karam ekmasangiz, nega bogʻni toʻsasiz?
* .

## Yana qarang
* Sergey Kapustnik
## Manbalar

## Adabiyotlar
* May / Agapkina T. A., Valensova M. M., Plotnikova A. A. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 2004. — T. 3: K (Krug) — P (Perepyolka). — S. 166-170. — .
* 
* Korinfskiy A. A. May-mesyats // Narodnaya Rus : Krugliy god skazaniy, poveriy, obichaev i poslovits russkogo naroda. — M.: Izdanie knigoprodavsa M. V. Klyukina, 1901. — S. 261—270.
* 
* 
* 
*  (belor.)
*  (belor.)
Sol (nota)

**Sol** (, yoki *so*) solmizatsiyada (solfedjio) — diatonik tovush qatorining beshinchi darajasi uchun mnemonik boʻlgan bekgisidir. U **G** belgisiga oʻxshash. Fadan butun bir ohang va lyadan esa butun ohang past.

Birinchi oktavadagi tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 392 Gts.

## Nomining kelib chiqishi
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning beshinchi qatorining birinchi boʻgʻini uchun aytilgan „Ut queant laxis“ — **''sol**ve polluti'' („…yomonlikdan tozalang…“) — bu yerda har bir satr avvalgisidan balandroq ohangda kelgan. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

## Nota ishorasi

## Manbalar

## Havolalar

* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Solfedjio nazariyasi.
* Musiqiy notalar jadvali.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).
Arman armiyasi kuni

**"Armiya kuni"** (ARM. Աաաա)) — Armaniston Respublikasida har yili 28-yanvarda  nishonlanadigan arman qurolli kuchlarining barcha harbiy xizmatchilarining professional bayramidir. Armaniston Respublikasi va Artsak Respublikasida ishlamaydigan kun.

## Tarix
"Armiya kuni" Armaniston Respublikasining rasmiy bayramlari taqvimida nisbatan yaqinda, 2001-yilda, davlat poytaxti Yerevan shahrida, Armanistonning ikkinchi Prezidenti Robert Sedrakovich Kocharyan 2001-yil 6-yanvarda „Armaniston Respublikasining bayramlari va unutilmas kunlari toʻgʻrisida“gi qonunini imzolaganidan soʻng paydo boʻldi.Ushbu qonunning 2-moddasida: „armiya kuni 28-yanvar kuni nishonlanadi“ deb yozilgan. 2002-yil 20-noyabr kuni Armanistonda "Armaniston Respublikasining bayramlari va esdalik kunlari toʻgʻrisida „gi Qonunining 2-moddasida (2001-yil 6-avgust, ZR-200)“ 28-yanvar soʻzlaridan keyin ishlamaydigan kun degan soʻzlar bilan toʻldirildi.

Davlat rahbari „Armaniston armiyasi kuni“ ni nishonlash sanasini tasodifan tanlamagan 1992-yilning aynan shu kuni „Armaniston Respublikasi mudofaasi toʻgʻrisida“gi rezolyutsiya qabul qilinishi bilan Armaniston armiyasining tashkil etilishi de-yure eʼlon qilindi.

Avvalroq, SSSR davrida, 1922-yildan boshlab, arman Sovet Sotsialistik Respublikasi, 23-fevral, barcha Sovet Ittifoqi bilan birga, „qizil armiya kuni“ni nishonladi va 1949-yildan „Sovet armiyasi va dengiz floti kuni“ni nishonladi. Bu sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi qulashi va Arman SSR mustaqilligini qoʻlga kiritgunga qadar davom etdi.

2009-yilda  Armaniston prezidenti Serj Sargsyan harbiy xizmatchilarni „milliy armiya kuni“ bilan tabrikladi:"…mustaqilligimiz shubha ostiga olinayotgan paytda armiya yaratish shoshilinch vakolat edi. *Armaniston armiyasi ilk kunlardanoq oʻzining eng yaxshi tomonlarini koʻrsatib, urush sharoitida shakllandi…  Bularning barchasi tufayli biz tengsiz qarama-qarshilikda gʻalaba qozonib, mustaqil yashash huquqini tasdiqladik… Bizning vazifamiz-arman harbiylarining ilgʻor tajribalari va gʻalabali anʼanalariga asoslangan zamonaviy, jangovar va ilgʻor, kuchli armiyaga ega boʻlishdir…Biz minnatdorchilikka sazovor boʻlganlarning barchasini, bugungi va ertangi Armaniston uchun hech narsani ayamagan quroldoshlarimiz va safdoshlarimizni yodga olamiz.* *Biz, shubhasiz, Vatan yoʻlida jon fido qilgan har bir askar va ofitser xotirasi oldida taʼzim qilamiz*".Anʼanaga koʻra, "armiya kuni"da, mamlakat rahbariyati va Armaniston qurolli kuchlarining yuqori martabali mulozimlari ushbu kasb bayrami bilan tabriklaydilar va eng taniqli xodimlar davlat mukofotlari, navbatdan tashqari harbiy lavozimlar, esdalik sovgʻalari, hukumat guvohnomalari va qoʻmondonlik minnatdorchiligi bilan taqdirlanadilar.

## Manbalar


## Havolalar
* Официальная страница министерства обороны Армении
* «Национальная Безопасность Армении»
Arxivlar kuni

**Arxivlar kuni** ― keng jamoatchilik va qaror qabul qiluvchilar eʼtiborini arxiv ishining yutuqlari va muammolariga jalb qilish uchun oʻrnatilgan unutilmas sana. Arxiv xodimlari uni kasb bayrami sifatida nishonlaydilar.

## Xalqaro arxivlar kuni
2007-yil noyabr oyida xalqaro arxivlar kengashi konferentsiyasining qarori bilan ushbu tashkilotning tashkil etilgan sanasi 1948-yil 9-iyun xalqaro arxivlar kuni deb belgilandi.

## Rossiyada arxivlar kuni
Rossiya Federal arxiv xizmati kengashining 2003-yil 5-martdagi qarori bilan har yili 10-martda nishonlanadigan arxiv xodimlarining kasb bayrami tashkil etildi. 1720-yil 28-fevral (yangi uslub boʻyicha 10-mart) bayram sanasi sifatida tanlangan. Shu kuni Pyotr I Rossiyadagi birinchi davlat aktini — Umumiy Nizom yoki Nizomni imzoladi. U mamlakatda davlat boshqaruvini tashkil etish asoslarini belgilab berdi va barcha davlat organlari arxivlarini va aktuariusning davlat lavozimini joriy etdi,  u „xatlarni sinchiklab yigʻish, ular bilan registrlarni tuzatish, varaqlarni belgilash“ kerak edi. Peter I  ning ushbu farmoni davlat Rossiya arxiv xizmatining boshlanishini belgilab qoʻydi.

2002-yilgacha arxivchilar oʻzlarining kasb bayramlarini 1-iyunda nishonlashgan, 1918-yilning shu kuni RSFSR Xalq Komissarlari Soveti „RSFSRda arxiv ishni qayta tashkil etish va markazlashtirish toʻgʻrisida“ gi qarorni qabul qilgan. Xuddi shu farmon birinchi marta butun Rossiya arxiv ishlarini boshqarish organi — arxiv ishi Bosh boshqarmasi (Guad) yoki Glavarxiv tomonidan yaratilgan, endi Rossiya Federal arxiv agentligi (Rosarkhiv) tashkil etildi.

Tomonidan qoʻllab-quvvatlangan holda Arxeografiya komissiyasining navbatdan tashqari majlisi oʻtkazilishi belgilandi. Komissiyaning 1992-yil 31-martda Rossiya arxiv xodimlari uyushmasi tashkil etilganining 75-yilligi (1917-yil 18 (31)-mart) kuni boʻlib oʻtgan yigʻilishida ushbu sanani belgilash toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Arxivlar kuni bayrami. Bir muncha vaqt bu kun arxiv xodimlarining kasb bayrami hisoblanadi.

## Yana qarang
* Rossiya arxivlari
* Ukraina arxiv muassasalari xodimlari kuni
## Manbalar
Ukraina Arxiv muassasalari xodimlari kuni

**"Ukraina Arxiv muassasalari xodimlari kuni"** (Ukr. Pratsvnikiv arkhivnih ustanov kuni) — har yili 24-dekabrda  Ukrainada nishonlanadigan arxiv muassasalari xodimlarining milliy kasb bayrami.

„Ukraina Arxiv muassasalari xodimlari kuni“ yaqinda rasmiy davlat kasb-hunar bayrami maqomini oldi. 1998-yil 30-oktabrda Ukraina poytaxti Kiyev shahrida Ukrainaning ikkinchi prezidenti Leonid Danilovich Kuchma „Arxiv muassasalari xodimlari kuni toʻgʻrisida“ gi 1200/98-sonli farmonni imzoladi. Xususan, prezident farmonida mamlakatimizda yangi kasb-hunar bayrami „Ukraina arxiv muassasalarining mamlakatimiz ilm-fani va madaniyatini rivojlantirishga qoʻshgan salmoqli hissasini, jamiyat hayotining boshqa sohalarini hisobga olgan holda, arxiv ishini yanada takomillashtirish va arxiv muassasalari xodimlarining tashabbusini qoʻllab-quvvatlash zarurligini hisobga olgan holda“ joriy etilmoqda… deb aytilgan".

Hozirgi vaqtda Ukraina davlat muassasalari xodimlarining umumiy soni 3700 ga yaqin kishini tashkil etadi, ular Davlat qoʻmitasiga boʻysunadigan yetti yuzdan ortiq tashkilotlarda ishlaydi va ularning boʻyniga 60 million birlikka gʻamxoʻrlik qilish qoʻyilgan.

## Manbalar


## Yana qarang
* Arxivlar kuni
## Havolalar
*  У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ «Про День працівників архівних установ»
* 24 декабря — День работников архивных учреждений
Ossuriya Yangi yili

**Ossuriya yangi yil** (sir. ܚܕ ܒܢܝܣܢ, aprel oyining birinchi kuni; kha b 'nisan / ha B' Nisin) — 1-aprelda oʻtkaziladigan Ossuriya bahor bayramidir.

Ossuriyaliklar bu kunni milliy raqslar bilan paradlar va partiyalarni tashkil qilish, shuningdek, tinchlik yaratish haqidagi sheʼrlarni tinglaydigan jamoat yigʻilish markazlariga tashrif buyurishadi. Bundan tashqari, anʼanaviy kiyim kiyish odat tusiga kiradi. Ossuriya yangi yil bayramini oʻtkazish Gʻarbiy Yevropa va AQShning Ossuriya jamoalariga xosdir. Eng rangli va ajoyiblaridan biri Chikagodagi Ossuriya paradidir. 2004-yilda Kaliforniya gubernatori Arnold Shvartsenegger shtatning Ossuriya jamoasini Ossuriya Yangi yili bilan tabrikladi.

Ossuriya qishloqlarida qizlar uyning tomidan gullar va oʻsimliklar terib, ulardan „aprel / bahor soqolini“ yigʻish anʼanasi saqlanib qolingan.

Ossuriyaliklarning koʻp sonli aholisi boʻlgan Suriya hukumati ushbu bayramni davlat roʻyxatiga kiritmaydi va uni nishonlashni ragʻbatlantirmaydi, biroq bu mamlakatda yashovchi ossuriyaliklar uni nishonlashda davom etmoqdalar. Shunday qilib, 2002-yilda Suriyadagi ossuriyaliklar Yangi yilni 25 000 dan ortiq ishtirokchi bilan 16 juftlikdan iborat ommaviy toʻy bilan nishonladilar. Turkiyada, respublika tashkil etilganidan soʻng, bayram taqiqlangan va birinchi marta faqat 2005-yilda ruxsat berilgan, chunki Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga qabul qilinishini tezlashtirish uchun qabul qilingan Liberal choralar edi.

Ossuriya yangi yilining eng katta bayramlaridan biri Iroqda 2008-yilda tashabbus bilan oʻtdi. Bayram munosabati bilan marosimda 45-dan 65-minggacha kishi ishtirok etdi. Iroqda Saddam Husayn hukmronligi davrida mamlakat rahbariyati shu kuni bayramlarni oʻtkazishga toʻsqinlik qildi.

## Manbalar
Makushi

**Makushi** () — Shimoliy Braziliya (Rorayma shtati) va sharqiy Venesuela chegaralaridagi janubiy Gayanada yashovchi mahalliy hindu xalqi. Ular *makushi*, *makoussi*, *teueya* va *teveya* deb ham ataladi.

## Tili
Makushilar Karib havzasi oilasiga kiruvchi makushi-kapon kichik guruhiga mansub makushi tilida gaplashadi. Mintaqaga nazar tashlansa, odamlar mahalliy tillarda, yaʼni Braziliyada portugalcha, Venesuelada ispancha va Gayanada inglizcha ham gapirishlari mumkin. Makushi tili lotin yozuvidan foydalanadi. Injilning Yangi Ahdi 1996-yilda makushi tiliga tarjima qilingan.

## Madaniyati
Makushilar yoʻllar va soʻqmoqlar orqali birlashgan qishloqlarda yashaydi. Qishloqlardagi uylar markaziy hovli atrofida quriladi. Turmush qurgan makushi ayoli oʻzining qizlik oilasi yashaydigan qishloqda qoladi. Makushilar sulolasida qaynota katta rol oʻynaydi.

Ogʻzaki yetib kelgan rivoyatda makushilar olovni yaratgan quyosh bolalarining avlodlari sifatida tasvirlanadi. Bundan tashqari, ular *Vashaku (makushicha Washacá)*ni, yaʼni hayot daraxtini kashf qilganiga ishonishadi. Makushilar *stkaton* deb ataluvchi hayotiy tamoyilga ishonadi va ular buning quyosh bilan bevosita bogʻliq ekaniga eʼtiqod qilishadi.

Makushilarning bir nechta epik qahramonlari bor, jumladan:

* **Makuniema** (*Makunayma*) — qahramon, makushi xalqining yaratuvchisi. Uning ismi „u tunda ishlaydi“ maʼnosini anglatadi.
* **Insikiran** (shuningdek, Pia, *Insikiran* nomi bilan ham tanilgan) Makunyemaning ukasi.
* **Kanaima** (*Canaima*) *-* odamlarni qul qiladigan, ularni xavfli hayvonlarga aylantiradigan yoki gʻazab bilan oʻldirishga majbur qiladigan yovuz ruh. Baʼzi qotillar oʻz tanalarini qul qilish uchun giyohvand moddalar yoki maxsus marosimlar orqali Kanaymani maxsus marosimlar orqali chaqirishgan

## Tarixi

Iyezuit missioneri boʻlgan Cuthbert Carey-Elves 1909-yilda Gayananing Rupununi mintaqasiga joylashib, makushilar bilan birga 23 yildan ortiq yashab, ularning tilini oʻrgandi.

XVIII asrda yevropalik mustamlakachilar Makushilar hududini bosib olib, yangi fermalar va qishloqlar tashkil etib, makushilarni koʻchishga majbur qilgan.

Braziliya hukumati makushilar uchun maktablar va shifoxonalar qurib berdi. 2005-yildan esa ular butun Braziliya boʻylab oʻzlarining yer huquqlarini tan olish uchun tashviqot kampaniyasi olib bormoqda. Ayrim makushilar juda oʻqimishli. Joenia Uapishana (port. *Joenia Vapixana)* Braziliya Oliy Federal Tribunalida nutq soʻzlagan birinchi hindu yuristi boʻldi.

## Manbalar
Mayami xalqi

**Mayami** (Mayami-Illinoys *Myaamiaki*) — Shimoliy Amerika hindularining algonkian tillari guruhiga mansub qabilalari. Mayami-Illinoys tillarida soʻzlashgan.

## Tarixi
Ular Michigan| koʻlining gʻarbiy qirgʻogʻida yashagan va 1658-yildan boshlab fransuzlarga maʼlum boʻlgan. Mayamilar haqida birinchi boʻlib yevropalik katolik ruhoniysi Gabriel Dreyet eshitgan. U 1658-yilda ojibvedan umamiq (*yarim orol xalqi*) deb atalgan kichik qabilaning yaqinda  ga koʻchib oʻtgani haqida xabar olgan. Koʻp oʻtmay, mayamilar boshqa hindu qabilalari tomonidan quvib chiqariladi va hozirgi Indiana va Ohio shtatlari hududiga kelib joylashadi. Mayamilar tarixan bir nechta mashhur guruhlar, jumladan Atchatchakangowen, Kilatika, Pepicokia, Mengakonkia, Piankasho va Wea kabi qabilalardan tashkil topgan. Oxirgi ikkitasining mustaqil qabilalari ham shakllangan edi. XVII asr oxirida Yangi Fransiya gubernatori Lui de Buade de Frontenak Jan-Batist Bissot de Vinsenni Indiana shimoli-sharqi va Michigan janubi-gʻarbidagi fransuz boʻlinmalariga qoʻmondon qilib tayinladi. Vincen Mayami rahbarlari bilan doʻstlashadi va 20 yildan ortiq vaqt davomida qabila siyosatiga taʼsirini koʻrsatib keladi.

Mayamilar oʻtroq dehqonlar boʻlib, baʼzida bizon ovlash bilan ham shugʻullangan.

1812-yilgacha hindularning barcha qoʻzgʻolonlari va urushlarida faol qatnashgan.

Amerikalik koʻchmanchilarga qarshilik qilinishiga qaramay, Mayami 1795- yildan 1854-yilgacha boʻlgan davrda oʻzlari yashab kelgan barcha yerlarini tashlab ketishga (qabilaning faqat bir qismi Indianada qoladi) va gʻarbga (Missisipi daryosidan nariga), avval Kanzasga, keyin esa Hindular hududiga koʻchib ketishga majbur boʻladi.

XX asr oʻrtalarida Indiana shtatida qolgan mayamilar soni taxminan 400 kishini tashkil etgan, ular shtat boʻylab kichik fermalari boʻlgan kichik jamoalar tarzida tarqalgan mestizolar edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Miámi (mayami) // Meduza — Qirqayaq. — M. : Sovet Entsiklopediyasi, 1954-yil. — BILAN. 404. — (Buyuk Sovet Entsiklopediyasi : [51 tonnada] / Ch. ed. B. A. Vvedenskiy ; 1949-1958, jild. 27).
* 
* *Frederik Magnin.* (2005). Mottin de la Balme, cavalier des deux mondes va de la liberte, Parij: L’Harmattan. ISBN 2-7475-9080-1.
* 
* 

## Havolalar

* Mayami tarixi
* Mayami hindulari
* Mayami xalqi
Mba

**Mba** — Kongo Demokratik Respublikasi (Aruvimi daryosining oʻrta oqimi)da yashovchi xalq. Ularning soni taxminan 60 ming kishini tashkil etadi (2010-yilgi maʼlumotlariga koʻra). Ular Niger-Kongo mitti oilasining Adamawa-Ubanguian tillar oilasi taribiga kiruvchi Mba tilida gaplashadi. Anʼanaviy eʼtiqodlarga ishonadi

## Mashgʻulotlari

Mba xalqining asosiy anʼanaviy mashgʻuloti — bu qoʻl mehnatidan foydalaniladigan dehqonchilikdir. Ular eleusin, guruch, dukkaklilar, ildizmevali sabzavotlar va sabzavotlarni yetishtirish bilan shugʻullanadilar. Shuningdek, chorvachilik ham Mba xalqining anʼanaviy mashgʻulotidir. Asosan mayda qoramollar boqishadi. Bundan tashqari, Mba baliqchilik va ovchilik bilan ham shugʻullanadi. Ular orasida metall eritish va qayta ishlash, kulolchilik, yogʻoch oʻymakorligi, boʻyra toʻqish, savat toʻqish va boshqa anʼanaviy hunarmandchilik keng tarqalgan. Kasbiy bilim va koʻnikmalar koʻpincha otadan oʻgʻilga, kam hollarda ustadan shogirdga oʻtadi.

## Aholi punktlari
Mba aholi punktlari ularning yashash joylari boʻyicha notekis taqsimlangan. Odamlar kulbalarda yashaydi. Koʻp hollarda kulbalar shoxlardan toʻqiladi va loysuvoq qilinadi. Kulbalar tomi baland konussimon shaklda yopiladi va uy yaqinida xoʻjalik inshootlari ham barpo qilinadi. Koʻpincha bunday dumaloq kulbalar guruhida qarindoshlar yashaydi.

## Taomi
Mba aholisining taomnomasida yopgan nonlar, boʻtqalar, pishiriqlar, sabzavotlar, mevalar, baliqlar mavjud. Asosan, ular atrofdagi murakkab va uzoq muddatli issiqlik bilan ishlov berishni talab qilmaydigan tabiiy mahsulotni isteʼmol qiladi.

## Adabiyotlar

* Andrianov B.V. Nigeriya xalqlari / Andrianov B.V. kitob ustida Ismagilova R. N. Nigeriya xalqlari // Sovet etnografiyasi, 1965. No 2 S. — 200-201.
* Andrianov B. V., Ismagilova R. N. Afrikadagi etnoslar va etnik jarayonlar / Andrianov B. V., Ismagilova R. N. // Sovet etnografiyasi, 1979. No 5&nbsp;°C. — 22-23.
* Andrianov B. V. Mba // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk Rus Entsiklopediyasi, 1999. S. — 337-339.
* Mints L. M. Mba // Xalqlarning Buyuk Entsiklopediyasi / Nauch. ed. L. M. Mints. Moskva: OLMA Media guruhi. 2007, S. — 340-341.

## Havolalar

* Etnolog boʻyicha Mba tili: Dunyo tillari
Atstek Yangi yili

**Atstek yangi yili** (ispan Ano Nuevo Meksika yoki Ano Nuevo Azteca; ast. Yancuic Xīhuitl) — atstek kalendariga muvofiq yangi yil bayrami. Grigorian taqvimida ushbu bayramning qaysi sanaga toʻgʻri kelishi foydalanilgan kalendar turiga bogʻliq, ammo u 12-mart kuni tongda nishonlanishi odatda qabul qilinadi. Sana hozirgi Meksikaning ayrim hududlarida yashovchi nahua xalqi tomonidan nishonlanadi. Bayram uchun okot daraxti (qaragʻay turi) ishlatiladi, unda Yangi yil arafasida shamlar yoqiladi, otashinlar otiladi, nogʻora chalinadi va qoʻshiqlar parallel ravishda kuylanadi. Eng muhim bayram tadbirlaridan baʼzilari Xauchinango, Naupan, Mexiko, Songolik va Hikotepekda boʻlib oʻtadi.

Keyinchalik va koʻproq qabul qilingan versiya Milliy Antropologiya va Tarix Instituti (NIAI — INAH) professori Rafael Tayn tomonidan Duran, Sahagun va Alfonso Kaso (NAU) taʼlimotlariga asoslangan holda taklif qilingan. Uning hisob-kitoblari Meksika yilining birinchi kuni eski Julian taqvimiga toʻgʻri keladigan 13-fevral yoki joriy Grigorian kalendarida 23-fevral ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu hisob-kitoblardan foydalanib, u Huitzilopochtlining tugʻilgan sanasini, yil oxirini va „Yillarning oxiri“ tsiklini, Yangi olov marosimini va „2 Acatl“ yilning „1 Techpatl“ kun belgisini tekshiradi, 22-fevral sanasiga toʻgʻri keladi.

Ushbu 365 kunlik yil quyosh yili bilan bogʻliq boʻlib, 18 oyning har birida 20 kunga, shuningdek, yil oxirida 5 qoʻshimcha kunga boʻlingan. Bundan tashqari, bir necha qoʻlyozmalar mavjud boʻlib, unda kabisa yili mavjudligini tasdiqlangan.

## Manbalar
Navoiy shahridagi An-24 halokati

**Navoiy shahridagi An-24 halokati** 1991 — yil 23-mart, shanba kuni Navoiy aeroportiga Aeroflot aviakompaniyasiga tegishli An-24 samolyotining qoʻnishi bilan sodir boʻlgan, 34 nafar inson hayotdan koʻz yumgan.

## Samolyot
27307910 seriya raqamli An-24 samolyoti 1972 — yil iyul oyida Antonov zavodi tomonidan 079 — 10 seriya raqami ostida ishlab chiqarilgan. SSSR Fuqarolik aviatsiyasi vazirligiga  bord raqamini ostida topshirildi va u oʻz navbatida 18-avgustgacha Oʻzbekiston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasining Samarqand birlashgan otryadiga joʻnatildi.

## Halokat
Samolyot Toshkentdan Navoiyga uchayotgan boʻlib, bortida 4 nafar ekipaj aʼzosi va 59 nafar yoʻlovchi boʻlgan.

"Navoiy" aeroportiga yaqinlashayotganda ekipaj qoʻnish sxemasiga amal qilmasdan, dispetcherga notoʻgʻri maʼlumot berdi va ular goʻyoki dispecher buyruqlarini bajarayotganligini maʼlum qildi. Natijada, samolyot uchish qoʻnish yoʻlagidan 19 kilometr masofada boʻlganida 3000 metr balandlikda boʻlgan paytda, ekipaj 2100 metr balandlikda, uchish qoʻnish yoʻlagidan 23 kilometr uzoqlikda boʻlganini maʼlum qildi. Haqiqiy vaziyatni bilmagan holda, dispecher ularga sxema boʻyicha 1500 metr balandlikka tushishga ruxsat berdi, shundan soʻng uchuvchilar samolyotni vertikal tezlikda 20 m / s tezlik bilan keskin pasayish holatiga oʻtkazdilar, shu bilan birga qurilmalar orqali aniqlangan tezlik oshdi. 450 km / soatgacha. Bundan tashqari, 2400 metr balandlikda, uchish-qoʻnish yoʻlagidan 18 kilometr uzoqlikda boʻlanlarida uchuvchilar 1500 metr balandlikda ekanliklari va yaqinlashish jarayonini amalga oshirayotganliklari haqida xabar berishdi. Bunga javoban dispetcher ularga uchinchi burilishda 600 metr balandlikka tushishga ruxsat berdi, shuning uchun ekipaj 29° og'ish burchagi bilan oʻngga burilib, keyin chapga burilib, 252° qoʻnish yoʻnalishiga kirdi.

## Manbalar
Oʻt oʻchiruvchilar bayrami

**Oʻt oʻchiruvchilar bayrami** (fr. bal des pompiers) — Parij va Fransiyaning boshqa shaharlarida oʻt oʻchiruvchilar tomonidan 13 yoki 14-iyulda, yaʼni asosiy Milliy bayram arafasida yoki bevosita kunida oʻtkaziladigan anʼanaviy xalq bayrami.

## Bayram oʻtkazish
Bayram anʼanaviy ravishda Parij va ile-De-Francening boshqa shaharlarida, shuningdek Lion, Nitsa, Tuluzu, Grenoble va boshqa shaharlarda oʻtkaziladi.

Bayram vaqti, dastur, davomiyligi shahar va yongʻin boʻlimiga qarab juda farq qilishi mumkin. Bayramlarni tashkil etishda nafaqat oʻt oʻchiruvchilar, balki mahalliy sanʼatkorlar ishtirok etishi mumkin va baʼzi toʻplar yulduzlar ishtirokida ham sodir boʻladi. Ammo bu asosiy milliy bayramga yaqinlikni taʼkidlaydigan va barchani birlashtiradigan festival: oʻt oʻchiruvchilar va tinch aholi, yosh va qari, burjua va ishchilar. Dasturda har doim raqslar mavjud, shuningdek, musiqachilar, raqqosalar, bolalar uchun masxarabozlar va hatto oʻt oʻchiruvchilar tomonidan striptiz ham boʻlishi mumkin.

Kirish baʼzan bepul (har bir kishi anʼanaviy „barrel“ pul otish), lekin baʼzi joylarda  kirish uchun toʻlash kerak boʻladi-shuning uchun, 2015-yilda Nitsadagi oʻt oʻchiruvchilar bilan dam olish huquqi uchun kattalar 10,99 yevro va bolalar uchun 5,99 yevro toʻlash kerak edi.

## Bayram tarixi
Bayramning kelib chiqishining bir nechta varianti mavjud. Ularning eng keng tarqalganiga koʻra, fransuz oʻt oʻchiruvchilari uzoq vaqt davomida oʻzlarining barakalarida oʻzlari va oilalari uchun bayram qilishdi. Dasturda oʻyinlar, teatr tomoshalari, kuch-quvvat mashqlari, musiqa raqamlari mavjud edi. Bir kuni, 1937-yil 14-iyulda Kurne familiyalik serjant toʻsatdan oʻzining kazarma eshiklarini ochishga qaror qildi va shaharning koʻchalarida bayram uyushtirdi, yongʻinni oʻchirish uchun bosqichma-bosqich joʻnab kedi. Bu, nafaqat shahar aholisini, balki boshqa oʻt oʻchirish boʻlimlaridagi hamkasblariga ham yoqdi, chunki har yili bayramda koʻproq oʻt oʻchiruvchilar ishtirok etishdi.

Boshqa bir versiyada Rolan Andre kitobda sapyor va oʻt oʻchiruvchilar tarixi tasvirlangan: uning fikriga koʻra, bayram XX asrning boshlarida mavjud edi. Dastlab, oʻt oʻchiruvchilar 14-iyul kuni raqslarda qatnashish huquqiga ega emas edilar — ularning baʼzilari paradda ishtirok etishdi, qolganlari oʻt oʻchirish boʻlimlarida navbatchilik qilishlari kerak edi. Keyin navbatchi oʻt oʻchiruvchilar goʻyoki qizlarni raqsga tushish uchun taklif qilib, kazarma ostonasidan oʻtkaza boshladilar.

Qanday boʻlmasin, bu anʼana koʻp oʻn yillar davomida davom etmoqda, faqat 1939-1945-yillardagi Ikkinchi Jahon urushi paytida toʻxtatildi.

## Yana qarang
* Bastiliya kuni
## Manbalar
11 Nisana

**11 Nisana** ( Yud-Alev Nisan) — har yili nisan oyining 11-kunida Lyubavik Hasidlar tomonidan nishonlanadigan Hasidlar bayrami.

## AQShda Taʼlim va bilim almashish kuni
1978-yilda AQSh prezidenti Jon Karter har yili rebe 11 Nisanning tugʻilgan kunida „taʼlim va bilim almashish kuni“ni nishonlashni belgiladi.

2018-yil 27-martda (Nisan 11, 5778) AQSH prezidenti Donald Tramp Taʼlim va bilim almashish kunini nishonlash toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.

## Manbalar


## Havolalar
* Празднование Дня рождения ребе
„Jasurlik uchun“ medali

**"Jasurlik uchun" medali** — Vatan himoyasi va harbiy burchni bajarishda koʻrsatilgan Jasurlik uchun SSSRning davlat mukofoti.

## Medal tarixi
"Jasurlik uchun" medali SSSR Qurolli Kuchlari Prezidiumining 17-oktabr 1938-yildagi „Jasurlik uchun“ medalini taʼsis etish toʻgʻrisidagi farmoni bilan taʼsis etilgan. Medal toʻgʻrisidagi Nizomda shunday deyilgan: „Jasurlik uchun“ medali sosialistik Vatanni himoya qilish va harbiy burchni bajarishda koʻrsatilgan jasoratni taqdirlash uchun taʼsis etilgan. „Jasurlik uchun“ medali Qizil Armiya, Harbiy-dengiz floti, chegara va ichki qoʻshinlari harbiy xizmatchilari va SSSRning boshqa fuqarolariga beriladi. „Jasurlik uchun“ medali — SSSR mukofotlari tizimidagi eng oliy medal.

1938-yil 19-oktabrdagi birinchi farmon bilan 62 nafar harbiy xizmatchi „Jasurlik uchun“ medali bilan taqdirlandi. Birinchi farmon (1938-yil 22-oktabr) ushbu medal bilan Hasan koʻli yaqinida bir guruh diversantlarni qoʻlga olgan Qizil Armiya chegarachilari N.E.Gulyayev va B.F.Gulyayevni taqdirladi. Jangovar topshiriqlarni namunali bajarganliklari, Xasan koʻli hududini himoya qilishda koʻrsatgan jasorati uchun 1938-yil 25-oktabrdagi Farmoni bilan 1326 nafar harbiy xizmatchilar, qoʻmondonlik xodimlarining oila aʼzolari, kasalxona xodimlari va savdo floti taqdirlandilar. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishidan oldin SSSR davlat chegaralarini himoya qilishda va Sovet-Finlandiya urushida Jasurlik uchun 26 mingga yaqin harbiy xizmatchilar medal bilan taqdirlangan.

Ulugʻ Vatan urushi davrida 1941-yildan 1945-yilgacha boʻlgan davrda 4 milliondan ortiq mukofotlar berildi.

Ulugʻ Vatan urushi yillarida Qizil Armiya askarlarining bir qismi toʻrtta, beshta va hatto oltita (S.V. Gresov) „Jasurlik uchun“ medallari bilan taqdirlangan.

„Jasurlik uchun“ medali yaratilganidan buyon front askarlari orasida alohida hurmat va qadriyatga ega boʻldi.

Umuman olganda, „Jasurlik uchun“ medali 4,6 millionga yaqin kishiga topshirildi.

## Medal tavsiri
"Jasurlik uchun" medali kumush rangda, diametri 37 mm boʻlgan doira shaklida, har ikki tomonida qavariq chetlari bor. Medalning old tomonining yuqori qismida uchta uchuvchi samolyot tasvirlangan. Samolyotlar ostida ikki qatorda „Za otvagu“ yozuvi bor.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Volodin A. N., Merlay N. M. Medali SSSR. — SPb.: Pechatniy dvor, 1997. — S. 29—32. — 301 s. — 3000 ekz. — .
*
XFL

**XFL** — Sharqiy va G*ʻ*arbiy divizionlar o*ʻ*rtasida teng taqsimlangan sakkizta jamoadan tashkil topgan professional Amerika futbol ligasi. Mavsumlar fevraldan aprelgacha davom etadi, har bir jamoa o*ʻ*nta muntazam mavsum o*ʻ*yinini o*ʻ*tkazadi va to*ʻ*rtta jamoa mavsum chempionini aniqlash uchun pley-off bosqichiga chiqadi. Kompaniyaning shtab-kvartirasi Konnektikut shtatining Grinuich shahrida joylashgan.

Liga 2018-yilda WWE restling-promoushn egasi Vins Makmen tomonidan u 2001-yilda asos solgan xuddi shu nomdagi liganing qayta ishga tushirilishi va vorisi sifatida tashkil etilgan. Makmen XFLni Milliy Futbol Ligasi (NFL) bilan solishtirganda kamroq maydondan tashqari bahsli va tezroq, soddaroq o*ʻ*yinga ega liga yaratish uchun asos solgan. XFlning bu iteratsiyasida uning ajdodidagi kabi restlingdan ilhomlanib qilingan ko*ʻngilochar elementlar yoʻq.* Liga va uning jamoalari dastlab Makmenning Alpha Entertainment kompaniyasiga tegishli edi. Jamoalar AQSh bo*ʻ*ylab NFL jamoalari hozir yoki yaqinda vakil bo*ʻlgan* hududlar bo*ʻylab joylashgan*.

2020-yilning ilk mavsumida bor-yoʻgʻi besh haftalik oʻyindan soʻng, liga faoliyati COVID-19 pandemiyasi tufayli asta-sekin oʻz faoliyatini toʻxtatdi va 13-aprelda bankrotlik haqida ariza berdi. 2020-yil 3-avgust kuni aktyor, produser, sobiq restler va „Mayami Xarrikeyn“ sobiq himoyachisi Dueyn Jonson va uning uzoq yillik ish hamkori Deni Garsiya auksiondan bir necha soat oldin XFLni 15 million dollarga sotib olish uchun konsorsiumni RedBird Capital Jerri Kardinal bilan boshqargan. Hozirda liga 2023-yilning fevralida qaytishni rejalashtirmoqda.

## Manbalar
Wings Gaming

**Wings Gaming** — professional xitoylik Dota 2 jamoasi, 2025 yildagi eng yirik The International 2021 turniri gʻolibi.

Xitoy jamoasi 2014-yilda tashkil topgan. Keng muxlislar doirasiga notanish xitoylik yosh oʻyinchilardan tashkil topgan jamoa 2016-yilda eng yuqori natijalarga erisha oldi. Oldin Wings The Summit 5 turnirining finalida OGni magʻlub etdi. Keyin, The International 2016 uchun Xitoy saralashida gʻalaba qozonganidan soʻng, Wings finalda Amerikaning Digital Chaos jamoasini 3-1 hisobida magʻlub etib, yilning asosiy musobaqasida gʻalaba qozondi. The International musobaqasidagi gʻalaba jamoaga kibersport tarixidagi rekord — toʻqqiz million dollardan ortiq mukofotni keltirdi.

Jamoa juda xilma-xil va tajovuzkor oʻyin uslubi, shuningdek, gʻayrioddiy va keng qahramonlar toʻplami bilan ajralib turadi. Oldindan oldindan aytib boʻlmaydiganlik jamoaga har qanday raqibga qarshi oʻyinda gʻalaba qozonish imkonini beradi. Boshqa tomondan, Wingsning tavakkalli oʻyini natijalarda barqarorlik yoʻqligiga taʼsir qiladi. Shunday qilib, The International 2016 guruh bosqichi oʻyinlarida Wings TNCning mutlaq autsayderlariga magʻlub boʻldi va bu ularning turnirda gʻalaba qozonish imkoniyatlariga shubha uygʻotdi.

## Manbalar
Kerimüddin Karaman Bey

**Kerimüddin Karaman Bey** — Karamanoğulları bekligining asoschisi va ilk beki. 1256-1261-yillar oraligʻida Onadoʻlida hukmdorlik qilgan turkmanlarning Afshar qalilasi yetakchisi..
## Tarix
Otasi Nureddin Bey Karamanlilar jamoasining yetakchisi boʻlgan. Otasining vafotidan keyin, u otasining hukmronligi davrida allaqachon yarim vassal boʻlgan oʻz bekligiga asos soldi. Amalda Karamanlilarning oliy hukmdorlari boʻlgan Koʻniya sultonligi moʻgʻullarga jangda magʻlub boʻldi va zaiflashdi. Natijada Karamanlilar poytaxt Koʻniya atrofidagi Toros togʻlari yonbagʻirlariga qiyinchiliklarsiz oʻrnashdilar. Karamanlilarning kuchini ortishidan qoʻrqqan Koʻniya sultoni baʼzi hududlarni Karaman beklariga iqto tariqasida berdi. Qadimgi Larenda shahri bugungi kunda sulola nomi bilan Karaman deb ataladi. Karaman bekligi Kilikya arman qirolligiga qarshi koʻplab janglar olib borib, oʻz hududlarini yanada kengaytirgan.

1261-yilda Koʻniya sultonligi sultoni Kılıç Arslan IV ning akasi Vizantiya imperiyasi yerlariga qochib, panoh topdi. Shundan soʻng, sulton isyonchi qabilalarni jazolandira boshladi. Bu voqealarni oʻz bekligiga tahdid sifatida bilgan Karaman Bey, sultonning oʻziga hujum qilishini kutib oʻtirmasdan, Koʻniyaga oʻzi hujum qildi. Ammo Koʻniyaning gʻarbida boʻlib oʻtgan Gevele jangida magʻlubiyatga uchradi. Jangda Karaman Beyning ikki ukasi oʻldirildi. Karaman Bey jangdan qisqa bir vaqt oʻtganidan keyin vafot etganligi haqida manbalarda uchraydi. Karaman Bey bugungi kundagi Karaman va Ermenek hududlari orasidagi Balkusan qishlogʻiga dafn etildi. Beklik taxtiga Karaman Beyning ogʻli Mehmed Bey oʻtirdi.

## Shajara
Kerimüddin Karaman Beyning oil shajarasi shu koʻrinishdadir:
# Alan Han
# Şirvan Han
# Kâl Han
# Gelencân Han
# Alp Arslon
# İbrahim Han
# Sadeddin Bey
# Nureddin Bey
# **Kerimüddin Karaman Bey**

## Manbalar