Adigeysk

**Adigeysk** () – Rossiya Federatsiyasining janubi Adigeya Respublikasidagi shahar. Adigeysk bir vaqtda shahar okrugi hamdir.

## Geografiyasi

Shahar Adigeya Respublikasining shimoli-gʻarbiy qismida, Kuban daryosi Krasnodar suv omborining janubi-gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. Respublika poytaxti Maykopdan 95 km shimoli-gʻarbda va Krasnodar shahridan 15 km janubi-sharqda joylashgan. Shaharning maydoni 12,57 km².

M-4 „Don“ federal avtomagistrali Adigeyskning gʻarbiy chekkasi boʻylab oʻtadi. *79K-SKH* avtomobil yoʻli (*Enem-Adygeysk-Maykop*) shimoliy chekkasi boʻylab oʻtgan. Eng yaqin xalqaro aeroport Krasnodarda joylashgan. Shimoliy Kavkaz temir yoʻl liniyasida joylashgan eng yaqin temir yoʻl stansiyasi Psekups, shahardan 8 km janubda joylashgan.

Shahar shimolda Kazazov, sharqda Gatlukay, janubda Psekups va Kochkin, gʻarbda Chetuk aholi punktlari yerlari bilan chegaradosh. Shimoli-gʻarbiy qismida shaharga – Adigeya, Drujba, Zarya, Zdorovye, Kommunalshik, Elbrus va Yubileynoye bogʻdorchilik xoʻjaliklari tutashgan.

Aholi punkti respublikaning tekislik zonasida joylashgan. Shaharning oʻrtacha balandligi dengiz sathidan taxminan 45 metr balandlikda. Relyef asosan biroz toʻlqinsimon, janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa umumiy nishablidir. Nisbiy balandliklarida ahamiyatsiz farq mavjud. Shaharning markaziy qismini katta shahar parki egallaydi.

Gidrografik tarmoq Chetuk (*shaharning gʻarbida oqadigan*) va Dish (*shaharning sharqida oqadigan*) daryolari bilan ifodalanadi. Shimoli-gʻarbiy qismida Krasnodar suv ombori shaharga tutashgan.

## Iqlimi
Shahardagi iqlim yumshoq moʻtadil, bu yerda Qora dengizning yaqinligi muhim rol oʻynaydi. Havoning yillik oʻrtacha harorati +11,5 °C atrofida, iyulda oʻrtacha +23,5 °C dan yanvarda oʻrtacha 0,5 °C gacha. Qishda minimal harorat kamdan-kam hollarda −10 °C dan pastga tushadi, yozda maksimal harorat +35 °C dan oshadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 770 mm. Yogʻingarchilikning koʻp qismi qishda va yozning boshida tushadi.

## Etimologiyasi
1970-yillarda Krasnodar suv ombori quruvchilar uchgun aholi punkti sifatida tashkil etilgan va mahalliy qurilish ishlarini olib borganlarning etnonimiga koʻra *Adigeysk* deb nomlangan. 1976-yilda xalq shoiri Sug (Tagir) Teuchej sharafiga *Teuchejsk* shahri deb nomlanadi. 1990-yilda shaharga asl *Adigeysk* nomi qaytarilgan.

## Tarixi

1967-yilda Kuban daryosining chap qirgʻogʻida, Krasnodar shahrining tepasida katta suv omborini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. SSSR Vazirlar Kengashining 1967-yil 22-iyundagi 1737-r-son buyrugʻiga muvofiq, Krasnodar oʻlkasi ijroiya qoʻmitasi 1967-yil 25-dekabrdagi 743-son qarori bilan aholini suv ombori hududidan koʻchirish haqida umumiy qoidani tasdiqlagan. Natijada 12 ta aholi punkti toʻliq, 10 ta aholi punkti qisman suv ostida qolgan.

Adigeysk ishchi posyolkasi 1969-yilda Krasnodar suv ombori qurilishi paytida suv bosgan ovullar va fermer xoʻjaliklari aholisi uchun tashkil etilgan. Suv bosgan qishloqlar aholisining koʻpchiligi – Lakshukay, Leninaxable, Yangi Kazanukay, Eski Kazanukay, Necherezy, Shabanoxabl, Shahancheriexabl, Yangi Edepsukay, Eski Edepsukay, shuningdek, Kurgoak, Karmalino va Karmalli qishloqlari qayta qurilgan. Yangi aholi punktiga 4195 oiladan 1957 oila koʻchirilgan.

1976-yil 27-iyulda Adigeys ishchi posyolkasiga shahar maqomi beriladi va Adigeya xalq ashugi Sug Teuchej sharafiga Teuchejsk shahri deb nomlanadi.

1981-yil aprel oyida Teuchejsk shahri Teuchejsk tumanining maʼmuriy markazi etib belgilandi.

1990-yil 26-sentyabrda RSFSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan Teuchejsk shahri Adigeysk deb qayta nomlanadi.

2000-yilda Teuchejsk tumani maʼmuriy-hududiy oʻzgartirilgandan soʻng, Adigeysk uning tarkibidan chiqariladi va respublika ahamiyatiga ega shahar maqomiga ega boʻladi.

2001-yilda Gatlukay qishlogʻi va Psekups fermasi Adigeysk shahrining maʼmuriy yurisdiksiyasiga oʻtkazilgan.

Adigey Respublikasining 2004-yil 1-dekabrdagi 270-sonli *Adigeysk shahri munitsipal tuzilishi toʻgʻrisida* qonuni bilan unga shahar okrugi maqomi berilgan va chegaralari belgilangan.

## Aholisi

; Milliy tarkibi

2010-yilgi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra:

; Jins va yosh tarkibi

2010-yilgi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra :

* Erkaklar – 5 664 kishi. (46,3%). Ayollar – 6573 kishi. (53,7%).
* Aholining oʻrtacha yoshi: 37,6 yosh.
* Erkaklarning oʻrtacha yoshi: 35,6 yosh.
* Ayollarning oʻrtacha yoshi: 39,3 yosh.

## Hududiy boʻlinishi
Adigeysk shahri 2 shaharlararo tumanga boʻlingan:

* Sharqiy tuman
* Gʻarbiy tuman

Shahar okruglari munitsipalitet hisoblannmaydi.

## Ommaviy axborot vositalari

* „Yedinost“  haftalik shahar gazetasi nashr etiladi, shahar tumani hududida koʻpaytiriladi va unda sodir boʻlayotgan voqealar yoritiladi.

## Dini
Shaharda ikkita masjid bor.

## Iqtisodiyoti
Shahar iqtisodiyotida ustun mavqeni ishlab chiqarish sanoati egallab, sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmida uning ulushi 94% ni tashkil etadi. Eng rivojlanganlari: alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqarish – 83% va kimyoviy ishlab chiqarish – 7%ni tashkil etadi.

Shahar sanoat salohiyatining asosini quyidagi korxonalar tashkil etadi:

* „Krasnodarzernoprodukt“ MChJ (*un ishlab chiqarish*)
* „Adigeysk sut zavodi“ MChJ (*sut va sut mahsulotlari, shu jumladan pishloq (Adigeycha) ishlab chiqarish*)
* „Dermen“ MChJ (*non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish*),
* „Extra“ MChJ (*sut mahsulotlari va Adigeysk pishlogʻi ishlab chiqarish*),
* „Mramor“ MChJ (*alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqarish*),
* „Asbir“ MChJ pivo va alkogolsiz zavod (*pivo va alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqarish*),
* Vologda zavodining filiali (*uy-joy qurilishi uchun metall konstruksiyalar ishlab chiqarish,*)
* „Perlit“ MChJ (*sunʼiy [[korund]] ishlab chiqarish*),
* „Apeas“ MChJ (*tikuv ishlab chiqarishi*),
* „Neftexim“ MChJ (*neft mahsulotlarini sotish*) .

## Transporti
Shahar Maykop, Krasnodar va Goryachiy Klyuch shaharlari, shuningdek, Teuchejsk tumanining aholi punktlari bilan muntazam yoʻnalishlarga ega.

## Koʻchalari
Shahar hududida 2 ta prospekt, 62 ta koʻcha va 2 ta hudud roʻyxatga olingan .

## Topografik xaritalari

* L-37-115 Teuchejsk xarita varagʻi. Masshtab: 1 : 100 000. Hududning 1985-yildagi holati. 1988-yil nashri

## Havolalar

* Adygeysk shahrining rasmiy sayti
* Adigeysk shahar kengashi 

## Manbalar