Svetlana Savitskaya

**Svetlana Evgenievna Savitskaya** (8-avgust 1948-yil,Moskvada tugʻilgan) – Sovet kosmonavti, sinovchi-uchuvchi, oʻqituvchi va jamoat arbobi, texnika fanlari nomzodi, SSSR Harbiy-havo kuchlari polkovnigi. Valentina Tereshkovadan keyin dunyodagi ikkinchi ayol kosmonavt.

Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni (1982, 1984). SSSR uchuvchi-kosmonavti (1982). SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1970). 1975-yildan beri KPSS / KPRF aʼzosi.

SSSR Oliy Kengashi deputati (1989—1991). Rossiya Federatsiyasi Kommunistik partiyasidan II, III, IV, V, VI, VII, VIII chaqiriqlar Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisining Davlat Dumasi deputati (1995-yil 17-dekabrdan).

Ikka marta Sovet ittifoqi Qahramoni boʻlgan yagona ayol.

## Hayoti
U 1948-yil 8-avgustda Moskvada tugʻilgan. Otasi - sovet uchuvchisi va harbiy qoʻmondon, havo marshali Yevgeniy Yakovlevich Savitskiy. Onasi – Lidiya Pavlovna Savitskaya, Ikkinchi Jahon urushi yillarida u otasi qoʻmondonlik qilgan korpusda xizmat qilgan; keyinchalik maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Ota-onasiz boʻlib oʻsgan ota qizini tarbiyalashda gʻayrioddiy qarashlarga ega edi, u bolaligidan unga toʻliq erkinlik berdi – Svetlana maktabga koʻp bormas edi, lekin u „aʼlo“ oʻqirdi. Kosmonavt kasbini ham oʻzi tanlagan.

1966-yilda Moskvadagi 637-sonli maktabni (hozirgi GBOU „Sovet Ittifoqi floti admirali N. G. Kuznetsov nomidagi 1465-sonli maktab“) tugatgan. U Moskva aviatsiya institutiga (MAI) oʻqishga kirdi va uni 1972-yilda tugatdi. Moskva aviatsiya institutida oʻqiyotganda, u Kaluga aviatsiya parvozlar texnikumida tahsil oldi, uni 1971-yilda instruktor uchuvchisi malakasi bilan tugatdi.

1969-yildan 1977-yilgacha Svetlana Savitskaya SSSR akrobatika terma jamoasi aʼzosi edi. 1970-yilda Buyuk Britaniyada boʻlib oʻtgan pistonli aerobatika boʻyicha jahon chempionatida gʻolib chiqdi. U parashyutda stratosferadan guruhli sakrashda 3 ta jahon rekordini va reaktiv samolyotlarda 18 ta aviatsiya rekordini oʻrnatdi. 1970-yilda u SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvoni bilan taqdirlangan.

Institutni tugatgach, u uchuvchi-instruktor boʻlib ishladi, sinov-uchuvchilar maktabida oʻqidi. 1976-yilda u Vzlyot NPOda sinovchi uchuvchi sifatida ishlay boshladi. U MiG-21, MiG-25, Su-7, Il-18, Il-28 samolyotlarida parvozlarni amalga oshirdi.

1975—1978-yillarda u MiG-25PU jangovar mashgʻulotlarida ayollar oʻrtasida balandlik va parvoz tezligi boʻyicha 4 ta rekord oʻrnatdi :

* jahon tezlik rekordi (2683,44 km/soat, 1975-yil 22-iyun);
* parvoz balandligi rekordi (21209,9 m, 1977-yil 31-avgust);
* 500 km masofada tezlik rekordi (2466,1 km / soat, 1977-yil 21-oktabr);
* 1000 km (2333 km / soat, 1978-yil 12-aprel) yopiq marshrutda tezlik rekordi.

1978-yil maydan 1981-yil iyungacha u A. konstruktorlik byurosining „Tezlik“ Moskva mashinasozlik zavodida sinovchi-uchuvchi boʻlib ishladi. FROM. Yakovlev.

1980-yil avgust oyida u kosmonavtlar otryadiga yuborildi. 1981-yil iyun oyida u „Tezlik“ MMZ kosmonavt-tadqiqotchisi etib tayinlandi.

1982-yilda tadqiqotchi kosmonavt sifatida u "Soyuz T-5 ", „Soyuz T-7“ kosmik kemalarida va „ Salyut-7“ orbital stantsiyasida parvoz qildi.

1984-yilda u bort muhandisi sifatida „Soyuz T-12“ kosmik kemasida va „Salyut-7“ orbital stantsiyasida parvoz qildi. Parvoz paytida birinchi ayol kosmik sayohatni amalga oshirdi.

U 1986-yilda „Soyuz T-15C“ da „Salyut-7“ stansiyasiga parvozga tayyorlanayotgan edi, u dunyodagi birinchi toʻliq ayollardan iborat ekipaj (uchta ayol kosmonavt) qoʻmondoni sifatida edi, ammo bu parvoz amalga oshmadi.

Savitskaya nafaqaga chiqqanligi sababli 1993-yil oktabr oyida kosmonavtlar korpusini mayor unvoni bilan tark etdi.

Statistika

1993-yildan beri Moskva aviatsiya institutida dars beradi, dotsent, texnika fanlari nomzodi.

2014-yil 7-fevralda Sochidagi 2014-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarining ochilish marosimida Sergey Krikalev boshchiligidagi Sovet Ittifoqi va Rossiya kosmonavtlar guruhi tarkibida Rossiya Federatsiyasi bayrogʻini koʻtarish sharafiga muyassar boʻldi..

U Moskva shahridagi " Fuqarolar ittifoqi „ mintaqaviy roʻyxatda 1-oʻrinda boʻlgan, Kommunistik partiyadan saylangan.

## Qonunchilik faoliyati
1996-yildan 2019-yilgacha II, III, IV, V, VI va VII chaqiriqlar Davlat Dumasi deputati sifatida u 43 ta qonunchilik tashabbusi va federal qonunlar loyihalariga oʻzgartishlar kiritishning hammuallifi boʻlgan.

## Oilasi
Eri Viktor Stanislavovich Xatkovskiy (1944-yilda tugʻilgan), uchuvchi, Ilyushin nomidagi Moskva mashinasozlik zavodining muhandis-konstruktori. Oʻgʻli Konstantin (10/08/1986-yilda tugʻilgan).

## Xizmatlar

### Mukofotlar

* Ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni (1982, 1984);
* III darajali “Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2019 -yil 29-aprel)
* IV darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2014 -yil 25-mart) – *mehnat yutuqlari, Rossiya Federatsiyasining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga qoʻshgan katta hissasi, kosmik tadqiqotlar, gumanitar soha, qonun va tartibni mustahkamlashdagi xizmatlari uchun, koʻp yillar davomida vijdonan mehnat, faol qonun ijodkorligi va ijtimoiy faoliyati uchun* ;
* Leninning ikkita ordeni (1982, 1984);
* „Shon-sharaf belgisi“ ordeni (1976);
* „Koinotni oʻrganishdagi xizmatlari uchun “ medali (2011-yil 12-aprel) – *kosmosni tadqiq qilish, tadqiq qilish va undan foydalanish sohasidagi ulkan xizmatlari, koʻp yillik vijdonli mehnati uchun;*
* Aleksey Leonov medali (Kemerovo viloyati, 2015-yil) – *1984-yilda kosmosga chiqish uchun* ;
* Partiyaga xizmatlari uchun ordeni (KPRF, 2016)
* oltin medal va Xalqaro aeronavtika federatsiyasining 18 ta diplomi;
* SSSRning 16 ta oltin sport medallari;
* ayollar oʻrtasida jahon kosmik rekordini oʻrnatish uchun maxsus medal;
* ikkita kichik sayyora (asteroidlar) Svetlana Savitskaya nomi bilan atalgan: No 4118 (Sveta) va No 4303 (Savitskaya).

### Unvonlar

* SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1970).
* SSSR uchuvchi-kosmonavti (1982).
* Kaluga shahrining faxriy fuqarosi (1983).
* Vyazma shahrining faxriy fuqarosi (1997).
* Moskva Ostankino tumanining faxriy rezidenti (2008).

* S. E. Savitskayaning barelyef-portreti Kosmosni zabt etganlar bogʻida oʻrnatilgan. Yuriy Gagarin, 2021-yil 9-aprelda Saratov viloyatida ochilgan.

* 1984yildan – Vyazma shahridagi Savitskaya nomidagi maydon (25-oktabr va Repin koʻchalari chorrahasi) " MiG-17 " yodgorligi bilan.

## Kinoda

* Salyut-7 (film)

## Bibliografiya

* Savitskaya, Svetlana. Vchera i vsegda. – M. : Izdatelstvo Agentstva pechati Novosti, 1988. – 448 s. – 100 000 ekz. – .

## Yana qarang
* Yelena Kondakova
* Yelena Serova

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar