Fugu

**Fugu** ( ;  ;) yapon tilida, ***bogeo*** ( ; bàní) yoki ***bok*** () koreys tilida va ***hétún*** (hétún; hétún) standart zamonaviy xitoy tilida  odatda *Takifugu*, *Lagocephalus* yoki *Sphoeroides* jinsiga mansub baliq yoki *Diodon* jinsiga mansub kirpi yoki shu baliqlardan tayyorlangan taomdir.

Fugu oʻzining tetrodotoksini sababli odamlar uchun zaharli boʻlishi mumkin, yaʼni u zaharli qismlarni olib tashlash va goʻshtni ifloslantirmaslik uchun ehtiyotkorlik bilan tayyorlanishi kerak.

Fuguni restoranda tayyorlash Yaponiya  va boshqa bir qator mamlakatlarda qonun bilan qatʼiy nazorat qilinadi va faqat uch yoki undan ortiq yillik tayyorgarlikdan soʻng malakaga ega boʻlgan oshpazlargagina baliqdan taom tayyorlashga ruxsat beriladi. Uyda tayyorlangan baliq baʼzantasodifiy oʻlimga olib kelishi ham mumkin.

## Zaharlilik
Fugu oʻz aʼzolarida, ayniqsa, jigar, tuxumdonlar, koʻzlar va terilarida oʻldiradigan zaharli tetrodotoksin mavjud. Zahar natriy kanallarini blokirovka qiladi, muskullarni falaj qiladi,  zaharlangan qurbon nafas ololmaydi va oxir-oqibat asfiksiyadan vafot etadi. Fugu zahari uchun maʼlum antidot yoʻq. Standart davolash nafas olish va qon aylanish tizimlarini zahar metabolizatsiya qilinmaguncha va jabrlanuvchining tanasi tomonidan chiqarilguncha semptomatik davolashdan iborat.

Tadqiqotchilar fugudagi tetrodotoksin tetrodotoksinbakteriyalari bilan zararlangan boshqa hayvonlarni isteʼmol qilish natijasida paydo boʻlishini aniqladilar. Shunday qilib, fermerlarga xavfsiz fugu ishlab chiqarishga imkon berish uchun tadqiqot va akvakulturada saʼy-harakatlar amalga oshirildi. Fermerlar endi baliqlarni bakteriyalardan uzoqroq tutib, zaharsiz fugu ishlab chiqarishyapti. Oita prefekturasidagi Usuki shahri zaharli boʻlmagan fugularni sotish bilan mashhur.

## Toksin
Tetrodotoksin (TTX) 2015-yil holatiga koʻra, nafaqat pufferdan, balki sakkizoyoqlardan, qisqichbaqalar va qisqichbaqalardan, qurbaqalar va tritonlardan, shuningdek, boshqa suv hayvonlaridan ajratilgan tabiiy mahsulotdir. Bu nervlarda nerv impulslarni oʻchiradigan kuchli neyrotoksindir. Bu hujayralarning hujayra membranalaridagi natriy kanallarining tarkibiy qismlari bilan oʻzaro taʼsir qilish orqali harakat qiladi. U gemato-ensefalik baryer kesib oʻtmaydi.

### Davolash
Tetrodotoksin bilan zaharlanish belgilari orasida bosh aylanishi, charchoq, bosh ogʻrigʻi, koʻngil aynishi yoki nafas olish qiyinlashuvi mavjud. Inson hushida qoladi, lekin gapira olmaydi yoki harakat qilolmaydi. Yuqori dozalarda nafas olish toʻxtaydi va asfiksiya kuzatiladi.

Maʼlum boʻlgan antidot yoʻq va davolash oshqozonni boʻshatish, toksinni bogʻlash uchun faollashtirilgan koʻmirni yuborish va zahar yoʻqolguncha semptomatik davolashdan iborat. Toksikologlar tetrodotoksinga qarshi antidot yaratish ustida ishlashmoqda.
Fugu sashimi.jpg|*Fugu sashimi* plastinkasi
Fugu-no-Shirako. JPG|*Fugu no Shirako*
Fugu nabe.jpg|*[[Fugu-nabe]]*, pufferfish hotpot
Puffer roe. JPG|*Fugu no ransou nukazuke*, guruch kepagi pastasida tuzlangan baliq tuxumdonlari


## Ijtimoiy jihatlar

Kansay mintaqasida jargon soʻzi *tepō*, () miltiq yoki qurol maʼnosida baliq uchun ishlatiladi. Bu *ataru* feʼli ustidagi soʻzlar ), bu zaharlanish yoki otishni anglatishi mumkin. Shimonoseki mintaqasida zamonaviy *fugu* oʻrniga qadimgi talaffuz *fuku* koʻproq tarqalgan. Birinchisi *omad* uchun, ikkinchisi esa *nogironlar uchun* omonimdir*.* Tsukiji baliq bozori fugu assotsiatsiyasi har yili fugu mavsumining eng yuqori choʻqqisida xizmat koʻrsatadi va yuzlab tutilgan fugularni Sumida daryosiga qoʻyib yuboradi. Xuddi shunday marosim Shimonosekidagi yana bir yirik bozorda ham oʻtkaziladi.

## Manbalar