Shvetsiyada jinoyatchilik

**Shvetsiyada jinoyat** Shvetsiya Jinoyat kodeksi (shvetcha**:** *Brottsbalken*), Shvetsiya normativ hujjatlari va boshqa qonunlari bilan belgilanadi. Shvetsiya jinoyatlarning oldini olish milliy kengashining maʼlumotlariga koʻra, Shvetsiyada qayd etilgan jinoyatlar soni 1950-yillardan boshlab oʻlchanib keladi. Ushbu jarayon urushdan keyingi davr boʻyicha boshqa Gʻarb mamlakatlari bilan mos ravishda olib boriladi. 

Ular buni bir qator omillar bilan izohlash mumkin, masalan, statistik maʼlumotlar, qonunchilikdagi oʻzgarishlar va jinoyatlar haqida xabar berishda jamoatchilikning tayyorligini oshirish kabilar shular jumlasidandir.

## Sud jarayonlari

Jinoyat sodir etilganda, rasmiylar sodir boʻlgan voqeani sinchiklab tekshiradilar. Ushbu jarayon dastlabki tergov, deya nomlanadi va uni politsiya xodimi yoki prokuror boshqaradi. Shvetsiya politsiyasi va prokuraturasi oʻzlariga maʼlum boʻlgan barcha jinoyatlarni roʻyxatga olishlari va jinoiy javobgarlikka tortishlari shart. Prokurorlar sud yoki politsiyaga qaram boʻlmagan va Adliya vazirligi tomonidan boshqarilmaydigan toʻliq mustaqil tashkilot — Shvetsiya Prokuraturasiga bilan birga xizmat olib boruvchi yuridik shaxslardir (vazirlikning har qanday aralashuvi konstitutsiyaga ziddir).

Prokuror jinoyat boʻyicha dastlabki tergovni xolisona olib borishi va unga rahbarlik qilishi, jinoiy javobgarlikka tortish masalalari boʻyicha qarorlar qabul qilishi, jinoyat ishlari boʻyicha harakatlarni koʻrib chiqish uchun sudga kelishi shartdir. Gumon qilinuvchi shaxslar dastlabki tergov bosqichida ham, sud muhokamasi davomida ham jamoat himoyachisidan foydalanish huquqiga ega. Gumon qilinuvchi prokuror tomonidan toʻplangan materiallarni koʻzdan kechirish huquqiga ega va agar u zarur deb hisoblasa, politsiyadan qoʻshimcha tergov oʻtkazishni soʻrash huquqiga egadir. Ushbu choralarni amalga oshirish mumkinmi yoki yoʻqmi, buni amaldagi tergov boshligʻi hal qiladi.

Oʻta ogʻir boʻlmagan jinoyatlar boʻyicha, agar gumon qilinuvchi jinoyat sodir etganligini tan olsa va unga qanday jazo tayinlanishi aniq boʻlsa, prokuror yengillashtirilgan jazo tayinlash toʻgʻrisidagi buyruqni eʼlon qilishi mumkin. Tugallanmagan dastlabki tergov prokurorning shaxsni jinoyat uchun jinoiy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qaror qabul qilishiga olib kelishi mumkin. Bu tuman sudida sud jarayoni boʻlishini anglatadi. Sudlangan shaxs, prokuror va jinoyatda jabrlanuvchi tuman sudining hukmi ustidan apellyatsiya sudiga shikoyat qilish huqiqga egadirlar.

### Jinoiy sud tizimiga ishonch
SCS 2013 soʻrovida qatnashgan oʻn nafar respondentdan olti nafari, umuman olganda, jinoiy adliya tizimiga yuqori darajada ishonchlari borligini taʼkidlashgan. Politsiya ham, xuddi shunday, yuqori darajadagi ishonchga egadir. Jinoyat qurbonlarining yarmidan koʻprogʻi (57 %) soʻrovda qatnashganlarning politsiyadagi tajribasi, umuman olganda, ijobiy ekanligini hamda deyarli, har yettitadan biri salbiy tajriba ekanligini bildirib oʻtishgan.

## Korrupsiya
Global indekslar natijalariga koʻra, Shvetsiyada korrupsiya darajasi juda past. Shvetsiyadagi huquqiy va institutsional baza korrupsiyaga qarshi kurashda samarali hisoblanadi. Davlat organlari esa yuqori darajadagi shaffoflik, halollik va javobgarlik bilan ajralib turadi.

## Jinoyat statistikasi

Shvetsiya 1950-yilda milliy jinoyatlar statistikasini qayd qilishni boshlaydi. Jinoyatlarni qayd etish usuli 1960-yillarning oʻrtalariga (Shvetsiya politsiyasi jinoyatlar statistikasi uchun yangi tartib-qoidalarni joriy etgunga) qadar, asosan, oʻzgarishsiz qolib kelgan. Bu esa jinoyatning tarixiy oʻsishiga qisman tushuntirish sifatida taqdim etiladi. 1974-yilda Shvetsiya Jinoyatchilikning oldini olish milliy kengashi (**shvetcha:** *Brottsförebyggande ràdet*) rasmiy statistik maʼlumotlarni ishlab chiqish va jinoyatchilik boʻyicha bilimlarni ulashish vazifasi yuklangan davlat organiga aylanadi. 1990-yillarning boshida jinoyatlar toʻgʻrisida xabar berishning yangicha tizimi joriy etiladi. Bu esa nazorat qilishning tezkor boʻlishini anglatardi. Ushbu qaror natijasi xabar qilingan jinoyatlar sonining qoʻshimcha oʻsishiga olib kelgan.

2017-yil yanvar oyida Löfven kabineti parlament aʼzosi Staffan Danielssonning jinoyatchining milliy yoki immigratsion kelib chiqishi boʻyicha BRÅ statistik maʼlumotlarini yangilash toʻgʻrisidagi iltimosini rad etadi.

Shvetsiya Jinoyatchilikning oldini olish milliy kengashi tomonidan 2013-yilda oʻtkazilgan Shvetsiyada Jinoyatchilik Soʻroviga (ShJS) koʻra, jinoyatga taʼsir qilish darajasi 2005-yildan 2013-yilgacha pasaygan. 2014-yildan beri Shvetsiya jinoyatchilikning oldini olish milliy kengashi hisobotlari, 2016-yilgi SCS maʼlumotlariga koʻra, ayrim toifadagi jinoyatlar, jumladan, firibgarlik, baʼzi mulkiy jinoyatlar va jinsiy huquqbuzarliklarga duchor boʻlish koʻpayganligini qayd etiladi. Doʻq-poʻpisa, taʼqib, tajovuz va talonchilik ostida boʻlgan jinoyatlar 2018-yil davomida oʻsishda davom etadi. Jinsiy huquqbuzarliklar haqidagi xabarlarning koʻpayishi, qisman, ragʻbatlantirish kampaniyalari bilan bogʻliqdir. Shu boisdan, jinsiy zoʻravonlik jinoyatining huquqiy taʼrifini kengaytirgan qonunlarga kiritilgan oʻzgartirishlar bilan birgalikda hisobot berish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi.

Firibgarlik va mulkka yetkazilgan zarar (avtomobil oʻgʻirlashdan tashqari) koʻrsatkichlari 2014-2016-yillar davomida deyarli oʻzgarmas boʻlgan. Bu kabi jinoiy toifalar boʻyicha qayd etilgan jinoyatlar soni bir biridan farq qiladi. Xabar qilingan jinsiy huquqbuzarliklar soni 2016-yilgi ShJS dagi raqamlarni aniq aks ettiradi va avtomobil bilan bogʻliq zararlar/oʻgʻirliklar ham oʻrganilib chiqiladi. 2013-yilgacha sudlanganlar soni, aholi sonining oʻsishiga qaramay, 300 000 atrofida (2000-yillarda 110 000 dan 130 000 gacha boʻlgan) ham 1970-yildan beri pasayishda boʻlgan.

### Xalqaro taqqoslash
Rasmiy jinoyat statistik maʼlumotlariga (yaʼni, „jinoyat toʻgʻrisida hisobot“) asoslangan mamlakatlar oʻrtasidagi taqqoslash ehtiyotkor boʻlishni talab etadi. Chunki bunday statistika turli mamlakatlarda turlicha ishlab chiqailadi. Qayd etilgan jinoyatlar soniga huquqiy va moddiy omillar ham taʼsir koʻrsatadi. Masalan:

* Shvetsiya zoʻravonlik jinoyatlari uchun keng qamrovli jinoyatlarni hisoblash tizimini qoʻllaydi. Yaʼni bir xil jinoyat bir necha marta qayd etilishi mumkin, masalan, turmush oʻrtogʻi tomonidan tajovvuzga uchrash yoki guruh boʻlib zoʻrlash holatlarida. Koʻpgina boshqa mamlakatlar hisoblashning cheklovchi usullaridan foydalanadilar.
* Shvetsiyada jinoyat toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrib chiqilayotgan huquqbuzarlik haqida birinchi xabar berilganda yigʻiladi. Eʼlon qilingan jinoyatlar statistikasida ushbu tasnif, hattoki, keyingi tekshiruvlar hech qanday jinoyat sodir eilmaganligini koʻrsatganda ham, saqlab qolinadi.
* Shvetsiya politsiyasi va prokuraturasi oʻzlariga maʼlum boʻlgan barcha jinoyatlarni roʻyxatga olishlari va jinoiy javobgarlikka tortishlari shart. Bu huquqbuzarliklarni tasniflash protsessual kelishuv asosida kelishib olinadigan tizimlarga qaraganda jinoyatlarning tezkor ravishda roʻyxatga olinishiga olib keladi.
* Jinoyat haqida xabar berishga tayyorlik ham statistikaga taʼsir qiladi Yuqori darajadagi ishonch va jamoatchilik oldida yaxshi obroʻga ega boʻlgan politsiya kuchlari va sud tizimi obroʻsizlangan, qoʻrquv yoki ishonchsizlik uygʻotadigan politsiya kuchlariga qaraganda jinoyat haqida xabar berishga koʻproq moyil boʻladi.

Katta miqyosdagi jabrlanuvchilar oʻrtasidagi soʻrovlar maʼlum bir mamlakatda jinoyatchilik darajasining ishonchli koʻrsatkichi sifatida taqdim etilgan.

## Jinoyat tendentsiyalari
2018-yilga kelib, uzoq vaqtdan beri zaif hududlarning oʻziga xos xususiyati boʻlgan toʻda zoʻravonliklari kengroq jamiyatga tarqala boshlaydi. Ushbu hududlarda kasalxona xodimlari tez yordam xonalarida qurolli toʻqnashuvlar haqida, maktab maʼmurlari esa qurolli tahdidlar tez-tez uchrashi haqida xabar berishardi.

2020-yildagi jinoyat statistikasi shuni koʻrsatdiki, oʻtgan olti yil ichida otishma va portlashlar bilan bogʻliq toʻda zoʻravonlik hodisalarida 12 kishi halok boʻlgan va 19 kishi yaralangan.

### Yevropa Ittifoqining daromadlar va yashash sharoitlari statistikasi (EU-SILC)
EU-SILC soʻroviga koʻra, Shvetsiya Yevropadagi eng yuqori darajada aholi yashaydigan hududda jinoyat, zoʻravonlik yoki vandalizm bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan mamlakatlardan biri deya topiladi. Soʻrovda respondentlar oʻzlari yashaydigan hududda muammoga duch keladimi yoki yoʻqmi degan savol oʻrtaga tashlangan. 2017-yilda 13 % aholi oʻzlari yashayotgan joyda zoʻravonlik, jinoyatchilik yoki vandalizm bilan bogʻliq muammolarga duch kelganliklarini taʼkidlashgan. Boshqa shimoliy mamlakatlar — Norvegiya 4 %, Daniya 8 % va Finlandiya 6 % bilan eng past ulushga ega boʻlgan davlatlar qatoriga kirishadi.

Boshqa Yevropa mamlakatlaridagi tendensiya teskari ravishda Shvetsiyada 2010-2017-yillar oraligʻida 2 foizga oʻsish kuzatilgan boʻlsa, Yevropa Ittifoqida oʻrtacha koʻrsatkich 3 foizga pasaygan. Shvetsiya, Germaniya va Litvadan tashqari Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlarida pasayish tendensiyasi kuzatilgan.

Yechimi muommali boʻlgan jinoyatlar hududning aholi zichligi bilan farqlanadi. Yevropa Ittifoqida yirik shaharlar qishloqqa qaraganda uch baravar koʻpdir. Shvetsiya maʼlumotlari aholi kam yashaydigan joylarda ham jinoyat koʻrsatkichlarini yuqori baholagan.

### Shvetsiyada jinoyatchilik tadqiqotlari
Shvetsiya Jinoyat Soʻrovi (ShJS) (**shvetcha:** *Nationella trygghetsundersökningen*) — bu Brå tashkiloti tomonidan 2005-yildan buyon jabrlanuvchilar oʻrtasida jinoyatdan qoʻrqish va aholining adliya tizimiga boʻlgan ishonchiga boʻlgan munosabatini yillik miqdori bilan oʻtkazadigan takroriy soʻrov boʻlib,15 000 ga yaqin respondentlarni oʻz ichiga qamrab oladi.

### Shaxsga qarshi jinoyatlar
ShJS 2013 maʼlumotlariga koʻra, shaxsga qarshi jinoyatlarga duchor boʻlish darajasi 2005-yildan beri biroz kamaygan (13,1 % dan 11,4 % ga). Ushbu toifadagi jinoyatlarga hujum, tahdid, jinsiy huquqbuzarlik, talonchilik, firibgarlik yoki tazyiq kiradi. ShJS 2016da huquqbuzarliklarga duchor boʻlish darajasi 2005-yilgacha boʻlgan darajaga koʻtarildi, soʻrovda qatnashganlarning 13,3 foizi yuqorida aytib oʻtilgan jinoyatlarning bir yoki bir nechta qurboni boʻlganliklarini bildirishgan.

Soʻrovda qatnashganlarning har toʻrtdan biri (26 %) 2015-yilda ushbu jinoyatlarni boshdan kechirgani haqida xabar bergan.

#### Hujum jinoyati
Xabar qilingan hujumlar soni ortib borayotgan boʻlsa-da, jinoyat qurbonlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatadiki, oʻsishning katta qismi haqiqatda koʻproq jinoyatlar qayd etilganligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. 2013-yilgi ShJS maʼlumotlariga koʻra, tajovuz qurboni boʻlganini bildirganlarning nisbati asta-sekin kamaya boshlagan (2005-yildagi 2,7 foizdan 2012-yilda 1,9 foizgacha). Hujum qurboni boʻlishdan xavotirda boʻlganlar soni ham shu asnoda kamaygan deya bahonaladi (2006-yildagi 15 foizdan 2013-yilda 10 foizgacha). Bu koʻrsatkichlar tibbiy xizmatlar hujum yoki ogʻir zoʻravonlik jinoyati natijasida yaralangan bemorlarning oʻzgarmagan darajasi haqida xabar berish bilan qoʻllab-quvvatlanadi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, politsiya notanishlar oʻrtasida hujum qilish haqidagi xabarlarni shaxsan oʻzi boshlashi ehtimoli koʻproq. Bu esa hujum bilan bogʻliq boʻlgan holatlarning koʻpayishiga yordam beradi.

2016-yilgi ShJSda aholining 2,0 foizi (16-79 yosh) hujumga duchor boʻlgani aniqlangan. Vaqt oʻtishi bilan hujumga duchor boʻlish biroz kamaydi va qurbonlar ulushi, soʻrov birinchi marta 2005-yilda oʻtkazilgandan beri, 0,7 foiztga kamayadi. 2012-yilda eng past nuqtaga yetadi va oʻshandan beri bir oz koʻtarilganligi belgilangan. Birlamchi pasayish yoshlar orasida kuzatilgan.

Hujumga duchor boʻlish ayollarga qaraganda erkaklarda koʻproq uchraydi va 20-24 yosh oraligʻida koʻproq uchraydi. Hujum koʻpincha jamoat joyida sodir boʻladi va aksariyat hollarda jinoyatchi jabrlanuvchiga nomaʼlum shaxs boʻladi.

Shvetsiyada xalqaro miqyosda solishtirganda hujum jinoyatlarining yuqori darajasi qayd etilgan. Ammo buni huquqiy, protsessual va statistik farqlar bilan izohlash mumkin. Misol uchun, Shvetsiya politsiyasi zoʻravonlik jinoyatlari uchun keng qamrovli huquqbuzarliklarni hisoblash tizimini qoʻllaydi (yaʼni, bir xil jinoyat bir necha marta qayd etilishi mumkin). 2005-yilgi Yevropa jinoyat va xavfsizlik tadqiqoti (2005-yil EU ICS) Shvetsiyada zoʻravonlik bilan hujumlar uchun qurbon boʻlish darajasi oʻrtacha darajadan past ekanligini aniqlaydi.

2012-2019-yillarda jamiyatning qattiqlashuvi tufayli pichoq bilan zoʻravonlikning kuchayishi tendensiyasi kuzatila boshlaydi.

#### Tahdidlar
2015-yilda aholining 5,0 foiz qismi tahdidlarga duchor boʻlgan. 2005-2014-yillar orasida tahdidlarga duchor boʻlgan shaxslar ulushi nisbatan barqaror darajada saqlanib qolgan.

Tahdidlarga duchor boʻlish erkaklarnikiga qaraganda ayollar orasida koʻproq uchraydi (20-24 va 25-34 yosh)

#### Qotillik
Shvetsiyada 2002-yildan 2016-yilgacha boʻlgan davrda oʻlimga olib keladigan zoʻravonlik holatlari nisbatan barqaror darajada saqlanib qoladi (yiliga oʻrtacha 92ta holat).

2015-yildan beri oʻlimga olib keladigan zoʻravonlik holatlari sonining oʻsishi kuzatiladi va 2017-yilda bu koʻrsatkich Shvetsiyada 2002-yildan beri eng yuqori koʻrsatkichga koʻtariladi.

Shvetsiyada oʻlimga olib keladigan zoʻravonliklarni oʻrganish shuni koʻrsatdiki, xabar qilingan holatlarning yarmidan koʻpi aslida qotillik emas. Buning sababi, Shvetsiya jinoyat statistikasi politsiya tekshiradigan oʻlimga olib keladigan barcha voqealarni koʻrsatishidir. Ushbu xabar qilingan jinoyatlarning aksariyati haqiqatda oʻz joniga qasd qilish, baxtsiz hodisalar yoki tabiiy oʻlim boʻlib chiqishi aniqlangan. Ushbu statistik anomaliyaga sharofati bilan, Shvetsiya xalqaro miqyosda qotillik darajasi past (2015-yil holatiga koʻra har 100 000 aholiga taxminan 1,14 foiz) mamlakat sifatida eʼlon qilinadi. „Oʻlimga olib keladigan zoʻravonlik holatlari“ 2006&#x2013;2015-yillarda 68ta holatdan 112 tagacha oʻzgarib, 2007-yildagi 111 tadan 2012-yilda 68 taga, 2015-yilda esa 112 taga koʻpaygan va 2016-yilda 106 taga kamayganligi qayd etiladi. Oʻldirilganlarning qariyb 75 foizi erkaklardir. Aksariyat holatlar (2015-yilda 71 %) Stokgolm, Väst va Skånening kabi yirik shaharlarda qayd etilgan. 2015-yilda eng katta oʻsish Väst mintaqasida kuzatilad. Bu yerda koʻrsatgichlar soni 2014-yildagi 14 ta holatdan 2015-yilda 34 taga koʻpayadi

2016-yilda 105 ta qotillik ishidan oʻntasi *nomusga tajovvuz* holatlari boʻlib, Shvetsiyadagi barcha qotillik holatlarining qariyb 10 foizini va ayollar oʻldirilishining uchdan bir qismini tashkil etadi.

2017-yil may oyida *Dagens Nyheter* tomonidan oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, oʻqotar quroldan foydalangan holda qotillikka urinishda gumon qilingan 100 nafar gumonlanuvchidan 90 nafarining ota-onasi chet elda tugʻilgan, 75 foizi 90-yillarda tugʻilganlar shaxslardir.

Norvegiyaning *Aftenposten* kundalik gazetasi tomonidan Norvegiya Milliy Jinoyat Qidiruv Xizmati (Kripos) va Shvetsiya Jinoyatchilikning oldini olish Milliy Kengashi (Brå) tomonidan olib borilgan jinoyatlar statistik maʼlumotlarini taqqoslashga koʻra, Shvetsiyada 2002-yildan beri qotillik darajasi qoʻshni davlat — Norvegiyadan qariyb ikki baravar koʻpdir.

#### Qurol zoʻravonligi
Shvetsiyada qurolli zoʻravonlik (shvedcha: *skjutningar* yoki *gängskjutningar*) 2018-yilgacha boʻlgan yigirma yil ichida 15 yoshdan 29 yoshgacha boʻlgan erkaklar oʻrtasida keskin oʻsgani aniqlangan. Qurolli zoʻravonlikning oʻsish tendentsiyasiga qoʻshimcha ravishda, Shvetsiyada qurolli zoʻravonlik Gʻarbiy Yevropa mamlakatlariga nisbatan ham yuqori boʻlgan.

#### Qoʻl granatasi orqali hujumlar va portlashlar
2019-yil holatiga koʻra, Shvetsiya misli koʻrilmagan miqdordagi portlashlarni boshdan kechirmoqda. Biroq, oldingi yillar bilan solishtirish ancha mushkul. Chunki 2017-yilgacha portlovchi moddalardan jinoyat uchun foydalanish alohida jinoyat toifasi emas edi. 2018-yilda 162 ta portlash sodir boʻlgan boʻlsa, 2019-yilning toʻqqiz oyida 97 ta portlash qayd etilgan boʻlib, ular odatda jinoiy guruhlar tomonidan amalga oshirilgan

Ayniqsa, 2016-yilda qoʻl granatalarini portlatishlar soni juda yuqori boʻlgan. Kriminologlar Manne Gerell va Amir Rostamining soʻzlariga koʻra, qoʻl granatalari portlashlarini kuzatib boruvchi yagona davlat bu Meksikadir. Meksikada qotillik darajasi Shvetsiyaga qaraganda 20 baravar koʻp boʻlsa-da, aholi jon boshiga granata portlashlarining oʻziga xos toifasi boʻyicha ikki mamlakatni solishtirish mumkin. Shvetsiya politsiyasi komissari Anders Tornbergning soʻzlariga koʻra, „Shvetsiyadagi portlashlar toʻlqiniga xalqaro darajada teng keladigan rqaib yoʻq“. Bu hujumlar ham boy, ham kam daromadli joylarda sodir boʻladi. Shvetsiya politsiyasi sudlangan jinoyatchilarning millatini qayd etmaydi yoki oshkor qilmaydi, biroq Milliy operatsiyalar departamenti razvedka boshligʻi Linda H. Straafning aytishicha, ular kambagʻal hududlardan va koʻplari ikkinchi yoki uchinchi avlod muhojirlaridir.

Shvetsiya ommaviy axborot vositalari baʼzida mavzuni yetarlicha yoritmaslikda ayblansa-da, Kantar Sifo soʻrov kompaniyasi tomonidan 2019-yilda oʻtkazilgan tadqiqot qonun va tartib mavzusi Shvetsiya televideniyasi, radiolarida va ijtimoiy tarmoqlarda eng koʻp yoritilgan yangiliklar mavzusi ekanligini aniqladi.

2019-yilda Shvetsiyadagi portlashlardan xavotirlangan Daniya 1950-yillardan beri birinchi marta passport nazoratini joriy qiladi.

2011-2018-yillar oraligʻida qurolli qotilliklar koʻpaygan boʻlsa-da, Malmö universitetida oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, xuddi shu davrda qoʻl granatasi bilan hujumlar soni kuchli oʻsgan va jami 116 ta qoʻl bombasi portlashi qayd etilgan. Qoʻl granatalari bilan qilingan hujumlar soni 2011-yildagi ikkitadan 2016-yilda 39 taga koʻpaydi, bu esa oʻziga xos rekord boʻldi. Qoʻl granatalari bilan qilingan hujumlarning 28 foizi jismoniy shaxslarga, qolgan qismi politsiya boʻlimlari va boshqa binolarga qaratilgan. Ikki kishi halok boʻlgan, oʻnga yaqin kishi yaralangan.

2018-yilning yanvar oyida 63 yoshli erkak rafiqasi bilan supermarketga ketayotganida granata portlashi natijasida halok boʻlgan edi. Ular granata topib olishadi va buni oʻyinchoq deb oʻylab, uni qoʻllarigfa olishadi va halok boʻlishadi. 2016-yilda 8 yoshli bola Biskopsgården shahridagi kvartiraga jinoiy toʻdalar hujumi doirasida qoʻl granata tashlanganida halok boʻladi.

Shvetsiyadagi kriminologlar nima uchun kuchli oʻsish boʻlganini va nima uchun Shvetsiya yaqin mamlakatlarga qaraganda ancha yuqori koʻrsatkichga ega ekanligini bilishmaydi.

#### Jinsiy zoʻravonliklar
Gender tengligi siyosati va qonunchiligining koʻp yillik anʼanasi, shuningdek, tashkil etilgan ayollar harakati jinsiy jinoyatlar toʻgʻrisidagi qonunchilikni sezilarli darajada kengaytirib, bir qator qonunchilikka oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishiga erishishadi. Misol uchun, 1965-yilda Shvetsiya dunyoda birinchilardan boʻlib nikoh boʻla turib, zoʻrlash holatini jinoyat deb hisoblagan va dunyoda faqat jinsiy xizmatlarni sotib olishni (ammo, sotmaslikni) qonuniy qilgan sanoqli davlatlardan biri hisoblanadi.

Jinsiy huquqbuzarliklarga duchor boʻlish darajasi, ShJS maʼlumotlariga koʻra, (birinchi soʻrov 2006-yilda oʻtkazilgandan beri) qayd etilgan jinsiy zoʻrabonliklar sonining koʻpayishiga qaramay, nisbatan oʻzgarmagan. Ushbu nomuvofiqlikni asosan jinsiy zoʻravonliklar toʻgʻrisidagi qonunchilikdagi islohotlar, zoʻrlash taʼrifini kengaytirish hamda hukumatning xabar qilinmagan holatlar sonini kamaytirishga qaratilgan harakatlari bilan izohlash mumkin. ShJS 2013da qatnashuvchilarning 0.8foizi (yoki umumiy aholining taxminan 62 000 kishisi (16-79 yosh)) jinsiy huquqbuzarliklar, jumladan, zoʻrlash qurboni boʻlganliklarini taʼkidlaydilar. Qatnashganlarning 16 foizi esa jinsiy huquqbuzarlikni „zoʻrlash“ deb taʼriflagan — bu 2012-yilda taxminan 36 000 zoʻrlash hodisasi roʻy berganini bildiradi.

## Shuningdek qarang:

* Zaif hudud
* Jinoyat qurbonlarini qoplash va qoʻllab-quvvatlash organi
* Shvetsiyaning jinoyatchilikning oldini olish milliy kengashi
* Erkaklar ayollarga nisbatan zoʻravonligi boʻyicha Milliy bilim markazi
* Shvetsiya — urish
* Stokgolmdagi tarixiy qotilliklar va qatllar

## Manbalar

## Havolalar

* Jinoyatchilikning oldini olish boʻyicha Shvetsiya Milliy Kengashining rasmiy sayti (ingliz tilida, boshqa bir qator tillarda ham mavjud.)
* ***The Local nashri*** : Xabar qilingan jinoyatlar darajasi qanday oʻzgargan? (2019)