open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fitotsenologiya

**Fitotsenologiya** (fitotsenoz va ...logiya) — geobotanika va biogeotsenologiya boʻlimi (baʼzan geobotanika sinonimi). Oʻsimlik jamoalari, jamoa hosil qiluvchi oʻsimliklarning oʻzaro va biotsenozlarning boshqa komponentlari bilan aloqasini oʻrganadi. F. fitotsenozlarning tashkil togtishi, almashinib turishi, yer yuzasida tarqalishi va tasnifi bilan ham shugʻullanadi. F.ning paydo boʻlishi 19-asr oxirida oʻsimlik qoplamlari toʻgʻrisidagi tushunchalarning rivojlanishi bilan bogʻliq.

F. bir necha yoʻnalishda rivojlandi. Nemis olimi A. Gumboldt F.ning geografik yoʻnalishini asoslab bergan. Mazkur yoʻnalishning rivojlanishida rus olimi V. V. Dokuchayev, rus geobotaniklari G. N. Visotskiy, A. Ya. Gordyagin, B.A.Kellerning xizmatlari katta. 19-asrga kelib fitotsenozning tuzilishi haqidagi materiallar toʻplandi (avstraliyalik botaniklar Y. Lorens, 1858; A. Kerner, 1863; finlandiyalik botanik R. Xult, 1881 va boshqalar). ZXalqaro botanika kongressidan (1910) keyin elementar taksonomik birlik sifatida assotsiatsiya kabul qilindi, fitotsenozlarni oʻrganish va assotsiatsiyalarga ajratishda har xil yoʻnalishlar shakllandi.

Yerdagi oʻsimliklarga oid ekologik tadqiqotlar G. Valter ishlarida umumlashtirilgan. Fitotsenozlarni oʻrganishning biologik yoʻnalishini shveysariyalik botanik O. P. Dekandol asoslab berdi (1820, 1832). Bu yoʻnalish Ch. Darvinniig "Turlarning kelib chiqishi" (1859) asari nashr etilgach, rivojlana boshladi. Dekandol va Darvin izdoshlari oʻsimlik jamoalarining tarkibi, strukturasi va oʻzgarishi.faqat iklim va tuproq sharoiti bilan emas, balki oʻsimliklar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar bilan ham belgilanishini koʻrsatishgan. 19-asrning 70—80-yillarida mazkur yoʻnalish rus olimlari N. F. Levakovskiy va S. I. Korjinskiy, soʻngra (20-asrda) G. F. Morozov va V. N. Sukachev ishlarida rivojlantirildi. Fitotsenozlardagi oʻsimliklar oʻzaro aloqasining oʻrganilishi eksperiment al F.ni yuzaga keltirdi.

F. oʻsimliklarning faqat tabiiy jamoasini emas, inson tomonidan yaratilgan sunʼiy jamoasi (agrotsenozlar)ni ham oʻrganadi.

F. da oʻsimlik jamoalarini marshrut, statsionar, eksperimental va matematik oʻrganishdan, jumladan, matematik modellashtirishdan keng foydalaniladi. F. — oʻsimlik qoplamlarini muhofaza qilish, oqilona foydalanish, ular mahsuldorligini oshirishning ilmiy asoslaridan biri. F.ga oid tadqiqotlar botanika, ekologiya va umumiy biologiyaga oid ilmiy jur.larda yoritiladi.
Fixte Iogann Gotlib

**Fixte Iogann Gotlib** (1762.19.5, Rammenau 1814.29.1, Berlin) — nemis faylasufi, jamoat arbobi. Yena va Leypsig universitetlarida oʻqigan. Yena (179499), Berlin (1810-yildan) untlarining professor 1798-yilda F. oʻzini asossiz ravishda gʻoyaviy oʻzboshimchalikda ayblanganl i klariga norozilik sifati universitetni tark etdi. 1810-yilda u Berlinda yangi tashkil etilgan Oliy maktabning birinchi rektori etib saylandi. "Nemis millatiga qaratilgan nutqlar"i (1808) da nemis xalqini axloqiy jihatdan uygʻotishga va birlashishga daʼvat etgan. Kantning "narsa oʻzida"sini inkor qilgan. F. oʻz falsafiy taʼlimotini tanqidiylik deb atagan. F. taʼlimoticha, "tanqidiy falsafa"ning ibtidosi tafakkur qiluvchi "Men"dir. Undan sezgi va tafakkurning butun mazmunini aniqlash mumkin. F. "Men"ga hamma narsani yaratuvchi qudratli ijodiy kuch sifatida qaradi. "Men" uchun ikki tomonlama — amaliy va nazariy faoliyat xos. F. fikricha, sof "Men" gʻayrihissiy, abadiy; empirik "Men" esa hissiy, vaqtincha. Oddiy individning empirik "Men"iga sof "Men"ni qaramaqarshi qoʻyadi. Uning fikricha, sof "Men" alohida kishining ongi emas, balki hamma kishilar ongining asosini, mohiyatini tashkil etuvchi sof reallikdir; uning mohiyati faoliyatida, oʻzoʻzini barqaror etishda. F. taʼlimoticha, insoniyat parokandalik va buzuklik davrlaridan oʻtib, dastlabki begunoxlik holatidan aql hukmronligiga koʻchadi. F.ning xizmati shundaki, u insonning aqlli "Men" ini, uning faol bunyodkorlik qobiliyatini yuqori koʻtardi. 

Asosiy asarlari: 

* "Umumiy fan taʼlimining asoslari" (1794), 
* "Axloqiylik haqidagi taʼlimot tizimi" (1794), 
* "Tilga qobiliyat va tilning kelib chiqishi toʻgʻrisida" (1795) va boshqa
F. Scott Fitzgerald

**Frensis Skott Fitsjerald** () (1896.24.9, Sent-Pol, Minnesota shtati — 1940.21.12, Xeyvort, Gollivud) — amerika yozuvchisi. 1913—17 yillarda Prinston universitetida oʻqigan. "Jannatning bu tomoni boʻylab" (1920) nomli birinchi romanida F. birinchi boʻlib "yoʻqotilgan avlod", 20yillar amerika yoshlari tasviriga eʼtibor qaratadi. "Yoʻqotilgan avlod" F. ijodidagi asosiy mavzulardan boʻlib, uning 20-yillardagi koʻplab hikoyalari va "Goʻzallar va xalokatga mahkumlar" (1922) romanida xam oʻz aksini topgan. Amerika adabiyotidagi mumtoz asarlardan hisoblangan "Buyuk Getsbi" (1925) romanida Amerikaning har qanday amerikalik oʻzining halolligi, gʻayrati, mehnatsevarligi bilan ijtimoiy pillapoyaning eng yuqori bosqichiga erisha oladigan mamlakat ekanligi haqidagi afsonani fosh etadi. "Muloyim tun" (1934) romanida esa isteʼdodli psixiatrvrach, baland kayfiyatli idealist Dik Dayverining astasekin zavol topishi, boylik oldida taslim boʻlishi haqida hikoya qilinadi, romantik orzuxayollar bilan haqiqiy hayot toʻqnashuvidagi chuqur fojia tasvirlanadi. Tugallanmagan ijtimoiy romani "Soʻnggi magnat" (1941-yil nashr etilgan) Gollivud hayoti, undagi kishilarning xulqatvori haqida. F., shuningdek, "Yoʻldan ozdiruvchi ayollar va faylasuflar" (1920), "Jaz asri ertaklari" (1922), "Barcha gʻamgin yigitlar" (1926), "Tongda uygʻotuvchi ovoz" (1935) kabi hikoyalar toʻplamlari, "Halokat" avtobiografik ocherklar toʻplami (1946-yil nashr etilgan), pyesalar, ssenariylar muallifi. Teran psixolog, oʻtkir tanqidchi, nasr ustasi boʻlmish F. vafotidan ancha keyin, 50-yillarning oʻrtalaridan mashhur boʻlib ketadi.
Hans Fischer

**Fisher Gans Eygen** (1881.27.7, Xexst — 1945.31.3) — nemis organik kimyogari va biokimyogari. Marburg universitetni tutatgan (1904). Insbruk (1916-yildan), Vena (1918-yildan) universitetlarida va Myunxen oliy texnika maktabida professor (1921—45). Asosiy ilmiy ishlari pirrol va uning hosilalari kimyosiga oid. Xlorinlar va boshqa pirrol birikmalarini sintez qilgan (1920). Krndagi gemoglobin globin oqsili va tarkibida temir tutgan gemin kompleksidan iborat ekanligini aniqlagan (1929). Nobel mukofoti laureati (1930).

## Manbalar
Val Logsdon Fitch

**Val Logsdon Fitch** (1923.10.3, Merriman) — amerikalik fizik, AQSH Milliy akademiyasi aʼzosi (1966). MakGill universitetini tugatgan (1948). Kolumbiya universiteti (1953— 54), Prinston universitetlarida (1954-yildan) ishlagan, falsafa fanlari doktori (1954), professor (1960-yildan). Ilmiy ishlari yadro va mezon fizikasi hamda elementar zarralar fizikasiga oid. smezon massasini (J. Reynuoter bn), myumezon chikaradigan rentgen nurlari spektrini oʻlchagan, myumezoatomlarini kashf etgan (1953). Tartib raqami 13^85 oraligʻidagi yadrolar radiusini oʻlchadi va 1,210 13 sm ga tengligini koʻrsatdi (1953). Tauva teta mezonlar yashash vaqti tengligini eksperimental tasdiqladi (1956), /Gmezonni kashf etdi (1960). J. Kronin va boshqa bilan 1964-yilda neytral kaonning noyob yemirilishini aniqladi. Birinchi marta K° va K°mezonlar interferensiyasini kuzatdi (1965). Nobel mukofoti laureati (1980)

## Manbalar
Flaviylar

**Flaviylar** — Rim imperatorlari sulolasi (69—96 yillar). F.ga Vespasian, Tit, Domitsian mansub boʻlgan. F. Rim va lotin grajdanligi huquqini viloyatlar aholisiga keng miqyosda berish siyosatini olib borganlar, viloyatlik zodagonlarni Senatga qabul qilganlar.
Flagman

**Flagman** (gollandcha) —1) flot yoki harbiy kemalar (eskadra, diviziya) qoʻshilmasi qoʻmondoni; 2) Qoʻmondon tushgan kema (F. kemasi)ning qisqartirilgan nomi; 3) 1935—40 yillarda sobiq SSSR HarbiyDengiz flotida admiral unvoni joriy qilinishiga qadar qoʻllangan harbiy unvon; oliy qoʻmondonlar tarkibiga berilgan (1va 2rang F.).
Flajolet

**Flajolet** (frans. ﬂ ageolet — kichik fleyta) — 1) puflama musiqa cholgʻu asbobi, boʻylamasiga chalinadigan yuqori registrli fleyta. Silindr yoki konussimon kanalining uz. 30— 45 sm. Yuqori qismida xushtakcha, yon tomonida barmoq (yoki klapan)lar bilan yopiladigan 6 ta chalgʻich teshigi mavjud. Diapazoni 2 oktava atrofida; 2) organ, fisgarmoniya registri; 3) torli sozlarning oʻziga xos (chiyillaydigan) tembrga ega, toriga barmoq bilan sal tegish orqali hosil qilinadigan yuqori ton (oberton)lar. F. cholgʻusi tovushini eslatgani uchun shunday nom olgan.
Flamand tili

**Flamand tili** — niderland tili jan. variantining shartli va anʼanaviy nomi; niderland tilining Flandriyadagi laxjasi. Belgiyaning shim. viloyatlari (Gʻarbiy va Sharqiy Flandriya, Brabant, Antverpen, Limburg)da, kisman Fransiya va AQShdatarkalgan. Oʻtgan asr oxiridagi maʼlumotlarga koʻra, F.tda soʻzlashuvchilarning umumiy soni 7,2 mln, (jumladan, Belgiyada 5,1 mln. Niderlandiyada 1,7 mln, Fransiyada 250 ming) kishidan ortiq.

## Manbalar
Flamandlar

**Flamandlar** — Shimoliy Belgiyadagi xalq (5,1 mln.dan oshiq kishi, 1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Niderlandiyada (1,72 mln. kishi) va boshqa mamlakatlarda (250 ming kishiga yaqin) yashaydilar. Flamand tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar. F. badiiy hunarmandchilik (mato va tur toʻqish), metallga ishlov berish bilan shugʻullanadi.
Flanets

**Flanets** (nem. Flansch) — trubalar vallar, armatura, idishlar (rezervuarlar) va boshqalarning ularni detallar, mashinalar, apparatlarga birlashtiruvchi kismi. Boltlar va shpilkalar oʻtkazish uchun moʻljallangan teshiklari bor yassi disk yoki halqadan iborat. Odatda, truba val va boshqa detallar bilan yaxlit qilib tayyorlanadi. Truba va idishlardagi zichlovchi F. ichki boʻshliqlarning zichligi (germetikligi)ni val va boshqa aylanuvchi detallardagi F. kuch uzatishdagi mustahkamlikni taʼminlaydi.
Hermann Emil Fischer

**Hermann Emil Fischer** (1852.9.10, Eyskirxen — 1919.15.7, Berlin) — nemis organik kimyogari. Strasburg universitetini tugatgan (1874). Myunxen (1879-yildan), Erlanger (1882-yildan), Vyursburg (1885-yildan), Berlin (1892—1919) universitetlari professor Ilmiy ishlari uglevodorodlar, oqsillar, purin birikmalari kimyosiga oid. Purinning fiziologik faol hosilalaridan — kofein, teobromin, ksantin, gipoksantin, teofillin, guanin va adeninni (1897), siydik kislota (1899), shuningdek, purinni (1898) sintez qilgan. Qandlar (1887-yildan), mannoza, fruktoza va glyukoza (1890) sintezini amalga oshirgan. Koʻpgina oqsillarning parchalanish mahsulotlarida valin (1901), prolin va oksiprolin (1902) mavjudligini ochgan, polipeptidlar sinteziga asos solgan va ilk bor sof dipeptid olgan (1902). Nobel mukofoti laureata (1902).

## Manbalar
Ernst Otto Fischer

**Ernst Otto Fischer** (1918.10.11, Solna – 2007.23.7 Munhen) — nemis organik kimyogari. Myunxen oliy texnika maktabini tugatgach, shu maktabda ishlagan (1949-yildan), professor (1964-yildan). Ilmiy ishlari metallorganik birikmalar kimyosiga oid. Texnetsiy (Ts) va transuran elementlarning [plutoniy (Ri) dan kaliforniy (Cf) gacha] metallorganik hosilalarini sintez qilgan, uglerod bilan 5f elektron konfiguratsiyali metallar orasida kimyoviy bogʻ hosil boʻlishi mumkinligini aniqlagan. Ilk bor oraliq metallarning barqaror karben komplekslarini olgan, oraliq metall — ikki valentli uglerod bogʻining fizik xossalarini mukammal oʻrgangan (1964), metallarning karbin komplekslarini sintez qilgan (1973). Nobel mukofoti laureati (1973, Geoffrey Wilkinson bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Flebit

**Flebit** (yun. phlebos — vena, itis — yalligʻlanish) — venalarning yalligʻlanishi. Koʻloyoq venalari flebiti, odatda, yuqumli kasalliklar, yiringli yaralar, abssess, flegmonaning asorati sifatida, shuningdek, tugʻruqsan keyin yuzaga kelishi mumkin. Aksari streptokokklar qoʻzgʻatadi. Qoʻloyoqning yuza va chuqur venalari, chanoq venalari flebiti koʻproq uchraydi. Venada tromb hosil boʻlishidan tromboflebit kelib chiqadi. Oʻtkir va surunkali flebit farq qilinadi. Oʻtkir yuza flebitda vena qattiqlashib, ogʻriydi va shu joy terisi qizaradi, bemor lohaslanadi, isitmalaydi. Surunkali flebit yillab choʻzilishi va botbot qoʻzib turishi mumkin. Chuqur venalar flebitida kasallik alomatlari yaqqol koʻzga tashlanmaydi, utsi vrach tekshirib aniklashi mumkin. Flebitda yalliglangan sohani harakatlantirmaslik lozim. Davoni vrach tayinlaydi. Flebitning oldini olishda teri, xususan, oyoq panjasi terisini toʻgʻri parvarish kilish, chaqalanish va yiringli kasalliklarni oʻz vaqtida davolatish lozim.
Flegmatik

**Flegmatik** (yunoncha: phlegma — shilliq) — mizoj turlaridan biri. Flegmatik temperamentli odamni sekin, xotirjam, barqaror intilishlari bilan yoki ozmi-koʻpmi doimiy kayfiyat bilan, ruhiy holatning zaif tashqi ifodasi bilan tavsiflash mumkin. Flegmatik asab tizimining kuchli, muvozanatli, inert turi bilan ajralib turadi. Bunday odamlar ishonchli xotiraga ega va ularning qarori puxta oʻylangan, muvozanatli va xavf-xatarsiz.

Flegmatik odamda tinch, hatto kayfiyat hukmron; uning his-tuygʻulari va hissiyotlari odatda doimiydir. Flegmatik faoliyatning bir turidan ikkinchisiga oʻtish qiyin va yangi vaziyatga moslashadi. Xarakterli ravishda, flegmatik odamlarda xatti-harakatlarning yangi shakllari sekin rivojlanadi, ammo uzoq vaqt saqlanib turadi. U kamdan-kam hollarda chiqib ketadi, mojarolarga moyil emas; u tinchlik, xotirjamlik, chidamlilik, baʼzida letargiya, boshqalarga befarqlik, dangasalik bilan ajralib turadi. Pavlov ushbu temperament turini kuchli turga ajratdi.
Flegmatik shaxslar tinch, tinch va osoyishta boʻlishga moyil. Ular boshqalarga hamdardlik va gʻamxoʻrlik qilishadi, ammo ular oʻzlarining his-tuygʻularini yashirishga harakat qilishadi. Flegmatik shaxslar, shuningdek, dunyodagi gʻoyalar yoki muammolarni umumlashtirishda va murosaga kelishda yaxshi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Большая советская энциклопедия: В 30 т. — М.: «Советская энциклопедия», 1969—1978.
* Психологический словарь. — 2000.
* Краткий психологический словарь. — Ростов-на-Дону: «ФЕНИКС». Л. А. Карпенко, А. В. Петровский, М. Г. Ярошевский, 1998.
* Словарь практического психолога. — М.: АСТ, Харвест. С. Ю. Головин, 1998.
* *И. М. Кондаков*. Психологический словарь. — 2000.
* Большой Энциклопедический словарь. — 2000.
Fleyta

**Fleyta** (nem. Flote) — puflama musiqa cholgʻu asbobi. Obnus va boshqa daraxt yogʻochi (dastlab yogʻochdan, hozirda — asosan metall) dan yasaladi. Boshcha (puflanadigan ogʻzi va tiqini bilan) hamda 2 asosiy boʻgʻindan (chalgʻich teshiklari bn) iborat. 1830-yillarda nemis sozandasi, soz ustasi va kompozitor T. Byom tomonidan takomillashtirilgan zamonaviy fleyta klapanli mexanizm bilan jihozlangan. Xromatik tovushkatorga ega. Diapazoni (3 oktavadan oshiq — h yoki s1 — s4 yoki ye4) va ijro imkoniyatlari kengligi tufayli hozirda simfonik va puflama sozlar orkestrlari, turli ansambllar tarkibida hamda yakkanavoz soz sifatida keng qoʻllanadi. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida, musikiy kollej va litseylarda fleyta sinflari mavjud. Ijrochi va hstozlardan H.Isoqov, R. Yunusov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar A. Malkeyev, A. Karagadayev, A. Sayfullayev va boshqa mashhur.
Fleksiya

**Fleksiya** ( — egilish, bukilish; bukik) — soʻz oʻzgarishlarida namoyon boʻladigan grammatik kategoriyalar majmui koʻrsatkichi; shunday koʻrsatkichlardan foydalanadigan soʻz oʻzgarishi tizimining oʻzi. Fleksiyada qoʻshimchalar qoʻshilishi yoki oʻzakdagi baʼzi tovushlarning oʻrin almashinishi natijasida soʻzlar dastlabki shaklini yoʻqotadi yoki oʻzgartiradi. Ichki va tashqi fleksiya farqlanadi. Ichki fleksiya soʻz oʻzgartirishning shunday usuliki, unda soʻz shakllari asos tarkibidagi tovushlarning oʻzgarishi orqali hosil qilinadi. Masalan, arab tilidagi "*kataba*" (u yezdi) soʻz shakli ktb oʻzagiga hamda grammatik maʼno ifodalovchi aaa unlilariga (harf sifatida emas, diakritik belgi bilan koʻrsatiladigan qisqa unlilarga) ajratiladi [qiyoslang: "kutiba" — yozilgan (uia) "maktaba" — kutubxona, kitob doʻkoni (yana aaa)]. Koʻrinadiki, ichki Fleksiya nafaqat grammatik shakllarning hosil boʻlishiga, hatto soʻz yasalishiga xizmat qiladi. Tashqi fleksiya sintetik affikslardan foydalanuvchi soʻz oʻzgarishi (masalan, rus tilidagi - pole, polya, poley va shahrik. (qarang Sintetik tillar). Morfologiyasida asosan аleksiyadan foydalanuvchi tillar flektiv tillar deb ataladi.

## Yana qarang

* Flektiv tillar
Alexander Fleming

**Alexander Fleming** (1881.6.8, Lokfild — 1955.11.3, London) — ingliz mikrobiologi, London Qirollik jamiyati (1943), Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1946), London universiteti krshidagi tibbiyot kollejini tugatgan (1906). Londondagi bakteriologiya institutida ishlagan (190814; 191848), shu institut professor (1928-yildan), direktori (1946— 54). London universitetida bakteriologiya boʻyicha professor (1948—55), Edinburg universiteti rektori (1951—54). Mikrobiologiya jamiyatining birinchi prezidenti. Asosiy ilmiy ishlari bakteriologiya, immunologiya va kimyoterapiyaga bagʻishlangan. 1922-yilda bakteriya hujayralarini parchalovchi ferment — lizotsimni kashf etgan. Mogʻor zamburugʻlaridan penitsillin antibiotigini olish usulini ishlab chiqqan (1929). Nobel mukofoti laureati (1945, X. Flori va E. Cheyn bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Flibustyerlar

**Flibustyerlar** (frans. ﬂ ibustier, gollandcha vrijbuiter — qaroqchi) — dengiz qaroqchilari (L7— 18-asr boshlari). Angliya va Fransiya tomonidan mustamlakalarga ega boʻlish uchun Ispaniyaga qarshi kurashga jalb qilingan.
Flish

**Flish** (nem. ﬂ iessen — oqmoq) — dengiz choʻkindi togʻ jinslarining qalin qatlami (seriyasi), qalinligi 1000 m gacha boʻlgan geologik yotqiziq. Asosan, chaqiq jinslardan iborat. Dengizning muayyan chuqur joylarida bir turdagi ohaktosh, qumtosh, gil, mergel kabi choʻkindi jinslarning oʻzaro takrorlanishidan hosil boʻladi. Flish bir qancha kichik (bir necha sm dan bir necha dm gacha) sikllar (siklotema, siklosoma, qavatlar)dan tuziladi. Siklosomalar 2— 4 qavat, yoki elementlardan iborat boʻlib, pastki qismi donador jinslar (qumtosh, alevrolit, chaqiq ohaktoshlar)dan, yuqorisi esa, pelitlardan tarkib topgan boʻladi. Flish uchun shakli ham paydo boʻlishi turlicha giyerogliflar xosdir. Flishning shaklliligi (ritmliligi) choʻkindi hosil boʻlish xususiyati — asosan, loyqali oqimning takrorlanish davrlariga bogʻliq. Flish tipik geosinklinal formatsiya (geogeneratsiya) boʻlib, evgeosinklinal yoki miogeosinklinal orogen oldi rivojlanishiga xos. Flish mikrofaunaga kambagʻal, baʼzan plankton mikroorganizmlar chigʻanoqlari (foraminifera, radiolyariylar)ga boy, yuqori qismida bentos foraminiferalari koʻp. Eng tipik flish geosinklinal rivojlanishning oʻrta bosqichida tarkib topadi. Flish bilan neft va mineral suvlar bogʻliqboʻladi. Flish proterozoy, paleozoy (Ural), mezozoy (Karpat) yotqiziqlarida koʻp uchraydi; Oʻzbekistonda Janubiy Fargʻona (Krrachatir), Boʻkantov atroflarida bor.
Gustave Flaubert

**Gustave Flaubert** (; 1821. 12.12, Ruan 1880.8.5, Kruasse, Ruan yaqinida) — fransuz yozuvchisi.

## Hayoti
Parij universitetining huquqshunoslik fakultetitida oʻqigan. Yoshligidan hikoya, qissa yoza boshlagan. Asosan, "Bovari xonim" (1857) romani bilan shuhrat qozongan. "Salambo" (1862) romanida uzoq oʻtmishda (miloddan avvalgi 3-asrning 2 yarmida) Qadimiy Rimning Karfagenga qarshi kurashlari tarixi tasvirlangan, pok muhabbatni tahqirlagan zoʻravonlik, nohaqlik fosh etilgan. "Avliyo Antoniyning aldanishi" (1874) falsafiy dramasida, xususan, xristian dinining gʻayritabiiy qonunlarini Antoniy obrazi orqali keng ochib bergan. "Hislar tarbiyasi" (1869) romani, "Buvar va Pekyushe" (1881, tugallanmagan) hajviy romani, "Siyqasi chiqqan haqiqat" parodiyasi (nashri — 1910) bor. Flober rus yozuvchilari I. Turgenev, L. Tolstoy bilan yaqin ijodiy aloqada boʻlgan. Ijodi Rossiyadagi peshqadam adabiy jamoatchilik diqqatini oʻziga tortgan. M. P. Musorgskiy uning "Salambo" asari asosida opera yozgan. Isteʼdodli stilist boʻlgan Flober jahon adabiyotida realizm taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan.

## Manbalar
* Bovari xonim, T., 1976. Ad.: Reizov B. G., Tvorchestvo Flobera, M., 1955.

## Havolalar
Flogopit

**Flogopit** (yun. phlogopos — olov rangli, qizgʻish) — varaqsimon silikatlar sinfiga mansub mineral, biotit — F. izomorf katoridagi magnezial kam temirli slyuda (Mg/Fe>2). Kimyoviy tarkibi K(Mg, Fe)3[AlSi3O10] (OH, F)2; aralashma holida Na2O (8% gacha), TiO2 (9% gacha), MnO (18% gacha — manganofillit), shuningdek, Rb, Cs, Va va boshqa boʻladi. Monoklin singoniyada kristallanadi. Agregatlari varaqsimon, plastinkasimon, tangasimon. Temirsiz F. rangeiz, temirlisi koʻk, qizgishqoʻngʻir. Qattikligi 2— 2,5; zichligi 2,8—3,0 g/sm3. Metamorfik jinslarning keng tarqalgan minerali, nurash jarayenida vermikulitga aylanadi. Pnevmatolitlar va kontakt metasomatik togʻ jinslarida, kristalli slanetslarda, ohaktosh va dolomitlarda uchraydi. Sanoat ahamiyatidagi konlari magnezial jinslar bilan alyuminiykremnezemli jinslar kontaktida metasomatoz jarayenida hosil boʻladi. F. — elektroizolyatsion material, u sunʼiy yoʻl bilan ham olinadi. F.dan elektrotexnikada elektroizolyatsion qistirmalar tayyorlash, sanoat pechlarining koʻrish oynalarini yasash, elektron asboblar detallarini tayyorlashda va rezina sanoatida toʻldirgich sifatida foydalaniladi. Konlari Sibir, Kanada sharqi, Madagaskar o., Kola yarim orol, Braziliya va AQShda mavjud. Oʻzbekistonda Qurama, Chatqol, Kuljuktogʻ togʻlarida uchraydi.
Flokkullar

**Flokkullar** (lot. ﬂ occus — boʻlak, parcha) — monoxromatik yorugʻlikda yoki biror muayyan nur chiziqparida kuzatishda Quyosh diskida koʻrinadigan yorugʻ tolasimon elementlar. Kuyosh diskining faol soxdlarida, asosan, vodorod spektral chizigʻi Na va ionlashgan kaltsiy chiziqlari N va K da olingan spektrogeliogrammalarda koʻrinadi. F. Quyosh xromosferasida joylashadi. F. Quyosh diskining maydon kuchlanganligi 50 e va undan ortiq boʻlgan qismida koʻrinadi. Kuchlanganlik qancha yuqori boʻlsa, F. shuncha yorugʻ boʻladi.
Fleksura

**Fleksura** (lot. ﬂ exura — egilish, bukilish) — monoklinal togʻ jinslari qatlamlarining "tirsak" yoki "zinapoya"simon egilishi natijasida hosil boʻlgan tektonik struktura. F.ning koʻtarilgan yoki botgan ikki qanoti qiya yoki deyarli gorizontal yotgan boʻlib, birbiri bilan qatlamlarning vertikal enkayishi orqali birlashadi. Koʻtarilgan va botgan kanotlari orasidagi vertikal masofa F. amplitudasi deb ataladi. F.ning koʻtarilgan qanotlarida koʻpincha gumbazsimon strukturalar zanjiri joylashadi. Qanotlarning yotishiga qarab oddiy, yoʻlyoʻlakay, qaramaqarshi; egilish sharnirlarining qiyaligiga qarab F. oʻlchami 1 m dan bir necha km gacha, qanotlarning qiyaligi — arang sezilarlidan vertikalgacha boʻladi. F. platformalarda va burmalangan oblastlarda tarqalgan. Ayniqsa, yirik F.lar platforma chekkalarida va sineklizaning bortlarida uchraydi. Ularning baʼzilari choʻkindi hosil boʻlishi jarayoniga taʼsir koʻrsatib, fatsiyalarning taqsimlanishini va choʻkindi qatlamlarning qalinligini belgilaydi. Baʼzida F.lar bilan neft va gaz konlari bogʻliq boʻladi.
Flektiv tillar

**Flektiv tillar** — grammatik, baʼzan leksik maʼnolar fleksiya yoʻli bilan ifodalanadigan tillar; lingvistik tipologiya, tillarning morfologik tasnifidagi asosiy tushunchalardan biri. Flektiv tillar tushunchasi 1809-yilda nemis olimi F. Shlegel tomonidan fanga kiritilgan. U som tillari, rus tili va baʼzi hindevropa tillarini Flektiv tillar qatoriga kiritadi. Flektiv tillar 2 ta, odatda, oʻzaro kesishuvchi ichki va tashqi fleksiyali guruxlarga boʻlinadi.

Tashqi fleksiya (fuziya — asos bilan affiksni ajratish, farklash qiyin boʻlgan holat), affikslardan farqli ravishda, koʻp maʼnolilik [mas, " - rukoy" shaklidagi "oy" morfemasi bir paytning oʻzida jins (jenskiy), son (birlik) va kelishik (tvoritelniy) maʼnolarini ifodalaydi], shuningdek, asos bilan mahkam bogʻlanganlik xususiyatlari bilan ajralib turadi. Ichki fleksiyada morfema tarkibidagi unlilarning shartlanmagan urin almashinuvi grammatik maʼnoga ega boʻladi: nemis tilida geht — bormoqda, ging — bordi, der Gang — borish; arab tilida qatala — (u) oʻldirdi, qutila — oʻldirilgan, qattol — oʻldiruvchi va shahrik. Ichki fleksiya mexanizmi, ayniqsa, feʼl morfologiyasida, som tillarining feʼl turkumida yaqqol namoyon boʻladi. Fleksiya tilda aksar hollarda maʼno ifodalashning boshqa vositalari bilan birikkan holda boʻladi.
Flora

**Flora** (yangi lotincha: *ﬂ ora*, lotincha: *Flora* — gullar va bahor xudosi; lotincha ﬂ os — urug, ﬂ oris — gul) — oʻsimliklarning muayyan hududda tarixan tarkib topgan taksonlari majmui. Flora muayyan geografik joyga taalluqli boʻlib, uning hozirgi tabiiy sharoiti, oʻtmishi bilan bogʻliq va u yer yuzidagi boshqa flora bilan ozmi koʻpmi munosabatda boʻladi. Bu jihatdan flora muayyan hududdagi oʻsimliklar jamoasidan (oʻsimliklar qoplamidan) farq qiladi. "flora" tushunchasi maʼlum hududdagi barcha oʻsimliklar taksonlarini oʻz ichiga oladi. Tuban va boshqa yuksak oʻsimlik turlari majmui, odatda, maʼlum sistematik birliklar bilan belgilanadi (mas, "sporali oʻsimliklar florasi", "suvoʻtlar florasi" va boshqalar). Florasi oʻrganilayotgan material hajmi maʼlum darajada ixtiyoriy boʻlib, tanlangan joyga bogʻliq (mas, Oʻzbekiston florasi, Kavkaz florasi, Zarafshon florasi va hokazo). Har bir florani bilish uning tur, turkum oila va boshqalarni aniqlashga, yaʼni flora inventarizatsiyasiga asoslangan. Inventarizatsiyaning barcha turlari maʼlum belgilariga koʻra flora elementlariga ajratiladi. Jumladan, geografik elementlar oʻzining geografik tarqalishiga koʻra oʻxshash, genetik elementlar esa genetik kelib chiqishi va joylashish tarixiga koʻra yaqin turlarni birlashtiradi. Flora yoshini tahlil qilish uning progressiv (kelib chiqish, joylashish vaqtiga binoan yoshi), konservativ va relikt elementlarni aniqlashga imkon beradi. Har qaysi floraning muhim belgisi uning sistematik strukturasi, yaʼni flora tarkibida turli sistematik guruhlarning birlashishidan iborat.

Biror hududdagi oʻsimliklar sistematik tarkibini yorituvchi yirik asarlar ham, odatda, "flora" deb nomlanadi. Koʻpincha, floraga mazkur hududda keng tarqalgan madaniy oʻsimliklar ham kiritiladi, lekin botanika bogʻlari, oranjereyalarda *oʻstiriladigan oʻsimliklar* kiritilmaydi. Oʻsimliklar tushunchasi oʻrniga flora tushunchasining ishlatilishi notoʻgʻri.

## Manbalar
Flora dunyolari

**Flora dunyolari**, Yer yuzi flora dunyolari — Yer yuzining muayyan hududlarida tarixan tarkib topgan, kelib chiqishi bilan oʻzaro oʻxshash floraparnit eng yirik birlashmalari. Flora dunyolarini bir-biridan farqlashda paleogeofafik omillar (asosan, boʻr davridan boshlab) hamda tuproq va iqlim sharoitlari muhim ahamiyatga ega. har bir Flora dunyolari tarixan uzoq geologik davr mobaynida muayyan hududda kelib chiqqan va tarqalgan endemik oʻsimlik oilalari va turkumlari kompleksiga ega. Flora dunyolari kichikrok, floristik birliklar (flora oblastlari, provinsiya, okrug, rn va boshqalar)ga boʻlinadi.

Golarktika Flora dunyolari (yoki Golarktika oblasti) Shimoliy yarim sharning tropikdan boshqa hamma qismini — janubda Yashil Burun o.lari, Sahroi Kabir va Arabiston yarim orolning shim. qismlari, Fors koʻrfazi sohillari, Hindukush va Himolay togʻlarining jan. yon bagʻirlari, Xitoyningjan. chekkasi, Shimoliy Amerikada Meksika togʻlarining shim. qismlari va Meksika koʻrfazi sohillarigacha boʻlgan juda katta hududni egallagan. Golarktika, oʻz navbatida, Arktika, Boreal, Oʻrta Yevropa, Oʻrta dengiz boʻyi, Markaziy Osiyo, Sharqiy Osiyo, Kaliforniya (Sonora), Appalachi Flora dunyolariga boʻlinadi. Oʻrta dengiz boʻyi va Sharqiy Osiyo oblastlarida endemik turlar koʻp.

Paleotropik Flora dunyolari (yoki Paleotropik oblast) Golarktika Flora dunyolaridan jan.da (Sharqiy yarim sharda) to Janubiy Afrika subtropiklarigacha (Hind va Tinch okeanlardagi orollar bn) boʻlgan hududni egallaydi. Oʻsimlik dunyosi boy. Endemik oʻsimliklar kam. Sahroi Kabir, Sudan, Zambiya, Gvineya, Kongo, Kalaxari, Kap, Madagaskar, Hindiston, Hindixitoy, Malayya, Papua, Gavayya, Polineziya oblastlarini oʻz ichiga oladi.

Neotropik flora dunyosi (yoki Neotropik oblast) Amerika qitʼasida Janubiy Kaliforniya va Bagama o.laridan boshlab, to 41° j.k.gacha boʻlgan qismini egallagan. Florasida kosmopolit oʻsimlik oilalari koʻp. hSernam va issiq ekvatorial zona oʻrmonlari turlarga boy. Karib, Orinoko, Amazonka, Braziliya, LaPlata, And flora oblastlariga boʻlinadi.

Jan. flora dunyosi Avstraliya materigi va Tasmaniya o., Yangi Zelandiya, Janubiy Amerikaning jan. chekkasi, Antarktida yoni o.lari va Antarktidani oʻz ichiga oladi. Avstraliya, Yangi Zelandiya, Yangi Kaledoniya va MagellanAntarktika flora oblastlariga boʻlinadi. Avstraliya florasi oʻziga xos oʻsimlik turlariga ega (evkaliptlar va boshqalar). Shuning uchun baʼzi botaniklar uni alohida Flora dunyolari hisoblashadi.
Flora oblastlari

**Flora oblastlari**, Yer yuzining flora oblastlari — quruqlikning muayyan qismida tarixan tarkib topgan, flora dunyolarini hosil qiladigan hududlar, "Flora oblastlari" termini keng maʼnoli; baʼzan flora dunyolari sinonimi sifatida ham qoʻllanadi.
Florensiya

**Florensiya** — Italiyaning markaziy qismidagi shahar. Arno daryosi boʻyida. Toskana viloyati va Florensiya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 352,2 ming kishi (2001). Mamlakatning muxim sanoat va madaniy markazi. Metallurgiya, mashinasozlik (xususan, ogʻir mashinasozlik, elektrotexnika, radioelektronika, fotoapparatlar, astronomiya priborlari ishlab chiqarish) sanoatlari rivojlangan. Kime, neftni qayta ishlash, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, yogʻochsozlik, oynashisha, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Zargarlik buyumlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilikda badiiy buyumlar tayyorlanadi. Universitet (1321), konservatoriya, badiiy akademiya, Toskana Fanlar va adabiyot akademiyasi, Yevropada eng qad. botanika bogʻi (1545), astrofizika rasadxonasi, mashhur kartinalar galereyalari (Uffitsi, Pitti va boshqalar), etrusskirim, fan tarixi, paleontologiya muzeylari, teatrlar bor. Florensiya — dunyoga mashhur shaharmuzey.

Ulugʻvor binolari, asosan, Uygʻonish davrida bunyod etilgan. Oʻsha davrda qurilgan saroypalatssolar, Strotssi palatssosi, Pitti saroypalatssosi, SantaMariya del Fore cherkovi, serhasham baptisteriy, Uffitsi galereyasi, koʻpriklari Florensiyaning eng muhim meʼmoriy yodgorliklari hisoblanadi. Zamonaviy binolar, asosan, shahar atrofida qurilmoqda.

Florensiya qad. etrusski qishlogʻi oʻrnida rimliklar tomonidan miloddan avvalgi 1-asrda barpo etilgan. 10 —11-asrlarda Toskana markgrafligi tarkibiga kirgan. 11-asrda muhim savdo va hunarmandchilik markaziga aylangan. 13-asrning 2yarmidan Florensiya Gʻarbiy Yevropa bank ishlari markaziga aylandi, 14-asrda shaharda jun sanoati ravnaq topdi. 1865 —71 yillarda birlashgan Italiya poytaxti. Shahar 1966-yil suv toshqinidan katta talafot koʻrgan.

Florensiyada "Florensiya mayi" xalqaro musika festivali, badiiy kurgazmalar oʻtkaziladi. Turizm rivojlangan.

## Fotogalereya

Florenz-26-vom Turm des Palazzo Vecchio-Dom-1977-gje.jpg
Florenz-24-vom Turm des Palazzo Vecchio-Stadt-1977-gje.jpg
Florenz-210-Domkuppel-1985-gje.jpg
Florenz-16-auf der Domkuppel-Palazzo Vecchio-1977-gje.jpg
Florenz-204-Palazzo Vecchio-1985-gje.jpg
Florenz-Baptisterium-12-Kuppelmosaik-1983-gje.jpg
Florenz-56-Blick aus Uffizien auf Dom und Palazzo Vecchio-1983-gje.jpg
Florenz-42-Friedhof von San Miniato al Monte-Grabmal-1977-gje.jpg


## Manbalar
Florensiya maktabi

**Florensiya maktabi** - 13 16-asrlarda Italiyadagi asosiy badiiy maktablardan biri; Ilk Uygʻonish davridan boshlab to renessans madaniyati inqirozigacha boʻlgan davrni oʻzida aks ettiradi. Florensiya maktabi rangtasviri asoschisi Jotto boʻlib, uning ijodi Florensiyann protorenessans sanʼatining avangardiga aylantirgan; izdoshlari (Taddeo Gaddi, Mazo di Banko va boshqalar)ning ijodi koʻndalang qoʻyilgan masalalarni hal qilish jarayonida rivojlandi. Florensiya maktabida 14-asr 3choragida baynalmilal gotika gʻalaba qozondi (Anolo Gaddi, Lorenso Monako). Insonparvarlik gʻoyalari Ilk Uygʻonish davri Florensiya maktabi sanʼatining goyaviy asosiga aylandi. Meʼmor F. Brunelleski, haykaltarosh Donatello, rassom Mazachcho va boshqa ijodi Florensiya maktabi shakllanishida muhim rol oʻynadi. Florensiya maktabi rangtasviri realistik izlanishlarning davomiyligi, sanʼat va fan amaliyotlari (perspektiva va boshqa masalalar)ning nazariya va amaliyotlari bilan qiziqishi, sanʼat va amaliyotning oʻzaro aloqalari bilan ajralib turadi (Verrokko, P. Uchchello va boshqalar). 15-asr oxirida Florensiya maktabida demokratik anʼanalar (D. Girlandayo) saqlangani holda Lorenso Medichi saroyida shakllangan aristokratlar sanʼati anʼanalari xukmronligi ortib bordi (Bottichelli,Fillippino Lippi). Leonardo da Vinchi va Mikelanjelo ijodi Florensiya maktabi doirasidan chiqib Yuksak Uygʻonish davri sanʼatining choʻqqisiga aylandi. Florensiya maktabi uslubiy yaxlitligi bu yerda manyerizm tarqala boshlashi bilan barham topdi (J. Vazari va boshqalar).
Florensiya universiteti

**Florensiya universiteti** - Italiya va Yevropadagi qadimgi untlardan biri. 1321-yil Florensiya respublikasi mablagʻi hisobiga tashkil etilgan. 1472-yil universitet Piza shahriga koʻchirildi. Florensiyada filologiya, falsafa, teologiya kafedralari qoldi; keyinchalik bu yerda matematika, astronomiya, fizika, zoologiya, botanika, mineralogiya kafedralari tuzildi. Florensiya universitetida mashhur italyan olimlari A. Politsiano, L. Pacholi, A. Chezalpino, E. Torrichelli, F. Redi dare bergan. G. Galiley "untning birinchi matematigi" unvoniga sazovor boʻlgan. 1859-yil universitet Oliy amaliy tadqiqotlar va takomillashtirish institutiga aylantirilgan; 1924-yildan yana Florensiya universiteti Universitet yuridik, siyosiy, texnika, tabiiy fanlar, iqtisodiyot va tijorat, adabiyot va falsafa, pedagogika, tibbiyot, meʼmorlik, qishloq xoʻjaligi va oʻrmonchilik boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Markaziy milliy kutubxona (1747-yil tashkil etilgan, 4 mln.dan ortiq asar) va Maruchelli kutubxonasi (1752-yil asos solingan, 0,5 mln.ga yaqin qad. qoʻlyozma va nashrlar)ni birlashtirgan kutubxonasi bor. 40 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.
Florida (maʼnolari)

**Florida**:

* Florida - {{AQSh Shtati
 |      Shtat_nomi = Florida
 |      Shtat_nomi_o`zbekcha = Florida
 |      Bayrog` = Florida_state_flag.
* Florida (yarim orol) — Shim.
* Florida — AQShning jan.
Florida (yarim orol)

**Florida** — Shimoliy Amerikaning jan.sharqiy qismidagi yarim orol, sharkda Atlantika okeani va garbda Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Maydoni 115 ming km². Relyefi yassi tekislik, eng baland joyi 100 m. Asosan, ohaktoshlardan tuzilganligi uchun karst relyef shakli koʻp. Iklimi shim.da subtropik, jan.da tropik okean iklimi. Qishi iliq, yozi seryomgir. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 14 —21°, iyulniki 27 — 29°. Yillik yogʻin 1200 –1400&nbsp;mm. Kuchli toʻfonlar boʻlib turadi. Koʻl va botqoqlik koʻp. Daryolari qisqa va sersuv. Shimolida subtropik, jan.da tropik oʻsimliklar oʻsadi. Evergleys milliy bogʻi tashkil etilgan. Sharqiy sohil qismida kurort koʻp: Mayami, MayamiBich, UestPalmBich va boshqa Kanaveral burnida va Merritt o.da kosmik markazga ega Kennedi nomli Sharqiy sinov maydoni joylashgan.
Florida boʻgʻozi

**Florida boʻgʻozi** — Florida yarim orol bilan Kuba va Bagama orollari oraligidagi boʻgʻoz. Meksika qoʻltigʻini Atlantika okeani bilan tutashtiradi. Uzunligi 651&nbsp;km, eng kambar joyining eni 80&nbsp;km, farvatyorida chuq. 150 dan 2085 m gacha. Florida boʻgʻozidan Golfstrim oqimi boshlanadi. Yirik portlari: Gavana (Kuba) va Mayami (AQSH).
Floristika

**Floristika** (flora soʻzidan) — botanikaning bir boʻlimi. Yer yuzidagi yoki uning bir qismidagi oʻsimlik turlari majmuini oʻrganadi. F. maʼlumotlaridan oʻsimlik turlari yoki b. taksonomik guruhlar areallarini anikdashda foydalaniladi, F. botanikaning sistematika, geobotanika, paleobotanika va boshqa boʻlimlari bilan chambarchas bogʻlangan (yana qarang Flora).
Flot

**Flot** (frans.) — 1) muayyan vazifani bajaradigan (transport flotti, ovchilik flotti, harbiydengiz flotti), biron turdagi (yelkanli flot, galerali flot, dizel flot) yoki dislokatsiya hududiga mansub (Qora dengiz flotti) kemalar majmui; 2) yirik davlatlar harbiydengiz flottining okean (dengiz), jang maydonida harbiy harakatlar olib borish uchun moʻljallangan operativ qoʻshilmasi. Turli kuchlar qoʻshilmasidan — suv osti va suv usti kemalari, dengiz aviatsiyasi, dengiz piyodalaridan tarkib topgan. Flotga qoʻmondan rahbarlik qiladi. Flot tarkibiga flot shtabi va boshqa boshkaruv organlari, shuningdek, turli xizmatlar (front orti, aloqa, qurolyarogʻ, kemalarni taʼmirlash va boshqalar) kiradi.
Paul Flory

**Flori Pol Jon** (1910.19.6, Sterling, Illinoys shtati — 1985.9.9) — amerikalik fizik-kimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1953-yildan). Kolumbusdagi Ogayo shtati Davlat universitetini tugatgan (falsafa doktori 1934). Kornell universiteti professor (1948 —56), Melonov universitetida ilmiy rahbar (1956 —61), Stanford universiteti professor (1961-yildan). Ilmiy ishlari polimerlar polikondensatsiyasi va fizikasiga oid. Polikondensatlanish jarayonlarida funksional guruhlarning reaksiyaga kirishish xususiyati oʻzaro taʼsir etuvchi molekulalar zanjiri uzunligiga bogʻliq emasligini aniklagan (Flori prinsipi). Nobel mukofoti laureata (1974).

## Manbalar
Flotiliya

**Flotiliya** (frans.) — 1) harbiydengiz floti (harbiydengiz kuchlari)ning operativ birlashmasi yoki yirik qoʻshilmasi. Dengiz, dare, koʻl F.lari mavjud; alohida yoki biror flot tarkibiga kirishi mumkin. 2) ov qiluvchi, ekspeditsiya yoki sport kemalari qoʻshilmasi. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini himoya qilish qoʻmitasi tarkibida Amudaryo F.si bor.
Fluktuatsiyalar

**Fluktuatsiyalar** (lot. ﬂ uctuatio tebranish) — fizik kattaliklarning oʻz oʻrtacha qiymatlaridan tasodifiy ogʻishi. Tasodifiy omillarga bogʻliq boʻlgan har qanday kattaliklarda fluktuatsiyalar sodir boʻladi. Statistik fizikada fluktuatsiyalar tizim zarralarining issiklik harakati tufayli vujudga keladi. Broun harakati mayda zarralarga muhit molekulalari koʻrsatayotgan bosimning fluktuatsiyalari natijasida sodir boʻladi. Fluktuatsiyalar fizik oʻlchashlar anikligini chegaralab qoʻyadi, radiopriyomniklarda shovqin hosil qiladi. Shuning uchun statistik fizika, radiotexnika va hokazolarda fluktuatsiyalar hisobga olinadi. Fluktuatsiyalar har qanday tasodifiy jarayonlarga tegishli.
Elektr kattaliklarning fluktuatsiyalarini oʻlchash nisbatan oson hususan,kuch qanday tok manbaiga oʻlchanmagan oʻtkazgichda kattaligi va yoʻnalishi tartibsiz oʻzgaruvchi fluktuatsion toj vujudga keladi.Fluktuatsion elektr yurituvchi kuchni hisoblash va oʻlchash mumkin.
Birorta fizik kattaliklarning uncha tartibli boʻlmagan tartibsiz oʻzgarishlari ham fluktuatsiyaga misol boʻla oladi.
Fluktuatsiya har qanday tasodifiy jarayonlarga tegishli.Temperatura va gaz bosimining fluktuatsiyalarini oʻlchash qiyin.
Fluoressensiya

**Fluoressensiya** (flyuorit va lot. escent – kuchsiz taʼsirni ifodalovchi suffiks), flyuoressensiya – qisqa vaqtda soʻnadigan lyuminessensiya. Odatda, fluoressensiya atom va molekulalarning spontan kvant oʻtishlarida sodir boʻladi, shuning uchun fluoressensiya davomiyligi atom va molekulalarning uygʻongan holatda yashash vaqti bilan aniqlanadi (man etilgan oʻtishlar holida fluoressensiya davomiyligi anchagina katta boʻlishi mumkin). Fluoressensiya yordamida moddalar strukturasi va ularda yuz beradigan fizik jarayonlar oʻrganiladi. Fluoressensiyadan lyuminessent analiz, chaqnovchi sanagichlar, defektoskopiya, mikrobiologiya, tibbiyot, biofizika va hokazolarda foydalaniladi.
Flyuvioglyatsial yotqiziqlar

**Flyuvioglyatsial yotqiziqlar** (lot. ﬂ uvius — dare, oqim va glacies — muz) — erigan muzlik suvlar oqimi yotqiziklari. Flyuvioglyatsial yotqiziqlar 2 tipga: muz oldi va muz ichidagilarga boʻlinadi. Muz oldi Flyuvioglyatsial yotqiziqlar muzlikning eng chekkasida erigan suvlarda hosil boʻladi. Ular uchun muzlikning chekkasidan uzoklashgan sari yirik shagʻallar va valun kumlarining mayda donali qiya qatlamli qumlar bilan almashinuvi xosdir. Muz ichidagi Flyuvioglyatsial yotqiziqlar muz osti tonnellarida, oʻpqonlarda va muzning erigan qatlamlarida joylashadi. Kesimda gʻoʻlatosh yotqiziklarining toʻplami, shagʻallar va mayda shagʻallar, turli oʻlchamdagi qumlar almashinuvi, tuzilishining turlitumanligi bilan ajralib turadi.
Howard Florey

**FLORI (Florey) Xouard Uolter** (1898. 24.9, Adelaida, Avstraliya — 1968.21.2, Oksford) — ingliz patologi; London qirollik jamiyati aʼzosi (1941), prezidenti (1960—65). Adelaida universitetini tugatgan (1921); Sheffild universiteti (1931 —34) va Oksford instituti (1935 —62) professor Oksford Qirollik kolleji rektori (1962—68). Ilmiy faoliyati kapillyar qon aylanishi patologiyasi, yalliglanish jarayonlari, limfotsitlar funksiyasi, lizotsim va antibiotiklarga oid. F. ilk bor penitsillinni odam va hayvonlarni davolashda qoʻllagan (1940). Nobel mukofoti laureati (1945, A. Fleming va E. Cheyn bilan hamkorliqda).

## Manbalar
Flyuslar

**Flyuslar** (nem. Flus — oqim) (metallurgiyada) — metallarning kavsharlanadigan yoki payvandlanadigan sirtida hosil boʻluvchi oksidlarni eritib yuborish, shlak hosil qilish, metall tarkibini kerakligicha oʻzgartirish uchun moʻljallangan material. Asosli (ohak, dolomit, pirit qoldigʻi, kaltsiy, soda va boshqalar), kislotali (kvars, qum,. qumtuproqli chaqmoqtosh) va neytral (boksit, plavik shpati va boshqalar) xillari bor. Metallarni kavsharlash va payvandlashda flyus sifatida kanifol, rux xlorid, ammoniy xlorid va boshqa ishlatiladi. Rangli metallar va qotishmalarni oksidlanishdan saqlashda ishqorli va ishqorli-yer metallar (tosh tuz, silvinit, kornallit, bura va boshqalar) xloridlari va ftoridlaridan foydalaniladi. Yoyli elektr payvandlash ishlari bevosita maxsus tayyorlangan flyus ostida bajariladi.
Fob

**Fob**, franko bort (ing. FOB, free on board) — xalqaro savdoda tovarlarni yetkazib berish shartlaridan biri, aynan "kemada erkin" maʼnosini bildiradi. Bu shartga koʻra, sotuvchi oʻz hisobidan tovarni kema bortiga yetkazib (ortib) beradi va (FASdan farq qilgan xolda) eksport bojlarini toʻlaydi; xaridor esa kemani oʻz hisobidan yollashi, tovar haqini toʻlashi, yetkazib berilganidan keyin tovarni tashib berishni taʼminlashi lozim....FOB,... FOBIYA (yun. phobos — qoʻrquv) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning asosan ikkinchi qismi; biron kishi yoki narsani yomon koʻruvchi, unga qarshi kishi; biron narsani yoqtirmaslik, undan qoʻrqish kabi maʼnolarni bildiradi (mas, anglofob; gidrofobiya).
Flyuorit

**Flyuorit** (lot. ﬂuor — oqim), plavik shpati — ftoridlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi SaGʻ2;, baʼzan Sa, oz miqdorda Y ( i t troflyuorit), noyob yer elementlari (TR), Sr, Mn, Na, U bilan almashadi. F. kub singoniyada kristallanib, F.li struktura hosil qiladi. Kristallari kub va oktaedr shaklida, agregatlari yaxlit, yirik kristalli, donador, tuproqsimon (ratovkit). Rangsiz, pushti, yashil, sariq, havo rang, gunafsha rang xillari bor. F. qizdirilganda rangi yoʻqoladi va rentgen nurlari taʼsirida yana boʻyalib qoladi. Shishadek yaltiraydi, moʻrt. Qattikligi 4; zichligi 3,1 — 3,2 g/sm3, ittiroflyuoritniki 3,3 g/sm3 gacha; erish trasi 1360°. F. har xil sharoitda keng tarqalgan magmatik aksessor mineral boʻlib, pegmatit, greyzen, skarn, ikkilamchi kvarsitlar va choʻkindi jinslarda hosil boʻladi. Uning asosiy qismi gidrotermal jarayonda boʻshliklar va tomirlarni toʻldirgan holda metall rudasi hisoblangan minerallarga yoʻldosh sifatida uchraydi. Genetik mineralogiyaning muhim tipomorf minerali. F. metallurgiyada flyus sifatida ishlatiladi; kimyo sanoatida undan plavik kislota, kriolit olinadi; keramikada emal, glazur (sir) tayyorlanadi. F. sintetik kristallarni oʻstirish uchun xom ashyo hisoblanadi. Tiniq, shaffof, rangsiz yoki nim rang kristallaridan linza, obyektiv, teleskoplar, vakuum va rentgen spektrograflari uchun prizmalar tayyorlanadi. TR va U bilan faollashtirilgan F. lazer materialidir. Konlari RF (Primorye oʻlkasi, Baykalorti), Qozogʻiston, AQSH, Meksika, Fransiyada mavjud. F. konlari Oʻzbekistonda ChatqrlQurama regionida joylashgan: AgataChibargata, Navgiskon, Obirahmat, Kengutan, Qizilbaur va Navgarzonda qazib olingan; Suppatosh va Shabrez oʻzlashtirishga tayyorlangan.
Fobiyalar

**Fobiyalar** — bemor miyasiga oʻrnashib qolgan qoʻrquv, vahima; kishi ruhiyatining buzilish holati. Koʻpchilik ruhiy kasalliklar (masalan, shizofreniya) da boshlangʻich belgi, nevrozlar hamda psixasteniyanmnt asosiy belgisi hisoblanadi. Qoʻrquv va vahima hissi bemor sezgi hamda xattiharakatlarida koʻrinadi. Fobiyalar mazmuni jihatidan turlicha boʻladi. Agarofobiyada kishi yakka oʻzi koʻcha va maydonlarni kesib oʻtishdan choʻchiydi. Ayxmofobiya — pichoq, qaychi, toʻgʻnogʻich va boshqa oʻtkir asboblardan (xuddi tanasiga qadaladiganidek) qoʻrqish; nozofobiya — ayrim tuzalmaydigan kasallikka chalinish yoki uni yuqtirishdan qoʻrqish (sifolofobiya — zaxmdan, kanserofobiya — rakdan); tanatofobiya — oʻlimdan vahimalanish; klaustobiya — odam gavjum joylar va transportda yurishdan qoʻrqish; monofobiya — yolgizlikdan, yakka qolishdan vahimaga tushish; ereytofobiya — qizarib ketish, uyalish va hokazo. Fobiyada bemor doim koʻngli gʻash, parishonxotir boʻlib, tushkunlikka tushadi, koʻpincha qoʻrquv taʼsirida oʻzini himoya qilayotgandek bemaʼni xatti-harakatlar (masalan, kasallik yuqmasligi uchun oʻzini haddan ziyod ozoda tutish, vaqtbevaqt qoʻl yuvaverish va boshqalar)ga odatlanadi. Qattiq charchash, qoʻrqish, ruhiy iztirob va boshqa natijasida sogʻlom kishilarda ham baʼzan vaqtinchalik fobiya kuzatiladi, lekin bu holat salbiy omillar yoʻqolganidan keyin oʻtib ketadi.
​​Фобия 

Қороғуликда кўзингизга бирон бир буюм қўрқинчли бўлиб кўринадими? Биласизми, нафақат кичик ёшдаги болаларда, балки катталарда ҳам шу каби ҳолатлардан ҳадиксираш кузатилади. Инсондаги мана шу қўрқув психологияда "фобия" дейилади. 

"Фобия" сўзи грекча "фобус" сўзидан олинган бўлиб, ваҳима, қўрқув деган маъноларни билдирқди. Ҳар ким нимадандир ёки бирор вазиятдан қўрқиши мумкин. Бу кишидаги табиий ҳолат саналади. Лекин унинг даражаси ҳам алоҳида аҳамият касб этади. 

Агар инсонда ваҳимага ҳаддан ташқари берилиш кучайса, бу ҳолат касаллик ҳисобланади. Бундай кишилар ўзидаги қўрқув ҳиссини ҳеч бошқара олмайди. 

Инсонда фобиянинг ривожланиши оқибатида бир хил ҳолатлардан, объэктлардан ўзини олиб қочиш кузатилади. Келинг, фобиянинг турлари ҳақида гайлашайлик. 

# Айхмофобия — учли ва тиғли буюмлардан қўрқиш. Бу турга кирувчи кишилар тиғли буюмлардан, айниқса пичоқлардан нарироқ юрадилар.
# Аквафобия — сувдан, яъни сузишдан қўрқиш.
# Клаустрофобия — бу турга кирувчилар ёпиқ жойлардан, масалан лифтга чиқишдан қўрқадилар. Бу тоифадаги кишилар 100-қаватга ҳам тинчгина зинадан кўтарилишни маъқул кўрадилар.
# Агорафобия — жамоат жойларида ёлғиз юришдан қўрқиш. Бу тоифага кирувчи шахслар ҳамроҳларсиз ҳеч қаерга бормайдилар.
# Социёфобия — кўпчиликнинг олдида сўзга чиқишдан, бирон бир тадбирда чиқиш қилишдан ҳадиксираш.
# Арахнофобия — ўргимчак, илон кабилардан қўрқиш.
# Танитрофобия — момақалдироқдан қўрқиш.
# Tripofobiya — teshiklar naqshli teshiklar yoki teksturalardan qoʻrqish

Яна бир маълумотни айтиб ўтиш керакки, болаликдаги қўрқув ҳолатлари вақт ўтиши билан аста-секин йўқолиши мумкин. Лекин катта ёшли кишиларда пайдо бўлган қўрқув ривожланиб кетса, фақатгина шифокорнинг маслаҳатига қулоқ тутиш керак.
Nosir Fozilov

**Fozilov Nosir** (1929.10.6, Qozogʻiston Respublikasining Turkiston tumani) — yozuvchi, tarjimon. O‘zbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990). O‘rta Osiyo universitetini tugatgan (1954). "Gulxan" jur.da masʼul kotib(1955-59), Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1959-63; 1975-82), "Sharq yulduzi" jur.da masʼul kotib (1963-75; 1982-84; 1986-92). Birinchi toʻplami — "Irmoq" (1959). "Oqim" (1962), "Robinzonlar" (1964), "Qush qanoti bilan" (1965), "Qorxat" (1968), "Koʻklam qissalari" (1970), "Bolaligim — poshsholigim" (1989), "Bir otar toʻpponcha" (1995), "Shum bolaning nabiralari" (1995), "Toshkentning nosi" (1996) va boshqa asarlar muallifi. Hikoya va qissalari milliy boʻyoqlarining yorqinligi, tilining jozibadorligi, xalq turmushi manzaralarining, ayniqsa, bolalarning ichki dunyosi, oʻykechinmalarining jonli tasviri, koʻtarinki ruhi bilan ajralib turadi. Asarlarida choʻl tabiatiga xos manzaralar shoirona chizilgan. Qoraqalpoq va qozoq yozuvchilarining asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

## Manbalar