Iordaniya turizm sanoati

Iordaniya Yaqin Sharqdagi suveren arab davlatidir. Poytaxt Amman Iordaniyaning eng gavjum shahri, shuningdek, mamlakatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy markazidir.

Iordaniyaning asosiy sayyohlik joylariga Petra (1985-yildan beri YuNESKO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan va dunyoning yangi yetti moʻjizasidan biri), Iordan daryosi, Nebo togʻi, Madaba, koʻplab oʻrta asr masjidlari va cherkovlari, buzilmagan tabiiy joylar (Vodi Rum va Iordaniyaning shimoliy togʻli hududi kabi) kiradi. Iordaniya, shuningdek, sayyohlarga madaniy va diniy tadbirlar va anʼanalarni kuzatish imkoniyatini beradi. Iordaniya, shuningdek, sogʻlomlashtirish turizmini taklif qiladi (ayniqsa, Oʻlik dengiz hududida), taʼlim turizmi, Aqabaning marjon riflarida piyoda sayr qilish, shoʻngʻish va suv ostida suzish; pop-madaniyat turizmi va Iordaniya shaharlarida xarid qilish turizmi va boshqalar.

2017-yilda Iordaniyaga 3,8 milliondan ortiq sayyoh tashrif buyurgan. 2009-yilda 4,8 millionga yaqin arab sayyohlik sayohatchilarining yarmidan koʻpi, asosan GCC aʼzosi, ular oʻz taʼtillarini Iordaniyada oʻtkazishni rejalashtirishgan.

## Asosiy sayyohlik yoʻnalishlari

### Qadimgi shaharlar

* Nabatiylarning vatani Muso Vodidagi Petra togʻda oʻyilgan toʻliq shahardir. Ulkan qoyalar rang-barang, asosan pushti rangga ega boʻlib, qadimiy shaharga kirish 1,25 km tor dara togʻda- Siq deb ataladi. Shaharda turli xil tuzilmalar mavjud boʻlib, barchasi (2 tasidan tashqari) toshga oʻyilgan, jumladan al-Xazne&nbsp;— Gʻaznachilik sifatida tanilgan&nbsp;— „New Open World“ notijorat korporatsiyasi tomonidan " Dunyoning yangi yetti moʻjizasidan " biri sifatida belgilangan. Petraning boshqa asosiy diqqatga sazovor joylari orasida monastir, Rim teatri, Qirollik qabrlari, Qurbonlik qilinadigan baland joy bor. Petra xarobalari 1812-yilda shveysariyalik tadqiqotchi Iogann Lyudvig Burkxardt tomonidan topilgan. U 1985-yilda YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan .
* Umm Qays, vayron boʻlgan ellinistik — rim shahri oʻrnida joylashgan shahar.
* Jerash oʻzining qadimiy Rim meʼmorchiligi bilan mashhur boʻlib, ustunli koʻchalar, Korinf arklari, ochiq Rim teatrlari va Oval Plaza bor.
* Shoubak oʻzining salibchilar qal’asi bilan " Krak de Monreal " bilan salibchilar kengayishining sharqiy va janubiy chegarasini belgilaydi.
* Ajlounda oʻrta asrlarda salibchilar qal’asi bor.
* Al Karakda Al-Karak qal’asi deb nomlanuvchi Salahad-Din davridagi muhim qal’a mavjud.
* „Sahroning qora marvaridlari“ deb ataladigan Umm al-Jimal bir vaqtlar Dekapolisning chekkasida joylashgan shahar edi. Qishloq va yaxshi ish, bu atrofdagi gavjum shaharlarga mos keladigan kontrast edi. Uning qora bazalt saroylari va minoralari, baʼzilari hali ham uch qavatli, shoirlarni uzoq vaqt ilhomlantirgan.
* Qasr Amra, Umaviylar davrining eng yaxshi saqlanib qolgan yodgorliklaridan biri. Uning ichki devorlari va shiftlari noyob freskalar bilan qoplangan, ikkita xona rang-barang mozaika bilan qoplangan. U ham Jahon merosi obyekti hisoblanadi.
* 2005-yilda YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Umm ar-Rasas bu xarobalar Rim, Vizantiya va ilk musulmon meʼmorchiligining aralashmasini koʻrsatadi. Uning xazinalari orasida mamlakatdagi eng katta cherkov mozaikasi bor; yangi kashfiyotlar qilish mumkin, chunki shahar toʻliq qazilmagan.

### Diniy sayyohlik joylari

* Muvokir (arabcha Machaerus) Buyuk Hirodning tepalikdagi qoʻrgʻoni edi. Hirodning oʻlimidan soʻng, uning oʻgʻli Hirod Antipa qal’ada yashadi va u yerda suvga choʻmdiruvchi Yahyoning boshini kesishni buyurdi va Hirodiyaning afsonaviy qizi Salome mashhur „Yetti parda raqsi“ ni oʻynagan va suvga choʻmdiruvchi Yahyoning boshini soʻradi.
* Iordan daryosi, yaʼni Iso Masih anʼanalariga koʻra Yahyo choʻmdiruvchi tomonidan suvga choʻmdirilgan daryo.
* Madaba oʻzining mozaikalari, shuningdek, Muqaddas Yer va ayniqsa Quddusning saqlanib qolgan eng qadimgi asl kartografik tasviri boʻlgan Madaba xaritasi kabi muhim diniy joylar bilan mashhur. Milodiy 6-asrga toʻgʻri keladi.
* Muqaddas Kitobga koʻra, Muso oʻlimidan oldin vaʼda qilingan yurtni koʻrish uchun ketgan Nebo togʻi .

### Dengiz boʻyidagi shaharlar

* Aqaba Aqaba koʻrfazining qirgʻogʻida joylashgan shahar boʻlib, koʻplab savdo markazlari, mehmonxonalar va turli xil suv sportlari va himoyalangan marjon riflari va dengiz hayotiga kirish imkoniyatiga ega. Unda oʻrta asrlardagi Ayla shahri va boshqa Edom xarobalari mavjud. Aqaba, ayniqsa, dam olish kunlari minglab badavlat iordaniyaliklar qirgʻoq boʻyidagi shaharga tashrif buyuradigan dam olish kunlarida jonli tungi hayot sahnasiga ega. Yirik dam olish maskanlari va plyaj klublarida xalqaro DJlar va sanʼatkorlar tomonidan koʻplab lavhalar va kontsertlar oʻtkaziladi. Aqaba shaharni "yangi Dubay "ga aylantiruvchi turizm va koʻchmas mulk loyihalariga qaratilgan qariyb 20 milliard dollarlik ishlanmalarni koʻrmoqda.
* Oʻlik dengiz&nbsp;— Bu yer yuzidagi eng past nuqta,  dengiz sathidan pastda va har yili 1 metrga pasayadi. Bu Iordan daryosining yagona ombori boʻlib, Midiyon va keyinchalik Moʻabliklarning Injil shohliklarining bir qismi boʻlgan. Oʻlik dengiz hududida Kempinski, Mövenpik va Marriott kabi koʻplab jahon darajasidagi kurortlar joylashgan. Bundan tashqari, akvaparklar, jamoat plyajlari va xalqaro restoranlar mavjud. Biroq, mintaqadagi oʻta hashamatli joy — bu kabinalar, barlar, xalqaro restoranlar va asosan plyaj klubi joylashgan.

### Diqqatga sazovor joylar

* Amman zamonaviy va kosmopolit shahar boʻlib, oʻzining savdo markazlari, mehmonxonalari va xarobalari bilan mashhur. Ammanda koʻplab qadimiy xarobalar mavjud boʻlib, ulardan biri Ayn Gʻazal neolit qishlogʻi xarobasida miloddan avvalgi 7250-yilga toʻgʻri keladi. Boshqa xarobalar orasida Ammanning sharqiy qismidagi tepalik choʻqqisi boʻlib, u bir qancha qadimiy sivilizatsiyalar qoldirgan koʻplab xarobalarni birlashtiradi, masalan; Umaviylar saroyi, Vizantiya cherkovlari, Rim Gerkules ibodatxonasi . Bu tepalik ostida mashhur yirik Ammani qadimgi Rim amfiteatri, Hashimitlar Plazasi, Nymphaeum va kichikroq Odeon amfiteatri joylashgan. Ushbu arxeologik joylarga qoʻshimcha ravishda, zamonaviy Amman shahrida koʻplab tomosha maydonchalari, bogʻlar, muzeylar, restoranlar, savdo tumanlari va Vasat al Balad, Al Husayn jamoat bogʻlari, Iordaniya milliy tasviriy sanʼat galereyasi,Qirol Abdulloh masjidi va Abu Darvish masjidi kabi zamonaviy madaniy va tarixiy diqqatga sazovor joylar mavjud.
* Vadi Rum — Iordaniya janubida joylashgan togʻlar va tepaliklarga toʻla choʻl. U oʻzining diqqatga sazovor joylari bilan mashhur, qoyaga koʻtarilish kabi turli xil sport turlari bilan shugʻullanadi. Bundan tashqari, TE Lawrence bilan aloqasi bilan mashhur; *Arabistonlik Lourensdagi* baʼzi sahnalar shu yerda suratga olingan. 2000-yillarning oxirida u tabiiy va madaniy merosi uchun Jahon merosi obyekti sifatida roʻyxatga olingan.
* Iordaniyaning ikkinchi yirik shahri Irbid, shuningdek, bir nechta muzey va savdo markazlariga ega. Biroq, chet elliklarning shaharga tashrif buyurishining asosiy sababi, shaharlarda joylashgan universitetlarning koʻpligi, Iordaniya Fan va Texnologiya Universiteti va Yarmuk universiteti eng mashhur ikkitadir. Shaharda Iordaniya, Yaqin Sharq va undan uzoqroqda joylashgan talabalar soni koʻp. Irbid universiteti koʻchasida dunyodagi eng koʻp milya internet kafe joylashgan.
* Fuxays, Amman shahridan taxminan 20 daqiqa shimoli-gʻarbda joylashgan shahar, oʻzining 18 va 19-asrlarga oid anʼanaviy cherkovlari va Iordaniya provinsiyasi meʼmorchiligi bilan mashhur.
* COVID-19 pandemiyasi yangi diqqatga sazovor joylarning rivojlanish sur’atlarini sekinlashtirgan boʻlsa ham , Iordaniyada mavjud tadbirlar va qilinadigan narsalar soni doimo ortib bormoqda.

### Muzeylar
Iordaniyada iordaniyalik va xalqaro mehmonlarga xizmat koʻrsatadigan koʻplab muzeylar mavjud. Poytaxt Ammandagi bir qancha muzeylar Turizm va qadimiy ashyolar vazirligi roʻyxatiga kiritilgan. Ular orasida Iordaniyaning arxeologik va madaniy merosiga qaratilgan milliy muzey boʻlgan Iordaniya muzeyi, Iordaniyaning harbiy tarixiga bagʻishlangan 120 dan ortiq tanklarni oʻz ichiga olgan Qirollik tanklar muzeyi, shuningdek, Iordaniya qirollik avtomobil muzeyi va Iordaniya bolalar muzeyi kiradi. Ammandagi qirol Husayn bogʻi. Darat al Funun, Iordaniya milliy tasviriy sanʼat galereyasi va MMAG jamgʻarmasi  kabi bir nechta sanʼat muzeylari va muassasalari mavjud. Ammandagi boshqa kichikroq muzeylar qatoriga Amman qal’asidagi Iordaniya arxeologiya muzeyi kiradi, unda koʻplab muhim arxeologik asarlar saqlanadi. Iordaniya folklor muzeyi, shuningdek, Iordaniyaning mashhur anʼanalar muzeyi sifatida ham tanilgan, Ammandagi Rim teatrida joylashgan. Ammandagi Tiraz markazi asosiy eʼtiborni Falastin, Iordaniya va Arab liboslari va toʻqimachiliklarining shaxsiy kolleksiyalariga qaratadi. Arxeologiya va meros muzeylarini  Iordaniya universiteti kampusida topish mumkin va tashrif buyurish uchun oldindan kelishib olish kerak. Parlament hayoti muzeyi va Ahli Bank Numizmatik muzeyini  Ammanda ham topish mumkin.

Amman tashqarisida sanʼat, arxeologiya, etnografiya va tabiiy tarixga qaratilgan bir qator muzeylar mavjud. Amman shimolidagi Baqaa vodiysiga qaragan Sami Hindiya sanʼat galereyasi (2017-yilda ochilgan) arab dunyosidagi keng qamrovli zamonaviy sanʼat toʻplamiga ega. Tarixiy as-Salt shahrida Usmonlilar davrining oxiri va 20-asr boshlari tarixi va anʼanalariga eʼtibor qaratuvchi Abu Jabir muzeyi, shuningdek, as-Salt arxeologiya muzeyini oʻz ichiga olgan tarixiy uy mavjud. Iordaniyaning yam-yashil shimolida, Tuz yaqinida, arxeologik jihatdan boy Gilad qishlogʻi va uning atrofida, yaʼni Mountain Breeze Resort va BookAgri bilan bogʻliq boʻlganlar kabi koʻplab agroturizm ishlanmalari mavjud boʻlib, ular mahalliy fermerlarni oʻzlarining anʼanaviy qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini namoyish etishga undashga qaratilgan. tashrif buyuruvchilar uchun hayot tarzi. Amman janubidagi Madabada Madaba arxeologiya muzeyi, Madaba xaritasi uyi, Avliyo Jorj cherkovi qoshidagi talqin markazi, shuningdek, Nebo togʻiga yaqin joylashgan kichik muzey mavjud. Oʻlik dengiz panorama majmuasida Oʻlik dengizning tabiiy tarixi va geologiyasiga bagʻishlangan maʼlumotli muzey mavjud. Ghor es-Safi yaqinida Janubiy Iordaniya vodiysining ushbu hududidan muhim arxeologik kashfiyotlar aks ettirilgan Yerdagi eng past nuqta muzeyi joylashgan. Petra muzeyi (2019-yilda ochilgan) Butunjahon merosi ob’ekti Petraning kirish qismida joylashgan boʻlib, Petra hududidan tarixdan oldingi davrgacha boʻlgan 300 ga yaqin ob’ektlarni taqdim etadi.

Iordaniya boʻylab arxeologiyaga yoʻnaltirilgan bir nechta kichik mintaqaviy yoki shahar muzeylari mavjud, jumladan Dar as-Sarayya muzeyi, Irbid, Yarmuk universiteti qoshidagi Iordaniya merosi muzeyi , shuningdek, Irbidda, Karak arxeologiya muzeyi, Karak, Jerash arxeologik muzeyi va Jerash. Mehmonlar markazi, shuningdek, Umm Qays, Aqaba va Qasr al-Hallabatdagi muzeylar.

### Tungi hayot
Iordaniya, xususan Amman va ozroq darajada Aqaba mintaqaning tungi hayot uchun qaynoq nuqtalaridan biri sifatida paydo boʻldi. Ramallah, Xayfa, Dubay, Bayrut, Sharm-ash-Shayx va Manama bilan bir qatorda Amman Arab dunyosi va Yaqin Sharqdagi eng yaxshi klub hisoblanadi. Mamlakatda poytaxtdagi yuqori darajadagi tungi klublar va barlardan tortib Oʻlik dengiz va Rum Vodidagi jahon miqyosidagi shov-shuvlargacha boʻlgan tungi hayot variantlarida portlash kuzatildi. Aqabada ham ASEZA maxsus iqtisodiy zonasining tashkil etilishi munosabati bilan koʻplab xorijiy investitsiyalar hamda xorijiy ishchi kuchi va sayyohlar oqimi natijasida tungi klublar va plyaj klublari koʻpaydi. Har yili Rum -Vadida oʻtkaziladigan Distant Heat dunyoning eng yaxshi shov-shuvlaridan biri hisoblanadi.

### Tabiiy qoʻriqxonalar
Iordaniya bir qator tabiiy zaxiralarga ega.

* Azraq suv-botqoq qoʻriqxonasi — Azraq — tabiatni muhofaza qilish Qirollik jamiyati (RSCN) tomonidan boshqariladigan yarim qurgʻoqchil Iordaniya sharqiy choʻlining markazida joylashgan noyob botqoq vohasi. Uning diqqatga sazovor joylari orasida bir nechta tabiiy va qadimiy qurilgan hovuzlar, mavsumiy suv bosgan botqoqlik va Qaʼa Al-Azraq nomi bilan mashhur boʻlgan katta balchiq bor. Har yili turli xil qushlar Osiyo va Afrika oʻrtasidagi mashaqqatli migratsiya yoʻllari paytida dam olish uchun qoʻriqxonada toʻxtaydi. Baʼzilari qishda qoladilar yoki botqoqliklarning qoʻriqlanadigan hududlarida koʻpayadilar.
* Dana biosfera rezervati — 308 kvadrat kilometr maydonni egallaydi, Iordaniya Rift vodiysining tepasidan tortib, Vodi Arab choʻl pasttekisliklarigacha choʻzilgan vodiylar va togʻlar zanjiridan iborat. Danada 600 ga yaqin oʻsimlik, 37 turdagi sutemizuvchilar va 190 turdagi qushlar yashaydi.
* Mujib qoʻriqxonasi — Oʻlik dengizning sharqiy qirgʻogʻi yaqinidagi ajoyib manzaraga ega dunyodagi eng past tabiat qoʻriqxonasi. Qoʻriqxona Oʻlik dengizga dengiz sathidan 410 metr pastda kiradigan chuqur Wadi Mujib darasida joylashgan. Qoʻriqxona shimol va janubda Kerak va Madaba togʻlarigacha choʻzilib, baʼzi joylarda dengiz sathidan 899 metr balandlikka koʻtariladi. Wadi Mujib bugungi kunda ham oʻrganilayotgan va hujjatlashtirilayotgan ajoyib biologik xilma-xillikka ega. Oʻsimliklarning 300 dan ortiq turlari, yirtqichlarning 10 turi va doimiy va koʻchmanchi qushlarning koʻp turlari qayd etilgan.
* Shaumari yovvoyi tabiat qoʻriqxonasi — Shaumari qoʻriqxonasi 1975-yilda RSCN tomonidan yoʻqolib ketish xavfi ostida yoki mahalliy yoʻqolib borayotgan yovvoyi tabiatni koʻpaytirish markazi sifatida yaratilgan. Bugungi kunda dunyoning etakchi yovvoyi tabiat bogʻlari va hayvonot bogʻlari bilan naslchilik dasturlarini amalga oshirgan holda, 22 kvadrat kilometrlik kichik qoʻriqxona Yaqin Sharqdagi arab oriksi, tuyaqushlari, jayronlari kabi eng noyob turlari uchun gullab-yashnayotgan himoyalangan muhitdir.

## Mehmonlar statistikasi
Iordaniyaga kelganlarning aksariyati quyidagi millat vakillari edi:

## Sarmoya

Iordaniya oʻzining sayyohlik infratuzilmasiga hashamatli mehmonxonalar, kurortlar va yirik koʻchmas mulk loyihalari koʻrinishida katta miqdorda sarmoya kiritmoqda, masalan, „Abdali shaharni qayta tiklash“ loyihasi va Aqabadagi „Marsa Zayed“. Sanaya Amman va Living Wall kabi hashamatli turar-joylar Fors koʻrfazidagi badavlat dam oluvchilarni Iordaniyada mulk sotib olishga jalb qilmoqda.

Qirolicha Alia xalqaro aeroporti birinchi bosqichda har yili 9 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish uchun kengaytirilmoqda; Ikkinchi bosqichda 12 mln.

**Turizmni rivojlantirish** Ayni paytda USAID Iordaniya turizmini rivojlantirish loyihasining (Siyaha) doimiy koʻmagida Iordaniyada turizm sanoatini rivojlantirish boʻyicha faol hamkor boʻlib, hozirda oʻzining ikkinchi loyiha hayotiy siklida davom etmoqda.

* Iordaniya turizm loyihasi (SIYAHA)

: **Davomiyligi:** 2005-2008
: **Moliyalashtirish:** $17,424,283 (taxminan)
: **Amalga oshiruvchi hamkor:** Chemonics International

* Iordaniya turizm loyihasi II (SIYAHA)

: **Davomiyligi:** 2008-2013
: **Moliyalashtirish:** $28 million
: **Amalga oshiruvchi hamkor:** Chemonics International

Aqaba maxsus iqtisodiy zonasining tashkil etilishi bilan Iordaniyaning yagona qirgʻoq shahriga yigirma milliard dollarga yaqin sarmoya kiritildi. Saraya Aqaba va Tala koʻrfazi kabi hashamatli kurortlar qurilmoqda, masalan, 1 milliard dollarlik Ayla vohasi. Iordaniya sayyohlik yoʻnalishi sifatida mashhur boʻlib borayotgani sababli, Marsa Zayed loyihasida yangi va zamonaviy kruiz kemasi terminali qurilmoqda.

## Maʼlumotnomalar

## Havolalar

* Iordaniya turizm kengashi 
* Turizm va antiqa buyumlar vazirligi, Iordaniya
* mavjud tadbirlar va qilinadigan narsalar
* Qirol Husaynning rasmiy xotira veb-saytidagi turistik saytlarning tavsifi va xaritalari