2008-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari

**2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari** (xitoycha: 2008年夏季残疾人奥林匹克运动会, pinyin: 2008 Nián Xiàjì Cánjí Rén Àolínpǐkè Yùndònghuì) – 13-Yozgi Paralimpiya oʻyinlari 2008-yil 6-sentyabrdan 17-sentyabrgacha Xitoyning poytaxti Pekin shahrida boʻlib oʻtgan. 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari singari, ot sporti musobaqalari Gonkongda, yelkanli sport musobaqalari esa Qingdao shahrida oʻtkazilgan. Bu 2004-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlaridan keyin yangi Paralimpiya logotipi ishlatilgan birinchi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari edi.

146 mamlakatdan 3,951 sportchi ishtirok etgan, bu ishtirokchilar soni boʻyicha yangi rekord darajada boʻlgan (2004-yilgi Afina oʻyinlariga qaraganda 10 mamlakat koʻproq). Beshta mamlakat birinchi marta ishtirok etgan. Mezbon davlat sifatida Xitoy boshqa barcha mamlakatlarga qaraganda koʻproq sportchilar bilan musobaqalarda ishtirok etgan. 2008-yilgi Paralimpiya shiori 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari singari „Bir dunyo, bir orzu“ (xitoycha: 同一个世界 同一个梦想, pinyin: Tóng yīge shìjìe tóng yīge mèngxiǎng) edi. Xitoy medal hisobida ustunlik qilgan – 89 oltin medal va jami 211 medal bilan ikkinchi oʻrindagi MOQdan ikki baravar koʻp medalni qoʻlga kiritgan. Xalqaro Paralimpiya Qoʻmitasi (XPQ) prezidenti Philip Craven oʻyinlarni „eng ajoyib Paralimpiya oʻyinlari“ deb eʼlon qilgan.

Pekin 2022-yilgi Qishki Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqini qoʻlga kiritgan va shu tariqa yozgi va qishki oʻyinlarning ikkalasiga ham mezbonlik qilgan birinchi shaharga aylangan.

## Oʻtkazilish joylari

Oʻyinlar uchun 19 ta musobaqa maydoni tanlab olingan boʻlib, ulardan 17 tasi Pekinda, 1 tasi Gonkongda va 1 tasi Qingdao shahrida joylashgan.

# Pekin Milliy stadioni („Qush uyasi“) – Yengil atletika, Ochilish va yopilish marosimlari
# Pekin Milliy suv sporti markazi („Suv kubi“) – Suzish
# Pekin Milliy yopiq stadioni („Yelpigʻich“) – Nogironlar aravachasida basketbol
# Olimpiya yashil maydoni konvensiya markazining qilichbozlik zali – Bokcha, Nogironlar aravachasida qilichbozlik
# Olimpiya yashil maydoni kamon otish maydoni – Kamon otish
# Olimpiya yashil maydoni xokkey maydoni – 5 kishilik futbol, 7 kishilik futbol
# Olimpiya yashil maydoni tennis markazi („Gullar“) – Nogironlar aravachasida tennis
# Pekin universiteti sport zali – Stol tennisi
# Beihang universiteti sport zali – Ogʻir atletika
# Xitoy qishloq xoʻjaligi universiteti sport zali – Oʻtirgan holda voleybol
# Pekin fan va texnologiya universiteti sport zali – Nogironlar aravachasida regbi
# Pekin texnologiya instituti sport zali – Golbol
# Pekin otish poligoni – Otish sporti
# Laoshan velodromi – Velosport (trek)
# Ishchilar sport saroyi – Dzudo
# Shunyi Olimpiya qayiq va kanoe parki – Qayiqda eshkak eshish
# Triatlon maydoni – Velosport (yoʻl)
# Gonkong ot sporti maydoni – Ot sporti
# Qingdao xalqaro yelkanli qayiqda suzish sport markazi – Yelkanli sport

## Ramzlar
### Emblema
Oʻyinlarning „Osmon, Yer va Inson“ (xitoycha: 天、地、人) emblemalari 2004-yil iyul oyida taqdim etilgan boʻlib, u harakatdagi sportchi shaklida namoyish qilingan koʻp rangli xitoycha „之“ (zhī) belgisidan iborat. Uning qizil, koʻk va yashil ranglari quyosh, osmon va yerni anglatadi.

### Shior
Oʻyinlar shiori 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagidek „Bir dunyo, bir orzu“ (xitoycha: 同一个世界 同一个梦想) edi.

### Maskotlar
Oʻyinlar maskoti Fu Niu Lele (xitoycha: 福牛乐乐) nomli multfilmlashtirilgan sigir boʻlib, taxminan "„Xursand“ laqabli baxtli hoʻkiz" degan maʼnoni anglatadi.

### Mavzuviy qoʻshigʻi
Oʻyinlarning mavzuviy qoʻshigʻi **"Orzu bilan parvoz"** (xitoycha: 和梦一起飞) boʻlgan. Qoʻshiqni xitoy-tibetlik qoʻshiqchi Han Hong va gonkonglik qoʻshiqchi va aktyor Andy Lau ijro etgan.

## Mashʼala estafetasi

**2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari** mashʼala estafetasi 28-avgust kuni Tian Tan (Osmon ibodatxonasi)dan boshlangan. Mashʼala keyin „Yaxshi hosil olish uchun ibodat zali“ (祈年殿) oldiga olib kelingan va ikki yoʻnalish boʻyicha („Qadimgi Xitoy yoʻli“ va „Zamonaviy Xitoy yoʻli“) davom ettirilgan. Ikkala yoʻnalishda harakatlangan atletlar 5-sentyabrda Pekinga qaytgan va mashʼala 6-sentyabr kuni Milliy stadionda boʻlib oʻtgan ochilish marosimida yoqilgan.

## Oʻyinlar
### Ochilish marosimi

Ochilish marosimi 2008-yil 6-sentyabrda boʻlib oʻtgan. Marosimdan oldingi koʻrgazmada harbiy musiqadan xalq musiqasigacha va „Quvnoq madhiyasi“ ijrosini oʻz ichiga olgan turli musiqiy namoyishlar boʻlib oʻtgan. Hisob ortga sanalgach, fonusli oʻyinlar bilan marosim boshlangan. Keyin odatdagi protokolga muvofiq Xitoy Xalq Respublikasi bayrogʻi koʻtarilgan va Xitoy milliy madhiyasi ijro etilgan. Yorqin rangdagi kostyumlar kiygan ijrochilar stadion atrofida parad qilishgan, bu sportchilar kirishidan oldin qilingan qabul marosimi edi.

2008-yilgi Yozgi Olimpiada singari, marosimda millatlar paradi ham boʻlib oʻtdi, har bir milliy terma jamoa uchun bayroqdor bor edi. Olimpiada anʼanasidan farqli oʻlaroq, Yunoniston milliy terma jamoasi birinchi boʻlib kirmadi, chunki Paralimpiya oʻyinlari ildizi Stoke Mandevillega borib taqaladi, Olimpiyaga emas. Mezbon mamlakat, Olimpiada va Paralimpiya oʻyinlarida odat boʻlganidek, oxirgi boʻlib kirdi. Xitoy yozuvi harflarda emas, belgilarda yozilganligi sababli, jamoalarning kirish tartibi mamlakatlarining Soddalashtirilgan xitoycha nomlaridagi birinchi belgidagi chiziqlar soni boʻyicha belgilandi. Birinchi belgida bir xil chiziqlar soniga ega boʻlgan mamlakatlar keyingi belgi boʻyicha tartiblangan. Bu Gvineyani (几内亚) birinchi boʻlib kirgan mamlakatga aylantirdi, chunki mamlakat nomidagi birinchi belgini (几) yozish uchun ikkita chiziq kerak.

Sportchilar paradidan soʻng, „Fazoga sayohat“ va „Hayotga sayohat“ deb nomlangan bob va boʻlimlarga boʻlingan namoyish boʻlib oʻtdi. **Quyosh qushi** namoyishi chogʻida koʻzi ojiz qoʻshiqchi Yang Xaytao (杨海涛) orzular haqida qoʻshiq aytdi, shu bilan birga havodan quyosh qushi kostyumidagi akrobat simulyatsiya qilingan parvoz bilan tushdi va „koʻr qoʻshiqchini uyqusidan uygʻotdi“. Marosim Hou Bin, bir xil musobaqada ketma-ket uch marta chempion boʻlgan birinchi xitoylik paralimpiyachi, oʻzini va nogironlar aravachasini qoʻl kuchi bilan Pekin Milliy stadioni tepasiga koʻtarilib, oʻyinlarning boshlanishini belgilash uchun mash’alani yoqishi bilan yakunlandi.

### Yopilish marosimi

2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari yopilish marosimi Pekin Milliy stadionida boʻlib oʻtgan. U 2008-yil 17-sentyabrda soat 20:00 da Xitoy standart vaqti (UTC+8) da boshlangan.

### Sport turlari
2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari dasturida 20 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan. Har bir sport turidagi musobaqalar soni qavs ichida koʻrsatilgan.

*  Kamon otish (9) ()
*  Yengil atletika (160) ()
*  Bochcha (7) ()
*  Paralimpiya velosporti ()
**  Yoʻl (30)
**  Velodrom (13)
*  Ot sporti (11) ()
*  5 kishilik futbol (1) ()
*  7 kishilik futbol (1) ()
*  Goalbol (2) ()
*  Dzudo (13) ()
*  Ogʻir atletika (20) ()
*  Qayiqda eshkak eshish (4) ()
*  Yelkanli suv sport (3) ()
*  Oʻq otish sporti (12) ()
*  Suzish (140) ()
*  Stol tennisi (24) ()
*  Voleybol (2) ()
*  Nogironlar aravachasida basketbol (2) ()
*  Nogironlar aravachasida qilichbozlik (10) ()
*  Nogironlar aravachasida regbi (1) ()
*  Nogironlar aravachasida tennis (6) ()

Qayiqda eshkak eshish ushbu oʻyinlarda birinchi marta Paralimpiya dasturiga kiritilgan.

### Taqvim



### Ishtirok etgan MOQlar
Quyidagi Milliy Paralimpiya qoʻmitalari oʻyinlarda ishtirok etish uchun delegatsiyalar yuborgan. Makao va Farer orollari Xalqaro Paralimpiya Qoʻmitasi aʼzolari boʻlsa-da, Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi aʼzolari emas; shu sababli ular Paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etishadi, lekin Olimpiada oʻyinlarida ishtirok eta olmaydi.

Burundi, Gabon, Gruziya, Gaiti va Chernogoriya birinchi marta Paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan.

Botsvana ishtirok etishi kerak edi, biroq uning yagona sportchisi, Paralimpiya chempioni Tshotlego Morama, jarohati tufayli oʻyinlardan oldin chiqib ketdi. Mamlakatning boshqa sportchilarni uning oʻrniga yuborishga urinishi rad etildi, chunki ular xalqaro musobaqalarda ishtirok etish talabiga javob bermagan.

## Medal hisobi

Bu jadval Xalqaro Paralimpiya Qoʻmitasi (XPQ) tomonidan eʼlon qilingan medallar hisobiga asoslangan.

Reyting birinchi navbatda Milliy Paralimpiya qoʻmitasi tomonidan qoʻlga kiritilgan oltin medallar soni boʻyicha tartiblangan. Keyin kumush medallar soni, soʻngra bronza medallar soni hisobga olinadi. Agar mamlakatlar natijasi teng boʻlib qolsa, ularga teng reyting beriladi va XPQ Mamlakat kodi boʻyicha alifbo tartibida joylashtiriladi.

Jadval faqat eng yaxshi 5 ta jamoa koʻrsatilgan. Toʻliq roʻyxat uchun 2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari medal jadvali sahifasiga qarang.




## Xalqaro televideniye
*  – ABC1 va ABC2
*  – SporTV2 va Terra Networks
*  – Kanada Radio-Teleradiokompaniyasi (CBC) ingliz tilida va Radio-Kanada Jamiyati (SRC) fransuz tilida
*  – Xitoy Markaziy Televideniyesi (CCTV) CCTV-1 (ochilish va yopilish marosimlari), CCTV-5 va CCTV-7 kanallarida toʻgʻridan-toʻgʻri efirga uzatildi
*  – Eurosport
*  – NHKning NHK General TV kanali JOAK-1 orqali efirga uzatdi
*  – AZTV
*  – NRK
*  – Sveriges Television
*  – TRT
*  – Universal Sports
*  – BBC BBC Televisionning BBC One kanali orqali efirga uzatdi

Fransiyada, oʻyinlardan soʻng, Xalq Harakati Ittifoqining milliy kotibi Filipp Juvin, milliy davlat televideniyesi France Télévisionsni Pekin Olimpiadasini jonli efirga uzatgan, ammo Pekin Paralimpiadasini faqat kundalik 10 daqiqalik yangiliklar shaklida va asosiy efir vaqtidan tashqarida koʻrsatgani uchun „ajratish“ amaliyotini qoʻllaganlikda aybladi. France Télévisions Juvinni „tuhmat“ uchun sudga berishni aytgan.

## Yana qarang

* 2007-yilgi Yozgi Maxsus Olimpiya oʻyinlari
* 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari
* 2022-yilgi Qishki Paralimpiya oʻyinlari

## Manbalar

## Havolalar

*Pekin 2008 Paralimpiya oʻyinlarining rasmiy sayti (arxivlangan)
*Xalqaro Paralimpiya Qoʻmitasi
*Paralimpiya onlayn translyatsiyasi