Domino

**Domino** — bu stol o'yini bo'lib, unda suyaklar zanjiri ("suyaklar", "toshlar") qurilgan bo'lib, bir xil sonli nuqtalar bir-biriga tegib, ballar sonini ko'rsatadi. Bu atama, shuningdek, boshqa stol o'yinlariga nisbatan ham qoʻllanadi. To'plamdagi har bir belgi odatda raqamli qiymatga ega. Bitta domino o'yin to'plamining barcha suyaklarining ballar yig'indisi 168 ga teng.

## Domino to'plamining tavsifi
Domino toshlari taniqli suyaklardan kelib chiqqan. An'anaviy (klassik) G'arbiy dominolarning standart to'plami to'rtburchak uzunligi ikki barobar keng yigirma sakkizta plitkani o'z ichiga oladi. Uning old tomoni o'rtadan chiziq bilan ikkita teng kvadrat qismga bo'linadi. Har bir qism noldan oltigacha nuqtadan iborat. Ixtisoslashgan domino to'plamlarida nuqtalarning mumkin boʻlgan soni to'qqiz, o'n ikki, o'n besh yoki o'n sakkizgacha yetishi mumkin.

Dominodagi dominolar soni takroriy birikmalar soniga teng bo'lib, quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi: (n+k−1)!/(k!×(n−1)!), bu yerda n - elementlar soni. va k - to'plamdagi ularning soni. Masalan, yuqorida tavsiflangan 7 ta raqamdan 2 tasi {0, 1, 2,…, 6} boʻlgan “standart” toʻplamga (7+2−1)!/(2!×(7−1)!) = kiradi. 28 bo'g'im.

Dominolar (ko'p hollarda) suyakdan (tekis yoki fil suyagidan ), karbolitdan, plastmassadan, metalldan yoki yog'ochdan yasalgan . Ba'zan domino sifatida kartalar to'plami ishlatiladi. An'anaviy dominodan tashqari, ushbu o'yinning boshqa ko'plab turlari mavjud.

## Domino tarixi
Domino o'yinining ildizlari Xitoyga borib taqaladi, oʻsha yerda suyaklar qizil va oq nuqtali plastinkalar ko'rinishida paydo boʻlgan. Xitoyda domino oʻyini haqida birinchi ishonchli manbalar 13-asrda uchraydi , eng qadimgi saqlanib qolgan domino plitalari ham 12-14-asrlarga tegishli. Xitoyda dominoning mahalliy, asl nusxasi hali ham keng tarqalgan.

O'yin XVIII asrda Italiyaga olib kelingan va o'zgartirilgan. Italiyada o'yinni *domino* italyancha (  ) va lotin (  ) boshliq yoki *Rabbiy* ma'nosini bildiruvchi so'z bilan nomlashgan. Fasmerning  fikricha, bu *barcha suyaklarni birinchi bo'lib tashlagan kishi domino, ya'ni "boshliq"* bo'lishi bilan bog'liq. Shuningdek, o'yin qora va oq *domino* suyaklari qora qalpoqli oq plash kiygan Dominika rohiblarining liboslaridan kelib chiqqan degan taxmin ham majvud. Yana bir taxmin bo'yicha, boshqa o'yinlardan farqli o'laroq, katolik monastirlarida domino o'ynashga ruxsat berilgan va u yerda har bir o'yin "Rabbiyni ulug'lash" bilan boshlangan (  yoki *Domino gracias* ) - bu so'zlarni birinchi "tosh" ni qo'ygan o'yinchi talaffuz qilgan  .

Domino bo'yicha jahon chempionatida sayyoramizning eng kuchli o'yinchilari ishtirok etadi. Birinchi chempionat 2003 yilda Gavanada bo'lib o'tgan. Xalqaro olimpiya qo'mitasining sobiq prezidenti Xuan Antonio Samaranch tashkiliy qo'mita faxriy prezidenti etib tayinlandi. Kubalik duet g‘olib bo‘ldi. Xalqaro Domino federatsiyasi va Kuba sport instituti homiyligida o'tkazilgan ushbu chempionatda jami 168 duet, ya'ni 17 davlatdan 336 kishi ishtirok etdi. O'shandan beri ishtirokchilar soni bir necha barobar oshdi.

## O'yin qoidalari
Bu o'yinni Ikkidan to'rt kishigacha o'ynashi mumkin. Ikkita uchun ettita suyak, uch yoki to'rtta uchun beshta suyak ajratiladi. Qolganlari yopiq qo'riqxonaga ("bozor") joylashtiriladi. Oddiy dominoda qo'lida dubl 1: 1 boʻlgan o'yinchi o'yinni boshlaydi, agar hech kimda bunday dubl bo'lmasa, o'sish tartibida boshqa odam boshlaydi. Dubldan 0:0 ("bo'sh-bo'sh", "yalang'och") yurish taqiqlanadi. Agar qo'llarda bitta dubl bo'lmasa, ular eng kam sonli balli suyakdan boshlashadi.

Quyidagi o'yinchilar mos keladigan hisoblar bilan suyak qo'yishadi (1:2, 1:3, 1:*, …). Agar o'yinchining keyingi harakatiga mos suyaklari bo'lmasa, uni zaxiradan izlashi kerak ("bozorga borish"): u "bozordan" bitta domino toshini kerakli sonli suyak tushib qolguncha yoki "Bozor yo'q" bo'lgunga qadar tanlaydi. Keyin o'yinchi o'z navbatini o'tkazib yuboradi ("rulo") va keyingi odam yuradi.

O'yinchilardan biri oxirgi suyakni qo'yganda, ya'ni qo'lida bitta ham domino qolmaganda o'yin tugaydi. Keyinchalik, uning sheriklari bilan qolgan ballar hisoblanib, bu ballar g'olibning aktiviga o'tadi. Odatda o'yin kelishuv bo'yicha 200, 300, 500 ballgacha o'ynaladi. Agar raqibning "qo'lida" bitta dubl 0:0 qolgan bo'lsa, u 25 ochko hisoblanadi.

O'yinni "baliq" bilan tugatish mumkin - bu hisob-kitobni blokirovka qilishning nomlanishi. Agar har bir o'yinchining qo'lida suyaklari bo'lsayu, lekin hech kimning xabar beradigan hech narsasi yo'q bo'lsa, blokirovka ishlatiladi.

To'sib qo'yishda ("baliq") g'oliblik qo'lida eng kam ochkoga boʻlgan kishiniki bo'ladi.

O'yin turlaridan qat'i nazar, agar o'yinchilardan birining qo'lida dubllar to'plami bo'lsa (barcha suyaklar juftlik) yoki barcha suyaklar bir xil suratda bo'lsa (masalan, besh birlik yoki etti uchlik),bu holda suyaklarni qaytadan tarqatish kerak bo'ladi.

### Bolalar dominosi
Nuqtalar o'rniga ettita belgi (harflar, raqamlar), chizmalar (hayvonlar, o'simliklar va boshqalar) yoki gullar to'plamidan foydalaniladigan klassik domino.