open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalariga yodgorlik, Nijnekamsk

**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari** '''uchun monument''' — Tatariston Respublikasi, Nijnekamsk shahridagi yodgorlik.

## Tarixi
Gʻalaba maydoni hududida oʻrnatilgan yodgorlik 2015-yil 9-may kuni ochilgan.

2014-yil bahorida Tatariston Respublikasining Nijnekamsk munitsipal okrugi faxriylar kengashi tuman boshligʻi Aydar Metshindan front mehnatkashlari va urush bolalariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatishni soʻradi. Natijada, uni yaratish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, buning uchun Gʻalaba maydoni hududi ikki zonaga boʻlindi: biri toʻliq harbiy mavzuga, ikkinchisi front orti mehnatkashlariga bagʻishlandi; Bu joy Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilariga shon-sharaf yodgorligi deb ataladigan boʻldi.

Ochilish marosimida Nijnekamsk meri Aydar Metshin, Tatariston ekologiya va tabiiy resurslar vaziri Artyom Sidorov, Tatariston Davlat kengashi deputati Rafis Burganov ishtirok etdi. Faxriy mehmonlar qatorida frontoviklar, front orti mehnatkashlari va urush bolalari ham bor edi. Aydar Metshin, front orti mehnatkashi Vasima Zokirova va urush bolasi Xamathasan Xaliullin Yodgorlikdan qizil matoni olib tashlashdi.

## Tavsifi
Ogʻirligi bir yarim tonnaga yaqin haykallar kompozitsiyasini oʻrnatish jarayonini nazorat qilish uchun Nijnekamskga shaxsan kelgan qozonlik haykaltarosh Rustam Gabbasov Nijnekamskliklar tomonidan oʻylangan loyihani amalga oshirishga kirishdi. Bronza yodgorligini yaratish uchun unga olti oycha vaqt kerak boʻldi.

Yodgorlikni yaratishda urush yillari mehnatkashlari — keksalar, ayollar va bolalar tasvirlari ishlatilgan. Qoʻlida belkurak koʻtargan chol ogʻir jismoniy mehnatni, bir oʻram non koʻtargan ayol — qishloq xoʻjaligi mehnatkashini, mexanik asbob tutgan bola — zavod va fabrikalardagi bolalar mehnatini ifodalaydi. Qizigʻi shundaki, bola kattalar oʻrnida ishlash uchun boʻyi yetmagani ramzi sifatida yogʻoch quti ustida turibdi. Uchala figura ham birdamlikka daʼvat ramzi sifatida radiorupor oyoqlari ostida turibdi.

Yodgorlik qora granitdan yasalgan poydevorga oʻrnatilgan, ammo birinchi nusxada poydevor kulrang koshinlar bilan qoplangan. Uning yonida xuddi shu granitdan yasalgan yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan boʻlib, unda shunday deb yozilgan: *"1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi front orti mehnatkashlariga va bolalariga fidokorona mehnati uchun"*. Yodgorlik atrofi yulka plitalari bilan qoplangan.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* Skulptura trujenikam tila i detyam voyni 
* V Nijnekamske ko Dnyu Pobedi ustanovyat pamyatnik „Trujenikam tila i detyam voyni“ za 4,7 mln rubley 
* V Nijnekamske rekonstruirovali ploщad Pobedi s 35-letney istoriey
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi, Mendeleyevsk

**Front orti mehnatkashlari va urush bolalari** **yodgorligi (toʻliq nomi Front orti mehnatkashlari, urush bevalari va bolalariga** **yodgorlik**) ― Tatariston Respublikasining Mendeleyevsk shahridagi yodgorlikdir.

Taxminan uch metr balandlikdagi yodgorlik 2018-yilning iyun oyida ochilgan boʻlib, shahar markazidagi Qahramonlar xiyoboniga oʻrnatilgan.

Ochilish marosimida faxriy mehmonlar — urush faxriylari va bolalari ishtirok etishdi. Tadbirda Mendeleyevskiy oblasti rahbari Valeriy Chershintsev ishtirok etdi.

Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushida gʻalaba qozonish yoʻlida tinimsiz mehnat qilgan qishloq mehnatkashlari, oʻsmirlar va keksalarga shahar va viloyat ahlining ehtiromiga aylandi. Uning qurilishi uchun aholining birgalikdagi saʼy-harakatlari bilan 700 ming rubldan ortiq mablagʻ yigʻilgan. Bunday yodgorlikni oʻrnatish gʻoyasi 2017-yilda mahalliy urush va mehnat faxriylari kengashi tashabbusi bilan paydo boʻlgan edi.

Toʻq jigarrang granit plitalar bilan bezatilgan poydevorda haykaltaroshlik guruhi joylashgan: oʻroq tutgan ayol, asbob-uskuna tutgan keksa kishi va qoʻlida oziq-ovqat savatini ushlab turgan yalangoyoq bolakay. Poydevorning old tomonida ikkita yodgorlik lavhasi joylashgan boʻlib, ularda rus va tatar tillarida shunday yozilgan: *"Urush orti mehnatkashlariga, bevalariga, urush bolalariga".* Yodgorlik muallifi Naberejniye Chelnilik rassom Vadim Ixsanovdir.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* V Mendeleevske otkrili monument trujenikam tila i detyam voyni
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi, Ulan-Ude

**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi** — Buryatiya Respublikasining Ulan-Ude shahridagi yodgorlik.

Yodgorlik 2020-yil may oyida Ulan-Udening Jeleznodorojniy tumanidagi Shon-sharaf maydonida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari Moskvadagi „M. B. Grekov nomidagi harbiy rassomlar studiyasi“ning ijodiy jamoasidir. Haykaltarosh Aleksey Chebanenko Ulan-Ude maʼmuriyatining arxitektura va shaharsozlik qoʻmitasi tomonidan 2019-yilda oʻtkazilgan yodgorlikning eng yaxshi varianti uchun ochiq tanlov gʻolibi boʻldi. Uni tayyorlash boʻyicha barcha ishlar haykaltarosh ustaxonasida amalga oshirildi. Quyma bronza haykal Moskvadan Buryatiya poytaxtiga maxsus transportda yetkazildi.

Yodgorlik kompozitsion jihatdan toʻrtta bronza figuradan iborat: samolyot vintini yasayotgan erkak va oʻgʻil bola, shuningdek, xaskashli ayol va bir qoʻlida bogʻlamni ushlab, ikkinchi qoʻli bilan qoʻyni erkalayotgan qizaloq. Ularning barchasi front ortida mehnat qilgan kattalar va bolalarning matonat, jasorat va fidoyiligi timsolidir. Orqa planda markazda stela joylashgan boʻlib, uning tagida Buryat ASSR gerbining elementi tasvirlangan, tepasida esa Vatan urushi ordeni va Gʻalaba bayrogʻi bor. Stelaning markazida, yodgorlik lavhasi shaklidagi tokchada: „Front orti mehnatkashlari va urush farzandlari uchun yodgorlik“ degan yozuv bor.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* V Ulan-Ude na ploщadi Slavi ustanovyat pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni
* V Ulan-Ude otkrili pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi, Chistopol

**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari [[Monument|yodgorligi]]** — Tatariston Respublikasining Chistopol shahridagi yodgorlik.

## Tarixi
Yodgorlik 2015-yil 1-mayda ochilgan va Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 70-yilligiga bagʻishlangan. U Chistopol shahrining markazida joylashgan va Qahramonlar xiyobonidagi yodgorlik majmuasining bir qismidir. Yodgorlikni oʻrnatish uchun taxminan 4 million rubl kerak boʻldi — mablagʻning yarmi mahalliy byudjetdan ajratildi, qolgan qismi oddiy aholi va shahar korxonalari xodimlari tomonidan yigʻildi.

Yodgorlikning ochilish marosimida „Yagona Rossiya“ partiyasi mahalliy boʻlimi kotibi va Chistopol shahar okrugi ijroiya qoʻmitasi rahbari — Dmitriy Ivanov, Rossiya Federal Majlis Federatsiya Kengashi aʼzosi - Ildus Axmetzyanov, Tatariston Respublikasi Davlat kengashi deputati — Rafil Nugumanov, shuningdek, front ishchilari — Galina Kuznetsova, Pyotr Tutaev va Aleksandr Vorobyovlar ishtirok etdi. Asosiy tabrik soʻzini Dmitriy Ivanov aytdi, u, xususan, shunday dedi:
*Bugun siz va bizda tantanali kun, biz urushning barcha qiyinchiliklarini nozik yelkalarida koʻtargan front mehnatkashlari va urush farzandlarining jasoratiga bagʻishlangan yodgorlikni ochamiz. Ushbu yodgorlikni yaratishda barcha chistopolliklar va yurtdoshlar oʻz hissalarini qoʻshdilar va barchangizga katta rahmat aytmoqchiman.*


## Tavsifi
Silumin haykallar guruhi past beton poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, u uchta figuradan iborat: oʻtirgan chol, uning yonida turgan ayol va frontdan kelgan xatni oʻqiyotgan bola. Yodgorlik orqasida yoʻlka plitalari yotqizilgan platformada stela oʻrnatildi, uning markazida nurlari ajralib turadigan yulduzning barelyefi, shuningdek, front va front ortining birligini ifodalovchi bolgʻa va oʻroq joylashgan. Barelyefning chap tomonida: *"Front orti mehnatkashlariga Chistopol oʻlkasining sodiq oʻgʻil-qizlariga minnatdor avlodlardan"* degan yozuv, oʻng tomonida *"Oʻsha qahramonlik davrlarining xotirasi esa avlodlarda saqlanib qolsin. Sovet front orti mehnatkashlariga — boshimiz yerga tekkuncha taʼzimdamiz!" yozuvi tushirilgan*.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* Posvyaщenie trujenikam tila 
* V Chistopole otkrili pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni
* V Chistopole torjestvenno otkrili pamyatnik trujenikam tila
Turgenev haykali, Oryol temir yoʻl vokzali

**I.** **S.** **Turgenev haykali** — rus yozuvchisi, rus adabiyoti klassigi I. S. Turgenevning temir yoʻl vokzali maydonidagi haykali.

## Tavsifi

Rossiyadagi eng mashhur  biri Turgenev qurol va it bilan markaziy polosaning koʻplab viloyatlarini piyoda kezdi. Bu sevimli mashgʻulotiga 12 yoshidan boshlab, hayotining qirq yildan koʻproq vaqtini bagʻishladi. Oryollik rassom va haykaltarosh L. I. Kurnakov ovchi Turgenevga haykal yasadi. Haykal oq beton, marmar uvoqlari va kulrang granitdan yasalgan. Yodgorlik ikki nusxada yaratilgan. Ulardan biri 1958-yilda Oryol stansiyasining temir yoʻl vokzalidagi maydonga oʻrnatilgan, ikkinchisi (saqlanmagan) — Msensk shahrida.

## Manbalar

## Havolalar

*
Turk jangchilari yodgorligi

**Turk jangchilari yodgorligi** — 1918-yilda Boku shahrini ozod qilish uchun halok boʻlgan turk askarlariga yodgorlik.

## Tarixi
Turk generali Nuri posho qoʻmondonligidagi Kavkaz islom armiyasi va Ozarbayjon Demokratik Respublikasi qurolli tuzilmalari bir tomondan, Boku kommunasi (Markaziy Kaspiy diktaturasi) qurolli tuzilmalari va general Lionel Denstervil qoʻmondonligi ostidagi britan ekspeditsiya korpusi ikkinchi tomondan olib borgan Boku uchun jang 1918-yil sentabr oyida boʻlib oʻtgan. Harbiy harakatlar natijasida Britaniya qoʻshinlari va Markaziy Kaspiy diktaturasi ODR poytaxtiga aylangan Bokuni tark etishga majbur boʻldi.

Natijada 2000 ga yaqin turk askari halok boʻldi.

## Yodgorlik
Yodgorlik Shahidlar xiyoboni yonida joylashgan boʻlib, u ommaviy qabr, stela va masjiddan iborat. Qurilish 1999-yil 24-iyunda boshlangan, ochilish marosimi 2000-yil 9-aprelda boʻlib oʻtgan, unda Ozarbayjon Prezidenti Haydar Aliyev va Turkiya Prezidenti Sulaymon Demirel ishtirok etgan.

## Yana qarang

* Boku uchun jang (1918)
* Shahidlar masjidi
* "Mangu olov" monumenti

## Manbalar
Kavn

**Kavn** () — Kichik Osiyodagi Kavn shahrining afsonaviy asoschisi, Miletning oʻgʻli. Biblidaning egizak ukasi.

## Biografiya
Ayniqsa, uning singlisi Biblidaning Kavnga boʻlgan jinoiy sevgisi haqidagi Ovidiy hikoya qiladi. Singlisi Biblida uni sevib qoldi va uning his-tuygʻularini aytadi, lekin u uni rad etib, boshqa yurtga qochib ketdi va Kavn shaharga asos soldi.

Nikenetga koʻra, aksincha Kavn singlisini umidsiz sevib qolgan va oʻz tugʻilgan joylaridan Likiyaga qochib ketgan (oʻz ehtirosini oshkor qilmaslik uchun) va u yerda Kavn shahriga asos solgan. Biblida iztirobga tushib, oʻz joniga qasd qildi. Boshqa bir baʼzi maʼlumotlarga koʻra esa, u Likiya bilan chegaradosh Kariyada oʻz nomidagi shaharga asos solgan. Keyinchalik Foroneyaning oʻgʻli Lirk Kavnning qiziga uylangan.

Qadimda odamlar orasi „Kavn sevgisi“ iborasi bor ishlatilgan, bu jinoiy yoki gʻayritabiiy jinsiy xohish-istak deb ataladi.

Panopolitanlik Nonnning soʻzlariga koʻra, Kavn Dionisning hind yurishidagi kariya qoʻmondoni Miletning ukasi edi.

## Manbalar
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi, Oktyabrskiy

**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi** — Boshqirdiston Respublikasi, Oktabrskiy shahridagi yodgorlik.

## Tarixi
2016-yil 4-sentabr kuni Oktabrskiy shahridagi Gʻalaba bogʻida, „Askarlar tafakkuri“ yodgorlik majmuasi yonida front mehnatkashlari va urush bolalari xotirasiga bagʻishlangan haykal ochildi. U Ikkinchi jahon urushi tugaganining 71-yilligiga toʻgʻri keldi. Ushbu voqea bilan shahar aholisini tantanali tadbirda ishtirok etgan Boshqirdiston rahbari Rustem Xamitov tabrikladi va shahar faxriy fuqarosi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni Layla Mardanshina bilan birgalikda haykalni ochdi. Shu bilan birga, respublika rahbari yana bir sharafli vazifani bajardi — u 1945-yil 16-mayda mukofotga taqdim etilgan Ulugʻ Vatan urushi faxriysi Aleksey Vasilyevich Kuptsovni  Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirladi.

Boʻlajak yodgorlikning poydevori 2015-yil 7-mayda qoʻyildi, shundan soʻng uni qurishga mablagʻ toʻplash uchun „Xalq yodgorligi“ aksiyasi eʼlon qilindi — shahar fuqarolari va korxonalaridan 4 million rubldan ortiq mablagʻ toʻplandi.

## Tavsifi
Yodgorlik mualliflari metall rassomi Sobir Nosirov va haykaltarosh Vyacheslav Kuznetsov edi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi don boshoqlarni koʻtarib yurgan ayol va bolaning siymolarini aks ettiradi, ularning tepasida shahar ramzi boʻlgan sunʼiy neft favvorasi (Oktabrskiy shahri gerbi va bayrogʻida tasvirlangan). Haykallar guruhi Nijniy Tagil badiiy quyish zavodida bronzadan yasalgan.

Yodgorlik granit plitalar bilan bezatilgan postamentga oʻrnatildi. Postamentnig old tomonida *"1941-1945-YILLARDAGI URUSH MEHNATKASHLARI VA BOLALARIGA"* degan yozuv bor.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* V oktabrskom sostoyalos otkritie pamyatnika trujenikam tila i detyam voyni
Urush orti mehnatkashlari va urush bolalariga yodgorlik, Tomsk

**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalariga yodgorlik** (**"Urush ortida gʻalaba qozongan ayol va oʻsmir"**) — Tomsk shahridagi yodgorlik.

Yodgorlik 2014-yil 4-oktabrda shaharning Novosobornaya maydonida Gʻalaba xiyobonida (2005-yilda paydo boʻlgan) ochilgan. Tantanali marosimda: Tomsk viloyati gubernatorining oʻrinbosari — Anatoliy Rojkov, Tomsk meri — Ivan Klyayn, shahar dumasi raisi — Sergey Ilinix, shuningdek, faxriylar, urush bolalari va front orti mehnatkashlari ishtirok etdilar. Ushbu yodgorlik Tomsk Gʻalaba xiyobonining kompozitsion yakuniga aylandi.

Tomskda yashovchi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi va jamoat arbobi Porfiriy Glazirin yodgorlikni oʻrnatish gʻoyasini 2012-yilda ishlab chiqqan. Uning taklifi shahar dumasi deputatlari va Tomsk faxriylari orasida aks-sado berdi. Hammasi boʻlib, yodgorlikni yaratish Tomsk aholisi tomonidan yigʻilgan pulni hisobga olgan holda  rublga tushdi. Tomskliklar ham yodgorlik mualliflari boʻlishdi: rassom — Dmitriy Jeltov, haykaltarosh — Vladimir Romanov va quyuvchi — Maksim Petrov.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasida qoʻlida snaryad tutgan ayol va bu snaryadlarni unga berib turgan oʻsmir tasvirlangan. Yogʻoch quti ustida turgan bola frontga ketgan erkaklar oʻrniga front ortida yosh bolalar ishlaganini bildiradi.

Yodgorlik jigarrang granit plitalar bilan bezatilgan postament ustida joylashgan boʻlib, umumiy balandligi 3,5 metrni tashkil qiladi. Postamentnig old tomonida memorial lavha oʻrnatilgan: *"Front ortida Gʻalaba qozongan ayol va oʻsmirga. 1941-1945"*.

## Manbalar

## Havolalar

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* Eskiz pamyatnika trujenikam tila i mesto ego razmeщeniya soglasovani
* Pamyatnik trujenikam tila otkroyut na Novosobornoy v subbotu
* Pamyatnik jenщinam i podrostkam, kovavshim pobedu v Velikoy Otechestvennoy voyne v tilu
Ubashi-xon haykali

**Ubashi-xon haykali** — Elista shahrida (Qalmogʻiston) Lenin koʻchasi va Ostap Bender prospekti kesishmasida joylashgan yodgorlik. Oxirgi qalmiq xoni Ubashiga bagʻishlanadi.

## Tarixi
Ubashixon haykali haykaltaroshlar Nyamdorj Buyan va Norovsambuu Baatartsog ishlagan Bulgan (Moʻgʻuliston) shahrida joylashgan yodgorlikning aniq nusxasi. Ubashixon haykali Elistaga moʻgʻulistonlik Torgoutlarni birlashtirgan „Torgon Nutag“ klubi aʼzolari tomonidan taqdim etilgan.

2012-yil 9-iyunda haykal Elistaga yetkaziladi. Shahar hokimiyati yodgorlikni joylashtirishning turli variantlarini koʻrib chiqdi: Lenin koʻchasidagi Favqulodda vaziyatlar vazirligi binosi yonidagi maydon, City Chess yaqinidagi „Oktabr“ konsert zali binosi oldi, Qalmogʻiston Milliy muzeyi yaqinidagi maydon. Natijada yodgorlik 2012-yil noyabr oyi boshida aholi siyrak joyda, deyarli shahar chekkasida, „Odn“ (Yulduz) zavodiga kiraverishdagi sanoat hududida oʻrnatildi.

2012-yil 22-noyabrda Ubashixon haykalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi.

## Tavsifi
Yodgorlikning balandligi 4,39 metrni tashkil qiladi. Haykal balandligi 3,4 metr boʻlgan postamentga oʻrnatilgan.

## Galereya
## Manbalar
Shokir Mo‘minov

**Shokir Mo'minov** (1983-yil 17-fevral, Surxondaryo viloyati, Denov tumani, Oʻzbekiston) — oʻzbek dzyudochisi, 73&nbsp;kg va 81&nbsp;kg vazn toifasida ishtirok etuvchi, Oʻzbekiston terma jamoasi a’zosi. 2008-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, dzyudo boʻyicha Osiyo oʻyinlari va Osiyo chempionati sovrindori.

## Sport faoliyati
Shokir Moʻminov 2003-yili Chedjuda (Janubiy Koreya) dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 73&nbsp;kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritadi. U 2006-yilda Dohadagi (Qatar) Yozgi Osiyo oʻyinlarida 73&nbsp;kg gacha vazn toifasida yarim finalda koreyalik dzyudochi Li Von Xiga yutqazib qoʻyib, ammo bronza medali uchun bahsda qozogʻistonlik Aydar Kabimollayevni magʻlub etishga muvaffaq boʻlgan. 2007-yilda Quvaytdagi dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida qit’amizning ikkinchi bronza medalini qoʻlga kiritadi.

Moʻminov 2008-yilda Pekindagi (Xitoy) Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 73&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida chexiyalik dzyudochi Yaromira Jezek ustidan birinchi bosqichda gʻalaba qozondi, ammo keyingi bosqichda jahon chempioni Van Ki Chunga imkoniyatni boy berdi. Soʻng tasalli raundda qozogʻistonlik Rinat Ibragimovni yenggan boʻlsa, keyin braziliyalik Leandr Gilyerga imkoniyatni boy berdi.

U 2009-yilda Tayvan poytaxti Taypeda boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Osiyo chempionatida 81&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida qit’amizning bronza medalini olishga muvaffaq boʻladi. Moʻminov 2010-yilda Guanjoudagi (Xitoy) Yozgi Osiyo oʻyinlarida 81 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida finalda koreyalik Kim Je Bomga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritgan edi. Ammo bellashuvdan soʻng Shokirning doping-testi metilgeksanamin tufayli ijobiy chiqdi, shunda barcha natijalar bekor qilinib, kumush medaldan mahrum qilinadi.

2010-yilda Tunisda dzyudo boʻyicha Gran-pri bosqichida uchinchi oʻrinni qoʻlga kiritadi va shu yili u sportdagi faoliyatini nihoyasiga yetkazadi.

## Manbalar
Delfiya sivillasi

**Delfiya sivillasi** — yunon mifologiyasida Delfidan kelgan afsonaviy folbin ayol, orakul.

## Mifologiya
Delfiya Sivillasi haqidagi maʼlumotlar bizga eramizning II-asrida yozgan yunon geografi Pavsaniyning asarlaridan kelgan. Uning oʻzi u haqida Delfida eshitgan, u yerda sivilla oʻz bashoratlarini qilgan. Uning taʼriflariga koʻra, folbin Troyan urushidan oldingi davrda, yaʼni miloddan avvalgi XI-asrda yashagan. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, uning onasi Poseydonning qizi Lamiya edi.

Zamonaviy tadqiqotchilarning fikriga koʻra, Sivilla delfiy folbin bilan hamkorlik qilmagan va Delfidagi Apollon ibodatxonasining ruhoniysi-folbin Pifiya bilan hech qanday aloqasi yoʻq, lekin u miloddan avvalgi VIII asrda yashagan Pifiyadan oldin boʻlishi mumkin.

Yunon-rim dunyosida Sivilla ismli bir qancha ayol folbinlar va Bakis ismli erkak folbinlar boʻlgan. Eng mashhur sivilla Kumada, eng mashhur bakis esa Beotiyada boʻlgan.

Delfiy sivillasi haqida bir nechta afsonalar mavjud boʻlib, ular haqiqiylik va izchillikka daʼvo qilmaydi. Shunday qilib, Pavsaniy Sivilla „oʻladigan odam va maʼbuda, dengiz mahluqlari va oʻlmas nimfaning qizi“ nikohidan tugʻilgan deb taʼkidlagan. Boshqalar uni Apollonning singlisi yoki qizi deb yozishgan. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, folbin ayol hali Troya urushi boshlanishidan oldin Troadadan Delfiga „ukasi Apollon bilan gʻazablanib“ kelgan, Samosda bir muddat qolib, Klaros va Delosga tashrif buyurgan va toʻqqiz avlod odamlardan omon qolib Troadada vafot etgan. Uning oʻlimidan soʻng, u haligacha qorongʻu sirlarga burkangan kelajak haqidagi xabarlarni inson qulogʻiga olib borib yuradigan sarguzashtli ovozga aylangani haqida mish-mishlar tarqalgan.

## Manbalar


## Havolalar
* *Norma Lorre Goodrich*. Priestesses. — 1990.
* *Edith Hamilton*. Mythology. — Little, Brown and Company, 1942. ISBN 0-316-34114-2.
* *William Mitford*. The History of Greece. — 1784. — Chapter II: Religion of the Early Greeks.
* *Herbert William Parke*. History of the Delphic Oracle. — 1939.
* *Herbert William Parke*. Sibyls and Sibylline Prophecy. — 1988.
* *[[Павсаний (географ)|Pausanias]]*. Description of Greece / Еd. and translated with commentary by Sir *James Frazer*. — 1913. — Vol. 5.
* *David Stone Potter*. Prophecy and history in the crisis of the Roman Empire: a historical commentary on the Thirteenth Sibylline Oracle. — 1990. — Chapter 3.
* *Martin Litchfield West*. The Orphic Poems. — 1983. — P. 147.
Grechka sho‘rva

**Grechka shoʻrva** — Ukraina va Belorussiya oshxonasining anʼanaviy taomi, u goʻshtli bulyonda yoki mol goʻshti yoki choʻchqa goʻshtidan suyakli bulyonda, grechka qoʻshib pishirilgan shoʻrva.

Belorussiya oshxonasida grechka shoʻrvasiga sut qoʻshilgan va „oqartirilgan ovqat“ deb nomlangan. Belorussiyadagi sigirlar kam sut berganligi sababli, bunday ovqat asosan yozda, „sut mavsumi“ paytida tayyorlangan. Grechka shoʻrva kasalxonalar va shifoxonalar, dala oshxonalarida tayyorlanadi.

## Tayyorlash usuli
Bulyon choʻchqaning toʻsh goʻshti, piyoz va dafna yaprogʻidan tayyorlanadi. Bulyon tayyor boʻlgach, grechka yormasi qoʻshiladi. Keyin kartoshka. Bulyon tayyorlanayotganda, sabzavotlar: piyoz va sabzi oʻsimlik yogʻida qovuriladi. Koʻkatlar — shivit va petrushka alohida toʻgʻraladi. Qaynatish tugashidan oldin shoʻrvaga sarimsoq va qora murch qoʻshiladi. Qovurilgan sabzavotlar va koʻkatlar, tabga koʻra tuz qoʻshiladi.

Grechka shoʻrvani goʻshtsiz vegetarian variantda ham pishirilishi mumkin, masalan, pomidor yoki pilakchalar bilan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Nayzali hujum yodgorligi

**Nayzali hujum** **yodgorligi** — Birinchi jahon urushi boshlanganining 100-yilligida Gusev shahrida bu urushda halok bo‘lgan rus askarlari va ofitserlari xotirasiga bag‘ishlab o‘rnatilgan yodgorlik.

## Yodgorlik haqida
Yodgorlik 1914-yil 20-avgustda Gumbinnen jangida halok bo‘lgan rus askarlari va ofitserlari xotirasiga bag‘ishlangan. U Rossiya harbiy-tarixiy jamiyati va Kaliningrad viloyati maʼmuriyati tashabbusi bilan o‘rnatilgan. Yodgorlikka tutash hududni obodonlashtirish ishlari mahalliy hokimiyat tomonidan amalga oshirildi. Yodgorlik loyihasining muallifi mashhur haykaltarosh Vladimir Surovtsev bo‘lgan. Yodgorlik rus askarining miltiqqa nayza bilan mahkamlangan holda dushman pozitsiyalari tomon yugurayotgan haykali.

O‘rnatish joyi sifatida Kaliningrad viloyatining Gusev shahri (sobiq Gumbinnen) tanlangan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 2014-yil 24-avgust kuni bo‘lib o‘tdi. Ochilish marosimida Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vaziri, Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati raisi Vladimir Medinskiy, shahar hokimiyati vakillari, Polsha va Germaniya konsulliklari, shuningdek, fuqarolar ishtirok etdi.

## Manbalar
Kadru

**Kadru** (sanskr. Kadrû — „qora-sariq“) — hind mifologiyasida Dakshaning qizi va Kashyapaning oʻn uchta xotinidan biri, nagilarning onasi, ulardan eng mashhurlari Shesha va Vasuki (ilonlar qiroli, ular xudolar uchun arqon sifatida xizmat qilgan, ulardan Mandara togʻini ushlashda va Sut okeanini chayqatishda foydalanilgan). Kadru haqidagi asosiy maʼlumot manbai „Vishnu-Purana“ hisoblanadi.

## Manbalar
Bekeoffe

**Bekeoffe** () — Germaniya bilan chegarada joylashgan Fransiyaning Elzas mintaqasiga xos boʻlgan, ragu yoki styuga oʻxshash taom. Baeckeoffe Alzas lahjasida „novvoy pechi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu kechqurunga elzasning oq vinosi va qora archa mevalarida marinadlangan va pechda sekin, sopol pishirish idishida non xamiri bilan yopilib pishirilgan toʻgʻralgan kartoshka, piyoz, qoʻy goʻshti, mol goʻshti va choʻchqa goʻshti aralashmasi. Piyoz, timyan, petrushka, sarimsoq, sabzi va mayoran — taʼm va rang berish uchun keng ishlatiladigan boshqa ingredientlar.

Elzasliklar koʻpincha bu taomni Rojdestvo kabi maxsus bayramlarda yeyishadi.

## Tarixi
Bekkoffe bu Shabbat uchun qadimgi yahudiylarning anʼanaviy taomi boʻlgan cholntdan ilhomlangan taom degan fikr bor. Juma kuni kechqurundan shanba oqshomiga qadar olovdan foydalanish maʼnaviy taqiqlanganligi sababli, yahudiylar shanba kuni uchun juma kuni tushda ovqat tayyorlashlari, soʻngra taomni shanba kuni tushgacha duxovkada saqlaydigan novvoyga berishlari kerak.

Anʼanaga koʻra, ayollar bekkoffeni shanba oqshomida tayyorlaganlar va ular bir vaqtlar ushbu mintaqaga xos boʻlgan davomiy lyuteran cherkovining xizmatlarida qatnashayotganlarida taomni yakshanba kuni asta-sekin soviyotgan pechda pishirish uchun novvoyga qoldirganlar. Nonvoy xamirdan „arqon“ olib, uni katta, ogʻir sopol idishning chetiga qoʻyib, soʻng tuvakni mahkam yopadi. Bu namlikni va ichidagi barcha iforni saqlab qolgan. Cherkovdan qaytayotib, ayollar ragu va nonni olib ketishgan. Bu qatʼiy lyuteran shanba qoidalariga rioya qilgan elzasliklar uchun qulay boʻlgan. Ritualning bir qismi xamirdan tayyorlangan arqondan (taglikdan) hosil boʻlgan qobiqni yoʻq qilish.

Ushbu taomning paydo boʻlishi tarixining yana bir versiyasi shundaki, Elzasdagi ayollar dushanba kunlari kir yuvishgan va shuning uchun pishirishga vaqtlari yoʻq edi. Dushanba kuni ertalab kastryulkalarni novvoyxonaga topshirishgan va kir yuvishgan. Bolalar maktabdan uyga qaytayotganda, nonvoydan qozonni olib, uyiga olib ketishgan. Hikoyaning ushbu versiyasi haqiqatga yaqinroq boʻlishi mumkin, chunki novvoyxonalar koʻpincha yakshanba kunlari yopilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Charles Sinclair. baeckoffe // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 47. — 632 p. — .
Arishta

**Arishta** () ― oʻziga xos qoʻlbola lapsha turi, undan palov tayyorlanadi, shoʻrva tayyorlash uchun ishlatiladi. **Rshta** deb yozilishi uchraydi. Ism forscha *reshte* () soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, bu „iplar“ yoki „chiziqlar“ degan maʼnoni anglatadi. Eron oshxonasining lapshasidan farqli oʻlaroq, ular kapellini kabi mayda uchramaydi. Shunga oʻxshash retseptga ega boʻlgan lapsha koʻp xalqlarning oshxonalarida, nomi oʻxshash lapsha esa turk () *kesme, erishte* va Ozarbayjon () *erishte* oshxonalarida uchraydi, lekin ikkinchisidan farqli oʻlaroq, arishta uchun xamir tayyorlashda sut ishlatilmaydi.

U sanoatda ham ishlab chiqarilishi mumkin. Arishta un, suv va tuzda tayyorlanadi va bunda ancha qattiq xamir boʻlishi kerak. Har bir boʻlakni lavash kabi qalinligi 1,5 mm qilib yoyish, rulet qilib oʻrash, keyin mayda boʻlaklarga kesish (ehtimol, maxsus joʻva bilan) va quritish kerak. Quritilgan arishta quruq tovada pushti-oltin ranggacha qizartirib pishiriladi. Roʻza taomi sifatida tuxumsiz variant ham uchraydi. Arishta uchun klassik podliva eritilgan sariyogʻ, matsun va sarimsoq.

Ikki xil arishta mavjud: tushlik va shirinlik uchun. Shirin arishtadan xolva tayyorlanadi.

## Manbalar



## Havolalar
* Армянская кухня: сегодня, завтра, вчера.
Afg‘on pechenyesi

**Afgʻon pechenyesi** — un, sariyogʻ, makkajoʻxori yormalari, shakar va kakao kukunidan tayyorlangan, shokoladli glazur va yarim yongʻoq bilan qoplangan anʼanaviy Yangi Zelandiya pechenyesi. Retseptda sariyogʻ koʻp, shakar esa nisbatan past miqdorda boʻlib, unda yumshatgich yoʻq, bu unga yumshoq, quyuq va makkajoʻxori yormali boy tekstura beradi. Yogʻ miqdorining yuqoriligi unga yumshoq konsistensiya beradi, glazurning shirinligi shakar kamligi va kakao achchiqligini oʻrnini qoplaydi. Retseptning kelib chiqishi Yangi Zelandiya, ammo bu nom, ehtimol, „Afgʻoncha jigarrang“ rangi () nomidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Ushbu nom ostida retsept Yangi Zelandiyaning mashhur „Edmonds Cookery Book“ pazandachilik kitobining koʻplab nashrlarida paydo boʻldi.

## Manbalar
Shchetsin filarmoniyasi

**Shetsin filarmoniyasi** (rasman **Mechislav Karlovich** **nomidagi filarmoniya**, ) — Polshaning Shetsin shahrida joylashgan madaniy muassasa.

## Tarixi
Filarmoniya 1948-yilda tashkil topgan. 1948-yil 25-oktabrda u yerda dirijyor Felitsian Lasota rahbarligidagi birinchi konsert boʻlib oʻtdi. 1958-yilda filarmoniyaga Polshaning mashhur klassik bastakori Mechislav Karlovich (1876-1909) nomi berildi. 2014-yilgacha filarmoniya Armiya Krayova maydonidagi shahar maʼmuriyatining vakolatxonasida joylashgan edi.

2014-yil 14-sentabr kuni Malopolska koʻchasi, 48-uy, Birdamlik maydoni yonidagi yangi Filarmoniya binosi ochildi. U Barselonadagi *Barozzi Veiga* studiyasi tomonidan loyihalashtirilgan.

## Arxitektura
Yangi Filarmoniya binosi 13 000 kvadrat metr maydonni egallaydi va 1000 oʻrinli asosiy konsert zali, 200 tomoshabinga moʻljallangan kichik zal va bir nechta konferentiya zallarni oʻz ichiga oladi. Filarmoniyaning oʻziga xos shakli va yarim shaffof shisha fasadi muz obrazlari bilan bogʻliq assotsiatsiyalarni uygʻotadi.

Filarmoniya binosi darhol shaharning yangi ramziga aylandi va arxitektura sohasida koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi, ular orasida *Eurobuild Awards tanlovida* „Yilning meʼmoriy dizayni“ nominatsiyasida birinchi mukofot (2014).

2014-yilda mashhur polshalik bastakor Kshishtof Penderetskiy yangi binoning ochilish marosimi uchun maxsus tantanali asar yozdi, uni Shetsin filarmoniya orkestri ijro etdi.

2015-yilda filarmoniya binosi Yevropa Ittifoqining zamonaviy arxitektura sohasidagi mukofotiga sazovor boʻldi.

## Galereya

Fayl:Szczecin_Philharmonic_Hall_3304.jpg|Birdamlik maydonidan koʻrish
Fayl:Szczecin filharmonia dron (1).jpg|Qushlarning koʻrinishi
Fayl:Szczecin_Philharmonic_Hall_dk3345.jpg|Pruski xold maydonining koʻrinishi
Fayl:Szczecin Filharmonia.jpg|Eski filarmoniya binosi
Fayl:Szczecin filharmonia (1).jpg|Yangi binoning ichki qismi
Fayl:Szczecin filharmonia (3).jpg|Asosiy zal


## Manbalar
Sergey Revin

**Sergey Nikolayevich Revin** (1966-yil 12-yanvarda Moskvada tugʻilgan) rossiyalik kosmonavt. 1996-yilda tanlangan va 1998-yilda kosmik parvozlar boʻyicha tayyorgarlikni tugatgan. U 2012-yil 15-mayda birinchi kosmik parvozini amalga oshirgan va Xalqaro kosmik stansiyada ekipaj aʼzosi boʻlib ishlagan. 2012-yil 17-sentabrda qaytib kelgan.

## Shaxsiy hayot
Revin Irina Setyanova bilan turmush qurgan va 2000-yilda tugʻilgan Yaroslav ismli bir oʻgʻli bor. U turizm, changʻi va suv changʻisi, havo sharlarida uchish, foto va videotasvirga tushishni yaxshi koʻradi.

## Ta'lim
Revin 1989-yilda Moskva elektron texnologiyalar institutini tamomlagan va muhandis-fizik malakasini olgan. U Moskva gumanitar universitetining aspiranturasida tahsil olgan. 2013-yilda pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan.

## Tajriba
O'qishni tugatgandan soʻng Revin 1989-yildan 1993-yilgacha Kaliningraddagi oʻlchash uskunalarini ishlab chiqarish boʻyicha NPO IT tashkilotida muhandis boʻlib ishlagan. 1993-yil 30-avgustdan 1996-yil aprelgacha Sergey Korolev nomidagi NPO-Energiya kompaniyasida muhandis boʻlib ishlagan.

## Kosmonavt faoliyati

1996-yil aprel oyida Revin NPO-Energia kosmonavtlar korpusiga sinov kosmonavt nomzodi sifatida qabul qilindi. 1996-yil apreldan 1998-yil iyungacha u asosiy kosmik tayyorgarlik kursidan oʻtdi. 1998-yil 17-iyunda Idoralararo malaka kengashi unga sinov kosmonavti malakasini berdi.

1998-yil iyulidan 2011-yil yanvarigacha Energia raketa-kosmik korporatsiyasining sinov kosmonavti boʻlgan. 2011-yil yanvar oyidan Gagarin nomidagi kosmonavtlarni tayyorlash markazining sinov kosmonavti. 1998-yil oktabrdan 2011-yil aprelgacha u Xalqaro kosmik stansiya dasturi boʻyicha ixtisoslashgan malaka oshirish kursini oʻtagan. 2011-yil aprel oyidan boshlab Soyuz TMA bort muhandisi va ISS bort muhandisi sifatida ixtisoslashgan ekspeditsiya 29/30 zaxira ekipaj a'zosi sifatida oʻqidi.

2017-yil aprel oyida Revin tibbiy sabablarga koʻra kosmonavtlarni tayyorlash markazidan chetlashtirildi.

### Ekspeditsiya 31/32
Revin ISSning uzoq muddatli ekspeditsiyasi 31/32 missiyalarida parvoz muhandisi sifatida xizmat qilgan. U 2012-yil 15-mayda Soyuz TMA-04M ekipaj aʼzolari Gennadiy Padalka va NASA astronavti Jo Acaba bilan birga Soyuz TMA-04M kosmik kemasida uchirilgan. Revin va uning hamkasblaridan iborat TMA-04M ekipaji 17-may kuni UTC vaqti bilan soat 4:36 da Xalqaro kosmik stansiyaga tutashdi. Revin Padalka va Acaba bilan birgalikda 2012-yil 17-sentabrda Qozogʻistonga qoʻndi. 

## Manbalar
Muslim Magomayev haykali

**Muslim Magomayev haykali** ― Muslim Magomaev maydonida, *Voznesenskiy* va *Yeliseyevskiy koʻchalari* chorrahasida, shaharning Presnenskiy tumanida joylashgan.

## Tarix
2009-yilda Muslim Magomaevning oʻlimidan bir yil oʻtib, Moskva shahar Dumasining monumental sanʼat boʻyicha komissiyasi Leontyevskiy koʻchasidagi maydonda unga Moskvada yodgorlik oʻrnatishga qaror qildi. Ish „Krokus International“ YOAJ (hozirgi Crocus Group) tomonidan moliyalashtiriladi, shundan soʻng yodgorlik Moskvaga sovgʻa qilinadi. Yodgorlikni oʻrnatish joyi tasodifan tanlanmagan: u Ozarbayjon elchixonasi yonida, qoʻshiqchi yashagan uyning yonida joylashgan.

2010-yil 3-fevralda Moskvadagi boʻlajak yodgorlik oʻrniga poydevor toshi oʻrnatildi – granit kub, unda quyidagi soʻzlar oʻyilgan:Bu yerda taniqli qoʻshiqchi va musiqachi Muslim Magomayevga haykal oʻrnatiladi.Qurilish marosimida Tamara Sinyavskaya, Yelena Obraztsova, Lyubov Sliska, Krokus International prezidenti Aras Agalarov va Muslim Magomaevning doʻstlari ishtirok etishdi.

Bir yil oʻtgach – 2011-yil 15-sentabr-yodgorlikning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Marosimda Ozarbayjon madaniyat va turizm vaziri (2006-2018) Abulfas Garayev, Yelena Obraztsova, Bedros Kirkorov, Yevgeniy Gerasimov, Yuriy Nikolaev, Tatyana Tarasova va haykaltarosh Aleksandr Rukavishnikov haykali muallifi ishtirok etdi.

Yodgorlik haykaltarosh A. I. Rukavishnikov va meʼmor I. N. Voskresenskiy tomonidan yaratilgan. Yodgorlikni yaratishda qoʻshiqchi Tamara Ilyinichna Sinyavskayaning bevasi ham ishtirok etdi. Uning talabiga binoan Muslim Magomaev yosh boʻlib tasvirlangan – u tinglovchilar tomonidan eslab qolingan boʻlsa-da, Rukavishnikov uni fojiali xafa koʻrinishda tasvirlashni rejalashtirgan. Yodgorlik bronzadan yasalgan va granit poydevorga oʻrnatilgan. Butun kompozitsiya pianino shaklida yasalgan sayqallangan granitdan yasalgan platformada joylashgan. Yodgorlik oldidagi yoʻlakka granit sharlar oʻrnatilgan.

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
* 
## Manbalar

## Havolalar
N.A.Ostrovskiy haykali

**N. A. Ostrovskiy haykali** — Chernigovdagi mahalliy ahamiyatga ega monumental sanʼatning davlat roʻyxatidan olingan yodgorligi.

## Tarix
Xalq deputatlari Chernigov viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasining 17.11.1980-yildagi 551-sonli qarori bilan sovet yozuvchisi N. A. Ostrovskiy haykali deb nomlangan 79 — sonli qoʻriqxona bilan mahalliy ahamiyatga molik monumental sanʼat yodgorligi maqomi berildi.

U „murakkab xavfsizlik zonasida“ joylashgan (11 — sonli maktabning butun hududini-137-sonli mira prospektini, shu jumladan Yelena Belevich oʻqigan uyning tarixiy yodgorligini oʻz ichiga oladi), hududni qurish va foydalanish qoidalariga muvofiq.

Ukraina „Ukraina kommunistik va milliy sotsialistik (natsistlar) totalitar rejimlarini qoralash va ularning ramziyligini targʻib qilishni taqiqlash toʻgʻrisida“ gi qonunga binoan, Ukraina madaniyat vazirligining 04.04.2016-yildagi 200-sonli buyrugʻi (qoʻshimcha 13) „madaniy meros ob’yektlarini Ukraina koʻchmas mulk yodgorliklarining davlat reestriga kiritmaslik toʻgʻrisida“ davlat roʻyxatidan chiqarildi. 2016-yil 23-iyunda N. A. Ostrovskiy haykali demontaj qilindi.

## Tavsif
1974-yilda rus sovet yozuvchisi Nikolay Alekseevich Ostrovskiy sharafiga yodgorlik oʻrnatildi. U 11-sonli maktabga (mira prospekti, 137) kirishning chap tomonida joylashgan boʻlib, uning nomini oldi.

Yodgorlik balandligi 2,2 m boʻlgan toʻrtburchak poydevorga oʻrnatilgan beton byusti edi. haykaltarosh — P. I. Bogomolov.

## Manbalar


## Adabiyotlar
# ПЕРЕЛІК ПАМ’ЯТОК ТА ОБ’ЄКТІВ КУЛЬТУРНОЇ СПАДЩИНИ м. ЧЕРНІГОВА ЗА ВИДОМ АРХІТЕКТУРИ, ІСТОРИЧНИЙ, МОНУМЕНТАЛЬНОГО МИСТЕЦТВА
# ІСТОРИКО-АРХІТЕКТУРНИЙ ОПОРНИЙ ПЛАН м. ЧЕРНІГОВА З ВИЗНАЧЕННЯМ МЕЖ І РЕЖИМІВ ВИКОРИСТАННЯ ЗОН ОХОРОНИ ПАМ’ЯТОК ТА ІСТОРИЧНИХ АРЕАЛІВ (договір від 19.10.2018 р. № 2)
# Чернігівщина: Енциклопедичний довідник, К.: УРЕ і м. М. П. Бажана, 1990. — с. 588 ОСТРОВСЬКОМУ М. О. ПА­М'ЯТНИК
N. G. Krapivinskiy haykali

**N. G. Krapivyanskiyning haykali** — Chernigovdagi mahalliy ahamiyatga molik monumental sanʼatning davlat roʻyxatidan olingan yodgorligi.

## Tarix
Xalq deputatlari Chernigov viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasining 17.11.1980-yildagi 551 — sonli qarori bilan N. G. Krapivyanskiy-fuqarolar urushi qatnashchisi, sovet harbiy arbobi haykali deb nomlangan 76-sonli qoʻriqxona bilan mahalliy ahamiyatga molik monumental sanʼat yodgorligi maqomi berildi.

U hududni qurish va undan foydalanish qoidalariga muvofiq „tarixiy shahar markazi yodgorliklarining keng qamrovli xavfsizlik zonasida“ joylashgan.

2015-yil 17-aprelda vandalizm harakati natijasida Shors va Krapivinskiyning byustlari qahramonlar xiyobonidagi poydevorlardan olib tashlandi; tarixiy muzeyga saqlash uchun koʻchirildi.

Ukraina „Ukraina kommunistik va milliy sotsialistik (natsistlar) totalitar rejimlarini qoralash va ularning ramziyligini targʻib qilishni taqiqlash toʻgʻrisida“ gi qonunga binoan, Ukraina madaniyat vazirligining 04.04.2016-yildagi 200-sonli buyrugʻi (qoʻshimcha 13) „madaniy meros ob’yektlarini Ukrainaning koʻchmas mulk yodgorliklari davlat reestriga kiritmaslik toʻgʻrisida“ davlat roʻyxatidan chiqarildi. Ukraina madaniyat vazirligining 04.04.2016-yildagi 200-sonli buyrugʻi Ukraina koʻchmas mulk yodgorliklarining davlat reestriga kiritilmaydigan ob’yektlar roʻyxatida edi.

## Tavsif
1977-yilda qahramonlar xiyobonida — Lenin koʻchasidagi 17-uyning qarshisida — Sovet harbiy va Davlat arbobi, Chernigov viloyatida tugʻilgan Nikolay Grigoryevich Krapivyanskiy sharafiga yodgorlik oʻrnatildi. 1964-2016 davrida Chernigov koʻchalaridan biri Nikolay Krapivyanskiy sharafiga nomlangan.

Yodgorlik balandligi 1,8 m boʻlgan bronza byusti boʻlib, balandligi 2,9 m boʻlgan sayqallangan qora labradoritning toʻrtburchaklar poydevoriga oʻrnatilgan boʻlib, u keng plitaga suyanadi. Poydevorning old tekisligida „Kropiv’yanskiy Mikola Grigorovich 1889-1948“ yozuvi oʻyilgan, pastki chap uchida „katta faol ishtirokchi viyani, vidatny viiskoviy diach“ yozuvi yozilgan („fuqarolar urushining faol ishtirokchisi, taniqli harbiy rahbar“).

Mualliflar: haykaltarosh-M. P. Korotkevich, meʼmor-Ukraina SSR V. G. Gnezdilovning xizmat koʻrsatgan meʼmori.

## Yana qarang
# Mulk saytidagi uy N. G. Krapivyanskiy (Volodkova qiz)
# 1922-1930-yillarda N. G. Krapivyanskiy vaqti-vaqti bilan boʻlgan uy (Nijin)
# qabr N. G. Krapivyanskiy (Nijin)
## Manbalar

## Adabiyotlar
# PYeRYeLІK PAM’YaTOK TA OB’ЄKTІV KULTURNOЇ SPADЩINI m. ChYeRNІGOVA ZA VIDOM ARXІTYeKTURI, ІSTORIChNIY, MONUMYeNTALNOGO MISTYeTsTVA
# ІSTORIKO-ARXІTYeKTURNIY OPORNIY PLAN m. ChYeRNІGOVA Z VIZNAChYeNNYaM MYeJ І RYeJIMІV VIKORISTANNYa ZON OXORONI PAM’YaTOK TA ІSTORIChNIX ARYeALІV (dogovіr vіd 19.10.2018 r. № 2)
# Chernіgіvщina: Yensiklopedichniy dovіdnik, K.: URYe і m. M. P. Bajana, 1990. — s. 375 KROPIV’YaNSKOGO M. G. PO­GRUDDYa
N.G.Chernishevskiy haykali (Sankt-Peterburg)

**N. G. Chernishevskiy haykali** — 1947-yilda Leningradda (hozirgi Sankt-Peterburg), Chernishevskiy maydonida oʻrnatilgan haykal yodgorligi. Haykaltarosh V. V. Lishev va meʼmor V. I. Yakovlev tomonidan ishlab chiqilgan. Yodgorlik rus faylasufi va yozuvchisi N. G. Chernishevskiyga bagʻishlangan. Yodgorlik federal ahamiyatga ega monumental sanʼat yodgorligi maqomiga ega.

## Tarix
SSSR Markaziy ijroiya qoʻmitasi N. G. Chernishevskiy xotirasini abadiylashtirish uchun 4-yil 1936-apreldagi qaror bilan Leningrad shahar kengashini shaharni qayta qurish nuqtai nazaridan rus maʼrifatparvariga-inqilobchiga yodgorlik qurishni taklif qilishga qaror qildi.

Yodgorlikning eng yaxshi loyihasi uchun Butunittifoq tanlovi 1938-yil kuzida Sovet meʼmorlari Leningrad Ittifoqi bilan birgalikda sanʼat idorasi tomonidan eʼlon qilindi, unga 22 ta loyiha taqdim etildi. 1940-yilda SSSR xalq komissarligining „N. G. Chernishevskiyning xotirasini abadiylashtirish toʻgʻrisida“ gi qaroriga muvofiq tanlov yakunlandi va haykaltarosh V. V. Lishev va meʼmor V. I. Yakovlevning loyihasi birinchi mukofotga sazovor boʻldi. Bronza haykal 1941-yil bahorida Monumentskulptura zavodida quyildi. Taxminan bir vaqtning oʻzida yodgorlik oʻrnatish joyida poydevor qazish ishlari boshlandi, poydevor uchun granit bloklari keltirildi.

Haykaltarosh Lishev N. G. Chernishevskiyning haykali uchun 1941-yil uchun 2-darajali Stalin mukofotiga sazovor boʻldi.

Ulugʻ Vatan urushi boshlangan yodgorlik oʻrnatilishiga toʻsqinlik qildi. Poydevor uchun granit uyalarni qurishda ishlatilgan. Yodgorlikni oʻrnatish ishlarini qayta tiklash toʻgʻrisidagi qaror 1945-yil iyun oyida qabul qilindi. Granit qayta tiklandi. „Monumentskulptura“ zavodida toʻrtta qavat lampalari va harflar yozilgan. Haykalni oʻrnatish „Poʻlat konstruktsiyalar“ ga topshirildi, yodgorlik poydevori marmar bilan qoplangan — hunarmandchilik arxitektura maktabi oʻquvchilari topshirildi. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1947-yil 2-fevralda boʻlib oʻtdi. 1948-yilda yodgorlik oʻrnatilgan Moskva prospektidagi maydon Chernishevskiy nomini oldi.

## Tavsif
Haykaltarosh Chernishevskiyni oʻtirgan holda tasvirlab berdi. Yozuvchining oʻng yelkasida palto, chap qoʻlida yarim yopiq kitob tasvirlangan. Chernishevskiy oʻqishdan uzoqlashib, oldinga oʻylanib qarab turibdi.

Pushti tugallanmagan gangut granitining toʻrtburchak pogʻonali poydevorida bronza harflar bilan yozilgan: „N. G. Chernishevskiy / 1828-1889“yozuvi yozilgan. Piyoda uch bosqichli granit stilobatida yotadi.

Haykalning balandligi 3,8 m, poydevorning balandligi 2,25 m.

## Manbalar
Uzeyir Hajibeyov haykali, Boku

**Uzeyir Hajibeyov haykali** — Bokudagi Davlat konservatoriyasi binosi oldiga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
Yodgorlik 1960-yilda Bokuda hozirgi Shamsi Badalbeyli koʻchasida Ozarbayjon davlat konservatoriyasi binosi oldida oʻrnatilgan. Uzeyir Hajibeyov 1939-1948 yillarda konservatoriya rektori boʻlgan. Bastakor vafotidan keyin konservatoriyaga Hajibeyov nomi berildi. Haykal muallifi Tokay Mammadov, meʼmori Gʻ. Muxtorov.

Yodgorlik bronzadan yasalgan boʻlib, balandligi 2,9 metrni tashkil qiladi.

2014-yilda haykal restavratsiya qilingan.

## Yana qarang

* Uzeyir HajibeyovHajibeyov maydoni
* Uzeyir Hajibeyov uy-muzeyi (Boku)
* Uzeyir Hajibeyov uy-muzeyi (Shusha)

## Manbalar

## Havolalar
N. N. Polikarpov haykali

**N. N. Polikarpov haykali** — Sovet aviatsiya dizayneri, Orel viloyatida tugʻilgan yodgorlik.

## Tavsif
Nikolay Nikolayevich Polikarpov (1892-1944) Orel viloyatining Liven tumani Kalinino qishlogʻida (Georgievskiy) qishloq ruhoniysi oilasida tugʻilgan. Peterburg politexnika institutini tamomlagan. Ikki marta Stalin mukofoti sovrindori, Sotsialistik mehnat qahramoni Polikarpov sovet samolyot qurilishi maktabining asoschilaridan biri.

Yodgorlik „Rodina“ kinoteatri yaqinidagi xuddi shu nomdagi maydonda, shuningdek, uning nomi bilan atalgan Orel davlat universiteti yaqinida joylashgan. Samolyot dizaynerining bronza haykali pushti va qora granit poydevoriga oʻrnatildi, unda soʻzlar oʻyilgan: "Nikolay Nikolaevich Polikarpov. 1892—1944. Samolyot konstruktori, Sotsialistik Mehnat Qahramoni. Polikarpov kursida oʻtiradi va qoʻlida samolyot maketini ushlab turadi, samolyotning rasmlari kursi ostida yotadi. Yodgorlik 1950-yil 6-avgustda tashkil etilgan, ochilishi 1958-yil 30-aprelda boʻlib oʻtgan.

## Manbalar


## Havolalar
* 
*
Yakub Kolas haykali

**Yakub Kolas haykali** — Belarus xalq shoiri Yakub Kolas sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik (Minsk).

## Tarixi
1972-yilda (tavalludining 90-yilligiga bagʻishlab) Yakub Kolas maydonining markaziy qismida Yakub Kolas va uning asarlari qahramonlarining haykallari oʻrnatildi.

## Tavsifi
Minskning yuragidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda bir vaqtlar Komarovskaya deb nomlangan maydon joylashgan. Bir paytlar bu yerda ikki yoʻlning ayrilishi bor edi, ulardan biri Polotsk tomonga, ikkinchisi esa Moskva tomonga olib borardi. Biroz vaqt oʻtgach, maydon nomi oʻzgartirilib, ulugʻ adib — Yakub Kolas nomi bilan atala boshlandi. 16-yil oʻtgach, yozuvchining oʻziga haykal oʻrnatildi.

Yakub Kolas haykali uning 90-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikning kompozitsiyasi uchta haykal guruhidan iborat. Markazda mashhur belarus shoiri Yakub Kolas oʻtiribdi. U oʻychan, boshini qoʻliga tiragan holda va yelkasida palto bilan tasvirlangan. Baʼzilar buni juda katta deb hisoblashadi, chunki haykal balandligi sakkiz metrni tashkil qiladi. Asosiy yodgorlikning ikki tomonida uning adabiy qahramonlari gavdalanadi: Ded Talash va Simon Muzika. Yodgorlik nozik oq qayinlar va koʻk archalar ekilgan kichik maydonda joylashgan boʻlib, shu bois yilning istalgan vaqtida ajoyib koʻrinadi. Yonlarda javdar boshi sifatida uslub berilgan kichik favvoralar mavjud. Bu yerda yoshlar yigʻilib dam olishadi, shahar mehmonlari suratga tushishadi. Kompozitsiya ustida SSSR haykaltaroshi Zair Isaakovich Azgur ishlagan.
Fayl:Belarus-Minsk-Yakub Kolas Square-1.jpg||


## Ansambl mualliflari

* Haykaltarosh Z. Azgur
* Meʼmorlar:
* Y. Gradov
* G. Zaborskiy
* L. Levin.

## Manbalar

## Havolalar

* Pamyatnik Yakubu Kolasu  // „Minsk stariy i noviy“
* Yakub Kolas i ego geroi: v pamyati i v bronze  // Interfaks
Quit Playing Games (with My Heart)

„**Quit Playing Games (with My Heart)**“ () — „Backstreet Boys“ guruhi ijro etgan qoʻshiq. 1996-yilning oktyabrida guruhning xalqaro „Backstreet Boys“ albomining toʻrtinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq Avstriya, Chexiya, Germaniya, Litva va Shveysariya xit-paradlarida birinchi, Britaniyada ikkinchi, Niderlandiyada esa yettinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. „Quit Playing Games (with My Heart)“ qoʻshigʻi 1997-yilning iyunida guruhning AQShdagi ilk albomi — „Backstreet Boys“ albomining ikkinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq AQShning Billboard Hot 100 xit-paradida ikkinchi pogʻonagacha koʻtarilgan, mamlakatda 2 million adadda sotilgan.

Qoʻshiq tanqidchilar tomonidan yaxshi kutib olingan. „AllMusic“ nashri muharriri Stephen Thomas Erlewine () „Quit Playing Games (with My Heart)“ hamda „As Long As You Love Me“ qoʻshiqlari yaxshi aranjirovka qilingan, degan fikrni izhor qilgan. 2020-yilda „Rolling Stone“ jurnali tuzgan „Oʻgʻil bolalar guruhlari aytgan 75 ta eng yaxshi qoʻshiq“ () roʻyxatida „Quit Playing Games (with My Heart)“ qoʻshigʻi 26-oʻrinni egalladi.

Qoʻshiq uchun 1996-yilning 1-iyulida Florida shtatidagi Orlando shahrida klip suratga olingan. Kai Sehr rejissorlik qilgan klipda guruh aʼzolari boʻsh basketbol maydonchasida raqsga tushayotgani va kuylayotgani tasvirlangan. Klipda guruh aʼzolari ustki kiyimlarini yechgani aks etgan sahna majvudligi tufayli MTV telekanali dastlab klipni efirga uzatishda ikkilangan.

## Manbalar

## Havolalar
*
N. S. Leskov haykali

**N. S. Leskov haykali** — Orel viloyatida tugʻilgan rus yozuvchisi haykali.

## Tavsif
Nikolay Semenovich Leskov Orel viloyatining Orel tumani Goroxovo qishlogʻida tugʻilgan. Yaxshi taʼlim olmadi. U Orel, Kiev, Penza, Sankt-Peterburgda yashagan va ishlagan. Hayotning 26-yilida adabiy faoliyat bilan shugʻullangan.

Yodgorlik Orlik daryosi boʻyida, Mixail Arxangelsk (Uspenskiy) sobori yonida, boʻlajak yozuvchi ilgari oʻqigan sobiq Orel gimnaziyasi binosi roʻparasida joylashgan. Leskov bir yarim metrlik ustunlarda beshta bronza haykaltaroshlik guruhi bilan oʻralgan orqa tomoni yumaloq va oʻyilgan detallari boʻlgan skameykada oʻtirgan holda tasvirlangan — yozuvchining „Lefty“, „Tupeyny artist“, „Cathedrals“, „Charmed Wanderer“, „Mtsensk tumanidagi Lady Macbeth“ adabiy asarlarining qahramonlari tasvirlangan. Haykaltaroshlik tarkibi gʻayrioddiy va boʻshliqda yaxshi yoʻnaltirilgan edi. Yodgorlik 1981-yil 11-iyunda, 150-yillik yubiley yilida ochilgan.

## Manbalar


## Havolalar
* 
*