Jorj Rosenkranz

Jorj Rosenkranz ( 1916 –  2019) —  kimyo sohasida  tadqiqotlar olib borgan, Vengriyadan Meksikaga ko‘chib kelgan olimdir. U asosan o‘ziga xos  o‘simlik manbalaridan xomashyolar sifatida foydalangan. Rosenkranz Vengriyada tug‘ilgan, Shveysariyada ta’lim olgan va natsistlardan qochish uchun Amerikaga ko‘chgan, oxir-oqibat umrining oxirigacha Meksikada yashagan.

## Faoliyati
Syntex korporatsiyasida Meksika shahrida Rosenkranz kimyogarlar guruhini tuzdi, bu guruhga dunyoning  yetakchilari, masalan: Karl Djerassi, Luis E. Miramontes va Aleksandro Zaffaroni kirgan. Rosenkranz rahbarligida  dori-darmonlarning ishlab chiqarilishida yutuqlarga erishildi.Rosenkranz 1982-yilda, 65 yoshida, CEO lavozimidan olib tashlandi.

2012-yilda u biotexnologiya sohasiga muhim hissa qo‘shganligi uchun Biotexnologiya Merosi Mukofoti bilan taqdirlandi. 2016-yil avgustida 100 yoshga to‘ldi.

Rosenkranz, shuningdek, American Contract Bridge League (ACBL) Grand Life Master maqomiga ega bo‘lib, 13,000 dan ortiq mukofotlar va 12 NABC unvoniga ega bo‘lgan . 

## Ilmiy Tadqiqotlar
Rosenkranz 1916-yil Budapeshtda, Vengriyada tug‘ilgan, Etel (Weiner) va Bertalan Rosenkranzning o‘g‘li. U Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (ETH Zurich)da kimyo muhandisligi bo‘yicha tahsil olgan va doktorlik darajasini olgan. Uni Nobel mukofoti sohibi Lavoslav Ružička steroid tadqiqotlariga qiziqtirgan. Ammo, Zurichda nasistlarning tarafdorlari faol bo‘lgan. U Ružička Rosenkranz va boshqa yahudiy hamkasblarini himoya qilgan, ammo uning bu ishi hayotigabir qancha xavf soldi. "Biz Ružičkani himoya qilish uchun birgalikda Shveysariyadan chiqishga qaror qildik," Rosenkranzning bu so'zlari 2002-yilda Pan American Health Organization jurnalida bosib chiqildi.

Gormonlarning inson salomatligidagi roli allaqachon ma’lum edi, ammo ularni tekshirish yo‘llari hali aniqlanmagan edi. Jorj Rosenkranzning kimyogar sifatidagi mahorati Emeric Somlo, Vengriya muhojiri, va Syntexdagi doktor Federico Lehmannning e’tiborini tortdi. Ular 1944-yilda kompaniya tashkil etib, Meksikada diosgenin bilan boyitilgan  progesteron gormonini tekshirishga urinishdi. Marka bilan kelishmovchilik yuzaga kelganidan so‘ng, Rosenkranz uning o‘rniga chaqirildi va 1945-yilda Meksika shahriga ko‘chdi.

Yetarlicha to‘liq malakali kimyogarlarni topa olmaganida, Rosenkranz Meksikadan va butun dunyodan tadqiqotchilarni chorladi. U kimyogarlarni tadqiqotchilar va o‘qituvchilar sifatida jalb qilishga muvaffaq bo‘ldi va kimyogarlar uchun trening dasturlarini kengaytirish uchun moliyalashtirishni oldi. U va uning hamkasblari kunduzlari Syntexda ishlashdi, kechalari esa kimyo o‘qitishdi. Rosenkranz shuningdek, Palo-Alto shahridagi Molekulyar Biologiya Institutini tashkil etishda yordam berdi.

Miramontes, Jorj Rosenkranz va Djerassi noresindronni tekshirish  orqali,  homiladorlikni oldini olish vositasi deb isbotlandi. Mayo klinikasi kortizonning samarali  dori ekanligini,  artrit simptomlarini yengillashtirishi mumkinligini aytgan. Ammo, Djerassi ta’kidlashicha, "1951-yilgacha kortizonni olish uchun hayvon safro kislotalaridan boshlanadigan 36 xil kimyoviy o‘zgarishlar jarayoni orqali olingan."  1951-yilda Rosenkranz, Djerassi va ularning hamkasblari kortizonni sintez qilish bo‘yicha maqola taqdim etdilar va Harvard hamda Merckdan kelgan hisobotlarni haftalab ortda qoldirdilar.

Kortizonni muvaffaqiyatli sintez qilib, Syntex tadqiqotchilari progesteronni sintez qilish ustida ishlashni davom ettirdilar. Progesteron ayollarni homiladorlikni oldini olish, shuningdek, bepushtlikni davolash uchun ishlatilgan jinsiy gormon. Besh oy o‘tgach, Rosenkranz va Djerassi rahbarligida norethisterone (norethindrone) sintezining so‘nggi bosqichi muvaffaqiyatli yakunlandi. Syntex dastlab Amerikalik Parke-Davis kompaniyasi bilan norethisterone-ni Norlutin nomi bilan genekologik kasalliklarni davolash uchun bozorga chiqarmoqchi edi, bu ish 1957-yilda FDA tomonidan tasdiqlandi. 

## Manbalar