Kyai Gede masjidi

**Kyai Gede masjidi**, rasmiy nomi **Kotavaringinning jomʼe masjidi** Indoneziyaning Markaziy Kalimantan provinsiyasidagi Gʻarbiy Kotavaringin regensligida joylashgan masjiddir.

## Tarixi
Kyai Gede masjidi (*Kiai Gede* yoki *Kiyai Gede* tarzida ham yoziladi) taxminan 1675-yilda barpo etilgan. *Kyai Gede* nomi (yava tilida „buyuk kyai“) Demak sultoni bilan mojaro ortidan Yavadagi Demak sultonligini tark etgan bir kyaining nomiga ishora qiladi. U Kalimantanning janubiy qismidagi Banjar sultonligiga yetib keladi va u yerda hukmron sulton Mustayn Billoh unga Banjar sultonligini gʻarbga tomon kengaytirishni buyuradi.

Kyai Gede Lamandau daryosining yuqori oqimi boʻylab sayohatni boshlaydi. U hozir Kotavaringin shahri boʻlgan hududdagi bir manzilgohga keladi. Kichik manzilgohni Demangning yetti aka-ukasi boshqarardi. Mahalliy aholi yordami bilan Kyai Gede shahar aholisining muammosini hal qilishga muvaffaq boʻladi va shundan soʻng u hududda qolib, islomni oʻrgata boshlaydi. Keyinchalik qayd etilishicha, Kyai Gede shahzoda Adipati Antakesuma bilan birga Kotavaringinda sultonlik barpo etishga qaror qiladi. Ular birgalikda yangi saltanat uchun kraton/saroy hamda masjid quradilar. Bu masjid 1675-yildan keyin, yaʼni Pangeran Antakusuma oʻz saltanatining yangi rahbari boʻlgan yildan soʻng bunyod etilgani taxmin qilinadi. Kyai Gedening islomni yoyish va Kotavaringin sultonligini barpo etishdagi katta xizmatlari uchun sulton Mustayn Billoh unga *Patih Hamengubumi* va *Adipati Gede Ing Kotavaringing* unvonlari bilan Kotavaringinning regenti (*adipati*) degan martabani beradi.

1951-yilda Kyai Gede masjidi atrofdagi aholi mablagʻlari yordamida qayta taʼmirlandi. Yangi ayvon qoʻshildi, tom yopma taxtachalari tiklandi. 1968-yilda esa minbar tashqarisiga boʻrtib chiqqan qismi ustiga tom qoʻshish orqali taʼmirlandi. Biroq bugun bu tom qoʻshimcha masjidning asl koʻrinishini tiklash uchun olib tashlangan. 1980–1981-yillarda masjidni himoya qilish maqsadida Lamandau daryosining qirgʻogʻi qoplama bilan mustahkamlandi. Masjidning navbatdagi taʼmirlash ishlari 1982–1983 va 1985–1986-yillarda amalga oshirildi.

Bugun Kyai Gede masjidi hanuz mustahkam turibdi va yaxshi saqlangan. Masjidga xizmat koʻrsatish Kotavaringin shahri aholisi tomonidan amalga oshiriladi. Masjid hanuz ibodat joyi, shuningdek, hududda islomiy taʼlim maskani sifatida foydalaniladi.

## Meʼmorchilik
Kyai Gede masjidi yava masjid meʼmorchiligining banjarcha variatsiyasi asosida qurilgan. Banjarcha masjid meʼmorchiligi Demak sultonligi davridagi masjidlar, xususan Demak katta masjidi bilan oʻxshashliklarga ega. Tarix davomida Banjar oʻziga xos meʼmoriy uslubni rivojlantiradi. Banjarcha masjidning asosiy belgilaridan biri — yava masjidlaridagi nisbatan past qiyalikli tomga qaraganda, tepasi tik boʻlgan uch yoki besh qavatli tomdir. Yana bir belgi — yava masjidlarida anʼanaviy unsur boʻlgan *serambi* (tomli ayvon)ning yoʻqligidir. Banjarcha masjid uslubi Gʻarbiy Sumatradagi masjidlarga oʻxshash boʻlib, ehtimol, Malayziya yarimorolidagi boshqa namunalar bilan ham bogʻliq.

Kyai Gede masjidi ulin yogʻochidan qurilgan; bu Indoneziya arxipelagi boʻylab qurilishda ishlatilgan qattiq yogʻoch turidir. Ulin yogʻochi masjidning barcha qismlarida — pol, devorlar, tom karkasi va tom yopma taxtachalarida qoʻllangan. Masjidning asosiy qismi taxminan 15.5 x 15.5 metrli kvadrat shaklida. Masjid  yogʻoch platforma ustida turgan. Kyai Gede masjidi toʻrtta saka guru asosiy ustunlar tayab turgan uch qavatli yogʻoch piramidasimon tom bilan qurilgan. Tomning eng yuqori qavati pastki tom qavatlariga nisbatan tikroq. Masjid tomida tom burchaklarida hamda eng yuqori tom choʻqqisida bargga oʻxshash bezak uchlari mavjud. Masjidning yogʻoch ustunlari yerga qoqib oʻrnatilmagan, balki yogʻoch taglik ustiga qoʻyilgan.

## Yana qarang

* Indoneziyada Islom
* Indoneziyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar