open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sukimi Namiki

**Sukimi Namiki** (; tugʻ. 1998-yil 17-sentyabr, Narita, Chiba Prefecture, Yaponiya) – yaponiyalik bokschi, 51&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida ishtirok etadi, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2018-yilgi Jahon chempionati gʻolibi, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

## Faoliyati
U 2018-yilda Hindistonda ayollar oʻrtasida boʻlib oʻtgan boks Jahon chempionatida 1/2 final jangida qozogʻistonlik bokschi Jayna Shekerbekova bilan ringga tushadi va gʻolib boʻlgan, Jahon chempionatidagi oʻyinini yakunlab, bronza medalini qoʻlga kiritgan. Bu yapon qizining boks boʻyicha xalqaro turnirlardagi birinchi ahamiyatga molik gʻalabasi etgan.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 51&nbsp;kg vazn toifasida yaponiyalik sportchi yarim finalgacha yetib borgan. Musobaqa davomida Uganda, Braziliya va Kolumbiya sportchilari nokautga uchradi. Yarim finalda u Stoyka Krastevaga imkoniyatni boy berib, oʻyinlarning bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Abaete (daryo)

**Abaete** ( — Braziliya janubi-sharqidagi Minas-Jerays) shtatidagi daryo. Daryo San-Gottardo munitsipalitetining gʻarbiy qismidan boshlanadi, keyin shimolga oqib, San-Fransisko daryosiga quyiladi. Abaete daryosining mansabidagi hudud baliqlar uchun muhim urugʻlanish joyidir.

## Geografiyasi
Abaete daryosining uzunligi 270 kilometr, kengligi 61 metrdan 150 metrgacha. Bu baland togʻ daryosi boʻlib, tubi toshli, gil yotqiziqlari uchraydi, koʻp sonli sharsharalari bor. Daryo Minas-Jerays shtatining toʻqqizta munitsipaliteti hududidan oqib oʻtadi:

* San-Gotardu;
* Riu Paranaiba;
* Matutina;
* Arapua;
* Tirus;
* Karmu du Paranaiba;
* Patus di Minas;
* Varjan di Minas;
* San-Gonzalu-du-Abaete.

## Geologiyasi
Olmoslar daryoda birinchi marta 1780-1785-yillarda topilgan. Braziliyada topilgan eng yirik olmoslardan baʼzilari bu yerda topilgan, ammo oʻrta va past sifatli toshlar koʻproq uchraydi. 1791-yilda bir guruh oltin izlovchilat daryoda „Abaete olmosi“ deb nomlanuvchi olmos topgan.

Granat, oltin, iridiy, yashma, osmiy va platinadan tashqari daryo shagʻalida yana 30 ta mineral mavjud. Abaete daryosida joylashgan palladiysiz platina kuchli magnit xususiyatlarga ega va temirga boy.

## Manbalar
Abasilax (Lena irmogʻi)

**Abasilah**  (*eski.* *Abaasilaax, )* – Yoqutistonning Kobyay ulusidagi daryo, Lena daryosining chap irmogʻi.

## Tavsifi
Abasilaxning uzunligi 39&nbsp;km. Daryoning quyilgungacha boʻlgan kengligi 12 metr, chuqurligi 1,2 m, tubi qumli. Umumiy yoʻnalishda gʻarbdan sharqqa qarab, yuqori oqimida janubga bir oz qiyalik bilan oqadi, quyi oqimda shimolga qiyalik ortib boradi. Koʻpgina hududlarda oʻzani ilonizilashadi, ayniqsa, mansabidan oldin yaqqol koʻrinadi. Oqim boʻylab u bir nechta kichik koʻllarni hosil qiladi. Arzigulik irmoqlari yoʻq.

Abasilax Bililyax koʻlidan taxminan 5-6 kilometr sharqdagi botqoqdan boshlanadi, u yerda ikkita yoʻqolib borayotgan manba dengiz sathidan 106 m balandlikda umumiy oʻzanga oqib tushadi. Oʻrmon (tilogʻoch, qurigan daraxt) va butalar orasidan, goh-goh botqoqli. Dyerlardan oʻtadi. Kungkabir irmogʻi orqali taxminan 50 m balandlikda Lenaga quyiladi. Quyilish nuqtasi *Lenaning mansabidan* 1086&nbsp;km uzoqlikda, Vilyuy oʻtish yoʻlidan bir oz pastroqda joylashgan.

## Suv reyestri maʼlumotlari
*Rossiya davlat suv reyestrining* maʼlumotlariga koʻra, u Lena havzasi okrugiga, *Lena daryosining* Vilyuy daryosining quyilish joyidan Djarjan GMSgacha boʻlgan suv xoʻjaligi uchastkasiga, Lena daryosining daryo quyi havzasiga kiradi. Daryo oqimi havzasi – Lena.

Davlat suv reyestridagi obyekt kodi – 18030900112117500001369.

## Manbalar
Babarinka

**Babarinka** (daryoning qadimgi nomi Barim) — Rossiya Federasiyasining Tyumen viloyatidagi kichik daryo, Tura daryosining oʻng irmogʻi. U Tyumen shahridan oqib oʻtib, bir nechta koʻl va havzalarni hosil qiladi.

## Etimologiyasi
Ilgari daryo Barim deb atalgan. 1798-yil xaritasida Barim daryosi sifatida belgilangan.

Tatar tilining baʼzi dialektlarida „barym“ soʻzi „kuch“, „qudrat“ deb tarjima qilingan.

Babarinka koʻchasi va Tyumen shahrining tarixiy tumani daryo nomi bilan nomlangan.

## Geografiyasi
Daryo sobiq Roshchino qoʻrgʻoni (hozirda mikrotuman) hududidan boshlanadi. U Aylanma yoʻl-Yamskaya transport tarmogʻidan oʻtib, Olovyannikov (Kolokolnikov) hovuziga quyiladi. Soʻngra Barnaulskaya koʻchasi ostiga yotqizilgan quvur orqali oqib, katta Tsimlyanskoye koʻliga quyiladi va u yerda oʻz irmogʻi bilan birlashadi. Keyin sharqqa qarab oqadi va u yerda Polevaya koʻchasi oldida toʻgʻondan hosil boʻlgan hovuzga quyiladi. Shundan soʻng Melzavodskoy (Melnichniy) hovuziga quyiladi. Keyinroq u botqoqli pasttekislikka tushib, Kommunistlar koʻchasi ostidan oqib oʻtib, Tura ga quyiladi.

Daryo uzunligi manbasidan (daryoni toʻydiradigan kalitlar) etagigacha boʻlgan uzunligi taxminan 16-20&nbsp;km.

## Irmoqlari
Jarliklarda hosil boʻladigan irmoqlar Babarinka daryosiga quyiladi. Eng yirik irmogʻi daryo bilan birga Tsimlyansk koʻlini hosil qiladi.

## Tarixi

Remezovning eski xaritasida Tyumenka va Babarinka daryolari Tura va Pishma daryolari vodiylari orasidagi botqoqliklar va koʻllardan oziqlanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *A. S. Ivanenko* Novie progulki po Tyumeni — izdatelstvo „Raduga-T“: 2008 g.
Qanotsiz piyoda temirchak

**Qanotsiz piyoda temirchak** () — Catantopinae kenja oilasining toʻgʻri qanotli hasharoti.

## Tavsifi
Erkagining tana uzunligi 17–19&nbsp;mm, urgʻochisiniki 24–30&nbsp;mm. Tanasi qoʻngʻir-malla, sariq va qora naqshli dogʻ va chiziqlari bor. Heiko Bellmann: Der Kosmos Heuschreckenführer. Qanotlari kichik qoʻngʻir plastinkalargacha kichrayadi. Tananing old va pastki qismi sariq rangda.

## Tarqalishi
Rossiya (Yevropa qismi, Sibirning janubi, Buryatiya, Chita oblasti), Yevropa, Shimoliy va Gʻarbiy Qozogʻiston, Shimoliy Moʻgʻuliston.

## Yashash tarzi
Oʻt-oʻlanlarning yashil qismlari bilan oziqlanadi. Urgʻochisi tuxumlarini tuproqqa qoʻyadi. Tuxumxalta uzunligi 9 dan 16&nbsp;mm gacha, qalinligi 4,5 dan 6,5&nbsp;mm gacha boʻlib, 11 tadan 32 tagacha tuxumni oʻz ichiga oladi. Tuxum uzunligi 4,5-5,1&nbsp;mm, qalinligi 1,2-1,5&nbsp;mm.

## Manbalar
Babol (daryo)

**Babol**  (sobiq *Rudhaneye-Babol* ;  — Eron shimolidagi suvga toʻyingan daryo, Mozandaron viloyati hududidan oqib oʻtadi. Elburs togʻlarining Savadkuh shahristonidagi manbadan boshlanib, Babol va Babolser shahristonlari hududidan oqib oʻtadi. Babolser shahrida Kaspiy dengiziga quyiladi  . Daryoning uzunligi 78&nbsp;km.

## Suv omborlari

; Alburs toʻgʻoni

Daryoning manbai va etagi oʻrtasidagi sezilarli farq tufayli daryo va irmoqlarida koʻplab toʻgʻonlar barpo qilingan. Ulardan biri dahiston Lofur oʻrmonlarida joylashgan Alburs toʻgʻoni boʻlib, u Erondagi eng yirik tuproqli toʻgʻon hisoblanadi. Toʻgʻon uzunligi 838 m, balandligi 78 m. Suv ombori sigʻimi 150 mln m³.

Toʻgʻonni qurish boʻyicha dastlabki tayyorgarlik ishlari Pahlaviy davridayoq boshlangan, ammo bu ishlar Islom inqilobi bilan toʻxtab qolgan. Va nihoyat, 1996-yilda (Eron taqvimi boʻyicha 1374-yil) Rafsanjoniy hukumati toʻgʻonni qurishga qaror qildi, lekin toʻgʻon joyini yuqoriga koʻchirdi. Toʻgʻon 2001-yilda ishga tushirilgan (E. taqvimi b.1379-y).

; Shiyade tuproq toʻgʻoni

Babol  shahridan 31–32&nbsp;km janubda, Babolrud daryosining irmoqlari boʻlgan Bazrud va Chalim daryolari boʻyida joylashgan. Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Uzunligi 450 m, balandligi 33 m boʻlgan toʻgʻon 2001-yilda foydalanishga topshirilgan. Maydoni 480 ming m² boʻlgan suv omborida 5 million m³ suv toʻplanadi. Unda koʻpi bilan 8 million m³ suv toʻplash mumkin. Suv ombori 2 ming gektar sholi maydonlarini yil davomida bir xil sugʻorish imkonini beradi
; Sombolrud tuproq toʻgʻoni

Sombolrud toʻgʻoni Shirgoh shahridan 10&nbsp;km gʻarbda Savadkuh shahristonidan oʻtuvchi Sombolrud daryosi boʻyida joylashgan ( , Bobolrudning irmogʻi). Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Toʻgʻon uzunligi 889 m, balandligi 122,5 m  . 2000-yilda foydalanishga topshirilgan. Suv havzasi sigʻimi 250 ming m². Unda 2 100 000 m³ suv toʻplangan. Bu 1100 gektar qishloq xoʻjaligi maydonini yil davomida bir xil sugʻorishni taʼminlaydi  .

## Manbalar
Bagut-Sala

**Bagut-Sala** — Qalmiq Respublikasining Iki-Burul tumanidan oʻtuvchi daryo . Sharin-Salu daryosiga quyiladi. Uzunligi — 12&nbsp;km. Suv havzasining maydoni 57,8&nbsp;km². Gʻarbiy Kaspiy havzasi okrugida joylashgan .

## Fizik-geografik xususiyatlari
Bagut-Sala daryosi Ergeninskiy tepaliklarida, Oran Bulg qoʻrgʻonidan shimolda shu nomdagi soydan boshlanadi. Gʻarbiy Kaspiy havzasining yopiq mintaqasidagi boshqa daryolar singari, Bagut-Sala daryosi oqimining shakllanishida yilning sovuq davrida boʻladigan yogʻingarchilik asosiy rol oʻynaydi. Bahor-yoz davrida sezilarli bugʻlanish tufayli yomgʻir suvlaridan toʻyinish unchalik ham sezilmaydi. Qoidaga koʻra, daryo suvlari bahorgi 30-50 kun ichida oqib oʻtadi, baʼzan bu muddat 10 kungacha qisqaradi

Daryoda ikkita tuproqli toʻgʻon bor.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Qalmoq Respublikasining atlasi, „Shimoliy Kavkaz aerogeodeziya korxonasi“ Federal davlat unitar korxonasi, Pyatigorsk, 2010-yil, 139, 140-betlar.

## Havolalar
* List karti L-38-XV Elista. Masshtab: 1 : 200 000. Ukazat datu vipuska/sostoyaniya mestnosti.
Androfor

**Androfor** (yunonchadan aner — erkak, phero — olib boryapman) — erkak gulning gulkosa pallasi ustidagi changchini koʻtarib turadigan choʻzilgan guldoni. Shuningdek, Ascomycetes boʻlimining baʼzi zamburugʻlarining anteridiyalari hosil boʻladigan shoxchani va anteridiya joylashgan baʼzi suv oʻtlaridagi maxsus tuzilmani (Vaucheria synandra Woronin) belgilash uchun ishlatiladi.

Ikki jinsli gullar uchun androginofor atamasi ishlatiladi.

## Manbalar
Maadim vodiysi

**Maadim vodiysi** () — Marsning eng katta vodiylaridan biri, daryoning quruq oʻzani uzunligi taxminan 700&nbsp;km. Kengligi 20&nbsp;km dan ortiq, chuqurligi baʼzi joylarda 2&nbsp;km ga yetadi. U janubiy pasttekisliklardan boshlanadi, u yerda bir vaqtlar katta koʻllar guruhi boʻlgan deb hisoblanadi (qarang. Eridaniya). U sayyora ekvatori yaqinidagi Gusev kraterigacha boradi.

Maadim vodiysi Marsning erta tarixida oqar suv kesib oʻtishi orqali shakllangan deb hisoblanadi. Vodiy chegaralaridagi baʼzi qisqa, tor kanallar, aftidan, koʻmilib ketgan. Koʻmilish yer osti suvlari togʻ jinslarini qisman eritib, buzib yuborganda sodir boʻladi, ular qoʻporilib, qoldiqlari maydalanadi va eroziya jarayonida olib ketiladi.

„Maadim“ ( — Mars sayyorasining ivritcha atalishi. Vodiy nomi 1973-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.

## Yana qarang

* Mars gidrosferasi
* Mars kanallari

## Manbalar

## Havolalar

* Google Mars xaritasida Maadim vodiysi )
Baddon

**Baddon** (osetincha. Baddon) — Rossiyadagi daryo Shimoliy Osetiyaning Alagir tumanidan oqib oʻtadi. Ardonning oʻng irmogʻi (Terek havzasi).

Uzunligi 11&nbsp;km, suv havzasining maydoni 42&nbsp;km² . Umumiy quyilishi — 1880,1 m, qiyaligi — 170,91 m/km. Badikom darasi boʻylab oqib oʻtadi. Daryo boʻyida qadimgi Bad qishlogʻi joylashgan. Daryoning oʻrta oqimidagi vodiy (asosan chap qirgʻogʻida) yuqori togʻ qayinzor oʻrmondir. Daryo Shimoliy Osetiya davlat qoʻriqxonasi hududidan oqib oʻtadi.

## Nomlanishi
Daryo nomi Bad qishlogʻi (Badovlar qishlogʻi) nomiga borib taqaladi: Bad + Don (osetincha. Don — suv, daryo). *Bad* toponimi qishloq va daryodan tashqari Yuqori Bad togʻi va daryo oqib oʻtadigan Badikom darasi nomlarida ham bor.

## Oqimi
Daryo Tsmiakomxox togʻidan (4128 m) 3,2&nbsp;km sharqdagi muzliklardan boshlanadi. Dastlab ayni muzlikdan oquvchi bir nechta irmoqlar bilan birlashib, shimolga oqadi. Keyinchalik shimoli-gʻarbiy tomonga buriladi. Bad qishlogʻidan bir oz pastroqda, yana shimolga buriladi. Ardon daryosiga, uning oʻng tomonidan, etagidan 58&nbsp;km uzoqlikda, Mizur qishlogʻining yuqori qismiga qarama-qarshi tomondan quyiladi.

## Suv tartibi
Daryoda yozgi toshqin davriga ega boʻlib, bu togʻli hududlarda qor va muzliklarning kuchli erishi bilan bogʻliq.

## Manbalar
Axtir

**Axtir**-Rossiyaning Krasnodar oʻlkasining Abinsk tumanidagi Daryo. Daryo Bondarev tepaligining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Daryoning oʻrta oqimida Axtir qishlogʻi joylashgan. Xabl fermasidan janubi-sharqda Nam Xabl daryosiga quyiladi. Uzunligi 32&nbsp;km, drenaj havzasining maydoni 175&nbsp;km².

## Flora va fauna
Daryoning yuqori qismida eman daraxti, kavkaz joʻka va sharq shoxlari hukmronlik qiladi. Oʻrta oqimda soqolli alder ustunlik qiladi. Pastki oqimlarda tol, aspen va boshqa pakana daraxtlar va butalar oʻsadi.Daryoning suvlarida golavl, peskar, karas vaqti-vaqti bilan alabalık yashaydi. Daryoning quyi oqimida tekislikdagi oʻrmonlarda yovvoyi choʻchqalar ham uchraydi.

## Etimologiya
Axtir gidronimi turkiy Aktura — „oq qal’a“ ga olib keladi, bu yerda ak — „oq“, tura — „qal’a“.Avvalroq, daryo Qumatir deb atalgan, bu yerda kum — „qum“, adir — „togʻ etaklari“ yoki „tepalik“; bu holda gidronim nomi „togʻ etaklari qumi“ kabi koʻrinishga ega boʻladi (turk).

## Manbalar


## Adabiyotlar
* *Трофимов С. А.* Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. Абинск, 2006 г.
Alt fleyta

**Alt fleyta** (; ; ) — flyetaning kam foydalaniladigan turi.

Katta fleytaga nisbatan kvarta yoki kvinta pastroq tovush beradi. Shu sababli, alt fleyta transpozitsiyalanuvchi cholgʻular qatoriga kiradi va sol (in G) yoki fa (in F) sozlarida ishlatiladi. Ovoz diapazoni kichik oktavadagi fa diyez notasidan, uchinchi oktavadagi do diyez notasigacha bo‘ladi. Simfonik orkestrda alt fleytani odatda katta fleytani ijro etuvchi sozanda chaladi. Bunday hollarda cholgʻu asbobi o‘zgartirilishi *muta in* belgisi bilan ko‘rsatiladi.

Cholgʻuning tembri toʻliq, keng, eng katta goʻzallik pastki registrda. Katta fleyta bilan solishtirganda, alto biroz uzunroq va qalinroq. Barmoqlar joylashuv tartibi bir xil. *Katta* va *kichik fleyta* bilan birgalikda simfonik orkestr tarkibiga kiradi.
Fayl:Bassflöte lang KSG 9787 PK.jpg|Toʻgʻriga
Fayl:Bassflöte gebogen KSG 9751 PK.jpg|Kavisli
Alt fleyta, asosan, orkestrda maxsus tembrning oʻziga xos past tovushlarini chiqarish uchun ishlatiladi, ammo XX asrning ikkinchi yarmida u ansambl va yakkaxon cholgʻu sifatida ham qoʻllana boshlandi. Uni birinchilardan boʻlib Rimskiy-Korsakov „Mlada“ opera-baletida ishlatgan (1890). Keyinchalik alto nay qismi A.K. Glazunov (Sakkizinchi simfoniya), M. Ravel („Dafnis va Xloya“), I.F. Stravinskiy („Muqaddas bahor“), G. Xolst („Sayyoralar“), D.D. Shostakovich (Yettinchi simfoniya) va boshqa bastakorlar asarlarida paydo boʻldi. Alto fleyta Pyer Bulezning „Ustasiz bolgʻa“ asari ansambliga kiritilgan. Alto fleyta uchun yakkaxon asarlar Mati Kuulberg, Egil Hovlann, Leonid Bashmakov, Aulis Sallinen, Erland fon Koh tomonidan yozilgan. Shuningdek, keksaligida uni afzal koʻrgan Theobald Böhm ham alto fleyta uchun yozgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar

*
Garman (qishloq xo'jaligi asbobi)

Xersonda *garman —* otlar yordamida chopish uchun moʻljallangan moslama hisoblanadi. Bu kabi chopish  ilgari tejamli usul deb hisoblanmagan. Chunki donning bir qismi oyoq osti boʻlib, parchalanib ketar, somon esa yaroqsiz holga kelar edi . Garman yordamida chopish usulining umumiy nomi — gonba yoki hayvonlar tomonidan donni oyoq osti qilish boʻlib, unga ko‘ra boshoqlar aravalarning g‘ildiraklari bilan bosilib, doni ajratiladi .

## Tarixi

Garman olti yoki undan ortiq tishli gʻaltak koʻrinishidagi tosh boʻlib, Novorossiyaning janubiy xoʻjaliklarida don ekinlarini chopishda ishlatilgan; shuningdek, Donda ham keng qoʻllanilgan. U Kvarsitdan qoʻlda tayyorlanib — bardoshli va qayta ishlashda qiyin boʻlgan tabiiy tosh hisoblanadi.

Asbobning nomi „garmanda chopish“ umumiy nomidan kelib chiqqan boʻlib, uy hayvonlari tomonidan donni oyoq osti qilish (gonba) va harakatlanuvchi aravalarning gʻildiraklarini siqib chiqaradi. Toʻrlar tayyorlangan tekis tuproqli maydonga yotqizilib, ular boʻylab garmanni qoʻlda yoki otlar yordamida (koʻpincha qulaylik uchun — gir aylana) yurgazilgan. Ilgari, Rossiyada gʻalla oʻrish qoʻlda boʻgʻimlarni yiqitish yoʻli bilan amalga oshirilgan, shuning uchun garmanlar maʼlum darajada donni maydalashni mexanizatsiyalagan. Maydalagichdan foydalanish (ularning birinchisi bugʻli boʻlgan) donni qoʻlda maydalashni yoʻq qildi.

Hozirgi vaqtda Rostov tumanidagi qishloqlarda garmanlarning turli darajada saqlanib qolganini koʻrish mumkin. Ular oʻzining qadimiyligi va chiroyli koʻrinishi tufayli landshaft dizaynida va ochiq muzey ekspozitsiyalarini loyihalashda qoʻllanadi. Koʻpincha ularni tegirmon toshiga oid deb hisoblashadi, ammo bu fikr notoʻgʻri .

## Yana qarang

* Gumno
* Tegirmon tosh

## Manbalar

## Adabiyot

* Garman // Tirik buyuk rus tilining izohli lugʻati : 4 jildda / aut.-stat. V. I. Dal . — 2-nashr. — Sankt-Peterburg. : M. O. Wolf bosmaxonasi, 1880-1882.
* Garman / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Vitaptivanie zerna jivotnimi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Garman / / Brokxaus va Efronning kichik ensiklopedik lugʻati : 4 jildda — Sankt-Peterburg., 1907-1909.
* V.I. Naulko (Kerivnik), L. F. Artyux, V. F. Gorlenko, T. V. Kosmina, O. V. Kurochkin, S. V. Mishanich, T. O. Nikolaeva, A. P. Ponomaryov, V. T Skurativskiy, M. L. Strunka, L. O. Tkachenko, G. S. Ukrainskiy pop va Sh .  — Doʻstimga koʻrgan, koʻproq qayta ishlangan. — K .: Libid, 1993-yil.

## Havolalar

* Guk muzeyining garmanlari
* Garman )
* Oʻgʻirlash. 40 asrlar.
* tosh tishli
* Thresher nima? Baytil kollejining ramziy tarixini tiklash )
Torban

**Torban** — ukrain xalq torli cholgʻu asbobi (30-40 torli), lyutnyalar oilasidan, teorba va bandura bilan turdosh boʻlib, bogʻlama pardalari bilan undan ajralib turadi.

## Tavsifi
Tashqi tomondan torban nemischa teorbo va angelikaga juda oʻxshaydi, lekin banduradagi kabi korpusida torlari koʻproq. Biror balandlikdagi tovushni chiqarish uchun torbanchi torni pardaga bosib taranglashtiradi va qisqartirilmaydigan torlarni paypaslab ovoz tanlaydi.

## Tarixi

Torban XVII-asrning birinchi yarmidan XX-asr boshlariga qadar Polsha, Ukraina va keyinroq Rossiyada tarqaldi. Torbanni Yasnaya Gora Tuliglovskiylik polyak monaxi Paulin ixtiro qilgan, ammo u asosan Ukrainada keng tarqalgan.

Torban yasash qimmatga tushgan, murakkab chalish texnikasini talab qilgan va faqat zodagonlar salonlari, kazak oqsoqollarida boʻlgan, ammo torban chaluvchilarning aksariyati past tabaqadan edi. Koʻpincha „Pan Bandurasi“ deb ataladigan ushbu cholgʻuning yetarli darajada yoʻqsilbop emasligi XX-asrning boshlarida turmushdan olib tashlanishining asosiy sababi boʻlishi mumkin.

## Adabiyotlar

* Ukraina tadqiqotlari entsiklopediyasi
* http://torban.org Torban tarixi (ing.)

## Manbalar

* UKRAINA TEATR, MUSIQA VA KINO MUZEYI
* Quvnoq Abetka. Oʻquvchi. Ukraina musiqa asboblari
Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi

**Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi** — Oʻrta asrlarda yashab oʻtgan atoqli Oʻrta Osiyo davlat arbobi, matematik, astronom va shoir Mirzo Ulugʻbek va mintaqaning tarixiy astronomiyasiga bagʻishlangan muzey. Samarqandda Ulugʻbek rasadxonasi roʻparasida joylashgan. Muzeyning oʻng tomonida, quyiroqda yulduzli osmon tasvirlangan Ulugʻbek haykali qad rostlab turibdi.

Muzey Oʻzbekistonda Sharof Rashidov davrida 1964-yilda ochilgan. Uning loyiha muallifi arxitektor A.Boboxonov sanaladi. 2010-yilda Ulugʻbek rasadxonasi, muzey va yaqin atrofdagi tarixiy obidalarni keng koʻlamli kapital taʼmirlash va qayta tiklash ishlari amalga oshirildi.

Muzey Mirzo Ulugʻbek hayoti va ijodi, ilmiy izlanishlari, oʻsha davr astronomiya va matematikasi haqida hikoya qiladi. Bundan tashqari muzeyda  tarixiy astronomiya va riyoziyot asbob-uskunalari, asboblarini koʻzdan kechirish mumkin. Mazkur muzeyda tarixiy kitoblar hamda qoʻlyozmalar, rasadxona va uning atrofidagi hududlar xarobalari, jumladan Afrosiyobdan topilgan eksponatlar, Samarqand va Oʻzbekistonning boshqa bir qator meʼmoriy yodgorliklarining kichraytirilgan maketlari, jumladan Buxoro va Shahrisabzning ayrim meʼmoriy yodgorliklari va boshqa eksponatlarni tomosha qilishingiz mumkin.

## Galereya

Fayl:Ulugbek-Observatorium und -Museum von Norden.jpg|Muzey binosining orqa koʻrinishi. Orqa fonda rasadxona binosi koʻrinadi.
Fayl:Observatie Ulugbek Museum01.JPG|Ulugʻbek haykali va yulduzli stela oʻrnatilgan joydan muzey binosining oʻng tomonidagi koʻrinishi.
Fayl:Observatie Ulugbek in Museum.JPG|Muzeyning ichkaridan koʻrinishi
Fayl:Ulugbek observatory museum 5 - ceramic wares of Ulugbeg period.JPG|Muzey eksponatlaridan biri


## Yana qarang
* Ulugʻbek rasadxonasi
## Manbalar
Sergey Borodin davlat adabiy-memorial uy-muzeyi

**Sergey Borodin uy-muzeyi** – 1981-yilda tashkil etilgan. Ushbu muzey XX asr oʻrtalarida yashagan va 1950-1974-yillarda bir qator yirik tarixiy prozaik janrlar muallifi rus yozuvchisi Sergey Borodin xotirasiga bagʻishlangan.

Muzey adabiy ekspozitsiyasining ikkita zali adib hayoti va ijodiy faoliyatining asosiy bosqichlarini oʻz ichiga oladi.

Birinchi xonada *Sergey Borodinning* bolalik va yoshlik haqidagi xotiralar mavjud. Rasmlar, xatlar, hujjatlardan anglash mumkinki, bu boʻlajak yozuvchining qiziqishlari erta shakllanganidan dalolat beradi.

Ikkinchi zalda Sergey Borodinning 1930-yillardagi hayotining soʻnggi kunlarigacha boʻlgan faoliyati haqida hikoya qiluvchi ekspozitsiya nazardan chetda qolmaydi.

Muzeyning *memorial* qismida yozuvchi hayot chogʻidagi uy jihozlari saqlanib qolgan. 10 mingdan ziyod kitoblar bilan boyitilgan kutubxona, rassom doʻstlari tomonidan taqdim etilgan devorlarda osilgan kartina mehmonxonaga zavq *bagʻishlab* turganini payqash mumkin. Adibning ijod xonasida esa — qogʻoz uyumlari, oilaviy tushgan *fotosuratlar* ham joy olgan.

## Havolalar
Literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina

Gosudarstvenniy literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina *myday.uz*
Urganch suratlar galereyasi

**Urganch suratlar galereyasi** 1983 yilda  asos solindi. Galereyaning ikkita katta ko'rgazma zalida tasviriy san'at, grafika va haykaltaroshlikning mingga yaqin nodir namunalari namoyish etilgan. Galereya binosida 1910 — 1912-yillarda Xorazm milliy meʼmorchiligining oʻrnatilgan anʼanaviy usullari hisobga olingan holda maʼmuriy va boshqa muassasalar qurilgan. G'oyat nafis geometrik naqshlar toblangan g'ishtdan qilingan. Madirlik kulol Balta Vaisov xalq me’morchiligining milliy me’moriy merosi sifatida davlat muhofazasiga olingan binoning ikkala portal qismini moviy osmon rangi bilan bezatdi. Binoning qolgan qismlari zamonaviy texnologiyalar yordamida yangidan qayta ta'mirlandi. Binoni qayta tiklanish loyihasini Azamat Toʻxtayev ishlab chiqqan.

Bino P shakliga ega. Asosiy kirish qismi to'rtta katta qo'shaloq eshiklar o'ymakorlik naqshlar bilan bezatilgan. Ular «islim» oʻsimlik naqshlari bilan bezatilgan va unga Buxoroning xalq meʼmorlari, ganch va yogʻoch oʻymakorlik va rangtasvirning tajribali ustalari jalb etilgan.

Ayvon (taxminan 300 kvadrat metr maydon) Xiva kompozitsiyasining 12 ta ustuni bilan bezatilgan (XIX-XX asrlar) va ochiq ko'rgazmalar uchun mo'ljallangan. Ikki ustunning oʻyilgan naqshini xorazm uslubidagi yogʻoch oʻymakorligi usta Ota Polvonov tomonidan amalga oshirilgan.

Galereyaning asosiy maqsadi  mamlakatimizning boy badiiy va madaniy merosini asrab-avaylash, targʻib qilish, aholini san’at va madaniyat namunalari bilan yaqindan tanishtirishdir.

Mazkur galereyada 347 ta tasviriy sanʼat, 253 ta chizmachilik, 40 ta haykaltaroshlik, 9 tasi amaliy sanʼat asarlari mavjud. Ularning mualliflari milliy tasviriy san’at tarixida sezilarli iz qoldirgan usta hunarmandlar bo'lgan.

Eksponatlar orasida — taniqli rangtasvir ustalarusavvirlarii Chingiz Axmarov, Rahim Ahmedov, Ne’mat Qoʻziboyev, Yusuf Elizarov, Valentin Fadeyev, Evgeniy Melnikov, Ruza Charyev, Faim Madgazin, Safo Duschanovlarning qilgan mehnatlarini ko'rishingiz mumkin. Galereyada mamlakatimizning zamonaviy rassomlari Bahodir Jalalov Ulalovning eng qimmatli asarlari. Alisher Mirzaev, Akmal Nur, Rimma Gagloeva, Akmal Ikramjanov, Vladimir Burmakin, Jollibay Izentaevlar asarlari yaqqol ko'zga tashlanadi.

Mazkur suratlar galereyasida yana xorazmlik yetuk rassomlar Otaxon Allabergenov, Toʻra Kuryazov, Erkabay Masharipov, Quranbay Bekchanov, Davron Yoʻldoshev va boshqalarning asarlari mavjud.

Galereya faxri sanalgan haykaltarosh va grafik ustalari Qutlugʻ Basharov, Medat Kagarov, Marat Sadikov, Iskandar Vohidov, Lekim Ibrohimov, Telman Muhammedov, Georgiy Chiganov, Yuriy Strelnikov, Saitmamat Qalandarov va boshqa rassomlarning asarlari toʻplami san'at shaydolari tomonidan munosib baholandi.

## Havolar
Ургенчская картинная галерея*uzor.uz 20.04.2019*
Adirna (musiqa asbobi)

**Adirna** — qadimgi qozoq koʻp torli cholgʻu asbobi. Qadimgi turklar va qipchoqlar tomonidan ishlatilgan. Asbobning tanasi ichi boʻsh, old tomoni dagʻal teri bilan qoplangan. U dastlab yogʻoch va teridan kamon shaklida yasalgan. Baʼzan cholgʻu shoxli hayvonlar (kiyik, bugʻu, echki) tarzida ifoda qilingan. Adirnaning torlari tuya yoki pay ipidan. Asbobning uzunligi 48-50 sm, qalinligi 8-10 sm, torlari 7 tadan 13 tagacha. D. Shokparuli, A. Kumarov yasagan adirnaning bir qancha namunalari Yqilas nomidagi musiqa asboblari muzeyida saqlanmoqda.

Asbobni chalish texnikasi barmoqlar bilan torlarni tortishdir.

* 1985-yilda Suyunbay nomidagi Olmaota viloyat filarmoniyasida folklor-etnografik ansambl tuzilib, unga saklar davriga oid Issik qoʻrgʻonlarida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida topilgan „Adirna“ qadimiy cholgʻu asbobi nomi berilgan.
* 2004-yilda „Kazpochta“ Tojikiston pochtasi bilan birgalikda „Adirna“ (qozoq) va „Gijjak“ (tojik) xalq cholgʻu asboblari tasvirlangan markalarni chiqardi.
* 2005-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki „Amaliy sanʼat“ turkumida ushbu qadimiy xalq cholgʻu asbobi tasvirlangan nominal qiymati 500 tanga boʻlgan kumush tanga chiqardi.

## Manbalar

## Havolalar
* Адырна — музыкальный инструмент | Великая музыка
Erkin Vohidov uy-muzeyi

:*Margʻilon shahridagi [[Erkin Vohidov memorial muzeyi]] bilan adashtirib yuborilmasin.*
Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov tavalludining 80 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida Fargʻona viloyati hokimining 2016-yil qaroriga asosan **Erkin Vohidov uy-muzeyi** tashkil etilgan. Ushbu muzey binosi 1996-yilda maxsus qurilgan.  

Bu muzeyda Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidovning hayoti va ijodiga bag’ishlangan. Mazkur ekspozitsiyasi Erkin Voxodovning tugʻilgan joyi, bolaligi, oʻsmirlik davri, ilk asari, shoirning faoliyati, yozuvchilik, dramaturg sifatida, hajviy asarlar va tarjimonlik ishlarini aks etirilishi xronologik tartibda ko’rsatilgan.

Muzeyda 500 tadan ziyod eksponatlar mavjud. Erkin Vohidovning hayoti davomida oʻzi qo’llagan shaxsiy nodir buyumlar bilan ekspozitsiya boyitilgan. Muzeydagi eksponatlar Erkin Vohidov muxlislari tomonidan taqdim etilgan kitoblar, buyumlar, oilaviy fotosuratlar, kiyim-kechaklar va suvinirlar shular jumlasidandir.

## Manbalar
Musiqiy kamon

**Musiqiy kamon** (, ) — cholgʻu asbobi, xordofonlarning eng qadimgisi hisoblanadi.

U yoy shaklida egilgan egiluvchan yogʻoch asos va uchlari orasiga choʻzilgan tordan (odatda oʻsimlik tolasidan) iborat. Yogʻoch qismning uzunligi 0,5 dan 3 m gacha boʻlishi mumkin.

Musiqiy kamon koʻpincha ov kamonidan yaratilgan deb taxmin qilinadi, chunki ular bir xil shaklga ega. Taxminlarga koʻra, ovchilar choʻzilgan kamonning ovozini eshitib, kamonlarini musiqa chalish uchun ishlata boshlaganlar. Biroq, Kurt Zaks oʻzining „Musiqa asboblari tarixi“ asarida maʼlum boʻlgan eng qadimgi musiqiy kamonlarning ov kamonlariga umuman oʻxshamasligini taʼkidlaydi: xususan, „tor“ yogʻoch asosning ajralib chiqqan qismi boʻlib, otish uchun mutlaqo yaroqsiz. Bundan tashqari, musiqiy kamon hali ham mavjud boʻlgan madaniyatlarda ularning ovchilik marosimlari va eʼtiqodlari bilan hech qanday aloqasi yoʻq.

Zaks musiqiy kamonlarning uch turini ajratib koʻrsatadi: alohida rezonatorlilar, biriktirilgan rezonatorlilar va sozandaning ogʻzi rezonator boʻlib xizmat qiladiganlar. Birinchi turdagi kamon odatda katta; ular ichi boʻsh idishga — sopol idish yoki kalebasga qoʻyiladi va tovush torga va idishga zarbalar orqali chiqariladi. Ikkinchi turdagi kamon uchun tepasi kesilgan quritilgan ichi boʻsh qovoq odatda rezonator boʻlib xizmat qiladi: sozanda uni koʻkragiga bosib tutib turadi. Nihoyat, uchinchi turdagi kamonlarni chalganda yo yogʻoch qismi tishlarga bosib turiladi yoki tor sozandaning ogʻziga solinadi va u yerda tebranish hosil qilinadi. Asosiy ohangning balandligini oʻzgartirishga imkon beruvchi maxsus texnika va qurilmalar mavjud. Shuningdek, ikki va uch torli musiqiy kamon ham bor, uni chalganda kamonchadan foydalanish mumkin. Musiqiy kamonning maxsus koʻp torli turi *pluriark* deb ataladi. Musiqiy kamon ham yakkaxon, ham joʻr asbob boʻlishi mumkin; u koʻpincha diniy marosimlarda va jodu marosimlarda qoʻllanadi.

Musiqiy kamon Afrika, Amerika, Okeaniya, Osiyoning ayrim qismlarida keng tarqalgan; ilgari Yevropada ham uchragan. Ushbu asbob hali ham mashhur boʻlgan Afrikada uning juda koʻp turlari mavjud. Musiqiy kamon Janubiy Amerika hindulari orasida Ispaniya istilosidan oldin mavjud boʻlgan yagona torli asbob boʻlib, keyinchalik Appalachida, oq koʻchmanchilar avlodlari orasida musiqali kamon keng tarqalgan. G. N. Bratilov tomonidan tahrir qilingan „Dunyo xalqlarining musiqa asboblari“ ensiklopedik lugʻatida musiqiy kamonlarning quyidagi turlari keltirilgan: bogen (Germaniya), bou-fiddles (Angliya), bumbas (Yevropa), villadi vadyam (Hindiston), zeza-i-uta (Keniya), itono (Uganda), kihombo (Salvador), kon-kon (Mari El), mtangala (Zambiya), ndonga (Tanzaniya), siels (Latviya), timbirimba (Lotin Amerikasi), urukungu va berimbau (Braziliya), yauramid (Estoniya) va boshqalar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Yorugʻlik kuchi

**Yorugʻlik kuchi** I_v — fizik kattalik boʻlib, asosiy yorugʻlik fotometrik kattaliklaridan biri. U maʼlum bir yoʻnalishda vaqt birligiga uzatiladigan yorugʻlik energiyasi miqdorini tavsiflaydi. Miqdoriy jihatdan elementar qattiq burchak ichida tarqaladigan yorugʻlik oqimining bu burchakka nisbatiga teng.

:: I_v=\frac{d\Phi_v}{d\Omega}.

Uning oʻlchov birligi- Xalqaro oʻlchov birliklar tizimida (SI) "kandela" (ruscha belgi: kd xalqaro: cd) deb kiritilgan

*Yorugʻlik kuchi* tushunchasi faqat yorugʻlik manbasidan uning chiziqli oʻlchamlaridan sezilarli darajada ortib ketadigan masofalar uchun qoʻllanishi mumkin.

## Nurlanish kuchi bilan bogʻliqlik

Energiya fotometrik kattaliklari tizimida yorugʻlik kuchining muqobili- nurlanish kuchi hisoblanadi. I_e. Nurlanish kuchiga nisbatan yorugʻlik kuchi — bu kunduzgi koʻrish uchun monoxromatik nurlanishning nisbiy spektral yorugʻlik samaradorligi qiymatlari yordamida olingan kichraytirilgan fotometrik kattalikdir. V(\lambda) :

:: I_v=K_m \cdot \int\limits_{380~nm}^{780~nm}I_{e,\lambda}(\lambda)V(\lambda) d\lambda,

Bu yerda K_m — monoxromatik nurlanishning spektral yorugʻlik samaradorligining maksimal qiymati (nurlanishning fotometrik ekvivalenti), 683 lm / Vt ga teng va I_{e,\lambda} nurlanish kuchining spektral zichligi boʻlib, dI_e(\lambda),kattalikka aniqlangan nisbiylik \lambdava \lambda+d\lambda,oʻrtasidagi kichik spektral intervalga tushadi va bu intervalning kengligiga:

:: I_{e,\lambda}(\lambda)=\frac{dI _e(\lambda)}{d\lambda}.

## Misollar
Turli manbalarning yorugʻlik kuchi:

## Manbalar
Difenilsiyanarsin

**Difenilsiyanarsin** (Clark II, DC) 1918-yilda italiyaliklar Sturniolo va Bellitsioni tomonidan kashf etilgan sternitlar guruhiga mansub jangovar kimyoviy zaharlovchi moddadir. Oʻsha yilning mart oyidayoq nemislar uni Birinchi Jahon urushi maydonlarida qoʻllashdi.

## Xususiyatlari
Difenilsiyanarsin kimyoviy xossalari va odamlarga taʼsiri boʻyicha difenilxlorarsinga oʻxshash, ammo ikkala koʻrsatkichda ham ikkinchisidan past. Kimyoviy jihatdan kamroq chidamli va zaharililik xususiyati nisbatan kamroq. 0,00001&nbsp;mg / l konsentratsiyada difenilsiyanarsinning taʼsiri sezila boshlaydi. 0,0005-0,001&nbsp;mg / l konsentratsiyada esa odam uni gazga qarshi niqobisiz koʻtara olmaydi. Teri bilan aloqa qilganda kuyishga olib keladi.

## Yana qarang

* Difenilxlorarsin
* Adamsit
* Birinchi jahon urushidagi jangovar zaharlovchi moddalar

## Manbalar


## Adabiyot

*  

## Havolalar

* Difenilsiyanarsin „Pubmed Compound“ (ingl.) ( https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=64506&loc=ec_rcs)
Shaqildoq

**Shaqildoq**, treskotux - rus xalqining zarbli musiqiy cholg'u asbobi, idiofon.

## Tarixi
1992-yilda Novgoroddagi arxeologik qazilmalar paytida ikkita yupqa taxta topilgan, ular V.I.Povetkin, XII asrdagi qadimiy Novgorod shaqildoqlari to'plamiga kiritiladi.

## Tuzilmasi
Rossiyaning janubi-g'arbiy qismida (Kursk, Tula va Kaluj viloyatlarida) to'y, ulug' marosimlar yoki raqsbop qo'shiqlarga, ba'zida garmojkali *livenka* ansamblida hamrohlik qilish uchun qo'llanilgan.

Uning bir uchi arqonga tortilgan 14-20 dona kichik (uzunligi 130-150, eni 50-70&nbsp;mm) eman, yongʻoq yoki chinor taxtalardan iborat toʻplam hisoblanadi. Taxtalar o'rtasida bo'shliqlar mavjud bo'lib, ular ba'zida 4-8 qo'ng'iroqchalar bilan jihozlangan bo'ladi. Shaqildoqlar arqonning uchlaridagi ilmoqlar tomonidan ushlab turiladi va o'tkir yoki silliq harakatlar bilan bir maromli novdalar ustiga bosiladi.

Rossiyaning shimoli-g'arbiy qismida qo'llanilgan shaqildoq 200×100&nbsp;mm o'lchamdagi to'rtburchak ramkadan iborat bo'lib, uning qisqa tomoniga mahkamlangan 1-4 ta tarang novda hisoblanib, uning uzunligi taxminan ramka uzunligiga teng. Ramka qo'lda aylanadi, uning bo'sh uchlari elastik chiziqlar bu tutqichning tishli qismi bilan aloqa qiladi. Natijada paydo bo'lgan shitirlash pulemyotning uzluksiz otishmasini eslatadi.

Leningrad va Novgorod viloyatlarida u ov va bolalar asbobi sifatida saqlanib qolgan.

## Yana qarang

* Shaqildoq pochtasi
* Pxachich

## Manbalar

## Adabiyot

* 
* 
* 
* 
* 
* *Povetkin V.I.* Novgorod shitirlashlarining kashfiyoti (Qayta tiklash ishlari tajribasidan) // Madaniyat yodgorliklari. Yangi kashfiyotlar: Yozish. Art. Arxeologiya. Yilnoma - 2000. - M .: Nauka, 2001. - S. 160-166.

## Havolalar

* Rus asboblari
* Shaqildoqlar
Kora (musiqiy asbob)

**Kora** — Gʻarbiy Afrikada tarqalgan 21 torli cholgʻu asbobdir. Tuzilishi va ovozi boʻyicha kora lyut va arfaga yaqin.

## Tavsifi

Kora yarmidan boʻlingan va sigir terisi bilan bogʻlangan katta kalabasdan qilingan. Bu rezonator; uning orqa tomoni ham ritmni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. Rezonator kichik teshikka ega. Rezonatorga tishchalari boʻlgan boʻyin biriktirilgan. Kora tovushi arfa tovushiga oʻxshaydi, lekin anʼanaviy uslubda chalinganda u koʻproq flamenko yoki blyuz gitara texnikasini eslatadi. Sozanda asbobni qolgan barmoqlari bilan ushlab turgan holda, bosh va koʻrsatkich barmogʻi bilan torlarni tortadi.

Anʼanaviy kora 21 torli boʻlib, chap qoʻl uchun oʻn bitta va oʻng qoʻl uchun oʻnta. Zamonaviy koralar qoʻshimcha bas torlariga ega boʻlishi mumkin (toʻrttagacha) — masalan, Senegal janubida shunday qilishadi. Anʼanaga koʻra, torlar antilopa yoki boshqa hayvon terisining yupqa tasmalaridan qilingan. Hozirda torlar neylon ipdan yoki arfa uchun torlardan foydalaniladi. Baʼzan bu torlar qalinroq boʻlishi uchun toʻqiladi.

Kora boʻynidagi maxsus charm halqalarni siljitish orqali sozlanadi. Shunday qilib, asbobni toʻrtta yetti notali gammalardan biriga sozlash mumkin. Bu gammalar gʻarbiy major, minor va lidiya ladlariga yaqin.

Anʼanaga koʻra, griotlar — sargardon qoʻshiqchilar, hikoyachilar va afsona aytuvchilar kora chaladilar. Ular asosan Gvineya, Mali, Senegal, Gvineya-Bisau va Gambiya aholisi. Kora chaluvchi ustalar *jali* deb ataladi. Kora chalishda mahoratga erishgan jali oʻz asbobini oʻzi yasashi kerak.

## Foydalanish
Kora — Mandinka xalqining musiqiy anʼanalarida markaziy asbobdir. Koʻpincha djembe va balafon bilan birgalikda ishlatiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Cora Connection 
* Kora Music 
* Kumbengo Koras
Uchburchak (musiqa asbobi)

**Uchburchak** (, va , ) —  metall tayoqchadan (odatda, poʻlat yoki alyuminiydan) *[[uchburchak]]* shaklida egib ishlangan zarbli musiqa asbobi. Burchaklaridan biri ochiq qoldiriladi (tayoqning uchlari deyarli tegadi).

Uchburchak nomaʼlum balandlikdagi sozlarga tegishli, yorqin va tiniq tembrga ega, hatto kuchli orkestr tuttisini ham bezashga qodir. Odatda, unga yengilroq ritmik figuralar va tremolo topshiriladi. Qoʻlda tutib turish yoki taglikka biriktirish uchun uchburchak burchaklardan biriga ingichka sim yoki tasmacha osilgan boʻladi. Uchburchak metall (kamdan-kam hollarda yogʻoch) tayoqcha bilan uriladi (musiqachilar jargonida bu tayoq „mixchoʻp“ deb ataladi).

Cholgʻuning kelib chiqishi aniqlanmagan, ammo Brockhaus va Efron ensiklopedik lugʻatida uchburchak birinchi marta Sharqda paydo boʻlganligi aytiladi.

XVIII-asr oxiridan boshlab uchburchak simfonik orkestrning asosiy zarbli cholgʻu asboblaridan biri boʻlib kelgan. Gaydn, Motsart va Betxovenning kompozitsiyalarida u „Yanichar musiqasi“ deb nomlangan musiqaga taqlid qilish uchun ishlatilgan. Uchburchakka juda masʼuliyatli mustaqil qism ishonib topshirilgan birinchi asarlardan biri List orkestri bilan 1-sonli fortepiano konsertidir. Musiqachilar orasida bu asar baʼzan hazilomuz „uchburchak uchun konsert“ deb ataladi.

Rossinining „Vilgelm Tell“ operasi, Grigning „Pier Gyunt“ dramasi uchun musiqasi (Anitra raqsi, arab raqsi) va boshqa kompozitsiyalarning oʻrta qismida uchburchakning oʻziga xos ovozi eshitiladi. Uchburchak Braziliya shimoli-sharqidagi forro, samba va boshqa mashhur musiqa turlarida keng qoʻllanadi. Shuningdek, jaz va rok musiqalarida ham uning ovozi yangraydi.

## Adabiyotlar

* Treugolniki orkestrovie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 974

## Havolalar
 

* Ivanov V. D. Slovar muzikanta-duxovika: — M.; Muzika,2007. — 128 s. (nedostupnaya ssilka) (nedostupnaya ssilka s 14-06-2016 [2143 dnya])
* Solovyov N. F. Treugolnik, muzikalniy instrument // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Treugolnik // Muzikalniy slovar : v 3 t. / sost. X. Riman; dop. russkim otdelom pri sotrud. P. Veymarna i dr.; per. i vse dop. pod red. Yu. D. Engelya. — per. s 5-go nem. izd. — Moskva—Leypsig : izd. B. P. Yurgensona, 1904.
Agir

**Agir** () — Boshqirdistonning Tuymazin tumani hududidan oqib oʻtadigan Rossiyadagi daryo. Usen daryosining oʻng irmogʻi.

Daryo nomi, ehtimol, *aygʻir* — „aygʻir“ dan kelib chiqqan.

Daryoning uzunligi 15&nbsp;km, suv havzasi 75,5&nbsp;km² tashkil etadi.

Agir Tyumenyak qishlogʻi yaqinida boshlanadi. Asosan janubi-gʻarbiy tomonga oqib oʻtadi. Usenga 21&nbsp;km uzoqlikda, Tuymazi shahri ichida oqib tushadi.

## Suv reestri maʼlumotlari
Rossiya davlat suv reestriga koʻra, u Kama havzasi okrugiga tegishli boʻlib, daryoning suv xoʻjaligi qismi Ik manbasiga qadar, daryoning pastki havzasi — Kama irmoqlarining havzalari Belaya daryosining oqimlari qoʻshilishigacha. Daryoning daryo havzasi — Kama.

Davlat suv reestrining obyektidagi maxsus kodi — 10010101312111100028404.

## Manbalar
Aglinruchey

**Aglinruchey** — Rossiyada joylashgan soy boʻlib, Arxangelsk viloyatining Onega tumani hududidan oqib oʻtadi. Soyning uzunligi 12&nbsp;km.

Oqim Ortomoh botqogʻidan boshlanib, soʻngra asosan shimoliy yoʻnalishda botqoq yerlardan oqib oʻtadi.

Daryoning umumiy uzunligi 44&nbsp;km boʻlgan jami 14 irmogʻi mavjud.

Dengiz sathidan 50 m balandlikda Sulasrucheyga oqib borib, Leveshka daryosiga oqib oʻtadi, u oʻz navbatida Oq dengizning Onega koʻrfaziga (Pomorskiy qirgʻogʻi)-ga quyiladigan Kusherekaga quyiladi.

Daryoda aholi punktlari mavjud emas.

Davlat suv reestrining obyektidagi kodi — 03010000212202000007633.

## Manbalar
Bakanka

**Bakanka** (*Bakan*, *Bekken*) — Rossiyaning Krasnodar oʻlkasidagi daryo. Neberjay daryosi bilan birgalikda u Adagum daryosining tarkibiy qismidir.

Daryo Verxnebakanskiy qishlogʻidan 8&nbsp;km janubi-sharqda boshlanadi. Daryoning uzunligi 29&nbsp;km, suv havzasi maydoni 179&nbsp;km². Sayoz, ammo togʻlarda kuchli yomgʻirlardan soʻng u loyqa suvning notinch koʻchkisiga aylanadi. Daryodagi suv minerallashuvning ortishi bilan ajralib turadi.

Irmoqlari: Atakay, Barabashka, Chuqur boʻshliq, Toʻgʻri boʻshliq, Temryuchki, Chubukova boʻshligʻi.

Daryo nomi, ehtimol, bzybsning oʻziga xos nomidan kelib chiqqan. Keyinchalik „l“ harfining yoʻqolishi bilan turkiy „Bolqon“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi ham mumkin.

## Tabiiy ofatlar
Bir necha yilda bir marta, kuchli yomgʻirdan soʻng, daryoning oqimi juda kengayib, qirgʻoqlaridan sezilarli darajada toshib ketadi va Nijnebakanskaya qishlogʻining yaqin atrofdagi koʻchalari va uy xoʻjaliklarini suv bosadi.

Daryoning oxirgi yirik toshqini 2012-yil 7-iyulga oʻtar kechasi, Nijnebakanskaya qishlogʻiga oqib kelgan Bakanka daryosi beton koʻprikni qisman shikastlagan, bir nechta uylarni qisman vayron qilgan va qirgʻoq boʻylab joylashgan uy xoʻjaliklarini suv bosgan, keyin Neberjay daryosi bilan Adagumga qoʻshilib, Krimsk shahrini suv bosgan.

## Manbalar

## Havolalar

* ''Лотышев И. П.'' География Кубани. Энциклопедический словарь. Майкоп, 2006.
Tutekton

**Tutekton** (udmurtchadan tarjimada „quvur“, yoki **tuygumi, tuy gumi** udmurtchada „mis (latun) quvurcha“) — udmurtlarning kichkina choʻpon surnayiga oʻxshash puflama musiqa asbobi.

## Tavsifi
Tutekton 250–300&nbsp;mm. uzunlikdagi konussimon naydan iborat boʻlib, qayin poʻstlogʻi, qalay yoki misdan yasaladi. Asbobning yuqori qismiga yogʻoch mushtuk oʻrnatiladi. Tutektonda chalish teshiklari yoʻq, lekin ikkita chalish teshigi boʻlgan sozlar ham uchrab turadi. Tutekton puflab chalinadi; kuchli va biroz keskin ovozga ega.

## Tayyorlanishi
Qalay yoki mis tutektonni temirchilar yasagan: olovda yumshatilgan metall konus shaklidagi trubkaga oʻralgan. Mushtuk ip oʻraladigan yogʻoch gʻaltakdan yasalgan: uning yarmi kesilgan, ikkinchisining ustiga rezina tasma tortilib, ip bilan mahkamlangan. Gʻaltak va rezina tasma orasiga rezinaning kengligiga mos somon choʻpi yoki gugurtchoʻp qistirilgan.

Tutektonning keyingi versiyalari shisha butilkalardan tayyorlangan. Buning uchun shishaning pastki qismi ip bilan oʻralgan, soʻng gugurt chaqib qizitilgan. Bir necha daqiqadan soʻng sovuq suvga solinganda tortilgan ip boʻylab butilkaning tubi ajralib tushib, oʻziga xos quvurcha hosil boʻlgan.

Tutekton ijrosining anʼanaviy turlaridan tashqari, xalq amaliyotida somon tilchali yogʻoch va qamish naychalar ham qayd etilgan. Bunday cholgʻu asboblarining birinchi kitobiy taʼrifini Mari musiqashunos-folklorshunosi Yakov Andreevich Eshpay 1937-yilgi ekspeditsiyasidan soʻng bergan.

## Foydalanish
Tutekton asosan kommunikativ vazifani bajargan: uning yordamida chorvaning yaylovga chiqish va qaytish vaqti haqida signallar berilgan, dalada podani boshqarishda foydalanilgan. Choʻponlar ham xuddi shunday tarzda bir-birlariga biror maʼlumot uzatgan boʻlishi mumkin.

Tutekton udmurt vokal va cholgʻu ansambllarida joʻr boʻluvchi, gohida yakkaxon cholgʻu asbobi sifatida qoʻllanib kelingan.

Hozirgi paytda ishlatilmaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Tutekton // Udmurtskaya Respublika: Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk: Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
* Tutekton/tuy gumi// Udmurtskaya Respublika: Kultura i iskusstvo: Ensiklopediya/ gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk: Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
* Muzikalnaya kultura Sovetskoy Udmurtii. 1917—1967 // A. N. Golubkova. — Ijevsk: Udmurtiya, 1978. — 156 s.
* *Pchelovodova Irina Vyacheslavovna.* Aerofoni v sisteme traditsionnoy instrumentalnoy kulturi udmurtov // Yejegodnik finno-ugorskix issledovaniy. — 2010. — № 1. — S. 95—108.
Bakarasyevka

**Bakarasyevka** — Rossiyaning Primorsk oʻlkasining Mixaylov tumanidagi daryo, Mixaylovkaning chap irmogʻi.

## Jismoniy va geografik xususiyatlari

U Ostraya togʻining gʻarbiy yonbagʻridan boshlanib, gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, Ussuri avtomobil yoʻlini ikki marta kesib oʻtadi va Mixaylovka tuman markazida Mixaylovka daryosiga (Rakovka daryosining irmogʻi) quyiladi.

Daryoning uzunligi 15&nbsp;km. Bakarasyevkaning kengligi 5 m dan 10 m gacha.Yozda suv toshqinlari tez-tez boʻlib, asosan kuchli uzoq muddatli yomgʻirlar tufayli yuzaga keladi, buning natijasida kanalning kengligi 40 m gacha oshadi. Qishda daryo har yili muzlaydi. Ochilish mart oyining oxiri — aprel oyining boshlarida boʻlib oʻtadi.

### Daryodagi aholi punktlari
Yashil Yar, Nekruglovo (Bakarasyevkaning oʻng irmogʻi, soy ustida), Mixaylovka.

### Suv reestri maʼlumotlari
Davlat suv reestridagi obyekt kodi — 20040000412118200010822.

## Manbalar
Suluv pizaura

**Suluv Pizaura** () — oʻrgimchaklar oilasiga mansub oʻrgimchaklar turi.

Erkaklari 10 – 13&nbsp;mm, urgʻochilari esa 12 – 15&nbsp;mm gacha boʻladi. Turning ruscha aniq nomi yoʻq. Ommabop maqolalarda baʼzan „suluv pizaura“- lotin tilidan tahminiy tarjimasi qoʻllanadi. Urgʻochilar birinchi navbatda pilla va yosh oʻrgimchaklarga gʻamxoʻrlik qilishadi, shuning uchun ham bu tur inglizcha „Nursery Web spider“ nomini olgan. Faol ovchilar guruhiga mansub. Tur oʻzining reproduktiv xatti-harakati bilan mashhur boʻlgan. Erkaklar urgʻochilarga pillaga oʻralgan „sovgʻalarni“ taklif qiladilar. Ularni orasida baʼzan yeb boʻlmaydiganlari ham mavjud. Bu haqida urgʻochi oʻrgimchak faqatgina kopulyatsiya vaqtida pillani yechgach bilib oladi. „Sovgʻa“siz erkaklarining „uchrashuv imkoniyati“ 50% ga kamroqdir.

**Turmush tarzi**

Pizauralar asosan suv havzalari yaqinidagi baland oʻtlarda yashaydi. Muntazam ovqatlanishi tufayli pizauralar maksimal oʻlchamlarga erisha oladilar. Tanasiga nisbatan uzun oyoqlari bilan ular juda salobatli oʻrgimchaklarga oʻxshaydi. Oʻrgimchak yil boʻyi oʻsadi, avgust oyining oʻrtalarida — sentabr oyining boshlarida jinsiy yetuklikka erishadi. Agar urgʻochi pizaura kuzdan omon oʻtsa, qishki uyquga ketadi. Oʻrgimchaklarning kam foizi yana bir yil yashashi va takroriy nasl berishii mumkin, ammo holda toʻygan bu hasharot oʻsha zahoti vafot etadi.

## Tasvirlar

Fayl:Pisaura mirabilis 1.jpg|
Fayl:Listspinne7.jpg|
Fayl:Pisaura mirabilis with catch.jpg|
Fayl:Pisaura-mirabilis-071106-800.jpg|
Fayl:Pisaura mirabilis-01 (xndr).jpg|
Fayl:Pisaura mirabilis Makro.jpg|
Fayl:Flickr — Lukjonis — Spider — Pisaura mirabilis.jpg|
Fayl:Listpinne7.jpg|
Fayl:Pisaura mirabilis (Norway).JPG|
Fayl:Pisaura mirabilis.jpg|
Fayl:Pisaura Mirabilis 0558.JPG|
Fayl:Spider009.jpg|
Fayl:Pisaura mirabilis-mf.jpg|♂


## Manbalar
Murat Jioyev

**Murat Kuzmich Jioyev** (1955-yil 1 oktyabrda tugʻilgan, Gruziya SSR, SSSR Janubiy Osetiya Avtonom viloyati, Djavskiy tumani, Buzala qishlogʻi) — Janubiy Osetiya davlat arbobi va diplomati.

## Biografiya

### Taʼlim

* 1977 yil — Janubiy Osetiya davlat pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan.
* 1977-1981 — M. V. Lomonosov NOMLI Moskva davlat universitetining aspiranturasida tahsil olgan.
* 1982 yildan — tarix fanlari nomzodi.
* 1995 yildan — dotsent.

### Karyera

1981 yildan 1998 yilgacha — Janubiy Osetiya ilmiy-tadqiqot institutining kichik ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi, ilmiy kotibi.

1990 yildan 1993 yilgacha — Janubiy Osetiya Oliy Kengashining deputati.

1993 yildan buyon Janubiy Osetiya davlat universitetida tarix fanlari boʻyicha dars beradi.

20 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Ilmiy manfaatlar doirasi-Kavkaz xalqlarining oʻrta asr tarixi, yangi va zamonaviy Osetiya tarixi.

1998 yildan 2002 yilgacha-Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi aloqalar vaziri.

2002 yildan 2012 yilgacha va 2016 yildan Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi ishlar vaziri.

## Oila
Uylangan, ikki o‘g‘li bor.

## Mukofotlar

* III darajali „Shon-sharaf va shon-sharaf“ ordeni (Abxaziya, 2006 yil 15 iyun) — *Abxaziya va Janubiy Osetiya xalqlari oʻrtasidagi doʻstlikni mustahkamlashdagi ulkan xizmatlari uchun*.
* II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Dnestryanı, 2006-yil 7 iyun).
* Pridnestroviya Moldova Respublikasi Diplomatik xizmatining xizmat ko‘rsatgan xodimi (2009-yil 15 iyun) — *Janubiy Osetiya Respublikasi va Pridnestroviya Moldaviya Respublikasi o‘rtasidagi do‘stlik va hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shgan shaxsiy hissasi, respublika manfaatlarini himoya qilishdagi faol saʼy-harakatlari uchun. Janubiy Osetiya va Pridnestro Moldaviya Respublikasining xalqaro maydonda diplomatik yoʻllar bilan*.

## Manbalar


## Havolalar
* Биография на сайте ИА «Рес»
* Министром иностранных дел Южной Осетии вновь назначен Мурат Джиоев