Maryam Firuz

**Maryam Firuz** () yoki **Maryam Farmon Farmaiyon** (; 1913-yil, Kirmonshoh, Eronda tugʻilgan — 2008-yil 23-mart, Tehron, Eron) — eronlik siyosatchi. U shahzoda Abdol-Hossein Farmon Farma va Batulxonimning qizi edi. U Eronda Tude (kommunistik) partiyasining ayollar boʻlimini tashkil etgan.

## Hayoti
Maryam Firuz oʻz davrining eronlik ayollari uchun nisbatan erkin, liberallashgan taʼlim olgan va surgunda yashar ekan, hayotining keyingi davrida universitetda oʻqigan. U tilshunos boʻlib, kurd, fors, arab, fransuz, rus, nemis va ingliz tillarini yaxshi bilgan. Mustaqil fikrli inson sifatida u kommunistik nazariyani qadrlardi. Hayoti davomida u ayollar huquqlari harakatida faol ishtirok etishga qaror qilgan. Maryam Firuz uni [ayol sifatida] qabul qilishga va oʻsha paytda nimanidir amalga oshirish imkonini berishga tayyor boʻlgan yagona partiya Tude partiyasi boʻlgani uchun, aynan shu partiya aʼzosi boʻlishni tanlaganini aytgan. Maryam oʻz siyosiy kurashlarida familiya sifatida bobosining ismi — Firuzni tanlaydi; u siyosiy maydonda Maryam Firuz nomi bilan taniladi. U qonuniy ismi — Maryam Farmon Farmaiyonni faxr bilan saqlab qolgan.

Uning birinchi turmush oʻrtogʻi otasi tomonidan uyushtirilgan nikoh orqali amalga oshirilgan boʻlib, General Abbosqoliy Esfandiyoriy [Mohtashem Saltanehning oʻgʻli] edi. Ularning Afsana va Afsar ismli ikki qizi bor edi. Otasi vafotidan soʻng ular ajrashishadi. 1949-yilda Maryam Nureddin Kiyonuriyga, Eron Tude partiyasi aʼzosi va keyinchalik bosh kotibiga turmushga chiqadi.

Nureddin Kiyonuriy bilan hamkorlikda Farmon Farmaiyon Tude partiyasining ayollar boʻlimini tashkil etadi. Muhammad Rizo Shohga 1949-yil 4-fevral kuni uyushtirilgan suiqasd urinishidan soʻng, bu ishda Tude partiyasi ayblangab va uning eri operatsiyaning bosh tashkilotchilaridan biri sifatida koʻrsatilgan. 1956-yilda Maryam Firuz va eri surgunga ketishga majbur boʻlishadi. U surgundagi hayotini avval SSSRda boshlaydi, soʻng sobiq GDR hududidagi Sharqiy Berlinda yashaydi. Surgundagi yillari davomida u oliy maʼlumotni tamomlaydi va keyinchalik Leyptsig universiteti va Berlin universitetlarida fransuz tili oʻqituvchisi boʻlib ishlaydi.

Er-xotin 1979-yilgi Islom inqilobi va Shohning taxtdan agʻdarilishidan soʻng Eronga qaytishdi. Tude partiyasi qayta tiklandi va Nureddin Kiyonuriy Bosh kotib boʻldi. 1983-yilda Tude partiyasi Sovet Ittifoqi foydasiga josuslik qilganlikda ayblangach yana taqiqlab qoʻyildi. Nureddin Kiyonuriy va Farmon Farmaiyon qamoqqa tashlandilar. Maryam Firuz butun qamoq muddatini yakka kamerada oʻtkazdi. Oʻsha paytda Tude partiyasi hibsga olingan rahbariyatining ichida televideniyeda majburiy iqrorlik koʻrsatuviga chiqmagan yagona aʼzo uning oʻzi edi. U 1994-yilda qamoqdan ozod qilinib, yana bir necha yil uy qamogʻiga joylashtirildi, shundan soʻng Tehrondagi toʻngʻich qizi qaramogʻiga topshirilib, ozod qilindi.

1990-yillarning oʻrtalarida ozodlikka chiqqach, Kiyonuriy oʻzini va rafiqasini qamoqda qiynoqqa solish tafsilotlarini ochib beruvchi ochiq xat yozdi.
Doktor Nureddin Kiyonuriy 1999-yil 5-noyabrda vafot etdi.

Maryam Farmon Farmaiyon, yaʼni Maryam Firuz, 2008-yil 23-mart kuni Tehronda vafot etdi va Beheshti Zahro qabristoniga dafn qilindi. Uning nabiralari — (Afsananing) Ali, Nilou va Firuz hamda (Afsarning) Foranak va Roshanak.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *Blood and Oil: Memoirs of a Persian Prince*, Manuchehr Mirza Farman Farmaian. Random House, New York, 1997.

## Havolalar

* 
* Maryam Firuz hayoti va vafoti