Qisqa davrli kometalar roʻyxati

**Davriy kometalar** (qisqa davrli kometalar deb ham ataladi) – orbital davrlari 200 yildan kam boʻlgan yoki bir perigeliyadan koʻproq oʻtish paytida kuzatilgan kometalardir (masalan , 153P/Ikeya-Chjan). „Davriy kometa“ baʼzan davriy orbitaga ega boʻlgan har qanday kometa maʼnosida ham ishlatiladi, hatto davri 200 yildan ortiq boʻlsa ham.

Davriy kometalar, odatda, ikkinchi perigeliyani oʻtishdan keyin doimiy raqam prefiksini oladi, shuning uchun P/2005 T5 (Broughton) kabi bir qator raqamlanmagan davriy kometalar mavjud. Bir perigeliyani oʻtganidan keyin kuzatilmaydigan yoki yoʻqolgan deb taxmin qilingan kometalarga D belgisi beriladi, shuningdek davriy raqam berilgan va keyinchalik yoʻqolgan kometalar ham 3D kabi [n]P oʻrniga [n]D beriladi, 3D/Biela yoki 5D/Brorsen kabi.

Deyarli barcha holatlarda kometalar oʻzlarining kashfiyotchilari sharafiga nomlanadi, biroq 2P/Encke va 27P/Crommelin kabi baʼzi hollarda ular orbitalarini hisoblab chiqqan qurilma (orbita kompyuterlari) nomiga atalgan. Kometalarning uzoq muddatli orbitalarini hisoblash qiyin, chunki maʼlum boʻlgan traektoriyadagi xatolar sayyoralardan tebranishlar bilan toʻplanadi, elektron kompyuterlardan oldingi davrlarda baʼzi olimlar butun hayotlarini shunga bagʻishlashgan. Shunga qaramay, juda koʻp kometalar yoʻqolgan, chunki ularning orbitalari tortishish kuchidan tashqari boshqa unsurlardan ham taʼsirlangan, masalan, gaz va kometa dumini hosil qiluvchi boshqa moddalarning chiqishi.

Davriy kometalar baʼzan bir xil nom bilan atalgan (masalan, toʻqqizta Shoemaker-Levi kometasi yoki yigirma toʻrtta NEAT kometasi); XAI tizimi ularni raqam prefiksi yoki toʻliq belgilash orqali ajratadi (masalan, 181P va 192P/Shoemaker–Levy ikkalasi ham „Kometa Shoemaker–Levy“). Adabiyotda davriy kometalarga norasmiy raqamlash tizimi qoʻllanadi (davriy boʻlmaganlarni oʻtkazib yuboradi), shuning uchun 181P va 192P mos ravishda Shoemaker-Levy 6 va Comet Shoemaker-Levy 1 deb nomlanadi. Davriy boʻlmagan Shoemaker-Levy kometalari quyidagi ketma-ketlikda qoʻyilgan: C/1991 B1 2 va 3 orasida, C/1991 T2 5 va 6 orasida, C/1993 K1 va C/1994 E2Shoemaker-Levy 9 dan keyin.

Kometa nomenklaturasida „ /“ dan oldingi harf „C“ (davriy boʻlmagan kometa), „P“ (davriy kometa), „D“ (yoʻqolgan yoki parchalangan kometa), „X“ (aniq orbitasini hisoblab boʻlmaydigan kometa – odatda tarixiy kometa) lar qoʻllanadi. „I“ yoki „A“ yulduzlararo obyekt yoki notoʻgʻri kometa sifatida aniqlangan, lekin aslida kichik sayyora boʻlgan obyekt uchun ishlatiladi, yoki giperbolik orbitadagi kometalar faolligini koʻrsatmaydigan obyekt uchun ham shu harflardan foydalaniladi. Baʼzi roʻyxatlarda „C“ prefiksi kometalarning qaytishi tasdiqlanmaguncha taxminan 30 yildan kattaroq davrlar uchun saqlanadi.

## Yupiter oilasiga mansub raqamsiz kometalari roʻyxati

Yupiter oilasi kometalari rasman 2 < T Yupiter < 3 bilan aniqlangan boʻlsa-da, ular 20 yildan kamroq muddatga ega boʻlgan, nisbatan past moyillik va Yupiternikiga toʻgʻri keladigan orbitaga ega boʻlgan har qanday kometa sifatida ham erkin taʼriflanishi mumkin. Bu kometalar koʻpincha yaxshi kuzatilmayadi, chunki sayyora bilan orbital oʻzaro taʼsir koʻpincha kometalarning orbitalarini bezovta qiladi, bu esa ularni osmonda kutilgan holatda topilmasligiga va keyinchalik yoʻqolishiga olib keladi. Bundan tashqari, ularning past kotarali albedolari va Oort bulutiga nisbatan Quyoshga tez-tez yaqinliklari kometalar ularning uchuvchi moddalarni tezroq yoʻq boʻlishiga olib keladi, bu ularni uzoqroq orbital davrlarga ega boʻlgan kometalarga qaraganda nisbatan xiraroq koʻrinishiga olib keladi.

## Manbalar