Veb Dasturlash

## Umumiy taʼrif

**[[Tim Berners-Lee|Tim Bernars-Lee]]** 1989-yilda *[[Butunjahon oʻrgimchak toʻri|Butunjahon Oʻrgimchak Toʻri]] ([[inglizcha]]: World Wide Web)* deb atalgan va butun dunyo boʻylab maʼlumot ulasha oladigan *[[tizim]]ga* asos soldi. Shundan buyon *Butunjahon Oʻrgimchak Toʻri* ulkan rivojlanishlarga erishdi va hali ham rivojlanib kelyapti. Maʼlumotlar asosan *[[Brauzer|veb brauzer]]* orqali ulashiladi.

 esa veb brauzerda ishlaydigan **' va **' ishlab chiqish va ularning sifatini doimiy ravishda nazorat qilish sohasidir. Kundalik ravishda dunyo aholisining juda katta qismi foydalanadigan ***', ***' va **** tarmoqlari Veb Dasturlashning namunalaridir . Veb Dasturlash va Veb Dizayn oʻzaro yaqin soha hisoblanadi. Veb Dizayn — *veb sahifa* va *veb ilovalarning* koʻrinishini yaratish boʻlsa, **Veb Dasturlash** ularga turli xil imkoniyatlarni qoʻshishga yordam beradi. 

## Qismlar

da foydalaniladigan asosiy vositalarga HTML(Hypertext Markup Language), CSS (Cascading Style Sheets) va JavaScript kiradi.

 — *veb sahifa* va *veb dasturlarning* tashqi koʻrinishida aks etgan elementlarning tartibini belgilaydigan til hisoblanadi.

 esa elementlarning foydalanuvchiga yanada *tartibli*, *chiroyli* va *moslashuvshan* koʻrinishiga javob beradi.

 — **HTML** va **CSS** orqali chiroyli koʻrinishga keltirilgan *veb sahifa* yoki *veb ilovaga* turli vazifalarni bajara oladigan *imkoniyatlar* qoʻshish uchun ishlatiladi.

Bu vositalar orqali **Veb Dasturlashning** *[[Front End]]* qismi yaratiladi. **Veb Dasturlashning** yana bir qismi *[[Back End]]* deb ataladi. *Back End* ham oʻz oʻrnida turli vositalar orqali hosil qilinadi. *Front End* va *Back End* **[[API]]** orqali oʻzaro birga ishlaydi.

**API** — Back End va Front End oʻrtasida maʼlumot almashish uslubi.

## Front End Dasturlash

**Front End Dasturlash** — *veb sahifa* va *veb ilovalarning* foydalanuvchiga koʻrinadigan qismini hosil qilish sohasidir. Bu qism *HTML*, *CSS* va *JavaScript* vositalari orqali yaratiladi. Bu vositalar bilan ishlaydigan kasb egasini **Front End [[Dasturchi]]** deb ataladi. *Front End Dasturchiga* qulayliklar yaratish maqsadida turli xil qoʻshimcha vositalar, jumladan, **[[Sass]]**, **[[Bootstrap]]**, **[[React]]** yaratilgan. Bu vositalar veb sahifaning foydanalanuvchi koʻradigan qismini tezroq va osonroq yaratishga yordam beradi.

## Back End Dasturlash

*Front End Dasturlash* *veb sahifa* yoki *veb ilovaning*
koʻrinishiga javobgar boʻlsa, **Back End** qanday ishlashiga javob beradi. **Back End Dasturlash** maʼlumotlarni veb brauzerning foydalanuvchi koʻradigan qismiga qanday uzatilishini taʼminlaydi. **Back End Dasturlashda** ishlatiladigan vositalar juda koʻp. Ulardan eng ommaboplari **[[PHP]]**, **[[Ruby]]**, **[[Python]]**, **[[Node.js|Node.js]]** va **[[C Sharp|C#]]**(inglizcha:[si shɑrp])

## Maʼlumotlar Bazasi

**[[Maʼlumotlar bazasi|Maʼlumotlar Bazasi]]** — Foydalanuvchiga kerakli yoki u tomonidan *kiritiladigan*, *saqlanadigan*, *qayta ishlanadigan* yoki *oʻchiriladigan* maʼlumotlar yigʻindisidir. Eng mashhur maʼlumotlar bazasiga **[[Oracle]]**, **[[MySQL|MsSQl]]**, **[[MySQL]]** va boshqalar kiradi.

## Veb Xavfsizlik

*Front End* va *Back End* Dasturlashda yoʻl qoʻyilgan kichik xato ham veb sahifa yoki ilovadagi *muhim* va *jiddiy* maʼlumotlarni **[[Xaker|xaker]]** tomonidan oʻgʻirlanishiga sabab boʻlishi mumkin. **[[Veb Xavfsizlik]]** esa *veb sahifa* va *ilovaning* xavfsizligini taʼminlovchi soha hisoblanadi va quyidagi boʻlimlarni oʻz ichiga oladi:

### Maʼlumot xavfsizligi
Bu orqali *veb sahifa* yoki *ilovadagi* maʼlumotlarga qilingan hujumga yoki ularga qoʻshimcha kiritish kabi holatlarning oldi olinadi.
### Aloqa xavfsizligi
Turli qurilmalar oʻzaro ishlashi mobaynida *uzatiladigan* va *qabul qilinadigan* maʼlumotlarning xavfsizligini taʼminlaydi.
### Shaxsiy maʼlumotlar xavfsizligi
Foydalanuvchiga tegishli maʼlumotlarning, jumladan, *foydalanuvchi [[Username|nomi]]*, *[[Maxfiy kaliti|maxfiy kaliti]]* va *[[Toʻlov tizimi|toʻlov vositalarining]]* xavfsizligini taʼminlaydi.

## Yana qarang
* What is Web Development
* What is Front End Development
* What is Back End Development

## Manbalar