Kino maʼlumotlar bazasi

**Kino maʼlumotlar bazasi** — bu filmlar, seriallar, aktyorlar, rejissyorlar va boshqa kinematografiya bilan bog‘liq ma’lumotlarni to‘plovchi, saqlovchi va foydalanuvchilarga taqdim etuvchi onlayn yoki oflayn ma’lumot tizimi.  Bunday bazalar filmlar haqida texnik va ijodiy ma’lumotlarni (syujet, janr, rol ijrochilari, ishlab chiqaruvchi kompaniyalar, treylerlar, reytinglar) tizimli tarzda jamlaydi.

## Tarix
Birinchi elektron kino bazalari 1980-yillar oxiri – 1990-yillar boshida paydo bo‘lgan.  Eng qadimgi va eng mashhurlaridan biri — 1990-yilda ishga tushirilgan **[[IMDb]] (Internet Movie Database)**.  Keyinchalik turli mamlakatlarda mustaqil bazalar vujudga keldi, jumladan Rossiyada Kinopoisk, AQShda AllMovie va xalqaro miqyosda ochiq manbali loyihalar — The Movie Database va Letterboxd.

Internet texnologiyalarining rivojlanishi bilan kino ma’lumotlar bazalari foydalanuvchilar ishtirokida to‘ldiriladigan va tahrirlanadigan ijtimoiy platformalarga aylandi.  Masalan, The Movie Database loyihasida har bir foydalanuvchi yangi film yoki aktyor ma’lumotini qo‘shishi mumkin, Letterboxd esa kino muxlislari uchun ijtimoiy tarmoq shaklida faoliyat yuritadi.

## Turlari
Kino ma’lumotlar bazalari maqsadi va tuzilishiga qarab bir nechta turga bo‘linadi:

* **Umumiy ma’lumot bazalari** – keng ko‘lamli filmlar, aktyorlar, rejissyorlar haqidagi ma’lumotlar (masalan, IMDb, The Movie Database)
* **Tanqidiy reyting bazalari** – tomoshabin va tanqidchilar fikriga asoslangan baholash tizimlari (masalan, Rotten Tomatoes)
* **Ijtimoiy tarmoqqa asoslangan bazalar** – foydalanuvchilar o‘z fikr va sharhlarini yozadigan tizimlar (masalan, Letterboxd)
* **Milliy kino bazalari** – ma’lum bir mamlakat yoki mintaqaga oid filmlar (masalan, Kinopoisk, FilmAffinity)

## Maʼlumot tarkibi
Kino bazalari odatda quyidagi turdagi ma’lumotlarni saqlaydi:

* Filmning nomi, chiqish yili va mamlakati
* Janr va syujet tavsifi
* Rejissyor, ssenariy muallifi, operator va aktyorlar
* Prodyuserlik kompaniyasi va tarqatish huquqlari
* Tomoshabin va tanqidchilar reytinglari
* Treyerlar, afishalar, postyorlar, skrinshotlar
* Yutuqlar va mukofotlar (Oscar, BAFTA, Cannes va boshqalar)

## Mashhur kino maʼlumotlar bazalari
Quyidagi onlayn loyihalar eng mashhurlaridan hisoblanadi:

* IMDb – Internet Movie Database, Amazon kompaniyasiga tegishli
* The Movie Database (TMDb) – ochiq, hamjamiyat tomonidan to‘ldiriladigan ma’lumot bazasi
* Letterboxd – kino ixlosmandlari uchun ijtimoiy tarmoq
* AllMovie – tijoriy kino ensiklopediyasi
* Rotten Tomatoes – tanqidchilar reytinglariga asoslangan baholash tizimi
* Kinopoisk – rus tilidagi yirik kino bazasi
* FilmAffinity – ispan tilidagi kino ma’lumotlar bazasi

## Ahmiyati
Kino ma’lumotlar bazalari kino sanoati, tadqiqotchilar, jurnalistlar va tomoshabinlar uchun asosiy axborot manbalaridan biridir.  Ular nafaqat film tarixini hujjatlashtiradi, balki yangi filmlar haqida ma’lumot, tahlil va foydalanuvchi fikrlarini bir joyda jamlaydi.  Zamonaviy sun’iy intellekt tizimlari (masalan, tavsiya algoritmlari) ham ushbu bazalardagi ma’lumotlardan keng foydalanadi.

## Shuningdek qarang

* Kinematografiya
* Filmlar ro‘yxati
* The Movie Database
* Letterboxd
* IMDb
* Rotten Tomatoes
* Kinopoisk

## Tashqi havolalar

* List of online film databases – English Wikipedia
* IMDb – Internet Movie Database
* The Movie Database (TMDb)
* Letterboxd
* Rotten Tomatoes