open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miyan Tufayl Muhammad

**Miyan Tufayl Muhammad** (1914-yil aprel – 2009-yil 25-iyun) Pokistonlik diniy yetakchi, huquqshunos, islom ilohiyotchisi, sobiq bosh kotib va „Jamoat-al-Islomi Pokiston“ partiyasining amiri.

## Hayoti va faoliyati

U Britaniya Hindistoning Panjob viloyatidagi Kapurthala shahrida Arainlar oilasida tugʻilgan. Maktab va kollejni Lahorda bitirgan. Keyin Miyan Tufayl Muhammad *Jamoat-al-Islomi Hind* ning faol aʼzosiga aylandi. Mavlono Naim Siddiqiy kabi u ham Abul Ala Maʼdudiy bilan yaqin hamkorlik qilgan.

## Demokratik namoyishlar

1965-yilda Ayubxonga qarshi qoʻshma muxolifat tashkil qilindi. Miyan Tufayl Muhammad uning markaziy rahbarlaridan biri edi. Birlashgan muxolifat partiyalari koalitsiyasining boshqa rahbarlari bilan birga Miyan Tufayl ham Sharqiy Pokiston, ham Gʻarbiy Pokiston boʻylab ommaviy ogohlikni oshirish va kuchli milliy demokratik harakatni tashkil qilishga uringan.

## Kitoblari

Miyan Tufayl Muhammad Abul Ala Maʼdudiy va Amin Ahsan Islahiy bilan birgalikda quyidagi kitoblarni yozgan:

* *Kashful Mahjub: Urdu tilidagi sharh*
* *Daʼvat-al-Islomi va uning talablari* (urdu)
## Vafoti

2009-yil 7-iyun kuni Miyan Tufayl Muhammad miyaga qon quyilishi tashxisi bilan Pokistonning Lahor shahridagi Shayx Zayd shifoxonasiga yotqizilgan. 2 haftadan ortiq vaqt komada boʻlganidan soʻng, 2009-yil 25-iyun kuni 95 yoshida vafot etdi. Uning sakkiz qiz va toʻrt oʻgʻli bor edi.

## Manbalar
Jamoliddin al-Vatvat

**Jamoliddin Muhammad ibn Ibrohīm ibn Yahyo al-Kutubiy** (), xalq orasida **al-VaṭVāṭ** („“- 'quruq') nomi bilan tanilgan. Jamoliddin hijriy 632-718/milodiy 1235-1318-yillar oraligʻida yashab oʻtgan boʻlib, u olim va kitob sotuvchisi edi. Olim Qohirada tugʻilgan va oʻsha yerda vafot etgan.
## Ishlar va nashrlar
Al-Vaṭvāṭning asarlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
* 
*  (Mabāhij al-fikar va manahij al-ibar, „Shuningdek yoqimli tushunchalar va qonunlarga yoʻl“) Ushbu ishning toʻrtinchi boʻlimi Jamoliddin al-Vatvat Ibn Vaxshiyaning oʻninchi asrdagi *[[:en:Kitāb_al-Filāḥa_al-Nabaṭiyya|Kitāb al-Filāḥa al-Nabaṭiyya]]* asaridan keng foydalanganidan beri dehqonchilikka oid birinchi asl arab asari boʻlib qoldi.
* Muhammad ibn Ibrohīm ibn Yaḥyo Jamoliddin al-Kutubiy al-Maʼruf al-VaṭVāṭ, مباهج الفكر ومناهج العبر: القسم النباتي [Mabāhij al-fikar va-manāhij al-ibar: al-qism al-nabātī], Nasir Xusayn Axmad tomonidan tahrir qilingan (Bagʻdod: al-Majmo al-Ilm, 2008).

## Manbalar
Katta masjid (Bamako)

**Bamako katta masjidi** () – Malining Bamako shahri markazidagi masjid. Hozirgi masjid mustamlakachilikdan oldingi paxsa masjid oʻrnida qurilgan boʻlib, u 1970-yillarning oxirida Saudiya Arabistoni hukumatining mablagʻlari hisobiga barpo etilgan. Masjid Bamakodagi eng baland inshootlardan biri boʻlib, u Niger daryosining shimolida markaziy bozor (*Grand Marche*) va mustamlaka davrida qurilgan Bamako sobori yaqinida joylashgan. Kvadrat markaziy inshoot atrofiga qurilgan baland sement minoralari bilan bu bino uslub jihatidan Gʻarbiy Afrika meʼmorchiligiga qaraganda Saudiya Arabistonining diniy inshootlariga koʻproq oʻxshaydi.

## Yana qarang

* Malida islom
## Manbalar

## Havolalar

* Bamako – Malining rang-barang poytaxti, 2004-yil 19-iyun. igougo.com.
Umm Vagʻfa

**Umm Vagʻfa** (), shuningdek **Sarspido** () – Suriya shimoli-sharqidagi Hasaka muhofazasining gʻarbiy qismida joylashgan Tell Tamer yaqinidagi qishloq. Qishloq maʼmuriy jihatdan Tell Tamer nohiyasi tarkibiga kiradi.

Qishloqda Sharq suryoniy cherkoviga mansub boʻlgan suryoniylar istiqomat qiladi.

## Manbalar
Umm Zaytuna

**Umm Zaytuna** () — Suriyaning Idlib muhofazasidagi Idlib okrugining Xon Shayxun nohiyasida joylashgan qishloq. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Umm Zaytuna aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Vadi Avedji

**Vadi Avedji** shimoli-sharqiy Suriyadagi daryo. Daryo Xobur daryosining yuqori irmogʻi hisoblanadi.

## Manbalar
Vadi Qaramogʻ

**Vadi Qaramogʻ** — Suriyadagi Balix daryosining irmogʻi. Daryo Balix vodiysining gʻarbiy qismini suv bilan taʼminlab, Balix oqimiga quyiladi. Kuchli yomg‘irdan so‘ng Vadi Qaramogʻdagi suv hajmi sezilarli miqdorda oshib, daryoning quyi oqimida yirik ohaktosh boʻlaklari uchraydi.

## Manbalar
Vadi Radd

**Vadi Radd** Suriyadagi Xobur daryosining irmogʻi. Halab Vadi Radd sohili yaqinida joylashgan.

## Manbalar
Yahmur

**Yahmur** (, shuningdek *Yahmour*) Suriya shimoli-gʻarbidagi shaharcha. Ma’muriy jihatdan Tartus muhofazasi tarkibiga kiradi. Shaharcha sharqda Safita va gʻarbda Tartus oʻrtasidagi yoʻl boʻyida joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Yahmur aholisi  kishini tashkil qilgan. Shaharcha aholisi asosan alaviylardan iborat. Shaharcha yaqinida Salibchilar davri qasri boʻlgan Chastel Rouge joylashgan.

## Manbalar
Avliyo Qosim posho masjidi

**Avliyo Qosim posho masjidi** () – Turkiyaning shimoli-gʻarbidagi Adirna shahrida XV asrda qurilgan Usmoniylar masjidi. Usmoniylar qoʻshini sarkardasi Qosim posho sharafiga nomlangan.

Masjid 1478–1479-yillarda Usmoniylar imperiyasining Rumeliya eyaleti beklarbegi, sulton Mehmed II Fotih () hamda Boyazid II () hukmronligi davrida Usmoniylar qoʻshini sarkardasi Qosim posho tomonidan qurdirilgan. Poshoning qabri masjid hovlisida joylashgan.

## Meʼmorchiligi
Masjid Adirna shahridan janubda, Tunca daryosining shimoliy qirgʻogʻidagi Kirişhane mahallasida joylashgan. Daryodan oʻtib, masjidga kirish uchun 14 pogʻonali gʻishtin zinapoya qurilgan, biroq hozirda zinapoyaning 2 pogʻonasigina saqlanib qolgan. Bitta gumbaz va bitta minoradan iborat. Fasad qismi shimolga qaratib qurilgan, bu yerda asosiy darvoza va ikkita deraza bilan oʻralgan mehrob joylashgan. Asosiy darvozasining ustki qismida Usmoniylar turk tilida yozuv mavjud. Binoning qolgan uch tomonida ikki qatorda ikkitadan toʻrtta deraza qurilgan. Pastki derazalar toʻrtburchak shaklda ishlangan. Yuqori qismidagi derazalar esa yoysimon shaklda, gʻarbiy devor oʻrtasida quyosh soati joylashgan.

## Holati
Joylashuvi sabab 1950-yildan beri masjiddan foydalanilmaydi. Bino shahardan sunʼiy damba bilan ajratilgan va shaharni daryoning toshqinidan himoya qilib turadi. Vaqti-vaqti bilan sodir boʻlgan suv toshqinlari tarixiy binoga koʻp zarar yetkazadi. 2010-yillarda Adirna viloyati hokimi masjidni kelajakdagi vayronagarchilikdan saqlab qolish maqsadida bir qancha harakatlarni boshlagan. Masjid va daryo oʻrtasidan oqib oʻtgan toʻgʻon oʻrnini oʻzgartirish yoki masjidni butunlay xavfsiz joyga koʻchirish loyihalari bugungi kunga qadar tegishli davlat organlari tomonidan rad etilgan.

## Manbalar
Katta masjid (Konakri)

**Konakri katta masjidi** () Gvineyaning Konakri shahridagi masjid boʻlib, Konakri botanika bogʻining sharqida va Donka kasalxonasi yonida joylashgan.

Masjid qurilishi Saudiya Arabistoni qiroli Fahd ibn Abdulaziz as-Saud tomonidan moliyalashtirilgan. U 1982-yilda ochilgan. Bu Afrikadagi toʻrtinchi eng katta masjid va Sahroi Kabirdagi eng katta masjiddir. Masjidning yuqori qavatida ayollar uchun 2 500 ta, pastki qavatida esa erkaklar uchun 10 000 ta namoz oʻqish oʻrini mavjud. Masjidning keng hovlisida yana qoʻshimcha 12 500 nafar inson namoz oʻqishi mumkin. Masjidning bogʻida Kamayan maqbarasi joylashgan boʻlib, unda milliy qahramon Samori Ture, Sékou Touré va Alfa Yayaning qabrlari mavjud.

2003-yilda Saudiya Arabistoni Qirolligi tomonidan 20 milliard GNF miqdorida katta xayriya qilinganligiga qaramay, masjidga texnik xizmat koʻrsatish, oqar suv va elektr taʼminoti yetishmasligi singari muammolar mavjud.
## Manbalar
Katta masjid (Niamey)

**Niamey katta masjidi** (fransuzcha: Grande Mosquée de Niamey) – Niger davlatining Niamey shahrida joylashgan masjid. U 1970-yillarda bunyod etilgan. Shahardagi eng yirik masjid boʻlgan bu inshoot Islom xiyoboni hududida joylashgan. Binoning qurilishi Liviya tomonidan moliyalashtirilgan. Masjidning minorasi 171 pogʻonadan iborat.

## Yana qarang

* Masjidlar roʻyxati
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Muhammad Arofa ad-Desukiy

**Muhammad ibn Ahmad ibn Arofa ad-Desukiy** (hijriy 1230/milodiy 1815-yil aprelda vafot etgan) **ad-Desukiy** yoki **ad-Dusuqiy** nomi bilan tanilgan. Desukiy Misrning Desouk shahridan boʻlgan Molikiy mazhabidagi taniqli huquqshunos hisoblanadi.

## Hayoti

Ad-Desukiy Shimoliy Misrdagi Desouk shahrida tugʻilgan. U Desoukdan Qohiraga koʻchib oʻtgan va oʻsha yerda al-Azhar universitetining bir qator olimlar, xususan, Ahmad ad-Dardir qoʻl ostida saboq oldi. Ad-Darir yozgan „Halilning Muxtasari“ asari Molikiy mazhabidagi eng muhim soʻnggi asarlardan biridir. Uning Molikiy fiqhidagi eng muhim hissasi „Hoshiya“ („Halilning Muxtasari“ asarini izohlashiga oid eslatmalari) asari boʻlib, u Molikiy mazhabining fatvo berish holatlarida eng koʻp murojaat qilingan asarlardan biridir. Ad-Desukiy al-Azhardagi oʻqitish uslubida va oʻz asarlarida murakkab masalalarni soddalashtirish qobiliyati bilan mashhur edi. Hasan al-Attor uning eng mashhur shogirdlaridan biri boʻlib, keyinchalik al-Azharning buyuk imomi boʻlgan. Desukiy 1815-yilda Qohirada vafot etgan.

## Manbalar
Ali ibn Ibrahim al-Qummi

**Abu al-Hasan Ali Ibn Ibrohim al-Qummiy** – X asrda yashagan shia sharhlovchisi va fors huquqshunosi. U oʻn birinchi shia imomi Hasan al-Askariy davrida yashagan. Mashhur „Al-Kofiy“ kitobidagi koʻplab rivoyatlarni rivoyat qilgan. Ibrohimning otasini ismi „Abu al-Hasan“ edi, lekin u „ash-Shayx al-Aqdam“ nomi bilan ham tanilgan U Qumda „Koʻfon“ hadislarini tarqatgan, koʻplab muhaddislardan hadis toʻplagan. U 15 dan ortiq kitob yozgan, uning „Tafsir al-Qummi“ sharhi mashhur. U Oʻn ikki imomiy Qur’on tafsiridagi eng muhim sharhlovchilardan biri boʻlganligi taʼkidlanadi. Uning boshqa asarlari qatoriga „Axbor al-Qur’on“, „Navodir al-Qur’on“, „an-Nosix va al-Mansux“ (bekor qiluvchi va bekor qilingan kitoblar), „ash-Sharoi’“ (qonunlar yoki vahiy qilingan dinlar) hamda „at-Tavhid va ash-Shirk“ (yakkaxudolik va shirk) kiradi. U milodiy 919-yilda vafot etgan.

## Hayoti
Uning tugʻilgan sanasi nomaʼlum, biroq u hijriy III (milodiy IX) asrning ikkinchi yarmi va IV (milodiy X) asrning boshlarida yashagani maʼlum.

Otasi Ibrohim Hoshim Koʻfadan Qumga koʻchib kelgan shialarning mashhur muhaddislaridan biri edi. Aytishlaricha, u Qumda kufaliklarning hadislarini birinchi boʻlib targʻib qilgan. Imom ar-Rizo bilan ham uchrashgan.

Ali Ibrohimning ukasi Ishoq va oʻgʻillari Ahmad, Ibrohim va Muhammad oʻz davrining diniy ulamolari edilar.

## Asarlari
Ali ibn Ibrohim koʻplab kitoblar yozgan. Uning eng mashhur asari al-Tafsir boʻlib, u al-Tafsir al-Qummi nomi bilan mashhurdir. U bu asarni imomlarning rivoyatlariga asoslanib, qoʻshimcha sharhsiz tartib bergan. Hadislarning aksariyatini otasi Ibrohim ibn Hoshimdan rivoyat qilgan. Ushbu kitob shia mazhabining eng qadimiy va muhim tafsir manbalaridan biri hisoblanadi.

* *Al-Nasix va al-mansux*
* *Qurb al-isnod*
* *ash-Sharoi*'
* *Al-Hayd*
* *At-Tavhid va l-shirk*
* *Fadoil Amir al-moʻminin*
* *Al-Magʻoziy*
* *Al-Anbiya*
* *Al-Mashdhar*
* *Al-Manaqib*
* *Ixtiyorul Qur’on*

## Manbalar
Ali al-Marhun

**Ali Mansur Ali Al-Marhun** (1916-yil 9-fevral – 1916-yil 9-yanvar) – saudiyalik shia faqihi, yozuvchi va shoir. Qatifdagi taniqli oilalardan birida tugʻilgan. Arab xattotligini oʻrgangan va klassik arab tilini oʻzlashtirgan va yigirma yoshiga qadar Qur’onni yodlagan, soʻngra Islomni oʻrganish uchun Najaf Havzasiga borgan. U oʻz davrining barcha allomalarini, jumladan, Muhsin al-Hakim, Muhammad Boqir as-Sadr, Muhammad Husayn Koshif al-Gʻitʼ, Muhammad-Taqiy al-Javohiriy va Abu al-Qosim al-Xoiynilarni bilar edi. U unvon olib, oʻqishni tamomlagach, vataniga qaytib, diniy va xayriya ishlarini bajargan. 1947-yildan boshlab koʻplab kitoblari va bir nechta sheʼriy toʻplamlarini yozgan. 93 yoshida vafot etgan va Oʻt qabristoniga dafn qilingan.

## Manbalar
Az-Zarkashiy

**Abu Abdulloh Badriddin Muhammad ibn Abdulloh ibn Bahodir az-Zarkashiy** (milodiy 1344–1392, hijriy 745–794) – **az-Zarkashiy** nomi bilan mashhur, XIV asr islom olimi. Asosan, Mamluklar davrida Qohirada yashagan. Huquq, *[[hadis]]*, tarix va Shofiʼiy huquqshunosligi (*[[fiqh]]*) sohalari mutaxassisi boʻlgan. Oʻttizta toʻplam yozib qoldirgan, ammo ularning aksariyati yoʻqolgan yoki faqatgina sarlavhalari maʼlum. Uning bizgacha yetib kelgan eng mashhur asarlaridan biri Qur’on ilmlari boʻyicha qoʻllanma boʻlgan „al-Burhon fi Ulum al-Qur’on“dir.

## Oʻqituvchilari
Az-Zarkashiy Damashqda Imodiddin Ibn Kasirdan (vafoti: 1373-yil) *hadis ilmini* (Muhammad paygʻambarning soʻzlari, xatti-harakatlari yoki odatlarini tavsiflovchi turli rivoyatlardan biri), Halabda *fiqh* va ''usul ilmini'' Shihobuddin Azraʼiydan, Qohiradagi Shofi’iy maktabi rahbari Jamoliddin al-Isnaviydan esa Qur’on va fiqh ilmlarini oʻrgangan.

## Shogirdlar
Uning koʻzga koʻringan shogirdlari orasida Shamsuddin al-Barmaid (vaf. 830 hijriy) va Najmuddin bin Hoji ad-Dimashqiy (vafoti: hijriy 831) bor edi.

## Asarlari

* Al-bahr al-muhit fi usul al-fiqh (البحر المحيط، في أصول الفقه)

* Salosil az-zahab fi usul al-fiqh (سلاسل الذهب في أصول الفقه)

* Al-burhon fi ʿulūm al-Qur’on (البرهان في علوم القرآن)

* I’lom as-sajid bi-ahkom al-masojid (إعلام الساجد بأحكام المساجد)

* „Tuzatuvchi: ʿOishaning sahobalarni toʻgʻrilashi“ Al-Ijoba limā istadrakatahu ’Oisha ’ala as-Sahoba (الإجابة لما استدركته عائشة على الصحابة)

* At-tazkirah fi al-ahodis al-mushtaharah (التذكرة في الأحاديث المشتهرة)

* Risāla fi maʿnī kalimat fi at-Tavhid (lā ilaha illalloh) (رسالة في معني كلمة التوحيد (لا إله إلا الله)

* Al-manthur fi al-qavaʼid fiqh ash-Shofi’iyyah (المنثور في القواعد فقه شافعي): koʻplab olimlar tomonidan Shofi’iy fiqhidagi huquqiy tamoyillarning eng yaxshi toʻplamlaridan biri deb hisoblanadi. Matn alifbo tartibida keltirilgan 100 dan ortiq tamoyillarni oʻz ichiga oladi.

* Tahrij ahodis ash-sharh al-kabir li ar-Rofi’iy (تخريج أحاديث الشرح الكبير للرافعي)

* Al-gʻurar as-safir fima yahtāju ilaihi al-musāfir (الغرر السافر فيما يحتاج إليه المسافر)

## Manbalar
Al-Ala ibn Mugʻiys al-Judamiy

**Al-Ala ibn Mugʻiys al-Judamiy** (; **al-Yahsubiy**, **[[Banu Haram|al-Haramiy]]** yoki **[[Banu Judham|al-Judhamiy]]** nomi bilan ham tanilgan) – 763-yilda (hijriy 146-yil) Abbosiylar tomonidan Ummaviylarga qarshi al-Andalus (Ispaniya)ga tayinlangan noib.

Yilnomalarda al-Alo ibn Mugʻisning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud. ''Fath al-Andalus'', Ibn al-Asir, al-Nuvayriy va al-Maqqariy asarlarida uning Ifrikiya (Tunis)dan boʻlib, Abbosiy xalifa al-Mansur tomonidan Ispaniyaga yuborilgani taʼkidlanadi. Boshqa tomondan, Axbor majmu’a, Ibn al-Qutiyya va Ibn Izoriy asarlarida u janubi-gʻarbiy al-Andalusdagi Bejadan boʻlib, u yerda riyosa (siyosiy va harbiy boshqaruv) lavozimini egallagan deyiladi. Tarixchi Roger Collins uni xalifa tomonidan yuborilgan chet ellik degan fikrgada boʻlgan. Maribel Fierroning fikricha, keyingi yilnomalarda Ibn Mugʻit oʻz vorisi bilan adashtirilgan va shu bilan uning kelib chiqishi afrikalik deb koʻrsatilgan.

Al-Alo ibn Mugʻis 763-yilda Bejada oʻz hokimiyatini oʻrnatdi va u yerda mahalliy Misr jundlari (arab qoʻshin boʻlinmasi) tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Islomiy tarixshunoslik va koʻplab zamonaviy tarixchilar bu voqeani Umaviylarga qarshi ichki isyon sifatida talqin qilsa-da, uni ikki raqobatdosh xalifalik sulolasi oʻrtasidagi qonuniy hokimiyat uchun kurash deb qarash toʻgʻriroq boʻladi. Ibn Mugʻisning vaqtinchalik muvaffaqiyati al-Andalusda Abbosiylar daʼvosini qoʻllab-quvvatlovchilar mavjud boʻlganini koʻrsatadi.

Umaviylar amiri Abdurahmon I raqibi bilan toʻqnashuvdan qochib, hatto poytaxti Kordovani tark etib, Carmona qal’asiga chekinishga majbur boʻldi. Al-Ala ibn Mugʻiys Karmonani ikki oy davomida qamal qildi. Bu esa Abdurahahmon I ixtiyoridagi kuchlar uncha koʻp emasligidan dalolat beradi. Andalusiyaning koʻplab yetakchilari qaysi tomonni qoʻllab-quvvatlashni hal qilishdan oldin mojaro natijasini kutgan boʻlishi ehtimol. Seviliyadagi Suriya jundi, tarkibida Yahsubiy aʼzolari boʻlgan, ehtimol Ibn Mugʻisga qoʻshilgan boʻlishi mumkin. „Axbor majmu’a“ga koʻra, Gʻiyos ibn Alqama al-Lahmiy boshchiligidagi Falastin ''jundi'' qamalga qoʻshilish uchun Sidoniyadan yoʻlga chiqqan, ammo Abdurahmonning ozod qilingan quli Badr boshchiligidagi qoʻshin tomonidan toʻxtatilgan va u bilan muzokaralar olib borilgandan soʻng, orqaga qaytarilgan.
Qamal mudofaachilarning oʻz vaqtida uyushtirgan hujumi natijasida qamalchilar kutilmaganda qoʻlga olindi. Ibn Mugʻiys va Abbosiylarning boshqa rahbarlari jangda halok boʻldi. Uning boshi boshqa boʻlajak Abbosiy noiblarga ogohlantirish sifatida yashirincha Qaravonga yuborildi. Baʼzi manbalarda, kamroq ishonchli boʻlsa-da, uning boshi Makkaga joʻnatilganini aytiladi.

Keyingi Abbosiy noibi Abdurahmon ibn Habib as-Siqlabiy 777-yilda Ifrihiyadan yuborilgan.
## Manbalar
Irlandiya 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Irlandiya]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 134 nafar sportchilar bilan 15 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Irlandiya XOQ rasmiy sayti
Muhammad az-Zurqoniy

**Muhammad az-Zurqoniy** (1645 &#x2013; 1710-yil) – sunniy molikiy islom olimi.

Toʻliq ismi Imom Abu Abdulloh Ibn Fujla Muhammad ibn Abdulbaqiy al-Azhariy al- Zurqoniy al-Molikiy.

## Hayoti

Muhammad az-Zurqoniy Abdulbaqiy az-Zurqoniyning oʻgʻli boʻlib, „al-Mavohib al-Ladunniyya“ va „Muvattoʻ“asarlarini sharhlagan.

## Asarlari

* Sharh al-Muvatta al-Malik (al-Zurqani)
* Sharh al-Mavahib al-Ladunniyyah
* Muxtaṣar al-maqasid al-hasanah fi bayan kasir min al-ahadis al-mushtaharah ala al-alsinah/taʼlif Muhammad ibn Abdul-Baqi al-Zurqani.
* Tahqiq Muhammad ibn Lutfi al-Sabbax.
* al-Bayquniyya, al-Baiquni al-Manzumah, shu jumladan, al-Zurqoniy tomonidan kengaytirilgan.
## Manbalar
Angga Dermawan

**Angga Dermawan** (1998 yil 6 oktyabrda tugʻilgan, Tarnate, 25 yosh) – indoneziyalik qoʻshiqchi va yozuvchi. 1998 yilda tugʻilgan xonanda Faja Skali va Dola Dola kabi mashhur qoʻshiqlari orqali musiqa ixlosmandlarining eʼtiborini qozonishga muvaffaq boʻldi.

## Faoliyati
Angga Dermawan – Sharqiy Indoneziya uslubidagi oʻziga xos vokal va musiqiy xususiyatlarga ega qoʻshiqchi. U hozir mintaqa tilidagi betakror qoʻshiqlari bilan gʻururlanib yurgan Sharq javohirlaridan biri. Uning qoʻshiqchilik isteʼdodi uzoq vaqt davomida rivojlangan, 2012 yilda Angga oʻzini oʻzi oʻrgatgan holda bitboks bilan shugʻullangan. Uning saʼy-harakatlari besamar ketmadi, 2014 yilda Angga Ternate shahrida oʻtkazilgan bitboks tanlovida gʻolib chiqqani maʼlum. Shundan soʻng u 2016 yilda Yogyakartada oʻtkazilgan Java Beatbox festivali kabi boshqa musobaqalarda qatnasha boshladi.

## Diskografiyasi

* *Faja Skali*
* *Dola Dola*
* *Tatongka*
* *Pulang*
* *Chei Sudahlah*
* *Not Like Us*

## Mukofotlar
*Anugerah Musik Indoneziyaning* eng yaxshi mintaqaviy tilda qoʻshiq ishlab chiqarish ishi uchun mukofoti 2003-yildagi yettinchi tadbirdan beri berilib kelinmoqda. Ushbu toifadagi eng yaxshi mintaqaviy tildagi ijrochiga beriladi.
{| class="wikitable"
! Year
! Category
! Work
! Decision
|-
|rowspan="5"|2024
|rowspan=""|*"AMI Awards Best Regional Language Song Production Work "* 
|rowspan=""|Dola Dola
|
|-

## Manbalar
Gondurasda Islom

Gonduras asosan nasroniy mamlakat boʻlib, islom diniga eʼtiqod qiluvchilar kam. Mamlakat konstitutsiyasining dunyoviy xususiyati tufayli musulmonlar Gondurasda erkin ravishda targʻibot qilish va masjidlar qurish huquqiga ega. **Gondurasda islom dini** boʻyicha statistik maʼlumotlarga koʻra, jami musulmon aholisi 11 ming kishini tashkil etib, bu mamlakat aholisining 0,1 foiziga toʻgʻri keladi.

Rasmiy statistik maʼlumotlar mavjud boʻlmasa-da, taxminlarga koʻra, mamlakatning oʻn million aholisining 300 mingdan ortigʻi arab, ularning aksariyatini falastinlik va livanlik arablar tashkil etadi. Biroq, bu arablarning katta qismi pravoslav va katolik nasroniy naslidandir. Biroq, bu arablarning koʻpchiligi pravoslav va katolik nasroniy kelib chiqishiga ega. Gʻarbiy yarim shardagi boshqa hech bir mamlakatda arab muhojirlarining ulushi bunday yuqori emas va mutlaq son boʻyicha Gonduras Qoʻshma Shtatlar, Meksika, Kolumbiya, Venesuela, Kanada va Chilidan keyin yettinchi oʻrinda turadi. Gondurasda ikkita maʼlum islomiy tashkilot mavjud: Yusuf Amdani boshchiligidagi San-pedrosuladagi Centro Islámico de Honduras va Kortesdagi Comunidad Islámica de Honduras.

## Tarixi
Gonduras 1896-yilda birinchi arab muhojirini qabul qildi. 1918-yilga kelib, mahalliy soʻrovnoma natijalariga koʻra, mamlakatning ikkinchi yirik shahri San-pedrosulada istiqomat qiluvchi arab muhojirlarining aksariyati falastinlik nasroniylar edi. Ular Falastinning Usmoniylar imperiyasi nazoratida boʻlganligi sababli koʻchib kelishgan. Arablar Usmoniylar pasportlari bilan qochib ketishgani uchun ularning keng tarqalgan laqabi „turklar“ (*Turkos*) boʻlib qolgan. Ikkinchi jahon urushi va 1948-yilgi Arab-Isroil urushidan soʻng immigratsiya yana kuchaydi. 1984-yilda mamlakatdagi arablar va musulmonlar manfaatlarini himoya qilish maqsadida islomiy xayriya tashkiloti tuzildi. Shundan beri ular masjid qurishgan boʻlib, u yerda ijtimoiy va diniy masalalarni, shu jumladan farzandlarining taʼlim-tarbiyasini muhokama qilishadi. Bunda eng muhim masala sifatida bolalarga Qur’on va arab tilini oʻrgatish koʻriladi.
## Manbalar
Spider-man: Beyond the Spider-Verse

***Spider-Man: Beyond the Spider-Verse*** – bu Marvel Comicsning Miles Morales (Oʻrgimchak-odam) personajiga asoslanib, Columbia Pictures va Sony Pictures Animation tomonidan ishlab chiqarilgan hamda Sony Pictures Releasing tomonidan tarqatiladigan amerikalik animatsion superqahramon filmi. U 2023-yilda chiqqan Spider-Man: Across the Spider-Verse filmining bevosita davomi boʻlib, Spider-Verse trilogiyasining uchinchi va oxirgi filmi hisoblanadi. Animatsion filmga Bob Persichetti va Justin K. Thompson rejissyorlik qilgan, ssenariy esa Phil Lord va Christopher Miller hamda David Callaham tomonidan yaratiladi. Filmda Miles roliga Shameik Moore boshqa rollarga Jason Schwartzman va Karan Soni hamda boshqalar ovoz berishadi.

## Ovoz beruvchilar
Shameik Moore *Miles Morales* (Oʻrgimchak-odam) roliga: 

1610-Yerda Peter Parker vafotidan soʻng Oʻrgimchak-odam boʻlib, hozirda boshqa bir alternativ olamda 42-Yerda qamalib qolgan oʻsmir.

Jason Schwartzman *Dr. Johnathon Ohnn* (The Spot) roliga: 

Avval Alchemaxda ishlagan olim. Baxtsiz hodisa natijasida oʻz tanasida turli dogʻlar paydo boʻlib shu dogʻlar yordamida turli olamlar aro sayohat qilish qobiliyatiga ega boʻladigan antoganist.

Karan Soni *Pavitr Prabhakar* (Hindistondagi Oʻrgimchak-odam) roliga:

Peter Parkerni alternativ olamdagi versiyasi boʻlib, Hindistonning Mumbattan shahrida istiqomat qiladi.

## Manbalar
Lorenzo Aguado

**Lorenzo Aguado Herrera** (2002-yil 19-sentyabrda tugʻilgan) – ispaniyalik futbolchi, „Real Madrid Castilla“ himoyachisi.

## Futbolchilik faoliyati
Aguado sakkiz yoshida Ispaniya La Ligasining „Real Madrid“ klubi yoshlar akademiyasiga qoʻshilgan.

Aguado Ispaniyaning RSC Internacional jamoasida oʻynagan va u yerda klubning eng muhim oʻyinchilaridan biri hisoblangan.

## Shaxsiy hayoti
Aguado Ispaniyaning Madrid shahrida tugʻilgan. Uning singlisi bor.

## Faoliyat statistikasi

## Yutuqlar
**Real Madrid**

* FIFA Qitʼalararo Kubogi: 2024-yil

## Manbalar

## Havolalar
*
Xazonrezgi (film)

**Xazonrezgi** — rejissyor Zulfiqor Musoqov tomonidan tasvirga olingan badiiy film. Kinematografiya agentligi buyurtmasiga asosan Oʻzbekfilm kinostudiyasida ishlab chiqarilgan. Filmda 1980-yillardagi oʻzbek xalqi hayoti, qiyinchiliklar va gʻam-tashvishlar hamda afgʻon urushi voqealari yoritilgan.

## Rollarda

Bosh qahramonni gavdalantirgan Bahriddin Abdullayev filmda oʻzining ilk rolini ijro etgan. Husnora Hojimurodova ham birinchi marta asosiy obraz rolini oʻynagan.

## Mukofotlari
Film „MDH va Boltiqbo‘yi davlatlarining eng yaxshi filmi“ toifasida Rossiya kinomatografiya akademiyasining „Nika“ mukofotiga nomzodlik qilgan.

Shuningdek, Qirg‘izistonning „Ak ilbirs-2017“ Milliy mukofoti uchun uch nominatsiyada nomzod qilib koʻrsatilgan. Taqdirlash marosimida bosh rolni oʻynagan Feruza Saidova „Markaziy Osiyoning eng yaxshi aktrisasi“ sifatida taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Gonzalo García (futbolchi, 2004)

**Gonzalo García Torres** (2004-yil 24-martda tugʻilgan) – ispaniyalik professional futbolchi, Real Madrid CF jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.

## Xalqaro faoliyati
García Ispaniya terma jamoasining yoshlar terma jamoasi aʼzosi boʻlib, 2023-yilgi 19 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida Ispaniya U19 terma jamoasi safida ishtirok etgan.

## Oʻyin uslubi
García koʻp qirrali hujumchi boʻlib, u oldingi chiziqda, har ikki qanotda qanot hujumchisi, markaziy hujumchi yoki ikkinchi hujumchi sifatida ham oʻynay oladi. U ochiq oʻyinda doimiy xavf tugʻdiradi. U jismoniy jihatdan kuchli oʻyinchi boʻlib, oʻz tanasi yordamida boʻshliq yaratishi va toʻpni himoya qilishi mumkin. U sermahsul toʻpurar boʻlib, U19 terma jamoasi ichki treblni qoʻlga kiritganida gollarining 25 foizida ishtirok etgan.

## Faoliyat statistikasi

## Yutuqlar
**Real Madrid**

* La Liga: 2023–24
* UEFA Chempionlar Ligasi: 2023–24
* FIFA qitʼalararo kubogi: 2024-yil

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* Real Madrid Juvenil profile
Jacobo Ramón

**Jacobo Ramón Naveros** (2005-yil 6-yanvarda tugʻilgan) – ispaniyalik professional futbolchi, „Real Madrid Castilla“ himoyachisi.

## Faoliyat
Yosh futbolchi sifatida Ramon Ispaniya La Ligasining „Real Madrid“ yoshlar akademiyasiga qoʻshildi va klubga ligada gʻalaba qozonishga yordam berdi.

2024-yilning 1-iyulida Ramon „Real Madrid Castilla“ga yoshlar tizimidan rasman koʻtarilib, „Real Madrid“ning oʻrinbosarlar jamoasiga qoʻshildi. 2025-yilning 22-yanvarida u „Real Madrid“ kattalar jamoasida UEFA Chempionlar ligasida „Red Bull Salzburg“ jamoasiga qarshi oʻyinda (5:1) zaxiradan maydonga tushib, professional debyutini oʻtkazgan.

## Oʻyin uslubi
Ramon asosan himoyachi sifatida harakat qiladi va oʻzining tezligi bilan tanilgan.

## Shaxsiy hayoti
Ramon Ispaniyaning Madrid shahrida tugʻilgan.

## Faoliyat statistikasi

## Yutuqlar
**Real Madrid**

* UEFA Chempionlar Ligasi: 2023–24
* UEFA Superkubogi: 2024-yil

**Ispaniya U19**

* 19 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati: 2024

## Manbalar

## Havolalar
* Real Madrid profile
*
Kamerunda Islom

Kamerun aholisining koʻpchiligini nasroniylar tashkil etadi. 2022-yil maʼlumotlariga koʻra, **islom dini** eʼtiqod qiluvchilar umumiy aholining taxminan 30,6 foizini tashkil etadi. Kamerunlik musulmonlar taxminan 27% oʻzini sunniy, 2% i ahmadiya va 3% i shia deb biladi. Qolganlarning aksariyati esa oʻzlarini maʼlum bir guruh yoki mazhabga mansub deb bilmaydi.

Kamerunda musulmonlarning 48 foizi tasavvuftariqatiga ergashadi. Fulani (chorvador koʻchmanchi guruh) 19-asr boshlarida Gʻarbiy Afrikada islomni asosan tijorat faoliyati va soʻfiy birodarliklari (Qodiriylar va Tijaniylar) orqali yoygan. Shimoliy viloyatlarda mahalliy hukmron boʻlgan Fulani qabilasi asosan islom diniga eʼtiqod qiladi. Kirdi nomi bilan tanilgan boshqa etnik guruhlar odatda islomning turli shakllariga amal qilishadi. Gʻarbiy viloyatning Bamum etnik guruhi ham asosan musulmonlardan iborat.
## Manbalar
Belgiya 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Belgiya]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 172 nafar sportchilar bilan 21 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Belgiya XOQ rasmiy sayti
Marvon ibn Abu Hafsa

**Marvon al-Akbar ibn Sulaymon ibn Yahyo ibn Abu Hafsa** () (723 – ) – 8-asr arab shoiri. Abbosiylar xalifaligi saroyida mashhur boʻlgan. Arab boʻlmagan oilada tugʻilgan.

## Biografiyasi
Marvon 11-asr adabiyotshunosi Saolibiy „Islomdagi eng sheʼriyatga boy oilalardan biri“ deb atagan oilada tugʻilgan. Chunki uning oilasida oltita shoir bor boʻlgan. Shoirlik Marvonning bobosi Abu Hafsa Yaziddan boshlangan. U fors yoki yahudiy boʻlgan va Umaviylar xalifasi Marvon I ning *[[Mavlo|mavlosi]]* edi.

Marvon 723-yilda al-Yamomada tugʻilgan. Oʻz faoliyatini davom ettirish uchun oilasini tark etib, Bagʻdodga ketdi va u yerda saroyda mashhurlikka erishdi. Marvon oʻz mavqeidan foydalanib, xohlagan tashqi koʻrinishda boʻlar edi: arab sheʼriyati mutaxassisi  uni „xasis, qoʻpol va vijdonsiz“ deb taʼriflaydi, u xalifalar unga sheʼrlari uchun juda katta mablagʻ ajratganiga qaramay, eski kiyimda saroyga kelardi. Oʻzining martabasini oshirishga oʻta ehtiyotkorlik bilan intilib, mashhur arab sarkardasi Maʼn ibn Zaʼida ash-Shayboniyga yaqin boʻlib oldi. Homiysining mahorati va notiqligi uchun shu qadar koʻp maqtovlar aytganki, bir marta Abbosiy xalifalari al-Mansur () va al-Mahdiy () dabdabali maqtovdan ranjigan va keyin bir yil davomida uni oʻz huzurlaridan chetlatgani aytiladi. Shunday boʻlsa-da, u doimo hurmat-eʼtiborga sazovor boʻlardi. Bunga, ayniqsa, oilasining Alilar (shialar) ga boʻlgan dushmanlik munosabatini qoʻllab-quvvatlashi va Abbosiylar hokimiyatining qonuniyligini qatʼiyat bilan targʻib qilishi sabab boʻlgan. U -yilda oʻldirilgan. Qotili Alilar tarafdori boʻlib, ularning xalifalikka boʻlgan daʼvolariga qilgan hujumlaridan gʻazablangani haqidagi hikoya haqiqat boʻlmasligi mumkin. Ammo tarixchi H. Kilpatrickning qayd etishicha, bu „uning sheʼriyatidagi taʼsirdan dalolat beradi“.

## Adabiyotlar

* 
* 
## Manbalar
Abdulhakim al-Hasidiy

**Abdulhakim al-Hasidiy** Liviya Islomiy jangari guruhining yetakchi aʼzosi va 2011-yilgi Liviya fuqarolar urushida Qaddafiyga qarshi kuchlarning qoʻmondoni hisoblanadi.

## Hayoti
*[[The Wall Street Journal|The Wall Street Journal gazetasiga]]* koʻra, al-Hasidiy besh yil davomida Afgʻonistondagi oʻquv lagerida boʻlgan. 2002-yilda al-Hasidiy Pokistonning Peshovar shahrida qoʻlga olinib, AQSh kuchlariga topshirilgan. U Liviya hududida saqlangan va 2008-yilda ozod qilingan. 2011-yil mart oyida, Italiya gazetasi *Il Sole 24 Ore* xabariga koʻra, al-Hasidiy Afgʻonistondagi „chet el bosqinchiligiga“ qarshi kurashganini aytgan. Oʻsha intervyuda al-Hasidiy uning jangchilari militant islomiy Al-Qoida tashkiloti bilan aloqador boʻlganini aytgan. Liviyadagi fuqarolar urushi davrida al-Hasidiy Abu Salim shahidlari brigadasini boshqargan, bu brigada Dernadan kelgan 300 kishidan iborat boʻlgan.

### Siyosiy faoliyati
2012-yilda al-Hasidiy Dernada mahalliy saylovlarda qatnashgan.
## Manbalar

## Havolalar

* 
* 

### Intervyulari

* 
* 
*
Muhammad ibn Vosiy al-Azdiy

**Muhammad Ibn Vosiy Al-Azdiy** (vafoti 744 yoki 751) – islomshunos, hadisshunos olim, qozi va askar. Zohidligi bilan mashhur boʻlgan. Uning: „Men unda Allohni koʻrmasdan biror narsani koʻrmadim“, degan gapi keyingi so‘fiylar tomonidan koʻp muhokama qilingan. Umaviylarning Movarounnahrni fath etishida Qutayba ibn Muslim (vafoti 715) qoʻl ostida jang qilgan, keyinchalik qozi boʻlgan.

Bir rivoyatga koʻra, bir musulmon tushida Malik ibn Dinor va Ibn Vosiyni Jannatga kirayotganini koʻrgan. U Malikka koʻproq hurmat koʻrsatilganini va birinchi boʻlib kirishga ruxsat berilganini payqagan. Musulmon Ibn Vosiyni oliyjanobroq deb bilgani uchun buning sababini soʻraganda, unga shunday javob berilgan: „Bu toʻgʻri, lekin Muhammad ibn Vosiyning ikkita kiyimi bor edi, Malikning esa faqat bitta. Malikka afzallik berilishining sababi ana shunda“.

## Ibn Vosiy haqida yoki unga taalluqli gaplar
Qutayba ibn Muslim u haqida: „Muhammad ibn Vosiyning barmogʻi jangda osmonga ishora qilishi men uchun yuz ming nomdor qilich va kuchli yosh askarlardan koʻra sevimliroqdir“, dedi. Abu Homid al-Gʻazzoliy (vafoti 1111) ham oʻz asarlarida uni qayd etgan: „Agar kishi oʻzini sust va tejamkorlik va oʻz-oʻzini tarbiyalashdan jirkanch deb bilsa, uning ishtiyoqini yuqishi uchun bunday ishlarda mohir boʻlgan kishi bilan birga boʻlsin“. Bir avliyo: „Oʻz-oʻzini tarbiyalashda iliq boʻlsam, Muhammad ibn Vosiyga qarasam, uni koʻrish hech boʻlmaganda bir hafta ishtiyoqimni qaytadan uygʻotadi“, der edi. Muhammad ibn Vosiy aytdilar; „Bu dunyoda faqat uchta narsani tilayman; qiyshiq boʻlsam, meni toʻgʻrilab qoʻyadigan birodar; roʻzgʻor, buning uchun tilanchilik qilishim shart emas; jamoat namozi, men gʻaflatdan xalos boʻldim va bu mening foydamga yozildi“.

## Manbalar
Horis ibn Avf

**Horis ibn Avf** (arabcha:الحارث بن عوف) – islomdan oldingi Arabistonda yashagan va keyinchalik 7-asrda islomni qabul qilgan Banu Murra qabilasidan boʻlgan zodagon. Banu Abs va Banu Zubyon qabilalarini yarashtirishda qatnashgan va shu tariqa Dahis va al-Gabraning 40 yillik urushini tugatgan.

## Nasabi
Uning toʻliq nasl-nasabi Horis ibn Avf ibn Abu Horisa ibn Murra ibn Nusayba ibn Gʻayz ibn Murra ibn Avf ibn Saʼd ibn Dubyon. Demak, u Banu Murra qabilasidan, keyin esa Banu Zubyan qabilasidandir. Dubyon ibn Bagizning nasl-nasabi Qays, soʻngra Adnongacha boʻlgan. Ammo nasabnomachilar Adnonning nasl-nasabi boʻyicha turlicha fikr bildirishadi, lekin u Ismoilning avlodi ekanligiga rozi boʻlishgan, shuning uchun al-Horis haqiqatan ham ismoiliy deb hisoblangan, ammo nasl-nasabi noaniq.

## Hayoti
Horis ibn Avf zodagon va savdogar boʻlib ishlagan. U Buhaysa ismli ayolga turmush qurishni taklif qildi, u Horisni qobiliyatsiz deb hisoblagan, lekin baribir unga uylangan. Horis Buhaysaning maslahatini qabul qildi va keyinchalik uning koʻrsatmasiga koʻra, u hamrohi Xorija ibn Sinon (yoki Harim ibn Sinon ) bilan Dahis va al-Gʻabra mojarolarida qirq yildan beri kurashib kelgan Banu Abs va Banu Zubyon qabilalarini yarashtirdi. Ikkalasi ham har bir qabiladan oʻliklarni sanab, barcha marhumlar uchun qon toʻlashdi. Bu Gʻatafonning Adnon qabilalari oʻrtasidagi qirq yillik toʻqnashuvga barham berdi.

Horis ibn Avf Banu Murra delegatsiyasini Madinaga olib borib, Islom paygʻambari Muhammad bilan uchrashdi va keyin boshqa delegatsiya bilan birga Islomni qabul qildi. Horis Muhammaddan oʻz qabilasining qolgan qismiga islomni targʻib qilish uchun ansorlardan bir kishini yuborishni soʻradi va bu qabul qilindi. Biroq, ansoriylar Banu Murraning boshqa aʼzolarining xiyonati tufayli oʻldirildi, bu Horis nazorati ostida emas edi. Shoir Hasan ibn Sobit oʻz sheʼriyatida Horisni kinoya qila boshladi, bu esa Horis Muhammaddan Hasanga toʻxtashini aytishni soʻrashga undadi. Horis ham ansoriylar uchun toʻliq qon toʻlovini toʻladi va musulmonlar kechirim soʻradilar.

## Yana qarang

* Sahobalar

## Manbalar
Kurşunlu masjidi va majmuasi

**Kurşunlu masjidi va majmuasi** () – Turkiyaning Eskishehir shahri, Odunpazari tumanida joylashgan XVI asrga oid Usmoniylar masjidi va majmuasi.

## Masjid
Masjid va majmua Usmoniylar vaziri Choban Mustafo posho tomonidan 1517–1525-yillarda qurdirilgan. Binoning aynan qaysi meʼmor tomonidan bunyod etilgani nomaʼlum bo'lsa-da, uni Xoʻja Sinondan oldin (taxminan 1489/1490–1588) bosh meʼmor boʻlib ishlagan Acem Ali tomonidan loyihalashtirilgan deb ishoniladi. Masjidning ustki qismidagi gumbaz qoʻrgʻoshin bilan qoplangan. Binoning bitta gumbazi bor, devorlari toshdan qurilgan. Gumbazning ichki qismi qoʻlda oʻyib ishlangan naqshlar bilan bezatilgan. Masjid tarkibiga shodirvon, zaviya, haram, imorat, Mavlaviy shayxlari mavzoleyi va ikkita karvonsaroy kiradi.

## Ijtimoiy majmua
Ijtimoiy majmua yetti boʻlimdan iborat. Boʻlimlardan biri Eskishehirdagi sanʼat bozoriga aylantirilgan. Bozorda qoʻlda ishlangan anʼanaviy turk sanʼati namunalari, jumladan, sepiolit hunarmandchiligi, xattotlik, ebru sanʼati, gilam toʻqish, kumushdan yasalgan hunarmandchilik buyumlari va kashtachilik namunalari bilan tanishish hamda ularni xarid qilish mumkin.

Eskishehir sepiolit muzeyi sanʼat bozori boʻylab ijtimoiy majmua ichida joylashgan. Muzeyga kirish bepul.

## Manbalar
Katta masjid (Ujda)

**Ujda katta masjidi** () Marokashning Ujda shahridagi tarixiy jome masjididir. Masjidga 1296-yilda mariniylar sultoni Abu Yaʼqub Yusuf asos solgan.

## Arxitekturasi
Masjid asrlar davomida koʻp marta qayta qurilgan va oʻzgartirilganligi sababli qavat rejasida biroz notekislashgan. Masjidning mehrob va uning yonidagi naqshinkor ravoqlar uning dastlabki qurilishidamavjud boʻlgan deb hisoblaniladi. Hozirgi hovli (sahn) va masjidning shimoli-sharqiy qismining koʻp qismi esa keyinroq qurilgan. Masjid Marokashdagi boshqa masjidlarning bir xil gipostil shaklida oddiy qurilgan. Masjidning gʻarbiy tomonida balandligi 24 metr, peshtoqlari naqshinkor qilib ishlangan meʼmoriy minora qad rostlagan. Minora masjidga asos solinganidan bir necha oʻn yil oʻtgach, 1317-yilda qurilgan yoki oʻsha vaqtdagina qurib bitkazilgan boʻlishi mumkin.

## Yana qarang

* Marokashdagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Yashirin boʻyinli toshbaqalar

**Yashirin bo‘yinli toshbaqalar** () toshbaqalarning eng katta kenja turkumi bo‘lib, 11 ta zamonaviy oila jamlangan. Uzunligi 1,2 m gacha bo‘lgan fil toshbaqasi ham ushbu kenja turkumga mansubdir.
## Manbalar
Abdusalom al-Asmar

**Abdusalom al-Asmar** () 15-asrda (milodiy 1455 &#x2013; 1575)-yilda yashab oʻtgan taniqli liviyalik musulmon ulamosi boʻlgan. U tunning koʻp qismini namoz oʻqish bilan oʻtkazgani uchun „al-Asmar“ deb tanilgan.

## Hayoti
Said Abdusalom al-Asmar Salim al-Fayturiy 1455-yilda (taxminan 859 hijriy) Liviyadan uncha uzoq boʻlmagan  masofada joylashgan kichik Zliten shahrida tugʻilgan. Tripolidan sharqda joylashgan Leptis Magna yaqinidagi shaharchada. U Fawatir qabilasi aʼzosi boʻlib, onasi ai-Asmar laqabini tushida koʻrgani sababli unga al-Asmar laqabi berilgan boʻlishi mumkin. Al-asmar birinchi tasavvufiy taʼlimini tariqatga asos solgan Shodhiliy Arusiy ordeni xalifasi Abdulvohid al-Dukalidan olgan.

Al-Asmar Libyaning keng sahrosida yolgʻiz yashagan va muhtojlar uchun turli xil moʻjizalar yaratgan. Keyinchalik oʻz shahrini himoya qilish uchun *[[mujohid]]* (qudus jangchi)si boʻlgan. 1575-yilda 120 yoshida vafot etgan va uning qabri keyinchalik ziyoratgohga aylangan, uning qabri atrofidagi joyda xotirasiga bagʻlishlanib katta *[[masjid]]* qurilgan. Liviyadagi eng hurmatli va taniqli Qur’on taʼlim muassasalari (*[[madrasa]]*) biri boʻlgn, uning nomi Al-Jamiaa Al-Asmariya ( yoki Al-Asmariya Islom universiteti) hisoblangan. Kichik arxeologik muzeyda Dar Buc Ammera villasidan turli xil freskalar va atrof-muhitlarda topilgan turli qabrlarga tegishli boʻlgan keramik Rim artefaktlari toʻplami mavjud boʻlgan.

Al-Baqiy qabristonidagi qabrlar vayron qilinganining bir yilligi munosabati bilan 2012-yil 24-avgust kuni al-Asmar masjidi va qabri salafiylar va vahhobiylar tomonidan islom dinida qabr va oʻliklarga sigʻinishga ruxsat yoʻq degan bahona bilan vayron qilingani eʼlon qilingan.

## Manbalar
Al-Hasan ibn Maxlad al-Jarroh

**Al-Hasan ibn Maxlad ibn al-Jarroh** () Abbosiylar xalifaligining yuqori martabali amaldori hisoblangan. Nasroniylik dinida tugʻilgan, u umrining oxirlarida islom dinini qabul qilgan va xalifa al-Mutavakkil (847–861-yillar hukmronligi) davrida kotib boʻlib faoliyat yuritgan. Xalifa al-Mu’tamid (870-892 yillar hukmronligi) davrida u ikki marta eng yuqori fuqarolik maʼmuriy lavozimini – vazir lavozimini egallagan. Birinchi marta 877-yilda va yana 878/879-yillarda vazir lavozimida ishlagan. Xalifaning ukasi al-Muvaffaq tomonidan ishdan boʻshatilib, Misrga, soʻngra Antioxiyaga surgun qilingan, manbalarga koʻra 882-yilda vafot etgan boʻlishi mumkin.

Ibn Maxladning oʻgʻli Sulayman ham halifatning vaziri sifatida uch marta faoliyat olib borgan.
## Havolalar
*
Ibrohim ibn Solih

**Ibrohim ibn Solih ibn Ali al-Hoshimiy** (; 792-yilda vafot etgan) Banu Abbos aʼzosi. Sakkizinchi asr oxirida Suriya va Misr noibi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

## Faoliyati
Ibrohim Abbosiylar inqilobi davrida Suriya va Misrni zabt etishda ishtirok etgan hamda keyinchalik har ikkala hudud noibi bo‘lgan harbiy qo‘mondon Solih ibn Alining o‘g‘li edi. Banu Abbos oilasining a’zosi boʻlgan Ibrohim Abbosiylar sulolasining dastlabki ikki xalifasi as-Saffoh () va al-Mansur () bilan amakivachcha edi. Bundan tashqari, uchinchi xalifa al-Mahdiyning () qizi Abbosaga uylangani tufayli uning kuyovi ham edi.

781-yilda al-Mahdiy Ibrohimni Misr noibi etib tayinlab, unga viloyatdagi harbiy hamda moliyaviy ishlar ustidan vakolat berdi. Uning boshqaruvi davrida Umaviylar sulolasidan bo‘lgan Abdulaziz ibn Marvonning avlodi Dihya ibn Mus’ab Yuqori Misrda soliqlarga qarshi isyon ko‘tarib, o‘zini xalifa deb e’lon qildi. Ibrohim, chamasi, bu voqeaga loqaydlik bilan yondashgan. Qisqa vaqt ichida Yuqori Misr hududining katta qismi Dihyaning nazorati ostiga o‘tdi. Qo‘zg‘olonni bostira olmaganidan g‘azablangan al-Mahdiy 784-yilda lavozimidan chetlashtirdi. Yordamchilari esa Bag‘dodga qaytishidan avval keyingi noib Muso ibn Mus’ab al-Xasamiyga  dinor miqdorda jarima to‘lashga majbur bo‘lishdi.

780-yillarda Ibrohim otasining Suriya hududidagi avvalgi ta’sir doirasidagi bir nechta hududda noiblik lavozimlarini egallagan. Ibrohim 780-yildayoq Falastin noibi sifatida tilga olingan bo‘lib, al-Mahdiy hukmronligining oxiriga kelganda Damashq va Iordan viloyatlarini boshqargan. Al-Hodiy hukmronligi davrida () lavozimlarini saqlab qolgan holda, qo‘shimcha ravishda Kipr va Jazira ham in’om etildi. Horun ar-Rashid taxtga o‘tirgach, o‘z lavozimlarini yo‘qotdi. Biroq, 788-yilda Damashq noibligi vazifasiga qayta tayinlandi.

Ibrohim Damashqda noibligi davrida mintaqadagi Qays va Yaman qabilalari o‘rtasida kelib chiqqan shafqatsiz to‘qnashuvni bartaraf etishga majbur bo‘ldi. Oxir-oqibat 791-yilda ikki guruh o‘rtasida kelishuvga erishishga muvaffaq bo‘ldi. Shundan so‘ng, Iroqqa xalifa bilan uchrashish uchun borayotgan suriyalik *[[Sharif|ashraf]]* guruhiga rahbarlik qildi. Biroq, barcha urinishlarga qaramay, urush harakatlarining to‘xtatilishi uzoqqa cho‘zilmadi. Ibrohim viloyatni tark etganidan koʻp oʻtmay Abu al-Hayzam boshchiligidagi isyon alangalanib ketdi.

Ibrohim ikkinchi marotaba Misr noibligiga tayinlanganidan koʻp oʻtmay, 792-yilda vafot etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Katta masjid (Qusantina)

**Qusantina katta masjidi** (), yoki Jome al-Kabir – Jazoirning Qusantina shahrida joylashgan masjid.

## Tarixi
Bu masjid Qusantin shahar markazida Larbi Ben Mhidiy koʻchasida joylashgan tarixiy masjiddir. Masjid qurilishi milodiy 1135-yilda, Hammadiylar sulolasi hukmronligi davrida boshlangan boʻlib, keyingi yillar davomida qayta qurish, kengaytirish va taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. Jumladan, 1766-yilda Usmonlilar davrida hamda Fransiyaning Jazoirni bosib olishi davrida shunday ishlar amalga oshirilgan.

## Galereya

## Yana qarang

* Ahmad Bey saroyi
* Amir Abdulqodir masjidi
* Sidi Laxdar masjidi
* Jazoirdagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Alaüddevle masjidi

**Alaüddevle masjidi** () – Turkiyaning Gaziantep shahridagi tarixiy masjid, Dulkadir turkman bekligidagi Ala ad-Davla Bozkurtbey davrida qurilgan. Bozkurtbey 1515-yilda vafot etgan, masjid binosi uning vafotidan oldin qurilgan deb taxmin qilinadi. Masjidning qurilishi armanlar tomonidan nazorat qilingan, meʼmorlari Armenak afandi va usta Kirkor boʻlgan. Bino masjid sifatida qurilgan boʻlsa-da, unda mahalliy cherkovlarga xos xususiyatlar ham mavjud. Masjid mehrobi peshtoq va ustunlarni oʻz ichiga oladi. 2023-yil 6-fevralda masjid ketma-ket ikki marta sodir boʻlgan zilzila natijasida vayron boʻlgan.

## Galereya

## Manbalar
Katta masjid (Kano)

**Kano katta masjidi** () Kano shtatining markazi va Nigeriyadagi ikkinchi eng zich shahri Kanodagi umumiy jamoat masjidi. Masjid shtatning Mandavari hududida joylashgan.

## Tarixi

Kano katta masjidi Nigeriyadagi eng qadimgi masjid boʻlib, 15-asrda Muhammad Rumfa sharafiga qurilgan. U loydan qurilgan boʻlib, *soro* yoki minora turidagi inshoot edi. Rumfaning hukmronligi va islom dinini qabul qilishidan avval, Kanoning markaziy masjidi ikkita ehtimoliy hududlarda joylashgan edi. Birinchi ehtimol – XV asr berber olimi al-Magʻiliyning avlodlari istiqomat qiladigan Sharifai mahallasi. Ikkinchi ehtimol esa – Mali imperiyasidan kelgan Vangara musulmonlari yashaydigan Yan Doya mahallasi edi.

U 1582-yilda Muhammad Zakiy tomonidan yangi joyga koʻchirilgan va 19-asr oʻrtalarida Abdullahi Dan Dabo tomonidan qayta qurilgan. Sokoto jihodidan soʻng, Kanonning imomi deb hisoblangan amir Sulaymon oʻzi masjidda juma namozlarini boshqargan. Keyingi amirlar esa bu vazifani tayinlangan imomlarga topshirishgan.

U 1950-yillarda vayron qilingan va Britaniya homiyligi bilan qayta qurilgan.

### 1980-yilgi Kano qoʻzgʻaloni
1980-yil dekabr oyida Yan Tatsine nomi bilan tanilgan Maitatsine izdoshlari juma namozi paytida masjidni egallab olish maqsadida namozxonlarga hujum qildilar. Toʻqnashuv oʻn bir kun davom etdi, dastlab politsiya bu hujumni toʻxtatishga urindi, keyinchalik esa armiyani jalb qilishga toʻgʻri keldi. Shiddatli qarama-qarshilik faqat Maitatsine va uning oʻz shtab-kvartirasini himoya qilayotgan tarafdorlari oʻldirilganidan soʻng yakuniga yetdi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, halok boʻlganlar soni 4 mingdan oshgan, biroq boshqa manbalarga koʻra, halok boʻlganlar soni koʻproq boʻlishi mumkin. 

## Yana qarang

* Masjidlar roʻyxati
* Nigeriyadagi masjidlar roʻyxati
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
* Misrdagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar

* Masjidning fotosuratlari
Ali al-Hasan al-Bag‘dodiy

**[[Oyatulloh|Buyuk Oyatulloh]] Sayyid Ali al-Hasani al-Bagʻdodiy** () (1955-yilda tugʻilgan) iroqlik oʻn ikkinchi imomchilar (shia) marjasidir.

U Iroqning Najaf shahridagi diniy madrasalarda Buyuk Oyatulloh Abul-Qossim Xoiiy va Muhammad Boqir as-Sadr qoʻl ostida tahsil olgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Nashrlar roʻyxati
Kosta Rikada Islom

**[[Kosta-Rika|Kosta Rikada]]** '''islom''' dini eng kam tarqalgan dinlardan biridir. Mamlakat aholisining katta qismi katolik xristianlikdir. Hech qanday davlat tashkiloti tomonidan rasmiy maʼlumot berilmagani sababli, Kosta Rikadagi musulmonlar soni taxminan 1000 dan 1500 nafargacha boʻlishi mumkin. Ularning aksariyati Jazoir, Hindiston, Iroq, Eron, Livan, Marokash, Misr, Somali, Pokiston, Falastin va Suriyadan kelgan muhojirlar. Bu raqamga Kosta Rika hududiga koʻchib kelgan musulmonlar, shuningdek, islom dinini qabul qilgan kosta Rikaliklar kiradi. Islom diniga oʻtgan aholining soni taxminan 100 nafar atrofida. Sunniy va shia oqimlariga mansub musulmonlar soni ham aniq emas. Lekin odatda sunniy musulmonlar koʻpchilikni tashkil etadi deb hisoblanadi.

## Masjidlar
Kosta Rikada toʻrtta masjid mavjud:

# Umar masjidi va Kosta Rika Islom markazi Goykoechea kantonidagi Montelimar tumanida joylashgan. Kosta Rika musulmonlar madaniyat markazi tomonidan boshqariladi. 2002-yilda tashkil etilgan. Rabot (Marokash) shahrida joylashgan Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha islom tashkiloti bilan hamkorlik qiladi.
# Shuningdek, sunniy yoʻnalishdagi Nur va imon masjidi Xose shahar markazida joylashgan boʻlib, unga Jennifer Rashida Torres rahbarlik qiladi.
# Belen masjidi Heredia shahrida joylashgan. Panamada tugʻilgan shayx Masihulloh Badat Ravat tomonidan boshqariladi, Belen masjidi 5 vaqt namoz uchun ochiq, shuningdek, juma namozi muntazam ravishda oʻqiladi.
# Shia masjidi Sahar madaniyat markazi tomonidan homiylik qilinadi va u ham San-Xoseda joylashgan. Shia masjidi barpo etilgunga qadar shialar uyda namoz oʻqish uchun yigʻilgan yoki sunniy masjidda namoz oʻqishaverishgan. Ahmadiya musulmonlarining Kosta Rikada ham markazi bor.
## Manbalar
Boyacı masjidi

**Boyacı masjidi** (), shuningdek, **Boyacıoğlu Camii** yoki **Kadi Kemalettin Camii** deb ham nomlanadi, Turkiyaning Gaziantep tumanidagi masjid.

Masjid Şahinbey tumanidagi Kutlar koʻchasi va Hamdi Kutlar shoh koʻchasi kesishmasida joylashgan. Qurilish ishlari 1211-yilda Kadı Kamoliddinbey buyrugʻi bilan boshlangan va 1357-yilda nihoyasiga yetkazilgan.

## Manbalar