Andrey Borisenko

**Andrey Ivanovich Borisenko** (; 1964-yil 17-aprelda tugʻilgan) - rus kosmonavti. U 2003-yil may oyida kosmonavt etib saylangan va Xalqaro kosmik stansiyada ikki uzoq muddatli missiya faxriysi hisoblanadi.

Borisenko Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) 27-uzoq muddatli missiya boʻlgan 27-ekspeditsiyada Soyuz TMA-21 bortida bort muhandisi boʻlib ishlagan. U, shuningdek, 28-ekspeditsiya uchun Xalqaro kosmik stansiya qoʻmondoni boʻlgan. U ikkinchi marta 2016-yil oktyabr oyida Soyuz MS-02 bortida 49/50-ekspeditsiyaning bort muhandisi sifatida parvoz qildi. U 2017-yil aprel oyida Yerga qaytdi.

## Shaxsiy
Borisenko Natalya Aleksandrovna Borisenkoga uylangan. Ularning Ivan ismli oʻgʻli va qizi bor. Uning ota-onasi Ivan Andreevich va Natalya Mixaylovna Borisenko Sankt-Peterburgda istiqomat qilishadi. Uning sevimli mashgʻulotlariga baliq ovlash, badminton va sayohatlar kiradi.

2018-yilda Rossiya boʻlimi tomonidan tashkil etilgan Litsey Xalqaro de Saint-Germain-en-Laye koʻrgazmasida u ekspozitsiyada ishtirok etish uchun kostyumini berdi.

## Taʼlim
Borisenko 1981-yilda 30-sonli Leningrad fizika-matematika maktabini tamomlagan. Keyin u Leningrad harbiy-mexanika institutiga oʻqishga kirdi va 1987-yilda uni "Parvoz va boshqaruv dinamikasi" malakasi bilan tamomladi.

## Tajriba
Institutni tugatgandan soʻng Borisenko 1987—1989-yillarda harbiy qismda ishladi. 1989-yilda u RSC Energia kompaniyasida ishlay boshladi. U yerda "Mir" harakatini boshqarish tizimi uchun masʼul boʻldi va Missiyalarni boshqarish markazi - Moskva (MCC-M) bort tizimlarining ishlashini tahlil qilish kengashida qatnashdi. 1999-yilda Borisenko MCC-Mda birinchi navbatda Mir kosmik stantsiyasida, keyin esa Xalqaro kosmik stansiyada (XKS) smenali parvoz direktori boʻlgan.

## Kosmonavt faoliyati

Borisenko 2003-yil 29-mayda RSC Energia kompaniyasidan kosmonavtlikka nomzod sifatida tanlandi. U 2003-yil iyun oyida kosmik parvozlar boʻyicha asosiy tayyorgarlikni boshlagan va 2005-yil iyun oyida davlat imtihonlarini aʼlo baholarga topshirib, uni tugatgan. U 2005-yil 5-iyulda Idoralararo malaka komissiyasidan sinov-kosmonavt malakasini oldi. 2005-yil iyulidan 2008-yil avgustigacha kosmik parvozlar boʻyicha malaka oshirish kurslarida qatnashgan.

Oʻzining birinchi topshirigʻi sifatida 24/25 ekspeditsiyasi uchun zaxira ISS bort muhandisi va "Soyuz" komandiri etib tayinlangan edi. Keyichalik ekipaj oʻzgarishi sababli u ISS 23/24 ekspeditsiyasining zaxira ekipaji vazifasiga koʻchirilgan, zaxira ISS bort muhandisi va qoʻmondoni sifatida oʻqitilgan.

### Ekspeditsiya 27/28
2010-yil aprel oyida "Soyuz TMA-18"da ISS 23/24 ekspeditsiyasi ishga tushirilgandan soʻng, Borisenko parvozning zaxira ekipajidagi vazifalaridan ozod qilindi va 27/28 ekspeditsiyasining bosh ekipajiga, 27-ekspeditsiyada bort muhandisi va Ekspeditsiya 28 komandiri lavozimiga tayinlandi. U va uning ikki hamrohi Roskosmosning “Soyuz” komandiri Aleksandr Samokutyayev va NASA astronavti Ronald Garan 2011-yil 4-aprel kuni UTC vaqti bilan soat 23:18:20da Boyqoʻngʻir kosmodromidagi Gagarin start maydonchasidan “Soyuz TMA-21 ” bortida uchdilar. "Soyuz TMA-21"ning uchirilishi Yuriy Gagarin tomonidan 1961-yilda amalga oshirilgan birinchi kosmik parvozining 50 yilligiga bagʻishlandi. Ikki kunlik avtonom parvozdan soʻng "Soyuz TMA-21" kosmik kemasi 6-aprel kuni soat 23:09da Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) qoʻshildi. Ekipaj rossiyalik qoʻmondon Dmitriy Kondrateev, NASA astronavti Ketrin Koulman va italiyalik astronavt Paolo Nespoli bilan birga 27-ekspeditsiya ekipajiga rasman qoʻshildi.

2011-yil 22-mayda Kondratev qoʻmondonlikni rasman Borisenkoga topshirdi. 27-ekspeditsiya 2011-yil 24-mayda Kondratev, Koulman va Nespolining “Soyuz TMA-20” bortida joʻnab ketishi bilan rasman yakunlandi. Tez orada Ekspeditsiya 28 ekipajiga rossiyalik kosmonavt Sergey Volkov, JAXA astronavti Satoshi Furukava va NASA astronavti Mayk Fossum boʻlgan Soyuz TMA-02M ekipaji qoʻshildi.

Borisenko XKS bortida boʻlishi 16-sentyabr kuni soat 00:38da “Soyuz TMA-21” kosmik kemasi Rossiya segmentining “Poisk” modulidan uzilganida yakunlandi. O'sha kuni Borisenko va uning ikki hamrohi Aleksandr Samokutyaev va Ron Garan boʻlgan "Soyuz TMA-21" kapsulasi Qozogʻistonning Jezkazgan shahridan 93 mil janubi-sharqda (UTC vaqti bilan soat3:59:39) qoʻndi. Qayta kirish vaqtida "Soyuz" kemasiga Moskva yaqinida joylashgan Korolyovdagi Rossiya missiyani nazorat qilish nuqtasidan koinot kemasiga takroriy qoʻngʻiroqlar bir necha daqiqa davomida javobsiz qoldi. Oxir-oqibat ekipaj va qoʻnish joyini aylanib yurgan samolyot oʻrtasida aloqa oʻrnatildi.

Borisenko "Soyuz" qoʻnish kapsulasidan chiqarib olinganidan soʻng "bosh barmogʻini yuqoriga koʻtarish" signalini koʻrsatib, yerdagi kayfiyatini bildirdi. U va uning hamkasblari keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun puflanadigan oʻrindiqlarda shifoxonaga olib ketildi. Borisenko Qozogʻistonning Qaragʻanda aeroportidagi anʼanaviy kutib olish marosimida qatnashgach, Rossiyaning Star citydagi mashgʻulot bazasiga qaytish uchun samolyotga oʻtirdi.

### Ekspeditsiya 49/50

Borisenko 2016-yil 19-oktyabrda “Soyuz MS-02” bortida parvoz muhandisi sifatida ikkinchi marta kosmosga uchgan. Uchirish dastlab 23-sentyabrga rejalashtirilgan edi, ammo kosmik kemadagi texnik muammolar tufayli kechiktirildi.

Borisenko va uning ikki ekipaj hamkori Roskosmos kosmonavti Sergey Rijikov va NASA astronavti Sheyn Kimbro 21-oktyabr kuni ikki kunlik uchishda soʻng XKSga tutashdi va rossiyalik qoʻmondon Anatoliy Ivanishin, JAXAdan On Takozi va NASAdan Ketlin Rubinslarni oʻz ichiga olgan 49-ekspeditsiyaga rasman qoʻshildi. Soyuz MS-02 uchish oylik kechikishga duch kelganligi sababli topshiriq muddati qisqa edi. 49-ekspeditsiya 2016-yil 30-oktyabrda Ivanishin, Onishi va Rubins bilan Soyuz MS-01 bortida Yerga qaytganda yakunlandi.

2016-yil 19-noyabrda rossiyalik kosmonavt Oleg Novitskiy, fransuz astronavti Tomas Pesket va NASA astronavti Peggi Uitson boʻlgan “Soyuz MS-03” stansiyaga qoʻnib, 50-ekspeditsiya ekipajining qolgan aʼzolari Borisenko va uning ikki ekipajdoshiga qoʻshildi. Ekspeditsiya davomida XKSning Rossiya orbital segmenti "Progress MS-04" ekipajsiz zaxira kemasini kutib olishi kerak edi. Biroq kosmik kema "Soyuz-U" raketasining uchinchi bosqichi bilan bogʻliq muammo tufayli XKSga etib bormagan. 2017-yil fevral oyida Progress MS-05 ishga tushirilishi bilan 50-ekspeditsiya davomidagi progress parvozlari tezda tiklandi.

Borisenko 2017-yil 10-aprelgacha Rijikov va Kimbrough bilan XKSdan chiqarilib, 50-ekspeditsiyani rasman tugatib, 51-ekspeditsiyani ishga tushirgunga qadar Ekspeditsiya 50 ekipajida bort muhandisi sifatida ishlashni davom ettirdi. Uchovlon ekspeditsiyani yakunlab, besh soatdan kamroq uchib, Qozogʻiston dashtiga eson-omon qoʻndi. Shu bilan 173 kunlik kosmik parvozni yakunladi va Borisenkoning koinotdagi umumiy vaqti 337 kunga yetdi.

## Manbalar