open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Furt qonuni

**<big>FURE QONUNI</big>** 

1807 yilda fransuz olimi Furye issiqlik o'tkazuvchanligi jarayonida jismning (moddaning) har qanday nuqtasida issiqlik oqimi va harorat gradienti o'rtasida aniq bog'liqlik mavjudligini eksperimental ravishda isbotladi:                                             

Q=-\lambda grad(T)S

bu yerda Q - issiqlik oqimi, birligi - Vt ; 

grad(T) - harorat maydonining gradienti (vaqtning tanlangan nuqtasida tizimning turli joylaridagi raqamli harorat qiymatlari to'plami), o'lchov birliklari K / m; 

S - issiqlik almashinuvining sirt maydoni, birligi - m^2; 

Harorat gradientini dekart koordinatalari o'qlari bo'ylab komponentlarning vektor yig'indisi sifatida tavsiflash mumkin:

gra(t)=i{dT \over dx}+j{dT \over dy}+k{dT \over dz}

bu yerda i, j, k - bir-biriga ortogonal va koordinata o'qlari bo'ylab yo'naltirilgan birlik vektorlar.

Bu shuni anglatadiki, bu qonun issiqlik o'tkazuvchanligi orqali issiqlik uzatish paytida issiqlik oqimining kattaligini belgilaydi. Issiqlik oqimining sirt zichligi uchun Furye qonuni quyidagi shaklni oladi:

q=-\lambda grad(T)

Minus belgisi issiqlik oqimi va harorat gradienti vektorlari ko'p yo'nalishli ekanligini anglatadi. Shuni tushunish kerakki, issiqlik haroratni pasaytirish yo'nalishi bo'yicha uzatiladi. 

Va shunga qaramay, Furye qonuni issiqlik o'tkazish jarayonining inertsiyasini hisobga olmasligini ta'kidlash ortiqcha bo'lmaydi, boshqacha qilib aytganda, taqdim etilgan modelda haroratning o'zgarishi istalgan nuqtada bir zumda butun jismga tarqaladi. Furye qonuni, masalan, ultratovush, zarba to'lqinlarining tarqalishi kabi yuqori chastotali jarayonlarni tavsiflash uchun noto'g'ri qoʻllanadi.

Bizga ma'lumki, issiqlik o'tkazuvchanligi uchun Furye qonuni va konvektiv issiqlik uzatish uchun Nyutonning sovutish qonuni qoʻllanadi. Aytaylik, sizda nima uchun issiqlik uzatish tezligini tahlil qilish uchun ikki xil qonun talab qilinadi degan savol bor. Buning sababi shundaki, issiqlik uzatish rejimlari individual fizikadan farq qiladi. 

O'tkazuvchanlik orqali issiqlik uzatish mikroskopik diffuziya va harorat farqi tufayli obyekt ichidagi molekulalar yoki kvazi-zarralarning to'qnashuvi tufayli sodir bo'ladi. Agar biz mikroskopik ko'rinishda ko'rsak, har qanday tarqalgan va to'qnashuvchi material molekulalarni, elektronlarni, atomlarni o'z ichiga oladi. Ular kinetik va potentsial energiyani mikroskopik tarzda bir-biriga o'tkazadilar. Bu energiya obyektning ichki energiyasi deb nomlanadi. Qonunda aytilishicha, issiqlik o'tkazuvchanligi Furye qonunidir. 

Har qanday obyektdagi konveksiya issiqlik almashinuvini suyuqliklar harakati yoki suyuqlik oqimi tufayli bir molekuladan ikkinchisiga issiqlik o'tkazish sifatida aniqlash mumkin. Nyutonning sovutish qonuni konveksiya issiqlik uzatilishini boshqaradi.
Bozor Soʻpijonov

**Bozor Soʻpijonov** (1906-yil tavallud topgan — 1938-yil 14-oktyabrda vafot etgan) — Qo‘qon shahar partiya komiteti aʼzosi. Osiyo temir yo‘li Qo‘qon stansiyasi 3-eksplutasion bo‘limi tuman kasaba soyuzi raisi. Qo‘qon shahar partiyasi komitetida xodimlar bo‘limi mudiri. O‘zbek oziq-ovqat savdosida Qo‘qon shahar bo‘limi boshqaruvchisi.

## Hayoti va taʼlimi
Bozor Soʻpijonov 1906-yil Namangan viloyatining Yangiqoʻrgʻon tumanida oddiy ishchi oilasida tavallud topgan. Manbalarda uning oilaliligi, Qo‘qon shahri 5-may kvartali, 78-uyda istiqomat qilgani haqida maʼlumotlar mavjud.
B. So‘pijonov 1938-yilning 14-oktyabr oyida Toshkentda o‘tkazilgan SSSR Harbiy Oliy sudi kollegiyasi sayyor sessiyasining yig‘ilishida otuvga hukm qilingan va oʻsha kunning oʻzidayoq hukm ijro etilgan.

Maʼlumoti — quyi, 1930-yildan to 1931-yilgacha Samarqand shahridagi O‘zbekiston Kommunistik universitetida o‘qigan. 1920-yilga qadar otasi qaramog‘ida boʻlgan va shu yildan oʻz faoliyatini boshlagan.

## Faoliyati
1926-yil 25-noyabrda Qo‘qon shahar partiya komitetida partiyaga qabul qilingan. 1920-yildan 1922-yilga qadar xususiy Qo‘qon stansiyasidagi Mebulnikov ismli shaxs qoʻl ostida cho‘ponlik qilgan, 1922—1924-yillarda ishsiz boʻlgan va 1924-yildan Qo‘qon shahr temir yo‘li stansiyasi 3-ekspluatasiya bo‘limida konduktor boʻlib ish faoliyatini davom ettirgan. 1928—1930-yillar oraligʻida Samarqand Qizil armiyasining o‘zbek brigadasida ishchi-dehqon sifatida xizmat qilgan, 1931—1932 yillarda O‘rta Osiyo temir yo‘li Qo‘qon stansiyasi 3-eksplutasion bo‘limi tuman kasaba soyuzi raisi lavozimida ish yuritgan. 1932—1933-yillari Qo‘qon shahar partiya komitetida xodimlar bo‘limi mudiri, 1933—1934-yillarda esa Oyim tumani partiya komiteti sekretari boʻlib xizmat qilgan. 1934-yil — 1935-yil Qo‘qon shahar temir yo‘li fabrika-zavod bilim yurtida targ‘ibotchi sifatida, keyinchalik 1935-yildan 1937-yilgacha Qo‘qon temir yo‘l stansiyasi deposida parovoz o‘quv komitetida rais, 1937-yildan O‘zbek oziq-ovqat savdosi Qo‘qon bo‘limi boshqaruvchisi bo‘lib faoliyat yuritgan.

## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Solijon Inomov

**Solijon Inomov** (1903-yil tavallud topgan — 1938-yil 14-oktyabrda vafot etgan) — Namangan shahrida joylashgan ko‘nchilar uyushmasi kotibi va rais o‘rinbosari. O‘zK(b)P Markaziy Komitetining Zelenskiy tumanidagi tashviqotchisi. Zelenskiy tumani partiya komitetida instruktor.

## Hayoti va taʼlimi
S. Inomov 1903-yil Namangan viloyati Namangan shahrida To‘qmoqguzar mahallasida tavallud topgan. Manbalarda yashash manzili — Lenin (Asaka) tumanidaligi, oilaligi, ota-onasi va 2 nafar go‘dak bolalari borligi qayd qilingan.
SSSR Harbiy Oliy sudi kollegiyasi sayyor sessiyasining 1938-yilning 14-oktyabr sanasidagi yig‘ilishida otuvga hukm etilgan, jazo o‘sha kuni amalga oshirilgan.

Maʼlumoti — o‘rta, Namangan shahridagi savodsizlikni tugatish kursida, shundan soʻng Qo‘qon shahrida ham tahsil olgan. 1936-yil 1-dekabridan 1937-yil 1-martgacha Toshkent shahrida O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti huzuridagi marksizm-leninizm kurslarida taʼlim olgan.

## Faoliyati
1915-yildan 1923-yilgacha Namangan shahridagi bir boy qoʻlida batrak bo‘lib ishladi. 1923-yildan 1925-yilgacha boʻlgan muddatda Namangan shahridagi turli xunarmandlar qoʻl ostida to‘qimachilik bo‘yicha shogird bo‘lib ishlagan. 1925-yilda VKP(b)ga nomzod bo‘lib qabul qilindim va shu kasbda ishchi sifatida 6 oylik ish stajiga ega boʻldi. 1925-yil — 1928 yil Namangan shahridagi ko‘nchilar uyushmasi kotibi va rais o‘rinbosari lavozimida ish yuritdi. 1928-yildan 1930-yilgacha Moskva viloyati Zaraysk tumanidagi ip tekstil fabrikasida ishlagan. Keyinchalik 1930-yildan boshlab 1931-yilgacha Namangan shahrida kotib sifatida xizmat qilgan. 1931—1932-yillarda O‘zK(b)P Markaziy Komitetining Zelenskiy tumani tashviqotchisi lavozimida, 1932-yildan 1933-yilgacha Zelenskiy tumani partiya komitetida instruktor bo‘lib faoliyat yuritgan. 1933-yilning 1-dekabr sanasidan 1934-yilning 1-dekabr sanasigacha Marhamat tumani partiya komitetining sekretari sifatida, 1935-yilning boshlaridan 1936-yil 1-iyuligacha Lenin tumani partiya komitetida instruktor bo‘lib xizmat koʻrsatdi.

## Shaxsiy hayoti
Inomovning prokuratura qoʻlidagi shaxsiy varaqasida oʻzbek va rus tili yaxshi bilishi, partiya tozalovlaridan tanbehsiz oʻtgani, yashash manzili — Lenin (Asaka) tumani ekanligi, oilaligi, ota-onasi, 2 nafar farzandi borligi qayd qilingan.
## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Fargʻona qipchoqlari

**Fargʻona qipchoqlari** boshqa xalqlarga singishib ketgan turkiy xalq boʻlib, ilgari 1930-yillargacha Fargʻona vodiysi va Oʻrta Osiyoning unga tutash hududlarida yashab kelgan. Keyingi aholini ro‘yxatga olishda qirg‘izlar ham, o‘zbeklar ham hisobga olindi.

## Tarixi
Qipchoqlar XIX asrda Qoʻqondagi saroy toʻntarishlarida faol qatnashdilar.

1845-yilda nufuzli qipchoq feodal Musulmonqul) Xudoyorxonni Qo‘qon taxtiga ko‘tarib, qiziga uylantiradi. Shu bilan birga, yosh xonni hukumatdan chetlatib, regentga aylanadi. Qipchoqlar hokimiyat tepasiga kelib, ruhoniylarning eng koʻzga koʻringan vakillari (ulamolar, shayxlar, seyidlar) va dunyoviy zodagonlar — amirlarni qirib tashlashga kirishadilar. Namangan shayxulislomi Zokirxo‘ja, Xalfa Safo masjidi mudarrislari, Domulla Xalmuhammad-Rais, Domulla Xojam-quli Aʼlam, Sulaymonxo‘ja — Shayxulislom va Mavlaviyning o‘g‘li Ahmad Kashshak Andijoniy va boshqalar qatl etildi. Qipchoq zodagonlariga qarshi kurashda Qoʻqon ruhoniylari ham faol boʻlgan, chunki Musulmonqul qatl qilganlar orasida eng yirik mulla va shayxlar boʻlgan.

Biroq 1852-yilda Qo‘qon xoni Xudoyorxon Bilqilllama hududida qipchoq qo‘shinini mag‘lub etdi va qipchoqlar siyosiy maydonni abadiy tark etdilar. Xudoyorxonning buyrugʻi bilan qipchoqlar qirib tashlandi. Xon qoʻshinlari tomonidan 20 mingdan ortiq qipchoqlar oʻldirilgan. Omon qolganlar tog‘larga qochib ketishgan.

Oʻrta Osiyo aholisi oʻrtasida oʻtkazilgan statistik tekshiruvga koʻra, 1924-yilda 128 ming qipchoq, jumladan Fargʻona vodiysida 60 mingga yaqin qipchoq boʻlgan. 1926-yilgi Butunittifoq aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qipchoq millatining 33502 nafar vakili boʻlgan. 1939-yilgi aholini roʻyxatga olishda qipchoqlar qayd etilmagan. Bu vaqtga kelib qipchoqlar qirgʻiz va oʻzbek xalqlari tarkibiga qoʻshilgan.

## Yana qarang

* Qo‘qon xonligidagi ichki kurashlar

## Manbalar


## Adabiyotlar

# Gumilyov L. N. „Kaspiy atrofida bir ming yillik“. Moskva. 2009 yil
Antonina Pisarchik

**Antonina Konstantinovna Pisarchik** (23.03.1907, Qoʻqon — 6.0.1995, Moskva) — sovet etnografi, sharqshunosi, Oʻrta Osiyo boʻyicha mutaxassisi.

## Hayoti
Antonina Konstantinovna 1907-yil 23-martda Qo‘qon shahrida tug‘ilgan. U butun umrini O‘rta Osiyo xalqlari madaniyati va hayotini o‘rganishga bag‘ishladi. 1924-yilda Oʻrta Osiyo universitetining (SAGU) Sharq fakultetiga oʻqishga kirdi. Uning oʻqituvchilari orasida A. E. Shmidt, eronshunos A. A. Semenov, K. K. Yudaxin, E. D. Polivanov, L. V. Oshanin, M. S. Andreev (1873-1948) lar bor edi. A. A. Semenov Pisarchikning olim boʻlib yetishishida alohida rol oʻynadi va 1940-yildan boshlab uning umr yoʻldoshiga aylandi. Ularning qizi Yekaterina Mixaylovna Andreeva, araxnolog, biologiya fanlari nomzodi.

Mustaqil ilmiy faoliyatining boshidanoq (Samarqand muzeyi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti) Antonina Konstantinovna Samarqand va Leningrad muzeylari uchun toʻplamlar yigʻish bilan xalq madaniyatiga oid dala materiallarini toʻplash va qayta ishlash bilan shugʻullanadi. Samarqand va boshqa shaharlarning qadimiy meʼmorchiligini oʻrganish bilan Nurota, Gʻarbiy Pomir aholisini estaliklarini yozib oldi.

1945-yilda A. K. Pisarchik SAGUda „XIX-XX asrlarning Samarqand turar-joy binolari va masjidlari“ mavzusida ilmiy ish yoqladi. Bu koʻp yillik mehnat samarasi edi. Dissertatsiya 1974-yilda nashr etilgan „Samarqand XIX-XX asrlar xalq meʼmorchiligi“ kitobiga asos bo‘ldi.

Olim 1948-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Tojikiston filiali Tarix, til va adabiyot instituti etnografiya kabinetiga rahbarlik qildi. 1951-yil aprel oyida Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi tashkil etildi, uning tarkibiga Tarix, arxeologiya va etnografiya instituti kirdi, unga eng yirik sharqshunos, akademik A. A. Semenov rahbarlik qildi. 1951—1965-yillarda A. K. Pisarchik institutning etnografiya sektorini boshqargan. Ularning faoliyati natijasi N. A. Kislyakov va A. K. Pisarchik (1966-1976) muharrirligida chop etilgan „Qorategin va Darvaz tojiklari“ uch jildlik nashri bo‘ldi.

1967-yilda „Tojikiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi“ unvoni bilan taqdirlangan.

A. K. Pisarchik 60 ga yaqin kitob va maqolalar muallifi, etnografiyaga oid koʻplab fundamental asarlarning muharriri.

A. K. Pisarchik 1995-yilda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Etnografik sharh, № 4, 1995-yil.
Nikolay Rudakov

**Nikolay Yakovlevich Rudakov** (1906 — 1977) — Sovet Armiyasining polkovnigi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943).

## Hayoti
Nikolay Rudakov 1906-yil 23-oktyabrda Qoʻqon shahrida tugʻilgan. Toʻrt yillik maktabni tugatgan. 1928-yilda Rudakov Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmatga chaqirildi. 1931-yilda Kiyev birlashgan qoʻmondonlik kurslarini, 1941-yilda — „Otishma“ kurslarini tugatgan. Ulug 'Vatan urushi boshlanganidan keyin uning frontlarida xizmat qildi. 1943-yil sentyabrgacha gvardiya mayori Nikolay Rudakov Voronej frontining 40-armiyasining 68-gvardiya otishma diviziyasining 202-gvardiya otishma polkiga qoʻmondonlik qildi. U Dnepr uchun boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan.

1943-yil 22-sentyabrdan 23-sentyabrga oʻtar kechasi Rudakov polki Dneprdan Bukrinskiy koʻprigiga oʻtdi. Dushmanning son jihatdan ustun boʻlgan qo‘shinlari bilan bir necha shiddatli qarshi hujumlarni boshdan oʻtkazdi, biroq polk ularning barchasini muvaffaqiyatli qaytardi va dushman qo‘shinlariga katta talofatlar yetkazdi. Rudakov shaxsan oldingi safda boʻlib, oʻz polki boʻlinmalarining harakatlarini nazorat qilgan, oʻzi yaralangan, ammo qoʻshin saflarida qolgan va ogʻir ahvolda uch kun davomida jangni davom ettirgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 23-oktabrdagi farmoni bilan mayor Nikolay Rudakov „Dneprni bosib olishda va uning o‘ng qirg‘og‘ida plasterni ushlab turishda ko‘rsatgan jasorati va qahramonligi uchun“Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. 2004-yilda Lenin ordeni va Oltin Yulduz medali bilan taqdirlandi.

Urush tugaganidan keyin Rudakov Sovet Armiyasida xizmat qilishni davom ettirdi. 1945-yilda M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani, 1947-yilda oʻqituvchilar kurslarini tamomlagan. 1947-yilda Boku piyodalar maktabida kadet batalyoniga qoʻmondonlik qilgan.

1952-yilda polkovnik unvoni bilan Rudakov zaxiraga oʻtkazildi. Kalinin shahrida yashagan va ishlagan, faol ijtimoiy faoliyat bilan shugʻullangan. U 1977-yil 29-avgustda vafot etdi, Tverdagi Dmitrov-Cherkasskiy qabristoniga dafn qilindi.

Ikkita Lenin ordeni, ikkita Qizil Bayroq ordeni, 2-darajali Vatan urushi va Qizil Yulduz ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — .
* *Dolgov I. A.* Zolotie zvyozdi kalininsev. Kn. 1. — M.: Moskovskiy rabochiy, 1983.
Yelizaveta Chernyavskaya

**Yelizaveta Aleksandrovna Chernyavskaya** (1904-yil 23-avgust, Fargʻona — 2005-yil 19-avgust) — sovet va rus rassomi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan rassom (1996). Maloyaroslavets shahrining faxriy fuqarosi (1995).

## Hayoti
1904-yil 23-avgustda Farg‘onada tug‘ilgan. Farg‘onada gimnaziyani tamomlagan, musiqaga mehr qo‘ygan, rasm chizishda o‘zini namoyon qilgan. 1920-yillarda Yelizaveta Aleksandrovna Moskvaga koʻchib oʻtdi. M. V. Nesterov tavsiyasiga koʻra 1925-yildan 1927-yilgacha P. D. Korin ustaxonasida tasviriy sanʼat bilan shugʻullangan. 1927-yilda u mamlakatni tark etib, Avstriyaga joʻnadi va u yerda Vena Badiiy akademiyasiga muvaffaqiyatli oʻqishga kirdi va uni 1943-yilda „akademik rassom“ mutaxassisligi boʻyicha tugatdi. Chernyavskayaning asarlari Venadagi koʻrgazmalarda namoyish etildi va butun dunyo eʼtirofiga sazovor boʻldi. Uning Vena ijodi davrida yaratilgan asarlari yoʻqolgan.

1945-yilda Sovet qoʻshinlari Vena shahrini ozod qilgandan soʻng, Yelizaveta Chernyavskaya Sovet rahbariyati tomonidan qatagʻonga uchradi. U sudlangan va 10 yilga Mordoviyadagi Potma lagerlariga yuborilgan. Yakkalanib qolganda, u ishlashni va malakasini oshirishni davom ettirdi. 1955-yilda jazo muddatini oʻtab boʻlgach, Chernyavskaya Krasnoyarsk oʻlkasiga surgun qilindi va u yerda Pedagogika institutida katta laborant-rassom boʻlib ishladi. Faqat 1959-yilda u Moskvaga qaytib keldi.

Qatagʻon qilingan, u uzoq vaqt poytaxtda yashay olmadi va 1960-yilda Maloyaroslavetsga koʻchib oʻtishga majbur boʻldi. 1968-yilda u SSSR Rassomlar uyushmasiga aʼzo boʻldi. Chernyavskaya asarlarining shaxsiy namoyishi doimiy ravishda Maloyaroslavets va Obninsk shaharlarida oʻtkazildi.

Uning asarlari Vengriyada nashr etilgan „Rus natyurmorti“ toʻplamida, „Artist“ jurnalida va boshqa nashrlarda nashr etilgan. 1992-yildan beri u Maloyaroslavetsda 2002-yildan beri rassom nomi bilan atala boshlagan sanʼat galereyasining ochilishiga faol hissa qoʻshdi.

1995-yilda mahalliy jamoatchilik taklifi bilan Maloyaroslavets shahrining faxriy fuqarosi boʻldi. 1996-yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan u Rossiyada xizmat koʻrsatgan rassom unvoniga sazovor boʻldi.

Uning asarlari Kaluga sanʼat muzeyi, Kalugadagi sanʼat galereyasi, Maloyaroslavets, Obninsk shahri tarixi muzeyi, Krasnoyarsk shahri muzeylarida saqlanmoqda.

U Kaluga viloyati, Maloyaroslavets shahrida yashab, ishlagan. 2005-yil 19-avgustda vafot etgan.

## Mukofotlar va unvonlar

* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan rassom (1996)
* Kaluga viloyati, Maloyaroslavets shahrining faxriy fuqarosi (1995).

## Manbalar

## Havolalar

* Siz mening taqdirimdagi xodimimsiz
* Rassom Chernyavskaya Elizaveta Aleksandrovna
Boʻri Allamurodov

**Boʻri Allamurodovich Allamurodov** (1947-yil 10-noyabr (ayrim manbalarda 10-iyul), Kofrun qishlogʻi, Boysun tumani — 2018-yil 29-yanvar, Oʻzbekiston) — sovet davlat va partiya arbobi.

## Tarjimayi holi
Boʻri Allamurodov 1947-yil 10-noyabrda Surxondaryo viloyati, Boysun tumani, Kofrun qishlogʻida tavallud topgan. 1969-yilda Moskva qishloq xoʻjaligi akademiyasini, 1989-yil KPSS Markaziy qoʻmitasi qoshidagi Ijtimoiy fanlar akademiyasini tugatgan. 1972-yildan KPSS aʼzosi. Ilk mehnat faoliyatini 1962-yilda Sherobod tumanidagi „Yangiobod“ sovxozidan boshlagan. 1969—1971-yillarda harbiy xizmatni oʻtagan. 1971-yildan boshlab Allamurodov Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzida faoliyat koʻrsata boshlaydi. Dastlab 1971-yili Oʻzbekiston leninchi kommunistik yoshlar ittifoqi Surxondaryo viloyati qoʻmitasi instruktori, boʻlim mudiri, 1973-yildan Leninchi kommunistik yoshlar ittifoqi Markaziy qoʻmitasi boʻlim mudiri oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1975-yilda Oʻzbekiston leninchi kommunistik yoshlar ittifoqi Surxondaryo viloyati qoʻmitasi birinchi kotibi etib saylanadi. 1977-yilda Oʻzbekiston Kompartiyasi Surxondaryo viloyati qoʻmitasida boʻlim mudiri, 1978-yilda Ukraina Kompartiyasi Markaziy qoʻmitasida boʻlim mudiri oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1982-yil mart oyida Oʻzbekiston leninchi kommunistik yoshlar ittifoqi Markaziy qoʻmitasining birinchi kotibi etib saylanadi. 1982-yil may oyida boʻlib oʻtgan Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzining 19-syezdida esa Allamurodov BLKYI Markaziy qoʻmitasi hamda Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy qoʻmitasi aʼzoligiga saylanadi. 1985-yili Sirdaryo viloyat partiya qoʻmitasi ikkinchi kotibi, 1987-yil 5-oktyabrdan 1990-yil 7-avgustgacha Oʻzbekiston Kompartiyasi Namangan viloyati qoʻmitasi birinchi kotibi hamda bir vaqtning oʻzida Namangan viloyati kengashi raisi boʻlgan. 1990-yil avgustda respublika Kasaba uyushmalari kengashi raisi, sentyabr oyidan esa Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasining kengashi raisi boʻladi.

Boʻri Allamurodov 2018-yil 29-yanvarda 70 yoshida vafot etgan. 

## Mukofotlari
* Mehnat qizil bayrogʻi ordeni (1981);
* Xalqlar doʻstligi ordeni (1986).

## Xotira
Hozirgi vaqtda Boʻri Allamurodov xotirasiga bagʻishlab tabdirlar oʻtkazilib kelinmoqda.

## Manbalar
Andrey Cherepaxin

**Andrey Mixaylovich Cherepaxin** (1972-yil 3-noyabrda tugʻilgan, Fargʻona, OʻzSSR) — rossiyalik klassik (yunon-rum) kurashchi. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi. 1995-yilda 74 kg vazn toifasida Rossiya chempioni, yunon-rum kurashi boʻyicha ikki karra Jahon kubogi gʻolibi (1997, 2001) 76 kilogrammgacha Yevropa chempionatida qatnashgan. Seynajoki shahrida 84 kg vazn toifasida 6-o‘rinni egallagan.1995—2003-yillarda yunon-rum kurashi bo‘yicha Rossiya terma jamoasi aʼzosi bo‘lgan.

## Hayoti
U 9 yoshida (1981) Vladimir Leongardovich Blind boshchiligidagi o‘smirlar sport maktabida kurash bilan shug‘ullana boshlagan. Rossiyaga koʻchib oʻtgach, Aleksandr Grigoryevich Kurilov Cherepaxinning bosh murabbiyiga aylandi.

## Sportdagi yutuqlari
1995-yilda

 Rossiya chempionatidagi oʻrni. Barnaul 74 kg gacha.

 Aleksandr Karelin sovrinlari uchun xalqaro turnirda oʻrni

1997-yilda

 shaxsiy musobaqada jahon chempionatida oʻrni.

1998-yilda

 Ivan Poddubniy xalqaro turnirida (Ivan Poddubniyning Gran-prisi).

1999-yilda

 Harbiylar oʻyinlari boʻyicha jahon chempionatida 76 kg vazn toifasida oʻrni.

2000-yilda

 Ivan Poddubniy xalqaro turnirida (Ivan Poddubniy Gran-prisi) oʻrni.

2001-yilda

 Ivan Poddubniy xalqaro turnirida (Ivan Poddubniyning Gran-prisi).

 shaxsiy musobaqada jahon chempionatida oʻrni. 76 kg gacha.

2002-yilda

 Rossiya chempionatida oʻrni (2002) 84 kg gacha.

## Maʼlumoti
1990—1994 yillar — Omsk davlat jismoniy tarbiya va sport instituti murabbiy-o‘qituvchi mutaxassisligi bo‘yicha

2001—2003 — Novosibirsk davlat iqtisod va boshqaruv akademiyasi moliya menejeri darajasiga ega.

## Ijtimoiy faoliyati
2005-yilda Novosibirskda Andrey MMA boʻyicha ikki taniqli rossiyalik sportchi — Magomed Magdievich Mirzamagomedov va Maksim Vladimirovich Tarasov bilan birgalikda „Sport faxriylari ittifoqi“ notijorat hamkorligini tuzdi.

U Novosibirsk shahrida sportni rivojlantirishda faol ishtirok etadi — u „Progress“ kurash sport klubining asoschisi, MMA sport klubi sport faxriylari ittifoqi va „Soyuz“ klubining rivojlanishiga faol yordam beradi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Novosibirsk: entsiklopediya / ch. ed. V. A. Lamin. — Novosibirsk: Novosib. kitob. nashriyoti, 2003. — S. 235.
* Novosibirskda kim kim / komp. Pashkova N. va boshqalar; ch. ed. Fedorova I. — Novosibirsk: Max Media Sibir, 2006. — P. 27

## Havolalar

* Andrey Cherepaxin — profil na sayte International Wrestling Database (angl.)
Venera Rahimova

**Venera Rahimova Timerxanovna** (1946-yil, 10-iyun, Andijon viloyati Qoradaryo qishlogʻi, OʻzSSR) – Sovet va rus aktrisasi, Boshqird Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi (Boshqird ASSR) xalq artisti (1985), Salavat Yulaev nomidagi mukofot laureati. Ufa, Nalchik va Moskva kabi bir qator shaharlardagi qoʻgʻirchoq teatrlarida aktrisa sifatida oʻz faoliyatini olib borgan. „Bilmasvoy Oyda“ () multfilmidagi Bilmasvoy obraziga ovoz berish tufayli keng shuhrat qozondi.

## Hayoti
1946-yil 10-iyunda Oʻzbekiston SSR Andijon viloyatining Qoradaryo qishlogʻida tugʻilgan. 1967-yilda Sterlitamak madaniy-maʼrifiy maktabini tamomlab, Boshqird qoʻgʻirchoq teatri ()da ishlay boshlagan va u yerda 1986-yilgacha ishlagan. Keyin u Moskvaga koʻchib oʻtdi va u yerda Moskva qoʻgʻirchoq teatrida „Sehrli chiroq“ bolalar kitobida xizmat qildi.

1990-yillarda, teatr bilan parallel ravishda, u RTR telekanalida qoʻgʻirchoq dasturlarida ishlagan. „Prazdnik kajdiy den“ (rol – Tam-tamchik) va „Lukomorye“ (rol – Pugalo).

Akasi – Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist Tagir Rahimov.

## Filmografiyasi
* 2007-yil – Zakon i poryadok. Otdel operativnix rassledovaniy („Chest“. 9-raqamli film)
* 2014-yil – Karpov. Sezon tretiy (28 seriya) – Zina xola
* 2015-yil – Versiya (1-ya seriya „Zaveshanie“)
* 2015-yil – Posledniy ment – qariya

## Multfilm dublyaj
* 1997-yil – Volshebniy svirel – Uaigning onasi
* 197-yil – Neznayka na lune – Bilmasvoy (10 qismdan tashqari)
* 2010-yil – Priklyucheniya kotyonka i eego druzey – mushukcha Shamonulka

## Mukofotlari
* Boshqirdiston ASSR xalq artisti (1985-yil)
* Boshqirdiston ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1977-yil)
* Salavat Yulaev nomidagi mukofot laureati (1984-yil)

Chingiz Aytmatov hikoyasi asosida „Oq kema“ spektaklida bolakay obrazini yaratgani uchun, Majit Gʻafuriyning „Qora yuzlilar“ hikoyasi asosidagi „Galima“ spektaklida Galima, A. Tolstoyning „Buratinoning sarguzashtlari“ ertagi asosida Boshqird qoʻgʻirchoq teatrida tasvirga tushurilgan spektaklda Pinokkio rolini ijro etgani uchun.

## Manbalar

## Adabiyotlar

## Havolalar
* Ensiklopediya Bashkirii
* Bashkirskaya ensiklopediya
* Samigullina R. Ot Petrushki k Prometeyu. Ufa, 1993.
*
Ishoq ibn Ibrohim Shoshiy Samarqandiy

**Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy** (arabcha: اسحق بن ابراهيم شوشي سمرقندي — Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy (vafoti 937-yil)) — Faqih.

## Hayoti
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning qisqacha tarjimayi holi Qurashiyning (vafot 775/1373-yil) „*Javo-hiru-l-muziyya fi tabaqoti-l-hanafiyya*“ („Hanafiylar avlodlari haqida yorqin javohirlar“) nomli kitobida berilgan. Kitobda olimning kunyasi Abu Yaʼqub, nisbasi Xurosoniy Shoshiy deb yozilgan, Samarqandiy nisbasi esa berilmagan. Bu maʼlumotlarni o‘z holicha keltiramiz: "Ishoq ibn Ibrohim Abu Yaʼqub Xurosoniy Shoshiy, uni Ibn Yunus o‘zining „Misrga kelib qolgan g‘ariblar haqida“ nomli kitobida eslatadi va shunday deydi: "U Abu Hanafiyya mazhabi qonunlarini o‘rgangan. Shu mazhab tarafdori bo‘lishga qaramay, Misr qozixonalari ishiga aralashib, Misr viloyatlaridan birida qozilik qilgan. Men undan hikoya va hadislarni yozib oldim. U menga Muhammad ibn Hasanning „*Jomi’u-l-kabir*“ („Katta to‘plam“) kitobini Zayd ibn Usoma tilidan, u esa Abu Sulaymon Juzjoniy tilidan, u esa Muhammad Hasanning o‘zidan eshitganini rivoyat qilib bergan edi. U ishonchli kishi edi. Xudo rahmat qilgur 325-yili vafot etdi".
Abdulhay Laknaviyning „*Favoidu-l-bahiyya*“ („Chiroyli foydalar“)
kitobida esa Ishoq ibn Ibrohimning kunya va nisbasi - Abu Ibrohim Shoshiy Samarqandiy Xatibiy deb berilgan. Keltirilgan maʼlumotlardan maʼlum bo‘ladiki, Ishoq ibn Ibrohim Shoshda yoki Samarqandda tugʻulgan Ehtimol, bu ikki shaharning birida tug‘ilib, ikkinchisida taʼlim olgan yoki yashagan bo‘lish mumkin. So‘ngra Misrga borib qozilik ishlari bilan shug‘ullangan, baʼzi idoralarni boshqargan. Umrining oxirigacha shu yerda yashagan. 325/937-yili Misrda vafot etgan.

## Faoliyati
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning „*Kitobu-l-usul*“ („Asoslar kitobi“) nomli, islom huquqshunosligi usullariga oid, arab tilida yozilgan asari bizgacha yetib kelgan. Asar mazmuni jihatidan uch bahsga bo‘linadi. Har qaysi bahs o‘z navbatida bo‘limlar (fasllar)ga ajraladi va qonunshunoslikning bitta qoidasiga bag‘ishlanadi. „*Kitobu-l-usul*“ning 773/1371-yil Sadruddin ibn Alouddin Xolidiy degan xattot tomonidan ko‘chirilgan noyob nusxasi Abu Rayhon Beruniy nomli SHQMda saqlanmoqda (inv. 3287/1). Bu qo‘lyozma XV asrda Xo‘ja Muhammad Porso (vafot 822/1419-yil)ning vaqfiga tegishli ekani haqida hamma sahifalarga muhr bosilgan.
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning „*Fiqh usuli*“ nomli asari ham bo‘lgan. Bu asar „*Usulu-sh-shoshiy*“ nomi bilan shuhrat topgan.

## Asarlari
 “Kitobu- l-usul”, “Fiqh usuli”

## Manbalar
Nadejda Chegurdayeva

**Nadejda Lvovna Chegurdayeva** (1968-yil 4-noyabrda tugʻilgan, Fargʻona) — sovet va rossiyalik chim ustida xokkeychi, chim ustidagi xokkey (2002) va yopiq xokkey (2000) boʻyicha Rossiyaning xalqaro toifadagi sport ustasi; SSSR terma jamoasi tarkibida 1991-yilgi Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori. Xokkeychi Marina Chegurdayevaning egizak singlisi.

Qozog‘iston jismoniy tarbiya va sport institutini jismoniy tarbiya o‘qituvchisi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan.

## Hayoti
U 1979-yilda Vladimir Samoxotin rahbarligida Marg‘ilon (Farg‘ona viloyati, O‘zbekiston SSR) shahridagi o‘smirlar sport maktabining seksiyasida chim ustidagi xokkey bilan shug‘ullana boshlagan.

„Shelkovichka“ (Marg‘ilon), „Politotdel“ (Toshkent), „Buxoro“, „Kolos“ (Borispol), „Rossiya“ (Moskva), „Tekstilshchik“ (Vyazniki, keyinchalik Vladimir), „Sintez“, (Dzerjinsk), Volga-Telekom (Nijniy Novgorod) klublarida o‘ynagan. 2016-yilgacha u Metrostroy klubi (Sankt-Peterburg) ning oʻyinchi murabbiyi boʻlgan, keyin „Dinamo-Elektrostal“da oʻyinchi murabbiy sifatida oʻynagan. 1991-yilda Borispolning „Kolos“ tarkibida SSSR chempioni va „Siyosiy boʻlim“ tarkibida 1989-yilda SSSR chempionati kumush medali sovrindori (murabbiy — Igor Xvan). Volga-Telekom tarkibida chim ustidagi xokkey (2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009) va yopiq xokkey (2003, 2004, 2005, 2011 va) boʻyicha Rossiyaning necha bor chempioni boʻlgan.

SSSR terma jamoasi tarkibida u 1991-yilda Bryusselda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi va 1989-yilda yoshlar jamoasida Ottavadagi yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Rossiya terma jamoasi tarkibida u 1994 va 2002-yillardagi Jahon chempionatlarida, 1995-yilgi Yevropa chempionatida (5-oʻrin) va 1999-yilda (4-oʻrin), Trophy 2005 (bronza medali sovrindori) va 2007-yilda (kumush medal sovrindori) ishtirok etgan. Xokkey boʻyicha 2003-yilgi jahon chempionati (8-oʻrin), 2003-yilgi Yevropa chempionati (10-oʻrin) ishtirokchisi.

2018-yilda u „Dinamo-Elektrostal“ jamoasida libero sifatida oʻynadi va ayni paytda uning oʻyindagi murabbiyi edi. 2019-yilda 49 yosh, 6 oy va 29 kunligida u jamoaviy sport turlari bo‘yicha eng keksa sportchi sifatida Rossiya rekordlar kitobiga kirdi, biroq o‘sha yili tizzasidan olgan jarohatidan so‘ng futbolchilik faoliyatini yakunladi. Oʻsha yili u 14 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya chempionatida bosh hakam boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Stranitsa Chegurdaeva, Nadejda Lvovna v sotsialnoy seti „VKontakte“
* Nadejda Chegurdaeva: „S razvalom Soyuza dlya nas nastupila skazka, kotoraya zavershilas… sborom butilok“ (rus.)
Sirri Saqatiy

“**Sirri Saqatiy**” (arab. سری سقطی) nomi bilan tanilgan Abul Hasan Sirri ibn Mug‘allis as-Saqatiy (vaf. 867 milodiy) Bag‘dodning ilk musulmon so‘fiy avliyolaridan biri edi. U Ma’ruf Karxiyning nufuzli shogirdlaridan biri bo‘lib, tasavvufni tizimli ravishda taqdim etgan birinchi olimlardan sanaladi. U Bishr Xofiyning do‘sti, bag‘dodlik Junaydning amakisi va ruhiy ustozi bo‘lgan.

## Manbalar
Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy

**Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy** (arabcha: اسحق بن اسماعيل سمرقندي — Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy — Toʻliq ismi: Ishoq ibn Ismoil ibn Jaʼfar ibn Dovud ibn Yusuf (vafoti 873-yil)) — Muhaddis.

## Hayoti va Faoliyati
Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy haqida Sam’oniyning „*Al-ansob*“ („Nasablar kitobi“) va Eron olimi Sayd Nafisiyning „*Ahvol va ash’ori Abu Abdulloh Rudakiy*“ („Abu Abdulloh Rudakiyning tarjimayi holi va ijodi“) nomli kitoblarida qisqacha maʼlumot berilgan. Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy zamonasining donishmand va muhaddislaridan biri bo‘lgan. Hadis ilmini Maʼruf ibn Hasson, Mus’ada ibn Shohin, Mas’ud ibn Buhayra, Sallam, Umar ibn Abu Muqotil Fazoriy, Ahmad ibn Muoviya va boshqalardan taʼlim olgan. Ishoq ibn Ismoil Samarqandiydan Abbos ibn Fazl ibn Yahyo, Mas’ud ibn Komil, Nasr ibn Fath ibn Yazid va boshqalar hadis rivoyat qilishgan. 259/873-yili ramazonga o‘n bir kun qolganda juma kuni asrdan keyin olamdan o‘tgan.

## Manbalar
Akrom Yoʻldoshev

**Akrom**, **Akramjon** yoki **Akram Yoʻldoshev** (1963-yil 25-iyun – 2010/2011) Oʻzbekistonda faoliyat yurituvchi islomiy tashkilot boʻlgan Akromiylar tashkilotining asoschisi. Oʻzbekiston hukumati Akromiylarni terrorchi deb tan olgan va taqiqlagan.

## Hayotning boshlangʻich davri
Yoʻldoshev Oʻzbekistonning Andijon shahridan boʻlib, muhandislik kasbini egallagan. U „Akromiylar“ni tuzishdan oldin matematika oʻqituvchisi boʻlishi bilan bir qatorda Andijondagi mebel firmasida ishlagan. 1992-yilda islomiy qadriyatlarni targʻib qiluvchi „Iymonga yoʻl“ risolasini nashr etdi. Oʻzbekiston militsiyasi Yoʻldoshevni 1998-yil aprel oyida giyohvand moddalarni saqlaganlikda ayblab hibsga oldi. Sud uni 30 oylik qamoq jazosiga hukm qildi, ammo hukumat 1998-yilning dekabrida amnistiya tufayli ozod qildi.

## Islomizmga aralashish
Militsiya Yoʻldoshevni 1999-yil fevraldagi 16 kishining oʻlimiga sabab boʻlgan Toshkent portlashlariga aloqadorlikda ayblab, hibsga oldi. Sud uni Akromiylarga rahbarlik qilgani uchun 17 yilga ozodlikdan mahrum qildi.

Oʻzbekiston hukumatining tanqidchilari uning oʻziga qoʻyilgan ayblovlar boʻyicha aybdor ekanligiga shubha qilishgan. Kolumbiya huquqshunoslik fakultetidan Skott Xorton „Yoʻldoshevni aybdor qilish hukumatga hech qanday qiyinchilik tugʻdirmaydi“, dedi. London universiteti sotsiologi boʻlgan oʻzbek Alisher Ilhomov „Hukumat islomiy yoki islomiy emasmi, har qanday tuban harakatni dushmanlik bilan qabul qiladi“, dedi. Bu tanqidchilarning taʼkidlashicha, „Yoʻldoshevga keskin javob hukumatning rasmiy ruxsatisiz faoliyat yuritayotgan har qanday diniy guruhdan chuqur qoʻrqishidan kelib chiqadi“.

2005-yilda Andijonda qurolli qoʻzgʻolon boʻldi. Talablar orasida Akromni ozod etish ham bor edi. Oʻzbekiston hukumati qoʻzgʻolonni bostirgan. Qoʻzgʻolon voqealarida bir necha yuzlab tinch aholi halok boʻlgan.

## Oilasi
Akram Yoʻldoshevning rafiqasi Yodgoroy 2005-yil may oyida Andijon voqealaridan keyin 52 nafar qochqin bilan birga AQShning Aydaxo shtatining Boise shahrida istiqomat qiladi. Davlat televideniyesida uch marta chiqish qilib, tartibsizliklarni ragʻbatlantirgani va qochqinlarga Oʻzbekistonga qaytishlari kerakligini aytgani uchun uzr soʻragan. Oʻzi Oʻzbekiston hukumatidan qaytish uchun ruxsat soʻragan, biroq hozircha javob olmagan. Yoʻldoshevning rafiqasi uni Al-Qoidaga aloqador jangari tashkilot boʻlgan Oʻzbekiston islomiy harakati yoki boshqa islomiy tashkilot Hizb ut-Tahrir bilan aloqasi borligini rad etdi.

## Oʻlimi
2005-yil oxiridagi suddagi chiqishi Yoʻldoshevni hukumatdan tashqaridagi odamlarni soʻnggi marta koʻrishlari boʻldi. Uning taqdiri 2016-yilgacha sir boʻlib qoldi.

AQShda joylashgan Human Rights Watch (HRW) kabi xalqaro huquq tashkilotlari Oʻzbekiston hukumatini Yoʻldoshevning qayerda ekanligi haqida maʼlumot berishga chaqirib, bir necha bor bayonotlar tarqatgan.

2016-yil yanvar oyida Oʻzbek xizmati Akram Yoʻldoshevni 2010—2011-yillarda qamoqda oʻtirganida sil kasalligidan vafot etganini maʼlum qildi.

## Manbalar

## Havolalar
* Andijon qoʻzgʻoloni, Akramiya va Akram Yoʻldoshev, Karnegi xalqaro tinchlik jamgʻarmasi
Fraungofer difraksiyasi

*Yorug‘lik difraksiyasi* amaliyotda juda qiziq, agar to‘siq Frenelning 1-chi zonasini kam qismini ochiq qoldirsa quyidagi shart bo‘yicha

*<math>m=\frac{R^2}{L\lambda}\ll1 </math>      yoki        <math>R^2\ll L\lambda</math>*

difraksion manzara uzoq masofada kuzatiladi. Misol uchun, agar    R=1  mm,    \lambda=550  nm

  (yashil nur), L kuzatish tekisligigacha bo‘lgan masofa 2 metrdan sezilarli darajada ortiq bo‘ladi (minimum 10 metr yoki katta). To‘lqin fronti elementidan kuzatish nuqtasiga nisbatan juda uzoqdan o‘tkazilgan nurlarni parallel nurlar deb hisoblash mumkin. Bunday nurlar difraksiyasiga **parallel nurlar difraksiyasi** deb yuritiladi yoki Frenel zamondoshi nemis fizigi I.Fraungofer sharafiga **Fraungofer difraksiyasi** deyiladi.

Agar nur yo‘liga to‘siq o‘rniga yig‘uvchi linza qo‘yilsa, \theta burchak ostida difraksiyalangan parallel nurlar fokal tekislikning biror nuqtasida yig‘iladi (1-rasm). Shuni aytish kerakki, linzalar fokal tekisligidagi har qanday nuqta, linzalar yo‘q holda cheksiz uzoqlikdagi nuqtaga ekvivalentdir.

Fraungoferning difraksion manzarasi linzalarning fokal tekisligida kuzatiladi. Geometrik optikada asosan, uzoqdagi nuqtaviy jismning nuqtaviy tasviri linzalarning fokusida joylashishi kerak. Haqiqatdan ham nuqtaviy jism tasviri difraksiya tufayli aniq emas. Bunda yorug‘likning to‘lqin tabiati namoyon bo‘ladi. Hech bir optik sistema nuqtaviy tasvirni beraolmaydi.

D diametrli dumaloq tirqishdagi Fraungofer difraksiyasi markazida yorug‘ dog‘ bo‘lgan difraksion manzarani beradi. (Eyri diski), uning atrofida yorug‘ va qorong‘i halqalar navbatlanib keladi (2-rasm). Bu difraksion dog‘ nuqtaviy manbaning tasviri hisoblanadi. Linzaning fokal tekisligidagi bu markaziy dog‘ning radiusi quyidagiga teng:

r=1,22\frac{\lambda}{D}F

Agar olisdagi manbadan yorug‘lik nuri to‘g‘ridan-to‘g‘ri linzaga tushirilsa, difraksiyalangan nur uchun ekran vazifasini linza tutgichi bajaradi. Bu vaqtda D deb linza diametrini tushunish kerak.

Difraksion tasvirning o‘lchami juda kichik, masalan, to‘lqin uzunligi \lambda=500nm  bo‘lgan monoxromatik yorug‘lik diametri D=5sm, fokus masofasi F=50&nbsp;cm bo‘lgan linzaning fokal tekisligidagi markaziy yorug‘ dog‘ning radiusi taxminan 0,006&nbsp;mm ga teng.

## Adabiyotlar

# G.S.Landsberg. Optika. Toshkent – “O`qituvchi” – 1981.

## Manbalar
Eduard Javadov

**Eduard Javadovich Javadov** (1959-yil 7-mayda tugʻilgan) — rossiyalik veterinar, veterinariya virusologiyasi boʻyicha mutaxassis, Rossiya Fanlar akademiyasining akademigi (2016).

## Biografiyasi
1959-yil 7-may Oʻzbekiston SSRning Fargʻona viloyati Qoʻqon shahrida tugʻilgan.

1982-yilda — Leningrad veterinariya institutini tamomlagan.

Universitetni tamomlab, 1984-yilda aspiranturaga o‘qishga kirgunga qadar Farg‘ona viloyatidagi Frunzenskiy naslli cho‘chqachilik sovxozida katta veterinar bo‘lib ishlagan.

Keyin aspirantura (1984-yildan 1987-yilgacha), soʻngra ilmiy martaba: Butunrossiya parrandachilik veterinariya instituti Qushlarning oʻsma kasalliklari boʻlimining kichik, katta ilmiy xodimi (1987—1993) lavozimlarida faoliyat olib borgan.

1993-yildan 2005-yilgacha — „Kronvet“ MChJ direktori.

2005-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2010-yilda Rossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylangan.

2013-yilda Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻlgan (Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasi va Rossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining Rossiya Fanlar akademiyasiga qoʻshilishi doirasida).

2005-yildan — Butunrossiya parrandachilik veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti filiali direktori.

## Ilmiy faoliyati

Veterinariya virusologiyasi sohasidagi taniqli olim.

Rahbarligida va bevosita ishtirokida parrandalar populyatsiyasini yuqumli kasalliklardan, shu jumladan oʻta xavfli kasalliklardan (yuqori patogen parranda grippi, Nyukasl kasalligi yoki qush vabosi) ishonchli himoya qilishni taʼminlaydigan vositalar va usullarni yaratishga qaratilgan fundamental va amaliy tadqiqotlar olib borilgan. Veterinariya fanining yangi yoʻnalishi — normal va patologik sharoitlarda immunitet tajribasi holatining immunobiologik monitoringi asoschisi hisoblanadi. Yuqori patogenli parranda grippi, yuqumli bursal kasalligi va Avikronga qarshi mono va bivalent inaktivlangan vaktsinalar ishlab chiqilgan.

200 dan ortiq ilmiy ishlar, 4 ta mualliflik guvohnomalari va ixtirolarga 15 ta patent muallifi.
 

## Mukofotlari

* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (2010).

## Manbalar
Ikki nurli interfenometr

**Interferometr** (interferensiya va metr) – elektromagnit yoki akustik toʻlqinlar interferensiyasi hodisasiga asoslangan oʻlchash asbobi. Interferometrning ishi bitta nurning fazoda ikki (yoki koʻp) kogerent nurga parchalab, turli yoʻnalishda interferensiya koʻrinishlarini hosil qilishidan iborat. Optik Interferometr keng tarqalgan. Bunga Maykelson Interferometr misol boʻladi nurlar koʻzgu 3h va 32 lardan kaytib toʻplanib obyektiv O ning fokal tekisligida interferensiyalanadi. Nurlar dastalarining yoʻlini baravarlash uchun (mas, 1 nur plastina Ya, dan ikki marta oʻtadi) nur 2 yoʻliga plastina P2 oʻrnatiladi. 3, (yoki 32) ni ozgina siljitilganda interferensiya polosalar qarash maydonida sezilarli suriladi. Koʻzgu 3, (yoki 32) oʻrniga biror detal oʻrnatib, interferension tasvir boʻyicha detal sirtining sifati toʻgʻrisida mulohaza yuritish mumkin. Toʻlqin tabiatiga qarab, Interferometr akustik va elektromagnit toʻlqinlar (optik va radioin-terferometrlar) uchun moslab yasaladi. Optik Interferometr spektral chiziqlarning toʻlqin uzunligini, shaffof muhitlarning yorugʻlik sindirish koʻrsatkichini, yulduzlarning burchak oʻlchamlarini, masofalarning mutlaq va nisbiy qiymatini katta aniqlikda oʻlchash uchun ishlatiladi. Interferometr sanoatda optik tizim va qismlarning sifatini tekshirish hamda optik detallarning sir-tini kuzatish uchun qoʻllanadi. Me-tallurgiyada esa metall sirtlarining tekisligini tekshirishda, shaxtalardagi metan va karbonat angidrid konsentratsiyasini aniqlashda ham Interferometrdan foydalaniladi.

Sanoatda optik tizim va qismlarning sifatini tekshirish hamda optik detallarning sinishi kuzatish uchun qoʻllanadi. Metallurgiyada esa metall sirtlarining tekisligini tekshirishda, shaxtalardagi metan va karbonat angidrid konsentratsiyasini aniqlashda ham Interferometrdan foydalaniladi.

## Manbalar

## Havolalar
Oxta Tagob qabristoni

**Oxta Tagob qabristoni** — Oʻzbekiston Respublikasining Fargʻona viloyatiga qarashli qabriston. Oʻzbekiston tumani tarkibiga kiradi. Oʻzbekiston tumani Oxta Tagob mahallasida joylashgan. 2023-yil 26-yanvarda Oʻzbekiston tumani geografik obyektlarning inventarizatsiyasi maʼlumotlari bazasiga kiritilgan. Reestrdagi kodi: APU:917385.
## Manbalar
Sarvontepa meʼmoriy majmua yodgorligi

**Sarvontepa meʼmoriy majmua yodgorligi** (miloddan avvalgi VIII-VI-asrlar) Andijon viloyatining temir davriga oid eng mashhur qadimiy arxeologik yodgorliklaridan biri. Sarvontepa majmuasi Andijon shahri markazining shimoli-g‘arbiy qismida, Tutzor va Sujoat ko‘chalari kesishmasi yonida joylashgan. Dastlab, o‘tgan asrning 50-yillarida yodgorlik ro‘yxatga olingan

## Tadqiqot ishlari
Qadimgi manzilgohda dastlabki qazishmalar XX-asrning 60-70-yillarida olib borilgan. Bu yerdan miloddan avvalgi V-VIII-asrlarga oid birinchi madaniy qatlamlar topildi. 2001-yilda shaharda ish olib borayotgan arxeologlar, Sarvontepani uncha katta bo‘lmagan 30 x 20 metr kattalikdagi saqlangan qismida qazish ishlari o‘tkazdilar. Natijada hozirgi shahar koʻchalari kesishgan joydan 3—4 metr chuqurlikda, insoniyat hayotining ibtidoiy davriga oid madaniy qatlamlar qayd etildi. Qatlamlardan miloddan avvalgi VI-IV-asrlarga to‘g‘ri keladigan guldor sopol idishlar va tosh buyumlar majmuasi oddiy maishiy o‘choq yaqinidan ajratib olindi.

Arxeologik tadqiqotlarga ko‘ra, Sarvontepa hududi 1 gektarga yaqin bo‘lgan. Yodgorlik temir davrining boshlariga (miloddan avvalgi VII—IV-asrlar) tegishli boʻlib, Eylaton madaniy markazi tarkibiga kiradi. Sarvontepani o‘rganish vodiy tarixi uchun o‘ta muhim sanaladi. Sababi, Farg‘ona vodiysi qadim shaharlari hududida (xususan, Andijonda) ilk bor 2400—2600 yillik arxeologik kompleks aniqlandi. Bundan tashqari Andijonsoyni bunyod etilish tarixini yanada qadimiylashtiradi. Sarvontepa hududi Andijon shahrini ilk (dastlabki) o‘rni bo‘lgani haqidagi fikr haqiqatga yaqin deb sanaladi. Aynan ushbu hududda keyinroq o‘rta asrlar arki va shahristoni joylashgani sabab qilib koʻrsatiladi. Farg‘ona vodiysi tarixini o‘rganishda Sarvontepa majmuasini o‘rganish katta ahamiyatga ega. Bugungi kunda qadimiy arxeologik yodgorlik hududi devor bilan o‘ralgan bo‘lib, Andijon viloyatining qadimiy tarixiga oid alohida muhofaza etiladigan hududlar ro‘yxatiga kiritilgan.

## Yana qarang
* Oʻzbek sovet ensiklopediyasi

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasining rasmiy veb-sayti 
* Oʻzbekiston milliy ensikopediyasining barcha jildari 
* Ziyo.uz portali virtual kutubxonasida Oʻzbek Milliy Ensiklopediyasi
Tursunqul Mamatqulov

**Tursunqul Mamatqulov** (1903-yil tavallud topgan — 1938-yil vafot etgan)  — Viloyat qidiruv bo‘limi boshlig‘i. Farg‘ona viloyati harbiy komissariatida sektor boshlig‘i. Surxondaryo okrugi Jarqo‘rg‘on tumani partiya komiteti sekretari,  Quva MTS siyosiy bo‘lim boshlig‘i. Farg‘ona okrugi Toshloq tumani partiya komiteti sekretari.

## Hayoti va taʼlimi
T. Mamatqulov 1903-yilda Farg‘ona viloyati Oqariq qishlog‘ida oddiy xizmatchi oilasida tavallud topgan. Manbalarda uning oilaliligi, Farg‘ona viloyati, Toshloq tumani Ohunboboyev qishlog‘ida istiqomat qilgani qayd etilgan.

Maʼlumoti — quyi, 1916-yilda Farg‘ona shahridagi 7-yillik maktabda tahsil olgan.

1938-yilning oktyabr oyida o‘tkazilgan Harbiy SSSR Oliy sudi kollegiyasi sayyor sessiyasining yig‘ilishida 15 yillik qamoq jazosiga hukm etilgan.

## Faoliyati
1919-yilda shaharga yaqin joyda joylashgan bosmachilarni tugatish bo‘yicha otryadga ishga kirgan va u yerda 1920-yilgacha faoliyat ko‘rsatgan. 
1920-1922-yillarda Farg‘ona shahar militsiyasida bosmachilarga qarshi kurashda faol qatnashgan, 1922-1923-yillarda esa qidiruv bo‘limida boshliq bo‘lib jinoyatchilarga
qarshi kurash olib borgan. 1923-yil-1925-yil OGPUning maxsus bo‘limida, 2-otliq brigadasida faoliyat ko‘rsatgan. Keyinchalik 1925-1927-yillar davomida Farg‘ona viloyati harbiy komissariatida sektor boshlig‘i,1928-yil gacha viloyat komsomol komiteti targ‘ibot-tashviqot bo‘limi mudiri bo‘lib ish olib borgan. Keyinroq u partiya ishiga o‘tkazilgan va Qo‘qon uyezd-shahar partiya komitetida targ‘ibot-tashviqot bo‘limi mudiri sifatida faoliyatini davom ettiradi.  1929-yildan to 1930-yil]]gacha Marg‘ilon tumani partiya komitetining sekretari, 1931-1932-yillarda Surxondaryo okrugi Jarqo‘rg‘on tumani partiya komiteti sekretari bo‘lib ishlagan. 1933-1935-yillar oralig‘ida Quva MTS siyosiy bo‘lim boshlig‘i, 1935-yildan boshlab Farg‘ona okrugi Toshloq tumani partiya komiteti sekretari lavozimlarida faoliyat yuritgan. Ushbu lavozimda 1937-yil sentyabr oyigacha, yaʼni  hibsga olinguniga qadar xizmat qilgan.

Uning faoliyati munosib taqdirlanib, 1933-, 1934-, 1935-yillari O‘zKompartiya Markaziy Komiteti, O‘rta Osiyo respublikalari yer ishlari xalq komissarlari Markazning vakilligi tomonidan pul va buyum mukofotlari bilan taqdirlangan.

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Tanishuvni suiisteʼmol qilish

**Tanishuvni suiisteʼmol qilish** yoki **tanishuvdagi zoʻravonlik** — turmush qurmagan erkak va ayol jinsiga mansub shaxslarning bir-birlari bilan tanishuv paytida ulardan biri tomonidan boshqa biriga nisbatan sodir etiluvchi zoʻravonlik holati. Bu kabi vaziyatlar qarshi jinsdagi sherikning unga bildirilgan ishonchni suiisteʼmol qilishi va zoʻravonlik harakatlari orqali boshqa jinsdagi sherigi ustidan nazoratni saqlab qolishga harakat qilganda, masalan, munosabatlarga sovuqchilik tushganda paydo boʻladi. 

Suiisteʼmol qilish yoki zoʻravonlik holatlari, odatda jinsiy, tegajogʻlik qilish, tahdid, jismoniy, ogʻzaki, aqliy, hissiy, ijtimoiy sabotaj va taʼqib qilish kabi bir qancha shakllarda namoyon boʻlishi mumkin. Haddan oshib ketish holatlari uchrashuv paytida zoʻrlash koʻrinishida sodir etiladi. Bu esa oʻz ichiga psixologik zoʻravonlik, hissiy shantaj, jinsiy va jismoniy zoʻravonlik hamda psixologik manipulyatsiya kabi vaziyatlarni qamrab olishi mumkin. Ayol jinsiga mansub shaxslar, koʻpincha, zoʻravonlik holatlari qurboni sifatida eʼtirof etilishsa-da, kamdan kam hollarda, zoʻravonlik holatlari aybdori sifatida qaralishadi.

Tanishuv zoʻravonligi har qanday irqiy, yoshga aloqador, iqtisodiy va ijtimoiy chegaralarni kesib oʻtadi. StopRelationshipAbuse.org sayti tanishuvni suiisteʼmol qilish holatlarini „*sobiq yoki ayni vaqtdagi jinsiy sherik ustidan nazoratni saqlab qolish uchun qoʻllaniluvchi haqoratli va majburlash xatti-harakatlari namunasi*“, deya taʼriflagan.

## Zoʻravon va jabrlanuvchi rollari
Barcha tabaqa vakillari yuqorida sanalgani kabi zoʻravonlik bilan bogʻliq munosabatlarga duch kelishlari mumkin. Zoʻravonlik holati juftlikning yoshi, irqi, daromadi yoki boshqa demografik xususiyatlaridan qatʼiy nazar sodir boʻlishi mumkin. Shuningdek, ishonchni suiisteʼmol qilgan shaxslar va jabrlanuvchilar oʻrtasida umumiy sanalgan koʻplab xususiyatlar mavjud.

Pave.org.sg/ sayti zoʻravonlik holatini amalga oshirgan kishilarni obsessiv hasadgo‘y va egoistlik, oʻziga haddan tashqari ishonuvchan, kayfiyati oʻzgaruvchan, baʼzan jahldor, oʻz sherigini oilasi, doʻstlari va hamkasblaridan ajratib olishga intiladigan va tashqi stress omillarini ayblashga moyil boʻlganlar sifatida taʼriflaydi.

## Yana qarang

* Uchrashuv paytida zoʻrlash
* Jinsiy tegajogʻlik (en)
* Tanishuvni suiiste’mol qilish (oʻsmirlarda)
* Ayollarga nisbatan zoʻravonlik

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* 

## Havolalar
*