Abu-l-Alo al-Hamadoniy

**Abu-l-Alo al-Hamadoniy** ( — Abu-l-Alo Hasan ibn Ahmad ibn Hasan al-Attor al-Hamadoniy) — qiroat va hadis olimi.

Hadis ilmida imom, hofiz hamda shayxul-islom bo‘lgan Abu-l-Alo al-Hamadoniy „*al-Attor*“ ismi bilan ham atalgan bo‘lib, bu nisbat unga uning otasi tijorat bilan shug‘ullangani sababli berilgan bo‘lishi mumkin.

## Taʼlimi

### Hadis ilmi
Abu-l-Alo al-Hamadoniy yetti yoshida Qur’onni to‘liq yod oladi. Hamadonda Abdurrahmon ibn Hamd ad-Duniydan, Bag‘dodda esa, Abu-l-­Qosim ibn Bayon, Abu Ali ibn Nabhon va Abu Ali ibn Mahdiydan, shuningdek, Isfahonda Abu Ali al-Haddod va Mahmud al-Ashqar kabi olimlardan hadis ilmi bo‘yicha, Xurosonda Muhammad ibn Fazl al-Furoviy huzurida „*Sahӣh Muslim*“ dan taʼlim oladi. Keyinchalik, ilm olish uchun Nishopur va Vosit kabi ilm markazlarida ham bo‘ladi. Haj qilish maqsadida Makkaga safar qiladi.

### Qiroat ilmi
U, shuningdek, qiroat ilmi bo‘yicha Isfahonda Abu Ali al-Haddoddan, Bag‘dodda Abu Abdulloh al-Boriy va Abu Bakr al-Mizrafiydan, Vositda Abu-l-Izz al-Qalonisiy kabi mashhur qi­roat olimlaridan taʼlim oladi. Uning hadis ilmidagi o‘rnini eʼtirof etgan az-Zahabiy, qiroat ilmidagi mavqei yanada ustun ekanini zikr qilgan.
Abu-l-Alo al-Hamadoniy, shuningdek, arab tili, ansob va tarix kabi mavzularda ham chuqur ilmga ega bo‘lgan. U Zubayr ibn Bakkorning „*Kitāb an-nasab*“, Ibn Duraydning „*Al-Jamhara*“, Ibn Forisning „*Mujmal al-lug‘a*“ va Abu Ubayd al-Hiraviyning „*Kitāb al-g‘arӣbayn*“ asarlarini chuqur o‘zlashtirgani haqida manbalarda maʼlumotlar keltirilgan.

## Iqtibos
Abu-l-Alo al-Hamadoniy tijoratchilar farzandi bo‘lgan, unga meros qolgan barcha narsani sotib, ilm talabida infoq qilib yuboradi. Ilm olish yo‘lida ko‘p mashaqqat chekadi. Abu-l-Fazl ibn Bunaymon aytadi: 

## Faoliyati
1145-yil (hijriy 540-yil)dan so‘ng Bag‘dodga oilasi bilan qilgan so‘nggi safarida farzandlarini u yerdagi olimlardan qiroat va hadis ilmidan dars olish­lariga sharoit yaratish bilan birga o‘zi ham shu yerda mazkur ilmlardan dars beradi. Hamadonga qaytganidan so‘ng, u yerda kutubxona qurdirib, o‘zining barcha kitoblarini u yerga vaqf qiladi. Shuningdek, hayotining oxiriga qadar qiroat va hadisdan taʼlim beradi.
Unga shogird bo‘lganlar qatorida Ibn Sukayna va Muhammad ibn Muhammad al-Qol, Abu-l-Mavohib ibn Sasro, Abdulqodir ar-Ruhoviy, Yusuf ibn Ahmad ash-Sheroziy hamda farzandlari Ahmad, Abdulbar, Fotima va boshqalarni ko‘rsatish mumkin.

## Mazhabi
Manbalarda uning ahli sunna aqidasidagi, hanbaliy mazhabida bo‘lgani aytilsa-da, baʼzi shia mazhabiga doir manbalarda uning shia mazhabining imomiya firqasidan ekani haqida turli maʼlumotlar keltirilgan. Biroq bu fikrlar isbot etilmagan.

## Vafoti
Abu-l-Alo al-Hamadoniy jumodul-avval oyining o‘n to‘qqizinchi kuni vafot etgan va o‘z mas­jidining hovlisiga dafn etilgan.

## Asarlari

* „*Gʻāya al-ixtisār fi-l-qirāāt al-’ashr li-aimma al-amsār*“. Asar mashhur o‘n imomning qiroatiga doir bo‘lib, kirish qismida qiroat imomlari, ularning sanadlari, rivoyat va tariyqlari haqida muhim maʼlumotlar joy olgan.
* „*Kitāb at-tamhӣd fӣ maʼrifa at-­tajvӣd*“.
* „*Al-Hādӣ ilā maʼrifa al-maqāti’ va-l-mabādi’*“.
* „*Sharh mā ixtalafa fӣhi ashāb Abӣ Muhammad Yaʼqӯb ibn Ishāq al-Hazramӣ*“.
* „*Kitāb al-ixtisār fӣ maʼrifa qurrā al-mudun va-l-amsār*“ (*Tabaqāt al-qurrā*).

## Adabiyotlar

# Yoqut. Mu’jam al-udabā. VIII, 5-52; 
# Ahmad ad-Dimyotiy. Al-Mustadrak min zayl tarӣx Bag‘dād. XIX, 96-97; 
# Az-Zahabiy. Siyar. XXI, 40-47; 
# o‘sha mual. Maʼrifa al-qurrā. II, 542; 
# Ibn Kasir. Al-Bidāya. XII, 286; 
# Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. I, 204-206; 
# Ad-Dovudiy. Tabaqāt al-mufassirӣn. I, 128-131; 
# Nuvayhiz. Mu’jam al-mufassirӣn. I, 135. Tayyar Altıkulaç. „Ebü’l-Alâ el-Hemedânî“. TDV. İA. — İstanbul: 1994. X, 286-287.

## Manbalar