Mineralnye Vodi aeroporti

**M. Y. Lermontov nomidagi Mineralnye Vodi xalqaro aeroporti** ()  — Rossiyaning Stavropol oʻlkasidagi aeroport, Mineralniye vodidan  gʻarbda joylashgan federal ahamiyatga ega xalqaro aeroport, Stavropol oʻlkasi va Shimoliy Kavkaz federal okrugidagi eng yirik, Rossiyaning janubidagi eng katta aeroportlardan biri. Aeroportning gʻarbiy tomonida 41 ta toʻxtash joyi boʻlgan fuqarolik terminal maydoni mavjud. Aerodromda sharqiy tomonda Tupolev Tu-154 texnik xizmat koʻrsatish inshooti joylashgan.

## Tavsifi
Aeroport Mineralnye vodi shahridan 4&nbsp;km gʻarbda joylashgan. 2006—2011-yillarda qurilgan A sinfidagi uzunligi 3900 va kengligi 60 metrli 12/30 (magnit kurslari 117 va 297) bitta sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi (RWY) mavjud. 2-uchish-qoʻnish yoʻlagi ishga tushirilishi munosabati bilan 2011-yil 4-iyuldan boshlab 07.04.2011-yildagi NOTAM A2178/11 dan pastda joylashgan dvigatelli (TWY M, B, 2 ga koʻra) havo kemalariga xizmat koʻrsatishga ruxsat berildi.

## Tarixi
Aeroport 1925-yil 15-iyunda Mineralnye vodi shahridagi havo stansiyasi sifatida faoliyat boshlagan. Havo liniyasi KMVni dastlab Rostov-Don va Xarkov bilan, keyin esa Boku va Tbilisi bilan bogʻladi. Birinchi marta dam oluvchilar KMVga havo orqali kela boshladi. Samolyotlar faqat kun davomida, past balandliklarda, temir yoʻllar boʻylab parvoz qilgan.

1933-yilda Minvoda aeroporti ochildi. Uchish-qoʻnish yoʻlagi, aerovokzal, angar, ustaxonalar, yotoqxona qurildi, birinchi radio mayoq antennani koʻtardi. Oʻsha yillarda Mineralnye vodi aeroporti mamlakatdagi eng yirik aeroport hisoblanardi.

1938-yilda samolyot ustaxonalari tashkil etildi, ularda PO-2 samolyotlarini kapital taʼmirlash va samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatishning ilgʻor shakllari amalga oshirildi. Ushbu ustaxonalar negizida 411 GA taʼmirlash zavodi tashkil etildi. Ulugʻ Vatan urushi boshida aeroport harbiy va fuqarolik samolyotlariga xizmat koʻrsatgan. Samolyot ustaxonalari jamoasi frontga zarur boʻlgan samolyotlarni taʼmirlab, qattiq mehnat qildi.

1942-yil avgustda Mineralnye vodi nemis qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Aeroport avval Nalchikka, keyin Orjonikidze va Maxachqal’aga evakuatsiya qilindi. 1943-yil yanvar oyida Mineralnye vodi ozod qilindi va aeroport yana ishlay boshladi: unda qiruvchi polk joylashgan edi, frontga ketayotgan samolyotlar yana taʼmirlandi.

1947-yilda urush yillarida vayron qilingan terminal oʻrniga yangi terminal qurilishi boshlandi, uchish-qoʻnish yoʻlagi uzaytirildi va VUSP qoʻnish tizimi oʻrnatildi. Moskva, ittifoq respublikalarining poytaxtlari va SSSRning yirik sanoat markazlari bilan havo aloqalarini ochadi.

1959-yilda aeroportni rekonstruksiya qilish boshlandi. Qayta qurilgan: Uchish-qoʻnish yoʻlagi chizigʻi, apron, toʻxtash joylari, taksi yoʻllari qayta qurildi. Soatiga 700 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega yangi aeroport terminali, 250 oʻrinli mehmonxona, yuk ombori, LERM uchun binolar, oshxona, benzin ombori, qozonxona, suv minorasi va boshqalar foydalanishga topshirildi.

1961-yil iyulidan 1965-yil yanvarigacha yangi terminal binosi qurildi. Oʻtkazish quvvati soatiga 700 yoʻlovchini tashkil qiladi. 1961-yilda aeroport yuqori tezlikda uchuvchi samolyotlar va turbovintli samolyotlarni qabul qila boshlaganidan beri yoʻlovchilar oqimi sezilarli darajada oshdi. Birinchi Tu-104 reaktiv samolyoti 1961-yil 14-mayda Mineralnye vodi aeroportiga qoʻndi.

1962-yil 2-iyunda aeroportning parvozlar guruhi tuzildi. SSSRning barcha viloyatlaridan yuqori malakali uchuvchilar, navigatorlar, radio operatorlari kelgan. Otryadning birinchi tayinlangan samolyotlari Tu-124 va Li-2 edi.

1977-yilda Mineralnye vodi parvozlar otryadi hanuz eskadronning asosiy tayanch samolyoti boʻlgan qulay oʻrta masofali Tu-154 samolyotini oʻzlashtirdi. Otryad mavjud boʻlgan yillar davomida Minvoda aviatorlari bitta avariyaga yoʻl qoʻymagan.

1980-yilda Mineralnye vodida xalqaro havo eskadroni tashkil etildi.

1997-yil oxirida „Kavminvodiavia“ DUAK Tupolevlar oilasining birinchi Tu-204 samolyotini sotib oldi. 2000-yilda flot ikkinchi TU-204 bilan toʻldirildi.

2011-yil fevral oyida „Kavminvodiavia“ FDUK aviakompaniya va „Mineralnye Vodi aeroporti“ davlat unitar korxonasiga boʻlindi. Aeroportni rekonstruksiya qilishning birinchi bosqichi boshlandi: yangi uchish-qoʻnish-qoʻnish yoʻlagi, taksi yoʻlaklari, kurs-glide trassa tizimi, yoritish va ob-havo jihozlari, avariya stansiyasini ishga tushirish va boshqa bir qator yangi obyektlarni ishga tushirish boʻyicha ishlar amalga oshirildi.

2011-yil noyabr oyida rekonstruksiya qilishning ikkinchi bosqichi boshlandi: masofa oʻlchagich azimutli radiomayoq, asosiy avariya stansiyasi, tozalash inshootlari, obyektlarni gazlashtirish, qurilish zonasiga tushgan suv oʻtkazgichini olib tashlash va tartibga solish amalga oshirildi.

„Mineralniye vodi“ xalqaro aeroporti „Aeroport“ fuqaro aviatsiyasi assotsiatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan tanlov natijalariga koʻra yoʻlovchilar oqimi 1 million kishigacha boʻlgan aeroportlar orasida „MDH davlatlarining 2011-yildagi eng yaxshi aeroporti“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi.

2012—2013-yillarda perron va taksi yoʻllari rekonstruksiya qilindi.

2012-yilda aeroportga uzoq masofali Boeing-747 samolyotlarini muntazam ravishda qabul qilishga ruxsat berildi. Doppler meteorologik radar ishga tushirildi, bu atmosfera holatini aniq prognoz qilishni taʼminlaydi va hatto eng qiyin sharoitlarda ham samolyotlarni qabul qilish imkonini beradi. Oldindan kirish va avtoturargoh bilan jihozlangan ikkita yuqori qulaylik zallari ochildi. TU-154 samolyotining birinchi yoʻlovchi parvozi va ikkinchi favvoraning 40 yilligi sharafiga esdalik haykaltaroshlik kompozitsiyasining ochilishi boʻlib oʻtdi. Aeroportning yillik yoʻlovchi tashish hajmi 1 milliondan oshdi.

2016-yil 7-aprelda aeroportda Ilyos paygʻambar nomiga ibodatxona-chapel muqaddas qilindi.

2017-yilda 29 yil ichida birinchi marta aeroport 2 milliondan ortiq yoʻlovchini tashidi.

2018-yil oxirida aeroportga Mixail Lermontov, Aleksey Yermolov va Aleksandr Soljenitsin nomi berilgan **daʼvogarlar** oʻrtasida „Rossiyaning buyuk ismlari“ tanlovi boshlandi. Ovoz berish natijalariga koʻra, Mixail Lermontov 89 foiz (367 681 ovoz) toʻplagan holda gʻalaba qozondi va shu tariqa Penzadagi ovozlarni 2 foizga ortda qoldirdi. Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2018-yil 28-noyabrdagi 681-sonli „Vatan oldida alohida xizmatlari boʻlgan shaxslarning nomlarini ayrim geografik obyektlarga berish toʻgʻrisida“ gi farmoniga muvofiq, geografik obyektlarga (aeroportlar, temir yoʻl vokzallari, dengiz va daryo portlari) taniqli shaxslarning nomlarini berish ularning belgilangan nomlarini oʻzgartirishga olib kelmaydi.

## Yoʻlovchi tashish

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

2020-yilda aeroportning marshrut tarmogʻi 37 ta yoʻnalishni oʻz ichiga oldi.

2020-yil boshida aeroport va Azimut aviakompaniyasi oʻrtasida hamkorlik shartnomasi imzolangan boʻlib, unda Mineralnye vodi aeroporti aviatashuvchi uchun bazaga aylanishi nazarda tutilgan. 2021-yilda aviakompaniya aeroportda uchta samolyotni joylashtirishni va yoʻnalishlar sonini 22 taga yetkazishni rejalashtirmoqda.

Mineralnye vodi aeroportida S7 aviakompaniyasi, Yamal, Utair va boshqalar parvoz qiladi.

## Aeroportni qayta qurish
2006-yilga kelib uchish-qoʻnish yoʻlagi yaroqsiz holga keldi, natijada aeroport past dvigatelli (qanot ostidagi) samolyotlarni qabul qilishni toʻxtatdi. Sovet Ittifoqida ishlab chiqarilgan samolyotlarga (Tu-154, Yak-42, Tu-134) uchishga ruxsat berildi. Ushbu samolyotlarning baʼzilari 2008—2009-yillarda yoqilgʻi samaradorligi pastligi sababli parvozdan olindi. Aeroportni bir qator rus va xorijiy aviatashuvchilarni, xususan, S7 aviakompaniyasi, Rossiya havo yoʻllari, Aeroflot, Armavia, AZAL va boshqalar tark etdi.

2006-yilda mavjud uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan parallel ravishda uzunligi 3900 m va kengligi 60 m boʻlgan yangisini qurish, shuningdek, samolyotlar uchun taksi yoʻllari va perronni almashtirish va yangi terminal qurish boshlandi. Yangi uchish-qoʻnish yoʻlagini qurish qiymati, dastlabki hisob-kitoblarga koʻra, 3,03 milliard rublni tashkil qilishi kerak edi (moliyalash Rossiya Federatsiyasi federal byudjeti hisobidan amalga oshirildi).

2007-yilda xalqaro va mahalliy aviakompaniyalarning kelishi uchun pavilyonlar ochildi, ammo eski terminal uchib ketish ketish uchun ishladi, u 4 ta roʻyxatga olish stoli (ulardan ikkitasi Aeroflotga tegishli), bitta yoʻlovchini tekshirish punkti va ikkita eshikli haydovchi bilan jihozlangan.

2008-yildan boshlab elektron chiptalardan foydalanish texnologiyasi joriy etildi.

2011-yil 17-martda ichki reyslar yoʻlovchilariga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan yangi terminal qisman ochildi. Jumladan, kutish sektori maydoni kengaytirildi, mahalliy aviakompaniyalar zalida zamonaviy axborot taxtalari, kassa xizmatlari va maʼlumotnomalar uchun yangi pavilyonlar paydo boʻldi, sektor eng yangi avlod konveyer va transportyorlar bilan jihozlandi. 2011-yil 22-martda yangi xalqaro modul ochildi. Amalga oshirilgan ishlar tufayli operatsiya zali, uzoq muddatli kutish zali, mahalliy aviakompaniyalarning bagaj xonasi, xalqaro aviakompaniyalarning joʻnash zali, jumladan, bojxona va chegara nazorati, koʻrikdan oʻtkazish hududlari, shuningdek, bagaj xonasi, servis xizmati va ofis binolari yangicha koʻrinish kasb etdi va ishlay boshladi. Investitsiyalar hajmi 246,7 million rublni tashkil etdi.

2011-yil 24-iyun kuni qurilayotgan 1-bosqich rekonstruksiya va qurilish obyektining loyiha-meʼyoriy hujjatlarga muvofiqligi hamda 1-bosqichini foydalanishga topshirishga ruxsatnomasi toʻgʻrisida xulosa olindi. Birinchi bosqich doirasida quyidagilar amalga oshirildi: uchish-qoʻnish yoʻlagi sunʼiy qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi, RD-A, B, C, D, M, VDS taksi yoʻllari, ishga tushirish ACC, uchirishni boshqarish minorasi, yordamchi kuzatuv punkti, elektr tarmoqlari. TP, aloqa tarmoqlari, SSO, DPRM-117 yoritish uskunalarini qurish va oʻrnatish, MKp-117 va MKp-297 rusumli SP-200 radiomayoq tizimlari, meteorologik uskunalar, patrul yoʻli, perimetri toʻsiqlari hosil qilindi.

2-uchish-qoʻnish yoʻlagi 2011-yil 13-iyulda rasman ochildi. PCN 47 RAWT qoplamalarining koʻtarish qobiliyatining kompleks koʻrsatkichiga ega yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi qurilishini yakunlash „Mineralnye vodi“ aeroportiga barcha dizayn turlarini ogʻirligi va intensivligi boʻyicha cheklovlarsiz qabul qilish imkonini beradi. Yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi past dvigatelli (Boeing va Airbus) xorijda ishlab chiqarilgan samolyotlarning qoʻnishi uchun sertifikatlangan boʻlib, shu munosabat bilan aeroport rahbariyati 2012-yilda yoʻlovchilar oqimi ikki baravar oshishini kutmoqda.

2011-yil 19-oktyabrda aeroportning ikkinchi qavatida kengaytirilgan konfort zali ochildi, unga biznes-klassda uchuvchi yoʻlovchilar, shuningdek, qoʻshimcha haq evaziga ekonom-klass yoʻlovchilari kirishlari mumkin.

2011-yil 18-dekabrda aeroport tarixida birinchi marta fuqaro aviatsiyasi tarixidagi eng yirik samolyotlardan biri — Boeing 747ni qabul qila oldi.

2012-yil 1-iyun kuni VIP-zal va rasmiy shaxslar va delegatsiyalar zalining ochilishi boʻlib oʻtdi..

2019-yil 4-sentyabr kuni Mineralnye vodi aeroportida 9,4 ming m² dan ortiq maydonga ega yangi terminali foydalanishga topshirildi, bu aeroportning oʻtkazish qobiliyatini soatiga 1050 yoʻlovchiga va ILni soatiga 450 yoʻlovchiga oshirish imkonini berdi.

## Yer usti transporti
Aeroport Kavkaz R217 federal avtomagistrali va A157 Mineralnye vodi — Kislovodsk avtomobil yoʻlining kesishmasi yaqinida joylashgan.

Aeroport Mineralnye vodi temir yoʻl vokzali bilan jamoat transporti orqali bogʻlangan (11-sonli avtobus Vokzal — Aeroport. Harakat oraligʻi 6:00 dan 19:30 gacha 30-40 minut).

Kavkaz Mineralnye vodining kurort shaharlariga transfer avtobuslari orqali tez va arzon yetib olish mumkin. Aeroportda taksi xizmatlari ham mavjud.

Oxirgi ikki yil ichida Aeroport — Mineralniye Vodi — Kislovodsk yoʻnalishida „Aeroekspress“ poyezdini yoʻlga qoʻyish masalasi muhokama qilindi. Ayni paytda Nevinnomyssk-Mineralnye vodi temir yoʻlidan aeroport yoʻnalishi boʻyicha tarmoq liniyasi mavjud. Filialda quvvat va bort platformalari bilan terminal yoʻq.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
1988-yil 1-dekabrda Orjonikidze (hozirgi Vladikavkaz) shahrida terrorchilar bolalar bilan avtobusni olib qochdi. Muzokaralar davomida rasmiylar terrorchilarga bolalar evaziga Il-76 transport samolyoti, ekipaj, qurol-yarogʻ va pul berishga rozi boʻldi, biroq Il-76 samolyotini Orjonikidzega qoʻndirishning iloji boʻlmagani uchun samolyot Mineralniye vodi aeroportiga qoʻndi. Terrorchilar politsiya mashinalari, KGB va qoʻlga olingan bolalarning ota-onalari hamrohligida avtobusni Mineralnye vodiga olib borishdi. Bu yerda, aeroportda, avtobusni samolyotga haydagandan soʻng, terrorchilar bolalarni qoʻyib yuborishdi va ekipajga Isroilga uchib ketishni buyurdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti