Portia Simpson-Miller

**Portia Lucretia Simpson-Miller** (1945-yil 12-dekabrda tugʻilgan) — yamaykalik siyosatchi. U 2006-yil martidan 2007-yil sentabrigacha va yana 2012-yil 5-yanvardan 2016-yil 3-martigacha Yamayka Bosh vaziri lavozimida ishlagan. U 2005-yildan 2017-yilgacha ikki marta Xalq milliy partiyasi rahbari,  2007-yildan 2012-yilgacha va 2016-yildan 2017-yilgacha muxolifat yetakchisi boʻlgan.

Simpson-Miller Bosh vazir lavozimida ishlagan vaqtida mudofaa, taraqqiyot, axborot va sport vaziri lavozimlarini saqlab qoldi. Siyosiy faoliyati davomida u mehnat, ijtimoiy himoya va sport vaziri, turizm va sport vaziri, mahalliy boshqaruv vaziri lavozimlarida ham ishlagan.  2011-yil dekabr oyida uning partiyasi Yamayka Mehnat partiyasini magʻlub etgan saylovda gʻalaba qozonganidan soʻng, u mustaqillikdan beri ketma-ket bosh vazir lavozimini egallagan ikkinchi shaxs boʻldi, birinchisi Maykl Menli edi.  Uning rahbarligidagi Xalq milliy partiyasi 2016-yil 25-fevraldagi umumiy saylovda Endryu Xolness boshchiligidagi Yamayka Mehnat partiyasiga atigi bir oʻrin bilan yutqazdi.  Siyosiy sharhlovchilardan biri soʻrovni „Yamaykada boʻlgan eng yaqin saylov“ deb taʼrifladi. Ushbu magʻlubiyatdan soʻng Simpson-Miller 2017-yilda isteʼfoga chiqdi.

Simpson-Miller 2012-yilda *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnali tomonidan dunyodagi eng nufuzli 100 kishi roʻyxatiga kiritilgan.  2011-yilda u *The Gleaner* and *Observer* tomonidan „Yil odami“ deb topildi. 

## Siyosiy karyera
Simpson-Miller 1976-yilda Yamayka parlamentiga, Janubiy Gʻarbiy Sent-Endryu Parish saylov okrugi vakili sifatida Xalq milliy partiyasi aʼzosi sifatida saylangan. PNP 1983-yilda chaqirilgan saylovlarni boykot qildi. U keyingi saylovlarda yana oʻsha oʻringa saylandi va 1989-yildan 1993-yilgacha Mehnat, farovonlik va sport vaziri lavozimida ishladi. 1993-yildan 1995-yilgacha mehnat va farovonlik vaziri, 1995-yildan 2000-yil fevraligacha mehnat, ijtimoiy himoya va sport vaziri, 2000-yil fevralidan 2002-yil oktabrigacha turizm va sport vaziri, 2002-yil oktabridan esa mahalliy boshqaruv va sport vaziri boʻldi 

U 1978-yildan 2006-yilgacha PNP vitse-prezidenti boʻlib ishlagan. PNPning 2006-yil 26-fevralda oʻtkazilgan PJ Pattersonning vorisi etib saylanishi boʻyicha ichki saylovda u 1775 ovoz oldi. Uning eng yaqin raqibi, oʻsha paytdagi xavfsizlik vaziri doktor Piter Fillips esa 1538 ovoz oldi. U delegatlarning taxminan 47% ovozini toʻpladi va bu uni vakolatli delegatlarning yarmidan kamrogʻi tomonidan saylangan birinchi PNP prezidentiga aylantirdi. 2008-yil iyul oyida Simpson-Miller Phillips tomonidan PNP prezidentligiga daʼvogarlik qildi. 20-sentabr kuni partiya delegatlari oʻrtasida saylov boʻlib oʻtdi. U ketma-ket ikkinchi yil PNP rahbari etib qayta saylandi va uni avvalgi saylovdagidan ham kattaroq  farq bilan magʻlub etdi.

### Bosh Vazir
Simpson-Miller 2006-yil 30-martda Pattersonni bosh vazir sifatida almashtirdi va dominikalik Eugenia Charles va Gayanalik Janet Jagandan keyin mamlakat hukumatining birinchi ayoli va Karib havzasidagi uchinchi ayol boʻldi. Qasamyod qabul qilgandan keyin Vazirlar Mahkamasini tashkil qilishda u mudofaa vaziri lavozimini egalladi.

#### 2007-yilgi saylovlar
2007-yil 3-sentabrda Simpson-Miller partiyasi umumiy saylovlarda deyarli yutqazdi va Yamayka Mehnat partiyasi 33 oʻrinni egallab, 27-oʻrnini saqlab qoldi. Qayta sanashlar va ikki fuqarolikka ega boʻlgan hukumat deputati huquqiga oid saylov petitsiyasi qarori qabul qilingandan soʻng, bu chegara 32–28 gacha qayta koʻrib chiqildi. Ushbu saylov 18 yillik PNP hukmronligiga barham berdi va Bryus Golding yangi bosh vazir boʻldi.

Bir reklamada Simpson-Millerning Janubi-Gʻarbiy Sent-Endryu oʻziga tegishli saylov okrugidagi ayanchli sharoitlar taʼkidlangan, boshqalari esa bahsli intervyulardan yaratilgan, boshqalari esa uning rahbar sifatidagi vakolatlari bilan bogʻliq masalalarni muhokama qilgan.

Simpson-Miller dastlab magʻlubiyatni tan olishdan bosh tortdi va ovoz berishda qonunbuzarliklar va qayta sanash yakuniy natijani oʻzgartirishi mumkinligini daʼvo qildi. Amerika Davlatlari Tashkiloti saylovni erkin va adolatli deb e’lon qilgan bayonot berdi. Saylovni kuzatgan xalqaro kuzatuvchilar guruhiga rahbarlik qilgan OAS bosh kotibi yordamchisi Albert Ramdin, „Men bu saylov xalqaro nazorat ostida boʻlishi mumkinligiga ishonaman“, dedi. U 5-sentabr kuni magʻlubiyatni tan oldi. 11-sentabrda Simpson Millerning oʻrniga JLP rahbari Bryus Golding bosh vazir etib tayinlandi. 2011-yilda Golding isteʼfoga chiqdi va Endryu Xolness Yamaykaning 9-bosh vaziri boʻldi.

#### 2011-yilgi saylov

2011-yil 5-dekabrda Xolness general-gubernator ser Patrik Allendan parlamentni tarqatib yuborishni va 2012-yil sentabrgacha konstitutsiyaviy zarur boʻlmaganiga qaramay, saylov oʻtkazishni soʻradi. 2011-yilgi saylov sanasi 29-dekabr deb belgilandi va asosiy mahalliy ommaviy axborot vositalari saylovni „chaqirishga juda yaqin“ deb baholadi. Biroq, Simpson-Miller asosiy saylov okruglarida saylovoldi tashviqotini olib borar ekan, boʻshliq PNP foydasiga kengaydi. Saylovdan bir necha kun oldin Simpson-Miller teledebatda LGBT huquqlarini toʻliq qoʻllab-quvvatladi va bu ovoz berishdan oldin oʻn bir soatlik tortishuvlarga sabab boʻldi.

29-dekabr kuni boʻlib oʻtgan erta ovozlarni sanab chiqishda PNP koʻplab saylov okruglarida gʻalaba qozonayotgani ma’lum boʻldi. Kechqurun *Yamayka Observer* PNP uchun 63 saylov okrugidan 41 tasini eʼlon qildi. Saylov natijalari 5-yanvar kuni Saylov idorasi tomonidan rasman eʼlon qilindi va general-gubernatorning iltimosiga binoan Simpson-Miller Yamaykaning yangi hukumatini tuzdi.

2011-yilgi Yamaykadagi umumiy saylovda oʻrinlar soni 63 taga koʻpaytirildi va PNP 42 oʻrinni egallab, JLP 21 oʻrinni band qildi. Saylovchilarning 53,17 foizi ishtirok etdi.

#### 2016-yilgi saylovlar
2016-yil 25-fevraldagi Yamayka umumiy saylovida Simpson-Miller Endryu Xolnessga kichik farq bilan yutqazdi. Bu esa qayta sanab chiqishga olib keldi. Natijada PNPga qoʻshimcha oʻrin berildi va  oʻzi bir oʻrinni yoʻqotdi. PNP 31 ta, JLP esa 32 ta oʻrinni qoʻlga kiritdi. Buning natijasida Simpson-Miller ikkinchi marta muxolifat rahbari boʻldi. Saylovchilar ishtiroki birinchi marta 50 foizdan past boʻlib, atigi 48,37 foizni tashkil etdi.

Oʻz partiyasi ichidan uni partiya yetakchisi lavozimini tark etish haqidagi chaqiriqlaridan soʻng, Simpson-Miller 2016-yil 4-dekabrda qayta saylanishga nomzod koʻrsatmasligini eʼlon qildi. Uning oʻrniga 2017-yil 26-martda moliya vaziri va sobiq raqibi Piter Fillips tayinlandi. U 2017-yil iyun oyida deputatlikdan ketdi.

## Siyosiy pozitsiyalar
Simpson-Miller Yamayka respublikachiligini qoʻllab-quvvatlaydi va Yamayka monarxiyasini saylangan prezident bilan almashtirishni maʼqulladi. Xabar qilinishicha, Simpson-Miller orol mustaqilligining 50 yilligi doirasida Yamaykani respublikaga aylantirishga vaʼda bergan. Simpson-Miller vaqti-vaqti bilan populist deb atalgan.

## Shaxsiy hayoti
1998-yilda Simpson Cable Vireless Jamaica Ltd kompaniyasining sobiq bosh direktori va biznes rahbari Errald Millerga turmushga chiqdi. 2006-yil 29-mayda unga (va uning turmush oʻrtogʻiga) Yamaykaning  „Eng hurmatli“ unvonini berilib, Yamaykaning xalq ordeni bilan taqdirlandi.

## Taʼlim
Simpson-Miller davlat boshqaruvi boʻyicha bakalavr darajasiga, shuningdek, Union Institut va Sinsinnati, Ogayo universitetidan jamoatchilik bilan aloqalar va ilgʻor menejment boʻyicha sertifikatlarga ega. U, shuningdek, Garvard universiteti qoshida Jon Kennedi nomidagi Hukumat maktabida Rivojlanish boʻyicha yetakchilar uchun ijrochi dasturini tamomlagan. Bosh vazir Simpson Miller Ittifoq instituti tomonidan insonparvarlik maktublari boʻyicha faxriy doktorlik unvoni va Shimoliy Karib universitetining davlat xizmati boʻyicha faxriy doktori unvoniga sazovor boʻldi.

## Maqtovlar

* Simpson-Miller 2012-yilda *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnali tomonidan dunyodagi eng nufuzli 100 kishi roʻyxatiga kiritilgan.
* Simpson-Miller 2011-yilgi Gleaner mukofotlarida *The Gleaner* and *Observer* tomonidan Yil odami deb topildi.

* Simpson-Miller hozirgi va sobiq ayol prezidentlar va bosh vazirlarning xalqaro tarmogʻi boʻlgan Jahon Liderlari Ayollari Kengashi aʼzosi.

* Simpson-Miller 2013-yilda Janubiy Afrika Respublikasi Keyptaun shahrida boʻlib oʻtgan konferensiyadan soʻng Sotsialistik Internasionalning vitse-prezidenti etib saylandi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy profil 
* Kengaytirilgan profil 
* Iqtisodiy va siyosat tadqiqotlari markazidan Yamayka iqtisodiyotiga oid yangilanish, 2012-yil may