Quralai Eshmuratova

**Quralai Haleketovna Eshmuratova** (1945-yil 4-iyul, Semipalatinsk) — Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan artist (1994), Ostona qoʻgʻirchoq teatrining badiiy rahbari, Qozogʻiston Milliy Badiiy akademiyasi professori.

## Biografiyasi
Eshmuratova Quralai Haleketovna 1945-yil 4-iyulda Semipalatinsk viloyatida tugʻilgan. Oʻrta Juz Vak urugʻidan.

Qurmangazi nomidagi konservatoriyaning teatr fakultetida professor, SSSR xalq artisti A.T.Toʻqpanov ustaxonasini 1967-yilda tamomlagan.

1967—2002-yillarda Olmaotadagi Respublika qoʻgʻirchoq teatrida rejissyorlik faoliyatini boshlagan, repertuarida bir qancha milliy va xorijiy klassik spektakllarni sahnalashtirgan. Olmaotadagi Respublika qoʻgʻirchoq teatri ijodiy jamoasiga oʻttiz yildan ortiq rahbarlik qildi.

1972—1974-yillarda SSSR xalq artisti, qoʻgʻirchoq teatri ustasi rejissyorlik mahoratini oshirish uchun Moskvaga boradi. V.Obraztsov ustaxonasida maʼruza oʻqidi

2007-yilda Q.X.Eshmuratova, SSSR xalq artisti S.V.Obrazsovning qoʻgʻirchoq teatri asoschisining shogirdi Obraztsov Ostonadagi Davlat yosh tomoshabinlar teatrida qoʻgʻirchoq teatrining ochilishiga faol hissa qoʻshgan. Teatr "Qiz Jibek" xalq dostoni asosida sahnalashtirilgan „Muhabbat afsonasi“ spektakli bilan ochildi.

Bu yil K.X.Eshmuratovaning faol ishtirokida Qozogʻiston milliy sanʼat universitetida qoʻgʻirchoq teatri kafedrasi ochildi.

2010-yilda Ostona shahar maʼmuriyati qarori bilan qoʻgʻirchoq teatri „Davlat qoʻgʻirchoq teatri“ unvoniga ega boʻldi va badiiy rahbari Q.X.Eshmuratova tayinlangan.

Hozirgi vaqtda rejissyorlik faoliyati bilan birga T.Jurgenov nomidagi Qozogʻiston milliy sanʼat akademiyasida oʻqituvchilik faoliyatini davom ettirmoqda

## Ijodiy faoliyat
1967-yildan hozirgi kungacha Eshmuratova Quralai Haleketovna Qozogʻiston qoʻgʻirchoq teatrlarida bolalar va kattalar uchun yuzdan ortiq spektakllarni sahnalashtirgan.

Eshmuratova Quralai Haleketovna oʻz ijodiy yoʻlida dramaturglar O.Bodikov, S.Omarov, O.Aubakirov, N.Orazalin, S.Junisov, bastakorlar L. Hamidi, E. Raxmadiyev, N. Tylendiev, Sh.Qaldayakov, A. Beyseuov, E. Hasangaliyev, V. Bulgarovskiy singari u mamlakatning koʻplab rassomlari bilan hamkorlik qilgan.

1974-yilda S.V.Obraztsov boshchiligida A. Tabildievning „Eng buyuk devlar“ pyesasi asosida spektakl. Eshmuratovaning oliy rejissyorlik kursi diplom spektakliga aylandi

1974-yilda Qirgʻiz SSRning Frunze shahrida boʻlib oʻtgan Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston qoʻgʻirchoq teatrlarining birinchi xalqaro festivalini „Kerbaqbay“ deb atash mumkin.

1970-yillarning oxirida teatr uchun katta voqea I.Shtokning qozoq guruhi kattalar tomoshabinlari uchun „Ilohiy komediya“ni namoyish etdi.U yerda birinchi marta qora shkaf va planshetli qoʻgʻirchoqlardan foydalanilmoqda. Bu yillarda kattalar tomoshabinlari uchun bir qator spektakllar sahnalashtirildi: O.Bodiqovning „Sobiraning sevgisi“, „Orashalak Oʻrash“, O.Aubakirovning „Korsen se tush“, „Terisqaqbay“, „Oʻrtoqlar“, „Kelinglar, sinab koʻringlar!“ , S. Junisovning „Yiqilish va qoqilish…“

1977-yilda Qoraqalpogʻiston ASSRga gastrol safari chogʻida O.Bodikov (rejissyor K.Eshmuratova) „Sobira merosi“ spektaklining minginchi spektakli boʻlib oʻtdi va u Qoraqalpogʻiston SSR Madaniyat vazirligining sertifikati bilan taqdirlandi.

1978-yilda „Sport va xoja“ spektakli Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro qoʻgʻirchoq teatrlari festivalida birinchi darajali diplom oldi

1981-yilda K.X.Eshmuratovaning „Sport va xoja“ pyesasida N.Orazalin va K.ning „Oq qush afsonasi“. Teatr tarixida birinchi marta Amangeldinovning „Jomart“ spektakllari Vetnam va Kampuchiyada gastrollarda boʻldi, bu yerda Vetnam va Kampuchiya bolalari katta hurmatga sazovor boʻlishdi.

1987-yilda Quralai Haleketovna qozoq xalq ertaki „Qanbak shal“ni sahnalashtirib, sahnaga chiqdi. Bu spektakl 1994-yili Eronda oʻtkazilgan Butunjahon qoʻgʻirchoq teatri festivalida „Oltin niqob“ faxriy mukofotiga sazovor boʻlgan. Oʻsha yillarda N.Orazalinning „Bizning tarqamayi oʻyinchoq“ spektakli sahnalashtirildi. Ushbu spektaklda 15 respublika va butun Sovet Ittifoqi qoʻgʻirchoqlari ishtirok etadilar.Bu spektakl qirq yildan ortiq vaqt davomida Olmaota qoʻgʻirchoq teatri repertuaridan oʻchirilmagan va nafaqat Sovet Ittifoqi qoʻgʻirchoq teatrlarining xalqaro festivallarida, balki Chexoslovakiya,Xitoy,Yaponiya, Rossiya va boshqalarda ham bir necha bor namoyish etilgan, xorijiy festival va gastrollarda diplom oldi.

1990—2000-yillarda rejissyor K.X.Eshmuratova I.Kryangening „Oltin xoʻroz“, L.Simonovning „Qudratli soʻz“, „Ota va Kikimora“, „Mashenka va ayiq“, „Ota va yoz“, rus xalq ertaklari A. Tabildievning „Mart keldi“, „Yangi yil ertagi“, „Sehrli soʻzlar“, Yu. Xoʻjaevning „Svetoforii mamlakatidagi sarguzashtlari“, „Tut soyasida“ va boshqalar. b. sahnalashtirilgan spektakllar.

2007-yildan hozirgacha Ostona davlat qoʻgʻirchoq teatrining badiiy rahbari. X.Eshmuratova turli janrlarda bir qancha spektakllarni ijro etdi.Bu yillarda tragediya janrida ikkita pyesa: „Qiz Jibek“ va R. Mukanovaning „Abadiy bolalik“ va Semey poligoni qurbonlariga bagʻishlangan. Junisovning „Atameken“ spektakli.

2010-yilda Olmaota davlat qoʻgʻirchoq teatri Fransiya,Yaponiya,Chexoslovakiyada oʻtkazilgan xalqaro festivallarda "Kanbak shal " spektakli bilan qatnashib, katta muvaffaqiyat bilan qaytdi, „Bizning partiya ajralmaydi“ spektakli tomoshabinlarning katta eʼtiboriga sazovor boʻldi. Moskvadagi gastrol paytida.

Q.Ejembekovning ning maxsus spektakllaridan biri „Ertostyk“, zamonaviy rep musiqasi va raqslari mahalliy qozoq xalqining qoʻshiqlari, raqslari va anʼanalari bilan uygʻunlashgan.

Direktor E.Juasbekovning „O, toba!“ , M.Toʻyboyevning „Hurmatli soʻzlar“ spektakli spektakllarida ota-bola muammolari, kattalarga hurmat, tabiatga muhabbat, insonga hurmat kabi qadriyatlar aks ettirilgan.

R.Kiplingning „Maugli“ asari asosidagi „Ona yuragi“ spektaklida rejissyor boshqa pyesalardagidek Mauglining onasi, Boʻri Rakshani oʻgʻil emas, qahramon qiladi.Raksha Maugli uchun mas’ul boʻlsa, yoʻlbars Sher Xon bilan jang qiladi va uni oʻz toʻdasining, yaʼni xalqining himoyachisi qilib tarbiyalaydi.

2015-yilda Quralay Haleketovna tavalludining 70 yilligi va ijodiy faoliyatining 50 yilligi munosabati bilan „Kuralay“ 1-xalqaro qoʻgʻirchoq teatri festivali tashkil etildi.Xalqaro festival Ostona shahri kunini nishonlash doirasida oʻtkazildi. Unda Peru,Estoniya,Serbiya,Ruminiya,Bolgariya,Tojikiston va Rossiyadan xorijiy mehmonlar ishtirok etdi . Festival Ostona qoʻgʻirchoq teatri tomonidan tashkil etildi . Junisovning „Atameken“ spektakli, yubiley sohibi Q. Eshmuratova ijrosida ochildi.

2018-yilda Ostona shahrining 20 yilligi munosabati bilan 1-iyuldan 4-iyulgacha Respublikada xizmat koʻrsatgan artist Quralay Eshmuratova nomidagi „Quralay“ II Xalqaro qoʻgʻirchoq teatri festivali boʻlib oʻtdi.Poytaxtimizdagi qoʻgʻirchoq teatri sahnasida spektakllar namoyish etildi. Festivalda Tunis, Bosniya va Gersegovina, Belgiya, Italiya, Polsha,Turkiya,Estoniya,Serbiya,Rossiya va Qozogʻistonning mashhur qoʻgʻirchoq teatrlari ishtirok etdi.

**Oʻqituvchilari**: Xalq artisti professor A.Toʻqpanov, xizmat koʻrsatgan artist professor R.M.Qanabaeva, SSSR xalq artisti, qoʻgʻirchoq sanʼati asoschisi S. V. Obraztsov.

**Talabalar**: Qozogʻiston va Rossiya qoʻgʻirchoq teatrlarining etakchi xizmat koʻrsatgan aktyorlari.

## Oila
Otasi — Haleket (Haleolla) Eshmuratov — QazSSRda xizmat koʻrsatgan artist, onasi — Gʻaynikamal Amirbekova — etakchi teatr aktrisasi, balerina. Oilada uch qiz tugʻildi: Togʻjon Hasangaliyeva — Ostona „Qoʻgʻirchoq teatri“ direktori, teatrshunoslik va falsafa fanlari nomzodi, „Qurmet“ ordeni sovrindori; Ayjan Salaeva-rejissyor, sanʼatshunoslik magistri; Anar Eshmuratova — falsafa fanlari doktori.

## Ishlar
Eshmuratova Q.X. „Qoʻgʻirchoq teatri sirlari“ / Ostona, 2013-yil ISBN 978-9965-881-93-0

Qozogʻiston qoʻgʻirchoq teatri sanʼati haqida „Qoʻgʻirchoq teatri sirlari“ monografiyasi, qoʻgʻirchoq teatri sanʼati boʻyicha koʻplab maqolalar, eslatmalar, uslubiy vositalar nashr etilgan.

## Mukofotlar
Isteʼdodli rejissyor Q.X.Eshmuratovaning chiqishlari bir qancha respublika va xalqaro festivallarda qatnashib, diplom va maqtovlar bilan taqdirlangan.

„Saxnager-2017“ birinchi milliy teatr mukofoti sovrindori.

Bir qancha orden va medallar sovrindori: „Xalqlar doʻstligi“ va „Shon-sharaf belgisi“ (1986), „SSSR mehnat faxriysi“ (1988), „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ (2011), „Ishlagani uchun“ Xizmat koʻrsatish" (2012), „Mehnat faxriysi“ (2015), „Respublika madaniyat, sport va axborot vositalari xodimlari kasaba uyushmasi“ faxriy yorliqlari.

Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan artist (1994)

## Manbalar