open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abu Abdulloh an-Navkadakiy

**Abu Abdulloh an-Navkadakiy** ( — Abu Abdulloh Ahmad ibn Hishom al-Ishtixoniy an-Navkadakiy) — mufassir, muhaddis va roviy.

Abu Abdulloh an-Navkadakiy Navkadak qishlog‘ida tavallud topgan bo‘lsa-da, bu qishloq Ishtixonga qarashli bo‘lgani bois, aksar manbalarda alloma *Abu Abdullox al-Ishtixoniy* deb ham keltirilgan. Abu Abdulloh an-Navkadakiy dastlabki ilmini Ishtixon shahriga kelib, u yerdagi allomalardan olgan. 

## Hadislari
Keyinchalik ilm talabida Xuroson va Iroqqa safar qilib, o‘z zamonasining mashhur allomalari Qubaysa ibn Uqba, Badl ibn Muxbar, Valid ibn Muhammad as-Salamiy, Abdulloh ibn Usmon ad-Dabusiy, Abdulloh ibn Xolid al-Marvaziy, qozi Abu Hafs Umar ibn Abu Muqotil al-Fazzoriy as-Samarqandiy va Abu Ahmad al-Hasan ibn Ali as-Sog‘arjiy kabilardan taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan. O‘z o‘rnida Abu Abdulloh an-Navkadakiydan Dovud ibn Amr al-Ishtixoniy, Abu Ali al-Hasan ibn Ali ibn Saʼo Bakriy as-Samarqandiy, Abu Ahmad al-Hasan ibn Ali as-Sog‘arjiy va Abu-l-Fazl Abbos ibn Tayyib as-Sog‘arjiy kabi allomalar u kishidan taʼlim olganlar va hadis rivoyat qilganlar.

## Ijodi
As-Sam’oniyning „*Al-Ansāb*“ asarida Abu Abdulloh an-Navkadakiy „*Tafsӣr*“ va shu kabi bir qancha kitoblar tasnif etganligi haqidagi maʼlumotlar qayd etilgan, ammo mazkur asar bizgacha yetib kelmagan.

## Abiyotlar

# Abu-l-Hasan ash-Shayboniy. Al-Lubāb fӣ tahzӣb al-ansāb. III, 333; 
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-fikr“, 1998. XII, 164; 
# Suyundiq Mustafo. Xatirchilik siymolar. 34;  
# Y. Isayev, A. Abbasov. Ishtixoniy allomalar. — Samarqand: „Munis design group“, 2016. 74.

## Manbalar
Mehmet Akif Ersoyning uy muzeyi

**Mehmet Akif Ersoy muzey uyi** — Anqaraning Altındağ tumanida joylashgan uy muzey. Mehmet Akif Ersoy Turkiyaning mustaqillik urushi yillarida Anqarada istiqomat qilgan va koʻplab sheʼrlarini, xususan, Turkiya davlat madhiyasini aynan shu yerda yozgan. Anqaradagi ushbu uy hozirda muzeyga aylantirilgan. U Hacettepe universitetining markaziy kampusi atrofida joylashgan.

Bir paytlar **Taceddin dargohi** boʻlgan ikki qavatli yogʻoch inshoot urush yillarida Taceddin Shayx tomonidan Mehmet Akifga beriladi. Bino 1949-yilda shahar Kengashi qarori bilan muzey uyiga aylantirilgan. Biroq bino uzoq yillar davomida xaroba holatda qolib ketgan. U 1982-yilda qayta tiklangan va 1984-yilda tashrif buyuruvchilar uchun qayta ochilgan.

Muzey uyida Mehmet Akif Ersoyga tegishli choʻntak soati, koʻzoynak, tasbeh va miltiq bor. Shoirning yuz qolibi muzeyda namoyish etilgan muhim eksponatlardan biridir.

Uyning qarshisida 2003-yilda qurilgan Mehmet Akif byusti va davlat madhiyasining dastlabki ikki bandi yozilgan yozuv mavjud.

## Bino tarixi
Taceddin dargohi birinchi boʻlib Hacı Bayram-ı Veli tomonidan asos solingan Bayramiya tariqatining bir boʻlimi boʻlgan Jelvetiylar uchun Sulton Sulaymon tomonidan bunyod etilgan. U oʻz nomini qabri bogʻda boʻlgan Taceddin Sultondan olgan. 1826-yilda taʼmirlanib, Sulton  Abdülmecit tomonidan baʼzi oʻzgarishlar amalga oshirilgandan soʻng qabr, favvora, qabriston va masjiddan iborat majmuaga aylangan. Dargoh joylashgan ko‘cha keyinchalik Mehmet Akif Ersoy ko‘chasi deb qayta nomlangan.

## Mehmet Akifning hayoti
Mehmet Akif Ersoy Istanbul ishgʻol qilingandan keyin milliy ozodlik kurashiga qoʻshilish uchun Anqaraga kelgan. Taceddin-i Veli jome masjidi imomi Tevfik Çiftdoğan uni juda hayratda qoldirib, shaharda ijaraga uy topish juda qiyin boʻlgan oʻsha paytlarda majmuada joylashgan bu binoni unga topshirgan.

Mehmet Akif doʻstlari bilan milliy kurash masalalarini ushbu uyda muhokama qilgan. U dastlab davlat madhiyasini yozish uchun oʻtkazilgan tanlovda qatnashishdan bosh tortgan edi. Chunki u tanlov uchun pul mukofoti qoʻyilgandan norozi boʻlgan. Tanlovda ishtirok etgan sheʼrlarning hech biri davlat madhiyasi uchun mos deb topilmaganda, oʻsha paytdagi Milliy taʼlim vaziri Hamdullah Suphi Bey, Akifning doʻsti Hasan Basri Beyga Akifni madhiya yozishga ko'ndirishini iltimos qilgan. Mehmet Akif Hasan Basri Beyning iltimosiga binoan ushbu uyda Milliy madhiyani yozishni boshlaydi. Shoir tunda kelgan ilhomni oʻtkazib yubormaslik uchun sham yorugʻida dargah devorlariga bir nechta toʻrtliklarni oʻyib yozganligi rivoyat qilinadi. Mehmet Akif oʻzining mashhur bulbul sheʼrini ham aynan shu uyda yozgan.

## Dafn marosimlari
Turkiyalik siyosatchi Muhsin Yazıcıoğluning qabri ham ushbu muzey bogʻida joylashgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Hacettepe Üniversitesi Tanıtım Sayfası
* Mehmet Âkif Ersoy Vakfı
Çamlıca(Mustafakemalpaşa)

**Çamlıca**— Turkiyaning Bursa viloyatining Mustafakemalpasha tumanida joylashgan qishloq.

## Manbalar
ABDA

**Amerika, Britaniya, Gollandiya va Avstraliya kuchlari qoʻmondonligi (ABDA)** ( Amerika-Britaniya-Gollandiya-Avstraliya (ABDA) qoʻmondonligi) 1942-yil 15-yanvarda Janubi-Sharqiy Osiyodagi harakatlarni muvofiqlashtirish uchun tuzilgan ittifoqchi qoʻmondonlikdir. Qoʻmondonlik quruqlikda boʻlgani kabi, dengizda ham harbiy harakatlarni boshqarish kerak edi. Qoʻmondonlikka britaniyalik general ser Archibald Wavell Oliy qoʻmondon, amerikalik admiral Tomas Xart „ABDA floti“ qoʻmondoni etib tayinlandi. Quruqlikdagi kuchlarni Gollandiya general-leytenanti Xayn ter Porten, havo kuchlarini esa Britaniya havo marshali Richard Pirs boshqargan. Qoʻmondonlik Gollandiya Sharqiy Hindistonining poytaxti Batavia shahrida joylashgan edi.

## ABDAni tugatish
ABDA qoʻmondonligi 1942-yil 21-fevralda yapon qoʻshinlari tomonidan Yava orolini bosib olish tahdidi tufayli tugatilgan. General Wavell Britaniya qoʻshinlarining Hindiston va Birmadagi qoʻmondoni etib tayinlandi.

## Manbalar
Qosim Shayx maqbarasi

**Qosim Shayx maqbarasi** ( asrda qurilgan) — Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Karmana shaharchasida joylashgan arxitektura yodgorligi.
Abu Abdulloh al-Qalonisiy

**Abu Abdulloh al-Qalonisiy** ( — so‘fiy.

Tasavvuf tariqatining yirik namoyandasi. Aksar tasavvufiy manbalarda Abu Abdulloh al-Qalonisiyning safardoshlari filning bolasini yeb halokatga uchragani, lekin ona fil esa uni ko‘tarib, manziliga yetkazib qo‘ygani haqida hikoyat keltirilgan. Jumladan, Rumiyning „*Masnaviy maʼnaviy*“sida ham bu hikoya batafsil yoritilgan. Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat“da „*Nafahot ul-uns*“dan ushbu shayx hayotiga bog‘liq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Adabiyotlar

# Alisher Navoiy. TAT. — T.: Gʻafur Gʻulom nomidagi NMIU, 2011. X, 153; 
# Alisher Navoiy. Qomusiy lug‘at. — T.: 2016. I.; 
# Jaloliddin Rumiy. Masnaviyi maʼnaviy. — T.: „MERIYUS“, 2011.

## Manbalar
Avat (Panfilov tumani)

**Avat** () — Qozogʻiston Respublikasi Almati viloyati Panfilov tumanidagi qishloq. Pidjim qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Jarkent shahridan taxminan 13 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 195645200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1133 kishini (582 erkak va 551 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1374 kishi (694 erkak va 680 ayol) yashagan.
## Manbalar
Abu Abdurrahmon as-Sulamiy

**Abu Abdurrahmon as-Sulamiy** ( — Muhammad ibn Husayn ibn Muhammad ibn Muso ibn Xolid ibn Salim ibn Roviya ibn Saʼid Abu Abdurrahmon Azdiy as-Sulamiy an-Naysoburiy) — so‘fiy.

Tasavvuf adabiyotining namoyandasi, mutasavviflarni ilk bor tabaqalarga (davriy tartibda) ajratgan alloma. *As-Sulamiy* nisbasini ona tomonidan arab qabilasiga tegishli bo‘lgani uchun olgan. Bag‘dod, Ray, Hamadon, Marv va Hijozda bo‘lgan va ko‘plab tasavvuf allomalari haqida maʼlumot to‘plagan. Shamsuddin az-Zahabiy Abu Abdurrahmon as-Sulamiyni tasavvuf ilmining shayxi, so‘fiylar tarixi tabaqotining tavsifchisi sifatida tanitgan. Asarlarining soni yuzdan ortiq, deb taʼriflaydi.

## Asarlari

* „*Haqāiq at-tafsӣr*“;
* „*Tabaqāt as-sӯfiyya*“;
* „*Al-Futuvva*“;
* „*Manāhij al-’ārifӣn*“ va boshqalar.

### „Tabaqāt as-sӯfiyya“ asari
Abu Abdurrahmon as-Sulamiyning „*Tabaqāt as-sӯfiyya*“ asa­­ri besh tabaqaga bo‘lingan bo‘lingan.

— birinchi tabaqada Shayx ibn Iyoz, Zunnun al-Misriy, Shayx Bishr al-Hofiy, Abu-l-­Hasan Sariy, Horis Muhosibiy, Shaqiq al-Balxiy, Boyazid al-Bistomiy, Abu Sulaymon ad-Daroniy, Maʼruf al-Karxiy, Hotim al-Asam, Ahmad al-Havoriy, Ahmad ibn Hazravayx, Yahyo ibn Muoz ar-Roziy, Abu Hafs Haddod an-Naysoburiy, Hamdun al-Qassor, Mansur ibn Ammor, Ahmad al-Antokiy, Abdulloh ibn Hubayq al-Antokiy, Abu Turob an-Naxshabiylar haqida;

— ikkinchi tabaqada esa Abu-l-Qosim Junayd, Abu-l-Husayn Nuriy, Abu Usmon Hiriy an-Naysoburiy, Abu Abdulloh ibn al-Jallo, Ruvaym ibn Ahmad al-Bag‘dodiy, Yusuf ar-Roziy, Shoh ibn Shujoʻ Kirmoniy, Samnun ibn Umar Muhib, Usmon al-Makkiy, Abdulloh at-Tustariy, Muhammad ibn Fazl al-Balxiy, Muhammad ibn Ali at-Termiziy, Abu Bakr al-Varroq, Abu Saʼid al-Xarroz, Abu-l-Abbos at-Tusiy, Abu Abdulloh al-Mag‘ribiy, Abu Ali al-Juzjoniy va boshqalar haqida maʼlumotlar, ularning hikmatlaridan namunalar berilgan.

## Adabiyotlar

# Imom Abdurrahmon as-Sulamiy. Tabaqoti so‘fiyya. — T.: „Fan“, 2004.

## Manbalar
Aydarli (Panfilov tumani)

**Aydarli** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Panfilov tumanidagi qishloq. Aydarli qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman maʼmuriy markazi Jarkent shahridan qariyb 40 km janubiy-gʻarbda (WSW), dengiz sathidan 519 metr balandlikda joylashgan. KATO kodi — 195633100.
Sovet Ittifoqi Qahramoni Qo‘jaxmet Tishkanboyev ushbu qishloqda tug‘ilgan.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1827 kishini (918 erkak va 909 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1477 kishi (722 erkak va 755 ayol) yashagan.
## Yana qarang
# Aktau paleontologik sayt
## Manbalar
Abu Avona al-Vositiy

**Abu Avona al-Vositiy** ( — Abu Avona Vaddoh ibn Abdulloh al-Vositiy) — hadis hofizi, taba’a tobeʼin.

Asli jurjonlik bo‘lib, oilasi Jur­jonning fathida (milodiy 642-643, hijriy 22-yil) asirga olingan. Abu Avona al-Vositiy qul bo‘lib dunyoga kelgan. Xo‘jayini Yazid ibn Ato al-Yashkuriy mato savdosi bilan shug‘ullangani uchun uning do‘konida sotuvchilik qilgan. Muhaddis Ibn Adiyning aytishicha, xo‘jayini uning yoshligida ozodlikni yoki hadis yozishni tanlashini so‘raganida, Abu Avona hadis yozishni tanlagan.

## Hadislari
Hasan al-Basriy va Ibn Siriyn­larni uchratgan bo‘lsa-da, ulardan hadis rivoyat qilgani manbalarda kelmagan. Hakam ibn Utayba, Asvad ibn Qays, Saʼid ibn Masruq Savriy, Qatoda ibn Di’oma, Amr ibn Dinor, Mansur ibn Mu’tamir, Osim al-Ahval, Aʼmash va boshqa ko‘plab muhaddislardan hadis rivoyat etib, zamonaning peshqadam muhaddisiga aylangan.

Undan Abdulloh ibn Muborak, Abu Dovud at-Tayolisiy, Abdurrahmon ibn al-Mahdiy, Affon ibn Muslim va Saʼid ibn Mansur kabi ko‘plab taniqli muhaddislar hadis rivoyat qilganlar.

U ilgari Vosit (Iroqdagi shaharcha)da istiqomat qilgan, hurriyatga erishganidan so‘ng, Basraga ko‘chib o‘tgan. Yahyo ibn Maʼiyn Abu Avona al-Vositiyning o‘qishni bilsa-da yoza olmaganini, rivoyat qilgan hadislarini boshqalarga yozdirib yodlaganini maʼlum qilgan. Shu’ba ibn Hajjoj, Affon ibn Muslim va Ahmad ibn Hanballarning maʼlumotlariga ko‘ra, Abu Avona al-Vositiyning qo‘li ostidagi kitob­lardan qilgan rivoyatlari yuqori darajada ishonchli bo‘lib, yoddan rivoyat qilganida adashar edi. Shuningdek, manbalarda Affon ibn Muslim, bizning nazdimizda Abu Avonaning hadislari Shu’baning rivoyatidan ko‘ra sahihroq degani, boshqa o‘rinda Shu’baning, agar sizlarga Abu Avona Abu Hurayradan hadis aytsa, uni tasdiqlanglar, degani keltiriladi.

Yahyo ibn Saʼid al-Qatton uning yozma rivoyatlari Shu’ba ibn Hajjojning yoddan aytgan rivoyatlaridan ko‘ra sog‘lom ekanini maʼlum qiladi. U haqida aytilgan so‘zlar uning ishonchli muhaddis bo‘lganini ko‘rsatadi. Rivoyatlari „*Kutubi sitta*“dan o‘rin olgan.

## Adabiyotlar

# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt. VII, 287-288; 
# Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. VIII, 181; 
# Al-Buxoriy. At-Tarӣx as-sag‘ӣr. II, 210, 212; 
# Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. IX, 40-41; 
# Ibn Hibbon. As-Siqāt. VII, 562-563; 
# Az-Zahabiy. Siyar. VIII, 217 — 222; 
# Az-Zahabiy. Mӣzān al-i’tidāl. IV, 434-435; 
# M. Yaşar Kandemir. „Ebû Avâne el-Vâsıtî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 100-101.

## Manbalar
Ali at-Taysafuniy

**Ali ibn Abdulloh at-Taysafuniy** (Abul Hasan) — fozil faqih, ko‘p hadislarni biluvchi muhaddis bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ali at-Taysafuniy taxminan milodiy 1019-yil (hijriy 410-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Abqasiy

**Ali ibn al-Hasan ibn Shaqiq al-Marvaziy al-Abqasiy**(Abu Abdurrahmon) — Marv ahlidan, Abdulqaysning mavlosi bo‘lgan. U milodiy 754-yil (hijriy 137-yil) tugʻilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Ali al-Abqasiy milodiy 830-yil (hijriy 215-yil) 78 yoshida vafot etgan .

## Manbalar
Ali al-Ajnasiy

**Ali ibn Ahmad ibn Muhammad ibn al-Ajnas ibn Yusuf ibn Ayyub al-Ajnasiy** (Abul Husayn) fiqh ilmini shayx al-Avdaniydan o‘rgangan. Hadis ilmi bo‘yicha ham donishmand, kuchli olim va fozil inson edi.

Ali al-Ajnasiy hijriy 395-yildan oldin vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Gʻishtiy

**Ali ibn Abu Tolib ibn Abdulloh ibn Masʼud al-G‘ishtiy** (Abul Hasan) – Buxoro ahlidan bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Ali al-G‘ishtiy milodiy 932-yil (hijriy 320-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abu Abs

**Abu Abs** ( — Abu Abs Abdurrahmon ibn Jabr ibn Amr al-Ansoriy) — sahoba.

## Hayoti va faoliyati
Avs qabilasining Bani Horisa urug‘idan. Islomdan avvalgi Abduluzzo ismi Payg‘ambar tomonlaridan *Abdurrahmon*, deb o‘zgartirilgan. Sahoba Muhammad ibn Maslamaning pochchasi bo‘lgan Abu Abs hijratdan avval Islom dinini qabul qiladi. Onasi Laylo bint Rofeʼ va xotini Ummu Iso Rasulullohga ilk bay’at qilgan ayol sahobalardan bo‘lganlar. Payg‘ambar bilan birga Badr, Uhud, Xandaq va boshqa barcha g‘azotlarda ishtirok etgan.

Islomning ilk davrida savodlilar ozchilikni tashkil qilgan. Shu bois ulardan biri bo‘lgan Abu Absning Islom madaniya­ti taraqqiyotiga ulushi katta bo‘lgan. Hijratning ilk kunlarida makkalik muhojirlarga yordam qo‘lini uzatgan. Payg‘ambar Umarning qizi Hafsani avvalgi turmush o‘rtog‘i, shuningdek, Uhudda shahid bo‘lgan Xunays ibn Xuzofa bilan Abu Absning orasida birodarlik rishtasini bog‘laganlar. U musulmon bo‘lganidan so‘ng yaqin do‘sti Abu Burda ibn Niyor bilan birga o‘zlari mansub bo‘lgan Bani Horisa qabilasining butlarini yashirin tarzda sindirishga kirishadilar. Badr mag‘lubiyatini ko‘tara olmay, sheʼrlari, taʼsirli so‘zlari va boyligi bilan arab xalqini, ayniqsa, makkaliklarni Payg‘ambarga qarshi qayragan yahudiy shoiri Kaʼb ibn Ashrafning o‘ldirilishiga maʼmur etilgan hay’at ichida Abu Abs ham bo‘lgan.

## Vafoti
Abu Abs Umar va Usmonlar davrida soliq yig‘uvchi vazifasida bo‘lgan va Usmon xalifaligining so‘nggi yillarida kasallikka chalinib, yetmish yoshlarida vafot etgan. Badrda ishtirok etganlarga yuqori darajada hurmat bilan yondashgan xalifa, Abu Absning kasallik chog‘ida ziyo­ratida bo‘lgan, vafotidan so‘ng janoza namozini xalifaning o‘zi ado qilgan. Abu Abs „Jannat al-baqi’“ qabristoniga dafn etilgan.

## Hadisi
Abu Abs Payg‘ambardan faqatgina bitta hadis rivoyat qilgan. Muhammad, Mahmud, Ubaydulloh, Zayd va Humayd ismli farzandlari uning muborak yo‘li va naslini Madina va Bag‘dodda davom ettirganlari haqida manbalarda maʼlum qilinadi.

## Adabiyotlar

# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt. III, 450-451; 
# Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. IV, 122-123;
# Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. III, 431; 
# Az-Zahabiy. Siyar. I, 188-189;
# M. Mustafo al-Aʼzamiy. Kuttāb an-nabӣ. — Riyoz: 1981. 40-41; 
# Ali Yardım. „Ebu Abs“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 87.

## Manbalar
Ali ash-Sharvoniy

**Ali ibn Ibrohim ibn Muhammad az-Zuhriy ash-Sharvoniy**, keyin al-Madaniy, an-Naqshbandiy, al-Hanafiy — sufiy va bir qancha ilmlar sohibi bo‘lgan.
Ali ash-Sharvoniy Madinada milodiy 1706-yil (hijriy 1118-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Jomiʼu-l-manosik“ („Amallar to‘plami“)
* „Muhimmatu-l-maʼorif al-vojiba ala ibod fi ahvoli-l-mubdaʼ val-maʼod“ („Bandalarning bu dunyo va oxirat holatlari haqida bilishlari vojib bo‘lgan vazifalari“)
* „Dalilu-z-zoiriyn va anisu-l-mujoviriyn fi ziyorati sayyidi-l-mursaliyn“ („Rasullarning sayyidi (s.a.v.) qabrini ziyorat qilish haqida Makkaga qo‘shni yashovchilarning suhbatdosh do‘sti va ziyoratchilarga ko‘rsatma“)
* „Xulosatu-t-tavorix“ („Tarixlarning qaymog‘i“)
* „Aqsou-l-matolib“ („Eng oliy talab“)

## Manbalar
Ali ash-Shovoniy

**Ali ibn Muhammad ash-Shovoniy** (Abul Hasan) — Abu Homidning nevarasi bo‘lgan. U hijriy 463-yilda tugʻilgan. Uzoq umr ko‘rgan. Imolar bilan suhbatda bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Ali ash-Shovoniy hijriy 549-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Ali ash-Shoshiy

**Ali ibn al-Hojib ibn Junayd ash-Shoshiy** (Abul Hasan), aytishlaricha uning ismi (Abu Ali) al-Hasan ibn Sohib ibn Humayd ash-Shoshiy deb ham atalgan. Ilm talabida safar qilib, Xuroson,Iroq, Hijoz va Shomga borgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Ali ash-Shoshiy Shoshda milodiy 926-yil (hijriy 314-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „al-Irshod“ („Rahnamolik qilish“)
## Manbalar
Panfilov tumani (Jetisu viloyati)

**Panfilov tumani** () — Qozogʻiston Respublikasining Jetisu viloyati sharqida joylashgan maʼmuriy birlik. Maʼmuriy markazi — Jarkent shahri.
## Geografiyasi
Tuman hududi 10,6 ming km² ni tashkil qiladi. Sharqiy tomondan Xorgas daryosi boʻylab Xitoy Xalq Respublikasi bilan, janubda Ili daryosi boʻylab Olmaota viloyatining Uygʻur tumani bilan, gʻarbda Kerbuloq viloyati bilan chegaradosh.
Mintaqaning tabiiy landshafti boy va rang-barangdir. Jungʻariya olatovi, Uytas, Oy-Jaylau kabi joylari oʻzining gʻzalligi bilan ajralib turadi. Viloyatda „Kerim Agash“ va „Jarkent Arasan“ sanatoriylari buloqlari, koʻllarning shifobaxsh balchiqlari, Tishkanskiy va Sulubakan konlaridagi toshkoʻmir konlari, „Qundyzdi“ uchastkasida neft zaxiralari mavjud.
Viloyat hududidan Buyuk ipak yoʻlining Qozogʻiston qismi oʻtadi.
## Tarixi
1928-yilda Qozogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Olma-Ota okrugi tarkibida **Jarkent tumani** sifatida tashkil etilgan. 1932-yildan Olma-Ota viloyati tarkibida boʻlgan. 1942-yilda Panfilov tumani deb nomlanadi.
1944-yilda Qozog‘iston SSRning yangi tashkil etilgan Taldiqo‘rg‘on viloyati tarkibiga ko‘chiriladi. 1956-yil 27-dekabrda unga Oktyabr tumani biriktirilgan.
1959-yilda Taldi-Qoʻrgʻon viloyati tugatilishi bilan Panfilov tumani Olma-Ota viloyatiga qaytarildi.
1967—1997-yillarda tuman Olma-Ota viloyati tarkibiga kirgunga qadar qayta tiklangan Taldi-Qoʻrgʻon viloyatining bir qismi boʻlgan.
## Aholisi
Milliy tarkibi (2019-yil boshida):
* qozoqlar — 86 035 kishi (66,59%);
* uygʻurlar — 36 745 kishi (28,44%);
* ruslar — 4561 kishi (3,53%);
* dunganlar — 697 kishi (0,54%);
* tatarlar — 397 kishi (0,31%);
* oʻzbeklar — 282 kishi (0,22%);
* boshqalar — 487 kishi (0,38%);
* Jami — 129 204 kishi (100,00%);
## Maʼmuriy hududiy boʻlinishi
# Aydarli qishloq okrugi
# Baskunchin qishloq okrugi
# Birlik qishloq okrugi
# Jaskent qishloq okrugi
# Ko‘ktal qishloq okrugi
# Qoʻnirolen qishloq okrugi
# Pijim qishloq okrugi
# Saribel qishloq okrugi
# Taldin qishloq okrugi
# Ulkenagash qishloq okrugi
# Ulkenshygan qishloq okrugi
# Usharal qishloq okrugi
# Chulakay qishloq okrugi
## Adabiyotlar
# Ybraimoldaev Adilshaiyk
# Omarov Yermuxanbet Omarovich (03.1998-11.2004)
# Kelemseit Ermek Abilmazhinovich (2005-2012)
# Jakupov Boltirik Ausadykovich (06.2013-08.2014);
# Abduldaev Berdaulet Yeshenovich (08.2014-12.2017)
# Bektasov Temerlan Amangeldievich (12.2017-09.2019);
# Umraliev Talgat Abenovich (09.2019-yildan)
## Manbalar
Ali ash-Shobaroboziy

**Ali Abi Nasr Ahmad ibn Abdulloh Abdurrahmon ibn Abullays Muhammad ibn Ahmad ash-Shobaroboziy** (Abul Qosim) Shobaroboz nomli qishloqning peshqadam olimlaridan, solih shayx va adolatparvar inson bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Ali ash-Shobaroboziy hijriy 530-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy

**Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy** ( — Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali ibn Ibrohim al-Xirosiy al-Xorazmiy) — so‘fiy, tilshunos.

Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy so‘fiy, adib, nozim, nosir, nahvshunos va tilshunos olim bo‘lgan.

## Asarlari

* „*Kitāb fi-t-tacrӣf*“ („Morfologiya haqida kitob“);
* „*Al-Balāg‘a va-l-barā’a*“ („*Balog‘at va mahorat*“);
* „*Sharh dӣvān al-Mutanabbӣ*“.

## Adabiyotlar

# Hoji Xalifa. Kashf az-zunӯn. — Istanbul: 1941;  
# Muhammad Tantoviy. Nash’at an-nahv va tarӣx ashhur an-nuhāt. — Misr: 2005; 
# Mozin Muborak. An-Nahv al-’arabӣ. Al-Illa an-nahviyya: nash­’atuhā va tatavvuruhā. — Misr.: „Dor al-fikr“, 1971.

## Manbalar
Abu Ali al-Andoqiy

**Abu Ali al-Andoqiy** ( — Abu Ali al-Hasan ibn Ali ibn Siboʻ ibn an-Nazr ibn Mus’ada ibn Buhayr al-Bakriy as-Samarqandiy al-Andoqiy) — roviy va so‘fiy shayx.

## Hayoti va faoliyati
*Ibn Abu-l-Hasan al-Andoqiy* va *as-Siboʻiy* nomlari bilan tanilgan Abu Ali al-Andoqiyning tavallud va vafot sanalari borasida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Taxminan XII—XIII asrlarda yashab, ilmiy faoliyat olib borgan. Manbalarda olim tasavvuf taʼlimotini mukammal bilgan zot sifatida zikr qilinadi. Asosan Abdulxoliq Gʻijduvoniy taʼlimotini ilgari surgan.

### Hadislari
Abu Ali al-Andoqiy Ahmad ibn Hishom al-Ishtixoniy, Abdulloh ibn Abdurrahmon ad-Dorimiy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. O‘z navbatida, olimdan Nasr ibn al-Fath as-Samarqandiy va Ibrohim ibn Hamduvayh as-Samarqandiylar rivoyat qilganlar.

## Adabiyotlar

# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Haydarobod: „Doi­ra al-maʼorif al-Usmoniyya“, 1962. I, 359; V, 43; 
# Yoqut. Mu’jam. — Bayrut: „Dor Sodir“, 1995. I, 260; 
# Abdulloh Abdulhamid Saad. O‘rta Osiyo olimlari qomusi. — T.: „Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi“, 2007. 56; 
# O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 26; 
# Abdulkarim as-Sam’oniy. Nasabnoma. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 166.

## Manbalar
Borjana Krišto

**Borjana Krišto** (; ; 1961-yil 13-avgustda tugʻilgan) — bosniyalik xorvat siyosatchisi, 2023-yil 25-yanvardan buyon Bosniya va Gersegovina Vazirlar Kengashining 11-raisi boʻlib ishlaydi. Avval 2007-yildan 2011-yilgacha Bosniya va Gersegovina Federatsiyasining 8-prezidenti lavozimida ishlagan. Krišto ikkala lavozimda faoliyat koʻrsatgan birinchi ayol hisoblanadi.

Krišto Banja Luka universitetining huquq fakultetini tamomlagan hamda huquqshunoslik darajasiga ega. 2006-yilgi umumiy saylovdan soʻng u 2007-yil fevral oyida Bosniya va Gersegovina Federatsiyasi prezidenti boʻldi va 2011-yil martigacha faoliyat koʻrsatdi. 2011-yil iyun oyida Krišto Vazirlar Kengashi Raisi lavozimiga nomzodlardan biri edi.

1995-yildan buyon Xorvatiya Demokratik Ittifoqi aʼzosi boʻlgan Krišto 2010- va 2022-yilgi umumiy saylovlarda Xorvatiya aʼzosi sifatida Bosniya prezidentligi uchun partiyadan nomzod boʻlgan. Biroq u ikkala saylovda ham saylana olmadi. U xalqlar palatasining ham, Vakillar palatasining ham aʼzosi edi.

2023-yil yanvar oyida Krišto 2022-yilgi umumiy saylovdan keyin Vazirlar Kengashi raisi etib tayinlandi.

## Manbalar

## Havolalar

* Vitae
Gʻalaba maydoni (Voronej)

## Tarixi
Gʻalaba maydoni va undagi yodgorlik majmuasi 1942-1943 yillarda shahar uchun kurashgan Voronej himoyachilari sharafiga yaratilgan. Maydonning ochilishi 1975-yil 9-mayda Gʻalaba kunining 30 yilligi sharafiga boʻlib oʻtdi.

Yodgorlik majmuasi metalldan yasalgan va qizil granit poydevorga oʻrnatilgan haykaltarosh kompozitsiyadan iborat. Yodgorlik maydonning shimoliy uchida oʻrnatilgan. Unda Sovet Armiyasining barcha boʻlinmalari askarlari, xalq militsiyalari, partizanlar(ofitser, tibbiyot xodimi, pulemyotchi, uchuvchi, dengiz piyodasi va tanker) va urushning barcha qiyinchiliklarini yelkasida oʻtkazgan oʻn ikki figura tasvirlangan. Orqada yiqildi:chaqaloqli ayol, bayroqli ishchi, ishchi, kolxozchi va komsomol qiz. Yodgorlik oldida mangu alanga yonadi. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh F.Sushkov va arxitektorlar N.Gunenkov va P.Danilenko.

Maydonning janubiy uchida balandligi 40 metr boʻlgan stel oʻrnatilgan boʻlib, uning tepasida 1-darajali Vatan urushi ordeni.Ushbu orden Voronejga oʻz himoyachilarining qahramonligi uchun berilgan.

Maydon boʻylab devor bor, unda Voronejni himoya qilgan Sovet Armiyasining boʻlinmalari va boʻlinmalari nomlari yozilgan qizil granit plitalari, shuningdek,Voronej operatsiyalari teatrining metalldan yasalgan xaritasi.

Gʻalabaning 75 yilligi munosabati bilan yodgorlik majmuasida keng koʻlamli taʼmirlash ishlari amalga oshirildi. Bu yerda ular **"Abadiy olov"**dagi haykaltaroshlik guruhini va yulduzni, shuningdek,Voronej-Kastornoe operatsiyasidagi harbiy harakatlarni aks ettiruvchi xaritalarni tozaladilar va patinaj qildilar. Bundan tashqari, ular Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan 42 metrli stelani mustahkamladilar. Qayta qurish doirasida Gʻalaba maydonida keng koʻlamli obodonlashtirish ishlari amalga oshirildi. Bundan tashqari, kuzatuv maydonchasining shakli ham oʻzgartirildi:endi u yulduz nurlari koʻrinishidagi oʻsimtalarga ega. Ular nafaqat estetik, balki konstruktiv funktsiyani ham bajaradi, tuproqni ushlab turadi. Ushbu qaror tufayli kuzatuv maydonchasining maydonini koʻpaytirish mumkin edi. Qayta qurish doirasida maydon atrofi obodonlashtirildi, xususan, tutash koʻchalarga yon bagʻirlar jihozlandi, yon bagʻirlari mustahkamlanib, tozalandi. Toʻlib-toshgan favvora rekonstruksiyadan soʻng maydonning asosiy elementiga aylandi .

Bugungi kunda **Gʻalaba maydoni** Voronejning diqqatga sazovor joyi boʻlib, u yerda 9 may kuni Ulugʻ Vatan urushi faxriylari yigʻiladi.
Yuriy Gagarin bogʻi (Volgograd)

**Yu.A nomidagi—park.Gagarina** Volgograd shahrining Krasnooktyabrskiy tumanidagi madaniyat va istirohat bog'i. Bu shahardagi eng qadimiy bog'lardan biri.Eng yaxshi yillarida u Rossiyadagi noyob yashil fondga ega 300 ta parklar ro'yxatiga kiritilgan.Bog' Madaniyat uyi bilan birgalikda Yu.VA.Gagarin.

## Tarix
Bir versiyaga ko'ra,park 1925-yilda ,boshqa versiyaga ko'ra,birinchi besh yillik reja yillarida—1930-yillarda Barrikady zavodi ishchilari tomonidan tashkil etilgan.1936-yil 18 noyabr, shuningdek,parkning tug'ilgan kuni hisoblanadi . Aynan shu kuni bog' yonida o'sha paytda Aeroportovskiy deb nomlangan madaniyat markazi ochildi.

### Stalingrad jangi
*[[Stalingrad jangi|Stalingrad]] jangi paytida bog'da shiddatli jangovar harakatlar bo'lib o'tdi,bu davrda madaniyat uyi va bog' binosi jiddiy zarar ko'rdadi.*

1942-yil avgust-sentyabr oylarida Stalingradga qilingan hujumda muvaffaqiyatsizlikka uchragan fashistlar qo'mondonligi oktyabr oyining boshlarida shaharning strategik ob'ektlarini egallash uchun eng yaxshi piyoda va tank bo'linmalarini tor hududlarga to'pladi.Bo'linmalarning bir guruhi 102,0 balandligi—Mamaev Kurganga hujum qildi, beshta bo'linmaning boshqa guruhi zavod hududiga bostirib kirish va Volgaga chiqish uchun shaharning g'arbiy qismidagi balandliklarga to'plandi.Bu yerda asosiy zarba Aeroport va Haykal bog'lari va Barrikady zavodi orqali amalga oshirildi.Bu saytga polkovnik Leontiy Gurtiev ning 308-piyoda diviziyasining polklari joylashtirilgan.
## Manbalar
Abu Ali an-Naysoburiy

**Abu Ali an-Naysoburiy** ( — Abu Ali al-Husayn ibn Ali ibn Yazid an-Naysoburiy) — hadis hofizi.

## Taʼlimi
Olim yoshligida hunarmandchilik bilan shug‘ullangan. Uning zakovatiga shohid bo‘lgan olimlar unga ilm o‘rganishini tavsiya beradilar. Shundan so‘ng o‘n yetti yoshda hadis ilmi tahsiliga kirishadi. Ilk ustozi Nishopurning mashhur muhaddisi Ibrohim ibn Abu Tolib bo‘lgan. Shuningdek, Ali ibn Husayn, Abdulloh ibn Shiravayh, Jaʼfar ibn Ahmad, Husayn ibn Idris, Hasan ibn Sufyon, Abu Yaʼlo al-Mavsiliy kabi olimlar va ularning tabaqasidagi Xuroson, Hijoz, Shom, Iroq, Misr, al-Jazira va boshqa diyor olimlaridan ilm o‘rgangan. Abu Ali an-Naysoburiy o‘z yurtidagi muhaddislardan ilm olib bo‘lganidan keyin ilm markazlariga safar qilishni boshlaydi. Hirot, Isfahon, Basra, Kufa, Vosit, Ahvoz, Gʻazo, Jurjon, Qohira, Mosul, Bag‘dod, Damashq, Makka va Madinada bo‘lib, Ibn Xuzayma, Zakariyo as-Sojiy, Abdon al-Ahvoziy va an-Nasoiy kabi muhaddislardan ilm o‘rganadi. Abu Abdulloh ibn Manda, Hokim an-Naysoburiy, Abu Abdurrahmon as-Sulamiy kabi olimlar unga shogird bo‘lganlar.

## Faoliyati
Shogirdi Hokim an-Naysoburiy Abu Ali an-Naysoburiyning hadis rivoyatida ishonch­li, nodir xotiraga ega shaxs ekani, hadis rivoyat qilayotganida yuksak madaniyatni namoyon qilishi va ustozi kabi shaxs­ni ko‘rmaganini zikr qilgan. Kufalik mashhur hadis hofizi Ibn Uqba ham Abu Ali an-Naysoburiyni avvallari uncha yoqtirmagan, keyinchalik, uning hadisdagi o‘rnini ko‘rganidan so‘ng, „Siz haqiqatdan ham hofizsiz va meni kechiring“, deb unga o‘z ehtiromini ko‘rsatgan. Sahobalar haqida yozgan asarlari bilan tanilgan shogirdi Abu Abdulloh ibn Manda „ixtilāf al-hadӣs“ (zohiran bir-biriga zid ko‘rilgan hadislarni o‘rganadigan fan) ilmida jiddiylik jihatidan ustozining tengi bo‘lmaganini aytgan. Ad-Doraqutniy fikricha ham, Abu Ali an-Naysoburiy buyuk hadis olimidir. Olimlarning aytishicha u o‘z asridagi hadis hofizlarining eng taqvodori, hadisda eng yaxshi muzokara (bahs) qiluvchisi bo‘lgan. „*Sahӣh Muslim*“dan bahs qilingan har bir asarda Abu Ali an-Naysoburiy bu asarni „*Sahӣh al-Buxārӣ*“ga nisbatan afzal ko‘rgani va yer yuzida bundan sahihroq kitob ko‘rmaganini so‘zlagani naql qilinadi. Biroq uning bu qarashi Ibn as-Saloh ash-Shahrazuriy va boshqa olimlar tomonidan aynan qabul qilinmagan. Manbalarda Abu Ali an-Naysoburiyning hadis sohasida asarlar yozgani qayd qilingan bo‘lsa-da, bu kitoblar bizgacha yetib kelmagan.

## Adabiyotlar

# Al-Xatib. Tarӣx Bag‘dād. VIII, 71-72; 
# Ibn al-Javziy. Al-Muntazam. VI, 396; 
# Yoqut. Mu’jam. V, 332-333; 
# Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. III, 902-905; 
# Az-Zahabiy. Siyar. XVI, 51 — 59; 
# As-Subkiy. Tabaqāt ash-shāfi’iyya. III, 276 — 280; 
# Ibn Kasir Al-Bidāya. XI, 236; 
# Ibn al-Imod Shazarāt az-zahab. II, 380; 
# Selahaddin Polat. „Ebû Ali en-Nîsabûrî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X. 92-93.

## Manbalar
Abulhasan Soyigʻ Ali bin Muhammad bin Sahl Dinavariy

**Abulhasan Soyigʻ Ali bin Muhammad bin Sahl Dinavariy** (vafoti 330-hijriy-qamariy/942-milodiy) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Iroqi Ajamning Dinavar qishlogʻi (hozirgi Eronning Kirmonshoh viloyati)da yashagan. Tasavvuf sirlarini Abu Jaʼfar Saydaloniydan oʻrgangan. Abulhasan Qarofiy, Duqqiy, Abu Usmon Magʻribiyning ustozi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Dovud Balxiy

**Dovud Balxiy** – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ibrohim Adhamning ustozlaridan biri. Ismi Aʼzamni bilgan karomat sohiblaridan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Dovud bin Ahmad Doroniy

**Dovud bin Ahmad Doroniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ahmad bin Abulhavoriy bilan suhbatda boʻlgan. Abu Sulaymon Doroniyning ukasi. Shariat amallarini bekam-u koʻst bajarish va riyozatga katta ahamiyat bergan.

## Manbalar
Ali ibn Abu Tolib masjidi

**Ali ibn Abu Tolib masjidi** — Toshkent shahrining Yashnobod tumani Tuzel dahasi 3-mavzesida joylashgan jomeʼ masjidi.

## Tarixi

1993-yilda tuman xokimligining qarori bilan masjid uchun yer ajratilgan. 1994-yilda Tuzel mahallasi fuqarolari tomonidan hashar yoʻli bilan qurilgan. Dastlab masjid oʻzbekistonlik ulamolardan biri boʻlmish din va jamoat arbobi Alixontoʻra Sogʻuniy (1885-1976) nomi bilan yuritilgan. Keyinchalik, 1998-yildan masjidga quraysh qabilasining hoshimiylar xonadoni vakili, islomda „Xulafo ar-Roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan toʻrt xalifaning toʻrtinchisi, Muhammad (s.a.v) ning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahro (sa) eri) boʻlmish Ali ibn Abu Tolibning (taxminan 600-661) nomi berilgan.

## Joylashuvi
{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#005500",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "religious-muslim"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          69.363826,
          41.296809
        ]
      }
    }
  ]
}

Masjid Toshkent shahri Yashnobod tumanidagi Tuzel dahasi 3-mavze Choʻlpon koʻchasi 1-uy manzilida joylashgan. Masjidning shimoliy va sharqiy qismida Eshon ota qabristoni joylashgan.

## Gallireya

## Yana qarang

* Eshon ota qabristoni
* Otamozor qabristoni

## Manbalar
Lolaqizg‘aldoq(she’riy turkum)

Lolaqizgʻaldoq(sheʼrlar turkumi) – Zulfiya Isroilova muallifligidagi sheʼriy turkum hisoblanadi. Zulfiya Isroilova ushbu sheʼriy toʻplamini 1975-yilda bolalarga bagʻishlab yozgan.

## Manbalar
Abulabbos Ahmad bin Muhammad Dinavariy

**Abulabbos Ahmad bin Muhammad Dinavariy** (vafoti 340-hijriy-qamariy/952-milodiy yildan keyin) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Yusuf bin Husayn Roziy, Abdulloh Xarroz, Abu Muhammad Jurayriy, Abulabbos bin Ato, Ruvaym Bagʻdodiy bilan suhbatda boʻlgan. Bir muddat Nishopurda yashaganidan soʻng Termizga keladi va u yerda Muhammad bin Homid bilan uchrashadi. Umri oxirida Samarqandda yashab, vafot etgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy

**Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy** ( — Abu Ali Hasan ibn Sohib ibn Humayd al-Hofiz ash-Shoshiy) — hofiz va muhaddis.

Shoshda tug‘ilib, voyaga yetgan. Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy imom, hofiz, ko‘p yurtlarni kezgan sayyoh boʻlib, ilm talabida Xuroson, Iroq, Shom, Haramayn (Makka va Madina), Yaman, Misrdagi turli tabaqa sohiblari bo‘lgan muhaddislardan hadislar eshitgan. 

## Iqtibos
Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy hakida *Irshād*" asari muallifi quyidagicha bayon qilgan: 

## Faoliyati
Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy nafaqat hadislar, balki yuqorida aytilganidek, o‘zi safar qilgan mamlakatlar, shuningdek, katta olimlar, shayxlar to‘g‘risida tarixiy maʼlumotlar qoldirgan. Jumladan, Imom Shofeʼiydan Qur’on haqida quyidagilarni eshitgan: „Uf, uf, Qur’on Allohning kalomidir. Kimki, uni maxluq desa, kofir bo‘ladi (isnodi sahih)“. O‘sha davr­da muʼtaziliylar tomonidan „Qur’on maxluqmi yoki yo‘qmi?“, degan masalada ixtiloflar chiqqan. Imom Shofeʼiydan bu haqda so‘ralganida, u „uf“ tortib, keyin javob bergan. 

Al-Halimiyning aytishicha, Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy katta hofiz boʻlib, Xuroson shayxlaridan hadislar yozib olgan. „*Tarӣx Bag‘dād*“ kitobida Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiyning Xuroson shaharlari va tog‘lari, Iroq, Hijoz, Shom haqida turli maʼlumotlar yozganligi qayd etilgan. 

### Hadislari
Maʼlumki, Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy al-Jaziraga ham safar qilib, u yerda shayx, faqih, alloma Abu-l-Qosim Umar ibn Muhammad ibn Ikrima ibn Bazriy al-Jazariyga shogird tushgan. O‘z navbatida, Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiydan Abu Ali an-Naysoburiy, Abu Bakr Muhammad ibn aj-Juabiy, Muhammad ibn Ismoil al-Varroq, Abu Bakr Qaffol ash-Shoshiy, Abu Ali Hofiz, Muhammad ibn Muzaffar va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Buyuk alloma Abu Bakr Qaffol ash-­Shoshiy Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiydan quyidagi ha­disni rivoyat qilgan: „Sheʼrni o‘rganinglar, chunki unda hikmat va masallar bordir“. 

923-yil (hijriy 311-yil)da Bag‘dodga kelib, Ali ibn Xashram, Ishoq ibn Mansur, Abu Zur’a ar-Roziy, Amir ibn Abdulloh al-Udiy, Muhammad ibn Avf al-Himsiy, Abdo ibn Sulaymon al-Basriy, Iso ibn Gʻiylon, Hubayra ibn al-Hasan Zohid, Muhammad ibn Abdulaziz ad-Daynuriy va boshqalardan hadis ri­voyat qilgan.

## Eʼtirof
„*Tarӣx Bag‘dād*“, „*Tabaqāt al-huffāz*“, „*Tazkira al-huffāz*“, „*Al-Ansāb*“, „*Si­yar aʼlām an-nubalā*“, „*Irshād*“ kabi qator arab manbalarida Abu Ali al-Hofiz ash-Shoshiy nomi „*al-Hofiz*“, deb hurmat bilan tilga olinib, ishonchli muhaddis sifatida eʼti­rof etilgan.

## Adabiyotlar

# Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIII, 205, 325; XIV, 431; 
# Al-Xatib. Tarӣx Bag‘dād. — Bayrut: „Dor al-kutub al-’ilmiyya“, 1996. VII, 33; 
# N. Muhamedov. Shosh vohasi olimlarining ilmiy-maʼnaviy merosi. — T.: „Toshkent islom universiteti“, 2007. 69.

## Manbalar
Abu Amr al-Argʻiyoniy

**Abu Amr al-Argʻiyoniy** ( — Abu Amr Muhammad ibn Ahmad ibn Jaʼfar ibn Ahmad ibn Sayyor al-Muazzin al-Arg‘iyoniy) — hadis hofizi.

## Hayoti va faoliyati
Asli [Nishopur]]dagi bir necha qish­loqni o‘z ichiga olgan nohiya — Arg‘iyonga mansub Abu Amr al-Arg‘iyoniy Samarqand shahrida yashagan. Olim fozil, hadis borasida so‘z va rivoyatlari ishonch­li, hadis eshitish qobiliyati kuchli hofiz bo‘lgan.

### Hadislar
Abu Amr al-Argʻiyoniy Samarqandda Abu-l-Abbos Mu­hammad ibn Ishoq as-Sarroj, Ali ibn al-Fazl ibn Tohir al-Balxiy va boshqalardan hadis ilmidan taʼlim olgan.

O‘z navbatida, hofizdan Abu Saʼd Abdurrahmon ibn Muhammad al-­Idrisiy hadis rivoyat qilgan.

## Adabiyotlar

# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Haydarobod: „Doi­ra al-maʼorif al-Usmoniyya“, 1962. I, 168; 
# Abdulkarim as-Sam’oniy. Nasabnoma. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 161.

## Manbalar
Abu Amr ad-Damashqiy

**Abu Amr ad-Damashqiy** () — so‘fiy.

Tasavvuf tariqatining yirik na­mo­yandasi. Abu Abdulloh al-Jallo, Zunnun Misriy, Ali ibn Bundor So‘fiy as-Sayrafiy, Abu-l-Husayn Darroj, Abu-l-Hasan So‘fiy al-Fushanjiy, Abu Abdulloh Xafif ash-Sheroziylar suhbatidan bahramand bo‘lgan. Valiylar o‘z karomatlarini pinhon tutishlari  farz, degan aqidani ilgari surgan. Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat“ga „*Nafahot ul-­uns*“dan ushbu shayx hayotiga bog‘liq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Adabiyotlar

# Alisher Navoiy. TAT. — T.: Gʻafur Gʻulom nomidagi NMIU, 2011. 180; 
# Alisher Navoiy. Qomusiy lug‘at. — T.: 2016. I.

## Manbalar
Kakatua

***Kakatua*** – Filippin, Solomon orollari va janubdan Avstraliyagacha boplgan hududda uchrovchi kakadu urugʻi. Ular asosan oq rangdagi (baʼzi turlarda pushti yoki sariq rangda), toji bilan farqlanadi. Bugungi kunda ushbu urugʻning bir nechta turlari xavf ostida deb hisoblanadi, koʻk koʻzli kakadu, Moluccan kakadu va soyabon kakadu himoyasi zaif deb hisoblanadi. Qizil kakadu va sariq tojli kakadu yoʻqolib ketish xavfi ostida.

Urugʻ birinchi marta 1790-yilda Brisson tomonidan tasvirlangan.

## Turlar

## Manbalar
Ali al-Imroniy

**Ali ibn Muhammad al-Imroniy as-Saraxsiy ar-Rais** (Abul Hasan) Sulton Sanjar ibn Malikshoh davrida uning ko‘magiga sazovor bo‘lgan va obro‘-eʼtibori oshgan. So‘ngra esa omadi kelmay hibsga olinib, Marvning Shayx qishlog‘ida qatl etilgan. Milodiy 1150-yil (hijriy 545-yil)da unga nisbatan Sultonning fikri o‘zgargan.
## Asarlari
* „Sha-moriyxu-d-durar fi-t-tafsiril-oyot va-s-suvar“ („Oyat va suralar tafsirida javohirlar sarasi“)
* „Ishtiqoq asmoi-l-movoziʼ va-lbuldon“ („Joylar va mamlakatlar nomlarining etimologiyasi“)
Uning bir qancha sheʼriy asarlari ham bor.

## Manbalar
Ali al-Qassob

**Ali ibn al-Hasan ibn Tavba al-Qassob** (Abul Hasan) ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Ali al-Qassob hijriy 276-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Foruziy

**Ali ibn Ahmad ibn Ali… al-Foruziy** (Abul Hasan) „Sag‘r Shahriston“ ahlidan bo‘lgan. U eng yirik sufiylardan, hurmat-eʼtibori juda yuqori, go‘zal siyrat sohibi bo‘lgan. U Nishopur, Bag‘dod va Saraxsda ko‘plab olimlardan hadislar eshitgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ali al-Foruziy milodiy 1439-yil (hijriy 483-yil) Shahristonda vafot etgan.

## Manbalar
Abu Amir Nujayd

**Abu Amir Nujayd** ( — Ismoil ibn Nujayd ibn Ahmad as-Sulamiy an-Naysoburiy) — so‘fiy shayx.

Tasavvuf tariqatining yirik na­moyandasi. Abu Abdurrahmon as-Sulamiyning bobosi. Hadis hofizi Hamdon as-Sulamiyning nabirasidir. Abu Usmon Hiriyning shogirdi. Abu-l-Hasan Bishr as-Sijziy, Abu Salama al-Bovardiy, Abu Nasr al-Qabboniy, Abu Amr az-Zujojiy, Abu Bakr al-Kattoniy, Abu-l-Husayn Muzayyinlar suhbatidan bahramand bo‘lgan. Tasavvufda ko‘proq malomatiyya tariqatiga rag‘bat bildirgan. U „*Al-Juz’ fi-l-­hadӣs*“ („*Hadis ilmida kitob*“) nomli asar yozgan. Na­voiy „*[[Nasoyim ul-muhabbat]]*“ga „*[[Nafahot ul-uns]]*“­dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Adabiyotlar

# Alisher Navoiy. TAT. — T.: Gʻafur Gʻulom nomidagi NMIU, 2011. X, 224; 
# Alisher Navoiy. Qomusiy lug‘at. — T.: 2016. I; 
# Erhan Yetik. „İbn Nüceyd“. TDV İA — İstanbul: 1999. XX, 234-235.

## Manbalar
Ali al-Fogʻiy

**Ali ibn Olim ibn Bakr al-Fog‘iy al-Imom al-Hakim** (Abul Hasan) ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Ali al-Fog‘iy hijriy 511-yilning safar oyida vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Furahiynoniy

**Ali ibn Muhammad ibn Isʼhoq al-Furahiynoniy** (Abul Hasan) — taniqli faqih va hatto naqibu-l-fuqaho (faqihlarning rahbari) darajasiga yetishgan olim. U fiqh ilmi bo‘yicha darslar o‘qitib, imlo qilar edi. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Ali al-Furahiynoniy hijriy 480-yildan bir necha sana o‘tgach tug‘ilgan edi.

## Manbalar
Ali al-Allubiy

**Ali ibn al-Hasan al-Allubiy** — nufuzli va fozil imom hamda rayosat xonadoniga mansub bo‘lgan. U milodiy 1027-yil (hijriy 418-yil)da tug‘ilgan. Go‘zal siyrat egasi, taqvo va ehtiyotkorlikda g‘oyatda tanilgan, seribodat inson va Allohning solih bandalaridan biri bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ali al-Allubiy milodiy 1103-yil (hijriy 497-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Fargʻoniy

**Ali ibn Abu Bakr ibn Abdujalil al-Farg‘oniy al-Marg‘inoniy al-Hanafiy** (Burhonuddin Abul Hasan) — faqih, faraziy (faroiz ilmini yaxshi biluvchi), muhaddis, hofiz, mufassir, turli ilmlarda o‘z o‘rniga ega olim bo‘lgan. 

Ali al-Farg‘oniy milodiy 1197-yil (hijriy 593-yil) vafot etgan. 

## Asarlari
* „Sharhu „al-Jomiʼ al-kbiyr“ li Shayboniy“ („Ash-Shayboniyning „al-Jomiʼ al-kabiyr“ asariga sharh“)
* „Bidoyatu-l-mubtadiy“ („Boshlovchining boshlang‘ich kitobi“)
* „al-Hidoya“ va Kifoyatu-l-muntahiy" („To‘g‘ri yo‘l va Yakunlovchilarni qoniqtiruvchi kitob“)
* „at-Tajnis val-muziyd“ („O‘xshatish va oshirish“)
* „Muxtoru-l-fatovo“ („Fatvolarning tanlanmasi“) kabilarni keltirish mumkin. Bu asarlarning barchasi ha�nafiya mazhabining furuʼ al-fiqhiga bag‘ishlangan.

## Manbalar
Ali al-Motritiy

**Ali ibn al-Hasan ibn Ali ibn … ibn Zayd ibn Kulayb al-Motritiy** — u ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Milodiy 1117-yilda (hijriy 511-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Mobarsomiy

**Ali ibn Xushro‘m ibn Abdurrahmon ibn … ibn Abdulloh al-Mobarsomiy** — mashhur Bishr ibn al-Horis al-G‘afiy singlisining o‘g‘li, riyoziyot ilmining olimi va imom bo‘lgan. Uzoq umr ko‘rgan, o‘zining aytishicha, 88 ramazon ro‘zasini tutgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Milodiy 870-yilda (hijriy 257-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Ali al-Kandukiniy

**Ali ibn Ahmad ibn al-Husayn ibn Abu Nasr ibn al-Ashʼas ibn G‘azbon al-Kandukiniy** — uning otasi Kandukin qozisi bo‘lgan, U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1056-yil (hijriy 448-yilda yoki undan bir yil oldin) vafot etgan.

## Manbalar
Abu Amr as-Samarqandiy

**Abu Amr as-Samarqandiy** () — Abu Amr Usmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Horun ibn Vardon as-Samarqandiy al-Misriy) — muhaddis.

## Oilasi
IX asrda yashab ijod etgan asli samar­qand­lik muhaddis alloma. Ba’zilar bobosiga nisbat berib *Usmon ibn Ahmad*, deb ham atashadi. Abu Amr as-Samarqandiy Misrning hozirgi Port Sa’id shahrining janubi g‘arbida joylashgan Tinnis shaharchasida tavallud topgan. Oila ahlining barchasi Tinnisda yashaganlar. U ziyoli oilada voyaga yetadi. Otasi sahih hadislar jamlashga e’tibor qaratib, o‘g‘li Abu Amr as-Samarqandiyga hadis aytib berishga juda qiziqardi. Amakisi Abduljabbor ibn Ahmad ibn Muhammad as-Samarqandiy ham muhaddislardan bo‘lib, Tinnisda faoliyat ko‘rsatgan. Hadislarni Ishoq ibn Ismoil ibn Abdullohdan rivoyat qilgan. Akasi Abdurrahmon ibn Ahmad as-Samarqandiy (vafoti: milodiy 955, hijriy 344-yil) ham muhaddislardan va Tinnisda qozilar boshlig‘i bo‘lgan. Shuningdek, nabirasi Muhammad ibn Zakvon at-Tinnisiy ham ilmli kishilardan sanalgan.

## Hadislari
Abu Amr as-Samarqandiy Misrda ibn Shaybon ar-Ramliy, Muhammad ibn Hammod at-Tehroniy, Muhammad ibn Abdulhakam al-Qitriy va boshqa muhaddislardan hadis eshitib, rivoyat qilgan. Undan Abu Abdulloh ibn Manda, ibn Jumay’, Hofiz Abdulg‘aniy al-Azdiy, Abdurrahmon ibn Umar ibn Nahhos, Husayb ibn Abdulloh ibn Muhammad, Ahmad ibn Muhammad ibn Hoj al-Ishbiliy, nabirasi Muhammad ibn Zakvon at-Tinnisiy va bir qancha muhaddislar hadis rivoyat qilgan.

## Iqtibos
Abu Amr as-Samarqandiy haqida ulamolar quyidagi fikrlarni aytganlar:
Ibn Yunus 
, deydi. 

Abu Saʼd as-Sam’oniy: 

## Asarlari
Manbalarda Abu Amr as-Samarqandiyning asarlari haqida ma’lumotlar yo‘q, faqat muhaddisning «*Juz fӣhi min al-favāid al-­muntahāt al-hisān al-avālӣ min hadӣs Abӣ Amr Usmān bin Ahmad bin Muhammad bin Hārӯn as-Samarqandӣ min shu­yӯxih*» («*Abu Amr Usmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Horun as-Samarqandiyning ustozlaridan ri­voyat qilgan ahamiyati go‘zal, saralan­gan, foydali hadislardan tashkil top­gan qism*») va «*Juz fӣhi min hadӣs Abӣ Amr Usmān bin Ahmad bin Muhammad as-Samarqandӣ*» («A*bu Amr Usmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad as-Samarqandiyning hadislaridan tashkil topgan qism*») asarlari ma’lum qismi saqlanib qolgan.Damashqdagi az-Zohiriyya kutubxonasining 1/40 raqami ostida asarning 304-312-varaqlari saqlanadi. Mazkur qo‘lyozmalarda Abu Amr as-Samarqandiyning ustoz­lari Muhammad ibn Abdulhakam al-Qit­riy, Odam ibn Abu Iyos va Shu’ba ibn Hajjojlardan rivoyat qilgan hadislar keltirilgan.

## Vafoti
Abu Amr as-Samarqandiy 95 yoshda Tinnisda vafot etgan. Alloma Samarqandda yashamagan bo‘lsa-da, *as-Samarqandiy* taxallusi bilan mashhur bo‘lgan. Uning bobolari samarqandlik bo‘lib, ilm ahlidan sanalganlar.

## Adabiyotlar

# Az-Zahabiy. Siyar. — Bayrut: „Muassasa ar-risola“, 1985. XXIX, 419; 
# Ibn Jami’. Mu’jam ash-shuyӯx. — Tripoli: „Muassasa ar-risola“, 1985. 432-433; 
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-fikr“, 1998. 487; 
# Abu Amr as-Samarqandiy. Favāid al-muntaqā. — Makka: „Jomi’a ummul-quro“. 1999. 10, 12; 
# Samarqand allomalari. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2017. 67-70.

## Manbalar
Ali al-Marandiy

**Ali Muhammad Javod al-Marandiy** — faqih bo‘lgan. Milodiy 1346-yilda (hijriy 1927-yil) tugʻilgan, milodiy 1346-yilda (hijriy 1927-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Risola ilmiya“ („Ilmiy risola“)
* „Manosiku-l-hajj“ („Haj marosimlari“).

## Manbalar
Ali as-Saʼdiy

**Ali ibn Hajar ibn Iyos as-Saʼdiy al-Marvaziy** — muhaddis va hofiz bo‘lgan, ko‘p safarlar qilgan. Adab va sheʼrda ijod qilgan, o‘zi xurosonlik bo‘lgan, Damashqqa borib, u yerda hadis tinglagan. Mmilodiy 771-yilda (hijriy 154-yil) tugʻilgan.
## Vafoti
Milodiy 858-yilda (hijriy 244-yil, jumodulavval oyi) vafot egan.
## Asarlari
* „Ahkomu-l-Qurʼon“ („Qurʼon hukmlari“)
* „Favoid fil-hadis“ („Hadis foydalari“).

## Manbalar
Ali al-Marandiy (1870-yilda tugʻilgan)

**Ali ibn Muhammad Javod ibn Ali al-Marandiy** — faqih bo‘lgan. Milodiy 1870-yilda (hijriy 1287-yilda) Marandda tug‘ilgan. Dastlabki ilmini Eronda olgan. Najafda yashagan. Milodiy 1951-yilda (hijriy 1370-yil jumaduloxir oyining 14-sanasi juma kuni kechasi) vafot etgan va Salom vodiysida dafn etilgan.

## Asarlari
* 11 jildli „Sharhu-t-tabsira“ („Tabsira“ kitobiga sharh),
* „al-Favoid al-mutafarriqa“ („Turfa foydalar“),
* „Hoshiyatu-r-rasoil“ („ar-Rasoil“ga hoshiya),
* „Hoshiyatu-l-makosib“ („Kasblar kitobiga hoshiya“),
* „Hoshiyatu-t-tahora“ („Poklik kitobiga hoshiya“),
* „Hoshiyatu-r-riyoz“ („Riyozat“ga hoshiya),
* „Taqriru mabohisi-l-alfoz“ („So‘zlar borasidagi izlanishlar to‘plami“,
* „Hoshiyatu-l-bayʼ“ („Oldi-sotdi“ kitobiga hoshiya).

## Manbalar
Ali al-Marvaziy (Alouddin)

**Ali ibn al-Husayn al-Marvaziy** — hanafiy faqih bo‘lgan. Milodiy 1060-yilda (hijriy 452-yilda) vafot etgan.

## Asarlari
* „al-Jomiʼ fil-fiqh“ („Fiqhiy to‘plam“).

## Manbalar
Ali al-Fargʻoniy (Sirojuddin)

**Ali ibn Usmon ibn Muhammad al-O‘shiy al-Farg‘oniy** (Sirojuddin) — olim, adib va nozim bo‘lgan. 
Ali al-Farg‘oniy milodiy 1173-yil (hijriy 569-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Mashoriqu-l-anvor fi sharhi nisobi-l-axbor li tazkirati-l-axbor“ („Yaxshilarning zikrida xabarlar manbai kitobining sharhida charaqlagan nurlar“)
* „Sharhu manzumoti Umar an-Nasafiy fi-l-xilof“ („Umar an-Nasafiyning mazhablar o‘rtasidagi ixtiloflarga oid nazmiy asariga sharh“, muallif uni „Muxtalifu-r-rivoya“ („Rivoyatlardagi farqlar kitobi“) deb atagan)
* „al-Qasida al-lomiya fi usuli-ddin“ („Din usullari haqida „lom“ harfidan boshlanadigan qasida“)
* „al-Fatovo as-sirojiya“ („Sirojiyning fatvolari“)
* „Nazmu qasidati-l-amoliy fi-l-kalom“ („Kalom ilmi haqida imlolar qasidasi nazmiy asari“, qasida „yaqulu al-abd.“ deb boshlanadi, Muhammad ibn Haydar ash-Shahid bifayz al-Kafaviy (vaf. 1168/1754 y.) uni turk tiliga tarjima qilib, nashr etgan)

## Manbalar