Nepalda yahudiylik dini

1986-yilda Isroilning Katmandudagi elchixonasi Nepalga har yili tashrif buyuradigan 7000 isroillik uchun Fisih bayramini tashkil qildi. Bayramni oʻtkazish vakolati 1999-yilda Chabad (yahudiylarning hassidik) harakati (Chbad uyi deb ham nomlanadi) tomonidan qabul qilingan. Bu harakat yahudiylarga yordam berishga ixtisoslashgan. 1986-yilgacha **Nepalda yahudiylikning** uyushgan amaliyoti va mahalliy yahudiy jamoasi mavjud emas edi.

Nepalning Chabad markazi 1500 ishtirokchi bilan dunyodagi eng katta bayram sifatida tanilgan Fisih bayrami uchun maʼlum darajada mashhurlikka erishdi. Markazni boshqargan er-xotin Isroildagi teleseriallar uchun model boʻlgan.

Quddusda joylashgan *Tevel B’Tzedek* („Adolat bilan dunyo“) nodavlat tashkiloti oʻzining pravoslav rahbari Micha Odenxaymer boshchiligida koʻplab isroillik yoshlarni Nepal qishloqlariga sayohat qilish, sugʻorish va qishloq xoʻjaligining samarali shakllarini chekka hududlarga oʻrgatishda yordam berish uchun qishloq huudlarga sahoyatlar uyushtiradi. Tashkilotda 50 nafar nepallik mahalliy xodimlar ishlaydi.

## Fisih sederi (Fisih bayrami)
1986-yilda Katmanduning Thamel boʻlimida Isroil elchixonasi isroillik sayohatchilar uchun Fisih bayramini oʻtkazish anʼanasini boshladi. 1999-yilda Chabad uyi tadbirni oʻz zimmasiga oldi.

2006-yilga kelib, Chabad homiylik qilgan yillik Fisih bayrami 1500 ishtirokchini qabul qildi. U „dunyodagi eng katta seder“ deb nomlangan. 2014-yilga kelib bu bayram tadbiriga 1700 kishi tashrif buyurdi.

## Nepaldagi Chabad harakatining oʻsishi
Chabad harakati mahalliy yahudiy jamoalari va yahudiy sayohatchilarga xizmat koʻrsatish uchun butun dunyo boʻylab faoliyat olib boradi. Katmandudagi Chabad uyi 2000-yilda ravvin Chezki Lifshits va uning rafiqasi Chani tomonidan ochilgan.

Chanining soʻzlariga koʻra, harakat Nepalga borish uchun *shlichim* (emissar) topishda qiynalgan. „Ular uchinchi dunyo mamlakatiga borishni xohlaydigan shluchimlarni topa olmadilar“, dedi u intervyusida. „B*iz buni qilishga tayyor aqldan ozgan er-xotin edik*.“

2012-yil may oyida Isroilning *Reshet* televizion tarmogʻi Nepalning Chabad uyidagi haqiqiy voqealarga asoslangan isroillik aktyor Maykl („Moni“) Moshonov rolini oʻynagan *Katmandu* mini-serialini ishga tushirdi. Serial 13 qismdan iborat edi.

Televizion seriallar uchun namuna boʻlishdan tashqari, Chabad uyi tez-tez yangiliklar bilan shugʻullanadi. 2013-yil oktabr oyida ravvin Lifshits yoʻl-transport hodisasida halok boʻlgan avstraliyalik dindor yahudiy ayolni kuydirishning oldini oldi. Nepalda odat boʻlgan krematsiya pravoslav yahudiylik tomonidan taqiqlangan. Tashkilot, shuningdek, Himoloy togʻlarida aviahalokatda halok boʻlgan Nyu-Jersi shtatidagi ayolning qoldiqlarini tiklash bilan shugʻullangan. Harakat koʻplab jurnallarda, jumladan *The Atlantic*, *Jerusalem Post*, va boshqa ommaviy axborot vositalarida tasvirlangan.

## Nepalda Isroil turizmi
Nepal Turizm vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2012-yilda Nepalga 7151 isroillik tashrif buyurgan va oʻrtacha 16 kun qolgan. Isroilliklar Nepaldagi umumiy turizmning atigi bir foizini tashkil qilsa-da, ularning izi sezilarli. *"Nepalga tashrif buyurgan har qanday mehmon koʻchalarda ibroniy tilida gaplashayotganini eshitishi va asosiy sayyohlik joylarida ibroniycha belgilar va futbolkalarni koʻrishi kafolatlanad*i", deb yozadi ravvin Ben oʻzining „*Sayohat qiluvchi ravvin*“ deb nomlanuvchi sayohat blogida.

Yahudiy diniy peshvolari koʻplab isroillik va amerikalik yahudiylarning Nepalga maʼnaviy izlanish uchun tashrif buyurib, ularni yahudiy ildizlaridan uzoqlashtirganidan xavotir bildirdilar. „Koʻpgina isroillik yahudiylar sionistlar asoschisining dastlabki avlodidan meros boʻlib qolgan diniy marosimlarga boʻlgan antipatiya ularning koʻpchiligini Nepal yoki Hindistonda maʼnaviy rohatlanishni izlashga undaydi…“, deb yozadi ravvin Daniel Gordis. „Nepal va Hindistondagi ashramlar yahudiy yoshlar, asosan amerikalik va isroilliklar bilan toʻla“ Biroq, aslida, juda kam isroilliklar ruhiy sabablarga koʻra Nepalga boradilar. 2012-yilda 62 kishi yoki mamlakatga isroillik tashrif buyurganlarning bir foizidan kamrogʻini tashkil qiladi. Nepalga maʼnaviy sabablarga koʻra qancha yahudiy amerikalik tashrif buyurganligi nomaʼlum.

## Nepal bilan boshqa yahudiy aloqalari
Fransuz yahudiy olimi Silven Levi 1898-yilda Nepalga tashrif buyurdi va 20-asrning koʻp qismida mamlakatning nufuzli Gʻarb hisobi hisoblangan uch jildlik tarixiy tadqiqotini (*Le Népal: Étude historique d’un royaume hindou*, 1905-1908) nashr etdi. Keyinchalik Levi Nepal tadqiqotlariga asoslanib, yahudiy va hindu dinlarining qiyosiy tadqiqotini yozdi.

Gonkongda joylashgan yahudiy Kadoori oilasi Nepalda (Osiyoning boshqa joylarida boʻlgani kabi), ayniqsa Gurxa jamoalariga xizmat koʻrsatishda xayriya ishlari bilan shugʻullangan va Horace Kadoori Nepal hukumati tomonidan Gorkha Dakshina Bahu (Birinchi daraja) ordeni bilan taqdirlangan.

## Xavfsizlik tashviqotlari
AQSh Davlat departamenti Nepalda antisemitizmni „hech qanday ahamiyatga ega boʻlmagan masala“ deb topdi. va bu mamlakat boʻyicha yillik hisobotlarda antisemitizm harakatlari haqida xabar bermadi.

*Haaretz* gazetasining 2013-yilda xabar berishicha, Isroil elchixonasiga terakt uyushtirishda gumon qilingan eronlik elchixona xavfsizlik xodimlari tomonidan hibsga olingan va Nepalning Katmandu shahrida politsiyaga topshirilgan.

*[[The Times of India|The Times of India gazetasining]]* 2014-yilda xabar berishicha, Hindiston xavfsizlik kuchlari hind mujohidlarining AQSh qamoqxonasida saqlanayotgan pokistonlik ayol olima Aafiya Siddiqiy evaziga Nepalda yahudiy sayyohlarni oʻgʻirlash rejasini yoʻqqa chiqargan. Nepal tepaliklarida garovga olinganlarni asirga olish uchun yashiringan joy boʻlishi kerak edi.

## Isroil-Nepal munosabatlari
1960-yil 1-iyunda oʻrnatilgan Isroil va Nepal oʻrtasidagi munosabatlar Nepalni Isroil bilan diplomatik aloqalarga ega boʻlgan birinchi Osiyo davlatlaridan biriga aylantiradi.

## Manbalar