Qandli diabet va homiladorlik

Qandli diabetli homilador ayollarda ham bola ham ona uchun bir nechta qiyinchiliklar mavjud. Agar homilador ayolda pregestatsion (avvaldan mavjud boʻlgan) diabet boʻlsa, bu bolaning chala tug`ilishiga, tug`ma nuqsonlarga yoki homilaning katta tugʻilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun mutaxassislar homiladorlikni rejalashtirishdan 3 oy avval qondagi shakar miqdorini normallashtirishni maslahat beradi.

Homilador boʻlishni rejalashtirgan ayolda birinchi tip qandli diabet yoki ikkinchi tip qandli diabet avvaldan mavjud boʻlsa, homilador boʻlishdan avval qondagi glyukoza miqdorini qatʼiy nazorat qilish kerak
.

## Fiziologiyasi
Pregestatsion diabet fiziologik mexanizmiga qarab birinchi tip yoki ikkinchi tip sifatida klassifikatsiyalanadi. Birinchi tip bu autoimmun kasalliklar natijasida kelib chiqib, oshqozon osti bezidagi betta hujayralarning funksiyasini buzilishiga olib keladi. Ikkinchi tip semizlik bilan bogʻliq boʻlib, insulin ishlab chiqarishning yetarli emasligi natijasida rivojlanadi. Homiladorlikda yo`ldosh qonda glyukoza miqdorini oshirib yuboradigan laktogen ishlab chiqaradi. Pregestatsion diabetli homilador onalardagi fiziologik oʻzgarishlar qonda glyukozaning xavfli darajada oshishiga olib keladi. Bu oʻzgarishlar muhim, chunki qandli diabet asoratlari homilador boʻlmagan holatlarga qaraganda homiladorlik paytida ogʻirroq boʻladi.

## Homila uchun xavf omillari
Pregestatsion diabetning salbiy taʼsiri asosan homiladorlikning birinchi trimestrida (gestatsion diabetdan farqli ravishda) qondagi qand va insulin darajasining yuqoriligi bilan bogʻliq boʻlib, bu ikkinchi va uchinchi trimestrda homilada ogʻir holatlarga olib keladi. Bu davrlar homilaning koʻplab asosiy ichki aʼzo va toʻqimalari rivojlanadigan davr boʻlganligi sababli, pregestatsion diabet tugʻma nuqsonlarga olib kelishi mumkin. Bularga yurak va markaziy asab tizimining notoʻgʻri rivojlanishlari kiradi. Markaziy asab tizimining notoʻgʻri rivojlanishi chanoq ageniziyasi (chanoq suyagining gipoplaziyasi), xoloprosensefaliya (miya zararlanishiga oid)ga olib kelsa, yurakning notoʻgʻri rivojlanishi arteriya trunkusning notoʻgʻri rivojlanishiga, atrioventrikulyar blokadaga olib keladi. Bu asoratlarni qondagi qand miqdorini qattiq nazorat qilish orqali oldini olish mumkin. Bolalardagi yengil nevrologik va aqliy yetishmovchiliklar, jumladan, DVS simptomlarining kuchayishi, harakatning maʼlum darajada cheklanishi va xotira pasayishi homiladorlikdan oldingi birinchi toifa diabet va gestatsion diabet bilan bogʻliq.
Pregestatsion diabet, shuningdek, bolada tugʻruqdan keyingi asoratlarga, jumladan, fiziologik boʻlmagan sariqligi, gipoglikemiya va makrosomiya (homilaning kattalashib ketishi)ga olib kelishi mumkin. Biroq, homiladorlikdan oldingi diabet xromosoma oʻzgarishlari (masalan, Daun sindromi) tufayli paydo boʻladigan kasalliklar ehtimolini oshirmaydi. Bundan tashqari, homiladorlikning dastlabki bosqichlarida anormal rivojlanish tufayli homila tushish holatlari ham koʻpayadi, qonda glyukoza miqdorini nazorat qilmaslik bola tugʻilishidan qisqa vaqt oʻtib, uning oʻpkasi respirator kasalliklarga duch kelishiga olib keladi. Agar onaning qonidagi qand miqdori tugʻruq vaqtiga yaqin yuqori boʻlsa, gipoglikemiyali bola tugʻiladi, bu esa bolaning oʻzidan qoʻshimcha insulin ishlab chiqarilishiga olib keladi. Bunday bolalarda semirish, 2-toifa qandli diabet va metabolik sindrom kabi holatlar kuzatilishi xavfi yuqori boʻladi.

## Homiladorlikda diabetni davolash
Homiladorlikda glyukoza miqdori iloji boricha qatʼiy nazorat qilinishi kerak. Homiladorlikning birinchi haftasida qondagi qand miqdorini qattiq nazorat qilish, shuningdek, homilaning rivojlanishi uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha glyukoza tufayli insulin bilan kamroq davolash kerak. Qondagi qand miqdorini nazorat qilib turish uchun tez-tez tekshirib turiladi. Homila oʻsishi va vazni ortishi sababli organizm koʻproq gormonlar ishlab chiqaradi, bu esa insulinga rezistentlik va koʻproq insulinga boʻlgan ehtiyojni keltirib chiqarishi mumkin. Bu vaqtda qondagi qand miqdori normada boʻlishi muhim, chunki bola onasining qonidagi yuqori qand miqdorini kamaytirish uchun oʻz insulinini koʻproq ishlab chiqaradi, bu esa homila makrosomiyasi (katta tugʻilishi)ga olib keladi. Tugʻruq paytida insulin miqdori kamaytirilishi kerak, yoʻqsa giperglikemiya paydo boʻlishi mumkin. Chaqaloq tugʻilgandan soʻng va keyingi kunlarda yoʻldoshdan koʻproq insulin talab qiladigan gormonlar boʻlmaydi, shuning uchun insulin talabi kamayadi va asta-sekin normal koʻrsatkichlarga qaytadi.

Qandli diabetni ovqatlanishni toʻgʻri rejalashtirish, jismoniy faollikni oshirish va insulin bilan davolash orqali samarali davolash mumkin. Homiladorlik davrida qandli diabetni nazorat qilish uchun baʼzi maslahatlar:

* Shirinliklarni kamaytiring, kuniga uch marta kam-kamdan taom isteʼmol qiling, ovqatlanish vaqtlarini toʻgʻri nazorat qiling va meva- sabzavot va toʻliq donli ekinlardan tayyorlangan taomlarni isteʼmol qiling.
* Jismoniy harakatlarni oshiring – yurish, suzish va boshqalar.
* Qondagi shakar miqdorini doim tekshirtirib turing.
* Ertalab uyqudan turganda qondagi qand miqdori 95&nbsp;mg/dL (5.3&nbsp;mmol/L), ovqatdan bir soat keyin 140&nbsp;mg/dL (7.8&nbsp;mmol/L) va ovqatdan ikki soat keyin 120&nbsp;mg/dL (6.7&nbsp;mmol/L) dan past boʻlishi kerak.
* Har safar qondagi qand miqdorini tekshirayotganda natijalarni tegishli tarzda qayd qilib boring va davolashni baholash va oʻzgartirish uchun shifokoringgizga taqdim eting. Agar qondagi qand miqdori belgilangan miqdordan yuqori boʻlsa, davolash usullari oʻzgartiriladi.
* Koʻpchilik homiladorlikda qondagi qand miqdorini kamaytirish uchun qoʻshimcha insulinga muhtoj boʻlishi mumkin. Insulin chaqaloq uchun zararli emas.
Sogʻliqni saqlash milliy instituti endi homilador yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan 1-toifa diabet bilan ogʻrigan barcha ayollar uchun yopiq siklli insulin tizimlarini variant sifatida tavsiya qiladi.

## Koʻkrak suti bilan boqish
Koʻp hollarda hattoki ona diabet bilan kasallangan boʻlsa ham koʻkrak suti bilan boqish bola uchun yaxshi boʻladi. Misol uchun, agar bola koʻkrak suti bilan boqilgan boʻlsa, bolada ikkinchi tip qandli diabet rivojlanish xavfi kamroq boʻladi. Shuningdek emizish, goʻdaklik davrida bolaning normal vaznini saqlashga yordam beradi. Biroq, qandli diabet bilan ogʻrigan onalarning koʻkrak suti qandli diabet boʻlmagan onalarnikidan farqli tarkibga ega ekanligi aniqlangan, ularning suti tarkibida glyukoza va insulin darajasining oshishi va politoʻyinmagan yogʻ kislotalarining pasayishi kabi holatlar kuzatiladi. Qandli diabet bilan ogʻrigan onalarning bolalari uchun ona suti bilan oziqlantirishning afzalliklari boʻlsa-da, diabetik koʻkrak sutini isteʼmol qilish ham dozaga bogʻliq ravishda bolaning soʻzlashuvi rivojlanishining kechikishiga olib kelishi mumkin.
Baʼzi holatlarda, ayol homiladorlik vaqtida qonida qand miqdori juda past koʻrsatkichlarga ega boʻlganda, bola tugʻilgandan keyin unga og`iz suti berish tavsiya etilmaydi. Diabetli homilador ayollarda uning steril va foydali ekanligiga aniq dalillar yoʻq.

## Turlari
Vait klassifikatsiyasi (fizik olim Preskella Vait) onada va homilada xavf omillarini baholash uchun keng qoʻllaniladi. Bu homiladorlikdagi gestatsion diabet va homiladorlikdan avval mavjud boʻlgan pregestatsion diabetlarni farqlash imkonini beradi. Bu ikki guruh kasallik xavf omillari va davolashga koʻra turlarga ajratilgan.
Homiladorlik davrida boshlangan gestatsion diabetning 2 ta turi bor:
* A1 sinf: parhez orqali nazorat qilinadigan gestatsion diabet;
* A2 sinf: dorilar yordamida nazorat qilinadigan gestatsion diabet.

Pregestatsion diabetni quyidagi turlarga ajratishimiz mumkin:
* B sinf: 20 va undan katta yoshda yoki 10 yildan kam davom etadigan;
* C sinf: 10-19 yoshda boshlanishi yoki davomiyligi 10-19 yil;
* D sinf: 10 yoshdan oldin yoki 20 yildan ortiq davom etishi;
* E sinf: tos tomirlari kalsiylashgan qandli diabet;
* F sinf: diabetik nefropatiya;
* R sinf: proliferativ retinopatiya;
* RF sinf: retinopatiya va nefropatiya;
* H sinf: koronar arteriya kasalligi;
* T sinf: buyrak transplantatsiyasi.
Kasallikning erta boshlanishi yoki uzoq davom etishi katta xavf tugʻdiradi.

## Yana qarang
* Qandli diabet
* Gestatsion diabet
* Homiladorlik

## Manbalar

## Havolalar
* CDC’s National Center on Birth Defects and Developmental Disabilities