open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cas de conscience

**Cas de conscience** — 1939-yilda rejissyor Walter Kapps tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Suzy Prim, Jules Berry va Roger Karl ijro etgan.

## Rollarda
* Suzy Prim — Madeleine Granval
* Jules Berry — Laurent Arnoux
* Roger Karl — Jacques Grandval
* Colette Darfeuil — Doriane
* Jean Tissier — Paul
* Jean Toulout — Roger Chapuis
* Tito Angelo — Le chanteur	
* Albert Broquin — Le régisseur	
* René Desormes — René, le doyen
* Nita Georges — La mère
* Charles Lemontier — Le reporter de Radio-Cité
* France Marion — Fernande Dupé
* Marthe Mussine — Pierrette
* André Nox — Le rapporteur	
* Fred Poulin — Le speaker	
* Roland Toutain — Normand - un journaliste

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1935-1939*. Pygmalion, 1986.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Le cas du docteur Brenner

**Le cas du docteur Brenner** — 1933-yilda rejissyor John Daumery tomonidan suratga olingan Amerika Qo‘shma Shtatlari—Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Jean Marchat, Simone Genevois va Maurice Rémy ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1929-1934*. Pygmalion, 1988.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Les frères Karamazoff

**Les frères Karamazoff** — 1931-yilda rejissyor Fedor Ozep tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Fritz Kortner, Anna Sten va Hanna Waag ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Parish, James Robert. *Film Actors Guide: Western Europe*. Scarecrow Press, 1977.

## Havolalar
*
Cessez le feu

**Cessez le feu** — 1934-yilda rejissyor Jacques de Baroncelli tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Jean Galland, Annie Ducaux va Marcel André ijro etgan. Film Joseph Kessel ssenariysi asosida suratga olingan bo‘lib, sobiq harbiy xizmatchilar muammolarini yoritadi. 

## Rollarda
* Jean Galland — Cartier
* Annie Ducaux — Françoise
* Marcel André — Baron
* Rolla Norman — Clarac
* Roland Toutain — Fauvette
* Robert Goupil — Bontemps
* Paul Azaïs — Tutule
* Pierre Labry — Lagasse
* George Cusin — Le cul-de-jatte
* Marcel Barencey — L'homme d'affaire 
* André Nox — L'homme politique
* Jean Sinoël — L'administrateur
* Georges Paulais — Le journaliste
* Maurice Cloche — Prégaille

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Forfaiture

**Forfaiture** — 1937-yilda rejissyor Marcel L'Herbier tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Victor Francen, Sessue Hayakawa va Louis Jouvet ijro etgan. 

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Kennedy-Karpat, Colleen. *Rogues, Romance, and Exoticism in French Cinema of the 1930s*. Fairleigh Dickinson, 2013.

## Havolalar
*
Chéri-Bibi

**Chéri-Bibi** — 1938-yilda rejissyor Léon Mathot tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Pierre Fresnay, Jean-Pierre Aumont va Marcel Dalio ijro etgan. Film Gaston Lerouxning *Chéri-Bibi* romanlar turkumi asosida suratga olingan. Sahna bezaklari rassom Robert Gys tomonidan yaratilgan. 

## Rollarda
* Pierre Fresnay — Francis dit Chéri-Bibi
* Jean-Pierre Aumont — Raoul Palas
* Marcel Dalio — Le donneur
* Suzet Maïs — Ginette
* Thomy Bourdelle — Fric-Frac
* Lucien Dalsace — Le vieux Georges
* René Navarre — Monsieur Charles
* Georges Péclet — Duroc
* Colette Darfeuil — Viviane
* Raymond Aimos — La Ficelle 
* Georges Fels — Théo 
* Maurice Humbert — Le sourd-muet
* Victor Vina — Coranti
* Liliane Lesaffre — Mademoiselle Roger
* Robert Ozanne — Le Lorrain
* Jean Marconi — Freddy
* Adolf E. Licho — Boris 
* Max Doria — Émile
* Alex Potino — Blanchette
* Gérard Landry — Gérard

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: encyclopédie des films, Volume 2*. Pygmalion, 1986.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Le joueur d'échecs

**Le joueur d'échecs** — 1938-yilda rejissyor Jean Dréville tomonidan suratga olingan Fransiya tarixiy drama filmi. Bosh rollarni Françoise Rosay, Conrad Veidt va Bernard Lancret ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.

## Havolalar
*
La citadelle du silence

**La citadelle du silence** — 1937-yilda rejissyor Marcel L'Herbier tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Annabella, Pierre Renoir va Bernard Lancret ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Jonathan Driskell. *The French Screen Goddess: Film Stardom and the Modern Woman in 1930s France*. I.B.Tauris, 2015.

## Havolalar
*
Ciboulette (film)

**Ciboulette** — 1933-yilda rejissyor Claude Autant-Lara tomonidan suratga olingan Fransiya musiqiy filmi. Bosh rollarni Simone Berriau, Robert Burnier va Armand Dranem ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Mister Flow

**Compliments of Mister Flow** — 1936-yilda rejissyor Robert Siodmak tomonidan suratga olingan Fransiya detektiv filmi. Bosh rollarni Fernand Gravey, Edwige Feuillère va Louis Jouvet ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Greco, Joseph. *The File on Robert Siodmak in Hollywood, 1941-1951*. Universal-Publishers, 1999.

## Havolalar
*
Conflit

**Conflit** — 1938-yilda rejissyor Léonide Moguy tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Film ssenariysi Léonide Moguy, Hans Wilhelm va dialog muallifi Charles Gombault tomonidan yozilgan bo‘lib, u Gina Kausning *Die Schwestern Kleh* romani asosida yaratilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
* 
* Conflict at British Film Institute
Le Corsaire (film)

**Le Corsaire** — 1939-yilda suratga olinishi boshlangan, yakunlanmay qolgan Fransiya filmi. Ushbu film Louis Jourdanning kinodagi debyut roli bo‘lishi kerak edi.

## Manbalar

## Havolalar
*''Le Corsaire'' at IMDb
L'affaire du courrier de Lyon

**L'affaire du courrier de Lyon** — 1937-yilda rejissyorlar Claude Autant-Lara va Maurice Lehmann tomonidan suratga olingan Fransiya tarixiy drama filmi. Bosh rollarni Pierre Blanchar, Dita Parlo va Jacques Copeau ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Dayna Oscherwitz & MaryEllen Higgins. *The A to Z of French Cinema*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
L'Équipage

**L'Équipage** — 1935-yilda rejissyor Anatole Litvak tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Annabella, Charles Vanel, Jean Murat va Jean-Pierre Aumont ijro etgan.

## Rollarda
* Annabella — Hélène / Denise
* Charles Vanel — Le lieutenant Maury
* Jean Murat — Le capitaine Thélis
* Jean-Pierre Aumont — L'aspirant Jean Herbillon
* Daniel Mendaille — Deschamps
* Raymond Cordy — Mathieu - l'ordonnance
* Suzanne Desprès — Madame Herbillon
* Alexandre Rignault — L'amant de la patronne
* Pierre Labry — Marbot
* Geo Laby — Mézières 
* René Bergeron — Fortin 
* Jean Heuzé — Berthier 
* Roland Toutain — Narbonne - un aviateur
* Yves Forget — Un officier
* Serge Grave — Georges Herbillon
* André Lannes — Ofitser 
* Guy Sloux — Michel
* Jean Davy — Brulard
* Claire Franconnay — La patronne du beuglant
* Raymond Aimos — Le crieur de journaux 
* Paul Amiot — Le soldat du 54e
* Vera Baranovskaya — La veuve 
* Viviane Romance 

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Capua, Michelangelo. *Anatole Litvak: The Life and Films*. McFarland, 2015.
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Crisp, Colin. *French Cinema—A Critical Filmography: Volume 1, 1929-1939*. Indiana University Press, 2015.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Criminel

**Criminel** — 1933-yilda rejissyor Jack Forrester tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Harry Baur, Pierre Alcover va Jean Servais ijro etgan. Film Howard Hawks tomonidan suratga olingan 1930-yilgi Amerika filmi asosida qayta ishlangan bo‘lib, u o‘z navbatida Martin Flavinning 1929-yilda yozilgan shu nomli pyesasiga asoslangan.

## Rollarda
* Harry Baur — Warden Brady
* Pierre Alcover — Le gardien chef
* Jean Servais — Bob Graham
* Hélène Perdrière — Mary Brody
* Daniel Mendaille — Galloway
* Pauline Carton	
* Alfred Argus		
* Léon Arvel	
* Armand Caratis	
* Alberte Gallé	
* Jean Gaubens	
* Monique Joyce		
* François Viguier

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Carrefour

**Carrefour** — 1938-yilda rejissyor Curtis Bernhardt tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Charles Vanel, Jules Berry va Suzy Prim ijro etgan. Film asosida 1940-yilda suratga olingan Britaniya filmi *Dead Man's Shoes* hamda 1942-yilda ishlangan Gollivud filmi *Crossroads* yaratilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Ruth Barton. *Hedy Lamarr: The Most Beautiful Woman in Film*. University Press of Kentucky, 2010.

## Havolalar
*
Le coupable

**Le coupable** — 1937-yilda rejissyor Raymond Bernard tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Pierre Blanchar, Gabriel Signoret va Suzet Maïs ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Dudley Andrew. *Mists of Regret: Culture and Sensibility in Classic French Film*. Princeton University Press, 1995.

## Havolalar
*
Daïnah la métisse

**Daïnah la métisse** — 1932-yilda rejissyor Jean Grémillon tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Charles Vanel, Habib Benglia va Gaston Dubosc ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Neupert, Richard. *French Film History, 1895–1946*. University of Wisconsin Pres, 2022.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Maison de danses

**Maison de danses** — 1931-yilda rejissyor Maurice Tourneur tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Gaby Morlay, Charles Vanel va Madame Ahnar ijro etgan. Film bezaklari Robert Gys tomonidan yaratilgan.

## Rollarda
* Gaby Morlay — Estrella 
* Charles Vanel — Ramon 
* Madame Ahnar — La Tomasa 
* Edmond Van Daële — Benito 
* José Noguéro — Luisito 
* Delphine Abdala
* Madame Sapiani — Madame 
* Christiane Tourneur — Amalia 
* Jules Mondos — Don Cristobal 
* Raymond Cordy
* Marcel Maupi

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Dayna Oscherwitz & MaryEllen Higgins. *The A to Z of French Cinema*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Danton (1932-yilgi film)

**Danton** — 1932-yilda rejissyor André Roubaud tomonidan suratga olingan Fransiya tarixiy drama filmi. Bosh rollarni Jacques Grétillat, Andrée Ducret va Jacques Dumesnil ijro etgan.

## Rollarda
* Jacques Grétillat - Danton
* Andrée Ducret - Gabrielle Danton
* Jacques Dumesnil - Fabre d'Églantine
* André Fouché - Camille Desmoulins
* Simone Rouvière - Lucile Desmoulins
* Octave Berthier - Le père Charpentier
* Marguerite Weintenberger - Louise Danton
* Louis Merlac - Le boucher Legendre
* Thomy Bourdelle - Le général Westermann

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Oscherwitz, Dayna. *Past Forward: French Cinema and the Post-Colonial Heritage*. SIU Press, 2010.
* Stam, Robert & Raengo, Alessandra. *A Companion to Literature and Film*. John Wiley & Sons, 2004.

## Havolalar
*
Paris Béguin

**Paris Béguin** — 1931-yilda rejissyor Augusto Genina tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Jane Marnac, Jean Gabin va Jean-Max ijro etgan.

## Rollarda
* Jane Marnac — Jane Diamond 
* Jean Gabin — Bob 
* Jean-Max — Dédé 
* Charles Lamy — L'auteur 
* Pierre Finaly — Le producteur 
* Saturnin Fabre — Hector 
* Rachel Bérendt — Gaby 
* Fernandel — Ficelle 
* Pierre Mayer — Beausourire 
* Violaine Barry — Simone
* Pedro Elviro — Yozuvchining yordamchisi

## Manbalar

## Adabiyotlar

## Havolalar
Échec et mat

**Échec et mat** — 1931-yilda rejissyor Roger Goupillières tomonidan suratga olingan Fransiya detektiv filmi. Bosh rollarni Dolly Davis, Jean Marchat va Jean-Pierre Aumont ijro etgan.

## Rollarda
* Dolly Davis — Aline Rouvray
* Ginette d'Yd — Simone
* Jean Marchat — Claude Darblet
* Jean-Pierre Aumont — Jacques
* Rolla Norman — Monsieur Sylvestre
* Adrien Lamy — Lagoupille
* Daniel Lecourtois — Robert Manoy
* Fernand Mailly — Le commissaire
* Georges Paulais — Le juge
* Robert Tourneur — L'avocat

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1929-1934*. Pygmalion, 1988.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
David Golder (film)

**David Golder** — 1931-yilda rejissyor Julien Duvivier tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Harry Baur, Paule Andral va Jackie Monnier ijro etgan. Film Irène Némirovskyning 1929-yilda yozilgan *David Golder* romani asosida suratga olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*

## Havolalar
*
Les vacances du diable

**Les vacances du diable** — 1931-yilda rejissyor Alberto Cavalcanti tomonidan suratga olingan Amerika Qo‘shma Shtatlari—Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Marcelle Chantal, Thomy Bourdelle va Jacques Varennes ijro etgan. Film 1930-yilda suratga olingan *The Devil's Holiday* filmining fransuz tilidagi talqinidir.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Alan Gevinson. *Within Our Gates: Ethnicity in American Feature Films, 1911-1960*. University of California Press, 1997.

## Havolalar
*
Le disque 413

**Le disque 413** — 1936-yilda rejissyor Richard Pottier tomonidan suratga olingan Fransiya josuslik filmi. Bosh rollarni Gitta Alpar, Constant Rémy va Jules Berry ijro etgan. Film Londondagi Ealing Studiosda suratga olingan.

## Rollarda
* Gitta Alpar — Marguerite Salvini
* Constant Rémy — Colonel
* Jules Berry — Kapitan Richard Maury
* Tomas Alcaide
* Gaby Basset — Cecile
* Pierre Finaly
* Jean Galland — Graf Illeano 
* Pierre Larquey — Belinsky
* Maximilienne — La princesse
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar
*
Divine

**Divine** — 1935-yilda rejissyor Max Ophüls tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Simone Berriau, George Rigaud va Gina Manès ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Williams, Alan L. *Republic of Images: A History of French Filmmaking*. Harvard University Press, 1992.

## Havolalar
*
Le rêve

**Le rêve** – 1931-yilda rejissyor Jacques de Baroncelli tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Simone Genevois, Jaque Catelain va Jean Joffre ijro etgan.

## Rollarda
* Simone Genevois – Angélique
* Jaque Catelain – Félicien
* Charles Le Bargy – Monsieur de Hautecoeur
* Jean Joffre – L’abbé Cornille
* Germaine Dermoz – Hubertine
* Gilberte Savary – Angélique enfant
* Paul Amiot – Hubert
* Raymond Galle – Le médecin

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Slavin, David Henry . *Colonial Cinema and Imperial France, 1919–1939: White Blind Spots, Male Fantasies, Settler Myths*. JHU Press, 2001.

## Havolalar
*
La pocharde

**La pocharde** – 1937-yilda rejissyorlar Jean-Louis Bouquet va Jean Kemm tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Germaine Rouer, Jean Debucourt va Jacqueline Daix ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
L'aiglon

**L'aiglon** — 1931-yilda rejissyor Viktor Tourjansky tomonidan suratga olingan Fransiya tarixiy drama filmi. Bosh rollarni Jean Weber, Victor Francen va Henri Desfontaines ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Partir

**Partir** — 1931-yilda rejissyor Maurice Tourneur tomonidan suratga olingan Fransiya drama filmi. Bosh rollarni Jean Marchat, Simone Cerdan va Gaby Basset ijro etgan. Film Roland Dorgelès romani asosida suratga olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Waldman, Harry. *Maurice Tourneur: The Life and Films*. McFarland, 2008.

## Havolalar
*
Le diable en bouteille

**Le diable en bouteille** – 1935-yilda rejissyorlar Heinz Hilpert, Reinhart Steinbicker va Raoul Ploquin tomonidan suratga olingan Fransiya—Germaniya drama filmi. Bosh rollarni Käthe von Nagy, Pierre Blanchar va Gina Manès ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Mordella novemnotata

**Mordella lemoulti** — Tenebrionoidea katta oilasi tarkibiga kiruvchi Mordellidae oilasining Mordella urug‘iga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur 1936-yilda tavsiflangan.
## Manbalar
Mordella ornata

**Mordella ornata** — Tenebrionoidea katta oilasi tarkibiga kiruvchi Mordellidae oilasiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur 1878-yilda tavsiflangan.
## Manbalar
Fotma Sulton

**Fotma Sulton** (; 1573–1620) – Usmoniylar malikasi, sulton Murod III () va Safiya Sultonning qizi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Mahmud III ning () singlisi.

## Yoshligi
Fotma Sulton Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod III va uning rafiqasi Safiya Sultonning qizi boʻlgan. Uning sulton Mahmud III, shahzoda Salim va shahzoda Mahmud ismli uch tugʻishgan akasi hamda Oysha Sulton, Humoshoh Sulton ismli ikki opasi bor edi.

## Nikohlari
1593-yil 6-dekabrda Fotma otasi Murodning amri bilan flot admirali Halil poshoga turmushga chiqqan. Toʻy Eski saroyda 7 kun boʻlib oʻtgan. Tarixchi Mustafo Selaniki Fotmaning toʻy marosimida uyushtirilgan dabdabani tomosha qilish uchun toʻplangan xalqning hayajonini batafsil tasvirlagan. Uning yozishicha, qizil atlas parda ortiga yashirilgan holda olib borilgan Fotma Sulton yangi turmush oʻrtogʻining saroyiga tantanali ravishda kuzatilgan. Selaniki shunday yozadi: Fotmaning toʻyida „etaklar toʻla yaltiroq yangi tangalar sochildi… ulardan ulush ololmaganlar esa havas bilan xoʻrsinishdi“. Tarixchi Hoji Saʼdiddin afandining soʻzlariga koʻra, unga berilgan mahr miqdori 300 000 dukat boʻlgan. Toʻy tadbirlari doirasida Imperiya kengashi aʼzolariga 7 kunlik taʼtil berilgan.

1595-yilda Halil posho flot bilan birga suzib ketmadi. Buning asosiy sababi Sofiya Sulton ham, Fotma Sulton ham uning Istanbuldan ketishiga rozi boʻlmagani edi. Buning sababi ehtimol Fotma Sultonning homiladorligi boʻlgan. Fotma 1595-yil oktyabrida oʻgʻil tugʻgan, bu esa yangi hukmdor sulton Mehmed hamda Sofiyaning Halil poshoga mehrini yanada kuchaytirgan.

1603-yilda Halil poshoning vafotidan soʻng Fotma Sulton 1604-yil dekabrida Jaʼfar poshoga turmushga chiqdi. Jaʼfar posho Dunay daryosi boʻylab oʻtish yoʻllari va strategik dovonlarning xavfsizligini taʼminlash uchun mas’ul etib tayinlangan edi. Ularning nikohini oʻtkazish uchun Jaʼfar posho zudlik bilan poytaxtga chaqirtirilgan va vazir unvoni berilib, imperiya kengashidan oʻrin olgan. Jaʼfar posho 1608-yilda Kipr hokimi etib tayinlangan. Ehtimol oʻsha paytda Fotma erining ortidan Kiprga borgan. Jaʼfar posho vafotiga qadar ushbu lavozimda xizmat qilgan.

Fotmaning yana ikki marta turmush qurgani haqida manbalar mavjud. Jaʼfar poshoning vafotidan keyin 1610-yilda Van (1582), Karaman va Tamashvar (1592) hokimi, juda keksayib qolgan Hizir poshoga turmushga chiqqan. Hizir posho toʻydan koʻp oʻtmay vafot etgan. Keyinroq Fotma Sulton devon aʼzosi va vazir Kuyucu Murod posho (1611) bilan nikoh qurgan.

## Vafoti
Fotma Sulton 1620-yilda vafot etgan va Istanbuldagi Ayasofya masjidi hovlisida joylashgan otasining maqbarasiga dafn etilgan. Boshqa maʼlumotlar qatorida Halil poshoning rafiqasi sifatida ham qayd etilgan.

## Farzandlari
Birinchi nikohidan Fotma Sultonning ikki oʻgʻli boʻlgan:
* Sultonzoda Mahmud bey (1595–1598)
* Sultonzoda Hasan bey ()

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Mordella priscula

**Mordella priscula** — Tenebrionoidea katta oilasi tarkibiga kiruvchi Mordellidae oilasining Mordella urugʻiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur 1924-yilda tavsiflangan.
## Manbalar
Fotma Sulton (Salim II ning qizi)

**Fotma Sulton** (;  – 1580-yil oktyabr) – Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Salim II ning () qizi, sulton Sulaymon I () va Hurram Sultonning nabirasi, sulton Murod III ning () ota bir, ona boshqa singlisi, sulton Mahmud III ning () ammasi.

## Yoshligi
Fotma Sulton taxminan 1559-yilda Salim hali shahzoda va sanjakbey boʻlib xizmat qilgan paytda Konyada tugʻilgan. Fotma Salimning eng kichik qizi edi. Onasining shaxsi aniq emas.

Avvalroq u Nurbonu Sultonning qizi boʻlishi mumkinligi haqida bahs boʻlgan. Biroq 1558-yilda sulton Sulaymon I nevarasi Murodni viloyatga yuborgan va Nurbonu ham oʻgʻli bilan birga ketgan edi. Fotmaning 1559-yilda tugʻilganini inobatga olgan holda, tarixchi Peirce bu ehtimolni rad etgan. Fotmaning shaxsi nomaʼlum joriyadan tugʻilganini yana bir dalil tasdiqlaydi: Fotma oʻz vasiyatida onasi uchun 40 *asper* miqdorida mablagʻ ajratgan. Holbuki, agar uning onasi Nurbonu Sulton boʻlganida unga bunday mablagʻ ajratilishining hojati boʻlmas edi, chunki sulton Salim II hukmronligining oxirida kuniga 1 100 asper maosh olgan *haseki sulton*, Murod III hukmronligi davrida kuniga 2 000 asper olgan Volida Sultonning bunday taʼminotga ehtiyoji boʻlmas edi.

## Nikohi
1574-yilda Fotma Sulton Kanijeli Siyovush poshoga (vaf. 1602) turmushga chiqqan. Posho oʻshanda Rumeliyaning beylerbeyi boʻlgan, keyinchalik esa bosh vazir (1582–1584, 1586–1589, 1592–1593) etib tayinlangan. 1573–1578-yillarda Istanbulda Muqaddas Rim imperiyasi elchisining birinchi yordamchisi va ruhoniysi boʻlgan Stephan Gerlach beylarbeyi aslida qul boʻlgani, Fotmaning otasi Salim uni bolaligida 500 dukatga sotib olib, oʻz oʻgʻlidek koʻra boshlagani haqida yozib qoldirgan. Aynan sulton Salimning vasiyatida bu nikohni tashkil etish buyurilgan.

Fotmaning sep puli taxminan 5000 dukatni tashkil etgan. Fotma ham, uning eri gam ushbu nikohlaridan baxtiyor boʻlganini, Siyovush posho gʻazabga uchraganida Fotma akasi Muroddan uning jonini saqlab qolishni iltimos qilgani ham maʼlum. Siyovush poshoning tabibi Muso Benveniste koʻpincha er-xotin bilan birga kechki ovqatda boʻlgan. Fotma Sulton Siyovush poshodan toʻrt oʻgʻil va bir qiz koʻrgan, biroq faqat bir oʻgʻligina omon qolgan.

## Xayriya ishlari
Fotma Sulton Edirnekapıda boshlangʻich maktab, shuningdek, madrasa qurdirgan.

## Vafoti
Fotma Sulton 1580-yil oktyabrda Istanbulda qizining muddatidan avval tugʻilishi oqibatida tugʻruq vaqtida vafot etgan. Xabarlarga koʻra, qizi ham vafot etgan. Fotma vafotidan keyin Ayasofya masjidida otasi sulton Salim II maqbarasiga dafn etilgan.

## Farzandlari
Fotma Sulton eri Siyovush poshodan 4 oʻgʻil va 1 qizi koʻrgan. Faqat bir oʻgʻli goʻdakligida omon qolib, umr koʻrgan.
* Sultonzoda Ahmad bey (1573-1582)
* Sultonzoda Mustafo posho (1575-1599-yil aprel), uning farzandlari ham boʻlgan
* Sultonzoda Abdulqodir bey (1577-1583)
* Sultonzoda Sulaymon bey (1579-1583)
* *Fülane* Xonimsulton (1580-yil oktyabr – 1580-yil oktyabr) muddatidan avval tugʻilib, 3 kundan soʻng vafot etgan. Fotma Sulton esa uni tugʻish vaqtida vafot etgan

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Fotma Sulton (Salim I ning qizi)

**Fotma Sulton** (; *1494-yildan oldin* – -yil) – Usmoniylar malikasi, Salim I va Hafsa Sultonning qizi, sulton Sulaymon I ning singlisi.

## Hayoti
Fotma Sulton ilk bor 1516-yilda Antokiya hokimi Mustafo poshoga turmushga chiqqan, biroq uning gomoseksual ekani va unga qiziqish bildirmagani maʼlum boʻlgach, ular ajrashgan. Otasiga yozgan maktubida u oʻzining iztirobini bayon qilgan. U erining gomoseksual moyilliklarini oshkora namoyish etishi uni qattiq haqorat qilishini aytib, shunday yozgan: „Mening podshohim, bu yerga kelganimdan beri bir yil davomida bir kun ham, bir soat ham kulganim yoʻq… Goʻyo bevadek jinni boʻlayapman. Mening sultonim, eng aziz otajonim, mening holatimni qalam bilan ifodalab boʻlmaydi“.

Soʻng Fotma Sulton 1522-yilda Qora Ahmad poshoga turmushga chiqqan. Qora Ahmad posho 1553–1555-yillarda Usmoniylar imperiyasining Bosh vaziri boʻlgan. Ularning, ehtimol, ikki qizi ham boʻlgan. Qora Ahmad posho qatl etilgach, Fotma Bursada yashashga ketgan yoki boshqa manbalarga koʻra, 1562-yilda fitnalari uchun jazo tariqasida majburan Hadim Ibrohim poshoga turmushga berilgan. Biroq bu nikoh uning barcha nikohlari ichida eng baxtli nikohi boʻlib chiqqan.

Fotma Sulton Topkapi saroyida, eri Ahmad posho masjidi yaqinida bir masjid qurdirgan. Taxminan 1566-yilda vafot etgach, oʻzi ham oʻsha yerda dafn etilgan. 1575-yilda Murod III katta ammasi sharafiga „Fotma Sulton masjidi“ni qurdirgan.

## Serialda
„Muhtasham yuz yil“ teleserialida Fotma Sulton rolini turk aktrisasi Meltem Cumbul ijro etgan.

## Yana qarang
* Usmoniylar imperiyasi
* Usmoniylar sulolasi
* Usmoniylar sulolasi shajarasi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Al-Kamal fi Asma ar-Rijal

***Al-Kamal fi Asma ar-Rijal*** (Ar-Rijol ismlari haqida al-Kamal) () – 12-asr ulamosi Abd al-Gʻaniy al-Maqdisiy tomonidan islom ilmidagi biografik baholash doirasida hadis roviylari tarjimai hollaridan tuzilgan toʻplam.

## Umumiy maʼlumot
Muallif bu kitobda olti kanonik hadis toʻplamida tilga olingan hadis roviylarining barchasi yoki aksariyatining ismlari va tarjimai hollarini jamlagan. Bu olti kitob: *[[Sahihi Buxoriy|Sahih al-Buxoriy]]*, *[[Sahihi Muslim|Sahih Muslim]]* hamda An-Nasoiy, At-Termiziy, Abu Dovud va Ibn Mojaning toʻrtta *Sunan* kitobidir. Tarjimai hollar har bir roviy rivoyat qilish qobiliyati nuqtayi nazaridan uning mavqeiga taalluqli boʻlib, bu arabchada *Ilm ar-Rijāl* deb ataladi.

Kitob hozircha nashr etilmagan va Suriyaning Damashq shahridagi Az-Zohiriyah kutubxonasida qoʻlyozma holida saqlanadi. Muallif asarini avval sahobalarni tilga olishdan boshlab tartiblagan: jannat bilan bashorat qilingan oʻn kishidan boshlaydi, soʻng tobeinlarga oʻtadi. Muhammad ismli kishilardan boshlab va shu tartibda davom ettiradi. Qoʻlyozma holida u toʻrt jilddan iborat.

## Yana qarang
* At-Tolibiyyin nasablari haqida al-Majdiy
* Sahobalarni bilishda Usd al-gʻobah

## Manbalar
Hadicha Sulton

**Hadicha Sulton** (; 1494-yildan oldin tugʻilgan – 1543/1544-yildan keyin vafot etgan) baʼzan **Hadicha Xonim Sulton** deb ham ataladi, Usmoniylar malikasi, sulton Salim I va Hafsa Sultonning qizi, sulton Sulaymon I ning tugʻishgan singlisi.

## Hayoti
Hadichaning aniq tugʻilgan sanasi nomaʼlum, biroq u 1494-yildan oldin tugʻilgan. U shahzoda Salim (boʻlajak sulton Salim I) va uning joriyasi Hafsaning qizi boʻlgan.

### Nikohlari
Hadicha 1509-yilda Usmoniylar imperiyasi hokimi, keyinchalik admiral lavozimida xizmat qilgan, 1515-yilda qatl etilgan Damat Iskandar poshoga turmushga chiqqan.

Uzoq vaqt Hadicha Sulton bosh vazir Pargali Ibrohim poshoga turmushga chiqqan, deb ishonib kelingan. Biroq 2000-yillarning oxirida tarixchi Ebru Turan olib borgan tadqiqotlar bu daʼvo ishonchli dalillarga asoslanmaganini va aslida ular orasida bunday nikoh umuman boʻlmaganini koʻrsatdi. Natijada, tarixchilar Ibrohim posho Hadichaga emas, balki boshqa ayol Muhsina Xotunga uylangan, degan fikrda yakdil qolishdi. Hadichaning haqiqiy ikkinchi nikohi 1517-yilda Coban Mustafo posho bilan boʻlgan. U Iskandar poshoning oʻgʻli va Hadichaning oʻgay singlisi Shohzoda Sultonning bevasi boʻlgan. Hadicha esa 1529-yilda beva qolgan.

Hadicha Sulton 1543–1544-yillarda Aksaroyda masjid qurdirgan. Vafotidan keyin Yovuz Salim masjidi qabristonida, *Shahzodalar maqbarasida* ota-onasining yonidagi alohida maqbaraga dafn etilgan. Uning qabri opasi yoki singlisi Hafiza Sultonning qabri yoniga qoʻyilgan.

## Farzandlari
Hadicha Sultonning 5 oʻgʻli va kamida 3 qizi boʻlgan.

Birinchi nikohidan Hadichaning 4 oʻgʻli va 1 qizi bor edi:
* Sultonzoda Mehmed bey
* Sultonzoda Sulaymon bey
* Sultonzoda Ali bey
* Sultonzoda Usmon bey
* Nafisa Xonimsulton aka-ukalaridan biri bilan birga Shahzoda masjidiga dafn etilgan.

Ikkinchi nikohidan Hadichaning 1 oʻgʻli va kamida 2 qizi bor edi:
* Sultonzoda Mehmed Shoh bey
* Xonim Xonimsulton (1582-yilda vafot etgan, Hurram Sulton maqbarasiga dafn etilgan)
* *Fülane* Xonimsulton

## Serialda
„Muhtasham yuz yil“ teleserialida Hadicha Sulton rolini turk-nemis aktrisasi Selma Ergech ijro etgan. Serialda u notoʻgʻri ravishda Ibrohim poshoning xotini va uning farzandlarining onasi sifatida tasvirlangan, bu holatni boshqa tarixchilar ham inkor etgan. Biroq serial 2011-yilda suratga olingan boʻlib, oʻsha paytda bu nikoh qatʼiy ravishda rad etilgani hali aniq emas edi.

= Yana qarang =
* Usmoniylar sulolasi shajarasi

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Necdet Sakaoğlu, Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler, Oğlak Yayıncılık, 2008
* Leslie Peirce, The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, Oxford, 1993
* Ebru Turan, The Marriage of Ibrahim Pasha (ca. 1495–1536): The Rise of Sultan Süleymanʼs Favorite to the Grand Vizierate and the Politics of the Elites in the Early Sixteenth-Century Ottoman Empire, Turcica, 2009
Amra bint Abdulrahmon

**Amra binti Abdulrahmon** (arabcha: عمرة بنت عبد الرحمن, milodiy 717-yilda vafot etgan) ilk islom davrining *[[Muftiy|muftiy]]*si va olimasi edi.

## Hayoti
Amra binti Abdulrahmon *tobein*lardan boʻlib, Paygʻambarning sahobalari avlodidan keyin kelgan avlodga mansub edi. Koʻpchilik uni As’ad ibn Zuroraning nabirasi deb adashtiradi, chunki u Madinada musulmon boʻlib kirgan birinchi yetakchi sifatida mashhur boʻlgan. Aslida esa ansorlarning nasablarini yaxshi biladiganlar uning As’ad ibn Zuroraning akasi boʻlgan Saʼd ibn Zuroraning zurriyodlaridan ekanini qayd etgan. U Paygʻambar Muhammadning uchinchi xotini Oysha binti Abu Bakr tarbiyasida ulgʻaygan, va ehtimol Oyshaning shaxsiy kotibasi vazifasini ham bajargan.

Amra islomiy aqida va fiqhda yetuk mutaxassis boʻlgan ilk islom olimalaridan edi. U Oyshadan rivoyat qilingan hadislarning (jumladan uning fiqhga oid hukmlari) eng ishonchli va eʼtiborli roviylaridan boʻlgan, shuningdek Ummu Salama, Rofi’ ibn Xadij va Ummu Hishom binti Horisadan ham rivoyat qilgan.

Madinaning qozisi Muhammad ibn Abī Bakr ibn Hazm Suriya tomondan boʻlgan nasroniy oʻgʻri biror narsani oʻgʻirlagan ish boʻyicha hukm chiqarganida, u Amra binti Abdulrahmondan maslahat soʻrab xat yozgan. U unga erkakning qoʻlini kesishni buyura olmasligini aytgan, chunki oʻgʻrining qoʻli faqat oʻgʻirlangan narsa miqdori chorak dinordan oshganda kesilardi; shundan soʻng u oʻsha kishini qoʻyib yuborishni buyurgan. U Amra binti Abdulrahmonning hukmini shubha ostiga qoʻymagan va boshqa olimlardan ham soʻramagan.

Umar ibn Abdulaziz, xalifa va olim, odamlarga: kim paygʻambarona soʻzlarni oʻrganmoqchi boʻlsa, Amra binti Abdulrahmon huzuriga borsin, chunki hadisni undan koʻproq biladigan hech kim yoʻq, deb nasihat qilgan. Ahmad ibn Hanbal Amra binti Abdulrahmonni „yetuk mutakallim va buyuk olima“ deb taʼriflagan. Uning ilmi va taqvosi shogirdlarni oʻziga tortgan; u ilmini ularga yetkazgan, jumladan Urva ibn az‑Zubayr, Sulaymon ibn Yasor, Amr ibn Dinor va Ibn Shihob az‑Zuhriy Amra binti Abdulrahmonni „ilm dengizi“ deb atagan.

Amra binti Abdulrahmon olimlar va roviylardan iborat oilaga mansub edi. Uning aka-ukalari, farzandlari, jiyanlari va nabiralari ilm ahlidan iborat bir xonadonni tashkil etgan. Undan rivoyat qilganlar qatorida uning oʻgʻli Abu ar‑Rijol, akasi Muhammad ibn Abdulrahmon al‑Ansoriy, jiyani Yahyo ibn Abdulloh ibn Abdulrahmon, nabirasi Horisa ibn Abī ar‑Rijol hamda opasining oʻgʻli Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm bor. Ayol roviyalar orasida Rā’ita al-Muzniyya va Fotima binti Munzar ibn Zubayr ham boʻlgan.

Amra binti Abdulrahmon hijriy 98-yilda (milodiy 717) Madinada vafot etgan, vafot chogʻida 77 yoshda edi. Amra binti Abdulrahmonning eri Abdulraḥmān ibn Ḥārithah ibn al-Nu’mān boʻlgan, oʻgʻli esa Abu ar‑Rijol Muhammad boʻlib, u asosan onasidan hadis rivoyat qilgan. Uning jiyani qozi Abu Bakr ibn Hazm edi.

Uning rivoyatlari barcha yirik, ishonchli hadis toʻplamlarida, jumladan olti kanonik hadis toʻplamlarida ham uchraydi.

## Manbalar

## Havolalar

* Amra binti Abdulrahmondan rivoyat qilingan hadis
Jamil ibn Darroj

**Jamil ibn Darroj** shia olimlaridan va ishonchli roviylardan biri boʻlib, Jaʼfar as-Sodiq, Muso al-Kozim va Ali ar-Rizoning sahobalaridan edi. Tugʻilgan sanasi taxminan hijriy 128-yilga toʻgʻri keladi. Uning kunyasi *Abu Ali* yoki *Abu Muhammad* boʻlgan.

## Oilasi
Uning oilasi Kufada yashagan. Otasi Abu as-Sabih baqqol boʻlgan. Uning ukasi Nuh ibn Darroj ishonchli roviy hamda Kufa va bir muddat Bagʻdodning sharqiy qismi qozisi boʻlgan.

## Faoliyati
Jamil ibn Darroj hadisda eng ishonchli shia roviylaridan biri boʻlib, Imomiyya ularning rivoyatlarining sahihligiga yakdil boʻlgan oʻn sakkiz faqih qatoriga kiradi.

Kashshiy bu oʻn sakkiz kishining nomlarini uchtadan olti kishilik uch guruhda sanab oʻtgan: 1) al-Boqir va as-Sodiqning umumiy sahobalari, 2) as-Sodiqning sahobalari, 3) as-Sodiq va al-Kozimning umumiy sahobalari. Jamil as-Sodiqning yosh sahobasi sifatida ikkinchi guruhning eng ishonchli faqihi deb hisoblanadi.

Jamil as-Sodiqning maxsus hadislarini tashuvchilardan biri boʻlgani, as-Sodiq unga boshqalarga oʻrgatmagan sirlarni oʻrgatgani aytiladi. As-Sodiqdan rivoyat qilingan hadisda: „Ey Jamil! Bizning sahobalarimiz (shialar) bilmaydigan hadislarni rivoyat qilma, aks holda ular seni inkor etadilar“, deyiladi.

## Hadislari

Jamil Jaʼfar as-Sodiq, Muso al-Kozim va Ali ar-Rizodan bevosita qariyb uch yuz hadis rivoyat qilgan.
Bundan tashqari, u ellikga yaqin roviydan, ularning aksariyati as-Sodiq sahobalaridan boʻlgan kishilardan rivoyat qilgan.

## Faoliyati
Jamildan uch toʻplam xabar qilingan: biri mustaqil (*Asl* deb ataladigan va baʼzan kitob deb ham yuritilgan), ikkinchisi Murazim ibn Hakim Azdiy Madaʼiniy bilan hamkorlikda, uchinchisi esa Muhammad ibn Humron bilan hamkorlikda yozilgan.

## Ishonchi
Jamil al-Kozim vafotidan soʻng qisqa muddat al-Rizoning imomatiga shubha qilgan va shu bois voqifiy shialardan sanalgan, biroq al-Rizoning imomatini koʻrsatuvchi dalillarni koʻrib chiqqach, bu qarashdan qaytgan va al-Rizoga sodiq kishilardan biriga aylangan.

## Vafoti
Jamil umrining oxirida koʻr boʻlib qolgan va al-Rizo davrida vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Ton Son masjidi

**Ton Son masjidi** (, ) tarixiy sunniy masjid boʻlib, Tailandning Thonburi hududi, Bangkok shahri, Yai tumani, Vat Arun kichik tumani, Xlong Bangkok Yai kanali chap qirgʻogʻida joylashgan. Masjid Vat Moli Lokayaram ibodatxonasi roʻparasida joylashgan boʻlib, kanalning narigi betida Bang Luang masjidini koʻrish mumkin.

## Umumiy maʼlumot
Qadimiy masjidga Ayutthaya davrida Qirol Narai hukmronligi paytida 1688-yilda Chao Phraya Ratchavangsanseni (Mahmud) tomonidan asos solingan. Ushbu inshoot Bangkok va Tailanddagi eng qadimiy masjid deb hisoblanadi. Dastlabki nomi „Kudi Yai“ boʻlgan, bu esa „Kudi Bangkok Yai“ soʻzining qisqartmasidir. Bangkok Yai hududidagi ibodat qiluvchilar Qirol Rama II davrida masjidni taʼmirlab, eski tuzilmani gʻishtin binoga almashtirdilar. 1952-yilda esa avvalgi meʼmorchilik juda eskirib, qayta tiklab boʻlmaydigan darajaga kelgani sababli yangi bino temir-beton konstruksiyaga aylantirildi. Masjid devori darvozasi oldiga ikki qaragʻay daraxti (Ton Son) Qirol Rama III hukmronligi davridan ekilgan. Shundan soʻng masjid nomi rasman Ton Son masjidi deb oʻzgartirilgan.

Ton Son masjidi nafaqat diniy maskan vazifasini bajaradi, balki koʻrishga arzigulik qadimiy qoldiqlar va yodgorliklarni ham oʻz ichiga oladi. Bino tashqarisida Tailanddagi musulmon yetakchilarining qabristoni joylashgan. Masjid ichida „Mimbun“ deb ataladigan chiroyli minbar bor. Unda arab xattotligi tasvirlari, Kaʼba surati hamda Makkadagi masjid rejasining yirik tasvirlari mavjud boʻlib, ularning barchasi Thonburi qirolligining Taksin qiroli davriga xos uslublarda ishlangan.

= Yana qarang =

* Tailandda islom
* Tailanddagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Adabiyotlar
* .
: see https://www.finearts.go.th/nlt-korat/view/60438-ประวัติมัสยิดต้นสน

## Havolalar

* Tonson masjidi, Bangkok, Tailand – YouTube
* 
*
Tahthib al-Kamal fi Asma Ar-rijal

**Tahthib al-Kamal fi Asma ar-rijal** () – Jamoliddin al-Mizziy (hijriy 654–742) tomonidan yozilgan kitob boʻlib, unda u Abdulgʻani al-Maqdisiyning Al-Kamal fi Asma ar-Rijal asari ustida ishlanma kiritib, uni tahrir qilgan, qayta koʻrib chiqqan va qoʻshimchalar kiritgan. Unda hadisning oltita asosiy toʻplamidagi hadis roviylarining tarjimai hollari jamlangan boʻlib, ularning ishonchliligi va ilmga qoʻshgan hissasi baholanadi. Kitob islomshunoslik doirasida tarjimai holiy baholash yoʻnalishida muhim manba hisoblanadi.

## Tavsifi
„Al-Kamal“ kitobi faqat Oltita kitobdagi roviylarni zikr qilish bilan cheklangan boʻlsa, al-Mizziy bundan ham ilgarilab, al-Maqdisiy bu kitoblar roviylaridan keltirmay ketganlarini toʻldirdi. U zikr qilinganlarni sinchiklab tekshirib, oʻz mezonlariga mos kelmagan ayrimlarini (ular kam edi) chiqarib tashladi. Soʻng, Oltita kitob mualliflarining oʻzi tanlagan ayrim asarlarida uchraydigan roviylarni ham kitobiga qoʻshdi. Shu tariqa, u asl tarjimai hollar sonini bir yuz yetmishdan ortiq miqdorga koʻpaytirdi.

Al-Mizziy, shuningdek, asl tarjimai hollarning aksariyatiga tarjimai hol egasining ustozlari, shogirdlari, u haqda tanqid, tuzatish yoki tasdiqlash (taʼdil) maʼnosida aytilgan gaplar, tugʻilgan yoki vafot etgan sanasi va shu kabilarga doir yangi tarixiy maʼlumotlarni ham qoʻshdi. Natijada tarjimai hollarning koʻpchiligi ancha kengaydi.

Bularning barchasidan soʻng, al-Mizziy kitobining oxiriga „Al-Kamal“ muallifi tilga olmagan toʻrtta muhim bobni ilova qildi:

* Otasi, bobosi, onasi, amakisi va shunga oʻxshash qarindoshlari nisbatida mashhur boʻlganlar haqida bob.
* Qabila, shahar, kasb yoki shunga oʻxshash nisbat bilan mashhur boʻlganlar haqida bob.
* Laqab yoki shunga oʻxshash nom bilan mashhur boʻlganlar haqida bob.
* Mubhamlar (noaniq boʻlganlar) haqida bob.

## Yana qarang
* At-Tolibiylar nasabidagi Al-Majdiy

## Manbalar
Mordella tabulae

**Mordella tabulae** — Tenebrionoidea katta oilasi tarkibiga kiruvchi Mordellidae oilasining Mordella urugʻiga mansub qo‘ng‘iz turi. Ushbu tur 1965-yilda tavsiflangan.
## Manbalar
Ota tai jätä

**Ota tai jätä** (tarjimasi: *„Ol yoki tark et“*) – fin televizion oʻyin shousi. Dastur soat 20:00 da Nelonen (Finlandiyadagi 4-kanal) telekanalida efirga uzatilgan. Boshlovchilikni Pauli Aalto-Setälä olib borgan. Koʻrsatuv 2007-yil 10-yanvardan 2007-yil 29-noyabrgacha efirga uzatilgan.

## Jamgʻarilgan pullar




## Manbalar

## Havolalar
*
Perfect Commando

**Perfect Commando** — rejissyor Jalmari Helander tomonidan suratga olingan fin televizion komediya seriali. Serial Elisa Viihde tarmog‘ida 2020-yil 13-fevralda premyera qilingan. Bosh rollarni Kian Lawley va Katherine Hughes ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
* ''Perfect Commando'' in Elisa Viihde 
*
Ali ibn Abu Talha

**Ali ibn Abu Talha** (Arab tili: علي بن أبي طلحة) ilk ulamo va Tobeinlardan biri edi. U hadis rivoyati, shuningdek, hamkasb ulamosi va Sahabi, Ibn Abbos nomidan (uning rivoyatiga tayangan holda) amalga oshirilgan tafsirga oid asarlari bilan tanilgan. Ibn Abu Talha Suriyada boʻlgan paytida, 760-yilda vafot etgan.

## Hayoti
Tugʻilganida uning ismi Ali ibn Abu Talha Salim ibn al-Mukhayriq boʻlgan, uning otasi Abu Talha avval Abbos ibn Abdul Muttalibning quli boʻlgan, keyinchalik ozod qilingan. Arabiston yarimorolida taʼlim olishi bilan birga, Ali ibn Abu Talha uyini tark etib, chet elga safar qilgan, jumladan Misr va Suriya kabi joylarga borib, u yerda Qur’onning taʼvili va sharhi, jumladan tafsirni oʻrgangan. Uning soʻnggi safari Suriyadagi Himsga boʻlgan va u oxir-oqibat shu yerda vafot etgan.

## Qabul qilinishi
Ali ibn Abu Talha, odatda, undan keyin kelgan olimlar tomonidan yaxshi qabul qilingan. Al-Azhar universiteti professori Muhammad Husayn az-Zahabiy fikriga koʻra, Ibn Abu Talha Ibn Abbos qarashlarini rivoyat qilish borasida ishonchli roviy boʻlgan. Zahabiy, shuningdek, keyingi hadis olimi Buxoriy undan kelgan biror rivoyatni rad etmaganini va uning rivoyatlarini maqbul, deb tasniflashini qoʻshimcha qilgan. Hanbaliy fiqh maktabi asoschisi Ahmad ibn Hanbal uni maqtagan hamda ilmiy va diniy bilim izlab Misrga qilgan safarlarini ham eʼtirof etgan. Jaloliddin as-Suyutiy uni Ibn Abbosdan rivoyat qiluvchi ishonchli roviy, deb bilgan.

## Tafsir Ibn Abbas
Tafsir Ibnu Abbas 1991-yilda Rashid bin Abdul Moneim ar-Rijal rahbarligida Muasasat al-Kutub alThaqafiya nashriyoti tomonidan ilk bor nashr etilgan boʻlib, unda Ali ibn Abu Talhaga sahih nisbat berilgan barcha tafsiriy rivoyatlar jamlangan. Bu rivoyatlarning barchasi Ibn Abbos nomidan keltirilgani sababli, ushbu kitob Ibn Abbosning Qur’on taʼvili va sharhiga doir qarashlari borasida ishonchli manba hisoblanadi. 2009-yilda Indoneziyadagi Pustaka Azzam nashriyoti kitobni indonez tiliga tarjima qilgan.

## Yana qarang
* Ibn Abbos
* Islom olimlari ro‘yxati

## Manbalar
Huaisheng masjidi

**Huaisheng masjidi** (), shuningdek, **Mayoq masjidi**, **Kanton Katta masjidi** nomlari bilan ham tanilgan, Xitoyning Guandun provinsiyasi Guanchjou shahri Yuexiu tumanida joylashgan asosiy masjid. Masjid oʻz tarixi davomida koʻp bor qayta qurilgan, ayrim tarixiy matnlar masjid ilk bor VII asrda qurilganini taʼkidlaydi, biroq zamonaviy tadqiqotlar uning asos solinishi Tan yoki Sun sulolalari davriga toʻgʻri kelishini koʻrsatadi.

Masjidning eng noodatiy jihati uning 36 metr balandlikdagi uchli minorasi boʻlib, *Guangta* yoki *Kvangtash* deb ataladi. Bu nom uning bezaksiz sirtiga ishora qilib „Oddiy pagoda“ degan maʼnoni bildiradi. Baʼzan „mayoq“ maʼnosida ham talqin qilinadi, shu sababli masjidning muqobil nomlanishiga ham sabab boʻlgan. Shunga oʻxshash minimalistik minoralarni Xitoydan tashqarida ham koʻrish mumkin. Masalan Rossiyaning Kasimov shahridagi Xon masjidini keltirish mumkin.

Masjid Xitoyning yirik madaniy meros obyekti sifatida roʻyxatga olingan. Huaisheng va Syansyan masjidi musulmon sahoba Saʼd ibn Abu Vaqqos () nomi bilan bogʻlanadi.

## Galereya

Canton, China; the Mahomedan Mosque. Photograph by W.P. Wellcome V0037374.jpg|Masjidning kirish qismi, 
Mosque, Canton.jpg|right|Masjid va minora, 1860
Huaisheng Mosque Minaret.jpg|right|Masjid va minora, 2007
Guangdong Huaisheng Mosque 2024.jpg|Huaisheng masjidining kechasi koʻrinishi
Huaishengsi Chongjianjibei.jpg|Huaisheng masjidini qayta qurish *stelasi*
Lighthouse Mosque Canton 2.jpg|Stelaning ko‘chirmasi
Huaishengsi kanyuelou.JPG|Ichki qism


## Yana qarang

* Xitoyda islom
* Xitoydagi masjidlar roʻyxati

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
As-Sunan al-Kubra

***As-Sunan al-Kubra***, (), Imom An-Nasoiy (hijriy 214 – 303) tomonidan jamlangan hadis kitobi. Imom Al-Bayhaqiyning xuddi shu nomdagi bilan adashtirilmasligi kerak.

## Tavsifi
As-Sunan al-Kubra Sunan an-Nasoiyning kattaroq toʻplami boʻlib, unda qisqacha (muxtasar) nusxadagi qariyb olti ming (6000) hadisga nisbatan qariyb ikki marotaba koʻp, oʻn ikki ming (12000) hadis mavjud. Qisqaroq toʻplam hadis (yaʼni Muhammaddan rivoyatlar)ning eng ishonchli navbatdagi kitobi, deb olti kitob doirasida, hadis olimlarining koʻpchiligi tomonidan Sahihayn (yaʼni Sahih al-Buxoriy va Sahihi Muslim)dan keyingi oʻrinda, deb qaraladi.

## Sharhlar
Ushbu hadis toʻplamiga sharh yozganlar orasida quyidagilar bor:
* Kitab al-Sunan al-Kubro al-Nasaʼi 12 jild (كِتَابُ السُّنَن الكُبْرَى النَّسَائي) – Shayx Shuayb al-Arnavutiy va Shayx at-Turkiy sharhi: Nashr: al-Risalah al-ʼAlamiyyah | Damashq/Bayrut, Suriya/Livan, 2011.

## Yana qarang
* Sunniy kitoblar roʻyxati
* Kutubi sitta
** Sahihi Buxoriy
** Sahihi Muslim
** Sahihi Termiziy
** Sunani Abu Dovud
** Yoki: Sunani Ibn Moja yoki Muvatto Molik

## Manbalar

## Havolalar

* Sunan An Nasai – Imom An Nasoiy tomonidan Sunan as-Sugʻro ichida qidirish imkoniyati
Sunan ad-Darimiy

***Sunan ad-Darimiy*** () yoki **Musnad ad-Darimiy** () ad-Darimiy tomonidan tuzilgan hadis toʻplami boʻlib, sunniy musulmonlar uni mashhur toʻqqiz toʻplam qatoriga kiritadilar: Al-Kutub as-Sitta, Muvatto Molik va Musnad Ahmad.

Nomida *[[musnad]]* soʻzi boʻlishiga qaramay, u boshqa *musnad*lar (masalan, Tayolisiy yoki Ibn Hanbalniki) kabi roviylar boʻyicha tartiblanmagan. U Sunani Ibn Moja kabi *sunan* kitoblari uslubida mavzular boʻyicha tartiblangan.

## Tavsifi
U Al-Maktaba ash-Shomila maʼlumotiga koʻra taxminan 3 833 hadisni oʻz ichiga oladi va ular mavzular boʻyicha tartiblangan. Ularning aksariyati sahih, ayrimlari esa zaif deb hisoblanadi.

## Rivoyat zanjiri
Dorimiy bu hadislarni Iso ibn Umar as-Samarqandiyga rivoyat qilgan. Uning vafot sanasi nomaʼlum, biroq ehtimol hijriy 293-yildan keyin vafot etgan boʻlishi mumkin. Shundan soʻng kitob quyidagilarga oʻtgan:
* Abdulloh ibn Ahmad ibn Hamovayh as-Sarxasiy (hijriy 293–381)
* Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Muzaffar ad-Dovudiy „Jamal al-Islom“ (hijriy 374–467)
* Abu-l-Vaqt Abd al-Avval ibn Iso ibn Shuayb as-Sijizziy (hijry 458–553)

## Nashr qilingan tahrirlar

* Husayn Salim Asad tahriri, Dor al-Magʻniy, hijriy 1420 /milodiy 2000, 151–153-betlar
* al-Musnad al-Jomiʼ – Sunan ad-Dorimiy (المُسْنَد الجَامِع المعروف سُنَن الدَّارِمِي) Imom Abu Muhammad ad-Dorimiy, Nashr: Muʼassasat ar-Risola | Bayrut, Livan .

## Yana qarang
* Sunniy kitoblar roʻyxati
* Kutub as-Sitta
* Sahihi Muslim
* Sahihi at-Termiziy
* Sunani Abu Dovud
* Shuningdek: Sunani Ibn Moja, Muvatto Molik

## Manbalar
Shigatse masjidi

**Shigatse masjidi** () – Xitoyning Tibet muxtor rayoni tarkibidagi Shigatse shahri Samzhubzê hududida joylashgan masjid.

## Tarixi
XIV asrdan boshlab hozirgi Saudiya Arabistoni, Pokiston, Kashmir hamda boshqa mamlakat va mintaqalardan kelgan musulmon muhojirlar guruhi, shuningdek, Xitoyning Ninsya, Gansu, Sinxay va boshqa hududlaridan kelganlar Shigatsega joylasha boshladi. Milodiy 1343-yilda musulmonlar mablagʻ yigʻib, ushbu masjidni qurib bitkazdilar. Imperator Syanlun davrida Sin hukumati Shigatsedagi Jiangzi hududida qoʻshin joylashtirishga qaror qildi. Sichuan va Shensi hududlaridan kelib Shigatseda joylashgan qoʻshinning bir qismi kichik musulmon manzilgohini shakllantirib, masjidni taʼmirladi. Oʻsha paytda ushbu inshoot Shigatsedagi yagona masjid edi.

Shigatse masjidi tibet uslubidagi tekis tomli bino boʻlib, gʻarbdan sharqqa yoʻnalishda joylashgan va umumiy maydoni ni tashkil etadi. Masjid toʻgʻri toʻrtburchak shaklda. Temirdan yasalgan yarim oy koʻrinishidagi uchli, balandligi 10 metrdan ortiq boʻlgan minoraning ikki tomonida eshiklar bor. Masjid Shigatsedagi Madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish boʻlinmasi roʻyxatiga kiritilgan.

## Yana qarang

* Xitoydagi masjidlar roʻyxati
* Tibetda islom

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*