open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chulim tili

**Chulim tili**, chulim tatarlari tili, chulimturkiy tili — turkiy tillarnmng uygʻuroʻgʻuz guruhiga mansub, Rossiya Federatsiyasida Ob daryosining oʻng irmogʻi boʻlgan Chulim sohillarida yashovchi oz sonli (690 kishi, 1996) chulim (kijilar) xalqining tili. Quyi chulim va oʻrta chulim laxjalariga boʻlinadi. Ushbu lahjalar, asosan, fonetik, qisman grammatik va leksik jihatdan oʻzaro farqlanadi. Chulim tili oʻz yozuviga ega emas, kundalik hayotda soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanadi, xolos.

**Chulim tili** (Chulim tilida atalishi *Ӧs (iyus) tili*) — chulim xalqining tili. Turkiy tillar qatoriga kiradi. Shor tili va xakas tililariga yaqin. Markaziy Sibirda, Oltoy togʻlarining shimolida Chulim daryosining yoqasida tarqalgan. Yoʻqolib borayotgan til. Chulim tilida bor yoʻgʻi 50—60 kishi gaplashadi. 2010-yilgi sanoq boʻyicha 365 kishini tashkil qilgan chulim xalqining bor yoʻgʻi 44-tasigina chulim tilida gaplasharkan.

## Manbalar
Tofa tili

**Tofa tili** (tofa tilida atalishi *toʻfa dil*) — tofalarning tili, turkiy tillar qatoriga kiradi. Rossiyaning Irkutsk viloyatining janubiy-gʻarbida tarqalgan. Tofa tilida 378 ta kishi gaplashadi (2002-yilgi sanoq). Alifbosi Kirill alifbosiga asoslangan. Tofa tili yoʻq boʻlib ketish arafasida turibdi.

## Alifbosi

## Misollar

мен (men):men

сен (sen):sen

оң (oŋ):u

биъс (bìs):biz

сілер (siler):siz

оларың (olarıŋ):ular

бо(bo):bu

## Manbalar
Usmonli turk tili

**Usmonli turk tili** — Usmonli imperiyasida adabiyot va davlat tili boʻlgan. Turk tilining bir turi. Uning tarkibida arab va fors tilidan kirib kelgan soʻzlar k’op. Shu sababli usmonli turkchasi davlatning uncha bilimi yoʻq fuqorolariga uncha tushunarli boʻlmadi. Asta sekinlik bilan turk aloqa tiliga usmonli turkchaning taʼsiri katta boʻldi.

## Tarixi
Usmonli turk tilining tarixini 3 davrga boʻlishga boʻladi

* *Eski Osmanlı Türkçesi* (Qadimgi usmonli turkchasi): 16-asrgacha foydalangan. Turk tiliga juda yaqin. Ularni biriktirib ayrim vaqtda *Eski Anadolu Türkçesi* (Qadimgi Anatoliya turkchasi) deb ataydi.
* *Orta Osmanlı Türkçesi* (Oʻrta usmonli turkchasi) yoki *Klasik Osmanlıca* (Klassik usmonli turkchasi): 16-asrdan boshlab Tanzimat reformalarigacha foydalangan adabiyot va davlat tili. Usmonli turkchasi deganda koʻpincha shu davrning tili haqida boʻladi.
* *Yeni Osmanlı Türkçesi* (Yangi usmonli turkchasi): 1850 yillardan boshlab XX-asrgacha shakllandi.

## Til reformasi

Usmonli imperiyasi Birinchi jahon urushidan keyin magʻlub boʻlgandan keyin va Turk Respublikasi tashkil topgandan soʻng 1928-yili til reformasi yurgizilib, tildagi koʻplab arab va fors tilidan kirgan soʻzlar olib tashlandi va oʻrniga turkcha yangi soʻzlar qoʻshildi. Arab alifbosining oʻrnini lotin alifbosi egalladi. Bu reforma Mustafo Kamol Otaturk yuritgan Otaturk feformalarining bir boʻlagi edi. Bu oʻzgarishlarning asosiy maqsadi — adabiy turk tilining ogʻzaki tilga yaqinroq turini shakllantirib, Turkiyani Usmonli imperiyasining oʻrniga paydo boʻlgan milliy davlat qilish edi.

Quyida turk tilidagi almashtirilgan soʻzlarning tizimidan olingan uchta misol keltirilgan. Usmonli turkchadagi uchta fors soʻzining hozirgi turk tilida qanday soʻzlar bilan almashtirilgani koʻrsatilgan:

## Alifbosi
Usmonli turkchasi asosan Usmonli turk tilining alifbosi bilan (الفبا *elifbâ*) yozilar edi. Old alibosi fors alifbosining taʼsiriga uchragan arab alifbosining bir turi edi. Biroq usmonli turkchasining armen alifbosi bilan yozgan paytlari ham boʻlgan: masalan, Usmanli imperiyasida yozilgan ilk roman *Akabi* romanini 1851-yili Vartan Poshsho armen alifbosi bilan yozgan. Shunga oʻxshash, Abdulmajid sultonning davrida usmonlilarning tangasi ishlash bilan shugʻullangan armen millatidan chiqqan Duzogʻlilar sulolasi oʻz yozmalarini usmonli turkchada, biroq armen alifbosi bilan yozishgan. Boshqa alifbolar ham foydalanilgan, masalan yunon alifbosini, jo'hit alifbosining Rashi xatini musulmon emas guruhlar foydalangan, sababi arab alifbosi islom dini bilan bogʻliq boʻlgan. Aksincha sharoitlar ham boʻlgan. Masalan, yunoncha gapiradigan musulmonlar usmonli turk alifbosi foydalanib, yunon tilida yozadigan edi.

## Sonlar

## Manbalar

* Forum orientalia: Osmanskie teksti, ix transkripsiya i perevodi
Allschwil

**Allschwil** Shveysariyaning Basel-Landschaft kantonida joylashgan shahardir. Bu shahar Arlesheim okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 7.39&nbsp;km2. 18&nbsp;930 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

## Geografiyasi
### Hududi
Allschwilning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
Qaraim tili

**Qaraim tili** — turkiy tillarning qipchoq guruhiga mansub til. Litvaning Vilnyus shahri atrofida, asosan, Trakay va Panevejis shahrilarida, Ukraina jan.idagi Lutsk va Galich shahrilari atrofida, Qrimda, qisman Polsha, Rossiya Federatsiyasi va boshqalar hududlarda tarqalgan.

Qaraim tili adabiy til sifatida shakllanmagan, hozirgi ogʻzaki soʻzlashuv tili esa qaraimlarning asosiy yashash joylariga mos tarzda nomlangan uch lahjaga: trakay (shim.), galich (jan.) va qrim lahjalariga ega. Ular oʻzaro fonetik va leksik jihatdan farqlanadi: trakay va qrim lahjalarida 8 ta, galich lahjasida esa 6 ta unli fonema bor; qrim va trakay lahjalarida soʻz boshida va oxirida "ch" qoʻllansa, galich lahjasida ayni oʻrinlarda "s" ishlatiladi (chach — sats "soch"); qrim va trakay lahjalarida soʻz oxiridagi "sh" galich lahjasida "s" talaffuz etiladi (bash — bas "bosh"). Qrim lahjasi qrimtatar tiliga yaqin boʻlsa, trakay va galich lahjalari sintaksisiga slavyan tillari kuchli taʼsir koʻrsatgan. Leksikasida koʻplab turkiy soʻzlar bilan bir qatorda rus, polyak, ukrain, belorus, litva, grek va italyan tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham uchraydi. Qaraimlar qadimiy yahudiy, lotin va rus alifbolaridan foydalanganlar. Litvadagi qaraimlar oʻz ogʻzaki ona tillari bilan bir qatorda, litva va rus adabiy tillaridan ham foydalanadilar.

## Adabiyot
* Musayev K.M., Grammatika karaimskogo yaznka, M., 1964; Baskakov N.A., Vvedeniye vizucheniye tyurskix yazmkov, 2izd., M„ 1969.

**Qaraim tili** (qirim dialekti — *kʼaray tili*, trakay dialekti — *karaj tili*  — qaraim xalqining tili. Qaraim tili turkiy tillar ichidagi qipchoq guruhiga kiradi. Qaraim tilida Ukraina hududida bor yoʻgʻi 72 kishi gaplashadi..

## Alifbosi

1920-30-yillardagi qaraim lotin alifbosi

Hozirgi kunda Litvalik qaraimlar lotin alifbosini, Qirimliklari esa kirill alifbosini foydalanishadi.

*Qirimlik qaraimlarning kirill alifbosi *

## Manbalar
Qashqay tili

**Qashqay tili** — Eronning Fors hududida istiqomat qiluvchi qashqay xalqi gaplashuvchi turkiy tili. Qashqay xalqining soni 1,5 million kishini tashkil qiladi. Qashqay tili ozarbayjon tiliga juda yaqin, ayrim mutaxasislar shu tilning dialekti deb hisoblaydi.

Eronning Ozarboyjon hududidagi ozarboyjon tilidagiday, qashqay tili Arab alifbosini foydalanadi.

## Manbalar
Spiringen

**Spiringen** Shveysariyaning Uri kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 64.76&nbsp;km2. 934 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiya
Spiringen maydoni bor, -Missing zarur parametr 1=oy!, 2006-yil holatiga koʻra, 64,7 km2 (25,0 mi²). Bu hudud ikki qismga bo'lingan, bir oz kichikroq qismi Shächen vodiysidagi Spiringen qishlog'i atrofida, g'arbga qarab Reuss va Lucerne ko'li tomon oqadi. Bu qism shimol va gʻarbdan Burglen va Schattdorf munitsipalitetlari, sharq va janubdan Untersxen munitsipaliteti bilan oʻralgan. Taxminan 8 kilometr (5,0 milya) uzoqlikda, Untersxächenning sharqiy tomonida va Klauzen dovoni, munitsipalitetning ikkinchi va katta qismidir. Bu Urner Boden o'tloqlarini o'z ichiga oladi va sharqqa Linth va Tsyurix ko'liga oqib tushadi. G'arbiy tomondan Untersxendan tashqari, bu qism shimolda Shvits kantonidagi Muotathal munitsipaliteti, janubi va sharqida Glarus kantonidagi Glarus Süd munitsipaliteti bilan o'ralgan.

Munitsipalitetning umumiy maydonining 37,5% qishloq xo'jaligi maqsadlarida foydalaniladi, 17,6% o'rmonlardir. Qolgan yerlarning 1,4%i aholi punktlari (binolar yoki yoʻllar), qolganlari (43,5%) esa unumsiz (daryolar, muzliklar yoki togʻlar) hisoblanadi. 1997-yilda oʻtkazilgan er tadqiqot holatiga koʻra, umumiy yer maydonining 11,7%i kuchli oʻrmonlar, 3,2%i esa mayda daraxtlar va butalar bilan qoplangan. Qishloq xoʻjaligi erlarining 0,0%i dehqonchilik yoki yaylovlarga, 8,5%i bogʻ yoki tokzorlarga, 29,0%i togʻ yaylovlariga ishlatiladi. Aholi punktlarining 0,5 foizini binolar, 0,7 foizini transport infratuzilmasi tashkil etadi. Hosil boʻlmagan yerlarning 0,1% ni hosilsiz turgʻun suvlar (hovuz yoki koʻllar), 0,9%i unumsiz oqar suvlar (daryolar), 32,6%i oʻsimliklar uchun juda toshloq, 10,0%i boshqa hosilsiz yerlardir.

## Demografiya
Spiringenda aholi soni - 2007-yil holatiga koʻra, aholining 0,9% chet el fuqarolaridan iborat edi. So'nggi 10 yil ichida aholi soni -11,6% ga kamaydi. Aholining aksariyati 2000-yil holatiga koʻra) nemis tilida (99,8%) gapiradi, italyan tilida ikkinchi (0,2%).

2007 yilgi federal saylovda FDP partiyasi 91,3% ovoz olgan.

Spiringenda aholining taxminan 37% (25-64 yosh) majburiy bo'lmagan to'liq o'rta ta'lim yoki qo'shimcha oliy ma'lumotni (universitet yoki Fachhochschule) tugatgan.

Spiringenda ishsizlik darajasi 0,34% ni tashkil qiladi. 2005-yil holatiga koʻra, iqtisodiyotning birlamchi tarmogʻida 194 kishi ish bilan taʼminlangan va bu sohada 88 ga yaqin tadbirkorlik subyekti band boʻlgan. Ikkilamchi tarmoqda 38 kishi band bo‘lib, mazkur tarmoqda 8 ta tadbirkorlik subyekti faoliyat yuritmoqda. Uchinchi tarmoqda 78 kishi band bo‘lsa, mazkur tarmoqda 19 tadbirkorlik subyekti faoliyat yuritmoqda.

Tarixiy aholi quyidagi jadvalda keltirilgan:

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
ISO 639-1

**ISO 639-1: „Tillarning nomlarini belgilaydigan kodlar, 1-boʻlim, Alfa-2 kodlari“** — tillarni belgilash uchun foydalanadigan kodlar. Birinchi boʻlimi kodlarning roʻyxatidan turadi. Umumiy kod soni — 136, butun jahon tillarining yozilishini taʼminlaydi.

Masalan:

* Oʻzbek tili uz (*Uzbek*)
* Ingliz tili en (*English*)
* Qozoq tili kk (*Kazakh*)
* Nemis tili de (*Deutsch*)
* Turkman tili tk (*Turkmen*)
* Yapon tili ja (*Japanese*, ekzonimi *Nihongo*)
* Rumin tili ro (*Romanian*)
* Rus tili ru (*Russian*)
* Ispan tili es (*Español*)

## Shunigdek qarang
* ISO 639

## Manbalar
* ISO 639-1/RA
* ISO 639-2 Registration Authority FAQ
Motionless in White

**Motionless in White** (; inglizchadan tarj.: „oq [kiyim]da harakatsiz“) Pennsylvania shtatining Scranton shahrida 2005-yili tuzilgan amerikalik metal guruhdir. Guruh ijodiga gotika ham taʼsir qilgan.

## Diskografiyasi
;Studiyaviy albomlari
**[[Creatures (Motionless in White album)|Creatures]]* (2010, Fearless)
**[[Infamous (Motionless in White album)|Infamous]]* (2012, Fearless) 
**[[Reincarnate]]* (2014, Fearless)
**[[Graveyard Shift]]* (2017, Roadrunner)
**[[Disguise]]* (2019, Roadrunner)
;EPlar
**[[The Whorror]]* (2007, Masquerade)
**[[When Love Met Destruction]]* (2009, Tragic Hero)

## Havolalar
*Rasmiy sayti
*Motionless in White Facebook sahifasi
Qarluq-xorazmiy tillari

**Qarluq-xorazmiy tillari** *(xususan qarluq)* — turkiy tillar oilasi guruhi.

Qarluq-xorazmiy tillarida turkiy bobotildagi -d- -j- sifatida, shuningdek tarixiy unlilarning old qatorida -ģ- sifatida ifodalanadi. Turkiy bobotildagi -d- ning -d- sifatida aks ettirilishi qarluq-uygʻurlar bilan aloqalari natijasi hisoblanadi. Qarluq tillarini qarluq-xorazmiy va qarluq-uygʻurga bo'lish N. A. Baskakov tomonidan tavsiya qilingan. Boshqa talqin boʻyicha qarluq-uygʻur va qarluq-xorazmiy tillari chegaralanmaydi yoki qarluq-uygʻur tillari qarluqdan tashqariga chiqariladi (toʻliq yoki qisman) va *uygʻur-oʻgʻuz* yoki *uygʻur-tuqyuy tillari* sifatida uchraydi.

A. N. Samoylovich turkumlashida qarluq-xorazmiy tillari shimoliy oltoy tillari bilan chigʻatoy nomi ostida birlashtiriladi.

## Tarkibi
* xorazm-turkiy † va chig'atoy †
** (?) qoraxoniy va qoraxoniydan keyingi † — -d/z- tilidan -j- tiliga almashtirilganidan keyin
** turkiy †

### Zamonaviylari
* oʻzbek
* uygʻur (yangi uygʻur)
** ayniy
** ili-turkiy
** lobnor
** xotan
** xoton (†)
* qisman janubiy qirgʻiz shevalari

## Yana qarang
* Til guruhlari boʻyicha turkiy bobotildagi -d- refleksatsiyasi

## Adabiyotlar
* N. A. Baskakov. Введение в изучение тюркских языков. М., 1962. (qayta nashr., М., 2006)
* A. N. Samoylovich. Тюркское языкознание. Филология. Руника. М., 2005
* E. R. Tenishev (tah.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. М., 2002.
Toʻrtkoʻl-soribiy shevasi

**Toʻrtkoʻl shevasi** *(toʻrtkoʻl shevasi)* turkiy tillari sharqiy oʻgʻuz ostguruhining oʻgʻuz (janubi-gʻarbiy) guruhiga kiradi. Oʻzbek tili oʻgʻuz lahjasining shevasi hisoblanadi.

## Maʼlumot
Toʻrtkoʻl-soribiy shevasida boshqa Xorazm shevalariga oʻxshab choʻziq va qisqa unlilarni qarama-qarshi qoʻyish va choʻziqlardan keyin undoshlarni jarangdor talaffuz etish belgilari saqlangan. Bir paytning oʻzida Xorazm va Toʻrtkoʻl shevalarining boshqa oʻgʻuz shevalaridan farqli jihatlari quyidagilar:
* quyidagi soʻzlarda **d** oʻrniga **t** ishlatiladi: **D''o'rt o'rniga, - **t**o'rt;
* quyidagi soʻzlarda **l** tushirib qoldiriladi: ga**l''' oʻrniga - ga;

O'zbek tilining Xorazm shevasi va Toʻrtkoʻl shevalari oʻrtasidagi soʻzlarda ham farq boʻlib ular quyidagi soʻzlar: Xorazm - Toʻrtkoʻl. Apka - Oyopa, al - qoʻl, bono gal - byona gal, botirman - boryatirman, borjakman - borojakman va hokazo.

Toʻrtkoʻl-soribiy shevasini xorazmchaning adabiylashgan varianti deb atashadi.

## Yana qarang
* Oʻzbek tilining oʻgʻuz lahjasi

## Manbalar
ʻ (belgi)

ʻ

**ʻ** — lotin alifbosida yoziladigan tillarda ishlatiladigan belgi. Bu belgi koʻp tillarda, jumladan polineziya tillarida fonetik ayirishni ifodalaydi. Oʻzbek tilida „oʻ“  va „gʻ“ harflarini yozishda ishlatiladi. Polineziya tillarida mazkur belgi „okina“ deb ataladi.

## Oʻzbek lotin yozuvida ishlatilishi
Oʻzbek tilida „oʻ“ (kirill yozuvida „ў“) va „gʻ“ (kirill yozuvida „ғ“) harflarini yozishda yoki yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul () (**ʻ**) (U+02BB), yoki chap yakka tirnoq () (**‘**) (U+2018) qoʻllanadi. Qaysi belgi ishlatilishi kerakligi rasman belgilanmagan. Shunday boʻlsa-da, Unicode Consortium saytida oʻzbekcha „oʻ“ va „gʻ” harflarini yozish uchun yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul ishlatilishi kerak, deyilgan. Undan tashqari U+2018 va U+2019 belgilarini ichki qoʻshtirnoq sifatida foydalanish zarurdir. Baʼzi dasturiy taʼminotlarda ushbu belgi qoʻshtirnoq sifatida ishlatilishi sababli soʻzlarni ajratishi mumkin, shuning uchun toʻgʻri belgi sifatida U+02BB dan foydalanish toʻgʻriroqdir.

Oʻzbekcha Vikipediya va boshqa baʼzi bir saytlarda aynan shu belgi ishlatiladi. Aksar davlat saytlari boʻlsa chap yakka tirnoqni ishlatishadi. Asosiysi, ishlatilgan belgi chiziqdan yuqorida yozilgan, teshigi boʻyalgan 6 raqamiga oʻxshashi kerak (6). Koʻp shriftlarda bu 180 gradusga aylantirilgan vergulga oʻxshaydi. 

Oʻzbek tilida yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul/chap yakka tirnoq tutuq belgisi oʻrnida ishlatilmasligi kerak: tutuq belgisi kirill yozuvidagi ayirish belgisi („ъ“) oʻrnida qoʻllanadi.

### Muammolar
Oʻzbek lotin yozuvida ʻ belgisini ishlatish koʻp qiyinchiliklar tugʻdiradi. Birinchidan, yuqorida aytib oʻtilganidek, yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul yoki chap yakka tirnoq ishlatish kerakligi haqida rasmiy qoida yoʻq. Ikkinchidan, kompyuterlarda yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul uchun alohida klavisha yoʻq. Yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul bilan yana bir muammo hozirda baʼzi mobil moslamalar mazkur belgini koʻrsatib bera olmaydi. Chap yakka tirnoqni boʻlsa deyarli barcha mobil moslama koʻrsata oladi.

### Misollar
Misol soʻzlar: *gʻalati*, *oʻzbek*; ammo *maʼno*, *aʼlo*.

## Yana qarang
* Tutuq belgisi
* 

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi
Qarluq-uygʻur tillari

**Qarluq-uygʻur tillari** — turkiy tillar oilasi ostguruhi.

Qarluq-uygʻur tillarida turkiy bobotildagi -d- -d- (-δ-), -z- sifatida tasvirlanadi. -j- reflekslari qarluq-xorazmiylar bilan aloqalari natijasi hisoblanadi. Qarluq-uygʻur va qarluq-xorazmiyga ajratish N. A. Baskakov tomonidan tavsiya etilgan, lekin amalda har doim ham rioya qilinmaydi: qarluq-uygʻur va qarluq-xorazmiy tillari chegaralanmaydi yoki qarluq-uygʻur tillari qarluq tillaridan tashqariga chiqariladi (toʻliq yoki qisman) va *uygʻur-oʻgʻuz* yoki *uygʻur-tuqyuy tillari* sifatida uchraydi.

## Tarkibi
* qadimgi uygʻur †
* qoraxoniy va qoraxoniydan keyingi — -d/z- tilining -j- tiliga almashtirilmasidan oldin

### Zamonaviylari
* xalaj (argʻu)
* (?) sariq-yugʻur — agar u xakas tillaridan boʻlmasa (siktivkar izlanuvchisi Vadim Ponaryadov talqini)

## Yana qarang
* Til guruhlari boʻyicha turkiy bobotildagi  -d- ning refleksatsiyasi

## Adabiyotlar
* N. A. Baskakov. Введение в изучение тюркских языков. М., 1962. (qayta nashr, М., 2006)
* E. R. Tenishev (nashr.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. М., 2002.
Trogen (Appenzell Ausserrhoden)

**Trogen - ** Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommuna. Maydoni – 10.01&nbsp;km2. 1790 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
### Hududi
Trogenning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
IC 3

**IC 3** Baliq yulduz turkumidagi E-S0 (elliptik spiral galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
* IC 3 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* IC 3 SIMBAD omborida 
* IC 3 Vizier omborida 
* IC 3 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Bring Me the Horizon

**Bring Me the Horizon** (; inglizchadan tarjimasi: „Menga ufqni keltiring“) 2004-yili Yorkshire viloyatining Sheffield shahrida tuzilgan britan death metal guruhidir. Guruh tarkibiga vokal ijrochisi Oliver Sykes, bosh gitarachi Lee Malia, ritm gitarachi Jona Weinhofen, baschi Matt Kean va dovulchi Matt Nicholls kiradi. Musiqasi uslubi grindcore, death metal va emo aralash. Guruh nomi *[[Karib dengizi qaroqchilari]]* filmidan olingan, unda kapitan Jack Sparrow „Endi menga anavi ufqni keltiring,“ deydi.

## Diskografiyasi
**[[Count Your Blessings (Bring Me the Horizon albomi)|Count Your Blessings]]* (2006)
**[[Suicide Season]]* (2008)
**[[There Is a Hell, Believe Me I've Seen It. There Is a Heaven, Let's Keep It a Secret.]]* (2010)
**[[Sempiternal]]* (2013)
**[[That's the Spirit]]* (2015)
**[[Amo (albom)|Amo]]* (2019)
**Post Human: Nex Gen* (2024)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
VCC 1910

**VCC 1910** (**IC 809**) Sunbula yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 809 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 809 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 809 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* IC 809 SIMBAD omborida 
* IC 809 Vizier omborida 
* IC 809 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Bulgʻor tili

**Bulgʻor tili** — qadimgi bulgʻor qabilalarining tili. Bulgʻorlar avval Xun qabilalari ittifoqiga kirgan, slavyan, fin-ugor davlatlari bilan aloqada boʻlgan. 9 — 11 asrlardan saqlangan daraklardagi (14 — 15 asrlar) yozuvlarga, tarixiy ismlar tuzulishiga qaraganda, bulgʻor tili hozirgi chuvash tiliga yaqin boʻlgan. Bu ikkalasi turkiy tilining bulgʻor guruhiga mansub. Bulgʻor guruhidagi tillarning oʻzga turkiy tilidan oʻzgachaligi — „z“ oʻrniga „r“, „sh“, „s“ oʻrniga „l“ harfining foydalanishidir. Bulgʻor tili hozirgi boshqir, tatar tillarining shakllanishiga sabab boʻldi. Koʻchmanchilar bulgʻorlarni 7 — 9 asrlarda hozirgi Rossiyaning janubiga tomon quvganida, ularning bir boʻlagi vengr va slavyanlarning tarkibiga kirgan, shuning natijasida ularning tiliga bulgʻor sozʼlari koʻplab kirgan.

## Bulgʻorcha, tatarcha va chuvashcha soʻzlar jadvali

## Manbalar

## Havolalar
* Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians, by Peter Dobrev
Oltoy tillari

**Oltoy tillari** — turkiy tillar, moʻgʻul tillari va tungus-manjur tillarini ularning kelib chiqishi bir degan taxmin asosida birlashtiradigan tillar makrooilasini bildiruvchi shartli termin. Ayrim olimlar ushbu makrooilaga koreys va yapon tillarini ham kiritganlar. "Oltoy" atamasi ushbu tillarning ehtimoldagi qadimiy vataniga ishoradir.

G. Ramsted, N. N. Poppe, Ye. D. Polivanov, V. L. Kotvich, M. Ryasyanen kabi turkiyshunoslarning asarlarida turli davrlarda turlicha nuqtai nazardan isbotlashga harakat qilingan oltoy nazariyasining kelib chiqishiga quyidagi omillar sabab boʻlgan: sanab oʻtilgan til oilalaridagi anchagina umumiy leksika; soʻzning tovush tarkibidagi, fonetik va morfologik qurilishidagi oʻxshashliklar (singarmonizm va agglyutinatsiya); soʻz yasalishi va sintaksis sohasidagi kategoriyalarning struktura va mazmun jihatdan bir xilligi yoki oʻxshashligi va boshqa Shuningdek, deyarli barcha Oltoy tillarida maxsus soʻroq yuklamalari mavjud, old qoʻshimcha (prefiks)lar qoʻllanmaydi, egalik kategoriyasi taraqqiy etgan, ravishdosh va sifatdoshlarning qoʻllanish doirasi keng va hokazo.

Biroq 20-asr 50-yillarida toʻplangan materiallarni yoppasiga oʻrganishdan shu narsa maʼlum boʻldiki, sonlar, tana aʼzolari, yil fayellari va sutka boʻlaklari, osmon jismlari, ob-havo hodisalari nomlari kabi asosiy lugʻaviy guruhlar sohasidagi oʻxshashliklar foizi juda past ekan. Bu holat oltoy bobotilining mavjud boʻlganligini shub-ha ostida qoldiradi.

Oltoy tillarining qarindoshligi haqidagi faraziyani, bir tomondan, materiallar yetarli boʻlmaganligidan, isbotlangan deb hisoblab boʻlmaydi; ikkinchi tomondan, tavsiya etilgan koʻplab chogʻishtirishlarning ishonarliligi tufayli, asossiz, puch deb ham boʻlmaydi. Bu masalani chuqur oʻrganish va uzil-kesil hal qilish oltoyshunoslikning dolzarb vazifalaridandir.

**Oltoy tillari** — Osiyo va Sharqiy Evropada, Balkandan Magadan viloyatigacha va Taymardan Eron va Ryukyu orollarigacha tarqagan, 60 ga yaqin tillardan iborat.

Oltoy tillarida gaplashuvchi xalq soni taxminan 380 million kishi (2004 yilgi sanoq boʻyicha). Tashkil qiluvchi til butoqlari genetik yaqinligi isbotlanmagan: ayrim olimlarning fikricha, ular qadimgi davrdagi tillarning tarang aloqalaridan olingan.

Keng tarqalgan taxmin boʻyicha, oltoy tiliga turkiy tillari, mo'g'ul tillari, Tungus-manchjur tillari, maksimal darajada koreys tili yapon-ryukyu tillari kiradi.

Glottoxronologiya maʼlumotlari boʻyicha, qadimgi oltoy tilining boʻlinishi miloddan avvalgi 5000-yil avval tarqagan.

## Manbalar
Qoramurt shevasi

**Qoramurt shevasi** — turkiy tillarning oʻgʻuz guruhiga mansub, oʻzbek tilining dialekti hisoblanadi. Asosan bu til Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi Sayram tumani tarkibidagi Qoramurt qishlogʻida istiqomat qiluvchi xalqning aloqa tili.

## Misollar
: Nima boʻldi.
: Ma boʻdi.

: Nima qilayapsan?
: Ma qilayassan?

: Kega boramiz? 'Qayoqqa boramiz?'

: Nonni akka.
: Nonni olib kel.

Bu yoqqa kel = Baqa ka

## Manbalar
Xun tili

**Xun tili** — 5 asrlardagi xunlarning tili. Xun tili turkiy tillarning bulgʻor guruhiga kiradi. Xun tili hozirgi chuvash tili bilan yaqin.

**Xun tili** 

## Manbalar

## Havolalar
* The World of the Huns by Otto Maenchen-Helfen — Language chapter
* The History Files Europe: The Origins of the Huns, based on conversations with Kemal Cemal, Turkey, 2002 (address correction to Notes, above)
Baraba tili

**Baraba tili** va Baraba tatar tili — Rossiyaning Novosibirsk va Omsk viloyatlarida taxminan 8000 kishi gaplashadi. Siber tiliga juda yaqin. Shu sababdan ayrim tilshunoslar bu tilni tatar tilining bir dialekti deb ham aytadilar. Bu tilning hali hanuzgacha alifbosi yoʻq.

## Manbalar
Haro 30

**Haro 30** (**IC 3600**, **Mrk 650**) Veronika Sochlari yulduz turkumidagi S0 (spiral galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 3600 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 3600 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 3600 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
* IC 3600 SIMBAD omborida 
* IC 3600 Vizier omborida 
* IC 3600 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
IC 3607

**IC 3607** Sunbula yulduz turkumidagi E? (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 3607 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 3607 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 3607 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
* IC 3607 SIMBAD omborida 
* IC 3607 Vizier omborida 
* IC 3607 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Abay (tuman)

**Abay tumani** — Qarag'andi viloyati 1997-yili Michurin tumaniga (1973-yili tashkil topgan) Abay shahrini qoʻshib Abay tumani tashkil topdi .

Tuman hududi 6,5 ming km² ga teng.
Tuman markazi — Abay shahri.
Tuman aholisining soni 2010-yilgi 1-yanvardagi maʼlumot boʻyicha 54 725 kishini tashkil qildi. Tumanda oʻrtacha zichlik 1&nbsp;km-ga 0,8 kishidan toʻgʻri keladi.

## Aholisi
Tuman aholisining soni 2010-yilgi 1-yanvardagi maʼlumot boʻyicha 54 725 kishini tashkil qildi. Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi, tumanning milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin.

Milliy tarkib (2010-yil 1-yanvar):
* ruslar — 25 032 kishi (45,74 %)
* qozoqlar — 16 403 kishi (29,97 %)
* ukrainlar — 4 046 kishi (7,39 %)
* tatarlar — 2 727 kishi (4,98 %)
* olmonlar — 1 851 kishi (3,38 %)
* beloruslar — 1 371 kishi (2,51 %)
* chechenlar — 1084 kishi (1,99 %)
* ozarbayjonlar — 326 kishi (0,60 %)
* koreyslar — 286 kishi (0,52 %)
* chuvashlar — 174 kishi (0,32 %)
* litvanlar — 172 kishi (0,31 %)
* moldavanlar — 159 kishi (0,29 %)
* oʻzbeklar — 139 kishi (0,25 %)
* mordvalar — 128 kishi (0,23 %)
* boshqalar — 827 kishi (1,51 %)
* Umumiy — 54 725 kishi (100,00 %)

## Manbalar
Mangʻistau (tuman)

**Mangʻistau tumani** — Mangʻistau viloyatining‎ markaziy qismida joylashgan maʼmuriy birlik. 1928-yili tashkil topgan. Tumanning maʼmuriy markazi — Shetpe qishlogʻi. Viloyat markazi sanalmish Aqtaudan Shetpegacha masofa − 159&nbsp;km., tuman maydoni 47,9 ming km2. Tuman aholisi 34,129 kishi (2013).

## Aholisi
Tuman aholisi 2010-yilgi maʼlumot boʻyicha 31,782 kishini tashkil qilsa, 2013-yilda esa 34,129 kishini tashkil qildi. Aholisi 1&nbsp;km2 oʻrtacha hisob bilan 0,7 kishidan toʻgʻri keladi (2013).

## Qishloq xoʻjaligi
Tumanda asosan qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Hududining 79,0 % yaylov. Tumanda asosan qoʻy, tuya va sigir asraydi.

## Ijtimoiy soha
Tumanda 12 oʻrta maktab 8 madaniyat uyi va klub, tuman davlat muzeyi, markaziy kutubxona, tuman kasalxonasi va shifoxonasi, 2 qishloq kasalxonasi, 4 qishloq oilaviy shifoxona, sanepidst. faaoliyat yurutmoqda. 1941-yildan buyon „Jana omir“ roʻznomasi chiqadi. Tuman orqali Aqtov — Maqat temir yoʻli, Aqtov — Atirau — Jetibay — Shetpe avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Manbalar
Shetpe

**Shetpe** — Mangʻistau viloyati, Mangʻistau tumanidagi qishloq, tuman markazi, temir yoʻl stansiyasi. Viloyat markazi — Aqtau shahridan shimoli-sharqqagacha 96&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 11 825 kishi (2011). Shetpe orqali Aqtau — Beyneu temir yoʻli va Aqtau — O'tes avtomobil yoʻli oʻtadi.

## Tarix
Poydevori 1929-30 yili „Ushqin“ jamoatchiligining markazi hisobi bilan qurilgan. 1933-yili uning asosida tashkil topgan Janajol jamoatining, 1965-yili Mangʻistov tumanining markaziga aylandi. 1967-yil kent, 2000-yili esa qaytadan qishloq boʻldi. Shaharda 2 ta kollej bor.
Shaharda 2008-yili Kaspiy tsement zavodi ishga qoʻshildi.

## Manbalar
Xuroson-turkiy tili

**BegimXuroson-turkiy tili** (*turkiy xurosoní*) — shimoli-sharqiy Eronning Xuroson viloyatidagi turkiyzabon xalqning tili.

Xuroson-turkiy tili oʻzbek tilining xorazm (oʻgʻuz) shevasi va turkman tiliga yaqin boʻlgan holda turkiy tillar oʻgʻuz guruhining sharqiy tarmogʻiga mansub tildir. Tilshunoslar xuroson-turkiy tilini ozarbayjon va turkman tillarining, uning ham, buning ham shevasi boʻlmagan  oraliq nutq deb hisoblaydilar..

Eronda xuroson-turkiy tilida Bojnurd, Sebzavor, Guchan va Mashhad shaharlari atrofida yashovchi taxminan 400 ming kishi soʻzlashadi.

Bu tilda 9 unli va 24 undosh fonema mavjud. Soʻz shakllanishiga unli tovushlar uygʻunligi (singarmonizm) xosdir. 7 ta kelishik mavjud (birgalik kelishigiga kiritilgan *-nan*/*-næn* shakli boshqa oʻgʻuz tillaridagi «ot. + koʻmakchi *ile*/*ilæ*» formulasiga mos keladi). Feʼllar shaxslar, sonlar, vaqtlar, nisbatlar va turlar boʻyicha oʻzgaradi.

## Yana qarang
* Bojnurdi tili
* Xorazm shevasi

## Manbalar

## Havolalar
Oʻzbek tilining qarluq-chigil shevasi

**Qarluq oʻzbek tili** (*Oʻzbek tili*, *Ўзбек тили*, arab. ئۇزبېك تیلى yoki *Oʻzbekcha*, *Ўзбекча*) — qarluq-xorazmiy guruhining turkiy tili. Anʻanaviy ravishda oʻzbek tilining qarluq lahjasi deb taʼriflanadi.

## Maʼlumot

Oʻzbek tili sezilarli darajada lahjaviy tarmoqlanganligi bilan ajralib turadi. Fargʻona vodiysi shevalari adabiy til asosiga kirgan.

Zamonaviy oʻzbek tilida unlilar ohangdoshligi buzilgan yoki kam ifodalangan, [o] va [ö] - [o]da, [u] va [ü] — [u]da, [ı] va [i] esa — [i]da (oʻrta qatordagi unli) mos kelishi yuz bergan. "O"lash xususiyatiga ham ega ([a] > [o]). Shu vaqtning oʻzida oxirgi k, q, g, gʻlar saqlanadi, tarixiy old unlilar oʻrtasidagi holatida esa -j- tovushi -ģ- ga oʻtadi.

Oʻzbek tilida qoʻshni qipchoq tillariga nisbatan fors va arab tillaridan oʻzlashtirishlar soni koʻp.

## Yana qarang
* Oʻzbek tili
** Oʻzbek-noʻgʻoy tili
** Xorazm shevasi
Munayli (tuman)

**Munayli tumani** — Mangʻistau viloyatidagi maʼmuriy birlik.  Maydoni — 492,189 ga (umumiy viloyat (16564191,2 ga) hududining 3 %). Tuman markazi — Mangʻistau qishlogʻi, viloyat markazidan 20&nbsp;km uzqlikda joylashgan. Viloyat markazi va boshqa tumanlar bilan temir yoʻl va avtomabil yoʻllari bilan bogʻlanadi. Aholisi 2013-yildagi maʼlumot boʻyicha 116,288 kishi.

## Tarix
2007-yil 4-iyunda elboshi N.A.Nazarbaevning „Mangʻistau viloyatining maʼmuriy tarkibidagi oʻzgarish haqida“ № 338 Farmoniga binoan  Mangʻistau viloyatining tarkibida yangidan Munayli tumani tashkil topdi.

## Aholisi
Tumanda 2013-yil 1-iyuldagi statistika boʻyicha aholi soni – 116,2 ming kishini tashkil qildi, tuman aholisining 75 foizini oʻrolmonlar (boshqa davlatdan koʻchib kelgan etnik qozoqlar) tashkil qiladi. 2007-yil tumanda 46,173 oʻrolmon roʻyxatdan oʻtgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Акимат Мунайлинского района
Mangʻistau

**Mangʻistau **(avvalgi nomi Mangʻishlaq) — Munayli tumanining markazi. Viloyat markazi sanalmish Aqtau shahridan 20&nbsp;km uzoqlikda joylashgan qishloq. Aholisi 21,004 kishi (2012). Poydevori 1966-yili Aqtau — Beyneu temir yoʻlini barpo etish maqsadida qurilgan. 2005-yili qishloq maqomini oldi.

## Aholisi
Qishloqda 1999-yilgi statistika boʻyicha 12,433 kishini (6,072 nafari erkaklar va 6,361 nafari ayollar), 2009-yilgi statistikada esa qishloq aholisi 14,818 kishini (7,440 nafari erkaklar va 7,378 nafari ayollar) tashkil qildi.

## Manbalar
Hitlerga Qarshi Ittifoq

**[[Adolf Hitler|Hitlerga]] Qarshi Ittifoq** - Ikkinchi jahon urushida fashist Olmoniya bilan uning ittifoqdoshlariga qarshi kurashgan davlatlar va xalqlarning harbiy-siyosiy ittifoqi. 1941-yili 24-sentabrda London shahrida 7 davlat vakillari konferensiya oʻtkazib, Atlantik xartiyaga imzo qoʻyishdi.
Qarorgoh

**Qarorgoh**, **rezidensiya** [lat.*residere* — oʻrnida qolish] — davlat, hukumat boshligʻining, jumladan yirik davlat hokimiyat xizmatidagi shaxslarning turar joyi, saroyi.

## Manbalar
Alburz

**Alburz** ( — *Alborz*) — Eronning shimoliy qismidagi togʻlar, Kaspiy dengizining janubiy qirgʻoqlariga tutash, Eron togʻligining shimoliy chekkasi. Uzunligi 900 km, eni 120 km gacha. Balandligi 2000–4000 m li bir nechta parallel tizmalardan iborat. Eng baland joyi 5604 m (Damovand soʻngan vulkani, Eronning eng baland nuqtasi). Asosan, ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Eronni Safidrud daryosining chuqur darasi kesib oʻtgan. Togʻ tepalari yassi, yon bagʻirlari tik. Shimoliy yon bagʻirlari zich keng bargli oʻrmonlar, togʻ dashti va yaylovlardan iborat, jan. nisbatan qurgʻoqchil yon bagʻri kserofit butalar bilan qoplangan. Milliy bogʻ va qoʻriqxonalar tashkil etilgan. Neft va gaz konlari ochilgan. Alburz — Eronning shimolidagi togʻ choʻqqisi, Kaspiy dengizining janubiy yoqasida. Uzunligi 900 km. eni 120 km. Balandligi 2000-3500 m boʻlgan bir necha choʻqqilardan tashkil topgan. Balandligi 5604 m (Damovand choʻqqisi — Eronning eng baland joyi). Asosan ohaktosh bilan qumtoshdan, Damovand — andezitli lavadan iborat. Safidrud daryosi chuqur togʻ darasi qilib kesib oʻtadi. Neft va mislarning kon oʻrinlari bor. Gʻarbida qalin yalpoq yapiroqli oʻrmon daraxtlari, janubida kserofitli butalar oʻsadi. Markaziy Alburz milliy parki va birnecha qoʻriqxonalar barpo etilgan.

## Manbalar
http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00093/16600.htm
Oʻzbek tilining qipchoq shevalari

**Oʻzbek-noʻgʻoy tili** * (oʻzbek tilining qipchoq shevalari)* — Oʻrta Osiyo mamlakatlarida, asosan Oʻzbekiston va Qozogʻistonda tarqalgan oʻzbek tilining qipchoq shevalari hisoblanadi. Noʻgʻoy-qipchoq ostguruhiga mansub.

## Maʼlumot

Oʻzbek-noʻgʻoy nutqi anʼanaviy ravishda oʻgʻuz va qarluq shevalariga qarshi qoʻyilgan holda oʻzbek tilining qipchoq shevalari sifatida taʼriflanadi. Oʻzbek-noʻgʻoy shevalari boshqa shevalardan farqli oʻlaroq sh > s, ch > sh ga oʻzgarishi bilan tavsiflanadi.

## Yana qarang
* Noʻgʻoy tillari
* Oʻzbek tili

## Izohlar
Demokratiya

**Demokratiya** ( — „xalq hokimiyati“) — barcha insonlar tenglik bilan kollektiv qarorga kelish imkoniga ega siyosiy tuzum. Demokratiyada fuqarolar erkinligi va tengligi qonunlarda mustahkamlangan, xalq hokimiyatchiligining vosita va shakllari amalda oʻrnatilgan va yuzaga chiqarilgan boʻladi. Demokratiya davlat bilan inson munosabatlarini belgilaydi.

Demokratiyaning asosiy talablari koʻpchilik hokimiyati, fuqarolar teng huquqliligi, ular huquq va erkinliklari himoyalanganligi, konstitutsiya va qonunlarning ustuvorligi, hokimiyatning boʻlinishi, davlat boshligʻi va vakolatli organlarning saylab qoʻyilishidir. Demokratiyaning *bevosita demokratiya* (asosiy qarorlar yigʻilishlarda bevosita barcha fuqarolar tomonidan yoki referendumlar yoʻli bilan qabul qilinadi) va *vakillik demokratiyasi* (qarorlar saylab qoʻyiladigan organlar tomonidan qabul qilinadi) shakllari bor.

Kishilik jamiyati paydo boʻlgandanoq, demokratiyaning kurtaklari bor edi va u hozir eng taraqqiy etgan mamlakatlarda ham oʻzining soʻnggi choʻqqisiga erishganicha yoʻq. Davlat bilan birga vujudga kelgan demokratiya insoniyat tarixi davomida turli milliy-madaniy shart-sharoitlarga moslasha borgan. Har bir davlatda, millatda oʻziga xos qadriyatlar, mentalitet, anʼanalar mavjuddir. Ular jamiyatdagi demokratik jarayonlarga katta taʼsir koʻrsatadi, binobarin demokratik muassasalarni shakllantirishda mazkur omillar, albatta, hisobga olinadi.

Demokratik davlatda inson manfaati, qadr-qimmati, hayoti har narsadan yuqori turadi. Bunday davlat oʻzini oʻzi boshqarish, koʻp partiyalilik, ommaviy axborot vositalarining erkin boʻlishi, fikrlar xilma-xilligiga sharoit yaratadi. Biroq demokratiya hamma narsada xohlagancha erkinlik emas, qonunga asoslangan erkinlikdir. Demokratiyaning ajralmas qismi intizom, qonunlarni hurmat qilish, boshqalarning haq-huquqini himoya qilishdir. Demokratiya tartibotlari huquqiy davlatda mukammal rivojlanib boradi.

## Yana qarang
* Demokratiya indeksi

## Manbalar

## Havolalar
{{Vikiiqtibos}
* Demokratiya asoslari , AQSh Tashqi Ishlar Ministrligi 
* Demokratiya nima? AQSh Maʼlumot Agentligi
Brasenose kolleji

**Brasenose kolleji** () — Oksford Universitetiga qarashli kollej. Avval *Brazen Nose College* deb nomlangan. Brasenose kollejining Qayiqchilar Klubi yer yuzidagi eng eski qayiqchilar klublaridandir.

## Havolalar
* Rasmiy sayt 
* Kollej boʻylab virtual tur
Qirgʻiz-rus slavyan universiteti

**Qirgʻiz-Rus slavyan universiteti** () — Bishkekda joylashgan universitet. Universitetga Rossiyaning birinchi prezidenti Boris Yeltsin nomi berilgan. Universitet Rossiya Federatsiyasi va Qirgʻiziston Respublikasi oʻrtasidagi shartnoma bilan ochilgan. Qirgʻiz-rus slavyan universiteti Rossiya universitetlari birlashmasining aʼzosidir.

## Havoalar
* Rasmiy sayt 
* Universitet kutubxonasining sayti
Fan olimpiadasi

**Fan olimpiadasi** — oʻrta, yuqori va professional bilim yurtlari oʻquvchilari orasida uyushtiriladigan bellashuv. Fan olimpiadalarida qatnashuvchilar maʼlum bir fan boʻyicha bilimlarini sinashadi.

## Havolalar
* „Lomonosov“ nomli maktab oʻquvchilari olimpiadasining rasmiy sayti
IC 3615

**IC 3615** Veronika Sochlari yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 3615 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
* IC 3615 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
* IC 3615 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
* IC 3615 SIMBAD omborida 
* IC 3615 Vizier omborida 
* IC 3615 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Deputat

**Deputat** ( — vakil) — 1) davlat vakillik organining saylab qoʻyilgan aʼzosi; Oʻzbekiston Respublikasida — xalqning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar kengashlaridagi vakolatli vakili. Ularning maqomi, vakolatlari, deputatlik faoliyatining kafolatlari „Oʻzbekiston Respublikasida deputatlarning maqomi toʻgʻrisida“ Oʻzbekiston Respublikasining qonunida (1995-yil 6-may) belgilab berilgan; 

2) jamoa (guruh) tomonidan biron-bir topshiriqni bajarish uchun vakil qilingan shaxs.

## Yana qarang
* Deputatning daxlsizligi
* Deputat soʻrovi
* Deputatlarning fraksiyalari, bloklari va guruhlari
* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputati

## Manbalar
Ozodlik radiosi

**Ozodlik radiosi**, **Ozodlik**, **Ozod Yevropa** () — bir qancha Sharqiy Yevropa mamlakatlari hamda sobiq Sovet Ittifoqi respublikalariga eshittirishlar olib boruvchi notijoriy, nodavlat xalqaro radiostansiya. Ozodlik radiosi Sharqiy Yevropa, Oʻrta Osiyo va Oʻrta Sharq mamlakatlari haqida yangilik va maʼlumot berib boradi. Ozodlik radiosi 28 tilda, shu jumladan, oʻzbek tilida ham translatsiya qiladi. Ozodlik radiosi Oʻzbekistonda toʻsilgan.

Ozodlik radiosiga Sovuq Urush paytida kommunizmga qarshi stansiya sifatida Germaniyaning Munhen shahrida asos solingan. 1949-yildan 1995-yilgacha stansiyaning asosiy binosi shu yerda boʻlgan. 1995-yil stansiyaning markazi Chexiya poytaxti Pragaga koʻchirilgan.

## Oʻzbek xizmati
Ozodlik radiosining oʻzbek xizmati 1992-yining 16-mart kuni Germaniyaning Munhen shahrida oʻz faoliyatini boshlagan. Hozirgi kunda Ozodlik radiosining oʻzbek xizmati derektori Alisher Siddiqdir.

Radio oʻzbek matbuotida yoritilmaydigan mavzularni keng yoritib keladi. 2021-yilning boshida Ozodlik radiosi surishtiruv oʻtkazib, prezident Shavkat Mirziyoyev uchun Ohangaron togʻlari bir necha million dollarga hashamatli saroy — Prezident „dachasi“ qurilganini fosh qildi. Surishtiruv YouTube tarmogʻida bir oydan oz vaqt ichida 1 million martadan koʻp koʻrildi. 2021-yilning may oyi holatiga koʻra, Radioning Istagram sahifasidga 1,3 million, YouTube kanaliga 0,89 million odam obuna boʻlgan.

## Yana qarang
* OzodWiki

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt 
* Oʻzbekcha xizmatning rasmiy sayti
Aholi punkti

**Aholi punkti** odamlar doimiy yashaydigan joy boʻlib, shahar yoki qishloq shaklida boʻlishi mumkin. Aholi punktlarida bir necha yuzdan to bir necha milliongacha aholi istiqomat qiladi. Biror davlat hududidagi eng katta aholi punktlaridan biri oʻsha davlat poytaxti mavqeʼiga ega boʻlishi mumkin.
Beyneu

**Beyneu** — Qishloq, Mangʻistau viloyati Beyneu tumanining markazi, temir yoʻl stansiyasi. Poydevori 1916-yili qurilgan. Aholisi 40,344 kishi (2012). Kelajakda Beyneu — Jezqazgʻan temir yoʻl qurulishi rejalashtirilgan, shu temir yoʻlning uzunligi 988&nbsp;km tashkil qiladi.

## Manbalar

## Ссылки
* Топографическая карта L-40-XXVI. Бейнеу
Qarluq tili

**Qarluq tili** — hozirgi kunda oʻlik boʻlgan qarluqlar tili. Turkiy tillarga mansub. Oʻrta Osiyo mintaqalarida tarqalgan til boʻlgan. VIII—XV asrlarda Qarluq xoqonligida (766—940) muloqot tili hisoblangan; keyinchalik chigʻatoy, qoraxoniy tillari asosiga, natijada zamonaviy oʻzbek, uygʻur, ili-turkiy va boshqa ayrim tillarning asosiga kirgan.

Qarluqlar oʻz davlatchiligiga ega edilar, qarluq tili esa, Gʻarbiy-turkiy xoqonlikda, keyinchalik Qoraxoniylar davlati va Chigʻatoy oʻlkasida rasmiy til sifatida xizmat qilgan.

Hozirgi toshkent shevasi (-votti ifodalarida: borvotti, kelvotti, ketvotti, urvotti) qarluq tiliga yaqin boʻlib, bu xususiyatni Tojikiston qarluqlari ham saqlab qolgan.

## Yana qarang
* Qarluq tillari
Alfonso XIII

**Alfonso XIII** (, 17-may 1886-yil, Madrid — 28-fevral 1941-yil, Rim) — Ispaniya qiroli (1886—1931), hozirgi qirol Xuan Karlos Ining bobosi hisoblanadi.

## Hukmdorlik
Dunyoning koʻpchilik hukmdorlaridan farqli oʻlaroq, Alfonso tugʻilishi bilan qirol boʻldi (U otasi Alfonso XIIning vafotidan soʻng tugʻilgan va u tezda qirol deb eʼlon qilingan), ammo umrining oxirigacha taxtda oʻtirmagan (1931-yilda revolyutsiya natijasida mamlakatdan quvgʻin qilingan).

## Manbalar
Copa de la Liga

**Futbol boʻyicha Ispaniya ligasi kubogi** () – Ispaniyada 1983-1986 yillarda Ispaniya qirollik futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan kelingan futbol turniridir. Avvaliga liga kubogini faqat Primera doirasida oʻtkazish rejalashtirilgandi, biroq keyin musobaqani boshqa ligalarda, Segunda, Segunda B, Terseralarda ham oʻtkazishga qaror qilindi.

## Tarix
Ispaniya ligasi kubogi tashabbuschisi Barselona jamoasi prezidenti Xosep Luis Nunyes hisoblanadi. Musobaqa qoʻshimcha daromad va teletomoshabinlarni koʻproq jalb etish maqsadida tashkillashtirilgan edi. Ammo 1986-yilda jamoalar vaqt yetmayotganligi va oʻyinlar koʻpligi uchun turnirni bekor qilishga kelishib olishdi. 

Toʻrt mavsum mobaynida jami uchta jamoa kubok gʻolibi boʻlishga erishdi: ikki marta Barselona (1982/1983 va 1985/1986) va bittadan Real Madrid (1985) va Real Valyadolid (1984).

## Format
Liga kubogi musobaqasi Olimpiyacha tizimda ikkita oʻyin oʻtkazildi: uyda va mehmonda. Final ham ikkita oʻyindan iborat boʻlgan. Gʻolib jamoa ikki oʻyin natijasiga koʻra aniqlangan. Ikkita oʻyinda ham gʻolib aniqlanmasa, qoʻshimcha vaqtlar berilgan, undan soʻng, penaltilar seriyasi oʻtkazilgan.

## Barcha finallar (ikki oʻyin)

## Manbalar

## Havolalar
* Spain – List of League Cup Finals; at RSSSF
Mankomunado chempionati (futbol)

Madridliklar futbol chempionati (shuningdek, Campeonato Centro va 1931-yildan Trofeos Mancomunados nomiga ham ega) — 1903-yilda tashkil etilgan boʻlib, Madrid futbol federatsiya tashabbusi bilan oʻtkazilgan, Madriddagi eng muhim musobaqa hisoblangan futbol musobaqasidir. 1913-yilda chempionatga oʻzgartirishlar kiritildi va boshqa mintaqa jamoalari ham qoʻshildi (masalan, Avila, Syudad-Real, Kuenka, Gvadalaxara, Segoviya va Toledo). 
1902-yildan 1940-yilgacha musobaqa oʻtkazilib kelindi va Franko diktaturasi davrida tugatildi.

## Gʻoliblar
   
* **[[Real Madrid| Madrid FC \ Real Madrid]]: 23**
** 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1909-10, 1912-13, 1915-16, 1916-17, 1917-18, 1919-20, 1921-22, 1922-23, 1923-24, 1925-26, 1926-27, 1928-29, 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36.

* **Atletiko Madrid : 4**
** 1920-21, 1924-25, 1927-28, 1939-40.

* **Real Sosedad Gimnastik : 3**
** 1910-11, 1911-12, 1913-14.

* **Espanyol Madrid : 2**
** 1903-04, 1908-09.

* **Rasing Madrid : 2**
** 1914-15, 1918-19.

* **Moderno : 1**
** 1902-03.

## Havolalar
* List of Champions at Rsssf
Mark Hoppus

**Mark Allan Hoppus** (15-mart, 1972) amerikalik musiqachi, produser va televoshlovchidir. U Blink-182 pop punk va +44 alternativ rok guruhlarining baschi va vokalchisidir. Ikkala guruhni tuzishda qatnashgan. Hoppus shuningdek Idiot Pilot, New Found Glory, The Matches va Motion City Soundtrack guruhlar uchun albomlar chiqarishda ishtirok etdi. 2010-yil 16-sentabridan Fuse TV kanalida *[[Hoppus on Music]]* haftalik shouni boshlab kelmoqda.

Kaliforniyaning Ridgecrest shahrida tavallud topgan Hoppus bolaligini u uchinchi sinfda oʻqiyotganida ajrashgan ota-onasining uylariga navbatma-navbat koʻchib oʻtkazdi. Skeytbord va punk rock musiqaga qiziqdi, oʻn besh yoshida ota unga bas gitara olib berdi. Singlisi Anne uni kursdoshi Tom DeLonge bilan tanishtirgunicha Hoppus turli guruhlarda gitara chalib yurdi. Hoppus va DeLonge keyin Blink-182 guruhiga asos solib, keng shuhratga erishishdi. Blink-182 2005-yili tarqalib, Hoppus Travis Barker bilan +44 guruhini tuzdi. 2009-yili Blink-182 qayta yigʻildi. Biroq Hoppus +44 loyihasini „tugadi“, deb hisoblamaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* Hoppus on Music
Tom DeLonge

**Thomas Matthew "Tom" DeLonge, Jr.** (; 13-dekabr, 1975) amerikalik rock musiqachidir. Blink-182 pop punk va Angels & Airwaves alternativ rok guruhlari gitarachisi va xonandasidir. Shuningdek Box Car Racer guruhida ham ijro etgan.

Kaliforniyaning Poway shahrida oʻsgan DeLonge punk rock musiqaga yoshligidan qiziqqan. Tom Poway maktabidan ichkilik ichgani uchun haydalib, Rancho Bernardo maktabiga oʻtgan. U yerda u Mark Hoppusning singlisi Anneni uchratadi. Anne Mark va Tomni bir-biriga tanishtiradi. Ularga Scott Raynor qoʻshilib, uchovlon xalqaro shuhratga erishgan Blink-182 guruhini tuzadilar. Scott oʻrnini keyinchalik Travis Barker egallaydi. 2005-yili guruh tarqalib, Tom Angels & Airwaves guruhiga oʻtadi. 2009-yili Blink-182 qayta tuzilishiga qaramay, Angels & Airwaves ijodini davom ettiradi.

DeLonge shuningdek musiqadan tashqari ishlar bilan ham shugʻullanadi; u Modlife nomli ijtimoiy tarmoq sayti hamda ikkita kiyim kompaniyasi yaratgan.

## Havolalar
* Angels & Airwaves 
* Tom DeLonge Twitterda
* Tom DeLonge Facebookda
AQSh prezidentlik saylovi (2012)

**2012-yilgi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] prezidentlik [[saylov]]i** 2012-yilning 6-noyabrida boʻlib oʻtdi. Bu har toʻrt yilda oʻtkaziladigan AQSh prezidenti va uning yordamchisini aniqlab beruvchi 57-saylov boʻldi. Saylov asosiy nomzodlari — Demokratlardan Barack Obama va Respublikachilardan Massachusetts gubernatori Mitt Romney.

Saylovda Barack Obama gʻalaba qozondi. U prezidentlikni ikkinchi muhlatda davom ettiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* AQSh prezidentlik saylovlari (2012) , *kun.uz*
Oʻgʻuz tili

**Oʻgʻuz tili** — turkiy tillar oilasining oʻgʻuz tillari guruhiga mansub oʻlik til; 10—11-asrlarda mavjud boʻlgan oʻgʻuz (oʻgʻuz, toʻqqiz oʻgʻuz, oʻn oʻgʻuz) qabilalarining ogʻzaki soʻzlashuv tili. Oʻgʻuz tili haqidagi dastlabki maʼlumotlar Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarida uchraydi. Jamoliddin ibn Muhannaning "Hilyat ulinson va xalibat ullison" ("Inson ziynati va til jozibasi", 13-asr oxiri) asarida ham Oʻgʻuz tili xususiyatlari boshqa turkiy tillarga qiyoslab izohlanadi. Bu davrdagi Oʻgʻuz tili oʻz fonetik, leksik va grammatik xususiyatlariga koʻra qipchoq tillariga ancha yaqin, chunki qadimda qipchoq va oʻgʻuz tillari bitta — qipchoqoʻgʻuz tilidan paydo boʻlgan.

10—11-asrlarda Oʻgʻuz tili keyinchalik 3 tar5"oqqa ajralib rivojlangan oʻgʻuzlar uchun asos til (bobo til) boʻlib qolgan: sharqiy (yoki asosiy) tarmoq oʻgʻuzlarida oxirgi davrlarda turkman va truxmen tillari; shim. tarmoq oʻgʻuzlarida ilk davrlarda qadimiy oʻz va bijanak tillari, keyingi davrda gagauz tili; jan. tarmoq oʻgʻuzlarida ilk davrlarda eski ozarbayjon, eski usmonli turk tillari, keyinchalik ozarbayjon, turk tillari, qrimtatar tilining jan. lahjasi paydo boʻlgan. Oʻzbek tilining oʻgʻuz lahjasi doirasidagi shevalar ham genetik jihatdan Oʻgʻuz tiliga borib taqaladi. 

**Oʻgʻuz tili** — hozirda oʻgʻuzlarning oʻlik tili. Turkiy tillarga mansub. Orololdi, shimoliy Kaspiyoldi pasttekisligi mintaqalarida, Sirdaryo etaklarida tarqalgan boʻlgan. XI—X asrlarda Oʻgʻuz davlatida muloqot tili hisoblangan; keyinchalik turk, ozarbayjon, turkman va boshqa ayrim tillar asosiga kirgan.

Oʻgʻuzlar oʻz davlatchiligiga ega boʻlganlar, oʻgʻuz tili esa, Gʻaznaviylar davlati va Saljuklar sultonligida rasmiy til sifatida xizmat qilgan.

## Yana qarang
* Oʻgʻuz tillari
Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati

**Tillar roʻyxati**, soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati jahon boʻyicha kamida 10 million kishi muloqotda boʻluvchi tillar roʻyxatini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin

## Manbalar
Amirlik klubi stadioni

**Amirlik klubi stadioni** (*Emirates Club stadium*) — Birlashgan Arab Amirliklarining Ras al-Xayma amirligida joylashgan, bir necha sport turiga mo'ljallangan stadiondir. Unda asosan futbol o'yinlari o'tkaziladi va u "Amirlik" futbol klubining uy maydoni hisoblanadi. Stadion taxminan 3 ming tomoshabinni o'ziga sig'dira oladi.

2012-yilning noyabr oyida Amirlik klubi stadioni AFC U-19 Osiyo chempionati bahslari o'tkazilgan.