Axtar Raza Xon

**Muhammad Axtar Rizo Xon Azhariy** (1943-yil 23-noyabr — 2018-yil 20-iyul), shuningdek, **Tajush Shariat** yoki **Azhari Miya** nomi bilan ham tanilgan, hindistonlik Barelvi musulmon olimi, ulamosi va muftiy edi. Raza Xon tarafdorlari tomonidan mujaddid hisoblangan va barelviy harakatining asoschisi Ahmad Rizoxon Barelviyning nabirasi boʻlgan. Barelvi musulmonlari tomonidan Hindiston bosh muftiysi sifatida tan olingan. Qirollik Islom strategik tadqiqotlar markazi tomonidan tuzilgan dunyoning 500 ta eng nufuzli musulmonlari roʻyxatida (2014–15) 22-oʻrinda qayd etilgan. Hindistonda o'n millionlab izdoshlari bor edi.

## Biografiyasi

Raza Xon 1943-yil 23-noyabrda Britaniya Hindistonining Bareilli shahrida tug‘ilgan. Izdoshlari mujaddid deb hisoblangan va Barelviy harakatining asoschisi Ahmad Rizo Xon Barelviyning nabirasi.

Dargoh Aala Hazrati qoshidagi Manzori Islom madrasasida, so‘ngra Bareilly Islomiya Inter kollejida o‘qigan. 1963—1966-yillarda Misrdagi Al-Azhar universitetida tahsil olgan. U yerda "Faxre Azhar" (Azhar faxri) mukofotini qoʻlga kiritgan.

1967-yilda Bareylidagi Manzori Islom madrasasida mudarrislik qila boshladi.

## Nafaqadan keyingi davr

1980-yilda rasman muallimlikdan nafaqaga chiqdi. Shunday boʻlsa-da, fatvo berishda va Dar al-Iftada talabalar uchun seminarlar o‘tkazishda davom etdi.

2000-yilda Hindistonning Uttar-Pradesh shtatining Bareilli shahrida joylashgan Jamiatur Raza islom tadqiqotlari markaziga asos soldi.

Uni izdoshlari Hindiston bosh muftiysi deb bilishgan. Qirollik Islom strategik tadqiqotlar markazi tomonidan tuzilgan dunyoning 500 ta eng nufuzli musulmonlari roʻyxatida (2014–2015) 22-oʻrinni egallagan edi. Hindistonda 10 millionlab izdoshlari boʻlgan.

## Vafoti va merosi

Uzoq davom etgan xastalikdan so‘ng 2018-yil 20-iyulda 74 yoshida vafot etdi. Dafn marosimiga tashrif buyurganlar soni bir milliondan kamroq edi. Dafn marosimi 2018-yil 22-iyul kuni Bareilli shahridagi Islamia Inter kollejida bo‘lib o‘tdi. Namozni o‘g‘li va vorisi Asjad Raza Xon o‘qidi. Uning vafotidan keyin Dargoh Aala Hazrati matbuot kotibi Muhammad Salim Nuriyning aytishicha, Azhari "Hindistonda "Tajushariya" unvoniga sazovor bo'lgan yagona din arbobi" va "dunyo bo'ylab Kaʼba ichkarisiga kirishga ruxsat berilgan sanoqli taniqli shaxslardan biri" boʻlgan.

## Nashrlar

### Hukmlar (fatvolar)
Urdu tilidagi fatvolari to‘plami *Majmu'ah Fatawa* nomi bilan mashhur edi. Inglizcha to‘plami *Azharul Fatawa* deb nomlanadi. Fatvolaridan biri musulmon bo'lmagan kishining musulmonga bergan foizlari haqida edi:

Musulmon bilan musulmon yoki musulmon bilan zimmi kofir (musulmon davlatda yashovchi g'ayrimusulmon) o'rtasida savdo-sotiq bo'lsa, qarzga olinganidan ko'proq pul olish foiz hisoblanadi va bunday muomala harom bo'ladi. Biroq, agar yuqoridagi shart bo'lmasa, ortiqcha pul foiz hisoblanmaydi va musulmon uchun qonuniy bo'ladi. Chunki musulmon bilan harbi kofir (musulmon davlatda yashamaydigan musulmon boʻlmagan) o'rtasida savdo bo'lganda foiz yo'qligi ijmo'langan.

### Sheʼriyat

Naʽat sheʼrlari toʻplami *Safina e Bakhshish* uch tilda yozilgan.

### Kitoblari

“Urdu va arab tillarida islom ilohiyoti va tafakkuriga oid 50 dan ortiq kitoblar” muallifi. Quyida asarlaridan namunalar keltirilgan:

* *Hijrat-e-Rasool* 
* *Aasaar-e-Qiyamat*
* *Al-Haq-ul-Mubeen* (Arab va Urdu tillarida) 
* *Safeenah-e-Bakhshish* (Na'at toʻplami)
* *Fatawa Taj-us-Shari'ah*

## Manbalar

## Havolalar
* Website of Jamiatur Raza