open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birinchi Torun bitimi

**Birinchi Torun bitimi** – bir tomondan Tevton ordeni, boshqa tomondan Polsha qirolligi va Buyuk Litva knyazligi oʻrtasida 1411-yilning 1-fevralida Torun (nemischadan – „Torn“) shahrida tuzilgan tinchlik bitimi.

## Tavsif
Hujjat 570×496+45 mm oʻlchamdagi pergament varagʻida lotin tilida. Litva Buyuk knyazi Vitovtning muhri pergament tasmasidagi diametri 50 mm boʻlgan qizil mumdagi bosma. Muhrlarsiz oʻnta pergament tasmasi.

## Bitim shartlari
* Polsha Qirolligi Prussiya yerlarida urush qonuni bilan bosib olingan barcha qal’alarni magistr va Ordenga qaytardi. Polsha qoʻshinlari ham u yerdan olib chiqildi.
* Polsha qiroli janglarda asirga olingan magistr va Ordenning barcha odamlarini ozod qildi.
* Magistr va orden Polsha qiroliga va uning qirolligiga uch muddatda 100 ming tiyin qop Praga tangasini toʻlashlari kerak edi.
* Jemaytiya Buyuk Litva knyazligida qoldi, lekin Polsha qiroli Vladislav va Buyuk Litva knyazi Aleksandr Vitovt vafotidan soʻng, u Prussiya magistri va Salibchilar ordeniga qaytarib berilishi kerak edi.

## Maʼnosi
Urushdagi yoʻqotishlari va ittifoqchilarining imkoniyatlarini hisobga olgan holda, tinchlik shartlari orden uchun nisbatan yumshoq edi. Shunga qaramay, Buyuk Urush natijasida Boltiqboʻyida asosiy harbiy-siyosiy kuch sifatida oʻz rolini yoʻqotgan Tevton ordenining ekspansiyasi toʻxtatildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. 2, wyd. A. Lewicki, Kraków 1891, nr 35;
* Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, ed. altera, t. 2, Posnaniae 1892, nr 65, s. 457—461;
* *Weise E.*, Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, t. 1 (1398-1437), Königsberg 1939, nr 83, s. 85.
* *Biskup M.*, Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986;
* *Biskup M.*, Wojny Polski z zakonem krzyżackim (1308-1521), Gdańsk 1993;
* *Gąsiorowski A.*, Formularz dokumentów traktatowych polsko-krzyżackich z XIV-XV w wieku, „Archeion“, t. 46, 1978, s. 171—184;
* *Krzyżaniakowa J.*, Kancelaria królewska Władysława Jagiełły, Poznań 1972;
* *Kuczyński S. M.*, Pierwszy pokój toruński (1 lutego 1411), „Zapiski Historyczne“, t. 20, 1955, nr 1-4, s. 139—165;
* *Kuczyński S. M.*, Wielka Wojna z zakonem krzyżackim 1409-1411, Warszawa 1980 (wyd. IV);
* *Sułkowska-Kurasiowa I.*, Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370-1444, Warszawa 1977.
* *Barbashev A. I.* Tornskiy mir (1411 g.) // Jurnal Ministerstva Narodnago Prosveщeniya. – Shestoe desyatiletie. – CCLXXII. – S-Pb. 1890. S. 80—105.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
* Perviy Torunskiy mir // Torunski Serwis Turidtyczny
Litva Respublikasi va Germaniya Reyxi oʻrtasidagi shartnoma

**Litva Respublikasi va Germaniya Reyxi oʻrtasidagi shartnoma** (lit.*Lietuvos Respublikos ir Vokietijos Valstybės sutartis dėl Klaipėdos krašto perleidimo* ; Urbshis-Ribbentrop pakti nomi bilan ham tanilgan) — 1939 -yil 22-martda Berlinda Litva tashqi ishlar vaziri J.Urbshis va Germaniya tashqi ishlar vaziri J.fon Ribbentrop tomonidan imzolangan shartnoma.

Shartnomaga koʻra, Klaypeda viloyati (Versal shartnomasiga koʻra Germaniyadan ajratilgan) yana Germaniya reyxi bilan birlashtirildi. Litva harbiylari va politsiya kuchlari Klaypeda viloyatidan zudlik bilan evakuatsiya qilinishi kerak edi. Litva va Germaniya oʻrtasidagi doʻstona munosabatlarni mustahkamlash va rivojlantirish toʻgʻrisidagi qarorni bajarish uchun ikkala tomon ham bir-biriga qarshi kuch ishlatmaslikka va uchinchi tomonning hech qanday tomonlarga qarshi kuch ishlatishga urinishlarini qoʻllab-quvvatlamaslikka vaʼda berishdi .

1939 yil 1-aprelda shartnoma Litva Prezidenti Antanas Smetona tomonidan ratifikatsiya qilindi: Men, Litva Respublikasi Prezidenti Antanas Smetona, nazarda tutilgan Shartnoma bilan tanishib chiqdim va Litva Konstitutsiyasining 112-moddasiga tayangan holda, uni maʼqullashimni, qabul qilishimni, ratifikatsiya qilishimni va Litva Respublikasi nomidan kelishuvga qatʼiy rioya qilish majburiyatini olishimni eʼlon qilaman. Aytilganlarni tasdiqlash uchun ushbu hujjatni imzolayman va Respublika muhrini ilova qilaman.Germaniya, shuningdek, Litvaga Polshaga qarshi Germaniya-Litva harbiy ittifoqini taklif qildi va Vilnyus hududini qaytarishga vaʼda berdi, ammo Litva oʻzining qatʼiy betaraflik siyosatiga rioya qildi.

Germaniya uchun Klaypeda hududini qaytarishdan tashqari, shartnomaning maqsadi ham Gʻarb kuchlari (Buyuk Britaniya va Fransiya) va SSSRning Boltiqboʻyi davlatlariga taʼsirini oldini olish edi. Boltiqboʻyi davlatlari Germaniyaning Polshaga bostirib kirgan taqdirda SSSRning aralashuviga toʻsiq boʻlib xizmat qilishi kerak edi .

Litva bilan shartnoma tuzilgandan soʻng, Germaniya 1939-yil 28-aprelda Estoniya, Latviya, Finlandiya, Daniya, Norvegiya va Shvetsiya bilan hujum qilmaslik toʻgʻrisida shartnomalar tuzishni taklif qildi. Shvetsiya, Norvegiya va Finlandiya bu taklifni rad etdi. Latviya va Estoniya bilan shartnomalar 1939-yil 7-iyunda imzolangan. Daniya bilan — 1939-yil may oyida.

## Yana qarang

* Germaniyaning Litvaga ultimatumi

## Manbalar

* Litva Respublikasi va Germaniya Reyxi oʻrtasidagi shartnoma. 22.03.1939

## Manbalar
Metallurglar kuni

**Metallurglar kuni** har yili Rossiya, Belarusiya, Ukraina, Qozogʻistonda nishonlanadigan kasb bayrami.

1957-yil 28-sentabrda Sovet metallurgiya sanoatiga SSSR iqtisodiyotini tiklashda hurmat koʻrsatib, SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi iyul oyining uchinchi yakshanbasida nishonlana boshlagan Metallurglar kunini belgiladi. Farmon 1980-yil 1-oktabr va 1988-yil 1-noyabr Oliy Kengash tomonidan tasdiqlangan. Ushbu bayram metallurgiya korxonalari qurilgan shaharlarda (Nijniy Tagil, Stariy Oskol, Norilsk, Novokuznetsk, Magnitogorsk, Cherepovets, Chelyabinsk, Taganrog, Lipetsk, Monchegorsk va boshqalarda) keng nishonlanadi.

SSSR parchalanganidan keyin metallurgiya mamlakat iqtisodiyotida muhim rol oʻynaydigan barcha MDH mamlakatlarida metallurglar kuni bayram sifatida saqlanib qoldi. Ukrainada bayram Prezidentning 1993-yil 3-iyundagi 187/93-sonli Farmoni bilan kiritilgan. Qozogʻistonda metallurglar kuni 2003-yilgi Prezident farmoniga muvofiq nishonlanadi. Belarusiyada — Prezidentning 1998-yil 26-martdagi 157-sonli „Belarus Respublikasida davlat bayramlari, tantanali kunlari va unutilmas sanalari toʻgʻrisida“ gi Farmoniga binoan. Belorussiyada metallurglar kuni har yili iyul oyining uchinchi yakshanbasida nishonlanadi.

Rossiyaning faxriy unvonlari roʻyxatida „Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan metallurgi“ unvoni mavjud.

## Numizmatika
2020-yil 30-iyun kuni Rossiya Banki rudalar va boshqa xom ashyolardan metall olish jarayonlari majmuasi boʻlgan eng muhim tarmoqlardan biridagi ishchilarga — metallurglarga bagʻishlangan 10 rubllik „Metallurgiya sanoati xodimi“ tangasini muomalaga chiqardi. 

## Yana qarang

* Ukraina metallurgiya va togʻ-kon sanoati xodimlari kuni

## Manbalar
Kuba-Gaiti dengiz chegarasi to‘g‘risidagi shartnoma

**Kuba-Gaiti dengiz chegarasi toʻgʻrisidagi shartnoma**1977 -yilda Kuba va Gaiti oʻrtasida tuzilgan xalqaro shartnoma boʻlib, ikki davlat oʻrtasida xalqaro dengiz chegarasini belgilab berdi.  

Shartnoma 1977-yil 27-oktabrda Gavanada imzolangan. Hujjat matni ikki davlat oʻrtasidagi chegarani Shamol boʻgʻozidagi ikkala oroldan taxminan teng masofada boʻlib beradi. Chegara 51 ta yagona nuqtaning koordinatalari yordamida ajratilgan va 50 ta tekis dengiz segmentlariga boʻlingan. Gaitining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan, hududi Gaiti va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasida bahsli Navassa oroli davlat chegarasini koʻrib chiqish eʼtibordan chetda qoldi.

*Shartnoma 1978-yil 6-yanvarda ikkala davlat tomonidan* ratifikatsiya *qilinganidan* keyin kuchga kirdi. Shartnomaning toʻliq nomi — *Gaiti Respublikasi va Kuba Respublikasi oʻrtasidagi ikkala davlatning dengiz chegaralarini delimitatsiya qilish toʻgʻrisida dengiz chegaralari shartnomasi*.

## Manbalar

## Manbalar

* Evan V. Anderson (2003). *Xalqaro chegaralar: geosiyosiy atlas.* Yoʻnalish: Nyu-York. ISBN 157958375X, ISBN 9781579583750 ; OCLC 54061586
* Jonatan Charni, Devid Kolson, Robert Smit. (2005). *Xalqaro dengiz chegaralari,* 5 jild. Hotei nashriyoti: Leyden. ISBN 0792311876, ISBN 9780792311874 ; ISBN 904111954X, ISBN 9789041119544 ; ISBN 9041103457, ISBN 9789041103451 ; ISBN 9004144617, ISBN 9789004144613 ; ISBN 900414479X, ISBN 9789004144798 ; OCLC 23254092
1630-yildagi Pereyaslav bitimi

**1630-yildagi Pereyaslav bitimi** — bu Rossiyaning janubi-gʻarbiy qismida boʻlib oʻtgan dehqon-kazaklar qoʻzgʻolonidan keyin 1630-yil may oyida polshalik getman Stanislav Konetspolskiy va Zaporijjya kazak boshligʻi oʻrtasida tuzilgan kelishuv.

Rossiya tomon yoʻnaltirish tarafdori Getman Taras Fedorovich boshchiligidagi qoʻzgʻolon 1630-yilning aprel-may oylarida Poltava va Kiev viloyatlarida boshlandi. Taras Fedorovich Ukraina xalqiga qoʻzgʻolonchilar armiyasiga qoʻshilishga, „kazak erkinliklarini olishga“ va „pravoslav dinini himoya qilishga“ chaqirdi.

1630-yil 4-aprelda Korsun yaqinidagi jangda toj getmani Stanislav Konetspolskiyning Polsha armiyasi kazak armiyasi tomonidan magʻlubiyatga uchradi va karvon va ogʻir qurollardan mahrum boʻldi. Keyinchalik Pereyaslavl qoʻzgʻolon markaziga aylandi. Bu yerda jang 3 haftadan koʻproq davom etdi. Polyaklarning shaharga bostirib kirishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishidan soʻng (1630-yil 25-may) kelishuv tuzildi va qoʻzgʻolon Zaporojye kazak oqsoqollari va Rech Pospolita hukumati oʻrtasidagi murosa bilan tugadi. Ushbu shartnomani tuzish, ayniqsa, oʻsha paytda getmanga aylangan va Polshaga moyil boʻlgan Anton Konashevich-But tomonidan talab qilingan.

1630-yildagi Pereyaslav bitimiga koʻra, kazaklar reestri 6 mingdan 8 ming kishiga koʻpaydi, u boy kazaklar — „ulamolar“ ning bir qismini oʻz ichiga oldi. Kazaklar oʻzlarining getmanini tanlash huquqini oldilar. Roʻyxatga kiritilmagan („yozilmagan“) kazaklar uylariga borishlari kerak edi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Гуслистный К. Г. «Крестьянско-казацкие восстания на Украине в 30-х годах XVII века», в кн."Воссоединение Украины с Россией. Сборник статей", Москва 1954
* «История Украинской ССР», т.1 Киев 1956.
Peterburg deklaratsiyasi (1868)

**Peterburg deklaratsiyasi (1868)**, „Portlovchi va yondiruvchi oʻqlardan foydalanishni bekor qilish toʻgʻrisidagi“ — 1868-yilda Sankt-Peterburgda 29-noyabr (11-dekabrda) tuzilgan xalqaro shartnoma. Deklaratsiya Yevropa mamlakatlari armiyalarida ogʻirligi 400 grammdan kam boʻlgan, portlash xususiyatiga ega yoki zarba yoki yonuvchan tarkibga ega boʻlgan snaryadlardan foydalanishni taqiqladi.

## Tarixi
1868-yil oktabr oyida Sankt-Peterburgda Rossiya imperiyasi hukumati tashabbusi bilan urush qonunlarini ishlab chiqish masalalariga bagʻishlangan konferentsiya boʻlib oʻtdi.

Konferensiyada quyidagi davlatlar vakillari ishtirok etdilar: Avstriya-Vengriya, Bavariya, Belgiya, Buyuk Britaniya, Vyurtemberg, Gretsiya, Daniya, Italiya, Niderlandiya, Norvegiya, Usmonli imperiyasi, Fors, Portugaliya, Rossiya, Shimoliy Germaniya Ittifoqi (yaʼni, Buyuk Prussiya). Fransiya, Shveysariya, Shvetsiya.

Konferensiya davomida baʼzi davlatlar (Prussiya boshchiligidagi) har qanday vahshiy kurash vositalarini harbiy amaliyotdan chiqarib tashlaydigan kelishuvlarga erishish istagini bildirdilar. Ammo urushayotgan tomonlarga kurash vositalarini tanlashda cheksiz erkinlik berilishi kerak, deb hisoblagan davlatlar (Angliya boshchiligidagi) ham bor edi. Oxir-oqibat, bu kelishmovchilik tufayli faqat bitta — portlovchi oʻqlar haqidagi masala hal qilindi.

## Izohlar

* Deklaratsiya unda qayd etilgan qurollarni faqat uni imzolagan davlatlar oʻrtasidagi urushlarda qoʻllashni taqiqlagan. Biroq, vaqt oʻtishi bilan bu qoida odatda qonuniy va shunga mos ravishda barcha davlatlar uchun majburiy deb hisoblana boshladi.
* Portlovchi oʻqlardan foydalanishni taqiqlovchi deklaratsiyaga qaramay, birinchi Jahon urushi qatnashuvchi mamlakatlarning deyarli barchasi ularni aviatsiyada qoʻllagan, chunki ular oʻsha davrning dirijabllari va samolyotlariga qarshi kurashda juda samarali boʻlgan va otishmalarni sozlashni juda oson qilgan. Biroq, bunday foydalanish Deklaratsiyani buzish hisoblanmaydi, chunki bunday oʻqlar boshqa maqsadlarga xizmat qiladi va keraksiz azob-uqubatlarga olib kelmaydi. Keyinchalik ular tankga qarshi miltiqlar, kichik kalibrli avtomatlar bilan almashtirildi, ularning yuqori portlovchi parchalanadigan oʻq-dorilari (koʻpchiligining ogʻirligi 100 dan 200 grammgacha), bu ham rasmiy ravishda, lekin aslida emas (xuddi shu sabablarga koʻra) taqiqqa tushadi.

## Yana qarang
* Bryussel konferentsiyasi (1874)
## Manbalar


## Havolalar
* Текст декларации на сайте Memo.ru
* Санкт-Петербургская декларация на сайте Международного комитета Красного Креста
Rossiya-Vizantiya shartnomasi (907)

**Rossiya-Vizantiya shartnomasi (907)** — „Oʻtgan yillar voqeasi“ ga koʻra, 907 yilda tuzilgan qadimiy Rus va Vizantiya oʻrtasidagi birinchi shartnoma. Knyaz Olegning Konstantinopolga qarshi yurishi natijasi. Ushbu shartnomani umuman olganda, olimlar buni 911-yilgi Rus-Vizantiya shartnomasidan oldinroq deb hisoblashadi.

Kiyev xronikalarida saqlanib qolgan shartnoma matni rus tilida tuzilgan shaxslarning roʻyxatini beradi.Ular Skandinaviya nomlarini oldilar: Karl, Farlof, Velmud, Rulav va Stemid. Matnda qadimgi rus davlati yirik shaharlar bilan belgilandi: Kiyev, Chernigov, Pereyaslavl, Polotsk, Rostov va Lyubech. Tarixchi A.A.Shaxmatov ushbu roʻyxatni ixtiyoriy shaharlar toʻplami sifatida izohlagan, ehtimol, baʼzilari keyinchalik yilnomachilar tomonidan qoʻshilgan.

Eng muhim qoidalardan bu shartnoma Konstantinopoldagi rus savdogarlarining turar-joy koloniyasi maqomini beradi. Xronikalar matni savdogarlarning Muqaddas Mamantning kvartalida joylashganligini koʻrsatadi. Rossiya shaharga shahar eshiklari orqali, qurolsiz, Imperial Guard bilan birga kelgan va bir vaqtning oʻzida 50 ta savdogarlaridan koʻp boʻlmagan.Yetib kelgach, ular Vizantiya hukumati tomonidan olti oygacha oziq-ovqat va hayvonlarni ozuqa bilan taʼminlash uchun roʻyxatga olingan.

Shartnomaning oxirgi satrlarida vizantiyaliklar xochni oʻpishadi va Rossiya qurollari, Peru, Volos  xudolari  bilan qasam ichishadi.

## Yana qarang
* Rossiya va Vizantiya oʻrtasidagi shartnomalar
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Oʻtgan yillar haqidagi ertak (Matn tayyorlash, tarjima va sharhlar O. V. Tvorogov) // Qadimgi Rossiya adabiyoti kutubxonasi / RAS. IRLI; Ed. D. S. Lixacheva, L. A. Dmitrieva, A. A. Alekseeva, N. V. Ponyrko — Sankt-Peterburg. : Nauka, 1997. — 1-jild : XI-XII asrlar. (Oʻtgan yillar ertagining Ipatiev nusxasi asl tilda va sinxron tarjima bilan). Nashrning elektron versiyasi ,  Rus adabiyoti institutining nashri (Pushkin uyi) RAS.
*  +48 ta stiker
* 
* 
*
Balta-Liman konvensiyasi

**Balta Liman konvensiyasi** — bu Rossiya imperiyasi va Turkiya oʻrtasida 1849-yil 19-aprelda (1-may) Konstantinopol yaqinidagi Balta Limanda Dunay knyazliklarida inqilobga urinishdan keyin imzolangan shartnoma. Bu shartnoma Dunay knyazliklarini boshqarish tartibini belgilab berdi. Unga koʻra, Moldaviya knyazligi va Valaxiya hukmdorlari turk sultoni tomonidan Rossiya bilan kelishilgan holda yetti yil muddatga tayinlangan, boyar majlislari vaqtincha bekor qilingan. Balta-Liman shartnomasi 1853-yil oktabr oyida Qrim urushi boshlanishi bilan tugatildi.

## Yana qarang

* Tuna knyazliklarida 1848 inqilobi
* Rossiya-Turkiya munosabatlari tarixi
* Adrianopol tinchlik shartnomasi (1829)
* 1848-1849 inqilobi

## Manbalar



## Adabiyotlar

* 
*
Boltiqboʻyi Antantasi

**Boltiqboʻyi Antantasi** — Litva, Latviya va Estoniya oʻrtasida tuzilgan hamkorlik, hamjihatlik va oʻzaro yordam shartnomasidir.

## Tarixi
1934-yil 12-sentabrda Jenevada Boltiq Antantasini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolangan. Ushbu ittifoqni yaratish tashabbusini Litva koʻrsatdi, u Boltiqboʻyi davlatlari oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash orqali oʻzining xalqaro pozitsiyalarini mustahkamlashga, birinchi navbatda buning uchun Vilnyus mojarosini ijobiy hal qilishga, yaʼni 1920-yilda Polsha tomonidan bosib olingan Vilnyus va Vilnyus oblastini Litvaga qaytarishga umid qilgan.

Oʻsha paytda SSSR bu yaqinlashuvni qoʻllab-quvvatlagan, ammo keyinchalik 1940-yilda Boltiqboʻyi mamlakatlari oʻrtasidagi kelishuvlardan ultimatumlar uchun bahona sifatida foydalangan (uni SSSRga qarshi qaratilgan deb atagan).

Boltiqboʻyi Antantasi 1940-yil iyun oyida Latviya, Estoniya va Litva hukumatlarining tegishli qarorlari bilan bu davlatlar SSSR taʼsir doirasiga kirganidan soʻng, 1939-yilda Uchinchi Reyx va SSSR oʻrtasidagi hujum qilmaslik toʻgʻrisidagi shartnomaga qoʻshimcha maxfiy protokol natijalariga koʻra bekor qilindi.

### BA konferensiyalari

* 9-konferensiya — Kaunas, 1939-yil 5-fevral.
* 10-konferensiya — Tallin, 1939-yil 7-8-dekabr.
* 11-konferensiya — Riga, 1940-yil 14-16-mart.

## Yana qarang

* Sanitariya kordoni
* Boltiqboʻyi assambleyasi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Polpredi soobщayut… Sbornik dokumentov ob otnosheniyax SSSR s Latviey, Litvoy i Estoniey. Avgust 1939 g. — avgust 1940 g.. — M. : Mejdunarodnie otnosheniya, 1990.
* Recueil des principaux traites conclus par la Lettonie avec les pays etrangers 1930—1938, t.2 Riga: 1938.

## Havolalar

* Boltiqboʻyi Antantasini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma matni )
1648-yildagi Boqchasaroy tinchlik shartnomasi

**1648-yildagi Boqchasaroy shartnomasi** — Zaporojye Xost va Qrim xonligi oʻrtasida 1648-yil mart oyida Bogdan Xmelnitskiy va Qrim xoni Islom Garay tomonidan tuzilgan harbiy-siyosiy ittifoq toʻgʻrisidagi kelishuv.

Rech Pospolitayaga qarshi qurolli qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻrgan Xmelnitskiy 1647-yil kuzida Qrim aristokratik elitasi bilan munosabatlar oʻrnatishga kirishdi. 1648-yil yanvar oyining ikkinchi yarmida u Rech PospolitayagaRech Pospolitayaga qarshi harbiy yordam yuborish iltimosi bilan Boqchasaroyga Yaska Klishiga elchixona yubordi. Zaporojye qoʻshinlari bilan uzoq yillik dushmanlikni hisobga olib, Islom Garay buni rad etdi.

Fevral oyining ikkinchi oʻn kunligida Xmelnitskiy Boqchasaroyga yangi elchixona yubordi va bu kelishuvga erishdi. Uning shartlari: Zaporojye va Qrim xonligi qoʻshinlari oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatish, oʻzaro harbiy yordam, tatarlarning Ukraina yerlarini vayron qilish va asir olishini taqiqlash, Ukraina tomonidan tatar armiyasi xizmatlari, oziq-ovqat, yem-xashak, shuningdek, harbiy oʻljaning bir qismi uchun pul toʻlash. Boqchasaroy shartnomasining shartlari XVII-asr oʻrtalarida kazak-qrim munosabatlarining xarakterini belgilab berdi. U 1648-1653-yillarda Xmelnitskiyning Rech Pospolitayaga qarshi kurashida, xususan, 1648-yilda Sariq Suv ostidagi, 1648-yilgi Korsun, 1649-yildagi Zborov va 1652-yildagi Batog ostidagi gʻalabalarida katta rol oʻynadi.

## Adabiyotlar

** Krip’yakevich І.P. Bogdan Xmelnitskiy. Lvіv 1990.
** Mitsik Yu. A., Storojenko І.S. Zasvіt vstali Kozachenki: Narisi. Dnіpropetrovsk, 1990.
** Smolіy V. A.,Stepankov V. S. Bogdan Xmelnitskiy: Sotsіalno-Polіtichniy portret. Kiїv. 1995.
** Grushevskiy M. S. Іstorіya Ukraїni-Rusi, t.8, ch.2. Kiїv 1995.
1739-yilgi Belgrad tinchlik shartnomasi

**1739-yilgi Belgrad tinchlik shartnomasi** — 1735-1739-yillardagi *Rossiya-Turkiya urushini* tugatgan shartnoma. 1739-yil 18 (29)-sentabrda Belgradda imzolangan.

## Asosiy maʼlumotlar

1737-yilda Nemirovdagi muzokaralar natijasiz tugadi. 1738-yilda nisbatan xotirjamlik hukm surdi va 1739-yilda harbiy harakatlar qayta boshlandi. 1739-yil avgust-sentabr oylarida boʻlib oʻtgan yurish natijasida Minix qoʻmondonligi ostidagi rus qoʻshinlari Stavuchani ostonasida Usmonli qoʻshinlarini magʻlub etib, Xotin va Yassini egallab oldilar. Biroq Rossiyaning ittifoqchisi Avstriya ketma-ket magʻlubiyatga uchradi va 1739-yil 21-avgustda (1-sentabr) ajratuvchi tinchlik shartnomasini tuzishga majbur boʻldi, unga koʻra u Turkiyaga Serbiya va Valaxiya hududlarini, shu jumladan, Belgradni berdi. Belgraddan tashqari, Porta Pojarevatskiy shartnomasi shartlariga koʻra Serbiya, Bosniya va Valaxiyada yoʻqotgan hamma narsani qaytarib oldi. Avstriya va Turkiya oʻrtasidagi chegara yana Dunay, Sava va Temesvar togʻli provinsiyasi boʻylab oʻtdi. Aslida, Avstriya 1716-1718-yillardagi urush natijasida olgan narsasini yoʻqotdi. Bu hamda Shvetsiya bilan munosabatlarning yomonlashishi (ikki yil oʻtgach, ikki davlat oʻrtasida urush boshlandi) Rossiyani qiyin ahvolga solib qoʻydi va uni tinchlik muzokaralarini boshlashga majbur qildi.

Muzokaralarga fransuz vakili Markiz de Vilnev vositachilik qildi. Tinchlik shartlariga koʻra, Rossiya Azovni (istehkomlarni buzish sharti bilan), Dneprning oʻrta oqimi boʻylab kichik hududlarni va Cherkasning Don orolida (Turkiya — Kuban daryosining ogʻzida) qalʼa qurish huquqini oldi. Katta va Kichik Kabarda mustaqil davlat deb eʼlon qilindi va ular kuchlar oʻrtasida toʻsiq rolini oʻynashi kerak edi. Rossiyaga Azov va Qora dengizlarda floti boʻlishi taqiqlangan edi, Turkiya bilan savdo faqat turk kemalari yordamida amalga oshirilishi mumkin edi. Rossiya Qrimni ham boy berdi. Rossiyalik ziyoratchilarga Quddusdagi muqaddas dargohlarga bepul kirish kafolati berildi.

Belgrad shartnomasi XVIII-asrda Usmonlilar tomonidan imzolangan soʻnggi foydali shartnomalardan, ammo u Rossiya uchun foydasiz edi, chunki Rossiya koʻplab egallagan yerlarini va Qora dengizga chiqish imkoniyatini boy berdi. Tinchlik shartlari 1774-yilgi *Kyuchuk-Kaynarjiy tinchlik shartnomasi* bilan qayta koʻrib chiqilgan.

## Yana qarang

* Nish shartnomasi (1739)

## Manbalar

## Boshqa manbalar

** Danilov A. A. Istoriya Rossii v IX—XIX vekax. Spravochnie materiali. M., 1998.
** Atlas ofitsera // M., Izd — vo Generalnogo shtaba Voorujennix Sil SSSR, 1947.
Belocherkov tinchlik shartnomasi

**Belocherkov tinchlik shartnomasi** — Bogdan Xmelnitskiy tomonidan 1651-yilning 18 (28)-sentabrida Berestech magʻlubiyatidan keyin polyaklar bilan quyidagi shartlar asosida tuzilgan tinchlik shartnomasi:

# Roʻyxatga olingan kazaklar soni 20 000 kishidan oshmasligi kerak (1649-yil avgustda Zborovskiy shartnomasida belgilangan sonning ½ qismi) va kazaklar faqat qirollik mulklarida, Kiyev voyevodaligida „Bratslav va Chernigov voevodaliklariga tegmasdan yashashlari kerak edi“;
# Podsho armiyasi Kiyev voyevodasida turmasligi kerak, u yerda roʻyxatga olingan kazaklar boʻladi;
# Kiyev, Bratslav va Chernigov voevodaliklari aholisi oʻz mulklariga egalik qiladilar hamda barcha daromadlar va sud jarayonlaridan foydalanadilar;
# Chigirin hetmanda qoladi, u podsho hetmanining hokimiyati ostida boʻlishi kerak;
# Yahudiylar faqat qirollik va zodagonlarning mulklarida yashashlari va yerlarni ijaraga olishlari mumkin;
# Hetman tatar qoʻshinlarini ozod qilishga va xorijiy davlatlar bilan aloqa qilmaslikka majburdir.

Bu shartlar kazaklarni 1648-yilgacha boʻlgan ahvolga solib qoʻygani va bundan tashqari, ular har ikki tomon tomonidan bir xil darajada buzilganligi sababli, keyingi yilning oxirida kazaklar va polyaklar oʻrtasida yanada qattiqroq urush boshlandi.

## Adabiyotlar

* Rudakov V. Ye.,. Belotserkovskiy mir // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* **Belotserkovskiy mir 1651** //
Punakha shartnomasi

**Punakha shartnomasi** — 1910-yil 8-yanvarda Britaniya siyosiy masalalar boʻyicha maslahatchisi (siyosiy ofitser) Charlz Alfred Bell va Butan qiroli Ugyen Vangchuk tomonidan imzolangan shartnoma. Bu alohida hujjat emas, balki 1865-yildan beri amalda boʻlgan Sinchila shartnomasiga kiritilgan tuzatish edi. Shartnomaga koʻra, Britaniya Butanning mustaqilligini kafolatladi va qirollikning tashqi ishlarini oʻz nazoratiga oldi. Bu kelishuv orqali Butan mustamlakachi davlat tomonidan hech qachon bosib olinmagan sanoqli Osiyo davlatlaridan biri ekanligini tasdiqladi.

## Tarixiy voqeagacha boʻlgan davr
1864—1865-yillarda Britaniya imperiyasi va Butan Qirolligi oʻrtasida urush boʻlib, Butanning magʻlubiyati bilan yakunlandi. Urush natijasida qirollik hududning bir qismini inglizlarga berishga majbur boʻldi. 1865-yilda Butan va Buyuk Britaniya oʻrtasida shartnoma imzolandi, unga koʻra Butan Assam hududidan yetti duar va Bengaldan oʻn bir duarni gʻolibga berishga majbur boʻldi. XX-asrning boshlariga kelib, yangi shartnoma masalasi koʻtarildi. 1907-yilda Ugyen Vangchuk jamiyatni birlashtirdi va diniy-siyosiy rahbarlar tomonidan bir ovozdan Butan qiroli etib saylandi.

## Oqibatlari
1947-yil avgust oyida Hindiston Buyuk Britaniyadan mustaqilligini eʼlon qilgach, shartnoma oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Butan tanlov oldida turgan edi: Hindiston Ittifoqiga qoʻshilish yoki suverenitetni saqlab qolish. Qirollik ikkinchisini tanladi va 1949-yil 8-avgustda uning mustaqilligini Hindiston tan oldi. 1948-yil 23-aprelda Butan bosh vaziri Sonam Tobgay Dorji boshchiligidagi Butan delegatsiyasi Hindistonga tashrif buyurdi va Bosh vazir Neru bilan uchrashdi. Keyin Butan Qirolligi va Hindiston oʻrtasida ikki tomonlama munosabatlar oʻrnatildi. 1949-yil 8-avgustda doʻstlik shartnomasi imzolandi, unga koʻra Hindiston Deothang shahri yaqinidagi hududlarni qirollikka qaytardi.

## Manbalar
Prüm shartnomasi

**Pryum shartnomasi (855)** () — imperator Lotar I tomonidan 855-yil 19-sentyabrda imzolangan va O‘rta Franklar qirolligini uning o‘g‘illari o‘rtasida bo‘lib berish tamoyillarini belgilovchi hujjat.

855-yil boshida imperator Lotar I og‘ir kasal bo‘lib qoldi va shu yilning sentyabr oyida u endi o‘z qirolligini to‘liq boshqara olmasligi maʼlum bo‘ldi. Reyms arxiyepiskopi Ginkmarning taʼsiri ostida u taxtdan voz kechishga va monastirga ketishga qaror qildi. Biroq, bu qadamni qo‘yishdan oldin, u o‘z mulkini uchta o‘g‘li o‘rtasida taqsimlab berdi. Imperator tomonidan o‘z vasiyatnomasi shaklida tuzilgan ularning mulklari chegaralari to‘g‘risidagi hujjat, u tomonidan 19-sentyabrda Shullerda villasida (Pryum yaqinida) imzolangan.

Ushbu bo‘linishga ko‘ra, Lotarning o‘g‘illariga quyidagi yerlar berilgan:

* Lyudovik II Italiya qirolligini qo‘lga kiritdi va 850-yildan beri egallab kelgan imperator unvonini saqlab qoldi.
* Lotar II O‘rta Franklar qirolligining eng yaxshi qismiga — shimoliy qirg‘oqdan Yuqori Burgundiyaning janubiy chegaralarigacha Axen, Kyoln, Trir, Metz, Tul, Verden, Strasburg, Utrext, Liej va Kembre kabi yirik shaharlarga ega bo‘ldi. Keyinchalik bu yerlar Lotaringiya deb ataldi.
* Lotar I ning voyaga yetmagan va kasal o‘g‘li Karl Provans qirolligini qabul qildi.

Bo‘linish hujjati tuzilganidan bir necha kun o‘tgach, 22-sentyabrda Lotar I taxtdan voz kechdi, sochini oldirdi va Pryum monastiriga ketdi va u yerda 29-sentyabrda vafot etdi. Lotar tomonidan amalga oshirilgan bo‘linish dastlab o‘g‘illari o‘rtasida kelishmovchilikni keltirib chiqardi: imperator Lyudovik II Italiyadan tashqaridagi yerlarni qo‘lga kiritishni xohladi va Lotar II esa ukasi Karl qirolligini egallab olmoqchi edi. Biroq, 856-yilning kuzida Lozanna yaqinidagi yig‘ilishda aka-uka o‘rtasida otasi belgilagan chegaralarning daxlsizligini tasdiqlovchi bitim tuzildi.

Lotar I tomonidan amalga oshirilgan O‘rta Franklar qirolligining bo‘linishi franklar birligining zaiflashishiga va natijada barcha franklar shtatlaridagi vaziyatga taʼsir ko‘rsatishga qodir resurslar bilan taʼminlanmagan imperator unvonining ahamiyatini tezda yo‘qotishiga olib keldi. Pryum shartnomasi bilan o‘rnatilgan qirolliklarning chegaralari faqat 863-yilda Provans qiroli Karl vafotigacha davom etdi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Бертинские анналы = Annales Bertiniani. 830—882. // MGH SS. — P. 419—515.
* Тейс Л.[fr]. Наследие Каролингов. IX—X века / Пер. с фр. Т. А. Чесноковой. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 2. — 272 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — ISBN 5-86507-043-6.
## Havolalar
*
Amerika Qoʻshma Shtatlari-Venesuela dengiz chegarasi toʻgʻrisidagi shartnoma

**Amerika Qoʻshma Shtatlari-Venesuela dengiz chegarasi toʻgʻrisidagi shartnoma**1978-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari va Venesuela oʻrtasida tuzilgan xalqaro shartnoma boʻlib, u Karib dengizidagi Venesuela orollari hamda Amerikaning Puerto-Riko va Virjiniya orollari hududlari oʻrtasida xalqaro dengiz chegarasini belgilab berdi.

Shartnoma 1978-yil 28-martda Karakasda imzolangan. Shartnoma matnida belgilangan chegara uzunligi 298,7 dengiz milini tashkil etadi. Chegaraning uchdan ikki qismi AQSh Virjiniya orollari va Aves orollari orasidagi teng masofani tashkil qiladi. Chegaraning eng sharqiy nuqtasi Niderlandiya Antil orollari bilan chegara birlashmasi, eng gʻarbiy nuqtasi esa Niderlandiya Antil orollari va Dominikan Respublikasi bilan tutashgan joydir.

Shartnoma 1980-yil 24-noyabrda har ikki davlat tomonidan ratifikatsiya qilinganidan keyin kuchga kirdi.

## Yana qarang
AQSh-Venesuela munosabatlari

## Manbalar

## Manbalar

* Evan Anderson (2003). *Xalqaro chegaralar: geosiyosiy atlas.* Yoʻnalish: Nyu-York.  ; OCLC 54061586
* Jonatan Charni, Devid Kolson, Robert Smit. (2005). *Xalqaro dengiz chegaralari,* 5 jild. Hotei nashriyoti: Leyden.  ;  ;  ;  ;  ; OCLC 23254092

## Havolalar

* Shartnomaning toʻliq matni AQSh Davlat departamenti sharhi bilan
Furiosa

**Furiosa** — *[[Mad Max]]* mediafranshizasining qahramoni, bir qoʻlli jangchi ayol. „Telba Maks: Qahr yoʻli“ filmida Sharliz Teron uning rolini oʻynagan va navbatdagi „Telba Maks: Furiosa“ filmida u Ani Teylor-Joy ijrosida bosh qahramon boʻladi.

## Syujetdagi roli
Furiosa „Telba Maks: Qahr yoʻli“ filmida post-apokaliptik dunyoda cheksiz hokimiyatni qoʻlga kiritgan baykerlar toʻdasining rahbari Oʻlmas Jo xizmatidagi jangchi sifatida namoyon boʻladi. U Jodan qochishga qaror qiladi va zolimning xotinlarini oʻzi bilan olib ketadi. Film davomida taʼqib ketadi; Furiosa, oxir-oqibat, Jo tomonidan oʻldiriladi va uning qarorgohi *Sitadelga* qaytariladi.

„Telba Maks: Furiosa“ filmining syujeti haqida hozircha rasmiy maʼlumot yoʻq. Ehtimol, bu kartinada qahramonning dastlabki tarixi koʻrsatiladi. Senariychilar „Telba Maks“ olamidagi komiks syujetlaridan, masalan, Furiosa va uning onasini matriarxal jamiyatdan oʻgʻirlab ketish voqeasidan foydalanishlari mumkin.

## Baholar
Furiosa obrazi butun dunyoda sinchilarining (tanqidchi) olqishlarga sazovor boʻldi. Koʻpchilik „Telba Maks: Qahr yoʻli“ filmi muvaffaqiyatining katta qismi ushbu qahramon sabablidir, deb taʼkidlaydi; hatto Furiosa syujetning bosh qahramoni, „ruhi va tayanchi“ ekanligi haqidagi fikrlar ham mavjud. Sharliz Teronning ijrosi yuqori baholandi. Uning ijrosidagi Furiosani „Begona“dagi Sigurni Uiverdan beri jangari filmlarning eng yaxshi ayol qahramoni, deb atashdi. *USA Today* nashri sharhlovchisining soʻzlariga koʻra, Teron bu rolda „eʼtiborni tortadi“ va „xarakterga qattiqqoʻllik, noziklik va jiddiylikning sehrli omixtasini baxsh etadi“.

## Manbalar
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi o‘zaro mudofaa to‘g‘risidagi shartnoma

**Amerika Qoʻshma Shtatlari va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi oʻzaro mudofaa toʻgʻrisidagi shartnoma** (ing. *UK* *-* *US* *Mutual* *Defence* *Agreement*) — AQSh va Buyuk Britaniya oʻrtasida 1958-yilda AQSh va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi yadro qurollari harbiy hamkorlikni kengaytirish va chuqurlashtirish maqsadida imzolangan shartnoma. Bitim yadroviy qurollarni, ularni yetkazib berish vositalarini, harbiy maqsadlardagi yadro reaktorlarini yaratish va modernizatsiya qilish, raketa texnologiyalarini oʻzaro taʼminlash va uzatish boʻyicha birgalikdagi ishlarni nazarda tutadi. Bitim razvedka xodimlari va ilmiy mutaxassislarni tayyorlashni nazarda tutadi.

1959-yilda kelishuvga qoʻshimcha imzolandi, unda Buyuk Britaniya yadro quroli uchun komponentlarni AQShga topshirishi kerak edi.

Shartnoma bir necha bor 5 va 10-yillik muddatlarga uzaytirilgan. 2014-yilda shartnoma 2024-yilgacha uzaytirildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Zarubejnoe voennoe obozrenie
Yo‘ldosh Sharipov

**Yoʻldosh Sharipov** (1913—1973-yil) — qoraqalpoq sovet aktyori va rejissori. Qoraqalpogʻiston ASSR xalq artisti (1949). Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1957). 

1930-yilda Xorazm viloyat teatri (hozirgi Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat musiqali drama teatri) sahnasida debyut chiqish qilgan. 1933—1936-yillarda, 1939-yildan esa Nukusdagi Qoraqalpoq teatri aktyori, rejissori edi. 1936—1939-yillarda Rossiya teatr va san’at institutida tahsil olgan.

Aktyor va rejissor 1945-1951 va 1961—1963-yillarda Nukus teatriga rahbarlik qilgan.

Sharipov 1943-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi (b) a’zosi boʻlgan.

## Oʻynagan roʻllari
• Boysari (Davqorayevning "Alpomish”) 

• Makferson (“Rus savoli” K.Simonov), 

• Suxsurov (“Qabrdagi ovoz” A.Qahhor) va boshqalar. 

## Rejissyorlik faoliyati
• “Gulsara” Yashen va Muhamedovlar (1940—1948-yillarda) 

• Aymurzayevning “Oʻz tayoqchasi bilan” (1940-yilda)

• A.N.Ostrovskiyning “Qashshoqlik illat emas” (1944-1947—1956-yillarda)

• “Amudaryo boʻyida” Aymurzayev (1949-yilda)

• «Berdoq» (1958-yilda) Aymurzayeva va boshqalar

## Adabiyotlar

* Teatr entsiklopediyasi. 5-jild / bob. ed. P. A. Markov - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1967-yil.
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Yaponiya o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik va xavfsizlik shartnomasi

Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yaponiya oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik va xavfsizlik shartnomasi (ingliz. *Treaty of Mutual Cooperation and Security between the United States and Japan*, (yap. 日本国とアメリカ合衆国との間の相互協力及び安全保障条約 – Nippon-koku to America-gasshu:koku to no Aida no So:go Kyo:ryoku oyobi Anzen Xosho: Jo:yaku)) – Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yaponiya oʻrtasidagi kelishuv, qonun chiqaruvchi organ hisoblanadi hamda ikki davlat ittifoqining asosi va Yaponiyada Amerika harbiy kontingentining mavjudligini nazarda tutadi; 1960-yil 19-yanvarda Vashingtonda imzolangan San-Fransisko tinchlik sulhini yangilaydi.

Yangi shartnoma Qoʻshma Shtatlarga Yaponiya hududida harbiy bazalar yaratish va ulardan foydalanish, shuningdek, ularga istalgan miqdordagi qurolli kuchlarni joylashtirish imkoniyatini berdi. Yaponiya, oʻz navbatida, hujum sodir boʻlgan taqdirda Amerika bazalarini himoya qilishga vaʼda berdi.

San-Fransisko shartnomasi bilan solishtirganda, 1960-yilgi shartnomada tengroq shartlar mavjud edi. Xususan, unda Qoʻshma Shtatlar armiyasining Yaponiya ichki ishlariga aralashuviga ruxsat beruvchi, shuningdek, Tokioga AQShning roziligisiz uchinchi davlatlar bilan harbiy shartnomalar tuzishni taqiqlovchi qoidalar kiritilmagan.

Shartnoma, shuningdek, har ikki tomon xalqaro nizolarni tinch yoʻl bilan hal qilish, har qanday davlatga qarshi „kuch qoʻllash tahdidi yoki qoʻllash“ dan voz kechish va BMT Nizomi qoidalariga qatʼiy rioya qilish majburiyatini olgan qoidalarni oʻz ichiga olgan. Shartnoma Yaponiyaga Qoʻshma Shtatlar uchinchi davlatlar bilan urushga kirgan taqdirda AQShga yordam koʻrsatish majburiyatini yuklamadi.

Shartnoma 10 yilga moʻljallangan, shundan soʻng tomonlardan biri uni denonsatsiya qilish huquqiga ega edi.

Shartnomaning imzolanishiga va xususan, ratifikatsiya qilinishiga qarshi norozilik harakati urushdan keyingi yillarda Yaponiyadagi eng yirik ijtimoiy-siyosiy harakatiga aylandi. Unda sotsialistlar, kommunistlar va " yangi chaplar " faol ishtirok etdilar.

## Yana qarang

* Yaponiya-AQSh xavfsizlik shartnomasi
* Kishi, Nobusuke

## Manbalar

## Havolalar

* 1967-yilda Tokio, Yaponiyadagi Racy Comic Books and Birdseed Highs  Arxivnaya kopiya  )
Uyg‘onish, birlik va Maxtumquli Fragi sheʼriyati kuni

**Uygʻonish, birlik va [[Mahtumquli|Maxtumquli Fragi]] sheʼriyati kuni** () ― Turkmanistonda rasmiy ravishda tashkil etilgan bayramlardan biridir. 18-may kuni nishonlanadi, dam olish kunidir.

## Nishonlanishi
Turkmanistonda Maxtumquli Fragining uygʻonish, birlik va sheʼriyat kuni keng nishonlanadi. Turkmaniston poytaxti va viloyat markazlarida tantanali tadbirlar, koʻrgazmalar, konsertlar, ommaviy bayramlar oʻtkazilmoqda. Maxtumquli Fragi uygʻonish, birlik va sheʼriyat kunida amnistiya oʻtkaziladi.

### 2012-yil
Konstitutsiyamiz qabul qilinganining 20-yilligi hamda Maxtumquli Fragining Uygʻonish, birlik va sheʼriyat kuni munosabati bilan mamlakatimiz boʻylab yorqin tantanalar boʻlib oʻtdi. Ashxobodda, Maxtumquli haykali yonidagi maydonda, Maxtumquli shoh koʻchasida Fragi haykali poyiga gullar qoʻyildi. „Bu turkmanning asosi!“ deb nomlangan konsertlar poytaxtimizdagi „Vatan“ va „Turkmaniston“ kino-konsert markazlarida boʻlib oʻtdi, mamlakatimiz teatrlarida bayramga bagʻishlangan vatanparvarlik ruhidagi sahna koʻrinishlari namoyish etildi. Gurbanguli Berdimuhamedov umumiy balandligi 95 metr boʻlgan, tashqi doira diametri 57 metr boʻlgan aylanish gʻildiragi koʻtarilgan ulkan inshoot — Alem markazining ochilishida ishtirok etdi Bayramning yakuniy qismi Ashxobodning yangi meʼmoriy diqqatga sazovor joyi — „Alem“ markazining aylanish gʻildiragi ustidagi rang-barang feyerverk namoyishi boʻldi.
### 2011-yil
Butun mamlakat boʻylab bayram tantanalari boʻlib oʻtdi. Gurbanguli Berdimuhamedov Turkmaniston prezidentining yangi qarorgohi „Oʻgʻuzxon“, Konstitutsiya yodgorligi, Turkmaniston poytaxtida tubdan rekonstruksiyadan soʻng „Nusay“ mehmonxonasi ochilgan.

## Manbalar


## Havolalar

* Milliy bayramlar
1926-yilgi Berlin shartnomasi

**1926-yilgi Berlin shartnomasi —** 1926 yil 24-aprelda Berlinda Veymar Respublikasi va SSSR oʻrtasida tuzilgan hujum qilmaslik va betaraflik toʻgʻrisidagi shartnomadir. 1926-yil 10-iyunda Reyxstag tomonidan tasdiqlangan. 1925-yilda Germaniya tomonidan Gʻarb davlatlari bilan imzolangan Lokarno kelishuvlaridan soʻng, Berlin shartnomasi 1922-yilgi Rapallo shartnomasi qoidalarining daxlsizligini tasdiqlash uchun moʻljallangan edi.

Shartnoma ikki davlat oʻrtasidagi savdo va mavjud harbiy munosabatlarni tartibga soldi. Germaniya, shuningdek, urushdan oldingi chegaralar doirasida oʻzining sharqiy chegaralarini reja asosida tiklash uchun Polshaning pozitsiyasini zaiflashtirishdan manfaatdor edi. U SSSR va uchinchi davlat oʻrtasida harbiy mojaro yuzaga kelgan taqdirda SSSRga nisbatan betaraflikni saqlash majburiyatini oldi, bu yerda uchinchi davlat deganda birinchi navbatda Birinchi jahon urushidan keyin Germaniya va Rossiya tarkibiga kirgan hududlarda tuzilgan Polshani nazarda tutgan. Sovet-Polsha urushi sodir boʻlgan taqdirda, Germaniyaning betarafligi Fransiyaning mojaroga bevosita aralashishini qiyinlashtirdi.

Berlin shartnomasi bilan Germaniya tashqi ishlar vaziri Gustav Shtrezeman Germaniya siyosatini „Gʻarbiy yoʻnalish“ga qayta yoʻnaltirish shubhalarini oldini olish hamda SSSR va Gʻarb oʻrtasidagi munosabatlarda vositachilik qilish orqali Sovet Ittifoqi bilan munosabatlarni „yumshatish“ga harakat qildi,

1931-yildagi 5 yillik shartnomaning dastlabki muddati qoʻshimcha ravishda istalgan vaqtda, lekin 1933-yil 30-iyundan oldin emas, denonsatsiya qilish huquqi bilan cheksiz muddatga uzaytirildi. Shartnoma denonsatsiya qilinmadi va 1939-yil 23-avgustda Germaniya va Sovet Ittifoqi oʻrtasida hujum qilmaslik toʻgʻrisidagi bitim sifatida qayta koʻrib chiqilgunga qadar amalda qoldi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* 

## Havolalar

* http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/aussenpolitik/berlinervertrag/index.html Arxivnaya kopiya
* http://www.1000dokumente.de/index.html?c=dokument_de&dokument=0020_ber&object=translation&st=&l=en Arxivnaya kopiya
Reyxshtadt bitimi

**Reyxshtadt bitimi** — Rossiya va Avstriya-Vengriya oʻrtasida Bolqon masalasi boʻyicha 1876-yil 26-iyunda (8-iyul) imperator Aleksandr II va tashqi ishlar vaziri knyaz A. M. Gorchakovaning Avstriya imperatori Frans Jozef va tashqi ishlar vaziri D. Andrashy bilan Reyxshtadt qasrida boʻlib oʻtgan uchrashuvda tuzilgan maxfiy bitim.

Baron Jomini tomonidan tayyorlangan kelishuv rasmiy hujjatda belgilanmagan. Gorchakov va Andrashi nomidan faqat muzokaralar yozuvlari olingan, ruscha va avstriyacha matnlar bir-biridan biroz farq qiladi. Erishilgan kelishuvlarga koʻra, tomonlar Serbiya va Chernogoriya bilan Turkiyaga qarshi urushga aralashmaslikka va Avstriyaning Klek va Kattaro portlarini yopishga vaʼda berishdi, chunki ular orqali tomonlarga (asosan Turkiya) qurol va oʻq-dorilar yetkazib berilar edi.

Usmonli imperiyasi urushda gʻalaba qozongan taqdirda, tomonlar urushdan oldingi kvo-holatni tiklash va Bosniya va Gertsegovinada maʼmuriy islohotlarni amalga oshirishga intilishadi. Turklar magʻlubiyatga uchragan taqdirda, rus matniga koʻra, Serbiya Gertsegovinani va Adriatik dengizidagi Spitsa portini, Chernogoriyada — eski Serbiya va Bosniyaning bir qismiga, Avstriya-Vengriyada — Turk Xorvatiyaga va Bosniya bilan chegaradosh hududlarga egalik qilishi kerak edi. Avstriya maʼlumotlariga koʻra, turklar magʻlubiyatga uchragan taqdirda, Serbiya va Chernogoriya faqat Bosniya va Gertsegovinaning chegara hududlarini oladi va ularning aksariyati Avstriya-Vengriya nazoratiga oʻtadi. Shu bilan birga, Rossiya 1856-yilgi Parij tinchlik shartnomasiga binoan undan tortib olingan Janubi-Gʻarbiy Bessarabiya va Batumni oʻziga qaytarib olgan boʻlardi.

Turkiya „toʻliq magʻlubiyatga uchragan“ taqdirda, rus yozuvlariga koʻra, Bolgariya va Rumeliyaning mustaqil knyazliklari tashkil etilishi va Avstriya knyazligiga koʻra, ularga va Albaniyaga Usmonli imperiyasining bir qismi muxtoriyatlari berilishi taxmin qilingan. Ikkala tomon ham Gretsiyani kengaytirishga rozi boʻldi. Ruscha versiyaga koʻra, u Fessaliya va Epirni, avstriya versiyasiga koʻra esa, Kritni olishi kerak edi. Ikkala davlat ham Konstantinopolni „erkin shahar“ ga aylantirish mumkinligini tan oldi.

Konstantinopol konferensiyasi davomida va Bolqondagi vaziyatning yanada keskinlashishi munosabati bilan kelishuv Budapesht konvensiyasi bilan toʻldirildi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Сборник договоров России с другими государствами, М., 1952.
* Татищев С. С., Имп. Александр II, его жизнь и царствование, т. 2, СПБ, 1903
* История дипломатии, т. 2, М., 1963.
Mohira Abdullayeva

**Mohira Abdullayeva** (tugʻ. 1994-yil 28-may, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbeklik bokschi, 81 kg dan ortiq vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2021-yilgi boks boʻyicha Osiyo chempionati bronza medali sovrindori. 2022-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati bronza medali sovrindori. Mohira Abdullayeva va Aziza Yoqubova kattalar oʻrtasidagi Jahon chempionatida birinchi boʻlib Oʻzbekistonlik ayol bokschi medalni qoʻlga kiritdi.

## Biografiya
1994-yil 28-mayda Mohira Abdullayeva Fargʻona viloyati tugʻilgan. 2022-yilda Fargʻona davlat universiteti talabasi boʻlgan.

## Faoliyati
2021-yildan boshlab u xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi. Oʻsha yili Belgrad shahrida (Serbiya) boks boʻyicha „58th Belgrade Winner“ xalqaro turniri 81 kg dan ortiq boʻlgan vazn toifasida Mohira Abdullayeva bronza medalini qoʻlga kiritdi. Keyin Dubay shahrida (Birlashgan Arab Amirliklari) boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida Mohira Abdullayeva 81 kg dan ortiq boʻlgan vazn toifasida yarim finalda hindistonlik Anupamaga qarshi oʻtkazilgan bahsda oʻzbeklik sportchi magʻlub boʻldi, Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Istanbulda (Turkiya) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Mohira Abdullayeva 81 kg dan ortiq boʻlgan vazn toifasida chorak final bahsida Kongo Demokratik Respublikasilik bokschi Lisa Kanjingani magʻlubiyata uchratib, yarim finalga yoʻl oldi. Yarim finalda marokashlik Khadija El-Mardiga qarshi oʻtkazilgan bahsda oʻzbeklik sportchi yarim final jangining 1-raundida jarohat olib, bellashuvni davom ettira olmadi. Natijada, Mohira Abdullayeva Jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Rasht shartnomasi

**Rasht shartnomasi** — 1732-yil 21-yanvarda (1-fevral) Rasht shahrida imzolangan Rossiya va Fors oʻrtasidagi Usmonli imperiyasiga qarshi qoʻshma harbiy harakatlar toʻgʻrisidagi ittifoq shartnomasi.

## Shartnoma shartlari
Shartnomaga koʻra, Fors Rossiyadan 1723-yildagi rus-fors shartnomasi (Pyotr I ning fors yurishi natijasida imzolangan) boʻyicha Rossiya tomonidan olingan Kaspiy boʻyidagi Astrobod, Gilon va Mozandaron viloyatlariga ega boʻladi. Berilayotgan viloyatlarda joylashgan rus qoʻshinlari Kura daryosi orqali olib chiqildi, bu Rossiya va Forsning Kavkazortidagi mulklari oʻrtasidagi chegara deb eʼlon qilindi.

Shartnomaga asosan, Rossiya Fors bilan bojsiz savdo qilish va boshqa huquqlarga ega boʻladi.

Shartnoma 1735-yilda Ganja shartnomasi tuzilgunga qadar oʻz kuchini saqlab qoldi.

## Havolalar
* Дон и Северный Кавказ в XVI—XIX. Второй этап — XVIII век 
* Императрица Анна Иоанновна кровавая (1730—1740 гг.)
* Азербайджан в XVIII веке
Rossiya-Serbiya Ittifoqi (1807)

**Rossiya-Serbiya Ittifoqi (1807)** — 1807-yil 10-iyulda birinchi Serbiya qoʻzgʻoloni paytida, Karageorgiya boshchiligidagi serbiyalik isyonchilar **Rossiya imperiyasi bilan ittifoq** tuzdilar.

1806-yilning oxirida Usmonli imperiyasi Napoleon Fransiyasi bilan ittifoq tuzib, Rossiya va Angliya tomonidan hujumga uchraganidan soʻng, turklar Serbiya isyonchilarining talablarini qondirish yoʻllarini izlashga majbur boʻldilar. Shu bilan birga, Rossiya imperiyasi serblarga yordam va hamkorlikni taklif qildi. Ular Usmonli imperiyasining bir qismi sifatida Serbiya muxtoriyatini tan olish oʻrniga Rossiya bilan ittifoq tuzdilar(ilgari Ichkov tinchlik sharoitida nazarda tutilgan). Karageorgi, rus-serbiya shartnomasi shartlariga koʻra, keyinchalik Serbiya inqilobida muhim rol oʻynagan qurol, tibbiy yordam va harbiy maslahatchilarni olish kerak edi.

Ruslar Serbiya harbiy tuzilmalari hisobiga armiyasining oʻng qanotini mustahkamlashga harakat qilishdi. Serblar, oʻz navbatida, Bosniya va Gertsegovina hududini, shuningdek, pashaliki Vidin, Nish, Leskovats va Pazar hududlarini oʻz ichiga olishi kerak boʻlgan oʻz milliy davlatini yaratish bilan bogʻliq turlarga ega edi.

## Adabiyotlar

* *Belov M.V.* 1804-1813-yillardagi birinchi serb qoʻzgʻoloni. va Rossiya. Voqealar, hujjatlar, tarixshunoslik: Darslik. N. Novgorod : UNN nashriyoti, 1999. — 159 p.
* 
* 
*
Rus-Vizantiya shartnomasi (971)

**Rus-Vizantiya shartnomasi (971)** ― Rus-Vizantiya munosabatlarini tartibga soluvchi qadimiy Rus va Vizantiya oʻrtasidagi xalqaro shartnoma.U 971-yil iyul oyida  tuzilgan va ikkita variant bor edi: biri yunon tilida (saqlanib qolmagan) va biri eski slavyan tillarida. Qadimgi rus xronikalarining keyingi roʻyxatlarida, xususan, „Oʻtgan yillar voqeasi“da saqlanib qolgan. Rus qonunchiligining eng qadimgi yozma manbalaridan biri.

## Matnshunoslik
Shartnoma cherkov slavyan tarjimasida „Oʻtgan yillar voqeasi“ ning bir qismi sifatida tanilgan. Shartnomalarning matnlari, Ya.Malingudi maʼlumotlariga koʻra, cherkov slavyan tiliga tarjima qilingan xronikalar mualliflariga yetib keldi. Konstantinopoldagi Imperial idorasida joylashgan hujjatlarning nusxalari 971 va 1046-yil orasida olinishi mumkin. Soʻzlarni tahlil qilish shartnoma normalarining bir qismida Vizantiya huquqiga asoslanganligini, ishlatilgan atamalar esa yunoncha tushunchalarning tarjimasi ekanligini aniqlashga imkon berdi.

## Tarkib

Dorostolning muvaffaqiyatsiz qamalidan soʻng, 971-yil iyul oyida, knyaz Svyatoslav Vizantiya bilan tinchlik shartnomasini tuzdi. Bunday partiyalar oʻrtasida Nizom qayd etildi:

* Rossiya: knyaz Svyatoslavning oʻzi nomidan knyazlik askar boshi Sveneld ishtirokida;
* Vizantiya: imperator Ioan I Tsimisxiya ishtirokida imperator Vasil II va Konstantin VIII dan.

Shartnomaning asosiy mavzusi knyaz Svyatoslavning Vizantiya, Bolgariya va Xerson yerlari bilan jang qilmaslik, shuningdek, Vizantiyaga qarshi kurashda boshqalarga yordam berish emas, balki har qanday urushga hissa qoʻshmaslikning roziligi edi.

Vizantiya va Rossiya oʻrtasidagi shartnomaning tuzilishi xronika yangiliklaridan tashqari, Leo Dikonning „Hikoyasi“ da ham eslatib oʻtilgan.

## Yana qarang
* Rossiya va Vizantiya oʻrtasidagi shartnomalar
## Manbalar


## Adabiyotlar
* *Бибиков М. В.* Русь в византийской дипломатии: договоры Руси с греками X в. // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2005. — № 1 (19). — С. 5—15.
* *Владимирский-Буданов М. Ф.* Обзор истории русского права. — К.—СПб.: Изд-во Н. Я. Оглоблина, 1900. — 681 с.
* *[[Истрин, Василий Михайлович|Истрин В. М.]]* Договоры русских с греками X века // Известия Отделения русского языка и словесности Российской Академии Наук. 1924 г. — Л., 1925. — Т. XXIX. — С. 383—393.
* *Левченко М. В.* Очерки по истории русско-византийских отношений. — М.: Академия наук СССР, 1956. — 556 с.
* *Литаврин Г. Г.* Условия пребывания древних русов в Константинополе в X в. и их юридический статус // Византийский временник. — 1993. — Т. 54. — С. 81—92.
* Памятники русского права / Под ред. С. В. Юшкова. — М.: Госюридиздат, 1952. — Вып. 1. Памятники права Киевского государства X—XII вв. — 304 с.
* Повесть временных лет / Под ред. В. П. Адриановой-Перетц. — М.—Л.: Академия наук СССР, 1950. — Ч. 1. Тексты и перевод. — 405 с.; Ч. 2. Приложения. — 559 с.
* *Фалалеева И. Н.* Политико—правовая система Древней Руси IX—XI вв. — Волгоград: Изд-во Волгоградского государственного университета, 2003. — 164 с.
* *Юшков С. В.* Общественно-политический строй и право Киевского государства. — М.: Госюридиздат, 1949. — 544 с.