open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irrumatsiya

**Irrumatsiya** (lotincha: *irrumatio;* inglizcha jargonda **face-fucking**) oʻgzaki jinsiy aloqaning bir turi boʻlib, unda bir sherik boshqasining jinsiy olatini ogʻzi yordamida qoniqtiradi. Minetdan farqli oʻlaroq, irrumatsiyada jinsiy olatni ogʻziga olgan partnyor faol hisoblanadi. Kengaytma sifatida *irrumatio* jinsiy olatni sherikning sonlari orasiga ishqalash kabi seksual texnikaga ham tegishli boʻlishi mumkin.

Qadimgi Rim jinsiy lugʻatida *irrumatio* soʻzi zoʻrlashning oʻgizga aloqador turi (*os impurum*)ni ifodalab, erkak jinsiy olatini boshqa birovning, asosan boshqa erkakning ogʻziga solib qoʻyishga ishora qiladi.

Qusishga irrumatisiya bilan majburlash baʼzi onlayn pornografik filmlarda mavjud.

## Yana qarang

* Minet
* Odobsizlik (lotinlarda)
* Intermammar seks
* Boʻyindagi marjonlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Legman, G. *Oragenitalism<span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwATM">&nbsp;</span>: Oral Techniques in Genital Excitation*. New York, Julian Press, 1969.
Jharrel Jerome

**Jharrel Jerome** (1997 yil 9-oktyabrda tug'ilgan) - amerikalik aktyor.

## Biografiya
1997 yil 9 oktyabrda Nyu York shahrida tug'ilgan. U kelib chiqishi Dominikandan bo'lib, o'zini afro-latiniyalik deb biladi. Fiorello X. LaGuardia o'rta maktabida qatnashgan va uni tugatgan va har kuni Manxettenga poezdda qatnagan.

## Filmografiyasi
### Film

### Televizion

## Manbalar

## Havolalar
* Jharrel Jerome – IMDb
Fisting

**Fisting** jinsiy harakatlardan biri boʻlib, barmoqlarni musht qilgan holda vagina yoki yoʻgʻon ichakka tiqish (kiritishni) oʻz ichiga oladi. Fisting asosan sherik yordamida qilinadigan jinsiy aloqa turi boʻlib, baʼzida partnyorsiz ham amalga oshirilishi mumkin.

## Tarixi

Fistingning jinsiy amaliyot sifatida mashhurlikka erishishiga geylar madaniyati sababchi hisoblanadi. Shuningdek, ushbu jinsiy harakat XX asrgacha mavjud boʻlmagan deya ishoniladi. Jinsiy aloqa boʻyicha oʻqituvchi Robert Morgan Lourens esa fisting ming yillar oldin boshlangan, deb hisoblaydi. Dunyodagi eng mashhur fisting klubi 1970- va 1980-yillarda faoliyat koʻrsatgan San-Fransiskodagi Catacombs boʻlgan. The Handball Express ham eng mashhur klublardan biri boʻlgandi. Moylash vositasi sifatida maxsus materiallar paydo boʻlishidan avval Criscodan foydalanilgan.

1980-yillarda anusda kichik jarohatlarni keltirib chiqaruvchi va bu kabi yaralar orqali mikroorganizmlar (mikrob va bakteriyalar)ning qonga kirishi hamda OIVga sabab boʻlishida sterilzatsiya qilinlanmagan qoʻllar aybdor deya koʻrilgan.

## Yana qarang
* Anal jinsiy aloqa
* Insonning jinsiy hayoti
* Jinsiy oʻyinchoq
* Jinsiy aloqa
* Jinsiy penetratsiya

## Manbalar

## Adabiyotlar
The Story of Alisher

***The Story of Alisher*** (shuningdek, ***Morgenshtern RIP***) — rossiyalik reper Oxxxymiron tomonidan Morgenshternga qarata aytilgan diss trek. 2022-yil 13-dekabrda singl (yakkaxon) va klip sifatida chiqarilgan. Musiqa Morgenshtern 2022-yil 11-noyabrda chiqargan Ya ubil Marka dissiga javob tariqasida yozilgan. 2023-yilning iyul oyiga kelib, video YouTubeda 18 milliondan ortiq koʻrildi.

## Manbalar
Badr ota masjidi

**Badr ota masjidi** — Navoiy viloyati, Xatirchi tumani, Qoracha qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Masjid Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi vakili Amir Nasruloxon tomonidan 1855-yilda bunyod etilgan.  Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Mazkur masjid Buxoro amiri Amir Nasrulloxon tomonidan qurilgan boʻlib, bir necha marotaba taʼmirlangan. 1996-yilda masjidda loyihasiz taʼmirlash ishlari olib borilgan. Masjid ayvonli, bir qavatli boʻlib, 2 ta yopiq xonaqoh zalidan iborat. Masjid ichkarisida temirdan yasalgan nayzasimon hasso boʻlib, unda imom xutba oʻqish paytida ushlab turgan. Ushbu hasso uchidagi dumaloq qismda „Basmala“ va undan keyin Rasululloh (s.a.v.) ismlari va 12 ta shia imomi ismlari bitilgan.
Hassoda shunday yozilgan: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Muhammad — Allohning elchisi, Ali ibn Abu Tolib, Hasan ibn Ali, Husayn ibn Ali, Ali Zaynulobidin, Muhammad Boqir, Jaʼfar as-Sodiq, Muso al-Kozim, Ali ar-Rizo, Muhammad al-Javod, Ali Hodiy, Hasan al-Askariy, Muhammad Mahdiy“. Masjid ayvonida 7 ta ustun boʻlib, bir ustunda ikki misradan iborat sheʼriy tarix tilida yozilgan. Hozirgi kunda ushbu bitik oʻqib boʻlmaydigan holatga kelgan. Ushbu bitikni epigroflar oʻqishga muyassar boʻlgan: „Osmon taxtinin yasadi sulton Amir Nasrulloh, uning benazir baland ayvoni ziynatlandi“. Masjid Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Mazkur masjid sovet yillarida mineral oʻgʻitlar omboriga aylantirilgan. Bino 9 x 9 metrni tashkil etadi. Masjid oldida azonxona yaʼni minora mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 

## Havolalar
*
Mashʼal (maʼnolari)

**Mashʼal** quyidagi nomli maqolalarda kelgan:
* „Mashʼal“ — Qashqadaryo viloyati Muborak tumanining futbol klubi. 
* „Mash’al-2“ — Muborak shahridagi Mash’al jamoasining farm-klubi.
* „Mashʼal“ — Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumaniga qarashli shaharcha.
* „Mashʼal“ — Qashqadaryo viloyati Muborak tumanining futzal klubi.
Olim Pardayev

**Olim Mamayunusovich Pardayev** (1976-yil 20-may, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (2017), professor (2021).
## Biografiyasi
Olim Pardayev 1976-yil 20-may Jizzax viloyatida tugʻilgan. 1997-yilda Samarqand kooperativ institutini tugatgan. 1997—1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi qoshidagi Vatan-LTD auditorlik firmasi Samarqand filiali hisobchisi, 1998—2002-yillarda ushbu filialning yetakchi mutaxassisi, 2002—2008-yillarda Baxmal tumanidagi „Baxmal standart“ xususiy korxonasi rahbari, 2008—2009-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti marketing boʻlimi yetakchi mutaxassisi, 2009—2012-yillarda menejment va statistika kafedrasi assistenti, 2013—2016-yillarda katta ilmiy xodim izlanuvchisi, 2017—2018-yillarda magistratura boʻlimi boshligʻi vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2018-yildan Bank-moliya xizmatlari fakulteti dekani. 2025-yildan servis fakulteti dekani.
### Ilmiy faoliyati
Olim Pardayev 141 ta ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta oʻquv qoʻllanma, 1 ta uslubiy qoʻllanma, 1 ta uslubiy tavsiya va 1 ta monografiya muallifi. 2017-yilda „Mahsulotlarni saqlash va sotish xizmatlari samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasni himoya qilib, iqtisodiyot fanlari doktori ilmiy darajasini olgan.
## Manbalar
Ravshan Jomonov

**Ravshan Oripovich Jomonov** (1960-yil 1-mart, Narpay tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, filologiya fanlari nomzodi (1991), professor.
## Biografiyasi
Ravshan Jomonov 1960-yil 1-mart Narpay tumanidagi Bolgʻali qishlogʻida tugʻilgan. 1978—1984-yillarda Toshkent davlat universiteti roman-german filologiyasi fakultetida tahsil olgan. 1984—1991-yillarda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot instituti xodimi, 1991—2012-yillarda Toshkent davlat madaniyat instituti katta o‘qituvchisi, dotsent, „O‘zbek va xorijiy filologiya“ kafedrasi mudiri hamda 1992—2008-yillarda mazkur institutning ilmiy kengashi kotibi, 2012—2015-yillarda O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti „Tillar va adabiyot“ kafedrasi mudiri, dotsenti vazifasida ishlagan. Shuningdek, 1994—2005-yillarda „О‘zbekiston“ telekanalida „Alifbo saboqlari“ kо‘rsatuvining boshlovchisi boʻlgan. 2015-yildan O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasi „O‘zbek tili va adabiyoti“ kafedrasi professori.
### Oilasi
Oilali, 2 nafar farzandi bor.
### Ilmiy faoliyati
Ravshan Jomonov 1991-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1996-yilda o‘zbek tili va adabiyoti ixtisosligi bo‘yicha dotsent ilmiy unvoni berilgan. 200 dan ortiq ilmiy maqolalar va „О‘zlashgan sо‘zlar imlo lug‘ati“ (1998), „Yangi о‘zbek alifbosi va imlo qoidalari“ (2003), „Ona tili — davlat tili“ (2004), „ Sо‘z va mas’uliyat“ (2010), „X mi H? (qisqacha imlo lugʻati)“ (2010), „О‘zbek tilida sо‘z о‘zlashtirish va imlo muammolari“ (2013), „X va H harfli sо‘zlar imlo lug‘ati“ (2015), „Uch ne’mat sohibi“ (2018), „О‘zbekcha-fransuzcha, fransuzcha-о‘zbekcha anatomik terminlar lug‘ati“ (2020), „О‘zbek raqs terminlarining izohli lug‘ati“ (2021) kitoblari muallifi.

## Manbalar
Qutayla bint Abduluzzo

**Qutayla binti Abduluzzo** (arab. قتيلة بنت عبد العزى) — Abu Bakrning birinchi xotini edi.
## Hayoti
U Makkadagi Quraysh qabilasining Amir ibn Luay qabilasidan edi. Uning Abu Bakr bilan nikohidan Asmo va Abdulloh ismli ikki farzand dunyoga kelgan. Abdulloh tug‘ilganidan ko‘p o‘tmay Abu Bakr Qutayla bilan ajrashdi. Bu Abu Bakr islomni qabul qilib, Qutayla mushrik bo‘lib qolganidan keyin ro‘y berdi.

Qizi Asmo Makkadan hijrat qilganidan yetti yil o‘tib, Qutayla Madinaga uni ko‘rgani keldi. U mayiz, sariyog‘ va qaraz (qutloq daraxtining dukkaklari)dan iborat sovg‘alar olib keldi. Biroq, Asmo Muhammad alayhissalomdan kofir onasiga qanday munosabatda bo‘lishini so‘rab odam yubormaguncha, onasini uyiga kiritmadi va sovg‘alarni ham qabul qilmadi. Muhammadalayhissalom, albatta, uni uyiga kiritishi va sovg‘alarini qabul qilishi kerakligini aytdilar.

Shunda Qur’onning quyidagi oyatlari nozil bo’ldi:

  “Alloh sizlar bilan din borasida urush qilmagan va sizlarni diyorlaringizdan quvib chiqarmaganlarga yaxshilik va adolat qilishdan sizlarni qaytarmas. Albatta, Alloh adolat qiluvchilarni sevadir. Albatta, Alloh sizlar bilan din borasida urush qilganlar, sizlarni diyorlaringizdan quvib chiqarganlar va chiqarilishingizga yordam berganlarni do‘st tutishdan qaytaradi, xolos. Kim ularni do‘st tutsa, ana o‘shalar – o‘zlari zolimlardir”. (Mumtahana surasi, 8-9 oyatlar)

## Manbalar
Rabia ibn Umayya

**Rabia ibn Umayya**  (arab. ربيعة بن أمية) Muhammad alayhissalomning sahobalaridan edi. Otasi Umayya ibn Xalaf, onasi Karima bint Maʼmar ibn Habib, ukasi Safvon ibn Umayya edi. U “Vidolashuv xutbasi”da Muhammad alayhissalomga yordam bergan. Umar (r.a.)ning xalifaligi davrida u bilan bog‘liq quyidagi voqea bo‘lib o‘tgan **:**
### Hikoya
Bir kuni yarim tunda Abdurahmon ibn Avf bilan Umar ibn Xattob Madinani qo‘riqlashga turdilar. Yo‘lda yurar ekanlar, bir uyda chiroq yonib turganini ko‘rdilar. O‘sha tomonni ko‘zlab yurdilar. Yetib borgach, eshikning yopiqligini, ichkarida bir necha odamning baland g‘ala-g‘ovurini eshitdilar. Shunda Umar Abdurahmon ibn Avf qo‘lidan ushlab dedi:
- Bu uy kimnikiligini bilasanmi?
- Yo‘q, - deb javob berdi Abdurahmon.
- Rabia ibn Ummayya ibn Xalafga qarashli. Ular hozir aroq ichib o‘tirishibdi. Nima deysan?
- Fikrimcha, - dedi Abdurahmon ibn Avf, - Biz Alloh man qilgan ishni qilib qo‘ydik - josuslik qildik.
Ular qavmni shu holda tark etib qaytib ketdilar.

Rabia ibn Umayya Umar (r.a.)ning Mut’a nikohini ta’qiqlagan ma’ruzasida ishtirok etganlardan biri edi.

## Manbalar
Ilhom Usmonov

**Ilhom Ochilovich Usmonov** (1955-yil, Jomboy tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi (1988), professor.
## Biografiyasi
Ilhom Usmonov 1955-yil Jomboy tumanida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muhandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1977—1981-yillarda „Samzagotxlopkoprom“ birlashmasi muhandisi, bosh muhandisi, 1981—1982-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti eksperimental loyiha tashkiloti muhandisi, 1982—2000-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti „Qurilishni tashkil etish va rejalashtirish“ kafedrasi assistenti, dotsenti, 2000—2001-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Menejment va axborotlar texnologiyasi“ kafedrasi dotsenti, kafedra mudiri, 2001—2016-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti akademik lisey va kasb-hunar kollejlar bilan ishlash boʻyicha prorektori, Menejment“ kafedrasi dotsenti, 2016—2022-yillarda Samarqand davlat arxitektura va qurilish institutining „Qurilishda menejment“ (hozirda „Qurilish iqtisodiyoti va menejment“) kafedrasi dotsenti lavozimida ishlagan, 2022-yildan shu kafedraning professori vazifasini bajaruvchi.
### Ilmiy faoliyati
Ilhom Usmonov 1988-yilda nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 200 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 3 ta oʻquv qoʻllanma va 20 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.
## Manbalar
Muhammad Siddiq Buxoriy

**Muhammad Siddiq Buxoriy** (taxallusi **Hayrat**, 1878-yil Aruson guzari, Buxoro, Buxoro amirligi — 1902-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — buxorolik shoir, ziyoli oiladan. Qisqa umr kechirgan.
## Tarjimai holi
Shoir 1878-yilda Buxoroning Aruson guzarida muazzin oilasida tugʻilgan. Ota-onasidan erta yetim qoladi; otasi sakkiz yoshida, onasi esa oʻn ikki yoshligida vafot etgan. Ukasi bilan yolgʻiz qolgan. Meros sifatida ularga bir xonali kichik uy, Soʻzangaron va Muhammadali hoji madrasalaridan bittadan hujra qolgan. Madrasalardan keladigan oz miqdordagi pulga oʻzi va ukasini boqqan. Bilimi bilan tengdoshlari orasida ajralib turgan, guzardagi maktabda taʼlim olgan. Sadriddin Ayniyning va yana boshqa oʻsha paytda ijod qilganlarning yozishlaricha Muhammad Siddiq oʻtkir zehn va kuchli xotiraga ega boʻlgan. Bu haqida Sadriddin Ayniy shunday degan:···ustoz tanlashga uncha ahamiyat bermay, birinchi uchragan mudarrisga faqat rasmiyat uchun shogird boʻlib, aksari darslarni xususiy mutolaa bilan oʻzlashtirib olar edi. Rasmiy ustozlaridan kunjak domullasi — balxlik mulla Abdukarim, darsxonadagi domullasi — Homid Arab boʻlib, ulardan hech birining ilmiy shuhrati boʻlmaganidek, adabiyotga aloqalari ham yoʻq edi. Hayrat men bilan hamdars boʻlishiga qaramay biror mudarris oldida birga oʻqigan emasmiz. Shunga qaramay, u arab sarfu nahvida va mantiqda juda baquvvat edi!
1893-yil ukasini hovlisida qoldirib, oʻzi oʻsha davr anʼanalariga koʻra hujraga koʻchib oʻtadi. Ukasi ham ulgʻaygach madrasada muazzin boʻlib ishlay boshlagan. Shoir hayoti yetishmovchilik va qiyinchilikda oʻtgan. Oʻsha davr shoirlari va zamondoshlari koʻmagida 1898-yil dallol Ashurbekka mirzolikka tayinlanadi. Ammo shunga qaramay ahvoli oʻzgarmaydi 1901-yil sil kasalligiga chalinadi va 1901-yil iyulda vafot etadi. Shoir Talipoch darvozasi tashqarisida — Chorbakr tomon boriladigan yoʻl yoqasida dafn etilgan.
## Ijodi
Shoir 24 yil umr kechirgan va bir qator gʻazal, sheʼr va muxammaslar muallifi. Sheʼrlari amir Abdulahadxonga qadar yetib borgan, xalq orasida mashhur boʻlgan. Oʻz gʻazallarini yozib borgan daftaridan biri ukasida, bittasi Munzimda koʻchirilgan edi. Ammo Kolesov voqeasidan soʻng nusxalar yoʻqolgan. Shoirning beshta gʻazali Samandar Vohidov tomonidan tarjima qilingan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
*
Oq masjid (Navoiy)

**Oq masjid** (Masjidi Safed) — Navoiy viloyati, Nurota tumani, Oqmasjid qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Masjid XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Oq masjid XX asr boshlarida qurilgan boʻlib, unda baʼzi yozuvlar saqlanib qolgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, matnlarga yangi bitiklar qoʻshilgan. Masjid tashqi qismida qora marmarda suls xatida „Oq masjid“ yozuvi mavjud. Masjidda „Alloh“, „Muhammad“, „Basmala“ kabi yozuvlar ham keltirilgan.
Oq masjid ichida mehrob mavjud va 1908-yilda uning yuqorisida nastaʼliq xatida bitik yozilgan. Mazkur bitikda xattot ismi va sanasi, „Imon“ kalimasi, qanoat fazilati haqida hadis keltirilgan. Yozuv taʼmirlash paytida chiroyini yoʻqotgan va bitik foni koʻk, yozuvi esa oq rangga boʻyalgan. Unda shunday yozilgan: „Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad — Allohning elchisi. Qanoat qilgan aziz, tama qilgan har tomonlama xor boʻladi. Bechora, kuchsiz (xor) Mulla Barot ishi. Hijriy 1326- yil (1908—1909)“. Masjid ichkari qismida mehrobsimon tokchalar mavjud va u xonalar boʻylab qurilgan. Ichkari qismida ustunlar boʻlib, ustun asosi yogʻochdan, poydevori esa marmartoshdan qilingan. Masjid tashqi tomoni ayvonli boʻlib, ustunlari mavjud. Ushbu masjid XX asr boshlarida eski masjid oʻrniga qurilgan. Masjid mahalliy aholi va xalq homiyligi bilan qayta qurilgan. Masjid bir ustunli boʻlib, oʻlchami 8 x 8 metrdan iborat. Sovet davrida masjid faoliyati toʻxtatilgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, masjid oʻz faoliyatini boshlagan. 2007-yilda masjid qayta taʼmirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 

## Havolalar
*
FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2023)

FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2023) — FIFA tomonidan tashkil etilgan ayollar milliy terma jamoalari oʻrtasida toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan futboli boʻyicha ayollar oʻrtasidagi toʻqqizinchi jahon chempionatidir. Musobaqa 2023-yilning 20-iyulidan 20-avgustiga qadar Avstraliya va Yangi Zelandiya davlatlari mezbonligi ostida oʻtadi.

## Mukofotlar
Turnir yakunida quyidagi sovrinlar topshirildi.

## Statistika

### Toʻpurarlar

### Assists

### Intizom
Futbolchi quyidagi qoidabuzarliklar uchun avtomatik ravishda keyingi oʻyinga diskvalifikatsiya qilindi:

* Qizil kartochka olish (jiddiy qoidabuzarliklar uchun qizil kartochka diskvalifikatsiyasi uzaytirilishi mumkin)
* Ikki uchrashuvda ikkita sariq kartochka olish; sariq kartochkalar chorak final oʻyinlari tugagandan soʻng tugadi (sariq kartochkalar boʻlajak boshqa xalqaro oʻyinlarga oʻtkazilmagan) Turnir davomida quyidagi diskvalifikatlar joriy etildi:

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Australia-New Zealand 2023 bid website 
* Post match summary reports
Yurakning o'tkazuvchanlik tizimi

**Yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi** (**PCS**) — bu *atipik mushak tolalaridan* (yurak oʻtkazuvchi mushak tolalari) tashkil topgan va yurakning turli qismlarining muvofiqlashtirilgan ishini taʼminlaydigan yurakning anatomik shakllanishlari (tugunlar, toʻplamlar va tolalar) majmuasi (atria va qorinchalar) hisoblanadi, hamda, normal yurak faoliyatini taʼminlashga qaratilgan vazifalarni oʻz ichiga oladi.

PSS yurakning nasos funksiyasi samarali boʻlishi uchun zarur boʻlgan millionlab individual yurak mushaklari hujayralarining qisqarishini aniq muvofiqlashtirishni taʼminlaydi . PSSning ahamiyati shunchalik yuqoriki, unga bir nechta alohida monografiyalar va ilmiy ishlar amalga oshirilgan.

## Gistologiyasi
Yurakning atipik mushak tolalari maxsus ixtisoslashgan oʻtkazuvchan kardiomiotsitlar boʻlib, ular koʻp innervatsiya qilingan, oz miqdordagi miofibrillar va koʻp miqdorda sarkoplazmaga ega hisoblanadi.

## Yana qarang

* Avtotoʻlqinlar
* Yurak stimulyatori
* Yurak aritmi
* Elektrokardiografiya
** Xolter monitoringi
* Elektron yurak stimulyatori
* Defibrilator

## Adabiyotlar

* 
* Provodyaщaya sistema serdsa / Mixaylov S. S., Chervova I. A. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1983. — T. 21 : Prednizolon — Rastvorimost. — 560 s. : il.
* Miokardiodistrofiya / Vasilenko B. X., Meerson F. Z., Feldman S. B. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1981. — T. 15 : Melanoma — Mudrov. — 576 s. : il.
* Poroki serdsa priobretyonnie / Gogin E. E., Bogoslovskiy V. A., Jmurkin V. P., Malinovskiy H. H., Zubarev R. P., Solomatina O. G., Fedorova G. S., Chekareva G. A. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1983. — T. 20 : Pnevmopeksiya — Prednizolon. — 560 s. : il.
Shoira Musayeva

**Shoira Azimovna Musayeva** (1956-yil 15-dekabr, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik olima, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor.
## Biografiyasi
Shoira Musayeva 1956-yil 15-dekabr Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand kooperativ institutini tovarshunos mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1992—1993-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Marketing“ kafedrasi assistenti, 1993—1997-yillarda „Savdoni tashkil etish“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 1997-yilda „Tijorat va savdo logistikasi“ kafedrasi dotsenti, 1997—2021-yillarda „Marketing“ kafedrasi dotsenti vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yildan Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Marketing“ kafedrasi professori vazifasini bajaruvchi.
### Ilmiy faoliyati
1989-yilda Moskva kooperativ institutida  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 1990-yilda iqtisodiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini oladi. 1997-yilda dotsent ilmiy unvoni beriladi. 5 ta monografiya, 140 ta ilmiy maqolalar muallifi.
## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021).
## Manbalar
Bainbridge refleksi

**Bainbridge refleksi** yoki **Bainbridge effekti ** shuningdek, **atrial refleks** deb ham ataladi, markaziy venoz bosimning oshishi tufayli yurak tezligining oshishi hisoblanadi. Qon bosimining ortishi venoatrial birikmalarda boʻlmachaning ikkala tomonida joylashgan strech retseptorlari (yurak retseptorlari) tomonidan aniqlanadi.

## Tarixi
Francis Arthur Bainbridge (talaffuzi: Frensis Artur Beynbrijj) bu hodisani 1918-yilda itlar ustida tajriba oʻtkazayotganda refleks deb taʼriflagan. Bainbridge hayvonga qon yoki shoʻr suv quyish yurak tezligini oshirishini aniqladi. Bu hodisa arterial qon bosimi koʻtarilmasa ham sodir boʻladi. Bundan tashqari, u venoz bosim oʻng boʻlmachani kengaytirish uchun yetarli darajada yuqori boʻlganida yurak urish tezligi oshishini kuzatadi, ammo yurak tomirlarining yurakka denervatsiyasi bu taʼsirlarni yoʻq qildi. Keyingi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, yurak urish tezligining choʻzilishi bilan bogʻliq oʻsishi alohida yuraklarda yoki hatto toʻliq ajratilgan SANda ham kuzatilishi mumkin. Shunday qilib, yurakning choʻzilishiga ijobiy xronotropik (yunoncha „vaqt“ va trénĽ — yunoncha „egilish/burilish“ degan maʼnoni anglatadi) ijobiy xronotropik reaktsiyasi, hech boʻlmaganda, qisman, uning ichida joylashgan mexanizmlar tomonidan yuzaga kelishi va amalga oshirilishi kerak. Bu Bainbrindge tomonidan kashf etilgan javobni „refleks“ emas, balki „effekt“ deb atash taklifiga keyinchalik olib keldi.

## Yana qarang

* Past bosimli retseptorlar zonalari
* Yuqori bosimli retseptorlar zonalari

## Manbalar
Koʻhnaqoʻrgʻon

**Koʻhnaqoʻrgʻon** — Navoiy viloyati Karmana hududida joylashgan qadimgi aholi punkti.
Koʻhnaqoʻrgʻon shimolda Zarafshon daryosi, sharqda Mirzachorbogʻ saroyi hududi, janubda Xonim koni va gʻarbda Navoiy avtoshoh bekati bilan chegaradosh boʻlgan.
Koʻhnaqoʻrgʻonning maydoni — 25 gektar. Devorining uzunligi 3.5-4 km, balandligi 7-8 metrni tashkil etgan. „Buxoro tarixi“ asarining muallifi Narshaxiy maʼlumotlariga koʻra, bu yerda jome masjidi boʻlgan. Qadimda qoʻrgʻon aholisi misgarlik, zargarlik, duradgorlik, temirchilik, kulolchilik kabi hunarmandchilik turlari bilan mashgʻul boʻlgan.

XX asr oʻrtalariga qadar Koʻhnaqoʻrgʻonda Toshmachit deb atalgan masjid boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan masjid buzib tashlanadi va yogʻochlari yangi tashkil etilgan molxonalarga ishlatilib yuborilgan. Bu masjid 500 kishini sigʻdira olgan. Toshmachitning uch darvozasi boʻlib, unda toʻylar ham oʻtkazilgan.
Koʻhnaqoʻrgʻon markazida tashlandiq saroy qoldiqlari joylashgan tepalik boʻlgan. Bu tepalikda bolalar chorva boqishgan. Mahalliy aholi bu joylarni Ark deb atagan. XX asrning 60-yillarida bu yerlar tekislab yuborilgan. Arkning maydoni salkam chorakam bir gektarni tashkil etgan. Keyinchalik, bu yerda uy-joy qurayotgan kishilar 60-70 sm qalinlikdagi qatlamda sopol siniqlariga duch kelishgan. Shuning uchun, bu yerda Ark boʻlgan fikrlar notoʻgʻri.

Vaqt oʻtishi bilan Zarafshon daryosi oʻz oʻzanini Koʻhnaqoʻrgʻon tomon oʻzgartirgach, aholi manzillari asta-sekin Karmana shahriga koʻchadi. Eski hududlar esa Koʻhnaqoʻrgʻon deb ataladi. Tashlandiq holga kelib qolgan hudud keyinchalik paxta dalasiga aylantiriladi. 1980-yillarda esa aholiga imorat qurish uchun boʻlib berilgan. Hozirgi paytda bu hududlar Karmana shahrining Koʻhnaqoʻrgʻon mahallasi deb yuritiladi.
## Manbalar
Augustus Desiré Waller

**Augustus Desire Waller** FRS (1856-yil 12 iyul — 1922-yil 11 mart) ingliz fiziologi va Augustus Volney Wallerning oʻgʻli boʻlgan. U Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan.

U Aberdin universitetida tibbiyot fakul’tetida tahsil olgan, u yerda 1878-yilda malakali va 1881-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.&nbsp;1883-yilda u London Ayollar Tibbiyot maktabida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishlagan. U yerda u boʻlgʻusi xotini bilan uchrashdi. Alise Palmer shogirdlaridan biri boʻlgan, hamda u Jorj Palmerning qizi boʻlgan/ Otasi Reading deputati va pechene ishlab chiqaruvchilari Xantli va Palmer asoschisi boʻlgan.

1884-yilda u Sent-Meri kasalxonasida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan.&nbsp;1887-yilda u kapillyar elektrometr yordamida insonning birinchi elektrokardiogrammasini yozib olishga muvifaqqiyat boʻlgan.

U 1896-yilda 1897-yil 13-yanvardan boshlab Fullerian fiziologiya professori etib tayinlangan va ishlagan

U Londonda 1922-yil 110martda ikki marta insultdan azob chekib vafot etgan.

## Manbalar
Karmana arki

**Karmana arki** — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan saroy boʻlib, unda Karmana beklari yashagan.

Karmana arki qurilishi qadimgi davrlarga borib taqaladi. Tuzilishi va koʻrinishi jihatidan Karmanadagi binolar Buxorodagi yodgorliklarga oʻxshagani uchun Karmanadagi arkni tarixchilar taxminan Buxoro arkidan keyingi paytda yaʼni milodning boshlarida bunyod etilgan degan fikrni ilgari surishadi. Karmana arki taxminan 1 gektarli maydonda, hozirgi Mustaqillik koʻchasi, Bobur koʻchasi, Karmana koʻchasi va Amir Temur koʻchasi bilan chegaralangan uylar oʻrnida boʻlgan. Balandligi 7-8 metr boʻlgan 9 paxsali devor Arkning atrofini oʻrab turgan. Ark darvozasi oldida sarbozlar tun-u kun qoʻriqchilik qilgan. Asosiy darvoza inshootning sharqiy tomonida joylashgan. 
Ark maxsus barpo etilgan qoʻrgʻonning markazida boʻlgan. Qoʻrgʻon devorining diametri 3000 metrga teng. Qoʻrgʻonga uchta darvoza orqali kirilgan. Darvozalar „Qarshi“, „Kunchiqar“, „Qibla“ deb nomlangan. „Kunchiqar“ va „Qibla“ darvozlari orasida bor boʻyiga rastalar joylashgan. Rastalarning ikki tomonini savdo doʻkonlari egallagan.
Karmana qoʻrgʻoni ichida bekning alohida karvonsaroyi boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ikkinchi karvonsaroy hindlarga tegishli boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ushbu saroylar Buyuk Ipak yoʻli orqali oʻtadigan ikki tomon karvonlari uchun barpo etilgan.
Karmana arkida amir saroyi, qabulxonasi, devoni, oʻzi va yaqin odamlari yashaydigan uylar boʻlgan. 1920-yilda amir Olimxonning yengilishi va Buxoro inqilobi yuz berishi natijasida Karmana bekligi tugatiladi. Shahar sovetlar qoʻliga oʻtadi.
1956-yilda Karmana arki buzib tashlanib, tuprogʻidan Toshkent—Buxoro yoʻli va Q.Qarshiyev koʻchasi uchun foydalanilgan. Arkning oʻrni tekislanib, 30 dan ortiq xonadonga imorat solishi uchun taqsimlab berilgan.
## Manbalar
Ixtiyor Kamolov

**Ixtiyor Ramazonovich Kamolov** (1967-yil 16-noyabr, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.
## Biografiyasi
Ixtiyor Kamolov 1967-yil 16-noyabr Qiziltepa tumani Sovungaron qishlogʻida tugʻilgan. 1992-yilda Samarqand davlat universiteti fizika fakultetini tamomlagan. 1992—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti fizika kafedrasi laboratoriya mudiri, 1999—2004-yillarda ixtisoslashgan texnika kolleji oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2004—2006-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 2006—2008-yillarda shu kafedraning katta oʻqituvchisi, 2008—2019-yillarda kafedra dotsenti, 2019-yildan fizika va texnologik taʼlim fakulteti dekani, fizika va astronomiya kafedrasi professori.
### Oilasi
Oilali. 2 nafar farzandi bor.
### Ilmiy faoliyati
Ixtiyor Kamolov 100 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.
## Manbalar
Egri chiziqli harakat

Egri chiziq boʻylab harakatlanuvchi jismning harakatiga **egri chiziqli harakat** deyiladi.  Misol: burchak ostida havoga tashlangan tosh**.**

Egri chiziqli harakat maʼlum yoki qoʻzgʻalmas egri chiziqqa mos keladigan harakatlanuvchi zarrachaning harakatini tavsiflaydi. Bunday harakatni oʻrganish ikkita koordinata tizimidan foydalanishni oʻz ichiga oladi, birinchisi tekis harakat, ikkinchisi esa silindrsimon harakatdir.

## Doimiy tezlanishli harakat
Doimiy tezlanishli egri chiziqli harakatda zarrachaning tezlik va tezlanish komponentlari doimo tangensial va qoʻzgʻalmas egri chiziqqa normal boʻladi. Tezlik har doim egri chiziqqa tangensial boʻladi va tezlanish ham tangensial, ham normal komponentga boʻlinishi mumkin.

## Silindrsimon komponentlar
i va j sifatida tavsiflangan silindrsimon koordinatalar bilan harakat qutbli vektorlarga oʻxshash komponentlar bilan qutb shaklida tasvirlangan. Doiimiy tezlanishli harakatda boʻlgani kabi, tezlik hamisha egri chiziqqa tangensial boʻladi, lekin bu shaklda tezlanish endi radius va uning normal vektori boʻylab harakatlanishi mumkin boʻlgan turli oraliq komponentlardan iborat. Ushbu turdagi koordinatalar tizimida harakat harakatlanayotgan tekislik bilan chegaralanganda eng yaxshi qoʻllanadi.

## Manbalar
* M. H. Oʻlmasova „Fizikadan qoʻllanma“ 1-qism
* Egri chiziqli harakat haqida video qoʻllanma

## Manbalar
Rahimboy Rahimov

**Rahimboy Otajonovich Rahimov** (1965-yil 20-iyun. Xiva, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori (2008), professor (2009).
## Biografiyasi
Rahimboy Rahimov 1965-yil 20-iyun Xiva shahrida tugʻilgan. 1982—1989 yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muxandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1983—1985-yillarda harbiy xizmatda boʻlgan. 1989—1995-yillarda Urganch qurilish texnikumi oʻqituvchisi, 1995—1999-yillarda Urganch davlat universiteti katta oʻqituvchisi, 2003—2009-yillarda Urganch davlat universiteti dotsenti vazifasida ishlagan. 2009-yildan Urganch davlat universiteti professori.
### Oilasi
Oilali. Uch oʻgʻil, bitta qizi bor. 
### Ilmiy faoliyati
Rahimboy Rahimov 1999-yilda nomzodlik ishini, 2008-yilda  mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 180 ta ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 8 ta darslik, 6 ta oʻquv metodik qoʻllanma, 2 ta ixtiro muallifi. Rossiya tabiiy fanlar akademiyasi akademigi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „O‘zbekiston Mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016).
## Manbalar
Rohat Safarova

**Rohat Gʻaybulloyevna Safarova** (1958-yil, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, profesor.
## Biografiyasi
Rohat Safarova 1958-yilda Oʻzbekiston SSRda tugʻilgan. 1988-yildan Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot institutida kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim, boʻlim va ilmiy laboratoriya mudiri lavozimida faoliyat olib borgan. Hozirda institutning „Uzluksiz ta’lim pedagogikasi va psixologiyasi“ boʻlimi mudiri.
### Ilmiy faoliyati
Rohat Safarova 2003—2021 yillar davomida Oʻzbekistonda oʻzbek sinflari uchun muntazam tarzda chop etilayotgan „Alifbe“ darsligi hamda „Oʻqituvchi kitobi“ metodik qoʻllanmasi, maxsus maktablar uchun Brayl yozuvidagi „Alifbe“ darsligi, 18 ta monografiya, 20 ta metodik qoʻllanma, 5 ta oʻquv dasturi, 3 jildli „Pedagogika“ ensiklopediyasi, „Alifbe“ darsligi asosida xorijiy tillarni oʻrganish boʻyicha 2 ta multimediali qoʻllanma muallifi. 
## Mukofotlari
* „Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (1990, 2008);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „O‘zbekiston Mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „Xalq taʼlimi fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021).
## Manbalar
Haydarov

**Haydarov** familyasi bilan bogʻliq maqolalar:

* Olimjon Haydarov — oʻzbekistonlik bloger;
* Oʻtkirbek Haydarov — oʻzbekistonlik bokschi;
* Azizbek Haydarov — oʻzbekistonlik futbolchi, terma jamoa aʼzosi;
* Ravshan Haydarov — futbol murabbiyi va sobiq futbolchi;
* Ravshan Haydarov — oʻzbek davlat arbobi, general-mayor;
* Nigʻmat Haydarov — Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Akbar Haydarov — Oʻzbekiston xalq hofizi;
* Vali Haydarov — Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957);
* Xoliqul Haydarov — Oʻzbekiston xalq rassomi (1977);
* Qodirjon Haydarov — Oʻzbekiston xalq rassomi (1963);
* Ashur Haydarov — sovet davlat arbobi;
* Ashur Haydarov (rassom) — sovet, tojik rassomi;
* Eshmat Haydarov — Oʻzbekiston xalq hofizi (1944);
* Maqsudali Haydarov — Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Boriy Haydarov — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969);
* Nuriddin Haydarov — Oʻzbekiston xalq artisti (2003);
* Nodir Haydarov — Toshkent davlat stomatologiya instituti rektori;
* Ilhom Haydarov — oʻzbek diplomati;
* Jahongirxon Eshon Haydarov — Qatagʻon qurboni

## Yana qarang
* Haydarova
Rustam Teshaboyev

**Rustam Dadajonovich Teshaboyev** (1946-yil 20-mart, Fargʻona tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2011-yil 22-dekabr, Pekin, Xitoy) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor. Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Fargʻona fillialining ilk rahbari.
## Biografiyasi
Rustam Teshaboyev 1946-yil 20-mart Farg‘ona tumanida o‘qituvchi oilasida tugʻilgan. 1963-yilda shu tumandagi 5-maktabni tamomlagan. 1953—1968-yillarda Toshkent politexnika institutida tahsil olgan. 1968—1969-yillarda Farg‘ona politexnika instituti assistenti, 1975—1976-yillarda ushbu institutning „Sanoat  va fuqaro qurilishi“ kafedrasi mudiri, 1976—1998-yillarda qurilish fakulteti dekani, 1998—2005-yillarda Farg‘ona politexnika instituti ilmiy ishlar va axborot texnologiyalari prorektori, 2005—2011-yillarda Toshkent axborot texnologiyalari universitetining Farg‘ona filiali direktori lavozimida ishlagan.
### Vafoti
2011-yil 22-dekabrda Xitoy Xalq respublikasining Pekin shahrida respublika miqyosidagi xizmat safarida vafot etgan.
### Ilmiy faoliyati
1971—1974-yillarda Moskva muhandislik-qurilish instituti aspiranturasida tahsil olgan va  1975-yilda nomzodlik dessertatsiyasini yoqlagan. 1997-yilda Toshkent arxitektura–qurilish institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Qurilish mavzusiga doir 130 dan ziyod ilmiy maqolalar, 3 ta monografiya, 6 ta o‘quv darslik va qo‘llanmalar muallifi. 
## Mukofotlari
* „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi“ esdalik nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
## Manbalar
Denav (Shofirkon tumani)

**Denav** yoki **Denov** — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qadimiy qishloq. Tuman markazi — Shofirkon shahridan 14 km shimoli-sharqda joylashgan.
## Etimologiyasi
Denav soʻzi tojik tilidan kelib chiqqan boʻlib, „deh“ — qishloq va „nav“ — yangi soʻzlaridan olingan. Yaʼni „yangi qishloq“ maʼnosini anglatadi.
## Tarixi
Abdullaxon II  asrning 60—70-yillarida Shofirkon hududlariga ov maqsadida tez-tez kelib turgan. Unga bu yerning unumdor yerlari, seroʻt dalalari yoqib qoladi. Soʻngra uning topshirigʻi bilan hozirgi Dahyori Bihisht qabristonining yonida masjid, minora va dam olish maskani qurilgan. Abdullaxon II maslahati va koʻrsatmasi bilan bu yerga aholi koʻchib kela boshlagan. Shu tariqa ular oʻrnashgan joy „Dehnavi Abdullaxon“ yaʼni „Abdullaxonning yangi qishlogʻi“ deb atala boshlagan. Asta-sekin qisqarib soʻzning oʻzak qismi Denav saqlanib qolgan. Oʻsha paytda qishloq Shofirkon hududdidagi aholisi zich joylashgan qishloqlardan boʻlib, 14-15 ga yaqin guzar boʻlgan. Guzarlar Ashurlar, Qallar, Mirzolar, Polvonlar, Arboblar, Xoʻjalar, Kosiblar kabi nomlar bilan atalgan.

1925-yilga kelib shoʻrolar davrida qishloqda Denav qishloq kengashi tuzilgan. Qishloqning birinchi raisi etib Sanoqul Saidov tayinlangan. 1931-yilda Denavda Oxunboboyev nomli kolxoz tuzilgan. Yoʻldosh Oxunboboyev qishloqqa ikki marotaba 1935 va 1937-yillarda kelib ketgan. Shu yili Denavga birinchi marta elektr oʻtkaziladi.
## Xoʻjaligi
Asosan Denovda qishloq xoʻjaligi yaxshi rivojlangan. XX asrning 30-yillarida „Meteor“ nomli elektr stansiyasi ishga tushirilgan. Shu asnoda paxtachilik eng asosiy sohaga aylangan.
## Qishloq faxriylari
Ahad Hasanov — yozuvchi, „Shofirkon haqiqati“ gazetasining muharriri, „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“.

Toshpo‘lat Ahmad — shoir, „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“, viloyat yozuvchilar uyushmasi raisi vazifasida faoliyat koʻrsatgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
The Silent patient

***The Silent Patient*** – psixologik triller roman. 2019-yilda kiprlik ingliz yozuvchi Alex Michaelides tomonidan yozilgan. Uning birinchi muvaffaqiyatli debyut romani Celadon Books tomonidan 2019-yil 5-fevralda ilk bor nashr etilgan. Ushbu romanning audio versiyasi ham aynan shu sanada chiqarilgan boʻlib, bu audiokitobni Louise Brealey va Jack Hawkinslar ijro etgan. Bu asarda erini oʻldirgandan soʻng, soqov boʻlib qolgan bir bemor haqida hikoya qilingan. Roman ilk bor bosib chiqarilgandan soʻng, The New York Times bestseller roʻyxatida 1-oʻrinda qayd qilingan. Keyinchalik esa Goodreads Choice 2019 mukofotining Mystery and Thriller nominatsiyasini qoʻlga kiritgan.

## Yozilish tarixi
Ssenariy muallifi Mixaelides oʻzining ilk debyut romanini yozishda shunday deydi: „Men ssenariy muallifi sifatida juda xafa boʻlardim. Chunki hozirgi ssenariylarning sifatsizligi va ishlab chiqish davomida buzib tashlanishini oʻzim guvohi boʻlardim hamda bu umidsizlik tuygʻusi meni vanihoyat oʻtirib roman yozishga undadi“.

U mana shu romanni yakunlashdan oldin taxminan 50 marta qayta yozib, koʻrib chiqqan. Yevripidning Afina fojiasi Alcestis unga romanning syujeti uchun ilhom manbai boʻlib xizmat qilgan. Hikoyaning tuzilishida esa Agatha Christiening ijodidan taʼsirlangan.

## Fikrlar
Romanga tanqidchilar tomonidan koʻpincha ijobiy fikrlar bildirilgan. *[[The Independent]]* kitobning syujeti, personajlari va uslubi uchun alohida eʼtirof etgan: "Kitob uni bir kunda „yutib yuborishga“ imkon beradigan darajada jonli… yozilishi esa skalpeldek oʻtkir, uslub ehtiyotkor va ixcham, hamda qoʻshimcha tavsilotlarga boy". *[[Deccan Herald]]* asarni „qiziqarli, aql bilan yondashilgan syujet va barchani hayratda qoldiradigan taʼsirli zarba“ deb atagan. *[[The Washington Post]]* syujetni „yangicha“ deya eʼtirof etgan, lekin uning „oʻta qoʻrqinchli, ammo oddiy sahnalari va oʻzgaruvchan qahramonlari“ni tanqid qilgan. Yana bir salbiy fikr *Kirkus sharhlaridan* kelib tushdi, u kitobni „qoʻpol, oʻylab topilgan va ahmoqona …“ deb taʼkidlagan.

## Manbalar
Palazzo Della Rovere

**Palazzo Della Rovere** — Italiyaning Rim shahridagi saroy, Via della Conciliazione tomonga qaragan. **Palazzo dei Penitenzieri** nomi bilan ham tanilgan.

## Tarixi
Saroy qurilishi 1480-yilda Rim papasi Sixtus IV della Roverening qarindoshi kardinal Domenico della Rovere tomonidan, florensiyalik meʼmor Baccio Pontelli loyihasi boʻyicha boshlangan. Palazzo 1480- va 1490-yillar orasida Piazza Scossacavalli janubida qurilgan, 1937-yilda Borgo *spina* bilan birgalikda vayron qilingan. Pontelli inshootni 15-asrdagi Rimning eng muhim binolaridan boʻlgan Palazzo Venezia meʼmoriy uslubiga yaqin modelda barpo qilgan. Hozirgi nomi Papa Aleksandr VII davriga aloqador boʻlib, bu yerga *penitenzierilar* deb nomlanuvchi Avliyo Peter Basilicasida ishlaydigan konfessorlar koʻchib kelishgan. Avvallari Columbus mehmonxonasi joylashgan ushbu bino hozirgacha Muqaddas ordenning bosh qarorgohi hisoblanadi. Shuningdek, Four Seasons mehmonxonalar tarmogʻi saroyning yangi ijarachisi hisoblanadi.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun
*
Telefe

**Telefe** — Grupo Televisión Litoral kompaniyasiga tegishli Argentina televizion tarmogʻi. 1990-yilda Avelino Porto va boshqa hamkorlar tomonidan tashkil etilgan. Bosh qarorgohi Buenos-Ayresda joylashgan.
## Manbalar

## Havolalar
*
Neron teatri

**Neron teatri** () — Rim imperatori Neron tomonidan qurilgan xususiy teatr. Bino 2020—2023-yillarda  tomonidan olib borilgan qazishma ishlari natijasida aniqlangan qoldiqlar paydo boʻlgunga qadar faqatgina adabiy manbalardan maʼlum boʻlgan.

## Joylashuvi
Teatr Tibr daryosining oʻng qirgʻogʻida, Ager Vaticanus banki, Katta Agrippina bogʻida (nabirasi Neronga meros boʻlib qolgan) Kaligula oʻz sirkini qurgan hududda joylashgan. Uning qoldiqlari Italiya uygʻonish davri uslubida qurilgan Palazzo Della Rovere hovlisi, Borgo, Via della Conciliazione va Borgo Santo Spirito oʻrtasidan topilgan.

## Arxitekturasi
Palazzo della Rovere hovlisi ostidan ikkita inshoot topilgan. Arxeologlar ayvon bilan oʻralgan ochiq hovlili binoni oʻrgana boshlashdi. Gʻishtlarida joylashgan ikki boʻlakli belgilar sababli binolar Julio-Claudian davriga tegishli deya hisoblanmoqda. Birinchi tuzilma radiusi kirish qismi, zinapoyalar va devorlarga ega boʻlgan yarim doirasimon shaklda qurilgan boʻlib, shakli bois tomoshabinlar uchun moʻljallangan teatr oʻrindiqlari bilan bino tuzilishini aniqlanishi mumkin. Binoning dekorativ apparatlar ioni orderi, yaʼni 3 ustunli kolonna qoldiqlaridan maʼlum boʻlishicha, oq rangli marmar bilan qoplangan hamda baʼzi oʻrindiqlarining ustki qismi oltin barg bilan qoplangan. Ikkinchi bino esa birinchisiga perpendikulyar boʻlib, ikkilamchi funksiyalar, jumladan, maxsus buyumlar va kiyim-kechaklarni saqlash uchun xizmat qilgan.

## Adabiyotlar
*
*
* 

## Manbalar
Mirzasulton Mamatqosimov

**Mirzasulton Abduraimovich Mamatqosimov** (1967-yil, Zomin tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2021-yil 27-aprel, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor
## Biografiyasi
Mirzasulton Mamatqosimov 1967-yil Zomin tumanida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. 1991-yilda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetini tugatgan. 1995—2021-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Materialshunoslik instituti ilmiy xodimi, direktor o‘rinbosari lavozimida ishlagan.
### Vafoti
Mirzasulton Mamatqosimov 2021-yil 27-aprelda vafot etgan.
### Ilmiy faoliyati
Mirzasulton Mamatqosimov 1992—1995-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi „Fizika-Quyosh“ ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi Fizika-texnika instituti aspiranturasida tahsil olgan. 1999-yilda „Yuqori temperaturali quyosh qurilmalari koʻzgularini yustirovka va nazorat qilish usullarini ishlab chiqish“ mavzusida nomzodlik, 2017-yilda „Katta Quyosh pechi va boshqa energetik qurilmalar samaradorligini oshirish uchun ularning ko‘zguli  mujassamlashtiruvchi tizimlarini optimizatsiyalash“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 80 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.
## Manbalar
Xolboy Ibraimov

**Xolboy Ibragimovich Ibraimov** (1957-yil 20-yanvar, Payariq tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor, akademik.
## Biografiyasi
Xolboy Ibraimov 1957-yil 20-yanvar Payariq tumanida tugʻilgan. 1979-yilda Samarqand davlat pedagogika institutini tugatgan. 1979—2003-yillarda Samarqand davlat universiteti psixoogiya kafedrasi katta oʻqituvchisi, dotsent, Pedagogika va psixologiya kafedrasi mudiri, Pedagogika va maktabgacha taʼlim kafedrasi mudiri, pedagogika fakulteti dekani, 2003—2004-yillarda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti direktori, 2009-yilda Navoiy davlat pedagogika instituti rektori lavozimida ishlagan. Hozirda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti direktori sifatida faoliyat yurtimoqda. 2010—2014-yillarda Oliy Majlis Senati aʼzosi boʻlgan. 

### Ilmiy faoliyati
Xolboy Ibraimov 4 ta monografiya, 10 ta darslik va oʻquv qoʻllanma, 500 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2013). Rossiya Psixologiya fanlari akademiyasi akademigi (2016).

## Mukofotlari
*„Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2005, 2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011).
* 2023-yil 23-dekabrda Xolboy Ibraimov Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib tasdiqlandi va unga akademik unvoni berildi.

## Manbalar
Joʻynav

**Joʻynav** — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Tuman markazi — Shofirkon shahridan 8 km shimoli-sharqda joylashgan.
## Etimologiyasi
Joʻynav soʻzi fors-tojik tilidan kelib chiqqan boʻlib, „joʻy“ — ariq va „nav“ — yangi soʻzlaridan olingan. Yaʼni „yangi ariq“ maʼnosini anglatadi. „Joʻynav“ nomi esa Mahallasheri qishlogʻiga Joʻynavga kiraverishda ariq chiqarilgan. Vardonzedan kelganlar shu ariq tomonga koʻchib kelganlar. Chunki qal’a atrofida sugʻoriladigan yerlar mavjud boʻlmagan. Qishloq oldingi davrlarda „Dehi Joʻynav“ (maʼnosi „yangi ariq boʻyida yashovchilar“) deb atalgan. Vaqt oʻtishi bilan qisqarish natijasida hozirgi holatiga kelgan.

## Tarixi
Oʻsha paytda Shofirkon rudi hozirgi qishloq oʻrnida ikki qismga boʻlingan. Asosiy — quyi qismi — Iskogare, Chuqurak, Gʻulomte qishloqlari, keyingi — yuqori qismi Mahallasheri qishlogʻi yerlarini sugʻorgan. Tarixdan Vardonze qal’asidagilar hunarmandchilik va chorvachilik bilan kun kechirgan (Shopur arigʻi qazilmasdan oldin). Ular bu yerlardagi lalmi yerlarni oʻzlashtirib, madaniy dehqonchilik qila boshlashgan. Ariq keltirilgach aholi asta-sekin dala maydonlaridagi hovlilariga — yoki kozalarga koʻchib chiqa boshlaydi. Bunday uylarda yozda ishlab yashashgan va qishda qal’aga qaytib ketishgan. Buning natijasida aholi koʻpayib, bu joyda hozirgi Joʻynav qishlogʻi vujudga kelgan.

## Ijtimoiy obyektlar
Qishloqdaq bir necha savdo doʻkonlari, Joʻynav qishloq fuqarolar yigʻini maʼmuriy binosi, kutubxona, qishloq vrachlik punkti, 1 ta maktab, 2 ta maktabgacha taʼlim muassasasi faoliyat koʻrsatib kelmoqda.
## Qishloq faxriylari
Odil Oʻroqov, Rashid Safarov, Toʻxta Moʻminov — oʻqituvchilar, „Xalq taʼlimi aʼlochilari“,

Norqul Atoyev — texnika fanlari nomzodi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Jabbor Oʻsarov

**Jabbor Eshbekovich Oʻsarov** (1968-yil 20-aprel, Nurota tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2019), professor.
## Biografiyasi
Jabbor Oʻsarov 1968-yil 20-aprel Nurota tumanida tugʻilgan. 1985—1993-yillarda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetida tahsil olgan. 1989—1991-yillarda Toshkent shahar qurilish boshqarmasida duradgor, 1991—1993-yillarda Toshkent irrigatsiya va meloriatsiya instituti fizika kafedrasi laboranti, 1993—1996-yillarda Qoʻshrabot tumani 34-oʻrta maktabning fizika-matematika fani oʻqituvchisi, 1996—2006-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti qoshidagi akademik litseyda fizika fani oʻqituvchisi, 2006—2013-yillarda Toshkent davlat yuridik instituti qoshidagi akademik litseyning oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2013—2014-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti qoshidagi 3-son akademik litsey direktori, 2014—2015-yillarda „News Arena“ gazetasi bosh muharriri, 2015—2017-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti katta ilmiy xodimi, 2017—2018-yillarda universitetning fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 2018—2019-yillarda Toshkent davlat yuridik universiteti huzuridagi akademik litseyda boʻlim boshligʻi lavozimida ishlagan. 2019-yildan Chirchiq pedagogika instituti pedagogika fakulteti dekani. 
### Ilmiy faoliyati
2005-yilda „Akademik litseylarda fizika taʼlimi samaradorligini oshirish jihatlari“ mavzusida nomzodlik, 2019-yilda „Tayanch va fanga oid kompetentsiyalar asosida taʼlim mazmunini takomillashtirish va oʻquvchilar kompetentligini rivojlantirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 150 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, maktab, kollej, akademik litseylar uchun fizika darsligi muallifi. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2022).
## Mukofotlari
* „Oʼrta maxsus, kasb-hunar taʼlim aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʼkrak nishon (2014);
* „O'zbekiston Konstitutsiyasining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2022). 
## Manbalar
Stefan Čolović

**Stefan Čolović** (, ; 1994-yil 16-aprelda tugʻilgan) – serbiyalik professional futbolchi, Qarshining „Nasaf“ jamoasida yarim himoyachi ampulasida oʻynaydi.

## Futboldagi ilk yillari
Stefan 9 yoshida „Red Star Belgrad“ jamoasi akademiyasida oʻqishni boshlagan. Stefan Atletiko Madrid jamoasiga oʻtib Madrid jamoasining yoshlar jamoasida oʻynagan. Serbiyaga qaytib kelganidan soʻng, „Partizan“ jamoasining yoshlar jamoalarida oʻynagan.

## Professional faoliyat

### Rad
2014-yil boshida u Rad jamoasi bilan shartnoma imzolagan. U Jelen Superligadagi debyutini 2014-yilning 13-aprelida „Voyvodina“ klubiga qarshi mehmondagi oʻyinda oʻtkazgan.

2024-yil Nasaf jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

## Yutuqlar
**Nasaf**

* Oʻzbekiston Superligasi gʻolibi: 2024
* Oʻzbekiston Superkubogi gʻolibi: 2024

**Proleter Novi Sad**

* Serbiya Birinchi Ligasi: 2017-18

**Dundalk**

* FAI kubogi: 2020

## Manbalar

## Havolalar

* Stefan Čolović Transfermarkt saytida