Bokuning 2016-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazish uchun arizasi

**Boku 2016** () – Ozarbayjon poytaxti Boku tomonidan 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oʻtkazish uchun taklif. Taklif muvaffaqiyatsiz boʻlgan. Bu shaharning Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazish uchun birinchi daʼvosi edi. Boku 2008-yil 4-iyunda qisqa roʻyxatdagi nomzod shaharlar roʻyxati eʼlon qilinganida musobaqaga mezbonlik tanlovida magʻlub boʻlgan.

Agar Boku mezbonlik qilish uchun tanlanganida, oʻyinlar 2016-yil 15-iyuldan 31-iyulgacha boʻlib oʻtgan boʻlar edi. Paralimpiya oʻyinlari 10-avgustdan 22-avgustgacha boʻlib oʻtgan boʻlar edi.

## Taklif tafsilotlari
Ozarbayjon poytaxti Boku Olimpiada oʻyinlariga ariza berish rejasini eʼlon qilgan, dastlabki tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish qiymati 20 milliard dollarni tashkil qilishi mumkin edi. 2007-yil iyul oyida Ozarbayjon Milliy olimpiya qo‘mitasi raisi Chingiz Husaynzoda matbuot anjumanida bir guruh iqtisodchilar bu masala ustida ishlayotganini aytgan. Boku Kaspiy dengizi boʻyida joylashgan Ozarbayjonning neftga boy poytaxti. Mustaqil Ozarbayjon sobiq Sovet Ittifoqidan chiqqan tartibsiz davrdan keyin shahar biroz vayron boʻlgan edi, ammo 2003-yil dunyoda yangi neftga nisbatan ehtiyoj boshlanganidan beri shahar ulkan rivojlanishni boshdan kechirmoqda. Sharq va Gʻarb chorrahasida joylashgan shahar sifatida Husaynzoda oʻyinlarning mavzusi „Sharq va Gʻarb oʻrtasida yaxshiroq aloqa oʻrnatish“ boʻlishi mumkinligini aytgan.

2007-yil noyabr oyida Ozarbayjon tashkiliy qoʻmitasi oʻzining taklif qoʻmitasini tuzgan va birinchi vitse-prezident Yagub Eyubovni rahbar etib tayinlagan. Tezkor oʻzgarishlarni taʼminlash uchun sport vaziri Azad Ragimov hukumat yordamida takliflar kitobini tayyorlash uchun Caspian American Groupni tayinlagan.

Soʻnggi sport tajribasi Bokuning 2007-yilgi kurash boʻyicha jahon chempionatiga va sobiq Ozarbayjon rahbari nomi bilan atalgan Haydar Aliyev sport majmuasida badiiy gimnastika boʻyicha 23-Yevropa chempionatiga mezbonlik qilishini oʻz ichiga olgan.

Taklif aholi orasida ommalashgan, aholining 91,9% taklifni qoʻllab-quvvatlagan. Bu barcha ariza beruvchilar orasida eng yuqori maʼqullash reytingi boʻlib, ularning aksariyati 70-80 foiz oraligʻida edi.

XOQni qiziqtirgan masalalardan biri bu mezbon davlatning sport yoki Olimpiya merosidir. Ozarbayjon mustaqillikka erishganiga qisqa vaqt boʻlgani uchun, tabiiyki, uning Olimpiya tarixi qisqa, atigi 1996-yildan beri jamoalarni musobaqaga yuborib, hozirgacha atigi uchta oltin medal sohibiga aylangan. Shu bilan birga, uning Eron bilan uzoq chegarasi xavfsizlikka tahdid solishi mumkinligi haqida xavotirlarni keltirib chiqargan boʻlishi mumkin. Biroq, Eronning oʻzi Bokuninng Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish arizasini qoʻllab-quvvatlaganini bildirgan. Bundan tashqari, Janubiy Kavkaz mintaqasida yana ikkita muzlatilgan siyosiy mojaro mavjud boʻlib, ular mintaqaviy oʻyinlarni qoʻllab-quvvatlashga salbiy taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkin.

### Moliyalashtirish
Neftga boy davlat sifatida Ozarbayjon oʻyinlarni moliyalashtirish uchun yetarli mablagʻga ega edi. Mamlakat har kuni 730 000 barrel (116 000 m3) neft qazib oladi, bu esa Bokuning taklifini amalga oshirish imkoniyatini bergan. Taklif guruhi aʼzosi: „Keyingi 20 yil ichida Ozarbayjon iqtisodiyotiga kiradigan neft pullari 200 milliard dollarni tashkil etadi“, dedi. Hukumatning toʻliq qoʻllab-quvvatlashi va moliyaviy kafolatlar bilan daromad 930 million AQSh dollarini tashkil qilishi taxmin qilinmoqda.

Ariza berish va nomzodlik bosqichi 27,8 million AQSh dollari miqdorida byudjetlashtirildi, bu boshqa takliflarga nisbatan past, chunki ularning aksariyati 40 million dollar atrofida edi.

### Infratuzilma
Boy boʻlishiga qaramay, shahar infratuzilmasi Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan beri yomonlashgan. Hozirgi kunda Bokudagi koʻplab markaziy dengiz boʻyi sayr yoʻlaklari katta doklar, yuk konteynerlari va koʻtarma kranlar soyasida qolmoqda. Port faoliyatini „Ozarbayjonning boshqa hududiga“ koʻchirish rejalashtirilgan. Shahar aeroportini kengaytirish kerak boʻladi va Bokuda va shahar tashqarisida taxminan 60 ta mehmonxona qurish kerak boʻladi. Hozirda 23 000 ta turli xil turar joy mavjud, ammo 81 000 ta yangi xona rejalashtirilgan. Bu maqsad juda ulkan deb hisoblangan va amalga oshirilmasligi mumkin. Ozarbayjonliklar shahar chekkasida kamida uchta metro bekatini, biri aeroportda, ikkitasi Olimpiya qishlogʻi va Olimpiya stadionida qurishni rejalashtirmoqdalar.

### Joylar
Bokuning eng koʻzga koʻringan mavjud maskani Haydar Aliyev nomidagi sport majmuasi edi. Boku toʻrtta klasterda 15 ta yangi va 8 ta vaqtinchalik inshoot, jumladan, 254 million AQSh dollarilik Olimpiya stadionini qurish rejasini eʼlon qilingan. Reja ancha ixcham boʻlib, aksariyat inshootlar Olimpiya qishlogʻidan 10 km dan kam masofada joylashgan edi. Olimpiya qishlogʻi koʻplab omborxona va kemalar toʻxtash joylarining oʻrnini egallagan qirgʻoq boʻyidagi past zichlikdagi turarjoy loyihasi boʻlishi koʻzda tutilgan. Xususiy va davlat mablagʻlari bilan birgalikda moliyalashtirilgan bu loyiha keyinchalik sotilib, turarjoy majmuasi sifatida foydalanilishi rejalashtirilgan.

Olimpiya bogʻi tarixiy Bibi-Heybat neft koni hududida rejalashtirilgan edi. Bu 1847-yilda burgʻulash ishlari boshlangan birinchi hudud edi. Ushbu oʻzgarish mintaqa uchun umumiy qayta tiklash jarayonining bir qismi boʻlishi uchun moʻljallangan edi.

### Logotip
Boku oʻz logotipini 2007-yil dekabr oyida taqdim etdi. Logotipda UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Kobuston qoya platosidan olingan petroglif tasvirlari tasvirlangan boʻlib, unda qadimgi insoniyat madaniyatini aks ettiruvchi aholi punktlari va dafn marosimlari qoldiqlari aks etgan.

## Istiqbol, xulosa va kelajak
Bokuning rivojlanayotgan iqtisodiyoti va neftga boyligiga qaramay, uning nomzodligi uzoqqa choʻzilgan deb hisoblangan. Asosiy tashvishlar infratuzilma, oʻyinlar byudjeti (osonlik bilan oshib ketishi mumkin) va Bokuning 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilgan Rossiyaning Yevropa shahri Sochiga yaqinligi bilan bogʻliq edi. Boku Osiyo shahri boʻlsa-da, XOQ oʻyinlarni turli qitʼalarga oʻtkazishga harakat qilayotgani sababli, u Sochiga juda yaqin boʻlishi mumkin. Boshqa jihatlar qatoriga global standartlarga javob beradigan sport inshootlarining deyarli yoʻqligi, rivojlanmagan turizm sektori va mintaqaviy mojarolar kiradi.

Taklif guruhi Bokuning 2016-yilgi taklifda gʻalaba qozonish ehtimoli kichik ekanligini tan olgan, ammo Praganing taklifi singari, bu ularga kelajakdagi takliflar uchun koʻp tajriba, shuningdek, kichikroq mamlakat uchun kuchli reklama berdi.

Boku 2020 va 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga daʼvogarlik qilish istagini eʼlon qilgan, 2014-yilgi Yozgi Oʻsmirlar Olimpiadasiga daʼvogarlik qilish imkoniyati ham mavjud edi (keyinchalik Nankin gʻolib boʻlgan). Boku 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga daʼvogarlik qilgan, ammo nomzod boʻla olmagan.

## Yana qarang

* Ozarbayjon 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida
* Bokuning 2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazish uchun arizasi

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy taklif sayti
* Ozarbayjon Milliy Olimpiya qoʻmitasi
* Boku mini-takliflar kitobi