open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yapon tili

**Yapon tili** – Yaponiyaning rasmiy davlat tili. yapon tilining genetik aloqalari, yaʼni uning u yoki bu til oilasiga mansubligi uzoq vaqt aniqlanmagan: u goh oltoy tillariga, goh avstronez tillariga mansub deb kelingan. Soʻnggi oʻnyilliklardagi tadqiqotlar yapon tilining oltoy tillari oilasiga mansubligini isbotlamoqda. Bu til, asosan, Yaponiyada, shuningdek, Osiyo, Amerika va Yevropaning bir qancha mamlakatlari (AQSH, Kanada, Braziliya va boshqalar) da, Avstraliyada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 126 million (Yaponiyaning oʻzida – 124 million) kishidan ortiqroq (2000). Yapon tilida, asosan, shimoliy, sharqiy, gʻarbiy va janubiy lahja guruhlari farqlanadi. Fonologik tizimi avstronez tillarinikiga yaqin boʻlib, adabiy tilda 35 fonema (jumladan, 5 ta unli) mavjud. Unlilar choʻziqlik qisqalik, undoshlar esa yakka va qoʻshaloq kelish xususiyatlariga ega boʻlib, bu xususiyatlar koʻpincha maʼno farqlash uchun xizmat qiladi. Grammatik tizimi oltoy, xususan, turkiy tillardagiga oʻxshash: ot va feʼl turkumlaridagi koʻmakchi, yuklama xarakteridagi soʻzlar va qoʻshimchalar, soʻz tartibida aniqlovchining aniqlanmishdan oldin, kesimning hamma vaqt gap oxirida kelishi. Leksikasida asl yapon soʻzlaridan tashqari xitoy tilidan oʻzlashgan soʻzlar („kango“) koʻp boʻlib, ular Yapon tiliga xitoy yozuvi bilan birga kirib kelgan. Zamonaviy oʻzlashma soʻzlar („gayraygo“) asosan ingliz tilidan kirib kelmoqda. Har ikkala turdagi oʻzlashma soʻzlar oʻzining fonologik, morfologik va grammatik xususiyatlariga ega. Asl yaponcha soʻzlar va grammatik koʻrsatkichlar yapon yozuvining xiragana shaklida, chet tillardan kirib kelgan soʻzlar esa katakana shaklida yoziladi (qarang Yapon yozuvi). Hozirgi Yapon tili uslubiy jihatdan ham rangbarangdir: kitobiy va ogʻzaki nutq aniq chegaralanib turadi, turli funksional uslublar farqlanadi, nutqning odobhurmat darajasiga qarab tabaqalanishi, erkaklar va ayollar nutqidagi farqlanishlar va boshqalar 9—10 asrlarda gʻarbiy (kioto) lahja asosida adabiy til („bungo“ – yozma til) shakllangan. 13—14 asrlarda bungo meʼyorlari ogʻzaki nutqdan farqlana boshlagan. 1868-yil Meyji inqilobidan keyin sharqiy (tokio) lahjaga asoslangan adabiy til shakllangan. 20-asr oʻrtalarigacha har ikkala adabiy tildan foydalanib kelingan. Shundan keyingi davrda toʻliq shakllangan zamonaviy adabiy til, bungoning baʼzi elementlarini saqlab qolgan holda, uning oʻzini isteʼmoddan siqib chiqargan. Hoz. kunda adabiy Yapon tili ayrim oʻziga xos shevalarni („kansay“ – markaziygʻarbiy, „okinava“ – janubiy) hisoblamaganda, qolgan barcha shevalarni ham isteʼmoldan chetlashtirmoqda. Mahalliy lahja va shevalardan oila doirasidagina foydalanilmoqda.

## Adabiyotlar
Leonardo da Vinci

**Leonardo di ser Pyero da Vinchi** (**, 1452-yil 15-aprel, Vinchi shaharchasi yonidagi Ankiano qishlogʻi, Florensiya yaqinida – 1519-yil 2-may, Ambuaz yaqinidagi Klo-Luse qasri, Turen, Fransiya) – buyuk italyan musavviri va olimi, italyan Renessansi ideali – „mukammal inson“ (homo universale) namunasi.

Leonardo da Vinchi A. Verrokkodan taʼlim olgan (1467— 72). L. da V. oʻz davrining insonparvarlik gʻoyalariga javob beradigan mukammal inson qiyofasini yaratdi; ilk asarlaridayoq mayin nur-soya vositasida shaklning oquvchan hajmini koʻrsatdi. Asarlarida diniy mazmunni xilma-xil insoniy hissiyotlar koʻzgusiga aylantiradi. Hisobsiz kuzatishlari natijalarini turli usullarda bajarilgan chizgilarida muhrlagan. Ayniqsa, yuz ifodasini berishda katta mahoratga erishdi. Baʼzan tashqi koʻrinish (yuzdagi zoʻrgʻa ilgʻab olinadigan tabassum) bilan odamlar chehrasini jonlantirib, ularning ichki dunyosi (nozik koʻngil holati)ni ifodalaydi: „Madonna Benua“ (taxminan 1478), „Qoyadagi Madonna“ (1483—94, 2-nusxasi 1497—1511), „Maxfiy kechalar“ devoriy rasmi (1495—97), „Angyari jangi“ (1503—06), „Mona Liza“ („Jokonda“ nomi bilan mashhur, taxminan 1503), „Ioann Krestitel“ (taxminan 1513—17); dunyo halokati ifodalangan „Toshqin“ rasmlar turkumi (taxminan 1514— 16)da tabiatning dahshatli ofatlari oldida insonning ojizligi, tabiiy jarayonlarning takrorlanishini aqliy tasavvuri bilan uygunlashtiradi.

L. da V. dunyoqarashini oʻrganishda uning yon daftari va qoʻlyozmalari (taxminan 7 ming varaq), shogirdlaridan F. Melsi tomonidan uning yozmalari asosida tuzilgan „Rangtasvir haqida risola“si Yevropa amaliyoti va nazariyasiga taʼsir koʻrsatgan muhim manbadir.

Meʼmor sifatida L. da V. „ideal“ shahar va gumbazli ibodatxonaning turli xil loyihalarini ishlab chiqdi. Olim va muhandis sifatida oʻz davri fanining barcha sohalarini boyitdi, ayniqsa, eʼtiborni mexanikaga qaratdi. Yaratishga boʻlgan ehtiros uni oʻz davridan ilgarilab ketishiga olib keldi: yer kavlaydigan mashina, uchish apparatlari, suv osti kemasi, bosma, toʻquvchilik va boshqa dastgohlar loyihalari shular jumlasidan.

## Manbalar
9-iyul

**9-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 190- (kabisa yilida 191-) kuni. Yil yakuniga 175 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:9-iyul voqealari]]*
* 1357 — Karl ko’prigi qurildi.
* 1762 — Pyotr III taxtdan qulatildi.
* 1790 — ikkinchi Rochensalm jangi *(tasvirda)*.
* 1932 — San-Pauluda Braziliya hokimiyatiga qarshi qo’zg’olon.
* 2011 — Janubiy Sudan o’z mustaqilligini e’lon qildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
*  days.peoples.ru
11-iyul

**11-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 192- (kabisa yilida 193-) kuni. Yil yakuniga 173 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-iyul bayramlari]]*
* Butunjahon shokolad kuni

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:11-iyul voqealari]]*
* 1302 — Kurtr jangi.
* 1405 — Zhen He *(tasvirda)* Afrikaga yoʻl oldi.
* 1941 — Ikkinchi jahon urushi: Vitebsk jangi.
* 1995 — Bosniya urushi: serblar Srebrenitsani egallashdi va qurolsiz musulmonlarni qirib tashlashdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
Turkiy til

Eski o`zbek, tatar, qozoq, qirg`iz, uyg`ur va turkman tillarini asosi. Eski kitoblar hammasi turkiy tilda bitilgan.
10-iyul

**10-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 191- (kabisa yilida 192-) kuni. Yil yakuniga 174 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-iyul bayramlari]]*

* Bagamalar — Mustaqillik kuni.
*— Armiya kuni
*— Harbiylar zafari kuni.
*— Natto kuni.

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:10-iyul voqealari]]*
* 1040 — Godiva xonim shahar boʻylab yalongʻoch holda sayr qildi * (tasvirda)*.
* 1460 — Northampton jangi.
* 1547 — Fransiyada oxirgi duel.
* 1712 — Sankt-Peterburgda Petropavlovsk cherkovi qurib bitkazildi.
* 1925 — AQShda „maymunlar ishi“ boshlandi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
13-iyul

**13-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 194- (kabisa yilida 195-) kuni. Yil yakuniga 171 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:13-iyul voqealari]]*
* 1728 — birinchi Kamchatka ekspeditsiyasi boshlandi.
* 1870 — Otto fon Bismark Ems depeshasini jo’natdi.
* 1897 — Giulelmo Marconi radioga patent oldi.
* 1923 — Gollivud belgisi o’rnatildi.
* 1930 — Urugvayda FIFA Jahon chempionati 1930 boshlandi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
14-iyul

**14-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 195- (kabisa yilida 196-) kuni. Yil yakuniga 170 kun qoladi.

## Bayramlar
Smorodina kuni
*Yana qarang: [[:Turkum:14-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:14-iyul voqealari]]*
* 1099 — Salib yurishlari: Quddus egallandi.
* 1867 — Alfred Nobel dinamitni koʻrgazma qildi.
* 1896 — birinchi rus avtomobili chiqdi.
* 1902 — Venetsiyada Mark cherkovi *(suratda)* qulab tushdi.
* 1969 — Salvador va Gonduras oʻrtasida futbol urushi.

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:14-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

*  days.peoples.ru 
https://www.instagram.com/invites/contact/?i=zqrcmtup50rg&utm_content=mbdc4zx
Pessimizm

**Pessimizm** (lotincha *pessimus* - "eng yomon") yoki **badbinlik** mavjud olam, tor maʼnoda hayot boʻlishi mumkin variantlar ichida eng yomonidir, deb qarovchi falsafiy oqimdir. Pessimistlar yomonlik badiiy asarlarda tasvirlanadigan hayotdagidan farqli oʻlaroq yaxshilik ustidan gʻalaba qilmaydi, deb fikrlashadi.

**Pessimizm** (lotincha pessimum — eng yomon) — dunyoga, hayotga gʻamginlik, umidsizlik bilan qarash, kelajak yaxshi boʻlishiga ishonmaslik; hamma narsani qora rangda tasvirlash. P. optimizmga qarama-qarshisi boʻlib, olamda avvalam bor uning salbiy tomonlarini koʻradi, olam umid qilib boʻlmaydigan darajada yomon, insonlarning yashashi — boshdan oxirigacha maʼnisizlikdan iborat deb hisoblaydi. P.ning diniy ifodasi buddizmda, Qadimgi axdda va xristianlikda aks etgan. Melanxoliya — P.ning patologik shakli. Falsafiy P. Shopengauer va Gartman asarlarida koʻzga tashlanadi. P.ga moyil odam pessimist deyiladi.

Pessimizm tushunchasining falsafaga kirib kelishiga mashhur ekzistensialist Arthur Schopenhauer ishlari turtki boʻlgan. Schopenhauer'ning pessimizmi odamni ochlik, jinsiy mayl kabi instinktlar boshqaradi, inson shu instinktlarini qondirishga harakat qilib oʻlib ketaveradi, hayot tayinli maqsadsiz qolaveradi, qabilidagi fikrlarida namoyon boʻladi.

Olamimiz eng yaxshi ekanligini urgʻulovchi diniy argumentdan foydalanib falsafiy pessimizm foydasiga Schopenhauer keltirgan mantiqiy taʼkid quyidagichadir:
# Biz yashayotgan olam mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan olamlar diapazonida joylashgan boʻlsin. Olamimiz shu diapazonning qayerida ekanligini (eng yaxshi, eng yomon, oʻrta va hokazo) aniqlash kerak.
# Olam yaxshi-yomonligi unda hayotning yuksak shakllari rivojlana bilishi va yashab qola olishi bilan belgilansin.
# Olamimizda mavjud yuksak hayot shakllari (masalan, primatlar) rivojlanishi va yashab qolishi oʻta mushkul ishdir. Zero, mavjud sharoitning oz boʻlsa-da yomonlashuvi shu hayot shakllarining butkul yoʻqolib ketishiga bemalol olib kela oladi.
# Demak, bizning olam mavjud boʻlishi mumkin olamlar diapazoning eng tubida, hayot shakllarini oʻzida asray olmaydigan olamdan atigi bir pogʻona yuqorida ekan.
# Biz yashayotgan olam mavjud boʻlishi mumkin olamlar ichida **eng yomonidir**.
## Mashhur pessimistlar
* Arthur Schopenhauer
* José Saramago
* Woody Allen
* Emil Cioran
* Giacomo Leopardi
* Richard Wagner
* Thomas Malthus
* Edward Grey
* Sigmund Freud
* Friedrich Nietzsche
* Karl Barth
* Dietrich Bonhoeffer
* Martin Heidegger
* Iuda Iskariot
* Marcus Junius Brutus
* Nikolay II
* Oswald Spengler
* H.P. Lovecraft
* Basil Fawlty
## Shuningdek
* Absurdizm
* Murphy qonuni
* Optimizm

## Manbalar

## Havolalar
12-iyul

**12-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 193- (kabisa yilida 194-) kuni. Yil yakuniga 172 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:12-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:12-iyul voqealari]]*
* 1580 — Injilning toʻliq shakli *(tasvirda)* nashr qilindi.
* 1901 — Reyxstagda duel mumkinligi belgilandi.
* 1943 — Proxorovka jangi.
* 1962 — Londonda The Rolling Stones guruhining ilk konserti.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:12-iyulda tugʻilganlar]]*

* 1916 — Lyudmila Pavlichenko; Ikkinchi jahon urushi snaperi, Sovet Ittifoqi Qahramoni

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:12-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
Yalla (guruh)

**Yalla** — oʻzbek folk-, rok- va pop-guruhi. Asoschisi va solisti — Farrux Zokirov. 1970-yil Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti qoshida institut Oʻquv teatri direktori, shoir G.Rojkov va dastlabki musiqa rahbari — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, kompozitor Ye.Shiryayev tashabbusi bilan VIA shaklida tashkil topgan. Ishtirokchilari — F.Zokirov (1976-yildan badiiy rahbar), Shahboz Nizomitdinov, L.Kandalova, B.Joʻrayev, S.Avanesov, A.Fatxullin, Nargiz Boyxonova va boshqalar 1971-yil Oʻzbek konsert tarkibiga kirib, 1975-yil „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ansambl“ unvoniga sazovor boʻlgan. 1970-yillar oxirida ansamblga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar R.Ilyosov (musiqa rahbari va aranjirovkachi, 1994-yilgacha), J.Toʻxtayev, A.Aliyev, A.Toʻlaganovlar kelib qoʻshilgan. „YA.“ ijodida milliy ohang va usullari rok musiqa („bluz rok“, „soft rok“, „rok-n-roll“ va boshqalar), Yevropa va Sharq musiqiy estrada shakllari hamda ommaviy musiqaning boshqa vositalari bilan uygʻunlashib, oʻziga xos, joʻshqin va jozibali uslub shakllanishiga asos boʻldi. Repertuaridan folkrok uslubida qayta ishlangan oʻzbek xalq qoʻshiq, yalla va ashulalari („Boychechak“, „Yumalab-yumalab“, „Qilpillama“, „Gʻayra-gʻayra“, „Xandalak“ va boshqalar), oʻzbek kompozitorlari („Oʻzbekiston“, S.Yudakov; „Qiz bola“, E.Solihov; „Bahor qasidasi“ F.YanovYanovskiy va boshqalar)ning aranjirovka qilingan asarlari va F.Zokirov bastalagan qoʻshiqlar („Majnuntol“, „Sumalak“, „Masxarabozlar“, „Sen boʻlmasang yonimda“, „Musiqali choyxona“, „Leyli“, „Uchquduq“, „Shahrisabz“, „Toshkentim onam“, „Yurt ishqida yonaman“, „Bugun bayram“ va boshqalar) oʻrin olgan. Ayniqsa, „Yallamayorim“ (1984) va „Musiqali choyxona“ (1987) teatrlashtirilgan dasturlari mashhur boʻlib, Oʻzbekiston va koʻpgina chet mamlakatlarda namoyish etilgan. Ijrolari 10 dan ortiq gramplastinkaga yozilgan. Yevropa, Osiyo, Afrika va Amerika mamlakatlarida bir necha marta gastrolda boʻlgan.

## Tarix
„Yalla“ vokal-cholgʻu ansambli 1970-yilda Toshkent shahrida Toshkent Teatr Instituti va Toshkent Konservatoriyasi bitiruvchilaridan tuzilgan.
1971-yildagi „Allo, isteʼdodlarni qidirayapmiz“ (*""*) Butunittifoq koʻrik-tanlovida Farruh Zokirov boshchiligidagi „Yalla“ ansambli rus tilida ijro etgan „Na tot bolshak“ qoʻshigʻi ularga koʻrik-tanlov diplomini keltirib, katta shuhrat berdi. 1974-yilda esa Oʻzbekistonda ancha tanilib qolgan „Yalla“ Bratislavadagi tanlovda „Majnun tol“ qoʻshigʻi bilan Gʻarbdagi tomoshabinlar eʼtiboriga tushdi. Ularning „Uch quduq“ qoʻshigʻi esa Ittifoq shlyageriga aylandi.

## Filmografiyasi
### Aktyor
16-iyul

**16-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 197- (kabisa yilida 198-) kuni. Yil yakuniga 168 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:16-iyul voqealari]]*
* 622 — Islomiy taqvim boshlangan kun, Muhammad (sav) Makkadan Madinaga hijrat qilishi.
* 1054 — Nasroniylik cherkovlari ikki guruhga ajraldi.
* 1945 — AQSHning Nyu-Meksiko shtatida atom bombasining ilk sinovi *(suratda)* muvaffaqiyaatli oʻtdi.
* 1950 — Urugvay-Braziliya futbol jamoalari oʻyinida Braziliya magʻlub boʻldi.
* 1969 — „Apollon-11“ Oyga uchdi.
* 1990 — Ukraina oʻzining suverenitetini eʼlon qildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

*  days.peoples.ru
Iyul

**Iyul** (lot. *mensis Julius*) — Grigoriy taqvimida yilning yettinchi oyi. 31 kundan iborat. Shu oyda tugʻilgan Yuliy Sezar sharafiga nomlangan.

## Boshqa tillarda

## Bayramlar
### Xalqaro

### Oʻzbekistonda

### Chet davlatlarda

## Manbalar
Dushanba

**Dushanba** - birinchi hafta kuni oʻzbek kalendari boʻyicha, ibrohimiylar (yahudiy- xristian-musulmon) hisobiga koʻra ikkinchi kun sanaladi.

**Dushanba** (fors.) — haftaning birinchi kuni (q. Hafta). 

Qoʻllaniladigan soʻz forscha dan tarjima boʻlib,*دوشنبه* („ikkinchi hafta kuni“) deganidir.

## Manbalar
Chigʻatoy

**<span lang="uz" dir="ltr">Chigʻatoy</span>** (;  *Čaɣatay*; , *Chaghatay-Xan*; , *Chágětái*; ; , *Jagʻatoy* (1185-1242) — Chigʻatoy ulusi hukmdori (1224—1242). Chingizxonning ikkinchi oʻgʻli. Onasi Boʻrta fujin (xotun) qoʻngʻirot urugʻi vakili Day noʻyonning qizi boʻlgan. Saltanat qonun qoidalari (toʻra), udumlar, xususan, Chingizxon buyrugʻini istisnosiz bajarilishini nazorat qilish uning zimmasiga yuklatilgan. Chigʻatoy Chingizxon boshliq moʻgʻullarning bosqinchilik yurishlarida faol ishtirok etgan. 1211-yilda Xitoyga qarshi tashlangan harbiy safarda Chigʻatoy ukalari Oʻqtoyxon va Tulu hamrohligida bir nechta yirik shaharlarni zabt etgan. Oʻrta Osiyoning moʻgʻullar tomonidan istilo qilinishida faollik va qattiqqoʻllik koʻrsatgan Chigʻatoy Joʻji va Oʻqtoy bilan birga Oʻtrorni 3 oylik qamaldan soʻng (1219-yilda) olgan. 1220-yil Urganch mudofaasi vaqtida Chigʻatoy bilan akasi Joʻji oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga chiqadi. Oqibatda Chingizxon lashkar qoʻmondonligiga Oʻqtoyni tayinlaydi. Chigʻatoy 1221-yilning 25-noyabrida Sulton Jaloliddin bilan boʻlgan qaqshatqich jangda (Sind daryosi boʻyidagi jang) otasi yonida turgan. Chingizxonning tangutlarga qarshi uyushtirgan harbiy safari chogʻida (1227) Chigʻatoy yurtni muhofaza qilish ishlariga boshchilik qilgan.

1224-yil Chingizxon moʻgʻullar zabt etgan yerlarni oʻgʻillariga mulk tarzida taqsimlab bergan. Sharqda nayman qabilalari yashaydigan Oltoydan gʻarbda Jayxun (Amudaryo)gacha, Gʻuljadan Samarqandu Buxorogacha boʻlgan hududlar Chigʻatoyga tekkan. Uning qarorgohi Ili daryosi vodiysida joylashgan. Chigʻatoy oʻziga tegishli ulus boshqaruvini avval Maxmud Yalavochga, 1238-yil Mahmud Yalavoch Oʻqtoy tomonidan Pekin gubernatori (1254-yilgacha) etib tayinlangach, uning oʻgʻli Masʼud Yalavochga (1238—89) topshirgan. Oʻzi umrining oxirigacha Oʻqtoy qoon saroyida hukmdorning maslahatchisi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Chigʻatoy nomi bilan uning ulusi Chigʻatoy ulusi, Movarounnahr aholisi soʻzlashadigan til esa chigʻatoy tili deb nom olgan.
## Yana qarang
* Chigʻatoylar
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Рашидаддин, Сборник летописей. Т. 2., М.Л., 1960.
* Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T., 1992; Mirzo Ulugʻbek Toʻrt ulus tarixi, T., 1994.
15-iyul

**15-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 196- (kabisa yilida 197-) kuni. Yil yakuniga 169 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:15-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:15-iyul voqealari]]*
* 1240 — Neva jangi.
* 1410 — Grunvald jangi.
* 1815 — Napoleon I «Bellerophon» * (suratda)* kemasi kapitaniga taslim bo’ldi.
* 1870 — Jorjiya AQSH tarkibiga qaytdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:15-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

*  days.peoples.ru
18-iyul

**18-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 199- (kabisa yilida 200-) kuni. Yil yakuniga 166 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:18-iyul voqealari]]*
* 64 — Rim shahri katta yongʻin ichida qoldi.
* 1290 — Eduard I yahudiylarni Angliyadan quvish haqida qaror chiqardi.
* 1878 — Adolf Erik Nordenskiöld (suratda) Atlantika okeanidan Tinch okeaniga Shimoliy muz okeani orqali bordi.
* 1898 — Pierre Curie va Marie Curie urandan boshqa radioaktiv elementlar borligini isbotlashdi .
* 1925 — Adolf Hitlerning Mein Kampf kitobi nashrdan chiqdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
19-iyul

**19-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 200- (kabisa yilida 201-) kuni. Yil yakuniga 165 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:19-iyul voqealari]]*
* 711 — Arablar Pireney yarim orolini egallashdi.
* 1822 — tarixdagi birinchi fotografiya olindi.
* 1900 — Parij metropoliteni *(tasvirda)* ochildi.
* 1949 — Laos Fransiyadan mustaqil bo’ldi.
* 1980 — Moskvada XXII Olimpiya o'yinlariga start berildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

*  days.peoples.ru
Seshanba

**Seshanba** (forscha *se* — uch) — dushanba va chorshanba orasidagi hafta kuni. AQShda odatda saylovlar seshanba kunlari boʻlib oʻtadi. Lotin Amerikasi va Ispaniyada 13-sana seshanbaga toʻgri kelgan kun omadsiz, deb hisoblanadi.

**Seshanba** — haftaning dushanbadan keyingi, chorshanbadan oldingi ikkinchi kuni (qarang Hafta). 

## Manbalar
Chorshanba

**Chorshanba** (forscha *chor* — to`rt) — seshanba va payshanba orasidagi hafta kuni. **Chahorshanba**, deb ham ataladi.

**Chorshanba** (fors.toj. chor — toʻrt va shanba) — haftaning yakshanbadan keyingi uchinchi kuni.
Payshanba

**Payshanba** (forscha *panj* — besh) — chorshanba va juma orasidagi hafta kuni. Birlashgan Qirollikda saylovlar payshanba kunlari oʻtkaziladi. SSSRda bu kun «Baliq kuni», deb eʼlon qilingan. Oʻzbekistonda payshanba kuni palov pishirish odati mavjud.

**Payshanba** (fors.) - haftaning chorshanbadan keyingi, jumadan oldingi toʻrtinchi kuni (qarang Hafta).

## Manbalar
20-iyul

**20-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 201- (kabisa yilida 202-) kuni. Yil yakuniga 164 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-iyul bayramlari]]*
* Xalqaro shaxmat kuni

## Voqealar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-iyul voqealari]]*
* 1402 — Amir Temur turk sultoni Boyazid I Yildirimni magʻlub etdi.
* 1917 — Korf deklaratsiyasi imzolandi.
* 1924 — Parijda Xalqaro shaxmat federatsiyasi ochildi.
* 1940 — „Billboard“ jurnali 100 eng yaxshi qoʻshiqlar reytingini eʼlon qildi.
* 1941 — nemis harbiy-havo kuchlari tomonidan Moskvaning bombardimon qilinishi.
* 1944 — Adolf Hitlerga suiqasd.
* 1955 — Kreml * (tasvirda)* sayyohlar uchun ochildi.
* 1969 — AQSHning „Apollo-11“ kosmik kemasi Oyga qoʻndi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
*  days.peoples.ru
21-iyul

**21-iyul** – Grigoriy taqvimida yilning 202- (kabisa yilida 203-) kuni. Yil yakuniga 163 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:21-iyul voqealari]]*
* mil. av. 356 – Gerostrat Artemida ibodatxonasini yoqib yubordi.
* 1613 – Mixail Romanov Rossiya imperiyasi podshohi boʻldi.
* 1773 – Rim papasi Iyezuitlar ordenini taqiqladi.
* 1774 – Kuchukqaynarji shartnomasi.
* 1798 – Ehromlar yonidagi jang *(Suratda)*.
* 1969 – Neil Armstrong va Bazz Oldrin Oyga qoʻnishdi.
* 1994 – Yozuvchi Aleksandr Isaevich Soljenitsin Rossiyaga qaytdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-iyulda tugʻilganlar]]*

Imom al-Buxoriy

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru 

Web arxiv 2021 /webarchive2021
2007-Abdumannobov Boburjon Toshkent shahrida tugʻulgan kelajakda uni kotta ishlar kutyapti. 21-iyul Tavallud kuni
22-iyul

**22-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 203- (kabisa yilida 204-) kuni. Yil yakuniga 162 kun qoladi.

Abdiraximova Iqbolaning tug‘ilgan kuni 1999-yil 22-iyul Payshanba Qashqadaryo viloyati G‘uzor tumani Zangtepa

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:22-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:22-iyul voqealari]]*
* 1099 — Gotfrid Bulonsky *(suratda)* Quddus qiroli etib saylandi.
* 1814 — AQSH hindulari Buyuk Britaniyaga urush e’lon qildi.
* 2011 — Anders Breyvik bolalar lageriga hujum qildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:22-iyulda tugʻilganlar]]*1992-yil Selena Gomez 

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:22-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
*  days.peoples.ru
23-iyul

**23-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 204- (kabisa yilida 205-) kuni. Yil yakuniga 161 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:23-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:23-iyul voqealari]]*
* 1148 — salibchilar Damashqni qamal qilishdi.
* 1508 — Pedro Navarro qaroqchilardan Penon orolini *(suratda)* qaytarib oldi.
* 1793 — Olmoniya hududidagi Mayns Respublikasi barham topdi.
* 1881 — Xalqaro gimnastika federatsiyasi tashkil topdi.
* 1952 — Misrda Iyul inqilobi.
* 1992 — Abxaziya Gruziyadan mustaqil boʻldi.
* 1995 — eng yorugʻ kometalardan biri kashf qilindi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:23-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:23-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
*  days.peoples.ru
Lech Kaczyński

**Lech Aleksander Kaczyński** (, 18-iyun, 1949, Varshava — 10-aprel, 2010, Smolensk) polyak siyosatdoni, "Huquq va Adolat" partiyasi a’zosi, Polsha Respublikasining Prezidentidir (2005 yil 23 dekabrdan).
Jarosław Kaczyński

**Jarosław Aleksander Kaczyński** (talaffuzi: **Yarosuav Aleksander Kachinski**; ) — Polsha konservativ siyosatdoni, Polsha Respublikasining sobiq Bosh Vaziri (2006-yil iyulidan 2007-yil noyabrigacha). Mamlakat prezidenti Lech Kaczyńskining akasi. Bosh Vazir mansabiga Kazimierz Marcinkiewicz isteʼfosidan soʻng erishdi.
Hafta

**Hafta** – (forscha *haft* – yetti) – koʻpchilik taqvimlarda yetti kundan iborat vaqt birligi.

**Hafta** (fors.-toj.) – vaqt oʻlchov birligi. Yetti sutka (dushanba, seshanba, chorshanba, payshanba, juma, shanba, yakshanba) dan iborat. Hafta deyarli barcha xalqlarda qadimdan mavjud. Yetti kunlik hafta dastlab Sharkda qoʻllangan, milodiy 1-asrdan Rimda ishlatilgan. Qadimda xalqlar nazarida 7 raqami gʻayri tabiiy „muqaddas“ son hisoblangan. Astronomik jihatdan esa hafta oy fazalariga qarab belgilangan. Qadimgi bobilliklar oy fazasining taxminan 29,5 kunda oʻzgarib turishini aniqlaganlaridan soʻng oy deb atalgan vaqt oʻlchovi birligi boʻlgani uchun 1 oyning har biri 7 kunga teng chorakka boʻlingan. Baʼzi xalqlarda besh kunlik va oʻn kunlikdan iborat hafta boʻlinishlari boʻlgan; mas, oʻn kunlik hafta (dekada) qadimgi misrliklarda, keyinchalik fransuz burjua inqilobi kalendarida mavjud boʻlgan (qarang Kalendar).

## Yana qarang
* Vaqt o'lchov birliklari

## Manbalar
Polsha madhiyasi

**[[Polsha]] madhiyasi** yoki **Mazurek Dąbrowskiego** ("Dąbrowski Mazurkasi") matni 1797-yili Józef Wybicki tomonidan yozilib, 1926-yilda qabul qilingandir. Musiqa muallifi nomaʼlum. Avvalboshda *Pieśń Legionów Polskich we Włoszech* ("Italiyadagi polyak legionlarining qoʻshigʻi") degan nom bilan atalgan.

## Matni
**Mazurek Dąbrowskiego**
*Jeszcze Polska nie zginęła,*
*Kiedy my żyjemy.*
*Co nam obca przemoc wzięła,*
*Szablą odbierzemy.*
 
*Marsz, marsz Dąbrowski,*
*Z ziemi włoskiej do Polski.*
*Za twoim przewodem*
*Złączym się z narodem.*
 
*Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,*
*Będziem Polakami.*
*Dał nam przykład Bonaparte,*
*Jak zwyciężać mamy.*
 
*Marsz, marsz...*
 
*Jak Czarniecki do Poznania*
*Po szwedzkim zaborze,*
*Dla ojczyzny ratowania*
*Wrócim się przez morze.*
 
*Marsz, marsz...*
 
*Już tam ojciec do swej Basi<br />
*Mówi zapłakany -
*Słuchaj jeno, pono nasi<br />
*Biją w tarabany.
 
''Marsz, marsz...

## Musiqa notatsiyasi
 \header {tagline = ""} \relative c' }
\score {\unfoldRepeats \relative c' }
\midi {}}
Toshkent (metro bekati)

**«Toshkent»** — Toshkent metropoliteni bekati. Toshkent temir yoʻl vokzali sharafiga nomlangan. Metroning Oʻzbekiston yoʻlida, «Oybek» va «Mashinasozlar» bekatlari orasida joylashgan. Bekat 1984 yil 7-dekabrda ishga tushirilgan. Ikkita yerosti vestibyul, ustunli platforma hamda yerosti oʻtish yoʻllariga ega. Loyiha mualliflari: arxitektor A.Tabibov, muhandis A.Zokirov va boshqalar. Bekat rassomlar Sultonmurodov va O.Habibulin tomonidan bezalgan.

## Stansiya atrofidagi inshootlar

## Galereya

Fayl:Tashkentstation.jpeg


## Manbalar
Oybek (metro bekati)

**«Oybek»** — Toshkent metropoliteni bekatlaridan biri. Oʻzbekiston yoʻlining «Kosmonavtlar» va «Toshkent» bekatlari orasida joylashgan. Mashhur oʻzbek adibi Oybek sharafiga nomlangan. «Mingoʻrik bekatiga» oʻtish mumkin. Qurilishida monolit konstruksiyalardan foydalanilgan. Kolonnalari marmar bilan bezatilgan va keramik ornamentlar ishlatilgan.

## Galereya

Fayl:Oibek metro Tashkent.jpg
Fayl:Aybek stantion.jpg
Fayl:Oybek metro stansiyasi.jpg


## Manbalar
Mashinasozlar (metro bekati)

**„Mashinasozlar“** – Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston yoʻli bekatlaridan biri.

1987-yil 7-noyabrda „Toshkent“ (oldingi „Chkalov“) Oʻzbekiston liniyasining ikkinchi qismida ochilgan.

„Toshkent“ va „Doʻstlik“ bekatlari oraligʻida joylashgan.

## Tarixi
Bekat noqulay ekologik sharoit tufayli „Doʻstlik“ (oldingi „Chkalov“) stansiyasi bilan birga ikki marta yopilgan.

1-marta 1989-yil 18-sentyabrda yopilib, 1989-yil 6-noyabrda Oʻzbekiston liniyasining uchinchi qismi „Alisher Navoiy“ va „Chorsu“ metro bekati bilan birga qayta ochilgan.

2-marta 1990-yil aprel oyida yopilgan. 1991-yil 30-aprelda Oʻzbekiston liniyasining toʻrtinchi qismi „Chorsu“ hamda „Beruniy“ bekati bilan birga ochilgan.

„Mashinasozlar“ bekati Yashnabod tumanida joylashgan.

1992-yil 1-maygacha stansiya „Tashselmash“ deb nomlangan. U sobiq Ittifoqda paxta terish mashinalari ishlab chiqaradigan yagona korxona – Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodi „Tashselmash“ sharafiga nomlangan.

## Tavsifi
Stansiyaning meʼmoriy-badiiy dizayni ustunlar va yigʻma temirbeton konstruksiyalardan iborat.

Vestibyuldan yer osti oʻtish joyining devorlari shaffof marmar bilan bezatilgan.

Zalning ustunlari va shiftlari qizil-yashil rangdagi Sayon-Shusha marmarlari bilan bezatilgan.

Shisha elektr lampalari quyma yoʻl bilan tayyorlangan boʻlib, ular zalning markaziy qismidagi shiftlarga oʻrnatilgan. Lampalar zinapoyalar va platformalarning yon devorlarida ham davom etgan hamda vestibyulda badiiy kompozitsiya bilan yakunlangan (rassom: V. Gan).

Vestibyulning shiftida oʻrnatilgan elektr lampalar alyuminiy panjara bilan yopilgan boʻlib, yorugʻlikni tarqatishga yordam beradi.

Platforma poli, vestibyul va yer osti yoʻlaklarining pollari granit bilan qoplangan.

„Mashinasozlar“ metro bekatidan Elbek koʻchasiga, Temiryoʻl shifoxonasiga, Toshkent mexanika zavodiga, Toshkent don mahsulotlari zavodiga hamda Ashxobod sayilgohiga chiqish mumkin.

## Galereyasi

Fayl:Mashinasozlar (metro bekati).jpg|link=|alt=


## Manbalar
Doʻstlik (metro bekati)

**„Doʻstlik“** – Toshkent metropolitenining Oʻzbekiston yoʻlidagi eng janubiy bekatdir. Mashinasozlar bekati soʻng joylashgan. 1987-yili 7-noyabrida ishga tushirilgan bu bekat 2012-yil 5-oktabrgacha sovet sinovchi-uchuvchisi Valeriy Chkalov sharafiga **Chkalov** deb nomlangan. Bekat tipi bir qubbali, sayoz. Ikkita yerosti vestibuli bor. Vestibyul va zinalari oq marmardan, poli qora granitdan ishlangan. 2017-yil oktabrdan boshlab ushbu metro bekatidan Qoʻyliq massiviga qadar qurilishi rejalashtirilgan. Yerusti halqa yoʻlining yerusti metro liniyasini barpo etish ishlari boshlab yuborildi. 2020-yil 30-avgust kuni liniya ishga tushdi.

## Tarixi
Noqulay ekologik sharoit tufayli stansiya „Mashinasozlar“ (oldingi Tashselmash) stansiyasi bilan birga ikki marta yopilgan.

1-marta 1989-yil 18-sentyabrda yopilgan va 1989-yil 6-noyabrda Oʻzbekiston liniyasining uchinchi qismi „Alishera Navoiy“ va „Chorsu“ metro bekatlari bilan birga qayta ochilgan.

2-bor 1990-yil aprel oyida yopilib, 1991-yil 30-aprelda Oʻzbekiston liniyasining toʻrtinchi qismi „Chorsu“ va „Beruniy“ bekatlari bilan birga ochilgan.

Metro 2012-yil 5-oktyabrgacha sinovchi uchuvchi, Sovet Ittifoqi Qahramoni V. P. Chkalov nomi bilan atalgan.

## Tavsifi
Chkalov metro bekati qurilishida gumbazli temirbeton konstruktsiyasi ishlatilgan.

Shift feruza rangga boʻyalgan va kapalaklar shaklidagi elektr lampalar bilan bezatilgan boʻlib, zalga parvoz muhitini beradi.

Zalning markazida radarlar shaklida yasalgan alyuminiy ustunlar mavjud.

Qabulxona va zinapoyalar devorlari oq gazgan marmar bilan, pol yuzasi esa kulrang va qora granit bilan qoplangan. Foyening yon devorlaridan birida tarixda birinchi marta Moskvadan (SSSR) Shimoliy qutb orqali Vankuverga (Kanada) toʻxtovsiz parvozni amalga oshirilgan Valeriy Chkalovning 50 yilligiga bagʻishlangan panno tasvirlangan. 2012-yil oktyabr oyida ushbu dizayn elementlari demontaj qilingan.

Chiqish yoʻllaridan biri Toshkent mexanika zavodining (sobiq V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi) kirish qismi bilan birlashtirilgan.

Platforma qurilishida meʼmorlardan O. Aydinova, D. Dashkevich va B. Qurbonovlar hamda muhandis A. Zokirov ishtirok etgan.

Bekatdan Elbek, Alimkent koʻchalariga, GM Uzbekiston mexanika zavodiga, Boku kinoteatriga chiqiladi.

Bekat erta tong soat 5:00 da ochilib, tungi 0:00 da faoliyatini toʻxtatadi.

## Metro yoʻli
Doʻstlik metro bekatining orqasida oltita boshi berk koʻchaga, shuningdek, „Oʻzbekiston“ elektr yoʻli deposiga olib boradigan yoʻl bor.

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* TexnoPark
* Doʻstlik istirohat bogʻi

## Galereya


Fayl:Metro train 81-718.0-719.0 (cropped).jpg
Fayl:Chkalovskaya metro.jpg
Fayl:Do'stlik metro bekati.jpg|link=|alt=


## Manbalar
Alisher Navoiy (metro bekati)

**Alisher Navoiy** — Toshkent metropolitenining Oʻzbekiston yoʻnalishidagi bekati. Stansiya 1984-yil 8-dekabrda liniyaning Alisher Navoiy- Toshkent oʻrtasidagi ochilish qismining gʻarbiy chekkasi sifatida ochilgan. 1989-yil 6-noyabrda liniya Chorsugacha uzaytirildi.  Alisher Navoiy nomi bilan atalgan. Yer osti va yerga asoslangan lobbi bilan stantsiya ustuni turi. Chilonzor liniyasining Paxtakor stantsiyasiga o'tish mumkin.

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* Tashkent City
* Tashkent City Mall
* O‘zbekiston Respublikasi Milliy olimpiya qo‘mitasi
* O’zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi
* Paxtakor Markaziy Stadioni

## Galereya



## Manbalar
Gʻafur Gʻulom (metro bekati)

**«Gʻafur Gʻulom»** () — Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston yoʻli bekatlaridan biri. Oʻzbek adabiyotining yorqin vakili Gʻafur Gʻulom sharafiga nomlangan

## Manbalar
Chorsu (metro bekati)

**Chorsu** metro bekati Oʻzbekiston yoʻlida, "Tinchlik" va "Gʻafur Gʻulom" bekatlari orasida joylashgan. Ushbu bekatdan Oʻrta Osiyodagi eng qadimiy bozorlardan biri Chorsu va Xadra chorrahasiga chiqiladi. Meʼmorlar A.Xurshidov, S.Kozimov. (Rassom Y.Kim). Bekat 1989-yil 6-noyabrda ishga tushirilgan

## Stansiya atrofidagi inshootlar
* Toshkent Chorsu bozori
* Xo'ja Ahror Valiy Jome Masjidi

## Gelereya

Fayl:Chorsu bekati.jpg


## Manbalar
Tinchlik (metro bekati)

** «Tinchlik» **— Toshkent metropoliteni bekati. Oʻzbekiston yoʻlida, «Beruniy» va «Chorsu» bekatlari orasida joylashgan. Bekat 1991-yil 30-aprelda ishga tushirilgan. Ikkita yerosti vestibyul, ustunli platforma hamda yerosti oʻtish yoʻllariga ega. Loyiha mualliflari: arxitektor Y.Mansurov, muhandis A.Zokirov va boshqalar. Bekat rassomlar Sultonmurodov va S.Kozimov tomonidan bezalgan. Ushbu bekatdan Gʻuncha kinoteatri va Registon toʻyxonalariga chiqiladi.

## Galereya

Fayl:tinchlik_bekati.jpg


## anbalar
Beruniy (metro bekati)

** «Beruniy» ** () — Beruniy metro bekati Oʻzbekiston yoʻlining oxirgi bekatidir. Mazkur metro bekati buyuk mutafakkir Abu Rayhon Beruniy sharafiga nom berilgan. Metro poli va devorlari marmar, granit, sopol va shishadan ishlangan. 1991-yilning 30-aprelida ochilgan. 2 vestibyul va 1 orolchali platformadan iborat. Ushbu bekatdan Oʻzkoʻrgazmasavdo yarmarkasi va Oʻzbekiston milliy universitetiga chiqiladi.  Me`morlar  F.Muzaffarova, A Tabibov.

## Ahamiyati
Beruniy metro bekatidan asosan quyidagi koʻchalarga, korxonalarga, davlat tashkilotlariga, taʼlim muassasalariga tashrif buyurish mumkin: Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti, Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti, Toshkent tibbiyot akademiyasi, Italiyaning Toshkentdagi Turin politexnika universiteti, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Innovatsiyalar vazirligi, Talabalar shaharchasi, Shifokorlar shaharchasi, Respublika ixtisoslashtirilgan Onkologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Respublika sud tibbiyot byurosi, Respublika ixtisoslashtirilgan Urologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Toshkent tibbiyot akademiyasi 1 va 2 klinikasi, Respublika Patologik anatomiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Beruniy koʻchasi, Ibn Sino mavzesi, Farobiy koʻchasi, Qoraqamish mavzesi, Respublika ixtisoslashtirilgan Pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan koʻz mikroxirurgik tibbiyot markazi, Toshkent shahar 1-sonli sil kasalliklari shifoxonasi, Moskva energetika universiteti, Milliy tadqiqot instituti Toshkent shahri filiali, Respublika oʻrta-maxsus va dorishunos hodimlar I malakasini oshirish va ularni ixtisoslashtirish markazi, Kichik xalqa yoʻli koʻchasi, AKFA xususiy klinikasi, Axmatxoʻja ota bogʻi, Xuvaydo mahalla fuqarolar yigʻini, Gʻalaba bogʻi, Beltepa mavzesi va yana boshqa muhim maskanlarga borish uchun qulay hisoblanadi.

## Galereya

Fayl:beruniy_bekati.jpg
Fayl:Станция метро Беруни.jpg

## Manbalar
Paxtakor (metro bekati)

**Paxtakor** — Toshkent metropoliteni bekatlaridan biridir. Chilonzor yoʻlining Xalqlar doʻstligi va Mustaqillik maydoni bekatlari orasida joylashgan. 1977-yilning 7-oktabrida ochilgan.

Bekatning meʼmoriy bezagi paxta mavzusiga bagʻishlangan. Ustunlar och rangli Gʻozgʻon marmari bilan qoplangan va ichki yoritgichli alyuminiy kapitellar bilan bezatilgan. Yoʻlak devorlari rassom I. Jarskiy tomonidan yaratilgan paxta naqshlarini aks ettiruvchi sopol mozaykalar bilan bezatilgan. Pol kulrang va qora rangdagi sayqallangan granit bilan qoplangan, devorlar va platformaga tushish joylari esa rassom V. Burmakinning smalt pannolari bilan bezatilgan.

Paxtakor bekati Oʻzbekiston liniyasining Alisher Navoiy bekatiga oʻtish joyi bilan birlashtirilgan yer osti vestibyuliga ega boʻlib, bu uni Toshkent metropolitenidagi muhim oʻtish tuguniga aylantiradi. Bundan tashqari, bekat yaqinida shu nomdagi futbol klubining uy maydoni boʻlgan va 35 ming tomoshabinni sigʻdira oladigan Paxtakor stadioni joylashgan.

2024-yilda bekatda yoʻlovchilarning moʻljal olishini yaxshilash maqsadida navigatsiya tizimi yangilandi.

## Manbalar
Kosmonavtlar (metro bekati)

**Kosmonavtlar** — Toshkent metropoliteni bekatlaridan biri. Kosmonavtlar sharafiga nomlangan.

## Tarixi
1992-yilga qadar „Kosmonavtlar Prospekti“deb nomlangan edi. Meʼmoriy bezaklari Kosmonavtika mavzusiga bagʻishlangan. Ichidagi koʻk sopol Mirzo Ulugʻbek tasvirlari bilan bezatilgan, Undan tashqari, Valentina Tereshkova, Yuriy Gagarin, Vladimir Jonibekov va hokazo kosmonavtlarning suratlari bor. Juda mayda shisha yulduzlar bilan bezatilgan ship, somon yoʻlini eslatadi.

## Galereya

Fayl:kosmonavtlar_bekati.jpg
Fayl:Kosmonavtlar Station of Tashkent Metro 6.jpg


## Manbalar
Oʻzbekiston (metro bekati)

**«O’zbekiston»** — Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston yoʻlidagi bekat. Bir qubbali, bir platformali va ikki vestibyuldan iborat. Yoritkichlari paxta shaklida ishlangan, devorlarida daryolar tasvirlangan. Devorlariga granit, marmar, keramika, ganch, metall, shisha va boshqa materiallardan foydalanilgan.

## Galereya

Fayl:Uzbekiston bekati.jpg


## Manbalar
Kazimierz Marcinkiewicz

**Kazimierz Marcinkiewicz** (; talaffuzi: **Kajimirj Marchinkevich**) — Polsha konservativ siyosatdoni, Polsha Respublikasining sobiq Bosh Vaziri (2005-2006).

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Poytaxt

**Poytaxt** — davlatning bosh shahri, mamlakatning maʼmuriy-siyosiy markazi yoki maʼmuriy hududning bosh shahri hisoblanadi. Poytaxt odatda, markaziy hukumat, parlament va sud muassasalari qarorgohi hisoblanadi. Aksar hollarda poytaxtda hokimiyatning bosh organlari va boshqarmalari, davlat boshligʻining qarorgohi, Oliy Sud va boshqa muhim muassasalar joylashgan boʻladi. Odatda, Poytaxt alohida boshqaruv tartibi boʻlgan mustaqil maʼmuriy birlikka ajratiladi. Koʻpchilik federativ davlatlarda poytaxt federatsiyaning biron-bir subʼyekti tarkibiga kirmaydigan va federatsiyaning mustaqil subʼyekti hisoblanmaydigan maxsus federal okrug hududida joylashgan boʻladi. Koʻpchilik mamlakatlarda poytaxt qayerda boʻlishi konstitutsiya matnida toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatiladi. Chunonchi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 6-moddasida "Oʻzbekiston Respublikasining poytaxti — Toshkent shahri" deyilgan.

## Yana qarang
* Davlat poytaxtlari roʻyxati 

## Manbalar
Gordon Freeman

Doktor **Gordon Freeman**, Ph.D. Half-Life o‘yinlaridagi bosh qahramondir. U muhim tajriba paytida ro‘y bergan halokat ketidan paydo bo‘lgan o‘zga sayyoralik maxluqlardan o‘zini himoya qilishga majbur bo‘lgan fizik-nazariyotchidir.

## Tavsif
Freeman Half-Life voqealari vaqtida 27 yoshda edi. U MITni bitirgan fizika fanlari doktori, zararli odatlari yo‘q.
Headcrab

**Headcrab** (*hedkrab* deb talaffuz qilinadi) *[[Half-Life]]* va *[[Half-Life 2]]* kompyuter oʻyinlari va ularning ba’zi modlaridagi toʻqima oʻzga sayyoralik maxluqdir. Ular oʻyinda eng keng tarqalgan. Headcrab oʻz qurbonining boshiga oʻrnashib olib, uni zombiga aylantiradi.
Mozambik davlat bayrogʻi

**[[Mozambik]] davlat bayrogʻi** 1983 yil 1 may kuni tasdiqlangan. Mozambik - davlat bayrogʻida zamonaviy qurol - Kalashnikov avtomati tasvirlangan dunyodagi yagona mamlakat hisoblanadi.

Davlat bayrogʻi Frelimo (Mozambik Ozodlik Fronti) harakati bayrogʻi asosida yaratilgan. Mustaqillikdan soʻng bir qancha vaqt davomida amalda boʻlgan Frelimo bayrogʻida hozirgi zamonaviy emblema bo'lmagan.

2005 yilda mamlakatning yangi bayrogʻini yaratish uchun konkurs eʼlon qilindi. Konkursda 119 ta daʼvogar loyiha qatnashdi va ular orasidan gʻolib aniqlandi. Lekin shu kunga qadar bayroq avvalgi holini saqlab kelmoqda. Bir vaqtning oʻzida yangi gerb va madhiya uchun ham konkurslar eʼlon qilindi. Ommaviy axborot vositalarining xabariga koʻra, Mozambikning parlament muxolifati bayroqdagi mustaqillikka kurash ramzi boʻlgan Kalashnikov avtomati suratini olib tashlashni talab qilmoqda.

Bu talab jamiyatda tanqidga uchradi.

## Bayroq ramzlari
 Hosildor tuproq.
 Afrika qitʼasi.
 Boy konlar.
 Mustaqillik uchun kurash.

*Emblema:*
Sariq yulduz: Fuqarolarning birdamligi va mamlakatning sotsialistik taraqqiyot yoʻli.
Kitob: Taʼlim.
Motiga: Dehqonchilik va qishloq xoʻjaligi ramzi.
Kalashnikov avtomati: Millatlarning ozodlikni himoya qilishga boʻlgan ishonchi.
2-avgust

**2-avgust** — Grigoriy taqvimida yilning 214- (kabisa yilida 215-) kuni. Yil yakuniga 151 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:2-avgust bayramlari]]*
* Ozarbayjonda Milliy kino kuni.
* Makedoniya Respublikasida Respublika kuni.

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:2-avgust voqealari]]*
* mil. av. 216 — Kann urushida Gannibal Qadimgi Rimni vayron qildi.
* 1769 — ispaniyaliklar Nuestra Senora la Reyna de Los-Anjeles manzilgohiga asos solishdi. Bu - hozirgi Los-Anjeles.
* 1865 — Makmillan nashriyotida L.Kerrollning "Alisaning Mo‘jizalar Mamlakatidagi sarguzashtlari" kitobi 1-marta nashr etildi.
* 1870 — Londonda Tauer Tuneli *(suratda)* ochildi.
* 1906 — Portugaliyaning "Portu" futbol klubiga asos solindi.
* 1934 — reyxsprezident Gindenburgning vafot etishi bilan Adolf Gitler Germaniya fyureri deb e’lon qilindi.
* 1945 — Potsdam konferensiyasi boshlandi.
* 1972 — Misr, Liviya va Suriya umumiy davlatga birlashdi.
* 1980 — Bolonyadagi terroristik aktlar natijasida 85 kishi nobud boʻldi.
* 1990 — Iroq Quvaytga bostirib kirdi. Ko‘rfaz urushi boshlandi.
* 2007 — rus olimlarining muz okeani tubiga tushishi.
* 2011 — Oʻzbekistonda mustaqillikga erishganidan beri birinchi marta Oliy o'quv yurtlariga kirish imtixonlari 1-avgustdan 2-avgustga ko'chirildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:2-avgustda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:2-avgustda vafot etganlar]]*

* Aleksandr Bell - Shotlandiyalik kashfiyotchi.

## Havolalar
*  days.peoples.ru
Vortigaunt

**Vortigaunt** (*vortigont* deb talaffuz etiladi; baʼzida „asir oʻzga sayyoraliklar“ deb ham ataladi) *[[Half-Life]]* oʻyini va uning baʼzi modlaridagi toʻqima maxluqdir. Ular Yerga Qora Mesada kaskadli rezonans sodir boʻlgandan soʻng ochilib qolgan portallar orqali Ksendan kelishgan. Ular Half-Lifeda dushman, Half-Life 2'da esa hamkor sifatida qatnashishadi.
Aerogel

**Aerogel** — amorf kremniy dioksidi asosidagi qattiq, yengil, poʻkaksimon (yacheykalarining diametri taxminan 20&nbsp;nm) modda.

Gelni degidratsiyalash orqali olinadi.

Guinness rekordlar kitobida zichligi eng kam qattiq modda sifatida qayd etilgan (3&nbsp;kg/m³).

## Havolalar
* Aerogel haqida (Stardast loyihasi)
Qora Mesa Tadqiqot Markazi

**Qora Mesa Tadqiqot Markazi** (**Qora Mesa**) - Nyu-Mexiko shtatida (AQSh) joylashgan, *[[Half-Life]]* oʻyini va uning baʻzi add-onlarida oʻyin voqealari kechadigan toʻqima ilmiy-tadqiqot majmuasi.
Komandante

**Komandánte** (isp. *comandante*) — ispanlashgan mamlakatlarda mayorning harbiy unvoni (shuningdek, «qo`mondon», «komandir» kabi ma`nolarda ham ishlatiladi, masalan, ekipaj komandiri).

Kuba inqilobi paytida (1956-1959 yillar) — bir-birlariga atayin mayordan yuqori unvon bermagan qo`zg`olonchilar orasidagi eng yuqori mansab. Mashhur komandantelar — Fidel Kastro, Ernesto Che Gevara, Camilo Cienfuegos.
Yangi Shvabiya

**Yangi Shvabiya** (nem. Neu-**Schwabenland** yoki **Neuschwabenland**) — Antarktida hududidagi 20° sharqiy uzunlik va 10° gʻarbiy uzunlik orasida joylashgan, 1939-yil 19-yanvardan, 1945-yil 8-mayga qadar Germaniya daʼvogarlik qilgan hudud.

Yangi Shvabiya hududi Qirolicha Mod Yerida joylashgan. Ushbu hududga 1938-yildan to shu kunlarga qadar Norvegiya ham daʼvogarlik qiladi.

„Yangi Shvabiya“ (Uchinchi Nemis) ekspeditsiyasi 1938-yil 17-dekabridan 1939-yil fevraliga qadar Alfred Risher rahbarligida olib borilgan. Ekspeditsiyaning maqsadi Antarktidadagi nemis kit ovlovchi stansiyalarini himoya qilish boʻlgan. Lyuftvaffe uchuvchilari qariyb 600 ming kvadrat kilometr masofani (bu hozirgi Germaniya hududiga deyarli ikkita keladigan masofa) uchib oʻtib, har 25-30 kilometr masofada vimpellar tashlab oʻtishgan. 350 ming kvadrat kilometr masofa suratga olingan, 11 mingdan ortiq fotosuratlar tayyorlangan.

Yangi Shvabiya va Gamburg oʻrtasida „Shvabiya“ qidiruv kemasi orqali doimiy aloqa boʻlib turgan.

## Afsonalar
Oʻta sirli Yangi Shvabiya bazasi (yoki 211-baza) haqida juda koʻplab afsonalar mavjud, biroq ulardan hech biri oʻz isbotini topmagan.
* Baza joylashgan hududda yerosti shahri sirli laboratoriyalari bilan qurilgan.
* Yangi Shvabiya muhandislarining „ijod mahsuli“ — uchar likopchalari hozirgi kunlarga hudud osminida uchib yuradi.
* Gitler va balki, Genrix Muller va Martin Bormanlar sirli shahardan boshpana topgan boʻlishlari mumkin.
* Uchunchi reyxni oʻrgangan olimlar: R.Vesko, V.Terziyski, D.Chayldersslarning soʻzlariga koʻra suvosti kemalari orqali Janubiy qutbga va „Yangi Shvabiya“ga konslagerlarning minglab asirlari va bir necha oʻnlab olimlar olib kelingan.

## Dalillar

* Isbotlanganki, bazada atom fizikasi va uranni boyitish boʻyicha tajribalar olib borilgan.
* Antarktidada uran rudalarini qidirish ishlari olib borilgan.
* Yangi Shvabiya haqidagi barcha hujjatlar Gitler Germaniyasining kapitulyatsiyasidan keyin yoʻq qilingan. Ittifoqchi kuchlar tomonidan topilgan baʼzi bir hujjatlar loyiha haqidagi toʻliq tasavvurlarni bera olmaydi.
* Bazaning yer ustidagi qismi 1946-yilda admiral Richard Berd tomonidan yoʻq qilingan.
* Shunisi maʼlumki, Yangi Shvabiyada 8 tagacha yirik suvosti kemalari boʻlgan.

## Bugungi kunda
Hozrgi vaqtda janubiy uzunlikning 60° janubidagi hududlarda Antarktida haqida Konvensiya amal qiladi. Unga koʻra, a koʻrsatilgan hududlarda ilmiy-tekshirish ishlaridan boshqa har qanday harakatlar taʼqiqlangan. Yangi Shvabiya hududi (Qirolicha Mod Yeri)da "Nomayr" nemis stansiya ishlab turibdi, lekin nemis olimlarining faoliyati fashistik tarix bilan hech qanday aloqadorlikka ega emas.