Jane Austen

**Jane Austen** ( ; 1775-yil 16-dekabr – 1817-yil 18-iyul) ingliz romanchisi bo‘lib, asosan oltita romani bilan tanilgan. Ushbu asarlarida XVIII asr oxiridagi ingliz yer egalari jamiyatini yashirin tarzda talqin etadi, tanqid qiladi va ular haqida fikr bildiradi. Austen asarlaridagi syujetlar ko‘pincha ayollarning qulay ijtimoiy mavqe va iqtisodiy barqarorlikka erishishlari uchun nikohga qanchalik bog‘liq ekanliklarini tadqiq etadi. Uning asarlari XVIII asrning ikkinchi yarmidagi hissiyotga asoslangan romanlarning yashirin tanqidi bo‘lib, XIX asr adabiy realizmi tomon o‘tishning bir qismi hisoblanadi. Uning ijtimoiy tanqid, realizm, so‘z o‘yini va kinoyadan foydalanishi tanqidchilar va olimlar tomonidan yuksak baholangan.

Anonim tarzda nashr etilgan „Sense and Sensibility“ (1811), „Andisha va gʻurur“ (1813), „Mansfield Park“ (1814) va „Emma“ (1816) romanlari kamtarona muvaffaqiyatga erishgan boʻlsa-da, ular muallifning hayotlik chogʻida unga katta shuhrat keltirmagan. U „Northanger Abbey“ va „Persuasion“ deb nomlangan yana ikkita roman yozgan. Bu asarlar 1817-yilda, uning vafotidan soʻng nashr etilgan. Shuningdek, „Sanditon“ deb nomlangan yana bir romanni boshlagan, ammo bu asar uning hayotdan koʻz yumishi sababli tugallanmay qolgan. U shuningdek, oʻsmirlar uchun yozilgan qoʻlyozma shaklidagi uch jildlik asar, „Lady Susan“ nomli qisqa epistolyar roman va tugallanmasdan qolgan „The Watsons“ nomli yana bir romanni meros qilib qoldirgan.

## Biografik m’alumotlari
Austen haqidagi biografik maʼlumotlar uning bir necha omon qolgan xatlari va oila aʼzolari u haqida yozgan qoʻl yozmalaridan olingan. Austen yozgan 3000 ga yaqin xatdan faqat 160 tasi saqlanib qolgan va nashr etilgan. Kassandra Austen singlisidan olgan xatlarning asosiy qismini yoʻq qilgan, yoqib yuborgan.

## Hayoti
Jane Austen 1775-yil 16-dekabrda Hampshire shtatining Steventon shahrida sovuq qish kunlarida tugʻilgan. 1776-yilning qishi ayniqsa qattiq boʻldi. U oʻsha yerdagi mahalliy cherkovda choʻqintirildi.

Uning otasi Jorj Osten (1731-1805) Steventon va Deane Anglikan cherkovlarining ruhoniysi boʻlib ishlagan. Ruhoniy Osten jun savdosi bilan shugʻillanuvchi badavlat oilada tugʻilgan. U va uning ikki singlisi bolaligida yetim qolib, qarindoshlari bilan yashashga toʻgʻri kelgan. 1745-yilda, oʻn besh yoshida, Jorj Ostenning singlisi Philadelphia Kovent bogʻida tegirmonchiga shogird boʻlgan. Oʻn olti yoshida Jorj Oksforddagi Sent-John kollejiga oʻqishga kirgan. U yerda Cassandra Leigh (1739–1827) bilan uchrashdi. U taniqli Leigh oilasidan edi. Uning otasi Oksforddagi All Souls kollejida rektor boʻlgan, u yerda Cassandra zodagonlar orasida ulgʻaygan. Uning toʻngʻich akasi James katta xolasi Perrotdan boylik va katta mulkni meros qilib oldi, faqat ismini Leigh-Perrotga oʻzgartirish sharti bilan.

Jorj Osten va Cassandra Leigh 1763-yilda unashtirildi. Ular 1764-yil 26-aprelda Vannadagi Avliyo Swithin cherkovida, Cassandraning otasi vafotidan ikki oy oʻtib turmush qurishdi. Jorjning *yillik* tirikchiligi kam edi; Cassandraning onasi vafot etganidan soʻng unga kichik meros qoldi.

Yaqin atrofdagi Dean cherkovini boy amakisi Francis Austen sotib olganidan soʻng, Austenlar u yerda vaqtinchalik istiqomat qilishdi. Cassandra Deanda uchta farzandni dunyoga keltirdi: 1765-yilda James, 1766-yilda George va 1767-yilda Edward.

### Steventon
1768-yilda oila nihoyat Steventonga koʻchib kelishdi. Genri 1771-yilda Steventonda tugʻildi. Oʻsha paytda Cassandra kichik Georgening rivojlanishida nogironlik belgilarini eʼtiborsiz qoldira olmadi. George kar va soqov boʻlishi mumkin edi. 1773-yilda Cassandra, 1774-yilda Francis, 1775-yilda esa Jane tugʻilgan.

## Taʼlimi
1783-yilda Jane va uning singlisi Cassandra Oksfordga Ann Cawley xonim qoʻlida taʼlim olish uchun yuborildi va oʻsha yilning oxirida ularni Southamptonga olib ketishdi. Oʻsha kuzda ikkala qiz ham tif kasaliga chalinganidan keyin uylariga joʻnatildi. Oʻsha paytdan boshlab uyda taʼlim olishni boshladi. 1785-yil boshidan boshlab La Turnelle xonim rahbarligidagi Reading Abbey Qizlar internat maktabida oʻqidi. Oʻquv dasturiga, fransuz tili, imlo, tikuvchilik, raqs, musiqa va drama kiritilgan. Opa-singillar 1786-yil dekabridan oldin uylariga qaytishdi, chunki maktab toʻlovlari Austen oilasi uchun juda yuqori edi.

## Romanlari

* *Sense and Sensibility* – 1811
* *Andisha va gʻurur*&nbsp;– 1813
* *Mansfield Park* – 1814
* *Emma* – 1815
### Boshqa ishlari

**Juvenilia: Birinchi jild** (1787–1793)
* Frederic & Elfrida
* Jack & Alice
* Edgar & Emma
* Henry and Eliza
* The Adventures of Mr. Harley
* Sir William Mountague
* Memoirs of Mr. Clifford
* The Beautifull Cassandra
* Amelia Webster
* The Visit
* The Mystery
* The Three Sisters
* A Fragment
* A beautiful description
* The generous Curate
* Ode to Pity

**Juvenilia: Ikkinchi jild** (1787–1793)
* Love and Freindship
* Lesley Castle
* The History of England
* A Collection of Letters
* The female philosopher
* The first Act of a Comedy
* A Letter from a Young Lady
* A Tour through Wales
* A Tale

**Juvenilia: Uchinchi jild** (1787–1793)
* Evelyn
* Catharine, or The Bower

### Vafotidan keyingi nashrlar

* *Northanger Abbey* – 1818
* *Persuasion* – 1818
* *The Watsonsi* – 1892

### Yana qarang
* *[[Emma (film)|Emma]]* 2020-yilda katta ekranlarga chiqqan, Austenning xuddi shu nomdagi romani asosida suratga olingan filmdir.

## Shajara daraxti

## Manbalar

## Bibliografiya
;**Birlamchi asarlari **

* Austen, Jane. *Catharine and Other Writings*. nash. Margaret Anne Doody and Douglas Murray. Oxford: Oxford University Press, 1993. .
* Austen, Jane. *The History of England*. nash. David Starkey. Icon Books, HarperCollins Publishers, 2006. .
* Le Faye, Deirdre, nash. *Jane Austenʼs Letters*. Oxford: Oxford University Press, 1995. .

;**Ikkilamchi asarlari **

**Biografiyalar**

* Austen, Henry Thomas. „Biographical Notice of the Author“. *Northanger Abbey and Persuasion*. London: John Murray, 1817.
* Austen-Leigh, James Edward. *A Memoir of Jane Austen*. 1926. nash. R. W. Chapman. Oxford: Oxford University Press, 1967.
* Austen-Leigh, William and Richard Arthur Austen-Leigh. *Jane Austen: Her Life and Letters, A Family Record*. London: Smith, Elder & Co., 1913.
* Fergus, Jan. *Jane Austen: A Literary Life*. London: Macmillan, 1991. .
* Honan, Park. *Jane Austen: A Life*. New York: St. Martinʼs Press, 1987. .
* Le Faye, Deirdre. *Jane Austen: A Family Record*. Second Edition. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. .
* Nokes, David. *Jane Austen: A Life*. Berkeley: University of California Press, 1998. .
* Tomalin, Claire. *Jane Austen: A Life*. New York: Alfred A. Knopf, 1997. .

**Esse toʻplamlari**

* Alexander, Christine and Juliet McMaster, eds. *The Child Writer from Austen to Woolf*. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. .
* Copeland, Edward and Juliet McMaster, eds. *The Cambridge Companion to Jane Austen*. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. .
* Grey, J. David, nash. *The Jane Austen Companion*. New York: Macmillan, 1986. .
* Lynch, Deidre, nash. *Janeites: Austenʼs Disciples and Devotees*. Princeton: Princeton University Press, 2000. .
* Southam, B. C., nash. *Jane Austen: The Critical Heritage, 1812-1870*. Vol. 1. London: Routledge and Kegan Paul, 1968. .
* Southam, B. C., nash. *Jane Austen: The Critical Heritage, 1870-1940*. Vol. 2. London: Routledge and Kegan Paul, 1987. .
* Todd, Janet, nash. *Jane Austen in Context*. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. .
* Watt, Ian, nash. *Jane Austen: A Collection of Critical Essays*. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1963. .

**Monograflar va maqolalar**

* Armstrong, Nancy. *Desire and Domestic Fiction*. London: Oxford University Press, 1987. .
* Butler, Marilyn. *Jane Austen and the War of Ideas*. Oxford: Oxford University Press, 1975. .
* Byrne, Paula. Jane Austen and the Theatre. London and New York: Continuum, 2002. .
* Collins, Irene. *Jane Austen and the Clergy*. London: The Hambledon Press, 1994. .
* Devlin, D. D. *Jane Austen and Education*. London: Macmillan, 1975. .
* Duckworth, Alistair M. *The Improvement of the Estate: A Study of Jane Austenʼs Novels*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1971. .
* Fergus, Jan. *Jane Austen and the Didactic Novel*. Totowa: Barnes & Noble, 1983. .
* Ferguson, Moira. „*Mansfield Park*, Slavery, Colonialism, and Gender“. *Oxford Literary Review* 13 (1991): 118-39.
* Galperin, William. *The Historical Austen*. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2003. .
* Gay, Penny. *Jane Austen and the Theatre*. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. .
* Gubar, Susan and Sandra Gilbert. *The Madwoman in the Attic: the Woman Writer and the Nineteenth Century Literary Imagination*. 1979. New Haven: Yale University Press, 1984. .
* Harding, D. W., „Regulated Hatred: An Aspect of the Work of Jane Austen“. *Jane Austen: A Collection of Critical Essays*. nash. Ian Watt. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1963.
* Jenkyns, Richard. *A Fine Brush on Ivory: An Appreciation of Jane Austen*. Oxford: Oxford University Press, 2004. .
* Johnson, Claudia L. *Jane Austen: Women, Politics and the Novel*. Chicago: University of Chicago Press, 1988. .
* Kirkham, Margaret. *Jane Austen, Feminism and Fiction*. Brighton: Harvester, 1983. .
* Koppel, Gene. *The Religious Dimension in Jane Austenʼs Novels*. Ann Arbor, MI: UMI Research Press, 1988.
* Lascelles, Mary. *Jane Austen and Her Art*. Original publication 1939. Oxford: Oxford University Press, 1966.
* Leavis, F. R. *The Great Tradition: George Eliot, Henry James, Joseph Conrad*. London: Chatto & Windus, 1960.
* Litz, A. Walton. *Jane Austen: A Study of Her Development*. New York: Oxford University Press, 1965.
* Lynch, Deidre. *The Economy of Character*. Chicago: University of Chicago Press, 1998. .
* MacDonagh, Oliver. *Jane Austen: Real and Imagined Worlds*. New Haven: Yale University Press, 1991. .
* Miller, D. A. *Jane Austen, or The Secret of Style*. Princeton: Princeton University Press, 2003. .
* Mudrick, Marvin. *Jane Austen: Irony as Defense and Discovery*. Berkeley: University of California Press, 1952.
* Page, Norman. *The Language of Jane Austen*. Oxford: Blackwell, 1972. .
* Poovey, Mary. *The Proper Lady and the Woman Writer: Ideology as Style in the Works of Mary Wollstonecraft, Mary Shelley, and Jane Austen*. Chicago: University of Chicago Press, 1984. .
* Raven, James. *The Business of Books: Booksellers and the English Book Trade*. New Haven: Yale University Press, 2007. .
* Said, Edward W. *Culture and Imperialism*. New York: Vintage Books, 1993. .
* Todd, Janet. *The Cambridge Introduction to Jane Austen*. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. .
* Waldron, Mary. *Jane Austen and the Fiction of Her Time*. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. .
* Wiltshire, John. *Recreating Jane Austen*. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. .
* Wiltshire, John. *Jane Austen and the Body: The Picture of Health*. Cambridge: Cambridge University Press, 1992. .

## Havolalar

* Jane Austenning qoʻlyozmalari, raqamli arxiv (Oxford universiteti)
* ''A Memoir of Jane Austen'' – James Edward Austen-Leigh
* Jane Austen  Britaniya kutubxonasida
* Portal:Jane Austen – eski Vikipediya portali Internet Archiveʼda

### Muzeylar

* Jane Austenning uy-muzeyi (Chawton)
* Jane Austen markazi (Bath)