open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Binar qidirish

**Binar qidirish** — (eng: Binary search — ikkilik qidirish)- saralangan elementlar roʻyxatidan elementni topish uchun samarali algoritm. Ikkilik qidirish algoritmi ishlash gʻoyasiga koʻra „boʻlib tashla va hukmronlik qil“ paradigmasi asosida ishlaydi.
Ikkilik qidiruvdan foydalanishning eng keng tarqalgan usullaridan biri bu massivdagi elementni topishdir. Misol uchun, Tycho-2 yulduzlar katalogida bizning galaktikamizdagi eng yorqin 2 539 913 ta yulduz haqida maʼlumot mavjud. Aytaylik, siz yulduz nomidan kelib chiqib, katalogdan maʼlum bir yulduzni qidirmoqchisiz. Agar dastur yulduzlar katalogidagi har bir yulduzni birinchisidan boshlab, chiziqli qidiruv algoritmida tekshirgan boʻlsa, eng yomon holatda kompyuter siz izlayotgan yulduzni topish uchun barcha 2 539 913 ta yulduzni tekshirishi kerak boʻlishi mumkin. Agar katalog yulduz nomlari boʻyicha alifbo tartibida tartiblangan boʻlsa, ikkilik qidiruv, hatto eng yomon holatda ham 22 dan ortiq yulduzni tekshirishi shart emas edi.

## Binar qidirish algoritmi ishlash prinsipi
*Ikkilik qidirish algoritmining ishlashini tushunish uchun kompyuter bilan oʻyin oʻynab koʻramiz.*
;Oʻyin sharti:
* Kompyuter 1 va 100 oraligʻida ixtiyoriy natural son tanlaydi.
* Oldimizda turgan vazifa shu sonni iloji boricha kam taxmin ishlatgan holda topish.
* Har bir taxmindan keyin kompyuter sizga sizning taxminingiz kompyuter tanlagan sondan katta yoki kichikligini aytadi.
* Agar sizning taxminingiz kompyuter tanlagan son bilan bir xil boʻlsa, oʻyin tugaydi.
;Buning uchun eng kam qadamda topish algoritmi qaysi?
Birinchi navbatda oʻrtadagi sonni taxmin qilib koʻramiz, yaʼni 50 ni.
Aytaylik kompyuter bizga taxminimiz kompyuter tanlagan sondan kichikroq ekanligini aytdi. Endi biz kompyuter tanlagan son 51 va 100 orasidagi son ekanligini bilamiz. Shunday qilib, bizning qidirish sohamiz ikki baravarga qisqaradi (50 ta son). Huddi shu tarzda davom etamiz. Endi 51 dan 100 gacha sonlar oʻrtasidagi sonni olamiz, yaʼni 75 ni.
Kompyuter bizga 75 tanlangan sondan katta ekanligini aytdi. Demak, 75 dan katta barcha sonlar ham tanlangan sondan katta ekan. Shunday qilib, bizdagi qidirish sohasi yana ikki baravarga qisqardi (25 ta son). Huddi shunday davom etib, biz oʻylangan sonni topishimiz mumkin.
Sonlar 100 ta boʻlgan holatda, biz har qanday tahminni koʻpi bilan 7 ta qadamda topishimiz mumkin boʻladi.

## Dasturi

```
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
int binarySearch(int arr[], int l, int r, int x)
{
    if (r >= l) {
        int mid = l + (r - l) / 2;
        if (arr[mid] == x)
            return mid;
        if (arr[mid] > x)
            return binarySearch(arr, l, mid - 1, x);

        return binarySearch(arr, mid + 1, r, x);
    }
    return -1;
}
 
int main(void)
{
    int arr[] = { 2, 3, 4, 10, 40 };
    int x = 10;
    int n = sizeof(arr) / sizeof(arr[0]);
    int result = binarySearch(arr, 0, n - 1, x);
    (result == -1)
        ? cout << "Element massivda mavjud emas"
        : cout << "Element indeksda mavjud " << result;
    return 0;
}
```
.

## Manbalar
Xoʻja Nasriddinning sarguzashtlari

„**Xoʻja Nasriddinning sarguzashtlari**“ – Xoʻja Nasriddin haqidagi ushbu sarguzashtlarga boy badiiy film 1946-yilda suratga olingan va Toshkent studiyasida (hozirgi „Oʻzbekfilm“) ishlab chiqarilgan. Uning ssenariy muallifi Leonidom Solovyov V.Vitkovich bilan hamkorlikda 1944-yilda „Jodulangan shahzoda“ romani asosida muallif tomonidan keyinchalik filmning ssenariysi yozilgan.

## Syujeti
Filmda choyxonada Besoqol bilan Nasriddin oshiq-moshiq oʻyinini oʻynab oʻtirganda eshagining „dumi“ yordamida raqibidan qoʻli baland keladi. Shundan keyin raqib Nasriddinga beminnat ishlab berishga tayyor turadi, agar yutsa hammasini qaytarish sharti bilan garov oʻynashadi. Lekin Xoʻja Nasriddin oʻziga emas, balki eshakka xizmat qilishiga koʻnadi. Taqdir taqozosi bilan Nasriddinga ikkita oltitalik toshlar tushadi, Besoqol esa choyxonachilarni kulgusi ostida Xoʻjaning eshagi dumidan halilalarni tozalashga kirishadi.

Fil qahramonlari uzoq yoʻl bosib oʻtgach, Besoqol oʻz sanʼati boʻyicha choʻqqiga chiqqan kissavur ekanligi yaqqol sezilib qoladi. U choyxonachidan yangi qumgʻonni oʻgʻirlagan edi, shunda yetib kelgan doʻstlari ikkala hamrohni doʻpposlay ketishadi (maʼlum boʻlishicha, doʻpposlayotganlar Xoʻja Nasriddinni chetga chiqib ketganini sezmay qolishdi, oʻgʻrini esa choyxona egasi oldiga olib borishdi). Oxir oqibat Nasriddin bu boʻlgan koʻngilxiralikda unga „maʼnaviy zarar“ uchun tavon toʻlaydi, oʻgʻriga esa toʻrt tomonini koʻrsatib qoʻyadi. Besoqol uni tashlab ketmaslikni va oʻgʻrilik qilish sababi tanadagi ogriq xurujlari tufayli boʻlishini aytadi, oʻgʻrilikka qoʻl ursa ogʻriqlar susayishini aytib beradi. Nasriddin bu „xastaliklarni“ davolashni bilardi. U nafaqat Besoqol oʻgʻrini, balki xassis sudxoʻrni, zinokor zodagonni, shuningdek, togʻ koʻlining shafqatsiz xoʻjayini Ogʻabekni ham „shifokoriga“ aylanadi.

## Suratga olish ishlari
Bu film oʻzbek tilida suratga olingan boʻlib, uning ruschaga ovozlashtirish jarayoni „Soyuzbolfilm“ studiyasida amalga oshirilgan. Dublyaj rejissori – I.Shipanov, ovoz operatori – V.Dimitriyev, direktor – L.Volinskiy sanalgan.

### Rollarda:

* Nasriddin – Razzoq Hamroyev (L.Sverdlin ovozlashtirgan)
* Besoqol [kisavur] – Rahim Pirmuhamedov (S.Kayukov ovozlashtirgan)
* Ogʻabek – Obid Jalilov (B.Olenin ovozlashtirgan)
* Zulfiya – Yulduz Rizayeva (T.Karpova ovozlashtirgan)
* Said – Qobil Holiqov (V.Balashyov ovozlashtirgan)
* Arzibibi – Xayri Gʻaniyeva (I.Chuvelyova ovozlashtirgan)
* Sudxoʻr – Sayfi Azimov (G.Shpigel ovozlashtirgan)
* Zodagon – Soat Tolipov (R.Plyatt ovozlashtirgan).

### Film ijodkorlari:

* Ssenariy muallifi – Viktor Vitkovich, Leonid Solovyov
* Postanovkachi-rejissor – Nabi Gʻaniyev
* Postanovkachi-operator – Daniil Demutskiy
* Operator – Mixail Kasnyanskiy
* Bastakor – Aleksey Kozlovskiy
* Rassom – Varsham Yeremyan
* Ovoz rejissori – Karim Boʻriboyev
* Montaj ustasi – Raisa Shor
* Direktor – Mixail Ishevskiy
## Manbalar

## Havolar
Nasriddin sarguzashtlari Youtube.com
Angliya-efiopiya kelishuvi (1942)

1942-yil 31-yanvarda Addis-Abebada ikki yil muddatga imzolangan **Angliya-Efiopiya bitimi** Buyuk Britaniya va Efiopiya oʻrtasidagi diplomatik munosabatlarning tiklanishining boshlanishi edi. Bu ozod qilingan Efiopiya tomonidan tuzilgan birinchi xalqaro shartnoma edi.

## Muzokaralar va shartnoma tuzilish
Kelishuvni tuzish Britaniya armiyasi 1941-yilda Sharqiy Afrikada italyan qoʻshinlarini yoʻq qilganidan keyin va imperator Xayle Selassie 1941-yil 5-mayda Addis-Abebaga qaytganidan keyin mumkin boʻldi. Kelishuvdan soʻng Efiopiya imperatorining mamlakatga qaytganidan soʻng darhol Buyuk Britaniyani hisobga olmasdan amalga oshirilgan maʼmuriy harakatlari tufayli kelib chiqqan Angliya-Efiopiya konflikti boʻlgan. 1941-yilning mart oyida Efiopiyada ingliz bosqinchilik maʼmuriyati rejimi oʻrnatildi, unga imperator boʻysunishi kerak edi. Biroq, 1941-yil 11-mayda Xayle Selassie Britaniya harbiylarining oldindan roziligisiz Efiopiya hukumati va Efiopiya poytaxti Shoa regionga gubernator tayinlanganligini eʼlon qildi. Buyuk Britaniyaning bosimi ostida Efiopiya tomoni imperator tomonidan tayinlangan vazirlar Britaniya maʼmuriyati shtab-kvartirasida maslahatchi boʻlishiga rozi boʻlib, chekinishga majbur boʻldi. Efiopiyada, shu bilan birga, imperator hukumati qonuniy va mamlakatni boshqarishga vakolatli deb tan olingan.

Imperatorning hukumat tayinlash toʻgʻrisidagi farmoni va u bilan bogʻliq Britaniya demarshi ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga solish boʻyicha Angliya-Efiopiya muzokaralarining boshlanishiga xizmat qildi. Kelishuv boʻyicha muzokaralarda Efiopiya imperatori Xayle Selassie hududiy talablar qoʻydi; Italiya Somalinisini Efiopiyaga qoʻshib olish talabi faqat taktik muzokaralar harakati boʻlishi mumkin boʻlsa-da, u Ogadendagi Efiopiya hududlarini qaytarish va Eritreyani qoʻshib olish haqida jiddiy edi. Eritreya mustaqilligini yoqlab, Ogaden, Italiya Somali va Britaniya Somalilendini „katta Somaliga“ birlashtirishni istagan inglizlar bu soʻrovlarni eʼtiborsiz qoldirdilar.

Britaniya va Efiopiya hukumatlari oʻrtasida bir necha oy davom etgan keskin munozaralar 1942-yil 31-yanvarda shartnoma va unga biriktirilgan harbiy konventsiyaning imzolanishi bilan yakunlandi. Efiopiya nomidan 1942-yilgi kelishuvni imperator Xayle Selassie, Buyuk Britaniya nomidan esa Buyuk Britaniya Sharqiy Afrika kuchlari Oliy qoʻmondonligining bosh siyosiy xodimi general-mayor ser Filipp Mitchell imzoladilar.

## Manbalar
Rekursiya

**Rekursiya** — Funksiya oʻziga oʻzi toʻgʻridan-toʻgʻri yoki qandaydir vosita orqali murojaat qilish jarayoniga rekursiya deyiladi va bunday funksiya rekursiv funksiya deb ataladi.
Rekursiv funksiya oʻzini — oʻzi chaqirgani uchun dasturchilar orasida quyi oldin rekursiya nimagligini tushunish kerak“ — Stephen Hawking.
Rekursiya funksional dasturlashning asosiy elementlaridan hisoblanadi. Rekursiya deyarli hamma joyda ishlatiladi.
Baʼzi masalalarning iterativ yechimi juda ham uzun boʻlib ketishi mumkin. Rekursiya esa kodni bir necha barobar qisqartirib berishi mumkin.
Aksariyat tuzilmalar va algoritmlarni rekursiyasiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Tree, Graph, Heap, Quick Sort, Merge Sort, … Bu ro'yhatni juda uzoq davom ettirish mumkin. Ayniqsa, murakkab tuzilmalar boʻlgan Tree va Graphlarda rekursiya har qadamda uchraydi.

## Kamchiligi
* Rekursiya har doim xotiradan qoʻshimcha joy talab qiladi.
* Rekursiv yechimda xato qilish ehtimoli yuqori, chunki rekursiya juda ham chalgʻituvchi.
* Rekursiv yechimni xatosini topish qiyin.
* Murakkab algoritmni hisoblash qiyin.

## Algoritmi
**Qutilar ichma-ich ixtiyoriy joylashtirilgan, qaysidir quti ichida kalit bor. Siz kalitni topish algoritmini tuzishingiz kerak
**
;Rekursiyaga qoʻyish uchun ushbu ikki shartni yozib olamiz:
* Ishlash sharti: Quti ichida ichki quti chiqsa, uni ochib koʻr. Agar ichki qutidan kalit chiqmasa tashqi qutining kelgan joyidan davom et.
* Toʻxtash sharti: Quti ichidan kalit topilsa toʻxta.
## Dasturi
**Fibonachchi ketma ketligining n — hadini rekursiya qism dastur orqali hisoblovchi dastur**

```
#include <iostream.h>
int fib(int);
int main()
{
int n;
cout << "n="; cin >> n;
cout << fib(n) << endl;
return 0;
}
int fib(int k)
{
if (k == 0 || k == 1) return 1;
else return fib(k - 1) + fib(k - 2);
}
```
.
; Rekursiyaga oid dastur

```
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
void tower(int n, char sourcePole, char destinationPole, char auxiliaryPole)
{
if(0 == n)
    return;
tower(n - 1, sourcePole, auxiliaryPole, destinationPole);
cout << "Diskni ko'chiring "<< n << " dan " << sourcePole <<" ga "<< destinationPole << endl;
tower(n - 1, auxiliaryPole, destinationPole,
    sourcePole);
}
int main()
{
    tower(3, 'S', 'D', 'A');    
    return 0;
}
```
.
Rekursiv funksiyaning toʻxtash chegarasi boʻlmasa, amallar cheksiz bajarilaveradi, oqibatda dastur xatolik keltirib chiqaradi.

## Manbalar
Mo‘jizalar onasi Bibi Maryam ikonasi

**Moʻjizalar** **onasi Bibi Maryam ikonasi** — bu muqaddas havoriy va xushxabarchi Luqoning oʻzi tomonidan yozilgan afsonaga koʻra, Bibi Maryamning moʻjizaviy ikonasining roʻyxati. Ikona Rimda „Ara Coeli“ ibodatxonasida (—&#x2009;„Osmon qurbongohi“) saqlangan. „Mojizalar xonimi“ ikonasi Sharqdan Konstantinopol Patriarxi Avliyo German tomonidan 8-asrda Papa Grigoriy II ga ikonoklastlardan saqlab qolish uchun yuborilgan.

Ayni paytda, ikona Belgiyaning Mexelen shahrida Avliyo Rumold soborida joylashgan.

## Manbalar
Yelkaning aylanuvchi orqa arteriyasi

**Yelkaning aylanuvchi orqa arteriyasi** (*posterior circumflexae arteria*) qo'ltiq osti arteriyasining uchinchi qismidan kurakostining pastki chegarasida paydo bo'ladi va to'rtburchak bo'shliq orqali qo'ltiqosti nervi bilan orqaga o'tadi.

U yelkaning jarrohlik bo'yniga o'raladi va deltasimon mushak va yelka-bo'g'imlarga tarqalib, oldingi aylanuvchi yelka va qo'lning chuqur arteriyasi bilan anastomozlanadi.

U katta yumaloq mushak, kichik yumaloq mushak, deltasimon va (faqat uzun bosh)yelkaning uch boshli mushaklarining innervatsiyasini ta'minlaydi.

## Qo'shimcha rasmlar

Fayl:Gray810.png|Orqa tomondan ko'rinadigan o'ng tomonning supraskapular va aksiller nervlari.
Fayl:Slide4SSS.JPG|Posterior boldir suyagi sirkumfleks arteriyasi


## Yana qarang

* Yelkaning aylanuvchi oldingi arteriyasi

## Manba

Ushbu maqola Gray's Anatomy (1918)ning 20-nashrining 589-betidagi umumiy foydalanishdagi matnni o'z ichiga oladi.

## Havolalar

* Posterior_humeral_circumflex_artery at the Duke University Health System's Orthopedics program
* lesson3axillaryart&vein at The Anatomy Lesson by Wesley Norman (Georgetown University)
Tohir va Zuhra (film)

**„Tohir va Zuhra“** – 1945-yil rejissor Nabi Gʻaniyev tomonidan suratga olingan va „Toshkent kinostudiyasi“da ishlab chiqarilgan sovet tarixiy-dramatik badiiy filmi.

Ushbu film XV asrdagi sharq xalq ertak-afsonalariga asoslangan boʻlib, unda oddiy xalqdan chiqqan jasur Tohirning xon qiziga boʻlgan sof muhabbati ifodalangan. „Tohir va Zuhra“ filmi xorijda namoyish etilgan ilk oʻzbek badiiy filmi sanaladi. Filmning premyerasi 1945-yil 21-oktabrda Moskvada boʻlib oʻtgan.

## Syujeti
Filmning asosiy gʻoyasi dovyurak Tohirning Boboxon qizi Zuhraga boʻlgan chin muhabbati tarixidir. Tohir quyi tabaqadan chiqqanligi bois xon atrofidagi mulozimlar bunday muhabbatni jinoyat bilan teng koʻrishadi, buning oqibatida Tohir koʻp jabru sitam koʻrishga majbur boʻladi.

Tohir bilan Boboxon qizi Zuhra bir kunda tugʻilishadi, xon yurtga osh berib, bolalarning taqdirini bogʻlashga ahd qilishadi. Oradan vaqt oʻtib, Tohirning otasi vafot etgach, xon Tohirni past tabaqadan boʻlgani uchun kuyov qilishni istamaydi va qarorini oʻzgartiradi. Shunday qilib, Tohirni sandiqqa solib, daryoga oqizib yuborishadi.

Film ssenariysida tilga olinmagan yangi ijtimoiy komponent ikki yosh muhabbati bilan parallel ravishda xalq qoʻzgʻoloni yetakchisi Sardor timsoli ifodalangan. Yetakchi tashabbusi bilan hamma insonlar teng huquqli ekanligi va sharq jamiyatida feodal turmush tarziga qarama-qarshi kurashadi.

## Rollarda

* Gʻulom Tojiaʼloyev – Tohir
* Yulduz Rizayeva – Zuhra
* Asat Ismatov – Boboxon
* Abror Xidoyatov – Sardor
* Obid Jalilov – vazir
* Doʻnon Gʻaniyev – Tohirning bolaligi (titrda koʻrsatilmagan)

## Suratga olish guruhida

* Postanovkachi-rejissor – Nabi Gʻaniyev
* Ssenariy mualliflari — Aleksey Speshnev, Sobir Abdulla
* Rassom — Varsham Yeremyan
* Bastakor – Aleksey Kozlovskiy

## Yaratilish tarixi
Dastavval film Sobir Abdullaning „Tohir va Zuhra“ sahnalashtirilgan teatri asosida ishlandi. Lekin rejissor Gʻaniyev xalq toʻplagan materillarni qayta ishlab yangi asar yaratish taklifini berdi. Natijada film voqealari fojiali muhabbatdan ijtimoiy ahamiyatga ega tarixiy dramasi asosiga qurildi. Hukumat tepasida turganlarning ehtiyotkorligi, jamiyatning turli tabaqalarga qarama-qarshi turishi, hukmronlik uchun kurashi birinchi oʻringa chiqib, amaldorlarning zulmi va erkin irodasi ikkinchi darajali boʻlib qoldi.

Film taniqli rejissor Gʻaniyev uchun toʻliq metrajli ovozli film boʻlib qoldi. Shu bois lentaga musiqiy bezak berilishi muhim rol oʻynadi. Rejissor Gʻaniyev bastakor Kozlovskiy bilan birga xalq ogʻzaki qoʻshiqlaridan tanlab, filmga oʻzgacha kayfiyat yaratishdi. Bu nafaqat SSSRda, balki xorijiy mamlakatda ham zoʻr shavq-zavq bilan qabul qilindi. Mazkur film Oʻzbekistonning barcha yoshdagi auditoriyasiga ega boʻlgan ilk kinematografik asari boʻldi.

## Manbalar

## Havolar
Tohir va Zuhra *Youtube.com*
Abalakdagi Bibi Maryam ikonasi

**Abalakdagi Bibi Maryam „Belgisi“ ikonasi kelib chiqishi** Sibirdan boʻlgan Bibi Maryamning moʻjizaviy ikonasidir. 1636-yilda Tobolsk arxiyepiskopi Nektariy protodiakon tomonidan Matvey kafedral soborida yozilgan.

## Ikona tarixi
Ikona haqidagi afsonada aytilishicha, 1636-yilda Tobolskdan 30 kilometr uzoqlikdagi tatarlarning Abalak qishlogʻida yashovchi beva Mariyaning tushida ikonografik turdagi Oranta (belgi) Xudo onasining ikonasi paydo boʻlgan. Xudoning onasi Abalakda ushbu ikona nomiga ikkita koʻrilgan azizlarning yon cherkovlari bilan cherkov qurishni buyurdi. Maryamning vahiysini eʼlon qilish kechiktirilganda, bu koʻrsatmani bajarishni talab qiladigan yangi dahshatli vahiylar paydo boʻldi. Arxiepiskop bundan xabardor boʻlgach, uning koʻrsatmasi bilan maʼbad qurilishi boshlandi.

Belgini yozishni sobor protodeakoniga dehqon Yevfimi buyurgan, unga Tobolsklik Pavel boʻyalgan tasvirdan shifo boʻlishini bashorat qilgan. Ikonka boʻyalganligi sababli, dehqon ikonani muqaddas qilish uchun soborga olib kelganida, sogʻligʻi mustahkamlandi va toʻliq tiklandi. Shundan soʻng ikona moʻjizakor sifatida hurmat qilina boshladi. Ushbu belgi haqida beva Mariya nutqidan yozib olingan afsona saqlanib qolgan (10 ta roʻyxatda) va keyinchalik yangi mo*jizalar bilan toʻldirilgan.*

Ikona sharafiga bayram 20-iyul va 27-noyabrlarda boʻlib oʻtadi.

1636-yilgi ikona saqlanib qolmagan, undan koʻplab roʻyxatlar maʼlum, ular ham moʻjizaviy sifatida hurmat qilingan; ulardan biri Semipalatinskda boʻlib, 1919-yilda yoʻqolgan.

Ikona sharafiga 1783-yilda Avliyo Varlaam tomonidan Abalak monastiri tashkil etilgan.

2018-yilda Ust-Kamenogorsk va Semipalatinsk yepiskopi Amfiloxiyning (Bondarenko) duosi bilan Tobolsk ilohiyotshunosligi qoshidagi piktogramma maktabida Ikona qayta tiklandi (ikona rassomi — Konstantin Goretonsev). U Muqaddas Znamenskiy Abalak monastirida Serafim (Krasnov) tomonidan muqaddas qilingan. 2019-yilda tasvir Semipalatinsk (Semey) ga yetkazildi va Tirilish soboriga joylashtirildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Romodanovskaya E. TO. 17-asrning birinchi yarmida Sibirdagi rus adabiyoti. Novosibirsk, 1973-yil.
* Sibir belgisi: Albom. Omsk, 1999-yil.
* 
* Щennikova L. A., Isaeva N. N. Abalak Xudo onasining „belgisi“ belgisi // Pravoslav entsiklopediyasi. — M., 2000-yil. — T. Men : " A — Aleksi Studit. — FROM. 28-29. — 752 Bilan. — 40 000 nusxa. — .

## Havolalar

* Xudoning onasining Abalak belgisi „Belgi“
* 
*
Nikola Mojayskiy haykali

**"Nikola Mojayskiy"** — „Mojayskiy“ ikonografiyasida Muqaddas Nikolay Moʻjizakorning Permdagi yogʻoch haykali. U Perm davlat badiiy galereyasi kolleksiyasida joylashgan.

## Tarixi
Haykal uzoq vaqtdan beri XVIII-asrga mansub. N. N. Serebryannikov naql qilishicha, haykal Piskor monastiriga borib taqaladi. 1781-yilda monastir Permga koʻchib oʻtganida, u Zelenyata qishlogʻida oʻrnashadi. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, haykal jonlanib, taqvodorlar olib kelgan oyoq kiyimlarini kiyib, tunda mahallani aylanib yurarmish. 1917-yil inqilobidan oldin, Muqaddas Nikolay xotirasini nishonlash uchun qishloqda 10 minggacha odam — ruslar, komi-permliklar, udmurtlar yigʻildi.

1926-yilda qishloq cherkovidan Perm muzeyiga kirdi. 1969-yilda haykal Butunrossiya badiiy tadqiqot va restavratsiya markazi mutaxassislari tomonidan qayta tiklandi. 1980-yilda haykalning rentgenogrammasi olingan.

1998-yilda moskvalik sanʼatshunos V. N. Shaxanova, 2003-yilda peterburglik sanʼatshunos N. V. Maltsev yodgorlikning stilistik va texnologik xususiyatlaridan kelib chiqib, haykalning XIX-asr boshlariga mansubligini aniqladi.

Haykal doimiy ravishda Perm davlat sanʼat galereyasida namoyish etiladi. A. S. Pushkin muzeyidagi koʻrgazmalarda (1999-2000), Davlat Tretyakov galereyasida (2001) qatnashgan.

## Ikonografiya va ijro texnikasi

Avliyo Nikolay old tomondan toʻliq qiyofada tasvirlangan, unda qilich va „doʻl“ tutgan koʻtarilgan qoʻllar (Kiyev-Pechersk lavraning Uspenskiy soboriga oʻxshash barokko shakllarida qilingan). Haykal qadimgi rus ikonografiyasi anʼanasida, lekin shu bilan birga, O. M. Vlasova yozishicha:
*"Avliyoning qiyofasi aniq, deyarli tabiiy koʻrinishga ega. Kelbatli, keng yelkali, qoʻlini „qayoqqa uzatsa yetadi“. Qilich va „doʻl“ tutgan qoʻllar goʻyo avliyo dushmanga qarshi chiqqandek koʻtarilgan."*
Haykal puxta ishlab chiqilgan, liboslar (felon, stixar, yepitraxil, choʻqmor, omofor) relyefda qatlamlarda qilingan.

Haykalni yaratish uchun qayin ishlatilgan. Harorat va namlik oʻzgarganda daraxt yorilmasligi uchun ichi boʻsh. Felon shkant va metall novdalar bilan mahkamlangan uchta vertikal qismdan iborat. Felonning orqa tomoni boʻyalgan. Qilich va „doʻl“ alohida ishlangan.

Haykal yaxshi saqlangan, yogʻochda mayda nosozliklar bor, zarhal va boʻyoq qatlami yedirilgan.

## Manbalar
Choʻmilib chiqqan nimfa

**"Choʻmilib chiqqan nimfa"** („Yuvingandan keyin“) – taniqli Königsberg haykaltaroshi Stanislav Kauer yasagan haykal. Oq marmardan yasalgan haykal oʻtirgan yalangʻoch ayol qiyofasini tasvirlaydi.

Haykal Kaliningrad sanʼat galereyasining doimiy koʻrgazmasiga kiritilgan (1945-yilgacha – Königsberg).

## Tarixi
Haykal muallif tomonidan 1906-1907-yillarda yaratilgan (1907-yil sanasi rim raqamlari bilan poydevorga oʻyib yozilgan). 1907-yilda Kauer haykalni Berlindan Kenigsbergga koʻchirdi, u yerda Kauer haykaltaroshlik sinfini boshqargan Tasviriy sanʼat akademiyasi tomonidan sotib olingan. 1992-yilda haykal shahar tomonidan sotib olindi va shahar teatri yaqinida oʻrnatildi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin haykal Rassomlar uyining ichki hovlisiga koʻchirildi (Karl Albrext tomonidan kambagʻallar boshpanasining sobiq binosi, Pobeda prospekti, 3). 1994-yilda haykal Germaniya-Rossiya jamiyati „Königsberg yodgorliklari“ (Verein „Gedenkstätten Königsberg“) tomonidan qayta tiklandi.

2003-yilda haykal Kaliningrad sanʼat galereyasiga koʻchirildi. Bu voqea „Genius“ relyefining muzeyga topshirilishi bilan birga galereyada Stanislaus Kauerning monografik kolleksiyasi shakllanishi boshlanishini belgilab berdi.

2011-yilda haykal yana qayta tiklandi. Qayta tiklash qiymati 400 000 rublni tashkil etdi, ular viloyat hukumati tomonidan „Kaliningrad viloyati madaniyati. 2007-2013-yillar“ maqsadli dasturi doirasida ajratilgan. Qayta tiklash Sankt-Peterburgdagi „Meros“ ustaxonasi tomonidan amalga oshirildi.

## Maqomi
1991-yildan beri haykal rasmiy ravishda Rossiya Federatsiyasining madaniy merosi obyekti boʻlib, davlat tomonidan himoyalangan.

## Yana qarang

* Shiller haykali (Kaliningrad)
* "Putti" favvorasi
* Politsiya prezidiumi binosi

## Manbalar

## Havolalar

** Sayt Kaliningradskoy xudojestvennoy galerei
** Fotografii rabot Kauera na sayte Kaliningradskoy oblastnoy nauchnoy biblioteki
Nensi, Kolder yaratgan haykal

**"Nensi"** () — amerikalik haykaltarosh Aleksandr Kolder (1898-1976) tomonidan yaratilgan kinetik haykal (). 1971-yilda yaratilgan. Taxminan Palma shahrida joylashgan. Mayorka (Balear orollari) Ispaniya. Almudayna qirollik saroyi yaqinidagi da oʻrnatilgan.

Haykal 1972-yil sentabr-oktabr oylarida Palmadagi Sala Palayres galereyasida oʻtkazilgan Kolder asarlari koʻrgazmasining bir qismi edi. Haykaltarosh Mallorkada ispaniyalik rassom Joan Miro (1893-1983) bilan uzoq vaqt doʻst boʻlgan va u oʻz navbatida Palayresda Kolder koʻrgazmasini tashkil etishda muhim rol oʻynagan. Ikkala rassom ham 1928- yilda Parijda yashab ishlaganda tanishib, doʻst boʻlishgan.

Miro 1973-yilda doʻsti Kolderni haykalni Palma meriyasiga sovgʻa qilishga koʻndirdi, ammo shahar meriyasi sovgʻani qabul qilmadi, aks holda ular katta miqdorda bojxona toʻlovlari va aksiz soligʻini toʻlashlari kerak edi. Keyinchalik, Madridda sanʼat asari milliy meros obyekti sifatida tasniflandi va haykaltaroshlik soliqlardan ozod qilindi. 1974-yil 14-fevralda Palma meriyasi uni sovgʻa sifatida qabul qildi.

Kolder oʻzining kinetik haykalini yangi dengiz parkida, sobor va dengiz oʻrtasida joylashtirishni xohladi, bu esa shamol haykalni harakatga keltirishi mumkin edi. Ammo Palma shahar hokimiyati uni Qirollik bogʻiga oʻrnatishga qaror qildi (1974-yildan 1985-yilgacha); 1994-yilda vandalizmdan tiklanganidan keyin oʻz joyiga qaytarildi.

Haykal temirdan quyib ishlangan, goʻyo, *harakatdagi* *barqaror* yodgorlikdir.

## Havolalar

** Informatsiya na sayte El Arte Como Arte
** Informatsiya na sayte MallorcaPhotoBlog
26 Boku komissariga yodgorlik, Moskva

**26 Boku komissariga** yodgorlik — 1918-yilda Krasnovodsk yaqinida otib oʻldirilgan komissarlarga yodgorlik. 1971-yil 29-mayda ular nomidagi koʻchaga oʻrnatildi. Yodgorlik moskvaliklarga Bokuning Sabail tumani aholisi tomonidan taqdim etilgan boʻlib, u 1992-yilgacha 26-Boku komissarlari okrugi, deb nomlangan. Haykaltarosh — Ibrohim Zeynalov. Baʼzi manbalarga koʻra, meʼmor Lev Grigoryevich Golubovskiy, boshqalarga koʻra — Andrey Borisovich Samsonov.

Yodgorlik granit blok boʻlib, unda Boku kommunasi rahbarlarining toʻrtta byusti oʻyilgan: Stepan Shaumyan, Mashadi Azizbekov, Prokofiy Japaridze, Ivan Fioletov. Bunday kompozitsion yechim — bir parcha toshdan oʻyilgan toʻrtta relyefli byust — Moskva yodgorligi uchun noyobdir. Haykal kubik poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning har bir tomonida komissarlarning ismlari koʻrsatilgan. 26 kishidan toʻrt nafari xalqlar oʻrtasidagi doʻstlik ramzi sifatida ruslar (Fioletov) va Kavkazortining uchta xalqi — armanlar (Shaumyan), gruzinlar (Japaridze) va ozarbayjonlar (Azizbekov) tanlanganlar. Yodgorlikda 26 komissar orasida boʻlgan yahudiylar, yunon va latviyaliklar mavjud emas.

Yodgorlik Boku 26 Komissari koʻchasi va Lenin prospekti chorrahasida , Markaziy sayyohlik uyi (Astrus mehmonxonasi) roʻparasida oʻrnatilgan. Yodgorlik butalardan qilingan toʻsiq bilan oʻralgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Aleksandr Myasnikov haykali

**Aleksandr Myasnikov haykali** — Sovet terapevti va SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi Aleksandr Myasnikov haykali. 1973-yil 29-yanvarda Moskva Kardiologiya instituti yaqinida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari — haykaltarosh M. P. Olenin va meʼmor Viktor Valeryanovich Kalinin. 1992-yilda mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti sifatida tan olingan.

Bronza koʻkrak byusti baland granit poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, unda „*Aleksandr Leonidovich Myasnikov*“ esdalik yozuvi bor. Haykal portretga juda oʻxshash qilib yaratilgan.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*  
*
Djuliano Medichi haykali

**Djuliano Medichi** () — 1526-1534-yillarda Mikelanjelo tomonidan yaratilgan Nemurlar gertsogi Giuliano de Medichi tasvirlangan marmar haykali. Haykal Medichi kapellasidagi Juliano Medichi qabr toshining kompozitsiyasining bir qismidir.

## Yaratilish tarixi
Yangi ibodatxona Papa Leoning ukasi Djuliano Medici va uning yosh vafot etgan jiyani Lorenzo uchun yodgorlik ibodatxonasi sifatida yaratilgan. Bu Lev X gʻoyasi edi, lekin loyihani faol qoʻllab-quvvatlagan Medichi oilasining yana bir aʼzosi Papa Klement VII mijozga aylandi.

Mikelanjelo haykal ustida 1526-yildan 1534-yilgacha ishlagan.

## Tavsif
Haykal oddiygina tasvir emas, balki "*buyuklik*" beruvchi idealizatsiya vazifasini bajaradi. Gibbardning yozishicha, „Djuliano“ haykali Lorentsoga koʻproq mos kelishi mumkin edi va agar Vasarining Mikelanjelo harbiy rahbarlarning haykallarini oʻrnatganligi haqidagi guvohligi boʻlmaganida, haykallar adashib ketish ehtimoli boʻlishi mumkin edi ("Lorenzo" va „Djuliano“) hatto Rimga ketishdan oldin. Libman Dyukning dinamik holatini „ Muso“ holatiga qiyoslaydi — keskin burilish, prujinali oyoq.

## Sanʼatdagi tasvir
Irving Stounning 1961-yilda yozgan „Ogʻriqlar va quvonchlar“ biografik romanida aytilishicha, Mikelanjelo haykalni kontrast uchun oʻyilgan va: „*(…) Haykalning Djuliano kompozitsiyasi“ harakat bilan bogʻlangan (…). Giulianoning erkin holatda aylanma harakat — keskin va davomiylik seziladi*".

## Manbalar


## Adabiyotlar

*  (rus.)
* 
*  (rus.)
*  (rus.)
*  (rus.)
*  (rus.)
* 
* 
* 
* 
*  
*
Idalys Ortiz

**Idalys Ortiz** (; tugʻ. 1989-yil 27-sentyabr, Pinar del Río, Kuba) — kubalik dzudochi, 78&nbsp;kg dan ortiq vazn toifasida, Kuba terma jamoasi aʼzosi. 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori. Ikki karra Jahon chempioni, uch karra Panamerika oʻyinlari chempioni, oʻn toʻrt karra Panamerika chempioni.

## Faoliyati
2008-yilda Pekinda (Xitoy) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u chorak finalda avstraliyalik dzudochi Janelle Shepherdni magʻlub etgandi, ammo yarim finalda u xitoylik sportchi Tong Wenga yutqazdi (yakunida oltin medalni qoʻlga kiritdi), uchinchi oʻrin uchun kurashda mongoliyalik Dorjgotovyn Tserenkhandni magʻlub etdi. va 78&nbsp;kg dan yuqori vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2012-yilda Londonda (Birlashgan Qirollik) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u ishtirok etib, 78&nbsp;kg dan ortiq vazn toifasida finalda yaponiyalik dzudochi Mika Sugimotoni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Ortiz kumush medalni qoʻlga kiritib, medallar toʻplamini yakunladi. U Kseniya Chibisovani tavara-gaeshi bilan, keyin Kim Min-Jeongni yoko-shixo-gatame bilan magʻlub etdi. Yarim finalda u Kanae Yamabeni uki-goshi bilan magʻlub etdi va finalda Emilie Andéolga yutqazdi. U Olimpiada kumushi bilan birga 5 ta Xalqaro dzudo federatsiyasi musobaqasida gʻalaba qozonib, mavsumni dunyoning birinchi raqamli tennischisi boʻldi.

U 2017-yilgi ochiq vazn toifasidagi Jahon chempionatida Roman Dikkoni shime-vaza bilan magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2018-yilda u 2016-yildan beri birinchi Xalqaro dzudo federatsiyasi chempionligini qoʻlga kiritdi. U, shuningdek, 2018-yilgi Panamerika chempionatida 5 ta oltin medalni qoʻlga kiritgan Kuba jamoasining bir qismi edi. Ortiz oʻzining muvaffaqiyati uchun kuniga 7 soatlik mashgʻulotlar va erkaklarga qarshi mashgʻulotlarni oʻz ichiga olgan rejimni oʻz vazn toifasida ayollarning kamligi tufayli baholaydi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Akira Sonega yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 78&nbsp;kg dan ortiq vazn toifasida kubalik sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda yaponiyalik dzudochi Akira Soneni yutqazib qoʻydi.

## Manbalar
Samofrakiyalik Nika

**Samofrakiyalik Nika** (miloddan avvalgi II-asr) — 1863-yil aprel oyida Fransiya konsuli va havaskor arxeolog Sharl Shampuazo tomonidan Samotrakiya orolida Buyuk xudolar ziyoratgohi hududida topilgan Nika maʼbudasining qadimgi yunon marmar haykali. Oʻsha yili haykal Fransiyaga yuborildi. Parijdagi Luvrda namoyish etilgan. Rodos maktabi ellinistik davrining qadimiy sanʼatining ajoyib asari.

## Yaratilish vaqti
Haykaltarosh — Lindoslik (Rodoslik) Pifokrit. Haykalni topganlar uni miloddan avvalgi 306-yilda Makedoniya qoʻmondoni Demetriy I Poliorketning Salamisdagi dengiz jangidagi gʻalabasi sharafiga miloddan avvalgi 295-289-yillarda yasab oʻrnatilgan deb hisoblashgan.  hozir ham shu versiyani uqtiradi. Soʻnggi qazishmalarda sopol qoldiqlarni oʻrganish shuni koʻrsatadiki, garchi baʼzi olimlar eramizdan avvalgi 250 yoki 180-yillarni toʻgʻriroq deb hisoblashsa ham poydevor miloddan avvalgi 200-yillarda qurilgan. Miloddan avvalgi 200-yildan 190-yilgacha boʻlgan davr ham koʻrsatilgan. Shu bilan birga, haykal Makedoniya tangalarida aks ettirilgan va Samotrakiya orolining oʻzi ellinistik Makedoniya qirollari uchun katta ahamiyatga ega edi. Nika bagʻishlangan eng ehtimolli jang miloddan avvalgi 263-yilda Kos oroli yaqinida Antigon II Gonat va Ptolemey II oʻrtasidagi toʻqnashuvda uning flotni magʻlub etgan jangidir. Biroq, haykal Amorgos jangi xotirasiga (miloddan avvalgi 322-yil) oʻrnatilgan degan versiya ham mavjud.

## Tavsifi
Haykal gʻalaba maʼbudasi Nika sharafiga va dengiz jangidagi gʻalabani xotirlash uchun yaratilgan. U dengiz ustidagi tik qoyada, harbiy kemaning tumshugʻi tasvirlangan poydevor ustida turgan. Qudratli va ulugʻvor Nika shamoldan hilpirayotgan kiyimda, toʻxtovsiz oldinga siljishda namoyon boʻladi. Yupqa shaffof xiton orqali uning goʻzal qomati koʻzga tashlanadi, bu tomoshabinni tarang va kuchli tananing ajoyib plastikligi bilan hayratda qoldiradi. Maʼbudaning ishonchli qadami va burgut qanotlarining magʻrur qoqishi quvonchli va zafarli gʻalaba tuygʻusini uygʻotadi.

Ayni paytda Samofrakiyalik Nika Luvrdagi Denon galereyasida namoyish etilmoqda. U yerda Nika „Daru zinapoyasining burilishida oʻrnatilgan boʻlib, bu uning shiddati va joʻshqinligini urgʻulaydi“.

Haykal Paros marmaridan oʻyilgan, asosi (kema burni) Rodosdagi  qishlogʻida qazib olingan kulrang marmardan ishlangan. Figuraning oʻng qanoti gipsli rekonstruksiyadir. Haykalning boshi va qoʻllari yoʻq. Keyingi qazishmalar paytida boshqa parchalar topildi: 1950-yilda  boshchiligidagi arxeologlar jamoasi ) haykal topilgan joy yaqinida katta tosh ostidan Nikaning oʻng qoʻlini topdi.

## Manbalar

## Havolalar

* „Nika Samofrakiyskaya“ v baze dannix Luvra (fr.)
* Nika Samofrakiyskaya
* Opisanie statui
Moskvada Kichik Ordinkadagi Aleksandr Ostrovskiy haykali

**Aleksandr Ostrovskiy** haykali — rus dramaturgi Aleksandr Ostrovskiy haykali.

## Tarixi
1954-yilda yozuvchi tugʻilgan uy hovlisiga oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Georgiy Motovilov va meʼmor Leonid Polyakov. 1960-yilda yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Koʻkrakdan tepadagi bronza byusti qora jiloli granit shohsupaga oʻrnatilgan. Shohsupaga oltin suvi yuritilgan „*Aleksandr Nikolaevich Ostrovskiy 1823-1886*“ yozuvi tushirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Aleksandr Pushkin va Natalya Goncharova haykali

**Aleksandr Pushkin va Natalya Goncharova haykali** — mashhur rus shoiri Aleksandr Pushkin va uning rafiqasi Natalya Goncharova haykali. Arbatda ular yashagan uyning qarshisiga 1999-yilda oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari haykaltaroshlar Aleksandr va Igor Burganov, arxitektorlar Yevgeniy Rozanov va Y. K. Shumov.

Haykal er-xotinning toʻyidan keyingi manzarani aks ettiradi va ularning qoʻl ushlagan holda odim tashlayotganini tasvirlaydi. Ikkala bronza haykal ham katta portretga oʻxshatib yaratilgan va „*Aleksandr Pushkin va Natalya Goncharova*“ yozuvli granit poydevorga oʻrnatilgan.

## Manbalar
Aleksey Kostyakov haykali

**Aleksey Kostyakov** haykali — meliorator-olim, SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi, butun Rossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining akademigi Aleksey Kostyakov haykali. 1975-yilda Moskva davlat atrof-muhit muhandisligi universiteti oldida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Nikolay Nikogosyan va arxitektor Nikolay Sukoyan edi. 2007-yilda yodgorlik davlat muhofazasiga olingan. 2014-2015-yillarda yodgorlik qayta tiklandi.

Granitdan yasalgan haykalda minbarga qoʻllarini tirab turgan olimning beldan yuqori qismi tasvirlangan. Uning nigohi toʻgʻri oldinga qaratilgan. Haykal toʻrtburchak poydevorga oʻrnatilgan va unga bagʻishlab „*Aleksey Nikolaevich Kostyakov*“, deb yozib qoʻyilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Akaroa

**Akaroa** (maori tilida: Akaroa) — Yangi Zelandiyaning janubiy orolining Kenterberi regionidagi Banks yarim orolidagi qishloq, xuddi shu nomdagi bandargohda joylashgan. Maori xalqining Kai Taxu qabilasi tilida Akaroa "Uzun bandargoh" degan maʻnoni anglatadi.

## Maʼlumotlarni koʻrib chiqish
Akaroa Kraystcherchdan 84 km uzoqlikda joylashgan va davlat 75 avtomagistrali dagi aholi yashash punktlarinig oxirigisi hisoblanadi. 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʻlumotlariga koʻra, Akaroaning doimiy aholisi 624 kishidan iborat boʻlib, bu 2006-yildagidan 57 kishiga kam. Qishloqda 65 yoshdan oshgan aholining qismi katta (31%).

Qishloq qoyali vulqon tepaliklariga qaraladigan goʻzal, himoyalangan bandargohda joylashgan. Akaroa - mashhur qishloq kurorti. Yozda aholi soni dam oluvchilar bilan birgalikda 15 000 kishiga yetishi mumkin, bu yozda qishloqni ichimlik suvi bilan taʻminlanishini muhim savol qiladi, uning tabiiy zaxiralari togʻlardagi yogʻingarchilikka toʻliq bogʻliqdir.

Akaroa bandargohida koʻplab Gektor delfinlarini uchratish mumkin va  sayr qayiqlarida "delfinlar bilan suzish" ekskursion turlari sayyohlar uchun asosiy ermaklardan biridir.

## Tarixi
1830-yilda Takapuneke maori aholi punkti (maori tilida: *Takapuneke*) Hozirgi Akaroa qishlogʻidan sharqda joylashgan  mashhur voqea joyi boʻlgan. Britaniya *Elizabet* brigadasi kapitani, Jon Styuart (), Ngati Toa (shimoliy oroldan) urugʻi boshligʻi, Te Rauparaxaga mahalliy Ngai Taxu urugʻi boshligʻi Te Maiharanuini (maori tilida: Te Maiharanui), uning xotini Te Ue (maori tilida: Te Whe) va uning kichkina qizi Roi Mata (maori tilida: Roi Mata) asirga olishda yordam berdi. Takapuneke aholi punkti yoqib yuborildi. Jon Styuartning mojaroga aralashuvi, shuningdek, Yangi Zelandiyaga birinchi yevropalik koʻchmanchilar oʻrtasidagi oʻzboshimchalik va qonunbuzarlik haqidagi xavotirlar 1832-yilda Yangi Zelandiyadagi rasmiy Britaniya rezidenti Jeyms Basbi etib tayinlanishiga olib keldi. Bu Britaniya mustamlakachiligining Vaytangi shartnomasiga qoʻyilgan birinchi qadami edi.
## Manbalar
Aleksey Shusev haykali

**Aleksey Shusev** haykali — rus va sovet meʼmori Aleksey Shusevning ikkita poytaxtdagi haykali.

## Granatniy torkoʻchasi
Rossiya Federatsiyasi xalqlarining madaniy merosining aniqlangan obyekti (meʼyoriy hujjat). Obyekt № 7734982000 (Wikigid maʼlumotlar bazasi)
Yodgorlikning tantanali ochilishi 1980-yil sentabr oyida 1949-yildan 1992-yilgacha meʼmor nomi bilan atalgan koʻchadagi 7-uyda joylashgan Markaziy meʼmor uyi yonida boʻlib oʻtdi. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Iulian Rukavishnikov va meʼmor Boris Txorlardir. Yodgorlikning oxirgi restavratsiyasi 2014-yilda amalga oshirilgan.

Bronza byusti baland granit poydevorga oʻrnatilgan. Arxitektor oʻng yelkasiga palto tashlab, oʻzi kostyum kiygani tasvirlangan. Uning qoʻllari koʻkrak darajasida. Oʻng qoʻli koʻtarilgan, chapi koʻrinmaydi. Boshi oʻngga burilgan, yuzida diqqat, oʻychanlik ifodasi. Poydevor yonida bronza kapitel oʻrnatilgan boʻlib, u qurilishida Aleksey Shusev ishtirok etgan „Komsomolskaya“ metro bekati ustuni kapitelining nusxasidir. Unda „Ajoyib meʼmor Aleksey Viktorovich Shusevga“ degan yozuv bor.

## Qozon vokzali
55°46’27" N. 37°39′16″E

Yodgorlik 2013-yilda Komsomolskaya maydonida Qozon vokzalining burchagida ochilgan. Bronza byust baland dumaloq granit poydevorga oʻrnatilgan. Uning ustiga: „Arxitektor Shusev Aleksey Viktorovich. Qozon stansiyasi binosining muallifi“ deb yozilgan taxtacha ilingan. Yodgorlik Salavat Sherbakov tomonidan Moskva vokzallari meʼmorlari — Yaroslavskiydagi Fyodor Shextel va Leningradskiydagi Konstantin Tonning boshqa byustlari bilan bir xil uslubda qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Andrey Bochvar haykali

**Andrey Bochvar** haykali — metallurg Andrey Bochvar haykali. U 1977-yil 1-martda uning nomini olgan Butunrossiya noorganik materiallar ilmiy-tadqiqot instituti hududida ochilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Nikolay Nikogosyan va meʼmor T. A. Nikogosyan.

Olimning bronza byusti granit poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, unda zarhallangan Lenin ordeni hamda ikkita "Oʻroq va „Bolgʻa“ medali tasvirlangan. Pastida „Sotsialistik Mehnat Qahramoni Akademik Bochvar Andrey Anatolyevich“ yozuvi oʻyilgan. Ilm-fan va texnikani rivojlantirishdagi ulkan xizmatlari uchun SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1954-yil 4-yanvardagi farmoni bilan u ikkinchi „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

*
Bibi Maryamning Akafist ikonasi

Bibi Maryamning Akafist ikonasi moʻjizakor ikona hisoblanib, Atos Zograf monastirining Assotsiatsiya cherkovida joylashgan. Ikonani nishonlash 10-oktabrda boʻlib oʻtadi.

Hodegetria ikonkali rasm turiga tegishli. Ikonaning oʻlchami 36x28 sm.

## Tarix
Athos Patericon ikonani ulugʻlagan birinchi moʻjiza haqida xabar beradi. 1274-yilda Lion ittifoqi tuzilgandan soʻng, Gʻarbiy Yevropa qoʻshinlari Vizantiya imperiyasiga qarshi bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirdi va ulardan birida qoʻshinlarning bostirib kirishi Athosga taʼsir qildi. Zograf monastirining oqsoqoli paterikonning soʻzlariga koʻra, ibodat paytida ikonadan, monastir qamal qilinishi va birodarlar shahid boʻlishi haqida ovoz eshitildi. Oqsoqol bu haqda boshqa aholiga xabar berdi. 26 oqsoqol igumen bilan birga monastir minorasiga qamalib, ittifoqni qabul qilishdan bosh tortgani uchun tiriklayin yoqib yuborildi (qarang: Zograf shahidlari). Ushbu voqea 1274-yil 10-oktabr (yoki 1275 yoki 1276-yil) sanasida yuz bergan. Keyinchalik, kullar orasida Xudoning onasining ikonasi buzilmagan holda topildi.

Zograf monastirida ikona Xerovo yoki Xabarchi nomi bilan tanilgan. Belgi 1873-yilda moʻjizaviy tarzda monastirni yongʻindan qutqargan deb hisoblanadi.

Ikona monastirning Uspenskiy cherkovida joylashgan va olimlarning fikriga koʻra, 18-asrdan oid boʻlishi mumkin. U kumush piktogramma (1846-yilda rus savdogar S. M. Komarov sovgʻa qilgan) va cherkov bayramlari tasvirlari tushirilgan ramka bilan bezatilgan.

## Adabiyotlar

* Pivovarova N. V. Akafistnaya Zografskaya ikona Bojiey Materi // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M., 2000. — T. I: „A — Aleksiy Studit“. — S. 381-382. — 752 s. — 40 000 ekz. — .
* Bojkov A., Vasiliev A. Xudojestvenoto nasledstvo na manastira Zograf. Sofiya, 1981. S. 432
Meshex

**Meshex**, **Mosox** ( &#x200E; — Injil qahramoni) Nuh paygʻambarning nabirasi Yofasning oltinchi oʻgʻli.
## Bibliya manbalari
Bibliyada Meshex (va uning avlodi) bilan birga Tubal va Yavon (Iez. 27:13 va boshqalar.)ni birga eslaydi, baʼzi tadqiqotchilar Gerodot va boshqa tarixiy manbalarda eslatib oʻtilgan Mosox va mosxlar yoki *Muski* xalqini bogʻlab, shundan kelib chiqib, uning avlodlarining asl joylashuvi Qora dengiz va Kaspiy dengizlari oraligʻida yoki Melitena (zamonaviy Turkiya) shimolidagi Kichik Armaniston mintaqasida boʻlgan degan xulosaga kelishadi. Bir qator tarixchilar ham mushklar: maskutlar, mossineklar va makronlar bilan bogʻlashgan. Biroq, Psaltir 119:5 „Holimga voy, Meshehda musofirman, Kedar chodirlari orasida yashayman“ oyati mosx va arab qabilalarini bogʻlovchi xalq deb talqin deb talqin qilinadi.

Solihlar kitobida Meshex (Meshek) oʻgʻillarining ismlari Dedon, Saron va Shebashni tilga olinadi.

## Qadimgi havolalar
Nenniy va Iosuf Flaviy ularni Kapadokiyaliklar, yaʼni, aynan mushklar (*Moschoi*) bilan bogʻlaydi. Rimlik Ippolit va oʻrta asr arman tarixchilari Meshexning avlodlarini iliriyaliklar bilan aniqlaydilar.

## Zamonaviy identifikatsiyalar
Meshex (Mosox) nomining Rossiya poytaxti nomi bilan uygʻunligi soʻnggi oʻrta asr adabiyotida toponimik afsonalarni keltirib chiqardi, unga koʻra Mosox Moskvaning eponimidir. 1674-yilda birinchi marta nashr etilgan Kiyev sinopsisi Meshex va Moskva avlodlari oʻrtasidagi aloqa haqidagi versiyaga tayanadi. Moskvaliklar afsonaviy Meshexning avlodlari boʻlgani haqidagi Kiyev sinopsisiga keyinchalik V. N. Tatishev ham slavyanlarning kelib chiqishining boshqa versiyalari qatorida havola berdi. Xuddi shu gipoteza koʻplab boshqa manbalarda, asosan, XVII-asrda uchraydi va Lomonosov va Trediakovskiy tomonidan koʻrib chiqiladi.

Ayzek Azimov Meshexni ossuriyaliklar „mushki“ deb atagan frigiyaliklar bilan birlashtiradi.

## Manbalar

## Havolalar

** Kniga polskogo istorika XVII v. Feodosiya Sofonovicha s upominaniem Mosoxa
** Moskva, Mosox i tretiy Rim. P. Palamarchuk (1986)
Mexiael

**Mexiael** — Eski Ahdning Yaratilish kitobida eslatib oʻtilgan Injil qahramoni, Qobilning evarasi, Xanoʻxning nabirasi, Iradning oʻgʻli, Mafusalning otasi.

## Ismining yozilish variantlari
Mexiael yozilishidan tashqari boshqa shakllari ham uchraydi:

* ***Mexiael***;
* ***Mexiyael***;
* ***Maleleil*** ;
* ***Mexuiel***.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Ikki jangchi

**"Ikki jangchi"** — 1943-yilda rejissor Leonid Lukov tomonidan Ulugʻ Vatan urushi yillarida Toshkentda evakuasiya sharoitida suratga olingan badiiy film. 1963-yilda M.Gorkiy nomidagi kinostudiya filmning “yangi nashri”ni yaratdi. Lev Slavinning "Mening vatandoshlarim" romani asosida Ulugʻ Vatan urushi davridagi ikki sovet jangchilarining abadiy doʻstligi haqida hikoya qiladi.

## Syujeti
1941-yil edi. Oʻsha mahalda Leningrad frontida ogʻir va shiddatli janglar ketardi. Ajralmas doʻstlik rishtalari shiddatli janglarning qiyin damlarida jangchilarga yordam berdi. Odessalik payvandchi, pulemyotchi Arkadiy Dzyubin Ural poʻlat ishlab chiqaruvchisi Sasha Svinsov bilan qalin doʻst boʻlishga ahdlashishdi. Ammo chin doʻstlar bir kuni jiddiy janjallashib qolishadi: bir kunlik ta’til olgan ikki doʻst Leningrad boʻylab sayr qilishadi. Sasha doʻstiga shaharda Tasya ismli qizi borligini,  qiz uni mehmonga taklif qilganini aytadi. Oqshom esa doʻstlar Tasyanikiga borishganida, Arkadiy bir daqiqa ham ularni zeriktirmadi. U hazil mutoyibaga boy voqealarni aytib, qoʻshiq ham kuyladi. Ammo Sasha hamon gʻamgin edi.

Arkadiy va Sasha tungi payt oʻzlarining harbiy qismlariga qaytib kelishganida, shiddatli jang boʻlib, koʻplab quroldoshlari halok boʻlganligi ma’lum boʻladi. Jangchilarni ruhini koʻtarish uchun Arkadiy oʻzining odatiy aql-zakovati bilan oʻrtoqlariga Sashaning "baxtsiz" sevgisi haqida gapirib beradi. Svinsov doʻstining bu hazilidan xafa boʻlib, ular bahslashib qolishadi, lekin bu bahs uzoqqa choʻzilmaydi. Bu orada jang shiddatli tus oladi va Dzyubin bunkerni hujum qilayotgan dushmandan himoya qiladi.

Jiddiy jarohat olgan jangchi vazifani uddasidan chiqadi. Doʻsti uchun Sasha oʻz hayotini xavf ostiga qoʻyib, yarador doʻstini jang maydonidan olib chiqadi.

## Rollarda
* Mark Bernes - Arkadiy Dzyubin 
* Boris Andrev - Sasha Svinsov 
* Vera Shershneva - Tasya 
* Yanina Jeymo - hamshira 
* Maksim Shtraux - professor 
* Ivan Kuznesov - Galanin 
* Stepan Krilov - mayor Rudoy 
* Lavrentiy Masoxa - Okulit 
* Andrey Sova - artilleriyachi 

## Suratga olish guruhida

* Ssenariy muallifi: Yevgeniy Gabrilovich 
* Rejissor: Leonid Lukov 
* Operator: Aleksandr Gunzburg 
* Rassom: Vladimir Kaplunovskiy 
* Bastakor: Nikita Bogoslovskiy 
* She’r muallifi: Vladimir Agatov 
* Ovoz rejissori: Arnold Shargorodskiy 

## Qoʻshiqlar
“Qorongʻu tunlar” va “Shalandlar, toʻla baliqlar” qoʻshiqlari (Nikita Bogolovskiy musiqasi, Vladimir Agatov she’ri) Mark Bernes tomonidan kuylangan va u filmga katta shuhrat olib kelgan.

## Manbalar

## Havolalar

* "Rossiya kinosi entsiklopediyasi" saytida "Ikki jangchi "
Moskvadagi Bagration haykali

**[[Pyotr Bagration|Pyotr Ivanovich Bagration]] haykali** — rus piyoda qoʻshinlari generali, knyaz, 1812-yilgi Vatan urushi qahramoni. Yodgorlik oʻz jangchilarini hujumga chorlayotgan sarkarda obrazini ifodalaydi. Yodgorlikdagi yozuv: „Pyotr Ivanovich Bagrationdan minnatdor vatan“.

Yodgorlik Kutuzov prospektining juft tomonida Bashnya-2000 biznes majmuasi oldidagi Bagration nomli skverda joylashgan.

## Yaratilish tarixi
U 1999-yil 5-sentabrda ochilgan. Mualliflar: haykaltarosh — akademik Merab Merabishvili, arxitektor — akademik B. I. Txor. 2011-yilda yodgorlikni qayta tiklash ishlari olib borildi — quyma nuqsonlari tuzatildi, toʻsiq koʻchirildi va choklari toʻldirildi. Ish tugagandan soʻng, yodgorlik Butun Gruziya katolikos-patriarxi Iliya II tomonidan muqaddaslashtirildi.

## Xususiyatlari
Ushbu yodgorlik 1984-yilda Tbilisida oʻrnatilgan Bagration yodgorligining deyarli aniq nusxasidir. Asosiy farqlar shundaki, Moskva yodgorligi balandroq, Gruziyadagi yodgorlikda qilich tushirilgan, Moskva yodgorligida esa qilich koʻtarilgan.

Bagrationning koʻkragida uning hayoti davomida olgan ordenlari toʻgʻri koʻrsatilgan — Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Andrey ordeni, ikkinchi darajali Avliyo Georgiy ordeni, birinchi darajali Muqaddas Anna ordeni. va Avliyo Aleksandr Nevskiy ordeni.
## Manbalar

## Havolalar

* culture.ru
Metopa, nimfa

**Metopa** () — yunon mifologiyasining Argos siklidagi qahramoni, daryo nimfasi va Asop Fliasiyning rafiqasi. Egina va boshqa koʻplab qizlarning onasi.

## Mifologiyada
Qadimgi mualliflar Metopani daryo xudosi Ladon va Stimfalidaning qizi deb atashadi; shunga koʻra, uning singlisi Dafna edi. Metopa boshqa daryo xudosi Asop Fliasiyning xotini boʻldi, u koʻp farzand tugʻdi. Bular oʻgʻillari Ismen va Pelasg (yoki Pelagon) hamda qizlari edi. Qizlarining soni Diodor Sitsiliyskiyga koʻra, oʻn ikkita, Psevdo-Apollodorga koʻra yigirmata. Metopaning oʻzi daryoning, qizlari esa bir qator orol va shaharlarning nomlariga aylangan. Diodor quyidagi nomlarni sanaydi: Kerkira, Salamina, Egina, Pirene, , Fiva, Tanagra, Fespiya, Asopida, Sinopa, Orniya va Xalkida.

Metopa Peloponnesning shimoli-sharqida — Arkadiya va Argolis tutashgan joyda Stimfal mintaqasida xuddi shu nomdagi buloqning nimfasi hisoblangan. Shu munosabat bilan, Pindar oʻzining Olimpiya odalaridan birida uni Stimfalida deb ataydi. Taxminlarga koʻra, yunonlar bu nimfani Killena togʻi etagidagi yilning turli vaqtlarida daryo yoki koʻlga aylanuvchi buloq bilan bogʻlashgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

# 
# 
# Lamer. Metope 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1932. — Bd. XV. — Kol. 1468.