open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Masjidi Laqlaqa

**Masjidi Laqlaqa** - Samarqandning qadimiy masjidlaridan biri. Aniq joyi ma’lum emas. Bu masjid haqida “Boburnoma”da qisman ma’lumot keltirilgan. «Samarqand qal’asining ichida yana bir qadimiy imorattur, Masjidi Laqlaqa derlar. Ul gunbazning oʻrtasida yerga tepsalar, tamom gunbazdin “laqlaq” un kelur, gʻarib amredur, hech kim muning sirrini bilmas».

## Adabiyotlar

Zahiriddin Muhammad  Bobur ensiklopediya. SHARQ. –  T.: 2014.
asjidi Laqlaqa
Yassi kechit jangi

**Yassi kechit jangi** – Hijriy 904 yilda Qoradaryo daryosining Yassi Kechit guzari boʻyida Bobur va hisorlik yollanma mo‘g‘ullar qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Bu jangda Bobur shaxsan ishtirok etmagan.  Jang  Boburning qoʻshini yaxshi jang qilsa-da, magʻlub boʻlgan. 
“(Qosimbek) Umarshayx mirzo qoshida qilich chopib edi. Yassi Kechit urushida ham yaxshi chopqulashti»

## Adabiyotlar
Zahiriddin Muhammad  Bobur ensiklopediya. SHARQ. –  T.: 2014.
Swarm

***Swarm*** — Donald Glover va Janine Nabers tomonidan yaratilgan dahshatli satirik psixologik janridagi teleseriali. Serial pop-yulduzga boʻlgan ishtiyoqi qorongʻu tus olgan yosh ayol Dre Dominique Fishback haqida hikoya qiladi.

Swarm tanqidchilarning ijobiy sharhlarini oldi, Dominik Fishbekning ijrosi hamma joyda maqtovga sazovor boʻldi. Koʻrib chiqish agregator veb-saytida Rotten Tomatoes, Swarm teleseriali oʻrtacha reytingi 7,6/10 boʻlgan 35 tanqidchi sharhiga asoslanib, 84% maʼqullash reytingiga ega boʻldi. Saytning tanqidiy konsensusida shunday deyilgan: „Swarm teleseriali qovogʻarilar chaqishi kabi yoqimsiz boʻlishi mumkin, ammo Dominik Fishbekning shafqatsiz ijrosi va ijodkorlarning dadil ijodiy tebranishlari zaharli fandomni chinakamiga qoʻzgʻatuvchi taʼsirga olib keladi“. Oʻrtacha, 22 tanqidchilarga asoslanib, seriyaga 100 balldan 66 ball berdi, bu „umuman ijobiy sharhlar“ni koʻrsatadi.

RogerEbert.com saytida Nick Allen serialga 4 yulduzdan 3,5 ball berib, uni „qonga toʻla pop-madaniyat provokatsiyasi“ deb atadi, bu "yaqin oʻtmishning juda real, ammo gʻalati, trend mavzularini koʻzguda aks ettiradi. "U, shuningdek, Donald Gloverning rejissyorlik uchuvchi epizodi „dahshatli“ ekanligini va Fishbekning Drening har bir jabhasiga sodiqligi tufayli serialning satirasi yanada yurakni ezuvchi va majburiy tomosha qilish mumkin", deb yozgan u.

Swarm teleseriali 2023-yil 17-martda Amazon Prime Videoda debyut qildi. U tanqidchilar tomonidan ijobiy baholandi, ular ssenariy, rejissyorlik, operatorlik ishi, saundtrek va yorqin, yorqin estetika va psixologik dahshat elementlari oʻrtasidagi muvozanatni yuqori baholadilar. Dominik Fishbekning serialdagi chiqishi koʻpchilikning olqishiga sazovor boʻldi, Chloe Bailey va Billie Eilishning mehmondagi chiqishlari ham ommabop olqishlarga sazovor boʻldi.

## Mazmuni

Swarm teleserial Dre ismli yosh ayol pop-yulduziga (bu pop-yulduzi uning ijodi va estetikasi amerikalik qoʻshiqchi Beyoncenikiga juda oʻxshash) bogʻlanib qolganligi haqida hikoya qiladi va buning natijasida uning hayoti yomon tomonga oʻzgarib ketganligi haqida hikoya qiladi.

## Aktyorlar tarkibi
### Bosh qahramonlar

Dominik Fishbek Andrea (Dominique Fishback) „Dre“ Grin rolida, dunyoga mashhur pop yulduzi Ni’Jahga boʻlgan ishtiyoqi uni turli xil yomon yoʻllarga yani uni Qoʻshma Shtatlar boʻylab qorongʻu va qotillik yoʻliga olib boradi.

## Manbalar
Ravshan Usmonov

**Ravshan Abrorovich Usmonov** (30-sentabr, 1978-yil, Toshkent) — oʻzbek diplomati, yurist. 2012—2017-yillarda Oʻzbekistonning Fransiyadagi elchisi. 2017—2018-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari boʻlgan. 2018-yildan 2023-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining Malayziyadagi favqulodda va muxtor elchisi. 2023-yildan Oʻzbekistonning Birlashgan Qirollikdagi elchisi

## Biografiyasi
1978-yil 30-sentyabrda Toshkentda tugʻilgan.

### Taʼlim
2000-yilda Buyuk Britaniya Birmingem universitetini, 2003-yilda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetini, 2003-yilda Toshkent davlat yuridik institutini tugatgan.

### Ish tajribasi
2000—2005 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqi va NATO bilan hamkorlik boshqarmasi uchinchi kotibi, referenti, attashesi.

2005—2007 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqi va NATO bilan hamkorlik boshqarmasi boshligʻi.

2007—2010 — Oʻzbekiston Respublikasining Ispaniyadagi elchixonasi muvaqqat ishlar vakili.

2010—2012 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqi va NATO bilan hamkorlik boshqarmasi boshligʻi.

2012—2017 — Oʻzbekiston Respublikasining Fransiya, Italiya va Portugaliyadagi favqulodda va muxtor elchisi (qarorgohi Parijda).

2017—2018 — Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari.

2018-yildan 2023-yilgacha — Oʻzbekiston Respublikasining Malayziyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2023-yildan Oʻzbekistonning Birlashgan Qirollikdagi elchisi.

Rus, ingliz, fransuz va ispan tillarini biladi.

## Mukofotlari
„Doʻstlik“ ordeni (2025).

## Manbalar
Amaranthus gibridus

***Amaranthus gibridus***, keng tarqalgan **yashil amarant**,  nozik **amaranth**,  **silliq amaranth**, **silliq choʻchqa oʻti** yoki **qizil amaranth** deb ataladi - bir yillik gullaydigan oʻsimlik turi.

## Tavsif

*Amaranthus gibridus* qisqa ildizdan oʻsadi va balandligi 2,5 m gacha yetishi mumkin.

## Tarqalish
*Amaranthus gibridus* dastlab Shimoliy Amerikaning sharqiy qismida topilgan. U Vayoming, Yuta va Alyaskadan tashqari barcha shtatlarda topilganligi xabar qilingan. Bundan tashqari, Kanadaning koʻplab viloyatlarida va Meksika, Gʻarbiy Hindiston, Markaziy Amerika va Janubiy Amerikaning baʼzi qismlarida mavjud. U issiq iqlimi boʻlgan koʻplab joylarda tabiiylashtirilgan. U turli joylarda, shu jumladan buzilgan tuproqlarda ham oʻsa oladi.

## Yovvoyi oʻt sifatida
Osonlik bilan yoʻq qilinadigan va ayniqsa raqobatbardosh tur boʻlmasa-da, u Shimoliy Amerikada zararli begona oʻti sifatida tan olingan.

## Foydalanadi
Urugʻlari va pishirilgan barglarini iste‘mol qilish mumkin.

Oʻsimlik bir necha tubjoy amerika qabilalari  tomonidan oziq-ovqat va tibbiyot uchun ishlatilgan. 

## Manbalar
Leontopodium discolor

Yaponiyada *Ezo-usuyuki-sō* yoki *Rebun-usuyuki-sō* nomi bilan tanilgan ***Leontopodium discolor***, Xokkaydoning alp togʻlarida oʻsuvchi gulli oʻsimlik turi.

## Tavsif
*Leontopodium discolor* - boʻyi 15-30 sm gacha oʻsadigan oq gulli koʻp yillik oʻsimlik. Bu tur ikki jinslidir.

## Yapon qizil roʻyxatidagi holat
Oʻsimlik Yaponiyaning yoʻqolib ketish xavfi ostidagi oʻsimliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Ekologiya
*Leontopodium discolor* alp togʻli muhitda nam toshloq tuproqlarda va toshloqlarda oʻsadi. Uning gullarini hasharotlar changlatadi. Gullar iyuldan sentabrgacha gullaydi.

## Foydalanadi
Yosh barglari pishirilganda yeyish mumkin.

## Manbalar
Roza xanthina

***Rosa xanthina***, **sariq atirgul** yoki **manchu atirguli,** Xitoy, Moʻgʻuliston va Koreyada oʻsuvchi Raʼnodoshlar oilasida gullaydigan oʻsimlik turidir. Uning "Kanar qushi" navi Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Punica

***Punica*** — Lythraceae gulli oʻsimliklar oilasiga mansub mevali daraxtlar turkumi. Eng yaxshi maʼlum boʻlgan turi — anor (*Punica granatum*). Boshqa turi Sokotra anori (*Punica protopunica*) Sokotra orolining endemik turidir. U oddiy anordan pushti (qizil emas) gullari va kichikroq, achchiq mevalari bilan farqlanadi.

Ilgari turkum **Punicaceae** oilasiga joylashtirilgan boʻlsa-da, soʻnggi filogenetik tadqiqotlar *Punicani* Lythraceae oilasiga tegishli ekanligini koʻrsatdi.

Bu nom lotincha anor, *malum punicum* soʻzidan olingan boʻlib, „karfagen olmasi“ degan maʼnoni anglatadi.

Turning eng qadimiy qoldiqlari Yevropaning Eotsen davriga tegishli boʻlib, bu jins Yevropada Miosen davrida keng tarqalgan.

## Hozirgi turlar


Fayl:Цветущий гранат.jpg|*P. granatum* gullari


## Manbalar
Maydan

***Maydan*** () — 2014-yilda suratga olingan hujjatli film. Rejissyor — Sergey Loznitsa. Unda 2013 va 2014-yillarda Ukraina poytaxti Kiyevdagi Maydan Nezalejnosti (Mustaqillik maydoni) dagi Yevromaydon harakati haqida soʻz boradi. U namoyishlar paytida suratga olingan va inqilobning tinch mitinglaridan tortib politsiya va tinch aholi oʻrtasidagi qonli toʻqnashuvlargacha boʻlgan turli jihatlarini aks ettiradi.

Film premyerasi 2014-yil 21-mayda 2014-yilda Cannes kinofestivalida boʻlib oʻtdi. 2014-yil 12-dekabrda AQShda kinoteatrlarda namoyish etildi.

## Syujeti

Film Kievning Maydan Nezalejnosti (Mustaqillik maydoni)dagi prezident Viktor Yanukovichning agʻdarilishiga olib kelgan norozilik namoyishlari va zoʻravonliklarni oʻrganadi va kuzatib boradi.

## Relizlar

Kannda premerasidan keyin film 2014-yil 23-may kuni Fransiyada kinoteatrlarda namoyish etildi. Film Ukrainada 2014-yil 24-iyulda chiqarildi. U 2015-yil 20-fevralda butun dunyo boʻylab kengayishidan oldin 2014-yil 12-dekabrda AQShda cheklangan chiqarilgan edi, bu Ukrainadagi inqilob sanasiga toʻgʻri keldi. 2018-yil aprel holatiga koʻra film Rossiyada hali namoyish etilmagan edi.

## Adabiyotlar
* Lilya Kaganovskiy Maydanning sharhi // Slavyan sharhi. — 2015. — jild. 74, iss. 4. — B. 894-895. — DOI: 10.5612/slavicreview.74.4.894.

## Manbalar
Mahmud al-Armaviy (Safiyuddin)

**Mahmud ibn Abu Bakr ibn Muhammad al-Hasaniy ibn Yahyo ibn al-Husayn al-Armaviy (Safiyuddin)** (hijriy 646-yil (milodiy 1248-yil)da tugʻilib, 722-yil jumaduloxir oyi (milodiy 1322-yil)da vafot etgan) — sufiy, muhaddis va tilshunos olim boʻlgan. Hadis izlab, koʻp joylarga borgan, koʻp eshitgan va yozib olgan.

## Asarlari

* „*Zaylu-n-nihoya*“ (Ibn al-Asirning gʻarib hadislar haqidagi „*an-Nihoya*“ a*sariga qoʻshimcha*");
* „*Muxtasaru sharhi-s-sunna*“ (al-Bugʻaviy qalamiga mansub „*Sharhu-s-sunna*“*ning qisqartmasi*");
* „*Tahzibu-l-muhkam va-l-muhiti-l-aʼzam*“ (Ibn Saydaning til xususidagi „*Mustahkamtarbiya va ulkan muhit*“ asari).

## Manbalar
Mahmud al-Ifsanjiy

** (Abulmahomid) Mahmud ibn Muhammad ibn Dovud al-Luʼluʼiy al-Buxoriy**, **al-Ifsanjiy (Abulmahomid)** (hijriy 627-yil (milodiy 1230-yil) Buxoroda tugʻilgan va moʻgʻul-tatarlarning Buxoroga qarshi jangida hijriy 671-yil (milodiy 1273-yil) qatl qilingan) — faqih, muhaddis, hofiz, mufassir, mutakallim, adib va usulshunos olim boʻlgan.

## Asarlari
* „*Sharh ala manzumat-n-Nasafiy*“ („*Nasafiy manzumasiga sharh*“, muallif uni „*Haqoiqu-l-manzuma*“ — „*Manzumaning haqiqatlari*“ deb nomlagan);
* „*Husulu-l-maʼmul fil-xilof*“ (Nasafiyning xilof ilmi haqidagi „*Husulu-l-maʼmul*“, yaʼni „*Umid qilinganga erishish*“ deb nomlangan asari).

## Manbalar
Mahmud al-Buxoriy

** (Burhonuddin ibn Moza) Mahmud ibn Ahmad ibn as-Sadr ash-shahid al-Buxoriy** (taxminan hijriy 570-yil (milodiy 1175-yil)da vafot etgan) — faqih boʻlgan.

## Asarlari
* „*al-Muhit al-Burhoniy fi-l-fiqh*“ (Fiqh ilmi haqidagi „Burhoniy ummon“);
* „*az-Zaxira al-burhoniyafi-l-fatovo*“ („*Fatvolar haqidagi Burhoniy zaxira*“);
* „*Tatimmatu-l-fatovo*“ („*Qoʻshimcha fatvolar*“);
* „*Sharhu-l-jomiʼi-l-kabiyr*“ (Shayboniyning „a*l-Jomiʼ al-kabiyr*“ — „*Katta toʻplam*“ *asariga sharh*".

## Manbalar
Mirmoh al-Buxoriy

**Mirmoh ibn al-Hasan ibn al-Husayniy al-Buxoriy** — sufiy va faqih boʻlgan. Madinai munavvarada muqim yashab qolgan va shu yerda milodiy 1652-yil (hijriy 1063-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Maraju-l-bahrayni“ („Ikki ummonning
boʻhroni“)
* „al-Jamʼ bayna-l-mazhabayni“ („Ikki mazhab vakillariga, yaʼni botin va zohir ahliga oid fikrlar uygʻunlashgan toʻplam“)

## Manbalar
Begonia rex

***Begonia rex***, qirol **begonia**, Begoniaceae oilasiga mansub gulli oʻsimliklarning bir turi. U Arunachal-Pradeshdan Xitoyning janubi-sharqiy qismida yovvoyi holatda oʻsadi. Bangladesh, Kuba va Hispaniolada tabiiylashtirilgan. *Begonia* Rexdan Cultorum guruhidagi 500 dan ortiq navlar olingan. Gibridlash uchun tanlanga ota-ona turlar *Begonia annulata*, *[[Begonia cathayana|B.cathayana]]*, *[[Begonia decora|B.decora]]*, *[[Begonia diadema|B.diadema]]*, *B.nbsp;dregei*, *B.nbsp;grandis*, *B.nbsp;hatacoa*, *B.nbsp;palmata* va *[[Begonia xanthina|B.ksantin]]*.

*Begonia* Rex Cultorum guruhidagi quyidagi navlar Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan: "Benitochiba", "Karolina Moon", "China Curl", "Curly Fireflush", "Devid Blais", "Dewdrop", "Zumrad goʻzalligi", "Eskargot", "Fireworks", "Yashil oltin", "Xelen Lyuis", "Hilo bayrami", "Temirtosh", "Martin Jonson", "Yarim tun sehri", "Mikado", "Namur", "Sharq", "Pushti shampan", "Gannover malikasi", "Qizil Robin", "Regal Minuet", "Rocheart", "Roi de Roses", "Sal kometasi", "Dengiz iloni", "Kumush bulut", "Kumush qirol" va "Kumush malika".

## Manbalar
Mahmud al-Hasiriy

** (Abulmahomid, Jamoluddin) Mahmud ibn Ahmad ibn Abdussayyid ibn Usmon ibn Nasr ibn Abdulmalik al-Hasiriy** (hijriy 546-yil jumodulavval oyi (milodiy 1151-yil)da Buxoroda tugʻilib, 636-yil safar oyining 8-sanasi (milodiy 1239-yil)da Damashqda vafot etgan va sufiylarning mozoriga dafn etilgan) — Buxoro hududiga qarashli Hasir qishlogʻidan, hanafiy faqih va muhaddis boʻlgan. Koʻp hadis tinglagan. Soʻngra Damashqqa borib, u yerdagi „Nuriya“ madrasasida tahsil olgan.

## Asarlari
* „*Sharhu-l-jomiʼi-l-kabiyr*“ (Muhammad Shayboniy qalamiga mansub hanafiy fiqhning sohalari haqidagi „*al-Jomiʼ al-kabiyr*“ „*Katta toʻplam*“*ga sharh*", u sakkiz jilddan iborat);
* „*al-Jomiʼ al-kabiyr*“ga bundan boshqa ham yana ikkita sharh bitgan. Mazkur sharhlarning biri — „*Muxtasar*“ („*Muxtasar*“), ikkinchisi esa — „*Mutavval*“ („*Uzundan-uzoq*“ boʻlib, muallif uni „*at-Tahrir*“ deb nomlagan);
* „*Xayru-l-matlub fi ilmi-l-margʻub*“ („*Koʻngil tusagan ilm haqida talab etilganlarning yaxshisi*“) deb nom bergan;
* „*Sharhu-s-siyari-l-kabiyr*“(Shayboniyning „*as-Siyar al-kabiyr*“ *asariga sharh*").

## Manbalar
Mikoil al-Budaxkasiy

** (Abu Said) Mikoil ibn Hanifa al-Budaxkasiy** (hijriy 324-yil (milodiy 936-yil)da qatl qilingan) ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Mir al-Buxoriy

**Mir Abdulkarim Buxoriy** (1246-hijriy yil (milodiy 1831-yil)da vafot etgan) „*Badru saodat*“ („*Saodatning toʻlin oyi*“), „*Sayohatnoma*“ (Turkiston va Afg‘oniston tarixi haqidagi „*Sayohatnoma*“nomli asar) asarlani yozgan.

## Manbalar
Al-Muvaffaq al-Xorazmiy

**Al-Muvaffaq ibn Ahmad al-Makkiy al-Xorazmiy** (Abulmuʼayyad) — faqih, adib, xatib, shoir boʻlgan. Xorazmda az-Zamaxshariydan arab tilidan saboq olgan. Jomʼe masjidda xatiblikni boshqargan va shu yerda undan Nosir ibn Abdussayid al-Matraziy saboq olib, ilm oʻrgangan. U milodiy 1173-yil (hijriy 568-yil) vafot etgan.

## Asarlari
* „Manoqibu Ali ibn Abi Tolib“ („Ali ibn Abu Tolib manoqibi“)
* „Manoqibu-l-imom Abi Hanifa“ („Imom Abu Hanifa manoqibi“)
* „Maqtalu-l-Husayn“ („Husayn qatlnomasi“)
* „Devonu sheʼr“ („Devon“)

## Manbalar
Muayyaduddin al-Xorazmiy

**Muayyaduddin al-Muvaffaq ibn Muhammad al-Xorazmiy** — adib, nosir va nozim boʻlgan. Nasl-nasabi asli xorazmlik boʻlsa-da, lekin Misrda tavallud topgan va shu yerda istiqomat qilgan. U milodiy 1223-yil (hijriy 620-yil)dan keyin vafot etgan.
## Asarlari
* „Sharhu navobigʻi-l-kalim“ (az-Zamaxshariyning"Nozik iboralar" maʼnosini anglatuvchi „Navobigʻu-l-kalim“ asarigasharh")
* „Nusratu-n-nasri va sheʼrish-sheʼr“ („Nasrlar nasri va sheʼrlar sheʼri“)

## Manbalar
Abulqosim Saffor

**Abulqosim as-Saffor** (arabcha: أبو القاسم الصفار) — mutakallim.

Abulqosim as-Saffor oʻz davrining mutakallimi (musulmon ilohiyot olimi) boʻlgan.

## Asarlari
Abulqosim as-Safforiyning "Usulu-t-tavhid" ("Tavhid usullari") nomli asari boʻlgan.

## Vafoti
Abulqosim as-Safforiy 336/947-yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Al-Muzaffar as-Salamosiy

** (Abul Hasan) al-Muzaffar ibn al-Hasan ibn al-Muhind as-Salamosiy** (hijriy 380-yil rabiussoniy oyi (milodiy 990-yil)da vafot etgan va Salmosga dafn etilgan) 359-hijriy yilda Isfahonga kelgan va iroqliklardan hadis oʻrgangan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Al-Muzaffar al-Hijjiy

** (Abu Osim) Al-Muzaffar ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Iroq ibn al-Hijjiy al-Kosiy** (hijriy 496-yil (milodiy 1103-yil)da tugʻilgan)- xushsiyrat, huquqlarga rioya etguvchi, bajargan har bir ishi goʻzal, fozil faqih boʻlgan. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Muzahhir al-Anqaliqoniy

**Muzahhir (Mutahhir) ibn al-Hakam** (Abu Abdulloh) al-Bayʼ al-Anqaliqoniy — ilm va Qurʼon ahlidan, Ali ibn al-Husayn ibn Voqid kitoblari va Muqotil tafsirini rivoyat qiluvchilardan boʻlgan. Undan Muslim ibn al-Hajjoj va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Umrini ilmu Qurʼonga baxshida qilgan inson boʻlgan.

## Manbalar
Mujohid al-Xorazmiy

**Mujohid ibn Muso ibn Farrux al-Xorazmiy** (Abu Ali) — Bag‘dodda yashagan va shu yerda hadis aytgan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Mujohid al-Xorazmiy milodiy 775-yil (hijriy 158-yil)da tavallud topgan va milodiy 858-yil (hijriy 244-yil) rabiulavval oyida vafot etgan.

## Manbalar
Mujohid ibn Muso

**Mujohid ibn Muso ibn Farrux al-Xorazmiy** (Abu Ali) — asli xorazmlik muhaddis. U milodiy 793-yil (hijriy 176-yil) tavallud topgan. Bag‘dodda muqim yashagan. U 68 yil umr koʻrib, milodiy 859-yil (hijriy 244-yil) rabiulavval oyida olamdan oʻtgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadisrivoyat qilganlar.

## Manbalar
Al-Muammal al-Xumrakiy

**Al-Muammal ibn Sarvar al-Xumrakiy ash-Shoshiy** (Aburrijo). U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Al-Muammal al-Xumkariy milodiy 1122-yil (hijriy 516-yil)da Marvda vafot etgan va „ar-Raziq“ daryosining boʻyiga dafn etilgan. Hayotlik vaqtida daryoning yuqori qismida joylashgan rabotda istiqomat qilar edi.

## Manbalar
Al-Muzaffar as-Sinjiy

**Al-Muzaffar ibn Ardasher al-Abbodiy as-Sinjiy** (Abu Mansur). U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. Al-Muzaffar as-Sinjiy milodiy 1152-yil (hijriy 547-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Muhammad at-Tolibiy

**Muhammad at-Tolibiy** (arabcha: محمد الطالبى — Abu Yaʼmar Muhammad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Tolib ibn Ali ibn al-Hasan at-Tolibiy az- Zariyr) — Roviy.
Muhammad at-Tolibiy Nasaf ahlidan boʻlgan. Manbalarda u haqda turlicha maʼlumotlar keltirilgan. Muhammad at-Tolibiy bir qancha allomalardan taʼlim olgani, hadislar rivoyat qilgani va shogirdlar tayyorlagani qayd etilgan.
## Vafoti
Muhammad at-Tolibiy 386/996-yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Al-Husayn at-Tohiriy

**Al-Husayn at-Tohiriy** (arabcha: الحسين الطاهرى— Abu Abdulloh al- Husayn ibn at-Tayyib ibn Muhammad at-Tohiriy) — Roviy.

Al-Husayn at-Tohiriyning asli al-Amir ibn al-Amir Tohir ibn al-Husayni avlodlaridan. U uzoq muddat Samarqandda xalifalik qilgan. Shuningdek, shaharda xatib lavozimida faoliyat yuritgan.

## Vafoti
Al-Husayn at-Tohiriy 390/999-yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Al-Muzaffar an-Nashkiy

** (Abu Mansur) al-Muzaffar ibn Ardasher al-Ibodiy al-Voiz** (hijriy 491-yil (milodiy 1098-yil)da tugʻilib, 546-yil (milodiy 1151-yil)da esa „Askar Mukram“ degan joyda vafot etgan) ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Al-Muzaffar al-Voroniy

** (Aminuddin) al-Muzaffar ibn Abulxayr ibn Ismoil al-Voroniy at-Tabriziy ash-Shofiʼiy** (hijriy 558-yil (milodiy 1163-yil)da tugʻilib, 621-yil (milodiy 1124-yil)da vafot etgan) — usul al-fiqh faqihi boʻlgan, Mosul va Bag‘dodda fiqh ilmini oʻrgangan. Bagʻdoddagi madrasada mudarris yordamchisi boʻlib ishlagan. Fatvolar chiqargan, munozaralar oʻtkazgan, hadislar eshitib, ularni oʻrgangan, kitoblar tasnif qilgan.

## Asarlar
* ar-Roziyning „*al-Mahsul fi usuli-l-fiqh*“ („*Usul al-fiqh boʻyicha toʻplangan xulosa*“) asariga uch jildli muxtasar asar yozib, uni „*at-Tanqih simti-l-masoili-l-fiqhiya*“ („*Fiqhiy masalalarning durdonalarini qayta koʻrib chiqish*“) deb atagan;
* „*Muxtasaru-t-Tabriziy fi furuʼi-l-fiqhi-sh-shofiʼiy*“ („*Shofiʼiy mazhabi furuʼal-fiqhiga Tabriziyning muxtasari*“).

## Manbalar
Abdi Darun

**Abdi Darun** — IX asrda yashab Samarqand qozisi sifatida faoliyat yuritgan.

Abdi Darun Muhammad (s.a.v.)ning (qizlari Ruqiya tomondan) avlodi. Abdi Berunning oʻgʻli. Laqabi „Xojai Ganj-ravon“. Qabri Samarqand shahri ichida boʻlgani uchun, dafn etilgan joy shunday atalgan. Abdi Darun Samarqand qozisi boʻlib, adolatli boʻlgani uchun xalq orasida shuhrat qozongan. Xoja Abdi Darun maqbarasi Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (XII a. — XV a.ning 1-yarmi). Samarqand qalʼa devorining sharqiy tomonida (darun — ichkari) joylashgan qadimgi ziyoratgoh. Markazida eng yirik bino — xonaqoh (XV asr.) bor. Uning peshtoqi, gumbazi va devor bezaklari Mirzo Ulugʻbek davri meʼmorchiligi mahsuli ekanligidan darak beradi. Xonaqoh ichida Abdi Darunning qabri bor. Xoja Abdi Darunni „*Xojai Kunj*“ deb ham ataganlar. Abdi Darunning qabri atrofida turli binolar paydo boʻlib, meʼmoriy ziyoratgohga aylangan. Ziyoratxona — jamoatxona masjid vazifasini oʻtagan. Taʼmirlash natijasida maqbara binosining dastlabki qiyofasi oʻzgarib ketgan. Hovli oʻrtasidagi sarhovuz chashmabuloq ustida boʻlgani uchun ham uning suvi qishin-yozin bir xilda saqlangan, aholi orasida shifobaxsh hisoblangan. Hovli atrofidagi hujralar va gʻarb tomondagi jome masjid XIX asrga oid.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Abdol Sulton

**Abdol Sulton** — (1580-yilda vafot etgan.) XVI asrda yashab Zomin hokimi sifatida faoliyat yuritgan.
Abdol Sulton - asl ismi Abdumalik Sultonning tavallud yili nomaʼlum boʻlib, shayboniy sultonlaridan, Koʻchkunchixon nevarasi b-b, Abdullatifxonning oʻgʻli, Iskandarxon hukmronligi davri (1561-83 yillar)da Zomin hokimi boʻlgan. Taxt uchun kurashlarda magʻlub boʻlib, Koʻhiston, soʻng Hisori Shodmonga qochib ketgan, oʻsha yerda Oʻzbek Sulton tomonidan 1580-yilda oʻldirilgan. Samarqanddagi Koʻchkunchixon madrasasiga dafn etilgan. Abdol Sulton „Xush“ taxallusi bilan sheʼrlar yozgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Astrobodiy

**Astrobodiy** — Idrisiy Astrobodiy Abu Saad Abdurrahmon ibn Muhammad (1015-yilda vafot etgan) Muhaddis va roviy boʻlgan.
Idrisiy Astrobodiy Samarqandda hadis aytgan va oʻz davrining mashhur muhaddislaridan sanalgan. Ustozi *Abu Toyyib Rayhon ibn Muhammad ibn Ayub Ustrushaniy* boʻlgan. Idrisiy Astrobodiyning Samarqand muhaddislari hayoti va faoliyatini oʻzida jamlagan „***Kitobu-l-kamol fi maʼrifati-r-rijol min ulamoi Samarqand***“, „***Tarixi Astrobod***“ kabi asarlari bor. Idrisiy Astrobodiy ilm talabida Iroq, Xuroson va Movarounnahrning turli shaharlari, jumladan, Bagʻdod, Marv, Nishopur, Jurjon, Buxoro, Shosh, Kushoniya, Dabbusiya, Isfijob kabi shaharlarda hofiz-muhaddislardan hadis tinglagan va ulardan hadis rivoyati uchun ijozat olgan. 1015-yilda Samarqandda vafot etgan. Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Affon ibn Muslim

**Affon ibn Muslim** — (VIII-IX asrlarda yashagan) Muhaddis olim.

Affon ibn Muslim Bagʻdodlik eng ishonchli muhad­dislardan boʻlgan. Manbalarda keltirilishicha, Bagʻdodda 748-yildan keyin tavallud topgan. Oʻz davrining mashhur roviylaridan, tabaʼa tobiʼiynlardan hadis eshitgan. Imom Shuʼbiy, Hishom Dastavoiy, Hammod ibn Salama va boshqalar uning ustozlaridan hisoblangan.
Ahmad ibn Hanbal, Hilol ibn Aʼlo, Hanbal ibn Ishoq, Abu Zaraʼ Damashqiy va boshqalar muhaddislar Affon ibn Muslimdan hadis rivoyat qilishgan. Affon ibn Muslim haqida Imom Ahmad Ajaliy: "*Affon ibn Muslim ishonchli muhaddislardan b-b, sohibi „Sunna“ boʻlgan*" deydi. Yaqub ibn Shuʼba bunday dedi, Ibn Muindan eshitdim: „*Hadis sohiblari besh kishi ular Molik, Ibn Jurayh, Imom Savriy, Shuʼbiy, Affon*“ dedi. Affon ibn Muslim haqiqatda yuqorida taʼkidlanganidek, ishonchli va parhezkor muhaddislardan boʻlib, sunnatni mustahkam ushlaganligi u-n **sohibi sunna** deb eʼtirof etilgan. Affon ibn Muslim haqida Abu Hotam: „*Affon ibn Muslim eng ishonchli, ittifoq qilingan muhaddis*“ boʻlganligini aytib oʻtgan. Affon ibn Muslim Abdulhamid Keshiyning asosiy ustozlaridan biri boʻlgan. Affon ibn Muslim 835-yilda vafot etgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Nuh ibn Nasr Axsikatiy

**Nuh ibn Nasr Axsikatiy** — (XI asrda vafot etgan) muhaddis olim.

Toʻliq ismi — **Nuh ibn Nasr ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Amr ibn Fazl ibn Abbos ibn Horis Fargʻoniy Axsikatiy** boʻlib hadis ilmida nom chiqargan. Garchi, hadis rivoyat qilish bilan dong taratgan boʻlmasa ham, juda koʻp hadis bilganligi maʼlum. Iroq, Shom va Xurosonda hadis tinglagan. Buxoro shayxlaridan hadis yozib olganligi haqida maʼlumotlar bor. „***Muʼjamu-l-buldon***“ asarida ikki ustozi va bir shogirdi haqida zikr qilingan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Abulbarakot Bag‘dodiy

**Abulbarakot Bagʻdodiy** — (1077-yil tugʻilib 1164-yilda vafot etgan) faylasuf va tabobatshunos olim.

**Abulbarakot Hibatulloh ibn Ali ibn Malka Bagʻdodiy Vositiy Baladiy** faxrli „*Sayyidu-l-hukamo va avhadu-z-zamon*“ nomlari bilan ulugʻlangan, mumtoz oʻrta asr arab-musulmon ilm-fani, falsafasi, diniy ilmlarining yirik, koʻzga koʻringan vakili boʻlib, uning ijodi ilm-fan, falsafada Arastu, Iskandar Afridusiy (hoz. eraning II-asri), Ioan Filopon (VI asr), Forobiy (950-yildan soʻng vafot etgan), Yahya ibn Adiy (973-yil vafot etgan), Ibn Sino va boshqa oʻrta asr Sharq allomalaridan davom etib kelayotgan tabiiy-ilmiy va tanqidiy oʻzan taraqqiyotining davomi, rivojlantirilishini yorqin namoyon etgan.
Abulbarakot Bagʻdodiy asli kelib chiqishi yahudiy eʼtiqodli oilada, buning ustiga umrining oxirlarida islom dinini, oʻlimdan qutulib qolish zaruriyati tufayli qabul qilgan. Abbosiylar, keyinchalik saljuqiylarning Bagʻdoddagi saroylarida tabobat, olim sifatida xizmat qilgan boʻlsada, asosan ibtidoiy maktab, madrasa taʼlimini arab-musulmon muhitida oʻsib-ulgʻaygan, oliy madrasa taʼlimini olgan, musulmon-tabib **Abulhasan Saʼid** qoʻlida tibbiyotni oʻrganib, tibbiyot ilmi sohasida dongʻi ketib, shuhrat qozonib, saroy tabibligiga chaqirilgan.
Abulbarakot Bagʻdodiy juda katta boy tabiiy-ilmiy, falsafiy va badiiy meros qoldirgan, shoh asari „*Kitobu-l-muʼtabar fi-l-hikmati va ilahiyat va-l-axloq*“ („*Hikmat, ilohiyot va axloq ilmlari boʻyicha eng moʻʼtabar kitob*“)dir. Bu asarni alloma shayxu-r-raisning „*Kitobu-sh-shifo*“sidan koʻchirib, tarj. qilib, qoralama (konspekt) yoza boshlagan boʻlsada, ammo, u tez orada Arastuning mexanika sohasidagi, harakatning sababi haqidagi konsepsiyasini keskin tanqid qilishga aylanib ketgan. Mazkur masala boʻyicha Arastuning tamomila gʻayriilmiy, naturfalsafiy taʼlimotini ilk bor shayxu-r-rais tanqid qilgan, buning u-n mumtoz oʻrta asr Sharq mexanikasida har qanday harakatning sababi 3 ta omilga — mayllarga bogʻliq ekanligini asoslab bergan edi. Yaʼni, mayli tabiiy, mayli nafsoniy va mayli kasroniy haqidagi konsepsiyasini ilgari surgan edi.
Abulbarakot Bagʻdodiyning bu asari ana shu konsepsiyani ijodiy-tanqidiy rivojlantirish yoʻl-larini ochgan mustaqil asarga aylanib ketdi, dunyo ilm-fani, falsafasi va mexanikasi rivojida burilish yasadi. Zero, uning harakat mexanikasiga oid mazkur konsepsiyasi, keyinchalik Qurtuba (Kordova) Ibn Bajja, Ibn Bitruj va boshqalar tomonidan, Gʻarbiy Yevropada esa Jan Buridan, Petr Olive va boshqa olimlar tomonidan „*Impetus*“ haqidagi gʻoyalar shaklida rivojlantirilib, oxir-oqibatda esa Isaak Nyutonning „*Inersiya*“ haqidagi taʼlimotining ishlab chiqilishiga olib kelgan edi (Sholomon Pines).

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Xatib Bag‘dodiy

**Xatib Bagʻdodiy** — (1001-1071 yillar) muhaddis va tarixchi olim.
Toʻliq ismi — **Abu Bakr Ahmad ibn Ali ibn Sobit Xatib Bagʻdodiy** muhaddis va tarixchi boʻlib, 1001-yilda tugʻilgan. Yoqut Hamaviy „*Muʼjamu-l-buldon*“da Xatib Bagʻdodiyning ellik olti asari haqida bahs yuritadi. Kitoblarining koʻpchiligi hadis ilmiga oiddir. 20 jildli „*Bagʻdod tarixi*“dan tashqari „*Al-jomiʼ li-odobi-r-roviy va-s-somiʼ*“, „*Al-kifoya fi-maʼrifati usuli-r-rivoya*“, „*Sharh divon Abi Tammom*“ kabi asarlari mashhurdir. Xususan, 20 jildli „*Bagʻdod tarixi*“ni alohida qayd etish lozim. Asarda Movarounnahrdan chiqqan koʻpgina allomalar haqida maʼlumotlar berilgan. Movarounnahr va Xuroson oʻrtasidagi ilmiy-amaliy aloqalarning rivojlanganligi va bu muzofotlarda madaniy muhit taraqqiy etganligini mazkur asar orqali bilib olish mumkin. Sharqshunos Salmon Parijda bu tarix haqida 300 sahifadan iborat bir bagʻishlov nashr etilgan. Asarga koʻpgina sharhlar ham bitilgan.
Xatib Bagʻdodiy vafotidan avval barcha kitoblarini vaqf etgan, boyligini xayr yoʻlida ilm va hadis bilan mashgʻul boʻlganlarga boʻlib bergan.

## Asarlari
*„***Bagʻdod tarixi***“
*„***Al-jomiʼ li-odobi-r-roviy va-s-somi***ʼ“
*„***Al-kifoya fi maʼrifati usuli-r-rivoya***“
*„***Sharh divon Abi Tammom***“

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Abu Bakr Muhammad Baladiy

**Abu Bakr Muhammad Baladiy** — (1111-yilda vafot etgan) Muhaddis va qozi boʻlgan.

Abu Bakr Muhammad Baladiy Nasaf shahrida tugʻilgan. Alloma haqida Samʼoniy shunday yozadi: "*Bu kishi haqida [[Buxoro]], [[Samarqand]], [[Nasaf]] va [[Maymurgʻ]]da menga 20dan ortiq kishi maʼlumot berdi. Nevaralaridan taxalluslarining mazmunini soʻradim. "Katta bobom Abu Nasp zamonlarida aksariyat ulamolar [[Nasaf]]ning qishloq va tumanlaridan edilar. Bobom esa shahar ahlidan boʻlganlar. Shuning u-n „*'Baladiy*'“ taxallusi bilan tanilganlar*", deb javob berdi".
Abu Bakr Muhammad Baladiyning bobosi mashhur qozi va muhaddis, nevarasi Abu Nasr Ahmad ibn Abduljabbor Baladiy esa Nasafning taniqli olimi boʻlgan. Samʼoniy undan taʼlim olgan. Abu Bakr Muhammad Baladiy 1111-yilda vafot etgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Abdulloh at-Tohiriy

**Abdulloh at-Tohiriy** (arabcha: (عبدالله الطاهرى— Roviy.

Toʻliq ismi Abu Said Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohir ibn al-Husayn ibn Misʼab ibn Roziq at-Tohiriy. U Marv ahlidan boʻlib, solih shayx boʻlgan. Manbalarda Abdulloh at-Tohiriy oʻz zomonasining koʻplab allomalaridan hadislar rivoyat qilgani qayd etilgan.
## Vafoti
Abdulloh at-Tohiriy 471/1078 yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Ubaydulloh ibn Muso Kufiy

**Ubaydulloh ibn Muso Abu Muhammad Kufiy ** — 738-828 yillarda yashagan.

## Tarjimai holi
Abu Muhammad Ubaydulloh ibn Muso Kufiy 120/738 yilda Kufada tugʻilgan. Hadis ilmida hofiz va siqot(Ishonchli), deb e’tirof etilgan. Ubaydulloh ibn Muso ko‘plab shaharlarda boʻlib, Hishom ibn Urva, Ismoil ibn Abu Xolid, Amash, Sufyon Savriy, Ibn Jurayh, Hanzala ibn Sufyon, Avzoiy va ularning tabaqotlaridan hadis rivoyat qilgan bo‘lsa, Uning oʻzidan Imom Buxoriy, Ahmad ibn Hanbal, Ishoq, Abu Bakr ibn Shayba, Abbos Davriy, Imom Dorimiy, Horis Taymiy kabi ko‘plab mashhur muhaddislar hadis rivoyat qilishgan.

## Vafoti
Abu Muhammad Ubaydulloh ibn Muso Kufiy hijriy 213, milodiy 828 yilda vafot etgan.
## E’tiroflar
* **[[Abu Hotam]]**: “Ubaydulloh ibn Muso sahih va ishonchli muhaddisdir”, – degan. 
***[[Ahmad Ajaliy]]**: “Qur’on va hadis ilmining olimi boʻlib, juda ham tavoze’li va kamtarin inson bo‘lgan. Biron kishi uning boshini tik va kulgan [hol[[da koʻrmagan”, 
*['''Ahmad ibn Yusuf Salamiy''': “Ubaydulloh ibn Musodan o‘ttiz ming hadis yozib oldim”, – deydi.

## [[Adabiyot]]lar
Shukurillo Umarov “Abdulhamid Keshiy hayoti va ilmiy merosi” Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2013 yil.

## Manbalar
Muhammad at-Turvoxiy

**Muhammad at-Turvoxiy** (arabcha: محمد الطرواخى — Abulfazl Muhammad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Said at-Turvoxiy) — Faqih va roviy.

Muhammad at-Turvoxiy oʻrta asrlarda Buxoroga qarashli Turvoxo qishlogʻida tugʻilgan. U shofiʼiy mazhabining faqihlardan boʻlgan. Muhammad at-Turvoxiy hadis borasida ishonchli roviy boʻlgan.
## Asarlari

Muhammad at-Turvoxiyning "Usulu sihoh" ("Ishonchli hadislarning usullari" va "Simoʻotu fi kutubi-n-nac" ("Odamlarning kitoblaridan eshitganlarim") kabi asarlari boʻlgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Muhammad ibn Fazl Balxiy

**Muhammad ibn Fazl** (toʻliq ismi **Abu Abdulloh Muhammad ibn Fazl ibn Abbos ibn Hafs Balxiy**; ?, Balx —  319-yilda vafot etgan, Samarqand)— ulamo, shayx.

## Hayoti
Muhammad ibn Fazl Balxiy Balxda yashab, mashhur shayx Ahmad Xizruyaning (vafoti 240/854-yil) shogirdi boʻlgan. Balxdan haydalib, Samarqandda yashagan va shu yerda 319/931-yilda vafot etgan.

Muhammad ibn Fazl Balxiy mashhur olimlar Abulqosim Ishoq ibn Muhammad Samarqandiy va Abu Mansur Moturidiy Samarqandiylarga ustozlik qilgan. Abu Abdurrahmon Sullamiy: „*Xuroson mashoyixlarining ulugʻlaridan boʻlgan*“, — deydi.
Muhammad ibn Fazl Balxiy Ibn Imodning „*Shazarotu-z-zahab*“, Ibn Mulqinning „*Tabaqotu-l-avliyo*“ va V. V. Bartoldning „*Turkistonning madaniy hayoti tarixi*“ nomli asarida eslatib oʻtilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.
* 

## Havolalar
Abdulloh at-Tahmoniy

**Abdulloh at-Tahmoni**y (arabcha: عبدالله الطهمانى — Abu Abdurrahmon) Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Surayj ibn Hajar ibn al-Fazl ibn Tahmon ash-Shayboniy at-Tahmoniy) — Roviy.

Abdulloh at-Tahmoniy IX asr oʻrtalarida Buxoroda tugʻilgan. Tahmon ismli katta bobosiga nisbat berilib, xalq orasida "Tahmoniy" nisbasi bilan tanilgan. U boshlangʻich taʼlimni Boxoroda olgan. Keyinchalik ilm taʼlabida Iroq, Hijoz, Misr shaharlari va  Xuroson, Shom, Jazoir oʻlkalariga safar qilgan. Manbalarda u adolat va haqiqat parvar inson boʻlgani, koʻplab kitoblar tasnif qilgani va bir qancha muhaddislardan hadislar tingab, rivoyat qilgani qayd etilgan.
## Vafoti
Abdulloh at-Tahmoniy 307/919 yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.
Ravh ibn Ubboda Basriy

**Ravh ibn Ubboda Basriy** — (820-yilda vafot etgan) muhaddis olim.

Ravh ibn Ubboda ibn Ulo ibn Hasson Abu Muhammad Qaysiy
Basriy ulugʻ muhaddislardan boʻlgan va katta hadis hofizlaridan deb eʼtirof etilgan. Ravh ibn Ubboda oʻz davrining kuchli roviylari Ibn Avvan ibn Abu Uruba va ularning tabaqotlaridan hadis eshitgan.
Ravh ibn Ubboda Basriydan Ahmad ibn Hanbal, Ishoq, Bannor, Ishoq Kavsaj, Bishr ibn Muso va boshqalar hadis rivoyat qilgan.
Ravh ibn Ubboda Basriy haqida Kadimiy: "*Ali ibn Madaniydan eshitdim: „Ravh ibn Ubbodadan oʻn mingdan ziyod hadis oldim*“, — dedi. Yaqub ibn Shayba: „*Ravh ibn Ubboda hadis solingan idishga oʻxshaydi. U vaqtini faqat hadis u-n bagʻishlagan muhaddisdir*“, — degan. Xatib Bagʻdodiy: „*Ravh ibn Ubboda sunan va ahkomlar toʻgʻrisida koʻplab kitoblar tasnif etgan ishonchli muhaddislardan*“, — degan taʼrifni beradi.
Ravh ibn Ubboda Basriy 820-yilda jumodul ula oyida vafot etgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Shavkat Umrzoqov

**Shavkat Boʻronovich Umrzoqov** (1979-yil 6-fevral, Toshkent shahri) — oʻzbek huquqshunosi va davlat arbobi. 2024-yildan Toshkent shahar hokimi. 2018—2023-yillarda UzAutoMotors kompaniyasi boshqaruv raisi.

## Biografiyasi
2011-yildan 2013-yil sentyabrgacha – Toshkent viloyati prokuraturasi iqtisodiy jinoyatlarga va korrupsiyaga qarshi kurashish boʻlimi boshligʻi.

2013—2018-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Uyushgan jinoyatchilik va korrupsiyaga qarshi kurashish boshqarmasi boshligʻi.

2018-yil mart-iyun oylarida – Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining oʻrinbosari.

2018-yil 27-iyundan 2023-yil 23-martgacha – „UzAutoMotors“ kompaniyasi boshqaruvi raisi.

2022-yildan 2023-yilgacha – Oʻzbekiston gimnastika federatsiyasi raisi.

2023-yil 23-mart kuni Toshkent shahar hokimi vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi.

2024-yil 3-aprelda Toshkent shahar hokimi etib tasdiqlandi.

2026-yilda uni jamoat faollari Toshkent shahri tarihida eng yomon hokim deya ta'rifladi.https://daryo.uz/uz/2026/03/11/eng-yomon-hokim-sifatida-tarixda-qolasiz-rasul-kusherbayev-toshkent-shahar-hokimi-faoliyatini-tanqid-qildi/

## Mukofotlari
2013-yilda Sodiq xizmatlari uchun medali bilan taqdirlangan.

2020-yilda Mehnat shuhrati ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Muhammad at-Tahmoniy

**Muhammad at-Tahmoniy** (arabcha: محمد الطهمانى — Abu Solih Muhammad ibn Iso ibn Muhammad ibn Iso ibn Abdurrahmon ibn Sulaymon at-Tahmoniy) — Roviy.

Muhammad at-Tahmoniy IX asr boshlarida Buxoroda tugʻilgan. Tahmon ismli katta bobosiga nisbat berilib, xalq orasida "Tahmoniy" nisbasi bilan tanilgan. U boshlangʻich taʼlimni Buxoroda otasi Iso at-Tahmoniydan olgan. Muhammad at-Tahmoniy — Haqiqatgoʻy va ishonchli roviy boʻlgan.
## Vafoti
Muhammad at-Tahmoniy 293/906 yili safar oyida vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. 256.
Aral qistaq

**Aral qistaq** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumaniga qarashli qishloq. Andas botir qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315441200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 426 kishini (207 erkak va 219 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 463 kishi (224 erkak va 239 ayol) yashagan.
## Manbalar
Aspara (Merki tumani)

**Aspara** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumaniga qarashli qishloq. Aspara qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 315453100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1445 kishini (698 erkak va 747 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1086 kishi (549 erkak va 537 ayol) yashagan.
## Manbalar
Alma’iy

**Almaʼiy** — (1091-92 yilda vafot etgan) Muhaddis, mufassir, shayx, xatib va voizchi olim.

**Almaʼiy**ning toʻliq ismi- **Abu Abdulloh Hasan ibn Ali ibn Xalil ibn Jabroil ibn Halil ibn Solih ibn Muhammad Almaʼiy** boʻlib koʻplab ilmiy, tarixiy asarlar yozgan. Biroq, juda koʻp sonli Muhammad Paygʻambar (a.s.) hadislari haqidagi rivoyatlari eʼtirof etilmaydi, yaʼni, zaif hadislardir. Alma’iy. Qurʼoni karim bilimdonlaridan Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali Suriy, Abu Tolib ibn Gʻaylon va boshqalardan tahsil olgan.
Abu Nasr Muhammad ibn Maxmud Saromadiy Shujoʻiy va boshqa allomadan hadis tinglab, yozib olganlar. Alma’iy 120 dan ortiq hadis kitoblarini tuzgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Abu Aqo ibn Bahouddin

**Abu Aqo ibn Bahouddin** -(XVI asr oxiri XVII asr boshida yashagan) – tarixchi.

Abu Aqo ibn Bahouddin Xoja Ahmad ibn Jaloliddin Kosoniy Maxdumi Aʼzamning nabirasi boʻlib, Abdulazizxon (1540-49 yillar) saroyida kichik davlat lavozimida ishlagan. U bobosiga atab „*Jomiʼu-l-maqomoti Maxdumi Aʼzam*“ („Maxdumi Aʼzam maqomotlari majmui“) kitobini yozgan (1617-yil). Bu asarda Maxdumi Aʼzamning hayotiga oid maʼlumotlardan tashqari, Movarounnahrning XVI asr 1-yarmidagi iqtisodiy va siyosiy ahvoli hamda shayboniylar bilan Eron oʻrtasidagi munosabatlarga oid qimmatli maʼlumotlar keltirilgan.

## Adabiyotlar

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi“; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

## Manbalar
Belariq

**Belariq** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumanidagi qishloq. Tattin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315447200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 84 kishini (49 erkak va 35 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 256 kishi (130 erkak va 126 ayol) yashagan.
## Manbalar
Ekpindi (Jambul viloyati)

**Ekpindi** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumanidagi qishloq. Sarimoldaev qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315445300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 945 kishini (455 erkak va 490 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1087 kishi (534 erkak va 553 ayol) yashagan.
## Manbalar
Jambil (Merki tumani)

**Jambil** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumaniga qarashli qishloq. Jambil qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi Merke qishlogʻining gʻarbida joylashgan. KATO kodi — 315433100.
1932-yilda „Merkenskiy“ lavlagi sovxozining markazi sifatida tashkil etilgan. Jambil orqali Olmaota-Taraz avtomobil yoʻli oʻtadi.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 6534 kishini (3462 erkak va 3072 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 6633 kishi (3237 erkak va 3396 ayol) yashagan.
## Manbalar
Jaugʻash

**Jaugʻash** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumaniga qarashli qishloq. Kenes qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315437700.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 141 kishini (75 erkak va 66 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 114 kishi (56 erkak va 58 ayol) yashagan.
## Manbalar
Muhammad al-Omiriy

**Muhammad al-Omiriy** (arabcha: محمد العامرى— Abu Osim Muhammad ibn Ahmad al-Omiriy al-Marvaziy al-Qoziy) — Faqih.

Muhammad al-Omiriy fiqh, tafsir va fatvo ilmlarida Abu Hanifaning maslakdoshlaridan hisoblanadi. Fiqh ilmi boʻyicha bir qancha asarlar tasnif etgan.
## Vafoti
Muhammad al-Omiriy 415/1024 yili vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. 257.
Granitogorsk

**Granitogorsk** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Merki tumanidagi qishloq. Andas botir qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315441300.
## Tarixi
1932-yilda Toshkent geologiya instituti ekspeditsiyasi qalay rudalari koni boʻlgan „Granit tepaligi“ ni oʻrgandi. 1945-yilda kon negizida shaxta, 1947-yilda esa unga biriktirilgan aholi punkti qurilishi boshlangan. Qishloq nomi kon nomidan olingan. Granitogorsk togʻ-kon boshqarmasi Qirgʻiziston konni qayta ishlash kombinati tarkibiga kirgan. 1953-yilda zavod ishga tushiriladi. 1954-yilda Granitogorsk shahar tipidagi aholi punkti maqomini oladi. Ammo 1957-yilda zavod va kon yopiladi. 1961-yilda sobiq zavod bazasida KAZIMS tarkibida Granitogorsk eksperimental-texnologik laboratoriya tashkil etiladi, keyinchalik u eksperimental uslubiy ekspeditsiyaga aylantiriladi. 1990-yillarning boshlarida tugatiladi.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1324 kishini (628 erkak va 696 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1093 kishi (534 erkak va 559 ayol) yashagan.
## Havolalar
* Granitogorsk // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.
## Manbalar
The Sword in the Stone (film)

***The Sword in the Stone*** () 18chi toʻliq metrajli Disney animatsion filmidir. 1963-yilda ekranlarga chiqarilgan. Walt Disney Productions tomonidan ishlangan va Buena Vista Distribution tomonidan tarqatilgan. Film gʻoyasi T. H. Whitening *[[The Sword in the Stone]]* (1938) nomli romaniga asoslangan. Film bosh qahramonlariga Rickie Sorensen, Karl Swenson, Junius Matthews, Sebastian Cabot, Norman Alden va Martha Wentworth ovoz bergan.

Film tanqidchilar tomonidan aralash baholarga sazovor boʻldi, ammo kinoprokatda muvaffaqiyat qozondi.

## Syujeti
Arthur ismli kambagʻal bola Angliya tarixidagi eng sevimli qirollardan biriga aylanish yoʻlida Merlin ismli sehrgar yordamida sevgi, mehr, bilim va jasoratning kuchini oʻrganadi.

## Ovoz berganlar
* Rickie Sorensen, Richard Reitherman va Robert Reitherman — Arthur
* Karl Swenson — Merlin
* Junius Matthews — Archimedes
* Sebastian Cabot — Sir Ector
* Norman Alden — Sir Kay
* Martha Wentworth — Mad Madam Mim
* Alan Napier — Sir Pellinore
* Thurl Ravenscroft — Sir Bart
* James MacDonald — boʻri
* Ginny Tyler — olmaxon
* Barbara Jo Allen — Scullery Maid
* Tudor Owen — ritsar

## Musiqasi

Filmdan olib tashlangan qoʻshiqlar:

* „The Magic Key“
* „The Sand of Time“
* „Blue Oak Tree“

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
*
Ibrohim Mutavakkil

**Ibrohim Mutavakkil** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Tavakkulni oʻz maslagiga aylantirgani uchun “Mutavakkil” nomi bilan mashhur boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Changalzorlar afsonasi: 2-kitob

***Changalzorlar afsonasi: 2-kitob*** (*The Jungle Book 2*) 2003-yilda ekranlarga chiqarilgan sarguzasht janridagi animatsion filmdir. 1967-yilda ishlangan *[[Changalzorlar afsonasi]]* animatsion filmining davomi. DisneyToon Studios tomonidan ishlangan. Walt Disney Pictures va Buena Vista Distribution tomonidan tarqatilgan. Film rejissori — Steve Trenbirth, produserlari — Mary Thorne va Christopher Chase, ssenariy mualliflari esa Karl Geurs va Evan Spiliotopoulosdir. Filmda bosh qahramonlarga Haley Joel Osment, John Goodman, Mae Whitman, Bob Joles, Tony Jay, Phil Collins, John Rhys-Davies va Jim Cummings ovoz bergan.

Film tanqidchilardan salbiy baholar oldi. Shunday boʻlsa-da, film $20 millionlik budjeti bilan dunyo boʻylab $135,7 million ishlab topdi.

## Syujeti

Oldingi film voqealaridan soʻng, Mowgli oʻrmon yaqinidagi qishloqda, odamlar orasida yashaydi. Uni qishloq yoʻlboshchisi asrab oladi. Qishloq yoʻlboshchising Messua ismli xotini va Ranjan ismli oʻgʻli bor boʻladi. Mowgli oʻrmonning hayajonli hayotiga qaytishni istab, qishloqdagi boshqa bolalarni oʻrmonga olib bormoqchi boʻladi, ammo qishloq rahbari bundan xabar topib, Mowgliga qishloqni tark etmaslik va boshqalarni xavf ostiga qoʻymaslik haqida bergan ogohlantirishlariga rioya qilmagani uchun jazolaydi.

## Ovoz berganlar
* Haley Joel Osment — Mowgli
* John Goodman — Baloo
* Mae Whitman — Shanti
* Bob Joles — Bagheera
* Tony Jay — Shere Khan
* Phil Collins — Lucky
* John Rhys-Davies — qishloq yoʻlboshchisi
* Veena Bidasha — Messua
* Connor Funk — Ranjan
* Jim Cummings — Kaa / polkovnik Hathi / M. C. Monkey
* Jimmy Bennett — Hathi Jr.
* Jeff Glen Bennett — Buzzie
* Brian Cummings — Flaps
* Jess Harnell — Dizzy va Ziggy

## Musiqasi

# „I Wanʼna Be like You“ — Smash Mouth
# „Jungle Rhythm“ — Mowgli, Shanti, Ranjan
# „The Bare Necessities“ — Baloo
# „Colonel Hathi’s March“
# „The Bare Necessities“ — Baloo, Mowgli
# „W-I-L-D“ — Baloo
# „Jungle Rhythm (Reprise)“ — Mowgli
# „The Bear Necessities (Reprise)“ — Baloo, Mowgli, Shanti
# „Right Where I Belong“ — Windy Wagner

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
*
Ibrohim Muhammad Xalil

**Ibrohim Muhammad Xalil** (15 asr) – xurosonlik turkigoʻy shoir va amirzoda, Muhammad Xalilning oʻgʻli. Uning nomi “Majolis un-nafois”ning beshinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning yaxshi nazmiy taʼbi borligi, odobli va hurmatga sazovor yigit ekanligini aytib, quyidagi matlaʼsini keltiradi:

Koʻrub agʻyorni filhol ilik koʻksumgakim, urdum,

Emas taʼzim uchun, xanjarlari zaxmini yoshurdum.

## Manbalar
Ibrohim Nozuvayh

**Ibrohim Nozuvayh, Ibrohim bin Muhammad bin Saʼd** – “Nasoyim ul-muhab­bat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Javonmardlik tariqatining yirik namoyandasi. Koʻrkam qiyofa va chiroyli ovoz sohibi boʻlgani uchun “Nozuvayh” nomi bilan mashhur boʻlgan. Abu Hafs Haddod va Abu Usmon Hiriy bilan hamsuhbat boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ibrohim Ojuriy Kabir

**Ibrohim  Ojuriy Kabir** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Unda Ibrohim Ojuriy Kabirning Junayd orqali yetib kelgan arabcha soʻfiyona bayti keltirilgan.

## Manbalar