open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mansurbek Chashemov

**Mansurbek Xolboyevich Chashemov** (1983-yil 22-iyunda tugʻilgan, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek ogʻir atletikachisi va murabbiyi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. XXIX yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, Osiyo chempionatlari va Osiyo oʻyinlari gʻolibi. 

## Sportdagi faoliyati
2008-yilda Pekinda (Xitoy) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 85 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida dast koʻtarishda 165 kilogramm, siltab koʻtarishda esa 202 kilogramm va jami 367 kilogramm natija bilan beshinchi oʻrinni egalladi. Kanazavada (Yaponiya) ogʻir atletika boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida siltab koʻtarishda oʻz vazn toifasida 191 kg tosh koʻtardi, bu uchinchi urinish boʻldi, biroq unga qit’a birinchiligi chempionatida umumiy hisobda medal olish uchun yetarli boʻlmadi.

2009-yilda Qozogʻistondagi Toldiqoʻrgʻon shahrida ogʻir atletika boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 85 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida dast koʻtarishda 164 kilogramm, siltab koʻtarishda esa 198 kilogramm natija koʻrsatib, jami 362 kilogramm natija bilan birinchi kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2009-yilda Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimovning farmoni bilan “Shuhrat” medali bilan taqdirlangan.

2010-yilda Xitoydagi Guanchjouda boʻlib oʻtgan Yozgi Osiyo oʻyinlarida 85 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida jami 372 kilogramm natija koʻrsatib, hamyurtimiz yana kumush medalni qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi.

2016-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi ixtisoslashtirilgan bolalar va oʻsmirlar sport maktabida ishlab, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy unvoni bilan taqdirlangan. 2018-yilda ogʻir atletika boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasida murabbiy boʻlib ishlaydi. 2019-yilda Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan “Doʻstlik” ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Gemotokrit koʻrsatkich

**Gemotakrit koʻrsatkich (**inglizcha: **PCV)** - *umumiy qon hajmida [[Eritrotsitlar|eritrotsit]]larning egallagan hajmiga hisoblanib, u* qonga antikoagulant oksalat qoʻshib gemotakrit probirkasi yoki Wintrob trubkasida 30 minut sentrifugalash orqali aniqlanadi. Natijada RBC (qizil qon tanacha) lar pastki qismga, plazma yuqori qismda ajraladi. Ularning orasidagi 1% hajmda WBC (oq qon tanachalar) va trombositlar “***tiniq belbog***” hosil qiladi. Erkaklarda bu koʻrsatkich 45% ayollarda esa 42%ni tashkil qiladi.                                                

## Haqiqiy gemotakrit
**Haqiqiy gemotakrit** koʻrsatkichi 0,98ga koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Bunga sabab esa taxminan 2% plazma hujayralar orasida tarqalgan boʻladi.                                                    

## Tana gemotakriti
**Tana gemotakriti** katta va kichik qon tomirlarida  boʻlganligi sababli, biroz boshqacharoq aniqlanadi. Aniqlangan gemotakritni 0,87 ga koʻpaytirish orqali aniqlanadi. (Kichik tomirlarda gemotakrit kichikroq, kattalarida kattaroq boʻladi).

**RBC lar uchun asosiy oʻrtacha indekslar**: son – 5mln , gemotakrit – 45% va Hb 15g/dL. RBC lar hajmini aniqlash formulasi MCV=PCV x 10 / RBC soni (1mm3 dagi) Normal MCV 90mkm3 boʻladi (78-94 oraligʻida). Yuqorida aytilganidek normadan kichrayishi mikrositoz, kattalashishi makrositoz deyiladi.

## Oʻrtacha gemoglobinini aniqlash
**Hujayraning oʻrtacha gemoglobinini aniqlash:** 1L qondagi gemoglobin miqdorini 1L qondagi eritrotsitlar soniga boʻlib aniqlanadi. Normal MCH = 30pg (27-33 oraligʻida). Normadan oshish sferositoz va megaloblastik anemiyada kuzatiladi.

## Hujayraning Hb ga hajm birligida toʻyinganligi
**Hujayraning Hb ga hajm birligida toʻyinganligi:** 100ml qondagi Hb miqdorining 100ml qondagi gemotakrit koʻrsatkichga boʻlib aniqlanadi. Normada 33,3% ni tashkil qiladi (30-38% orasida). va bu hajm birligida toʻyinganlik **Normoxromik** RBC deb nomlanadi. Meʼyordan kam boʻlgan hollar esa Fe tanqislik anemiyasida uchraydi va **gipoxromik** RBC deb nomlanadi. 38% dan yuqori hollar juda kam uchraydi, bunday holat boʻlganda ham hujayra tez nobut boʻladi. Sabab, hujayra maksimal toʻyinganlik darajasidan ortiq Hb saqlayolmaydi. (Bu koʻrsatkich klinikada keng qoʻllanadi).

## Rang koʻrsatkich
**Rang koʻrsatkich (RK):** Hb % miqdorining RBC % miqdoriga nisbatini anglatadi. (Hb uchun 100% 14,8gr/dL ga, RBC uchun 100% 5mln/mm3 ga teng). Masalan, Hb miqdori 14,8g/dL boʻlganda 100% deb olsak, RBC soni 4,5mln boʻlganda 4,5/5=0,9 yaʼni 90% boʻladi. RK=100/90=1,11 koʻrinishida boʻladi. ***Normada RK 0,85dan 1,15 oraligʻida boʻladi***.

## Manbalar
Kievdagi knyaginya Olga haykali

**Kievdagi knyaginya Olga haykali** — Kiev shahrida oʻrnatilgan yodgorlik.

Yodgorlik dastlab 1911-yil 4-(17) sentabrda ochilgan. Mualliflar: Ivan Kavaleridze, Pyotr Snitkin, arxitektor V. N. Rikov.

## Yodgorlikning tavsifi
Kompozitsiya pushti granit poydevoridagi uchta figuradan iborat. Markazda knyaginya Olga, chap tomonda havoriylardan Andrey birinchi havoriy, oʻngda — slavyan xalqining maʼrifatchilari Kiril va Metyus oʻrin olgan.

1919-yilda knyaginya Olga haykalini yiqitib, ikkiga boʻlindi. Yon haykallar taxtalar bilan oʻrab mixlandi. Olga oʻrniga Shevchenkoning byusti qoʻyildi (dastlab bu joy uchun rejalashtirilgan edi). 1923-yilda haykaltaroshlik kompozitsiyasi demontaj qilindi.

1996-yil 25-mayda yodgorlik qayta oʻrnatildi. Qayta tiklash mualliflari: haykaltaroshlar Vitaliy Sivko, Nikolay Bilik va Vitaliy Shishov.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник Святой Ольге
Pskovdagi knyaginya Olga haykali

**Pskovdagi knyaginya Olga haykali** — haykaltarosh Vyacheslav Klykovning ishi boʻlib, ochilishi Pskovning yilnomalarda birinchi eslatib oʻtilganining 1100-yilligini nishonlashga toʻgʻri keladi.

## Tavsifi

Yodgorlik Bolalar bogʻida oʻrnatilgan. Bu qoʻlida Masihning yuzi tasvirlangan ikonani ushlab turgan oʻgʻil nabirasi knyaz Vladimir bilan knyaginyaning bronza figurasi. Olganing oʻng qoʻlida pravoslavlikning ramzi — xoch bor; knyaginyaning yuzi nimb bilan tojlangan.

Yodgorlik silindrsimon poydevorga oʻrnatilgan oq toshdan yasalgan 12 ta Pskov va rus avliyolarining bareleflari: Pskov knyazlari Dovmont-Timofey va Vsevolod-Gavriil, knyaz Aleksandr Nevskiy, ruhoniylar Pskovlik Nikandr, Pskovlik Marfa va Pskov-Pechersklik Vassa, avliyo Tixon (Moskva va Butun Rossiya Patriarxi), Pskov-Pechersklik Korniliy, Mitropolit Veniamin, Buyuk knyaginya Yelizaveta Fedorovna va darvish Nikolay Salos.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vyacheslav Klykovdir. Haykal va poydevor balandligi 4,20 metrni tashkil qiladi.

## Tarixi
Yodgorlik 2003-yil 23-iyulda Pskovning yilnomalarda birinchi eslatilishining 1100-yilligini nishonlash kunida ochilgan.

Bir kun oldin shaharda knyaginya Olga uchun haykaltarosh Zurab Tsereteli tomonidan yana bir yodgorlik ochildi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Достопримечательные люди земли Псковской. — Псков, 2005.
## Havolalar
* Церемония открытия
* Информация о скульпторе
Lenin haykali Oryol

**V. I. Lenin** haykali — Sovet siyosatchisi va davlat arbobi, Rossiya Sotsial-demokratik mehnat partiyasi (bolsheviklar) asoschisi, Rossiyada 1917-yilgi Oktabr inqilobining asosiy tashkilotchi va rahbarlaridan biri Vladimir Il’ich Leninga oʻrnatilgan yodgorlik. U dunyo tarixidagi birinchi sotsialistik davlatni tuzgan.

## Tavsifi
Vladimir Leninning Oryolda haykaltarosh G. D. Alekseyev tomonidan yasalgan birinchi haykali ochilishi 1920-yil 7-noyabrda shahar bulvariga kiraverishda boʻlib oʻtdi (hozirda Madaniyat va istirohat bogʻiga kiraverishdagi xiyobon). Bu rahbarning hayotlik chogʻida mamlakatda oʻrnatilgan ikkinchi haykali edi. Urushdan oldingi yodgorlik saqlanib qolmagan.

Leninning yangi monumental yodgorligi 1949-yil 22-fevralda I. S. Turgenev nomidagi sobiq viloyat drama teatri (hozirgi Erkin kosmik teatr [sobiq Yoshlar teatri]) binosi oldida ochildi. Uni haykaltarosh N.V.Tomskiy va meʼmor B.V.Antipov loyihalashtirdi.

Sovetlar uyi qurilib, uning oldidagi hudud tozalangach, Lenin yodgorligini shaharning bosh maydoniga koʻchirishga qaror qilindi. Yodgorlik muallifi Tomskiy Lenin shaklini oʻzgartirmagan holda saqlab qolib, peshtoqning yuqori qismiga meʼmor L.G. Golubovskiy loyihasi asosida yasalgan bronzali barelyefni joylagan. Bu esa dohiy shaklini bezab yiriklashtirgan. 1961-yil 4-iyulga oʻtar kechasi haykal eski poydevordan olib tashlandi. U Lenin nomidagi markaziy maydonda kulrang sayqallangan granitdan yasalgan yangisi tagkursiga oʻrnatildi.

## Manbalar

## Havolalar

*
„Stalingrad mudofaasi uchun“ medali

**„Stalingrad mudofaasi uchun“ medali** — SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1942-yil 22-dekabrdagi farmoni bilan taʼsis etilgan. Medal chizmasining muallifi rassom N. I. Moskalevdir.
Xitoyda Ahmadiya harakati

**[[Ahmadiya]]** - xitoydagi diniy konfensiyalardan bir. Londondagi xalifaning ruhiy boshchiligidagi *[[Ahmadiya]]* ta'limoti Xitoyda islomiy jamoa sifatida qabul qilinadi. Xitoyda Ahmadiya harakatining tarixi 20-asrning boshlarida, aytilishicha, harakatning birinchi xalifasi Hakim Nur-ud-Din hayotligida boshlangan boʻlsa-da, bir qancha qochqinlar, talabalar va chet elliklardan tashqari maʼlum uyushgan Ahmadiy jamoalari mavjud bo`lmagan. Harakatning Xitoy bo'limi Xitoyda joylashganidan farqli o'laroq, Buyuk Britaniyaning Surrey shahrida joylashgan.

1949-yilda Xitoyning turli burchaklaridan kelgan toʻrt nafar Ahmadiy musulmon xitoylik talabalar Ahmadiya ilohiyot va tillar universitetining Pokistondagi filialida besh yillik kursdan oʻtish uchun Singapur orqali Pokistonning Rabvah shahriga joʻnab ketishdi.  Yigirma yoshlardagi talabalar Pekinlik Muhammad Chong, Anxveydan Usmon Chau, Shandun shahridan Idris Vong va Ibrohim Ma edi. Chong avvalroq poytaxtdagi islom maktabida tahsil olgan boʻlsa, qolganlari Nankin universiteti talabalari edi. 1990-yilda Usmon Chau Qur'onni mandarin xitoy tiliga tarjima qildi.

2011-yilga kelib, Pekin chekkasida 60 ga yaqin Ahmadiy musulmon qochqinlari yashagan. Xususan, Pekin sharqidagi Yanjiao shahrida 34 nafar Ahmadiy musulmon qochqin istiqomat qilgan. Poytaxt janubidagi Langfang shahrida esa 20 ga yaqin Ahmadiy musulmon qochqinlari bor edi. Ahmadiylar Shimoliy Xitoydagi barcha qochqinlar ichida eng katta ulushini tashkil qilgan.

2012-yil aprel oyida Isroilning Ahmadiya harakati rahbari Muhammad Sharif Odeh Ningxia provinsiyasi markazi Inchuanga tashrif buyurdi. Odeh fursatdan foydalanib, muxtor viloyat raisi oʻrinbosari Li Rui bilan uchrashuv oʻtkazdi va Ahmadiya harakatining dunyo boʻylab tinch va insonparvarlik faoliyati bilan tanishtirdi. U oʻsha yilning sentabr oyida boʻlib oʻtgan Xitoy-Arab iqtisodiy savdo forumida ishtirok etish uchun delegatsiyaga boshchilik qildi. Ningxia Xitoyning ikkita viloyatidan biri bo'lib, aholisining katta qismi islom diniga e'tiqod qiladi. Viloyatda taxminan 33% musulmonlar, Shinjonda esa deyarli 60% Islom diniga eʼtiqod qiladilar.

## Yana qarang

* Xitoyda Islom

## Manbalar
Yared

**Yared** (, *Ered ben Maalalʻel*) — Xanoxning otasi Maleleilning toʻngʻich oʻgʻli Shisning avlodi.
## Ismining yozilish variantlari
Yared va Ered shaklida yozilishidan tashqari quyidagicha yozilishi uchraydi:

* ***Yared***
* ***Ared***
* ***Irad***

## Tarjimai holi
Dunyo yaratilishidan 460-yil oʻtib (miloddan avvalgi 3301-yilda) tugʻilgan, 962 yoshida, dunyo yaratilganining 1422-yilida (miloddan avvalgi 2339-yil) vafot etgan. Bu Injil patriarxining ikkinchi eng uzoq umri. Yaratilish kitobiga koʻra, faqat Jared Mafusailning nabirasi uzoqroq yashadi. Yaredning nomi bilan „Aredning qovoqlari“ iborasi bogʻliq boʻlib, juda uzoq yashashni bildiradi.

Yubileylar kitobida:

* Yaredning rafiqasi, Razuzaelning qizi ***Baraka*** va Razuzaelning (ismi oshkor qilinmagan) xolasi haqida gap boradi.
* Yaredning jiyani Adni (ismi oshkor qilinmagan) singlisi tomonidan tilga olinadi.

Jared Maalalelning (Maleleel) ruhiy vorisidir.

## Manbalar

## Havolalar

* s:BEAN/Iared // Bibleyskaya ensiklopediya arximandrita Nikifora. — M., 1891—1892.
* Iared // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Giladlik Yair

**Giladlik Yair** ( *Yair ha-* *Giladi*) — Isroil qozisi, Menashe qabilasiga mansubligi taxmin qilinadi. Iordan daryosining sharqida joylashgan Gilad shahridan. Uning ismi „Xudo yarlaqagan, munavvar“ degan maʼnoni anglatadi. Eski Ahdda tilga olingan (Hakam. 10:3-5).

Fola vafotidan keyin yigirma ikki yil Isroilni boshqargan. Uning oʻttizta eshak minadigan oʻttiz oʻgʻli va Giladdagi oʻttizta shahri bor edi, bu shaharlar Yair qishloqlari nomi bilan mashhur boʻlgan.

Yair vafot etgan va Iosif Flaviyning soʻzlariga koʻra, Giladdagi Kamonga dafn qilingan ().

## Manbalar

## Havolalar
Argos podshosi Ias

**Ias** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Argosning sakkizinchi podshosi. Argos va Yevadnaning oʻgʻli. Boshqa versiyaga koʻra, Triopning oʻgʻli, Ioning otasi. Yoki Argus Panopt va Ismenening oʻgʻli, Ioning otasi.

Uning nomi bilan Argos shahrini „Iasniki“ deyishadi.

## Manbalar
Yail

**Yail** ( &#x200E;"kiyik, tog echkisi") — Eski Ahdning Hakamlar kitobidagi qahramon, yahudiylarga qarindosh boʻlgan keney qabilasidan boʻlgan ayol.

Uning ismi Bibliyada yahudiylarga dushman boʻlgan Kanʼon shohi Yobinning qoʻmondoni Sisarani oʻldirishi munosabati bilan tilga olingan.

Isroillik Varak tomonidan Tobor togʻi yaqinida magʻlubiyatga uchragach,

*"Sisara piyoda qochib, keneylik Xeverning xotini Yailning chodiriga kirdi. Chunki Asor shohi Yobin bilan keneylik Xever xonadoni oʻrtasida tinchlik hukm surardi" (Hakam. 4:17).*

Sisara Yailning chodiriga panoh topdi, u birinchi boʻlib unga sut ichirdi, u uxlab qolgandan keyin chodirdan qoziq va bolgʻani olib, uxlab yotgan Sisaraning oldiga chiqdi va qoziqni uning chakkasiga shunday kuch bilan urdiki, u Sisaraning bosh suyagini teshib, yerga sanchildi. Keyingi qirq yil Isroil uchun tinch oʻtdi.

Uning jasorati eng qadimgi Injil matnlaridan biri boʻlgan Varak va Deboraning gʻalaba qoʻshigʻida (Hakamlar :24-26) tasvirlangan.

Eski Ahddan tashqari, u Psevdo-Filon tomonidan eslatib oʻtilgan.

Yail va Sisara haqidagi Parimiya vechernada Havoriylarga teng Olga xotirasiga oʻqiladi.

G. I. Yasinitskiy oʻzining „Injil apologetikasi“ kitobida Deboraning Siseraning oʻlimida aybdor boʻlgan paygʻambar Yailni maqtashi Bibliya tanqidchilari uchun toʻsiq boʻlib xizmat qiladi, deb yozadi.

## Yana qarang

* Dalila — Samson asirga olinishidagi yordamchi ayol
* Yudif — Olofernning qotili

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Lopuxin A. P. Iail // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Kovpak haykali

**Kovpak** **haykali** — Putivl partizan otryadi (1-Ukraina partizan diviziyasi) komandiri Sidor Kovpakning yoʻqotilgan byust haykalidir. Yodgorlik 1975-yilda ochilgan. Byust 111-maktab hovlisida joylashgan edi.
2016-yil 15-iyulda V. Klichkoning buyrugʻi bilan yodgorlik „dekommunizatsiya“ doirasida demontaj qilindi. Yozuvchi Andrey Kokotyuxaning fikricha, Kovpak yodgorliklari ancha oldin buzib tashlanishi kerak edi, chunki u 1943-yilda Karpatdagi mashhur reydda ukrain isyonchilariga qarshi kurashgan kommunist va partizan edi. Yodgorlikning buzilishi haqida sobiq xalq deputati Ivan Bokiy xabar berib, Kovpak kazak oilasidan boʻlganini va fashizmga qarshi kurashganini taʼkidlagan. Ukrainalik bastakor va musiqiy produser Aleksandr Yagolnik bobosi Sidor Kovpak haykali byustini buzib tashlaganlarning „kaltafahm, tor dunyoqarashini laʼnatlaydi“. Siyosatshunos Vladimir Kornilov 2016-yil 15-iyulda xabar berganidek:
Kievda nodonlar 70-yillarda oʻzi kovpakist va Sovet Ittifoqi Qahramoni boʻlgan Semyon Tutuchenko tomonidan qurilgan Sidor Kovpakning ajoyib byustini demontaj qilishdi. Byust 111-maktab hovlisida edi. Esingizdami, ular bizga nemis fashizmiga qarshi kurashgan askarlarga „dekommunizatsiya“ taʼsir qilmasligini isbotlab berishgandi? Ha-ha, shunday.2016-yil 18-iyul kuni Ukraina xalq deputati, Oliy Radaning Inson huquqlari boʻyicha quyi qoʻmitasi raisi va „Markaziy“ partiyasi yetakchisi Vadim Rabinovich Ukraina taʼlim vaziri Liliya Grinevich va boks boʻyicha jahon chempioni, Kiev shahar davlat maʼmuriyati raisi Vitaliy Klichkoga deputatlik murojaati yubordi va unda quyidagicha taʼkidladi:
Kievdagi 111-sonli maktabda Ikkinchi jahon urishining haqiqiy qahramoni, ozodlikchi partizan, ukrainalik jasorat va qahramonlik namunasi boʻlgan Sidor Kovpakning byusti demontaj qilinganini saylovchilarimdan bildim va gʻazablandim… Amaldorlardan qay biri Ukraina yerlarini fashistlar vabosidan ozod qilgan afsonaviy partizan qoʻmondon-qahramoni haykalini „dekommunizatsiyaga“ kiritishdek axmoqona gʻoyani oʻylab topdi — men deputatlik murojaatim bilan shuni bilishga harakat qilyapman….V. Rabinovich "haqiqiy qahramonlar xotirasini zamonaviy oʻqimagan „dekomunizatorlar“ tomonidan xalq xotirasidan oʻchirib tashlanmasligi uchun" qoʻlidan kelganicha harakat qilishini maʼlum qildi. Deputat yangi tayinlangan taʼlim vaziridan bu holatni shaxsiy nazoratga olishini, tegishli natijalar bilan tekshirishni soʻradi. Ukraina progressiv sotsialistik partiyasining Lvov tashkilotlari matbuot markazi hamda „Kiev Rusi“ partiyasi Kiyevda Kovpak yodgorligini qayta tiklashni talab qilmoqda.

## Manbalar
Ida, nimfa

**Ida** (yoki **Ide**; Ἴdē) — qadimgi yunon mifologiyasidagi nimfa; Kritda yangi tugʻilgan Zevsga yashirincha gʻamxoʻrlik qilganlardan biri.

## Mifologiya
Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, Rea oʻgʻlini oʻz farzandlarini yutib yuborgan otasi Kronosdan qutqarib, eriga chaqaloq oʻrniga oʻralgan toshni topshirgan va yangi tugʻilgan Zevsni yashirincha Krit koribantlari boshligʻi boʻlgan Krit qiroli Melissaning qizlari nimfalar Adrasteya va Ida qaramogʻiga bergan. Nimfalar bolani Amalteya echkisining suti bilan boqdilar. Shu bilan birga, Gay Yuliy Xiginning soʻzlariga koʻra, ikkala nimfa ham (shuningdek, echki Amalfeya) Okeanning qizlari boʻlgan, ammo ular haqida „boshqalar Melissaning qizlari deb aytishadi“. Nimfa Ida Kritdagi xuddi shu nomdagi togʻ bilan bogʻliq, uning yon bagʻirlarida Ida gʻori joylashgan boʻlib, afsonaning bir versiyasiga koʻra kichkina Zevs unga yashiringan.

## Madaniyatda
II-asr yozuvchi va geografi Pavsaniyning yozishicha, Ida Tegeyadagi Afina Aleya qurbongohida tasvirlangan. U chaqaloq Zevsni qoʻllarida ushlab turgan markaziy figuralar Reya va *Oenoe* nimfalarining ikkala tomonida sakkiz nimfadan biri sifatida tasvirlangan. Ularning bir tomonida Glauke, Neda, Fezoa va Antratsiya, ikkinchi tomonida Ida, Hagno, Altsinoya va Friks tasvirlangan.

1884-yilda avstriyalik astronom Iogann Palisa tomonidan kashf etilgan asosiy belbogʻ asteroidi (243) Ida nimfa Ida sharafiga nomlangan.

## Manbalar

## Havolalar

** Apollodorus, *Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.* Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. [Online version at the Perseus Digital Library](http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022 %3atext%3dLibrary).
** Gantz, Timothy, *Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources*, Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes:  (Vol. 1),  (Vol. 2).
** Grimal, Pierre, *The Dictionary of Classical Mythology*, Wiley-Blackwell, 1996, .
** Hard, Robin, *The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Roseʼs „Handbook of Greek Mythology“*, Psychology Press, 2004, .
** Hyginus, Gaius Julius, *[[:ru:Fabulae|Fabulae]]* in *Apollodorus*' Library *and Hyginus*' Fabuae*: Two Handbooks of Greek Mythology, Translated, with Introductions by R. Scott Smith and Stephen M. Trzaskoma*, Hackett Publishing Company, 2007. .
** Larson, Jennifer, „Greek Nymphs : Myth, Cult, Lore“, Oxford University Press (US). June 2001. .* Kern, Otto. *Orphicorum Fragmenta*, Berlin, 1922. Internet Archive
** Pausanias, *Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.* Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. Online version at the Perseus Digital Library.
** Tripp, Edward, *Crowell’s Handbook of Classical Mythology*, Thomas Y. Crowell Co; First edition (June 1970). .
Batayskdagi knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya haykali

**Batayskdagi knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya haykali** — Rostov viloyati, Bataysk shahri markazida oʻrnatilgan haykaltaroshlik asari. Rossiya hududida Pyotr va Fevroniyaga 10 dan ortiq yodgorlik oʻrnatilgan.

## Tarixi
2011-yil 3-noyabrda Bataysk shahrida knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya haykali ochilishi boʻlib oʻtdi. Haykalda Murom knyazi Yuriy Vladimirovichning ikkinchi oʻgʻli knyaz Pyotr va uning rafiqasi Fevroniya tasvirlangan, ular afsonaga koʻra baxtli turmush qurish yoʻlida qiyin yoʻlni bosib oʻtgan.

Ular avliyolar qatoriga kiritilgan. Yodgorlik Rostov viloyati gubernatori Vasiliy Golubev koʻmagida Rostov va Novocherkassk Merkuriy mitropolitining ijozati bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlikni yasashda bronzadan foydalanilgan. Yodgorlik shahar madaniyat va aholi dam olish markaziga kiraverishda joylashgan. Haykal muallifi Sergey Isakov edi. Uning ustidagi ishlar taxminan 6-yil davom etdi. Haykalning ogʻirligi 2 tonnani tashkil etdi, balandligi esa poydevor bilan birga 4 metrga yaqin edi. Knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya osmonga kaptarni qoʻyib yuborayotgani tasvirlangan. Muallifning gʻoyasiga koʻra, yuqoridan bir farishta yangi turmush qurganlarga qaraydi va ularning nikoh xavfsizligini kafolatlaydi.

2015-yil iyul oyida Pyotr va Fevroniya haykali oldida birinchi marta ibodat marosimi oʻtkazildi. Bu Murom moʻ’jizakorlari, oila va nikoh homiylari uchun akafist oʻqilishi bilan boʻlib oʻtdi. Tadbirda Azov cherkovlarining 25 dan ortiq ruhoniylari ishtirok etdi. Xizmatning oʻzida esa 100 dan ortiq pravoslav eʼtiqodli fuqarolar ishtirok etdilar.

## Manbalar
Yitro

**Yitro** ( &#x59;&#x69;&#x1E6F;&#x65;&#x72;&#xF4; Chiqish k. 4:18 יֶ֣תֶר  va ) — Eski Ahddagi personaj, keney qabilasi Midiyon urugʻi ruhoniysi va shahzodasi, Musoning qaynotasi, qizi Zipporaga uylangan (Ibron. — Sipor).

Musulmonlar anʼanaviy ravishda Yitroni paygʻambar Shuayb alayhissalom bilan birxillashtiradi, zamonaviy olimlar buni asossiz deb bilishadi.

Yitro druzlar asoschisi va ularning dinida paygʻambar sanaladi.

## Bibliyada
Musoning qaynotasi Muqaddas Kitobda turli nomlar bilan uchraydi: **Raguel** ( &#x52;&#x259;&#x2BB;&#xFB;&#x2BC;&#x113;&#x6C;); „Midiyonlik ruhoniy Yitro“; „Keneylik, Musoning qaynotasi“; **Xovav** ( &#x1E24;&#x14D;&#x1E07;&#x101;&#x1E07;). Uygʻunlashtirish uchun quyidagi taxminlar ilgari suriladi:

# Barcha ismlar bitta shaxsga tegishli;
# Raguel Yitro va Xovavning otasi, Yitro Musoning qaynotasi;
# Raguel Musoning qaynotasi, Yitro va Xovavning otasi;
# Raguel yoki Hovav Yitro bilan aniqlanishi kerak.

Bibliyadagi Chiqish kitobining 18-bobida Yitro qanday qilib Musoning oldiga Sinay togʻiga kelgani, u yerda xalqni (yahudiylarni) hukm qilgani va tinch zamonda xalqning kichik tashvishlarini hal qilishi, muhim ishlarni esa Musoga yetkazishi uchun „qodir, Xudodan qoʻrqadigan“ odamlarni xalq ustida mingboshi, yuzboshi, ellikboshi va oʻnboshi qilib tayinlashni maslahat bergani keltirilgan. Shunday qilib, Yitro Musoga sud jarayoni masalasini hal qilishda yordam beradi.

## Yana qarang

* Shuayb (a.s.) islomdagi Yitroning analogidir

## Manbalar

## Manbalar

* Lopuxin A. P. Iofor // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Iuda oʻgʻli Ir

**Ir** () — Injil qahramoni; Iudaning (Yoqubning oʻgʻli) birinchi oʻgʻli Shua ismli kanʼonlik qizdan (Ibt. 38:1-3). Onan va Shelaning akasi (-5). Uning Famar ismli xotini bor edi: „*Yahudo oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Irga kelin oldi; uning ismi Famar“* (Ibt. 38:6).

Injil qissasiga koʻra, Ir Xudoning qahriga uchragani uchun vafot etgan („U Rabbiyning nazarida yomonlik qilgan“), urf-odatlariga koʻra, zurriyot qoldirmagan va uning rafiqasi Famar leviratga (beva sobiq erining tugʻishganiga tegishi, yibum) koʻra, Onanga oʻtgan.

## Manbalar
Aktor oʻgʻli Ir

**Ir** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Aktorning oʻgʻli. Uning rafiqasi Demonassa. Bolalari Yevrition va (versiyaga koʻra) Yevridamant. Genealogiyaning boshqa versiyasida Yevrition Irning ukasi va Ftiya shohidir. Peley tasodifan Yevritionni oʻldirdi va toʻlov sifatida Irga katta podani taklif qildi. Ir uni qabul qilmadi, lekin Peley suruvni qoʻyib yubordi. Boʻri unga hujum qilib, yeb qoʻydi. Xudoning irodasi bilan boʻri Lokrid va Fokid chegarasida qoyaga aylandi.

## Manbalar
Tilanchi Ir

**Ir** — Gomerning Odisseyida va antik adabiyotning boshqa asarlarida uchraydigan itakalik tilanchi.

## Antik adabiyotda

Tugʻilganda Ir *Arney* ismini olgan. U Itakada yashagan, tilanchilik qilgan, ochkoʻz va ichkilikboz degan nom olgan. Mahalliy yoshlar unga muruvvat qilib va ayni vaqtga jirkanib xudolarning elchisi Irida nomidan, „hamma uni posilkalarda olib yurganlari uchun“ *Ir* laqabini bergan.


va butun Itaka boʻylab

U ochkoʻz jigʻildoni, beadabligi va ichkilikbozligi bilan mashhur edi;Odissey sargardonlikdan uyga qaytganida, Ir uni eshik oldida koʻrib, yoʻlovchini taʼqib qila boshladi va agar u ketmasa, uni kaltaklash bilan tahdid qildi. Penelopaga daʼvogarlar rahbari Antinoy koʻnglini yozish va shu bilan birga notanish odamni tahqirlashga qaror qilib, Ira va notanish kishiga kurashishni taklif qildi. U gʻolibga qovurilgan echki oshqozonini va har kuni sadaqaga kelishiga ruxsat berishga vaʼda berdi. Antinoy Irni beaql qirol Exetga surgun qilish bilan tahdid qildi. Odissey tezda gʻalaba qozondi va Irni oyogʻidan tortib hovlidan chiqardi; umuman olganda, u tilanchiga ochiqkoʻngillik qildi.

Ir Odisseyning Itakaga qaytishiga bagʻishlangan bir qator qadimiy spektakllarda paydo boʻlishi kerak edi. Bular Esxilning „Suyak yigʻuvchilar“, Sofoklning „Oyoqlarning yuvilishi“, Filoklning „Penelopa“, Ionning „Laert“ tragediyalari, Epixarm komediyasi (nomi nomaʼlum), Feopomp va Amfidaning „Odissey“ deb nomlangan komediyalaridir. Bu asarlardan deyarli hech narsa saqlanib qolmagan.

## Keyingi davrlar madaniyatida
Ira va Odissey oʻrtasidagi bellashuv Lovis Korinf (1903) tomonidan suratlaridan birida tasvirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

# I. A. Kun " Qadimgi Yunoniston afsonalari va afsonalari " — M. Olimp; 1998-yil. .
# Eitrem. Iros 6 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1916-yil. — bd. ix, 2. Kol. 2046.
# Lobsien E. Odissey // Mariya Moog-Grünewald (Hrsg.): Mythenreception. Die antike Mythologie in Literatur, Musik und Kunst von den Anfängen bis zur Gegenwart (= Der Neue Pauly. Supplemente). — 2008-yil. — bd. 5. Kol. 485-499.
# Schmidt J. Odissey // WH Roscher: Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. — 1902-yil. — bd. III, 1. Kol. 602-681.
# Wüst E. Odissey // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937-yil. — bd. XVII, 2. Kol. 1905-1996-yillar.
#
Yevrilox

**Yevrilox** (Eurylochus va ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Odisseyada tilga olingan. Odisseyning sherigi va uning qarindoshi (munosabatlar darajasi aniqlanmagan, ammo farazlardan biriga koʻra, Yevrilox Odisseyning singlisi Ktimenega uylangan). Kirkka borgani haqidagi hikoyada tilga olingan. Kirkning afsunidan qochib qutuldi va u choʻchqaga aylantira olmagan yagona odam boʻldi. Delfidagi Polignot kartinasida qurbonlik qilish uchun qora qoʻchqor koʻtarib turgan holatida tasvirlangan. Uning undovi bilan Heliosning muqaddas buqalari Trinakiya orolida soʻyilgan. Bu bilan Yevrilox oʻzini va hamrohlarini halokatga olib keldi.

## Manbalar
Yevriganeya

**Yevriganeya** () — Fiva siklidagi yunon mifologiyasining qahramoni, afsonaning bir versiyasida Edipning ikkinchi xotini va uning bolalarining onasi.

## Mifologiyada
Qadimgi mualliflar Yevriganiya Giperfantning qizi deb atashadi. Fiva qiroli Edip haqidagi afsonaning versiyalaridan birida bu Edipning ikkinchi xotini va uning bolalari Eteokl, Polinik, Antigona va Ismenning onasi. Bu versiyani, xususan, „Edipodiya“ muallifi ham maʼqullaydi. Oʻgʻillari oʻrtasidagi adovatdan gʻam chekkan Yevriganiyani qadimgi rassom Onasiy oʻzining rasmlaridan birida tasvirlagan.

Pavsaniy Odisseyadagi „…Tez orada oʻlmas odamlar uchun shakkoklar ittifoqi ochildi“ degan joyida afsonaning ushbu versiyasi foydasiga argumentni koʻradi, boisi Iokastada (Edipning onasi va xotini) toʻrtta bolani dunyoga keltirishga vaqt boʻlmasdi.

## Manbalar
Kolumb haykali

**Kolumb yodgorligi** (,  yoki ) — Barselonada (Ispaniya) Rambla yaqinida joylashgan Xristofor Kolumbga bagʻishlangan 60 metr balandlikdagi yodgorlik. Yodgorlik 1888-yilgi Butunjahon koʻrgazmasi uchun qurilgan va Kolumb Amerikaga birinchi safaridan qaytgan joyda joylashgan. Yodgorlik Kolumbning Barselonada qirolicha Izabella I va qirol Ferdinand II ni ziyorat qilganini eslatadi.

## Tavsifi

### Haykal va ustun
Ustunning tepasida joylashgan Kolumbning 7 metrli haykali bronzadan yasalgan. Bu haykaltarosh Rafael Achening ishi. Yodgorlikning metall ustuni ichida lift mavjud boʻlib, unga koʻtarilishda siz shaharning tarixiy qismi, shuningdek, dengiz va togʻlarning ajoyib panoramasini koʻrishingiz mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник Колумбу в Барселоне на Globus.ru
Lenin haykali Rjev

**Vladimir Il’ich Lenin** haykali — Tver viloyati Rjev shahri markaziy maydoniga oʻrnatilgan yodgorlik. Sovetskaya maydonining asosiy tarkibiy qismi boʻlgan.

Dunyodagi birinchi sotsialistik davlat asoschisi, jahon proletariatining yetakchisi — V. I. Lenin xotirasiga atab oʻrnatilgan.

## Tavsifi
Rjev shahrining soʻl qirgʻogʻboʻyi hududida, Sovetskaya maydonining markazida joylashgan.

V. I. Leninning chap qoʻlida kepka ushlab turgan holda baland tagkursiga oʻrnatilgan haykalidan iborat.

Haykaldan quyida tantanali yigʻilishlar va tadbirlar uchun minbar ham oʻrnatilgan.

Yodgorlik oldida keng maydon obodonlashtirilgan. U yerda sovet davrida ham, hozirgi vaqtda ham mitinglar, namoyishlar, turli marosimlar oʻtkaziladi.

## Tarixi
Lenin haykali 1938-yilda Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasi (RKKA) tashkil topganining 20 yilligi munosabati bilan ushbu maydonga oʻrnatilgan.

Yodgorlik haykaltaroshi V. Kritiuk, meʼmor A. Ivanitskiy.

Haykal gipsdan qilingan va dastlab dohiyning oʻng qoʻli oldinga choʻzilgan shaklda yasalgan.

1941- yilda nemislar shaharni ishgʻol qilishi paytida yodgorlik vayron qilingan. Nemislar bosqiniga norozilik bildirgan sovet fuqarolarini maydonda, haykal oldida namoyishkorona qatl qilish uchun dor oʻrnatishgan.

Ulugʻ Vatan urushidan keyin 1952-yilda V. I. Lenin haykali boshqa koʻrinishda tiklandi. Bu safar uning oʻng qoʻli yuqoriga koʻtarilmadi.

Uzoq vaqt davomida yodgorlik yonidagi maydonda mehnatkashlarning 1-may va noyabr oyidagi namoyishlari, pioner va komsomollarning turli xil bayramlari, Ulugʻ Vatan urushi faxriylarining uchrashuvlari oʻtkazilib turildi. Endilikda, Rossiya Federatsiyasi Kommunistik partiyasi aʼzolari tez-tez yigʻilishadi va shahar kunlarida milliy bayramlar oʻtkaziladi.

## Galereya

## Yana qarang

* Sovet maydoni (Rjev)
* Karl Marks ko'chasi (Rjev)
* Lenin ko'chasi (Rjev)

## Havolalar

* Xotira va yodgorliklar haqida („Byl novogo Rzhev“ gazetasi)  
* Rjevdagi Sovetskaya maydonida fashistlar tomonidan vayron qilingan Lenin haykali (Bizning gʻalaba veb-sayti)
Yevney, Yason oʻgʻli

**Yevney** () ― Qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Yason va Lemnos orolining malikasi Hipsipilaning oʻgʻli. Argonavtlar Lemnos oroliga kelganlarida mahalliy ayollarga uylanishdi. Yasonva orol malikasining qovushishidan Yevney tugʻildi.

Yevripidning soʻzlariga koʻra, uning tugʻilishining belgisi oltin tok novdasi boʻlib, onasi keyinchalik ularni tanigan. Hipsipila Nemey qiroli Likurgning quliga aylanganda, Yevney va uning ukasi Toant onalarini ozod qilishdi va uning vataniga qaytishiga yordam berishdi. Yason vafotidan soʻng, uning bolalari Yevneyga lira chalishni oʻrgatgan Orfey tomonidan tarbiyalangan. Arava poygalarida Nemey oʻyinlari ishtirokchisi. Boshqa versiyaga koʻra, u Nemey oʻyinlaridagi poygada gʻolib chiqdi. Gomerning taʼkidlashicha, Troya qamalining oʻninchi yilida Yevney Lemnos shohi boʻlib, yunonlarga sharob bilan kemalar yuborgan. Agamemnon va Menelayga ming baravar sovgʻa qilib, Yevney qolgan yunonlarga sharob sotish huquqini oldi.. Yevripidning „Hipsipila“ tragediyasining qahramoni.

## Manbalar
Konstantin Ivanov haykali

**Konstantin Ivanov haykali** — 1952-yilda Cheboksari shahrida oʻrnatilgan Chuvash adabiyoti klassikasi Konstantin Ivanovga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
1937-yilda Chuvashiyaning birinchi haykaltaroshlaridan biri Ilya Fedorovich Kudryavtsev chuvash shoiriga haykal yaratish gʻoyasini ilgari surdi. 1939-yilda u Ivanovning katta gipsli byustini yasadi va 1940-yilda shoir tavalludining 50-yilligiga bagʻishlangan koʻrgazmaga taqdim etdi. Lekin tez orada Ulugʻ Vatan urushi boshlandi.

Urush tugaganidan soʻng, Ilya Kudryavtsev oʻz gʻoyasiga qaytdi: u yangi eskizlarni ishlab chiqdi va 1949-yilda Moskvada ishlaganida, u bevosita SSSR xalq rassomi V. I. Muxina rahbarligida Konstantin Ivanov haykali loyihasini tugatdi. SSSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Sanʼat boshqarmasi ekspert kengashi haykaltaroshning ishini maʼqulladi. Yodgorlik uchun shoirning tasdiqlangan byusti Leningradning „Monumentskulptura“ bronza quyish zavodida quyildi; yodgorlikning poydevori Moskva viloyatidagi Mytishin zavodida qizil granitdan ishlandi.

Yodgorlik Cheboksari shahrida 1952-yil 29-iyunda Volga boʻyidagi xiyobonda oʻrnatilgan. Yodgorlikning umumiy balandligi besh metrni tashkil etdi: bronza byusti kubik va silindrsimon shakldagi sayqallangan qizil granitdan yasalgan poydevor ustida joylashgan boʻlib, unda chuvash tilida: *"Chuvash xalq shoiri K. V. IVANOV 1890-1915"* yozuvi bor. Oʻsha paytdan boshlab, yodgorlik oʻrnatilgan Volga qirgʻogʻidagi maydon Konstantin Ivanov nomi bilan atala boshlandi.
Chuvash ASSRda K. V. Ivanov haykali ochilishi haqida Butunittifoq radiosida xabar berildi:

„Chuvashiyaning ajoyib qoʻshiqchisi xotirasiga bagʻishlangan tantanali miting Cheboksari shahar ishchilar deputatlari kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi oʻrtoq Yenchikovning nutqi bilan boshlanadi. U Konstantin Ivanov ijodiy merosining chuvash adabiyoti va sanʼati rivojiga ezgu taʼsiri, Konstantin Vasilyevich adabiy chuvash tilining yaratuvchisi ekanligi, yodgorlikning ochilish kuni butun Chuvash milliy madaniyati uchun bayram ekanligi haqida gapiradi…“.

Ushbu yodgorlik Chuvashiya poytaxtida oʻrnatilgan birinchilardan biri edi. Dastlab, uning oldidagi maydon sement asosli beton plitalardan yotqizilgan. 2010-yil oʻrtalarida yodgorlik oldidagi hudud rekonstruksiya qilindi: maydonchaga plitalar yotqizildi, poydevor atrofiga gulzorlar oʻrnatildi, maydonning asosiga sayqallangan jigarrang granit plitalari yotqizildi.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник Константину Иванову
* Бюст Константина Иванова (Чебоксары)
* Скульптура И. Ф. Кудрявцева, посвященная памяти К. В. Иванова
Shoinoyat Shoabdurahimov

**Shoinoyat Raximovich Shoabduraximov** (1929-yil, sentyabr, Toshkent, OʻzSSR, SSSR — 2021-yil 29-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston) — sovet va oʻzbek xoʻjalik va davlat arbobi, 1976-1989-yillarda, 1992-1996-yillarda Toshkent metropoliteni boshligʻi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan transport xodimi.

Oʻrta Osiyo temir yoʻlining Toshkent boʻlimi boshligʻi, xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashi raisining oʻrinbosari.

## Tarjimai hol
1929-yil SSSR tarkibida Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida dunyoga keladi.

1954-yilda Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tugatgan, shundan keyin Oʻrta Osiyo temir yoʻlining Toshkent boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, Toshkent shahar xalq deputatlari Kengashi raisining oʻrinbosari etib saylangan.

1976-yilda Toshkent metropoliteni birinchi boshligʻi boʻldi, bu lavozimda 30 yildan sal kam ishlagan (1976-1989 va 1992—1996-yillargacha).

Shoabdurahimov Shoinoyat 2021-yil 29-yanvarda Toshkent shahrida vafot etgan.

## Mukofotlari

### Oʻzbekiston mukofotlari

* “Doʻstlik” ordeni;
* “Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan transport xodimi” faxriy unvoni;

### SSSR mukofotlari

* 2 ta Mehnat Qizil Bayrogʻi ordeni; 
* Xalqlar doʻstligi ordeni; 
* “Shon-sharaf belgisi” ordeni; 
* “OʻzSSRda xizmat koʻrsatgan temir yoʻl xodimi” koʻkrak nishoni; 
* “OʻzSSR xalq ta’limi a’lochisi” koʻkrak nishoni; 
* “OʻzSSR yoʻlovchi transporti faxriy xodimi” koʻkrak nishoni.

## Manbalar
Tbilisidagi Konstantin Leselidze haykali

**Tbilisidagi Konstantin Leselidze haykali** () — Tbilisida, tarixiy xudud boʻlgan Eski shaharning Leselidze xiyobonida joylashgan. Sovet harbiy arbobi, general-polkovnik Konstantin Nikolaevich Leselidze (1903-1944) xotirasiga oʻrnatilgan.

## Tarixi
1947-yilda Konstantin Leselidze nomidagi koʻchaga oʻrnatilgan (hozirgi nomi oʻzgartirilgan). Haykaltarosh — Yakov Nikoladze.

1990-yilda Sovet Ittifoqiga qarshi miting paytida qoʻmondon byusti shikastlangan.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник К. Н. Леселидзе 
* Памятник Константину Леселидзе 
* Monument to the general K. Leselidze (Tbilisi, Georgia) / ლესელიძის ძეგლი, თბილისი 
* კოტე აფხაზის ქუჩაზე მდებარე ბაღი 
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
Lenin haykali Riga

**V. I. Lenin** haykali — 1950-yilda Latviya Sovet Sotsialistik respublikasi poytaxti Riga markazida oʻrnatilgan yodgorlik. Sobiq Lenin koʻchasi va Kirov koʻchasi (hozirgi Elizabeth) chorrahasida oʻrnatilgan. 1991-yilda demontaj qilingan.

Yodgorlik mualliflari: meʼmor — Ernest Shtalberg, haykaltaroshlar — Veniamin Bogolyubov va Vladimir Ingal.

## Yodgorlik tarixi
V. I. Leninning haykaltaroshlar V. Ya. Bogolyubov va V. VA. Ingal modeli loyihasiga koʻra bronza haykali quyilgan. Haykal Leningraddagi M. G. Manizer nomli, Qizil bayroq ordenli „Monumentskulptura“ badiiy quyma tajriba zavodida quyilgan.

Yodgorlik Latviya respublikasi poytaxti Riga shahrining markaziy xiyobonida, Ozodlik monumentidan joʻka xiyobonining qarama-qarshi tomonida, Nativity sobori va hozir Latviya Respublikasi Vazirlar Mahkamasi joylashgan maʼmuriy binodan uncha uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgan.

Yodgorlik tagkursisi yuqori darajadagi binolar uchun ishlatiladigan qizil Shroksha kvartsiti bilan qoplangan. Bunday kvartsit SSSRning 1937-yil (Parij) va 1939-yilgi (Nyu-York) Butunjahon koʻrgazmalaridagi pavilonlarida, shuningdek, Moskva metro stantsiyalarida ishlatilgan.

V.I.Lenin haykalining tantanali ochilishi 1950-yil 20-iyulda, Latviya Sovet Sotsialistik Respublikasi eʼlon qilinganligining oʻn yilligi arafasida (21-iyul) boʻlib oʻtgan.

Oʻsha vaqtda urf boʻlgan sovet anʼanalariga muvofiq, shaharliklar qariyb qirq yil davomida davlat bayramlari va unutilmas sanalarda yodgorlik poyiga gullar keltirishgan. Meʼmor bu holatni ham inobatga olgan. Tantanali tadbirlar chogʻida qizil granitdan yasalgan poydevorning keng supasiga gullar qoʻyilgan.

1991-yil 25-avgustda yodgorlik demontaj qilingan. Demontaj paytida shikastlangan haykal Riga shahar chekkasidagi omborlardan birida saqlanmoqda.
## Yana qarang

* Haykaltarosh Veniamin Bogolyubov
* Haykaltarosh Vladimir Ingal
* Arxitektor Ernest Stahlberg
* yodgorliklar V. VA. Lenin Latviyada
* Muzey V. VA. Lenin Rigada
* yodgorliklar V. VA. Lenin

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Leninu V. I. pamyatnik // Riga : Ensiklopediya = Enciklopēdija Rīga / [per. s latish. ; gl. red. P. P. Yeran]. — Riga : Glavnaya redaksiya ensiklopediy, 1989. — S. 423-424. — .

## Havolalar

* Latviya yoshlari Rigadagi Lenin haykalini qayta tiklamoqchi. .
* Riga  V. I. Lenin yodgorliklari nusxasi
Gomeldagi Komsomolchilar yodgorligi

**Gomeldagi Komsomolchilar yodgorligi** — Belarusiyaning Gomel viloyati Gomel shahridagi yodgorlik.

## Tarixi va tavsifi
Komsomolchilari yodgorligi bir necha nomga ega: halok boʻlgan komsomolchilar yodgorligi, yer osti komsomol aʼzolari yodgorligi, komsomol qahramonlari monumenti (yodgorligi).

Komsomolchilarga yodgorlik Karpovich va Jarkovskiy koʻchalari chorrahasidagi xiyobonda 1964-yilda komsomolchilar mablagʻi hisobidan oʻrnatilgan. Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida nemis bosqinchilariga qarshi kurashda halok boʻlgan komsomol qahramonlari, partizanlar va askarlarga bagʻishlangan. Dastlab, qizil granitdan yasalgan toʻgʻri burchakli pogʻonali poydevorga kulrang granitdan yasalgan sakkiz qirrali, 25 metrli obelisk oʻrnatildi. Yodgorlik atrofi bezakli maysazorlar bilan bezatilgan. Yodgorlik (poydevorda) ustida zarhal naqshlar bilan boʻrtma yozuv bitilgan: „Sening buyuk ishlaring oʻlmas. 1941-1945-yillarda Vatanimiz ozodligi va mustaqilligi uchun janglarda qurbon boʻlgan qahramonlarga“. Loyiha mualliflari: arxitektor — Yu. Lisov, haykaltarosh V. Letun.

1975-yilda yodgorlikning old tomoniga qoʻlidagi vimpelni boshi uzra yoyib turgan komsomol qizning haykali oʻrnatildi. Ikki metrli haykal bronzadan ishlangan.
Gomel viloyat kasaba uyushmalari uyushmasi raisi Leonid Vasilyevich Barabanov — 2015-yilda jurnalistlar bilan boʻlib oʻtgan brifingda shunday dedi:
Viloyat va shahar ijroiya qoʻmitalari bilan birgalikda 11-sonli umumtaʼlim maktabdagi obeliskni qayta tiklashga qaror qilindi. Ushbu yodgorlik komsomol harakatining Ulugʻ Vatan urushidagi ishtiroki, yoshlar qarshiligining ahamiyati ramzidir. Yodgorlik restavratsiya va rekonstruksiyaga muhtoj. Barcha ishlar 9-mayga qadar yakunlanishi rejalashtirilgan.2015-yil mart oyida yodgorlik va uning atrofidagi hududlar rekonstruksiya qilindi. Yodgorlikda zamonaviy yoritgich paydo boʻldi. Yangilangan komsomolchilar yodgorligi 2015-yil 8-mayda Buyuk Gʻalabaning 70-yilligiga ochildi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Гомель: Энцикл. справ./Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1991. — 527 с., 12 л. ил.
Odessiyalik avliyo Innokentiy haykali

**Avliyo Innokentiy** yodgorligi — Xerson va Tavr arxiyepiskopi (1848—1857) uchun yodgorlik Innokentiyga oʻrnatilgan haykal. 2013-yilda Odessa shahrida oʻrnatilgan.

Yodgorlik „mitropolit Agafangel mehnati bilan“ barpo qilingan. Yodgorlikning ochilishi Odessa va Izmail mitropoliti Agafangelning 75-yilligini nishonlashga bagʻishlangan tadbirlar doirasida boʻlib oʻtdi. Yodgorlik Kiev va butun Ukraina mitropoliti Vladimir tomonidan tantanali ravishda ochildi. Yodgorlikning ochilish marosimida Ukraina va Rus pravoslav cherkovlarining ruhoniylari, shuningdek, shahar aholisi vakillari ishtirok etdilar.

Bronzadan quyilgan haykal toʻliq boʻy-basti bilan yasalgan. Innokentiy qoʻlida Bibi Maryamning Kasperovskaya ikonasini ushlab turgan holda tasvirlangan. Yodgorlik poydevoridaga osilgan bronza qoplamali lavhada „Odessalik avliyo Innokentiyga“ yozuvi bor, uning ostida „Minnatdor odessaliklardan Muqaddas Rossiya fuqarosi va vatanparvariga“ soʻzlari granitga oʻyib yozilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Vladimirskiy O. Pamyatnik osnovatelyu Preobrajenskogo sobora // Vechernyaya Odessa : gazeta. — 2013-09-02. — T. 9851, № 129.
*
„1941-1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali

**"1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali** — SSSR Qurolli Kuchlari Prezidiumining 1945-yil 6-iyundagi farmoni bilan tashkil etilgan . Medal chizmasining mualliflari rassomlar I. K. Andrianov va E. M. Romanovlardir.
„Pragani ozod qilganlik uchun“ medali

**"Pragani ozod qilganlik uchun" medali** — SSSR Qurolli Kuchlari Prezidiumining 1945-yil 9-iyundagi farmoni bilan taʼsis etilgan. Medal chizmasining mualliflari rassom A. I. Kuznetsov va rassom Skorjinskayadir.
## Medal toʻgʻrisidagi nizom
"Pragani ozod qilganlik uchun" medali Qizil Armiya, Harbiy-dengiz floti va NKVD qoʻshinlarining harbiy xizmatchilariga 1945-yil 3-9-may kunlari Pragani qahramonlarcha hujumni toʻxtatish va ozod qilishda bevosita ishtirok etganlarga, shuningdek jangovor harakatlar tashkilotchilarga va shaharni ozod qilish paytidagi harbiy harakatlar rahbarlariga beriladi. Medal SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi nomidan Pragani ozod qilishda haqiqiy ishtirok etganligini tasdiqlovchi hujjatlar asosida, qism komandirlari va harbiy tibbiyot muassasalari rahbarlari tomonidan taqdim etiladi. „Pragani ozod qilganlik uchun“ medali koʻkrakning chap tomoniga taqiladi va SSSRning boshqa medallari boʻlgan taqdirda „Varshavani ozod qilgani uchun“ medalidan keyin joylashgan..
1962-yil holatiga koʻra 395 000 dan ortiq kishi „Pragani ozod qilganlik uchun“ medali bilan taqdirlangan. Mukofotlanganlar orasida 40 ming Chexoslovakiya fuqarolari oʻrin olgan.
## Medal tavsifi
„Pragani ozod qilganlik uchun“ medali tompakdan (guruchdan) yasalgan va diametri 32 mm boʻlgan muntazam doira shakliga ega. Old tomonida aylananing yuqori yarimi boʻylab „OZODLIK UCHUN“ yozuvi, uning ostida — „PRAGA“ yozuvi, uning pastda qismida koʻtarilayotgan quyosh tasviri va dafna gulchambari ustida besh qirrali yulduz tasvirlangan. Medalning old tomoni hoshiya bilan chegaralangan. Medalning orqa tomonida Praga ozod qilingan sana koʻrsatilgan: „1945-yil 9-may“ sana ostida besh qirrali yulduzcha tasviri bor. Medaldagi barcha yozuvlar va tasvirlar qavariq.
 Medal koʻz va halqa yordamida kengligi 24 mm boʻlgan nilufar ipak muare tasmasi bilan qoplangan beshburchak blok bilan bogʻlangan. Lentaning oʻrtasida kengligi 8 mm boʻlgan koʻk chiziq mavjud.
## Qabul qiluvchilar (qisman roʻyxati)
Quyidagi shaxslar „Pragani ozod qilganlik uchun“ medali bilan taqdirlanganlar.
* Aviatsiya marshali Aleksandr Ivanovich Pokrishkin
* Sovet Ittifoqi marshali Ivan Ignatyevich Yakubovskiy
* Chexoslovakiya generali Lyudvik Svoboda
* Sovet Ittifoqi marshali Ivan Stepanovich Konev
* Armiya generali Ivan Yefimovich Petrov
* Sovet Ittifoqi marshali Pavel Fyodorovich Batitskiy
* Sovet Ittifoqi marshali Semyon Konstantinovich Kurkotkin
* General-polkovnik Pavel Alekseyevich Kurochkin
* General-polkovnik Leonid Mixaylovich Sandalov
* General-polkovnik Aleksandr Ilich Rodimtsev
## Manbalar
Miftaxetdin Akmulla haykali

**Miftaxetdin Akmulla haykali ―** Ufa shahrida Boshqird davlat pedagogika universiteti roʻparasida oʻrnatilgan.

## Tarixi
Miftaxetdin Akmulla haykali 2008-yil 8-oktabrda oʻrnatilgan. Ushbu yodgorlikni yaratish boʻyicha 2006-yilda gumanist shoir tavalludining 175-yilligiga bagʻishlab tanlov eʼlon qilingan edi. Tanlovga jami 16 ta ish taqdim etildi. Natijada arxitektor Damir Magafurov va haykaltarosh Vladimir Dvornikning loyihasi eng yaxshi eskiz deb topildi.

Yodgorlik turkiy maʼrifatparvar nomi bilan atalgan Pedagogika universiteti roʻparasida oʻrnatilgan. Yodgorlik shunday oʻrnatilganki, tomoshabinlar uning yoniga oʻtirib, kompozitsiya bilan oʻralib u bilan bir darajada boʻlishlari mumkin. Haykaltarosh Vladimir Dvornikning soʻzlariga koʻra:Yodgorlik gʻoyasi shundan iboratki, Akmulla uzoq yoʻldan keyin qishloqqa keladi. U yerda buloqni koʻrib, chanqogʻini qondirish va mashaqqatli sayohatdan soʻng dam olish uchun salqin buloqqa boradi. Bu vaqtda unga bir yigit va bir qiz yaqinlashadi. Akmulla kitob olib, hikoyani boshlaydi, bolalar esa maʼrifatparvar shoirning gaplarini maftun boʻlib tinglaydilar. Ushbu lahzani aniq koʻrsatish uchun biz yodgorlik yoniga tol oʻtqazdik va buloq qildik.Tantanali ochilish marosimida Boshqirdiston Respublikasi Prezidenti M.G.Rahimov, Boshqirdiston Respublikasi Qurultoy raisi K. Tolkachev, Boshqirdiston Respublikasi Hukumati Bosh vaziri R. Sarbayev, Ufa shahar tumani hokimligi rahbari P. Kachkayev ishtirok etgan.

## Manbalar


## Havolalar
*
Simon Petlyura haykali

**Simon Petlyura haykali** () — Ukraina harbiy va siyosiy arbobi, UNR direktoriyasi boshligʻi, UNR armiyasi va floti atamani Simon Petlyuraga oʻrnatilgan yodgorlik. 2001-yilda Rivne shahrida ochilgan. U Ukraina hududida Petlyura sharafiga oʻrnatilgan birinchi yodgorlikdir. Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar V. Sholudko, V. Stasyuk va meʼmor T. Melnichuk.

Yodgorlik Simon Petlyura koʻchasida, Rivnedagi Xalq uyi yonidagi maydonda joylashgan. Bu yerda 1919-yil mart oyining oxirida UNR hukumati - direktoriya faoliyat yuritgan. Bosh harbiy ataman Simon Petlyura va faol armiya bosh qarorgohi Zdolbunivda edi. Yodgorlik yonida joylashgan uylardan birining balkonidan boshliq odamlar oldida chiqish qilgan.

## Adabiyotlar

* *Dolenko S., Marchuk L.* Symon Petliura xalq xotirasida abadiy yashaydi // Rivne soati. — 2006. — 22-son (1 ta qora). — S. 2. )
* *Rivne viloyatining yodgorliklari, yodgorlik belgilari, yodgorlik plitalari* : nauk.-dop. bibliogr. koʻrsatish / Rivnen. mintaqa universitetlar. Fanlar. b-ka; uslub: L. M. Malisheva, N. M. Kojan; Fanlar. muharrirlar: O. L. Promska, O. P. Prishchepa; muharrirlar: Z. M. Tirak, L. G. Sakhnyuk; vidp. VIP: V.P. Yaroshchuk. — Rivne: Volin. tumorlar, 2015. — 186 p.
* *Prishchepa B. A. Volinaning* XX asrdagi Ukraina davlat ijodi bilan bogʻliq xotiralari. // Volinning tarixiy mahalliy bilimlari: Navch. mumkin. / B. A. Prishchepa, O. P. Prishchepa. — Rivne : DM, 2008. — S. 277-295. Yodgorlik haqida. — S. 285.

## Manbalar