Mahfiruz Hatice Sultan

**Mahfiruze Sulton** (forscha: mạh fyrwz Mâh-e Farūza „Shonli oy“ yoki "Kunduz oyi“, tax. 1585 — 1610-yillardan) Usmonli sultoni Ahmed I ning kanizaki. Sulton Usmon II (hukmronligi 1618-1622) va Shehzoda Mehmed (1605—1621-yillarda tugʻilgan)ning onasi.

## Hayot
Tarixchi Baki Tezjanning soʻzlariga koʻra, u haqida uning taxminiy ismi va oʻlim davridan boshqa hech narsa maʼlum emas. Uning saroy nomi, Mahfiruz, forschada „Ulugʻvor yarim oy“ degan maʼnoni anglatadi. Bunday nomlar Imperator Haramidagi ayollarga berilgan.
U Ahmed I ning uchta ayolidan birinchisi edi va unga Usmon II ni tugʻdi. Er-xotinning birinchi farzandi Usmon tugʻilishi bilan Ahmed ota boʻlgan eng yosh Usmonli sultoniga aylandi va Usmon sulton poytaxti Istanbulda tugʻilgan birinchi Usmonli shahzodasi boʻldi.
Mahfiruzning yolgʻiz oʻgʻli bor edi:
* Sulton Usmon II (1604-yil 3-noyabr, Istanbul, Topkapi saroyi — yanicharlar tomonidan oʻldirilgan, 1622-yil 20-may, Istanbul, Toʻpqopi saroyi, Ahmed I maqbarasi, Sulton Ahmad masjidida dafn etilgan) Usmonli imperiyasi sultoni.
Ayrim tarixchilar uning Usmondan keyin yana bir-ikki farzandi borligiga ishonishadi. Nomzodlar:
* Shehzoda Mehmed (1605 — 1621-yilda katta akasi Usmon II tomonidan qatl etilgan,) - Ahmed I ning ikkinchi oʻgʻli. Baʼzilar uni Koʻsemning oʻgʻli deb koʻrsatadilar, ammo yetarlicha kuchli dalillar yoʻq. 1621-yilda Mehmed Polsha yurishidan oldin katta akasi Usmon II tomonidan qatl etilgan. U Konstantinopoldagi Sulton Ahmed masjidida dafn etilgan.
* Gevherxon Sulton (1605/1608 — 1633 ?) — bahsli: koʻpchilik uni Koʻsemning qizi deb koʻrsatadi. Ammo u Usmon davrida yana turmushga chiqqan Ahmedning yagona qizi edi, bu uning toʻliq singlisi deb taxmin qilishi mumkin.
* Shehzoda Bayezid (1612-yil noyabr — Murod IV tomonidan oʻldirilgan, 1635-yil 27-iyul, Konstantinopol, Toʻpqopi saroyi, Ahmed I maqbarasi, Sulton Ahmed masjidida dafn etilgan);
* Shehzoda Husayn (1614-yil noyabr, Konstantinopol — goʻdaklik davrida), Konstantinopol, Topkapi saroyi, Mehmed III maqbarasi, Ayasofiya masjidida dafn etilgan

## Bolalari
*Sulton Usmon ll (1604-1622)
*Hadicha Sulton (1608-1612)
*Honzoda Sulton (1609-1650)
*Shahzoda Boyazid (1612-1635)
*Shahzoda Sulaymon (1613-1635)
*Shahzoda Husayn (1614-1617)
*Zaynab Sulton (1617-1620)

## Peirce tomonidan baholash
Uning vafoti sanasi aniqlanmagan. U eng kech 1610-yilda vafot etganini tasdiqlovchi dalillar mavjud. Lesli Pirsning soʻzlariga koʻra, Usmon 1618-yilda qobiliyatsiz Mustafa I taxtga oʻtirganida, u tirik edi. Pirsning fikriga koʻra, u oʻgʻlining hukmronligi davrida saroyda yashamagan va u haqiqiy sulton sifatida harakat qilmagan, chunki shaxsiy hamyon registrlarida Usmon hukmronligi davrida hech qanday haqiqiy sulton qayd etilmagan. Shuningdek, 1620-yilning oʻrtalaridan boshlab Usmonning gubernatori dayye xatun odatdagidek ikki yuz asperdan koʻra kuniga ming asperdan koʻra favqulodda katta stipendiya ola boshladi. Valide Sulton Mahfiruz saroyda boʻlmagani va sulton huzurida emas, balki Eyyubda dafn etilganidan koʻra, oʻzini hech qachon qirollik maqomini tiklay olmagan boʻlishi mumkin. Venetsiya elchisi Kontarini 1612-yilda eri sulton buyrugʻi bilan Koʻsem Sultonning gʻazabini qoʻzgʻatgan ayolning kaltaklangani haqida xabar berdi, bu Mahfiruzga tegishli boʻlishi mumkin. U Mustafani qatl qilishdan saqlab qolish uchun harakat qilgan va Mahfiruzda toʻsiqni koʻrgan Koʻsem Sultonning raqibi boʻlishi mumkin. U Istanbuldagi Eyup katta ziyoratgohida dafn etilgan.
## Ommaviy madaniyatda
2015-yilgi turk seriali „Muhteşem Yüzyıl: Kösem“da Mahfiruz obrazini aktrisa Ceyda Olguner ijro etgan. Serialning tarixiy maslahatchilari Mahfiruz tugʻilishidan cherkes boʻlganini taʼkidladilar. Birinchi seriyaning beshinchi boʻlimida qahramon aktrisa Dilara Aksyuyek bilan oʻzgartirildi va „Cherkes güzeli Rasha“ (Cherkes goʻzalligi Rasha) nomi bilan tanishtirilib, uning nomi Mahfiruz (Mahfiruze) deb oʻzgartirildi.

## Manbalar