Qadimgi Rimda fohishabozlik

**Qadimgi Rimda fohishalik** qonuniy va litsenziyalangan edi. Qadimgi Rimda hatto eng yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan Rim erkaklari ham axloqiy norozilikka duchor boʻlmasdan har ikkala jinsdagi fohishalar bilan shugʻullanishlari mumkin edi. Fohishaxonalar Rim erkaklari uchun mashhur dam olish maskani hisoblangan va bu, shubhasiz, qadimgi Rim madaniyatining bir qismi edi. IV asrda, Rim rasman nasroniylashtirilayotgan paytda, baʼzi yirik fohishaxonalar turistik diqqatga sazovor joylar hisoblangan. Jinsiy qullikning ikki turi mavjud edi: homiylik va fohishalik. Fohishalar soliq toʻlashlari kerak boʻlgan.

Aksariyat fohishalar qullar yoki ozod qilingan ayollar boʻlgan va ixtiyoriy fohishalik bilan majburiy fohishalikning muvozanatini aniqlash qiyin hisoblanadi. Rimda qullar mulk hisoblanganligi sababli, egasi ularni fohisha sifatida ishlatishi qonuniy edi. 1-asr tarixchisi Valeriy Maksimus murakkab jinsiy psixologiya haqida hikoya qiladi. Unda ozod qilingan odam qullik davrida oʻz egasi tomonidan fohishalik qilishga majburlanadi; ozod boʻlgandan soʻng, oʻzining yosh qizini tarbiyachisi bokiraligini olib qoʻygani uchun oʻldiradi.

Baʼzida qul sotuvchisi uning fohishalik qilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun egalik hujjatlariga *ne serva* bandini qoʻshib qoʻygan. *Ne serva* bandi, agar yangi egasi yoki boshqa egasi keyinchalik quldan fohisha sifatida foydalansa, u ozod boʻlishini anglatardi.

Avgust qonuni zinoda aybdor ayollarni fohishaxonalarda majburan fohishalikka mahkum qilishiga ruxsat berdi. Qonun 389-yilda bekor qilingan.

Livi va Tatsit kabi tarixchilar vatanparvarlik, qonunlarga boʻysunish yoki eurergetik xatti-harakatlari orqali maʼlum darajada hurmatga sazovor boʻlgan fohishalarni eslatib oʻtadilar. Yuqori toifadagi „call girl“ (*meretrix*) – yunon modellari taʼsirida boʻlgan Plavt komediyalaridagi asosiy qahramon hisoblanadi. Katullus, Horatsi, Ovid, Martial va Yuvenalning sheʼrlari, shuningdek, *Petroniusning* Satirikoni fohishalarning xayoliy yoki satirik koʻrinishlarini taqdim etgan. Haqiqiy dunyo amaliyotlari fohishalikni tartibga soluvchi Rim qonuni qoidalari va yozuvlar, ayniqsa Pompeydagi graffiti bilan hujjatlashtirilgan.

## Fohishalar

*Meretrix* (koʻplik shakli: *meretrices*) roʻyxatdan oʻtgan ayol fohishasi boʻlib, jinsiy aloqa ishchilarining yuqori toifasi hisoblangan. Roʻyxatdan oʻtmagan yoki tasodifiy fohishalar keng toifadagi *prostibulalar*, „pastki tabaqa“ toifasiga kiradi. Fohisha oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlashi va ish uchun xonani ijaraga olishi mumkin edi. Qiz (*puella*, sheʼriyatda „qiz doʻsti“ yoki *meretriksning* sinonimi sifatida qoʻllanadigan atama) sotuvchi yoki madam *lena*) bilan yashashi yoki hatto onasining boshqaruvi ostida biznes bilan shugʻullanishi mumkin boʻlgan. Fohishaning narxi bir burda nondan bir oz koʻproq edi. Rim huquqida meretrislar maqomi maxsus va qattiq tartibga solingan. Ular aedillarda roʻyxatdan oʻtishlari shart edi  va (Kaligula davridan boshlab) imperator soliqlarini toʻlashlari kerak boʻlgan. Ular „mashhur shaxslar“ deb hisoblangan va fuqarolarga tegishli koʻplab fuqarolik huquqlaridan mahrum qilingan.
### Kiyim va tashqi koʻrinish
Butun Rimda fohishalarning fuqarolardan farqli ravishda kiyinishi odatiy hol edi. Pompey yaqinidagi joylardan birida oʻttiz yoshli ayolning jasadida „xoʻjayin oʻz choʻrisiga“ degan yozuv yozilgan oltin bilaguzuk topildi. Bu bilaguzuk har bir bandaga bir xil munosabatda boʻlmaganligini eslatib turadi. Pompeydagi bir nechta rasmlarda fohishalar butunlay yalangʻoch, yoki baʼzan oltin zanjirlar va boshqa qimmatbaho zargarlik buyumlari bilan tasvirlangan. Pompeyda jinsiy qul boʻlgan baʼzi odamlar oʻz xoʻjayinlari tomonidan sovgʻa qilingan zargarlik buyumlarini kiygan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadigan artefaktlar ham topilgan.

### Fohishalar va sutenyorlarning hayotidagi qonuniy huquqlar va cheklovlar
Fohishalar roʻyxatga olinishi va litsenziyalanishi kerak edi. Fohishalarni roʻyxatga olgan Aedile fohishaxonalarning tartibli ekanligiga ishonch hosil qilish uchun mas’ul edi. Bu fohishaxonaning ish vaqtini nazorat qilish, har qanday janjalni toʻxtatish va kiyinish qoidalariga rioya qilishni oʻz ichiga olgan. Rim vannalari fohishalik uchun keng tarqalgan joy boʻlgan deb hisoblashadi va vannalar oxir-oqibat jinsga qarab ajratilganligi sababli, biz gomoseksual fohishalik va homiylikning potentsial oʻsishini koʻrishimiz mumkin.

Respublika va imperiya davrida sutenyorlar va fohishalarga nisbatan koʻplab cheklovlar qoʻyilgan edi, ammo milodiy 300-yilga kelib, sutenyorlar va fohishalar ularga nisbatan qoʻyilgan qonuniy cheklovlarning eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Ularga davlat lavozimiga kirishga ruxsat berilmagan. Floraliya kabi baʼzi diniy bayramlarda ibodatxonalar fohishalarni butunlay chiqarib tashlagan.

### Qadimgi Rimda erkaklar fohishaligi
Oqsoqol Kato oʻzining jinsiy tuygʻulari haqida juda ochiq edi. U va boshqa koʻplab rimliklar yunonlarning erkin jinsiy aloqa haqidagi gʻoyasini sharmandali deb oʻylashgan. Katon hech bir rimlik erkakning „juda nazokatli“ boʻlishini istamadi, chunki u buni nomussizlik deb hisobladi. Biroq, Rim erkaklari faol sherik sifatida erkaklar bilan jinsiy aloqada boʻlishlari odatiy hol edi. Erkaklar va ayollar alohida choʻmilgani uchun Rim jamoat hammomlarida munosabatlar odatiy hol boʻlgan. Bu Rim hammomlarida ham erkaklar fohishaligi sodir boʻlgan boʻlsa kerak.

Erkak fohisha uchun skortum (gender neytral) va exoltus (18 yoshdan oshgan erkaklarga xos) kabi bir nechta lotincha atamalar qoʻllanadi.

Erkak fohishalarga oʻz daromadlarining bir foizi berilgan boʻlishi mumkin, bu yerda ayol fohishalar boʻlmagan. Graffiti reklamalari Pompeydagi erkak fohishaligidan dalolat beradi.

## Manbalar