Talgat Musabayev

**Talgat Amangeldiuli Musabayev** (, *Talǵat Amankeldiuli Musaboev*; 1951-yil 7-yanvarda tugʻilgan) — qozogʻistonlik sinovchi uchuvchi va uchta kosmik parvozda uchgan sobiq kosmonavt. Uning birinchi ikki kosmik parvozi Rossiyaning *[[Mir]]* kosmik stansiyasida uzoq vaqt boʻlgan. Uning uchinchi kosmik parvozi Xalqaro kosmik stansiyaga qisqa muddatli tashrif missiyasi boʻlib, unda birinchi haq toʻlagan kosmik sayyoh Dennis Titoni olib yurgan. 2003-yil noyabr oyida u kosmonavt sifatida nafaqaga chiqdi. 2007-yildan beri Qozogʻiston Milliy kosmik agentligi - Kazkosmos rahbari.

## Faoliyati
Musaboyev 1974-yilda Riga fuqaro aviatsiyasi muhandislari institutini tamomlagan. 1983-yilda Axtubinskdagi Oliy harbiy aviatsiya maktabini muhandislik diplomi bilan tamomlagan. Musaboyev akrobatikachi sifatida bir qancha mukofotlarga sazovor boʻldi va 1990-yil 11-mayda kosmonavt etib saylandi. 1991-yilda u mayor unvoniga tayinlandi va Havo kuchlarining kosmonavtlar guruhiga (TsPK-11) oʻtkazildi.

## Kosmonavt faoliyati
Musaboyev 1990-yil 11-mayda kosmonavt etib saylandi.

### Mir EO-16
Uning birinchi kosmik parvozi uzoq muddatli Mir EO-16 missiyasining ekipaj a'zosi sifatida boʻlib, u "Soyuz TM-19" kosmik kemasi tomonidan uchirildi va qoʻndi. Musaboyev bort muhandisi etib tayinlandi. Missiya 1994-yil 1-iyuldan 1994-yil 4-noyabrgacha davom etdi, umumiy davomiyligi 125 kun 22 soat 53 daqiqa.

### Mir EO-25
Uning ikkinchi kosmik parvozi Mir EO-25 missiyasi doirasida uchirilgan "Soyuz TM-27" tarkibida boʻldi. Ushbu uzoq muddatli ekspeditsiyaning qoʻmondoni sifatida ishtirok etdi. Missiya 1998-yil 29-yanvardan 1998-yil 25-avgustgacha davom etdi.

### ISS EP-1
Uning uchinchi missiyasi ISS EP-1 qoʻmondoni sifatida boʻlib, u Xalqaro kosmik stansiyaga tashrif buyurgan missiya edi. U "Soyuz TM-32" tomonidan uchirildi va "Soyuz TM-31" tomonidan 2001-yil 6=mayda qoʻndi. Uning umumiy davomiyligi 7 kun 22 soat 4 daqiqa. Ushbu tashrif missiyasi birinchi marta pulli kosmik sayyoh Dennis Titoni olib borishi bilan ajralib turardi.

2007-yil holatiga koʻra, u kosmosda eng uzoq vaqt oʻtkazgan Top-30 kosmonavtlar roʻyxatida edi.

## Keyingi hayot
2003-yilning noyabrida u kosmonavtlikdan nafaqaga chiqdi. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo kuchlari muhandislik akademiyasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi va 2003-yil sentabr oyida general-mayor lavozimiga tayinlandi. 2005—2007-yillarda Qozogʻiston-Rossiya qoʻshma korxonasi boʻlgan “Bayterek” korporatsiyasi bosh direktori boʻlgan.

2007-yil 11-aprelda Musabayev Qozogʻiston Respublikasi Milliy kosmik agentligi, KazKosmos nomi bilan ham tanilgan, rahbari etib tayinlandi.

## Shaxsiy hayot
Oilali, ikki farzandi bor.

## Mukofotlar

* Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (1994-yil 24-noyabr) - "*Mir*" orbital ilmiy-tadqiqot majmuasida uzoq muddatli kosmik parvozni tayyorlash va muvaffaqiyatli amalga oshirishdagi faol ishtiroki, jasorat va qahramonlik koʻrsatganligi uchun.
* Qozogʻiston Xalq Qahramoni (1995)
* "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni:
** 2-darajali (2001-yil 28-sentabr) - xalqaro kosmik parvozni amalga oshirishdagi jasorati va qahramonligi uchun
** 3-darajali (1998-yil 25-dekabr) - "*Mir*" orbital ilmiy-tadqiqot kompleksida kosmik parvoz paytida koʻrsatgan jasorati va fidoyiligi uchun.
* "Otan" ordeni (1998)
* 1-darajali Barys (Leopard) ordeni (2002)
* "Kosmosni oʻrganishdagi xizmatlari uchun" medali (2011-yil 12-aprel) - boshqariladigan kosmik parvozda xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun
* "Ostona" medali (1999)
* "Xalqlar doʻstligi" ordeni (1991-yil 10-oktabr) - "*Mir*" orbital ilmiy-tadqiqot majmuasida kosmik parvozga tayyorgarlik koʻrishdagi faol ishtiroki, Sovet Ittifoqi va Avstriya Respublikasi xalqlari oʻrtasidagi oʻzaro anglashuv, doʻstlik va ishonchni mustahkamlashga qoʻshgan ulkan hissasi uchun.
* Rossiya Federatsiyasining uchuvchi-kosmonavti (1994)
* Qozogʻiston uchuvchi-kosmonavti (1995)
* Avstriya Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun ordeni (Avstriya, 1991)
* Faxriy legion ordeni ofitseri (Fransiya, 2010-yil oktabr) - koinotni tadqiq qilishdagi xizmatlari va xususan, 1998-yilda ikkinchi 208 kunlik kosmik parvoz paytida Fransiyadagi yirik kosmik dastur va  Kazkosmos rahbari sifatida Fransiya bilan samarali strategik hamkorlik uchun.
* NASA kosmik parvoz medali (AQSh, 1998)

## Manbalar