Turkiyada moliyaviy taʼlim

Anqara Mulk  bazasida tashkil etilgan **Moliya fakulteti** 1981 yildan keyin oliy taʼlim qayta tuzilgandan soʻng boshqa iqtisodiy fakultetlarda ochilgan boʻlib, uning qiziqish doirasi davlat sektori iqtisodiyotidir.

Respublika davrida Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti  va Iqtisodiyot va tijorat fanlari akademiyasi  Turkiyada moliya boʻlimlarining paydo boʻlishiga hissa qoʻshgan.

Moliya bo'yicha bakalavriat ta'limi Turkiya va dunyoning bir qancha uzoq sharq mamlakatlarida beriladi. G‘arb davlatlarida “Moliya” nomi ostida bakalavr dasturi yo‘q. G'arb mamlakatlarida magistratura va doktorantura ta'lim asosan moliyaviy masalalarda "Davlat iqtisodiyoti" nomi ostida beriladi.

## Moliya fani
Moliyaviy fan, bir tomondan iqtisodga, bir tomondan huquqqa qadar bo'lgan fanlararo sohadir. Moliya fanining qiziqish sohasi iqtisod fanining qiziqish sohasining alohida qismi bo'lgani uchun u iqtisod asosida ko'tariladigan fandir. Moliya - moliyaviy hodisalar va davlat va jamiyat o'rtasidagi munosabatlarni o'rganadigan fan.

Moliya atamasining inglizcha ekvivalenti “Public Finance”, fransuzcha ekvivalenti esa “Finance Publique”dir. Bu fanning barcha davlat muassasalari, xususan, davlat tomonidan jamoat mahsulotini ishlab chiqarish uchun qilgan xarajatlari, bu xarajatlarni amalga oshirish uchun zarur bo'lgan daromadlar, shuningdek, daromadlar va xarajatlar o'rtasidagi muvozanatni o'rganadigan fan sohasidir.

Turkiyada fanning kichik tarmoqlari quyidagicha tashkil etilgan.

* Moliya nazariyasi: Mikrodavlat iqtisodiyoti
* Moliyaviy iqtisodiyot: Makro davlat iqtisodiyoti
* Fiskal huquq: davlat xo‘jaligining huquqiy o‘lchovi
* Byudjet va fiskal rejalashtirish: davlat iqtisodiyoti amaliyoti
* Moliyaviy tarix: davlat iqtisodiyotining tarixiy o'lchovi
* Moliyaviy menejment: davlat xo'jaligining ma'muriy va funktsional o'lchovlari

## Bo'limning maqsadi
Moliya bo'limlari birinchi navbatda davlatning moliyaviy kadrlar va mutaxassislarga bo'lgan ehtiyojlarini qondirish uchun tashkil etilgan. Kafedraning maqsadi talabalarga ichki va jahon iqtisodiyotining ishlash qoidalarini o'rgatish va ularni davlat sektori ehtiyojlariga mos ravishda tayyorlashdir. Bundan tashqari, u xususiy sektorda faoliyat yurituvchi moliya institutlarining ehtiyojlarini ham qondiradi.

Talabalar moliyaning asosiy kurslaridan tashqari iqtisod va menejment sohalarida nazariy va amaliy kurslar hamda huquq va siyosatshunoslik kabi kurslarni oladilar. Statistika va matematika kabi kurslar ham yordamchi kurslar sifatida kiritilgan.

Kafedra bitiruvchilari ko‘plab vazirliklarda, xususan, G‘aznachilik va moliya, Savdo, Ichki ishlar, Soliq nazorati va hokazolarda ishlagan. Ular Prezidentlik qoshidagi Strategiya va Byudjet boshqarmasi, Turkiya boylik jamg'armasi kabi muassasalarda, shuningdek, ko'plab moliyaviy maslahat, maslahat, buxgalteriya va audit firmalari kabi xususiy sektor muassasalarida ishlaydi.

## Bakalavr ta'limini taklif qiluvchi universitetlar

; Rasmiy ta'lim beruvchi universitetlar;

; Masofaviy yoki ochiq ta'limni taklif qiluvchi universitetlar;

* Sakarya universiteti
* Istanbul universiteti
* Anatoliya universiteti

## Oliy o'quv yurtidan keyingi ta'limni taklif qiluvchi universitetlar

## Moliyaviy simpozium
1985 yildan beri har yili may oyida Turkiyadagi barcha Moliya bo'limlari ishtirokida simpozium o'tkaziladi. 1985 yilda Anadolu universiteti rahbarligida boshlangan. 1996 yilda va 2020 yilda koronavirus pandemiyasi sababli o'tkazilmadi.

## Asosiy darslar

### Infratuzilmani qurish bo'yicha darslar

* Mikroiqtisodiyot
* Ma'muriy huquq
* Majburiyatlar qonuni
* konstitutsiyaviy huquq
* Asosiy qonun
* fuqarolik huquqi
* Sotsiologiya
* Makroiqtisodiyot
* ekonometriya
* Xalqaro iqtisodiyot
* Iqtisodiy tafakkur tarixi
* Turkiya iqtisodiyoti

### iqtisodiy kurslar
*Mikro*

* Davlat iqtisodiyoti
** Moliya faniga kirish
** Davlat moliyasi yoki moliya nazariyasi
** Soliq nazariyasi
*** Moliyaviy rag'batlantirish tizimlari
** Mahalliy ma'muriyatlar moliyasi
** Infratuzilma iqtisodiyoti
** Ta'lim iqtisodiyoti
** Sog'liqni saqlash iqtisodiyoti
** Parafiskal majburiyatlar
** Xalqaro moliya

*Makro*

* Fiskal siyosat
* Davlat qarzlari
* G'aznachilik operatsiyalari

### Huquqiy darslar

* Moliyaviy qonun
** Soliq qonuni
** Soliq yurisdiksiyasi qonuni
** Soliq jinoiy qonuni
** Soliq qonunchiligi
** Xarajatlar qonuni
** Turkiya soliq tizimi
** Xalqaro moliya huquqi

### Byudjet darslari

* Davlat byudjeti yoki byudjet nazariyasi
* Davlat siyosati
* Xarajat siyosati
* Ijtimoiy siyosat
* Soliq siyosati
* Davlat qarzi
* Davlat moliyasini boshqarish
* Davlat hisobi nazariyasi

### Boshqa soha kurslari

* Moliya tarixi
* Moliyaviy sotsiologiya
* Moliyaviy psixologiya

### Amaliy darslar

* Soliq tekshiruvi
* Soliq ma'muriyati
* Soliq uchun arizalar
* Davlat hisobi

## Manba


## Ichki havolalar

* Moliya

## Havolalar

* TR Moliya vazirligi  10 Mayıs 2020 tarihinde     
* TR Moliya vazirligi Davlat hisoblari bosh boshqarmasi  10 Kasım 2006 tarihinde     
* TR Moliya vazirligi Byudjet va fiskal nazorat Bosh boshqarmasi 3 Kasım 2006 tarihinde     
* Anadolu universiteti FEAS - Moliya bo'limi
* Anadolu universiteti IQTISODIYOT FAKULTETI - Moliya fakulteti