open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ternatlar

**Ternatantlar** (ternatan, ternatans, ibu, jayilolo) — Ternat orolida va Halmahera orolining qoʻshni hududlarida yashovchi shimoliyhalmaher xalqlaridan biri, jami 160 ming kishi. Sharqiy Indoneziyaning butun hududida, asosan, Molukk orollarining shimolida joylashgan. Bir necha sub-etnik guruhlar mavjud: ibu, jayilolo, ternato-portugaliyaliklar.

## Til
Ternatlar soʻzlashadigan til — ternate. U Papua tillarining bir tarmogʻi boʻlgan Shimoliy Xalmaher tillari guruhiga kiradi va Gʻarbiy Papua filumiga kiradi.

## Din
Dindorlarning diniy mansubligi: sunniy musulmonlar, katoliklar.

## Tarix
Dastlab Davlat gapi (indon. Kesultanan Gapi) deb atalgan, ammo keyinchalik oʻz nomini poytaxt nomi — Ternate shahri nomiga oʻzgartirgan. 1570-1583-yillarda hukmronlik qilgan va Indoneziyaning sharqiy qismi va Filippin janubining bir qismini nazorat qilgan Sulton Babulla (Indon. Baabulla) davrida eng yuksak gullab-yashnagan davlatlardan biri edi. Ternate dunyodagi eng yirik chinnigullar ishlab chiqaruvchisi edi. 1605-yilda, Gollandiya Sharqiy Hindiston kompaniyasi Ternatda oʻzinimg birinchi qoʻllab-quvvatlash nuqtasini tashkil qildi va XVI-asrda Ternat yaqinidagi orollarda ziravorlar savdosi boʻyicha monopoliyasini kengaytirishga harakat qildi. Ternate oroli, Ambon kabi, XVI-XVII-asrlarda gollandlar tomonidan istehkom sifatida foydalanilgan (Leirissa 2000:242).

Ternat XV-XVII asrlarning eng qudratli davlatlaridan biri edi.

## Yozish
XVII-asrning oʻrtalaridan boshlab Arab grafikasi asosida va XX-asrdan boshlab lotin grafikasiga asoslangan yozuv.

## Hayot
Zamonaviy hayot kopra ishlab chiqarishga asoslangan. Qishloq xoʻjaligi, sago konchilik, dengiz hunarmandchiligi va baliqchilik yaxshi rivojlangan. Ular asosan Ternat shahrida yashaydilar. Ternatanlarda poliginiya va patrilokal nikoh mavjud. Qishloq jamoalari kichik oilalardan iborat.

## Adabiyotlar
* *[[Членов, Михаил Анатольевич|Членов М. А.]]* Тернатанцы. // Народы и религии мира. / Глав. ред. В. А. Тишков.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 526.
* Leirissa R.S. Rev.: AUTHORITY ANDENTERPRISE AMONG THE PEOPLES OF SOUTH SULAWESI, 2000, *Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde*. — Vol. 156, No. 3. — P. 619—633.
Meningoensefalit

**Meningoensefalit** ( (, jins. n. meningis) - "meninges" +  - "miya" +  - yallig'lanish ma'nosini bildiruvchi qo'shimcha) - miya membranalari va moddasining yallig'lanishi. 

Orqa miyaga ta'sir qilib,  falajga olib kelishi mumkin.

## Etiologiya

*Listeria monocytogenes* *[[Meningokokk|Neisseria meningitidis]]*
 *Ri*au*ketts*u*a prowazekii* Treponema pallidum),
 viruslar (Shomil ensefaliti, G'arbiy Nil virusi)
 va oddiygina (Trypanosoma *brucei*, *Toxoplasma gondii*, *Naegleria*) chuchuk suvda yashovchi amyobalarning mutatsiyali shakllari meningoensefalitni keltirib chiqaradi.

## Klinik koʻrinishi
Meningoensefalit kasalligining klinik ko'rinishi meningitga juda o'xshaydi.  

**Umumiy belgilar** - shaxsiyatning o'zgarishi, xatti-harakatlarning o'zgarishi, fikrlashning buzilishi va jismoniy alomatlar: kuchli bosh og'rig'i, bo'yin og'rig'i, bo'yin mushaklarining qattiqligi, yorug'lik va tovush stimullariga yuqori sezuvchanlik, konvulsiyalar (epilepsiya). 

Yallig'lanish natijasida kranial bosimning oshishi ko'rishning buzilishi, bosh aylanishi va ko'ngil aynishi bilan namoyon bo'ladi.   

Mumkin bo'lgan qisqa prodromal davr (bir necha soat)

## Diagnostika va Davolash
Meningoensefalitning diagnostika usullari ham meningit tashxisidan farq qilmaydi. Tashxisning asosi miya suyuqligini o'rganish natijalaridir. 

**M**eningoensefalitga shubha qilish- kasalxonaga yotqizish uchun sababdir!

Kasallikning **<big>prognozi</big>** salbiy. 

Kasallikning og'ir kechishi, o'limning yuqori foizi bilan tavsiflanadi.

## Oldini olish
Kasallikning o'ziga xos oldini olishning asosiy vositasi emlashdir.

Odatda bolalik davrida amalga oshiriladi.

Shuningdek, oldini olish usullaridan biri kimyoprofilaktika (rifampitsin 2 kun davomida har 12 soatda 600 mg).

## Meningoensefalit bilan og'rigan mashhur odamlar

* Kristofer Prays - mashhur britaniyalik teleboshlovchi. Meningoensefalitdan vafot etgan.
* Morris Iemma - Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels shtatining sobiq bosh vaziri. Meningoensefalit bilan kasallangan.
* Grachev, Pavel Sergeevich - rus davlat arbobi va harbiy rahbari. Meningoensefalitdan vafot etgan.

## Xayvonlarda uchraydigan meningoensefalit.
Kasallikning asosiy sababi infektsiyadir. Eng muhimi, neyrotrop yoki pantrotrop viruslar keltirib chiqaradigan virusli ensefalomielitdir. Kasallik leptospiroz va bakterial infektsiyalar bilan rivojlanishi mumkin. Ikkilamchi meningoensefalit bosh suyagi suyaklari shikastlanganda, yallig'lanishning yaqin to'qimalardan o'tishi sababli, o'pka gangrenasida, endokarditda, endometritda va yiringli-nekrotik jarayonlarda sepsis va tromboemboliya holatida rivojlanadi. Gipotermiya, qizib ketish, ortiqcha kuchlanish va tananing qarshiligini kamaytiradigan boshqa omillar kasallikning boshlanishiga yordam beradi.

## Eslatmalar
Maxsudiylar

**Maxsudiylar**, **mexsudiylar** (), **Masidlar** — pushtun qabilalarining eng yiriklaridan biri. Ular Karlaniy (Karrani) qabilalar ittifoqi tarkibiga kiradi.

Maxsudiylar Vaziristonning (Shimoli-gʻarbiy Pokiston) janubiy, togʻli va kahosil hududlarida istiqomat qiladi. Ular dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi. Ular Islomning sunniy mazhabida. Ular qabila tuzumi, matriarxat qoldiqlari, qabila boshliqlari ishtirokidagi kengashlar va hokazolarni qatʼiyat bilan saqlab kelmoqda. Maxsudiylar Pokistonning shimoli-gʻarbiy chegarasidagi eng murosasiz, bundan tashqari, eng yaxshi qurollangan mahalliy qabila hisoblanadi. Ular vazirlar bilan birga Janubiy Vaziristonning eng muhim qabilalari hisoblanadi.

Inglizlarning 1852-yildan boshlab olib borilgan uzoq va uzluksiz istilo va jazolash safarlariga qaramay, maxsudiylar mustamlaka qulligiga qarshilik koʻrsatishdada juda faol edilar. Maxsudiylarning yetakchi Xoniya Xel boshchiligidagi 1937-yil mobaynida davom etgan qoʻzgʻoloni koʻplab mustamlakachilarning katta qoʻshini, eng yangi harbiy texnikakari va samolyotlarini jalb qildi. Shu bilan birga, qabilaning butunlay boʻysundirish imkoni boʻlmadi. 1939-yilga kelib Vaziristonda vaziyat barqarorlashdi, ammo turli koʻrinishdagi zoʻravonliklar 1947-yilgacha davom etdi. Inglizlar hech qachon bu hudud ustidan toʻliq nazorat oʻrnata olmadi.

Britaniya Hindistoni ikkiga boʻlinib, Pokiston tashkil topgandan soʻng Vaziriston federal boshqaruvidagi qabilalar hududiga qoʻshildi. 1947-yil dekabr oyida oʻtkazilgan „Kerzon“ harbiy amaliyoti chogʻida Pokiston qoʻshinlarini qabilalar hududidan olib chiqishga qaror qilindi. Mustaqillik davrida mintaqada sezilarli ijtimoiy, iqtisodiy va demografik oʻzgarishlar roʻy berdi. Koʻplab maxsudiylar zamonaviy Pokiston jamiyatiga qoʻshilib ketdi. Ular harbiy sohalarda faoliyat yuritadi, muntazam armiyada xizmat qiladi, davlat idoralarida ishlaydi, mamlakat boʻylab tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanadi.

Janubiy Vaziriston Tahrik-i Tolibon Pokiston (TTP) vataniga aylandi, bu yerda Maxsudiy qabila vakillari yetakchi oʻrin tutadi. Anʼanaga koʻra, ularga dushmanona kayfiyatda boʻlgan vazirlar bu guruhga qarshi Pokiston hukumati bilan hamkorlik qila boshladi. Pokiston harbiylari 2009-yil oktabrgacha TPPga qarshi hech qanday maxsus choralar koʻrmay keldi. Oʻshanda, hukumat qoʻshinlarining olgʻa harakati natijasida guruh yetakchilari mintaqani tark etishga majbur boʻldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Maxsud // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : v 66 t. (65 t. i 1 dop.) / gl. red. O. Yu. Shmidt. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1926—1947. — T. XXXVIII. — Stb. 503.
*
Tolengit

**Tolengit** — qozoq jamiyatidagi urugʻ, xon va sultonlar xizmatida boʻlgan. Ular uch juzning birortasiga ham kirmaydi. Qozoq davlatida ular alohida tabaqa va xon hokimiyatining ishonchli tayanchi boʻlgan.

## Etnonimi
Tolengit etnonimi (tulengut, telenget, tolengut) qozoqlar tomonidan oyrat-qalmoqlardan oʻzlashtirilgan va Oyrat urugʻi Telengut (dolongut) nomi bilan bogʻliq. Telengut nomi, oʻz navbatida, qadimgi tele va dolange etnonimlaridan kelib chiqqan. J. Hamilton koʻrsatganidek, „tele“ soʻzi qadimgi moʻgʻulcha „tegreg“ — „arava“ soʻzining xitoycha transkripsiyasidir. Dolongut etnonimining shakli moʻgʻulcha doloon (yetti) raqami bilan bogʻliq.

## Tarixi
Qozoqlar tarkibidagi tolengitlar jungorlar va qalmoqlar kelib chiqishi bilan bogʻliq boʻlgan avlodlar qatoriga kiradi. Tolengitlar sobiq jungor (qalmoq) harbiy asirlari tabaqasi boʻlib, ulardan xon otryadi, tansoqchilari va saroy xizmatchilari tuzilgan. Maʼlumki, Kenesarining tolengitlari unga bobosi Ablayxondan oʻtgan va asosan qalmoqlardan iborat boʻlgan.

Shokarim Xudoyberdievning yozishicha, tolengitlarning (tulengut) uzoq ajdodlari Tolet (Tulet) koʻlida yashagan Oltoy togʻi qalmoqlaridir. Shokarim yozganidek, „Qozoqlar Tolengitlarni Oʻrta Juzdagi argʻinlarning ajdodi — Kodan-tayshaning oʻgʻli Dairxoʻjaning qullari, deyishadi“. Shokarimning fikricha, ular qozoqlar va qalmoqlar oʻrtasidagi janglar davridan asirga olingan qalmoqlardir. Abulgʻoziyning soʻzlariga qaraganda, tolengit soʻzi oyrat-qalmoqlarni ham, xon tolengitlarini ham anglatgan.

M. A. Sarsembaev fikriga koʻra, qozoq asirligiga tushib qolgan jungorlar qul boʻldi. Keyin ularning baʼzi qismi, yaʼni jangchi boʻlib tanilganlari, Tulengutlar deb nomlangan alohida ijtimoiy joyni egallagan. XVIII-asrda tulengutlar asosan sultonlar va xonning harbiy xizmatkorlari edi. XIX-asrda ular sultonlarga qaram boʻlgan xalqlar qatorida qolishda davom etgan.

Agar XVIII-asrda tulengutlar faqat „oq suyak“ vakillari — sultonlar va xonlar bilan boʻlishi mumkin boʻlsa, XIX asrda tulengutlarga ega boʻlish huquqi asta-sekin „qora suyak“ — biylar va oqsoqollargacha kengaydi. XIX-asrda Oʻrta Juz yerlarida Tulengut volosti tashkil topdi.

### Huquqlari va majburiyatlari
M. A. Sarsembaev yozganidek, „Tulengutlar krepostnoy boʻlmagan, deb taʼkidlash mumkin“. Ular xon yoki sulton qoshidagi ijro apparati edi. Ular koʻchmanchi davlatda ijroiya hokimiyatining tashkiliy-huquqiy mexanizmi ishini taʼminlaganlar. Tulengutlar xonning nukerlari, tan soqchilari, xon gvardiyasi, sud va ijroiya hokimiyati qarorlarini ijro etuvchi, diplomatik elchilar, soliq yigʻuvchilar vazifalarini bajarganlar.

## Joylashuvi
Hozirgi vaqtda ular asosan Shimoliy-Gʻarbiy Qozogʻiston hududlarida, Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismining Janubiy-Sharqiy qismida yashaydilar.

## Uran va tamgʻa
Tolengit naslidagi Uran, Tore naslidagi — Arxar kabi. Tamgʻa ham Tore urugʻinikiga oʻxshaydi.

## Vakillari

* Dina Nurpeisova;
* Jautikov, Orymbek Axmetbekovich;
* Kajgaliev, Shamgon Sagiddinovich;
* Alimqulov, Taken;
* Baybek (Botir).

## Yana qarang
* Telengutlar
* Telengitlar
## Manbalar
Tongalik avstraliyaliklar

**Tongalik avstraliyaliklar** ― Tonga ildizlariga ega boʻlgan yoki Tonga shahrida tugʻilgan avstraliyaliklardir.

## Kelib chiqishi
2011-yilgi Avstraliya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tongada 10 560 avstraliyalik tugʻilgan. 25 096 kishi Tongalik kelib chiqishini daʼvo qilgan. 2006-yilda esa 18 426 kishi kelib chiqishi Tonga ekanini daʼvo qilgan.

## Tarixi
Tonga tarixan Oq Avstraliya siyosatining nishoniga aylangan. 1948-yilda qirolicha Salotening amakivachchasi Akanesi Kerrik va uning ikki farzandi ingliz fuqarosi Styuart Kerrik bilan turmush qurgan boʻlishiga qaramay, ularning irqi tufayli Avstraliyadan deportatsiya qilindi. Tongalik erkak 1975-yil yanvar oyida Avstraliyadan deportatsiya qilingan, chunki u mamlakatga „maori qiyofasida“ kirgan. Oʻn yil oʻtgach, yana bir Tonga fuqarosi Avstraliya Immigratsiya va Etnik Ishlar Departamentini irqiy kamsitish uchun sudga berdi, departament Tinch okeani orollari aholisini immigratsiya qonunlarini qoʻllashda taʼqib qilmoqda, deb daʼvo qildi.

## Aholisi
Avstraliyadagi tongalik muhojirlar odatda oʻz uylarini Sidney gʻarbidagi „kelish shahri“ chekkasida quradilar. Bu model 1970-yillarda boshlangan, 1980-yillarda kuchaygan va hozirgacha davom etmoqda. 2011-yil holatiga koʻra, Tongada tugʻilgan avstraliyaliklarning 60% dan ortigʻi Yangi Janubiy Uelsda istiqomat qiladi.

2006-yilgi avstraliyalik aholini roʻyxatga olish shuni koʻrsatdiki, Tongalik avstraliyaliklarning aksariyati (4,920) Yangi Janubiy Uelsda yashaydi. Undan keyingi oʻrinlarda Viktoriya (1190 kishi bilan) va Kvinslend (1090) turadi.

Tongalik avstraliyaliklar nisbatan kam boʻlsa-da, ular Regbi ligasi va Regbi ittifoqi futbol kodekslari boʻyicha ustunlik qilishgan, buni Tongalik avstraliyaliklarning mashhur roʻyxati tasdiqlaydi:

* Israel Folau, Avstraliya xalqaro regbi ligasi vakili va soʻngi vaqtlarda Regbi ittifoqiga oʻtgan va Avstraliya xalqaro regbi ittifoqi vakili.

* Gorden Tallis, Brisben Bronkosning sobiq sardori va Kvinslend shtatining Avstraliyadagi va Avstraliyaning regbi boʻyicha vakili.

* Villi boʻlib tanilgan Viliami Ofengaue, Avstraliya regbi ittifoqi jamoasining sobiq „sakkizinchi raqami“ va resiveri, uning oʻrnida regbichi 1990 va 1998-yillar oraligʻida milliy terma jamoada 41 marta, shu jumladan 1991 va 1995-yillardagi jahon chempionatlarida maydonga tushgan.

## Manbalar
Porfirion

**Porfirion** ( ) — qadimgi yunon afsonasidagi, eng kuchli gigantlardan biri, Uran va Geyaning oʻgʻli hisoblanadi. Giginning soʻzlariga koʻra, u Nochi va Erebadan tugʻilgan. Gigantlar orasida oʻzining alohida kuchi bilan ajralib turadi.

U Gera maʼbudasini oʻgʻirlab ketishga harakat qilgan. Gera uni Dionis bilan jang qilishga taklif qiladi va u xudoni magʻlub eta olsa, unga gigant Gebaga xotin sifatida berishga vaʼda beradi.

Boshqa bir hikoyaga koʻra esa gigantomaxiya davrida u Gerakl va Geraga hujum qilgan. Zevs Porfirionda Geraga koʻngil qoʻydi va peplosni yorib tashladi. Zevs unga chaqmoqi bilan sanchdi, Gerakl esa uni kamondan otib magʻlub etgan.

Klavdiananing soʻzlariga koʻra, u Delosni yoʻq qilishga va Delfada tojni kiyishga harakat qilgan. Pindarning taʼkidiga koʻra uni Apollon oʻldirgan.

U Aristofan  va Neviy (Porporeya sifatida), shuningdek, Goratsiy va Nonn eslab oʻtilgan.

## Manbalar
Tongash

**Tongash** — kreol etnik guruhi, Afrika Respublikasi San-Tome va Prinsipi aholisi. Ular, asosan, San-Tome orolida istiqomat qiladi. Ayni paytda ularning soni taxminan toʻqson bir ming kishini tashkil etadi. Ular Portugal va Bantu tillaridan kelib chiqqan Santome tillarida gaplashadilar. Shuningdek, Portugal va ispan tillari ham keng tarqalgan (Popov 1999:83).

## Dini
Santomiyaliklarning aksariyati katolik xristianlar, protestantlar va anʼanaviy eʼtiqodlarning izdoshlari ham bor (Kretenskiy 1992:18).

## Tarixi
XVII-XVIII-asrlarda Bantu tilida soʻzlashuvchi xalqlarning (ovimbundu, kimbundu, Kongo, Fang) avlodlaridan shakllangan Pagalu orollarining tegishli kreollari (annobonlar yoki Tongash) bilan birga, bir-biri bilan va yevropaliklar bilan aralashgan (asosan, portugallar, shuningdek, fransuzlar va gollandlar bilan).

## Iqtisodiyoti
Ular savdo, baliqchilik, bogʻdorchilik, chorvachilik bilan shugʻullanadilar: choʻchqa, echki, tovuq boqadilar (Tokarev 2000: 470.).

## Ijtimoiy tuzilishi
Tuzilishi monogam kichik oilalarga asoslangan. Nikoh kelishuvi virilokaldir. Patrilineal qarindoshlik hisobi (Tokarev 2000: 470.).

## Madaniyati
Santomiyaliklarning madaniyati ham Afrika, ham Yevropa elementlarini birlashtiradi. Ayni paytda ular gʻarblashgan turmush tarzini olib boradilar. Oʻziga xos folklor ishlab chiqilgan boʻlib, u ham Yevropa xususiyatlarini, ham mahalliy Afrika madaniyatini oʻzlashtiradi (Popov 2000: 471.).

## Yana qarang

* Portugal kreollari

## Adabiyotlar
* *Попов В. А., [[Токарев, Сергей Александрович|Токарев А. А.]]* Сантомийцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — : Большая Российская Энциклопедия, 2000. — С. 470—471.
* *Кретенский П. В.* Креолы западной Африки // Этнографическое обозрение / Глав. ред. И. В. Власова. — , 1992. — С. 14—32.
Tidoriyaliklar

**Tidorlar** – Moluk orollarining shimolidagi Tidore, Mare va Halmahera orollarida yashovchi Osiyo xalqi. Shimoliy halmaher xalqiga qarashli. 1999-yilning maʼlumotlariga koʻra, ularning soni 60 ming kishi edi. Ternatlarga juda yaqin. Sunniy musulmonlar.

## Til
Tidorlar Shimoliy-xalmax tili guruhiga mansub tidore tilida gapirishadi.

## Din
Sunniy musulmonlar. Koʻpincha diniy asosda nizolar bor. Oxirgi mojaro gubernator saylanganidan keyin yuzaga keldi: bu holda, qoʻshni orollarning modernist musulmonlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Tidoresning islomiy yoʻldoshlari Xalmahera orolidagi motadil Ternatan qoʻshnilariga va ularning musulmon va nasroniy izdoshlariga qarshi turishadi. Musulmon guruhlari oʻrtasidagi milliy aralashuvlar, mahalliy mojarolar va manfaatlarning keskinlashuvi musulmonlar va nasroniylar oʻrtasidagi kabi katta. Toʻqnashuvlar Molukka shimolidagi soʻnggi fuqarolar urushidan soʻng bir yil ichida boshlandi (Visser 2001:485-486).

## Hayot
Ayni gullab yashnagan paytida (XVII-asrning boshlarida) tidorlar, Tidor va Irian oʻrtasidagi orollarni, shuningdek, Irianning Gʻarbiy qirgʻogʻini, Halmahera orolining janubini, yangi Gvineya gʻarbiy qirgʻogʻini oʻziga boʻysundirdilar. Ular asosan ziravorlar savdosi bilan shugʻullanishgan, Shuning uchun Tidore orolining sultoni uzoq vaqt davomida Indoneziyaning Sharqiy qismida savdo qilish imkoniyati uchun Ternat orolining qabilalari bilan jang qilgan. XVI-asrning 20-yillarida Tidor orolida ispan mustamlakachilari oʻzlarini mustahkamladilar. XVII-asrning 60-yillarida ispan mustamlakachilari gollandlar tomonidan siqib chiqarildi, ular Tidor sultonini 1667-yilda orol ustidan nazoratni Gollandiya Ost-Hind kompaniyasiga topshirish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolashga majbur qildilar. 1680-yilda&nbsp;Oʻsha yili mustamlakachilar oʻzining odamini orol sultoniga aylantirdilar va nihoyat orol va uning aholisini oʻzlariga boʻysundirdilar. XIX-asrda Tidor hududi orolning qarorgohi tarkibiga kirdi. XIX-asrda Tidor hududi orolning qarorgohi tarkibiga kirdi.

## Jamoat bilan aloqa
Tidor oroli aholisining asosiy faoliyati qishloq xoʻjaligi (makkajoʻxori, ildiz ekinlari, chinnigullar va Mussel daraxtlari, guruch, sabzavotlar), kopra va baliq ovlash edi. Tidorlar-yaxshi dengizchilar va temirchilar, savdogarlar va xaridorlar sifatida Sharqiy Indoneziya orollariga tashrif buyurishadi.

Kapitalistik tovar-pul munosabatlarining rivojlanishiga qaramasdan, tidorlar feodal va kommunal-oilaviy munosabatlarning koʻplab elementlarini saqlab qolishdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Visser L. E. Rev.: Lany Probojo, Tradition und Moderne in Tidore/Indonesien; Die In strumentalisierung islamischer Rituale und ihre politische Relevanz. Monster: Lit, 1996. *Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde*. Vol. 157. No. 1. P. 305
## Havolalar
* Wallace A. R. THE MALAY ARCHIPELAGO VOLUME II. (of II.) . Project Gutenberg. 01.12.08.
Teme

**Teme** ― Adamava-Nigeriyaning Sharqiy qismida, Benue daryosining janubida, Jalingo shahrining shimoli-sharqida va Yoʻla shahrining Gʻarbiy qismida, Belva daryosi boʻyida (mayo-Belva tumani[en] Adamava shtati) yashovchi xalqidir.Teme aholi punkti hududi qarindosh xalqlarning Mumuye, Yendang, Vaka, Kumba, Bali, Passam, Gengle va Kugama hududlari bilan oʻralgan.

Joshua Project veb-saytida chop etilgan hisob-kitoblarga koʻra, Teme aholisi taxminan 5600 kishini tashkil qiladi.

Teme xalqi Niger-Kongo makro oilasining Adamava-Ubanguian oilasining Teme tilida gaplashadi. Jahon tillari Ethnologue va „Buyuk rus ensiklopediyasi“ katalogida taqdim etilgan Adamava tillarining tasnifida teme tili gengle, kumba, mumuye, pangseng, rangva vaka tillari bilan birga mumuye guruhi mumuye-Yandang Leko-nimbari filialining kichik guruhining bir qismidir . Xalq vakillari orasida ikkinchi til sifatida hausa va fuula tillari keng tarqalgan (nigeriyalik fulfulde), shuningdek, teme vakillarining bir yoki bir nechta qismida qoʻshni etnik guruhlarning tillari — gengle, kumba va yendang mavjud. Ethnologue maʼlumotnomasida taqdim etilgan maʼlumotlarga koʻra, teme boʻyicha maʼruzachilar soni 4000 kishini tashkil qiladi(1995).

Temedagi xalqning koʻpchiligi anʼanaviy eʼtiqodlarni saqlab qoladilar (75%), temening bir qismi Islom (20%) diniga eʼtiqod qiladi, temedagi nasroniylarning nisbatan kichik (5%).

## Manbalar
Qirol Res

**Res** ( ) — qadimgi yunon afsonasining qahramoni hisoblanadi. Strimon daryo xudosining va Euterpa ilohasi yoki Terpsixorning oʻgʻli hisoblangan. Maʼlumotlarga koʻra, Kalliopning oʻgʻli (Yevripid buni istisno qiladi). Gomerning taʼkidiga koʻra, Eionayaning oʻgʻli hisoblangan. Gektor uni Frakiyaning shohi etib tayinlaydi. Uning xotini Vifiniyalik Arganfon boʻlgan.

Frakiyalik, Troyaning himoyachisi. Odissey va Diomed. tomonidan oʻldirilgan yoki faqatgina Diomed tomonidan oʻldirilgan. Mil.avv. V asrda Resning qoldiqlari afinaliklar Troyadan Strimonga olib kelib, u yerda Amfipolga (Amfipolis)ga asos solingan.

Yevripid tragediyasining bosh qahramoni „Res“.

## Manbalar
Kamonsimon asbob Bariton

**Bariton** (,  ,, ) — viol oilasiga mansub boʻlgan torli kamon hisoblanadi.
Bariton va viola oilasining boshqa asboblari oʻrtasidagi asosiy farq, viol d’amore bundan mustasno boʻlib, simpatik (burdon) torlarga ega boʻladi (9 dan 24 gacha, koʻpincha 12). Ushbu torlar grif asbobi ostida oʻtib, ochiq qutiga oʻxshaydi. Ushbu torlarning maqsadi kamon bilan qoʻzgʻatilgan asosiy torlarning (7, kamdan-kam hollarda 6) ovozini kuchaytirish va oddiy torlar bilan chalinganda oʻng qoʻlning bosh barmogʻi bilan ham pitstsikato chalinishi mumkin. Bariton hajmi boʻyicha violonchel bilan solishtirish mumkin.

Bariton Yevropada XVIII asr oxirigacha muntazam ravishda qoʻllangan. U murakkab oʻynash texnikasi, koʻp sonli torlarni sozlashning noqulayligi — hamda oʻynash, burdon tufayli foydalanilmay qolgan.

Bariton Esterxazi shohining sevimli asbobi boʻlib, u uchun maxsus asarlar koʻpincha trio sifatida Yozef Gaydn va Luidji Tomazini tomonidan yozilgan.

## Adabiyotlar

* Gartrell, Kerol (2003) Antik baritonlar inventarizatsiyasiga. *Galpin jamiyati jurnali* 56: 116-131.
* Pamplin, Terens (2000) Barok baritonning kelib chiqishiga bandoraning taʼsiri. *Galpin jamiyati jurnali* 53: 221-232.
* Sadi, Julie Anne va Terens M. Pamplin (sana yoʻq, 2012-yil 20-fevralda foydalanilgan) „Baryton“, *Oksford Music Onlineda*.
Xorazm (stadion)

**Xorazm stadioni** – 1983-yilda ochilgan koʻp funksiyali sport majmuasi. Urganch shahrida joylashgan boʻlib, **13500 tomoshabinni sigʻdira oladi**. 1983-yilda qurilgan. Xorazm futbol jamoasining uy stadioni.

## Tarixi
Urganchdagi „Olimpiya“ stadioni 1983-yilda qurilgan. Stadion oval shakliga ega boʻlib, dastlab futbol oʻyinlari va yengil atletika musobaqalari uchun moʻljallangan. Tabiiy oʻtli futbol maydoni, oʻlchami 104x67 metr. Sigʻimi 20 000 tomoshabinga moʻljallangan.

2002-yilda „Umid nihollari-2003“ oʻyinlari munosabati bilan stadionni toʻliq rekonstruksiya qilish boshlandi va 2003-yilda yakunlandi. Stadion rekonstruksiya qilinganidan soʻng yozgi suzish havzasi, ikkita futbol mashgʻulot maydonchasi, shuningdek, sport zallari qurilib yaxlit majmuaga aylandi. Tribunalar ustida tom qurildi, tribunalar plastik oʻrindiqlar bilan jihozlandi, elektron tablo oʻrnatildi. Stadion nomi „Xorazm“ sport majmuasi deb oʻzgartirildi. U ochilish vaqtida Oʻzbekistondagi toʻliq jihozlangan birinchi stadion edi. Qayta qurish tugallangandan soʻng uning sigʻimi 13 500 tomoshabinni tashkil etdi.

## Tavsifi
Sport majmuasi tarkibida futbol va yengil atletika stadioni, yozgi suzish havzasi va ikkita mashgʻulot maydonchasi mavjud. Futbol stadionida sportchilar, hakamlar, murabbiylar, futbol maʼmurlari uchun binolar qurilgan. Stadion zamonaviy audiotizim, 7×3 m video doskasi, zamonaviy yoritish uskunalari (500 lyuks m²) bilan jihozlangan.
                                                                                                                                                     
Xorazm" sport majmuasi 2015-yilda „Umid nihollari“ musobaqalariga tayyorgarlik koʻrish maqsadida taʼmirlashga yopilgan.

2019-yil iyun oyida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ homiyligida Toshkentning „Rita invest“ firmasi bilan Janubiy Koreyaning „Kentucky Blugrass“ navli chimini ekish boʻyicha shartnoma tuzilgan.

## Galereya

Fayl:Stadium Khorezm (Urgench Uzbekistan) 2.jpg|Xorazm stadioni (Oʻzbekiston Urganch)
Fayl:Stadium Khorezm (Urgench Uzbekistan) 3.jpg|Xorazm stadioni (Oʻzbekiston Urganch)
Fayl:Stadium Khorezm (Urgench Uzbekistan).jpg|Xorazm stadioni (Oʻzbekiston Urganch)


## Manbalar

## Havolalar

* Oʻzbekiston oliy va birinchi liga klublarining stadionlari

* Stadion Xorazm . Worldstaduims.com. 
* Xorazm stadioni . Uz.geoview.
Bambir

**Bambir**, **kemani** () — bu arman xalq cholgʻu asbobi hisoblanadi. Kemanining bambirdan farqi uning kichik oʻlchamga egaligidir.

## Tarixi
Bambirning tarixiy vatani tarixiy Armanistonning shimoliy qismi hisoblanadi (\Trapizon, Djavaxeti, Qora dengiz sohillari). Bambir haqidagi ilk maʼlumotlar IX asrga toʻgʻri keladi. Armaniston poytaxtlaridan biri — Dvinadagiz qazish ishlari paytida yelkasida skripkaga oʻxshash asbob (bambir) boʻlgan musiqachining surati tushirilgan plita topilgan. Cholgʻu haqidagi boshqa maʼlumotlarda (XX asr) kemani baland ovoz, tenor va basga ega boʻlgan.

## Oʻyin
Bambir cholgʻu asbobini tizzalar orasida ushlab, oʻtirgan holda chalinadi. Bir vaqtning oʻzida undagi ikki yoki uchta torda oʻynash mumkin. Bambir kvart yoki kvintga sozlangan 4 ta torga ega, diapazoni lya kichik oktavadan lya ikkinchi oktavagacha.

## Manbalar

## Havolalar

* www.hairenband.com
* ənənəvi crossroads.com
* face-music.ch
Janubiy payyutlar

**Janubiy Payyutlar** () — AQShdagi hindu qabilasi boʻlib, u anʼanaviy ravishda Buyuk Havza mintaqasida, Kolorado daryosining shimoliy va gʻarbiy qismida, hozirgi Nevada, Yuta va Arizona shtatlarida yashagan.

Bugungi kunda janubiy Payyutlar oʻzlarining anʼanaviy hududlarida joylashgan bir nechta hind rezervatsiyalarida istiqomat qilishadi.

## Til
Janubiy Payyutlar tili yuto-Astek tillari oilasining Numik tarmogʻiga kiradi va bir nechta dialektlardan iborat boʻlib, ular orasidagi farq unchalik katta emas.

## Tarixi
Yevropaliklarning Janubiy Payyutlar bilan birinchi aloqasi 1776-yilda Silvestre Veles de Eskalante va Fransisko Atanasio Dominges Kaliforniya missiyalariga quruqlikdagi yoʻlni topishga urinayotganda uchrashganlarida sodir boʻlgan. Ushbu sanadan oldin janubiy Payyutlar navaxo va yut hujumlariga duchor boʻlgan.

1851-yilda ularning yerlariga mormon koʻchmanchilari joylashgan, ular bilan munosabatlar asosan tinch edi. 1870-yillarning boshidan boshlab AQSh hukumati Janubiy Payyutlarni rezervatsiyalarga koʻchirishni boshladi.

## Aholi
Jeyms Muni (1928) 1845-yilda Shimoliy va Janubiy Payyutlar birgalikda 7500 tani tashkil etganligini hisoblagan. 1923-yilgi Hindiston ofisi hisobotida Nevada va janubi-gʻarbiy Yutada 226 ta koʻrsatilgan, ammo janubiy Payyutlarning bir qismi yutlar deb hisoblangan. 1930-yilgi aholini roʻyxatga olishda 294 kishi hisoblangan, Chemeuevi bundan mustasno. Qoʻshma Shtatlarning hindularning ishlari boʻyicha boshqarmasi hisobotiga koʻra, 1937-yilda 439 ta Janubiy Payyutlar boʻlgan.

2010-yilda Shimoliy va Janubiy Payyutlarning umumiy aholisi 9340 kishini tashkil etgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
## Havolalar
*  Paiute Indian Tribe of Utah
* Traditional Southern Paiute Territory: Band Divisions
Bombarda

**Bombarda** (,  — baland tovush,  — kuyish) — fagotning ajdodi boʻlib, yogʻoch tillar oilasiga mansub boʻlgan katta bas musiqa asbobi hisoblanadi. Anʼanaviy breton musiqasini ijro etishda keng qoʻllanadi. U 7-9 oʻyin teshiklari va voronka shaklidagi trubaga ega boʻlgan tekis koniksimon shaklga ega. Tovushi — diatonik, tembri — qoʻpol, ifodasiz.

## Asosiy xususiyatlari
Asbob uchta yigʻma qismlardan iborat:

* Ikkitalik tayoq — tovush manbai; qamishdan yasalgan.
* Val yoki qobiq — biroz tor boʻlgan, old tomonida oʻyin teshiklari va klapanlar mavjud. Qattiq yogʻochdan tayyorlanadi: samshit, nok, pushti yoki qora daraxt.
* Karnay

Uning tovush diapazoni ikki oktava va kichik uchdan bir qismi bilan cheklangan. Ovoz juda xarakterli va kuchli boʻladi (qobiq oʻqi boʻylab bir metr masofada 100 dB dan ortiq).

## Turlari

### Soprano
Soprano-bombardalari si-bemol deb atalgan ikki kalitli (lya va lya-bemol) tonal modellaridir. Bu hozirgi kunda keng tarqalgan bombard turi hisoblanadi.

### Alt
*Re* yoki *mi-bemolda.* Oxirgisi breton ansambllarida qoʻllaniladi.

### Tenor
Ovozi sopranoga qaraganda oktavadan past- si*-bemol*. Ushbu tur faqatgina  da qoʻllanadi.
## Manbalar

## Havolalar

* Bomba shaytonning qurolidir
* Bombardimon
Torbeshi

**Torbeshi** (makedoncha: Torbeshi) — Makedoniya xalqining subetnosi. Ular makedon tilida gaplashadi va XV-XVIII asrlarda qabul qilingan islom diniga amal qiladilar.

Ular Makedoniya Respublikasining gʻarbiy hududlarida — daryo, Jupa va boshqalarda yashaydilar. Ulardan baʼzilari turkizatsiyaga (Deborskaya Jupa va Kichevo viloyatida) yoki albanizatsiyaga (Gostivarning shimoli-gʻarbiy qismida) uchradi. Torbeshilar makedon tilida gaplashishlariga qaramay, ularning baʼzilari oʻzlarini alban yoki turk deb bilishadi. Bolqon aholisining oʻzini oʻzi identifikatsiya qilish xususiyati konfessiyaviy mansublikning ustuvorligidir. Natijada, Torbeshilarning aniq etnik oʻzini anglashi yoʻq, buni 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari tasdiqlaydi: Torbeshilar oʻzlarini asosan musulmon diniga ega makedoniyaliklar deb bilishlariga qaramay, ularning ayrimlari oʻzlarini albanlar, turklar, Bosniyaliklar va oddiygina „musulmonlar“ deb ham atashgan.

Baʼzi mualliflar Albaniyaning slavyan tilida soʻzlashuvchi musulmonlari bolgarlar, deb taʼkidlaydilar. Rus slavyani Afanasy Selishev, Debrskiy, Skopye va Polojskiy viloyatlaridagi bolgar-turklar Torbesh deb ataladi, deb taʼkidladi.

## Yana qarang
* Slavyan-musulmonlar
* Janubiy slavyanlar

## Manbalar


## Havolalar
* Болгары-мусульмане Македонии (торбеши и помаки) — глава монографии Васила Кынчова (1900)
Shanlar

**Shanlar** (Shan tilida: တႆး, [tɑ́ɪ]; birma tilida: ရှမ်းလူမျိုး, [ʃánlùmjóʊ]; tay tilida: ไทใหญn, tay tilida: ฉาน; anʼanaviy xitoy yozuvida: 傣族; osonlashtirilgan ieroglifda: 掸族; pinin: *dǎizú*) — Janubi-sharqiy Osiyodagi laoslar va taylar bilan qardosh boʻlgan xalq. U Myanmaning Shan milliy okrugi (sobiq federal davlat) hududida, shuningdek, Xitoy, Tailand va Laosning qoʻshni hududlarida yashaydi. Shan tili tay-kaday tillariga mansub.

## Madaniyat
Shanlarning etnik jamoasi 7 qabiladan iborat boʻlib, umumiy soni 3 milliondan ortiq kishini tashkil qiladi. Shanlarning aksariyati buddizmga e’tiqod qiladi. Xoʻjalikda dehqonlar sholi va tropik mevalar yetishtiradi, tovuq va choʻchqa boqadi. Shan jang san’atlari mashhur: shang-chi va mahalliy boks, bando turlari.

Birmaning birinchi prezidenti Sao Shwe Thaik millati shan edi.

## Tarix
XIII-XVI asrlarda shanliklar bir-biri bilan doʻstona munosabatda boʻlgan bir qancha knyazliklarda yashagan.

Shan shtati aholisi uzoq yillardan beri Myanma hukumati bilan oʻz davlatini yaratish uchun kurashib keladi. Qurolli kurash mahalliy qishloq xoʻjaligining asosini tashkil etuvchi koʻknoridan ishlab chiqarilgan yuqori sifatli opiyning ulgurji savdosidan olingan mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladi. Shanliklar opiyni "qora dori" deb atashadi va undan oʻz-oʻzini davolash uchun keng qoʻllanadi.

1994 va 2005-yillarda Shan valiahd shahzodasi Niyang-She (Yaunghe) surgundagi So Xan Pa (Surxanpa) bilan kelishilgan holda, Shan oqsoqollari Shan Davlatlari Federatsiyasining mustaqilligini e’lon qilishdi.

## Havolalar
* Независимая медиагруппа государства Шан
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Шан, народ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Musiqiy arra

**Musiqiy arra** — musiqa asbobi sifatida qoʻllaniluvchi arra hisoblanadi. Shtrixiga koʻra glissandoga kiradi; undan chiquvchi tovush termenvoksni eslatadi.

Arra ilk bora XIX asrda AQShning Appalacha shahrida musiqa asbobi sifatida qoʻllangan deb ishoniladi. 1900-yillarga kelib esa bunday musiqiy arrani ishlab chiqarishga ixtisoslashgan oʻndan ortiq kompaniyalar ochilgan; XX asrning birinchi yarmiga kelib esa, asboblarni ishlab chiqarish bir oz kamaygan, ammo keyinchalik yana ommalashgan. Hozirda musiqiy arra boshqa mamlakatlarda ham ishlab chiqarilgan — xususan, Angliya va Shvetsiyada..

1975-yilda bastakor Jek Nitsshening "Kakku uyasi ustidan uchib oʻtayotib" filmida ulkan eʼtiborni tortish uchun musiqiy arraning ovoz effektidan foydalanilgan.

Rossiyalik musiqachi, muallif-qoʻshiqchi Pavel Kashin bir necha albomlarni yozishda arradan foydalangan..

Nyu-York muntazam ravishda Xalqaro musiqiy arra festivalining mezboni boʻladi (). 2009-yilda festival davomida Xalqaro Ginnesning rekordlar kitobiga rekord oʻrnatilgan: arra yordamida ansambldagi 53 nafar musiqachi Shubertning „Ave Maria“sini ijro etishgan..
## Yana qarang

* Fleksaton

## Manbalar
Yukilar

**Yukilar**, *Yuki* — Dumaloq vodiy, hozirgi Mendosino okrugi, Shimoliy Kaliforniyaning shimoliy qismi hududida yashovchi hind xalqi. Oʻz nomi — *Ukomnoʻm* („vodiy odamlari“). Nomi „yuki“, *Yuki* vintu tilida „dushman“ degan maʼnoni anglatadi. Ularni Nomlaki qoʻshni qabilasidagi hindlar shunday atashgan, ulardan oq koʻchmanchilar bu qabilaning mavjudligi haqida birinchi marta 1850-yilda bilib olishgan.

## Tarixi
Koʻpgina Kaliforniya hindlaridan farqli oʻlaroq, Yukilar oʻz qoʻshnilarining koʻpchiligi bilan dushmanlik munosabatlarida edi.

1850-yillarning boshlarida „Oltin tutqanogʻi“ paytida oq koʻchmanchilar Shimoliy Kaliforniyaga ommaviy ravishda kira boshlaganlarida, Yukilar oʻz yerlaridan haydab chiqarildi. Qabilaning koʻp qismi mahalliy rancholar egalari tomonidan yoʻq qilingan yoki qullikka aylantirilgan. 1856-yilda Dumaloq vodiy hududi hind qoʻriqxonasiga aylantirildi, u erga Yuki ham, boshqa qabilalardan boʻlgan hindular ham majburan koʻchirildi va ular oʻta ogʻir sharoitlarda yashashga majbur boʻldilar. Bu 3 yildan soʻng Mendosino urushining boshlanishiga olib keldi, bu urushda yuzlab yuki halok boʻldi.

XXI-asr boshiga kelib, Yuki qabilasidan 100 ga yaqin odamlar qolgan.

## Til
Yuki tilida XXI-asr boshlariga kelib oʻndan ortiq kishi soʻzlashmagan.

Yuki tilida hisoblash tizimi toʻrtlamchidir, chunki ular kaftida barmoqlarni emas, balki ular orasidagi boʻshliqlarni sanashgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Cook, Sherburne F. 1956. «The Aboriginal Population of the North Coast of California». *Anthropological Records* 16:81-130. University of California, Berkeley.
* Cook, Sherburne F. 1976. *The Conflict between the California Indian and White Civilization*. University of California Press, Berkeley.
* Harrison, K. David 2007. *When Languages Die*. New York: Oxford University Press.
* Kroeber, A. L. 1925. *Handbook of the Indians of California*. Bureau of American Ethnology Bulletin No. 78. Washington, D.C.
## Havolalar
* ''Revolution'', Revolutionary Communist Party
* Four Directions Institute 
* Round Valley history
* Central California culture
Postvorta

**Postvorta** () — Rim afsonasidagi tosh, ikkita hamrohdan biri (boshqa maʼlumotga koʻra — opa-singillar) va maʼbuda-bolani dunyoga keltiruvchi Karmentaning yordamchilari hisoblanadi. Postvorta oʻtmishda yuz bergan barcha voqealarni koʻra oladi, deb ishonilgan.

## Mifologiya
Postvorta (yoki Postverta (*Postverta*)) oʻtmishda Rim maʼbudasi hisoblangan. U va *Porrima* yoki *Prorsa* nomi bilan ham taniqli boʻlgan singlisi Antevorta, oʻtmishdagi va kelajakdagi voqealarni boshqarishgan. Ular Provideniyaga taʼsir etib, kelajakni ijobiy qilishlari mumkinligiga ishonishgan. Ovidning soʻzlariga koʻra, opa-singillarni Postverta va Porrima deb atashgan, ammo Gay Yuliy Gigin ularni Postvorta va Antevorta deb atagan: bu nomlar ularning fazilatlariga bogʻliq boʻlib, odamlarning taqdiri ustidan hokimiyatga ega boʻlgan Parok — xudolarni tavsiflagan. Postvortaga kelsak, lotin prefiksida koʻrsatilganidek, *Post*, insonning oʻtmishdagi barcha voqealarni koʻrish va shu asosda kelajakni belgilash qobiliyatini ifodalaydi.

Postvorta va Antevorta Rimda ikkita qurbongohi mavjud boʻlib, homilador ayollarga yordam berish, ularni tugʻish paytidagi xavflardan himoya qilish uchun tayinlangan. Bu maʼbudalar ayol tugʻilishining muvaffaqiyatli natijasi uchun mas’ul boʻlgan Karmentaning hamrohlari (yoki opa-singillari) va yordamchilari sifatida tasvirlangan. Agar Antevorta homilador ayolga taʼsir oʻtkazishga qodir boʻlib, bolani tabiiy holatda tugʻilishiga koʻmak bersa, Postvorta esa boʻlajak chaqaloq tos suyagi bilan joylashgan ayolga tugʻishda yordam beradi, deb hisoblangan. Postvorta tugʻruq paytida ogʻriqni yengillashtirsa, Antevorta esa bola tugʻilgunga qadar salomatlikni tiklaydi. Tugʻish paytida jarayonga rahbar boʻlishi uchun Karmentani chaqiruvchi ibodatlar oʻqilgan. Afsonaga koʻra, agar bola tos suyagi bilan tugʻilayotgan boʻlsa — Postvorta, uning singlisi Antevorta esa bola tabiiy holatda tugʻilganda chaqirilgan.

Baʼzan Postvorta va Antevorta — ular xizmat qilgan maʼbuda Karmenta sharafiga *[[Авл Геллий]]*. Karmenta deb atalgan. Ehtimol, dastlab ular Karmentaga boʻliq boʻlib, uning ikki yuzli tomoni boʻlishgan, buning natijasida Karmenta oʻtmish va kelajak haqida ogoh boʻlardi, shuningdek, ular ikki yuzli Yanus kabi ikki tomondan tasvirlashgan.

## Manbalar

## Havolalar

* *Kondrashov A.* Qadimgi Yunoniston va Rim afsonalari va afsonalari: Entsiklopediya. — M.: RIPOL klassik, 2005. — 768 p.
* Karmenta // Mifologik entsiklopediya.
Yurakare

**Yurakare** — Boliviyaning hind xalqi (Kochabamba departamenti), And togʻlari etagidagi oʻrmonlarda yashaydi (Mater 1922:42). Aholisi 2 ming kishi. Xalqning Soloto (Sharq) va Mansinyo (Gʻarb, togʻ etaklari) ga boʻlinishi mavjud. Til turdoshligi aniqlanmagan (Gun 2011:595). Anʼanaviy eʼtiqodlarini saqlab qolgan.

Ular XVII-asr boshidan ispanlar bilan aloqa oʻrnatganlar. Xristianlashtirishga urinishlar XVIII-asr oxiridan boshlab amalga oshirildi.

## Asosiy mashgʻulotlari

* Qoʻlda oʻrmonda olovli dehqonchilik (shirin maniok, makkajoʻxori, banan, shirin kartoshka, qovoq, tarvuz, taro, papayya, ananas, qalampir, paxta, tamaki);
* Ov;
* Baliq ovlash;
* Yigʻilish;
* Kulolchilik (ayollar);
* Yogʻoch oʻymakorligi (erkaklar).

## Nikoh
Yaqin qarindoshlar oʻrtasidagi nikohlar keng tarqalgan. Har bir oila, oilalar guruhi mustaqil xoʻjalik yuritadi.

## Uy-joy va kiyim-kechak
Kreol bir oilali kulbalar keng tarqalgan. Ilgari Yurakarelar qishloqlarda yashagan, ularning har birida erkaklar uyi bor edi. Turar-joyning qadimgi turi uchlari ochiq boʻlgan ikki nishabli soyabon boʻlgan.

Yurkare xalqining erkaklari va ayollari daraxt poʻstlogʻidan tikilgan uzun koʻylaklarga oʻxshash uzun kiyim kiyishgan. Keyinchalik ular asosan paxta kiyimlari bilan almashtirilgan (Miller 1917:451).

## Adabiyotlar
* Юракаре // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998, с. 661.
*Mather K.F. Exploration in the land of the Yuracares eastern Bolivia // Geographical Review, Vol. 12, No. 1, (Jan., 1922), pp. 42-56.
*Miller L.E. The Yuracare indians of eastern Bolivia //  Geographical Review, Vol. 4, No. 6, (Dec., 1917), pp. 450-464.
*van Gijn R. Subjects and objects: A semantic account of Yuracare argument structure // International Journal of American Linguistics, Vol. 77, No. 4, (Oct., 2011), pp. 595-621.
## Havolalar
* Юракаре на Ethnologue: Languages of the World*, 15th edition. SIL International.
* Юракаре на [https://archive.today/20121227233419/http://lux09.mpi.nl:8186/DOBES/projects/yurakare DoBeS]*, General information about the Yuracaré people
* Юракаре на New Advent Catholic Encyclopedia'', Yuracaré Profile
Yurok

**Yurok** () — AQShdagi hind qabilalari.

## Tarixi
Dastlab, Yurok qabilasi Klamat daryosining pastki oqimida va Tinch okeani qirgʻogʻi boʻylab Trinidad koʻrfazigacha yashagan. Yurok toʻrtburchak uylarda yashagan, ular sekvoya taxtasidan qilingan. Ular daryolarda losos baliq ovlash, ovchilik va terimchilik, tamaki yetishtirish bilan shugʻullanishgan. Oʻyma qayiqlar sekvoyadan yasalgan.

1775-yilda Yuroklar birinchi marta yevropaliklarni koʻrdi, ular ispanlar edi. 1827-yilda Yurok yerlarida Gudzon koʻrfazi kompaniyasining moʻyna savdogarlari va ovchilari kirishdi. XIX-asrning oʻrtalaridan boshlab, Meksika-Amerika urushi tugagandan soʻng, ularning yerlariga amerikaliklar joylasha boshladilar. Epidemiyalar va Oq koʻchmanchilar tomonidan ommaviy qirgʻinlar natijasida Yurok aholisi 75 foizga qisqardi.

1855-yilda omon qolgan Yuroklar Klamat daryosi boʻyida joylashgan hind qoʻriqxonasiga joylashtirildi.

## Aholisi
Antropolog Alfred Kryober 1770-yilda qabila 2500 ga yaqin boʻlganligini taxmin qildi. 1850-yilga kelib, Yuroklar, jumladan, viyotlar, taxminan 2000 kishini tashkil qilgan. 1870-yilga kelib, qabila 1350 kishini tashkil qildi. 1910-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 688 Yurok bor edi.

2000-yilda qabilaning metislar bilan birga rasmiy soni 5809 kishi edi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
* Yurok Tribe of the Yurok Reservation
* The Yurok Tribe  
* Yurok
Ukraina bank xodimlari kuni

**Ukraina bank xodimlari kuni** (ukr. „Den bankіvskix pratsіvnikіv“) har yili 20-mayda nishonlanadigan Ukraina bank tizimining barcha xodimlarining milliy kasb bayramidir.

## Tarixi va nishonlanishi
"Ukraina bank xodimlari kuni" bu davlatning bank tizimi kabi nisbatan yangi bayramdir. Uning asos solingan yilini, Ukrainaning *"Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida"* gi qonuni eʼlon qilingan va unda Ukraina Oliy Radasi deputatlari milliy bank sektori uchun asosiy qoidalarni belgilab bergan 1991-yil deb atash mumkin. Respublikada bank sektorining shakllanish davri Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin iqtisodiyot uchun ogʻir yillarda boʻlib oʻtdi va shunga qaramay, koʻplab tarmoqlar vayron boʻlgan bir paytda yangisi — bank ishi yaratildi. Ukraina oʻz valyutasini yaratishga muvaffaq boʻldi.

Rossiyadan farqli oʻlaroq, „Bank xodimlari kuni“ Ukrainada rasmiy davlat maqomiga ega. 2004-yil 6-martda Ukraina Prezidenti Leonid D. Kuchma 316/04-sonli farmonni imzoladi. Prezidentning ushbu farmoni bilan har yili 20-may kuni „Ukraina bank xodimlari kuni“ni nishonlash belgilandi. Shunday qilib, davlat rahbari Ukraina davlatchiligini shakllantirishda bank sektori xodimlarining beqiyos rolini qayd etdi.

„Ukrainadagi bank xodimlari kuni“ har bir bank xodimi uchun professional bayramdir: bank direktoridan tortib tozalovchigacha, chunki bankda hatto farrosh ham ishonchli odam boʻlishi kerak. Shu kuni, 20-may kuni bank xodimlari Ukraina hukumati, aktsiyadorlari, mijozlari va hamkasblaridan tabriklarni qabul qiladilar va rahbariyat har yilgi anʼanaga koʻra, alohida ajralib turadigan xodimlarini sertifikatlar, minnatdorchiliklar, qimmatbaho sovgʻalar va, albatta, pul mukofotlari bilan taqdirlaydi.

## Yana qarang
* Rossiyada bank xodimi kuni
* Ukraina fond bozori xodimi kuni
## Manbalar


## Havolalar
* День банковских работников
* День банковских работников Украины
Tundralashgan dehqonlar

**Tundralashgan (tundradagi) dehqonlar** — Taymir yarim oroli (Zatundra manzili)dagi Dudinka va Xatanga daryolari boʻyida istiqomat qilgan keksa rus xalqining etnografik guruhi hisoblanadi.

XVI-XVII asrlarda birinchi rus koʻchmanchilari Rossiyaning Yevropa qismidan Pyasidaga (oʻsha paytda Taymir deb atalgan) koʻchib oʻtishgan. Markaziy va Sharqiy Pomoryaning mahalliy aholisi Taymir-Turuxan viloyati va Angaraning quyi oqimi doimiy aholisining asosiga aylangan.

Vaqt oʻtishi bilan, Xatanga va Pyasinadagi Taymir tumanining ichki mintaqalaridagi kam sonli rus aholisining turmush tarzi bu joylar uchun oqilona boʻlgan evenklar va yakutlar hayotining xususiyatlariga ega boʻlgan. Tundralashgan dehqonlar qoʻshnilarining kuchli taʼsiri ostida qolib, koʻp hollarda ular bilan turmush qurishadi va yakutlar tilini ham qabul qilishadi.

Chorvachilik, baliqchilik, ovchilik va moʻyna olish tundralashgan dehqonlarning asosiy mashgʻulotlari hisoblangan (ular tabiiy sharoit tufayli dehqonchilik bilan shugʻullanmagan).

XVIII asrning oxiri — XIX asrning birinchi yarmiga kelib, evenklar, yakutlar va rus tundra dehqonlarining oʻzaro munosabati natijasida dolgan etnosi shakllangan. Shu sababli, ular baʼzi tadqiqotchilar tundra dehqonlarini ajralmas qismi yoki dolgan etnosining asosi deb hisoblashgan.

Tundralashgan dehqonlar XX asrning oxiriga kelib, atrofdagi rus aholi bilan deyarli butunlay birlashib ketishadi. 2002-yildagi Butunrossiya aholisini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ushbu etnografik guruhga 8 nafar kishi tegishli boʻlgan.

## Yana qarang

* Sibir va Alyaskaning qadimgi rus xalqi
* Poxodga chiquvchilar
* Ruschaustinslar
* Yakutiyaliklar

## Manbalar
Koka (pishiriq)

**Koka** ( gʻarbiy ) — bu pishiriq, obi non va undan tayyorlangan mahsulotlar boʻlib, asosan Kataloniya, Aragon, Valensiya, Balear orollarida, Andorra va Fransiya Kataloniyasi tayyorlab, isteʼmol qilinadi

## Etimologiyasi
Kataloncha *coca* soʻzi Karolinglar davridan *germancha koek* soʻzidan kelib chiqqan va inglizcha cake va nemischa *Kuchen* bilan bir xil ildizlarga ega. Xuddi shunday maʼnoli soʻz („tort“) Oksitan tilida mavjud: còca. Koka oshmagan non xamiri tufayli ixtiro qilingan degan fikr bor. Uy bekalari bu xamirni uloqtirmay, bir tekisda pishirib, shirin taʼm qoʻshib, desert sifatida dasturxonga torishgan.

## Koka turlari
Koka — bu asosini non tashkil etuvchi har qanday koʻrinishdagi gazak yoki qandolat mahsuloti. Uning oʻlchami 5 sm dan 1 metrgacha oʻzgarishi mumkin. Kokaning turlari koʻp. Asosan toʻrtga boʻlishadi: shirin, nordon, yopiq va ochiq. Ularning barchasi uchun xamir olinib keyin ichi toʻldiriladi. Xamir shirin yoki shoʻr boʻlishi mumkin. Shirin xamir uchun tuxum va shakar qoʻshaman, ikkinchi turi uchun xamirturush va tuz qoʻshiladi. Ichini toʻldirish uchun qirgʻoq boʻylarida baliq va sabzavotlar, materikda esa meva, yongʻoq, pishloq va goʻsht keng tarqalgan. Kokaning ayrim turlari ham shirin, ham shoʻrtak boʻlishi mumkin (odatda bu- goʻsht va meva aralashmasi).

Turli xil koʻrinishlari mavjud:

* yopiq koka: qiymali pirog yoki pishiriq;
* ochiq koka: qandolatchilik asosi va toppingdan hosil boʻlgan arxetipik koka;
* teshikli koka;
* odatiy koka: qiyma solinmagan koka, ovqat bilan birga dasturxonga tortiladi. Meksika tacosiga biroz oʻxshaydi.

## Mashhur retseptlar
Uzoq roʻyxat orasida eng keng tarqalganlari:

* Coca de recapte — bu juda koʻp turli xil ingredientlarga ega, odatda kolbasa va sabzavotlarni oʻz ichiga olgani keng tarqalgan.
* Mallorka va Balear orollaridan koka de trempo.
* Coca de Sant Joan — bu Kataloniyaga xos boʻlgan shirin koka, La Retella de San-Xuanda, Avliyo Joan (Xuan) kuni arafasida isteʼmol qilinadi.
* Valensiya atrofidagi Coca de landa.
* Coca de xulla, koʻpincha koka de llardon deb ataladi, choʻchqa goʻshti va har qanday togʻli hududga xos boʻlgan boshqa goʻsht mahsulotlaridan tayyorlanadi.

## Bayramlar
"Koka (...) mamlakatimiz anʻanalari bilan mustahkam bogʻlangan". Koka — boylar va kambagʻallar orasida keng tarqalgan taom, u Kataloniya oshxonasining asosiy qismidir. Kataloniyada koka bevosita mahalliy *bayram*lari bilan bevosita bogʻliq.

Bayramlarda, ayniqsa Pasxa (Pasqua), Rojdestvo (Nadal) va Avliyo Ioann (la revetlla de Sant Joan) bayramlarida kokani sotib olish yoki tayyorlash anʼanaga aylangan. Kokaning baʼzi turlari hatto avliyolarning ismlariga ega va oʻsha avliyo kunida isteʼmol qilinadi (masalan, Coca Saint Johnʼs Coca, Coca de Sant Joan). Biroq, koʻp odamlar ularni hech qanday diniy yoki bayram bahonalarisiz yeyishadi. Coca de Recapteni piknik uchun olib ketishadi, chunki „recapte“ odatda shahar tashqarisida oʻtkaziladigan piknik turidir.

## Manbalar