open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boris Yeltsin

**Boris Nikolayevich Yeltsin** (; 1-fevral, 1931 — 23-aprel, 2007) Rossiya Federatsiyasining birinchi prezidenti boʻlgan (1991—1999-yillar mobaynida).

Dehqon oilasida tugʻilgan. Ural (Sverdlovsk) politexnika institutini tugatgan (1955). 1955-yildan qurilish tashkilotlarida ishlagan. 1963-yildan Sverdlovsk uysozlik kombinatida bosh muhandis, direktor. 1968-yildan KPSS Sverdlovsk viloyat qoʻmitasi qurilish boʻlimi mudiri, kotibi. 1976-yildan Sverdlovsk viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi, 1985-yildan KPSS MK kotibi, KPSS Moskva shahar qoʻmitasi birinchi kotibi. 1986-yildan KPSS MK Siyosiy byurosi aʼzoligiga nomzod. MKning 1987-yil oktyabr Plenumidagi tanqidiy chiqishidan soʻng Moskva shahar qoʻmitasi birinchi kotibligidan olib tashlandi, soʻng KPSS MK Siyosiy byurosidan chiqarildi; SSSR Davlat qurilish qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari — SSSR vaziri etib tayinlandi. 1989-yili demokratik kuchlar koʻmagida SSSR xalq deputati etib saylandi. 1990-yil KPSS safidan chiqdi. 1990—91 ylarda RSFSR Oliy Kengashi raisi. 1991-yil iyundan 2000-yilgacha Rossiya Federatsiyasi prezidenti. 1991-yil avgustda Favqulodda holat boʻyicha davlat qoʻmitasi faoliyatiga qarshilik koʻrsatishga boshchilik qildi. 1991-yil dekabrda Ukraina va Belarus rahbarlari bilan birga SSSRning tugatilganligi va MDHning tuzilganligi toʻgʻrisidagi Belaya Veja pushchasi bitimini imzoladi. 1999-yil 31-dekabrida Rossiya Federatsiyasi prezidenti lavozimidan muddatidan ilgari isteʼfoga chiqdi. „Mavjud masala yuzasidan dil izhori“ (1990), „Prezident xotiralari“ (1994) kitoblari muallifi.

Yeltsin hukumat tepasiga SSSR boʻlinganda keldi. 1991-yil 12-iyunida u 57% ovoz bilan RSFSR prezidenti qilib saylandi. Biroq bundan keyin boʻlgan iqtisodiy va siyosiy boʻhronlar tufayli Yeltsin avvalboshdagi shuhratini yoʻqotdi. Yeltsin davri korrupsiya, iqtisodiy inqiroz va jiddiy siyosiy hamda ijtimoiy muammolar davri boʻldi. Muhlati oxiriga kelib Yeltsinning reytingi 2% atrofida edi.

Yeltsin mamlakat iqtisodiyotini erkin bozor shakliga keltirish uchun narxlar liberalizatsiyasi va xususiylashtirish dasturlarini boshlab yubordi. Korrupsiya va boshqa faktorlar tufayli milliy boylikning katta qismi kichik doiradagi odamlar qoʻliga tushib qoldi.

2000-yil boʻsagʻasida Yeltsin isteʼfoga chiqayotganini eʼlon qilib, prezidentlikni Vladimir Putinga topshirdi.

Boris Yeltsin 2007-yilning 23-aprelida yurak yetishmovchiligidan vafot etdi.
## Manbalar

## Havolalar
* Boris Yeltsin memuarlari
Futurama

***Futurama*** Amerika multserialidir. Ilmiy-fantastik komediya janridadir. Matt Groening va David X. Cohen tomonidan Fox telekanali uchun yaratilgan. Serial 1999-yili muzlab qolib, 3000-yilda uygʻongan Nyu-Yorklik pizza tashuvchi Philip J. Fry haqida hikoya qiladi.

Serialning 1999—2003-yillar orasida 4 mavsumi tayyorlanib, Fox telekanalida efirga uzatildi. Uzoq tanaffusdan soʻng, 2007-yil oxirida 5-mavsum ustida ish boshlandi va u 2008-yil yanvaridan Comedy Central kanalida koʻrsatilmoqda. Serial nomi inglizcha *future* — kelajak va panorama soʻzlaridandir (qolaversa, "Futurama" nomi bilan 1939-yilgi Nyu York butunjahon koʻrgazmasidagi bir pavilyon nomlangandi, serial asoschilari oʻsha pavilyondan ilhomlanishgan).
## Qahramonlar
Futuramadagi voqealar XXXI-asr boshida boʻlib oʻtadi. Asosiy qahramonlar «Planet Express» yuk tashish xizmati shirkatida ishlashadi. Ular quyidagilardir:
;Philip J. Fry (Billy West): Philip J. Fry yosh, odatda omadsiz pizza tashuvchi yigitdir. U 2000-yil kirib kelishi bilan krionika laboratoriyasida muzlab qolib, 2999-yil oxirida uygʻonadi. Shundan soʻng u egasi uning yagona tirik qarindoshi Professor Farnsworth boʻlgan Planet Express shirkatiga ishga joylashadi.
;Turanga Leela (Katey Sagal): Leela bir koʻzli yosh ayol boʻlib, Planet Express shirkatida fazoviy kema dargʻasi boʻlib ishlaydi. Fry uni sevishini bilsa-da, ancha vaqtgacha u bilan yaqin munosabatlar boshlashdan bosh tortadi.
;Bender Bending Rodríguez (John DiMaggio): Bender piyonista, sigara ishqibozi, mayda oʻgʻri, mizantrop, xudbin robotdir. Meksika zavodlaridan birida metall egish uchun maxsus ishlab chiqarilgan bu robot Planet Expressda savdo menejeri yordamchisi va keyinchalik oshpaz boʻlib ishlaydi. U Fryning eng yaqin doʻsti va xonadoshi hamdir.
;Professor Hubert J. Farnsworth (Billy West): Taxminan 168 yashar Professor Hubert Farnsworth Fryning uzoq jiyani va yagona tirik qarindoshidir. Farnsworth oʻzining gʻaroyib tajriba va ixtirolari ustidagi ishlariga ketadigan xarajatni qoplash uchun Planet Expressga asos solgan.
;Dr. John A. Zoidberg (Billy West): Zoidberg Decapod 10 sayyorasidan kelgan qisqichbaqasimon kelgindidir. Planet Expressda tabib vazifasida ishlasa-da, uning odam anatomiyasidan ham deyarli xabari yoʻq. Zoidberg qashshoq hayot kechiradi va uning Frydan boshqa doʻsti yoʻq.
;Amy Wong (Lauren Tom): Amy Planet Expressda amaliyot oʻtayotgan muhandis-talaba qizdir. Mars sayyorasida uning badavlat ota-onasi yashaydi. Marsda tugʻilgan boʻlsa-da, xitoylik qilib tasvirlangan.
;Hermes Conrad (Phil LaMarr): Hermes Planet Express buxgalteridir. Yamaykalik Hermes 37-darajali qogʻozboz boʻlib, bundan juda faxrlanadi. Shuningdek u limbo oʻyini chempioni hamdir.
## Manbalar
Nokia 5800

**Nokia 5800 XpressMusic** — Nokia kompaniyasining navbatdagi mahsuloti. 2 oktyabrda London shahrida taqdimoti boʻlib oʻtdi. Muhim koʻrsatkichlaridan barmoq va stilus bilan boshqarish imkonining mavjudligi. Telefon 3.2 dyuymlik ekran, Carl Zeiss optikali 3.2 megapikselli kamera, GPS, WiFi va 8 Gb xotira (16 Gb — gacha oshirish mumkin.) ga ega. GSM, EGPRS, WCDMA, HSDPA tarmoqlarida ishlaydi.
## Manbalar
Oʻxshashlik (geometriya)

**Oʻxshashlik koeffitsienti** – oʻxshash koʻpburchaklarning mos tomonlari nisbatiga teng boʻlgan son.

## Yana qarang
* Uchburchak
Anton Fokin

**Anton Viktorovich Fokin** (1982-yil, 13-noyabr) - Oʻzbekistonlik gimnast. Gimnastika boʻyicha 2007-yilgi Jahon Chempionati bronza medali sohibi. Shuningdek, Pekinda boʻlib oʻtgan 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ham muvaffaqiyatli ishtirok qilib bronza medali sohibi boʻldi.
Philip J. Fry

**Philip J. Fry** (talaffuzi: **Filip Jey Fray**; 1974-yilda tugʻilgan) Futurama serialining bosh qahramonidir. Fry 1999-yilda tasodifan muzlab qolib, 3000-yil arafasida eritib olinadi. Fryga Billy West ovoz bergan.

Fryning laqmaligi tufayli omad undan tez-tez yuz oʻgiradi. Kollejda uch hafta oʻqib, haydaladi. Bunda uning ota-onasi sabab boʻlgan boʻlishi mumkin — ular Fryni maktabda oʻqitishmagan (mablagʻ tejash maqsadida).

Kelajakka tushib qolgan Fry bir koʻzli qiz Leela va robot Bender bilan tanishib qolib, doʻst tutinadi va birgalikda oʻzining uzoq qarindoshi — Professor Farnsworthni topishadi. Professor ularni oʻzining «Planet Express» shirkatiga ishga oladi. Fry Leelani yoqtirib qoladi, serial davomida uning hislari kuchayadi.

«Roswell That Ends Well» qismida Fry 1947-yilga qaytib, oʻz-oʻziga buva boʻlib qaytadi. Bu hodisa tufayli u genetik anomaliya orttiradi — uning miyasi boshqalarnikidan kamroq ishlaydi. Biroq baʼzi qismlarda u qiyin vaziyatlardan chiqish yoʻlini topa oladi.

## Manbalar
Inflyatsiya

**Inflyatsiya** pul qadrsizlanishini bildiradi. Inflyatsiya har yili rivojlangan davlatlarda oʻrtacha 7 % tashkil etadi. Barcha iqtisodiy aloqalar inflyatsiyani hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

**Inflyatsiya** (lot. inﬂ atio – shishish, boʻrtish, koʻtarilish), **pulning qadrsizlanishi** – tovar-pul muvozanatining buzilishi natijasida muomalada xoʻjalik aylanmasi ehtiyojlaridan ortiq darajada qogʻoz pullar miqdorining koʻpayib ketishi, pul massasining tovarlar massasidan ustunligi natijasida tovar bilan taʼminlanmagan pullarning paydo boʻlishi. Inflyatsiya birinchi galda sifati yaxshilanmagan holda tovarlar va xizmatlar narxining koʻtarilishi koʻrinishida, shuningdek, oltin va chet el valyutasining milliy valyutaga nisbatan qimmatlashishi shaklida yuz beradi. Tovar ishlab chiqarishning toʻlov qobiliyatiga ega talab oʻsishidan ortda qolishi, bozorda talabga javob bermaydigan tovarlarning koʻpayib ketishi, byudjet kamomadlarini qoplash uchun qoʻshimcha pul emissiyasi, investitsiyalarni emissiya hisobidan moliyalashtirish, monopol narxning mavjudligi, narxni oshib keti-shidan hadiksirab tovarlarni keragidan ortiq xarid etish, mamlakatga qadrsizlangan chet el valyutasining koʻplab kirib kelishi va boshqa omillar Inflyatsiyani yuzaga keltiradi. Inflyatsiya jarayoni narxlarning oʻsishi, yalpi talabning yalpi taklifdan oshib ketishi, makroiqtisodiy beqarorlik natijasidir. „Inflyatsiya“ termini dastlab 1861—1865-yillarda Shimoliy Amerikada, soʻngra Fransiya va Germaniyada qoʻllangan. Tovarpul muvozanatiga koʻra, pul massasi (M) pul miqdori (t)ning pul oboroti tezligi (V)ra koʻpaytmasi boʻlib, bu tovar massasi (T)ga, yaʼni bir tovar narxining ® tovarlar miqdori (Q)ra koʻpaytmasiga teng boʻlishi kerak. Bunda M=T yoki mV=PQ tengligi hosil boʻladi. Agar pul koʻpayib ketsa M>T, yaʼni pulning bir qismi ortiqcha boʻladi. Agar pul miqdori oʻzgarmaganda tovar miqdori qisqarib ketsa T

## Havolalar
Nokia N93

**Nokia N93** — Nokianing N seriyasida ishlab chiqarilgan salkam mukammal uyali telefon. Nokianing N tizimida yangi avlodlardan biri. Uning qulayligi har tomonga burila olishi va xotirasi kattaligidadir.

## Manbalar
Shaxsiy kompyuter

**Shaxsiy kompyuter** () biror bir kishiga tegishli hamda faqatgina u ishlay oladigan kompyuterdir.hfjpjfijtig7ig8hu9huuyihiiii

## Shaxsiy kompyuter klaviaturasi

## Yana qarang
* Kompyuter
Jack Black

**Thomas John** „**Jack**“ **Black, Jr.** (talaffuzi: Tomas Jon Jek Blek; 28-avgust, 1969-yili tugʻilgan) amerikalik aktyor, komik va musiqachidir. U oʻzining rok uslubida koʻplab musiqiy albomlar chiqargan. Kino sanoatida ham ancha mashhur. Onasi yahudiy. Otasi Shotlandiyalik, yahudiy dinini qabul qilgan.

## Hayotining boshlanishi
## Musiqadagi karyerasi

## Filmografiya
Kabelchi

***Kabelchi*** () — Ben Stiller rejissorligi ostida suratga olingan AQSh qora komediya filmi. Bosh rollarni Jim Carrey va Matthew Broderick oʻynashgan.

## Rollarda
* Jim Carrey — Ernie „Chip“ Douglas (kabelchi)
* Matthew Broderick — Steven M. Kovacs
* Leslie Mann — Robin Harris
* Jack Black — Rick
* George Segal — janob Kovacs
* Diane Baker — Kovacs xonim
* Ben Stiller — Sam Sweet / Stan Sweet
* Eric Roberts — oʻzi

## Manbalar

## Havolalar
*
Kung Fu Panda

***Kung Fu Panda*** 2008-yilda ekranlarga chiqarilgan kompyuter-animatsion filmdir. DreamWorks Animation studiyasi mahsuloti. Paramount Pictures kompaniyasi tomonidan tarqatilgan. ''Kung Fu Panda'' franshizasining birinchi filmi. Filmga John Stevenson va Mark Osborne rejissyorlik qilishgan. Filmda bosh qahramonlarga Jack Black, Dustin Hoffman, Angelina Jolie, Ian McShane, Seth Rogen, Lucy Liu, David Cross, Randall Duk Kim, James Hong, Dan Fogler, Michael Clarke Duncan va Jackie Chan ovoz bergan. 

Filmning sikvellari — ''Kung Fu Panda 2'' va ''Kung Fu Panda 3'' mos ravishda 2011-yilda va 2016-yilda chiqarildi. 

## Syujeti
Po ismli semiz va qoʻpol panda otasiga uy lagʻmonini tayyorlash va sotishda yordam beradi, shu bilan birga buyuk kung fu jangchisi boʻlishni orzu qiladi. Oogway ismli toshbaqa, kung fu oʻrgatuvchisi „Ajdar jangchisi“ni tanlash vaqti yetib kelganini eʼlon qiladi, ushbu jangchi buyuk kuchga ega boʻladi va oʻsha vodiylar himoyachisiga aylanishi kerak. Oʻsha yerlarda yashovchi barcha hayvonlar va shu bilan birga Po ham jangchi tanlash marosimiga otlanishadi. Ajdar janchisi etib Shifu ismli kung fu ustozi — oʻquvchilari „Qoyilmaqom beshlik“ lardan biri olishiga hech kim shubxa qilmas edi. Vaziyat taqozosi bilan kung fu jangchisi boʻlmagan Po „Ajdar jangchisi“ etib tayinlanadi. Ushbu paytda esa Ajdar kuchiga egalik qilmoqchi boʻlgan Shufining sobiq shogirdlaridan biri Tai Lung ismli bars qamoqdan qochiq ketadi.

## Ovoz berganlar
* Jack Black — Po ismli katta panda
* Dustin Hoffman — Shifu ismli qizil panda
* Randall Duk Kim — Oogway ismli toshbaqa
* Ian McShane — Tai Lung ismli qor qoploni
* Qoyilmaqom beshlik:
** Angelina Jolie — yoʻlbars
** Seth Rogen — beshiktervatar 
** Lucy Liu — ilon  
** David Cross — turna
** Jackie Chan — maymun
* James Hong — janob Ping 
* Dan Fogler — Zeng ismli gʻoz
* Michael Clarke Duncan — kommander Vachir 

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Billy West

**William Richard "Billy" Werstine** (talaffuzi: **Uilyam Richard Billi Verstine**; 16-aprel, 1952-yil Detroit, Michiganda tugʻilgan) amerikalik ovoz aktyoridir. *[[The Ren and Stimpy Show]]*, *[[Futurama]]* kabi seriallar qahramonlariga ovoz bergan.
Geografik axborot tizimi

“Geoaxborot tizimi – bu asosiy vazifalari tabiat va jamiyat hodisalarining geofazoviy ma’lumotlarini maxsus vositalar yordamida toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizimdir”

**Geografik axborot tizimi** — asosiy vazifalari fazoviy-geografik maʼlumotlarni toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan kompyuter tizimidir.

Sodda qilib aytganda, geografik axborot tizimi (GAT) oʻz ichiga xaritashunoslik, statistik tahlil hamda maʼlumotlar bazasini mujassamlashtiradi. GAT keng tarmoqli soha boʻlib, xaritashunoshlik, masofadan zondlash, yer tuzish, tabiiy resurslarni boshqarish, fotogrammetriya, geografiya, shaharsozlik, samoviy video hamda mahalliy qidiruv tizimlarida keng foydalanib kelinmoqda.
Bu ma'lumotlarni boshqarish, kartagrafik tasvirlar va tahlil qilish uchun yaratilgan ichki pozitsiyalangan fazoviy axborot tizimidir.
GAT bu inson faolligi va dasturiy apparatning geografik ma'lumotni saqlash, boshqarish va tasvirlashga mo'ljallangan kampyuter tizimidir.
GAT ilk bora XXasrning 60- yillarida AQSH va KANADAda harbiy maqsadlarda foydalanishi natijasida vujudga kelgan. Keyinchalik bu tizim yordamida kadastr malumotlari sifatida keng foydalanilib kelmoqda.

“Geoaxborot tizimi – bu asosiy vazifalari tabiat va jamiyat hodisalarining
geofazoviy ma’lumotlarini maxsus vositalar yordamida toʻplash, saqlash,
boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan
mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizimdir”.
Geoaxborot tizimiga yana turlicha ta’riflar keltirish, u haqidagi
muhokamalarni davom ettirish mumkin, biroq barcha ta’riflarning zamirida
yuqorida keltirilgan asosiy ma’no yotadi. Shuning uchun keltirilgan ta’rifni bosh
ta’rif deb qabul qilish mumkin.
Yuqorida berilgan ta’rifdagi fazoviy-geografik ma’lumotlar turkumi
deganda barcha yer toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni, jumladan koordinatalarni, yer
uchastkalari chegaralarini, ular joylashgan joy to’g’risidagi ma’lumotlarni,
joyning huquqiy va iqtisodiy ma’lumotlarini hamda ko’plab muhim bo’lgan
fazoviy ma’lumotlarni tushunish lozim.
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
7
Quyidagi rasmda geoaxborot tizimining umumiy koʻrinishi keltirilgan
boʻlib, ushbu tizim turli adabiyotlarda yanada batafsilroq yoki soddalashgan
holda berilgan boʻlishi mumkin.
Raqamli xarita

**Raqamli xarita** (ingl. *numerical map*, *digital map*) deb xaritalarni proyeksiyalashda, koordinata va balandlik tizimini aniqlashda qabul qilingan kartografik generalizatsiyalash qonunlari asosida tashkil etilgan yuzaning raqamli modeliga aytiladi. Boshqacha aytganda raqamli kartografik maʼlumot. Raqamli xarita kartografiyalash, xarita aniqligi, generalizatsiya, shartli belgilar tizimining barcha meʼyorlari va qoidalari asosida yaratiladi. Raqamli xarita oddiy qogʻozli, kompyuter va elektron xarita yaratishda asos boʻlib xizmat qiladi va kartografik maʼlumotlar bazasi tarkibiga kiradi. Shu bilan birga GAT axborot taʼminotining muhim unsurlaridan hisoblanib, bir vaqtning oʻzida GAT jarayonlarining natijasi ham boʻlishi mumkin.
Stokgolm

**Stokgolm** () – Shvetsiya poytaxti. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Melaren koʻlini Boltiq dengizining Saltshyon qoʻltigʻi bilan bogʻlovchi dare boʻyida va qirgʻoqqa yondosh orollarda joylashgan. Iqlimi moʻʼtadil okean iqlimi, qishi nisbatan yumshoq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi – 3°gacha), yozi salqin (iyulning oʻrtacha temperaturasi 18°), seryomgʻir va kuchli shamollar boʻladi. Yillik yogʻin 600&nbsp;mm chamasida. Atrofidagi kichikroq shaharlar bilan birlashib, Katta Stokgolm aglomeratsiyasini tashkil qiladi. Aholisi 751,2 ming kishi (2000). Kadimda (mil. av. 1-asrda) Stokgolm oʻrnida qishloq boʻlgan. Stokgolm haqidagi ilk maʼlumotlar 1252-yilga oid manbalarda uchraydi. 13-asr oʻrtalarida shahar huquqini olgan, 14-asrdan Shvetsiyaning bosh shahri. Oʻrta asrlarda Stokgolm hunarmandchilik markazi, muhim savdo porti boʻlgan. 1900-yillardan sanoati jadal rivojlandi, xususiy banklar tashkil qilindi. Shahar temir yoʻl orqali Gyoteborg, Malmyo va boshqa shaharlar bilan bogʻlandi. Stokgolmda xalqaro kongress, konferensiya va muzokaralar oʻtkaziladi. Katta Stokgolm mamlakatda ishlab chiqariladigan sanoat mahsulotining 10% ni beradi. Sanoatining asosiy tarmoklari – mashinasozlik va metallsozlik. Mashinasozlik, asosan, elektrotexnika va radioelektronika sohalariga ixtisoslashgan. Shuningdek, oziqovqat sanoati uchun uskunalar, kompressorlar, transport mashinalari ishlab chiqariladi. Poligrafiya sanoati rivojlangan. Yengil, oziqovqat, farmatsevtika va kimyo sanoati korxonalari bor. Stokgolmda yirik banklar, sanoat kompaniyalarining boshqaruv organlari joylashgan. Stokgolm porti kj ortibtushirish boʻyicha mamlakatda 4oʻrinda. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Metropoliten qurilgan (1973).

Shaharning tarixiy markazi – Eski shahar oʻrta asr koʻrinishini qisman saqlab qolgan. Shaharning savdomaʼmuriy va madaniy markazi – Normalmda riksdag binosi, bank va konsernlar boshqaruv organlari, universitet binosi, opera teatri, markaziy vokzal va boshqa joylashgan.

Meʼmoriy yodgorliklardan oʻrta asrlarda kuril gan Storchyurka va Riddarxolmechyurka romangotika cherkovlari, Drotningxolm va Qirol saroylari, ratusha va boshqa saqlangan.

Stokgolm – mamlakatning madaniy va ilmiy markazi. Shaharda universitet, oliy texnika maktabi, tibbiyot instituti, musiqa va boshqa sanʼat maktablari, Shvetsiya Fanlar akademiyasi, Qirollik adabiyot, tarix va osori atiqalar akademiyasi, Qishloq xoʻjaligi akademiyasi, rasadxona, milliy, zamonaviy sanʼat, etnografiya, tabiiytarix, dengiz, ochiq osmon ostidagi va boshqa muzeylar, kutubxonalar bor. Stokgolmda 25 dan ortiq teatr, sirk akademiyasi faoliyat koʻrsatadi. 1912-yilda Stokgolmda 5Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtgan.

**Stokgolm** – Shvetsiyaning poytaxti va eng yirik shahri, madaniyat, media, iqtisodiy va siyosiy markazi.

## Havolalar
* Stokgolm shahrining rasmiy vebsayti (shvedcha)
* Stokgolm shahri boʻyicha qoʻllanma
Praga

**Praga** – Chexiyaning poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Vltava daryosining har ikki sohilida. Iqlimi moʻtadil, kontinental; yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0°C, iyulniki 19,2°C. Yillik yogʻin 500&nbsp;mm. Aholisi - 1,2 mln. kishi (2000). Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan. Shahar tarixiy manbalarda 928-yildan tilga olingan. 10-asrdan Chexiya davlatining poytaxti. Praga Yevropadagi yirik savdo shaharlaridan boʻlgan. Oʻttiz yillik urush (1618—48)dan keyin Praganing mavqei pasaygan. 19-asr oʻrtalaridan yirik sanoat shahriga aylandi. 1918-yildan Chexoslovakiya Respublikasi poytaxti. 1939-yilda Pragani nemis fashistlari bosib olgan. 1945-yil 9-mayda ulardan ozod qilindi. 1993-yilgacha Chexoslovakiya poytaxti.

Praga – xalqaro ahamiyatga ega transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Praga mamlakatda ishlab chiqarilayotgan sanoat mahsulotining 1/10 qismini beradi. Mashinasozlikning turli sohalari: avtomobilsozlik, samoletsozlik, motorsozlik, stanoksozlik, elektrotexnika, radioelektronika sanoatlari rivojlangan. Kime, toʻqimachilik, tikuvchilik, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Metropoliten qurilgan. Fanlar akademiyasi, Musiqa sanʼati va Tasviriy sanʼat akademiyalari, universitetlar, shu jumladan, Karl universiteti (1348), milliy muzey, milliy galereya, shahar mu-zeyi, 25 dan ortiq teatr va boshqa bor.

Pragada 10—18-asrlarga oid meʼmoriy va tarixiy obidalar saqlangan. Vishegrad qalʼasi, gotika sobori (11 —16-asrlar), Qirol saroyi (12—18-asrlar), Belveder saroyi (16-asr) va kad. maydonlar bor. Yangi turar joy binolari, zamo-naviy mehmonxonalar va boshqa jamoat binolari qurilgan.

**Praga** (Chexcha: *Praha*) — Chex Respublikasining poytaxti.


file:Пражский Град.jpg|Karl ko'prigi
file:MalaStranaFromHill.jpg|Tom tasviri
file:PragueCathedral03.jpg|St. Vita sobori


## Havolalar
* Praga shahrining rasmiy vebsayti (chexcha) 
* Praga koʻchalari  

## Manbalar
Internet domeni

**Domen** (lotincha dominium – mulk) – 1) Gʻarbiy Yevropada oʻrta asrlarda pomestye (votchina)ning bir qismi, yer egasi (feodal) unda oʻz xoʻjaligini yurgizgan; 2) qirolga tegishli vorisiy yerlar yigʻindisi (qirol D.i).

**Domen**ning vazifasi bor-yoʻgʻi saytingiz nomini internetda esda qolarli boʻlishini taʼminlash uchun kerak. Agar siz bepul hosterlardan birining xizmatidan foydalanadigan boʻlsangiz, sizga domen sotib olishning keragi boʻlmasligi mumkin. Chunki sizga ular sayt nomini ham birga berishadi. 
Masalan: ***.nm.ru yoki ***.awardspace.com. Bunda *** – siz beradigan nom. Sayt nomining bunday koʻrinishi sizga qanday taassurot beradi? Albatta, uchinchi darajali domendagi saytlar nomi u qadar taʼsirli va esda qolarli boʻlmaydi. Solishtirib koʻring: www.comsoft.uz va www.comsoft.narod.ru.
Agar siz saytni internetga joylashtirsangiz-da, lekin unga domen sotib olmasangiz, sizning saytingiz nomi quyidagicha koʻrinishga ega boʻladi:
http://80.80.210.217/
Bu IP-manzil sizning saytingiz joylashgan server kompyuterning IP-manzili. Odatda bunday koʻrinishda saytni ochishga yoʻl qoʻyilmaydi. Ochiq koʻrinib turgan IP-manzil xakerlar uchun oʻljaning oʻzginasi boʻlishi mumkin.
Domenlar narxi ham turlicha: Oʻzbekistonda .com, .net, .org, .net domenlarida saytni roʻyhatdan oʻtkazish bir yilga oʻrtacha 20 ming soʻm boʻlsa, Gʻarbliklar ushbu domenlar uchun yiliga oʻrtacha 10-13 ming soʻm (8-10$) soʻrashadi (Ammo arzoniga yopishmasdan, bir narsani ham hisobga oling: 
Dunyodagi eng birinchi domen bu – **symbolics.com** boʻlib bu domen Symbolics registoriga tegishli.

Dunyodagi birinchi domenlar roʻyxati.

## Manbalar
MHSK stadioni

**MHSK Stadioni** yoki **Markaziy Harbiy Sport Klubi Stadioni** Toshkentning Bunyodkor futbol klubi stadionidir. Chilonzor tumanida joylashgan (Mirzo Ulugʻbek metro bekati yaqinida). 1986-yilda qurilgan bu stadion avvalboshda 21 000 kishiga moʻljallangan edi. 2007-08-yillarda taʼmir qilinganidan soʻng hajmi 16 500 kishilik boʻldi.

Stadion 2008-yil noyabr 2009-yil fevral oylari davomida toʻliq buzilib, uning oʻrnida „Bunyodkor“ stadioni qurilgan.

## Tarixi
"MHSK" stadioni *—* Oʻzbekistondagi  sobiq stadion, Toshkent shahrining Chilonzor tumanida joylashgan. Eng yaqin metro bekati — Mirzo Ulugʻbek.

Ushbu stadion qurilishi 1982-yilda poytaxtimizdagi „ToshGipProGor“ instituti loyihasi boʻyicha boshlangan. Toʻrt yil oʻtib, 1986-yilda stadion foydalanishga topshirildi. Arena 8 gektar maydonni egallagan. Uning stendlari ostida toʻrtta yopiq mashgʻulot zali boʻlib, ularda boks, kurash, gimnastika, basketbol boʻyicha sport seksiyalari faoliyat yuritib, ularda sportchilar mashgʻulotlar olib borishdi. Futbol maydonining perimetri boʻylab yengil atletika uchun yugurish yoʻlaklari joylashgan edi.

Stadionning eski sigʻimi 16500 kishiga moʻljallangan. Bu „Quruvchi“ (keyinchalik klub nomi „Bunyodkor“ deb oʻzgartirilgan) va „MHSK“ futbol klublarining uy stadioni edi. Shuningdek, ushbu stadionda Oʻzbekiston milliy terma jamoasi va Oʻzbekistonning turli yosh toifasidagi boshqa futbol jamoalari oʻz uy uchrashuvlarini oʻtkazishdi. Oʻzbekiston milliy terma jamoasi 2010-yilgi jahon chempionati saralash turnirining bir qator oʻyinlarini ushbu stadionda oʻtkazgan boʻlsa, 2008-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatining ham („Paxtakor“ stadioni bilan birga) oʻyinlari ham shu yerda boʻlib oʻtdi.

2008-yilda stadion kapital taʼmirdan chiqarildi. Biroq 2008-yilning noyabri — 2009-yil fevral oylarida stadion konstruksiyalari demontaj qilingan va MHSK majmuasi butunlay buzib tashlangan. Buzilgan stadion oʻrnida 2012-yil sentabr oyida foydalanishga topshirilgan yangi „Bunyodkor“ stadioni qurishga qaror qilindi.

## Havolalar
* MHSK Stadioni
Bob Dylan

**Bob Dylan** (talaffuzi: **Bob Dilan**; asl ismi **Robert Allen Zimmerman**, 24-may, 1941, Duluth, Minnesota, AQSh) amerikalik qoʻshiqchi, shoir, yozuvchi va rassomdir. XX asrning ikkinchi yarmi madaniyatini shakllantirishda katta hissa qoʻshgan. "Blowin' in the Wind" va "The Times They Are a-Changin'" kabi ashulalari Amerika inson huquqlarini himoyalash harakatlari madhiyalariga aylangan. Qoʻshiqlari siyosiy, ijtimoiy va falsafiy mavzularga bagʻishlangan Dylan nufuzli Rolling Stone oynomasining "Oʻlmaslar" roʻyxatida The Beatlesdan soʻng ikkinchi boʻlib joy olgandir.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Gattaca

***Gattaca*** (talaffuzi: **Gattaka**) 1997-yilda ekranlarga chiqqan Amerika ilmiy-fantastik drama filmidir. Ssenariy muallifi — Andrew Niccol, bosh rollarda — Ethan Hawke, Uma Thurman va Jude Law.

Film kelajakda liberal yevgenik siyosat bilan boshqarilayotgan jamiyat haqida hikoya qiladi. Oʻrta va yuqori sinf vakillari genetik tanlash orqali bola oʻstirish imkoniga egadirlar. Bu ularni tabiiy, oddiy yoʻl bilan oʻstirilgan bolalardan aqlan, jismonan ustun qiladi. Natijada oddiy odamlar kamsitiladilar, qora ishlarga joylashtiriladilar. Filmning bosh qahramoni ham oddiy oʻstirilgan odam boʻlsa-da, kuchli irodasi tufayli orzusi — fazogirlikka erishadi.

Film nomi DNK nukleotidlari - adenin, sitozin (ingl. cytosine), guanin va timin atamalarining bosh harflaridan tuzilgan.
Ethan Hawke

**Ethan Green Hawke** (talaffuzi: **Etan Grin Houk**; 6-noyabr, 1970) amerikalik aktyor, dramaturg hamda rejissordir.
## Filmografiyasi

## Havolalar
*Ethan Hawke forumi
Arab-Isroil mojarosi

**Arab-Isroil ziddiyati** ( **, ) tushunchasi oʻz ichiga qariyb bir asrlik siyosiy va harbiy qarama-qarshiliklarni oladi. Ziddiyat zamirida sionist harakatlar paydo boʻlishi hamda panarabchi va panislomchilar nuqtai-nazaridan arab-musulmon yerlari, yahudiylar tomonidan esa vatan hisoblanmish hududda Isroil davlati tuzilishi bilan bogʻliq muammolar yotadi.

Usmonlilar imperiyasi yemirilishidan soʻng hudud talashish maqsadidagi siyosiy qarama-qarshilik sifatida boshlangan bu ziddiyat yillar oʻtishi bilan keng miqyosli Arab-Isroil ziddiyatidan kichikroq, mintaqaviy miqyosdagi Isroil–Falastin mojarosiga aylandi; biroq hamon arab va qisman musulmon mamlakatlari Isroil davlatiga nisbatan dushman kayfiyatdadirlar.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ilmiy fantastika

**Ilmiy taxayyulot** yoki **ilmiy fantastika** ilgʻor fan-texnika mavzusiga bagʻishlangan badiiy adabiyot janridir. Oddiy fantastikadan tasvirlayotgan olamidagi fenomenlarning ilmiy asoslanishi bilan farq qiladi. Ilmiy fantastik asarlarda mavjud ilmiy postulat va qonunlar buzilmaydi (yaʼni sehr aralashmaydi), biroq baʼzan kelajakda aniqlanishi va amalga oshirilishi *mumkin* boʻlgan tezislarga ham suyaniladi (masalan, yorugʻlik tezligidanda tezroq parvoz, vaqt sayohati, oʻzga sayyoraliklar va hokazo).

## Yana qarang
* Fantastika
* Fentezi

## Manbalar
AQSh prezidentlik saylovi (2008)

**2008-yilgi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] prezidentlik [[saylov]]i** – 2008-yilning 4-noyabrida boʻlib oʻtdi. Bu har toʻrt yilda oʻtkaziladigan AQSh prezidenti va uning yordamchisini aniqlab beruvchi 56-saylov boʻldi. Saylovda Demokrat Barack Obama gʻalaba qozondi. Shuningdek senat (31 shtatda), vakillar kengashi (barcha shtatlarda) va gubernatorlar (11 shtatda) saylovlari ham oʻtkazildi.
Prezident va yordamchisi lavozimlariga eng katta ikki firqa — AQSh Demokratik Partiyasidan mos ravishda Barack Obama va Joe Biden, AQSh Respublikachilar Partiyasidan mos ravishda John McCain va Sarah Palin nomzodlari qoʻyilgandi.
AQSh tarixida prezidentlik uchun ilk bora ikki amaldagi senator kurashishdi. Ikkala nomzod ham Amerika qitʼasidan tashqarida tugʻilgan ilk prezidentlik nomzodlaridir — Obama Hawaiida, McCain esa Panama kanali atrofidagi AQSh hududida tugʻilgan.
Oʻtgan saylov yana shunisi bilan eʼtiborga molikki, undagi nomzodlardan qaysi biri gʻalaba qozonganda ham, bu tarixiy yangilik: Obama birinchi qora tanli AQSh prezidenti, McCain esa birinchi muddatga saylangan eng keksa prezident boʻlar edi. Bu prezident yordamchilari nomzodlariga ham taalluqli: Biden birinchi katolik, Palin esa birinchi ayol yordamchi boʻlar edi.

## Nomzodlar
AQSh prezidenti lavozimiga nomzodlar roʻyxati (qalin harflar bilan gʻolib nomzod belgilangan):
### Demokratlar Partiyasidan

* **[[Barack Obama]]**
* Hillary Rodham Clinton (2008-yil 7-iyunigacha)
* John Edwards (2008-yil 30-yanvarigacha)

### Respublikachilar Partiyasidan

* John McCain
* Mike Huckabee (2008-yil 4-martigacha)
* Ron Paul (2008-yil 4-martigacha)

### Konstitutsiya Partiyasidan
* Chuck Baldwin
### Libertarian Partiyasidan
* Bob Barr
### Yashil Partiyadan
* Cynthia McKinney
### Mustaqil nomzod
* Ralph Nader

## Manbalar

## Havolalar
* Election Center 2008 *CNN* 
* Election 2008 *The New York Times* 
* Vibori v SShA — 2008 *Lenta.ru*
John McCain

**John Sidney McCain III** (talaffuzi: **Jon Sidni Makkeyn Uchinchi**; 1936-yili 29-avgust - 2018-yili 25-avgust) AQSh Senatida Arizona shtatidan senatordir. 2008-yilgi AQSh saylovida Respublikachilar partiyasidan prezidentlikka nomzod boʻlgan. Vetnam urushi faxriysi – uning samolyoti A-4E Skyhawk urib tushirildi soviet raketasi S-75, shundan keyin u 5 yildan ortiq vaqt davomida qo'lga olingan.

## Manbalar

## Havolalar
* John McCain veb-sayti
Sobir Rahimov (maʼnolari)

**[[Sobir Rahimov]]** oʻzbekistonlik general-mayor boʻlgan. Shuningdek, bu nom bilan quyidagilar ataladi:
* Sobir Rahimov (tuman) &mdash; Toshkent tumanlaridan birining nomi edi, endilikda Olmazor nomi bilan yuritilmoqda.
* Sobir Rahimov (metro bekati) &mdash; Toshkent metropoliteni "Olmazor" bekatining sobiq nomi.
Germaniya davlat madhiyasi

**Germaniya davlat madhiyasi** *(nemischa: Deutsche Nationalhymne)* - oʻzbek "Birlik va Huquq va Ozodlik" *("Einigkeit und Recht und Freiheit")*

Musiqasini kompozitor: Joseph Haydn, 1797

Shiorlar kompozitor: Hoffmann von Fallersleben, 1841

## Shior
Einigkeit und Recht und Freiheit 

für das deutsche Vaterland! 

Danach lasst uns alle streben 

brüderlich mit Herz und Hand! 

Einigkeit und Recht und Freiheit 

sind des Glückes Unterpfand.

Blüh im Glanze dieses Glückes, 

blühe, deutsches Vaterland!

Blüh im Glanze dieses Glückes,

blühe, deutsches Vaterland!
Bielefeld

**Bielefeld** — Germaniyaning Shimoliy Reyn-Vestfaliya federal yeridagi shahar. Germaniyadagi shahar, Shim. ReynVestfaliya yerida. Aholisi 322,1 ming kishi (1992). Tevtoburg Oʻrmonlari togʻlari yoʻlagidagi transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik markazi (16-asrdan). Mashinasozlik, oziq-ovqat, kimyofarmatsevtika sanoati, tikuvchilik korxonalari bor. Shahar tarixiy manbalarda ilk bor 1015-yilda qayd etilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vuppertal

**Vuppertal** — GFR dagi shahar. Shimoliy Reyn-Vestfaliya yerida, Vupper daryosi boʻyida. Aholisi 372,4 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Muhim transport yoʻllari tuguni. Germaniyadagi toʻqimachilik sanoatining yirik markazi. Toʻqimachilik mashinasozligi, elektrotexnika asboblari, kimyo-farmatsevtika, qogʻoz, rezina sanoati rivojlangan. Vuppertal 1929—30 yillarda Barmen, Elberfeld va boshqa shaharlarning qoʻshilishidan vujudga kelgan.

## Manbalar
Zakovat

***Zakovat*** intellektual teleoʻyin boʻlib, 2001-yildan beri davom etmoqda. Uning asoschisi va boshlovchisi — Abdurasul Abdullayev. Rus telekoʻrsatuvi ''Nima? Qayerda? Qachon?'' oʻyiniga asoslangan.

## Xalqaro versiyalari

## Yana qarang
* Zakovat intellektual klubi

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Sarah Palin

**Sarah Louise Heath Palin** (talaffuzi: **Sara Luiz Hit Peylin**; 1964-yili 11-fevral) – Alaska shtati gubernatoridir. 2008-yilgi AQSh saylovida Respublikachilar partiyasidan prezident yordamchisi lavozimiga nomzod boʻlgan.

## Havolalar
* John McCain/Sarah Palin saylov kampaniyasi
Jom (qishloq)

**Jom —**  (*kirillcha* ***ЖОМ***), Samarqand viloyati, Nurobod tumanidagi qishloq. Oʻzbekiston boʻyicha eng katta qishloqlardan biri hisoblanadi. „Jom“ soʻzi **bekat** yoki **toʻxtab turish joyi** degan maʼnolarni anglatadi. Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari chegarasida joylashgan. Janubda Chiroqchi tumanining Umakay qishlogʻi bilan chegaradosh. Qishloq aholisi tax. 35 ming kishidan ortiq(2023). Qishloq oʻz navbatida yuqori va pastki Jom qishloqlariga boʻlinadi. Qishloqda kattagina Jom bozori mavjud. Jom togʼlar bilan oʼralgan tabiati ayniqsa bahorda juda goʼzal.

## Tarixi
Jomning qachon paydo boʻlgani aniq maʼlum emas. XVIII-XIX asrlarda Qarshidan Samarqandga olib boradigan eng xavfsiz yoʻllardan biri shu qishloqdan oʻtgan. Tarixda bu qishloq bir qancha qoʻzgʻolonlarga guvoh boʻlgan.

## Iqtisodiy-ijtimoiy ahvoli
### Aholi
Bu qishloqda asosan oʻzbeklarning **ors-saroy** (*saroy* urugʻining bir tarmogʻi) urugʻiga mansub odamlar yashaydi. Aytishlaricha, *ors-saroy* „arslon saroy“ yaʼni „botir, jasur, sheryurak saroylar“dan olingan.

### Iqtisodi
Qishloq aholisi asosan qishloq xoʻjaligi, tadbirkorlik,chorvachilik bilan mashgʻul. Qishloq ayollari esa oʻz gilamlari bilan mashhur. Jom gilamlari viloyat hududi boʻyicha sotiladi. Qishloqda togʻ toshlarini qazib chiqaruvchi kon (kar’yer) ham bor. Ammo, mustaqillikdan keyin, sarmoyalar kamligi sababli unchalik unumlik faoliyat koʻrsatmaydi.
Jom

**Jom** — 1) uy-roʻzgʻor buyumi; ichi chuqur va yoyiq (keng) zihi yuqoriga ancha koʻtarilgan toʻgarak shakldagi mis togʻora; baʼzan 2 ta qulogʻi ham boʻladi. Xamir qorish, guruch ivitishda, quyuq ovqat solishda, toʻy, marosimlar va b.da foydalaniladi. Katta hajmliligi Qoʻqon, Namanganda mis togʻora, nisbatan kichik turi J. deb ataladi; 2) metall qadah (kosa, piyola).

**Jom** atamasi quyidagilarni bildirishi mumkin:
* Jom - idish turi.
* Jom - Samarqand viloyatidagi qishloq.

## Manbalar
Samoviy sarguzashtlar

***Samoviy sarguzashtlar*** (ingl. *Space Cases*) Nickelodeon kanali uchun tasvirga olingan Kanada ilmiy fantastik teleserialidir. U kelajakda tasodifan *Christa* (*Krista*) nomli kelgindi kemaga chiqib qolib, uzoq fazoviy sayohat boshidan kechirayotgan bir guruh talabalar va ularning oʻqituvchilari haqida hikoya qiladi.

Serial Peter David va Bill Mumy tomonidan yaratilib, 1996-yil 2-martidan namoyish etila boshlandi va deyarli bir yil ekranlarda boʻldi. Oʻzbekistonda serial Yoshlar (oʻzbekcha) va Sport (ruscha) telekanallarida efirga uzatildi.

## Qahramonlar
* **Theresa James 'T.J.' Davenport** (Tereza Jeyms Deyvenport) — oʻqituvchi ayol. Xavf tugʻilganda darrov hushidan ketadigan odati bor, biroq baʼzi paytlarda jasurlashadi.
* **Komandir Seth Goddard** (Set Goddard) — sobiq harbiy zobit („Yulduz Iti“), serialda esa bolalar murabbiyi va kema dargʻasi.
* **Harlan Band** (Harlan Bend) — Yer sayyorasidan kelgan talaba. Andromedaliklar bilan urushda halok boʻlgan otasi kabi Yulduz Iti boʻlishni orzu qiladi. Avvalboshda andromedalik Radu bilan jiddiy kelishmovchiligi boʻlgan. Harlan sport bilan muntazam shugʻullanuvchi, jismonan baquvvat talabadir. Oʻjarligi va oʻziga qattiq ishonganligi tufayli baʼzan ekipajni xatarga tutadi.
* **Catalina** (Katalina) Saturnning tabiiy yoʻldoshi Titandan kelgan talabadir. Sochlari kamalak ranglariga boʻyalgan bu qizning tovushi juda kuchli boʻlib, qichqirigʻi bilan dushman texnikasini (va baʼzan „Christa“ni ham) ishdan chiqara oladi. Koʻrinmas doʻsti Suzee yordamida muhandislik bilan shugʻullanadi.
* **Radu** — Andromeda sayyorasidan kelgan talaba (shuni aytish joizki, Andromeda nomi bilan aslida sayyora emas, balki galaktika nomlanadi). Inkubatorda oʻstirilgani uchun oilasi yoʻq. Raduning eshitish qobiliyati juda kuchli, shuningdek u oʻta baquvvat hamdir.
* **Bova** — uranlik talaba. Peshonasida uranliklar uchun xos boʻlmish elektr zaryadi chiqaruvchi **Y** shaklidagi shoxi bor. Bovaning metabolizmi odamlarnikidan ancha tez ishlagani uchun uning ishtahasi doimo karnay. Pessimist xarakterga ega.
* **Rosie Ianni** (Rozi Yanni) — merkuriylik talaba qiz. Oʻta yuqori haroratli issiqlik chiqara oladi (sochlari shu sababdan yoʻq, deb taxmin qilinadi). Kemada tabib vazifasini oʻtaydi.
* **Thelma** (**T**echno **H**uman **E**mu**L**ating **MA**chine; Telma, „Texno Odamsimon Mashina“) — „Christa“ kemasidagi odamsimon robot. Buyurilgan vazifalarni haddan tashqari tom maʼnoda tushunishi kulguli vaziyatlarga olib keladi. Tez-tez buzilib turadi.
* **Suzee** (Syuzi) — parallel olamdan kelgan qiz, Catalinaning yaqin doʻsti. Ikkinchi mavsumdan Catalinaning oʻrniga serialda qatnashadi. Boʻyni ostidagi jabralari unga har qanday atmosferada nafas olish imkonini beradi. Shuningdek, Suzee telepatik qobiliyatga ham sohibdir.

## Bosh rollarda
* Walter Emanuel Jones — Harlan Band
* Kristian Ayre — Radu
* Anik Matern — THELMA
* Jewel Staite — Catalina
* Rahi Azizi — Bova
* Paige Christina — Rosie Ianni
* Cary Lawrence — T.J. Davenport
* Paul Boretski — Seth Goddard
* Rebecca Herbst — Suzee

## Qismlar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* Muxlis-sayti
Uran

Uran soʻzining bir necha maʼnolari mavjud:

* Uran (kimyoviy unsur)
* Uran (sayyora)
* Uran (mifologiya)
* Uran (rapchi)

 uran kimyoviy unsur bõlib inert gazlardan boshqa deyarli hamma moddalar bilan chiqisha oladi.
Suzma

**Suzma** — sut mahsuloti. Asosan, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda uy sharoitlarida tayyorlanadi. Qatiq yoki kuvda sariyogʻi olingan ayronni surp xaltaga solib, 3—5 soat ilib qoʻyiladi. Zardobi sizigach, suzma hosil boʻladi.

Qatiq va ayrondagi vitaminlar, organik moddalar toʻla saqlanib qoladi. Suzma toʻyimli va parhez mahsulot hisoblanadi. Tuz va koʻkatlar qoʻshib isteʼmol qilinadi, qurt tayyorlanadi. 

## Tayyorlanishi
Qatiq gazmoldan qilingan xaltaga solinib, osib qoʻyiladi. Shunda undan suv ajralib chiqadi. Bu suv **zardob** (forscha *sariq suv*) deb ataladi. Suzmaning mazasi qatiqning sifatiga bogʻliq.

Suzma oʻzbek oilalarida salatlar uchun, baʼzi taomlarga qoʻshish uchun ishlatiladi. Ishtaha ochish xususiyatiga ega boʻlgani uchun bemorlarga tavsiya qilinadi. Suzmadan yozda sevib ichiladigan chalob ichimligi tayyorlanadi.

## Manbalar
Koson

**Koson** — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1972-yildan). Koson tumaninpng maʼmuriy markazi, viloyatning gʻarbiy qismida. Qarshi shahridan 30&nbsp;km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Koson (4&nbsp;km). Toshkent — Dushanba temir yoʻl va Qarshi — Buxoro avtomobil yoʻli yoqasida. Qashqadaryoning oʻng sohilida, 350 m balandlikda joylashgan. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0°, iyulniki 28°. Aholisi 58,5 ming kishi (2003). K. ga Yakkabogʻ — Muborak suv quvuridan tarmoq oʻtkazilgan.

K. oʻrnidagi dastlabki qishloq milodning boshlarida vujudga kelgan, Yerqoʻrgʻonda hayot tanazzulga uchragach, aholi bu yerga koʻchgan. 4—5-asrlarda qalʼa bunyod etilib, atrofi mudofaa devori bilan oʻrab olingan; u moʻgʻullar istilosi davrigacha (13-asr boshi) mavjud boʻlgan. Moʻgʻullar istilosidan avval Kosonning mudofaa devori 3-marta taʼmirlangan boʻlib, kengligi 10 m ga yetgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, K.da ancha vaqtgacha hayot sungan va faqat 15—16-asr dangina qayta jonlangan. Karvon yoʻlida boʻlgani uchun savdo va hunarmandchilik rivojlangan. 4—6-asrlarga oid mis tangalarda "Kosonning ulugʻ shohi" deb yozilgan sugʻdiycha bitik aniqlangan (E. Rtveladze). Demak, u shoh qarorgohi boʻlgan. 16-asr 40-yillarida shayboniylarga qarshi Kosonda Bobo Mirak qoʻzgʻoloni sodir boʻlgan. 17-asrdan Ashtarxoniylar, 18-asr oʻrtalaridan Buxoro amirligi tarkibida. 1685-yil Samarqand hokimi Xoʻjamqulibiy oʻtarchi xitoy-qipchoqlar qabilasiga tayanib, Kosonni egallab, Nasaf viloyatini talon-toroj qilgan va bu bilan Anushaxonni Buxoro xonligiga bostirib kirishiga imkon yaratib bergan. Antik manbalarda uchraydigan Ksenippa viloyatining nomi Koson atamasining oʻzgargan shakli boʻlishi mumkin. Undagi "pa" qoʻshimchasini sugʻdiycha "ob", yaʼni suv deb hisoblansa, qadimda Qashqadaryodan chiqarilgan kanal Kosonob yaʼni Koson daryosi deb atalgan boʻladi.

Shaharda paxta tozalash, gʻisht zavodlari, gʻoʻzapoyadan karton qogʻozi ishlab chiqariladigan oʻzbek-xitoy qoʻshma korxonasi, yogʻ ekstraksiya zavodi, avtokorxona bor. Mahalliy sanoatga qarashli qandolatpazlik va kulolchilik sexlari faoliyat koʻrsatadi. 10 ga yaqin umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat uylari, klublar, dorixona, poliklinika, 2 kasalxona, tugʻruqxona mavjud. K. bilan Buxoro, Qarshi, Mugʻlon va tuman xoʻjaliklari orasida avtobuslar qatnaydi. Shaharda Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan jangchilar xotirasiga yodgorlik oʻrnatilgan.

## Adabiyotlar
Axmedov B. A., Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI — XVIII vv. Pismennie pamyatniki, T., 1985; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX— nachala XIII vv., T., 1996.

## Manbalar
Kishmishtepa

**Kishmishtepa** — ilk oʻrta asr shahar harobasi (milodiy 5—13-asrlar). Qashqadaryo viloyatidagi Chiroqchi shahri yonida joylashgan. Oʻrta asr manbalaridagi Xushminjakas yoxud Xushminchkat shahri K. oʻrnida boʻlgan. K. ark, shahriston va keng raboddan iborat. Shahristonning umumiy maydoni 24 ga ni tashkil qilib, u mudofaa devori va xandaq bilan oʻrab olingan. K.ning eng quyi qatlamlari milodiy 5—6-asrlarga oid. Shahriston atrofidagi devor 7—8-asrlarga mansub. 9— 10-asrlarga kelib shahar kengayib, vohaning yirik shaharlaridan biriga aylantan. 13-asr boshida moʻgʻullar istilosidan soʻng shahar vayron boʻlib, hayot hozirgi Chiroqchi oʻrnida qayta tiklangan.

## Yana qarang
* Chiroqchi#Ilk tarixi. Kishmishtepa (V-XIII asrlar)

## Adabiyot
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Svetlana Lunina.

## Manbalar
Chalob

right|thumb|Oʻzbek chalobi

**Chalob** — suzmaga (boshqa nomi *chakki*) suv aralashtirib tayyorlanadigan ichimlik. Qishloq joylarda, ayniqsa jazirama yoz payti salqinlashtiruvchi xosiyati uchun Markaziy Osiyo aholisi tomonidan sevib istemol qilinadi. Chalob Oʻzbekistonning markaziy va shimoliy-sharqiy qismlarida tayyorlanadigan ayrondan tayyorlanish usuli va mazasi bilan farq qiladi.

Dasht yoki togʻ chaloblari oʻzining seryogʻliligi bilan ajralib turadi va shuning uchun boshqa shaharda yoki choyxonalarda qilinadiganlaridan ustun hisoblanadi. Chalobning yogʻi, agar suvni sal teparoqdan sekinlik bilan suzmaga solinsa, shunda koʻpiksimon shaklda paydo boʻladi.

## Tayyorlanishi
# Suzmaga muntazam ravishda, bir maromda suv qoʻshilib aralashtiriladi. Qanchalik quyuq yoki suyuq boʻlishi tayyorlovchining tabiga bogʻliq.
# Yashil koʻkatlar (shivit, shavil), bodring, pomidor, rediska solinadi.
# Qoʻshimcha ravishda qaynatilgan goʻsht yoki tuxum maydalab solinadi.
# Tuzlanadi.

= = "Chalob" soʻzining kelib chiqishi =
Quyidagi taxminlarni aytish mumkin:
* *"chala"* va *"ob"* (forscha „suv“) soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan;
* *"chalmoq"* feʼlidan (baʼzi oʻzbek shevalarida, masalan Qarshi aholisi shevasida *chalmoq* — *"aralashtirish"* maʼnosini bildiradi)
24/7

**24/7** — sutkada 24 soat, haftada 7 sutka ishlash rejimini anglatadi. Yaʼni har doim ishlaydigan korxona, xizmat turi yoki doʻkonlar haqida ishlatilishi mumkin.
Foo Fighters

**Foo Fighters** 1995-yili Dave Grohl tomonidan tuzilgan amerikalik rock guruhdir. Grohl Nirvana guruhidan 1994-yili ketganidan so'ng bu guruhni tuzdi.

## Diskografiya
* *[[Foo Fighters (album)|Foo Fighters]]* (1995)
* *[[The Colour and the Shape]]* (1997)
* *[[There Is Nothing Left to Lose]]* (1999)
* *[[One by One (Foo Fighters album)|One by One]]* (2002)
* *[[In Your Honor]]* (2005)
* *[[Echoes, Silence, Patience & Grace]]* (2007)
* *[[Wasting Light]]* (2011)
* *[[Sonic Highways]]* (2014)
* *[[Concrete and Gold]]* (2017)
* *[[Medicine at Midnight]]* (2021)

## Havolalar
*
Courtney Love

**Courtney Michelle Love** (talaffuzi: **Kortni Mishel Lav**; 1964-yil 9-iyulida tugʻilgan) amerikalik qoʻshiqchi va aktrisadir. Nirvana guruhi xonandasi Kurt Cobain bilan turmush qurib, ikki yil u bilan yashagan.
Kompyuter dasturi

**Kompyuter dasturi** yoki qisqacha **dastur**deb maʼlum bir vazifani bajarish uchun kompyuter tomonidan amalga oshirila oladigan buyruqlar tizimiga aytiladi.

## Tarixi
### [[Ada Lovelace]]ning birinchi kompyuter dasturi
Dunyoda eng birinchi kompyuter dasturi 1842-43-yillarda Ada Lovelace tomonidan Charles Babbage yaratgan analitik mashina uchun yozilgan boʻlib, bu matematikadagi Bernulli sonlarini hisolbashga moʻljallangan edi. Bu dastur faqat qoʻlda amalga oshirilishi (mexanik) mumkin edi, chunki oʻsha davrda hali bunday vazifani amalga oshira oladigan mashinalar yaratilmagan edi.
⅓

### [[Perfokarta]]dagi eng birinchi dastur
1936-yilda nemis olim Konrad Zuse oʻzining nomini olgan Z1 va Z2 hisoblash mashinalari uchun perfokartalardagi buyruqlar tizimidan iborat birinchi kompyuter dasturini yaratdi. Ushbu hisoblash mashinasi 4 ta asosiy matematik amallar va kvadrat ildiz chiqarish amalini binar qoldiqli sonlarda bajara olgan.
Elijah Wood

**Elijah Jordan Wood** (; 1981-yil 28-yanvarida tugʻilgan) amerikalik aktyordir. 8 yoshidan beri kinofilmlarda suratga tushadi. Eng mashhur rollaridan biri Uzuklar hukmdori filmlaridagi Frodo Baggins rolidir. Bundan tashqari u videooʻyinlar qahramonlariga ham ovoz beradi.
## Filmografiyasi

## Havolalar
*IMDb sahifasi
*Muxlis-sayti
Green Street Hooligans

***Green Street Hooligans*** (ingl. ***Green Street koʻchasi bezorilari***) 2005-yili ekranlarga chiqqan va Angliyadagi futbol bezoriligi haqida hikoya qiluvchi badiiy filmdir. Rejissor — Lexi Alexander, bosh rollarda — Elijah Wood hamda Charlie Hunnam. Film shuningdek *Green Street*, *Hooligans*, *Football Hooligans* kabi ismlar ostida ham maʼlumdir. Ssenariy muallifi sobiq bezori, endilikda esa yozuvchi Dougie Brimsondir.
## Syujeti
Muxbirlikka oʻqiyotgan Matt Buckner xonasidan kokain topilib, u Harvard Universitetidan haydaladi (aslida kokain uning xonadoshi Jeremy Van Holdenniki edi, biroq uning otasi yuqori mansabli amaldor boʻlib, obroʻini yoʻqotishdan qoʻrqqani uchun, ishni bosdi-bosdi qilib yuboradi). Matt Buyuk Britaniyaga, singlisi Shannon va pochchasi Steve Dunham bilan vaqtincha yashashga ketadi. U yerda u Stevening ukasi Pete — ashaddiy futbol bezorisi, West Ham United jamoasi muxlisi bilan tanishadi. Avvalboshda Petega yoqmagan Matt keyinchalik u va uning ogʻaynilari bilan yaqin doʻst tutinadi, futbol va bezorilar hayotiga oʻralashib, klublararo matchlardan soʻng boshqa klublar muxlislari bilan mushtlashib, ularni yaqindan oʻrganadi.

Film davomida koʻplab dramatik sahnalar boʻlib oʻtadi. Matt Amerikaga qaytadi va Jeremyga kokainbozligini tan oldiradi. U bilan suhbatni tasmaga yozib olgan Matt Harvardga qaytishini aytadi.

## Rollarda

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* IMDb sahifasi
Navoiy (krater)

**Navoiy krateri** - Merkuriy sayyorasidagi kraterlardan birining nomi. Koordinatlari — 59.0° shimoliy kenglik, 200° sharqiy uzunlik, diametri — 66 km. 
Krater Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan oʻzbek shoiri Alisher Navoiy sharafiga shunday atalgan.

## Havolalar
* Second Group of Mercury Craters Named
George Washington

**George Washington**  (22-fevral, 1732 - 14-dekabr, 1799) Amerika Qoʻshma Shtatlarining birinchi prezidenti, Amerika Mustaqilligi Urushida Qitʼa Armiyasi bosh qoʻmondoni boʻlgan. Amerikadagi mustaqillik uchun urush paytida (1775-83) kolonistlar armiyasining bosh qoʻmondoni (bu armiya ingliz mustamlakachiligiga barham berib, uning jangovar harakatlari AK.III mustaqilligining eʼlon kilinishiga olib keldi).  Amerika Qo'shma SHtatlari Konstitutsiyasini ishlab chiqish boʻyicha Konvent raisi (1787). V. Yevropa davlatlari oʻrtasidagi raqobatchilik munosabatlarida  Amerika Qo'shma SHtatlarining betarafligini saqlashga harakat qilgan. Nomzodini 3-marta prezidentlikka qoʻyishdan bosh tortgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Manbalar

## Havolalar
Bernoulli sonlari

**Bernoulli sonlari** *B**n* ratsional sonlar toʻplami boʻlib, matematikada koʻp uchraydi, masalan, trigonometrik, giperbolik va boshqa funksiyalarda hisoblash uchun koeffitsiyentlar sifatida, yoki Yevler-Maklaren formulasida, sonlar nazariyasida Riemann zeta funksiyasi bilan bogʻliq vaziyatlarda. Ushbu sonlarga bunday nom berishni Avraam de Muavr taklif qilgan.

Birinchi Bernoulli sonlari: 1/6, 1/30, 1/42, 1/30, 5/56, 691/2730, 7/6, 3671/510, 43867/798, 174611/330, 854513/138 va b.

\sum_{n=0}^{N-1} n^k = \frac1{k + 1} \sum_{s=0}^k \binom{k + 1}{s} B_s N^{k + 1 - s}, Qayerda \tbinom{k + 1}{s} = \tfrac{(k + 1)!}{s! \cdot (k + 1 - s)!}

## Yana qarang

* Bernulli