open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baden-Vyurtemberg

**Baden-Vyurtemberg** — (*[[olmon tili|olm.]]* *Baden-Württemberg*) Olmoniya yerlaridan biridir. U Olmoniyaning janubi-sharqida joylashgan boʻlib, maydoni 35.751,46&nbsp;km²ni tashkil etadi. Aholisi 10 807 000 nafar *(31. Mai 2012)*. Poytahti Stuttgart shahri.

## Maʼmuriy boʻlinishi

Baden-Vyurtemberg oʻttiz besh tumanga (Landkreise) va to'qqizta mustaqil shaharga (Stadtkreise) bo'lingan, ikkalasi ham Frayburg, Karlsrue, Shtutgart va Tübingenning to'rtta ma'muriy okrugiga (Regierungsbezirke) birlashtirilgan.

 Xarita

Shuningdek, Baden-Vyurtembergda biron bir tumanga tegishli boʻlmagan toʻqqizta qoʻshimcha mustaqil shahar mavjud:

### Boshqa davlat organlari
Baden-Vyurtemberg Bosh Audit boshqarmasi davlat idoralarining davlat mablagʻlaridan toʻgʻri foydalanishni nazorat qilish uchun mustaqil organ sifatida faoliyat yuritadi.

## Galereya




## Manbalar

## Havolalar
* Baden-Vyurtemberg rasmiy sahifasi
Shal aqin (tuman)

**Shal aqin tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatidagi maʼmuriy hudud. 1928-yil 3-sntyabrda asos solingan. Markazi — Sergeevka shahri. Tuman maydoni 4,84 ming km². 2011-yil 1-yanvarda aholisi 22,216 kishini tashkil qildi. Aholining zichligi 5,4 kishi/km².

## Tarixi
1928-yili Shal aqin tumanining hozirgi hududida Rikov va Toʻnkeris tumanlari tashkil topdi. 1930-yili Toʻnkeris tumaniga Rikov tumanining yarim hududi qoʻshildi. 1940-yili tuman nomi oktabrskiy boʻlib oʻzgartildi, 1963-yilda esa Sergeev va 1999-yilgi 15-dekabrda Shal aqin tumani boʻlib qayta nomlandi.

## Geografiyasi
Viloyat markazi Petropavlovsk shahridan tuman chegarasigacha 138 kilometr, Sergeevka shahrigacha 174 kilometr. Shimoliy tomonidan — Jambul, gʻarbiy tomonidan — Yesil, sharqiy tomonidan — Timiryazev, Janubidan esa Ayirtav va Musirepov tumanlari bilan chegaradosh. Tuman hududi orqali Yesil daryosi oqib oʻtadi, uning yoqasida Sergeev suv ombori joylashgan.

## Aholisi
Tuman aholisi 2011-yilgi statistika boʻyicha 22,216 kishini tashkil qildi. Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi,
tuman aholisining milliy tarkibini quyidaga jadvaldan koʻrishingiz mumkin (2010-yil 1-yanvar):
* qozoqlar — 12 033 kishi (45,81 %)
* ruslar — 10 646 kishi (40,53 %)
* ukrainlar — 1 339 kishi (5,10 %)
* olmonlar — 1 126 kishi (4,29 %)
* beloruslar — 271 kishi (1,03 %)
* tatarlar — 222 kishi (0,85 %)
* armanlar — 59 kishi (0,22 %)
* litvalar — 59 kishi (0,22 %)
* ozarbayjonlar — 56 kishi (0,21 %)
* tojiklar — 51 kishi (0,19 %)
* polyaklar — 48 kishi (0,18 %)
* boshqalar — 355 kishi (1,35 %)
* Umumiy — 26 265 kishi (100,00 %)

## Manbalar
Sergeyevka

**Sergeev, Ayutas** — Qozogʻistondagi shahar (1969-yildan buyon), Shimoliy Qozogʻiston viloyatining Shal aqin tumanining markazi. Yesil daryosining oʻng qirgʻogʻida, viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan 170&nbsp;km masofada joylashgan. Aholisi 7,426 kishi (2012).

## Tarixi
Sergeevka hududi 18 asrda Abilay xonga yaqin Kuleke botirning urugʻiga tegishli joy boʻlgan. 19 asrda Vali xonning yesiri Aygʻanimga tegishli yer boʻldi. 20 asrning boshigacha Ayutas deb nomlandi. 1896-yili Ukrainadan va Rossiyadan koʻchib keluvchilar koʻpayib, Sergeevka shahrining poydevori qurildi.

## Sanoati
Shaharda temirbeton, azotli-kislarodli, qurgʻoq sut, non mahsulotlari zavodlari, turli korxonalar, v.h. faoliyat yuritmoqda.

## Ijtimoiy soha
Shaharda 3 ta oʻrta maktab, kasibiy-texnik maktab, tarixiy-davlat muzeyi, 2 kutubxona, kinoteatr, madaniyat uyi, sport kompleksi va stadion, markaziy tuman va tuberkulez kasalxonalari faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
* Неофициальный сайт Сергеевки
* Новый неофициальный сайт Сергеевки
* Сергеевские известия, интернет-газета г.Сергеевка и района Шал Акына
Qiziljar (tuman)

**Qiziljar tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining shimoliy qismida joylashgan hudud. Qiziljar tumani 1997-yili Beskoʻl va Sokolov tumanlarini biriktirish natijasida tashkil topdi. Tumanning maʼmuriy markazi – Beskoʻl qishlogʻi.

## Geografiyasi
Tuman maydoni 6,15 ming km2. Tuman markazi — Beskoʻl qishlogʻi. Viloyat markazi bilan oraliq masofasi 12 kilometr.
Qiziljar tumani shaharga yaqin va Yesil daryosining yoqasida joylashgan. Janubida Yesil va Magʻjan Jumabaev, sharqida Oqqayin, gʻarbida Mamlyut tumanlari bilan va shimolida Rossiyaning Tumen viloyati bilan chegaradosh.

## Aholisi
Tuman aholisi 2010-yil 1-yanvardagi maʼmulot boʻyicha 49&nbsp;393 kishini tashkil qiladi.

Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 30 885 kishi (62,53 %)
* qozoqlar — 6 841 kishi (24,49 %)
* olmonlar — 1 891 kishi (3,83 %)
* ukrainlar — 1 587 kishi (3,21 %)
* tatarlar — 862 kishi (1,75 %)
* beloruslar — 521 kishi (1,05 %)
* polyaklar — 267 kishi (0,54 %)
* armanlar — 160 kishi
* chuvashlar — 111 kishi
* ozarbayjonlar — 110 kishi
* litvalar — 84 kishi
* mordvalar — 84 kishi
* boshqirdlar — 72 kishi
* oʻzbeklar — 62 kishi
* chechenlar — 51 kishi
* boshqalar — 550 kishi (1,11 %)
* Umumiy — 49 393 kishi (100,00 %)

## Aholi punktlari
Tumanning katta qishloqlari:
* Beskoʻl
* Sokolov
* Arxangel
* Novokamen
* Novonikol
* Rassvet
* Yakor
* Bogolyubov
* Peterfeld

## Transporti
Tuman boʻyicha Qozogʻistonning (Petropavlovsk — Almati), Rossiyaning Janubiy Ural temir yoʻli; Petropavlovsk — Esim (RF), Petropavlovsk — Koʻkchatov, Petropavlovsk — Qoʻrgʻon, Petropavlovsk — Omsk (RF) avtomobil yoʻllari, Ufa — Petropavlovsk — Omsk neft quvuri oʻtadi.

## Taʼlim
Tumanda 67 ta umumiy bilim beruvchi maktab, 2 ta kasibiy-texnik maktab, Novonikol „Yosh oʻspirimlar uyi“, 2 ta bolabogʻcha, viloyat yosh oʻspirinlar va bolalarning velosport sport maktabi, bolalar va yosh oʻspirinlarning jismoniy tarbiya maktabi, Arxangel korreksiya bolalar uyi, yetim bolalar uchun Sokolov maxsus maktab-internati, 9 ta madaniyat uyi, 6 ta klub, 15 ta kutubxona, 3 kinoteatr faoliyat yuritmoqda.

## Tibbiyot
Tumanda markaziy kasalxona, qishloq kasalxonasi, 9 oilaviy-shifokorlik ambulatoriya, 8 feldsher-akusherlik punkt, 47 feldsher punkt, 14 dorixona, 1 sanepidstansa bar. 1989-yili Pribrejniy qishloq okrugining hududida radon suvi topildi, bu qaynar koʻzi asosida davolash profilaktoriyasi faoliyat yuritmoqda. 1991-yili Mixaylov qishlogʻida er osti mineral suvlarini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi.

## OAV
Qiziljar tumanida 1967-yildan boshlar rus tilida „Mayak“, 2003-yildan qozoq tilida „Qiziljar“ gazetalari chiqariladi.

## Manbalar
Beskoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)

**Beskoʻl qishlogʻi** —  Shimoliy Qozogʻiston viloyati, Qiziljar tumanining markazi. Petropavlovsk shahrining janubigacha 15&nbsp;km masofada, Yesil daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 13 598 kishi (2012).

## Tarixi
Beskoʻl qishlogʻi 1938-yili Petropavlovsk MTS-ning markazi boʻlib tashkil topdi. Nomi atrofidagi koʻllarga bogʻliq. 1967-yildan buyon tuman markazi.

## Sanoati
Beskoʻlda qush fabrikasi, *"Romantik"* aksioner jamoasi, *"Molservis"* konsorsiumi, tuman nashrlari, oziq-ovqat kombinati va boshqalar faoliyat yuritmoqda.

## Ijtimoiy soha
Shimoliy Qozogʻiston mol chorvachiligi ilmiy-tadqiqot institutining filiali, oʻrta maktab, madaniyat uyi, kasalxona, shifoxona, sanitar-epidemiologiyalar faoliyat yuritmoqda. Beskoʻl orqali *Petropavlovsk — Koʻkshetov, Petropavlovsk — Novoishim* avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Manbalar
Magʻjan Jumabaev (tuman)

**Magʻjan Jumabaev tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining shimoli-sharqida joylashgan. Tuman maydoni 7,81 ming km². 2010-yili 1-yanvarda tuman aholisi 41,8 ming kishini tashkil qildi. Tuman aholisining zichligi 5,4 kishi/km². Tuman markazi Bulayev shahri 1893-yili tashkil topgan, 1969-yili shahar maqomini oldi. Bulayevdan viloyat markazigacha oraliq masofa 106 kilometr. Shimoli-sharqiy tomonidan Rossiyaning Omsk va Tumen viloyatlari bilan, gʻarbidan - Oqqayin va Qiziljar, janubidan - Tayinsha va Aqjar tumanilari bilan chegaradosh.

## Tarixi
Tuman 1928-yilda tashkil topdi. 1997-yili Vozvishen tumani bilan qoʻshib yuborildi. 2000-yil Bulayev tumani Magʻjan Jumabaev nomi bilan qayta nomlandi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2010-yili 1-yanvarda 41&nbsp;789 kishini tashkil qildi.

Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 22 737 kishi (54,41 %)
* qozoqlar — 12 441 kishi (24,49 %)
* olmonlar — 2 292 kishi (5,48 %)
* ukrainlar — 2 152 kishi (5,15 %)
* tatarlar — 569 kishi (1,36 %)
* beloruslar — 430 kishi (1,03 %)
* ozarbayjonlar — 221 kishi (0,53 %)
* polyaklar — 215 kishi (0,51 %)
* chechenlar — 138 kishi (0,33 %)
* chuvashlar — 91 kishi (0,22 %)
* litvalar — 69 kishi (0,17 %)
* boshqirdlar — 51 kishi (0,12 %)
* boshqalar — 383 kishi (0,92 %)
* Umumiy — 41 789 kishi (100,00 %)

## Manbalar
Oʻbit Musirepov (tuman)

**Oʻbit Musirepov tumani** (qoz. Ғабит Мүсірепов ауданы, عابيت مۇسىرەپوۆ اۋدانى)— Shimoliy Qozogʻiston viloyatining janubi-gʻarbida Yesil daryosining yoqasida joylashgan. Tuman 1969-yili tashkil topdi. Tuman maydoni 11,1 ming km2. 2010-yil 1-yanvarda tuman aholisi 48,2 ming kishini tashkil qildi. Tuman aholisining zichligi 4,3 kishi/km². Maʼmuriy markazi — Novoishimka qishlogʻi, Viloyat markazi bilan oraliq masofasi 270 kilometr.

## Tarix
1969-yil 28-mayda Koʻkchatov viloyati tarkibida Kuybishev tumani tashkil topdi. 1997-yil 2-mayda Tselinniy tumani deb qayta nomlandi. 1997-yil 3-mayda Koʻkchatov viloyati tarkibidan, Shimoliy Qozogʻiston viloyati tarkibiga qoʻshildi. 2002-yil 11-iyundan boshlab Oʻbit Musirepov tumani deb qayta nomlandi.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (2010-yil 1-yanvar):
* ruslar — 19 257 kishi (39,92 %)
* qozoqlar — 16 405 kishi (34,01 %)
* ukrainlar — 5913 kishi (12,26 %)
* olmonlar — 2 126 kishi (4,41 %)
* beloruslar — 1 510 kishi (3,13 %)
* tatarlar — 749 kishi (1,55 %)
* ozarbayjonlar — 305 kishi (0,63 %)
* polyaklar — 268 kishi (0,56 %)
* ingushlar — 243 kishi (0,50 %)
* chechenlar — 152 kishi (0,32 %)
* chuvashlar — 143 kishi (0,30 %)
* mordvalar — 138 kishi (0,29 %)
* armanlar — 101 kishi (0,21 %)
* oʻzbeklar — 87 kishi (0,18 %)
* litvalar — 54 kishi (0,11 %)
* boshqalar — 632 kishi (1,31 %)
* Umumiy — 48 233 kishi (100,00 %)

## Manbalar
Valixanov (tuman)

**Valixanov tumani** — Qozogʻiston Respublikasi Shimoliy Qozogʻiston viloyatining janubi-shaqiy qismida joylashgan hudud. Tuman markazi Kichkinakoʻl qishlogʻi. Valixanov tumani 1928-yili Qiziltu nomi bilan tashkil topdi. Tuman maydoni 12,88 ming km2. 2010-yili 1-yanvarda tuman aholisi 23,2 ming kishini tashkil qildi. Aholi zichligi 1,8 kishi/km². Viloyat markazi sanalmish Petropavlovsk shahrigacha oraliq masofa 340 kilometr.

## Georafiyasi
Tuman Shimoliy Qozogʻiston viloyatining janubi-sharqida joylashgan. Shimoliy tomoni va shimoliy sharqida Rossiyaning Omsk viloyati bilan, sharqida Pavlodar viloyati, janubiy va janubiy-sharqida Oqmoʻla viloyati bilan, gʻarbidan esa Aqjar tumani bilan chegaradosh.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 20 294 kishi (87,47 %)
* ruslar — 1 439 kishi (6,20 %)
* ukrainlar — 453 kishi (1,95 %)
* tatarlar — 370 kishi (1,59 %)
* olmonlar — 232 kishi (1,00 %)
* beloruslar — 127 kishi (0,55 %)
* chechenlar — 43 kishi (0,19 %)
* boshqalar — 244 kishi (1,05 %)
* Umumiy — 23 202 kishi (100,00 %)

## Taniqli shahslari
* Musipov Qajim (1912—1982) — Ijtimoiy mehnat qahramoni.
* Junusov Saken (1934) — Xalq yozuvchisi.

## Manbalar
Novoishimka

**Novoishimka** — Shimoliy Qozog'iston viloyati Gʻabit Musirepov tumanining maʼmuriy markazi (1969-yildan buyon), qishloq, temir yoʻl stansiyasi, okrug markazi. Viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan janubi-gʻarbga tomon 270 kilometr masofada, Yesil daryosining yoqasida joylashgan. Aholisi 11,583 kishi (2012).

## Tarixi
Qishloq 2000-yilgacha Kuybishevskiy deb nomlandi. Poydevori 1914-yili qurildi. Avvallari qishloq Kozirnoye deb atalgan. Keyin atrofidagi Ashanino, Peski, Tselinnoe va Trudovoe qishloqlari bilan biriktirilib, hozirgi kundagi nomi bilan nomlandi.

## Ijtimoiy soha
Tumanda kasalxona, shifoxona, sanepidstansa, 3 ta maktab, kasibiy-texnik maktab, madaniyat uyi, v.h. faoliyat yuritmoqda. Novoishimka orqili Petropavlovsk — Koʻkshetov avtomobil magistrali oʻtadi.

## Manbalar
Kichkinakoʻl

**Kichkinakoʻl** () — Shimoliy Qozog'iston viloyati Valixanov tumanining markazi, qishloq. Aholisi 6,956 kishi (2012). Viloyat markazi sanalmish Petropavlovsk shahridan 364&nbsp;km masofada joylashgan. Kichkinakoʻl qishlogʻi 1928-yili tashkil topdi.

## Sanoati
Qishloqda moy, asfalt zavodlari, elevator, tegirmon, mexkolonna, avtobaza, v.h. faoliyat yuritmoqda.

## Aholisi
1999-yili qishloq aholisi 7,790 kishini, (3,976 nafari erkaklar va 4,014 nafari ayollar) 2009-yilda esa qishloq aholisi 6,814 kishini tashkil qildi (3,322 nafari erkaklar va 3,492 nafari ayollar).

## Manbalar
Smirnovo

**Smirnovo** () — Rossiyaning Oltoy oʻlkasi,Zarin tumani, Novokopilovskiy aholi yashash punktidagi qishloq . 2013-yilda aholi soni 263 kishi edi.Ko'chalar soni 4 ta.

## Geografiya
Smirnovov avtomobil yoʻlida Zarinskdan (tuman maʼmuriy markazi) 25 km gʻarbda joylashgan. Novokopilovo - eng yaqin qishloq.

## Manbalar
Mamlyutka

**Mamlyutka** — Qozogʻistondagi shahar (1969-yildan buyon), Shimoliy Qozogʻiston viloyati Mamlyut tumanining markazi (1932-yildan buyon, temir yoʻl bekati). Viloyat markazi — Petropavlovsk shahrining gʻarbigacha 40&nbsp;km, oʻrmonli hududda joylashgan. Aholisi 7,338 kishi (2012). Rossiyadan koʻchib keluvchilarga atab 1814-yili poydevori qurildi.

## Ijtimoiy soha
Mamlyutka shahrida 3 ta umumiy bilim beruvchi maktab, litsey-maktab, 3 kutubxona, madaniyat uyi, tuman kasalxonasi, 2 dorixona va hokazolar faoliyat yuritmoqda.

## Sanoati
Mamlyutka orqali Omsk-Qorgʻon temir yoʻli, Qoʻstanoy — Petropavlovsk avtomobil yoʻli oʻtadi. Mamlyutkada tegirmonlar, agro sanoat kompleksining „Golden Greyn“ filiali, oʻrmon xoʻjaligi korxonasi va hokazolar faoliyat yuritadi.

## Manbalar
Aqqu

**Aqqu** — Pavlodar viloyatining Lebyaji tumanidagi qishloq, pristan, tuman markazi. 1996-yilgacha „Lebyaje“ deb nomlangan. Pavlodar viloyatining janubi-sharqida, Irtish daryosining oʻng yoqasida, Pavlodar — Semey avtomobil yoʻlining yoqasida joylashgan. 1744-yili tashkil topgan. 1939-yildan buyon tuman markazi. Qishloqda oʻrta maktab, tuman nashriyoti, bolabogʻcha, kasalxona, shifoxanalar faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar
Veb-sayt

zanim803   insta ak
**Veb-sayt** yoki shunchaki **sayt** (; **' – „toʻr“ va **' – „joy“) deb kompyuter tarmogʻidagi bir elektron manzilda joylashgan elektron hujjatlar majmuiga aytiladi. Elektron manzil domen yoki IP shaklida boʻladi. Veb-saytni veb-sahifadan farqlash lozim: veb-sahifa veb-saytdagi sahifalardan biri, xolos.

Veb-sahifalar orasidagi giperhavola sayt navigatsiyasini boshqaradi, bu koʻpincha bosh sahifadan boshlanadi. Eng koʻp tashrif buyurilgan saytlar – Google, YouTube va Facebook.

Omma uchun ochiq boʻlgan barcha veb-saytlar birga Butunjahon Internetini tashkil qiladi. Bundan tashqari, faqat shaxsiy tarmoqda kirish mumkin boʻlgan shaxsiy veb-saytlar ham mavjud. Kompaniyaning oʻz xodimlari uchun ichki veb-sayti, foydalanuvchilar ish stollari, *noutbuklar*, *planshetlar* va *smartfonlar* kabi turli xil qurilmalarda veb-saytlarga kirishlari mumkin. Ushbu qurilmalarda ishlatiladigan ilova *veb-brauzer* deb ataladi.

## Tarix
"Veb-sayt" yozilishida asl imlo boʻlsa-da (baʼzida „Veb-sayt“ katta harf bilan yozilgan, chunki „Web“ butunjahon Internetga ishora qilinganda toʻgʻri otdir), bu variant kamdan-kam qoʻllanila boshlandi va „veb-sayt“ standart imloga aylangan. *Chikago uslubidagi qoʻllanma* va AP *Stylebook* kabi barcha asosiy uslublar qoʻllanmalari bu oʻzgarishni aks ettirgan.

2009-yil fevral oyida 1995-yildan buyon Internet oʻsishini kuzatuvchi Netcraft internet-monitoring kompaniyasi, 2009-yilda domen nomlari va mazmuniga ega boʻlgan veb-saytlar soni 215.675.903 boʻlganini, 1995-yil avgustida esa atigi 19.732 veb-saytlar mavjudligini maʼlum qildi. 1 mlrd.ga yetganidan keyin. 2014-yil sentyabr oyida veb-saytlar paydo boʻldi, bu Netcraft tomonidan 2014-yil oktyabr oyida oʻtkazilgan Veb-server soʻrovida tasdiqlangan muhim voqea va Internet Live Stats birinchi boʻlib eʼlon qilgan – bu World Wide Web ixtirochisi Tim Berners-Lining ushbu tvitida tasdiqlanganidek – bu raqam Dunyodagi veb-saytlar soni keyinchalik kamaydi va 1 milliarddan past darajaga qaytdi. Bu faol boʻlmagan veb-saytlar sonining oylik oʻzgarishi bilan bogʻliq. 2016-yil mart oyiga kelib veb-saytlar soni 1 milliarddan oshdi va shu vaqtdan boshlab oʻsishda davom etdi. 2020-yil yanvar oyida Netcraft veb-serverlari tadqiqoti 1 295 973 827 veb-sayt mavjudligini va 2021-yil aprel oyida 10 939 637 vebga qaragan kompyuterlar va 264 469 666 noyob domenlarda 1 212 139 815 ta sayt mavjudligini maʼlum qildi. Barcha *veb-saytlarning* taxminan 85 foizi faol emas.

## Manbalar

## Havolalar

* Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN)
* World Wide Web Consortium (W3C)
* The Internet Society (ISOC)
Oʻzbekistonda toʻsilgan vebsaytlar roʻyxati

Oʻzbekiston Respublikasida, boshqa mamlakatlarda boʻlganidek, internet senzura qilinadi. Boshqa mamlakatlardan farq qilib, Oʻzbekistonda toʻsilgan vebsaytga kirayotganda uning toʻsilgani haqida ogohlantirish chiqmaydi, balki Microsoftning *msn.com* saytiga yoʻnaltiriladi. Quyida **Oʻzbekistonda toʻsilgan vebsaytlar roʻyxati** keltirilgan. Bu roʻyxat toʻliq emas.

Toʻsilgan saytlarga shifrlangan bogʻlanishli (HTTPS) protokol bilan kirish mumkin. Biroq aksariyat saytlar bunday bogʻlanishni dastaklamaydi.

2013-yil 1-aprel kuni Oʻzbekiston prezidenti Islom Karimov Xalq deputatlari Toshkent viloyati kengashining navbatdan tashqari sessiyasida „Internet tarmogʻini qandaydir temir devor bilan toʻsib, taqiqlash — bu mutlaqo aqlga sigʻmaydigan ish,“ dedi.

## Vebsaytlar

## Manbalar

## Yana qarang

* Xitoyda toʻsilgan vebsaytlar roʻyxati 
* Rossiya taqiqlangan saytlar reyestri 

## Havolalar

* Еще один недоступный сервер/ресурс (или письмо Деду Морозу), *uforum.uz*
Jelezin (tuman)

**Jelezinka tumani** — Pavlodar viloyatining tarkibidagi tuman. Jelezinka tumani 1938-yili tashkil topdi. Tuman markazi — Jelezinka qishlogʻi, viloyat markazigacha oraliq masofa (Pavlodar shahrigacha) 188 kilometr.

## Geografiyasi
Tuman hududi 7,6 ming km². Shimolida Omsk viloyati bilan, shimoliy-gʻarbida — Novosibirsk viloyati bilan, janubida — Qashir tumani bilan chegaradosh, sharqida — Irtish tumani bilan, ularni Irtish daryosi ajtarib turadi.

## Iqlimi
Tuman iqlimi jiddiy kontinentalli, bahor va yoz oylarida qurgʻoqchilik boʻladi, yogʻingarchilk asosan yoz oylarining oʻrtasida boʻladi, yozda havo harorati juda issiq, qish oylarida esa qahraton sovuq boʻladi, yil boʻyi shamol esib turadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −18º −19&nbsp;°C, iyul oyida — +19º +20&nbsp;°C boʻladi. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori — 275,5&nbsp;mm, ayrim paytda 300&nbsp;mm-ga etadi.

## Aholisi
1999-yili tuman aholsi — 26,3 ming kishini, 2012-yili — 17,19 ming kishini tashkil qildi. Tuman aholisining oʻratacha zichligi 1999-yili 1&nbsp;km² 3,45 kishidan, 2012-yili esa 2,23 kishidan toʻgʻri keldi.
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2012-yil)
* ruslar — 7 937 kishi (46,15 %)
* qozoqlar—6 965 kishi (40,5 %)
* ukrainlar— 640 kishi (3,72 %)
* olmonlar — 946 kishi (5,5 %)
* tatarlar — 254 kishi (0,15 %)
* beloruslar — 143 kishi (0,83 %)
* boshqalar — 312 kishi (1,81 %)
* Umumiy— 17 197 kishi (100,00 %)

## Tarixi
RSFSR AKJO 1953-yilgi 31-yanvardagi farmoniga binoan Maksim-Gorkiy tumanini kengaytirish natijasida Urlitoʻbeli tumani tashkil topdi.
Tuman Oliy Kengash Prezidiumining 1963-yilgi 2-yanvardagi farmoni bilan parchalangan Urlitoʻbeli tumanidan qoʻshib olingan 10 ta qishloq evaziga tashkil topgan.

## Ijtimoiy soha
### Bilim
Tumanda 36 ta bilim beruvchi maktablar va 2 kasbiy litsey-maktabi bor.

### Tibbiyot
Tumanda 2 ta kasalxona va 7 shifokorlik ambulatoriya-shifoxona mahkamalari bor, undagi shifokorlar va oʻrta maxsus tibbiyot hodimlari soni 24 va 108 kishi.

### Madaniyat
Tumanda 16 kutubxona, 9 klublar faoliyat yuritmoqda.
1935-yildan boshlab tumanda gazeta chiqariladi. Badiy hunarning monumentalli yodgorligi Kengash Ittifoqining qahramoni I.V. Babinga atalgan 1965-yilgi haykal va 1920-yilgi I.D. Putinsev boshchiligi bilan V.I. Leninga atalgan bogʻ boʻlib hisoblanadi. Tuman aholisi uchun Jelezinka markaziy tuman kutubxonasi hizmat koʻrsatadi.

## Taniqli shaxslar
* Kengash Ittifoqining qahramonlari: I. V. Babin, A. S. Kvitkov, I. G Ledovskoy.;
* Ijtimoiy Mehnat qahramonlari: J. K Jusipov., M. I.Trusov.

## Manbalar
HTTPS

**HTTPS** ( — „Xavfsizi Gipermatn Uzatuvchi Protokol“) HTTP protokoli kengaytmasi boʻlib, shifrlashni dastaklaydi. HTTPS orqali uzatiladigan maʼlumot SSL yoki TLS kriptografik protokoliga solinadi, shunday qilib bu maʼlumotlar himoyalanadi. HTTP dan farq qilib, HTTPS uchun 443 TCP porti ishlatiladi.

Tizim Netscape Communications Corporation tomonidan autentifikatsiya va himoyalangan bogʻlanishni taʼminlash uchun ishlab chiqilgan. HTTPS xavfsizlikka talabgor internet ilovalari (masalan, online toʻlov) uchun qoʻllanadi.

HTTPS barcha mashhur brauzerlar tomonidan dastaklanadi.
Bulayev

**Bulayev** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatidagi shahar, Magʻjan Jumabaev tumanining markazi (1928). Aholisi 8 ming kishi (2012). Viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan sharqqa tomon 90&nbsp;km masofada, Transsibir (Janubiy Sibir) temir yoʻl magistralining yoqasida, „Qamistisay“ deb nomlanuvchi uzun, keng soyda, oʻrmonli hududda joylashgan. 1894-yilda asos solingan.

## Tarixi
Poydevori 19 asrning 90-yillarida Transsibir temir yoʻl magistralini barpo etish maqsadida temir yoʻl stansiyasi boʻlib qurildi. 1936-yildan buyon tuman markazi. Bulayev 1940-yilda qishloq, 1969-yildan buyin tuman tarkibidagi shahar.

## Sanoati
Shaharda elevator, „non zavodi“, „Yogʻ ishlab chiqarish zavodi“ aksioner jamoatlari, qurulish va avtomabil korxonalari, v.h. faoliyat yuritadi. Sinch uysozligi zavodi, tikuvchilik fabrikasi, oziq-ovqat korxonalari bor.

## Ijtimoiy soha
Bulayevda 4 oʻrta maktablar, 3 ta kutubxona, 2 madaniyat uyi, kasalxona, silga qarshi dispanser, sanitar-epidemiologiya stansiyalari, dorixonalar, v.h. faoliyat yuritmoqda. Bulayev orqali respublika ahamiyatga ega Petropavlovsk — Omsk avtomobil yoʻli oʻtadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Сайт библиотеки района 
* Булаевская узкоколейка. Возможный эпилог
* Неоффициальный сайт города Булаево
Lebyaji (tuman)

**Lebyaji tumani** 1939-yili tashkil topgan, Pavlodar viloyatining janubiy-sharqida joylashgan va janubiy-sharqida rossiyaning Oltoy oʻlkasi bilan, shimolida Sherbaqti tumani bilan chegaradosh, gaʼrbda tuman chegarasi Irtish orqali oʻtadi. Tuman maydoni 806,1 ming km2. Pavlodar shahrigacha oraliq masofa 120&nbsp;km.
Tuman markazi — Aqqu qishlogʻi.

## Geografik sharoiti
Shimolida Pavlodar va Sherbaqti tumanlari bilan, sharqida — Oltoy oʻlkasi bilan, janubida — Sharqiy Qozogʻiston viloyati bilan, gʻarbida — May tumanlari bilan chegaradosh. Tuman hududidan Pavlodar — Semey avtomobil yoʻli oʻtadi.

## Iqlimi
Tuman iqlimi jiddiy kontinentalli. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −17º-18&nbsp;°C, iyulniki — +20º+21&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 250–300&nbsp;mm tashkil qiladi.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (2010-yil 1-yannvar):
* qozoqlar — 11 306 kishi (80,9 %)
* ruslar — 1 582 kishi (11,32 %)
* ukrainlar — 215 kishi (1,54 %)
* olmonlar — 241 kishi (1,72 %)
* tatarlar — 200 kishi (1,43 %)
* chechenlar — 123 kishi (0,88 %)
* boshqirdlar — 59 kishi (0,42 %)
* beloruslar — 65 kishi (0,46 %)
* boshqalr — 181 kishi (1,29 %)
* Umumiy — 13,972 kishi (100,00 %)

## Tarixi
Tuman Qozoq KSR Oliy Kengash Prezidiumining 1939-yilgi 16-oktabrdagi farmoniga binoan Lebyaji qishlogʻi markazi bilan Besqaragʻay, Qaganovich va Pavlodar tumanlarini kengaytirish natijasida tashkil topgan. Qozoq KSR Oliy Kengash Prezidiumining 1963-yilgi 2-yanvardagi farmoni bilan Lebyaji tuman tarqatildi, uning hududi esa Pavlodar tumanining tarkibiga qoʻshildi. Qazaq KSR Oliy Kengash Prezidiumining 1964-yilgi 31-dekabrdagi farmoniga binoan Lebyaji tumani qayta tashkil topdi. Qozogʻiston Respublikasining 1992-yilgi 18-dekabrdagi „Semey yaderli poligonidagi yaderli tajribadan zarar koʻrgan fuqorolarga ijtimoiy himoyalash haqidagi“ qonunga muofiq tuman radiatsiyali xavfli hudud hisoblanadi.

## Hududiy boʻlinishi
Tuman tarkibida 11 qishloq bor: Lebyaji, Baymoʻlda, Jambul, Qazin, Qizilagʻash, Kizilasker, Mayqaragʻay, Malibay, Shaqi, Sharbaqti, Yamishevo.

## Taʼlim
Tuman hududida 27 ta bilim beruvchi mahkamalar bor, shulardan 1 maxsus oʻrta, 18 oʻrta, 4 asosiy, 1 boshlangʻich, 3 maktab yoshigacha. Shu jumladan 6 filiali bor 305 kishi ishlaydigan bolalar-yosh oʻspirimlar sport maktabi bor.

## Tibbiyot
Tibbiyot obʼektlari 24, uning 1 markaziy tuman kasalxonasi, 1 silga qarshi kasalxona, 8 shifokorlik ambulatoriya, 14 tibbiyot punkti.

## Madaniyat
Tuman boʻyicha 18 madaniyat obʼektlari, 24 kutubxona va 1 „Bulaq“ kompleksi faoliyat yuritadi.
„Aqqu kuyi“ tuman nashri chiqadi. (1940-yildan buyon).

## Taniqli shaxslar
Ijtimoiy mehnat qahramonlari:
* B.Aydarxanov,
* J.Jangʻojin,
* B. Ospanov,Uaqap Sizdiqov, Q. Sharbaqbaev

## Manbalar
Furot (daryo)

**Furot** ( / ; ; ) — Turkiya, Suriya va Iroq davlatlarini kesib oʻtuvchi, Gʻarbiy Osiyodagi eng katta daryolarning biri.

Daryo Muroddan boshlanadi, uzunligi 3065 km.ni tashkil qiladi, daryoga Qorasuv va Murod daryolari qoʻshiladi, uzunligi 2780 km, basseynning maydoni 765,8 ming km².

## Havolalar
* Bibliografiya po vodnim resursam i mejdunarodnogo prava 
* Yevreyskaya ensiklopediya: ssilki na Yevfrat v Vetxom Zavete
* Tigr i Yevfrat reki spora, detali konflikta i sotrudnichestva 
* Tureskaya Natsionalnaya politika ispolzovaniya vod Yevfrat — Tigr basseyna (TRYeX — STAGED PLAN) (Tureskiy)
* Kolleksiya fotografiy reki Yevfrat 
* Dokumentalniy film „Damming Yevfrat“
IC 4201

**IC 4201** Canes Venatici yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.

## Havolalar
* IC 4201 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
* IC 4201 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
* IC 4201 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
* IC 4201 SIMBAD omborida 
* IC 4201 Vizier omborida 
* IC 4201 NASA Extragalactic Database omborida 
* NGC/IC obyektlari ombori
Karikatura

**Karikatura** ( — „boʻrttirish“) deb satirik yoki hajviy tasviriy sanʼatga aytiladi. Satirik karikaturada ijtimoiy, siyosiy va boshqa muammolar fosh etiladi, korrupsiyaga berilganlar tanqid qilinadi. Hajviy karikatura esa biror kimsani tanqid qilmay, shunchaki kundalik mavzularni kulgili yoritadi.

Karikatura aniq ijtimoiy tanqidiy yoʻnalishga ega boʻlgan tasviriy sanʼat turi, grafika sohasi (rangtasvir va haykaltaroshlikda juda kam qoʻllanadi), hajv va kulgili qilib ishlangan rasm hisoblanadi. Tasvirda kulgili holat real va fantastik voqealar bilan yoʻgʻrilgan holda yaratiladi, harakterning oʻziga xos tomonlari boʻrttirilib, achchiq kulgi tugʻdiradigan qilib tasvirlanadi. Tasvirdagi maʼnoni izohlash va tasvirning taʼsirchanligini oshirish maqsadida karikaturaga matn (baʼzan sheʼr) ilova qilinadi.

karikatura xususiyatlari qadimgi davr sanʼati (Qadimgi Misr tasvirlari, Yunoniston vaza bezaklari, Qadimgi Rim freskalari) da, yapon va hind miniatyuralarida uchraydi. Ayniqsa, Uygʻonish davrida karikatura keng rivoj topdi (mas, Leonardo da Vinchi rasmlari). Karikatura janr sifatida jamiyatda yuzaga kelgan keskin ijtimoiy qaramaqarshiliklarni fosh etish zaminida shakllangan (U. Xogart, F.Goyya, O.Domye va b.ning karikaturalari).

Yevropa karikaturasi xususiyatlari ilk bor ingliz tasviriy sanʼatida shakllandi; karikatura uchun xos boʻlgan davrning ijtimoiy va davlat hayotidagi xalqaro siyosiy voqealarga hozirjavobligi namoyon boʻldi (mas, fransuzlarning inqilobiy, ruslarning Napoleonga bagʻishlangan xalq hajviy rasmlari). 19—20-asrlar chegarasida ijtimoiy kurashning avj olishi gaz. va jurnal grafikasi karikatura ni rivojlanishini, shuningdek, professional gaz. karikaturachilarining paydo boʻlishini taʼminladi, ular orasida mashhur yirik rassomlar ham bor edi.

20-asrda karikatura ijtimoiy kuchlar munosabatlaridagi murakkabliklarni aks ettirdi; Ikkinchi jahon urushi yillari u fashizmga qarshi kurashda muhim rol oʻynadi („TASS oynasi“, „Uz TAG oynasi“, plakatlar, varaqalar, front gazetalari va b.), koʻplab rassomlar shuhrat qozondi. Maxsus satirik nashrlar, kundalik gazetalar karikatura taraqqiyotiga va ommaviylashuviga keng imkoniyatlar yaratadi. Jahon karikaturami rassomlari (X. Bidstrup, Daniya; S. Venev, Bolgariya; Kukrinikslar, Rossiya va b.) tinchlikni saqlash va uni himoya qilish mavzuida karikatura namunalarini yaratishdi.

Oʻzbekistonda satirik jurnallar (ayniqsa, Mushtum jurnali) nashri karikatura janri taraqqiyotiga zamin yaratdi. Ustaa Moʻmin, D. Sinitskiy, A. Osheyko, L. Abdullayev, Telman Muhamedov, Narimon Ibrohimov, Alijon Xoliqov, Emil Roʻziboyev, Surʼat Salohitdinov, Husan Sodiqov va boshqalar rassomlarning karikaturalari, „Oʻzbekiston“ nashriyotining „Jangovar qalam“ plakatlar turkumlari hayotda uchrab turadigan illatlar (poraxoʻrlik, ichkilikbozlik, xoʻjasizlik, yulgʻuchlik va b.)ga qarshi kurashda, ularni fosh etishda muhim ahamiyatga ega boʻldi. Mustaqillik davrida karikatura boqimandachilik, giyohvandlik, qalloblik, aqidaparastlik kabilarni fosh etishda dolzarb ahamiyat kasb etmokda.

## Manbalar

## Havolalar
* Uzbekistan Illustrated, oʻzbek karikaturasi Facebook guruhi
Xoʻja Ahror Valiy jomeʼ masjidi

**Xoʻja ahror valiy masjidi** – Toshkent shahri Shayhontohur tumani 15-asr) (Shayxontohur tumani, „Gulzor“ mahallasi, Haqiqat koʻchasi, 22) – meʼmoriy yodgorlik. Xoja Ahror qurdirgan, shaharning bosh jome masjidi boʻlgan, Usmon Qur’oni shu yerga keltirilgan edi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 26-yanvardagi farmoyishiga asosan masjid qayta tiklangan va 1998-yil 16-iyulda roʻyxatga olinib ishga tushirilgan. Masjid binosi 3000 namozxonga moʻljallangan. Asosan „Gulzor“ mahallasi, Chorsu bozoridagi sotuvchilarga xizmat koʻrsatadi. Maʼlumotlarga koʻra, masjid oʻz bagʻriga 2000 ziyod namozxonlarni sigʻdira oladi.

## Tarixi
1875-yil chor maʼmurlari tomonidan buzib tashlangan. Usmon Qur’oni Samarqandga olib ketilgan. 1886-yil mahalliy aholi noroziligidan xavfsiragan chor maʼmuriyati masjid binosini qayta qurib bergan. 1999-yil masjid poydevorini buzish paytida uni shu yili qurilgani haqidagi yozuv topilgan. Ammo ruslar tomonidan bunyod etilgan bu inshoot masjid boʻlmay, kelgusida cherkovga moʻljallangan boʻlgan. Masjid binosi ichida mehrob oʻrniga ikona oʻrnatadigan xochchalar qilingan edi.

## Tavsif
Imom-xatib: Isomiddin Ahrorov.

## Galereya

## Yana qarang
* Moʻyi muborak Ukkosha masjidi
* Chorsu (mehmonxona)
* Toshkent Chorsu bozori

## Manbalar
Simon & Garfunkel

**Simon & Garfunkel** () ikki amerikalik qoʻshiqchi — Paul Simon va Art Garfunkeldan iborat musiqa dueti boʻlgan. Ular 1957-yili Tom & Jerry guruhini tuzib, „Hey, Schoolgirl“ qoʻshigʻi orqali kichik shuhratga erishishgan. Keyin guruh nomini Simon & Garfunkel qilib oʻzgartirib, 1965-yili „The Sound of Silence“ ashulasini yozishadi va Amerika boʻylab mashhur boʻlib ketishadi. 1967-yilgi *[[The Graduate]]* filmida ularning musiqasi qoʻllanilgach, guruh dovrugʻi yanada kengayadi.

Simon & Garfunkel vokal garmoniyasi tufayli 1960-yillarning eng mashhur artistlaridan boʻlishgan. Ularning „The Sound of Silence“ (1964), „I Am a Rock“ (1965), „Homeward Bound“ (1965), „Scarborough Fair/Canticle“ (1966), „A Hazy Shade of Winter“ (1966), „Mrs. Robinson“ (1968), „Bridge over Troubled Water“ (1969), „The Boxer“ (1969) va „Cecilia“ (1969) hit ashulalari koʻplab chartlar tepasiga koʻtarilgan. Ular bir necha Grammy mukofoti qozonib, 1990-yilda Rock’nʼRoll Shuhrat Zaliga kirishgan.

Biroq Simon va Garfunkel orasida tez-tez nizo boʻlib turgani uchun guruh ora-sirada faoliyatini toʻxtatib yurgan. Hozirda ular alohida ijod qilishadi.

## Diskografiyasi
**[[Wednesday Morning, 3 A.M.]]*
**[[Sounds of Silence (albom)|Sounds of Silence]]*
**[[Parsley, Sage, Rosemary and Thyme]]*
**[[Bookends]]*
**[[Bridge over Troubled Water]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
The Killers

**The Killers** — 2001-yil tuzilgan Amerika rok guruhi. Guruhning asoschilari Brandon Flowers (vokal, klavishlar) va Dave Keuningdir (gitara, yordamchi vokal). Mark Stoermer (bass gitara, yordamchi vokal) va Ronnie Vannucci Jr. (barabanlar) 2002-yil guruh tarkibiga qoʻshilishgan. Guruh Amerikaning Las Vegas shahrida tuzilgan.

*The Killers* nomi New Order guruhining „Crystal“ qoʻshigʻiga olingan klipda tasvirlangan uydirma guruhning barabanidagi logodan olingan. Bugungi kungacha The Killers albomlarining AQShda 6 milliondan, Buyuk Britaniyada 5 milliondan, butun jahonda esa 16 milliondan oshiq nusxasi sotildi.

## Diskografiya
* *[[Hot Fuss]]* (2004)
* *[[Sam's Town]]* (2006)
* *[[Day & Age]]* (2008)
* *[[Battle Born]]* (2012)

## Gastrollar
* Hot Fuss Tour (2003-2005)
* Sam’s Town Tour (2006-2007)
* Day & Age World Tour (2008-2010)
* Battle Born World Tour (2012-2013)

## Manbalar

## Havolalar
*
Boʻston tumani

**Boʻston tumani (Boʻz tumani)** — (1950-2019—yillarda — **Boʻz tumani**) Andijon viloyatidagi tuman. 1950-yil 5-aprelda tashkil etilgan. 1962-yil 24-dekabrda Shahrixon tumaniga qoʻshib yuborilgan. 1964-yil 31-dekabrda qayta tuzilgan. 2019-yil 30-sentyabrda Boʻz tuman nomi Boʻston tumani deb oʻzgartirilgan. Boʻston (Boʻz) tumani shimol, shimoli-gʻarbda viloyatning Ulugʻnor tumani, shimolda Baliqchi tumani, sharqda Shahrixon tumani, janubi-gʻarbda Fargʻona viloyatining Yozyovon, janubda Qoʻshtepa tumani, janubi-sharqda Quva tumani bilan chegaradosh. Maydoni — 0,20 ming km. Aholisi — 75 mingdan ziyod kishi. Boʻston(Boʻz) tumanida 1 shaharcha (Boʻz) va 3 ta qishloq fuqarolar yigʻini (Mannop Jalolov, Xovos, Xoldеvonbеk) bor. Markazi — Boʻston(Boʻz) shaharchasi.

## Geografiyasi
Boʻz tumanining yer yuzasi dengiz sathidan 500 metr balandlikdagi tekislikdan iborat. Tuman hududining gʻarbiy qismida koʻchma qum tepalari koʻp. Tepaliklar orasidagi pastlik joylarda baʼzan botqoqliklar uchraydi.

Tuman hududi 3 massivga boʻlingan: 1) Sharqiy Yozyovon massivi, 2) Katta Fargʻona kanali massivi, 3) Ulugʻnor massivi.

Iqlimi — keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha harorati — 0 darajadan minus 4 darajagacha, iyulniki — 24-28 daraja. Yiliga 200-300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri — 210-220 kun. Tuman xoʻjaliklari Katta Fargʻona kanali, Katta Andijon kanali va Shahrixonsoydan sugʻoriladi. Yerosti suvlari yuzada (baʼzi joylarda 30-60 sm) boʻlganidan shoʻr yerlar koʻp, qattiq arziqlar (ganchsimon tuproqli yerlar) bor. Oʻzlashtirilmagan yerlarda shoʻrlar yer betiga chiqib yotadi. Ayrim joylarda botqoqliklar vujudga kelgan.

Tuproq tarkibi qumloq, yarim qumloq va qumsiz, chirindi miqdori 1,3-1,7 %. Shoʻrlanmagan joylarda 0,04-0,6 sulfat va xlorid kislota tuzlari, shoʻrlangan yerlarda esa 1-1.2 %dan 3 %gacha har xil tuzlar bor. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, shoʻra, ajriq, kurmak, gʻumay, qamish, yulgʻun va boshqalar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, har xil ilonlar, suvsar, suv havzalarida baliqlar yashaydi.

## Aholisi
Aholining milliy tarkibini, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, ruslar, qirgʻizlar, tojiklar, tatarlar, koreyslar va boshqa millat vakillari tashkil etadi.

## Hududning mashhur kishilari
O`zbekiston xalq yozuvchisi Muhammad Ali Ahmedov.

## Manbalar
ATB

**André Tanneberger** ()— **ATB** taxallusi bilan ijod qiluvchi olmon dijeyi, musiqachisi va produseri. ATB trance musiqa janrida ijod qiladi. „9 PM (Till I Come)“, „Donʼt Stop!“ va „Killer“ singllarini chiqarganidan keyin butun dunyoda shuhrat qozondi.

## Diskografiya

### Studiya albomlari
* 1999 : *[[Movin' Melodies]]*
* 2000 : *[[Two Worlds]]*
* 2002 : *[[Dedicated]]
* 2003 : *Addicted to Music
* 2004 : *[[No Silence]]*
* 2007 : *[[Trilogy]]*
* 2009 : *[[Future Memories]]*
* 2011 : *[[Distant Earth]]*
* 2014 : *[[Contact]]*
* 2017 : *[[neXt]]*

### Toʻplam albomlar
* 2005 : *[[Seven Years: 1998–2005]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayt 
* Muxlis sayti
Buloqboshi

**Buloqboshi** — Andijon viloyatidagi shaharcha. Buloqboshi tumani markazi. Andijon shahridan 22&nbsp;km janubi-sharqda. Aholisi 18,9 ming kishi (2000). Shahar buloq boshida vujudga kelgan, nomi shundan. Aholisi paxtachilik, bogʻdorchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi. Janubiy Fargʻona kanali, buloq va artezian quduqlaridan suv ichadi.

Buloqboshida 2 qurilish tashkiloti, paxta punkti, ipak yigiruv fabrikasi, 2 tikuvchilik fabrikasi, avtokorxona, 2 tayyorlov-savdo tashkiloti, elektr tarmogʻi idorasi, yoʻl qurilish boshqarmasi, 3 bank muassasasi, kommunal foydalanish boshqarmasi, 3 bozor, 5 umumiy taʼlim maktabi, 6 yaslibogʻcha, kinoteatr, kasalxona, 2 poliklinika, maishiy xizmat koʻrsatish punktlari bor.

Buloqboshidan shahar va qishloqlarga avtobus qatnaydi.

Eng soʻlim dam oladigan joylaridan Shirmonbuloq mavjud

## Manbalar
Xoʻjaobod

**Xoʻjaobod** — Andijon viloyati Xoʻjaobod tumanidagi shahar (1981 yildan), tuman markazi. Viloyat markazi (Andijon)dan 25&nbsp;km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gurunchmozor (10&nbsp;km). Aholisi 17 ming kishi (2004). Xoʻjaliklari va aholisi Jan. Fargʻona kanalidan suv oladi. Shahar nomining kelib chiqishini mahalliy tarixchi va toponimistlar mashhur ulamo Xoja Abdullo Mavloniy Qozi bilan bogʻlaydilar. X.da 7 sanoat korxonasi, shu jumladan, paxta tozalash zavodi, taʼmirlash va qurilish korxonalari, 2 qoʻshma korxona, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud. 5 umumiy taʼlim maktabi, gimnaziya, qurilish kasb-hunar kolleji, 2 kutubxona, madaniyat uyi, shoshilinch tibbiy yordam boʻlimi, kasalxona, tuman tugʻruq majmuasi, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar faoliyat koʻrsatadi. Shahar hududidan Andijon — Oʻsh avtomagistrali oʻtgan.

## Manbalar
Qoʻrgʻontepa

**Qoʻrgʻontepa** — Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumani (1976-yildan), tuman markazi. Andijon viloyatining shimoliy-sharqida, Fargʻona va Olay tizmalarining etak qismida joylashgan. Yer yuzasi sharqdan (balandligi 1000 m gacha) gʻarbga (500 m gacha) pasayib boruvchi togʻ oldi qiya tekisligidan va Toshohur, Suzoq adirlaridan iborat. Iqlimi kontinental: yozi issiq, qishi nisbatan sovuq. Oʻrtacha temperatura yanvarda —2° dan —3° gacha, iyulda 26—26,5°. Eng past temperatura qishda —24°, eng yuqori temperatura yozda 41°. Yiliga 250—400 mm yogʻin tushadi, asosiy qismi qish va bahor oylarida yogʻadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Shahrixonsoy va Andijonsoy oʻrtasida joylashgan. Andijon shahridan 41 km olisda. Qoʻrgʻontepa hududidan respublika ahamiyatidagi avtomagistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 28,3 ming kishi (2005). Qoʻrgʻontepada paxta tozalash zavodi, paypoq toʻqish fabrikasi, attorlik fabrikasi filiali, non kombinati, Toshkent instrumental zavodining filiali, avtokorxonalar, MTP. dehqon bozori, qurilish tashkilotlari, kichik, oʻrta biznes korxonalari, „El-jihoz“ servis qoʻshma korxonasi bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa va sport maktablari, 3 kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi va uning shoxobchalari, klub muassasalari, madaniyat saroyi, madaniyat va istirohat bogʻi. Xotira maydoni mavjud. Sport majmuasi, stadion va boshqa sport inshootlari faoliyat koʻrsatadi. Tuman markaziy kasalxonasi, tugʻruqxona maj-muasi, poliklinika, lorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Qoʻrgʻontepadan Toshkent, Aldijon shaharlariga avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Qoʻrgʻontepa hududidan Qoradaryo va uning tarmoqlari Shahrixonsoy va Qoragʻunon arigʻi, jan. chegarasidan Savay kanali oqib oʻtadi. Tuproqlari oʻtloqi, oʻtloqi boʻz tuproqlar. Yovvoyi oʻsimliklardan shoʻra va b., asosan, adirlarda va haydalmagan yerlarda oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan adirlarda boʻri, tulki, jayra, shuningdek, turli xil sudraluvchilar, kemiruvchilar, qushlar, suvlarida baliqlar bor.

## Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qirgʻiz, tojik, rus, tatar, qozoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km2 ga 334 kishi. Shahar aholisi 57,5 ming kishini tashkil qiladi.

## Xoʻjaligi
Qoʻrgʻontepa shahrida paxta tozalash zavodi, gʻisht zavodlari, don mahsulotlari, „SAMO“ aksiyadorlik jamiyati, „AnNur“ masʼuliyati cheklangan jamiyat, non kombinati, mahalliy sanoat gazlama, attorlik buyumlari, tikuvchilik, paypoq toʻqish fabrikalari, toʻqimachilik korxonalari, avtokorxona, MTP, qurilish tashkilotlari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Kichik va oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar, „El-jihoz“ qoʻshma korxonasi faoliyat koʻrsatadi.

## Manbalar
Asaka (maʼnolari)

**Asaka** quyidagilardan birini anglatishi mumkin:
* Asaka tumani — Andijon viloyatida joylashgan tuman
* Asaka shahri —  Shu viloyatda joylashgan shahar
Irtish (tuman)

**Irtish tumani** — Pavlodar viloyatining shimoli-gʻarbiy tarafida, Irtish daryosining soʻng yoqasida joylashgan. Irtish Tumani 1928-yili tashkil etilgan. Tuman hududi 10,2 ming km², aholisi 19,459 kishi (2012). Tuman markazi — Irtish qishlogʻi

## Geografiyasi
Tuman shimoliy tarafida Rossiyaning Omsk viloyati bilan, sharqida viloyatning Jelezin, Qashir tumanlari bilan, janubida Aqtoʻgʻay tumani bilan, gʻarbida Akmola viloyati bilan chegaradosh.

## Iqlimi
Tuman iqlimi keskin kontinental. Bahor va kuz oylari oʻzgaruvchan, issiqdan sovuqqa almashib turuvchi harorati qisqadir. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −18&nbsp;°C-ga, iyulning — +20&nbsp;°C-ga teng. Yogʻingarchilikning aksar qismi yoz oyiga toʻgʻri keladi. Yogʻingarchilikning yillik miqdori — 250—300&nbsp;mm. Yil davomida boʻronlar ham boʻlib turadi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2012-yili 19,459 kishini tashkil qildi. Tuman aholisining oʻrtacha zichligi 2012-yili 1&nbsp;km² 1,9 kishidan toʻgʻri keldi.
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2012-yil)
* qozoqlar — 11 326 kishi (58,2 %)
* ruslar — 4 742 kishi (24,37 %)
* ukrainlar — 1 528 kishi (7,85 %)
* olmonlar — 849 kishi (4,36 %)
* tatarlar — 197 kishi (1,01 %)
* beloruslar — 232 kishi (1,19 %)
* boshqalar — 585 kishi (3 %)
* Umumiy — 19 459 kishi (100,00 %)

## Hududiy boʻlinishi
Tuman tarkibida 18 ta qishloq mavjud:
* Irtish
* Abay
* Agʻashoʻrin
* Amangeldi
* Qoʻsagʻash
* Qoʻskoʻl
* Qiziljar
* Lenin
* Shimoliy
* Seleti
* Toʻqti
* Uzunsuv

## Ijtimoiy soha
### Taʼlim
2012-yilgi oʻquv yilining boshida 4140 oʻquvchisi bor 31 ta davlat kundizgi umumiy bilim beruvchi maktablari, 269 nafar oʻquvchisi bor 1 kasbiy-texnik maktab faoliyat yuritmoqda.

### Tibbiyot
Davolash mahkamalar soni — 35, shulardan kasalxona, poliklinika, silga qarshi kasalxonalar faoliyat yuritmoqda.

### Madaniyat
Klublar soni-22, kutubxonalar soni-19, muzey-1. Ikkita tuman nashrlari mavhud, shularning bittasi davlat tilidagi „Ertis nuri“, ikkinchisi — rus tilidagi „Irtish“.

## Manbalar
Dimmu Borgir

**Dimmu Borgir** 1993-yili Osloda tuzilgan norveg black metal guruhidir. Guruh nomi Islandiyadagi vulqonli joy — Dimmuborgir („qora shaharlar“ deb oʻgiriladi) nomidan olingan. Dimmu Borgir tarkibi yillar davomida oʻzgarib kelgan; faqatgina gitarachi Silenoz va vokalchi Shagrath guruhni tark etishmagan.

## Diskografiyasi
**[[For All Tid]]* (1994)
**[[Stormblåst]]* (1996)
**[[Enthrone Darkness Triumphant]]* (1997)
**[[Spiritual Black Dimensions]]* (1999)
**[[Puritanical Euphoric Misanthropia]]* (2001)
**[[Death Cult Armageddon]]* (2003)
**[[Stormblåst MMV]]* (2005)
**[[In Sorte Diaboli]]* (2007)
**[[Abrahadabra (album)|Abrahadabra]]* (2010)
**[[Eonian]]* (2018)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Boʻz

BOʻZ, karbos — boʻsh pishitilgan paxta ipidan sodda toʻqilgan mato; qalin, pishiq va tana haroratini bir xilda saqlaydigan mahalliy ipgazlama. Qadimdan qoʻl dastgohdarida toʻqilgan. Yozma manbalarda boshqa matolar qatori B. ham koʻp tilga olingan: "qali atlas keysang unutma boʻzung" (A. Yugnakiy, 11-asr). B.ning "etaklik B.", "sedrak B.", "qali B." navlari farqlangan; musulmon Sharqida qizil B. "alkirbos" nomi bilan mashhur. 17-asrda Turkistondan Moskvaga joʻnatilgan matolar orasida "byaz" nomi bilan tilga olingan, qizil B. esa "kumach" deb atalgan. 19-asr boshida buxorolik toʻqimachilar Astraxon, Vyatka, Qozon gubernyalarida qurgan ustaxonalarda B. toʻqib sotilgan.

B. Turkistonda qoʻlda toʻqilgan matolar orasida haridorbop mato boʻlgani uchun mahalliy aholi orasida keng tarqalgan. Buxoroda B. sotiladigan maxsus rasta — "Bozori karbos" boʻlgan. B.ning oq, malla, rangin (nil boʻyoqqa boʻyalgan) xillari bor. Chitgarlar risolasida (19-asr) B.ning qora, sariq, yashil, kulrang, binafsha, oq va boshqa xillari ishlanishi qayd etilgan. Oq B.ning baʼzi xillari oharlangan va yaltiratib pardozlangan, baʼzilari paxmoqqa oʻxshash tukli boʻlgan (tukli yuza oʻta qalin arqoq iplarga maxsus ishlov berilishi natijasida hosil qilinadi). B.dan ichki koʻylaklar va boshqa xil kiyimlar, kashta tikilgan buyumlar, gul bosib bezatilgan dasturxon, choyshablar tayyorlangan (yana qarang Boʻzchilik).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Manas (tuman)

**Manas tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Talas viloyatidagi tuman.  1980 yilning 3 sentabrida Kirov (xozirgi Qora-Bura) tumanidan alohida ajralib chiqqan..

Tuman Talas viloyatining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Shimoliy va gʻarbiy tomonida Qozogʻistonning Jambul viloyati bilan, janubdan Qora-Bura va Baqay-Ota, sharqda Talas tumani bilan chegaradosh..

Maʼmuriy markazi - Pokrovka

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Qozoqcha Vikipediya

**Qozoqcha Vikipediya** () — Vikipediyaning qozoq tilidagi boʻlimi. Qozoqcha Vikipediya 2002-yilning 3-iyunidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Qozoqcha Vikipediyasining oʻzgachaligi — 3 turli alifbo bilan yoziladi: kirill alifbosi bilan (Qozogʻiston, Rossiya, Moʻgʻuliston), Arab alifbosi bilan (Xitoy, Eron) va lotin alifbosi bilan (Turkiya).

Qozoqcha Vikipediyada hozirgi kunda  administrator bor.

## Hozirgi ahvoli
-yil - boʻyicha Qozoqcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 

Qozoqcha Vikipediya maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda, tahrirlar soni boʻyicha 56-oʻrinni egallab turibdi. (*18.05.13*)

## Tarixi

2011-yil 16-iyun kuni Olmaotada WikiBilim jamoat fondining matbuot anjumani boʻlib oʻtdi, unda fond asoschisi Rauan Kenjexanuli „Mamlakatning 20 yilligiga 200 ming maqola“ shiori ostida umummilliy aksiya oʻtkazilishini eʼlon qildi.

2011-yil 16-iyun kuni Qozoqcha Vikipediya fondini yaratish boʻyicha konferensiya boʻlib oʻtdi. „Qozoq ensiklopediyasi“ MChJ Vikipediyada oʻz kitoblaridagi materiallardan foydalanishga ruxsat berdi.

2023-yil 2—3-sentabr kunlari Ostona shahridagi ENUda Birinchi Qozoq Wiki konferensiyasi boʻlib oʻtdi.

## Statistik tarixi
* 2007-yil — 1000 maqola.
* 2008-yili mart  — 2000 maqola.
* 2009-yili mart — 3000 maqola.
* 2010-yili yanvar  — 6000 maqola.
* 2010-yili 17-yanvar — 7000 maqola.
* 2011-yili 10-mart — 8000 maqola.
* 2011-yili 5-aprel — 9000 maqola.
* 2011-yili 7-aprel — 10 000 maqola.
* 2011-yili 8-aprel — 15 000 maqola.
* 2011-yili 16-aprel — 20 000 maqola.
* 2011-yili 15-iyun — 25 000 maqola.
* 2011-yili 18-iyun — 30 000 maqola.
* 2011-yil 22-iyun — 35 000 maqola.
* 2011-yili 29-iyun — 40 000 maqola.
* 2011-yili 3-iyul — 45 000 maqola.
* 2011-yili 9-iyul — 50 000 maqola.
* 2011-yill 13-iyul — 55 000 maqola.
* 2011-yil 20-iyul — 60 000 maqola.
* 2011-yili 26-iyul — 65 000 maqola.
* 2011-yili 14-avgust — 70 000 maqola.
* 2011-yili 23-avgust — 75 000 maqola.
* 2011-yil 11-oktyabr — 80 000 maqola.
* 2011-yili 22-oktyabr — 90 000 maqola.
* 2011-yili 26-oktyabr — 100 000 maqola.
* 2011-yili 28-noyabr — 110 000 maqola.
* 2011-yili 16-dekabr — 120 000 maqola.
* 2012-yili 6-avgust — 150 000 maqola.
* 2012-yil 29-noyabr — 200 000 maqola.

## Logotiplar

Fayl:Wikipedia-logo-v2-kk.png|rasmiy logotipi
Fayl:Kazakh Wiki-logo-100000.png|100 000 maqola
Fayl:Kazakh Wiki-logo-TWC.png|2012-yili 20-21-aprelida oʻtkazilgan turkiy tilli Vikipediyalarning konferensiyasiga atalgan logotipi
Fayl:Kazakh Wiki-logo-200000.png|200 000 maqola
Fayl:Kazakh Wiki-logo-11 year.png|11 yil


## Manbalar

## Havolalar

* Qozoqcha Vikipediyaning statistikasi
* Qozoqcha Vikipediyasining statistik koʻrsatkichi 
* Qozoqcha Vikipediyaning mobil nusxasi