Kontent yaratish

**Kontent yaratish** — bu maʼlum bir kontekstda oxirgi foydalanuvchi/auditoriya uchun har qanday ommaviy axborot vositalariga va ayniqsa raqamli mediaga maʼlumotlarning hissasi. Kontent — oʻz-oʻzini ifoda etish, tarqatish, marketing va/yoki nashr etish uchun „nutq, yozuv yoki turli xil sanʼat turlari kabi biron bir vosita orqali ifodalanishi kerak boʻlgan axborot vositasi“. Kontent yaratishning odatiy shakllariga veb-saytlarni saqlash va yangilash, blog yuritish, maqola yozish, fotosuratlar, videografiya, onlayn sharhlar, ijtimoiy media akkauntlarini saqlash, raqamli mediani tahrirlash va tarqatish kiradi. Pew soʻrovi kontent yaratishni „material, odamlar onlayn dunyoga hissa qoʻshish“ deb taʼriflagan.

## Kontent yaratuvchilari

### Yangilik tashkilotlari
Yangilik tashkilotlari, xususan, *[[The New York Times]] ,* NPR, CNN va boshqalar kabi eng yirik va xalqaro tashkilotlar doimiy ravishda Internetda eng koʻp baham koʻrilgan kontentni yaratadilar. Bu, ayniqsa, kontent bilan bogʻliq tezkor yangiliklar va dolzarb voqealar uchun toʻgʻri keladi. Oksford jurnalistika maktabi va Reuters jurnalistikani oʻrganish institutining 2011-yilgi hisobotida aytilishicha, „Asosiy media Buyuk Britaniyadagi dolzarb ijtimoiy media suhbatlarining qon tomiridir“. Raqamli ommaviy axborot vositalarining oʻsishi anʼanaviy axborot vositalarini buzgan boʻlsa-da, koʻpchilik moslashdi va Internetda ishlashga moʻljallangan va ijtimoiy media foydalanuvchilari tomonidan baham koʻrish uchun moʻljallangan tarkibni ishlab chiqarishni boshladi. Twitter ijtimoiy media sayti anʼanaviy formatlarda soʻnggi yangiliklarning asosiy distribyutori boʻlib, koʻplab Twitter foydalanuvchilari ommaviy axborot vositalari xodimlaridir. Yangiliklarni tarqatishda Twitterning vazifasi va ahamiyati jurnalistikada tez-tez muhokama qilinadigan va tadqiqot mavzusidir. Foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent, ijtimoiy media bloglari va fuqarolik jurnalistikasi soʻnggi yillarda yangiliklar mazmunini oʻzgartirdi. Narrative Science kompaniyasi hozirda sunʼiy intellektdan yangiliklar maqolalarini ishlab chiqarish va maʼlumotlarni sharhlash uchun foydalanmoqda.

### Kompaniyalar
Korporativ kontent reklama va jamoatchilik bilan aloqalar mazmunini, shuningdek, foyda olish maqsadida ishlab chiqarilgan boshqa turdagi kontentni, shu jumladan oq qogʻozlar va homiylik tadqiqotini oʻz ichiga oladi. Reklama hatto avtomatik yaratilgan tarkibni, dasturlar yoki qidiruv tizimini optimallashtirish uchun botlar tomonidan yaratilgan kontent bloklarini ham oʻz ichiga olishi mumkin. Kompaniyalar, shuningdek, kontent yaratish hisoblangan yillik hisobotlarni tuzadilar, chunki bu ularning kompaniyalari faoliyatining bir qismi va moliyaviy yillarini batafsil koʻrib chiqishdir. Bu kompaniyaning manfaatdor tomonlariga kompaniyaning hozirgi va kelajakdagi istiqbollari va yoʻnalishlari haqida tushuncha beradi.

### Rassomlar va yozuvchilar
Musiqa, filmlar, adabiyot va sanʼat kabi madaniyat asarlari ham mazmun shakllaridir. Anʼanaviy nashr etilgan kitoblar va elektron kitoblar madaniy kontentning bir turidir, lekin oʻz-oʻzidan nashr etilgan kitoblar, raqamli sanʼat, fanfiks va fan-art kabi koʻplab boshqalar mavjud. Mustaqil rassomlar, jumladan, mualliflar va musiqachilar oʻz ishlarini Internet joylash orqali tijorat muvaffaqiyatiga erishdilar. Bu oʻzgarishlar nashriyot va musiqa sanoatida inqilob qildi.

### Hukumat
Raqamlashtirish, quyosh nuri toʻgʻrisidagi qonunlar, ochiq yozuvlar toʻgʻrisidagi qonunlar va maʼlumotlar toʻplash orqali hukumatlar statistik, huquqiy yoki tartibga soluvchi maʼlumotlarning butun sinflarini Internetda mavjud qilishlari mumkin. Milliy kutubxonalar va davlat arxivlari tarixiy hujjatlar, ommaviy yozuvlar va noyob yodgorliklarni onlayn maʼlumotlar bazalari va koʻrgazmalarga aylantiradi. Baʼzida bu maxfiylik bilan bogʻliq jiddiy muammolarni keltirib chiqardi. Misol uchun, 2012-yilda Nyu-York shtat gazetasi *The Journal News*, qonuniy ravishda olingan davlat yozuvlaridan foydalangan holda qurol egalarining joylashuvi haqidagi interaktiv xaritani nashr etganida norozilik uygʻotdi. Hukumatlar, shuningdek, huquqni muhofaza qilish yoki milliy xavfsizlik maqsadlarini qoʻllab-quvvatlash uchun onlayn yoki raqamli tashviqot yoki notoʻgʻri maʼlumot yaratadi. Bu astroturfing yoki ommaviy eʼtiqod yoki fikr haqida notoʻgʻri taassurot yaratish uchun ommaviy axborot vositalaridan foydalanishga qadar borishi mumkin.

Hukumatlar jamoat salomatligi, taʼlim va ilmiy maqsadlarda, masalan, murakkab siyosat muammolariga kraudsorsing yechimlari yoki ilmiy maʼlumotlarni qayta ishlash kabi ochiq kontentdan foydalanishi mumkin. 2013-yilda Milliy Aeronavtika va koinot boshqarmasi (NASA) Yerga tahdid solishi mumkin boʻlgan asteroidlarni, yaʼni Yerga yaqin obʼyektlarni izlash uchun Planetary Resources asteroid kon kompaniyasiga qoʻshildi. Intervyuda NASA kraudsorsing ishini tasvirlab, texnologiya transferi boʻyicha ijrochi Devid Lokk NASA texnologiyasini rivojlantirishga yordam berish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan „dunyoda mavjud boʻlgan foydalanilmagan kognitiv ortiqcha“ haqida gapirdi. Bu kraudsorsingdan xalqning davlat boshqaruvidagi ishtirokini kuchaytirishning bir usuli. Hukumatni koʻproq ishtirokchi qilishdan tashqari, ochiq yozuvlar va ochiq maʼlumotlar hukumatni yanada shaffof va kamroq korrupsiyaga uchragan qilish potentsialiga ega.

### Foydalanuvchilar
Web 2.0 ning joriy etilishi bilan kontent isteʼmolchilari kontentni yaratish va almashishda koʻproq ishtirok etish imkoniyati paydo boʻldi. Shuningdek, raqamli ommaviy axborot vositalarining paydo boʻlishi va uyda kirish qulayligi bilan foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent miqdori, shuningdek, yosh va sinf oraligʻi oshdi. Internet foydalanuvchilarining sakkiz foizi kontent yaratish va foydalanishda juda faol. Butun dunyo boʻylab aholining har toʻrtdan biri Internet foydalanuvchilari muhim kontent yaratuvchilardir va rivojlanayotgan bozorlardagi foydalanuvchilar jalb qilish boʻyicha dunyoda yetakchilik qiladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, yuqori ijtimoiy- iqtisodiy maʼlumotga ega boʻlgan yoshlar pastroq ijtimoiy-iqtisodiy muhitdagi yoshlarga qaraganda koʻproq kontent yaratishga moyildirlar. Amerika va Yevropa internet foydalanuvchilarining 69 foizi „tomoshabinlar“ boʻlib, ular onlayn va raqamli mediadan foydalanadilar, lekin yaratmaydilar. Kontent yaratuvchilarning ular yaratadigan kontent miqdoriga nisbati baʼzan 1 % qoidasi deb ataladi, bu umumiy qoida forum foydalanuvchilarining atigi 1 % deyarli barcha kontentni yaratishini koʻrsatadi. Yangi tarkibni yaratish uchun motivatsiyalar orasida yangi bilim olish istagi, ommaboplik imkoniyati yoki oddiy altruizm va boshqa sabablar boʻlishi mumkin. Foydalanuvchilar, shuningdek, ijtimoiy islohotlarni amalga oshirishga yordam berish uchun yangi tarkib yaratishlari mumkin. Biroq, tadqiqotchilar ogohlantiradilarki, samarali boʻlishi uchun kontekstni hisobga olish kerak, turli xil odamlarni kiritish kerak va jarayon davomida barcha foydalanuvchilar ishtirok etishi kerak.

2011-yilda oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, balogʻatga yetmaganlar onlayn tarzda oʻz jamoalari bilan bogʻlanish uchun kontent yaratadilar. Afro-amerikalik foydalanuvchilar ilgari mavjud boʻlmagan oʻz-oʻzini ifoda etish vositasi sifatida kontent yaratishi aniqlandi. balogʻatga yetmaganlarning ommaviy axborot vositalarida tasviri baʼzan notoʻgʻri va stereotipik boʻlib, bu insonlarning umumiy idrokiga taʼsir qiladi. Afro-amerikaliklar oʻzlarining tasvirlariga Twitter va Tumblr kabi ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish orqali raqamli javob berishadi. Eng muhimi, Qora Twitterning yaratilishi hamjamiyatga oʻz muammolari va gʻoyalari bilan boʻlishish imkoniyatini berdi.

#### Yosh foydalanuvchilar
Yosh foydalanuvchilar endi kontentdan ilovalar yaratish va turli xil ommaviy axborot vositalarida nashr qilish imkoniyatiga ega, masalan, Facebook, DeviantArt yoki Tumblr. 2005-yil holatiga koʻra, taxminan 21 million oʻsmir internetdan foydalangan. Ularning 57 foizi yoki 12 million o‘smirlar kontent yaratuvchilardir. Bu yaratish va almashish kattalarga qaraganda ancha yuqori darajada sodir boʻldi. Internet paydo boʻlishi bilan oʻsmirlar almashish va yaratish vositalaridan ancha koʻproq foydalanish imkoniyatiga ega boʻlishdi. Texnologiya, shuningdek, arzonroq va qulayroq boʻlib, kontent yaratishni hamma uchun, jumladan, oʻsmirlar uchun ham osonlashtirmoqda. Baʼzi oʻsmirlar buni YouTube kabi onlayn platformalar orqali ijtimoiy taʼsir sifatida shon-shuhrat izlash uchun ishlatishadi, boshqalari esa ijtimoiy tarmoq saytlari orqali doʻstlari bilan bogʻlanish uchun foydalanadilar. Qanday boʻlmasin, bu demografiya nafaqat kuzatuvchilarga, balki ijodkorlarga ham aylanmoqda.

## Muammolar

### Sifat
Anonim va foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontentning koʻpayishi veb-foydalanuvchilar uchun imkoniyatlar va qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Blog yozish, oʻz-oʻzini nashr qilish va kontent yaratishning boshqa shakllari koʻproq odamlarga kattaroq auditoriyaga kirish imkonini beradi. Biroq, bu mish-mishlarni davom ettirishi va notoʻgʻri maʼlumotlarga olib kelishi mumkin. Bu foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlariga javob beradigan sifatli kontentni topishni qiyinlashtirishi mumkin.

### Metadata
Raqamli tarkibni tashkil qilish va tasniflash qiyin. Veb-saytlar, forumlar va nashriyotlar metamaʼlumotlar uchun turli standartlarga ega yoki uning muallifi va yaratilgan sanasi kabi kontent haqidagi maʼlumotlarga ega. Metamaʼlumotlarning turli standartlarini davom ettirish kirish va kashf qilish muammolarini keltirib chiqarishi mumkin.

### Intellektual mulk
Raqamli tarkibga egalik, kelib chiqish va almashish huquqini aniqlash qiyin boʻlishi mumkin. Bir tomondan, foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent litsenziyasiz va ruxsat etilmagan lotin ishlarning kengayishi, qaroqchilik va plagiat bilan bogʻliq holda anʼanaviy kontent yaratuvchilarga qiyinchiliklar tugʻdiradi. Boshqa tomondan, AQSHdagi Raqamli Mingyillik mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi qonun kabi mualliflik huquqi qonunlarining bajarilishi ham asarlarning jamoat mulkiga tushib qolish ehtimolini kamaytiradi.

## Ijtimoiy harakatlar

### 2011-yil Misr inqilobi
Kontent yaratish ijtimoiy media platformalarida norozilikning foydali shakli boʻlib xizmat qiladi. 2011-yilgi Misr inqilobi „2011-yil davomida Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadagi avtoritar rejimlarga“ norozilik bildirish maqsadida dunyoning turli burchaklaridan kelgan namoyishchilarni tarmoqqa aylantirish uchun foydalanilgan kontent yaratishning faqat bir misoli edi. Namoyishlar Misrning Qohira kabi koʻplab shaharlarida boʻlib oʻtdi va tinch boshlangan voqealar tezda mojaroga aylanib ketdi. Ijtimoiy tarmoqlar namoyishchilarga Misr hukumatidagi keng tarqalgan korrupsiyadan xabardorlikni oshirish va isyonda birlashish uchun turli mintaqalarda bir-biri bilan aloqa oʻrnatishga imkon berdi. Qoʻzgʻolonni qoʻllab-quvvatlovchi faol yoshlar Facebookda „Tunisning ilgʻor yoshlari“ guruhini tuzishga muvaffaq boʻlishdi.

### Boshqa
Soʻnggi paytlarda onlayn kontent orqali norozilik bildirgan ijtimoiy media misollari orasida ayollar va qora tanlilar hamjamiyatining xabardorligini oshirish va aniq oʻzgarishlarni oshirish uchun #MeToo va #BlackLivesMatter xeshteglaridan global keng foydalanish kiradi.

## Yana qarang

* Kontent marketingi
* Mualliflik huquqi
* Ijodiy umumiylik
* Ijodkorlik
* Madaniy texnologiya

## Manbalar