open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tigran

**Tigran** () — armancha erkak ism. Rus tiliga „Muqaddas chehra“ deb tarjima qilingan.

## Sanʼatda
Vivaldining „Tigran“ operasi.

## Mazkur ismning sohiblari

* Tigran I Ervandid — Yervandiylar sulolasida arman shohi (miloddan avvalgi 560-535).
* Tigran I — Buyuk Armaniston qiroli (miloddan avvalgi 115-95) Artashesiylar sulolasidan.
* Tigran II — Buyuk Armaniston qiroli (miloddan avvalgi 95-55))Artashesiylar sulolasidan.
* Tigran III — Buyuk Armaniston qiroli (miloddan avvalgi 20-8 yillar) Artashesiylar sulolasidan.
* Tigran IV — Buyuk Armaniston qiroli (miloddan avvalgi 8-1 yillar) Artashesiylar sulolasidan.
* Kichik Tigran Armaniston qiroli Buyuk Tigran II ning oʻgʻillaridan biridir.

## Manbalar
Farid

**Farid** (**fryd**) - arabcha ism boʻlib, „qiyoslab boʻlmaydigan, yagona“ degan maʼnoni anglatadi. *Feyd* nomiga ham ega.

Bu ism arablar va islomga eʼtiqod qiluvchi boshqa xalqlar orasida keng tarqalgan. Turkiya, Eron, Ozarbayjon, Markaziy Osiyo, Hindiston, Indoneziya, Malayziya, Shimoliy Xitoy, Bolqon, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada keng qoʻllanadi.

Rossiyada „Farid“ nomi Kavkazda, shuningdek, tatarlar, boshqirdlar va Volga boʻyining boshqa xalqlari orasida keng tarqalgan.

Turkiyada u „Ferit“, Ozarbayjonda „Ferid“ deb yoziladi, Volga boʻyida (tatarlar va boshqirdlar orasida) bu ismning ikkita varianti „Farit“ va „Farid“ keng tarqalgan. „Farid“ ismi tatarlarning eng mashhur ismlaridan biridir (Farid Salmon).

Islomga eʼtiqod qiluvchi koʻplab xalqlar orasida keng tarqalgan, xususan, bu ism adige, dargin, lezgin, noʻgʻay tillarida uchraydi.

Varida, Darida, Farida, Harida — arabcha ayol ismlari.

* Farid, Kennet (1989-yilda tugʻilgan) — amerikalik professional basketbolchi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
*
Tagir

**Tagir** ( &#x200E; ) — arabcha kelib chiqqan erkak ismi, „sof“, „benuqson“ degan maʼnoni anglatadi.

Tagir — turkiy xalqlar va arab dunyosiga xos ism. U qadimiy ildizlarga ega boʻlib, oʻz vaqtida islom dini tarixi bilan taqqoslangan va koʻpincha musulmon dini bilan birlashgan xalqlar (tatarlar, boshqirdlar, oʻzbeklar, qirgʻizlar, kavkaz xalqlari) orasida uchraydi.

Tagir (Taxir va Zuhra) „Romeo va Juletta“ning sharqiy versiyasining bosh qahramonlaridan biri boʻlib, ular Yevropadan farqli oʻlaroq birga ulgʻaygan va bir-biriga vaʼda qilingan, ammo yovuz kuchlar irodasi bilan ular ajralgan va vafot etgan, Toxir — jallodning qoʻlidan, Zuhra esa — oʻz xanjaridan.

Bir versiyaga koʻra, Tagir ismi Muhammad paygʻambarning oʻgʻillaridan birining ismi bilan bogʻliq. Oʻgʻil bolaga paygʻambar avlodi nomini qoʻyish, ota-onalar uning alohida eʼtiborini, homiyligi va tashqi kuchlar oldidagi shafoatini umid qiladilar, shuning uchun bu islom mamlakatlarida va Rossiyaning ayrim mintaqalarida juda mashhurdir.

## Mazkur ismning sohiblari

* Tagir Rahimov (1963-yilda tugʻilgan) — rossiyalik teatr va kino aktyori.
* Tagir Xaybulayev (1984-yilda tugʻilgan) — rossiyalik dzyudochi, 2012-yil Olimpiya chempioni, 2011-yil jahon chempioni va 2009-yil Yevropa chempioni , Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.

## Ism kuni
Tagir ismining, katolik ismningkunlari marosimi nishonlanmaydi, chunki ism arab tilidan kelib chiqqan.

## Manbalar


## Havolalar

* Ismi Tagir
Yapon-ryukyuan tillari

**Yapon-ryukyuan (yapon) tillari** Yaponiya arxipelagidagi va Ryukyu orollaridagi tillar oilasi. Boshqa til oilalari bilan genetik aloqalar oʻrnatilmagan. Ular umumiy ajdoddan — proto-yapon tilidan kelib chiqqan.

## Tarkibi

Oila tarkibiga quyidagilar kiradi:

* Yapon tili
** Xokkaydo dialekti;
** Kansai dialekti;
** sharqiy lahjalar — Xonsyu orolining shimoli-sharqiy qismi;
** gʻarbiy lahjalar — Xonsyu va Sikoku orollarining gʻarbiy qismi;
** janubiy lahjalar — Kyushu oroli va Ryukyu arxipelagi;
* Ryukyuan tillari:
** Shimoliy Ryukyuan tillari;
*** Amami tillari — Amami orollari;
**** Oshima — Oshima oroli;
**** tokunoshima oroli tokunoshima;
**** okinoerabu — Okinoerabujima oroli;
**** Yoron — Yoronjima oroli;
*** Okinava tillari — Okinava orollari;
**** Shimoliy Okinava (Kunigam) dialekti;
**** Janubiy Okinava;
** Janubiy Ryukyuan tillari;
*** Miyako tillari:
**** Miyako dialekti — Miyako orollari;
**** Tarama dialekti — Tarama va Minna orollari;
*** Makroyaeyama tillari:
**** Yaeyama dialekti — Yaeyama orollari;
**** Yonaguni tili (Yonaguni) — Yonaguni oroli;

Yoʻqolgan Goguryeo tilining yapon boʻlimiga mansublik (baʼzan koreys tiliga kiradi) bahlashuvi mavjud.

## Adabiyotlar

*  
* Thomas Pellard. Why it is important to study the Ryukyuan languages (angl.). — Oxford University, 2009.
Agamiya

**Agamiya** (yunoncha — salbiy qism va gamos — nikoh) — sotsiologik maʼnoda turmush qurmaslik yoki guruh aʼzolaridan faqat guruh ichida turmush qurishni talab qiladigan yoki bunday nikohlarni taqiqlovchi qoidalarning yoʻqligi. Buni antropologik kontseptsiya sifatida ham koʻrib chiqish mumkin — jamoa aʼzolari oʻrtasidagi jinsiy aloqalarni mutlaqo taqiqlash — yoki biologik tilda aytilganda, bu yerda jinsiy aloqa yoʻqligini anglatadi.

Agamiya antropologik maʼnoda jins vakillari oʻrtasidagi barcha jinsiy aloqalarni bir xil darajada, ham turmush qurgan, ham nikohsiz taqiqlash boʻlib, sinfgacha boʻlgan jamiyatlarda jinslar oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy norma hisoblanadi. Bir qator ibtidoiy jamiyatlarda oʻz urugʻiga mansub boʻlganlar bilan jinsiy aloqada boʻlishni taʼqiqlash faqat boshqa aniq bir urugʻ aʼzolari bilan bunday munosabatlarga kirishish talabi bilan birlashtirilgan. Aynan shu talablar uning aʼzolariga ushbu oxirgi nasl tomonidan qoʻyilgan. Shunday qilib, ikki urugʻning oʻziga xos ittifoqi paydo boʻladi, ularning har biri oʻz ichida jinsiy aloqani taqiqlagan va oʻz aʼzolarini ittifoqdosh urugʻda jinsiy sheriklar izlashga majbur qilgan. Shunday qilib, ikkita matrilineal ekzogam qabilalar (fratriyalar) qoʻshilganda, ikki urugʻlik tashkiloti paydo boʻladi.

Koʻrinib turibdiki, ajdodlar jamoasining (qabila rishtalariga asoslangan ibtidoiy jamoa) shakllanish bosqichida endogamiya dastlab qisman ichki agamiya bilan almashtirilgan boʻlsa, keyinchalik u toʻliq ichki agamiya bilan almashtirilgan (jamoa ichidagi jinsiy aloqalarni butunlay taqiqlash, ekzogamiya).

Madaniyatda agamiyaning sotsiologik va antropologik hodisa sifatida tilga olinishini koʻplab tarixiy asarlarda uchratish mumkin.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* На заре человеческой истории — Семенов Ю. И., 1989 год
* Семьеведение — Евгения Черняк
Magnet

**Magnet** ( ) yunon mifologiyasidagi eponim va Fesaliyadagi Magnesiyaning birinchi qiroli.

U Eol va Enaret yoki Zevs va Fiy, Devkalionning qizi yoki Friksning oʻgʻli Argus va Perimela ning oʻgʻli edi. Makedonaning akasi, Makedoniyaning eponimi, Polydektes va Diktisning otasi dengiz nimfasi tomonidan. Pier va Eioney ning otasi sifatida aniqlangan. Muza Calliopa undan Hymenni ismli oʻgʻil tugʻadi. Oshiq boʻlgan Apollon, Magnetning uyida kelganda, Germes Apollondan uning sigirlar podasini oʻgʻirlab ketadi.

## Manbalar
Skaylar

**Skaylar** () — inglizcha ism boʻlib, gollandcha Skaylar () ismidan hosil boʻlgan. Oʻz navbatida, u gollandcha Skayler familiyasidan (nemischa Shuler nomidan kelib chiqqan Schuyler ()) kelib chiqqan.

Skyler ismining ham varianti uchrab turadi ().

Erkaklar va ayollar ismi hisoblanadi.

Shimoliy Amerikada bu ism birinchi marta XVII asrda familiya sifatida paydo boʻlgan. Nyu-Yorkdagi Skayler familiyali mashhur oila sharafiga (), uning vakillaridan biri Filipp Skayler boʻlgan, XIX asrga kelib bu familiya berilgan ism sifatida ishlatila boshlangan.

Oʻtgan asrning 80-yillarida bu nom AQShda qizlar va oʻgʻil bolalar uchun urfga kirgan. Skaylar ismining shakli koʻproq qizlar uchun, Skayler ismining shakli esa koʻproq oʻgʻil bolalar uchun mashhur.

## Yana qarang
* Shuler (aniqlash)

## Manbalar
Delf

**Delf** () — qadimgi yunon mifologiyasi afsonalaridan biri qahramoni, Apollonning va Kelenoning (yoki Apollon va Fiya; yoki Apollon va Melena) oʻgʻli, uning sharafiga Delfi shahri nomlangan. Delf — Kastaliyaning otasi. Boshqa bir qissaga koʻra, bu Apollon u yerga kelganidagi shoh Delf.

Delf va Amfiktionlarda hayvonlarning ichak-chavogʻi, belgilar va tushlar orqali fol ochish odati boʻlgan.

Pavsaniy oʻzining „Ellada tavsifi“ asarida „Delf“ eponimi nasl-nasabni hamma joyda koʻrishni xohlaydigan genealogiyani sevuvchilar uchun moʻljallangan, degan fikrni bildiradi, sababi aholi keyinchalik shaharni „Pito“ deb atagan, chunki unda Delfining oʻgʻli Pito hukmronlik qilgan.

## Manbalar
Gorgofona (Perseyning qizi)

**Gorgofona** (grekcha Gorgofono) — yunon mifologiyasidagi personaj, Persey va Andromedaning qizi. Uning ismi „gorgon-qotil“ degan maʼnoni anglatadi. Qadimgi adiblar Gorgofonani ikki erkakning xotini — Perier va Ebal deb atashadi. U beva qolgan va yana turmushga chiqqan birinchi ayol sifatida tanilgan.

Gorgofon toʻrt oʻgʻil tugʻgan: Levkippa, Afarey, Tindarey va Ikariya. Shu bilan birga Apollodorning soʻzlariga koʻra Perier. toʻrttasining otasi boʻlgan va Pavsaniy Ikariy va Tindareyni Ebalning oʻgʻillari deb ataydi. Otaning Kinort ekanligini daʼvo qiluvchi manbalar mavjud. Gorgofonaning qabri Argosda, Meduza Gorgon qabri yodgorligi yonida joylashgan edi.

Gorgofonaning qabri Argosda, Meduza Gorgon qabri yodgorligi yonida joylashgan edi. Bundan oldin eri vafot etgandan soʻng, xotin oʻz joniga qasd qilishi kerak degan fikr bor edi; Graves bunday oʻz joniga qasd qilish haqidagi afsonalarda qadimgi hind-yevropa odatlarining aksini koʻradi.

## Manbalar
Vendi

**Vendi**, shuningdek, **Vendi**, U**endi** () — ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda koʻpincha qizlarga beriladigan ism.

AQShda Vendi ismi XIX asrning boshidan beri maʼlum boʻlib, 1880-yilgi aholini roʻyxatga olishda u taxminan yigirma marta tilga olingan. Buyuk Britaniyada oʻgʻil bolalarni shunday chaqirishardi. Bundan tashqari, u Gvendolin ismining erkalash shakli sifatida va kamida XVII asrdan beri otasining ismi sifatida ishlatilgan.

Ismning kelib chiqishi koʻpincha „Piter va Vendi“ orqali ommalashtirgan. Qahramonning nomi Jeymsga doʻsti Uilyam Xenlining qizi Margaret Xenli tomonidan berilgan taxallusdan kelib chiqqan. U „r“ tovushini talaffuz qila olmagan va Jeymsni my fwiendy-wendy, „oʻrtogʻim“ oʻrniga „mening oʻltogʻim“ deb atar edi.

Bundan tashqari, Vendi baʼzan Vanda ismining bir varianti hisoblanadi.

Bir nechta Xitoy imperatorlarining ismi Ven-di, xit. 文帝 xitoylik ayollar deb talaffuz qilingan, uning ismi oʻxshash boʻlib, uni *Vendi* yoki *Vendy* deb inglizlashtirishdai (masalan, Rupert Myordokning rafiqasi Vendi Den shunday qilgan).

## Manbalar
Alfeya

**Alfeya** (Althea yoki Althaya, boshq.λλθαία) — Yunon mifologiyasida — Festiya va Yevritemidning  (yoki Leucippus) qizi, Oyneyaning ayoli, Tokseus , Tireya, Klimen, Gorgi, shuningdek (Oyneya yoki Dionisadan) Deyanira va (Oyneya yoki Ares dan) Meleagralarning onasi. „Iliad“ (IX 555) da qayd etilgan. U goʻzal deb hisoblangan.

Versiyaga koʻra Dionis Oyneyning mehmoni boʻlganida, u Alfeyani sevib qoldi. Oyney oʻzini vuqaddas ishni bajarayotgandek koʻrsatish uchun shaharni tark etdi, Alfeyaning Dionisdan Deyanirni dunyoga kektirdi, Dionis Oyneyning mehmondoʻstligi uchun novda sovgʻa qildi.

Bir kecha-kunduzda, Alfeys Oyney va Ares bilan birga, Meleagr tugʻildi. U tugʻilganida, uchta moyra paydo boʻldi va uning taqdirini kuyladi: Kloto-u olijanob boʻladi, Lahesis-Jasur, Atropos — oʻsha paytda yonib turgan soʻxta oʻtin yonib tugamagunicha yashaydi. Keyin Alfeya olovni oʻchirdi va uni koʻmdi (yoki qutiga yashirdi).

Meleagr, katta boʻlib, Kalidon ovida ishtirok etdi, shundan keyin u amakisi, Alfeyaning akasi, Pleksippani (yoki bir nechta aka-ukalarni) oʻldirdi. Gomer kuretlar urushini va etolian keyingi urushni tasvirlaydi.

Akasining oʻlimi uchun qasos olayotganda, Alfya Meleagerning hayoti bilanbogʻliq boʻlgan qutidan soʻxta oʻtinni olib olovga tashladi va shu bilan oʻgʻlini oʻldirdi. Keyinchalik, pushaymon boʻlgan Alfeya oʻz joniga qasd qildi. Boshqa variantlarga koʻra, Meleager jangda halok boʻlgan va Alfeya oʻzini osib oʻldirgan.

Frinixning „Plevronian“ fojeasining qahramoni va Meleager haqidagi oʻyinlar.

1872-yilda kashf etilgan asteroid (119) Alfeya nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Nepotizm

**Nepotizm** (, jins. n. nepotis "nabira; jiyan", shuningdek, qarindosh-urugʻchilik) — qarindoshlarga yoki doʻstlarga kasbiy koʻnikma va qobiliyatlaridan qat’i nazar (masalan, ishga qabul qilishda) imtiyozlar berishdan iborat boʻlgan favoritizm turi.

Bu atama Oʻrta asrlarda paydo boʻlgan va dastlab papalar tomonidan foydali mavqelarni, yuqori cherkov martabalarini yoki yerlarni yaqin qarindoshlariga oʻz kuchini mustahkamlash uchun taqsimlanishini bildirgan. Nepotizmning gullagan davri XV—XVI asrlarga toʻgʻri keladi

## Tarixi
### Katolik cherkovida
Oʻrta asrlarda papalar oʻz kuchlarini mustahkamlash borasida qaygʻurib, eng yuqori cherkov lavozimlarini, birinchi navbatda, kardinal qalpoqlarini qarindoshlariga tarqata boshladilar. Birinchi navbatda ular orasida jiyanlar boʻlgan, "nepotizm" atamasi ham aynan shundan kelib chiqqan. Keyinchalik, ayniqsa XV—XVI asrlarda ularning oʻrnini noqonuniy tugʻilgan farzandlar egallay boshladi. Misol uchun, Aleksandr VI oʻz oʻgʻli Chezarni kardinal etib tayinladi, Rim papasi Pavel III nevaralariga shunday maqom berdi. Nepotizm Uygʻonish davrida, Rim papalari italyan knyazlariga aylanib, oʻzlarining koʻplab avlodlari uchun knyazlik va knyazliklarga ega boʻlishga intilishganda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Butun "papa" sulolalari paydo boʻldi. Masalan, Orsini, Konti, della Rovere, Medici, Borjia, Pikkolomini, Savelli oilalari. Keyinchalik "qora zodagonlar" atamasi ham shakllanib, ular orasidan nepotlarning avlodlari hisoblangan, keyinchalik knyaz va gersoglik familiyalariga aylangan Bonkompagni, Borgeze, Barberini, Pamfili, Chigi, Odeskalchi, Ludovisi, Albani, Ruspoli, Ruffo va boshqalar oʻrin oldilar.

Nepotizm XVIII asrga kelib, surib chiqarila boshlandi. Papa Innokentiy XII farmoni bilan Kardinallar kollegiyasida faqat bitta nepot boʻlishi mumkinligi belgilab qoʻyildi. XIX asrga kelib, cherkov ierarxiyasidagi qarindosh-urugʻchilik asta-sekin yoʻqolib bordi.

## Zamonaviy siyosatda
Bugungi dunyoda mutaxassislar u yoki bu shaklda koʻpchilik mamlakatlarga xos boʻlgan qarindosh-urugʻchilikning mavjudligini ham qayd etishmoqda. Qonunlarga muvofiq, yuqori amaldorlar oʻz vakolatlarini bevosita farzandlariga oʻtkaza olmaydilar; biroq ular lavozim imkoniyatlaridan va norasmiy shaxsiy aloqalardan oʻzlarining yaqin qarindoshlarini, masalan, yirik biznes tuzilmalarida boshqaruv lavozimlari bilan taʼminlash uchun foydalanadilar. Nepotizmning zarari shundaki, maʼlum bir nomzod yangi lavozimga kasbiy saralashdan oʻtmasdan tayinlanadi va koʻpincha yaxshi mutaxassis boʻlmaydi. BMTning tegishli konvensiyasida qarindosh-urugʻchilik korrupsiyaning bir turi hisoblanadi.

## Manbalar
Larissa

**Larissa** () — yunon mifologiyasida Argos nimfasi. Shuningdek, fessaliy nimfasi deb ataladi.

## Mifologiya
Geograf Pausaniasning taʼriflariga koʻra, Larisa Argos shohi Triopning oʻgʻli Pelasgusning qizi edi. Tarixchi Hellanicus, Larissaning Poseydondan Achaeus, Phthias va Pelasgusni oʻgʻillari bor, deb daʼvo qildi. Ularning oʻgʻillari Argosni tark etib, Tesaliyaga yetib kelishdi va u yerdan vahshiy aholini quvib chiqarishdi. Ular yangi yerni uch qismga boʻlishdi, ularning har biri navbati bilan aka-ukalar sharafiga nomlangan: Phthiotis, Achaea va Pelasgiotida.

Argos akropolisi, shuningdek, boshqa ikkita shaharning akropollari (Larissa va Peneadagi), ehtimol bu nimfa sharafiga nomlangan.

## Numizmatikada
Miloddan avvalgi 400-yildan 340-yilgacha boʻlgan davrda Larissa shahrida chiqarilgan oddiy draxmalarning old tomonida Larissa tasvirlangan. Uning tangalarga bosilgan surati yuzining toʻrtdan uch qismiga, sochlari toʻkilgan. Bu uslub Sirakuzan tetradraxmalarida boshqa nimfa Arethusa boshini tasvirlagan Kimondan koʻchirilgan. Tesaliyadan toʻplangan dalillarga koʻra, bu tanga chop etilishi miloddan avvalgi 320-yilgacha boʻlgan. Boshqa tangalarda Larissa buloq yonida hidriya bilan oʻtirgani tasvirlangan, bu uning nimfa maqomini tasdiqlaydi.

## Astronomiyada
1981-yil 24-mayda Neptunning yoʻldoshi astronomlar Garold Reitesma, Uilyam Xabbard, Larri Lebofskiy va keyinchalik Larissa nomini olgan Devid Tolen tomonidan kashf qilindi.

## Manbalar

## Havolalar
* LarissaTora.com // Archive today.
* Silver coin with head of Larissa // Image of Dewing 1397.
Demonassa

**Demonassa** ( ) — argos siklidagi yunon mifologiyasining qahramoni, Amfiarayning qizi, Fiva qiroli Tersandrning rafiqasi va Tisamenning onasi. Qadimgi rassomlar uni bolaligida otasi bilan xayrlashayotganida tasvirlashgan.

## Mifologiyada
Demonassa Argosda hukmronlik qilgan Melampod sulolasiga mansub edi. U shoh Amfiaray va uning xotini Erifilaning qizi, Alkmeon va Amfiloxning singlisi edi. Ota Demonassani Fiva qiroli Tersanderga uzatdi va undan oʻgʻli Tisamen tugʻildi.

Psevdo-Higin Demonassani (aniq xato) Argosning boshqa shohi Adrastning oʻgʻli Egialeyning onasi deb atagan.

## Sanʼatda

Qadimgi rassomlar, koʻpincha, Demonassani ota-onasi bilan xayrlashayotgan qizaloq koʻrinishida tasvirlashgan. Ushbu tasvirlarda Erifila Amfiarayni Fivaga qarshi yurishda kuzatib boradi, ammo unga qaytish nasib qilmaydi. Aynan shu sahna Berlin muzeyida saqlanuvchi Korinf kraterida boʻlgan va hozir yoʻqolgan; uni milodiy II-asr geografi Pavsaniy tasvirlagan. U Zevsning Olimpiya ibodatxonasida oltin, fil suyagi va kedrdan yasab, tasvirlar tushirilgan Kipsel qutisini koʻrgan. Rassom Erifila va uyning oldida turgan bolalarni, Amfiaray esa aravada ketayotganini tasvirlagan. Taxminlarga koʻra, bu syujet Fiva eposiga borib taqaladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

# 
# 
# Bethe. Demonassa 2 : [nem.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1905. — Bd. V, 2. — Kol. 143.
# Bethe. Demonassa 3 : [nem.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1905. — Bd. V, 2. — Kol. 143.
Girtak

**Girtak** () — yunon mifologiyasida qirol Priam birinchi xotinini qoldirgan troyalik.

## Mifologiyasi
Bugungi kunga qadar Girtakning kelib chiqishi, uning nasl-nasabini aniqlash mumkin boʻlgan manbalar mavjud emas. Maʼlumki, u Troya qiroli Priamning yaqin hamkori boʻlgan, shu jumladan, u hali birinchi xotini yaʼni shoh Perkotning qizi, Merop tushlarining tarjimoni Arisbe bilan turmushi davom etayotganda ham hamkorlikni bardavom qilishgan. Arisba Priamga u hukmdor boʻlishidan oldin turmushga chiqdi, nikohda ularning oʻgʻli Esak bor edi, u bobosining qobiliyatlarini meros qilib oldi va u kabi tushlarning mohir tarjimoniga aylandi. Keyinchalik Priam Arisba bilan ajrashdi, chunki u Gomerning taʼrifiga koʻra Frigiya shohi Dimantning qizi boʻlgan yangi sherigiga — Hekubaga uylanishga qaror qildi. Priam sobiq xotinini Girtakga turmushga berib, undan yana uchta oʻgʻil tugʻilishiga muvaffaq boʻldi. Girtakning nomiga kelsak, u Kritdan kelib chiqqan boʻlishi mumkin, chunki Krit orolining janubi-gʻarbiy qismida bir vaqtlar Girtak yoki Girtakiya deb nomlangan qadimiy shahar boʻlgan.

Girtak va Arisbaning birgalikdagi farzandlaridan biri Asiy edi, u keyinchalik mohir jangchi, Troya urushi qahramonlaridan biriga aylandi. Virgiliyning „Eneida“ kabi manbalariga koʻra Girtak va Arisbaning qolgan ikki oʻgʻli Nis va Gippokon deb nomlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* Girtakus // Perseus.
Xush ko‘rish

**Xush koʻrish** ( „hamdardlik; oʻzaro yoqtirish“  „birga“ +  „hissiyot, ehtiros; yoqtirish“ maʼnosida) — kimgadir yoki biror narsaga barqaror emotsiyonal moyillik hissi. Antipatiyaning aksi.

Simpatiya, odatda, umumiy qarashlar, qiziqishlar va qadriyatlar asosida, shuningdek, boshqa odamning tashqi koʻrinishi, xatti-harakati va feʼl-atvoridan taʼsirlangan ijobiy munosabat natijasida yuzaga keladi. Bir kishining boshqasini xush koʻrishi instinktiv moyillik, ular oʻrtasidagi ichki qarindoshlik hissi sifatida namoyon boʻladi. Bu insonga boʻlgan qiziqishning ortishi, yaxshi niyat, eʼtibor va yordam koʻrsatishda ifodalanadi. Baʼzi madaniyatlarda xush koʻrish boshqalarning muammolari va baxtsizliklariga hamdardlik tuygʻusini va hamdardlik bildiradigan shaxsning baxtga erishish tilagini anglatishi mumkin. Odamlar bir-birlari bilan muloqot qilishdan zavqlanib, mehr-muhabbat his qilsalar, doʻstlikda ham xush koʻrish paydo boʻlishi mumkin.

## Yana qarang

* Empatiya

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Gozman L. Ya. „Hissiy munosabatlar psixologiyasi“. — M.: Moskva davlat universiteti nashriyoti, 1987. — 175 b.
Alfito

**Alfito** () — qadimgi yunon mifologiyasidan maxluq boʻlib, enagalar itoatsiz bolalarni shu maxluq bilan qoʻrqitgan. Birinchi marta Plutarx tomonidan qayd etilgan. Jonzot ismining kelib chiqishi „alfita“ — „oq un“ va alfitomanteyey-arpa uniga fol ochish (-mantiya) turi bilan bogʻliq. Jonzot oq, un rangli sochlari boʻlgan keksa ayolga oʻxshaydi.

XIX asrda folklorshunos Vilgelm Mannhardt Alfitoni „oʻsimlik ruhi“ deb tasniflashga harakat qildi. Keyinchalik, turli tadqiqotchilar Alfitoni Persefon, „oq maʼbuda“, moxov ruhi va boshqalar bilan bogʻlashga harakat qilishdi, ammo bunga ishora qiladigan qadimiy manbalar yoʻq.

Soʻngi paytlarda tadqiqotchilar Alfitoni Akko, Gello va Mormo kabi bolalarning koʻpayishi va tarbiyalashga tahdid soladigan boshqa jinlar qatorida koʻrib chiqmoqdalar.

## Yana qarang
* Empusa

## Manbalar
Galirrofiy

**Galirrofiy** ( „shovqinli dengiz suvi“) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Poseydon va nimfa Evritaning oʻgʻli (boshqa manbalarga koʻra afinalik Poseydon va Bafikleaning oʻgʻli). Alkippani (Ares va Agravlaning qizi) zoʻrlamoqchi boʻlgan va Ares uni jinoyat joyida oʻldirgan. Bu Afinadagi buloq yaqinida edi, uning yonida keyinchalik Asklepiya ibodatxonasi qad koʻtargan.

Boshqa versiyaga koʻra Galirrofiy otasi tomonidan Afinaning muqaddas zaytun daraxtini kesish uchun yuborilgan, ammo bolta Galirrofiyning qoʻlidan qochib qutulib, uni oʻlimga mahkum qiladi. Boltaning sudlanishi haqida yana bir hikoya bor.

Shu munosabat bilan Afinada qotillik boʻyicha birinchi sud jarayoni boʻlib oʻtdi. Poseydon 12 ta olimpiya xudosining bir qismi sifatida sudga murojaat qildi, ammo sud Aresni oqladi. Shuning uchun sud areopag deb atala boshlandi. Parian yilnomasiga koʻra, bu toshqindan 3 yil oldin, Kranaya davrida, yaʼni miloddan avvalgi 1531-yilda sodir boʻlgan. Areopag instituti adabiyotlarda tez-tez tilga olinadi.

## Manbalar
Kuyov bazmi marosimi

**Kuyov bazmi** (yigitlar bazmi*,yoshlar bazmi, kuyov* ziyofati) — toʻy marosimi, toʻydan bir kun oldin yoki qoʻl urishtirish marosimidan to toʻygacha boʻlgan vaqtda oʻtkaziladi. Kuyovning boʻydoq tengdoshlari bilan bazm uyushtirishi boʻydoqlik hayoti, kayf-safo, „erkinlik“ bilan xayrlashish, uylanmagan tengdoshlar safidan chiqishga ishora qiladi. Kuyov bazmi kelin bazmi marosimiga oʻxshash tarzda paydo boʻlgan va shunga koʻra nomlangan.

Shuningdek, har qanday erkaklar ziyofati „yigitlar bazmi“ deb atalishi mumkin.

## Marosim slavyanlar orasida
Sharqiy slavyanlar orasida kuyov bazmi keng tarqalmagan va kelin bazmidan koʻra kamroq ahamiyatga ega. Rossiyaning shimolida boʻydoq yigitlar kuyovni „ichiradilar“. Bolgariyada toʻy arafasida kuyovlar uchun baʼzi joylarda oʻyinlar boshlaydilar, niqoblar kiydiradilar, topishmoqlar, ertaklar aytadilar (Plovdiv), *kelin bazmini* parodiya qiladilar, non tayyorlash marosimi (Bolg.) boʻlib oʻtadi. Gʻarbiy Bolgariyada kuyov bazmining bir koʻrinishi sifatida choʻqintirgan ota (*kumova vecher*) sharafiga kechki ovqat tashkil etiladi, u oʻsha paytdan boshlab marosim vakolatlarini oladi. Boshqa hududlardagi janubiy slavyanlarda kuyovning qarindoshlari va doʻstlari ishtirok etadigan, qoʻshiqlar va raqslar bilan oʻtkaziladigan kuyov bazmlari ham boʻladi. Slovaklarda kuyovning doʻstlari u bilan aylana holatida turib boʻydoqlikning soʻnggi raqsini (*pokonny mládenecky tanec*) ijro etishadi, baʼzida kelin ham kuyov bazmiga keladi. Polyaklar orasida ziyofat rahnamo yoki toʻy oqsoqolining uyida boʻlib oʻtishi mumkin, u yerda boʻydoqlik ila xayrlashish munosabati bilan kuyov tomonidan qoʻyilgan aroq ichiladi. Baʼzida kuyovning opa-singillari ham bazmda qatnashishadi.

Avvallari toʻy arafasida kuyovlar hammomga borishgan, ammo kelin bazmidan farqli oʻlaroq, bu allaqanday oʻziga xos odat va marosimlarsiz kechadigan oddiy yuvinish boʻlgan.

## Zamonaviy anʼanalar
Hozirgi kunda kuyov bazmlari erkin koʻrinishda nishonlanadi, yoshlar toʻydan oldingi soʻnggi kunni qizgʻin nishonlashni afzal koʻrishadi. Bu doʻstlar bilan sauna, restoran, striptiz klubiga borish yoki uyda qiziqarli bazm oʻtkazish boʻlishi mumkin. Avvallari kuyov bazmi tashkil qilishni ota yoki aka-uka oʻz zimmasiga olgan boʻlsa, zamonaviy kuyov bazmlari koʻpincha kuyovning doʻstlari tomonidan tashkil etiladi. Kelin kuyov bazmida ishtirok etmaydi, odatda kelin aynan mana shu vaqtda dugonalari bilan xuddi shunday oqshom tashkillashtiradi, uni kelin bazmi deb ataydilar. Baʼzida kuyov va kelin bazmlari umumiy qilib oʻtkaziladi.

## Yana qarang

* Kelin bazmi
* Polterabend

## Manbalar


## Adabiyotlar

# Kanun svadbi / Gura A. V. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 1999. — T. 2: D (Davat) — K (Kroshki). — S. 454-457. — .

## Havolalar
Ashraf Ali Tahonaviy

**Ashraf Ali Tahonaviy** (1862  1943) yillarda tugildi  **haKim al-Ummat** nomi bilan mashhur boʻlgan. XIX asr oxiri -XX asr Janubiy Osiyoda islom dini, ma'naviy va intellektual hayotining masosi va bugungi kunda ham yuqori ta'sirga ega. U Chishti ordeni muallifi, huquqshunosi va so'fiy ustozi edi. U Dorul Ulum Deobandning bitiruvchilarini tarbiyalagan va  bir necha yuzlab kitoblar, jumladan, *Bayan Ul Qur'on* va *Bahishti Zevar muallifi boʻlgan*. Uning an'anaviy islom bilimlarini qayta ishlab chiqishi va shariatni ma'naviyatlashtirib, uni oddiy xalqqa yetkazishi zamonaviy islomga bevosita ta'sir ko'rsatdi. Shunday qilib, 100 dan 150 milliongacha tarafdorlari boʻlgan va oddiy musulmonlarning ma'naviy tarbiyasiga rahbarlik qiluvchi asosiy transmilliy islomiy harakat " Tablig'i jamoat" Uning asarlari va faoliyatidan sezilarli darajada ilhomlangan.

## Erta hayot va martaba

## Adabiy asarlar

* *[[Hanafiylik|Hanafiy]] fiqhida qonun tamoyillari va kodekslari*
* *Modernizmga javob*
* *Muqaddas Qurʼondan davolar : Aʼmaale Qurʼanining qisqartirilgan tarjimasi*
* *Mavlana Tahonaviyning avliyolar haqidagi hikoyalari : tarjima, Qisasul akbir*
* *Islom falsafasi*
* *Istalgan va dahshatli o'rtasidagi ob'ektiv farq* *ot*
* *y* *Amal va qasos : savolga islomiy yondashuv*
* *Islom butun haqiqat*
* *Oxiratga intilish*
* *Qurg'oqchilik va ofatlarga davo*

Tahonaviy 1943-yilda vafot etdi. U o'zi tug'ilgan Tana Bxavan shahrida dafn qilindi.  Uning farmonlari va diniy ta'limotlari hatto ko'plab raqiblari tomonidan ham obro'li deb topilgan. Bir kuni Muhammad Iqbol o'zining bir do'stiga Rumiy ta'limoti haqida yozgan edi, u Tahonaviyni eng buyuk tirik hokimiyat deb biladi. Zamondoshlarining koʻplari ham undan maslahat soʻrab, hurmatini baland koʻtardilar. Masalan, hind olimi, tarixchi va tilshunos Sayyid Sulaymon Nadviy islom ma’naviyatini izlamoqchi boʻlganida, Thana Bhavan huzuriga borib, boshqa bir hind olimi Abdul Majid Dariyobodiy ham xuddi shunday yoʻl tutgan. Biroq, meros uning vafotidan keyin uzoq vaqt davomida ko'plab tillarga tarjima qilingan yozma asarlari bilan qo'llab-quvvatlandi.

## Qo'shimcha o'qish

## Havolalar
Bogʻlovchi dasturiy taʼminot

**Bogʻlovchi dasturiy taʼminot** (; oʻrta dastur, *oʻrtakash dasturiy taʼminot*, oʻrta qatlam dasturiy taʼminoti, ost-*dasturiy taʼminot,* *oʻzaro platformali dasturiy taʼminot* sifatida ham tarjima qilinadi) turli ilovalar, tizimlar, komponentlar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirni taʼminlash uchun texnologik dasturiy taʼminot qatlami yoki majmuasini bildiruvchi keng qoʻllaniladigan atamadir.

Bogʻlovchi dasturiy taʼminotning bir nechta asosiy turlari mavjud:

* taqsimlangan obyektlar tizimi (DOS, ) yoki taqsimlangan obyekt texnologiyasi (DOT, )
* maʼlumotlar bazasiga yoʻnaltirilgan ()
* tranzaksiya monitorlari
* masofaviy protsedura (jarayon) chaqiruvi (RPC, )
* xabarlarga ishlov berishga yoʻnaltirilgan (MOM))

## Atamaning kelib chiqishi
Ehtimol, *oʻrta dastur* atamasi birinchi marta 1968-yilda NATO Ilmiy qoʻmitasi konferensiyasi hisobotida ishlatilgan.

Zamonaviy aksar talqinlar orasida *oʻrta dastur* atamasining eng koʻp qoʻllaniladigan talqinlari:

* dasturiy taʼminotning mijoz qismlari va maʼlumotlar bazalari oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir uchun qatlam,
* tizim va amaliy dasturlarning oʻzaro taʼsiri uchun dasturiy taʼminot,
* operatsion tizimlar va amaliy dasturiy taʼminot oʻrtasidagi dasturiy taʼminot qatlami,
* turli xil dastur komponentlari va maʼlumotlar bazalarining oʻzaro taʼsiri uchun dasturiy taʼminot.

Umuman olganda, *oʻrta dastur* atamasi koʻpincha veb-serverlar, dastur serverlari, tranzaksiya monitorlari, xizmat avtobusi *dasturiy* taʼminoti, kontentni boshqarish tizimlarining infratuzilmalariga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Oʻrta dastur XML, SOAP, veb-xizmatlar va xizmatga yoʻnaltirilgan arxitekturaga asoslangan zamonaviy IT-yechimlarning yadrosidir.

## Oʻrta dasturiy taʼminot bozori
2010-yildagi Gartner tahliliga koʻra, jahon bozorida „dasturlar infratuzilmasi va oʻrta taʼminot“ segmenti koʻlamini shakllantirish boʻyicha IBM yetakchi hisoblanadi, Oracle undan deyarli ikki baravar orqada, Microsoft, Software AG va Tibco ham muhim oʻrinlarini egallab turgan.

Bozorning umumiy hajmi 16 milliard dollarga baholanmoqda.

## Manbalar
Pavlov (ariq)

**Pavlov** — Toshkent shahar Shayxontohur tumanidagi kichik sugʻorish kanali (ariq), Qalqauz kanalining chap tarmogʻi (Katta Kalkauz).

## Tavsif
1983-yil maʼlumotlariga koʻra, kanalning uzunligi 1 km ga yaqin, kanaldagi birinchi inshoot oʻrnida (Qalqauzdan suv olish) suv sarfi 0,3 m³/s, Shayxontohur tumanidagi sugʻoriladigan maydonlar 1983 y. 150 gektar.

Pavlov kanalining bosh inshooti Qalqauz kanalining chap qirgʻogʻida, *Soyboʻyi* koʻchasi boʻylab unga yaqinlashish joyida, katta Kechquruk kanali ketishidan oldin joylashgan. 1983-yildan boshlab ariq *Pushkin nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi* tomonga oqib oʻtib, unga yetib bormasdan, Jangʻob kanaliga quyiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* *Xolmatov K., Baratov P.* Toshkent shahrining irrigatsiya shohobchalari. - Toshkent: "Fan", 1983. S. 23, 25.
Gʻavvos

** Gʻavvos ** — suv ostiga shoʻngʻuvchi odam. Suv ostida elektr payvandchi, slesar, montajchi, quruvchi vazivasini bajarishi mumkin. Gidroproelektr stansiyalari, shlyuzlar, koʻpriklar qurilish, suv osti kabellarini oʻtqazish ishlarini amalga oshiruvchi odam.

Mohir shoʻngʻuvchilar 4 ming yil avval dengiz tubidan marvarid, marjon shoxchalari, qimmatbaho chigʻanoqlar olib chiqishgan. Bu qiyin va xavfli ish. Kamdan-kam shoʻngʻuvchilar suv ostida ikki daqiqadan ortiq tura olishi mumkin. Insonning suv ostiga shoʻngʻishi uchun qadimgi moslamalardan biri gʻavvoslar qalpogʻi hisoblanadi. Dastlab u tubi yuqoriga qaratib arqonga osilgan yogʻoch bochkadan iborat boʻlgan va shu holatda suvga shoʻngʻitilgan. Bochka ichida qolgan havo unda oʻtirgan gʻavvosga nafas olish uchun imkon bergan. Vaqt oʻtishi bilan gʻavvoslar qalpogʻi takomillashdi, insonning suv ostida ishlashini yengillashtiruvchi turli xil moslamalar bilan jihozlandi. U gʻavvoslarni ish joyiga yetkazishda, suv osti kemalari falokatga uchraganda kishilarni qutqaruv ishlari uchun qoʻllaniladigan boʻldi. Gʻavvoslik qalpogʻining suv ostida harakat imkoniyati cheklanganligidan 19-asr oxirida gʻavvoslik skafandri yaratildi.

Gʻavvosga, havo rezina naycha — shlang orqali yuborilgan. Ushbu usul tufayli odam suv ostida bir necha soatlab ishlash imkoni tugʻilgan, suv ostida sovqotmasligi uchun jundan toʻqilgan ichki kiyim, ustidan esa „koʻylak“ — rezina kostyum kiyilgan. Rezina kostyumga shisha darchali metall qalpoq mahkamlangan. Suv gʻavvosni yuqoriga chiqarib yubormasligi uchun uning orqasi va koʻkragiga maxsus qorgʻoshin yuk osilgan, muvozanatni saqlash uchun oyogʻiga qoʻrgʻoshin tagchamli metal botinka kiygizilgan va pishiq arqonda suv tubiga tushirilgan.

Bunday ogʻir kiyimda odam qovusholmagan. Tezlikni oshirish va qulaylik yaratish maqsadida gʻavvoslar uchun yengil, qoʻrgʻoshin yuklarsiz va qoʻrgʻoshin tagcharmsiz boshqa kiyim oʻylab topilgan boʻlib unda shlang ham yoʻq: gʻavvos havoni yelkasiga ortilgan ballonlarda oʻzi bilan birga olib yurgan, oyoqlariga esa rezina lappaklar kiyilgan. Ushbu uskuna yordamida gʻavvos istalgan yoʻnalishida suza olgan.

## Manbalar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmmiy nashriyoti, 2000-yil
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmmiy nashriyoti, 2002-yil
Aydınoğulları bekligi

**Aydınoğulları bekligi** (, ) — 1308-yil Muharizalsîn Gazi Mehmed Bey tomonidan asos solingan va 1426-yilga qadar tarixda oʻz mavjudligini saqlab qolgan Onadoʻlidagi turk bekligi. Ushbu davlatda hukmronlik qilgan sulola **Aydınoğulları**, davlat esa **Aydın** deb ham atalgan. Ushbu sulola va davlat oʻz nomini davlatning asoschisi Muharizalsîn Gazi Mehmed Beyning otasi, Saljuqiylar imperiyasi sarkardasi Aydın bek ismidan olgan.

## Beklikka asos solinishi va tugatilishi
Beklikka 1308-yilda Muharizalsîn Gazi Mehmed Bey asos solgan. Beklik Hızıroğlu İsa Bey hukronligidan soʻngra Usmonlilar imperiyasi tarkibiga qoʻshilgan. Anqara jangida Usmonlilar imperiyasining Amir Temurga yengilganidan soʻng, boshqa Onadoʻli bekliklari singari Aydınoğulları ham oʻz mustaqilliklarini qoʻlga kiritganlar. 1426-yil beklik butunlay Usmonlilar imperiyasi tarkibiga qoʻshib olingan.

## Beklar

## Manbalar
Muharizalsîn Gazi Mehmed Bey

**Muharizalsîn Gazi Mehmed Bey** — Aydınoğulları bekligiga asos solgan turk hukmdor. Beklik oʻz nomini Mehmed Beyning otasi Aydından olgan. Mehmed Egey dengizidagi ikkita port shaharni — Ayasoluk va Izmirni oʻz nazorati ostida tutgan. Mehmed boshchiligida beklik floti yaratildi va uning oʻgli Umur Bey koʻplab yunon orollariga hujumlar uyushtirdi. Ushbu voqealik beklik bosqinlaridan aziyat chekayotgan nasroniy kuchlarini turklarga qarshi ittifoqqa birlashishga majbur qildi.

Mehmed oʻsha vaqtlarda turk beklari ichida birinchi boʻlib oʻzini *Gʻoziy* deb atagan. Mehmed hukmronligi davrida beklikka Ibn Battuta tashrif buyurib, Mehmed va uning oʻgʻillari haqida maqtovli sharhlar yozib qoldirgan. Mehmed ham xuddi oʻgʻli Umur kabi XV asrda yashagan Usmonli tarixchisi Enveriy qalamiga mansub „Dusturname“ dostonining qahramonlaridan biridir.
## Hukmronlik va beklik boshqaruvi
Germiyanoğulları bekligi qoʻshinida qoʻmondon boʻlgan Mehmed dastlab Menteşe bekligining kuyovi boʻlgan Sasa Beyga Aydın viloyatini egallashi uchun oʻz yordamini berdi. Ammo keyinroq ushbu hududlarni oʻz nazoratiga olib, 1308-yilda Aydınoğulları bekligiga asos soldi. Shundan soʻng koʻplab hududlarni, xususan, Izmirning musulmon hududini, Selçuk, Tire, Sultanhisar va Bodemyani qoʻlga kiritdi. Shu tariqa katta yerlarga ega boʻlgan Mehmed Bey oʻz tasarrufidagi yerlarni besh oʻgʻli oʻrtasida boʻlib beradi va kenja oʻgʻli bilan Birgi shaharchasiga joylashadi. Beklik katta dengiz floti bilan Sakız orolini qamal qiladi. Ikki yarim yillik qamaldan soʻng Izmir shahrining port qismi 1328-29-yillarda egallanadi. Ushbu orolni qaytarib olgan Vizantiya imperatori Andronikos III turklar bilan yaqinlashish siyosatini olib borib, Aydınoğulları bekligi va Saruhanoğulları bekligi bilan shartnomalar tuzadi. Ammo Izmir beki boʻlgan Umur Bey shartnomaga amal qilmasdan, Bozcaada, Semadirek orollari, Gümülcine va Mora sohillariga hujumlar amalga oshirdi. 1332-yilda Umur Bey Arxipelag gersogligi va Negropont triarxiyasini soliq toʻlashga majbur qildi.

Muharizalsîn Gazi Mehmed Bey 1334-yilda vafot etdi. Uning vafotidan soʻng beylik taxtiga oʻgʻli Umur Bey oʻtirdi.
## Manbalar
Galaktikada bir kun

**Galaktikada bir kun** — yozuvchi Saʼdullo Quronov qalamiga mansub ilmiy-fantastik qissa. Asar 2018-yilda yozilgan, 2019-yilda „Akademnashr“ nashriyoti tomonidan chop etilgan. Mazkur kitob ingliz tiliga tarjima qilinib, amazon.com platformasida sotuvga qoʻyilgan. Asar 2022-yilda Yoshlar ishlari agentligi tomonidan tashkil etilgan „Bolalar va yoshlar uchun eng yaxshi kitob“ tanlovida Xudoyberdi Toʻxtaboyevning „Sariq devni minib“ asaridan soʻng 2-oʻringa munosib koʻrilgan va Prezident sovg‘asi – 75 million so‘m bilan mukofotlangan.    

## Asarning qisqacha syujeti
Qissa qahramoni 12 yoshli Ahmad favqulodda noyob qobiliyat sohibi –vunderkind! U fazodagi gravitatsion manyovrlar evaziga harakatlanadigan gʻaroyib uchar kema ixtiro qilganida, hech kim bunga eʼtibor qilmaydi. Qaytaga, bolaning ustidan kulishadi. Lekin bu ixtirodan koinot qaroqchilarining hujumiga uchrab, kemasidan ayrilgan va Yerga kelib qolgan Margol xabar topadi. Margol Ahmaddan kema loyihasini soʻraydi. Bu oʻzga sayyoralik Ahmadning loyihasi asosida kema yasab moviy toshni topishi va sayyorasi Salmirni halokatdan qutqarib kerak edi. 

Ahmad oʻzga sayyoralikka yordam beradi, hatto, moviy toshni izlashda yordam berish uchun Marsga uchishga ham rozi boʻladi. Ammo ularning iziga tushgan qaroqchi gikslar butun rejalarni barbod qiladi. Jon saqlash ilinjida qochishga uringan qahramonlarimiz oʻzlari bilmagan holda Yerdan 17 yorugʻlik yili uzoqligidagi Al-Toyir yulduzi yaqiniga kelib qolishadi. Endi na Yerga, na Salmirga qaytishning imkoni bor. Faqat galaktika xaritasini topibgina qahramonimiz Yerga qaytishi, Margol esa moviy toshni izlab topishi mumkin.

Xarita esa oʻz vaqtida xavfsizlik nuqtayi nazaridan 4 qismga boʻlinib galaktikaning turli joylariga yashirilgan. 

Fazogirlar galaktika xaritasini izlab Zagun, Miks, Koinot muzeyi va yana oʻnlab sayyoralariga borishadi. Koʻplab qiziqarli va xatarli sarguzashtlarni boshidan kechirishadi. Bir necha bor qaroqchi gikslarga toʻqnash kelib ulardan qutilishning uddasidan chiqishadi. Axiyri, xarita boʻlaklarini yigʻib, Katta Magellan bulutidagi Gamma Oltin baliq yulduzi tomonga uchishadi. Yulduz yaqinidagi Olmos sayyoradan moviy toshni topishib, Salmirni halokatdan qutqarishadi. Ahmad esa vaqt tuynugidan oʻtib, Yerga eson-omon qaytadi.

## Kitob olgan mukofotlar
"Tahsin – 2021" mukofoti bilan taqdirlangan.

“Bolalar va yoshlar uchun eng yaxshi kitob”  tanlovida 2-oʻrin.

## Manbalar
1. Qozoqboy Yoʻldoshev: “Galaktikada bir kun” haqida.

2. Galaktikalik bola sehirli qalpoqchani yengadimi?

3. Baxtiyor Sheraliyev: “Galaktikada bir kun”ni bir kechada oʻqidim 

4. Saparova Zebiniso Davlat qizi: Galaktika sarguzashtlari 

5. ЯНГИ КИТОБ: Галактикада бир кун

6. “30 milliondan ortiq xalq uchun bir-ikki bolalar yozuvchisi borligi — fojia”. Yozuvchi Sa’dullo Quronov bilan suhbat

7. “Gʻalati paradoks bor: yozuvchilik ham kasb – ammo maosh toʻlanmaydigan kasb”. Yozuvchi Sa’dullo Quronov bilan bolalar nasridagi muammolar haqida suhbat

8. Ёш ўзбек ёзувчисининг китоби Amazon’да сотилмоқда 

9. The Diamond of the Galaxy: Find miracles in yourself
Shirin Abidova

**Shirin Raximjanovna Abidova** (tugʻ. 1984-yil 29-dekabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Oʻzbekiston volontyorlari va jamoat arbobi, 2020-yil Oʻzbekiston Volontyorlari Assotsiatsiyasi rahbari.

## Biografiya
2002-yilda Toshkent davlat texnika universitetini (marketing), 2008-yilda Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutini (ijtimoy yoʻnalish), 2019-yilda Toshkent davlat pedagogiga universitetini (psixologiya) tamomlagan.

1999-yildan hozirgi kunga qadar yumshoq qobiliyatlar (soft skills) boʻyicha mustaqil trener hamda mintaqaviy expert. 1998-yildan hozirgi kungacha volontyorlik faoliyatini boshlagan (UNESCO klubi, Karl Popper munozara dasturlari, Parlament debat dasturi, „Vremya Chudes“ volontyorlik guruhi). 2004-yildan 2008 yilgacha birinchi nodavlat telekanal teleboshlovchisi hamda korrespondenti. 2008-yildan 2010 yilgacha Oʻzbekistonda birinchi marotaba amalga oshirilgan SOS Kinderdorf International qoshida „Oilani mustahkamlash loyihasi“ ijtimoiy hodimi. 2014 – yildan 2017 yilgacha ZoʻrTv telekanal boshlovchisi hamda muharriri. 2017-yildan Respublika „Mehrli qoʻllar“ markazida psixolog lavozimida ishlab kelmoqda.

2019-yilda „Bolalar va yoshlar oʻrtasida volontyorlar harakatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun“ Toshkent shahridagi „Vremya Chudes“ („Moʻjizalar vaqti“) volontyorar harakati koordinatori Shirin Abidova "Tahsin" mukofotiga sazovor boʻldi.

2020-yil 5-dekabr kuni Oʻzbekiston Volontyorlari Assotsiatsiyasining birinchi rahbari boʻldi.

## Mukofotlar

* 2019-yil „Shuhrat“ medali
* 2019-yil „Tahsin“ mukofoti
* 2020-yil Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Mehr-saxovat“ koʻkrak nishoni
* 2022-yil Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqiligining 30 yillik koʻkrak nishoni
* 2023-yil Oʻzbekiston Respublikasi „Tabiat himoyachisi“ koʻkrak nishoni 

## Manbalar
Abu Bakr Samarqandiy

**Abu Bakr Muhammad al-Yamān al-Samarqandi** () – faylasuf va ilohiyotchi. „Maolim uddin“ („Dinning belgilari“), „at-Tibb ur-ruhoniy“ („Ruh tabobati“) nomli falsafiy asarlari bor.

Uning vatandoshi Abu Mansur al-Moturidiy Abu Bakr Samarqandiy boshlagan yoʻldan yurgan. Abu Bakr al-Samarqandiy tomonidan quyidagi asari tasnif etilgan: „Ar-rad ala-l-karromiya“ („Karromiyalarga raddiya“), „Kitobu-l-anvor“ („Nurlar kitobi“), „Maolimu-d-din“ („Dinning belgilari“), „At-tibbu-r-ruhoniy“ („Ruh tabobati“) nomli asar.
K. Brokkelman „Arab adabiyoti tarixi“ nomli kitobida Abu Bakr al-Samarqandiyni faylasuf va ilohiyotchi olim deb taʼrif bergan. K. Brokkelmanning yozishicha, bu kitob Abu Xotam Roziyning (313—925-yili vafot etgan. Muhammad ibn Zakariyo  Roziydan boshqa kishi) falsafiy qarashlariga qarshi yozilgan.

## Asarlari
Manbalarda uning toʻrtta asarining nomi tilga olingan:
* *Kitab al-Anwar*.
* *Kitab al-I’tisam*, [hadis]]ga bagʻishlangan.
* *Kitab al-Radd 'ala [[Karromiylar|al-Karramiyya]]*', karromiylarga inkor.
* *Kitab Maʼalim al-Din* („Imon chizigʻi“)
## Vafoti
Abu Bakr butun umrini tugʻilib oʻsgan shahri Samarqandda oʻtkazgach, hijriy 268, milodiy 881 —882-yili vafot etgan.

## Yana qarang
* Imomi Aʼzam
* Abu Mansur al-Moturidiy

## Manbalar
Shumka

**SHUMKA** – bir yoki bir necha toʻrtliklardan iborat boʻlgan hazilomuz ukrain xalq qoʻshigʻi. Shumka, odatda, oʻyinga tushib ijro etiladi. Uning misralari sakkiz hijodan iborat boʻladi va har misraning  toʻrtinchi hijosidan keyin sezura tushadi. Misradagi ikki ritmli guruhda hijo bir xil nisbatda boʻladi. Shumkadagi ritmik qisqalik bevosita uning oʻyin-harakat paytidagi ijrosi bilan bogʻliqdir. Ukrain yozma adabiyotida T.G.Shevchenko, S.Rudanskiylar shumka shaklida she’rlar ijod qilishgan.

## Manbalar
JAHON ADABIYOTI TERMINLARINING QISQACHA IZOHLI LUGʻATI  Toshkent Navroʻz nashtiyoti 2019-yil
Yokyoku

**YOKYOKU** – Oʻrta asrlar yapon dramaturgiyasi janrlaridan biri. Yokyoku nazm va nasrning asosiy xususiyatlarini, xalq qoʻshiqlari, qadimgi mifologiya hamda buddizm falsafasini oʻzida mujassamlashtirgan edi. Dastlabki yokyokularda epiklik ustunlik qilgan boʻlsa, mumtoz yokyokular asta-sekin lirik xarakter kasb etdi, ularda she’riy parchalar bilan nasriy parchalar navbatlashib keldi. Yokyokularning mualliflari buddizm monaxlari boʻlib, ular oʻz asarlarida yangi sujetlar yaratmay, koʻproq xalq oʻrtasida yurgan afsona va tarixiy rivoyatlarga, xitoy adabiyotidan oʻtgan jangnomalarga asoslanib asar yaratdilar. Shuning uchun ham aksariyat yokyokularda diniy marosim, urf-odat va mistik motivlar yetakchilik qildi, ularning asosiy qahramonlari esa ilohiy kuchlar, ruhlardan
iboratdir. Yokyokular uslubi koʻtarinki, balandparvoz boʻlib, asar ichidagi nasriy parchalar ham sajlangan shaklda uchraydi. Tuzilishi jihatidan yokyokular kichik epigraf (q)dan boshlanib, oʻz navbatida bir necha koʻrinishlarga boʻlinuvchi ikki yoki uch pardadan tashkil topgan. Oddiy soʻzlashuv yokyokularda ikkinchi oʻrinda turadi va aksariyat asarlar tragediyalardan iborat boʻlib, yetakchi artistlar maxsus nidob kiyib sahnaga chiqishgan. Yapon dramaturgiyasining birinchi janri boʻlmish yokyokularning ajoyib namunalari Kanama Kiyostugu va Seama Motokyolar ijodida uchraydi. XIV-XV asrlarga kelib yokyokular oʻz mashxurligini yoqotib asta-sekin rivojlanishdan toʻxtab qoldi.

## Manbalar
JAHON ADABIYOTI TERMINLARINING QISQACHA IZOHLI LUGʻATI  Toshkent Navroʻz nashtiyoti 2019-yil
Chastushka

**Chastushka** – rus xalq qoʻshiqlari, folklorining eng ommaviy janrlaridan biridir. U toʻrt misrali qoʻshiq boʻlib, aytuvchilar mustaqil toʻrtliklarni ulash asosida kompozitsiya yaratadilar. Chastushka tez aytilishi jihatidan oʻzbek xalq laparlariga oʻxshab ketadi. Bu janr XIX asrning oxirgi choragi, XX asrning birinchi yarmida keng tarqaldi.

Chastushka oʻz tabiatiga koʻra, kundalik voqelikka javob tariqasida improvizatsiya yoʻli bilan yaratiladi va shundan soʻng xalq oʻrtasida tarqalib, qayta-qayta aytilishi natijasida sayqal topadi. Chastushkalarning mavzu doirasi keng, hissiy ta’siri kuchli boʻladi.

Chastushkalar lirik, oʻtkir publisistik, doʻstona yumoristik va shafqatsiz hajviy ruhda boʻladi. Ular an’anaviy xalq qoʻshiqlari va qisman yozma poeziya uslubida, xorey vaznida yaratilib, uch xil shaklda (a-b-v-b; a-a-b-b; a-b-a-b) qofiyalanadi. Chastushkalarda parallelizm keng qoʻllanadi, ya’ni toʻrtlikning birinchi ikki misrasi ramziy obrazlar asosiga qurilsa, keyingi ikki misrada asosiy maqsad, hayotiy xulosa bayon qilinadi.

Keyinchalik folklor ta’sirida rus she’riyatida yozma chastushkalar ham yaratildi. Uning namunalari D.Bedniy, A.Prokofyevlar ijodida uchraydi.

## Manbalar

* JAHON ADABIYOTI TERMINLARINING QISQACHA IZOHLI LUGʻATI
Sovchi

**Sovchi (Ayol sovchi**) — qizning otasiga kuyov nomidan qizning qoʻlini soʻrab keladigan shaxs yoki koʻpincha oʻz farzandlarini unashtirish toʻgʻrisida bir-biri bilan kelishib oladigan ikki yoshning otasi.

## Sovchilar turli mamlakat va madaniyatlarda
Sovchilar nikohni tashkil qiluvchi shaxslar maʼnosida qadimgi yunonlar (*promnestrii*) va atseklar orasida boʻlgan. Qadimgi hindilarda esa ikkita sovchi gullar va mevalar bilan qizning ota uyiga tashrif buyurgan.

Rossiyada Inqilobdan oldingi davrda sovchi bitta, Ukrainada esa sovchilar (yoki oqsoqollar) soni har doim ikkita boʻlgan, ular koʻp hollarda oʻzlari bilan non olib yurishgan. Orlov viloyatida galitsk-ruslarning sovchilari va chexlarning *oldavachlari* kabi kuyov tomonidan ham, kelin tomonidan ham bittadan sovchi boʻlgan.

Rossiyada *nikoh marosimlari sovchilar* tomonidan uyushtirilgan; Ukrainada yoshlarning oʻzaro munosabatlarida ularning onalariga shunday nom berilgan. Ukrainalik *sovchilar* — kuyovning ayol qarindoshlari, asosan akalarining xotinlari hisoblangan. Ukrainaning sovchilik marosimlarida vakillar qizning uyiga qoʻllarida tayoq bilan kelishgan, tayoq vakolatning ramziy maʼnosiga ega boʻlgan.

Germaniyada kelinning otasi yoniga ham ikkita sovchi tashrif buyurgan.

## Yana qarang

* Sovchilik
* Yangi turmush qurganlar
* Qarindoshlik

## Manbalar
Germes oʻgʻli Yevrit

**Yevrit** () yoki **Yerit** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Germes va Ehionning egizak ukasi Menetiyning qizi boʻlgan Antianiraning (yoki „Orfik Argonavtika“ga koʻra Laofoyning) oʻgʻli. Turli afsonalarga koʻra, u yo Fessaliya Alopesida, yo Frakiya togʻining etagi Pangeonda yashagan.

U egizak akasi bilan birgalikda „Argo“ kemasida „Oltin moʻyna“ uchun Kolxidaga borgan Yason va boshqa qahramonlarga qoʻshilgan. Valeriya Flakka „Argonavtika“siga koʻra, eng jasur argonavtlardan biri.

Kalidon ovining qatnashchisi. Peliyaning dafn marosimi oʻyinlarida kamondan otishda gʻalaba qozongan.

Kizikning oʻlimidan keyingi bellashuv ishtirokchisi. Skiflar va kolxlar jangining ishtirokchisi, eksomatlarni magʻlub etgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* Pindar. Odi; Fragmenti / Pindar; Vakxilid; izd. podg. M. L. Gasparov.. — M. : Nauka, 1980. — 503 s. — (Literaturnie pamyatniki). — 50 000 ekz.
* 

* Zeeliger K.[de]. Erytos // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1884—1890. — Bd. I. — Kol. 1384—1385.
Kos podshosi Yevripil

**Yevripil (Kos podshosi)**, . Qadimgi yunon mifologiyasi personaji. Poseydon va Astipaleyaning oʻgʻli (boshqalarga koʻra, Poseydon va Korinfdan oʻgʻirlangan Mestraning oʻgʻli; yoki Poseydon va pleyada Kelenoning oʻgʻli). Kos qiroli. Halkiopaning otasi. Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Iliadada, allaqachon, Yevripil Koos tilga olingan. Ferekidga koʻra, Gerakl Yevripil oʻgʻillarini oʻldirgan.

## Manbalar