Carmelita Jeter

**Karmelita Jeter** (talaffuzi: JET-ter, 1979-yil 24-noyabrda tugʻilgan) – isteʼfodagi amerikalik sprinter boʻlib, 60 metr, 100 metr va 200 metr masofalarda musobaqalashgan. 2009-yildan 2021-yilgacha Jeter 100 metrga 10,64 soniya shaxsiy rekordi bilan “Yer yuzidagi eng tezkor ayol” deb atalgan, bu natijani u 2009-yilda Shanxay Golden Grand Prix musobaqasida qayd etgan. 2011-yilgi 100 metr bahsida u jahon chempioni boʻlgan va 2012-yilgi Olimpiadada kumush medalni qoʻlga kiritgan.

U 2007-yilgi Jahon chempionatida 100 metrda bronza medal, Jahon yengil atletika finalida esa oltin medal sohibasi boʻlgan. 2009-yilda Jahon chempionatida yana bir bronza medalni qoʻlga kiritgan. Uning 10,64 soniyalik shaxsiy rekordi uni 100 metr masofada tarixdagi eng tezkor toʻrtinchi ayolga aylantiradi, undan tezroq natija koʻrsatganlar – Florens Griffit Joynerning uzoq yillik jahon rekordi, Elaine Tompson-Herahning 10,54 soniyasi va Shelly-Ann Fraser-Pryceʼning 10,60 soniyasi.

2023-yil may oyida u Nevada universiteti, Las-Vegas (UNLV) yengil atletika va kross musobaqalari dasturlari bosh murabbiyi etib tayinlandi.

## Erta hayoti
Jeter 1979-yil 24-noyabrda tugʻilgan.

U Torrans, Kaliforniyadagi Bishop Montgomery oʻrta maktabida oʻqigan. Dastlab, uning oilasida basketbol afzal sport turi edi va uning ukasi Yujin keyinchalik Sacramento Kings jamoasiga qoʻshilgan. Basketbol murabbiyi unga yengil atletikani sinab koʻrishni taklif qilgan va 11,7 soniyalik yugurish uning tabiiy isteʼdodini namoyish etgan. Jeter Karson, Kaliforniyada joylashgan Kaliforniya shtati universiteti, Dominges Hillsni jismoniy tarbiya bakalavr darajasi bilan tamomlagan. U CSUDH tarixida eng koʻp NCAA medallarini qoʻlga kiritgan yengil atletikachi boʻlib, universitet tarixida AQSh olimpiya saralashiga chiqqan birinchi sportchiga aylangan. 2003–2005-yillarda doimiy son mushaklari jarohati tufayli musobaqalardan chetda qoldi, 2007-yilda esa chuqur toʻqima massaji bilan davolanishdan soʻng kattalar yengil atletikasida birinchi yirik yutugʻiga erishdi.

## Xalqaro muvaffaqiyatlar

2007 yilda Jeter USA Indoor Track and Field Championships musobaqasida 60 metrga yugurishda shaxsiy rekordi – 7,17 soniya natija bilan kumush medalni qo‘lga kiritdi, va yaxshi formani saqlab qoldi, Adidas Track Classic musobaqasida 100 metrga yugurishda 11,04 soniya shaxsiy rekordini qayd etib, to‘rtinchi o‘rinni egalladi. Shundan so‘ng, u Torri Edwards va Lauryn Williams ortidan milliy chempionatda uchinchi o‘rinni egallab, o‘zining birinchi yirik musobaqasiga yo‘llanmani qo‘lga kiritdi. U Jahon chempionatida 11,02 soniya shaxsiy rekordi bilan bronza medalni qo‘lga kiritdi hamda 2007 yilgi Jahon yengil atletika finalida 100 metrga yugurishda oltin medalni qo‘lga kiritdi.

Keyingi yili u AQSh Olimpiya saralash musobaqasida 100 va 200 metr masofalarda qatnashdi. 100 metr chorak finalida 10,97 soniya shaxsiy rekordini yangilashiga qaramay, yarim finaldan o‘ta olmadi, atigi ikki yuzdan bir soniyaga yetishmadi. 200 metrda oltinchi o‘rin bilan 2008 yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlariga chiqa olmadi. U 2008 yilgi Jahon yengil atletika finalida 100 va 200 metrga yugurishda qatnashdi, ammo mos ravishda to‘rtinchi va beshinchi o‘rinlarni egalladi. 2008 yil noyabr oyida u murabbiyini o‘zgartirdi va ilgari Maurice Greene bilan ishlagan Jon Smit bilan shug‘ullana boshladi.

2009 yilgi mavsumida u Jahon chempionatiga tayyorgarlik jarayonida kuchli natijalar ko‘rsatdi. Qishki mavsumda u 60 metrda 7,11 soniya natija qayd etdi, bu yilning eng yaxshi ko‘rsatkichi va uning shaxsiy rekordi edi. Tashqi mavsumda u Mt. SAC Relays musobaqasida 10,96 soniya natija bilan tez yugurdi, Prefontaine Classic musobaqasida oltin medalni qo‘lga kiritdi va 2009 yilgi AQSh chempionatida 100 metrga yugurishda o‘zining birinchi milliy unvonini oldi. London Grand Prix musobaqasida 10,92 soniya shaxsiy rekordini yangilab, birinchi o‘rinni egalladi. Jahon chempionati oldidan u AQSh 4 × 100 metr estafeta jamoasi tarkibida 41,58 soniyada so‘nggi 12 yil ichidagi eng tezkor natijani qayd etdi.

2009 yilgi Jahon chempionatida, Berlin shahrida, yarim finalda 10,83 soniya natija bilan finalga eng tezkor ishtirokchi sifatida yo‘l oldi. Ammo finalda u 100 metrda yana bronza medalni qo‘lga kiritdi. Musobaqadan keyingi haftalarda u Tsyurix va Bryussel shaharlarida o‘tkazilgan Golden League uchrashuvlarida ikkita 10,90 soniyadan tez yugurdi.

U AQSh estafeta jamoasida yakunlovchi yuguruvchi sifatida tanlandi, ammo yarim finalda Alexandria Anderson va Muna Lee orasidagi baton uzatish jarayonida Lee og‘ir jarohat olib, jamoa musobaqadan chiqdi. Jamaica oltin medalni qo‘lga kiritdi.

2009 yilgi Jahon yengil atletika finaliga ketma-ket uchta poygada katta farq bilan g‘alaba qozongan holda yetib bordi. Shunga qaramay, u Gretsiyaning Saloniki shahrida o‘tkazilgan finalda 100 metrni 10,67 soniyada bosib o‘tdi va tarixdagi uchinchi eng tezkor ayolga aylandi. Bu natija so‘nggi 12 yildagi eng tez yugurish bo‘lib, faqat Marion Jones va Florence Griffith-Joyner undan tezroq bo‘lgan edi. Bir hafta o‘tib, u Shanxay Grand Prix musobaqasida 10,64 soniya bilan g‘olib chiqdi va tarixdagi ikkinchi eng tezkor ayol bo‘ldi.

Tez yugurishlari ikki xil ta’sir ko‘rsatdi — ham hayrat, ham shubha uyg‘otdi. 30 yoshida u bir mavsum ichida shaxsiy rekordini uchdan bir soniyadan ko‘proqqa yaxshiladi va Jones hamda Griffith-Joyner orasida joylashdi. Ayollar sprintidagi dopinga oid tarixiy shubhalar sababli Jeter: "Bu savollardan xafa bo‘la olmayman, lekin juda ko‘p mehnat qilib, munosib e’tibor topmasligim achinarli", dedi. U 60 metrda 7,02 soniya natija bilan USA Indoor Track and Field Championships musobaqasida g‘olib chiqdi, ammo bu natija LaVerne Jones-Ferrette’dan sekinroq edi va u 2010 yilgi Jahon yopiq inshootlardagi chempionatda yaxshilashga qaror qildi.

U 2017 yilda faoliyatini yakunladi, bunga 2016 yilgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etishiga to‘sqinlik qilgan jarohati sabab bo‘ldi.

## Shaxsiy rekordlari

*Barcha maʼlumotlar IAAF profilidan olingan.

## Manbalar