Julia A. Ames

**Julia A. Ames** (1861-yil 14-oktyabr — 1891-yil 12-dekabr) amerikalik jurnalist, muharrir va Ob-havo harakati islohotchisi. U Womanʼs Temperance Publishing Associationʼs *Union Signal* nashriyotining yordamchi muharriri boʻlib ishlagan. Ames 1891-yilda 30 yoshida vafot etdi. Uning oʻlimidan bir yil oʻtib, jurnalist va maʼnaviyatshunos WT Stead Ams doʻstiga yuborgan deb aytilgan avtomatik yozuvni nashr etdi.

## Tarjimai holi
Julia A. (taxallusi, „Yolande“) Ames 1861-yil 14-oktyabrda Illinoys shtatining Odell shahrida tugʻilgan. U Illinoys shtatidagi Streator Aureliya Enn Mur Ames(1823 — 1898) va Isaak Amesning (1824 — 1894) qizi edi. Uning ukalari Jon C Ames, Fannie Ophelia Ames va Elmer Elsworth Ames edi.

U bolaligidan juda kichik va nozik edi, lekin oʻsib ulgʻaygan sayin uning sogʻligʻi mustahkamlandi. Ames uch yoshida maktabga borishni boshlagan, chunki akalari darsga ketishganida uyda yolgʻiz qolar edi. U yozda har kuni toʻgarakka qatnagan va oʻqishni oʻrganib olgan. Maktab binosi mamlakatning oʻsha qismida birinchilardan boʻlib qurilgan. Amesning otasi esa maktabni qurishga yordam berdi va hayotida birinchi marta maktabda dars berdi. Keyinchalik uning direktori boʻldi. Ames maktabining nomi ismi bilan saqlanib qoldi. Amesning akasi Elmer undan ikki yosh katta edi, har doim uning hamrohi va oʻyindoshi boʻlgan. Ular ulgʻayganlarida bir-birlariga boʻlgan sadoqatlarini yoʻqotdilar.

Shunday qilib, u yetti yoshga toʻlganida oilasi Illinoys shtatidagi Streatorga koʻchib oʻtdi. Streatordagi eski cherkovda olti haftalik uygʻonish yigʻilishida qatnashganida, u 12 yoshda edi.

U 1873-yilda Streator Township oʻrta maktabiga oʻqishga kirdi va u yerda toʻrt yillik kursda oʻqidi. Tez orada ingliz adabiyoti va tarixini yaxshi koʻrishi bilan ajralib turadi. U bilimli oʻquvchi edi. Amesning gʻaroyib hazilkashligi va ajoyib xushmuomalaligi uni adabiy jamiyat tez-tez taqdimotlar oʻtkazadigan ommaviy koʻrgazmalarda ajoyib tomoshabinga aylantirdi. 1879-yil sentyabr oyidan boshlab Illinoys shtatining Bloomington shahridagi Uesliyan universitetida adabiyot, tarix, sanʼat va estetika, shuningdek, baʼzi tillar hamda tabiiy fanlarni oʻrgandi. Julia Munselli adabiy jamiyati va Kappa Gamma yunon sorority aʼzosi edi. Ames Uesliyanda mohir oʻqituvchi professor Syuzan MD Fray bilan uchrashdi, u nafaqat oʻqituvchisi, balki eng foydali va samimiy doʻst sifatida yaxshi koʻrardi. U 1881-yil iyun oyida Uesliyanni tark etdi. Keyinchalik Chikago notiqlik maktabini (hozirgi Chikagodagi Kolumbiya kolleji) tamomlagan.

## Faoliyati
Helen Louise Hood birinchi marta Ames bilan 1885-yilning yozida Leyk Bluff (Illinoys) oʻquv maktabida tanishgan, ammo ularning haqiqiy tanishuvi bir necha oy oʻtgach, Filadelfiyada boʻlib oʻtgan Ayollar Xristian Moslashuvchanlik Ittifoqi (WCTU) Milliy Konvensiyasida kechgan Konventiyaga ketayotib, Amesni Illinoys oq lentali delegat qilishdi. Uyga qaytayotganda, ular Julianing kelajagi haqida uzoq va jiddiy gaplashishdi, Hud Amesni kelishiga va „oq lentalar“ bilan oʻz qur’asini tashlashga undadi. Ushbu uyga sayohat paytida Matilda Karse mashinada Uilyam Blekning „*Yolande*“ romanini oʻqiyotgan edi. Ushbu kitob qahramonining xarakterida Amesga oʻxshashligini koʻrib, Karse uni chaqirdi, tiz choʻkishni iltimos qildi va boshini silagancha uning peshonasidan mehr bilan oʻpdi va dedi: „Tur! Men seni Yolande deb atamoqchiman“ — bu ism keyinchalik uning barcha sheriklari tomonidan tanilgan.

Qaytib kelgach, Yolande shahardagi eng qadimgi va eng nufuzli kasaba uyushmalaridan biri boʻlgan Chikago markaziy ittifoqi ishida faol ishtirok etdi. U oʻsha shahar gazetalariga taqdim etiladigan va har hafta ob-havo yangiliklarda koʻrsatiladigan rukn yaratdi, bu esa uni *Ittifoqning* matbuot boshligʻi qildi. Keyinchalik Ames Chikago Ittifoqi tomonidan olib boriladigan va shaharning eng yomon koʻchalaridan biri boʻlgan Klark koʻchasida joylashgan Bethesda missiyasiga juda qiziqib qoldi. Bu yerda har yakshanba kuni Juliani Yakshanba maktabida dars berayotganini koʻrish mumkin edi. Ayollar missiyasi uning nomini „Ankoraj“ deb atagan va u uzoq vaqt davomida oʻqish zalining derazalarida oq nilufarni saqlagan, shunda uning derazalaridan oʻtib ketgan ayollar bu sof gulni koʻrishlari uchun jalb qilingan. Ular bu orqali kirib kelishi va yaxshiroq hayotni oʻrganishi mumkin.

1886-yil bahorida Amesning oilasi Chikagodan koʻchib oʻtdi, uning akasi Elmer huquqshunoslik fakultetini tugatib, gʻarbga yoʻl oldi. Amesga kelsak, u Rest Cottageda yashash uchun koʻchib kelgan. Chikagodagi kundalik nashr etilgan gazetalardan birinchisi WCTU departamentining *Chikago Inter Ocean* gazetasi edi. Tahririyatga bergan birinchi intervyularida Amesning ishi koʻpincha eʼtiborga olinmagan va chop etilmagan. Avvaliga uning matnlari uchun bir necha dyuymli joy ajratilgan. Biroq, muharrirlar Julianing ishonchli ekanligini bilganidan soʻng bu joy asta-sekin oshirildi. Ammo, u deyarli ustunni egallay boshladi va muharrirlar uning qoʻlyozmasini yana kesishni toʻxtatdilar. Ammo koʻp oʻtmay, uning eʼtiborini yanada muhimroq ish tortdi. Milliy matbuot boshligʻi Ester Xoush yordamchiga muhtoj boʻlganida, Ames uchrashuvni oʻz zimmmasiga oldi.

Uning markaziy ittifoq bilan aloqasi Amesni boshqa ayollar bilan yaqin aloqada boʻlishiga olib keldi, ular orasida Hud va Karsedan tashqari, Elizabeth Wheeler Endryu va Frensis Uillard ham bor edi. Bu ayollar va ular bilan suhbatlar Amesning baʼzi qarashlarini shakllantirdi. Endryu sogʻligʻi yomonlashayotganini his qilganida, u „*Union Signal*“dagi ishidan voz kechishga qaror qildi, uning vorisi haqidagi savol xalq oʻrtasida jiddiy muhokama qilindi. Rahbarlarning fikrlari darhol Amesga qaratildi. U yosh boʻlishiga qaramay Endryu tanlovida gʻolib chiqdi. 1889-yilgacha uning mutaxassisliklari soha va bolalar boʻlimining yangiliklari ruknida ishladi. U tarjimai hol va malika bogʻi boʻlimiga asos solgan. Uning kuchliligi yozishida emas edi, lekin u qalami bilan doim tayyor boʻlgan. Chunki u boshqalarning yozishini tahlil qilolishi va ulardan eng yaxshi fikrlarini tortib olishi mumkin edi. 1889-yilda u muharrir yoʻqligida *Union Signal* uchun yagona mas’ul xodim boʻlgan.

U 1890-yilda Yevropaga tashrif buyurdi, bir necha oy davomida yoʻq boʻlib ketdi va goʻzallikka, tashrif buyurgan sahnalariga, rasmlari va haykallariga boʻlgan bir oz orzusini qondirdi. Angliyada boʻlganida, u Eastnor qal’asida xonim Genri Somerset bilan tanishdi. Keyinchalik Amesning hayotida yana bir kuchli omil sevgi va ishonch boʻlib, u oʻlimiga qadar davom etdi. Oʻz maktublarida va qaytib kelganida, Ames xonim Somersetni maqtab — uning buyuk lider ekanligini tan olgan. Ames Britaniya Ayollarning Harorat harakati Asotsiasiyasiga sharaf bilan qabul qilindi. Londonda boʻlganida u oʻsha jamiyatning matbuot boʻlimini Amerika tashkilotiga oʻxshash yoʻnalishda tashkil qildi. U xonim homiyligida Sara E. Morgan hamrohligidagi partiya bilan Yevropa boʻylab sayohat qildi. U Oberammergaudagi Passion Playga guvoh boʻldi, Rimga va boshqa shaharlarga tashrif buyurdi vanihoyat „Union Signal“da tahririyat vazifalarini davom ettirish uchun AQShga qaytib keldi. Julia 1891-yil noyabr oyida Bostonda boʻlib oʻtgan anjumanda tahririyat nomidan qatnashdi. U kundalik *Union Signal jurnalini* tahrirlashda yordam berdi, har kecha Associated Press xabarlarini tayyorladi. U bir paytda ikkita qoʻmitaning raisi edi. Ames „Qirol qizlari doirasi“ning „Womanʼs Temperance“ nashriyoti assotsiatsiyasining aʼzosi edi va Chikagodan Yevropa gastrollariga joʻnab ketganida ushbu tashkilotning prezidenti boʻlgan. Kumush xoch va oq lenta uning hayotining ramzi edi.

## Oʻlimi va ''Juliadan xatlar''
Ames 1890-yilda Uilyam Tomas Stead bilan uchrashdi. U Chikagoni tark etganida sogʻligʻi yaxshi emas va qattiq shamollash bilan kasallangan edi. Julianing qon bosimi tif pnevmoniyasiga aylangan va 1891-yil 12-dekabrda Bostonda vafot etgan. U Streatordagi Rivervyu qabristoniga dafn etilgan. 1897-yilda Stead Amesdan uning dugonasi Miss E.ga yozgan xabarlar toʻplamini "*Julidan maktublar* " nomi bilan nashr ettirdi.

## Manbalar