open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zamira Zayseva

**Zamira Hamatxanovna Zayseva** (**Axtyamova**) (tugʻ. 1953-yil 16-fevral, Oltinkoʻl qishloq, Oltinkoʻl tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi) — sovetlik va oʻzbeklik yengil atletika sportchi, 800 metrga va 1500 metrga yugurish. 800 metrga — 1:56,21 va 1500 metrga — 3:56,14 — natijalar bilan Oʻzbekiston rekordchisi, 1983-yil Helsinkida (Finlandiya) 1500 metrga oʻtkazilgan jahon chempionati kumush medali sovrindori.

## Faoliyati
U 1969-yilda murabbiyi Radik Xaydarovich Sayfulin qoʻlostida yengil atletika bilan shugʻullana boshlagan. 1974-yilda u birinchi marta Moskvadagi yengil atletika boʻyicha SSSR chempionatida 1500 metr masofaga sport ustasi normativini bajarib, 4:14,0 natija bilan bronza medalini qoʻlga kiritdi, shuningdek Znamenskiylar xotirasidagi xalqaro musobaqalarda 4:16,8 koʻrsatkich bilan gʻolib chiqdi. 1975-yilda u murabbiy Aleksandr Vasilyevich Zaysev bilan mashgʻulotlar oʻta boshladi.

1978-yilda Tbilisida (Gruziya) u 1500 metrga yugurishda 4:05,0 natija bilan SSSR chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. 1979-yildaYevropa qishki chempionatida u 1500 metr masofada kumush medali sohib iboʻlib, SSSR rekordini oʻrnatdi — 4:03,9. 1981-yilda Moskvada 4:03,30 va 1982-yilda Kiyevda (Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi) 3:56,14 natija bilan SSSR chempionatida 1500 metr masofada ikkinchi oʻrinni egalladi. Kiyevdagi natija uning faoliyatidagi eng yaxshi natija boʻlib, hozir ham Oʻzbekiston rekordi hisoblanadi.

1982-yil sentyabr oyida Afinada (Gretsiya) boʻlib oʻtgan musobaqa unga Yevropa vitse-chempioni unvonini keltirdi — 3:58,82 natija. 1983-yilda 1500 metrga yugurishda u 4:02,61 natija bilan SSSR xalqlarining Yozgi Spartakiadasi gʻolibiga aylandi. U 4:06,03 natija bilan aka-uka Znamenskiylar xotirasi chempioni boʻldi (har ikkala musobaqa ham Moskvada oʻtkazilgan). Shuningdek, Helsinkidagi birinchi Jahon chempionatida xuddi shu masofada u 4:01.19 natija koʻrsatib kumush medalni qoʻlga kiritdi. Soʻnggi metrlar daqoqilib, Zaytseva tommaʼnoda marrachizigʻidan oʻtib ketdi va amerikalik Meri Dekkerga 0,29 soniy aga yutqazdi. Oʻsha yili Leningradda boʻlib oʻtgan musobaqada u 800 metr masofaga Oʻzbekiston rekordini oʻrnatdi — 1:56,21, ushbu natija hali ham ungategishli. 1985-yilda Leningradda u 3000 metrga 8:42,19 natija bilan SSSR vitse-chempioni va Moskvada 8:35,74 natija bilan Yevropa kubogi vitse-chempioni boʻldi. Zamira Zaytseva Oʻzbekiston tarixida bugungi kungacha ikkinchi oʻrinda turadi.

## Manbalar
Grafik dizayn

**Grafik dizayn** — dizayn sohasining yoʻnalishlaridan biri boʻlib, maʼlum axborotni ijtimoiy guruhlarga yetkazish uchun vizual kontent yaratish, ularni tartiblash, loyihalashga xizmat qiladi. Grafik dizaynning asosiy maqsadi muammolarni aniqlash va ularni ijodkorlik bilan innovatsion va raqamli vositalar yordamida oʻzgartirish va toʻgʻri talqin qilishdan iborat .

Bu soha vakillari, *grafik dizaynerlar*, vizual xabarlarni talqin qilish, ularni tartiblash va mijozga taqdim etish ustida ishlaydi. Dizayn ishi mijozning talabiga asoslanishi mumkin, bu talab lingvistik jihatdan ogʻzaki yoki yozma ravishda belgilanadi, yaʼni grafik dizayner mijozning ogʻzaki yoki yozma xabarini grafik koʻrinishga aylantiradi.

Grafik dizayn, qoʻllash sohasiga koʻra har qanday vizual aloqa bilan bogʻliq turli xil sohalarga ega. Masalan, u reklama strategiyalarida qoʻllanishi mumkin yoki aviatsiya dunyosida yoki kosmik tadqiqotlarda ham qoʻllanishi mumkin. Shu maʼnoda, baʼzi mamlakatlarda grafik dizayn faqat eskiz va chizmalarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq deb hisoblanadi, ammo bu notoʻgʻri, chunki vizual aloqa uni qoʻllash mumkin boʻlgan juda koʻp turdagi sohalarning kichik bir qismi hisoblanadi.

Antik davr va oʻrta asrlarda paydo boʻlgan grafik dizayn 19-asrda Gʻarbda alohida kasb sifatida paydo boʻldi va uning evolyutsiyasi 20-asrda tobora oʻsishiga imkon yaraldi. Bugungi kunda axborot almashinuvining jadal va ommaviy oʻsishini hisobga olgan holda, tajribali dizaynerlarga boʻlgan talab har qachongidan ham ortib bormoqda. Va bunga yangi texnologiyalarning rivojlanishi va ularni ishlab chiquvchi muhandislarning vakolatidan tashqari, inson omillariga eʼtibor berish zarurati sabab boʻlmoqda.

## Terminologiya
William Addison Dwiggins koʻpincha „grafik dizayn“ atamasini 1922-yilgi maqolada ishlatgan deb hisoblanadi, garchi u 1908-yil 4-iyul sonida (9-jild, 27-raqam) „Uyushgan mehnat“ nashriyotida paydo boʻlgan. San-Fransisko, printerlar uchun texnik taʼlim haqidagi maqolada:

Tadbirkorlar kasaba uyushmasi
… Printerlar orasida ustunlik qilayotgan, shubhasiz, yuqori darajadagi intellekt, dizaynning elementar tamoyillari barmoq uchida bo‘lganda, ularning ko‘pchiligi bilimlari o‘sib, grafik dizayn va bezatish bo‘yicha mutaxassis bo‘lib yetishishiga ishonchdir. …


Oradan oʻn yil oʻtib, Kaliforniya sanʼat va hunarmandchilik maktabining 1917-1918 yillardagi kurslar katalogida *"Grafik dizayn va xat yozish"* kursi eʼlon qilindi, u *"Kengaytirilgan dizayn va xat yozish"* kursining oʻrnini egalladi. Ikkala darsni Frederick Meyer oʻqidi.

## Tarixi

*Asosiy maqola: [[Grafik dizayn tarixi|Grafik dizayn tarixi]]*


Uning uzoq tarixida ham, 20-21-asrlardagi vizual aloqaning nisbatan yaqinda paydo boʻlgan oʻsishida ham reklama, sanʼat, grafik dizayn va tasviriy sanʼat oʻrtasidagi farq yoʻqoldi. Ular koʻplab elementlarni, nazariyalarni, tamoyillarni, amaliyotlarni, tillarni va baʼzan bir xil xayrixoh yoki mijozni baham koʻradi. Reklamada yakuniy maqsad tovarlar va xizmatlarni sotishdir. Grafik dizaynda „mohiyat inson tajribasini hujjatlashtiradigan maʼlumotlarga tartib, gʻoyalarga shakllar, ifoda va artefaktlarga tuygʻu berishdir.“

## Manbalar
Ali Rıza Artunkal

**Ali Rizo Artunkal** (1881, Plovdiv - 1959-yil 13-dekabr, Istanbul), turk askari va siyosatchisi.

## Hayotiy
Mekteb-i Erkan-i Harbiyeni 1904-yilda kapitan sifatida tugatgan. 83. Polk 16. 2-diviziya qo'mondonligi. Armiya, Kirkkilise korpusi, 4 va 1-armiya korpus shtabida xizmat qildi va 1911-yilda u xodimlar sinfiga o'tkazildi. Korpusning xodimi bo'lganida u Bolqon urushlarida qatnashgan. 1916-yilda unga mayor unvoni berilgan. 5. Armiya poligon inspektsiyasi shtab boshlig'i, Ikkinchi Bolgariya armiyasi bilan aloqa ofitseri, Yildirim qo'shinlari bosh poligon inspektori shtab boshlig'i, Chanoqqal'a guruhi shtab boshlig'i va armiya bo'limi mudiri lavozimlarida ishlagan.

U 1921-yilda Istanbuldan Ineboluga kelgan va Turkiyaning mustaqillik urushida qatnashgan. Gʻarbiy front inspektsiyasi shtab boshligʻi, Gʻarbiy Anadolu tizmasi inspektsiyasi boshligʻi lavozimlarida ishlagan va 1921-yil 15-oktabrda tuman hokimi lavozimiga koʻtarilgan. 1926-yilda Miralay unvoniga koʻtarilgan. Akshehir tuman inspektsiyasi vazifasini bajaruvchi, 2. Armiya shtab boshlig'i, piyodalar brigadasi qo'mondonligi, korpus boshlig'i, bo'linma komandirining o'rinbosari, diviziya qo'mondonligi, havo bo'limi va urush bo'limi bo'limlarida ishlagan. 1930-yilda mirliva darajasiga koʻtarilib, 41-, 16-, 4-chi boʻldi. Diviziya va Chanoqqal’a mustahkamlangan hududi qoʻmondonliklarida xizmat qilgan. 1939-yilda u general- leytenant va 8-chi darajaga ko'tarildi. Korpus qo'mondonligiga tayinlandi. II. jahon urushi Yillar orasida Marmara (Istanbul, Qirklareli, Edirne, Tekirdag, Chanakkale va Kojaeli) Harbiy holat qo'mondonligiga tayinlangan va 1941-yil 16-oktabrda nafaqaga chiqqan.

VI. VII. va VIII. Manisa deputati etib saylandi. 1941-yil 12-noyabrdan 1946-yil 7-iyulgacha Ikkinchi jahon urushi Saydam, I. Sarachoglu va II. Sarachog'li hukumatlarida uch marta Milliy Mudofaa muovini lavozimida ishlagan.

1959-yil 12-dekabrda vafot etdi.

## Manbalar
Naci Tınaz

**Ahmet Naji Tınaz** (1882, Serfice, Usmonli imperiyasi - 1964-yil 25-noyabr), turk askari va siyosatchisi.

## harbiy hayot
Harbiy akademiyani 1904-yil 19-aprelda leytenant unvoni bilan, 1907-yil 20-sentabrda Harbiy akademiyani shtab kapitan unvoni bilan tamomlagan.

Tripoli urushi, Bolqon urushi va Birinchi jahon urushida qatnashgan.

1916-yil 14-iyunda unga mayor unvoni berilgan. 1917-yil 21-iyul, 3-son Korpusning 1-bo'limi direktori, 1918-yil 16-iyunda 3-divizion Korpus shtab boshlig'i, 1918-yil 3-dekabrda 20-shtab  Armiya korpusi shtab boshlig'i, keyin esa Bosh shtabning 2-bo'limi direktorining o'rinbosari etib tayinlandi.

1921-yilning 10-yanvarida Turkiyaning mustaqillik urushiga qoʻshilish uchun Istanbulni tark etib, Ineboluga joʻnadi. 1921-yil 27-yanvarda G'arbiy front qo'mondonligi shtab boshlig'i etib tayinlandi. Inönü janglaridan soʻng 1921-yil 1-martda tuman hokimi lavozimiga koʻtarildi.

1921-yil 15-sentabr, 15-sentabr. Diviziya komandiri etib tayinlandi. 1922-yil 31-avgustda Miralay unvoniga koʻtarildi. 1924-yil 1-dekabr, 6-son Korpus qo'mondoni (1927-yil 10-fevralgacha ishonchnoma bilan) va qo'shimcha vazifa bilan Sivas gubernatori etib tayinlandi.

1926-yil 30-avgustda mirliva unvoni berilgan. 1927-yil 12-oktabrda Milliy Mudofaa vazirligi maslahatchisi, 1928-yil 19-yanvarda Milliy Mudofaa vazirligi maslahatchisi, 1929-yil 9-mayda Milliy Mudofaa Vazirligi maslahatchisi lavozimlariga tayinlandi.

1930-yil 30-avgustda unga ferik unvoni berilgan. 1930-yil 8-sentabr, 4-son. Korpus qo'mondoni 1935-yil 3-sentabrda Jandarmeriya Bosh qo'mondoni etib tayinlandi. 1938-yil 29-dekabrda oʻz xohishi bilan nafaqaga chiqdi.

U ishtirok etgan urushlarda Usmonli va Germaniya davlatlarining turli orden va medallari, Turkiya Oliy Millat Majlisining qizil chiziqli Mustaqillik medali bilan taqdirlangan.

## Siyosiy hayot
V. (Tanlash bo'yicha), VI. va VII. Davr Bursa, VIII. Turkiya Oliy Millat Majlisining Anqara deputati etib saylandi. 1939-yil 18-yanvardan 1940-yil 5-aprelgacha Milliy mudofaa vaziri lavozimida ishlagan.

U uylangan va uch farzandi bor edi. 1964-yil 25-noyabrda vafot etdi. Anqaradagi Cebeci harbiy shahidlar qabristoniga dafn etilgan jasadi 1988-yil 30-avgust kuni Davlat qabristoniga koʻchirildi.
Aziza Qurbonova

**Aziza Abdusabitovna Qurbonova** (1988-yil 11-sentabr; Toshkent, OʻzSSR, SSSR) — taniqli oʻzbek jurnalisti va blogeri. Ijtimoiy tarmoqlardagi „Mikrofon koʻtargan ayol“ sahifalari blogeri sifatida tanilgan. Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi Yoshlar (2013 va 2014—2017), Bolajon (2013—2014) va Oʻzbekiston 24 (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritgan. Hozirda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati Media-markazida ishlaydi. „Shuhrat“ medali sohibasi (2021).

Aziza Qurbonova 2019-yilda Oʻzbekistonning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritilgan. Jurnalistlar ijodiy uyushmasi raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan.

## Bolalik va yoshlik yillari
Aziza Qurbonova 1988-yil 11-sentyabrda Toshkentda tavallud topgan. Bolaligi Uchtepa tumanining Choʻponota mahallasida kechgan. Ota-onasining 4 farzandi boʻlib, Aziza 2-si, akasi va 2 ukasi bor. Oilada yolgʻiz qiz boʻlgan.

Aziza 4 yoshida unga alifboni tanitishgan. U paytda 1 yilda 2 ta sinfni bitirishga ruxsat boʻlgan. Aziza 6 yoshida 1-2-sinfni tugatib, keyingi yil 7 yoshida 3-sinfga chiqqan. Lekin oʻsha paytda oilasi boshqa joyga koʻchgani, yangi joyga moslashuvini hisobga olib, onasi uni 3-sinfda qayta oʻqitgan. Kichkinaligidan jurnalist boʻlishni orzu qilgan Aziza, 5-sinfdan televideniyega kelib, „Binafsha“ degan koʻrsatuvda qatnashib yuradi.

Aziza Qurbonova maktabni bitirgach dastlab Oʻzbekiston davlat jahon tillari universitetida (2009) bakalavriat bosqichini, soʻngra Oʻzbekiston milliy universitetida (2011) magistratura bosqichini tamomlaydi.

## Faoliyati
Aziza Qurbonova professional faoliyatini 2013-yilda Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasida boshlaydi. Turli yillar Yoshlar (2013 va 2014—2017), Bolajon (2013—2014) va Oʻzbekiston 24 (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritadi.

Aziza Qurbonova 2018-yildan ijtimoiy tarmoqlarda „Mikrofon koʻtargan ayol“ blogini yurita boshlaydi. 2019-yilda Oʻzbekistonning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritiladi. 2021-yildan blogda siyosiy mavzudagi yangiliklar chiqa boshlaydi. Jurnalistlar ijodiy uyushmasi raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan.

2021-yilda 8-mart — Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan Aziza Qurbonovaga Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti tomonidan „Shuhrat“ medali taqdim etildi.

Hozirda Aziza Qurbonova Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati Media-markazi, Axborot tayyorlash guruhi Tahririyatida yetakchi mutaxassis boʻlib ishlayapti.

## Manbalar
Oktay Vural

**Oktay Vural** (1956-yil 9-fevralda tugʻilgan, Diyarbakir) — turk siyosatchisi, huquqshunos, byurokrat va akademik. Millatchi Harakat partiyasi (MHP) deputati boʻlgan Vural, 2001-2002-yillar orasida Transport va infratuzilma vaziri lavozimida ishlagan.

## Hayotiy
Oktay Vural 1956-yil 9-fevralda Diyarbakirda Hasan va Harbiye Vuralning farzandi boʻlib tugʻilgan. Boshlangʻich va oʻrta ta’limni Diyorbakirda tamomlagandan soʻng, 1979-yili Istanbul universitetining huquq fakultetini tamomlagan. 1983-yilda Ege universiteti Iqtisodiyot fakulteti Moliya boʻlimida magistr, 1987-yilda Dokuz Eylul universiteti Ijtimoiy fanlar institutida iqtisod fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.

1988-yilda Dokuz Sentabr universiteti Iqtisodiyot va ma'muriy fanlar fakultetida assistent bo'ldi. BOTAŞ quvurlari va benzin transporti Inc. Boshqaruv kengashi raisi va bosh menejeri, Prezidentlik davlat nazorat kengashi a'zosi, Turkiya Gübre Sanayi A.Ş. Direktorlar kengashi va Bosh direktori, Demokratiyadagi birlik jamg'armasi a'zoligi, NATO Parlament Assambleyasi a'zoligi, XXI., XXIII., XXIV va XXV. U davr uchun Izmir deputati, parlament sanoat, savdo, energetika, tabiiy resurslar, axborot va texnologiyalar komissiyasi va transport vazirligining raisi edi. Turkiya Buyuk Millat Majlisining 23 va 24- davrlarida MHP Guruhi raisi oʻrinbosari lavozimida ishlagan. U 2016-yil 22-iyunda o'z vazifasidan iste'foga chiqdi U Galatasaroy kongress a'zosi. Tuba Vural bilan turmushidan Oʻgʻuz va Yavuz ismli ikki farzandi bor edi.

## Shaxsiy hayot
U 2014-yil 15-noyabrda koʻkrak bezi saratoni tufayli rafiqasi Tuba Vuraldan ayrilgan.

## Manbalar
Barbados bayrogʻi

Barbadosning milliy **[[Barbados|bayrogʻi]]** 1966-yil 30- noyabrda, birinchi marta Barbados leytenanti Xartli Dottin tomonidan orolning birinchi Mustaqillik kunida koʻtarilganida rasman ochildi.

## Dizayn

U ikkita ultramarinli tribanddan iborat boʻlib, ular mamlakatni va osmonni oʻrab turgan okeanni anglatadi, qumni ifodalovchi belgi esa oltin oʻrta chiziq bilan ajratilgan. Odatda siniq trident deb ataladigan bu qora trident boshi oltin chiziqda joylashgan boʻlib, ikki chekkasidagi sheriklarining boshi toʻliq emasligi muhim ahamiyatga ega. Trident belgisi Barbadosning mustamlaka nishonidan olingan boʻlib, u yerda Poseydon tridenti Britanniya bilan birga koʻrsatilgan. Pastki qismining yoʻqligi uning koloniya maqomidan ramziy tanaffusni anglatadi. Tridentning uchta nuqtasi demokratiyaning uchta tamoyilini ifodalaydi: 1) xalq hukumati, 2) xalq uchun hukumat va 3) xalq tomonidan hukumat.

Bayroq dizayni Grantli V. Preskod tomonidan yaratilgan va Barbados hukumati tomonidan tashkil etilgan ochiq tanlovdan tanlangan. Bu tanlovda mingdan ortiq arizalar kelib tushgan.

Bayroqning rasmiy Britaniya standarti rang kodlari raqamlari: Ultramarin —BCC 148, Oltin — BS O/002.

## Boshqa bayroqlar

Fayl:Flag of the President of Barbados.svg|Barbados Prezidentining standarti
Fayl:Flag of the Prime Minister of Barbados.svg|Barbados bosh vaziri standarti

### 1870—1966-yillar
Barbados koloniyasi bayrogʻi
Barbados emblemasi boʻlgan Moviy belgi.
### 1958—1962-yillar
Gʻarbiy Hindiston federatsiyasi bayrogʻi
„Quyosh va dengiz bayrogʻi“ nomi bilan tanilgan — toʻrtta oq gorizontal toʻlqinsimon chiziqli koʻk maydon va markazda toʻq sariq quyosh tasvirlangan.
### 1966—2021-yillar
Barbados qirollik Bayrogʻi
Markazda tukli anjir daraxti (barglari koʻk rangga boʻyalgan) va sariq maydonning yuqori burchaklarining har birida Barbados gʻururi guli. Oltin atirgullar gulchambari bilan oʻralgan „E“ harfidan iborat koʻk rangli doira bayroqni oʻzgartiradi.
### 1966—2021-yillar
Barbados general-gubernatori Bayrogʻi
Koʻk maydonda, „Barbados“ yozuvi bilan turgan toj kiygan sher

## Yana qarang

* Barbadosning milliy ramzlari
* Barbados bayroqlari roʻyxati

## Manbalar
Reha Denemeç

**Reha Denemeç** (1961-yil 20-mayda tugʻilgan, Elazig, Turkiya) — turk siyosatchisi.

U Milliy taʼlim vazirining oʻrinbosari va prezidentning sobiq bosh maslahatchisi hamda Adolat va taraqqiyot partiyasi (AK Partiya) asoschisi. Reha Denemeç shuningdek , Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasi va 2020  30 Kasım 2020 tarihinde   -da  turk-ingliz Tatlıdil forumining  faxriy a'zosi  hamraisi hisoblanadi.

### Siyosiy hayot
2001-2015-yillar oralig'ida AK Partiya Markaziy Ijroiya Kengashida ishlagan va 10 yil davomida Ar-ge bo'yicha mas'ul vitse-prezident lavozimida ishlagan. Partiyaning tashkil topish va tashkil topish bosqichlaridan boshlab, 2002-yilgi umumxalq saylovida partiya saylovlarda gʻalaba qozongunga qadar Boshqaruv Raisi m. Rejep Tayyip Erdog'anning maslahatchisi edi. 22., 23. va 24. Oʻsha davrda Anqara deputati etib saylangan va Demokratiya qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.  1993-yilda Prezident Turgut O'zalning Prezidentlik tizimiga asoslangan "Ikkinchi almashinuv dasturi" ni amalga oshirish uchun tashkil etilgan "Yangi partiya" raisining maslahatchisi bo'lib ishlagan.

### Yevropa Kengashi
2013-2015-yillarda Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasi (PACE) Turk guruhi prezidenti va bosh qarorgohi Strasburgda joylashgan Yevropa Kengashi Parlamenti vitse-prezidenti lavozimlarida ishlagan. O'z faoliyati davomida u EKPAning faxriy a'zosi etib saylangan va uning hissasi va mehnati uchun "pro merito" minnatdorchilik medali bilan taqdirlangan.

### Davlat xizmati
1986-yilda Davlat rejalashtirish tashkilotida (DPT) (hozirgi taraqqiyot vazirligi) ish boshladi. 1987-yildan boshlab u dastlab Davlat vazirligida Gʻaznachilik, tashqi savdo, davlat rejalashtirish tashkiloti, xususiylashtirish va davlat banklari boʻyicha xususiy kotib va maslahatchi lavozimlarida ishlagan. Magistraturada ta’lim olgandan soʻng DSP Iqtisodiy modellar va strategik tadqiqotlar bosh boshqarmasida ekspert lavozimida ishlagan. 1997-yilda bosh kotib yordamchisi lavozimiga tayinlangan va bir muncha vaqt oʻtgach, bosh kotib oʻrinbosari lavozimida ishlashda davom etgan. SPOdagi faoliyati bilan bir qatorda Turk Standartlari Instituti Texnik Kengashi a'zosi ham bo'lgan.

## Manbalar
Tamara Abdiboyeva

**Tamara  Abdiboyeva** - (ruscha:Тамара Абдибаева) iqtisod fanlari nomzodi, Oʻzbekiston Respublikasi Soliq Akademiyasi Buxgalteriya hisobi va audit kafedrasi mudiri, iqtisod fanlari nomzodi.

## Hayoti
  Tamara Abdiboyeva 1952-yil 2-noyabrda Toshkent viloyatining Doʻrmon qishlogʻida ziyoli oilada tugʻildi. 1969-yili 23-oʻrta maktabni bitirib, 1970-yil Qishloq xoʻjalik institutiga oʻqishga kirdi. 1976-yil shu institutni buxgalter - iqtisodchi mutaxassisligi boʻyicha muvaffaqiyatli tugatdi.

1989-yildan 1999-yilgacha Makroiqtisod va statistika vazirligi, “Bozor munosabatlari oʻquv - konsalting markazi”, “Buxgalteriya hisobi va audit” kafedrasida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi va dotsent lavozimlarida ishladi.

  1999-yildan 2001-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Soliq Qoʻmitasi Soliq kolleji Soliqlar va soliqqa tortish kafedrasida katta oʻqituvchi vazifasini bajardi.

T. Abdiboyeva 2001-yil avgust oyidan hozirgi kungacha Soliq Akademiyasinining “Buxgalteriya hisobi va audit” kafedrasida katta oʻqituvchi va 2003-yil 20-yanvardan kafedra mudiri mudiri lavozimida ishlab kelmoqda. Umumiy ilmiy - pedagogik ish staji 24 yil.

Hozirgi vaqtda Tamara Abdiboyeva bakalavriyatning kunduzgi boʻlim, bir yillik qayta tayyorlash va malaka oshirish guruhlarida Buxgalteriya hisobi asoslari, Moliyaviy va boshqaruv hisobi fanlari boʻyicha ma’ruza hamda amaliy darslarini olib bormoqda.U oilali, 2 farzandning onasi.

## Ilmiy Faoliyati
  T. Abdiboyeva oʻz ilmiy faoliyatini 1985-yilda Oʻrta Osiyo Qishloq xoʻjaligi iqtisodiy ilmiy - tekshirish institutida aspirantlikdan boshladi. 1989-yilda mazkur institutning ixtisoslashgan ilmiy kengashda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasiga erishdi.

Shu kungacha umumiy ish hajmi 30 bosma taboqdan ortiq ilmiy va oʻquv - uslubiy ishlari tayyorlanib chop etilgan. Ilmiy va uslubiy seminarlarda, konferensiyalarda ma’ruzalari bilan qatnashib keladi.

 

## Manbalar
Nermin Neftçi

**Hayriye Ayshe Nermin Neftchi** (1924, Istanbul, Turkiya - 2003-yil 20-avgust, Bodrum) — turk siyosatchisi. Turkiya tarixida Turkiya Buyuk Millat Majlisi raisining birinchi ayol oʻrinbosari boʻlgan Neftchi 2003-yil 20-avgust kuni yurak xuruji tufayli vafot etdi. 1974 va 1975-yillarda Turkiya Respublikasi Madaniyat vaziri lavozimlarida ishlagan.

## Hayoti
1924-yilda Istanbulda tug'ilgan Neftchi Anqara universitetining huquq fakultetini tamomlagan va mustaqil huquqshunos bo'lib ishlagan. Nermin Neftchi turmush o'rtog'i Nizamettin Neftchi bilan 1950 yilda Respublika Xalq partiyasiga (CHP) qo'shildi va 1965-yilgi umumiy saylovlarda Mush deputati bo'ldi. Neftchi 1969-yilgi umumiy saylovlarda fuqarolarning iltimosiga ko'ra Mush viloyatidan o'z nomzodini qo'ydi va Sharqiy viloyatlar orasida demokratiyaga o'tgandan beri umumiy ovoz berish yo'li bilan saylangan birinchi ayol deputat bo'ldi. Ikki muddat (13 va 14) parlament aʼzosi boʻlgan Neftchi partiya majlisi aʼzosi, CHP Markaziy Ijroiya Kengashi va Guruh Ijroiya Kengashi aʼzosi boʻlgan. Byulent Ejevit rais etib saylangan VI- Favqulodda Kongressdan keyin, Kamol Satir bilan birga CHPdan ketgan deputatlardan biri edi. U dastlab Respublikachilar partiyasiga, keyin esa ushbu partiyaning Güven partiyasi bilan birlashishi natijasida tashkil etilgan Respublika Ishonch partiyasiga (CGP) oʻtdi. 1973-yil may oyida u Turkiya Buyuk Millat Majlisining (TBMM) birinchi ayol vitse-prezidenti bo'ldi. 1973-yilgi umumiy saylovlarda qatnashmadi.

1974-yil noyabr oyida tashkil etilgan Sadi Irmakning 38-prezidentligi. Hukumatda u tashqaridan Madaniyat vazirligini tashkil qildi. Turkan Akyoldan keyin ikkinchi ayol vazirdir. Uning turli gazeta va jurnallardagi maqolalari bilan bir qatorda Kirkuk aholisining turkiy tuzilishi va folklorini tasvirlaydigan “ *O Yakadan Bu Yakaya* ” nomli kitobi ham bor.

1992-yilda rafiqasi Nizamettin Neftchidan ayrilgan Nermin Neftchi jurnalist Solih Neftchi va Sinan Neftchining onasi edi. 2003-yil 20-avgustda yurak xuruji tufayli Bodrumda vafot etdi.

## Manbalar
Tarhan Erdem

**Tarhan Erdem**, (1933, Bartin, - 2022-yil 8-iyun, Mug'la), turk siyosatchisi, tadqiqotchisi, yozuvchi. 1977-yilda 40. Turkiya hukumatida Turkiya sanoat va texnologiya vaziri lavozimida ishlagan. Erdem, shuningdek , Respublika Xalq partiyasining 16-prezidenti hisoblanadi. Turkiya Buyuk Millat Majlisida Istanbul deputati sifatida qatnashgan va 1999-2000-yillar orasida Jumhuriyat Xalq partiyasi Bosh kotibi lavozimlarida ishlagan.

## Yoshlik davrlari va ta'lim olishi
U 1933-yilda Bartin, Kurucasile shahrida tug'ilgan. 1959-yilda Istanbul texnika universitetining qurilish fakultetini tamomlagan.

## Martaba
1959-1995-yillar orasida Turkiya shakar zavodlari, Milliy Mudofaa vazirligi infratuzilma ob'ektlari, Cam Elyaf Sanayi A.Ş kabi turli muassasa va tashkilotlarda loyiha va nazorat muhandisi, bosh direktor va bosh koordinator bo'lib ishlagan. Turli davrlarda “ Milliyet ” va “ Radikal ” gazetalarida maqolalar yozgan. “Radikal” gazetasining nashr etilishi tugatilgandan soʻng u T24 axborot saytida oʻz ruknlarini davom ettirdi.

1953-yilda CHPda ro'yxatdan o'tgan. U shahar boshqaruvchisidan tortib partiya bosh kotibigacha deyarli barcha darajalarda ishlagan. Shuningdek, u talabalar uyushmalari va kasb-hunar palatalari boshqaruv kengashi a'zosi, Turk inqilobiy o'choqlari umumiy raisi edi.

1977-yilda Istanbul deputati etib saylangan. 1977-yil iyun oyida u Ecevit hukumatida sanoat va texnologiya vaziri bo'lib, ishonch ovozini olmagan.

## Shaxsiy hayot va o'lim
U ANAP Izmirning sobiq deputati va Turkiya Buyuk Millat Majlisi spikerlaridan biri İsmet Kaya Erdemning ukasi. Oilali, 2 nafar farzandi bor. Tarhan Erdem TESEV a'zosi edi. Erdem 2022-yil 8-iyun kuni Mugʻlaning Bodrum shahrida davolangan shifoxonada 89 yoshida vafot etdi.

Uning jasadi 2022-yil 11-iyun kuni Bebek masjidida oʻqilgan namozdan keyin Ashiyan qabristoniga dafn qilindi.

## Manbalar
Alev Coşkun

**Alev Coshkun** (1935-yilda tugʻilgan, Odemish, Izmir), turk siyosatchisi.

Izmir Otaturk litseyini va Istanbul universiteti huquq fakultetini tamomlagan. U Nyu-York universitetida siyosiy fanlar bo'yicha magistr va davlat boshqaruvi bo'yicha doktorlik darajasini oldi. Hacettepe universiteti professori, Respublika Xalq partiyasining Ta’sis majlisidagi vakili (1961-yil 6-yanvar – 1961-yil 25-oktabr), 1961-yildan Turkiya Buyuk Millat Majlisi Prezidentlik Kengashi kotibi, Deputatlar palatasi aʼzosi, 4. (XV) va 5. (XVI) muddatli Izmir deputati va Turizm va targ'ibot vazirligi. Oilali, 2 nafar farzandi bor.

## Respublika fondi
Alev Coshkun 1992-yil aprel oyida Ilhan Selchukning taklifiga binoan Cumhuriyet gazetasini nashr etuvchi Cumhuriyet Yayıncılık A.Ş. boshqaruv kengashiga saylandi. U juda qisqa vaqt ichida direktorlar kengashi raisi etib tayinlandi va bu vazifani 2006-yilgacha uzluksiz davom ettirdi. Xuddi shu sanada u " *Cumhuriyet" gazetasining kontsessiyasi bo'lgan "Cumhuriyet* " jamg'armasi raisining o'rinbosari etib tayinlandi. U 2014-yil 18-fevraldagi Respublika jamgʻarmasi direktorlar kengashi saylanishi bilan boshqaruvdan iste’foga chiqdi, biroq u boshqa direktorlar kengashi a’zolari Shevket Tokush, Mustafo Pamukogʻlu va Mustafo Balbay bilan birgalikda saylovni bekor qilish uchun sudga da’vo arizasi berdi. uchrashuv noqonuniy oʻtkazilganligini da’vo qilgan. Oradan uch yil oʻtib, sud saylovda qabul qilingan qarorlarni bekor qilishga qaror qildi. Shunday qilib, o'sha paytdagi boshqaruv yig'ildi va Alev Coshkun Respublika jamg'armasi prezidenti etib qayta saylandi.

## Manbalar
Cemil Şeboy

**Jemil Sheboy** (1953-yilda tugʻilgan, Buja) — turk meʼmori va siyosatchisi.

Boshlangʻich va oʻrta ta’limni shu tumandagi Umurbey boshlangʻich maktabi va Buca oʻrta maktabida tamomlagan. Yenishehir Motor kasb-hunar liseyini tamomlagach, Ege universitetining tasviriy san'at fakultetiga o'qishga kirdi. 1979-yilda Arxitektura fakultetini tamomlagan. U harbiy xizmatni 1981-yilda Denizli shahrida qisqa muddatli zaxiradagi ofitser sifatida oʻtagan. Jemil Sheboy oilali, ikki farzandi bor.

### Karyera
Sportga yaqindan qiziqqan Jemil Sheboy yoshligida dzyudo bilan shug'ullangan va mahallaning federatsiyaga ega bo'lmagan klubi Asil Sporda yillar davomida futbol o'ynagan. 1984-yildan beri 2 muddat Bucaspor klubi prezidenti bo'lgan Sheboy, 89-90 yillarda Bukasporning 3-professional ligadan 2-ligaga o'tishida faol rol o'ynadi. Ish hayotini talabalik yillarida boshlagan Sheboy siyosiy hayotini erta boshlagan. U ANAP okrug kotibi va tuman prezidenti lavozimlarida ishlagan. 1984-yilgi saylovlarda markaziy tumandan kengash a’zosi etib saylangan Jemil Sheboy jamoat ishlari komissiyasida qatnashdi va komissiya raisi bo’ldi. 1994-yili Buca shahar hokimi boʻlgan meʼmor Jemil Sheboy 2004-yil mart oyidagi saylovlar bilan uchinchi marta xuddi shu lavozimga saylandi. Buka meri bo'lganida u tushundi; Munitsipalitet saroyi, Madaniyat saroyi, Vaqtinchalik boshpana markazi, Sport vodiysi, Buca hovuzi, Yedigöller, Mavlono haykali, Forbes Love Road, Roman Love Road, Nostalgia ko'chalari, Gediz Love Road, Ayollar Faoliyati Markazi, Tennis klubi va ijtimoiy ob'ektlar, Buca Ege kiyim tashkilotchisi Sanoat Chevik bir maydoni, Cumhur Asparuk maydoni, nogironlar parki va Otaturk niqobi kabi loyihalar bilan butun mamlakatda nom qozondi. U 2009-yil 20-yanvarda AK Partiya hokimi lavozimida ishlagan vaqtida “foydalanuvchi tashkilot tashkil etish, pora olish va korruptsiya sodir etish”da ayblanib hibsga olingan edi. U oʻziga qoʻyilgan ayblovlardan 22 kun oʻtib qoʻyib yuborilgan. 2015-yil 1-iyunda boʻlib oʻtgan saylovda AK Partiya 1-okrug 3-nchi oddiy deputati etib saylangan 

## Manbalar
Tahsin Bekir Balta

**Tahsin Bekir Balta** (1902, Pazar, Rize - 26-iyul 1970), turk siyosatchisi.

## Hayotiy
1902 yakshanba / Rizeda tugʻilgan, prof. Dr. Tahsin Bekir Balta 1927-yilda Istanbul universitetining huquq fakultetida oliy ta’limni tamomlagan. Turkiya talabalar ittifoqi prezidenti Balta Adliya vazirligi tomonidan taʼlim olish uchun Germaniyaga yuborildi.

Keyinchalik Anqara yuridik fakulteti va Anqara universiteti siyosiy fanlar fakultetining maʼmuriy huquq sohasi professori etib tayinlandi. Bu ikki muassasada fundamental huquq, ommaviy huquq va ma’muriy huquq boʻyicha ma’ruzalar oʻqidi.

1943-yilda siyosatga kirib, akademik hayotidan tanaffus oldi, CHP Partiya Majlisining 7 va 8 aʼzosi. Bu davrda (1943—1950) Rize parlamenti deputati boʻldi; Rejep Peker hukumatida (15.-1946), Iqtisodiyot vazirligi, 1 va 2. Hasan Saka hukumatida mehnat vaziri boʻlib ishlagan (16—17—1947). Shuningdek, Yevropa Kengashi Maslahat Assambleyasida Turkiya nomidan qatnashdi. 1950-yilgi saylovlardan keyin Anqara universiteti Siyosiy fanlar va huquq fakultetiga qaytdi.

SBFda Maʼmuriy huquq kafedrasi mudiri va Maʼmuriy fanlar instituti direktori lavozimlarida oʻz vazifasini davom ettirdi. A.U. Huquq fakultetining Jamoatchilik huquqi va siyosiy fanlar instituti direktori lavozimida ham ishlagan.

prof. Dr. Tahsin Bekir Balta Ilmiy Kengash va Direktorlar Kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan va Turkiya va Yaqin Sharq davlat boshqaruvi institutida (TODAIE) maʼruzalar oʻqigan. Bosh qarorgohi Bryusselda joylashgan Xalqaro Ma’muriy Fanlar Institutida uzoq yillar Turkiyani vakillik qildi va ikkinchi prezident sifatida ishladi. 1963-yilda u Inson huquqlari boʻyicha Yevropa komissiyasining aʼzosi etib saylandi. Dr. Tahsin Bekir Balta nemis, fransuz, ingliz va italyan tillarini bilgan. 1970-yilda vafot etgan.

## Havolalar

* Biografiyasi
Charos Qayumova

**Charos Qayumova** (tugʻ. 1999-yil 1-iyul) — oʻzbekistonlik taekvondochi, 53 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoa aʼzosi. 2021-yilgi Osiyo chempioni, 2022-yilgi taekvondo boʻyicha Osiyo chempionati kumush medali sovrindori. 2019-yilgi Jahon Harbiy oʻyinlarida chempioni.

## Faoliyati
2018-yilda Jakartada (Indoneziya) boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida u ayollar oʻrtasida 57 kg gacha vazn toifasida chiqish qilgan. U birinchi uchrashuvida gʻalaba qozondi, keyin esa keyingi bahsda Tailand sportchi Vipawan Siripornpermsakga imkoniyatni boy berdi. Oʻsha yili Charos Qayumova Fransiya ochiq chempionati gʻolibi boʻldi.

2019-yilda Manchesterda (Birlashgan Qirollik) Taekvondo boʻyicha Jahon chempionatida ishtirok etdi, ammo magʻlub boʻldi. Oʻsha yili Uxan shahrida (Xitoy) boʻlib oʻtgan Jahon Harbiy oʻyinlarida u 53 kg gacha vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyin birinchi davrada „Katta Dubulgʻa“ turnirda magʻlub boʻldi.

2021-yilda Bayrutda (Livan) boʻlib oʻtgan Taekvondo boʻyicha Osiyo chempionatida Charos Qayumova 53 kg gacha vazn toifasida final bahsida Xitoy Respublikasi sportchi Su Po-yani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2022-yilda Eronda „Fajr Open“ xalqaro musobaqasi 53 kg gacha vazn toifasida Charos Qayumova finalga qadar etib bordi va eronlik taekvondochi Nahid Kiyanichandehga 6:7 hisobida yutqazib qoʻyib, kumush medal sohibasiga aylandi.

2022-yilda 24-iyunda Chuncheonda (Koreya Respublikasi) boʻlib oʻtgan taekvondo boʻyicha Osiyo chempionatida Charos 53 kg gacha vazn toifasida final bahsida eronlik sportchi Nahid Kiyanchandehni yutqazib, kumush medalini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Ercan Karakaş

**Mehmet Erjan Karakash** (1945, Chanakkale, Turkiya) – turk siyosatchisi.

## Hayoti
Boshlang'ich va o'rta ta'limni Chanoqqal'ada tugatgan. Oliy ta'limni Istanbulda boshlagan va Germaniyada mexanik muhandis sifatida tamomlagan. Keyin u bir muddat Duysburg universitetida ijtimoiy fanlar bo'yicha o'qishni davom ettirdi.

Germaniyadagi yillar davomida turk ishchilari va ularning oilalariga ijtimoiy maslahatlar berdi. U o'n yil davomida Germaniya Sotsial-demokratik partiyasida (SPD) turli darajalarda ishlagan. Yevropadagi sotsial-demokratik turklar tomonidan asos solingan Yevropa Sotsial-Demokratik Xalq Birlashmalari Federatsiyasida (HDF) toʻrt muddat raislik qilgan.

Turkiyaga qaytib kelganidan ikki yil o'tgach, u 1986-yilda Istanbuldagi SHPga SODEP-HP qo'shilishi bilan qo'shildi. U avval viloyat kotibi lavozimida ishlagan. Keyin uch marta Istanbul viloyat raisligiga saylangan. Keyinchalik Partiya Yigʻilishi, Markaziy Ijroiya Kengashi a’zosi, Bosh kotib oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

1988-yilda u doʻstlari bilan har oylik “Ijtimoiy demokratiya jurnali” va “Ijtimoiy demokratiya nashrlari”ni tashkil qildi. Deputat boʻlgunga qadar turli davlat va xususiy muassasalarda texnik xodim, rahbar lavozimlarida ishlagan.

1991-yil oktyabr saylovlarida Istanbulning uchinchi okrugidan deputat etib saylangan. Qariyb uch yil Turkiya Buyuk Millat Majlisida SHP guruhi raisi oʻrinbosari lavozimida ishladi. U ikki yil davomida Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasi aʼzosi, keyinroq YeXHT Parlament Assambleyasi aʼzosi sifatida ishlagan. 1995-yil 24-dekabrdagi saylovlarda ikkinchi marta Istanbulning 3-okrugidan deputat etib saylandi. 19 va 20-davletlarda Turkiya Buyuk Millat Majlisining Tashqi ishlar qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

1994-yil oxirida u bir guruh sotsial-demokrat ziyolilar bilan birgalikda Sotsial-demokratiya jamgʻarmasiga (SODEV) asos solgan. Jamgʻarma boshqaruvi raisi etib tayinlandi.

49 va 50. U koalitsion hukumatlarning protokol va dasturlarini tayyorlashda ishtirok etgan. 50. Hukumatda Madaniyat vaziri lavozimida ishlagan. U Favqulodda holat va Hammer Powerni kengaytirish to'g'risidagi farmonni imzolamadi va vazirlikdan iste'foga chiqdi.

Hozirda SODEV faxriy prezidenti. U kino aktrisasi Mujde Ar bilan turmush qurgan.

2008-yil noyabr oyida u yana Respublika Xalq partiyasiga a’zo boʻldi. 2010-yil 18-dekabrda boʻlib oʻtgan qurultoyda CHP partiya kengashi aʼzosi etib saylandi. 2014-yil 14-sentyabrda CHP raisining Madaniyat va sanʼat platformasi uchun masʼul oʻrinbosari etib tayinlandi. Hali ham bu vazifalarni davom ettirmoqda.

## Manbalar
Tuncay Mataracı

**Tuncay Mataraji** (1935-yil 2-fevral, Rize, Turkiya - 2020-yil 17-dekabr, Okmeydani, Shishli, Istanbul), turk siyosatchisi, 42 yosh. Hukumatda bojxona va monopoliya vaziri.

## Hayotiy
U Rizening badavlat oilalaridan birining farzandi boʻlib tugʻilgan. Rize qurilish texnik maktabini tamomlagan. Rize viloyat yoʻl, suv va elektr taʼminoti boshqarmasi, Choyxonachilar kooperativi boshqaruv kengashi raisi, jismoniy tarbiya hududiy direktori lavozimlarida ishlagan. Adolat partiyasining (AP) Rize viloyat va tuman tashkilotlarini boshqarishda turli darajalarda qatnashgan. 1977-yilgi umumiy saylovlarda Rize Turkiya Buyuk Millat Majlisiga (TBMM) AP deputati etib saylandi.

Güneş Motel voqeasi deb nomlanuvchi muzokaralardan so'ng Adolat partiyasidan chiqib, Bulent Ejevit bilan vazirlik evaziga hukumat tuzgan 11 deputatdan biri bo'ldi. Ejevit raisligida tashkil etilgan, 42. Hukumatda bojxona va monopoliya vaziri bo'ldi.

12-sentabr davlat toʻntarishidan soʻng (1980), 1981-yil 23-aprelda Milliy xavfsizlik kengashi (MGK) tomonidan “ pora olgani ” uchun Oliy sudga yuborilgan. Jami 22 kishi ustidan sud jarayoni 1981-yil 15-iyunda boshlangan. Sudga tortilganlar orasida sobiq jamoat ishlari vaziri Sherafettin Elchi va "o'lja olamining otalaridan biri" ekani aytilgan Abuzer Ug'urlu ham bor edi. Sud 1982-yil 16-martda yakunlandi. Aksariyati "pora olish" bo'lgan 25 xil ayblov bilan sudlangan Tuncay Mataraji 43 yil og'ir qamoq va 787 million 386 lira jarimaga tortildi.  Biroq Matarajiga berilgan qamoq jazosi Turkiya Jinoyat kodeksining 77-moddasiga asosan 36 yilga qisqartirildi. Shu tariqa u Oliy sud (yoki Konstitutsiyaviy sud) tomonidan tashkil etilganidan beri eng ogʻir jazoga hukm qilingan vazirlardan biriga aylandi. Ishda Sherafettin Elchi oqlandi, boshqa ayblanuvchilarga 10 oydan 6 yilgacha qamoq jazosi va turli jarimalar tayinlandi. (Asosiy No 1981/2, Qaror No 1982/1). Qariyb 10,5 yil qamoqda oʻtib, 1991-yilda ozodlikka chiqdi. 

Tuncay Mataraji, 2020-yil 17-dekabrda prof. Dr. U 85 yoshida COVID-19 tufayli Jemil Taşchiog'lu shahar kasalxonasida vafot etdi. Jasadi ertasi kuni Teşvikiye masjidida peshin namozidan keyin o'tkazilgan davlat marosimidan so'ng Zincirlikuyu qabristonidagi oila qabristoniga dafn qilindi.

## Manbalar
Zeynel Abidin Özmen

**Zeynel Abidin O'zmen** (1890, Nig'de - 1966-yil 20-avgust, Mudanya), turk siyosatchisi.

## Hayotiy
Boshlang'ich ta'limni Nig'deda, o'rta ta'limni Istanbulda tugatgandan so'ng 1910-yilda Mulkiye maktabini tamomlagan. 1910-yil 6-dekabrda u Moliya vazirligining Varidat bosh boshqarmasining 4-darajali kotibi etib tayinlandi. 1911-yilda Konya vaqf xodimiga yuboriladi. Keyinchalik, u Nig'de gubernatorligiga qo'riqchi ofitseriga yuborildi, lekin Birinchi jahon urushi boshlanishi bilan u zaxiradagi ofitser sifatida armiyaga chaqirildi. 1919-yilda xizmatdan boʻshagach, dastlab Malkara tumani hokimligiga, soʻngra Bursa viloyati politsiya boʻlimiga tayinlanadi. U bir muddat Bursa jamg'armasi boshqaruvchisi vazifasini ham o'z zimmasiga oldi va Mudaniya tuman hokimi etib tayinlandi. U yunonlar tomonidan josuslik aybi bilan qo'lga olindi va Izmirdagi Ishg'ol kuchlari urushi mahkamasiga topshirildi. Bu yerda umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi va Gretsiyaga yuborildi. 1923-yil 14-fevralda Yunonistonning turli qamoqxonalarida mahkum boʻlganidan keyin ozodlikka chiqdi.

Turkiyaga qaytgach, Yalvach tumani hokimligiga tayinlandi. Birejik va Kilis tuman hokimliklarida xizmat qilganidan soʻng bir muddat fuqarolik inspektori boʻlib ishladi. U 1926-yilda Bitlis gubernatori bo'ldi. Undan keyin Mush, Antaliya va Bursa gubernatorliklari joy oldi. Aydin bu idorada ekan Turkiya Oliy Millat Majlisiga deputat sifatida kirdi. 1934-yil 9-iyuldan 1935-yil 11-iyungacha Maorif vaziri (xalq taʼlimi vazirligi) lavozimida ishlagan.

U 1935-yil 15-iyunda 2777-sonli “Siyosiy fanlar maktabi” qonunini tayyorladi va uni parlamentdan oʻtkazib, kuchga kirdi. Mulkiyning Anqaraga ko'chirilishida va zamonaviy shaklda bo'lishida katta rol o'ynadi.

1935-yilda parlamentni tark etdi. 1943-yilgacha Diyarbakirda 1-bosh inspektor boʻlib ishlagan. Bu burch davomida faol ishtirok etgan eng muhim voqea 1937-1938-yillarda bo'lib o'tgan qo'zg'olon, Dersim voqealari deb ham ataladi. Keyingi yillarda "favqulodda holat gubernatori" ga teng vakolatlar bilan jihozlangan Bosh inspektorlik lavozimida bo'lgan Zeynel Abidin O'zmen bugungi kunda ham muhokama qilinayotgan va o'z ichiga olgan bu jarayonda muhim qarorlar qabul qildi. davlat tomonidan haddan tashqari kuch ishlatish, ba'zi mahalliy manbalar va davlat arxivlaridan tushunish mumkin. Nejip Fazil, Canip Yildirim va davrni o'rgangan boshqa tadqiqotchilar ham rozi bo'lganidek, uning Dersim voqealaridagi qarorlari va harakatlari hali ham hokimiyatdan haddan tashqari foydalanish uchun tanqid qilinadi.

Zeynel Abidin O'zmen 1943-yilda Frakiya bosh inspektori etib tayinlangan. 1948-yilda bu inspektorliklar tugatilgandan keyin 1948-yil 21-fevralda Afyonkarahisar gubernatorligiga tayinlandi. U 1950-yil 15-iyunda nafaqaga chiqqunga qadar Afyonkarahisar hokimi lavozimida ishlagan. 1966-yil 20-avgustda Mudanyada vafot etdi.

## Manbalar
Hayati Yazıcı

**Hayati Yazıcı** (1952-yil 23-may) turk siyosatchisi.

## Hayotiy
Bolaligini Rize shahrida oʻtkazgan. Keyin universitet ta'limi uchun Istanbulga keldi va Istanbul universiteti huquq fakultetini tamomladi.

U ommaviy huquq sohasidagi seminarlarda qatnashgan. 1976-yilda Istanbul sud binosida sudyalikka nomzod sifatida davlat xizmatini boshlagan. U navbati bilan Chayirli, Mihallichchik va Karg'i sudyalari bo'lib ishlagan.

1984-yil oxirida u davlat xizmatini tark etdi va Istanbul Advokatlar uyushmasida ro'yxatdan o'tgan advokat sifatida ishlay boshladi.

## Siyosiy hayot
Huquqshunoslik faoliyati davomida turli uyushmalar, fondlar va siyosiy partiyalarda a’zo va boshqaruvchi sifatida ijtimoiy fanlar boʻyicha ishtirok etgan. Bu jarayonda u Rejep Tayyip Erdog'anning advokati va advokati bo'lib ham ishlagan.

Yazıcı Adolat va Taraqqiyot partiyasining tashkil etish jarayonida ishtirok etdi va partiyaning asoschilaridan biriga aylandi. U 2002-yil 3-noyabrdagi saylovlarda Istanbul deputati sifatida parlamentga kirdi. U 2002-yilning noyabr oyidan boshlab besh yil davomida AK Partiya Tashkilot raisi oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

2007-yil 22-iyulda boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda Istanbuldan yana deputat etib saylandi. 60. U hukumatda davlat vaziri va bosh vazir oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

2011-yil 12-iyundagi umumiy saylovlarda bu safar Rize deputati bo'ldi. 61. Hukumatda bojxona va savdo vaziri lavozimida ishlagan.

Yazıcı, AK Partiya 2. Favqulodda qurultoyda MKYK aʼzosi etib saylangan, soʻngra raisning siyosiy-huquqiy masalalar boʻyicha oʻrinbosari (rais oʻrinbosari) boʻlgan.

## Shaxsiy hayot
Oilali, 2 nafar farzandi bor.

## Manbalar
Mustafa Sait Yazıcıoğlu

**Mustafo Sait Yazıcıog'lu** (1949-yil 3-dekabrda tug'ilgan, Sürmene), turk siyosatchisi va ilohiyotchisi, 14 yoshda. Din ishlari bo'limi boshlig'i.

"Super Gubernator" sifatida ham tanilgan gubernator Rejep Yazıcıog'luning ukasi. Boshlangʻich va oʻrta maktabni Milas shahrida, litsey maktabni esa 1967-yili Aydin shahrida otasining davlat xizmati tufayli tamomlagan. 1971-yilda Anqara universitetining ilohiyot fakultetini tamomlagan. Fransiyada doktorlik darajasini oldi. Bir yilga yaqin Din ishlari boʻyicha raislik markaziy tashkilotida ishladi. 1972-1977-yillarda Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligi nomidan doktoranturani oʻqish uchun Fransiyaga yuborildi. 1975-yilda 4 oylik qisqa muddatli zahiradagi ofitser sifatida harbiy xizmatni tugatdi. 1977-yilda assistent doktor bo'lib Anqara universiteti ilohiyot fakultetiga o'qishga kirdi. 1983-yilda *Moturidiy va Nesefiyga ko'ra inson erkinligi kontseptsiyasi* haqidagi dissertatsiyasi bilan dotsent bo'ldi. 1988-yilda professor unvonini oldi. 1987-yil 17-iyundan 1992-yil 3-yanvargacha Din ishlari bo'yicha prezident bo'lib ishlagan. 1993-yil 14-fevralda Prezidentlik kvotasi boʻyicha Oliy taʼlim kengashi aʼzosi etib tayinlandi. 1994-yil 21-iyulda Anqara universiteti ilohiyot fakulteti dekani etib tayinlangan. 1996-yil 10-mayda YUNESKO Turk milliy komissiyasi hay’ati a’zosi etib saylandi. 2002-yil 3-noyabrdagi saylovlar bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisiga AK Partiya Anqara deputati sifatida kirdi. 2004-yil 5-10-mart kunlari Islom Konferensiyasi Tashkiloti Parlamentlar Ittifoqi (IKOPAB) Turk guruhi prezidenti boʻlgan. 2007-yil 22-iyulda boʻlib oʻtgan saylovlarda Anqara deputati etib qayta saylandi. 2007-yil 29-avgustda yangi tashkil etilgan 60 yilligi Hukumatda Din ishlari boʻyicha davlat vaziri boʻlib ishlagan. Vazirlar Kengashining 2009-yil 1-maydagi oʻzgarishi bilan u oʻz vazifasidan iste’foga chiqdi. 2011-yil 12-iyunda boʻlib oʻtgan saylovda deputatlikka nomzod boʻlmagani uchun siyosatdan qaytgan. U Istanbul Savdo Universiteti, San'at va fanlar fakulteti, Ta'lim fanlari bo'limi professori bo'ldi va hozirda Istanbul Savdo universiteti gumanitar va ijtimoiy fanlar fakulteti dekan o'rinbosari. Oilali, ikki farzandi bor.
Cihad Baban

**Mustafo Jihod Baban** (1911-yilda tugʻilgan, Istanbul — 1984-yil 28-sentabrda vafot etgan), turk jurnalisti va siyosatchisi.

Istanbul universiteti huquq fakultetini tamomlagan. Istanbul sudyasi muovini, *Yeni Sabah* va *[[Jumhuriyat|Cumhuriyet]]* gazetalari tahririyati, *Tasvir* gazetasi egasi va bosh muharriri, VIII va 1. (XII) Davr Istanbul, IX. va X. Davr Izmir, 2. (XIII) Muddati Chanoqqal’a deputati, Respublika Xalq partiyasining Ta’sis majlisidagi vakili (1961-yil 6-yanvar – 1961-yil 25-oktabr), Matbuot, radioeshittirish va turizm vazirligi va tashqaridan Madaniyat vazirligi. U uylangan edi.

Borlu Mirliva Pirizoda Sodiq Poshoning nabirasi, sobiq piyodalar boshqarmasi boshliqlaridan biri, Hijoz va Yanyaning sobiq hokimi Mustafo Zihni Poshoning nevarasi Cihod Baban 1911-yilda Istanbulda tug'ilgan. Onasi Seniha Hanim va otasi Sulaymon Hikmat Bey. Boshlang'ich va o'rta ta'limni Galatasaroy o'rta maktabida tamomlagan Cihod Baban 1931-yilda ushbu maktabni, 1934-yilda Istanbul huquq fakultetini tamomlagan.

Cihad Baban bir muddat Sud binosida xizmat qilgan, Istanbul Ogʻir Sudida aʼzo yordamchisi boʻlib ishlagan, universitetda oʻqiyotganda gazetalarga tarjima qilgan va tahririyatda ishlagan. Sharq taraqqiyoti davrida “ *Erzurum Doğu* ” gazetasini chiqarishga bordi, qaytib kelgandan keyin “ *Yeni Sabah* ” va “ *Cumhuriyet* ” gazetalarida ishladi, “ *Tasvir-i Efkar* ” gazetasining bosh muharriri boʻldi. Ushbu gazetaning bosh muharriri Velid Ebuzziya vafotidan keyin 1946-yilda “ *Tasvir* ” gazetasiga rahbarlik qiladi.

1946-yilgi saylovlarda Istanbul deputati boʻlgan Cihod Baban 1950 va 1954-yillarda Izmir deputati boʻldi.

1960-yilning 27-may kuni Matbuot, radioeshittirish va turizm vazirligiga tayinlangan Baban, 1961-yilda Istanbuldan, 1965-yilda Chanoqqal’adan deputat etib saylandi.

Bu ishlar orasida qalamini qoʻlidan qoʻymasdi. U Anqaradagi *[[Millat|Ulus]]*, *Yeni Gün* gazetasining bosh muharriri edi va 1980-yilda Madaniyat vaziri etib tayinlandi.
Mudofaa darvozasi

**Bükülmüş** yoki mudofaaning **bilvosita kirish darvozasi**, oʻrta asr istehkomida mudofaa xususiyatlaridan biri boʻlgan. Kirish eshigi egilgan shaklda, qal’adagi darvozaga oʻtish joyi boʻlib, keskin buriladi. Uning maqsadi darvozaga shoshilishga urinayotgan hujumchilarni sekinlashtirish va dushmani eshiklarga qarshi hujumiga toʻsqinlik qilishdir. U koʻpincha faol mudofaa vositalari bilan birlashtirilagan holda qurilgan boʻlib, masalan, machicolations, bu esa tajovuzkorlarni tor oʻldirish zonasiga cheklab qoʻyadi. Uning mudofaa funktsiyasi darvoza oldidagi barbikan bilan bogʻliq.
## Tarixi
Bu uslub mudofaa darvozasi arab va arman istehkomlariga, shuningdek salibchilarning qal’alariga xosdir. Aleppo qal’asi birinchi bu uslubdagi darvozagamisol boʻlib, murakkab oʻtish joyini oʻrab turgan ulkan darvoza minorasi bilan birga qurilgan. Salibchilar qal’alari orasida eng murakkab egilgan kirish yoʻli Krak des Chevaliersdagi burilishli kirish rampasi boʻlib, u bir nechta minoralardan va machicolations orqali himoyalanadi, lekin Bethgibelindagi Hospitaller qal’asiga bilvosita kirish ham murakkab boʻlgan. Asosiy darvozaga qoʻshimcha ravishda, orqa eshiklar odatda kichikroq oʻlchamdagi egilgan kirishga ega boʻlishi mumkin. Krakdagi kabi egilgan darvozalar Yevropa qal’alarida kamroq uchraydi, bu yerda hatto kuchli himoyalangan qoʻriqxonalarda ham kirish yoʻlaklari toʻgʻri shaklda boʻladi. Misol uchun, Harlech qal’asidagi uzun darvoza yoʻlagiga qarang, u bir nechta eshiklar va qotillik teshiklaridan foydalangan holda qurilgan, lekin hech qanday burilish yoʻq. Ketkart Kingning taʼkidlashicha, mudofaa darvozasi Yevropada salibchilar davlatlariga qaraganda kamroq tarqalgan, chunki Yevropada transport asosan hayvonlar tortadigan aravalarga asoslanadi, bu esa burama oʻtish joyidan harakatlanishga noqulay boʻlgan, shu sabab bunday mudofaa darvozasi Yevropada kam qurilgan.
## Yana qarang
* Qadimgi Rim meʼmorchilik sanʼati
* Sulaymon ustuni
* Klassik arxitektura
## Manbalar

## Havolalar
* Adrianjboas.com