Sharqiy Germaniya turizmi

**[[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasida]] (GDR) turizm** shtat orqali *Reisebüro der DDR* (GDR Sayohat byurosi) orqali tashkil etilgan.

## Sayohat turlari

### Ekskursiyalar
Sayohatchi birinchi navbatda *Reisebüro* tomonidan akkreditatsiya qilingan sayyohlik agentligida oʻz sayohatini bron qiladi. Sayohat agentligi sayohatchiga *Reisebüro* taklif qilgan koʻplab turlardan birini tanlashni taklif qiladi. Baʼzi mamlakatlarda sayohatchilar mahalliy sayyohlik agentliklari orqali joyni bron qilishlari mumkin edi, ular Reisebüro bilan kelishib oladilar.

### Shaxsiy sayohat
GDRda mustaqil sayohatga ruxsat berildi, avtomobilda yurish yoki mamlakat boʻylab temir yoʻlda sayohat qilish eng mashhur variant edi. Marshrut *Reisebüro* orqali tartibga solinishi va tashriflar GDRdagi chegara postlari va boshqa *Reisebüro* idoralarida tashkil etilishi mumkin edi. Kelishdan oldin yanada murakkab ekskursiyalar tashkillashtiriladi va GDRda dam olish bilan bogʻliq rasmiyatchiliklar (masalan, viza, mehmonxonalarni bron qilish, valyuta ayirboshlash boʻyicha maslahatlar va boshqalar) *Reisebüro* tomonidan hal qilinadi. Bu Sharqiy va Gʻarbiy Germaniya oʻrtasidagi chegarani kesib oʻtishni ancha oson qildi.

## Rasmiyatchlik
Barcha davlatlar singari, tegishli shartnomalarga ega boʻlmagan mamlakatlardan kelgan chet el fuqarolari GDRga kirish yoki chiqish uchun vizaga ega boʻlishlari kerak edi. Gʻarbiy Germaniya va Gʻarbiy Berlinda joylashgan Amerika Qoʻshma Shtatlari, Buyuk Britaniya va Fransiyaning harbiy va fuqarolik hukumat xodimlari, ular Gʻarbiy Berlinga quruqlik yoʻllari (yaʼni, avtomobil va temir yoʻl) orqali va Sharqiy Berlinda tranzit qilishda istisno boʻlgan, Sharqiy Germaniya hukumati emas, Sovet Qurolli Kuchlari yurisdiksiyasi ostida edi.

Vizalarning toʻrtta asosiy turi mavjud edi:

* Toʻxtovsiz tranzit vizasi (masalan, Gʻarbiy Germaniya va Gʻarbiy Berlin oʻrtasida tranzit oʻtadigan sayohatchilar uchun)
* Tranzit vizasi (72 soatlik toʻxtash bilan)
* Standart kirish va chiqish vizasi *(Visum zur Ein- und Ausreise)*
* Gʻarbiy Berlindan Sharqiy Berlinga tashrif buyurishni istagan sayyohlar uchun kunlik viza *(Tagesvisum)* .

Qoʻshimcha qoidalar diplomatlar, jurnalistlar, ishbilarmon sayohatchilar va boshqa turistik boʻlmagan mehmonlarga nisbatan qoʻllanadi.

Toʻrt asosiy viza turlarining barchasi, nazariy jihatdan, asosiy chegara oʻtish joylaridagi *Reisebüro* ofislarida tartibga solinishi mumkin. Amalda, kirish vizasini olishda byurokratiyaga yoʻl qoʻymaslik uchun — yana, aksariyat zamonaviy shtatlar uchun odatiy jarayon — bir kunlik viza bilan Sharqiy Berlinga kirish va keyin shahardagi *Reisebüro* ofisida uzaytirish osonroq edi. Sharqiy Germaniyaga tashrif buyuruvchilar mamlakatga faqat avtomobil, avtobus yoki poezdda kirishlari mumkin edi — velosipedda yoki piyoda emas. Bunaqa istisnolar xalqaro aeroportlar, shuningdek Charli nazorat punkti edi. Gʻarbiy Berlindan U-Bahn, S-Bahn yoki shaharlararo poezd orqali yetib borish mumkin boʻlgan Sharqiy Berlindagi Friedrichstraße temir yoʻl stansiyasi bilan bogʻliq.

Toʻxtovsiz tranzit vizasi boʻlmagan tashrif buyuruvchilar har kuni 1:1 standart kurs boʻyicha kamida 25 DM yoki uning boshqa valyutadagi ekvivalentini GDR belgilariga oʻzgartirishlari kerak edi. GDRda mehmonxonada tunash uchun joy band qilganlar uchun istisno qilingan, chunki mehmonxona toʻlovlari oʻzgarmas valyutada toʻlanishi kerak va deyarli har doim minimal kunlik ayirboshlash summasidan oshib ketgan. Viza toʻlovining oʻzi qoʻshimcha DM5-15 (viza turiga qarab) edi. 

Vizalarga qoʻshimcha ravishda, GDRga bir kechada (yoki uzoqroq) qoladigan sayohatchilar *Volkspolizei* (Xalq politsiyasi) da roʻyxatdan oʻtishlari kerak edi. Sayohatchining pasportiga *"Aufenthaltsberechtigung"* (yashash huquqi) muhri qoʻyiladi; tegishli maydonga sayohatchi roʻyxatdan oʻtgan har bir shahar yoki *Bezirk* (viloyat) nomi, shuningdek, roʻyxatdan oʻtishning tugash sanasi kiritiladi. Koʻp marta, sayohatchi turgan mehmonxona sayohatchiga roʻyxatdan oʻtish vaqtida pasportni olib, kvitansiyani berib, ertasi kuni ertalab sayohatchiga pasportni qaytarib berib, har qanday noqulayliklarni bartaraf qilgan holda, buni hal qilardi.

## Bojxona
Sharqiy Germaniya markasigacha boʻlgan 200 ta sovgʻalarni import qilish mumkin edi. Bu sayohatchining ular uchun uyda toʻlagan narxiga emas, balki Sharqiy Germaniyada sotiladigan buyumning narxiga asoslangan edi.

## Turar joy

### Mehmonxonalar
GDRga tashrif buyuruvchilar odatda davlatga qarashli *Interhotel* tarmogʻiga tegishli mehmonxonalarda qolishgan. GDR mehmonxonalarini yaroqsiz deb tasavvur qilgan gʻarbliklarning kutganlaridan farqli oʻlaroq, *Interhotels* (ayniqsa, Sharqiy Berlindagi Metropol va Grand Hotels, Drezdendagi Bellevue va Leyptsigdagi Merkur) mehmonxonalarni joylashtirish boʻyicha xalqaro standartlarga javob berdi yoki ulardan oshib ketdi.

Mehmonxonalarning toʻrtta toifasi mavjud edi:

* **Deluxe** — bir kishi uchun kechaga kamida 100 GDR markasi
* **Qimmat** — 90-100 GDR markasi
* **Oʻrtacha** — 70-90 GDR markasi
* **Arzon** — 40-70 GDR markasi

Maxsus hammomli xona qoʻshimcha 5 yoki 10 GDR belgilariga toʻgʻri keladi. Yuqorida taʼkidlanganidek, Gʻarb sayohatchilari mehmonxona toʻlovlarini GDR belgilarida koʻrsatilishi mumkin boʻlsa ham, oʻzgarmas valyutada toʻlashlari kerak edi.

### Lager
Intercamp tomonidan boshqariladigan oʻttizta lager GDRda quyidagi hududlarda joylashgan:

* Sharqiy Berlin
* Boltiq boʻyi
* Mecklenburg koʻl tumani
* Drezden va uning atrofida
* Erfurt
* Leyptsig
* Harz togʻlari

Oromgohlar 1-maydan 30-sentyabrgacha ochiq boʻlib, ular elektr, kanalizatsiya, suv va boshqa jihozlar bilan jihozlangan. Gʻarb mamlakatlaridagi koʻplab ekvivalent xususiy sxemalarda boʻlgani kabi, oldindan bron qilish kerak edi.

### Yoshlar yotoqxonalari
Sharqiy Germaniya yoshlar yotoqxonalari rasmiy ravishda gʻarbliklar uchun ochiq emas edi, lekin baʼzida gʻarbliklarga boʻsh joy boʻlsa, ulardan foydalanishga ruxsat berilgan.

## Koʻrish kerak boʻlgan narsalar

### Sharqiy Berlin
Sharqiy Berlin Ikkinchi jahon urushidan keyin zamonaviy poytaxt sifatida qayta qurildi. Shaharning markazi Aleksandrplatz, piyodalar maydoni edi. Boshqa turistik diqqatga sazovor joylar orasida *Fernsehturm* (televidenie minorasi), Palast der Republik (Sharqiy Germaniya qonun chiqaruvchi binosi) va Brandenburg darvozasi (keyin Berlin devori) bilan oʻralgan.

Potsdam, shuningdek, Sharqiy Germaniya hukumati, xususan Sanssouci va uning atrofidagi bogʻlar tomonidan katta targʻib qilingan, bu Buyuk Fridrixning sobiq yozgi saroyi edi.

### Boltiq boʻyi
Sharqiy Germaniya hukumati bugungi kunda shtatning Meklenburg-Vorpommern deb nomlangan tumanlarida qirgʻoq boʻylab Gʻarb sayyohlari uchun bir qator plyaj kurortlarini ishlab chiqdi.

### Erzgebirge rudali togʻlari va Tyuringiya oʻrmonlari
Erzgebirge rudali togʻlari GDRning eng baland nuqtasi Fichtelbergni (1214 metr) oʻz ichiga olgan. Turingiya oʻrmonlaridagi kurort shaharchasi Oberhofda sunʼiy lyuge/bobsley yugurish mavjud edi.

### Eisenhüttenshtadt
Eisenhüttenstadt — Polsha bilan chegaradosh Oder daryosi boʻyida joylashgan shahar. Shahar dastlab Stalinshtadt deb nomlangan, ammo destalinizatsiya davrida nom oʻzgargan. Eisenhüttenstadt binolari modernistik arxitekturaning arxetipik namunasidir va 1950-yilda Sharqiy Germaniya hukumati tomonidan qurilgan shahar „namunali sotsialistik shahar“ sifatida yaratilgan.

## Manbalar