open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charizard

**Charizard** () (Yaponiyada  oʻlaroq maʼlum) — „Pokémon“ franshizasidagi pokemon. Atsuko Nishida yaratgan. Tashqi qiyofasi ajdahoni eslatadi. Gavdasi zargʻaldoq, qorin qismi esa och sariq rangda. Qanotlari keng, dumining uchida soʻnmas alanga bor. Ogʻzidan oʻt purkay oladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Charizard Pokemon.com saytida
Touchons du bois

**Touchons du bois** — 1933-yilda rejissyor Maurice Champreux tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Jeanne Cheirel, Armand Bernard va Lily Zévaco ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Tanitch, Robert. *Oscar Wilde on Stage and Screen*. Methuen, 1999.

## Havolalar
*
Mewtwo

**Mewtwo** () () — „Pokémon“ franshizasidagi pokemon. Birinchi marta „Pokémon Red and Blue“ videooʻyinida namoyon boʻlgan.

Mewtwo boshqa bir pokemon — Mewning DNKsidan yaratilgan. Tashqi qiyofasi odamni eslatadi. Gavdasi och binafsha rangda. Telepatik va telekinetik qobiliyatlarga ega.

## Manbalar

## Havolalar
* Mewtwo Pokemon.com saytida
Lévy et Cie

**Lévy et Cie** — 1930-yilda rejissyor André Hugon tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Léon Belières, Charles Lamy va Alexandre Mihalesco ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Hayward, Susan. *French National Cinema*. Routledge, 2006.

## Havolalar
*
Lumières de Paris

**Lumières de Paris** — 1938-yilda rejissyor Richard Pottier tomonidan suratga olingan Fransiya musiqiy-komediya filmi. Bosh rollarni Tino Rossi, Michèle Alfa va Raymond Cordy ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Rège, Philippe . *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Yura davri olami: Uygʻonish

„**Yura davri olami: Uygʻonish**“ () — Gareth Edwards ishlagan ilmiy-fantastik film. „Jurassic World Dominion“ (2022) filmining davomi, „Jurassic Park“ franshizasi doirasidagi yettinchi kartina. 2025-yilda ekranlarga chiqqan. David Koepp yozgan ssenariy asosida yaratilgan. Bosh rollarni Scarlett Johansson, Mahershala Ali, Jonathan Bailey, Rupert Friend, Manuel Garcia-Rulfo, Ed Skrein va boshqalar ijro etgan.

## Rollarda
* Scarlett Johansson — *Zora Bennett*
* Mahershala Ali — *Duncan Kincaid*
* Jonathan Bailey — *doktor Henry Loomis*
* Rupert Friend — *Martin Krebs*
* Manuel Garcia-Rulfo — *Reuben*
* Ed Skrein — *Bobby Atwater*
* David Iacono — *Xavier Dobbs*
* Luna Blaise — *Teresa Delgado*
* Audrina Miranda — *Isabella Delgado*
* Bechir Sylvain — *LeClerc*
* Philippine Velge — *Nina*

## Musiqasi

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Bout de chou

**Bout de chou** — 1935-yilda rejissyor Henry Wulschleger tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Bach, Pierre Brasseur va Janine Merrey ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1935-1939*. Pygmalion, 1989.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
L'amour et la veine

**L'amour et la veine** — 1932-yilda rejissyor Monty Banks tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Max Dearly, Ginette Gaubert va Olga Valéry ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002. .
* Smoodin, Eric. *Paris in the Dark: Going to the Movies in the City of Light, 1930–1950*. Duke University Press, 2020.

## Havolalar
*
L'amant de Madame Vidal

**L'amant de Madame Vidal** — 1936-yilda rejissyor André Berthomieu tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Elvire Popesco, Victor Boucher va Jacques Louvigny ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
La fille de Madame Angot

**La fille de Madame Angot** — 1935-yilda rejissyor Jean Bernard-Derosne tomonidan suratga olingan Fransiya musiqiy-komediya filmi. Bosh rollarni André Baugé, Jean Aquistapace va Raymond Cordy ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Mademoiselle Josette, ma femme

**Mademoiselle Josette, ma femme** — 1933-yilda rejissyor André Berthomieu tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Annabella, Jean Murat va Edith Méra ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* James L. Limbacher. *Haven't I seen you somewhere before?: Remakes, sequels, and series in motion pictures and television, 1896-1978*. Pierian Press, 1979.

## Havolalar
*
Mademoiselle ma mère

**Mademoiselle ma mère** — 1937-yilda rejissyor Henri Decoin tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Danielle Darrieux, Pierre Brasseur va Pierre Larquey ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
*''Mademoiselle ma mère'' at the British Film Institute
*''Mademoiselle ma mère'' at Le Cinema Francais
Mademoiselle Mozart

**Mademoiselle Mozart** — 1935-yilda rejissyor Yvan Noé tomonidan suratga olingan Fransiya komediya-drama filmi.

## Manbalar

## Havolalar
*
*''Mademoiselle Mozart'' at filmsdefrance.com
*''Mademoiselle Mozart'' at AlloCiné
La folle nuit

**La folle nuit** — 1932-yilda rejissyor Robert Bibal tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi.

## Rollarda
* Suzanne Bianchetti 
* Colette Broïdo 
* Marguerite Deval — Mme Maclovie  
* Max-Georges Lafon 
* Guy Parzy

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.

## Havolalar
*
Le Monsieur de minuit

**Le Monsieur de minuit** — 1931-yilda rejissyor Harry Lachman tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Jean Weber, Josseline Gaël va Marcel Simon ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Cook, Samantha. *Writers and production artists*. St James Press, 1993.

## Havolalar
*
Zeyxur gilami

Quba gilamining kichik turi boʻlgan qadimiy Zeychur (Seyxur va Zeyxour nomlari bilan ham tanilgan) gilamlari shimoli-sharqiy Kavkazdagi Ozarbayjonning kichik shaharchasi Yuxari-Zeyxurda toʻqiladi. Chizim va naqshlarining batafsil aniqligi hamda ranglarining toʻyinganligi uchun qadrlanadigan qadimiy Zeyxur gilamlarida odatda karam guli va Zeyxur xochi kabi naqshlar uchraydi. Boshqa Kavkaz gilamlaridan farqli oʻlaroq, qadimiy Zeyxur gilamlarining bordyur qismida simmetriya saqlanmaydi; biroq ular oʻxshash tekis toʻqilgan tuzilishga ega. Aynan shu turdagi gilamlarda ilmoqning bir qismi koʻrinmaydi.

## Manbalar
* Neff, Ivan C. and Carol V. Maggs. Dictionary of Oriental Rugs. London: AD. Donker LTD, 1977. 
* Gans-Ruedin, E. Caucasian Carpets. New York: Rizzoli, 1986.
Quba gilami

**Kavkaz gilamlari va paloslari** asosan shaharlar emas, balki qishloqlarda tayyorlanadi. Ular alohida qabila viloyatlariga xos materiallardan tayyorlanadi, Kavkaz gilamlari odatda asosiy ranglarda aniq geometrik naqshlarni namoyish etadi. Kavkaz mintaqasiga xos uslublar Dogʻiston, Verne, Shirvon, Ganja, Qozogʻiston, Qorabogʻ va Quba gilamlarini oʻz ichiga oladi. Shimoli-gʻarbiy Eronning zamonaviy bir nechta gilam uslublari ham, masalan, Ardabil gilamlari, asosan shu toifaga kiradi.

## Manbalar
Zanjon gilami

**Zanjon gilami** yoki **Zenjan gilami** — qoʻlda toʻqilgan Eron gilami boʻlib, Zanjonda tayyorlanadi.

## Yana qarang
* Heriz gilami
* Tabriz gilami

## Manbalar
Napramach

**Oʻzbek napramachi** — bu XIX asr oxirida asosan Oʻzbekistonda toʻqilgan gilam turidir. Napramach — kichik xalta maʼnosini anglatuvchi oʻzbekcha soʻz boʻlib, gilam odatda oʻtirish uchun mato sifatida ishlatiladi. Amaliy jihatdan ular balujlarning *balisht*iga yoki Eronda ishlatiladigan *pushtī*ga juda oʻxshaydi. Shuningdek, u Turkiyadagi Yastik gilamiga oʻxshashlikni namoyon etadi.

Oʻzbek napramachi ayniqsa Oʻzbekiston togʻlaridagi koʻchmanchilar tomonidan qalin tuzilishi tufayli ham, mato sifatida, ham yostiq sifatida ishlatilgan.

## Manbalar
Julxir

**Oʻzbek julxir** asosan Oʻzbekistonda tayyorlanadigan gilam turidir.

Bu uzun, qoʻpol toʻqilgan, uxlash uchun moʻljallangan gilamdir. U oʻsha paytda shimoliy Afgʻonistonda yashagan oʻzbeklar tomonidan ham tayyorlangan. Ularning ishlatilishi va tuzilishi qadimiy gabbe gilamlariga oʻxshaydi.

## Manbalar
Giufà

**Giufà** (baʼzi hududlarda **Giucà** deb ham ataladi) — Sitsiliya xalq ogʻzaki ijodining (folklorining) eng mashhur personajlaridan biri hisoblanadi. Uning gʻalati sarguzashtlari va latifalari asrlar davomida ogʻzaki anʼanalar orqali saqlanib kelgan va yod olingan. Garchi Giufà haqidagi hikoyalar asosan Janubiy Italiya va Sitsiliya turmush tarzini aks ettirsa-da, uning xarakter xususiyatlari koʻplab Oʻrta yer dengizi madaniyatlari folkloridagi personajlar bilan oʻxshashdir.

## Kelib chiqishi va tarixi
Olimlarning fikricha, Giufà personaji asli turk xalq ogʻzaki ijodi qahramoni boʻlgan Nasriddin Afandining (Xoʻja Nasriddin) arab dunyosidagi varianti — **Juha** () asosida shakllangan. Sitsiliya oroli islomiy hukmronlik ostida boʻlgan davrda arabcha „Juha“ haqidagi hikoyalar sitsiliyaliklar madaniyatiga singib ketgan, vaqt oʻtishi bilan mahalliy anʼanalarga moslashtirilgan va natijada butun Janubiy Italiya boʻylab tarqalgan.

Garchi Giufà koʻpincha „qishloq tentagi“ (village fool) sifatida taʼriflansa-da, uning xatti-harakatlari va soʻzlari koʻpincha axloqiy saboq berishga xizmat qiladi. Koʻp hollarda hikoya oxirida Giufàning oʻzi emas, balki uning ustidan kulgan yoki uning soddaligidan foydalanmoqchi boʻlgan atrofidagilarning munosabati hukm qilinadi.

## Adabiyotdagi oʻrni
Giufà obrazi koʻplab mashhur yozuvchilar ijodida uchraydi. Xususan, Italo Kalvino oʻzining „Mavjud boʻlmagan ritsar“ (*Il cavaliere inesistente*) romanidagi ritsar Agilulfoning xizmatkori Gurdulu (Gurdulù) obraziga berilgan nomlardan biri sifatida Giufàni tilga oladi.

Shuningdek, taniqli yozuvchi Leonardo Shasha (Leonardo Sciascia) oʻzining „Dengiz sharob rangida“ (*Il mare colore del vino*) nomli hikoyalar toʻplamida Giufà haqida maxsus hikoya yozgan. Ushbu hikoyada Giufà ovga chiqadi va qizil rangli qushni otganman deb oʻylab, adashib kardinalni otib qoʻyadi. U jasadni onasiga pishirish uchun olib keladi, biroq onasi uni urishgach, jasadni quduqqa tashlaydi. Politsiya kardinalni qidirib kelganda va quduqdan hid kela boshlaganda, Giufà quduqqa tushishni taklif qiladi. Biroq, u chalkashib ketib, kardinalning jasadi oʻrniga oʻzi avvalroq quduqqa tashlagan qoʻchqorni (qoʻyni) arqonga bogʻlaydi va uni yuqoriga chiqaradi.

Giufà sitsiliyaliklar uchun soddalik, beguborlik va baʼzan kutilmagan zukkolik timsolidir. Uning sarguzashtlari nafaqat kulgi, balki jamiyatdagi illatlarni fosh qiluvchi oʻtkir satira hamdir. Bugungi kunda ham Giufà obrazi italyan kinosi va teatrida tez-tez ishlatilib kelinmoqda. Uning hikoyalari orqali Sitsiliyaning qadimiy urf-odatlari, ijtimoiy tabaqalanishi va xalqning oʻziga xos hazil-mutoyiba dunyosini tushunish mumkin.

## Yana qarang
* Nasriddin Afandi
* Sitsiliya folklori
* Till Eulenspiegel

## Manbalar

## Havolalar
* Mal’uocchiu: Sitsiliya tili va madaniyati haqida (inglizcha)
Hanswurst

**Hanswurst** (yoki **Hans Wurst**) — nemis tilida soʻzlashuvchi xalqlar improvizatsiya komediyasining anʼanaviy, qoʻpol va hajviy qahramoni. Nemis tilidan soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „Yogʻli Hans“ yoki „Kolbasa Hans“ („Johnny Sausage“) degan maʼnoni anglatadi. Tadqiqotchi Richard Pischelning taʼrifiga koʻra, Hanswurst — „yarim ahmoq, yarim ayyor, gohida tentak, gohida hamma narsani biladigan, tadbirli va qoʻrqoq, oʻzidan mamnun va quvnoq kishi boʻlib, u sharoitga qarab oʻzining u yoki bu xususiyatini namoyon qiladi“. XVI va XVII asrlar davomida u qishloq karnavallari teatrlarida va sayyor truppalarda asosiy masxaraboz personaj boʻlib xizmat qilgan.

## Tarixi
Ushbu ism yozma manbalarda birinchi marta 1494-yilda Sebastian Brantning „Ahmoqlar kemasi“ (*Ship of Fools*) asarining quyi nemischa versiyasida paydo boʻlgan. „Hanswurst“ atamasi uzoq vaqt davomida nafaqat personaj nomi, balki haqorat va masxara sifatida ham ishlatilgan. Martin Lyuter 1541-yilda yozgan „Wider Hans Worst“ (Hanswurstga qarshi) nomli risolasi orqali katolik gersogi Henry of Brunswickka qarshi hujum qilgan va unga nisbatan ushbu haqoratli nomni qoʻllagan.

1712-yilda Venada yashagan aktyor Joseph Anton Stranitzky Hanswurst rolini rivojlantirdi va uni ommalashtirdi. Teatr tarixchisi Otto Rommel buni Vena xalq teatrining tugʻilishi deb hisoblagan. Stranitzky ijrosidagi Hanswurst Zalsburg dehqonlari kabi keng qirrali shlyapa va oʻziga xos libos kiygan. Uning yumori koʻpincha ochiq-oydin va qoʻpol xarakterda boʻlgan.

## Hanswurst bahsi
1730-yillarda nemis adabiyotshunosi Johann Christoph Gottshed va aktrisa Friederike Caroline Neuber nemis sahnasini Hanswurst kabi qoʻpol qahramonlardan tozalashga intilishgan. Ular nemis komediyasining sifatini va ijtimoiy nufuzini oshirish maqsadida Hanswurstni sahnadan „haydash“ (ramziy maʼnoda yoqib yuborish) marosimini oʻtkazishgan. Bu harakat ayniqsa Venada katta qarshilikka uchragan. Shunga qaramay, bu voqea nemis teatri tarixida xalqona improvizatsiyadan zamonaviy burjua adabiy teatriga oʻtishning ramziy lahzasi sifatida koʻriladi.

## Keyingi rivojlanishi
Oxirgi mashhur Hanswurst ijrochisi Franz Schuch boʻlib, u bu qahramonni italiyalik Arlekin (Harlequin) obrazi bilan birlashtirdi. XVIII asr oxiriga kelib Hanswurst urfdan qoldi va asosan qoʻgʻirchoq teatrida saqlanib qoldi. Uni Pancho yoki Staberrl kabi boshqa hajviy qahramonlar almashtirdi. Iosif II davrida improvizatsiya qilingan komediyalar taqiqlandi va teatr koʻproq qatʼiy adabiy asarlarga yoʻnaltirildi. 1775-yilda 26 yoshli Johann Wolfgang von Goethe „Hanswurstning toʻyi“ nomli fars yozgan boʻlsa, 1892-yilda aktyor Lyudvig Gottsleben Vena koʻrgazmasida oxirgi marta Hanswurstni jonlantirdi.

## XX asrda
1941-yilda suratga olingan „Komediantlar“ nomli nemis filmida nemis milliy shoiri Lessingning qoʻpol va ogʻzi buzuq Hanswurstga qarshi gʻalabali kurashi tasvirlangan. Tarixiy Lessing esa oʻz asarlarida Hanswurstni teatrdan haydashni „eng katta masxarabozlik“ deb atagan edi.

## Manbalar
Hitar Petar

**Hitar Petar** (bolgarcha: *Xitʼr Petʼr*) yoki **Itar Pejo** (makedoncha: *Itar Peјo* yoki *Itar Petar*) — bolgar va makedon xalq ogʻzaki ijodining markaziy qahramonlaridan biri hisoblanadi. Uning ismi oʻzbek tiliga „Ayyor Petr“ yoki „Zukko Petr“ deb tarjima qilinadi.

Hitar Petar kambagʻal qishloq yigiti boʻlishiga qaramay, favqulodda ayyorlik, oʻtkir zehn va zukkolikka ega personaj sifatida tasvirlanadi. U Bolgariyada „tipik bolgar“, Shimoliy Makedoniyada esa „tipik makedon“ xalq qahramoni sifatida qabul qilinadi. U doimo boy zodagonlar, ochkoʻz ruhoniylar va sudxoʻrlarni mot qiladi. Shuningdek, u Sharq xalqlari orasida mashhur boʻlgan Nasriddin Afandining (Xoʻja Nasriddin) doimiy raqibi boʻlib, deyarli barcha latifalarda uni dogʻda qoldiradi. Shu sababli u oddiy xalqning qahramoni va ijobiy figura hisoblanadi. Turli rivoyatlarga koʻra, u Bolgariyaning Ruse, Haskovo yoki Gabrovo hududlaridan, makedon manbalariga koʻra esa Prilep hududidan ekanligi aytiladi, biroq u asosan tasavvurdagi xalq qahramonidir.

## Tarixi
Hitar Petar obrazi ilk bor XVI–XVII asrlarda, Bolqon yarim oroli hali Usmonlilar imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan davrda paydo boʻlgan. Uning ismi yozma manbalarda birinchi marta 1850-yillarning oxirida uchraydi. Petko Slaveykov 1858-yilda Hitar Petar haqida yozgan boʻlsa, 1862-yilda Kuzman Shapkarev Metodi Kusevdan Hitar Petar haqidagi uzun ertakni yozib olgan.

1873-yilda Iliya Blaskov Ruse shahrida Hitar Petar haqidagi latifalar toʻplamini nashr etdi. Slaveykov, Vasil Cholakov va Dimitar Manchov kabi mualliflar ham ushbu qahramon haqidagi ertaklarni toʻplab borishgan. Keyinchalik uning sarguzashtlari 1967-yilda operaga moslashtirildi. Shuningdek, u haqida ikkita mashhur komediya filmi — 1939-yilda „Nasriddin Xoʻja va Hitar Petar“ hamda 1960-yilda „Hitar Petar“ filmlari suratga olingan.

Shimoliy Makedoniyada Itar Pejo Mariovo hududidan deb hisoblanadi. Yozuvchi Stale Popov u haqidagi 30 dan ortiq hikoyalarni jamlab, „Itar Pejo“ toʻplamini nashr etgan. 1966-yilda Slavko Janevski „Itar Pejo injili“ nomli sheʼriy toʻplamini eʼlon qilgan. 1977-yilda esa qahramon haqida teleserial suratga olingan.

## Oʻxshash qahramonlar
Hitar Petar xarakter jihatdan boshqa Yevropa va Sharq folklori qahramonlariga juda oʻxshashdir. Ularning eng mashhurlari orasida quyidagilar bor:
* Nasriddin Afandi (Islom folklorida);
* Till Eulenspiegel (Nemis folklorida);
* Thyl Ulenspiegel (Flamand folklorida);
* Csalóka Péter (Venger folklorida);
* Hershele Ostropoler (Yahudiylar folklorida).

## Xotira
Makedoniyaning Prilep shahrida Itar Pejo sharafiga haykal oʻrnatilgan. Shuningdek, Bolgariyaning Gabrovo shahridagi Yumor va satira uyi oldida ham uning haykali mavjud.

Qizigʻi shundaki, Antarktidadagi Triniti yarim orolida joylashgan „Hitar Petar Nunatak“ choʻqqisi aynan ushbu xalq qahramoni sharafiga nomlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Bolgar operalari: Hitar Petar
* Hitar Petar va Bay Ganyo solishtiruvi
Ahmad Inaltegin

**Ahmad Inaltegin** () (shuningdek, **Yinaltigin**) turkiy qoʻmondon, dastlab Gʻaznaviy hukmdorlarga xizmat qilgan, biroq keyinchalik ularga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Ahmad sulton Mahmud Gʻaznaviyning, keyin esa uning oʻgʻli Masʼud Gʻaznaviyning xazinachisi boʻlgan. Sulton Mas’ud uni 1033-yilda Panjob hokimi etib tayinlagan. Ahmad Inaltegin kichik qoʻshin bilan Varanasiga yurish uyushtirgan, soʻngra Panjobga qaytgan.

Faoliyatining dastlabki davrida Ahmad Gʻaznaviy hukmdor Mahmudning xazinachisi lavozimida xizmat qilgan va u bilan yaxshi munosabatda boʻlgan. 1030-yilda Mahmud vafot etgach, oʻrniga oʻgʻli Muhammad Gʻaznaviy taxtga oʻtirgan. Biroq koʻp oʻtmay, Muhammad oʻzidan qobiliyatliroq ukasi Masʼud Gʻaznaviy tomonidan taxtdan tushirilgan. Mas’ud otasining xizmatkorlarini yoqtirmagani sababli Ahmadni toʻplagan boyliklarini topshirishga majbur qilgan.

Ahmad harbiy tajribaga ega boʻlmasa-da, 1031-yilda Hindistondagi qoʻshin bosh qoʻmondoni etib tayinlandi va Lahorga joylashtirildi. Uning asosiy vazifasi Hindiston hukmdorlaridan xiroj yigʻish edi. Biroq faoliyati davomida koʻrgan yomon munosabatlar uchun qasos olish maqsadida Markaziy Osiyodan turkiy yollanma askarlarni jalb eta boshladi. 1033-yilda Varanasiga yurish qildi, ammo koʻp oʻtmay, Mas’udga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Mas’ud tez orada unga qarshi qoʻshin yubordi. Biroq Ahmad bu qoʻshinni qiyinchiliksiz magʻlub etib, hatto raqibning qoʻmondonini ham oʻldirdi. Shundan soʻng Mas’ud islomni qabul qilgan hind siyosatchisi Tilak boshchiligida yana bir qoʻshin yubordi. Tilak qoʻshini Ahmad Inalteginni tor-mor qildi. Ahmad Tilakdan qochish maqsaduda Hind daryosidan oʻtishga uringan paytda choʻkib ketdi.

Yana boshqa manbaga koʻra, 1034-yilda hokim Ahmad Yinaltegin Varanasiga dadil hujum uyushtirgan. Biroq darhol oʻlja bilan Panjobga qaytgan. Yinaltigin oʻljaning bir qismini Masʼud Gʻaznaviyga yubormagan, sulton esa buni isyonkorlik harakati deb baholagan. Sulton Mas’ud Gʻaznaviy oʻzining hind qoʻmondonlaridan biri Tilak Rayga Yinalteginni qoʻlga olishni buyurgan. Tilak Ray, asosan, hind yollanma askarlaridan iborat katta qoʻshin bilan Ahmadni quvib borgan. Ahmad Yinaltegin oʻldirilgan va uning boshi Gʻaznaga olib borilgan.

## Yana qarang
* Mahmud Gʻaznaviy
* Muiniddin Chishtiy
* Ashraf Jahongir Semnaniy
* Gʻoziy Sayyod Salar Masud

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

## Havolalar
* The Marriage of Lat Bhairava and Ghazi Miyan
* Mirati Mas’udi by ‘Abdur Rahman Chishti
* Ghaznavid Dynasty, 962–1186 CE
Fred Sersen

**Fred Sersen** (1890-yil 24-fevral — 1962-yil 11-dekabr) — amerikalik rassom va asosan 1930-yillardan 1950-yillargacha 20th Century Fox studiyalarida ishlagan kino maxsus effektlar ustasi boʻlib, 200 dan ortiq filmlarda ishtirok etgan. U 1940-yilda *[[The Rains Came]]* filmi uchun va 1944-yilda *[[Crash Dive]]* filmi uchun fotografik maxsus effektlar yoʻnalishida eng yaxshi effektlar boʻyicha ikki marta Oscar mukofotini qoʻlga kiritgan. Birinchi film uchun yaratilgan sunʼiy koʻl uning sharafiga nomlangan.

## Hayoti
Fred Sersen 1890-yil 24-fevralda, Avstriya-Vengriya tarkibiga kirgan Veselí nad Moravou shahrida tugʻilgan. Unga tugʻilgan vaqtida Ferdinand Metoděj Sršeň ismi berilgan. Fred Sersen 17 yoshida Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib oʻtgan. U Los-Anjeles Sanʼat va Dizayn maktabida, Portland Sanʼat akademiyasida hamda San-Fransisko Sanʼat institutida tahsil olgan. Fred Sersenning kinematografiyadagi birinchi rasmiy ravishda titrlangan filmi 1931-yildagi *A Connecticut Yankee* boʻlgan. 1937-yilda u *[[In Old Chicago]]* filmi uchun ekranda 1871-yilgi Buyuk Chikago yongʻinini qayta jonlantirgan. Unga tegishli deb koʻrsatiladigan boshqa muhim effektlarga *[[Hangover Square]]* filmidagi yongʻin, *[[The Day the Earth Stood Still]]* filmidagi uchuvchi likopcha va *[[Titanic]]* filmidagi kema choʻkishi sahnasi kiradi.

Fred Sersen 1962-yil 11-dekabrda Kaliforniya shtatining Los-Anjeles shahrida vafot etgan.

## Mukofotlari

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Entry at askart.com
Respublika FA (futbol klubi)

**Respublika futbol akademiyasi** – Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi qoshidagi milliy futbol markazida tashkil etilgan futbol klubi.

## Tarixi
Oʻzbekiston Prezidentining 2023-yil 4-noyabrdagi qarori hamda Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 9-noyabrdagi qarori asosida tashkil etilgan. 2026-yildan Oʻzbekiston Pro ligasi musobaqalarida qatnashadi.

## Manbalar

## Havolalar
* "RESPUBLIKA FUTBOL AKADEMIYASI" NTM
* "RESPUBLIKA FUTBOL AKADEMIYASI" nodavlat ta`lim muassasasi
Mariya Sokil

**Mariya Ivanivna Sokil (Rudnitskiy)** (1902-yil 18-oktabr — 1999-yil 20-yanvar) — ukrain opera xonandasi.

## Hayoti
Mariya Sokil 1902-yil 18-oktabrda Zaporijye viloyatidagi Jerebets (hozirgi Tavriyske) qishlogʻida tugʻilgan. 1920–1925-yillarda Katerinoslav konservatoriyasida tahsil olgan. Keyinchalik Italiya, Fransiya va Germaniyada oʻqigan.

Mariya Sokil oʻzining opera debyutini 1927-yilda Xarkovda Gunoning *[[Faust]]* operasiida Margerit rolida qilgan va oʻsha opera teatrining prima donna lirik sopranosi boʻlgan. 1929-yilda u va Ukraina vakili boʻlgan bas xonanda  kontsert safari bilan Germaniya va Italiyaga bordilar. Mariya Sokil 1930-yilgacha Xarkovda qolgan, keyin esa Kiyev operasiga (1930–1932) qoʻshilgan. Xarkovda boʻlganida Mariya Sokil  (1902–1975) bilan tanishdi va 1931-yilda unga turmushga chiqdi. Rudnitskiy — asli Lvovlik bastakor, dirijyor va pianinochi boʻlib, yaqinda Xarkovda orkestr dirijyori etib tayinlangan edi. Keyinchalik, 1932-yilda, Mariia Sokil Lvov opera va balet teatri sahnasida chiqish qiladi va eri bilan birga Sharqiy va Markaziy Yevropadagi bir qator mamlakatlarda bir necha yil davomida gastrol safarlarida boʻldi; 1937-yilda, soʻng yana 1938–1939-yillarda AQSh va Kanadada konsertlar bergan hamda Ikkinchi jahon urushi boshlanganda AQShda qolib ketadi.

Mariya Sokil quyidagi rollarda katta muvaffaqiyat qozongan: Desdemona (Verdining *[[Otello]]* operasi), Mimi (Puchchinining *[[La Bohem]]* operasi), Liu (Puchchinin *[[Turandot]]* operasi), Elza (Rixard Vagnerning *[[Lohengrin]]* operasi), Tatyana (Chaykovskiyning *[[Yevgeniy Onegin]]* operasi), Liza (Chaykovskiyning *[[Pikova dama]]* operasi), Odarka (Gulak-Artemovskiyning *[[Zaporojets za Dunayem]]* operasi) va Natalka (Lisenkoning *Natalka Poltavka* operasi). 1939-yilda Mariya Sokil AQShda suratga olingan *Surgundagi kazaklar* (*Zaporojets za Dunayem*) badiiy filmida bosh rol — Odarka rolini ijro etgan. Mariya Sokil va uning eri keyingi yillar davomida AQShda turli yoʻllar bilan oʻzlarining musiqiy faoliyatini davom ettirganlar.

Mariya Sokil 1999-yil 20-yanvarda, 96 yoshida, Ogayo shtatining Yungstown shahrida vafot etgan.

### Farzandlari
* Dorian Rudnitskiy (1944-yilda tugʻilgan), violonchelchi va bastakor.
*  (1942-yilda tugʻilgan), pianinochi.

### Nabiralari
* Tara Palmer (Rudnitskiy)
* Evan Rudnitskiy
* Oksana MakStov (Rudnitskiy)
* Damian Rudnitskiy

## Manbalar

## Havolalar
* Obituary in The Ukrainian Weekly, 7-fevral, 1999, No. 6
Míriam Hatibi

**Míriam Hatibi** (1993-yil Barselonada tugʻilgan) — maʼlumotlar tahlilchisi va aktivist. Ibn Battuta jamgʻarmasining matbuot kotibi boʻlib xizmat qilgan, musulmon hamjamiyatining faol aʼzosi.

## Yoshligi
Míriam Hatibi 1993-yilda Barselonada tugʻilgan va Bellpuigda voyaga yetgan. Uning ota-onasi marokashlik boʻlgan. Otasining ismi Mustafo, onasining ismi Oysha. Uning Umar va Yasin ismli ikki aka-ukasi bor. Hatibi boshlangʻich taʼlimni Vedruna maktabida, oʻrta taʼlimni esa Lo Pla d’Urgell institutida olgan. U Pompeu Fabra universitetida Xalqaro biznes iqtisodiyoti boʻyicha bakalavr darajasini, soʻngra Barselona universitetida Xalqaro integratsiya yoʻnalishi boʻyicha magistr darajasini egallagan. Hozirda u ijtimoiy tarmoqlardagi maʼlumotlarni tahlil qiluvchi kommunikatsiya agentligida analitik sifatida faoliyat olib boradi.

Hatibi taʼlimni juda qadrlaydi va shu sababli oʻqituvchi boʻlishni orzu qilgan. U oʻz muvaffaqiyatini oʻqituvchilarining hissasi bilan bogʻlaydi. U bolaligida musulmon boʻlsa ham, katolik maktabida oʻqigan va shu orqali turli odamlar bilan birga yashashni oʻrgangan. Oʻqituvchilari sinfda din emas, bolalarning oʻzlari muhimligini taʼkidlagan. Maktab ibodatlarida qatnashish majburiy boʻlmasa-da, ota-onasi uni cherkovga yuborgan, chunki ular boshqa madaniyatlarni oʻrganish va moslashishni muhim deb bilishgan. Hatibi ibodatlar va Rojdestvo bayramlarida ham qatnashgan. Shu orqali u yoshligidan turli madaniyatlarni tushunishni va hurmat qilishni oʻrgangan. Bu tajriba unga vakillikning ahamiyatini ham anglashga yordam bergan.

## Faoliyati
Míriam Hatibi OAVda ayollar, ayniqsa, immigrantlarning qizlari, ularning ijtimoiy tasviri, vakilligi yetarlicha yoritilmasligi haqida gapiradi. U hijob ayol identitetining yagona belgisi boʻlishi kerak degan fikrga qarshi kurashadi. Hatibining fikricha, Gʻarb feminizmi koʻpincha islomofobik identitetlarni mustahkamlashga xizmat qiladi. U bunday feminizmni „gegonik“ feminizm deb ataydi, shuningdek, hijob zulm ramzi sifatida koʻrish asosiga qurilganini taʼkidlaydi. U odamlarni islom notoʻgʻri yoki jinsiy tafovutga asoslangan din emasligini, balki bagʻrikeng din ekanini tushuntirishga oʻrgatishga va hijob taqadigan ayollar erkin ravishda shu qarorga kelganliklarini koʻrsatib berishga harakat qiladi. Shuningdek, u kishilarni musulmon ayollarni faqat hijoblari uchun emas, balki inson sifatida hurmat qilishga chaqiradi.

2014-yil dekabr oyidan 2020-yil iyun oyiga qadar Hatibi Ibn Battuta jamgʻarmasi matbuot kotibi boʻlib faoliyat yuritgan. Ushbu tashkilot Marokash va Ispaniya oʻrtasida ijtimoiy-madaniy almashinuvni rivojlantirish hamda ilmiy bilimlarni tarqatish maqsadida tashkil etilgan.

2017-yil avgust oyida Barselona va Kambrilsdagi terrorchilik hujumlaridan soʻng Míriam Kataloniya maydonidagi namoyishda yuzlab musulmonlarni birlashtirgan tadbirda terrorizmni keskin qoralagan. Ibn Battuta matbuot kotibi sifatida u oʻsha yilning 26-avgustida Barselonada boʻlib oʻtgan namoyishda manifestni oʻqish uchun tanlab olingan.

## Manbalar
Tahere Safarzoda

**Tahere Safarzoda** (, 1936-yilda Sirjon, Kerman viloyati, Eronda tugʻilgan — 2008-yil 25-oktabrda Tehron, Eron) eronlik shoir, yozuvchi, tarjimon va taniqli universitet professori edi.

## Taʼlimi
Tahere Safarzoda 1960-yilda ingliz tili va adabiyoti boʻyicha bakalavr darajasini oldi. Bir necha yildan soʻng u Angliyaga, soʻngra Amerika Qoʻshma Shtatlariga ketdi. Xalqaro yozuvchilar dasturi aʼzosi sifatida qabul qilingach, u yozuvchilar, shoirlar, rassomlar va hokazolarga oʻz sanʼat sohalarini universitet darajasida ham amaliy seminarlar, ham nazariy kurslar orqali oʻqitish imkonini berish uchun moʻljallangan M. F.A dasturiga ham oʻqishga kirdi. Daraja olish uchun u zamonaviy jahon adabiyotining yirik namoyandalarini, ayniqsa amaliy adabiy tanqid va tarjima amaliyotiga eʼtibor qaratgan holda oʻrgandi.

## Asarlari
Safarzoda oʻn toʻrt jild sheʼrlar nashr qilgan. U, shuningdek, badiiy, ilmiy va Qurʼon matnlarini tarjima qilish tamoyillariga oid oʻnta kitob muallifi hamdir.

Tarjima ilmining samaradorligi borasida Safarzoda bir necha nazariyalarni ilgari surgan, ulardan „Tarjima orqali ilmiy taraqqiyot“ eng eʼtiborlisi hisoblanadi. 1999-yilda chop etilgan „Muqaddas Qurʼonning asosiy maʼnolarini tarjima qilish“ nomli kitobida, Qurʼonning ingliz va fors tarjimalari boʻyicha olib borgan jiddiy tadqiqotida u asosiy kamchilik va nuqsonlarni aniqlashga muvaffaq boʻlgan; va ularni koʻrsatib berish orqali Qurʼonni tarjima qilish sohasida ekvivalentlarni topishda yangi yondashuv eshigini ochgan, bu esa mana shunday eʼtiborga molik konseptual tarjima koʻrinishida namoyon boʻlgan. U oʻzining ikkita tildagi Qurʼon tarjimasini fors va ingliz tillarida 2001-yilda nashr ettirdi, bu Qurʼonning birinchi ikki tilli tarjimasi va ayol tomonidan Qurʼonning ingliz tiliga qilingan ilk tarjimasidir.

## Mukofot va sharaflar
U 2005-yilda „*Afro-Osiyo yozuvchilar uyushmasi*“ tomonidan tanlangan va Misrning ushbu tashkilot rahbari boʻlgan „Madaniyat va axborot vaziri“ Muhammad Majdi Marjan tomonidan etirof etilgan.
Xatda shunday deyiladi, „Yetakchi va saralangan adabiyot sohibasi ayollarni yod etish maqsadida biz butun islomiy ummaga oʻzining uzoq yillik kurashlari bilan tanish boʻlgan, xalqaro miqyosda mashhur eronlik shoir Tahere Safarzodani 2005-yilning islom olamida va xalqaro maydondagi yetakchi ayoli sifatida tanladik.“

*Afro-Osiyo yozuvchilar uyushmasi* xabarlariga koʻra:
Buyuk eronlik fidoyi shoira va yozuvchi Tahere Safarzoda — imonli musulmon ayollar uchun yuksak ibratdir; barcha musulmonlar uning martabasini ulugʻlaydilar va uning siyosiy kurash yoʻli hamda chuqur bilimi tufayli bu yil u mazkur tashkilot tomonidan eʼzozga loyiq, deb topildi.

## Manbalar

## Havolalar
* http://zamaaneh.com/news/2008/10/post_6780.html
* http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8708040168
* http://atiban.com/article.aspx?id=3164
* Rasmiy veb sahifa
Shaqe Çoba

**Shaqe Çoba**, qizlik familiyasi **Shiroka**, (1875-yilda tugʻilgan — 1954-yilda vafot etgan) — albaniyalik feminist va sufrajist. „Albaniya ayoli“ () nomli tashkilot tuzgan, ushbu tashkilot yuqori tabaqadagi ayollar uchun moʻljallangan va qisqa muddat davomida xotin-qizlar masalalarini yoritgan. Shuningdek, Shaqe Çoba ayni shu nomdagi jurnalni ham nashr ettirgan.

## Hayoti
Shaqe Çoba 1875-yilda Shkoder shahrida dunyoga kelgan. U paytda shahar Usmoniylar imperiyasi tarkibidagi Skutari sanjagiga kirgan. Çoba oʻrta taʼlimni Xorvatiyaning Zagreb shahridagi monastir maktabida olgan. Oʻsha paytda bu hudud Avstriya-Vengriya imperiyasi tarkibida edi. 1904-yilda Italiyaning Venetsiya shahriga oʻqishga ketayotgan chogʻida Çoba boʻlajak turmush oʻrtogʻi Ndoc Çoba bilan tanishgan. Keyinchalik ular oila qurishgan va bir oʻgʻil farzand koʻrishgan. Shaqe Çoba 1954-yilda vafot etgan.

## Faoliyati
1920-yil 3-avgustda Shaqe Çoba Shkoderining yuqori tabaqali ayollari uchun „Albaniya ayoli“ tashkilotiga asos solgan va ushbu tashkilotga uning oʻzi rahbarlik qilgan. Tashkilot shimoliy Albaniyaga yugoslavlar bostirib kirishiga qarshi himoyalanayotgan Albaniya Milliy Armiyasini qoʻllab-quvvatlashni maqsad qilgan edi. Tashkilot, shuningdek, ayollarning ozod boʻlishi masalalari bilan ham shugʻullangan. Bundan tashqari, Çoba ayni shu nomdagi jurnalni nashr ettirgan boʻlib, unda xayriya ishlari bilan shugʻullanuvchi kishilarning ismlari va ular tomonidan ajratilgan mablagʻ miqdorlari eʼlon qilinib, askarlar hamda ularning oilalariga taqsimlashga undash koʻzlangan edi. Jurnal 1921-yil iyul sonidan keyin yopilgan, bunga qadar esa albaniyalik ayollarning huquq va burchlari haqidagi koʻplab maqolalar chop ettirilgan.

## Merosi
2002-yil noyabrida Albaniya mustaqilligining toʻqson yilligi munosabati bilan Albaniya Respublikasi Prezidenti Alfred Moisiu Çobani vafotidan soʻng Naim Frashëri ordeni () bilan taqdirlagan. Ushbu mukofot 1920-yillardagi mustaqillik harakatida „Albaniyaning boʻlinishiga qarshi va albaniyalik ayolning ozodligi uchun“ kurashchi sifatidagi ishtiroki uchun berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ziynat as-Sodot Humoyuniy

**Ziynat as-Sodot Humoyuniy** (), yana **Alaviya Humoyuniy**, **Zinatossodat Alaviy Homoyuniy** yoki **Humoyuniy**, (1917 — 2-iyul 2016) — Isfahonda tugʻilgan eronlik diniy ayol olima, Eronning XX asrdagi yetakchi mujtahidalaridan biri Banu Aminning eng mashhur shogirdidir.  

## Hayoti
Humoyuniy — shia muallifi, faqih va mujtahida. U Xonim Amin Isfahoniydan taʼlim olgan. U oʻz universitetining kirish imtihonini topshirgan birinchi ayol ilohiyot talabasi boʻlib, 1964-yilda oʻqishga qabul qilingan.  

1965-yilda u mashhur ayol olima Xonim Amin bilan birgalikda ayollar uchun islomiy madrasani — “Maktab-e Fotima”ni tashkil etdi. Humoyuniy maktab direktori boʻlib ishlagan va 1992-yilgacha shu lavozimda qolgan. Maktabni tashkil etish eng avvalo Humoyuniyning gʻoyasi edi. U asosiy maʼmuriy qarorlarni qabul qilgan va oʻquv dasturini ishlab chiqqan. 

Humoyuniy nafaqaga chiqqanida, uning qarindoshi Hajj Aqo Hasan Imomiy maktab direktori lavozimini oʻz zimmasiga oldi.

Humoyuniy arab tilidan fors tiliga ikkita kitobni tarjima qilgan va yana ikki kitob muallifi hisoblanadi.

## Eʼtiroflar
2009-yilda u Eron Oliy Rahbari tomonidan “sabr-bardoshlilik timsoli” sifatida tanlangan.

2011-yilda Eron prezidenti maxsus elchisining ishtirokida uning faoliyatiga bagʻishlangan konferensiya oʻtkazilgan.

## Kitoblari
* *Shaxsiyat-i zan* (Ayolning shaxsiy fazilatlari), Tehron, 1369 [1990].
* *Zan mazhar-i xalloqiyat-i Alloh*, Tehron, Daftar-i Intishorot-i Islomiy, 1377 [1998].
* Muḥammad ibn Ibrāhīm Ṣadr al-Din Shīrāzī (1573–1641)ning *Isrār al-Āyāt* (Qurʼon oyatlarining sir-asrorlari) kitobining forscha tarjimasi, Tehron, 1984.
* Nusrat Aminning *Tarjumah-i Arbaʿīn al-Hāshimīyah* kitobining forscha tarjimasi, Tehron: Hudo, 1365 [1986].
* Xonim Aminning biografiyasi.

## Ustozlari
* Xonim Amin
* Shayx Heydar Ali Mohagʻegʻ
* Sadr Kupaniy
* Nuriddin Ashniy

## Manbalar
Nermin Vlora Falaschi

**Nermin Vlora Falaschi** (1921-yil 19-aprelda tugʻilgan — 2004-yil 28-noyabrda vafot etgan) — albaniyalik ziyoli oiladan chiqqan shaxs, feminist va Ismoil Qemalining chevarasi. Otasining ismi Hajit bey Zarshati, onasining ismi esa Belkize Hanemi boʻlgan.

Nermin Vlora Kamzëdagi Kirias maktabida tahsil olgan. 1934-yilda esa Tiranadagi „Nana Mbretneshe“ institutida oʻqishni davom ettirgan. Oʻn yetti yoshida u italiyalik ofitser, keyinchalik elchi boʻlib faoliyat olib borgan Renzo Falascho ismli kishi bilan tanishgan va ular turmush qurishgan. Kommunistlar hokimiyatni egallaganidan keyin ular Italiyaga qochib ketishgan. Nermin Vlora yozish va tarjima qilishni boshlangʻich maktabdayoq boshlagan, u, shuningdek, fransuz va italyan tillaridan sheʼrlarni Tiranadagi radio uchun tarjima qilgan. Italiyada u huquqshunoslikni oʻrgangan va bir necha tillarda soʻzlasha olgan. Nermin yetuk tadqiqotchi sifatida u 35 dan ortiq sheʼriy toʻplamlar, romanlar va ilmiy tadqiqotlar muallifi hisoblanadi.

Alban madaniyati uchun uning „*Lashtësia e gjuhës shqipe –sipas dokumenteve epigrafike nga Egjeu deri në Atlantik*“ (Albaniya tilining qadimiyligi — Egey dengizidan Atlantikagacha boʻlgan epigrafik hujjatlar asosida) nomli tadqiqoti alohida ahamiyatga ega.

## Hayoti
Nermin yozuvchilik, arxeologiya, tarix va antropologiyani oʻrgangan hamda alban feministi sifatida tanilgan. Shuningdek, qadimgi bitiklarni tadqiq va talqin etgan. Nermin Vlora faoliyati davomida Xitoy, Angliya, Portugaliya, Uganda, Kolumbiya va AQShga sayohat qilgan. U Italiyaning Rim shahrida joylashgan Oʻrta yer dengizi akademiyasi va Dragan Yevropa fondida, Sienadagi Rotssi akademiyasida hamda Fermodagi litseyda maʼruzalar oʻqigan. Shuningdek, Nermin Kosovodagi Prishtina universitetida ham maʼruza qilgan. 1988-yil aprelida unga Angliyaning Coventry shahridagi Warwick universitetida epigrafik ishlari haqida nutq soʻzlash taklifi berilgam va Nermin ham bu taklifni qabul qilgan. 1989-yil oktyabrida u Lissabondagi Yangi universitetda pelasglar lahjasi haqida maʼruza oʻqigan.

## Mukofotlari
Nermin Vlora Falaschga Arizona shtatining Tuson shahridagi Xalqaro universitet tomonidan qiyosiy tilshunoslik boʻyicha faxriy daraja berilgan. Shuningdek, Bogotadagi Kolumbiya hukumati uning Tilshunoslik akademiyasida maʼruzalar oʻqiganini inobatga olib, Chibcha prekolumb sivilizatsiyasi boʻyicha tadqiqotlari va kashfiyotlari uchun San-Karlos ordeni bilan taqdirlagan.

Bundan tashqari, Nermin „Iliria“ madaniyat akademiyasiga asos solgan.

Nermin Vlora Falaschi 2004-yilda vafot etgan. Undan yirik hajmdagi qoʻlyozmalar va nashrlar meros boʻlib qolgan.

## Manbalar
Gentiana Susaj

**Gentiana Susaj** (-yilda tugʻilgan) — albaniyalik inson huquqlari faoli. Inson huquqlari boʻyicha huquq sohasidagi faoliyatidan soʻng aykidoni oʻrganishni boshlagan va qora kamar sohibasiga aylangan. Shundan beri Albaniyadagi ayollarni kuchaytirish va himoya qilish vositasi sifatida jang sanʼatidan foydalanishni faol targʻib qilib kelmoqda.

## Hayoti
Susaj Albaniyaning shimolidagi qishloq hududida tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan. Dastlab Tirana universitetida huquqshunoslik boʻyicha taʼlim olgan, shundan soʻng Ekvadordagi Lotin Amerikasi ijtimoiy fanlar fakultetida Xalqaro migratsiya, inson huquqlari va taraqqiyot yoʻnalishi boʻyicha magistr darajasini egallagan. Albaniyaga qaytgach, Susaj inson huquqlari boʻyicha huquq sohasiga eʼtibor qaratib, asosan, Albaniyada va gender masalalarini hal etish ustida ish olib boradi.

Keyinchalik Susaj aykidoni oʻrganishni boshlagan va 2018-yilda qora kamar sohibasiga aylangan. Shu tariqa Albaniyada qora kamarni qoʻlga kiritgan birinchi ayolga aylangan. U keyinroq Albaniyada ayol kishi rahbarligidagi ilk jang sanʼatlari markazi — Aikido Albania tashkilotini tuzgan. Susaj odam savdosi va maishiy zoʻravonlikdan jabr koʻrganlarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida aykido, shuningdek, ongli xabardorlik va oʻzini himoya qilish usullarini oʻqitishni targʻib qilgan. U, shuningdek, COVID-19 pandemiyasi davrida „Aikido Albania Better Together“ tashabbusini () ilgari surgan holda koronavirus va uning kundalik hayotga taʼsiridan zarar koʻrgan ayollarga amaliy, moliyaviy hamda ruhiy koʻmak taqdim etgan. 2025-yil holatiga koʻra, Susaj 6000 dan ortiq ayollarni qoʻllab-quvvatlagan, 200 kishini oʻzini oʻzi himoya qilishni oʻqitishga tayyorlagan.

2019-yilda Susaj ayollarni kuchaytirish va ularga nisbatan zoʻravonlikning oldini olish mqsadida jang sanʼatlaridan foydalanishni targʻib qiluvchi, Nyu-Yorkda joylashgan Empowerment Through Self-Defence (ESD) tashkilotida murabbiy sifatida sertifikat olgan. Keyinchalik u Yevropa boʻyicha ESDning mintaqaviy koordinatori boʻlgan, shuningdek, uning direktorlar kengashida ham faoliyat yuritgan. Susajning lobbi faoliyati Albaniya hukumatining ESD usullarini milliy yoshlar siyosatiga kiritishiga olib kelgan. Buning natijasida 2022-yilga kelib, 60 ta maktabda oʻzini himoya qilish klublari tashkil etilgan.

Susaj PPP kampaniyasini () ochiq qoʻllab-quvvatlagan. U Albaniyada ayollarni zulm va gender tengsizligiga qarshi kurashish uchun „qoʻzgʻolon“ga chaqirgan. Susajning fikricha, asrlar davomida shakllangan afsonalar, rivoyatlar va ijtimoiy meʼyorlar albaniyaliklarning ongini „zaharlab“, patriarxat hamda ayollarga nisbatan zoʻravonlikni odatiy hol sifatida qabul qilishiga olib kelganini taʼkidladi.

2025-yil holatiga koʻra, Susaj Tiranada ikki oʻgʻli bilan yashaydi.

## Manbalar
İmren Aykut

**İmren Aykut** (1940-yilda tugʻilgan) — turkiyalik ayol iqtisodchi, kasaba uyushmasi faoli, siyosatchi va sobiq hukumat vaziri.

## Yoshligi
İmren Aykut 1940-yilda Kozan shahrida Evket Shadi va Emine oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimni Atatürk boshlangʻich maktabida, oʻrta taʼlimni esa Adana qizlar litseyida olgan.

Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakultetida tahsil olib, 1964-yilda uni tamomlagan.

İmren Aykut Angliyadagi Oksford universitetida „ish beruvchi—ishchi munosabatlari“, „sanoat munosabatlari“ va kasaba uyushmalari boʻyicha ixtisoslashgan. Shuningdek, Norvegiyadagi Oslo universitetida „ishchilarning boshqaruvda ishtiroki“ dasturini tamomlagan.

Bundan tashqari, AQShda „arbitraj va vositachilik“, Angliyada „kasaba uyushmalari tuzilmasi va ishchilarni tayyorlash“ boʻyicha tadqiqotlar olib borgan. Buyuk Britaniyada Kasaba uyushmalari konfederatsiyasi hamda Mehnat departamentida turli ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalar olib borgan.

İmren Aykut Istanbul universitetidan „(Turkiyadan tashqaridagi) ishchilar uchun valyuta kurslari va ularning turk iqtisodiyoti nuqtayi nazaridan tahlili“ mavzusidagi dissertatsiyasi bilan doktorlik darajasini olgan.
## Kasbiy faoliyati

İmren Aykut 1964—1975-yillarda ikki kasaba uyushmasida jamoaviy muzokaralar va tadqiqotlar boʻlimi rahbari sifatida ishlagan. 1975—1976-yillarda Şişecamda sanoat munosabatlari boʻyicha mutaxassis boʻlgan. 1976—1983-yillarda esa Qogʻoz sanoati ish beruvchilari kasaba uyushmasining bosh kotibi lavozimida faoliyat yuritgan.

## Siyosatda

İmren Aykut 1981-yilda Turkiya maslahat parlamenti aʼzosi etib tayinlangan. 1983-yilda Milliyatchi demokratiya partiyasining asoschilaridan biri boʻlgan. Ushbu partiya 1986-yilda tugatilgach, Ona Vatan partiyasiga qoʻshilgan.

1987, 1991 va 1995-yillardagi umumiy saylovlarda Istanbuldan, 1999-yilda esa Adanadan parlament deputati etib saylangan.

İmren Aykut 1987-yil 21-dekabrdan 1991-yil 23-iyungacha Turgut Özal va Yıldırım Akbulut hukumatlari tarkibida Mehnat va ijtimoiy taʼminot vaziri lavozimida ishlagan. Keyinchalik Mesut Yılmaz boshchiligidagi 48- va 53-hukumatlarda davlat vaziri sifatida faoliyat yuritgan.

1991-yil 23-iyunda İmren Aykut Mesut Yılmaz hukumatida Atrof-muhit va shaharsozlik vaziri etib tayinlangan. Uning bu lavozimdagi faoliyati 1991-yil 20-noyabrda yakunlangan.

İmren Aykut umumxalq saylovlari orqali parlamentga kirib, vazirlik lavozimini egallagan ilk turkiyalik ayol vazir hisoblanadi.

## Manbalar
Umara al-Yamaniy

**Najmiddin Umara al-Hakamiy al-Yamaniy** () — yamanlik sunniy taniqli tarixchi, huquqshunos va shoir boʻlib, Misrning soʻnggi Fotimiylar xalifaligi bilan yaqin boʻlgan. Fotimiylar hukmronligini tiklashga qaratilgan fitnada ishtirok etgani uchun Salohiddin buyrugʻi bilan Qohirada 1174-yil 6-aprelda qatl etilgan. Uning *Tarix al-Yaman* asari islomiy davrdan boshlab Yaman tarixini yoritgan eng qadimgi hamda ayrim jihatlarda eng muhim manbadir.

## Izohlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Abulgʻanim Muslim ibn Mahmud ash-Shayzariy

**Amīn al-Dīn Abu ʾl-Ghanāʾim Muslim ibn Maḥmūd al-Shayzarī** ( 1201–1225) Suriya tug‘ilgan yamanlik *[[adib]]* va astronom.

Ash-Shayzariy Damashqda Suriyadagi Shayzar hukmdori Usoma Ibn Munqiz xizmatidagi *[[Mamluklar]]*ning nufuzli oilasida tug‘ilgan. Otasi 1169-yilda ham hayot bo‘lgan. Keyinchalik ash-Shayzariy Yaman bo‘yicha Ayyubiylar noibi bo‘lgan Al-Muizz Ismail () saroyiga ko‘chib o‘tgan. Unga yigirma besh bobdan iborat *[[Odob]]* antologiyasi *ʿAjāʾib ash-ashʿār va-garāʾib al-axbār*ni bag‘ishlagan; undan faqat bitta o‘rta asr qo‘lyozmasi saqlangan bo‘lib, 1291-yil sanasi qo‘yilgan va hozir Peshovarda. 1225-yilda u Ayyubiylar noibi Al-Masʼud Yusuf () uchun o‘n olti kitobdan iborat yana bir antologiya — *Jamharat al-Islām dhāt al-nathr wa ʾl-niẓām*ni tuzgan. Unga o‘zi va o‘g‘li Ahmadning she’rlarini ham kiritgan. *Jamharat* 1298-yil sanali yagona qo‘lyozmada saqlangan bo‘lib, hozir Leidenda. Al-Masʿūdga bag‘ishlangan ikkinchi asar *ʿĀdāt al-nujūm* bo‘lib, 1665 yoki 1666-yillarda ko‘chirilgan qo‘lyozma orqali ma’lum va hozir Sanoda. U *[[Kordova taqvimi]]*ga o‘xshash astronomik almanaxdir. Yamanda foydalanish uchun tuzilmagan.

Al-Shayzarīning vafot sanasi noma’lum.

## Manbalar

## Bibliography

*
*
*
*
*
Al-Masʼud Yusuf

**Almalik al-Mas'ud Salohididn Abu al-Muzaffar Yusuf ibn Muhammad** (&lrm;; 1201 – 1229) 1215-yildan 1229-yilgacha Yamanni boshqargan oltinchi va soʻnggi Ayyubiylar hukmdori edi.

## Manbalar

*
At-Tutiliy

**Abul-Abbos** (yoki **Abu Jafar**) **Aḥmad ibn Abdulloh ibn Hurayra al-Utbiy** ((yoki **al-Kaysy**) () (1126-yilda vafot etgan), **al-Aʼma al-Tutiliy** yoki **Tudelaning Koʻr shoiri** taxalluslari bilan tanilgan), Andalusiyalik arab shoiri. arab tilida ijod qilgan. Tudelada tugʻilgan boʻlsa-da, Sevillada voyaga yetgan At-Tutiliy yerda sheʼriyatga isteʼdodi namoyon boʻlgan. Keyinchalik Mursiyada yashagan. Yosh vafot etgan.

## Manbalar

## Bibliografiya
*Al-A'ma at-Tutili, Diwan, ed. Ihsan Abbas (Beirut, 1963)
*E. Garzia Gomez, las jarchas romances de la serie árabe en su marco (Madrid 1965)
*Nykl p.&nbsp;254-6
*al-Acma al-Tutili, [El ciego de Tudela]: Las moaxajas. Traducción y prólogo: M. Nuin Monreal, W. S. Alkhalifa, 2001
Berna Gözbaşı

**Berna Gözbaşı** — turkiyalik ishbilarmon ayol va sport klubi rahbari. Kayserispor futbol klubining tarixidagi ilk ayol prezidenti boʻlgan. Ushbu klub Turkiyaning erkaklar oliy ligasida ishtirok etadi.

## Tarjimayi holi

1974-yilda Berna Gözbaşı Gelibolu (Chanoqqalʼa viloyati, Turkiya)da tugʻilgan. Otasi harbiy xizmatchi, onasi maktab oʻqituvchisi boʻlgan.

Izmirdagi Dokuz Eylül universitetida ingliz tilida biznes boshqaruvi yoʻnalishida tahsil olib, 1996-yilda bitirgan.

Ikki nafar qizi bor.

## Biznesdagfi faoliyati

Berna Gözbaşı Kayserida „Çinkır“ rux-qoʻrgʻoshin sanoati korxonasida eksport menejeri oʻlaroq faoliyatini boshlagan.

2001-yilda London metall birjasida xalqaro moliya, meta savdo, fyuchers va opsionlar boʻyicha taʼlim olgach, „BRN Konsalting va tashqi savdo“ kompaniyasiga asos solgan. 2001—2006-yillarda Yaqin Sharq, Sharqiy Afrika va Gʻarbiy Afrikada koʻplab kichik va oʻrta bizneslarga eksport faoliyatini yoʻlga qoʻyishda yordam bergan.

2006-yilda matras va yotoq asoslari ishlab chiqaruvchi „BRN Bed“ kompaniyasini tashkil etgan. Uning mahsulotlari besh qitʼadagi 60 dan ortiq mamlakatga eksport qilingan va u yosh tadbirkorlar uchun namuna sifatida eʼtirof etilgan.

2011-yilda Berna Gözbaşı Yevropa biznes mukofotlari tomonidan „Eng muvaffaqiyatli tadbirkorlar“ oʻntaligiga kiritilgan va „Ruban d'Honneur“ mukofotini olgan. 2012-yilda uning kompaniyasi Turkiya savdo-sanoat palatalari va birjalari ittifoqi hamda Harvard universitetining „All World Network — Turkey“ dasturi tomonidan eng tez rivojlanayotgan 25 kompaniya qatoriga kiritilgan.

Kayseri sanoat palatasining ilk ayol aʼzosi hisoblanadi.
## Sportdagi faoliyati

Yoshligida Berna Gözbaşı faol basketbolchi boʻlgan. Keyinchalik u Kayserispor futbol klubi boshqaruv kengashiga qabul qilingan va soʻngra rais oʻrinbosari lavozimiga koʻtarilgan.

Kayserispor klubi prezidenti Erol Bedir 2019-yil 6-oktabrda faxriy prezident Mehmet Özhaseki iltimosiga binoan isteʼfoga chiqqan. Shundan soʻng, uch yil davomida klub boshqaruvida ishlagan Berna Gözbaşı mahalliy siyosatchilar, sobiq hukumat aʼzolari, nodavlat tashkilotlar rahbarlari hamda M. Rifat Hisarcıklıoğlu qoʻllab-quvvatlovi bilan klub prezidenti etib saylangan.

Ushbu lavozimga tayinlanishi haqida: „agar jamoa turnir jadvalining oxirida boʻlmaganida, bu lavozim unga taklif qilinmagan boʻlardim“ deya fikr bildirgan. Shunga qaramay, 2019—2020-yilgi Süper Lig mavsumida klub ahvolini yaxshilashga qatʼiy bel bogʻlaganini bildirgan.

2019-yilda Erol Bedir isteʼfosidan soʻng oʻtkazilgan navbatdan tashqari umumiy yigʻilishda Berna Gözbaşı prezident etib saylanib, Süper Lig tarixidagi ilk ayol klub prezidenti boʻlgan. 2021-yilda yana shu lavozimga qayta saylangan.

Berna Gözbaşı — Turkiyaning oliy darajadagi erkaklar futbol ligasida ishtirok etuvchi klubga rahbarlik qilgan ilk ayol prezidentdir.
## Manbalar