Tiki Barber

**Atiim Kiambu** " **Tiki** " Barber (1975-yil 7-aprelda tugʻilgan) — AQSH Milliy Futbol Ligasining (NFL) „Giants“ () jamoasida oʻn mavsum davomida oʻynagan amerikalik futbolchi. Virjiniya universitetining kolleji futbol jamoasida oʻynagan. Barber butun professional faoliyatini 1997-yilgi NFL loyihasining ikkinchi bosqichida „Gigantlar“ jamoasida oʻtkazgan. Barber 2006-yilgi NFL oʻyin mavsumi oxirida „Gigantlar“ning har doimgi tezkor yetakchisi sifatida NFLdan nafaqaga chiqdi. Barber 2011-yilda Virjiniya sport shon-shuhrat zaliga kiritildi.

Oʻzining futbol faoliyatidan soʻng, Barber milliy ommaviy axborot vositalarida ishtirok etdi, xususan, 2007-yilda NBC telekanalining *Bugungi shou* va *Amerikadagi Futbol kechasi / Yakshanba futbol kechasi* koʻrsatuvlariga muxbir sifatida qoʻshildi. Bir nechta kitoblar yozgan.

U „Tampa Bay Buccaneers“ jamoasining sobiq himoyachisi Ronde Barberning ukasi.

## Kollejdagi faoliyati
Barber Virjiniya universitetida tijorat yoʻnalishi boʻyicha akademik stipendiya orqali oʻqigan. Oʻqishga yaxshi eʼtibor berish bilan birga, Barber kollejning mohir sportchisiga aylandi. Birinchi sakrashidanoq, Virjiniya universitetining uzunlikka sakrash boʻyicha rekordini yangiladi.

Barber oʻzining boshlangʻich oʻquvchiligi yillaridayoq 1400 yardga yugurib, Cavaliersni ACC unvonini qoʻlga kiritishga oʻz hissasini qoʻshdi.

Yuqori sinf yillarida esa, 1300 yarddan koʻproq yugurdi va ACC yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi.

Barber kollejdagi faoliyatini 3,389 yard, 651 ta uzatma va 64 marotaba toʻpni qabul qilish bilan yakunladi.

Universitetidagi faoliyati davomida IMP jamiyatining aʼzosi edi.

## Professional faoliyati
Dastlab uchinchi oʻrinni egallagan, „tezlikni oʻzgartiruvchi“ deb hisoblanardi, ammo Barber yugurish boʻyicha eng yaxshi futbolchi va Nyu-York Gigantlari tarixidagi hujumchi sifatida barcha zamonlarning yetakchisiga aylandi. 2005-yilda u NFLning „eng yaxshi yardlar qoʻlga kirituvchisi“ boʻlgan. 2003-yildan 2006-yilgacha Barber toʻrt yillik ichidagi har qanday NFL tomonidan oʻtkazilgan musobaqalarda eng koʻp yardni qoʻlga kiritdi.

### 1997—1999-yillar
Barber Nyu-York Gigantlari tomonidan Virjiniya universitetidagi 1997-yilgi NFL loyihasining ikkinchi bosqichi uchun tanlangan. U oʻz faoliyatini oʻrtamiyona yangilik kampaniyasidan boshladi. Barber tizzasidan jarohat olib, toʻrtta oʻyinni oʻtkazib yubordi, lekin yilning soʻnggi ikki oʻyinida asosiy tarkibga qaytdi. 

Barber va „Gigantlar“ 2001-yilda „Super Bowl“ musobaqasida „Baltimor Ravens“ga qarshi oʻyinda yutqazishdi. Boshlangʻich va pleymeyker sifatida tashkil etilgan Gigantlar bilan Barber 2000-yilgi mavsumdan soʻng olti yillik shartnoma imzolashga erishdi. Shartnoma imzolangandan soʻng esa u oʻzini „ayni damda Nyu-Yorkdagi eng baxtli odam“ deb atadi.

Keyingi toʻrt yil ichida Barber Gigantlarning ajralmas qismiga aylanadi. 2002-yilning soʻnggi mavsumdagi oʻyinda Tiki oʻsha paytda liganing eng yaxshi himoyachilaridan biri boʻlgan „Philadelphia Eagles“ga qarshi 203 yard masofada hujumga oʻtdi. Uning oʻyini Gigantlarga pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritishga yordam berdi, ammo jamoa wild-card raundida San-Fransisko 49ersdan magʻlubiyatga uchradi. U mavsumni 1,984 yard masofa bilan yakunladi.

2003-yilgi NFL mavsumini Gigantlar 4-12 hisobida yakunladi.

2004-yilgi NFL mavsumida Barber faoliyatidagi 15 marta eng yuqori nuqtaga yetib bordi. U, shuningdek, 1518 yardga yugurib chiqdi va 2096 yard uchun 578 qabul qiluvchi yardni tutib qoldi. 2005-yil 2-yanvarda boʻlib oʻtgan 2004-yilgi mavsum finalida „Dallas Cowboys“ga qarshi oʻyinda „Gigantlar“ning barcha vaqtlardagi tezkorlik rekordini va yana xuddi shu oʻyinda Jo Morrisning bir mavsumdagi shoshilinch rekordini yangiladi. Ajablanarlisi shundaki, Barber oʻyinning soʻnggi hujumkor oʻyini boʻyicha rekordni yangiladi, u oʻyinda gʻalaba olib kelgan golni urib, „Gigantlar“ uchun 6-10 hisobidagi qaygʻuli mavsumni yuqori notada yakunladi.

### 2005-yil mavsumi
2005-yilgi mavsum Gigantlar va Barberning faoliyati uchun tezkor yardlar nuqtai nazarida qayta tiklangan yil boʻldi. Eli Mann va Barber boshchiligida ular 11-5 oʻrinni egalladi va 2000-yildan beri ilk marota NFC Sharq chempionligini qoʻlga kiritishdi. 2005-yil 17-dekabrda Barber 220 yardga yugurib, Kanzas-Siti Chiefsga qarshi Gigantlarning bir oʻyindagi tezkorlik rekordini yangiladi; u kelasi yili oʻz rekordini qayta yangilaydi. Bu uning 2005-yilgi mavsumdagi ikkinchi (uchtadan) 200 yardlik tezkor oʻyinlari edi, chunki u 8-hafta ichida 206 yardga yugurdi.tiki eng hurmatga sazovor, ayniqsa yaqin boʻlgan insoni Vellington Maraning dafn maromasidan ikki kun oʻtgach, Gigantlar Vashington Redskinsni zudlik bilan 36-0 hisobida yopishdi..

U 2005-yilgi oddatiy mavsumni 1860 tezkor yard (Shon Aleksandr uchun ligada ikkinchi va Barber uchun sport faoliyatidagi eng yuqori) va mavsumning oxirgi oʻyinida esa Oklend Raidersga qarshi 203 yugurish yard koʻrsatkichi bilan 2,390 yard bilan yakunladi. Barberning 95 yard masofaga yugurishi bilan Gigantlar jamoasining rekordini oʻrnatdi, bundan oldin Hap Moran 1930-yil 23-noyabrda Green Bay Packersga qarshi 91 yard yugurish bilan rekord oʻrnatgan edi.

2005-yil dekabr oyida musobaqada uning 960 yard bosib oʻtgan masofasi bosib NFL rekordi boʻlib, bu rekord 2009-yilning noyabrida 968 yardga ega boʻlgan Kris Jonson tomonidan yangilandi.

Gigantlar pley-offning olishuv raundida Karolina Panterlariga qarshi 23-0 hisobida magʻlub boʻlishdi.

Barber 2005-yilda jami 2390 yardi NFL tarixidagi ikkinchi eng yuqori koʻrsatkichni oʻrnatdi va oʻsha paytdagi Marshall Folkning 1999-yildagi 2429 yardidan keyingi oʻrinda turdi. Bu, shuningdek, 30 va undan katta yoshdagi orqaga yugurish boʻyicha uchun eng yuqori koʻrsatkichdir. U oʻz faoliyatida ikkinchi marta NFC Pro Bowl jamoasiga tayinlandi va All Pro boʻldi. Barber 2005-yilning MVP mukofoti uchun ovoz berish yoʻli bilan toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Mukofotni Sietl Sixoks jamoasidan ortda qolgan Shoun Aleksandr qoʻlga kiritdi, undan keyin Peyton Menn (ikkinchi oʻrin) va Tom Bredi (uchinchi oʻrin) egalladi.

U LaDainian Tomlinson va Shoun Aleksandr bilan birga 2005-yilda FedEx Ground Yil oʻyinchisi mukofotiga nomzod boʻlgan. Barber, shuningdek, 2005-yil sentyabr oyida shartnomani uzaytirdi, u 2008-yilgacha shartnomani uzaytirishga va maoshini oshirishga erishdi.

### 2006-yil mavsumi
2006-yilgi mavsumda Barber NFL oʻyinchisi sifatida oʻzining soʻnggi mavsum va oʻyinlarida oʻzining ajoyib oʻyinini davom ettirdi. Uning mavsumdagi umumiy yardasi soʻnggi mavsum tarixidagi boshqa yugurishlardan yuqori boʻldi.

Barber 2006-yilgi kompaniyasida 1662 yard va besh marta hujumga erishdi. Karolinadagi 14-haftada Barber Gigantlarning toʻrtta oʻyindagi magʻlubiyatni tugatishga yordam berish uchun 112 yardga yugurdi. Tikining 2006-yildagi eng yaxshi oʻyini 17-haftada Vashingtonda boʻlib oʻtdi, u yerda Tiki 234 yard masofani bosib oʻtdi va Gigantlar Redskinsga qarshi 34-28 hisobida gʻalaba qozondi, bu gʻalaba Gigantlarga pley-off yoʻllanmasini berdi. Oʻsha oʻyinda Tiki oʻtgan yili Kanzas Sitiga qarshi oʻrnatgan oʻz rekordini yangilab, bitta oʻyinda yardlar yugurish boʻyicha yangi jamoa rekordini oʻrnatdi. Uning 234 tezkor yardlari 30 yoshdan oshgan oʻyinchilar uchun eng koʻpi hisoblanadi. Shuningdek, u 30 yoshdan oshgan toʻrtta oʻyinchi bilan 200 yardga yugurish oʻyinlari boʻyicha rekordga ega.

Gigantlar bilan soʻnggi oʻyinida, Filadelfiya Eaglesga qarshi pley-offda magʻlubiyatga uchragan Barber 26 ta hujumda 137 yardga yugurdi. Oʻyindan soʻng Eagles himoyachisi Brayan Dawkins Barberni quchoqlab, unga: „Sen jangchisan“ dedi.

Oʻzining soʻnggi mavsumida Pro Bowler sifatida Barberning soʻnggi rasmiy oʻyini 2007-yil 10-fevralda Gavayida boʻlib oʻtgan Pro Bowl boʻldi.

### NFL nafaqasi
2006-yil oktyabr oyida Barber 2006-yilgi NFL mavsumi oxirida nafaqaga chiqish niyatini oshkor qildi. Barber avvalroq nafaqaga chiqish va radioeshittirish faoliyatini davom ettirish istagini bildirgan edi. Nima sababdan oʻyin choʻqqisiga chiqqan futbolchi nafaqaga chiqmoqchiligi haqida soʻralganida, Barber futbolning jismoniy tabiati inson tanasiga tushadigan zarari va u „boshqa dosh berolmasligini“ aytdi. Tiki oʻzining eng yaxshi davrida nafaqaga chiqish qarori uchun qattiq tanqid qilindi. U Nyu-York Gigantlar bilan ikki yillik 50 million dollarga teng boʻlgan shartnomadan voz kechdi.

Barber „Gigantlar“dagi faoliyati davomida jamoa hech qachon chempionlikni qoʻlga kirita olmadi, bu esa uning 2005-yilda omma oldida gapirgan asosiy maqsadi edi. Nafaqaga chiqqanini eʼlon qilar ekan, Barber oʻyinni Super Bowl kubokisiz tark etgani uchun xotirjam tuyuldi. U: „Men faoliyatimni Superkubokda gʻalaba qozona olmaganim bilan belgilanmangan. Lekin oʻylaymanki, faoliyatimga nazar tashlaydigan boʻlsak, ular raqobatchi boʻlgan, har doim kuchli oʻynagan va hech qachon taslim boʻlmagan insonni koʻrishadi“. 2007-yil 12-fevralda Tiki Barber oʻzining nafaqaga chiqish hujjatlarini Oʻyinchilar assotsiatsiyasiga rasmiy ravishda topshirdi.

U nafaqaga chiqqanidan keyin navbatdagi NFL mavsumida Nyu-York Gigantlari ilgari yutqazmagan New England Patriotsni 18-0 hisobida magʻlub etib, Super Bowl XLIIda gʻalaba qozonishdi. Barber tadbirni yoritish uchun hozir boʻldi, lekin uning sobiq jamoadoshi va Gigantlarning himoyachisi Eli Manning haqidagi yomon soʻzlaridan soʻng, uning sobiq jamoadoshlari va Gigantlarning muxlislari tomonidan tanqid qilindi.

### NFLga qaytishga urinish
Tiki Barber 2011-yil 8-mart kuni nafaqaga chiqish haqidagi hujjatlarni topshirdi. Nyu-York Gigantlari hali ham Barberning huquqini saqlab qolgan boʻlsa-da, NFL va NFLPA jamoaviy kelishuvga erishgandan soʻng, Gigantlar uni ozod qilishni rejalashtirgan edi.

2011-yil 28-aprelda Barber oʻzining jamoaga qaytishini „pul uchun emas“ligini aytdi; biroq, *New York Post* 2010-yilda bu fikrga qarshi yangiliklarni chop etdi. Taʼkidlanishicha, Barber moliyaviy jihatdan toʻlovga qodir emasligi tufayli NFLga qaytishga intilyapti. Xabarlarga koʻra, u sobiq xotini bilan ajrashish uchun toʻlovni toʻlay olmagan.

2011-yil 28-iyulda Gigantlar Barberni nafaqaga chiqqanlar roʻyxatidan rasman olib tashladilar, bu unga istalgan jamoa bilan shartnoma imzolash imkonini berdi. 2011-yil 2-avgustda Barber Mayami delfinlari bilan shugʻullana boshladi.

Barberning agenti Mark Lepselter 2011-yil 5-sentabr hech bir NFL jamoasidan hech kim uni sotib olishga qiziqmasligini tasdiqladi.

## NFL faoliyat statistikasi

### Gigantlar franchayzing rekordlari
2018-yil holatiga koʻra,Tiki Barber eng kamida 22 ta Gigantlar franchayzing rekordlarini oʻrnatgan, jumladan:

* Eng koʻp toʻp kiritishga urinishlar (faoliyat): 2,217
* Eng koʻp oʻp kiritishga urinishlar (mavsum): 357 (2005)
* Eng toʻp kiritishga urinishlari yardlari (karyerasi): 10,449
* Eng toʻp kiritishga urinishlari yardlari (mavsum): 1860 (2005)
* Eng toʻp kiritishga urinishlari yardlari (oʻyin): 234 (2006-12-30 @WAS)
* Eng toʻp kiritishga urinishlari yardlari/Att (faoliyat): 4.71
* Eng toʻp kiritishga urinishlari yardlari/Att (pley-off mavsumi): 5.27 (2006)
* Eng Rush Yds/Oʻyin (faoliyat): 67,9
* Eng Rush Yds/oʻyin (mavsum): 116,3 (2005)
* Eng Rush Yds/oʻyin (pley-off mavsumi): 137 (2006)
* Scrimmage-dan eng koʻp Yds (karyerasi): 15,632
* Scrimmage-dan eng koʻp Yds (mavsum): 2,390 (2005)
* Scrimmage-dan eng koʻp Yds (oʻyin): 258 (2006-12-30 @WAS)
* Scrimmage-dan eng koʻp Yds (pley-off faoliyati): 671
* Eng koʻp maqsadli Yds (faoliyat): 17,359
* Eng koʻp maqsadli Yds (mavsum): 2,390 (2005)
* Eng koʻp maqsadli Yds (oʻyin): 258 (2006-12-30 @WAS)
* Eng koʻp Punt Ret Yds (mavsum): 506 (1999)
* 100 dan ortiq yard yugurish oʻyinlarining koʻpligi (faoliyat): 40
* 100 dan ortiq yard yugurish oʻyinlari (mavsum): 9 (2004 va 2006; Jo Morris bilan bogʻlangan)
* 100 dan ortiq yard yugurish oʻyinlari (pley-off): 2 (Ottis Anderson va Jo Morris bilan teng)
* Eng koʻp 1000 dan ortiq tezkor mavsumlari (faoliyat): 6

## Oʻyinchi profili

### Yugurish uslubi
2000-yilgi mavsumdan boshlab, Barber oʻzining ajoyib qisqartirishi, tezkor oyoqlari va oldindan koʻra olishi bilan mashhur edi. U shuningdek, 2000-yildan 2006-yilgacha har mavsumda 450 dan ortiq qabul qilish maydonchalari va 50 dan ortiq qabulxonalar bilan orqa maydondan tashqarida mohir qabul qiluvchi edi.

2003-yildan soʻng, yardlarning jadal sur’atlariga qaramasdan, Barberning yutqazish istagi bor edi. U 2002 va 2003-yilgi mavsumlarda mos ravishda toʻqqizta va oltita magʻlubiyatni amalga oshirdi. Bu, shuningdek, 2002-yil 28-dekabrda Filadelfiya Eaglesga qarshi oʻyinda uchta magʻlubiyatni oʻz ichiga oladi. Bosh murabbiy Tom Koflin kelganida, u Barberga toʻpni gorizontal emas, vertikal holatda ushlab turishni oʻrgatdi, bu regbi futbolida odatiy holdir. Ushbu oʻzgarishga moslashgandan soʻng, uning xatolari sezilarli darajada pasayib ketdi. 2004-yilda u faqat ikkita magʻlubiyatga uchragan va Koflin bilan boʻlgan uch yil davomida faqat toʻrtta magʻlubiyatga uchragan.

Barber 2004-yilda oʻzining yangi yugurish boʻyicha murabbiyi Jerald Ingramning taklifiga binoan bor eʼtiborini chidamlilik mashqlari va koʻtarishga qarata boshladi. Barber Nyu-Jersida chidamlilik boʻyicha murabbiyi Jo Karini bilan ishlay boshladi. Uning qoʻshimcha yuqori tana kuchi unga koʻproq toʻplarni saqlab qolish va orqaga yugurish sifatida yaxshilash imkonini berdi. Barber oʻz faoliyati davomida boshqa usullar bilan rivojlandi. U oʻyin davomida futbolda bloklar oʻrnatilishini kutish va oldinga tezlashishdan oldin hujum chizigʻida teshiklar paydo boʻlishini kutish uchun zarur boʻladigan bardoshini oshirdi. Barber, shuningdek, oʻzining jismoniy qatʼiyatini va blokirovka qilish qobiliyatini yaxshiladi, chunki u oʻz faoliyatining boshida bu sifatlarda mahoratli boʻlmagan. Barber qoʻshimcha ravishda yaxshilangan hujum chizigʻidan va Koflinning Gigantlarning yangi strategik yugurish oʻyiniga urgʻu berganidan foyda koʻrdi.

### Nyu-York Giants franchayzing rekordlari

* Eng uzun masofaga yugurish: 95 yard, 2005-yil 31-dekabr, Oklend Raidersga qarshi
* Eng shoshilinch urinishlar, mavsum: 357, 2005 yil
* Eng shoshilinch urinishlar, martaba: 2217
* Eng koʻp 100 yard oʻyinlari, Fasl: 9, 2004 yil
* Eng koʻp 200 yard oʻyinlari, Fasl: 3, 2005 yil
* Eng shoshilinch yardlar, bitta oʻyin: 234 yard, 2006-yil 30-dekabr, Vashington Redskinsga qarshi
* Eng shoshilinch yardlar, mavsum: 1860 yard, 2005-yil mavsumi
* Eng shoshilinch yardlar, martaba: 10,449 yard
* Eng jami yardlar, mavsum: 2390 yard, 2005-yil mavsumi
* Eng koʻp 1000 yard fasl: 6
* Har bir yuk uchun yard, martaba: 4.7
* Eng koʻp jami yard, oʻyin: 276 (203 shoshilinch yard, 73 qabul qilish yard), 2002-yil 28-dekabr, Filadelfiya burgutlariga qarshi
* Eng koʻp jami yardlar (shoshilish, qabul qilish, qaytarish va ayyorlik), martaba: 17 359
* Scrimmagedan eng koʻp yard (shoshilish va qabul qilish), martaba: 15,632
* Har bir oʻyin uchun eng yuqori oʻrtacha 100+ yard, martaba (min: 150 oʻyin): 101,5
* Eng koʻp tikilgan oʻyin, oʻyin: 3, 2000-yil 29-oktyabr, Filadelfiya Eaglesga qarshi

## Yana qarang

* Nyu-York Gigantlari tarixi (1994-yildan hozirga qadar)

## Manbalar