FC Bayern Munich

**Fußball-Club Bayern München e. V.**(, shuningdek, **Bayern Munich**, **FCB** va **FC Bayern**  nomi bilan tanilgan) – Germaniyaning Myunxen (Bavariya) shahrida joylashgan professional sport klubi. Klub Germaniya futbol ligasi tizimining eng yuqori toifasi boʻlgan Bundesligada oʻynaydigan professional erkaklar futbol jamoasi bilan mashhur. Bayern nemis futboli tarixidagi eng muvaffaqiyatli klub boʻlib, rekord darajadagi 33 ta milliy chempionlikni, shu jumladan 2013-yildan 2023-yilgacha ketma-ket 11 ta chempionlik va 20 ta milliy kubok bilan birga koʻplab Yevropa mukofotlarini qoʻlga kiritgan.

Bayern Munichga 1900-yilda Franz John boshchiligidagi oʻn bir futbolchi asos solgan.
Bayern 1932-yilda oʻzining birinchi milliy chempionligini qoʻlga kiritgan boʻlsa-da, 1963-yilda Bundesliga tashkil etilgan paytda klub turnir uchun tanlanmagan. Klub oʻzining eng katta muvaffaqiyat davrini 1970-yillarning oʻrtalarida Franz Beckenbauer sardorligi ostida ketma-ket uch marta (1974–1976) Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi. Umuman olganda, Bayern olti marta Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasida gʻolib chiqdi (Germaniya rekordi), 2020-yilgi finalda Treblning bir qismi sifatida oltinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi, shundan soʻng u ikki marta muvaffaqiyatga erishgan ikkinchi Yevropa klubiga aylandi. Bayern shuningdek, bir marta UEFA kubogi, bir marta UEFA Kubok Egalari Kubogi, ikki marta UEFA Superkubogi, ikki marta FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati va ikki bor Qitʼalararo kubokni qoʻlga kiritdi, bu uni xalqaro miqyosdagi Yevropaning eng muvaffaqiyatli klublaridan biri va ikkala xalqaro chempionlikni qoʻlga kiritgan yagona nemis klubiga aylantirdi. Bayern oʻyinchilari beshta Oltin toʻp mukofoti, ikkita FIFAning eng yaxshi erkak futbolchisi, beshta Yevropaning Oltin butsasi va uchta UEFA yilning eng yaxshi erkak futbolchisi sovrini, shu jumladan UEFA yilning eng yaxshi klub futbolchisi mukofotlarini toʻplashdi.

2020-yilgi FIFA klublar oʻrtasidagi Jahon chempionatida gʻalaba qozonish orqali Myunxenning Bayern klubi „sextuple“(bir mavsumda Liga, Kubok va Chempionlar ligasida, keyingi mavsumda ichki Superkubok, UEFA Superkubogi va klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻalaba qozonish) yoki klub maʼlum bir kalendar yilida kurashadigan barcha sovrinlarni qoʻlga kiritgan ikkinchi klubga aylandi. Bayern Munich UEFAning klublar oʻrtasidagi uchta asosiy musobaqasida ham gʻalaba qozongan beshta klubdan biri boʻlib, bunga erishgan yagona nemis klubidir. 2023-yilning may oyi holatiga koʻra, Bayern UEFA klublar reytingida ikkinchi oʻrinda turadi. Klub 1860 Munich va 1. FC Nürnberg bilan anʼanaviy mahalliy raqobatlarga ega.

2005/06-yilgi mavsum boshidan beri Bayern Munich uy oʻyinlarini Allianz Arenada oʻtkazmoqda. Ilgari jamoa Myunxenning Olympiastadionida 33 yil oʻynagan. Jamoa ranglari qizil va oq rangda boʻlib, ustida esa Bavariyaning oq va koʻk bayrogʻi aks etgan. Daromad boʻyicha Bayern Munich Germaniyaning eng yirik sport klubi va 2021-yilda 634,1 million yevro ishlab topgan Barcelona va Real Madriddan keyin dunyodagi uchinchi eng koʻp daromad oladigan futbol klubi hisoblanadi. Klubda shaxmat, gandbol, basketbol, ​​gimnastika, bowling, stol tennisi va kattalar futboli boʻyicha boshqa boʻlimlar mavjud boʻlib, ularda 1100 nafardan ortiq faol aʼzolar bor.
## Tarixi

### Dastlabki yillar (1900–1960-yillar)

Myunxenning Bayern Munich klubiga Myunxendagi gimnastika klubi (MTV 1879) aʼzolari tomonidan asos solingan. 1900-yil 27-fevralda MTV 1879 aʼzolari jamoati klub futbolchilarining Germaniya futbol assotsiatsiyasiga (DFB) qoʻshilishiga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisida qaror qabul qilganda, futbol boʻlimining oʻn bir aʼzosi jamoani tark etishdi va oʻsha kuni kechqurun Fußball-Club Bayern Münchenga asos solishdi. Bir necha oy ichida Bayern barcha mahalliy raqiblariga qarshi yirik gʻalabalarga erishdi, jumladan Nordsternga qarshi 15:0 hisobida gʻalaba qozondi va Janubiy Germaniya futbol chempionatining 1900/1901-yilgi mavsumi yarim finaliga chiqdi. Keyingi yillarda klub bir qancha mahalliy sovrinlarni qoʻlga kiritdi va 1910–11 yillarda Bayern yangi tashkil etilgan „Kreisliga“ga, birinchi mintaqaviy Bavariya ligasiga qoʻshildi. Klub oʻzining birinchi yilidayoq ushbu ligada gʻolib chiqdi, ammo 1914-yilda Germaniyadagi barcha futbol faoliyatini toʻxtatib qoʻygan Birinchi jahon urushi boshlanishiga qadar uni qayta yuta olmadi. Tashkil etilgan birinchi oʻn yillikning oxiriga kelib, Bayern oʻzining birinchi Germaniya terma jamoasi futbolchisi Max Gablonskyga ega edi. 1920-yilga kelib u 700 dan ortiq aʼzoga ega boʻlib, Myunxendagi eng yirik futbol klubiga aylandi.

Urushdan keyingi yillarda Bayern 1926-yilda birinchi marotaba Janubiy Germaniya chempionatida gʻalaba qozonishdan oldin bir nechta mintaqaviy musobaqalarda gʻolib chiqdi, bu ikki yildan keyin takrorlandi. Birinchi milliy unvon 1932-yilda, murabbiy Richard Kohn finalda Eintracht Frankfurt jamoasini 2:0 hisobida magʻlub etib, jamoani Germaniya chempionatiga olib chiqqanida qoʻlga kiritilgan.

Adolf Hitlerning hokimiyat tepasiga kelishi Bayernning rivojlanishiga keskin nuqta qoʻydi. Klub prezidenti Kurt Landauer va murabbiy ham yahudiy boʻlgani uchun mamlakatni tark etishdi. Bayern „Yahudiylar klubi“ deb mazax qilindi, mahalliy raqib 1860 Myunxen esa koʻp qoʻllab-quvvatlandi. 1943-yilda inauguratsiya qilingan Josef Sauter prezident sifatida NSDAPning yagona aʼzosi boʻlgan. Shveysariyadagi oʻrtoqlik oʻyinidan soʻng, Bayernning baʼzi futbolchilari tomoshabin boʻlgan Landauerni kutib olishdi va klub doimiy ravishda diskriminatsiyaga uchradi. Futbolchilar yana toʻliq havaskor boʻlishlari kerakligi toʻgʻrisidagi qaror Bayernga ham taʼsir koʻrsatdi, bu esa iqtidorli yosh markaziy hujumchi Oskar Rohrning Shveysariyaga koʻchib oʻtishiga sabab boʻldi. Keyingi yillarda Bayern milliy chempionlik uchun daʼvogar rolini saqlab qola olmadi, buning oʻrniga mintaqaviy ligada oʻrtamiyona natijalarga erishdi.

1945-yilda Ikkinchi Jahon urushi tugagandan soʻng, Bayern Germaniya birinchi divizionining janubiy konferensiyasi boʻlgan Oberliga Südga aʼzo boʻldi, oʻsha paytda u besh yoʻnalishga boʻlingan edi. Bayern 1945-yildan 1963-yilgacha 13 nafar murabbiyni ishga oldi va ishdan boʻshatdi. Landauer 1947-yilda klubga qaytdi va yana klub prezidenti etib tayinlandi, bu lavozimda 1951-yilgacha faoliyat olib bordi. Landauer klubning eng uzoq muddat boshqargan prezidenti boʻlib qolmoqda. Landauer Bayernning professional klubga oʻtishidagi eng muhim shahs hisoblanadi. 1955-yilda klub quyi ligaga tushib ketdi, ammo keyingi mavsumda *Oberliga*ga qaytdi va finalda Fortuna Düsseldorfni 1:0 hisobida magʻlub etib, birinchi marta DFB-Pokalda gʻalaba qozondi.

Klub 1950-yillarning oxirida bankrot boʻlishiga qaramay, moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. 1958-yilgi klub saylovlarida klubning moliyaviy barqarorligini taʼminlagan sanoatchi Roland Endler tomonidan prezident Reitlinger lavozimidan chetlatildi. Roland Endler davrida Bayern Oberligadagi eng yaxshi yillarini oʻtkazgan.

1963-yilda Germaniyadagi Oberligalar bitta milliy ligaga, Bundesligaga birlashtirildi. Oberliga janubidan beshta jamoa qabul qilindi. Bundesliga saralashining kaliti soʻnggi oʻn ikki yil ichida toʻplangan rekord edi, bunda Bayern oltinchi oʻrindagi klub hisoblangan. Mahalliy raqiblarni magʻlub etish uchun yettinchi oʻrinni egallagan 1860 Myunxen Oberliga Süd oʻtgan mavsumida chempion boʻlgan va bu yutuq asosida ustunlik berilgan. Bayernning notoʻgʻri munosabatda boʻlgani haqidagi dastlabki noroziliklari natija bermagach, prezident Neudecker 1962-yilda 1. FC Kölnni milliy chempionatga olib chiqqan Zlatko Čajkovskini ishga oldi. Franz Beckenbauer, Gerd Müller va Sepp Maier kabi yosh futbolchilar bilan jamoani maydonga olib, keyinchalik ular birgalikda eksa deb ataladi, ular 1965-yilda Bundesligaga chiqishga erishdilar.
### Oltin yillar (1960–1970-yillar)

Bundesliganing birinchi mavsumida Bayern uchinchi oʻrinni egalladi va DFB-Pokalda ham gʻalaba qozondi. Bu ularga keyingi yilgi Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi uchun saralash huquqini berdi, ular finalda Shotlandiyaning Rangers klubiga qarshi oʻyinda gʻalaba qozonishdi, Franz Rothning jamoasi qoʻshimcha daqiqalarda 1:0 hisobida gʻalaba qozondi. 1967-yilda Bayern DFB-Pokalni saqlab qoldi, ammo umumiy oʻsish sekinlik bilan Branko Zebecning murabbiy sifatida qabul qilinishiga olib keldi. U Bayernning hujumkor oʻyin uslubini yanada tartibli yondashuv bilan almashtirdi va shu tariqa 1969-yilda Bundesliga tarixidagi birinchi liga va kubok dubliga erishdi. Bayern Borussia Dortmund, 1. FC Köln va SV Werder Bremen bilan bir mavsumda Bundesliga va DFB-Pokal chempionligini qoʻlga kiritgan toʻrtta nemis klublaridan biri hisoblanadi. Zebec mavsum davomida bor-yoʻgʻi 13 nafar oʻyinchidan foydalandi. Udo Lattek 1970-yilda bosh murabbiy boʻldi. Birinchi mavsumida DFB-Pokalda gʻalaba qozongach, Lattek Bayernni uchinchi Germaniya chempionatiga olib chiqdi. 1971–1972-yilgi mavsumda Schalke 04ga qarshi hal qiluvchi oʻyin yangi Olympiastadion) stadionidagi birinchi oʻyin boʻlib, Bundesliga tarixidagi birinchi jonli televizion oʻyin boʻldi. Bayern Schalkeni 5:1 hisobida magʻlub etdi va chempionlikni qoʻlga kiritdi, shu bilan birga toʻplangan ochkolar va urilgan gollar kabi bir qancha rekordlarni oʻrnatdi. Bayern keyingi ikki chempionlikni ham qoʻlga kiritdi, ammo zenit 1974-yilgi Yevropa kubogi finalida Atlético Madridga qarshi oʻyinda gʻalaba qozondi, Bayern takroriy oʻyindan soʻng 4:0 hisobida gʻalaba qozondi. Bu unvon – 1967-yilda UEFA Kubok Egalari Kubogi qoʻlga kiritgandan va oʻsha musobaqada ikkita yarim finalda (1968 va 1972) gʻalaba qozonganidan soʻng, klubning xalqaro maydondagi kuch sifatidagi muvaffaqiyatini belgilab berdi.

Keyingi yillarda jamoa mamlakat ichkarisida muvaffaqiyatga erisha olmadi, ammo 1975-yilgi Yevropa kubogi finalida Leeds Unitedni magʻlub etib, Yevropa chempionligini himoya qildi, oʻshanda Roth va Müller soʻnggi gollar evaziga gʻalabani taʼminladi. „Biz oʻyinga qaytdik va ikkita omadli gol urdik, shuning uchun yakunda biz gʻolib boʻldik, lekin biz juda omadli boʻldik“, dedi Franz Beckenbauer. Billy Bremner fransiyalik hakamni „juda shubhali“ deb hisoblagan. Oʻshanda Leeds muxlislari Parijda gʻalayon koʻtargan va uch yilga Yevropa futbolidan chetlashtirilgan. Bir yil oʻtgach, Glazgodagi finalda Rothning yana bir goli Saint-Étienneni magʻlub etishga yordam berdi va Bayern Munich ketma-ket uch yil ichida kubokni qoʻlga kiritgan uchinchi klubga aylandi. Bu davrda Bayern qoʻlga kiritgan soʻnggi kubok Qitʼalararo kubok boʻlib, unda Braziliyaning Cruzeiro klubini ikki oʻyin natijasiga koʻra magʻlub etishdi. Bayern qolgan oʻn yilliklar oʻzgarishlar davri boʻldi. 1977-yilda Franz Beckenbauer New York Cosmosga joʻnab ketdi va 1979-yilda Sepp Maier va Uli Hoeneß nafaqaga chiqdi, Gerd Müller esa Fort Lauderdale Strikersga qoʻshildi.
### FC Breitniggedan FC Hollywoodgacha (1970–1990-yillar)
1980-yillar Bayern uchun maydon tashqarisidagi notinch davr boʻlib, kadrlar va moliyaviy muammolarda koʻplab oʻzgarishlar yuz berdi. Maydonda „FC Breitnigge“ deb atalgan Paul Breitner va Karl-Heinz Rummenigge 1980 va 1981-yillarda jamoani Bundesliga chempionligiga olib chiqishdi. 1982-yilda DFB-Pokal gʻalabasidan tashqari, ikkita nisbatan omadsiz mavsum davom etdi, shundan soʻng Breitner isteʼfoga chiqdi va sobiq murabbiy Udo Lattek qaytib keldi. Bayern Munich 1984-yilda DFB-Pokalda gʻalaba qozondi va olti mavsumda beshta Bundesliga chempionligini qoʻlga kiritdi. Biroq, oʻn yil davomida Yevropada muvaffaqiyat qozonish qiyin edi, ammo Bayern 1982 va 1987-yillardagi yevrokuboklarda ikkinchi oʻrinni egalladi.

Jupp Heynckes 1987-yilda murabbiy sifatida ishga qabul qilingan, biroq 1988–89 va 1989–90-yillarda ketma-ket ikki chempionatdan soʻng Bayernning formasi tushib ketgan. 1990–91-yillarda ikkinchi oʻrinni egallagan klub 1991–92-yilgi mavsumda quyi ligaga tushib ketgan oʻrinlardan atigi besh ochkoga yuqoriga chiqdi. 1993–94 yillarda „Bavariya“ UEFA Kubogining ikkinchi bosqichida Premer-liga vakili Norwich Cityga magʻlub boʻldi, u Olympiastadionda Bayernni magʻlub etgan yagona ingliz klubi boʻlgan. Franz Beckenbauer 1993-94-yilgi mavsumning ikkinchi yarmini egallab, toʻrt yillik tanaffusdan soʻng yana chempionlikni qoʻlga kiritdi. Shundan soʻng Beckenbauer klub prezidenti etib tayinlandi.

Uning murabbiy sifatidagi oʻrinbosarlari Giovanni Trapattoni va Otto Rehhagel ham bir mavsumdan soʻng klubning yuqori umidlarini oqlamay, klubdagi faoliyatini sovrinsiz yakunladi. Bu vaqt ichida Bayern futbolchilari sport sahifalarida emas, balki matbuotning gʻiybat sahifalarida tez-tez paydo boʻlishdi, natijada „FC Hollywood“ laqabi paydo boʻldi. Franz Beckenbauer 1995–96-yilgi mavsum oxirida vaqtinchalik murabbiy sifatida qaytdi va finalda Bordeauxni magʻlub etib, jamoasini UEFA Kubogida gʻalabaga olib keldi. 1996–97-yilgi mavsumda Trapattoni chempionlikni qoʻlga kiritish uchun qaytib keldi. Keyingi mavsumda Bayern Munich yangi koʻtarilgan Kaiserslauternga chempionlikni boy berdi va Trapattoni ikkinchi marta tark etishga majbur boʻldi.

### Yangilangan xalqaro muvaffaqiyatlar (1990–2000-yillar)

Borussia Dortmunddagi muvaffaqiyatidan soʻng Bayernni 1998-yildan 2004-yilgacha Ottmar Hitzfeld boshqargan. Hitzfeldning birinchi mavsumida Bayern Bundesligada gʻalaba qozondi va Chempionlar Ligasida gʻalaba qozonishga yaqin keldi. Keyingi yili, klubning yuz yillik mavsumida Bayern Munich oʻz tarixida uchinchi liga va kubok dublini qoʻlga kiritdi. 2001-yilda ketma-ket uchinchi Bundesliga chempionligi qoʻlga kiritdi. Oradan bir necha kun oʻtib, Bayern Munich 25 yillik tafovutdan soʻng toʻrtinchi marta Chempionlar ligasida Valenciani penaltilar seriyasida magʻlubiyatga uchratdi. 2001–2002-yilgi mavsum Qitʼalararo kubokdagi gʻalaba bilan boshlandi, ammo sovrinsiz yakunlandi. 2002–2003-yilda Bayern Munich oʻzining toʻrtinchi dublini qoʻlga kiritdi va 16 ochkodan iborat rekord farq bilan ligada peshqadamlik qildi. Hitzfeldning murabbiyligi 2004-yilda tugadi, Bayern kam oʻyin koʻrsatdi, shu jumladan, DFB-Pokalning ikkinchi divizionida Alemannia Aachendan magʻlubiyatga uchradi.

Felix Magath boshqaruvni qoʻlga oldi va Bayernni ketma-ket ikki marta dublga olib chiqdi. 2005–2006-yilgi mavsum boshlanishidan oldin Bayern Olympiastadion stadionidan yangi Allianz Arenaga koʻchib oʻtdi. Maydonda ularning 2006–2007-yilgi mavsum oʻyinlari beqaror edi. Ligada ortda borayotgan va kubokda yana Alemannia Aachenga magʻlub boʻlgan murabbiy Magath qishki tanaffusdan koʻp oʻtmay isteʼfoga chiqarildi.

Hitzfeld 2007-yilning yanvarida murabbiy sifatida qaytdi, ammo Bayern 2006–2007-yilgi mavsumni toʻrtinchi oʻrinda yakunladi, yaʼni oʻn yildan koʻproq vaqt ichida birinchi marta Chempionlar ligasi saralashidan oʻta olmadi. DFB-Pokal va DFB-Ligapokaldagi qoʻshimcha yoʻqotishlar klubni mavsum uchun hech qanday sovrinsiz qoldirdi.

## Toʻplamlar

Klubning asl konstitutsiyasida Bavariyaning ranglari oq va koʻk deb nomlangan, ammo klub 1905-yilgacha Bayern MSCga qoʻshilganiga qadar qora shortilar va oq koʻylaklarda oʻynagan. MSC qaroriga koʻra, futbolchilar qizil shortilarda oʻynashlari kerak edi. Bundan tashqari, yosh oʻyinchilar qizil shortilar deb ataldilar, bu esa haqorat sifatida qabul qilindi. Klub tarixining koʻp qismida Bayern asosan oq va toʻq qizil rangli uy liboslarini kiygan. 1968–1969-yilgi mavsumda Bayern qizil va koʻk chiziqli koʻylaklarga, koʻk shorti va paypoqlarga oʻtdi. 1969 va 1973-yillar oraligʻida jamoa qizil yoki oq shortilar va qizil paypoqlar bilan qizil va oq chiziqli koʻylaklardan iborat uy libosi kiygan. 1973–1974-yilgi mavsumda jamoa koʻylakda bitta vertikal qizil va koʻk chiziqlar boʻlgan toʻliq oq libosga oʻtdi. 1974-yildan beri Bayern asosan oq naqshli toʻliq qizil rangli uy libosini kiyadi. Bayern 1995–1997-yillar oraligʻida qizil va koʻk chiziqli ranglar sxemasini qayta tikladi. 1997-yilda Adidas koʻkrak qafasi qizil tasmali toʻq koʻk rangli uy toʻplamini chiqarganida birinchi marta koʻk rang ustunlik qildi. 1999-yilda Bayern asosan qizil rangli libosga qaytdi, unda koʻk yenglar bor edi va 2000-yilda klub Chempionlar ligasi oʻyinlarida kiyiladigan oq bezakli anʼanaviy toʻliq qizil rangli libosni chiqardi. Bayern shuningdek, 2001–2003-yillar oraligʻida Bundesliga oʻyinlarida va 2006–2007-yilgi Chempionlar ligasi mavsumida, 1960-yillarning oxirigacha birinchi tanlagan ranglariga asoslanib, Rotwein rangidagi uy libosini kiygan.

Klubning safar libosi oq, qora, koʻk va tilla-yashil kabi turli xil ranglardan iborat. Bayernda oʻziga xos xalqaro liboslar ham mavjud. 2013–2014-yilgi mavsumda Bayern Bavariya bayrogʻi olmosli moyboʻyoqli toʻliq qizil rangli uy libosi, *[[Lederhosen]]*dan ilhomlantirilgan oq va qora *[[Oktoberfest]]* safar formasi va toʻq koʻk rangli xalqaro toʻplamdan foydalangan.

1980 va 1990-yillarda Bayern Kaiserslauternda oʻynaganida braziliyaning koʻk va sariq ranglarni ifodalovchi maxsus mehmon libosidan foydalangan, bu xurofot klubga u yerda gʻalaba qozonish qiyin boʻlganidan kelib chiqqan.
### Toʻplam yetkazib beruvchilar va koʻylak homiylari

### Toʻplam bitimi

## Ramz va ranglar
Bayernning gerbi bir necha bor oʻzgargan. Dastlab u F, C, B, M stilize qilingan harflardan iborat boʻlib, ular bitta ramz bilan toʻqilgan. Asl yuzasi koʻk rangda edi. Bavariyaning ranglari birinchi marta 1954-yilda kiritilgan. 1919-yildan 1924-yilgacha boʻlgan gerb „Bayern FA“ ni bildiradi, bunda „FA“ Fußball-Abteilung, yaʼni Futbol Departamentini anglatadi. Oʻshanda Bayern TSV Jahn Munichga qoʻshildi va uning futbol boʻlimini tashkil qildi.

Gerbning zamonaviy versiyasi 1954-yildagi versiyasidan bir necha bosqichda oʻzgardi. Koʻpincha yuza faqat bitta rangdan, yaʼni koʻk yoki qizildan iborat boʻlsa-da, hozirgi yuza koʻk, qizil va oqdir. Uning markazida Bavariya ranglari bor va FC Bayern Myunxen Bavariya ranglarini oʻrab turgan qizil halqada oq rangda yozilgan.

## Stadionlar

Bayern dastlabki mashgʻulot oʻyinlarini Myunxen markazidagi Schyrenplatzda oʻtkazdi. Birinchi rasmiy oʻyinlar Theresienwieseda boʻlib oʻtdi. 1901-yilda „Bavariya“ Schwabingdagi Clemensstraßeda joylashgan oʻziga xos maydonga koʻchib oʻtdi. 1906-yilda Münchner Sport-Club (MSC)ga qoʻshilgandan soʻng, Bayern 1907-yil may oyida MSCning Leopoldstraßedagi maydoniga koʻchib oʻtdi. 1920-yillar boshida Bayernning uy oʻyinlariga yigʻilganlar koʻpayganligi sababli, Bayern Myunxendagi boshqa binolarga oʻtishga majbur boʻldi.

1925-yildan boshlab Bayern Grünwalder Stadionini 1860 Munich bilan boʻlishib oldi. Ikkinchi jahon urushigacha stadion 1860 Munichga tegishli boʻlib, hali ham xalq tilida *Sechz’ger* („Oltmishinchi“) stadioni nomi bilan mashhur. Urush paytida u vayron boʻlgan va uni qayta tiklashga qaratilgan saʼy-harakatlar natijasida yamoqqa aylangan. Bayernning Grünwalder Stadioniga tashrif buyurgan tomoshabinlari soni 1961–1962-yilgi mavsumda Nürnbergga qarshi kechgan uy oʻyinida 50 000 dan ortiq tomoshabinni jamlagani maʼlum boʻldi. Bundesliga davrida stadionning maksimal sigʻimi 44 000 kishini tashkil etgan, bu koʻrsatkichga bir necha bor erishilgan, ammo keyinchalik sigʻim 21 272 ga kamaydi. Bu davrdagi koʻpgina stadionlarda boʻlgani kabi, stadionning katta qismi terrasalarga berilgan. 1995-yildan buyon har ikki klubning ikkinchi jamoalari va yoshlar jamoalari stadionda toʻp surgan.

1972-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun Myunxen shahri Olimpiastadionni qurdi. Arxitekturasi bilan mashhur boʻlgan stadion Bundesliganing 1971–1972-yilgi mavsumdagi soʻnggi oʻyinida ochilgan. Oʻyin 79 000 tomoshabinni toʻpladi, bu koʻp marta takrorlangan. Oʻzining dastlabki yillarida stadion dunyodagi eng yirik stadionlardan biri hisoblangan va 1974-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati kabi koʻplab yirik finallarga mezbonlik qilgan. Keyingi yillarda stadionda bir qancha oʻzgarishlar amalga oshirildi, masalan, oʻtiradigan joylar taxminan 50 foizdan 66 foizga koʻpaydi. Oxir-oqibat, stadion milliy oʻyinlar uchun 63 000 va yevrokuboklar kabi xalqaro musobaqalar uchun 59 000 tomoshabin sigʻimiga ega edi. Biroq, koʻpchilik stadion qishda juda sovuq ekanligini his qila boshladi, chunki tomoshabinlarning yarmi qopqoq yoʻqligi sababli ob-havoga duchor boʻldi. Yana bir shikoyat – tomoshabinlar va maydon oʻrtasidagi masofa, bu stadionning yengil atletika merosiga xiyonat qilish edi. Meʼmor Günter Behnisch stadionning katta oʻzgarishlariga veto qoʻygani sababli, taʼmirlash imkonsiz boʻldi.

Koʻp muhokamalardan soʻng Myunxen shahri, Bavariya shtati, Bayern Munich va 1860 Munich birgalikda 2000-yilning oxirida yangi stadion qurishga qaror qilishdi. Bayern Munich bir necha yillardan beri maqsadli qurilgan futbol stadionini xohlayotgan boʻlsa-da, 2006-yilgi FIFA Jahon chempionatining Germaniyaga berilishi munozarani ragʻbatlantirdi, chunki Olympiastadion endi Jahon chempionati oʻyinini oʻtkazish uchun FIFA mezonlariga javob bermadi. Myunxenning shimoliy chekkasida joylashgan Allianz Arena 2005–2006-yilgi mavsum boshidan beri foydalanilmoqda. 2012-yil avgust oyidan boshlab, yuqori darajadagi oxirgi qatorga yana 2000 ta oʻrin qoʻshildi va sigʻim 71 000 tagacha koʻtarildi. 2015-yil yanvar oyida shahar kengashi tomonidan sigʻimni oshirish taklifi maʼqullandi, Allianz Arena 75 000 sigʻimga yetkazildi(Chempionlar ligasida 70 000).

Stadionning eng koʻzga koʻringan xususiyati shaffof tashqi qatlam boʻlib, effektlar uchun turli ranglarda yoritilishi mumkin. Bayern Munichning uy oʻyinlarida qizil chiroq, Germaniya terma jamoasining uy oʻyinlarida oq rang ishlatiladi.

2012-yil may oyida Bayern Allianz Arenada oʻz tarixi haqida „FC Bayern Erlebniswelt“ muzeyini ochdi.

## Qoʻllab-quvvatlovchilar

2018-yilgi yillik umumiy yigʻilishda Bayern Munich rahbariyati klubning 291 000 rasmiy aʼzosi va 390 000 dan ortiq aʼzosi boʻlgan 4 433 ta rasman roʻyxatdan oʻtgan fan-klublari borligini maʼlum qildi. Bu Bayern Munichni dunyodagi eng yirik muxlislar klubiga aylantirdi. Bayernning Allianz Arenada oʻrtacha 75 000 muxlislari bor, bu 100 foiz sigʻim darajasida. Bundesliganing har bir oʻyini yillar davomida sotib boʻlingan. Bayernning safardagi oʻyinlari ham koʻp yillardan buyon sotib boʻlingan. 2010-yildagi Sport+Markt tadqiqotiga koʻra, Bayern 20,7 million tarafdori bilan Yevropadagi eng mashhur futbol klubi boʻlib, Germaniya klublari orasida birinchi oʻrinda turadi.

Klubning eng koʻzga koʻringan ultra-guruhlari *Schickeria München, Inferno Bavaria, Red Munichs '89, Südkurve '73, Munichmaniacs 1996, Red Angels*, va *Red Sharksdir*. Bayern Munichning ultras sahnasi oʻng qanot ekstremizm, irqchilik va gomofobiyaga qarshi pozitsiyani egallagan ayrim guruhlar uchun eʼtirof etilgan va 2014-yilda Schickeria München guruhi antisemitizm va kamsitishlarga qarshi kurashganligi uchun DFB tomonidan Julius Hirsch mukofotiga sazovor boʻldi.

Stern des Südens– muxlislar Bayern Munich uy oʻyinlarida kuylaydigan qoʻshiq. 1990-yillarda ular *FC Bayern, Forever Number One*ni ham kuylashardiref>. Yana bir eʼtiborga molik qoʻshiq – *Mia San Mia* (Bavariya tilida „biz kimmiz“ degan maʼnoni anglatadi) bu ham klubning mashhur shioridir. Jamoa uchun mashhur ibora bu *"Packmas"*, yaʼni nemischa *"Packen wir es"* uchun Bayern iborasi boʻlib, *"keling, buni qilaylik"* degan maʼnoni anglatadi. 2004-yildan beri klubning talismasi „Berni“ hisoblanadi.

Klubning bir qancha nufuzli tarafdorlari boʻlib, ular orasida Rim papasi Benedikt XVI, Boris Becker, Wladimir Klitschko, Horst Seehofer va Bavariya sobiq Bosh vaziri Edmund Stoiber ham bor.

## Raqobat

Bayern Myunxendagi uchta professional futbol klublaridan biri hisoblanadi. Bayernning asosiy mahalliy raqibi 1860 Munich boʻlib, u 1950-yillarda eng muvaffaqiyatli klub boʻlgan va 1963-yilda Bundesliganing dastlabki mavsumida bahsli tarzda tanlangan, kubok va chempionlikni qoʻlga kiritgan. 1970 va 1980-yillarda 1860 Munich birinchi va uchinchi divizion oʻrtasida oʻtdi. Myunxen derbisi hamon orziqib kutilgan voqea boʻlib, har ikki klub tarafdorlarining eʼtiborini tortmoqda. Raqobatga qaramay, Bayern Munich moliyaviy tanglik paytlarida 1860-yilni bir necha bor qoʻllab-quvvatlagan.

1920-yillardan beri 1. FC Nürnberg Bayern Munichning Bavariyadagi asosiy va anʼanaviy raqibi boʻlib kelgan. Bavariya derbisi" deb nomlanadi.

1970-yillardan boshlab „Bavariya“ning asosiy raqiblari uning milliy ustunligiga qarshi eng kuchli kurash olib borgan klublar boʻlib kelgan. 1970-yillarda bu Borussia Mönchengladbach klubi edi, 1980-yillarda bu toifa Hamburger SVni ham qamrab oldi. 1990-yillarda Borussia Dortmund, Werder Bremen va Bayer Leverkusen eng ashaddiy raqib sifatida maydonga tushishdi. 2000-yillardan beri Borussia Dortmund, Schalke 04 va Werder Bremen Bundesligada Bayernning asosiy raqibi boʻlib kelgan. Bayern va Dortmund ham 2008, 2012, 2014 va 2016-yillarda DFB-Pokal finalida oʻzaro oʻynagan. 2012-yil finalida Dortmundga qarshi 5:2 hisobida magʻlub boʻlgani Bayern Munichning DFB-Pokal finalidagi eng yomon magʻlubiyati boʻldi. Ikki klub oʻrtasidagi raqobatning eng yorqin nuqtasi 2012–2013-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida Bayern Dortmundni 2:1 hisobida magʻlub etgani boʻldi.

Bayern Munichning Yevropadagi asosiy raqiblari orasida Real Madrid, AC Milan va Manchester United bor. Real Madrid – Bayern Munich oʻyini Chempionlar Ligasi/Yevropa Kubogida 26 ta oʻyindan iborat tarixda eng koʻp oʻtkazilgan oʻyindir. Anʼanaga koʻra, Bayern Munich Madrid uchun magʻlub boʻlish qiyin boʻlgani sababli, Madrid tarafdorlari koʻpincha Bayern Munichni *"Bestia negra" („Qora yirtqich“)* deb atashadi. Koʻp sonli duellarga qaramay, Bayern va Real hech qachon Chempionlar ligasi yoki evrokubok finalida toʻqnash kelishmagan.

## Tashkilot va moliya

Bayern Munichni asosan sobiq klub futbolchilari boshqaradi. 2016-yildan 2019-yilgacha Uli Hoeneß klub prezidenti boʻlib ishlagan, 2014-yildan beri lavozimda boʻlgan Karl Hopfnerdan soʻng, Hoeneß soliq firibgarligida ayblanib, 2014-yilda isteʼfoga chiqqan edi. Oliver Kahn AG ijroiya kengashining raisi boʻlgan. Toʻqqiz kishidan iborat kuzatuv kengashi asosan yirik nemis korporatsiyalari rahbarlaridan iboratdir. Klub prezidenti va boshqaruv kengashi raisidan tashqari ular Adidas sobiq bosh direktori Herbert Hainer, Dr. Gerbert Diess Volkswagen rahbari, Dr. Werner Zedelius Allianz kompaniyasining katta maslahatchisi, Timotheus Höttges Deutsche Telekom bosh direktori, Deutsche Börse bosh direktorlari Dieter Mayer, Edmund Stoiber, Theodor Weimer va Dr. Michael Diederich UniCredit Bank boshqaruv kengashi spikeridir.

Bavariyada professional futbol *FC Bayern München AG* tomonidan boshqariladi. *AG* *[[Aktiengesellschaft]]* soʻzining qisqartmasi boʻlib, Bayern aksiyadorlik jamiyati kabi boshqariladi, aksiyalari davlat birjasida roʻyxatga olinmagan, lekin xususiy mulkka ega boʻlgan kompaniyadir. *FC Bayern München AG*ning 75 foiz aksiyasi *FC Bayern München e.&nbsp;V.*ga tegishli hisoblanadi. Germaniyaning uchta korporatsiyasi, sport tovarlari ishlab chiqaruvchi Adidas, Audi avtomobil kompaniyasi va Allianz moliyaviy xizmatlar guruhining har biri 8,33 foiz, jami 25 foiz aksiyalarga ega. Adidas oʻz aksiyalarini 2002-yilda 77 million yevro evaziga sotib olgan. Pul Allianz Arenani moliyalashtirish uchun ajratilgan. 2009-yilda Audi oʻz ulushi uchun 90 million yevro toʻlagan. Sarmoya Allianz Arenadagi kreditni toʻlashga sarflangan. Va 2014-yil boshida Allianz kompaniyaning uchinchi aktsiyadoriga aylandi va ularning ulushini 110 million yevroga sotib oldi. Sotish bilan Bayern Allianz Arenadagi qolgan qarzini muddatidan 16 yil oldin toʻlab berdi. Bayernning boshqa sport boʻlimlari ham klub tomonidan boshqariladi.

Bayern Munich futbolkalarining homiysi Deutsche Telekom kompaniyasidir. Deutsche Telekom 2002–2003-yilgi mavsum boshidan beri Bayern Munichning futbolka homiysi boʻlib kelgan. Kompaniya homiylik shartnomasini 2015-yilning avgustida 2026–2027-yilgi mavsum oxirigacha uzaytirdi. Toʻplamning oldingi homiylari Adidas (1974–1978), Magirus Deutz va Iveco (1978–1984), Commodore (1984–1989) hamda Opel (1989–2002) edi. Bayern Munich liboslarini ishlab chiqaruvchisi Adidas kompaniyasi boʻlib, u 1974-yildan beri Bayern liboslarini ishlab chiqaruvchi hisoblanadi. Adidas bilan shartnoma 2029–2030-yilgi mavsum oxirigacha amal qiladi.

Bayern professional futbolda istisno boʻlib, 27 yil ketma-ket daromad keltirdi. Boshqa klublar koʻpincha yoʻqotishlar haqida xabar berishadi, transferlarni kreditlar orqali amalga oshiradilar, Bayern esa har doim aylanma mablagʻlardan foydalanadi. *Deloitte Football Money Leaguening* 2019-yilgi nashrida Bayern klub futboli boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egalladi va 629,2 million yevro daromad keltirdi. Bayern 2019-yilgi *Deloitte Football Money Leaguening* reytingida Real Madriddan keyin ikkinchi eng yuqori tijorat daromadiga ega boʻldi. Bayernning tijorat daromadi 348,7 million yevroni tashkil qildi (umumiy daromadning 55 foizi). Aksincha, Bayern Munichning oʻyin kunlaridagi daromadi 103,8 million yevro (jami daromadining 17 foizi) bilan boshqa top-klublarni ortda qoldirdi. 2017-yilda *Forbes* oʻzining yillik roʻyxatida Bayernni dunyoning eng qimmat futbol klubi sifatida toʻrtinchi oʻringa qoʻydi va klubning qiymatini 2,5 milliard yevroga baholadi.

Yevropaning boshqa klublari asosan xalqaro auditoriyaga savdo qilishgan boʻlsa, Bayern Munich Germaniyaga eʼtibor qaratgan. 2010-yillardan boshlab, Bayern oʻz marketingini koʻproq Osiyo va Qoʻshma Shtatlarga qarata boshladi. Bayern Munich 2014 va 2016-yillarda AQShga yozgi gastrollarni amalga oshirgan.

## Mashgʻulot majmuasi

Bayern Munich shtab-kvartirasi va mashgʻulot majmuasi Säbener Straße deb ataladi va u Myunxenning Untergiesing-Harlaching tumanida joylashgan. Muassasada birinchi jamoa va oʻrinbosarlar jamoasi mashgʻulotlar oʻtkazishadi. Bu yerda beshta maysazor mavjud boʻlib, ulardan ikkitasi yer osti isitish tizimiga ega, ikkita sunʼiy oʻt maydoni, plyaj voleyboli va koʻp funksiyali sport zali mavjud.

2017-yil avgust oyida klubning FC Bayern Campus sport majmuasi 70 million yevroga ochildi. Kampus Myunxen shimolida Ingolstädter Straßeda joylashgan. FC Bayern Campus 30 gektar maydonni egallagan boʻlib, U-9dan U-19gacha boʻlgan yoshlar jamoalari hamda ayollar va qizlar jamoalari uchun sakkizta futbol maydonchasi mavjud. Kampusda 2500 oʻrinli stadion ham mavjud boʻlib, u yerda U-17 va U-19 oʻyinlarini oʻtkazadi. *Allianz Bayern Akademie* kampus hududida joylashgan boʻlib, akademiyada Buyuk Myunxen hududida yashamaydigan yosh isteʼdodlar uchun 35 ta kvartira mavjud. Akademiya binosida yoshlar murabbiylari va hodimlari uchun ham kabinetlar mavjud.

## Yutuqlar
Bayern Munich tarixan nemis futbolidagi eng muvaffaqiyatli jamoa hisoblanadi, chunki ular eng koʻp chempionlik va kuboklarni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, ular Germaniyaning xalqaro musobaqalarda eng muvaffaqiyatli jamoasi boʻlib, oʻn toʻrtta sovrinni qoʻlga kiritgan. „Bavariya“ Yevropaning uchta yirik musobaqasida ham gʻalaba qozongan, ketma-ket uchta yevrokubokda gʻalaba qozongan va ikki marta treblni qoʻlga kiritgan yagona klubdir.

Manba:
* 
### Trebllar
Bayern Munich barcha mavjud trebllarni (mavsumiy trebl, mahalliy trebl va Yevropa trebllarini) qoʻlga kiritdi.
* Trebl
** Mavsumiy trebl (Bundesliga, DFB-Pokal, UEFA Chempionlar ligasi)
*** 2012–13, 2019–20
** Yevropa trebl (UEFA Kubok Egalari Kubogi, Yevropa kubogi, UEFA kubogi)
*** UEFA Kubok Egalari Kubogi 1966/1967, Yevropa kubogi 1973/1974, UEFA Yevropa Ligasi 1995/1996
** Mahalliy trebl (Bundesliga, DFB-Pokal, DFL-Ligapokal)
*** 1999–2000

## Futbolchilar
### Hozirgi tarkib

### Ijaraga olingan futbolchilar

### Nafaqaga chiqqan raqamlar
* **12** – Oʻn ikkinchi odam muxlislarga bagʻishlangan.
### Oʻtmishdagi taniqli futbolchilari


2005-yilda 79 901 dan ortiq muxlis tomonidan tanlab olingan „Eng buyuk“ jamoa. Murabbiy Ottmar Hitzfeld boʻlgan.


Xayrlashuv oʻyinida Oliver Kahn Bayern Munichning faxriy sardori deb eʼlon qilindi. Quyidagi oʻyinchilar **Bayern Munich shon-shuhrat zalidan** oʻrin olgan hisoblanishadi.

**1930-yillar**
*  Conrad Heidkamp (DF)

**1970-yillar:**
*  Franz Beckenbauer (DF)
*  Gerd Müller (FW)
*  Uli Hoeneß (FW)
*  Paul Breitner (MF)
*  Sepp Maier (GK)
*  Hans-Georg Schwarzenbeck (DF)
*  Franz Roth (MF)

**1980-yillar:**
*  Karl-Heinz Rummenigge (FW)
*  Klaus Augenthaler (DF)

**1990-yillar:**
*  Lothar Matthäus (MF/DF)
*  Stefan Effenberg (MF)

**2000-yillar:**
*  Oliver Kahn (GK)
*  Mehmet Scholl (MF)
*  Bixente Lizarazu (DF)
*  Giovane Élber (FW)

**2010-yillar:**
*  Philipp Lahm (DF)
*  Bastian Schweinsteiger (MF)
### Sardorlar

## Murabbiylar
### Hozirgi xodimlar

### 1963-yildan beri murabbiylar
1965-yilda Bundesligaga chiqqanidan beri Beyernda 20 nafar murabbiy ishlagan. Udo Lattek, Giovanni Trapattoni va Ottmar Hitzfeldlar bosh murabbiy sifatida ikki muddat faoliyat yuritishgan. Franz Beckenbauer bir muddat bosh murabbiy va bir muddat menejer boʻlib ishlagan, Jupp Heynckes esa murabbiy sifatida toʻrtta, jumladan, bitta menejer sifatida faoliyat yuritgan. Lattek oltita Bundesliga chempioni, ikki marta DFB kubogi va Yevropa kubogini qoʻlga kiritgan klubning eng muvaffaqiyatli murabbiyi boʻldi. Keyingi oʻrinlarda beshta Bundesliga chempioni, ikki marta DFB kubogi va Chempionlar ligasini qoʻlga kiritgan Ottmar Hitzfeld bor.

## Klub boshqaruvi
### FC Bayern München AG

### FC Bayern München e. V.

## Yana qarang
* Jahon chempioni boʻlgan futbol klublari roʻyxati
## Eslatmalar

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy veb-sayt *(Nemis, yapon, ispan, xitoy, rus va arab tillari ham mavjud)*
* Bundesligadagi yillik rekord (arxivlangan)
* FC Bayern Munich UEFAda