Rex Sean O'Fahey

**Rex Sean OʻFahey** (1943 – 2019-yil 9-aprel) – irlandiyalik tarixchi, Islomiy Afrika boʻyicha mutaxassis. U ayniqsa Sudan va tasavvuf ustidagi ishlari bilan tanilgan.

## Faoliyati
OʻFahey qisman Keniyaning Mombasa shahrida, keyin esa Angliyada ulgʻaygan, biroq har doim oʻzini irland deb bilgan va hayotining katta qismida Rex oʻrniga irlandcha oʻrta ism Seanni ishlatgan. U Londondagi Sharqshunoslik va Afrika tadqiqotlari maktabida (SOAS) tahsil olgan, keyin u yerda Sudanning yetakchi tarixchisi Peter Holt rahbarligida Sudan tarkibidagi Darfur viloyati tarixiga bagʻishlangan PhD ishini qilgan. Bu hududda u 1969–1976-yillarda dala tadqiqotlari olib borgan. U Xartum universitetida 1970–1973-yillarda dars bergan, bir yil Edinburg universitetida ishlagach, Bergen universitetiga koʻchgan va butun keyingi faoliyatini shu yerda oʻtkazgan, dastlab ilmiy xodim, keyin esa professor sifatida ishlagan. U 2013-yilda nafaqaga chiqqan. Shuningdek, u Northwestern universitetida (Illinoys shtati) ham dars bergan, u yerda adjunct-professor unvoniga ega boʻlgan va SOASdagi hamkasbi, Northwestern professori, afrikashunos John Hunwick bilan yaqindan hamkorlik qilgan. Ular birgalikda *Arabic Literature of Africa* („Afrikadagi arab adabiyoti“) nomli Brill Publishers kitoblar turkumini hamda keyinchalik *Islamic Africa* deb qayta nomlangan *Sudanic Africa* jurnalini taʼsis etganlar. OʻFehi, shuningdek, Northwesternda Institute for the Study of Islamic Thought in Africa („Afrikadagi islomiy tafakkur tadqiqotlari instituti“)ni tashkil etishda ham ishtirok etgan. U Sudan Milliy arxivlar boshqarmasi (National Records Office) bilan ham yaqin aloqalarni saqlab kelgan, uning uzoq yillar direktori boʻlgan Muhammad Ibrahim Abu Salimni u bir safar oʻzining „ustoz“i deb taʼriflagan. OʻFahey rahbari boʻlgan Peter Holt avvalroq Sudan Milliy arxivlarini (National Records Officeʼning avvalgi shakli) boshqargan.

## Ilmiy tadqiqotlari
OʻFahey mustamlakachilikdan keyingi davrda Afrika tarixini oʻrgangan birinchi avlod olimlaridan biri edi. Bu soha avval biroz eʼtibordan chetda qolgan edi. Uning birinchi kitobi – dissertatsiyasiga asoslangan *State and Society in Dar Fur* („Darfurdagi davlat va jamiyat“, 1980) – Fransiya kattaligidagi bir mintaqa tarixiga bagʻishlangan ilk asarlardan biri boʻldi.

Keyingi tadqiqotlarida u sharqqa, markaziy Sudanga yuzlandi va Sudandagi ijtimoiy hayotda muhim kuch boʻlgan tasavvufga eʼtibor qaratdi. U XVIII–XIX asrlardagi buyuk soʻfiy, Ahmad ibn Idrisning asarlari va taʼsirini oʻrganishda kashshof boʻldi hamda 1990-yilda Ibn Idrisga bagʻishlangan muhim asari – *Enigmatic Saint: Ahmad Ibn Idris and the Idrisi Tradition* („Sirli avliyo: Ahmad ibn Idris va Idrisiy anʼanasi“)ni nashr ettirdi. 1993-yilda u *The Letters of Ahmad Ibn Idris* („Ahmad ibn Idris maktublari“) kitobini (Einar Thomassen va Bernd Radtke bilan hamkorlikda) hamda „Neo-Sufism Reconsidered“ („Neotasavvuf qayta koʻrib chiqildi“) nomli taʼsirli maqolasini (Radtke bilan hamkorlikda) chop etdi. Uning tasavvuf va Sudan boʻyicha ishlari bir qator aspirantlari tomonidan davom ettirildi. Ular orasida Anders Bjørkelo, Ali Solih Karrar, Knut S. Vikør, Endre Stiansen, Albrecht Hofheinz, Anne K. Bang va Mark Sedgwick bor. Amerikalik tarixchi John Obert Voll 2008-yilda „Neo-Sufism: Reconsidered Again“ („Neotasavvuf: yana bir bor qayta koʻrib chiqildi“) maqolasi bilan „Neo-Sufism Reconsidered“ga javob berdi va bahs hozirgacha davom etmoqda.

## Adabiyotlar roʻyxati

### Mualliflik monografiyalari
* „The Growth and Development of the Keira Sultanate of Dar Fur“ („Darfurdagi Keyra sultonligi oʻsishi va rivojlanishi“) PhD dissertatsiyasi, SOAS, 1972.
* *The Kingdoms of the Sudan* („Sudan qirolliklari“) (Jey Spaulding bilan hamkorlikda) (London: Methuen, 1974) 
* *State and Society in Dār Fūr* („Darfurdagi davlat va jamiyat“) (London: Hurst, 1980) 
* *Land in Dār Fūr: Charters and Related Documents from the Dār Fūr Sultanate* („Darfur yerlarining huquqiy hujjatlari: Darfur sultonligi hujjatlari va boshqa materiallar“) (Kembrij: Cambridge University Press, 1983) . Muhammad Ibrohim Abu Salim bilan hamkorlikda.
* *Arabic Literature in Africa: A Bulletin of Biographical and Bibliographical Information* („Afrikadagi arab adabiyoti: biografik va bibliografik maʼlumotlar byulleteni“) (Jon O. Xanvik bilan hamkorlikda) (Evanson: Northwestern University Press, 1987).
* *Enigmatic Saint: Ahmad ibn Idris and the Idrisi Tradition* („Sirli avliyo: Ahmad ibn Idris va Idrisiy anʼanasi“) (London: Hurst, 1990) 
* *The Exoteric Ahmad Ibn Idris: A Sufi’s Critique of the Madhahib and the Wahhabis: Four Arabic Texts with Translation and Commentary* („Zohiriy Ahmad ibn Idris: mazhablar va vahhobiylar tanqidiga bagʻishlangan sofiyning asari: tarjima va sharh bilan berilgan toʻrtta arabcha matn“) (Bernd Radtke, Jon OʻKeyn va Knut S. Vikor bilan hamkorlikda) (Leyden: Brill, 1999) 
* *The Darfur Sultanate: A History* („Darfur sultonligi: tarix“) (Nyu-York: Columbia University Press, 2008) 
* *Darfur and the British: A Sourcebook* („Darfur va britaniyaliklar: manbalar toʻplami“) (London: Hurst & Company, 2016) 

### Tahrir qilingan toʻplamlar
* *The Writings of Eastern Sudanic Africa to c. 1900* („Sharqiy Sudan, Afrikaning taxminan 1900-yilgacha boʻlgan yozma manbalari“) (Leyden: Brill, 1994) 
* *The Writings of the Muslim Peoples of Northeastern Africa* („Shimoli-sharqiy Afrikaning musulmon xalqlari yozma merosi“) (Leyden: Brill, 1995) 

## Manbalar