Kasba masjidi

**Kasba masjidi** () Marokashning Tanjer shahridagi masjid boʻlib, Tanjer qadimiy shahri (medina)dagi tarixiy qirollik qal’asi (kasba)ning bosh masjidi (juma masjidi) hisoblanadi. U XVII asr oxiriga taalluqlidir.

## Tarix

Tanjer kasbasi (qal’asi) 1684-yilda shahar inglizlar tomonidan boʻshatilganidan va Marokash tomonidan qayta egallab olinganidan soʻng darhol barpo etilgan. Marokash sultoni Moulay Ismoil shaharni qayta koʻchirishni qoʻllab-quvvatladi va uning qayta qurilishini buyurdi; bu ishlarni yangi hokim Ali ibn Abdulloh Arrifiy nazorat qilgan. Inglizlar ketishdan avval shaharning istehkomlarini portlatib yuborganliklari sababli, mudofaa tizimini deyarli butunlay qayta qurishga toʻgʻri keldi. Bu qayta qurilishning bir qismi sifatida, boshqa anʼanaviy Marokash shaharlarida boʻlgani kabi, davlat hokimiyatining shahar ichidagi mustaqil, mustahkamlangan tumani — kasba tashkil etildi. Bu tuman oʻz devorlariga ega boʻlib, hokim qarorgohi joylashgan Kasba saroyi, xazina, sud binosi, qamoqxonalar, otxona va qoʻshinlar uchun turar-joylar, saf tortish maydoni yoki mashvar, hamda masjidni oʻz ichiga olgan.

Shu tariqa Tanjer kasbasining masjidi Moulay Ismoil hukmronligi davrida, XVII asr oxirida, Ali Arrifiy tomonidan qurilgan. Arrifiy shahar janubidagi Buyuk masjidni qayta qurish uchun ham mas’ul boʻlgan. Masjid Arrifiyning nabirasi Ahmad tomonidan kengaytirilgan; u minora va bezakli kirish qismini qoʻshgan. Uning ibodat zali 1859–1873-yillar oraligʻida hukmronlik qilgan sulton Muhammad ibn Abdurrahmon (Muhammad IV) davrida kengaytirilgan. 1889-yil atrofida sulton Moulay Hasan Ining tashrifi munosabati bilan taʼmirlangan. 1921-yilda mintaqadagi diniy vaqflar (habuslar) uchun mas’ul rasmiy masjidni taʼmirladi, biroq bu jarayonda uning asl bezaklarining katta qismini yangi ranglar bilan yopib yubordi. 2015-yil atrofida yakunlangan taʼmirlash ishlari chogʻida bu qoplamalarning bir qismi olib tashlandi.

## Tavsifi

Masjid kasbaning saroy majmuasi (hozirda muzey) janubida, bevosita yonida joylashgan. Masjid ichki qismi nisbatan sodda boʻlib, oq devorlar va oq rangdagi bir qator Mavr arklaridan iborat (koʻplab Marokash masjidlari kabi). Unda deyarli bezaksiz *[[Mehrob|mehrob]]* (qibla yoʻnalishini bildiruvchi ravoqli joy) mavjud, kichik toʻrtburchak ichki hovlisi esa ochiq emas, tom bilan yopilgan. Uning eng diqqatga sazovor unsurlari tashqi qismidadir. Kirish eshigi Ibn Abbou koʻchasida (muzey/saroy kirishiga yaqin boʻlgan koʻchada) joylashgan boʻlib, koʻchaning shu nuqtasini yopib turuvchi kichik ravoqli oʻtish yoʻlagi ostida joylashgan. Mavr uslubidagi ravoqqa oʻxshash eshik turli yoʻnalishlarda tarqaluvchi, boʻsh joylari rang-barang ''zallij'' koshinlari bilan toʻldirilgan xos geometrik naqshlar bilan bezatilgan. Kirish ustidan koʻtarilgan minora sakkiz qirrali ustunga ega boʻlgani (koʻpgina Marokash minoralaridagi kvadrat ustun oʻrniga) va bezaklari bilan ajralib turadi. Uning jabhalari nafis soxta ravoqlar bilan bezatilgan boʻlib, ular ham rang-barang *zallij* koshinlari va *[[sebka]]* geometrik naqshlari panellari bilan toʻldirilgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar