Skandinaviya mifologiyasi

**Skandinaviya mifologiyasi** – qadimgi Skandinaviya mifologiyasi, qadimgi german mifologiyasining bir qismi hisoblanadi.

U haqidagi asosiy maʼlumot manbai „Katta Edda“ sheʼriy matnlari va S.Suturlusonning" milodiy XII asr ga oid prozaik „Kichik Edda“si hisoblanadi.

Taxminan shu davrda Daniya yilnomachisi Sakson Grammatik „Daniyaliklarning harakatlari“ da koʻplab mifologik syujetlarni taqdim etadi. Qadimgi german mifologiyasi haqida qimmatli maʼlumotlar Tatsita Germaniyada mavjud.

## Dunyoning yaratilish tarixi
Boshida qora tubsizlik Ginnungagap bor edi, uning ikkala chetida qirolliklar yotardi: tuman – Niflxeym (sovuq va zulmatning timsoli) va olov – Muspelxeym. Niflxaymda Xvergelmir bulogʻi bor edi va undan oʻn ikkita kuchli oqim (Elivagar) oʻz manbasini olardi. Ayoz suvni muzga aylantirdi, ammo manba tinimsiz oʻsdi va muz boʻlaklari Muspelxaymga qarab harakat qildi. Muz olov olamiga yaqinlashganda, u eriy boshladi va Muspelxaymdan uchib chiqqan uchqunlar erigan muz bilan aralashib, ulkan Imir va gʻunajin Audumluni yaratdi. Imirning teridan er-xotin tugʻildi – erkak va ayol, bir oyogʻi ikkinchisidan oʻgʻil tugʻdi. Bular birinchi sovuq bahaybatlar edi.

Audumla sigir Imirni yelinidagi sut bilan boqish uchun ayoz bilan qoplangan shoʻr toshlarni yalardi, tilining issiqligidan, toshlarning sovuqligidan Buri tugʻildi. Uning oʻgʻli Bor Imirning nabirasi gigant Bestlaga uylandi va u unga uchta oʻgʻil tugʻdi: Odin, Vili va Ve . Aslar katta bobosi Imirni oʻldirishdi va uning tanasidan Midgardni yaratishdi: goʻshtidan – yer, suyaklardan – togʻlar, sochlardan – oʻsimliklar, miyasidan – bulutlar, bosh suyagidan – osmon, toʻrt burchakning har biriga shox qoqishdi va u yerga dverglar mitti Nordri, Sudri, Austri va Vestri ekishdi. Imirning jarohatidan shunchalik koʻp qon oqib chiqdiki, barcha ayoz devlari (hatto Audumla ham) unda choʻkib ketishdi. Faqat Bergelmir va uning rafiqasi qochib qutulishdi va ular yangi turdagi grimtursen avlodi uchun poydevor qoʻyishdi.

Odin va uning akalari dunyoni yaratib, uni toʻldirishga qaror qilishdi. Dengiz qirgʻogʻida ular ikkita daraxtni topdilar: shumtol va qayin (boshqa manbalarga koʻra – tol). Shumtoldan erkak, qayindanayolni yasadilar.

Keyin Odin ularga hayot pufladi, Vili ularga aql berdi va Ve ularga qon va pushti yonoqlarni berdi. Shunday qilib, birinchi odamlar paydo boʻldi: erkak – Ask va ayol – Embla (qarang. Ask va Embla).

Dengizning narigi tomonida, Midgardning sharqida aslar Yotunxeym mamlakatini yaratdi va uni Bergelmir va uning avlodlariga egalik qilish uchun berishdi.

Vaqt oʻtishi bilan aslar koʻpayib borishdi, keyin ular oʻzlari uchun yerdan baland mamlakat qurdilar va uni Asgard deb atashdi.

Katta Eddaning eng mashhur epik qoʻshiqlaridan biri boʻlgan " Völvaning folbinligi " qoʻshigʻi hech narsa boʻlmagan va faqat „tubsizlik ochilgan“ zamonning boshlanishini tasvirlaydi. Keyin Idavyoll maydonida boʻlgan xudolar (Bor oʻgʻillari) Midgardni qurishni boshladilar. Keyin ular uchta dev-yotunni uchratishdi. Yotun Brimirning qonidan xudolar pakanalarni yaratdilar. Keyin dengiz qirgʻogʻida uchta xudo-aslar (Odin, Xoenir, Lodur) loydan pakanalar tomonidan yasalagan Ask va Embla juftligini koʻrishdi va ularni tiriltirishdi. Uchta maʼbuda (Urd, Verdandi, Skuld) esa odamlarning taqdirini belgilab afsonaviy shumtol Iggdrasil ustida runlarni kesib tashladi.

Keyin aslar va vanlar oʻrtasidagi birinchi urush sodir boʻladi, unda Odinning oʻgʻli Baldr halok boʻldi.

Sehrli mamlakatlar tasvirlanganidan keyin: Sigyun yashaydigan Hveralund (*Hveralund*); mittilarning shimoliy qarorgohi Nidavellir (*Niðavöllum*); keyingi hayot – oʻliklarning sohilida (*Náströnd*), bu yerda ilonlar yashaydigan joy, shu jumladan gunohkorlarning ruhini yutib yuboradigan Nidxyogg. Temir oʻrmonda Fenrir tugʻiladi, u oxirzamonda, xudolar maskani qonga botganda va quyosh soʻnayotganda muhim rol oʻynaydi. Gnipahellirda (*Gnipahell*) Garm zanjirni uzib chiqadi. Qorongʻu kuchlar (yotunlar, olovli gigantlar) janubi-sharqda toʻplanib, Naglfar kemasida suzib kelishadi. Ularga Xryum, Loki va Surt boshchilik qiladi.

Qoʻshiq dunyoning yangilanishi bilan tugaydi. Yer dengizdan koʻtariladi, aslar Idavyoll maydoniga qaytadi, Baldr tiriladi.

Lokining Xel, Yormungand va Fenrirdan tashqari yana bolalari bor edi – uning rafiqasi Sigyundan ikki oʻgʻli. Ularning ismlari Nari va Narvi edi. Aslar Narvini boʻriga aylantirishadi va u ukasi Narini oʻldiradi. Odinning oʻgʻli Vali Narining ichaklaridan arqonlar toʻqib, ular bilan Lokini qoyaga bogʻlashadi. Skadi uning ustiga zaharli ilonni osib qoʻydi va zahar Lokining yuziga tomib turadi. Sigyun u bilan qoladi. U unga zahar tushmasligi uchun uning ustiga kosa tutadi, lekin kosa toʻlgandan keyin uni boʻshatish uchun orqaga qadam tashlaydi. Ayni damda Lokining yuziga zahar tushadi. Uning talvasalari shunchalik kuchli boʻladiki, ular zilzilalarni keltirib chiqaradi.

## Dunyo tuzilishi

Dunyoning fazoviy tuzilishi „gorizontal“ va „vertikal“ komponentlarga ega. Gorizontal proyeksiya odamlar yashaydigan markaziy dunyo (Midgard -yer) va chekka yerlardan (sharqda Yotunxeym, shimolda Niflxeym, janubda Muspelxeym va gʻarbda Vanaxeym) tashkil topadi. Yer atrofida Okean joylashgan boʻlib, u yerda dunyo iloni Yormungand yashaydi.

Vertikal komponentning asosi Iggdrasil boʻlib, u barcha olamlarni bir-biri bilan bogʻlaydi (Midgard, Asgard, Muspelxeym, Niflxeym va boshqalar). Katta Eddaning „Vyolvaning bashorati“ deb nomlangan birinchi qoʻshigʻida Jahon daraxtida joylashgan toʻqqizta dunyo tasvirlangan.

* Dunyolar-mamlakatlar:
** Asgard – xudo-aslarning samoviy dunyosi.
** Vanaxeym – Vanlar yashaydigan dunyo.
** Yotunxeym – gigant yotunlar dunyosi, Midgarddan sharqda (panjara tashqarisidagi boʻshliq) joylashgan.
** Utgard – transsendental dunyo, Midgard deb atalgan Yerdagi material dunyoga nisbatan „tashqi“ dunyo hisoblanadi, u Yotunxeymda joylashgan deb taxmin qilinadi.
** Lesalvxeym – yorqin elflar dunyosi.
** Midgard – bu odamlar yashaydigan oʻrta dunyo (Yer).
** Muspellxeym – bu olovli dunyo, unga kiraverishda gigant Surt (Qora) oʻtiradi.
** Niflxeym – bu yaratilish boshlanishidan oldin ham tubsizlikda mavjud boʻlgan tuman, abadiy sovuq va zulmat dunyosi.
** Svartalfxeym (Nidavellir) – sverglarning yer osti dunyosi.
** Xelxeym – yer osti dunyosi, oʻliklar qirolligi, Xel hukmronlik qiladigan joy.
* Geografik atamalar
** Bivyrost (Bilryost) – Midgardni Asgard bilan bogʻlaydigan kamalak koʻprigi.
** Valhalla – Asgarddagi Odinga tegishli ulkan ziyofat zali boʻlgan saroy. Afsonaga koʻra, u yerga halok boʻlgan askarlar yetib kelishgan.
** Vigrid – bu Ragnarok kuni aslar, elflar, eynxeriyalar, yootunlar, Surt, Xel va ularning qoʻshinlari uchrashadigan tekislik.
** Xvelgelmir – Niflxeymda paydo boʻlgan va Ginnungagapga oqib oʻtadigan zaharli buloq.
** Ginnungagap – ayoz devi Imir tugʻilgan dunyoning tubsizligi.
** Gimle – oʻliklarning ruhlari boradigan eng yaxshi xona. Valhalladan balandroq va yaxshiroq. Ragnarok paytida Surt olovi taʼsir qilmaydigan dunyodagi yagona joy. Soʻzma-soʻz tarjimasi „Olovdan himoya“, „Saodat maskani“.
** Gyol – tiriklar olamini oʻliklar olamidan ajratib turuvchi daryo.
** Gnipa (yoki *Gnipahellir*) – Garm yashaydigan gʻor.
** Iving – Aslar va Yotunlar oʻrtasidagi chegaraddan oʻtadigan daryo.
** Iggdrasil – ulkan shumtol daraxti, butun dunyoni bogʻlaydigan Jahon daraxti. Yggdrasil soʻzma-soʻz tarjimada „Igg (dahshatli) oti“ deb tarjima qilinadi. Igg – Odinning xeytlaridan biri . Taxminlarga koʻra, Iggdrasil nomi Odinning Runalarga ega boʻlishi haqidagi afsona bilan bogʻliq.
** Temir oʻrmon – Yotunxeymdagi Angrboda Lokining bolalarini dunyoga keltirgan joylardan biri.
** Urd – dunyo shumtol daraxti Iggdrasil ildizlari ostidan otilib chiquvchi donolik manbai.
** Xoddmimir – Ragnaryok kuni Liv va Livtrasir yashirinadigan bogʻdir.
** Alvxeym – bu xudo Freyrning saroyi va yorqin elflarning turar joyi.
** Bilskirnir – „buzilmas“ yoki „faqat bir lahzaga yoritilgan“ – Asgardning eng katta xonalari boʻlgan Tor zali.
** Folkvang – Asgarddagi maʼbuda Freya xonasi, Valhallaga kirmagan oʻlik jangchilarning ikkinchi yarmi bu yerga borishadi.

## Esxatologiya
Dunyo tartibi jarayonida xudolar mahluqlar – ilon Yormungand, boʻri Fenrir va boshqalarni jilovladilar. Ammo dunyoning oxiri yaqinlashganda, bu mahluqlar ozod boʻlishadi, oʻliklar kemasi Naglfar suzib keladi, Muspell jangchilari Bivryost kamalak koʻprigi boʻylab kelishadi va bu koʻprikni vayron qilishadi, bu esa Midgard va Asgardning vayron boʻlishiga olib keladi va oxirgi jang Ragnarok boʻlib oʻtadi, unda halok boʻlgan jangchilar xudolar tomonida turib jang qilishadi.

Xudolar va mahluqlar bir-birlarini yoʻq oʻldirishadi, olov giganti Surt dunyoni yoʻq qiladi, shundan soʻng yangi dunyo paydo boʻlishi kerak. Liv va Livtrasir – Ragnaryok va dunyoning oʻlimidan omon qolish uchun moʻljallangan er-xotin boʻlib, ular insoniyatni qayta tiklaydilar.

Bashoratga koʻra Ragnaryokda quyidagi xudolar ham omon qoladi: Vidar, Vali, Magni, Modi va Ull, Baldr va Xyod esa tiriklar dunyosiga qaytishadi.

## Panteon

Germano-skandinav mifologiyasida Odin bosh xudo hisoblangan. Odindan tashqari yana oʻn ikkita xudo bor edi: Tor, Baldr, Tyur, Xeymdall, Bragi, Xyod, Vidar, Vali, Ull, Nyord, Freyr, Loki . Skandinaviya mifologiyasining asosiy ayol qahramonlari – Frigg (taqdirni biladigan Odinning rafiqasi), Freya (sevgi maʼbudasi), Idun (oltin yoshartiruvchi olma saqlovchisi), oltin sochli Sif (momaqaldiroq xudosi Torning xotini, serfarzandlik u bilan bogʻliq deb taxmin qilinadi) va boshqalar.

* **Aslar** – Odin boshchiligidagi asosiy xudolar, Asgardda – osmonda joylashgan xudo-aslar mamlakatida yashashadi.
* **Vanlar** – unumdorlik bilan bogʻliq boʻlgan xudolar, bir vaqtlar Aslar bilan dushmanlik qilganlar.
* **Tursilar** (gigantlar) – yovuzlik timsolidir, aslar bilan qarama-qarshi (yaxshilikning timsoli) hisoblanadi.
* **Alvalar** – tabiat ruhlari.
* Nornlar – inson taqdirining uchta maʼbudasi.
** Urd („taqdir“).
** Verdandi („boʻlish“).
** Skuld („burch“).
* Valkiriyalar – xudo Odinning mulozimlaridan boʻlgan oʻn ikkita jangchi qiz; ular janglarni kuzatib boradilar va halok boʻlgan jangchilarning ruhlarini Valhallaga olib ketishadi.
** Bryunxilda – oʻlmaslikdan mahrum boʻlgan Valkiriya, jangchi qiz, Sigurdning (Zigfrid) suyuklisi va qirol Gunnarning rafiqasi.
** Geyrskyogul
** Gyondul
** Gunn
** Liod – dev Grimnirning qizi, Volsungning xotini.
** Mehnat (Þrúðr) – Tor va Setning qizi.
** Skyogul
** Xild
** Sigdriva
** Svava

## Afsonaviy mavjudotlar

* Audumla – ilk tirik mavjudotlardan biri boʻlib, yirik Imir bilan birga ayozdan chiqqan va Imirni suti bilan boqqan sigirdir.
* Vaydelotlar – afsonalar va anʼanalarning saqlovchi-ruhoniylar.
* Veltiezmir – hayvonlar-dunyosi.
* Garm – oʻliklar dunyosini qoʻriqlagan dahshatli it.
* Gulfaksi – Grungnirning aygʻiri, uni Tor oʻgʻli Magniga bergan.
* Gutgin – uy egalariga kichik xizmatlar koʻrsatadigan uy ajinasi.
* Yormungand – Lokining farzandi, Midgard (Midgard Serpent) atrofidagi dunyo iloni.
* Zeligenslar – ruhlar – oʻrmonlarning homiylari va ularning aholisi; oq liboslarda oq sochli goʻzallar sifatida tasvirlangan.
* Aslar va Vanlarning tupurigidan tugʻilgan pakana Kvasir ajoyib donolikka ega edi.
* Nidxyogg – Iggdrasil daraxtining ildizlarini eydigan qora ajdaho.
* Ratatosk – Asgard va Midgard oʻrtasidagi vositachi Iggdrisilning tanasi boʻylab yuguradigan olmaxon.
* Ryubetsal – gnomlar togʻ hukmdor-ruhi, reinkarnatsiya inʼomiga ega.
* Sexrimnir – Valhallada har kuni soʻyiladigan va har kuni qayta tugʻiladigan choʻchqa.
* Skinfaksi – Sol aravasiga qoʻshilgan ot, quyoshni olib yuradi.
* Sleipnir – Lokining oʻgʻli, xudo Odin sakkiz oyoqli sehrli oti.
* Tangniostr va Tangrisnir ikki sehrli echki boʻlib, Tor oʻz aravasiga qoʻshib yuradi; ular hech qachon charchamaydi va eng chaqqon otlardan tezroq yuguradilar.
* Tyalvi – Torning hizmatkori va harbiy yurishlardagi hamrohi.
* Utburd – oʻlimga qoldirib ketilgan chaqaloqlarning yovuz ruhlari.
* Fafnir – Nibelunglar hazinalarini qoʻriqlovchi ajdaho; Zigfrid (Sigurd) tomonidan oʻldirilgan.
* Fenke – sehrli va odamlarga dushman boʻlgan oʻrmon gigantlari.
* Fenrir (Fenris) – bahaybat boʻri, Loki va dev qiz Angrbodaning bolasi; aslar uni zanjirband qildi, lekin Ragnaryok paytida u ozod boʻladi, quyoshni yutadi, Odinni oʻldiradi, lekin oʻzi ham oʻladi.
* Xeydrun – eynxeriyalar ichadigan asal sogʻiladigan echki.
* Xolda (Frau Holle) – Rojdestvo kechalarida Yovvoyi ovda qatnashadigan, yomon odamlarni jazolaydigan va yaxshilarga sovgʻalar olib keladigan keksa sehrgar-kampir.
* Xrimfaksi – Mani aravasiga qoʻshilgan ot, oyni olib yuradi.
* Hugin va Munin – Skandinaviya mifologiyasidagi qargʻalar juftligi boʻlib, ular Midgard dunyosi boʻylab uchib, xudo Odin nima boʻlayotgani haqida xabar beradi. Qadimgi island tilida Huginn „fikrlash“ degan maʼnoni anglatadi va Muninn „eslash“ (yoki mos ravishda „fikr“ va „hotira“) degan maʼnoni anglatadi.
* Eyktyurnir – kiyik, u Xeydrun echkisi bilan birga Valxallada yashaydi. Uning shoxlari 36 daryoni (Asgard odamlar dunyosi va oʻliklar qirolligi uchun 12 daryo) hosil qiladi.
* Eynxeriiyalar – xudo Odin drujinasiga olingan, halok boʻlgan jangchilar.

## Qahramonlar, konunglar va boshqa odamlar

* Gyulfi – afsonaviy shved qiroli, Gifeonning Aslar haqidagi hikoyalarini eshitib, ularni qidirib topadi; uzoq sargardonlardan soʻng, gʻayrati uchun mukofot sifatida u koinotning kelib chiqishi, tuzilishi va taqdiri haqidagi savollariga javob beradigan uchta as (Yuqori, Teng darajadagi va Uchinchi) bilan suhbatlashish imkoniga ega boʻladi. Gangleri – qirol Gyulfiga berilgan ism, aslar tomonidan suhbat uchun qabul qilingan.
* Groa – sehrgar, mashhur qahramon Aurvandilning rafiqasi, Grungnir bilan dueldan keyin Torni davolaydi.
* Violectrina – Tor qochib ketishidan oldin paydo boʻlgan.
* Volsung – Franklar qiroli Rerirning oʻgʻli, unga Aslar tomonidan berilgan ism.
* Kriemhilda – Zigfridning rafiqasi .
* Valkiriya Elrun –  rafiqasi
* Mann – birinchi odam, german qabilalarining ajdodi.
* Nibelunglar – son-sanoqsiz hazinalar toʻplagan svergning avlodlari va laʼnatlangan bu hazinaning barcha egalari.
* Zigfrid (Sigurd) – koʻp yutuqlarga erishgan qahramon.
* Xadding – Odinning maxsus homiyligidan zavqlangan jangchi qahramon va sehrgar.
* Xyogni (Xagen) – qahramon – Reyndagi Nibelunglar hazinasini choʻtirgan Zigfridning (Sigurd) qotili.
* Xelgi – koʻp jasoratlarni amalga oshirgan qahramon.
* Xolt – Skandinaviya qabilalarini olov xudosining gʻazabidan va Loki makkorligidan himoya qilgan qadimgi jangchi.
* Ask- aslar shumtoldan yaratgan yer yuzidagi birinchi erkak kishi.
* Embla – aslar tomonidan majnuntoldan (boshqa manbalarga koʻra qayindan) yasalgan yer yuzidagi birinchi ayol.

## Artefaktlar

* Brisingamen – Aslarning hazinalaridan biri, maʼbuda Freyaning sehrli marjonlari.
* Gungnir – Odinning nayzasi, hech qachon nishon yonidan oʻtib ketmaydi va u tekkan har qanday odamni oʻldiradi.
* Draupnir – Odinning oltin uzugi.
* Myollnir – har doim qoʻlga qaytib keladigan Torning bolgʻasi.
* Naglfar – oʻliklarning tirnoqlaridan yasalgan kema; uning ustida Xel aslar bilan jang qilish uchun oʻliklar shohligidan Ragnaryokda suzib keladi.
* Skidbladnir – gnom Dvalin tomonidan yasalgan kema, dunyodagi eng katta kema edi, lekin u kamarga ulanishi yoki koʻkragiga qoʻyilishi uchun buklangan edi.
* Gyallarxorn – Xeymdalning oltin burgʻusi. Uning ovozi Ragnayrok boshlanishidan xabar beradi.
* Gram – Zigfrid (Sigurd) va uning otasi Zigmundning qilichi.

## Madaniyatga taʼsiri
Hafta kunlari koʻpchilik german nomlari qadimgi german xudolarining nomlaridan olingan.

Masalan, ingliz tilida:

* Tuesday (seshanba) – Tyr’s (Tiw’s) day (Tyur kuni),
* Wednesday (chorshanba) – Odinʼs (Wodenʼs) day (Odin kuni),
* Thursday (payshanba) – Thor’s day (Tor kuni),
* Friday (juma) – Friggʻs yoki Freyaʼs day(Freyya kuni),

Nemis tilida :

* Dienstag (seshanba) – Tyur kuni (*Teiwa (Ziu)),
* Donnerstag (payshanba) – „momaqaldiroq“ kuni (momaqaldiroq xudosi kuni – yaʼni Tor),
* Freitag (juma) – Freya kuni (Frija),

Fin tilida bu german tillaridan olingan:

* Tiistai (seshanba) – Tyur kuni
* Torstai (payshanba) – Tor kuni
* Perjantai (juma) – Freya kuni.

## Adabiyotlar

* *[[Tatsit|Tacitus Kornelius]]* . Ikki jildda ishlaydi. – L .: Nauka, 1969 yil. – (Adabiy yodgorliklar).
* *Iordaniya* . Gotlarning kelib chiqishi va harakatlari haqida / Per. *E. Ch. Skrjinskaya* . – M.: Nauka, 1960.
* Beovulf. Oqsoqol Edda. Nibelungs qoʻshigʻi. – M .: Badiiy adabiyot, 1975 yil. – (Jahon adabiyoti kutubxonasi).
* *Glazyrina G. V.* Shimoliy Rossiya haqidagi Islandiya Viking dostonlari. – M.: Nauka, 1996 yil.
* Islandiya dostonlari. Irlandiya epik. – M .: Badiiy adabiyot, 1972 yil. – (Jahon adabiyoti kutubxonasi).
* Islandiya dostonlari. Per. qadimgi Nors tilidan. lang., ed. va kom. A. V. Zimmerling. – M.: Rus madaniyati tillari, 2000.
* Elder Edda / Ed. M. I. Steblin-Kamenskiy. – M.-L.: Nauka, 1963 yil.
* Kichik Edda / Ed. tayyorlash Per. O. A. Smirnitskaya va M. I. Steblin-Kamenskiy . – L .: Nauka, 1970. – (Adabiy yodgorliklar).
* *Saxo grammatikasi .* Daniyaliklarning harakatlari: 2 jildda. I-XVI kitoblar / Per. latdan. A. S. Dosaeva. – M .: rus panoramasi; SPSL, 2017. – 1224 p. – (MEDIAEVALIA: oʻrta asr adabiy yodgorliklari). – ISBN 978-5-93165-369-3 .
* Nibelungs qoʻshigʻi . – L .: Nauka, 1972 yil. – (Adabiy yodgorliklar).
* Skaldlar sheʼriyati / Ed. tayyorlash S. V. Petrov va M. I. Steblin-Kamenskiy. – L .: Nauka, 1979 yil.
* Islandiya sagalari / ostida. ed. M. I. Steblin-Kamenskiy. – M .: Badiiy adabiyot, 1956 yil.
* Quyosh haqidagi qadimgi Nors qoʻshigʻi / Per. M. V. Raevskiy // Atlantika. Tarixiy poetikaga oid eslatmalar. – 3-son. – M., 1997 yil.
* Yggdrasil ildizlari. Edda. Sagalar. Skalds / Comp. O. A. Smirnitskaya. – M.: Terra, 1997 yil.
* *Snorri Sturluson* . Yer doirasi. – M.: Nauka, 1980 yil. – (Adabiy yodgorliklar).
* Volsunga dostoni / Per., taxminan. va oldin. B. I. Yarkho . – M.-L., 1934 yil.
* Grettir haqidagi doston / Per. O. A. Smirnitskaya. – M.: Nauka, 1976 yil. – (Adabiy yodgorliklar).
* Skandinaviya balladasi. – L., 1978 yil.

## Adabiyotlar

* F. LEKIN. Jigarrang . shimoliy mifologiya / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). – Sankt-Peterburg., 1901 yil. – T. XXXII. – FROM. 248-250.
* *Gurevich A. Ya.* Tarix va doston. – M.: Nauka, 1972 yil.
* *Gurevich A. Ya.* „Edda“ va doston. – M.: Nauka, 1979 yil.
* 
* Qadimgi keltlar va nemislar orasida ayol taqdiri mifologiyasi. – M., 2005 yil.
* *Petruxin V. Ya.* Qadimgi Skandinaviya afsonalari. – M. : AST : Astrel, 2011. – 463 p.
* *Petruxin V. Ya.* Vikinglarning afsonalari. – Abris, 2018. – 256 b.
* 
* *Torp Benjamin .* Nordik mifologiyasi / Per. ingliz tilidan. E. S. Lazareva, Yu. R. Sokolova. – 2-nashr. – M.: Veche, 2021. – 560 b. – ISBN 978-5-4484-2539-4 .

## Havolalar

* Germano-skandinavskaya mifologiya / Meletinskiy E. M., Gurevich A. Ya. // Dunyo xalqlarining afsonalari : Entsikl. 2 t ichida. / Ch. ed. S. A. Tokarev . – 2-nashr. – M. : Sovet Entsiklopediyasi, 1987. – T. bitta : A-K. – FROM. 284-292.
* Skandinaviya va nemis mifologiyasi. Qadimgi dunyo mifologiyasi entsiklopediyasi .
* „Shimoliy shon-sharaf“ sayti .
* Nibelungs qoʻshigʻi .
* „Elder Edda“ sharhlar va rasmlar bilan .
* Konstantin Vasilev muzeyi – Skandinaviya va slavyan mifologiyasi boʻyicha bir qator rasmlar .
* Afsonalar va afsonalar  .
* Yuzlardagi Skandinaviya mifologiyasi .
* *Jarinov E.* *DA.* Nemis-Skandinaviya mifologiyasi zamonaviy fantaziya janrining asoslaridan biri sifatida .

## Manbalar