İzmir koʻrfazi

**İzmir koʻrfazi** (Turkchada: İzmir Körfezi) – Qoraburun yarim oroli va Foça materigi orasida joylashgan Egey dengizidagi koʻrfaz. Avvalgi nomi *Smirna koʻrfazi* deb atalgan. Uzunligi 64 km (40 milya), kengligi 32 km (20 milya). Turkiyaning eng mashhur port shaharlaridan biri Izmir shahri koʻrfazi hisoblanadi.

## Geografiyasi
İzmir koʻrfazi shimoliy tomondan Qoraburun yarim oroli Kanlıkaya burnidan Aslan burnigacha boʻlgan hududda chegaralandi. Koʻrfazning maydon kattaligi 960,4 km2 (370,8 kv milya), qirgʻoq uzunligi 464 km (288 milya)gacha yetadi.

İzmir koʻrfazida bir nechta orollar boʻlib, ulardan eng kattasi Turkiyaning toʻrtinchi oroli Uzunada hisoblanadi. Bundan tashqari koʻrfazda Hekim oroli, Foça orollari, Fener Ada, Incir Ada, Metalik Ada, Çiçek, Incirli kabi orollar bor. Koʻrfazga oʻn yettita daryo suvlari kelib quyiladi. Ulardan Gediz va Meles suvlari mashhur. Gediz daryosi koʻrfazning shimoli-sharqidan oqib oʻtadi. İzmir koʻrfazi toʻrtlamchi geologik erada shakllangan boʻlib, sharq-gʻarbiy tomonlaridagi yoriqlarning siljishi natijasida chuqurliklar hosil qilgan.

## Flora va faunasi
Koʻrfazning shimoliy-sharqiy tomoni asosan Oʻrta yer dengizi mushuklarining odatiy yashash joyiga aylangan. Shimoliy zonalarda koʻproq jannat qushlari va Çakalburnu qushlarining yashash va koʻpayish hududidir.

## Tarixi

Koʻrfaz atrofidagi ilk aholi hududlari neolit davrida shakllana boshlangan. Eng mashhhur aholi punkti miloddan avvalgi 3300-yillarda Bayraklı shahri atrofida tashkil qilingan. U Smirna deb atalgan. Tarixda mashhur Anqara jangidan keyin Amir Temur Izmirga yurish qiladi va 1402-yilda Izmir port qal’asi atrofini egallab, qal’ani vayron qildiradi. Birinchi jahon urushi davrlarida 1916-yil martda Sancakburnu qal’asi, 1916-yil mayda esa Uzunada atrofidagi dengizlarda janglar boʻlib oʻtgan.

## Iqtisodiyoti

Koʻrfazning sharqida Izmir porti joylashgan, u yuk va yoʻlovchilar uchun hizmat koʻrsatadi. Port konteyner hajmiga koʻra mamlakatda yettinchi va yuk hajmi boʻyicha esa oʻn uchinchi oʻrinda turadi. Koʻrfazda jami toʻqqizta faol yoʻlovchilar tashish uchun kemalar bor. Balçova va Çiğli tumanlari orasida avtomobil va temir yoʻl aloqalari tashkil qilingan.

## Ifloslanish

Ifloslanish koʻrfazda koʻproq chiqindini suvga tashlash orqali kuzatiladi. Bu aholi soni 200 000 boʻlganida unchalik muommo keltirib chiqarmagan. Ammo aholi soni 500 000 dan osha boshlagach, sanoatning rivojlanishi bilan chiqindilar ham koʻpayib borgan. Suzish uchun ham suv yaroqsiz ahvolga kela boshlagan. 1990-yillarda aholi soni 1.7 milliondan oshib, ifloslanish darajasi ham sezilarli ortgan. Koʻrfaz baliqlari tarkibida ham ogʻir metall elementlari aniqlangan. Shundan keyin 1992-yilda İZSU tomonidan Buyuk kanal loyihasi ishlab chiqilgan va tozalash ishlari olib borilgan. Loyiha 2002-yil oktabrda ishga tushirilib, chiqindi suvlarining koʻrfazga tushishi oldi olindi. 2010-yilga kelib koʻrfaz batamom tozalanganligi va dengiz suvi normal holatga keltirilganligi tasdiqlandi.

## Dam olish maskani
Ichki koʻrfazda Karşıyaka Spor Kulübü va Göztepe Spor Kulübü tomonidan yelkanli kemalar tashkil qilingan. 2017-yildan beri İzmir koʻrfazida har yili yaxta, yelkanli kemalar, eshkash eshish, ajdaho qayiq musobaqalari oʻtkazilib kelinadi. Koʻrfazda İnciraltı dengiz muzeyi, Zübeyde Hanım taʼlim muzeyi kemasi ham joylashgan. Koʻrfaz atrofini toʻqqizda moviy bayroqli plyajlar oʻrab turadi. Madaniy va tabiiy meʼrosni muhofaza qilish maqsadida koʻrfazning bu hududlarida suvga shoʻngʻish mumkin emas.

## Manbalar