SSKA Moskva (futbol klubi)

**Professional futbol klubi** **SSKA Moskva** (, „Centralnyy sportivnyy klub armii“ tarixiy nomidan olingan), odatda Rossiyadan tashqarida **SSKA Moskva** yoki *CSKA Moskva* deb ataladi yoki oddiygina SSKA — Rossiya professional futbol klubi. Klub Moskvada joylashgan boʻlib, oʻz uy uchrashuvlarini 30 000 sigʻimga moʻljallangan VEB Arenada oʻtkazadi. Klubning asosi libosida qizil va koʻk ranglarda oʻynaydi, turli xil tekis va chiziqli naqshlar jamoa libosida ishlatilgan.

1911-yilda tashkil etilgan SSKA Rossiyadagi eng qadimgi futbol klublaridan biri boʻlib, Ikkinchi Jahon Urushidan keyin, eng muvaffaqiyatli davrini olti mavsumida beshta sovrin bilan yakunladi. Jamoa 7 marta SSSR Oliy Ligasi chempionligini va 5 marta Sovet Kubogini qoʻlga kiritdi, shu jumladan 1991-yilgi soʻnggi SSSR musoboqalaridagi mavsumda asosiy ikki sovrinni qoʻlga kiritib mavsumni „oltin dubl“| bilan yakunladi. Klub, shuningdek, 6 marta Rossiya Premyer-ligasida gʻolib chiqqan va 8 marta Rossiya kubogini qoʻlga kiritgan.

SSKA Moskva 2005-yilda Lissabonda finalda Sporting CP jamoasini magʻlub etib, Yevropa kubogi musobaqalaridan biri — UEFA kubogini qoʻlga kiritgan Rossiyadagi birinchi klub boʻldi.

SSKA kommunistik davrda Sovet Armiyasining rasmiy jamoasi edi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng klub xususiy mulkka aylandi. 2012-yilda Mudofaa vazirligi oʻzining barcha aktsiyalarini (24,94 %) Bluecastle Enterprises Ltdga sotdi, konglomerat oʻshandan beri klubning 100 % ga egalik qiladi. 2019-yil 13-dekabrda VEB davlat rivojlanish korporatsiyasi RF oldingi egalari tomonidan VEB Arenani moliyalashtirish uchun garov sifatida foydalanilgan klub aktsiyalarining 75 % dan ortigʻini nazorat qilishlarini eʼlon qildi. Rossiyalik tadbirkor Roman Abramovichning Sibneft korporatsiyasi 2004-yildan 2006-yilgacha klubning asosiy homiysi boʻlgan.

2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan keyin Yevropa klublari assotsiatsiyasi jamoani barcha Rossiya klublari va milliy terma jamoalari bilan birga Yevropa musobaqalarida ishtirok etishdan toʻxtatdi. Gʻarb sanktsiyalari tufayli VEB Davlat investitsiya banki jamoani Trinfiko Investments kompaniyasiga sotdi.

## Tarixi

### Ismlar
SSKA Moskva 1911-yilda tashkil topgan va sobiq Ittifoqdagi koʻplab klublar singari nomi bir qator oʻzgarishlarga duch kelgan. 1928-yildan 1950-yilgacha birlashma **CDKA Moskva** () deb nomlangan. 1951-yilda uning nomi **CDSA Moskva** () deb oʻzgartirildi. 1957-yilda sport jamiyati yana **CSK MO Moskva** () deb oʻzgartirildi. Klub futbol boʻlimining hozirgi nomi, **PFK SSKA Moskva** nomi esa () 1994-yildan beri qoʻllanilmoqda. 

* 1911-22: *changʻi sporti havaskorlar jamiyati* (OLLS Moskva) ())
* 1923 yil: *Harbiy taʼlim assotsiatsiyasining eksperimental va koʻrgazmali oʻyin maydonchasi* ()
* 1924-27: *Harbiy maʼmuriyatning eksperimental va koʻrgazmali oʻyin maydonchasi* (OPPV) ()
* 1928-50: *Qizil Armiya Markaziy uyi (CDKA) sport klubi* ( Armiii))
* 1951-56: *Sovet Armiyasi Markaziy Uyi (CDSA) sport klubi* ( Armiii))
* 1957-59: *Mudofaa vazirligining markaziy sport klubi* (SSK MO) ()
* 1960-: *Armiya markaziy sport klubi* (SSKA) ()

### Asosiy va birinchi muvaffaqiyatlar
SSKA futbol klubining tarixi 1911-yilda, changʻi sportining havaskorlar jamiyatida (OLLS) futbol boʻlimi tashkil etilgan vaqtidan boshlangan.

1917-yilgi mavsumdan soʻng zaxiradagi OLLS jamoasining bir qismi birinchisiga oʻtdi. 1921-yilda OLLS va KFS jamoalari ishtirok etgan final uchrashuvida kuzgi Moskva chempionati chempioni (Fulda kubogi gʻolibi) aniqlandi. KFS jamoasi 6:0 hisobida gʻalaba qozondi. 1922-yilgi mavsumda OLLS oʻyinchilari bahorgi Moskva chempionatida gʻalaba qozonishdi va kuzgi chempionatda ikkinchi oʻrinni egallashdi. Oʻsha yili OLLS KFS-Kolomyagi kubogini qoʻlga kiritdi, uning finalida, reglamentga koʻra, Moskva chempionatining birinchi va ikkinchi ligalari gʻoliblari toʻqnash kelishdi va Moskva va Petrograd chempionlari toʻqnash kelgan Tosmen kubogi.

### Sovet davri

#### 1970-yilgacha: choʻqqilar va pastliklar
Klub oʻzining eng muvaffaqiyatli davrini Ikkinchi Jahon urushi tugagandan soʻng oʻtkazdi. Bu vaqtda klubda oʻz tarixidagi eng yaxshi futbolchilardan biri va jamoa tarixidagi eng yaxshi toʻpurar Grigoriy Fedotov oʻynadi. Armiyachilar 1945-yilda qayta tiklangan SSSR Oliy Ligasi birinchi mavsumida ikkinchi oʻrinni egallashdi.

Liga tarixida birinchi marta ketma-ket uchta chempionlik unvonlari, shu jumladan 1948-yilda klubning birinchi dublini rasmiylashtirdi. Shu yilning oʻzida armiya jamoasi ikkinchi marta SSSR kubogini qoʻlga kiritdi. Yarim finalda takroriy oʻyin natijasida CDKA Moskvaning „Dinamo“ sidan gʻalaba qozondi, finalda esa amaldagi kubok sohibi „Spartak“ ni magʻlub etdi. 1949-yilda ikkinchi oʻrinni egallagan 1950-yilda armiya jamoasi yana chempion boʻldi va 1951-yilda CDSA (Sovet Armiyasining Markaziy uyi) yangi nomi ostida oʻynab, yana dublga erishdi va chempionlik va kubokni qoʻlga kiritdi. Oʻsha vaqtdan boshlab futbol boʻlimining tarixi klubning xokkey boʻlimi bilan birgalikda SSKA Moskva bilan chambarchas bogʻliq, chunki Vsevolod Bobrov kabi etakchi futbolchilar ikkala sport turini parallel ravishda oʻynashgan.

Muvaffaqiyatli davrlardan soʻng 1952-yil Helsinkidagi Olimpiya oʻyinlari CDSA Moskvaning tanazzulga uchrashining boshlanishini belgiladi. Klub oʻyinchilari terma jamoaning asosini tashkil qilishdi, ular ogʻir muzokaralardan soʻng Olimpiada futbol turniri oldidan FIFAga aʼzo boʻlishdi. Boris Arkadyev terma jamoa va armiya klubining bosh murabbiyi boʻldi. Sovet Ittifoqi va Yugoslaviya oʻrtasidagi futboldagi birinchi uchrashuv hali ham eng mashhur oʻyinlardan biri hisoblanadi. Oʻyin siiyosiy darajada edi, Sovet rahbari Iosif Stalin va Yugoslaviya rahbari Josip Broz Tito 1948-yilda ajralishdi, natijada Yugoslaviya Kommunistik Axborot makonidan chiqarildi. Oʻyin oldidan Tito ham, Stalin ham oʻz terma jamoalariga telegrammalar joʻnatishdi va bu ikki davlat rahbari uchun qanchalik muhimligini koʻrsatdi. Yugoslaviya dastlabki oʻyinda 5-1 hisobida oldinda boʻldi, ammo oʻyinning soʻnggi 15 daqiqasida sovetlarning qaytishi natijasida 5-5 hisobida durangga aylandi. Keyinchalik uchrashuv qayta oʻtkazildi va Yugoslaviya 3:1 hisobida gʻalaba qozondi. Azaliy raqiblardan magʻlubiyat sovet futboliga, ayniqsa CDSA va uning oʻyinchilariga qattiq taʼsir qildi. Mavsumda atigi uchta oʻyin oʻtkazgandan soʻng, CDSA SSSR Oliy Ligasisini tark etishga majbur boʻldi va keyinchalik jamoa tarqatib yuborildi. Bundan tashqari, Boris Arkadyev SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvonidan mahrum qilindi. Razvedka boshligʻi Lavrentiy Beriya uchun Olimpiya oʻyinlarida muvaffaqiyatsiz qatnashish Moskvadagi asosiy raqibini yoʻq qilish uchun ajoyib imkoniyat edi. KGB rahbari sifatida u CDSAning asosiy raqibi boʻlgan Moskva Dinamosining faxriy prezidenti boʻlgan. 

Ikki yil muobaynida jamoa katta sportda unutilganidan soʻng va 1953-yil bahorida Stalin vafotidan soʻng SSKA Moskva 1954-yilda oʻsha paytdagi Sovet Mudofaa vaziri Nikolay Bulganin tashabbusi bilan qayta tashkil etildi. Oradan koʻp oʻtmay, jamoa 1955-yilda afsonaviy darvozabon Lev Yashinni qizil kartochka olib, finalda Moskvaning „Dinamo“ jamoasini magʻlub etib, SSSR Kubogini qoʻlga kiritdi. Muxlislar navbatdagi kubokni 15 yil kutishlariga toʻgʻri keldi. 1970-yilgi mavsumda SSKA oltinchi marta SSSR chempioni boʻldi va „Dinamo“ bilan bir xil miqdordagi ochkolarni qoʻlga kiritdi. 1970-yil 5-dekabrda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan birinchi oltin bahs gollarsiz yakunlangan. Ertasi kuni SSKA ikkinchi oʻyinda „Dinamo“ jamoasi ustidan 1:3 hisobida gʻalaba qozondi va chempionlikni qoʻlga kiritib, SSKA yevrokubokning birinchi bosqichiga yoʻllanma oldi. SSKA dastlabki bosqichda Turkiyaning „Galatasaroy“ klubini magʻlub etgan boʻlsa-da, ikkinchi turda Belgiya chempioni „Standard Lyej“ga imkoniyatni boy berib, turnirni tark etdi. 

#### 1971—1991-yillar: Yigirma yillik qurgʻoqchilik
1984-yilgi mavsumda mumkin boʻlgan 68 ochkodan bor-yoʻgʻi 19 ochko toʻplagan holda, klub tarixda ilk bor ikkinchi divizionga tushib ketishga toʻgʻri keldi, bu yerda SSKA ikki mavsum oʻtkazdi. Oliy ligaga qaytgandan soʻng, klub uzoq vaqt davomida unda qola olmadi va yana 1987-yilgi mavsumda ikkinchi ligaga tushib ketdi. Shunga qaramay, SSKA Birinchi ligadagi ikki mavsumdan soʻng orqaga qaytishga muvaffaq boʻldi, darhol ikkinchi oʻrinni qoʻlga kiritdi va hatto 1991-yilgi mavsumda Sovet Ittifoqi futbol chempionatining soʻnggi sonida gʻalaba qozondi. Sovet kubogini ham qoʻlga kiritgan klub shu tariqa SSSR futboli tarixidagi soʻnggi oltin dublni qoʻlga kiritdi. 1991-yilgi mavsumda chempionlik unvoniga ega boʻlgan SSKA Moskva 1992—1993-yilgi UEFA Chempionlar Ligasining birinchi bosqichiga yoʻllanma oldi va u yerda Islandiya jamoasi Vikingur Reykyavikni magʻlub etdi. Ikkinchi turda bosh murabbiy Yoxan Kroyff boshchiligidagi Ispaniyaning top-klubi „Barselona“ magʻlub boʻldi. „A“ guruhidagi raqiblar Chempionlar ligasining amaldagi gʻolibi „Olimpik Marsel“, „Glazgo Reynjers“ va „Bryugge“ klublari edi. SSKA „Barselona“ bilan oʻyinlar natijasini tiklay olmadi, ikki durang va toʻrtta magʻlubiyat bilan guruhda toʻrtinchi boʻldi va turnirdan chiqib ketdi. 

### Zamonaviy davr

#### 1992-yildan 2004-yilgacha: Yuqoriga qaytish
SSKA Moskva Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin yangi tashkil etilgan Rossiya yuqori divizionining asoschi jamoalaridan biri edi. Dastlabki olti mavsumda jamoa turnir jadvalining oʻrtadagi oʻrinlarini band etgan. 1998-yilgi mavsumda klub ikkinchi, keyingi mavsumda esa uchinchi oʻrinni egalladi. Keyingi ikki mavsumda SSKA Moskva yana jadval oʻrtasidan joy oldi. 2002-yilgi mavsumda Valeriy Gazzayev boshchiligidagi jamoa Rossiya kubogini qoʻlga kiritib, yana ikkinchi oʻrinni egalladi. 2003-yilda jamoa Rossiya Premyer-ligasi tarixidagi birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. Shundan soʻng, bosh murabbiy Valeriy Gazzayev hayratlanarli darajada isteʼfoga chiqarildi va uning oʻrniga portugaliyalik murabbiy Artur Xorxe imzolandi. Yangi murabbiy qoʻl ostida jamoa oʻtgan mavsumdagi koʻrsatkichlarni mustahkamlay olmadi. 2004-yilning iyul oyida beshinchi oʻringa tushib ketganidan soʻng, Artur Xorxe klub boshqaruvida bor-yoʻgʻi sakkiz oy ishlaganidan soʻng ishdan boʻshatildi. Valeriy Gazzayev qaytganidan soʻng SSKA mavsumni yaxshi xolatda saqlab qoldi va vitse-chempion boʻldi. 

#### 2005—2010-yillar: Oltin yillar
2004-yilgi mavsumda, UEFA Chempionlar Ligasi saralash bosqichidan soʻng, jamoa guruh bosqichida uchinchi oʻrinni egalladi va shuning uchun UEFA kubogi pley-offida ishtirok etdi. SSKA uchun UEFA kubogi 32-tur doirasidagi Portugaliyaning „Benfika“ jamoasiga qarshi uy uchrashuvi bilan boshlandi va u SSKA ning 2:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi, safarda SSKA 1:1 hisobida durang oʻynadi. SSKAning navbatdagi raqibi Serbiyaning „Partizan“ klubi boʻldi, Belgraddagi safar uchrashuvi 1:1, Krasnodardagi uy uchrashuvi esa 2:0 hisobida „qizil-koʻklar“ foydasiga hal boʻldi. Navbatdagi turda armiya jamoasi Fransiyaning „Oser“ jamoasini 4:0 hisobida magʻlub etdi. SSKA safarda 2:0 hisobida magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, UEFA kubogida oʻynashni davom ettira oldi. Yarim finalda SSKA ning raqibi Italiyaning „Parma“ jamoasi boʻldi, uni magʻlub etgan (0:0, 3:0) moskvaliklar finalga chiqdi.

Keyinchalik, 2005-yil 18-mayda jamoa Portugaliyaning Lissabon shahridagi Joze Alvalade stadionida boʻlib oʻtgan 2004-05-yilgi UEFA kubogida „Sporting“ ustidan 3:1 hisobida gʻalaba qozongan Yevropa musobaqalarida gʻolib chiqqan birinchi Rossiya jamoasi boʻldi. Jamoa oʻz muvaffaqiyatini mustahkamlay olmadi va 2005-yil 26-avgustda Monakodagi „Stad Lui II“ stadionida Angliyaning „Liverpul“ klubiga UEFA Superkubogini boy berdi. Shunga qaramay, bu yil SSKA ikkinchi bor Rossiya chempionligi va Rossiya kubogini qoʻlga kiritib, treblni yakunlagan birinchi rus klubi boʻldi. 

Jamoa 2005-yilda chempionlikni qoʻlga kiritib, 2006/2007-yilgi UEFA Chempionlar Ligasining uchinchi saralash bosqichiga yoʻl oldi va MFK Ruzomberok ustidan guruh bosqichiga chiqdi. Guruh bosqichida SSKA uchinchi oʻrinni egalladi va UEFA kubogida 1/8 finalga yoʻl oldi, ammo u yerda Isroil vakili „Makkabi Xayfa“ klubiga qarshi oʻyindan chiqdi. 2006-yilgi mavsumda SSKA ichki treblni qoʻlga kiritdi, chunki jamoa uchta mamlakat chempionligini qoʻlga kiritdi: Premyer-liga, Rossiya kubogi va Rossiya Superkubogi.

Rossiya chempioni sifatida SSKA 2007/2008-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasiga yoʻllanma oldi. Guruh bosqichida SSKA beshta magʻlubiyatdan atigi bitta durang bilan toʻrtinchi va oxirgi oʻrinni egalladi va musobaqadan chiqib ketdi. Premyer-ligada SSKA uchinchi oʻrinni egalladi, ammo Rossiya Superkubogini qoʻlga kiritdi.

2008-yilgi mavsumning birinchi yarmida SSKA kutilganidan past oʻynadi va hatto mavsum tanaffusida ettinchi oʻrinni egalladi. Yevropa chempionatidan soʻng mavsum yakunida faoliyatini yakunlaganini eʼlon qilgan Valeriy Gazzayev oʻyin taktikasini toʻrt nafar himoyachiga oʻtkazdi va Rossiya futbolidagi eng buyuk isteʼdodlardan biri hisoblangan yosh Alan Dzagoyevga oʻzini koʻrsatishga imkon berdi. Natijada SSKA salbiy seriyasini tugatdi va bundan buyon samarali futbol namoyish etdi. Ammo chempionlikni qoʻlga kiritish uchun buning oʻzi kifoya qilmadi va SSKA Qozonning „Rubin“ jamoasidan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. 2008-09-yilgi UEFA kubogida SSKA guruhdagi toʻrtta oʻyinda oʻn ikki ochko toʻplagan yagona jamoa boʻldi. Keyin jamoa 1/8 finalga yoʻl oldi va u yerda UEFA kubogi sohibi boʻlgan Ukrainaning „Shaxtyor“ jamoasi oʻz uyida 1:0, safarda esa 0:2 hisobida magʻlub boʻldi. Jamoa toʻrtinchi marta Rossiya kubogini ham qoʻlga kiritdi.

2009-yilning yanvarida braziliyalik Ziko SSKA bosh murabbiyi lavozimini egalladi. 2009-yilgi mavsumning dastlabki yarmidan keyin klub atigi toʻrtinchi oʻrinni egalladi. 2009-yilgi mavsum oxirida beshinchi oʻrin 2010/2011-yilgi UEFA Yevropa ligasida ishtirok etish uchun etarli edi. Natijada braziliyalik bosh murabbiy 2009-yilning sentabrida istefoga chiqarildi. Xuddi shu oyda ispaniyalik Xuande Ramos uning vorisi sifatida shartnoma imzolandi, ammo 26-oktyabrda murabbiylikdan ozod etlishidan oldin atigi 47 kun davomida faoliyat olib bordi va uning oʻrniga Leonid Slutskiy keldi. Klub toʻrtinchi marta Rossiya Superkubogini qoʻlga kiritdi va beshinchi marta Rossiya kubogi sohibiga aylandi. Jamoa shuningdek, „Sevilya“ ni umumiy hisobda 3:2 hisobida magʻlub etib, ilk bor Chempionlar ligasining chorak finaliga yoʻllanma oldi. Keyinchalik ular Milan va Moskvada 1:0 hisobida yutqazib, yakuniy gʻolib boʻlgan „Inter“ tomonidan musobaqadan chiqarib yuborildi. 

#### Slutskiy davri
Leonid Slutskiy yangi bosh murabbiy sifatida 2009-yilning oktyabr oyida tanishtirilgan. 2010-yilgi Rossiya Premyer-ligasi mavsumida jamoa ikkinchi oʻrinni egallagan. Rossiya kubogida jamoa ikkinchi divizion ishtirokchisi Ural Ekaterinburgga qarshi 32-turdan oʻrin oldi. Yevropa ligasida SSKA 1/8 finalga chiqdi, u yerda jamoa ikki magʻlubiyatdan keyin (0:1 va 1:2) yakuniy gʻolib "Portu" jamoasiga yutqazdi. 

Oʻtgan mavsumda ikkinchi oʻrinni egallagan klub 2011/2012-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichiga yoʻllanma oldi. B guruhidagi raqiblar Milan Inter, Trabzonspor va Lill edi. 2011-yil 7-dekabrda SSKA Milanda „Inter“ni 1:2 hisobida magʻlub etib, muhim 3 ochkoni qoʻlga kiritib, guruhda milanliklardan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Jamoa 1/8 finalda Ispaniyaning top-klubi „Real Madrid“ bilan toʻqnash keldi va unda SSKA umumiy hisobda 2:5 hisobida magʻlub boʻldi. 2011/2012-yilgi Rossiya chempionatida SSKA mavsumning birinchi bosqichidan keyin ikkinchi oʻrinni egallaganiga qaramay, faqat uchinchi oʻrinni egallagan edi. Klubning 100-yilligi munosabati bilan SSKA oʻz muxlislarini kuboksiz qoldira olmadi va 2011-yil 22-mayda finalda Alaniya Vladikavkazni 2:1 hisobida magʻlub etib, oltinchi Rossiya kubogini qoʻlga kiritdi. 

2012/2013-yilgi mavsumda SSKA UEFA Yevropa ligasining 2012/2013-yilgi pley-off bosqichida ishtirok etdi va u yerda Shvetsiyaning AIK jamoasiga qarshi Moskvada 1:0 va Stokgolmda 0:2 hisobida magʻlub boʻldi. Mavsum yakunida esa SSKA Rossiya chempioni boʻldi. Bu klub tarixidagi oʻn birinchi chempionlik unvoni edi. Jamoa Rossiya kubogini qoʻlga kiritdi va shu tariqa dublga erishdi. 

Rossiya chempioni sifatida SSKA 2013/2014-yilgi UEFA Chempionlar Ligasida ishtirok etgan. Klub guruh bosqichidan soʻng „Bavariya“, „Manchester Siti“ va „Viktoriya Plzen“ga qarshi oʻyindan soʻng atigi bitta gʻalaba va beshta magʻlubiyat bilan toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Biroq, ichki ligada, Zoran Toshich mavsumning soʻnggi oʻyinida Moskvaning „Lokomotiv“ darvozasiga hal qiluvchi golni urganidan soʻng, klub ketma-ket ikkinchi chempionlik unvonini nishonladi.

2015/2016-yilgi mavsumda SSKA Chempionlar ligasi guruh bosqichiga „Sparta Praga“ va „Sporting“ ustidan gʻalaba qozondi. PSV Eyndxoven, Manchester Yunayted va Volfsburg bilan SSKA musobaqaning B guruhini yakunladi, ammo 1/8 finalga chiqa olmadi. Premer-ligani klub ketma-ket oltita gʻalaba bilan boshladi, dastlabki toʻrtta oʻyinda birorta ham gol oʻtkazmasdan gʻalaba qozondi. Mavsum oxirida armiya klubi ikkinchi oʻrindagi „Rostov“dan ikki ochko oldinda boʻldi va Rossiyaning oltinchi chempionligini qoʻlga kiritdi (va umumiy hisobda 13-oʻrin). 

Natijada CSKA 2016/2017-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida ishtirok etdi. E guruhidagi raqiblar „Monako“, „Bayer“ va „Tottenxem“ jamoalari edi. 2016-yil 6-oktabrda, guruh bosqichida Finlandiyalik Roman Yeremenko qonidan taqiqlangan modda topilganligi sababli UEFA tomonidan 30 kunga futboldan chetlatilganini eʼlon qildi, UEFA 2016-yil 18-noyabrda barcha tekshiruv natijlaridan soʻng qonida kokain moddasi borligi va tekshiruvdagi ijobiy test tufayli Yeremenko ikki yillik futboldan chetlatilganini eʼlon qildi. Jamoa yetakchilaridan birining chetlatilishidan soʻng SSKA birorta ham oʻyinda gʻalaba qozona olmadi va turnirni ogʻir xolatda tark etdi. „Tottenxem“ga qarshi guruhdagi soʻnggi oʻyindan soʻng va ligadagi salbiy natijadan soʻng uzoq yillik bosh murabbiy Leonid Slutskiy oʻz iltimosiga koʻra klubni tark etdi.

12-dekabr kuni Viktor Goncharenko klubning yangi bosh murabbiyi sifatida eʼlon qilindi va u ikki yillik shartnoma imzoladi.

#### Goncharenko ostida
SSKA 2016/2017-yilgi mavsumda Premyer-ligada ikkinchi oʻrinni egallaganligi sababli, 2017/2018 UEFA Chempionlar Ligasida uchinchi saralash bosqichidan yoʻl boshladi va u yerda AEK Afinani, keyin esa pley-off bosqichida „Yang Boyz“ jamoasini magʻlub etdi. „A“ guruhida armiya klubi „Benfika“, "Manchester Yunayted" va „Bazel“ bilan toʻqnash keldi va guruh bosqichi yakunida uchinchi oʻrinni egalladi. Natijada SSKA Yevropa ligasida oʻynashda davom etdi va „Arsenal“ jamoasiga yutqazib, chorak finalga yoʻl oldi.

2018-yilning 21-iyulida Goncharenko shartnomasini 2019/20-yilgi mavsum oxirigacha uzaytirdi. 2018-yilning yozida SSKA koʻplab etakchilarini yoʻqotdi: Aleksey va Vasiliy Berezutski va Sergey Ignashevich professional futbolchi sifatidagi faoliyatini yakunladi, Aleksandr Golovinni AS Monako sotib oldi, Pontus Vernblum PAOK futbolchisiga aylandi va Bibras Natcho Olimpiakosga yoʻl oldi. Biroq, oʻsha mavsum boshida barcha musoboqalarda SSKA yaxshi natijalar koʻrsatib, Rossiya chempionlari jadvalida kuchli uchlikdan joy oldi va Chempionlar ligasi guruh bosqichida ham uy, ham safar oʻyinlarida „Real“ni magʻlub etdi (Moskvada 1:0 va Madridda 3:0). 

2019-yil 13-dekabrda VEB davlat rivojlanish korporatsiyasi oldingi egalari tomonidan VEB Arenani moliyalashtirish uchun garov sifatida foydalanilgan klub aktsiyalarining 75 % dan ortigʻini nazorat qilishlarini eʼlon qildi.

2021-yil 22-mart kuni Viktor Goncharenko oʻzaro kelishuvga koʻra Moskvaning SSKA bosh murabbiyi lavozimini tark etdi.

#### Olich, Berezutski va Fedotov davrida
2021-yil 23-mart kuni SSKA oʻzining sobiq hujumchisi Ivitsa Olichni yangi bosh murabbiy etib tayinladi. Atigi toʻqqizta oʻyindan soʻng, Rossiya Premyer-ligasining 2020-21-yilgi mavsumida 6-oʻrinni egallab, 20 yil ichida birinchi marta Yevropa musobaqalarini oʻtkazib yuborgan Olich 2021-yil 15-iyun kuni oʻzaro kelishuvga koʻra SSKAni tark etdi va Aleksey Berezutski vaqtinchalik bosh murabbiy etib tayinlandi. 2021-yilning 19-iyulida Berezutski SSKAning yangi doimiy bosh murabbiyi etib tasdiqlandi.

2022-yil fevral oyida CSKA Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi natijasida AQSh Moliya vazirligi tomonidan sanksiyalarga uchradi. SSKA Rossiya davlati nazoratidagi VEBga tegishli va uning aktivi sifatida sanksiyalangan. Qolaversa, Yevropa klublari assotsiatsiyasi jamoani vaqtinchalik diskvalifikatsiya qildi. SSKA mavsumning eng yaxshi 6 oʻyinida gʻalaba qozondi (qishki tanaffus oldidan soʻnggi ikki va keyingi toʻrtta), Berezutski 2022-yil mart oyidagi liganing eng yaxshi murabbiyi va klub turnir jadvalida 3-oʻringa koʻtarildi va Liga peshqadami „Zenit“dan 6 ochko ortda qoldi. Biroq SSKA chempionatning qolgan 8 oʻyinida bor-yoʻgʻi ikki marta gʻalaba qozondi va 5-oʻrinni egalladi. 2022-yil 15-iyun kuni oʻzaro kelishuv asosida shartnomasi bekor qilingandan soʻng Berezutski bosh murabbiy lavozimini tark etdi, oʻsha kuniyoq Vladimir Fedotov klubga yangi bosh murabbiy etib tayinlandi.

## Stadion

SSKAning oʻz stadioni „SSKA Yengil atletik futbol majmuasi“ va qisqartirilganda SSKA LFK deb ataladi. Uning sigʻimi oʻz darajasidagi klub uchun juda kichik; 4600 tomoshabinni sigʻdira oladi. 

1961—2000-yillarda SSKA oʻz uy oʻyinlarini Grigoriy Fedotov stadionida oʻtkazdi. 2007-yilda Grigoriy Fedotov stadioni buzib tashlangan va oʻsha yilning oxirida klubning yangi SSKA Arena stadioniga poydevor qoʻyilgan. Yangi stadionni qurish jarayonida SSKA oʻzining aksariyat oʻyinlarini „Arena Ximki“ va „Lujniki“ stadionlarida oʻtkazdi. Qurilishdagi bir necha kechikishlardan soʻng, SSKA Arena 2016-yil 10-sentyabrda rasmiy ochildi.

2017-yilning 28-fevralida Moskvaning SSKA klubi stadionga nom berish huquqini VEB kompaniyasiga sotganini eʼlon qildi, stadion VEB Arena sifatida nomlana boshladi.

2018-yilda SSKA UEFA Chempionlar ligasi oʻyinlarini VEB Arena oʻrniga „Lujniki“ stadionida oʻtkazishga qaror qildi. 

## Yutuqlari

### Mahalliy

* **[[SSSR Oliy Ligasi|Sovet oliy ligasi]] / [[Rossiya Premyer-ligasi]]** (birinchi daraja)
** **Gʻoliblar (13):** 1946, 1947, 1948, 1950, 1951, 1970, 1991, 2003, 2005, 2006, 2012-13, 2012-14, 2012-14-
** Ikkinchi oʻrin (12): 1938, 1945, 1949, 1990, 1998, 2002, 2004, 2008, 2010, 2014-15, 2016-17, 2017-18, 2022-23
* **[[SSSR Birinchi Ligasi|Sovet birinchi ligasi]] / Rossiya milliy futbol ligasi** (ikkinchi daraja)
** **Gʻoliblar:** 1986, 1989
** Ikkinchi oʻrin: 1985-yil
* **[[SSSR Kubogi|Sovet kubogi]] / Rossiya kubogi**
** **Gʻoliblar (12):** 1945, 1948, 1951, 1955, 1990-91, 2001-02, 2004-05, 2005-06, 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2012-13, 2022-23
** Ikkinchi oʻrin (7): 1944, 1966-67, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1999-2000, 2015-16
* **Sovet Superkubogi / Rossiya Superkubogi**
** **Gʻoliblar (7) — (rekord):** 2004, 2006, 2007, 2009, 2013, 2014, 2018
** Ikkinchi oʻrin (4): 2003, 2010, 2011, 2016, 2023
* **Butunittifoq CPCS turniri / SSSR Federatsiya kubogi / Rossiya Premer-ligasi kubogi**
** **Gʻoliblar:** 1952-yil

### Yevropa musoboqalari

* **[[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA kubogi / UEFA Yevropa ligasi]]**
** **Gʻoliblar:** 2004-05
* **[[UEFA superkubogi|UEFA Superkubogi]]**
** *Ikkinchi oʻrin:* 2005-yil

### Rasmiy boʻlmagan

* **Trofeo Villa de Gixon : 1**

:: 1994-yil

* **Birinchi kanal kubogi : 1**

:: 2007-yil

* **Qirol kubogi : 1**

:: 2010-yil

* **La Manga kubogi : 1**

:: 2013-yil

## Liga va kubok tarixi

### Sovet Ittifoqi




### Rossiya




## SSKA Yevropa futbolida

### Raqobat boʻyicha

### UEFA klublar koeffitsienti reytingi
. Source: Club coefficients | UEFA Coefficients*



== Oʻyinchilar ==

=== Hozirgi tarkib ===










 





















==== Ijaraga berilgan ====
 












==== Ijarafa olingan ====
 





=== Alohida saqlangan raqamlar ===
* <big>*'12**</big>&nbsp;— Klub tarafdorlari (12-oʻyinchi)
* <big>**16**</big>&nbsp;- Serxi Perxun, [[Darvozabon (futbol)|darvozabon]] (2001-yil ''vafotidan soʻng'')

== Mashhur futbolchilar ==
Oʻz mamlakatlari uchun xalqaro chegaralarga ega edi. Nomi **qalin harflar*' bilan yozilgan futbolchilar SSKA safida oʻynab, oʻz mamlakatlarini koʻrsatishgan.

; SSSR / Rossiya


; Sobiq SSSR mamlakatlari


; Yevropa


; Janubiy Amerika


; Afrika


; Osiyo


== Klub rasmiylari ==


=== Murabbiylik tarixi ===



== Mulkdorlar, toʻplam yetkazib beruvchilar va koʻylak homiylari ==


== Qoʻllab-quvvatlovchilar va raqobatchilar ==

Moskvaning SSKA muxlislari Serbiyaning „[[Partizan Belgrad|Partizan]]“, Gretsiyaning PAOK, Polshaning Vidzev Lodz va [[Moskva]]<nowiki/>ning „Dinamo“ jamoasining rossiyalik vatandoshlari bilan yaxshi munosabatda.. Klubning asosiy raqibi [[Spartak Moskva (futbol klubi)|Moskvaning „Spartak“]] klubi va uning muhlislaridir.

SSKA laqabini „Otlar“ deb atashgan, chunki jamoaning birinchi stadioni Moskvadagi eski poyga/ippodromoda qurilgan. Bu haqoratli deb hisoblangan, ammo keyinchalik u „Otlar“ ga aylantirilgan va hozirda bu taxallus oʻyinchilar va muxlislar tomonidan *Armiya erkaklar, armiyachilar* () va *Red-Blues'' () kabi boshqa variantlar bilan bir qatorda nom sifatida ishlatiladi.

### Taniqli muxlislar
 
* Alexander Babakov
* Matvey Blanter
* Aleksey Buldakov
* Igor Butman
* Semyon Farada
* Oleg Gazmanov
* Andrei Grechko
* Sergei Ivanov
* Konstantin Kinchev
* Leonid Kuravlyov
* Otar Kushanashvili
* Denis Lebedev
* Yegor Letov
* Oleg Menshikov
* Aleksey Merinov
* Maya Plisetskaya
* Aleksandr Porokhovshchikov
* Natalya Seleznyova
* Maksim Shevchenko
* Mikhail Tanich
* Natalya Varley
* Vladimir Vysotsky
* Sergei Yastrzhembsky
* Mikhail Youzhny
* Vladimir Zeldin

## Klub rekordlari

### Koʻrinishlar

11 Rossiya Superkubogi, Rossiya Premer-liga kubogi va UEFA Superkubogini oʻz ichiga oladi.

### Eng yaxshi toʻpurarlar

1 Rossiya Superkubogi, Rossiya Premer-liga kubogi va UEFA Superkubogini oʻz ichiga oladi.

## SSKA Ayollar

SSKAning ayollar futbol jamoasi ilk bor 1990-yilda tashkil etilgan va Sovet chempionatining ikkinchi bosqichida ishtirok etgan. Oʻsha yili Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, u Rossiya Oliy diviziyasida roʻyxatdan oʻtdi va u yerda ikki mavsum davomida qatnashdi.

2015-yilgi Oliy divizion yakuniga yaqin Krasnogorskning „Zorkiy“ tarqatib yuborilishidan soʻng, „FK Rossiyanka“ jamoasi keyingi mavsum uchun boʻsh oʻrnini toʻldirdi va yangi jamoa 2016-yilgi chempionatda „SSKA“ jamoasi sifatida roʻyxatga olindi. Uning birinchi oʻyini, yaʼni Chertanovo klubiga qarshi 1:1 hisobidagi durang SSKAning birinchi futbol uchrashuvining 93 yilligiga toʻgʻri keldi. SSKA chempionatni ikkinchi oʻrinda yakunladi, „Rossiyanka“ esa beshinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi.

2017-yil iyul oyida mavsumlararo yozgi pauza paytida u SSKAning rasmiy ayollar jamoasiga aylandi. Ikki oy oʻtgach, jamoa Rossiya kubogi finalida Chertanovoni 1:0 hisobida magʻlub etib, birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi.

Soʻnggi yillarda SSKA ayollar jamoasi 2019 va 2020-yillarda ketma-ket ikkita Rossiya chempionligini qoʻlga kiritdi va UEFA Ayollar Chempionlar Ligasida debyut qildi.

## SSKA-d Moskva va FK SSKA-2 Moskva
Zaxira jamoasi SSKA-d Moskva (1992—1993-yillarda Rossiya Ikkinchi Ligasi, 1994—1997-yillarda Rossiya Uchinchi Ligasi, 1998—1900-yillarda Rossiya Ikkinchi Divizioni, 1998—1900-yillarda jamoa SSKA-2) professional darajada oʻynagan. SSKA-2 Moskva deb nomlangan alohida farm klubi 1986—1989-yillarda Sovet Ikkinchi ligasida, 1990—1991-yillarda Sovet Ikkinchi B ligasida, 1992—1993-yillarda Rossiya Ikkinchi Ligasida va 1994-yilda Rossiya Uchinchi Ligasida oʻynagan.

## Eslatmalar

## Manbalar

### Bibliografiya

* Mark Bennetts, „Futbol Dinamo“&nbsp;— Zamonaviy Rossiya va xalq oʻyini, „Toza kitoblar“, (2009-yil mart), 0753513196

## Havolalar

* CSKA RPL klublari orasida etakchi hisoblanadi  Archived 
* Rasmiy veb-sayt 
* CSKA muxlislar sayti 
* Peski