Abram Pastak

**Abram Isaakovich Pastak** (1861 yoki 1862, Simferopol – 1932-yil mart, Toshkent) – rus va sovet agronomi, bogʻdorchilik boʻyicha tadbirkor va filantrop.

## Tarjimai holi
1861-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1862-yilda) badavlat qaraim oilasida tugʻilgan. Otasi, faxriy fuqaro Isaak Iosifovich Pastak, Simferopolda yirik yer egasi boʻlgan. Uning 80 gektar maydonga choʻzilgan xoʻjaligida bogʻlar, uzumzorlar, sabzavotzorlar, koʻchatzorlar bor edi. Otasining vafotidan keyin mulk Abram Isaakovichga meros boʻlib oʻtdi.

Armiyada xizmat qilgandan soʻng, 1888-yilda Abram Pastak Moskvadagi Petrovsko-Razumovskiy qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi akademiyasida (hozirgi Petrovskiy qishloq xoʻjaligi akademiyasi) qishloq va oʻrmon xoʻjaligi magistri darajasini oldi. Shundan soʻng u oʻz bogʻida ishladi, bir necha bor xorijda, xususan, Fransiyada ukasi Shabbetay bilan birga xorijlik bogʻbonlarning tajribasi bilan tanishdi. Tavrida guberniyasida bogʻdorchilikni rivojlantirish malakali mutaxassislarni jalb qilishni talab qilganligi sababli, A. I. Pastak Salgirka mulki negizida bogʻdorchilik maktabi va pomologik stansiya tashkil etish tarafdori boʻlgan. 1890-yilda u Imperator Rossiya bogʻdorchilik jamiyatining Simferopol boʻlimiga oʻz mulkida maktab ochish va bu maqsadda oʻzining bepul binolarini berish taklifi bilan xat yozdi. Shu maqsadda oʻz oʻquvchilariga bogʻda ishlash imkoniyati beriladi". 1895-yilda Rossiya Yer vazirligida Salgirka mulkida rasman "Bogʻdorchilik, tomorqachilik va uzumchilik maktabi ochildi. 1897-yilda bogʻ ishchilarini qabul qilish boshlandi, ularning eng yaxshilari xorijga malaka oshirish uchun joʻnatilgan. Keyinchalik, Abram Isaakovich Balaklava shahrida tayyor mahsulotlarni konservalash uchun moʻljallangan zavodga asos soldi. Bu savodda Sevastopol sanoatchisi va savdogar Iosif Semyonovich Kefelining ham ulushi bor edi.

Abram Isaakovich Pastakning ekish va seleksiya ishlaridagi muvaffaqiyatlari yuqori baholandi: u Nijniy Novgorod, Moskva va Sankt-Peterburgdagi, shuningdek, Parij va Turindagi bogʻdorchilik koʻrgazmalarida oltin medallar bilan taqdirlandi. 1908-yilda Imperator Rossiya bogʻdorchilik jamiyati oʻzining 50 yilligini nishonladi va Sankt-Peterburgda bogʻdorchilik, mevachilik va sabzavotchilikning Butunrossiya yubiley sanoat koʻrgazmasi tashkil etildi, uning yakunida baʼzi ishtirokchilar, shu jumladan A. I. Pastak ham medallar bilan taqdirlangan. 1906-yilda xususiy bogʻ maktablarini tashkil etishdagi tashabbusi uchun Tavrida viloyati Zemstvo assambleyasining minnatdorchiligi bilan taqdirlangan va 1908-yilda Gelendjikdagi meva yetishtirish koʻrgazmasida faxriy yorliq bilan taqdirlangan.

Abram Pastak tadbirkorlik va ijtimoiy faoliyat bilan ham shugʻullangan. 1902-yilda qishloq xoʻjaligi sanoati ehtiyojlari bilan bogʻliq masalalarni ishlab chiqish uchun „Imperator Rossiya bogʻdorchilik jamiyatining Simferopol boʻlimi“ aʼzolari tomonidan tuzilgan komissiya aʼzoligiga saylandi. 1912-yilda Qrimning boshqa yer egalari qatorida u Davlat Dumasiga saylovlar boʻyicha yer egalari qurultoyida qatnashish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxatiga kiritilgan (Pastak Sarayli-Kiyat qishlogʻi (hozir Qrimning Simferopol viloyati, Mirnoye qishlogʻi) yaqinidagi 1360 gektar yerga egalik qilgan). Abram Isaakovich Qrimda birinchi qishloq xoʻjaligi oʻzaro kredit jamiyati va oʻzaro kredit bankini yaratish tashabbuskori boʻlib, u 1911-yildan 1920-yilgacha bankda direktor boʻlib ishlagan. Sankt-Peterburg meva, vino, choy va baliq birjasi koʻmagida yaratilgan Qrim meva va vino birjasining tashkilotchilaridan biri edi. U boshqa taniqli zemstvo arboblari qatorida Simferopol tuman zemstvo assambleyasi ishida qatnashgan va uning turli komissiyalari aʼzosi boʻlgan. Pastak fermer xoʻjaligi mahsulotlari Rossiya va xorijda xaridorgir boʻlib, Fransiya, AQSh, Turkistonga eksport qilinar edi. Abram Isaakovich Fors valiahd shahzodasi Muhammad Ali saroyiga Qrim mevalarini yetkazib berishni tashkil etishga muvaffaq boʻldi, buning uchun 1904-yilda u 3-darajali „Arslon va Quyosh“ ordeni bilan taqdirlandi.

Xayriya sohasida Abram Isaakovich Pastak Simferopolda qarayimlari kenassasi binosini qurishda ishtirok etib, katta xayriya qilgan. Shuningdek, u Simferopol xayriya jamiyati va Simferopol bolalarga yordam jamiyatiga xayr-ehson qilgan. U Simferopol erkaklar davlat gimnaziyasining vasiylik kengashiga saylangan va unga xizmat qilgan.

Oktyabr inqilobi va undan keyingi fuqarolar urushi A. I. Pastakning iqtisodiga tuzatib boʻlmaydigan zarar yetkazdi: uning oilasi deyarli hamma narsadan ayrildi, oʻzi esa bir necha marta hibsga olindi va qamaldi. Fuqarolar urushidan keyin Abram Isaakovich xotini va uy bekasi tomonidan pishirilgan „Qarayim pirogi“ ni sotib kun koʻrgan. 1920-yillarning boshlarida u oʻzining amaliy tajribalarini tinglovchilar bilan boʻlishadigan oʻquv kurslarni ochdi. Biroq, hatto oʻzining yangi ish sohasida ham Pastak hokimiyat uchun „sobiq“lardan biri boʻlib qoldi. 1925-yilda qatagʻonga uchragan va Toshkentga surgun qilingan, xotini bilan birga joʻnab ketgan. U yerda Pastak agronom boʻlib ishga joylashgan va Toshkent universitetida qishloq xoʻjaligi va bogʻdorchilik boʻyicha maʼruzalar oʻqigan, geliotexnologiya bilan shugʻullangan.

1932-yil mart oyida vafot etgan va Toshkentda dafn etilgan.

## Oilasi va avlodlari

Abram Isaakovich Vera Samuilovna Qrim (1870—1944) bilan turmush qurgan. U 1919-yilda Qrim mintaqaviy hukumatining bosh vaziri, Davlat kengashi aʼzosi va Rossiya imperiyasi Davlat dumasining birinchi va toʻrtinchi chaqiriqda Tavrida guberniyasidan saylangan deputati Solomon Samuilovich Qrimning singlisi boʻlgan.

Er-xotin Pastakning yetti nafar farzandi boʻlgan – uch oʻgʻil: Isʼhoq (1894—1965), Sebastyan (Shabbetay, 1896—1985), Ilya (? – 1930-yillar) va toʻrt qiz: Yevgeniya (Ester, 1897—1953), Sofiya (1898—1942), Anna (1900–1942), Yelizaveta (1906–1993).

* Nabirasi (Anna Pastakning oʻgʻli) – Anatoliy Arkadyevich Briskin (1923—2005), sovet va rus dirijyori, pedagog, pianinochi.
** Evarasi – Arkadiy Anatolevich Rumyantsev, Marinskiy teatri yosh opera xonandalari akademiyasining solisti.
* Nabirasi (Anna Pastakning qizi) – Irina Arkadevna Briskina (1921—1989), Leningrad konservatoriyasining bitiruvchisi, Simferopol musiqa maktabining fortepiano boʻlimini oʻttiz yildan ortiq boshqargan. Uning shogirdlari orasida A. S. Karamanov, S. R. Zubkovskiy bor.
* Nabirasi – Valeriy Lvovich Sigalevich (1950-yilda tugʻilgan), pianinochi, Fransiyada yashaydi.
* Nabirasi (Yelizaveta Pastakning qizi) – Sofiya Anatolyevna Shlyapnikova (qizlik familyasi Gorinova, 1948—2015), Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (2008), Sankt-Peterburg konservatoriyasining yetakchi xonandasi.
* Ukasi – Mark Isaakovich Pastak (1872—1938), 1937-yilda NKVDning Feodosiy boʻlimi tomonidan Jinoyat kodeksining 58-10 moddasi boʻyicha hibsga olingan. Hibsga olingan vaqtda 15-sonli boshlangʻich maktabning hisobchisi boʻlgan. Qrim NKVD troykasi tomonidan mol-mulkni musodara qilish bilan oʻlim jazosiga hukm qilingan, 1938-yil 11-yanvarda qatl etilgan. 1989-yilda Qrim viloyati prokuraturasi tomonidan oqlangan.

## Xotirasi
Simferopol viloyati, Mirnoye qishlogʻida joylashgan F. Y. Dzerjinskiy nomidagi sovxoz tarixi muzeyida „Abram Pastak – qarayim xalqining munosib farzandi“ nomli Abram Pastakning iqtisodiy faoliyati, ilmiy tadqiqotlari, shuningdek, qarayim xalqining tarixi va madaniyatiga bagʻishlangan muzey koʻrgazmasi boʻlib oʻtgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *Proxorov D. A.* „Istoriya karaimskoy obщini Krima v personaliyax: ucheniy, sadovod i blagotvoritel A. I. Pastak“ (Materiali po arxeologii, istorii i etnografii Tavrii. Vip. XVIII; Симферополь, 2013).

## Havolalar
* ISTORIYa KARAIMSKOY OBЩINI KRIMA V PYeRSONALIYaX: UChYeNIY, SADOVOD I BLAGOTVORITYeL A. I. PASTAK
* Karaim Abram Pastak