13 Reasons Why

**„13 Reasons Why“** — Amerika oʻsmirlar dramasi teleseriali Brian Yorkey tomonidan Netflix uchun ishlab chiqilgan va yozuvchi Jay Asherning 2007-yildagi „Thirteen Reasons Why“ (Nega bundayligining oʻn uch sababi*)* romani asosida yaratilgan. Serial oʻrta maktab oʻquvchisi Hannah Bakerning (Katherine Langford) oʻz joniga qasd qilish oqibatlari va Clay Jensen (Dylan Minnette) haqida. Hannah oʻlimidan oldin bir quti kassetali lentalarni qoldiradi, unda u nima uchun hayotini tugatishni tanlaganligi va uning oʻlimida aybdor deb hisoblagan odamlar haqida batafsil maʼlumot beradi.

Koʻrsatuv oʻzining turli hikoyalari orqali zamonaviy yoshlarga taalluqli boʻlgan keng koʻlamli ijtimoiy muammolarni oʻrganadi va tasvirlaydi. Serial iyul oyida „Moon Productions“, „Kicked to the Curb Productions“, „That Kid Ed Productions“, „Anonymous Content“ va Paramount Television" kompaniyalari tomonidan birinchi mavsumda Yorkey va Diana Sonning prodyuserligida ishlangan. Clay Jensen va Hannah Baker rollarini Dylan Minnette va Ketherine Lengfor ijro etadilar. „Universal Pictures“ kompaniyasining „Thirteen Reasons Why“ga asoslangan filmi 2011-yilning fevralida ishlab chiqila boshlagan, filmda Selena Gomez Hannah rolini ijro etishi kerak boʻlgan ammo filmni suratga olish rad etilgan va „Netflix“ 2015-yil oktabr oyida cheklangan serial sifatida filmni qayta ishlashga buyurtma bergan.

Birinchi mavsum 2017-yil 31-martda „Netflix“da namoyish etildi. Mavsum uning hissiy ogʻirligi, mavzulari, qahramonning rivojlanishi va aktyorlik oʻyinlari, xususan, Minnette va Langfordning sahnalari tanqidchilar va tomoshabinlarning ijobiy baholarini oldi. Oʻzining ijrosi uchun Langford "Oltin globus" mukofotining „Eng yaxshi aktrisa — televidenie dramasida“ nominatsiyasini oldi. Biroq, uning oʻz joniga qasd qilish, jinsiy tajovuz, zoʻravonlik va zoʻrlash (boshqa yetuk kontent bilan birga) kabi masalalarning grafik tasviri ruhiy salomatlik mutaxassislarining xavotirlariga sabab boʻlgan. Bunga javoban, „Netflix“ kompaniyasi 2018-yil mart oyida har bir mavsum boshida tomoshabinlarni ogohlantiruvchi mavsum mavzulari haqida kartalar qoʻshdi. 2019-yil iyul oyida „Netflix“ birinchi mavsumning yakuniy epizodida oʻz joniga qasd qilish sahnasini tahrir qildi.

2017-yilning may oyida „Netflix“ „13 Reasons Why“ dastlabki 13 ta epizodning muvaffaqiyati tufayli ikkinchi mavsum uchun yangilangan; ikkinchi fasl 2018-yil 18-mayda chiqqan va umuman salbiy tanqidiy sharhlar bilan kutib olingan. Ikkinchi mavsumning chiqishi bilan bir vaqtda „Netflix“ tomoshabinlarni serialda yoritilgan baʼzi mavzular haqida ogohlantirgan va depressiya, tashvish hamda boshqa ruhiy salomatlik muammolari bilan ogʻrigan odamlar uchun yordamchi veb-saytini taqdim etgan film aktyorlari ishtirokidagi video chiqargan. Uchinchi mavsum 2018-yil iyun oyida buyurtma qilingan va 2019-yil 23-avgustda chiqarilgan. 2019-yil avgust oyida serial toʻrtinchi va oxirgi mavsum uchun yangilangan, uning premyerasi 2020-yil 5-iyun kuni boʻlib oʻtdi.

## Mazmuni
Serial 2010-yillarning oxirida Kaliforniyaning Evergreen okrugida boʻlib oʻtadi. Serialdagi asosiy qahramonlarning aksariyati „Liberty“ oʻrta maktabi oʻquvchilari boʻladi.

Birinchi mavsumda oʻzining old ayvonidan kassetalar toʻplamini topib olgan „Liberty“ talabasi Clay Jensen haqida. Kassetalar oʻz joniga qasd qilgan sobiq „Liberty“ talabasi Hannah Bakerniki ekanligi maʼlum va u nega bunday qilganining oʻn uchta sababini lentalarda yozib qoldirgan boʻladi. Har bir lentada quyidagi odamlar uchun sabablar yoziladi: Justin Foley, Jessica Davis, Alex Standall, Tyler Down, Courtney Crimsen, Marcus Cole, Zach Dempsey, Ryan Shaver, Sheri Holland, Clay, Hannahning oʻzi, Bryce Walker va Kevin Porter (lenta mavzulari orasida oʻquvchi boʻlmagan yagona maktab maslahatchisi). Ushbu mavsumda oʻqish paytida duch kelgan jarohatlari va oxir-oqibat oʻlimiga olib kelgan voqealarga tobora koʻproq oydinlik kiritadigan Hannahning hotiralari aks etadi.

Ikkinchi mavsumda Hannahning ota-onasi maktab okrugini sudga berishadi, mavsum davomida Hannahning lentalari Internetga tarqaladi. Birinchi mavsum voqealarining oqibatlari va bu oqibatlar „Liberty“ talabalarining hayotiga qanday taʼsir qilganligi koʻrsatilgan. Mavsum oxirida Tyler bezori Monty tomonidan qattiq shikastlanganidan keyin maktabda otishma sodir etishga urinib koʻradi, ammo bu urunish Klay va Tony tomonidan toʻxtatiladi. Tony Tylerni mashinada olib ketishidan oldin Taylerning quroli Klayga beriladi.

Ani Achola ismli yangi ayol qahramonni tanishtiradigan va oʻtgan mavsumdagi voqealardan sakkiz oy oʻtib sodir boʻladigan 3-faslda Klay va uning doʻstlari Tylerni maktabdagi otishma urinishini berkitish va uning tuzalishiga yordam berish uchun kurashadilar. Bryce oʻldirilganidan soʻng lenta sub’ektlari oʻrtasida keskinlik kuchayadi, Klay gumondorga aylanadi. Brycening oʻlimidan soʻng, uning oʻtmishdagi harakatlari va Hannahning kassetalari tinglaganidan soʻng qanday odamga aylanganligi tekshiriladi.

Toʻrtinchi va oxirgi mavsumda „Liberty“ maktab talabalari yaqinlashib kelayotgan bitiruvni rejalashtirayotgan bir vaqtda Bryce va Monty oʻlimidan soʻng Klay ruhiy salomatlik bilan bogʻliq muammolarni rivojlana boshlaydi.
 

## Epizodlar

## Qabul qilinishi

### Tanqidiy javob
Birinchi fasl ijobiy baholarga ega boʻlib, aktyorlik mahorati (ayniqsa, Minnett, Langford va Walsh), rejissyorlik, hikoya, vizual tasvirlar, mavzular, qorongʻulikdagi manba materialining takomillashuvi va kattalar mavzusiga yetuk yondashuv uchun maqtov olgan.

„IGN“ kompaniyasidan Jesse Schedeen „*13 Reasons Why“* filmini maqtaydi, unga 10 balldan 9,2 ball berib, „Ajoyib“ serial „juda kuchli va taʼsirchan serial“ ekanligini va „XXI asrning eng yaxshi oʻrta maktab dramalari qatoridan joy olganini“ taʼkidlagan.

## Munozara
Serial chiqqandan soʻng, „Amerika bolalar va oʻsmirlar psixiatriya akademiyasi jurnali“da (inglizcha: Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry) chop etilgan tadqiqot „Netflix“ serialni chiqara boshlanganidan keyin bir oy ichida oʻsmirlar oʻrtasida oʻz joniga qasd qilish 28,9 foizga oshganini aniqlagan.

### Tanqid
*"13 Reasons Why"*ning chiqarilishi 900 000 dan 1,5 milliongacha boʻlganQoʻshma Shtatlarda oʻz joniga qasd qilish bilan bogʻliq yana millionlab Google qidiruvlari, shu jumladan, „qanday qilib oʻz joniga qasd qilish kerak“ degan soʻrovlar 26 foizga, „oʻz joniga qasd qilish“ 18 foizga va „qanday qilib oʻzini oʻzi oʻldirish“ qidiruvlari 9 foizga oʻsgan. Oʻz joniga qasd qilish haqidagi maʼlumotni qidirish bilan oʻz joniga qasd qilish xavfi oʻrtasidagi bogʻliqlik aniq boʻlmasa-da, oʻziga shikast yetkazish holatlari bolalar kasalxonasida kuzatilgan.

Ijrochi prodyuser Selena Gomez serialni atrofidagi bahs-munozaralardan himoya qilib shunday degan:

## Yana qarang
* Generation Z
* Mee Too harakati
* Millennials

## Manbalar

## Havolalar

*