open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shimoliy Makedoniya milliy futbol terma jamoasi

**Shimoliy Makedoniya milliy futbol jamoasi** (makedon: Fudbalska reprezentatsija na Severna Makedoniya, rum. Fudbalska reprezentacija na Severna Makedonija) Shimoliy Makedoniya terma jamoasini erkaklar xalqaro futbolida himoya qiladi va Makedoniya Futbol Federatsiyasi tomonidan boshqariladi. Jamoa uy uchrashuvlarini Skopyedagi Toshe Proeski milliy arenasida oʻtkazadi.

Shimoliy Makedoniya soʻnggi yillarda futbolda yuksalib, Evro-2020 (birinchi yirik turnir) va 2022-yilgi Jahon chempionatining Yevropa saralash pley-off finaliga (Palermoda Italiyani magʻlub etganidan keyin) etib keldi.

## Tarixi
Milliy terma jamoa 1919-yildan beri Federal terma jamoa tarkibida ishtirok etadi. 1945 va 1992-yillar oraligʻida SR Makedoniya rasmiy oʻyinlarda jamoa sifatida oʻynash huquqiga ega emas edi. Jamoa asosan Yugoslaviya SFRning boshqa respublikalari jamoalariga qarshi koʻrgazmali oʻyinlar oʻtkazgan va anʼanaviy qizil, sariq va oq ranglar ostida makedoniyalik futbolchilar ishtirok etgan. Mustaqil jamoa sifatida 1991-yilda federatsiya parchalanganidan keyin xalqaro miqyosda raqobatlasha boshladi.

### Dastlabki yillar (1993—1996)
1994-yilda Makedoniya Respublikasi mustaqillikka erishib, Yugoslaviya boʻlinib ketganidan keyin FIFA va UEFAning yagona aʼzosi boʻldi. Ular 1993-yil 13-oktyabrda Andon Donchevski boshchiligidagi oʻrtoqlik oʻyinida Sloveniyaga qarshi birinchi oʻyinda 4:1 hisobida gʻalaba qozonishgan.

Ular keyingi ikki oʻrtoqlik oʻyinida Sloveniya va Estoniyaga qarshi gʻalaba qozonishdi.

Yevro 96 saralashi Makedoniya mustaqil davlat sifatida Ispaniya, Daniya, Belgiya, Kipr va Armaniston bilan guruhlangan birinchi yirik saralash turniri edi. Dastlabki o‘yinda Makedoniya Yevropaning amaldagi chempioni Daniya bilan o‘ynadi va o‘yinning katta qismini Makedoniya oldinga olib chiqqanidan keyin 1:1 hisobida yakunlandi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* Macedonia at FIFA
* Macedonia at UEFA
* Macedonian Football
* Fans forum 
* Macedonia- International Results 1993- RSSSF
Andrej Kramarić

**Andrej Kramićar** (; 1991-yil 19-iyunda Yugoslaviyada tugʻilgan) – xorvatiyalik futbolchi, Germaniyaning „Hoffenheim“ futbol klubi va Xorvatiya terma jamoasi hujumchisi.

## Klublardagi faoliyati
Andrej Kramićar olti yoshida „Dinamo“ futbol maktabida futbol oʻynay boshlagan. „Dinamo“ futbol klubining bolalar va oʻsmirlar jamoalarida oʻynab, turli turnirlarda 450 dan ortiq gol urgan va bu yosh futbolchilar uchun klub rekordiga aylangan. 2012-yilning fevralida Andrej Kramićar mavsum oxirigacha „Lokomotiv“ futbol klubiga ijaraga berilgan. „Lokomotiv“ futbol klubida u Janubi-Sharqiy Yevropaning eng malakali hujumchilaridan biriga aylangan va „Lokomotiv“ bilan oʻtkazgan bir yarim mavsumda 44 ta oʻyinda 20 ta gol urgan. „Lokomotiv“ futbol klubidagi birinchi toʻliq mavsumida u 15 ta gol bilan toʻpurarlari poygasida ikkinchi oʻrinni egallagan. Shuningdek, u oʻz jamoasiga Xorvatiya kubogi finaliga chiqishga yordam bergan.

2015-yilning 8-yanvarida premer liganing „Leicester Cityi“ futbol klubi Andrej Kramićar bilan uch yarim yillik shartnoma imzolash boʻyicha kelishuvga erishganini eʼlon qilgan.

## Xalqaro faoliyati
Andrej Kramićar Xorvatiyaning turli yoshlar terma jamoalarida jami 53 marta maydonga tushgan va 22 ta gol urgan. U 2005-yilning 31-martida Bavariya terma jamoasiga qarshi oʻyinda ilk bor maydonga tushgan. U oʻsha paytda 14 yoshgacha boʻlganlar jamoasida oʻynagan va jami ikkita oʻyinda ishtirok etgan. Keyin Andrej Kramićar 16 yoshgacha va 17 yoshgacha boʻlgan toifalarda raqobatlasha boshlagan. U 16 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasi safida oʻrtoqlik uchrashuvlarida jami yettita oʻyinda maydonga tushib, toʻrtta gol urgan. 17 yoshgacha boʻlganlar uchun esa u 12 marta maydonga tushib, oltita gol urgan. U, shuningdek, 2008-yilgi 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati saralash oʻyinlarining barchasida ishtirok etgan. 18 yoshgacha boʻlganlar darajasida Andrej Kramićar toʻqqiz marta maydonga tushgan va uchta gol urgan.

2008-yilda u 19 yoshgacha boʻlgan jamoada oʻynashni boshlagan va u bilan 2010-yilgi EURO-19 futbol boʻyicha Yevropa chempionatining yarim finaliga chiqgan. U 2009-yilning 5-sentyabrida Norvegiyaga qarshi Yevropa chempionati saralash oʻyinida debyut qilgan va 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi birinchi golini urgan.

## Statistika

## Manbalar
Milan Badelj

**Milan Badelj** ( ;1989-yil 25-fevralda Zagrebda tugʻilgan) – xorvatiyalik futbolchi, Italiyaning „Genoa“ futbol klubi va Xorvatiya terma jamoasi yarim himoyachisi hisoblanadi.

## Klubdagi faoliyati
17 yoshida u Zagreb shahrining „Dinamo“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2011-yilda uning Moskva klublaridan biriga oʻtishi mumkinligi haqida maʼlumot paydo boʻldi. 2012-yil 31-avgustda transfer oynasining soʻnggi kunida Badelj Germaniya Bundesligasining „Hamburg“ futbol klubiga oʻtdi. Transfer summasi 4,5 million yevroni tashkil qildi. 2014-yilning avgustida u „Fiorentina“ futbol klubiga oʻtdi. Ammo kelishuv tafsilotlari ommaga ochiqlanmagan. Transfermarkt maʼlumotlariga koʻra, transfer summasi 4,0 million yevroni tashkil qilgan. 2018-yil 1-avgustda yarim himoyachi „Lazio“ futbol klubiga oʻtdi. 2019-yilning 17-fevralida „Genoa“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Badelj yangi klubi safidagi birinchi golni urdi.

## Xalqaro faoliyati
Futbolchi Xorvatiyaning barcha oʻsmirlar terma jamoalarida, 16 yoshdan boshlab oʻynab kelgan. U Xorvatiya yoshlar terma jamoasi safida 16 ta oʻyin oʻtkazgan. 2010-yildan boshlab u oʻz mamlakatining kattalar terma jamoasiga chaqirila boshlandi, lekin tez-tez zaxirada qolgan. Uning terma jamoadagi rasmiy debyuti 2012-yilgi Yevropa chempionati saralashida Maltaga qarshi oʻyin boʻlib, unda „Milan“ oʻzining asosiy gollari bilan hisobni ochgan.

2012-yilgi Yevropa chempionati uchun Xorvatiya terma jamoasi safida boʻlgan, lekin hech qachon maydonga tushirilmagan. U 2014-yilda Braziliyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Xorvatiya terma jamoasining tarkibiga ham kiritilgan, biroq terma jamoada birorta ham oʻyin oʻtkazmagan. Fransiyada boʻlib oʻtgan 2016-yilgi Yevropa chempionatida Badelj Xorvatiya terma jamoasining barcha 4 oʻyinini asosiy tarkibda, toʻliq vaqt mobaynida oʻtkazdi va Chexiyaga qarshi oʻyinda sariq kartochka oldi.

2018-yil Rossiyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha Jahon chempionatida u Islandiya, Daniya va Angliya terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etdi ammo, futbolchi oxirgi ikkita oʻyinda u zaxiradan maydonga tushdi. Shuningdek, futbolchi islandiyaliklar darvozasiga gol urdi.

## Statistika

## Manbalar
Gurs konslageri

**Gurs konslageri** Fransiyadagi konslagerdir. Lager Pireneyning g'arbiy chekkasidagi Fransiyaning Gurs qishlog'i hududida joylashgan.  Dastlab   Ispaniya fuqarolik urushi oxirida Fransiyaga oqib kelgan  Ispaniyadan kelgan qochqinlar lageri sifatida 1939-yilda Fransiya hukumati tomonidan tashkil etilgan.

## Tarixi
Lager 1939-yilning 15-martidan 25-apreliga qadar barpo etilgan boʻlib, dastlab Ispaniya fuqarolar urushining respublikachilar tomonida boʻlgan sobiq ishtirokchilari uchun moʻljallangan. Ular magʻlubiyatga uchraganidan keyin qochqin sifatida Fransiya chegarasini kesib oʻtgan.

1940-yil boshida Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan keyin Germaniyadan kelgan yahudiy qochqinlar fransuz hukumati tomonidan lagerga joylashtirildi.  

1940-yilning 10-mayida Belgiya ishg‘ol qilinganidan so‘ng, asosan yahudiy hisoblangan ellikta oila Germaniya tomonidan Fransiyaga surgun qilingan va  Gurs lageriga joylashtirilgan.

Vichi rejimi davrida Fransiya fuqaroligiga ega bo'lmagan yahudiylar bilan bir qatorda rejimga muxolif sifatida ko'rilganlar ham lagerga qamalgan.

Germaniyadan yahudiylarning birinchi deportatsiyasi Gauleiter Baden, Robert Vagner, shuningdek, Gauleiter Jozef Byurkel tashabbusi bilan  amalga oshirilgan. 1940-yil 22-oktabrda Gestapo va Fransiya hukumati yordami bilan Baden, Pfalz va Saardan 6538 nafar nemis yahudiylari Gursga deportatsiya qilindi. Mannheim (2335 kishi), Geydelberg (1380 kishi), Karlsrue (900 kishi), Baden-Baden (106 kishi), Frayburg va Konstanzdan poyezdlar tashkil etilgan va olib kelingan.

Markaziy arxivlar saqlanib qolgan va bu yerda deportatsiya qilingan yahudiylarning aniq raqamlari mavjud. Mannheimda asosiy temir yo'l stansiyasida va Frayburgda vivili ko'prigida yodgorliklar o'rnatildi.

Jabrlangan hududlarda, Baden janubidagi ko'plab jamoalarda yahudiylarning deportatsiya qilinishining 70 yilligi munosabati bilan xotira tadbirlari va ko'rgazmalar o'tkaziladi. 

1944-yilda Fransiya nemis bosqinidan ozod qilingandan keyin lagerga nemis harbiy asirlari, shuningdek, fransuz muxolifatchilari joylashtirildi.

## Mahkumlar uchun sharoitlar
Mahbuslar ba'zan yalang'och yerda uxlashlari kerak edi, keyinchalik ularga to'shak o'rniga somon bilan to'ldirilgan qopda uxlashlariga ruxsat berildi. Barakda oilalar ajratilgan. Ochlik, kasallik va halokatli antisanitariya tufayli kuniga oʻrtacha yetti kishi halok boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Camp de Gurs   Архивная копия )
* Kamp de Gurs )
* Fransiya deportatsiya lagerlari Drancy va Gurs   Архивная копия )
Ivan Strinić

**Ivan Strinić** (; 1987-yil 17-iyulda Splitda tugʻilgan) — xorvatiyalik futbolchi. Xorvatiya terma jamoasida oʻynagan. 2018-yilgi jahon chempionati, 2012-yil va 2016-yilgi Yevropa chempionatlari ishtirokchisi.

Strinić 2011-yilning 27-yanvarida „Dnepr“ futbol klubi bilan toʻrt yillik shartnoma imzoladi. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, transfer summasi 4 million yevroni tashkil qilgan. Ivan „Dnepr“ futbol klubidagi debyutini 2011-yilning 6-martida Ukraina chempionati doirasidagi „ Tavriya“ futbol klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. Va bu oʻyinda u ham 30 metrlik zarba bilan klubdagi birinchi golini urdi. 20-mart kuni Kiyevning „Dinamo“ jamoasi bilan prinsipial bahsda u oʻyindagi yagona golni kiritib, jamoasiga g‘alaba keltirdi.

2018-yil 27-may kuni Ivan Italiyaning „Milan“ futbol klubi bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. 2018-yilning 18-avgustida u yuragi bilan bog‘liq muammolar tufayli faoliyatini to‘xtatishga majbur bo‘ldi. Italiyadagi barcha professional futbolchilar uchun har olti oyda bir marta oʻtkaziladigan tibbiy koʻrikda shifokorlar xorvatga yurak mushaklarining dastlabki gipertrofiyasi tashxisini qoʻyishdi. 2019-yilning 26-avgustida „Milan“ futbol klubi futbolchi bilan shartnomani bekor qildi.

## Xalqaro faoliyati
U Xorvatiyaning 17 yoshgacha va 19 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoalarida hamda 21 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasida oʻynagan. JCh-2014 final bosqichi arafasida olgan jarohati tufayli u Xorvatiya terma jamoasining turnir uchun soʻnggi tarkibiga kira olmadi. 2018-yilgi Jahon chempionatida Strinić oʻz jamoasining oltita oʻyinida, jumladan, Fransiyaga qarshi final oʻyinida ishtirok etdi. Xorvatiya terma jamoasi 2:4 hisobida mag‘lub bo‘ldi va jahon chempionati kumush medali sovrindoriga aylandi.

## Statistika

## Manbalar
Sarthe

**Sarthe** () Fransiyaning Pay de la Luara mintaqasi va Meyn provinsiyasining *Grand-Ouest* shahrida joylashgan departamentidir. U Le Mandan sharqdan Anje shimoligacha oqadigan Sarthe daryosi sharafiga nomlangan. 2019-yilda uning aholisi 566 412 kishi edi.

## Tarixi
XVII asrning oxirida ilk Sarthe shahri shakllangan. Zodagonlar Parijdan boshqa hududlarda oʻzlarining uylarini qura boshlashadi. Sarthe ular uchun har tomonlama qulay joyda edi.

Departament 1790-yil 4-martdagi Fransuz inqilobi davrida, 1789-yil 22-dekabrdagi qonunga asosan, Mayen provinsiyasining bir qismidan tashkil etilgan. Dastlab tashkil etilgan hudud ikki departamentga boʻlingan: sharqda Sarthe va gʻarbda Mayen.

Rim davrida bu viloyat Mans shahrini oʻz ichiga olgan va uning koʻplab xarobalari hali ham saqlanib qolgan. Rim termal hammomi qoldiqlari Anjou shahridan topilgan. Shuningdek, Meyn va Touraine chekkasida joylashgan Aubigné-Racan teatri kabi koʻplab sayyohlarni oʻziga jalb qiladigan joylari bor.

XVII asr boshida yashagan Marin Mersenne Sarteda tugʻilgan mashhur davlat arbobi hisoblanadi.

## Geografiyasi
Sarte departamenti Pay de la Luara maʼmuriy hududining shimoliy qismida joylashgan. Normandiyaning janubida va Armorican massivining janubiy chekkasida hududlari mavjud. U Orne, Eure-et-Luara, Luara-et-Cher, Indre-et-Luara, Men-et-Luara va Mayenne departamentlari bilan chegaradosh.

1854-yilda temir yoʻllarning kelishi mahalliy iqtisodiyotni (asosan savdo sohasini) kuchaytirdi. TGV aloqa binosi 1989-yilda qurilgan boʻlib, hududni yuqori tezlikdagi transport bilan bogʻlaydi. Yoʻl aloqalari nuqtai nazaridan, 1978-yilda sharqdan Le Manga qurilgan A11 avtomarshruti Sarthening strategik mavqeini oshiradi. Ushbu yoʻl Fransiya gʻarbiga kirish eshigi vazifasini bajaradi.

### Asosiy shaharlari
Eng koʻp aholi yashaydigan kommuna — Le Mans. Departament aholisining 65% ni tashkil etuvchi 370 000ga yaqin odam Le Mans shahar hududida istiqomat qiladi. Boʻlimning qolgan qismi qishloq xo'jaligiga ixtisoslashgan. Ushbu soha iqtisodiyotning asosiy qismi hisoblanadi. 2019-yil holatiga koʻra 10 000 dan ortiq aholiga ega 4 ta kommuna mavjud.

## Galereya

Fayl:Le Mans muraille Gallo Romaine nord-est.JPG|Gallo-Rim devorlari
Fayl:Le Mans - St Julien SGW (large version).jpg|Le Man sobori
Fayl:908 lm2008 montagny.jpg|Le Mann 24 soat poygasi 
Fayl:La Ferte Bernard - Eglise ND Marais 15.jpg|La Ferte-Bernard cherkovi
Fayl:Le Lude castle, aerial view.jpg|Chateau du Lude
Fayl:FR-GD-Courtanvaux1.JPG|Chateau de Courtanvaux


## Manbalar
Mayenne

**Mayenne** () Fransiyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi dengizga chiqmaydigan departamentdir. Hudud Mayen daryosi nomi bilan atalgan. Mayen Pays-de-la-Luara maʼmuriy hududining bir qismi boʻlib, Mansh, Orne, Sarte, Men-et-Luara va Il-et-Vilan departamentlari bilan oʻralgan.

Mayenne 1790-yil 4-martda fransuz inqilobi paytida yaratilgan 83 ta boʻlimdan biridir. Shimoliy uchdan ikki qismi sobiq Meyn provinsiyasining gʻarbiy qismiga toʻgʻri keladi. Mayenning janubiy uchdan bir qismi eski Anjou viloyatining shimoliy qismiga toʻgʻri keladi. Boʻlim aholisi *Mayennais* deb ataladi. 2019-yilda uning aholisi 307 062 kishi edi.

## Tarixi
Mayenne oʻzidan boshqa 82 ta boʻlimlar singari 1790-yil 4-martda Fransiya inqilobining dastlabki bosqichlarida Milliy Taʼsis Assambleyasining buyrugʻi bilan tashkil etilgan. Yangi boʻlimlar bir xilda boshqarilishi va hajmi va aholisi boʻyicha taxminan bir-biriga teng boʻlishi kerak edi. Sobiq Meyn provinsiyasi ikkiga boʻlindi, markazi Le Manda joylashgan Yuqori Meyn Sarthening yangi departamentiga va markazi Laval boʻlgan Quyi Men esa Mayenning yangi departamentiga aylandi. Janubdagi Anjou bitta departamentni tashkil qilish uchun juda katta boʻlib, hajmi qisqartirildi va Men-et-Luaraga aylandi. Ushbu boʻlimda Sarthe La Fleche mintaqasini, Mayen esa Chateau-Gontier va Craonni qabul qildi. Zigʻir Mayenne iqtisodiyotining oʻziga xos oʻringa ega sanaladi. Departamentning janubiy qismlarida asosan zigʻir yetishtiriladi. Zigʻir maydonlari Mayen va Men-et-Luara oʻrtasidagi yangi chegarani aniqlash uchun ishlatilgan.

[[Laval, Mayenne|Laval
Fayl:Paysage Coëvrons.JPG|Armorican massividan ko'rinish
Fayl:Couvent des Ursulines - Château-Gontier 15.JPG|Chateau-Gontierdagi Abbey
Fayl:Chateau Ste-Suzanne 53.jpg|Chateau de Sainte-Suzanne
Fayl:Château de Lassay 13.JPG|Chateau de Lassay


## Manbalar
Montgaillard

## Joylar
**Montgaillard** — Fransiyadagi bir nechta kommunalarning nomi yoki nomining bir qismi hisoblanadi.

* Mongaillard, sobiq Gers kommunasi, hozir Cazaux-d'Anglèsning bir qismi
* Montgailhard, ilgari Montgaillard, Ariej departamentida
* Montgaillard, Aude, Aude bo'limida
* Montgaillard, Landes, Landes departamentida
* Montgaillard, Yuqori Pireney orollari, Oliy Pireney departamenti
* Montgaillard, Tarn, Tarn bo'limida
* Montgaillard, Tarn-et-Garonne, Tarn-et-Garonne departamentida
* Montgaillard-de-Salies, Haute-Garonne departamentida
* Montgaillard-en-Albret, Lot-et-Garonne bo'limida
* Montgaillard-Lauragais, Haute-Garonne departamentida
* Montgaillard-sur-Save, Haute-Garonne departamentida

## Odamlar

* Jan Gabriel Maurice Rocques, kont de Montgaillard, (1761-yil 16-noyabr &ndash; 1841-yil 8-fevral) - inqilob va birinchi imperiya davrining fransuz siyosiy agenti hisoblanadi.
Nord (Fransiya departamenti)

**Nord** (; rasmiy  ; Picard ;  , lit.  Shimoliy departament &#x27;) — Fransiyaning Belgiya bilan chegaradosh Hauts-de-France mintaqasidagi departament . U Flandriya va Xaynaut tarixiy okruglarining gʻarbiy qismidan va Kembray yepiskopligidan tashkil topgan. Zamonaviy gerb Flandriya okrugidan meros boʻlib oʻtgan.

Nord — mamlakatning eng koʻp aholisi boʻlgan departamenti. 2019 yilda uning aholisi 2 608 346 kishi edi U shuningdek, Fransiyaning Parij, Lion va Marseldan keyin toʻrtinchi yirik shahar hududi boʻlgan Lill metropolitenini (asosiy shahar va departament prefekturasini) oʻz ichiga oladi. Boʻlim Fransiyaning bir qismi boʻlib, tarixan hududda golland tilidagi fransuz flamand lahjasi ona tili sifatida soʻzlashiladi.

## Tarixi
Menapiy, Nerviy kabi Belga qabilalari keyinchalik Nord deb nomlanuvchi hududda qayd etilgan birinchi xalqlar edi.

4-5-asrlarda *Galliya Belgikaning huddu* Rim hukmdorlari Tungri kabi bu koridorning shimoli-sharqidagi german xalqlarini birlashtirib, Bononiya (Bulon)ning asosiy portidan Coloniyaga (Kyoln) yoʻlni taʼminladilar. Aslida, keyinchalik Nord deb atalgan hudud german va roman tillari oʻrtasidagi izoglossga (til chegarasi) aylandi. Mintaqaning 5-8-asrlarda sakson mustamlakasi, ehtimol izoglossni janubga siljitdi, shuning uchun 9-asrga kelib, Lilldan shimolda joylashgan koʻpchilik odamlar eski golland tili lahjasida gaplashdilar. Bu hududning joy nomlarida yaqqol saqlanib qolgan. 9-asrda Flandriya okrugi Fransiya tarkibiga kirgach, izogloss shimol va sharqqa koʻchib oʻtdi. 

14-asrda hududning katta qismi Burgundiya gersogligi nazorati ostiga oʻtdi va keyingi asrlarda Gabsburg Gollandiyasi (1482 yildan) va Ispaniya Gollandiyasi (1581) tarkibiga kirdi.

## Geografiyasi
Nord hozirgi Hauts-de-France mintaqasining bir qismidir va Fransiyaning Pas-de-Kale, Som va Aisne departamentlari, shuningdek Belgiya va Shimoliy dengiz bilan oʻralgan. Uning maydoni  .  Bu Fransiya poytaxtidagi eng uzun departament boʻlib, 184 tani tashkil etadi&nbsp;km shimoli-gʻarbda Fort-Filipdan janubi-sharqda Anorgacha.

## Manbalar
Umm al-Qura masjidi

Umm **al-Qura masjidi Iroqning** sobiq prezidenti Saddam Husayn davrida Bag'dodda qurilgan zamonaviy va yirik masjidlardan biri bo'lib qurilishi o'sha paytda taxminan 7,5 million dollarga tushgan. Milodiy 2003 yilda Amerikaning Iroqqa bostirib kirishi uning nomini oʻzgartirdi va masjid Umm al-Qura masjidi deb nomlandi. 2012 yilda masjid binolarida Sunniy vaqf idorasi raislik qildi. Ayni paytda unda juma namozi, ikki hayit namozi va besh vaqt namoz o‘qiladi.

## Bino dizayni
Masjid binosi toʻrtburchak shaklda 20 ming kvadrat metr maydonga ega boʻlib, asosiy ibodatxona toʻrtta minora bilan oʻralgan aylana shaklidadir. Ziyoratgoh doirasining diametri 32 metrni tashkil qiladi. Ichkaridan balandligi 28 metr, tashqarisi esa 37 metr.Masjid atrofida balandligi 42 metr boʻlgan toʻrtta tashqi minora va yozgi ibodatxona bor.U 900 dan ortiq namozxonni sigʻdira oladi va ikkita avtoturargohni oʻz ichiga oladigan 200 ta avtomobil sig'imiga ega.

Masjid arab dunyosining katta xaritasi shaklida qurilgan bo'lib, masjid dizayni katta sakkiz yulduz shaklidadir. Bu sobiq prezident Saddam Husayn davrida qurilgan barcha shahar inshootlarining ramzi hisoblanadi.

## Umm al-Qura masjidi portlashi
2011-yilning 28-  avgust yakshanbaga o‘tar kechasi, masjid ichidagi namozxonlar tarovih namozini o‘qiyotganda, Iroqdagi Sunniylar kengashi rahbari Shayx Ahmad Abdulg'ofur al-Xudkush masjidda o‘zini portlatib yubordi. Portlashda 6 kishi, jumladan Iroq parlamenti deputati Xolid Al-Fahdaviy va besh yoshlar atrofidagi ikki bola halok bo'lgan taxminan 12 kishi jarohatlangan, Ahmad Al-Samarrai esa tirik qolgan.  

## Manbalar
Husni Matla’

**Husni Matlaʼ** (arabcha حسن مطلع – matlaʼning bezagi, husni) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, ilmi badi’ga oid manbalarda husni ibtido deb ham yuritiladi. Husni Matlaʼ sanʼati gʻazal yoki qasidani oʻquvchi diqqatini beixtiyor oʻziga jalb etadigan, unga sheʼrning davomini oʻqishga ragʻbat, qiziqish paydo qiladigan tarzda boshlashni taqozo etadi. Yaʼni bunday matlaʼ imkon qadar yoqimli, chiroyli soʻzlardan tarkib topishi, ular vositasida yaratilgan goʻzal poetik obraz shunga yarasha chuqur mazmunni ifodalashi kerak. Xullas, sheʼrning boshlanishiyoq oʻquvchini hayratga solishi, zavqlantirishi lozim. Shuning uchun Husni Matlaʼ sheʼr boshlanishida oʻquvchi taʼbini xira qiladigan, kayfiyatiga salbiy taʼsir oʻtkazadigan soʻzlar ishlatmasligini, fikrni ortiqcha dabdabali, jimjimador yoki sayoz va mantiqsiz soʻzlar bilan ifodalamaslikni, yaʼni lafz va maʼni orasida uygʻun muvofiqlik boʻlishini talab qiladi. Mumtoz shoirlarimiz sheʼrni Husni Matlaʼ talablariga mos tarzda yaratishga jiddiy eʼtibor qaratganlar, zero, Matlaʼ gʻazalning ilk taqdimoti ekani, asarga munosabat ilk misralar qoldirgan taassurot asosiga qurilishini yaxshi bilganlar. Buning yorqin dalili sifatida Rashididdin Votvot „Hadotiq us-sehr“ asarida keltirgan bir hikoyat mazmunini eslash kifoya. Unda aytilishicha, bir shoir qasida bitib, shoh huzuriga keltiribdi. Shoir qasidani oʻqiy boshlaganida, shoh matlaʼni eshitiboq: „Qasidaning qolganini oʻqishdan toʻxta!“ – deb xitob qilibdi va xizmatkoriga ming dinor keltirib, shoirga berishini amr qilibdi. Oʻzi esa shoir isteʼdodiga tahsinlar aytib: „Agar qasidaning qolgan baytlari ham matlaʼ kabi boʻlsa, uning har bir bayti bahosi ming dinor. Mening xazinamda esa buncha mablagʻ yoʻq“, – degan ekan. Sheʼr ibtidosiga bu qadar katta eʼtibor bergan mumtoz shoirlarimiz ijodda mazkur talablarga rioya qilganlar, shu bois ularning gʻazallari matlaʼsi bilan nomlanadi, eslanadi.

## Manbalar

# Adabiyotshunoslik lugʻati. D. Quronov, Z. Mamajonov, M. Sheraliyeva Toshkent- 2013. 404-bet.
Asya (hikoya)

**Asya** — Ivan Sergeevich Turgenevning qisqa hikoyasi. 1857-yilda yozilgan, 1858-yilda „Sovremennik“ jurnalining birinchi sonida (LXVII jild) nashr etilgan.

## Hikoyaning yaratilishi va prototiplar
Turgenev 1857-yil iyuldan noyabrgacha hikoya ustida ishladi. Yozish sur’atining sustligi muallifning kasalligi va charchoqlari bilan bog‘liq (Sovremennik muharrirlari hikoyani ancha oldinroq kutgan edi). Turgenevning oʻz eʼtirofiga koʻra, hikoya gʻoyasi u Germaniyaning Zisigeshahrida koʻrgan oʻtkinchi rasm bilan bogʻliq edi: birinchi qavatdagi derazadan qaragan keksa ayol va derazada yosh qizning boshi. yuqorida. Turgenev bu odamlarning taqdirini tasavvur qilishga harakat qildi: Osiyo gʻoyasi shunday paydo boʻldi. Boshqa tomondan, hikoya qahramonlari rassom A. P. Nikitin (rasm uchun u ofitserlik faoliyatini tark etdi), Saburovlarning ukasi va singlisi.

Asyaning prototiplari, ehtimol, muallifning uyidagi uchta noqonuniy qiz edi. Uning onasi Nikolay Nikolaevich Turgenevning (muallifning amakisi va vasiysi) noqonuniy qizi Asya yoki Annani tarbiyalagan. Uyda onasining nikohsiz qizi Varvara ham yashar edi. Nihoyat, hikoya ustida ishlayotganda, yozuvchining noqonuniy qizi Polina javobsiz birinchi muhabbatdan azob chekdi. Polinaning hikoya qahramoni bilan oʻxshashligi onasining kelib chiqishi pastligi va qizning Pauline Viardot (uning oilasida tarbiyalangan) bolalari bilan ziddiyatlari bilan kuchayadi.

Asyaning adabiy prototipi yanada ravshanroq — tarbiya va sivilizatsiya bilan buzilmagan, Gyote romanidagi eksantrik Minon (jinoyat, qarindosh-urugʻlik munosabatlarining mevasi). Yovvoyi Asyaning gʻaroyibotlari va L.ning (keyinchalik yaratilgan) romanidagi Natasha Rostovaning xatti-harakatlari oʻrtasida ham oʻxshashlik mavjud. N. Tolstoy " Urush va tinchlik ".
Yangi Roman

"Yangi Roman"- XX asrning 50-yillarida maydonga chiqqan bir qator fransuz yozuvchilari (N. Sarrot, A. Rob Griye va b.) ning roman bobidagi eksperimental izlanishlariga xos xususiyatlarni anglatuvchi shartli termin. Yangi Roman tarafdorlari anʼanaviy proza oʻz imkoniyatlarini toʻla sarf etib boʻlgan deb hisoblab, yangicha rivoya yoʻsinini ishlab chiqishga harakat qilganlar. Yangi Roman namoyondalarining qarashlari „inson oʻlimi“ falsafasiga (A. Fuko) hamohang: ular shaxs tushunchasining oʻzi eskirgan, shuning uchun uni anʼanaviy prozadagi kabi markazga qoʻyib tasvirlash, anʼanaviy tarzda badiiy talqin qilishni nooʻrin bilib, qahramonsiz va voqeaband syujetsiz romanlar yaratishni tajriba qiladilar. Anʼanaviy roman, umuman, eposga xos mazkur eng muhim unsurlar Yangi Roman namoyondalari tajribalarida tashqi dunyodagi narsalarning xolis va boʻrtiq tasviri, ongosti qatlamlaridagi sirli evrilishlar, mozaika qonuniyati asosida butunlikka birikuvchi fikr- kechinmalar bilan almashtiriladi, rivoya koʻproq essega xos xususiyatlar kasb etadi.

## Manbalar

# Adabiyotshunoslik lugʻati. D. Quronov, Z. Mamajonova, M. Sheraliyeva Toshkent-2013. 380- bet.
Domingo Badia va Leblich

= Domingo Badia y Leblich =
Domingo Badia y Leblich (taxallusi Ali Bey al-Abbasi; 1766—) — ispan sayyohi.

1766-yil 1-aprelda Barselonada tug‘ilgan, u erta yoshda matematika, geografiya, astronomiya, fizika, tabiat tarixi, musiqa va asosan arab tilini o‘rgangan.

1801 yilda Ispaniya hukumatidan maxfiy topshiriqlar olib, u shimoli-g'arbiy Afrikaga chuqur ilmiy sayohatga chiqdi. Muhammadiylikka mansubligi haqidagi shubhalarni bartaraf etish uchun u shaxsan oʻzi sunnat marosimini oʻtkazdi va oʻzi uchun paygʻambarning qarindoshi Ali Bey nomidan nasabnomalar tuzib, barcha kerakli muhrlar va muhrlar bilan jihozlangan. imzolar, bu nom ostida Tanjerga keldi. Bu yerdan u Marokashga yo'l oldi, u yerda aholi uni ishtiyoq bilan kutib oldi va Sulton Moulay Sulaymon ibn Muhammad uni do'st va uka sifatida kutib oldi. Ammo iliq kutib olish Badia tomonidan Marokash sultonini ag'darish rejasi amalga oshmay qolganiga sabab bo'ldi, chunki qirol Charlz IV Badiani esladi.

Keyin u Makkaga haj ziyoratiga bordi, Barbarlar, Yunoniston, Misr, Suriya va Turkiyaga tashrif buyurdi, hamma joyda aholi tomonidan katta qiziqish bilan kutib olindi. Uning oldida eng himoyalangan ziyoratgohlar ochildi, u barcha bayramlarda qatnashishi kerak edi.

1807 yilda u Ispaniyaga qaytib, qirol Bonapart xizmatiga kirdi va 1812 yilda Kordova prefekti etib tayinlandi. 1814 yilda Napoleon qulaganidan keyin u Fransiyaga ko'chib o'tdi va u yerda o'zining sayohati tavsifi "Voyage d'Ali Bei en Afrique et en Asie" (Parij, 1814) nashr etildi.

Hindistonga elchi etib tayinlangan Ali Usmon nomi bilan Parijdan Damashqqa boradi, ziyoratchilar karvoniga qoʻshiladi, lekin 1818-yil 30-avgustda Mezerib yaqinida dizenteriyadan vafot etadi.

## Havolalar
https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%91%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%85,_%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%BEhttps://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C_%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0_%D0%B8_%D0%95%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0
Burkixon

**Burkixon** — Dogʻistonning Agul tumanidagi qishloq (Rossiya).

Tarkibidagi yagona aholi punkti sifatida *Burkixon* qishloq aholi punktini tashkil etadi.

## Geografiyasi
Tpig qishlogʻidan 6&nbsp;km shimol-gʻarbda, Burkixonruh daryosining Burkixon daryosiga qoʻshiladigan joyida (ikkalasi ham Chiragchay havzasiga mansub) joylashgan.

## Tarixi
1921-yildan — qishloq Soveti markazi. 1934-yilga qadar — Qurax viloyatida.

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, milliy aholi tarkibida Agullar 100% kishini tashkil etdi.

Biroq qishloqda agullarga uylangan dargin ayollari ham ko‘p.
Arab Federatsiyasi

**Iroq va Iordaniya Arab Federatsiyasi** — 1958-yilda Iroq va Iordaniya ittifoqidan tuzilgan qisqa muddatli davlat ittifoqi. Bu nom federal tuzilmani nazarda tutsa-da, u amalda konfederatsiya edi.

Federatsiya 1958-yil 14-fevralda Iroq qiroli Faysal II va uning amakivachchasi Iordaniya qiroli Husayn Birlashgan Arab Respublikasining tashkil topishiga javoban oʻzlarining ikki Hoshimiy qirolligini birlashtirishga intilishganda tashkil topgan. Uyushma atigi olti oy davom etdi, 1958-yil 2-avgustda, Faysal 14-iyulda harbiy to‘ntarish natijasida hokimiyatdan ag‘darilgan va qatl etilganidan keyin rasman tarqatib yuborildi.

## Adabiyot
* *Bruce Maddy-Weitzman.* Jordan and Iraq: Efforts at Intra-Hashimite Unity. In: University of Michigan (Hrsg.): Middle Eastern Studies 26 (1990): 65-75. Ann Arbor 9. März 2009, S. 65.
Hartwig Derenbourg

**Hartwig Derenbourg**(1844-1908) – Parijdagi arab tilidan fransuz professori va tarjimon, akademik, arab filologiyasi va adabiyotiga oid koʻplab asarlar muallifi, „La Grande“ jurnali muharrirlaridan biri. Entsiklopediya".

## Biografiya
1844 yilda Parijda tugʻilgan. Buyuk Karl va Kondorset litseylarini tugatgandan soʻng, Jozef Renault, Ulman (Fransiya)ning bosh ravvinlari) va uning otasi rahbarligida semit tillarini, ayniqsa ibroniy va arab tillarini oʻrgangan; keyin ketma-ket Gettingen va Leyptsigda ishladi.

1866 yilda allaqachon Gyottingen universitetida falsafa doktori boʻlgan Derenbourg Parijdagi Imperator kutubxonasiga arab qoʻlyozmalarini kataloglash uchun taklif oldi.

1871 yilda Derenbourgning qaynotasi, Frankfurt-Maynda taniqli kitob sotuvchisi Hermann Jozef Baer Derenbourgni oʻz firmasining Parij boʻlimiga mas’ul etib tayinladi. Toʻrt yil oʻtgach, Derenbourg bir vaqtning oʻzida Parij yahudiy diniy seminariyasida arab va boshqa semit tillari boʻyicha professor unvonini oldi va Sharq tillari va madaniyatlari maktabida arab grammatikasi oʻqituvchisi boʻldi. 1879 yil aprel oyida unga Jozef Renault vafotidan keyin 1867 yildan beri boʻsh turgan oxirgi institutda arab adabiyoti kafedrasi taklif qilindi.

1880 yilda xalq taʼlimi vaziri Derenbourgga Eskurial va boshqa ispan kitob omborlarining arabcha qoʻlyozmalarini tahlil qilishni topshirdi. Bu safardan qaytgach, Derenbourg E. Renan taklifiga binoan Semit bitiklarini tahlil qilish boʻyicha Yozuvlar va tasviriy adabiyot akademiyasida tuzilgan komissiyada qatnashadi va unga himyoriy va sabaiylarning maxsus boʻlimi ishonib topshiriladi. yozuvlar, Derenbourg otasining rahbarligida olgan.

1884-yilda Oliy fanlar maktabiga arab tili professori etib tayinlandi va keyingi yili u yerda ikkinchi kafedra – Islom va Arabistonda islomgacha boʻlgan davr din tarixi kafedrasini egalladi.

1900 yil iyun oyida Derenbourg Yozuvlar va tasviriy adabiyotlar akademiyasining aʼzosi etib saylandi. Bundan tashqari, u Madriddagi Tarix akademiyasi, Qohiradagi Misr instituti, London Bibliya arxeologiya jamiyati va boshqa bir qator ilmli jamiyatlarning faxriy aʼzosi boʻlgan.

Derenbourg yahudiylarning ishlarida faol ishtirok etdi: Butunjahon yahudiylar ittifoqi markaziy qoʻmitasi va Société des études juivesrufr kengashi (1890-yildan uning raisi) aʼzosi; bundan tashqari, u Isroil ishchilar maktabi (École de travail israélite) maʼmuriyatining vitse-prezidenti boʻlgan. Bularning barchasidan tashqari, Derenbourg „La Grande Encyclopedie“ ning asoschilari va muharrirlaridan biri edi.

## Havolalar
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3,_%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B3
Markaziy Osiyo xalqlarining eng qadimiy ajdodlari

**Markaziy Osiyo xalqlarining eng qadimiy ajdodlari** – bu to‘g‘risida ma'lumotlar juda kam. Sharq mustabidlari, ayniqsa, qadimgi Eron, Bobil, Ossuriya hukmdorlari o‘zlarini ulug‘lash maqsadida toshga bittirgan zafarnomalarida bosib olingan va bo‘ysundirilgan elat va xalqlari tilga olinib, Markaziy Osiyoliklarning qadimgi ajdodlari moddiy-ma'naviy madaniyati to‘g‘risida ayrim ma'lumotlarnigina keltirilgan.
  
   Dоniyorоv А.Х., Bo‘riеv О., Аshirоv А.А. Mаrkаziy Оsiyo хаlqlаri etnologiyasi, etnоgеnеzi vа etnik tаriхi. O‘quv qo‘llаnmа. Tоshkеnt: TDSHI, 2013.Tоshkеnt: TDSHI, 2013.
Surdel, Dominik

= Dominik Sourdel =
Dominik Sourdel (fr. Dominique Sourdel, 1921 yil 31 yanvar, Pont-Saint-Maxence, Fransiya - 2014 yil 4 mart, Noilly-sur-Seine, Fransiya) - fransuz tarixchisi-sharqshunosi, o'rta asrshunos, islomshunos, arabshunos. Parij IV Sorbonna universitetining faxriy professori va Revue des Etudes Islamiciques bosh muharriri. Fundamental "Islom entsiklopediyasi" va "Britannica" mualliflaridan biri.

Dominik oʻzining 1959-yilda nashr etilgan “Abbosiylar vazirati” nomli ikkinchi asarida Abbosiylar xalifaligidagi davlat munosabatlari tizimini oʻrganadi. Taniqli fransuz tarixchisi Marius Kanardning fikriga ko'ra, bu asar ilmiy jamoatchilikda darhol juda iliq kutib olindi, chunki an'anaviy tarixshunoslik asosan xalifaning davlatni shakllantirish va boshqarishdagi roli haqida gapiradi va "ikkinchi odamlar" haqida mutlaqo sukut saqlaydi. xalifalikda”, vazirlar yoki ularni ikkinchi o'ringa o'tkazadi. Olimning fikricha, Surdel kitobining ahamiyati va o‘ziga xosligi shundaki, u bir vaqtning o‘zida butun davlat tarixi bilan vazirlar tizimi tarixi, aslida esa imkon qadar batafsil, har bir davlat tarixidir. vazirlar alohida. Dominik o'z ishida juda inqilobiy xulosaga keladi, chunki bunday tizim shunchaki shakllanmaydi, chunki Qur'onning o'zi hokimiyatning ikkiligi va uni ajratish zarurati haqida gapiradi. Arablar uni Sosoniylar va ularning buzurg-framadaralaridan meros qilib oldilar, lekin oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, ular shu qadar ifodali boʻlib qoldiki, vazirlar fors fuqarolariga oʻxshamay qolishdi.

1968 yilda nashr etilgan navbatdagi "Klassik Islom sivilizatsiyasi" asarini Dominik o'zining rafiqasi, islom san'ati bo'yicha mutaxassis Jeanine [fr] bilan birga yozgan. Italiyalik sharqshunos Franchesko Gabrielining so'zlariga ko'ra, bu tandem ideal kombinatsiya bo'lib, u ham professionallar, ham keng jamoatchilik uchun nihoyatda qiziqarli va qiziqarli asarni taqdim etdi. Franchesko yana bir bor eslatib o'tadiki, Dominikning birinchi asari "shedevr" hisoblanadi va shuning uchun uni o'qiganlarning umidlari aniq oshirib yuborilgan.

Olimning so'zlariga ko'ra, Dominik va uning rafiqasi ularni to'liq oqlagan. Ular birgalikda nafaqat Dominik kuchli bo'lgan Islomning Oltin asrining siyosiy va diniy tarixi haqida, balki bu davrning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy tarixi haqida ham gapira oldilar. Tarixchi Raymond Bloch [fr] umumiy asar yozish uchun birlashishni taklif qildi, ular o'zining "Les grandes sivilizatsiyalari" seriyasida faqat eng yaxshi asarlar bo'lishini xohlardi. Gabrielining so'zlariga ko'ra, bu holatda u "buni shunchalik yaxshi qildiki, bundan yaxshiroq bo'lishi mumkin emas" .

## Adabiyot

* De Bagdad à Damas : études en mémoire de Dominique Sourdel / textes rassemblés par Jean-Michel Mouton et Clément Onimus. — P.: Librairie Droz[fr], 2018. — xxv, 362 p. — (Hautes études orientales, 55.; Hautes études orientales. Moyen et Proche-Orient, 7). — . — .
Anaza

**Anaza** () ‎ — eng yirik arab qabilalaridan biri, Adnan (Adnaniylar) avlodlari.

## Kelib chiqishi
Qabila oʻz nomini ajdod — Anaz ibn Asad ibn Robiya ibn Nizor ibn Maʼd nomidan olgan. Qabila uchta katta boʻlinmaga boʻlingan: musulmon, voil va ubayd. „Iroq qabilalari“ kitobida (), Anaz qabilasining barcha urugʻ va urugʻlari Anaza ibn Asadning ikki oʻgʻli — Bashar va Muslimdan kelib chiqqan.

## Hududi
Anaza qabilasining vakillari Nejd, Hijoz va Levant (Homs, Xama, Halab) hududlarida yashaydi. Geografik jihatdan ularni quyidagi guruhlarga boʻlish mumkin: Iroq Anazitlari, Furot va Jazira Anazitlari, Xama Anazitlari, Homs Anazitlari, Damashq Anazitlari va Hijoz Anazitlari. Al-Qalqashandiyning „Subh al-Asha“ asarida yozishicha, Anaziylar dastlab Madina yaqinidagi Xaybarda yashagan. Ibn Xaldunning yozishicha, Anaza qabilasi dastlab Ayn Tamrda (zamonaviy. Karbalo gubernatorligi, Iroq), keyin Xaybarga koʻchib oʻtdi.

## Adabiyotlar

* 

## Shuningdek

* Saudiyaliklar
* Al Xalifa
* Al Sabah
* Arabiston yarim orolidagi qabilalar va urugʻlar
Toukan

**Toukan** () — qushlar turkumining Ramphastinae kenja turkumiga mansub qushlar turkumi. U 11 turni oʻz ichiga oladi. Ularning barchasi Markaziy va Janubiy Amerikaning tropik oʻrmonlarida yashaydi. Ular asosan turli mevalar bilan oziqlanadi.

Toukanlarning o‘lchamlari (Pteroglossus inscriptus) 130 g (4,6 oz) va 29 sm (11 duym), toko toukan (Ramphastos toco), 680 g (1,50 funt) va 63 sm (25 duym) gacha o‘zgarib turadi. Ularning tanalari qisqa (oddiy qargʻa bilan solishtirish mumkin) va ixchamdir. Quyruq yumaloq boʻlib, uzunligi yarmidan tananing butun uzunligigacha oʻzgarib turadi. Boʻyni qisqa va qalin. Qanotlari kichik, chunki ular oʻrmonda yashovchi qushlar boʻlib, ular faqat qisqa masofalarni bosib oʻtadi.

## Tasniflash
Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) maʼlumotlariga koʻra, toukanlar jinsiga quyidagi turlar va kichik turlar kiradi:

* **Sariq tomoqli tukan** *Ramphastos ambiguus* (Swainson, 1823)
** *R.a. abbreviatus* (Cabanis, 1862)
** *R.a. ambiguus* (Swainson, 1823)
** Qoʻngʻir tukan *R. a. Swainsonii* (Guld, 1833)
* **Ariel toukan** *Ramphastos ariel* (Vigors, 1826)
* *Ramphastos brevis* (Meyer de Schauensee, 1945)
* **Limonsimon tomoqli toukan** *Ramphastos citreolaemus* (Gould, 1844)
* **Moviy yuzli toukan** *Ramphastos culminatus* (Gould, 1833)
* **Cuvier toucan** *Ramphastos cuvieri* (Vagler, 1827)
* **Qizil koʻkrakli toukan** *Ramphastos dicolorus* (Linnaeus, 1766)
* **Kamalak toukan** *Ramphastos sulfuratus* (Lesson, 1830)
** *R. s. brevicarinatus* (Gould, 1854)
** *R. s. sulfuratus* (Lesson, 1830)
* **Katta toukan** *Ramphastos toko* (Statius Muller, 1776)
** *R.t. albogularis* (Cabanis, 1862)
** *R.t. toco* (Statius Muller, 1776)
* **Oq koʻkrakli toukan** *Ramphastos tucanus* (Linnaeus, 1758)
** *R.t. inka* (Guld, 1846)
** *R.t. tukanus* (Linnaeus, 1758)
* *Ramphastos vitellinus* (Lixtenshteyn, 1823)

## Tarqalishi
Toukanlarning yashash joyi neotropiklar, Janubiy Meksikadan, Markaziy Amerika orqali, Janubiy Amerikadan janubdan Argentinagacha choʻzilgan. Ular asosan pasttekislik tropiklarida yashaydi, ammo Andigena turkumiga mansub togʻ turlari And togʻlarida baland togʻlarda moʻtadil iqlimida ham yashaydi.  Koʻpincha toukanlar oʻrmon turlari boʻlib, asosiy oʻrmonlar bilan cheklangan. Ular ikkinchi darajali oʻrmonlarga yem-xashak uchun kiradilar, lekin asosan koʻpayish uchun yetarlicha katta teshiklari boʻlgan katta eski daraxtlari boʻlgan oʻrmonlarda yashaydi. Toukanlar, ayniqsa, suv boʻylab zaif tarqalgan va Gʻarbiy Hindistonga yetib bormagan. Yagona oʻrmondan tashqarida yashovchi toukan toko toukan boʻlib, u oʻrmon chetlari va ochiq oʻrmonli savannalarda uchraydi.

## Manbalar
Husni Matlab

**Husni Matlab** (arab. حسن مطلب - maqsadni chiroyli bayon qilish)- mumtoz adabiyotdagi she’riy san’at, ilmi badi’ga oid manbalarda husni talab, baroati talab, husni suol kabi nomlar bilan ham ataladi. Husni Matlabning mohiyati shundan iboratki, shoir shoh yoki mashuqadan o’zi uchun biror narsa talab qiladi, biroq bu talab nozik lutf, nafis va yoqimli so’zlar yordamida bayon etiladi. Ma’lumki, aksar mumtoz shoirlarimiz shohlaru yirik amaldor, boyu boyonlar homiyligida ijod qilganlar, ularning xizmatlarida bo’lganlar. Shu bois, tabiiyki, bot- bot o’zlari yoki xalqning moddiy yo boshqa ehtiyojlarini qondirish uchun homiylardan nimadir so’rashlariga to’g’ri kelgan. Biroq so’rashda ham so’rash bor: ta’ma ilinjida yashirmay so’rash ham, valine’matni iydirish maqsadida hamdu sano o’qish ham, hech bir andishasiz talab qilish ham, o’z insonlik sha’nini yerga urmay so’rash ham mumkin. Masalan; “Muhabbatnoma”da homiysi Muhammadxo’jabekni “Masih anfosliq”, “Yusuf Liqo”, “Saxovatidan bazm ichra Hotam uyaladigan” deya ta’riflagach, Xorazmiy o’z talabini ochiq bayon etadi:

Ayitsin banda Xorazmiy duolar,

Karamdin har zamon qilg’il atolar. Mazkur bayt bilan Xorazmiyning:

Ey shoh, karam aylar chog’i teng tut yamonu yaxshini,

Kim, mehr nuri teng tomur vayronu obod ustina,-   bayti mazmunan bir- biriga yaqin, ikkisida ham so’rov bor. Faqat Ogahiyning talabi nazokat bilan, san’at darajasida bayon etilgan. Ogahiyning shohga ta’rifi Xorazmiy madhidan kam emas: u “shoh bamisoli quyosh” tarzida qiyosni o’tkazadi, quyoshning nuri barchaga baravar tushishini eslatib, o’zini shohona saxovatdan bebahra qo’ymaslikni so’raydi. Talab san’atkorona ifodalangani uchun ham, shoir oddiygina maddoh yo ta’magir bo’lib suratlanmaydi, balki tasavvurimizda sharqona andisha egasi va hokisor bir kishi, insonlik sha’nini yuksak tutgan zot sifatida gavdalanadi. Ishqiy mavzudagi she’rlarda ham Husni Matlab ko’plab uchraydi. Ularda mashuqaga hitob etayotgan oshiq dilidagi visol talabi nazokat bilan, turli so’z o’yinlarini va hayotiy tamsillar orqali shunday ifoda etiladiki, bundayin latif izhor o’quvchini beixtiyor hayratga soladi. Masalan; Navoiyning:

Sadaqa, chunki balolarni rad aylag’ay, yo Rab,

Jon anga sadqa qilay, manga bag’ishla oni, baytidagi oshiq o’z jonini ma’shuqiga sadqa qilishga tayyorligiyu uni o’ziga bag’ishlashini Allohdan o’ziga xos tarzda chiroyli yo’l bilan so’ramoqda.

## Manbalar

# Adabiyotshunoslik lug’ati. D. Quronov, Z. Mamajonov, M. Sheraliyeva Toshkent -2013. 403-bet.
Chaldiron jangi

**Chaldiron jangi** (; 1514-yil 23-avgust) — Usmonlilarning Safaviylar ustidan qozongan hal qiluvchi gʻalabasi bilan yakunlangan jang. Jang natijasida Usmonlilar Sharqiy Onadoʻli va Shimoliy Iroq hududlarini Safaviylardan tortib olishgan. Gʻalaba Sharqiy Onadoʻliga (Gʻarbiy Armaniston) dastlabki Usmonlilar bosqinining boshlanishi boʻlgan. Shuningdek, ushbu jang natijasida Safaviylarning gʻarbga tomon bosqini toʻxtatilgan. Chaldiron jangi 41 yillik halokatli urushning boshlanishi edi. U 1555-yilda Amasiya shartnomasi bilan yakunlangan. Mesopotamiya va Sharqiy Onadoʻli (Gʻarbiy Armaniston) Shoh Abbos I (1588—1629) davrida Safaviylar tomonidan qayta bosib olingan boʻlsada, 1639-yilgi Zuhob sulhiga koʻra, Usmonlilar qoʻliga butunlay oʻtgan.

Usmonlilar jang maydonida 60000—100000 kishilik yaxshi qurollangan armiya hamda koʻplab ogʻir artilleriya qurollariga ega boʻlsa, Safaviylar qoʻshini 40000—80000 kishini tashkil etgan va shu bilan birga ularning ixtiyorida ogʻir artilleriya boʻlmagan. Safaviylar hukmdori Ismoil I jangda yaralanib, asirga tushishiga sal qolgan. Uning zavjalari Usmonli hukmdori Salim I tomonidan asirga olingan. Bir nafari Salimning davlat arboblaridan biriga xotinlikka berilgan. Ismoil bu magʻlubiyatdan keyin hukumat boshqaruvini tark etadi va boshqa hech qachon harbiy yurishlarda qatnashmadi. Gʻalabadan soʻng Usmonlilar Safaviylarga qarshi harbiy yurish maydonini kengaytirgan. Safaviylar poytaxti Tabrizni qisqa muddat bosib olishgan. Davlat xazinasini butunlay talon-toroj qilishgan.

## Tarixi
Ilgari Sulton Salim I bir necha bor Safaviylarga qarshi kurashgan. 1505-yilda Shoh Ismoilning akasi boshchiligidagi Safaviylar qoʻshinini magʻlub etib, mamlakat hududidan quvib chiqargan, koʻplarini qirgʻin qilgan. 1507-yilda Arzinjon jangida Shoh Ismoil Usmonlilar yerlari boʻylab Dulqodiriylarga hujum boshlagandan soʻng,Sulton Salim Arzinjonga yurish qilib, Shoh Ismoil tomonidan unga qarshi yuborilgan Safaviylar qoʻshinini magʻlub etdi. U 1510-yil Trabzon yurishida Safaviylarga qarshi yana bir bor kurash olib borib, Shoh Ismoilning akasi ustidan gʻalaba qozonadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Yves Bomati and Houchang Nahavandi,Shah Abbas, Emperor of Persia,1587-1629, 2017, ed. Ketab Corporation, Los Angeles, ISBN 978-1595845672, English translation by Azizeh Azodi.
* Floor, Willem (2001). Safavid Government Institutions. Costa Mesa, California: Mazda Publishers. ISBN 978-1568591353.
* McCaffrey, Michael J. (1990). „ČĀLDERĀN“. Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6. pp. 656-658.
* Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 ed.). Rowman & Littlefield. ISBN 978-1442241466.
* Savory, Roger (2007). Iran Under the Safavids. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521042512.
Omillar

**OMILLAR** (FAKTORLAR) NAZARIYaSI 18-asrning oxirlaridan boshlab Gʻarbda va Rossiyada tarqalgan nazariyalardan biri. Uning asoschilari va targʻibotchilari nemis faylasufi Maks Veber (1864-1920), italyan sotsiologi Gaetano Moska (1858-1941), rus sotsiologi, tarixchisi va huquqshunosi Maksim Maksimovich Kovalevskiy (1851- 1961), rus tarixchisi va sotsiologi Nikolay Ivanovich Karev (1850-1931) lardir. Omillar nazariyasi falsafa va sotsiologiyada moddiy neʼmatlarning jamiyat rivojlanishidagi ahamiyatini inkor etadi hamda uning oʻrnida koʻpdan-koʻp teng huquqli omillarning (iqtisod, axlok, din, texnika, madaniyat va b.) oʻzaro taʼsirini eʼtirof etadi. Sotsiologiyada plyuralizmning ifodasi boʻlganligidan Omillar nazariyasi ijtimoiy taraqqiyotning ob’ektiv qonunlarini, sotsial meʼyorlar oʻrtasidagi ichki aloqalarni rad etadi. Omillar nazariyasi tarixda koʻpgina sub’ektiv omillarning axamiyatini oshirib yuborishi bilan namoyon boʻladi. Oʻzgargan shaklda Omillar nazariyasi gʻarb falsafiy sotsiologiyasida hozir hamm mavjud.
## Adabiyotlar
"Oʻbekiston Faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti" „Sharq“ Nashriyot_Matbaa Aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati Toshkent-2004
Ommaviy jamiat

**OMMAVIY JAMIYaT** hozirgi zamon jamiatning qator oʻziga xos tomonlarini ifodalovchi tushuncha. Jamiyat barcha sohalarining keng ommaviylashuv jarayoni tubdan yangi mehnat quroli mashinalarning paydo boʻlishidan boshlangan edi. Ommaviylashuv iqtisodiyot sohasida boshlanib, asta- sekinlik bilan jamiyatning boshqa sohalarini ham qamrab oldi. Ommaviy jamiat nazariyasi ildizlari oʻrta asrlardagi anʼanaviy ijtimoiy munosabatlarga zid ravishda shakllangan yangi munosabatlarga qarshi konservativ gʻoyalar bilan bogʻlikdir (E.Berk, J. de Mestr, A.Bonald). Yangi tartiblarning muqarrarligini anglagan fransuz mutafakkiri A.Tokvil (1805- 1859) yangi jamiyatni undagi erkinlik va tenglik munosabatlari nuqtai nazaridan tavsiflaydi. U oʻzining „Amerikada demokratiya“ asarida: "Mening dikkatimni jalb qilgan yangiliklar ichida xech qaysisi sharoitlarning umumiy tengligi kabi hayratlantirgan emas, deb yozdi. U demokratiyani goh jamiat barcha tomonlarini tenglashtirishga intilish, goh halk, goh bevosita boshqarish shakli sifatida talqin qildi, tenglikni amalga oshirish uchun markazlashtirish va byurokratlashtirish ijtimoiy hayotning barcha soxalari ustidan burjua nazoratini oʻrnatishga olib kelishini koʻrsatdi. 2- jahon urushidan soʻng Ommaviy jaimat kontseptsiyalarining asosiy yoʻnalishi avtoritar tendentsiyalarni tanqid qilishga qaratildi. Ommaviy jamiatni yangicha talqin qilish hozirgi zamon jamiyatidagi muxim jarayonlarni toʻgʻri tushunish imkonini beradi. Ommaviylashuv jarayoni jamiyatning barcha soxalarida katta imkoniyatlar ochib berishi bilan bir qatorda maʼnaviyat sohasida qator muammolarni keltirib chiqarganligi tufayli Ommaviy jamiat kontseptsiyalari ham koʻpdir. Jamiyat xayotining turli sohalarida kechayotgan ommaviylashuv jarayonlari, shubhasiz, oʻzining miqyosi, mohiyati va namoyon boʻlish shakliga koʻra bir-biridan farq qiladi. Nomoddiy ishlab chiqarishning turli koʻrinishlarida esa u yoki bu darajada ommaviy faoliyatning texnologik, tashkiliy va b. tarkibiy qismini yaratadi. Mas., hozir zamon fani minglab odamlarni birlashtirgan yirik tashkilotlarni qamrab oladi. Bu haqiqatan ham axborotni (bilimni) ommaviy, industrial shaklda ishlab chiqarishdir. Istemol, insoniy munosabatlar, maishiy sohalarda ahvol boshqacha. Ularda ommaviylashuv kishilar faoliyatini qatʼiy rasmiy tashkil etishni talab kil- maydi. Lekin bunda xam oʻziga xos kurinishda om- maviy faoliyat mavjuddir: ishtirok etadigan in- dividlarning kupligi, ular faoliyatining oʻxshashligi, faoliyatni tanlash imkoniyati nuqtai nazaridan erkinligi va b. ommaviylashuv jarayoniningham eniga ham boʻynga (gorizontal va vertikal)chukurlashib borishi jamiyat taraqqiyotida qonuniy, zaruriy hodisa boʻlib, kelgusi jamiyat va inson kiyofasini belgilashda turli imkoniyatlar yaratadi.
## Adabiyotlar
"Oʻbekiston Faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti" „Sharq“ Nashriyot_Matbaa Aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati Toshkent-2004
Folkerk

Folkerk — Shotlandiyaning markaziy qismida joylashgan shahar.
## Tarixi
Folkerk shahri Rim Imperiyasining humronlik davrida muhim oʻrin tutgan boʻlib, shaharda oʻtkazilgan arxeologik qazishmalar jarayonida bunga dalil boʻluvchi koʻplab ashyolar topilgan. Shaharning nomi gel tilidagi „Egglesberch“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, rangli cherkov maʼnosini bildiradi. Ushbu hududda avval cherkov boʻlgan, keyin esa, uning atrofida odamlar toʻplanib, shahar bunyod etilgan.
## Sport
Folkerkda „Falkirk“ futbol klubi mavjud.
## Tarixiy obidalar
Shaharning markazida Helix bogʻi joylashgan boʻlib, uning markazida The Kelpies — poʻlatdan yasalgan ikki otning skulpturasi oʻrnatilgan. Haykallarning balandligi 30 metrni tashkil etadi.
## Foydalanilgan adabiyotlar
 https://www.britannica.com/topic