Tasmali ilon

Tasma **ilon** (*Thamnophis saurita*) – Sharqiy Shimoliy Amerikada tugʻilgan ilonning keng tarqalgan turi. Colubridae oilasining Natricinae kenja turkumidagi ilonlarning zaharsiz turi. Tasma ilonining oʻrtacha uzunligi 16-35sm (41-89cm). Rangi esa yorqin sariq chiziqlar bilan qoplangan toʻq jigarrang. Tasma ilon jinsiy dimorfik emas. Biroq, urgʻochilar ilonlar odatda erkaklarga nisbatan semizroq boʻladi.

Tasma ilonni koʻllar, daryolar, hovuzlar va botqoqlar kabi nam iqlimda topish mumkin. Ilonl apreldan oktyabrgacha faol boʻlib, qish oylarida qish uyqusida uxlaydi. Balogʻat yoshi taxminan 3 yoshga etadi.

## Kichik turlar
Tasma ilonining quyidagi toʻrtta kichik turi haqiqiy deb tan olingan:

* Sharqiy Tasmali ilon – *T. s. saurita*  – jigarrang tanasi bilan oʻzgarib turadigan oʻziga xos chiziqli jigarrang tanasi, odatda sariq, orqa tomonning oʻrtasidan quyiga va har bir tomondan pastga tushadi. New-Yorkdan Floridagacha, gʻarbda Missisipi daryosigacha choʻzilgan hududlarda uchratish mumkin.
* Shimoliy Tasmali ilon – *T. s. septentrionalis*  – orqa va koʻpincha uning yon tomonlari toʻq jigarrang / qora sariq chiziq rangda. Mainedan Ontario va Indianagacha.
* Janubiy Tasmali ilon yoki yarim orol Tasmali ilon – *T. s. sackenii*  – jigarrang; Janubiy Karolinadan Florida janubigacha.
* Koʻk chiziqli Tasmali ilon – *T. s. nitae*  – quyuq/ochiq koʻk lateral chiziqlaro bor. Shimoliy-markaziy Florida koʻrfazi qirgʻogʻi.

## Yashash joyi
Tasma ilonlari odatda suvda va baland oʻsimliklarda uchraydi. Ular ektotermik hayvonlarni ovlaganliklari sababli, ular asosan suv boʻlgan joylarda yashashga moyil boʻlib, suzish va oʻljasini tutishni osonlashtiradi. Ularning aksariyati suvli hududlarda yashashiga qaramay, ular oʻrmonlarda yoki balandroq toshloq joylarda ham yashashadi.

## Yirtqichlar va yirtqichlari
Ov qilish uchun Tasma ilonlari oʻzlarining baʼzi his-tuygʻularini, shu jumladan eshitish va vizual idrokni ishlatadilar. Tasma ilonlari issiq qonli oʻljani isteʼmol qilmaydi, xuddi *Thamnophis* jinsiga mansub ilonlar kabi. Eshitish va koʻrish qobiliyatidan foydalanib, ular tritonlar, salamandrlar, qurbaqalar, kurtaklar, mayda baliqlar, oʻrgimchaklar va yomgʻir chuvalchanglarini ovlashlari mumkin. Ayni paytda ular sutemizuvchilar, qushlar va kattaroq amfibiyalar va sudraluvchilarning oʻljasiga aylanadi. Tasma ilonlari kamdan-kam hollarda har qanday agressiv mudofaa shaklidan foydalanadilar. Buning oʻrniga ular jigarrang tanalarini atrofdagi oʻsimliklar bilan kamuflyaj qilish uchun ishlatadilar. Shu bilan birga, ular qochib, zich oʻt boʻlaklariga yashirinishadi, ular ichida oʻralib, iloji boricha yerga tushishadi. Ilonlar oʻz oʻljasini toʻliq isteʼmol qilishini hisobga olsak, kichik mavjudorlar, ayniqsa, isteʼmol qilinadigan oʻljaning hajmi va shaklida cheklangan. Bu kichikroq ilonlar kattaroq boshlarga ega boʻlish orqali oʻzlarining kichik tana hajmini qoplaydi.

## Koʻpaytirishi
Bahordan boshlab, qish uyqusidan soʻng, Tasma ilonlari juftlashadigan boshqa ilonni qidira boshlaydi. Tasma ilonlari yumurtlama ilonlardir, yaʼni ular tirik tugʻadilar. Odatda ilonlar yozda 4 dan 27 tagacha tugʻadi. Tasma ilonlari 2-3 yildan soʻng yetuklikka erishadilar va naslchilikni boshlashlari mumkin boʻladi. Tasma ilonlari pishganidan keyin yiliga bir yoki ikki marta koʻpayadi.

## Qoʻshimcha oʻqishi

* Konant, Rojer ; Koʻpriklar, Uilyam (1939). *Bu qanaqa ilon?* *Qoyali togʻlarning sharqiy qismidagi Amerika Qoʻshma Shtatlarining ilonlari uchun dala qoʻllanmasi* . ( tomonidan 108 ta chizma bilan). Nyu-York va London: D. Appleton-Century kompaniyasi. Frontispiece xaritasi + 163 pp. + Plitalar A–C, 1–32. (*Tamnofis sauritus*, 121-124-betlar + 23-plastinka, 68, 69B-rasmlar).
* Linnaeus C (1766). *Systema naturæ per regna tria naturæ, sekundum sinflar, ordinlar, avlodlar, turlar, umumiy xarakteristikalar, farqlar, sinonimlar, joylashuvlar.* *Tomus I. Editio Duodecima, Reformata* . Stokgolm: L. Salvius. 532 bet. (*Coluber saurita*, yangi turlar, 385-bet). (lotin tilida).
* Pauell R, Konant R, Kollinz JT (2016). *Petersonning Sharqiy va Markaziy Shimoliy Amerikadagi sudraluvchilar va amfibiyalar uchun dala qoʻllanmasi, Toʻrtinchi nashr* . Boston va Nyu-York: Houghton Mifflin Harcourt. 494 bet, 47 ta plastinka, 207 ta raqam.ISBN&nbsp; . (*Tamnophis sauritus*, 430-431-betlar + 43-plastinka).
* Shmidt KP, Devis DD (1941). *Qoʻshma Shtatlar va Kanada ilonlarining dala kitobi* . Nyu-York: GP Putnamning oʻgʻillari. 365 pp., 34 ta plastinka, 103 ta raqam. (*Tamnofis sauritus*, 255-257-betlar + 28-plastinka).
* Smit HM,  (1982). *Shimoliy Amerika sudralib yuruvchilari: dalalarni aniqlash boʻyicha qoʻllanma* . Nyu-York: Oltin matbuot. 240 bet.ISBN&nbsp; (qogʻoz muqovali), (qattiq muqovali). (*Tamnophis sauritus*, 144-145-betlar).
* Rayt AH,  (1957). *Qoʻshma Shtatlar va Kanada ilonlarining qoʻllanmasi* . Itaka va London: Comstock Publishing Associates, Kornel universiteti nashriyoti boʻlimi. 1105 bet, 306 ta rasm, 70 ta xarita. (2 jildda). (*Tamnofis* sauritus, 824-828, 831-834-betlar, 239, 241-rasmlar + 767-betdagi 59-xarita).
* Zim HS, Smit HM (1956). *Sudralib yuruvchilar va amfibiyalar: Amerikaning tanish turlari boʻyicha qoʻllanma: Oltin tabiat qoʻllanmasi* . Nyu-York: Saymon va Shuster. 160 bet. (*Tamnofis sauritus*, 105, 156-betlar).

## Manbalar

* Tasma ilon (''Thamnophis sauritus'') qurbaqa yeymoqda