open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kollizion huquq

**Kollizion huquq** - turli dav latlarning qonunlari (tashqi Kollizion huquq) yoki bir davlatning normativ aktlari (ichki Kollizion huquq) oʻrtasidagi kolliziya (bir-biriga zidlik)larni hal qiluvchi normalar majmui. "Kollizion huquq" atamasini dastlab 17-asrda golland huquqshunoslari qoʻllagan, 20-asrda keng tarqalgan. Tashqi Kollizion huquq xalqaro xususiy huquq tarkibiga kiradi. Bir qancha mamlakatlar (Buyuk Britaniya, AQSH va boshqalar)da "xalqaro xususiy huquq" tushunchasi Kollizion huquq tushunchasi bilan bir xil yuritiladi. Ichki Kollizion huquq federativ davlatlarda alo\ida ahamiyat kasb etadi, chunki bunday davlatlarda federal ququq bilan federatsiya subʼyektlari huquqi oʻrtasida qarama-qarshilik paydo boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Kolloidlar

**Kolloidlar**, kolloid sistemalar (yun. kolla — yelim va eidos — koʻrinish) — dispers faza zarralarining oʻlchami 1&nbsp;nm.dan 100&nbsp;nm gacha boʻlgan yuqori (ultramikrogeterogen) dispers sistemalar; dispers faza zarralari nisbatan yirikroq (100&nbsp;nm dan katta) boʻlgan mikrogeterogen va dagal sistemalardan farqli ravishda ultramikrogeterogen sistemalar uchun dispers faza zarralarining jadal broun harakati tavsifli.

Dastlab kolloid kimyo faniga asos solgan ingliz olimi Tomas Grem 1861-yilda erigan moddalarning pergament qogʻoz orqali suvga oʻtish (diffuziyalanish) xossasini tekshirib, kristall moddalar (osh toʻzi, shakar) eritmalari faol diffuziyalanishi, amorf moddalar (gidroksillar, yelim, albumin, jelatina, kraxmal va boshqalar) eritmalari esa juda sekin diffuziyalanishini aniqladi va ularni tegishlicha "kristalloidlar" va "kolloidlar" deb atadi. Uning fikricha, kristalloidlar suvda eriganda chin eritmalar, kolloidlar eri ganda esa kolloid eritmalar hosil boʻladi. Lekin keyinchalik 1869-yilda rus olimi I. G. Borshchov kolloid moddalar kristall holda ham boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Soʻngra P. P. Veymarn, kolloid holatda 200 tadan ortiq modda tayyorlab, moddalar sharoitga qarab kolloid holatda ham, kristalloid holatda ham boʻla olishini isbotladi. Moddaning kolloid holati nafaqat kimyoda, balki biologiya, tibbiyot, texnologiya va qishloq xoʻjaligida ham nihoyatda muhim oʻrin tutadi.

## Manbalar
Kollokvium

**Kollokvium** (lotincha colloqium — suhbat) — 1) taʼlim tizimida talabalarning bilim darajasini aniqlash va oshirish maqsadida oʻtkaziladigan oʻquv mashgʻuloti shakllaridan biri, talabaning oʻqituvchi bilan suhbati. K.da oʻrganilayotgan kursning, odatda, seminar va boshqa amaliy oʻquv mashgʻulotlari tematikasiga kirmagan ayrim qism, boʻlim, mavzu, masalalari hamda taʼlim oluvchilarning referat, loyiha va boshqa ishlari muhokama qilinadi; 2) maʼruzalar tinglanib, muhokama qilinadigan ilmiy yigʻilish.

## Manbalar
Kolloksilin

**Kolloksilin** — nitrat kislota va sellyulozaning murakkab efirlari (qarang Nitrotsellyuloza). Rangsiz, qattiq amorf modda, spirt va efir aralashmasida eriydi. Loklar, nitroemallar, kinotasma, kollodiy va boshqa tayyorlashda ishlatiladi.

## Manbalar
Andrey Kolmogorov

**Andrey Kolmogorov** (25-aprel 1903-yil — 20-oktyabr 1987-yil) — sovet matematigi. Matematikaning koʻplab sohasida ish olib borgan. 1980-yil Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.

Kolmogorov fizika-matematika fanlari doktori boʻlgan. 1931-yildan Moskva davlat universiteti professori. 1939-yil SSSR Fanlar akademiyasi akademigi etib tayinlangan. 1964–1966- va 1974–1985-yillarda Moskva matematika jamiyati prezidenti boʻlgan. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1963). Lenin va Stalin mukofotlari laureati.

Kolmogorov oʻzgaruvchan funksiyalar nazariyasiga, topologiya (yuqori gomologiyalar nazariyasi), ehtimollar nazariyasi va klassik mexanika (turbulentlik nazariyasi), funksional analiz, oʻlchovlar nazariyasi, toʻplamlar nazariyasi, integrallar nazariyasi, differensial tenglamalar nazariyasi, funksiyalarning yaqinlashish nazariyasi, kibernetika va boshqa sohalar rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Olim ehtimollar nazariyasini aksiomatik asoslash sistemasini qurgan, Markovning tasodifiy jarayoni va statsionar tasodifiy jarayonlar nazariyasini rivojlantirgan.
Kolokaziya

**Kolokaziya** (Colokasia) — kuchaladoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Bargi yuraksimon yoki nayzasimon, yirik. Toʻpguli — soʻta. Mevasi — koʻp urugʻli rezavor-meva. Janubiy va sharqiy Osiyoda 8 turi bor. Taro turining 4&nbsp;kg cha keladigan kartoshkasida 18—20% kraxmal, 0,5% qand, 3% dan ortiq oqsil bor. Shuninguchun koʻp subtropik mamlakatlarda oziq-ovqat va mol ozuqasi sifatida ishlatiladi.

## Manbalar
Kolovratkalar

**Kolovratkalar**, boshaylangichlilar (Rotatoria) — toʻgarak chuvalchanglar tipiga mansub umurtqasiz hayvonlar sinfi. Boʻyi 0,04—2,5&nbsp;mm, 2000 tacha turi bor. Tanasi kutikala bilan qoplangan, 3 boʻlimdan iborat: bosh, tana va oyoq (baʼzi kolovratkalarda hamma boʻlimlar qoʻshilib ketgan). Bosh tomonida doira boʻlib 2 qator joylashgan kipriklari ogʻiz aylangich apparatni hosil qiladi. Kipriklarining maʼlum tomonga qarab bir meʼyorda tebranishi tufayli suzib yuradi va mayda organizmlarni ogʻziga tortib oladi. Nerv sistemasi halqum usti gangliysi va undan chiqadigan nervlardan, sezgi organlari esa koʻz (koʻpincha bitta) va paypaslagichlardan iborat. Ayirish organi juft protonefridiy tipida. Qon aylanish va nafas olish sistemasi yoʻq. Erkaklari urgʻochilaridan ancha kichik. Kolovratka chuchuk va shoʻrtob suvlarda, baʼzan dengiz va tuproqda yashaydi. Planktonxoʻr yosh baliqlar uchun oziq boʻladi.

## Manbalar
Kolima togʻligi

**Kolima togʻligi**, Kolima tizmasi (Gidan yoki Gedan) — RF Osiyo qismining shim.-sharqidagi togʻlik. Asosan, Magadan viloyatida. Tizmalar, plato va qator tepalardan iborat. Shim.sharkda Ola va Buyunda daryolarining yuqori qismlaridan Anadir daryosining bosh qismigacha 1300&nbsp;km masofaga choʻzilgan. Eng baland joyi 1962 m. Kolima togʻligi asosan, qumtosh-slanets, effoʻziv jinslardan tuzilgan. Yon bagʻirlari (500800 m) siyrak tilogʻoch oʻrmonlari bilan qoplangan.

## Manbalar
Kolomna

**Kolomna** — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar (1781-yildan), Moskva daryosi Oka daryosiga quyiladigan joydagi port. Temir yoʻl stansiyasi (Golutvin). Aholisi qariyb 154,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Teplovozsozlik, ogʻir stanoksozlik, toʻqimachilik mashinasozligi, sement zavodlari, pedagogika instituti, oʻlkashunoslik muzeyi bor. K. 12-asrdan maʼlum. Uspeniye sobori (17-asr), arxiyerey uyi (16-asr), Kreml krldiklari (16-asr), Ioann Predtecha cherkovi (16-asr boshi) va Brusenskiy monastiri (16-asr saqlangan.

## Manbalar
Kolomyanka

**Kolomyanka**, kolomenka (nem. Kalamank) — atlas oʻrilishda toʻqiladigan zigʻir tolali gazlama. Oʻngida arqoq iplaridan yaltiroq sirt hosil qilinadi. Kolomyanka xom gazlama tarzida, chala oqartirib va oqartirib ishlab chiqariladi. Undan yozgi kostyumlar, bosh kiyimlar va boshqa yengil kiyim-boshlar tikiladi.

## Manbalar
Kolon

**Kolon** — Panamadagi shahar, Mansalino yarim orolda. Kolon provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning Karib dengizi tomonidan Panama kanaliga kiraverishdagi muhim savdo porti (erkin savdo zonasi). Aholisi 140 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Navigatsiya jihozlari, elektrotexnika buyumlari, toʻqimachilik mahsulotlari, kiyimlar ishlab chiqarish, oziq-ovqat, farmatsevtika, poligrafiya sanoati korxonalari bor. 19-asrga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. X. Kolumbga haykal oʻrnatilgan. Shaharga 1850-yilda asos solingan.

## Manbalar
Kolonial organizmlar

**Kolonial organizmlar**, koloniya boʻlib yashovchi organizmlar — jinssiz (vegetativ) koʻpayishida ona organizmidan ajralib ketmasdan keyingi avlodlari bilan birga qoʻshilib, murakkab koloniya hosil qiladigan organizmlar. Kolonial oʻsimliklarga har xil bir hujayrali suvoʻtlar (koʻk-yashil, yashil, tillarang, sariq-yashil, diatom, pirofit va evglenasimonlar) kiradi. Kolonial organizmlar, koloniya hosil qilish usuliga binoan, zoosporali va avtosporali boʻladi. Kolonial hayvonlarga, asosan, dengiz hayvonlari (umurtqasiz va tuban xordalilar), bir hujayralilar (baʼzi xivchinlilar, radiolyariyalar, infoʻzoriyalar); umurtqasizlardan koʻpchilik gʻovak tanlilar, boʻshliqichlilar kiradi. Kolonial hayvonlarning bir qismi (mshankalar, gidroidlar, qorall poliplar va boshqalar) suvda oʻtroq hayot kechiradi. Kolonial organizmlar bir hujayrali organizmlardan koʻp hujayrali organizmlarning paydo boʻlishida oraliq zveno boʻladi.

## Manbalar
Kolonlar

**Kolonlar** (lotincha coloni — dehqonlar) — 1) Qad. Rimda qaram aholi toifasi. Quldorlik xoʻjaligi inqiroziga uchragach, yirik yer egalari bilan yersiz va kam yerli dehqonlar oʻrtasida ishlab chiqarish munosabatlarining yangicha shakli —kolonat vujudga kelib, K. mehnatidan keng foydalanila boshlagan. K. ijaraga yer olib, ijara haqini dastlab pul bilan, soʻngra yetishtirilgan hosilning bir qismi shaklida toʻlaganlar, shuningdek, baʼzi natural majburiyatlarni oʻtashlari lozim boʻlgan; 2) ilk oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropada tobe dehqonlarning bir toifasi.

## Manbalar
Kolonna

**Kolonna** (frans. colonne, lotincha columna — toʻgʻri) — bino tomini koʻtarib turishga xizmat qiladigan, koʻndalang kesimi aylana shaqldagi bino qurilmasi, meʼmoriy orderlarning ishlov berilgan tik tayanch qismi, ustun. Baʼzan ravoq va gumbazlarga tirgovich vazifasini oʻtaydi. K.lar kursi, tana va kallakdan iborat boʻlib, gʻisht, beton, temir-beton, metall, yogʻochdan yasaladi. K.ning balandligi va diametri inshootning hajmiga muvofiqligi bilan belgilanadi. Asrlar davomida shaklan oʻzgarib borib, yuksak badiiy koʻrinishga ega boʻlgan (qarang Meʼmorlik orderlari). Ustiga haykalcha (turli shaqldagi) oʻrnatilgan yakka K.lar (qarang Troyan ustuni), bir yoki bir necha qator qoʻyilgan kolonnadapar ham uchraydi. Zamonaviy binolarda metall va betondan ishlangan K.lar keng qoʻllanilmoqsa. 

## Manbalar
Kolonna (maʼnolari)

**Kolonna**:

* Kolonna (frans.
* Kolonna (harbiy ish) (qarbiy ishda) — harbiy xizmatchilar, mashinalar va motorlashtirilgan harbiy texnikaning birinketin joylashtirilishi.
Kolonna (harbiy ish)

**Kolonna** (qarbiy ishda) — harbiy xizmatchilar, mashinalar va motorlashtirilgan harbiy texnikaning birinketin joylashtirilishi. K. boʻlinma va qismlarni safar chogʻida yoki jang maydonida safga tizishda qoʻllanadi. K. harakatining oldida boruvchi harbiy xizmatchi yoki boʻlinma boshlovchi K., soʻnggida boruvchi esa oxirgi K. deb nomlanadi. K. boshidan soʻnggigacha boʻlgan masofa ichkari (lik) deb yuritiladi. Harbiy dengiz flotida K. flotning bir necha qatorga saflanishini bildiradi (yana qarang Saf, Jangovar tartib).

## Manbalar
Kolorado (daryo)

**Kolorado** (, ) — AQShdagi daryo, quyi qismi Meksika hududidan oqadi. Oʻz. 2334&nbsp;km (Grin-River irmogʻi bilan 3200&nbsp;km), havzasining maydoni 635 ming km². Qoyali togʻlardan boshlanib, Tinch okeanning Kaliforniya qoʻltigʻiga quyiladi. Yuta va Arizona shtatlarining chala choʻl va choʻlli hududlaridan oqadi. Kolorado platosini kesib oʻtishda umumiy oʻz. 800&nbsp;km gacha boʻlgan chuqur kanyonlarni hosil qiladi, jumladan, jahondagi eng yirik kanyonlardan biri — Katta Kanyon ham oʻsha yerda. Yirik irmoqlari — Grin-River, San-Xuan, Litl-Kolorado, Xila. Daryo Koyali togʻlardagi qorlardan toʻyinadi, aprel—iyul oylarida toʻlib oqadi, koʻz va qishda kamsuv. Oʻrtacha suv sarfi 508 m³/sek., quyi oqimida AQShning Kaliforniya sohillaridagi shaharlarini suv bilan taʼminlash va irrigatsiya maqsadlarida ishlatilishi natijasida suvi kamayib ketadi. Koloradoda yirik suv omborlarini yuzaga keltirgan Glen-Kanyon-Dam va Guver toʻgʻonlari, GESlar qurilgan. Quyilish joyidan 228&nbsp;km masofada kema katnaydi.

## Manbalar
Kolorado (plato)

**Kolorado** — Shimoliy Amerikaning Kordilyera togʻlaridagi plato, AQSHning jan.-gʻarbida. Shim.-gʻarbda Katta Havza, sharq va shim.-sharkdan Qoyali togʻlar, jan.dan Meksika yassitogʻligi bilan chegaralangan. Maydoni 300 ming km². Balandligi 1800–2500 m, eng baland joyi — 3861 m (Hamfris-Pik togʻi). Tokembriy kristall jinslaridan tuzilgan. Ustini paleozoy — paleogen davrlarining qalin choʻkindi jinslari qoplagan. Shu sababli u yerda uran-vanadiy rudalarining konlari topilgan. Daryolar, jumladan, Kolorado daryosi platoni oʻyib chuqur daralar hosil qilgan. Iqlimi subtropik kontinental, kuruq iqlim. Yiliga 200–500&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Quruq dasht oʻsimliklari oʻsadi, nisbatan nam yerlarda oʻrmonlar uchraydi.

## Manbalar
Kolorado (maʼnolari)

**Kolorado**:
* Kolorado — AQShning gʻarbiy qismidagi shtat.
* Kolorado (daryo) — AQShdagi daryo, quyi qismi Meksika hududidan oqadi.
* Kolorado (plato) —  Shimoliy Amerikaning Kordilyera togʻlaridagi plato
Kolorado qoʻngʻizi

**Kolorado qoʻngʻizi** (Leptinotarsa decemlineata Say.) — bargxoʻrlar turkumining qoʻngizlar oilasiga mansub hasharot, ashaddiy xavfli oʻsimlik zararkunandasi. Tanasi oʻz. 9 – 12&nbsp;mm, yelka va ust qanoti sargʻish yoki sargʻishqizil, oldingi yelkasida 12—14 ta qora dogʻlari bor, qanoti ustidan 5 ta qora chiziq oʻtgan. Tuxumining kattaligi 1,2—1,8&nbsp;mm, qurti uz. 15–16&nbsp;mm, pushtiqizil, gʻumbagi 10–12&nbsp;mm. Kolorado qoʻngʻizi tuproqda (20—50 sm chuqurlikda) qoʻngʻizlik davrida qishlab, aprel oyida qishlovdan chiqadi va oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Urgʻochi qoʻngʻizlari oʻsimliklar bargi orqasiga, oʻsimlik qoldiqlariga 12—80 tadan toʻp-toʻp qilib tuxum qoʻyadi. Bitta urgʻochi qoʻngʻiz 500— 800, baʼzida 2400 gacha tuxum qoʻyadi. Tuxumlarining rivojlanishi 3—5, gʻumbaginiki 6—9 kun. Tuxumdan chiqqan qurtlar 20 kun atrofida oʻsimliklar bargi bilan ovqatlanadi va tuproqda gʻumbakka aylanadi. 1—2 havftadan soʻng yosh qoʻngʻizlar paydo boʻladi, barg bilan ovqatlanib, yana tuxum qoʻyadi. Kolorado qoʻngʻizi kartoshka, pomidor, baqlajon, tamaki, qalampir, yosh terak va turli ituzumsimon oʻsimliklarga zarar yetkazadi. Bir tup kartoshkada oʻrtacha 20—40 qurt va qoʻngʻiz toʻgʻri kelganda oʻsimlik bargining yarmisini yeb, hosilni 2—3-marta kamaytiradi. Bargi toʻliq yeb bitirilgan oʻsimliklar hosili esa 10-martagacha kamayishi mumkin. Kolorado qoʻngʻizi Oʻzbekistonda obhavo sharoitiga qarab 2— 4-marta nasl beradi.

Kolorado qoʻngʻizi vatani — AQSH Kolorado shtati. Shimoliy Amerika, 20-asr boshlaridan Yevropa mamlakatlarida (1922-yilda Fransiyada topilgan), keyinchalik Sharqiy Yevropa, Ukraina, Belorussiyada tarqaldi.

Oʻzbekistonga Belorussiyadan urugʻlik kartoshka bilan dastlab Boʻstonliq va Soʻx tumanlariga (1972-yil) kelib qolgan.

Hozir Xorazm, Buxoro viloyatlari va Qoraqalpogʻistondan tashqari barcha viloyatlarda tarqalgan, kartoshka, baqlajon ekinzorlariga katta zarar yetkazmoqda.

Kurash choralari. Kolorado qoʻngʻiziga qarshi samarali kurash vositalari yoʻq. Muhimi karantin tadbirlari. Kimyoviy preparatlardan fozalon, buldok, detsis, konfidor, maspilan, xostation, regent, sumialfa va boshqalardan foydalanish tavsiya etiladi.

Sultan Ashmuhamedov, Norqoʻzi Ergashev.

## Manbalar
Koloratura

**Koloratura** (ital. coloratura — bezak) — Yevropa (asosan, Italiya) vokal sanʼatida yuzaga kelgan, oʻta mohir (virtuoz)lnk bilan qoʻllaniladigan murakkab ohang bezaklari va mashklar. K. oʻrta asrlardagi motet, madrigal, shanson kabi janrlar ijrochiligida shakllangan. Ayniqsa, 17—19-asrlarda italyan opera ariyalarida keng qoʻllangan. V. Motsart, J. Rossini, L. Delib, J. Verdi, R. Shtraus, M. Glinka, N. Rimskiy-Korsakov, R. Glier va boshqa K.dan (taʼsirchan badiiy vosita sifatida) foydalangan. Yaqin va Oʻrta Sharq musiqa ijrochiligi — mugʻanniy, oshiq, hofiz, baxshi, oqin va boshqa sanʼatidan K.simon nola va mashqlar keng oʻrin olgan. K. mashqlarini ijro eta oladigan, oʻzgarishlarga boy ayollarning baland ovozi K.li soprano deyiladi. Oʻzbek xonandalaridan N. Ahmedova, M. Razzoqovalarning ovozi K.li sopranodir.

## Manbalar
Kolorimetriya

**Kolorimetriya** (lot. color — rang va ... metriya) — ranglarni va ular orasidagi tafovutlarni oʻlchash va miqdoriy jihatdan ifodalash usullari. Mohiyati 3 asosiy rang (qizil, yashil va zangori ranglar) ning tanlangan tizimida ranglar koordinatalarini aniqlashdan iborat. Bunda tekshirilayotgan rangdan farq qilmaydigan rang tanlanadi. Ranglar kolorimetr asbobida oʻlchanadi. Ranglarni miqdoriy ifodalash usullari yorugʻlik texnikasida (yoritish asboblarini ishlab chiqish uchun), rangli kino, televideniye va boshqa sohalarda qoʻllanadi. Mashq qilaverish natijasida odam koʻzi 10 mingdan optiq, rang va tuslarni farqlashi mumkin. Koʻp rangli fotometriya usulida yulduzlarning ranglarini miqdoriy jihatdan oʻrganish yulduzlar K.si deb ataladi. Bunda aniqbir yulduzning fotosuratlari olinadi yoki fotoelektrik usulda turli yorugʻlik filtrlari orqali uning yorqinligi oʻlchanadi. Eritmalardagi moddalar konsentratsiyasini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob kimyoviy K. deyiladi. Bu asbobni ishi boʻyalgan eritmalarning oʻzidan oʻtayotgan yorugʻlikni yutishiga asoslangan. U yorugʻlik filtrlari toʻplash bilan taʼminlanadi (qarang Ranglarni oʻlchash).

## Manbalar
Kolonnada

**Kolonnada** (frans. colonnade), ustunlar qatori — gorizontal tarzda usti yopilgan qatorak. Toʻgʻri yoki egri chiziq boʻylab bir yoki bir necha qator qoʻyilgan kolonna (ustun)lar usti yopilgan galereya. Us tun, kapitel va asosdan iborat. Baʼzan alohida inshoot sifatida ham quriladi. K.lar saroy va boshqa inshootlarning katta zalini bezashda, yirik binolarning bosh tarzini hashamatli qilib koʻrsatishda, bogʻ-park sanʼati qurilishida foydalaniladi.

Ustunlar alohida tuzilmalar ham boʻlishi mumkin. Qoplangan ustunlar stoas deb ataladi. Ushbu turdagi taniqli tuzilmalar orasida Vatikandagi Avliyo Pyotr maydonidagi ustunni va Königsberg soboridagi Kant qabrini eslatib oʻtish mumkin, bu eski Königsbergda *stoa Kantiana* deb nomlangan.

## Mashhur ustunlar

### Qadimgi dunyo

Fayl:Luxor Temple R07.jpg|Luksor ibodatxonasidagi Amenxotep III kolonnasi
Fayl:Reconstruction of Stoa of Attalos (3357410911).jpg|Rekonstruksiya qilingan Afina Agorasidagi Attala stendlari
Fayl:Palmyra, Syria – 2.jpg|Palmira, Suriyadagi buyuk ustunlar
Fayl:Baalbek-Jupiter.jpg|Baalbek, Livan
Fayl:Colonnade in Ephesus.jpg|Dastasi
Fayl:Station of Venezia Santa Lucia (7803866220).jpg|Venetsiyadagi Santa Lucia stantsiyasidagi zamonaviy ustunlar


### Uygʻonish va barokko davrlari

Fayl:Colonnade in Palacio de Carlos V.JPG|Charlz V saroyi, Granada (1527)
Fayl:St Peter’s Square, Vatican City – April 2007.jpg|Bernini tomonidan Avliyo Pyotr maydonining ustunlari, Vatikan (1660-yillar)
Fayl:St. Peter’s Square, 1992.jpg|Sankt-Peter maydonining kolonnasining tafsiloti
Fayl:Louvre Kolonnaden. JPG|Luvr ustunlari, Parij (1670)


### Neoklassik

Fayl:P1030420 Paris VIII église de la Madeleine colonnes façade occidentale rwk. JPG|Madlen cherkovi (Parij) (1842 yilda muqaddas qilingan)
Fayl:GPOSydneyInterior2007.jpg|Bosh pochta boʻlimidagi gumbazli ustunlar (Sidney) (1890-yillar)
Fayl:Fitzwilliam Museum, Cambridge University.jpg|Kembrij universiteti Fitzvilyam muzeyining asosiy kirish joyi (19-asr)
Fayl:Brussels 3 157.jpg|Bryussel-Poytaxt mintaqasi , 50-yillik arkada ustuni (1905)
Fayl:NYSED.jpg|Nyu-York Davlat Taʼlim Departamenti binosi, Olbani, Nyu-York (1912)


### Zamonaviy talqinlar

Fayl:Palacio da Alvorada Exterior.jpg|Alvorada saroyi, Oskar Niemeyer tomonidan, Braziliya, Braziliya (1958)
Fayl:Johnson spanish music 1916 3.jpg|Lebus Court, Bridges Music Hall, Pomona kolleji, Myron Hunt tomonidan Klaremont, Kaliforniya, AQSh (1915)
Fayl:Scripps College for Women-10.jpg|Balch Hall, Skripps kolleji, Sumner Hunt va Gordon Kaufmann tomonidan Klermont, Kaliforniya, AQSh (1929)


## Adabiyot

* Grube G., Kuchmar A. *Arxitektura shakllari boʻyicha qoʻllanma* . Moskva: Stroyizdat, 2001-yil.

## Manbalar
Kolumbit

**Kolumbit** — murakkab oksidlar (tantaloniobitlar guruhi) kichik sinfiga mansub mineral. (Fe, Mn) Nb2O6 (kolumbit) — (Fe, Mn) Ta2O6 (tantalit) izomorf aralashmalar hosil qiladi. RZE, U, Ti, W, Th va boshqa aralashmalari ham mavjud. Romb singoniyali. Yarim metallsimon yaltiroq.

Qora, qoʻngʻir-qora kristallardan iborat. Qattiqligi 6; zichligi 5,22 g/sm3. Niobiy olish uchun muhim xom ashyo hisoblanadi. Sochilmalar va granitlarning nurash poʻstidan olinadi. Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Sharqiy Sibir va Qozogʻistonda K. konlari bor.
## Manbalar
Kolumbiya (maʼnolari)

**Kolumbiya**:
* Kolumbiya (daryo) – Shim.
* Kolumbiya (Colombia), Kolumbiya Respublikasi (República de Colombia) – Jan.
* Kolumbiya (okrug), Kolumbiya okrugi – AQShdagi federal (poytaxt) okrug.
* Kolumbiya (kosmik kema) – „KOLUMBIYA“ – AQSH ning koʻp marta uchirishga moʻljallangan, bortida astronavt-uchuvchisi boʻlgan transport kosmik kemasi.
Kolumbiya (daryo)

**Kolumbiya** () — Shimoliy Amerikadagi daryo. Kanada va AQShning gʻarbiy qismida. Oʻz. 2250&nbsp;km, havzasining maydoni 670 ming km². Kryali togʻlardan boshlanib, Tinch okeanga estuariy hosil qilib quyiladi. Irmoqlari: Sneyk, Klark-Fort va boshqa Kor va moʻzliklardan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 8470 m³/sek. Oʻrta va quyi oqimida yirik toʻgʻonlar, suv omborlari, GESlar qurilgan. Quyilish joyidan 450&nbsp;km masofada kema katnaydi. Sugorish va suv taʼminotida, yogʻoch oqizishda foydalaniladi. Yuqori qismi (Kanada hududi)da milliy parklar tashkil etilgan, turizm rivojlangan. Yirik porti — Portlend. Daryo unga dastlab 1792-yilda kirib borgan Amerika kemasi "Kolumbiya" nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Kolumbiya (okrug)

**Kolumbiya**, Kolumbiya okrugi — AQShdagi federal (poytaxt) okrug. AKShning hozirgi poytaxti Vashington shahrini qurish uchun 1791-yilda Merilend shtatidan ajratilgan hudud. Maydoni 0,2 ming km². Aholisi 571,8 ming kishi (2001). Okrug Potomak daryosining soʻl sohilida, Virginiya va Merilend shtatlari oraligʻida joylashgan. 1878-yildan okrug chegarasi Vashington shahri ning munitsipal chegarasi hisoblanadi.

## Manbalar
Kolumbiya (kosmik kema)

"KOLUMBIYA" — AQSH ning koʻp marta uchirishga moʻljallangan, bortida astronavt-uchuvchisi boʻlgan transport kosmik kemasi. "Speys shattl" transport kosmik kema majmuasi tarkibiga kiradi. "K."ning birinchi nusxasi 1976-yilda yigila boshlangan. K. birinchi marta 1981-yil 10-aprelda Kanaveral kosmik markazidan uchirilgan. Massasi 2000 t gacha, oʻz. 56 m. Kemaning 1-bosqichi qattiq yoqilgʻili raqsta dvigateli boʻlgan 2 ta tezlatkichdan iborat; 2-(orbital) bosqichi bortida astronavti boʻlgan, qanotli boʻlib, orbitadan chiqqandan soʻng "samolyot" rejimida qoʻnish qobiliyatiga ega. "K."ning orbital bosqichlari 1994-yilgacha uchirib turilgan.

## Manbalar
Columbia universiteti

**Columbia universiteti** — AQShning yetakchi universitetlaridan biri. 1754-yil Nyu-Yorkda Kinge kolleji (Qirollik kolleji) negizida tashkil etilgan. 1912-yil universitet maqomini va hozirgi nomini olgan. Siyosiy fanlar, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, tibbiyot, huquq, texnika, amaliy fanlar, meʼmorlik, kutubxona ishi, sanʼat va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 18 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. 30 dan ortiq kutubxonasi bor.

## Manbalar
Kolorit

**Kolorit** (ital. colorito, lot. color — rang, boʻyoq) — tasviriy sanʼat asarlari (koʻpincha rangtasvir) voqelikni real va ifodali tasvirlashda ranglarning oʻzaro mutanosibligi. Voqelikni taʼsirli tasvirlash vositasining tarkibiy qismi boʻlgan K. asarning gʻoyasi, mazmuni, davri, uslubi hamda muallifning shaxsiga bogʻliq. Tarixda voqelik tasvirida mahalliy ranglar ozmi-koʻpmi cheklanib, ramziy ranglardan koʻproq foydalanish (oʻrta asrlar sanʼatida) va voqelikni barcha boʻyoklarda (uning rangi, tusy, nursoya va boshqalardan foydalanib) rangdor ifodalash anʼanasi shakllangan. K. ranglar uygʻunligiga koʻra, iliq (qizil, sariq, zargʻaldoq) yoki sovuq (koʻk, yashil, binafsha), sokin va jiddiy, yorugʻ yoki toʻq, rangdorligiga koʻra, yorqin, xira va boshqa boʻlishi mumkin. Ranglar uygʻunligi, uning toʻldirilishi va keskinligiga amal qilib, betakror va murakkab K. yaratiladi (Velaskes, Titsian, V.I. Surikov, I.Ye. Repin, Oʻzbekistonlik rassomlardan P. Benkov, Oʻ. Tansiqboyev, 3. Kovalevskaya, Ch. Ahmarov va boshqalarning asarlari).

Naqshlarda K. birorta rang (zangori, yashil, qizil, jigarrang va boshqalar)ning hukmronligiga asoslaniladi, qolgan ranglar unga boʻysundiriladi. Masalan, yashil rang muhitida barcha rang tuslari yashil rangga boʻysundiriladi.

Shuningdek, K. biror narsaning oʻziga xos tomonlari majmuini ham anglatadi. Mas, badiiy asarning oʻziga xos xususiyatlari (davr, milliylik va boshqalar).

## Manbalar
Kolumbiyaliklar

**Kolumbiyaliklar** (oʻzlarini -kolombiano deb atashadi) — xalq. Kolumbiyaning asosiy aholisi (32,5 mln. kishi). Venesuela (1,75 mln. kishi), AQSH va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 34,5 mln.kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosan, metislar, qisman mulatlar, kreollar. Ispan tilining Kolumbiya mahalliy laxjasida soʻzlashadilar. Dindorlari — asosan, katoliklar. Asosiy mashgulotlari — dehqonchilik (kofe, banan, ananas, paxta, tamaki, kakao, makkajoʻxori, bugdoy, sholi yetishtirish va boshqalar), shuningdek, bir qism aholi neft va kon sanoatida band.

## Manbalar
Kolumbus

**Kolumbus** — AQShning shim.sharqiy qismidagi shahar, Ogayo shtatining maʼmuriy markazi. Sayoto daryosi sohilida joylashgan. Aholisi 711,4 ming kishi (2000). Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik sanoat, savdo-moliya va madaniy markaz. Metallsozlik va mashinasozlik (jumladan, radioelektronika, elektrotexnika, vagonsozlik, qishloq xoʻjaligi va aviakosmik mashinasozligi va boshqalar) rivojlangan. Kimyo, poligrafiya va oziq-ovqat (asosan, goʻsht sanoati) korxonalari, universitet bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga 1812-yilda asos solingan.

## Manbalar
Kolxida

**Kolxida** — Gʻarbiy Gruziya (Egrisi) ning yunoncha nomi. Miloddan avvalgi 6-asrda K. hududida Fasis va Dioskuriada yunon koloniyalari vujudga kelgan, 6—2-asrlarda esa Kolxida podsholigi boʻlgan. Keyingi davrlarda (19-asr ning boshlarigacha) K. Gruziyada tashkil topgan turli davlatlar tarkibiga kirgan (yana qarang Gruziya).

## Manbalar
Kolxida madaniyati

**Kolxida madaniyati** - Gʻarbiy Gruziyadagi soʻnggi jez va ilk temir asriga oid arxeologik madaniyat (taxminan mil. av. 13—7-asrlar). Manzilgoxlar qoldiqlari, mozorqoʻrgʻonlar, xazinalar topilgan. Jezdan ishlangan qurollar orasida ilk temir buyumlar ham uchraydi. Asosiy xoʻjalik tarmogʻi — dehqonchilik boʻlib, chorvachilik, temirchilik taraqqiy etgan.

## Manbalar
Kolxida pasttekisligi

**Kolxida pasttekisligi** - Gruziyadagi pasttekislik. Gʻarbiy Zakavkazyeda, gʻarbda Qora dengiz sohili, shim.-sharqda Katta Kavkaz va jan. da Kichik Kavkaz togʻlari oraligʻida. Dengiz sohili boʻylab Suxumi shahridan Kobuleti shahrigacha choʻzilgan. Kolxida pasttekisligi — allyuvial tekislik; antropogen allyuviysining qalinligi 700 m gacha. Neft-gaz konlari, mineral buloqlar (Sxaltubo) bor. Iqlimi nam subtropik. Yil boʻyi yogʻin yogʻadi (yillik yogʻin 1500&nbsp;mm). Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 4,5 dan 6° gacha, avgustniki 23—24°. Kolxida pasttekisligini Rioni, Inguri va boshqa daryolar kesib oʻtadi. Dengiz boʻyidagi Poti shahri yaqinida Paleostomi koʻli bor. Kolxida pasttekisligining gʻarbida botqoqlik landshaftlari mavjud. Botqoqliklarda qandagʻoch oʻrmonlari katta maydonni egallaydi. Balandroq chekka qismlari dub, qora qayin, doim yashil buta va chirmovuklar bilan qoplangan. Kolxida pasttekisligida gʻalla ekinlari (asosan, makkajoʻxori) ekiladi; bog va subtropik mevazorlar bor.

## Manbalar
Kolxlar

**Kolxlar** — Jan.-Gʻarbiy Zakavkazyedagi gruzin qabilalarining umumiy nomi. Dehqonchilik bilan shugʻullanishgan (miloddan avvalgi 1-ming yillik). Miloddan avvalgi taxminan 8-asrda qabilalar ittifoqi, miloddan avvalgi 6-asrdan Kolxida podsholigi.

## Manbalar
Aleksandr Kolchak

**Aleksandr Vasilyevich Kolchak** (1873, Sankt-Peterburg — 1920, Irkutsk) — Rossiya harbiy arbobi, qutb tadqiqotchisi, gidrolog, Rossiyadagi *Fuqarolar urushida* oqlar harakatining bosh rahbarlaridan biri, admiral (1918). Qutbga uyushtirilgan ekspeditsiyalarda (1900-02, 1903, 1908-11) qatnashgan. Birinchi jahon urushi davrida Qora dengiz floti qoʻmondoni (1916—17). Bolsheviklar hokimiyati va sovet rejimiga qarshi kurashgan. 1918-yil oktabrda inglizlar yordamida Omskiy egalladi. 4-noyabrda Ufa direktoriyasi (Butun Rossiya muvaqqat hukumati) tarkibiga harbiy va dengiz vaziri qilib kiritildi. 18-noyabr da Omskda harbiy toʻntarish qilib, Ufa direktoriyasini tarqatib yubordi va Butun Rossiya Omsk hukumatini tuzdi (rais — Vologodskiy P.), oʻzini "Rossiya davlatining oliy hukmdori" deb atadi. K. Sibir, Ural, Uzoq Sharqda qattiqqoʻllik bilan tartib oʻrnatdi. U Rossiyaning quruqlik va dengizdagi butun qurolli kuchlari Oliy bosh qoʻmondoni unvoniga sazovor boʻlgan. K. Turkistondagi shoʻrolarga qarshilik harakati rahbarlaridan Madaminbek, Katta Ergash, Junaidxon bilan aloqalar oʻrnatib, ularni oʻz rahbarligida "Yagona Rossiya uchun sovet rejimiga qarshi kurash"ga daʼvat qildi. Biroq, uning bu daʼvatlarini milliy yetakchilar qatʼiy rad qilib, Turkiston mustaqilligi uchun kurashdilar. K. 1919-yil noyabrda qizil armiya qoʻshinlaridan magʻlubiyatga uchrab, Omskdan Irkutskka chekingan. 1920-yil 4-yanvarda Oliy bosh qoʻmondonlik vakolatini sirtdan Denikinga topshirdi. 15-yanvarda Irkutskda oq chexlar tomonidan asir olinib, bolsheviklarga berildi, 7-fevralda Irkutsk Favqulodda komissiyasi (CHK) tomonidan otib oʻldirildi.

## Adabiyot
* Grajdanskaya voyna v Rossii: perekrestok mneniy, M., 1994.

## Manbalar
Kolchedanlar

**Kolchedanlar** (Kichik Osiyo yarim oroldagi joy nomidan) — rudali minerallar: temir, mis, kobalt, nikel va boshqalarning oltingugurtli (sulfidli), bisulfidli, kam hollarda monosulfidli birikmalarining umumiy nomi. K.ning koʻp tarqalgan turlari — oltingugurtli kolchedan — FeS2 (pirit), mis kolchedani — CuFeS2 (xalkopirit) va boshqa K. qattiq, metalldek yaltiroq, murakkab kompleksli rudadir. Pirit tarkibida 53,4% oltingugurt, 46,6% temir mavjud. K. konlari turli geologik jarayonlar, mas, magmaning kristallanishida (mis-nikelli kolchedan) va skarnlarnsng paydo boʻlishida (mis, oltin kolchedani) hosil boʻladi. K. vulkan mintaqalari orasida uzunligi bir necha ming km li uyumlar hosil qiladi. Vulkan otilishidan chiqqan eritmalar katta miqdorda metallarni olib chiqadi, ular oltingugurt bugʻlari bilan birikib sulfidli K. konlarini hosil qiladi. Kolchedan konlari dunyo boʻyicha keng tarqalgan. Oʻzbekistonda (Olmaliq) polimetall, qoʻrgʻoshin, mis-rux va boshqa kolchedan konlari bor. K. metallurgiya sanoati uchun muhim ahamiyatga ega. Piritdan, asosan, oltingugurt kombinatasi olishda foydalaniladi. Shuningdek, uni qayta ishlash natijasida olinadigan oltin, kumush, nikel, kobalt, vismut va boshqa qimmatbaho metallarning konsentratori ham hisoblanadi.

## Manbalar
Helmut Kohl

**KOL (Kohl) Gelmut (Helmut)** (1930.3.4, Lyudvigsxafen shahri) – Germaniya kansleri (1982—98). Xristian-demokratik ittifoqi (XDI) aʼzosi (1947-yildan), raisi (1973—76). Raynland-Pfals federal yeri bosh vaziri (1969—76). Germaniya bundestagi deputati (1976-yildan). Bundestagdagi XDI va Xristian-sotsial ittifoqi (XSI) birlashgan fraksiyasi raisi (1976—82). K. davrida nemis xalqining birlashish orzusi 1989-yilda Berlin devorining qulatilishi bilan ushaldi. 1990-yil 12-sentyabrda Moskvada Germaniya masalasini uzil-kesil hal etish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi, yagona Germaniya davlati tashkil topdi.

## Manbalar
Kolmataj

**Kolmataj** (ital. colmata — toʻldirish) — agroirrigatsion oqiziqlarning shagʻalli va qumli tuproq qatlamlari ustida toʻplanib qatlam hosil qilishi. K. tabiiy va sunʼiy boʻladi. Tabiiy K. qorlarning erishi, kuchli yomgʻir va toshqinlardan keyin daryo suvlarida loyqa va oqiziqlar koʻpayganda yuz beradi. Sugʻoriladigan zonalarda loyqa va oqiziqlar suv bilan birga dalalarga oqib keladi va choʻkib, muayyan qalinlikda qatlam hosil qiladi. Oʻrta Osiyoda sunʼiy K. — loyqadan foydalanish qadimdan keng qoʻllangan. Pol olingan maydonlarga loyqa suvni koʻllatib quyib, loyqa choʻkkanidan keyin suvni chiqarib yuborish yoʻli bilan yer unumdorligi oshirilgan. Shuningdek, ariqva zovurlarni tozalashda chiqadigan oqiziqlar (loyqa), eski paxsa devorlar va boshqalarlardan oʻgʻit sifatida foydalanilgan. K. natijasida koʻpincha shagal va qumlar yuzasida yengil va oʻrta qumoqli yoki qumloqi tuproqlar hosil boʻladi.

## Manbalar
Kolxida podsholigi

**Kolxida podsholigi** - Gʻarbiy Gruziya hududida kolxlar tomonidan tuzilgan ilk quldorlik davlati (miloddan avvalgi 6—2-asrlar). Kolxida podsholigi miloddan avvalgi 4-asrda barcha gruzin qabilalarini birlashtirishga harakat qilgan; bu yerda hunarmandchilik, ayniqsa, zargarlik rivojlangan, kumush tanga "kolxidka"lar zarb etilgan (miloddan avvalgi 6-asr). Kolxida podsholigi miloddan avvalgi 6-asrning oxirida Eron, miloddan avvalgi 2-asrda Pont podsholigi, soʻng Rim tomonidan zabt etilgan.

## Manbalar
Kolrabi

**Kolrabi**, Kolrabi karami (Brassica gongyloides L.) — ikki yillik sabzavot ekini, karamning bir turi. Birinchi yili poyameva beradi; ikkinchi yili esa gul novdalar chiqarib, gul va urugʻ hosil qiladi. 2 ta kenja turi: osiyo kenja turi (ssp.asiatica Lizg.) va gʻarbiy yevropa kenja turi (ssp.occidentali — europaea Lizg.) bor. Ildiz tizimi kuchli rivojlangan. Poya — meva shakllanishida 7—8 chinbarg chiqaradi. Tubbargi kichkina. Bargi bandli, uchburchak yoki tuxumsimon. Diametri 10—15 sm yoʻgonlashgan, shakli sholgʻomni eslatadigan poya mevasi bilan qolgan barcha karamlardan ajralib turadi. Rangi och-koʻkimtir, binafsha yoki qizgʻish. Tuproq quruq, namlik kam boʻlsa poyamevasi mayda, dagʻal boʻladi. Ekin juda ertapishar, nihollar paydo boʻlganidan keyin 65—80 kundan soʻng hosil yigʻishtiriladi. Kechpishar navlarining oʻsuv davri 120—150 kun. Ertapishar navlarining hosildorligi 120—240 s/ga, kechpisharlariniki 500—600 s/ga. Oʻzbekistonda Oq Vena 1350 ertagi navi ekiladi. K.ning ekish muddati va parvarishlash texnologiyasi oddiy karamnikiga oʻxshash.

## Adabiyot
* Lebedeva A.T., Yershov I.I., Bunin M.S., Vash ogorod. Kolrabi, M., 1994.

## Manbalar
Kolraush qonuni

**Kolraush qonuni** - ionlar harakatining bir-biriga bogʻliq emaslik yoki elektrolitlar eritmasi elektr oʻtkazuvchanligining cheksiz suyultirilgandagi additivlik qonuni. 1879-yilda nemis fizigi F. Kolraush tomonidan tajriba natijalari asosida tasdiqlangan. Kolraush qonuniga muvofiq cheksiz suyultirilgan elektrolitlar eritmasining ekvivalent (molyar) elektr oʻtkazuvchanligi (XJ kationlar va anionlar harakatchanligi tufayli sodir boʻladigan elektr oʻtkazuvchanliklar (Xk va A.a) yigʻindisidan iborat, yaʼni: X^=Xk+Xa tegishli ionning cheksiz suyultirilgandagi elektr oʻtkazuvchanligi boʻlib, eritmadagi kationlar va anionlar harakatchanligining (/k va /d) yigʻindisiga mos keladi (Xj=lA+lK). Kolraush qonuni fa-qat oʻta suyultirilgan eritmalarga xosdir. Yaʼni elektrolitlar eritmasi maʼlum darajada suyultirilgandan soʻng undagi ionlar bir-biridan shu darajada uzoqlashadiki, ular bir-biriga toʻsqinlik qilmay harakatlana oladi. Eritmaning konsentratsiyasi ortishi bilan ionlararo tortish kuchayadi, ionlarning solvatlanish darajasi oʻzgaradi, elektrolitning ionlash darajasi ham oʻzgaradi. Natijada ionlarning harakatchanligi susayadi, binobarin ekvivalent elektr oʻtkazuvchanlik pasayadi.

## Manbalar
Kolyuriya

**Kolyuriya** () — raʼnodoshlar oilasiga mansub ildizpoyali koʻp yillik oʻt. Yoʻgʻon ildizpoya hosil qilib oʻsadi. Ildiz boʻgʻzi barglari bandli, poyadagilari bandsiz, mayda. Guli sariq, yakka yoki toʻpgul. Mevasi koʻp yongʻoqli. Janubiy Sibir, Shimoliy Moʻgʻuliston va Xitoyda 5—7 turi bor. Oltoy, Sharqiy Qozogʻiston, Krasnoyarsk ulkasining jan. va Tuvadagi dasht va toshloq togʻ yon bagʻirlarida bir turi uchraydi. Ildizpoya va ildizidan evgenolli efir moyi olinadi. Mahalliy xalq ildizpoya va ildizini choy sifatida va tamakini xushboʻy qilish uchun ishlatadi.

## Manbalar
Koma

**Koma** ( — *chuqur uyqu*) — komatoz holat boʻlib, hayotga xavf tugʻdiruvchi holatdir. Markaziy asab tizimi faoliyatining izdan chiqishi, butunlay hushdan ketish, tashqi taʼsirlarga javob bermaslik va organizmning hayot uchun muhim funksiyalari boshqarilishining buzilishi bilan ifodalanadi. Odatda, Komadan oldin koma oldi holati kuzatiladi, bunda nafas olish va tomirlar tonusi oʻzgaradi, puls sekinlashadi, issiqlikni idora etish (termoregulyasiya) buziladi. Markaziy nerv sistemasi kasalliklari (insult, miya oʻsmasi, bosh miyaga qon quyilishi, miya koʻpchishi va boshqa jarohatlar), baʼzi yuqumli kasalliklar (infeksion meningit, ensefalit), shuningdek, buyrak va jigar kasalliklarida turli zaharlarnishlar (doridan, alkogoldan) Komaga sabab boʻladi. Komaning qanday yuzaga kelishidan qatʼi nazar, uning asosida bosh miya poʻstlogʻi faoliyatining buzilishi (bosh miyada qon hamda orqa miya suyuqligi aylanishining buzilishi, miya ichki bosimining koʻtarilishi, minerallar va kislota-ishqor muvozanatining aynishi va boshqa pa-tologik jarayonlar yotadi. Koma holati turli kasalliklarning oʻziga xos alomatlari bilan kechadi. 

## Turlari
Komaning quyidagi turlari mavjud:
* Miya komasi; 
* Jigar komasi;
* Buyrak komasi;
* Diabet komasi:giper- va gipogelekim turdagi.
Lekin „Koma“ termini aksari qandli diabet oqibatida kelib chiqadigan ogʻir holatni ifodalash uchun ishlatiladi (diabetik Koma). Ogʻir Koma terminal holat hisoblanadi. Davo Komaga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat. Koma xolatidagi bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va zudlik bilan tegishli davo choralari koʻriladi.

## Manbalar
Komandor orollari

**Komandor orollari** – Tinch okean bilan Bering dengizi oraligʻidagi orollar. RF Kamchatka viloyati tarkibida. Umumiy maydoni 1848&nbsp;km². Bazalt va andezitlardan tuzilgan. Relyefi togʻli. Bal 751 m gacha. Zilzila boʻlib turadi. Iqlimi okean iqlimi. Yozi salqin. Avgustning oʻrtacha temperaturasi 10°, fevral niki — 4°. Oʻrtacha yillik yogʻin 500&nbsp;mm. Okean oʻtloqlari va togʻ tundrasi bilan qoplangan. "Qushlar bozori" boʻlib turadi, dengiz mushugi, sivuch va kalan (Kamchatka qundoʻzi) bor. Aholi, asosan, baliq va dengiz hayvonlarini ovlash, darrandachilik (koʻk shimol tulkisini urchitish) bilan shugʻullanadi. 1741-yilda shu orollarni ochgan va komandor unvoniga ega boʻlgan V.Bering nomiga qoʻyilgan.

## Manbalar
Komarov Vladimir Leonyevich

**Komarov Vladimir Leonyevich** [1869.1(3).9, Peterburg — 1945.5.12, Moskva) — rus botanigi va geografi, akademik (1920-yildan). Peterburg universitetini tugatgan (1894), shu universitet professor (1918-yildan), ayni vaqtda Peterburg botanika bogʻida (1899-yildan) ishlagan. Peterburg botanika bogʻi (1930—44), tabiatshunoslik tarixi instituti direktori (1944-yildan). Asosiy ishlari oʻsimliklar sistematikasi, floristikasi va geografiyasi, oʻsimliklar dunyosi evolyusiyasiga bagishlangan.

## Manbalar
Kombayn

**Kombayn** (ing. combine — birlashish) — ish sikli, odatda, tayyor mahsulot ishlab chiqarish bilan tugallanadigan bir necha mexanizmdan tashkil topgan mashina, mashina agregati; turli yoʻsindagi bir necha ishlarni bir yoʻla bajaradi. Kombayn koʻp turi uy-roʻzgʻorda, qishloq xoʻjaligida, kon va yer qazish ishlarida qoʻllanadi, mas, Kon kombayni, Don kombayni.

## Yana qarang

* Mashinasozlik sanoati

## Manbalar
Kombaxsh

**Kombaxsh** (1667-1709) - boburiylardan boʻlgan shahzoda; Avrangzebning 5-oʻgʻli. Otasi K.ni Dekanga hokim etib tayinlagan. Avrangzeb vafoti (1707)dan soʻng aka-ukalar oʻrtasida taxt uchun kurash boshlangan. Taxtni egallagan Bahodirshoh I mamlakat jan.iga, K. ustiga yurish qilgan. 1709-yil 13-yanvarda Haydarobod yaqinida K. qoʻshinini tormor keltiradi, K. jangda yaralanib halok boʻladi.

## Manbalar
Kombinatorika

**Kombinatorika** (lotincha- combinare-birlashtirish), kombinator analiz, kombinator matematika — matematikaning chekli toʻplamlar ustida bajariladigan amallarni oʻrganadigan boʻlimi. Eng koʻp qoʻllanadigan amallari: 1) toʻplamni tartiblash, yaʼni berilgan p elementli toʻplam elementlarini nomerlab (ag a2,..., ap), ketma-ketlik hosil qilish. Bunday ketma-ketlik p elementdan tuzilgan urin almashtirish deyiladi va qisqacha ag a2,..., ap kabi yoziladi. Mas, 3 ta a,, s elementdan 6 ta oʻrin almashtirish tuzish mumkin: abc, acb, bac, bca, cab, cba. Umuman, p elementdan tuzilgan oʻrin almashtirishlar soni:Ri= 1 -2-3...(ya- 1)l = i formula bilan hisoblanadi; 2) toʻplamning qismlarini tuzish. p elementli toʻplamning m elementli qismi p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiya deyiladi. Mas, {a,, s, d) toʻplamning 2 elementli 6 ta qism toʻplami bor {a, ), {a, s}, {a, d], {, s}, {b, d], {s, d). Umuman, p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiyalar soni:l(p-1)(p-2)...(p-sh+1) S = l-2-Z...tm\{n—m)\formula bilan hisoblanadi. Sp sonlari (a+)" ikki hadli yoyilmasining koeffitsiyentlari boʻlib, binomial koeffitsiyentlar ham deyiladi (qarang Nyuton binomi); 3) toʻplamning tartiblangan qismlarini tuzish. i elementli toʻplamning tartiblangan t elementi p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirish deyiladi. Mas, uchta a,, s elementdan 2 tadan tuzilgan urinlashtirishlar ab, as, be, ba, ca, cb bu-ladi. Umuman, p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirishlar soniA™ = p(p — 1)(l — 2)...(p — t + 1) formula bilan hisoblanadi. Rp, S™, A™ sonlari uchun Ap =Rt- Sp, Sp =Sp s™ + s"+| = s™+|, s" + s[ + +s] +... + s" + s" = 2° tengliklar oʻrinli. K.dashu singari masalalarni yechish kridalari ishlab chiqilgan.

K.ning kombinator geometriya deb ataladigan boʻlimida elementlari soni cheksiz koʻp boʻlgan baʼzi toʻplamlar (geometrik figuralar) ham oʻrganiladi. Masalan, tekislikda yotuvchi chegaralangan qavariq figuralar berilgan boʻlib, ulardan har uchtasi umumiy nuqtaga ega boʻlsa, shu figuralarning barchasiga tegishli nuqta ham mavjud boʻladi (J. Xelli teoremasi).

K.ga oid dastlabki maʼlumotlar qadimdan maʼlum. 17—18 asrlarda K.ning asosiy masalalari koʻp hadlilar nazariyasi va ehtimollar nazariyasi talabi bilan oʻrganilgan. 20-asrda elektron-hisoblash mashinalari, kompyuterlar yaratilishi bilan K. kengayib, texnika va iqtisodiyotda tatbiq qilina boshlandi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</

## Manbalar
Kombinatsion layoqat

**Kombinatsion layoqat** - oʻsimlik liniyalari yoki navlarining duragay kombinatsiyalarda oʻzaro birikib, u yoki bu belgi va xususiyatlar turlicha ifodalangan avlod (Gʻ,) berish qobiliyati. Kombinatsion layoqatni aniqlash — koʻpgina qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarida geterozisam amalga oshirishga karatilgan seleksiyaning muhim bosqichidir. Umumiy va xususiy Kombinatsion layoqat farqlanadi. Umumiy Kombinatsion layoqat oʻrganilayotgan navning barcha duragaylaridagi geterozisning oʻrtacha kattaligi bilan oʻlchanadi va genlarning additiv (jamlangan) taʼsiri tufayli yuzaga chiqadi. Xususiy Kombinatsion layoqat kutilgan oʻrtacha samaradan chetlangan baʼzi kombinatsiyalar bilan oʻlchanib, genlarning noadditiv oʻzaro taʼsirlari tufayli vujudga keladi (qarang Dominantlik, Epistaz).

## Manbalar
Kombinatsiyalangan drenaj

**Kombinatsiyalangan drenaj** — ortiqcha grunt suvlarini oqizib yuborish maqsadlarida quriladigan gorizontal zovurlar va suvi otilib chiquvchi quduklar tarmogʻi. Tuproqgrunt tuzilishi ikki qatlamli hollarda, yaʼni suvni suyet oʻtkazadigan qatlam (qalinligi 5–12 m) tagida yuqori filtratsiya koeffitsiyentga ega boʻlgan qatlam yotganda qoʻllanadi. Odatdagi zovurlarga ostki qatlamdan grunt suvlari oqib chiqishini kuchaytirish uchun ularga vertikal quduqlar — kuchaytirgichlar qoʻshiladi. Zovurlardagi suv sathi va drenajlar oraligʻidagi yer osti suvlari bosimi har xilligi tufayli grunt suvlari oʻzi oqib keladi. Suv yigʻilishini kuchaytiruvchi vertikal quduqning diametri 200–500&nbsp;mm boʻlib, suvli qatlam joylashgan (qarang Kaptaj) chuqurlikkacha kavlanadi; quduqqa filtrli (ishchi) quvur (metall, asbes-sement, polietilen, sopol va shahrioʻ.) tik oʻrnatiladi. Quvurning tepa uchiga uch yoʻnalishli suv taqsimlagich oʻrnatilib, undan quduq ishi kuzatiladi va joriy tuzatish ishlari oʻtkaziladi. Quduqlar ochiq va yopiq drenaj tarmoqlarida, shuningdek, berk vodovodlarda qoʻllanadi. Ular zovurlar boʻylab bir-biridan 50–500 m oralikda quriladi, har bir quvurdan chiqadigan suv sarfi 2—5 l/s ga boradi. Kombinatsiyalangan drenaj — fenajning nisbatan yangi usuli. Kombinatsiyalangan drenajning yirik tarmoqlari Qarshi choʻli, Xorazm va Buxoro vohalarining oʻzlashtirilayotgan yerlarida barpo qilingan. Kombinatsiyalangan drenaj drenaj tarmoqlari uzunligini 2—3-marta qisqartirish imkoniyatini beradi; kuchaytirgich quduqlarni berk vodovodlar bilan birga qurish natijasida tarmoqni loyqa bosmaydi, bu esa melioratsiya tizimini ishlatishda harajatlarni kamaytiradi.

Masharif Boqiyev.

## Manbalar
Kolorado universiteti

**Kolorado universiteti** — AQShdagi yetakchi universitetlardan biri. 1861-yil tashkil etilgan. Boulder kampusi (shaharchasi), Denver markazi, Denver tibbiyot markazi, Kolorado-Spring markazini oʻz ichiga oladi. Sanʼat, musiqa, muhandislik, atrof muhitni oʻrganish, sanoat va xoʻjalikni boshqarish, pedagogika, jurnalistika, huquq, tibbiyot, farmakologiya va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 39 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 1,3 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar
Komanchi

**Komanchi** (yuta indeyslari tilida — dushmanlar; oʻzlarini pemena — haqiqiy odamlar deb ataydilar) — AQShdagi shoshonlar guruhiga mansub indeys xalqi. Oklaxoma shtatining jan.gʻarbidagi rezervatsiyalarda yashaydilar. 6 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dindorlari — protestantlar.

17-asr oxiri — 18-asr boshlarida Qoyali togʻlarning sharqiy yon bagʻirlaridan Nort-Platt daryosi boʻylariga koʻchib oʻtishgan. Ular yuta qabilasidan otni xonakilashtirishni oʻzlashtirib, otda bizon ovlash bilan mashgʻul boʻlganlar. 18-asr oʻrtalarida dakotalar tomonidan Arkanzas daryosining jan. ga siqib chiqarilgan. Uichita va kayova qabilalari bilan ittifoq boʻlib yerlarini tortib olayotgan mustamlakachilarga qarshi kurash olib borganlar. K.lar jan. tekisliklardagi eng qudratli qabilaga aylangan. 19-asr boshida K.larning soni 10—12 ming kishini tashkil etgan. 1875-yil K.larning qarshiligi bostirilgan, tirik krlganlari (1400 ga yaqin kishi) soqchilar (konvoy) nazorati ostida Oklaxoma shtatidagi rezervatsiyalarga joʻnatilgan. Asosan, qoramol yetishtirish, qishloq xoʻjaligi ishlarida yollanma ishchi boʻlib ishlash va oʻz yerlarini amerikaliklarga ijaraga berish bilan shugʻullanadilar.

## Manbalar
Komedi Fransez

"KOMEDI FRANSEZ" (Comedie Frani;aise) (rasmiy nomi — "Teatr Franse", "Teatre-Franpais") — Fransiyaning eng keksa milliy dramatik teatri. 1680-yilda Lyudovik XIV buyrugʻi bilan Parijda asos solingan. Dastlab truppaga 27 aktyor (jumladan, M.Shanmele, M.Baron, Sh.Lagranj, A.Bejar va boshqalar) kirgan. Eng yaxshi milliy dramatik asarlarni sahnalashtirish huquqiga va yetuk aktyorlarni chetdan taqlif etish imkonini beruvchi moddiy yordamga ega boʻlgan "qirollik" teatri mavqeidagi "K.F." tez orada Fransiyaning yirik teatriga aylandi. Teatrga qirol tomonidan tayinlangan superintendantlar rahbarlik qiladi, uning repertuarini belgilaydi. "K.F." doimo klassitsizm kridalariga amal qilishga intilgan, 19- da klassitsizmning tayanchi va rasmiy mafkurasiga aylangan; mumtoz anʼanalarga sodiqlik teatrga turli formalistik oqimlarni kirib kelishiga yoʻl bermagan. "Buyuk fransuz inqilobi" yillarida teatr "Millat teatri" deb atalgan. "Molyer uyi" deb nom olgan "K.F."ni fransuz jamoatchiligi hamisha qoʻllagan. Turli davrlarda teatrda fransuz maʼrifatparvarlari (Volter, D. Didro, P. Bomarshe va boshqalar), tanqidiy realizm namoyandalari (A.Bek, A.Frans, J.Renar, E.Fabr va boshqalar) va boshqa asarlari sahnalashtirilgan. Realistik anʼanalar, asosan, komediyalarda komik aktyorlar (E.F.J. Go, B.K.Koklen va boshqalar) ijodida rivojlangan. "K.F."da zamonaviy fransuz teatrining yirik aktyor va rejissyorlari ijodi shakllangan: M.Bel, B.M.J.Bovi, B.Bretti, J.L.Barro, M.Reno va boshqa "K.F." repertuaridan P.Kornel, J.Rasin, Molyer, P.Bomarshe va boshqalarning asarlari keng oʻrin olgan.

## Manbalar