open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
3

**3** 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Imperator Avgust (imperator)ning boshqaruvi oʻn yillik muddatga yangilandi.
* Avgust, uning nabirasi Gay Sezarni, uning oʻrnini egallashini kutib, asrab oladi. Gay viloyat hokimi boʻlib, Sharqqa maxsus topshiriq bilan yuborilgan.
#### Yevropa
* Beshta nemis qabilalari Markomanni qiroli Marbod tomonidan birlashtirilgan. Besh qabilaning birlashishi Sileziya va Saksoniyaga aylanadigan hududda Rimga toʻgʻridan-toʻgʻri tahdiddir.
#### Xitoy
* Vang Mang, uning oʻgʻli Vang Yu, uning akasi Lu Kuan va Vey urugʻi uni hukmdorlik lavozimidan chetlatish uchun fitna uyushtiradi. Vang Yu va Lu Kuan ketma-ket oʻldiriladi.
#### Koreya
* Koguryo qiroli Yuriy poytaxtni Jolbon qal’asidan Gungnae shahriga koʻchiradi.

## Tugʻilgan
* Ban Bio, Xitoylik tarixchi.
* Geng Yan, Xitoylik Xan (sulola) generali.
* Tiberius Kladius Balbilus, Rim siyostchisi va astrologi.

## Vafot etgan
* Bao Xuan, Xitoylik siyosatchi.
6

**6** 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Rimdagi halokatli yongʻin tufayli, kazarmalar tizimi — dastlab ozod qilinganlar tomonidan boshqariladigan vigilalar — yongʻin avjiga chiqib ketmasligi uchun shahzoda Avgust tomonidan yaratilgan.
* Rimda oziq-ovqat yetishmovchiligi tufayli, Avgust odamlarga tarqatilgan donning sonini ikki baravar oshirdi, xizmatkorini qoldirdi va senatni cheksiz muddatga tanaffusga chiqardi.
* Shahzoda Avgust, nafaqaga chiqqan legion faxriylariga bonuslarni toʻlash uchun oʻziga xos xazinani, aerarium milisini (170 million sesterti) tashkil qildi. Bu merosga 5 % soliq bilan moliyalashtirilgan edi.
* Rimda Kastor va Pollux ibodatxonasi Tiberiy davrida qayta taʼmirlandi.
* Rimdagi pampingling kampaniyasi shahzoda Avgust tomonidan bekor qilindi. Publiyus Plautiy Rufus ayblangan, ammo u yakunda aybsiz deb topilgan.
* Shahzoda Avgust asrab olgan oʻgʻillaridan biri Agrippa Postumusni Planaziya oroliga joʻnatdi.
* Tiberiy Karnuntumni Marobodusga qarshi operatsiyalarning asosiga aylantirdi; Rim legioni XX Valeriya Viktrix Tiberiy bilan Markomaniga qarshi jang qiladi.
* Rim chegara qal’asining qurilishi Wiesbaden shahrining keltirib chiqaradi.
* Dalmatiya va Pannoniyadagi Illyrian qabilalari qoʻzgʻolon koʻtaradi.
* Gay Caecina Severus Moesia gubernatori boʻlgan va Bellum Batonianum qoʻzgʻalonlariga qarshi janglarida qatnashgan.
* Kirnius Yahudiyada aholini roʻyxatga oldi (Iosif Flaviyning soʻzlariga koʻra), bu viloyatda Jalilaning Iuda boshchiligidagi va Farziy Zadok tomonidan qoʻllab-quvvatlangan hududda qoʻzgʻolon koʻtarilgan. Qoʻzgʻolon bostirildi va isyonchilar xochga mixlandilar, ammo buning natijasida yahudiylarning Zealot harakati paydo boʻldi.

#### Xitoy
* Yanvar-Baʼzi bir xitoyliklar yosh, xasta imperator Ping Di vafot etishidan qoʻrqishadi, chunki bu oyda quyosh tutilishi kerak boʻlgan. Bu esa xosiyatsiz hisoblangan.
* 3-fevral-Imperator Ping Di 14 yoshida kutilmagan sabablarga koʻra vafot etadi; Vang Mang faqat yangi imperatorni tanlaydi, Ruzi Ying, 2 yosh, Xan sulolasining Jushe davri boshlangan.
* Davlat xizmatiga nomzodlar davlat xizmatiga imtihon topshirishlari shart qilib belgilanadi.
* Liu Vang Mangning va Ruzi Ying hukmronligi davrida agrar qoʻzgʻolonlarni qoʻzgʻatgan.Ulardan birinchisini may-iyun oylarida boshlanadigan kichik kuch bilan Ang-Zongning Marquessi Liu Chong boshqaradi.

## Tugʻilgan
* Gaius Manlius Valens,Rim senatori va konsuli.
* Odatda Iso oʻsha yili Kirinius roʻyxatiga binoan tugʻilgan deb hisoblangan (tarixiyligi shubhali)
* Apostol John, Yahudin nasroniy rohib.
* Marcus Aemilius Lepidus, Rim siyosatchisi.
* Matthias, Yahudiy davlat arbobi va ruhoniy.
* Milonia Caesoni, Rim malikasi.
* Nero Julius Caesar, Agrippinaning oʻgʻli.

## Vafot etgan
* 3-fevral-Ping, Han sulolasi imperatori.
* Kleopatra Seleme II, Misr hukmdori.
* Urdus III, Parfiya qiroli.
* Terentia, Sitseron Mark Tulliyning turush o'rtog'i.
8

**8**-Yuliy Sezar kalendari boʻyich yil Yakshanba kuni bilan boshlangan. Rim imperiyasida u Kamil va Kvintilianning Konsullik yili deb nomlangan. Rim imperiyasida u **Kamil va Kvintilian**ning Konsullik yili deb nomlangan.
 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* 3-avgust-Rim generali Tiberiy Dalmatiyada Bathinus daryosida Illiylarni magʻlubiyatga uchratdi, ammo Buyuk Illyrian qoʻzgʻoloni davom etadi.
* Vipsaniya Yuliya surgun qilinadi. Lucius Aemilius Paullus va uning oilasi sharmanda boʻladi. Avgust, Klavdiyning Paullning qizi Aemiliya Lepida bilan aloqasini uzdi.
* Markus Furius Camillus, Sextus Nonius Quinctilianus va Lucius Apronius Rim konsullariga aylanishdi.
* Rim shoiri Ovid Rimdan haydaldi va Tomis yaqinidagi Qora dengizga (hozirgi Konstan Cona) surgun qilindi.
#### Yevropa
* Atrebatlar qiroli Tinkomar Britaniyadan Rimga qochib ketadi; Eppill shoh boʻladi.
#### Fors
* Vonon I Parfiya qiroli boʻladi.

### Xitoy
* Xitoyning Xan sulolasida Chushi davri boshlanadi.
* Vang Mang Chay I tomonidan qoʻzgʻolonni bostiradi va (keyingi yilning 10 yanvarida boʻlgan) qishki qarorda rasmiy ravishda imperator unvoniga ega boʻlib, qisqa umr koʻradigan Sin sulolasini oʻrnatadi.

## Tugʻilgan
* Drusus Sezar, Yuliy-Klavdiy sulolasi aʼzosi.
* Titus Flavius Sabinus, Rim konsuli.

## Vafot etgan
* Marcus Valerius Messalla Corvinus, Rim generali.
10

**10** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Senatus consultum Silanianum asrab olinadi.
#### Markaziy Osiyo
* Baqtriyada Yunon sulolasi yoʻq qilinadi.
#### Xitoy
* Vang Mang (Xin sulolasi nomi bilan tanilgan qisqa intergragnum davrida hukmronlik qilgan) firibgarlardan xususiy xoch sotib olish va undan foydalanishni taqiqlaydi. Shunga qaramay, Xanning keyinchalik imperatori Guangvu boʻlgan Liu Xi, akasi Liu Yan (uslubi Bosheng) va Li Tongning qoʻzgʻoloniga yordam berish uchun milodiy 22-yil qishda xoch sotib oladi.
#### Yahudiya
* Luqo bayon etgan xushxabarga binoan, Iso Hirodning ibodatxonasiga bordi va adashib qoldi.

## Tugʻilgan
* Geron, yunon injineri.
* Lui Penzi, Xitoy qoʻgʻirchoq imperatori.
* Lucius Vipstanus Poplicola, Rim konsuli.
* Tigellinus, Rim imperatori prefekturasi.

## Vafot etgan
* Didymus Chalcenterus,Yunon bilimodami.
* Hillel, Bobil sultoni, olim va yahudiy rahbari
12

**12** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Annius Rufus Yahudiyaning prefekturi etib tayinlangan.
* August Reyndan tashqarida Germaniyaga katta bosqinchilik qilishni buyurdi.
* Kviriniy Tiberiyning maslahatchisi boʻlish uchun Yahudiyadan qaytib keladi.
* Armaniston Artaksiyasi sulolasi rimliklar tomonidan agʻdarilgan.
## Tugʻilgan
* 4 yanvar — Kaligula, Rim imperatori.

## Vafot etgan
* Rheemetalces I-miloddan avvalgi 12-yildan milodiy 12-yilgacha boʻlgan Odrisiya Trakiya qirolligining qiroli.
13

**20** 
20

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Imperator Avgust 20 yildan keyin Rim imperiyasining uchinchi roʻyxatga olinishini boshlaydi.
* Edessaning Abgarusi Osroene qiroli etib qayta oʻrnatildi.
* Senat Vigintiseksvirini Ordo Equesterga cheklab qoʻygan holda senat maslahat kengashini yuboradi.
#### Xitoy
* Xitoyda Xin sulolasining Shijiango davri boshlanadi.
* Sin Xinlar sulolasidan boʻlganlarning baxtli soni hisobga olindi.
## Mavzu boʻyicha
### Sanʼat va fanlar
* Strabon oʻz kitobini Yerning shakli toʻgʻrisida nashr etdi.
* Ovid oʻzining Epistula kitobi 1-3-kitoblarini nashr etadi.

## Tugʻilgan
* Casperius Aelianus, Rim protektori.
* Gaius Silius, Rim siyosatchisi.
* Kevin Kullen, Norse jangchisi va qilichbozi.

## Vafot etgan
* Kvintus Pedius, Rim (kar) rassomi (taxminiy sana).
* Vang Zhengjun, Xitoy imperatori.
14

**14** 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Avgustning Rim Imperiyasining 20 yillik uchinchi roʻyxatiga (va yakuniy) jami 4.973.000 fuqaro kiritilgan.
* 19-avgust — birinchi Rim imperatori Avgust vafot etadi va u xudo deb eʼlon qilinadi.
* 18-sentyabr — Tiberiy oʻgay otasi Avgustning oʻrniga Rim imperatori sifatida tayinlandi.
* Avgust vafotidan keyin Reynda gʻalayon koʻtargan legionlar; Germaniklar legionlar orasida tartibni tiklaydi.
* Germanikus Germaniyada kuchlar qoʻmondoni etib tayinlanadi va 16 da yakunlanadigan kampaniyani boshlaydi.
* Germanicus Rux daryosining yuqori qismida nemislarning Marsi qabilasiga qarshi qirgʻin qiladi.
* Nauportus shahri va porti yoʻllar va koʻpriklar qurish uchun yuborilgan gʻayritabiiy Rim legioni tomonidan talon-toroj qilinadi.
#### Xitoy
* Xitoyda Xinlar sulolasi Tianfeng davrining birinchi yili boshlanadi.
* Xitoyda ocharchilik; baʼzi fuqarolar kannibalizmga murojaat qilishadi.
## Mavzu boʻyicha
### Sanʼat
* Baʼzi olimlarning fikriga koʻra, ellinistik davr tugaydi.

## Tugʻilgan
* Lucius Caecilius Iucundus, Rim bankiri.
* Markus Yuniy Silanus, Rim konsuli.

## Vafot etgan
* 19-avgust-Avgust, Rim imperatori.
* 20-avgust-Agrippa Postumus, Avgust.
* Gnaeus Pompeius, Rim konsuli.
* Yuliya, Avgust qizi.
* Lucius Aemilius Paullus, Rim konsuli.
* Parthenius of Nicaea, yunon faylasufi.
* Paullus Fabius Maximus, Rim konsuli.
* Sempronius Gracchus, Rim zodagoni.
15

**15** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Erta (taxminan) — Emona (zamonaviy Lyublyana saytida) Legio XV Apollinaris tomonidan asos solingan.
* May — Germaniya xalqlariga qarshi olib borgan kampaniyasi davomida Germanicus Arminiusning rafiqasi Seleldani qoʻlga oladi.
* Yoz — Germanicus Vetera va Moguntiacum-dan ikki zarbali hujumni boshladi. Qaytib kelayotganda u Legio XIX akvilasini esga oladi va Teutoburg oʻrmonining jang maydoniga tashrif buyuradi. Germanicus Varus armiyasining qoldiqlarini dafn qilishni tashkil qiladi.
* Varna (Odessus), Bolgariya Qora dengiz sohilida, Rim Meseya viloyatiga qoʻshilgan.
* Rimda magistratura saylovlari xalqdan imperator va senatga oʻtadi.
* Tiber daryosidan Rimning baʼzi qismlarini suv bosadi.
## Tugʻilganlar
* 24-sentyabr-Vitellius, Rim imperatori.
* 6-noyabr-Yoshi Agrippina, Rim malikasi.
* Tyana Apollonius, yunon faylasufi.
* Enni Trasylla, Rimlik zodagon ayol.
* Lollia Paulina, Rim malikasi.
* Lucius Verginius Rufus, Rim konsuli.

## Vafot etganlar
* Lucius Seius Strabo, Rim protektori.
16

**16** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Germanikus qoʻmondonligidagi Rim qoʻshini 50 000 kishidan iborat boʻlgan Idistavisoda katta gʻalaba qozonadi, nemis urushi boshligʻi Arminiusni magʻlub qiladi va Varus legionlarining yoʻqolgan burgutlarini qaytarib oladi.
* Germanicus xavfli daryolarning oldini olish uchun Shimoliy dengiz flotidan foydalanadi va Reyn Deltasida minglab kemalarga bomba qoʻshinini joylashtiradi. U Amisius daryosi va Veser daryosida nemislarni magʻlubiyatga uchratadi, ammo qaytish paytida Rim floti qisman boʻron bilan yoʻq qilinadi.
* Armanistonning taniqli qiroli Vonones Suriyaga Rim hokimi Kretik Silanus tomonidan chaqirildi.

## Tugʻilgan
* 16-sentyabr-Yuliya Drusilla, Germanikusning qizi va Agrippinaning.
* Klavdiy va Plautiya Urgulanillaning oʻgʻli Klavdiy Drus (taxminiy sana).
* Decimus Junius Silanus Torquatus, Rim konsuli.

## Vafot etgan
* 13-sentyabr-Markus Scribonius Libo, Rim senatori (oʻz joniga qasd qilishga majbur boʻlgan).
* Klemens, Rim quli va yolgʻonchi.
* Scribonia, Qaysar Avgustning ikkinchi xotini (taxminiy sana).
17

**17** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* 26-may-Germanikus Rimga gʻalaba qahramoni sifatida qaytadi; u Cheruschi, Chatti va Elbaning gʻarbidagi boshqa nemis qabilalari ustidan qozongan gʻalabalarini nishonlaydi.
* Imperator Tiberiy Parfiyaga qarshi harbiy kampaniya olib borish uchun germaniyaliklarni sharqqa yuboradi.
* Kapadokiya (Kichik Osiyo) Rim viloyatiga aylanadi.
* Lucius Aelius Sejanus imperatorning prefekturasiga aylanadi.
#### Yevropa
* Germaniyada fuqarolik urushi boshlanadi.
* Marcomanni qiroli Maroboduus va uning german qabilalari Arminius tomonidan magʻlubiyatga uchraydi.
#### Afrika
* Rim armiyasidan qochgan Numidiyalik Tacfarinas, Rimliklarga qarshi partizanlik urushini boshlaydi. U oʻzining Musulamiy qabilasini va Berberlar koalitsiyasini boshqarib, Limes Tripolitanusga Afrikadagi Rim imperiyasining mustahkamlangan zonasiga (Limes) hujum qiladi.
#### Kichik Osiyo
* Kichik Osiyodagi zilzila Sardis shahrini vayron qiladi va boshqa bir qancha shaharlarga zarar etkazadi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Antiox III, Armaniston qiroli.
* Archelaus, Kappadokiya qiroli.
* Gaius Julius Hyginus, Rim lotin yozuvchisi.
* Livy, Rim tarixchisi.
* Lucius Vipstanus Gallus, Rim senatori.
* Publius Ovidius Naso (Ovid), Rim shoiri.
18

**18** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Afrikada pistirma bilan Legio III Augusta ning veksillatiosi (kichik birligi yoki boʻlinmasi) yoʻq qilindi.
#### Suriya
* Qish — Germanik Sezar Suriyaga Rim Sharqiga yangi bosh qoʻmondon sifatida keldi.
* Suriyaning gubernatori Gnaeus Calpurnius Piso, Germanicusning Artaxias III ni rejalashtirgan tojida uni qoʻllab-quvvatlash uchun Armanistonga suriyalik legionlarni, jumladan Legio VI Ferrata va Legio X Fretensisni Armanistonga yuborish haqidagi buyrugʻini mensimaydi.
#### Parfiya
* Germanicus Parfiyaning Artaban III bilan tinchlik shartnomasini tuzadi, unda u Rimning qiroli va doʻsti sifatida tan olinadi.
#### Xitoy
* Xitoyda Sariq daryo toshib ketgandan soʻng, fermerlar isyon koʻtarishga majbur boʻlgan. Imperator Vang Mang agrar isyonchilarga qarshi qoʻshin (100000 ga yaqin kishi) yubordi. Isyonchilar rahbarlari jang paytida doʻstdan dushmanga xabar berishning iloji boʻlmasligidan, erkaklarga qoshlarini qizil rang bilan boʻyashlarini buyurishadi va Chimei („Qizil qoshlar“) bu yerda paydo boʻlgan.
#### Koreya
* Daemusin Koreyaning Goguryo qirolligining hokimi boʻladi.
#### Hindiston
* Hindistonda hind-parfiyaliklar Taxilani nazorat qiladi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Crinagoras, yunon epigrammatisti.
* Hirod Arxelaus, yahudiy hukmdori (etnarx).
* Publius Ovidius Naso, Rim shoiri.
* Yang Siong, xitoy faylasufi.
* Yuriy, Goguryeo koreys hukmdori.
7

**7**-Yuliy Sezar kalendari boʻyicha Shanba kunidan boshlanadi. Oʻsha paytda u Metellus va Nervaning Konsullik yili deb nomlangan. Ushbu yil uchun nomlanishi Oʻrta asrlarning boshlaridan beri, Anno Domini taqvimi davri Evropada nom berish yillari orasida keng tarqalgan usul boʻlib kelgan.
 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Pannoniya va Dalmatiyadagi Illyrian qabilalari Rim hukmronligiga qarshi Buyuk Illyriya qoʻzgʻolonini davom ettiradilar.
* Publius Quinctilius Varus Germaniya gubernatori etib tayinlandi, u Reyn va Elba daryolari oʻrtasida Germaniyani tashkil etadi. U roʻyxatga olish ishlarini olib boradi, oʻlponlarni ishlab chiqadi va askarlarni chaqiradi, bularning hammasi german qabilalari orasida nizolarni keltirib chiqaradi.
* Edessalik Abgarus Osroene qiroli sifatida taxtdan tushirildi.
* Konkord ibodatxonasining qurilishi boshlanadi.
#### Xitoy
* Chjan Yi, Dong qoʻmondonligi gubernatori (zamonaviy Puyang, Xenan) Liu Xin, Yang Siangni Marquessi (zamonaviy Tayan, Shandong) imperator deb eʼlon qildi. Bu Xan imperatori Ruziyga qarshi qoʻzgʻolonlarning eng kattasi boʻlganligidan dalolat beradi.
* Vang Mang qishda isyonni bostiradi. Liu Xin qochib ketganda Chjan qoʻlga olinadi va qatl etiladi.
#### Fors
* Vonon I Parfiya imperiyasining hukmdori boʻladi (taxminiy sana).
## Tugʻilgan
* Gnaeus Domitius Corbulo, Rim generali.
* Yuliya, Drusus Julius Caesar va Livillaning qizi.

## Vafot etgan
* Athenodorus Cananites, matonatli faylasuf.
* Aulus Licinius Nerva Silianus, Rim konsuli.
* Glaphyra, Archelaus of Cappadocning qizi.
* Lucius Sempronius Atratinus,Rimlik siyosatchi.
19

**19** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Markomani qiroli Maroboduus Katualda tomonidan taxtdan agʻdarilgan. Nemis qabilalaridan tortib Marcus Aurelius hukmronligiga qadar rimliklar uchun bu tahdid tugaydi. Rim ularni himoya qiladi.
* Sharqdagi Rim legionlarining bosh qoʻmondoni va legionerlar tomonidan sevilgan germaniyalik Yuliy Sezar kasal boʻlib, vafot etadi. Oʻlim toʻshagida u Suriya hokimi Gnaus Kalpurnius Pisoni uni zaharlashda ayblaydi.
* Imperator Tiberiy misrliklarni Rimdan quvib chiqardi va Sitsiliyadan 4000 yahudiyni chiqarib yubordi.
* Agrippina Antioxiyada Gnaeus Kalpurnius Pisoni erini Germanik Yuliy Sezarga suiqasd qilganlikda ayblaydi. Biroq, ishonchli dalillar yoʻq va ayb hech qachon isbotlanmaydi. (Qadimgi davrlarda tibbiyot ilm-fan rivojlanmagan boʻlsa, odatda yosh, sogʻlom odam toʻsatdan vafot etganida zahar shubhalanar edi. Oʻlimdan keyin moddani belgilab, izlab topishning iloji yoʻq edi; shuning uchun bu odam oʻldirishining tez, oson va kuzatib boʻlmaydigan turi deb hisoblangan.)
* Sanktda Germanik Yuliy Sezar uchun zafarli ark qurdirgan.
#### Parfiya
* Qirol Vonon I Kilikiyaga olib ketilib, uy qamogʻida saqlanadi. U qochadi, ammo nafaqaga chiqqan Rim legioni faxriysi tomonidan ushlanib oʻldiriladi.
#### Osiyo
* Oʻtgan yili (6-chi) Xitoy Xin sulolasining Tianfeng davri tugaydi.
* Hanshuga koʻra, birinchi uchuvchi mashina paydo boʻladi.
* Gondophares Saclarning shohiga aylanadi.

## Tugʻilgan
* 10-oktyabr-Tiberius Gemellus, Tiberiyning nabirasi.

## Vafot etgan
* 10-oktyabr-Germanicus, Rim generali.
* Vennon I, Parfiya qiroli.
20

**20** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Servius Sulpicius Galba — Rim pretori.
* Imperator Tiberiy Germanikusni oʻldirganligi uchun Rim Senatida tergov va ommaviy sudni buyurishga majbur. Uning aybdor boʻlishidan qoʻrqib, Gnaeus Kalpurnius Piso oʻz joniga qasd qiladi.
#### Xitoy
* Din Xuan sulolasi Dixuang davrining birinchi yili boshlanadi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Gnaus Kalpurnius Piso, Rim davlat arbobi va Suriyaning gubernatori.
* Vipsanya Agrippina, Gay Asinius Gallusning rafiqasi va Tiberiyning sobiq xotini.
21

**21** 
:*Boshqa maʼnolari uchun, [[21 (maʼnolar)|bu yerga]] qarang.*

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Yuliy Florus va Yuliy Sakrov boshchiligidagi Aeduiy qoʻzgʻoloni boʻlib oʻtadi; isyon Gay Silius tomonidan bostirildi.
* Imperator Tiberiy toʻrtinchi marta Rim konsuli boʻlgan.
* Rimliklar Slovakiya janubidagi Quadi hududida bufer davlatni yaratadilar.
* Kazarmalar Imperator soqchilari uchun, Quirinalda (Rimning etti tepasida joylashgan) qurilgan.
#### Koreya
* Dongbuyeo qiroli Daeso uchinchi boshqaruvchisi qirol Daemusin boshchiligidagi Goguryo qoʻshinlariga qarshi jangda oʻldiriladi.
## Mavzu boʻyicha
### Sanʼat va fanlar
* Rimda qalam va metall yozuv asboblari ishlab chiqarish boshlanadi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Arminiy, Nemis qoʻshin boshligʻi.
* Clutorius Priscus, Rim shoiri.
* Daeso, Koreya qiroli.
* Marcus Valerius Messalla Barbatus, Rim konsuli.
* Publius Sulpicius Quirinius, Rim davlat arbobi.
* Vang, Xin Sulolasi imperatori.
22

**22** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Drusi Yuliy Tsezar tribunicia potestas (tribunik kuch) ni qabul qiladi.

## Tugʻilgan
* Valeria Messalina, Imperator Klavdiyning uchinchi xotini.

## Vafot etgan
* Gay Ateius Kapito, Rim huquqshunosi va konsuli.
* Junia Tertia, Gay Kassius Longinusning rafiqasi.
23

**23** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Yunon geografi Strabon imperator Avgust davrida rimliklar va yunonlarga maʼlum boʻlgan dunyoni qamrab olgan „Geografiya“ asarini nashr etdi — bu qadimgi dunyodan omon qolgan yagona kitob.
* Imperator Tiberiyning oʻgʻli Drusi Yuliy Sezar vafot etdi. Shu paytdan boshlab u imperiyaga qiziqishni yoʻqotib qoʻyadi.
* Lusus Aelius Sejanus Drus vafotidan keyin Rim Senati va Tiberiy ustidan hukmronlik qilishni boshlaydi.
#### Xitoy
* Li Xuan, Xan sulolasi qirollik oilasining avlodi va Sin sulolasiga qarshi qoʻzgʻolonchilar rahbari, oʻzini Vang Mangga qarshi imperator deb eʼlon qiladi.
* Iyul — Ikki oy qamalda boʻlganidan soʻng, Lyu Syu boshchiligidagi 19000 ga yaqin qoʻzgʻolonchilar Kanyang jangida 450 ming Vang Mang qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratishdi, ular Vang Mangning Sin sulolasi qulashiga va Xan sulolasining tiklanishiga kirishadi.
* 6-oktyabr-Imperator Liu Xuan kuchlari uch kunlik qamal oxirida Wang Mangni oʻldirishadi.

## Tugʻilgan
* Pliny, Rimlik olim va yozuvchi.

## Vafot etgan
* 14-sentyabr-Drusus Julius Caesar, Tiberiyning oʻgʻli.
* 6-oktyabr-Xin sulolasining imperatori.
* Liu Xin, xitoy astronomi, matematik va siyosatchisi.
* Lui Yan. Xitoylik siyosatchi.
* Vang, Xin sulolasining imperatori.
* Juba II, Mavritaniya qiroli.
* Servius Cornelius Lentulus Maluginensis, Rim davlat arbobi.
4

**5**

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Imperator Avgust Tiberiyni Rimga chaqirtiradi va uning vorisi va kelajak imperatori deb nomlaydi. Shu bilan birga, Mark Vipsanius Agrippaning soʻnggi oʻgʻli Agrippa Postumusni ham asrab oladi va Avgustning vorisi deb nomlanaydi.
* Tiberius Germanikusni ham oʻzining vorisi sifatida qabul qiladi.
* Lex Aelia Sentia qullarning ishini tartibga soladigan qonun qabul qiladi.
* Rim imperiyasi, Tiberiy va nemis Cheruschi qabilasi, ularning qiroli Segimer vakili boʻlgan bosqinchilik qilmaslik va doʻstlik toʻgʻrisida pakt imzolandi. Segimerning oʻgʻillari Arminius va Flavus yordamchi qoʻshinlarning yetakchilari sifatida Rim armiyasiga jalb etiladilar.
* Yuliya surgundan qaytgach, Regidada sharmanda boʻlib yashaydi.
* Avgust imperatorga qarshi fitna uyushtirganlikda ayblangan Gnaus Kornelius Cinna Magnusni va Markus Aemilius Lepidusning nevarasi Aemiliya Lepida bilan birga avf etadi.
#### Oʻrta Sharq
* Parfiya qiroli Phatataces va qirolicha Musa agʻdarilib oʻldiriladi, toj Parfiyaning III Orodesiga taqdim etiladi — bu interregnumning boshlanishi edi.
#### Koreya
* Namhae Chachaung, Koreyaning Silla qirolligi qiroli sifatida Bak Xiyokgeozdan keyin (anʼanaviy sana) taxtga oʻtiradi.
#### Xitoy
* Xan imperatori Ping Vang Mangning qizi malik Vang (Ping) bilan turmush qurib, uning taʼsirini kuchaytiradi.
Shundan soʻng, Vang Mangga „ustun gersog“ unvoni berilgan.

## Tugʻilgan
* Kolumella, Rimning lotin yozuvchisi.
* Daemusin, Koguryo qiroli.
* Publius Varus, Rimlik zodagon.

## Vafot etgan

* 21-fevral — Gay Sezar, Yuliya va Markus oʻgʻli.
* 26-iyun-Airobazarnes II, Armaniston qiroli.
* Gay Asiniu Pollio, Rimlik soʻz ustasi, siyosatchi va tarixchi.
* Hyeokgeose, Koreyaning Silla qiroli.
* Lusius Kornelius Lentulus, Rim konsuli.
24

**24** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Rimning Numidiya va Mavritaniyaga qarshi urushi ularning qoʻshilishi bilan tugaydi.
* Takfarinaning Afrikadagi qoʻzgʻoloni qatagʻon qilinadi.
#### Koreya
* Qirol Yuriy Silla (Koreya) hokimi sifatida taxtga oʻtiradi.
#### Afrika
* Karfagen hukmdorlarining Masinissa chizigʻidagi hukmdorligi yakuniga yetadi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Gaius Silius, Rim generali va konsuli.
* Lucius Calpurnius Piso, Rim konsuli.
* Namhae, Silla qiroli.
* Strabon, Yunon geografi va tarixchisi.
25

**25** 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Imperator Tiberiy Messenia va Sparta oʻrtasidagi tortishuv sababli Taygetus togʻidagi Ager Denteliales yerini Messeniyaga berib yubordi.
* Lucius Aelius Sejanus Livilla bilan turmush qurishga harakat qilishi muvaffaqiyatsiz yakun topdi.
#### Xitoy
* 5-avgust-Li Xiu oʻzini Xan imperatori Guangvu deb eʼlon qilgandan soʻng, Xian sulolasi Xitoyda tiklandi, Jianvu davri boshlandi.
* 27-noyabr-Luoyang Xuan Sharqiy Xan sulolasining poytaxtiga aylanadi.
## Mavzu boʻyicha
### Sanʼat va fan
* Pomponius Mela iqlim zonalari tizimini yaratdi.

## Tugʻilgan
* Gaius Julius Civilis, Batavian harbiysi.
* Quintus Volusius Saturninus, Rim konsuli.

## Vafot etgan
* Aulus Cremutius Cordus, Rim tarixchisi va yozuvchisi.
* Jengshi, Xan sulolasi imperatori.
* Gnaeus Cornelius Lentulus, Rim konsuli.
* Lucius Antonius, Mark Antoniyning nevarasi.
* Lucius Domitius Ahenobarbus, Rim konsuli.
* Ruzi Ying, Gʻarbiy Xan qirolligi imperatori.
26

**26** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Pontiy Pilat Yahudiyaning prefekti etib tayinlangan.
* Imperator Tiberiy Kapriga qaytib, Rim imperiyasi va Rim imperiyasini boshqargan Lusus Aelius Sejanus qoʻl ostida imperatorning soqchilarini qoldiradi.
* Rimliklar Trakiya qabilalarining qoʻzgʻolonini bostirishdi.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Klaudiya Pulchra, Agrippinaning yaqin doʻsti va qarindoshi.
* Marcus Asinius Agrippa, Rim konsuli.
* Quintus Haterius, Rim siyosatchisi.
* Sun Deng, Xitoy qoʻgʻirchoq imperatori.
29

**29** 

Milodiy 29 (XXIX) Yuliy kalendarining shanba kunidan boshlanadigan umumiy yil edi. Oʻsha paytda u Geminusning Konsullik yili deb nomlanardi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Rimliklar Serditani (hozirgi Sofiya), Keltlar qabilasi Serdi bilan tutib olishdi.
* Oqsoqol Agrippina Pandatariya oroliga surgun qilinadi va uning oʻgʻillari (Kaliguladan tashqari) Lucius Aelius Sejanus tomonidan qamoqqa olinadi.
* Keyinchalik imperator Klavdiy boshchiligidagi Angliya istilosining harbiy rahbari Aulus Plautius Lucius Nonius Asprenas bilan birga konsulga aylanadi.
### Mavzu boʻyicha
#### Din
* Luqo Xushxabariga (Luqo 3: 1-2) koʻra, suvga choʻmdiruvchi Yahyo va Isoning xizmatlari shu yilda boshlangan.
* Iso Rim katolik urf-odati boʻyicha qatl etilgan.
## Tugʻilgan

## Vafot etgan
* Gay Fufius Geminus, Rim plebeylar tribuni va konsuli.
* Yuliya kichik, Avgustning nevarasi.
* Liviya, Avgustning rafiqasi va Tiberiyning onasi
30

**30** 

Milodiy 30 (XXX) Yuliy kalendarining yakshanba kunidan boshlangan. Oʻsha paytda u Vinisius va Longinusning Konsullik yili deb nomlanardi.
## Voqealar
### Hudud boʻyicha
#### Janubiy Osiyo
* Kushon imperiyasiga asos solingan (taxminiy sana).
#### Rim imperiyasi
* Agrippina (Germanicusning rafiqasi) va uning ikki oʻgʻli, Neron Yuliy Sezar va Drus Sezar, Lusus Aelius Sejanusning buyrugʻi bilan hibsga olinib surgun qilinadi va keyinchalik shubhali holatlarda ochlikdan oʻlib ketishgan. Sejanusning oqsoqoli Agrippina va uning oilasi, Kaligula va uning uch qizi, kichik Agrippina, Yuliya Drusilla va Yuliya Livilla tirik qolishgan.
* Phaedr Aesopning afsonalarini tarjima qiladi va oʻzining baʼzi asarlarini yozadi.
* Velleus Paterkuli antik davrda maʼlum boʻlgan mamlakatlarning umumiy tarixini yozadi.
## Tugʻilgan
* 8-noyabr-Nerva, Rim imperatori.
* Jay Kui, Xitoylik konfutsiychi.
* Koguryolik Mobon, Koreya qiroli.
* Poppaea Sabina, Neronning ikkinchi xotini.
* Quintus Petillius Cerialis, Rim generali.

## Vafot etgan
* 7-aprel-Nasroniylik Iso, (xochga mixlanishi mumkin boʻlgan sana) (mil. Avv. 4-yilda tugʻilgan), Bibliyada eʼlon qilingan 100 ta ilmiy izlanishlar orasida ilmiy murosaga asoslangan yana bir sana milodning 33 yil 3 aprelidir.
* Shommay, Talmudik yahudiy olimi.
31

**31** 

Milodiy 31 (XXXI) Yuliy kalendarining dushanba kuni boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Tiberius va Sejanusning Konsullik yili deb nomlangan edi
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Lucius Aelius Sejanus imperator Tiberiyning qoʻshimcha konsuli deb nomlangan. Ammo Tiberiy Sejanusning xiyonati toʻgʻrisida xabardor boʻlib, uni hibsga olib, qatl etishga majbur qiladi.
* 6-aprel-Iso xochga mixlangan (bitta tanishish sxemasiga koʻra). Keyinroq, shogirdlari uni tirik xabar qilishdi.
* Seanus qatl etilganidan keyin Naevius Sutorius Makro imperator soqchilarining rahbari boʻladi.
* Tiberius Rimdan Kapriga qaytadi.
## Tugʻilgan
* Gnaeus Arrius Antoninus, Rim konsuli.
* Musonius Rufus, Rim faylasufi.

## Vafot etgan
* 18-oktyabr-Lucius Aelius Sejanus, Rim prefekturasi va maslahatchisi.
* Klaudiya Liviya Yuliya, Tiberiusning jiyani va kelini.
* Markus Velleus Paterkuli, Rim tarixchisi va yozuvchisi.
* Nero Yuliy Tsezar Germanicus, nevarasi va Tiberiusning vorisi.
32

**32** 

Eramizning 32 (XXXII) yili Yuliy kalendarining seshanba kuni boshlangan.. Oʻsha paytda u Ahenobarbus va Camillusning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
### Mavzu boʻyicha
#### Din
Filo (Allegori) tomonidan OT ramziy talqin qilindi.
## Tugʻilgan
* 28-aprel-Markus Salvius Oto, Rim imperatori.
* Pan Chao, xitoylik general va diplomat.
* Pan Gu, xitoylik tarixchi va siyosatchi.

## Vafot etgan
* Kassiy Severus, Rim ritoriki va yozuvchisi.
* Rim konsuli Decimus Haterius Agrippa.
* Lucius Calpurnius Piso, Rim konsuli.
33

**33** 

Milodiy 33-yil (XXXIII) Yuliy kalendarining payshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda, Rim dunyosida Ocella va Sullaning Konsullik yili deb nomlangan edi
## Voqealar
### Sana boʻyicha
* 1-aprel-Bir tarixchining hikoyasiga koʻra, Nasroniy Isoning oxirgi ziyofati boʻlib oʻtgan.
### Hudud boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Imperator Tiberiy Rimda kredit bankini ochdi.
* Yaxshi tanlanmagan soliq-byudjet siyosati tufayli moliyaviy inqiroz Rimga taʼsir qildi. Yer qiymatlari pasaydi, kreditlar koʻpaydi. Ushbu harakatlar pulning yetishmasligiga, inqiroziga va koʻplab yerlarning spekulyatsiyasiga olib keladi. Asosiy qurbonlar senatorlar, ritsarlar va boylar. Koʻplab aristokratik oilalar vayron boʻladi.

#### Xitoy

## Tugʻilgan
* Gay Rubellius Plautus, Gay Rubellius Blandusning va Yuliya Liviyaning oʻgʻli. (Tiberiyning nabirasi)

## Vafot etgan
* 3-aprel-Nasroniylik Iso (xochga mixlanishi mumkin boʻlgan sana) Bir qator olimlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan boshqa sana milodiy 30-yil 7-aprel.
* Agrippina Elder, Markus Vipsaniusning qizi Agrippa, germanikning rafiqasi (ochlikdan oʻz joniga qasd qilgan)
* Druses Tsezar, Germanikusning oʻgʻli va oqsoqol Agrippina, asrab olingan Tiberiy tomonidan.
* Munatia Plancina, Gnaeus Calpurnius Pisoning rafiqasi (oʻz joniga qasd qilish).
* Markus Cocceius Nerva, Rim huquqshunosi (ochlikdan oʻz joniga qasd qilish)
34

**34** 

Milodiy 34 (XXXIV) Yuliy kalendarining juma kunidan boshlanadigan odatiy yil boʻlgan. Oʻsha paytda u Persicus va Vitelliusning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Rim suv osti yoʻli Pont du Gard qurilib, 50 km yoʻl bosib, Nimes bilan tugaydi (taxminiy sana).
* Naevius Sutorius Makro Rim imperiyasida obroʻ qozona boshlaydi.
* Damashqqa boradigan yoʻlda Tarsuslik Shoul masihiylikni qabul qilib, Pavlusning havoriysi boʻladi.
* Havoriy Pavlus va Barnabo Gʻayriyahudiylarga Xushxabarni voizlik qilishni boshladilar.
* Rim Armaniston ichki ishlariga aralashdi (mil. 34-37).
#### Yevropa
* Daciyaning asl aholisi ularni qul qilgan Sarmatiyadagi Iaziges qabilasiga qarshi isyon koʻtargan.
## Tugʻilgan
* 4-dekabr-Aulus Persius Flakkus, Rim shoiri.
* Mariamne, Hirod Agrippa I ning qizi (taxminiy sana).
* Chjan Daoling, Xitoy taoist ustasi.
## Vafot etgan
* Artaxias III, Armanistonning Rim mijozi qiroli.
* Stefan, nasroniylikning yahudiy shahidi (toshboʻron qilingan).
* Filipp Tetrarx, Batanaeya yahudiy hukmdori.
27

**27** 

## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Rim imperiyasi
* Rimda katta yongʻin boʻladi.
* Fidenaadagi yomon qurilgan amfiteatr qulab tushdi va 50 000 tomoshabinning 20000 nafari halok boʻldi.
* Riminida sobiq imperator Avgustning sharafiga Triumf Ark qurildi.

## Tugʻilgan
* Iso, yahudiy voizi va diniy rahbar suvga choʻmgan (taxminiy sana).
* Herod Agrippina II, Yahudiya qiroli.
* Petronius, Rim yozuvchisi va konsuli.
* Vang Chong, Xitoylik astranom.

## Vafot etgan
* Publius Quinctilius Varus, Rimlik zodagon.
28

**28** 

Milodiy 28 (XXVIII) Yuliy taqvimining payshanba kuni boshlangan yil edi. O'sha paytda u Silanus va Nervaning Konsullik yili deb nomlangan.
## Voqealar
### Hududlar bo'yicha
#### Germaniya
#### Koreya
#### Yahudiya
## Tugʻilgan

## Vafot etgan
35

**35** 

Milodiy 35 (XXXV) Yuliy kalendarining shanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Gall va Nonianusning Konsullik yili deb nomlanardi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Elinor Pliniy Rimga olib kelingan.
#### Fors oʻlkasi
* Tiridatlar III Parfiya qiroli boʻladi (milodiy 36-yilgacha).
## Tugʻilgan
* Decimus Valerius Asiaticus, Rim senatori va gubernatori.
* Gay Nymfidius Sabinus, Rim prefekturasi (taxminiy sana).
* Markus Fabius Quintilianus, Rim ritorikasi (taxminiy sana).
* Kvint Yuni Arulenus Rusticus, Rim senatori.
* Statilia Messalina, Rim imperatori va Neronning rafiqasi (taxminiy sana).

## Vafot etgan
* Arsaces I (yoki Arshak I), Armaniston qiroli.
* Epaticcus, Katuvellaunining Britaniya shahzodasi (taxminiy sana).
* Gay Poppaus Sabinus, Rim davlat arbobi va konsuli.
* Lucius Fulcinius Trio, Rim senatori va konsul.
36

**36** 

Milodiy 36-yil (XXXVI) Yuliy kalendarining yakshanba kunidan boshlanadigan katta yil edi. Oʻsha paytda u Allenius va Plautiyning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Pontiy Pilat samariyaliklar qoʻzgʻoloni dastidan Rimga chaqirtirildi.
* Lucius Vitellius taxtdagi — Tiridatlar III ni qoʻllab-quvvatlab, Parfiya III Artabanusni magʻlub etadi.
* Hirod Antipas Aretasning qizini ajrashishi bilan qoʻzgʻatilgan Nabateaning IV Aretasi bilan urushda katta yoʻqotishlarga duch keladi. Iosif Flaviyning soʻzlariga koʻra, Hirodning magʻlubiyatiga Yahyoning qatl qilgani uchun, uni ilohiy jazo deb ishonishgan.
* Marcellus Yahudiya va Samariyaning hokimi boʻladi.
#### Xitoy
* 25-dekabr-Vu Xan Sharqiy Xan imperatori Guang Vu kuchlariga Xitoyni birlashtirgan Chengjia imperiyasini zabt etishga buyruq beradi.

## Tugʻilgan
* 58-63 yillardagi Rim-Parfiya urushida Lucius Annius Viniskus, Rim senatori va legatus boʻlgan.
## Vafot etgan
* 24-dekabr — Gongsun Shu, Chengjia imperatori.
* Gayus Sulpicius Galba, Rim senatori va konsuli.
* Mendes traslusi, yunon astronomi.
* Vibulenus Agrippa, Rim zodagoni va ritsar (tengdosh).
37

**37** 

Milodiy 37-yil (XXXVII) Yuliy kalendarining seshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Prokuli va Pontiyning Konsullik yili deb nomlangan edi
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* 18-mart-Rim senati Tiberiyning irodasini bekor qiladi va Kaligulani Rim imperatori deb eʼlon qiladi, Tiberiy Gemellusning qoʻshma daʼvosini bekor qiladi. Kaligulaning oʻzini xudojoʻy tutishga urinishi oʻzi va Senat oʻrtasida tanglikni keltirib chiqaradi.
* Oktyabr-Kaligula jiddiy kasal boʻlib qoladi yoki u zaharlangan boʻlishi mumkin edi. U xastaligidan xalos boʻladi, ammo Kaligula ibtidoiy usulga buriladi: u jiddiy xavf sifatida koʻrgan odamni oʻldirishni boshlaydi.
### Mavzu boʻyicha
#### Zilzila
* 9-aprel-Zilzila Antioxiyani vayron qiladi.
#### Din
* Abilen podshoh Agrippa I ga berilgan.
* Avliyo Butrus Antioxiya cherkoviga asos solgan (anʼanaviy sana).
* Tarslik Farziy Shoul vahiy koʻrgandan keyin xristianlikni qabul qildi. 39 yoshdan keyin u Sankt-Pol deb tan olingan.
## Tugʻilgan
* 15-dekabr — Neron, Rim imperatori.
* Iosif Flaviy, Rim-Yahudiy tarixchisi.
## Vafot etgan
* 16-mart — Tiberiy, Rim imperatori.
* 1-may — Antoniya Minor, Mark Antonining qizi va Oktaviya Minor; Kaligulaning buvisi.
* Lucius Arruntius (kichik), Rim siyosatdoni.
* Markus Yuniy Silanus, Rim siyosatdoni.
* Marobodanus, Markomani qiroli.
38

**38** 

Milodiy 38-yil (XXXVIII) Yuliy kalendarining chorshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Yulian va Asprenalarning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Klavdiy va Messalina bu yil turmush qurgan boʻlishlari mumkin.
* Apion imperator Kaligulaga, Iskandariyadagi yahudiylardan shikoyat qilish uchun bir komissiyani boshqaradi.
* Iskandariyada podshoh Hirod Agrippa I tashrifi paytida yahudiylarga qarshi gʻalayon koʻtarildi; olomon har bir ibodatxonada Kaligula haykallarini oʻrnatishni xohlaydi.
### Mavzu boʻyicha
#### Sanʼat va fanlar
* Phaedrus oʻzining mashhur afsonalar toʻplamini yozadi.
#### Din
* Stachys Havoriy Konstantinopolning ikkinchi patriarxiga aylanadi.
## Tugʻilgan
* Drusilla, yahudiy malika va Hirod Agrippaning I qizi.
* Drusilla (Kichik), Mavretaniya malikasi.
* Yuliy Archelaus Antiox, Komagene shahzodasi.
* Lucius Calpurnius Piso Licinianus, Rim imperatori.
* Markus Valerius Martialis, Rim lotin shoiri (taxminiy sana).
## Vafot etgan
* 10-iyun — Julia Drusilla, Kaligulaning singlisi.
* Kilikiyaning arxeleyasi, Rim mijozlari qiroli.
* Du Shi, xitoylik ixtirochi va siyosatchi.
* Enni Trasylla, Rimlik zodagon ayol.
* Nevius Sutorius Makro, Rim prefekturasi.
* Rhoemetalces II, Rim qiroli.
* Tiberiy Gemellus, Tiberiusning nabirasi.
* Rim qiroli Tiberiy Yuliy Aspurgus.
39

**39** 

Milodiy 39-yil (XXXIX) Yuliy kalendarining payshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Avgust va Korbuloning Konsullik yili deb nomlanardi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Keyingi Rim imperatori Neronning ministri va xizmatchisi Tigellinus Kaligulaning singillari bilan zino qilgani uchun qatl etildi.
* Gay Sezar Avgust Germanicus (Kaligula) va Gnaeus Domitius Corbulo Rim konsullariga aylanishdi.
* Kaligula kemalarni ponton sifatida ishlatib, Baiaeʼdan qoʻshni Puteol portigacha boʻlgan ikki kilometrlik suzuvchi koʻprik qurishni buyuradi.
* Yahudiya shohi Agrippa I, Jalila va Periya shahar hokimi Hirod Antipani Kaligulaga qarshi fitna uyushtirganlikda ayblanadi. Antipa quvgʻin qilinadi va Agrippa oʻz hududini egallab oladi.
* Filo, Iskandariyadagi yahudiylarga qarshi sharoitlarga qarshi chiqish uchun yahudiylarning delegatsiyasini Rimga olib boradi.
* Kaligulaning Germaniyaga safari Kassiy Chereya boshchiligidagi fitna tomonidan toʻxtatiladi. U hatto Germaniyaga yetib bormasa ham, Kaligula oʻzini gʻolib deb eʼlon qiladi va zafar qozonishni buyuradi.
#### Vetnam
* Trung opa-singillar Vetnamdagi Xitoy taʼsiriga qarshi turishadi.

## Tugʻilgan
* Mark Anney Lukan, Rim shoiri.
* 30-dekabr — Titus, Rim imperatori.

## Vafot etgan
* Gnaeus Cornelius Lentulus Gaetulicus, Rim konsuli.
* Markus Aemilius Lepidus, Rim siyosatdoni.
* Seneca Elder, Rim ritorikasi (taxminiy sana).
42

**42** 

Milodiy 42-yil (XLII) Yuliy kalendarining dushanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Qaysar va Pisoning konsullik yili deb nomlangan
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Rimliklar Gibraltar boʻgʻozining Shimoliy Afrika tomonidagi port shahri boʻlgan Seuani nazoratga olishadi.
* Hozirgi Jazoir va Marokashning hududlari Rim viloyatiga aylandi.
* Dalmatiylarning merosi Lucius Arruntius Camillus Scribonianus qoʻzgʻolon koʻtaradi, ammo uning qoʻshinlari nuqsonga olib keladi va isyon tezda bostiriladi.
* Klavdiy Portning, Tiberning oʻng qirgʻogʻida mayoqni qurishni boshlaydi.
#### Koreya
* Suro Koreya yarim orolidagi birinchi Gamgvan Gayaning qiroli boʻladi.
#### Xitoy
* Xitoy generali Ma Yuan Tonkindagi Trưng opa-singillarning isyonlarini bostiradi.
### Mavzu boʻyicha
#### Din
* 25-yanvar-Havoriy Pavlusni xristian diniga oʻtadi. Matnlarda aniq sana koʻrsatilmagan, ammo Rim-katolik cherkovi ushbu sanani nishonlashni afzal koʻradi.
* Havoriy Mark Injil muallifi tomonidan Koptik pravoslav Aleksandriya cherkovining anʼanaviy tashkil etilgan sanasi.
## Tugʻilgan
* Herennius Filo, yunon grammatikasi va yozuvchisi.
* Sixtus I, katolik cherkovi papasi.
## Vafot etgan
* Arria, Rim zodagon ayol (oʻz joniga qasd qildi).
* Aulus Caecina Paetus, Rim siyosatchisi (oʻz joniga qasd qildi).
* Gay Appius Yuniy Silanus, Rim konsuli (qatl etilgan).
* Lucius Annius Viniskus, Rim siyosatdoni (oʻz joniga qasd qildi).
* Lucius Arruntius Camillus Scribonianus, Rim siyosatchisi (oʻz joniga qasd qildi).
43

**43** 

Milodiy 43-yil (XLIII) Yuliy kalendarining seshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u Qaysar va Vitelliusning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Britaniya
* Rimning Buyuk Britaniyaga bosqini:
** May-Aulus Plautius (ehtimol) Klassikadagi Bulondan (Bononiya) kesib oʻtib, toʻrtta Rim legioni (20000 erkak) va Kentning sharqiy sohilidagi Rutupiae (ehtimol zamonaviy Richboro) da bir xil miqdordagi yordamchilar bilan yerlarni egallagan. General (boʻlajak imperator) Vespasian Medway-ning ikki kunlik jangida (ehtimol Rochester yaqinidagi daryoda) aka-uka Karatak va Togodumnus (Katuvellauni rahbarlari) boshchiligidagi britaniyaliklarning magʻlubiyatida katta rol oʻynaydi va Rimliklar haydab chiqaradilar. ularni Temza daryosi boʻylab va undan orqaga surib oʻtishadi; Togodumnus koʻp oʻtmay vafot etadi.
** Sentyabr-Imperator Klaudius, harbiy fillarni ham qoʻshib olib keladi va Camulodunum (zamonaviy Kolchester) yurishini boshqaradi. Ehtimol Iceni va Brigantes qirollarini qamrab olgan oʻn bitta ingliz qirollari kurashsiz taslim boʻlishgan. Plautiy Rim Buyuk Britaniyasining birinchi gubernatori boʻladi.
** Vespasian janubi-gʻarbiy tomonni boʻysundirishni boshlaydi.
** Rimliklar Peterboroughdagi kabi qal’alar qurishni va keyinchalik Ermine koʻchasiga aylanadigan yoʻlni qurishni boshlaydilar.
** Rimliklar Kentdagi Brythonic aholi punktini egallab olishdi va uni Durovernum Cantiacorum (zamonaviy Canterburi) deb nomlashdi; Kentish daryosi Sturining oʻtish joyini qoʻriqlash uchun Rim qal’asini qurdirishdi.
** Rim London (Londinium) shahrini Temza boʻyida tashkil etilgan.
#### Rim imperiyasi
* Drusi Yuliy Sezarning qizi Yuliya Liviya, Klavdiyning rafiqasi Messalinaning tashabbusi bilan qatl etiladi.
* Klavdiy Kichik Osiyoda Likiyani ilova qilib, uni Pamfiliya bilan Rim viloyati sifatida birlashtirgan.
* Endi Rimliklar Oʻrta dengizni toʻliq nazorat ostiga olishdi.
#### Markaziy Osiyo
* Urush shimoliy va janubiy hunlar oʻrtasida boshlanadi.
#### Vetnam
* Jangchi Trung opa-singillari oʻzlarining qarshiliklarini Nam Vetnamda magʻlubiyatga uchratgandan soʻng oʻz joniga qasd qilishadi.
* Vetnam Xitoyning provinsiyasi deb belgilangan.
#### Parfiya
* Parfiya qiroli Vardanes I Dajla boʻyidagi Seleviya shahrini taslim boʻlishga majbur qiladi.
### Mavzu boʻyicha
#### Din
* Koptik pravoslav xristianligida Mark Xushxabarchisi Iskandariyaning birinchi Papasi boʻladi va shu bilan Afrikada Xristian cherkovini yaratadi.
#### Sanʼat va fan
* Rim geografi Pomponius Mela De situ orbis librini (taxminiy sana) deb yozadi.
## Tugʻilgan
* Martial, Rim shoiri (taxminiy sana).
## Vafot etgan
* Aemiliya Lepida, Rim zodagoni, Klavdiyning kuyovi.
* Appiy Yuniy Silanus, Rim konsuli (qatl etilgan).
* Yuliya Liviya, Drusi Yuliy Tsezarning qizi (qatl etilgan).
* Katuvellauni qiroli Togodumnus.
44

**44** 

Milodiy 44-yil (XLIV) Yuliy taqvimining chorshanba kunidan boshlanadigan yangi yil edi. Oʻsha paytda u Krisp va Torosning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha

#### Rim imperiyasi
* Imperator Klaudiy Britaniyadagi zafarli yurishidan qaytdi, hozirgi Rim imperiyasi tomonidan Britaniyaning janubi-sharqiy qismi istilo qilindi, ammo urush yana oʻn yarim yil davom etadi urush.
* Boudicca, Iteniy (shubhali), Britaniya Seltik qabilasining qiroli Prasutagusga uylanadi.
* Mavritaniya Rim viloyatiga aylanadi.
* Rodos oroli Rim imperiyasiga qaytadi.
* Iudeya Rim hokimlari tomonidan nazorat qilinadi.
* Yahudiyaning Rim hokimi Kuspiy Fadus, tushkunlikka tushgan Teudaning qoʻzgʻolonini bostiradi.
#### Koreya
* Minjung Koreya Goguryeo qirolligining hokimi boʻladi.

## Mavzu boʻyicha
### Sanʼat va fan
* Pomponius Mela „De situ orbis“, Yerning geografiyasini yozadi.
## Tugʻilgan
* Daemusin, Koreyaning Goguryeo hukmdori
* Yahudiya shohi Hirod Agrippa I
* Buyuk Yoqub, Isoning havoriysi
* Vu Xan, Xan sulolasining generali
## Vafot etgan
45

**45** 

Milodiy 45-yil (XLV) Julian kalendarining juma kunidan boshlanadigan odatiy yil boʻlgan. Oʻsha paytda u Vinisius va Korvinusning Konsullik yili deb nomlangan edi.а а́иаипир пирьртрьр

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Salzburg (Juvavum) Rim munitsipumi maqomiga ega.
* Imperator Klavdiy yahudiylarni Rimdan quvib chiqardi.
* Klavdiy Savariyani topdi, bugungi kunda Vengriyaning Szombathely shahrida.
* Senatda Rimdagi koʻchmas mulkka oid spekulyatsiyalar boʻyicha maslahatlashuvlar oʻtkaziladi.
#### Xitoy
* Xitoy generali Ma Yuanning Xionnu va Sianbega qarshi ekspeditsiyasi (Manchuriyada) uyushtirdi.

### Mavzu boʻyicha
#### Din
* Tarsuslik Pol, o'zining an'anaviy tanishuv sxemasiga ko'ra, missionerlik sayohatlarini boshlaydi.

## Tugʻilgan
* Ban Zhao, birinchi ayol tarixchi .
* Kichik Domitilla, Rim zodagoni.
* Lucius Yulius Ursus Servianus, Rim siyosatchisi
* Lucius Vipstanus Messalla, Rim notari (taxminiy sana)
* Plutarx, yunon tarixchisi va tarjimai holi (taxminiy sana)
* Publiyus Papinius Statius, Rim shoiri (taxminiy sana)
* Tiberius Yulius Celsus Polemaeanus, Rim siyosatchisi.

## Vafot etgan
* Pomponius Mela, Rim geografi (taxminiy sana)
* Vardanes I, Parfiya imperiyasining qiroli (taxminiy sana)

@istorik
46

**46** 

Milodiy 46-yil (XLVI) Yuliy kalendarining shanba kuni boshlanadigan umumiy yil edi. Oʻsha paytda u Osiyo va Silanusning Konsullik yili deb nomlangan edi
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Celjadagi turar-joy munitsipal huquqlarga ega boʻlib, uni munlaium Claudia Celeia deb atashadi.
* Dobruja Rim Moziyasiga qoʻshilgan.
* Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Rim fuqarolari soni 6000 000 dan oshadi.
* Qiroli vafotidan keyin Trakiya Rim viloyatiga aylanadi.
* Rim va uning shimoli-sharqiy chegarasi Dunay yoʻli bilan birlashadi.
* Orosiusning soʻzlariga koʻra, Suriyada jiddiy ocharchilik vujudga keladi.
#### Markaziy Osiyo
* Qurgʻoqchilik va chigirtkalarning bostirilishi Moʻgʻul dashtiga zarba berib, Xionguda ocharchilik va qoʻzgʻolonni keltirib chiqardi.
## Tugʻilgan
* Plutarx, yunon tarixchisi (taxminiy sana)

## Vafot etgan
* Mark Vinisius, Rim konsuli va gubernatori
* Roemetalces III, Frakiyaning qirollik mijozi (oʻldirilgan)
* Servius Asinius Celer, Rim siyosatchisi (qatl etilgan)
47

**47** 

## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* Gnaeus Domitius Korbulo Rim armiyasining qoʻmondoni etib tayinlangan. U Chauci ustidan gʻalaba qozonadi va Cheruschi va Friziyaliklarga qarshi jang qiladi.
## Mavzu boʻyicha
### Din
* Hananiya Yahudiyada oliy ruhoniy boʻldi.
* Pavlus oʻzining Injil Xushxabarini boshlaydi

## Tugʻilgan
* Tajodae, Koreyaning Goguryeo hukmdori

## Vafot etgan
* Decimus Valerius Asiaticus, Rim siyosatchisi va konsuli
* Gay Sallustius Crispus Passienus, Rim konsuli
* Gnaeus Pompey Magnus, Rim zodagoni
* Quintus Sanquinius Maksimus, Rim siyosatchisi
* Vardanes I, Parfiya imperiyasining qiroli
41

**41** 

Milodiy 41-yil (XLI) Yuliy kalendarining yakshanba kunidan boshlanadigan odatiy yil edi. Oʻsha paytda u C. Tsezar Avgust Germanicus va Conning Konsullik yili deb nomlangan edi.
## Voqealar
### Hududlar boʻyicha
#### Rim imperiyasi
* 24-yanvar
** Oʻzining ekssentrikligi va shafqatsiz despotizmi bilan tanilgan Kaligula, uning norozi boʻlgan imperator soqchilari tomonidan oʻldiriladi.
** Klavdiy oʻzining jiyani Kaligulaning joyini imperator sifatida egallaydi.
* 25-yanvar
** Muzokaralardan soʻng, Klavdiy Senat tomonidan imperator sifatida qabul qilindi.
** Klavdiy Agrippani Yahudiyaning shohi qilib tayinladi.
** Klavdiyning rafiqasi Messalina Klavdiyni Yuliya Livilla bilan zinokorlikda ayblanib Kichikusni Korsikaga haydab chiqarishga majbur qiladi.
** Klavdiy butun imperiya boʻylab yahudiylarga diniy erkinlikni tiklaydi, ammo Rimdagi yahudiylarni prozelitizm qilishni taqiqlaydi.
** Reyn orqali nemislar hujumini rimliklar toʻxtatdi.
#### Xitoy
* Xan sulolasining imperatori Guang Vu rafiqasi Guo Shengtongni yoʻq qiladi va uning oʻrniga Yin Lixua imperatorini yaratadi.
## Tugʻilgan
* Tiberius Klavdiy Qaysar Britannikus, Klavdiyning oʻgʻli.

## Vafot etgan
* 24-yanvar
** Kaligula, Rim imperatori (oʻldirilgan).
** Julia Drusilla, Kaligulaning qizi (oʻldirilgan).
** Milonia Caesonia, Kaligulaning rafiqasi (oʻldirilgan).
* Asprenas Calpurnius Serranus, Rim siyosatchisi.
* Gnaeus Domitius Ahenobarbus, Rim konsuli.
* Yuliya Livilla, Germanikusning qizi (ochlikdan oʻldi).

## Manbalar