Hoàn Kiếm koʻli

**Xoan** **Kiem koʻli** u shuningdek, **Qilich koʻli** deb ham tanilgan — u Xanoy shahrining markazida joylashgan tabiiy chuchuk suvli koʻl. Bu koʻl taxminan 12 gektar maydonga ega. Avval, koʻl Luk Tuy koʻli (suv butun yil davomida koʻk boʻlgani uchun), Tuy Quan koʻli (dengizchilarni koʻrib chiqish uchun foydalanilgan). Xoan Kiem nomi XV asrning boshlarida qirol Le Loi toshbaqaga sehrli qilichni qaytarish haqidagi afsona bilan bogʻliq. Afsonalarga qaraganda, bir marta qirol Le Thai To qayiqda ketayotganida, toʻsatdan oltin toshbaqa suv yuzasiga suzib chiqadi va qiroldan Long Vuong bosqinchi Ming qoʻshinini qaytarish uchun unga bergan qilichini qaytarib berishni aytadi. Podshoh darhol qilichni toshbaqaga qaytaradi va toshbaqa suvga tushib, gʻoyib boʻladi. Oʻsha voqeadan beri koʻl Xoan Kiem koʻli deb nomlangan. Koʻlning nomi Xanoyning markaziy tumanini (Hoan Kiem tumani) nomini berish uchun ham olingan va hozirgi kunga qadar ushbu tumanning yagona koʻlidir.

Xoan Kiem koʻli Hang Ngang, Hang Dao, Cau Go, Luong Van Can, Lo Su … shaharlarga yaqin joylashgan.

## Tarix
Taxminan 6 asr oldin, Gong Duk davri xaritasiga asoslanib, oʻsha paytdagi poytaxtning koʻp qismi suv edi. Xoan Kiem koʻli — Hang Dao, Xay Ba Trung, Ly Thuong Kiet va Hang Chuoi kabi zamonaviy koʻchalar joylashgan joydan oqib oʻtadigan Qizil daryoga oqadi. Keyin Qizil daryoning asosiy irmogʻiga oqib oʻtadi.

Le Trung Hung davrida (16-asr), Lord Trin qirol Le yashashi uchun Tan Long imperator qal’asini bezatganida, u bir vaqtning oʻzida Imperator qal’asi tashqarisida joylashgan oʻzining qirollik saroyini ham quradi. Chua saroyi oʻsha paytda markaziy hokimiyatga aylangan edi. Masalan, Ngu Long qavati (harbiy koʻzdan kechirish uchun ishlatilgan) Xoan Kiem koʻlining sharqiy qirgʻogʻida, Ngoc Son orolidagi Ta Vong uyi joylashgan. 1728-yilda Trin Giang Thuong Tri saroyi deb nomlangan yer osti saroyini qurish uchun koʻlning janubiy qismidan tunnel qazild=gan.

Lord Trinh katta koʻlni ikktaga yaʼni Ta Vong va Xu Vong koʻllariga ajratdi. Xu Vong koʻli imperator saroyining dengiz janglarini koʻradigan joyi sifatida ishlatilgan. Tu Duk hukmronligi davrida (1847 — 1883) Xu Vong koʻli Thuy Quan koʻli, Keyinchalik esa Ta Vong koʻli esa Xoan Kiem koʻli deb aytila boshlangan.
### Tarixiy joylar

Toshbaqa minorasi tepasida oʻrnatilgan xonim haykali 1890-1896]]

* **Toshbaqa minorasi:**: koʻlning markazida, 1884 yildan 1886 yil aprelgacha qurilgan, fransuz meʼmorchiligi taʼsirida toshbaqa tepaligida joylashgan. Toʻrtburchak minora. Birinchi qavat: uzunligi 6,28 m (2 tomondan sharqqa va gʻarbga qaragan), har bir tomoni 3 tadan eshikli. Kengligi 4,54 metr, har bir tomonida 2 ta eshik bor. Eshiklar hammasi oʻralgan, tepasi toraygan. Ikkinchi qavat: uzunligi 4,8 metr, kengligi 3,64 metr va birinchi qavat bilan bir xil arxitekturaga ega. Uchinchi qavat: uzunligi 2,97 metr, kengligi 1,9 metr. Bu qavat faqat sharqiy tomondan aylana eshikni ochadi, diametri 0,68 metr, eshik tepasida 3 soʻzdan iborat Quy Son minorasi (Toshbaqa minorasi). Yuqori qavat gazeboga oʻxshaydi, kvadrat, har biri 2 metr. Bu joy ilgari fransuz generalining rafiqasi dafn etilgan joy edi
* **Ngoc Son ibodatxonasi** : koʻlning shimolida joylashgan boʻlib, ilgari Tuong Nhi (fil qulogʻi) sifatida tanilgan. Qirol Ly Thai To poytaxtni Thang Longga koʻchirganda uni Ngoc Tuong deb nomladi va Tran sulolasida orol Ngok Son deb oʻzgartirildi. Tin Trai ismli xayriyachi Ngoc Son ibodatxonasini eski Tuy Xan saroyi poydevoriga asos solgan (1787 yilda Le Chieu Thong tomonidan Trin lordlaridan oʻch olish uchun yoqib yuborilgan). Ngoc Son Temple adabiyot uchun mas’ul yulduz boʻlgan Van Xuong xudosiga sigʻinadi va Tran Hung Daoni sharaflaydi.
* **Huk koʻprigi** : 1865 yilda taniqli rassom Nguyen Van Sieu tomonidan qurilgan Ngoc Son ibodatxonasi darvozasiga olib boradi. Koʻprik nomi „erta tongda quyosh nuri tushadi“ degan maʼnoni anglatadi.
* **Qalam minorasi** : koʻlning shimoli-sharqiy qirgʻogʻida, 1865 yilda qurilgan, shu jumladan besh qavat. Tepasida osmonga qaragan qalam ramzi, tanasida uchta soʻz oʻyib yozilgan Ta Thanh Thien (koʻk osmonda yozilgan), minora uchinchi qavatining tanasida „Pen Thap“ sheʼri oʻyilgan. Chi".
* **Dai Nghien** : koʻlning shimoli-sharqiy qirgʻogʻida, 1865 yilda qurilgan, Pen Towerning ajralmas qismidir. Uchta egilgan oyoq — uchta qurbaqa tasviri. Tanada Ming maqolasi, jumladan 64 ta xitoycha belgilar oʻyib yozilgan.
* **Xoa Fong minorasi** : koʻlning sharqiy qirgʻogʻida, Bao An pagodasining qoldigʻi (1898 yilda olib tashlangan). Minora uch qavatli, eshik toʻrt yoʻnalishda Sharqiy, Gʻarbiy, Janub, Shimolda joylashgan va Xitoy belgilariga ega: Bao Duc Mon, Bao An Mon, Hoa Phong minorasi, Bao Thien Thap, har bir eshikka mos keladi. minora. Birinchi qavat yuqoridagi ikki qavatdan kattaroq va balandroq. Ikkinchi qavatning toʻrt tomoni Bagua shaklida. Uchinchi qavatda „Hoa Phong Thap“ deb yozilgan.
* **Ba Kieu ibodatxonasi** : koʻlning shimoli-sharqiy qirgʻogʻida, Le Trung Hung davrida qurilgan, toʻliq yodgorlikdir, ammo yoʻl ochilishi tufayli u ikki qismga boʻlingan, Tam Quan koʻl yaqinida, Maʼbad esa yoʻlning orqa tomonida. Janubiy yoʻnalishda joylashgan. Tam Quan va Maʼbad (Dai Bai uyi) ikkalasi ham gʻishtdan qurilgan va plitka bilan qoplangan uchta boʻlimli arxitekturaga ega. Maʼbad uchta maʼbudaga sigʻinadi: malika Lieu Xan, Ikkinchi Ngok Nu va Uchinchi Ngok Nu.
* **Thuy Ta**: 1937 yilda Lord Trin Sam hukmronligi davrida Ta Vong kommunal uyi poydevorida boshlangan, shimoli-gʻarbda koʻl boʻyida joylashgan boʻlib, qadimgi Vyetnam meʼmorchiligida noyob meʼmorchilik turi hisoblanadi. atmosferadan bahramand boʻladigan joy.
* **Qirol Le ibodatxonasi** : koʻlning gʻarbiy qirgʻogʻida, Nam Xuong uyiga ulashgan. Maʼbadda qirol Le Tay To haykali oʻrnatilgan, u xuddi koʻlga uchayotgandek qilichini ushlab, baland ustunda turibdi.

## Koʻlda yashovchi toshbaqa

### Qilich koʻli toshbaqa
Qilich koʻli toshbaqasining ilmiy nomi *Rafetus leloii deb nomlanadi*. Qilich koʻli toshbaqasi toʻrtta edi, ularning toʻrttasi ham vafot etgan (biri Ngoc Son ibodatxonasida saqlanadi, biri Xanoy muzeyi omborida saqlanadi va biri 1962 — 1963 yillarda Chi gul bogʻida sudralib ketayotganda soʻyilgan).

Bu ming yillar oldingiga oid muqaddas tarixiy va madaniy afsonalar bilan bog‘liq bo‘lgan bebaho meros hisoblanadi.

2011-yilda faqat bitta toshbaqa omon qolgandi, aslida u „Qadimgi toshbaqa“ nomi bilan tanilgan.

2016-yil 19-yanvarda oxirgi Xo Guom toshbaqasi vafot etdi.

## Madaniy maskanlar
Bu poytaxtdagi eng katta koʻl boʻlmasa-da, Xoan Kiem koʻli koʻplab odamlarning dam oladigan va tashrif buyuradigan maskani hisoblanadi. Koʻl tor va eski tuman markazida joylashgan boʻlsa ham u mahalliy aholining madaniy tadbirlari uchun yetarlicha keng maydonni ochdi. Koʻlda juda koʻp goʻzal manzaralar mavjud.

Bundan tashqari, koʻl afsonaviy tarix bilan bogʻliq, u tinchlikka intilish, xalqning jang sanʼati isteʼdodi (koʻl tubidagi muqaddas qilich va qalam minorasida yozilgan) ramzidir. Shu bois ko‘plab yozuvchilar va rassomlar o‘z asarlarida Qilich ko‘li obrazini asos qilib olganlar.

Hoan Kiem koʻli shuningdek, koʻplab fotosuratchilar uchun ilhom manbai boʻlib, ulardan eng mashhuri rassom Vo An Nindir

### Sheʼriyat
Nguyen Khuyenning 100 yil avval yozilgan Xa Tanx koʻrfazi va Qilich koʻli haqida shunday sheʼri bor edi:

: **Hissiyotlar**

: *Oʻttiz yil oldin men koʻlga qaytdim*
: *Hozir manzara avvalgisidan farq qiladi*
: *Bu yer hech qayerda emas, hammasi tepada*
: *Qurol shu qadar gʻalatiki, u bambukni soʻradi*
: *Qushlar notoʻgʻri yoʻldan qaytib ketishadi*
: *Kechqurun bir chashka laylaklar yomgʻir ostida uxlashadi*
: *Yuz yillik adabiyotga afsus*
: *Koʻl boʻyida inert tosh qoldi!*

: **Xanoy**

: . . .
: *Xanoyda Qilich koʻli bor*
: *Moviy suv siyoh kabi*
: *Koʻl boʻyida, Tower Pen*
: *Osmonga sheʼr bitilgan kabi*

: *Qilich koʻli sahnasini tomosha qilish uchun yigʻing,*
: *Huk koʻprigiga qarang, Ngoc Son ibodatxonasiga qarang.*
: *Suyangan minora, qalam minorasi eskirmagan,*
: *Bu mamlakatni kim qurganligini soʻrang?*

### Musiqa
Xanoy haqida koʻplab qoʻshiqlar bor: „Xanoyliklar“, „Xanoyliklar ishonadilar va umid qiladilar“, „Opam uchun“, „Peshindan keyin Xo Guomga“ va boshqalar. . .

### Fotosuratlar

Fayl:Cổng đền Ngọc Sơn.jpg|Ngoc Son ibodatxonasi darvozasi.
Fayl:ThapButHG.jpg|Qalam minorasi.
Fayl:Tháp Rùa 7.jpg|Ko'lda tungi manzara.
Fayl:LyThaiTo1.JPG|Qirol Li Thai To haykali.
Fayl:Night in Hanoi, over Hoan Kiem Lake (2005).jpg|Suv yuzasi.
Fayl:ThapHoaPhong10.jpg|Hoa Fong minorasi.
Fayl:ThapRua1.jpg|Toshbaqa minorasi va Xanoy pochta bo'limi.
Fayl:Cầu Thê Húc.jpg|Huk ko'prigi.
Fayl:Ao Dai.jpg|Hoa Fong minorasining etagida.
Fayl:TuongdaiCamTu2.jpg|Me`moriy yodgorlik.
Fayl:Lộc vừng.jpg|Ko'l bo'yidagi kunjut.
Fayl:Hoan Kiem Lake BW.jpg|Maftunkor manzara.


## Diqqatga sazovor joylar

## Manbalar


## Havolalar

* Hồ Hoàn Kiếm tại Từ điển bách khoa Việt Nam
* Đọc lịch sử Hồ Gươm qua đáy nước  Lưu trữ 2010-04-18 tại Wayback Machine
* Khu di tích Hồ Hoàn Kiếm 
* Cụ rùa của Hồ Gươm lại nổi lên  trên Tuổi Trẻ online và hình ảnh ghi được  Lưu trữ 2007-05-25 tại Wayback Machine
* Hồ Hoàn Kiếm nhìn từ vệ tinh của Google Maps
* Hồ Hoàn Kiếm và thành Thăng Long xưa  Lưu trữ 2007-08-10 tại Wayback Machine