open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chernogoriya davlat madhiyasi

„**Oj, svijetla majska zoro**“ (kirillcha: „Oj, svijetla majska zoro“; „Oh, mayning yorugʻ tongi“) — Chernogoriya milliy madhiyasi 2004-yilda qabul qilingan. Qabul qilinishidan oldin u koʻplab oʻzgarishlarga ega mashhur xalq qoʻshigʻi edi. Uning matnining eng qadimgi versiyasi 19-asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri keladi.

## Matn
Bular rasmiy qoʻshiq matni boʻlsa-da, ritmik kompozitsiyaga amal qilish maqsadida koʻplab misralar takrorlanadi. 1944-yilda chernogoriyalik fashist Sekula Drljevich 1941-yil iyulida oʻrnatilgan Chernogoriya qoʻgʻirchoq rejimining yaratilishini nishonlash uchun „Oj, svijetla majska zoro“ chernogoriya vatanparvarlik qoʻshigʻining matnini oʻzgartirdi.

## Manbalar

## Havolalar
** the President of Montenegro
** the Government of Montenegro
* Himnuszok — A vocal version of the Anthem, featured in „Himnuszok“ website.
* ''Oj, svijetla majska zoro'' — Audio of the Montenegro national anthem, with information and lyrics, from NationalAnthems.me (archive link)
* The Songs section of the Italian language website „NewMontenegro.eu“ features two alternative versions of the anthem.
* nationalanthems.info  — The sheet music and lyrics are featured in the „nationalanthems.info“ site.
Sylvia Mathews Burwell

**Sylvia Mary Burwell** (1965-yil 23-iyunda tugʻilgan) — Amerika hukumati va notijorat tashkiloti, 2017-yil 1-iyundan beri Amerika universitetining 15-prezidenti. U universitet prezidenti lavozimini egallagan birinchi ayol. U avvalroq Qoʻshma Shtatlar sogʻliqni saqlash va ijtimoiy xizmatlari boʻyicha 22-kotibi boʻlib ishlagan. Prezident Barack Obama 2014-yilning 11-aprelida Burwell nomzodini ilgari surdi. Burwellning nomzodi 2014-yil 5-iyun kuni Senat tomonidan 78-17 ovoz bilan tasdiqlangan. U Obama maʼmuriyatining oxirigacha kotib boʻlib ishlagan. Ilgari u 2013-yildan 2014-yilgacha Oq uy boshqaruv va byudjet boshqarmasi direktori boʻlgan.

Gʻarbiy Virjiniya shtatida tugʻilgan Burwell birinchi marta Bill Clinton prezidentligi davrida Vashingtonda Qoʻshma Shtatlar hukumatida ishlagan. U 1993-yilda Milliy Iqtisodiyot Kengashining shakllanishiga yordam berdi. Keyinchalik u Gʻaznachilik kotibi Robert Rubin shtab boshligʻi, Erskine Bowles uchun Oq uy boshligʻining oʻrinbosari va nihoyat boshqaruv va byudjet idorasi direktorining oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

Hukumatdagi faoliyati davomida Burwell 2012-yil yanvar oyidan boshlab ochlikka barham berishga qaratilgan Walmart xayriya jamgʻarmasining prezidenti boʻlib ishlagan. U ilgari Bill va Melinda Geyts jamgʻarmasining Global rivojlanish dasturi prezidenti boʻlgan, uning dasturi qishloq xoʻjaligini rivojlantirish, kambagʻallar uchun moliyaviy xizmatlar va global kutubxonalar orqali jahon qashshoqlikka qarshi kurashga qaratilgan. 2006-yilda qayta tashkil etilishidan oldin u bosh operatsion direktor va ijrochi direktor boʻlgan. U 2001-yilda, Clinton prezidentligining oxirida Geyts jamgʻarmasiga qoʻshildi.

## Faoliyati

### Boshqaruv va byudjet boʻlimi direktori

2013-yilning 3-martida Prezident Barack Obama Oq uy boshqaruv va byudjet boʻlimi direktori lavozimiga Burwell nomzodini ilgari surdi. 10-aprel kuni tasdiqlovchi tinglov boʻlib oʻtdi. Burwell nomzodi ikki partiya tomonidan qoʻllab-quvvatlandi va AQSh Senatida 96-0 ovoz bilan Burwellni direktor sifatida tasdiqladi. Uning tasdigʻi bilan Burwell OMB direktori lavozimida ishlagan ikkinchi ayol boʻldi, birinchisi 1994-yildan 1996-yilgacha boʻlgan lavozimni egallagan Alice Rivlin.

### Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar kotibi
2014-yilning 11-aprelida Obama bir kun avval isteʼfoga chiqishini eʼlon qilgan Ketlin Sebeliusning oʻrniga Burwellni sogʻliqni saqlash va inson xizmatlari koʻrsatish boʻyicha kotib etib tayinladi. Nomzodlik chogʻida Obama Byorvellni „tasdiqlangan menejer va u qanday natijalarga erishishni biladi“ deb maqtadi. Senat 2014-yil 5-iyun kuni 78-17 ovoz bilan Burwellni kotib etib tasdiqladi. U 2014-yil 9-iyun kuni qasamyod qildi.

## Manbalar
Christina Romer

**Christina Duckworth Rome** (1958-yil 25-dekabrda tugʻilgan) — Kaliforniya universitetining iqtisod professori va Obama maʼmuriyatida Iqtisodiy maslahatchilar kengashining sobiq raisi. U 2010-yil 3-sentabrda Iqtisodiy maslahatchilar kengashidagi lavozimidan ketdi.

Uning nomzodi koʻrsatilganidan soʻng va Obama maʼmuriyati lavozimga kirishishidan oldin, Romer iqtisodchi Jared Bernstein bilan birgalikda maʼmuriyatning 2008-yildagi tanazzuldan xalos boʻlish rejasini yozishda ishlagan. 2009-yil yanvar oyidagi video taqdimotida u Obama maʼmuriyati Kongressga taqdim etgan ish oʻrinlari yaratish dasturining tafsilotlarini muhokama qildi.

## Yoshligi
Romer Illinoys shtatining Alton shahrida tugʻilgan. U 1977-yil iyun oyida Ogayo shtati Kanton shahridagi GlenOak oʻrta maktabini tamomlagan. U 1981-yilda William va Mary kollejida iqtisod boʻyicha bakalavr darajasini va 1985-yilda Massachusets texnologiya institutidan doktorlik darajasini oldi Uning doktorlik maslahatchilari Rudi Dornbusch va Peter Temin Doktorlik darajasini tugatgandan soʻng Prinston universitetida dotsent boʻlib ishlay boshladi. 1988-yilda u Berkley Kaliforniya universitetiga koʻchib oʻtdi va 1993-yilda toʻliq professor unvoniga koʻtarildi.
## Karyerasi

U Amerika Iqtisodiy Assotsiatsiyasining sobiq vitse-prezidenti, John Simon Guggenheim memorial jamgʻarmasi stipendiyasi sovrindori, Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi aʼzosi, Berkeley taniqli oʻqituvchi mukofoti sovrindori va Iqtisodiy taʼlim kengashi gʻolibi hamda Vizyoner mukofoti sohibasi. Professor Romer Milliy Iqtisodiy Tadqiqotlar Byurosining Monetar Iqtisodiyot boʻyicha Dasturning direktori va 2008-yil 25-noyabrda ushbu lavozimdan isteʼfoga chiqmagunga qadar NBER Biznes Cycle Tanishuv Qoʻmitasi aʼzosi edi. U 2010-yilda NBER Business Cycle Dating Committeega qayta qoʻshildi va hanuzgacha bu lavozimda eri bilan birga ishlaydi.

2008-yilda Romer Harvardning iqtisod fakultetiga oʻqishga kirmoqchi boʻldi, eriga esa universitetning Kennedi nomidagi hukumat maktabida ishlash taklif qilindi. Biroq, Harvard prezidenti Drew Gilpin Faust uning tayinlanishiga veto qoʻyganidan keyin Berkleyda qolishdi. Uning qarori intizom va ommaviy axborot vositalarida jiddiy muhokamalarga sabab boʻldi. Faustning Romerning tayinlanishiga toʻsqinlik qilish qarorining sabablari noaniq boʻlib qolmoqda, garchi spekülasyonlar „Yangi Klassik“ iqtisodchilarning uning „Yangi Keynscha“ tendentsiyalariga qarshiligi yoki Garvardda MIT tomonidan oʻqitilgan professor-oʻqituvchilarni tayinlashni istamasligiga qaratilgan.

## Oilasi
U MITdagi kursdoshi David Romer va Berkleydagi Kaliforniya universiteti iqtisodiyot boʻlimidagi hamkasbi bilan turmush qurgan. Ularning boʻlimda qoʻshni ofislari bor va koʻplab tadqiqotlarida hamkorlik qiladilar. Er-xotinning uchta farzandi bor. U endogen oʻsish nazariyasi boʻyicha ishi bilan mashhur boʻlgan iqtisodchi Paul Romer bilan qarindosh emas, garchi uning xuddi shu ismli oʻgʻli bor.

## Manbalar
Nicole Eggert

**Nicole Elizabeth Eggert** (1972-yil 13-yanvarda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa. Uning eʼtiborga molik rollari orasida *Charles In Charge* sitkomida Jamie Powell va *[[Baywatch (teleserial)|Baywatch]]* teleserialidagi Summer Quinn rollari bor. U *“The Super Mario Bros"* filmida ishtirok etgan. U Lifetimeda premerasi boʻlgan bir nechta Rojdestvo filmlarida suratgatushgan. Eggert 2010-yilda VH1 realiti-shousi *Celebrity Fit Club* ishtirokchisi boʻlgan va 2013-yilda ABC-ning mashhur *Splash* shousida ikkinchi oʻrinni egallagan.

## Yoshligi
Eggert Kaliforniyaning Glendeyl shahrida tugʻilgan. Uning onasi Gina Dunkan Britaniyada tugʻilgan isteʼdodli agent, otasi Rolf Eggert esa Germaniyada tugʻilgan konserva kompaniyasi rahbari edi. Eggertning aktyorlikka qiziqishi onasi uni goʻzallik tanlovlariga olib borganidan keyin boshlangan. Besh yoshida Eggert kichik yoshdagi qizlar orasida „Olam goʻzali“ boʻldi. Agent Eggertning ota-onasiga Johnsonʼs baby shampunlari reklamasida rol oʻynashni taklif qildi.

## Karyerasi
1980-yilda, sakkiz yoshida, Eggert " *Rich and Famous* " filmida Jaklin Bisset va Kendis Bergen bilan birga rol oʻynadi.

Eggert Sugar Ray rok guruhining " *Lemonade and Brownies* „ debyut albomining muqovasi uchun suratga tushgan.

2004-yilda Eggert TBS tarmogʻining *The Real Gilliganʼs Island* realiti-shousining birinchi qismida Ginger rolini oʻynadi. U 2007-yilda *Scott Baio Is 45…and Single*da suratga tushdi.

2009-yil 23-sentabrda VH1 Eggertning *Celebrity Fit Clubning* 2010-yil qish mavsumida ishtirok etishini eʼlon qildi.

2013-yilda Eggert ABC telekanalining mashhur shousi *Splashning* aktyorlar tarkibiga qoʻshildi. Aprel oyida suratga olish paytida jarohatlangani haqida xabar berilgan edi. Keyingi kunlarda u jiddiy jarohat olganini rad etdi.

2019-yilda u *“Back in the Game"* filmining 4-qismida suratga tushgan.

## Shaxsiy hayoti
Eggertning ikki qizi bor. U kanadalik aktyor Corey Haim bilan unashtirilgan, u bilan „ *Blow Away“* (1992), *"The Double 0 Kid"* (1992) va *"Anything for Love"* (1993) filmlarida suratga tushgan.

Eggert oʻzining sobiq *Charles In Charge filmidagi* hamkasbi Skott Baioni jinsiy zoʻravonlikda aybladi. Baio bu daʼvolarni qatʼiyan rad etgan.

## Filmografiyasi

## Mukofotlar va nominatsiyalar

## Manbalar
Nijot Abasov

**Nijot Azad oʻgʻli Abasov** (,1995-yil 14-may, Boku) — ozarbayjon shaxmatchisi, grossmeyster (2011).

2017-yili Ozarbayjon chempioni.

Birinchi marta 2007-yilda Tbilisidagi turnirda gʻolib chiqdi. 2009-yilda xalqaro usta normasini, 2011-yilda bajargan grossmeyster unvonini oldi. 2020-yil fevral oyida u oʻzining barcha davrlardagi eng yuqori reytingiga — 2670-ga yetdi, bu Ozarbayjonda 3-oʻrin va dunyoda 67-oʻrinni egalladi.

## Sport natijalari

## Professional martaba
Abbosov Ozarbayjonning „Odlar Urdu“ klubida oʻynaydi, u bilan 2013-yildan 2015-yilgacha klublar oʻrtasidagi Yevropa kubogida ishtirok etgan. U 2018-yildan beri Avstriya Bundesligasida SV Raika Rapid Feffernits jamoasida oʻynamoqda, u bilan 2019-yilda Avstriya milliy chempionatida gʻolib chiqqan, 2018-yildan beri Vengriyada esa DVTK Sport Korlátolt Felősségű Társasass jamoasining bir qismidir. Ispaniyaning Honor divizionida Abbosov 2019-yilda OA Grandama Santa Lucia va 2020-yilda chempion Silla-Bosch Serincis jamoasida oʻynagan. Germaniyada u 2018-yildan buyon SG Shpeyer-Shvegenxaymda, shu jumladan 2019/21-yilgi mavsumda 1-Bundesliga va Polsha Extraligada Minutor Energia Gwiaz Bydgoshcz uchun oʻynamoqda.

2015-yil noyabr oyida Abasov Veyk-an-Zi shahrida boʻlib oʻtgan Culture Village turnirida gʻolib chiqdi va 2016-yilgi Tata Steel Challengers turniriga yoʻllanma oldi. Bu soʻnggida 13 oversdan 61/2 ball oldi. Abasov Bokuda boʻlib oʻtgan 42-shaxmat Olimpiadasida Ozarbayjon 2 jamoasi tarkibida oʻynagan. 2016-yil dekabr oyining oxirida Viktor Laznika, Dennis Vagner, Kristian Bauer va Mateush Bartel Zurich Rojdestvo ochiq chempionatida gʻolib chiqdi. 2017-yilda Abasov shaxmat boʻyicha Ozarbayjon chempionatida ham, Baku Open turnirida ham gʻolib chiqdi.

2021-yilda shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida ishtirok etgan.

2021-yil noyabr oyida Riga FIDE Chess.com Grand Swiss 2021 turnirida 93-oʻrinni egalladi.

Turnirlardagi muvaffaqiyati uchun FIDE unga 2009-yilda xalqaro usta (IM) va 2011-yilda xalqaro grossmeyster (GM) unvonlarini berdi.

## Reyting oʻzgarishi

## Manbalar
Sheila Parker

**Sheila Parker** MBE (; ; 1947-yilda tugʻilgan) — sobiq Angliya futbol terma jamoasi himoyachisi. 1972-yil noyabr oyida Angliya ayollar milliy futbol jamoasi bilan, oʻzining birinchi rasmiy oʻyinida jamoasi bilan Greenokda Shotlandiya ustidan 3 &#x2013; 2 hisobida gʻalaba qozondi. Parker 2013-yil may oyida Angliya futboli shon-shuhrat zaliga nomzod sifatida eʼlon qilindi.

## Yoshligi
Parker Lankashirning Chorli shahrida oʻsgan va maktabda oʻgʻil bolalar bilan futbol oʻynagan. 1961-yil iyun oyida 13 yoshli Parker Dik Kerrning Ladies safida birinchi oʻyinini oʻtkazdi.

## Faoliyati
1972-yilda Ayollar futbol assotsiatsiyasi (WFA) Eric Worthingtonga birinchi rasmiy Angliya terma jamoasini tuzish vazifasini topshirganida, u bir qator sinovlardan soʻng Parkerni sardor etib sayladi. Oʻshanda 24 yoshda, turmushi bor edi va oʻsha yilning boshida oʻgʻli tugʻilgandan keyin qaytib keldi.

Parker markaziy yarim himoyachi va sardorlik oʻrnini 1976-yilgacha saqlab qoldi, u Uels va Shotlandiyaga qarshi turnirda ishtirok etmadi. Kerol Tomas sardorlikni qabul qildi. Parker 1977-yilning noyabrida Plou Laneda Italiya ustidan 1:0 hisobida gʻalabagi oʻyinda gʻalaba toʻpini kiritgan. Wendy Owenning xabar berishicha, uning markaziy himoyadagi sherigi Parker 1980-yilgacha Angliya terma jamoasida oʻynagan.

Angliya terma jamoasi menejeri Martin Reygan 1984-yilda Shvetsiyaga qarshi ayollar futboli boʻyicha Yevropa musobaqasi finalida faxriy Parkerni tanladi. 1984-yilda oʻyinchi sifatida nafaqaga chiqdi. Parker futbolda qolishini xohlab, Lancashire okrugi futbol assotsiatsiyasida hakam sifatida ishladi.

Parker ayollar futboli va xayriya ishlariga qilgan xizmatlari uchun 2022-yilgi Yangi yil taqdirlash marosimida Britaniya Imperiyasi ordeni (MBE) aʼzosi etib tayinlandi.

## Manbalar
Raʼno Abdullayeva

**Raʼno Xabibovna Abdullayeva** (1935-yil 16-sentyabr, Shofirkon tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – tarixchi olima, taniqli jamoat va siyosat arbobi. Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1985). Tarix fanlari doktori (1978).
## Tarjimayi holi
1935-yilda 16-sentyabrda Buxoro viloyati Shofirkon tumanida tugʻilgan. KPSS aʼzosi. Otasi – NKVD ofitseri.

1955—1988-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ahamiyatga ega joylarda ishlagan. „1959—1965-yillardagi yetti yillik rejada Oʻzbekiston SSR komsomolining faoliyati“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Doktorlik dissertatsiyasining mavzusi: „Rivojlangan sotsializm sharoitida Sovetlarning KPSS rahbarligi“.

1955—1988-yillarda – oʻqituvchi, Shofirkon tuman komsomoli qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Shofirkon tuman qoʻmitasi boʻlim mudiri, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komiteti kotibi, boʻlim mudiri, partiya tashkilotining birinchi kotibi. Oʻzbekiston SSR Komsomoli Samarqand viloyat komiteti kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Samarqand viloyat qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komitetining birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komiteti madaniyat boʻlimi mudiri, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari, Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Komitetining mafkura boʻyicha kotibi kabi lavozimlarda faoliyat koʻrsatgan.

1987-yil 29-oktabr kuni T. Gdlyan va V. Ivanov guruhi tomonidan Raʼno Abdullayeva nohaq qamoqqa olinadi va Moskvadagi Butirka qamoqxonasiga tashlanadi. SSSR Oliy Sudi majlisida aybsiz ekanligi maʼlum bulgach, 1990-yil 15-yanvarda ozodlikka chiqarilgan va Toshkentga qaytgan. Raʼno Abdullayeva tarixchi olima sifatida Oʻzbekiston SSRda partiya va yoshlar tashkilotlari boʻyicha koʻplab kitoblar muallifi. Tarixchi „Preodolenie ada“ asarida oʻzining SSSR Oliy Sudi majlisida oqlanish jarayonini koʻrsatgan. „Oʻzbek xalq maqollari va matallari“ nomli kitobni nashr etgan. Badiiy ijod bilan ham shugʼullanib, bolalar uchun ertaklar yozgan. U jahonning 27 mamlakatida xizmat safarida boʻlgan.

7 va 8-chaqiriq SSSR Oliy Kengashi, 6, 9, 10 va 11-chaqiriqlarda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan. KPSS XXIII, XXIV, XXVII qurultoylari delegati.

2025-yil 12-yanvarda Toshkentda vafot etgan.

## Oilasi
Nabirasi – Azim Ahmadxoʻjayev. 2023-yil mart oyidan – Oʻzbekiston energetika vazirining birinchi oʻrinbosari, Atom energetikasini rivojlantirish agentligi direktori lavozimida ishlab kelmoqda.

## Mukofotlari

* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (3): 1971, 1973, 1976-yillar
* „Hurmat belgisi“ ordeni: 1965-yil
* Xalqlar doʻstligi ordeni: 1982-yil
* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi: 1985-yil

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputatlari: Oʻninchi chaqiriq. (Qisqacha biografik maʼlumot). – T .: Oʻzbekiston, 1981. – S. 244.
* Abdullaeva, Raʼno Xabibovna. Oʻzbekiston yoshlari kommunizm uchun kurashda [Matn]. – Toshkent : Oʻzbekiston, 1964. – 50 b., 4 b. kasal.; 16 sm
* Intervyu 2019
Vitaliy Levchenko

**Vitaliy Grigoryevich Levchenko** (; 1972-yil 28-martda tugʻilgan) – tojikistonlik sobiq professional futbolchi, futbolchilik faoliyatini yakunlagach Ukraina fuqaroligini olgan.

## Futbolchi faoliyati

### Milliy terma jamoa
1998-yilgi Osiyo oʻyinlari saralash bosqichida Tojikiston terma jamoasi tarkibidagi debyut oʻyinini oʻtkazgan. Vitaliy 1998-yilgi jahon chempionati saralash bosqichida ham ishtirok etgan va oxirgi marta Tojikiston terma jamoasida 2000-yilda oʻynagan. Besh yil davomida Levchenko toʻqqizta oʻyinda ishtirok etgan.

## Murabbiylik faoliyati
Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng, Levchenko dastlab Knyajadagi futbol jamoasi murabbiy yordamchisi sifatida ishlagan. 2008-yilda Viktor Dogadaylo isteʼfoga chiqqanidan soʻng, „Schastlivy“ jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan. Eduard Pavlov va Denis Ivankov Levchenkoning eng yaqin yordamchilari sifatida koʻmaklashgan. 2009-yilda Kiyevning „Arsenal“ klubi akademiyasida murabbiy sifatida faoliyat olib borgan.

2016-yilning iyun oyida Levchenko Tojikistonning 20 yoshgacha boʻlgan terma jamoasi murabbiyi boʻlgan. Shuningdek, kattalar terma jamoasi bosh murabbiyi Hakim Fuzaylovga yordamchi murabbiy sifatida koʻmaklashgan. 2017-yilning 3-iyunida Levchenko Tojikistonni tark etib, „Krylia Sovetov“da murabbiylik lavozimini egallagan.

2019-yil 16-aprel kuni Tojikistonga qaytib kelgan va „Xoʻjand“ klubiga bosh murabbiy etib tayinlangan. Xoʻjand jamoasidagi debyut yilida jamoa bilan birgalikda milliy chempionatning kumush medallariga ega boʻlgan.

2020-yilning 17-fevralida „Istiqlol Dushanbe“ jamoasiga bosh murabbiy etib tayinlangan. 2021-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasida ilk bor guruh bosqichida birinchi oʻrinni egallab, 1/8 finaliga olib chiqqan. 2022-yilning iyun oyida tomonlar shartnomani uzaytirmaslikka qaror qilishgan.

2022-yil 2-iyulda Levchenko Oʻzbekistonning „Neftchi Fargʻona“ klubi bilan shartnoma imzolagan. Levchenko klub boshqaruvini olgan davrida 13-oʻrinda edi. 2023-yilgi mavsum soʻnggida „Neftchi“ jamoasi bilan qayd etgan yuqori natijalari sababli Oʻzbekiston Superligasining 2023-yilgi mavsumining eng yaxshi murabbiyi deb eʼlon qilingan.

## Yutuqlar

### Oʻyinchi sifatida:
* Futbol boʻyicha Ukraina kubogi finalchisi: 1998-yil

### Murabbiy sifatida:
* Ukraina Ikkinchi ligasi A guruhi gʻolibi: 2007-2008
* Tojikiston chempioni (2): 2020, 2021
* Tojikiston Superkubogi sohibi (2): 2020, 2021
* Tojikiston Futbol Federatsiyasi kubogi sohibi: 2021
* Milliy futbol ligasi kumush medali sohibi: 2018-yil
* Tojikiston chempionatining kumush medali sovrindori: 2019

* Tojikiston chempionatida yilning eng yaxshi murabbiyi: 2020, 2021
* Oʻzbekiston Superligasida yilning eng yaxshi murabbiyi: 2023, 2025
* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 2025

## Manbalar

## Havolalar

* Vitaliy Levchenko

* Vitaliy Levchenko Footballfactsru saytida
* 
* Vitaliy Levchenko
* Vitaliy Levchenko Trasfermarkt saytida murabbiy profili
* Vitaliy Levchenko Trasfermarkt saytida futbolchi profili
*
Wendy Owen

**Wendy Owen** (; 1954-yilda tugʻilgan) — Angliya futbol terma jamoasining ingliz sobiq himoyachisi va murabbiyi. Oʻzining terma jamoadagi debyutida jamoasi bilan Grinokda Shotlandiya ustidan 3 &#x2013; 2 hisobida gʻalaba qozongan.

## Klublardagi faoliyati
Owen sportchi oilada tugʻilgan va otasi Devidning vatani Wales terma jamoasi safida faoliyat koʻrsatgan, shuningdek, Angliyada futbol oʻynagan. Televizorda 1966-yilgi Jahon chempionati finalidan motivatsiya olib Owen futbol bilan shugʻullanishni boshlagan, ammo maktab oʻynashga toʻsqinlik qilgan va Futbol assotsiatsiyasi (FA) ayollarning maydonlardan foydalanishini taʼqiqlaganidan xafa boʻlgan.

1968-yilda „gʻazablangan“ Owen oʻzi oʻynagan oʻgʻil bolalar jamoasini, ular FA bilan bogʻliq ligaga qoʻshilgach, tark etishga majbur boʻldi. U otasini yaqin atrofdagi Beaconsfieldda qizlar jamoasini tuzishga koʻndirgan, boshqa mahalliy qizlar jamoalarida roʻyxatdan oʻtmagan hakamlar va FA yurisdiksiyasidan tashqarida boʻlgan maydonlarda oʻynagan. Raqobat darajasidan norozi boʻlgan Owen 1969—1970-yilgi mavsumni yakunlab, Thame jamoasiga qoʻshildi.

## Terma jamoalardagi faoliyati
Bir paytlar Angliya terma jamoasi bosh murabbiyi Jon Adams Owenning haddan tashqari koʻp gapirganini sezganida: „Wendy, men seni futbol oʻynashing uchun tanlaganim yoʻq, sen shunchaki raqib oʻyinini toʻxtatib, magʻlubiyatga uchratishing kerak“, - dedi.

Oʻzining terma jamoadagi faoliyati davomida Owen ommaviy axborot vositalarida ayollar futboli haqidagi seksistik yoritilishini yodda tutgan.

## Murabbiylik faoliyati
Owen Dartford oʻqituvchilar tayyorlash kollejida ayollar futbol jamoasiga asos soldi. Oʻyinchi-menejer rolida u 1976-77-yillarda WFA kubogi chorak finaligacha borgan va „Southampton“ga 3:2 hisobida magʻlub boʻlgan.

1974-yil bahorida Owenni keyinchalik Birlashgan Futbol Ligalari (USL) asoschisi va komissari boʻlgan Francisco Marcos AQShdagi Xartvik kollejida ayollar futbol lagerini boshqarish uchun ish qidirdi.

1987-yil yanvar oyida Owen Chester universitetida ishlay boshladi. 2012-yildan boshlab „Sport murabbiyligi va pedagogikasi“ kafedrasi katta oʻqituvchisi lavozimida ishlagan.

## Manbalar
Txtng: the Gr8 Db8

***Txtng: Gr8 Db8*** — tilshunos Devid Kristal tomonidan yozilgan kitob hisoblanadi. Ushbu kitobda asosan matnli xabarlar va ularning zamonaviy koʻrinishlari, qisqartmalar savodxonlikka taʼsiri haqida fikr boradi.

Kitobning sarlavhasi logogramma boʻlib, u *Texting: The Great Debate* (Matnli xabarlashuv: buyuk munozara) degan maʼnoni anglatadi. Kristal oʻz kitobida matnli xabarlardan foydalanish va uning til va savodxonlikka taʼsirini oʻrgangan. Tadqiqotlar va eksperimental natijalarga asoslanib, u SMS tilidagi kabi qisqartmalar va jargonlardan foydalanish, bolalarning savodxonligi pasayishiga va notoʻgʻri imloga olib keladi degan mashhur fikrlarga qoʻshilmaydi.

## Asosiy fikrlar
Kristal oʻz kitobida quyidagi fikrlarni ilgari surgan:

* Odatda, matnli xabarlarda soʻzlarning 10% dan kamrogʻi qisqartiriladi.
* Qisqartirish yangi tilni yaratish emas; aksincha, u koʻp oʻn yillar davomida mavjud boʻlib kelgan.
* Bolalar ham, kattalar ham SMSlashish tilidan foydalanadilar, kattalarni shu yoʻldan foydalanish ehtimoli koʻproq.
* Talabalar odatda uy vazifasi yoki imtihonlarida qisqartmalardan foydalanmaydilar.
* Matnli xabarlarni yuborish notoʻgʻri imloning kelib chiqishiga olib kelmaydi, chunki odamlar matnli xabar yuborishdan oldin soʻzlarni qanday yozishni bilishlari kerak.
* Matnli xabarlarni yuborish odamlarning savodxonligini oshiradi, chunki bu odamlarga oʻqish va yozish orqali oʻz tillari bilan shugʻullanish imkoniyatini beradi. Ushbu holat, ayniqsa, maktab yoshidagi bolalar uchun judayam foydali.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

* Crystal, David (2008). *Txtng: The Gr8 Db8*. Oxford University Press.
Tom Lowery

**Thomas Richard Lowery** (1997-yil 31-dekabrda tugʻilgan) — Uelslik professional futbolchi. *EFL League One* klubi Portsmouthda yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Faoliyati

### Crewe Alexandra

Crewe Alexandra akademiyasining bitiruvchisi Lowery klub bilan ilk professional shartnomasini 2016-yilning may oyida imzolagan. U 2016-yilning 4-oktabrida Gresti Roudda Vulverxempton Uonderers U23 jamoasiga qarshi EFL Trophy bahsida ikkinchi boʻlimda oʻrinbosar sifatida maydonga tushib, Crewe tarkibida debyut qildi.

Kichkina yarim himoyachi toʻrt kundan soʻng, 2016-yilning 8-oktyabrida Kenilvort Roudda „Luton Town“ga qarshi oʻyinda tanaffusda maydonga tushdi. „Miniesta“ laqabi bilan tanilgan Lowery „toʻpga chanqoq, bashang va ixtirochi“ deb taʼriflangan. Bir hafta oʻtgach, u Notts Kauntida Crewening asosiy tarkibiga kirdi.

2018-yilning yanvarida Lowery Creweda uch yarim yillik yangi shartnoma imzoladi. U Crewe uchun birinchi golini 2019-yil 19-aprelda Gresti Roudda Yeovil Townga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi.

2020-yilning yanvarida, mavsum davomida Crewening 36 ta oʻyinidan soʻng, Lowery tos suyagidan jarohat oldi va bir nechta oʻyinlarda ishtirok eta olmadi. 2020-yilning oktyabr oyida Lowery yangi ikki yillik shartnoma imzoladi.

Yangi shartnoma boʻyicha muzokaralar toʻxtab qolganidan keyin u Crewening 2021-yilning iyul oyidagi mavsumoldi oʻyinlarida ishtirok etmadi. Shartnoma avgust oyigacha davom etar ekan. U mavsumdagi debyutini 31-avgust kuni Shryusberi Townda 1:0 hisobida EFL Trophy guruhida gʻalaba qozondi. Menejer Devid Artell Lowery va uning agenti bilan keyingi muzokaralarni yakunlamoqchi edi. Ammo sentyabr oyining boshida muzokaralar toʻxtab qoldi. Oxir-oqibat u 2021-yil 23-oktabrda Wycombe Wanderersga qarshi oʻyinda 2-1 hisobida magʻlubiyatga uchragan uchrashuvda ikkinchi boʻlimda zaxiradan maydonga tushdi. Crewe darvozasini ishgʻol qilib, ligadagi oʻyinlarini davom ettirdi. U yana uchta gol urdi. Crewe birinchi ligadan tushib ketdi.

### Portsmouth
2022-yil 5-avgustda Lowery Portsmouth 1-ligasiga 3 yillik shartnoma asosida qoʻshildi. 2022-yil 9-avgustda Cardiff Cityda boʻlib oʻtgan EFL Liga kubogining birinchi raundida 3:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda Pompeyda debyut qildi.

## Xalqaro faoliyat
2021-yilning may oyida u UEFA Evro-2020 turniri oldidan Uels terma jamoasi bilan mashgʻulotlarga chaqirildi.

## Statistika

## Eslatmalar

 
 

## Manbalar
Hatice Muazzez Sultan

**Muazzez Sulton** (usmonli turkcha: „qimmatli“, 1687-yil 12-sentyabrda vafot etgan) Sulton Ibrohimning ikkinchi xotini va Sulton Ahmed II ning onasi edi.
## Hayot
Muazzez Ibrohimga turmushga chiqdi va 1643-yil 25-fevralda uning yolgʻiz oʻgʻli Shaxzoda Ahmedni (boʻlajak Ahmed II) tugʻdi. Ibrohim davrida u kuniga 1000 asper stipendiya olgan. Uni turmush oʻrtogʻi Sulton Ibrohim yaxshi koʻrar edi. U oʻzining yumshoq feʼl-atvori va saroyda oʻzini yaxshi tutishi bilan mashhur edi.
1648-yilda Sulton Ibrohimning taxtdan oʻtishi va vafotidan soʻng uning toʻngʻich oʻgʻli Sulton Mehmed IV taxtga oʻtirdi, shundan soʻng Muazzez Eski Saroyga joylashdi. Bu unga Eski Saroyda oʻttiz yetti yillik qamoq jazosiga olib keldi.
## Oʻlim va keyingi
1687-yilda Eski saroy yaqinida katta yongʻin sodir boʻladi. Ertasi kuni kechqurun olov Eski saroyni qamrab oldi. Olov besh soat davomida yonadi va saroy koʻp joylarda yonib ketadi. Eski saroydagi koʻpchilik odamlarning hayotini saroydagi xizmatkorlar saqlab qolishgan. Muazzez olovdan shunchalik kuyganki, ertasi kuni vafot etgan. Uning jasadi Uskudarga olib ketilgan va u yerdagi saroy yoniga dafn etilgan. Shunday qilib, u oʻgʻli uchun Valide Sulton emas edi, chunki u Ahmed II taxtga chiqishidan toʻrt yil oldin vafot etgan.
Muazzezga tegishli mahsulotlar darhol imperator xazinasiga joylashtirildi. Uning zargarlik buyumlari yangi Sulton Sulaymon II ning turmush oʻrtoqlari Behzad Kadın, Soʻgʻlun Kadın va Shehsuvar Kadınga berildi. Ammo uning oʻgʻli 1691-yilda taxtga oʻtirgach, u yaqinda vafot etgan Sultonning turmush oʻrtogʻidan zargarlik buyumlarini olib, zargarlik buyumlarini imperator xazinasiga qoʻydi.
## Nashr
Muazzezning Ibrohim bilan birga bitta oʻgʻli bor edi:
* Sulton Ahmed II (Toʻpqopi saroyi, 1643-yil 25-fevral — Edirne, Turkiya, 1695-yil 6-fevral, Sulaymoniya masjidida dafn etilgan), bir marta uylangan va uch farzand koʻrgan.
* Fatma Sulton (1642-1697)

## Ommaviy madaniyatda
* 2015-yilda suratga olingan „Muhteshem Yoʻzyıl: Koʻsem“ turkiyalik tarixiy teleserialida Muazzez Sulton turk aktrisasi Firuze Gamze Aksu tomonidan tasvirlangan.

## Manbalar
Marokash davlat madhiyasi

**"Cherifian madhiyasi"** (arabcha: ạlnsẖyd ạlsẖryf, roman: An-Našīd aš-Šarīf; berber tillari: (ⵉⵣⵍⵉ ⴰⵏⴰⵎⵓⵔ ⵎⵣⵍⵉ ⴰⵏⴰⵎⵓⵔ ⵎⴰⵎⵓⵔ ⵎ mur ⵉ mor ⵔ ⵎ ⵎ mur ⵔ) — Marokash davlat madhiyasi hisoblanadi. Fransiyalik harbiy ofitser Léo Morgan tomonidan bastalangan, u fransuz protektorati davridan beri qoʻllangan. Matn Ali Squalli Houssaini tomonidan yozilgan va 1970-yilda qabul qilingan.

## Tarix
Madhiyaning ohangini fransuz harbiy ofitseri va Marokash qirollik gvardiyasining musiqa guruhi rahbari Léo Morgan tomonidan Fransiya protektorati davrida yaratilgan, hozircha musiqaning yaratilgan sanasi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. 

Futbol boʻyicha Marokash milliy futbol terma jamoasi ilk bor 1970-yilda Meksikada boʻlib oʻtgan jahon chempionatiga yoʻllanma olganidan soʻng, madhiyaga matn yozish gʻoyasi ilgari surildi. Yozuvchi Ali Squalli Houssaini matni tanlov doirasida tanlangan.

## Matn

## Manbalar

## Havolalar
* Audio file of the „Hymne Cherifen“ (.mp3)
* Video file with transliteration (archive link)
Kirsty Pealling

**Kirsty Pealling** (; 1975-yil 14-aprelda tugʻilgan) — sobiq futbolchi, butun klub faoliyatini „Arsenal Ladies“ da oʻtkazgan. Shuningdek, Angliya futbol terma jamoasini himoya qilgan.

## Klublardagi faoliyati
Kirsty Pealling Haggerston maktabida oʻqigan va 13 yoshligida Arsenal Ladies klubi menejeri Vik Akers beshta oʻyinda sinov tariqasida maydonga tushirgan. 2006-yilda nafaqaga chiqqanida Pealling klubning eng koʻp oʻyin oʻtkazgan oʻyinchisi, rekordchi va eng koʻp sovrinlarni qoʻlga kiritgan. U 1993- va 2001-yillarda „Arsenal“ bilan ichki trebllarni yutgan.

Pealling Camden Kengashida sportni rivojlantirish boʻyicha mutaxassis boʻlib ishlagan va 2004-yildan beri „Hampstead“ futbol klubida murabbiylik qilgan.

Jayne Ludlow 2013-yil iyul oyida faoliyatini yakunlaganida, afsonaviy uelslik yarim himoyachi „Arsenal“ saytiga bergan intervyusida „koʻrsatilmagan qahramon“ — Peallingga tashakkur izhor etib: „Men Kirstyga rahmat aytishim kerak, sababi bir mavsumda 30 ta gol urdim va oʻshalarning asosiy qismi Kirsty tufayli edi. U oʻng qanotdan yaxshi toʻp uzatadi“ deb aytdi.

## Terma jamoalardagi faoliyati
Oʻn sakkiz yoshli Pealling jamoasi 1993-yilning noyabrida Belgiyada Yevro-1995 saralashida 3:0 hisobida gʻalaba qozonganida Angliya terma jamoasi safida debyut qildi. Shuningdek, jamoasi bilan yarim finalda Germaniyaga magʻlub boʻlgan. Biroq, Pealling va Joan Broadhurst 1995-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati tarkibidan bahsli tarzda olib tashlandi, menejer Ted Copeland „Ular bu darajadagi terma jamoa futbolchilari emas“ dedi.

Terma jamoa futbolidagi uzoq vaqtli tanaffusdan soʻng, Pealling 2001-yilning avgustida Daniyaga qarshi oʻyinda zaxiradan maydonga qaytdi. 2004-yil may oyida u London Roudda, Peterboroda Islandiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinining birinchi yarmida oʻynadi (1:0).

## Manbalar
Hasan Abbosifar

**Hasan Abbosifar** (1972-yil 11-avgust) — eronlik shaxmatchi, grossmeyster (2013).

Eron terma jamoasi tarkibida uchta shaxmat olimpiadasida (1994, 1998, 2000-yillar) qatnashgan.1994-yildan 2019-yilgacha oʻynagan.Hasan — Eron Islom Respublikasi shaxmat boʻyicha milliy terma jamoasi aʼzosi.

## Mukofotlari
Hasan Abbosifar Sheroz va Fors viloyatining birinchi xalqaro grossmeysteri boʻlib, u yerda 1990 va 1991-yillardagi shaxmat chempionatlarida gʻolib chiqqan. 1994-yilda u milliy chempionatning final bosqichiga chiqishga muvaffaq boʻldi va bu unga Rossiyada boʻlib oʻtadigan Jahon Olimpiadasida Eron shaxmat terma jamoasi aʼzosi sifatida tanlanish imkonini berdi. 1994—1995-yillarda yarim tezlikda oʻtkazilgan mamlakat chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi.

1999—2000-yilgi mavsumda Eron ligasi futbolchilari 1,5 ochkolik farq bilan gʻalaba qozonishgan. Oʻsha yili Gollandiyada boʻlib oʻtgan talabalar jahon chempionatida qatnashib, Xitoyda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida milliy terma jamoa safida shaxmat taxtasida yakkama-yakka chiqishi uchun oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2001-yilda u yana Eron chempionatining finalchisiga aylandi, bu esa unga Olimpiada yoʻllanmasini qoʻlga kiritish imkonini berdi. U yana talabalar oʻrtasida shaxmat boʻyicha chempion boʻldi va Malayziyada boʻlib oʻtadigan talabalar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etadi.

## Shaxmat boʻyicha yana bir mashgʻuloti
Hasan Abbosifar Eron yoshlar terma jamoasiga Turkiya va Hindistonda oʻtkazilgan xalqaro turnirlar hamda Singapurdagi Osiyo oʻyinlarida murabbiylik qilmoqda. Sakkiz yil davomida Fors viloyati shaxmat federatsiyasini boshqargan va oʻz viloyatida birinchi shaxmat maktabini tashkil etgan. Hasan Abbosifar shaxmatga oid bir qancha kitoblar muallifi hamdir.

## Turnirlari
* Karun Masters Cup 2019
* 13-Dubay ochiq chempionati
* Aeroflot Open B
* Bomdodning 14-kuni

## Reyting oʻzgarishi

## Manbalar
Myanma davlat madhiyasi

„**Kaba ma Kyei**“ (ကမ္ဘာ မ ကျေ, [ကမ္ဘာကမ္ဘာ မ t͡ɕen]; shuningdek, နိုင်ငံတော်သီချင်း; Davlat madhem), Myanmaning davlat madhiyasi. U ikki qismdan iborat.

Qadimgi anʼana shundan iboratki, madhiyani kuylaganlar soʻnggida millatga hurmat koʻrsatish sifatida taʼzim qiladilar.

## Tarixi
Mustamlakadan oldingi Birmada tegishli milliy madhiya yoʻq edi, lekin qirolni ulugʻlovchi kompozitsiyalar mavjud edi. 1886-yilda Britaniya tomonidan Birma anneksiya qilingandan soʻng, „Xudo qirolni asrasin“ madhiyasi Britaniya Birmasining milliy madhiyasiga aylandi.

Yaponiyaning qoʻgʻirchoq davlati boʻlgan Birma davlati 1943-yilda Dobama qoʻshigʻini davlat madhiyasi sifatida rasman qabul qilgan.

## Matn

## Manbalar

## Havolalar
* Burma/Myanmar: ''Kaba Ma Kyei'' — Audio of the national anthem of Burma/Myanmar, with information and lyrics (archive link)
* ''Ga Ba Majay Ba Ma Pyay'' (MIDI file)
* Sheet music (from Embassy of Burma to Washington)
Sara Gilbert

**Sara Gilbert** (*Sara Rebecca Abeles*; 1975-yil 29-yanvar) – amerikalik aktrisa, rejissor va produser.ABC telekanali efirga uzatgan *[[Roseanne]]* (1988-1997; 2018) sitkomidagi Darlen Konner roli bilan tanilgan. Ushbu roli uchun ikki marotaba Primetime Emmy mukofotiga nomzod boʻlgan. U, shuningdek, CBS telekanalining kunduzgi *[[The Talk]]* tok shousining yaratuvchisi va sobiq hammuallifidir. Aktrisa CBS tomonidan efirga uzatilgan *[[The Big Bang Theory]]* serialida Leslie Winkle rolini ijro etgan.

## Faoliyati
Televizion filmlar va Kool-Aid reklama roligidan soʻng, 13 yoshida *[[Roseanne]]* filmida istehzoli oʻrta yoshli oʻsmir *Darlen Konner* rolini oʻynadi. Gilbert shouning toʻqqiz yillik (1988—1997) ishtirokchisi boʻlgan, buning uchun u „Donʼt Make Me Over – Meni oʻzgartirma“ deb nomlangan toʻrtinchi fasl epizodini yozgan (telespektakl Guild Writers jamoasi tomonidan shou uchun yozilgan). Uning hissasi *Roseanne*uchun shu qadar muhim deb hisoblanganki, shou produserlari unga Yale universitetida oʻqishga ruxsat berish uchun hikoyalar liniyalari va jadvallarni yozib olishgan. Aktrisa ushbu xizmatlar evaziga aktyorlar tarkibida qolib, New Yorkdagi ovozli sahnada Darlenning uzoq qismlarini suratga olishga koʻmaklashgan.

Gilbert Drew Barrymore bilan birgalikda ikkita filmda, 1992-yigi *[[Poison Ivy]]* va 2001-yilgi *[[Riding in Cars with Boys]]* filmlarida suratga tushgan. Gilbert, shuningdek, 1999-yilda *[[Light It Up]]* filmida ham rol oʻynagan. *Roseanne*dan keyin bir nechta kichik rollarni ijro etgan, jumladan, *[[Boys Life 3]]* filmining bir qismi sifatida *$30* (shun., *30 Bucks*) qisqa metrajli filmi va *[[High Fidelity]]* kabi filmlarda. 1998-yilda u oʻzining *Persona Non Grata* qisqa metrajli filmiga rejissorlik qilgan. 2000-yilda Gilbert Williamstown (Mass.) teatr festivali doirasida *[[The Hot L Baltimore]]* spektaklida paydo boʻldi.

## Shaxsiy hayoti

Oʻsmirlik davrida Gilbert oʻzining *[[Roseanne]]* (keyinchalik, *[[The Big Bang Theory]])* hamkori Johnny Galecki bilan ishqiy munosabatda boʻlishni boshlagan. Munosabat davomida Sara oʻzining lezbian ekanligini anglab qoladi. Shundan soʻng, u Galecki bilan yaqin doʻst boʻlib qolish yoʻlini tanlaydi.

## Filmografiyasi
### Film

### Television

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Sara Gilbert Internetdan tashqari Broadway maʼlumotlar bazasida
* Sara Gilbert Emmys.com saytida
Ishtvan Abonyi

**Ishtvan Abonyi** (, 1886-yil 18-avgust, Budapesht – 1942-yil 5-iyun) – venger shaxmatchisi, shaxmat nazariyotchisi, jurnalist va funksioner. 1907-yilda Vengriya chempionatining kumush medali sovrindori.

## Hayoti
Tish shifokori Jozsef Abonyi (1858—1914) oilasida tugʻilgan.

Budapesht universitetining yuridik fakultetini tamomlagan. Budapeshtda advokat boʻlib ishlagan.

1914-yildan 1940-yilgacha Budapesht shaxmat klubida turli lavozimlarda ishlagan (kotibdan raisgacha).

Vengriya shaxmat federatsiyasi prezidenti (1924—1934). IFSHB prezidenti (Xalqaro yozishmalar shaxmat ittifoqi, 1935-1939; tashkilot ICCFning salafi edi).

1924-yilda Parijdagi FIDE kongressida Vengriya delegatsiyasiga rahbarlik qildi. U FIDE ning 15 ta asoschilaridan biri.

1917-yildan 1919-yilgacha va 1922-yilda. ''Magyar Sakkvilag'' jurnalining bosh muharriri edi. " *Vilag* " nashrlari bilan ham hamkorlik qilgan (1916.), " *Képes Krónika* " (1922—1923) va " *Erdekes Újság* " (1924).

1928-yilda Abonyi 105 doskada bir vaqtning oʻzida +79-6=20 ball bilan oʻynab, jahon rekordini oʻrnatdi.

## Ochilish nazariyasiga qoʻshgan hissasi
Abonyi (J.Baras va D.Breuer bilan birga) Budapesht Gambitining ixtirochilaridan biridir. U,ehtimol, birinchi boʻlib turnir oʻyinida bu ochilishdan foydalangan (Budapeshtdagi kichik turnirda J.Esserga qarshi, 1916). 1922-yilda „Deutsches Wochenschach“ jurnalida hozirda A. A. Alekxine nomi bilan bogʻliq boʻlgan variatsiya tahlili bilan maqola chop etdi (**1. d4 Nf6 2. c4 e5 3. de Ng4 4. e4 Nxe5 5. f4 Nec6**).

Shuningdek, bir qator manbalarda Lvov Gambiti yoki Tennison Gambiti deb nomlanuvchi ochilish Abonyi nomi bilan atalgan

## Kitoblar va maqolalar

* Balla Zoltan: Zamonaviy sakk (Zamonaviy shaxmat). Budapesht, 1925-yil. (kitobga soʻzboshi)
* A budapesti védelemről (Budapesht mudofaasi). Magyar Sakkvilag, 1925-yil.
* Fejezetek a magyar sakktörténetből (Vengriya shaxmat tarixi). Kecskemeti tornakönyv. Kecskemet, 1928-yil. (toʻplamning boblaridan biri).
* Négy világváros sakkélete (Toʻrtta jahon shaxmat markazi). Magyar Sakkvilag, 1932-yil.
* Budapesht 1 1/2 Berlin 1/2. Magyar Sakkvilag Konyvtara. oʻn. Kecskemet, 1939-yil.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar

* Partiyalar I. Abonyi Chessgames maʼlumotlar bazasida
* 365Chess veb-saytida I. Abonyaning shaxsiy kartasi
Shehsuvar Sulton

**Shehsuvar Sulton** (1682-yil — 1756-yil 29-aprel), Usmonli sultoni Usmon III ning onasi Valide Sulton va u Sulton Mustafa II ning xotini edi.
## Kelib chiqishi
Uning kelib chiqishi va oilasi nomaʼlum. Usmonning uch yillik saltanatining boshida bir yarim yildan kamroq vaqt ichida Valide Sulton boʻldi.
## Davrda sodir boʻlgan muhim voqealar
Usmon III U 1754-yil 13-dekabrda Usmonlilar sultoni boʻlganidan soʻng Chorlulu Koʻsa Bahir Mustafa Posho Sadr vazir boʻlgan bir paytda Valide Sulton boʻladi. Usmon III hukmronligining uchinchi oyi boshlanar ekan, oʻsha paytda Anadoʻlining hokimi boʻlgan Hekimoʻgʻli Ali Posho uchinchi marta sadr vazirligiga tayinlandi. Uning raqiblari tomonidan ulugʻ vazirligining toʻrtinchi oyi, Usmon III ga shikoyat qilingan va qamoqqa olish uchun qayiqda Qizlar qasriga olib ketilgan Hekimoʻgʻli Ali Posho Shohsuvar Valide Sultonning takliflari natijasida ozod qilingan va 1755-yil 18-mayda Naili Abdulloh Posho sadr vazirligiga tayinlangan. Bu davrning iyul oyida Kadirga portida 20 soat davom etgan katta yongʻin chiqdi. 1755-yil 24-avgustda Silahdar Biyikli Ali Poshoning amiri etib tayinlangan boʻlsa-da, bu voqeadan soʻng, yolgʻon gapirgani, pora olgani, oltmish uch kundan soʻng 1755-yil 25-oktabrda ishdan boʻshatilgan va qatl etilgan. uning nomi korruptsiyaga aralashgan. U Parij elchixonasi muallifi Tventsekiz Mehmed Chalabiyning oʻgʻli Tventsekizzade Mehmed Said Poshoning Sadr Vaziri lavozimini egalladi. Biroq u oliy vazirlik lavozimidan chetlashtirilib, uning mol-mulki oltinchi oyini tugatmasdan xazinaga oʻtkazildi. Chorlulu Koʻse Bahir Mustafa Posho ikkinchi marta sadr vazirligiga tayinlandi.
## Uning oʻlimi
Oʻgʻli hukmronligi davrida, 1756-yil 29-aprel da oʻgʻlining oʻlimidan bir yil avval Miroch Qandili kechasida vafot etgan. Uning jasadi Istanbulning Fotih tumani Chemberlitosh tumanidagi Nuruosmaniye masjididagi Shoh- Suvar Sulton qabriga dafn qilindi.
## Manbalar
Farid Abbosov

**Farid Xanlar oʻgʻli Abbosov** (; 1979-yil 31-yanvar, Boku, Ozarbayjon SSR) — ozarbayjon shaxmatchisi, grossmeyster (2007). 10 yoshgacha boʻlgan bolalar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Ozarbayjon terma jamoasi murabbiyi.1997-yilda shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida 2-oʻrinni egalladi.2001-yilda u xalqaro master unvonini oldi..Tidesu “Hormozgan” safida Eronda shaxmat klubida oʻynagan va u bilan 2005-yilda Eron terma jamoasi chempioniga aylangan. Turkiyaning “Konyaspor” jamoasida oʻynagan. Abbosov FIDE tomonidan nofaol ro'yxatga kiritilgan, chunki u 2012-yilning iyun oyida Suvorovdagi turnirdan beri Elo-rated o'yinini o'tkazmagan.

## Yutuqlar

* 1994-yil — Moskva Kreml yulduzlari turnirining bronza medali sovrindori;
* 1997-yil — 18 yoshgacha boʻlgan oʻgʻil bolalar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori;
* 2001-yil — erkaklar oʻrtasidagi Yevropa chempionatiga saralash turniri gʻolibi,
* 2004-yil — „Fajr Open“ turnirida 2-oʻrin (Eron);
* 2004-yil — grossmeyster normasi bilan davra boʻyicha turnirda 1-oʻrin, Moskva Alushta (Ukraina);
* 2006-yil — Khazar Cup turnirida 1-oʻrin (Eron);
* 2006-yil — „Konya Open“ turnirida 1-oʻrin (Turkiya);
* 2007-yil — XV Troya shaxmat turnirida 1-oʻrin (Turkiya);
* 2007-yil — Sankt-Peterburgdagi xalqaro turnirda 1-oʻrin. Kireevsk (Rossiya);
* 2007-yil — Olmaotada grossmeyster normasi bilan xalqaro turnirda 2-oʻrin Tula (Rossiya);
* 2007-yil — „Open Rohde 2007“ turnirida 1-oʻrin, (Fransiya);
* 2008-yil — „7eme open international“ turnirida 1-2 oʻrinlar (Fransiya).
Eng yaxshi natijalar: „Alushta 2004“ klubida 1-oʻrin; 2004-yil Kireevskda 1-oʻrin; 2006-yil Tula shahrida 2-oʻrin; 2006-yil Konya shahrida 1-oʻrin; 2007-yil, Fransiyaning Sautron shahrida boʻlib oʻtgan 1-rode ochiq chempionati; 2007-yil Chanakkale shahrida 1-oʻrin; La Fère Open (Fransiya) 2008-yilda 1-oʻrin; Nímes Open (Fransiya) 2008-yilda 1-oʻrin; 2008-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan Prezident kubogi; 2010-yil Rashtda oʻtkazilgan Kaspiy kubogida 1-oʻrinni egallagan.

2007-yilda Shvetsiyaning Laholm shahrida oʻtkazilgan xalqaro turnirda oltin medalni qoʻlga kiritdi. Afsuski, bezorilar uning mehmonxona xonasiga bostirib kirib, uning noutbuki, aviachiptasi va hujjatlarini oʻgʻirlab ketishgan.2008-yilda Nimes shahridan LʼEchiquier Nímois Nímois shaxmat klubining 40 yilligini nishonlash uchun La Fère xalqaro shaxmat va yubiley ochiq musobaqalarida gʻolib chiqdi. 2009-yilda Ozarbayjonning shaxsiy chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi.

2001-yilda u xalqaro usta, 2007-yil iyun oyidan esa grossmeyster unvonini oldi.2004-yil iyun oyida Alushta xalqaro turnirida va 2007-yil fevral oyida Tula xalqaro turnirida u GM unvonining standartlariga erishdi.

Soʻnggi 9 yil davomida shaxmat boʻyicha Ozarbayjon yoshlar terma jamoasiga ustozlik qilgan

## Reyting oʻzgarishi

## Manbalar

## Havolalar

* Lichnaya kartochka Farida Abbasova na sayte FIDYe
* Partii Farida Abbasova v baze Chessgames.com (angl.)
* Lichnaya kartochka Farida Abbasova na sayte 365chess.com
* Profil na ofitsialnom sayte Federatsii Shaxmat Azerbaydjana
Lisa P. Jackson

**Lisa Perez Jackson** (1962-yil 8-fevralda tugʻilgan) amerikalik kimyo muhandisi boʻlib, 2009—2013-yillarda Qoʻshma Shtatlar atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) maʼmuri lavozimida ishlagan. U bu lavozimni egallagan birinchi afro-amerikalik edi.

Pensilvaniya shtatining Filadelfiya shahrida tugʻilgan Jackson Tulane universiteti va Prinston universiteti bitiruvchisi. 1987-yilda EPKga xodimlar darajasidagi muhandis sifatida kirganidan koʻp oʻtmay, u EPKning Nyu-York shahridagi mintaqaviy ofisiga koʻchib oʻtdi va u yerda 16 yillik EPA karerasining asosiy qismini oʻtkazdi. 2002yilda u New Jersey atrof-muhitni muhofaza qilish departamentiga muvofiqlik va huquqni muhofaza qilish boʻyicha komissar yordamchisi va yerdan foydalanishni boshqarish boʻyicha komissar yordamchisi sifatida qoʻshildi. New Jersey gubernatori Jon Corzine Jacksonni 2006-yilda shtatning atrof-muhitni muhofaza qilish komissari etib tayinladi. Jackson, shuningdek, 2008-yil oxirida qisqa muddat Corzinning shtab boshligʻi boʻlib ishlagan.

2008-yil 15-dekabrda saylangan prezident Barack Obama Jacksonni atrof-muhitni muhofaza qilish agentligining maʼmuri lavozimiga nomzod qilib koʻrsatdi; u 2009-yil 23-yanvarda AQSh Senati tomonidan tasdiqlandi va oʻsha kuniyoq oʻz lavozimiga kirishdi. Jackson EPK maʼmuri lavozimida ishlagan vaqtida yoqilgʻi samaradorligi boʻyicha qatʼiy standartlar ishlab chiqilishini va EPKning Deepwater Horizonʼda neftning toʻkilmasligiga munosabatini nazorat qildi; karbonat angidridni jamoat salomatligiga tahdid sifatida tan olishga ruxsat berdi, EPAga CO 2 emissiyasi boʻyicha yangi qoidalarni oʻrnatish huquqini berdi va atmosfera havosi sifati Milliy standartlariga tutunning ifloslanishiga nisbatan qatʼiy chegaralarni belgilash uchun oʻzgartirishlar kiritishni taklif qildi. 2012-yil dekabr oyida Jackson 2013-yil 15-fevraldan boshlab EPA maʼmuri lavozimidan ketishini eʼlon qildi. Uning oʻrnini maʼmur oʻrinbosari Bob Persiasepe egalladi, u Senat 2013-yil 18-iyulda Gina MacCarthyni doimiy voris sifatida tasdiqlamaguncha maʼmur vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan.
## EPA maʼmuri
2008-yil 15-dekabrda oʻsha paytdagi prezidentlik lavozimiga saylangan Barack Obama rasman Jacksonni Atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi maʼmuri lavozimiga nomzod qilib tayinladi.U 2009-yil 22-yanvarda AQSh Senatida ovoz berish orqali tasdiqlangan. Jackson EPA maʼmuri lavozimida ishlagan birinchi afro-amerikalik boʻlib, bu lavozimni egallagan toʻrtinchi ayol va ikkinchi Nyu-Jersilikdir. Uning maʼmur oʻrinbosari Bob Persiasepe edi va qoʻshimcha ravishda uning uchta yordamchisi, oʻn ikkita yordamchisi va 17 000 ga yaqin agentlik xodimlarini boshqaradigan oʻnta mintaqaviy maʼmurlari bor.

## Manbalar
Marcelo

**Marcelo Antonio Guedes Filho** (1987-yil 20-mayda tugʻilgan), **Marcelo** nomi bilan tanilgan, braziliyalik professional futbolchi. Avstraliyaning "Western Sydney Wanderers FC" klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Faoliyati

### Santos
San-Visenteda tugʻilgan Marcelo faoliyatini "Santos"da boshlagan. 2007-yilgi mavsumda jamoadagi ilk debyutini qilgan.  U oʻsha mavsumda klub bilan Campeonato Paulista gʻolibiga aylandi.  U shuningdek, jamoasiga 2007-yilgi mavsumda Libertadores kubogi yarim finaliga va keyingi kampaniyada chorak finalga yoʻl olishiga yordam berdi.  Marcelo 2008-yil avgust oyi oxirida shartnomasi tugaguniga qadar "Santos" safida barcha musobaqalarda 65 ta oʻyin oʻtkazdi. 

### Wisła Kraków
Marcelo 2008-yilning 1-sentyabrida Polshaning "Ekstraklasa" chempioni "Wisla Krakov" bilan besh yillik shartnoma imzoladi. Biroq uning sobiq klubi Santos Marcelo bilan 2011-yilgacha shartnoma tuzilgani koʻrsatilgan guvohnomani berishdan bosh tortdi. Sud oxir-oqibat bu daʼvolarni rad etdi.

Marcelo oʻzining debyut mavsumida Ekstraklasa chempionligi unvonini qoʻlga kiritdi va 21 oʻyin va uchta muvaffaqiyatli zarba bilan hissa qoʻshdi. U mudofaa markazida Arkadiush Glovacki bilan mashhur hamkorlikni yoʻlga qoʻydi, ikkalasi ham 2009-yilda Ekstraklasa yilning eng yaxshi himoyachisi mukofotiga nomzod boʻlgan uchta nomzoddan biri edi. 2009-10-yilgi mavsumda Marcelo Ekstraklasa ikkinchi oʻrinlari uchun ligada yettita gol urib, klubning uchinchi toʻpurari boʻldi. 

### PSV
2010-yil 8-iyulda Marcelo Eredivizionning PSV jamoasiga uch yillik shartnoma asosida Visla Krakovdan nomaʼlum pul evaziga qoʻshildi. U shu zahotiyoq oʻzini jamoaning oddiy futbolchisi sifatida koʻrsatdi va birinchi mavsumida barcha musobaqalarda 45 ta oʻyinda maydonga tushdi. Keyingi kampaniyada Marcelo Gollandiya termasi bilan KNVB kubogida Herakles Almeloni magʻlub etib, oʻzining birinchi sovrinini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar