Roche

**F. Hoffmann-La Roche AG**, odatda **Roche** nomi bilan tanilgan, Shveysariyaning transmilliy sogʻliqni saqlash kompaniyasi boʻlib, butun dunyo boʻylab ikki boʻlinma asosida ishlaydi: Farmatsevtika va diagnostika. Uning xolding kompaniyasi, **Roche Holding AG**, SIX Shveysariya birjasida roʻyxatga olingan aksiyalariga ega. Kompaniyaning bosh qarorgohi Bazel shahrida joylashgan. Roche daromadi boʻyicha dunyodagi beshinchi yirik farmatsevtika kompaniyasi va butun dunyo boʻylab saraton kasalligini davolash boʻyicha yetakchi provayder hisoblanadi.

Kompaniya Amerikaning toʻliq filiali boʻlgan Genentech biotexnologiya kompaniyasini va Yaponiyaning Chugai Pharmaceuticals biotexnologiya kompaniyasini, shuningdek, Amerika Qoʻshma Shtatlarida joylashgan Ventana va Foundation Medicine kompaniyalarini nazorat qiladi. Rochening 2020-moliya yilidagi daromadlari 58,32 milliard Shveysariya frankini tashkil etdi. Taʼsischilar boʻlgan Hoffmann va Oeri oilalarining avlodlari ovoz berish huquqiga ega boʻlgan egalik aksiyalarining yarmidan bir oz koʻprogʻiga ega (oilaviy aksiyadorlar 45% va Maja Oeri yana 5% alohida), Shveysariyaning Novartis farmatsevtika firmasi esa uning yana uchdan bir qismiga egalik qiladi. Roche har yili oʻz dividendlarini koʻpaytiradigan kam sonli kompaniyalardan biri boʻlib, 2020-yil uchun ketma-ket 34-yil boʻlgan. F. Hoffmann-La Roche Yevropa farmatsevtika sanoati va assotsiatsiyalari federatsiyasining (EFPIA) toʻliq a’zosi.

## Tarixi
1896-yilda Fritz Hoffmann-La Roche tomonidan asos solingan kompaniya turli xil vitamin preparatlari va hosilalarini ishlab chiqarish bilan mashhur edi. 1934-yilda u Redoxon brendi ostida sintetik vitamin C ni ommaviy ishlab chiqaradigan birinchi kompaniya boʻldi. Ikkinchi Jahon urushi paytida Roche Germaniyadagi fashistlar rejimi bilan hamkorlik qildi va Germaniya va Polshada joylashgan zavodlarida qul mehnatidan foydalangan. 1957-yilda u benzodiazepinlar deb nomlanuvchi trankvilizatorlar sinfini taqdim etdi (Valium va Rohypnol eng mashhur aʼzolardir). U bir nechta saraton dori-darmonlarini ishlab chiqaradi va sotadi va bu sohada yetakchi hisoblanadi. 1956-yilda birinchi antidepressant iproniazid tasodifan izoniazidni sintez qilish paytida tajriba paytida yaratilgan. Dastlab, u silga qarshi kurashda samaraliroq dori yaratish uchun moʻljallangan edi. Ammo, Iproniazidning oʻziga xos afzalliklari borligi maʼlum boʻldi; 1960-yillarning boshlarida toksik yonlanma taʼsiri tufayli bozordan olib tashlangan.

1976-yilda Italiyaning Seveso shahridagi Roche shoʻba korxonasiga tegishli boʻlgan kimyo zavodida sodir boʻlgan avariya dioksinning katta miqdorda ifloslanishiga olib keldi. 1982-yilda kompaniyaning Qoʻshma Shtatlardagi boʻlimi 163,5 million AQSh dollariga Biotibbiyot Reference Laboratoriesni sotib oldi. Bu kompaniya 1960-yillarning oxiridan tashkil topgan va Shimoliy Karolina shtatining Burlington shahrida joylashgan. Oʻsha yili Hoffmann-La Roche uni barcha laboratoriyalari bilan birlashtirdi va birlashtirilgan kompaniyani Burlingtondagi Roche Biomedical Laboratories, Inc. sifatida birlashtirdi. 1990-yillarning boshiga kelib, Roche Biomedical 20 ta yirik laboratoriya va 600 million AQSh dollari miqdoridagi sotuvga ega boʻlgan Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik klinik laboratoriya tarmoqlaridan biriga aylandi.

Roche, shuningdek, turli xil OIV testlari va antiretrovirus dorilar ishlab chiqardi. U 1992-yilda polimeraza zanjiri reaksiyasi (PCR) texnikasi uchun patentlarni sotib oldi. 1995-yilda yuqori faol anti-retrovirus terapiya (HAART) davri Amerika Qoʻshma Shtatlari FDA tomonidan Hoffman LaRochening OIV proteaz inhibitori saquinavirni maʼqullashi bilan boshlandi. Tasdiqlanganidan keyin 2 yil ichida (va ritonavirniki 4 oydan keyin) Qoʻshma Shtatlarda OITSdan yillik oʻlimlar 50 000 dan taxminan 18 000 ga kamaydi 1995-yil 28-aprelda Hoffmann-La Roche Roche Biomedical Laboratories, Inc. kompaniyasini Health Laboratories Holdings Inc. kompaniyasiga sotdi. Roche 1994-yilda Syntex va 2002-yilda Chugai Pharmaceuticalsni sotib oldi.

Oseltamivir – qush grippi deb nomlanuvchi parranda grippiga qarshi kurashda ishlatiladigan munozarali antivirusli dori. Roche dori ishlab chiqarishga ruxsat berilgan yagona dori kompaniyasi boʻlib, uni Gilead Sciences tomonidan kashf etgan. Roche 1996-yilda preparatga boʻlgan huquqlarni sotib oldi va 2005-yilda asl litsenziya shartnomasida ruxsat etilganidek, ishlab chiqarish xarajatlari uchun toʻlovlarni oʻzgartirmasdan, Giladga yillik sof sotuvning 14-22% miqdorida royalti toʻlashga rozi boʻlib, royalti boʻyicha nizoni hal qildi.

2005-yil 20-oktyabrda Hoffmann-La Roche boshqa kompaniyalarga Oseltamivir ishlab chiqarish uchun litsenziya berishga qaror qildi. Shuningdek, 2005-yilda Roche antinalarni afukosilatlash texnologiyasini olish maqsadida Shveysariyaning GlycArt Biotechnology kompaniyasini sotib oldi; uning ishlab chiqilayotgan mahsulotlaridan biri surunkali limfotsitik leykemiyani davolash uchun 2013-yil noyabr oyida FDA maʼqullagan obinutuzumab edi.. 2008-yil 22-yanvarda Roche Ventana Medical Systems kompaniyasini 3,4 milliard dollarga sotib oldi. 2009-yil 2-yanvarda Roche Memory Pharmaceuticals Corp kompaniyasini sotib oldi.

2009-yil 26-martda Roche Genentechni 46,8 milliard dollarga sotib oldi. 2009-yilning 12-martida Roche sakkiz oylik muzokaralardan soʻng 1990-yildan beri katta ulushga ega boʻlgan Genentech’ni toʻliq sotib olishga rozi boʻldi. Genentech kompaniyasini sotib olish natijasida Roche oʻzining Palo Alto shahridagi tadqiqot obyektlarini Nyu-Jersi shtatidagi Klifton va Nyu-Jersi shtatidagi Nutley chegarasida joylashgan oʻz kampusiga koʻchirdi, Rochening 1929-yildan beri Nyu-Jersi saytida joylashgan Qoʻshma Shtatlardagi shtab-kvartirasi  Janubiy San-Fransiskodagi Genentech zavodiga koʻchirildi. Genentech 2009-yil 25-martda Roche kompaniyasining toʻliq shoʻba guruhiga aylandi Roche 2012-yilda NJ obyektini boʻshatishni boshladi va 2016-yilda uni sotdi.

Roche 2010-yil aprel oyida Medingo Ltd.ni 160 million dollarga va avgust oyida BioImagene, Inc.ni 100 million dollarga sotib oldi. 2011-yilda kompaniya Roche kompaniyasining “MyDose” Klinik taʼminot loyihasi uchun Xalqaro farmatsevtika injeneriyasi zavodi jamiyatining jarayon innovatsiyasi boʻyicha mukofotini oldi. 2011-yil mart oyida Roche PVT Probenverteiltechnik GmbH kompaniyasini 85 million yevrogacha sotib oldi. 2010-yil iyul oyida Roche mtm laboratories AG kompaniyasini 190 million evrogacha sotib oldi. Oktyabr oyida Roche Anadys Pharmaceuticals, Inc. kompaniyasini 230 million dollarga sotib oldi. Dekabr oyida Roche Myunxendagi Verum Diagnostica GmbH kompaniyasini sotib olishini eʼlon qildi va koagulyatsion diagnostika bozorida eng tez rivojlanayotgan sohaga kirishga muvaffaq boʻldi.

2012-yil 26-iyunda Roche 2013-yilda tugallangan Nutley/Clifton kampusining Mulk taʼmirlash jarayonida yopilishini eʼlon qildi. 2013-yil iyul oyida Roche Diagnostics qon diagnostikasi kompaniyasi Constitution Medical Inc. kompaniyasini 220 million dollarga sotib oldi. Keyinchalik, sentyabr oyida Genentech Arrayit korporatsiyasini sotib olishini eʼlon qildi.

2014-yil 7-aprelda Roche IQuum’ni 450 million dollarga, shuningdek, Ispaniyaning Oryzon Genomics kompaniyasidan 21 million dollarga va 500 million dollargacha boʻlgan eksperimental dori (ORY-1001) huquqini sotib olish niyatini e’lon qildi. 2-iyun kuni Roche Genia Technologies Inc.ni 350 million dollargacha sotib olish niyatida ekanligini eʼlon qildi. 2014-yil avgust oyida kompaniya Kaliforniyada joylashgan InterMune farmatsevtika firmasini 8,3 milliard dollarga sotib olishga rozi boʻldi, har bir aksiya uchun 74 dollardan, bu aksiyaning yakuniy yopilish narxidan 38% ni tashkil etadi, shuningdek Santaris Pharma A/S 450 million dollarga yetdi. 2014-yil dekabr oyida kompaniya nomaʼlum summaga Bina Technologies keyingi avlod sekvensiyani qayta ishlash kompaniyasini va yangi avlod antikorlarini ishlab chiqaruvchi Dutalys GmbHni sotib oldi.

2016-yil yanvar oyida kompaniya Tensha Therapeuticsʼni 115 million dollarga oldindan sotib olishini eʼlon qildi, 420 million dollar shartli toʻlovlar. 2017-yil yanvar oyida kompaniya ForSight VISION4 ni sotib oldi. Iyun oyida kompaniya diabetni boshqarish platformasi mySugr GmbH kompaniyasini oshkor etilmagan narxga sotib oldi. Noyabr oyida Roche Viewics, Inc. kompaniyasini sotib oldi. Dekabr oyi oxirida kompaniya global onkologiya biznesini kengaytirib, Ignyta Incni sotib olishini eʼlon qildi.

2018-yil fevral oyida Roche AQShning saraton ma’lumotlarini tahlil qilishga ixtisoslashgan Flatiron Health kompaniyasini 1,9 milliard dollarga sotib olishini e’lon qildi. Oʻsha yilning iyun oyida kompaniya Foundation Medicineʼning muomaladagi aksiyalarini 2,4 milliard dollarga (har bir aksiya uchun 137 dollar) sotib olishini eʼlon qildi. Keyinchalik sentyabr oyida Roche Tusk Therapeutics kompaniyasini 655 million yevroga (759 million dollar) sotib olish niyatida ekanligini eʼlon qildi va Roche onkologiya quvurini kengaytirdi. Tusk oʻzi ishlab chiqarayotgan CD38-ga qarshi antitana yangi “Black Belt Therapeutics” kompaniyasini yaratish uchun ajratilishini eʼlon qildi. Noyabr oyi oxirida kompaniya Genentech alkogolsiz steatogepatit va jigar fibrozi kabi yalligʻlanish kasalliklariga qarshi kurashish uchun ishlab chiqilgan NLRP3 ingibitorlari Jecure portfeliga kirish huquqini qoʻlga kiritib, Jecure Therapeutics sotib olishini eʼlon qildi.

2019-yil fevral oyida kompaniya Spark Therapeutics gen terapiya kompaniyasini  (har bir aksiya uchun 114,50 dollar) sotib olishini eʼlon qildi va Sparkning gen terapiyasi portfelini avvalgi sotib olingan aktivlariga qoʻshib qoʻydi. Spark Therapeutics’ni sotib olish boʻyicha taklif Roche Spark aksiyadorlaridan koʻpchilikni qoʻllab-quvvatlay olmaganidan keyin 2019-yilning mayigacha uzaytirildi. Gen terapiyasi bilan bogʻliq ikkinchi tadbir dekabr oyida Sarepta Therapeutics tomonidan ishlab chiqilgan duchenne mushak distrofiyasi gen terapiyasiga AQSHdan tashqari huquqlarni  sotib olish bilan sodir boʻldi. Noyabr oyida Roche idyopatik oʻpka fibrozini davolash uchun Promedior va uning qoʻrgʻoshin davolash – PRM-151-ni oldindan 390 million dollarga va yana 1 milliard dollarga muhim toʻlovlar uchun sotib oldi.

2020-yil mart oyida Roche Diagnostics boʻlimi FDA tomonidan oʻzining yuqori hajmli Sars-CoV-2 diagnostik testini maʼqullashi bilan muhim bosqichga erishdi, u xususiy kobas 6800/8800 molekulyar test tizimida 24 soat ichida 1400-8800 ta namunani tahlil qila oladi. May oyida kompaniya AQShda joylashgan Stratos Genomics kompaniyasini nomaʼlum summaga sotib olganini eʼlon qildi. Sentyabr oyida kompaniya Irlandiyada joylashgan Inflazome kompaniyasini 380 million yevroga sotib oldi va NLRP3 yalligʻlanish ingibitorlari ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi.

2021-yil mart oyida Roche GenMark Diagnostics’ni 1,8 milliard dollarga sotib olishini e’lon qildi. Shartnoma shartlariga koʻra, Genmark diagnostikasi shoʻba korxonaga aylanadi va asosiy operatsiyalar Kaliforniyaning Karlsbad shahrida davom etadi. Sentyabr oyida kompaniya molekulyar diagnostika operatsiyalarini yaxshilash uchun nemis biotexnologik guruhi TIB Molbiolni sotib olishini eʼlon qildi.

## Oila
Hoffmann-La Roche oilasi Shveysariyaning eng boy va eng yashirin oilalaridan biri hisoblanadi. Oilaning koʻp aʼzolari endi Hoffman familiyasini olib yurishmaydi. Baʼzilari Oeri, Michalksi, Faber-Castell, Fabre, Shmid yoki Duschmalé nomi bilan tanilgan.

### Qabul qilish tarixi

***Hoffmann-La Roche** (1896-yil asos solingan Fritz Hoffmann-La Roche)
**Biomedical Reference Laboratories (Sotib olingan 1982, Roche Biomedical Laboratories, Inc kompaniyasiga aylantirilgan, 1982, sotilgan 1995)
**Syntex (Sotib olingan 1994)
**Chugai Pharmaceuticals (Sotib olingan 2002)
**454 Life Sciences (Sotib olingan 2007)
**Roche Diagnostics
***Spring BioScience Corp (Sotib olingan 2007)
***Ventana Medical Systems (Sotib olingan 2009)
***mySugr GmbH (Sotib olingan 2017)
***Viewics, Inc (Sotib olingan 2017)
***Flatiron Health (Sotib olingan 2018)
***Stratos Genomics (Sotib olingan 2020)
**Memory Pharmaceuticals Corp (Sotib olingan 2009)
**Genentech (Sotib olingan 2009)
***Tanox, Inc (Sotib olingan 2006)
***Arrayit Corporation (Sotib olingan 2013)
***Seragon (Sotib olingan 2014)
***Jecure Therapeutics (Sotib olingan 2018)
**Medingo Ltd (Sotib olingan 2010)
**BioImagene, Inc. (Sotib olingan 2010)
**PVT Probenverteiltechnik GmbH (Sotib olingan 2010)
**MTM laboratories AG (Sotib olingan 2010)
**Anadys Pharmaceuticals, Inc. (Sotib olingan 2010) 
**Verum Diagnostica GmbH (Sotib olingan 2011)
**Constitution Medical Inc. (Sotib olingan 2012)
**IQuum (Sotib olingan 2014)
**Genia Technologies Inc. (Sotib olingan 2014)
**InterMune (Sotib olingan 2014)
**Santaris Pharma A/S  (Sotib olingan 2014)
**Bina Technologies, Inc. (Sotib olingan 2014)
**Dutalys GmbH (Sotib olingan 2014)
**Ariosa Diagnostics (Sotib olingan 2014)
**Trophos (Sotib olingan 2015)
**CAPP Medical (Sotib olingan 2015)
**GeneWEAVE BioSciences, Inc. (Sotib olingan 2015)
**Kapa Biosystems, Inc. (Sotib olingan 2015)
**Adheron Therapeutics (Sotib olingan 2015)
**Tensha Therapeutics (Sotib olingan 2016)
**ForSight VISION4 (Sotib olingan 2017)
**Ignyta Inc (Sotib olingan 2017)
**Foundation Medicine, Inc. (Sotib olingan 2018)
**Tusk Therapeutics (Sotib olingan 2018)
**Spark Therapeutics (Sotib olingan 2019)
**Promedior (Sotib olingan 2019)
**Stratos Genomics (Sotib olingan 2020)
**Inflazome (Sotib olingan 2020)
**GenMark Diagnostics (Sotib olingan 2021)
**TIB Molbiol (Sotib olingan 2021)

## Moliyaviy maʼlumotlar

## Boʻlimlar
 Roche ikkita asosiy boʻlimga ega: farmatsevtika va diagnostika. Roche Diagnostics tadqiqot va tibbiy diagnostika dasturlari uchun diagnostika uskunalari va reagentlarini ishlab chiqaradi. Ichkarida u beshta yirik biznes yoʻnalishiga ajratilgan: Roche Applied Science, Roche Professional Diagnostics, Roche Diabetes Care, Roche Molecular Diagnostics va Roche Tissue Diagnostics (Ventana). Roche Professional Diagnostics kompaniyasining asosiy joylashuvi Shveysariyaning Rotkreuz shahrida joylashgan. Roche Applied Scienceʼdan tashqari barcha biznes sohalari shifokorlar, shifoxonalar va klinikalar yoki isteʼmolchilarga moʻljallangan sogʻliqni saqlash dasturlariga qaratilgan. Amaliy fanlar akademiya va farmatsevtika va biotexnologiya sohalarida tadqiqot oʻtkazishga qaratilgan.

## Mahsulotlar
Hoffmann-La Roche saraton kasalligini davolashda, virusli kasalliklarga qarshi va metabolik kasalliklarni davolashda ishlatiladigan dorilarni ishlab chiqadi. Kompaniya farmatsevtika ilmiy-tadqiqot ishlariga dunyodagi eng katta mablagʻ sarflovchi hisoblanadi.

Roche tomonidan Accu-Chek brendi ostida ishlab chiqarilgan qandli diabetga qarshi vositalar qatoriga Accu-Chek Mobile, Accu-Chek Aviva, Accu-Chek Compact Plus, Accu-Chek Aviva Expert, Accu-Chek Active, Accu-Chek Advantage, Accu-Chek Performa, Accu-Chek Aviva Nano, Accu-Chek Performa Nano qon glyukoza monitorlari. Accu-Chek Spirit va Accu-Chek Combo insulin nasoslari. Accu-Chek 360 va SmartPix diabetni boshqarish dasturi.
## Hamkorlikdagi tadqiqot
F. Hoffmann-La Roche ichki tadqiqot va ishlanmalardan tashqari, boshqa sanoat va akademik hamkorlar bilan davlat tomonidan moliyalashtiriladigan hamkorlikdagi tadqiqot loyihalarida ham ishtirok etadi. Klinik boʻlmagan xavfsizlikni baholash sohasidagi misollardan biri InnoMed PredTox Kompaniya EFPIA va Yevropa Komissiyasining Innovatsion dori vositalari tashabbusi doirasida qoʻshma tadqiqot loyihalarida oʻz faoliyatini kengaytirmoqda.

## Manbalar


## Qoʻshimcha oʻqish

* Hans Konrad Peyer (1996) *Roche – Kompaniya tarixi 1896–1996* Bazel: Roche nashrlari