open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mazdakiylik

**Mazdakiylik** — diniy-falsafiy taʼlimot. Asoschisi Mazdak. Mazdikiylar harakati davrida Eronda keng tarqalgan. M. taʼlimotiga koʻra, olamda boʻladigan jarayonlar ongli va biror maqsadni koʻzlab harakat qiluvchi yaxshilik, yorugʻlik manbai bilan koʻr-koʻrona va tasodifiy harakatlanuvchi yomonlik, qorongʻulik (johillik) manbai oʻrtasidagi kurashdan iborat. Bu kurash „yaxshilik“ning „yomonlik“ ustidan gʻalabasi bilan tugallanadi. M.da birinchi oʻrinda sof falsafiy va diniy masalalar emas, ijtimoiy masalalar turadi. M.da asosiy yovuzlik boylikka hirs qoʻyish va kambagʻallik, deb taʼkidlanadi. Ijtimoiy zulmga qarshi kurash muqaddas vazifa sifatida talqin etiladi va unga diniy tus beriladi. M.ning asosiy gʻoyasi mulkiy tenglikni oʻrnatishdan iborat. Bu tenglik barcha moddiy boyliklarga dehqonlar jamoasi orqali egalik qilish, yaʼni moddiy boyliklar odamlarga teng taqsimlanishi kerak deb tasavvur etiladi. Bu gʻoya xalq ommasi ichida keng tarqalib, mazdakiylik harakatining mafkurasi sifatida xizmat qilgan. Bu taʼlimot garchi hayoliy boʻlishiga qaramay, uning adolatsizlik va zulmga qarshi qaratilgani, tinchlikka chaqirishi ijobiy ahamiyat kasb etdi. M. keyingi asrlar davomida Eron, Oʻrta Osiyo va Ozarbayjondagi dehqonlarning va shahar kambagʻallarining (Abu Muslim, Muqanna, Bobak qoʻzgʻoloni) kurash bayrogʻi boʻlib qoldi.

## Teologiya
Mazdakiizm dualistik din boʻlib, u manixeyizm taʼsirida boʻlgan. U koinotni yaratgan dastlabki vaqtda birlashadigan yorugʻlik va qorongʻulik (yaxshi va yomon) ikkita tamoyil mavjudligini oʻrgatdi. Mazdakiylar Nur xudosiga sigʻinardilar.

## Iqtibos manbalar

* 
* 
* 
* 

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Giulietta Masina

**Giulietta Masina** (; 1921.22.2, Bolonya shahri yaqinida — 1994) — italyan kinoaktrisasi. Eng yaxshi rollarini eri F. Fellini filmlari („Yoʻl“, „Kabiri tunlari“, „Julyetta va atir“, „Jinjer va Fred“ va boshqalar)da oʻynadi va katta shuhrat qozondi. Uning ijodi lirik chekinishlar va groteskning kontrast boʻyoklar bilan uygunlashuvi, nozik psixologik talqini va realistik ijro uslubi bilan ajralib turadi. Chet el filmlari („Sunʼiy ipak kiygan qiz“, „Yons va Erdme“, Germaniya va boshqalar)la ham suratga tushgan. Keyingi yillar koʻp qismli televizion filmlar („Eleonora“, „Kamilla“ kabi)da oʻynagan.

## Manbalar
Mazmun va shakl

**Mazmun va shakl** – falsafiy tushunchalar. Mazmun narsalarni aynan shu narsa sifatida ifodalovchi muhim element va oʻzgarishlarning yigʻindisidir. Shakl mazmunning mavjudlik usulini, ichki tuzilishini ifodalaydi. Obyektiv olamda narsa va hodisalarga oid boʻlmagan sof mazmun ham. sof shakl ham yoʻq. Muayyan mazmun hamisha muayyan shaklda ifodalanganidek, muayyan mazmunga egadir. Borliqdagi har bir narsa oʻzining mazmuni va shakl birligi tufayli mavjud. Mazmun oʻz mohiyatiga kura, shaklga nisbatan yetakchi oʻrin tutadi. Shakl esa, aksincha, mazmunni ifodalaydi. Shakl mazmunga mos kelishi lozim, mos kelmasa ular (aniqrogʻi shakl bilan yangi mazmun) oʻrtasida ziddiyat paydo boʻladi, bu ziddiyat eski shaklni yangi mazmunga mos yangi shakl bilan almashish (yoki eski shaklni yangi mazmunga moslash) orqali hal qilinadi.

Sanʼat, adabiyotda mazmun va shakl badiiy asarning bir-birini taqozo etuvchi ikki tomoni boʻlib, bunda uning mazmuni muhim hisoblanadi. Badiiy asarning shakliy (uslub, janr, kompozitsiya, badiiy nutq, ritm), mazmuniy (mavzu, fabula, konflikt, harakterlar va sharoit, badiiy gʻoya, tendensiya) yoki shakliy-mazmuniy (syujet) harakterdagi ayrim tomonlari, unsurlari M. va shahrining yagona, bir butun real koʻrinishi sifatida namoyon boʻladi.
Adabiyotda M. va shakl tushunchalari 18—19-asr boshlaridagina bir-biridan farqlana boshladi. Lekin badiiy adabiyotga xos M. va shaklning oʻziga xos birligi bu ikki tomonni bir-biridan ajratgan xrlda oʻrganib boʻlmasligini koʻrsatadi. Chunki adabiy asarning mazmuni, mohiyati uning shakli orqaligina yuzaga chiqadi. Shuningdek, maz-mundan uzoqlashgan shakl nutqning oddiy fakti, tilshunoslik, statistika yoki mantiqobʼyektiga aylanadi. Mazmunning shaklga (yoki aksincha) oʻtish qollari falsafada qam, adabiyot va sanʼatda ham roʻy beradi. Hozirgi adabiyotda umumiy shakl boʻlib koʻringan jiqatlar qachondir mazmun boʻlgan. Janrning oʻziga xos xususiyatlarini belgilaydigan koʻpgina tomonlar dastlab shakl holatida emas, balki mazmunga aloqador boʻlib koʻringan. Ular bir necha asarda, bir necha yozuvchi ijodida takrorlanaverib, qatʼiylashgandan keyingina shakliy hodisaga aylangan. Mas, novellalarga xos syujet, ixchamlik, loʻndalik va boshqa dastlab janr belgilari sifatida emas, balki shakliy belgilardan kengroq, mazmundan ajralmaydigan xususiyatlar koʻrinishida namoyon boʻlgan. Bokkachchoning „Dekameron“ asari yaratilganidan keyingina novella janriy shakl sifatida tan olindi. Shakl mazmunga tobe boʻlgani holda, oʻzi ham nisbatan mustaqillik xususiyatiga ega. Bu nisbiy mustaqillik, badiiy asarning shakli no-mukammal boʻlganda, ayniqsa, seziladi. Bunda asarning mazmuniga putur yetadi, mazmun yorqinligi vataʼsirchanligini yoʻqotadi. Chinakam sanʼat asarida M. va shahrining birligi, yaxlitligi talab qilinali.

## Manbalar
Ibrohim al-Maziniy

**Ibrohim Abdulqodir al-Maziniy** (1890, Qohira — 1947) — arab yozuvchisi va tadqiqotchisi. "Misr modernistlari" maktabi vakillaridan. Ilk sheʼrlari P. B. Shelli va J. Bayron ijodi taʼsirida yozilgan. Yumoristik ocherk va hikoyalari ("Olam sandigi", 1929; "Oʻrgimchak uyasi", 1935; "Yoʻlda", 1937)da ayrim Misr ziyolilarining mutaassibligidan, Yevropa madaniyatiga yuzaki taqlid qilishlaridan kuladi. M.ning "Ibrohim — jurnalist" (1931), "Uch zrkak va bir ayol". "Ibroqim II" (1943) kabi romanlarida shaxsning "mutlaq erkinligi" gʻoyalari ilgari surilgan. U adabiy va tanqidiy maqolalari ("Hofiz Ibrohim sheʼriyati". 1914; "Sheʼriyat, uning maqsadi pa vositalari", 1915; "Shamolning kuchayishi", 1928; "Quruq oʻrim", 1925)da sheʼriyatdagi anʼanaviylikka qarshi chiqadi. 

## Manbalar
Rahima Mazohidova

**Rahima Mazohidova** (08.03.1930-25.02.2008,- Qoʻqon) — xonanda va aktrisa. Oʻzbekiston xalq artisti (1976). Ijodiy faoliyatini M. Qoʻldoshev rahbarligidagi badiiy havaskorlik toʻgaragida boshlagan (1948-54). Qoʻqon musiqali drama teatrida ishlagan (1954 — 94). Qoʻqon shahar 1-madaniyat uyi qoshida "Omon yor" ayollar folklor ansambli tashkilotchisi va badiiy rahbari (1981-yildan). Teatrda Zebo (U. Hojibekov, "Arshin mol olon"), Tojiniso (S. Abdulla, "Muqimiy"), Nursuluv (K. Shangitboyev, K. Boyseitov, A. Muqamedov, "Jon qizlar"), Mastura satang, Rahima xola (Hamza, "Xolisxon", "Boy ili xizmatchi"), Raʼno (M. Nazarov, "Do'st nidosi") kabi bir qancha obrazlar yaratdi. Ular chaqqon va chechan, xajviy va grotesk xususiyatlarga hamda lirik-dramatik, fojiaviy va falsafiy qarashlarga boydir. M. doira jo'rligida toʻy marosim qoʻshiupari ("Yor-yor", "Kelin salom" va boshqalar), xalq lapar va yallalari ("Deydi-yo", "Bugmacha bilagim", "Omon yor", "Yalli-yali", "Qarinavo" va boshqalar), ayrim mumtoz asar ("Feruz", "Qoʻqon Ushshogi", "Guluzorim", "Mujgonlarim", "Fargʻona tong otguncha", "Bir kelib ketsun" va boshqalar)larga o'zgacha talqin bergan. "Oʻzbekfilm" studiyasining "Oʻtgan kunlar" (1969), "Zulmatni tark etib" (1973), "Ota vasiyati" (1979) filmlarida suratga tushgan. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan taqdirlangan (1997).

## Manbalar
Maz

**Maz** (Unguentum), surtma dori — dori shakllaridan biri, qoʻlga yum-shoq unnaydigan qumoqsiz massa. M. asosi sifatida oʻsimlik yoki hayvon yoglari, yogʻsimon modlalar, neftni qayta ishlash mahsulotlari, sintetik moddalar ishlatiladi. M. turli kasalliklarni davolash, oldini olish maqsadida, shuningdek, teri va shilliq qavatlarni tashqi taʼsirlardan saqlash uchun qoʻllanadi. U yaxshi yopiladigan bankalarda yoki siqmalarda salqin joyda saqlanadi.

## Manbalar
Main

**Main** — Jan. Arabistondagi qad. qabila va davlat (Yamay Arab Respublikasining shim. hududi). M. davlatining ilk yodgorliklari miloddan avvalgi 6 — 5-asrlarga oid. M. davlatining poytaxti — Iasil shahri, keyinchalik Kariavul shahri (milodiy 5-n.). M. — ilk sinfiy davlat; uni boshqarishda kohinlar va urug zodagonlarining roli katta boʻlgan. M.ning gullab yashnashiga xushboʻyliklar bilan qilingan tranzit sanlo sabab boʻlgan. M. Arabistonlan oʻtadigan karvon yoʻlini nazorat qilgan, bu yerda miloddan avvalgi 4— 2-asrlarda M.liklarning katta koloni-yasi — Delan (hozirgi Al-Alo) mavjud boʻlgan. Miloddan avvalgi 1-asrda M. davlati Katabai podsholariga qaram boʻlib qolgan. koʻp oʻtmay uning hududi Saba davlati tarkibiga kirgan. Milodiy 4-asrdan Ximʼyariylar podsholigi tarkibida.

## Manbalar
Maishiy janr

**Maishiy janr** - tasviriy sanʼatning kundalik ijtimoiy va shahsiy qayotni, maishiy turmushni aks ettiradigan janri. Turmushda koʻzga tashlanaligan oʻzaro munosabatlar va xattiharakatlarni, uning imki mohi-yati va ijtimoiytarixiy mazmunini chuqur ochib berish kabi xususiyatlarga ega. Demokratik va realistik badiiy anʼanalarning oʻsishi, rassomlarning xalq hayoti va mehnat faoliyatini atroflicha tasvirlashga qiziqishining ortishi bilan bogliq holda rivojlandi. Maishiy janrda rangtasvir (kartina) yetakchi oʻrin tutadi, grafika, kichik hajmdagi haykaltaroshlikda ham maishiy mavzu keng tarqalgan.

Maishiy lavhalar ibtidoiy sanʼat (ov manzaralari, urf-odatlar tasvirlari), Sharq (devoriy rasmlar va relyeflar) va Yunon (vazalar bezagi) sanʼ-atila koʻp uchraydi, ellinizm sanʼatila muhim oʻrin zgallagan. Dastlabki namunalari Qad. Sharq (Xitoy, key-inroq Koreya, Yaponiya)da yaratilli. Uygonish davrida Maishiy janr real voqealar, maishiy detallar bilan boyitildi. Oʻrta asrlarda ham Yevropa, ham Osiyoda devoriy rasmlar, boʻrtma naqshlar, miniatyurala keng tarqaldi, Sharkda va Yevropada saiʼatning maxsus janri sifatida namoyon boʻldi.

Maishiy janrda 17-asrdan maishiy hayot ijtimoiy mazmunga ega boʻldi, hajviy, ijtimoiy tanqidiy yoʻnalish yuzaga keldi, emotsional nafislik, psixologik noziklik va oʻtkir xayotiy kuzatishlar oʻz aksini topdi. Jaxrn rassomlari Jotto, Rembrandt, U. Xogart, A. Vatto. F. Goyya, P. P. Rubens, V. G. Perov, I. Ye. Repin, V. Ye. Makovskiy, A. A. Deyneka kabilarning M. jlagi yetuk sanʼat asarlari mashhur.

Oʻzbekiston hududida Maishiy janr devoriy rasmlarda va miniatyuralyarpya oʻz ifodasini topgan. 20-asrda rassomlardan B. Hamdamiy, L. Abdullayev, 3. Inogomov, M. Saidov va boshqa, amaliy sanʼat ustal ari A. Muxtorov, Sh. Moʻminova va boshqa maishiy mavzuda asarlar yaratdilar.

## Manbalar
Mazut

**Mazut** (arabcha) - neftdan 350-360° da qaynaydigan yonilgilar (benzin, ligroin, kerosin, dizel yonilgʻisi) ajratib olingandan soʻng qoladigan qora yopishqoq suyuqlik. Tarkibiga koʻra, uglevodlar (molyar massasi 400—1000), neft smolalari (molyar masssasi 500—3000), asfaltenlar, karbenlar, karboidlar va tarkibida metallar (V, Ni, Fe, Mg, Na, Ca) tutgan organik birikmalar aralashmasi. M.ning fizikkimyoviy xossalari boshlangʻich neftning tarkibi va distillyat fraksiyalarining haydalish darajasiga bogʻliq. Zichligi 890–1000&nbsp;kg/mh qotish temperaturasi 10—40°, oltingu-gurt miqdori 0,5—3,5%, 0,3% gacha kul boʻladi. Surkov moyi va yonilgi M.ga boʻlinadi. Surkov moyi M.i oʻz holida yoki boshqa neft mahsulotlari bilan aralashtirib, yonilgi M. esa bug qozonlarida va dvigatellarda ishlatiladi. M.ning koʻp qismi kreking, kokslash yoʻli bilan yengil yonilgilar (motor yonilgisi) olish va bitum ishlab chiqarishga sarflanadi.

## Manbalar
Maishiy musiqa

**Maishiy musiqa** - musiqa turi; maxsus (konsert zali kabi) joylarda emas, balki uy sharoitida ijro etishga moʻljallangan, odamlarning kundalik x.ayot ehtiyojlarini qondirish bilan bevosita bogliq boʻlgan janrlardyan iborat (mas, mehnat va oilaviy marosim qoʻshiqlari, lavra — oʻtirishlarda ijro etiladigan va tinglanadigan oʻyinraqs kuylari vab.). Koʻproqhavaskorlar tomonidan ijro etilganligi sababli Maishiy musiqa namunalari oqang va usullarning oddiyligi va yorqinligi, banlli shakllarning ustuvorligi, musiqa tovushqatorlarining hajman chegaralanganligi bilan ajralib turadi. Ogʻzaki anʼanadagi ijoddan Maishiy musiqaga, asosan, folklor (xalq musiqasi) yoʻnalishidagi shakllar kiradi. Koʻp ovozli musika ijodida Maishiy musiqa kompozitorlar tomonidan yaratilib, keyinchalik ommaviylashgan namunalardan iborat (mas, vals, marsh, maishiy romans va boshqalar). Oʻzbekistonda T. Jalilov, N. Hasanov, K. Jabborov, F. Sodiqov, M. Mirzayev kabi bastakorlar, S. Yoʻldoshev, 3. Obidov, O. Qosimov, N. Kulabdullayev singari sozandxpar yaratgan bir qator asarlar Maishiy musiqa sirasiga kiradi.

## Manbalar
May (maʼnolari)

**May**:

* May (lotincha Maius) — Grigoriy kalendarixA yilning beshinchi oyi (31 kunlik).
* May (ichimlik), sharob, boda — Sharq mamlakatlarida uzum va b.
Mazurka

**Mazurka** (polyakcha mazur — Mazoviyada yashovchi soʻzidan) — polyak xalq raqsi. Surʼati tez, musiqa oʻlchovi 3/4 yoki 3/8; ritmikasi 2-, baʼzida 3- hissaga tushadigan urgu bilan ajralib turadi. Xalq M.lariga xos joʻshqinlik, dilkashlik va dovyuraklik (18-asr oxiridan) koʻpgina kompozitorlarga ilxrm baxsh etgan. Polshada — Yu. Elsner, K. Kurpinskiy, M. Oginskiy va boshqa; Germaniyala — G. Teleman va boshqa 19-asrda M. butun Yevropada bal raqsi sifatida mashqur boʻlgan, opera va balet sahnalariga kiritilgan (M. Glinka, P. Chaykovskiy va boshqalar). F. Shopen, A. Skryabin, K. Shimanovskiylarning fortepiano M.lari jahon musiqasining mumtoz asarlariga aylangan.

## Manbalar
May (ichimlik)

**May**, sharob, boda — Sharq mamlakatlarida uzum va boshqa mevalar sharbatidan tayyorlangan, kayf beruvchi ichimliklarning umumiy nomi. Aksariyat xrllarda qizil rangi bilan ajralib turgan. Sharq mumtoz sheʼriyatida gulgun M., gulrang M., laʼli M. (laʼlga oʻxshash qizil), qirmizi M. oʻxshatmalari koʻp qullanilgan (qarang Vino, Musallas).

## Manbalar
May qoʻngʻizlari

**May qoʻngʻizlari** (Melolonthinae) — plastinka moʻylovli qungʻizlar kenja oilasi. Gavdasining uzunligi 15–35&nbsp;mm, qurtlari (qarang Buzoqboshi qurtlar) — 30–70&nbsp;mm. Qoʻngʻizlari rangi och sariq yoki oqish, may oyida paydo boʻladi (nomi shundan olingai). Bir necha turi maʼlum — Yevropa huludida garb May qoʻngʻizlari va sharq M. q.. Oʻrta Osiyoda zararkunanda May qoʻngʻizlari, uch tishli May qoʻngʻizlari va mart qungʻizi tarqalgan. May qoʻngʻizlari yumshoq tuproqqa (20—30 sm chuqurlikka) 100 taga yaqin tuxum quyadi. Tuxumlardan chiqqan qurtlari tuprokda 3 yil, baʼzan 4 yil rivojlanadi.. Qurtlar 4- yili gʻumbakka aylanib, undan 1 — 1,5 oydan soʻng qoʻngʻizlar chiqadi. Yosh qoʻngʻizlar tuprokda qishlab qoladi. Voyaga yetgan qoʻngʻizlar bahor oylarida tuproqdan uchib chiqib, 20—40 kun yashaydi; urugʻlanib tuxum qoʻygach halok boʻladi. May qoʻngʻizlari qurtlari tuprokda oʻsimliklar (ayniqsa.yosh niqollar) ildizini yeb,katta ziyon keltiradi. May qoʻngʻizlari qurtlarini kuzgi shudgorlash, ekinni chopiq qilinganda terib olish orqali yoʻqotiladi. Shudgor qilingan tuproqdagi May qoʻngʻizlari llar (zagcha, qarga, tovuq. olaqargʻa) koʻplab terib yeydi.

## Manbalar
Maydalagich

**Maydalagich** - maydalash uchun uskunalar, ya'ni qattiq materiallarni kichraytirish uchun ularga mexanik ta'sir ko'rsatadi  .

Qoida tariqasida, maydalagichlar  materiallarni 5–6&nbsp;mm gacha hajmini kichraytiruvchi  mexanizmlar deb ataladi. Kichikroq o'lchamlarni olish uchun yanchish jarayoni ishlatiladi va tegirmonlarda amalga oshiriladi  .

## Tarixi

Qattiq materiallarni yanchishning birinchi mexanizmi Suv bilan boshqariladigan maydalagichlar 15-16 asrlarga to'g'ri keladi. Maydalagich metall bilan mustahkamlangan yog'och chuqurchadan iborat bo'lib, erkin tushadigan temir uchli pestkalar maydalash organi bo'lib xizmat qilgan. 17-asrda bugʻ mashinasining ixtiro qilinishi ishqalanish, boʻlinish va boshqalar tamoyillari asosida ishlaydigan maydalagichlarning yaratilishiga olib keldi  .

## Tasniflash
Maydalangan materialning oʻlchamiga koʻra maydalagichlar katta, oʻrta va mayda maydalagichlarga boʻlinadi   .

## Ishlash printsipi

Maqsad va texnologik vazifalarga qarab, maydalashning turli tamoyillarini amalga oshiradigan tuzilmalar qoʻllanadi:

* maydalash,
* yirtib tashlash,
* kesish yoki bo'shatish
* zarba (bolg'a, kaltaklar, maydalagichlar),
* perkussiya harakati ("erkin zarba", "toshga tosh" zarbasi).

Sanoatda qoʻllanadigan maydalagichlarning ko'pchiligi ikkita po'latdan birlashtiruvchi yuzalar orasidagi ruda bo'laklarini maydalash printsipi asosida ishlaydi  .

## Dizayn
Ishlash printsipi va konstruktsiyasiga ko'ra maydalagichlar 5   ga bo'linadi:

* Jag'li
* Konus
* Bolg'a
* Aylanadigan
* Rolik

Bundan tashqari, ushbu turdagi maydalagichlarni dizayn xususiyatlariga qarab turlarga bo'lish mumkin. Masalan, jag'li maydalagichlar - oddiy va murakkab jag' harakatiga ega maydalagichlar uchun, konus - konsolli va osilgan mil bilan, rolikli - bir, ikki, uch va to'rt rulonli, aylanuvchi - bir, ikki rotorli  .

Bundan tashqari, bir korpusda birlashtirilgan ikki turdagi ishchi organlarni o'z ichiga olgan kombinatsiyalangan maydalagichlar mavjud  .

Muayyan turdagi maydalagichni tanlash texnologik vazifalar bilan belgilanadi. Qoida tariqasida, jag'li va konusli maydalagichlar kuchli va o'rta kuchli abraziv materiallarni maydalash uchun, o'rtacha quvvatli materiallar uchun rolikli maydalagichlar, yumshoq va o'rta kuchli past abraziv materiallar uchun zarbali maydalagichlar  .

## O'rnatish usuli
O'rnatish usuli va harakatlanish imkoniyatiga ko'ra, maydalagichlar ajralib turadi:

* statsionar
* g'ildirakli shassidagi mobil
* caterpillar shassisida mobil

Ba'zi statsionar maydalagichlar taxminan 2-4 hafta davomida nisbatan oson harakat qilish qobiliyatiga ega .

## Eslatmalar

## Adabiyot

* Yo'l qurilish mashinalari. Miglyachenko V.P., Sergeev P.G., M.: "O'rmon sanoati", 1978. 288 b.
* Dobronravov S. S., Sergeev S. P. Qurilish mashinalari. Universitetlar uchun darslik. - 2-nashr, qayta ko'rib chiqilgan. va qo'shimcha - M .: Yuqori. maktab, 1981. - 320 b.
* 
*
Maydanak balandtogʻ rasadxonasi

**Maydanak balandtogʻ rasadxonasi** — Oʻzbekiston FA Astronomiya institutining ilmiy tadqiqot muassasasi. Kitob Skiand tog' rasadxonsi ar majmuasiga kiradi. Qashqadaryo viloyati, Yakkabogʻning Qamashi tumanlari chegarasidagi Maydanak togʻining Gʻarbiy choʻqqisida joylashgan. Maydanak alp rasadxonasi oʻz turi boʻyicha noyob boʻlib, 1970-yilda Maydanak platosining gʻarbiy qismida, Shahrisabzdan 45 km janubda tashkil etilgan astronomik rasadxona hisoblanadi.

1990-yillardan buyon rasadxona Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi qoshidagi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Astronomiya instituti tasarrufida.Dengiz sathidan balandligi 2650 m, umumiy maydoni 40 ga teng. Rasadxonaga oʻrnatilgan teleskoplar koʻzgularining diametri 1,5 m va 1,0 m. Bulardan tashqari, kuzgusining diametri 60 sm dan boʻlgan 4 ta, 50 sm dan boʻlgan 3 ta teleskoplar ham oʻrnatilgan. Rasadxonada Galaktikamiz Shimoliy qutbi sohalarida va Quyosh sistemasi atrofidagi tumanliklarda joylashgan oʻzgaruvchan yulduzlar fotometriyasi maʼlumotlari toʻplanadi, yulduzlar yorqinligining kuchsiz oʻzgarishlari fotometrik effektlari topildi. Ushbu fotometriya natijasidan foydalanib dunyoda muhim boʻlgan rangli fotometriya banki barpo etildi. Rasadxonada koinotning eng uzoq, chekkalarida joylashgan noyob obʼyektlar — gravitatsion linzalar, kvazarlar va faol yadroli galaktikalarni tadqiq etish boʻyicha izlanishlar olib boriladi.

U Kitob baland togʻli astronomik rasadxonalar majmuasining tarkibiy boʻlinmalaridan biridir.

Yulduzlarning atmosfera tasvirlarining yuqori sifati va rasadxonada tungi vaqtda ko'plab kuzatuv dasturlarini samarali amalga oshirish imkonini beradi.

Faktlar:

* Maydanak baland tog'li rasadxonasi Shimoliy yarim shardagi eng yaxshi astronomik ob'ektlardan biri va eng yaxshisi.
* Observatoriya 4 ta kometani topdi
* Maydanak rasadxonasi olimlari tomonidan topilgan 80 dan ortiq asteroidlar
* 2007 yilda rasadxona yangi kichik sayyora "Samakand"ni kashf etdi.
* Rasadxona Quyosh tuzilishini geliseysmologik tadqiq qiladi
* MDHda birinchi astrovideo Maydanakda suratga olingan
* Rasadxonaning joylashgan joyi - 2650 m balandlikda
* Rasadxona joylashgan hudud juda sokin, shu qadar sokinki, ko'pchilikda eshitish gallyutsinatsiyalari paydo bo'la boshlaydi.

## Manbalar

2. O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi
Maydanek

**Maydanek** (Majdanek) - Lyublin shahri (Polsha) yaqinida joylashgan nemis fashistlari konslageri (1941—44). Markaziy lager hisoblangan. Jan.Sharqiy Polshada bir necha filiallari boʻlgan. 1941—44 yillarda M.la taxminan 1,5 mln. kishi yoʻq qilingan. 1944-yil Sovet Armiyasi tomonidan tugatilgan.

## Manbalar
Maydon

**Maydon** — ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi. Oʻtmishda Ossuriya, Bobil, qadimgi Misrdagi saroy va ibodatxonalar majmuasi tarkibida dabdabali hovli — Maydonlar boʻlgan. Ularning meʼmoriy anʼanalarini yunonlar (agara) va qadimgi rimliklar (form) davom ettirgan. XII-XIV asrlarla Yevropa shaharlaridagi savdo-sotiq qilinadigan Maydonlarbosh Maydon hisoblangan. Uyyunish davriyaa Maydonlar shahar hayotida katta ahamiyatga ega boʻlib, Maydonga yigilgan xalqqa eʼlon va farmoyishlar oʻqilgan.Vaʼz aytilgan. Barokko, klassitsizm uslubida doirasimon, koʻpburchak, murakkab shakldagi maydonlar shaharsozlikning tarkibiy qismiga aylantirilgan.

Oʻrta Osiyo shaqarlarila XIV-XVI asrlarda savdo-sotiq qilinadigan gavjum joylardagi maydonlar (masalan, Registon. Chorsu) shaharsozlikning noyob namunasi sifatida diqqatga sazovordir.

Zamonaviy shaharsozlikla Maydonlarning 2 turi (transport va piyodalar uchun) keng tarqalgan. Transport Maydon transport harakatiga koʻproq ixtisoslashgan, aniq maqsalga moʻljallangan boʻladi; vokzal oldi Maydon stadion, sport majmualari, sanoat korxonalari yonidagi transportlar qoʻyiladigan Maydon va boshqa Piyolalarga moʻljallaigan Maydonlar namoyishlar oʻtadigan bosh Maydon, teatr, bozor. memorial (mashhur shaxslar yoki tarixiy sanalar nomi bilan atalaligan) Maydonlarga boʻlinali. Bunday Maydonlar monumental sanʼat asarlari, yirik va goʻzal bi-nolar, kichik meʼmoriy shakllar, meʼmoriy ansambllarni tashkil etadi. Ularda har xil namoyish, miting , ommaviy sayil va boshqa oʻtkaziladi (qarang Mustaqillik maydoni).

## Yana qarang

* Mustaqillik maydoni

## Manbalar
Maydon (maʼnolari)

**Maydon**:

* Maydon — ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq.
* Maydon (fizikada) (fizikada) — fizikaning asosiy tushunchalaridan biri.
Maydon (fizika)

**Maydon** (fizikada) — fizikaning asosiy tushunchalaridan biri. Fizik hodisalar maʼlum kattaliklar bilan tavsiflanadi. Fazoviy nuqtalarning har birida maʼlum bir qiymatga ega boʻlgan bu kattaliklar holisalarni miqdoriy tskshirish uchun zarur funksiyalardir. Fazolagi yeki uning ayrim qismilagi biror fizik kattalikning taqsimot sohasi my fizik kattalikning maydoni buladi. Fizik kattalikning tabiati (matematik maʼ-nosi)ga qarab, skalyar M. (tra M.i, bosim M.i, potensial M. va boshqalar), vektor M. (tezlik M.i, kuch M.i, tezlanish M.i va hokazo), tenzor M. (deformatsiya M.i, kuchlanishlar M.i va hokazo) boʻlishi mumkin. Fazodagi taqsimlangan fizik kattaliklar xususiyatlarini tekshiruvchi nazariya M. nazariyasi deyiladi.

M. soʻzining fizik maʼnosi materiya tushunchasi bilan bogʻliq,. Fizika tekshiradigan qolisalarda materiya, umuman, ikki shaklda — modda va M. shakllarila uchraydi. Modla va M. tafovutlarini ifolalashla tinch holatdagi massa, erkinlik darajalari soni tushunchalari muqimlir. Masalan, moldatinch xrlatda massaga ega, uning erkinlik darajalari soni chekli; M.niig erkinlik darajalari soni esa cheksiz, u tinch xrlatla massaga ega emas va q.k. Fizik M.lar jumlasidan elektromagnit M.ni koʻrsatish mumkin. Modla massaga, energiyaga, harakat miqdoriga, harakat miqdori momentiga ega boʻlgani singari, elektromagnit M. ham elektromagnit massaga. elektromagnit energiyaga, elektromagnit harakat miqdoriga, elektromagnit harakat miqdori momentiga ega.

Klassik fizikada modda uzluksiz (diskretlik, zarralik) xususiyatiga, M. esa uzluksiz (toʻlqinlik) xususiyatiga ega, ular oʻzaro boglanmagan holda mavjud, deb hisoblanadi. Atom yadrolari, elementar zarralar fizikasining rivojlanishi natijasida modda va M.ning oʻzaro bogʻlanishi, yaʼni ularda ham toʻlqinlik, ham zarralik xususiyatlari borligi, yetarli sharoitlar mavjud bul ganda, moddaning M.ga aylanishi yoki M.ning moddaga aylanishi mumkinligi aniqlandi.

## Manbalar
Mayami

**Mayami** ()   — AQShdagi Florida shtatining janubi-sharqiy qismidagi shahardir. Atlantika okeani sohilida. Aholisi 442 241 kishi (2020) boʻlib, aholi soni boʻyicha Florida shtatida ikkinchi, AQShda esa 44-oʻrinda turadi. Dengiz porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatda eng yirik yuk aeroporti bor. Kruiz kemachiligi markazi. Yil davomida ishlab turadigan iqlim kurorti. Muhim savdo-moliya markazi. Mashinasozlik, radioelektrotexnika, aviasozlik, poligrafiya, tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Zargarlik buyumlari, tibbiyot jihozlari ishlab chiqariladi. Un-tlar, opera teatri, badiiy muzey, okeanarium, botanika bogʻi bor. Biscayne boʻgʻozidagi koʻpriklar orqali Mayami-Bich shaharchasi bilan bogʻlangan. Sohil boʻylab mehmonxona, sanatoriy, motellar joylashgan. Shaharga 1895-yilda asos solingan. Turizm rivojlangan (har yili 5 million chamasida turist kelib-ketadi).

## Manbalar

## Oʻqish uchun
* Elizabeth M. Aranda, Sallie Hughes, and Elena Sabogal, *Making a Life in Multiethnic Miami: Immigration and the Rise of a Global City.* Boulder, Colorado: Renner, 2014.

## Havolalar
* Mayami shahri&nbsp;— rasmiy sayt
Mayda tovar ishlab chiqarish

**Mayda tovar ishlab chiqarish** — yakka mayda dehqon va hunarmandlarning ijtimoiy mehnat taqsimoti, ishlab chiqarish vositalarining xususiy mulkchiligi va xoʻjalikning aloqidaligi asosida uz shaxsiy mehnati bilan bozor uchun tovar chikaradigan ishlab chiqarish U kichik xoʻjaliklardan tarkib topadi. Mahsulotni ay-irboshlash vositasida isteʼmol etip] zaruriyati yotadi. Turkistonda 1913-yildaqishloqdagi xoʻjalikning 72% mayda dehqon xoʻjaligi tashkil qilgan. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish sobiq SSSR davrida mavjud beshta xoʻjalik ukladining biri boʻlib, 1923—24 yillarda yalpi milliy maqsulotning 51% ni ishlab chiqargan.

Xususiy mulkchilikning kengayib borishi tovar ishlab chiqarish rivoji uchun zarur sharoit yaratdi . Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarishga kosib, hunarmand, fermer, shirkat xoʻjaliklari kiradi. Bunga shaxsiy isteʼmoldan ortiqcha mahsulotlprni bozorga olib miqadigan tomorqa, dala xrvlilarini ham qoʻshish mumkin. Chunki ular, asosan. mayda biznesni amalga oshiradilar. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish ikki yoqlama ahamiyatlidir: I) bozor-iii isteʼmol buyumlari va xizmatlar bilan taʼminlaydi; 2) bu bilan band bulganlar uchun shaxsiy da rom ad manbai. U aholining turmush larajasini oshirishda muhim ahamiyat kasb etali. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish oʻrta va yirik tonar ishlab chiqarishning kengayishiga asos boʻlib xizmat qilali. Rivojlangan mamlakatlarning yalpi milliy mahsulot va daromadida uning salmogi juda kattalir (40—42% gacha bo-ryali). Oʻzbekistonda uning ulushi qisqa vaqt ichila koʻpayib, 2002-yilda 25–26 %ga stli.

Muxtor Rasulov.

## Manbalar
Maydonsoy

**Maydonsoy** — Napoiy viloyatilagi soy (Xatirchi tumani). Nurota tizmasidagi Oqtogning jan. yon bagridan boshlanadi. Uzunligi 33&nbsp;km. Katta soyningchap irmogi. Boshlanish qismida vodiysi tor, togʻ oldi tekisligiga chiqqach, ancha kengayadi. Soyning bu qismida qayir va qayir usti birinchi pa ikkinchi koʻqna qayir (terrasa)lari uchraydi. Oʻrtacha yillik sup sarfi 0,05 m’/sek. .Bahor paytida soydan tez-tez sel kelib, sup sarfi 50 m’/sek. ga yetali. Soy, asosan. yomgir, buloqlardan suv oladi.

## Manbalar
Maydonsoy (maʼnolari)

**Maydonsoy**:

* Maydonsoy — Napoiy viloyatilagi soy (Xatirchi tumani).
* Maydonsoy (soy), — Surxondaryo viloyati Shsrobol tumanidagi soy.
Maydonsoy (soy)

**Maydonsoy**, — Surxondaryo viloyati Shsrobol tumanidagi soy. Koʻqitang togʻidan (3100 m) boshlanib, jam.-sharqqa oqali va Sheroboddaryoga quyiladi. Ux 42&nbsp;km, havzasining maydoni 312&nbsp;km². M.ga Qizilolmasoy, Anirchak bulogiping suvlari, baxrr faslida asa Shalqonsoy ham quyiladi. Quyi oqimi (Sheroboddaryoga quyilish joyi)da urtacha yillik suv sarfi 0,16 m-’/sek. M.dai Sherobod tumani va viloyatning b. xoʻjaliklari foydalanadi.

## Manbalar
Maydontol

**Maydontol** () — Qozogʻiston Respublikasi va Toshkent viloyatidagi daryo. Talas Olatovining jan.garbiy yon bagridan oqib tushali. Maydontol tizmasi bilan Talas Olatovi tutashgan joyda. 350 m balandlikda, uncha katta boʻlmagan 2 ta koʻldai boshlanadi. Uzunligi 50&nbsp;km, xavzasi 471&nbsp;km:. Yuqori oqimida, Toroshuvsoy bilan qoʻshilguncha Chingizsoy deb ataladi. Jan.roqda Oygaying daryosi bilan qushilib. Piskom daryosini hosil qiladi. Umumiy uz. 140&nbsp;km boʻlgan 60 dan ortiq irmogi bor (Toroshun, Qurumtor, Ayutor, Otyaylov, Qaynazarsoy va boshqalar). Bosh qismida chu-qur va tor. yon bagirlari tik vodiydan oqadi. Muzlik va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 16,3 m’/ sek. Yozda suvi koʻpayadi. May — sentabrda suv sarfi 25,8 m’/sek. dan 47,4 m’/sek. gacha oʻzgarib turadi. Daryo vodiysidan yozla yaylov sifatida foylalanilali.

## Manbalar
Maydontol tizmasi

**Maydontol tizmasi** — Gʻarbiy Tyaiiianlagi tizma (Toshkent viloyati). Piskom daryosining yuqori oqimida. Maydontol va Oyganing daryolari oraligida. Jam.garblan shimoli-sharqqa 50&nbsp;km choʻzilgan. Gʻarbla Talas Olatopi tizmasiga tutashadi. Maydontol tizmasining suvayirgich qismidan Qozogʻiston bilan Oʻzbekiston chegarasi oʻtgan. Oʻrtacha balandligi 3800- 4000 m. Eng baland joyi 4269 m. Maydontol tizmasi yirik antiklinal, asosan, karbon davrining intruziv jinslari, shuningdek, ohaqtosh va slaneilaridan tuzilgan. Tizma kuchli parchalangan, Oygaying daryosi oʻzami b-m suvayirgich orasidagi farq 1500-1700 m. Tizmaming tik shim.garbiy va janubi-sharqiy yon bagirlarila soy kup (Sariboshsoy, Tekashsoy, Toʻragansoy, Qorabotqoqsoy vab.). Maydontol tizmasining suvayirgich qismiga oʻtkir qirrali choʻqqilar (qiyaligi 60—70°), karr va sirklar xos. Ularda qor va muz uyumlari toʻplangan. 2800 m dan boshlab subalp balandlik mintaqasi boshlanadi. Bu mintaqada qoʻngir-bosh, toʻngizsirt, togʻ shairi oʻsadi. 3200 −3500 m balandlikdan yuqorisi alp mintaqasiga mansub. Bu yerda toʻngizsirt, qoraqiyoq, turli xil tikanli oʻsimliklar tarqalgan. Maydontol tizmasidan yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Maydontol togʻ xrustali koni

**Maydontol togʻ xrustali koni** — Toshkent piloyatidagi kon. Piskom daryosining yuqori xavzasida. Piskom tizmasila, 3000 m balandlikda joylashgan. Chatqol antiklinoriysi yuqori paleozoy granit intruziyalarining 2 genetik turi — pegmatitlar va gilrotermal kvars tomirlari bilan bogliq. Konda togʻ xrustalining bir necha turi manjud: shaffof, rangeiz, tiniq kulrang (rauxtopaz), qora (morion), tillasimon sariq (setrin), binafsha rang (ametist). Hozirgigacha kon hududida togʻ xrustali boʻlgan bir mechta uchastka aniqlangan: Shamterak, Onaoʻlgan, Ayutor, Qurumtor va boshqa 1930—60 yillarda Maydontol togʻ xrustali konix.k.ning Shamterak uchastkasida, asosan, radiotexnikada ishlatish maqsalida oz miqdorda togʻ xrustali qazib olingan. Umuman istiqbolli kon hisoblanadi.

## Manbalar
Maydon gʻori

**Maydon gʻori** - Nurota togʻlarining Oqtogʻ tizmasi shimoliyyon bagrida joylashgan gor. 1060 m balandlikda. Toshkumir lavriga mansub ohaqtoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning kirish kismi (eni 3 m, balandligi I m ga yaqin ) sharq tomonda. Ichkariga bir nechta xona na yulaklar kurinishida davom etgan va zinapoya shaklida kutarilib borali (xonxtarning uz.9–10 m.eni 1–4 m, balandligi 1—2,5 m gacha.yulaklarning uz. 4–15 m, eni 1—6,6 m, bxt. 1 m dan ziyod). Baʼzi yulaklar quvur shaklida. Gʻorning oxirida hosil boʻlgan "katta xona" shipida stalaktitlar, sahnida esa gilli joylarbor. Gʻorningumumiy uz. 119 m, mayl. 163 m:, hajmi 146 m’ dan koʻproq.

## Manbalar
Mayer Yulius Robert

MAYER (Meyer) Yulius Robert (1814.25.11-Xaylbronn-1878.20.3) — nemis tabiatshunosi, vrachi va fizigi. Tyubingen uptini tugatgan (1838). 1840—41 yillarda Yava o.ga vrach sifatila kemala safarda qatnashgan. Sayoxat davrida u matroslarning venasidam olinaligan qonning rangi tropik oʻlkalarda shim. kenglikdagiga nisbatan ochroq boʻlishini sezgan va organizm isteʼmol qilayotgan oziq-ovqat maqsuloti bilan unda hosil boʻladigan issiklik orasila bogʻliqlik borligini aytgam. Odam organizmidagi oksidlangan mahsulotlar miqdori bilan bajargan ishi orasidagi bogliqlikni aniqlagan hamla birinchi boʻlib enepgiyaning saqlamish va bir turlan ikkinchi turga aylamishi krnunini izohlab bergan; issiqlik mexanik zkvivalentining son qiymatini hisoblab chiqqan (1842). M.ming bu kashfisti uzoq vaqt tan ol im magam.

## Manbalar
Mayer tenglamasi

**Mayer tenglamasi** - oʻzgarmas bosim va oʻzgarmas hajmdagi gazlarning issiqlik sigimini ifodalaydigan tenglama: C—Cl=R=kN; bunda R — universal gaz doimiysi, k — Bolsman doimiysi, N — tekshirilayotgan hajm V lagi molekulalar soni. S va S, — oʻzgarmas bosim va hajmlagi issindtik sigimi. Bu tenglamami 1842-yilla nemis fizigi Yu. R. Mayer aniqlagan.

Mayer uni issiqlikning mexanik ekviva-pentini aniqlashda qoʻlladi.

## Manbalar
Mayib-majruhlik

**Mayib-majruhlik**, mayriqlik — organizm tuzilishi va funk-siyalarining anormalligi. Tugma (irsiy) va shikastlanish oqibatida (noirsiy) bul ad i. Homila organlari shakllanayotgan davrla unga noxush omillar taʼsir etishi (mas, xrmilador ayelnimg turli kasalliklar bilan ogrishi, lorilarni pala-partish ichishi) natijasida tugma M.-m. kelib chikali. M.-m. "suyak surishi", yaʼni nayeldannayelga oʻtishi qam mumkin. Yaqin qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh, ichkilikka ruju qilish qam irsiyatpi buzib, baʼzan M.-m.ka sabab boʻladi. Ishlayotganda, koʻchada yoki uyda baxtsiz hodisa roʻy berganda ham kishi baʼzan umrbod mayibmajruhboʻlib qolishi mumkin. M-m.da gavdaming tashqi koʻrinishi qisman yoki butunlay xunuk boʻladi, mas, tsrining baliq terisiga oʻxshashligi. oyoq-qoʻlning pivojlanmay qolishi yoki butunlay boʻlmasligi, boʻyimning qiyshiqboʻlishi, ayrim organlar yoki qismlarning normalam ortiqrivojlanishi, ikkala oyoq qoʻshilib ketib, baliq lumiga oʻxshab qolishi (sirena), tabiiy teshiklar (mas, qiziloʻngach, meʼda, tutri ichak va hokazo)mimg bskilib qolishi va boshqa Tayanchharakat aʼzolari M.-m.laridan suyaklarning tugma chiqishi, maymoqlik, qul va oyoq barmoqlarinimg kam yoki ortiq boʻlishi (polidaktiliya) yoki bir-biriga qoʻshilib ketishi koʻproqkuzatilali. Yuzlagi M.-m.lardan aksariyat labning tirtiq, yoriqligi ("quyon lab"), tamglayming yorikligi, yoʻqligi ("buri jag") uchraydi. M.-m. ichki aʼzolarda ham kuzatilali, tugma yurak poroklari, shuningdek, qiziloʻngach, msʼda-ichakning haldam tashqari keng yoki tor boʻlishi, ichakmimg bir qismi, orqa chiqaruv teshigi boʻlmasligi, oʻt yoʻllarining torayishi pa hokazo hazm sistemasidagi M.-m.larga kiradi. Siydik tanosil sistemasining no-toʻgʻri shakllanishi, ikkala buyrakning birlashib ketishi, ikkala yoki bitta moyak boʻlmasligi; oʻpka bir boʻlagining yoʻqligi yoki qoʻshimcha oʻpka boʻlishi M.-m. xillaridir.

Gavda qismlari bir-biriga yopishib qolgan egizaklar ham majruh hisoblanadi, bunda goho bitta homila toʻgʻri rivojlangan boʻlsa, ikkinchisi oʻsmay qolgan boʻladi. Lekin toʻgʻri rivojlangan egizaklar, mas, dumgʻazasi birikib qolgan siam egizaklarining uzoq vaqt yashaganlari kuzatilgan. M.-m., koʻpincha, operatsiya yoʻli bilan davolanadi. Ayniqsa, lab, jagʻ, tanglayi yoriq bolalarni hayotining dastlabki kunlaridayoq operatsiya qilinadi va keyinchalik undan qolgan kosmetik nuqsonlar bartaraf etiladi. M.-m.ning oldini olish uchun onaning har xil kasalliklarga chalinishiga yoʻl qoʻymaslik, u spirtli ichimliklarni ichmasligi, ayniqsa, homiladorlikning dastlabki davrida dorilarni pala-partish ichishdan saqlanish kerak. M.-m.ni teratologiya oʻrganadi.

## Manbalar
Mayin junli qoʻylar

**Mayin junli qoʻylar** - jun qoplami oʻta zich joylashgan tivit toifasidagi mayin toladan tashkil topgan qoʻylar guruhi. Mayin junli qoʻylarq. qadimdan urchitiladi. Avstraliya, Yevropa, AQSH, Rossiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Ukraina va boshqa mamlakatlarda boqiladi.

Mayin junli qoʻylarq. teri sathining 1 sm2-maydonchasida 4— 11 ming jun tolasi joylashgan boʻlib, oʻrtacha diametri 25 mkm dan oshmaydi. Mayin junli qoʻylarq. junining jingalaklari bir meʼyorda. Tolaning 1 sm2 uzunligida 6—9 jingalak mavjud. Teri qatlamlaridagi yogʻ va ter bezlari mahsuli boʻlgan murakkab yogʻter aralashmalari jun tolalarini sirtdan qoplab, tashki muhitning noqulay sharoitlari (harorat, namlik) taʼsiridan va ifloslanishidan asraydi. Junining oʻrtacha uz. 7—10 sm.

Mayin junli qoʻylarq.larning asosiy mahsuloti bir xil tuzilishdan iborat, oq rang , ipaksimon tovlanuvchi, yuqori sifatli mayin jun. Yunonlar bu junni "oltin jun" deb atashgan. Junni qayta ishlash va toʻqimachilik sanoatida yuqori si-fatga ega boʻlgan silliq jun gazlamalar va movut ishlab chiqariladi.

Asosiy jun mahsulotidan tashqari, mayin junli qoʻylardan goʻsht ham olinadi. Shunga koʻra, Mayin junli qoʻylarq. 3 guruhga: jundor (ozarbayjon togʻ merinosi, Stavropol zotlari, sovet minorasi va boshqalar); jungoʻsht yoʻnalishidagi (Askaniya, Oltoykavkaz va boshqalar) va goʻsht-jun yoʻnalishidagi Mayin junli qoʻylarq. (arharomerinoslar va boshqa zotlar)ga boʻlinadi.

Mayin junli qoʻylarq. 1&nbsp;kg tirik vazni hisobiga 50— 70 g va undan ham ortiqroq jun tola berishi bilan boshqa guruhlardan ustunlik qiladi, lekin jussasi maydaroq. Sovliqlarining tirik vazni 45–50&nbsp;kg , qoʻchqorlarniki 80–90&nbsp;kg . Bir ona qoʻydan kamida 2,5—3,0&nbsp;kg sof jun tolasi olish mumkin.

Boshqa qoʻylarga nisbatan Mayin junli qoʻylarq. yashash sharoitiga oʻta talabchan. Ularni asrash, boqish, parvarish qilish maxsus tayyorgarlikni va eʼtiborni talab qiladi.

19-asrning 70—80 yillari va 20-asr boshlarida va oʻrtalarida Mayin junli qoʻylarq. Oʻzbekiston hududiga ham keltirilgan. Tosh-kent, Jizzax va boshqa viloyatlar xoʻjaliklarida olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari va kuzatishlar natijasida respublikada yarim mayin junli qoʻychilik tarmogʻining paydo boʻlishi va shakllanishi birmuncha jadallashdi.

LL.Shchekin V. A., ChorvachilikT., 1960; Amirov A. Q. va boshqa, Chorvachilik, T., 1980.

Abdusattor Amirov.

## Manbalar
Albert Michelson

**Albert Abraham Michelson** () (1852.19.12, Strelno, hozirgi Stshelno, Polsha — 1931.9.5, Pasadena, Kaliforniya) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1923—27 prezidenti). AQSH Harbiy dengiz akademiyasini tugatgan (1873). 1889—92 yillarda Massachusets shtatidagi Vuster universiteti, 1892—1929-yillarda Chikago universiteti professor Asosiy ilmiy ishlari fizik optikaga oid. 1878—82 yillar va 1924—26 yillarda yorugʻlik tezligini aniqlash ustida ish olib borgan. Natijada 1927-yilda u topgan yorugʻlik tezligining qiymati anikligi boʻyicha uzoq vaqt davomida eng mukammal hisoblangan: s=299796 ± 4&nbsp;km/s. Optik texnikaning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan interferometriya ixtiro qilgan (1881). Oʻzi ixtiro qilgan interferometrii qoʻllab, yorugʻlik tezligining Yer harakati tezligiga bogʻliq emasligini tajribada isbotlagan (qarang Maykelson tajribasi), uzunlik birligi metr bilan yorugʻlikning toʻlqin uzunligini taqqoslagan, spektral chiziqlarning oʻta yupqa tuzilishini tekshirgan. Juda yuqori ajrata olish qobiliyatiga ega boʻlgan spektral as-bob (Maykelson esheloni)ni ixtiro qilgan. Yulduzlarning burchak dia-metrlarini anikdagan. Nobel mukofoti laureati (1907).

## Adabiyotlar
* Djefer B., Maykelson i skorost sveta [per. s angl.], M., 1963.

## Manbalar
Maykelson tajribasi

Elektromagnit toʻlqinlarning tarqalish tezligi juda katta boʻlganligi uchun uni bevosita kuzatish orqali baholash mumkin emas.

Yorugʻlik tezligini birinchi marta 1676- yilda Daniyalik astronom Ryomer Yupiter sayyorasi yoʻldoshlarining tutilishi ustida oʻtkazgan astronomik kuzatishlari asosida aniqlagan.

Yorugʻlik tezligini aniqlashning bir necha usullari mavjud boʻlib, shunday usullardan biri 1926-1929- yillarda Amerikalik olim Maykelson tomonidan ishlab chiqilgan.

Maykelson tajriba oʻtkazish uchun Kaliforniyadagi ikkita togʻ choʻqqisidan foydalandi. Bu choʻqqilar orası 35.426 km boʻlib juda aniq oʻlchangan.

Tajriba quyidagicha: choʻqqilardan biriga yorugʻlik manbai oʻrnatilgan boʻlib, undan chiqadigan yorugʻlik 8 yoqli koʻzgu prizmaga tushadi. Prizmadan qaytgan yorugʻlik ikkinchi choʻqqidagi botiq koʻzguga tushadi. Undan yassi koʻzguga soʻng yana botiq koʻzguning boshqa nuqtasiga tushib, prizmaning ikkinchi yogʻiga tushadi va koʻrish trubasi orqali kuzatuvchi koʻziga tushadi. Yorugʻlikning oʻtgan yoʻli va uning harakat vaqtini bilgan holda yorugʻlik tezligni osongina aniqlash mumkin.

## Manbalar
Maykop

**Maykop** (adigeycha Miekʼuapz – olmalar vodiysi) – Rossiya Federatsiyasidagi shahar. Adigeya Respublikasi poytaxti. Belaya daryosi (Kuban daryosi irmogʻi) sohilida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 166,5 ming kishi (1998). Maykopga 1857-yil rus harbiylari qalʼa sifatida asos solgan. 1870-yildan uyezd shahri. Sanoatning yetakchi tarmogʻi – oziq-ovqat sanoati (goʻsht, mineral suv va oziq-ovqat kombinatlari, konserva, vino-araq z-llari). Oʻrmon. qogʻoz va yogocheozlik, yengil sanoat korxonalarining ulushi ham katta (mebel, parket, qipiq plitalar, karton qurilmalar, ip-arqon, poyabzal, kiy-im va boshqa ishlab chikarilali). „Maykoplesmebel“, „Stamkonormal“, „Tochradiomash“ korxonalari, mashinasozlik z-llari va boshqa faoliyat koʻrsatadi. Maykop GES, pedagogika instituti, 2 teatr, 2 muzey (shu jumladan, tarix-oʻlkashunoslik muzeyi) mavjud.

## Manbalar
Maykop madaniyati

**Maykop madaniyati** - Shim. Kavkaz togʻ oldi hududlarida tarqalgan arxeologik madaniyat (mil. av. 3ming yillikning 2-yarmi). 1897 y. tekshirilgan Maykop qoʻryuni nomilan olingan. Maykop madaniyatiga koʻplab k,oʻrgonlar, baʼzan mustahkamlaigan manzilgohlar mansub. Maykop madaniyatining soʻnggi bosqichida tosh maqbaralar, jumladan, dolmenlar paylo boʻlgan. Asosiy mehnat va jangovar qurol sifatida mis boltalar, motigalar, choʻqmorlar, pichoqlar, xanjarlar, pashiaxalar, nayza uchlari hisoblangan. Turli bezak buyumlari, Maykop madaniyatiga mansub qabilalar Sharq xalqlari bilan aloqada boʻlishganilan dalolat berali. Maykop madaniyatining qizil. baʼzan naqshinkor sopol ilishlari kulolchilik lastgoh.ida tayyorlangan. Xujalikning yetakchi shakli — chorvachilik va dex.krnchilik. Maykop madaniyati qabilalari ibtiloiy jamoa bosqichila yashaganlar. Baʼzi qoʻrgonlardan topilgan qimmatbaqo buyumlar jamiyatda mulkiy tabaqalanish ildiz otganligilan dalolat beradi.

## Manbalar
Maykop qoʻrgʻoni

**Maykop qoʻrgʻoni** - Maykop shahri hululila joylashgan ilk jez davri (miloddan avvalgi 3ming yillik oxiri) yodgorligi. N. I. Veseyuystssh tomonilan oʻrganilgan (1897). Qurgonning bal. 11 m boʻlib, uplati boy qabrla qabila sardori va uning 2 xotini dafp etilgan. Maykop qoʻrgʻonidan kumush tayoqchalar va ularga mustahkamlangan 4 ta oltin buqa haykallari hamda qimmatbaho gullor chodir topilgan. Chodir yopinchigiga oltin suvi yuritilgan halqalar, sher va buqa suratlari solingan. Sarlorning yoniga 2 oltin va 14 kumush idish quyilgan. Ularlan biriga Kavkaz togʻi va bir qator boʻlib ketayotgan hayvonlarni tasvirlovchi manzara oʻyib ishlangan. Bu idishdagi tasvir — eng qad. haritografik rasmlardan biridir. Maykop qoʻrgʻonidan turli xildagi miye buyumlar: choʻqmorlar, oyboltalar, iskanalar, bigizlar. ignalar, xanjar chiqqan. Sarlor xotiklari qabridan bezak buyumlari — tillaqoshlar, kumush taqiichoklar, turli xildagi oltin va serdolik munchoklar, feruza va laʼl tumorchalar. shuniigdek, malika kiyimlariga qalalgan turli hayvon haykapchalari topilgan. Ahmadali Asqarov.

## Manbalar
Mayin shoʻrxok

**Mayin shoʻrxok**, changsimon tuz, tuzli momiq — tuproqning ivigan (koagulyasiyalangan) zarrachalari va shoʻrxok yuzidagi tuz kristallaridan iborat massa. Mayin shoʻrxok usti 0,5—1,0 sm qalinlikdagi tuzli qobiq (qatqaloq) bilan qoplangan. Asosan, gidromorf sulfatli shoʻrxoklar uchun xos. Grunt suvlar sathi yuza joylashgan yerlarda yoz oylarida natriy sulfat (Na2SO410H2O) tuproq yuzasiga jadal toʻplana boshlaydi, biroq suvda kam eruvchanligi tufayli qish (past harorat)da yogʻin suvlari bilan xloridlarga nisbatan sekin yuviladi. Shuning uchun ham bu tuzlar yil sayin tuproqning yuqori qavatlarida yigʻilib boradi. Quyosh nuri taʼsirida qurishi va yogʻingarchilik, hatto, shudring suvini shimishi natijasida Na2SO410H2Oning Na2SO4-3H2O va Na2SO4 ga doimiy qayta kristallanishi koʻpchilik jinslarning , ayniqsa, loy va mergellarning mayda changsimon zarrachalarga parchalanishiga sabab boʻladi. Mayin shoʻrxokdagi Na2SO4. ZN2O va Na2 SO4 ning miqdori tuproq hajmiga nisbatan 20—60%, CaSO4 va SaSO3 esa 10—25%ni tashkil qiladi. Mayin shoʻrxok uvalanuvchi boʻlgani uchun shamol taʼsirida oson buziladi va uzokdarga uchib atrofdagi tuprokdarning shoʻrlanishiga ham sabab boʻladi.

## Manbalar
Mayl

**Mayl** — tirik organizmning biror ehtiyojini qondirishga intilishi. U qoʻmsash, noaniq ichki dard, sababsiz zerikish tuygʻulari tarzida kechishi mumkin. Intilish, havas, tilak, xohish, ishtiyoq, hatto orzu koʻrinishlarida ham mujassamlashali. U bajo keltirilgan taqdirda kishiga mamnuniyat baxsh etadi. M. kishidagi qobiliyat yoki endigina shakllanib kelayotgan individual hislatlarning darakchisi sifatida erta namoyon boʻladi. M.larning baʼzilari rivojlanib, shaxsiy ehtiyoj va qiziqishga aylanadi, baʼzilari esa tormozlanib, batamom barham topali yoxud birining oʻrnini ikkinchisi egallayli. Ijobiy yo salbiy, kuchli yoki zaif, koʻlami keng yoki tor, barqaror yo oʻtkinchi M.lar boʻladi.

Odatda, M.-istakning orzu tizimi izchil bogʻliqlikka ega. M.ning anglashilgan darajasi moyillik deb ataladi. Moyillik shaxsni aniq faoliyat bilan shugʻullanishga qoʻzgʻatuvchi turtkidir. Moyillik negizida faoliyatga yoʻnaltirilgai barqaror ahtiyoj va unga taallukli koʻnikmalarni takomillashtirishga intilish yotadi. 

## Manbalar
Maymechit

**Maymechit** (Maymecha daryosi nomidan) — porfir tuzilishga ega magmatik togʻ jinsi, tarkibida koʻp miqdorda oʻzgargan olivinli shisha mavjud. Oʻta asosli magmaning yer yuzasiga oqib chiqishidan yoki yuzaga yaqin yoriqlarga oʻrnashishidan vujudga keladi. Rangi toʻq kulrang, yashilroq qora. M. dayka, silla, lava oqimlari va krplamlarini hosil qiladi. M. jula kam uchrashiga qaramasdan unga zʼtibor katta, chunki u Yer qaʼrida oʻta asosli magma mavjudligini koʻrsatadi. M. tarkibida iuhshaning borligi magma jins orasiga kirib uriashganla temperaturasi taxminan 1700— 2000° bulganligidan larak beradi, chunki bu qaroratda olivin iriyli. M. platformalarda tarqalgan, 6ypmali oblastlarda kam uchraydi. Geologlar bu jinsni turlicha taʼriflaydilar.

## Manbalar
Maymonid

**Maymonid** (Maimonides; haqiqiy ismi Moshe ben Maymon) (I I35.30.3, Kordova – 1204.13.12, Fustat, Qohira yaqinida) – yahudiy faylasufi, vrach, ilohiyotchi. Iudaizm ruhila taʼlimtarbiya olgan. Marokash, Falastinda boʻlgan. 1165-yillan Misrda yashagan. U tibbiyot bilan birga ilohiyot va falsafa bilan shugʻullangap. Oʻrta asr ravninlari oʻrtasida katta obroʻ orttirgan. Talmud rivoyatlaridagi murakkab tugunchalarga yozgan sharhlari bilan shuhrat qozongan. Maymonid fikricha, yahudiy dinining qonunlari bor haqiqatning oliy aqidalarini oʻz ichiga oladi, shuning uchun ular qatʼiy va puxta asoslapishi ksrak. Bu taʼlimoti bilan u yahudiylik (va islom) anʼanachilarining gazab va nafratiga uchrali. Maymonid 1190-yil Misrla arab tilida „Munqiz min aldalol“ („Adashishdan qutqaruvchi“) asarini yozdi. Maymonid oʻz asarida Forobiy gʻoyalarini qimoya qilgan, gnoseologiya va ilmda uning taʼsirida boʻlgan. Oʻzining qarashlarila din va falsafani birlashtirishga qarshilik qilgan. Maymonid fikricha, bilishning ayeosiy maqsadi aql yorlamida haqiqatga erishishdir. Maymonidning asari Foma Akashkkiy va Spi-ioyuga muayyan taʼsir koʻrsatdi. 1935-yilla Maymonidning tanlangan asarlarini Glatser yahudiy tilida nashr etgan.

## Manbalar