Yelena Isinbayeva

**Yelena Isinbayeva** (1982 yil 3-iyunda tugʻilgan, Volgograd, RSFSR, SSSR) - rossiyalik shest bilan sakrash boʻyicha proffesional sportchi. Ikki karra Olimpiya chempioni (2004, 2008), 2012-yilgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori. Ochiq havoda uch karra jahon chempioni va yopiq inshootlarda 4 karra jahon chempioni, ochiq va bino ichida Yevropa chempioni. Shest bilan sakrashda 28 ta jahon rekordi egasi. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.

2005-yil 22-iyulda Londonda boʻlib oʻtgan musobaqada ayollar shest bilan sakrashda tarixida birinchi marta besh metr balandlikka koʻtarildi. 2008-yil 18-avgustda Pekin Olimpiadasida Elena Isinbayeva jahon rekordini oʻrnatdi - 5,05 m.

2016-yil 18-avgustda u Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasining (XOQ) sportchilar komissiyasiga qoʻshildi, 24 nomzod orasidan tanlab olingan, 11 ming ovoz beruvchi sportchidan 1365 ta ovoz toʻplagan holda kuchli toʻrtlikka kirdi. vakolat muddati 8 yil. Undan oldin Aleksandr Popov komissiyada Rossiyadan kelgan sportchi edi. 2016-yil 21-avgustda u XOQ aʼzoligiga saylandi, 70 ovozdan 45 tasi, ikkita betaraf ovoz bilan.

## Hayoti
EYeena Gadjievna Isinbayeva 1982-yil 3-iyunda Volgogradda tugʻilgan. Uning otasi Gadji Gafanovich Isinboev Tabasaran, Dogʻistonning Xiva tumani Chuvek qishlogʻida tugʻilgan, chilangar boʻlib ishlaydi. Onasi - Natalya Petrovna Isinbayeva - rus, qozonxonada ishlagan, keyinroq - uy bekasi boʻlgan ; 2017-yilda vafot etgan. Inessa opa sirk artisti Mixail Golevga turmushga chiqdi.

1989-yilda Yelena muhandislik-texnik litseyga oʻqishga kirdi va uni 1997-yilda tugatdi. 1998-yilda u Olimpiya zaxiralari maktabiga oʻqishga kirdi va 2000-yilda uni tamomladi. 2002-yilda u Volgograd davlat jismoniy tarbiya akademiyasiga oʻqishga kirdi, 2005-yilda u jismoniy madaniyat oʻqituvchisi diplomini oldi. 2009-yilda Moskva davlat universitetining sanʼat tarixi fakultetida tahsil oldi. 2010-yil oktabr oyida Volgograd davlat jismoniy tarbiya fan nomzodi ilmiy darajasini himoya qildi.

Uzoq vaqt davomida Isinbayeva Monakoning Monte-Karlo shahrida yashagan. 2011-yil mart oyida Isinbayeva, uning soʻzlariga koʻra, oila va doʻstlar bilan koʻproq vaqt oʻtkazish uchun Volgogradga qaytishga qaror qildi. Biroq, 2013-yildayoq Isinbayeva sportni rivojlantirish uchun sharoitlar yoʻqligi va mintaqaning ijtimoiy noqulayligidan shikoyat qilib, Monakoga qaytish niyatini eʼlon qildi.

U pravoslavlikni tan oladi. U Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining asosiy maʼbadini qurish uchun mablagʻ yigʻuvchi "Tirilish" xayriya jamgʻarmasi boshqaruvi aʼzosi.

Armiya markaziy sport klubining yengil atletika boʻyicha instruktori, mayor unvoniga ega.

2016-yil 28-avgustda u Rossiyada qolish niyatini eʼlon qildi.

2016-yil 1-oktabrda u Birinchi kanaldagi Muzlik davri shousining hakamlar hay'ati aʼzosi boʻldi.

2018-yilgi prezidentlik saylovlarida u Vladimir Putinni qoʻllab-quvvatlagan “ Putin jamoasi” harakatiga qoʻshildi.

## Shaxsiy hayoti
2014-yil 28-iyunda Yelena Isinbayeva Rossiya terma jamoasi aʼzosi, nayza uloqtiruvchi Nikita Petinovdan (1990-yilda tugʻilgan) Yeva ismli qizni dunyoga keltirdi. 2014-yil 12-dekabrda u unga turmushga chiqdi.

2018-yil 14-fevralda Yelena, Dobrynya ismli oʻgʻil tugʻdi. Tugʻilish Monakoda boʻlib oʻtdi.

## Sport karyerasi
Musobaqa davomida sportchi maʼlum bir taktikaga amal qiladi: uning birinchi balandligi isinish, ikkinchisi gʻolib, uchinchisi - rekord. Yelenaning iltimosiga koʻra, "Ruh" ustunlarini ishlab chiqaruvchisi ularga koʻp rangli oʻrash yasaydi. Dastlabki balandlik uchun Isinbayeva pushti rangni, gʻalaba uchun - koʻk va rekord uchun - oltin rangni tanladi.

### 1998–2003: erta martaba va birinchi jahon rekordi
Yelena 5 yoshda va uning singlisi Inna 4 yoshda boʻlganida, ota-onalari ularni gimnastika bilan shugʻullanadigan sport maktabiga yuborishdi. Uning murabbiyi Aleksandr Lisovoy shest bilan sakrash boʻyicha oʻyinini televizorda koʻrib, yengil atletika boʻyicha murabbiy Yevgeniy Trofimovga Yelenani koʻrsatdi.

Eng boshida murabbiy Aleksandr Lisovoy, Elena Isinbayevaning gimnastika boʻyicha kelajagiga uning yuqori oʻsishi tufayli shubha qilgan edi, ammo tabiiy maʼlumotlar uni bolalar boʻlimiga olib borishga ishontirdi. Bu vaqtda Isinbayeva olimpiya zaxiralari maktabidan haydalgan, chunki u umidsiz sportchi hisoblangan. Aleksandr Lisovoy gimnastikaga yaxshi tayyorgarligi tufayli shest bilan sakrashda kelajagi bor, deb hisobladi. Keyinroq Yelena Isinbaeva birinchi murabbiyiga u uchun qilganidan koʻra koʻproq narsani qilganini aytib, unga kvartira beradi. Yelena Isinbayevaning taʼkidlashicha, unga hayot yoʻlini bergan va uni toʻgʻri yoʻnaltirgan birinchi murabbiy.

Olti oy oʻtgach, 1998-yilda Yelena Isinbayeva Moskvada boʻlib oʻtgan Jahon yoshlar oʻyinlarida oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida 4,00 m.lik natija bilan gʻolib chiqdi.

2000-yilda 18 yoshli rossiyalik ayol yana oʻsmirlar oʻrtasida jahon rekordi bilan oʻsmirlar oʻrtasida jahon chempioni boʻldi - 4,20 m.Jahon rekordchisi Steysi Dragila Sidneyda 4,60 m (jahon rekordidan atigi 3 sm past) natija bilan chempion boʻldi. Kumush medalni Avstraliya vakili sobiq rossiyalik Tatyana Grigoryeva (4,55 m) qoʻlga kiritdi.

2001-yilda 4,40 m bilan Isinbayeva yana birinchi boʻldi, bu safar oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida. Oʻsha yili Yelena Berlindagi Xalqaro festivalda (ISTAF) ishtirok etdi. U yerda sportchi 4,46 m balandlikka sakradi - oʻsmirlar oʻrtasidagi yangi jahon rekordini faqat 2005-yilda nemis sportchisi Silke Shpigelburg ortda qoldirib, Isinbayevaning muvaffaqiyatini 2 santimetrga oshirdi. 2002-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Yelena 4,55 m bilan rossiyalik Svetlana Feofanovadan keyin ikkinchi boʻldi.

2003-yilda 23 yoshgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasidagi yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida u 4,65 m natija bilan oltin medalni qoʻlga kiritdi.2003-yil 13-iyulda Geytsxedda boʻlib oʻtgan Britaniya Gran-prisida Yelena yangi jahon rekordini oʻrnatdi - 4,82 m.2003-yilda Parijda boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida u favorit hisoblangan, ammo u Svetlana Feofanova va nemis Annika Bekkerga yutqazib, faqat bronza medalini qoʻlga kiritgan.

### 2004-2009: ikkita Olimpiya oltin va yangi jahon rekordlari
2008-yil 30-iyulda Monakoda boʻlib oʻtgan Super Grand Prix seriyasining navbatdagi bosqichida Isinbayeva yana bir jahon rekordini oʻrnatdi - 5,04 metr, avvalgisidan bir santimetrga oshib ketdi. Uning muvaffaqiyati haqida sportchi dedi :“Men Monakoda yashayman. Bular mening uy stadionimdagi ilk musobaqalarim edi, bu meni motivatsiya qilolmasdi».2008-yil 18-avgustda Pekindagi Olimpiya oʻyinlarida u ketma-ket birinchi Olimpiya (4,95 metr), keyin esa jahon (5,05 metr) rekordlarini oʻrnatib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

### 2010-2016: 27-jahon rekordi
2009-yil 15-fevralda Donetskda boʻlib oʻtgan XX Xalqaro qutb yulduzlari turnirida u birinchi navbatda 4,97 metrga, keyin esa 5,00 metrga sakrash boʻyicha ikkita jahon rekordini oʻrnatdi (natija hali rasman tasdiqlanmagan).

Elena Laureus Jahon sport shon-sharafi akademiyasiga koʻra 2007 va 2009-yillarda sayyoradagi eng yaxshi sportchi hisoblanadi.
Osaka07 D4A Isinbayeva 4m80 jump.jpg|
Osaka07 D4A Isinbayeva Celebrating.jpg|
Isinbayeva Berlin 2009.jpg|2009 год
2009-yilda Berlinda boʻlib oʻtgan jahon chempionati finaliga hech qanday muammosiz yetib borgan u finalda bitta balandlikdan oʻta olmadi. Musobaqadan soʻng, Isinbayeva doimiy ravishda gʻalaba qozonib, rekord oʻrnatib, kerakli konsentratsiyani yoʻqotganini aytdi. Sportchi murabbiy oldida uyalganini koʻzlarida yosh bilan tan oldi.

2009-yil 28-avgustda Tsyurixdagi Oltin liganing beshinchi bosqichida u 27-jahon rekordini (5,06 metr) oʻrnatdi.

2010-yil 10-aprelda Dohadagi yopiq inshootlardagi jahon chempionatida muvaffaqiyatsiz ishtirok etganidan soʻng, Yelena oʻz karerasidan nomaʼlum tanaffus qilishga qaror qildi.

2010-yil aprel oyida Elena Singapurdagi oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarining elchisi etib saylandi.

Biroz tanaffusdan soʻng, matbuotda Elena 2011-yil boshida spektakllarga qaytishni rejalashtirayotgani haqida maʼlumot paydo boʻldi, ammo bu maʼlumot faqat 2010-yil 1-dekabrda rasman tasdiqlandi - ARAFning rasmiy veb-saytida Elenaning Rossiya qishida ishtirok etishi haqida maʼlumot paydo boʻldi..

2011-yil 6-fevralda Rossiya qishki turnirda, oʻz karerasida bir yillik tanaffusdan soʻng, Elena Isinboeva sektorga kirdi va 4,81 m balandlikka koʻtarilib, dunyodagi mavsumning eng yaxshi natijasi bilan musobaqada gʻolib chiqdi. 2011-yil 30-avgustda u Tegu shahrida boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida medalsiz qoldi.

2012-yil 6-fevralda u Rossiya Federatsiyasi Prezidentligiga nomzod va oʻsha paytda Rossiya Federatsiyasi Hukumati raisi Vladimir Putinning ishonchli vakili sifatida rasman roʻyxatga olingan.

2012-yil 23-fevralda Stokgolm Gran-prisida u yopiq inshootlarda yangi jahon rekordini oʻrnatdi - 5,01 m.2012-yil 6-avgustda Londonda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida musobaqaning asosiy favoriti boʻlib, u faqat bronza medalini qoʻlga kiritdi, 4,70 m balandlikka koʻtarilgan Olimpiya oltin amerikalik Jennifer Sur 4,75 m bilan gʻalaba qozondi (2008-yilda Isinbayevanng oʻrnatilgan Olimpiya rekordidan 30 sm past), kumush medal kubalik Yarisley Silvaga nasib etdi, u ham 4,75 m balandlikka sakrab chiqdi.

 

2013-yil 18-mayda u 4,70 m natija bilan Shanxay Oltin Gran-prisi gʻolibi boʻldi.

2013-yil 13-avgustda Moskvada boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida  4,89 m ga sakrab oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2013-yilgi Jahon chempionatidan oldin Elena Isinbayeva ushbu chiqishdan keyin sport karerasini vaqtincha toʻxtatishi yoki hatto tugatishi haqida bir necha bor taʼkidlagan. Bunga sabab Elenaning ona boʻlish istagi edi. Biroq, rekorddan uzoq natija bilan chempionlikni qoʻlga kiritgandan soʻng, murabbiy Yevgeniy Trofimov Yelenaning bir nechta tijorat musobaqalarida rejalashtirilgan ishtirokini eʼlon qildi va Elenaning oʻzi 2016-yilgi Olimpiadada ishtirok etishi mumkinligi haqida aytdi.

2013-yil oktabr oyida Isinbayeva Sochidagi Olimpiya shaharchasi meri sifatida ish boshladi.

2015-yil 12-fevralda u sport karerasini qayta tiklashini eʼlon qildi.

2015-yil 6-mayda Rossiya Mudofaa vazirligi Yelena Isinbayeva bilan besh yillik shartnoma imzoladi, u TsSKA yengil atletika instruktori harbiy lavozimiga tayinlandi.

2016-yil 8-fevralda Xalqaro yengil atletika federatsiyalari assotsiatsiyasi (IAAF) Butunrossiya yengil atletika federatsiyasining IAAFdagi aʼzoligi toʻxtatilgani sababli Yelena Isinbayevani xalqaro musobaqalarda qatnashishni taqiqladi. Isinbayeva, Rossiya uchun kurashayotgan deyarli barcha sportchilar singari, IAAF tomonidan 2016-yilda Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtadigan Olimpiadada ishtirok etishiga ruxsat berilmagan, faqat bitta rossiyalik sportchi ishtirok etishga ruxsat berilgan, turar joy qabul qilishning ajralmas sharti edi.. 2016-yil 19-avgustda Yelena sport karerasini yakunlaganini eʼlon qildi.

2016-yil 7-dekabrda Yelena Isinbayeva Rossiya antidoping agentligi (RUSADA) kuzatuv kengashi rahbari etib tayinlandi, 2017-yil 9-martda esa bu lavozimga qayta saylandi. WADA kengashi bu tayinlanishga salbiy munosabat bildirgan va Isinbayevaning Kuzatuv kengashi rahbari lavozimidan ketishini talab qilgan. 31-may kuni bu talab qondirildi, Yelena Isinbaeva RUSADA kuzatuv kengashi raisi lavozimini tark etdi. WADA talabi Isinbayevaning tayinlanishi Rossiya olimpiya qoʻmitasi tavsiyasiga koʻra amalga oshirilganligi sababli uni mustaqil shaxs deb hisoblash mumkin emasligi bilan izohlanadi.

## Rekordlar roʻyxati

2013-yil 13-avgust kuni Isinbayevaning murabbiyi Yevgeniy Trofimov shu yilning bahorida oʻtkazilgan mashgʻulotlarda Elena ikkinchi urinishda 5,11 metr balandlikka koʻtarilganini aytdi. Xuddi shu joyda, u Isinbayeva 5.15-5.20 olishga potentsial tayyor ekanligini aytdi.

## Mukofotlar va unvonlar

* IV darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2009-yil 2-avgust) - *jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, 2008-yilda Pekinda boʻlib oʻtgan XXIX Olimpiada oʻyinlarida yuqori sport yutuqlari uchun*.
* "Shon-sharaf" ordeni (2006-yil 18-fevral) - *jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi va yuqori sport yutuqlari uchun*.
* II darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2012-yil 13-avgust) - *jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, 2012-yilda Londonda (Buyuk Britaniya) oʻtkazilgan XXX Olimpiada oʻyinlaridagi yuksak sport yutuqlari uchun.*.
* Asturiya shahzodasi mukofoti (2009-yil oktabr).
* Donetskning faxriy fuqarosi (2006).
* 2010-yil 31-yanvarda Yelena Isinbayeva Track & Field News jurnali tomonidan oʻn yillikning eng yaxshi sportchisi deb topildi.
* 2004 va 2005-yillarda yengil atletika yangiliklari boʻyicha dunyoning eng yaxshi sportchisi.
* IAAF maʼlumotlariga koʻra dunyoning eng yaxshi sportchisi (2004, 2005, 2008).
* 2013-yilning 16-noyabrida Monakodagi taqdirlash marosimida unga “Sportdagi alohida yutuqlari uchun” mukofoti topshirildi.
* 2005 va 2008-yillarda Yevropaning eng yaxshi sportchisi.
* Uning nomi bilan atalgan favvora Moskvaning Kuzminki tumanidagi Vysota kinoteatri yonida joylashgan.
* 2013-yil oxirida u "Yil sportchisi" deb tan olindi (uning nomi Internetdagi ovoz berish orqali koʻpchilik muxlislar tomonidan, shuningdek, Butunrossiya yengil atletika federatsiyasining hisobot konferensiyasi delegatlari tomonidan eʼtirof etildi).
* "Silver Doe" - yilning eng yaxshi sportchisi (Rossiya sport jurnalistlari federatsiyasi, 2013 yil 18-dekabr)
* Yevropaning eng yaxshi sportchisi (2013). Xalqaro sport jurnalistlari federatsiyasi tomonidan ovoz berilganidek.

## Yangilik
2013-yilda Solomon orollari Yelena Isinbayeva aks ettirilgan 35 dollarlik pochta markasini chiqardi.

Maxachqal'a shahrida Olimpiya chempioni sharafiga bomlangan sport majmuasi - Elena Isinbayeva nomidagi "Trud" stadioni  paydo boʻldi.

## Brend
2016-yilda Elena Isinbayeva oʻz nomini rasmiy brendga aylantirishga qaror qildi, buning uchun u Rospatentga Isinbayeva savdo belgisini 15 turdagi tovar va xizmatlar, jumladan parfyumeriya, zargarlik buyumlari,  kiyim-kechak, poyabzal, alkogolsiz ichimliklar va pivoni roʻyxatdan oʻtkazish uchun ariza berdi.

## Manbalar



## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Е. Исинбаева: Волгоград — страшный и нищий, жить хочу в Монако // РБК Спорт, 22.08.2013