open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milliy Xolokost yodgorligi, Ottava

**Milliy Xolokost yodgorligi** ― Ottava, Ontario shahridagi Xolokost xotirasiga bagʻishlangan yodgorlikdir. Vellington va But koʻchalarining (Lebreton Flats) shimoli-sharqiy burchagida Kanada urush muzeyi qarshisida, Pimisi Ottava Metro stansiyasi yonida, Parlament tepaligidan taxminan 1,5 km uzoqlikda joylashgan. Memorial Daniel Libeskind loyihasi asosida ishlab chiqilgan.

## Tarixi
Yodgorlik ota-bobolari Polshadan kelgan va Xolokostdan omon qolgan Ottava universitetining sobiq talabasi Laura Grosmanning tinimsiz saʼy-harakatlari tufayli qurilgan. Laura qonun loyihasini qabul qilishni qoʻllab-quvvatlash uchun kampaniya olib bordi va parlamentning turli aʼzolari bilan uchrashdi.

Kanada poytaxtida yodgorlik qurishni rejalashtirgan Milliy Xolokost yodgorligi qonuni (qonun loyihasi C-442) 2011-yil 25-martda qirollik roziligini oldi. Qonun loyihasi Davlat vaziri Tim Uppal va Edmonton-Shervud Park okrug deputati tomonidan xususiy tartibda taqdim etildi va bir ovozdan qoʻllab-quvvatlandi.

Yodgorlik 2015-yilning kuzida ochilishi rejalashtirilgan edi, ammo keyin qurilish kechikishlari sababli muddat 2017-yilning bahoriga koʻchirildi. Rasmiy ochilish 2017-yil 27-sentabrda boʻlib oʻtdi.

## Tavsifi
Yodgorlik zinapoyasiga koʻtarilib, tashrif buyuruvchilar Kanada parlamenti binolari majmuasining Tinchlik minorasini koʻrishadi va devorlarda Eduard Burtinskiyning fotosuratlari namoyish etilgan. Fotosuratlarning baʼzilari Kanada immigratsiya agentligi rahbari F. Bler tomonidan boshlangan, urush paytida amalda boʻlgan yahudiy qochqinlarni Yevropadan Kanadaga qabul qilishni soʻzsiz taqiqlash bilan bogʻliq.

Yodgorlik Milliy poytaxt komissiyasi tomonidan boshqariladi.

## Yana qarang

* uz: Kanadada antisemitizm
* uz: Monreal Xolokost muzeyi
* uz: Yahudiylarning Monreal muzeyi
* Ottava yahudiy jamiyati
* Kanada yahudiylari tarixi

## Manbalar

## Havolalar

*  http://holocaustmonument.ca
* Debating Canada’s National Holocaust Monument
Begunoh oʻldirilganlarga

**"Begunoh oʻldirilganlarga"** yodgorligi — Rostov-na-Don markazida 1921-yildan 1961-yilgacha Rostov viloyati hududidan qatagʻon qilinganlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik majmuasi. Yodgorlik 1994-yil 30-oktabrda Siyosiy qatagʻon qurbonlarini xotirlash kunida Rostov viloyati „Memorial“ noqonuniy siyosiy qatagʻon qurbonlari uyushmasi va uning raisi, loyiha mualliflaridan biri E. I. Yemelyanov tashabbusi bilan ochilgan. Har yili 30-oktabrda siyosiy qatagʻon qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan miting va memorialga gul qoʻyish marosimi oʻtkaziladi. 1921-yildan 1961-yilgacha Rostov viloyatida 90 mingga yaqin odam siyosiy sabablarga koʻra qatagʻon qilingan, ulardan 16 130 nafari otib tashlangan. Dafn etilgan joylari nomaʼlum.

## Tavsifi
Yodgorlik uchta marmar stella va „Qaygʻu devori“ dan iborat. Markaziy stelaning sokoli qora rangga boʻyalgan, yuqori qismi oq va qizil gʻisht rangida; markazida toʻrtburchak xoch boʻlib, uning ikki tomoniga *"Begunoh oʻldirilganlarga"* degan bagʻishlov bitilgan*.* Yuqori qismida olti burchakli metall xoch va uning ostida ramziy panjara bor. Yodgorlik sokolida 192 ta lager roʻyxati va yodgorlik qurilishiga hissa qoʻshganlarning ism-shariflari yozilgan. Markaziy stelaning orqa tomonida diniy konfessiyalarning ramzlari, shuningdek, kommunistik harakat ramzi — bolgʻa va oʻroqli besh qirrali yulduz tasvirlangan. „Qaygʻu devori“ markaziy stela orqasida joylashgan. Unda asosiy lagerlar koʻrsatilgan SSSR xaritasi mavjud. Butun mamlakatda va xususan, Rostov viloyatida siyosiy qatagʻon qurbonlari haqida maʼlumotlar keltirilgan.

Yodgorlik 20 martadan ortiq buzib tashlangan. 2006-yilda shahar hokimligi hisobidan majmua qayta tiklandi. Marmar qoplamali plitalar metall bilan almashtirildi va „Qaygʻu devori“ uchun yangi maʼlumot stendi ishlab chiqarildi.

## Manbalar
Masofaviy yordamchi

**Masofaviy yordamchi** (virtual yordamchi, virtual kotib) — tashkilot rahbari yoki jismoniy shaxs uchun yordamchi, yordamchi yoki kotib vazifalarini masofadan turib bajaradigan xodim. Masofaviy yordamchi yoki frilanser yoki tegishli xizmatlarni koʻrsatuvchi tashkilot xodimi boʻlishi mumkin. Tashkilotda masofaviy yordamchilardan foydalanish autsorsing shaklidir. Masofaviy yordamchi oʻz ishini telefon va internet orqali amalga oshiradi. VoIP odatda telefon qoʻngʻirogʻI narxini kamaytirish uchun ishlatiladi.

## Tarixi va paydo boʻlish uchun zarur shart-sharoitlar
Masofaviy yordamchilardan foydalanishning maqsadga muvofiqligi — yordamchini oʻrtacha ish haqi rezidenti uchun xizmat koʻrsatadigan hududga nisbatan sezilarli darajada past boʻlgan hududga joylashtirish orqali ish haqini tejash; qoida tariqasida, bu holatda ofis maydonini ijaraga olish narxi ham past boʻladi. Bundan tashqari, har qanday turdagi autsorsing singari, masofaviy yordamchining xizmatlaridan faqat kerak boʻlganda foydalanishingiz mumkin va hodimi shtatda ushlab turmaysiz.

Tarixan masofaviy yordamchi xizmatlari Amerika Qoʻshma Shtatlarda paydo boʻlgan. Dastlab bu telefon maslahatchilari edi. Vaqt oʻtishi bilan veb-saytlarda joylashgan masofaviy yordam xizmatlari rivojlanadi.

## Funksiyalar diapazoni
Masofaviy yordamchining funksiyalari qatoriga oddiy yordamchi odatda bajaradigan deyarli barcha harakatlar kiradi:

* Internetda va telefon qoʻngʻiroqlari orqali maʼlumot izlash;
* Rahbarlar uchrashuvini tashkil qilish, kunni rejalashtirish;
* Elektron yozishmalarni qayta ishlash (chiqish xatlarini tahrirlash. Kirish xatlarini saralash);
* Chiptalar, restoranlar, mehmonxonalarda stollarni band qilish;
* Kirish qoʻngʻiroqlarini qayta koʻrish..

Masofaviy yordamchilar funksiyalariga boshqa koʻplab muntazam vazifalar ham kiritilishi mumkin.

## Madaniyatda
Timoti Ferrisning  "Qanday qilib haftada 4 soat ishlab vas hu bilan birga ofisda „telefondan telefonga“ shoʻngʻib ketmagan holda, duch kelgan joyda yashash va boyib ketish" kitobida muallif uzoqdan biznes yordamchilari va shaxsiy hayoti bilan boʻlgan juda muvaffaqiyatli tajribasini tasvirlaydi.

„Qoʻrqinchili xoʻjayinlar“ filmida bosh qahramonning mashinsining GPS qurilmasi uning Hindistonlik yordamchisi bilan bogʻlangan.

Tomas Fridman oʻzining „Yassi dunyo“ kitobida masofaviy yordamchilar bilan hamkorlikni tasvirlaydi:
Aytaylik, siz kompaniya rahbarisiz va shunday boʻldiki, ikki kun ichida Power Point yordamida xisobot va taqdimot tayyorlashingiz kerak boʻladi. „Brikvok“ tomonidan taqdim etilgan Hindistondagi „masofaviy yordamchingiz“ barcha kerakli maʼlumotlarni toʻplaydi, Power Point taqdimotini yaratadi va ertasi kuni ertalab oʻz ish natijalarini sizga elektron pochta orqali yuboradi, shunda ular hisobot kuni ish stolingizda boʻladi.

## Manbalar
Pichoq farishta

**"Pichoq farishta"** () ― **Zoʻravonlik va tajovuzga qarshi milliy yodgorlik** deb ham ataladi () — rassom Alfi Bredli va Ozuestridagi Britaniya temir va poʻlat markazi tomonidan yaratilgan 100 000 pichoqdan iborat zamonaviy Britaniya haykali.

Farishta haykali qurilishi 2018-yilda qurib bitkazilgan va balandligi 27 fut (8,2 m). Haykalni yaratish uchun poʻlat zavodida 200 ta pichoq ishlab chiqarilgan, pichoqlarini anonim ravishda sovgʻa qilgan odamlarga esa amnistiya eʼlon qilingan. Shuningdek, politsiya tomonidan musodara qilingan pichoqlar ham bor edi, ularning aksariyati dalil bilan trubkalarda kelgan. Farishtada ishlatiladigan pichoqlarning taxminan 30 % sirtida tana suyuqliklari bilan kelgan. Baʼzi pichoqlarda qurbonlarning ismlari yoki ularning oilalaridan kelgan xabarlar oʻyib yozilgan.

Haykal Buyuk Britaniyadagi pichoqbozlik jinoyatini taʼkidlash va yoshlarni zoʻravonlik xatti-harakatlarining oʻz jamoalariga zararli taʼsiri haqida maʼlumot berish uchun yaratilgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
George Washington Carver milliy yodgorligi

**George Washington Carver milliy yodgorligi** () —  , amerikalik qoratanli olim George Washington Carverga bagʻishlangan. Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidentlariga bagʻishlanmay ochilgan birinchi milliy yodgorlik.

## Tarixi
Yodgorlik majmuasiga 1943-yil 14-iyulda Franklin D. Roosevelt tomonidan asos solingan, uning oʻzi majmuani yaratish uchun 30 ming dollar xayriya qilgan. Yodgorlik AQSh Milliy bogʻi xizmatining bir qismi boʻlib, Missuri shtatidagi *Diamond* shahridan taxminan ikki mil gʻarbda va Georgening otasi — Moses Carverning uyi yonida joylashgan, maydoni   butun yil davomida jamoatchilikka ochiq.

Qizigʻi shundaki, olim yodgorlikda yalangoyoq, beligacha yalangʻoch yosh qiyofada tasvirlangani oʻsha davr qoratanli bolalarining odatiy qiyofasini eslatib turadi.
File:George Washington nmon cemetery.jpg
File:George-washington-carver-nmon-1.jpg
File:George-washington-carver-nmon-2.jpg


## Yana qarang
* AQShdagi milliy bogʻlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
* George Washington Carver National Monument (U.S. National Park Service) 
* The George Washington Carver National Monument )
* Today In George Washington Carver National Monument)
* 5 samix interesnix Natsionalnix pamyatnikov SShA
Milliy yodgorlik

**Milliy yodgorlik** (Niderlandiya *Milliy yodgorlik* yoki *op de Dam Milliy yodgorligi*) — Amsterdamdagi Dam maydonidagi Ikkinchi Jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik. Har yili 4-may kuni ushbu monumentda Ikkinchi jahon urushi va undan keyingi qurolli mojarolar qurbonlarini xotirlash uchun milliy marosim oʻtkaziladi.

## Tavsifi
Yodgorlik muallifi gollandiyalik arxitektor Yakobus Oud, haykallar Jon Redeker va uning oʻgʻillari tomonidan yaratilgan, barelyeflar muallifi haykaltarosh Pavel Greguardir.

Yodgorlikning markaziy elementi 22 m balandlikdagi konussimon beton ustun boʻlib, butunlay oq travertin bilan qoplangan. Ustunning old tomonida urush davridagi azob-uqubatlar ramzi boʻlgan toʻrtta zanjirband qilingan erkak figuralaridan iborat „De Vrede“ (Tinchlik) barelyefi joylashgan. Ushbu markaziy figuralarning ikkala tomonida Gollandiya qarshiligini ifodalovchi ikkita erkak haykali, chapda ziyolilar ramzi va oʻngda ishchilar sinfining ramzi. Poyida uvillayotgan itlar azob-uqubat va sadoqatni anglatadi. Markaziy barelyef ustidagi bolali ayol va uning atrofida kabutarlar haykali gʻalaba, tinchlik va yangi hayotni ifodalaydi. Ustunning orqa tomonidan osmonga koʻtarilgan kaptarlar ozodlikni anglatadi.

Haykallar yodgorlikning zinapoyalarini tashkil etuvchi konsentrik halqalarda joylashgan. Yodgorlik oldida, dumaloq poydevorlarda Gollandiya ramzi boʻlgan ikkita sher bor. Yodgorlikning orqa tomonidagi yarim dumaloq devorda Ikkinchi jahon urushi davrida Gollandiyaning har bir provinsiyasidagi qatl joylari va harbiy qabristonlar tuproqlari solingan 11 ta quti bor.

Ustunda lotincha yozuv bor: *Hic ubi cor patriae monumentum cordibus intus* quod gestant cives spectet ad astra dei.* (erkin tarjimasi: „Shu yerda, Vatan qalbida, fuqarolar yuragida saqlagan bu yodgorlik Xudoning yulduzlariga boqmoqda“)*

## Havolalar
Tasvirlar galereyasi
## Manbalar
Nol kilometr, Ufa

**"Nol kilometr" belgisi** ― Ufa shahridagi ramziy geodezik belgidir. Ushbu belgi Ufa va Rossiya Federatsiyasi shaharlari va dunyo oʻrtasidagi yoʻllarning uzunligi uchun boshlangʻich hisob nuqtasi boʻlib xizmat qiladi.

## Tarixi
**"Nol kilometr"** belgisi 2007-yil 14-sentabr kuni soat 12:00 da Lenin koʻchasidagi Bosh pochta boʻlimi yaqinida oʻrnatildi. Bronza belgisi ogʻirligi 700 kg boʻlib, diametri 1,5 metrli disk shaklida qilingan. Belgi Ufa motor-qurilish ishlab chiqarish birlashmasida aniq quyuv sexida quyildi. Belgida Boshqirdiston Respublikasining milliy ramzlari, „0“ raqami va „Boshqirdiston Respublikasi yoʻllarining nol kilometri“ yozuvi bor.

Shuningdek, Bosh pochta boʻlimining fasadida Moskva, Kaliningrad, Vladivostok, Murmansk va Sochigacha boʻlgan masofani koʻrsatadigan esdalik lavhasi oʻrnatilgan. Plitada aytilishicha, „Nol kilometr“ belgisi Boshqirdistonning Rossiya tarkibiga ixtiyoriy ravishda kirishining 450-yilligi sharafiga qoʻyilgan.

Rasmiy belgilarni oʻrnatish marosimida Ufa meri Pavel Kachkayev, Rossiya pochtasining Ufa filiali direktori Albert Dusalimov, Ufa pochta boʻlimi boshligʻi Ayrat Minasov, „UMPO“ OAJ bosh direktori Aleksandr Artyuxov ishtirok etdi. Ufa pochta boʻlimi xodimlaridan „Rossiya Pochtasi Xonimi“ unvoni sohibi Natalya Saricheva ishtirok etdi.

Marosim davomida „nol kilometr“dan Moskva va boshqa mamlakatlarga (Nigeriya va Hindiston) joʻnatma va xatlar yuborildi. Pochta joʻnatmalaridagi markalar Ufa pochta boʻlimi tasviri tushirilgan maxsus shtamp bilan bekor qilindi.

## Havolalar

* 
* 
*
Dreyze haykali

**Dreyze haykali** — Tyuringiy yerining Zyommerda shahridagi nemis qurol ustasi, ignali otish quroli tizimi ixtirochisi Iogann Nikolaus fon Dreyze sharafiga oʻrnatilgan.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vilgelm Wandshnayder. Tantanali ochilish 1909-yil 20-noyabrda boʻlib oʻtdi.

1864, 1866 va 1870/71-yillardagi urushlar qurbonlar xotirasiga qoʻyilgan **Dreyze harbiy memoriali** sifatida tanilgan.

Yodgorlik Birinchi va Ikkinchi jahon urushlaridan omon qolgan. 1945-yilda mahalliy antifashistik qoʻmita yodgorlikni buzishni talab qildi. Qaror qabul qilish uchun 1946-yil may oyidagi „fashistik“ va „militaristik“ yodgorliklarni, kolleksiyalarni va boshqalarni yoʻq qilish toʻgʻrisidagi qaror asos boʻlgan. 1947-yil yanvar oyida monument vayron qilingan. Bugungi kungacha faqat yodgorlikning poydevori va Dreyze haykalining boshi saqlanib qolgan.

## Tavsif
Bronzadan yasalgan yodgorlik qoʻsh haykal boʻlib, bu yodgorliklar uchun juda kam uchraydigan hodisa. Qisman charm fartuk bilan qoplangan sandonda oʻtirgan Nikolaus fon Dreyse oʻzining ixtirosi — ignali miltigʻini yonida turgan va poxod formasini kiygan prussiyalik askarga tushuntirmoqda. Guruh silliqlangan kulrang granitdan yasalgan tekis toʻrtburchak asosda turardi. Asos bezakli gʻishtdan qilingan. Haykalning balandligi ikki metrdan sal koʻproq, umumiy balandligi taxminan toʻrt yarim metr edi.

## Adabiyotlar
* O. Hesse: Festschrift for the unveiling ceremony of the Dreyse war memorial in Sömmerda on November 20, 1909
* Fest newspaper for the unveiling ceremony of the Dreyse war memorial on Saturday, November 20, 1909
* The Dreysedenkmal in Sömmerda. In: Contributions to local history, issue 14 (published by the Sömmerdaer Heimat- und Geschichtsverein e.V.)
* City history informative: What happened 100 years ago. In: Sömmerdaer Stadtnachrichten (Official Gazette of the City of Sömmerda), No. 46 of November 18, 2009, p. 10 ff.
* City history informative: Honor and memory of Nicolaus von Dreyse from Sömmerda. In: Sömmerdaer Stadtnachrichten (Official Gazette of the City of Sömmerda), No. 48 of December 2, 2009, p. 10

## Havolalar
* Dreyse monument Sömmerda
Dunin Gorkavichga yodgorlik

**Dunin Gorkavichga yodgorlik ―** Gʻarbiy Sibirning shimoli tadqiqotchisi va oʻlkashunosga yodgorlik Tobolskda uning Zavalnoye qabristonidagi qabriga oʻrnatilgan.

## Tarixi
Dunin-Gorkavich Tobolskdagi Zavalnoye qabristoniga dafn qilingan, u yerda dekabristlar A. M. Muravyov, Krasnokutskiy S. S., Kyuxelbeker va ertakchi Pyotr Pavlovich Yershov oʻzlarining soʻnggi boshpanalarini topganlar. Biroq, 1990-yilga kelib, yaxshi parvarish qilinmagan Dunin-Gorkavichning qabri oʻta vayron holatga keldi.

„Tobolsk tiklanishi“ jamgʻarmasi va shahar maʼmuriyatining saʼy-harakatlari tufayli qabrni yaxshi koʻrinishga keltirishga qaror qilindi. U yaxshilandi, ustiga marmar qabr tosh va yodgorlik oʻrnatildi.

Yodgorlik muallifi Mixail Pereyaslavets edi, u shuningdek F. M. Dostoevskiy va P. P. Yershov haykaltaroshlik kompozitsiyasi va uning asarlari qahramonlarini ham yaratgan. Yodgorlikni yaratish va moliyalashtirishda „Tobolsk tiklanish“ fondi prezidiumi raisi Arkadiy Yelfimov va Tobolsk shahri rahbari Yevgeniy Vorobyov katta rol oʻynaydi.

Yodgorlikning ochilish marosimi 2003-yil 27-iyunda boʻlib oʻtgan.

## Havolalar

* 
* 
*
Rumi Utsugi

**Rumi Utsugi** (ing. Utsugi Rumi, 1988-yil 5-dekabrda tugʻilgan, Kavasaki, Kanagava) — yaponiyalik futbolchi, Sietl jamosida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi. Jahon chempioni 2011-yil.

## Karyerasi
### Klub

Yarim himoyagchi  Utsugi 15 yoshida NTV Belez bilan shartnoma imzolashdan oldin NTV Menina yoshlar jamoasida oʻynagan. Tokio klubidagi olti mavsumida u atigi ikki mavsumni asosiy tarkib oʻyinchisi sifatida oʻtkazdi va 2005 2008 va 2010-yillarda Yaponiya chempionatining beshta chempionligini qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari Yaponiya kubogida ham gʻalablarga erishdi.
U professional faoliyatini 2004-yilda NTV Beleza klubi tarkibida boshlagan va u bilan besh marta Yaponiya chempionatida gʻolib chiqqan.
2010- u Montpellier HSC bilan shartnoma imzoladi.. 

2010-yilning yozida Sara M'Barek rahbarligida Fransiyaning "Monpelye" klubiga oʻtib, Fransiya chempionatidagi birinchi yaponiyalik futbolchiga aylandi. U jamoa tarkibida barcha musobaqalarda 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. U va uning jamoadoshlari Coupe de France finalida toʻrt marta magʻlub boʻlishdi
2016-yilning yozida Club Herault bilan shartnomasi tugaganidan soʻng, Rumi NWSLda Amerikaning *Sietl Reynʼ klubiga qoʻshildi.


=== Terma jamoa ===

Yaponiya terma jamoasi tarkibida u uchta jahon chempionatlarida - 2007, 2011 va 2015-yillarda oʻynagan. 2015-yilgi jahon cempionatiga Kanada mezbonlik qilgan. Utsugi Kanadadagi Jahon chempionati finaliga chiqdi, ammo finalda AQShga yutqazdi. 2015-yilgi Jahon chempionati natijalariga koʻra, u turnirning ramziy terma jamoasiga kirgan.

== Klubdagi Statistika ==

===Club===



== Terma jamoadagi statistika ==



:*Scores and results list Japanʼs goal tally first, score column indicates score after each Utsugi goal*.






== Ishtiroklar ==

*'Nippon TV Beleza**
* [[L.League]]: 2005, 2006, 2007, 2008, 2010
* [[Empress's Cup]]: 2005, 2006, 2008, 2009
* [[Nadeshiko League Cup]]: 2007, 2010

**Yaponiya'''
* FIFA Women's World Cup: 2011; Ikkinchi oʻrin 2015
* AFC U-17 Ayolla chempionati: 2005

## Manbalar

## Havolalar
 UTSUGI Rumi|Players' Information – Japan Football Association
*  
* Profile  at Montpellier HSC
* Player French football stats  at footofeminin.fr
*
Shon-shuhrat yodgorligi (Aqtoʻbe)

**Fuqarolar urushi va Ulugʻ Vatan urushi yillarida oʻz vatanlari uchun janglarda qurbon boʻlgan aqtoʻbeliklar sharafiga Shon-sharaf yodgorligi** () — Qozogʻistonning Aqtoʻbe shahridagi yodgorlik. Mahalliy ahamiyatga ega tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

1969-yilda oʻsha paytdagi Aqtyubinskning yangi tumanlaridan biridagi xiyobonda tosh oʻrnatildi: „Fuqarolar va Ulugʻ Vatan urushlari yillarida Vatan uchun janglarda qurbon boʻlgan aqtoʻbeliklarga shon-sharaf obeliskisi“ shu yerda quriladi". 1970-yilda Shon-sharaf obeliski Oktabrskiy bulvarida *(hozir: Abay shohkoʻchasi)* Sovetlar uyi *(hozirgi: Aqtoʻbe viloyati hokimligi)* qarshisida oʻrnatildi. Loyiha mualliflari arxitektor Toʻxtagazi Janisbekov va haykaltarosh N. S. Sobolev edi. Obelisk yonidagi abadiy alanga 1970-yil 24-avgustda KPSS viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi Nikolay Jurin tomonidan yoqildi.

1983-yilda Sovetlar uyi oldida, Shon-sharaf obeliskining toʻgʻridan-toʻgʻri roʻparasida Lenin haykalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi (mualliflar: N. A. Sherbakov, S. P. Xojibaronov). Bir yil oʻtgach, obelisk hozirgi joyiga — Eset-Botir koʻchasi chorrahasiga koʻchirildi *(sobiq* *Kirov koʻchasi)* va Aliya Moldagulova prospekti.

2015-yilda yodgorlik va unga tutash hududni rekonstruksiya qilish ishlari olib borilib, buning uchun 92 987 462 tenge (oʻsha vaqtdagi kurs boʻyicha 500 ming AQSH dollari) sarflangan. Qayta qurish loyihasi „Aktyubgrajdanproyekt“ ishlab chiqarish kooperativi (arxitektor: Aubakir Ajgaliyev) tomonidan yaratilgan va Gʻalabaning 70 yilligi sharafiga shaharga tuhfa etilgan. Yodgorlik yonidagi maydondagi yoʻlka toshlari va mangu alanga jihozlari almashtirilganidan tashqari, yodgorlik orqasida yarim doira shaklida granit devor qurilgan boʻlib, u besh qirrali latun yulduz va qahramon shaharlarning nomlari bilan bezatilgan. Qayta qurishda foydalanilgan 500 m² va qalinligi 30-250 mm boʻlgan granit plitalarining umumiy ogʻirligi 160 tonnani tashkil etdi. Granitdan oʻrnatilgan bordyurlarning uzunligi 826 m.

Bir yilda Shon-shuhrat yodgorligi yaqinidagi mangu olov 53 m³ tabiiy gaz sarflaydi, bu mahalliy byudjetga 253 ming tengega (2012) tushadi.

## Manbalar
Moskvadagi Gastello yodgorligi

**Gastello yodgorligi** urushning toʻrtinchi kunida oʻz samolyotini fashist tanklari kolonnasiga yoʻnaltirish paytida halok boʻlgan Ulugʻ Vatan urushining mashhur uchuvchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Nikolay Frantsevich Gastelloga bagʻishlangan yodgorlikdir. Yodgorlik 1985-yilda Moskvada, Gastello koʻchasining boshida (Sokolniki tumani), Rusakovskaya koʻchasi bilan kesishmasidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgan. Haykaltarosh Boris Alekseyevich Machkov (1931-1990).

## Tavsif
N.F. Gastello yodgorligi — uchuvchining bronza byusti boʻlib, uning boshida parvoz dubulgʻasi, koʻzoynak va haykal boshining orqa tomonida olov bor. Byust silindrsimon ustun shaklida yasalgan poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, u yerda ikkita granit qanot joylashgan. Ustunning yuqori qismida katta harflar bilan „Gastello“ yozuvi bor.

## Yodgorlikning yaratilish tarixi
Bir kuni haykaltarosh Boris Alekseyevich Machkov Gastello koʻchasi boʻylab ketayotib, bu yerda uchuvchi Gastelloning qahramonligini abadiylashtiradigan yodgorlik oʻrnatish kerak, deb qaror qildi. Tuman yigʻilishida haykal loyihasi taqdim etildi, u oʻtkazib yuborilmadi, bir qator fikr-mulohazalar bildirildi. Boris Alekseyevich barcha mulohazalarni inobatga oldi va shu kungacha xuddi shu nomadagi koʻchani bezab turgan Gastello obrazini yaratdi. Ushbu haykal, uning boshqa haykallari singari, Sokolniki viloyatiga sovgʻa qilingan (haykaltarosh Nina Alekseyevnaning singlisi xotiralaridan).

## Havolalar

* 
* 
* Moskva bilan tanishing. N. F. Gastello yodgorligi 

## Manbalar
Belorussiyaning nol kilometri

**Belarusiyaning nol kilometri** () — kult belgisi, Belarus Respublikasi yoʻllarining nol kilometrini belgilaydi.

## Tarixi
Minsk Rech Pospolitayaning ikkinchi boʻlinishidan (1793) koʻp oʻtmay guberniya shahriga aylandi. Minsk yoʻllari tartibga keltirildi.

1795-yil 6-sentabrdan muntazam „pochta“ yoʻlovchilar oqimi boshlandi va tartibga solingan pochta yoʻnalishlari yuklarni normal tashishni taʼminladi. Pochta marshrutlaridagi har bir chaqirim verst ustunchasi bilan belgilangan. Pochta yaqinida ustun („nol verst“) oʻrnatildi — bu viloyatning barcha uchastkalarining boshlanishi boʻldi.

Yangi joy maydoni (hozirgi Yanka Kupala teatri yonidagi maydon) hududida yillik shartnoma yarmarkasini oʻtkazilgan. Taxminan shu yerda bir vaqtlar Minsk viloyatining „nol verst“i turgan edi.

1998-yilda Oktabr maydonidagi rekonstruksiya jarayonida „nol kilometr“ deb nomlangan yoʻl hisob belgisi qayta oʻrnatildi. Bungacha nol kilometr bosh pochta boʻlimidan hisoblangan. Oʻrnatilgan yangi belgi Bosh pochta boʻlimidan roppa-rosa 1 km uzoqlikda boʻlib chiqdi.

## Tavsif
Yodgorlik granitdan piramida shaklida qurilgan boʻlib, abadiylik va kuch-quvvat ramzidir. Portugaliyada oʻyib ishlangan. Belgi bronza kartushlar bilan oʻralgan boʻlib, ularda yoʻl xaritasi, lotincha hikmat, Yoqub Kolas tomonidan yozilgan sheʼrlar tushirilgan. „Nol kilometr“ning ning bronza qoplamasida Minskdan Belorussiyaga qoʻshni davlatlarning poytaxtlari, Belorussiyaning viloyat va viloyat markazlarigacha boʻlgan masofalar koʻrsatilgan. Medalyonda piramidaning janubi-sharqiy tomonida „Belarus yoʻllarining boshlanishi“ degan yozuv bor. Kiyevgacha — 573 km. Gomel 315 km uzoqlikda joylashgan. Moskva 700 km uzoqlikda joylashgan. Mogilevgacha — 199 km. Belgi mualliflari: meʼmor A. Sardarov, haykaltarosh A. Finskiy, metall rassomi V. Zavedeyev.

## Yana qarang

* Nolinchi kilometr

## Manbalar

## Havolalar

* „Minsk eski-yangi“ veb-sayti , Arxivnaya kopiya
* Belarus Yevropaning markazidir. Belarus Kilometr nol Arxivnaya kopiya
Getman Sagadachniy haykali (Xarkov)

**Getman Sagaydachniy haykali** ( yodgorligi) — Zaporijya armiyasining getmanı Pyotr Sagaydachniy haykali, dastlab 2008-yil 14-iyunda Sevastopolning Gagarinskiy tumanida shaharning 225-yilligini nishonlash uchun oʻrnatilgan. Muallif — Vladimir Lutsak.

## Tarixi
Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vladimir Lutsak. Loyihaning asosiy homiysi „Transkontinental“ uyushmasi rahbari Yuriy Kolesnikov edi. Shahar aholisi yodgorlikni „raqsga tushayotgan getman“ deb atashgan.

2014-yil 25-martda Sevastopolda Qrim Rossiya Federatsiyasiga qoʻshib olingandan soʻng Omega koʻrfazida oʻrnatilgan Getman Petro Sahaydachniy haykali demontaj qilishga qaror qilingan. Buzilish tashabbuskori shahar gubernatori Sergey Menyailo v.b edi avvalroq jurnalistlarga yodgorlik shahar uchun tarixiy ahamiyatga ega emasligini aytgan edi.

2014-yil 25-aprelda yodgorlik demontaj qilindi. Xarkov meri Gennadiy Kernes Sevastopol shahri gubernatori vazifasini bajaruvchi Sergey Menyailoga demontaj qilingan yodgorlikni Xarkov jamoatchiligiga topshirish iltimosi bilan murojaat qildi. Xarkov boshligʻi oʻz iltimosnomasida haykalni munosib joyga yodgorlik qilib koʻchirishga vaʼda qilgan.

15-may kuni yodgorlik Ukrainaga topshirildi. Xarkov haykali bilan birgalikda Ukraina Qurolli Kuchlari Harbiy-dengiz kuchlarining 10-yilligi sharafiga yodgorlik belgisi topshirildi.

Boʻlajak yodgorlik joyida uning poydevoriga esda qolarli matnli kapsula qoʻyildi.

2015-yil 22-avgust kuni Xarkovda kazak getman va ataman Pyotr Konashevich-Sagaydachniy haykali ochilishi marosimi boʻlib oʻtdi, u Qrim Rossiyaga qoʻshilganidan keyin Sevastopoldan olib chiqilgan.

## Manbalar
Glinka haykali

**Glinka haykali** — taniqli rus bastakori M. I. Glinka haykaltaroshlik yodgorligi. 1906-yilda Sankt-Peterburgda Leningrad konservatoriyasi binosi yaqinidagi Teatr maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh R. R. Bax va arxitektor A. R. Bax. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

## Tarixi
1901-yilda M. I. Glinka (1804-1857) tavalludining yuz yilligi munosabati bilan Rossiya musiqa jamiyati bastakor haykalini yaratish tashabbusi bilan chiqadi. Yodgorlik qurilishiga mablagʻ toʻplash maqsadida koʻplab kontsertlar, tomoshalar oʻtkaziladi. Natijada 106 788 rubl 14 1/2 tiyin yigʻildi.

1902-yilda yodgorlik loyihalari uchun tanlov eʼlon qilinadi. Unda 22 haykaltarosh, jumladan A. L. Ober, I. Ya. Gintsburg, L. A. Bernshtam va R. R. Bax ishtirok etdilar. 1903-yil bahorida tanlov natijalari sarhisob qilinadi. R. R.Bax Yodgorlikni bajarish uchun buyurtma olgan. Yodgorlikning meʼmoriy qismida ishlash uchun u akasi A. R. Baxni taklif qilgan.

1903-yil 26-fevralda shahar dumasi yodgorlikni oʻrnatish joyini tasdiqladi: Glinka koʻchasi va Teatr maydoni kesishmasi. Joyni tanlash, u yerda joylashgan Katta tosh teatri binosida (hozirgi konservatoriya) ekanligi bilan bogʻliq edi. M. I. Glinkaning " Tsar uchun hayot " („Ivan Susanin“) operasining premyerasi boʻlib oʻtadi va olti yildan keyin — 27- Noyabr 1842-yilda — " Ruslan va Lyudmila " operasi primyerasi boʻlib oʻtadi.

1903-yil 20-mayda yodgorlik qoʻyilishi boʻlib oʻtadi. Granit poydevori Kohl va Dyurer kompaniyasi tomonidan, haykal esa A. Moranning bronza quyish zavodi tomonidan quyilgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1906-yil 3-fevralda boʻlib oʻtadi. Ochilish marosimida kantata M. LEKIN. Balakirev, bu voqea uchun maxsus yozilgan.

1925-yilda maydonni qayta qurish paytida yodgorlik demontaj qilinadi. 1926-yilda konservatoriya binosining janubiy tomonidagi yodgorlikni qayta tiklashga qaror qilinadi. Shu bilan birga, bronza qandillar qayta tiklanmagan, chunki ular yodgorlikning badiiy yechimiga mos kelmasligi aniqlangan. 1944-yilda Monumentskulptura zavodida yodgorlik qayta tiklanadi.

## Tavsifi
M. I. Glinka toʻliq balandligida tasvirlangan. U bronza dafna novdasi bilan granit poydevor ustida turadi. 1963-yilda „Leningrad haykali“ kitobida yodgorlikning past badiiy ijrosi qayd etilgan va bastakor obrazi chuqurlikdan mahrum deb nomlangan.

## Manbalar
Gogol haykali

**Gogol haykali** — taniqli shoir, nosir va dramaturg, Poltava viloyatida tugʻilgan N. V. Gogol sharafiga Karaganda shahrida (Qozogʻiston) oʻrnatilgan yodgorlik buyuk zot abadiy klassik tavalludining 200-yilligiga bagʻishlangan.

Nikolay Vasilyevich Gogol haykali Nursulton Nazarboyev shoh koʻchasi va Gogol koʻchasi kesishmasidagi soyali xiyobonga oʻrnatilgan. Haykal buyuk adibning bronzadan yasalgan byusti boʻlib, ustun koʻrinishidagi baland granit poydevorga oʻrnatilgan.

Haykal meʼmor V. A.Trotsenko loyihasi boʻyicha va haykaltarosh A. S. Kalmaxonov tomonidan yaratilgan. Yodgorlik joylashgan xiyobon nafaqat Karaganda aholisi, balki shaharning koʻplab mehmonlari orasida romantik uchrashuvlar va sayrlar uchun sevimli joylardan biri hisoblanadi.

## Manbalar
Grigoriy Potyomkin haykali

**Grigoriy Potyomkin haykali** ― Xersonda Potyomkin maydonining markazida joylashgan.

Xerson asoschisi knyaz Potyomkinning shahar soborida dafn etilganining 45 yilligi munosabati bilan 1831-yilda akademik I.P.Martos tomonidan haykaltaroshlik qilingan modelga koʻra yaratilgan. 1836-yil oxirida u shahar markazida oʻz oʻrnini egalladi. Katta granit poydevorining muallifi italiyalik arxitektor Frants Karlovich Boffo edi, u 1820 va 1830-yillarda Odessada koʻp ishlagan va xuddi shu Martos tomonidan Richelieu yodgorligi uchun poydevorni qurgan. 1840-yilda yodgorlik atrofida Potyomkinskiy deb nomlangan bulvar oʻrnatiladi va devor bilan oʻraladi.

Bolsheviklar hokimiyat tepasiga kelganidan keyin (1917), Potemkin haykali brezent bilan qoplangan, shuning uchun odamlar „Xerson arvohi“ laqabini oldi. Nihoyat, u poydevordan olib tashlandi (27.04.1927) va Xerson tarixiy-arxeologiya muzeyi hovlisiga oʻtkaziladi. 1944-yil boshida, Xerson Sovet qoʻshinlari tomonidan ozod qilinganida, yodgorlik topilmadi. 2003-yilda shaharning 225 yilligini nishonlash uchun u Xersonlik haykaltarosh Yurik Stepanyan tomonidan qayta tiklanadi (koʻplab oʻzgarishlar bilan).

## Manbalar
Getman Sagaydachniy haykali

**Getman Sagaydachniy haykali** () — Kiev-Mohyla akademiyasidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda , Sagaidachnogo koʻchasi va Kontraktova maydoni kesishmasidagi bogʻda oʻrnatilgan ukrainalik getman Petro Sahaidachniy haykali.

Yodgorlik meʼmorlar M. Jarikov, R. Kuxarenko va haykaltarosh V. Shvetsov tomonidan yaratilgan. Yodgorlikni qurish uchun mablagʻlar Kiev shahri fuqarolari, shuningdek, Sahaydachniy tugʻilgan Lvov viloyatidagi Kulchitsi qishlogʻi aholisi tomonidan toʻplangan.

## Manbalar
Getman Mazepe va Karl XII haykali

**Getman Mazepe va Karl XII haykali** — Getman Ivan Stepanovich Mazepa va Shvetsiya qiroli Karl XII ga qoʻshma yodgorlik, 2008-yil 11-sentabrda Chernigov viloyati, Novgorod-Severskiy tumani, Degtyarevka qishlogʻidagi tepalikda oʻrnatilgan. Yodgorlik Televideniye va radioeshittirish milliy kengashi raisi Vitaliy Shevchenko tashabbusi bilan oʻrnatilgan.

## Yodgorlik tarixi
1998-yilda bu joyga mahalliy tarixchilar tomonidan yodgorlik belgisi oʻrnatilgan. 2006-yilda bu joyga Televidenie va radioeshittirish milliy kengashi aʼzolari tashrif buyurishadi. Kengash yodgorlik belgisini oʻrganib chiqib, ushbu maydonga ikki tarixiy shaxsga qoʻshma yodgorlik oʻrnatishga qaror qiladi. Yodgorlik Televideniye va radioeshittirish kengashi aʼzolarining shaxsiy mablagʻlari evaziga qurilgan boʻlib, mahalliy aholi tomonidan kirish yoʻllari taʼmirlanib, tepalik choʻqqisiga 100 metrlik zinapoya qurilgan.

Yodgorlik qoʻngʻiroq shaklida boʻlib, ikki qismdan iborat boʻlib, ular orasidagi poydevorga boʻlingan: chap qismida Shvetsiya qiroli Karl-XII portreti va oʻng tomonida Getman Ivan Mazepaning portreti va tegishli yozuvlar mavjud.

Har bir qismning yuqori qismida mos ravishda Shvetsiya va Ukraina gerblari oʻrnatilgan. Pastki qismida kontur ostida yodgorlik Getman Mazepaning Charlz XII bilan uchrashuviga bagʻishlanganligi haqida yozuv ham bor.

2008-yil 11-sentabrda Ukraina Tashqi ishlar vazirligi vakillari, Televideniye va radioeshittirish milliy kengashi aʼzolari, davlat hokimiyati organlari rahbarlari, jurnalistlar va mahalliy aholi ishtirokida yodgorlik tantanali ravishda ochilgan.

## Yana qarang
* Hetman Mazepa haykali (Chernigov)
* Hetman Mazepa haykali (Mazepintsy)
* Hetman Mazepa haykali (Galati)
* Hetman Mazepa haykali (Kiyev)
## Havolalar
* Відкрито пам’ятний знак з нагоди зустрічі Івана Мазепи та короля Швеції Карла ХІІ у селі Дегтярівка Новгород-Сіверського району
Ufadagi Gastello yodgorligi

**Nikolay Frantsevich Gastello haykali** — Ufa shahrida shaharning Kalininskiy tumanidagi Selskaya Bogorodskaya koʻchasidagi xuddi shu nomdagi maydonda oʻrnatilgan.

## Tarixi
1941-yil 26-iyunda Sovet harbiy uchuvchisi Nikolay Gastello oʻzining urib tushirilgan va yonayotgan bombardimonchi samolyotini dushmanning mexanizatsiyalashgan kolonnasiga qarab boshqarib bordi va jasoratga erishdi. Buning uchun 1941-yil 26-iyul vafotidan soʻng „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoni bilan „Oltin yulduz“ medali va Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1985-yil 8-mayda Ufada Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 40-yilligi arafasida qahramon haykali tantanali ravishda oʻrnatildi. Yodgorlik muallifi Aleksandr Ivanovich Panov edi. Yodgorlikning ishchi modeli bir yil oldin Badiiy jamgʻarmaning Boshqirdiston respublika boʻlimining Badiiy kengashi tomonidan qabul qilingan.

Nikolay Gastello parvoz formasi va dubulgʻasida tik turgan holda tasvirlangan. U qoʻlida parashyut karbinlarini ushlab, jangovar topshiriqni bajarishga tayyor turibdi. Uchuvchi figurasi qora granitdan yasalgan, balandligi 3,3 m. Yodgorlik granit plitalardan yasalgan 2 m balandlikdagi poydevorga oʻrnatilgan. Poydevorda „Nicholay Gastello“ yozuvi metall harflar bilan yotqizilgan va ularning tepasida metalldan yasalgan Oltin yulduz tasviri joylashgan. Yodgorlik atrofidagi maydon kulrang granit plitalari bilan qoplangan.

Haykaltaroshga haykalini yaratishda yordamni uchuvchi, ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni Musa Gareyev koʻrsatdi, u yaratilgan uchuvchi obrazining haqiqiyligini taʼminlash uchun yodgorlik muallifiga oʻzining harbiy uchish kiyimini, dubulgʻa, revolver hamda gʻilof bilan taʼminlagan.

## Havolalar

* 
*
David Sasunskiy haykali

**David Sasunskiy haykali** — VIII—X-asrlardagi arman milliy dostonining afsonaviy qahramoni Sasna Tsrer Sasunskiy David haykali. 1959-yilda mashhur arman haykaltaroshi Yervand Kochar va meʼmor Mikayel Mazmanyan tomonidan yaratilgan. Bu Yerevan shahrining eng taniqli ramzi. Yerevandagi temir yoʻl vokzal maydoniga oʻrnatilgan. Otliq haykali zarb qilingan misdan, poydevori esa bazalt bloklardan yasalgan. Balandligi 12 metr. U yigirma besh metrlik hovuzning markazida joylashgan.

## Yaratilish tarixi
 Yodgorlik yaratish gʻoyasi 1939-yilda dostonning ming yillik yubileyi nishonlanganda paydo boʻlgan. Bayram oktabr oyida oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi va shuning uchun bayram uchun haykal qurishga qaror qilinadi. Tanlov eʼlon qilinadi, ammo koʻplab haykaltaroshlar bunday jiddiy tuzilmani qurish muddati juda qisqa ekanligini aytib, rad etishadi. Parijdan qaytgan Yervand Kochar ishga kirishib, 18 kun ichida Dovudning yogʻoch poydevorga gips haykalini yasaydi. Haykal Temir yoʻl vokzal maydoniga oʻrnatiladi va u Kochar hibsga olinmaguncha 2-yil turdi. Haykaltarosh Turkiyaga dushmanlikda ayblanib, qamoqqa tashlangan. Haykal vayron qilingan. Koʻchar ikki yil qamoqda oʻtiradi va jinoyat tarkibi yoʻqligi sababli oqlanadi va ozod qilinadi. 1957-yilda Yerevan shahar kengashi unga haykalni yaratishni yana ishonib topshiradi. Yodgorlikning yangi ochilishini marosimini 1959-yil 3-oktabrda soat 16.00 da Yerevan shahar ijroiya qoʻmitasi raisi Gurgen Paxlevanyan oʻtqazadi.

## Filateliyada

* Sasunskiy David haykali 196-yilgi SSSR pochta markasida ham tasvirlangan.

## Manbalar


## Yana qarang
Fresnodagi Sasunlik Dovud haykali
Viktor Tsoy haykali

**Viktor Tsoy haykali** — Barnaulda 2010-yil 20-noyabrda sportchi, tadbirkor, teleboshlovchi va musiqachi Aleksandr Starigin koʻmagida oʻrnatilgan. Haykal Sotsialistik prospektdagi Oltoy pedagogika universiteti binosi yonida oʻrnatilgan. Viktor Tsoyning Rossiyadagi, Moskvadagidan keyingi, ikkinchi yodgorligidir.

Dastlab u Viktor Tsoy vafotining 20-yilligi sharafiga 2010-yil avgust oyida ochilishi rejalashtirilgan, biroq tadbir bir necha marta qoldirilgan. Aleksandr Starigin yodgorlikni oʻrnatish uchun mablagʻ yigʻish uchun jamgʻarma tuzgan, u xayriya kontsertlari mablagʻlari bilan ham toʻldirilgan. Aleksandr Stariginning oʻzi fojiali tarzda vafot etgan , ammo yodgorlikni oʻrnatish jamgʻarmaning tashabbuskor guruhi tomonidan yakunlangan. Kompozitsiya muallifi haykaltarosh Sergey Kulgachevdir.

## Tavsif
Haykalning balandligi taxminan toʻrt metrni tashkil qiladi. Viktor Tsoy shakli bronzadan ishlangan va qora marmar poydevorga oʻrnatilgan. Viktor qoʻlida gitara bilan tasvirlangan. Tsoyning boshidagi olovli yarim doira — " Quyosh deb nomlangan yulduz " albomining logotipiga ishoradir.

## Manbalar

## Havolalar

* Barnauldagi Tsoy haykali restavratsiyadan soʻng namoyish etildi.
* Noyabr oyida Barnaulda Viktor Tsoy haykali oʻrnatiladi. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Buyuk Vladimir haykali

**Buyuk Vladimir haykali** — 2015-yilda Rossiyaning Rostov viloyati , Bataysk shahrida rivojlanayotgan „Radujniy“ mikrorayonida qurilgan yodgorlikdir. Yodgorlik muallifi Imperator Pravoslav Falastin jamiyati (Rostov viloyati boʻlimi) aʼzosi — haykaltarosh Sergey Isakovdir.

## Tarixi
Yodgorlikni oʻrnatish boʻyicha ishlar boshlanishidan oldin kuzatuv maydonchasi boʻlgan tepalik yaratilgan. Knyaz Vladimir haykali qurila boshlangan joy yaqinida Knyaz-Vladimir cherkovining qurilishi boshlangan. Binoning birinchi toshi 2015-yil 13-iyun kuni tantanali ravishda qoʻyilgan. Batayskning mahalliy urf-odatlariga koʻra, ibodatxona qurilishidan oldin yodgorlik oʻrnatilishi kerak va bu gal ham bu anʼanaga amal qilishga qaror qilingan.

Bataysk shahridagi yodgorlikning ochilishi 2015-yil 16-oktabr kuni Bataysk meri Valeriy Putilin, shahar aholisi va tuman ruhoniylari ishtirokida boʻlib oʻtgan. Don Merkuriy mitropoliyasi rahbari Batayskdagi knyaz Vladimir haykalini yoritgan.

## Tavsif
Oʻrnatilgan yodgorlikning balandligi 4 metr boʻlib, u uch metr balandlikdagi poydevor ustida joylashtirilgan. Tayyorlangan poydevor boʻylab boshqa haykallar ham oʻrnatilgan — 5 ta avliyo: Avliyo Feodor Vladimir, Kronshtadtlik taqvodor Ioann, havoriylarga tenglashtirilgan malika Olga, Radonejlik Avliyo Sergiy va Moskvaning darvishnamo Matronasi.
## Manbalar
Buyuk Vladimir haykali (London)

**Buyuk Vladimir** — Kiyev knyazi Buyuk Vladimir haykali, asli ukrainalik boʻlgan, kanadalik haykaltarosh Leo Mol ijodi (), Londonda „Goland Park“ metro bekati yonida, Ukraina klubi va Ukraina elchixonasi yaqinida joylashgan.

Yodgorlik 1988-yil 29-mayda Rossiya choʻqintirilganligining 1000 yilligi munosabati bilan mahalliy ukrain hamjamiyati tomonidan oʻrnatilgan.

Yodgorlikda Vladimir „Ukraina hukmdori“ () sifatida koʻrsatilgan.
## Manbalar
Grigor Narikatsi haykali

**Grigor Narikatsi haykali** — Vatikan shahar-davlatida oʻrnatilgan va faylasuf, ilohiyot olimi Muqaddas Gregor Narekatsiga bagʻishlangan haykaltaroshlik yodgorligi.

## Tarixi
2016-yilda Armaniston prezidenti Serj Sarkisyan Rim papasi Fransiskning tashrifi chogʻida unga Vatikanda Narekatsi yodgorligi oʻrnatilishiga umid bildirgan holda, birinchi nasroniy ziyorat ramzi boʻlmish Muqdadas Gregor Narekatsi haykali nusxasini sovgʻa qilgan edi.

Vatikandagi Grigor Narekatsi haykali 2018-yil 21-martda Armanistonning Vatikandagi elchisi Mikael Minasyan va xayriya tadbirkor Artur Janibekyanning elchining harakatlari tufayli oʻrnatiladi. Haykal 2018-yil 5-aprelda ochilgan. Ochilish marosimida Armaniston Prezidenti Serj Sarkisyan, barcha armanlar katolikosu Garegin II, arman katolik cherkovi rahbari Grigor Bedros XX Kaproyan, Kilikiya Buyuk uyi katolikosu Aram I ishtirok etganlar.

Haykal ikki nusxada tayyorlangan, ikkinchisi Etchmiadzinga qoʻyiladi.

## Loyiha mualliflari

* Haykaltarosh: David Yerevantsi;
* Arxitektor: Mikael Hasratyan.

## Maʼlumotlar
2 metr balandlikdagi bronza haykal. Chexiyaning Korni-Kalna shahridagi quyma zavodida ishlab chiqarilgan.

Bu Vatikandagi Grigoriyning ikkinchi yodgorligidir. Birinchisi 2005-yil 19-yanvarda Armanistonda nasroniylik qabul qilinganligining 1700-yilligi sharafiga ochilgan boʻlib, u Vatikanning shimoliy hovlisida joylashgan Avliyo Pyotr soborining tashqi uyasida joylashgan; balandligi 5,7 metr va ogʻirligi 26 tonnadan ortiq boʻlgan haykal oq marmardan yasalgan.

Muqaddas marosimda Rim papasi Benedikt XVI, arman katolik patriarxi-katolikos Nerses Bedros XIX Tamruni va ushbu cherkovning bir qancha yepiskoplari ishtirok etishgan.

Muallifi fransuz haykaltaroshi Xachik Ghazanchyan.

## Manbalar
Vladimir Vernadskiy haykali

**Vernadskiy** **haykali** — rus, ukrain va sovet olimi, Ukraina SSR Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti Vladimir Ivanovich Vernadskiyga bagʻishlangan Kremenchug (Ukrainaning Poltava viloyati) shahridagi yodgorlik.

## Tarixi
Vladimir Ivanovich Vernadskiy byusti 2005-yilda Kremenchugdagi Oktabr maydonida (hozirgi Oleg Babaev maydoni) ochilgan. Mualliflar poltavalik haykaltarosh Nikolay Nikolayevich Tsis va Kremenchug arxitektori V. A. Matsan.

Avvalroq, Kremenchugdagi sobiq Viktoriya mehmonxonasi binosiga, 1890-yilda ekspeditsiya paytida, joylashgan Vladimir Ivanovich Vernadskiy va Vasiliy Vasilyevich Dokuchayevga bagʻishlangan yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.
## Manbalar
Vladimir Visotskiy haykali

**Vladimir Vysotskiy haykali** — Rostov-Don shahrida Pushkinskaya koʻchasiga oʻrnatilgan va 2014-yilning yozida ochilgan, bronzadan yasalgan yodgorlikdir.

## Tarixi
Vladimir Vysotskiy haykalini yaratish uchun 2009-yilda mablagʻ yigʻish tashkil etilgan. Tanlov natijasida haykaltaroshlar bir nechta ish loyihalarini taqdim etganlar, ular orasidan Anatoliy Sknarin loyihasi tanlab olingan. Rostovliklarning maxsus guruhi mablagʻ yigʻish bilan shugʻullangan: shaharning koʻplab joylarida xayr-ehson qutilari oʻrnatilgan. Shuningdek, xayriya konsertlari ham uyushtirilgan. Natijada zarur boʻlgan 2,5 million rubldan 500 ming rubl yigʻilgan. Yodgorlikni yaratish uchun yetishmayotgan mablagʻning katta qismi mashhur Rostovlik tadbirkor Ivan Savvidi xayriya jamgʻarmasi tomonidan ajratilgan.

Yodgorlikning ochilishi 2014-yil 25-iyulda, shoir vafotining 34-yilligi kuni, Pushkinskaya koʻchasidagi Kino uyidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda boʻlib oʻtgan. Butun kompozitsiyaning balandligi 3,4 metrni tashkil etib, shundan 2,3 metri aktyorning haykalidir. Yodgorlik bronzadan yasalgan: Visotskiy sahnada sviter va shim kiyib, qoʻlida gitara ushlab turibdi. Aktyorning oʻng tomonida parda bor. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, oʻng tomonda chaqmoq ham bor — bu shoirning yorqin va qisqa umri ramzidir.

Vladimir Visotskiy haykali ochilishida 200 ga yaqin fuqarolar qatnashgan.

Shaharda, Visotskiy haykali bilan bir qatorda, ijodkor tashrif buyurgan joylarda qoʻshimcha ravishda yodgorlik lavhalari oʻrnatilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Vladimir Visotskiy haykali (Rostov-Donu) 
* V haykali. FROM. Vysotskiy
Vatandosh-askarlar haykali

**"Ulugʻ Vatan urushi ([[1941]]-1945) yillarida halok boʻlgan vatandosh-askarlar yodgorligi"** – 2-Jemkonskiy nasleg, Xangalasskiy ulusi, Saxa Respublikasi (Yakutiya) Kerdem qishlogʻida Ulugʻ Vatan urushi askarlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi. Mintaqaviy ahamiyatga ega tarix va madaniyat yodgorligidir.

## Umumiy maʼlumot
Ulug 'Vatan urushi gʻalaba bilan tugaganidan soʻng, Yoqutiston Respublikasining shahar va qishloqlarida halok boʻlgan askarlar xotirasiga bagʻishlangan birinchi yodgorliklar faol oʻrnatila boshlangan. Vatandosh-askarlar haykali Kerdem qishlogʻining markazida, Xangalasskiy ulusi, Lenin koʻchasida oʻrnatilgan. 1975-yilda Ulug Vatan urushidagi Gʻalabaning 30 yilligini nishonlash paytida yodgorlik tantanali ravishda ochilgan.

## Tarixi
Arxiv maʼlumotlari va hujjatlariga koʻra, Ulugʻ Vatan urushi yillarida Kerdem qishlogʻidan 97 nafar fuqaro frontga chaqirilgan boʻlib, ulardan 42 nafari Vatan himoyasi paytida halok boʻlgan, 39 nafari bedarak yoʻqolgan. Koʻplab qishloq aholisi orden va medallar bilan taqdirlangan: zenitchi E. N. Kipriyanov, 2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni sohibi; Yu. T. Pavlov, Ya. G. Savvin – Qizil Yulduz ordeni sohiblari; pulemyotchi N. I. Zaxarov – 2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni sohibi; Ya. E. Fedorov 2,3 darajali „Shon-sharaf“ ordeni sohibi va boshqalar.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik majmuasi markaziy yodgorlik, yodgorlik toshi, mangu alanga va uchta yodgorlik plitasidan iborat. Betondan yasalgan toʻrt qirrali yodgorlik ustiga besh qirrali yulduz joylashtirilgan va beton poydevorga oʻrnatilgan. Uning umumiy balandligi 15 metrni tashkil qiladi. Yodgorlikning pastki qismida Georgiy lentasi va dafna novdasi bilan „Shon-sharaf“ ordeni nishonining maketi joylashgan. Oʻrtada askar tasvirlangan toʻrtburchak betondan yasalgan yodgorlik toshi joylashtirilgan. Uning yonida qishloqdan frontga chaqirilgan vatandosh-askarlarning ismlari yozilgan qora rangdagi yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

Yodgorlik toshining oldida beton poydevor ustida mangu alanga oʻrnatilgan. Bu yerda gullar va gulchambarlar uchun beton taglik ham oʻrnatilgan. Majmuaning oʻng tomonidagi uchta yodgorlik beton plitalarida Ulugʻ Vatan urushi sanalari yozilgan. Yodgorlik majmuasining perimetri boʻylab yashil boʻyoq bilan boʻyalgan panjara oʻrnatilgan.

Yaqut ASSR Vazirlar Kengashining 1976-yil 31-dekabrdagi 484-sonli „Yaqut ASSR tarixi va madaniyati yodgorliklarini muhofaza qilishni takomillashtirish va chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi qaroriga muvofiq yodgorlik Rossiya Federatsiyasi xalqlarining madaniy merosi ob’ektlari reestriga kiritilgan va davlat tomonidan himoyaga olingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Askarlar-vatandoshlar haykali. Kerdem Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Danil Galitskiy haykali

**Danil Galitskiy haykali** ( yodgorligi) — Gʻarbiy Ukraina yerlarini birlashtirgan Galisiya Buyuk Gertsogi Danil Galitskiyning yodgorligi Lvov shahrida shahar markazida Galisiya maydonida oʻrnatilgan.

## Tarixi
Yodgorlik qurilishi 2001-yilda Daniil Romanovich tavalludining 800-yilligiga bagʻishlangan. Butun Ukrainada tanlov tashkil etiladi, unda koʻplab rassomlar va haykaltaroshlar ishtirok etdilar.

Tanlov davomida monumentning 20 dan ortiq loyihasi ko‘rib chiqilib, ular anonim, shiorlar ostida tanlovga taqdim etiladi. Barcha loyihalar Lvov sanʼat saroyida tomoshabinlar — professionallar va havaskorlarning bahosi uchun namoyish etiladi, koʻplab turli xil variantlar va takliflar inobatga olindi.

Nufuzli hakamlar hay’ati tanlov gʻolibi boʻlgan haykaltaroshlar Vasiliy Yarich, Roman Romanovich va meʼmor Yerema Churilik mualliflik guruhi tarkibini tanlanadi.

G‘olib bo‘lgan loyiha — uzengida o‘sgan yosh jangchi, dono va jangovar shahzoda, butun tarixiy davrni muvaffaqiyatli aks ettiradi.

Bronzadan yasalgan 5 metrli haykal qisqa vaqt ichida quyiladi: yodgorlikni ishlab chiqarish butunlay Lvov kulolchilik va haykaltaroshlik fabrikasi tomonidan oʻz zimmasiga olinadi.

## Tavsif
Og‘irligi oltmish tonna granit va to‘qqiz tonna bronza bo‘lgan yodgorlik harbiy kiyimdagi qora ot minib, zirh kiygan qirol Danil haykalidir. Haykaltaroshlarning fikriga koʻra, Galistko-Volin knyazining koʻrsatkich barmogʻi uning avlodlariga qaratilgan: u qoldirgan merosni har qanday erkinlik va eʼtiqod zolimlarining tajovuzlaridan himoya qilish uchun.

Umumiy balandligi oʻn metr boʻlgan yodgorlikning oʻzi bronza otliq haykaldan va „Qirol Danilo“ lakonik yozuvi boʻlgan baland granit poydevordan iborat.

Perimetri atrofidagi poydevor Lvov asoschisining markazda trident bilan takroriy hokimiyat ramzlari bilan oʻralgan.

Yodgorlik mualliflari arxitektor Ya. Churilik va haykaltarosh V. Jarik hamda R. Romanovich.

## Manbalar
Grozniydagi Haydar Aliyev yodgorligi

**[[Haydar Aliyev]] yodgorligi ―** Grozniyda 2017-yil dekabrida ochilgan edi. Yodgorlik Haydar Aliyevning portreti tushirilgan qora marmar lavhadir. Uning yon tomonlarida sayqallangan marmar bloklar, ularda Ozarbayjon va Checheniston bayroqlari tasvirlangan. Bayroqlar ostidagi poydevorda yozuv tushirilgan ikkita plita bor. Chapda:

Oʻngda:

Yodgorlik shu nomdagi xiyobonda ochilgan. Xiyobonning maydoni taxminan 10 ming m², shundan maysazorlar maydoni 4600 m². Bogʻda yashil maydonlarni yoritish va sugʻorishning zamonaviy tizimi yoʻlga qoʻyilgan. Yodgorlikning ochilishi bilan bir vaqtda Grozniy koʻchalaridan biriga Haydar Aliyev nomi berilgani eʼlon qilindi.

## Havolalar

* 
* 
*
Mops

**Mops** (boshqa Mόοος) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni.

Ampikaning oʻgʻli (elatning oʻgʻli) va Fessaldagi Titaron shahridan Xloridlar. Lapif, kentavrlarning raqibi. Kentavr Oditni oʻldirdi. Folbin. Kalidon ovining aʼzosi.

Argonavt. Otasini oʻldirib yoʻlda argonavtlarga qoʻshildi. U fol ochishni Apollondan oʻrgangan, Ehhaliyadan yoki titariyalik edi. Peliyadagi dafn oʻyinlari ishtirokchisi, mushtlashuvda ishtirok etdi.

Afrikada ilon chaqishidan vafot etgan.

Fesaliyadagi Mopsiy shahri uning nomi bilan atalgan.

## Manbalar