Fazlul Haq Aminiy

**Faḍl al-Ḥaqq ibn Wājid ad-Dīn al-Amīnī** (; 19452012-yil 12-dekabr) yoki shunchaki **Fazlul Haq Aminiy** () islom ulamosi va Bangladeshlik siyosatchi edi. Aminiy Bangladesh parlamentida 2002—2007-yillarda parlament aʼzosi sifatida ishlagan. Aminiy huquqshunoslik (fiqh), hadis va tasavvuf sohalarida mutaxassis edi. U Qavmi madrasalari boshqaruvida ham qator lavozimlarda ishlagan. Shuningdek, Bangladeshning eng yirik Dakkaning Lalbogʻ shahridagi Deobandi islom maktablaridan biri boʻlgan Jamiya Quroniya Arabiya Lalbogʻ direktori edi.

## Yoshlik va taʼlim
Fazlul Haq 1945-yil 15-noyabrda Bengaliya prezidentligining Brahmanbariya tumanidagi Aminpur qishlog‘ida tug‘ilgan. Otasi Alhaj Vojid Uddin. To‘qqiz/o‘n yoshida Jomiy Islomiya Yunusiy madrasasida taʼlim olishni boshlagan, keyin Munshiganjdagi Mustafoganj madrasasida Hofiz Muhsiniddin qo‘l ostida uch yil o‘qigan. Keyin otasi uni Ashraful Ulum Bara Kataraga olib bordi. U yerda boshliq Pirji Huzur qoʻlida tahsil oldi. 1961-yilda Jamiya Quroniya Arabiya Lalbogʻga hadisshunoslik boʻyicha oʻqishga kirdi. 1969-yilda Shamsul Haq Faridpuriyning tavsiyasiga binoan Aminiy Gʻarbiy Pokistonning Karachi shahridagi Jamiya Binoriyaga borib, bir yil davomida Muhammad Yusuf Banuriydan tahsil olib, hadis va fiqh boʻyicha bilimini oshirdi.

## Kasbiy faoliyati

Aminiy Islomiy Oikya Jote (IOJ) fraksiyasining raisi, shuningdek, Tehrk-e Xatme Nabuvvat rahbari edi. U BNP boshchiligidagi toʻrt partiyali ittifoq tarkibida ham bor edi. 1970-yilda Eski Dakkadagi Alubazar Jome masjidining imomi va xatibi boʻlib, u yerda madrasaga asos solgan. Shu yili Dakkaning Kamrangirchor shahrida Hofizzi Huzur asos solgan madrasa Nuriyaga mudarrislik qiladi va Hofizning qiziga uylanadi. 1972-yil to‘qqiz oyda hifzni (butun Qurʼonni yod olish) tugatdi. Aminiy Hofizzi Huzur boshchiligidagi Eron-Iroq urushi bilan bogʻliq Antarjatik Shanti missiyasining (Xalqaro tinchlik missiyasi) aʼzosi edi. 1975-yilda Jamiya Quroniya Arabiya Lalbogʻda oʻqituvchi va muftiy yordamchisi boʻldi. 1984-yilda Lalbog‘ning bosh muftiysi bo‘ldi. 1987-yilda Hofizzi Huzur vafotidan keyin rahbar va Shayx ul-hadisga aylandi. Shuningdek, Ashraful Ulum Bara Katarada dars bergan. 1992-yilda Aminiy Hindistonning Ayodxya shahridagi Babri masjidining buzilishiga qarshi uzoq davom etgan norozilik namoyishini uyushtirdi. Aminiy 2003-yilda Ashraful Ulum Bara Kataraning vasiysi (Muhtamim va Mutavalli) etib tayinlangan.

Oʻzi tugʻilgan Brahmanbariya tumanida baʼzi nodavlat tashkilotlar (NNT) bilan kurashdi. 1996-yilda Sammilita Sangram Parishad partiyasidan Brahmanbaria-2 saylov okrugi uchun potentsial nomzod sifatida chiqdi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 2001-yil Bangladeshdagi umumiy saylovlarda Islomiy Oikya Jote partiyasidan deputat boʻlishga muvaffaq boʻldi va umumiy ovozlarning 55% dan ortigʻini qoʻlga kiritdi. 2001-yil boshida Bangladesh Oliy sudi fatvoni taqiqlash to‘g‘risida qaror chiqarganida kuchli ommaviy harakat yaratishga muvaffaq bo‘ldi. 2008-yil Bangladeshdagi umumiy saylovlarda IOJ partiyasi bilan bir xil saylov okrugidan chiqdi. Jatiya partiyasidan nomzod Md. Ziyoul Haq Mridha tomonidan kaltaklandi.

## Qarashlar

2009-yil yanvarida hokimiyatga kelganidan so‘ng Avomi Ligasi hukumati tomonidan ishlab chiqilgan 2011-yildagi Ayollarni rivojlantirish siyosati va 2012-yilgi Taʼlim siyosatiga qarshi chiqdi. Taklif qilingan huquqiy islohotlar islomga qarshi ekanligini aytdi. 2011-yil aprel oyida *[[The Daily]]* Star gazetasida yozgan Rashidul Hasanga koʻra:

*The Daily Star* nashriga intervyu bergan islom ulamolari va akademiklari Aminiyning fikriga qo‘shilmay, siyosatda Islomga qarshi hech narsa yo‘qligini aytishdi. Ularning aytishicha, Aminiy bilmasdan Qurʼonni notoʻgʻri talqin qilmoqda yoki siyosiy manfaatlari uchun uning soʻzlarini ataylab buzmoqda.

2011-yil 14-iyulda boʻlib oʻtgan yigʻilishda Aminiy Konstitutsiyaga dunyoviylik va diniy erkinlik tamoyilini tiklagan 15-oʻzgartirish toʻgʻrisida gapirar ekan, „Odamlar konstitutsiyani Alloh nomi chiqqan joydan axlat qutisiga uloqtiradilar“, — dedi. U oʻz gapini soʻz erkinligi tufayli gapirganini taʼkidlasa-da, bu gapi uchun sudga tortilgan. 2011-yil 26-sentyabrda Oliy sud unga zudlik bilan hokimiyatga taslim boʻlishni buyurdi. Umrining qolgan qismini oʻzi „uy qamogʻi“ deb atagan holatda oʻtkazdi. Politsiya uning harakatlanish hududini uyi va Dakkaning Lalbogʻ tana shahridagi IOJ partiyasi ofisi bilan cheklab qoʻydi.

Hozirda Aminiy madrasasidan Hefazat al Islom Bangladeshning Dakka muvofiqlashtiruvchi idorasi sifatida foydalanilmoqda.

## WikiLeaks tarmogʻi
2004-yil 14-dekabrda Aminining AQShning Dakkadagi elchisi Chammas bilan suhbati tasvirlangan WikiLeaks tarmogʻi XOQ rahbarining ko‘plab nomaʼlum fikrlarini ochib beradi.

Chammas bu haqda Vashingtonga qisqacha quyidagilarni yozgan: "IOJ raisi Fazlul Haq Aminiy tasodifan polkonlar bilan toʻqnash kelganida „Jamoat Islomiy“ni hokimiyatga chanqoq deb qoraladi. BDGni bir necha jabhada tanqid qildi. Bangladeshga taklif qilingan 2 milliard dollarlik Tata sarmoyasiga qarshi chiqdi va Avami ligasi unga hukmron ittifoqdan chiqish uchun pul taklif qilganini aytdi. Umumiy maʼnoda Bangladeshni haqiqiy islomiy davlat sifatida koʻrishini tasvirlab berdi. U qanday qilib IOJ AQShdagi obroʻsini yaxshilashi mumkin va nega AQSh hukumati madrasaga qarshi ekanligi haqida savollar bilan yuzlandi."

## Vafoti
2012-yil 12-dekabr kuni soat 12:20da (GMT+6) Dakkada vafot etdi.

Uning oʻlimidan soʻng oʻgʻli Abul Hasnat Aminiy Hefazati Islom bilan faol aloqalarga kirishdi.

Aminiyning ustozi Ahmad Shafi boshchiligidagi Hefazati Islom hukumat siyosati va kufr qonuni talabiga qarshi 13 banddan iborat harakatga chaqirdi.

## Izohlar

## Manbalar