Pert

**Pert** — Avstraliyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar hisoblanadi. **Gʻarbiy Avstraliya shtati**ning maʼmuriy markazi. Aholisi 1,3 mln. kishi (1999). **Suon daryosi**ning Hind okeaniga quyilish joyidagi port (yillik yuk ortib tushirish 15 mln.t). Temir yoʻl stansiyasi mavjud. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Ogʻir va transport mashinasozligi, kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari; universitet bor. Shaharga 1829-yilda asos solingan.

Shahar 1829-yil 12-iyunda kapitan Jeyms Stirling tomonidan Fremantl port aholi punkti tashkil topganidan ko'p o'tmay tashkil etilgan. Perth barqaror o'sishni ko'rsatdi, bu milliy o'rtachadan tezroq .

1962-yilda “ *Do‘stlik 7” kosmik kemasi* tepadan uchib o‘tganida aholi o‘z chiroqlarini yoqib yuborganida Pert “*Chiroqlar shahri*” nomi bilan mashhur bo‘ldi  .

2012-yil holatiga ko'ra, *Perth The Economist* tomonidan dunyodagi yashash uchun eng qulay shaharlar orasida 9-o'rinni egalladi .

## Tarixi

### Fon
Ovrupoliklar kelguniga qadar bu hududda 40 000 yil davomida noongarlar yashagan, buni Oqqush daryosi hududida olib borilgan qazishmalar tasdiqlaydi. Aborigenlar G'arbiy Avstraliyaning janubi-g'arbiy burchagini egallab, ovchilik va terimchilik bilan yashashgan. Ovrupoliklar bu yerda aborigenlarni birinchi marta uchratganlarida, ular erni *Burlu* deb atashgan . Oqqush daryosi bo'yida yashovchi bir qancha qabilalar Whadjukni tashkil qilgan . Whadjuk boshqa qabilalar bilan birga janubi-g'arbiy ijtimoiy-lingvistik blokni tashkil etgan, shuningdek, Noongar ( *xalq* ) nomi bilan ham tanilgan.

### Yevropaning birinchi ko'rishlari
Bu mintaqadagi birinchi *yevropaliklar* 1697-yil 10-yanvarda Gollandiyalik kapitan Villem de Vlamink qo'mondonligidagi odamlar edi. Ovrupoliklar tomonidan keyingi kuzatishlar de Vlaminkning yerlar yashash uchun yaroqsiz va qishloq xo‘jaligi uchun yaroqsizligi haqidagi xulosalarini tasdiqladi, agar turar-joy paydo bo‘lsa, bu zarur bo‘ladi.

### Oqqush daryosi koloniyasi
Oqqush daryosining og'zida evropaliklarning birinchi qayd etilgan ko'rinishi 1619-yil 19-iyulda Frederik de Houtman ekipaji tomonidan sodir bo'lgan , ammo yomon ob-havo sharoiti tufayli qo'nish amalga oshirilmagan. Keyinchalik bu hududga evropalik dengizchilar bir necha bor tashrif buyurishdi , ammo barpo etilgan aholi punktlari doimiy emas edi.

Oqqush daryosi koloniyasi 1829-yilda kapitan Jeyms Stirling tomonidan tashkil etilgan . Birinchi binolardan biri, dumaloq uy , bugungi kungacha saqlanib qolgan va hozir Fremantle hududida joylashgan. 1832-yilga kelib, koloniya aholisi 1,5 ming ko'chmanchiga yetdi va unga 1826-yilda Olbani hududida tashkil etilgan xuddi shu nomdagi koloniya sharafiga "G'arbiy Avstraliya" rasmiy nomi berildi. Biroq, *Oqqush daryosi* nomi butun hududga nisbatan uzoq vaqt davomida ishlatilgan. Keyinchalik Gʻarbiy Avstraliya Avstraliya qitʼasining sharqiy va shimoliga kengaytirilib, dunyodagi ikkinchi yirik maʼmuriy birlikka aylandi. Bugungi kunda *shtat* mamlakat hududining uchdan bir qismini egallaydi.
## Geografiyasi
Shahar qit'aning janubi-g'arbiy qismida *Hind okeani* va *Darling tizmasi* deb nomlanuvchi pastki qirg'oq shelfida joylashgan. Shaharning markaziy biznes tumani va chekkalari Swan daryosida joylashgan. Pertga bir million aholisi bo'lgan eng yaqin shahar Janubiy Avstraliyadagi Adelaida bo'lib, 2104 kilometr (1307 milya ) uzoqlikda joylashgan. Pert geografik jihatdan Sidney va Melburnga qaraganda Sharqiy Timor va Jakartaga yaqinroq.

### Shaharning biznes markazi
Shaharning markaziy hududi janub va sharqda Oqqush daryosi, g'arbda *King's Park* va shimolda *temir yo'l liniyasi* bilan chegaralangan va Pert munitsipaliteti tarkibiga kiradi.

Hind okeani sohillarida joylashgan. Avstraliyaning Rojdestvo oroli Pertdan 2360 km shimoli-g'arbda joylashgan .

### Iqlim
Pert o'rtacha va mavsumiy yog'ingarchilikni boshdan kechiradi. Yoz odatda issiq va quruq, dekabrdan martgacha davom etadi. Fevral - eng issiq oy. O'z navbatida, qish juda nam va salqin. Bu ob-havo Pertni O'rta yer dengizi iqlimining klassik namunasiga aylantiradi. Yoz butunlay yomg'irdan holi emas, vaqti-vaqti bilan qisqa momaqaldiroqlar bo'ladi. Eng yuqori harorat 46,2°C 1991-yil 23-fevralda qayd etilgan  . Ko'pincha yoz kunlari tushdan keyin, dengiz shabadasi , shuningdek , Fremantle Doktori nomi bilan ham tanilgan , janubi-g'arbiy tomondan esadi va shimoli-sharqiy issiq shamollarni almashtiradi. Bunday kunlarda shamol o'zgargandan bir necha soat o'tgach, harorat 30 darajadan pastga tushadi. Pert o'zining O'rta er dengizi iqlimi uchun juda quyoshli shahar emas, yiliga 2800  va 3000 soatorasida quyosh nuri tushadi.

Qishlari nisbatan salqin va nam. Eng ko'p yog'ingarchilik may va sentyabr oylariga to'g'ri keladi. Eng past harorat -0,7 ° S 2006 yil 17 iyunda qayd etilgan.

Yomg'irning ko'p qismi qishda bo'lsa-da, rekord 1992 yil 9 fevralda 120,6 mm yog'in tushganda qayd etilgan. 1970-yillarning o'rtalarida Pert va janubi- g'arbiy Avstraliyada yomg'ir yog'ishi sezilarli darajada o'zgardi. Qishki yog'ingarchilikning sezilarli darajada kamayishi va yoz oylarida momaqaldiroqlar sonining ko'payishi kuzatildi.

## Demografiya

Pert - Avstraliyaning to'rtinchi yirik shahri. 1980-yillarning boshlarida u bu ko'rsatkich bo'yicha Adelaidani ortda qoldirdi . 2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, shahar aholisi 1,832,114 kishidan iborat edi.

### Etnik tarkibi
2006-yilda shahardagi eng yirik etnik guruhlar: inglizlar (534,555 yoki 28,6%), avstraliyaliklar (479,174 yoki 25,6%), irlandlar (115,384 yoki 6,2%), shotlandlar (113,846 yoki 6,1%), italyanlar (84,31 yoki 84,31%). 4,5% va xitoyliklar (53 390 yoki 2,9%). Shuningdek, shaharda 3101 aborigen (0,2%) istiqomat qilgan.

Pert o'zining katta ingliz aholisi bilan ajralib turadi. 2006-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Buyuk Britaniyada tug'ilgan 142,424 aholi, Sidneyda esa 145,261 va Pertning umumiy aholisi Sidneyning atigi 35% ni tashkil qiladi.

Shaharning etnik tarkibi o'tgan asrning o'rtalarida, shaharga ko'p sonli *yevropalik muhojirlar* kelganida o'zgardi. Fremantl Evropadan kemalar yo'nalishidagi birinchi Avstraliya shahri bo'lganligi sababli , Pertga italyanlar, yunonlar, gollandlar, nemislar, xorvatlar, bosniyaliklar, serblar, polyaklar, chexlar, slovaklar, ruslar, ukrainlar, makedoniyaliklar, turklar va boshqa *etniklar* oqimi ko'rdi.

## Iqtisodiyot
Pert - Avstraliyaning g'arbiy sohilidagi yirik port. Temir yo'l kesishmasi. Xalqaro aeroport. Neftni qayta ishlash zavodi. Kemasozlik. Kimyo, to'qimachilik va oziq-ovqat sanoati korxonalari . Yirik sement zavodi.

### Transport
Pertda ikkita aeroport bor - Pert xalqaro aeroporti va Jandakot xalqaro aeroporti .

1968 yilda shaharga Kalgurli shahridan temir yo'l liniyasi qo'shildi. Indian Pacific Road kompaniyasiga tegishli bo'lgan ushbu liniya hozirda Pert hududida 1435 mm o'lchagich yordamida elektrlashtirilgan.

Yo'l tizimi 3 ta avtomobil yo'li va 9 ta avtomagistraldan iborat bo'lib, barcha yo'llar bepul.

Jamoat transportiga poezdlar, avtobuslar va parom kiradi. Shahar ichida oltita liniya, shu jumladan 200 ta avtobus va 70 ta temir yo'l vokzallari mavjud:

* Fremantle - Pert
* Butler - Pert
* Pert - Midlend
* Pert - Armadale
* Pert - Tornli
* Pert - Mandura.

## Madaniyat
Pert - Hit Ledjer nomi bilan tanilgan aktyor *Hitkliff Endryu Ledjer*, shuningdek, *Karnivool* , *Tame Impala* , *Pendulum* va *Knife Party Rob Swire* , *Make Them Suffer*, *Gareth McGrillen* va *Pol Harding* musiqiy guruhlari ijodkorlari va a'zolarining vatani . shuningdek, teatr aktyori va qaroqchi Jek Rekxem rolini o'ynagan Tobi Shmitsning filmi. mashhur Amerika teleseriali "Qora yelkanlar".

### Parklar va dam olish
Shaharning sharqiy chekkasida *Kounu Koala Parki  hayvonot bog'i qo'riqxonasi* joylashgan bo'lib, u sayyohlik va maktab guruhlariga mezbonlik qiladi va sayyohlarga koalalar bilan suratga tushish va ularni qo'llarida ushlab turish imkoniyatini beradi.
## Qardosh shaharlar
🇺🇸 Xyuston, AQSh
## Yana qarang
* Tor ko'prigi

## Manbalar


## Havolalar