open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blati Otto Titus

**Blati Otto Titus** (1860.11.8, Tata 1939.26.9, Budapesht) — venger elektrotexnigi. Oʻzining nomi bilan ataladigan elektr toki hisoblagichi (elektroschetchik) ixtirochisi (1889). Berk magnit oʻtkazgichli transformatorni yaratgan (1885, K. Sipernovskiy va M. Deri bilan birga). Elektr st-yalari uchun generatorlar, turbogeneratorlar, transformatorlar va boshqaelektr jihozlarini loyihalagan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blennoreya

**Blennoreya** (yun. blennos — shilimshiq va rheo — oqaman) — koʻz shilliq pardasi (konʼyunktiva)ga gonokokklar tushishi natijasida uning oʻtkir yiringli yalligʻlanishi. Chaqaloqlar, bolalar va kattalar B.si farq qilinadi. Chaqaloqlarga soʻzak (gonoreya) bilan ogʻrigan onadan tugruq vaqgida yoki bolani parvarish qilish vaqtida ishlatilgan buyumlardan yuqadi. B. koʻproqqiz bolalarda kuzatiladi; shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik sababli kasallik onadan qizga oʻtadi. Kattalarga esa aksari mikroblar bilan ifloslangan qoʻldan yuqadi, odatda bitta koʻz zararlanadi. B.da qovoq, koʻz shilliq pardasi shishadi, terisi qizaradi; koʻzdan yiring oqa boshlaydi; baʼzan qon aralash boʻladi; koʻzning muguz pardasi zararlanadi. Shilliq pardaning qattiq shishishi, koʻl yiring oqishi muguz pardaning yaralanishiga, oq tushishiga va koʻrishning keskin yomonlashuviga olib keladi. Hozir bu kasallik kam uchraydi. B.ga gumon qilinganda darhol vrachga murojaat etish va tuzalguncha davolanish lozim. Davosi: antibiotiklar, sulfanilamid preparatlar buyuriladi, koʻz dezinfeksiyalovchi eritmalar bilan botbot yuvib turiladi. Kasallikning oldini olishda sanitariya va shaxsiy gigiyena tartiblariga qatʼiy amal qilish, siydiktanosil aʼzolarida soʻzak boʻlsa oʻz vaqtida davolatish, homilador ayolning tugʻruq yoʻllarini tekshiruvdan oʻtkazish, shuningdek bola tugʻilishi bilan uning koʻzlariga penitsillin yoki albutsid eritmasi tomizish lozim.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blefarit

**Blefarit** (yun. blepharon — qovoq) — kipriklar asosining yalligʻlanishi. Koʻzning taʼsirlanishi, surunkali konʼyunktivit, moddalar almashinuvining buzilishi, meʼdaichak kasalliklari, sil, kamqonlik; koʻzning optik nuqsonlari, yaqindan koʻrish, astigmatizm, uzoqsan koʻrish, shuningdek noqulay tashqi sharoit omillari: chang, shamol, tutun va boshqa sabab boʻlishi mumkin. B.ning oddiy, poʻstloqchali, yarali, burchakli, Meybomiyev va "kosmetik"xillari farqdanadi.Oddiy B.da qovoq chetlari qizaradi, qichishadi, shishadi, kiprik tagida oqishsargʻimtir qazgʻoqqa oʻxshash tangachalar hosil boʻladi, koʻz tez toliqadi. Poʻstloqchali B.da ushbu belgilar kuchayib, kipriklar ostidagi terida oqishkulrang qazgʻoqqa oʻxshash tangachalar hosil boʻladi. Yarali B.da qovoq chetlari shishib, qalinlashadi, qizaradi, qotib qolgan yiring bilan kipriklar bir-biriga yopishib qoladi, ular koʻchirilganda qonaydi, tagida yiringli, qon aralash yarachalar koʻrinadi, kipriklar toʻkilib ketadi, koʻz qovogʻi agʻdarilishi mumkin. Burchakli B.da koʻz tirqishining tashqi burchagidagi teri va shilliq parda qizaradi, koʻz yoshlanadi, koʻpiksimon ajralma chiqadi. Meybomiyev B. Meybomiyev bezlarining koʻp sekret chiqarishidan paydo boʻlib, bunda qovoq chetlari xuddi moylangandek yaltirab turadi. " Kos metik" B. koʻproqayollargaxos boʻlib, turli krem, boʻyoq qalamlardan foydalanishi tufayli roʻy beradi. B.ning oldini olish uchun noqulay gigiyenik sharoitlarni bartaraf etish, bekamu koʻst ovqatlanish, koʻzdagi optik nuqsonlarni toʻgʻrilash zarur. B.ga chalinganda darhol vrachga murojaat etish kerak. Davosi: B.ga sabab boʻlgan omillarni yoʻqotish zarur. Antibiotiklar, sulfanilamidlar, desensibilizatsiyalovchi dorilar, glyukokortikosteroidlar ishlatiladi; qovoqlar massaj qilinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blefarospazm

**Blefarospazm** (yun. blepharon — qovoq va spasmos — spazm) — koʻz aylana muskullarining spastik qisqarishi. B. koʻz muguz pardasining oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarida, koʻz soqqasi shikastlanganda, ogʻiz va burun boʻshligʻi kasalliklarida, allergiya, meningit, isteriya va travmatik nevrozlarda roʻy beradi. B. uch shoxli nerv uchlarining qoʻzgʻalishidan kelib chiqadi. Bemor koʻzini ayniqsa yorugʻda ocha olmaydi. B. uzoq choʻzilganda qovoq shishib, qalinlashadi. Davosi: B.ga sabab boʻlgan kasallik bartaraf qilinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blida

**Blida** — Jazoir shimolidagi shahar. Blida viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi – 171 ming kishidan ziyod. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Muhim savdo markazi. Oziq-ovqat (un tortish, konserva, vinochilik), kimyo, poligrafiya sanoati korxonalari va aerodrom bor; zaytun moyi va xushboʻy dorivorlar ishlab chiqariladi. Sitrus mevalari yetishtiriladigan rayon markazi. Uncha katta boʻlmagan toʻqimachilik fabrikalari bor. 16-asrda tashkil etilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blindaj

**Blindaj** (frans. blindag<blinder — qalqon, gʻov, toʻsiq) — bomba, toʻp oʻqi hamda minadan saqlanish uchun qurilgan mustahkam yertoʻla (harbiy istehkom). B. devorlari shibbalanadi, usti yogʻoch, temirbeton va tuproq bilan yopiladi. Birinchi marta Sevastopol mudofaasi (1854—55)da qoʻllangan. Birinchi jahon urushi (1914—18) va Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da B.dan keng foydalanilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blinkkomparator

**Blinkkomparator** — yulduzlar osmoni biron bir qismining bir necha marta olingan fotosuratlarini oʻzaro taqqoslab tekshirishda ishlatiladigan asbob. Blinkkomparator oʻzgaruvchan yulduzlar, kinik sayyoralar, kometapar va yulduzlarning yirik xususiy harakatlarini tezda aniklash imkoiini beradi. Blinkkomparator da bir vaqtda ikkita fotosuratni solishtirish va oʻlchash mumkin. Blinkkomparator maʼlum bir osmon jismining ikkita fotosuratdagi tasvirlarini prizmalar yordamida yagona okulyarning koʻrish maydoniga yoʻnaltira oladigan qilib yasalgan. Okulyar ichida goh birinchi tasvirni, goh ikkinchi tasvirni kurishga imkon beradigan moslama mavjud. Odatda, bunday moslama yo qoʻl bilan, yoki avtomatik usulda harakatga keltiriladi. Oqibatda kuzatuvchi yuqoridagi aytilgan jarayonlarni osongina koʻrish va oʻlchash imkoniga ega boʻladi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya institutida zamonaviy Blinkkomparator mavjud.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blok

**Blok** (inglizcha block) —1) gardishida zanjir, arqon, tasma uchun novi boʻlgan gʻildirak shaklidagi oddiy mexanizm yoki detal. Tortish kuchi yoʻnalishini oʻzgartirish, kuch yoki tezlikdan yutish uchun, baʼzan, burovchi momentni uzatish uchun ishlatiladi. Vazifasiga koʻra, yoʻnaltiruvchi, barobarlovchi, qoʻzgʻaluvchan va harakatlantiruvchi (valga aylanma harakat uzatuvchi) xillarga boʻlinadi. Kuchdan yoki tezlikdan yutish uchun murakkab blokdan iborat yuk koʻtarish mexanizmi — polistpast qoʻllanadi; 2) bir necha bir xil qismlardan iborat mashina uzeli, masalan, ichki yonuv dvigateli silindrlar bloki, koʻp shpindelli stanoklardagi shpindel bloki; 3) kitob bloki — kitobning tartibga solinib, mukrva ichiga solishga tayyorlangan listlari; 4) qurilishda — hajmiy blok— bino hajmining bir qismi (masalan, xona, kvartira va boshqalar).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blinkmikroskop

**Blinkmikroskop**, miltillovchi mikroskop — yulduzlarning xususiy harakatini, yorqinligini aniqlash, kometa va mayda sayyoralarni topish maqsadida osmon muayyan bir qismining turli vaqtlarda olingan ikki fotosuratini taqqoslash uchun ishlatiladigan asbob. Ikkita obyektiv va bitta okulyardan iborat; okulyar oldiga fotosuratni birinketin kurishga imkon beruvchi qoʻzgʻaluvchan toʻsqich qoʻyilgan. Toʻsqich zarur paytda qoʻl yoki motor yordamida suriladi. Bunda koʻpchilik yulduzlarning ustmaust tushgan tasvirlari oʻzgarishsiz, harakatdagi yulduzlarning tasviri bir joydan ikkinchi joyga sakrab oʻtgandek, oʻzgaruvchan yulduzlarning tasviri esa miltillab koʻrinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blint

**Blint** ( — koʻr) — kitob muqovasini bezashda uning sirtiga boʻyoqsiz bosib tushiriladigan yassi shakllar. Bunda yassi shtamp muqova sirtida chuqurchalar qoldiradi. Blint kitob muqovasiga pardoz berish va uni boʻyoq bilan bosishda yoki zarqogʻoz (folga) qoplashga tayyorlashda mustaqil usul sifatida qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blok (bitim)

**Blok**, siyosiy blok — davlatlar, partiyalar, guruhlar oʻrtasida doimiy va vaqtincha tuziladigan bitim (ittifoq). Birga harakat qilish yoʻli bilan umumiy siyosiy maqsadlarga erishish uchun tuziladi. B. oʻz tarkibiga kiruvchi davlat, partiya va guruhlarning bevosita aholiga murojaat etishi, saylovlarda bir nomzodni kursatishi, yagona siyosiy yoʻlni ishlab chsqishi, koalitsiyey hukumat tuzishi kabi shakllarda uchraydi. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokada

**Blokada** (ing. blockade — qamal, qurshamoq) — 1) (harbiy) — harbiy harakatni amalga oshirishning dushman obʼyektini ajratib, yakkalab, tashqi aloqalarini izdan chiqarishga qaratilgan alohida shakli. Bundan maqsad dushman davlatning harbiyiqtisodiy qudratini sindirib, taslim boʻlishga majbur etishdan iborat (yana qarang Qamal); 2) (siyosiy) — biror davlatni muayyan talabni bajarishga majbur etish maqsadida uning tashqi aloqalariga putur yetkazishga qaratilgan siyosiy tadbirlar tizimi]]. Siyosiy B. davlatni diplomatik jihatdan yakkalab qoʻyishda ifodalanadi. Siyosiy B. koʻpincha iqtisodiy B., baʼzida harbiy B. bilan bogʻliq boʻladi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Gʻarb davlatlari milliy mustaqillik uchun kurash yoʻliga oʻtgan davlatlarga qarshi siyosiy B.ni keng miqyosda qoʻlladi; 3) (iqtisodiy) — biror davlatning xoʻjalik taraqqiyotini izdan chiqarish maqsadida uni iqtisodiy jihatdan yakkalab qoʻyish. Tashqi savdo, moliya, qarz va boshqa iqtisodiy aloqalarni toʻxtatib qoʻyish (taqiqlash) yoʻli bilan amalga oshiriladi. Odatda, siyosiy va aksariyat harbiy B. bilan qoʻshib amalga oshiriladi; 4) (tibbiy) — biror aʼzo yoki sistemaning funksiyasini vaqtincha toʻxtatish, mas, yurak B.si — yurakning impuls oʻtkazuvchi sistemasi boʻylab impuls oʻtishini toʻxtatish; novokainli B.— novokain purkab qilinadigan muolaja, bunda novokain nerv hujayralariga yalligʻlanish va allergiyaga qarshi taʼsir koʻrsatadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokkontakt

**Blokkontakt** — avtomatik boshqarish tizimi (sistemasi) elektr apparatlari, relelari va kontaktlarida qoʻllaniladigan va kichik qiymatli boshqarish toklariga moʻljallangan elektr kontakt. Blokkontakt zanjirining toksiz normal holatida ochiq yoki berk koʻrinishlarda tayyorlanadi, belgilangan vazifalarga binoan ularning soni turlicha boʻlishi mumkin. Maye, asinxron dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirib ishga tushiradigan ikkita kontaktning har birida bir juft ochiq va berk Blokkontakt lar boʻlishi kerak. Oʻng kontaktor gʻaltagi ulangan zanjirga chap kontaktorning normal berk, chap kontaktornikiga oʻng kontaktorning normal berk Blokkontakt lari ketmaket ulanib, bosh zanjirda oʻta xavfli kiska tutashish toki sodir boʻlishining oldini oladi. Yoki dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirish uchun tegishli tugmachalar bosiladi. Blokkontakt lardan avtomatik boshqarish va himoyalashda foydalaniladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokkontaktor

**Blokkontaktor** — boshqarish va signalizatsiya zanjirlarini almashlab ulaydigan apparat (kommutatsiya apparata). Unda bir necha guruh blokkontakt boʻladi. Blokkontaktor ham oʻzgarmas, ham oʻzgaruvchan tokda ishlaydigan elektromagnit yuritma bilan jihozlanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokfleyta

**Blokfleyta** (nem. Blockﬂ ote — tiqin nay) — musiqa cholgʻu asbobi, uzunasiga ushlab chalinadigan fleyta turi. Mundshtukining ichida yogʻoch tiqini joylashgan (nomi shundan), barmoklarga moʻljallangan 8 ta teshigi bor (7 tasi yuzida, 1 tasi orqa tomonida). Tovushi mayin va yoqimli. Yevropada 11 a.dan maʼlum, 16—18-asrlarda keng tarqalgan sozlardan biri. B. uchun A. Vivaldi, G. Teleman, G. F. Gendel, I. S. Bax va boshqa turli janrlarda asarlar yaratishgan. Yakka tarzda, ansambl hamda orkestr tarkibida foydalanilgan. Oʻzbekistonda hozir koʻproq oʻquv jarayonida qoʻllanilmoqda.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bloking-generator

**Bloking-generator** — muayyan vaq oraligʻi (intervali)dan keyin takrorlanadigan qisqa muddatli (taxminan 1 mks) elektr impulslari ishlab chiqaradigan generator; transformatorli teskari aloqa sxemasida ishlaydigan relaksatsion qurilma. Impulslar qisqauzunligini kondensator sigʻimini oʻzgartirish yoʻli bilan rostlab turish mumkin. Impuls texnika qurilmalarida, televizion va radiolokatsion yoyuvchi qurilmalarda qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokirovka

**Blokirovka** ( — toʻsish) — apparat, mashina ish organlari (elementlari)ni yoki elektr sxemalarni maʼlum holatda (blokirovka taʼsiri olinganda ham saqlanadigan holatda) tutib turishni taʼminlaydigan usullar va vositalar majmui.

Blokirovka mexanik, optik, magnit yoki elektrik (sxemali) taʼsir vositasida amalga oshiriladi, apparat va mashinani dastlabki holatiga qaytaruvchi yoki ruxsat etiladigan yangi ish holatiga oʻtkazuvchi qismiga taʼsir etib blokirovka  taʼsiri toʻxtatiladi. Blokirovka transportda, energiya tizimlarida, elektr stansiyalarida, sanoat korxonalarida, hisoblash texnikasida, ishlab chiqarish va turmushda ishlatiladigan turli apparat va asboblarda qoʻllanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nicolaas Bloembergen

**Nicolaas Bloembergen** () (11-mart 1920 – 5-sentyabr 2017) — amerikalik fizik. Niderlandiyada tugʻilgan. 1949-yildan AQShda. Ilmiy ishlari yadroviy magnit va elektron paramagnit rezonansga, nochizigʻiy optikaga, kvant elektronikaga oid. Radiodiapazondagi paramagnit kvant kuchaytirgichni yaratishda 3 sath usulini qoʻllashni tavsiya etdi. Nobel mukofoti laureati (1981, V. Shavlov bilan hamkorliqda).

## Manbalar
Blondel Fransua

**Blondel Fransua** (1618.15.7, Ribemon, Pikardiya — 1686.21.1, Parij) — fransuz meʼmori, klassitsizm namoyandasi, nazariyotchi meʼmor. Qirollikdagi meʼmorlik akademiyasi direktori (1671-yildan). Italiyaning Qad. va Uygʻonish davri meʼmorligi taʼsirida binolar barpo etgan (Parijdagi SenDen darvozasi, 1672 va boshqalar), shahar va qoʻrgʻonlar loyihasini yaratgan. "Meʼmorlik kursi" asarini yozgan (1675—83).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dmitriy Bloxinsev

**Dmitriy Ivanovich Bloxinsev** (1908.11.1 Moskva 1979) - fizik, akademik (1958). Dunyoda birinchi atom elektr stansiyasi (AES)ni loyihalash va qurishga rahbarlik qilgan. Ilmiy ishlari kvant mexanika, atom va yadro fizikasi, yadro reaktorlari nazariyasi, elementar zarralar fizikasiga oid. 

## Manbalar
Blum

**Blum**, blyum (ing. bloom) — metallurgiya ishlab chiqarishining chala mahsuloti (yarim fabrikati). Odatda, kesim yuzasi kvadrat shaklli boʻlib, tomonlarining oʻlchami 140&nbsp;mm dan yuqori, uzunligi 1–6 m. Poʻlat quymalarni blumingda prokatlab yoki suyuq metalldan uzluksiz quyish mashinalarida quyib olinadi. Blumlarni prokatlab (siqib) shakldor zagotovkalar ishlab chiqariladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bluming

**Bluming**, blyuming (ing. blooming) — poʻlat quymalardan Chblul" olish uchun moʻljallangan prokatlash stani. Prokatlash (siqish) valiklatrich ning diametri (yoʻgʻonligi) bilan ifodalanadi, mas, B. 1500 (bu yerda 1500&nbsp;mm — valik diametri). B. da 12 t gacha va undan ham ogʻir poʻlat quymalardan blum tayyorlanadi. Baʼzi hollarda B.da slyablar hamda shakldor zagotovkalar (yirik dvutavr toʻsinlar, shveller va boshqalarlar) olinadi. Metallurgiya zavodlarida B. poʻlat quyish sexi bilan prokat sexi orasidagi bogʻlovchi zveno hisoblanadi.

B. ish kleti (katagi), vallarni harakatga keltiruvchi asosiy elektr dvigatellar va mexanizmlardan iborat. B. sexida texnologik jarayonning oʻtish tartibi: qaynoq quyma poʻlat eritish sexidan temir yoʻl platformalarida qizdirish qudugʻiga keltiriladi; quymalar quduqqa tik tushirilib, 1100—1300°S gacha qizdiriladi, har bir quyma maxsus moslamada B.ning qabul rolgangiga keltiriladi; quyma B. vallari orasidan bir necha marta oʻtkaziladi (har bir oʻtishda quyma 40–20&nbsp;mm qisiladi), natijada poʻlat polosalari hosil boʻladi; polosalar katta qaychilar bilan alohnda blumlarga kesiladi. Bular rolganglar yordamida sovitgichlarga, u yerdan esa omborga’yuboriladi. B. poʻlatni yirik quymalar tarzida quyishga, tayyor prokatning sifatini oshirishga imkon beradi. Ly.Mirboboyev V. A., Vasilyev G. P., Metallar texnologiyasi, T., 1971.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bluming-slyabing

**Bluming-slyabing** — ogir metall quymalardan yassi zagotovkalar (slyab va blumlar) tayyorlaydigan prokat stani. B.yeda 30 t gacha ogʻirliqdagi quymalardan slyablar, ogʻirligi 10—12 t li quymalardan esa blumlar tayyorlanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tony Blair

**Bleyr Entoni** (toʻliq ismi Entoni Charlz Linton Bleyr) (1953.6.5) — davlat va siyosat arbobi. Buyuk Britaniya bosh vaziri. Yurisprudensiya ixtisosligi boʻyicha Edinburg va Oksford kollejlarini tugatgan. 1983-yildan Buyuk Britaniya parlamentining umumiy palatasi aʼzosi (Sejfild okrugidan). 1984-yildan Leyboristlar partiyasining avval moliya, soʻng savdo va sanoat (1987—1988), bandlik (1989—92), ichki ishlar (1992—94) masalalari boʻyicha spikeri, 1994-yildan Leyboristlar partiyasi rahbari. 1997-yildan 2007-yilgacha Buyuk Britaniya bosh vaziri.

## Manbalar
Patrick Blackett

**Patrick Blackett** () (18-noyabr 1897, London – 13-iyul 1974, London) — ingliz fizigi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1933) va prezidenti (1965—70). Oʻzi takomillashtirgan Vilson kamerasi yordamida kosmik nurlar fizikasiga doir ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Nobel mukofoti laureati (1948).

## Manbalar
Felix Bloch

**Felix Bloch** () (23-oktyabr 1905, Syurix, Shveysariya — 10-sentyabr 1983, Syurix) — amerikalik fizik, qattiq jismlarning kvant nazariyasi asoschilaridan biri. 1934-yildan AQShda. Kristallarning energetik spektri nazariyasini, ferromagnetiklar magnitlanganligining mutlaq nol yaqinidagi temperaturaviy boglanishligini ishlab chiqdi. Yadro magnit rezonansini kashf qildi (1946). Nobel mukofoti laureati (1952; E. Pyorsell bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Nikolay Bloxin

**Nikolay Nikolayevich Bloxin** (1912-yil, 21-aprel, Nijniy Novgorod gubernyasi Lukoyanov shahri — 1993-yil,16-may) — xirurgonkolog, akademik. (1979), Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1960) va prezidenti (1960-1968, 1977- 1987), 1952-yildan oʻzi tashkil etgan Tibbiyot Fanlar akademiyasi eksperimental va klinik onkologiya instituti direktori; onkologiya ilmiy markazi direktori (1975-yildan). Ilmiy ishlari toʻgʻri ichak va meʼda rakini plastik operatsiya qilish va jarrohlik yoʻli bilan davolash usullariga bagʻishlangan. Xalqaro rakka qarshi uyushma prezidenti (1966-yildan), shu uyushmaning faxriy prezidenti (1970-yildan).

## Manbalar
Blackpool

**Blekpul** (Blackpool)— Buyuk Britaniyaning gʻarbidagi shahar, Lankashir grafligida. Irlandiya dengizi sohilida. Aholisi 144 ming kishidan ortiq. Kurort shahar. Angliya siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari konferensiyalar oʻtkazadigan joy. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blyuz

**Blyuz** (ing. blues, blue devils — gʻamginlik, dilgirlik) — Missisipi qoratanlilarining yakka ijro etiluvchi lirik qoʻshigʻi; odatda, qaygʻu, hasrat, baxtni qoʻmsash kayfiyatlarini ifodalaydi. 19-asr oxiridan maʼlum; 20-asr boshidan shaharlarda yashovchi qoratanlilar orasida ham tarqala boshlaydi va professional musiqachilar ijodida mumtoz shakliga ega boʻladi. Ilk namunalari — U. Xendining „Memfis blyuz“ (1912) va „SenLui blyuz“ (1914). B. sirgʻanuvchi ohanglar („blyuz ohanglari“), sinkopalar, ijroviy badihagoʻylik kabi xususiyatlarga ega. B.— jaz sanʼatining asosiy manbalaridan biri.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boa

**Boa**, oddiy boʻgʻma ilon (Constrictor constrictor) — boʻgʻma ilonlar oilasiga mansub ilon. Uzunligi 2—5,5 m. Terisining rangi chiroyli naqshindor yaraqlagan. Amerikaning asosan tropik oʻrmonlari, togʻli hududlarida (imperator boʻgʻma iloni — Boa imperator kenja turi) va quruq ochiq landshaftlarida (argentina boʻgʻma iloni — Boa occidentalis kenja turi) tarqalgan. Koʻpincha yerda, dare va soylar qirgʻogʻida, daraxtlarda yashaydi. Odamlar yashaydigan joylar yaqinida ham uchraydi. Kemiruvchilar, kaltakesaklar va qushlar bilan oziqlanadi. Asosan kechasi ovga chiqadi. Urgʻochisi 3 tadan 64 tagacha bolalaydi. Yosh B. koʻlga oʻrganadi, tutqinlikda 10 va undan koʻproq yil yashaydi. B. terisi juda yuqori baholanadi, undan koʻnteri sanoatida foydalaniladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bob

**Bob** (taxallusi; asl ismi **Sayid Ali Muhammad**) (1819. 20.10, Sheroz — 1850, 9.7, Tabriz) – bobiylik asoschisi, bobiylar qoʻzgʻoloni rahbari. Sayid Ali Muhammad 1844-yilda oʻzini Bob (arab tilidagi eshik, darvoza soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „haqiqat va adolat yoʻliga olib boruvchi eshik“ degan maʼnoda talqin qilingan) deb ataydi. Mahdiyning xohish-irodasi, yoʻl-yoʻriqlari xalqqa „men orqali boradi“, deb eʼlon qildi. U xaloskor – mahdiyning kelishi yaqinlashganligi gʻoyasini targʻib qildi. Bob 1847-yilda qamoqqa olindi, u yerda „Bayon“ (arab. – tushuntirish, yoritib berish, taʼriflash) asarini yozdi. „Bayon“da bobiylar harakatining asoslari yoritilgan. Bob bobiylar qoʻzgʻoloni vaqtida Eron shohi farmoni bilan qatl etildi.
Bob ul-Mandab boʻgʻozi

**Bob ul-mandab boʻgʻozi** (arabcha: Motam darvozasi) — Arabiston yarimorolining janubi-gʻarbiy chekkasi bilan Afrika oraligʻidagi tor boʻgʻoz. Qizil dengizni Adan qoʻltigʻi va Arabiston dengizi bilan qoʻshib turadi. Eng tor joyining eni 26,5 km. Kema qatnaydigan qismi (farvateri)ning eng sayoz joyi 31 m. Uzunligi 109 km. B.ulM.B.da bir necha orol bor (eng kattasi Perim o.). B.ulM.B. katta iqtisodiy va strategik ahamiyatga ega. Boʻgʻoz orqali Yevropadan Sharqiy va Janubiy Osiyoga va Avstraliyaga boriladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobaytogʻ

**Bobaytogʻ** — Toshkent viloyatshshgp togʻ. Chatqol tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi. Bobaytogʻning Ohangaron vodiysi (Ohangaron suv ombori sohili)ga qaragan yon bagʻri tik. Eng baland joyi 3555 m. Togʻning yuqori qismida alp tipidagi relyef shakllari bor. Yon bagʻirlari Ohangaron daryosining irmoqlari bilan kuchli parchalangan. Suvayirgich qismi yassi. Shimoliy yon bagʻirlari kamroq parchalangan. Soy vodiylari chuqur va tor. Bobaytogʻ quyi triasning intruziv kristalli jinslari (granitporfirit, siyenit, felzitporfirlar, tufli lava va boshqalar) dan tashkil topgan. Bobaytogʻdan Ohangaronning Jiblon, Koʻyindi, Ertosh, Yaxandak kabi sersuv soylari boshlanadi. Togʻ yon bagʻrida buloqlar ham mavjud. Yon bagʻirlarning quyi qismlaridagi (1200-1600 m) qoʻngʻir togʻ oʻrmon tuproqlarda shuvoq aralash bugʻdoyiq, undan yuqoriroqda yongʻoqzorlar, togʻolma, togʻolcha, balandroq yon bagʻirlardagi (1700-2800 m) jigarrang tuproqlarda bugʻdoyiq, togʻshuvoq, togʻshayir oʻt oʻsimliklari orasida zarafshon archasi, saurarcha, yuqoriroq qismlarida oʻrikarcha (turkiston archasi) oʻsadi. Bobaytogʻning suvayirgʻich qismidagi mayda shagʻalli jigarrang tuproqlarda togʻ kserofitlari, toshloq och qoʻngʻir tuproqlarda turli oʻtli betaga, kovrak, qiziltikon tarqalgan. Bobaytogʻdan yoz va kuzda yaylov sifatida foydalaniladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobil

**Bobil** (shumercha: *Kadingirra*, akkadcha: *Babilu*, aynan – tangri darvozasi) – Mesopotamiyaning shimoliy qismida, Furot daryosi boʻyida joylashgan shahar; hozirda Xilla shahri (Iroq). Bobil dastlab Akkad shohi Sargon (miloddan avvalgi 2364—2314) haqidagi afsonada va Ur davlatining III sulolasiga oid hujjatlarda tilga olingan. Bobil Birinchi Bobil sulolasi (miloddan avvalgi 1894—1595) davrida katta rol oʻynay boshlagan, Xammurapi davri(miloddan avvalgi 1792—1750) ga kelib esa nafaqat Mesopotamiyaning, balki butun Old Osiyoning yirik siyosiy, madaniy va xoʻjalik markaziga aylangan(taxminan 1595-yil). Bobil dastlab xettlar, soʻngra taxminan 1518-yil kassitlar bosib olgan. XIII-XII asrlarda shahar Ossuriya podsholari Tukultininurti I va Tiglatpalasar I tomonidan ikki marotaba vayron etilgan. Miloddan avvalgi 1-ming yillik boshlarida Ossuriya va oromiy qabilalaridan xaldeylar oʻrtasida Bobil uchun kurash boʻlgan. Miloddan avvalgi 732-yildan Bobil Ossuriya davlati tarkibida boʻlgan. Miloddan avvalgi 689-yil shahar isyon koʻtarganligi sababli Ossuriya podshosi Sinaxerib tomonidan butkul vayron etilgan (taxminan miloddan avvalgi 680-yil). Sinaxeribning vorisi Asarxaddon tomonidan qayta tiklangan. Miloddan avvalgi 626-yil Blagi hokimiyatni xaldey Nabopalasar (626—604) egallab olgan. Navuxodonosor II (604—562) davrida shahar gullab yashnagan va ravnaq topgan. 538-yil Bobilni forslar shohi Kir bosib olgan. Miloddan avvalgi 331-yil Bobilni Makedoniyalik Aleksandr zabt etgan. Miloddan avvalgi 312-yil Bobil Aleksandrning sarkardalaridan biri Salavk qoʻli ostiga oʻtgan. Shu paytdan eʼtiboran Bobil yetakchilik mavqeyini yoʻqota borgan va milodiy II asrga kelib tarix sahnasidan uzil-kesil tushib ketgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobil (maʼnolari)

**Bobil**:

* Bobil (shumercha Kadingirra, akkadcha Babilu, aynan – tangri darvozasi) – Mesopotamiyaning janubidagi Furot daryosining quyi qismida, hozirgi Bagʻdoddan 85 km janubda joylashgan qadimiy shahar (hozirgi Iroqning Xilla shahri).
* Bobil (davlat) (Vavilon) – Mesopotamiyaning janubiy qismida miloddan avvalgi 2-ming yillikning boshidan miloddan avvalgi 538-yilgacha mavjud boʻlgan qadimgi davlat.
Bobil podsholigi

**Bobil podsholigi** — miloddan avvalgi 186-asrlarda Hammurapi davrida Ikki dare oraligi birlashguniga qadar mustaqil podsholnklarning markazlari.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobil asirligi

**Bobil asirligi** — qad. yahudiylar tarixidagi davr (miloddan avvalgi 586—539); Bobil podshosi Navuxodonosor II Quddusni egallagach (586), yahudiylarning bir qismini zoʻrlik bilan Bobilga koʻchirtirgan paytdan to fors podshosi Kir II Bobil davlatini bosib olgandan keyin (538) yahudiylarni Falastinga qaytgunlarigacha oʻtgan davrni anglatuvchi tushuncha.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobak qoʻzgʻoloni

**Bobak qoʻzgʻoloni** — Ozarbayjon va Gʻarbiy Eronda dahriylik gʻoyalarini ilgari surgan xurramiylarnit Bobak (Bobuk) (798-yil/800-yil,838-yil) boshchiligidagi islomga qarshi qoʻzgʻoloni (9-asrning 30- yillari). Qoʻzgʻolon keng yoyilib, Sharqiy Armaniston yerlarigacha tarqaldi, ishtirokchilarining soni 300 ming kishiga yetdi. Vizantiya bilan boʻlayotgan urush hamda Misrdagi qoʻzgʻolon (830—833) xalifalikka Bobak qoʻzgʻolonini bostirish imkonini bermadi. Shuning uchun xalifa Maʼmunning vafotidan soʻng (833), xalifa Muʼtasim (833—842) Vizantiya bilan yarash bitami tuzib, asosiy kuchini Bobak qoʻzgʻolonini bostirishga tashladi. 833-yil Hamadon shahri yaqinidagi jangda qoʻzgʻolonchilar ogʻir talafot koʻrdilar. Arab manbalarida koʻrsatilishicha, bu jangda 60 ming kishi halok boʻlgan. 835-yil arab qoʻshiniga xalifaning eng yirik qoʻmondoni Afshin (Usrushona hokimi Haydar ibn Kovus) sarkarda qilib tayinlandi. U mahalliy mulkdorlarning yordami bilan qoʻzgʻolonni bostirdi. 837 yil qoʻzgʻolonchilarning oxirgi tayanch qalʼasi — Badz qoʻldan ketdi. 838-yil Bobak va uning tarafdorlari qatl etildi.

## Manbalar
Bobina

**Bobina** (frans. bobine — gʻaltak) — 1) toʻqimachilikda ip, tola oʻralgan gardishsiz gʻaltak; silindr yoki konus shaklida boʻladi; 2) ichki yonuv dvigateli va boshqa qurilmalar uchun akkumulyatorlar batareyasidan oʻt oldirish gʻaltagi. Akkumulyatorning past (6—12 V) kuchlanishli oʻzgarmas tokini yuqori (10—30 kV) kuchlanishli tokka aylantirib beradi. U oʻzak hamda birlamchi va ikkilamchi chulgʻamlardan iborat. Induksion gʻaltak deb ham ataladi; 3) hisoblash texnikasida, tovush yozib olish qurilmalarida — magnit lenta oʻraladigan gʻaltak; 4) kinoapparatlarda — kinolenta oʻraladigan gʻaltak.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobishmulla

**Bobishmulla** — sak qabilalaridan apasiaklarga oid qalʼa va qabr harobalari (miloddan avvalgi 4—2-asrlar). Qad. Xorazm vohasidagi Janadaryo boʻyida joylashgan. B.da arxeolog S. P. Tolstoye qazish ishlari olib borgan (1946). Toʻgʻri toʻrtburchak tarhli qalʼa burjlar bilan mustahkamlanib, shinakli mudofaa devorlari bilan oʻralgan. Markazida katta bino va burchak qismida bosh minora boʻlgan. Bularning barchasi xom gʻisht (39x39x11 va 40x40x11 sm)dan qurilgan. Qazishmalarda tegirmon toshlari, hayvon suyaklari, sopol idishlar, koʻplab oltin taqinchoqlar topilgan. Odam jasadlari maxsus taxta supalar ustiga qoʻyilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobo

**Bobo**, buva — 1) otaning va onaning otasi; 2) turkiy xalqlar oʻzidan oldingi yetti pusht (nayel) shajarasini bilishi shart boʻlgan. Shu yetti pushtning birinchisi katta B. deyilgan; 3) hozir qarindosh boʻlmagan yoshi ulugʻ keksa kishilarga murojaat qilganda ham hurmat yuzasidan bobo soʻzi ishlatiladi; 4) aziz-avliyolar nomiga qoʻshib ishlatiladi: masalan, shayx Zayniddin bobo va boshqa; 5) Buxoroning katta dahalaridagi bosh mirshab unvoni.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobo ishoq qoʻzgʻoloni

**Bobo ishoq qoʻzgʻoloni** — Saljuqiylar hokimiyatiga qarshi Bobo Ishoq boshchiligida koʻtarilgan qoʻzgʻolon (1239—41). Qoʻzgʻolon dastlab mamlakatning bir chekkasida boshlanib, keyinchalik Malatiya, Sivas, Toqot, Amosiya shaharlarini ham qamrab oldi. Bobo Ishoq sulton Gʻiyosuddin Kayxusrav II qoʻshini ustidan gʻalaba qozongach, oʻzini xalifa deb eʼlon qildi, ammo oradan koʻp oʻtmay, saljuqiylarga yollangan kishilar tomonidan qatl etilgan. Qoʻzgʻolon 1241-yilda magʻlubiyatga uchradi, uning qatnashchilari yoppasiga qirib tashlandi.

## Manbalar
Bobo mirak qoʻzgʻoloni

**Bobo mirak qoʻzgʻoloni** — Buxoro xonligida shayboniylarta qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni (16-asr 40- yillari). Yirik yer egalari. viloyat hokimlarining markaziy hokimiyatga boʻysunmasliklari natijasida Buxoro xonligidan ayrim viloyatlar (Balx, Samarqand) qatori kichik shaharlar ham ajralib chiqa boshlagan. Qarshi viloyatining Koson shahrida joʻybor xoʻjalari Abul Baqoning togʻasi Bobo Mirak umumxalq qoʻzgʻoloniga rahbarlikni oʻz qoʻliga olgan. Qoʻzgʻolon shu qadar kuchli tus olganki, birinchidan, unga qarshi barcha shayboniy xonlar va sultonlar jam boʻlib otlanishgan, ikkinchidan, qoʻzgʻolonchilar va shayboniylar qushini oʻrtasidagi kurash uch oy davom etgan. Nihoyat, shayboniylar ustun kelib kosonliklarning qarshiligini sindirishgan, ular shaharga bostirib kirib aholini qatli om qilishgan, Bobo Mirak qoʻlga olinib azoblab qatl etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Axmedov B., Istorikogeograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv. Pismennie pamyatniki, T., 1985, s. 180.
Bobo Savdoyi

**Bobo savdoyi** (taxalluslari Xovariy, Savdoyi) (15-asr, Abivard) — shoir. Bobo savdoyi  qasidanavislikda mashhur boʻlgan. Boysunqur Mirzo saroyida xizmat qilgan, malik ushshuaro unvoniga ega boʻlgan. Abivardlik shoirlarga ustozlik qilgan. Sheʼrlarida ayrim yuqori tabaqa vakillarini tanqid qilgan. Boysunqur Mirzoga yozgan qasidalarida podshohni oddiy xalqqa shafqat qilishga chaqirgan. Shoir haqida Navoiy ("Majolis unnafois"), 3. Vosifiy ("Badoye ulvaqoye") asarlarida maʼlumot bor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobo sangu

**Bobo sangu** (14-asr) —Amir Temurpirlaridan biri. Andxud shahridan. 1381-yil fevralda Amir Temur Xurosonga qilgan birinchi yurishida uni ziyorat qilgan. Shunda Bobo sangu jazava holatida Sohibqironning oyogʻi ostiga qoʻyning toʻshini tashlagan. Amir Temur bundan "Xuroson yer yuzining toʻshidur, bizga tangri uni bergusidir", deb xulosa chiqargan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobo til

**Bobo til** — bir oilani tashkil qiluvchi, genetik jihatdan oʻzaro boglits tillar kelib chiqqan qadimiy til. Masalan, turkiy tillar, xususan oʻzbek tili tarixi oltoy bobo tilidan boshlanadi. Manbalarda koʻrsatilishicha, oltoy bobo tili ilk bor tungusmanjur va turkmoʻgʻul tillariga, soʻng turkmoʻgʻul tili oʻz navbatida turk va moʻgʻul tillariga ajralgan va hokazo. Shuningdek lotin tili roman tillar, yaʼni fransuz, italyan, ispan, rumin va boshqa tillar uchun Bobo til hisoblanadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobo figʻoniy Sheroziy

BOBO FIGʻONIY Sheroziy (?, Sheroz — 1519, Mashhad) — fors shoiri. Husayn Boyqaro, soʻngra Sulton Yaʼqub Oq qoʻyunli (1470—90) saroyida xizmat qilgan. Unga "Shoirlar bobosi" degan faxriy unvon berilgan, taxallusi shundan olingan. B. F. gʻazal va qasida, qitʼa, ruboiy va boshqa janrlarda ijod qilgan. Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida gʻazallar devoni (inv № 1371), gʻazal va qasidalari( inv. № 2294/1, 1041/IV) saqlanmoqda.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobobek (hokim)

**Bobobek** — Shahrisabz hokimi (1865— 70), kenagas urugʻining achamayli aymogʻidan. Otasi Hakimbek vafotidan soʻng (1865) Shahrisabz begi etib saylangan. Bobobek va Kitob begi Joʻrabeklar oʻzaro ittifoq tuzib, Buxoro amirligidan ajralib chiqish uchun kurashganlar. Ular ruslar tomonidan bosib olingan Samarqand hisorini 1868-yil yozida qamal qilishda Samarqand aholisiga yordam berishgan. Zarafshonning yuqori qismida joylashgan Qoʻshtut tumanini ruslardan himoya qilishda jonbozlik koʻrsatishgan. Amir Muzaffar bilan oʻzaro bitim tuzgan general K. P. Kaufman qaysar beklarni tormor qilish uchun 1870-yil 11 avgustda general Abramov boshchiligida Shahrisabz va Kitobga rus qoʻshinlarini joʻnatgan. Shahrisabz va Kitob aholisi yaxshi qurollangan rus qoʻshinlariga qarshi toʻrt kun qattiq qarshilik koʻrsatganlaridan soʻng yengilganlar. Bobobek va Joʻrabek oz sonli qoʻshinlari (200 kishiga yaqin) bilan Zarafshonning yuqori oqimida joylashgan togʻlarga chekinganlar. U yerda Qoʻqon xonligi qoʻshinlari tomonidan asir olinib, Xudoyorxonnint topshirigʻi bilan Toshkentga, K. P. Kaufman ixtiyoriga joʻnatilgan. Beklarning Xudoyorxonga nisbatan adovatidan ustomonlik bilan foydalangan Kaufman ularni harbiy xizmatga olib, Qoʻqon xonligini uzilkesil bosib olish maqsadida uyushtirilgan 1875—76 yillardagi harbiy yurishga jalb etgan. Mana shu yurishda koʻrsatgan xizmatlari uchun Bobobek mayor, Joʻrabek podpolkovnik harbiy unvoni bilan takdirlangan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobodehqon

*Bobodehqon* – 1) dehqonchilik kasbining ustasi, mirishkor, tajribali keksa dehqon. Dehqonchilik ishlariga mohir, oʻz ishining sohibi boʻlgan dehqonlarni Oʻrta Osiyoda qadimdan Bobodehqon deb atashgan. Kishilar dehqonchilikda ulardan maslahatlar olishgan, ularning izidan borishga odatlanishgan; 2) Biz bobodehqonlarimizning qadrlashimiz va eʼzozlashimiz kerak. Ular bizning hayotimizga juda koʻp hissa qoʻshganlar. Biz har xil meva va sabzavotlarni doʻkonlardan olsak, doʻkondagilar dehqonlardan olishadi. Bobodehqonlar juda koʻp mehnat qilishadi. Bizlar ham ularga oʻxshab mehnatkash boʻlishni oʻrganishimiz kerak;

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobodiulaso

**Bobodiulaso** (Bobo-Dioulasso) — Burkina-Faso janubi-gʻarbidagi shahar, Uz provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 229 ming kishidan ziyod. Transport yoʻllari tuguni. Xalqaro aeroport bor. Mamlakatning iqtisodiy markazi. Oʻsimlik moyi, sovun, pivo korxonalari, paxta tozalaydigan va sholi oqlaydigan korxonalar, gugurt va sigareta fabrikalari bor. Hunarmandchilik (gilam toʻqish) rivojlangan. Bobo-Dioulasso atrofida yirik kvarsitli gil qatlamlari bor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobodogʻ

**Bobodogʻ** — Katta Kavkazning Bosh (Suvayirgʻich) tizmasidagi choʻqqi. Qorachoy daryosining bosh tomonida (Ozarbayjonda). Balandligi 3629 m. Bobodogʻdan sharqroqda Bosh Kavkaz tizmasi pasayib, uch tarmoqqa boʻlinib ketadi.

## Manbalar
Arshavir Boboyev

**Arshavir Grigorevich Boboyev** (1919.21.11, Ashxobod — 1999.1.11, Toshkent) — geolog , Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir a’zosi (1974). geologiyamineralogiya fanlari direktori (1957), professor (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan neftchi (1964), Ozarbayjon industrial institutini tugatgan (1947). Oʻzbekiston Geologiya vazirligiga qarashli Neft va gaz konlari geologiyasi va razvedka institutida boʻlim boshligʻi (1969— 89). Lab. mudiri (1989-yildan). Ilmiy ishlari litologiya, paleogeografiya, regional geologiya, geotektonika, neft va gaz konlari geolxiga bagʻishlangan. Oʻzbekistonning gʻarbiy va janubiy viloyatlarida hamda Misrda neft va gaz konlarini qidirib topish va ishga solishsa ishtirok etgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobobek

**Bobobek** (? taxminan 1753) - Qoʻqon xoni (1752—53). Abdurahimbiyning katta oʻgʻli. Jungʻarlar (baʼzi manbalarda qalmoqlar) 1740-yillarda Qoʻqonni qamal qilganlarida Abdulkarimbiy jiyani Bobobekni garov sifatida oq uylik qilib dushmanlarga berishga majbur boʻlgan. Bobobek Quqon yaqinidagi Qaynar degan qishloqda jungʻarlar (qalmoklar) orasida yashagan va taxminan 1752—53 yillarda Qoʻqon taxtini qalmoqlar nomidan 10 oy boshqargan. 1753-yil beklar kengashi Qoʻqon lashkarini Oʻratepani egallash uchun joʻnatishga qaror qilgan. Qoʻshin safarga otlanib Beshariqqa yetganda Bobobek oʻldirilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baxtiyor Boboyev

**Baxtiyor Mamarasul oʻgʻli Boboyev** (1937.25.12, hozirgi Qozogʻistondagi Aris shahri) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1999). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Shoir M. Boboyevnint oʻgʻli. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963). 1974-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati (hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn) institutida oʻqituvchi, 1980-yildan dotsent, 1997-yildan professor B. ijodida ijodkorlar, hunarmandlar qiyofasi, mehnatjarayoni muxim urin tutadi. Asarlari: "Zamin shoʻri" (1963), "Tandirchilar" (1968), "Alisher Navoiy portreta" (1968), "Fargona navolari" triptixi (1970), "Gazli tongi" (1975), "Chorraxa" (1983), "Alisher Navoiy soy boʻyida" (1993), "Namozi asr" (1997) va boshqa 1963-yildan respublikada va chet mamlakatlardagi badiiy koʻrgazmalarda asarlari bilan faol ishtirok etadi.

## Manbalar
Botir Boboyev

**Botir Davronovich Boboyev** (1914.15.5 — Toshkent — 1984.4.11) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, polkovnik. Rostov iqtisod institutini, Xarkov artilleriyachilar bilim yurtini bitirgan. 1942-yildan frontda. 118gvardiyachi artilleriya polki batareya komandiri. Boboyev 1945-yil yanvarda Oborniki qishlogʻida dushmanning qarshi hujumini qaytarib, oʻz batareyasini dushman roʻparasiga olib chiqib jang qilgan. Koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945). Boboyev urushdan keyin Germaniyadagi sovet harbiy maʼmuriyatida xizmatni davom ettirdi (1945—1947). Toshkent shahri, Shayxontohur tumani harbiy komissari (1952—1972). Respublika urush va mehnat faxriylari kengashi Toshkent seksiyasining raisi (1972-yildan) lavozimlarida ishlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Nekrolog
* http://press.natlib.uz/ru/editions/74533 
* http://press.natlib.uz/ru/editions/76807
Mamarasul Boboyev

**Mamarasul Boboyev** (1911.3.4, Kattaqoʻrgʻon — 1969.23.7, Toshkent) — oʻzbek shoiri. U dastlabki maʼlumotni Navoiy nomli maktabda oldi, Shoir 1927-yilning kuzida Buxorodagi xoʻjalik texnikumiga oʻqishga kirdi. 1934—1938-yillarda Mamarasul Boboev Toshkent davlat pedagogika instituti til va adabiyot fakultegning sirtqi boʻlimini tamomladi. Respublika gazeta, jurnal, nashriyot va Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida ishlagan (1947—68). 1939-yilda „Guliston“ jurnalida uning „Ulugʻbek“ nomli tarixiy poemasi bosilib chiqdi. Ulugʻ Vatan urushi shoir uchun sinov yillari boʻldi. U 1941-1946-yillarda vatan mudofaasida qatnashib, Eronda xizmat qildi.

„Janubiy nuqtada“ (1953), „Eron daftari“ (1952), „Sadoqat haqida“ (1954) sheʼrlar turkumi va boshqa kitoblari nashr etilgan. „Yoshlik chogʻim — oltin chogʻim“ (1959), „Goʻzallik istab“ (1963) kabi dramalari bor. U rus (M. Lermontov, N. Nekrasov, T. Shevchenko, N. Tixonov, K. Simonov), tatar (M. Jalil), ovar (R. Hamzatov) shoirlari asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning „Eron osmoni ostida“ turkum sheʼrlari horijiy sharq mavzudagi eng yaxshi asarlar sirasiga kiradi.

## Sheʼriy toʻplamlari
* „Vatan shaʼniga“ (1939)
* „Shodiyona“ (1951)
* „Sevgan qoʻshiqlarim“ (1959)
* „Yangra rubob“ (1961)
* „Ayni yoz“ (1961),
* „Yuragimning aytganlari“ (1963)

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Tanlangan asarlar, —2j.lar, T.: 1974-1975.
Sobir Boboyev

**Sobir Boboyev** (1920.30.12, Toshkent — 2004.09) — kompozitor, Oʻzbekiston da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (05.11.1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1949). 1943—47 yillari Oʻzbekiston radiosi xorida ishlagan. Oʻzbekiston Kompozitorlar uyushmasining raisi (194855, 196065, 198185), Samarqand opera va balet teatrida badiiy rahbar va direktor (1966—69), Oʻzbek davlat filarmoniyasida badiiy rahbar (1972—76). 3 opera — "Hamza" (K. Yashin, 1961), "Yoriltosh" (Sh. Saʼdulla, 1967, birinchi oʻzbek bolalar operasi), "Fidoyilar" (Sh. Saʼdulla, 1972, 2tahriri 1984); 8 musiqali drama va komediya, jumladan "Dalada bayram" (Sh. Saʼdulla dramasi, D. Zokirov bilan hamkorliqda, 1954), "Vatan ishqi" (Sh. Saʼdulla, Z. Fatxullin, 1957), "Ikki bilaguzuk" (Sh. Saʼdulla, 1963), "Muhabbat qoʻshigʻi" (P. Tlegenov, 1980) va boshqa; kantata, orkestr asarlari, Navoiy, Mashrab, Nodira hamda zamonaviy oʻzbek shoirlari gʻazallariga romans va qoʻshiklar bastalagan.

## Manbalar
Qurbonali Boboyev

**Boboyev Qurbonali Latipovich** (1910.26.12, Oqmoʻla shahri2000.5,8, Toshkent) — geolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1962), professor (1963). Oʻrta Osiyo industrial intni tugatgach (1936), geologiya ixtisosidagi turli muassasalarda foydali qazilmalarni qidirish ishlariga rahbarlik qilgan. Urush qatnashchisi (1942—43). 1944-yildan "Oʻzbekoltinkamyobmet" trestida bosh geolog, direktor oʻrinbosari. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya instituti direktori oʻrinbosari va direktori (1947—56) Oʻrta Osiyo Geologiya va mineral xom ashyo ilmiy tadqiqot instituti direktori (1956—66). 1967-yildan Mineral resurslar ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim. Geologik jarayonlar harakteristikasi prinsiplarini ishlab chiqib, Oʻrta Osiyoni geologikstrukturaviy rayonlashtirish sxemasini va shu asosda metallogenik va prognoz qilish sxematik haritalarini tuzgan. 1983-yildan Ruda konlari genezisi boʻyicha Xalqaro assotsiatsiya (AQSH) haqiqiy aʼzosi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Halimboy Boboyev

**Halimboy Boboyev** (1942.10,8, hozirgi Tojikiston Respublikasi, Shahriston tumani) — huquqshunos olim. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), yuridik fanlari doktori (1993), professor (1994). ToshDU yuridik fakultetini tugatgan (1970), fakultetda oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, dekan muovini, kafedra mudiri (1973—91). Toshkent davlat yuridik instituti prorektori (1991 — 92), davlat va huquq nazariyasi kafedrasi mudiri (1992—95), rektori (1995-yildan). Ilmiy ishlari Oʻzbekiston siyosiy va huquqiy qarashlarning tarixi, davlatchilikning rivojlanishiga bagishlangan. B. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Fuqarolik kodeksi va boshqa huquqiy hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etdi. "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (1997-yildan). Birinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputata (1994—99). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi aʼzosi (1999-yildan).

## Manbalar

* Amir Temur va temuriylar saltanati, T., 1996; Oʻzbek milliy davlatchiligi tarixi, T., 1999.
Madraim Bobojonov

**Madraim Bobojonov** (1939.9.10, Xorazm viloyati Xonqa tumani Gʻalaba qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1970). 1961-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat oʻzbek davlat musikali drama va komediya teatrida aktyor. B. ijodiga qahramonona, romantik va fojiaviy rollar yaqin boʻlib, obrazlari joʻshqin histuygʻuga toʻla; chuqur dramatik hoyaatlarni mahorat bilan gavdalantiradi. Sahnada yaratgan eng yaxshi rollari: Utkuriy ("Parvona"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Fazliddin ("Nomaʼlum kishi"), Hamlet ("Hamlet"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Mindaugas; ("Mindaugas"), Jaloliddin Manguberdi ("Avlodlar qilichi"), Samadov ("Un uchinchi rais"), Ogahiy ("Dilbandi Xiva") va boshqa B. televideniye orqali namoyish etilgan bir qancha videofilmlarda ham (Ogahiy, "Ogahiy"; Qozi, "Deyishma" va boshqalar) oʻynagan. "Nilufar" (H. Rasul), "Millioner oʻgʻli" (J. Teshaboyev, H. Islomov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yatim Bobojonov

**Yatim Bobojonov** (asli ismi Fozil) (1904 Toshkent 1959.26.12) — teatr arbobi, aktyor, rejissyor va pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1943). Oʻzbek teatri asoschilaridan. Saxna faoliyatini 1920-yil teatr truppasi (Toshkent) da kichik rollarni ijro etishdan boshlagan. Moskva oʻzbek drama studiyasida (1924—27) K. Stanislavskiyning ilgʻor sahna uslubi, Ye. Vaxtangov rejissurasini oʻrgangan, 1927-yildan Hamza teatrida aktyor va rejissyor Hajviy va harakterli rollarni mahorat bilan ijro etgan: Tartalye (K. Gotssi, "Malikai Turandot", 1927), Brigella (K. Goldoni, "Ikki boyga bir malay", 1927) va boshqa 1931—32 yillarda Buxoro teatri va unga vaqtincha qoʻshilgan Respublika yosh tomoshabinlar teatri badiiy rahbari. Rejissyorlik faoliyatini shu teatrda "Niqob yirtildi" (Z. Fatxulin) pyesasini sahnalashtirishdan boshlagan. 1934-yil Hamza teatrida "Tormor" (Komil Yashin) spektaklini sahnalashtirgan. Spektakl hayotiyligi, ommaviy sahnalarning mukammalligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. B. ijodida Hamza dramalari va uning obrazini yaratish alohida oʻrin tutgan. "Xolisxon" (1940), "Hamza" (Komil Yashin, A. Umariy, 1949), ayniqsa, "Boy ila xizmatchi" (1939) spektakli B. rejissyorlik ijodining choʻqqisi, Hamza teatrining esa katta yutugʻi boʻldi. B. oʻz rollari va spektakllarida xalqhayotini atroflicha aks ettirdi, qahramonlari harakteri va ruhiy holatlarini chuqur ochishga erishdi. B. teatr sanʼatining tarbiyaviy roliga alohida ahamiyat bergan, spektakllari chuqur gʻoyaviy mazmun va aniq maqsadga ega boʻlgan. B. Yangiyoʻl (1943—46), Toshsovet (1946—48) teatrlarida badiiy rahbar boʻlib ishlagan, shu teatrlarda "Tohir va Zuhra" (S. Abdulla asari; T. Jalilov musiqasi), "Muqanna" (H. Olimjon). "Xoʻja Nasriddin" (V. Vitkovich, Gʻ. Gʻulom), "Oftobxon" (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov) va boshqa spektakllarni qoʻygan. Sh. Burhonov, O. Xoʻjayev, N. Rahimov, O. Jalilov, M. Gʻofurov, A. Boltayev, F. Rahmatova va boshqalarning aktyor sifatida shakllanishida xizmati katta. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dare bergan (195056).

## Manbalar

## Havolalar
* Gazeta