Söğütlüçeşme hammomi

**Söğütlüçeşme hammomi** yoki **Abidin Bey hammomi** – Turkiyaning Istanbul shahri Kadıköy tumanida joylashgan qadimiy hammomdir. Inshoot oʻz nomini olgan Söğütlüçeşme mavzesidagi Taşköprü koʻchasida joylashgan boʻlib, u Taşköprü koʻchasi, Kurbağalıdere koʻchasi hamda Istanbul–Anqara temiryo‘li kesishib hosil qilgan hududda qad koʻtargan. Hozirgi kunda hammom vayrona holatga kelib qolgan boʻlib, oʻzining dastlabki funksiyasini yoʻqotgan va foydalanilmaydi.

1875-yilda Abidin Bey tomonidan xususiy mulk sifatida qurdirilgan hammom Söğütlüçeşme temiryoʻl vokzalini yangilash ishlari doirasida davlat tasarrufiga oʻtkazilib, 1985-yilda faqat ılıqlik va issiqxona (sıcaklık) boʻlimlari saqlab qolingan holda qisman buzib tashlangan. Shu vaqtdan boshlab hammom sifatida foydalanish toʻxtatilgan, yer sathining koʻtarilishi natijasida inshootning taxminan 2–2,5 metr qismi yer ostida qolib ketgan. Majmua bir-biriga parallel joylashgan, toʻgʻri toʻrtburchak reja asosida qurilgan ikki asosiy binodan – biri doʻkonlar qismi, ikkinchisi esa hammom qismidan iborat edi. Hammom boʻlimida ketma-ket tayyorgarlik xonasi, kiyinish xonasi (sovuqxona), ılıqlik, issiqxona, suv ombori hamda külhan (oʻtxona) qismlari mavjud boʻlgan. Issiqxona boʻlimi va undagi ikki halvet xonasi usti filkoʻzlari (yorugʻlik teshiklari) tushirilgan yarimsharsimon gumbazlar bilan yopilgan edi.

## Tarixi
1875-yilda Abidin Bey tomonidan xususiy mulk sifatida qurdirilgan ushbu hammom egasining nomi bilan Abidin Bey hammomi deb ham atalgan. Sanʼatshunos Selçuk Seçkin hammomdan ayollar yoki erkaklar foydalanganiga oid aniq maʼlumotlar mavjud emasligini taʼkidlab, u kunning maʼlum soatlarida erkaklar, boshqa vaqtlarda esa ayollar uchun ajratilgan boʻlishi mumkinligini qayd etadi. Inshoot tarkibida hammomdan tashqari bir nechta doʻkonlar ham mavjud boʻlgan.

1985-yilda Söğütlüçeşme temiryoʻl vokzalini yangilash ishlari doirasida davlat tasarrufiga oʻtkazilgan inshoot qisman buzib tashlandi. Shu vaqtdan boshlab oʻzining yaxlitligini yoʻqotgan hamda yer sathining koʻtarilishi natijasida taxminan 2–2,5 metr qismi yer ostida qolib ketgan bino hammom sifatidagi funksiyasini ham yoʻqotdi. Oʻsha yilning oʻzida saqlanib qolgan qismlarning ichki devorlari toʻliq sement asosidagi suvoq bilan qoplandi. Akademik Sercan Sağlam hozirgi kungacha yetib kelgan qismlardagi beton qoʻshimchalar, anʼanaviy boʻlmagan qurilish materiallari hamda „joydan unumli foydalanish“ maqsadida göbek toshining olib tashlangani kabi oʻzgarishlarga asoslanib, inshoot keyingi davrlarda boshqa maqsadlarda foydalanilganini anglash mumkinligini taʼkidlaydi. Bugungi kunda yashil hudud ichida joylashgan ushbu bino vayrona holatda boʻlib, hech qanday funksiyani bajarmaydi.

## Joylashuvi va meʼmorchiligi

Inshoot Istanbul shahrining Kadıköy tumani Hasanpaşa mahallasida, Söğütlüçeşme mavzesida, Taşköprü koʻchasida joylashgan boʻlib, ushbu koʻcha, Kurbağalıdere koʻchasi hamda Istanbul–Anqara temiryo‘li kesishib chegaralagan hududda qad koʻtargan gʻisht-toshdan qurilgan binodir. Bir-biriga parallel joylashgan, toʻgʻri toʻrtburchak reja asosidagi ikki asosiy qismdan iborat hammomning faqat issiqxona (sıcaklık) va ılıqlik boʻlimlarigina vayrona holatda hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Bino kirish qismi bilan yoʻl sathi oʻrtasida taxminan 2–2,5 metr balandlik farqi mavjudligi sababli, tashqaridan faqat issiqxona qismiga tegishli gumbaz koʻrinib turadi.

Majmuaning bir-biriga parallel joylashgan ikki asosiy qismi hamda ular orasidagi yogʻochdan qurilgan markaziy boʻlimdan Taşköprü koʻchasiga uchta eshik ochilgan, markaziy boʻlimdan esa hovliga bitta eshik orqali kirilgan. Markaziy kirishdan soʻng yetib boriladigan hovlining chap tomonida doʻkonlar joylashgan edi. Akademik Sercan Sağlam ushbu doʻkonlar savdo, vaqtincha turar joy, choyxona va ombor kabi maqsadlarda foydalanilgan boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi. Markaziy kirish bilan bir oʻqda joylashgan hammom qismi kirishining ikki tomonida devorga tutashgan holda bittadan tayyorgarlik xonasi mavjud boʻlgan. Kirishdan soʻng yetib boriladigan kiyinish xonasi (sovuqxona)ning shimoliy tomonida eshiksiz oʻtiladigan qismda soqol olish joylari, uning yonida lavabo bilan jihozlangan tayyorgarlik xonasi, undan keyin esa hojatxona joylashgan edi. Soyunmalikning janubiy tomonida markaziy qismga eshiksiz ochiladigan, Selçuk Seçkinning fikricha foydalanish vaqtida parda bilan ajratilgan boʻlishi mumkin boʻlgan kiyinish kabinasi shaklidagi boʻlim mavjud boʻlib, uning yonida kurnalari mavjud ikkita yuvinish kabinasi joylashgan edi. Seçkin ushbu ikki kabina keyinchalik qoʻshilgan boʻlishi ehtimolini ham qayd etadi. Ilıqlik (iliq xona) sifatida foydalanilgan ushbu qismga hozirgi kunda keyinchalik ochilgan va bino ichki sathiga nisbatan balandroq joylashgan teshik orqali kirish mumkin.

Ilıqlik (iliq xona)dan keyin keladigan issiqxona (sıcaklık) boʻlimining burchaklari tashqaridan ustun shaklidagi bezak bilan ajratilgan, boʻlimni qoplagan yarim sharsimon gumbazda esa doiraviy filkoʻz (yorugʻlik) teshiklari mavjud. Toʻrtburchak reja asosidagi xonaning oʻrtasida hozirgi kunda usti beton bilan qoplangan göbek toshi joylashgan. Har bir burchakda joylashgan ikkita kurna va oʻtirish joylari esa hozirga yetib kelmagan. Ushbu boʻlimdan, toʻrtburchak reja asosidagi va usti gumbaz bilan qoplangan ikki halvet xonasiga olib boradigan eshiklar, ularning funksiyasini yoʻqotgan holda yopilgan. Hozirgi kungacha saqlanib qolgan boʻlimlarning ichki devorlari va yuzasi toʻliq sement asosidagi suvoq bilan qoplangan. Halvetlarga tutash suv ombori, uning yonida shimolga ochiladigan eshik va deraza mavjud boʻlgan külhan qismi esa hozirda mavjud emas.

## Manbalar