Anya Taylor-Joy

**Anya-Josephine Marie Taylor-Joy** ( ; 1996-yil 16-aprelda tugʻilgan) — aktrisa. U Primetime Emmy mukofotiga nomzod boʻlishdan tashqari, Oltin globus mukofoti va Screen Actors Guild mukofotini oʻz ichiga olgan bir nechta mukofotlarni qoʻlga kiritdi. 2021-yilda u *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnalining „Kelajakni shakllantirayotgan rivojlanayotgan liderlar“ 100 Next roʻyxatiga kiritilgan.

Mayamida tugʻilib, Buenos-Ayres va Londonda oʻsgan Taylor-Joy 16 yoshida aktyorlik karyerasini davom ettirish uchun maktabni tark etdi. Kichkina televizion rollardan soʻng u „*The Witch“* (2015) dahshatli filmida bosh rolni ijro etib, filmdagi debyutini qildi. U „*Split*“ (2016) qoʻrqinchli filmida va uning davomi „''Glass''“ (2019) va „*Toroughbreds“* (2017) qora komediyasida rol oʻynadi. U 2017-yilda Cannes kinofestivalida Trophée Chopard sovrinini qoʻlga kiritdi.

Oʻshandan beri Taylor-Joy „*[[Peaky Blinders (teleserial)|Peaky Blinders]]“* (2019—2022) teleserialining beshinchi va oltinchi seriyalarida rol oʻynagan va Oltin globus nominatsiyasiga sazovor boʻlgan „Emma“ (2020) davriy dramasida Emma Woodhouse rolini oʻynagan. Oʻsha yili u Netflix mini-seriali „*[[The Queen's Gambit|The Queenʼs Gambit]]“* (2020)dagi Bet Harmon rolini ijro etgani uchun tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi va bir qancha mukofotlarni, jumladan, Oltin globus va Screen Actors Guild mukofotini qoʻlga kiritdi.

## Yoshligi
Taylor-Joy 1996-yil 16-aprelda Florida shtatining Mayami shahrida sobiq bankir Dennis Alan Taylor va psixolog Jennifer Marina Joy oilasida tugʻilgan. Uning soʻzlariga koʻra, uning Mayamida tugʻilishi „oʻyin-kulgi“ edi, chunki ota-onasi oʻsha paytda shaharda dam olishgan; tugʻilgan joyi tufayli, u mamlakatning *jus soli* fuqarolik qonuni tufayli Amerika fuqaroligiga ega. Uning otasi britaniyalik otaning oʻgli ingliz va shotlandiyalik-argentinalik va onasi anglo-argentinalik ona. Uning onasi Zambiyada ingliz diplomati boʻlgan bobosi va Barselonada yashovchi ispaniyalk buvisi oilasida tugʻilgan. U olti aka-ukaning eng kichigi, ulardan toʻrt nafari otasining oldingi nikohidan.

Taylor-Joy oilasi bilan Buenos-Ayresda yashagan va olti yoshiga qadar Northlands maktabida oʻqigan, oila Londonning Viktoriya hududiga koʻchib oʻtgan. U ispan va ingliz tillarini yaxshi biladi. Taylor-Joy bu harakatni „travmatik“ deb bildi va Argentinaga qaytish umidida ingliz tilini oʻrganishdan bosh tortdi. U Hill Houseda taʼlim olgan va Queenʼs Gate maktabida oʻqigan hamda maktab spektakllarida ishtirok etgan. U 16 yoshida maktabni tark etdi, bunga sabab qilib oʻz sinfdoshlarining haqoratini koʻrsatdi, u shunday eslaydi:

Taylor-Joy dastlab raqs bilan shugʻullangan, 15 yoshgacha balet bilan shugʻullangan. 17 yoshida u Storm Management asoschisi Sara Dukas tomonidan itini Londonning Knightsbridge shahridagi Harrods doʻkoni oldida sayr qilayotganida model sifatida kuzatilgan.

## Faoliyati

### Dastlabki ish va yutuq (2013[[2020–21 Carlisle United F.C. season|–]]2019)
Taylor-Joy 2014-yilgi dahshatli komediya „Vampire Academy“dagi birinchi aktyorlik rolining yakuniy qismidan olib tashlandi, uning roli nomaʼlum qoldi. U Filippa Kollinz-Devidson detektiv drama seriyasi „*Endeavour“* epizodida oʻzining televizion debyutini qildi va bu 2015-yilgi „*Atlantis*“ fantastik-sarguzasht drama seriyasining koʻp epizodli chizigʻida paydo boʻldi. Uning yutuq roli Robert Eggers rejissori tomonidan suratga olingan „*The Witch“* nomli qoʻrqinchli badiiy film boʻlib, u Nyu-England fermasidan tashqari oʻrmonda yovuzlik kuchlariga duch kelgan Puritan oilasi haqida hikoya qiladi. Uning premyerasi 2015-yilda Sundans kinofestivalida boʻlib oʻtdi hamda tanqidchilar olqishiga sazovor boʻldi va Taylor-Joyning ijrosi yuqori baholandi. *The New Yorker* gazetasi muxbiri Entoni Leyn shunday deb yozgan edi: „Taylor-Joy bu rolda hayratlanarli, uning katta koʻzlaridagi begʻuborligi hiyla-nayrang ipi bilan oʻralgan — bu uning tez aqli, zukko va qiziquvchan qizga xos boʻlmagani yoki baʼzi bir maqsadlarida yiqilib qolmaganligidan dalolat beradi“. Film tijoriy muvaffaqiyatga erishdi va u „Eng yaxshi aktyor“ uchun Gotham Independent Film mukofotini va „Eng yaxshi yangi kelgan ayol“ uchun Empire mukofotini qoʻlga kiritdi.

Keyingi yili Taylor-Joy Lyuk Skottning „*Morgan*“ ilmiy-fantastik qoʻrqinchli filmida bosh qahramon rolini oʻynadi. Bu film salbiy baholarga sazovor boʻldi va tijoriy muvaffaqiyatsizlikka uchradi, ammo *Booth Michigandan* Jon Serba „Taylor-Joy bizni begunoh qizcha va oʻlik koʻzli yovuzlik oʻrtasida qattiq tebranadigan spektakl bilan qurolsizlantiradi“, deb yozgan. U keyingi „Barry“ dramatik filmida rol oʻynadi, filmda 1981-yilda Kolumbiya universitetidagi yosh Barak Obamaning birinchi oʻquv yiliga eʼtibor qaratilgan; 2016-yil Toronto xalqaro kinofestivalida premyerasi boʻlib oʻtdi. U shuningdek, Skrillexning GTA albomidagi „*Red Lips“* qoʻshigʻining remiksi uchun musiqiy videoda paydo boʻldi.

2016-yilda u M. Night Shyamalanning „*Split“* filmida James McAvoyga qarama-qarshi rol oʻynagan va u yerda bir nechta xarakterga ega boʻlgan erkak (McAvoy) tomonidan oʻgʻirlab ketilgan oʻsmir qiz Keysi Kuk rolini oʻynagan. Bu tijoriy muvaffaqiyat boʻlib, 9 million dollarlik byudjetda 278,5 million dollar yigʻdi. Oʻsha yili uning keyingi filmi Kori Finlining rejissorlik debyuti „Toroughbreds*“* edi. Unda Olivia Kuk va Anton Yelchin oʻzining soʻnggi filmdagi rolida ishtirok etdi. Taylor-Joy giyohvand moddalar sotuvchisi bilan shartnoma asosida oʻgay otasini oʻldirishni rejalashtirgan oʻrta maktab oʻquvchisi Lili rolini oʻynadi. 2017-yilgi Sundance kinofestivalida premyerasi boʻlib oʻtdi; *IndieWiredan* Devid Erlix uning chiqishlarini „maftunkor“ deb atadi. Uning 2017-yildagi uchinchi chiqishi Serxio G. Sanchesning qoʻrqinchli sirli „*Marrowbone“* filmi boʻlib, uning ansambli tanqidchilar maqtoviga sazovor boʻlgan; *The Verge* jurnalisti Tasha Robinson Taylor-Joy nomuvofiq xarakterga „uyatchan va jozibali iliqlik“ olib kelganini yozgan. Taylor-Joy BAFTA Rising Star mukofotiga nomzod boʻldi va oʻsha yili Cannes kinofestivalida Trophée Chopard bilan taqdirlandi. 2017-yil dekabr oyida u Jessi Burtonning shu nomdagi romani asosidagi BBC One davriy drama mini serialida Petronella Oortman rolini oʻynadi.

Taylor-Joy oʻzining Keysi Kuk rolini 2019-yilda Jeyms McAvoy, Samuel L. Jackson va Sara Polson ishtirokida paydo boʻlgan „Unbreakable“ film trilogiyasining yakuniy filmi „*[[Shisha (film, 2019)|Glass]]*“ psixologik superqahramon filmida takrorladi. Bu butun dunyo boʻylab 247 million dollar yigʻib, tijorat muvaffaqiyati boʻldi, lekin avvalgisidan farqli oʻlaroq, turli xil baholarni oldi. Oʻsha yilning oxirida u „*Love, Antosha*“ hujjatli filmida uning marhum hamkasbi Anton Yelchinning hayoti va karyerasi haqidagi hujjatli filmda paydo boʻldi va Xozierning „Dinner & Diatribes“ qoʻshigʻi uchun klipida suratga tushdi. Uning 2019-yildagi keyingi ikkita filmi „**“ animatsion musiqiy sarguzasht filmi va „Radioactive“ biografik drama filmi tijoriy muvaffaqiyatsizlikka uchradi. U, shuningdek, Netflix animatsion fantastik seriyasi „The Dark Crystal: Age of Resistance“da Brea xarakteriga ham ovoz berdi. 2019-yildagi soʻnggi rolida u BBC One davriy jinoyat dramasi „*[[Peaky Blinders (teleserial)|Peaky Blinders]]“* serialida Jina Greyning bosh rolini oʻynadi.

### Mashhurlikka koʻtarilish (2020[[2020–21 Carlisle United F.C. season|–]]hozirgacha)
2020-yilda Taylor-Joy Jane Austenning 1815-yilda yozilgan xuddi shu nomli romaniga moslashtirilgan „Autumn de Wilde“ning „Emma“ rejissorlik debyutida Emma Woodhouse rolini oʻynadi. Filmni koʻzdan kechirar ekan, *Rolling Stone*dan Piter Travers Taylor-Joyni „choʻgʻlanma“ deb hisobladi. Taylor-Joy „*[[Yangi mutantlar|The New Mutants]]*“ super qahramon qoʻrqinchli filmida rossiyalik mutant va sehrgar Illyana Rasputin/Magikni ham tasvirlagan. Dastlab u 2018-yilning aprel oyida chiqarilishi kerak edi, biroq bir qancha kechikishlarga duch keldi; u 2020-yilda chiqarilgan.

Taylor-Joy Netflix mini seriali „*The Queenʼs Gambit“* filmida giyohvandlik va alkogolga qaramlik bilan kurashib, shaxmat olamining eng yuqori pogʻonasiga koʻtarilgan yetim shaxmatchi Bet Harmon rolini oʻynadi. Serial va uning ijrosi keng tanqidlarga sazovor boʻldi. 2020-yil 23-noyabrda Netflix u nashr etilganidan buyon 62 million xonadon tomonidan koʻrilganini eʼlon qildi va uning „hozirgi kunga qadar eng katta ssenariyli cheklangan seriali“ga aylandi*. Entertainment Weekly* xodimi Darren Franich Taylor-Joyning oʻyinini „qorongʻu maftunkor“ deb atadi va u „sokin damlarda qanday ajoyib boʻlishini, raqibni magʻlub etganda qovoqlari torayishi va oʻyin boshlanganda butun vujudi gʻazablangan umidsizlikni jismonanlashtirishini“ qayd etdi. Unga qarshi xuddi shunday, *[[Variety|Varetedan]]* Karolin Framke uni „shunchalik magnitlanganki, u kameraning linzalariga qaraganida, uning chaqmoqdek porlashi kamerani kesib tashlash bilan tahdid qilayotgandek“. Taylor-Joy oʻzining ijrosi uchun koʻplab maqtovlarga sazovor boʻldi, jumladan, Oltin globus, Screen Actors Guild va Critics' Choice televideniyesi mukofoti.

2020-yilda u navbatdagi rejissor Eoin Makkenning Rob Doylning shu nomdagi romani asosida suratga olingan „*Here Are the Young Men*“ dramatik filmida suratga tushdi; u 2021-yil aprelgacha chiqarilmadi. 2021-yilda u Edgar Raytning 2021-yil oktabr oyida chiqqan „Last Night in Soho“ psixologik qoʻrqinchli filmida rol oʻynadi. Filmda u Petula Klark qoʻshigʻining „Downtown“ versiyasini ijro etadi; Taylor-Joy qoʻshiqni ovoz yozish studiyasida xarakterga ega boʻlmagan holda ijro etayotgani haqidagi musiqiy video filmning chiqishiga toʻgʻri keldi.

2022-yilda Taylor-Joy kinorejissor Robert Eggers bilan *"The Northman*" tarixiy dostonidagi bosh rol uchun yana birlashdi, bu „10-asr boshida Islandiyada boʻlib oʻtgan Vikinglar qasos dostoni“ deb taʼriflangan. Film 2022-yil 22-aprelda ijobiy tanqidlarga uchragan.

#### Kelgusi loyihalar
Taylor-Joy Devid O. Rasselning 2022-yil noyabr oyida chiqishi rejalashtirilgan „*Amsterdam“* davriy filmida paydo boʻladi. U „Mad Max: Fury Road“ filmining „*Furiosa“* epizodidagi bosh qahramonni tasvirlash uchun moʻljallangan. 2017-yildan beri Taylor-Joy Robert Eggers rejissorligidagi FW Murnauning „*Nosferatu“ remeykidagi* bosh rolga qoʻshildi. Oʻsha yili u *„The Sea Change“* dramatik filmida ham ishtirok etdi. 2020-yil dekabr oyida „*The Queenʼs Gambit“* filmining yozuvchi-rejissori Skott Frank Vladimir Nabokovning Taylor-Joy bosh rolini ijro etgan „*Laughter in the Dark“* romanining moslashuvini suratga olishdan umidvor ekanligini maʼlum qildi. 2021-yil sentabrida u Aaron Horvat va Maykl Yelenichning 2023-yil 7-aprelda chiqishi moʻljallangan „Mario“animatsion filmida malika Peachning ovozi sifatida ishtirok etishi eʼlon qilindi.

## Filmografiyasi

### Film

### Televideniye

### Musiqiy videolar

## Mukofotlar va nominatsiyalari
Taylor-Joy bir qancha maqtovlarga sazovor boʻldi, jumladan, „Eng yaxshi yangi aktyor“ uchun Empire mukofotini qoʻlga kiritdi va 2016-yilda „Yosh aktyor tomonidan eng yaxshi ijro“ uchun Saturn mukofotiga nomzod boʻldi, BAFTA Rising Star mukofotiga nomzod boʻldi va gʻolib boʻldi. 2017-yilda Trophée Chopard va „Eng yaxshi aktrisa — miniserial yoki televideniye filmi“ uchun Oltin globus mukofotini, „Film/miniserialdagi eng yaxshi ayol roli“ uchun Critics' Choice televideniyesi mukofoti va 2021-yilda „Telefilm yoki mini-serialdagi eng yaxshi aktrisa“ uchun Screen Actors Guild mukofoti.

## Manbalar

## Havolalar

*