Magnolia champaca

***Magnolia champaca***, ingliz tilida **champak** () nomi bilan tanilgan — Magnoliaceae oilasiga mansub doim yashil daraxt. Ilgari ***Michelia champaca*** nomi bilan atalgan. U oʻzining xushboʻy gullari va mustahkam yogʻochi bilan mashhur.

## Etimologiya
Lotincha nomi, *champaca*, sanskritcha „campaka“ soʻzidan kelib chiqqan [tɕɐmpɐkɐ]).

### Xalq nomlari
Ingliz tilidagi boshqa xalq nomlari orasida quvonchli atir daraxti, sariq orxideya daraxti va xushboʻy Himolay champakasi kiradi.

## Tarqalish
Daraxt Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo-Hindoxitoy va janubiy Xitoyda oʻsadi. U tropik va subtropik oʻrmonlarda ekoremintalarda,  balandlikda oʻsadi. Uning vatani Maldiv orollari, Bangladesh, Kambodja, Xitoy, Hindiston, Indoneziya, Malayziya, Myanma, Nepal, Tailand va Vetnam. Xitoyda u janubiy Xizang va janubiy va janubi-gʻarbiy Yunnan provinsiyalariga xosdir.

## Tavsif

*Magnolia champaca* oʻz vatanida boʻyi  ga yetadigan daraxt koʻrinishida oʻsadi. Uning tanasi  diametrda. Daraxt tor soyabon tojga ega. Iyun-sentabr oylarida gullaydi. Gullari krem-sariq-toʻq sariq rangdagi kuchli xushboʻy hidli. Obovoid-ellipsoid karpellar sentyabr-oktyabr oylarida 2−4 urugʻ beradi.

## Turlari — duragaylar
*Magnolia champaca* navlari va duragaylariga quyidagilar kiradi:

* *Magnolia (Michelia) champaca* var. *champaca* — xitoy tilida *Huang lan (yuan bian zhong)*, (yàngān (yàngān)).  baland, Xitoyda hujjatlashtirilgan.
* *Magnolia (Michelia) champaca* var. *pubinervia* — xitoychada *Mao ye mai huang lan* (máo ye mai huang lan).  baland yoki balandroq, Xitoyda hujjatlashtirilgan.
* Magnolia alba— *Magnolia champaca* va *Magnolia montana* ning oq gulli gibridi.

Tailandda boshqa turlar, jumladan *Magnolia liliifera* va *Magnolia coco* bilan oʻstiriladigan boshqa duragaylari mavjud.

## Madaniy jihatlar

## Foydalanadi

### Xushboʻy hid
Gullar Janubiy Osiyoda turli maqsadlarda foydalaniladi. Ayniqsa, Hindistonda ular asosan ibodatxonalarda, uyda yoki tashqarida ibodat qilish va odatda qizlar va ayollar tomonidan sochlarga goʻzallik bezaklari, tabiiy parfyumeriya sifatida ishlatiladi. Gullar xonani xushboʻy qilish uchun, kelin toʻshaklariga qoʻyiladi. Daraxt anʼanaviy ravishda xushboʻy soch va massaj moylarini tayyorlash uchun ishlatilgan. Jan Patuning mashhur parfyumeriyasi, „Joy“, Chanel № 5 dan keyin dunyoda ikkinchi eng koʻp sotilgan atir, qisman champaca gullarining efir moylaridan olingan.

Ushbu oʻsimlikning hidiga oʻxshash hid Shri-Lankada, Paradoxurus *montanus* tomonidan chiqariladi. Boshqa sivetlar juda yoqimsiz hidlar chiqarishi maʼlum boʻlgani sababli, bu tur bu oʻsimlikning hidiga oʻxshash yoqimli hidni chiqarishi bilan mashhur.

### Yogʻoch

Oʻzining vatani Hindiston va Janubi-Sharqiy Osiyoda hampaka oʻzining qimmatbaho yogʻochlari uchun kesiladi. U nozik teksturali, toʻq jigarrang va zaytun rangli yogʻochga ega boʻlib, mebel ishlab chiqarishda, qurilishda va shkaf yasashda ishlatiladi.

Bu tur Hindistonning baʼzi shtatlarida, ayniqsa janubi-gʻarbiy mintaqada bu daraxtni kesish taʼqiqlangan.

### Kultivatsiya
*Magnolia champaca* maxsus koʻchatxonalarda manzarali oʻsimlik sifatida yetishtiriladi. U tropik va subtropik iqlim bogʻlarida, masalan, Janubiy va Markaziy Kaliforniyada yerga ekilgan. Sovuqroq moʻtadil iqlimli hududlarda konteynerlarga ekiladi. Toʻliq quyosh nuri va muntazam sugʻorishni talab qiladi.

Xushboʻy gullar kapalak va kolibrilarni oʻziga tortadi. Uning aril bilan qoplangan urugʻlari qushlar uchun juda jozibali koʻrinadi va ularni oʻziga jalb qiladi.

## Manbalar