open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xol Xudoyqulov

**Xol Jumayevich Xudoyqulov** (1951-yil 3-oktyabr, Boysun tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2008), professor.
## Biografiyasi
Xol Xudoyqulov 1951-yil 3-oktyabr Boysun tumanidagi Pasurxi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Uch yoshida oilasi bilan Shoʻrchi tumanidagi „Komsomol 30 yillik“ sovxoziga (hozirgi Qumqoʻrgʻon tumani) koʻchib kelishgan, otasi Xudoyqulov Juma oddiy dehqon, onasi Ismoilova Xosiyat uy bekasi boʻlgan. 1967—1971-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining „Boshlangʻich taʼlim metodikasi“ fakultetida tahsil olgan. 2001—2003-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllar instituti „Pedagogika va psixologiya“ kafedrasi dotsenti,  2003-2006-yillarda Toshkent davlat aviatsiya instituti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2006—2013-yillarda Toshkent temir yoʻl muhandislar instituti „Texnik taʼlim pedagogika“ kafedrasi dotsenti, 2013—2018-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti „Pedagogika, psixologiya va oʻqitish metodikasi“ kafedrasi dotsent va professor vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan. 2018-yildan Oʻzbekiston Milliy universiteti „Pedagogika va umumiy psixologiya“ kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi.   
### Ilmiy faoliyati
Xol Xudoyqulov 1991-yilda „Boshlangich sinf oʻquvchilarini ishtimoiy foydali mehnat orqali tarbiyalash“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda „Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini tarbiyalashda iqtisodga oid tushunchalarni shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2018). Xol Xudoyqulov 10 dan ortiq oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 20 ta uslubiy qoʻllanma, 130 tadan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.
## Manbalar
Matthew Steenvoorden

**Matthew Steenvoorden** (1993-yil 9-yanvarda tugʻilgan) — asli indoneziyalik gollandiyalik professional futbolchi, Oʻzbekiston Superligasining „Paxtakor“ klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
U ilgari „Feyenoord“, „Excelsior“ va „FC Dordrecht“ klublarida toʻp tepgan. U Gollandiyadan tashqari Xorvatiya chempionatida ham oʻynagan. 2019-yil oʻrtalarida u Xorvatiyaning „HNK Gorica“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 2023-yil 28-iyulda Oʻzbekiston Superligasining „Paxtakor“ klubi bilan 1,5 yillik shartnoma imzoladi. 2024-yil "Paxtakor" jamoasini tark etgan.

## Terma jamoadagi faoliyati
Steenvoorden 2011—2012-yillar Niderlandiya yoshlar terma jamoasida toʻp surgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Matthew Steenvoorden at Soccerway
Atirov xalqaro aeroporti

**ATMA Atirov aeroporti** ()  Qozogʻistonning Atirovdan shahridan  shimoli-gʻarbda joylashgan aeroport. Bu dunyodagi eng past xalqaro tijorat aeroporti boʻlib, dengiz sathidan  pastda.

## Tarixi

ATMA kompaniyasi 1994-yilda aeroportning qurish va ishlatish modeli sifatida xususiylashtirilganda Airau aeroportining ekspluatatsion huquqlarini olgan edi. ATMA Mağdenli Yer Hizmetleri va Atirov mintaqaviy maʼmuriyati oʻrtasidagi qoʻshma korxona boʻlib, har ikki tomon 50% dan ulushga ega. Bu Atirovdagi yagona aeroport va Qozogʻistondagi oʻn uchta xalqaro aeroportdan biri.

Mintaqa Qozogʻiston iqtisodiyoti uchun juda muhim, chunki Kaspiy dengizidagi neft qidiruv maydonchalari va platformalariga juda yaqin joylashgan. Shahar koʻplab neft va qurilish kompaniyalari uchun tayanch shahar sanaladi.

2007-yilda ATMA yangi terminal binosi hamda yangi uzunroq uchish-qoʻnish yoʻlagi qurilishini yakunladi. Umumiy maydoni  ni oʻrab olgan, yangi terminal soatiga 600 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. Yoʻlovchilar zamonaviylashtirilgan CIP va VIP zallaridan ham foydalanishlari mumkin. Terminal boʻylab Wi-Fi internetga ulanish, jumladan CIP va VIP zallari mavjud. Loyihani taʼmirlash natijasida xalqaro va ichki kelish terminallarida konveyer tizimi oʻrnatilib, yoʻlovchi chiptalarini rasmiylashtirishda qulaylik yaratish maqsadida banklarda kompyuterlashtirilgan cheklar ishga tushirildi. Samolyotga chiqish yoʻlovchilarni terminaldan samolyotgacha avtobusda tashish orqali amalga oshiriladi.

2019-yilda u Qozogʻistondagi eng gavjum beshinchi aeroport boʻldi, chunki aeroport orqali 937 032 yoʻlovchi tashrif buyurgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Manbalar

## Havolalar
* Atirov aeroporti rasmiy sayti
69 (jinsiy poza)

**Oltmish toʻqqiz** yoki **69** ( nomlari bilan tanilgan) — jinsiy pozalar tarkibiga kiruvchi jinsiy aloqa turi. Bunda ikki kishi bir-biriga mos pozada sherigining jinsiy aʼzolari bilan ogʻiz yordamida jinsiy aloqani amalga oshiradi. Pozaga ishtirokchilar 69 raqamidagi 6 va 9 raqamlari kabi oʻzaro teskari boʻlgan holda aloqa qilganlari uchun 69 nomi berilgan. Bu poza jins vakillarining har qanday kombinatsiyasini oʻz ichiga olishi mumkin.

## Metodikasi
69 pozasining oʻzgarishi oʻzaro anilingus yoki „ikki tomonlama rimming“ hamda sherikning anus yoki vaginasiga barmoq yordami jinsiy aloqa qilishni oʻz ichiga oladi. Ushbu pozitsiyada sheriklar bir vaqtning oʻzida jinsiy qoniqishni boshdan kechirishlari aytiladi, biroq bu faqat oʻzlarini zavqlanishga qaratmoqchi boʻlganlarni chalgʻitishi mumkin. Boʻyi oʻxshash boʻlmagan sheriklar uchun pozitsiya anchagina noqulaylik tugʻdirishi tabiiy holat.

## Yana qarang
* Anilingus
* Kunnilingus
* Fellatio

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Barqsoʻz masjidi

**Barqsoʻz masjidi** (Bargsoʻz masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota shahri Oxunboboyev koʻchasida joylashgan yodgorlik. Masjid XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Barqso’z masjidi ham o’tgan asrning boshlarida masjidning nurab qolgan binosi o’rniga mahalliy xalq homiyligi va hashar yo’li bir ustunli qilib qurilgan. Keyinroq guzarning tadbirkor boylari tomonidan to’rt ustunli qilib 9,5x9,5 o’lchamida qaytadan qurilgan. Bu masjid ham faoliyatini sho’rolar davrida to’xtatgan. Mustaqillik yillarida masjid yana faoliyat ko’rsata boshladi.

## Tarixi
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida qurilgan. Masjidning shifti 4 ta ustunga tayangan. Yodgorlik tashqi ayvonida 7 ta ustun mavjud. Ushbu masjid guzar masjidi boʻlgan. Masjid tashqi ayvoning gʻarbiy qismining yuqorisida „Imon“, „Basmala“, „Shahodat“ kalimalari bitilgan. Ikki tomida esa „Alloh“ va „Muhammad“ soʻzlari ham bitilgan.
Masjid devorning chap tomonida esa marmarga suls xatida Qur’oni Karimning „Raʼd“ surasining 29-oyati bitilgan.

Ayvonning gʻarbiy tomonida esa Qur’oni Karimning „Baqara“ surasining 149-oyati yozilgan: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Qaysi joydan (safarga) chiqsangiz ham, (namozda) yuzingizni Masjidi Harom (Kaʼba) tomonga oʻting! Ushbu (buyruq) Parvardigorning tarafidan (aytilgan) haqiqatdir. Alloh qilayotgan ishlaringizdan gʻofil emasdir“. Mazkur bitikning oxirida ham yozuv boʻlib, Qur’oni Karimning „Ahzob“ surasining 41-oyati keltirilgan.

## Meʼmorchiligi
Barqsoʻz masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan keng foydalanilgan.
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida xalq homiyligi bilan qayta quriladi. Keyinchalik mahalliy tadbirkorlar tashabbusi bilan toʻrt ustunli qilinib, 9,5x9,5 oʻlchamda qayta bunyod etiladi. Masjid faoliyati sovet yillarida toʻxtatilgan. Oʻzbekiston mustaqilllikka erishgach, masjid qayta faoliyat koʻrsatgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 

## Havolalar
*
Xon Sulton

**Xon Sulton** () (1190—1227) — Xorazmshohlar davlati malikasi, Muhammad Xorazmshohning qizi, Jaloliddin Manguberdining opasi.
## Hayoti
Xorazmshoh Muhammadning qizlaridan biri boʻlgan Xon Sultonning onasi kim boʻlgani nomaʼlum. Faqat buvisi Turkon xotun ajdodlari orqali qipchoq xonlariga borib taqalishi aytiladi. 1210-yilda Xorazmshohlar saroyida garovda boʻlgan Qoraxoniylar davlati valiahdi Usmonga turmushga chiqqan. 1212-yili Samarqandda Xorazmshohlar davlatiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolondan keyin uni oʻldirmoqchi boʻlgan Usmondan qochib qalʼaga yashirinib oladi va eriga shunday mazmundagi maktub bitadi.
Qoʻzgʻolon Xorazmshoh Muhammad tomonidan shavfqatsizlarcha bostirilgan. Xorazmshoh Muhammadning buyrugʻi bilan Usmon va uning barcha qarindoshlari qatl qilinadi. Suloladan taxtga daʼvo qilishi mumkin boʻlgan birorta vakil qolmaydi. Shu tariqa Qoraxoniylar davlati ham barham topadi.

## Keyingi taqdiri
Xon Sulton 1219-yilda moʻgʻullar bosqini arafasida bir qancha Xorazmshoh sulolasi vakillari, shuningdek, katta miqdordagi xazina bilan poytaxt Gurganchni tark etgan. Qochqinlar Qoraqurum choʻlini kesib oʻtib, Ilol qalʼasiga borib sigʻinishadi. Qalʼa 4 oylik qamaldan soʻng egallanadi. Xorazmshoh Muhammadning onasi, qizlari va xotinlari Chingizxon qarorgohiga yuboriladi. U yerda asirlar Chingizxon avlodlari orasida boʻlib olinadi. Manbalarda Xon Sulton Joʻjiga nikohlab berilgani aytiladi. Nikohdan Berke, Berkechar va Buri ismli farzandlar tugʻilgani taxmin qilinadi. 

Joʻjining 1227-yilda vafot etishi munosabati bilan ukasi Jaloliddin Manguberdiga moʻgʻullar haqida maʼlumotlar yetkazgan. 

## Manbalar
Minet

**Minet** (shuningdek, **fellatio** deb ham ataladi), jargonda **ogʻizga olish**, **ogʻizga berish** yoki **asbobni soʻrish** deb ataluvchi ogʻiz va/yoki tomoq yordamida sherigining jinsiy olati bilan aloqa qilinuvchi seksual harakat turi. Erkak moyagini ogʻiz yordamida stimulyasiya qilish ham *minet* yoki oddiy qilib *moyakni soʻrish* deb ham nomlash mumkin. Agar minet shaxsning oʻz-oʻziga amalga oshirilsa, bu harakat avtominet deb ataladi.

Ushbu seksual harakat jinsiy sherik tomonidan boshqa jinsiy harakatlardan, masalan, vaginal yoki anal aloqadan oldin yoki oʻziga xos erotik va jismoniy intim harakat sifatida amalga oshirilishi mumkin. Minet jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni (VK) yuqtirish xavfini oshiradi, ammo xavf vaginal yoki anal jinsiy aloqaga qaraganda, ayniqsa OIV infeksiyasi uchun ancha past.

Aksariyat mamlakatlarda minet amaliyotini taqiqlovchi qonunlar mavjud emas, ammo baʼzi madaniyatlarda unga tabu sifatida qaralishi mumkin. Shuningdek, odamlar shaxsiy imtiyozlar, salbiy his-tuygʻular yoki jinsiy taqiqlar tufayli jinsiy aloqa bilan shugʻullanishdan bosh tortishlari mumkin. Odatda, odamlar ogʻzaki jinsiy aloqa sheriklarning bokiraligiga taʼsir qilmaydi, deb hisoblashadi. Biroq bu boradagi fikrlar turlichadir.

## Amaliyoti

Erkak olatini tomoqqacha olish jinsiy aloqa turlaridan biri boʻlib, unda kishi sherigining jinsiy olatini tomogʻicha kiritadi. Nomlanishi va texnikasi 1972-yilda „''Deep Throat''“ pornografik filmidan keyin ancha ommalashgan. Umuman olganda, minet qildirgan odam vaziyatni nazorat qilib turadi. Tomoq ogʻrigʻi ortidan qoniqish hosil boʻlishi uchun minet qilinuvchining olati yetarlicha uzun boʻlishi kerak.

Yumshoq tanglayga tegilganda paydo boʻladigan tabiiy gag refleksi tufayli tomoqqa chuqurroq kiritishda qiyinchiliklar boʻlishi mumkin. Tomoqning ichigacha kiritish paytida til harakatsiz qoladi va soʻrish imkonsiz boʻladi. Jinsiy olatning uchini ogʻiz boʻshligʻining tarangligi bilan kuchli qoʻzgʻatish mumkin.

## Yana qarang

* Bukkake
* Boʻshanish
* Kunnilingus
* Yuzga boʻshanish
* Boʻshanish (Halacha)
* Sperma
* Irrumatsiya
* Boʻyindagi marjonlar
* Erkak moyagini soʻrish

## Manbalar

## Havolalar
Oʻtkir Tolipov

**Oʻtkir Qarshiyevich Tolipov** (1961-yil 28-fevral, Forish tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2004), profesor.
## Biografiyasi
Oʻtkir Tolipov 1961-yil 28-fevral Forish tumani, Garasha qishlogʻida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. 1979—1985-yillarda Kiyev politexnika institutida tahsil olgan. 1985—1990-yillarda Jizzax pedagogika instituti kasb taʼlimi fakulteti oʻqituvchisi, 1993—1997-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, dekan oʻrinbosari, 2000—2011-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2011—2017-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti „Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan„Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi professori.    

### Ilmiy faoliyati
Oʻtkir Tolipov 1990—1993 yillarda SSSR pedagogika fanlar akademiyasining Oʻqitish vositalari instituti aspiranturasida oʻqigan. 1993-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi.
1997—2000-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti doktoranturasida tahsil olgan. 2004-yilda Toshkent dablat pedagogika universitetida „Oliy pedagogik taʼlim tizimida umummehnat va kasbiy koʻnikma va malakalarni rivojlantirishning pedagogik texnologiyalari“ () mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 200 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011).
## Manbalar
Zarafshon okrugi (SSSR)

:*Rossiya imperiyasi tarkibida 1868—1886-yillarda mavjud boʻlgan [[Zarafshon okrugi]] bilan adashtirib yuborilmasin.*

**Zarafshon okrugi** — 1926—1930-yillarda Oʻzbekiston SSR tarkibidagi oʻnta okrugdan biri. Okrugning maʼmuriy markazi Karmana shahri boʻlgan. Okrug oʻz nomini Zarafshon daryosidan olgan.

1925-yilda, yaʼni O‘zbekiston SSR tashkil topganidan soʻng qisqa vaqt oʻtgach, respublikada viloyat maʼmuriy birligi joriy etildi. Viloyatlar uyezdlarga, ular oʻz navbatida volostlarga boʻlingan. Viloyatlardan biri Zarafshon viloyati edi. Ammo oradan bir yil oʻtmay, 1926-yilda viloyat maʼmuriy birligi tugatilib, respublikani okruglarga, ular esa oʻz navbatida tumanlarga boʻlinishi joriy etildi.

1930-yilda Oʻzbekiston SSRda navbatdagi maʼmuriy-hududiy islohot boʻlib oʻtdi, okruglar tugatilib, ularning tarkibiga kirgan tumanlar bevosita respublikaga boʻysunuviga oʻtkazildi. Shunday qilib, respublika 71 ta tumanga, ular 1494 ta qishloq sovetlariga boʻlingan. Shuningdek, respublikada 9 ta respublika boʻysunuvchi shahar boʻlib, ularga yana 204 ta qishloq Soveti boʻysunadi.

Okrug 6 tumanga boʻlingan: Qoradaryo tumani, Kattaqoʻrgʻon tumani, Karmana tumani, Narpay tumani, Nurota tumani va Xatirchi tumani.

Shimoldan RSFSR tarkibidagi Qirgʻiziston ASSR bilan, janubdan Qashqadaryo okrugi bilan, gʻarbdan Konimex tumani va Buxoro okrugi bilan, sharqdan Samarqand okrugi bilan chegaradosh.

1926-yilgi Butunittifoq aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Zarafshon okrugi aholisi 278 ming kishi edi.

Ulardan 246 ming 620 nafari oʻzbeklar, 10 ming 476 nafari tojiklar edi. Shuningdek, tumanda milliy ozchiliklardan turkmanlar (4722 kishi), oʻrta osiyolik arablar (4088 kishi), ruslar (3737 kishi), qozoqlar (2908 kishi) va oʻrta osiyolik (buxoriy) yahudiylar (2290 kishi) koʻp edi. Okrugda yana 30 ga yaqin millat vakillari turlicha yashagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Administrativnoe delenie Soyuza SSR. M., 1929.
*
Gʻiyosiddin Muhammad

**Gʻiyosiddin Muhammad** (taxminan 1336-yil 3-may kuni oʻldirilgan) — Elxoniylar davlatining vaziri, Rashididdin Fazlullohning oʻgʻli.

## Hayoti
1327-yilda Abu Said tomonidan vazir lavozimiga olib kelingan. Manbalarda Bagʻdod cherkovlarini buzish va hanafiylikni tiklash ishlarini amalga oshirgani bilan eslanadi. Shuningdek, Mamluklar bilan tinchlik shartnomasi ham tuzgan. Gʻiyosiddin Muhammad qishloq xoʻjaligini rivojlantirish uchun sharoit yaratib, Xurosondagi poraxoʻrlik holatlariga barham bergani aytiladi.

Gʻiyosiddin Muhammadning faoliyati amirlar tomonidan qoʻllab-quvatlanmagan. 1328-yil iyul oyida amir Ali Podshoh Oyrot unga Sultoniya tomonidan hujum uyushtiradi, ammo bu isyon bostiriladi. 1329-yilda Norin Tagayning qoʻzgʻoloni bostirilib, bu sarkarda ham qatl etiladi. 1334-yilda amalga oshgan Mahmudshoh Inju qoʻzgʻoloni taqdiri ham shunday kechgan.

## Oʻlimi
1336-yilda Abu Said vafotidan soʻng Mahmudshoh Inju bilan birga harakat qilib, Arpaxonni taxtga olib chiqqan. Hamdulloh Gʻazviniy bu haqida: „Bu davrga kelib, mamlakatda boʻlib oʻtishi uzoq kutilgan fitna koʻtarilib, davlat amaldorlarining har biri oʻz daʼvosiga ega edi. Har kim saltanatdagi muhim vazifalarga oʻz vakilini qoʻyishni niyat qilgandi“, deb yozadi. Abu Said oʻrniga kelgan Arpa xonning markaziy hokimiyatni mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlari samarasiz kechadi. Markaziy hukumatga qarshi chiqqan amir Ali Padshoh boshchiligidagi oyrat qabilasi Arpaxonni hokimiyatdan mahrum qiladi va uning oʻrniga Musoxon hukmdor deb eʼlon qilinadi. Gʻiyosiddin Muhammad 1336-yilda Ali Padshohning xabari boʻlmagan bir vaziyatda qatl qilinadi. Uning mol-mulki esa musodara qilib yuborilgan.

## Manbalar
Konstantin Butenyov

**Konstantin Fyodorovich Butenyov** (1805—1869) — general-leytenant, Sankt-Peterburg texnologiya instituti direktori.
## Tarjimayi holi
Olonets kon zavodlari boshqaruvi aʼzosi Fyodor Ivanovich Butenyovning zodagon oilasida tugʻilgan.

1826-yilda konchilik kadetlari korpusini kichik oltin medal bilan tugatgan. Zlatoust zavodlarida xizmat qilgan, Miass zavodining oltin konlari boshligʻi etib tayinlangan. 1827-yildan — Olonets guberniyasi A. F. Grammatchikov ekspeditsiyasida Voitskiy oltin konini oʻrgangan. 1828-yilda Olonets kon zavodining oʻrmonchisi etib tayinlangan.

1829—1832-yillarda Germaniyada tahsil olgan, Freiburg konchilik akademiyasida tahsil olgan.

1832—1838-yillarda Sankt-Peterburg konchilik institutida konchilik, geodeziya ishi va konchilik statistikasidan dars bergan. 1838-1841-yillarda haftalik „Manufaktura“ va „Gornozavodskiye izvestiya“ gazetalarining muharriri boʻlgan.

1841-yilda Afg‘oniston bilan jang qilgan ingliz otryadlari Amudaryoning chap qirgʻogʻiga yaqinlashganda, Buxoro amiri Nasrullaning taklifiga binoan Rossiyadan podpolkovnik K. F. Butenyov boshchiligidagi missiya Buxoro amirligiga yuboriladi. Bu missiya „1841—1842-yillardagi Buxoro ekspeditsiyasi“ nomi bilan mashhur edi.

Rossiya missiyasining Buxoroga tashrifi chogʻida ingliz zobitlari Charles Stoddart va Arthur Conolly josuslikda ayblanib hibsga olingan. Britaniya hukumatining iltimosiga koʻra, chor hukumati Butenevga ularni ozod qilish toʻgʻrisida petitsiya yozishni maxsus topshirgan, ammo ariza rad etilgan va elchixona xonlikni tark etgach, ingliz zobitlari qatl etilgan.

1842-yil 8-aprelda Butenyov oʻz xodimlari bilan xonlikni tark etgan va 9-iyunda elchixona Orenburgga keldi. Ekspeditsiya jami bir yildan ortiq davom etgan. Siyosiy jihatdan hech qanday natija bermagan, shu bilan birga uning aʼzolari tomonidan Buxoro haqida koʻplab qimmatli tabiiy-tarixiy, geografik asarlar nashr etilgan. Butenyovning oʻzi 1842-yilda „Togʻ-kon jurnali“ da mineralogiya, meteorologiya va pul biznesiga oid bir qator maqolalarni nashr etadi.

1843—1852-yillarda Peterburg zarbxonasida xizmat qilgan.

1852—1857-yillarda Sankt-Peterburg amaliy texnologiya instituti direktori.

1858—1863-yillarda Peterburg zarbxonasi boshligʻi.

## Oilasi
* Akasi, Nikolay Fyodorovich Butenyov (1803—1871) — kon muhandisi, general-leytenant;
* Otasi, Fyodor Ivanovich Butenyov (1772—1824).

## Manbalar
Salim Otaqulov

**Salim Otaqulov** (1952-yil 10-yanvar, Payariq tumani Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, fizika-matematika fanlari doktori (1993), professor.
## Biografiyasi
Salim Otaqulov 1952-yil 10-yanvar Payariq tumanida tugʻilgan. 1974-yilda Samarqand davlat universiteti matematika fakultetini tugatgan. 1974—1980-yillarda Samarqand davlat universiteti oʻquv-hisoblash markazi xodimi, 1980—2005-yillarda ushbu universitetning matematika fakultetida assistent, dotsent, professor, kafedra mudiri, 2005—2006-yillarda Toshkent axborot texnologiyalari universitetining Samarqand filiali professori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2016-yildan Jizzax politexnika instituti „Oliy matematika“ kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
Salim Otaqulov 1977—1979-yillarda Ozarbayjon davlat universiteti aspiranturasida tahsil oladi va 1981-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 1993-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 280 dan ziyod ilmiy ishlar, shu jumladan, 2 ta monografiya, 10 dan ortiq oʻquv uslubiy qoʻllanmalar muallifi. Turon fanlar akademiyasi akademigi (2021).
## Manbalar
Temurshayx qadamjosi

**Temurshayx qadamjosi** — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan obyekt. U Karmanadan Raboti Malikka qarab borishda yoʻl ustida joylashgan. Manbalarda yozilishicha, Temurshayx Qosimshayx Azizonning qarindoshi boʻlib, ular bir davrda yashagan. Temurshayx mashhur shayx va avliyoligidan tashqari tabib sifatida sifatida ham el orasida hurmat qozongan.
Karmana hududi va unga yaqin yerlarda kasallarga shifo ulashgan. Baʼzi rivoyatlarda aytilishicha, vafot etgach qabrga qoʻyilgan shayxning qabri oldidagi tuproq ham shifobaxsh boʻlgan. Masalan temiratki kasaliga uchraganlarning kasal joyiga qabr tuprogʻidan surtilsa, tuzalib ketgan. Bu ziyoratgohdan odamlar shifo yoʻlida hali ham foydalanmoqda.
  
Temurshayx maqbarasi yuqorisiga tugʻ koʻtarilib, tugʻ ustiga „Temir qoʻl“ oʻrnatilgan. Bu ramziy maʼnoni bildirib, inson qanday yashashidan qatʼi nazar ochiq qoʻl bilan dunyodan koʻz yumishini anglatgan. Baʼzilar bu tasvirni boshqa maʼnoga yoʻyadilar, yaʼni temurshayx avliyoga kim shak keltirsa, uni xudo shu qoʻl bilan uradi degan taʼrif beradilar. Bunday uslubdagi ramzlar qoʻyish Buxoro atrofidagi shayxlarga xos.

1890-yilda Temurshayx qabrining janubiy tarafida Usta Joʻra Qoʻldoshev masjid qurdirgan. Masjidning boʻyi 10 metr, eni taxminan 7-8 metr. Atrofi ayvon boʻlib, milliy uslubdagi gullar va naqshlar bilan bezatilgan. Masjidning sharqiy qismida 7 ta hujra joylashgan. Bu hujralarda mullavachchalar tahsil olgan. Masjidning janubiy tomonida beklarning hovlisi joylashgan. Karmana bekligining soʻnggi hukmdori Yovqochdibek shu uyda yashagan.

1960-yilga kelib Navoiy GRESi barpo etilishi natijasida korxona atrofidagi masjid va mozor buzib tashlangan. Bugungi kunda bu hududda faqat Temurshayx sagʻanasi va mozorning bir qismi saqlangan, xolos.
Temirshayx ziyoratgohi hozir qarovsiz holatda, davlat himoyasiga olinmagan. Bugungi kundagi texnik holati oʻrganib chiqilganda obidaning ochiq osmon ostidaligi, yomgʻirli va qorli kunlardan nurab ketayotganligi aniqlangan. Yaʼni taʼmirtalab holga kelib qolgan. Meʼmoriy inshootning chegarasi belgilanmagan, obyekt panjara bilan oʻralmagan.

## Manbalar
Nargiza Jamilova

**Nargiza Nuritdinovna Jamilova** (1969-yil 7-iyun, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori (DSc, 2020), professor (2021).
## Biografiyasi
Nargiza Jamilova 1969-yil 7-iyun Toshkent shahrida tugʻilgan. 1986—1990-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti, maktabgacha tarbiya fakultetida tahsil olgan. 1990—2000-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti „Maktabgacha tarbiya metodikasi“ kafedrasi assistent-oʻqituvchisi, 2003—2009-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti „Pedagogika va psixologiya“ fakulteti va „Maktabgacha va oilaviy taʼlim“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2009—2010-yillarda „Maktabgacha va oilaviy taʼlim“ kafedrasi dotsenti, 2014—2020 yillarda „Maktabgacha taʼlim“ fakultetining „Maktabgacha taʼlim metodikasi“ kafedrasi dotsenti vaziasida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yildan „Maktabgacha taʼlim metodikasi“ kafedrasi professori. 
### Ilmiy faoliyati
Nargiza Jamilova 2000—2003 yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti aspiranti, 2010—2013-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti doktoranti boʻlgan. 2009-yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. 2020-yilda „Pedagogika oliy taʼlim muassasalari talabalarida tashabbuskorlikni rivojlantirishning pedagogik mexanizmlari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasni himoya qilib, pedagogika fanlar doktori (DSc) ilmiy darajasini olgan. 120 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan, 4 ta monografiya, 3  ta darslik, 10 dan ortiq oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar muallifi.

## Manbalar
Farzin (shaxmat)

**Farzin** (♕, ♛) shaxmat oʻyinidagi eng kuchli donadir. U har qanday miqdordagi kvadratlarni vertikal, gorizontal yoki diagonal boʻylab bosib oʻtishi mumkun. Har bir oʻyinchi oʻyinni shohning yoniga qoʻyilgan bitta farzin bilan boshlaydi. Farzin eng kuchli sipoh boʻlganligi sababli, koʻp hollarda piyoda farzin darajasiga koʻtariladi.

Farzinning oʻtmishdoshi *ferz* boʻlib, faqat diagonal boʻyicha bir qadam harakatlana oladigan yoki ushlay oladigan kuchsiz sipoh hisoblangan va forslarning shatranj oʻyinidan kelib chiqqan. Zamonaviy farzinning harakatlanish qoidalari XV asrda shaklangan.

## Tarixi

Farzin dastlab maslahatchi, bosh vazir yoki vazir (sanskritcha *mantri*, forscha *farzin*, arabcha *firzon*, *firz* yoki *vazir*) edi. Dastlab, uning yagona harakati diagonal boʻyicha bir kvadrat boʻlgan.

## Unicode
Unicode farzin uchun ikkita kod nuqtasini belgilaydi:

♕ U+2655 Oq shaxmat farzin (HTML &#x26; #9813;)

♛ U+265B qora shaxmat farzin(HTML &#x26; #9819;)

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hazratqul Qarshiboyev

**Hazratqul Qilichevich Qarshiboyev** (1953-yil 1-mart, Boyovut tumani, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik biolog olim, biologiya fanlari doktori (2002), professor.
## Biografiyasi
Hazratqul Qarshiboyev 1953-yil 1-mart Boyovut tumanida tugʻilgan. 1970—1975-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakultetida tahsil olgan. 1975-1977-yillarda Boyovut tumani 18-maktabning biologiya va kimyo fanlari oʻqituvchisi, 1977—1978-yillarda harbiy xizmatda, 1978—1983-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika ilmiy tadqiqotlar instituti stajyor-tadqiqotchisi, ilmiy xodimi, 1986—1990-yillarda Sirdaryo davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi, Umumiy biologiya kafedrasi katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, tabiatshunoslik fakulteti dekani oʻrinbosari, fakultet dekani, 1992—2012-yillarda Guliston davlat universitetining oʻquv ishlari boʻyicha prorektori, 2012—2019-yillarda „Botanika va ekologiya“ kafedrasi professori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2019-yildan „Dorivor oʻsimliklar va botanika“ kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
Hazratqul Qarshiboyev 1983-yilda „Miya va ayritojli turkum vakillarining gullash biologiyasi va mevalashi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2002-yilda „Oʻzbekistonning qurgʻoqchil sharoitida dukkakli oʻsimliklarning urugʻ yordamida koʻpayishi“ mavzusidagi doktorlik ishini himoya qilgan. 350 dan ortiq ilmiy maqola va tezislar, 15 ta darslik va oʻquv qoʻllanmalari, 8 ta monografiya muallifi. 
## Mukofotlari
* 1-darajali „Mehnat faxriysi“ koʻkrak nishoni (2022).
## Manbalar
Islomda halol va harom

**Al-Halol val-harom fil islom** (الحلال والحرام في الإسلام — Islomda halol va harom) — islom olimi Yusuf Qarzoviyning kitobi boʻlib, dastlab 1960-yilda nashr etilgan. Kitobda ijtimoiy bitimlar va urf-odatlarning tanlab olingan bir guruhi va ularning faqat joiz va taqiqlanganligi nuqtai nazaridan shar’iy hukmi haqida soʻz boradi, shu bilan birga u har bir holat boʻyicha chuqur fiqhiy tadqiqotlarga alohida toʻxtalmaydi.

Kitob har bir musulmon uchun kundalik hayotida duch keladigan narsalar toʻgʻrisidagi shariat hukmini bilish uchun foydali maʼlumotnoma hisoblanadi.

## Manbalar
Karmana bekligi

**Karmana bekligi** — XVI-XX asrlarda dastlab Buxoro xonligi, soʻng mangʻitlar hukmronligi yillarida Buxoro amirligidagi maʼmuriy birlik. Maʼmuriy markazi Karmana shahri.

Buxoro amirligi maʼmuriy jihatdan bekliklarga boʻlingan. Amir Abdulahad hukmronligi davrida amirlik 24 beklikdan iborat boʻlgan. Bekliklar oʻz navbatida amloklarga boʻlinib, ularni amlokdor boshqargan.
Zarafshon vodiysida joylashgan bekliklardan eng kattasi Karmana edi. Karmana bekligi hududlari hozirgi Navoiy, Navbahor, Kanimex tumani yerlaridan tashkil topgan. Karmana bekligi mangʻitlar davrida amirlikning muhim iqtisodiy-strategik hududlaridan boʻlgan.

XVI asr oʻrtalarida Karmana bekligini Iskandarxon boshqargan. Iskandarxon Karmananing birinchi beklaridan boʻlgan. Iskandarxon davrigacha beklik hokimlik deb yuritilgan. XVI asr oʻrtalarida Movarounnahrda yuz bergan siyosiy kurashlarda Iskandarxonning oʻgʻli Abdullaxonning qoʻli baland keladi. Otasi Iskandarxonni Buxoro xonligiga taxtiga oʻtqazib, amalda mamlakatni oʻzi boshqaradi.

Abdullaxon II davrida Karmanada obodonchilik ishlari olib borilgan. Abdullaxon Masjidi Jome qurdirgan, unga yondosh qilib Chor Minor barpo ettirgan. Karmanadagi masjid va ziyoratgohlarni taʼmirlatgan.

Mangʻitlar hukmronlik qilayotgan davrdan boshlab 1920-yil Buxoro inqilobi yuz bergunga qadar Karmana bekligini 30 ga yaqin beklar boshqargan.
Bekning qarorgohi Karmana markazidagi Ark qoʻrgʻoni boʻlgan. Amlokdorlar bekning yordamchisi boʻlgan. Qishloq joylarda bekning nomidan jevachi va toʻqsobalar ish olib borgan.
Soʻnggi mangʻitlar hukmdori Said Olimxon 1881-yilda Karmanada tugʻilgan. 13 yoshga toʻlguncha shu yerda yashagan. Sankt-Peterburgda oʻqishni tamomlagach Olimxon dastlab Qarshiga, soʻng Karmanaga bek etib tayinlangan.

Yavqochbek Karmananing oxirgi beklaridan boʻlib, 1910-yildan 1920-yilgacha bu lavozimda oʻtirgan. Karmana bekligi 1920-yilda tugatilgan va sovetlar hukmronligi oʻrnatilgan.
## Manbalar
Usd al-g‘oba

**“Usd al-g‘oba fi ma’rifat as-sahoba”**  (arab. أسد الغابة في معرفة الصحابة) odatda Usd al-g‘oba nomi bilan tanilgan bu asar alloma Ali ibn al-Asir tomonidan yozilgan. 1200-yilda yozib tugallangan va 2012-yilda nashr etilgan mazkur asar Muhammad alayhissalom va u zotning 7554 nafar sahobalari biografiyasini o‘zida jamlagan.

### Tuzilishi:
Biografiyalar alifbo tartibida joylashtirilgan. Asar nomi asosan toʻrtta boshqa asarga tayanadi: Abu Nuaymning “Maʼrifat as-sahoba”, Ibn Abdulbarning “al-Istiʼob fi maʼrifat al-as’hob”, Ibn Mandaning “Maʼrifat al-as’hob” va “al-Zayl ala ma’rifat al-as’hob”.
Ibn Hajar “Taqrib”da shunday qayd etadi: “u rostgo‘y edi, lekin u o‘z manbalarini zikr qilmasdan, bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan rivoyatlarni bog‘lagan”

## Manbalar
Bachana Arabuli

**Bachana Arabuli** (; 1994-yil 5-yanvarda tugʻilgan) — gruziyalik professional futbolchi, yaqinda A-Liga klubining „Makartur“ klubida hujumchi sifatida oʻynagan.

## Klub faoliyati
Arabuli „Dila Gori“ klubi safidagi professional debyutini 2013-yilning 30-martida „Zugdidi“ klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. U Ispaniyada olti oy davomida faoliyat olib bordi va u yerda Tercera divizionida „AD Alcorcon“ klubining B jamoasida oʻynadi. U shuningdek, Gruziyaning „Tsxinvali“, „Dinamo Tbilisi“ va „Samtredia“ klublarida hamda Vengriyaning „Balmazujvarosh“ va „Pushkas Akadémia“ klublarida oʻynagan.

### Panionios
2019-yil 18-iyulda Arabuli Gretsiya Superligasining „Panionios“ klubi bilan uch yillik shartnoma imzoladi. Panionios jamoasi moliyaviy qoida buzarliklar tufayli mavsumni  bilan boshladi. Arabuli oʻzining birinchi golini Panionios jamoasining mezbonligidagi oʻyinda Gretsiya Superligasiga quyi ligadan koʻtarilgan Volosga qarshi oʻyinda kiritdi. 22-sentyabr kuni safardagi oʻyinda „Lamiya“ jamoasiga qarshi oʻyinda gol urdi va 10-noyabrda u jamoasining „Xanthi“ jamoasiga qarshi mehmondagi uchrashuvda 2:1 hisobida gaʼlaba qozishida katta hissa qoʻshdi va 2 gol muallifiga aylandi. 2019-yilning 30-noyabrida u „Panetolikos“ klubiga qarshi 3:0 hisobida gʻalaba qozongan holda yana gol urdi.

### Lamiya
2020-yil 22-sentyabrda u „Lamiya“ jamoasiga erkin agent sifatida qoʻshildi.

### Makartur FK
2022-yil 1-sentyabrda Bachana erkin agent sifatida „Makartur“ klubiga qoʻshildi. U 2022-yil 13-noyabrda zaxiradan maydonga tushgan holda debyut qildi va 95-daqiqada „Central Coast Mariners“ jamoasiga qarshi oʻyinda gʻalaba sabab boʻlgan golga golli uzatmani amalga oshirdi. Bachana A-Ligadagi ilk golini 2022-yilning 18-dekabrida urdi va 1:0 hisobidagi gʻalabaning 70-daqiqasida Pert Gloriga qarshi oʻyinda gʻalaba golini kiritdi. 2023-yil 29-iyuldan Oʻzbekiston Superligasi vakili „Neftchi“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

## Terma jamoa faoliyati
Arabuli 2017-yilning 23-yanvarida Oʻzbekiston terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida milliy terma jamoa safida oʻzining debyut oʻyinida ishtirok etgan.

## Klub statistikasi

*2021-yil 21-mart holatiga koʻra oʻynalgan oʻyinlarga yangilangan.*

## Yutuqlar
**Dila Gori**

* Erovnuli Liga 2-oʻrinchisi: 2012-13
* Gruziya Superkubogi sohibi: 2012-13

**Dinamo Tbilisi**

* Erovnuli Liga gʻolibi: 2015-16
* David Kipiani kubogi gʻolibi: 2015-16
* Gruziya Superkubogi sohibi: 2015-16

**Samtredia**

* Erovnuli Liga gʻolibi: 2016

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Xolmat Zokirov

**Xolmat Xurramovich Zokirov** (1954-yil 23-avgust, Shoʻrchi tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi (1984), professor.  
## Biografiyasi
Xolmat Zokirov 1954-yil 23-avgust Shoʻrchi tumanida tug‘ilgan. 1971—1976-yillarda Samarqand davlat universiteti kimyo fakultetida tahsil olgan. 1989—1994-yillarda Termiz davlat universiteti umumiy kimyo va ekologiya kafedrasi o‘qituvchisi, katta o‘qituvchisi, 1994—2002-yillarda umumiy kimyo va ekologiya kafedrasi mudiri vazifasini bajaruvchi, 2002—2011-yillarda Termiz davlat universiteti ekologiya kafedrasi dotsenti, 2011—2018-yillarda ekologiya kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat olib borgan. 2019-yildan Termiz davlat universiteti ekologiya va tuproqshunoslik kafedrasi professori. 
### Ilmiy faoliyati
Xolmat Zokirov 1984-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. 180 ta ilmiy maqolalar muallifi.
## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 30 yil“ esdalik nishoni (2021);
* „Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga 25 yil“ esdalik nishoni (2017).
## Manbalar
Filip Ivanović

**Filip Ivanović** (; 1992-yil 13-fevralda tugʻilgan) – serbiyalik professional futbolchi, himoyachi pozitsiyasida toʻp suradi.

## Klub faoliyati
Aranjelovac shahrida tugʻilgan Ivanovich faoliyatini „Karadorje Topola“ futbol akademiyasida boshlagan. Keyinchalik „Hajduk_Beograd“ jamoasida professional faoliyatini boshladi. U yerda 2008 va 2014-yillar oraligʻida 25 oʻyin oʻtkazdi. Ayni paytda u Belgrad zonasi ligasining „Zvezdara“ jamoasi bilan oʻynab, mahalliy ligada bir necha marta sovrindorlar qatoridan oʻrin oldi. „Lokomotiva Beograd“ jamoasi safida yarim mavsum toʻp tepganidan soʻng, Ivanovich „Bezaniya“ jamoasiga koʻchib oʻtdi va u yerda 2015-yilgi mavsumni oʻtkazdi. 2016-yil boshida Ivanovich „Sloga Petrovac“ jamoasi tarkibiga oʻtdi. Oʻsha yilning yozida klub tarqatib yuborilganidan keyin Ivanovich jamoani tark etdi. Keyinchalik u „Indija“ futbol klubida yangi futbolchisi sifatida tanishtirildi. 23 ta oʻyinda maydonga tushib, 3 ta gol urgan Ivanovich Sportski Jurnal nashri tomonidan 2016/17-yilgi Serbiya Birinchi Ligasining enga yaxshi futbolchilaridan biri sifatida tanlandi. 2017-yilning yozida Ivanovich Serbiyaning top-klubi „Radnik Surdulica“ jamoasi bilan uch yillik shartnoma imzoladi.

2018-yilning 26-iyunida Ivanovich Ozarbayjon Premyer-ligasi vakili „Sabah“ jamoasi bilan shartnoma imzolagani haqida xabar berilgan edi. Bir necha kundan keyin transferni Radnik Surdulica sport direktori Darko Gashich tasdiqladi. 2023-yil Namanganning „Navbahor“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

2025-yil 22-yanvarda Bahraynning „Al-Khaldiya SC“ klubi bilan shartnoma imzolagan.

## Faoliyat statistikasi

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Qorategin bekligi

**Qorategin bekstvo** yoki **Qorategin vilayati** (; ) – Buxoro amirligi tarkibidagi maʼmuriy birlik (hozirgi Tojikiston hududida boʻlgan). Maʼmuriy markazi Gʻarm shahri.

## Geografiyasi
Qorategin bekligining geografik joylashuvi haqida botanik Vasiliy Oshanin quyidagilarni yozgan:Ushbu mamlakatga tashrif buyurgan Kapitan Vasilev Qorateginning butun maydoni 9800 kvadrat metrni tashkil etishini yozgan.

## Tarixi
Boshqa togʻli hududlar qatori Qorategin aholisi ham qadimdan Qoʻqon bilan yaqin munosabatda boʻlgan. Togʻli oʻlkaning tub aholisi tez-tez Qoʻqonga Otxodnichestvo deb ataladigan joyda ishlash uchun borishgan.

XIX asr boshlarida Qoʻqon xonlari oʻz hududlarini kengaytirish maqsadida Qorategin va qoʻshni hududlarga bir necha bor yurishlar uyushtirgan. Qo‘qon qoʻshinlarining butun hujumi davomida togʻli hududlar aholisi ularga faol qarshilik koʻrsatgan.

1869-yil yozida Qorateginni Qoʻqon qoʻshinlari bosib olgan. Bu Qoʻqon qoʻshinlarining Qorateginga oxirgi va ayni paytda eng yirik hujumi edi. Oʻsha yilning kuzi oldidan Qorateginda qoʻzgʻolon koʻtarilib, Qoʻqon hokimi quvgʻin qilingan. Qorategin mustaqil boʻlgan va Qoʻqon xonlari uni butunlay boʻysundira olmagan.

Bularning barchasiga qaramay, Qorategin XIX asrning 70-yillarigacha yarim mustaqil mavqeini saqlab qolgan.

Amir tomonidan tayinlangan hokimlar butun maʼmuriy hokimiyatni oʻz qoʻliga olishgan.

## Aholisi

Kapitan Vasilev XIX asrning 80-yillarida Qorategin Buxoro amirligiga qoʻshib olingandan soʻng Qorategin aholisi toʻgʻrisida u asosan Surxob daryosi vodiysida toʻplanganligi haqida maʼlum qilgan.

Qorateginda tojiklar bilan bir qatorda qirgʻizlar ham yashagan. Vasilevning soʻzlariga koʻra, „51 ming kishidan 3 ming nafari qora-qirgʻiz, qolgan 48 ming nafari tojiklardir“.

Qorategin aholisi asosan Surxob, Obixingu va boshqa daryo vodiylarida toʻplangan.

## Madaniyati
Qorategin aholisining asosiy kasbi dehqonchilik boʻlgan. Ular bilan asosan tojiklar shugʻullangan. Qirgʻizlar ham dehqonchilik, ham chorvachilik bilan shugʻullangan. Qoidaga koʻra, yoz faslida qirgʻiz qishloqlarida bir necha kishi xoʻjalikni boshqarish va dalalarni sugʻorish uchun qolgan. Qolganlari esa oʻz chorvalari bilan Qorateginning baland togʻ vodiylarida joylashgan yozgi lagerlarga (yaylovlarga) ketishgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Ya ubil Marka

**Ya ubil Makra** — rossiyalik repper Morgenshternning Oxxxymironga atab yozgan videoklip sifatida chiqarilgan diss taronasi. 2022-yil 11-noyabrda Bugatti Music tomonidan chiqarilgan. Trek Oxxxymironning 2022-yil 29-oktyabrda chiqarilgan „Bassline Business“ repiga javob sifatida chiqarilgan.

## Rivojlanishi
Morgenshternning „Last One“ albomi chiqqandan soʻng, albomdagi ikkinchi trekda Oxxxymironning „Gorgorod“ albomida Kiraning gaplarini davom ettirgan skit bor edi, bunga javoban Oxxxymiron „Bassline Business“ trekini chiqardi.

## Premyera
„Ya ubil Marka“ Bassline Businessdan keyin bir hafta oʻtgach chiqariladi. Qoʻshiq nomi Oksimironning 2021-yil 1-noyabrda chiqarilgan „Kto ubil Marka?“ trekiga ishoradir. Alisher musiqa uchun ishlangan videoklipda Oxxxymironning baʼzii kliplariga parodiya qiladi: koʻchada olomon bilan yuradi, qorongʻu studiyada stulda oʻtiradi, shuningdek, Oxxxymironning Johnyboy bilan boʻlgan battleda ishlatgan soʻzlaridan foydalanadi.
## Manbalar
Qahramon Olimov

**Qahramon Tanzilovich Olimov** (1967-yil, Qorakoʻl tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor
## Biografiyasi
Qahramon Olimov 1967-yilda Buxoro viloyatining Qorakoʻl tumanida tugʻilgan. 1991—2005-yillarda Buxoro muhandislik texnologiya instituti assistenti, dotsent, kafedra mudiri, 2005—2013-yillarda akademik litsey va kasb-hunar kollejlari bilan ishlash boʻyicha prorektor, 2013—2018-yillarda oʻquv ishlari boʻyicha prorektor, 2018—2020-yillarda Maktabgacha taʼlim vazirligi pedagog kadrlar sifatini oshirish va pedagogika kollejlari faoliyatini muvofiqlashtirish boshqarmasi boshlig‘i, 2020—2021-yillarda Maktabgacha taʼlim vazirining birinchi oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 2021-yildan Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent filiali ijrochi direktori. 

### Ilmiy faoliyati
Qahramon Olimov 220 dan ortiq ilmiy va metodik ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 17 ta darslik muallifi.

## Manbalar
Erkin Berdiyev

**Erkin Turdaliyevich Berdiyev** (1959-yil 24-noyabr, Piskent shahri, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (2018), professor (2019).
## Biografiyasi
Erkin Berdiyev 1959-yil 24-noyabr Toshkent viloyatining Piskent shahrida tugʻilgan. 1982-yilda Toshkent qishloq xoʻjaligi institutining (hozirgi Toshkent agrar universiteti) oʻrmon xoʻjaligi fakultetini tamomlagan. Mehnat faoliyatini „Uzgiprozem“ yer tuzish loyiha institutida muhandis-agro-oʻrmon meliorator vazifasidan boshlagan. 1992—1997-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi huzuridagi Oliy Attestatsiya komissiyasida qishloq xoʻjaligi va veterinariya fanlari boʻyicha bosh mutaxassis, 2006—2015-yillarda Toshkent davlat agrar universiteti „Oʻrmonchilik va ekologiya“ kafedrasi dotsenti, 2015—2020-yillarda universitetning „Manzarali bogʻdorchilik va koʻkalamzorlashtirish“ kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2020-yildan Toshkent davlat agrar universitetining „Oʻrmonchilik va landshaft dizayni“ kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati
Erkin Berdiyev 1983—1986-yillarda Oʻrta Osiyo oʻrmon xoʻjaligi ilmiy tadqiqot institutining aspiranturasida oʻqigan. 1993-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan va qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. 2018-yilda „Naʼmatak (Rosa) va chakandani (Hippophae) koʻpaytirish texnologiyasi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini olgan. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2016). 2019-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 250 ga yaqin ilmiy ishlar, jumladan, 7 ta darslik, 20 ta oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 15 ta uslubiy qoʻllanma, 180 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021).

## Manbalar
Pashshot qoʻrgʻoni

**Pashshot qoʻrgʻoni** — Nurota vohasidagi tarixiy arxeologik yodgorliklardan hisoblanadi. Antik davrga oid majmua. Majmua qal’a, shahriston va devor bilan oʻrab olingan rabotdan iborat boʻlgan. Shu hududda istiqomat qiluvchi mahalla raisi Mansur Jumayev qoʻrgʻon atrofidan 1994-yilda qimmatbaho koʻzli uzuk topib olgan. Jumayev bu hududda xazina bor deb oʻylab, qazishma ishlarini olib borgan. Qazishma ishlari natijasida qoʻrgʻon yoʻlidagi ariqda sopol quvurlar mavjudligi, ular bir-birining ichiga kiritilib, shimol tomonga qarab yoʻnaltirilgani aniqlangan.

Taxmin qilinishicha, Pashshot qoʻrgʻoni oʻz davrida buloq ustiga qurilib, buloqdagi ortiqcha suv sopol quvurlar orqali tashqariga yoʻnaltirilgan. Hozirgi paytda ham qoʻrgʻon ichidan tashqari tomonga suv chiqib, yuqoridan oqib keluvchi buloq suvi arigʻiga qoʻshiladi. Pashshot dastlabki paytlarda mustahkam qal’ali qoʻrgʻon boʻlgan. Qal’a devorlari Nur shahridan Qoʻshotgacha choʻzilib ketgan. Pashshot bulogʻi sharsharasining sadosi Qoʻshotgacha eshitilib turgan ekan. Shundan keyin oʻsha atrofda „Sharsharai Pashshot gʻulgʻulai Qoʻshot“, degan naql paydo boʻlgan.

R. Asatovning „Gʻozgʻonnoma“ asarida yozilishicha, Pashshot qoʻrgʻon qal’asining hokimi ayol kishi boʻlgan, jasurlikda tengi yoʻq ekan. Nur qal’asini jangsiz egallagan dushman lashkarboshisi Pashshot hokimiga xabar joʻnatib, unga boʻysunib peshvoz chiqishini soʻraydi. Pashshot hokimi buni rad etib, qal’a qoʻrgʻonini himoya qilishga kirishadi. Gʻazablangan dushman sarkardasi Pashshot hududiga qoʻshin tortib, qal’ani oʻqqa tutadi. Qal’a yongʻin ichida qoladi. Ammo hech kim taslim boʻlmaydi. Dushman sarkardasi bir kecha-kunduz qal’ani oʻqqa tutib turadi. Ichkarida hamma narsa, hatto, odamlar ham kuyib ketadi. Atrofni esa qoʻlansa is, tutun qoplaydi. Qal’ada hayot tugaydi. Shundan soʻng dushman sarkardasi „past shud“, yaʼni „soʻndi, tindi“, deb hujumni toʻxtatadi. Qal’adan bir uyum kultepa qoladi. Shundan keyin qal’a „past shud“ — Pashshotga aylanib, hozirgacha shu nom bilan ataladi.

Pashshot bulogʻi ostidan qadimgi paleolit davriga oid chaqmoqtosh parchalari va keyingi davrlarga mansub turli sopol boʻlaklari, jezdan yasalgan buyumlar va butunligicha saqlangan xum va koʻzalar topilgan.
## Manbalar
Bukkake

**Bukkake** () jinsiy aloqa turlaridan biri boʻlib, unda bir partnyor bir nechta sheriklar tomonidan eyakulyatsiya qilinadi. Bu holat koʻpincha pornografik filmlarda tasvirlanadi. Bukkake zamonaviy pornografik filmlarda nisbatan keng tarqalgan. 1980-yillarda Yaponiyada paydo boʻlgan bu janr keyinchalik Shimoliy Amerika va Yevropaga tarqalgan.

## Yana qarang

* BDSM
* Boʻshanish
* Yuzga boʻshanish
* Ekiben
* Guruh boʻlib seks
* Pornografiya (Yaponiya)

## Manbalar

## Havolalar
Ekiben

deb seks davomida kishi sherigini koʻtarib olgan pozada jinsiy aloqa qilishiga aytiladi.

## Etimologiyasi
Ushbu jinsiy poza stansiyalar yoki sport tadbirlari atrofidagi doʻkonlarda sotiluvchi oziq-ovqat bilan toʻldirilgan quti — *ekiben* sharafiga nomlangan. Bu atama birinchi marta yaponiyalik aktyor Chocoball Mukai tomonidan qoʻllangan.

## Yana qarang
* Bukkake
* Pornografiya (Yaponiya)

## Manbalar
Cum shot

**Boʻshanish** — kishining jinsiy aloqa yoki masturbatsiya davomida eyakulyatsiya qilishi. Atama odatda pornografik filmlar va jurnallarda uchraydigan tasvirlar izohlarida tez-tez qoʻllanadi. Boʻshanish bukkake singari seksual fetishizm va unga aloqador janrlarining obyektiga aylangan. Pornografik filmlarda koʻpincha videoning tugayotganligini bildirish maʼnosida, asossan yuzga boʻshanish holatida koʻproq uchraydi. Eyakulyatsiya holatlari, asosan, jinsiy aʼzolar, dumba, koʻkrak yoki til kabi sherikning tana aʼzolariga qilinishi mumkin.

Atama odatda kinooperator tomonidan pornografik filmning hikoyasi doirasida qoʻllanadi. 1970-yillardan boshlab, hardcore pornografiya janrining leytmotiviga aylangan. Ikkita istisno holatlari mavjud boʻlib, bular penetratsiya aniq koʻrsatilmagan softcore pornografiya hamda penetratsiyani oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan, lekin odatda grafik emas, balki romantik yoki tarbiyaviy boʻlishi uchun ehtiyotkor tarzda suratga olinadigan „juftliklar erotikasi“ kabi yoʻnalishalardir. Eyakulyatsiya ketma-ketligidan yiroq boʻlgan softcore pornografiya odatda baʼzi isteʼmolchilarning ochiqdan ochiq pornografik materiallarga boʻlgan nisbatan kamroq talablariga javoban hamda eyakulyatsiya tasvirlari taqiqlashi mumkin boʻlgan hukumat qonunlari yoki kabel televideniyesi qoidalariga rioya qilish uchun ishlab chiqariladi. Boʻshanish lezbianlar ishtirokidagi jinsiy aloqa aks etgan sahnalarda koʻrinmaydi (ayollar eyakulyatsiyasi mavjud, biroq nisbatan kam uchraydi).

## Sogʻliq uchun xavflilik

### Kasallik tashish
Boshqa odamning tana suyuqliklari bilan aloqa qilishni oʻz ichiga olgan har qanday jinsiy faoliyat jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklarni yuqtirish xavfini oʻz ichiga oladi. Sperma oʻz-oʻzidan teriga toʻkilsa yoki yutilsa zararsiz hisoblanadi. Biroq, sperma jinsiy yoʻl bilan yuqadigan koʻplab infeksiyalarga, jumladan, OIV va gepatit uchun vositachi boʻlishi mumkin. Kaliforniya Kasbiy xavfsizlik va sogʻliqni saqlash boshqarmasi spermani „potensial yuqumli material“ yoki OPIM sifatida tasniflaydi.

### Allergik reaksiyalar
Kamdan kam hollarda, odamlarda seminal suyuqlik ortidan allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Bu kabi holatlarda allergiyasi qoʻziydigan insonalrda yuqori sezuvchanlik rivojlangan boʻladi. Simptomlar mahalliy yoki tizimli, jumladan, jinsiy aloqa qilgandan keyin 30 daqiqa ichida qichishish, qizarish, shishish yoki pufakchalar paydo boʻlishi mumkin. Ular shuningdek eshakemi va hatto nafas olish qiyinlishuvini ham keltirib chiqarishi mumkin.

## Yana qarang

* Krimpay
* Erotik tahqirlash
* Yuzga boʻshanish
* Minet
* Gokkun
* Ogʻzaki jinsiy aloqa
* Boʻyindagi marjonlar
* Salirofiliya
* Jinsiy jargon
* Ogʻizda sperma toʻplash
* Olat bilan yuzga urish


## Manbalar
Mamayunus Pardayev

**Mamayunus Qarshiboyevich Pardayev** (1948-yil 12-fevral, Baxmal tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
## Biografiyasi
Mamayunus Pardayev 1948-yil 12-fevral Baxmal tumanida tugʻilgan. 1971-yilda Samarqand kooperativ institutini tugatgan. Mehnat faoliyati 1971-yildan ushbu intitutda boshlangan. 1977—1981-yillarda institutning moliya va kredit kafedrasi oʻqituvchisi, dotsenti, 1993—1998-yillda statistika va iqtisodiy tahlil kafedrasi mudiri, 1998-yildan ma’naviyat va ma’rifat ishlari boʻyicha prorektor, 2004—2011-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis institutining statistika kafedrasi mudiri, 2011—2013-yillarda menejment va statistika kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. Hozirda institutning iqtisodiy tahlil va statistika kafedrasi professori. 200 dan ziyod darslik, o‘quv qo‘llanmalar muallifi. Shuningdek, badiiy ijod shugʻullanadi. „Hikmatli dunyo“ (2018-yil), „Saboq“ (2021-yil), „Hayot saboqlari“ (2021-yil) kabi kitoblari nashr etilgan.  
## Mukofotlari
* „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi“ esdalik nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „Oʻzbekiston mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
* „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021);
* 1-darajali „Mehnat faxriysi“ koʻkrak nishoni (2022).

## Manbalar