open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khaama Press

**Khaama Press** (pushtu: خامه پرس خبری آژانس; fors: خبرگزاری خامه پرس) — Afgʻonistonda joylashgan onlayn yangiliklar agentligi boʻlib, 2010-yil oktyabr oyida Kobul shahrida jurnalist va tadbirkor Khushnood Nabizada tomonidan tashkil etilgan. Agentlik materiallarini ingliz, pushtu va fors tillarida eʼlon qiladi.

## Tarixi
**Khaama Press** 2010-yilda Khushnood Nabizada tomonidan tashkil etilgan boʻlib, dastlab Afgʻonistonning taniqli shaxslariga oid maqolalarni chop etishga ixtisoslashgan edi. Keyinchalik u Afgʻoniston Axborot va madaniyat vazirligidan litsenziya olib, umumiy yangiliklar platformasiga aylandi.

„Khaama“ nomi qadimgi fors tilidagi „qalam“ maʼnosini anglatuvchi soʻzdan olingan boʻlib, axborot tarqatishda yozuvning ahamiyatini ifodalaydi. Agentlik 24 soatlik faoliyat yuritadi va uch tilda yangiliklar eʼlon qiladi.

## Eʼtirof va arxivlash
AQSh Kongress kutubxonasi **Khaama Press**ni oʻzining veb-arxivlar toʻplamiga kiritgan boʻlib, 2014-yildan boshlab agentlikning saylovlar va siyosiy voqealar haqidagi materiallarini saqlab kelmoqda.

Afgʻoniston Axborotga kirish komissiyasiga koʻra, **Khaama Press** 2020-yilda mamlakatdagi eng koʻp tashrif buyurilgan yangiliklar sayti boʻlgan. 2025-yil holatiga koʻra, sayt oyiga 3 milliondan ortiq foydalanuvchiga ega ekanligi qayd etilgan.

Agentlik materiallari xalqaro inson huquqlari tashkilotlari tomonidan keltirilgan va AQSh Davlat departamenti hisobotlarida, jumladan Afgʻoniston boʻyicha inson huquqlari hisobotlarida foydalanilgan.

## Faoliyat yoʻnalishlari
**Khaama Press** siyosat, xavfsizlik, iqtisodiyot, inson huquqlari va ijtimoiy masalalarni yoritadi. Shuningdek, agentlik mintaqaviy va xalqaro yangiliklarni ham eʼlon qilib boradi.

## Xavfsizlik hodisalari va muammolar

### 2014-yilgi portlash
2014-yil fevral oyida Kobul shahridagi Khaama Press ofisi joylashgan bino xudkushlik hujumi nishoniga aylangan.

### 2021-yil suiqasdga urinish
2021-yil 1-fevralda asoschi Khushnood Nabizada xizmat avtomobiliga qoʻyilgan improvizatsiyalangan portlovchi qurilma (IED) portlashi natijasida suiqasdga uchradi, biroq omon qoldi.

### 2021-yil jurnalistga hujum
2021-yil 28-oktabrda jurnalist Abdul Khaliq Hussaini qurolli shaxslar tomonidan hujumga uchradi va jarohat oldi.

### 2024-yil hibsga olish
2024-yil 17-fevralda bosh muharrir Mansoor Nekmal Afgʻonistonning axloq va qadriyatlar vazirligi tomonidan hibsga olingan. U qisqa muddatdan soʻng ozod etilgan.

## Tolibon davridagi faoliyati
2021-yilda Tolibon hokimiyatga qaytgach, Afgʻonistondagi OAV uchun sharoitlar keskin cheklangan. Chegara bilmas muxbirlar maʼlumotiga koʻra, mamlakatda OAVning katta qismi faoliyatini toʻxtatgan.

Shunga qaramay, **Khaama Press** oʻz faoliyatini davom ettirmoqda.

## Yana qarang

* Afgʻoniston ommaviy axborot vositalari
* Yangiliklar agentliklari roʻyxati
* Afgʻonistonda senzura
* Khushnood Nabizada

## Manbalar

## Havolalar

*
Xushnudbek Muhirboyev

Xushnudbek Muhirboyev - oddiy inson. Hozirda Koreys tilidan o'qituvchilik qilib kelmoqda. Shuningdek KIUF universitetining Koreys tili fakultetida hodim va Farg'onda Qirol Sejong Koreys Tili markazida hodim sifatida faoliyat yuritmoqda.

1999-yil 11-oktyabrda tugʻilgan. Millati – oʻzbek.

2015—2018-yillarda Namangan Davlat Universiteti qoshidagi 1-Akademik litseyida  tahsil olgan.

2018—2022-yillarda Koreya davlatidagi Gyeongsang National University da  tahsil olgan.

2022--2023- yillarda Toshkent shahridagi Vertex o'quv markazining bosh boshqaruvchisi(menedjeri) lavozimida ishlagan hamda koreys tilida dars ham berib borgan 

2023-2025- yillarda Namangan shahrida joylashgan Vodiy Ta'lim Markazining Toshkentdagi filialida boshqaruvchi sifatida faoliyat yutirgan.

2025-yildan buyon Farg'ona shahridagi Koreya Xalqaro Universitetida Koreys tili fakulteti hodimi sifatida va topik darslari o'qituvchi sifatida va Sejong markazi hodimi sifatida ham ishlab kelmoqda
Dilek İmamoğlu

**Dilek Kaya İmamoğlu** (1974-yil 18-noyabrda tugʻilgan) — turkiyalik akademik, yozuvchi va faol. Istanbul shahri hokimi va Respublika Xalq partiyasining 2028-yilgi prezidentlikka nomzod Ekrem İmamoğluning turmush oʻrtogʻi.

## Faoliyati

Dilek Kaya İmamoğlu oʻqituvchi sifatida ishlab, ijtimoiy mas’uliyat va jamoat xizmatlari boʻyicha darslar oʻtgan.

2023-yilda „Cam Işığı Kes(e)mez: Cam Tavan Sendromu ve Kurumsal Bağlılık Üzerine Bir Değerlendirme (Shisha yorugʻlikni toʻs(a) olmaydi: Shisha shift sindromi va tashkilotga sodiqlik haqida tahlil)“ nomli kitobini nashr ettirgan. Ushbu asar uning magistrlik dissertatsiyasi asosida yozilgan. Kitobdan tushgan daromad „Büyüt Hayallerini“ stipendiya loyihasiga yoʻnaltiriladi.

## Yoshligi va taʼlimi

Dilek Kaya İmamoğlu 1974-yil 18-noyabrda Vakfıkebir (Trabzon viloyati)da oʻn bolali oilada tugʻilgan. Kenja farzand.

Boshlangʻich taʼlimni Trabzonda olgan, keyinchalik oliy taʼlim uchun Istanbulga koʻchib oʻtgan.

Istanbul universitetida turizm boshqaruvi yoʻnalishida bakalavr darajasini olgan. Shuningdek, Anadolu universitetida davlat moliyasi boʻyicha ikkinchi bakalavr darajasini qoʻlga kiritgan.

2016-yilda Kadir Has universitetida davlat boshqaruvi yoʻnalishida magistr darajasini olib, „Shisha shift sindromi va tashkilotga sodiqlik oʻrtasidagi bogʻliqlik: ayol xodimlar misolida tadqiqot“ mavzusida dissertatsiya yozgan.

2022-yilda Istanbul Arel universitetida davlat boshqaruvi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Ilmiy ishi „Y avlodining yetakchilikdan kutganlari hamda demokratik va avtoritar yetakchilik uslublarining integratsiyalashgan rivojlanishga taʼsiri“ mavzusiga bagʻishlangan.
## Faoliyati

Dilek Kaya İmamoğlu akademik sifatida Istanbul Arel universitetida dars bergan va ijtimoiy mas’uliyat mavzusida mashgʻulotlar oʻtgan. Uning ilmiy ishlari asosan ish joylarida gender tengligi va yetakchilik masalalariga bagʻishlangan.

Yozuvchi oʻlaroq Hümanist Kitap nashriyoti orqali „Cam Işığı Kes(e)mez“ nomli kitobini chop ettirgan. Ushbu asar uning magistrlik dissertatsiyasiga asoslangan boʻlib, unda jamiyatda ayollar duch keladigan toʻsiqlarni tahlil qilinadi. Kitobdan tushgan barcha daromad ayol talabalarga stipendiya sifatida beriladi.

Dilek Kaya İmamoğlu ayollar huquqlari va nogironlik masalalari boʻyicha faol faoldir. 2014-yilda Turkiya orqa miya falaji uyushmasi bilan hamkorlikda nogironlar uchun muammolarni yoritish maqsadida bir kunni nogironlar aravachasida oʻtkazgan va bu tashabbusi uchun „Şükrü Sürmen xabardorlik mukofoti“ bilan taqdirlangan.

Istanbul jamgʻarmasi huzurida „Büyüt Hayallerini“ stipendiya loyihasiga asos solgan va unga rahbarlik qiladi. 2021-yil mart oyida boshlangan ushbu loyiha kitob savdosi va xayriyalar orqali minglab qizlar hamda talaba qizlarga moddiy yordam koʻrsatgan. Shu jumladan, „İlham Veren Adımlar“ nomli toʻplam ham ushbu tashabbus doirasida chop etilgan.

2019-yil oktabr oyida „Madame Figaro Turkey“ jurnalining muqovasida „Istanbulning birinchi xonimi“ sifatida eʼtirof etilgan.
## Manbalar
Rosalind Franklin

**Rosalind Elsie Franklin** (25-iyul 1920 — 16-aprel 1958) — ingliz kimyogari va rentgen kristallografi. Uning ilmiy ishlari DNK (dezoksiribonuklein kislota), RNK (ribonuklein kislota), viruslar, ko‘mir va grafitning molekulyar tuzilishini tushunishda muhim ahamiyat kasb etgan.

Franklinning koʻmir va viruslar boʻyicha olib borgan tadqiqotlari eʼtirof etilgan boʻlsa-da, DNK tuzilishini aniqlashga qoʻshgan hissasi uning hayoti davomida asosan tan olinmagan. Shu sababli u turlicha nomlar bilan „haqsiz eʼtibordan chetda qolgan qahramon“, „DNKning qorongʻi xonimi“, „unutib qoʻyilgan qahramon“ , „feministik timsol“, hamda „molekulyar biologiyaning Sylvia Plath“ i sifatida taʼriflangan.

James Watsonning fikricha, agar Franklin vafot etmaganida, u Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan boʻlar edi.

Franklin 1941-yilda Kembrijdagi Newnham kollejida tabiiy fanlar yoʻnalishi boʻyicha tahsilni tamomlagan va keyinchalik Kembrij universitetidagi 1920-yil fizik-kimyo kafedra mudiri lavozimida faoliyat yuritgan Ronald George Wreyford Norrish rahbarligida fizik kimyo boʻyicha PhD dasturiga qabul qilingan. Norrishning yetarli darajada qiziqish bildirmaganidan hafsalasi pir boʻlganidan soʻng u 1942-yilda Britaniya ko‘mirdan foydalanish tadqiqotlari assotsiatsiyasi (BCURA)da ilmiy tadqiqot lavozimini egallagan. Koʻmir boʻyicha olib borgan tadqiqotlari Franklinga 1945-yilda Kembrijdan PhD darajasini olish imkonini bergan.

1947-yilda u Parijga koʻchib oʻtib, *Laboratoire Central des Services Chimiques de l'État*da Jacques Mering rahbarligida  (postdoktorant tadqiqotchi) sifatida faoliyat yuritgan va bu yerda yetuk rentgen kristallografi sifatida shakllandi. 1951-yilda London Qirollik kollejiga ilmiy xodim sifatida qoʻshilgach, Franklin DNKning ayrim muhim xususiyatlarini aniqladi, bu esa keyinchalik DNKning qo'sh spiral tuzilishini toʻgʻri tasvirlashga yordam bergan. Direktor John Randall va hamkasbi Maurice Wilkins bilan kelishmovchiliklar tufayli Franklin 1953-yilda Birkbeck kollejiga oʻtgan.

John Desmond Bernal rahbarligida ishlagan davrida Franklin Birkbeckda viruslarning molekulyar tuzilishini oʻrganish boʻyicha ilgʻor tadqiqotlarga rahbarlik qilgan. U Bryusselda oʻtkazilishi rejalashtirilgan xalqaro koʻrgazmada tamaki mozaika virusi tuzilishini taqdim etish arafasida, 1958-yilda 37 yoshida bachadon saratoni kasalligidan vafot etdi. Uning jamoa aʼzosi Aaron Klug uning tadqiqotlarini davom ettirib, 1982-yilda Kimyo boʻyicha Nobel mukofotini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar

## Havolalar
Hedy Lamarr

**Hedy Lamarr** (tugʻilgan paytdagi ismi **Hedwig Eva Maria Kiesler**; 1914-yil 9-noyabr, 2000-yil 19-yanvar) avstriyalik va amerikalik aktrisa hamda ixtirochi. Muvaffaqiyatli kino yulduzi sifatida tanilgan boʻlsa-da, u Ikkinchi Jahon urushi davrida radio boshqaruv tizimini ixtiro qilgan.

Chexoslovakiyada qisqa epizodli kino faoliyatidan soʻng, shu jumladan munozarali romantik drama *[[Ecstasy (film)|Ecstasy]]* (1933) filmida ishtirok etgach, u birinchi eri Fredrix Mandldan qochib, yashirincha Parijga koʻchib oʻtdi. London orqali sayohat qilib, u Louis B. Mayer bilan uchrashdi va Mayer unga Gollivudda kino shartnomasini taklif qildi. Lamarr romantik drama *[[Algiers (1938 film)|Algiers]]* (1938) filmidagi roli bilan kino yulduziga aylandi.

U Gʻarb filmi *[[Boom Town (film)|Boom Town]]* (1940) va drama *[[White Cargo]]* (1942) orqali yanada katta muvaffaqiyatga erishdi. Lamarrning eng muvaffaqiyatli filmi diniy epik *[[Samson and Delilah (1949 film)|Samson and Delilah]]* (1949) boʻlgan. U 1958-yilda oʻzining soʻnggi filmi chiqquncha televizion ishlarda ham ishtirok etdi. 1960-yilda u Hollywood „Shon-shuhrat xiyoboni“da yulduz bilan taqdirlandi.

Ikkinchi jahon urushi boshida, bastakor George Antheil bilan birga, Lamarr Ittifoqchilarning (Antigitler koalitsiyasi) torpedolari uchun radio boshqaruv tizimini ixtiro qildi. Bu tizim tarqalish spektri va chastota sakrashi]] texnologiyalariga asoslangan boʻlib, Berlin-Rim oʻqi tomonidan radio signalni buzish (radio jamming) tahdidini bartaraf etishga qaratilgan edi. Ushbu yondashuv „Maxfiy aloqa tizimi“ sifatida ishlab chiqilgan boʻlib, qurolni boshqarish uchun signalni bir nechta chastotalar boʻylab tarqatish orqali xavfsiz va buzishga chidamli aloqa taʼminlashni maqsad qilgan edi.

Shunga oʻxshash texnologiya faqat 1962-yildan boshlab amaliy tizimlarda qoʻllanila boshlandi,. Uning tamoyillari bugungi kunda simsiz aloqa tizimlarida, jumladan Bluetooth va Wi-Fi ning ilk versiyalarida, maʼlumotlarni ushlash va shovqindan himoya qilish uchun qoʻllaniladigan tarqalish spektri texnologiyalarida ishlatiladi.

## Manbalar
Ahmad Ziyo Saraj

**Ahmad Ziyo Saraj** (1978-yil 11-martda tugʻilgan) — 2019–2021-yillarda Afgʻoniston Milliy xavfsizlik boshqarmasining soʻnggi direktori boʻlgan. U Afg‘oniston Islom Respublikasi qulaguniga qadar ushbu lavozimda ishlagan.

U 2001-yilda Tolibon rejimi agʻdarilgandan keyin 20 yildan ortiq vaqt davomida MVB tizimida faoliyat yuritib, direktor oʻrinbosari, terrorizmga qarshi kurash boʻlimi boshligʻi, tashqi razvedka va kontrrazvedka rahbari kabi muhim lavozimlarda ishlagan. 2023-yildan boshlab London Qirollik kollejida tashrif buyuruvchi professor sifatida faoliyat yuritmoqda.

## Dastlabki hayoti
Ahmad Ziyo Saraj 1978-yil 11-martda Kobulda harbiy oilada tugʻilgan. Uning otasi Afgʻoniston armiyasida brigada generali boʻlgan. 2002-yil boshida u Afgʻoniston Milliy xavfsizlik boshqarmasiga ishga kirgan va davlat qulagunga qadar turli lavozimlarda faoliyat yuritgan.

## Taʼlim
Saraj Amani litseyini tamomlagan. Keyinchalik Buyuk Britaniyadagi Chartered Management Instituteda strategik boshqaruv va yetakchilik yoʻnalishida magistr darajasini olgan.

2012-yilda Shrivenhamda ilgʻor qoʻmondonlik va shtab kursini tamomlagan. 2013-yilda esa London Qirollik kollejida mudofaa tadqiqotlari boʻyicha magistr darajasini olgan. 2023-yildan boshlab ushbu universitetda professor sifatida faoliyat yuritmoqda.

## Faoliyati
Ahmad Ziyo Saraj 2002-yilda Afgʻoniston Milliy xavfsizlik boshqarmasiga qoʻshilib, dastlab aloqa xodimi sifatida ish boshlagan. Keyinchalik MVB aloqa departamenti boshligʻi, kontrrazvedka va tashqi razvedka boʻyicha rahbar oʻrinbosari, terrorizmga qarshi kurash departamenti boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

2019-yil 9-sentabrda u MVB direktori vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi va Afgʻoniston parlamentiga nomzod sifatida taqdim etildi.

2020-yil 30-noyabrda parlament tomonidan 220 ovoz bilan tasdiqlanib, rasmiy ravishda direktor etib tayinlandi.

U 2021-yil 15-avgustgacha ushbu lavozimda ishladi.

## Yutuqlari
Saraj rahbarligi davrida Afg‘oniston Milliy xavfsizlik boshqarmasi terrorizmga qarshi kurashda muhim natijalarga erishdi. Koʻplab terrorchilik hujumlari tashkilotchilari qoʻlga olindi yoki yoʻq qilindi.

Ular orasida Kobuldagi Interkontinental mehmonxonasi hujumi, Germaniya elchixonasiga avtomobil portlashi va Kobul universitetidagi hujum tashkilotchilari ham bor.

Shuningdek, Islomiy davlat  Xuroson viloyati (ISK) yetakchilari, jumladan Aslam Faruqi qoʻlga olingan.

## Maqolalar, intervyular va tahlillar

* Over-the-horizon counterterrorism does not work
* Afghanistan Is a Jihadi Utopia Again
* Former Afghan Intelligence Chief
* How al-Qaeda has found a foothold
* I warned the CIA about Afghanistanʼs collapse
* Saraj warns of extremism
* Nutq (YouTube)

## Manbalar
Tamana Zaryab Paryani

**Tamana Zaryab Paryani** (1997-yil, Afgʻoniston) — afgʻon jurnalisti va ayollar huquqlari harakati faoli, Afgʻonistonda Tolibon hokimiyatiga qarshi namoyishlari bilan tanilgan. 2022-yil dekabr oyida Tamana BBCning „100 ayol“ roʻyxatiga kiritilgan. Tamana afgʻon ayollari huquqlarini himoya qilish bilan shugʻullanuvchi „Adolat izlovchilar“ () faollar guruhi aʼzosi.

## Tarjimayi holi
Tamana 1997-yil Afgʻonistonda tugʻilgan, toʻrtta singlisi bor. NATO qoʻshinlari Afgʻonistonda kirib kelgan paytda, Tamana jurnalistika boʻyicha oliy maʼlumot ega boʻlgandi. Tamana Afgʻoniston Milliy assambleyasiga oʻz nomzodi qoʻyib, saylovlarda qatnashgan. 2018-yilda Paryani „Tamana“ madaniy jamoat tashkilotiga, 2021-yilda ozod ayollar harakatiga asos solgan. Tamana Tolibon hokimiyatiga qarshi namoyishlar tashkil qilib, ayollar huquqlari harakati faoli aylangan hamda yangi diktatorlik rejimiga qarshi kurashgan. 2022-yil 16-yanvarda Kobulda norozilik namoyishini uyushtirgan „Adolat izlovchilar“ faollar guruhiga qoʻshiladi. Oʻsha yilning 19-yanvarida Tamana Kobuldagi kvartirasida hibsga olinib, oʻzi va uchta singlisi uch hafta davomida tahqirlanib, qiynoqqa solingan va soʻroq qilingan. Oʻsha vaqtda oʻzini hibsga olinishda boʻlgan munosabatni videoga yozib olishga va uni internetda tarqatishga ulgurgan. Video ommalashib, faollarning gʻoyib boʻlayotganiga jamiyat tomonida jiddiy eʼtibor berila boshlandi. Oʻz navbatida Tolibon Tamanani yangi qonunlarni buzganlikda, xususan, paranjisini omma oldida yoqib yuborganlikda ayblaydi. Tolibon Tamanaga mamlakatni tark etishni taqiqlaganiga qaramay, opa-singillari bilan 2022-yil 15-avgustda Spin Boldakdagi chegara punkti orqali Pokistonga kirib kelib, oʻsha yerdan Germaniyaga joʻnab ketadi va hozirda Germaniyada yashab kelmoqda. 2023-yil sentyabr oyida Afgʻonistonda ayollarga nisbatan boʻlayotgan munosabatga norozilik sifatida oʻn kunlik ochlik eʼlon qilgan ayollar guruhiga qoʻshiladi. Bu norozilikda Tamanning safdoshlari orasida Wahida Amiri va Nayera Kohistani ham bor boʻlgan. 2021-yilda Tamana BBC tomonidan „100 ayol“ roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Mikoliylar

**Mikoliylar oilasi** (), shuningdek **Mikalislar** deb tanilgan, 9‑asrdan 11‑asrgacha Xurosonning mashhur Eron aristokrat oilasidan boʻlgan. Ular Samarqandning islomdan oldingi elitasidan kelib chiqqan.

## Tarixi

Oilalar sulolasi Sasaniylar shohi Bahrom V Gur (r. 420–438) avlodidan boʻlgan. Bahrom V avlodlaridan biri *sur* unvoniga ega boʻlib, ehtimol oltinchi asrda Sug‘diyonada hukmronlik qilgan. Shu oiladan boʻlgan maʼlum Devashtich, topilgan Sugʻdiy va Arab hujjatlariga koʻra, „Sugʻd shohi“, „Samarqand hukmdori“ va „Panjikent hukmdori“ unvonlariga ega boʻlgan. 722 yilda Divashtich Arablar tomonidan Zarafshonda magʻlub etilib oʻldirilgan, uning oʻgʻli Tarkhun esa urush mahbusiga aylangan va oilasi uch avlod davomida Iroqda yashagan.

Toʻrtinchi avlodda, oilaning aʼzosi Mikal ibn Abd al‑Vahid 9‑asr boshida Xurosonga koʻchib oʻtgan va uning avlodlari oilaviy nom sifatida *Mikal*ni ishlatgan.

Mikal ibn Abd al‑Vahidning oʻgʻillari — Muhammad ibn Mikal va Shoh ibn Mikal — Tohiriylar hukmronligi davrida Bag‘dod, Ray va Nishopurda harbiy buyurtmalarda xizmat qilgan. Muhammadning oʻgʻli Abd‑Allah Mikali dastlab Safforiylar xizmatida boʻlgan, keyinchalik Abbosiylar xalifaligi davrida Ahvoz viloyati hokimi boʻlgan.

Abd‑Allahning oʻgʻli Abu'l‑Abbas Ismoil Somoniylar davlatida bosh kotib va Nishopurning *[[rais]]*i sifatida xizmat qilgan; u 973 yilda vafot etgan. U uch oʻgʻilning — Abu Muhammad Abd‑Allah, Abu Ja'far Mikali va Abu'l‑Qasim Ali — otasi boʻlgan; soʻnggisi Vizantiya imperiyasi va pogʻoniy Turklar bilan kurashgan harbiy xodim boʻlgan.

Somoniylar qulagach, Mikalidlar yangi hukmdorlar — G‘aznaviylarga xizmat qilgan. Ulardan biri, Hasanak Mikali, 1024 yilda Mahmud G‘aznaviyning *[[vazir|vaziri]]* boʻlgan, ammo 1032 yilda Mas’ud I hukmronligi davrida qatl qilingan.

Yana bir Mikalid, Sahib Husain Mikali, dastlab Gʻaznaviylar xizmatida boʻlgan, keyin esa Seljuqlar hukmdori Tughrilning qisqa muddatli *viziri* boʻlgan.

Oilada shuningdek olimlar, shoirlar va sanʼat homiylari ham boʻlgan. Oilaning nomi 11‑asr oxirigacha manbalarda tilga olinadi, keyin esa manbalardan yoʻqoladi.

## Mikoliylar roʻyxati
* Mikal ibn Abd al‑Wahid
* Muhammad ibn Mikal, Tohiriylar sarkardasi
* Shoh ibn Mikal, Tohiriylar sarkardasi
* Muhammad ibn Shah, Abbosiylar sarkardasi
* Abd‑Allah Mikali, Safforiylar qoʻmondoni va Abbosiylar hukmronlikidagi Ahvoz hokimi
* Abu'l‑Abbas Ismoil, Somoniylar xodimi va *[[rais]]*
* Abu'l‑Qasim Ali, Abbosiylar va Somoniylar harbiy xodimi
* Abu Muhammad Abd‑Allah, Somoniylar xodimi va *[[rais]]*
* Abu Ja'far Mikali, Somoniylar xodimi va *[[rais]]*
* Hasanak Mikali, Mahmud G‘aznaviyning *[[vazir]]*i va Nishopurning *[[rais]]*i
* Xoja Ali Abu'l‑Qasim ibn Abdallah, *[[rais]]*i — G‘aznida 11‑asr boshida
* Abu'l‑Muzaffar Ali ibn Abu'l‑Qasim, Xojaning oʻgʻli va *[[rais]]*i — u 1055 yilda vafot etgan
* Sahib Husain Mikali, Gʻaznaviylar xodimi va keyinchalik Seljuqlar xodimi (Tughrilning qisqa muddatli viziri)

## Yana qarang
* Somoniylar
* G‘aznaviylar
* Bu Halim Shayboni oilasi

## Manbalar

## Qoʻshimcha adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Mon curé chez les riches (film, 1938)

**Mon curé chez les riches** — 1938-yilda rejissyor Jean Boyer tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Filmda Bach, Elvire Popesco va André Alerme bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: encyclopédie des films, Volume 2*. Pygmalion, 1986.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
La Banque Nemo

**La Banque Nemo** — 1934-yilda rejissyor Marguerite Viel tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Filmda Victor Boucher, Mona Goya va René Bergeron bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Hayward, Susan. *French National Cinema*. Routledge, 2006.

## Havolalar
*
Le nouveau testament

**Le nouveau testament** — 1936-yilda rejissyor Sacha Guitry tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Filmda Sacha Guitry, Jacqueline Delubac va Christian Gérard bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Dayna Oscherwitz & MaryEllen Higgins. *The A to Z of French Cinema*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Service de nuit

**Service de nuit** — 1932-yilda rejissyor Henri Fescourt tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Filmda Marcel Barencey, Gaston Dupray va Paulette Dubost bosh rollarni ijro etgan. Film Max Ferner va Max Neal tomonidan yozilgan 1913-yilgi „Tired Theodore“ pyesasi asosida suratga olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Ils étaient neuf célibataires

**Ils étaient neuf célibataires** — 1939-yilda rejissyor Sacha Guitry tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Sacha Guitry, Max Dearly va Elvire Popesco ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Rien que des mensonges

**Rien que des mensonges** — 1933-yilda rejissyor Karl Anton tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Robert Burnier, Marguerite Moreno va Jackie Monnier ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1929-1934*. Pygmalion, 1988.
* Crisp, Colin. *Genre, Myth and Convention in the French Cinema, 1929-1939*. Indiana University Press, 2002.

## Havolalar
*
On purge bébé

**On purge bébé** — 1931-yilda rejissyor Jean Renoir tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Film Georges Feydeau pyesasi asosida suratga olingan va Jean Renoirning ilk ovozli filmi hisoblanadi. Film mazmuni sinmaydigan deb hisoblangan tuvak va qabziyatdan aziyat chekayotgan chaqaloq atrofida qurilgan. 

## Manbalar

# On purge bébé

## Havolalar
*
Nos maîtres les domestiques

**Nos maîtres les domestiques** — 1930-yilda rejissyor Hewitt Claypoole Grantham-Hayes tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Louis Baron fils, Henri Garat va René Ferté ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Bessy, Maurice & Chirat, Raymond. *Histoire du cinéma français: 1929-1934*. Pygmalion, 1988.

## Havolalar
*
Paprika (film, 1933)

**Paprika** — 1933-yilda rejissyor Jean de Limur tomonidan suratga olingan Fransiya komediya filmi. Bosh rollarni Irène Zilahy, René Lefèvre va Pierre Etchepare ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Oscherwitz, Dayna & Higgins, MaryEllen. *The A to Z of French Cinema*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Pardon My Gun

**Pardon My Gun** — 1930-yilda rejissyor Robert De Lacey tomonidan suratga olingan Amerika vestern filmi. Bosh rollarni Sally Starr va Tom Keene ijro etgan. 

## Rollarda
*Sally Starr — Mary Martin
*Tom Keene — Ted Duncan
*Mona Ray — Peggy Martin
*Lee Moran — Jeff Potter
*Robert Edeson — Pa Martin
*Hank MacFarlane — Hank Martin
*Tom MacFarlane — Tom Martin
*Harry Woods — Cooper

## Havolalar
*
Paris (film, 1937)

**Paris** — 1937-yilda rejissyor Jean Choux tomonidan suratga olingan Fransiya komediya-drama filmi. Bosh rollarni Harry Baur, Renée Saint-Cyr va Raymond Segard ijro etgan.

## Rollarda
* Harry Baur — Alexandre Lafortune  
* Renée Saint-Cyr — Biche  
* Raymond Segard — Antoine  
* Christian Gérard — Coco 
* Camille Bert — Grand-père 
* Marcelle Servières — Madame Lambert
* Colette Borelli 
* Jacques Bousquet 
* Marfa d'Hervilly 
* Fordyce
* Anthony Gildès
* Fred Poulin 
* Rika Radifé 
* Edouard Rousseau
* Odette Talazac

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Alfred Krautz. *International directory of cinematographers, set- and costume designers in film, Volume 4*. Saur, 1984.

## Havolalar
*
Lashkari Bozor

**Lashkari Bozor** () — Afgʻonistonning janubiy qismida, Hilmand viloyati markazi boʻlgan Lashkargoh shahri yaqinida joylashgan qadimiy shahar va yirik arxeologik yodgorlik majmuasi. Ushbu tarixiy qadamjo asosan Gʻaznaviylar davlati hukmronligi davriga (X—XII asrlar) oid boʻlib, oʻz vaqtida imperiyaning qishki poytaxti vazifasini oʻtagan.

## Tarixi
Lashkari Bozorning qurilishi va eng gullab-yashnagan davri asosan Gʻaznaviylar sultoni Mahmud Gʻaznaviy (998–1030) va uning vorislari nomlari bilan bogʻliq. Shahar Hilmand daryosi boʻyida joylashgan boʻlib, bu yerning iqlimi Gʻazna shahrining qattiq qishiga nisbatan ancha yumshoq boʻlgan. Shu sababli, Gʻaznaviy hukmdorlar qish faslini oʻzlarining harbiylari (lashkarlari) bilan birga shu yerda oʻtkazishgan. "Lashkari Bozor" nomi ham aynan harbiy qarorgoh va uning atrofida vujudga kelgan ulkan harbiy bozor ma'nosini bildiradi.

## Arxitekturasi
Majmuaning eng muhim qismlari quyidagilardir:
* **Janubiy saroy:** Majmuaning eng yirik binosi boʻlib, sultonning rasmiy qarorgohi hisoblangan.
* **Markaziy saroy:** Ma'muriy ishlar va davlat amaldorlari uchun mo'ljallangan.
* **Shimoliy saroy:** Hukmdor oilasining xususiy yashash joyi bo'lgan deb taxmin qilinadi.

## Arxeologik qazishmalar
Lashkari Bozor xarobalarida birinchi yirik arxeologik qazishma ishlari 1949–1951-yillarda Deniyel Shlumberje rahbarligidagi fransuz arxeologlari tomonidan olib borilgan. Qazishmalar natijasida Gʻaznaviylar davri san'ati, xususan, betakror devoriy suratlar (freskalar) topilgan.

## Manbalar

1. Schlumberger, Daniel. "Le Palais ghavnévide de Lashkari Bazar", Syria jurnali, 1952.
2. Bosworth, C. E. "The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran".
3. Ball, Warwick. "Archaeological Gazetteer of Afghanistan".
4. UNESCO World Heritage Tentative Lists: Afghanistan arxivi.
Qoraxoniylarning Xuroson ishgʻoli

**Qoraxoniylarning Xuroson ishgʻoli** — X asr oxiri va XI asr boshlarida Qoraxoniylar davlati va Gʻaznaviylar davlati oʻrtasida Xuroson mintaqasiga egalik qilish uchun olib borilgan harbiy harakatlar va siyosiy kurashlar majmuasidir. Ushbu to'qnashuvlar Somoniylar davlati parchalanganidan so'ng Markaziy Osiyodagi ikki yangi qudratli turkiy sulolaning o'zaro raqobati natijasida yuzaga kelgan.

## Tarixiy holat
999-yilda Somoniylar davlati qulagach, Amudaryo ikki yangi davlat — shimolda Qoraxoniylar va janubda Gʻaznaviylar o'rtasidagi tabiiy chegara sifatida belgilangan edi. Biroq, Xurosonning boy savdo yo'llari va strategik shaharlari (Nishopur, Hirot, Balx) Qoraxoniylar hukmdori Nasr ibn Ali (Nasr eloqxon) e'tiborini tortib kelgan. G'aznaviylar sultoni Mahmud Gʻaznaviy Hindistonga yurishlar bilan band bo'lgan vaqtda, Qoraxoniylar ushbu qulay vaziyatdan foydalanishga qaror qilishdi.

## Harbiy harakatlarning boshlanishi
1006-yilda Qoraxoniylar qo'shini ikki yo'nalishda Xurosonga bostirib kirdi:
# **Nishopur yo'nalishi:** Suboshitegin boshchiligidagi qo'shinlar Nishopurni egalladi.
# **Balx yo'nalishi:** Qoraxoniylarning asosiy kuchlari Balx shahrini ishg'ol qildi.

Mahmud Gʻaznaviy Hindistondagi yurishini zudlik bilan to'xtatib, katta qo'shin bilan Xurosonga qaytdi. G'aznaviylar qo'shini tarkibida o'rgatilgan jangovar fillar bor edi, bu esa qoraxoniylar otliqlari uchun kutilmagan zarba bo'ldi. 1008-yil yanvar oyida Balx yaqinidagi Sharxyon tekisligida hal qiluvchi jang bo'lib o'tdi. Ushbu jangda Mahmud Gʻaznaviy o'zining harbiy mahorati va fillari yordamida Nasr ibn Ali qo'shinlarini tor-mor qildi.

## Ikkinchi urinish va Katvon jangi oldidagi holat
Birinchi mag'lubiyatdan so'ng, Qoraxoniylar taslim bo'lishmadi. Ular o'zlarining boshqa bir bo'g'ini bo'lmish Qodirxon Yusuf bilan birlashib, 1010–1011-yillarda yana Xurosonga yurish qilishdi. Biroq, Mahmud Gʻaznaviyning kuchli razvedka tizimi va diplomatik hiylalari tufayli Qoraxoniylar o'rtasida o'zaro ishonchsizlik paydo bo'ldi. Bu yurishlar ham jiddiy natija bermadi va Qoraxoniylar Amudaryoning shimoliy qirg'oqlariga chekinishga majbur bo'lishdi.

## Ishg'olning oqibatlari va ahamiyati
Qoraxoniylarning Xurosonni egallashga bo'lgan urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagan bo'lsa-da, bu voqealar mintaqa tarixida muhim iz qoldirdi:
* **Chegaralarning mustahkamlanishi:** Amudaryo uzoq vaqt davomida ikki turkiy davlat o'rtasidagi rasmiy chegara bo'lib qoldi.
* **Turkiy elementning kuchayishi:** Xuroson mintaqasida turkiy qabilalarning joylashishi va siyosiy ta'siri yanada ortdi.
* **Madaniy aloqalar:** Harbiy to'qnashuvlarga qaramay, ikki davlat o'rtasidagi savdo va madaniy almashinuvlar butunlay to'xtab qolmadi.

## Manbalar

1. Abu Said Gardiziy. "Zayn al-axbor" (Tarixiy xabarlar bezagi).
2. Abu Nasr Utbiy. "Tarix al-Yaminiy" (Mahmud G'aznaviy tarixi).
3. Bartold V.V. "Turkiston mo'g'ullar istilosi davrida".
4. Goʻyunch O. "Qoraxoniylar va Gʻaznaviylar raqobati".
5. O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. Qoraxoniylar va G'aznaviylar bo'limi.
Bolo Hisor (Kobul)

**Bolo Hisor** (; ) — Afgʻoniston poytaxti Kobul shahrining janubiy-sharqiy qismida joylashgan qadimiy va ulkan mudofaa qal'asi. Qal'a Sherdarvoza tog'ining etagida qad ko'targan bo'lib, asrlar davomida mintaqaning strategik va harbiy markazi, hukmdorlarning qarorgohi bo'lib xizmat qilgan.

## Tarixi
Bolo Hisorning poydevori juda qadimiy bo'lib, ba'zi manbalarga ko'ra, uning qurilishi milodiy V asrlarga, ya'ni Eftaliylar (Oq hunlar) davriga borib taqaladi. "Bolo Hisor" nomi forscha "Yuqori qal'a" degan ma'noni anglatadi.

### O'rta asrlar va G'aznaviylar davri
O'rta asrlarda qal'a bir necha bor vayron qilingan va qayta tiklangan. Gʻaznaviylar davlati va G'uriylar davrida qal'a muhim mudofaa istehkomi vazifasini o'tagan. Boburiylar davlati asoschisi Zahiriddin Muhammad Bobur 1504-yilda Kobulni egallaganidan so'ng, Bolo Hisorni o'zining asosiy qarorgohiga aylantirgan. Bobur o'zining "Boburnoma" asarida qal'aning havosi va strategik joylashuvi haqida alohida to'xtalib o'tgan.

### Durroniylar davri
XVIII asrda Temurshoh Durroniy poytaxtni Qandahordan Kobulga ko'chirganidan so'ng, Bolo Hisor afg'on shohlarining rasmiy saroyi va davlat boshqaruv markaziga aylandi. Qal'a ichida chiroyli bog'lar, masjidlar va hashamatli saroylar barpo etildi.

## Arxitekturasi va tuzilishi
Bolo Hisor ikki asosiy qismdan iborat:
# **Yuqori qal'a (Citadel):** Tog' tepasida joylashgan eng mustahkam qism bo'lib, u yerda asosan harbiy zaxiralar va kuzatuv minoralari joylashgan.
# **Quyi qal'a:** Hukmdorlar yashaydigan saroylar, davlat idoralari va harbiy garnizonlar joylashgan keng hudud.

Qal'a devorlarining qalinligi ba'zi joylarda 5-7 metrga yetadi, balandligi esa 15-20 metrni tashkil qiladi. Qal'a atrofida chuqur xandaqlar bo'lgan bo'lib, u dushmanning to'satdan hujum qilishidan himoyalangan.

## Ingliz-afg'on urushlari davrida
XIX asrda, birinchi va ikkinchi Ingliz-afg'on urushlari paytida Bolo Hisor markaziy jang maydoniga aylangan. 1879-yilda ingliz elchisi Lui Kavanyari o'ldirilganidan so'ng, ingliz qo'shinlari general Roberts boshchiligida qal'aga hujum qilganlar. Janglar natijasida qal'aning ko'plab tarixiy binolari va saroylari vayron bo'lgan.

## Zamonaviy davr va hozirgi holati
XX asrda qal'a asosan harbiy baza va garnizon sifatida foydalanildi. 1970-1990-yillardagi urushlar paytida ham qal'a strategik balandlik sifatida turli guruhlar tomonidan egallangan va og'ir talofatlar ko'rgan.

2020-yillardan boshlab Afg'oniston hukumati va xalqaro madaniy tashkilotlar (masalan, Aga Khan Trust for Culture) hamkorligida qal'ani qayta tiklash va muzeyga aylantirish bo'yicha loyihalar boshlangan. Hozirda qal'a Afg'onistonning milliy merosi va sayyohlik salohiyati yuqori bo'lgan obidasi hisoblanadi.

## Manbalar

1. "Bala Hissar, Kabul: The Citadel of Afghanistan". UNESCO Tentative Lists.
2. Babur, Zahiruddin Muhammad. "Baburnama" (English translation).
3. Dalrymple, William. "Return of a King: The Battle for Afghanistan".
4. Dupree, Nancy Hatch. "An Historical Guide to Kabul".
5. Aga Khan Trust for Culture: Restoration of the Bala Hissar Citadel.
Gʻaznaviy–Somoniy urushi

**Gʻaznaviy–Somoniy urushi** — X asrning oxirgi o'n yilligida (992–999-yillar) Somoniylar davlati va uning sobiq harbiy amirlari tomonidan asos solingan Gʻaznaviylar davlati o'rtasida Markaziy Osiyo va hozirgi Afgʻoniston hududlariga egalik qilish uchun olib borilgan harbiy-siyosiy to'qnashuvlar silsilasidir. Ushbu urush Somoniylar sulolasining batamom parchalanishiga va mintaqada G'aznaviylar ta'sirining o'rnatilishiga olib kelgan.

## Urushning kelib chiqish sabablari
X asrning ikkinchi yarmida Somoniylar markaziy hokimiyati zaiflashib, viloyatlardagi turkiy harbiy amirlarning nufuzi oshib bordi. G'azna shahrida mustaqil hokimiyat o'rnatgan Alp-Tegin va uning vorisi Sebuk-Tegin (Mahmud G'aznaviyning otasi) dastlab Somoniylarga nominal ravishda bo'ysunishgan. 

Biroq, Somoniylar poytaxti Buxoroda boshlangan ichki nizolar, saroy to'ntarishlari va Qoraxoniylarning shimoldan hujumlari G'aznaviylarga qulay imkoniyat yaratdi. Sebuk-Tegin Somoniylarga "yordam berish" niqobi ostida o'z hududlarini kengaytirishni va strategik muhim bo'lgan Xurosonni nazorat qilishni maqsad qilgan edi.

## Harbiy harakatlarning bosqichlari
Urush bir necha yirik bosqichlarda kechgan:

### 992–994-yillardagi to'qnashuvlar
Somoniy amiri Nuh II ibn Mansur o'zining isyonkor amirlari (Foyiq va Abu Ali Simjur)ga qarshi kurashda Sebuk-Tegin va uning o'g'li Mahmuddan yordam so'radi. 994-yilda Hirot yaqinida yuz bergan jangda Sebuk-Tegin qo'shinlari isyonchilarni tor-mor qildi. Buning evaziga Nuh II Sebuk-Teginga "Nosiruddin" va Mahmudga "Sayfuddavla" unvonlarini berdi hamda Xuroson boshqaruvini ularga topshirdi. Bu G'aznaviylarning Somoniylar hududiga rasmiy kirib kelishi edi.

### 1000-yilga yaqin yakuniy zarbalar
997-yilda Sebuk-Tegin vafotidan so'ng, hokimiyatga Mahmud Gʻaznaviy keldi. U endi Somoniylarga oddiy yordamchi emas, balki mustaqil hukmdor sifatida qaradi. 999-yilda Qoraxoniylar poytaxt Buxoroni egallab, Somoniylar davlatiga chek qo'ygan bir vaqtda, Mahmud G'aznaviy janubdan hujum qilib, Xurosonning barcha yirik shaharlarini (Nishopur, Hirot, Balx) o'z davlatiga qo'shib oldi.

## Urushning oqibatlari
1. **Somoniylar inqirozi:** 100 yildan ortiq davom etgan Somoniylar hukmronligi tugadi.
2. **Yangi imperiyaning yuksalishi:** G'aznaviylar imperiyasi Markaziy Osiyodagi eng qudratli harbiy kuchga aylandi.
3. **Geosiyosiy o'zgarish:** Amudaryo ikki yangi turkiy qudrat — G'aznaviylar va Qoraxoniylar o'rtasidagi chegara bo'lib qoldi.
4. **Madaniy markazning ko'chishi:** Ilm-fan va san'at markazi Buxorodan G'azna shahriga ko'cha boshladi.

## Manbalar

1. Abul-Fazl Bayhaqiy. "Tarixi Bayhaqiy" (G'aznaviylar va Somoniylar munosabatlarining eng ishonchli manbasi).
2. Abu Said Gardiziy. "Zayn al-axbor" (Sharqiy hududlar tarixi).
3. Ibn al-Asir. "Al-komil fit-tarix" (Mukammal tarix).
4. Bosworth, C. E. "The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran" (Zamonaviy ilmiy tadqiqot).
5. Bartold V. V. "Turkiston mo'g'ullar istilosi davrida".
6. O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. Somoniylar va G'aznaviylar bo'limi.
7. "Encyclopaedia Iranica". Ghaznavids and Samanids relationships section.
Al-Beruniy universiteti

**Al-Beruniy universiteti** (; ) — Afgʻonistonning Kapiso viloyatida joylashgan davlat oliy taʼlim muassasasi. Universitet ulug' mutafakkir va olim Abu Rayhon Beruniy sharafiga nomlangan. Mazkur oliygoh 1998-yilda tashkil etilgan boʻlib, mamlakatning shimoli-sharqiy mintaqasida ilm-fan rivojlanishida muhim o'rin tutadi.

## Tarixi
Al-Beruniy universiteti 1998-yilda Afgʻoniston Oliy taʼlim vazirligi tomonidan tashkil etilgan. Universitet dastlab tibbiyot va muhandislik fakultetlari bilan o'z faoliyatini boshlagan. Tashkil etilganidan buyon universitet bir necha bor siyosiy o'zgarishlar va urush harakatlari tufayli qiyinchiliklarga duch kelgan, biroq o'z faoliyatini to'xtatmagan.

Universitetning asosiy maqsadi Afg'onistonning chekka viloyatlaridagi yoshlarga zamonaviy ta'lim berish va mamlakatni qayta tiklash uchun zarur bo'lgan yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlashdir. 2000-yillarning boshidan boshlab xalqaro tashkilotlar yordamida universitet kampusi kengaytirildi va yangi laboratoriya uskunalari bilan jihozlandi.

## Joylashuvi va kampusi
Universitet Kapiso viloyatining Kohiston tumanida, poytaxt Kobul shahridan taxminan 64 km masofada joylashgan. Universitet kampusi tabiat qo'ynida, sokin va bilim olish uchun qulay hududda barpo etilgan. Kampus tarkibida o'quv binolari, talabalar kutubxonasi, kompyuter markazlari va sport maydonchalari mavjud.

## Fakultetlar va akademik faoliyat
Hozirda Al-Beruniy universitetida 9 ta asosiy fakultet faoliyat ko'rsatmoqda. Ularda jami 5000 dan ortiq talabalar tahsil oladi. Asosiy yo'nalishlar quyidagilardir:
* **Tibbiyot fakulteti:** Viloyatdagi eng kuchli fakultetlardan biri bo'lib, bo'lajak shifokorlarni tayyorlaydi.
* **Muhandislik fakulteti:** Qurilish va texnika yo'nalishlariga ixtisoslashgan.
* **Huquq va siyosiy fanlar fakulteti:** Davlat boshqaruvi mutaxassislarini yetishtiradi.
* **Ziraat (Qishloq xo'jaligi) fakulteti:** Hududning agrar salohiyatini oshirishga xizmat qiladi.
* **Pedagogika fakulteti:** Maktablar uchun malakali o'qituvchilar tayyorlaydi.
* **Iqtisodiyot fakulteti:** Moliya va boshqaruv sohasida bilim beradi.
* **Islomshunoslik fakulteti:** Dinshunoslik va shariat qonun-qoidalarini o'rgatadi.

## Ilmiy tadqiqotlar
Universitet qoshida bir qancha ilmiy-tadqiqot markazlari mavjud bo'lib, ular asosan mintaqaviy muammolarni (suv resurslari, qishloq xo'jaligi zararkunandalari, ijtimoiy masalalar) o'rganish bilan shug'ullanadi. Universitet olimlari xalqaro konferensiyalarda o'z ma'ruzalari bilan muntazam ishtirok etib kelishadi.

## Hozirgi holati
2021-yildagi hukumat almashinuvidan so'ng universitet o'z ish faoliyatini davom ettirmoqda. Universitet Afg'onistonning strategik shimoliy hududlarida yashovchi yoshlar uchun yagona yirik oliy ta'lim markazi bo'lib qolmoqda. O'quv dasturlari va talabalar tartib-qoidalariga ba'zi o'zgarishlar kiritilgan bo'lsa-da, universitetning akademik missiyasi saqlanib qolgan.

## Manbalar
* Al-Beroniy University Official Portal.
* Ministry of Higher Education of Afghanistan database.
* World University Rankings: Afghanistan Universities.
* UNESCO Higher Education reports in Central Asia.
Sulton Masʼud saroyi

**Sulton Masʼud saroyi** () — Afgʻonistonning Gʻazna shahrida joylashgan, Gʻaznaviylar davlati meʼmorchiligining eng noyob va yirik yodgorliklaridan biri. Ushbu saroy XI asr oxiri va XII asr boshlarida (taxminan 1112-yilda) Sulton Masʼud III ibn Ibrohim hukmronligi davrida qurib bitkazilgan. Saroy Gʻaznaviy hukmdorlarining ulugʻvorligi va oʻrta asrlar Islom sanʼatining yuksak choʻqqisini oʻzida aks ettiradi.

## Tarixi va qurilishi
Sulton Masʼud III oʻz davlatining poytaxti Gʻazna shahrini dunyodagi eng goʻzal shaharlardan biriga aylantirishni maqsad qilgan edi. Saroy qurilishi uchun eng mohir meʼmorlar, naqqoshlar va ganchkor ustalar jalb etilgan. Majmua nafaqat hukmdorning yashash joyi, balki davlat ahamiyatiga molik marosimlar oʻtkaziladigan, xorijiy elchilar qabul qilinadigan strategik markaz boʻlgan.

XIII asrda Moʻgʻullar istilosi natijasida saroy jiddiy zarar koʻrgan va vaqt oʻtishi bilan xarobaga aylangan. Asrlar davomida tuproq ostida qolib ketgan ushbu obida faqat XX asr oʻrtalariga kelibgina qayta kashf etildi.

## Arxitekturasi va tuzilishi
Sulton Masʼud saroyi oʻzining murakkab va oʻta nafis meʼmoriy tuzilishi bilan ajralib turadi. Arxeologik tadqiqotlar natijasida quyidagilar aniqlangan:
* **Markaziy hovli:** Saroyning qoq markazida toʻrtburchak shaklidagi ulkan hovli joylashgan. Hovli pishiq gʻisht va marmar bilan qoplangan.
* **Toʻrt ayvonli tuzilish:** Saroy anʼanaviy toʻrt ayvonli uslubda qurilgan boʻlib, bu uslub keyinchalik Markaziy Osiyo va Eron meʼmorchiligiga katta taʼsir koʻrsatgan.
* **Taxt zali:** Saroyning janubiy qismida sultonning taxti oʻrnatilgan muhtasham zal boʻlgan. Zal devorlari ganchkorlik naqshlari va arab xattotligi namunalari bilan bezatilgan.
* **Marmar frizlar:** Saroyning eng diqqatga sazovor qismi — bu hovli devorlari boʻylab oʻrnatilgan marmar frizlardir. Ularda fors tilida yozilgan sheʼriy satrlar va sultonni ulugʻlovchi matnlar oʻyib yozilgan.

## Arxeologik topilmalar
1957–1966-yillarda Italiya arxeologik missiyasi (IsMEO) tomonidan saroy hududida keng koʻlamli qazishmalar olib borildi. Ushbu qazishmalar natijasida:
1. Sopol idishlar va sirlangan koshinlar;
2. Ganchkorlik bezaklari va oʻymakor marmar boʻlaklari;
3. Gʻaznaviylar davri hayoti va madaniyatini yorituvchi koʻplab ashyoviy dalillar topildi.

Topilmalarning bir qismi hozirda Gʻaznadagi Islom sanʼati muzeyida va Kobul milliy muzeyida saqlanmoqda.

## Ahamiyati
Sulton Masʼud saroyi oʻzbek va afgʻon xalqlarining umumiy tarixi boʻlmish Gʻaznaviylar davri shaharsozlik madaniyatini oʻrganishda beqiyos manba hisoblanadi. U oʻzining bezaklari va muhandislik yechimlari bilan Saljuqiylar va Xorazmshohlar davri meʼmorchiligiga asos boʻlib xizmat qilgan.

## Manbalar

1. Bombaci, Alessio. "The Ghaznavid Palace of Mas'ud III at Ghazni", 1966.
2. Scerrato, Umberto. "The Italian Archaeological Mission in Afghanistan", IsMEO Reports.
3. Bosworth, C. E. "The Later Ghaznavids: Splendour and Decay".
4. Ball, Warwick. "The Monuments of Afghanistan: History, Archaeology and Architecture".
5. UNESCO: Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Ghazni Citadel.
6. O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. G'aznaviylar san'ati bo'limi.
Jay-Jay Okocha

**Augustine Azuka „Jay-Jay“ Okocha** (1973-yil 14-avgustda tugʻilgan) — nigeriyalik sobiq professional futbolchi, hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynagan. U 1993—2006-yillar oraligʻida Nigeriya terma jamoasi safida 73 ta oʻyin oʻtkazib, 14 ta gol urgan. Terma jamoa tarkibida FIFA Jahon chempionatining uchta tarkibida ishtirok etgan. Jay-Jay barcha davrlarning eng buyuk afrikalik futbolchilaridan biri va jahon futboli tarixidagi eng mahoratli dribling ustalardan biri sifatida eʼtirof etiladi.

U oʻz faoliyatini bir nechta ligalarda oʻtkazgan. 1990-yil iyul oyida Germaniyaning uchinchi divizioni hisoblangan Oberliga Südwestda „Borussia Neunkirchen“ klubiga oʻtishidan oldin Nigeriya Professional Futbol Ligasining „Enugu Rangers“ jamoasida oʻynay boshlagan. U 2008-yilda faoliyatini yakunlaguniga qadar Bundesliga, Superliga, Liga 1, Premyer-liga, EFL Chempionshipi va Qatar Yulduzlar Ligasida toʻp surgan.

## Yana qarang
* Jay Jay Okocha

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Myles Lewis-Skelly

**Myles Anthony Lewis-Skelly** (2006-yil 26-sentyabrda tugʻilgan) — angliyalik professional futbolchi, Premyer-liganing „Arsenal“ klubi va Angliya milliy terma jamoasida chap qanot himoyachisi sifatida toʻp suradi.

Lyuis-Skelli sakkiz yoshidan beri „Arsenal“ tizimida toʻp surib, 2024–25-yilgi mavsumda, yaʼni 2024-yil sentyabr oyida klubning asosiy jamoasida debyut qilgan.

Angliyaning bir nechta yosh toifadagi terma jamoalari sharafini himoya qilgan Lyuis-Skelli 2025-yil mart oyida 2026-yilgi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichi uchun kattalar jamoasiga chaqirilgan va Albaniyaga qarshi oʻyinda debyut qilib, oʻzining ilk xalqaro golini urgan.

## Faoliyat statistikasi
### Klub

### Xalqaro

: *Birinchi boʻlib Angliya hisobi koʻrsatilgan. „Hisob“ ustunida Lyuis-Skellining har bir golidan keyingi natija aks etgan.*

## Yutuqlar
;Arsenal U21

* Yoshlar oʻrtasidagi Angliya kubogi sohibi: 2022-23
;Arsenal

* EFL kubogi sohibi: 2025-26
### Shaxsiy

* EA Sports FC Premer-liganing mavsumdagi eng yaxshi jamoasi: 2024-25

## Manbalar

## Havolalar
Victor Boniface

**Victor Okoh Boniface** (2000-yil 23-dekabrda tugʻilgan) — nigeriyalik professional futbolchi. U Bundesliga klubi „Bayer Leverkusen“dan ijara asosida „Verder Bremen“ klubi va Nigeriya milliy terma jamoasida hujumchi sifatida toʻp suradi.

## Xalqaro faoliyati
Boniface Nigeriya terma jamoasidagi debyutini 2023-yilning 10-sentyabrda oʻtkazgan. Oʻyinning 64-daqiqada Taiwo Awoniyi oʻrniga maydonga tushgan. U oʻsha oʻyinda Samuel Chukwuezega golli uzatmani amalga oshirgan.

2023-yil 29-dekabrda u Kot-dʼIvuarda boʻlib oʻtgan 2023-yilgi Afrika Millatlar Kubogi uchun Nigeriya terma jamoasiga kiritildi. Biroq, 2024-yil 8-yanvarda Boniface mushaklaridan jarohat olib, Afrika turnirini oʻtkazib yuborishga majbur boʻldi va uning oʻrniga Terem Moffi tarkibga kiritilgan.

## Oʻyin uslubi
Boniface oʻziga xos oʻyin uslubi bilan tanilgan. Uning oʻyin xususiyatlariga dribling, zarbani yakunlash va bosh bilan zarba berishdagi kuchli tomonlari kiradi. Zaif jihatlari esa oʻyindan tashqari holatni sezish, toʻpni saqlab qolish va himoyaga yordam berishdir.

U dribling qilishni, jamoadoshiga toʻp oshirishni va uzun paslar berishni yaxshi koʻradigan futbolchi sifatida taʼriflanadi. Bu xususiyatlar uning maydonda hujumchi sifatidagi samaradorligini oshiradi.

U futbol oʻynashni Nigeriyadagi harbiy kazarmada oʻrgangan.

Umuman olganda, Victor Bonifacening oʻyin uslubi texnik mahorati, gol urish qobiliyati va oʻziga xos oʻyin afzalliklari bilan ajralib turadi.

## Shaxsiy hayoti
Boniface nasroniy diniga eʼtiqod qiladi. Boniface gol urganida odamlarni xursand qilish uchun gʻaroyib nishonlash usullarini qoʻllashni yoqtiradi. Uning futboldagi kumiri Neymar boʻlgan.

## Mukofotlar
;Bodyo/Glimt

* Eliteseriya: 2020, 2021
;Bayer Leverkuzen

* Bundesliga: 2023-24
* DFB-Pokal: 2023-24
* DFL-Superkubogi: 2024
### Shaxsiy

* UEFA Yevropa ligasining eng yaxshi toʻpurari: 2022-23
* UEFA Yevropa ligasining mavsumdagi eng yaxshi jamoasi: 2022-23
* Bundesliganing mavsumdagi jamoasi: 2023-24
* Bundesligada mavsumning eng yaxshi yangi futbolchisi: 2023-24

## Manbalar

## Havolalar
* Victor Boniface  at glimt.no

* Victor Boniface Rasmiy sayti
Igor Tudor

**Igor Tudor** (1978-yil 16-aprelda tugʻilgan) — xorvatiyalik professional futbol murabbiyi va sobiq futbolchi, yaqinda Premyer-liganing „Tottenxem“ klubida bosh murabbiy boʻlgan.

Himoyachi yoki tayanch yarim himoyachisi sifatida oʻynagan. Tudor futbolchilik faoliyatining koʻp qismini „Yuventus“ jamoasida oʻtkazgan va oʻsha vaqt ichida bir nechta sovrinlarni qoʻlga kiritgan. Igor UEFA Yevro-2004, 1998 va 2006-yilgi jahon chempionatlarida Xorvatiya terma jamoasining bir qismi boʻlgan, ammo jarohati tufayli 2002-yilgi jahon chempionatini oʻtkazib yuborgan. Tudor 2008-yil 22-iyulda 30 yoshida oʻng toʻpigʻidagi muammolar yana paydo boʻlganidan soʻng faoliyatini yakunlaganini eʼlon qilgan. U oʻzining soʻnggi mavsumini „Hajduk Split“ klubida oʻtkazgan.

Murabbiy sifatida Tudor 2013-yildan 2015-yilgacha Hajdukni boshqargan va 2015-16-yilgi mavsumda PAOK bilan sakkiz oy oʻtkazgan. Turkiyada 2016-2017 yillarda „Karabükspor“ jamoasini, 2017-yilda „Galatasaroy“ni boshqargan. 2018-yilning aprelidan iyunigacha Tudor A Seriyaning „Udineze“ klubini boshqargan va shu vaqt ichida klubni B Seriyaga tushib ketishdan saqlab qolgan. 2019-yilning mart oyida u „Udineze“ klubiga qaytgan. 2020-yil yanvar oyida Hajdukka qaytganidan soʻng, Andrea Pirlo 2020-yil avgust oyida Tudorni „Yuventus“dagi murabbiylar shtabiga qoʻshilishga taklif qilgan, Tudor bu taklifni qabul qilgan. 2022-yilda Liga 1 klubi Marselni boshqargan. 2024-yilning mart oyida u A Seriyaga qaytgan va „Latsio“ bosh murabbiyi etib tayinlangan. 2025-yilning mart oyida u „Yuventus“ klubiga bosh murabbiy sifatida qaytgan, ammo oktyabr oyida mavsumni yomon boshlaganidan keyin ishdan boʻshatilgan. 2026-yil fevral oyida u „Tottenxem“ klubiga oʻtdi, ammo mart oyida jamoani tark etgan.

## Manbalar

## Havolalar
Viktor Davidov

**Viktor Aleksandrovich Davidov** ( 1948-yil 26-dekabrda, Fargʻonada tugʻilgan) — sovet futbolchisi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan.

## Futbolchilik faoliyati
Viktor Fargʻonaning „Neftyanik“ BOʻSM futbol borasidagi dastlabki saboqlarini olgan. 1967—1968-yillarda Neftchi jamoasi tarkibida „A“ sinfining ikkinchi guruhida oʻynagan. 1969—1975-yillarda Moskvaning „Lokomotiv“ jamoasida oʻynagan. Moskvaliklar tarkibida 1969, 1972, 1975-yillarda oliy ligada 44 ta oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan. 1976—1977-yillarda Smolenskning „Iskra“ klubi tarkibida ikkinchi ligada oʻynagan.

Keyinchalik Viktor GSVGda xizmat qilgan. Xizmat davrida Veymarning „Motor“ jamoasida oʻynagan (1979—1983).

## Manbalar

## Havolalar
* Viktor Davidov Footballfakts.ru saytidagi profili
* Viktor Davidov Transfermarkt.com saytidagi profili
Yan Diomande

**Yan Diomande** (2006-yil 14-noyabrda tugʻilgan) — ivuarlik professional futbolchi, Bundesliganing RB Leipzig klubi va Kot-d’Ivuar terma jamoasida vinger sifatida oʻynaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*