open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lutfi Yunusova

**Lutfi Asadovna Yunusova** (1949.4.3, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1974). 1967-yildan Toshkent shahri Sobir Rahimov tumanidagi bolalar bogʻchalarida, 1986-yildan 102zaif eshituvchi bolalar maxsus internat maktabida tarbiyachi, 1990-yildan 106-zaif eshituvchi bolalar maxsus internat maktabida boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.
Tamara Yunusova

**Tamara Yunusovna** (1937.19.11, Toshkent 2005.25.1) — raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1973). Toshkent xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1954). 1954—57 yillar Oʻzbek davlat estradasi, 1957—71 yillar "Bahor" ansambli, 1971—86 yillar "Oʻzbekkonsert", 1986—89 yillar Oʻzbek davlat filarmoniyasida ishlagan. Uning raqslari yengil va yaxlit harakatlari, inson ichki kechinmalarini nafis va serjilo harakatlarda ifodalay olish, oʻziga xos xiromi bilan ajralib turadi. Uning repertuaridan mumtoz va zamonaviy ("Tanavor", "Shoʻx qiz", "Bahor tongi", "Rohat", "Pilla", "Nay yallasi", "Zavqim kelur", "Uchrashuv" va boshqalar) hamda tojik, qozoq, rus, hind, arab, yapon va boshqalar xalqlar raqslari oʻrin olgan. 5-(Varshava, 1955), 6-(Moskva, 1957), 8-(Xelsinki, 1962) jahon yoshlari festivallari laureati.

## Manbalar
Yunusxon

**Yunusxon** (1416 — 1487) — Toshkent hokimi (1485—87). Vaysxon oʻgʻli. Boburning onasi Qutlugʻ Nigorxonimning otasi. „Boburnoma“da aytilishicha, „Yunusxon Chingizxonning ikkinchi oʻgʻli Chigʻatoyxonning naslidindur“. Vaysxon vafotidan (1428) keyin to 1434 yilgacha ulusda notinchlik hukm surgan. Oʻzaro taxt talashishlardan soʻng 1434-yil taxtga Vaysxonning kichik oʻgʻli Eson Bugʻaxon oʻtiradi. Katta oʻgʻli Yunusxonni esa tarafdorlari — amirlar Irzon Bayran va Turkman miraklar 30 ming kishi bilan Movarounnahrga, Ulugʻbek huzuriga olib borishadi. Ulugʻbek Yunusxonni 1434-yil Xurosonga Shohrux huzuriga joʻnatgan. Yunusxon Xurosonda mashhur tarixchi Sharafuddin Ali Yazdiylan taʼlim olgan, koʻp ilmlarni egallagan. Yazdiy vafotidan soʻng Iroq va Eronda kasb-hunar egallagan. Sherozda yashab ulamolar majlislarida qatnashadi. Bu yerda u „Usta Yunus“ nomi bilan mashhur boʻladi. Abu Said mirzo Yunusxonni Sherozdan chaqirtirib, Jetikent, Fargʻona va Yettisuv hududini boshqarishni topshirgan (1456). Eson Bugʻaxon oʻlgach (1462), Abu Said yordamida Moʻgʻuliston taxtiga oʻtirgan. Oʻzaro nizolar girdobiga tushib qolgan Yunusxon Temuriylar saltanatidagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib Sayramni (1482) bosib olgan. Toshkentni oʻz tasarrufiga kiritish uchun Abu Saidning oʻgʻillari — Umarshayx (Boburning otasi) va Sulton Axmad Mirzo bilan jangga tayyorgarlik koʻra boshlagan. Lekin raqiblarni Xoja Ahror yarashtirib, muzokara natijasida Toshkent shahri va viloyati Yunusxonga berilgan (1485). Tarixiy manbalarda uni madrasa, masjidlardan tashqari Tuproqqalʼa qurdirgani haqida maʼlumotlar saqlangan. Yunusxon Toshkentdagi Shayx Xovandi Tohur qabristoniga dafn etilgan (qarang Yunusxon maqbarasi). Yunusxon dan keyin xonlik taxtiga uning oʻgʻli Sulton Mahmudxon oʻtirgan.
Yunusxon maqbarasi (maʼnolari)

**Yunusxon maqbarasi**:

* Yunusxon maqbarasi — Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr); Islom universiteti hududida joylashgan.
* Yunusxon maqbarasi (Xiva) — Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (1559); Ichan qala tarkibida, Pahlavon Mahmud maqbarasi yonida.
Hasana Yunusova

**Yunusova Hasana Ahmadjonovna** (1918.31.12, Namangan) — infeksionist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1950), tibbiyot fanlari doktori (1955), professor (1956). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), shu institut gospital pediatriya klinikasida ordinator (1938—39), yuqumli kasalliklar kafedrasida aspirant (193942), assistent (194244; 194651). Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani vrachlik uchastkasi mudiri (1944— 46). Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar yuqumli kasalliklari (1954—72), keyinchalik shu institut yuqumli kasalliklar kafedrasi mudiri (1972-yildan). Ilmiy ishlari, asosan, brutsellyoz, oʻlka patologiyasiga, Oʻzbekiston sharoitida yuqumli kasalliklarning oʻziga xos kechishi va bu kasalliklarning rivojlanishini oʻrganishga, ularning diagnostika va davolash usullarini takomillashtirish va boshqalarga oid.

## Manbalar
* Vaksinoterapiya pri brutsellyoze, T., 1958; Bolezn Botkina u detey, T., 1970; Virusnne infeksii u detey, T., 1975.
Yunusxon maqbarasi (Xiva)

**Yunusxon maqbarasi** – Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Maqbara 1559-yilda bunyod etilgan. Bugungi kunda madrasa „Ichan qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 13-uyda; Ichan qalʼa tarkibida, Pahlavon Mahmud maqbarasi yonida joylashgan.

Yunusxon maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

## Tarixi
Xiva shahrida XIV asrning ikkinchi yarmida, 1558—159-yillarda bunyod etilgan Yunusxon maqbarasi 1556—1557-yillarda Xiva xonligini boshqargan hukmdor Yunusxonga atab qurilgan. U Xoʻjash mahram madrasasining janubida va mashhur Pahlavon Mahmud maqbarasining orqa – shimol tomonida joylashgan boʻlib, ushbu majmuaning bir qismi hisoblanadi. Yunusxon bu maqbara xonalaridan biriga dafn etilgan. Biroq, maqbaradagi ikkinchi qabrga kim dafn qilingani maʼlum emas.

Yunusxon maqbarasi „Ichan qalʼa“ kompleksi tarkibiga kiradi.

## Qurilish uslubi
Maqbara toʻrtburchak shakldagi tarhli, umumiy maydoni 7x13,5 m ni tashkil etadi. U baland peshtoqli va ikki gumbazli imorat, goʻrxona va ziyoratxona (4,5x4,5 m)dan iborat. Xonalari bir-biridan ravoqlar yordamida ajratilgan. Ichki devorlariga yassi va keng hajmli ravoqlar ishlangan. Ziyoratxona orqali daxmali goʻrxonaga kiriladi. Xonalar charxi gumbazlar bilan yopilgan. Ichki devorlarining gumbaz osti bagʻali, ravoqlarining gʻishtlari mavj usulida terilgan. Maqbara oddiy pishiq gʻishtlardan qurilgan boʻlib, unga hech qanday bezak berilmagan.

## Yana qarang

* Sulton Uvays bobo maqbarasi
* Shibliy ota maqbarasi
* Toqmaq ota maqbarasi
* Murat shayx maqbarasi
* Tugʻon Turk maqbarasi
* Kechirmas bobo maqbarasi
## Manbalar
Tuygʻunoy Yunusxoʻjayeva

**Tuygʻunoy Yunusxoʻjayeva** (1922.26.7 — Toshkent — 1998.16.11) — diktor. Oʻzbekiston xalq artisti (1953). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1958). 1940-41 yillar Radio qoʻmitasida diktor, beriladigan eng muhim eshittirishlar, mumtoz va zamonaviy sheʼriyat boʻstoni, shuningdek, adabiy namunalarni kuchli hishayajon, aniq talaffuz, shirali ovoz va mahorat bilan oʻqigan. Navoiy, Bobur gʻazallari, Umar Xayyom ruboiylari, Nodirabegim, Uvaysiy, Furqat, Lutfiy, Zebunniso lirikasi Yu. ijrosida Oʻzbekiston radiosining oltin fondiga qabul qilingan. Yu. Oʻzbekistonda badiiy nutq madaniyatini oshirishga katta hissa qoʻshgan.

## Manbalar
Filipp Yupatov

**Filipp Afanasyevich Yupatov** (1873—1958) — sirk arbobi, antreprenyor. Sirkning turli janrlari (havo gimnasti, chavandoz, raqqos, kloun, hayvon oʻrgatuvchi va boshqalar)da ijod qilgan. 1906-yildan Turkistonda yashagan. Toshkent, Andijon, Buxoro, Samarqand va boshqalar shaharlarda sirklari boʻlgan. Yupatov sirklari Turkistonda mashhur boʻlib, dasturlari xilmaxilligi bilan ajralib turgan va katta shuhrat qozongan. Yupatov sirklarida yevropa va Rosssiyadan kelgan artistlar bilan birga oʻzbek artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Benefislar uyushtirilgan, "kulgi va quvnoqlik kechalari", fransuz kurashi boʻyicha musobaqalar, tarixiy va sarguzasht mavzulardagi pantomimalar qoʻyilgan. Oʻzbek tilini puxta bilgan Yupatov Yusufjon qiziq bilan hamkorlikda tomoshalar koʻrsatgan. Yu. 1915-yil Toshkentdagi Voskresenye bozori (hoz. Navoiy teatri maydoni)da yogʻochdan ishlangan statsionar sirk binosini qurdi (1966-yil zilzilasiga qadar sirk tomoshalari shu binoda koʻrsatilgan). Oʻzi rahbarlik qilgan sirk dasturlarida ot oʻrgatuvchi va kloun sifatida manejga chiqqan. Repertuarini oʻzbek tilida ijro etgan. Professional oʻzbek sirki shakllanishida Yu. muhim rol oʻynagan. 1920-yildan davlat sirklarida ishlab keldi. Qizi Yelena Yupatova (1894 — ?) — raqqosa, chavandoz. 7 yoshidan otasi rahbarligidagi sirk dasturlarida qatnashgan. Oʻzbekcha, ruscha qoʻshiq va raqslari olqishga sazovor boʻlgan. Manejga "Mayramxon" taxallusi bilan chiqib, shuhrat qozongan. "Ravot qashqirlari" va "UayldVestlik chavandoz" filmlarida suratga tushgan.

## Manbalar
Yupiter (maʼnolari)

**Yupiter**:

* Yupiter (lot. — qadimgi Rimliklarning oyaiy xudosi nomidan) — Quyosh sistemasidagi eng katta, Quyoshdan uzoqligi boʻyicha beshinchi sayyora.
* Yupiter (xudo) — rim mifologiyasida oliy xudo; osmon, olam, yomgʻir, momaqaldiroq, chaqmoq xudosi sifatida eʼzozlangan.
Yupiter (xudo)

**Yupiter** — rim mifologiyasida oliy xudo; osmon, olam, yomgʻir, momaqaldiroq, chaqmoq xudosi sifatida eʼzozlangan. Keyinroq unga Rim davlatining homiysi sifatida ham sigʻiniyagan. Yu. yunon mifologiyasidagi Zevs bilan tenglashtirilgan, Zevs toʻgʻrisidagi rivoyatlar Yu.ga ham oʻtgan.
Yupqa

**Yupqa** — xamir, goʻsht va piyozdan tayyorlanadigan taom. Goʻshtni goʻsht qiymalagichdan oʻtkazib, mayda toʻgʻralgan piyoz, murch bilan aralashtiriladi va qovurib olib qoʻyiladi. Xamirdan 30 g li zuvalachalar yasalib, yupqa qilib yoyiladi. Qizigan qozonga yarim qoshiq yogʻ surtib, yoyilgan xamirlardan biri ikkala tomonidan yaxshilab singitib pishiriladi. Soʻngra qozonga ikkinchi Yu.ni solib pishiriladi va qozonda qoldirilib, betiga tayyor qiymadan bir tekis solinib, ustiga birinchi pishirilgani yopiladi. Buning betiga ham qiymadan solib yana navbatdagi yoyilgan xamir yopiladi va pishirish uchun agʻdariladi. Qavatlar soni shu tariqa 10—12 tagacha yetkaziladi. Soʻngra har birini alohidaalohida ajratib olib, toʻrt buklab likopchada dasturxonga tortiladi. Ayrim joylarda avval Yu.ning xamiri pishirilib, qiymasi taxlanayotganda solinadi. Yu.ni juda sust olovda pishirish va zarur boʻlganda, qozonga yarim qoshiqdan yogʻ tomizib turish lozim. Yu. tansiq taomlardan boʻlib, chaqaloqni beshikka belashda hamda hayitmarosimlarda tayyorlanadi.
Yura

**Yura** — Fransiya va Shveysariyadagi togʻlar. Shveysariya yassitogʻligi bilan Burgundiya tekisliklari oraligʻida yoysimon shaklda 250 km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 1718 m. Asosan, ohaktosh va mergellardan tuzilgan. Karst keng tarqalgan, daryolar togʻlarni chuqur oʻyib yuborgan. Gʻarbiy yon bagʻri zinapoyasimon pasayib boradi, sharqi tik. Keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan, yaylovlar bor. Rezervatlar tashkil etilgan.
Yurak astmasi

**Yurak astmasi** — yurak chap qorinchasining oʻtkir yetishmovchiligi xuruji. Yurak astmasi gipertoniya kasalligi, yurak toj tomirlari yetishmovchiligi, simptomatik arterial gipertenziya, kardioskleroz, miokard infarkti, yurak (aortal va mitral) poroklaritsa, shuningdek, yurak aritmiyalari bilan ogʻrib yetarli davolanmagan bemorlarda kasallik kuchaygan davrida kuzatiladi. Yurak astmasi xuruji bir necha minutdan bir necha soatgacha davom etishi mumkin. Bunda yurak chap qorinchasi keskin zaiflashib, oʻpkadan oʻziga kelayotgan qonni aortaga toʻla oʻtkaza olmay qoladi, ayni vaqtda yurak oʻng qorinchasidan qonning kichik qon aylanish doirasiga oʻtkazilishi davom etaveradi; unda qon kelishi va chiqib ketishi jarayonlaridagi nomutanosiblik oqibatida kichik qon aylanish doirasida qon dimlanib, oʻpkada gaz almashinuvi buziladi, qonda karbonat angidrid koʻpayadi, bu esa nafas markazlarini taʼsirlab bemor nafasi qisishi, boʻgʻilib qolishiga sabab boʻladi. Jismoniy yo ruhiy zoʻriqish, qattiq ishlash, ortiqroq ovqat yoki suyuqlik isteʼmol qilish va boshqalar koʻpincha Yurak astmasi xurujiga olib keladi; baʼzan xuruj kasallik belgisi yoki asorati sifatida namoyon boʻladi. Xuruj uyquda toʻsatdan boshlanadi. Bemorga havo yetmay, oʻrnidan turib oʻtiradi, nafasi qisib, xirillab qoladi, koʻkaradi, muzdek ter bosib, halloslaydi, pulsi tezlashadi, oʻlib qolayotgandek vahimaga tushadi. Vaqgida yordam koʻrsatilmasa, oʻpka alveolalariga chiqqan qon plazmasi "koʻpira boshlaydi". Bemor ogzidan qizgʻish koʻpik chiqadi va bu ayrim hollarda noxushlik bilan tugashi ham mumkin. Yurak astmasi oʻpkada qon dimlanishi tezligi va kuchiga qarab, turli ogʻirlik va muddat davomida kechadi.

Birinchi yordam: xuruj tutganda bemorni oyoqlarini pastga osiltirib oʻtqazib qoʻyish, derazalarni ochib toza havodan nafas oldirish, oyoqlariga issiq vanna qilish va darhol "tez yordam" chaqirish zarur.

Davosi. Bemorning umumiy ahvoli, kasallik alomatlari va hokazoga qarab buyuriladi, parhez tavsiya etiladi. Xurujdan keyingi davrda muolaja asosiy kasallikni maxsus reja asosida davolashdan iborat.
Yurak glikozidlari

**Yurak glikozidlari** — oʻsimliklardan olinadigan tabiiy glikozidlar. Tarkibida Yurak glikozidlari bor oʻsimliklar qadimiydan maʼlum, ular xalq va ilmiy tabobatda qoʻllanib kelingan. Yurak glikozidlaridan yurak xastaliklari va boshqalar kasalliklarni davolashda foydalanilgan.

Qadimgi misrliklar dengiz piyozini, rimliklar va yunonlar erizimumni yurak kasalliklarida va peshob haydovchi sifatida ishlatishgan. 11-asrda Angliyada angishvonagul xalq tabobatida dori vositasi sifatida maʼlum boʻlgan.

Yurak glikozidlari tutuvchi oʻsimliklar butalar, lianalar, oʻtlar shaklida uchraydi. Yurak glikozidlari saqlovchi oʻsimliklarning 45 ga yaqin turi aniqlangan, ularning 9 tasi Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻsadi. Ular sigirkuyruqdoshlar, kedirdoshlar, loladoshlar, ayiqtovondoshlar, joʻkadoshlar, tutdoshlar va boshqalar.

Hoz. angishvonagul barglaridan digoksin, selanid, lantozid; strofant urugʻidan strofantin K.; adonis oʻsimligining yer ustki qismidan adonis, adonisbrom; marvaridgul yer ustki qismidan korglikon, konvaflavin kabi dori vositalari olinib, ular zamonaviy tibbiyotda yurak xastaliklari (yurak poroklari va u tufayli qon aylanishining II va III darajali buzilishi, yurak astmasi, yurak shishi)ni davolashda, peshob haydovchi va boshqalar sifatida keng qoʻllanadi. Bir qancha Yu.g. tinchlantiruvchi xossaga ham ega.
Yurak qon-tomir sistemasi

**Yurak-tomir sistemasi** — organizmda gemolimfa yoki qon aylanadigan tomirlar va boʻshliqlar sistemasi. U yurak, toʻqimalar — qon bilan toʻlgan qon tomir va limfa sistemasadan iborat (qarang Qon aylanishi).
Yunnan

**Yunnan** — Xitoyning jan.gʻarbiy qismidagi provinsiya. Maid. 436,2 ming km². Aholisi 41,4 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Kunmin shahri Provinsiya Yunnan togʻligining katta qismini egallaydi. Iqlimi subtropik mussonli, janubida tropik iqlim. Yirik daryolari: Yanszi, Mekong, Saluin. Yu. mineral xom ashyo va gidroenergiya zaxiralariga boy. Xoʻjaligi agrarindustrial xarakterga ega. Ekin maydonining 80%ga sholi, makkajoʻxori, bugʻdoy, grechixa, kartoshka kabi oziqovqat ekinlari ekiladi. Yiliga 2 marta hosil yigʻib olinadi. Shuningdek, raps, yer yongʻoq, tamaki, choy, paxta, qand lavlagi va boshqalar tropik ekinlar ham yetishtiriladi. Chorvachilikda, asosan, qoramol va choʻchqa boqiladi. Ipakchilik rivojlangan. Yogʻoch tayyorlanadi. Qalay, temir, mis va qoʻrgʻoshinrux rudalari, koʻmir qazib olinadi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, oʻrmon, kimyo, sement, metallurgiya sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Muhim sanoat markazi — Kunmin shahri.

Qad.da hozirgi Yu. hududida tay, li, myao va boshqalar xalqlar yashagan. 3—6-asrlarda turli davlatlar tarkibida boʻlgan. 13-asrda moʻgʻullar bosib olgan va Yuan imperiyasi tarkibiga kirgan. 17-asrning 2-yarmidan Xitoy provinsiyasi.
Harold Urey

**Yuri Garold Kleyton** (1893.29.4, Uolkerton, Indiana shtati — 1981.6.1) — amerikalik fizik-kimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1935-yildan). Montana universitetini tugatgan (1917), Berklidagi Kaliforniya universiteti (1921-yildan), Baltimordagi J.Xopkins universiteti (1924-yildan), Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universiteti (1934-yildan) professor 1945-yildan Chikago untida, 1958— 70 yillarda San-Diyegodagi Kaliforniya universitetida (1972-yildan faxriy professor) ishlagan. Asosiy ilmiy ishlari izotoplar kimyosi, geo va kosmokimyoga oid. Spektroskopiya usulini qoʻllab deyteriyxt ochgan (1932, F.Brikvedde va G.Myorfi bilan hamkorlikda). Uran235 va uran238 izotoplarining boʻlinish usullarini ishlab chiqqan. Uning laboratoriyada suv bugʻlari, vodorod va ammiak bilan metan aralashmasi orqali elektr yoyi oʻtkazilganda aminokislotalar hosil boʻlib, ularni atmosferada ham sintez qilish mumkinligi isbotlangan (1950). Nobel mukofoti laureati (1934).

## Manbalar
Yuridik javobgarlik

**Yuridik javobgarlik** — huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsning huquq normalariga asoslangan, o‘z qilmishi uchun javob berishi, davlat majburlov choralari ko‘rinishdagi oqibatlarga duchor bo‘lishi va ularni boshidan kechirishidir yoki boshqacha qilib aytganda huquqbuzarga nisbatan davlat qo‘llaydigan choralar. Yuridik javobgarlikning maqsadi ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlash, tartibga solish va muhofaza etishdir. Yuridik javobgarlik qonuniylik, adolatparvarlik, jazoning muqarrarligi, maqsadga muvofiqlik, ayb uchun javobgarlik, bir huquqbuzarlik uchun ikki tomonlama javobgarlikka yo‘l qo‘yilmasligi kabi tamoyillarga asoslanadi. Yuridik javobgarlik faqat qonunda belgilangan tartibda va vakolatli organning tegishli qarori asosidagina vujudga keladi. Yuridik javobgarlikning quyidagi turlari mavjud: jinoiy javobgarlik, maʼmuriy javobgarlik, fuqarolik huquqiy javobgarlik, intizomiy javobgarlik, moddiy javobgarlik. Shuningdek, ilmiy adabiyotlarda konstitutsiyaviy, ekologik javobgarlik turlari ham ko‘rsatiladi.

## Manbalar
Yuridik maslahat

**Yuridik maslahat** — (Oʻzbekiston Respublikasida) huquqiy yordam turi. Bunday yordamni oliy yuridik maʼlumotli, tegishli malaka imtihonini topshirgan, advokatlik litsenziyasiga ega boʻlgan yoki tashkilot, muassasa, korxonada maslahatchi yurist lavozimida ishlayotgan shaxslar berishga haqli. Shaharlar va aholi punktlarida advokatlar hayʼatlarining rayosatlari yuridik yordam koʻrsatish ishini tashkil qilish maqsadida huquqiy maslahat beruvchi advokatlar jamoasini tuzadi. Yuridik maslahatxonaning joylashish oʻrni va unda ishlaydigan advokatlar sonini advokatlar hayʼatining rayosati tegishli adliya idorasi bilan kelishgan holda belgilaydi. Yuridik maslahatxona bankda joriy hisob raqamiga, oʻz nomi va tegishli advokatlar hayʼatiga qarashi koʻrsatilgan muhr va shtampga ega boʻladi. Yuridik maslahatxonaga advokatlar hayʼati rayosati rayosat aʼzolari ichidan tayinlaydigan mudir rahbarlik qiladi. Yuridik maslahat berish uchun advokat, oʻz kasbiy faoliyatida amaddagi qonun hujjatlarining talablariga rioya etishi kerak. U oʻziga yuridik yordam soʻrab murojaat etgan jismoniy va yuridik shaxslarning huquq hamda erkinliklari, qonuniy manfaatlarini himoya etish uchun qonunda koʻzda tutilgan vositalar va usullardan foydalangan holda faoliyat yuritadi.

Gulchehra Toʻlaganova.
Yuriy dolgorukiy

**Yuriy dolgorukiy**, Yuriy Vladimirovich Dolgorukiy (11-asrning 90-yillari oxiri — 1157.15.5) — Suzdal va Kiyev knyazi, Vladimir Monomaxnit 6oʻgʻli (Janubiy Rusdagi ishlarga doimo aralashib turgani uchun Dolgorukiy laqabini vafotidan soʻng ayrim rus yilnomachilari tomonidan olgan). 1120 yil Yu.D. Volga bulgʻorlari ustiga yurish qilgan. RostovSuzdal yeri Monomax tomonidan Yu.D.ga berilgan edi. Uning qarorgohi Suzdalda boʻlgan. Pereyaslavl-Zalessk, Yuryev va boshqalar shaharlarni bino qilgan. Uning hukmronligi davrida, 1147 yil ilk marotaba manbalarda Moskva shahri qayd etilgan, Yu.D. 1156 yil shaharni mustahkamlagan, shu tufayli u Moskvaning asoschisi hisoblanadi. 1954 yil Moskvada haykali oʻrnatilgan.
Yurt

**Yurt** — oʻrta asr Sharq manbalarida mulk, turar joy, mamlakat, vatan, yer maʼnosida qoʻllaniladigan atama. 14-asrning 2-yarmigacha "YU." atamasi, odatda, turkiy qabilalar koʻchib yuradigan hudud maʼnosida qoʻllangan. 14-asr oxiri — 15-asr boshlarida Yu. deb xon qarorgohidagi zodagonning joyi yoki zodagon yoxud xonning qarorgohi joylashgan yerga aytilgan. Tarixchilar Rashiduddin va Vassofning asarlarida Yu. nafaqat ulus hududini balki qoʻshinning umumiy safida askarlar oʻrni, qarorgoh (oʻrdu) joylashgan yer, qarorgohdagi chodir oʻrnatilgan joyni ham anglatgan. Soʻnggi davr manbalarida "YU." atamasining uy, turar joy, manzilni anglatuvchi ahamiyati kuchaygan. Rus manbalarida Yu.Moʻgʻullar davlati va Oltin Oʻrda parchalangandan soʻng vujudga kelgan davlatlar hududini bildirgan (Sibir Yu.i, Qrim Yu.i va boshqalar).
Yurtchi

**Yurtchi** — harbiy safarlar chogʻida qoʻshinning toʻxtashi va joylashishi uchun qulay oʻrin izlab topuvchi, harbiy qism va boʻlinmalarning lashkargohda tartib va intizom bilan joylashuvini taʼminlovchi mutasaddi. Yu.dan lashkargohning tekis, keng va qismlarni joylashtirishga qulay, ichimlik suv manbaiga yaqin boʻlishi talab qilingan. Lashkargoh atrofi bir-biriga zanjir yoki arqon bilan mahkam bogʻlangan aravachalar yordamida toʻsilgan, shoxshabbalar bilan oʻralgan, girdiga chetan oʻrnatilgan xandaqlar bilan ihotalangan. Amir Temur qoʻshini ketidan qassob, bakovul, qovurilgan va pishirilgan goʻsht bilan savdo qiluvchi, arpa va turli meva sotuvchi, novvoy, etikdoʻz, taqachi, egarchi va boshqalar peshmapesh koʻchib yurgan. Ularning lashkargohdagi faoliyati aynan Yu. tomonidan nazoratga olingan.
Yustinian I

**Yustinian I** (taxminan 482 yoxud 483, Taurisiy, Yuqori Makedoniya — 565.14.11, Konstantinopol) — Vizantiya imperatori (527 yildan). Imperatorning mutlaq hokimiyatini oʻrnatish, quldorlikni mustahkamlashga qaratilgan siyosat yurgizgan. Oʻrta tabaqa yer egalariga va quldorlarga tayangan, pravoslav cherkovidan koʻmak izlagan. Yu.1 ning qonun chiqarish va maʼmuriy islohotlari Vizantiya imperiyasining mustahkamlanishiga olib kelgan. Yu.1 keng miqyosda bosqinchilik siyosatini yurgizgan. Yu.1 davrida ulkan qurilish ishlari olib borilgan, Konstantinopolda Avliyo Sofiya ibodatxonasi bunyod etilgan.
Yustinian kodeksi

**Yustinian kodeksi** — Vizantiya huquqinkt bir qismi. Imperator Adrian (2-asr)dan boshlab Yustiniannknt oʻzi bilan tugaydigan davrda nashr qilingan imperatorlar farmoyishlari (konstitutsiyalari)ning 4652 parchasini oʻz ichiga oladi. 12 kitobdan iborat boʻlib, cherkov huquqi va davlat mulozimlarining majburiyatlari (1-kitob); xususiy huquq — mulkiy va boshqalar munosabatlar (2—8kitoblar); jinoiy huquq (9kitob); maʼmuriy va moliyaviy huquq (10—12-kitoblar)ni bayon qilib bergan.
Abduaziz Yusupov

**Abduaziz Yusupovich Yusupov** (1927-yil 17-oktyabr, Samarqand) – oftalmolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990). Tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1967). SamTIning davolash fakultetini tugatgach (1949), koʻz kasalliklari kafedrasida aspirant (1949—1952), assistent (1953—1958), dotsent (1958—1968), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1969—1974), koʻz kasalliklari kafedrasi mudiri (1974-yildan), shu kafedrada professor (1996-yildan). Asosiy ilmiy ishlari traxomatsan keyin qovoqda boʻladigan asoratlarni jarrohlik usulida davolash, glaukoma va oʻlkaga xos koʻz kasalliklarini oʻrganishga oid. U ilk bor uzoqni yaxshi koʻra olmaslik kasalligini davolashda koʻzning shox pardasi va oqsil pardasida operatsiya oʻtkazish usulini amaliyotga joriy etgan.
Akrom Yusupov

**Akrom Mamatovich Yusupov** (1905.1.5, Quva — 1975.26.11, Toshkent) — sirk artisti, masxaraboz. Oʻzbekiston xalq artisti (1961). 8 yoshidan amakisi — dorboz Hotam Madaliyevdan dorbozlik va muallaqchilikni oʻrgangan. 14 yoshidan xalq sirkchilari truppasida ishlagan. 1920—30 yillarda komik akrobatika, voltijyorlik, turnik ustida mashq bajarish, chavandozlik tomoshalarida qatnashgan. 1942 yildan Oʻzbek sirki jamoasi tarkibidagi Toshkanboyevlar dasturida ishtirok etdi va dorbozmasxaraboz sifatida keng taniddi. 1953 yildan klounada sohasida faoliyat koʻrsatib, qadimiy masxaraboxtik va qiziqchilik anʼanalarini davom ettirib, uni rivojlantirib zamonaviy oʻzbek klounadasining eng yaxshi namunalarini yaratdi. Yu. tomoshalari oʻrgatilgan eshak va qoʻy ishtirokida oʻtadi. Yu. zamonaviy Xoʻja Nasriddin obrazini gavdalantirdi va oʻzining xushchaqchaq va oʻtkir zehnli qahramoni bilan betakror komik isteʼdodini "ISH — 421", "Diplomli eshak", "Pul yoki aql", "Oʻquvchi", "Sartarosh", "Taftish", "Boks", "Aqlli jonivor" kabi klounadalarda namoyish etdi. "Sirli kristall", "Akrom, badjahl xon va quyoncha" kabi sirk pantomimalarida bosh rollarni ijro etdi. 1970-yillardan Toshkentdagi "Sahnadagi sirk" ijodiy jamoasi bilan hamkorlik qilgan. Muallaq oshish, chavandozlik va dorbozlikni yaxshi egallaganligi tufayli parodiyali masxarabozlikni usta sanʼatkor sifatida bajarib, tomoshabinlar tahsiniga sazovor boʻlgan. Yu. soʻz va mimika ustasi. U sodda, samimiy, vaziyatga darhol, lekin bamaylixotir baho beruvchi, tadbirkorligini namoyish etuvchi, ishonuvchanligi, tepsatebranmasligi bilan kulgi uygʻotuvchi odam qiyofasini mohirona talqin etgan. Andijon viloyat Marhamat shahri koʻchalaridan biriga Yu. nomi berilgan.

Oʻgʻli Mahmud Yusupov (1930.12.11, Toshkent) — dorboz, akrobat. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1964), 1951 yildan Toshkanboyevlar dasturining qatnashchisi.

## Manbalar
Yurmala

**Yurmala** — Latviyadagi shahar. 1959-yil noyabrda Kemeri va Sloka shahrilari hamda Riga shahrining Yurmala tumanidan tashkil etilgan. Riga qoʻltigʻining jan. sohili va Liyelupe daryosi oraligʻida joylashgan. Tarkibiga Liyelupe, Buldure, Dzintari, Mayori, Dubulti aholi punktlari ham kiradi. Aholisi 57,3 ming kishi (2016). Iklimiy kurort (Riga sohili, Kemeri balneologik va balchiq kurorti bor). Sellyulozaqogʻoz, sport qayiqlari, torf, sement va taxta tilish zdlari, badiiy toʻqimachilik va galanteriya, "Texnoinform" fabriklari ishlab turibdi. Tarix va badiiyot muzeylari, latish shoiri Ya.Raynis muzeydala hovlisi bor.

## Manbalar
Yurisdiksiya

**Yurisdiktsiya** – sud yoki davlat organlari tizimi nazorati ostidagi qonunlar toʻplamiga ega boʻlgan hudud.

Avstraliya, Germaniya va AQSh federatsiyadagi har bir shtat alohida yurisdiktsiya mavjud. Biroq, baʼzida federal shtatdagi ayrim qonunlar taʼsis shtatlari boʻylab bir xil boʻlib, federal sudlar tomonidan amalga oshiriladi. Federal davlat shu maqsadda yagona yurisdiktsiyani tashkil qiladi.

Yurisdiktsiya oʻz huquq doirasidan tashqarida sodir etilgan jinoyatchilar o/z yurtiga qaytib kelganidan keyin jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Baʼzi hollarda, oʻz yurisdiktsiyasidan tashqarida boʻlgan boshqa davlat fuqarosi jinoyat sodir etsa ekstraditsiya qilinishi mumkin.

Unitar davlatlar odatda yagona yurisdiksiyalardir. Ammo, Buyuk Britaniya istisno hisoblanadi. Chunki uchta alohida huquqiy tizimga, yaʼni uchta alohida yurisdiktsiyaga ega. Xitoy, Gonkong va Makaoning alohida yurisdiktsiyalari mavjud.

## Yana qarang

* Cherkov yurisdiktsiyasi
* Siyosiy boʻlinish
* Davlat (siyosat)
* Suveren davlat
* Federativ davlat
* Shtat qonuni
* Joyni oʻzgartirish

## Qoʻshimcha kitoblar

* Beale, Jozef H. (1935) *Qonunlar ziddiyatiga oid risola* .
* Dicey va Morris . (1993) *"Qonunlar toʻqnashuvi"* 12-nashr. London: Sweet & Maxwell Ltd. (26/30-bet)
* Makklin, Devid. (2000). *Morris: Qonunlar toʻqnashuvi* . London: Sweet & Maxwell Ltd.ISBN&nbsp;

## Manbalar
Joʻraxon Yusupov

**Joʻraxon Yusupov** (1905 Shahrixon — 1994.30.5) — xonanda, sozanda (gʻijjak, skripka). Oʻzbekiston xalq hofizi (1940). Baland, keng diapazonli, shirali ovoz sohibi. Katta ashula yoʻllarini va sozandalikni Madraim qori, Nurulla qori, Abdurahim qori, Karim oxunlardan oʻzlashtirib, keyinchalik ular bilan hamnafaslik qilgan. Katta Fargʻona kanali, Farhod GRESi va boshqalar qurilishlarda, xalq sayili va bayramlarda madaniy xizmat qilgan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—42). Yangiyoʻl teatrida xonanda (1943—44). Shahrixonda katta ashula ijro mahorati maktabiga asos solib, Odiljon Yusupov, N.Saidnazarov, E.Yusupov, I.Oxunov va boshqalar hofizlarga ustozlik qilgan. Ijro uslubiga ravonlik, keng nafas, taʼsirchanlik xosdir (shu bois, Joʻrafason taxallusini olgan). Repertuaridan katta ashula ("Ohkim", "Dogʻman", "Bir kelsun", "Ey dilbari jonon", "Judo qilma" va boshqalar), mumtoz ashula va Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Chorgoh", "Segoh", "Dugoh" va boshqalar) oʻrin olgan. Koʻpgina xalq ijodiyoti festival va tanlovlarining sovrindori.
Zaynobiddin Yusupov

**Zaynobiddin Yusupov** (1923.1.1 Margʻilon — 1992.30.10) — qiziqchi va askiyachi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1989). Yusufjon qiziq Shakarjonovning oʻgʻli. Oxunjon qiziq Huzurjonovdan taʼlim olgan: 1940-yilda Toshkentda oʻtkazilgan qiziqchilarning birinchi respublika qoʻriktanlovida ishtirok etgan. Otasi hayotligidayoq ukasi Madaminjon Yusupov (1935—1993)ni yoniga olib, askiya, mayda qiziqchiliklar bilan tanildi. 60-yillarda Fargʻona teatrida aktyor, cholgʻu ansambli rahbari boʻlib ishladi. "Tohir va Zuhra" da sandiqsoz, "Nurxon"da Huzurxoʻja, "Maysaraning ishi"da Mulladoʻst, "Arshin mol olon"da Vali kabi rollar ijro etdi. 70-yillarda Margʻilon xalq teatrida, 1978-yildan Fargʻona filarmoniyasida qiziqchi va cholgʻuchi boʻlib ishlaydi. 1986-yilda askiyachi va qiziqchilarning Qoʻqonda oʻtkazilgan respublika koʻriktanlovida oʻzi tashkil etgan "Margʻilon xandasi" uyushmasi bilan qatnashdi. Zaynobiddin va Madaminjon Yu.lar, Mamasiddiq Shiryayev, Orifjon Usmonov ijrosida Qoʻqon va Toshkentda koʻrsatilgan "Tabiblik" (asli "Xitoy tabib") va "Dorbozlik" ogʻzaki komediyalari yangicha jarangladi. 1988-yilda ular Toshkentda "Kulgi markazi"ning ochilishida "Erka oʻgʻil" komediyasini namoyish etdilar. Yu. qiziqchilikda, askiyada ham soʻzni teribterib, donadona va jarangdor qilib ijro etar, soʻzlarning tag maʼnolarini tomoshabinlarga tushunarli shaklda yetkazardi. "Shirinliklar", "Futbol" payrovlarida mohir boʻlgan.

Muhsin Qodirov.
Ibrohim Yusupov

**Ibrohim Yusupov** (1935.5.3, Urganch) — balet artisti, baletmeyster, rejissor, Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1955), Moskva teatr sanʼati institutini (1964) tugatgan. Navoiy nomidagi opera va balet teatri pedagog va repetitor, 1977 — 78 yillar Varshava katta teatrida mumtoz raqs oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Alberto (A.Adan, "Jizel"), Zigfrid (P.Chaykovskiy, "Oqqush koʻli"), Garmodiy (A.Xachaturyan, "Spartak"), Bunyod (M.Ashrafiy, "Semurgʻ"), Shahriyor (N.RimskiyKorsakov, "Shahrizoda") va boshqalar Yu. sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlaridir. "Toʻmaris", "Spartak", "Muhabbat va qilich", "Ming bir kecha", "Semurgʻ", "Medeya", "Chipollino", "Korsar", "Temur Malik", "Uch palma" kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Uning "Toʻmaris", "Temur Malik" spektakllari asosida filmbaletlar, shuningdek, "Tojikfilm"da "Sharq afsonasi" filmbaleti ishlangan. Yu. ijodi raqslardagi aniq chizgilari, muayyan uslubga mutanosibligi, mumtoz raqslarga alohida eʼtibori, oʻzbek milliy raqs harakatlarini balet raqslariga ustalik bilan uygʻunlashtira olishi bilan ajralib turadi. Misr, Suriya, Hindiston, Yaponiya, Singapur, Seylon, Gonkong, Livan, Vengriya, Vyetnam kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.

## Manbalar
Maxsum Yusupov

**Maxsum Yusupov** (1912.18.7 Toshkent — 1983.9.3) — Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Toshkent politexnikumini tugatgan (1929). 1932-yildan Hamza teatrida ishlagan. Aktyorlikni ommaviy sahnalarda chiqishdan boshlagan. Yu. nafaqat salbiy obrazlar, xarakterli rollar, balki qahramononadramatik rollar ustasi sifatida ham tanildi. Yu. ijodi qahramon ichki kechinmalarini yetkazishga, nutq madaniyati, badiiy yechimga alohida eʼtibor berishi bilan ajralib turadi. Laert, Poloniy (U.Shekspir, "Hamlet"), Yoʻlchi (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Norboyvachcha, Gʻofir (Hamza, "Xolisxon", "Boy ila xizmatchi"), Nodir (G.Mdivani, "Nomus"), Baxtiyor (B.Rahmonov, "Yurak sirlari"), Gʻoyib, Hamdam (Uygʻun, "Qotil", "Qaltis hazil"), Suqsurov (A.Q^ahhor, "Tobutdan tovush"), Keldiyev (Oʻ.Umarbekov, "Komissiya"), Roderigo (U.Shekspir, "Otello"), Xondamir (I.Sulton, Uygʻun, "Alisher Navoiy"), Sakkokiy (M.Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Yu. kino ("Fargʻona qizi"da Olimjon, "Suyunchi"da Eshmat va boshqalar) va televidenIye ("Nur borki, soya bor"da Soqi Soqiyevich, "Girdob"da partkom va boshqalar)da ham rollar oʻynagan. "Nashtar" kinojurnalining doimiy ijrochilaridan boʻlgan.

## Manbalar
Muhammadsoli Yusupov

**Muhammadsoli Abdullayevich Yusupov ** (1-noyabr 1955-yil, Toshloq tumani) – aktyor, rejissor, pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1999). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1977) hamda rejissorlik (1997) ftlarini tugatgan. 1977—78 yillar mazkur Institutda oʻqituvchi, 1979-yildan Fargʻona teatrida aktyor, rejissor (1995-yildan bosh rejissor). "Kulgi zarbi spektaklidagi Sulaymon qori uning sahnadagi ilk obrazidir. „Richard III“ (U.Shekspir)dagi Gloster, „Farhod va Shirin“ (S.Abdulla, B.Broviin)dagi Yosuman obrazlari talqin va ijro jihatidan yangicha uslubga ega ekanligi bilan ajralib turadi. Yu. Qoʻchqor („Temir xotin“), Diktator („Hokimi mutloq“), Mamat („Nurxon“), Buxenvald („Bir oʻlikka bir tirik“), Asomboy („Toshkentga sayohat“), Toʻxtamishxon („Amir Temur va Toʻxtamishxon“) kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Qahramon ichki holatini ochib bera olish, milliy qiziqchilik sanʼati bilan yoʻgʻrilgan ijro uslubi ajralib turadi. Yu. kinoda Xolmat („Bomba“), Qoʻchqor („Masxaraboz“), Oʻqituvchi („Oʻqituvchi“), videofilmda Solih mahdum („Mehrobdan chayon“), telefilmda Afandi („Afandining besh xotini“) rollarini ham oʻynagan. „Kurort“ (Oʻ.Umarbekov), „Oltin sirtmoq“ (X.Toʻxtaboyev), „Amir Muzaffar“ (I.Qobulov), „Osmonga sigʻmagan muhabbat“ (Y.Sulaymon), „Sehrlangan parizod“ (V.Rabadan), „Kampir topaymi, dadajon?“ (A.Xursandov), „Tikansiz tipratikanlar“ (Sh. Boshbekov), „Jonimning malhami“ (O.Hakimov), „Amir Temur va Toʻxtamishxon“ (T.Mirzo) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

## Filmografiyasi

## Manbalar
Olmos Yusupov

**Olmos Turgʻunjonovich Yusupov** (1974.9.2, Dushanba) — sportning kikboksing turi boʻyicha 4 karra jahon chempioni (1995, Kiyev; 1997, Gdansk; 2000, Madrid; 2002, Rodos), „Oʻzbekiston iftixori“ (1998). Yusupov 1995-yildan Toshkentdagi „Billur“ sport klubida kikboksing bilan shugʻullanadi, Oʻzbekiston chempioni (1995—2001), Osiyo kubogi gʻolibi (1997, Bishkek), Yevrosiyo chempioni (1997, Qozon). U koʻp xalqaro musobaqalarda sovrindor boʻlgan.

## Manbalar
Rustamjon Yusupov

**Rustamjon Teshaboyevich Yusupov** (1952. 12.4, Uchkoʻprik tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Qoʻqon pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Uchkoʻprik tumanidagi 15maktabda matematika, informatika va hisoblash texnikasi asoslari oʻqituvchisi.
Usmon Yusupov

**Usmon Yusupovich Yusupov** (1-mart 1900, Fargʻona tumanidagi Kaptarxona qishlogʻi – 7-may 1966,  Toshkent) – davlat va siyosat arbobi. Mehnat faoliyatini 1916-yil Qovunchi (hozirgi Yangiyoʻl shahri)dagi paxta tozalash zavodida ishchilikdan boshlagan. Toshkent binokorlar uyushmasi raisi, kasaba uyushmalari Toshkent okrugi kengashi raisi (1926—1928). Oʻzbekiston Kompartiyasi MK kotibi (1928—1931), VSSPS Oʻrta Osiyo byurosi raisi (1931—1934). Oʻzbekiston SSR Oziq-ovqat sanoati xalq komissari (1936—1937), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK 1-kotibi (1937—1950). SSSR Paxtachilik ministri (1950—1953), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Soveti raisi (1953—1954), Mirzachoʻldagi „4-Boyovut“ va „2-Boyovut“ szlari? va Yangiyoʻl tumanidagi „Xalqobod“ agrarsanoat birlashmasi direktori (1955—1966).

Usmon Yusupov respublikaga rahbar boʻlgan yillarda Oʻzbekistonda xalq hashari yoʻli bilan yirik suv inshootlari (Katta Fargʻona kanali, Kattaqoʻrgʻon suv ombori va boshqalar) qurilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida mamlakat gʻarbidan koʻchirib keltirilgan korxonalarni ishga tushirish, yangilarini qurish, frontni oziq-ovqat, kiyim-kechak bilan muntazam taʼminlash, oʻzbekistonliklarni fashizmga qarshi kurashga safarbar qilish, urush tufayli uyjoy va boshpanasiz qolgan aholi hamda yetim qolgan bolalarga mehribonlik va insonparvarlik qilishda Usmon Yusupov bosh-qosh boʻlgan. U oʻz siyosiy faoliyati davrida imkoniyat doirasida Oʻzbekiston xalqi manfaatlarini himoya qilishga intilgan boʻlishiga qaramay ommaviy qatagʻon siyosatida (1937——1939) Markaz farmoyishlarini bajarishga majbur boʻlgan. Toshkentdagi Chigʻatoy qabristoniga dafn etilgan. Katta Fargʻona kanali, Fargʻona tumanidagi qishloq, respublikadagi bir necha maktab, koʻcha, shirkat xoʻjaligiga Usmon Yusupov nomi berilgan. Yangiyoʻl shahrida uy muzeyi bor, haykali mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* Usmon Yusupovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
* https://press.natlib.uz/ru/editions/46209
Sharofiddin Yusupov

**Sharofiddin Isomiddinovich Yusupov** (1945-yil 29-aprel, Rishton, Rishton tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2025-yil 23-aprel, Rishton, Rishton tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik kulol, kulollar sulolasi davomchisi; zamonaviy rishton kulollik maktabining yirik vakili. Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (1997), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1991).

## Tarjimayi holi
Sharofiddin Yusupov 1945-yil 29-aprelda Rishtonda tavallud topgan. Yoshligidan otasi usta Isomiddin Yusupov (1884—1959) bilan yonmayon ishlab, rishtonlik usta Musa va gʻurumsaroylik usta Hakimga shogird tushib hunar oʻrgangan; ayniqsa, usta Ibrohim Komilovaan rishton kulollik maktabiga xos boʻlgan tabiiy xom ashyodan ishqorli sir tayyorlashni puxta egallagan. 1963-yildan Rishton keramika zavodida kulol, usta (1978—80 yillarda bosh rassom). 197478-yillarda Qoʻqon shahrida ishqorli sirni sanoatga tatbiq etish boʻyicha oʻtkazilgan tajribalarda qatnashgan. Yu. rishton kulollik maktabi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirdi va rivojlantirdi, uni yangi mujassamotlar, ranglar uygʻunligi, ramziy belgilar va boshqalar xususiyatlar bilan boyitdi; u yaratgan lagan, koʻza, kosa, shokosa va boshqalar sopol buyumlarida „chorbarg“, „bodomgul“, „anorgul“ va boshqalar tasvirlarni, oq (sut rang) zaminda yashilmoviy, jigarrangbinafsha rang, yashilkoʻk uygʻunligidagi rang koloritini qoʻllaydi. U yaratgan sirkori bezaklar zamonaviy meʼmorlikda keng qoʻllanadi.

Yusupov asarlari bilan respublika va xorijiy koʻrgazmalarda qatnashadi. Asarlaridan namunalar respublika va xorijiy davlatlar muzeylari va shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.

## Manbalar
Erkin Yusupov

**Yusupov Erkin** (1929.15.3, Quva shahri — 2003.5.8, Toshkent) — faylasuf, olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), Rossiya Fanlar akademiyasi muxbiraʼzosi (1991; 1987-yildan SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi), falsafa fanlari doktori (1965), professor (1966). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakulteti mantiq va psixologiya boʻlimini tugatgan (1951). Toshkent pedagogika instituti falsafa kafedrasida katta oʻqituvchi (1954—58), kafedra mudiri (1958—72). Oʻzbekiston KP MK huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori (1972—79). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining vitseprezidenti (1979—90). Toshkent Davlat Universiteti rektori (1990—92), respublika "Maʼnaviyat va maʼrifat" jamoatchilik markazining rahbari (1994—95). Toshkent Davlat Universiteti gumanitar ftlar falsafa kafedrasining mudiri (1995—97). 1997-yildan Toshkent Davlat Universiteti falsafa kafedrasi professor Yu. respublikada ilmiy kadrlar tayyorlashga katta hissa qoʻshdi. Ilmiy ishlari ijtimoiy falsafa, mantiq, tarix, siyosatshunoslik, maʼnaviyat, mafkura masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1992).

## Manbalar

* Yoshlarning maʼnaviy kamoloti, T., 1995; Odamiylik saboqlari (hammualliflikda), T., 1997; Falsafa (darslik; hammualliflikda), T., 2000; Maʼnaviy qadriyatlar va ularning tarbiyaviy ahamiyati, (hammualliflikda), T., 2003.
Qobiljon Yusupov

**Yusupov Qobiljon** (1942.25.7, Oltiariq tumani) — Oʻzbekiston xalq hofizi (2004). Fargʻona pedagogika intini tugatgan (1965). Oltiariq tumani madaniyat uyida badiiy rahbar (1965— 77), musiqa rahbari (1988-yildan), Fargʻona davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda (1977—88). Yu. Mamatbuva hofiz, J. Sultonov, M. Uzoqovlarning ijrochilik anʼanalarini davomchisi boʻlib, uzoq yillar mobaynida M. Orifjonov va I. Ishoqovlar bilan hamnafaslik qilgan. Shirali, mayin, baland va keng nafas ovoz sohibi. Repertuaridan katta ashula ("Dogʻman", "Ohkim", "Yolgʻiz", "Oʻzbekiston" va boshqalar), mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalari ("Girya", "Suvora", "Munojot", "Ayrilmasun", "Figʻonkim", "Fargʻona tong otguncha", "Namoyon qil"), FargʻonaToshkent maqom yoʻllari ("Ushshoq", "Dugohi Husayniy", "Bayot" va boshqalar) va xalq qoʻshiqlari ("Guldasta tuting", "Lolazor" kabi) oʻrin olgan. Ijrolari gramplastinka va Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan.
Klara Yusupova

**Klara Yunusovna Yusupova** (1930.28.7, Toshkent) – raqqosa, balerina, Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Navoiy teatri qoshidagi studiyada va Moskva xoreografiya bilim yurtida oʻqigan (1945—52). 1951—78 yillar Navoiy nomidagi opera va balet teatrining solistkasi. Esmeralda („Esmeralda“), feya Sireni („Uyqudagi goʻzal“), Kitri („Don Koxot“) kabi partiyalarni ijro etgan. Yu., asosan, oʻzbek xalq raqslarining mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Uning raqslari shoʻx, joʻshqin va jozibadorligi, murakkab, lekin erkin harakatlari, oʻziga xos milliyligi bilan ajralib turadi. „Zang“, „Larzon“, „Rohat“, „Dutor bayoti“, „Munojot“, „Shoʻx qiz“, „Buxorocha“, „Lazgi“, „Pomircha“ kabi raqslari shular jumlasidan. Bolgariya, Ruminiya, Fransiya, Hindiston, Italiya, Braziliya kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. 

## Manbalar
Karim Yusupov

**Karim Rahimovich Yusupov** (1910.10.10, Zangiota tumani Xonobod qishlogʻi) — xalq seleksioneri, usta dehqon, sabzavotchilik amaliyoti novatori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1965). Mehnat faoliyatini oʻzi tugʻilib oʻsgan qishloqda tuzilgan kzda kolxozchi dehqon sifatida boshlangan (1931). Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjalik instituti qoshidagi ishchi fakultetini tugatgan (1933). Buxoro viloyati Qiziltepa tumanida bosh agronom (1933—41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Toshkent viloyati Qorasuv tumani oʻrmon xoʻjaligida (1945—50), Oʻrta Chirchiq tumanidagi jamoa xoʻjaligida bosh agronom (1951—60), Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1960-82). Mustaqil holda sabzavot seleksiyasi bilan shugʻullandi va yakka tanlov asosida yirik mevali, oʻrta kechpishar (135 kunda pishadigan), tupi kuchli oʻsadigan (poyasi 1,5—2 m), serhosil (har tupida 8—10 kg), sifatli, kasalliklarga chidamli, vazni 0,3—1,2 kg, hosildorligi 500—600 s/ga (1000 gacha), eti mazali, urugʻi kam, mashhur "Yusupov" pomidor navini yaratdi (ChudorinkaX Marglob). Mazkur nav 1960-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida, shuningdek, qoʻshni respublikalarda rayonlashtirilgan. "Yusupov" navli pomidor" kitobi (1967) muallifi. "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994).

## Manbalar
Toʻti Yusupova

**Toʻti Yusupova** (10-mart 1936-yil, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR — 15-mart 2022-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) — Oʻzbekiston xalq artisti (1994). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri aktrisasi (1957—2022). Hafiza (A.Qahhor, „Shohi soʻzana“), Sonya (A.Chexov, „Vanya togʻa“), Qorasoch (Uygʻun, „Shubha“), Hojar (A.Qahhor, „Tobutdan tovush“), Nuri (Oybek, „Qutlugʻ qon“), Ona (Eʼ Robles, „Oʻlimdan kuchli“), Xonzoda (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Shafaq (M. Karim, „Oy tutilgan tunda“), Rahima (Oʻ. Umarbekov, „Komissiya“), Sotti (S.Ahmad, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Fotima, Zebi (Oʻ.Umarbekov, „Shoshma quyosh“, „Qiyomat qarz“), Nodira (T.Toʻla, „Nodira“), Mastura (Hamza, „Paranji sirlari“) kabi turli qaxramonlar obrazini yaratdi. Qahramonlari xarakterining ijtimoiy va psixologik jihatlarini chuqur ocha bilish, ularni ruhiy goʻzallik va hayotbaxshlilik ruhi bilan taʼminlash, obraz mohiyatini muhit bilan uzviylikda olib borish Yu. ijodiga xos. „Qalliq oʻyin“ (Qizbibi), „Eski zamon hangomalari“ (Buvi) kabi filmlarda ham suratga tushgan.

## Manbalar
Matniyoz Yusupov

**Matniyoz Abdalniyozovich Yusupov** (1925.1.1, Urganch — 1992.6.10, Toshkent) — kompozitor, sozanda (gijjak), xonanda, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1960). Xorazm maqomlari va xalq musiqa merosini oʻzlashtirish, soz chalish va ashulachilikni oʻrganishda S.Yoqubov, M.Xudoyberganov, K.Otaniyozovlar Yusupovga ustozlik qilishgan. Xorazm viloyat estradasida sozanda (1940—43), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943—44), Xorazm teatrida musiqa rahbari (1945—51). Urganch musiqa bilim yurtida direktor (1967—72), "Lazgi" ansamblining badiiy rahbari (1972—74). Oʻzbekiston radioqoʻmitasida musiqa muharriri (1974—85), Toshkent madaniyat institutida dotsent (1985-yildan).

Yusupov opera ("Xorazm qoʻshigʻi", 1964), balet ("Gulsanam", 1974), musiqali drama va komediyalar ("Gʻazal fojiasi", A.Bobojon pyesasi; "Dil koʻzgusi", H.Gʻulom; "Tun va noxun", Yu.Yusupov; "Muqaddas diyor", X.Rasul va boshqalar), simfonik asarlar, "Bilmaguncha", "Xorazm", "Bahor navosi", "Ishq kuyida", "Hijron", "Yorimga ayting", "Qalbi daryo" kabi qoʻshiqlar va boshqalar yozgan. Yu. shirali ovoz sohibi, lirik xonanda boʻlib mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalarini ijro etgan ("Feruz", "Qoʻsh parda suvora", "Savti suvora", "Jonim sadqa", "Aqlu odobdandur", "Yozmishlar", "Dildorim kelur" va boshqalar). Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan. Xorazm xalq qoʻshiq va kuylari, maqom va suvoralari, doston qoʻshiqlarini, shuningdek, K.Otaniyozov asarlarini toʻplab notaga olgan va nashr ettirgan ("Oʻzbek xalq muzikasi", 6 j., T., 1958; 7 j., T., 1960; Xorazm maqomlari, T., 13 j., 1980-87; "Uchirdim shunqor qushimni", T., 1987). Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1991).

## Manbalar
* Mahliyo, T., 1970; Shodiyona, T., 1977; Bir diyorki, T., 1981; Guldasta, T., 1985.
Ofeliya Yusupova

**Ofeliya Yunusovna Yusupova** (1938.8.11, Toshkent) — pianinochi, Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sanʼat arbobi (1994), professor (1987). Klara Yusupovaning singlisi. Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1956—60), Toshkent konservatoriyasi (1962) va aspiranturasi (1965)ni tugatgan. Shu yer (2002-yildan Oʻzbekiston konservatoriyasida konsertmeyster (1960—62), pedagog (1962-yildan), kafedra mudiri (1973-yildan), rektor (1987-97), Uzbek davlat filarmoniyasi yakkaxon sozandasi (1962—70). Repertuaridan Yevropa klassik (Bax, Motsart, Betxoven, Shopen, Grig, Raxmaninov, Prokofyev va boshqalar) va Oʻzbekiston (G. Mushel, S. Yudakov, X. Izomov, F. Yanov-Yanovskiy, X. Azimov, N. Zokirov, A. Nabiyev va boshqalar) kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. P.Xoliqov, R. Hamroyev, R. Abdullayev, M. Tojiyev va boshqalarning fortepiano konsertlarining birinchi ijrochisi va targʻibotchisi. Oʻzbekiston kompozitorlari fortepiano musiqa festivali tashabbuskori va tashkilotchisi (1974-yildan). Ijro uslubi intellektual omili yetakchiligi, kompozitsion puxtaligi, meʼyoriy histuygʻulari bilan ajralib turadi. Ijrolari 2 gramplastinka va Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan.

## Manbalar

* Kalmikova G., Ofeliya Yusupova, T, 2001.