51

**51-lar** 
50-yillar dunyo tarixida muhim o‘zgarishlar, kashfiyotlar va voqealar bilan boy davr bo‘lgan. Quyida 1950-yillarda sodir bo‘lgan asosiy hodisalar, ixtirolar, urushlar va boshqa voqealar haqida ma’lumot keltirilgan.
----

### Urushlar va Siyosiy Hodisalar

# **Koreya urushi (1950–1953):** Shimoliy Koreya va Janubiy Koreya o‘rtasida bo‘lgan urushda AQSh va BMT qo‘shinlari Janubiy Koreyani qo‘llab-quvvatladi, Shimoliy Koreya esa Xitoy va Sovet Ittifoqi yordamiga tayanar edi.
# **Sovuq urush:** AQSh va Sovet Ittifoqi o‘rtasidagi geopolitik raqobat avjiga chiqdi. Bu davrda yadroviy qurollar poygasi va kosmik poyga boshlandi.
# **Dekolonizatsiya:** Afrikada va Osiyoda ko‘plab davlatlar mustamlaka hukmronligidan ozod bo‘lib, mustaqillikni qo‘lga kiritdi (masalan, Marokash, Tunis va Malayziya).
# **Vengriya qo‘zg‘oloni (1956):** Sovet Ittifoqiga qarshi chiqish; Sovet qo‘shinlari Vengriyadagi qo‘zg‘olonlarni bostirdi.
# **Suvaysh inqirozi (1956):** Misr Prezidenti Jamol Abdul Nosir Suvaysh kanalini milliylashtirgach, Misrga qarshi Angliya, Fransiya va Isroil harbiy amaliyot o‘tkazdi.

----

### Texnologiya va Fan Taraqqiyoti

# **Sputnik (1957):** Sovet Ittifoqi dunyodagi birinchi sun’iy yo‘ldoshni uchirdi, bu kosmik poyganing boshlanishi bo‘ldi.
# **Transistor radiosi:** Portativ radio ixtiro qilindi va ommalashdi, axborotni tarqatishda inqilob qildi.
# **Mikrochip (1958):** Birinchi integratsion chip yaratilgan bo‘lib, bu zamonaviy kompyuterlarning asosiga aylandi.
# **Boeing 707 (1958):** Birinchi tijorat reaktivi ishlab chiqarildi va havo transporti ommalashdi.
# **Sun’iy yurak ritm beruvchi qurilma (1958):** Birinchi implantatsiya qilinadigan yurak stimulyatori yaratildi.

----

### Meditsina Sohasidagi Yutuqlar

# **Poliomiyelit vaksinasining yaratilishi (1953):** Jonas Salk tomonidan ishlab chiqilgan, bu millionlab bolalarni o‘lim va nogironlikdan qutqarib qoldi.
# **Antibiotiklar rivoji:** Penitsillin va boshqa antibiotiklarning keng qo‘llanilishi ko‘plab kasalliklarni davolashni osonlashtirdi.
# **Tug‘ilishni nazorat qilish tabletkalari (1957):** Ayollar reproduktiv salomatligi uchun inqilobiy vosita yaratildi.

----

### Madaniyat va Jamiyat

# **Barbie qo‘g‘irchog‘i (1959):** Mattel kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan bo‘lib, tezda ommalashdi.
# **Rock’n’Rollning paydo bo‘lishi:** Elvis Presley kabi musiqachilar ushbu yangi musiqiy janrni mashhur qildi.
# **Hula Hoop (1958):** Oddiy o‘yinchoq global fenomenga aylandi.
# **Rangli televizor (1954):** Rangli efir texnologiyasi keng tarqalib, uyda ko‘ngilochar kontentni boyitdi.

----

### Urushdan Keyingi Tiklanish

# **Yevropaning tiklanishi:** Marshall rejasi yordamida Yevropa iqtisodiyoti urushdan keyin tez sur’atlarda rivojlandi.
# **Iqtisodiy "moʻjizalar":** Yaponiyada va Germaniyada iqtisodiy tiklanish boshlanib, sanoat va texnologiyada katta yutuqlarga erishildi.
# **AQShning iqtisodiy kuchi:** Ikinchi Jahon urushidan keyin AQSh dunyoning yetakchi iqtisodiy va harbiy kuchiga aylandi.

----

### 1950-yillarda Yangi Qoidalar

* **NATOning kuchayishi (1949–1955):** Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkiloti kuchayib, Sovet Ittifoqiga qarshi mudofaa ittifoqi sifatida harakat qildi.
* **Varsava shartnomasi (1955):** Sovet Ittifoqi o‘z ittifoqchilarini birlashtirish uchun bu shartnomani tashkil etdi.