Julia Kristeva

**Julia Kristeva** (bolgarcha: *Yuliya Stoyanova Krʼsteva*; 1941-yil 24-iyunda tugʻilgan) — bolgar-fransuz faylasufi, adabiyotshunosi, semiotiki, psixoanalitiki, feministi va romannavisidir. U 1960-yillarning oʻrtalaridan buyon Fransiyada yashab kelmoqda. Kristeva Columbia universitetida dars bergan va hozirda Paris Cité universitetining faxriy professori hisoblanadi. U 30 dan ortiq kitoblar muallifi boʻlib, ular orasida *Powers of Horror*, *Tales of Love*, *Black Sun: Depression and Melancholia*, *Proust and the Sense of Time* va *Female Genius* trilogiyasi eng mashhur asarlari sanaladi. U Legion d’honneur komandori, Holberg xalqaro memorial mukofoti va Hannah Arendt mukofoti kabi nufuzli sovrinlar bilan taqdirlangan.

## Hayoti va taʼlimi
Kristeva Bolgariyaning Sliven shahrida tugʻilgan. Uning otasi cherkov hisobchisi boʻlgan. Onasi tomondan uning uzoq yahudiy ajdodlari borligi aytiladi. U singlisi bilan birga dominikan rohibalari tomonidan boshqariladigan fransuz tilidagi maktabda tahsil olgan. Kristeva Bolgariyada yashagan vaqtida Mixail Baxtin ijodi bilan tanishgan. U Sofiya universitetini tamomlagan va 1965-yilda, 24 yoshida, tadqiqot stipendiyasi yordamida Fransiyaga koʻchib oʻtgan. U oʻz taʼlimini Lucien Goldmann va Roland Barthes kabi mashhur olimlar qoʻl ostida davom ettirgan. 1967-yil 2-avgustda u yozuvchi Philippe Sollersga turmushga chiqdi.

## Ilmiy faoliyati va nazariyalari
Kristevaning ilmiy faoliyati strukturalizm va poststrukturalizm oʻrtasidagi oʻtish davrida muhim ahamiyat kasb etadi. Uning eng mashhur hissalaridan biri „semiotik“ (semiotic) va „simvolik“ (symbolic) tushunchalari oʻrtasidagi farqni kiritganidir. Uning semiotikasi tilning musiqiyligi, ritmi va simvolik maʼno berishdan oldingi tuygʻulari (masalan, chaqaloqning onasi bilan muloqoti) bilan bogʻliq.

Bundan tashqari, Kristeva intertekstuallik (intertextuality) atamasini fanga kiritgan. Uning nazariyasiga koʻra, hech bir matn mustaqil emas, balki har bir matn boshqa matnlarning mozaikasi boʻlib, ular bir-birini oʻzlashtiradi va oʻzgartiradi. Uning yana bir muhim tushunchasi „abjektsiya“ (rad etish) boʻlib, u *Powers of Horror* (1982) asarida batafsil yoritilgan. Abjektsiya subʼyektning oʻz oʻzligini shakllantirish uchun „jirkanch“ narsalarni rad etish jarayonidir.

## Feminizm va siyosat
Kristeva Simone de Beauvoir, Hélène Cixous va Luce Irigaray bilan bir qatorda „fransuz feminizmi“ning eng taniqli vakillaridan biri hisoblanadi. Shunga qaramay, uning feminizm harakati bilan munosabati biroz ziddiyatli boʻlgan. U identifikasiya siyosatini (identity politics) tanqid qiladi va kollektiv jinsiy, etnik yoki diniy oʻzlikni individual oʻzlikdan yuqori qoʻyishni totalitarizmning bir shakli deb biladi. U, shuningdek, Simone de Beauvoir mukofoti qoʻmitasining asoschisi hisoblanadi.

## Ayblovlar va mojaro
2018-yilda Bolgariya davlat komissiyasi Julia Kristevani kommunistik Bolgariya xavfsizlik xizmati (Darjavna sigurnost) bilan „Sabina“ kod nomi ostida hamkorlik qilganlikda aybladi. Ushbu arxiv hujjatlariga koʻra, u 1971-yilda agent sifatida yollangan deb koʻrsatilgan. Kristeva bu ayblovlarni keskin rad etib, ularni „groteks va yolgʻon“ deb atadi. Baʼzi gʻarb tadqiqotchilari uning hisobotlari deyarli hech qanday razvedka qiymatiga ega boʻlmagan kafelardagi gʻiybatlardan iborat boʻlganini taʼkidlaganlar.

## Tanlangan asarlari
* *Séméiôtiké: recherches pour une sémanalyse* (1969)
* *La révolution du langage poétique* (1974)
* *Pouvoirs de l’horreur. Essai sur l’abjection* (1980)
* *Histoires d’amour* (1983)
* *Etrangers à nous-mêmes* (1988)
* *Le Génie féminin: la vie, la folie, les mots* (1999–2002)

## Manbalar