Afgʻoniston tumanlari

**Afgʻonistonning** *ulasvollik* (arab yozuvida oʼzbekcha: اولسوال‌لیک)(: nomi bilan tanilgan tumanlari, *wulaswālei* ; : , *вулусволӣ*) ikkinchi darajali maʼmuriy birliklar boʻlib, viloyatlardan bir daraja pastda hisobalanadi. Afgʻoniston hukumati oʻzining birinchi tuman xaritasini 1973-yilda chiqargan. U *vulesvalilar* (tumanlar), *alaqadarlar* (kichik tumanlar) va markaz *-e-vulaiyat* (viloyat markazi tumanlari)ni hisobga olgan holda 325 ta tumanni tan oldi. Keyingi yillarda boʻlinish yoʻli bilan qoʻshimcha tumanlar qoʻshildi, baʼzilari esa birlashtirilib yoʻq qilindi. 2005-yil iyun oyida Afgʻoniston hukumati 398 ta tuman xaritasini ishlab chiqdi. Umumiy *Sharak-e-Hayratanning qoʻshilishi* bilan tumanlar 399 ta boʻlsa ham, koʻplab axborot boshqaruv tizimlari tomonidan oldingisi keng qoʻllangan. Hukumatning yangi tumanlar tashkil etilishi toʻgʻrisidagi qator eʼlonlariga qaramay, 2018-yil oxirigacha amalda bir xil boʻlib qolmoqda.

Oxirgi eʼlon qilingan toʻplam 421 tumanni oʻz ichiga oladi. Mamlakat Markaziy Statistika boshqarmasi va Mahalliy mustaqil boshqarmasi Afgʻoniston tumanlarining qoʻshma, jamlangan roʻyxatini ishlab chiqdi. Bu roʻyxatni Mustaqil Saylov Komissiyasiga topshirdi va undan saylovga tayyorgarlik koʻrishda foydalanildi. Toʻplamda jami 412 ta tumanlarning 387 tasi „tuman“ va 34 ta „viloyat markazi tumanlari“ sifatida qayd etilgan.

Ushbu maqola biron bir alohida tuman toʻplamiga mos kelmaydi; unda Afgʻoniston hukumati tomonidan tan olingan bir qancha tumanlar va xalq tomonidan tan olingan, ammo rasman tan olinmagan boshqa tumanlar mavjud emas.

## Shimoliy Afgʻoniston

### Shimoliy-sharqiy Afgʻoniston

#### [[Badaxshon viloyati]]

* Argʻanj Khva — ilgari Fayzobod tumani tarkibiga kirgan
* Argo — ilgari Fayzobod tumani tarkibiga kirgan
* Baharak
* Darayim — ilgari Fayzobod tumani tarkibiga kirgan
* Fayzobod
* Ishkashim
* Jurm
* Xash — ilgari Jurm tumanining bir qismi boʻlgan
* Xvaxon
* Kishim
* Koʻhiston — ilgari Baharak tumani tarkibiga kirgan
* Kuf Ab — ilgari Xvaxon tumanining bir qismi boʻlgan
* Kuran va Munjan
* Maymay — ilgari Darvaz tumanining bir qismi
* Nusay — ilgari Darvaz tumanining bir qismi
* Ragʻ
* Shahri Buzurg
* Shekay — ilgari Darvaz tumanining bir qismi boʻlgan
* Shigʻnon
* Shuhada — ilgari Bahorak tumani tarkibiga kirgan
* Tagob — ilgari Fayzobod tumani tarkibiga kirgan
* Tishkan — ilgari Kishim tumani tarkibiga kirgan
* Vaxan
* Vurduj — ilgari Baharak tumani tarkibiga kirgan
* Yaftali sufla — ilgari Fayzobod tumani tarkibiga kirgan
* Yamgan — ilgari Baharak tumani tarkibiga kirgan
* Yavan — ilgari Rag tumanining bir qismi boʻlgan
* Zebak

#### Bagʻlon viloyati

* Andarab
* Bagʻlon — hozir Bagʻloniy Jadid tumanining bir qismi boʻlgan
* Bagʻloniy jadid
* Burka
* Dahana va Gʻuri
* Dih Saloh — ilgari Andarab tumanining bir qismi boʻlgan
* Dushi
* Farang va Gʻaru — ilgari Xost va Fereng tumanining bir qismi boʻlgan
* Guzargahi Nur — avval Xost va Fereng tumanining bir qismi boʻlgan
* Xinjon
* Xost va Fereng
* Xoja Hijron — ilgari Andarab tumani tarkibiga kirgan
* Nahrin
* Puli Hisor — ilgari Andarab tumanining bir qismi
* Puli Xumri
* Tala va Barfak

#### Qunduz viloyati

* Ali Obod
* Archi
* Chardara
* Imom Sohib
* Xonobod
* Qunduz
* Qalay-i-Zal
* Oqtosh
* Gul tepa
* Kalbaad

#### Taxar viloyati

* Baharak — ilgari Taluqon tumani tarkibiga kirgan
* Bangi
* Chah Ab
* Chal
* Darqad
* Dashti Qal’a — ilgari Xoja Gʻar tumanining bir qismi
* Farxor
* Hazor Sumuch — ilgari Toluqon tumanining bir qismi boʻlgan
* Ishkamish
* Kalafgan
* Xoja Bahouddin — ilgari Yangi Qal’a tumani tarkibiga kirgan
* Xoja Gʻor
* Namak Ab — ilgari Taluqon tumani tarkibiga kirgan
* Rustaq
* Taluqan
* Varsaj
* Yangi qal’a

### Shimoliy-gʻarbiy Afgʻoniston

* Balx
* Chahar Bolak
* Chahar Kint
* Chimtal
* Davlatobod
* Dihdadi
* Kaldar
* Xulmi
* Kishindih
* Marmul
* Mozori Sharif
* Nahri Shohi
* Sholgara
* Shortepa
* Zari — ilgari Kishindih tumanining bir qismi boʻlgan

#### Faryob viloyati

* Almar
* Andxoy
* Bilchirag
* Davlat Obod
* Gurzivan — ilgari Bilchirag tumanining bir qismi boʻlgan
* Xoni Chahar Bogʻ
* Xoja Sabz Posh
* Koʻhiston
* Maymana
* Pushtun Kot
* Qaramqol
* Qaysar
* Qoʻrgʻon — ilgari Andxoʻy tumani tarkibiga kirgan
* Shirin Tagab

#### Juzjon viloyati

* Aqcha
* Darzab
* Fayzobod
* Xamyab
* Xoniqa — ilgari Oqcha tumani tarkibiga kirgan
* Xoja Du Koh
* Mardyan
* Mingajik
* Qarqin
* Qush Tepa — ilgari Darzob tumani tarkibiga kirgan
* Shibirgʻon

#### Samangan viloyati

* Aybak
* Dara-I-Sufi Balla — sobiq Dara-I-Suf tumanining bir qismi
* Dara-I-Sufi Payan — sobiq Dara-I-Suf tumanining bir qismi
* Feroz Naxchir — ilgari Xulmi tumani tarkibiga kirgan; Balx viloyatidan koʻchirilgan
* Hazrati Sulton
* Xuram va Sarbag
* Ruyi Du Ab

#### [[Saripul viloyati]]

* Balxob
* Gosfandi — ilgari Sayyod tumani tarkibiga kirgan
* Koʻhistonat
* Sangcharak
* Sar-e Pul
* Sayyod
* Soʻzma qal’a

## Markaziy Afgʻoniston

### Markaziy Afgʻoniston

#### Bomyon viloyati

* Bamyon
* Qohmard — Bagʻlon viloyatidan koʻchirilgan
* Panjob
* Saygʻon — ilgari Qahmard tumani tarkibiga kirgan; Bagʻlon viloyatidan koʻchirilgan
* Shibar
* Varas
* Yakovlang

#### Qobul viloyati

* Bagrami
* Chahar Asyab
* Deh Sabz
* Farza — ilgari Mir Bacha Kot tumani tarkibiga kirgan
* Guldara
* Istalif
* Qobul
* Qal’akon
* Xoki Jabbor
* Mir Bacha Kot
* Mussahi
* Pagʻmon
* Qorabogʻ
* Shakardara
* Surobi

#### Kapisa viloyati

* Alasay
* Hesa Aval Koʻhiston — sobiq Koʻhiston tumanining bir qismi
* Hesa Duvum Koʻhiston — sobiq Koʻhiston tumani tarkibiga kirgan
* Qoh Band
* Mahmud Raqiy
* Nijrob
* Tagob

#### Logar viloyati

* Azra — Paktiya viloyatidan koʻchgan
* Baraki Barak
* Charx
* Xarvar — ilgari Charx tumani tarkibiga kirgan
* Xoshi
* Muhammad ogʻa
* Puli Alam

#### Panjsher viloyati

* Anaba — sobiq Panjsher tumanining bir qismi
* Bozor — sobiq Panjsher tumanining bir qismi
* Darah Abdulloh Xoil — sobiq Hisa Duvum Panjsher tumanining bir qismi
* Xenj — sobiq Hisa Aval Panjsher tumanining bir qismi
* Paryon — sobiq Hisa Aval Panjsher tumanining bir qismi
* Roxa — sobiq Hisa Duvum Panjsher va Panjsher tumanlari qismlaridan yaratilgan
* Shotul — sobiq Panjsher tumanining bir qismi
* Darah Abshar — sobiq Hisa Duvum Panjsher tumanining bir qismi

#### Parvon viloyati

* Bagram
* Chaharikor
* Gʻorband
* Jabul Saraj
* Qohi Safi
* Salang
* Sayid Xel — ilgari Jabul Saraj tumanining bir qismi
* Shayx Ali
* Shinvari
* Surxi Parsa

#### Maydan-Vardak viloyati

* Chaki
* Mirdad kuni
* Hiso-I-Avaliy Bihsud
* Jagʻatu — Gʻazni viloyatidan koʻchirilgan
* Jalrez
* Markazi Bihsud
* Maydan Shahr
* Nirx
* Saydobod

### Sharqiy Afgʻoniston

#### Kunar viloyati

* Asadobod
* Bar Kunar
* Chapa Dara
* Chavkay
* Dangam
* Dara-I-Pech
* Gʻoziobod — ilgari Nurgʻal tumani tarkibiga kirgan
* Xas Kunar
* Maravara
* Narang va Badil
* Nari
* Nurgal
* Shaygal — ilgari Chapa Dara tumani tarkibiga kirgan
* Shultan — ilgari Chapa Dara tumani tarkibiga kirgan

* Sirkanay
* Vata Pur — ilgari Asadobod tumani tarkibiga kirgan
* Shultan — ilgari Shaygʻl tumani tarkibiga kirgan

#### Lagʻmon viloyati

* Alingar
* Alishing
* Baʼd Pax — ilgari Mihtarlam tumani tarkibiga kirgan
* Davlat Shoh
* Mihtarlam
* Qargʻayi

#### Nangarhor viloyati

* Ochin
* Bati Kot
* Behsud — ilgari Jalolobod tumani tarkibiga kirgan
* Chaparhor
* Dara-I-Nur
* Dih Bala
* Dur Bobo
* Goshta
* Hisarak
* Jalolobod
* Kama
* Xogyani
* Kot — ilgari Rodat tumani tarkibiga kirgan
* Kuz Kunar
* Lal Pur
* Muhmand Dara
* Nazyan
* Pachir va Agam
* Rodat
* Sherzod
* Shinvar
* Surx Rod
* Haska Meyna

#### Nuriston viloyati

* Bargi Matal
* Du Ab — Nuriston va Mandol tumanlari qismlaridan yaratilgan
* Kamdesh
* Mandol
* Nurgaram — Nuriston va Vama tumanlarining bir qismidan yaratilgan
* Parun — ilgari Vama tumanining bir qismi
* Vama
* Vaygal

### Gʻarbiy Afgʻoniston

#### Bodgʻis viloyati

* Ab Kamari
* Gʻormach
* Javand
* Muqur
* Bala Murgʻob
* Qodirlar
* Qala-i-Nav

#### Farah viloyati

* Anar Dara
* Bakva
* Bala Buluk
* Farah
* Guliston
* Xaki Safed
* Lash va Juvayn
* Pur Chaman
* Pusht rod
* Qala va Qoh
* Shib Koʻh

#### Gʻor viloyati

* Chagʻcharon (Firozkoʻh)
* Margʻob tumani — ilgari Ferozkoʻxning bir qismi.
* Charsada
* Davlat Yor
* Du Layna tumani
* Lal va Sarjangal
* Pasabond
* Sagʻar
* Shahrak
* Tayvara
* Tulak

#### Hirot viloyati

* Adraskon
* Chishti Sharif
* Fors
* Gʻoryon
* Gulran
* Guzara
* Hirot
* Injil
* Qorux
* Koʻhson
* Koʻshk
* Koshki Koʻhna
* Obe
* Pushtun Zargun
* Sabzevar
* Zinda Jan (Pushong)
* Turgʻandi 
* Islom qala

## Janubiy Afgʻoniston

### Janubi-sharqiy Afgʻoniston

#### Gʻazni viloyati

* Ab bandi
* Ajriston
* Andar
* Dih Yak
* Gelan
* Gʻazni shahri
* Jiro
* Jagʻatu tumani
* Jagʻuri
* Xugayni — Voiz Shahid va Gʻazni tumanlari qismlaridan yaratilgan
* Xoja Umari — ilgari Vaiz Shahid tumanining bir qismi
* Maliston
* Muqur
* Nava
* Navur
* Qorabogʻ
* Rashidan — ilgari Vaiz Shahid tumani tarkibiga kirgan
* Vagʻoz — ilgari Muqur tumani tarkibiga kirgan
* Zana Xon

#### Xost viloyati

* Bak
* Gurbuz
* Jaji Maydan
* Xost (Matun)
* Mandozay
* Musa Xel
* Nodir Shoh Kot
* Qalandar
* Sabari
* Shamal — Paktiya viloyatidan koʻchirilgan
* Spera
* Tani
* Tere Zayi

#### Paktiya viloyati

* Ahmad Abo — ilgari Said Karam tumani tarkibiga kirgan
* Ahmadxel
* Dand Av Patan
* Gardez
* Jonixel
* Lazha Mangol
* Said Qaram
* Shvak
* Samkoni
* Zadron
* Zazi
* Zurmat
* Ruhoniy Bobo
* Mirzaka
* Gerda Saroy

#### Paktika viloyati

* Barmal
* Dila
* Gayan
* Gomal
* Janixel — ilgari Xayrkot tumani tarkibiga kirgan
* Xayrkot
* Mata Xon
* Nika
* Omna
* Sar Havza
* Surobiy
* Sharan
* Terva — ilgari Vazakhva tumanining bir qismi
* Urgun
* Vazaxva
* Vor Mamay
* Yahyo Xel — ilgari Xayrkot tumani tarkibiga kirgan
* Yusufxel — ilgari Xayrkot tumani tarkibiga kirgan
* Ziruk

### Janubi-gʻarbiy Afgʻoniston

#### Daykundi viloyati

* Ishtarlay — sobiq Daykundi tumanining bir qismi; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Kajron — Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Xadir — sobiq Daykundi tumanining bir qismi; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Kiti — ilgari Kajran tumani tarkibiga kirgan; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Miramor — ilgari Shariston tumani tarkibiga kirgan; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Nili — sobiq Daykundi tumanining bir qismi; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Sangtaxt — sobiq Daykundi tumanining bir qismi; Uruzgon viloyatidan koʻchirilgan
* Shahriston — Oʻruzgʻon viloyatidan koʻchirilgan

#### Hilmand viloyati

* Bagʻron
* Dishu
* Garmsir
* Grishk
* Kajaki
* Xonashin
* Lashqargoh
* Majra — ilgari Nad Ali tumanining bir qismi
* Muso Qal’a
* Nad Ali
* Nava-I-Barakzoyi
* Navzod
* Sangin
* Voshir

#### Qandahor viloyati

* Argʻandab
* Dand
* Argʻiston
* Daman
* Gʻoʻrak
* Qandahor
* Xakrez
* Maruf
* Mayvand
* Miyan Nashin — ilgari Shoh Vali Kot tumanining bir qismi
* Naish — Oʻruzgʻon viloyatidan koʻchirilgan
* Panjvoye
* Reg
* Shoh Vali Kot
* Shoʻrabak
* Aylanma Boldak
* Jari — Mayvand va Panjvoye tumanlari qismlaridan yaratilgan

#### Nimruz viloyati

* Chohar Burjak
* Chaxonsur
* Kang
* Xash rod
* Zaranj

#### Oʻruzgon viloyati

* Chora
* Deh Rovud
* Gizab
* Xas Uruzgon
* Shohidi Hassos
* Tarinkot

#### Zobul viloyati

* Argahandab
* Atgʻor
* Daychopon
* Kakor — ilgari Argaxandab tumani tarkibiga kirgan
* Mezana
* Navbahor — Zobul viloyatidagi Shamulzuyi va Shinkay tumanlari qismlaridan yaratilgan.
* Qalat (texnik jihatdan faqat munitsipalitet (shaharcha), tuman emas)
* Shoh Joy
* Shamulzayi
* Shinkoy
* Tarnak va Jaldak
* Suriya

* Afgʻonistondagi boʻlinishlar va tumanlar roʻyxati
* Afgʻoniston vodiylari

## Manbalar

## Havolalar

* Afgʻoniston maʼlumotlarini boshqarish xizmati  Archived, qaralgan sana: 2006-07-27. [Havola buzilgan. AIMS tugatilgan. ]
* AIMS tumani moslashuvi  Archived, qaralgan sana: 2009-01-01. [Havola buzilgan. AIMS tugatilgan. ]
* Afgʻoniston tuman xaritalari, ularning tarixi va aholi va nazorat xaritalariga qoʻllanishi. Kiritilgan: 2019-02-14.
* Tuman toʻplamlari, ularning eng soʻnggi avlodlarining elektron jadvali. Kirish sanasi: 2019-02-24.
s