Ayollar tarixi oyligi

**[[Ayollar tarixi oyligi]]** har yili eʼlon qilinadigan oy boʻlib, ayollarning tarix va zamonaviy jamiyatdagi voqealarga qoʻshgan hissasini belgilaydi va keng ommaga eʼlon qiladi. Amerika Qoʻshma Shtatlari, Buyuk Britaniya va Avstraliyada Ayollar tarixi oyligi 8-mart Xalqaro xotin-qizlar kuniga toʻgʻri keladi. Kanadada esa 18-oktyabr „Shaxslar kuni“da nishonlanadi.

Bu tadbirni 1978-yilda Kaliforniyaning Sonoma okrugida „Ayollar tarixi kuni“ sifatida nishonlash boshlangan va Gerda Lerner va Milliy Ayollar Tarixi Alyansi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan va AQShda milliy hafta (1980), keyin esa oy (1987) sifatida eʼtirof etilgan.Shundan keyin xalqaro miqyosda tarqaldi.

## Tarixi

### Amerika Qoʻshma Shtatlarida

#### Ayollar tarixi haftaligi
Qoʻshma Shtatlarda Ayollar tarixi oyligi birinchi marta 1911-yilda Xalqaro xotin-qizlar kunidan boshlab nishonlandi. 1978-yilda Kaliforniyaning Sonoma maktab okrugi 8-mart (Xalqaro xotin-qizlar kuni) haftasiga moʻljallangan Ayollar tarixi haftaligida ishtirok etdi. 1979-yilda Sara Lourens kollejida tarixchi Gerda Lerner raisligida 13-iyuldan 29-iyulgacha ayollar tarixiga bagʻishlangan oʻn besh kunlik konferentsiya boʻlib oʻtdi. Uga Sara Lourens kolleji, Ayollar harakati ittifoqi va Smitson instituti homiylik qilgan. Uning ishtirokchilari Sonoma okrugidagi Ayollar tarixi haftaligini nishonlash muvaffaqiyati haqida boʻlib, ular oʻzlarining tashkilotlari, jamoalari va maktab tumanlarida shunga oʻxshash bayramlarni boshlashga qaror qilishdi. Ular Milliy ayollar tarixi haftaligini taʼminlashga qaratilgan saʼy-harakatlarni qoʻllab-quvvatlashga kelishib oldilar.

1980-yil fevral oyida Prezident Jimmy Carter 1980-yil 8-mart haftasini Milliy ayollar tarixi haftaligi deb eʼlon qildi. Prezident farmonida shunday deyilgan edi: "Bizning qirgʻoqlarimizga kelgan birinchi koʻchmanchilardan, ular bilan doʻstlashgan birinchi amerikalik hindu oilalaridan boshlab, erkaklar va ayollar bu xalqni qurish uchun birgalikda harakat qilishdi. Koʻpincha ayollar eʼtibor berilmagan va baʼzida ularning hissalari eʼtiborga olinmagan. Ammo Amerikani qurgan ayollarning yutuqlari, yetakchiligi, jasorati, kuchi va sevgisi biz nomlarini juda yaxshi biladigan erkaklar kabi hayotiy ahamiyatga ega edi. Doktor Gerda Lerner taʼkidlaganidek, „Ayollar tarixi ayollar huquqidir“. Bu biz gʻurur, tasalli, jasorat va uzoqni koʻrishimiz mumkin boʻlgan muhim va ajralmas merosdir. Men amerikaliklarimdan ushbu merosni 1980-yil 2-8-martdagi Milliy Ayollar tarixi haftaligida tegishli tadbirlar bilan tan olishlarini soʻrayman. Men kutubxonalar, maktablar va jamoat tashkilotlarini oʻz marosimlarini tenglik uchun kurashgan yetakchilarga qaratishga chaqiraman. Vatanimizning asl tarixini anglash barcha xalqimiz uchun qonun oldida to‘liq tenglik zarurligini anglashga yordam beradi. Bu maqsadga Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga kiritilgan 27-tuzatishni ratifikatsiya qilish orqali erishish mumkin, unda „Qonun ostidagi huquqlar tengligi Amerika Qoʻshma Shtatlari yoki biron bir shtat tomonidan jinsiy aloqa tufayli inkor etilmaydi yoki qisqartirilmaydi“. Karter prezidentlik davridan keyin Qoʻshma Shtatlar Konstitutsiyasiga kiritilgan 27-tuzatishga aylangan tuzatishni emas, balki hech qachon ratifikatsiya qilinmagan „Teng huquqlar toʻgʻrisida“gi tuzatishni nazarda tutgan edi.

1981-yilda Ayollar tarixi haftaligining tobora ommalashib borayotganiga javoban Sen Orrin Xetch (R- Yuta) va Rep Barbara Mikulski (D- Meryland) ayollar tarixi haftaligini eʼlon qilish toʻgʻrisidagi birinchi Qoʻshma Kongress rezolyutsiyasiga homiylik qilishdi. Kongress oʻz rezolyutsiyasini Pub sifatida qabul qildi. 1982-yil 7-martdan boshlanadigan haftani „Ayollar tarixi haftaligi“ deb eʼlon qilingan. Keyingi bir necha yil davomida Kongress mart oyida bir haftani Ayollar tarixi haftaligi sifatida belgilash toʻgʻrisida qoʻshma qarorlar qabul qilishda davom etdi. 1986-yilga kelib, oʻn toʻrtta shtat mart oyini Ayollar tarixi oyi deb eʼlon qildi.

#### Ayollar tarixi oyligi
Ayollar tarixi oyligi 1987-yilda Milliy ayollar tarixi loyihasi tomonidan petitsiya qilinganidan soʻng, Kongress Pubdan oʻtdi.L. 100-9 va 1987-yil mart oyi Ayollar tarixi oyi deb belgilangan. 1988-yildan 1994-yilgacha Kongress Prezidentdan har yili mart oyini Xotin-qizlar tarixi oyligi deb eʼlon qilishni soʻragan va unga ruxsat beruvchi qoʻshimcha rezolyutsiyalar qabul qilingan. 1988-yildan beri AQSh prezidentlari har yili mart oyini Ayollar tarixi oyi deb belgilash toʻgʻrisida eʼlonlar chiqaradilar.

Davlat taʼlim boʻlimlari sinfda jinslar oʻrtasidagi tenglikni targʻib qilish usuli sifatida Ayollar tarixi oyligini nishonlashni ragʻbatlantirishni boshladilar. Meryland, Pennsilvaniya, Alaska, Nyu-York, Oregon va boshqa shtatlar oʻzlarining barcha davlat maktablarida oʻquv dasturlari materiallarini ishlab chiqdilar va tarqatdilar, bu esa insholar tanlovi kabi taʼlim tadbirlariga turtki boʻldi. Bir necha yil ichida minglab maktablar va jamoalar Ayollar tarixi oyligini nishonlay boshladilar. Ular gubernatorlar, shahar kengashlari, maktab kengashlari va AQSh Kongressi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan va ragʻbatlantirilgan.

2011-yil mart oyida Obama maʼmuriyati „*Amerikadagi ayollar: ijtimoiy va iqtisodiy farovonlik ko‘rsatkichlari“* hisobotida 2011-yilda AQShda ayollarning holati va vaqt o‘tishi bilan qanday o‘zgarganligi ko‘rsatilgan. Ushbu hisobot 1963-yilda Ayollar maqomi boʻyicha komissiya tomonidan tayyorlangan hisobotdan keyin ayollar boʻyicha birinchi keng qamrovli federal hisobot edi.

Baʼzi tashkilotlar, masalan, Respublikachilar milliy qoʻmitasi va Demokratik milliy qoʻmita, Ayollar tarixi oyligini nishonlash uchun bayonotlar berdi.

### Kanadada
Ayollar tarixi oyligi 1992-yilda Kanadada eʼlon qilingan boʻlib, uning maqsadi kanadaliklarga „ayollar va qizlarning jamiyatimiz va bugungi hayotimiz sifatiga qoʻshgan muhim hissasi haqida bilish imkoniyatini“ berishdir.

### Rossiyada
2017-yildan boshlab ayollar tarixining virtual oyini rus tilida oʻtkazadigan koʻngilli ayollar guruhi (Moskvadagi Ayollar muzeyi) mavjud. Facebook guruhlari

### Ukrainada
Xarkovdagi Gender muzeyida Ukrainada ayollar tarixi oyligi sharafiga tadbirlar oʻtkaziladi.

### Avstraliyada
Ayollar tarixi oyligi birinchi marta 2000-yilda Avstraliyada Ayollar saylov lobbisi bilan ishlaydigan Milliy Ayollar Media markazining tashkilotchisi Helen Leonard tashabbusi bilan nishonlangan. Har yili oʻtkaziladigan Ayollar tarixi oyini nishonlash Avstraliya ayollar tarixi forumi ishining bir qismi sifatida kiritilgan.

### Vengriyada
Szent István Kiraly muzeyi (Székesfehérvár) arxeologlari Vengriyada birinchi marta 2021-yilda ayollar tarixi oyligi sharafiga Facebook’da bir nechta postlar qo‘yishdi. Shu yili Vengriya milliy muzeyida mart oyida „Ayollar sanʼati“ nomli koʻrgazma boʻlib oʻtdi.

## Manbalar