open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Foxmail

**Foxmail** - Windows uchun elektron pochta bilan ishlaydigan bepul programma. TenCent hitoy korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqiladi.

Qoʻyida protokollarda ishlaydi: SMTP, POP3 VA RSS. Programma SMTP-serveri ishtirokisiz hatlarni yuborish imkoniyatiga ega. Bayes algoritmi asosidagi maʼlumotlar filtri sistemasiga ega.

The Bat pullik analoglariga va bepul Mozilla Thunderbird va Outlook larga yoʻl berayotgandir, lekin ular oʻrnini bosa oladi.

Foxmail ning asosiy hususiyatlari:

* akauntga parol oʻrnatish
* Hatlarni bir nechta E-mail adreslardan qabul qilib olish
* Filtlar asosida hatlarni sortirovka qilish
* Yangi hatlar andozaini yaratish va tahrirlash
* Hatlar dispetcheri bilan ishlash (serverda hatlarni boshqarish)
* Hatlarni shifrlash imkoni
* Qulay adreslar kitobi
* RSS-agregator

## Havolalar
* Rasmiy sayti  (Xitoy tilida)
Maxthon

**Maxthon** (eski nomi **MyIE2**, oʻqilishi *Maks-ton*)- MySoft Technology kompaniyasi tomonidan yaratilgan Windows uchun bepul tarqatiluvchi veb-brauzer hisoblanadi.

## Yana qarang
*Veb brauzerlar roʻyxati

## Havolalar
*Maxthon official website
*Maxthon forum
*Maxthon plugins, skins, filters 
*Maxthon blog 
*Maxthon 2.0 Feature list
Andy Warhol

**Andrew Warhola** (6 avgust, 1928 – 22 fevral, 1987), koʻproq **Andy Warhol** (*Endi Uorhol*) ismi ostida mashhur, Pop art harakatining markaziy shaxsi boʻlgan amerikalik rassom. 

## Havolalar
* Rejissyor Andy Warholning tarjimai holi va filmografiyasi  
* Andy Warholning Medzilaborslardagi muzeyi 
* http://www.warholstars.org
Intel

**Intel Corporation** (yoki shunchaki **Intel**) elektron qurilmalar va kompyuter qismlari, yarimoʻtkazgichlar, mikroprotsessorlar va boshqa qurilmalar ishlab chiqaruvchi AQSh korporatsiyasidir.

## Tarixi
Robert Noyce va Gordon Moore Fairchild Semiconductor kompaniyasidan ketgach 1969-yilda ushbu kompaniyani tashkil etishgan. Ularga keyinchalik Andrew Grove kelib qoʻshilgan. Koʻp vaqt oʻylanishlardan soʻng kompaniya asoschilari kompaniyani **Intel** (**Int**egrated **El**ectronics) deb nomlashga.

1990-yilda kompaniya shaxsiy kompyuterlar ishlab chiqarish boʻyicha eng yirik kompaniyalardan biriga aylandi. Pentium va Celeron seriyali prosessorlar hozirgi paytgacha ham eng koʻp tarqalganlardan hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Ghostzilla

**Ghostzilla** – Microsoft Windows operatsion sistemalar oilasi uchun ochiq kodli veb-brauzer, Gecko ochiq dvijogiga asoslangan, Mozilla programmalari ichida ishlatiladi.
Shuni aytib oʻtish lozim, avtorning aytishicha Ghostzilla Mozilla ning juda eski versiyasiga asoslangan.

## Havolalar
* Rasmiy sayti Ghostzilla
* Ghostzilla CD – Ohirgi versiyasi.
* Ghostzilla ning ohirgi arhivlangan versiyasi.
* Plagin ghostfox, Mozilla Firefox ga yashirinish imkonini beradi.
Diego Velázquez

**Velaskes**, Rodriges de Silva Velaskes (Rodrigues de Silva Velasquez) Diyego (1599.4 yoki 5.6, Sevilya — 1660.6.8, Madrid) — ispan rassomi, jahon realistik sanʼatining yirik namoyandasi. V. asarlari dadil, anik, kuzatishlari, yaratayotgan harakterini chuqur bilishi, uygʻunlikni oʻtkir his etishi, nozik va boy koloriti bilan ajralib turadi. Dastlab xalq maishiy hayotidan lavhalar yaratgan ("Nonushta", taxminan 1617; "Suv sotuvchi", taxminan 1620 va b.). 1623 y.dan Madridda saroy rassomi. Qirol toʻplamlari (koʻproq Titsian asarlari)ni oʻrganish hamda P. Rubens bilan uchrashuv V. mahoratini kamolga yetkazdi, dunyoqarashini chuqurlashtirdi. V. oʻz davri sanʼatida hukm surgan shartlilikni dadil buzib, mavjud hayotni boricha aks ettiruvchi keng umumlashma mazmunli asarlar yaratish yoʻllarini izladi. "Breda qalʼasining taslim boʻlishi" (1634) asari Yevropa sanʼatida tarixiy janrda yaratilgan muhim realistik asar boʻlib, unda insoniylik, gʻolib va magʻlublar oʻrtasidagi axloqiy munosabatlar xolisona yoritilgan.

V.ning portret ustasi sifatida shakllanishida saroy hayoti muhim rol oʻynadi, insonni chuqur oʻrganishga, gerdaygan va sovuq iltifot niqobi ostiga yashiringan qalb holatiga kirib borishga oʻrgatdi. Portretlar ("Gersog Olivares", "Infant Baltasar Karlos", 1634— 35), saroy ahli, doʻstlari, shogirdlarining bel va koʻkrak qismigacha tasvirlangan qiyofalarini yaratdi. "Venera oyna qarshisida" (1651) asarida yangicha kompozitsiya yechimini topgan. "Medichilar villasi" (1650—51) va b. asarlarida tabiatning yaxlit tasviriy obrazlarini yaratgan. Hayotining soʻnggi yillarida mashhur "Las Meninas" (1656), "Charxchilar" (1657) kabi asarlari dunyoga keldi.

**Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (talaffuzi: *Diego Rodriges de Silva i Velaskes*; 6 iyun, 1599 – 6 avgust, 1660) ispan musavviri boʻlgan. U barokko davriga oid portretchi rassom edi. Qator tarixiy va madaniy sahnalarni chizish bilan birga, u ispan va boshqa Yevropa zodagonlarining portretlarini solardi.

## Manbalar
William Blake

**William Blake** (28-noyabr 1757 – 12-avgust 1827) ingliz shoiri va musavviri boʻlgan. Hayotlik paytida tanilmagan Blake'ning ishlari bugungi kunda muhim deb topilmoqda. U BBC oʻtkazgan "100 Eng Buyuk Britanlar" (2002) soʻrovida 38-oʻrinni egalladi.

## Havolalar

* William Blake asarlari 
* William Blake Arxivi
Shoir

**Shoir** – adabiyotning nazm (poeziya) janrida asarlar yaratuvchi shaxsdir. Shoirlar odatda lirik kayfiyatli kishilar boʻlishadi. Shoir koʻtarib chiqayotgan muammo efemer (Hamza Hakimzoda Niyoziy) yoki doimo dolzarb (Hamid Olimjon) boʻlishi mumkin. Shuningdek shoirlar xalq va hukumat oʻrtasidagi dolzarb masalalarni hayvonlar oʻrtasidagi oddiygina suhbat tarzida hazilomus koʻrinishda olib chiqishlari ham mumkin. Shoirlar tinch va ochiq havoda, tabiat qoʻynida va yolğiz ijod qilishni yoqtirishadi. Ular har qanday narsadan ilhomlanib, kutilmaganda sheʼr yozishga moyildirlar.

## Mashhur shoirlar
* William Shakespeare
* Aleksandr Pushkin
* Alisher Navoiy
* Oybek
* Hamid Olimjon
* Zulfiyaxonim
* Muhammad Yusuf

## Shuningdek qarang
* Yozuvchi
* Dramaturg

## Havolalar

## Manbalar
Dramaturg

**Dramaturg** adabiyotning dramaturgiya janrida asarlar yaratuvchi shaxsdir. Dramaturglar odatda teatr sohasida ishlasa-da, kinematograf uchun ham ssenariylar yozishadi.
## Mashhur dramaturglar
* Sofokl
* Esxil
* William Shakespeare
* Mahmudxoʻja Behbudiy

## Shuningdek
* Yozuvchi
* Shoir
Qichqiriq

***Qichqiriq*** (norvegcha: *Skrik*, 1893) norveg rassomi Edvard Munch chizgan ekspressionistik rasmlar seriyasidir. Unda qizil osmon fonidagi agoniyaga tushgan kishi tasvirlangan. Ushbu rasm odamzotning ekzistensialistik xavotir va qoʻrquv iskanjasida qolishi ramzidir, deb hisoblanadi. Munch shu rasmning bir necha variantlarini chizgan. Eng qizigʻi shundaki, bu suratni sotib olgan kishi koʻp oʻtmay vafot etavergan. Oxir-oqibat suratni muzeyga topshirishgan.

*Qichqiriq* ikki marta - 1994 va 2004-yillarda oʻgʻirlangan; ikkala holda ham topilib, qaytarilgan.

2012-yil 2-may kuni New Yorkdagi kimoshdi savdosida *Qichqiriq* 119,9 million AQSh dollariga sotildi.

2020-yilning iyun oyida Londonning “Chelsi” klubi xoʻjayini Roman Abramovich “Sotbis” auksionida Munkning “Qichqiriq” kartinasini sotib oldi. Xarid narxi 120 million dollarni tashkil etgan. Abramovich mashhur kartinaning toʻrt variantidan birini sotib olgan. “Qichqiriq” — Edvard Munkning 1893—1910-yillarda yaratilgan suratlar seriyasidir.

## Manbalar
Moskva metropoliteni

**Moskva metropoliteni** () to`liq rasmiy nomi () - ishlatilishining intensivligi bo`yicha dunyoda ikkinchi o`rinda   (Tokyo shahridagi metropolitendan keyin), Moskva shahrida joylashgan metropoliten tizimidir.
2020 yilga kelib, Moskva hukumati rejalariga ko'ra ko'proq 72 stansiyalari quriladi va liniyasi uzunligi 160 dan ortiq km ortishi kutilmoqda.

## Manbalar

## Yana qarang

* Metropoliten
* Metropolitenlar roʻyxati
Victor Hugo

**Victor-Marie Hugo** (; 26-fevral 1802, Bezanson — 22-may 1885, Parij) — fransuz yozuvchisi (shoir, prozachi va dramaturg), fransuz romantitsizmining boshligʻi va nazariyachisi. Fransuz akademiyasining aʼzosi (1841).

GYUGO (Hugo) Viktor Mari (1802.26.2, Bezanson — 1885.22.5, Parij) — fransuz adibi, romantizmning yirik namoyandasi. Dastlabki asari — "Qasidalar" (1821) sheʼrlar toʻplami monarxiya gʻoyalari taʼsirida boʻlib, 20-yillarning 2-yarmidan demokratik qarashlari mustahkamlana borgan. Isyonkorlik ruhi bilan sugʻorilgan "Kromvel" (1827), "Sharq motivlari" (1829), "Marion Delorm" (1829), "Ernani" (1830), "Ryui Blaz" (1838) va boshqa sheʼriy va dramatik asarlarida davrning dolzarb masalalari aks etgan. "Parijdagi Bibi Maryam ibodatxonasi" (1831) tarixiy romani voqealari oʻrta asrda boʻlib oʻtadi, asarda muhabbat fojiasi tasvirlanadi. 1848-yildagi inqilobni olqishlagan. Lui Bonapartning davlat toʻntarishini (1851) qoralagan. Shundan soʻng 18 yil surgunda boʻlib, qator romanlar yozgan. "Pakana Napoleon" (1852), "Xoʻrlanganlar" (1862), "Dengiz zahmatkashlari" (1866), "Kulib turuvchi kishi" (1869), "Bir jinoyat tarixi" (1877—78) romanlarini yozib, ularda oddiy fransuzlarning ogʻir hayoti va kurashini tasvirlaydi. G. romanlaridagi buyuk va olijanob insonlar turmushdagi pastkashliklar va illatlarga qarshi kurashishadi. "Dahshatli yil" (1872) sheʼrlar toʻplami fransuz-pruss urushi va Parij Kommunasi (1871) voqealariga bagʻishlangan. Soʻnggi "93-yil" romani (1874)da inqilobga xayrixoxlik bilan qaragan. "Dengiz zahmatkashlari" (1938, 1965), "Xoʻrlanganlar"ning "Kozeta" va "Gavrosh" boʻlimlari (1952, 1955), "Byug Jargal" (1982) Q. Mirmuhamedov, Nurbek, E. Obidov tarjimasida oʻzbek tilida nashr qilingan, "Kulib turuvchi kishi" Navoiy teatrida sahnalashtirilgan (1966).

## Tanlangan bibliografiya

### Asosiy asarlar
:*Manba*

Romanlar:
* "Rad etilganlar" (1862)

2)
* "Dengiz ishchilari" (1866)
* "Kulayotgan odam" (1869)
* "Toʻqson uchinchi yil" (1874)

Sheʼriy toʻplamlar:
* "Qasidalar va turli sheʼrlar" (1822)
* "Qasidalar va balladalar (1826)
* "Sharq taronalari" (1829)
* "Kuzgi barglar" (1831)
* "Ichki ovozlar" (1837)
* "Nur va soya" (1840)
* "Qasd" (1853)
* "Qahrli yil" (1872)
* "Buva boʻlish sanʼati" (1877)

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Havolalar

* V.M.Hugo asarlarining qisqacha mazmuni
Gym Class Heroes

**Gym Class Heroes** —  Jeneva shahri, Nyu York shtatidan boʻlgan hip hop guruh. 

## Diskografiyasi
### Albomlar
*2001: *...For the Kids*
*2005: *The Papercut Chronicles*
*2006: *As Cruel as School Children*
*2008: *Music On A CD*

### Singllar

## Havolalar
*Rasmiy sayt  
*Gym Class Heroes MTV.com da   
*Gym Class Heroes Fansayt
Nokia N810

**Nokia N810** Nokia korporatsiyasi tomonidan 2007-yil 17-oktabrda San Fransiskoda boʻlib oʻtgan Web 2.0 konferensiyasida eʼlon qilingan Internet moslamasidir.U choʻntakka sigʻadigan darajada kichik boʻlib, foydalanuvchiga Internet sahifalarini koʻrish hamda Wi-fi texnologiyasi orqali boshqa tizimga yoki Bluetoothli uyali telefonga ulanish imkonini beradi.
## Manbalar
Hip hop

**Hip hop** 1970-yillar oxirida AQShda afroamerikaliklar muhitida vujudga kelgan yoshlar submadaniyatidir. Unga oʻz musiqasi (u ham „hip hop“ deb ataladi), oʻz soʻzlashuv uslubi, oʻz modasi, raqs uslubi (breakdance va boshqalar), grafik sanʼat (graffiti) va oʻz kinematografi xos. 1990-yillar boshlariga kelib, hip hop dunyoning koʻpgina mamlakatlarida yoshlar madaniyatining bir qismiga aylandi. Ushbu maqolada hip hop uslubidagi musiqa va hip hop submadaniyatining umumiy elementlari koʻrib chiqiladi.

## Hip hop musiqasi
Hip hop musiqasi ikki asosiy elementdan tashkil topgan: **rapdan** (qofiyalari aniq ritmik rechitativdan) va dj belgilaydigan ritmdan; shu bilan bir vaqtda vokalsiz taronalar ham koʻp uchraydi. Shunday kombinatsiyada rapning ijrochilari oʻzlarini „**MC**“ deb ataydilar (inglizcha: **''MC** — Microphone Controller yoki Master of Ceremony*).

Bugungi kunda hip hop zamonaviy koʻngilochar musiqaning tijoriy jihatdan eng muvaffaqiyatli koʻrinishlaridan biridir va uslubiy jihatdan [[janr]] ichida koʻpgina yoʻnalishlar bilan koʻrsatilgan.

== Manbalar ==


== Oʻqish uchun ==
* George, Nelson. *Hip Hop America*. Penguin, 2005.
* Katz, Mark. *Groove Music. The Art and Culture of the Hip Hop DJ''. OUP, 2012.

## Havolalar

* RAP.UZ — Oʻzbekistondagi rap haqida
* Hip-Hop.ru — Hip hopga bagʻishlangan forum 
* RAP.RU — rap musiqa va hip hop madaniyat haqida hamma narsa 
* XX-ARENA.RU  — rap battles hip-hop creative community instrumentals
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw** (*Jorj Bernard Shou*, Shaw familiyasi aslida Sho deb talaffuz qilinadi; 26 iyul 1856 — 2 noyabr 1950) — mashhur britaniyalik dramaturg, adabiyot boʻyicha Nobel mukofotining sovrindori (1925). Ingliz teatrida uning pyesalaridan faqat Shakespearening pyesalari ommaviyroq.

## Manbalar

## Havolalar
* George Bernard Shaw — yozuvchining ijodi haqida
Yozuvchi

**Yozuvchi** yoki **nosir,** adabiyotning nasr (proza) janrida asarlar yozuvchi shaxsdir. Yozuvchi romanist, qissachi, hikoyachi, ertakchi, esseist boʻlishi mumkin.

Bundan tashqari, matn muallifining yozuvchilar toifasiga mansubligi mezoni sifatida uning asarlaridan olgan daromadlari ham qo‘llanilishi mumkin: zamonaviy davrda – gonorar, grant shaklida, oldingi davrlarda – vakillarning moddiy mukofotlari. Imtiyozli sinflar, u yoki bu tarzda san'atni qo'llab-quvvatlashdan manfaatdor hisoblanadi. 

Yozuvchini bu maqomda ijtimoiylashtirishning yana bir shakli yozuvchilar jamoatchiligi, adabiyotshunoslar tomonidan tan olinishi va boshqa adabiy sharhlardir. Bunday ekspert baholash institutsional shakllarda, masalan, professional yozuvchilar uyushmalarini (birlashmalarini) yaratish shaklida bo'lishi mumkin.

## Mashhur yozuvchilar
* Lev Tolstoy
* Fyodor Dostoyevskiy
* Charles Dickens
* James Joyce
* Miguel de Cervantes
* Albert Camus
* Said Ahmad
* Abdulla Qahhor

## Shuningdek

* Shoir
* Dramaturg
* Adabiyot
* Adabiyotshunoslik
* Kitob
Molière

**Molyer** (Moliere) (taxallusi; asl ism-sharifi Jan Batist Poklen) (1622.15.1 - Parij - 1673.17.2) -fransuz dramaturgi, aktyori, teatr ar-bobi, sahna sanʼati islohotchisi. Lotin tili, antik adabiyotni oʻrgangan. 1645—48 yillarda sayyor teatr truppasida aktyorlik qilgan. Xalq teatr anʼ-analari bilan klassitsizm yutukdarini umumlashtirib, ijtimoiymaishiy komediya janrini yaratdi. 1658-yildan M. oʻz truppasi bilan Parij va saroy teatrlarida pyesalar qoʻydi. Shoh asari — "Tartyuf" (1664) komediyasida hurfikrlikning ashaddiy dushmani — xristian cherkovi kirdikorlarini fosh etdi. Don Juan haqidagi xalq afsonalarini qayta ishlab, "Don Juan" (1665) realistik pyesasini yaratdi. "Zoʻraki nikoh" (1664), "Mizantrop", "Amfitrion", "Jorj Danen", "Xasis" (1668), "Dvoryanlar orasidagi meshchan" (1670), "Oʻqimishli ayollar" (1672), "Soxta bemor" (1673) va boshqa komediyalar muallifi. M. komediyalarida chuqur falsafiy va axloqiy masalalar qoʻyilgan. Ularda yaxshi fazilatli kishilar tasvirlangan, lekin pyesa qaxramonlari haddan tashqari talablar qoʻyib, sogʻlom fikr yuritishdan voz kechadilar, natijada bu, amalda, yaxshi fazilatning yoʻq boʻlishiga olib keladi. M. ijodi jahon teatri rivojiga samarali taʼsir etgan. 19-asr boshida Fransuz akademiyasiga M.ning byusti qoʻyilgan. Har yili 17-fevralda — buyuk fransuz komediografi 1673-yil 17-fevralda soʻnggi bor saxnaga chikib rol oʻynagan kunda Parijdagi mashhur "Komedi Fransez" teatrida M. pyesalari namoyish etiladi. M.ning ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan: "Xasis" (1925), "Tartyuf" (1941), "Skapen nayranglari" (1950) va boshqa 

**Jean-Baptiste Poquelin**, shuningdek oʻzining taxallusi bilan mashhur **Molière** (15-yanvar, 1622 – 17-fevral 1673) — Fransiya va yangi Yevropaning buyuk komediografi, mumtoz komediyaning yaratuvchisi, kasbi boʻyicha aktyor va teatrning direktori.

## Manbalar
Li Bai

**Li bo** (ikkinchi nomi — Li Taybo) (701—762) — Xitoy shoiri. Ilk sheʼrlari romantik ruxda yozilgan. Ularda tabiat manzaralari, samoviy tuygʻular, yurt qiyofasi, insonlar oʻrtasidagi uzaro munosabatlar aks ettirilgan. Yoshligida daosizm bilan qiziqqan. Inson ozodligini ulugʻlaydigan bu oqim Konfutsiy qarashlariga qarshi boʻlgan. Li Bo jangchilar matonati, harbiy yurishlar dehqonlar boshiga solgan tashvishlar haqida yozadi. Sheʼrlarida aslzodalar, amaldorlarning shafqatsizligidan nafratlanadi. 756-yilda An Lu-shanning imperatorga qarshi qoʻzgʻoloni paytida Li Bo shahzoda Li Linning xizmatida boʻladi. Shahzoda Li Lin tarafdori sifatida shoir Yelanga surgun qilinadi (3 yildan keyin afv etiladi). Li Boning adabiy merosi 900 sheʼrdan ziyod deb baholangan. Li Bo xitoy sheʼ-riyatini erkinlashtirish borasida koʻp ishlar qilgan. Uning merosi Xitoyda XX-asrda keng oʻrganilgan va turli tillarga tarjima qilingan, u jahonning yirik liriklari bilan bir safda turadi.

## Manbalar
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Charles Aymard Sartre** (; 21-iyun 1905, Parij — 15-aprel 1980, Parij) — marksist yoʻnalishidagi fransuz ateistik faylasuf-ekzistensialisti (1952—1954-yillarda Sartre marksizmga yaqin pozitsiyalarni egallagan), yozuvchi, dramaturg va essechi.

SARTR (Sartre) Jan Pol (1905.21.6 Parij — 1980.15.4) — fransuz yozuvchisi, faylasuf va publitsist. Fransuz ekzistensializmi namoyandasi. 1941—44 yillarda Fransiya Qarshilik koʻrsatish harakatida qatnashgan. S.ning siyosiymafkuraviy qarashlaridagi ziddiyat va oʻzgarishlar uning "Holatlar" nomli 9 ta kitobida koʻrsatilgan. 1952 yil tinchlik tarafdorlarining harakatiga qoʻshilib, kolonial tuzum va irqchilikka qarshi maʼruzalar oʻqigan. Sotsialistik mamlakatlarni qoʻllab-quvvatlagan. 1952 yil Vengriya voqealaridan soʻng S.ning Sovet davlati va umuman sotsialistik mamlakatlarga boʻlgan munosabati keskin oʻzgargan. S.ning idealistik falsafasi inson mavjudligining taxliliga qaratilgan ateistik ekzistensializmning koʻrinishi boʻlgan. S. inson va tabiat oʻrtasidagi tafovutni insonning mavjudligi va oʻz oldidagi majburiyatlari doirasidan chiqib keta olmasligiga bogʻlaydi. S.ning inson maʼnaviyati va moddiy olam oʻrtasidagi tafovutni yengishga qaratilgan harakatlari aslida antropologiya va psixoanalitik usullarning yigʻindisidan iborat. Oʻzining nafosat va adabiyotga bagʻishlangan "Adabiyot nima" (1947), "Bodler" (1947), "Avliyo Jene, masharaboz va jafokash" (1952) kabi asarlarida S, ozmoz boʻrttirib boʻlsa ham, yozuvchining hozirgi zamon tarixida roʻy berayotgan barcha hodisalar uchun javobgar ekanligini qatʼiy taʼkidlab oʻtgan. "Koʻngil aynash" (1938), "Devor" (1939), "Ozodlik yoʻllari" (1945— 49), "Yopiq eshik ortida" (1945), "Iblis va Xudo" (1951), "Altona mahbuslari" (1960) kabi asarlarida falsafiy fikrlarini hayotiy tajriba bilan, afsonani jurnalistlarga xos boʻlgan realistik qarashlar bilan birlashtirishga harakat qilgan. S.ning ijodi Fransiya va boshqa mamlakatlarning maʼnaviy hayotiga oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Nobel mukofoti laureati (1964).

## Manbalar
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (taxallus, haqiqiy ismi **Neftalí Ricardo Reyes Basoalto**, *Neftali Rikardo Reyes Basualto*) (1904—1973) — chililik shoir, diplomat. Otasi temir yo'l xizmatchisi va maktab o'qituvchisi bo'lib, shoirning go'dakligidayoq sildan vafot etgan. Pablo shahar litseyiga qatnadi, koʻp o'qidi. 10 yoshidan boshlab she'r yozdi. 16 yoshida Pablo Neruda taxallusi bilan she'rlar bostirdi. Oiladagilari adabiyotni yoqtirishmagani uchun u ismini yashirgan. Keyingi yili u Santyagodagi pedagogika institutining fransuz tili bo'limiga kirdi. "Bayram qo'shig'i" deb atalgan she'ri Chili talabalari federatsiyasi tomonidan ta'sis etilgan birinchi mukofotga sazovor bo'ldi. U shu she'rining mualliflik huquqini sotib, puliga o'zining ilk she'riy to'plamini nashr ettirdi (1923 - y). Undan keyin shoirning shuhrati oshdi. Pablo o'qishni tashlab, she'riyatga sho'ng'ib ketdi. 1926 - yil chop ettirgan "O'lmaydigan odamning xatarli qadami" to'plamida u she'rning an'anaviy o'lchamlari va qofiyalaridan voz kechib, ichki kechinmalarni syurrealizmga yaqin til va obrazlar bilan ifodaladi. Lotin Amerikasidagi an'analarga ko'ra, taniqli shoirlar diplomatik ishlarga jalb qilinardi. Nerudani ham 1927 - yili shunday ishga taklif qilishdi. Besh yil mobaynida turli xil mamlakatlarga elchilik qildi. Shu davrda uylandi. Bir necha jildlik kitob yozishni mo'ljallab, "Yashash joyi - Yer" (1933 - y.) nomli kitobining birinchisini yozdi. Ispaniyada fuqarolar urushi boshlanishi bilan Nerudaning she'rlari siyosiylashdi. Uning "Ispaniya yuragimda" kitobini odamlar okoplarda ham o'qishdi. Shu davrda shoir Chili hukumati tomonidan elchilikdan chiqarib yuborildi. Chili prezidenti Gabriel Gonsales Vedeluni AQSh qo'g'irchog'i deb haqoratlagani uchun davlatga xiyonatda ayblandi, Meksikaga qochib ketdi. O'sha yerda 340 she'rdan iborat monumental asari "Umumjahon qo'shig'i" (1950 - y.)ni yozdi. 1970 - yili Chili kompartiyasi Nerudani Prezidentlikka nomzod qilib ko'rsatdi, biroq u nomzodini qaytib oldi. 1971 - yili Pablo Nerudaga "Butun qit'a taqdirini g'ayritabiiy kuch bilan o'ziga jo qilgan poeziyasi uchun" Nobel mukofoti berildi. 1973 - yil 23 - sentyabr kuni qattiq betob yotgan Nerudaning uyiga fashistlar suv bostirib yubordilar va uni halok etdilar.

## Manbalar

## Havolalar
Edgar Allan Poe

**Edgar Allan Poe** (*Edgar Allan Po (Roye) *; 1809.19.1, Boston — 1849, 7.10, Baltimor) — amerikalik yozuvchi, shoir va adabiy tanqidchi. Amerika romantik yozuvchisi va adabiy tanqidchisi. Simvolizm boshlovchisi. Aktyorlar oilasida tugʻilgan. 1815—20 yillarda Buyuk Britaniyada yashagan. 1825-yil Virginiya universitetiga kirgan, West Point harbiy akademiyasi (1830—33)da oʻqigan. Asosan, fojiali, "dahshatli" ("Qora mushuk", 1843 va boshqalar), fantastik ("Voron va boshqa sheʼrlar", 1845) yoki yumoristik novellalar ("Grotesklar va arabeskalar" toʻplami, 1840) klassigi. Po detektiv adabiyotining asoschilaridan ("Morg koʻchasidagi qotillik", 1841; "Mari Roje siri", 1842; "Tilla qoʻngʻiz", 1843; "Oʻgirlangan maktub", 1845). Uning yetuk lirikasida maxbubasidan judo boʻlgan kishining jafolari mavzui oʻz ifodasini topgan ("Annabel Li", 1849 va boshqalar). Shafqatsizlik, sadizm Po hikoyalarida inson tabiatidagi hayvoniy hislarning tantanasi tarzida talkin etilgan. Po jamiyat xayoti, kishilar tabiati va ruhiyatidagi yemirilish hollarini tasvirlar ekan, hajviy va ijtimoiy-tanqidiy pafosdan ham samarali foydalangan. "Ijod falsafasi" (1845), "Poetik prinsip" (1850) falsafiy asarlari bilan amerika estetikasi rivojiga munosib hissa qoʻshgan. Poning detektiv hikoya janrida orttirgan tajribalari Arthur Conan Doyle, Robert Louis Stevenson, Gilbert Keith Chesterton singari yozuvchilar ijodida anʼana sifatida foydalaniladi; sheʼriy ijodi fransuz va rus simvolistlariga taʼsir koʻrsatgan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Tilla qoʻngʻiz", 1962).

## Manbalar
Sofokl

**Sofokl** ( — Sophokles, miloddan avvalgi 495-yil — miloddan avvalgi 405-yil) — Sofillning oʻgʻli, yunon dramaturgi, shoir, siyosiy va harbiy arbob. Antik manbalarga koʻra, 123 ta dramasi shulardan 7 tasi („Ayaks“, miloddan avvalgi 442-yildan oldinroq; „Antigona“, taxminan miloddan avvalgi 441-yil; „Traxinalik ayollar“, yozilgan vaqti nomaʼlum; „Shoh Edip“ va „Elektra“, miloddan avvalgi 415-yillar orasida; „Filoktet“, 409-yil; „Edip Kolonda“, 401-yil) va ayrim dramalaridan parchalar, baʼzi lirik sheʼrlari yetib kelgan. Sofoklning oʻtmishdoshi Esxil va izdoshi Yevripiddan farqli oʻlaroq, voqelikni qanday boʻlsa, shunday qabul qilib, Yunonistonning gullagan davridagi demokratiya asoslariga shubha bilan qaramagan. Sofokl  antik davr tragediyalari uchun ustuvor ahamiyatga ega boʻlgan shaxsning maʼnaviy shakllanishi muammosini yechishda dunyoning Parvardigor tomonidan idora etilishini nazardan qochirmagan. Uning „Traxinalik ayollar“ tragediyasidan boshqa barcha asarlari olijanob kishilarning nomlari bilan atalgan va bu asarlarning qahramonlari murakkab vaziyatda doʻq va poʻpisalarga yoxud murosasozlikka daʼvat etuvchi kengash va maslahatlarga qaramay, oʻz maqsadlari sari intiladilar. Antigona „norasmiy qonun“ga itoat etib, davlat qonunini buzadi va akasidan judo boʻladi; Elektra qatl etilgan otasining oʻchini olaman, deb oʻzinioʻzi azobuqubatlarga giriftor etadi; Edip, taqdiri azaldan qanchalik qochishga urinmasin, otasining qotili va onasining eri boʻlib chiqadi. Ana shu tarzda Sofokl  tragediyalarining qahramonlari, oʻz istaklariga qarshi oʻlaroq, taqdiri azalning qurboni sifatida gavdalanadilar. Sofokl  voqeaning tabiiy oqimini aks ettirar ekan, tasvirga ilohiy kuchlarni jalb etmaydi, tomoshabin uning asarlarida kamdankam holdagina folbin, bashoratchilarga duch keladi. S, Esxildan farqli oʻlaroq, tragediyaning trilogiya koʻrinishlaridan voz kechib, har bir asarida syujetning mustaqilligiga erishadi. Uning ikkinchi yangiligi 3 aktyor ishtirokidagi sahnalardan samarali foydalanishidir. Sofokl  jahon adabiyoti tarixidan bir necha monumental obrazlarni yaratgan ijodkor va jiddiy dramatik kompozitsiyalar ustasi sifatida oʻrin egallagan. Sofokl  asarlari teatr sanʼati yuksak taraqqiyot darajasiga koʻtarilgan hozirgi davrda ham oʻz qimmatini yoʻqotmay, jahon dramaturgiyasining shoh namunalari boʻlib qolmoqda. S.ning „Shoh Edip“ (1969), „Antigona“ asarlari hozirgi Oʻzbek milliy teatri (1971), „Elektra“ tragediyasi esa Abror Hidoyatov nomidagi teatrda sahnalashtirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Vergiliy

**Publius Vergilius Maro** (*Publiy Vergiliy Maron*) (15 oktyabr, mil. av. 70-yil Mantui yaqinida - 21 sentyabr, mil. av. 19-yil) — Qadimgi Rimning eʼtiborga sazovor shoirlaridan biri. Epik dostonning yangi turini yaratdi.

## Hayoti
Vergiliy Rim respublikasi inqirozining guvohi boʻlgan. "Bukolikalar" ("Choʻpon qoʻshiqlari"; mil. av. 42—38) va "Georgikalar" ("Dehqonchilik haqida doston"; mil. av. 36—29) dostonida tinch qishloq hayoti, choʻponlarning tabiat quchogʻidagi osoyishta, farogʻatli turmushi madh etiladi. Vergiliyning mashhur "Eneida" dostoni troyalik qahramon Eneyning darbadar kezishlari va u qatnashgan urushlar tasviriga bagʻishlangan. Bu asari "Iliada" va "Odisseya"ga taqlidan yozilgan, unda Qadadimgi Italiya manzarasi koʻtarinki ruhda tasvir etilgan. Vergiliy ijodi klassitsizm davri sheʼriyati uchun namuna hisoblangan. Dostonlaridan parchalar Oybek tarjimasida oʻzbek tilida nashr qilingan (1939).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Thomas Edison

**Thomas Alva Edison** (*Tomas Alva Edison*; 11-fevral 1847 – 18-oktabr 1931) — butun dunyoga mashhur amerikalik ixtirochi. Edison AQShda 1093 ta, dunyoning boshqa mamlakatlarida esa 3 mingga yaqin patentlarga ega boʻldi. U telegraf, telefon, kinoapparaturani takomillashtirdi, xavfsiz elektr choʻgʻlanma lampasini yaratdi, dastlabki elektrovozlarga asos soldi, fonografni kashf etdi. Aynan u "Allo"ni taklif etgan.

**Edison Tomas Alva** (1847.11.2, Maylan, Ogayo shtati — 1931.17.10, UestOrinj, NyuJersi shtati) — elektrotexnika sohasidagi amerikalik ixtirochi va yirik elektrotexnika kompaniyalari egasi. Dastlab (12 yoshidan) gazeta tarqatuvchi, keyin telegrafchi boʻlib ishlagan. 1868-yildan ixtirochilik bilan shugʻullangan. Axborotlarni (birja kurslarini) telegraf orqali uzatish asbobini loyihalagan, koʻp karrali telegraflash boʻyicha ishlagan, yozuv mashinkasini takomillashtirgan, fonograf ixtiro qilgan (1877), choʻgʻlanma lampani yaratgan va A. Bell telefonini takomillashtirgan (1879). Elektr bilan yoritish tizimini ishlab chiqqan, elektr energiyasi bilan taʼminlashni markazlashtirish ustida ishlagan. Kinotexnika, temir yoʻl, kon va qurilish ishlarida, kimyo va boshqalar sohalarga doir loyihalari bilan qatnashgan. Edison loyihasi boʻyicha NyuYorkda dunyodagi birinchi umumfoydalaniladigan oʻzgarmas tok elektr stansiyasi qurilgan (1882). Edison effekti deb atalgan termoion emissiyani kuzatgan (1883). Nobel mukofoti laureati (1915).

## Mashhur kashfiyotlari
Edison koʻpgina muhim kashfiyotlarning muallifidir.
(Edisonning hayoti davomida AQShdagi patentlar byurosi unga 1093 ta patentni beradi — bunday miqdordagi patentlarni hali hech bir odam olmagan).
Ular ichida:
* Saylovlarda ovozlarni sanovchi elektr hisoblagich — birinchi patentlangan kashfiyot.
* Choʻgʻlanma lampadagi ip uchun uglerodning (kuydirilgan qogʻoz) ishlatilishi.
* Fonograf
* Kinetograf
* Trafaretli bosma
* Akkumulator
* Elektr stuli
* "Allo"ni taklif etdi.

## Havolalar
* Thomas Edisonning qisqacha tarjimai holi 
* Thomas Edisonning tarjimai holi
Chester Bennington

**Chester Charles Bennington** (20-mart, 1976 — 20-iyul, 2017) amerikalik qoʻshiqchi, shoir va Linkin Park guruhi xonandasi edi. Shuningdek 2013—2015-yillarda Dead by Sunrise va Stone Temple Pilots guruhlarida vokalist boʻlgan.

Bennington 2000-yili Linkin Parkʼning birinchi albomi, *[[Hybrid Theory]]* chiqib, tijoriy muvaffaqiyatga erishgach omma eʼtiboriga tushdi. Albomga 2005-yilda Amerika tovush yozish sanoati assotsiatsiyasi tomonidan Olmos sertifikati berildi, albom oʻn yillikning eng koʻp sotilgan debut albomi boʻldi. Linkin Parkʼning keyingi studiyaviy albomlari, *[[Meteora (albom)|Meteora]]* (2003), *[[Minutes to Midnight (Linkin Park albomi)|Minutes to Midnight]]* (2007), *[[A Thousand Suns]]* (2010), *[[Living Things (Linkin Park albomi)|Living Things]]* (2012), *[[The Hunting Party (albom)|The Hunting Party]]* (2014) va *[[One More Light]]* (2017) guruh muvaffaqiyatini davom ettirdi.

Bennington 2005-yilda Dead by Sunrise guruhini tuzdi. Guruhning ilk albomi *[[Out of Ashes]]* 2009-yil oktabrida chiqarildi. Shuningdek u Stone Temple Pilots bilan 2013-yilda *[[High Rise (EP)|High Rise]]* albomi ustida ishladi. Bennington *[[Hit Parader]]* jurnali tomonidan *Top 100 Heavy Metal Xonanda* roʻyxatiga kiritilgan (46-oʻrinda).

2017-yil 20-iyulida Bennington Palos Verdes Estates shahridagi uyida oʻzini osib oʻldirdi.

## Suratlar galereyasi

Tasvir:Chester Bennington.jpg|Bennington jonli ijroda
Tasvir:Chester MAA.JPG|Bennington Bangkok, Tailandda boʻlib oʻtgan MTV Asia Aid'da 
Tasvir:Chester Bennington LP.JPG|Bennington Bangkok, Tailandda boʻlib oʻtgan MTV Asia Aid'da 


## Manbalar

## Havolalar
* Linkin Parkning rasmiy veb sahifasi 
* Chester Benningtonning rasmiy veb sahifasi  
* Chester Bennington Tvitterda 
* Search With Chester
Giacomo Manzù

**Giacomo Manzù** (talaffuzi: *Jakomo Mantsu*; 22 dekabr, 1908 - 18 yanvar, 1991) italyan haykaltaroshi va musavviri boʻlgan. Primitivizm namoyondalaridan hisoblanadi.
 

## Linklar
* Giacomo Manzu Online
Madonna (maʼnolari)

**Madonna** atamasining bir nechta maʼnolari ham mavjud, qarang:

## Kishilar
* Madonna — Iso Masihning onasining ismi.
* Madonna — amerikalik qoʻshiqchi, qoʻshiqnavis va aktrisa.
* ''Madonna'' (1983) — Madonnaning ilk studiyaviy albomi.
* ''Madonna'' (1989) — Alisha Chinaining albomi.

## Yana qarang
* Madona — Latviyadagi shahar.
Richard Wagner

**Wilhelm Richard Wagner** (*Vilgelm Rixard Vagner*, odatda birinchi ismisiz aytiladi — shunchaki **Richard Wagner**; 22 may, 1813, Leypsig — 13 fevral, 1883, Venetsiya) — nemis opera bastakori, dirijyor, dramaturg (oʻz operalari librettolarining muallifi), faylasuf, revolutsiyachi.

VAGNER (Vagner) Vilgelm Rihard (1813.22.5, Leypsig - 1883. 13.2, Venesiya) — nemis kompozitori, dirijyor, musiqa yozuvchisi, opera islohot-chisi. Vyursburgda xormeyster (1833), Magdeburg, Kenigsberg, Riga, Drezden teatrlarining mu-siqa rahbari (1834-49). 1849-yil gi Drezden qoʻzgʻolonida qatnashga-ni uchun 13-yil ga surgun qilingan. Keyinchalik aso-san Shveysariya va Bavariya (Myunxen, Bayreyt) da yashab, ijod bilan shugʻul-langan, dirijyor sifatida koʻpgina Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Bayreyt opera teatrini tashkil etgan (1876). Dastlabki asarlari ("Parilar", 1834; "Gollandiyalik uchar", 1841; "Tangeyzer", 1845) da nemis romantik opera (K. M. Veber) anʼ-analarini davom ettirgan. "Loengrin" operasida (1848) yangi uslubga burilish namoyon boʻlgan. Keyingi asarlari ("Tristan va Izolda", 1859; "Nibelung uzugi" tetralogiyasi, 1856—74; "Parsifal", 1882) da tugal ariya, ansambl, xor va balet sahnalaridan voz kechib, ular oʻrniga erkin shakldagi musiqiy monolog va dialoglarni kiritgan. Shuningdek, orkestrning musiqiy ifodaviyligiga alohida ahamiyat bergan, uning badiiy vazifalari doirasini kengaytirib, operadagi musiqiy dramatik keskinlikni kuchaytirgan. V. ning opera islohoti dunyo, xususan oʻzbek kompozitorlari ijodiga taʼsir qilgan.
Madonna

**Madonna** (toʻliq ismi **Madonna Louise Veronica Ciccone**; ; 1958-yil 16-avgustda tugʻilgan) — amerikalik qoʻshiqchi, produser, raqqosa, aktrisa va yozuvchi. U koʻproq ziddiyatli kliplari, miqyosli sahna chiqishlari, oʻz ijodida siyosiy, seksual va diniy obrazlarni ishlatganligi tufayli mashhurlikka erishgan. Ommaviy axborot vositalari uni baʼzida "Material Girl" va "Queen Of Pop" (*Pop musiqasining malikasi*) deb ataydilar.

## Diskografiyasi
### Studiyaviy albomlar

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* Madonna Facebook sahifasi
* Madonna YouTube sahifasi
Gaspard Ulliel

**Gaspard Thomas Ulliel** (; 25-noyabr 1984-yil — 19-yanvar 2022-yil) fransuz aktyoridir. Jean-Pierre Jeunetning „Juda uzun nikoh“ filmidan keyin dunyoviy mashhurlikga erishdi. Uning ikkinchi mashhur roli esa „Hannibalning tugʻilishi“ filmidagi yosh Hannibal Lecter roli boʻldi.

## Tanlangan filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Gaspard Ulliel The-Numbers.com saytida
Ska

**Ska** — 1950-yillarning oxirida Yamaykada paydo boʻlgan musiqiy uslub. Uslubning paydo boʻlishi toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchada raqsga tushishga imkon beradigan ovoz moslamalarining (ingl. "sound systems") paydo boʻlishi bilan bogʻliq.

## Havolalar
* Ska musiqasining ensiklopediyasi  
* Yamaykaning ska musiqasi MP3 da
Johannes Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg** (  — 3-fevral 1468-yil) — nemis ixtirochisi, Yevropada kitob bosish asoschisi. Pul zarb qiladigan joy (zarbxona)da ishlab, metalldan shrift quyishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻyadi. 1438-yilda Strasburgda bosmaxona tashkil etadi. 15-asrning 40-yillarida bosmaxona jarayonining texnologiyasini ishlab chiqib, harakatlanuvchi literani qoʻllab bosma qoliplarini tayyorlash usulini ixtiro qildi, dastaki harf (soʻz) quyish qurilmasini yaratdi, bosma pressni qurdi. Gart va bosmaxona boʻyoqlarini taklif qildi. 1447-yildan Maynsda darslik va ommabop nashrlarni (astronomik kalendar va boshqalar) ni chop etgan. 1452—55-yillarda Bibliyaning 300 nusxasini lotin tilida bosib chiqargan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lincoln

## Kishilar
* Abraham Lincoln (1809-1865), AQShning 16-prezidenti.

## Joylar

### AQSh
* Lincoln (Alabama)
* Lincoln (Arkansas)
* Lincoln (California)
* Lincoln (Illinois)
* Lincoln (Iowa)
* Lincoln Center (Kansas)
* Lincoln (Missouri)
* Lincoln (Montana)
* Lincoln (New York)
* Lincoln (Shimoliy Dakota)
* Lincoln (Pennsylvania)
* Lincoln (Vermont)
Xotira Abadiyligi

**Xotira Abadiyligi** (, 1931) – Salvador Dalining eng mashhur kartinasi. 1934-yildan Nyu Yorkdagi Zamonaviy Sanʼat Muzeyida saqlanib kelinadi.

Shuningdek, „Yumshoq soatlar“, „Xotira qattiqligi“ yoki „Xotira kuchliligi“ nomlari bilan mashhur.
Disforiya

**Disforiya** (yunoncha δυσ – qiyin, φέρω – chidash, boshdan kechirish) yoqimsiz kayfiyat boʻlib, depressiyaga yaqin hisoblanadi. Ruhiy kasallik sifatida oʻtkir boshlanadi va oʻtkir tugaydi. Affekt jaxlli, qovogʻi solingan, agressiv, achchiq darajasiga yetgan buzgʻunchanlik harakatlar bilan. Ayrim paytlarida avtoagressiya, mayllar, dipsomaniya (alkogolga maylligi), piromaniya (oʻt qoʻyishga maylligi), vagobandaj (daydib yurishga maylligi).
## Shuningdek
* Eyforiya
Psixomotor qoʻzgʻalish

**Psixomotor qoʻzgʻolish** - affektivli buzilishlar, qoʻrquv, vahima, parishonlik. Harakatli maʼnosiz qoʻzgʻolish, bemor hamma narsani buzadi, ong buzilishi.

## Manbalar
Ganser sindromi

**Ganser sindromi** – isterikli ongning namozshomsimon xiralashuvi hisoblanadi. Moʻljal buzilishi, befarqlik, bezovtalanish, qoʻrquv, kulgu, tutqanoqlar bilan almashib turgan affektivli buzilishlar. Bemorlarning javoblari bemaʼni boʻladi, ular oddiy harakatlarni ham qilolmay qolishadi. Amneziya kuzatiladi. Bunday holat bir necha kun davom etadi. Ganser sindromi DSM-IV boshqacha tarzda aniqlanmagan disotsiativ kasallik (DDNOS) sifatida tasvirlangan va hozirda DSM-5 roʻyxatga olinmagan. Bu kam uchraydigan va koʻpincha eʼtiborsiz qoldiriladigan klinik hodisa. Aksariyat hollarda, unga nihoyatda stress va psixoz davri davomida amnesia ketadi. Bu savollarga taxmin bilan javob berishdan tashqari, boshqa alomatlar: ongni bulutlash, somatik konversiya buzilishi, chalkashlik, stress, shaxsiy shaxsni yoʻqotish, echolalia va ekopraksiya.

## Manbalar
Katatoniya

:*Ushbu maqola tibbiy atama haqidadir. Musiqiy guruh uchun [[Katatonia]] maqolasiga qarang.*
**Katatoniya** (yun. κατατείνω – taranglashish) ruhiy va tayanch-harakat kasalliklari guruhidir.

**Katatoniya** (yun. katatonos – tarang), katatonik sindrom – kishi ruhiyatining buzilishi, katatoniyaning 2 shakli farq qilinadi: muskullar taranglashib, qotib qolish (katatonik karaxtlik, stupor) hamda harakat va nutq qoʻzgʻaluvchanligi qolati (bunda bemor ashula aytadi, raqsga tushadi, oʻzini har xil alfozga soladi, goh shodlanadi, goh vahimaga tushadi va hokazo). Katatoniya shizofreniya va psixoz sindromi boʻlib, intoksikatsiya, infeksiya yoki bosh miyaning organik zararlanishi natijasida kelib chiqadi. Katatoniyada es-hush saqlansada unda gallyusinatsiya va alahlash holati kuzatiladi.

## Katatonik qoʻzgʻolish
Bemorda bemaʼni, stereotipli harakatlar bilan qoʻzgaluvchanlik, negativizm va nutq aloqasizligi, ayrim paytlarda esa kutilmagan achchiqligi, buzgʻunchanlik harakatlar, maʼnosiz jahllik, oʻziga shikast yetkazish bilan motorli qoʻzgʻolish kuzatiladi.

## Manbalar
Epileptik status

**Epileptik status** miyaning doimiy tutqanoq boʻlib qolishi, klonik tutqanoqlar tonik tutqanoqlar bilan almashadilar va bemorlar oʻziga kelolmaydilar. Bir kunda 200 marta tutqanoq boʻlishi mumkin, bemorlar uzoq vaqt koma holatida boʻlishadi. Bemor uchun xavfli holat deb hisoblanadi, chunki yurak toʻxtab qolishi, nafas toʻxtab qolishi va miya shishi rivojlanishiga olib keladi.
Klinik depressiya

**Klinik depressiya** (shuningdek **katta depressiya** deb ham ataladi) ruhiy kasallik boʻlib, kayfiyatning keskin yomonlashuvi, kundalik yumushlarga qiziqish yoʻqolishi hamda lazzatlanishga intilishning kamayishi bilan namoyon boʻladi.
Ruhiy kasallik

**Ruhiy kasallik** atamasi ostida asab tizimlaridagi buzilishlar oqibatida paydo boʻluvchi, jamiyatda oʻrnashib qolgan meʼyorlardan keskin chiquvchi hatti-harakatlarga olib keluvchi kasallik tushuniladi. Ruhiy kasallikka chalinish koʻpincha bemorning xulq-atvorining oʻziga ham, atrofdagi odamlarga ham xavfliligi bilan xarakterlanadi. Faqat oʻtkir holatlargina emas, balki nim oʻtkir va surunkali kechuvchi ruhiy buzilishlar, hattoki remissiya holatlari ham bemor tomonidan xulq-atvorining kutmaydigan harakatlari bilan kuzatiladilar va shoshilinch yordamga muhtoj boʻladilar.

**Psixik kasalliklar**, ruhiy kasalliklar, psixozlar – bosh miya faoliyatining buzilishidan kelib chiqadigan kasalliklar: ruhiy faoliyatning funksional oʻzgarishidan to uning butunlay buzilishigacha boʻlgan holatlar.

Ruhiy kasallikda bemor voqealikni toʻgʻri idrok etolmaydi, shu jihatdan ruhiy kasallik ichki kasalliklardan farq qiladi. Ruhiy kasallikning sabablari xilma-xil, bular orasida irsiy omil (nayel) asosiy oʻrin tutadi. Masalan, oligofreniya, psixopatiya, maniakal-depressiv psixoz, epilepsiya va shizofreniya kelib chiqishida kishining nasl-nasabi muhim rol oʻynaydi. Ruhiy kasallikning paydo boʻlishi va avj olishiga infeksion kasalliklar, bosh miyaning shikastlanishi, intoksikatsiya, ruhiy iztiroblar ham sabab boʻlishi mumkin.

Onaning homiladorlik paytida kasallanishi yoki shikastlanishi sababli homilaning zararlanishi bolaning ruhiy rivojlanishdan orqada qolishiga, epilepsiya va boshqa ruhiy oʻzgarishlarga olib keladi. Surunkali alkogolizm va narkomaniya ham bora-bora kishini ruhiy kasallikga olib borishi mumkin. Ruhiy kasallikning vujudga kelishida kasallikka sabab boʻladigan omillardan tashqari, kishining oʻziga xos xususiyatlari, uning ilgari boshidan kechirgan kasalliklari (masalan, miya shikastlanishi, alkogoldan zaharlanish, ichki aʼzolar kasalliklari, naslida ruhiy kasallik borligi va boshqalar) ham ahamiyatga ega.

Ruhiy kasallikning belgilari, asosan, gallyutsinatsiya, alaxlash, shilqimlik, hayajonlanish, ong va xotira zaiflashuvi, esi pastlik va hokazodan iborat.

Ruhiy kasallik kishining jinsi va yoshiga ham bir qadar bogʻliq. Umuman bemorni qancha erta davolashga kirishilsa, oqibati shuncha yaxshi boʻladi. Kasallikni yashirib yoki uyalib, vrachga vaqtida murojaat qilinmasa, dard kuchayib, davolash ancha qiyinlashadi. Shuning uchun kishi oʻzida ruhiy oʻzgarish sezsa, darhol vrach psixiatrga koʻrinishi kerak.

Ruhiy bemorlar maxsus psixiatriya kasalxonalarida davolanadi.

## Manbalar
Gebefreniyali qoʻzgʻolish

**Gebefreniyali qoʻzgʻolish** (yunoncha ἥβη – yoshlik, φρενός – aql, ong) psixopatik sindrom hisoblanib, bemorda yuz burishtirish bilan harakatli qoʻzgʻaluvchanlik, bemaʼni harakatlar, besabab qattiq kulgu kabilar kuzatiladi. Bemor karavotda sakraydi, noadekvat harakatlar qiladi.
OPEC

**Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti**, OPEK () – neft qazib olishni va aʼzo mamlakatlarning neft eksport siyosatini muvofiqlashtiruvchi hamda aʼzo mamlakatlar manfaatlarini himoya qiladigan xalqaro tovar tashkiloti. Tashkilot rasman 1960-yilda Venesuela tashabbusi bilan Bagʻdod konferensiyasida tashkil etilgan. Nizomi Karakas (Venesuela)da 1961-yilda qabul qilingan va keyinchalik koʻpgina oʻzgartirishlar kiritilgan. Eron, Iroq, Kuvayt, Liviya muassis mamlakatlar hisoblanadi. Aʼzo mamlakatlar Jazoir, Venesuela, Gabon, Indoneziya, Iroq, Eron, Liviya, Katar, Kuvayt, Nigeriya, BAA, Saudiya Arabistoni, Ekvador (2003).

20-asrning 80-yillari 2-yarmida bu tashkilotga kirmaydigan mamlakatlar va Saudiya Arabistonidan neft taklifining oʻsishi natijasida OPEKning taʼsiri keskin pasaydi. Hozirgi xalqaro iqtisodiy munosabatlarda taʼsir doirasi hamon kuchli. Tashkilotning oliy organi – yiliga 2-marta chaqiriladigan konferensiya boʻlib, unda ishtirokchi mamlakatlar ishlab chiqarish strategiyasi va narxlar koʻrib chiqiladi va tasdiklanadi. Idorasi Avstriyada joylashgan.

OPEC – nodavlat tashkilot sifatida Bogʻdod dagi konferensiyada 10-14-sentabr 1960-yilda tashkil etilgan. Boshida tashkilot tarkibiga Eron, Iroq, Quvayt, Saudiya Arabistoni va Venesuela kirishgan. Ushbu tashkilotga asos solgan besh davlat tarkibiga keyinchalik yana besh davlat kelib qoʻshildi bular : Qatar (1961), Indoneziya (1962), Liviya (1962), Birlashgan Arab Amirligi (1967), Jozoir (1969), Nigeriya (1971), Ekvador (1973—1992,2007), Gabon (1975—1994), Angola (2007).

Boshida OPEC bosh ofisi Jeneva (Shveysariya)da joylashgan edi, keyinchalik 1-sentabr 1965-yilda Vena (Avstriya) ga koʻchib oʻtdi.

OPEC ga aʼzo davlatlar 2/3 yaqin dunyo neft zaxiralari ustidan nazorat olib borishadi. Ular ulushiga dunyo daromadlaring 40 % yoki dunyo nefti eksportining yarmi toʻgʻri keladi.

## OPEC „Savati“

OPEC „Savati“ (OPEC Reference Basket of crudes) atamasi rasmiy ravishda 1987-yil 1-yanvarda kiritilgan. 2005-yil iyun oyi oʻrtalarida „savat“ narxi neft qazib oluvchi davlatlar tomonidan qazib olinuvchi 11 turdagi neftlar narxlari oʻrtacha arifmetik koʻrsatkichi orqali aniqlanadi: Saharan Blend (Aljir), Minas (Indoneziya), Iran Heavy (Eron), Basra Light (Iroq), Kuwait Export (Quvayt), Es Sider (Liviya), Bonny Light (Nigeriya), Qatar Marine (Qatar), Arab Light (Saudiya Arabistoni), Murban (BAA) va BCF 17 (Venesuela).

## Manbalar

## Havolalar
* OPEC rasmiy sayti 
* OPEC brief from the U. S. Energy Information Administration
* Concise Encyclopedia of Economics: OPEC
* OPEC Timeline by Nicolas Sarkis, from *[[Le Monde diplomatique]]*, May 2006
Veneraning tugʻilishi (Bouguereau)

**Veneraning tugʻilishi** (La Naissance de Vénus) 

tomonidan yaratilgan XIX asrning eng mashhur tasviriy sanʼat asarlaridan biri. Rasmda Venera Kiprdagi Pafos daryosidagi bir chigʻanoqdan tugʻilayotgani tasvirlangan. Rasmning kattaligi – 2,2m(eni)ga m(boʻyi).

Rasm hozirda Parijdagi Musée d'Orsayda saqlanmoqda.
Akademizm

**Akademizm** () XVII-XIX asrlardagi Yevropada rivojlangan tasviriy sanʼat yoʻnalishidir. Qad dunyo va Uygʻonish davri sanʼati shakllari, sanʼatning tashqi koʻrinishlariga taqlid qilishga asoslangan. Akademizm badiiy taʼlimni tartibga solishga, mumtoz anʼanalarni „abadiy“ qonunlar tizimi va qoʻllanmalariga aylantirishga imkon yaratdi. Sanʼatda qadimgi anʼanalarga va yuksak madaniylikka tayanish bu taʼlimotning kuchli tomonlaridan edi. Zamonaviylikni „yuksak“ sanʼatga xos boʻlmagan xususiyat deb eʼlon qilib, unga zamonaviy va milliy boʻlmagan goʻzallik 250 normalari, ideallashtirilgan obrazlar, hayotdan uzoq mavzularni qarshi qoʻydi. Rasmiy yoʻnalish sifatida oʻzining estetikasini milliy realistik sanʼatga qarshi qaratadi. Dastlab Bolonya akademiyasi (Italiya) da paydo boʻlgan (16-asr) bu yoʻnalish keyinchalik Yevropa mamlakatlariga keng yoyildi. 19-asrda akademizm (Italiyada akademizm Kanova, Fransiyada D. Engr va boshqalar) klassitsizm anʼanalariga tayanib romantiklar, realistlar va naturalistlarga qarshi kurash olib bordi. Realistlar va oppozitsiya taʼsirida akademizm inqirozga uchradi, 19-asr oxiri — 20-asrda bir qator mamlakatlardagina asosan yangi shakl — neoklassitsizm koʻrinishida saqlanib qoldi. Akademizm tushunchasi keng maʼnoda har qanday qonunlashtirish, oʻtmish sanʼatning ideallari va qoidalariga murojaatni anglatadi.

## Manbalar
Henry Ford

**Henry Ford** (30-iyul, 1863 – 7-aprel, 1947) — Ford Motor Company Amerika korxonasining asoschisi va ommaviy sanoatda qoʻllanadigan zamonaviy yigʻish chiziqlarining otasi. 1879-yildan Deytroytda mexanik shogirdi. 1893-yildan "Edison ilyumineyting kompani", 1899—1902-yillarda "Deytroyt avtomobil kompani" bosh muhandisi. 1892—93 yillarda oʻzining birinchi 4 taktli ichki yonuv dvigateliga ega boʻlgan (4 o.k.) avtomobilini yaratdi. 1903-yilda "Ford Motor" kompaniyasiga asos soldi. Keyinchalik bu kompaniya jahondagi eng yirik avtomobil kompaniyalardan biriga aylandi. Oʻz zavodlarida standartlashtirish va konveyerpotok usulini keng qoʻlladi, mehnatni intensivlash orqali yuqori mehnat unumdorligini taʼminlashga erishdi. Keyinchalik mehnatni tashkil etishning F. qoʻllagan tizimi va uning qarashlari tarixga fordizm nomi bilan kirdi. Mehnatni va ishlab chiqarishni tashkil etish toʻgʻrisidagi oʻz qarashlari va tajribalarini "Mening hayotim va ishim" (1922); "Bugun va erta" (1926); "Olgʻa harakat" (1930) kitoblarida bayon etgan. Asarlari 20-yillarda rus tiliga tarjima qilingan.

## Adabiyot
* Lavrov N. S, Genri Ford i yego proizvodstvo, L., 1925.

## Havolalar
* Avtomobil tarixi onlayn — Henry Ford tarixi va suratlar 
* Henry Ford haqida maqola  
* Henry Ford. Xalqaro jugutchilik
Andrew Carnegie

**Andrew Carnegie** (*Endryu Karnegi*; 25-noyabr 1835 – 11-avgust 1919) – amerikalik tadbirkor, yirik poʻlat ishlab chiqaruvchisi, filantrop, multimillioner.

## Manbalar
Lordi

**Lordi** — ingliz tilida kuylovchi fin rock guruhi. Melodik hard rock yoʻnalishida ijod qiladi. 1996-yili Tomi Putaansuu (Mr. Lordi) tomonidan asos solingan. Guruh 2006-yili Eurovision qoʻshiq tanlovida gʻolib boʻlgan.

## Diskografiya
### Albomlar
* *[[Get Heavy]]* (2002)
* *[[The Monsterican Dream]]* (2004)
* *[[The Monster Show]] ("Get Heavy" va "Monsterican Dream" albomlarining qoʻshmasi, Buyuk Britaniya uchun)* (2005)
* *[[The Arockalypse]]* (2006)
* *[[Deadache]]* (2008)
* *[[Zombilation – The Greatest Cuts]]* (2009)
* *[[Babez for Breakfast]]* (2010)
* *[[To Beast or Not To Beast]]* (2013)
* *[[Scare Force One]]* (2014)
* *[[Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy]]* (2016)
* *[[Sexorcism]]* (2018)
* *[[Killection]]* (2020)
* *[[Lordiversity]]* (2021)

### Singllar
* Would You Love a Monsterman? (2002)
* Devil is a Loser (2003)
* Blood Red Sandman (2004)
* My Heaven is Your Hell (2004)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Would You Love a Monsterman? 2006 (2006)
* It Snows in Hell (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* They only come out at night (2007)
* Beast Loose in Paradise (2008)
* Bite it Like a Bulldog (2008)
* Deadache (2008)
* This Is Heavy Metal (2010)
* Rock Police (2010)
* The Riff (2013)
* Hug You Hardcore (2016)
* Your Tongue’s Got the Cat (2018)
* Naked in My Cellar (2018)
* Shake the Baby Silent (2019)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Like A Bee To The Honey (2020)
* Believe Me (2021)

### DVD
* The Monster Show (promo, 2005)
* Market Square Massacre (15. marraskuuta 2006)
* It Snows in Hell (2007)
* Bringing Back the Balls to Stockholm 2006 (2007)
* Recordead Live – Sextourcism in Z7 (2018)

## Manbalar