open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diloro Yusupova

**Diloro (Dinara) Yusupova** (1911-yil, Buxoro — 1981-yil, Toshkent) — Oʻzbekistondagi birinchi ayol huquqshunos, O‘zSSR bosh prokurori yordamchisi. BXSR harbiy ishlar noziri Sobirjon Yusupovning qizi.

Diloro Yusupova 1911-yilda Buxoro shahrida tugʻilgan. Otasi Sobirjon Yusupov „Yosh buxoroliklar“ tashkilotining faollaridan bo‘lib, rus tilini yaxshi bilgani tufayli siyosiy harakatlarda faol qatnashgan. Shu sabab Diloroning yoshligi otasining siyosiy qarashlari tufayli taʼqib va quvg‘inlarda o‘tgan.

Diloro Yusupova 11 yoshida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tomonidan Moskva shahriga o‘qishga yuborilgan. Oʻqish davomida o‘zining iqtidori, bilimga tashnaligi bilan 1924-yildayoq Moskvadagi o‘zbek talabalari orasida tanildi. 1926-yil maktabni aʼlo baholarga tugatib, O‘zbekistonga qaytdi.

Diloro Yusupova Toshkent komsomolining okrug qo‘mitasida ishlagan. Shu bilan birga O‘rta Osiyo davlat universitetining sud bo‘limiga o‘qishga qabul qilingan. Keyinchalik aspiranturaga tayyorlanib, Sovet huquqi ilmiy-tekshirish institutiga o‘qigan. Shundan keyin bitiruv imtihonlarini yaxshi topshirib yo‘llanma bilan O‘zbekiston Respublikasi Prokuraturasiga ishga joʻnatilgan. Berilgan sinov muddatidan so‘ng Yusupova 1925-yili 24 yoshida O‘zbekiston Respublikasi prokurori yordamchisi lavozimiga tayinlangan.

Diloro Yusupova Moskva oʻqiyotgan vaqtida tanishgan O‘zSSR Oliy sudi sudyasi namanganlik Muhammadjon Mo‘minov bilan turmush qurgan. Muhammadjon Mo‘minov O‘zbekistonda yuridik fanlarning shakllanishiga asos solgan yosh huquqshunoslardan boʻlgan. Mo‘minov Samarqandda O‘zbekiston Oliy sudi kollegiyasining aʼzosi, 1931-yildan 1935-yilgacha sud tizimidagi qator muhim lavozimlarda xizmat qilgan. 1937-yil 29-mart kuni ﻿Muhammadjon Mo‘minov hibsga olinadi. O‘sha paytda Mo‘minov O‘zSSR Adliya komissarligining aholiga yuridik yordam va sud himoya bo‘limi boshlig‘i, Yusupova boʻlsa O‘zSSR Bosh prokurori yordamchisi boʻlgan.

1937-yilning 22-sentabrida „xalq dushmani“ning xotini, erining troskiychiligini, aksilinqilobiy faoliyatini yashirgan deb 25 yoshli O‘zSSR prokurori yordamchisi Diloro Yusupovani ham qamoqqa oladilar. Marat ismli 6 yoshli o‘g‘li va 4 yoshli qizi Surayyo bolalar uyiga topshiriladi.
1938-yilning 4-oktyabrida Diloro Yusupovaning turmush oʻrtogʻi Muhammadjon Mo‘minov „Moskvada oʻtkazilgan namoyish rahbarlaridan biri“ degan tuhmat bilan otib tashlangan. Yusupova shartli ravishda ozodlikka chiqariladi.

Dilora Yusupova bergan ariza boʻyicha 1956-yilda qayta tergov oʻtkaziladi. 1957-yil 23-yanvarda Muhammadjon Mo‘minov SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi tomonidan oqlangan.

## Manbalar
Batumi xalqaro aeroporti

**Aleksandr Kartveli nomidagi Batumi xalqaro aeroporti**  — Gruziyaning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Ajariya avtonom respublikasining poytaxti va Qora dengiz sohilidagi Batumi shahridan  janubda joylashgan aeroport. Turkiyaning Hopa shahridan  shimoli-sharqda joylashgan. Gruziya uchun mahalliy va xalqaro aeroport vazifasini oʻtaydi. Aeroport aeronavtika muhandisi va aviatsiya kashshofi Aleksandr Kartveli sharafiga nomlangan.

## Umumiy maʼlumotlar
Batumi Gruziyadagi uchta xalqaro aeroportdan biri (Gruziya poytaxtiga xizmat koʻrsatadigan Tbilisi xalqaro aeroporti va Gruziyaning ikkinchi yirik shahri Kutaisidagi David Quruvchi xalqaro aeroporti bilan birga). Yangi aeroport terminali 2007-yil 26-maydan beri ishlamoqda. Umumiy maydoni , u yiliga 600 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga qodir.

Batumi xalqaro aeroporti 2007-yilda rekonstruksiya qilinganidan keyin yoʻlovchilar soni sezilarli darajada oʻsgani qayd etildi. 2011-yilda aeroport 134 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu bir yil oldinga nisbatan 51 foizga oshgan.

2019-yilda terminal kengaytirildi, chunki mavjud quvvatlar endi yetarli boʻlmay qoldi. Ish 2021-yilning bahorida yakunlandi. Aeroport maydoni ikki barobarga oshirilib, 8000 kvadrat metrga yetdi, bu yiliga 1 million 200 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkonini beradi. Ishlarning bir qismi avtobus darvozalari, roʻyxatdan oʻtish joyi va pasport nazorati punktlari sonini, shuningdek, dyuti-fri hududlar va avtoturargohni kengaytirishdan iborat edi. Bundan tashqari, bagajni qayta ishlash zonasi qisman kengaytirildi, bu yerda avtomatik konveyer tizimi joriy etildi va qoʻshimcha bitta bagaj karuseli oʻrnatildi. Jami 17 million AQSh dollari miqdorida sarmoya kiritildi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

### 2021-yil yozidagi eng mashhur yoʻnalishlar

## Yana qarang

* Gruziya aeroportlari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*
Oynisa Musurmonova

**Oynisa Musurmonova** (1952-yil, Past Dargʻom tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori (1994), professor (1998).

## Biografiyasi
Oynisa Musurmonova 1952-yil Samarqand viloyati, Past Dargʻom tumanida tugʻilgan. 1970—1975-yillarda Samarqand davlat universiteti oʻzbek va tojik filologiyasi fakultetida oʻqigan.

## Faoliyati
Oynisa Musurmonova „Past Dargʻom haqiqati“ gazetasin tahririyati adabiy xodimi (1975), 1975—1980-yillarda Past Dargʻom tumani pioner oʻquvchilar uyi direktori, 1980—1988-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy-tadqiqot instituti kichik, soʻngra katta ilmiy xodimi, Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy pedagogika kafedrasi katta oʻqituvchisi, dotsent, doktorant hamda institutga qarashli „Xalq taʼlimini boshqarishning ilmiy asoslari“, „Odobnoma“ kafedralari, ayni bir paytning oʻzida „Oila“ ilmiy laborotoriyasi mudiri (1988—1995), 1995—1998-yillarda Vazirlar Mahkamasi xotin-qizlar ishlari boʻlimi mudiri, keyinchalik oila, onalik va bolalikni ijtimoiy muhofaza qilish kotibiyati mudiri, 1998—2000-yillarda „Oila“ ilmiy-amaliy markazi direktori, Oliy Majlisning ijtimoiy masalalar va bandlik qoʻmitasi raisi hamda „Sogʻlom avlod uchun“ xalqaro xayriya jamgʻarmasi raisi (2000—2002), Oliy Majlisning fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi raisining oʻrinbosari (2002-2005), Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti pedagogika, psixologiya kafedrasi mudiri (2005—2020), Oʻzbekiston Respublikasi Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi huzuridagi „Mahalla va oila“ ilmiy-tadqiqot instituti direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (2020—2022) vazifasida ishlagan. 2022-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar davlat qoʻmitasi huzuridagi „Oila va xotin-qizlar“ ilmiy-tadqiqot instituti direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari va respublika „Oqila ayollar“ harakati yetakchisi. Oliy Majlisning 1—2-chaqiriq deputati boʻlgan. „Maʼrifat“ targʻibotchilar jamiyati, Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi aʼzosi.

### Ilmiy faoliyati
Oynisa Musurmonovaning ilmiy ishlari pedagogika sohasida milliy va umuminsoniy qadriyatlar vositasida yoshlar maʼnaviy madaniyatini shakllantirish muammosiga oid. 1986-yilda nomzodlik ishini, 1994-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1988-yilda dotsent, 1998-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. Oynisa Musurmonova 10 dan ortiq monografiyalar, 21 ta darslik, 30 dan ortiq oʻquv-metodik qoʻllanmalar, 10 dan ortiq risolalar, 300 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* 1-darajalari „Sogʻlom avlod uchun“ ordeni (1999);
* „Oʻzbekiston belgisi“ koʻkrak nishoni;
* „Maʼnaviyat fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021).
## Manbalar
Surhuisterveen

**Surhuisterven** (West Frisian) Niderlandiyaning Frizlandiya provinsiyasidagi Axtkarspelen munitsipalitetiga qarashli 12 qishloqning eng kattasi. 2017-yil 1-yanvar holatiga koʻra Surhuisterven aholisi 5929 kishidan iborat edi. 

## Umumiy ma'lumot
Qishloq birinchi marta 1603-yilda Surhustera feen sifatida tilga olingan. Surhuisterven 16-asrning oxirida torf-ekskavatorlar va qayiqchilar bu hududda o'z uylarini qurishganligi sababli rivojlana boshlagan. Surhuisterveen nomi hijob koloniyalari davriga ishora qiladi va "Surhuizum torf-botqoqlari" degan ma'noni anglatadi. Eng qadimgi ko'chmanchilar asosan mennonitlar bo'lgan. Surhuizum - Axtkarspelenning yana bir ta'sis etuvchi qishlog'i, u Surhuistervendan sezilarli darajada kichikroq, ammo ayni paytdagi ancha qadimiy qishloq. Ikkinchi jahon urushidan keyin Surhuisterven chakana savdoga e'tibor qaratiladigan mintaqaviy markazga aylandi.
Axtkarspelen

**Achtkarspelen** - Niderlandiyaning shimolidagi Frizland yerida joylashgan tuman hisoblanadi.

## Tarix
*Achtkarspelen* nomi, so'zma-so'z "sakkiz cherkov" degan ma'noni anglatadi, *grietenij* ichidagi asl sakkiz cherkovdan olingan, xususan: Augustinusga, Buitenpost, Drogeham, De Kuten, Kortwoude, Lutkepost, Surhuizum va Twijzel. Axtkarspelen ko'p yillar davomida Frizlandda alohida maqomga ega edi. O'rta asrlarda Achtkarspelen Myunster yepiskopligi ostiga tushdi, shu bilan birga Frieslandning qolgan qismi Utrext episkopining bir qismi bo'lgan.
Raerd

**Raerd** ( ) — Niderlandiyaning Frizlandiya provinsiyasidagi Sudwest-Fryslân munisipalitetidagi qishloq. 2017 yil yanvar oyida uning aholisi 630 ga yaqin edi. 

## Tarix
Qishloq birinchi marta XIII asrda Rawertham nomi bilan tilga olingan va "qamish bilan qoplangan *terp*" degan ma'noni anglatadi. XI XII asrlarda  boʻylab damba qurilgan daryo. Raerd - radial tuzilishga ega bo'lgan *terp* (sun'iy tirik tepalik) qishlog'i, erta o'rta asrlarga tegishli. Qishloq sobiq Middelzee yaqinida joylashgan edi. 

## Galereya

## Ma'nbalar

## Tashqi havolalar
Oʻzbekistonning birinchi xonimlari

**Oʻzbekistonning birinchi xonimi** — Oʻzbekiston prezidentining rafiqasiga berilgan norasmiy unvon hisoblanadi. Bu unvonning dastlabki sohibi Oʻzbekiston Respublikasining birinchi prezidenti Islom Karimovning rafiqasi Tatyana Karimova hisoblanadi. Bugungi kunda, 2016-yil 14-dekabrdan Oʻzbekistonning hozirgi birinchi xonimi — Prezident Shavkat Mirziyoyevning rafiqasi Ziroatxon Hoshimova.

## Oʻzbekistonning birinchi xonimlari

## Yana qarang

* Oʻzbekiston Prezidenti

## Manbalar
Merganlar

**Merganlar** qishlogʻi — Buxoro viloyati Romitan tumani Xosa shaharchasi Decha mahallasi hududida joylashgan qishloq. 
## Etimologiyasi
Mergan – bu soʻz toponim sifatida Uralsk viloyati hamda Orol dengizidagi orollarda uchraydi. **"Mergan"** Xon saroyidagi mansablardan biri boʻlib, "ov bilan shugʻullanuvchi kishi" ma'nosini anglatgan. Soʻzning aniq lugʻaviy ma'nosi "aniq nishonga oluvchi mergan" hisoblanadi. 

Ayrim tadqiqotchilarning fikricha, "Mergan" etnik nom boʻlib, qoʻngʻirot qabilasining bir tarmogʻidir. Barcha turkiy xalqlarda "Mergan" "aqlli, epchil, koʻrimli" maʼnosiga ega.
## Muassasalar
Qishloq hududida asosan Decha, Merganlar, Quyi Decha va Arabon qishloq fuqarolariga xizmat qiluvhi Romitan tuman xalq ta’limi bo‘limiga qarashli 32-umumta’lim maktabi joylashgan.
## Manbalar
Kuyi Murg‘kush guzari

**Kuyi Murg‘kush** — Buxoro shahrining Shayx Rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.
## Guzar tarixi
„Ku“ termini bo‘yicha qaralganda, bu guzar XVI—XVII asrga mansub. Chunki XVII asrdan so‘ng „ku“ termini ishlatilmay qolgan. Lekin vaqf hujjatlarida guzar XVIII asr boshida ro‘yxatga olingan. Kuyi Murg‘kush guzari Xo‘jabulg‘or, Xullabofon guzarlari bilan chegaradosh. Guzarda Rossiya imperiyasi bilan savdo qiluvchi karvonboshi istiqomat qilgan. Guzar aholisi to‘fboflik hamda mashkoblik qilishgan.

Guzarda masjid va maktab mavjud bo‘lgan. Unda, shuningdek, Xo‘ja Porso nomidagi xotin-qizlar hammomi bo‘lib, u XIV asr so‘fiylik oqimining namoyandasi Xo‘ja Porso nomida edi. U yer mahalliy aholi uchun qadamjo hisoblangan. Guzardagi ziyoratgohlardan yana biri — Sabatbof qabri bo‘lgan. Shuningdek, Kuyi Murg‘kush guzarida Ahmadboy tomonidan qurilgan uy ham mavjud edi. Uni keyinchalik Buxoro amiri o‘z ixtiyoriga olgan. Unda Rossiya imperiyasidan keladigan mehmonlar istiqomat qilishgan.

Guzarning Kuyi Murg‘kush deb nom olishi Xo‘ja Porso hammomi shu guzarda qurilgani bilan bog‘liq. Manbalarda qayd etilishicha, hammom bitgandan keyin ilohiyot olimi Xo‘ja Porso tovuq keltirib, qon chiqarib so‘yishni aytgan va „guzar kuyi Murg‘kush („tovuq so‘yuvchilar“) deb atalsin“ degan. Xo‘ja Porsoning o‘z guzari shu guzarning ro‘parasida joylashgan.

1927-yil 10-avgustda olingan hisobotga ko‘ra guzarda 62 xo‘jalik bo‘lib, unda 260 kishi istiqomat qilgan. 1929-yili qayta ro‘yxatga olinganda Kuyi Murg‘kush, shuningdek, XV asrning 80-yillarida tashkil etilgan Muhammad Qosim, vaqf hujjatlarida XVII asrda ro‘yxatga olingan Kokilayi Kalon, XVIII asrda amir Shohmurod tomonidan tashkil etilgan Xo‘jabulg‘or guzarlari birlashtirilib, guzari Mehnat nomini olgan.
## Manbalar
Shayx Rangrez masjidi

**Shayx Rangrez masjidi** — Buxoroda joylashgan masjid. Hozir mavjud emas. Buxoro Eski shahrining janub-sharqiy tomonida Shayx Rangrez (baʼzi manbalarda Gulrez) mahallasida joylashgan. Mahallaning yana bir nomi Darvozayi Qavoladir. Davozayi Qavola nomi 1818—1819-yillardagi vaqf hujjatlarida ham keltirilgan. Guzar shu nomdagi darvoza yaqinida joylashgan, yaʼni Qavola (Qarshi) darvozasi oldida joylashgan. 1920-yil M.Frunze boshliq rus qoʻshinlarining hujumi natijasida Qarshi darvozasi yonidagi Shayx Rangrez guzarning yarmi yonib ketgan. Mahallada 41 uy mavjud boʻlgan. Aholi savdogarlik va hunarmandchilik bilan shugʻullangan. Mahallada yirik yer egalari ham yashagan, ularning yerlari asosan shahar tashqarisida joylashgan.

Shayx Rangrez masjidi mahalla masjidi hisoblangan. Masjid yonida xonaqoh ham boʻlib, u yerda asosan zikr majlislari oʻtkazilgan. Masjid kubraviya tariqatiga eʼtiqod qiluvchi ruhoniylar boshqaruvi ostida boʻlgan. Masjid yonida maktab va tahoratxona ham boʻlgan. Masjidda karomatgoʻy avliyo Shayx Rangrezning qabri borligi uchun mahalla nomi ham shu nom bilan atalgan. Mozor joylashgan kichkina qabristonga faqat Shayx Rangrez avlodlari koʻmilgan.
1910—1911-yillarda rus qoʻmondonlari Parfenov va Fenin tomonidan Buxoro shahrining topografik xaritasi tuzib chiqiladi. Ularning xaritasida Shayx Rangrez masjidi ham aks ettirilgan.

XX asrning birinchi yarmida masjid (xonaqoh) Shayx Rangrez maqbarasi va qabriston buzib tashlangan. Shayx Rangrez masjidi aks etgan birinchi fotosurat muallifi fransuz tabiatshunosi Edmond de Ponsendir. U 1893-yilning aprel oylarida Samarqandga kelgan Zarafshon vodiysini oʻrganishga kirishgan. Ponsen Buxoro shahriga ham tashrif buyurib, 1893-yilda masjidni suratga olgan. Masjid hozirda mavjud emas.
## Manbalar
Cagliari Calcio

**Cagliari Calcio**, odatda **Kalyari** deb ataladi () – Sardiniyaning Cagliari shahrida joylashgan Italiya futbol klubi. 2023-2024-yilgi mavsumda jamoa A Seriyada ishtirok etgan.

1920-yilda tashkil etilgan jamoa, 1969/1970-yilgi mavsumda oʻzining yagona Skudettosini qoʻlga kiritgan. Chempion boʻlgan mavsumida klubga Italiya terma jamoasining barcha davrlardagi eng yaxshi toʻpurari Gigi Riva bosh murabbiylik qilgan.

Cagliari shahrining bayrogʻida boʻlgani kabi, Kalyarining ranglari koʻk va qizildir. Klub ramzi Sardiniya bayrogʻini oʻz ichiga oladi.

## Futbolchilar

### Hozirgi tarkib

 

### Ijaraga berilgan futbolchilar
 

### Alohida saqlangan raqamlar

* **11** - Gigi Riva, hujumchi (1963-78)
* **13** - Davide Astori, himoyachi (2008-14) – vafotidan keyin sharaf 

## Mashhur sobiq futbolchilar
Bu roʻyxatga faqat klub safida kamida 100 ta oʻyinda ishtirok etgan yoki FIFA Jahon chempionatida ishtirok etgan futbolchilar tarkibi kiradi.

Kalyari urugvaylik futbolchilarning uzoq tarixiga ega, 2014-yil holatiga koʻra 16 ta; Urugvaylik futbolchilar ichida eng koʻp oʻyin oʻtkazgan futbol Diego Lopes boʻlib, klub 314 oʻyinda ishtirok etgan. Shuningdek klubda Enzo Francheskoli, Xose Errera, Fabian OʻNil, Dario Silva, Nahitan Nandez va Diego Godin kabi urugvaylik futbolchilar ham oʻynashgan. Bundan tashqari, urugvaylik Oskar Tabares 1994-yildan 1995-yilgacha jamoani boshqargan.

## Prezidentlik tarixi
"Kalyari" oʻz tarixi davomida koʻplab prezidentlarga ega boʻlgan, ulardan baʼzilari klub egalari, boshqalari faxriy prezidentlar boʻlgan, ularning toʻliq roʻyxati:

## Yevropada

### Chempionlar ligasi

### UEFA kubogi

### Shaharlararo yarmarkalar kubogi

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Site about Cagliari’s 1969-70 Serie A-winning season
Chor karvonsaroy guzari

**Chor karvonsaroy** — Buxoro shahrining Shayx Rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.
## Guzar tarixi
Chor karvonsaroy guzari XVIII asrning 80-yillarida tashkil topgan. Savdo rastalari o‘rtasida joylashgan ushbu guzarning eng katta karvonsaroyi — Rashidbek saroyi edi. Unda ko‘proq afg‘on savdogarlari istiqomat qilardi. Guzarda karvonsaroylar joylashganidan ma’lumki, aholisi ham savdogarlar edi. Guzarda uncha katta bo‘lmagan masjid mavjud bo‘lib, u Mirzo Ubayd nomida edi.

Dastlab bu guzarni Boboyi Ol deb atashgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida esa bu guzarda qabriston ham bo‘lgan. 1927-yil va 1929-yilgi qayta ro‘yxatga olish hujjatlarida Chor karvonsaroy guzari qayd etilmagan. Ammo 1927-yili olingan hisobotda shu atrofda Abdusamat guzari bo‘lib, undagi 102 xo‘jalikda 918 kishi istiqomat qilganligi qayd qilingan.

Karvonsaroylardan eng kattasi saroyi No‘g‘ay bo‘lgan. Bu Toqi Sarrofondan o‘tgandan keyingi yo‘lda joylashgan. XX asrda ushbu saroy davlat ixtiyoridagi kommunal uy bo‘lib, unda bir necha aholi yashagan. Guzardagi masjid esa ta’mir qilinib, Sarrofon choyxonasi deb nom olgan. Toqi Sarrofon ikki ko‘cha — Xo‘ja Bahouddin Naqshband va Arabon ko‘chalari chorrahasida joylashgan. Toqi Sarrofon degan nom shundan olinganki, bu yerda sarroflar o‘tirib, chet el pullarini almashtirganlar va pul maydalaganlar. Shuningdek, bu yerda ikkita passaj — biri pochta, telegraf, ikkinchisi Buxoroda ochilgan ilk banklardan biri Rus—Xitoy (Osiyo) banki bo‘lgan. U amirlik davrida ham mavjud bo‘lgan.

Passajdan pastda Toqi Sarrofonning pastki tomonida Sarrofon hammomi bo‘lgan. Uning yonida davlat va jamoat arbobi Fayzulla Xo‘jayevga tegishli saroy bo‘lgan. Sarrofon hammomi erkaklarniki bo‘lsa ham, u haftada ikki kun faqat xotin-qizlarga xizmat qilgan. Mustaqillik yillarida No‘g‘ay karvonsaroyi va Sarrofon hammomi ta’mirlangan. 
## Manbalar
Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy

**Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy** (1090-yil, Buxoro — 1141-yil, Samarqand yaqini) — mashhur fiqh olimi va adib. 
## Tarjimayi holi
Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoroda tug‘ilgan. Shu yerda o‘qib ta’lim olgan. Saljuqiylar sultoni Sanjar (1118—1157) davrida butun Movarounnahrning qozilar qozisi bo‘lgan. Burhoniddin al-Marg‘inoniyning “Hidoya” asarida qayd etilishicha, Husomuddin Umar al-Marg‘inoniyga ustozlik qilgan. Qoraxoniylar tomonidan sulton Sanjar mag‘lubiyatga uchratilganda, 1141-yili Husomuddin Samarqandga yaqin joyda halok bo‘lgan. Shundan keyin u „Sadri shahid“ degan laqab olgan. Hozirgi kunda Tojikiston Respublikasi Isfara tumani Chorku qishlog‘ida Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy qadamjosi va muzeyi mavjud.
## Asarlari
Husomuddin Buxoriy 8 ta asar yozib qoldirgan. Ulardan uchtasining qo‘lyozmasi hozirga qadar yetib kelgan:

***„Al-Voqeot al-Husomiyya fi mazhabi al-hanafiyya“*** (Hanafiylik mazhabi haqida Husomiy voqeotlari). Bu asar „Kitob al-voqeot“ nomi bilan mashhur. Asarda fiqh voqeotlari va ularni hal etish masalalari fiqh shaxobchalari furu’ asosida berilgan va tahorat masalasi bilan boshlanib, meros qonuni bilan tugallangan. Kitob asosan Markaziy Osiyoda fiqhning amaliy masalalarini yoritilgani uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Uning qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3056).

***„Jome’ as-sag‘ir“*** (Kichik majmua). Asar „Jome’ Sadr ash-shahid“ nomi bilan yuritiladi. Bu kitob Muhammad ibn al-Hasan Shayboniy (vafoti 804)ning „Jome’ al-kabir“ asarining sharhlab, qayta ishlanganidir. Kitobning qo‘lyozmasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3034, 3035).

***„Usul al-fiqh“*** (Fiqh usullari). Buning bir qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, 3057).

## Manbalar
Xoja Saʼd xazirasi

**Xoja Saʼd xazirasi** (Kalonxoja) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Xoja Saʼd xazirasi Moh Sultonxonim xazirasining sharq tomondagi devori bilan yonma-yon joylashgan boʻlib, XVI asrda shayboniylar davrida bunyod etilgan. Xaziraga peshtoq eshigidan kiriladi va uzun yoʻlakdan soʻng chap tomonga burilish yoʻlakchasi bor. Xazira devor bilan oʻralgan va peshtoqidan oʻtib pillapoyalar orqali hazirga chiqiladi. Xaziraga kelgan ziyoratchilar chillaxonayi torik, qiroatxona, qorixonaga oʻtirib tilovat qilganlar. Xoja Saʼd xazirasi tagxonaga yaʼni dahma ichkarisiga qoʻyilgan. Dahma ustiga chillaxona, qiroatxona, oldi ayvonli qorixona ham bunyod etilgan. Xoja Saʼd Nosiriddin qabri ustiga marmartosh boʻlgan ammo hozirgi kunda u saqlanib qolmagan. Hozirgi kunda 3 ta xazira ustiga martosh saqlanib qolgan. Birinchi qabrtoshda marmar yuzida „Al-kursi“ oyati bitilgan va atrofida Ollohning 99 ta sifati oʻyib yozilgan. Qabrtosh Qudratulla Xoja ibn Abdi Xoja. Mazkur qabrtosh Bibijon xonim va Abduhojining 14 yoshga yetmay vafot etgan oʻgʻliga tegishli boʻlib, bobosi Xoja Saʼd xazirasiga dafn qilingan. Ikkinchi qabrtoshda shaxsning ismi uchramaydi, faqatgina vafot etgan oyi „Tarixi shahri al-muborak“ keltirilgan. Xazira uchun Joʻyboriy xojalari tomonidan yerlar vaqf qilingan. Xoja Saʼd xazirasi vaqf mablagʻlari hisobiga xazira taʼmirlangan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Atoullo Xoja xazirasi

**Atoullo Xoja xazirasi** —  Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Atoullo Xoja xazirasi boshqa xaziralardan ajralib turib, poydevori yer sathidan olti qavat sargʻish xarsangtosh bilan terilgan, keyin sinch qoʻyilgan. Sinch gujum yogʻochidan tayyorlangan, undan oldin esa qamish terib chiqilgan. Xazira peshtoqi yuza qismi bezakli boʻlib, sharafai avezon qilib, ichkari qismi yarim havkazlar bilan qoplangan.
Xaziraga 6 ta zinapoyalar orqali chiqiladi. Darvozasi ikki pallali boʻlib, gujum yogʻochidan qilingan, darvoza yuzi gulmexilar bilan bezatilgan. Xazira ichkarisida chillaxona boʻlib, tilovatxona sifatida foydalanilgan. Xazirada 4 ta qabrtosh saqlanib qolgan. Qabrtoshlar bezakli boʻlib, ustida yozuvlar qolmagan. Xazira darvozasi bilan qabrlar oraligʻida oltida yana marmartosh mavjud. Ular oltita sagʻana ustiga qoʻyilgan. Hazira 4 tomoni devor bilan oʻrab olingan, devorlari koshinkoriy naqshlar bilan bezatilgan. Tarixchi Ibodat Rajabova soʻzlariga koʻra, ayollar ushbu joyda koʻmilgan. Birinchi sogʻona tosh bitikda yon tomoni bezatilgan, Ollohning ismlari va „Oyatul kursi“ oyati oʻyib bitilgan. Bitiktosh arabcha va forschada yozilgan boʻlib, qabrning kimga tegishli etilganligi qayd etilgan. Unda shunday bitilgan: „Bu sogʻona taqvodor, avf etilgan (Olloh tomonidan) Halima Sultonimga tegishli Hazrat Toj ad-din Hasan qizi, Xoja Saʼd oʻgʻli, Xoja Kalon nomi bilan tanilgan Xoja Muhammad Islom oʻgli Hazrat Xoja Joʻyboriy nomi bilan mashhur. Olloh ulardan rozi boʻsin. Rabbbi ul son oyining uchinchisida, yakshanba kuni Foniy dunyodan boqiy dunyoga oʻtdi“. Ushbu sogʻona 1679-yilda yasalgan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan. Joʻyboriy xojalari tomonidan Atoullo Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan va mazkur vaqf mablagʻlari hisobiga tilovat qiladigan qorilar maosh olishgan. Xazira qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Akobir Xoja xazirasi

**Akobir Xoja xazirasi**  — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XIX asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Akobir Xoja xazirasi Chor Bakr meʼmoriy majmuasi xonaqohining qarama-qarshisida joylashgan. Peshotqi unchalik katta emas va kichik ikki tabaqali darvoza boʻlib, gujum daraxtidan yasalgan. Supadan ikkita hujra bunyod etilgan. Xazira ichkarisida ziyoratgohlar tilovat qilishlari uchun maxsus joy mavjud va ikki tomoni ochiq ayvondan iborat. Xazirada marmar toshlar va qabrlar ham yoʻq. Tarixchi Inobat Rajabova ushbu xazirada kimlar dafn etilganligini aniqlab boʻlmasligini taʼkidlaydi. Xazira kirish tomoni eshigining chap tomonida Ahmadi Taxtbozi Joʻyboriy matfani saqlangan. Uning vasiyatiga koʻra jasadini xaziradan tashqariga qurishgan. U shunday soʻzlar aytgan ekan: „Har oʻtgan-ketgan haqimga duoyi fotiha oʻqisin“.
Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng xazira oʻng tomonida joylashgan hujra berun, ichkari qismlari tiklangan va kichkina bir gumbaz qurilgan. Darvoza oldidagi supalar koʻtarilib, Ahmadi taxtaboz qabri ochib koʻrilgan. Qabr oldida yana bir qabr topilgan. Ammo qabr oldida biror bir bitik mavjud emas. Ikkala qabr ham qayta tiklandi. Mutaxasislar bilan olib borilgan ishlar natijasida xaziradagi devorlar ham tiklandi. Joʻyboriy xojalari tomonidan Akobir Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan va mazkur vaqf mablagʻlari hisobiga tilovat qiladigan qorilar maosh olishgan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Jonkeldibiy xazirasi

**Jonkeldibiy xazirasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
## Tarixi
Jonkeldibiy xazirasi Poshshooyim xazirasining oʻng tomonida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Ushbu xazira 2 peshtoqdan iborat. Xazirada Jonkeldibiy va uning avlodlati dafn etilgan. Hofiz Tanish Buxoriy „Abdullanoma“ asarida Sumitan qishlogʻidagi masjid, xonaqoh, madrasa uning sharq tomonida Xaramsaroyni bogʻga aylantirishga Jonkeldibiyni oʻrni haqida yozib oʻtgan. Asarda shunday yozilgan: „Iqtidorli amiri Jonkeldibiy va eʼtiborli amirzoda Valijon mirzo hamda Jultoybiy bogʻ va gulzorlarni faysazar mozorining atrofiga shu tartibda ziynat va takalluf bilan ekdilar“. Jonkeldibiy dahmasida bitikli marmartoshlar mavjud boʻlib, uning avlodlari xazirasida biror tosh uchramaydi. Xazira alohida 3 ta maydon va dahlizdan iborat. 

## Meʼmorchiligi
Xazira ichkarisi balandligi 2 metr, dahlizlar uzunligi 6 metr, maydoni esa 2 metrni tashkil etadi. Xazira ichkarisida maxfiy eshik boʻlib, bemalol kirish mumkin. Jonkeldibiy maqbarasida 14 ta tosh bitik mavjud. Qabrtoshlar ikkinchi marta ishlatilgan boʻlishi mumkin, yozuvlari koʻpchiligi oʻchib ketgan. Maqbara qibla tomonida qora marmartosh boʻlib, ustida suls xatida „Tavhid“ kalimasi keltirilgan. Marmartoshda shunday yozilgan: „Bu qabrtosh amir Mirjonkeldibiy Oysin Keldibiy oʻgʻliga tegishli. Vafot sanasi hijriy 999 yil“. Bundan tashqari lavhda „Oyat al-kursi“ ham bitilgan. Tarixchi Ibodat Rajabova tadqiqotlari natijasida ushbu maqbara toshbitiklari yozuvini tarjima qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Ilhomjon Toʻxtasinov

**Ilxomjon Madaminovich Toʻxtasinov** (1980-yil 4-may, Shahrixon tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2018), professor (2020).

## Biografiyasi
Ilxomjon Toʻxtasinov. 1980-yil 4-may Andijon viloyati, Shahrixon tumanida tugʻilgan. 2001—2005-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti talabasi, 2005—2007-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti magistratura talabasi, 2007—2010-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti aspiranti, 2010—2012-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti ingliz tili tarjima nazariyasi va amaliyoti kafedrasi katta o‘qituvchisi, 2012—2013-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti tarjima nazariyasi va amaliyoti fakulteti dekani, 2013—2015-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti ingliz tili fakulteti dekani, 2015—2016-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti huzuridagi chet tillarini o‘qitishning innovatsiyaviy metodikalarini rivojlantirish Respublika ilmiy-amaliy markazining direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2016-yildan Samarqand davlat chet tillar instituti rektori hamda bir paytnig oʻzida  Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha Ombudsmanning Samarqand viloyati bo‘yicha mintaqaviy vakili (2021—2022).

2023-yildan Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti rektori.
### Ilmiy faoliyati
Ilxomjon Toʻxtasinov ilmiy ishlari adabiyotshunoslik, tilshunoslik, tarjimashunoslikka oid. Olim 2011-yilda „Badiiy matnda qo‘shma so‘zlarning lingvokulturologik va gender xususiyatlari (ingliz va o‘zbek tillari materiallari asosida)“  mavzusida nomzodlik ishini himoya qilib, 2012-yilda filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini, 2018-yilda „Tarjimon tayyorlashda kasbiy kompentetsiyalarni shakllantirish va rivojlantirish (ekvivalentlik hodisasi asosida)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 2019-yilda dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. Ilxomjon Toʻxtasinov 138 ta ilmiy ishlar, jumladan, 10 ta darslik, 6 ta monografiya, 84 ta o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar muallifidir. Ilxomjon Toʻxtasinov Alisher Navoiy gʻazallari, Abdulla Qodiriy, Pirimqul Qodirov, Odil Yoqubov, Tohir Malik romanlari, Gʻafur Gʻulom qissalarini ingliz tiliga tarjima qilgan. Jumladan, Abdulla Qodiriy tavalludining 125-yilligiga „Mehrobdan chayon“ romanini, Zahiriddin Muhammad Bobur tavalludining 536 yilligiga Pirimqul Qodirovning „Yulduzli tunlar“ romanini oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilgan.

## Manbalar
Kelime muzeyi

**Kelime muzeyi** (''Turk tilida'': *Kelime Müzesi*; tarjimasi: *Soʻz muzeyi*) — Anqarada tashkil etilgan til muzeyidir. Muzey yozuvchi Şermin Yaşar tomonidan bolalar va yoshlarga turk tilidagi soʻzlar, maqol va iboralarning maʼnosini oʻrgatish maqsadida tashkil etilgan. Muzey ochilishi 2022-yil 26 sentyabr kuni Turkiyada nishonlanib kelinadigan Til kuni munosabati bilan amalga oshirilgan. Muzey Altındağ tumanidagi Anqara Qalʼasi yonidagi Anadolu sivilizatsiyalari muzeyi roʻparasida joylashgan. Muzeyda: sanʼat, vizual dizayn, shuningdek, hissiyotlar bilan bogʻliq koʻrgazmalar va installyatsiyalar mavjud. Pastki qavatda soʻzning ildizlari, kirish qismida soʻzlar va yuqori qavatda jumlalar bilan bogʻliq dekoratsiyalar jamlanmasi oʻrnatilgan. Muzeyga Mustafa Kemal Atatürkning digital haykali hamda portreti ham qoʻyilgan.

Mashhur turk tarixchisi Ilber Ortaylı insonlarni muzeyga borishga daʼvat etib, quyidagi fikrlarni aytib oʻtgan:

## Muzey faoliyati
Muzeyning eng pastki qavatida soʻzlarning ildizlari, kirish qismida soʻzlar, eng yuqori qavatda esa jumlalardan tashkil etilgan dekoratsiyalar qoʻyilgan. Muzey kirish qismi va birinchi qavatini bogʻlovchi zinalarning orasida turkcha, uygʻurcha, koʻk turk va arab harflaridan iborat oynalar va qandil mavjud. Koʻplab sanʼatkorlarning rasm va installyatsiyalari tayyorlangan bu muzeyda eronlik sanʼat ustasi tomonidan Mustafa Kemal Atatürkning suratlaridan tayyorlangan digital haykali oʻrnatilgan.

Muzeyga kirish davomida mehmonlar „Hoş geldiniz“, „Sefalar getirdiniz“, „Ne iyi ettiniz de geldiniz“, „Aman efendim gözümüz yollarda kaldı“, „Hangi rüzgar attı sizi buraya?“, „Nerelerdeydiniz?“ soʻzlari bilan kutib olinar ekan, chiqish qismida „Hoşça kalın“, „Allah’a ısmarladık“, „Yine bekleriz“, „Yolunuz açık olsun“, „Arayı açmayalım“, „Özletmeyin kendinizi“ soʻzlari bilan kuzatib qoʻyiladi.

Kelime muzeyi bozor kunlaridan tashqari soat 10:00 bilan 17:00 vaqtlari orasida ommaga ochiq boʻladi.

## Manbalar
Kimi Merk

**Kimi Merk** (; 1998-yil 28-avgustda tugʻilgan) – futbolchi, Toshkentning „Paxtakor“ klubida hujumchi. Kimi Germaniyada tugʻilgan, Qirgʻiziston terma jamoasida xalqaro miqyosda oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Qirgʻizistondan Germaniyaga koʻchib ketgan nemis oilasida tugʻilgan. Kimi mahalliy „Pirmasens“ jamoasida futbol oʻynay boshlagan. 2012—2023 yillarda „Kayzerslautern“ klubi tizimida futboldan taʼlim olgan.

2023-yil 21-iyul kuni Toshkentning „Paxtakor“ klubi Merk bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Kimi Oʻzbekiston chempionatidagi debyutini 2023-yilning 15-avgust kuni „Nasaf“ jamoasiga qarshi oʻyinda (0:0) oʻtkazgan. 2023/24-yilgi mavsumda AFC Osiyo chempionlar ligasida debyut qilgan.

## Terma jamoa faoliyati
2023-yildan buyon Qirgʻiziston U20 va U23 terma jamoalarida oʻynamoqda. U Qirgʻiziston terma jamoasi tarkibida 2023-yilning 12-oktabr kuni Bahraynga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida (2:0) debyut qilgan.

*Statistics accurate as of match played 15 October 2023.*

## Yutuqlari

### Shaxsiy sovrinlari

* Qirgʻizistonda yilning eng yaxshi yosh futbolchisi: 2025

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Ayteke bi

**Ayteke bi Baybekuli** (), asl ismi Aytik (1644-yil, Qizilsha, (hozirgi Oʻzbekiston) — 1700-yil (hozirgi Navoiy viloyati Nurota tumani) — qozoq biyi, notiq. U qozoq xalqining birlashishiga katta hissa qoʻshgan.
## Tarjimai holi
Ayteke bi turkiylarning eng yirik Alchin qabilasining toʻrtkar urugʻi Alimuli boʻlimidan, Buxoro xonlarining Samarqanddagi akasi Yalangtoʻsh Bahodir va Qoʻqon xoni Aqshi Seytqululining nabirasi boʻlgan.

Besh yoshidan ovul mullasidan oʻqish va yozishni oʻrgangan. Samarqanddagi Ulugʻbek madrasasida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Buxoroda), soʻngra Sherdor madrasasida taʼlim olgan, bu yerda din, huquq, astronomiya,geografiya, tarix, matematika fanlaridan tahsil olgan. Arab, fors, chigʻatoy va oʻzbek tillarini bilgan.

Amakisi, Samarqanddagi Sherdor va Tillakori madrasalari qurilishiga sabab boʻlgan jamoat va siyosiy arbob Yalangtoʻsh Bahodir ustozligida ham uyda, ham maktabda tarbiya va taʼlim olgan.

Ayteke bi 20 yoshida Buxoro va Samarqanddagi qozoq, oʻzbek, qoraqalpoqlar bir qismining beyi boʻlgan. Yigirma besh yoshida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 30 yoshida) Kichik juzning bosh biylaridan biri etib saylangan va oʻshandan buyon uning nomi boshqa yirik qozoq biylari Tole bi, Qazibek bi, shuningdek, Tauke xonlar bilan birga qoʻllana boshlagan.

Ayteke bi — qozoq urugʻlari oʻrtasidagi qonli qasos zanjirini uzish uchun qon adovatini, qonga qon tamoyilini „adolatli jazo“ va „toʻlov“ tamoyillari bilan almashtirishga hissa qoʻshgan „Jeti Jargi“ (Yetti qonun) dasht qonunlarining asosiy mualliflaridan biri. Taukexonning yordamchisi va maslahatchisi, botirning oʻzi Taukexon bilan birgalikda jungʻorlarning Sayramga hujumini qaytarishda qatnashgan. „Buyuk“, „barakali“ unvonini olgan Taukexon bilan birgalikda u qozoq yerlarini oʻz qonuniga ega boʻlgan yagona markazlashgan davlat doirasida birlashtirgani uchun jungʻorlar va ruslar bilan munosabatlarda maʼlum muvozanat oʻrnatishga hissa qoʻshgan, qozoqlar, qoraqalpoqlar va qirgʻizlarga qarshi harakatlarni birlashtirishga hissa qoʻshgan.

Oʻzining oqilona qarorlari bilan zamondoshlari, avlodlari qalbida yorqin iz qoldirish uchun biy yuksak maʼnaviyat darajasida boʻlishi shart, degan fikrga ega boʻlgan.

Ayteke bi hozirgi Oʻzbekiston hududida, Navoiy viloyatidagi Nurota tumanida dafn etilgan. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Toshkentdan 75 km uzoqlikda, Qovunchi yoki Chinoz (hozirda shahar) qishloqlari yaqinida dafn etilgan.
## Xotirasi
2003-yilda Qozogʻistonda Ayteke biga bagʻishlangan pochta markasi chiqarildi.
## Manbalar
Wellington Taira

**Wellington Taira** (1996-yil 10-aprelda tugʻilgan), **Ullington** nomi bilan ham tanilgan, braziliyalik futbolchi, „Bunyodkor“ jamoasida himoyachi pozitsiyasida toʻp tepadi.

## Klub faoliyati
San-Pauluning Itariri shahrida tugʻilgan Vellington Taira San-Kaetano yoshlari bitiruvchisi edi.

2021-yil yozgi transfer oynasining soʻnggi kunida Vellington Taira Moldova Superligasi vakili Balti bilan shartnoma imzoladi.

2023-yil 22-iyul kuni Wellington Oʻzbekiston Superligasining „Bunyodkor“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Murod Salomov

**Murod Yusupovich Salomov** (1929—2018) — O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi, tarix fanlari doktori, professor.
## Tarjimai holi
Murod Salomov 1929-yil 15-oktyabrda Buxoro viloyati G‘ijduvon tumanidagi Sohibiyon qishlog‘ida tug‘ilgan. 1951-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ni tarix ixtisosligi bo‘yicha tamomlagan. O‘qishni bitirgandan keyin 1951—1952-yillarda Buxoro viloyat komsomol komitetida yo‘riqchi, Buxoro tumanidagi o‘rta maktabda direktor lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1953-yilda Toshkentdagi O‘rta Osiyo davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning o‘qituvchilar tayyorlash bir yillik kursini bitirgandan so‘ng, Qo‘qon davlat pedagogika institutiga ishga yuborildi va shu institutda 2012-yilgacha faoliyat ko‘rsatdi.
## Ilmiy faoliyati
Murod Salomov 1964-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti qoshidagi aspiranturani tamomladi. 1964-yil 22-oktyabrda Toshkent davlat universiteti qoshidagi Ixtisoslashgan ilmiy kengashda „Turkiston kommunistik partiyasining 1921-yilgi kasaba uyushmalari to‘g‘risidagi diskussiya davrida lenincha platforma uchun kurashi“ mavzusida tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya yoqladi. 1966-yilda esa unga dotsentlik ilmiy unvoni berildi.

U 1987-yil 12-oktyabrda Moskvada „O‘rta Osiyo partiya tashkilotlarining opporunizmga qarshi, o‘z safini g‘oyaviy va tashkiliy jihatdan mustahkamlash uchun kurashi (1921—1932-yillar)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya kildi.

1974—2012-yillarda Murod Salomov Qo‘qon davlat pedagogika institutida falsafa, ilmiy kommunizm (keyinchalik bu kafedra siyosatshunoslik va madaniyatshunoslik kafedrasi deb ataldi), umumiy tarix kafedralarida dotsent, mudir va professor lavozimlarida mehnat qildi. Mustaqillik davrida Murod Salomov O‘zbekiston tarixi, muzeyshunoslik, tarixiy o‘lkashunoslik va turizm, tarix metodologiyasi fanlaridan talaba va magistrantlarga saboq berdi.

O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyingi davrda O‘zbekistonda, xususan, Qo‘qon shahrida muzey ishining tarixi va tashkil etilishi kabi masalalar professor Murod Salomov ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy yo‘nalishini tashkil etdi. U mazkur muammoga doir qator ilmiy maqola va risolalalar e’lon qildi. Murod Salomovning 2 ta monografiyasi, 20 ga yaqin ilmiy risolalari va ko‘plab ilmiy maqolalari nashr qilingan.
## Mukofotlari
Murod Salomov 1970-yilda „Shavkatli mehnati uchun“ medali, 1986-yilda „Mehnat faxriysi“ medali bilan mukofotlandi. 1993-yil 15-martda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan unga „O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi“ faxriy unvoni berildi.
## Manbalar
Qiziltepa tongi

**Qiziltepa tongi** — Navoiy viloyati Qiziltepa tumani ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy hayotini aks ettiruvchi haftalik gazeta.

1935-yilning 9-fevralida Oʻzbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining qarori bilan Qiziltepa tumani tashkil etilgach, shu yilning oʻzidayoq partiya qoʻmitasi va tuman ijroiya qoʻmitasi organi boʻlmish „Sovet paxtasi uchun“ nomli gazeta nashr etila boshlangan. Nomidan maʼlum boʻlganidek, asosiy mavzu paxta haqida boʻlgan, urgʻu sovet paxtasiga qaratilgan. Chunki oʻsha paytda Oʻzbekistonda paxta yakka hokimligi siyosati amalga oshirilmoqda edi.

XX asrning 50-yillariga qadar gazetada M.Rahimov, H.Shakarov, O.Yoqubov, J.Hojiyevlar muharrirlik qilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida gazeta chiqarilishi toʻxtatiladi. Urush tugagandan soʻng nashr ishlari qayta yoʻlga qoʻyiladi. 1962-yilga qadar Rauf Qodirov, Neʼmat Abdullayev, Bozor Yoʻldoshevlar muharrirlik qilgan. Qiziltepa tumani 1962-yilda Gʻijduvon tumani tarkibiga qoʻshilgan. Shu bilan „Sovet paxtasi uchun“ roʻznomasining nashr ishlari toʻxtab qolgan. 1970-yil 7-dekabrda Qiziltepa tumani qayta tashkil etilgan. Shu paytdan boshlab tuman partiya qoʻmitasi va tuman ijroiya qoʻmitasi organi boʻlgan roʻznoma „Qizil tong“ nomi bilan bosmadan chiqadi. „Qizil tong“ga 1971-yildan 1977-yilgacha Murod Halilov, 1979-yildan 1989-yilgacha Rahim Maqsudov, 1990-yildan 1997-yilgacha Umid Sattorov, 1997-1998-yillarda esa Klara Bozorova muharrirlik qilgan. 1998-yildan muharrirlik yana Rahim Maqsudovga yuklatiladi.

1998-yilda gazeta nomini oʻzgartirishga oid takliflar ichidan „Qiziltepa tongi“ tanlab olingan. Bugungi kunda tahririyatda Rahim Maqsudov, Bahodir Egamov, Aziz Saidov, Istam Hasanov, Fattoh Sattorov, Mansur Aslonov, Samad Daminov, Homid Azimov, Ozoda Maqsudova va boshqwalar faoliyat olib bormoqda. Bugungi kunda gazeta A-3 formatda, 9000 nusxada chop etilmoqda.
## Manbalar
Buvot gʻazoti

**Buvot** g‘azoti 623-yil oktabyrda yoki hijriy 2-yilda, Rabiul-avval oyida bo‘lib o‘tgan. Muhammad alayhissalom 200 kishilik qo‘shin bilan Quraysh karvoniga qarshi yurish uchun yo‘lga chiqadilar. Bir muddat Buvotda qolib, jang bo‘lmasdan ortga qaytadilar.

### Voqea bayoni
Vaddan g‘azotidan taxminan bir oy o‘tgach, Muhammad alayhissalom shaxsan ikki yuz kishini, jumladan, muhojirlar va ansorlarni Umayya ibn Xalaf boshchiligidagi Quraysh karvoni yo‘lidagi Buvotga olib bordilar. Biroq, hech qanday jang bo‘lmadi. Haykalning yozishicha, Umayya ibn Xalaf boshqa yo‘l tutgan edi. Shundan so‘ng Muhammad alayhissalom Xabar cho‘lidagi Zot as-Soqga chiqdilar. U yerda namoz o‘qiganlar va o‘sha yerda masjid qurilgan.
## Manbalar
Ubayda ibn horis saryysi

623-yil aprel oyida Muhammad alayhissalom **Ubayda ibn Horisni** oltmish nafar qurolli muhojirlar bilan hozirgi Saudiya Arabistonidagi Rabig‘ vodiysiga yubordilar. Ular Abu Sufyon ibn Harb va 200 nafar qurolli chavandozlar himoyasida Suriyadan qaytayotgan Quraysh karvonini tutib olishni kutdilar. Musulmonlar guruhi Saniyat ul-Murradagi quduqlargacha yetib bordilar, u yerda Sa’d ibn Abu Vaqqos Qurayshga qarata o‘q uzdi. Bu Islomda otilgan birinchi o‘q sifatida tanilgan. Bu kutilmagan hujumga qaramay, “ular qilichni qinidan chiqarmadilar, bir-biriga yaqinlashmadilar” va musulmonlar quruq qo‘l bilan qaytishdi. Biroq ikki makkalik savdogar o‘z karvonini tark etib, musulmon bo‘ldi va musulmonlar bilan Madinaga ketdi.

### Ba’zi mulohazalar:
Ba’zilar Muhammad alayhissalom harbiy safar uchun birinchi bo‘lib Ubayda ibn Horisga bayroq berganlarini aytadi; boshqalar esa Hamza birinchi bo‘lgan, deyishadi.

Ba’zi olimlarning ta’kidlashicha, Muhammad alayhissalom sariyyani Abvoda bo‘lganlarida yoki Abvo g‘azotidan Madinaga qaytganlarida yuborganlar.
## Manbalar
Siyrat an-nabi

Siyrat an-Nabiy” (urdu. سیرت النبی - Payg‘ambar siyrati) – 7 jildlik siyrat kitobi, Muhammad alayhissalomning tarjimai holiga bag‘ishlangan asar bo‘lib, Shibliy No‘moniy va Sulaymon Nadaviy tomonidan yozilgan. Bu Shibliy No‘moniyning so‘nggi va mashhur asaridir.
## Manbalar
Al xasois al-kubro

**Al-Xasois al-kubro**-“Kifoyat at-tolib al-labib fi xasois al-Habib” (arabcha: كفاية الطالب اللبيب في خصائص الحبيب) qisqacha “al-Xasois al-kubro” (arabcha: الخصائص الكبرى) nomi bilan tanilgan asar misrlik olim Jaloliddin Suyutiy (milodiy 1445-1505) tomonidan yozilgan. Kitobda Muhammad alayhissalomga nisbat brilgan mo‘jizalar haqida so‘z boradi.

Kitobning tuzilishi
Kitob ikki qismga bo‘lingan. Birinchi qism, asosan, Muhammad alayhissalom bilan bog‘liq va u zotnga tegishli bo‘lgan turli mo‘jizaviy va g‘ayrioddiy voqealarni tasvirlaydi. Bularga u zotning tug‘ilishidan oldingi hodisalardan boshlab, Tabuk g‘azotigacha bo‘lgan voqealar kiradi. Ushbu kitobning birinchi qismida tasvirlangan mo‘jizalar orasida quyidagilar ajralib turadi:

U zotning tug‘ilishlaridan oldingi voqealar:
 Tug‘ilishlari paytidagi voqealar
12 yoshlarida Suriyaga safarlari paytidagi voqealar
 Qur’on so‘nggi mo‘jiza sifatida
Isro va Me’roj
 Oyning bo‘linishi
Xandaq jangi paytidagi voqealar.
## Manbalar
Muhammad: A Prophet For Our Time

**„Muhammad zamonamiz paygʻambari“** (**Muhammad: A Prophet For Our Time**) - britaniyalik yozuvchi Karen Armstrongning 2006-yilda chop etilgan kitobi. Bu asar taniqli yozuvchilar mashhur kishilarning qisqacha tarjimai holi haqida yozgan “Eminent Lives” (Mashurlar hayoti) turkumiga kiradi. Bu Armstrong tarafidan Muhammad alayhissalomning tarjimai holiga bag‘ishlab yozilgan ikkinchi kitob sanaladi. Armstrongning birinchi kitobi “Muhammad: Payg‘ambarning tarjimai holi” (Muhammad: a Biography of the Prophet) deb nomlanib, u mazkur asari tufayli Musulmon Jamoatchilik bilan aloqalar kengashining Media mukofotiga sazovor bo‘lgan. “Muhammad (alayhissalom) zamonamiz payg‘ambari” esa, qisqacha tarjimai hol bo‘lib, ko‘pchilik musulmonlar Muhammad alayhissalomni va o‘z e’tiqodlarini qanday tushunishlarini ko‘rsatadi. Armstrong kitobda Muhammad alayhissalomni ham tasavvufchi, ham dono siyosiy va ijtimoiy islohotchi sifatida tasvirlaydi.
## Manbalar
Bahodir Xoliqov

**Bahodir Meylikovich Xoliqov** (1968-yil 21-mart, Shahrisabz tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR – oʻzbekistonlik agronom olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (2007), professor (2014).
## Biografiyasi
Bahodir Xoliqov 1968-yil 21-mart, Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumanida tugʻilgan. 1993-yilda Toshkent davlat agrar universitetini agronom mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1993—1995-yillarda Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti aspiranti, 1995—1996-yillarda kichik ilmiy xodim, soʻngra katta ilmiy xodim, 1997—2007-yillarda boʻlim boshligʻi, 2007—2010-yillarda institutning umumiy va ishlab chiqarish ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2010—2012-yillarda ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2012—2014-yillarda institut direktori, 2014—2018-yillarda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi bosh direktorining oʻrinbosari, 2018—2020—yillarda Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari, Fanlar akademiyasining qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat taʼminoti ilmiy-ishlab chiqarish markazi (Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazi) bosh direktori lavozimida faoliyat yuritgan. 2020-yildan Toshkent davlat agrar universiteti oʻqituvchisi.

### Ilmiy faoliyati
Bahodir Xoliqov 1997-yilda qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi, 2007-yilda qishloq xoʻjaligi fanlari doktori ilmiy darajasini, 2014-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 2016-yildan Turon Fanlar akademiyasining akademigi. Bahodir Xoliqovning ilmiy ishlari ekin maydonlaridagi tuproq unumdorligi va uning hosildorlik qobiliyatini muttasil oshirish va saqlash, gʻoʻza, kuzgi boshoqli don ekinlari hamda boshqa ekinlardan moʻl va sifatli hosil yetishtirishga oid. 500 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan, 14 ta monografiya, 17 ta oʻquv va uslubiy qoʻllanma, 254 ta ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 25 yil“ esdalik nishoni (2016).

## Manbalar
Salmo bint Umays

**Salmo bint Umays** (arab. سلمى بنت عميس) Muhammad alayhissalomning sahobiyalaridan edi.

U Xas’am qabilasidan edi. Uning otasi Umays ibn Maod, onasi Himyar qabilasidan Hind bint Avf edi. Uning tug‘ishgan aka-ukalari Asmo bint Umays va Avn ibn Umays bo‘lib, ona tomondan o‘gay ukalari Maymuna bint Horis, Luboba bint Horis va Mahmiya ibn al-Jaz’iy edi. Salmo va uning singlisi Asmo islomni birinchi qabul qilganlardan edi.

Salmo Hamza ibn Abdulmuttalibga turmushga chiqadi va ularning Umoma ismli bir qizlari bo‘ladi. Salmo va Umoma 622-yilda Madinaga hijrat qilishgan. Ammo Hamza Uhud jangida shahid bo‘lgach, Makkaga qaytishgan. Keyin Salmo Bakr qabilasining Lays urug‘idan bo‘lgan Shaddod ibn al-Hadga turmushga chiqqan va undan Abdulloh ismli o‘g‘il ko‘rganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir, vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina, p. 199. London: Ta-Ha Publishers.

## Manbalar