Zatura (film)

***Zathura: Kosmik sarguzashtlar*** (shuningdek, oddiygina ***Zatura*** nomi bilan ham tanilgan) – 2005-yilda Jon Favreau tomonidan suratga olingan amerika ilmiy-fantastik sarguzasht filmi. Bu 1981-yilgi *[[Jumanji (kitob)|"Jumanji"]]* bolalar kitobi muallifi Chris Van Allsburgning 2002-yilda chop etilgan *[[Zatura (kitob)|"Zathura"]]* bolalar kitobiga moslashtirilgan film. 1995-yilda suratga olingan *[[Jumanji]]* filmining mustaqil nusxasi va *[[Jumanji franshizasi]]*ning ikkinchi qismi. Filmda bosh rollarni Josh Hutcherson, Jonah Bobo, Dax Shepard, Kristen Stewart va Tim Robbins ijro etgan.

Hikoya *janjalkash* ikki aka-uka Denni va Uolter Budving (mos ravishda Bobo va Xatcherson tomonidan tasvirlangan) haqida boʻlib, ular yertoʻlada oʻz uylarini koinotga olib chiqadigan sirli *stol oʻyinini* topadilar. Katta opasi Liza (Styuart) va astronavt (Shepard) bilan birga ular uyga qaytishlari uchun oʻyindan *omon qolish*ga harakat qilishadi.

Film Los-Anjeles va Culver City, Kaliforniyada suratga olingan va 2005-yil 11-noyabrda Qoʻshma Shtatlarda chiqarildi. U tanqidchilardan ijobiy baho oldi, ammo kassada umidsizlikka uchradi va butun dunyo boʻylab 65,1 million dollar daromad keltirdi.

## Syujeti

Uolter va Denni bir-biri bilan chiqisha olmaydigan ikki aka-uka, shuningdek, oʻsmir opasi Liza ham. Otasi ishda, Liza esa uxlayotgan paytda, Denni yertoʻlada Zathura deb nomlangan eski *ilmiy fantastika* mavzusidagi stol oʻyinini topadi. U oʻynashni boshlaganida, oʻyin meteorit yomg‘iri haqida ogohlantiruvchi kartani ishlab chiqaradi.

Uy mehmonxonasida haqiqiy meteor yomgʻiri sodir boʻlgandan soʻng, Uolter va Denni oʻyin haqiqatga taʼsir qilayotganini tushunishadi va uyni koinotda suzayotganini sezib qolishadi. Liza qorongʻi tushgani tufayli uxlab qolibman, deb oʻyladi va tashqariga chiqishga tayyorlandi; biroq, keyingi karta uni kuchli uyquga solib, qattiq muzlatib qoʻyadi. Uolter va Denni uyga qaytib, hamma narsani normal holatga qaytarish uchun oʻyinni tugatishlari kerakligini bilishadi.

Ular oʻynashda davom etar ekan, Uolter va Denni oʻyin tomonidan taqdim etilgan xavf-xatarlarni, jumladan, nuqsonli robotni, yulduzga juda yaqin kelib oʻtishni va Zorgons deb nomlangan sudraluvchi oʻzga sayyoraliklar irqining hujumini yengib oʻtishadi. Dennining burilishlaridan biri astronavt paydo boʻlishiga olib keladi, u uyning issiqlik manbalarini metodik ravishda yoʻq qiladi, chunki issiqlik zorgonlarni oʻziga jalb qiladi. Astronavt bolalarning divaniga oʻt qoʻyib, uni uydan chiqarib yuborish orqali Zorgonlar kemasini oʻziga tortadi va ularni divanga ergashib, uydan chiqib ketishlariga imkon beradi.

Uolter astronavtni ketishini talab qiladi, ammo Denni unga qolishga ruxsat beradi. Tobora hayajonga tushgan Uolter Denni navbatidan avval oʻz yurishini qilib, gʻirromlikda ayblaydi. U boʻlagini orqaga itarib, navbatdagi navbatni olishga harakat qilganda, oʻyin xuddi Uolter aldayotgandek javob beradi va uni uydan haydab chiqaradi, ammo astronavt uni qutqarib qoladi.

Denni Uolterdan kechirim soʻraydi, lekin u uni kechirmaydi. Uolterning navbatdagi navbatiga kelib, u *istak bildirish imkonini beruvchi kartani* oladi, natijada bolalar oʻrtasida yana bir qizgʻin bahs kelib chiqadi. Astronavt Uolterni gʻazabdan tilak aytmaslikka ogohlantiradi. Eng yomondan qoʻrqib, astronavt Dennini tekshiradi, uni topgach Uolterga qaraydi. Uolter esa faqatgina imzolangan Amerika futbol toʻpi boʻlishini tilaganini bilib oladi. Aka-uka astronavtni soʻroq qiladi va u oʻzining kelib chiqishini tushuntirib, u va ukasi avvalroq oʻyin oʻynaganligini aytib beradi. Unga tilaklar kartasiga tushadi, lekin keskinlashgan kurashdan soʻng, astronavt *ukasining hech qachon tugʻilmasligini* tilaydi. Bu uning oʻyinda *qolib* ketishiga olib keldi, chunki u ikkinchi oʻyinchisiz oʻyinni *yakunlay* olmasdi. Buni eshitgan Denni va Uolter nihoyat kelishmovchiliklarni chetga surib qoʻyishdi.

Liza oʻzining turgʻunligidan uygʻonib ketadi va hali ham vaziyatni bilmagan holda uy haroratini koʻtaradi. Zorgonlar qaytib kelishdi va kemalarini uyga bogʻlab qoʻyishdi. Nihoyat, u mushkul ahvolni aniqlaydi va kvartet yashirinishadi, faqat ular oʻyinni ortda qoldirganliklarini keyin tushunishadi. Danny oʻyinni Zorgon kemalaridan birida topadi, lekin Zorgonlar uni payqab qolishadi. Uolter avval olingan „Qayta dasturlovchi“ kartasini robotni tuzatish uchun ishlatdi, robot esa Zorgonlarga hujum qilib, ularni orqaga qaytishga majbur qildi.

Zorgonlar uyni yoʻq qilish niyatida katta flot bilan uyga qaytishadi. Denni oʻyinda gʻalaba qozonganida, Zatura Zorgonlar floti va uyini yutib yuboradigan qora tuynuk ekanligi maʼlum boʻladi. Aka-uka va opasi xuddi aka-uka oʻyinni boshlashdan oldin, otalari uyga qaytishi bilanoq, uyga qaytishdi. Nihoyat, birodarlar bir-biriga va Lizaga oʻyin va ularning sarguzashtlari haqida hech kimga aytmaslikka vaʼda berishadi.

## Rollarda
* Josh Hutcherson – Walter
* Jonah Bobo – Danny
* Dax Shepard – Astronavt
* Kristen Stewart – Lisa
* Tim Robbins – otasi rollarida
* Frank Oz – robot ovozi

Shuningdek, John Alexander – Robot, Derek Mears – Zorgonlar sarkardasi, Douglas Tait, Joe Bucaro va Jeff Wolfe – Zorgonlar rolini ijro etishgan.

## Ishlab chiqarilishi
Rejissyor Jon Favreau boshqa filmlarning taʼsirini tan oldi va Zaturaning *[[Star Wars]]*, *[[Indiana Jones]]*, *[[Battle Beyond the Stars]]*va *[[Supermen]]* kabi baʼzi jihatlari borligini aytdi . Favreau „Punk’d“ teleserialidagi Dax Shepardni bilar edi, lekin rejissyor Mayk Judge uni "Idiocracy" filmida rol oʻynagani va Will Ferrellning "Groundlings" filmidagi improvizatsiyasi tufayli rol oʻynashiga ishongan .

Favreau filmda kompyuterda yaratilgan tasvirlar (CGI) oʻrniga amaliy effektlardan foydalanishni afzal koʻrgan. U shunday deydi: „Haqiqiy kosmik kemalarni suratga olish yoki real robotni suratga olish juda qiziqarli yoki Sten Uinston tomonidan yaratilgan haqiqiy Zorgonlar. Bu aktyorlarga, ayniqsa yosh aktyorlarga ishlash uchun juda koʻp narsalarni beradi“. Astronavt rolini oʻynaydigan Dax Shepard, agar effektlar CGIga asoslangan boʻlganida, filmni suratga olishdan manfaatdor boʻlmasligini aytadi. Kristen Styuart suratga olingan effektlardan zavqlanib shunday degan edi: „Biz devorlarni garpunlab, ularni yirtib tashlaganimizda, biz buni haqiqatan ham qilgandik. Syujetda yongʻin boʻlganida, haqiqatan ham yongʻin boʻlgan“ va „men qatnashgan yagona yashil ekran qora tuynukka soʻrilib ketish edi“ . Uyning tashqi koʻrinishi Janubiy Pasadena, Oaklawn avenyusida suratga olingan .

Kosmik kemalarni yaratishda miniatyura modellaridan foydalanilgan; Favreau *[[Star Wars|" Star Wars "]] *trilogiyasi kabi koʻplab oldingi filmlarda qoʻllangan usullardan foydalanishdan zavqlandi . Baʼzi sahnalarda Zorgon kemalari kompyuterda yaratilgan, koʻplab sahnalarda esa raqamli effektlar yordamida meteorlar va sayyoralar kabi elementlar, shuningdek, Stan Winston Studios tomonidan yaratilgan robot kostyumining qoʻllari yaratildi .

Favreauning aytishicha, filmning eng murakkab sahnasi Tsouris-3 ning gravitatsiya maydonida uy qamalib qolgan vaqt boʻlgan. Sahna 30 dan 40 fut (9.1 dan 12.2 m) balandlikda gimbal ustida joylashtirilgan edi va gimbal sahnani 40 darajagacha burish imkonini berdi. Barcha aktyorlar va jamoa kabel va xavfsizlik belbogʻlari bilan mustahkamlanishi kerak edi. Favreau buni „boshqarib boʻlmaydigan tajriba“ deb atagan .

## Relizi
Favreau film 1995-yilda suratga olingan Jumanji filmining davomi degan fikrni rad etdi, chunki film unga unchalik yoqmadi. U ham, Jumanji filmi asoslangan kitobni yozgan yozuvchi Chris Van Allsburg ham – Zathura Jumanjidan juda katta farq qilishini taʼkidladi . [1] Film studiya tomonidan xuddi shu xayoliy olamda sodir boʻlayotgani uchun sotilgan va serial aktyori Jack Black uni Jumanji franshizasining ikkinchi qismi deb hisoblaydi . Muallif Chris Van Allsburg kassa muvaffaqiyatining yoʻqligini marketing va vaqt bilan bogʻladi .

Studiya filmning chiqarilishini, shu jumladan, „The Apprentice“ epizodini ogʻizdan ogʻizga gapirishga harakat qildi. Favreau mehmon hakam sifatida paydo boʻldi va shouning ikki jamoasiga filmni ommalashtirish uchun floatni loyihalash va qurish vazifasi yuklatildi. Favreau filmni targʻib qilish uchun birinchi marta Comic Conda qatnashdi .

Film 2006-yilda VHS va DVDda , 2015-yilda esa Blu-ray 10-yillik nashri chiqdi .

### Daromadi

65 million dollarlik byudjeti bilan „Zatura: Kosmik sarguzashtlar“ birinchi dam olish kunlarida 13,427,872 dollar yigʻib, yutuq deb topilsa-da , Disneyning "Chip laqabli joʻja" animatsion filmi oʻsha dam olish kunlarida ikki baravar koʻp daromad oldi . Film keyingi dam olish kunlari tomoshabinlarining 62 foizini yoʻqotdi va bu qisman "Harry Potter va Alanga kubogi" filmining relizi tufaylidir .

### Tanqidiy qabul
Rotten Tomatoes saytida filmning tasdiqlanish darajasi 76% ni tashkil etadi, bu 161 ta sharhga asoslangan boʻlib, oʻrtacha reytingi 6.54/10. Saytning tanqidiy konsensusi shunday deydi: „Bolalar uchun ajoyib maxsus effektlar + ota-onalar uchun yaxshi yozilgan hikoya = butun oila uchun qoniqarli kino .“ Metacriticda filmning oʻrtacha balli 100 dan 67 ni tashkil etadi, bu 30 ta tanqidchining sharhlariga asoslangan va „umumiy ijobiy sharhlar“ koʻrsatadi . CinemaScore tomonidan soʻrov qilingan tomoshabinlar filmga „B+“ oʻrtacha baho berdi .

### Mukofotlar
Zathura ikki taqdirlashga, yaʼni Eng Yaxshi Fantastik Film va Josh Hutchersonning Eng Yaxshi Yosh Aktyor ijrosi uchun Saturn mukofotiga nomzod boʻlgan .

Hollywood Film Awardsda Avy Kaufman Capote, Brokeback Mountain, Get Rich or Die Tryinʼ, Syriana va Zatura ustida qilgan ishlari uchun „Yilning Eng Yaxshi Casting Direktori“ mukofotini qoʻlga kiritdi . Young Artist Awardsda Josh Hutcherson „Bosh Yosh Aktyor tomonidan Eng Yaxshi Ijro (Komediya yoki Drama)“ nominatsiyasida gʻolib boʻldi, Jonah Bobo esa „Oʻn yosh yoki undan kichik Yosh Aktyor tomonidan Eng Yaxshi Ijro“ nominatsiyasida nomzod boʻldi .

### Meros
2018-yilda Den of Geek uchun yozilgan sharhida Tim George filmni „qayta baholashga loyiq ajoyib film“ deb atadi va aqlli, samarali ssenariyni, rejissura whimsy’sini va maxsus effektlar oʻrniga qahramonlarga eʼtibor berishni maqtadi .

Favreau filmning chiqarilishi haqida „qochib ketdi“ deb aytdi. U yana oʻz tajribasini shunday tasvirlab berdi: „(Oʻzining oldingi filmi) Elfning muvaffaqiyati choʻqqisiga chiqqanidan soʻng, Zathura hushyor tortdi va garchi u tanqidchilar tomonidan yaxshi qabul qilingan boʻlsa ham, men vizual effektlar, filmning dahshatli haqiqati haqida juda koʻp narsalarni bilib oldim. Kino biznesi menga bir chelak sovuq suvdek urildi“.

Jack Black franshizaning koinotga qaytishi imkoniyatiga qiziqishini bildirdi. Hiram Garcia, Jumanji davomi ishlab chiqaruvchisi, oʻyinda bir nechta olamlar mavjudligini aytdi va 2017-yilgi filmda tanishtirilgan Bazaarning asosiy qahramonlar bilmaydigan katta oʻyin olami uchun markaziy nuqtaga aylantirilganini taʼkidladi, hatto bu oʻyin kosmosga ham chiqishi mumkinligini qoʻshib oʻtadi  .

## Kitoblar
Film 2002-yilda Chris Van Allsburg tomonidan yozilgan „Zathura“ ilovalangan bolalar kitobiga asoslangan. Filmga bogʻliq ravishda bir nechta boshqa kitoblar, jumladan, „Zathura: The Movie – Junior Novel“ romani va turli faoliyat va oʻyin kitoblari chiqarilgan  .

## Stol oʻyini

Pressman Toy Corporation tomonidan filmning nomi bilan atalgan va filmga taqlid qiluvchi taxtali oʻyin chiqarildi. „Zathura: Adventure is Waiting“ deb nomlangan oʻyin, turli usullarda, spring-texnikasi bilan ishlaydigan kartochka yetkazish mexanizmi, astronavtni, Zorgonlar, nosoz robotni va parchalanayotgan uyni oʻz ichiga oladi .

## Video-oʻyin
2005-yil 3-noyabrda High Voltage Software tomonidan ishlab chiqilgan va 2K Games tomonidan PlayStation 2 va Xbox uchun ommaga chiqarilgan taqlid qiluvchi video-oʻyin taqdim etdi. Ammo oʻyin „umumiy salbiy sharhlar“ oldi  .

## Manbalar

## Tashqi havolalar
* 
* 
*