GPA

**Grade Point Avarage (GPA)** -  turli darajadagi yutuqlar uchun standartlashtirilgan oʻlchovlarni qoʻllash jarayoni. Baholar harflar sifatida (odatda A dan F gacha), diapazon sifatida (masalan, 1 dan 6 gacha), foiz sifatida yoki mumkin boʻlgan jami (koʻpincha 100 dan) raqam sifatida berilishi mumkin.

Baʼzi mamlakatlarda oʻrtacha ball (GPA) yaratish uchun baholar oʻrtacha hisoblanadi. GPA talabaning maʼlum vaqt oraligʻida toʻplagan ballari sonidan foydalangan holda hisoblanadi. GPA koʻpincha oʻrta maktab, bakalavriat va magistratura talabalari uchun hisoblanadi va potentsial ish beruvchilar yoki taʼlim muassasalari tomonidan abituriyentlarni baholash va solishtirish uchun foydalanishi mumkin. Baʼzan faqat GPA deb ataladigan yigʻilgan oʻrtacha ball (CGPA) talabaning barcha kurslari uchun ishlash koʻrsatkichidir.

## Tarix
Yel universiteti tarixchisi Jorj V. Pierson shunday yozadi: "Anʼanaga ko‘ra, Yelda birinchi (va ehtimol mamlakatda birinchi bo‘lgan) baholar 1785-yilda, prezident Ezra Stilz 58 nafar qariyani tekshirgandan so‘ng o‘z kundaligiga yozib qo‘yganida berilgan. „Twenty Optimi, oʻn olti soniya Optimi, oʻn ikki Inferiores (Boni), oʻn Pejores“ boʻlgan."Keyinchalik Yel bu sifatlarni 4 balllik shkala boʻyicha raqamlarga aylantirgan va baʼzi tarixchilar bu standartning kelib chiqishi deb aytishadi. zamonaviy Amerika GPA shkalasi.

Bob Marlinning taʼkidlashicha, talabalar ishini miqdoriy jihatdan baholash konsepsiyasi Uilyam Farish ismli oʻqituvchi tomonidan ishlab chiqilgan va birinchi marta 1792 yilda Kembrij universiteti tomonidan amalga oshirilgan. Kristofer Stray bu fikrni shubha ostiga qoʻydi, u Farishning raqamli belgi ixtirochisi sifatidagi dalillarni ishonarli emas deb hisoblaydi. Strayning maqolasida, shuningdek, imtihon usuli (ogʻzaki yoki yozma) va turli xil taʼlim falsafalari oʻrtasidagi murakkab bogʻliqlik, bu usullar oʻqituvchi va talaba uchun nazarda tutilganini tushuntiradi. Texnologiya sifatida baholash taʼlim nazariyasi va amaliyotining koʻplab fundamental sohalarini shakllantiradi va aks ettiradi.

## Tanqid
Baholar o‘quvchining maʼlum vaqt oralig‘ida qancha o‘zlashtirgani haqidagi qisqa muddatli suratlar bo‘lib, ular haqiqiy ish faoliyatini qisman aks ettirib, o‘quvchilarning individual rivojlanishi yetarlicha hisobga olinmasligi tanqid qilinadi. Xuddi shunday, uzoq vaqt davomida yomon baholar oʻquvchilarda ular juda kam yoki hech narsa oʻrganishmaydi degan taassurot qoldiradi, bu esa har bir bolaning oʻrganishga boʻlgan ichki motivatsiyasini xavf ostiga qoʻyadi. Oʻrganish istagini allaqachon yoʻqotgan va faqat oʻz baholari uchun oʻqigan bolalar eng yaxshi bahoga erishgandan keyin oʻqishni davom ettirish uchun hech qanday sabab yoʻq. Bundan tashqari, yomon baholar talabalar uchun halokatli fikr bildiradi, chunki ular hech qanday konstruktiv yordam bermaydi, faqat mutlaq asosiy raqamlarni koʻrsatadi. Shuningdek, koʻpincha baholash tizimiga bogʻliq boʻlgan fikrlash tarzi, yomon baholar kelajakka yomon taʼsir koʻrsatishi, ota-onalar va bolalar oʻrtasida hayajon, bosim va stress va tushkunlikka olib kelishi tanqid qilinadi.

Talabalar koʻpincha oʻzlarining kelajak hayoti uchun yoki materialga qiziqish uchun emas, balki faqat baholar va tegishli maqom uchun oʻrganishadi, bu esa bulimik oʻrganishga yordam beradi.

Nemis faylasufi va publitsisti Richard Devid Prext o‘zining „Anna, die Schule und der liebe Gott: Der Verrat des Bildungssystems an unseren Kindern“ kitobida maktab baholari tizimini tanqid qiladi. Uning fikricha, 1 dan 6 gacha boʻlgan raqamlar bolalarning shaxsiyatiga toʻgʻri kelmaydi. Uning fikricha, baholar mazmunli ham, farqlanmaydi va shuning uchun ham foydali emas. Masalan, talabaning ishtiyoqi ortdimi, mavzuga qiziqishi kuchaydimi, muvaffaqiyatsizliklarga to‘g‘riroq munosabatda bo‘lishni o‘rgandimi va u yangi g‘oyalar ishlab chiqdimi degan savollarga baho bilan javob berib bo‘lmaydi. Buning oʻrniga Precht oʻquvchilarning oʻrganish va rivojlanish yoʻllarini tabaqalashtirilgan yozma baholashni taklif qiladi. Uning fikricha, baholash tizimi psixologik va pedagogik jihatdan maʼlumotga ega boʻlmagan davrdan kelib chiqqan va 21-asrga tegishli emas.

Nemis taʼlim innovatori Margret Rasfeld baholar tizimini foydasiz deb tanqid qiladi va uning fikricha, maktablardagi raqobatbardosh fikrlashni tanqid qiladi va shunday deydi: „Maktab muvaffaqiyatsizlikni hujjatlash uchun emas, balki muvaffaqiyatni tashkil qilish uchundir“.

Nemis nevrologi Gerald Xyuter baholarni tanqid qiladi, chunki o‘quvchilar o‘zlari ishtiyoqmand bo‘lgan va iqtidorga ega bo‘lgan har qanday mavzuda ixtisoslasha olmasligini taʼminlash uchun javobgardir, chunki aks holda ularning boshqa sohalardagi baholari yomonlashadi. U shuningdek, „bizning jamiyatimiz bundan keyin ham rivojlanmaydi agar biz barcha bolalarni bir xil baholash standartlariga rioya qilishga majbur qilsak“ deb hisoblaydi.

Baholash, shuningdek, oʻqituvchining notoʻgʻriligini aks ettirishi mumkin, bu esa tizimli notoʻgʻrilikni kuchaytiradi.

## Manbalar