Farid Zakariya

**Farid Rafiq Zakariya** (1964-yil 20-yanvarda tugʻilgan) — amerikalik hind jurnalisti, siyosiy sharhlovchi va yozuvchi. U CNN telekanalidagi *Farid Zakaria GPS* koʻrsatuvining boshlovchisi hamda *[[The Washington Post]] gazetasi jurnalsiti boʻlib ishlaydi.* U *Newsweek* jurnalida sharhlovchi, *Newsweek International* va *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnallarida muharrir boʻlib ishlagan .

## Yoshlik
Zakariya Hindistonning Mumbay shahrida musulmon oilasida tugʻilgan. Uning otasi Rafiq Zakariya (1920-2005) Hindiston Milliy Kongressi bilan aloqador siyosatchi va islomshunos edi . Uning onasi Fotima Zakariya (1936-2021), *Sunday Times of India gazetasida* bir muddat muharrir boʻlib ishlagan. U COVID-19 pandemiyasi paytida vafot etgan.

Zakariya Mumbaydagi Jon Konnon maktabida tahsil olgan. U 1986-yilda Yel universitetida sanʼat yoʻnalishi boʻyicha bakalavrlikni tamomlagan u yerda Yel siyosiy ittifoqi talabalar debat klubining prezidenti, *Yel siyosiy oylik* jurnalining bosh muharriri, Scroll va Key jamiyati aʼzosi va Oʻng partiya aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik 1993-yilda Garvard universitetida davlat boshqaruvi boʻyicha PhD darajasini olgan Farid Zakariya u yerda Samuel P. Xantington va Stenli Xofman, shuningdek, xalqaro munosabatlar nazariyotchisi Robert Keohanelardan tahsil oldi.

## Karyera
Garvard universitetida Amerika tashqi siyosati boʻyicha tadqiqot loyihasini boshqargandan soʻng, Zakariya 1992-yilda 28 yoshida " *Foreign Affairs* " jurnalining bosh muharriri sifatida ish boshladi. Uning rahbarligi ostida jurnal har chorakda emas, har ikki oyda bir marta nashr etilishi yoʻlga qoʻyildi. Shuningdek, u Kolumbiya universitetida yordamchi professor boʻlib ishlagan va u yerda talabalarga xalqaro munosabatlar boʻyicha seminar oʻtgan. 2000-yil oktyabr oyida u *Newsweek International* jurnalining muharriri etib tayinlandi 2010-yil avgust oyida esa u *[[Time (jurnal)|Time]]* nashriga katta muharrir va sharhlovchi sifatida koʻchib oʻtdi. U *[[The Washington Post]]* haftalik rukni uchun maqolalar yozadi, shuningdek, *Atlantic Monthly jurnalini* oʻz ichiga olgan Atlantic Media guruhida ham muharrirlik qiladi.

U *[[The New York Times]]*, *The Wall Street Journal*, *The New Yorker*, *The New Republic nashrlari uchun turli mavzularda maqolalar yozgan.* Qisqa vaqt davomida u Jorj Sentsberi taxallusi bilan Slate veb-jurnalida vino sharhlovchisi boʻlib ham ishlagan..

Zakariya „Boylikdan *hokimiyat sari: Amerikaning dunyoviy rolining gʻayrioddiy kelib chiqishi“* (1998), *"Ozodlik kelajagi"* (2003), *"Postamerikan dunyosi"* (2008) va *"Liberal taʼlim himoyasida* „(2015) kitoblarining muallifi. U kichik Jeyms F. Xoj bilan birgalikda *“Amerika uchrashuvi: Amerika Qoʻshma Shtatlari va zamonaviy dunyoning yaratilishi"* kitobiga muharrirlik qilgan. Uning soʻnggi uchta kitobi Nyu-York Tayms bestselleri boʻlgan, „Ozodlik Kelajagi“ va „Postamerikan dunyosi“ kitoblari ham 25 dan ortiq tillarga tarjima qilingan. 2011-yilda „*Post-Amerika dunyosi“ kitobining* yangilangan va kengaytirilgan nashri eʼlon qilindi.

2002—2007-yillar davomida Zakariya ABC telekanalining "*This Week with Jorj Stefanopulos* " teledasturida yangiliklar tahlilchisi sifatida faoliyat yuritib, yakshanba kuni ertalab boʻlib oʻtadigan siyosiy davra suhbatlarida qatnashdi. 2005—2008-yillarda esa PBS telekanalida " *Farid Zakariya bilan valyuta almashinuvi* " telekoʻrsatuvini olib bordi. Uning *Farid Zakaria GPS* (*Global jamoat maydoni*) koʻrsatuvi 2008-yil iyun oyida CNN telekanalida ilk bor efirga uzatildi. Bu koʻrsatuv Amerika Qoʻshma Shtatlarida haftasiga ikki marta va CNN International telekanalida haftasiga toʻrt marta efirga uzatiladi va 200 milliondan ortiq xonadonlarda tomosha qilinadi. 2018-yil 5-iyun kuni koʻrsatuv oʻzining 10 yilligini nishonladi, bu haqda CNN telekanalining haftalik tashqi aloqalar koʻrsatuvida eʼlon qilindi.

2013-yilda u HBO telekanalidagi *Vice* hujjatli filmlar seriyalarining prodyuserlaridan biriga aylandi va bu loyihada maslahatchi sifatida faoliyat olib bordi.

Berggruen instituti tahliliy markazining aʼzosi boʻlgan Zakariya har yili boʻladigan Berggruen mukofoti dasturida suhbatdosh sifatida ishtirok etadi.

## Siyosiy qarashlar
Zakariya siyosiy qarashlari koʻpchilik tomonidan turlicha (siyosiy liberal, konservativ, mozini " markazchi " deb biladi,

2003-yilda teleboshlovchi va siyosiy sharxlovchi Jorj Stefanopulos u haqida shunday degan edi: „U siyosatni juda yaxshi biladi va uni biror siyosiy mafkura tarafdori boʻlishi mumkin emas. Qachon unga murojaat qilsam, u qayerdan kelishini yoki nima deyishini bilolmayman“ Zakariya 2008-yil fevral oyida „Konservatizm 1970 va 1980-yillarda kuchayib ketdi, chunki u davr muammolariga mos yechimlarni taklif qildi“ deb yozgan va „yangi dunyo yangi fikrlashni talab qiladi“ deya qoʻshimcha qilgan. U 2008-yilgi saylovda Demokratik partiyaning boshlangʻich kampaniyasi paytida ham, prezidentlik kampaniyasi paytida ham Barak Obamani qoʻllab-quvvatlagan. 2009-yil yanvar oyida *[[Forbes]]* jurnali Zakariyani Amerika ommaviy axborot vositalaridagi eng nufuzli 25 liberaldan biri deb qayd qildi. Zakariya hech qanday siyosiy mafkura turiga berilmaslikka harakat qiladi va shunday deydi:

"Men buni ishimning bir qismi deb bilaman, yaʼni taraf tanlash emas, balki xalqqa nimalar boʻlayotganini tushuntirish mening vazifamdir. „Bu mening jamoam va ular nima qilishmasin, men ularni qoʻllab-quvvatlayman“, deb ayta olmayman"

1980-yillarning oʻrtalarida Yel universitetida talaba boʻlganida, Zakariya anti-aparteid kurashiga qarshi chiqdi va Yel Universiteti Janubiy Afrikadagi oʻz mulkidan voz kechmasligini taʼkidladi.

Devid Shribman *The Boston Globe jurnalida* Zakariya „Gʻarbdagi boshqa jamoat mutafakkirlaridan koʻra koʻproq intellektual doiraga va tushunchaga ega boʻlishi mumkin“ deb yozgan. 2003-yilda sobiq davlat kotibi Genri Kissinjer *Nyu-York jurnaliga* bergan intervyusida Zakariya „birinchi darajali aqlga ega va anʼanaviy donolikka zid boʻlgan narsalarni aytishni yaxshi koʻradi“ degan. Biroq, 2011-yilda *The New Republic* jurnali muharrirlari tomonidan u „ortiqcha baholangan mutafakkirlar“ roʻyxatiga kiritildi va "Har doim hozirgi zamonga juda mos keladigan mutafakkirda shubhali narsa bor, „ deb izoh berdi.

Zakariya *“Ozodlik kelajagi"* va *"Postamerika dunyosi* " kitoblarida oʻz siyosiy qarashlarini ham bayon etadi. U „*Ozodlik kelajagi“ kitobida* gʻarb dunyosida demokratiya deb taʼriflangan narsa aslida konstitutsiyaviy liberalizm va ishtirok siyosatining kombinatsiyasi boʻlgan „liberal demokratiya“ ekanligini taʼkidlaydi. Zakariyaning taʼkidlashicha, erkinlik himoyasi va qonun ustuvorligi Gʻarbiy Yevropada asrlar davomida xalq saylovlaridan oldin boʻlgan va davlatlar erkinlik himoyasisiz saylovlarni qabul qilganda, ular " noliberal demokratiya „ni yaratadilar. 2008-yilda moliyaviy inqirozdan oldin nashr etilgan *“Post-Amerika dunyosi* " kitobida zamonaviy davrning eng muhim tendentsiyasi boʻlgan „qolganlarning koʻtarilishi“ ("rise of the rest) — Xitoy, Hindiston, Braziliya va boshqa mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanishi ekanligini taʼkidladi.

2006-yildan boshlab Zakariya nafaqat terrorizmga qarshi kurashda, balki immigratsiya va giyohvand moddalar kontrabandasi qonunlarini qoʻllashda qoʻllaniladigan „qoʻrquvga asoslangan“ Amerika siyosatini tanqid qila boshladi va hozirgi vaqtda Amerika Qoʻshma Shtatlariga kelgan har qanday kelib chiqishga mansub muhojirlar uchun fuqarolikni dekriminallashtirish tarafdori ekanligini bildirdi. .

2008-yilgi AQSh prezidentlik saylovlari oldidan Zakariya CNN dasturida Barak Obamani maʼqullagan . 2011-yil may oyida *[[The New York Times|The New York Times gazetasi]]* Prezident Obama „Farid Zakariya va Tomas L. Fridman kabi taniqli jurnalistlarni Yaqin Sharq muammolari haqida gapirganini“ xabar qildi.

11-sentabr xurujlaridan keyin *Newsweek jurnalining* „Nega ular bizdan nafratlanishi“ nomli muqovasida Zakariya islomiy ekstremizm tubdan islomdan kelib chiqmaganligini va uni Amerika tashqi siyosatiga munosabat deb ham aytish mumkin emasligini taʼkidladi. U muammoni arab jamiyatlarining siyosiy-ijtimoiy-iqtisodiy turgʻunligida deb topdi, bu esa keyinchalik ekstremal, diniy qarama-qarshilikni keltirib chiqardi. U Usama bin Ladenni dindan ommaviy qotillikni oqlash uchun foydalangan ekstremistlardan biri sifatida tasvirlagan. Zakariya arab mamlakatlarida yanada ochiq va dinamik jamiyatlar yaratish va shu orqali Islomning zamonaviy dunyoga kirishiga yordam berish uchun avlodlar oʻrtasidagi saʼy-harakatlarni ilgari surdi.

Zakariya dastlab 2003-yilda Iroqqa bostirib kirishni qoʻllab-quvvatlagan. Oʻshanda u shunday degan edi: „U yerlar shu qadar ishlamay qolganki… qozonni har qanday aralashtirish yaxshi.. Amerikaning mintaqadagi ishtiroki yaxshilik uchun“ Biroq, u tez orada tanqidchiga aylandi. Urush rejasiga eʼtiroz bildirishdan tashqari, u tez-tez Bush maʼmuriyatining Iroqni ishgʻol qilish usulini tanqid qildi. U armiya va byurokratiyaning tarqatib yuborilishiga qarshi chiqdi, ammo de-Baathifikatsiya dasturlarini qoʻllab-quvvatladi. U Iroqdagi amaldagi demokratiya arab siyosati uchun kuchli yangi model boʻlishini taʼkidlashda davom etdi, ammo hisob-kitoblar bosqinning xarajatlari foydasidan ancha yuqori ekanligini aytishi kerakligini taʼkidladi. U 2007-yil mart oyida Iroqdagi AQSh jangovor kuchlarining koʻpayishiga qarshi boʻlib, bu harbiy jihatdan ishlagani, lekin siyosiy jihatdan emasligini, Iroqni uch qisimga boʻlingan holda qoldirganini yozadi. Buning oʻrniga u Vashingtonni sunniy arablar, shia arablar va kurdlar oʻrtasida siyosiy kelishuvga erishish uchun qattiq intilishi va qoʻshinlarni atigi 60 000 askarga qisqartirishni boshlashiga targʻib qildi. Keyinchalik u bu oʻsish harbiy jihatdan „muvaffaqiyatli“ boʻlganini, lekin u siyosiy kelishuvga erisha olmaganini va Iroq mazhablarga boʻlingan holda qolib, uning birligi, demokratiyasi va merosiga putur yetkazganini yozdi.

Zakariya 2017-yil aprelida AQShning Suriya hukumati nazorati ostidagi havo bazasiga raketa zarbasini qoʻllab-quvvatladi. Zakariya prezident Trampning zarbasini olqishladi va bu „[u] Qoʻshma Shtatlar prezidenti boʻlgan payt“ ekanligini aytdi.

2021-yil mart oyida Zakariya AQSh harbiy byudjeti hajmini tanqid qilib, "Qoʻshma Shtatlarning F-35 qiruvchi samolyotlari dasturi, xarajatlar va texnik muammolar soliq toʻlovchilarga 1,7 trillion dollarga tushadi. Xitoy oʻzining „ Bir makon, Bir yoʻl“ tashabbusi uchun shuncha miqdorda pul sarflaydi. Qaysi pulni sarflash yaxshiroq?" dedi.

2022-yil iyul oyida Zakariya Washington Post gazetasida „Olmoshlarni unut. Demokratlar narsalarni qurish partiyasiga aylanishi kerak“, dedi u „Demokratik partiya chapga siljiganligi, bu madaniy muammolarning koʻpchiligida amerikaliklar bilan hamohang emasligi va tuzatish kerakligi haqida koʻplab dalillar mavjud. albatta“ va „Bu idrok muammosi emas. Bu haqiqat muammosi. Demokratlar yana bir bor ishlarni bajaradigan, narsalarni quradigan va hukumatni odamlar uchun ishlaydigan partiyaga aylanishi kerak. Bu koʻpchilik amerikaliklar uchun toʻgʻri olmoshlarni ishlatishdan koʻra muhimroqdir“

## Mukofotlar
Zakariya besh marta Milliy jurnal mukofotiga nomzod boʻlgan va bir marta oʻzining ustunlari va sharhlari uchun uni qoʻlga kiritgan.  Uning shousi Peabody mukofotiga sazovor boʻlgan va bir nechta Emmi mukofotlariga nomzod boʻlgan. U 2009-yil 20 martda Nyu-Yorkda *India Abroadning* 2008-yil odami mukofotiga sazovor boʻldi. 2007-yil Odami sifatida mukofotni qoʻlga kiritgan kinorejissyor Mira Nair Zakariyaga mukofotni topshirgan.

U Garvard universiteti, Braun universiteti, Dyuk universiteti, Jons Xopkins universiteti, Mayami universiteti, Oberlin kolleji, Beyts kolleji va Oklaxoma universitetining faxriy unvonlarini olgan. U 2000-yilda Pensilvaniya universiteti Filomatiyalar jamiyatining yillik Notigʻi boʻlgan. 

2010-yil yanvar oyida Zakariya jurnalistika sohasiga qoʻshgan hissasi uchun Hindiston hukumati tomonidan Padma Bhushan mukofoti bilan taqdirlandi.

U Tashqi aloqalar kengashi, Kolumbiya universiteti Xalqaro uyi, Nyu-York shahar kolleji Kolin Pauell fuqarolik va global liderlik maktabi kengashlarida xizmat qilgan. U Yel universiteti boshqaruv organi boʻlgan Yel korporatsiyasining va Uch Tomonlama Komissiyaning ishonchli vakili boʻlgan

2020-yilda Zakariya Xalqaro Jurnalistlar Markazi (ICFJ) taʼsischilarining Jurnalistikadagi mukammalligi uchun mukofoti bilan taqdirlandi.

## Bahslar

### 2003-yilda Iroqqa bostirib kirishdagi roli
The Washington Post gazetasi jurnalisti Bob Vudvord oʻzining 2006-yilda nashr etilgan „Inkor holati“ kitobida 2001-yil 29-noyabrda Mudofaa vazirining oʻsha paytdagi oʻrinbosari Pol Vulfovitsning iltimosiga koʻra chaqirilgan Yaqin Sharq tahlilchilari yigʻilishini (Zakariya ham qatnashgan) tasvirlab bergan. The New York Times gazetasining Vudvordning kitobi haqidagi hikoyasiga koʻra, Vulfovits uchrashuvi yakunida prezident Jorj Bush uchun Iroqqa bostirib kirishni qoʻllab-quvvatlagan hisobot tayyorladi. Ammo keyinroq Zakariya The New York Times gazetasiga u „brainstorming sessiyasi“ deb oʻylagan yigʻilishlarda qisqa vaqt ishtirok etganini aytdi. Unga Prezidentga hisobot tayyorlanishi aytilmagan, aslida esa hisobotda uning ismi yoʻq edi. The Times jurnali esa tuzatish eʼlon qildi.

### Park51 islom markazi haqida bahs
2010-yilda Anti-Defamatsiya Ligasining (ADL) Jahon Savdo Markazi maydonidan ikki blok narida joylashgan Park51 masjidi va Islom madaniyati markazining qurilishiga qarshi chiqishiga noroziligini bildirgan holda Zakariya ADL tomonidan 2005-yilda unga berilgan Hubert X. Xamfri nomidagi birinchi tuzatish erkinliklari mukofotini qaytarib berdi. U ADLning masjidga qarshi chiqishi uning „sof vijdon bilan mukofotni boshqa saqlab qololmasligini“ anglatishini aytdi. Oʻz qarorini qoʻllab-quvvatlagan holda, u munozaradagi eng katta masala AQShdagi din erkinligi ekanligini aytdi. U shuningdek, terrorga qarshi urushda gʻalaba qozonish uchun „islomning moʻtadil, asosiy versiyasi“ muhim ekanligini yozgan va ADL kabi harakatlar Islomning bunday moʻtadil versiyasi paydo boʻlishi va rivojlanishini qiyinlashtiradi. 2010-yil 8-avgustda Farid Zakaria GPS dasturida Zakariya bu masalaga toʻxtalib, oʻz mukofotini qaytarishda ADL oʻz pozitsiyasini qayta koʻrib chiqishiga umid qilganligini aytdi.

### Plagiat ayblovlari
Zakariya 2012-yil avgust oyida bir haftaga ish faoliyatini toʻxtatib qoʻydi. Chunki uni plagiatda ayblashgan edi. 20-avgust kuni Nyu-Yorker jurnalida chop etilgan Jill Leporning qurollarni nazorat qilish toʻgʻrisidagi maqolasiga oʻxshash Zakariya maqolalari Time va CNN tomonidan tekshirildi. Zakariya oʻz bayonotida uzr soʻradi va „dahshatli xatoga yoʻl qoʻyganini“ aytdi. Olti kundan soʻng, barcha tadqiqot yozuvlari va sharhlari koʻrib chiqilgach, Time va CNN Zakariyani faoliyatini qayta tikladi. Time voqeani „izolyatsiya qilingan“ va „bexosdan sodir boʻlgan“ deb taʼriflagan boʻlsa, CNN „… toʻxtatib turishni davom ettirishga loyiq hech narsa topmadi.“ degan bayonotni eʼlon qildi

Mojaro 2014-yil sentabrida Esquire va The Week jurnallari anonim bloglardagi ayblovlar haqida xabar berganida yana avj oldi. Newsweek Zakariya qalamiga mansub maqolalar arxiviga umumiy ogohlantirish qoʻshdi va uning jurnal uchun bir necha yuzlab maqolalarini oʻrganib chiqqandan soʻng, yettitasida notoʻgʻri iqtibos qoʻllangani aniqlandi. Xuddi shunday, Twitter’da Zakariyaning Slate uchun yaratgan media mahsulotlaridan birining aslligi haqidagi daʼvolar paydo boʻlgandan soʻng, onlayn jurnal maqolaga „*Ushbu maqola Slate tahririyat standartlariga javob bermaydi, chunki iqtiboslar va maʼlumotlar toʻgʻri keltirilmagan*“yozuvini qoʻshdi. Biroq, Slate bosh muharriri Jeykob Vaysberg, bundan bir necha oy oldin, Zakariyani himoya qilish uchun Twitter’da yuqorida tilga olingan anonim bloggerlardan biri bilan kelishib, Zakariyaning plagiat qilmaganligi haqidagi dastlabki pozitsiyasini saqlab qolgan.

Zakariya ishlariga kiritilgan tuzatishlar The Washington Post tomonidan ham eʼlon qilindi, u Poynter media sanoati jamiyati saytda tekshiruv oʻtkazishini aytib, dastlabki ayblovlarga javob berdi. Oʻsha kuni, 10-noyabr kuni Post gazetasi Zakariyaning beshta ruknida „muammoli“ manba topilganini va „maqolalarning arxivlangan nashrlarida atribut yoʻqligiga eʼtibor berishini“ aytdi. Biroq, The Washington Post va Newsweek muharrirlari Zakariyaning xatolari plagiat ekanligini rad etishdi.

## Shaxsiy hayoti
Zakariya Amerika fuqarosi. 1997-yilda Zakariya zargarlik buyumlari dizayneri Paula Trokmorton bilan turmush qurdi. Er-xotinning uchta farzandi bor. 2018-yil iyul oyida uning rafiqasi ajrashish uchun ariza berdi.

Hozirda u Nyu-York shahrining yuqori gʻarbiy tomonida istiqomat qiladi. Aspirant sifatida Zakariya pazandachilikka mehr qoʻydi va oshpazlar Jak Pepin va Julia Child uning ovqatga boʻlgan qiziqishini oshirdi. Zakariya oʻzini dunyoviy va amal qilmaydigan musulmon deb taʼriflaydi. U shunday qoʻshimcha qiladi: „Mening eʼtiqod haqidagi qarashlarim murakkab — deizm va agnostitsizm oʻrtasida. Men dunyoqarashim boʻyicha butunlay dunyoviyman“. Uning sobiq rafiqasi nasroniy boʻlib, uch farzandi musulmon boʻlib tarbiyalanmagan.

## Adabiyotlar:

* *Amerika uchrashuvi: Amerika Qoʻshma Shtatlari va 75 yillik tashqi ishlardan zamonaviy dunyo insholari,* Jeyms F. Xoge va Farid Zakariya tomonidan tahrirlangan, (Asosiy kitoblar; 1997)
* Boylikdan *hokimiyatga*, Farid Zakariya, (Prinston universiteti nashriyoti; 1998)
* *Ozodlikning kelajagi: uyda va chet elda liberal demokratiya*, Farid Zakariya, (WW Norton & Company; 2003)
* *Post-Amerika dunyosi*, Farid Zakariya, (WW Norton & Company; 2008)
* *Post-Amerika dunyosi**, 2.* nashri, Farid Zakariya, (WW Norton & Company; 2011)
* *Liberal taʼlimni himoya qilishda*, Farid Zakariya, (WW Norton & Company; 2015)
* *Pandemiyadan keyingi dunyo uchun oʻnta saboq*, Farid Zakariya, (WW Norton & Company; 2020)

## Manbalar:

## Havolalar

* FareedZakaria.com rasmiy sayti
* *[[CNN|CNNdagi]]* Global jamoat maydoni (GPS) .
* https://www.arcamax.com/politics/fromtheleft/fareedzakaria/
* *Daily* Stardagi ustunlar arxivi 
* *Newsweekdagi* ustunlar arxivi (2010-yilgacha)  .
*