Norvegiyaning Afgʻonistondagi harbiy kontingenti

**Norvegiyaning [[Afgʻoniston|Afgʻonistondagi]] harbiy kontingenti** – Norvegiya qurolli kuchlarining 2001—2002-yillarda tuzilgan boʻlinmasidir. 2001—2014-yillarda ISAF kuchlari tarkibida harakat qilgan.

## Tarixi

NATOning boshqa davlatlari bilan birgalikda Norvegiya hukumati 2001-yil oxirida Afg‘onistonga qo‘shin yubordi. 2002-yil mart oyida boʻlib oʻtgan Anakonda operatsiyasida 1500 AQSh askari, Kanada armiyasining Princess Patrisiya polkining 3-bataloni va Shimoliy alyans boʻlinmalaridan 1000 ga yaqin afgʻonlar, 150 ta maxsus kuchlar (boshqa ISAF davlatlaridan ISAF, Daniya, Norvegiya, Fransiya va Germaniya) .

2005-yil boshida Afgʻonistonda Norvegiyaning 217 nafar harbiy xizmatchisi boʻlgan (oʻn nafar shtab zobiti ISAF shtab-kvartirasida, qolganlari esa Kobul mintaqasidagi harbiy bazalarni himoya qilgan — shaxsiy tarkibning muhim qismi esa maxsus kuchlarning harbiy xizmatchilari edi .

2007-yil oktabr-noyabr oylarida Norvegiya boʻlinmalari „harakat Yolo“ hujum operatsiyasida qatnashdilar.

2008-yil may oyida Norvegiya va Germaniya boʻlinmalari Karez hujumida ham ishtirok etdi.

2013-yil 1-avgust holatiga koʻra kontingent 111 nafar harbiy xizmatchidan iborat .

2014-yil 28-dekabrda NATO qo‘mondonligi Afg‘onistonda „Bardoshli erkinlik“ operatsiyasi yakunlanganini eʼlon qildi. Biroq, harbiy harakatlar davom etdi va xorijiy qoʻshinlar mamlakatda qoldi — 2015-yil 1-yanvarda boshlangan "Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash" operatsiyasiga muvofiq, garchi xorijiy qoʻshinlarning umumiy soni (shu jumladan Norvegiya kontingenti) yana qisqartirildi.

2020-yil fevral oyida Norvegiya kontingentining soni 58 nafar harbiy xizmatchi, 2021-yil fevral oyida esa 101 nafar harbiy xizmatchi qatnashdi.

2021-yil 14-aprelda AQSh prezidenti Jo Bayden 2021-yilning 11-sentabriga qadar bu jarayonni yakunlash bilan 2021-yil may oyida AQSh qo‘shinlarini Afg‘onistondan olib chiqishni boshlash rejalarini eʼlon qildi. Xuddi shu kuni, NATO mamlakatlari tomonidan „yaqin bir necha oy ichida“ qoʻshinlarni olib chiqish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 2021-yil 26-iyunda Norvegiya qoʻshinlarni evakuatsiya qilish va operatsiyada ishtirok etishni yakunladi .

Norvegiya harbiylari 2021-yil avgustigacha Kobul harbiy gospitalida qolishdi, biroq Tolibon kuchlarining davom etgan hujumi tufayli 2021-yil 13-avgustda Norvegiya Kobuldagi elchixonasini yopish va diplomatik, harbiy va fuqarolik xodimlarini mamlakatdan evakuatsiya qilishga qaror qildi.

2021-yil 15-16-avgust kunlari Tolibon kuchlari Kobulni egallab oldi va Norvegiya hukumati mamlakatda qolgan xorijiy fuqarolar va afg‘on qochqinlarini evakuatsiya qilish uchun Afg‘onistonga samolyot jo‘natishga qaror qildi. Umuman olganda, 2021-yil 26-avgustgacha Kobul xalqaro aeroportiga o‘ndan ortiq reyslar amalga oshirildi, ularda 1000 ga yaqin odam Afg‘onistondan olib chiqildi .

## Natijalar

Norvegiya ISAF kontingentining Afgʻonistondagi harbiy operatsiyada ishtirok etish boshlanganidan to 2014-yil 31-dekabrgacha yoʻqotishlari 10 askar halok boʻldi va kamida 840 nafar yarador. Keyin yana yoʻqotishlar davom etdi.

Shuningdek, qurbonlar bo‘lgan (2020-yil 14-iyulgacha bo‘lgan davrda COVID-19 bilan kasallangan ikki askar Norvegiyaga davolanish uchun yuborilgan).

Yuqorida sanab oʻtilgan yoʻqotishlar BMTning Afgʻonistonga *yordam koʻrsatish missiyasi tarkibida Afgʻonistonda* boʻlgan BMT xodimlari oʻrtasidagi yoʻqotishlarni oʻz ichiga olmaydi (BMTning rasmiy maʼlumotlariga koʻra, 2021-yil 31-avgustgacha Afgʻonistonda UNAMAning 41 nafar xodimi halok boʻlgan, 1 nafari Norvegiya fuqarosi boʻlgan) .

* 2011-yilning 1-aprelida BMTning Mozori Sharifdagi missiyasiga uyushtirilgan hujum chogʻida BMTning harbiy maslahatchisi, Norvegiya havo kuchlari podpolkovnigi *Siri Skare* halok boʻldi.

Yuqorida sanab oʻtilgan yoʻqotishlar barcha yo‘qotishlarni o‘z ichiga olmaydi. "Koalitsiya kuchlarining (xorijiy xususiy harbiy va xavfsizlik kompaniyalari, minalardan tozalash kompaniyalari xodimlari, aviatsiya operatorlari, shuningdek koalitsiya davlatlarining ruxsati va manfaatlarini koʻzlab Afgʻonistonda faoliyat yuritayotgan boshqa fuqarolik xodimlari ham zarar ko'rgan:

* masalan, 2020-yil oktabr oyida Norvegiyadagi ISAF kontingentining afg‘on tarjimoni *Samiulla Siddiq* Jalolobod shahri yaqinida otib o‘ldirilgan.

Yuqorida sanab oʻtilgan yoʻqotishlar Norvegiya kontingentining Afgʻonistondagi texnikasi, qurollari va boshqa harbiy mol-mulkidagi yoʻqotishlar haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olmaydi.

Norvegiyaning urushda qatnashish uchun sarflagan xarajatlari 20 milliard krondan oshadi (shundan 11,5 milliard kron toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy xarajatlar va 8,5 milliard kron- fuqarolik loyihalarini moliyalashtirish uchun saralangan .

* toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy xarajatlardan tashqari, Norvegiya Afgʻonistonga harbiy yordam koʻrsatdi. Harbiy yordam dasturi doirasida Norvegiya hukumati 2008-yil oxirida Afgʻoniston qurolli kuchlariga 100 dona foydalanishdan chiqarilgan 81 mm minomyotlar sovgʻa qildi.

## Manbalar