Urani Rumbo

**Urani Rumbo** (20-yanvar 1895 — 26-mart 1936) — albaniyalik feminist, oʻqituvchi va dramaturg. Albaniya ayollari huquqlarini ilgari suruvchi turli uyushmalarni tashkil etgan. Ular orasida eng muhimi „Lidhja e Gruas“ (Ayollar ittifoqi) boʻlib, Albaniyadagi ilk nufuzli feminist tashkilotlardan biri boʻlgan.

## Hayoti
Urani Rumbo 1895-yil dekabrda hozirgi Albaniyaning janubida, Gjirokastër hududi yaqinidagi Stegopul qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Spiro Rumbo yaqin atrofdagi qishloqlarda oʻqituvchi boʻlib ishlagan, onasi Atana esa uy bekasi edi. Uning Kornil, Thanas va Dhimitër Rumbo ismli uch akasi hamda boshlangʻich maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlagan Emili ismli opasi boʻlgan.

Urani Rumbo boshlangʻich taʼlimini otasi oʻqituvchi boʻlib ishlagan Filiates maktabida olgan. U yerda 6-sinfni tamomlagan. Shu bilan birga, u mashhur alban folklorshunoslari va yozuvchilarining asarlari bilan tanishgan. Rumbo alban va yunon tillarida ravon yoza olgan, 15 yoshidan boshlab alban adabiyotidan dars bera boshlagan. 1910-yildan u Ioanninadagi oʻrta maktabda tahsil olgan, biroq uning taʼlimi Bolqon urushlari sababli toʻxtab qolgan. Urush paytida Rumbo italyan va fransuz tillarini mustaqil oʻrgangan.

1916–1917-yillarda Rumbo Albaniyaning janubidagi Dhoksat shaharchasida alban adabiyoti oʻqituvchisi boʻlib ishladi. 1917–1918-yillarda Mingul va Nokovëda dars berdi, 1919-yilda esa Gjirokastërdagi De Rada maktabida oʻqituvchilik qildi. 1919-yilda u ayollarning savodsiz boʻlib qolishi hamda ularni uy xoʻjaligining muayyan qismlari bilan cheklab qoʻyilishiga qarshi tashabbusini ilgari surdi. 1920-yilda u Koto Hoxhi nomi bilan atalgan maktab ochdi. Koto Hoxhi maktabi Gjirokastërning barcha hududlaridan va turli din vakillari boʻlgan qizlar uchun 5 yillik boshlangʻich maktab boʻlgan. Bir necha yildan soʻng Rumbo ushbu maktab direktori boʻlgan.

Albaniyada 1921–1924-yillardagi demokratik harakat davrida Rumbo mahalliy „Demokratia“ va „Drita“ gazetalarida alban ayollari duch kelgan muammolar, ayniqsa, taʼlim masalasi haqida maqolalar chop ettirdi. Shu davrda u ayollar uchun tikuvchilik, kashtachilik, qishloq xoʻjaligi, musiqa va bogʻdorchilik boʻyicha oʻquv kurslarini yoʻlga qoʻydi. Shuningdek, u teatr asarlari yozib, ularni sahnalashtirdi hamda qizlarni jamoat hayotida ishtirok etishga undash uchun maktab teatr tomoshalarini tashkil qildi.

1920-yil 23-noyabrda Hashibe Harshova, Naxhije Hoxha va Xhemile Balili bilan birga Gjirokastërda ayollarni ozod etishni targʻib etgan Albaniyaning eng muhim feminist tashkilotlaridan biri — „Lidhja e Gruas“ga asos soldi. Ular „Drita“ gazetasida ijtimoiy sharoitlar va ayollarga nisbatan kamsitishga qarshi norozilik bildirgan bayonot eʼlon qildilar. Shuningdek, 1923-yilda Urani Rumbo boshqa ayollar bilan birga qizlarning Gjirokastër litseyiga oʻgʻil bolalar kabi qatnashish huquqi uchun kampaniya boshlagan. Hozirda Gjirokastër shahrida Urani Rumbo nomi bilan atalgan maktab faoliyat yuritmoqda.

1924-yil 25-iyulda Rumbo „Përmirësimi“ („Yaxshilash“) feministik tashkilotini tuzdi. Ushbu tashkilot turli ijtimoiy qatlamlardan boʻlgan ayollar uchun taʼlim kurslarini tashkil etdi. 1930-yil 4-iyulda u hokimiyat tomonidan Koto Hoxhi maktabining qiz bola oʻquvchilarini teatr sahnalarida chiqishga undaganlikda ayblandi. Rumbo „Demokratia“ gazetasida bunga javoban bir maqola chop ettirib, oʻziga qoʻyilgan ayblovlarni bemaʼni deya qoraladi. Butun Albaniya boʻylab jamoatchilik fikri uni qoʻllab-quvvatlaganiga qaramay, taʼlim vazirligi uni Vloraga joʻnatdi va Urani Rumbo 1936-yil 26-martda vafotiga qadar oʻsha yerda faoliyat yuritdi.

## Manbalar