Varshava Shopen aeroporti

**Warsaw Shopen aeroporti** (, )  Polsha poytaxti Varshava shahrining Vloxi tumanida joylashgan xalqaro aeroport. 2022-yilda 14.4&nbsp;million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatib (mamlakatdagi jami aviayoʻlovchilarining 40%i), Polshaning eng gavjum, Yevropaning 32-oʻrindagi eng gavjum aeroportiga aylandi. Aeroport LOT Polish Airlines uchun markaziy hab va Enter Air and Wizz Air aviakompaniyalari uchun baza hisoblanadi.

Varshava Shopen aeroporti  yerni egallaydi va har kuni 300 ga yaqin muntazam reyslarni, shu jumladan katta miqdordagi charter reyslarni amalga oshiradi. London, Kiyev, Frankfurt, Parij va Amsterdam eng gavjum xalqaro yoʻnalishlar, Krakov, Vrotslav va Gdansk esa eng mashhur ichki yoʻnalishlardir.

1934-yilda tashkil etilgan aeroport ilgari **Varshava-Okęcie aeroporti** () nomi bilan tanilgan va butun tarixi davomida Okęcie mahallasi nomi bilan atalgan. 2001-yilda Polsha bastakori va sobiq Varshava fuqarosi Frederik Shopen sharafiga oʻzgartirildi. Rasmiy oʻzgarishlarga qaramay, „Okęcie“ *()* havo harakati va aerodrom maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan holda mashhur va sanoatda qoʻllanadi.

Aeroportdan Varshavaning shahar atrofi temir yoʻl tizimiga bogʻlaydigan yer osti temir yoʻl bekati 2012-yil iyun oyida Yevro-2012 futbol chempionatlari vaqtida ochilgan va 2013-yil 25-noyabrda aeroport tarixda birinchi marta oʻzining 10&nbsp;millioninchi yoʻlovchini qabul qilishni eʼlon qildi. 2015-yilda yangi va zamonaviy terminal qurib bitkazildi.

Shaharning ikkilamchi xalqaro aeroporti 2012-yilda ochilgan va lou-kost parvozlar uchun foydalaniladigan ancha kichikroq Varshava Modlin aeroportidir.

## Tarixi

### Urushdan oldingi va urush davrida Okęcie (1934-45)
Varshavaning Mokotov maydonidagi (Pole Mokotowskie) aerodromi atrofidagi shaharsozlik havo qatnoviga taʼsir qila boshlagan 1924-yilda Temir yoʻllar vazirligi yangi aeroport qurish uchun Okęcie qishlogʻi yaqinida yer sotib oldi. 1934-yil 29-aprelda Polsha prezidenti Ignacy Mośchicki Markaziy aeroportni (Okęcie) ochdi, u oʻsha paytdan boshlab Pole Mokotovskiedagi sobiq fuqarolik aerodromidan barcha transportni boshqarishni oʻz zimmasiga oldi. Uning ochilishidan bir necha hafta oʻtgach, *Polshaning Flight and Air Defence* jurnali jurnalisti quyidagilarni xabar qildi: „Katta pastel rangli zalda biz chiptalar kassasi, bojxona posti, telegraf va pochta boʻlimlari, politsiya boʻlimi va turli gazetalar bilan kiosk va boshqalarni koʻramiz… Birinchi (yuqori) qavatda restoran va tomosha terrasi mavjud boʻlib, u yerdan aeroportning butun hududini koʻrish mumkin.“

Bino 1933-yilda qurib bitkazilgandan soʻng, Varshava aeroportining yangi modernistik binolari Davlat gʻaznasiga taxminan zl&nbsp;10&nbsp;millionga tushdi. Yangi majmua uchta angar, koʻrgazma maydoni, garajlar va albatta, bir qator samolyotlar uchun stendlari boʻlgan beton taksi yoʻli boʻlgan katta, zamonaviy terminal binosini oʻz ichiga olgan. Shunday qilib, Varshava har qanday Yevropa poytaxtiga mos keladigan aeroportga ega boʻldi. Oʻzining birinchi yilida Okęcie taxminan 10 750 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi. Aerodromning fuqarolik binolari qurib bitkazilgandan soʻng, hududning harbiy salohiyati rivojlana boshladi, tez orada Polsha havo kuchlari bazasi ochildi; Keyinchalik Aviatsiya instituti, PZL samolyotsozlik zavodi va boshqa aviatsiya infratuzilmasining binolari ham qurildi.

Havo harakati va havo kemalari harakatining soni yildan-yilga ortib borayotganligi sababli, rasmiylar havo harakatini boshqarish va navigatsiya qilishning yangi tizimini ishlab chiqish zarurligini aniqladi. Natijada, davlat fuqarolik aviakompaniyalari foydalanishi uchun bir qator havo yoʻlaklarini belgilab qoʻydi, shu bilan birga, bunday harakatni tartibga solish va uni nozik va cheklangan hududlardan uzoqlashtirish uchun radiostansiyalar tashkil etildi. 1938-yilga kelib, aeroport xalqaro reyslarda uchadigan va kelgan yoʻlovchilar uchun 16 ta immigratsiya nazorati punkti bilan jihozlangan. Keyinchalik bu postlar Polsha chegara qoʻriqchilari tomonidan boshqarildi. 1937-yilga kelib, aeroport yangi radio-navigatsiya uskunalariga ega boʻldi va yomon koʻrish yoki yomon ob-havo davrida Varshava ustidan qoʻnish va yaqinlashish xavfsizligini taʼminlash uchun Lorenz nurlari texnologiyasidan foydalandi. Ikkinchi jahon urushi arafasida Okęcie aeroporti 6 ta mahalliy va 17 ta xorijiy aeroportlar, jumladan Tel-Aviv (oʻsha paytda Falastinda) va Livandagi Bayrut bilan muntazam reyslar orqali bogʻlangan va tez orada Qoʻshma Shtatlarga transatlantik xizmatni boshlash rejalari ham bor edi.

Ikkinchi jahon urushi paytida Okęcie koʻpincha Germaniya armiyasi va Polsha qarshiliklari oʻrtasidagi jang maydoni sifatida ishlatilgan va deyarli butunlay yoʻq qilingan. Polshadagi urushning birinchi kunidanoq Okęcie nemis Luftwaffe tomonidan bombardimon qilish nishoniga aylandi. Keyinchalik, Varshava nemis armiyasi tomonidan bosib olingandan soʻng, aeroport ikkita nemis aviatsiya maktabi va Junkers samolyotlarini **taʼmirlash** boʻyicha bazaga aylandi. Bu davrda aeroport oʻzining birinchi beton uchish-qoʻnish yoʻlagi va taksi yoʻlaklarini ham oldi; Krayova armiyasi va Sovet Qurolli kuchlarining koʻplab hujumlariga qaramay, ular urushning soʻnggi kunlarigacha zarar koʻrmadi. Biroq, Germaniyaning shaharni tark etishi bilan, Okęciening qolgan binolari va yer usti infratuzilmasi (jumladan, uchish-qoʻnish yoʻlagi) ilgarilab borayotgan Qizil armiya va Polsha Birinchi armiyasiga foydalana olmasligi uchun ataylab yoʻq qilindi.

### 1945—89-yillarda Okęcieni qayta qurish

Urushdan keyin LOT Polsha Airlines urushdan oldingi infratuzilmadan foydalangan holda Okęcieda faoliyatini davom ettirdi, aviakompaniya aeroportda rekonstruksiya ishlarini boshlash uchun ham mas’ul edi va ikki yil ichida yangi terminal, boshqaruv minorasi va yangi Okęcieda joylashgan va tashrif buyuradigan samolyotlar uchun bir qator stendlar qurib bitkazildi.

1940-yillarning oxiriga kelib, aeroport Polshaning eng muhim shaharlari va bir qator xalqaro xizmatlar, jumladan, Moskva, Belgrad, Berlin, Buxarest, Budapesht, Brussel, Kopengagen, Praga va Stokgolm bilan bogʻlandi. 1950-yillarning birinchi yarmida bu rivojlanish davom etdi va aeroport maʼmuriyati Varshavaga yoʻnalishlarni ochish mavzusida koʻplab xalqaro aviakompaniyalar bilan muzokaralarni davom ettirdi. 1956-yilda Okęciega texnik xizmat koʻrsatish LOT Polsha Airlines kompaniyasidan davlat boshqaruviga oʻtkazildi, keyin 1959-yilda hukumat tashabbusi bilan aeroportning asosiy terminalini rekonstruksiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, ammo, amalda 1964-yilgacha sodir boʻlmadi.

Fuqarolik aviatsiyasining yangi organi aeroportlar, havo yoʻlaklari va marshrutlari, yer usti aviatsiya infratuzilmasi ustidan nazoratni amalga oshira boshladi va boshqa davlatlar bilan aviatsiya bitimlarini tuzish va imzolash uchun javobgarlikni amalga oshira boshladi. Bu hokimiyatga Varshava aeroportini samarali ravishda toʻliq nazorat qilish imkonini berdi.

1969-yilda yangi terminal rasman ishga tushdi va u bayramni nishonlash bilan bir yil oʻtgach, uning birinchi million yoʻlovchisi xizmat koʻrsatdi. Biroq, tez orada yangi terminal juda kichik ekanligi **maʼlum** boʻldi. Ushbu holat natijasida va u keltirib chiqarayotgan muammolarni bartaraf etish maqsadida aeroport maʼmuriyatining bir qismi terminalning janubiy tomoniga, Ul 17 Styczniadagi vaqtinchalik qurilgan binolar va eski aeroport binolariga koʻchirildi. Keyin yangi alohida, vaqtinchalik kelish zali qurildi. Shu bilan birga, urushdan oldingi terminal oʻrnida qurilgan obyektlardan ichki reyslar davom etdi. Bir necha yil oʻtgach, 1979-yilda „Fin zali“ deb nomlangan uchib kelish zali ochildi. Shundan keyin aeroportning uchish-qoʻnish yoʻlaklarida yana yangilanishlar amalga oshirildi va 1 va 3-uchish-qoʻnish yoʻlaklari taʼmirlangandan soʻng, 2 uchish-qoʻnish yoʻlagi „Delta“ taksi yoʻli sifatida qayta belgilandi; Buning sababi, uning bir qator asosiy toʻsiqlar, xususan, Madaniyat va fan saroyi va Raszin radio uzatgichi bilan bir oʻqda joylashganligi edi.

1980-yillarning boshidagi siyosiy voqealar yoʻlovchi tashishning pasayishiga olib keldi, ammo 1983-yilga kelib, ayniqsa, xalqaro yoʻnalishlarda yangi oʻsish kuzatildi. Biroq, maʼlum boʻlishicha, mavjud aeroport infratuzilmasi bu davrga kelib aeroport shugʻullanganichalik koʻp tirbandlikni koʻtara olmagan. Shunday qilib, 1986-yil noyabr oyida hukumat aeroportni kengaytirishga qaror qildi. 1980-yillar oxiridagi iqtisodiy islohotlar sharoitida Polshada aeroportlar va havo qatnovi uchun yangi boshqaruv organini yaratish zarurati ham paydo boʻldi. 1987-yil oktyabr oyida davlat aviatsiya maʼmuriyatining oʻrniga aeroport menejeri sifatida mustaqil, oʻzini-oʻzi boshqarish va oʻzini oʻzi moliyalashtiruvchi milliy xoʻjalik subyekti boʻlgan „Polsha aeroportlari“ davlat korxonasi (PPL) yangi kompaniya paydo boʻldi. Kompaniya aloqa va transport vazirining rahbarligi ostida boshqarildi.

### Post-kommunistik rivojlanish (1989-yildan)

Faqat 1990-yilda, kommunizm qulagandan soʻng, Okęcieda yangi terminal qurila boshlandi. Asosiy pudratchi Germaniyaning Hochtief kompaniyasi boʻlib, ishda 164 ta subpudratchi ishtirok etdi, ulardan 121 tasi Polsha kompaniyalari edi. 24&nbsp;oydan keyin yangi terminal taxminan 300&nbsp;million nemis markasiga qurib bitkazildi . Shuningdek, koʻp qavatli avtoturargohlar va kirish yoʻllari tarmogʻi qurildi va ularning tugallanishi bilan Varshava yillik 3,5&nbsp;million yoʻlovchi sigʻimli zamonaviy terminalga ega boʻldi. Terminal 1992-yil 1-iyulda ishlay boshladi, undan birinchi boʻlib Afina, Bangkok, Dubay va Nyu-Yorkdan qaytgan sayohatchilar foydalandilar. Oʻn kun oʻtgach, aeroport yangi Varshava Okęciedan joʻnab ketgan birinchi yoʻlovchilarni nishonladi. Oʻsha paytda joʻnab ketish zalida 26 ta roʻyxatga olish stoli mavjud edi, ammo, keyingi faoliyat yillarida yoʻlovchi tashish tez sur’atlar bilan oʻsdi. 1993-yilda aeroport deyarli 2,2&nbsp;millionga yaqin yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan boʻlsa, olti yildan soʻng bu koʻrsatkich 4&nbsp;millionga koʻtarildi, mavjud roʻyxatga olish stollari sonini 33 taga, keyin esa 46 taga koʻpaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, natijada terminalning sigʻimi yillik 6&nbsp;million yoʻlovchiga koʻtarildi.

2001-yil mart oyida Varshava aeroporti taniqli polshalik pianinochi va bastakor Frederik Shopen sharafiga oʻzgartirildi (garchi bu nom Varshava aholisi orasida unchalik mashhur emas va koʻplab mehmonlar aeroportni Okęcie deb bilishadi). Bir yil oʻtgach, Varshava aeroportida yangi yoʻlovchi terminali qurilishi boʻyicha tender eʼlon qilindi, keyin uni Ferrovial Agroman, Budimex va Estudio Lamelaning Polsha-Ispan konsortsiumi yutib oldi, ular 2004-yilda fuqaro aviatsiyasi tarixida eng yirik Polsha sarmoyasini amalga oshirish uchun Shopen aeroportining uzoq kutilgan „2-terminal“ qoʻshildi. 2006-yilga kelib, ushbu yangi terminalning kelish darajasi ochildi, sertifikatlash muammolari tufayli uzoq kechikishdan soʻng, uchib ketish darajasi nihoyat 2007-yil oxirida ochildi. Xuddi shu yili arzon Etiuda terminali ham ochildi; Biroq, bu faqat ikki yil oʻtgach, 2009-yilda yana yopildi, barcha operatsiyalar 1 va 2-terminallarga oʻtkazildi. Aeroport tarixidagi yakuniy va eng soʻnggi oʻzgarishlar 2010-2011-yillarni qamrab olgan davrga toʻgʻri keldi, oʻshanda aeroportning yangi markaziy va janubiy tirgaklari qurib bitkazildi (ularni shimoliy pier bilan bogʻlash imkoniyati paydo boʻlgunga qadar qurilishi tugallanmagan) va qayta ishlangani bilan birga ochilgan. Aeroportning ikkita terminali yagona „Terminal A“ kompleksini tashkil qilish uchun birlashtirilgan terminal majmuasi. Shunga qaramay, taksi yoʻllari, rampalar va kirish yoʻllarini rekonstruksiya qilish boʻyicha ishlar davom etmoqda, ularning eng muhim loyihalari aeroportni S79 aeroporti ekspress yoʻli va S2 janubiy Varshava aylanma yoʻli orqali Polsha tez yoʻllari tarmogʻiga ulaydi. Varshavaning shahar atrofi temir yoʻl tizimiga ulangan yer osti temir yoʻl bekati 2012-yil iyun oyida UEFA Yevro-2012 futbol chempionatlari vaqtida ochilgan.

2015-yil iyul holatiga koʻra, aeroport 1987-yildan beri mavjud boʻlgan va aeroportlarni qurish va ishlatish, yoʻlovchilar va aviakompaniyalarga xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanadigan „Polsha aeroportlari“ davlat korxonasi (PPL) tomonidan boshqariladi. PPL 1987-yilgi qonunga muvofiq Infratuzilma va rivojlanish vazirligiga tegishli va boshqariladi.

## Uchish-qoʻnish yoʻlaklari
Aeroportda ikkita kesishgan uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlib, ularning konfiguratsiyasi va mavjud qoidalarga muvofiq taksi yoʻllari soatiga 34 ta yoʻlovchi (uchish yoki qoʻnish) operatsiyasini amalga oshirishga imkon beradi.

## Terminallari

### Umumiy tavsifi
2010-yilda terminallarning belgilanishi oʻzgardi va butun sobiq 1-terminal va 2-terminal majmuasi ikkita asosiy zalda beshta roʻyxatdan oʻtish joylariga (A, B, C, D, E) boʻlingan *A terminali* sifatida belgilangan. Kompleksda 116 ta roʻyxatga olish stoli mavjud. Bundan tashqari, LOT Polish Airlines, Lufthansa, Finnair, Turkish Airlines, KLM va Air France yoʻlovchilari terminalda joylashgan 23 ta oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish stendlaridan birini ishlatishlari mumkin. 45 ta yoʻlovchi darvozalari mavjud boʻlib, ulardan 27 tasi reaktiv yoʻllar bilan jihozlangan.

### Janubiy zal
Janubiy zalda A va B roʻyxatdan oʻtish joylari (sobiq *1-terminal*) mavjud 1992-yilda kommunistik davrdagi eskirgan kompleksni almashtirish uchun qurilgan boʻlib, sigʻimi yiliga 3,5&nbsp;million yoʻlovchiga moʻljallangan. Dastlab, u barcha trafikni boshqargan. 2007-yildan beri T2, T1ga tutash yangi qurilgan terminal, asta-sekin traffikning asosiy qismini egallab kelmoqda. Janubiy zalni rekonstruksiya qilish 2012-yil 13-sentyabrda boshlangan. 2015-yil 23-mayda qayta ishlangan, rekonstruksiya qilingan janubiy zal „A-terminal“ majmuasiga toʻliq integratsiya qilindi. Taʼmirlashdan oldin janubiy zal polyaklar tomonidan koʻplab qurilish elementlari, jumladan, chiqish zalini qoplagan tom, ustunlar, eshik va derazalar ramkalari va boshqalarning oʻziga xos quyuq qizil rangi bilan tanilgan. Polshada u „buraczkowy“ deb nomlangan, bu ingliz tilida „lavlagi rangli“ degan maʼnoni anglatadi.

### Shimoliy zal
C, D va E roʻyxatdan oʻtish joylarini oʻz ichiga olgan ushbu yangi terminal (ilgari *Terminal 2* nomi bilan tanilgan) dastlab rejalashtirilgan ochilish sanasidan ikki yil oʻtib, 2008-yil 12-martda toʻliq ishga tushdi. Kelish hududi 2007-yilning oʻrtalaridan ishga tushirilgan, ammo xavfsizlik sertifikati bilan bogʻliq muammolar va aeroport va qurilish firmasi oʻrtasidagi kelishmovchiliklar toʻliq foydalanishni kechiktirdi. Yangi terminal eski 1-terminalga qaraganda ancha katta va barcha Star Alliance va Oneworld aviakompaniyalari va bir nechta boshqa tashuvchilar uchun uchib ketishlarni oʻz zimmasiga oldi. 2014-yil avgust oyida Shopen aeroporti barcha yoʻlovchilar va tashrif buyuruvchilar uchun cheksiz Internetga bepul kirishni taklif qiluvchi birinchi Yevropa aeroportlaridan biri sifatida koʻrindi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar
Quyidagi aviakompaniyalar Varshava-Shopenga muntazam va charter reyslarini amalga oshiradi:

## Statistika

### Yillik trafik

### Yoʻnalishlar

## Aviatsiya xizmatlari
Yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish, samolyotga ishlov berish, samolyotga yoqilgʻi quyish va muzdan tushirish/muzga qarshi xizmatlar LS Airport Services (LS) yoki Welcome Airport Services (WAS) tomonidan amalga oshiriladi.

## Yer usti transporti
Varshava Shopen aeroporti Varshavaning janubi-gʻarbiy qismida, shahar markazidan taxminan  da joylashgan. Aeroportga poyezd, mahalliy avtobus yoki taksi orqali borish mumkin.

### Temir yoʻl

Aeroportning Varshava Shopen aeroporti temir yoʻl vokzalini (sobiq 2-terminalning bir qismi sifatida qurilgan) Varshava shahri markaziga ulash uchun 230&nbsp;million zlotiyga temir yoʻl liniyasi qurilgan. Bekat 2012-yilning 1-iyunida ochilgan boʻlib, xizmat oʻsha kuniyoq boshlangan. Poyezdlar har 15 daqiqada qatnaydi. Bekatga xizmat Szybka Kolej Miejska va Masovian temir yoʻllari tomonidan taqdim etiladi.

2019-yil 15-dekabrda Lodz shahri bilan toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl qatnovi oʻrnatildi.

### Avtomobil
Żwirki i Wigury, 1932-yilda Challenge International de Tourisme tanlovida gʻolib chiqqan mashhur aviatorlar nomi bilan atalgan, aeroportga olib boradigan asosiy arteriyadir.

### Avtobus
Varshava shahar markaziga avtobus liniyalari orqali borish mumkin: kunduzi 175 va 188, kechasi esa N32. Bundan tashqari, Ursinov (Varshavaning janubiy qismi) va Praga (Varshavaning sharqiy qismi)ga kirishni taʼminlaydigan qoʻshimcha 148-liniya mavjud. 331-avtobus Wilanowska metro bekati bilan bogʻlanadi.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1962-yil 19-dekabrda LOT Polish Airlines aviakompaniyasining Vickers Viscount 804 samolyoti Bryussel va Berlin-Schönefeld aeroportidan parvoz qilgandan soʻng, aylanib oʻtishga urinayotganda qulab tushdi. Bortdagi 33 yoʻlovchining barchasi halok boʻldi.
* 1980-yil 14-martda LOT Polish Airlines aviakompaniyasining 007-reysidagi Ilyushin Il-62 samolyoti Nyu-York shahridagi Jon Kennedi xalqaro aeroportiga oxirgi yaqinlashayotganda aylanib chiqishga urinayotganda qulab tushdi. Samolyot bortidagi barcha 87 yoʻlovchi va ekipaj aʼzolari, jumladan, AQShning butun havaskor boks jamoasi, polyak estrada xonandasi Anna Jantar va Alan P. Merriam halok boʻldi.
* 1987-yil 9-mayda LOT Polish Airlines aviakompaniyasining 5055-reysi Ilyushin Il-62M Nyu-York shahridagi Jon Kennedi xalqaro aeroportiga parvoz qilish uchun uchib ketdi va dvigatel nosozligidan soʻng Okęciega qaytdi. Samolyot yaqinlashish chogʻida uchish-qoʻnish yoʻlagidan uzoqda, qattiq oʻrmonli hududga qulagan. Bortdagi barcha 183 yoʻlovchi va ekipaj aʼzosi halok boʻldi.
* 1993-yil 14-sentyabrda Lufthansa 2904 reysi Airbus A320-200 11-qoʻnish yoʻlagini bosib oʻtdi. Bu Germaniyaning Frankfurt shahridan uchayotgan samolyot edi. Samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi va qirgʻoqqa va LLZ antenasiga urilishidan oldin  agʻdarildi. Yongʻin boshlanib, yoʻlovchilar saloniga kirib ketdi. Avtohalokatda 70 nafar yoʻlovchidan ikki nafari halok boʻldi, jumladan, mashgʻulot kapitani zarbadan halok boʻldi va bir yoʻlovchi kabinadagi tutun tufayli hushini yoʻqotib qochib qutula olmadi.
* 1993-yil 31-dekabrda Chikago-OʻHare xalqaro aeroportidan kelgan Boeing 767-300ER LOT Polish Airlines aviakompaniyasining 002-reysi, pastga tegish chogʻida tumshugʻi qulab tushganidan soʻng jiddiy shikastlangan. Halok boʻlganlar yoʻq.
* 2011-yil 1-noyabr kuni LOT Polish Airlines aviakompaniyasining 16-reysi, Nyuark Liberti xalqaro aeroportidan kelayotgan Boeing 767-300ER samolyoti qoʻnishdan oldin qoʻnish moslamasining mexanik nosozligidan soʻng Varshava Shopenga xavfsiz qoʻndi. Kokpit ekipaji halokat va jarohatlarsiz aeroportga favqulodda qoʻnishni muvaffaqiyatli amalga oshirdi .

## Manbalar

## Havolalar

*