Yahyo Afandi

**Beshiktoshli Yahyo afandi** **Mulla Shayxzoda** ( ,  ; 1494 , Trabzon — 1569 , Istanbul ) — Usmoniylar davlati tasavvufchisi, olimi va shoiri; Sulton Sulaymon Qonuniyning og'asi.

Sulton Sulaymonning hukmronligi davrida Yahyo Afandi madrasada mudarris sifatida talabalarga bilim berish bilan shug'ullangan. U o'z davrining mashhur olimlaridan biri bo'lib, diniy va ilmiy bilimlarni o'rgatgan. Yahyo Afandi nafaqat diniy fanlar, balki falsafa, adabiyot va boshqa sohalarda ham talabalarga ta'lim bergan. Uning ta'lim uslubi va pedagogik yondashuvi ko'pchilik tomonidan qadrlangan. Nafaqaga chiqqach, Beshiktoshda jannatmakon bog'lar barpo etish va ularning parvarishiga alohida e'tibor bergan .

## Kelib chiqishi

Yahyo, 1494-yilda Trabzonda tug'ilgan mashhur din arbobi, Amasiyalik qozi Omer Afandi va Afife Xotun oilasida dunyoga kelgan. Shuningdek, Sulton Salimxonning tutingan o'g'li sifatida tanilgan. Sultonning rafiqasi Hafsa Sulton bolani yetarlicha emizdira olmagani sababli, Yahyoning onasi Afife Xotunni enaga qilib saroyga olib ketishgan. Shu tarzda, Yahyo afandi bo'lajak Sultonning tutingan ukasi bo'lib qoladi. Bu voqealar uning hayoti va taqdirida muhim rol o'ynagan.

## Ta'lim va ijod

Yahyo, boshlang'ich ta'limini Trabzonda olib, keyinchalik o'qishni davom ettirish uchun Istanbulga yo'l oladi. O'z navbatida, Usmoniylar saltanatining sakkizinchi shayxulislomi, asli ismi Ali Jamoliy bo'lgan To'rvali Ali afandining shogirdi bo'lgan. Ikki yil davomida Ali Jamoliy afandidan ta'lim oladi. 1526-yilda Ali Jamoliy afandining vafotidan so'ng, Yahyo Janbaziye madrasasida dars bera boshlaydi va bu joyda o'z bilimlarini yosh avlodga yetkazishda davom etadi. O'zining ilmiy faoliyati va ma'rifatparvarlik ishlariga ko'ra, odamlar uni "Mulla Shayxzoda" deb atay boshlaydilar. Bu nom, uning ilm-fanda erishgan muvaffaqiyatlari va obro'sini aks ettiradi. Yahyoning hayoti va faoliyati Usmoniylar davridagi ta'lim tizimining rivojlanishiga muhim hissa qo'shgan shaxslar qatoriga kiradi.

Yahyo din bilan bir qatorda ilm-fan, tibbiyot, geometriya, astronomiya va boshqa fanlarni ham o‘rgatgani uchun mashhur bo'lgan. U 1553–yilgacha Sahn-ı Seman madrasasida dars bergan. Bu madrasa o'z davrida ilm-fan va ma'rifat markazi sifatida tanilgan. Yahyo o'z talabalariga nafaqat diniy bilimlar, balki zamonaviy ilmiy yutuqlarni ham o'rgatgan. Ularning yutuqlari va bilimlari keyinchalik ko'plab avlodlarga ta'sir ko'rsatgan.

## Mustafoning qatl etilishiga munosabat

1533-yilda Sulaymon to'ng'ich o'g'li Mustafoni qatl qilishi va onasi Mahidevron Sultonni Bursaga yuborishi, turk tarixi va Usmonlilar sulolasining ichki siyosiy kurashlari nuqtai nazaridan muhim voqealardir. Bu davrda Usmonli imperiyasida taxt uchun kurashlar, oilaviy nizolar va siyosiy intrigalar kuchli bo'lgan.

## Keyingi tadbirlar
Yahyo afandi o'zining hayotini va faoliyatini jamiyatga foyda keltirishga bag'ishlagan. U Beshiktoshda uy sotib olib, o'zining bilim va tajribasini boshqalar bilan baham ko'rish uchun muhim infratuzilma yaratdi. Masjid, madrasa, hammom va mehmonxona kabi binolar nafaqat diniy va ma'rifiy xizmatlar ko'rsatish uchun, balki jamoatni birlashtirish va ularni tarbiyalash maqsadida ham tashkil etilgan.

Yahyo xayriya jamg'armasini tuzishi, uning ijtimoiy mas'uliyatini yanada oshirdi. U harbiy va fuqarolik rahbarlari bilan aloqalar o'rnatib, ularning yordamlarini jalb qildi. Bu esa, ziyoratchilar sonining ko'payishi va ularning saxovatli sovg‘alari orqali yanada ko'proq inshootlar qurishga imkon berdi. Yahyo afandi o'zining barcha loyihalarida shaxsan ishtirok etganligi bilan uning faoliyati nafaqat iqtisodiy, balki ma'naviy jihatdan ham ahamiyatli bo'lgan.

Yahyoning bunday faoliyati jamiyatda ta'lim olishga bo'lgan qiziqishni oshirdi va odamlarni bir-biriga yaqinlashtirdi. Uning mehnati natijasida Beshiktoshdada yangi madaniy muhit vujudga keldi. Bu joy ziyoratchilar uchun nafaqat diniy joy sifatida, balki bilim olish va ruhiy yangilanish manbai sifatida ham xizmat qila boshlagan.

Bundan tashqari, Yahyo iste’dodli shoir edi. Muderris taxallusi bilan she'rlar yozgan

## Oilasi va farzandlari
Yahyo afandi Sherif Xotunga uylangan. Ularning Ibrohim va Ali ismli ikki o‘g‘li bo'lgan.

## Vafoti
Yahyo Afandi, 1569-yilda Qurbon hayiti arafasida Beshiktoshdagi monastirda vafot etgan. Uning dafn marosimi Ebussuud Afandi tomonidan Sulaymoniya shahrida hayit namozidan so'ng amalga oshirilgan. Yahyo Afandi dastlab Beshiktoshda darvesh sifatida dafn etilgan, ammo 1571-yilda Sulton Sinanning buyrug'i bilan maqbaraga ko'chirilgan. Bu maqbara hozirgi kunda ham mavjud bo'lib, Yahyo Afandining xotirasini abadiylashtirish maqsadida qurilgan ahamiyatli tarixiy joylardan biridir.

## Filmda mujassamlash
'Muhtasham yuz yil ” turk serialida Yahyo afandi rolini Hamdi Alkan ijro etgan.
## Havolalar