Morgan Stanley kompaniyasi

**Morgan Stanley** – shtab-kvartirasi Nyu-Yorkning Midtown Manxetten shahridagi 1585 Broadwayda joylashgan amerikalik transmilliy investitsiyalarni boshqarish va moliyaviy xizmatlar kompaniyasi. 41 dan ortiq mamlakatlarda ofislari va 75 000 dan ortiq xodimlari bilan firma mijozlari korporatsiyalar, hukumatlar, muassasalar va jismoniy shaxslardan iborat.  Morgan Stanley 2021-yilgi Fortune 500 roʻyxatida umumiy daromad boʻyicha AQSHning eng yirik korporatsiyalari roʻyxatida 61-oʻrinni egalladi.

JP Morgan &amp;amp; Co. sheriklari Genri Sturgis Morgan (JP Morganning nabirasi), Garold Stenli va boshqalar tomonidan tashkil etilgan asl Morgan Stanley 1935-yil 16-sentabrda boʻlinishni talab qiladigan Glass-Steagall qonuniga javoban paydo boʻldi. Oʻzining birinchi yilida kompaniya 24% bozor ulushi bilan ishladi (1,1 mlrd AQSH dollari).

Hozirgi Morgan Stenli 1997-yilda asl Morgan Stenlining Dean Witter Discover &amp;amp; Co. bilan birlashishi natijasidir. Din Vitterning raisi va bosh direktori Filipp J. Purcell yangi birlashtirilgan “Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co” kompaniyasining raisi va bosh direktori boʻldi. Yangi firma 2001-yilda oʻz nomini “Morgan Stanley” ga oʻzgartirdi. Bugungi kunda firma faoliyatining asosiy yoʻnalishlari institutsional qimmatli qogʻozlar, boyliklarni boshqarish va investitsiyalarni boshqarishdir. Bank moliyaviy barqarorlik kengashi tomonidan tizimli ahamiyatga ega deb hisoblanadi.

## Sharhi
Morgan Stanley moliyaviy xizmatlar korporatsiyasi boʻlib, oʻzining filiallari va shoʻba korxonalari orqali maslahat beradi va tashkil qiladi, savdo qiladi, boshqaradi va muassasalar, hukumatlar va jismoniy shaxslar uchun kapitalni taqsimlaydi. Kompaniya uchta biznes segmentida institutsional qimmatli qogʻozlar, boylikni boshqarish va investitsiyalarni boshqarish bilan shugʻullanadi. 

## Tarixi

### Asl Morgan Stanley (1935–1997)
Morgan Stanley oʻz ildizlarini JP Morgan &amp;amp; Co kompaniyasiga bogʻlaydi. Glass-Steagall qonunidan soʻng korporatsiyaning investitsiya banki va tijorat banki biznesiga yagona xolding subyekti ostida ega boʻlishi ortiq mumkin boʻlmay qoladi. JP Morgan & Co investitsiya banki biznesidan koʻra tijorat banki biznesini tanladi. Natijada, JP Morgan & Co kompaniyasining baʼzi xodimlari, ayniqsa, Genri S. Morgan va Xarold Stenli JP Morgan & Co.ni tark etishdi va boshqa Drexel sheriklaridan Morgan Stanleyni tashkil qilish uchun qoʻshilishdi. Firma 1935-yil 16-sentabrda Nyu York shahridagi Uoll-strit 2-uyda, JP Morgan koʻchasidan pastroqda, biznes uchun eshiklarini rasman ochdi. Firma 1939-yilda AQSH temir yoʻlini moliyalashtirishda yetakchi sindikat boʻlish unvoniga ega boʻldi. 1941-yilda qimmatli qogʻozlar biznesida koʻproq faollik koʻrsatish uchun qayta tashkil etishdan oʻtdi. 

Firmani 1951-yildan 1961-yilgacha Morgan Stenliga rahbarlik qilgan oxirgi asoschi Perri Xoll boshqargan. Bu davr mobaynida firma Jahon bankining 1952-yildagi uch marta A reytingli obligatsiyalarini taklif qilishni birgalikda boshqargan, shuningdek, General Motors kompaniyasining 300 mln AQSH dollari miqdorida daromad olgan. 

1996-yilda Morgan Stanley Van Kampen American Capital kompaniyasini sotib oldi.

### Morgan Stanley birlashishdan keyin (1997-yildan hozirgi kungacha)

1997-yil 5-fevralda kompaniya Sears Roebuck kompaniyasining moliyaviy xizmatlari boʻyicha Dean Witter Discover &amp;amp; Co. bilan birlashdi. Din Vitterning raisi va bosh direktori Filipp J. Purcell yangi birlashtirilgan “Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co” da bir xil rollarni bajarishda davom etdi. Morgan Stanley prezidenti Jon J. Mak firma prezidenti va bosh operatsion direktori boʻldi. 1998-yilda firma nomi “Morgan Stanley Dean Witter & Co” ga oʻzgartirildi. Dastlab, bu nom ikki kompaniya oʻrtasidagi keskinlikni oldini olish uchun ikkita oldingi kompaniyaning kombinatsiyasi sifatida tanlangan. Oxir-oqibat, 2001-yilda “Dean Witter” yana olib tashlandi va nomaʼlum sabablarga koʻra “Morgan Stanley” nomiga aylandi. Birlashtirilgan firma xorijdagi faoliyatini kengaytira boshladi: 1999-yilda Mack Hindistonda mahalliy hamkor JM Financial bilan qoʻshma korxona tashkil qildi.

Morgan Stanley Jahon Savdo Markazining 1, 2 va 5-binolari boʻylab 35 qavatda joylashgan ofislariga ega edi va WTC majmuasining eng yirik ijarachisi edi. Ushbu idoralarning aksariyati 1980-yillarning oʻrtalaridan beri bu joyni egallab kelgan Din Vitterdan meros boʻlib oʻtgan. 2001-yil 11-sentabr xurujlari chogʻida firma 13 xodimini yoʻqotdi. (Tomas F. Svift, Uesli Merser, Jennifer de Jezus, Jozef DiPilato, Nolbert Salomon, Godvin Forde, Stiv R. Strauss, Lindsi K. Xerkness, Albert Jozef, Xorxe Velaskes, Titus Devidson, Charlz Laurensin va Xavfsizlik direktori Rik Rescorla) minoralardan 2687 kishi Rik Rescorla tomonidan muvaffaqiyatli evakuatsiya qilingan. Tirik qolgan xodimlar yaqin atrofdagi vaqtinchalik shtab-kvartiraga koʻchib oʻtdi. 2005-yilda Morgan Stanley oʻzining 2300 nafar xodimini Manxettenning pastki qismiga koʻchirdi, bu oʻsha paytdagi eng katta harakat edi.

2003-yilda Nyu York Presviterian kasalxonasi kompaniyaning shifoxonaga homiyligini eʼtirof etib, Morgan Stanley bolalar kasalxonasi nomini oldi, bu shifoxona qurilishini xayriya orqali moliyalashtirdi. Tashabbus bosh direktor Filipp J. Purcell davrida boshlangan va Jon Mak davrida yakunlangan. Firma xodimlari 1990-yillardan beri kasalxona bilan shugʻullanadilar va 2000-yil noyabr oyida ochilgan hozirgi bolalar uchun moʻljallangan bino qurilishiga shaxsan xayriya qilishgan.

Kompaniya 2005-yilning mart oyidan boshlangan boshqaruv inqirozi oʻrtasida boʻldi, bu firma xodimlarining yoʻqolishiga olib keldi. Purcell 2005-yil iyun oyida Morgan Stanleyning sobiq hamkorlari tomonidan olib borilgan ommaviy kampaniya kompaniyaga zarar yetkazish bilan tahdid qilgan va uning leverajni agressiv ravishda oshirish, riskni oshirish, sub-prime ipoteka biznesiga kirishdan bosh tortishiga qarshi chiqqanida, Morgan Stanley bosh direktori lavozimidan isteʼfoga chiqdi.

2006-yil 19-dekabrda Morgan Stanley oʻzining Discover Card boʻlinmasining ajralib chiqishini eʼlon qildi. Bank 2007-yilning 30-iyunida Discover Financialʼning spinoffini yakunladi.

Morgan Stanley banki moliyaviy inqiroz davrida 2007 va 2008-yillar oraligʻida bozor qiymatining 80% dan ortigʻini yoʻqotgani xabar qilingan. 2008-yil 17-sentabrda Britaniyaning *Newsnight* tahlil dasturining xabar berishicha, Morgan Stanley ikki kun ichida aksiyalari narxi 42 foizga tushib ketganidan keyin qiyinchiliklarga duch kelgan. Bosh direktor Jon J. Mak xodimlarga yoʻllagan eslatmasida “biz qoʻrquv va mish-mishlar va qisqa sotuvchilar tomonidan boshqariladigan bozorning oʻrtasidamiz”, deb yozgan edi. 2008-yil 19-sentabrga kelib, aksiyalar narxi toʻrt kun ichida 57 foizga pasaydi va kompaniya CITIC, Wachovia, HSBC, Standard Chartered, Banco Santander va Nomura bilan birlashish imkoniyatlarini oʻrganib chiqqani aytiladi. Bir paytlar Xenk Polson Morgan Stenlini JPMorgan Chaseʼga hech qanday toʻlovsiz taklif qildi, ammo JPMorgan Jeymi Dimon taklifni rad etdi.

Morgan Stanley va Goldman Sachs, AQSHdagi soʻnggi ikkita yirik investitsiya banki, ikkalasi ham 2008-yil 22-sentabrda Federal zaxira tomonidan tartibga solinadigan anʼanaviy bank xolding kompaniyalariga aylanishlarini eʼlon qildilar. Federal zaxiraning bank boʻlish taklifini maʼqullashi qimmatli qogʻozlar firmalarining yuksalishiga chek qoʻydi, Kongress ularni depozit oluvchi kreditorlardan ajratganidan 75 yil oʻtib, Lehman Brothers Holdings Inc.ni bankrotlikka olib kelgan.

Bloomberg News xizmati tomonidan tuzilgan va 2011-yil 22-avgustda chop etilgan maʼlumotlarga koʻra, Morgan Stanley 2008-yil inqirozi paytida Feddan 107,3 milliard dollar qarz oldi, bu har qanday banklar orasida eng koʻp qiymat edi.

2009-yilda Morgan Stanley Citigroupʼdan Smith Barneyʼni sotib oldi va yangi broker-diler dunyodagi eng yirik boylikni boshqarish biznesi boʻlgan Morgan Stanley Smit Barney nomi bilan ishlaydi.

2013-yil noyabr oyida Morgan Stanley iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik barqarorlikka koʻmaklashuvchi sa’y-harakatlarga sarmoya kiritishni ragʻbatlantirishga qaratilgan keng koʻlamli harakat doirasida arzon uy-joylarni yaxshilashga yordam berish uchun 1 milliard dollar sarmoya kiritishini e’lon qildi.

2014-yil iyul oyida Morgan Stanleyning Osiyodagi xususiy sarmoya boʻlimi oʻzining ushbu sohadagi toʻrtinchi fondi uchun taxminan 1,7 milliard dollar yigʻganini eʼlon qildi.

2015-yil dekabr oyida Morgan Stanley oy oxirigacha oʻzining doimiy daromadli ish joylarining 25 foizini qisqartirishi haqida xabar berilgan edi. 2016-yil yanvar oyida kompaniya 43 dan ortiq mamlakatlarda vakolatxonalari borligi haqida xabar bergan edi.

2020-yil oktabr oyida kompaniya E*Tradeʼni sotib olishni yakunladi, bu bitim 2020-yil fevralida 13 milliard dollarga eʼlon qilingan edi, bu AQSH banki tomonidan global moliyaviy inqirozdan keyingi eng yirik xariddir.

2021-yil mart oyida Morgan Stanley Eaton Vanceni sotib olishni yakunladi, bu kelishuv 2020-yil oktabr oyida eʼlon qilingan. Eaton Vance qoʻshilishi bilan Morgan Stanley endi boyliklarni boshqarish va investitsiyalarni boshqarish segmentlarida 5,4 trillion dollarlik mijozlar aktivlariga ega edi.

## Tashkilot
Kompaniyaning 3 ta boʻlinmasi quyidagilardan iborat:

### Institutsional qimmatli qogʻozlar guruhi
Morgan Stanleyning institutsional qimmatli qogʻozlari eng daromadli biznes segmentidir. Ushbu biznes segmenti institutlarga kapital jalb qilish va moliyaviy maslahat xizmatlari, shu jumladan, qoʻshilish va sotib olish boʻyicha maslahatlar, qayta tuzilishlar, koʻchmas mulk va loyihalarni moliyalashtirish va korporativ kreditlash kabi xizmatlarni taqdim etadi. Segment, shuningdek, firmaning Aksiyalari va Doimiy daromad boʻlinmalarini oʻz ichiga oladi; savdo kompaniyaning “yuritkich xona” sifatidagi oʻz mavqeini saqlab qolishi kutilmoqda. AQSHning yirik banklari orasida Morgan Stanley daromadlarning eng yuqori qismini sobit daromadli anderraytingdan oladi, bu 12-moliyadagi umumiy daromadning 6,0 foizini tashkil qilgan.

### Boylikni boshqarish
*Global Wealth Management Group* birja brokerligi va sarmoyaviy maslahat xizmatlarini taqdim etadi. Ushbu segment oʻz mijozlariga moliyaviy va boylikni rejalashtirish xizmatlarini taqdim etadi, ular asosan yuqori daromadli shaxslardir.

2009-yil 13-yanvarda Global Wealth Management Group Citi kompaniyasidan Smit Barni bilan birlashtirilib, Morgan Stanley Smith Barneyni tashkil qildi. Morgan Stanley kompaniyaning 51 foiziga, Citi esa 49 foizga egalik qiladi. 2012-yil 31-mayda Morgan Stanley qoʻshma korxonaning qoʻshimcha 14 foizini Citi'dan sotib olish opsiyasidan foydalangan. 2013-yil iyun oyida Morgan Stanley Citigroupning Smit Barneydagi qolgan 35% ulushini sotib olish uchun barcha tartibga soluvchi ruxsatlarni olganligini va bitimni yakunlashda davom etishini aytdi.

### Investitsiyalarni boshqarish
Investment Management uchinchi tomon chakana tarqatish kanallari, vositachilar va Morgan Stanley institutsional tarqatish kanali orqali institutsional va chakana mijozlarga kapital, qatʼiy daromad, muqobil investitsiyalar, koʻchmas mulk investitsiyalari va xususiy kapital boʻyicha aktivlarni boshqarish mahsulotlari va xizmatlarini taqdim etadi. Morgan Stanley aktivlarini boshqarish faoliyati asosan 2009-yilgacha Morgan Stanley va Van Kampen brendlari ostida olib borilgan.

## Mukofot va unvonlar

* Morgan Stanley 2004-yilda *Working Mother* tomonidan ishlaydigan onalar uchun 100 ta eng yaxshi kompaniyalardan biri deb topildi.
* *Family Digest* 2004-yil iyun oyida Morgan Stanleyʼni “Afrikalik amerikaliklar uchun eng yaxshi kompaniyalar” deb atadi.
* *[[Tayms|The Times]]* Morgan Stanleyni *2006-yilda ishlash uchun 20 ta eng yaxshi yirik kompaniyalar* roʻyxatida 5-oʻringa qoʻydi.
* *Great Place to Work Institute Yaponiya* 2007-yilda Morgan Stanleyni xodimlarning fikri va korporativ madaniyatiga asoslanib, Yaponiyada ishlash uchun ikkinchi eng yaxshi korporatsiya deb topdi.

## Daʼvolar
2004-yil iyun oyida Nyu York fond birjasi (NYSE) naqd pulni boshqarish boʻyicha kreditlar uchun garov sifatida mijozlarning marjinal qimmatli qogʻozlaridan notoʻgʻri foydalanganlik uchun 140 000 AQSH dollari miqdorida jarima soldi.

2004-yilda Morgan Stanley Teng Ish Imkoniyatlari Komissiyasi tomonidan 54 million dollarga olib kelgan jinsiy kamsitish boʻyicha daʼvoni hal qildi. 2007-yilda firma sakkiz nafar broker ayol tomonidan qoʻzgʻatilgan jamoaviy daʼvoni hal qilish uchun 46 million dollar toʻlashga rozi boʻldi.

Nyu York fond birjasi 19 dollar belgiladi.&nbsp;2005-yil 12-yanvarda tartibga solish va nazoratni buzganlik uchun million jarima. Oʻsha paytda bu NYSE tomonidan joriy etilgan eng katta jarima edi.

May oyida firma 15 million dollar jarima toʻlashga rozi boʻldi. Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi firmani elektron pochta xabarlarini oʻchirishda va SEC tergovchilari bilan hamkorlik qilmaganlikda aybladi.

2009-yil 25-sentabrda Citigroup Inc Morgan Stanleyga qarshi federal sudga murojaat qilib, raqibi 245 mln dollar toʻlamaganligini da’vo qildi. Shartnomani buzish boʻyicha daʼvo Manxetten federal sudiga qoʻzgʻatilgan va aniqlanmagan zararni talab qiladi.

2007-yil iyul oyida Morgan Stanley jamoaviy daʼvoni hal qilish uchun 4,4 million dollar toʻlashga rozi boʻldi. Firma mijozlardan qimmatbaho metallarni saqlash uchun notoʻgʻri pul undirishda ayblangan.

Nyu York Bosh prokurori Endryu M. Kuomo bilan kelishuvga koʻra, firma taxminan 4,5 milliard dollarlik auktsion bahosidagi qimmatli qogʻozlarni qayta sotib olishga rozi boʻldi. Firma auksion stavkalari boʻyicha qimmatli qogʻozlarni sotish va sotishda notoʻgʻri koʻrsatganlikda ayblangan.

2009-yil mart oyida FINRA Morgan Stanley Nyu Yorkdagi Rochesterdagi 90 nafar nafaqaxoʻrning hisoblarini yuritishda notoʻgʻri xatti-harakatlari uchun 7 million dollardan koʻproq toʻlashini eʼlon qildi.

Morgan Stanley boshqaruvchi direktori Du Jun Gonkongdagi jinoiy sud jarayonidan soʻng insayder savdosida aybdor deb topildi. Janob Du kompaniya haqidagi maxfiy maʼlumotlarga ega boʻlgan holda Citic Resource Holdingsning 26,7 million aksiyasini sotib olganlikda ayblangan. U bu maʼlumotni kompaniya bilan Qozogʻistonda obligatsiyalar chiqarish va neft konini sotib olish boʻyicha ishlayotgan Morgan Stanley jamoasi tarkibida olgan. Morgan Stanleyning muvofiqlik boʻlimi janob Duning noqonuniy savdolarini aniqlay olmagani uchun tanqid qilindi.

Aprel oyida tovar fyucherslari savdo komissiyasi firma neft fyucherslarida taqiqlangan savdo faoliyatini yashirishga urinish uchun 14 million dollar toʻlashga rozi boʻlganini eʼlon qildi.

Morgan Stanley treyderi brokerlik sanoatidan chetlashtirildi va firma risklarni boshqarish tizimlarini aldash uchun soxta savdolarga kirishgani uchun jarimaga tortildi, bu esa millionlab yoʻqotishlarga olib keldi.

3-aprel kuni Federal zaxira tizimi firmaga qarshi “turar-joy ipoteka kreditiga xizmat koʻrsatish va garovga qoʻyishni qayta ishlashda notoʻgʻri xatti-harakatlar va beparvolik namunasi” uchun rozilik buyrugʻini eʼlon qildi. Rozilik buyrugʻi firmadan firma tomonidan olib borilgan garovga qoʻyish jarayonini koʻrib chiqishni talab qildi. Firma pul sanksiyalari uchun ham javobgar edi.

Fevral oyida Morgan Stanley Federal uy-joy moliyasi agentligi bilan ipoteka qimmatli qogʻozlari bilan bogʻliq toʻliq tavakkalchilikni yashirganlik uchun jarima sifatida AQSH hukumatiga 1,25 milliard dollar toʻlashga rozi boʻldi. 

2015-yil may oyida Morgan Stenli FINRA tomonidan olti yildan ortiq vaqt davomida qisqa muddatli hisobot va qoidalarni buzgani uchun 2 million dollar jarimaga tortildi.

2016-yil dekabrida Morgan Stanley’ning yana bir boʻlimi mijozlarni himoya qilish qoidalarining buzilishini bartaraf etish uchun 7,5 million dollar toʻlagan.

2017-yil yanvar oyida korporatsiya ortiqcha toʻlov va investor aktivlarini saqlash qoidalarini buzgani uchun 13 million dollar jarimaga tortildi. Morgan Stanley ayblovlarga izoh bermasdan jarimani toʻlashga rozi boʻldi.

2020-yil may oyida Morgan Stanley SEC tomonidan korporatsiya chakana savdo toʻlovi dasturlarida baʼzi mijozlarga savdo-sotiq xizmatlari va tranzaksiya xarajatlari boʻyicha notoʻgʻri maʼlumot berganligi haqidagi daʼvolarini hal qilish uchun 5 million dollar jarima toʻlashga rozi boʻldi.

## Global va boshqa shtab-kvartiralar
Morgan Stanley xalqaro shtab-kvartirasi Nyu York shahrida, Yevropa shtab-kvartirasi Londonda, Osiyo Tinch okeani mintaqasidagi shtab-kvartirasi Gonkong va Tokioda, Kanadaning Torontodagi shtab-kvartirasida joylashgan.

## Manbalar