Tufts universiteti

**Tufts universiteti** – Massachusets shtatining Medford va Somerville chegarasida joylashgan xususiy tadqiqot universitetidir. U 1852-yilda **Tufts kolleji** sifatida xristian universalistlari tomonidan tashkil etilgan boʻlib, ular mazhabsiz oliy taʼlim muassasasini taqdim etishga intilgan. Tufts 1970-yillargacha kichik New England liberal sanʼat kolleji boʻlib qoldi, u bir necha doktorlik ilmiy darajasini taklif qiluvchi yirik tadqiqot universitetiga aylandi; u tadqiqot faoliyatining eng yuqori darajasini bildiruvchi „I tadqiqot universiteti“ sifatida tasniflanadi. Tufts Shimoliy Amerikadagi 64 ta yetakchi tadqiqot universitetlaridan tashkil topgan Amerika Universitetlari Assotsiatsiyasining aʼzosi. Universitet oʻzining baynalmilalligi, chet elda oʻqish dasturlari va barcha fanlar boʻyicha faol fuqarolik va davlat xizmatini targʻib qilish bilan mashhur.

Tufts 90 dan ortiq bakalavriat va 160 dan ortiq magistratura dasturlarini Boston va Talloires, Fransiyadagi oʻnta maktabda taklif etadi. Unda mamlakatdagi eng qadimgi xalqaro munosabatlar oliy maktabi Fletcher huquq va diplomatiya maktabi mavjud. Eng katta maktab Sanʼat va fanlar maktabi boʻlib, unga Sanʼat va fanlar oliy maktabi va Tufts universiteti qoshidagi Tasviriy sanʼat muzeyi maktabi kiradi, u Bostondagi Tasviriy sanʼat muzeyi bilan bogʻlangan. Muhandislik maktabi oʻzining Gordon instituti orqali tadbirkorlik yoʻnalishini taklif qiladi va asl kollej bilan yaqin aloqada boʻladi.

## Tarix
### 19-asr

1840-yillarda Universalistlar cherkovi Yangi Angliyada kollej ochmoqchi edi va Charles Tufts bu maqsadga erishishda yordam berish uchun 1852-yilda cherkovga 20 gektar maydonni xayriya qildi. Charles Tufts yerni meros qilib olgan edi, Boston hududidagi eng baland nuqtalardan biri boʻlgan, yongʻoq tepaligi deb nomlangan taqir tepalik va oila aʼzolaridan biri u yer bilan nima qilishni niyat qilganini soʻraganida, u „Men chiroq qoʻyaman“ dedi. Uning 20 akr ehsoni (oʻsha paytda 20 000 dollarga baholangan) hali ham Somervil va Medfordda joylashgan Tuftsning hozirgi 150 gektarlik kampusining markazida. Shuningdek, 1852-yilda Massachusets Hamdoʻstligi Tufts kollejini taʼsis etib, kollej „fazilat va taqvodorlikni, shuningdek, tavsiya etilgan tillarda, erkin va foydali sanʼatni oʻrganishni“ targʻib qilishi kerakligini taʼkidladi. Oʻz faoliyati davomida Ballou bir yil davomida Buyuk Britaniyada sayohat qildi va oʻqidi. U boshlagan taʼlim usullari Oksford va Edinburg universitetlarida oʻtkazilgan darslarga asoslangan edi. Hozir 160 yoshdan oshgan Tufts Boston hududidagi uchinchi eng qadimgi kollejdir.

Kollejning tashkil etilishida eng katta taʼsirlardan biri boʻlgan Hosea Ballou II 1853-yilda birinchi prezident boʻldi va keyingi yili kampusdagi birinchi bino boʻlgan College Hall qurib bitkazildi. Bu bino hozir Ballou nomi bilan ataladi. Kampus 1854-yil avgustda ochildi. Prezident Ballou 1861-yilda vafot etdi va uning oʻrniga Alonzo Ames Miner keldi. Kollej bitiruvchisi boʻlmasa-da, uning prezidentligi bir qancha yutuqlar bilan ajralib turdi. Bularga Goddard seminariyasi, Vestbruk seminariyasi va dekan akademiyasini oʻz ichiga olgan Tufts uchun tayyorgarlik maktablarini tashkil etish kiradi. Fuqarolar urushi davrida kollej Ittifoq ishini faol qoʻllab-quvvatladi. Talabalar shaharchasining bir qismida joylashgan mayor Jorj L. Stearnsning saroyi yer osti temir yoʻlidagi stansiya edi. Eng katta sinflar paydo boʻlishidan tashqari, 63 nafar bitiruvchi Ittifoq armiyasida xizmat qildi. Qurilish muhandisligi darajasiga olib keladigan uch yillik dasturning birinchi kursi 1865-yilda tashkil etilgan, oʻsha yili MIT tashkil etilgan. 1869-yilga kelib Kran teologik maktabi tashkil etildi.
### 20-asr

Ayollar uchun Jekson kolleji 1910-yilda Tufts kampusiga tutash koordinatali kollej sifatida tashkil etilgan. 1980-yilda u Liberal sanʼat kolleji bilan birlashtirildi, ammo u hali ham bakalavriat sanʼat va fanlar boʻlimining rasmiy nomi, „Liberal sanʼat kolleji va Jekson kolleji“ deb tan olingan. Sanʼat va fanlar boʻyicha bakalavr ayollari 2002-yilgacha Jekson kollejidan diplom olishda davom etdilar.

Tufts 1933-yilda Fletcher huquq va diplomatiya maktabining ochilishi bilan kengaydi, AQShda xalqaro munosabatlar boʻyicha birinchi aspirantura maktabi. Fletcher maktabi Tufts va Harvard universitetining birgalikdagi saʼy-harakatlari sifatida boshlangan boʻlib, uzoq vaqtdan beri Tufts xayriyachisi va bitiruvchisi Ostin Barklay Fletcher tomonidan moliyalashtirilgan. Tufts 1935-yilda Fletcher maktabini toʻliq boshqarishni oʻz zimmasiga oldi va ikkala maktab oʻrtasidagi mustahkam aloqalar saqlanib qolgan.

Ikkinchi Jahon urushi paytida Tufts kolleji milliy miqyosdagi 131 kollej va universitetlardan biri boʻlib, u talabalarga dengiz floti komissiyasiga yoʻl berishni taklif qilgan V-12 Harbiy-dengiz kuchlari kolleji tayyorlash dasturida qatnashgan.

Ikkinchi Jahon urushi tomonidan kiritilgan sayohat cheklovlari tufayli Boston Red Sox Tufts kollejida 1943-yilgi Oliy liga mavsumi uchun bahorgi mashgʻulotlarni oʻtkazdi. 1955-yilda davom etgan kengayish maktab nomini Tufts universitetiga oʻzgartirishda oʻz aksini topdi.

### 21-asr

Prezident Larry Bacow davrida Tufts 2006-yilda kapital kampaniyasini boshladi va 2011-yilga kelib koʻr-koʻrona ehtiyojmandlarni toʻliq qabul qilish uchun 1,2 milliard dollar yigʻish maqsadini koʻzladi. 2010-yil 10-dekabr holatiga koʻra, kampaniya 1.14 milliard dollar yigʻdi. Tufts 2005-yildan beri oʻz tarixidagi eng katta xayriyalarni oldi, jumladan, 1911-yil bitiruvchisi Frank C. Dobl tomonidan tashkil etilgan xayriya trastini tarqatib yuborishdan keyin oʻz vasiyatiga 136 million dollar vasiyat qildi, eBay asoschisi Pierre Omidyar Omidyar-Tufts Mikromoliya jamgʻarmasini tashkil etish uchun 100 million dollar va muayyan maktablarga 40 million dollardan ortiq sovgʻalar oldi.

2008-yilda universitetning sho*ba korxonasi boʻlgan Hines Interests va TUDC Janubiy vokzal minorasini qurishni rejalashtirgan. Tufts 1990-yilda Janubiy stansiyadan havo huquqlarini sotib olgan, sobiq prezident Jan Meyer tibbiy tadqiqotlar markazi boʻladigan minorani tasavvur qilgan. Dastlabki loyiha Sezar Pelli tomonidan amalga oshirilgan, qurilish 2017-yilda boshlanishi rejalashtirilgan. Biroq Tufts 2009-yilda loyihadan voz kechgan.

2010-yil 30-noyabrda universitet sobiq [[Oxford universiteti]]da ishlagan Entoni P. Monako uning oʻn uchinchi prezidenti boʻlishini eʼlon qildi. Monakoning inauguratsiyasi 2011-yil 21-oktabrda boʻlib oʻtdi. Oʻn ikki yillik prezidentlik xizmatidan soʻng Monako oʻzining faoliyatini 2023-yilda yakunlashini eʼlon qildi. Hozirda Tufts yangi prezident izlamoqda.

2015-yil 15-oktabr holatiga koʻra, kompyuter fanlari 466 ta mutaxassislik eʼlon qilingan holda universitetdagi eng yirik yoʻnalish sifatida xalqaro munosabatlardan oʻzib ketdi.

2020-yil 2-yanvarda Tufts MBTAga 10 yil davomida qoʻshni Green Line Extension stantsiyasining nomini „College Avenue“dan „Medford/Tufts“ga oʻzgartirish uchun 2 million dollar toʻlashini eʼlon qildi.

== Tashkilot va boshqaruv ==






Tufts universiteti mustaqil, xususiy qoʻllab-quvvatlanadigan, mazhabsiz oliy taʼlim muassasasidir. Uning rasmiy korporativ nomi – Tufts kolleji vasiylari. Universitetni qirq bir nafargacha va kamida yigirma sakkiz nafar vakil boshqaradi. Kengash oʻz vorislarini tanlash uchun mas’ul boʻlgan ishonchli shaxslar bilan oʻz-oʻzini davom ettiradi. Prezidentga qoʻshimcha ravishda, universitet kengash tomonidan saylanadigan Nizom boʻyicha vasiylarni (30 aʼzogacha) va besh yilgacha boʻlgan muddatga xizmat qiladigan Bitiruvchilar vasiylarini (10 aʼzogacha) tayinlaydi. Odatda, Nizom vasiylari aʼzolarning koʻpchilik ovozi bilan saylanadi va Bitiruvchilarning Vasiylari bitiruvchilar tomonidan saylanadi. Korporatsiyaning mansabdor shaxslari tarkibiga boshqaruv raisi, uchta rais oʻrinbosari, gʻaznachi, kotib, provost, lavozimi boʻyicha xizmat qiluvchi prezident va ijrochi vitse-prezident kiradi.

Vasiylar tomonidan saylanadigan Tufts universiteti prezidenti universitetning bosh ijrochi direktori hisoblanadi. Universitetni boshqarishda prezidentga provost, Ijrochi vitse-prezident, gʻaznachi va kotib yordam beradi, ularning barchasi prezidentning nomzodi boʻyicha ishonchli shaxslar tomonidan tayinlanadi va oʻz xohishiga koʻra xizmat qiladi. 13-prezident Entoni Monako 2011-yil 1-avgustda qasamyod qilgan.

Tufts oʻnta maktabda tashkil etilgan. Har bir maktabning oʻz fakulteti mavjud boʻlib, uni prezident tomonidan tayinlanadigan dekan va Vasiylik kengashining roziligi bilan provost boshqaradi. Sanʼat va fanlar maktabi va muhandislik maktabi bakalavriat va magistr darajalarini beradigan yagona maktabdir. Bakalavriat taʼlimini taklif etuvchi maktablar Sanʼat va fanlar maktabi (sanʼat bakalavri va fan bakalavri, shuningdek, Tasviriy sanʼat muzeyi maktabida tasviriy sanʼat bakalavriatini taklif qiluvchi liberal sanʼat kolleji), maktab Muhandislik fakulteti (u fan bakalavriat darajasini taklif qiladi) va maxsus tadqiqotlar maktabi. Jonatan M. Tisch Fuqarolik va davlat xizmati kolleji va Eksperimental kollej diplom bermaydi.

Tisch kolleji 2000-yilda [[eBay]] asoschisi [[Pierre Omidyar]] va uning rafiqasi Pamning 10 million dollarlik sovgʻasi yordamida „faol fuqarolikka taʼlim berish“ maqsadida tashkil etilgan. Maktab 2006-yilda Jonatan Tischning 40 million dollarlik sovgʻasidan keyin nomini oʻzgartirdi. Bu „har qanday tadqiqot universitetining davlat xizmatini oʻzining asosiy akademik missiyasining bir qismiga aylantirishga qaratilgan eng katta urinish“ deb nomlangan. Kollej universitet boʻylab keng koʻlamli jamoat xizmati, fuqarolik ishtiroki dasturlari, tadqiqot va oʻqitish tashabbuslarini osonlashtiradi va qoʻllab-quvvatlaydi. Universitet semestrga asoslangan taqvim asosida ishlaydi, aksariyat bakalavriat talabalari toʻrt yil ichida bitiradilar, ammo Tisch kolleji innovatsion 1 + 4 koʻprik yili dasturini taqdim etadi, bu yerda talabalar Tuftsda boshlashdan oldin jamoat xizmatiga asoslangan boʻsh yil olish imkoniyatiga ega. Bridge Year Fellows tomonidan amalga oshirilayotgan joriy loyihalar bolalarga murabbiy va oʻqituvchi sifatida xizmat qilish, qutqarilgan yovvoyi hayvonlarga gʻamxoʻrlik qilish, qayta tiklanadigan energiya va barqarorlik loyihalariga hissa qoʻshishni oʻz ichiga oladi. Joriy loyihalar [[Braziliya]], [[Nikaragua]] va [[Ispaniya]]da joylashgan.

== Reytinglar ==


2019-yilda [[Forbes]] tadqiqot universitetlari orasida Tuftsni 25-oʻringa, umumiy hisobda 34-oʻringa va 650 ta harbiy akademiyalar, milliy universitetlar va liberal sanʼat kollejlarini oʻz ichiga olgan Amerikaning eng yaxshi kollejlari reytingida bakalavriat maktabini xususiy kollejlar orasida 29-oʻringa qoʻydi. Bundan tashqari, *Vault.com* saytining 2017-yilgi reytingi Tuftsning bakalavriat maktabini mamlakatda 25-oʻringa qoʻydi. 2014-yilgi Pergament talabalar tanlovi kollejlari reytingi, u talabani qabul qilgan boshqa maktablarga nisbatan tanlagan maktabga afzalligini aniqlash maqsadida bir nechta maktablarga qabul qilingan 253 440 talabaning roʻyxatga olish qarorlarini kuzatib boradi, Tuftsni milliy miqyosda 17-oʻrin va #. Talabalar uchun milliy universitetlar roʻyxatida 13-oʻrin. *US News & World Report* 2022-yilgi kollejlar reytingiga koʻra, Tufts mamlakatda 28-oʻrinni egallaydi. 2017-yilda oʻrta maktab maslahatchilari uni global miqyosda 23-oʻrin va 173-oʻrinlarni egalladi. 2018-yilda *Times Higher Education World University Rankings* Tuftsni dunyoda 169-oʻrinni egalladi. Universitet 2015-yilgi Jahon universitetlari akademik reytingida 101-150-oʻrinlarda va 2018-yilgi QS World University Rankings reytingida 238-oʻrinda turadi. Bundan tashqari, 2013-yil kuzgi sinfga roʻyxatdan oʻtish uchun Forbes Tuftsni „[[SAT]] ballari boʻyicha eng yaxshi 100 ta kollej“ reytingida eng yaxshi 20 talikka kiritdi. *U. S. News & World Report* maʼlumotlariga koʻra, 2015-yilda Tufts tengdosh maktablari qatoriga Kolumbiya, [[Pennsylvania universiteti]], Dartmut va [[Brown universiteti|Brown]] kiradi. Tufts universiteti Nyu-Angliya oliy taʼlim komissiyasi tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan.

== Taniqli odamlar ==
Biznesda muvaffaqiyat qozongan bitiruvchilar orasida [[eBay]] asoschisi [[Pierre Omidyar]] (1988); [[Laura Lang]] (1977), Time Inc bosh direktori; Jamie Dimon (B. A. 1978), JPMorgan Chase bosh direktori; John Bello (1968), SoBe Beverages asoschisi; Jeff Kindler (1977), Pfizerning sobiq bosh direktori; Jonathan Tisch (1976), Loews Hotels kompaniyasining bosh direktori; Ellen J. Kullman (1978), DuPont bosh direktori; va Anthony Scaramucci (1986), SkyBridge Capital asoschisi va Trump maʼmuriyatining aloqa boʻyicha sobiq direktori, Seth Godin (1982), bestseller muallifi va Squidoo asoschisi; bor

Oʻqishga kirgan, ammo diplomini tugatmagan taniqli shaxslar orasida aktrisa [[Jessica Biel]], aktyor Jessica Biel, American Apparel asoschisi Dov Charnry va kantri musiqasi qoʻshiqchisi Darrell Scott bor. Seinfelddan boʻlgan xayoliy qahramon Eleyn Benes Tuftsga qatnaganini taʼkidlab, uni oʻzining „xavfsizlik maktabi“ deb ataydi, bu 1990-yillarda umumiy Tufts stereotipi.

<gallery class="center" mode="nolines" caption="Tufts universitetining taniqli bitiruvchilari:">
File:DIMG 7460 (11253390925).jpg|[[Eugene Fama]], Nobel mukofoti sovrindori iqtisodchi (1960)
File:Roderick MacKinnon, M. D..jpg|[[Roderick MacKinnon]], [[Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti]] laureati (1982)
File:Juan Manuel Santos and Lula (square crop).jpg|[[Juan Manuel Santos]], Kolumbiya Prezidenti va [[Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti|2016-yil Nobel tinchlik mukofoti]] laureati(1981)
File:Victor McKusick.jpg|[[Victor McKusick]], genetik, tibbiy genetikaning otasi sifatida tanilgan (1943)
File:Vannevar Bush portrait.jpg|[[Vannevar Bush]], inventor and science administrator, founder of [[Raytheon]] (1913)
File:The Global Financial Context James Dimon (cropped).jpg|[[Jamie Dimon]], [[JPMorgan Chase]] bosh direktori (1978)
File:Pomidyarji (cropped).jpg|[[Pierre Omidyar]], [[eBay]] asoschisi (1988)
File:Dov charney.jpg|[[Dov Charney]], [[American Apparel]] asoschisi va bosh direktori (*Oʻqishni tugatmagan*)
File:Susan Decker.jpg|[[Susan Decker]], [[Yahoo! Inc.]] sobiq prezidenti (1984)
File:Arthur Sulzberger Jr at FT Spring Party.jpg|[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]], *The New York Times* nashriyotichisi (1974)
File:Joichi Ito Headshot 2007.jpg|[[Joi Ito]], Yaponiyalik tadbirkor, [[MIT Media Lab]] sobiq direktori (COL, 1985)
File:Norbert wiener.jpg|[[Norbert Wiener]], vunderkind bola va eng yosh Tufts bitiruvchisi (1909)
File:Shashi Tharoor at MEDEF.jpg|[[Shashi Tharoor]], [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] sobiq Bosh kotib oʻrinbosari (1976; Ph. D, 1978)
File:General Joseph F. Dunford, Jr. (CMC).jpg|[[Joseph Dunford]], Birlashgan shtab boshliqlarining 19-raisi
File:Ambassador Scott Brown (cropped).jpg|[[Scott Brown]], Massachusets shtatidagi diplomat va [[Amerika Qo'shma Shtatlari senatori]] (1981)
File:DanielPatrickMoynihan.jpg|[[Daniel Patrick Moynihan]], Nyu-Yorkdan AQSh senatori (BS, 1948; MA, 1949; PhD, 1961)
File:Arjun Narasingha KC giving a speech in Nuwakot, Nepal.jpg|Arjun Narsingh KC, Nepal siyosatchisi va sobiq sogʻliqni saqlash va taʼlim vaziri (stipendiya, 1982)
File:Tracy Chapman 3.jpg|[[Tracy Chapman]], [[Grammy]] mukofoti sovrindori (1986)
File:Michelle Kwan Special Olympics 2010 2.jpg|[[Michelle Kwan]], Amerikalik figurali uchuvchi va ikki karra Olimpiada sovrindori (2011)
File:Meredithv.jpg|[[Meredith Vieira]], Amerikalik jurnalist, tok-shou va oʻyin-shou boshlovchisi (1975)
File:Gordon Wood historian 2006.jpg|[[Gordon S. Wood|Gordon Wood]], tarixchi, Pulitser mukofoti gʻolibi (1955)
File:Peter Gallagher.jpg|[[Peter Gallagher]], Amerikalik aktyor, musiqachi va yozuvchi(1977)
File:William Hurt (2005) crop.jpg|[[William Hurt]], Akademiya mukofoti sovrindori aktyor (1972)
File:Hankazaria05.jpg|[[Hank Azaria]], American actor, voice actor, comedian, and producer (1985)
File:Oliver Platt.jpg|[[Oliver Platt]], Stage and screen actor (1983)
File:Jessica Biel 2013.jpg|[[Jessica Biel]], Aktrisa (*Oʻqishni tugatmagan*)
File:Rainn Wilson 2011 Shankbone. JPG|[[Rainn Wilson]], Aktyor (*Oʻqishni tugatmagan'')


## Manbalar

## Havolalar
* 
* Tufts Athletics website