Germaniya — Meksika munosabatlari

**Germaniya — Meksika munosabatlari** Germaniya va Meksika oʻrtasidagi diplomatik munosabatlardir. Ikkala davlat ham G-20 ning yirik iqtisodiyotlari, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti va Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo .

## Tarixi

### XIX asr

Nemis ruhoniylari va konchilar xodimlari XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida mustamlaka boʻlgan Meksikaga kelishgan. Germaniya va Meksika oʻrtasidagi birinchi aloqalardan biri Prussiya aristokrati Aleksandr fon Gumboldtning ilmiy ekspeditsiyasi boʻlib, Gumboldt 1803-yilda Meksikaga kelgan va bir yil davomida Meksika topografiyasini xaritalash, uning kon sanoatini oʻrganish, madaniyati va tarixini oʻrganish bilan shugʻullangan. Meksika va Germaniya oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar 1879-yil 23-yanvarda Germaniya birlashgandan keyin oʻrnatilgan.

Ikkinchi Meksika imperiyasi va meksikalik Maksimilian I hukmronligi davrida nemislar Meksikaning janubiy shtatlariga, birinchi navbatda Yukatanga joylashish uchun Meksikaga keltirildi. 1890-yilda Meksika Prezidenti Porfirio Dias va Germaniya kansleri Otto fon Bismark hamkorlikda 450 nemis oilasini Meksikaning Chiapas shtatiga olib kelishdi va u yerda mintaqa qishloq xoʻjaligini rivojlantirish uchun Sokonusko shahriga joylashtirdilar. Bir nechta nemis muhojirlari asosan shimoliy Meksikaga koʻchib ketishdi va Mazatlan porti hamda Meksikaning pivo sanoati kabi bir qancha shaharlarni rivojlantirishga yordam berishdi.

### XX asr

Birinchi jahon urushi paytida (1914-1918) Meksika neytral boʻlib qolgan. Bu vaqt ichida Meksika birinchi jahon urushi bilan bir vaqtda yuz bergan inqilob (1910-1920) bilan band boʻlgan. 1917-yil yanvar oyida ingliz agentlari Germaniyaning Meksikadagi elchisi Geynrix fon Ekardtga Germaniya imperiyasining tashqi ishlar boʻyicha Davlat kotibi Artur Zimmerman tomonidan yuborilgan telegrammani tutib olishdi. Telegrammada Germaniya Meksikaga, agar Qoʻshma Shtatlar urushga qoʻshilsa, Meksika Markaziy kuchlarga qoʻshilib, ular tomonida boʻlishini taklif qilingan. Minnatdorchilik uchun va agar Markaziy kuchlar gʻalaba qozonsa, Meksika 1848-yilda Meksika-Amerika urushi paytida Meksika Qoʻshma Shtatlarga qarshi urushda yoʻqotgan Texas, Nyu-Meksiko va Arizona hududlarini tiklashga taklif berilgandi. Zimmermann telegrammasi deb nomlanuvchi telegrammani Mexiko shahriga yoʻnaltirish uchun Vashingtondagi Germaniya elchixonasiga uzatilayotganda ushlangan. Meksika oxir-oqibat telegrammani rad etdi va urush paytida betaraflikni saqlab qoldi.

Ispaniyadagi fuqarolar urushi (1936-1939) davrida Meksika va Germaniya mojaroning qarama-qarshi tomonlarini, Meksika respublikachilarni, Germaniya esa millatchilarni qoʻllab-quvvatlagan. Bu Meksika va Germaniyani bir-biriga qarshi qoʻydi va oxir-oqibat ular oʻrtasida salbiy oʻzaro taʼsirga sabab boʻldi.

1942-yil 22-mayda Meksika Ikkinchi Jahon urushi paytida Germaniyaga urush eʼlon qildi. Urush toʻgʻrisidagi qarorni Meksika prezidenti Manuel Avila Kamacho tomonidan nemis suv osti kemalari Meksika koʻrfazida ikkita Meksika neft tankerini yoʻq qilganidan keyin qabul qildi; SS Potrero del Llano va SS Faja de Oro emalarining ikkalasi ham AQShga xom neft olib ketayotgan edi. Meksika urush paytida askar qoʻshgan ikki Lotin Amerika davlatidan biri (boshqa davlat Braziliya) edi. Filippinda Yevropaga qaraganda koʻproq meksikalik qoʻshinlar jang qildi. Biroq, bu Germaniyani oʻz tashriflarini amalga oshirishdan qaytarmadi. Ikki xalq oʻrtasidagi diplomatik aloqalar 1952-yil 16-aprelda tiklandi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin Meksika Germaniya Federativ Respublikasi (Gʻarbiy Germaniya) va Germaniya Demokratik Respublikasi (Sharqiy Germaniya) bilan diplomatik aloqalarni saqlab qoldi. Keyinchalik Meksika Bonnda elchixonasini ham saqlab qoldi. 1990-yilda Germaniya qayta birlashgandan soʻng, Meksika Germaniya Federativ Respublikasi bilan aloqalarni oʻrnatdi va 2000-yilda Meksika oʻz elchixonasini hozirgi Berlindagi joyiga koʻchirdi.

### XXI asr
Ikki davlat rahbarlari o‘rtasida bir necha bor oliy darajadagi tashriflar bo‘lib o‘tgan. 2017-yil iyun oyida Germaniya kansleri Angela Merkel Meksikaga rasmiy tashrif buyurdi va Meksika prezidenti Enrike Penya Nyeto bilan uchrashdi. Har ikki yetakchi demokratiya va erkin savdoni rivojlantirish kabi umumiy qadriyatlarga asoslangan ikki tomonlama munosabatlar mustahkamligini yana bir bor tasdiqladi. Ikkala davlat ham koʻp tomonlama hamkorlikni himoya qilish, barqaror rivojlanish yoʻlidagi hamkorlik, migratsiya fenomeniga eʼtibor va iqlim oʻzgarishiga qarshi kurash kabi boshqa masalalarga eʼtibor qaratdi.

2022-yil sentabr oyida Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Meksikaga tashrif buyurdi va Meksika prezidenti Andres Manuel Lopes Obrador bilan uchrashdi. Tashrif davomida Shtaynmayer Meksika hukumatini Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishiga qarshi turishda Yevropa bilan birga turishga chaqirdi.

## Yuqori darajadagi tashriflar

**Germaniyadan Meksikaga yuqori darajadagi tashriflar**

* Sharqiy Germaniya Bosh kotibi Erich Xonekker (1981)
* Gʻarbiy Germaniya va birlashgan Germaniya kansleri Gelmut Kol (1984, 1996)
* Prezident Roman Herzog (1999)
* Kansler Gerxard Shröder (2002)
* Prezident Yoxannes Rau (2003)
* Prezident Horst Köhler (2004)
* Kansler Angela Merkel (2008, 2012, 2017)
* Prezident Kristian Vulf (2011)
* Prezident Frank-Valter Shtaynmayer (2022)

**Meksikadan Germaniyaga yuqori darajadagi tashriflar**

*
* Prezident Adolfo Lopes Mateos (1963)
* Prezident Luis Echeverria Alvares (1974)
* Prezident Migel de la Madrid Xurtado (1985)
* Prezident Karlos Salinas de Gortari (1991)
* Prezident Ernesto Zedillo (1997)
* Prezident Visente Foks (2001-yil yanvar va oktyabr, 2003-yil)
* Prezident Felipe Kalderon (2007-yil yanvar va iyun, 2010-yil)
* Prezident Enrike Penya Nieto (2016, 2017, 2018)

## Ikki tomonlama shartnomalar
Ikki davlat oʻrtasida bir qancha ikki tomonlama shartnomalar imzolangan, jumladan, musiqa asarlari muallifi huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi bitim (1954); Yuridik yordam koʻrsatishda oʻzaro kelishuv toʻgʻrisidagi shartnoma (1956); Havo orqali tashish shartnomasi (1967); Ilmiy-texnikaviy hamkorlik shartnomasi (1974); Madaniy hamkorlik shartnomasi (1977); Investitsiyalarni ragʻbatlantirish va oʻzaro himoya qilish toʻgʻrisidagi bitim (1998); Daromad soligʻi va kapital soligʻi boʻyicha ikki tomonlama soliqqa tortish va soliq toʻlashdan boʻyin tovlashga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi bitim (2008) va Texnik hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (2012).

## Migratsiya
Meksikada nemis millatiga mansub jamiyat bor. Jamiyat gullab-yashnamoqda va bir qancha taniqli meksikalik siyosatchilar, jurnalistlar, rassomlar va aktyorlar nemis millatiga mansub. Meksikada, shuningdek, Shimoliy Meksikaning nemislari aʼzo boʻlgan taxminan 100 000 kishiga ega boʻlgan Mennonitlar jamoasi mavjud.

## Transport
Ikki mamlakat oʻrtasida quyidagi aviakompaniyalar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar mavjud: Condor va Lufthansa.

## Savdo aloqalari
1997-yilda Meksika Yevropa Ittifoqi (Germaniya ham kiradi) bilan Erkin savdo shartnomasini imzoladi. 2018-yilda ikki mamlakat o‘rtasidagi o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 24,8 milliard dollarni tashkil etgan. Germaniya Meksikaning Yevropa Ittifoqidagi eng yirik savdo sherigi va jahon miqyosida beshinchi yirik savdo sherigi hisoblanadi. Shu bilan birga, Meksika Germaniyaning Lotin Amerikasidagi ikkinchi yirik savdo sherigidir (Braziliyadan keyin). Germaniyaning Meksikaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: mashinalar, avtomobillar, kimyoviy mahsulotlar, farmatsevtika mahsulotlari va tibbiy texnologiyalar. Meksikaning Germaniyaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: avtomobillar va avtomobil qismlari, shuningdek elektronika sanoati mahsulotlari.

Meksikada umumiy kapitali 25 milliard AQSh dollarini tashkil etgan 1300 dan ortiq nemis kompaniyalari mavjud. Audi, Bayer, BMW, Deutsche Bank, Mercedes-Benz, Siemens va Volkswagen (boshqalar qatori) kabi bir qancha nemis transmilliy kompaniyalari Meksikaga sarmoya kiritadi va ishlaydi. Germaniyada Cemex, Grupo Alfa, Mexichem va Nemak kabi meksikalik transmilliy kompaniyalar (boshqalar) ishlaydi.

## Doimiy diplomatik vakolatxonalar

* Germaniyaning Mexiko shahrida elchixonasi bor.
* Meksikaning Berlinda elchixonasi va Frankfurtda konsulligi bor.

Fayl:Embajada de Alemania en la Ciudad de México.jpg|Germaniyaning Mexikodagi elchixonasi
Fayl:Tiergarten Klingelhöferstraße 3 Botschaft Mexico.jpg|Berlindagi Meksika elchixonasi


## Manbalar