open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mahmud al-Alusiy

**Abu al-Thanaʼ Shahobiddin Mahmud al-Husayniy al-Alusiy** (; 1802-yil 10-dekabr – 1854-yil 29-iyul) – iroqlik islom olimi, eng mashhur asari *[[Ruh al-Maʼaniy]]* nomli Qurʼon tafsiridir.

## Tarjimai holi
U 1802-yil 10-dekabr, juma kunida (1217-hijriy yil Shaʼbon oyining 14-kuni) Bagʻdodda tugʻilgan. Usmoniylar imperiyasi davridagi Bagʻdodning mashhur ulamolaridan biri edi. Baʼzi iboralari ahl al-hadithga oʻxshaganligi hamda Salafiylar – masalan, ibn Taymiyya va Muhammad ibn Abdulvahhobga oʻxshash fikrlar bildirganligi sababli u vahhobiylik tarafdori deb ayblangan. Shu sababli, 1847-yilda lavozimidan boʻshatilgan. U Istanbuldagi hukumatga oʻzining tafsirini yuborib, Usmoniylar imperiyasiga va anʼanaviy islomga sodiqligini isbotlashga harakat qilgan. Orif Hikmat Bey uning teran ilmidan hayratga tushib, unga Reshid Mehmed posho bilan maslahatlashishni tavsiya qildi. Reshid Mehmed posho uni Murjan masjidi madrasasiga aʼzo etib tayinladi va muftiylik lavozimini berdi.

Al-Alusiy 1270-hijriy yil Zulqaʼda oyining 5-kuni (1854-yil 29-iyulda) vafot etdi.

## Meros
Mahmud al-Alusiyning beshta oʻgʻli ham olim boʻlgan: Sayyid Abdulloh Bahouddin al-Alusiy, Sayyid Saʼd Abdulboqiy al-Alusiy, Noʻmon al-Alusiy, Sayyid Muhammad Hamid al-Afandiy va Sayyid Ahmad Shokir al-Afandiy. Uning tafsiri ilk bor 1883-yilda chop etildi. Mahmudning oʻgʻli Sayyid Abdulloh Bahouddin al-Alusiy orqali tugʻilgan nabirasi Mahmud Shukriy al-Alusiy Bagʻdodning yetakchi olimi va diniy islohotchisiga aylandi.

## Manbalar
Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy

**Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy** () — 9-asr ikkinchi choragida faoliyat yuritgan arab generali va Abbosiylar xalifaligi noibi.

Xolid Jazira shimolidagi Diyor Bakr mintaqasida hukmronlik qilgan Shaybon qabilasi a’zosi boʻlib, ikki marta *[[Arminiya]]* (butun Kavkazorti hududini oʻz ichiga olgan yirik viloyat) noibi (*[[ostikan]]*) lavozimida ishlagan Yazid ibn Mazyad ash-Shaybaniyning uchinchi oʻgʻli edi. Xolid ayni bir lavozimda kamida toʻrt marta, 813/814-yilda, 828—832-yillar oralig‘ida, 841-yilda qisqa muddat va yana xalifa al-Vosiq hukmronligi davrida () ishlagan. Xolid oʻzining birinchi hukmronlik davrida mahalliy nasroniy aholiga va *[[naxarar]]* knyazlariga nisbatan murosachilik yoʻlini tutdi. Biroq, ikkinchi hukmronlik davri mahalliy arab zodagonlarining bir nechta qoʻzgʻolonlari shafqatsizlarcha bostirilishi hamda nasroniy aholiga nisbatan qattiq munosabatda boʻlishi bilan tavsiflanadi.

Natijada, 841-yilda lavozimga qayta tayinlanishi e’lon qilinganda, qoʻzgʻolon koʻtarilib, Abbosiylar hukumati zudlik bilan chaqirib olishga majbur boʻldi. Shunga qaramay, al-Vosiq Arminiya noibligiga Xolidni tayinladi. Xolid viloyatga qoʻshin bilan yetib kelib, Kavakert jangida musulmon qoʻzgʻolonchi Savada ibn Abdulhamid al-Jahhofiy va nasroniy shahzodalar Smbat VIII Bagratuni va Syunik Sahak boshliq muxolifatni magʻlub etdi. Biroq, oradan koʻp oʻtmay Dvinda vafot etib, shu shaharda dafn etildi. Oʻrnini oʻgʻli va vorisi Muhammad egalladi. Kichik oʻgʻli Haysam ibn Xolid oila qoʻrgʻoni boʻlgan Shirvonda hukmronlik qilib, birinchi boʻlib *[[Shirvonshoh]]* unvoniga daʼvo qilgan.

822-yilda Xolid qisqa muddat Misr noibi boʻldi. Bu xalifa al-Ma’munning () raqib arab guruhlari oʻrtasidagi nizolar tufayli boʻlingan viloyat ustidan Abbosiylar nazoratini qayta oʻrnatishga urinishi edi. Xolidning xalifaligini bir guruh rahbari Ali ibn Abdulaziz al-Jaraviy qoʻllab-quvvatlagan boʻlsa-da, ikkinchi guruh rahbari Ubaydulloh ibn as-Sariyga aldangan Xolid Misrni tark etishga majbur boʻldi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Umayr ibn al-Valid

**Umayr ibn al-Valid al-Bazgʻisiy at-Tamimiy** () toʻqqizinchi asr boshlarida Abbosiylar xalifaligining Misr noibi boʻlgan amaldori. 829-yil aprel oyidan toki bir necha oydan soʻng soliq tizimiga qarshi isyonda oʻldirilgunga qadar ushbu lavozimda xizmat qilgan.
## Faoliyati
Umayr 829-yil aprel oyida Abu Isʼhoq (boʻlajak xalifa al-Mu’tasim ()) tomonidan Misr noibi etib tayinlandi. Bu tayinlov oldingi noib Isa ibn Yazid al-Juludiy Havf tumanidagi qabila arablarining qoʻzgʻolonini bostira olmaganidan keyin amalga oshirildi. Umayr havfliklarga qarshi yurishga tayyorgarlik koʻra boshladi. Biroq, qaysiy arablarni tinchlantirish uchun yuborilgan Abdulloh ibn Hulays (yoki Jalis) isyonchilar tomoniga oʻtib ketgani sababli muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shunga qaramay, Umayr oʻz qo‘shinlari va sobiq noib Isa bilan birga Fustatdan yoʻlga chiqdi. Oʻzi yoʻqligida boshqaruvni oʻgʻli Muhammadga topshirib ketdi.

Oʻz navbatida, qoʻzgʻolonchilar xalifa al-Ma’mun () yuborgan elchilar bilan uchrashishdi, ammo chekinishdan bosh tortib, Umayrga qarshi yurish boshlashdi. Tomonlar 829-yil may oyining oxirida toʻqnashishdi. Umayr hukumat qoʻshinlariga qoʻmondonlik qildi. Qoʻzgʻolonchilar tomonidagi qoʻshinlarga esa qaysiylarga Ibn Hulays, yamanliklarga esa Abdussalom al-Jumahiy rahbarlik qildi. Jang dastlab Umayr foydasiga hal boʻldi. Havfliklarning koʻpchiligi oʻldirildi, qolganlari chekinishga majbur boʻldi. Qoʻzgʻolonchilar esa pistirma qoʻyishdi. Umayr ularni taʼqib qila boshlaganda tuzoqqa tushib, halok boʻldi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Majzoa ibn Tavr as-Sadusiy

**Majzoa ibn Tavr as-Sadusiy** () – Banu Shaybon qabilasining Sadus urugʻidan boʻlgan musulmon qoʻmondoni, sahoba. 80 dan ortiq janglarda qatnashgan. Shushtar qamali (641/642) davrida Sosoniylar qoʻmondoni Hormuzan bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan, biroq baʼzi manbalarda uning Basra yurishi paytida oʻldirilgani qayd etilgan.

## Tarjimai holi
Majzoaning yoshlik davri haqida maʼlumotlar kam.

Majzoa Eronning musulmonlar tomonidan bosib olinishida ishtirok etgan. Roshidun armiyasi qoʻmondonlari Utba ibn Gʻazvon va Arfaja ibn Harsama al-Ubulla port shahrini (Iroq) egallab olishgan. Shahar qoʻlga kiritilgach, xalifa Umar Utbaga askarlar uchun doimiy turar-joy qurishni buyurgan. Buni amalga oshirish uchun Utba Arfaja va Mujazʼani 700 nafar garnizon askariga moʻljallangan yettita majmua qurish uchun tayinlagan. Soʻngra Arfaja loy gʻisht, gips va loydan uylar qurishni buyurgan. Ushbu binolar tayyor boʻlgach, Arfaja Mujazʼa va Arfajaning qabiladoshi Huzayfa ibn Muhsin yangi majmuaga Azd, Banu Tamim va Mujazʼa mansub boʻlgan Banu Shaybon qabilasi aʼzolarini jalb qilish ishlarini olib borgan.

## Yana qarang
* Roshidun armiyasi
* Amsar
* Saʼd ibn Abu Vaqqos

## Manbalar
Mubarizun

**Mubarizun** () – VII asrda musulmonlar istilolari davrida Roshidun armiyasi tarkibidagi maxsus boʻlinma. Musulmon armiyasining tan olingan qismi boʻlib, dushmanning eng kuchli askarlari bilan yakkama-yakka jang olib borgan.

Arab, Vizantiya va Sosoniy urushlari, odatda, qarama-qarshi armiyalarning eng kuchli jangchilari oʻrtasidagi kurashlar bilan boshlangan.

Musulmon armiyasi, odatda, jangni qurollarini taqish, boʻlinmalarni joylariga joylashtirish va oxirida Mubarizunlarni jangga tushirish bilan boshlagan. Mubarizun jangchilariga magʻlub boʻlgan raqib askarlariga dushman chizigʻiga yetib borishning uchdan ikki qismidan ortiq taʼqib qilmaslik buyurilgan. Yakkama-yakka urush bosqichi tugagandan soʻng, armiya umumiy hujumni boshlagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Bobo Nasibuddin Gʻoziy

**Nasibuddin**, xalq orasida **Bobo Nasibuddin Gʻoziy** (Kashmiriy) soʻfiy ustozi, suhravardiya tariqatiga ergashuvchi, Srinagarda tugʻilgan shoir va yozuvchi boʻlib, koʻp sayohat qilgan. „**Abul-Fuqra**“""  (barcha faqirlarning otasi) nomi bilan ham ataladi va u mashhur soʻfiy avliyo Bobo Dovud-i Xokiyning xalifasi boʻlgan.

## Yoshlik davri
U Ravalpindi shahridan boʻlib, otasi Mir Hasan Roziy bilan Kashmirga kelgan. Nasibuddin 7 yoshida ruhiy taʼlim olish uchun Sulton al-orifin shayx Hamza Maxdum huzuriga borib, unga shogird boʻladi, keyinroq Maxdum Bobo Nasibni Pir Bobo Dovud Xokiyga topshiradi.

## Faoliyati
Bobo Nasib qobiliyatli fors va kashmir yozuvchisi boʻlib, Islom dinini targʻib qilish paytida eng muammoli hududlarga tashrif buyurdi, jumladan, Tibet, Iskardu, Karna, Dardiston, Baltistan, Kishtvar, Doda, Baderva, Punch, Rajouri, Nowshera, Budgam va boshqalar. Masjidlar va hammomlar, musofir xonadonlari, koʻpriklar, yoʻllarning ikki tomoniga koʻchatlar oʻtqazdi va odamlarga islom dini haqida taʼlim berish uchun bordi. Qurilish ishlarini targʻib qildi, islom dinini yoyishda asosiy rol oʻynab, „**Gʻoziy**“ unvoniga sazovor boʻldi. U oʻziga „**Nasib**“ nisbasini olgan (baʼzida *Miskin, Nasib Kashmiriydan foydalangan).* Uning huzurida koʻp odamlar yigʻilgan, shuning uchun u faqirlar otasi „**Abul fuqaro**“ nisbasi bilan xalq orasida mashhur boʻlgan.

Bobo Nasibuddin Gʻoziy va bir qancha shogirdlari, Shayx Moʻmin, Hoji Bobo, Bobo Abdulloh Guzaryaliy, Muhammad Amin Soʻfi, Mulla Zehri Kashmiriy, Xavaja Muhammad Amin Gʻoziy, Mulla Tayub Tohiriy va boshqalar mashhur.

## Asarlari
Maʼlumotlarga koʻra, Baba Nasibuddin Gʻoziy 22 ga yaqin kitob yozgan, ushbu kitoblar asosan arab va fors tillarida boʻlgan.

* Nur Namah (Nund Rishi biografiyasi fors tilida).
* Reshi Namah.

## Vafoti
Abul Fuqaro 1047-yilning (hijriy) 13-muharramida bu dunyoni tark etdi va Kashmirning eski Bijbehara shahrida dafn qilindi. Uning yillik Urs bayrami Muharram oyining 13-kunida nishonlanadi. Uning qabri Bobo Mohallohda joylashgan boʻlib, qabri koʻrinish jihatidan kvadrat shaklida joylashgan.
## Manbalar
Ruh al-Maoniy

***Ruh al-Maoniy*** () – Qur’oni Karimning 30 jildlik tafsiri. 19-asrda yashagan iroqlik islom olimi Mahmud al-Olusiy tomonidan yozilgan.

## Keyingi asrlarda oʻtgan olimlarning mulohazalari
Alloma Anvar Shoh Kashmiriy (r.a) ning sevimli shogirdi Yusuf Banuriy oʻzining „Yatimatu-l-Bayon“ asarining muqaddima (Mushkilotu-l-Qur’onning soʻzboshida) shunday yozgan:

*Uchinchisi – [[Tafsir|"Ruh al-Maoniy"]] tafsiri, mening fikrimcha, Qur’onning Fath ul-Boriy uslubidagi tafsirdir. Fath al-Boriy – Sahih al-Buxoriy hadislarining insonlarga tushunarli holda yozilgan sharhi boʻlib, ummat oldidagi qarzini toʻlagan. Lekin Allohning kalomi har bir inson oʻz haq-huquqini bilishi uchun undan ham yuksak va ulugʻroqdir.*

Muftiy Taqiy Usmoniy (BB) oʻzining „Ulumu-l-Qur’on“ (Qur’on ilmlariga yondashuv) asarida shunday yozgan:

*Bu eng soʻnggi davrning nashri boʻlgani uchun u avvalgi tafsirlarning muhim muhokamalarni yigʻishga harakat qildi. Shuning uchun til, gramatika, adabiyot, ritorika, fiqh, aqoid, etimologiya, geofizika, astronomiya, falsafa, tasavvuf va tegishli hikoyalar boʻyicha keng muhokamalar oʻtkazildi. Hech bir ilmiy va adabiy muammolar javobsiz qolmasligi uchun harakat qilindi. Alloma Olusiy (r.a)rivoyat qilishda ham boshqa mufassirlardan koʻra ehtiyotkorroq boʻlgan. Bu borada uni avvalgi tafsirlarning birlamchi manbayi deb atash mumkin va [[Qurʼon|Qur’on]] tafsiriga oid hech qanday ish bu asarning yordamisiz amalga oshirilmaydi.*

## Nashrlar
15-jilddan 1-30, Muharrirlar: Muhammad al-Amad va Omar as-Salamiy, Kirish: al-Tohur ibn Ashur, Nashriyot: Dar Ihia al-Turath al-Arabi-Lebanon.

## Yana qarang
Sunniy kitoblari roʻyxati

## Manbalar
Mardon

**Mardon** ( — odamlar; mardlar) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Mardon Abdullayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Mardon Mavlonov — estrada xonandasi (lirik tenor). Oʻzbekiston (1999) va Tojikiston (2000) xalq artisti;
* Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili;
* Mardonqul Shohmuhammadzoda — jadid maʼrifatparvari.

## Familiyalar

* Mardonov
* Mardonova

## Yana qarang

* Mardona

## Manbalar
Mardona

**Mardona** ( — erkaklarcha, botirlarcha) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Marhabo

**Marhabo** ( — xush kelibsiz) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Marhabo Karimova – oʻzbek shoirasi.

## Manbalar
Qays ibn Makshuh

**Qays ibn Makshuh al-Muradi** () yoki **Qays ibn Hubayra** nomi bilan ham tanilgan, paygʻambar Muhammadning sahobasi. Muhammad paygʻambar hayotligida islomni qabul qilgan. Keyinchalik Ridda urushlari davrida al-Asvod al-Ansiy oʻldirilgach, isyon koʻtargan, ammo Ikrima ibn Abu Jahl tomonidan magʻlubiyatga uchragan.

Qays keyinchalik birinchi Roshidun xalifasi Abu Bakr tomonidan kechirilgan va usulmonlarning Eronga istilosi hamda Shomning musulmonlar tomonidan bosib olinishida qatnashgan.

## Hayoti
Qays ibn Makshuh al-Murodiy Murod qabilasidan boʻlib, Makshuhning (asl ismi Hubayra ibn Abduyagʻut bin al-Gʻozil bin Salama) oʻgʻli boʻlgan Qaysning otasi Murad qabilasining boshligʻi edi. Qays ibn Makshuh, shuningdek, Yamanning Zubayd qabilasidan boʻlgan taniqli jangchi Amr ibn Maʼadi Yakribning jiyani boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Salmon ibn Robiʼa

**Salmon ibn Rabi’a al-Bahiliy** (; 650-yilda vafot etgan) – xalifa Usmon ibn Affon davrida milodiy 633–644 yillarda Armanistonning harbiy noibi. Shimoliy Kavkaz togʻlari va xazar yerlarini bosib olishga urinish harakatlariga rahbarlik qilgan Abdurahmon ibn Robi’aning ukasi.

Xalifa Usmon davrida musulmon qoʻshinlari ilk bor Armanistonga yoʻl olgan. Bu yurishlar Suriyadan boshlanib, Habib ibn Maslama al-Fihriy boshchiligida amalga oshirilgan. Ular Armanistonning bir qancha hududlarini zabt etgan, biroq Armaniston himoyasiga qoʻshilgan koʻplab Vizantiya askarlari ularga qarshilik koʻrsatgan. Habib xalifa Usmondan yordam soʻragan va u Kufa (Iroq)dan 6 ming kishilik qoʻshin bilan Salmon ibn Robi’ani yuborgan.

Habib va Salmon oʻrtasida nizolar kelib chiqqan. Shunda Usmon ularga xat yozib, muammoni hal qilgan va qoʻmondonlik Salmon zimmasiga yuklangan. Salmon Armaniston hokimi etib tayinlangan. Soʻngra Armanistonning ichki hududlariga, hattoki Xazaristongacha kirib borgan. U 10 ming kishilik qoʻshini bilan koʻplab yurishlarni amalga oshirgan va gʻalabalarga erishgan. Biroq 300 ming kishilik Xazar qoʻshini bilan boʻlgan shiddatli jangda oʻzi ham, barcha askarlari ham halok boʻlgan.

## Manbalar
Marhamat (maʼnolari)

**Marhamat** ( — rahm-shafqat, rahmdillik; achinish; iltifot):
* Marhamat — Andijon viloyatidagi shahar;
* Marhamat tumani — Andijon viloyatidagi tuman;
* Marhamat — Tojikiston Respublikasining Asht tumani, Marhamat jamoatiga qarashli daha;
* Marhamat — Tojikiston Respublikasining Tursunzoda tumani, Istiqlol shahariga qarashli dahal;
* Marhamat — xotin-qizlar ismi.
Oltin gumbaz

**„Oltin gumbaz“** – AQShning materik qismini ballistik, gipertovushli va qanotli raketalardan himoya qilish uchun moʻljallangan koʻp bosqichli raketaga qarshi mudofaa tizimi (RQM).
## Tavsifi
2025-yil 27-yanvarda Donald Trump AQSH Qurolli Kuchlariga raketaga qarshi mudofaa tizimini yaratish toʻgʻrisidagi farmonni imzolagan. Bu gʻoya Isroilning „Temir gumbaz“ raketaga qarshi mudofaa tizimi va 1983-yilda Ronald Reagan tomonidan taklif qilingan strategik mudofaa tashabbusi bilan taqqoslanadi.

2025-yil 6-fevralda Kanada milliy mudofaa vaziri Bill Bler „Oltin gumbaz“ loyihasida ishtirok etishga tayyorligini bildirdi. 2025-yil may oyidagi eʼlon paytida Tramp Kanadaning ishtirok etishdan manfaatdorligini tasdiqladi.

2025-yil 20-mayda Trump kosmik kuchlar generali Michael Getlaneni „Oltin gumbaz“ milliy raketaga qarshi mudofaa tizimi dasturining yetakchi rahbari etib tayinladi. Shuningdek, tanlangan loyihani amalga oshirishning loyihaviy qiymati 175 milliard dollarga baholandi.
## Manbalar

## Havolalar
Absalom, Absalom!

„**Absalom, Absalom!**“ () – amerikalik yozuvchi William Faulkner qalamiga mansub roman. Ilk bor 1936-yil bosilib chiqqan. Romandagi hodisalar AQShda fuqarolar urushidan oldin, davomida va keyin sodir boʻladi. Asarning bosh qahramoni Janubiy AQSHda plantatsiyaga ega Thomas Sutpen boʻlib, uning hayoti oʻlimidan yillar oʻtib, bir necha va ishonchsiz manba tomonidan hikoya qilinadi. 

„Absalom, Absalom!“ romani Faulknerning „The Sound and the Fury“ romani bilan bir qatorda muallif 1949-yilda  Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanishiga turtki boʻlgan. 2009-yilda adabiyotchi hakamlar paneli „Absalom, Absalom!“ romanini AQSH janubi adibiyotining eng sara romani deb topgan.

## Manbalar
Islomiy yoshlar maktabi

**Islomiy Yoshlar Maktabi** (*Madrasat al-Shabibaʼl-Islamiyya*), qisqacha **Shabiba maktabi** deb atalgan, Jazoirda tashkil etilgan ilk va mashhur progressiv islom maktablaridan biri hisoblanadi.

Maktab 1922-yil yanvar oyida rasman roʻyxatga olingan. Ikki tilli (fransuz va arab) boʻlgan maktab liberal va koʻp madaniyatli jamiyatni rivojlantirishga intilgan. Maktab Jazoir shahrida joylashgan boʻlib, 1930-yildan boshlab oʻgʻil bolalar uchun Qasba chetidagi binoda, qizlar uchun esa Qasba ichidagi boshqa binoda faoliyat yuritib kelgan.

## Manbalar
As-Saʼid Baraka

**As-Saʼid Baraka** (1260 – 1280; tugʻilgan paytidagi ismi: **Muhammad Baraka Qon** (), qirollik ismi: **al-Malik as-Saʼid Nasriddin Baraka** () – Baybars vafotidan keyin 1277–1279-yillarda hukmronlik qilgan turk Sultoni. Uning onasi sobiq Xorazmshoh amiri Barka Xonning qizi edi.

Baraka Misr poytaxti Qohirada tugʻilgan. Taxtga oʻtirib, otasining maʼmuriyatidagi amirlar nufuzini cheklashga darhol kirishdi. Ulardan biri, otasining noibi, shubhali sharoitda vafot etdi. Boshqalari esa qamoqqa olinib, keyinchalik ozod etildi. Ularning oʻrniga Baraka oʻz mamluklarini yuqori lavozimlarga koʻtardi. Shuningdek, u eng qudratli amirlardan boʻlgan Qolavun va Baysarini Kilikiya Armanistoni va Qalʼat ar-Rumga 1279-yilda hujum qilish uchun yubordi. Bu ularni band qilib, hokimiyat markazidan uzoqlashtirish uchun qilingan edi. Har bir amirga 10 ming askar berildi. Barakaning rejasi ularni qaytishda hibsga olish edi, biroq boshqa amir Kuvenduk ularni bu rejadan ogoh qildi. Ular qaytgach, Baraka taxtdan voz kechishga majbur boʻldi. Yetti yoshli ukasi Sulomish uning oʻrniga taxtga oʻtirdi, Qolavunning vasiyligida, u amalda sultonga aylandi.

## Shaxsiy hayoti
Uning yagona xotini Sulton Qolavunning qizi boʻlmish Gʻoziya Xotun boʻlgan. 1276-yil 28-mayda unga besh ming dinor mahr bilan unashtirilgan. Nikoh marosimi 1277-yil 8-iyunda boʻlib oʻtgan. Gʻoziya 1288-yil avgustida vafot etgan.

## Vafoti
Iordaniyadagi El Karak qal’asiga surgun qilingan As-Saʼid Baraka 1280-yilda oʻsha yerda vafot etdi.

## Adabiyotlar

* Reuven Amitai-Preiss (1995), *Mongols and Mamluks: The Mamluk-Īlkhānid War, 1260-1281*, pp. 179–225. Cambridge University Press, .
Ansarul islom qizlar litseyi

**Ansarul islom qizlar litseyi** (**AIQL**) – Syerra-Leonening Kono tumani Tankoro hududida joylashgan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan qizlar litseyi. Maktab 1974-yilda Syerra-Leone Ansarul Islomiy missiyasi (SLAIM) tashkiloti tomonidan, fulaniy filantroplari Alhaji Sajalieu Bah va Alhaji Chevtor Jalloh tomonidan Islom tamoyillari asosida tashkil etilgan. Garchi maktab islomiy anʼanalarga ega boʻlsa-da, barcha din vakillari oʻqishga qabul qilinadi. Oʻqituvchilar tarkibi turli diniy eʼtiqodlardagi ustozlardan iborat.

Sobiq direktori: Isatu Sillah

## Manbalar
Koidu islom litseyi

**Koidu islom litseyi** (**KIL**) – Syerra-Leonening Kono tumani, Koidutaun shahrida joylashgan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan oʻrta maktab. Maktab 1979-yilda mandingo millatiga mansub Alhaji Sheku „Taylor“ Koita tomonidan asos solingan. Garchi maktab islomiy anʼanalarga ega boʻlsa-da, barcha din vakillarini qabul qiladi va oʻqituvchilar tarkibi turli diniy eʼtiqodlardagi shaxslardan iborat. Maktab Kono tumanidagi eng yaxshi oʻrta taʼlim muassasalaridan biri hisoblanadi.

## Manbalar
Auckland Park akademiyasi

**Auckland Park akademiyasi (APAX)** – Janubiy Afrikaning Yoxannesburg shahri, Auckland Park hududida joylashgan musulmonlar maktabi. Maktab 2011-yilgi oʻquv yili boshida tashkil etilgan. Maktabning dunyoviy oʻquv dasturi Janubiy Afrika Respublikasi taʼlim vazirligi tomonidan belgilangan Milliy taʼlim dasturiga asoslangan. APAX shuningdek, oʻquvchilariga islomiy taʼlim dasturini ham taklif etadi.

## Bosqichlari
2017-yil holatiga koʻra, Auckland Park akademiyasi 1-sinfdan 12-sinfgacha boʻlgan taʼlimni qamrab oladi. Ular Asosiy, Oʻrta va FET (qoʻshimcha taʼlim va tayyorgarlik) bosqichlaridir. 2011-yilda 1-sinfdan 6-sinfgacha boʻlgan sinflar bilan faoliyatini boshlagan maktab, har bir oʻquv yilida yangi sinf qoʻshib, 2017-yilga kelib toʻliq siklga ega boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Gauteng Taʼlim departamenti
* Auckland Park Akademiyasi rasmiy sayti
Solamish

**Badriddin Solamish** (1272 — 1291; , qirollik ismi: **al-Malik al-Adil Badriddin Solamish** ()) – 1279-yilda Misrning turk sultoni boʻlgan. Qohirada tugʻilgan, Misr sultoni va harbiy qoʻmondon Baybarsning oʻgʻli edi.

Baybars vafotidan soʻng, uning oʻgʻli al-Said Baraka hokimiyat tepasiga kelgan. Biroq u otasining amirlarini oʻz amirlari bilan almashtirganida, uchta qudratli amir birlashib, Barakani atigi ikki yildan soʻng taxtdan voz kechishga majbur qilishgan. Yetti yoshli Solamish Baraka oʻrniga tayinlangan, uning vasiysi esa Barakani taxtdan tushirgan amirlardan biri Qolavun boʻlgan. Bir necha oydan soʻng, Solamish Qolavun tomonidan taxtdan tushirilgan va Qolavun oʻzi sultonlikni qoʻlga olgan.

U 1291-yilda Konstantinopolda vafot etgan.

## Adabiyotlar

* Reuven Amitai-Preiss (1995), *Mongols and Mamluks: The Mamluk-Īlkhānid War, 1260-1281*, pp. 179-225. Cambridge University Press, .
Yoxannesburg musulmonlar maktabi

**Yoxannesburg musulmonlar maktabi** (**YMM**) – Janubiy Afrikaning Yoxannesburg shahri, Krosbi hududida joylashgan qisman xususiy maktabdir. Maktab oʻquv dasturida dunyoviy va islomiy taʼlimni birlashtiradi va Mayfeyrda joylashgan alohida bogʻcha boʻlimiga ega boʻlib, u bolalar bogʻchasi va R-sinfi oʻquvchilariga xizmat koʻrsatadi. Asosiy maktab boʻlimi Krosbida joylashgan boʻlib, 1–12-sinflar uchun moʻljallangan. Maktab Yoxannesburg shahri Krosbi tumanidagi Foyl va Jarman koʻchalari burchagida joylashgan.

Maktabning missiya bayonoti „yosh bolalarga muqaddas Qurʼon va Sunnatni hidoyat manbai sifatida bilishning butun tushunchasini taqdim etish“dir. Qabul qilingan asosiy mafkura „Har bir bola Jannatda“dir.

YMM Yoxannesburg musulmonlar maktabi assotsiatsiyasi tomonidan boshqariladi (1973-yilgi Janubiy Afrika Kompaniyalar toʻgʻrisidagi qonunining 21-boʻlimiga asosan roʻyxatdan oʻtgan). Assotsiatsiya aʼzolari maktabni ixtiyoriy asosda boshqaradilar. 21-boʻlim kompaniyasi sifatida assotsiatsiya notijorat tashkilot sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Oʻquvchilardan olinadigan barcha mablagʻlar faqat maktab uchun ishlatiladi.

Yoxannesburg musulmonlar maktabi koʻpincha Gauteng provinsiyasidagi eng yaxshi 20 ta maktab qatoriga kiradi .

## Aʼzolik
* Musulmon maktablari assotsiatsiyasi (Janubiy Afrika)

## Manbalar

## Havolalar
* Gauteng Taʼlim departamenti
Lenasiya musulmonlar maktabi

**Lenasiya musulmonlar maktabi** – Janubiy Afrikaning Gauteng provinsiyasi, Lenasiya shahrida joylashgan mustaqil oʻrta maktabdir. Maktab 2003-yildan 2009-yilgacha boʻlgan davrda va 2010-yilda (99% oʻtish koʻrsatkichi bilan) maturatsiya imtihonlarida 100% oʻtish koʻrsatkichiga erishgan va Gautengdagi eng yaxshi beshta mustaqil maktab qatoridan joy olgan. Maktab Lenasiya extension 10 hududida joylashgan.

2017-yil holatiga koʻra, Lenasiya musulmonlar maktabida yangi direktor ish boshlagan. Appa Nazarin Suliman bu lavozimda janob Rashid Muhammad oʻrniga tayinlangan.

## Manbalar
Sharq islom maktabi

**Sharq islom maktabi** – Janubiy Afrikaning Durban shahri, Greyville hududida joylashgan mustaqil musulmonlar maktabidir.

Sharq islom maktabi 1938-yilda tashkil etilgan Sharq islom taʼlim instituti tarkibiga kiradi. U 1959-yilda davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan maktab sifatida tashkil etilgan. 1998-yilda esa mustaqil maktab maqomini olgan.

## Galereya

File:Orient_Islamic School-20140122.jpg|Sharq islom maktabi (2014)
File:Orient Islamic School from out_side-20140122-00168.jpg|Sharq islom maktabi tashqi koʻrinishi (2014)
File:Orient Islamic School Entrance Exit on John Zikhali Road-20140122-00164.jpg|Sharq islom maktabining kirish/chiqish joyi 
File:Orient Islamic School Playground in 2014.01.24-20140124.jpg|Sharq islom maktabining sport maydonchasi (2014)


## Manbalar

## Havolalar
*
Pretoriya musulmonlar maktabi

**Pretoriya musulmonlar maktabi** (PMM), hozirgi nomi **Tshvane musulmonlar maktabi** – Janubiy Afrikaning Laudium shahrida joylashgan maktab. Maktab oʻquvchilari imtihonlarda doimiy ravishda yuqori natijalarni koʻrsatib kelgan.

## Manbalar
Al-Hayyu maktablar tarmog‘i

**Al-Hayyu maktablar tarmogʻi** – bolalar bogʻchasi, boshlangʻich va oʻrta taʼlim sinflarini oʻz ichiga olgan aralash islomiy taʼlim muassasasidir. Maktab 2001-yil sentyabr oyida Nigeriyaning Oyo shtati Ibadan shahrida tashkil etilgan. Al-Hayyu maktablari First Bank qarshisida, eski Ife yoʻlida, Akingbade avtobus bekati yaqinida, 200113 pochta indeksli manzilda joylashgan. Oʻquvchilarga ingliz, yoruba, fransuz va arab tillarida taʼlim beriladi.

## Manbalar
Keniya musulmonlar akademiyasi

**Keniya musulmonlar akademiyasi** – Keniyaning Nairobi shahri, Kariobangi hududida joylashgan, musulmon va musulmon boʻlmagan oʻquvchilarni qabul qiluvchi xususiy boshlangʻich va oʻrta maktabdir. Maktab 1993-yilda SUPKEM tashkiloti tomonidan asos solingan.

Maktabda boshlangʻich va oʻrta taʼlim bosqichlari mavjud boʻlib, oʻquvchilari yuqoriakademik natijalarga erishgan. Boshlangʻich sinflarda dunyoviy fanlar bilan birga Qur’on, Tavhid, Fiqh, Sira, Hadis, Arab tili, Tafsir va Tajvid kabi islomiy fanlar ham arab tilida oʻqitiladi va ICDC oʻquv dasturiga amal qilinadi.

Oʻrta sinflarda ham arab tili va Islom dinshunosligi dunyoviy fanlar bilan birgalikda oʻqitiladi. Maktabda oʻrta va boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun yotoqxona mavjud.

Hozirda maktab direktor Shayx Abdukadir va boshqaruvchi janob Aden Abdukadir tomonidan boshqariladi, ularning faoliyati turli soha mutaxassislaridan tashkil topgan boshqaruv kengashi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Kengash raisi janob Ali Hassan hisoblanadi.

Maktabning Islomiy boʻlimi boshligʻi – Saudiya Arabistonidagi Madina Islom universiteti bitiruvchisi doktor Hoj Maulid Makoxa.

Maktabda keng sinf xonalari, laboratoriyalar, masjid, kutubxona va bir nechta sport maydonchalari kabilar mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* SUPKEM
Sakafiya islomiy o‘rta maxsus maktabi

**Sakafiya islom oʻrta maxsus maktabi** (qisqartmasi **SAKISCO**) – Gananing Ashanti viloyati, Asokore Mampong munitsipal okrugidagi Ayigya shahrida joylashgan oʻrta taʼlim muassasasi. 2025-yil yanvar oyida maktabning akvaponika loyihasi oʻrta maktablar orasida *Zayed Sustainability Prize Global High School award* mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Tarixi
Maktab 2003-yilda tashkil etilgan. 2025-yil holatiga koʻra, maktab direktori va bosh oʻqituvchisi Muhammad Shahid hisoblanadi.

2024-yilda maktab futbol jamoasi Ashanti viloyati maktablararo futbol turnirida Kumasi Anglikan Litseyi jamoasiga yutqazgan.

## Manbalar
Islomiy xalqaro maktab

**Islomiy xalqaro maktab** – IRF Taʼlim Jamgʻarmasi tomonidan boshqariladigan islomiy maktab. Maktabning asosiy filiali Hindistonning Mumbay shahrida joylashgan. Alohida filiali hozirda Chennayda (Madras) faoliyat koʻrsatmoqda, uchinchi filiali esa Dubayda ochilishi rejalashtirilgan. Maktabda IGCSE dasturi bilan birga Qur’on va arab tili ham oʻqitiladi, biroq maktab IGCSE kengashi tomonidan tan olinmagan. Taʼlim departamenti vakillari ota-onalarga farzandlarini departament tomonidan tan olingan maktablarga oʻtkazishni tavsiya qilishgan.

Maktab stipendiya asosida oʻqish imkoniyatini beradi. Oʻgʻil bolalar va qizlar alohida sinflarda tahsil oladilar. Har bir sinfda maksimal 30 nafar oʻquvchi boʻlib, jami 5600 nafar oʻquvchi mavjud. Oʻqituvchilar darslarni raqamli yozuv taxtasida olib boradilar. Darslar hifz (Qur’onni yod olish) oʻquvchilari uchun ertalab soat 6:40 dan 16:30 gacha, oddiy oʻquvchilar uchun esa 8:00 dan 16:30 gacha davom etadi. Maktab Kembrij Xalqaro Kengashi-IGCSE dasturidan foydalanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
Pallikkara Islom oʻrta maktabi

**Pallikkara Islom oʻrta maktabi** – Hindistonning Kerala shtati, Kasargod tumanidagi maktab. U Bekal qal’asi yaqinida, Pallikkara hududida joylashgan.

## Manbalar
Dar-e-Arqam maktabi

**Dar-e-Arqam maktablar Tizimi** (Urdu: ) – Pokistondagi eng yirik maktablar tizimlaridan biri. Ushbu maktab tizimining birinchi filiali 1990-yil 28-dekabrda Sargodha shahrida ochilgan. Dar-e-Arqam maktablarining raisi va asoschisi doktor Muddassir Ahmad boʻlib, u Qurʼon qarashlari asosida dunyo va oxiratda mukammallikka erishish maqsadida mazkur tizimni yaratgan. Professor Irfan Ahmad taniqli olim, islomiy maʼruzachi va Dar-e-Arqam maktablari Pokistondagi raisidir. Hozirda maktablar guruhi Pokiston boʻylab 150 ta shaharda 750 dan ortiq filiallarda 450,000 dan ziyod oʻquvchiga taʼlim beradi.

## Manbalar
Muhammad Muslihiddin Siddiqiy

**Muhammad Muslihiddin Siddiqiy** (1918-yil 27-dekabr 1983-yil 23-mart) (Urdu: محمد مصلح الدین صدیقى), Hindiston Dekkan tepasidagi Nanded shahrida tugʻilgan, voiz boʻlgan. Siddiqiy sunniy islomining Barelvi harakati aʼzosi va Amjad Ali Azmi muridlaridan biri boʻlgan&#x5B;**&#x5D;.

## Taʼlimi
Otasining nazorati ostida Qur’on yodladi. Muhammad Abdulaziz Muhaddis Muborakfur koʻrsatmasiga binoan, 1935-yilda 17 yoshida Muborakfur, Azamgarh, Uttar Pradesh shahridagi Dorul-ulum Ashrafiyaga bordi, u yerda fiqh, hadis va boshqa islom fanlarini oʻrgandi. Ushbu universitetda 8 yil oʻqigach, Abdulaziz Muborakfuriy bilan 1943-yilda Nagpurga sayohat qiladi.

Sodrush sharia 1358-yilda Muslihiddinning Bay’atiga kirdi. 1946-yilda 29 yoshida Muhammad Amjad Ali Azamiy unga *[[Xalifalik|Xalifa maqomini]]* bergan va unga Qodiriyya tariqati nomidan vaʼz qilish uchun ruxsat bergan.

## Pokiston harakati
Pokiston harakati paytida Siddiqiy 1946-yilda Banorasda oʻtkazilgan „Butun Hindiston sunniy konferensiyasi“ida Muhammad Ali Jinna va Musulmon Ligasini tarafdori boʻlgan olimlar orasida boʻlgan.

## Pokistonga koʻchishi
Siddiqiy keyinchalik Karachiga qaytib, Xaradarda joylashgan Axond masjidida avvalgi Xatib lavozimiga qaytadi, bundan koʻp oʻtmay uning masjidi Jodiya Bozorda joylashgan Xori bogʻi masjidiga qoʻshilishi soʻraladi. U Bagʻdodda joylashgan „Madarsa Qodiriyya“ vakillari bilan ham yozishma olib borib, koʻplab Pokistonlik talabalarni oliy oʻquv yurtlariga yuboradi.

## Vafoti
Hijriy 1403-yil Jumad as-soniy oyining 7-kunida, 1983-yil 23-mart peshin payti, oʻzini yomon his qiladi, 67 yoshida yurak huruji tufayli kasalxonaga ketayotgan paytda tez yordam mashinasida vafot etadi. U Xadar viloyatining Xori bogʻida dafn etilgan.

## Yana qarang

* Ahmad Rizo Xon
* Hamid Rizo Xon
* Ilyos Attor Qadri
* Jamoat Ahli Sunna
* Mustafo Rizo Xon

## Manbalar
ADNI

**Adni islom maktabi** – Malayziyaning Selangor shtatidagi xususiy islomiy taʼlim muassasasi. Maktab 1994-yilda tashkil etilgan. Maktab xalqaro (IGCSE) va milliy (SPM) taʼlim dasturlariga tayyorlaydi, bu oʻquvchilarning tanloviga bogʻliq.

Adni islom maktabi 1994-yilda bolalar uchun bogʻchadan tortib oʻrta maktab darajasigacha boʻlgan yagona islomiy dasturni taqdim etish maqsadida tashkil etilgan. U Malayziya taʼlim vazirligida roʻyxatdan oʻtgan.

## Manbalar

## Havolalar
* ADNI haqida
* Qoʻshimcha maʼlumot
Lajin

**Lajin** (; qirollik paytidagi ismi: **Al-Malik al-Mansur Husomiddin Lajin al-Mansuriy**; ) – 1296—1299-yillarda Misr mamluk sultoni boʻlgan. Asli yunonlik boʻlgan Lajin, Qolavunning mamlugi edi va Qalavunning oʻgʻli Sulton al-Ashraf Xalilni oʻldirishda ishtirok etgandi. U Sulton al-Adil Kitbugʻani ham oʻldirishga uringan, biroq muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Kitbugʻa oʻz hayotidan xavotirlanib, Lajinga xabar yuborib, uning sulton boʻlishi uchun taxtdan voz kechishga tayyorligini bildirgan. Lajin bu taklifni qabul qilib, *al-Mansur Husomiddin* unvoni bilan sulton boʻlgan, Kitbugʻaga esa Levant hududida mulk inʼom etilgan.

## Manbalar

*Sultan Lajin - History Avenue
Bratislavadagi sham namoyishi

**Sham namoyishi** () – 1988-yil 25-mart kuni Slovakiya poytaxti Bratislavada boʻlib oʻtgan va 1969-yildan beri Chexoslovakiyadagi kommunistik rejimga qarshi birinchi ommaviy namoyish hisoblanadi.

Namoyish Rim-katolik dissent guruhlari tomonidan Chexoslovakiyada diniy erkinlik talabi bilan tashkil etilgan. Besh ming ishtirokchining sham namoyishi politsiya tomonidan bostirilgan.

Namoyish Slovak Jahon Kongressi ijrochi vitse-prezidenti Marián Šťastný va Shveytsariyalik hamkori Pol Arnold tomonidan rejalashtirilgan. Ular Bratislavadagi Čarnogurskýlar oilasi bilan aloqada boʻlib, namoyish rejalarini Šťastnýning Shveytsariyaga tashrif buyurgan sanasida oʻtkazishgan.

Katolik faoli František Mikloško namoyish uchun ruxsat soʻrab murojaat qilgan, biroq uning arizasi rasmiylar tomonidan rad etilgan. Tadbir haqidagi maʼlumotlar Vatikan radiosi, Radio Free Europe va Voice of America orqali tarqatilgan.

Namoyish Chexoslovakiyadagi kommunistik rejimni agʻdarish yoʻlidagi birinchi muhim qadam boʻlgan. Besh ming slovaklar Hviezdoslav maydonida qoʻllarida shamlar bilan norozilik bildirisgan, yana olti ming kishi esa atrofdagi koʻchalarda namoyish uyushtirgan, maydonning asosiy kirish joyi toʻsib qoʻyilgan edi. Politsiya avval suv toʻplaridan foydalangan, sirenalar chalingan va namoyishchilarni maydondan ketishga chaqirishgan, keyin esa tayoqlar bilan hujum qila boshlashgan.

Yirik kommunistik amaldorlar (Slovakiya bosh vaziri, ichki ishlar vaziri, madaniyat vaziri) butun „operatsiyani“ Hviezdoslav maydonidagi Carlton mehmonxonasidan kuzatib turishgan. Madaniyat vaziri politsiya harakatlariga qoʻshilmagan va natijada 1988-yil kuzida isteʼfoga chiqishga qaror qilgan.
## Voqea
Namoyish 1988-yil 25-mart, juma kuni boʻlib oʻtgan. Namoyish boshlanishidan avval politsiya tashkilotchilar va baʼzi katolik ruhoniylarini turli bahonalar bilan hibsga olgan, shuning uchun ular bu namoyishda ishtirok eta olmagan. Kechki soat oltida Bratislavaning markazidagi Hviezdoslav maydonida taxminan 2 000 kishi toʻplangan, yaqin atrofdagi koʻchalarda esa yana 12 000 ga yaqin odam qoʻshilgan. Namoyishchilar yomgʻirga qaramay, bayroqlar va yoqilgan shamlar bilan yurib, madhiyalar kuylashgan. Politsiya ularni tarqatish uchun suv purkagichlar va tayoqlardan foydalandi. Namoyish rejalashtirilganidek yarim soat davom etgan, soʻngra odamlar tarqalgan. 141 kishi hibsga olingan, oʻnlab odamlar politsiya tomonidan kaltaklangan

Namoyish ahamiyatli boʻldi, chunki uni katolik faollar tashkil qilgan boʻlsada, u turli eʼtiqoddagi insonlarni birlashtirgan: katoliklar, lyuteranlar, ekologlar va boshqa islohot tarafdorlari.

## Ahamiyati
25-mart Slovakiya davlatida **Inson huquqlari uchun kurash kuni** sifatida nishonlanadi.

## Manbalar

## Adabiyot
* 
* 

## Havolalar
* Sham namoyishi haqida toʻliq maʼlumot (Slovak va Ingliz tillarida)
Xheni Karaj

**Xheni Karaj** (Tiranada tugʻilgan) – albaniyalik LGBT huquqlari faoli, Aleanca LGBT tashkilotining hammuassisi va hozirgi rahbari.

## Siyosiy faoliyat
Karaj va LGBT faoli Kristi Pinderi Albaniyada LGBT huquqlari harakatini boshlab yuborgan birinchi faollardan hisoblanadi. Karaj Tirana shahrida amerikalik faol Mindy Michels va uning sobiq hamkori Melissa Schraibman (AQSh elchixonasi xodimi) tomonidan tan olingan birinchi lesbiyan ayol boʻlgan. Ikki amerikalik uyida boʻlib oʻtgan uchrashuvlar Aleanca LGBT tashkilotining asosini yaratishga yordam bergan.

2012-yil may oyida TV Klan telekanalining „Opinion“ siyosiy dasturida Karaj Legality Movement partiyasining sobiq raisi oʻrinbosari Murat Basha bilan bahslashayotganda „kutilmagan holatni oshkor qilgan“. Basha dasturda Kristi Pinderi haqida: „Agar oʻgʻlim sizga oʻxshab qolsa, uni oʻldirib, qamab yotganim yaxshi“ deb izoh bergan. Karaj bu voqeani Panorama gazetasiga bergan intervyusida shunday tasvirlagan: „Mening reaksiyamni oldindan aytib boʻlmas edi, u birdan paydo boʻldi. Murat Basha ishlatgan soʻzlarni mutlaqo qabul qilib boʻlmas edi. Geylik tanlagan bolalarni oilalar tomonidan qotillik amalga oshirishi haqidagi bayonotlarni eshitish fojiali“.

2012-yildan may oyida Karaj Tirana shahridagi Dëshmorët e Kombit bulvarida oʻtkaziladigan Pride paradining asosiy tashkilotchilaridan biridir. U shuningdek „Think Politically“ loyihasining hamraisi boʻlib, unda Albaniya siyosiy partiyalari birinchi marta LGBT masalalarida oʻz pozitsiyasini bildirishga majbur boʻlishgan. Pinderi bilan birgalikda u Albaniyadagi LGBT harakati tarixiga bagʻishlangan SkaNdal hujjatli filmiga mualliflik qilgan. Ikkala faol shuningdek, uysiz LGBT yoshlari uchun birinchi STREHA boshpanasini qurishgan.

Karaj Albaniyadan Natalia loyihasida ishtirok etgan ikkinchi LGBT faolidir. Bu loyiha inson huquqlari himoyachilari uchun xavfsizlik tizimi sifatida ishlab chiqilgan boʻlib, unda ishtirokchilar faollarni himoya qilish uchun signal yuboradigan bilaguzuk taqishadi.

## Mukofotlari va tan olinishi
2022-yilda Karaj Albaniyada LGBT+ shaxslar huquqlari uchun kurashi, siyosiy islohotlarni qoʻllab-quvvatlashi va jamiyat qarashlarini oʻzgartirishdagi faoliyati uchun „Yilning fuqarolik huquqlari himoyachisi“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Shaxsiy hayoti
Xheni Karaj Tirana shahrida uzoq tarixga ega oilada tugʻilib oʻsgan. U Tirana universiteti Ijtimoiy fanlar kollejida psixologiya boʻyicha tahsil olgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Xheni Karaj Twitterda
* Natalia loyihasi
* AleancaLGBT
Musiqa haqida katta kitob

**Musiqa haqida katta kitob** (; transliteratsiyasi: *„Kitob ul-musiqo al-kabir“*) — oʻrta asr faylasufi Forobiy (872-950/951) tomonidan arab tilida yozilgan musiqa haqidagi risola.

## Manbalar

## Havolalar
Armaniston xalqaro xavfsizlik tadqiqotlari instituti

**Armaniston xalqaro xavfsizlik tadqiqotlari instituti** (**AXXTI**) () – Armanistondagi nodavlat tashkilot. 2014-yilda tashkil etilgan mustaqil tadqiqot instituti boʻlib, shtab-kvartirasi Yerevanda joylashgan. Meritage partiyasi sobiq aʼzosi Styopa Safaryan institut asoschisi va hozirgi bosh tadqiqotchisidir.

## Tarixi
Armaniston xalqaro xavfsizlik tadqiqotlari instituti 2014-yilda mustaqil tadqiqot instituti sifatida tashkil etilgan. Institut Armaniston uchun mustaqil tashqi siyosatni ishlab chiqish, inson huquqlari va siyosiy erkinliklarni rivojlantirish, shuningdek erkin bozor iqtisodiyotini himoya qilishga qaratilgan. AXXTI seminarlar, konferensiyalar oʻtkazadi, turli mavzularda maqolalar nashr etadi va hukumat amaldorlari bilan muntazam ravishda siyosiy forumlar uyushtiradi. Institut NATO va Milliy demokratiya jamgʻarmasi kabi xalqaro hamkorlar bilan ishlaydi.

## Faoliyati
2015-yil 9-iyunda Styopa Safaryan Rossiya Armanistonga YI bilan Assotsiatsiya kelishuvi imzolamaslik uchun shantaj qilganini aytgan. Safaryan Armaniston hukumatini YI bilan muzokaralarni qayta boshlashga chaqirgan.

2015-yil 10-avgustda Safaryan Armanistonning Rossiya rahbarligidagi Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqiga qoʻshilishidan hech qanday foyda koʻrmaganini va bu iqtisodiy ittifoqqa qoʻshilish Armaniston iqtisodiyotiga yaxshilik keltirmaganini taʼkidlagan.

2018-yil 7-iyulda sobiq Armaniston Prezidenti Armen Sarkissian „Demokratiya, Xavfsizlik va Tashqi Siyosat“ mavzusidagi uchinchi yillik AXXTI Yoshlar Forumida nutq soʻzlagan. Prezident Armaniston Konstitutsiyasining jamiyat uchun ahamiyati haqida gapirgan.

2019-yil 4-aprelda Styopa Safaryan 2018-yil Armaniston inqilobidan keyin Armaniston hukumatining demokratik islohotlarni amalga oshirish borasida muvaffaqiyat qozonganini taʼkidlagan.

Ikkinchi Togʻli Qorabogʻ urushidan soʻng, AXXTI Armaniston–Ozarbayjon chegarasida barqarorlik va xavfsizlikni, shuningdek Togʻli Qorabogʻ mojarosining hal etilishini talab qilgan.

2021-yil 16-sentyabrda AXXTI va Armanistonning Ukrainadagi elchisi Armaniston–Ukraina munosabatlarini kengaytirish hamda arman va ukrain tadqiqot markazlari oʻrtasidagi hamkorlikni muhokama qilishgan.

2022-yil 21-oktyabrda AXXTI Armaniston Xavfsizlik kengashi rahbari Armen Grigoryan bilan uchrashuv oʻtkazgan. Siyosiy va milliy xavfsizlik masalalari muhokama qilingan.

2024-yil 21-iyunda Safaryan Milliy assambleyada boʻlib oʻtgan eshituvda ishtirok etib, hukumatni Armanistonning YIga aʼzolik uchun nomzod maqomi uchun referendum oʻtkazishga chaqirgan. Safaryan: „Armaniston uchun YIga qoʻshilish, birinchi navbatda, mintaqaviy xavfsizlik muammolarini hal qilish uchun ittifoqchilarga ega boʻlishdir. Yerevan Yevrointegratsiya orqali 20 dan ortiq ittifoqchiga ega boʻlish imkoniyatiga egadir. Xavfsizlikdan tashqari, bu farovonlik va taraqqiyotni ham olib keladi“, degan.

## Yana qarang
* Armaniston–Yevropa Ittifoqi munosabatlari
* Armanistonning tashqi aloqalari
* Armanistonda inson huquqlari
* Armaniston siyosati
* Armanistondagi ijtimoiy muammolar

## Manbalar

## Havolalar
* Armaniston xalqaro xavfsizlik tadqiqotlari instituti Facebookda
Karen Margaryan

**Karen Margaryan** (2001-yil 26-aprelda tugʻilgan) – armanistonlik ogʻir atletikachi. U 2018-yilda Argentinaning Buenos-Ayres shahrida boʻlib oʻtgan 2018-yilgi yozgi Yoshlar Olimpiadasida 77 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

2019-yilda Ruminiyaning Buxarest shahrida boʻlib oʻtgan 2019-yilgi Yevropa Yoshlar va U23 ogʻir atletika chempionatida yoshlar oʻrtasida 81 kg vazn toifasida dast koʻtarish yoʻnalishida bronza medaliga sazovor boʻlgan.

2021-yilda Margaryan Oʻzbekistonning Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan 2021-yilgi Yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 81 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Finlandiyaning Rovaniemi shahrida boʻlib oʻtgan 2021-yilgi Yevropa yoshlar va U23 ogʻir atletika chempionatida esa oltin medaliga loyiq koʻrilgan.

U 2022-yilda Albaniyaning Tirana shahrida boʻlib oʻtgan 2022-yilgi Yevropa Ogʻir atletika chempionatida ishtirok etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Philomena Bair

**Filomena Bair** (1996-yil 24-fevralda Hall in Tirol shahrida tugʻilgan) – Avstriyalik fristayl changʻichi boʻlib, 2014-yilgi Qishki Olimpiadada ishtirok etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Kookmin Universiteti

**Kookmin Universiteti** (koreyscha: 국민대학교 - o'qilishi "*Kungmin taehakkyo"*, inglizcha: *Kookmin University*) — Janubiy Koreyaning Seul shahrida joylashgan yirik xususiy oliy taʼlim muassasasi. 1946-yilda tashkil etilgan va Koreyada mustaqillikdan keyingi ilk xususiy universitet sifatida tan olingan.

## Tarixi
Universitet 1946-yilda Koreya ozodlik harakati yetakchilari tomonidan tashkil etilgan. Ular orasida sobiq Bosh vazir Shin Ik-Hee ham bo‘lgan. Dastlab huquq va siyosat sohalariga ixtisoslashgan bo‘lsa-da, hozirgi kunda barcha asosiy akademik yo‘nalishlarni qamrab olgan.

## Fakultetlar
Kookmin Universitetida quyidagi yo‘nalishlar mavjud:
* Muhandislik
* Axborot texnologiyalari
* Biznes menejment
* San’at va dizayn
* Huquq
* Xalqaro tadqiqotlar

## Xalqaro aloqalar
Universitet 60 dan ortiq mamlakatdagi oliygohlar bilan hamkorlik qiladi. Har yili 1 800 dan ortiq xorijlik talabalar tahsil oladi. O‘zbekiston bilan ham hamkorlik aloqalari mavjud.

2024-yilda Kookmin universiteti va Toshkent axborot texnologiyalari universiteti bilan hamkorlikda Biznes IT qo'shma fakulteti tashkil etildi. 

## Tadqiqot va innovatsiya

Sun’iy intellekt, avtomobil sanoati, blockchain va dizayn sohalarida kuchli tadqiqot faoliyati olib boriladi.

## Mashhur bitiruvchilar
Kookmin Universiteti turli sohalarda muvaffaqiyatga erishgan ko‘plab mashhur bitiruvchilarni yetishtirgan:

### Sanʼat va madaniyat
* **So Ji-sub (소지섭)** — taniqli janubiy koreyalik aktyor va model. “*I'm Sorry, I Love You*”, “*Master’s Sun*”, “*Oh My Venus*” kabi mashhur doramalarda bosh rollarni ijro etgan.
* **Lee Seung-chul (이승철)** — mashhur rok-ballada qoʻshiqchi. Koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan va Koreyada “Rok baladi qiroli” deb eʼtirof etilgan.
* **Yoon Jong-shin (윤종신)** — bastakor, teleboshlovchi va Mystic Story musiqiy kompaniyasining asoschisi.

### Sport
* **Kim Yuna (김연아)** — figurali uchish bo‘yicha 2010-yilgi Olimpiya chempioni. U xalqaro miqyosda “Ice Queen” (Muz malikasi) nomi bilan tanilgan. Kookmin Universitetida jismoniy tarbiya fakultetida tahsil olgan.
* **Choi Jun-ho (최준호)** — taekvondo bo‘yicha xalqaro miqyosdagi sportchi va murabbiy.

### Akademiklar va yozuvchilar
* **Kim Seong-kon (김성곤)** — yozuvchi, tarjimon va akademik. U Koreya madaniy siyosati va xalqaro adabiyot aloqalarini rivojlantirishga hissa qo‘shgan.

### Siyosat va rahbarlik
* **Kang Byung-won (강병원)** — Janubiy Koreya Milliy Assambleyasi a’zosi. Siyosatshunoslik yo‘nalishida Kookmin Universitetida tahsil olgan.

## Reytinglar
* QS Asia University Rankings 2024: 401–450 o‘rinlar oralig‘ida
* Koreyada dizayn va muhandislik bo‘yicha yetakchi xususiy universitetlardan biri

## Manbalar

* Kookmin Universiteti rasmiy vebsayti
* QS Top Universities profili
* Shin, Jae-Cheon (2021). *Private Higher Education in Korea*. Springer Nature.
No Country for Old Men

**Bu yerda qariyalarga joy yo'q** — 2007-yilda suratga olingan amerikalik kriminal-triller filmi bo‘lib, Cormac McCarthyning romaniga asoslangan. Filmni Aka-uka Koenlar suratga olishgan. Film mashhur amerikalik yozuvchi Cormac McCarthyning 2005-yilda chop etilgan xuddi shu nomdagi romaniga asoslangan. Filmda bosh rollarda Tommy Lee Jones, Javier Bardem, va Josh Brolin ishtirok etadi. Film 2008-yilgi Oscar mukofotlarida 8 ta nominatsiyaga loyiq deb topilib, 4 tasini qo‘lga kiritgan: Eng yaxshi film, Eng yaxshi rejissyor, Eng yaxshi ssenariy (moslashtirilgan), va Eng yaxshi ikkinchi darajadagi aktyor (Javier Bardem). Film Coen birodarlarning eng katta muvaffaqiyatlaridan biri hisoblanadi.

## Syujet
Film 1980-yillarda Texasning chegaradosh hududlarida sodir bo‘ladi. Llewelyn Moss (Josh Brolin) ov paytida giyohvand moddalar bilan bog‘liq ommaviy otishma joyiga duch keladi va u yerdan 2 million dollarlik naqd pul topib oladi. Ammo bu pul ortidan Anton Chigurh (Javier Bardem) ismli qotil uni ta’qib qilishni boshlaydi.

Film davomida shafqatsiz qotil va o‘z hayotini himoya qilayotgan oddiy odam o‘rtasidagi qarama-qarshilik asosiy voqea sifatida ko‘rsatiladi. Ed Tom Bell (Tommy Lee Jones) ismli qarigan sherif esa bu voqealarni tushunishga va tartibni saqlashga urinadi.

Film hayotning zo‘ravonlik tomonlari, taqdir, axloq va qarish mavzularini falsafiy tarzda yoritadi.

## Aktyorlar
* Tommy Lee Jones — Ed Tom Bell
* Javier Bardem — Anton Chigurh
* Josh Brolin — Llewelyn Moss
* Kelly Macdonald — Carla Jean Moss
* Woody Harrelson — Carson Wells

## Mukofotlar
### Oscar (2008)
* Eng yaxshi film
* Eng yaxshi rejissyor
* Eng yaxshi moslashtirilgan ssenariy
* Eng yaxshi ikkinchi darajadagi aktyor — Javier Bardem

### Boshqa mukofotlar:

* BAFTA — Eng yaxshi rejissyor, eng yaxshi ikkinchi darajadagi aktyor
* Golden Globe — Javier Bardem (Eng yaxshi ikkinchi aktyor)

## Tanqidiy baholar
Film IMDb'da 8.2/10 reytingga ega. Rotten Tomatoes'da 93% ijobiy baho bilan "Certified Fresh" maqomini olgan.

Mashhur kinotanqidchilar Roger Ebert va Peter Travers filmni "zamonaviy klassika" deb atashgan. Javier Bardem ijro etgan Anton Chigurh esa kinotarixdagi eng yovuz qahramonlardan biri sifatida baholangan.

## Manbalar

* IMDb sahifasi
* Rotten Tomatoes
* McCarthy, C. (2005). *No Country for Old Men*. Alfred A. Knopf.
* Ebert, Roger (2007). *Chicago Sun-Times* – Film Sharhi
* Oscars.org
Magomedxan Magomedov

**Magomedxan Magomedovich Magomedov** (, ; 1998-yil 27-yanvarda tugʻilgan) – Rossiya-Ozarbayjonlik erkin kurashchi, hozirda 97 kilogramm vazn toifasida ishtirok etadi va milliy musobaqalarda Dogʻiston shaʼnini himoya qiladi. Magomedov 2022-yilda Belgradda boʻlib oʻtgan 2022-yilhi Jahon kurash chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2018-yilgi Yoshlar oʻrtasidagi jahon kurash chempionatida qatnashgan Magomedov Oltin Grand-pri Ivan Yarigin gʻolibi (2021-yil) va kumush medal sovrindori (2020-yil) hisoblanadi.

U 2024-yilda Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 97 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Yutuqlari

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Magomedxan Magomedov Parij 2024 Yozgi Olimpiada oʻyinlarida
Maston

**Maston** ( — mastlar; mastlarcha) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar