open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doʻrmon masjidi

**Doʻrmon masjidi** — Navoiy viloyati Karmana shaharchasida joylashgan masjid. Masjid Navoiy viloyati adlya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan

## Tarixi

**Doʻrmon** — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Doʻrmon moʻgʻulcha „toʻrt“ demakdir. Toʻrtta urugʻdan tashkil topgani uchun shunday atalgan boʻlishi mumkin. Doʻrmon qabilasi XV asrda Oʻzbek ulusida katta nufuzga ega boʻlgan. Doʻrmonlar XVI asr boshlaridan eʼtiboran Oʻrta Osiyo hududiga kelib oʻrnashib, Buxoro xonligining siyosiy hayotida faol qatnashgan. Doʻrmonning bir qismi Toshkent vohasiga kelib joylashgan va joy nomi atamasi sifatida saqlanib qolgan.

Masjid qadimgi ipak yoʻli yaqinida joylashgani sababli, safarda yurgan, musofir kishilar uchun ziyorat qilib namoz oʻqib ketadigan makon boʻlgan. Sobiq tuzum davrida masjid binosidan omborxona va turli maqsadlarda foydalanishgan. Natijada masjid binosi birmuncha eskirib taʼmirtalab boʻlib qolgan edi. 1998-yilda bu masjid Navoiy viloyati adlya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingach, xashar yoʻli bilan masjid binosi qaytadan taʼmirlandi va masjid xovlisi obod qilindi. 2012-yilda masjidning eski taxoratxonasi oʻrnida zamon talablari asosida yangi taxoratxona qurilib foydalanishga topshirildi.

Masjid bogʻi obodonlashtirildi, turli xil mevali va manzarali daraxtlar va gullaroʻtqazildi. Xozirda masjid oʻz binosiga 180—200 kishini sigʻdira oladi. Juma va Hayit namozlarida bu masjid namozxon va ziyoratchilar bilan gavjum boʻladi. Namoz oʻqish xonasi, xonaqoh, imom xatibi uchun alohida xonalar, va tahoratxonalari mavjud. Isitish tarmogʻi, yoritish chiroqlari soz holatda, atrofi obodonlashtirilgan, kuzatuv kameralari mavjud. Qur’on oyatlaridan keltirilgan bannerlar eski, tom qismiga oʻrnatilgan karnaylar joriy taʼmirtalab holatda. 
## Manbalar
Al-faruq

**“Al-Foruq”** (urdu. الفاروق) xalifa Umarning tarjimai holiga bag‘ishlangan asar bo‘lib, Shibliy No‘moniy tomonidan yozilgan. Umar musulmon davlatchiligining ilk namoyandasi sifatida umumeʼtirof etiladi. U “al-Foruq” (“Haq va botilni ajratuvchi”) nomi bilan mashhur edi.

Asarning `1939-yilda` nashr etilishi islom adabiyoti va tarixiga salmoqli qo‘shimcha bo‘ldi. Muallif No‘moniy mavzuni har tomonlama o‘rganib, Istanbul, Bayrut, Iskandariya, Parij, Berlin va Londonning yirik kutubxonalaridagi qo‘lyozmalarda ko‘milib yotgan faktlarni to‘plagan va jamlagan. Kitob o‘quvchilar orasida mislsiz ishtiyoq uyg‘otdi va juda qisqa vaqt ichida bir necha bor nashr qilindi. Kitob Mavlono Zafar Ali Xon tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan va “Al Farooq: The Life of Omar the Great (Second Caliph of Islam)” deb nomlangan.

## Tarjimalari
Umar Rizo tomonidan 1928-yilda turk tilida nashr etilgan.
Fors tilida Kobulda nashr etilgan. (Marhum qirol Muhammad Nodirshohning singlisi tomonidan)
1900-yilda Hindistonning Nyu-Dehli shahrida Zafar Ali Xon tomonidan ingliz tilida nashr etilgan
Oxirgi nashri 1996-yilda “Idara Isha'at-e-Diniyaat” (Islom kitoblari markazi) tomonidan chop etilgan 
  .
## Manbalar
Pashmon

**Pashmon** — Buxoro viloyati, Shofirkon tumaniga qarashli qishloq. Tuman markazidan 3-4 km shimoli gʻarbda Bogʻiafzal mahalla fuqarolari yigʻini tarkibida joylashgan.
## Tarixi
Qishloq nomining maʼnosi qanday ekanligi haqida bir nechta farazlar bor. Birinchi farazga koʻra, „pashmon“ soʻzi pushaymon soʻzining buzilgan formasidir. Bu haqida rivoyatda aytilishicha qishloq aholisi ustlariga bostirib kelgan dushmanlariga kuchli qarshilik koʻrsatishgan. Shundan soʻng raqiblar bu qishloq ustiga yurish qilgani uchun pushaymon qilgan va qishloq nomi pushaymon deb atalgan. Keyinchalik pushaymon soʻzi pushmon, pashmon shaklida oʻzgargan.

Vobkent tumanida Pushaymontepa (Tali Pushaymo) deb ataladigan tepalik ham bor. Hozir bu yerda hech kim yashamaydi. Qadimda bu joyning aholisi Islom dinining qabul qilganiga qaramay otashparastlik amallarini bajarib kelgan. Qutayba ibn Muslim oʻta beshavqatlik bilan qoʻrgʻon aholisini islom diniga qaytargan.
Ikkinchi farazga koʻra pashmon soʻzi „jun oluvchilar“ yoki „junga ishlov beruvchilar“ degan maʼnoni anglatadi.

## Xoʻjaligi
Qishloq xoʻjaligi asosan qishloq xoʻjaligiga moslashgan. Qishloq hududida yovvoyi oʻsimliklardan ajriq, otquloq, yalpiz, shoʻra, baliqkoʻz, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, qumlarda oq saksovul, qandim, cherkez, iloq, quyonsuyak, selin, isiriq; janubiy tekislik qismida qamish, roʻvak, bugʻdoyiq, shoʻraajriq, kampirsoch, itgunafsha, yulgʻun va boshqalar oʻsadi.

## Iqlimi
Yillik oʻrtacha harorat 14,2 °C, eng past harorat -29°. Iyul oyidagi oʻrtacha temperatura 29,4 °C, eng yuqori temperatura 46 °C. Yiliga 220 mm yogʻin tushadi.

## Manbalar
Kompromatuzb ishi

Telegram messenjerida **kompromatuzb** nomi ostida kanal ochib, davlat tashkilotlari haqida kompromat materiallar berib borgan kanal adminlariga nisbatan qoʻzgʻatilgan jinoyat ishi bilan bogʻliq jarayon.

## Tarixi
2020-yil 12-avgust kuni Kompromatuzb Telegram-kanalida „Olim Choraqulovich, videoda ko`rib turganingiz joy mabodod tanish emasmi?!“ sarlavhasi ostidagi video e'lon qilingan. Video Namangan viloyati Pop tumani Chodak qishlogʻi 24-dala konturida olingan. 

## Jinoyat ishi
2023-yil yanvar oyida human.uz internet nashri bosh muharriri Xurshid Daliyev Oʻzbekiston DXX tomonidan qamoqqa olingani haqida xabar berildi. Unga nisbatan Oʻzbekiston Jinoyat kodeksining 165-moddasi 2-qismi „v“ bandi bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgani maʼlum qilingan. Ayni shu vaqtda Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi matbuot kotibi Mavjuda Mirzayevaning gʻoyib boʻlganligi haqida ijtimoiy tarmoqlarda maʼlumotlar paydo boʻla boshladi. Keyinchalik, Mavjuda Mirzayeva ham kompromatuzb ishi doirasida tergovga jalb qilingani haqida maʼlumot berildi.

## Manbalar
Moh Sultonim xazirasi

**Moh Sultonim xazirasi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Moh Sultonim xazirasiga Mozori Daroz darvozasining roʻparasidagi peshtoqli darvozadan kiriladi. Undan keyin esa peshtoqli darvozadan chap tomonga pillapoyalar bilan kirib boriladi. Xaziraning janub va shimol tomonlarida ikkita qorixona mavjud. Xaziraga kirish uchun sharq tomonida eshik bor va xazira yer ustigi qismi sariq xarsangtoshlar bilan koʻtarilgan. Poydevorning yer sathidan chuqurligi 2 metrni tashkil etiladi. Poydevordagi xarsangtoshlardan keyin qamish qoʻyilgan va guchum daraxtidan sinch yotqizib chiqilgan. Sinchlar gulmexi qadimiy va juda mustahkam qilingan. Xazira devorlarning tashqi qismlari bezaksiz. Xazira devori obi gʻishtlari yaxshi saqlangan. Yodgorlik devorlarining ichkari qismiga koshinkoriy naqshlar boʻlgan va hozirgi kunda ularning parchalari saqlanib qolgan. Parchalar rayhoniy rangda. Xazirada 25 kishining qabri mavjud. Tarixchi Ibodat Rajabova soʻzlariga koʻra, har bir qabrda ikki kishing jasadi mavjud boʻlgan. Supali qabrlar ustiga bezakli marmartoshlar qoʻyilgan. Xazira shimol tomonida chiroqpoya qoʻyilgan ammo hozirgi kunda chiroqpoya mavjud emas. Faqatgina chiroqpoyaning oʻrni mavjud. Birinchi sogʻona toshbitikda shunday yozilgan: „Ushbu sogʻona oliha shoh Munavvar Bonu Sultonimga tegishli. Toshbitikdagi shajarasi: otasi — Rahmatulloh Xoja oʻgʻli, onasi — iffatli Orifa Bonu Sultonim… Munavvar Sultonimning vafoti hijriy 1184“. Bundan tashqari yana 15 ta qabrtoshda yozuvlar mavjud. Joʻyboriy xoʻjalari tomonidan Moh Sultonim xazirasi uchun koʻplab yerlar vaqf qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Vangʻozi minorasi

**Vangʻozi minorasi** — Navoiy viloyati Qiziltepa tumani Vangʻozi qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Minora Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida joʻyboriylar xonadoniga mansub Xoja Saʼd mablagʻlari hisobiga 1581-yil qurilgan. Minora Toshmasjiid majmuasida joylashgan. Vangʻozi minorasi XVI asrda bunyod etilgan boʻlib, balandligi 24 metrni tashkil etadi. Minora bezaklari va tuzilishi jihatdan Buxorodagi Vobkent minorasiga oʻxshaydi. Minora qurilishi toʻgʻrisida turli fiklar mavjud. V.Nilsen tadqiqotlariga koʻra minora XVIII asrda bunyod etilgan. A. Balayevning chizmasida „Azizobod minorasi 1294-yil“ deb koʻrsatilgan. Ushbu sana hijriy boʻlib, milodiy 1877-yilga toʻgʻri keladi.  Minora XVIII—XIX asrlarda Vangʻozi va Vobkent minoralari bir usta tomonidan taʼmirlangan. Minora asos qismi aylanasi 3,8 metr, poydevori esa toshdan qurilgan. Minora olti belbogʻli nashqlar va gʻishtlar bilan bezatilgan. Mazkur minora 1977-yil 9000 rublga taʼmirlangan. 1982-yil Oʻzbekiston SSR Madaniyat ishlari vaziri Gʻ.Najimov, Qiziltepa tumani rahbari N.Hikmatov va „Moskva“ kalxozi rahbari T.Safarov eʼtibori bilan Toshmasjid va minora qisman taʼmirlangan va u yerda muzey tashkil etilgan. 2002-yilda 500 mln mablagʻ evaziga Toshmasjid majmuasi taʼmirlangan. Sanʼatshunos olima Mavluda Yusupova tadqiqotlarida Vangʻozi qishlogʻidagi Tosh masjid meʼmoriy majmuasi vujuga kelishi bilan bogʻliq maʼlumotlarni keltirgan. U tadqiqotlarida yodgorlik va qishloq tarixi boʻyicha dastlabki xulosalar bergan. Uning fikriga koʻra majmua XVI asrda bunyod etilgan va bu yerda madrasa va hammom ham boʻlgan. Minora Buxoro meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
* 
*
Sherard Osborn

**Sherard Osborn** (; ,  — 1875-yil 6 may, ) — Britaniya admirali, Qrim urushi ishtirokchisi.

## Biografiya

Sherard Madras shahrida, Hindistonga yuborilgan ingliz zobitining oilasida tugʻilgan. 1837-yilda yosh Sherard Britaniya dengiz flotida xizmat qila boshladi. U ilk jangovar koʻnikmalarni Birinchi afyun urushi paytida egalladi. Edvard Belcher boshchiligidagi Arktika ekspeditsiyasida qatnashgan. Qrim urushi paytida zoti oliyalarining (HMS) Medusa kemasiga qoʻmondonlik qilgan. Shjnjngdek, u Azov dengizida harakatlanadigan, zoti oliyalarining () Vezuviy flagmaniga ega boʻlgan eskadronga ham rahbarlik qilgan.

1859-yilda u „Yapon suvlaridagi kruiz“, „Peyxo jangi“ asarlarini nashr etgan.

Osborn Ikkinchi afyun urushida ham qatnashib, kemaga qoʻmondonlik qilgan. 1861-1862-yillarda Meksika koʻrfazida jang qilgan. 1864-yilda Royal Suverenning kemasining kapitani boʻlgan.

## Mukofotlari

Koʻrsatgan xizmatlari uchun Bani ordeni, Faxriy legion ordeni va Turkiyaning Medjidiy ordeni taqdirlangan.

## Vafoti

Londonda vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Osborn Sherard Arxivnaya kopiya
Nurota astragali

**Nurota astragali** — Samarqand va Navoiy viloyatlari Nurota togʻ tizmasida uchrovchi oʻsimlik. Ikki urugʻpallalilar sinfi Burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga mansub koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan.
## Botanik tavsifi
Hayotiy shakli koʻp yillik. Ildizi oʻq ildiz tizimiga ega. Poyasi sershox va yogʻon, uzunligi 8-15 sm, ustki tomoni siyrak, xurpaygan tuk bilan qoplangan, tuklari vaqt o‘tgandan keyin toʻkilib ketadi. Barglarining soni 4—6 juft, yuqori qismi toʻmtoqroq, shakli teskari yuraksimon, uzunligi 1-2 sm, koʻproq poyaning yuqori qismida joylashadi. Gullari ikki uyli, changchili va urugʻchili gullar alohida oʻsimliklarda hosil boʻladi. Gulpopugi siyrak, 5-10 gulli. Gultojibargi och sariq rangli. Yakka-yakka holda oʻsadi. Mevasi ko‘pchilik burchoqdoshlarniki singari dukkak meva, uzunligi 10—20 mm, bir tomon uchi oʻtkir, usti siyrak, xurpaygan tuk bilan qoplangan. Urug‘i quloqsimon shaklda, ikki tomondan siqilgan, uzunligi 5 mm, sirti silliq, rangi toʻq jigarrang. Iyun oyida gullab, mevasi iyulda pishadi. Urug‘i orqali jinsiy yoʻl koʻpayadi.
## Tarqalishi va oʻsish joylari
Samarqand va Navoiy viloyatlari: Nurota togʻlarining Oqtogʻ tizmasida tarqalgan. Koʻproq togʻlarning oʻrta va pastki qismlarida, toshli yonbagʻirlar va qoyalarda oʻsadi. Kamayib ketish sababi aniqlanmagan. Chorva mollarini koʻplab boqilishi natijasida oʻsish hududi kamaygan degan taxminlar bor. Oʻsimlik Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar
Hazrat Alisher Navoiy masjidi (Navoiy)

**Hazrat Alisher Navoiy masjidi (Navoiy)** — Navoiy viloyati, Navoiy shahri, Gʻalaba koʻchasida joylashgan yodgorlik. Alisher Navoiy masjidi Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov topshirigʻi va tashabbusi bilan 2006-yilda bunyod etilgan. 
Masjid tashqi fasadi romb shaklida boʻlib, gumbaz bilan qoplangan. Masjid pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, xonaqohida ikkita ustun mavjud. Bino uch qismdan iborat: xonaqoh, ark ava yertoʻla. Mazkur majmuaning umumiy maydoni 1,20 gektarni tashkil etib, 2500 namozxonga moʻljallangan. Masjid balandligi 31 metrni tashkil etib, tashqi koʻrinishdagi ayvoni 5 metr. Masjid hududida hovuz va favvora ham mavjud. 
Jome masjidining kirish qismida peshtoq mavjud va ravoqlarida naqshinkor kitobalar bitilgan. 2006-yilda xattot Abdulgʻafur Razzoqov tomonidan masjid kitoba bitiklari chizmalarini yaratilgan. Masjid peshtoqining oʻng tomonida suls xatida shunday yozilgan: „Alloh, ulugʻvorligi ulugʻ boʻsin“ kalimasi, chap tomonida esa „Muhammad, unga Allohning salovati va salomi boʻlsin“ kalimasi keltirilgan. Peshtoq arkasining oʻng tomonidagi devor tepasida nastaliq xatida oʻzbek tilida masjid nomi yozilgan. Shu yozuv yana chap tomondagi devorda ham oʻzbek alifbosida krill yozuvida keltirilgan. Masjid gumbazi aylanasi tepa qismida, muqarnasli sharafa ostida kitoba bitik ikki qator qilib yozilgan. Pastgi bitik oq rangli harflarda Qur’oni Karimdagi „Baqara“ surasi 255-256-oyatlari „Oyat ul-Kursiy“ suls xatida, yuqori qatorda sariq rangdagi harflar bilan kufiy xatida „Alloh barcha ayb-nuqsonlardan pok zod“, „Alloh — maqtovga loyiq. Alloh — buyuk“ kalimalari takror ravishda keltirilgan. Masjid xonaqohi peshtoqida Qur’oni Karimning „Jin“ surasi 18-oyati keltirilgan boʻlib, oʻng va chap tomonlarida kitoba bitiklar yana takrorlangan. 

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 

## Havolalar
*
Botir Mirzaxmedov

**Botir Mirzarahimovich Mirzaxmedov** (1938-yil 10-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (1981), professor (1982).
## Biografiyasi
Botir Mirzaxmedov 1938-yil 10-iyul Toshkentda tugʻilgan. 1961-yilda Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tugatgan. 1961–1963-yillarda ushbu institutning fizika o‘qitish metodikasi kafedrasida katta laborant, 1963—1965-yillarda o‘qituvchi

### Ilmiy faoliyati
Botir Mirzaxmedov 1965—1968-yillar Moskva Oliy pedagogika instituti aspiranturasida oʻqigan. 1968-yilda nomzodlik ishini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasi oladi. 1981-yilda Moskva shahrida „Turli tipdagi o‘quv yurtlarida fizika ta’limi mazmunini tabaqalashtirish muammolari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va fizika o‘qitish metodikasi bo‘yicha O‘rta Osiyo respublikalarida birinchi bo‘lib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 1982-yilda professor ilmiy unvonini berilgan. 1982—1985-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti „Fizika o‘qitish metodikasi“ kafedrasi professori, 1985—1989-yillarda Toshkentdagi O‘qituvchilar malakasini oshirish va qayta tayyorlash instituti rektori, 1990—1992-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti „Umumiy pedagogika“ kafedrasi mudiri, 1992—1997-yillar O‘zbekiston pedagogika fanlar ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, bo‘lim mudiri, 1997—2011-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti „Fizika va uni o‘qitish metodikasi“ kafedrasi professori vazifasida faoliyat olib borgan. 

## Mukofotlari
* „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan xalq ta’limi xodimi“ unvoni (1985);
* „Xalq ta’limi a’lochisi“ ko‘krak nishon.
## Manbalar
Mels Mahmudov

**Mels Hasanovich Mahmudov** (1944-yil 22-noyabr, Shofirkon tumani, Buxoro viloyati) — pedagogika fanlari doktori (2004), professor (2006).

## Tarjimayi holi
Mels Mahmudov 1944-yil 22-noyabrda Buxoro vioyati Shofirkon tumanida tugʻilgan. 1960-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning pedagogika fakultetiga oʻqishga kirgan. 1965—1970-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining falsafa kafedrasida oʻqituvchi sifatida faoliyat yuritgan. 1970—1973-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti (hozirgi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagoika universiteti) falsafa kafedrasi aspiranti, 1973—1974-yillarda esa mazkur institutning falsafa kafedrasi oʻqituvchisi boʻlgan.

U 1974-yildan Buxoroga qaytib, 1974—2003-yillarda Buxoro davlat universiteti falsafa kafedrasi oʻqituvchisi va dotsenti, 1980—1981 va 1997—2003-yillarda falsafa kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlagan. Mels Mahmudov 1981—1986-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim va musiqa fakulteti dekani vazifasini bajaruvchi, 1991—1993-yilarda Buxoro davlat tibbiyot institutining ijtimoiy fanlar kafedrasi mudiri sifatida faoliyat olib borgan. 1993—2010-yillarda Buxoro davlat universiteti pedagogika va jismoniy madaniyat fakulteti dekani lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

## Ilmiy ishlari
Mels Mahmudov „Xorazm va Buxoro Xalq Respublikalarida kapitalizmni chetlab sotsializmga oʻtish jarayonida inqilobiy qayta qurishlarning xususiyatlari“ mavzusidagi nomzodlik (1974) va „Taʼlimni didaktik loyihalashning nazariy asoslari“ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyalarini yoqlagan (2004). Uning rahbarligida 2 nafar fan nomzodlari yetishib chiqan.
## Ilmiy-uslubiy asarlari
Mels Mahmudovning 100 ga yaqin ilmiy asarlari eʼlon qilingan. Jumladan, „Maʼnaviyat — komillik saodati“ (1997), „Oila maʼnaviyati“ (1998), „Falsafa dasturi va reyting tizimiga yangicha yondashish“ (Metodik qoʻllanma. 1999), „Taʼlim etaloni“ (1999), „Taʼlim texnologiyasi“ (Risola. 1999), „Soʻz bagʻridagi maʼrifat“ (Qoʻllanma. 2001), „Taʼlimni didaktik loyihalash prinsiplari“ (Risola. 2002), „Taʼlimni didaktik loyihalash“ (Risola. 2002) va boshqalar. Uning rahbarligida 2001-yilda „Pedagogik mahorat“ ilmiy-nazariy va metodik jurnali nashr etila boshlangan.

## Mukofotlari
Oʻzbekiston Respublikasi xalq maorifi aʼlochisi nishoni (1980).

## Manbalar
Mullo Shamsi Muhammad guzari

**Mullo Shamsi Muhammad guzari** (yoki **Sharshara**, yana **Bozori alaf** nomlari ham ishlatiladi) — XVIII asrda tashkil topgan Buxoro shahri guzarlaridan biri. Guzar aholisining asosiy qismi savdo-sotiq bilan shugʻullanib kelgan.

## Tuzilishi
Bu yerda maktab va masjid, masjid ichida bir necha hujralar boʻlganligi sababli masjidga nisbatan madrasa nisbasi ham qoʻllanadi. Nodir Devonbegi madrasasi,
xonaqohi va hovuzning oʻzi, qisqasi Labihovuz ansambli shu guzar hududiga tegishli boʻlgan.
Guzarning ziyoratgoh maskanlaridan biri — bu uch aka-uka mozori hisoblanadi. Guzarda Nodir Devonbegi xonaqohining mehrobida ularning eng yoshi kattasi Xoʻja Karim dafn etilgan. Oʻrta yoshlisi esa qoʻshni guzar boʻlmish Xoʻja halim guzariga koʻmilgan. Guzar nomi shu kishining ismidan olingan. Eng kichik yoshlisi Xoʻja Salim
Mirzobiy guzar masjidi ichiga koʻmilgan. Guzarning ikki tarafi boʻylab savdo rastalari joylashgan. Hovuz atrofida holva-non, Bozori
alafdan Toqi Sarrofongacha — chitfurushlik, tovuq bozori, chit rastalari,
aylana toq ichidagi shaxsiy doʻkonlarda esa jun rumol sotilgan.

1927-yilgi olingan hisobotda yozilishicha, guzardan 47 xoʻjalik joy olgan
boʻlib, unda 235 kishi istiqomat qilgan. 1929-yil fevralda
guzarlarni qayta roʻyxatga olish jarayonida Eski mahalla, Masjidi Alvonj, Mullo Shamsi Muhammad, Xoʻja halim guzarlari birlashtirilib,
Ozod guzari deb nomlangan.

## Hozigi holati
Hozir ham guzar deyarli eski holatida. Ammo hozirda aholisi juda kam. Guzarning hozirgi oʻrnida Labihovuz ansambli tashkil topgan boʻlib, uning tarkibiga Nodir Devonbegi madrasasi, masjidi, xonaqohi va alohida hovuz joylashgan. Tarixiy yodgorlik sifatida davlat muhofazasiga olingan. Bozori alaf deb nom olgan joy esa, avtobuslar, marshrutlar,
taksilar toʻxtaydigan oxirgi bekat vazifasini oʻtaydi. Guzarning quyi qismidan
Najib Husaynov nomidagi koʻcha oʻtgan boʻlib, „Yoshlik“ nomli kinoteatr joylashgan.

## Manbalar
Fikrat Kerimov

**Fikrat Azizovich Kerimov** (1955-yil 6-iyul, Buxoro viloyati Olot tumani) – pedagogika fanlari doktori, professor, Rossiya Fanlar akademiyasi akademigi. 1980-yilgi Moskva olimpiadasi qatnashchisi, erkin kurash boʻyicha sport ustasi, erkin va yunon-rum kurashi boʻyicha xalqaro toifadagi hakam. Butunjahon Armrestling federatsiyasi (WAF) aʼzosi.
## Tarjimayi holi
Fikrat Kerimov Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti (hozirgi Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti)ni tamomlagan (1973—1977). 1977—1980-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllar instituti oʻqituvchisi, 1980—1981-yillarda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti markaziy ilmiy-metodik laboratoriyasi katta laboranti boʻlgan. 1981—1982-yillarda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti Sport kurashi kafedrasi stajyor-oʻqituvchisi, 1982—1984-yillarda Toshkent shahar Butunittifoq ilmiy-tadqiqot jismoniy tarbiya instituti aspiranti sifatida faoliyat yuritgan.

Aspiranturani yakunlagach, 1984—1989-yillarda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti Sport kurashi kafedrasi katta oʻqituvchisi vazifasini bajaruvchi, kafedra katta oʻqituvchisi, dotsent lavozimlarida ishlagan. 1989—2001-yillarda esa Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti Milliy va xalqaro kurash kafedrasi mudiri sifatida faoliyat olib borgan. Fikrat Kerimov 2001—2004-yillarda institutining ilmiy ishlar boʻyicha prorektori lavozimida faoliyat yuritdi.

U keying faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi)da olib borib, 2004—2006-yillarda mazkur vazirlikning sport taʼlim muassasalari va fan boshqarmasi boshligʻi boʻldi. 2006—2007-yilarda yana faoliyatini Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutida davom ettirib, Milliy va xalqaro kurash turlari kafedrasi professori lavozimida ishladi. 2007—2010-yillarda institutning Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati kafedrasiga mudirlik qildi. 2010-yilda Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasi huzuridagi ilmiy texnika axborot davlat unitar korxonasi direktori lavozimiga tayinlandi.

## Ilmiy-uslubiy ishlari
Fikrat Kerimov tomonidan 250 dan ortiq ilmiy ishlar eʼlon qilingan. Jumladan, „Sport kurashi nazariyasi va uslubiyoti“ (darslik, 2005), „Sportda prognozlashtirish va modellashtirish“ (darslik, 2005), „Valeologiya asoslari“ (darslik, 2005), „Volnaya borba“ (bolalar va oʻsmirlar sport maktablari, ixtisoslashtirilgan bolalar va oʻsmirlar olimpiya zaxiralari maktablari uchun dastur va qoʻllanma, 2007) va boshqalar.

## Manbalar
Binafsharang astragal

**Binafsharang astragal** () — Burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi gulli o‘simlik.
O‘rta Osiyoda Buxoro viloyati, qizilqum cho‘li hududida uchraydi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan.
## Biologik tasnifi
Balandligi taxminan 5—10 sm boʻlgan, mayin tuk bilan qoplangan, chim hosil qilib oʻsuvchi koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Poyasi kumushrang, serbutoq, qalin, sirti ipaksimon tuklar bilan qoplangan. Bargining uzunligi 2-5 sm, 3-5 juft ellipssimon oʻtkir uchli, barglar ostki va ustki tomonlardan uzunligi 8-10 mm boʻlgan quyuq, mayin tuklar bilan qoplangan. To‘pgulining uzunligi 2,5-3 sm, ko‘pgulli, gullar zich joylashgan, yumaloq yoki tuxumsimon shaklda. Gulkosachabargining uzunligi 8—10 mm qalin, mayda, tarvaqaylagan tuk bilan qoplangan. Gultojibarglari nomiga mos holda binafsharang tusda. Mevasi mayda, bandsiz, oval shaklda, qirralari oʻtkir, poʻsti qalin. May oyida gullab, mevasi iyun oyida pishadi. Urug‘ orqali koʻpayadi.
## Tarqalishi
Buxoro viloyati, Qizilqum cho‘li, Quljuqtov, Oqtov, Oqtoshli va Oyoqgʻujumdi hududlarida tarqalgan.
## Oʻsish joylari
Qoya yoriqlarida, oxaktoshli, toshli, tosh—shagʻalli, baʼzan mayda tuproqli—shagʻalli qoldiqtogʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Jami 1000 ga yaqin tupi borligi maʼlum. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga qizilqum cho‘lida uchrovchi endemik tur sifatida kiritilgan. O‘simlik populyatsiyalarining kamayib ketishi sababi aniqlanmagan.

## Madaniylashtirish
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Qizilqum cho‘li stantsiyasida o‘simlikni madaniylashtirishga qaratilgan ishlar foyda bermagan.

## Manbalar
Erta homiladorlik

**Erta homiladorlik** (shuningdek, **erta tugʻruq**, **oʻsmirlik davri homiladorligi** yoki **oʻsmirlik homiladorligi** deb ham ataladi) — 20 yoshgacha boʻlgan ayol jinisga mansub shaxslarda uchrovchi homiladorlik holati. Ushbu holatlar sirasiga oʻz mamlakatida qonuniy ravishda voyaga yetgan shaxslar bilan sodir boʻlgan vaziyatlar kiradi. JSST **[[Oʻsmirlik|oʻsmirlar]]** deb 10-19 yosh oraligʻidagi kishilarni hisoblaydi. Homiladorlik tuxum hujayralarining tuxumdondan tana boʻshligʻiga chiqish (ovulyasiya) jarayoni boshlanganidan soʻng, dastlabki hayz kuni oʻtkandan keyingi davrdagi jinsiy aloqa davomida sodir boʻlishi mumkin. Organizmi sogʻlom, yaxshi rivojlangan qizlarda ilk hayz holati odatda 12 yoshda sodir boʻladi.

Homilador oʻsmirlar keksa ayollar kabi homiladorlik bilan bogʻliq koʻplab muammolarga duch kelishadi. 15 yoshgacha boʻlganlar uchun qoʻshimcha tashvishlar mavjud, chunki ular sogʻlom homiladorlikni saqlab qolish yoki tugʻish uchun jismoniy jihatdan kamroq rivojlangan boʻlishadi. 15-19 yoshdagi qizlar uchun xavf yoshning biologik taʼsiridan koʻra koʻproq ijtimoiy-iqtisodiy kabi omillar bilan bogʻliqdir. Kam vazn bilan yoki erta tugʻilish, kamqonlik (anemiya) va preklampsiya kabi xavflar qizlarning 16 yoshga toʻlgunga qadar biologik yoshiga bogʻliq emas.

Oʻsmirlar homiladorligi ijtimoiy muammolar, jumladan, past sifatli taʼlim va qashshoqlik bilan uzviy bogʻliq. Rivojlangan mamlakatlarda oʻsmirlik homiladorligi odatda nikohdan tashqarida boʻlib, koʻpincha ijtimoiy stigma bilan bogʻliq boʻladi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda esa erta homiladorlik koʻpincha nikohdan keyinda sodir boʻladi va yarim rejalashtirilgan hisoblanadi. Biroq, bu jamiyatlarda erta homiladorlik toʻyib ovqatlanmaslik va sifatisz sogʻliqni saqlash tizimi bilan birlashib, tibbiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Jinsiy taʼlimga oid tadbirlar hamda homiladorlikdan saqlanish vositalaridan foydalanish oʻsmirlik davrida kuzatiluvchi kutilmagan homiladorlik holatlarini kamaytirishi mumkin.

2015-yilgi koʻrsatgichlarga koʻra, har 1000 nafar ayolning 47 nafari 20 yoshigacha farzand koʻrishgan. 2015-yildan 2021-yilgacha dunyo boʻylab oʻsmir qizlar va yosh ayollarning taxminan 14 foizi 18 yoshdan oldin tugʻishgani maʼlum qilingan. Bu kabi jarayonlar tarixan Afrikada yuqori, Osiyoda esa pastroq boʻlgan. Rivojlanayotgan mamlakatlarda har yili 16 yoshgacha boʻlgan 2,5 million ayol va 15 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan 16 million ayol farzandli boʻladi. Bundan tashqari 3,9 million kishi homilasini abort qildiradi. Bu qishloq joylarida shaharlarga qaraganda koʻproq uchraydi. Butun dunyoda homiladorlik bilan bogʻliq asoratlar 15 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻlimining eng koʻp uchraydigan sababdir.

2021-yilda dunyo boʻylab 13,3 million chaqaloq yoki jami chaqaloqlarning qariyb 10 foizining onalari 20 yoshgacha boʻlgan qizlar hisoblanadi.

## Yana qarang

* Oʻsmirlik homiladorligi (AQSh)
* Oʻsmirlik homiladorligi (Oʻzbekiston)
* Yolgʻiz ona

## Manbalar

## Koʻproq oʻqish

* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* 
*
Azim Sharipov

**Azim Sharipov** (1881-yil, Buxoro — ?) — Buxoro jadidlari vakili, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Adliya Noziri, Buxoro okrugi shariat qozisi boʻlgan.

Azim Sharipov 1881-yilda Buxoro amirligi poytaxti Buxoro shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Otasi Sharifjon maxsum Buxoro madrasalarida mudarrislik qilgan, soatsozlik kasbini ham egallagan. Azim Sharipov madrasada Aminjon Ziyovuddinov bilan birga tahsil oladi. Ular birgalikda Buxoro taraqqiyparvarlari qatoriga qoʻshiladilar.
A.Sharipov Buxoroda amirlik tuzumi barham topgandan soʻng, 1920—1921-yillarda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Adliya nozirligida kutubxona boshligʻi, 1921-yildan 1922-yilgacha Buxoro shahar sud tizimi boshqarmasida rahbar vazifasida faoliyat yuritadi. 1922-yildan 1923-yilgacha BXSR Adliya noziri oʻrinbosari boʻlgan. 1923-yildan 1924-yilgacha Adliya Noziri vazifasida ishlaydi. Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tugatilgandan soʻng Qozilar kengashiga aʼzolikka qabul qilinib, 1925-yildan 1927-yilgacha Buxoro okrugi shariat qozisi mansabiga koʻtariladi. 1928-yilda Toshkentga koʻchib boradi. Azim Sharipovning uyida jadid maʼrifatparvaridan Oxunjon Abdusaid, Muhiddin Mahzum, Aminjon Ziyovuddinov tez-tez mehmon boʻlishgan.

OʻzSSR NKVD huzuridagi „uchlik“ning (1937-yilda Oʻz NKVD huzuridagi „uchlik“ tarkibi: raisi — Apresyan, aʼzolari — Segizbayev, Sheyndlin, kotibi — Baronenko boʻlgan. 1938-yilda „uchlik“ tarkibi raisi — Apresyan, aʼzolari — Yusupov, Sheyndlin, kotibi — Baronenko boʻlgan). 1937-yil 5-noyabrdagi qarori bilan nemis razvedkasi agenti bilan aloqa oʻrnatganlikda ayblanib, 10 yil muddatga mehnat lageriga hukm qilingan. Uni ayblashdagi asosiy eʼtibor doʻsti A.Ziyovuddinovning Germaniyada oʻqib kelgan shifokor oʻgʻli Bаhovuddin Аminjonovga borib taqaladi. Yaʼni B. Aminjonov bilan 1927-yildan buyon uchrashib yurgan, muntazam ravishda Sovet Ittifoqiga qarshi gʻoyalarni targʻib qilgan degan ayblovlar qoʻllanadi. Jazo muddati 1937-yil 14-iyuldan hisoblangan.
1990-yilning 28-fevralida boʻlib oʻtgan OʻzSSR prokraturasining qarori bilan Azim Sharipov aybsizligi isbotlandi va nomi toʻla oqlandi.
## Manbalar
Shoxona xlorion

**Shoxona xlorion** (lat. *Chlorion regale*) — Hasharotlar sinfi, pardaqanotlilar turkumi, arilar super oilasi, *[[Chlorion]]* urugʻiga mansub kavlovchi arilarining kam uchraydigan turi (*[[Kavlovchi arilar|Sphecidae]])*. Oʻzbekiston Qizil kitobiga zaif, tabiatda kam uchrovchi tur sifatida kiritilgan.

## Tavsif
Janubiy Osiyo, Afgʻoniston, Eron, Pokiston, Hindiston va Markaziy Osiyo Tojikiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston hududlarida uchraydi. Tekislik va past togʻlarning choʻl qumli-tuproqli va xaroba hududlarida yashaydi. Oʻzbekistonda Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo va Jizzax viloyatlarida uchrashi qayd etilgan. Ular chirildoqlarni (*[[Chirildoqlar|Gryllidae]]*) ovlaydilar. Arilar parvozi aprel oyidan iyul oyigacha kuzatiladi. Bu tur birinchi marta 1873—yilda ingliz entomologi Frederik Smit (1805-1879) tomonidan tasvirlangan. Arilarning soni kam. Yakka holda uchraydi.
## Yashash tarzi
Yiliga bir marotaba nasl beradi. Uchishi va tuxum qoʻyishi asosan choʻlda oʻsimliklar gullagan vaqtga toʻgʻri keladi. Hashorotlar turli oʻsimliklarning gullari ayniqsa yulgʻun gullari bilan koʻproq oziqlanadi. Urgʻochi hashorotlar chirildoqlarni ovlaydi va ularni falaj qilib oʻz uyasida. Keyinchalik hashorotlardan biriga tuxum qoʻyadi. Qurtlarini falajlangan hasharotlar (asosan, oʻsimlik shiralari) va oʻrgimchaklar bilan boqadi. Voyaga yetgan arilar gul nektari bilan oziqlanishi tufayli oʻsimliklarni changlatishda ishtirok etadi.

## Koʻpayishini cheklovchi omillar
Xoʻjalik maqsadida choʻl hududlarini oʻzlashtirish, yerni shudgorlash, koʻp miqdorda chorva mollarini boqish hashorotlar sonining kamayib ketishiga sabab boʻlgan.
## Muhofaza qilish choralari
Nurota qoʻriqxonasida muhofaza ostiga olingan. Yashash joylarini va sonini mukammal oʻrganish lozim.

## Manbalar

## Adabiyot
* 
* Pulavskiy V. V. Prionyx. S.183-184. V kn.:*Opredelitel nasekomix evropeyskoy chasti SSSR, Sphecidae* // L., Nauka, 1978. — T. 3, str. 120—192.
Aʼzamjon Xoliqov

**Aʼzamjon Abdusalomovich Xoliqov** (1958-yil 10-mart, Jarqoʻrgʻon tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2018), professor (2018).
## Biografiyasi
Aʼzamjon Xoliqov 1958-yil 10-mart Jarqoʻrgʻon tumanida ziyoli oilasida tugʻilgan. 1965—1975-yillarda ushbu tumandagi 29-maktabda oʻqigan. 1975—1977-yillarda ishlab chiqarish sohasida ishlagan. 1977—1979-yillarda harbiy xizmatni oʻtagan. 1979—1984-yillarda Termiz davlat pedagogika institutini rus tili va adabiyoti mutaxasisiligi boʻyicha tugatgan. 1989—1991-yillarda Termiz davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi, 1994—1997-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi pedagogika fanlari ilmiy tadqiqtot instituti katta ilmiy xodimi, 1997—2000-yillarda institutning „Pedagogika nazariyasi va tarixi“ boʻlimi boshligʻi, 2003—2005-yilarda Toshkent davlat pedagogika universiteti „Umumiy pedagogika“ kafedrasi laboranti, oʻqituvchisi, 2005—2014-yillarda „Umumiy pedagogika“ kafedrasi dotsenti, 2014—2017-yillarda „Boshlangʻich taʼlim metodikasi“ kafedrasi dotsenti vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan „Boshlangʻich taʼlim metodikasi“ kafedrasi mudiri.  

### Oilasi
Oilali. Uch nafar farzandi bor.

### Ilmiy faoliyati
Aʼzamjon Xoliqov 1991—1994-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti aspiranturasida, 2000—2003-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi pedagogika fanlari ilmiy tadqiqtot instituti doktoranturasida tahsil olgan. 1994-yilda „Gumanitar oʻquv fanlarini oʻrganishda ideallashtirish uslubidan foydalanish“ mavzusida nomzodlik, 2018-yilda „Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarning pedagogik mahoratini rivojlantirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasii himoya qilgan. 1994-yilda pedagogika fanlari nomzodi, 2018-yilda pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini, 2018-yilda professor ilmiy unvonini olgan. Olim 5 ta darslik, 20 ta oʻquv metodik qoʻllanma, 60 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

## Mukofotlari
* „Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2015);
* „Mehnat faxriysi“ koʻkrak nishoni.

## Manbalar
Dōmyō-ji

**Dōmyō-ji** (道明寺) — Yaponiya Osaka prefekturasining Fujiidera shahridagi buddistlar ibodatxonasi. Bu ibodatxona VI asrda tashkil etilgan va Shingon buddizmi bilan bogʻliq.

## Hududida
* Asosiy zal — 1919-yilda qayta qurilgan.
* Daishido
* Gomado
* Sharqiy darvozasi
* Kuri
* Bogʻ
* Besh qavatli pagoda xarobalarining poydevor toshlari qolgan.

## Havolalar
Rasmiy websayt
Nobutaka Sasaki

**Nobutaka Sasaki** (1947-yil 3-oktyabrda tugʻilgan) – yapon changʻichisi. U 1972-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida Nordic birlashgan musobaqasida qatnashgan.

## Manbalar

## Havolalar
Nobutaka Sasaki Olimpiada oʻyinlarida
Rodriges dronti

**Rodriges dronti** (lot. *Pezophaps solitaria*) — Kaptarar oilasining Pezophaps monotipik urugʻiga mansub qirilib ketgan uchmaydigan qush**.** Hind okeanidagi Madagaskarning sharqida joylashgan Rodriges orolining endemigi hisoblanadi. Genetik jihatdan, kaptar va gʻurraklarlardan tashqari, uning eng yaqin genetik qarindoshi qirilib ketgan Mavrikiy dronti boʻlgan. Bu ikki tur kaptarlar oilasing, drontlar ost oilasiga birlashtiriladi. Nikobar kaptari Rodriges va Mavrikiy drontlarining eng yaqin yashab keluvchi genetik qarindoshi hisoblanadi.

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  |god=2003}}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Abdushukur ibn Abdurasul

**Abdushukur ibn Abdurasul** yoki **Qozikalon Abdushukur** (1817-yil, Chorjoʻy — 1889-yil, Buxoro) — shoir, mudarris, qozikalon, rais. Jadid maʼrifatparvarlaridan boʻlgan Sharifjon Maxdum Sadr Ziyoning otasi.

Abdushukur ibn Abdurasul 1817-yilda Choʻrjoʻy viloyati Ersari qishlogʻida tugʻilgan. Amir Haydar hukmronligi yillarida shoirning bobosi va otasi Buxoro shahriga kelib, Mirza Gʻafur mahallasiga joylashadilar. Abdushukur ibn Abdurasulning ustozi Oxund domla Hasan bin Bashar al-Tuntari Qiziltepa hududidagi Zarmitan qishlogʻidan boʻlgan. Abdushukur qozi amir Nasrulloh davrida madrasani tamomlab, Arab, Avazboy, Mulla Ernazar, Miskin, Muhammad Sharif va Tursunjon kabi madrasalarda dars bergan. Abdushukur qozi Naqshbandiya tariqatining „Dil ba yor-u, dast ba kor“ shioriga qattiq amal qilgan. Oʻzi ham ota-bobo kasbi boʻlgan ohorchilik va koʻnchilik bilan shugʻullanib roʻzgʻor tebrangan.
Amir Muzaffar Abdushukur domlani dastlab Chorjoʻy viloyatiga, soʻngra Ziyovuddin tumaniga qozi etib tayinlaydi. Undan soʻng Buxoro shahriga rais boʻladi. Amir Muzaffar uni 1878-yilda amirlik qozikaloni deb eʼlon qiladi. Abdushukur bu lavozimda umrining soʻnggiga qadar qolgan. 1889-yilda vaboga uchrab vafot etgan.

Amir Muzaffar viloyatlarga safarga chiqqanda oʻzi bilan qozikalon Abdushukurni olib yurgan. Sadri Ziyoning „Navodiri Ziyoiya“ asarida yozilishicha, qozikalon Abdushukur hech qachon oʻzining mansabi bilan gʻururlanmagan. Kartarin, ogʻir-bosiq, ota-onasi va oilasidagilarga mehribon boʻlgan. Shoir Iso, Ahmad Donish, Mirzo Azim Somiy Boʻstoniy qozi Abdushukurning eng yaqin doʻstlari boʻlgan. Abdushukur ibn Abdurasul „Oyat“ taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Buxorodagi taraqqiyparvar ulamo Muhammad Ikromga ustozlik qilgan.
## Manbalar
Avazbek Turdaliyev

**Avazbek Turdaliyevich Turdaliyev** (1980-yil 10-fevral, Mingbuloq tumani, Namangan viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, biologiya fanlari doktori (2016), dotsent.
## Biografiyasi
Avazbek Turdaliyev 1980-yil 10-fevral Namangan viloyati, Mingbuloq tumanida tugʻilgan. 2002-yilda Fargʻona davlat universiteti tabiiy fanlar fakultetini tugatgan. 2008—2009-yillarda Fargʻona davlat universiteti tuproqshunoslik kafedrasi oʻqituvchisi, 2009—2018-yillarda universitetning Tabiiy fanlar fakultetida assistent, katta oʻqituvchi, 2018—2022 yilari zootexniya fakultetida kafedra mudiri, 2022—2023-yillarda uzumchilik, mevachilik va sabzavotchilik qoʻshma fakulteti dekani lavozimida faoliyat olib borgan. 2023-yildan Toshkent davlat texnika universiteti Qo‘qon filialida ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha direktor o‘rinbosari.
### Ilmiy faoliyati
Avazbek Turdaliyev 2009—2012 yillarda Fargʻona davlat universitetida aspiranturasida tahsil olgan va 2016-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, 2016-yilda biologiya fanlari doktori ilmiy darajasini va „Tuproqshunoslik“ ixtisosligida dotsent ilmiy unvonini olgan. 250 dan ziyod ilmiy ishlar, shu jumladan, 2 ta monografiya, 6 dan ortiq oʻquv uslubiy qoʻllanmalar, „Tuproq geografiyasi“ (2021), „Tuproqni xaritaga tushirish“ (2022) oʻquv qoʻllanmalari mualilifi.

## Manbalar
Usmonlilar imperiyasidagi armanlar

**Usmonli armanlari** Usmonlilar imperiyasi tarkibidagi muhim etnik aholi qatlami edi. Imperiyadagi armanlar asosan arman pravoslav cherkovi yoki arman katolik cherkoviga tegishli edi. Ular 19-asrdagi Tanzimot islohotlari barcha Usmonli fuqarolarini qonun oldida tenglashtirmaguncha arman millatining bir qismi edi. Armanlar imperiyadagi muhim ozchilik qatlam edi. Ular Usmonli sanoati va savdosida hal qiluvchi rol oʻynagan va arman jamoalari imperiyaning deyarli barcha yirik shaharlarida mavjud edi. Ularning muhim ahamiyatiga qaramay, armanlar, ayniqsa, 19-asr ikkinchi yarmidan boshlab, Usmonli hukumatining kuchli taʼqibiga uchragan va bu taʼqiblar armanlar genotsidi bilan yakunlangan.

## Manbalar
Maxmatrasuljon Joʻrayev

**Maxmatrasuljon Joʻrayev** (1948-yil 17-aprel, Oʻsh shahri, Qirgʻiziston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (1993), professor (1998).
## Biografiyasi
Maxmatrasuljon Joʻrayev 1948-yil 17-aprel Oʻsh shahrida ishchi oilasida tugʻilgan. 1965-yilda Toshkent davlat pedagogika institutining fizika-matematika
fakultetiga oʻqishga kirgan va 1969-yili fizika oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha bitirgan. Oʻqishni bitirgach 1969—1992-yillarda ushbu fakultetdagi nazariy fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 1992—1998-yillarda fizika fakulteti dekani, 1998—2007-yillarda Qirgʻizistondagi „Qirgʻiz-oʻzbek“ universitetida kafedra mudiri, fakultet dekani va „Qirgʻiz-oʻzbek“ universitetining pedagogika institutin direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2007-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti fizika va uni o'qitish metodikasi kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati
1985-yilda Chelyabinsk pedagogika institutida  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan va pedagogika fanlar nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1988-yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. 1993-yilda  mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1998-yilda professor unvonini olgan. 

## Manbalar
Nurmuxammet Nigmatullin

**Nurmohammet Nigamtullin** (, *[[1946|1946-yil]], [[8-dekabr|8 dekabr]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]], [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|RSFSR]], [[Boshqird Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|BASR]], Sibay — [[2019|2019-yil]] [[26-iyun]], [[Rossiya|RF]], [[Boshqirdiston|BR]], [[Ufa (shahar)|Ufa]]*) — Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisi, muftiy (1992—2019).

## Biografiyasi
Nurmuxammet Nigmatullin 1946-yil 8-dekabrda Boshqirdiston ASSR Baymak viloyati Sibay ishchilar posyolkasida (*[[1955|1955-yildan]] shahar*) mulla Magafur oʻgʻli mulla Magafur Gabdelganining oilasida tavallud topgan. 1971—1975-yillarda Buxorodagi Mir Arab madrasasi tahsil olgan. Toshkent shahar Imom al-Buxoriy nomidagi Islom institutini „Imom-xatib“ ixtisosligi boʻyicha tamomlagan (*qizil diplom, [[1980]]*). 1980—1982-yillarda Islomiy daʼvat institutida (*[[Damashq]], [[Suriya]]*) diniy taʼlim olgan.

U 1979-yildan 1982-yilgacha SSSRning Yevropa qismi va Sibir musulmonlarining diniy nazorati mas’ul xodimi boʻlgan. 1982-yildan 1992-yilgacha Ufa jamoat masjidida imomlik qilgan.

1992-yil 21-avgustdan 2019-yil 29-aprelgacha Boshqirdiston Respublika musulmonlari diniy nazorati raisi va respublika muftiysi boʻlgan. 2019-yil 29-apreldan boshlab Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisining maslahatchisi sifatida faoliyat koʻrsatgan.

## Oilasi
Uning rafiqasi Noila Abistoyi (*ular 1972-yilda [[Buxoro|Buxoroda]] oʻqib yurganlarida turmush qurishgan*).

**Bolalar:** toʻrt qiz farzandi bor.
## Tanqid
2018-yil 14-mart kuni Neftekamada Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorat plenumi faoliyatidan noroziliklarini bildirgan. Iqtisodiy masalalar hal etilmagani, yoshlarni jalb etmayotgani uchun tanqid qilingan.
## Vafoti
Nurmuxammet Nigmatullin 2019-yil 26-iyun kuni 72 yoshida uzoq davom etgan ogʻir xastalikdan soʻng vafot etgan. Ufa musulmon qabristoniga dafn etilgan.
## Nashrlari
Din — bu koʻrsatma. (Qozon, 2012 (*hammuallif*))

Iymon — qalb koʻzgusi: vaʼzlar, savollarga javoblar. (Ufa, 2014-yil)
## Mukofot va unvonlari
* 2006-yil 2-darajali „Al-Fahr“ ordeni.
* 2016-yil — Xalqlar doʻstligi ordeni (*[[Boshqirdiston|BR]]*)
## Manbalar

## Havolalar
* Boshqirdiston musulmonlari diniy nazoratining rasmiy sayti 
* *Galina Baxshieva* . DUM RB sobiq rahbari Nurmuxamet-hazrat Nigʻmatullin hayotdan . „Bashinform“ IA, 26.06.2019
Mirzaahmad Qurbonov

**Mirzaahmad Qurbonov** (1949-yil 1-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2012), professor (2016).

## Biografiyasi
Mirzaahmad Qurbonov 1949-yil 1-yanvar Toshkent shahrida ziyoli oilasida tugʻilgan. 1972-yilda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetini tugatgan. 1972—1981-yillarda ushbu universitetning „Umumiy fizika“ kafedrasi assistenti, 1988—2013-yillarda „Fizika oʻqitish uslubi va tarixi“ kafedrasi assistenti, dotsenti vazifasida faoliayt koʻrsatgan. 2013-yildan „Umumiy fizika“ kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
Mirzaahmad Qurbonov 1991-yilda nomzodlik ishini himoya qilgan, 1994-yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. 2012-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini, 2016-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 300 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan, 30 dan ortiq monografiya, darslik va oʻquv qoʻllanmalar muallifi.Turon fanlar akademiyasi prezidiumining qarori bilan 2023 yil 26 fevralda Akademik ilmiy unvoni va koʻkrak nishoni medali bilan mukofotlandi.

## Manbalar
Shahnoza Xolmaxamatova

**Shaxnoza Baxtiyor qizi Xolmaxmatova** (tugʻ. 12-iyul 1990-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek tili oʻqituvchisi va siyosatchisi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.

## Biografiyasi
Shahnoza Xolmaxamatova Toshkent davlat pedagogika universitetini tamomlagan. 

2020 yilda IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga saylandi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi aʼzosi lavozimiga tayinlandi.

## Manbalar
Somoniylar qo‘shini

**Somoniylar qo‘shini** — somoniylar sulolasi boshqaruvi davrida tuzilgan muntazam yollanma qo‘shin. U muntazam xos qism va muvaqqat lashkarlarga bo‘lingan. Viloyat va tumanlardagi mahalliy hokimlarga tegishli lashkarlar ham ancha vaqtlargacha mavjud bo‘lgan.

## Tarixi
Somoniylar davrida mulkchilikning rivojlanishi, shaharlarning o‘sishi, davlat boshqaruvining markazlashuvi bilan saroydagi ko‘p sonli xos qism (gvardiya) asosida muntazam yollanma qo‘shin tashkil etilgan. Barcha harbiy ishlarni sohib ash-shurat devoni boshqargan. Sohib ash-shuratning yordamchisi — ariz o‘zining maxsus devoni arzi orqali qo‘shin xazinasini boshqarib, yiliga to‘rt marotaba jangchilarga maosh tarqatgan, qo‘shindagi intizom, qurol-yarog‘ va oziq-ovqat ustidan nazorat qilgan. 

Xos qism bilan bir qatorda, lozim bo‘lganda yana Movarounnahr va Xurosonning ayrim mahalliy viloyat hokimlaridan ko‘p sonli lashkarlar to‘plangan. Istaxriyning xabar berishiga qaraganda, mamlakat ayrim okruglarga (kulob) ajratilgan bo‘lib, ular lashkar uchun ma’lum miqdorda jangchilar ajratishgan. Lashkarlarning harbiy qobiliyati yuqori bo‘lgan. Lashkar tashqi harbiy xavf tug‘ilganda, ichki nizolar, isyonlar paytida va ko‘chmanchilarga qarshi yurish tashkil etilayotganda to‘plangan. Lashkarlar o‘z hisoblaridan, mahalliy hokimlar hisoblaridan ta’minlangan va davlat qaramog‘ida bo‘lgan. Qurol-aslaha va oziq-ovqat bilan ta’minlash bevosita ma’lum vazifaga bog‘liq edi.

Qo‘shin tarkibida turkiy ko‘chmanchi qabilalardan tuzilgan yollanma qismlar ham bo‘lgan. Chegarani mahalliy hokimlar lashkarlari va g‘oziylar harbiy bo‘linmalari himoya qilgan. Davlat hokimiyatining asosiy tayanchini somoniylarning ko‘p sonli turkiy gvardiyasi tashkil qilgan. Zarurat tug‘ilganda somoniy amirlari viloyat va tumanlardan ko‘ngilli lashkarlardan katta qo‘shin to‘plashgan. Biroq keyinchalik somoniylar mehnatkash xalq ommasining ko‘magidan mahrum bo‘la borishlari va mulkdorlar separatik harakatlarining kuchayishi bilan mahalliy lashkarlar markaziy hokimiyatga xavf tug‘dira boshlagan. Shu sababli hokimiyat endilikda to‘liq ravishda jangovar turkiylardan olinadigan gvardiyaga tayana boshlagan.

Gvardiya bilan bir qatorda boshqa xil qo‘shin ham bor edi. Ibn Havqalning yozishicha, bu qo‘shin ozod mehnatkash dehqonlardan tashkil qilingan. Lashkarlar harbiy xizmatni o‘tash chog‘ida oziq-ovqat bilan yaxshi ta’minlangan, hukumat ularga g‘amxo‘rlik qilib turgan. Mamlakat urush xavfi ostida qolganda yoki mamlakatda urush boshlanganida shu lashkarlar hukumat ta’minotidan tashqari ma’lum darajada o‘z mablag‘lari bilan ham o‘zlarini ta’minlab turganlar. Somoniylarga yarim qaram bo‘lgan Chag‘oniyon viloyati o‘z hisobidan o‘zini ta’minlay oladigan, o‘z otlariga ega bo‘lgan 10 ming askar yetkazib bergan. Yurishlar vaqtida ko‘ngillilar qo‘shini asosan markaziy hukumat hisobidan ta’minlangan.

## Manbalar
Oʻtkurbiy

**Oʻtkurbiy** (**Oʻtkur soʻfiy** ; 1743-yil, Buxoro, Buxoro xonligi – 1812-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) – davlat arbobi va lashkarboshi, Buxoro amirligining oliy qoʻshbegi – bosh vaziri (1790—1812).

## Kelib chiqishi
Oʻtkurbiy asli oʻzbek mangʻit urugʻidan boʻlib, Buxoroda tugʻilgan.

## Vafoti
Oʻtkur qoʻshbegi 1812-yil Buxoro amirligida (Buxoro) vafot etgan.

## Oilasi
Ikki oʻgʻil farzandi bor. Muhammad Hakimbiy qoʻshbegi va Abdurasulbek.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *Anke fon Kyugelgen*. Legitimizatsiya sredneaziatskoy dinastii mangitov v proizvedeniyax ix istorikov (XVIII—XIX vv.). – Almati: Dayk press, 2004
* *[[Ахмад Дониш]]*. Istoriya mangitskoy dinastii. – Dushanbe: Donish, 1967
*