Qo'l baliq

**Qo'l baliqlari** Brachionichthyidae oilasiga kiruvchi **baliqdir**, bu guruh besh avlod va 14 ta mavjud turni o'z ichiga oladi. Bu bentik dengiz baliqlari g'ayrioddiy tuzilishga ega bo'lib, ular suzishdan ko'ra dengiz tubida o'rmalab yurishga moslashishgan.

## Tarqalishi
Qo'l baliqlari bugungi kunda janubiy va sharqiy Avstraliyaning qirg'oq suvlarida va Tasmaniya oroli  atrofida uchratish mumkin. Bu  oila Avstraliya mintaqasiga xos bo'lgan  dengiz baliqlari oilalarining turlarga eng boyi sanaladi , u yerda uchta turdan tashqari barcha turlari mavjud. Tasmaniya atrofida qo'l baliqlarining 14 turi mavjud.

Qo'l baliqlarining biologiyasi yaxshi ma'lum emas.   Ular  odatda kichik populyatsiyasi va cheklangan hududga ekanligi bunga xalaqit beradi.Ba'zi turlar yo'qolib ketish xavfi ostida deb hisoblanadi.

## Anatomiya
Qo'l baliqlari uzunligi  gacha o'sadi  va terisi dentikulalar bilan qoplangan (tishga o'xshash tangachalr) bo'lib, ularga **siğil baliqchilarning** muqobil nomini beradi. Ular sekin harakatlanuvchi baliqlar bo'lib, suzishdan ko'ra "o'rmalashni" afzal ko'radilar va dengiz tubida harakat qilish uchun o'zgartirilgan ko'krak qanotlaridan foydalanadilar. O'zgargan  qanotlar qo'l ko'rinishiga ega, shuning uchun ularning ilmiy nomi lotincha *bracchium* "qo'l" va yunoncha *ichthys* "ba so'zlardan kelib chiqqan.

Boshqa baliqxo'r  baliqlar singari, ular  ham og'iz ustida o'zgartirilgan dorsal suzgichga ega, ammo u qisqa va baliq ovlash vositasi sifatida ishlatishga yaramaydi.  Ikkinchi orqa umurtqa pog'onasi uchinchisiga teri qopqog'i bilan qo'shilib, tepalik hosil qiladi.

## Qazilma qoldiqlari

Ajdodi  Monte *Bolka lutetiani* bo'lgan Histionotoforus bassani hozirda qo'l baliqlari hisoblanadi, ba'zida hatto *Brachionichthys* oilasiga ham kiritiladi. Antennarioidlarning kam uchraydigan xilma-xilligi, cheklangan geografik tarqalishi va umuman olganda, juda kam fotoalbom borligini hisobga olsak, Brachionichthyidae oilasining qazilma vakillarining mavjudligi g'ayrioddiy.

## Muhofaza qilish holati

1996-yilda dog'li qo'l baliqlari (*Brachionichthys hirsutus*) IUCN Qizil kitob  ro'yxatiga jiddiy xavf ostida bo'lgan dengiz baliqlari ro'yxatiga kiritilgan birinchi dengiz baliqlari edi. Dervent daryosining estuariysi va uning atrofidagi yagona yashash joyi bilan Shimoliy Tinch okeani dengiz yulduzining Avstraliyaning janubiy suvlariga bostirib kirishi tahdidi ostida. Tinch okeanining shimoliy dengiz yulduzi (*Asterias amurensis*) nafaqat baliq tuxumlarini, balki baliqlar tuxum qoʻyadigan substrat hosil boʻlishiga yordam beruvchi dengiz suvlari (ascidians) ni ham ovlaydi.

Dog'li qo'l baliqlarining kamayishi sababi aniq emas. Tavsiya etilgan sabablar qatoriga quyi qatlamlarning buzilishi va Tinch okeanining shimoliy dengiz yulduzi tomonidan tuxum massalarining yirtilishi, ortib borayotgan loy, og'ir metallarning ifloslanishi yoki shahar oqava suvlari orqali yashash muhitini o'zgartirish kiradi. Pelagik lichinka bosqichining yo'qligi va tarqalish tezligining pastligi ularning cheklangan tarqalishiga sabab bo'lishi mumkin va qo'l baliqlarining ular ilgari sodir bo'lgan hududlarni qayta tiklash qobiliyatiga ta'sir qilishi mumkin.

2020-yil mart oyida silliq qo'l baliqlari (*Sympterichthys unipennis)* IUCN Qizil ro'yxatida yo'q bo'lib ketgan deb e'lon qilindi. Bir vaqtlar avstraliyalik Yevropalik tadqiqotchilar tomonidan tasvirlangan birinchi baliqlardan biri bo'lgan, ammo bir asrdan ko'proq vaqt davomida ko'rilmagan, bu rasman yo'q bo'lib ketgan deb e'lon qilingan birinchi zamonaviy dengiz baliqidir. Biroq, bu holat 2021-yil sentabrida bekor qilindi, chunki bu holatni tasdiqlash uchun etarli maʼlumotlar yoʻq.

2021-yil oktabr oyida yoʻqolib ketish arafasida turgan va juda kam uchraydigan pushti qoʻl baliq (*Brachiopsilus dianthus*) 1999-yildan beri birinchi marta Tasmaniya yaqinidagi dengiz tubiga  metr chuqurlikdagi kameradan olingan kadrlarda koʻrildi.. Ushbu ko'rinishdan oldin, bu tur sayoz suvlarda cheklangan deb taxmin qilingan. Uning ilgari o'ylanganidan ko'ra kattaroq diapazonga ega ekanligi kashfiyoti uning omon qolishi borasida optimizmga sabab bo'lishi mumkin.

### Turlarning hozirgi holati
 

* *Brachionichthys hirsutus*, dog'li qo'l baliqlari - EPBC qonuni va IUCN bo'yicha tanqidiy xavf ostida;

* *Thymichthys politus*,  qizil qo'l baliq - EPBC qonuni va IUCN bo'yicha jiddiy xavf ostida;  va

* *Brachiopsilus ziebelli*, Ziebellning qo'l baliqlari - EPBC qonuni bo'yicha zaif, IUCN bo'yicha jiddiy xavf ostida.

Yuqoridagi uchtasi *1995-yildagi Tasmaniya xavf ostidagi turlarni himoya qilish to'g'risidagi qonunga* muvofiq yo'qolib ketish xavfi ostida ro'yxatga olingan, va barcha qo'l baliq turlari *1995-yildagi Tasmaniya tirik dengiz resurslarini boshqarish to'g'risidagi qonunga muvofiq* himoyalangan, bu esa ularni davlat suvlarida to'plashni taqiqlaydi. ruxsatisiz.

## Izohlar

## Manbalar

* Bredli, Kerolin. ''Suratlar: “Qoʻllari” boʻlgan toʻqqizta baliq yangi'' tur ekanligi aniqlandi (*National Geographic*, 2010-yil 25-may) - Rasmiy ravishda pushti qoʻl baliqlari aniqlandi.