open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karolina orollari

Karolina orollari - Tinch okeaining g‘arbiy qismidagi arxipelag, Mikroneziya (orollar) Mikroneziyada joylashgan. Mikroneziya Federativ Shtatlari (Markaziy va Sharqiy Karolina orollari: Kosraye, Ponpey, Truk, Yap orollari) va Palau Respublikasi tarkibiga kiradi. Rasmiy tili — ingliz tili. Karolina orollari 1 —10° shimoliy kenglik  va 131 — 163° sharqiy uzunlik oralig‘ida joylashgan 936 vulkanli oroli va atollardan iborat. Quruqlik qismining mayd. 1320km2 ga yaqin. Barcha yirik orollari (eng baland joyi 791 m) vulkan harakati natijasida vujudga kelgan bo‘lib, marjon riflari bilan o‘ralgan. Fosfatlar (minerallar) Fosfat konlari bor. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial iqlim bo‘ladi.Yillik yog‘in 2250 mm dan 3000–4500 mm gacha, Kusais orolida 6000 mm yog‘adi. Karolina orollari — tayfunlar (yiliga o‘rtacha 25 tagacha) vujudga keladigan joy. Vulkan orollarida doim yashil tropik o‘rmonlar va savannalar bor; marjon orollarida asosan, kokos palmasi va pandanus daraxti o‘sadi. Mahalliy aholi tropik dehqonchilik, baliq ovlash va chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Karolina orollarini 1528-yilda ispan dengizchisi Saavedra kashf qilgan. Ispaniya qiroli Karl II nomi bilan atalgan.Karolina orollari Palau davlati poytaxti Koror deb atalgan.2007-yil 11-fevralda Palau Republikasi poytaxti-Koror shahridan rasman Ngerulmud shahriga ko‘chirilgan.Karolina orollari-Okeaniyaning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan.Suv osti baliqlar va dengiz hayvonlariga boy.Noyob riflar va marjon qoyalar bilan o‘ralgan.2022-yilda dengiz hayvonlari soni 234868 tur va endemik hayvonlar 678848 turlarini tashkil qildi.Baliq ovlash va turizm rivojlangan.

## Manbalar
Karolinglar

**Karolinglar** — Frank davlatida qirollar (751-yildan) va imperatorlar (800-yildan) sulolasi. 

Pipin Pakana Karlning 1-qiroli boʻlgan. K. nomi Buyuk Karl nomidan olingan. Buyuk Karl imperiyasi parchalangach (843), Karl Italiya (905-yilgacha), Germaniya (911-yilgacha), Fransiya (987-yilgacha) hududlarida hukmronlik qilishgan.

## Manbalar
Karomat

**Karomat** (arab. — karomat, gʻayritabiiy hodisa) — 1)  «Karomat» so‘zi lug‘atda «ikrom qilinish, yuqorililik, sharaf» ma'nolarini bildiradi. Islom taʼlimotiga koʻra, shu hodisalar paygʻambarlarda namoyon boʻlsa — moʻʼjiza, aziz-avliyolardan sodir boʻlsa — Karomat deyiladi. Gʻayridin, kufr ahlidan sodir boʻlgan sehr-jodu, koʻzbogʻlogʻich (fokus) yoki istidroj (vaqtincha omadli boʻlish) deb ataladi. Masalan, Muso paygʻambar qoʻlidagi hassasini toshga urganda undan suv otilib chiqqani, kerak boʻlganda u katta ilonga aylanib, sehrgarlar yasagan ilonlarni yutib yuborgani moʻʼjizadir. Muhammad (sav)ga berilgan moʻʼjizalarning eng ulugʻi — Qurʼoni karim sanaladi. Karomatlar Alloh suygan bandalariga, aziz-avliyolarning tanasini qabrda chirimasligi, o'ziga tegishli yaxshi ishlarni oldindan his qilishi, suv ustda yurishi, dushmanlar ko'ziga ko'rinmay qolishi kabi ishlar karomat hisoblanadi. Lekin u juda kamyob hodisa bo'ladi. Sufizmdagi ayrim haddidan oshgan insonlar karomatni pirlarimiz, avliyolarimiz xalqni oldiga yig'volib har kuni ko'rsatishadi deb ishonishadi. Bu xato tushuncha. Karomat Alloh istagan vaqtda yuz beradi, bandasining talabiga binoan emas.

## Manbalar
Fayzulla Karomatov

**Fayzulla Muzaffarovich Karomatov** (1925.14.12, Buxoro) — musiqashunos, folklorshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1972), professor (1973). Toshkent pedagogika instituti(1944), Toshkent konservatoriyasi (1950)ni tugatgan. Buxoro teatrida (1941—43), Oʻzbek davlat filarmoniyasi simfonik orkestrida (1943—48) skripkachi. Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1949—50, 1954—55), musiqa boʻlimi mudiri (1955—93), direktor (1957— 64), bosh ilmiy xodim (1994-yildan). Ayni vaqtda, Toshkent konservatoriyasi dotsenti (1955—60), professor (1980— 1991), Sharq musiqasi kafedrasi asoschisi va mudiri (1972—80, 1991—97). Koʻpgina oʻzbek kuy va qoʻshiqlarini toʻplab, nashr ettirgan. Oʻzbek musiqa merosi, Oʻrta Osiyo xalqlari musiqa folklori masalalariga oid asarlar muallifi. Toshkent (1975), Samarqand (1978, 1983, 1987, 1997), Buxoro (1990, 2001)da oʻtkazilgan xalqaro ilmiy anjumanlarning tashkilotchilaridan, shuningdek, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida koʻpgina musiqa anjumanlari qatnashchisi. K. YUNESKO qoshidagi musiqa kengashlari (ICM, IOV, CIOFF) aʼzosi. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

## Manbalar

* Oʻzbekskaya dombrovaya muzika, T., 1962; Oʻzbekskaya instrumentalnaya muzika, T., 1972; Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2 j., T., 1978—85; Muzikalnoye iskusstvo Pamira (N. Nurjonov bilan hamkorlikda), M., (1—2-kitob), 1978-86.

## Adabiyot
* Abdull aye v R., Fayzulla M.Karomatli, T., 1996.
Saʼdulla Karomatov

**Saʼdulla Muzaffarovich Karomatov** (1928-yil 14-iyul, Buxoro — 1987-yil 21-avgust, Toshkent) — jurnalist, yozuvchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1978).

## Faoliyati
Toshkent universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston radioeshittirish qoʻmitasida xodim (1949—1951), „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1954—1957), „Oʻzbekiston madaniyati“ (1957—1959), „Sovet Oʻzbekistoni“ (1959—1966) gazetalarida masʼul kotib, „Toshkent oqshomi“ — „Vecherniy Tashkent“ gazetalarining bosh muharriri (1966—1982), Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi kotibi (1982—1985).

## Asarlari
1963-yilda esa uning birinchi yirik nasriy asari — „Tog‘lar tabassumi“ hujjatli qissasi maydonga kelgan. So‘ng „Amuning zar kokillari“ (1964), „Go‘zallik ramzi“ (1965), „Kumush kamar“(1964) singari ocherklar to‘plamlari bosmadan chiqqan. Shundan so‘ng u mohir hikoyanavis va qissanavis sifatida qalam tebratgan. Bir muhabbat fojiasiga bagʻishlangan „Bir tomchi qon“ (1968), ikkinchi jahon urushidan keyingi hayot mashaqqatlari haqidagi „Eʼtiqod“ (1970) kabi qissalarini yaratgan. U so‘nggi yillarda geologlar hayotidan olib yozilgan „Oltin qum“ va cho‘llarni o‘zlashtirayotganlarga bag‘ishlangan „So‘nggi barxan“ romanlarini yaratgan.

## Tarjima asarlari
Saʼdulla Karomatov Jyul Vernning „Suv ostida 80000 kilometr“ yoki "Dengizlar ostida 20000 lye", turkman yozuvchisi Qilich Quliyevning „Qora karvon“ romanlarini, eron yozuvchilarining hikoyalar to‘plamini, tojik yozuvchisi Yusuf Akobirovning „Tegirmon to‘xtagach“ qissasini, Vadim Kojevnikovning „Peshin chogi kungay tomonda“ romanini o‘zbek tiliga o‘girgan.

## Unvonlari
Saʼdulla Karomatovga O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi unvoni berilgan.

## Manbalar
Karotaj

**Karotaj** (frans. carotte — burgʻi kerni; aynan — sabzi) — burgʻi quduqlari va quduqlar atrofidagi togʻ jinslarini elektr, radioaktiv (yadrogeofizik), termik, akustik (ultratovush), magnit, seysmik va b. metodlar yordamida tadqiq qilish. K.dan geologik kesimlarning tarkibi, qatlamlarning qalinligi va foydali qazilmalarni topishda hamda suvning burgʻi kovakka oqib chiqayotgan joyini, kovakning ogʻish burchagi, qatlamlarning yotish burchagini aniqlashda foydalaniladi. Konchilik amaliyotiga kirib qolgan K. termini izohlanayotgan tushunchani yetarlicha bermaydi. Ilmiy-texnika adabiyotlarida K. oʻrnida quduqlarni tadqiq qilishning geofizik metodlari, konchilik geofizikasi, burgʻilash geofizikasi ham qoʻllanadi. Termik metod 1908-yil Boku neft konlarida sinab koʻrildi. 1926-yil Fransiyada yuqori samarali elektrik K. ixtiro qilindi. Chuqur quduqlarni qazishda K. ishlari, albatta, birga olib boriladi. K. stansiyasi deb nomlanuvchi koʻchma avtomatik qurilmada qayd qiluvchi apparatlar, burgʻi kovagiga kerakli pribor va zondlarni koʻtarib tushiruvchi mexanizm va yordamchi uskunalar oʻrnatiladi. K. stansiyasi bir vaqtning oʻzida bir necha fizik parametrlarni yozib olishi mumkin. K. paytida kovakka qabul qiluvchi qurilmalar (mas. elektr K.da elektrodlar, magnit K.da kovak magnitometrlari, seysmik K.da seysmopriyomniklar) tushiriladi. Qurilmalardan olinadigan maʼlumotlar kovak ustidagi maxsus apparatlar yordamida qogʻozga yozib boriladi. K. diagrammalari kovak yuqorisidagi oʻlchanayotgan nuqtagacha hamma parametrlarni egri chiziqlar holatida aks ettiradi. Bu chiziqlar oʻrganilib, kovakning geologik tuzilishi aniqlanadi. Diagrammalarning barcha geologik izohlariga ega boʻlish uchun kompleks metodlardan foydalaniladi. Metodlar togʻ jinslari va rayondagi foydali qazilmalarning fizik xususiyatlari, burgʻilashning texnik sharoitlari va geologik vazifalariga qarab tanlanadi. K. eng qulay, arzon va keng tarqalgan geofizik usullardan biri.

## Manbalar
Karniz

**Karniz** (nem. karnies) — 1) meʼmorlikda bino devori ustiga muhofaza uchun maxsus (gʻisht, yogʻoch, tosh baʼzan paxsadan) ishlangan yoki oʻrnatilgan boʻrtiq qism, boʻgʻot. Tomni koʻtarib turishga va tashqi devorni yogʻingarchilik taʼsiridan himoya qilishga xizmat qiladi. Binolarda baʼzan qavatlarni bir-biridan ajratib turadi. Meʼmorlik orderlarida antablementning boʻrtib turadigan yuqori qismi. Oʻrta Osiyo meʼmorligida K.lar binoning tuzilishi, balandligi meʼmoriy qiyofasiga qarab, ularga mos va uygʻunlashgan holda ishlanadi (476-6.dagi rasmga q.); 2) stol, shkafning chetini, uylarning ichki qismini bezashda devor tekisligidan chiqarib ishlangan turli oʻymakorlik, kesmakorlik ishlari, uylarning shiplari chetidan tarashlab ishlangan taxta, bezakli hoshiya; 3) deraza yoki eshik tepasida parda osish uchun yogʻoch, metalldan qilingan dor.

## Manbalar
Karnotit

**Karnotit** (fransuz kimyogari A. Karno nomidan) — vanadatlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi K2(VO2)2[VOJ,-3H2O. Tarkibida 50—65% VO2 va 18—20% V2Og bor. Monoklin singoniyali. Sariq va yashilroq sariq rangda donador va kukunsimonroq agregat qatlami holida uchraydi. Qattiqligi 2—2,5. Zichligi 5 g/sm3. Kuchli radioaktiv. Uran va vanadiy minerallarining nurashidan hosil boʻladi. Birinchi marta AQShning Yuta va Kolorado shtatlarida yura davri vanadiyli qumtoshlaridan topilgan. Kanada, Kongo Demokratik Respublikasining jan.da, Avstraliya va RFda ham maʼlum. Oʻzbekistonda Zirabuloq-Ziyovuddin, Boʻkantov va Qizilqumda topilgan. Uran va vanadiy uchun ruda.

## Manbalar
Karotinoidlar

**Karotinoidlar** – oʻsimliklar, ayrim mikroorganizmlar (zamburugʻlar, bakteriyalar) va hayvonlarning sariq, pushti yoki qizil pigment". K. kimyoviy tabiatiga koʻra, asosan, sikllik tuzilishga ega boʻlgan uglevodlardir. Yogʻlar va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Erkin oqsillar bilan kompleks holda uchraydi. K.dan karotin (oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida), ksantofill (oʻsimliklarning yashil qismida), likopin (pomidor mevasida), kriptoksantin (sariq makkajoʻxori donida), astaksantin (qisqichbaqasimonlar qalqonida), pektinoksantin (mollyuskalar gonadasida) koʻp uchraydi. K. odam va hayvonlar organizmiga, odatda, oziq bilan oʻtadi. K.dan r-karotin va kriptoksantin A provitamin (qarang Vitaminlar) boʻlib, jigarda vitaminga aylanadi. R-karotin tibbiyotda keng qoʻllanadi; K. – oziqovqat sanoatida boʻyovchi modda sifatida ishlatiladi. Karotin preparatlaridan A avitaminozda, uning kolloid suvli eritmalaridan kuygan va sovuq urganda ogʻriqsizlantiruvchi malham sifatida foydalaniladi. Karotin oʻsimliklardan olinadi; mikrobiologiya sanoatida sintez qilinadi.

## Manbalar
Karpat togʻlari

**Karpat togʻlari** — Oʻrta Yevropaning sharqiy qismidagi togʻ sistemasi. Vengriya, Chexiya, Slovakiya, Polsha, Ruminiya, Moldaviya va Ukraina hududlarida; Uzunligi 1500&nbsp;km. Bratislava sh. yonidan Dunay daryosi vodiysidagi Temir Darvoza (tangi)gacha davom etgan. Qavariq tomoni shimoli-sharq va sharqqa qaragan yoy shaklida. Eni shimoli-gʻarbida qariyb 250&nbsp;km, oʻrta qismida 120&nbsp;km, janubi-sharqida 430&nbsp;km gacha.

Karpat togʻlari boʻylama va koʻndalang vodiylar bilan ajralgan turli yoʻnalishdagi tizmalardan iborat. Orografik jihatdan Gʻarbiy, Sharqiy va Janubiy qismlarga boʻlinadi. Gʻarbiy Ruminiya togʻlari (eng baland choʻqqisi – Bixor togʻi, 1848 m) va Transilvaniya platosi (bal. 600– 800 m) ham Karpat togʻlari tarkibida. Karpat togʻlari koʻp qismining bal. 800–1200 m, eng baland joyi – Baland Tatra togʻlaridagi GerlaxovskiShtit choʻqqisi (2655 m). Karpat togʻlari yoyining qavariq tomonidagi togʻ oldi qismi (kengligi 40–60&nbsp;km) neogen davrining gʻovak jinslaridan, markaziy qismidagi tizmalari kristalli jinslar (granit, gneys) va ohaktoshlardan tuzilgan. Karpat togʻlari Alp burmalanishi davrida vujudga kelgan. Foydali qazilmalardan neft, yonuvchi gaz, ozokerit, kaliy, tosh va osh tuzlari, qurilish materiallari (marmar), shifobaxsh mineral suvlar, simob (Zakarpatyeda), polimetall konlari, koʻmir va qoʻngʻir koʻmir, temir va marganets rudalari, rangli va nodir metall konlari bor. Iqlimi moʻʼtadil. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi shim. va sharqida –5 dan –4° gacha, janubida –3 dan –2° gacha, togʻ tepalarida –9°, –10°. Iyulning oʻrtacha tempaturasi togʻ etaklarida 17–20°, togʻ tepalarida 5–4°. Yillik yogʻin Karpat togʻlariyoyining qavariq tomonida 600–800&nbsp;mm. Gʻarbiy Ruminiya togʻlarida 800–1000&nbsp;mm. Togʻ tepalarida 1200–2000&nbsp;mm. Yogʻinning aksari qismi yozda yogʻadi. Qor togʻ yon bagʻirlarida 5–7 oy saqlanadi. Doimiy muzlik va abadiy qorlar yoʻq.

Karpat togʻlari – Yevropadagi eng katta suvayirgʻichlardan biri. Visla va Odra daryolari Boltiq dengiziga quyiladi. Koʻpgina daryolari Dunay va Dnestr havzasiga mansub. Togʻ etaklaridagi qad. oʻrmon-dasht va oʻrmonlar oʻrnida bogʻ va tokzorlar barpo etilgan, ekinzorlar bor. Togʻ yon bagʻirlaridagi togʻ-oʻrmon qoʻngʻir tuproqli yerlarda dub, qoraqaragʻay, togʻ-podzol tuproqli, yerlarda qaragʻay oʻrmonlari, togʻ tepalarida subalp butazorlari va alp oʻtloqlari bor. Hayvonlardan tiyin, quyon, ayiq, boʻri, silovsin, suvsar, bugʻu, qobon, karqur, boyqush, kakku va boshqalar mavjud. Karpat togʻlarida aholi, asosan, togʻ oldilarida va togʻ oralaridagi vodiylarda zich yashaydi. Asosiy mashgʻuloti – dehqonchilik, tokchilik va bogʻdorchilik. Togʻ tepalarida aholi siyrak, chorvachilik va oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Kurort koʻp. Turizm, alpinizm rivojlangan. Sportning qishki turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazib turiladi.

## Manbalar
Karachi

**Karachi**, Karochi (balujlarning kulachi qabilasi nomidan) — Pokistondagi shahar. Mamlakatning janubiy qismida, Hind daryosi deltasida, daryoning Arabiston dengiziga quyilish joyidan 100 km yuqorida. Sind viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 9,3 million kishi (1998).

Karachi XVIII asr boshida baliq ovlovchilar qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. 1843-yilda inglizlar bosib oldi va XIX asrning 2-yarmida Buyuk Britaniyaning harbiy-dengiz bazasiga aylandi. 1947-1959-yillarda Pokiston poytaxti.

Karachi — mamlakatning eng katta shahri, iqtisodiy va savdo markazi. Transport yoʻllarining xalqaro tuguni, dengiz porti (yillik yuk ortib-tushirish 15 mln. tonna). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining aksari qismi (taxminan 70%) Karachi orqali oʻtadi. Karachi va uning atrofida erkin savdoning mamlakatda birinchi eksport ishlab chiqarish zonasi tashkil etilgan. Karachi va uning atrofidagi sanoat korxonalari Pokistonda ishlab chiqarilgan sanoat mahsulotining yarmini, jumladan, toʻqimachilik (asosan, ip-gazlama) sanoati mahsulotining 1/3 qismiga yaqinini beradi. Oziq-ovqat (tamaki, baliqni qayta ishlash va boshqalar), koʻn-poyabzal, sellyuloza-qogʻoz, sement, oyna, kimyo va farmatsevtika, metallsozlik va mashinasozlik (avtomobilsozlik, kemasozlik, ehtiyot qismlardan mototsikl va motorollerlar yigʻish va boshqalar), rezina-texnika, neftni qayta ishlash korxonalari bor. Karachi yaqinida mamlakatdagi birinchi AES joylashgan.

Karachida banklar, sugʻurta va savdo kompaniyalarining boshqarmalari, bir necha oliy oʻquv yurti, jumladan, universitet (1951), politexnika instituti, ilmiy tadqiqot institutlari, kollejlar, Milliy muzey, Pokiston davlati asoschisi Muhamad Ali Jinna maqbarasi, zamonaviy meʼmoriy binolardan Oliy sud binosi (XX asr boshi), "Interkontinental" mehmonxonasi, Davlat banki binosi va boshqalar bor.

Metropolitan hududi shahar atrofi bilan birga 3530 kvadrat kilometrdan ortiq boʻlgan dunyoning eng koʻp aholisi boʻlgan ikkinchi shahrini tashkil etadi. Shahar aholisi oʻsishi turli xil muhojirlar va qochqinlar kelishi hisobiga bogʻliq, deb hisoblanadi. Ular asosan bu yerga doimiy istiqomat qilish uchun kelgan.

Karachi oʻzining tabiati va aholisining miqdori koʻpligi tufayli mahalliy aholi orasida "Chiroqlar shahri" deb nomlanadi. 

## Tarixi
Karachi hududi qadimgi yunonlar tomonidan juda koʻp nomlar atalgan: 

* **Krokola** - Aleksandr Makedonskiy Hind vodiysidagi yurishidan keyin Bobilga flot tayyorlash uchun qarorgoh qurgan joy; 
* "Morontobara" (Karachi bandargohi yaqinidagi Manora oroli boʻlishi mumkin), u yerdan Aleksandrning admirali Nearx suzib ketdi; 
* Baqtriya podsholigining porti Barbarikon. U arablarga Debal nomi bilan maʼlum boʻlgan, u yerdan Muhammad bin Qosim oʻzining 712-yilda Janubiy Osiyoga bostirib kirgan qoʻshinini boshqargan. 
* Karachi "Kolachi" nomi bilan Balujiston va Makrandan kelgan sindhi va baluj qabilalari tomonidan tashkil etilgan bo'lib, ular bu hududda kichik baliq ovlash jamiyatini tashkil etgan.

## Manbalar
Karpentariya qoʻltigʻi

**Karpentariya qoʻltigʻi** - Arafura dengizidagi qoʻltiq. Avstraliyaning shim. qirgʻoqlarida. Keyp-York va Arnemlend yarim orollari oraligʻida. Maydon 328 ming km. Quruqlik ichkarisiga 600&nbsp;km kirib borgan. Chuq. 71 m gacha. Suvining oʻrtacha temperaturasi yuza qismida 23—29°. Shoʻrligi 34,8%(>. Suv koʻtarilishi 3,2 m gacha. Sohillari past, tekis, botqoqlashgan, mangra oʻrmonlari bilan qoplangan.

## Manbalar
Kasabian

**Kasabian** 1997-yilda Lester shahrida tuzilgan ingliz rock guruhidir. Guruh avvaliga vokalchi Tom Meighan, gitarachilar Sergio Pizzorno va Christopher Karloff hamda bas gitarachi Chris Edwards'lardan iborat edi. 2004-yili guruhga dovulchi Ian Matthews, 2006-yili esa Karloff oʻrniga gitarachi Jay Mehler keldi.

Kasabian musiqasi The Stone Roses, Primal Scream va Oasis guruhlarinikiga oʻxshatiladi. Kasabian 2010-yili *Eng Yaxshi Britan guruhi* deb topildi. Guruhning *Fire* qoʻshigʻi 2010-yildan beri Angliya premyer ligasi madhiyasi sifatida ishlatiladi.

## Diskografiyasi
* *[[Kasabian (albom)|Kasabian]]* (2004)
* *[[Empire (Kasabian albomi)|Empire]]* (2006)
* *[[West Ryder Pauper Lunatic Asylum]]* (2009)
* *[[Velociraptor!]]* (2011)
* *48:13* (2014)
* *For Crying Out Loud* (2017)
* *The Alchemist's Euphoria* (2022)
* *Happenings* (2024)

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* Kasabian MySpace sahifasi
Fort-Shevchenko (Tupqarag'an tumani)

**Fort-Shevchenko** — shahar, Mang'istau viloyati Tupqaragʻan tumanining maʼmuriy markazi. Kaspiy dengizining sharqiy sohilida, viloyat markazi Aqtau shahridan shimoli-gʻarbga tomon 130&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 5,228 kishi (2013).

## Tarixi
Oʻrta asrlarda bu yerda dengiz porti — Ketikqala shaharchasi joylashgan. Kaspiy dengizining sharqiy qirgʻogʻini egallash maqsadida 1716-yili Rossiya imperiyasi Petr I-ning farmoniga binoan A.Bekovich-Cherkasskiy boshchiligidagi ekspeditsiya shu yerda dastlabki „Avliyo Petr“ rus qamalining poydevorini quradi. 1846-yil shtabs-kapitan M.I. Ivaninning boshchiligi bilan Novo-Petrovsk qamali qad rostladi. 1857-yildan qamal atrofida paydo boʻlgan shahr Fort-Aleksandrovsk, kengash hukumatining dastlabki yillarida Fort-Uritskiy, 1939-yildan boshlab hozirgi nomi bilan ataladi. Shaharning chekka qismida Qoʻrgʻantas togʻida vayrona boʻlgan qamalning qoldiqlari saqlangan. 1882-yil Fort-Aleksandrovsk Mangʻistau uezining markazi boʻlib, 1896-yili unga shahar mavqei berildi. 1850 — 1857 yillari bu shaharga ukrainlarning buyuk shoiri T.G. Shevchenko badargʻa qilindi. 1932-yili Shevchenkoning memorial muzeyi ochildi. 1928-yil Fort-Shevchenkoga shahar maqomi berildi. 1938 — 1963 yillar Shevchenko tumanning markazi, 1992-2001 yillar viloyat ahamiyatiga ega shahar boʻldi. 1992-yil yangidan tashkil topgan Tupqaragʻan tumanining markazi, tuman ahamiyatiga ega shahar.

## Ijtimoiy soha
Chet ellarning neft-gaz kompaniyalari bazasi shu shaharda joylashgan. 2006-yil shaharning 160 yillik yubileyi nishonlandi. Shaharda bosmaxona, tuman aloqa boʻlimi, 2 maktab, 4 bolalar bogʻchasi, madaniyat uyi, 2 kutubxona, 3 muzey, mehmonxona, avtomat telefon stansiya, tuman kasalxonasi va shifoxona, dorixona, sanepidemiologiya stansiya faoliyat yuritadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Форт-Шевченко в Казахстанской энциклопедии
Abelcourt

**Abelcourt** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Lure tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
303 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 40,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,4&nbsp;km2. Dengiz sathidan 247 – 302 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Achey

**Achey** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
68 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,0&nbsp;km2. Dengiz sathidan 206 – 258 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Beaujeu-Saint-Vallier-Pierrejux-et-Quitteur

**Beaujeu-Saint-Vallier-<br />Pierrejux-et-Quitteur** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
739 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 34,9&nbsp;km2. Dengiz sathidan 189 – 252 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Genevreuille

**Genevreuille** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Lure tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
138 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,2 nafar kishi. 2010-yilga koʻra aholi soni 174 kishini tashkil etgan

## Geografiyasi
Maydoni — 6,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 291 – 411 m balandlikda joylashgan. Komunna territoriyasi boʻylab kichik Preri daryosi oqib oʻtadi. 

## Manbalar
La Côte

**La Côte** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Lure tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Bu yerda 1999-yilgi ma'lumotlarga ko'ra 476 nafar kishi istiqomat qiladi. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 69,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,9km2. Dengiz sathidan 307 – 362 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Mersuay

**Mersuay** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
255 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 22,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 11,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 216 – 259 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Motey-sur-Saône

**Motey-sur-Saône** — Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 192 – 246 m balandlikda joylashgan. 

## Aholisi
30 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,4 nafar kishi.

## Manbalar
Pont-sur-l'Ognon

**Pont-sur-l'Ognon** Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommuna. Haute-Saône departamenti Lure tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
60 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,0&nbsp;km2. Dengiz sathidan 253 – 315 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Roger Ebert

**Roger Joseph Ebert** (; 18-iyun, 1942 — 4-aprel, 2013) amerikalik muxbir, kinotanqidchi va ssenarist boʻlgan. U 1967-yildan umrining oxirigacha *[[Chicago Sun-Times]]* gazetasida ishlab kelgan. 1975-yili u Pulitzer mukofotini olib, bunday unvonga erishgan ilk kinotanqidchi boʻldi. 2010-yilga kelib uning maqolalari AQSh va dunyodagi 200 dan ortiq gazetalarda chop etilardi. Ebert shuningdek 20 dan oshiq kitob yozgan.

2006-yili qalqonsimon bez saratoni tufayli jarrohlik amaliyotidan soʻng Ebert gung boʻlib qoldi, shunga qaramay ishini davom ettirdi. Ebert 2013-yil 4-aprelida saraton bilan 11-yillik olishuvidan keyin vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Chikago

**Chikago** — AQShning Illinois shtatida joylashgan shahar. Aholisi **2,696,555** kishi (2021). AQShning yirik transport yoʻllari chorrahasi. Michigan koʻlining janubiy-gʻarbiy sohilidagi port, koʻlga Chikago daryosi (Buyuk koʻllardan Missisipi daryosiga boriladigan suv yoʻli) quyilish yerida joylashgan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Dunyoda eng yirik temir yoʻl uzeli. Iqtisodiy ahamiyati boʻyicha Ch. mamlakatda NyuYorkdan keyin 2oʻrinda turadi. Mamlakatning savdo, moliya, ilmiy va madaniy markazlaridan biri. Yetakchi tarmogʻi — ogʻir sanoat (xususan, metallsozlik), shuningdek, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlikning turli sohalari rivojlangan. Radioelektronika va elektrotexnika (telefontelegraf apparatlari, maishiy elektrtexnikasi, radio va televizorlar ishlab chiqarishning muxim markazi), avtomobilsozlik, priborsozlik, aviatsiya sanoati korxonalari mavjud. Turli sanoat jihozlari, metall konstruksiyalar, kuvurlar, temir yoʻl vagonlari va lokomotivlar va boshqa ishlab chiqariladi. Chikago — mamlakatning kimyo, neftni qayta ishlash, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoatlarining yirik markazlaridan biri. Metropoliten qurilgan. universitetlar, Badiiy int, tabiat tarixi, fan va sanoat muzeylari bor. Shahar oʻrnida 1803-yilgacha qishloq boʻlgan, 1833-yildan shahar maqomiga ega.
Oqsuv (tuman)

**Oqsuv tumani** — Almati viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan maʼmuriy hudud. Maydoni 12,6 ming km2. Aholisi 40,4 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ga 3,2 kishidan toʻgʻri keladi (2013). tumanning maʼmuriy markazi — Jansugurov qishlogʻi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2010-yilgi maʼlumot boʻyicha 36 649 kishini tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:
* qozoqlar — 34 755 kishi (94,83 %)
* ruslar — 1 388 kishi (3,79 %)
* tatarlar — 138 kishi (0,38 %)
* chechenlar — 108 kishi (0,29 %)
* uygʻurlar — 77 kishi (0,21 %)
* olmonlar — 57 kishi (0,16 %)
* boshqalari — 126 kishi (0,34 %)
* Jami — 36 649 kishi (100,00 %)

## Geografiyasi
Tumanning sharqiy qismi Xitoy bilan, qolgan qismlari viloyatning Sarqant, Alakoʻl, Qaratal tumanlari bilan chegaradosh. Katta daryolari: Buyen, Burgʻan, Sarqan, Qorasuv, Qapal, Qizilagʻsh.

## Iqlimi
Oqsuv tumanining iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −10 — 15&nbsp;°C, iyulmiki 20 — 23&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori tekisliklarda 150 – 250&nbsp;mm, togʻli hududlarda 400 – 600&nbsp;mm.

## Manbalar

## Havolalar
* Информационный портал Аппарата акима Аксуского района 
* Общая информация о районе на сайте Акима Алматинской области
Jansugurov (qishloq)

**Jansugurov** qishlogʻi, Oqsuv tumanining maʼmuriy markazi (1964-yildan). Viloyat markazi — Taldiqoʻrgʻan shahridan shimoli-sharqqa tomon 109&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 8,352 kishi (2012).

## Tarixi
Poydevori 19-asrning oʻrtasida qurilgan. Dastlab „Tasbeket“, keyinchalik Abakumovka qishlogʻi deb nomlandi.

## Sanoati
Jansugurovda qand zavodi, suv elektr stansasi, avtomabil, qurulish mahkamasi, gʻalla qabullash punkti, non zavodi va boshqalar faoliyat yuritmoqda. Jansugurov nomli AJ, birodorliklar va chorva xoʻjaliklari faoliyat yuritadi.

## Ijtimoiy soha
Qishloqda 2 oʻrta maktab, kasbiy texnik maktab, tuman kasalxonasi, shifoxona, bosmaxona, kinoteatr, klub, savdo markazi, stadion, masjid, Jansugurov muzeyi, xiyobon va boshqalar mavjud. Jansugurov orqali Almati — Oʻstkemen avtomobil yoʻli oʻtadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Жансугуров на карте
* Виды Жансугурова (foto)
Russell Crowe

**Russell Ira Crowe** (1964-yil 7-aprelda tugʻilgan)— Avstraliyalik aktyor, rejissor, produser va musiqachi. Akademiya(Oscar), BAFTA, ikkita Oltin globus va Screen Actors Guild Awards mukofotlari sovrindori.

2000-yilda rejissor Ridley Scott tomindan suratga olingan *[[Gladiator (film)|Gladiator]]* filmidagi General Maximus roli bilan shuhrat qozongan. Crowe ketma-ket uch marta eng yaxshi aktyor uchun Oscar mukofotiga nomzod boʻlgan toʻqqizinchi aktyor hisoblanadi.

## Biografiyasi
Russel Crowe 1964-yil 7-aprelda Vellingtonda (Yangi Zelandiya) Alex va Joselin Crowelar oilasida dunyoga kelgan. Akasi Terry Crowe. Russ 4 yoshga toʻlganda oilasi Sidneyga koʻchib ketadi. 5 yoshoda u avstraliyalik „Spyforse“ teleserialining bir epizodida koʻrinadi, serialning prodyuseri Krounnig onasini choʻqintirgan otasi edi. 14 yoshga toʻlganda oilasi Yangi Zelandiyaga qaytib, Oklend shahriga joylashadi. 1980-yili „Russ Le Roc“ musiqiy jamoasining qatnashchisi boʻlgan. Keyinroq Crowe „Roman Antix“ rok-guruhini tashkil qildi. Guruh 1991-yildan 2005-yilgacha faoliyat yuritadi. 21 yoshida u Sidneydagi Dramatika sanʼat milliy oliygohiga boradi oʻqish fikridan qaytib oliygohga kirmaydi. Crowe 2001-yilda Sylvia Nazar qalamiga mansub „Goʻzal idrok“ romani asosida suratga olingan „Tafakkur oʻyinlari“ filmida mashhur matematik John Nash obrazini gavdalantirdi va shu roli uchun *eng yaxshi aktyor* nominatsiyasida *[[Oscar]]* mukofoti sohibiga aylandi.

## Manbalar

## Havolalar
Balxash (tuman)

**Balxash tumani** () — Almati viloyatining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan maʼmuriy hudud. 1932-yil tashkil topgan. Yer maydoni 37,4 ming km2. Aholisi 30,5 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ge 0,8 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tuman markazi — Baqanas qishlogʻi .

## Aholisi
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 30,584 kishini tashkil qildi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ge 0,8 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mukin: (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 27 254 kishi (90,86 %)
* ruslar — 1 971 kishi (6,57 %)
* olmonlar — 255 kishi (0,85 %)
* koreyslar — 152 kishi (0,51 %)
* uygʻurlar — 148 kishi (0,49 %)
* ukrainlar — 90 kishi (0,30 %)
* boshqalari — 126 kishi (0,42 %)
* Jami — 29 996 kishi (100,00 %)

## Geografiyasi
Yer yuzasi tekislikdan iborat. Tumandagi eng yirik daryo — Ile. Iqlimi kontinental. Qishi sovuq, yozi issiq va quruq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati (-13 — 15&nbsp;°C), iyulniki 24&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 100 – 150&nbsp;mm.

## Xoʻjaligi
Tuman iqtisodining asosiy sohasi — qishloq xoʻjalgi. Tumandagi qishloq xoʻjaligi foydalanadigan yerning maydoni 1,8 mln. ga. Haydalgan yeri 17 ming ga. Unga buyʼdoy (7,8 ming ga), guruch (8,1 ming ga), koʻkatlat (335 ga) va kartochka (411 ga) ekiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Общая информация о районе на сайте Акима Алматинской области
Alakoʻl (tuman)

**Alakoʻl tumani** () — Almati viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. 1928-yili tashkil topgan. Yer maydoni 23,7 ming km2. Aholisi 70,651 kishi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Usharal shahri. Tuman hududi orqali Aqtoʻgʻay — Doʻstiq temir yoʻli va Almati — Oʻstkemen avtomobil yoʻllari oʻtadi. Usharaldan viloyat markazi sanalmish — Almati shahrigacha masofa km.

## Aholisi
Tuman aholisining soni 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 70,651 kishini tashkil qildi, tuman ahlolisi koʻp millatli hisoblanadi, milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrinshingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 61 892 kishi (80,73 %)
* ruslar — 12 854 kishi (16,77 %)
* tatarlar — 808 kishi (1,05 %)
* chechenlar — 365 kishi (0,48 %)
* olmonlar — 181 kishi (0,24 %)
* uygʻurlar — 169 kishi (0,22 %)
* ukrainlar — 119 kishi (0,16 %)
* boshqalari — 274 kishi (0,36 %)
* Jami — 76 662 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Tuman islimi keskin kontinental, qishi sovuq boʻladi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −12 — 16&nbsp;°C, iyulniki 18 — 23&nbsp;°C. Yillik yogʻingarchilikning miqdori tekisliklarda 150 – 260&nbsp;mm, togʻli hududlarda 350 – 550&nbsp;mm.

## Manbalar

## Havolalar
* Общая информация о районе на сайте Акима Алматинской области
Max Keith

**Maks Keyt** „Coca-Cola Gmbh“ning boshligʻi.

Ikkinchi jahon urushi yillarida „Coca-Cola GMBH“ga ichimlik uchun qiyom yetkazilishi toʻxtatiladi. Shunda zavod ishlashi toʻxtab qolmasligi uchun Maks Keyt olma kunjarasidan yangi mahsulot yaratadi. Mahsulotga „Fanta“ degan nom berildi.

## Havolalar
* Snopes article on the origins of Fanta
*
Qoratol tumani

**Qaratal tumani** () — Almati viloyatining shimoliy qismida joylashgan. Yer maydoni 24,2 ming km2 (viloyatning 10,8 % tashkil qiladi). 1928-yil tashkil topgan. Aholisi 47,954 kishi (2013). Tuman markazi — Uchtepa shahri.

## Aholisi
Tuman aholisi 47,954 kishi (2013). Aholisining 48,3 %-i shaharda, 51,7 %-i qishloqlarda istiqomat qilishadi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ga 2 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi, milliy tarkibini quyidan koʻrishingizga boʻladi:
* qozoqlar — 29 183 kishi (59,97 %)
* ruslar — 10 943 kishi (22,49 %)
* turklar — 12 175 kishi (5,55 %)
* koreyslar — 3 947 kishi (8,11 %)
* kurdlar — 1 880 kishi (3,88 %)
* chechenlar — 719 kishi (1,48 %)
* uygʻurlar — 471 kishi (0,97 %)
* olmonlar — 388 kishi (0,80 %)
* tatarlar — 319 kishi (0,66 %)
* ukrainlar — 196 kishi (0,40 %)
* boshqalari — 611 kishi (1,26 %)
* Jami — 48 663 kishi (100,00 %)

## Ijtimoiy soha
Tumanda 125 kishiga moʻljallangan kasalxona, shifoxona, qishloq markazlarida shifokorlik ambulatoriyalar (5) va feldsher-akusherlik punklar (17) aholiga xizmat koʻrsatadi. Taʼlim sohasida 20 oʻrta maktab, 2 maktab-gimnaziya, bolalar va yoshoʻspirinlarning sport maktabi, kasbiy-texnik va harbiy-texnik maktablar faoliyat yuritadi. Bulardan boʻlak Uchtepa bolalar uyi va bolalar bogʻchasi bor. Tumanda markaziy va 2 vedomstvo kutubxona, tuman madaniyat uyi, vedomstvo 5 madaniyat uyi va 6 klub faoliyat yuritadi.

## Geografiyasi
Tuman iqlimi keskin kontinental. Qish oyi janubi-sharqida ancha iliq, shimoliy qismida sovuq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −10-14&nbsp;°C. Yoz oylarida issiq va quruq boʻladi. Iyul oyining oʻrtacha harorati 22-24&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 200–400&nbsp;mm.

## Katta qishloqalri
* Uchtepa shahri (22,5 ming kishi)
* Bastoʻbe (2,9)
* Koʻlpe (1,8)
* Janatalap (1,5)
* Oktabr (1,4)
* Yeskeldі (1,3)
* Yeltay (1,1)

## Manbalar

## Havolalar
* Веб-портал аппарата Акима Каратальского района 
* Общая информация о районе на сайте Акима Алматинской области 
* Г. Шаяхметов. Торжества в Каратальской долине
* Ким Герман. История иммиграции корейцев
Margaret Thatcher

**Margaret Hilda Thatcher** (; qizlik familiyasi — **Roberts**; 13-oktabr 1925 – 8-aprel 2013) &ndash; Britan siyosatdoni, 1979—1990-yillarda Birlashgan Qirollik Bosh vaziri boʻlgan. Thatcher shu mansabdagi birinchi ayol kishi boʻlgan. Qattiqqoʻl siyosati va rahbarligi uchun bir Sovet muxbiri uni „Temir Xonim“ (; ) deb atagan, bu laqab keyinchalik keng tarqalib ketgan. Bosh vazirlik vaqtida konservativ siyosat yuritgan.

Avvaliga kimyo bilan shugʻullangan Thatcher keyinchalik huquqshunoslikka oʻtgan va 1959-yili parlament aʼzosi etib saylangan. 1970-yili Edward Heath uni Taʼlim va Fan davlat kotibi etib ishga olgan. 1975-yilgi Konservatorlar saylovida Thatcher rahbarini yengib, Birlashgan Qirollik tarixida katta partiyaning birinchi ayol-yetakchisi boʻldi. 1979-yilgi saylovda ham yengib chiqib, Buyuk Britaniya Bosh Vaziri boʻldi.

Thatcher yillari deregulatsiya bilan xarakterlanib, shu muhlat davomida u hukumat shirkatlarini xususiylashtirish, kasaba uyushmalari taʼsirini cheklash kabi konservativ islohotlar olib bordi. Ishsizlik va retsessiyadan susaygan Thatcher hukumati ostida mamlakat keyinchalik iqtisodiy oʻsish koʻrdi va 1982-yili Folklend urushida gʻalabaga erishdi. Bu muvaffaqiyat tufayli Thatcher 1983-yili qayta saylandi.

Thatcher 1987-yili uchinchi muhlatga saylandi, biroq uning jon boshidan olinadigan soliq ʼelon qilishi aholi orasida norozilikka sabab boʻldi, Yevropa Hamkorligiga nisbatan qarashlari esa uning mahkamasi tomonidan xush qarshilanmadi. Natijada 1990-yil noyabrida Thatcher isteʼfoga chiqdi va umrining oxirigacha baronessa unvonida va Lordlar uyida qoldi.

Margaret Thatcher 2013-yil 8-aprelida insultdan vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Margaret Thatcher Foundation
Anatoliy Karpov

**Karpov Anatoliy Yevgenyevich** (; 1951.23.5, Zlatoust, Rossiya) — shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1970), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1974), jahonning 12-chempioni (1975—85), jahon shaxmat olimpiadasi chempioni (1972, 1974, 1980, 1982, 1986, 1988). Shaxmat „Oskari“ sovrindori (1973— 77, 1979—81, 1984). Xalqaro tinchlik fondlari assotsiatsiyasi prezidenti (1992-yildan).

## Manbalar
Vladimir Karpov

**Karpov Vladimir Vasilyevich** (28-iyul 1922, Orenburg — 19-yanvar 2010, Moskva) — rus yozuvchisi. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi va urush Qahramoni (1944-yilning, 6-iyul). Toshkent harbiy bilim yurti (1942), harbiy akademiya (1947) va Moskvadagi adabiyot institutini (1954) tugatgan. 1930 — 1959, 1968—73 yillarda Toshkentda yashagan va ishlagan. Harbiylar hayotidan hikoyalar, qissalar, romanlar („Mangu jang“, 1967; „Marshallik nishoni“, 1970; „Tirik olinsin!“, 1975) va „Sarkarda“ (1984) hujjatli qissasini yozgan. „Marshal Jukov, uning safdoshlari va dushmanlari urush va tinchlik yillarida“ (1989) kitobi muallifi. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970).

## Manbalar
Karpini Jovanni da Plano

**Karpini Jovanni da Plano** (1182 — 1252) — italiyalik sayyoh va rohib. Moʻgʻullarning gʻarbga qilgan istilosidan soʻng Rim papasi Innokentiy IV tomonidan (1245-yilgi Lion sobori topshirigʻiga koʻra), josuslik maqsadida yuborilgan elchilarga bosh boʻlgan (1245—1247). Liondan safarga chiqib, Janubiy Rossiya, Xorazm, Yettisuv, Tarbagʻatoy orqali qoon oʻrdasiga, Qoraqurumga kelgan. Bu yerda u moʻgʻul zodagonlarining buyuk qoon saylash marosimi — qurultoyida qatnashadi va Oʻqtoyxonning oʻgʻli Guyukxonning taxtga oʻtirish marosimida qatnashgan. Karpini vataniga qaytayotganda Botuxon qabulida boʻlgan, 1247-yili Guyukxon xati bilan qaytib kelgan. Safar hisobotini „Libellus historicus“ asarida bayon etib, unda Karpini koʻrgan joylari, xususan, Movarounnahrning geografiyasi, xalqlari haqida maʼlumotlar toʻplagan. Xorazm, Qizilqum, Amudaryo, Sirdaryo, Tyan-Shan togʻlari haqida umumiy tushunchalar bergan. Yevropaliklar Sharq madaniyatiga oid maʼlumotlarni birinchi marta Karpini asarlaridan olgan.

## Manbalar
Aleksandr Karpinskiy

**Karpinskiy Aleksandr Petrovich** 1847-yili, 7-yanvar Rossiya Federatsiyasining Sverdlovsk viloyati Krasnoturinsk shahrida tugʻilgan rus geolog olimi, jamoat arbobi. Rossiya geologlar ilmiy maktabining asoschilaridan. Peterburg Fanlar akademiyasi akademiyasi (1889), Rossiya Fanlar akademiyasi prezidenti (1917-36), Ukraina Fanlar akademiyasi akademiyasi (1925-yildan). Peterburg konchilik I institutini tugatgan (1866). Oʻsha institutda professor boʻlgan (1877— 1896). Geologiya komiteti direktori (1885—1903). Ilmiy ishlari geologning tektonika, paleontologiya va paleogeografiya, stratigrafiya va boshqalarga oid. Birinchi marta Sharqiy Yevropa platformasi tektonik tuzilishining asosiy belgilarini aniqlagan, tektonik va paleogeografik haritasini tuzgan, togʻ jinslarini oʻrganishda mikroskop usulini birinchilardan boʻlib qoʻllagan. Uraloldi bukilmasida perm sistemasiga mansub arti yarusini ajratgan (1874). Karpinskiy geologik haritalar uchun shartli belgilar ishlab chiqqan va bu shartli belgilar Xalqaro geologiya kongressida (1881) qabul qilingan. Rossiya Fanlar akademiyasi geologiya fanlari sohasida ulkan ilmiy kashfiyotlar uchun 1946-yilda Karpinskiy nomida mukofot va oltin medal taʼsis etgan. Sverdlovsk viloyatidagi shahar, Uraldagi togʻ, mineral, Kuril orollaridagi vulkan, institut, Sankt-Peterburgdagi Geologiya muzeyi va boshqa Karpinskiy nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Karpologiya

**Karpologiya** ( — meva) — botanikaning meva va urugʻlarni oʻrganadigan boʻlimi. Koʻpincha, urugʻlarni aloqida fan - urugʻshunoslik oʻrganadi. Karpologiyaning asosiy vazifasi meva va urugʻlarning morfogenezi va ontogenezni oʻrganish, shuningdek, ular tasnifi bilan tanishib chiqishdan iborat.

## Manbalar
Karplar

**Karpsimonlar** , zogʻorabaliqsimonlar (Cyprinidae) — karpsimonlar turkumiga mansub baliqlar oilasi. Tanasi (uzunligi 2 sm dan 1,5 metrgacha) sikloid tangachalar bilan qoplangan yoki yalangʻoch. Jagʻlarida tishlari boʻlmaydi, ozigʻi halqumidagi yutinish tishlari yordamida maydalanadi. Yevrosiyo, Afrika, Shimoliy va Markaziy Amerikaning chuchuk va kam shoʻrlangan suvlarida tarqalgan; Karpsimonlar 200 ga yaqin urugʻ, 1500 ga yaqin tur kiradi. Oʻzbekistonda 17 oilaga mansub 19 turi tarqalgan. Turli xil suv havzalari: togʻ vohalaridagi daryolar, koʻllar va suv omborlarida yashaydi. Plankton va bentossagi mayda umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi; ayrim turlari (amur xumboshi, oq amur, qizil qanot), asosan, oʻsimliklar bilan oziqlanadi; oddiy oqqayroq — yirtqich. Karpsimonlar, odatda, bahorda urchiydi, uvildiriq tashlash davri 1—3 oy davom etadi. Uvildiriqlarini (bir necha yuzdan 1 mln. gacha va undan optiq) suvdagi oʻsimliklar, toshlar va qumga qoʻyadi yoki bevosita suvning oʻziga tashlaydi. Karpsimonlarning juda koʻp turlari, shu jumladan, Oʻzbekiston suv havzalaridan zogʻora baliq, moybaliq, tovonbaliq, qorabaliq, oqcha, oq amur, amur xumboshi va boshqalar ovlanadi. Bir qancha turlari (karp, tovonbaliq, oq amur, amur xumboshi) suv havzalarida boqiladi, Oq amur, amur xumboshi Amur (daryo)Amur]] havzasidan keltirilib, Oʻzbekiston suv havzalarida iqlimlashtirilgan.

## Manbalar
Karrali birliklar

**Karrali birliklar** — qabul qilingan fizik birliklardan muayyan butun son (10, 100 va hokazo) marta katta birliklar. Xalqaro birliklar tizimi SI da K. b. nomini hosil qilish uchun har xil kattalikdagi ushbu old qoʻshimchalar qabul qilingan; deka (da, da) — 10’; gekto (g , h) — 102; kilo (k, k) - 103; mega (M) - 106; giga (G, G) - 109; tera (T) - 1012; peta (P, R) - 10’5; eksa (E, Ye) — 10". Mas, dekalitr — (10 l), megavatt (106 Vt), teranyuton (1012 N) va b. 

## Manbalar
Karrali integral

**Karrali integral** - tekislikning maʼlum sohasida, 3 oʻlchovli yoki p oʻlchovli fazoda berilgan funksiyalardan olingan integral. K. i., odatda, 2 karrali, 3 karrali va hokazo integrallar deb yuritiladi. Ushbu f(x, u) funksiya tekislikning biror D sohasida berilgan boʻlsin. D sohani yuzi 5 (boʻlgan p ta mayda dj sohalarga boʻlamiz va har bir dt sohada (£., l.() nuqtalarni tanlab, quyidagi integral yigʻindini tuzamiz:psn = i /(Zjji^Sj. (l)Barcha dt sohalarning eng katta diametri Xa nolga intilganda (1) integral yigʻindi sohaning S, boʻlaklarga qanday usul bilan boʻlinishiga hamda (!;., l.) nuqtalarning qanday olinganiga bogʻliq boʻlmagan holda har doim bitta chekli limitga ega boʻlsa, u holda f(x, u) funksiya D sohada integrallanuvchi deyiladi. Limitning qiymatiga esa/(x, u) funksiyaning D soha boʻyicha olingan ikki karrali integrali deyiladi va U Ya f(x,y)dS bilan belgilanadi. Uch karrali va umuman i karrali integral ham shunga oʻxshash taʼriflanadi. Matematik J. Grin va M. Ostrogradskiyning K. i.ni oʻlchamlarini kichik boʻlgan integrallarga keltiruvchi formulalari bor. K. i. mexanika, fizika va boshqa sohalarda qoʻllanadi.

## Manbalar
Karrali nisbatlar qonuni

**Karrali nisbatlar qonuni** — kimyoning asosiy qonunlaridan biri. Ikki element oʻzaro birikib, bir birikma hosil qilsa, bu birikmalardagi bir necha elementning massa miqdoriga toʻgʻri keladigan ikkinchi element miqdori oʻzaro oddiy karrali sonlar nisbatida boʻladi; masalan, metan (CH4) tarkibida 75% uglerod va 25% vodorod boʻlib, unda 1 massa qism vodorodga 3 massa qism uglerod toʻgʻri keladi, yaʼni 3:1. Etilen (C2H4) tarkibida esa 85,71% uglerod va 14,29% vodorod bor; bu moddada 1 massa qism vodorodga 6 massa qism uglerod toʻgʻri keladi, yaʼni 6:1. Demak, bu birikmalardagi uglerod miqdorining vodorod miqdoriga nisbati 3:6 yoki 1:2 ga toʻgʻri keladi. Bu qonunni 1803-yilda ingliz kimyogari va fizigi John Dalton aniqlagan.

## Manbalar
Karrali son

**Karrali son**, boʻlinuvchi son — butun songa qoldiqsiz boʻlinadigan son. Masalan, 25 soni 5 soniga qoldiqsiz boʻlinadi, ushbu namunada 25 karrali son. Bir necha butun sonning umumiy karralisi (boʻlinuvchisi) ham boʻladi. Masalan, 180 soni 30, 18, 2 sonlari uchun eng kichik karrali son (boʻlinuvchi) hisoblanadi. Baʼzi sonlar uchun eng kichik karrali ham bor. Masalan, 90 soni haligi 30, 18, 2 sonlari uchun eng kichik karrali sondir.Matematika faniga oid misol.  

## Manbalar
Karrali yulduzlar

**Karrali yulduzlar** - osmon sferasida bir-biriga nisbatan yaqin joylashgan 3 yoki undan ortiq yulduzlar sistemasi. K. yu. aʼzolari oʻzaro gravitatsion bogʻliq boʻlib, umumiy massa markazi yoki asosiy bosh yulduz atrofida harakatlanadi. Qoʻshaloq yulduzlardan 1/3 aslida K. yu.dan iborat ekanligi maʼlum boʻldi. Aʼzolari soni 6 — 7 ta boʻlgan K. yu. topilgan. K. yu. tarkibiga fizik oʻzgaruvchan va rentgen yulduzlarining kirishi katta amaliy ahamiyatga ega, bu bilan ularning massalarini aniqlashga imkon beradi. K. yu.ni birinchi marta 17-asrda ingliz olimi V. Gershel kashf etgan va 1784-yil 700 K. yu.ni oʻz ichiga olgan jadvalni tuzgan. Bunday yulduzlardan 30000 tasi maʼlum (2002). K. yu.ning hammasini ham teleskoplar yordamida ajratib koʻrib boʻlmaydi. Bunday yulduzlarning baʼzilari ravshanligini oʻzgartirib turadi. Ravshanligining oʻzgarib turishiga yoki spektridagi chiziqlarning davriy siljishlariga (yoʻldosh yulduzning markaziy yulduzni toʻsib oʻtishi sababli) qarab bir-biriga nihoyatda yaqin joylashgan K. yu. aniqlanadi.

## Manbalar
Paul Karrer

**KARRER (Karrer) Paul** (1889.21.4 - Moskva — 1971.18.6) — shveysar organik kimyogari va biokimyogari. Syurix universiteti professori (1918-yildan), shu universitet rektori (1950—52), faxriy professor (1959-yildan). Asosiy ilmiy ishlari karotinoidlar, flavinlar va vitaminlarga oid. Likopin S40R56ning (13 qoʻshbogʻli) tuzilishini aniqlagan (1911), shuningdek, karotinni xromatografiya usuli bilan optik taʼsirchan a va optik taʼsirchan boʻlmagan (3-izomerga ajratgan. a- va r-tokoferollarni (Ye vitamini) sintez qilgan (1938). K, vitaminining struktura formulasini topgan (1939). S-toksiferin, S-digidrotoksiferin, S-kurarin, S-kolebassining tuzilishini aniqlagan (1961). Nobel mukofoti laureati (1937, ingliz olimi U.Xouors bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Karptishlisimonlar

**Karptishlisimonlar** () — suyakli baliqlar turkumi. Amerika, Afrika, Janubiy Yevropa, Janubi-Sharqiy Osiyodagi chuchuk suvlarda tarqalgan 400 ga yaqin tur kiradi. Tanasi silindrsimon, oldingi qismi yon tomondan siqilgan va suyak tangalar bilan qoplangan. Koʻpchilik turlari suvning yuqori qatlamlarida yashaydi; ogʻzi yuqoriga qaragan; suzguchlari yumshoq. Yelka suzgichi bitta, tishlari rivojlangan. Koʻllar va sekin oqadigan suv havzalarida yashaydigan turlari bezgak chivinining suvdagi qurtlari bilan oziqlanadi. Koʻpchilik turlari uvildiroq tashlab koʻpayadi; 4 turi, jumladan Oʻzbekiston suv havzalarida uchraydigan gumbuziya tirik tugʻadi. Keng tarqalgan oilalardan biri karptishlilar.

Bu oiladan fundulus, karptish, guppilar va lukani akvariumda boqiladi. Lukani harorati 40° ga yaqin boʻlgan issiq suvli buloqlarda yashaydi. Afrikada qurgʻoqchilik fasllarida kichikroq suv xavzalaridagi toʻnkalar ostida yashaydigan notobranx, afiosomion baliqlari halok boʻladi, ammo ular qoʻygan uvildiriqlar saqlanib qolib, yomgʻirdan soʻng tez rivojlana boshlaydi. 2–3 oy oʻtgach baliqchalar voyaga yetib, yana uvildiriq tashlaydi. Karptishlisimonlar sanoat ahamiyatiga ega emas.

## Manbalar
Karpxoʻrlar

**Karpxoʻrlar**, karp bitlari (Branchiera) — qisqichbaqasimonlar turkumi. Baliqlar va qisman amfibiyalar terisida yashaydi, qon bilan oziqlanadi (ektoparazit). Tanasi yassi, uch juft boshoyoqlari oʻzgarib, yopishish organiga aylangan. Tanasi 3 sm ga yaqin. 50 tacha turi maʼlum. Karp biti (Argulus foliaceus) baliqchilikka katta ziyon yetkazadi.

## Manbalar