open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dmitriy Komarov

**Dmitriy Narkizovich Komarov** (1839-yil – 1920-yil) – rus harbiy ofitseri va davlat arbobi. Piyoda qoʻshinlar generali (1907).

= Biografiyasi =
1839-yil 21-fevral Yekaterinoslav viloyatida zodagonlar oilasida tugʻilgan. 1855-yilda Petrovsk-Poltava kadet korpusida taʼlim olgan. 1857-yilda Konstantinovskiy kadet korpusini tugatgandan soʻng, general-polkovnik lavozimi berilgan va 2-konsolidatsiyalangan zaxira batalyoniga oʻtkazilgan. 1858-yilda ikkinchi leytenant, 1860-yilda esa leytenant unvonini olgan.

1863-yilda Polsha qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan; „Jasorati uchun“ qilich va kamon bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Stanislav ordeni bilan taqdirlangan. 1864-yilda shtab kapitanligi, 1866-yilda esa kapitanlik unvonlarini olgan. 1869-yildan – Xiva yurishi qatnashchisi; 1870-yilda mayor, 1873-yilda podpolkovnik unvoni berilgan.

1874-yilda „Jasorati uchun“ 4-darajali qilich va kamonga birgalikdagi Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan va 3-Turkiston miltiq batalyoniga komandir etib tayinlangan. 1876-yilda unga polkovnik unvoni berilgan. 1881-yildan – 27-Vitebsk piyoda polkining komandiri.

1891-yil 29-aprelda general-mayor unvoni olgan va Volin leyb-gvardiyasi polkining komandiri etib tayinlangan; 1899-yil 18-avgustda Volin leyb-gvardiyasi polki komandiri lavozimini saqlab qolgan holda 3-gvardiya piyodalar diviziyasining 2-brigadasi komandiri etib tayinlangan.

1900-yil 2-iyunda Varshava komendanti lavozimiga tayinlangan, piyoda qoʻshinlar tarkibiga kiritilgan; 1900-yil 2-avgustda Volin leyb-gvardiyasi polki va gvardiya piyoda askarlari roʻyxatiga kiritilib, Varshava komendanti lavozimini tekshiruvchi sifatida tugallagan; 1901-yil 1-yanvarda general-leytenant unvoniga koʻtarilgan, 1900-yil 6-dekabrda Varshava komendanti lavozimiga tasdiqlangan; 1907-yil 6-iyunda unga piyoda qoʻshinlari generali unvoni berilgan.

1913-yil 31-dekabrda yosh chegarasiga koʻra forma va pensiya tayinlangan holda xizmatdan boʻshatilgan.

1920-yilda bolsheviklar tomonidan otib tashlangan.
## Mukofotlari
*Qilich va kamon bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1863).
*3-darajali Avliyo Anna ordeni (1864)
*2-darajali qilich bilan birgalikdagi Avliyo Stanislav ordeni (1871)
*4-darajali qilich va kamon bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir ordeni (1874).
*2-darajali Avliyo Anna ordeni (1879)
*3-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1883)
*1-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1894)
*1-darajali Avliyo Anna ordeni (1899)
*2-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1903)
*Oq burgut ordeni (1906)
*Avliyo Aleksandr Nevskiy ordeni (1910)
## Manbalar
Aleksandr Konstantinovich

**Aleksandr Petrovich Konstantinovich** (1832-yil 25-avgust, Poltava viloyati – 1903-yil 12-sentyabr) – rus davlat arbobi, general-leytenant, Toʻrgʻay va Bessarabiya gubernatori.

## Biografiyasi
Poltava viloyati zodagonlaridan.

Mixaylovskiy maktabida artilleriya kursni tugatgan. 1851-yil 7-avgustda podpolkovnik unvoniga koʻtarilgan, dala piyoda artilleriyasiga oʻqishga kirgan va ofitserlar sinfida qolgan, shundan soʻng Vladimir Kiyev kadet korpusiga matematika oʻqituvchisi etib tayinlangan. 1860-yildan oʻsha korpusda artilleriya fanidan 3-sinf, 1863-yildan – matematika, 1865-yildan – Vladimir Kiyev harbiy gimnaziyasida oʻqituvchi sifatida faoliyat olib borgan.

1867-yilda Sankt-Peterburg harbiy okrugi mahalliy qoʻshinlari shtab-kvartirasiga yuborilgan. 1868-yilda Riga harbiy okrugi artilleriya poligonining boshligʻi etib tayinlangan, gvardiya otliq artilleriyasiga oʻqishga kirgan. 1873-yilda Xiva yurishida dushmanga qarshi kurashda alohida xizmat koʻrsatganligi uchun 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni va „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qilich bilan taqdirlangan. 1878-yilda Toʻrgʻay harbiy gubernatori va oʻlka qoʻshinlari qoʻmondoni etib tayinlangan. Zamonaviy Qoʻstanay shahri qurilishining tashkilotchisi. 1883-yil 30-iyulda Bessarabiya gubernatori etib tayinlangan.

Turmush oʻrtogʻi bilan birga Kishinyovning Riskani chekkasidagi oilaviy qabristonga dafn qilingan.

## Oilasi
1857-yilda kapitan Anton Ilyashenkoning qizi Sofiya bilan (1840-yil – 1896-yil 20-avgust) turmush qurgan. Konstantinovichning jiyani, taniqli akademik V. I. Vernadskiy 1935-yilda oʻz xotiralarida shunda yozadi: „u toʻlacha, baland ovozda gapiradigan qoramagʻiz kishi edi“. A. P. Konstantinovichning avlodlari: Rossiya, Ukraina, Belorussiya va AQSh davlatlarida yashaydi. Uning oʻgʻli Konstantin (1869–1924) Moskva yaqinida vafot etgan. Inqilobdan oldin yuqori martabali amaldor boʻlgan, otasining mulkiga egalik qilgan va Aleksandr Pushkinning nevarasi Vera Anatolyevnaga uylangan. Uning Mixail ismli oʻgʻli va Olga ismli qizi ham boʻlgan.

## Manbalar
Vladimir Korsakov

**Vladimir Nikitich Korsakov** (1846-yil 20-dekabr, Sankt-Peterburg guberniyasi, Rossiya imperiyasi – 1900-yil 12-oktyabr) – rus qoʻmondoni, general-mayor, rus-turk urushi qatnashchisi. Kavkaz armiyasi bosh qoʻmondoni maxsus topshiriqlar boʻyicha ofitser.

## Biografiya
Sankt-Peterburg viloyatining zodagonlaridan. 1846-yil 20-dekabrda tugʻilgan. Pajeskiy korpusida taʼlim olgan. 1866-yil 8-avgustda Janobi Oliylarining leyb-gvardiyasi qutqaruvchilar polkida kornet lavozimiga tayinlangan. 1870-yil 31-dekabrda Kavkaz armiyasining bosh qoʻmondoni sifatida Imperator Janobi Oliylarining ixtiyoriga yuborilgan.

1872-yil 16-aprelda shtab kapitanligiga koʻtarilgan. Xiva yurishida qatnashgan. 1874-yil 10-dekabrda Buyuk Gersog Nikolay Nikolayevichning 16-Tver dragun polkiga eskadron qoʻmondonligi xizmatiga yuborilgan. 1875-yil 21-oktyabrda Kavkaz armiyasining bosh qoʻmondoni imperator oliy hazratlarining adyutanti etib tayinlangan.

1877-yil 9-aprelda faol korpus qoʻmondoni ixtiyoriga yuborilgan. 12-yanvar Kavkaz armiyasi bosh qoʻmondonligi konvoy qoʻmondoni. 1878 yil 16-aprelda unga polkovnik unvoni berilgan. 1880-yil 23-fevralda Würtemberg polkining 16-Nijniy Novgorod dragunlari qoʻmondoni etib tayinlangan.

1881-yil 14-fevralda lavozimidan boʻshatilib, otliq armiya safiga qoʻshiladi. 1882-yil 19-aprelda formasi bilan xizmatdan boʻshatilgan. 1890-yil 22-avgustda yana harbiy xizmatga tayinlangan, harbiy vazir qoshidagi shtabdan yuqori maxsus topshiriqlar boʻyicha mansabdor shaxs tayinlangan va armiya otliqlari tarkibiga kirgan.

1894-yil 12-yanvarda 6-darajali maxsus topshiriqli mansabdor etib tayinlangan. 1897-yil 11-martda maxsus topshiriqlar boʻyicha ofitser lavozimiga tayinlangan va oʻsha yilning 6-dekabrida general-mayor unvoniga sazovor boʻlgan.

1900-yil 12-oktyabrda vafot etgan.

## Mukofotlari

* Xiva yurishidagi xizmatlari uchun qilich va kamon bilan birgalikdagi 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1874)
* Bolqondagi xizmatlari uchun qilich va kamon bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1877)
* Badenning Zahringen sher ordeni (1876)
* Turklarga qarshi jangdagi xizmati uchun „Jasorati uchun“ oltin quroli (1877)
* 2-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1877)
* Turklarga qarshi urushlarda xizmatlari uchun qilich bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Anna ordeni (1877)
* 2-darajali Qizil burgut ordeni (1879)
* 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1894)
* Buxoroi Sharif ordeni
## Manbalar
Nikolay Lomakin

**Nikolay Pavlovich Lomakin** (1830—1902) – rus lashkarboshisi, piyoda qoʻshinlari generali, Turkiston yurishlari ishtirokchisi.

## Biografiya
Nikolay Pavlovich Lomakin 1830-yil 31-yanvarda Boku shahrida tugʻilgan. Polotsk kadet korpusi va zodagonlar polkida taʼlim olgan. 1848-yil 13-iyunda praporshik unvonini olgan va 19-artilleriya brigadasiga xizmatga tayinlangan. 1850—1863-yillarda Kavkaz urushida sharaf bilan qatnashgan: 1855-yil 18-yanvardan 1858-yil 13-fevralgacha 20-artilleriya brigadasi shtab-kvartirasining adyutanti (1851-yil 13-fevraldan – ikkinchi leytenant, 1853-yil 31-martdan – leytenant, 1858-yil 26-avgustdan – shtab kapitani, 1861-yil 9-martdan – kapitan), keyin 1861-yil 14-avgustdan Dogʻiston viloyati qoʻshinlari qoʻmondoni bilan maxsus topshiriqda boʻlgan va 1870-yil 26-maydan Mangʻishloq otryadining boshligʻi. 1865-yildan – podpolkovnik, 1870-yildan – polkovnik.

1873-yildagi Xiva yurishida Lomakin Mangʻishloq otryadiga qoʻmondonlik qilgan va xizmatlari uchun general-mayor unvoni, „Jasorati uchun“ yozuvi boʻlgan oltin qilichni olgan va 3-daraja qilich bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir ordeni, 2-darajali qilich va yulduz bilan birgalikdagi Qizil burgut, Forsning 1-darajali Arslon va Quyosh ordenlari bilan taqdirlangan. 1874-yildan – Kaspiyorti harbiy boshqarmasi boshligʻi va Krasnovodsk otryadining qoʻmondoni , 1876-yilda 1-darajali Avliyo Stanislav ordeni bilan taqdirlangan.

1879-yilda general I. D. Lazarev vafotidan keyin N. P. Lomakin Ahal-Teke ekspeditsiyaga mas’ul etib tayinlangan, ammo uning Goʻktepega qilgan hujumi muvaffaqiyatsizlikka uchragach va ogʻir yoʻqotishlar bilan chekinganidan soʻng, ekspeditsiya qoʻmondonligini general Tergukasovga topshirgan.

1881-yilda Tiflis guberniyasi harbiy qoʻmondoni etib tayinlangan va uch yildan keyin – 1884-yildan 24-mahalliy brigadaning boshligʻi; 1882-yilda 1-darajali Avliyo Anna, 1885-yilda – 2-darajali Avliyo Vladimir ordenlari bilan taqdirlangan. 1886-yil 30-avgustda Lomakin general-leytenant unvonini olgan va 1887-yil 22-dekabrda unga  19-piyoda diviziyasi qoʻmondonligi topshirilgan. 1890—1897-yillarda vaqtincha 12-korpusga qoʻmondonlik qilgan. 1897-yil 16-iyunda Lomakin nafaqaga chiqib, piyoda qoʻshinlar generali unvonini olgan va oʻzini ijtimoiy faoliyatga bagʻishlagan.

Nikolay Pavlovich Lomakin 1902-yil 14-fevralda Tiflisda vafot etgan.

## Adabiyotlar
* *Арнольди М.* В Закаспийском крае в 1877 году. (Воспоминание офицера). СПб., 1885
* Ломакин, Николай Павлович// Военная энциклопедия: [в 18 т.]/ под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. - СПб. ; [М.]: Типа. и И. Д. Ситина, 1911-1915.
* Письмо Н. П. Ломакина консулу Ф. А. Бакулину (о среднеазиатских делах). 1874-1878. С приключениями В. А. Алексеева. СПб., 1914.
* Терентьев М. А. История завоевания Средней Азии. Т. 2-3. СПб., 1903 г.

## Manbalar
Dmitriy Mamatsev

**Dmitriy Osipovich Mamatsev** (*Iosifovich*, *Mamatsashvili*; ? – 1880-yil 28-dekabr; Goʻktepe, Turkmaniston [Ahal-Teke vohasi 1881-yildan Kaspiyorti viloyati]) – rus armiyasining artilleriya podpolkovnigi, Avliyo Georgiy kavaleri. Turkiston yurishlari va 1877—1878-yillardagi rus-turk urushi qatnashchisi. Ahal-Teke ekspeditsiyasi paytida Goʻktepeni qamal qilish paytida oʻldirilgan.

## Biografiyasi
Mamatsashvili urugʻining zodagonlar oilasidan chiqqan. Jamoat arbobi va yozuvchi, general-mayor Iosif Xristoforovich Mamatsevning oʻgʻli (Osiko Xoyxosrovich Mamatsashvili, 1811-yil 12-iyun – 1874-yil).

Janobi Oliylari Buyuk knyaz Mixail Nikolayevich artilleriya brigadasi Kavkaz grenadiyerida xizmat qilgan. 1864-yil 23-mayda ofitser unvonini olgan. 1873-yilda Xiva yurishida qatnashib, buning uchun 2-darajali Avliyo Stanislav ordeni bilan taqdirlangan.

1877—1878-yillardagi rus-turk urushi paytida Mamatsev kapitan unvoni bilan qamal artilleriyasining 1-sonli batareyasini boshqargan. 1877-yil 2-oktyabrda u boshchiligidagi 2-yarim batareyaning 4 ta quroli turk lagerini Bolshiye Yagni togʻidagi strategik muhim nuqtaga qarama-qarshi pozitsiyalardan chekinishga majbur qilgan. Shundan soʻng, rus boʻlinmalari oʻsha nuqtada mustahkam oʻrnashib olganlar, bu esa asosiy faol korpus oʻng qanotining turk armiyasiga qarshi boʻlajak hujumining muvaffaqiyatini taʼminlagan. Kars qamali paytida kapitan unvonida boʻlgan Mamatsev 4-qamal batareyasining chap qanot guruhiga rahbarligida shtab ofitseri sifatida xizmat qilgan. Harakatlari bilan bir necha bor turk artilleriyasining toʻrt baravar ustun qurollarini bostirgan. Dushmanni oldingi pozitsiyadan chekinishga majbur qilgan Mamatsev 2 ta qurolni oldinga siljitgan va Suvari istehkomidagi turk artilleriyasini boʻlajak hujum boshlanishidan 24 soatdan koʻproq vaqt oldin oʻt ochishni toʻxtatishga majbur qilgan, bu uning muvaffaqiyatini taʼminlagan. Oʻsha yil 24-oktabr kuni Mamatsevning qurollari dushman hujumini toʻxtatgan va shu bilan birga rus boʻlinmalariga muvaffaqiyatli qarshi hujumni taʼminlagan. Koʻp oʻtmay, Mamatsev 1877-yil 3-oktyabrda (yaʼni, u shtab ofitserining vazifalarini bajara boshlagan kundan boshlab) podpolkovnik lavozimiga koʻtarilgan. Karsga hujum paytidagi xizmatlari uchun 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan.

Mamatsev Ahal-Teke ekspeditsiyasida ishtirok etgan. Goʻktepe qamalida oʻng qanot artilleriyasiga rahbarlik qilgan. 1880-yil 28-dekabrda tekelarning tungi bosqinida minomyot batareyasini himoya qilayotganda halok boʻlgan. Oʻsha qamal ishtirokchisi, Orenburg-Ural kazak qoʻshma diviziyasi qoʻmondoni, kapitan A. L. Gulyayevning soʻzlariga koʻra, Mamatsev „*xabarchi bilan yolgʻiz oʻzi ketayotganida tekelar tomonidan qilich bilan chopib ketilgan*“.

## Manbalar
Ivan Mariutsa

**Ivan Kontantinovich Mariutsa** (1848-yil 7(19)-yanvar -?) – Rossiya harbiy qoʻmondoni, general-mayor. Xiva yurishi va rus-turk urushi qatnashchisi.

## Biografiyasi
1868-yilda Tver otliq yunker maktabini tugatgandan soʻng, ofitser, 1871-yilda yuzboshi lavozimiga koʻtarilgan.

1873-yildan Xiva yurishi qatnashchisi. 1874-yilda „jangdagi xizmatlari“ uchun yasovul unvoniga sazovor boʻlgan. 1875-yilda „harbiy xizmatlari uchun“ harbiy serjant mayori lavozimiga koʻtarilgan. 1878-yilda rus-turk urushida qatnashgan.

1883-yilda podpolkovnik unvoniga koʻtarilib, Janobi Oliylari Aleksandr Mixaylovich polki 73-qrim batalyoni komandiri etib tayinlangan. 1884-yildan Kopal uyezdi harbiy qoʻmondoni, Kopal mahalliy jamoasi boshligʻi va Kopal harbiy gospitalining boshligʻi.

1891-yilda polkovnik unvonini olgan va 1-Brest-Litovsk qal’asi piyoda askarlari batalyoniga komandir etib tayinlangan.

1896-yil 10-iyulda unga general-mayor unvoni berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Volkov S. V. Generalitet Rossiyskoy imperii: Ensiklopedicheskiy slovar generalov i admiralov ot Petra I do Nikolaya II: v 2 tomax. – M.: Tsentrpoligraf, 2009. – T. 1: A—K. – S. 523. – .;
* Spisok podpolkovnikam po starshinstvu. Sostavlen c 1884—1890 gg. SPb.
* Spisok polkovnikam po starshinstvu. Sostavlen po 1-e maya 1892 g. SPb.
* Adres-kalendar i spravochnaya knijka Grodnenskoy gubernii na 1894 god. – Grodna: Grodn. gub. stat. kom., 1893. – 513 s.
Nikolay Lishin

**Nikolay Petrovich Lishin** (1839 – 1906) – rus harbiy rahbari, general-leytenant.

## Biografiyasi
1839-yil 31-martda Chernigov guberniyasi zodagonlari oilasida tugʻilgan. 1-toifali gvardiya praporshiklari va otliq yunkerlar maktabini tamomlagan va 1858-yil 11-iyunda Janobi Oliylarining leyb-gvardiyasi kuryer polkiga kornet boʻlimiga xizmatga tayinlangan. 1868-yil 29-avgustda ishdan boʻshatilgan. 1869-yil 28-noyabrda yana xizmatga qabul qilingan va Turkiston harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondonligiga tayinlangan va otliq armiya podpolkovnigi unvoniga sazovor boʻlgan.

1871-yil 7-iyuldan 17-noyabrgacha Toshkentda yuzlab kazaklarga rahbarlik qilgan. 1873-yilgi Xiva yurishida qatnashgan, bu yurishdagi xizmatlari uchun polkovnik unvoni berilgan va qilich va kamon bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan. 1874-yil 4-iyulda okrug qoʻshinlari qoʻmondonligi ostida maxsus topshiriqlar uchun tayinlangan. 1875—1876-yillardagi Qoʻqon yurishida qatnashgan; imperatorga Qoʻqon xonligining zabt etilishi haqida xabar yuborilgan. 1876-yilda 1873-yilgi Xiva yurishi boʻyicha hisobot berish uchun okrug shtab boshligʻiga yordamchi etib tayinlangan.

1877-yil 12-iyunda Bosh shtab boshligʻi huzuridagi shtatdan tashqari ishlar boʻyicha mansabdor shaxs etib tayinlangan. 1883-yil 15-mayda general-mayor unvoni olgan va armiyaning otliq askarlari zahirasiga kiritilgan. 1884-yil 23-yanvarda harbiy xizmatga tayinlangan. 1886-yil 13-martda nafaqalarni taqsimlash komissiyasiga aʼzo boʻlgan.

1896-yil 14-martda general-leytenant unvoni berilgan.

General A. I. Saburovning qizi Zinaida Alekseyevnaga uylangan (nikoh buzilgan) va undan ikki farzandi boʻlgan.

1906-yil 3(16)-yanvarda vafot etgan.

## Manbalar
Vladimir Saranchyov

**Vladimir Semyonovich Saranchyov** (**Saranchov**; 1841-yil- 1916-yil) – rus armiyasi general-leytenanti, Turkiston yurishlari (1869—1873) va rus-turk urushi (1877—1878) qatnashchisi.

## Biografiyasi
Poltava viloyatining pravoslav diniga eʼtiqod qiluvchi zodagonlar oilasidan kelib chiqqan. 1859-yilda Petrovskiy Poltava kadet korpusini tugatgan va u yerdan Konstantinovskiy kadet korpusiga unter-ofitser sifatida xizmatga yuborilgan. Konstantinovskiy maktabidan 1860-yil 16-iyunda ofitser unvoni bilan Pavlovskiy qutqaruv polkiga joʻnatilgan. 1861-yilda Nikolayev Bosh shtab akademiyasiga oʻqishga kirgan va uni 1864-yilda tamomlagan. 4-piyoda diviziyasi shtab-kvartirasining katta adyutanti etib tayinlangan. Keyin Orenburg harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondonligida topshiriqlar (keyinchalik maxsus topshiriqlar uchun) boʻyicha shtab ofitseri boʻlib xizmat qilgan. 1868-yil 30-avgustda unga podpolkovnik unvoni berilgan .

1869-yilda Toʻrgʻay va Ural viloyatlarida qozoqlar qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan. 1870-yilda Mangʻishloq yarim orolida isyon koʻtargan Adayev qoʻzgʻolonchilariga qarshi qaratilgan Guryev otryadini boshqargan. 1871-yil 1-yanvarda unga polkovnik unvoni berilgan. Oʻsha yili Orol dengizi va Ustyurt yaqinidagi hududlarni oʻrganish uchun yuborilgan Orol otryadiga boshliq etib tayinlanadi.

1873-yilda Xiva yurishida Orenburg otryadiga shtab boshligʻi etib tayinlangan, shu bilan birga piyoda qoʻshin boshligʻi lavozimida ham xizmat qilgan. Shu yilning 28-mayidagi Xivaga hujum paytida Orenburg otryadining boshligʻi general-leytenant N. A. Veryovkin yarador boʻlgach, otryad qoʻmondonligini Saranchyovga topshirgan, u o'sha yilning oxirigacha Veryovkin harakatlarini davom ettirgan. Xuddi shu yili 15-piyoda diviziyasi shtab boshligʻi etib tayinlangan. 1874-yil 6-yanvarda Xiva yurishidagi xizmatlari uchun unga „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan tilla qilich berilgan.

1877—1878-yillardagi Rossiya-Turkiya urushida Bolqon operatsiyasida qatnashgan, operatsiya davomida 1877-yil 31-oktyabr buyrugʻi bilan 120-Serpuxov piyoda polkining komandiri etib tayinlangan. Harbiy xizmatlari uchun 1879-yil 27-iyunda general-mayor unvoni berilgan. Xuddi shu yili armiyaning piyoda askarlari zahirasiga, shuningdek, 120-Serpuxov piyoda polkining roʻyxatiga kiritilgan. Keyinchalik Odessa harbiy okrugi qoʻmondoni ixtiyorida boʻlgan. Soʻngra 2-Kavkaz armiyasi korpusi shtab boshligʻi, keyin esa 4-armiya korpusi shtab boshligʻi etib tayinlangan.

1887-yil 24-yanvarda u Bosh shtab zahirasiga kiritilgan va general-leytenant unvoniga sazovor boʻlgan. Kiyevning Tryoxsvyatitelskaya koʻchasidagi 3-uyda yashagan.

## Mukofotlari
:Mahalliy:
* 3-darajali Avliyo Anna ordeni (1867)
* 2-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1870)
* 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1872)
* 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1873)
* „Jasorati uchun“ oltin shashkasi (1874)
* 1-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1880)
* 1-darajali Avliyo Anna ordeni, (1884)

:Xorijiy:

* 2-darajali Arslon va Quyosh ordeni, (Fors, 1874)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*
Georgiy Shtakelberg

**Georgiy Avgust Pol Freyxer fon Shtakelberg** (; 1851-yil 30-iyul – 1913-yil 25-iyul) Boltiqboʻyi nemis otliq generali Rossiya imperiyasi armiyasida xizmat qilgan. Rus-yapon urushi davrida, ayniqsa Sandepu jangi paytida xizmati eʼtiborga olinib, Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan.

## Biografiyasi
Shtakelberg Boltiqboʻyi nemis zodagonlari oilasidan kelib chiqqan. 1869-yilda Nikolayev nomidagi Bosh shtab akademiyasini tamomlagan. Akasi Konstantin taniqli bastakor va Imperator musiqa xorining direktori boʻlgan (hozirgi Sankt-Peterburg filarmonik orkestri).

1874—1876-yillarda 1-Yettisuv kazaklari qoʻmondoni sifatida Shtakelberg Xiva xonligining Rossiya tomonidan bosib olinishi va 1875-yilda general Konstantin fon Kaufman boshchiligidagi Qoʻqon yurishi davrida oʻzini namoyon qilgan. Jangda yaralangan va koʻplab mukofotlarga nomzod boʻlgan boʻlsa-da, har qanday mukofotni olishdan bosh tortgan.

1886-yil 18-avgustdan 1890-yil 5-dekabrgacha Shtakelberg Qozondagi 25-dragun polkiga qoʻmondonlik qilgan. Keyin 1897-yil 3-dekabrgacha Kaspiy kazaklariga, 1899-yil 31-maygacha 15-otliq diviziyaga qoʻmondonlik qilish uchun tayinlangan.

Shtakelberg Xitoyda Ixetuan qoʻzgʻoloni bostirilishi va Manchjuriyaning Rossiya tomonidan bosib olinishi paytida Rossiyaning 10-otliq diviziyasi qoʻmondoni boʻlgan. 1901-yil 25-apreldan 1902-yilm11-fevralgacha 2-Sibir armiyasi korpusi qoʻmondoni etib tayinlangan. Sundan soʻng 1902-yil 11-fevraldan 1904-yil 3-fevralgacha 1-otliq korpus qoʻmondoni boʻlgan.

1904-yil 5-apreldan boshlab rus-yapon urushi paytida Shtakelberg Vafangou jangida katta rol oʻynagan Rossiya 1-Sibir armiyasi korpusining qoʻmondoni boʻlgan. Rossiya Bosh qoʻmondoni general Aleksey Kuropatkinning barcha zaxiralarni qoldirmaslik va hujumda oldinga siljish oʻrniga mudofaa jangida qatnashish toʻgʻrisidagi buyrugʻiga toʻsqinlik qilgan uning kuchlari general Oku Yasukata boshchiligidagi Ikkinchi Yaponiya armiyasi tomonidan qattiq magʻlubiyatga uchratilgan. Keyingi Sandepu jangida ham Shtakelberg Kuropatkinning buyrugʻini eʼtiborsiz qoldirgan va kuchli talofatlar bilan boʻlsa-da, mustahkam yapon pozitsiyalariga qarshi gʻalaba qozongan, ammo chekinishga majbur boʻlgan. Boʻysunmagani uchun qoʻmondonligidan ozod qilinib, jangdan soʻng Peterburgga qaytarib yuboriladi, u yerda qilgan xizmatlari uchun 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlanadi.

## Mukofotlari
*  3-darajali Avliyo Stanislav ordeni
*  qilich bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Anna ordeni
*  2-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1873).
*  qilichi bilan birgalikda 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1876)
*  qilich bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Anna ordeni (1877)
*  1-darajali Avliyo Stanislav ordeni (1894)
*  1-darajali Muqaddas Anna ordeni (1898)
*  qilichi bilan birgalikda 2-darajali Avliyo Vladimir ordeni (1901)
*  Oq burgut ordeni (1901)
*  Avliyo Aleksandr Nevskiy ordeni (1905)
*  4-darajali Avliyo Georgiy ordeni (1905)
*  „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qurol (1876)

## Adabiyotlar

* 
* 
## Manbalar
Daribay Toʻreniyazov

**Daribay Toʻreniyazov** () – qoraqalpoq haykaltaroshi va rassomi, 1928-yilda Kegeyli tumanida tugʻilgan. Daribay Toʻraniyazov respublikamizdagi talantlı haykaltarosh (skulptor) larning biri edi. Uning yogʻochtan ishlagan skulpturaları Oʻzbekiston miqyosida, Qozogʻiston Respublikasi, Moskva shahrida va boshqa chet ellarda taniqli boʻlgan. Uning ijodiy faoliyati 1967-yili Nukus shahrida Qoraqalpoq Davlat sanʼati muzeyining ochilishidan soʻng boshlangan. 1978-yili SSSR Xudojniklar birlashmasi aʼzoligiga qabul qilingan.

## Faoliyati
Ashxoboddagi Shota Rustaveli nomidagi rassomlik bilim yurtini, Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan. Rassomning aksariyat rasmlarini kundalik janrga bogʻlash mumkin, ammo uning oʻtkir qalami va yorqin ranglari uning asarlariga alohida maʼno beradi. Syujet hamma narsa hayratlanarli darajada goʻzal boʻlgan katta, quvnoq dunyoni yaratish uchun bahonadir. Rassom asarlarida qadimiy sharq miniatyuralari bilan uygʻunlikni his qilish mumkin, ular rang va yozuvning nozikligi bilan ifodalanadi. Taniqli skulpturlik badiiy asarlari – „Katta choʻgirma kiygan keksa“, „Turma tortgan ayol“, „Xayol qushi“, „Suvga borgan qiz“ va „Jegde yopingan kelinchak“.

### Ijodiyoti
Daribay Toʻreniyozov badiiy maʼlumotga ega boʻlmagan boʻlsa-da, lekin ijodiy faoliyati uning gʻayrioddiy isteʼdodini, asarlarining oʻziga xos xarakterini ochib beradi. Toʻreniyozov ijodida xalq amaliy sanʼati anʼanalari bilan chuqur bogʻliqlikni his qilish mumkin. U bu anʼanalardan oʻziga xos tarzda foydalangan, oʻz haykallarida oʻziga xos obrazlar va shartli xarakterlarni yaratgan. U oʻz haykallarini yaratish, his qilish va kelajakdagi qiyofasini ochish uchun har qanday yogʻochdan foydalanishi mumkin edi.
Toʻreniyozov asarlari turli mavzularga ega. Fantastik mavjudotlar bilan bir qatorda qoraqalpoq xalqining milliy xarakterini aks ettiruvchi haykallar ham yaratgan. Haykaltarosh kichik oʻlchamdagi yogʻoch buyumlar ishlab chiqarishda koʻp ishlagan. Gohida u asarlarini suyak bilan ham ishlashga urinardi.

## Manbalar
Bazarbay Serekeev

**Bazarbay Serekeev** (1942—2017) - qoraqalpoq jivopis maktabining yirik vakili va belgili tasvirlash san'ati namoyondalarining biri. U 1942-yili Qoraqalpog'iston Respublikasi Kegeyli tumanida tug'ilgan. Uning ijodkorligi o'z oldiga bir san'at bo'lib, Qoraqalpogʻiston Respublikasi tasvirlash san'ati rivoji tarixiga hissa qo'sha olgan xudojniklar safidan o'rin olgan. U o'zining hayoti davomida tinimsiz mehnat etishi va faol tajribasi orqali tasviriy san'at rivojlanishiga katta hissa qo'shdi va uning ijodkorligi keyingi avlod uchun yorqin namunadir. 

## Faoliyati
U ijodkorligini 1962-yildan, ya'ni Toshkent shahridagi P.P.Benkov nomidagi kasb-hunar bilim yurtini tugallap, Nukusga qaytib kelganidan so'ng boshladi. Nukus ishlab chiqarish ustaxonalarida o'z ishini boshlash bilan bir qatorda, qoraqalpoq tasviriy san'at yo'lida ham faoliyat yurgizdi va shu tariqa o'z ishlarida alohida bir olamni yarata oldi. Bunda xudojnik xalq san'ati, Ona Vatanimiz tarixi, urf-odatlariga bo'lgan ixlosi va muhabbatini namoyish etdi. Yillar davomida faqat o'ziga tegishli xusnixat, jivopis ishlashda o'zgacha usullarni shakllantirdi. Uning mehnatlari rasm solish shakllari va koloritik yechimlari bilan taniqli.

U 1977-yildan e'tiboran O'zbekiston xudojniklari ijodiy birlashmasi a'zosi sifatida ko'plab ko'rgazmalarida faol ishtirok etdi. Ko'rgazmalarda uning bir qator ishlari Qoraqalpog'iston va O'zbekistonning turli xil shaharlarida, shu jumladan, Rossiya, Boshqirdiston, Dogʻiston, Tatariston, Qozogʻistonda namoyish etildi. Eng yaxshi va sifatli kartinalari Qoraqalpog'iston Respublikasi tarixi va madaniyati muzeyi, Qoraqalpoq Davlat I.V.Savitskiy nomidagi san'at muzeyi, O'zbekiston kasb-hunar akademiyasi Qoraqalpog'iston filiali jamg'armalarida saqlanmoqda.

## Mukofotlari
U Oʻzbekistonda mavjud boʻlgan deyarli barcha unvon va mukofotlarning sohibi. 1984-yili Qoraqalpogʻiston Respublikasi Berdaq nomidagi davlat mukofoti bilan „Nevara“, „Traktorchilar“, „Qizil uy“ asarlari uchun mukofotlangan. 2000-yili „Doʻstlik“ ordeni bilan, 2002-yili Qoraqalpogʻiston Respublikasiga xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi, 2008-yili Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining kumush medali va 2012-yili – oltin medali bilan, 2015-yili Qoraqalpogʻiston xalq rassomi unvoni bilan taqdirlangan. Uning rasmlari Toshkentda, Yevropa, Osiyo va Afrikadagi koʻplab galereyalarda saqlanadi. Ulardan eng mashhurlari „Orol musibati“ (2008), „Kichik dutorchi“ (1971), „Qizim ustalari“ (1973), „Oila“ (1972). Savitskiy nomidagi muzeyda 84 ta surat Bozorboynikidir.

Bozorboyning Savitskiy bilan birinchi tanishuvi 1970-yilda Nukusdagi badiiy koʻrgazmada boʻlgan. Shu paytda 4-kurs talabasi oʻzining dastlabki toʻrtta ishini taqdim etdi.
"Savitskiy mening asarlarimga qaradi va soʻradi: „Ularni oʻzingiz yozganmisiz?“, men „ha“ deb javob berdim. Shundan soʻng u uchta rasm sotib oldi va koʻproq chizishim kerakligini aytdi. U rassomchilik boʻyicha oʻz tavsiyalarini berdi. Uning soʻzlari meni ilhomlantirdi, ijodim yanada kuchaydi. Biz Savitskiyni qoraqalpoq rassomlik maktabining asoschisi deb bilamiz, – deydi Serekeev.

## Manbalar
Mitrofan Chaykovskiy

**Mitrofan Petrovich Chaykovskiy** (1840-1903) – piyoda qoʻshinlari generali, Ivangorod qal’asi komendanti, 3-armiya korpusi qoʻmondoni.
Uch avliyo maqbarasi

**Uch avliyo maqbarasi** (yoki *Uch avliyo bobo maqbarasi*) – dastlab asrda qishloq qabristoni boʻlgan, asrga qadar shakllangan Xorazm viloyatining Xiva shahridagi tarixiy obyekt. Obyekt Toshhovli saroyining gʻarbiy qismida joylashgan va Uch Avliyo majmuasining bir qismi hisoblanadi. 

Uch avliyo maqbarasi davlat mulkiga tegishli. U „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida „Vaqf“ xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi bilan berilgan.

Yodgorlik „avliyolar“ga bagʻishlangan boʻlib, maqbara keng zal hamda Xorazm uslubiga xos boʻlgan gumbaz bilan bunyod etilgan. Zaldagi tokchalar bu qurilishda buxorolik ustalar ishtirok etganidan darak beradi. Chunki maqbara asr buxorolik ustalarning ishini eslatib yuboruvchi toʻrsimon yulduzli naqshlar bilan qoplangan. 

## Qurilish tarixi va uslubi
Maqbaraga kirish eshigida xivalik ustalar, yogʻoch oʻymakorlarining ismlari: Abdurahmon, Abdulloh ibn Said Asad Husayn, Ahmad Samarqandiy oʻgʻli kabi shaxslarning ismi yozilgan. Shuningdek, hijriy 969-yil sanasi koʻrsatilgan boʻlib, bu milodiy 1549-yilga toʻgʻri keladi. Oʻlchami: 16x10 m, zali – 6x6 m, balandligi 12 metrni tashkil etadi. Maqbaraning katta xonasida oltita qabr joylashgan boʻlib, toʻrdagi uchta qadimiy qabr uch avliyoning qabri ekanligi taxmin qilinadi. Eshikdagi yozuvlardan xulosa qiladigan boʻlsak, bu qabrlardan bittasi Mir Husaynga tegishli boʻlishi mumkin. 
## Taʼmirlanishi
Yozuvlarga qaraganda, maqbara 1821—1822-yillarda qayta taʼmirlangan, binosining bir qancha gʻisht va ustunlari almashtirilgan.

Kirish eshigining ustki qismida oq marmar toshga nastaʼliq yozuvi bilan forsiy tilda Shayx Latifning nevarasi Nazar Xoʻja maqbarani taʼmir ettirgani haqida maʼlumot keltirilgan.  Uch avliyo maqbarasining qarshisida joylashgan ayvonli masjid Rahimqulixon oʻgʻli Iso toʻra tomonidan qurdirilgan. 
 
 asrning 80-yillari boshida kuchli yomgʻirlar natijasida bino qattiq shikastlangan. Bundan tashqari, maqbara binosi qarshisidagi masjidning ayvon ustuni ham jiddiy shikastlangan. Yodgorlik restavratsiya qilinib, uning atrofidagi hudud obodonlashtirilgach, maqbara eng koʻp tashrif buyuriladigan joylardan biriga aylangan.

## Yana qarang
*Vayangan bobo maqbarasi

*Poyanda maqbarasi

*Yusuf Hamadoniy maqbarasi

## Manbalar
Bikanjon-bika majmuasi

**Bikanjon-bika majmuasi** – Majmua shayx Shoqalandar boboning yaqinida qurilgan. Majmuaga; madrasa, minora, masjidni oʻz ichiga oladi. Qurilish jarayonida bir qancha muammolarga duch kelingan. Majmuaning qurilishi boshlangandan keyin biroz vaqt choʻziladi. Ayrim vaqtlarda toʻxtab qoladi. Shoqalandar bobo ziyoratgohining yoniga 1894-yilda masjid, madrasa va minora qurilgan. Qurilish ishlaridagi bosh usta Abdullo boʻlgan. Qurilish ishlari biroz choʻziladi. Muhammad Rahimxon II (1845-1910) ning singlisi Bikanjon bika qurilish ishlarini oxiriga yetkazdi. Qurilish ishlarni yakunlashdagi bosh usta Usta Ovul edi. Tarixshunoslar majmua qurilishini shunday talqin qiladilar; majmua qurilishining boshlanishida xondan ruxsat olinmagan. Xon esa qurilishni toʻxtatgan. Muhammad Rahimxon II davrida qurilish qayta boshlangan ammo mablagʻ yetishmovchiligi uchun u 2 ta pudratchiga pul yigʻishni va qurilishni yakunlashni buyuradi. Bikanjon-bika majmuasining qurilish ishlarini Muhammad Rahimxon II ning singlisi Bikanjon Bika yakuniga yetirgani uchun majmuani uning nomi bilan ataydilar.

## Majmua tuzulishi
Bikanjon-Bika majmuasi 3 ta binodan tashkil topgan. Bular: madrasa, minora, masjid hisoblanadi.
## Meʼmorchiligi
Bino kirish qismida 4 metrlik minora boʻlib, majmua toʻrtburchak shaklda qurilgan. Majmua shimol tomonga qarab qurilgandir. Bikanjon-Bika majmuasiga kirish gumbazli qatorlar orqali oʻtuvchi yoʻlak uch gumbazli ayvondan boshlangan. Darsxona toʻsin bilan qoplangan boʻlsa, masjid sfrerasimon gumbaz bilan oʻralgandir. Shuningdek majmuada madrasa ham bor. Madrasaning oʻlchami 32/32 oʻchamda qilingan boʻlib, minora balandligi 18 metrni tashkil etadi. Maqbar 6.2 metrga 6.2 metrda qurilgan boʻlsa, hujralarning oʻlchami 4/4 metrni tashkil qilgan. Madrasaning kirish qismida 3-gumbazli ayvon bor. Majmuadagi masjid sferasimon gumbazlar bilan oʻralgan boʻlsa, darsxonalar toʻsinlar bilan oʻralgan. Darsxona hujralari toʻrtburchak shaklida qurilgan.

## Manbalar
Gandimyan-Darvoza

**Gandimyan-Darvoza** – darvova Dishan qalaning 10 ta darvozasidan biri hisoblanadi. Gandimyan-Darvoza Xorazm viloyati, Xiva tumani, Gandimyon QFY Gandimyan mahallasida joylashgan. Darvoza 1840-yilga qurilgan. Uning nomi esa shu yerdagi qishloqning nomidan olingandir. Ammo Chor Rossiyasi Xivani bosib olgandan keyin bu yerdagi bir qancha inshoatlarni buzib fabrika zavodlarlar qurgan. Shulardan biri Gangimyon darvozasi edi. Binoning oʻrniga paxta tozalash zavodi quriladi. Biroz 1970-yillarga kelib darvozani saqlanib qolgan rasmlarga asoslanib qayta quradilar.
## Manbalar
Yelena Peshereva

**Yelena Mixaylovna Peshereva** (rus. Елена Михайловна Пещерева 1897-yil 13-may, Toʻrtkoʻl – 1985-yil 22- yanvar, Leningrad) – sovet etnografi, sharqshunos, tilshunos, Oʻrta Osiyo boʻyicha ilmiy ekspeditsiyalar olib borgan mutaxassis. Olima Oʻrta Osiyoda sovet etnografiyasi asoschilarining soʻnggi vakillaridan biri sanaladi.

## Hayoti
1897-yil 13-mayda Petroaleksandrovsk (hozirgi Toʻrtkoʻl, Qoraqalpogʻiston SSSR)da harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1916—1917-yillarda Birinchi jahon urushi frontlarida hamshira.

1917—1918-yillarda esa Toshkentdagi bolalar uyida oʻqituvchi boʻlgan.

1924-yilda Toshkentdagi Turkiston xalq universtitetining etnologiya va tilshunoslik fakultetini tamomlagan.

1921—1961-yillarda Oʻrta Osiyo boʻylab etnografik ekspeditsiya va sayohatlarda qatnashgan. Bu ekspeditsiya davrida u asosan, tojik millatini kelib chiqishini oʻrgangan. 1961-yilda *Goncharnoye proizvodstvo Sredney Azii* mavzusida tarix fanlari boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Leningraddalik paytida u davlat institutining oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. U etnograf F. D. Lushkevichning ilmiy rahbari hisoblanadi.

Yelena Mixaylovna Oʻrta Osiyodagi oʻzbek, tojik va boshqa xalqlarning xoʻjalik faoliyati, maishiy hayoti, birinchi navbatda, hunarmandchilikning tarixi, tashkil etilishi va ijtimoiy tuzilishiga oid koʻp yillik tadqiqotlari bilan munosib shuhrat va umumjahon eʼtirofiga sazovor boʻldi. 1957-yilda SSSR Fanlar akademiyasi M. S. Andreev bilan hammualliflikda yozilgan *Yagnobskiye teksti* ilmiy ishi, 1976-yilda esa Yelena Mixaylovna va N. A. Kislyakov tomonidan tayyorlangan *Yagnobskiye etnograficheskiye materiali* ilmiy asari nashrdan chiqgan.

U 1985-yil 6-fevralda Leningradda vafot etgan.

## Asarlari
*Lunin B. V. Biobibliograficheskiye ocherki.* 1977-yil

*Nekotoriye igri sredi osedlogo naseleniya Turkestana.* 1925-yil

*Prazdnik tyulpana (lola) v selenii Isfara Kokandskogo uyezda.* 1927-yil

*Iz istorii sexovix organizatsiy v Sredney Azii.* 1949-yil

*Buxarskiye zolotoshvei. 1955-yil*

## Manbalar
Sunnatilla Mamadaliyev

**Sunnatilla Mamadaliyev** (; 20-avgust 1989-yil) – Oʻzbekistonlik futbolchi, Yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. 2009-yilgi FIFA U-20 Jahon chempionatida ishtirok etgan.

## Futbolchilik faoliyati
Sunnatilla futbolchilik faoliyatini „Shayxontohur“ futbol klubida boshlagan. 2007-yilgi mavsumda Qarshining „Nasaf“ klubiga taklif etildi va 2008-uilgi mavsum soʻngigacha Qarshi jamoasi tarkibida toʻp surdi. 2009-yilgi mavsumda Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi tarkibida Misrda FIFA U-20 Jahon chempionatida ishtirok etgan. Keyinchalik, Qizilqum, Navbahor, Metallurg, Dinamo, Shoʻrtan va Soʻgʻdiyona jamoalari tarkibida oʻynadi. 2018-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Pro ligasi ishtiorkchis „Andijon“ jamoasi safida oʻynadi va dfastlabki mavsumidayoq ligada gʻolib boʻldi. 2020-yilda Oqtepa 2021-yilda esa Nukusning „Aral samali“ jamoalari tarkkibida oʻynagan. 2023-yil mavsum boshida futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: (1) 2018

## Manbalar

## Havolalar
* Sunnatilla Mamadaliyev  OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Sunnatilla Mamadaliyev Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Sunnatilla Mamadaliyev Soccerway saytida futbolchi profili
* Sunnatilla Mamadaliyev Playmakerstats saytida futbolchi profili
* Sunnatilla Mamadaliyev Sports.ru saytida futbolchi profili
* Sunnatilla Mamadaliyev Footballfacts saytida futbolchi profili
Mirzaqulov Ratbay

**Ratbay Mirzaqulov** (qozoqcha: Ratbay Myrzakulov 1954-yil 1-fevral, Taxtakoʻpir tumani, Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi) – sovet va qozoq nazariy fizigi, Qozogʻiston Respublikasi Milliy fanlar akademiyasi akademigi. Al-Farobiy nomidagi fan va texnika sohasidagi Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati, Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim, fizika-matematika fanlari doktori, professor. *Gravitatsiya Mirzakulova* ilmiy asari muallifi. Shuningdek, u Mirzaqulov tenglamasi va Mirzaqulov-Lakshmanan tenglamalari deb nomlanuvchi bir qancha integrallanmaydigan chiziqli tenglamalarni yechish usulini taklif qilgan.

## Hayoti
1954-yil 1-fevralda Oʻzbekiston SSR, Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Taxtakoʻpir tumani G.Dimitrov nomidagi sovxozda qozoq oilasida tugʻilgan. U yerda oʻrta qozoq maktabini tamomlagan. 1972-yilda Qozogʻiston Davlat universitetining fizika fakultetiga oʻqishga kirgan. 1979-yilda S. M. Kirov bilan birgalikda u yerni bitirgan. U professor V. G. Maxankov rahbarligida *Ob’edinyonnom institute yadernix issledovaniy* (Dubna, Rossiya) aspiranturada tahsil olgan. 1988-yilda Rossiya davlat universtitetida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Uning sohasi *Nazariy va matematik fizika* ixtisosligi. 2002 yilda Al-Farobiy nomidagi Qozoq Milliy universitetida *Nazariy fizika* ixtisosligi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan.

Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi va Fizika-texnika institutlarida (Olmaota) ishlagan. 2006-yildan buyon Yevroosiyo Milliy universitetining „Umumiy va nazariy fizika“ kafedrasi mudiri lavozimida ishlab kelmoqda.

## Mukofotlari
Qozogʻiston Respublikasi Milliy Fanlar Akademiyasi akademigi.

Al-Farobiy nomidagi fan va texnika sohasidagi Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati.

Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim.

Satpayev mukofoti laureati.

„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 20 yilligi“ munosabati bilan yubiley medali.

„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 25 yilligi“ munosabati bilan yubiley medali.

„Ostonaning 20 yilligi“ munosabati bilan yubiley medali.

Qozogʻiston Taʼlim va fan vazirligining „Qozogʻiston Respublikasi fan sohasiga munosib xizmatlari uchun“ koʻkrak nishoni.

„Al-Farobiy nomidagi Qozoq universitetining 80 yilligi“ munosabati bilan yubiley medali.

Qozogʻiston Respublikasining „Eng yaxshi oʻqituvchi“ koʻkrak nishoni.

Yevropa tabiiy fanlar akademiyasining akademigi (Germaniya).

Qozogʻiston Pedagogika fanlari akademiyasining akademigi.

## Manbalar
Otabek Boymurodov

**Otabek Boymurodov** (; 5-iyun, 2003-yil, Toshkent) – Oʻzbekistonlik futbolchi, Buxoro jamoasida darvozabon pozitsiyasida oʻynaydi. Otabek 2023-yilgi FIFA U-20 Jahon chempionatida ishtirok etgan va 2023-yilgi AFC U-20 Osiyo Kubogida Oʻzbekiston U-20 terma jamoasi tarkibida chempion boʻlgan.

## Futbolchilik faoliyati
Otabek 2023-yil 7-iyulda „Paxtakor“ jamoasi bilan shartnomasini uzaytirdi va ikki yillik shartnoma imzoladi.

## Yutuqlar

#### Klublar boʻyicha
;Paxtakor
* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: (1)  2023
* Oʻzbekiston Superkubogi ikkinchi oʻrin: 2023
;Buxoro
* Oʻzbekiston Kubogida ikkinchi oʻrin: 2025

#### Terma jamoalar boʻyicha

* AFC U-20 Osiyo Kubogi chempioni: 2023
* Osiyo oʻyinlari uchin oʻrin sohibi: 2023

#### Individual

* AFC U-20 Osiyo Kubogi eng yaxshi darvozaboni: 2023
## Unvon va mukofotlari
* „Kelajak bunyodkori“ medali
## Manbalar

## Havolalar

* Otabek Boymurodov OʻzPFL saytida futbolchi profili

* Otabek Boymurodov Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Otabek Boymurodov Soccerway saytida futbolchi profili
* Otabek Boymurodov Eurosport saytida futbolchi profili
Avesto meʼmoriy majmuasi

**Avesto meʼmoriy majmuasi** (yoki *„Avesto“ bogʻ-majmuasi*) – Xorazm viloyatining Urganch shahri, Al-Xorazmiy koʻchasida joylashgan bogʻ hamda monumental obyektdan iborat majmua. Majmua 2001-yili Xorazmda „Avesto“ning 2700 yilligini nishonlash tadbirlarini oʻtkazish oldidan bunyod etilgan. Majmua Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkidir.

## Qurilish tarixi va maydoni
Oʻzbekiston hukumatining tashabbusi bilan UNESCO Bosh konferensiyasi 30-sessiyasi „Avesto“ yaratilganining 2700 yilligini dunyo miqyosida keng nishonlash borasida qaror qabul qilgan. Qarorda, shuningdek, „Avesto“ning 2700 yilligini nishonlash tadbirlarini belgilab olingan. Shundan soʻng Xorazmning Urganch shahrida bogʻ va „Avesto“ monumenti barpo etildi. 2001-yilning oktyabr oyida Oʻzbekistonda „Avesto“ga bagʻishlangan xalqaro ilmiy konferensiya va tantanali bayram tadbirlari boʻlib oʻtgan.

Monumentda „Avesto“ kitobining kattalashtirilgan nusxasi oʻrnatilgan. Monumentdagi kitob nusxasini bezashda asosan oq va qizil ranglardan foydalanilgan. Qizil rang Avestoga koʻra yonayotgan olov va tomirlarlarda oqayotgan qon ramzi boʻlsa, oq rang – nur, yorugʻlik ramzi sanaladi.

Majmuaning umumiy maydoni 20 gektarni tashkil etadi. Majmua hududida Avesto yodgorligi, amfiteatr, dam olish maskanlari hamda bogʻ joy olgan. Avestoga oʻrnatilgan yodgorlikning balandligi 16 metr boʻlib, loyihasi meʼmor Polvonnazar Solayev tomonidan yaratilgan.

Avesto meʼmoriy majmuasida „Oltin meros“ xalqaro fondining Xorazm viloyat boʻlimiga qarashli muzey joylashgan. Muzey 8 boʻlimdan iborat boʻlib, unda 2 mingdan ortiq Xorazm tarixi va „Avesto“ yaratilgan davr aks ettirilgan eksponatlar, shuningdek, hunarmandchilik hamda sopol buyumlar va koʻplab arab yozuvidagi kitoblar saqlanadi.

## Manbalar
Tileumurat Oʻtemuratov

**Tileumurat Oʻtemuratov** () (1925-yil – 16-oktabr 2005-yil) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Shuhrat ordeni (SSSR) toʻliq sohibi (1982).
## Hayoti
1925-yilda hozirgi Taxtakoʻpir tumani Taxtakoʻpir qishlogʻida (Qoraqalpogʻiston) dehqon oilasida tugʻilgan.

Toʻliq boʻlmagan oʻrta maʼlumot olgan, keyin kolxozda ishlagan. 1943-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan.

1944-yil 22-iyunda 3-Belorussiya fronti 5-armiyasi, 97-piyoda diviziyasi 136-piyoda polkining sapyori boʻlgan oddiy askar Oʻtemuratov Belorussiya SSR Suxodrovka daryosini kesib oʻtishda va qoʻlga olingan koʻprik boshiga ishchi kuchi va artilleriyani tezkor oʻtkazish uchun hujum va transport koʻpriklarini qurishda qatnashgan. 1944-yil 28-iyunda u Lepeldan janubi-gʻarbdagi Berezina daryosidan oʻtayotganda boshqa sapyorlar bilan birgalikda 3 ta sal yasadi va ular ustida batalyon miltiqlarini olib oʻtdi. Hujum janglarida u 2 marta oʻtishni amalga oshirdi va 78 minani olib tashladi, soʻngra daryo boʻylab oʻtish joyini tozalab, yana 30 minani zararsizlantirdi. 1944-yil 13-sentyabrda 3-darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 30-yanvarda Polsha hududidagi Kalyeshtayn qishlogʻi yaqinida va Orneta shahridan 5 km janubi-gʻarbda joylashgan Shportenen temir yoʻl stantsiyasi hududida hujumkor janglar paytida shaxsiy qurollari bilan dushmanning 10 dan ortiq piyoda askarini yoʻq qildi. 1945-yil 26-fevralda 3-darajali „Shuhrat“ ordeni bilan, SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1982-yil 22-yanvardagi Farmoni bilan 1-darajali „Shuhrat“ ordenining toʻliq sohibiga aylangan.

1945-yil 8-apreldan 16-aprelgacha katta serjant Oʻtemuratov va vzvod askarlari Zemland yarim orolida dushman chizigʻi orqasida oʻtkazilgan razvedka reydlari chogʻida bir necha dushman askar va ofitserlarini asirga oldi va 10 dan ortiq dushman askarini yoʻq qildi. 1945-yil 26-aprelda 2-darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlandi.

Urushdan keyin u harbiy xizmatni davom ettirdi. 1950-yilda katta serjant unvoni bilan zaxiraga oʻtkazilgan, demobilizatsiyadan soʻng Qorao‘zak tumani Qoraqalpoq ASSR (keyingi oʻrinlarda Qoraqalpogʻiston Respublikasi)da yashagan.

2005-yil 16-oktyabrda vafot etgan.

## Mukofotlari
* „Jasurlik uchun“ medali (6.8.1944)
* Shuhrat ordeni (SSSR) 3-darajali (13.9.1944)
* Shuhrat ordeni (SSSR) 3-darajali (26.2.1945), 1-darajali Shuhrat ordeni (SSSR) bilan qayta mukofotlangan (22.1.1982)
* Shuhrat ordeni (SSSR) 2-darajali (26.4.1945)
* Vatan urushi ordeni 1-darajali (11.3.1985)

## Adabiyotlar
* Utemuratov Tleumurat :: Ministerstvo oboroni Rossiyskoy Federatsii
* 
* 
## Manbalar
Victor Lustig

**Viktor Lyustig** (; , Hostinne, , (hozirgi Kralovegradets oʻlkasi) – 11-mart 1947-yil, Springfild, Missuri) — firibgar va qallob. Qalloblik yoʻli bilan ikki marta Eyfel minorasini sotishga muvaffaq boʻgan.

## Biografiya

Viktor Lyustig burjuaziyaning yuqori qatlamidan chiqqan, yaxshi maʼlumotli va kamida besh tilda ravon gapirgan. 19 yoshida qiz talashib janjalashadi. Ushbu mushtlashuvdan soʻng, Viktorning – chap koʻzidan chap qulogʻigacha chandiq qoladi. Oʻrta maktabni tugatgach, u turli mayda jinoyatlar uchun qamoq jazosini oʻtagan.

Birinchi jahon urushidan oldin Lyustig transatlantik laynerlarda qimor oʻynab pul ishlagan, shuningdek, dollar ishlab chiqarish uchun maʼlum bir qurilmani sotgan. Urush boshlanishi bilan bu daromad manbaidan quriq qoladi. 1920-yilda Viktor Lyustig Qoʻshma Shtatlarga sayohat qiladi va u yerda oʻzini graf Viktor Lyustig deb tanishtiradi. U butun umri davomida oʻz ismini oʻnlab marta oʻzgartiradi. Birgina Qoʻshma Shtatlarda u 50 marta hibsga olingan va har bir hibsga olishdan keyin dalil yoʻqligi sababli qoʻyib yuborilgan. Viktoraristokratik xulq-atvorga ega boʻlgan yaxshi psixolog boʻlib, oʻzining firibgarlik qobiliyatlarini yanada mukammallashtiradi va hattoki Al Kaponeni ham aldashga muvaffaq boʻladi. 1925-yilda Lyustig Eyfel minorasini parijlik tadbirkor Andre Puassonga yopiq kimoshdi savdosida sotishga muvaffaq boʻladi. U minorani taʼminlab turishga hukumatda maglagʻ yoʻqligi sabab hukumat uni metallalomga berib yubormoqchiligini aytib, ushbu minorani sotish jarayonini amalga oshiruvchi hukumatning maxfiy agenti ekanligiga ishontiradi. Aldangan savdogar odamlar oldida izza boʻlishidan qoʻrqib politsiyaga xabar bermaydi. Firibi ish bergan Lyustig yana oʻsha nayrangni takrorlaydi. Biroq, yangi xaridor politsiyaga murojaat qiladi va firibgarlik fosh etiladi. Lekin Viktor AQShga qochishga muvaffaq boʻladi.

Qoʻshma Shtatlarga qochib ketgandan soʻng, Lyustig qalbaki pul ishlab chiqaruvchi firibgarga aylanadi. Koʻplab yolgʻonlari va hatto suddan bir kun oldin hibsdan qochib ketgani uchun, Lyustig 20 yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi va Alkatrazga qamaqxonasida hukmni oʻtaydi. 1947-yil 11-martda Lyustig pnevmoniyadan vafot etadi.

## Kino

* „Ajoyib firibgarning halokatli xatosi“: rejissyor Marina Kolbeshkina, 2009 yil, „Golos TV“

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Jeyms Frensis Jonson: Der Mann, der den Eiffelturm verkaufte, Heyne-Verlag, 1964, ISBN B0000BJTY7
Xalimov Alimjon

**Xalimov Alimjon** (1912-yil 30-may, Buxoro – 1984-yil 12-iyun) – oʻzbek-sovet kompozitori, dirijyor, musiqa oʻqituvchisi. Qoraqalpogʻiston ASSRda xizmat koʻrsatgan artist. Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1957-yil). Qoraqalpogʻiston ASSR xalq artisti. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston ASSR davlat mukofoti laureati (1967-yil).

## Hayoti
Taniqli xalq xonandasi domla Halim Ibodovning oʻgʻli. 1933-yilda Samarqand musiqa va xoreografiya institutini, 1958-yilda Toshkent konservatoriyasini tamomlagan. G. A. Mushel shogirdi. 1933-yilda Toshkent teatrida gʻijjakchi boʻlib ishlagan.

1934—1941-yillarda u Moskva konservatoriyasi qoshidagi milliy opera studiyasining dirijyorlik va xor fakultetida tahsil olgan va bir vaqtning oʻzida professor G. I. Litinskiy sinfida kompozitsiyani oʻrgangan.

1941—1968-yillarda Toshkent, Fargʻona, Nukus teatrlarida dirijyor, musiqa ustozi, ayni paytda Nukus musiqa-xoreografiya bilim yurtida oʻqituvchi boʻlib ishlagan.

1967—1977-yillarda – Oʻzbekiston SSR Bastakorlar uyushmasi Qoraqalpogʻiston boʻlimi raisi boʻlib ishlagan.

U 150 ga yaqin qoraqalpoq xalq qoʻshiq va kuylarini toʻplagan va yozib olgan, ularning koʻpchiligi „Oʻzbek xalq musiqasi“ (1959-yil) nashrining 8-jildiga kiritilgan.

## Musiqiy asarlari
Uning 40 dan ortiq musiqali drama va komediyalar barchasi Nukusda sahnalashtirilgan.

Suymegenge suykenbe (1945-yil; 1956-yil 2-nashr), Aral qizi (1947-yil), Amudaryo (1948-yil), Berdaq (1950-yil; 1958-yil 2-nashr), Behzod fojeasi (1952-yil), Jaylovda toʻy (1953-yil), Dos julekler (1966-yil), Axmaq podsho (1968-yil).

Solistlar, xor va orkestr uchun:

Qoraqalpogʻistondan kantata (1958-yil), Partiya haqida (1959-yil), „Qirq qiz“ vokal-simfonik poemasi (1958-yil).

Simfonik orkestr uchun siutalardilya, oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri uchun asarlar,

Qoraqalpoq va oʻzbek shoirlari matnlari asosida yaratilgan qoʻshiqlari:

„Nukusdan salom“

„Mening respublikam“

„Odamlar baxti“

Drama teatri tomoshalari uchun musiqalar bastalagan.

## Manbalar