Turk xalq kiyimi

**Turk xalq liboslari** turli xil an'anaviy uslubdir xalq kiyimlari asosan qishloq joylarida kiyiladi kurka mamlakatning ettita geografik mintaqasida. Xalq kiyim uslubida mintaqaga, jinsga, millatga, egasining sinfiga, madaniyatiga va kamroq darajada dinga asoslangan bo'lishi mumkin bo'lgan ko'plab xilma-xillik va ma'lumotnomalar mavjud.

Bu xalq liboslari uslublarining aksariyatida   rang-barang chiziqlar, gulli gulli kiyimlar, ko'p qatlamlar, poulainlar (*charak*) va mintaqada farq qiluvchi umumiy jonli ranglarni asosiy o'xshash xususiyat hisoblanadi. Ushbu xalq uslublaridaginazarda tutilgan elementlar orasida tabiat, romantika, xalq musiqasi va vatanparvarlik mavjud.

## Tarix va ta'sirlar

### Ta'sir etgan omillar
Bugungi kunda Turkiya  an'anaviy xalq kiyimlari Usmonli turklar imperiyasi modasining kuchli ta'siri ostida va imperiya hukmronligi davrida va undan keyin sodir bo'lgan o'zgarishlarga asoslangan. Usmonli turklar imperiyasining chegaralari Markaziy Osiyo, Sharqiy Yevropa, Janubiy Yevropa, Yaqin Sharq, Markaziy Yevropa va Anadoluning oʻzida mavjud boʻlgan koʻplab individual madaniyatlar, xalqlar, dinlar va anʼanalarni oʻz ichiga olgan. Usmonli turklar imperiyasi madaniyati, xususan, Usmonli modasi Usmonlilar hukmronligining o'tgan asrlarida o'zara bir-biri bilan  aloqada bo'lgan ushbu alohida madaniyatlar va dinlarning uyg'unligi sifatida rivojlandi.

"Usmonlilar madaniyati" iborasi imperiya ichidagi barcha hozirgi madaniyat va an'analarni aniqlash va umumlashtirish uchun foydalanilgan bo'lib, Turk madaniyatining asosini tashkil qiluvchi xususiyatlarni meros qilib olgan. Bular Usmonlilar saltanatining qulashi va parchalanishigacha, hatto respublika tashkil etilgandan keyin ham davom etgan turk madaniyatining keyingi rivojlanishi uchun qadam tashlagan ; Bu jarayonlar keyinchalik  Janubiy Yevropadan (Albaniya va Gretsiya), Sharqiy Yevropadan (xususan, Ruminiya, Bolgariya va Yugoslaviya), Kavkazdan va hozirda Yaqin Sharq, Rossiya va Ukrainadan kelgan bir qancha migratsiya to'lqinlariga ulanib ketgan.

### Tarixi
Usmonlilar modasi Usmonlilar imperiyasining qulashi obilan yo'qolgan emas edi; buning sababi  u kundalik foydalanishning bir qismi bo'lib ulgurgan edi  va tarqalishdan oldin va keyin imperiyadan paydo bo'lgan bir qancha xalqlar, jumladan, yangi tashkil etilgan Turkiya Respublikasi ichida rivojlanishda davom etdi. Usmonli modasining ba'zi bir diqqatga sazovor xususiyatlari va liboslari *yalpiz*,  naqshli zanjir yoki yelek; bir *shalvar*, naqshli keng shim; *sarik*, katta o'ralgan bosh kiyimi, odatda an'anaviy salladan va mintaqadan mintaqaga farq qiladi; va *entari*, odatda imperiyadagi ayollar tomonidan kiyiladigan uzun oqimli naqshli libosga o'xshash kiyimlarni o'z ichiga oladi. 

E'tiborga molik fes imperiya ichidagi musulmon bo'lmagan jamoalar tomonidan diniy maqsadlar yo'lida ishlatilgan bo'lsa-da, *sarikkaning* qulashi, shu jumladan Turkiyada 1925- bosh kiyimning rasmiy taqiqlanishidan keyin bu mintaqalarda modadan chiqib ketgan eng birinchi liboslardan biri bo'lgan, garchi sarik sobiq Usmonli yerlari va Turkiyaning qishloq joylaridagi musulmon jamoalari tomonidan qo'llanilsa ham.

20-yillar va 30-yillarning oxirlarida qoʻllangan hukumat bosimi va cheklovlari tufayli bugungi kunda butun Turkiya boʻylab zamonaviy turk xalq liboslarid diniy jihatlari uncha ko'zga tashlanmasa ham, boshqa xususiyatlarning muhim qismi kichikroq oʻzgartirishlar bilan meros qilib olingan. Turkiya bo'ylab zamonaviy turk xalq kiyimining o'xshash xususiyatlariga quyidagilar kiradi; mintan, shalvar, entari, *gomlek/bluz* (bluzka), çarik, *qushoq* (belbogʻ, mato beliga oʻxshash yoki sinktura), *mendil* (roʻmolga oʻxshash) va *yelek* (yelek).

## Turk xalq uslublari
Turkiyadagi xalq kiyimlari Anadolu  va uning atrofidagi turli madaniyatlarning kesishishi va o'zaro ta'sirini o'zida mujassam etgan va Turkiyadagi har bir mintaqaning modasi o'z xalqining tabiatini, ularning o'zaro munosabatlarini va an'analarini aks ettirib kelgan. 

### Sharqiy Anadolu
Sharqiy modasi qo'shni elementlarni aks ettiradi Kurdcha, arman, forscha va ozroq darajada Ozarbayjon madaniyati, masalan, gulli naqshli umumiy kiyim, ayollar uchun zamonaviy bosh va yuz qoplamalari, gulli keng shim kiygan erkaklar uchun keng kamarlar. Bunday turk moda uslublariga asosan kurd, arman va fors madaniyatlari ta'sir qiladi, aksincha madaniyatlarning o'zidan farq qiladi.

### Qora dengiz, Shimoliy Anadolu
Qora dengiz mintaqasining an'anaviy uslubi mag'rur ruhga ega bo'lib, uning chuqur ranglari, odatda Pont Alp tog'laritabiatiga ishora qiluvchi hamda vatanparvarlik ruhi ufurib turgan naqshlarda ko'zga tashlanadi. .Unga lazlar, gruzinlar, cherkeslar va boshqa kavkaz madaniyatlari, jumladan, chor va sovetlar davrida mintaqada mavjud boʻlgan rus madaniyatining baʼzi tarixiy elementlari katta taʼsir koʻrsatgan.

## Manbalar