open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uglerod kislota lazeri

**Uglerod kislota lazeri, yoki Karbonat angidrid lazeri**, karbonat angidrid gazi lazeri (CO2 lazer) gaz lazerlarining ilk namunalaridan biri (1964-yilda ixtiro qilingan). XXI asrning (~196* yillar) boshlarida foydali harakat samadorligi 20 % ga yetadigan eng yuqori quvvatli lazer turlaridan (yuqori quvvatli turlaridan) biri hisoblanadi. Karbonat angidrid lazerlari infraqizil diapazonda tarqaladi, toʻlqin uzunligi 9,4 dan 10,6 mikrongachani tashkil etadi.

Karbonat angidrid lazeri kauchuk va plastmassaga oʻyib ishlov berish, organik shisha va metallarni kesish hamda metallarni, shu jumladan alyuminiy va latun kabi juda yuqori issiqlik oʻtkazuvchanligiga ega metallarni payvandlash uchun ishlatiladi.

## Lazer qurilmasi
Karbonat angidrid lazerlarining faol muhiti CO2, azot (N2), geliy (He) ning gazsimon aralashmasiddan tarkib topgan. Baʼzan aralashmaga vodorod (H2) yoki ksenon (Xe) ham qoʻshiladi. Qoʻshumchalar lazerdagi gazning yonish potentsial ehtimolini kamaytirish uchun zarur boʻlib, Penning samarasi deb ataladigan holatni taʼminlash uchun zarur. Aralashmadagi gaz kontsentratsiyasining nisbati uning qaysi maqsadda qoʻllanishiga bogʻliq, ammo CO2 va N2 ning aralashmadagi kontsentratsiyasi odatda 5-20 % ni tashkil qiladi.

Qoʻzgʻatilgan CO2 molekulalarining populyatsiyon inversiyasiga gaz razryadi yordamida erishiladi. Bunda, dastlab, azot molekulalarining tebranishi keltirib chiqariladi, soʻngra ayni azot molekulalari CO2 molekulalari bilan toʻqnashganda, ularning tebranish quvvatining bir qismi CO2 molekulalariga oʻtadi. Gaz inversiyasining faol muhitda yanada pasayishi geliy tomonidan ta]minlanadi va faol muhitni oʻrab turuvchi quvur devorlari gaz yoki suv bilan majburiy sovutiladi (yuqori quvvatli lazerlarda).

Ushbu lazerlar infraqizil nurlanish hosil qilganligi sababli, ularning optik elementlarini ishlab chiqishda maxsus materiallardan foydalaniladi. Fabry-Perot rezonatorining oynasiga, odatda, kumush zarralari sepilgan boʻlib, linza va oynalar toʻlqinlar uzunligining ishlash masofasida infraqizil nurlanishda yaxshigina samara beradigan va yetarlicha shaffof boʻlgan germaniy yoki rux seleniy monokristal materiallardan tayyorlanadi. Yuqori quvvatli lazerlarda shaffof optik elementlar uchun oltin bilan ishlov berilgan oynalardan va shaffof optik unsurlar uchun seleniy ruxdan foydalanish afzal. Baʼzan juda qimmat turuvchi olmos oyna va linzalaridan foydalaniladi. Dastlabki CO2 lazerlarida ishqoriy metallar xloridlarining (NaCl, KCl) monokristallaridan yasalgan linzalar va oynalar ishlatilgan, ular ham infraqizil nurlanishda ancha shaffofdir.

## Qoʻllanilishi
Karbonat angidrid lazeri keng qoʻllaniladigan sohalardan biri harbiy texnologiyalar sohasi boʻlib, nishonga olish maqsadida lazerli masofani oʻlchash moslamalarida foydalaniladi. Uzoq infraqizil spektrdagi toʻlqinning juda katta uzunligi uni sovutish tizimi hamda zaruriy sezuvchan unsurlargi boʻlmagan oddiy qurilmalar vositasida aniqlash imkonini bermaydi. Shuningdek, uzoq infraqizil diapazonda tuman va tutun ham lazer nuriga kamroq taʼsir etadi.

## Manbalar
Kartoshka shoʻrva

**Kartoshkali shoʻrva** – asosiy tarkibiy qismi kartoshka boʻlgan shoʻrva. Kartoshka shoʻrva goʻshtli, baliqli va vegetariancha tayyorlanadi, baʼzi retseptlarida yorma, makaron yoki un mahsulotlari qoʻshiladi.

Rossiyada kartoshka shoʻrva, ehtimol, kambagʻal oilalarning eng mashhur ovqati boʻlgan, uni noʻxat, shovul, loviya va qoʻziqorin bilan tayyorlangan. Kartoshka shoʻrva – Avstriya oshxonasi va nemis oshxonasida anʼanaviy taom boʻlib, quyuq shoʻrva kartoshkali ayntopf deb ataladi. Chexiya oshxonasida bramborachka kartoshka shoʻrvasi birinchi tortiladigan taomlarning eng asosiysi hisoblanadi.

Kartoshka shoʻrva retseptlari mintaqaga qarab farq qiladi. Odatda, kartoshka sabzi, selderey va piyoz kabi boshqa sabzavotlar bilan birga shoʻr suv yoki bulyonda qaynatiladi. Kartoshka shoʻrvasidagi sabzavotlar mavsumga qarab olinadi. Kartoshka pishgach, kartoshkaezgich bilan undan pyure qilinadi. Retseptga qarab, kartoshka shoʻrvasiga shpik kubchalari, qovurilgan piyoz va yangi petrushka qoʻshiladi. Boshqa oʻtlar, qalampir va qora murch ham ziravorlar sifatida ishlatiladi. Kartoshka shoʻrva koʻpincha boksvurt, Vena sosiskalari, teftel, jigar, ovchilik va boshqa kolbasa turlari, shuningdek, shoʻrvaga uvatilgan non yoki bulkalar bilan tortiladi.

Shimoliy Germaniyada bir oz boshqacha retseptlardagi kartoshka shoʻrva standart uy taomi hisoblanadi. Meklenburg kartoshka shoʻrvasi „olxoʻri bilan kartoshka“ deb ataladi, unga sabzavotlardan tashqari, kassel yoki bekon va olxoʻri qoʻshiladi. Shirin qoʻshimchali shoʻrtak kartoshka shoʻrvasining bunday oʻziga xos taʼmini Meklenburgdan tashqari Shlezvig-Golshteyndada ham sevishadi. Baden oshxonasida, ayniqsa, Janubiy Baden va Oʻrta Yuqori Reynda kartoshka shoʻrva olxoʻri mavsumida dehqoncha uslubda olxoʻri pirog bilan isteʼmol qilinadi. Pfalse va Saarda kartoshka shoʻrva ham olxoʻri pirog, ham kleski bilan isteʼmol qilinadi. Svabiyaning baʼzi joylarida kartoshka shoʻrvasi olma pirogi bilan isteʼmol qilinadi. Ingredientlarning uzoq roʻyxatini talab qiladigan, murakkab kartoshka shoʻrva Kayzer Vilgelm II sharafiga nomlangan.

2009-yilgi saylov kampaniyasi paytida Federal kansler Angela Merkel RTL kanalida kartoshka shoʻrvasini qanday pishirishni bilishini va haqiqiy ayntopfni sevishini aytib berdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* Erhard Gorys. Kartoffelsuppe // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. – München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. – S. 265. – 599 S. – ISBN 3-423-36008-9.
* Charles Sinclair. Kartoffelsuppe // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. – Second Edition. – London: A & C Black, 2004. – P. 309. – 632 p. – ISBN 978-1-4081-0218-3.

## Havolalar
* Kartoshka shoʻrva retseptlari )
* Vollständige Kartoffelküche )
* Der Spiegel: Klassik kartoshka shoʻrva )
* Die Welt: Kartoshka shoʻrvasi haqida siz bilishni xohlagan hamma narsa )
Kartofelshmarrn

**Kartofelshmarrn** (**Kartoshka schmarrn** , Avstriyada **Erdepfelschmarrn** ) — Quyi Bavariya, Yuqori Palatinate va Avstriya oshxonalarida kartoshka asosidagi melshpayze. Kayzershmarrn, asosan, goʻshtli taomlar uchun garnir boʻlib xizmat qiladi, ammo mustaqil ikkinchi taom sifatida ham — sabzavot, sous yoki apfelmus bilan, yoki desert — yanchilgan yongʻoq, mayiz, rom va shakar kukuni qoʻshib tortiladi.

Kartoshka shmarrn tayyorlash uchun bir kun oldin poʻsti bilan qaynatilgan kartoshka tozalanadi va archib, qirgʻichda yoki kartoshka maydalagichda eziladi, tuz solinadi va qandolat boʻlaklaridagi kabi qumoq-qumoq holga kelmaguncha un bilan aralashtiriladi.

Olingan aralashma tovada sariyogʻ yoki oʻsimlik yogʻida qizarib pishgunga qadar qovuriladi, bir vaqtning oʻzida aralashma ovqatlanish uchun qulay boʻlgan qismlarga maydalanadi.

Yanayam nozikroq retseptlarda un va tuzdan tashqari, qovuriladigan aralashmaga qalampir, muskat va mayda toʻgʻralib, oldindan qovurilgan piyoz, alohida koʻpchitilgan tuxum sarigʻi va oqi qoʻshiladi.

Umumiy maʼnoda, schmarrn nemis tilida „arzimas“, „osongina“, unchalik ahamiyatli boʻlmagan yoki unchalik katta boʻlmagan narsa, degan maʼnoni anglatadi va gastronomiyada odatda oʻz holaticha „yirtilgan“, „parchalangan“ boʻlaklarga boʻlingan holda tortiladigan shirin taomni bildiradi.

Avstriya oshxonasidagi „imperatorcha“ kayzershmarrn — bu tovada kichik boʻlaklarga boʻlingan shirin omlet va blin oʻrtasidagi yegulikdir, shuningdek, oq bulkada shmarrn yoki dolchin bilan yormada pishirilgan retseptlari ham mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Johanna von Sydow, ʻʻDas Buch der Hausfrauʻʻ, S. 608 Nr. 29
Limburg pirogi

**Limburg pirogi** (**Limburg flayi**; , limb. Vlaaj, Vlaoj) — anʼanaviy Niderlandiya oshxonasiga xos boʻlgan mevali pirog turlaridan biri. Ilk bor yozma manbalarda XIV asrda eslab oʻtilgan.

Bezash yoki toʻldiruvchi sifatida qaymoq yoki krem qoʻllanilsa, bu pirog Limburg pirogi deb atalmaydi. U „*[http://www.holland.com/global/tourism/article/rijstevlaai-3.htm Rijstevlaai] *“ deb nomlanadi.

Niderlandiyada limburg piroglari juda mashhur. Butun mamlakat boʻylab 116 dan ortiq shoxobchasiga ega boʻlgan *[http://multivlaai.nl/vlaaien MultiVlaai]* milliy kompaniyasining (shunday piroglarni sanoat usulida ishlab chiqarishga ixtisoslashgan) muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi buning isbotidir.

## Tarixi
Limburg yassi pirogini Niderlandiyaning qadimiy taomlaridan biri deb hisoblash mumkin. Pirog (vlaai) va uni tayyorlashga ixtisoslashgan pishiruvchilar (*vladbecker*) haqidagi ilk eslatmalar 1338-yil solnomasida bitilgan. Dastlab, bu piroglar yiliga ikki marta cherkov bayramlari chogʻida tortiq qilish uchun pishirilgan.

Vlaai soʻzi rus tilida „flay“ deb talaffuz etiladi. Golland (niderland) tiliga xos fonetika qoidalarga muvofiq, V undoshi yarim jarangli tovush boʻlib, u jarangsiz F dan jarangdorligi bilan ajralib turadi W tovushidan esa koʻproq talaffuz chogʻidagi ishqalanishi va keskinligi bilan farq qiladi, natijada istisno qilinmagan holda „ve“ tarzida talaffuz etiladi.

## Tarkibi

### Xamir uchun
Xamirni tayyorlash uchun asosiy qoʻshimchalar: un, quruq xamirturush, sariyogʻ, tuz, shakar, tuxum sarigʻi, sut. Xamir qattiqroq boʻlishi hamda pirogni uzoqroq saqlash maqsadida manniy krupa qoʻshiladigan retseptlar ham mavjud
.

### Toʻldirish uchun
Xamir ichini toʻldirish uchun barcha turdagi mevalar (gilos, oʻrik, qoragʻat, olma) ishlatiladi. Murabbolardan ham foydalansa boʻladi. Shuningdek, pishloq, rovoch ildizi, qoʻziqorin solinadigan piroglar ham bor.
## Tayyorlanishi
Tayyorlash jarayoni har qanday xamirturushli xamirdan pirog pishirish bilan bir xil. Oʻziga xos jihati — xamir kesmalarini panjara shaklida pirogga solingan toʻldirma ustiga yotqizib, chetlarini ichkariga oʻrab qoʻyishdir. Shuningdek, toʻldirmaning ustini xamir bilan butunlay yopsa ham boʻladi.

180&nbsp;°C issiqlikda taxminan 20 daqiqa davomida pishiriladi.

## Galereya

Crumb cake.jpg|
Dutch laddervlaai.jpg|
Kirsch-Vlario.jpg|


## Yana qarang

* Gollandiya oshxonasi
* Flan
* Crostat

## Havolalar

* Anʼanaviy golland shirinliklarining umumiy koʻrinishi
* Gollandiyalik klassik retsept
* Limburg Vlay navlari

## Manbalar
Liyon sousi

**Liyon sousi** () — Fransuz oshxonasiga xos, sharob, moy, sirka va piyozdan tayyorlanadigan sous. Aynan tarkibida piyoz boʻlishi sousga Liyon nomini berishga asos boʻlgan, chunki Liyon oʻzining piyozli taomlari bilan dong chiqargan va *a la lyonnaise (ala lionez)* nomi idishda piyoz borligini anglatadi.

Sous taom pishirish chogʻida, goʻshtli assortilarda yoki sabzavotlar bilan ishlatiladi.

## Tarixi
Liyon sousi 1600-yillarda Filipp de Morne (1549-1623) tomonidan ixtiro qilingan deb hisoblanadi. Shuningdek, u Morne sousi, beshamel sousi, ov sousi va Porto sousining reseptini ixtiro qilgan.

## Tayyorlanishi
Piyoz yogʻda qovuriladi. Unga sirka va quruq oq sharob qoʻshilib, ozgina qaynatiladi. Keyin unga bulyon, tomat pastasi, tuz va qalampir qoʻshish ham mumkin. Fransiyaning mashhur oshpazlari Urbain Dubois va Émile Bernard oʻzlarining La Cuisine Classique deb nomlangan kitoblarida ushbu sousni tayyorlashda shirin Sauternes vinosidan foydalanishni tavsiya qiladilar. Unga, shuningdek, shakar, sarimsoqpiyoz, kashnich (petrushka) va tuxum sarigʻi ham qoʻshiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Fransuz oshxonasi. Souslar. DirectMEDIA. — ISBN 5998910591, 9785998910593
* Ziravorlar va qoʻshimchalar / Gavrilova A.S. — M.: Ripol Classic, 2013. — 128 b. — S. 60.
Etidzen

**Etidzen**  — Yaponiyaning Fukui prefekturasidagi shahar. Maydoni 230,75&nbsp;km², aholisi — 83 387 kishini tashkil etadi (2014-y, 1-iyul[2], aholi zichligi — 361,37 kishi/km².

## Geografik joylashuvi
Shahar Tyubu mintaqasidagi Xonsyu orolida, Fukui prefekturasida joylashgan. U Sabae, Fukui shaharlari hamda Ikeda, Minamietizen, Etidzen qishloqlari bilan chegaradosh.

## Aholisi
Shahar aholisi,bir kvadrat kilometrga aholi soni — odam./km².

## Timsollari
Sakura shahar daraxti, chamangul (xrizantema) esa guli hisoblanadi 

## Havolalar
* 
* Официальный сайт
Ber blan

**Ber blan** (, „oq sariyogʻ“) — fransuz issiq emulsiyalangan sariyogʻ sousi, bugʻlangan shalot piyozi, sirka va/yoki oq vino (odatda Muscadet) aralashmasidan tayyorlanadi, unga yumshoq sariyogʻ qoʻshiladi va ajralb ketishining oldini olish uchun qizdirilgandan keyin koʻpirtiriladi. Yogʻ ichida mavjud boʻlgan oz miqdordagi emulsifikatorlar yogʻ-suv emulsiyasini hosil qilish uchun ishlatiladi. Tamoyili boʻyicha golland sousiga oʻxshash boʻlsa-da, ber blan klassik sous yoki aralash sous deb hisoblanmaydi. Ushbu sous Loire vodiysi oshxonasidan kelib chiqqan. Koʻpincha baliq ovqatlari bilan tortiladi.

## Kelib chiqishi
Klemens Prauda tugʻilgan oshpaz Klemens Lefevr (1860-1932) ber blanni, ehtimol tasodifan, 20-asr boshlarida ixtiro qilgan. U bu sousni Nantdan bir necha kilometr yuqorida, Luara daryosi qirgʻogʻidagi Sent-Julyen-de-Konsel qishlogʻi yaqinidagi La Chebuette qishlogʻidagi „La Buvette de la Marine“ restoranida tortar edi.

Afsonaga koʻra, u mijozlarga choʻrtan uchun bearns sousini tayyorlamoqchi boʻlgan, ammo estragon va tuxum sarigʻini qoʻshishni unutgan. Baʼzi manbalarda bu ixtiro u Shato-de-Gulen da Markiz de Gulen uchun oshpaz boʻlib ishlayotgan paytda paydo boʻlganligini taʼkidlaydi.

## Tayyorlanishi
Yaxshi ber blan toʻyingan va sariyogʻli, neytral taʼmga ega boʻlib, boshqa ziravorlar va xushboʻylantiruvchilar bilan yaxshi mos keladi, koʻkatlar va ziravorlar qoʻshish imkonini beradi. U yengil boʻlishi, lekin ovqatni oʻrashi uchun yetarlicha suyuq va quyuq boʻlishi kerak.

Ber blan vino yoki sirka, shalot piyozi va koʻkatlarni (agar ishlatilsa) deyarli sovuq boʻlguncha aralashtirish orqali tayyorlanadi. Shart boʻlmasa-da, sousni barqarorlashtirish uchun bu vaqtda qaymoq ham qoʻshilishi mumkin. Sirka oʻrniga baʼzan limon sharbati va bulyon ham ishlatilishi mumkin. Sousga bir dyuymli sovuq sariyogʻ kubik asta-sekin sariyogʻ eriguncha qoʻshiladi va aralashma koʻpirtiriladi. Sous haddan tashqari qizib ketishi yoki sovib qolishidan ajralishi mumkin. Agar u 58&nbsp;°C (136&nbsp;°F) dan yuqori qizdirilsa, emulsiyalovchi oqsillarning bir qismi parchalana boshlaydi va emulsiya bilan saqlanib turgan sut yogʻini ajratib chiqara boshlaydi. Agar sous 27&nbsp;°C (81&nbsp;°F) dan pasayib sovisa, sut yogʻi qotib qoladi.

## Hosilalari
Ber ruj (fran. Beurre rouge, „qizil sariyogʻ“) oq vinoni quruq qizil vino va oq uzum sirkasini qizil uzum sirkasi bilan almashtirish orqali tayyorlanadigan ber blan sousining bir variantidir.
Fayl:Rouget en écailles de pommes de terre.JPG|Berre rouge bilan tayyorlangan kartoshka va sabzavotli taom

## Manbalar

## Havolalar
* От еды к вину. От вина к еде. Словарь вина и еды от А до Я / Мур В.
* Код ожирения. Кулинарная книга / Джейсон Фанг. — М.: Эксмо, 2021. — 208 с.: ил.
* Соус Бер Блан (Beurre Blanc)
Boʻyinbogʻ

**Boʻyinbogʻ** koʻylak yoqasi ostidan oʻtkazib, oldini tugun yoki bant qilib taqiladigan matodir.

## Oʻqish uchun
* 
* 
* 

## Manbalar
Qayladon

**Qayladon** — bu sous yaʼni qaylani dasturxonga tortishga moʻljallangan, tutqichli ogʻzi ochiq idish. Uning hajmi 35 ml dan 450 ml gacha boʻlishi mumkin. Baʼzan tegida likopcha bilan birgalikda qoʻyiladi.

## Tarixi
Qaylalar saqlanadigan maxsus idishlar antik davrlardan buyon ishlatib kelingan. Biroq, zamonaviy koʻrinishdagi qayladonlardan foydalanish 17-asrning ikkinchi yarmida, fransuz bogʻida ommalashgan. Bizgacha yetib kelgan qadimgi qayladonlar taxminan 1690-yilga toʻgʻri keladi. Ular kumushdan yasalgan. Ikkita tutqichi va suyuqlikni quyishga moʻljallangan ikkita burunchasi boʻlgan. Ushbu qayladonlar oʻsha davrda urfda boʻlgan *Nuvel oshxonasiga(, „yangi oshxona“)* javoban ixtiro qilingan degan fikrlar mavjud. U yerda xoʻrrandalar uchun yengil taomlar tortilgan. 18-asrda, Fransiyaning taʼsiri ostida, bu turdagi oshxona anjomlari Angliyada paydo boʻldi. U yerda ham dastlab kumushdan, 1740-yilldan boshlab esa chinnidan yasalgan. Xitoy chinnisiga boʻlgan qiziqish susayganligi sababli, qayladonlarni ishlab chiqarish ingliz sanoatining muhim qismiga aylandi. Ularning aksariyatining mahsulot assortimentida bu turdagi oshxona buyumi bor edi.

Ilgari faqat badavlat kishilar foydalanishi mumkin boʻlgan qayladonlar 18-asrning ikkinchi yarmidan oʻrta sinf vakillari orasida ham ommalasha boshladi. Ularning dizayni soddalashtirildi, shakllarning xilma-xilligi ortdi, kumushdan foydalanishga boʻlgan talab kamaydi. Avvallari ishlab chiqaruvchilarning bir nechtasigina toʻliq serviz toʻplamlarini ishlab chiqarish bilan shugʻullangan. 1754-yilda Vejvud ingliz kompaniyasi tomonidan qaymoq rangdagi yumshoq chinnining ixtiro qilinishi ilgari ogʻir mehnatni talab qilgan katta hajmdagi idishlarni tayyorlash jarayonini sezilarli darajada soddalashtirib berdi. Oʻsha vaqtdan beri qayladonlar oshxona serviz toʻplamlarining ajralmas qismiga aylandi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Belovinskiy L. V. Sousnik // Illyustrirovanniy ensiklopedicheskiy istoriko-bitovoy slovar russkogo naroda. XVIII — nachalo XIX v. / pod red. N. Yeryominoy. — M.: Eksmo, 2007. — S. 643. — 784 s. — 5000 ekz. — .
* 
*
Caruso sousi

**Caruso sousi** () — qaymoq, dudlangan choʻchqa goʻshti, pishloq, mol goʻshtidan bulyon va qoʻziqorinlardan tayyorlangan iliq sous. Retseptlar yongʻoq va piyozni oʻz ichiga olishi mumkin. Makaron bilan dasturxonga tortiladi.

## Tarixi
1950-yillarda Caruso sousi birinchi marta Urugvayda Montevideodagi Konstitutsiya va Takuarembo koʻchalari chorrahasida joylashgan „Mario e Alberto“ restorani oshpazi Raymundo Monti tomonidan yaratilgan. Monti italyan oshxonasining dolzarb anʼanalariga rioya qilib, yangi retsept yaratmoqchi edi. 1910-yillarda taom gastrol safaridan soʻng Janubiy Amerikada mashhur boʻlgan taniqli neapollik tenor Enrico Caruso (1873-1921) sharafiga nomlangan.

Sous dastlab beshamelning bir turi deb hisoblangan, ammo uning taʼmi butunlay boshqacha. Pazandachilik seminarlarida Caruso sousi „yangi ixtiro“ deb nomlangan va xalqaro pazandachilikda tan olingan. U Janubiy Amerika va Gʻarbiy Yevropaning koʻpgina davlatlarida tobora ommalashib bormoqda. Urugvay va Argentina oʻrtasidagi umumiy madaniy makon tufayli Buenos-Ayres restoranlarining menyusidan Caruso sousini topish qiyin emas. Uni baʼzi Braziliya restoranlaridan ham topish mumkin.

„Smak“ pazandalik dasturining birinchi sonida Andrey Makarevich sosiska, piyoz va tomat pastasidan tashkil topgan Caruso sousi bilan makaron pishirdi.

## Ingrediyentlar va tayyorlash
Qaymoq va sut aralashmasi qaynatiladi — quyuqroq sous chiqishi uchun faqat qaymogʻi olinadi. Qaynayotgan aralashmaga ozroq suvda aralashtirilgan makkajoʻxori kraxmali solinadi. Keyinroq goʻsht ekstrakti yoki bulyon kubchasi qoʻshiladi. Aralashma doimo yogʻoch qoshiq bilan agʻdarib turilishi kerak. Sous quyuqlashganidan soʻng, unga toʻgʻralgan vetchina va qoʻziqorin qoʻshiladi. Keyin pishloq qirindisi solinadi va sous yana bir necha daqiqa olovda qoldiriladi. Caruso sousiga taʼbga koʻra tuz, qalampir va muskat yongʻogʻi solinadi. Sous tayyorlashga koʻp vaqt ketmaydi, uni oldindan tayyorlab qoʻyib dasturxonga tortishdan oldin isitsa ham boʻladi.

## Manbalar
Malakoff

**Malakoff** (Malakofftorte) asosan Avstriyada mashhur bo'lib, odatda, biskvitli lochira, "ladyfingers" Österreichisches Lebensmittelbuch: Malakoff (нем.). Архивная копия от 16 июля 2019 на Wayback Machine  (xonim barmoqlari) pechenyesi yoki savoyardi, krem (qaymoq), Rom (ichimlik) rom, onyak yoki quyish uchun maraschinodan foydalniilgan holda tayyorlanadi. "Malakoff" lochirasi sharlotkaga o‘xshash tarzda tayyorlanadi, shuning uchun ba'zida Malakoff charlotte deb ham ataladi.

Tort fransuz marshali Jan-Jak Pelisye sharafiga shunday nomlangan. U 1855-yilgi Qrim urushi paytida Sevastopolni qamal qilish chog'ida Malaxov qo‘rg'oniga muvaffaqiyatli hujumdan so'ng Malakoff gertsogi unvonini olgan.

Bu tort uchun tuxum, sut, shakar, qaymoq, bezak va boshqalar kerak bo‘ladi.

O'zbekistonda ham bu shirinlik so'ngi paytlarda sevib isteʼmol qilinmoqda.

## Tayyorlanishi
Biskvitli lochira ustiga pechenyelar orasiga qaymoq yoki koʻpincha bodomli krem surilib joylanadi. Ilgari Malakoff torti sariyog'li krem bilan to'ldirilgan bo'lsa-da, bugungi kunda asosan qaymoq ishlatiladi. Retseptga qarab biskvitli pechenye sut va rom aralashmasi bilan toʻyintiriladi. Ustidan qolgan krem yoki ko'pirtirilgan qaymoq hamda yong'oq bo'lakchalari bilan bezatiladi .

## Manbalar
Cuchuco

ʻʻʻCuchucoʻʻʻ () — Janubiy Amerikaning indeyslar qabilalaridan muisk elati bilan bogʻliq anʼanaviy sho‘rva. Makkajo‘xori, arpa yoki bugʻdoy va maydalangan dukkakli (loviya) dondan tayyorlanadigan hamda Kolumbiya oshxonasida mashhur taom. U ayniqsa Kolumbiyaning Altiplano platosida joylashgan Boyaka va Kundinamarka departamentlari keng tarqalgan. Bu soʻz muiska elatining chibcha tilidandan olingan.

Cuchuco Kolumbiyadagi mashhur taom bo‘lib, u ko‘pincha no‘xat, kartoshka, bug‘doy va loviyadan tayyorlanadi. Ancha arzon boʻlgan sho‘rva, odatda choʻchqa goʻshti, noʻxat, sabzi, kartoshka, sarimsoqpiyoz, piyoz va kinza bilan birga dasturxonga tortiladi. Taom And togʻari mintaqasida va Kundiboyasense platosida keng tarqalgan.

## Manbalar
Bo‘zbash

**Boʻzbash** ( — „kulrang bosh“, , ) — qoʻy goʻshtidan tayyorlangan bulyondan tayyorlangan shoʻrva koʻrinishidagi Kavkazda keng tarqalgan taom. U noʻxat (turk noʻxati, qoʻy noʻxati, nohut, nat deb ham ataladi) va kashtan (uni kartoshka bilan almashtirish mumkin) koʻrinishidagi majburiy ingrediyentlar bilan boshqa shoʻrvalardan farq qiladi. Allaqachon qaynatilgan va yuvilgan qoʻy goʻshtini qoʻshimcha qovurish boʻzbash tayyorlashning oʻziga xos xususiyati hisoblanadi.

Sabzavotlar toʻplami mintaqa va mavsumga qarab har xil boʻlishi mumkin. Boʻzboshga asosiy sabzavotlar va piyoz bilan birga sabzi, sholgʻom, shirin qalampir, qovoqchalar, olma, nordon olxoʻri yoki olxoʻri, pomidor, loviya dukkakli, baqlajon, quritilgan mevalar qoʻshilishi mumkin.

Ziravorlar sifatida, oddiylari bilan bir qatorda, rayhon, estragon, yalpiz, zaʼfaron ishlatiladi.

Ozarbayjonda boʻzboshning kufta-boʻzbosh (toʻqmoqlangan qoʻy goʻshtidan frikadelkali) va parcha-boʻzbosh (qoʻzichoq goʻshtining katta boʻlaklari bilan) kabi navlari mavjud. Shuningdek, Ozarbayjon oshxonasida boʻzboshning oʻziga xos turi mavjud boʻlib, u anʼanaviydan qoʻy goʻshti oʻrniga baliq ishlatilishi bilan ajralib turadi — baliq-boʻzbosh.

Armanistonda boʻzboshning qishki boʻzbosh, yozgi boʻzbosh, Echmiadz boʻzbosh, Sisian boʻzbosh, Yerevan boʻzbosh, yigʻma boʻzbosh kabi navlari mavjud.

## Taomning kelib chiqishi va nomi
Iranika ensiklopediyasi boʻzboshni abguste-sebzi Eron taomining ozarbayjoncha nomi deb taʼriflaydi, taom nomining kelib chiqishini soʻz ildizining turkiy kelib chiqishi bilan izohlaydi, „boʻz“ — „och kulrang“ (), „bash“ — „bosh“ (), bu, taomning asosan kulrang rangini tavsiflash ehtimoli mavjud. Taom nomini birinchi marta XIX asr oxirida Qajarlar sulolasidan boʻlgan fors shohlarining saroy oshpazi Mirzo Ali-Akbarxon Ashbozi tilga olgan.

Pazandachilik va milliy taomlar tarixiga oid kitoblar muallifi V.V.Poxlyobkin boʻzboshni eng keng tarqalgan arman goʻshtli shoʻrvasi deb ataydi kyufta-boʻzboshni esa piti va dovga bilan birgalikda Ozarbayjonning birinchi taomlari qatoriga kiritadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
* Бозбаши со стручковой фасолью и баклажанами
* Кюфта-Бозбаш (Азербайджан) Бозбаш с фрикадельками
* Парча-бозбаш Бозбаш с каштанами
Boyl-ap

**Boyl-ap** () anʼanaviy Yangi Zelandiya maori taomi.

Boyl-up — goʻsht va suyaklardan (masalan, choʻchqa goʻshti), osot, kress-salat yoki karam kabi koʻkat, birgalikda qaynatilgan batat yoki kartoshka, shuningdek, „Doughboys“ deb nomlanuvchi undan damplinglar solib tayyorlangan bulyon yoki shoʻrva.

## Kelib chiqishi
Polineziya oshxonasida ovqat choʻgʻli tosh solingan yogʻoch idishlarda qaynatilgan. Bu suyuqlik va pastani isitish uchun yetarli boʻlgan, lekin taro oʻsimligi yoki choʻchqa goʻshtini pishirish uchun yetarli emas edi. Bu mahsulotlar odatda tuproq pechda pishirilgan. Maori ajdodlari bu anʼanalarni Yangi Zelandiyaga katta yogʻoch idishlarda qirgʻichdan chiqarilgan batatdan puding (roroi deb ataladi) yoki kiekie liana gullari va guldonlardan pyure tayyorlash orqali olib kelishgan.

Yevropadan kelgan yevropalik muhojirlar taom tayyorlash uchun oʻzlari bilan yangi mahsulotlar va temir qozon olib kelishgan. Yevropadan keltirilgan choʻchqalar va kartoshka tezda Maori tomonidan oʻzlashtirib olindi. Koʻchmanchilarning turar joylarida oʻrnatilgan koʻmir plitalari va Britaniyaning Regentlik davrining pechkalari yoʻqligi sababli, ovqat tayyorlashning katta qismi oʻchoqda, uch oyoqli choʻyan qozonda yoki safar pechida qilingan. Safar pechlari 1850-yillardan boshlab yuzlab odamlar tomonidan olib kelingan va maorilar orasida mashhur boʻlgan: ularni kanoeda qoʻlda yoki tashish, ular choʻgʻda turishi yoki zanjirlarga osib qoʻyilishi mumkin boʻlgan. Safar pechlarida shakar bilan undan pudinglar tayyorlangan, anʼanaviy rēwena noni pishirilgan, ular choʻchqa goʻshti va kartoshkadan ilk boyl-aplar uchun ishlatilgan.

## Manbalar
Bokvurst

**Bokvurst** () — Germaniyadagi anʼanaviy va mashhur goʻsht mahsuloti, qaynatilib-dudlangan kolbasa, dasturxonga tortishdan oldin qaynoq suvda isitiladi. U oʻz nomini dastlab birga tortilgan kuchli bokbir mart pivosi navidan olgan. Bokvurst odatda xantal bilan isteʼmol qilinadi.

Goʻshtdan tayyorlangan Bokvurst pazandalik mahsuloti sifatida XVII asrda Germaniyada fransuz gugenotlari bilan paydo boʻlgan. „Bokvurst“ nomining muallifligi odatda Berlindagi mehmonxonasi egasi Rixard Sholtsga () va qassob Benyamin Lyoventalga () berilgan. Shunday qilib, 1889-yilda *Skalitser Shtrassedagi 46 B* (hozirgi Berlindagi *Shpreevaldplats* ()) muassasa mehmonlari Sholts pivoga tortadigan issiq kolbasani shunday deb atashgan. GDRda Xalbershtadt shahri bokvurst vatani hisoblangan, u yerda 1895-yilda bokvurstlarni koʻchada sotuvchi Fridrix Xayne bokvurstlarni tunuka konserva bankalariga qadoqlashni oʻylab topgan.

Bokvurstga xos boʻlgan ochiq jigarrang rang bu turdagi sardelka pishirish jarayonida 30-60 daqiqa davomida qaynoq dudlash bilan izohlanadi. Nemis pazandalik kitoblarida bokvurst choʻchqa goʻshti va choʻchqa yogʻidan tayyorlanishi koʻrsatilgan. Mol goʻshti qoʻshish mumkin. Agar boshqa goʻsht turlari ishlatilsa, unda bu taom nomida koʻrsatiladi: tovuq goʻshtidan bokvurst, qoʻy goʻshtidan bokvurst.

Tayyorlash jarayonida maydalangan kolbasaga qiymasiga sershira boʻlishi uchun ozuqa muzi qoʻshiladi, u goʻsht materiali hajmining taxminan 20 % tashkil qiladi. Boshqa ingredientlar: tuzlash uchun nitritli aralashma, kutterlash (maydalash) qoʻshimchalari va ziravorlar: qalampir, qizil qalampir, zanjabil, muskat yongʻogʻi (matsis) va kashnich. Bokvurst uchun odatda tabiiy choʻchqa goʻshtidan foydalaniladi. Kolbasa diametri 32&nbsp;mm dan oshmaydi (odatda 28–30&nbsp;mm).

Kartoshka salati bilan qaynatilgan kolbasa — Germaniyada Rojdestvo arafasida dasturxondagi odatiy taom. 2015-yilda Germaniya Oziq-ovqat ittifoqi tomonidan oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, mamlakat sharqidagi aholining qariyb 40 % kartoshka salatiga aynan bokvurstni tanlagan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Erhard Gorys. Bockwurst / / Das neue Kuchenlexikon. Von Aachener Tswischenrippenstuck tomonidan chop etilgan. — Myunxen: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997-yil. — S. 68. — 599 S. — .
* *E. N. Shagalova*. Eng soʻnggi xorijiy soʻzlar lugʻati. ASTdan. 2009-yil
* Deutsches Lebensmittelbuch, Leitsätze für Fleisch und Fleischerzeugnisse, LTS
* Fleischerei heute, Grund- und Fachstufe, 2007-yil
* Lothar Bendel. Bockwurst / / Deutsche Regionalküche von A-Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Tasodifiy uy, 2013-yil. — 384 S. — .
* Charles Sinclair. Bockwurst / / Oziq-ovqat lugʻati: A dan Z gacha boʻlgan xalqaro oziq-ovqat va pishirish atamalari. — Ikkinchi nashr. — London: A&C Black, 2004-yil. — P. 76. — 632 p. — .
## Havolalar
* fleischtheke.info: Bokwurst
* lebensmittel-warenkunde.de: Bokwurst
Bolonyeze

**Bolonyeze makaroni** (), **Bolonyeze sousi** () — italyancha taom makaron servirovkasining bir turi, shuningdek, bunday servirovkada ishlatiladigan goʻshtli sous.

Bolonyeze sousining vatani Italiyaning Bolonya provinsiyasi boʻlib, bu uning nomida aks etgan. Makaronli ragu sousi haqidagi birinchi hujjatli eslatma 18-asrning oxiriga toʻgʻri keladi va Bolonya yaqinidagi Imola shahri va Kardinal, keyinchalik Rim papasi Piya VII Gregorio Luidji Barnaba Kyaramontining oshpazi Alberto Avisi shaxsi bilan bogʻliq.

Bolonyeze sousi bilan tortish uchun tarixiy makaron turi talyatelle hisoblanadi. Bugungi kunda, Italiyadan tashqarida, bolonyeze sousi spagetti yoki boshqa turdagi makaronlar (shu jumladan, tor maʼnodagi makaron) bilan ham servirovka qilinadi.

Italiyaning oʻzida „Spaghetti alla Bolognese“ (Spagetti Bolonyeze) nomi undan tashqariga qaraganda kechroq tarqaldi. U Amerikada paydo boʻlgan.

Bolonyeze sousini spagetti bilan qoʻllash haqida birinchi eslatma Julia Lovejoy Cuniberti „Amerika oshxonalari uchun amaliy italyan retseptlari“ kitobida v tarjima bilan Ingliz — "Amerika oshxonalari uchun amaliy italyan retseptlari"), unda u sousni makaron yoki spagetti bilan birga ishlatishni maslahat berdi. Gap shundaki, quruq tagliatelle tuzilishi juda moʻrt. Amerikada oʻsha paytda ular asosan spagetti bilan taʼminlangan. Amerikada taomning muvaffaqiyati juda katta edi va bir necha yil ichida u Nyu-Yorkdagi 1920-yilda Commodore mehmonxonasi va 1931-yilda Moneta kabi eng mashhur restoranlarning menyusiga kiritildi. Oʻshanda bu taom jahon miqyosida shuhrat qozongan.

Bugungi kunda spagetti Bolonyeze paketlarda, bankalarda, shuningdek muzlatilgan holda sotiladi. Konservalangan spagetti Bolonyezening yirik ishlab chiqaruvchisi Amerikaning Heinz oziq-ovqat kompaniyasi boʻlib, ularni yigirmanchi asrning 60-yillaridan boshlab ishlab chiqaradi.

Karbonara kabi boshqa mashhur makaron variantlaridan farqli oʻlaroq, bolonyeze sousi nafaqat makaron bilan, balki kartoshka pyuresi bilan ham, lazanya uchun nachinka sifatida ishlatilishi mumkin va baʼzi hollarda u alohida, ragu kabi servirovka qilinadi.

Bolonya delegatsiyasi tomonidan Italiya oshxonasi akademiyasida (Accademia Italiana della Cucina) rasman tavsiya etilgan Bolonyeze retsepti taomning tarkibini quyidagi ingredientlar bilan cheklaydi: mol goʻshti, choʻchqa goʻshti, panchetta (Italiya bekoni), piyoz, sabzi, selderey, pomidor, goʻshtli bulyon, oq yoki qizil quruq vino, sut.

Eng soddalashtirilgan versiyada bolonyeze — pomidorli sousdagi goʻsht qiymasi.

Gruppo Virtuale Cuochi Italiani (GVCI) — Italiya pazandalik professionallarining xalqaro tashkiloti boʻlib, har yili Xalqaro Italiya oshxonasi kunini tashkil qiladi. 2010-yilda *talyatelle alla bolonyeze* ushbu bayramning rasmiy taomi sifatida tanlangan. Tadbir 2010-yil 17-yanvarda boʻlib oʻtgan va unda 50 ta davlatdan 450 nafar oshpaz qatnashgan.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* *Artusi, Pellegrino* (1895). Science in the Kitchen and the Art of Eating Well. ISBN 0-8020-8704-3.
* *Hazen, Marcella*. The Classic Italian Cookbook Knopf. ISBN 0-394-40510-2

## Havolalar
* Accademia Italiana della Cucina ga koʻra klassik Bolonez Ragù
Martincha gʻoz

**Martincha gʻoz**, **Martin gʻozi** (, ) — Markaziy Yevropa, ayniqsa, nemis va chex oshxonasida qishki bayram dasturxoniga tortiladigan anʼanaviy taom. Buyuk roʻza arafasida, 11-noyabrda keng nishonlanadigan avliyo Martin kunida gʻoz qovurib pishiriladigan tansiq ovqat. Naqllardan biriga koʻra, gʻozlar gʻaq-gʻaqlari bilan yepiskop sifatida saylanishdan omborga yashiringan avliyo Martinni fosh qilib qoʻyadi. Shuning uchun, xalq orasida: „Ular avliyo Martinga xiyonat qildi, shu bois ularni qovurish kerak“, degan gap yuradi. Germaniyada martincha qovurishdan avval gʻoz ichi kashtan, kartoshka, qovoq yoki olma bilan toʻldirishadi, Chexiyada esa nok, olma yoki olxoʻri tiqiladi. Nasroniy mavlidida pishiriladigan gʻoz singari, odatda uzma yoki xamir yo kartoshkadan tayyorlangan knedlik, qovurilgan qizil karam hamda qizil sharob bilan dasturxonga tortiladi.

Turlik Martin Xotira kunida dehqonchilik ishlarini yakunlaydi va bu hosil bayramiga aylanib ketadi. Bundan tashqari, ozuqani tejash maqsadida, odatda, semirib ketgan gʻozlar soʻyilgan. Avliyo Martin kunida, shuningdek, feodal boyga oʻlponlarni toʻlash kuni ham hisoblangan. Bugungi kunda, Martincha gʻoz pishirish anʼanasi asta-sekin yoʻqolib bormoqda: chunki yogʻli taom sogʻlom ovqatlanish gʻoyalari hamda zamonaviy noziklik qarashlariga zid baholanmoqda va mashhurligini yoʻqotib boryapti. 1 kishi yashaydigan zamonaviy uy xoʻjaliklarida esa, besh kilogrammlik parrandani bir necha soat davomida pishirmasliklari kundek ravshan. Germaniyaning Die Welt nashri Martincha gʻoz pishirishning yoʻqolib borayotganida madaniy diletantizmni ayblagan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Markina L. G. MARTINSGANS „MARTINOV GUS“ // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 626. — 1181 s. — 3000 ekz. — .

## Havolalar

* Die Welt: Gozni toʻgʻri qovurishning asosiy qoidalari )
Smart-muzlatgich

**Smart muzlatgich** yoki **Aqlli muzlatgich** (English: *Smart refrigerator*) – internetga ulangan sensorli ekranga ega boʻlgan va baʼzan sunʼiy aql elementlari bilan oʻrnatilgan virtual ovozli yordamchi (yordamchi) boʻlgan ichki kompyuterga ega boʻlgan sovutgich.

Birinchi Aqlli-muzlatgichlar dot-com bom choʻqqisida paydo boʻldi, birinchi modellar orasida *LG Electronics-dan Digital Dio*s va Electroluxdan Screen Fridge bor.

## Tarixi
Birinchi Internet-muzlatgichlar yuqori narxga ega edi (masalan, LG ning muzlatgichi 8000 dollar). Xaridni oqlash uchun Internet-muzlatgichlar koʻplab ilovalar, jumladan, kabel televideniyasi, video telefon, media player va boshqalar bilan jihozlangan. Baʼzi ishlab chiqaruvchilar aqlli uyni boshqarish uchun muzlatgichga markaziy server joylashtirishni, boshqalari xarid narxini pasaytirish uchun muzlatgich displeyiga reklama joylashtirishni rejalashtirgan. Biroq, sotuvlarning dastlabki bir necha yillari juda muvaffaqiyatsiz boʻldi va 2003–2005-yillarga kelib, koʻpchilik maishiy texnika ishlab chiqaruvchilari Internet-muzlatgichlarni ishlab chiqarishni toʻxtatdilar yoki allaqachon ishlab chiqilgan hamda eʼlon qilingan modellarni bozorga chiqarishni toʻxtatdilar.

Muvaffaqiyatsizliklarga qaramasdan, koʻplab ishlab chiqaruvchilar Internet-sovutgichning tijoriy muvaffaqiyatli modelini chiqarishga urinishda davom etmoqdalar. Asosiy muammo shundaki, ishlab chiqaruvchilar Internet-muzlatgichlarni jihozlaydigan xususiyatlarning aksariyati, odatda, potentsial xaridorlarga ega boʻlgan boshqa qurilmalar – smartfon, planshet va noutbuklar bilan juda yaxshi ishlaydi. Bunday muzlatgichni sotib olishni oqlashi mumkin boʻlgan asosiy funktsiya – mahsulotlarning mavjudligi va yangiligini nazorat qilish-texnologiyani rivojlantirishning hozirgi darajasida ular toʻliq bajarilmaydi. Buning uchun muzlatgichga har safar kirganingizda mahsulotlar, ishlab chiqarish sanasi, yaroqlilik muddati va hokazolar haqidagi maʼlumotlarni qoʻlda kiritishingiz yoki har bir mahsulot paketini barcha kerakli maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan RFID yorligʻi bilan jihozlashingiz kerak – lekin hatto bu holatda, hal qilib boʻlmaydigan koʻplab muammolar mavjud. Internetga doimiy ulangan koʻplab „aqlli“ maishiy texnika xakerlar tomonidan tarqalgan hujumlar va spam yuborish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, vaqt oʻtishi bilan ishlab chiqaruvchilar oʻz qurilmalarini va tegishli xizmatlarini qoʻllab-quvvatlashni toʻxtatadilar.

## Ommaviy madaniyatda
2000-yilda suratga olingan „6-kun“ ilmiy-fantastik filmida internet-muzlatgich Arnold Schwarzenegger qahramoniga sut tugab qolganini aytib, undan yangi buyurtmani tasdiqlashni soʻragan.

## Manbalar
Muzqaymoq ishlab chiqargich

**Muzqaymoq ishlab chiqaruvchisi** — odatda uyda isteʼmol qilish uchun oz miqdorda muzqaymoq tayyorlash uchun uy jihozidir. Qoʻlda ishlaydigan muzqaymoq ishlab chiqaruvchilari ham, elektr motori bilan ishlaydigan avtomatik muzqaymoq ishlab chiqaruvchilari ham mavjud.

Muzqaymoq ishlab chiqaruvchining ishlash usuli bir vaqtning oʻzida birinchi aralashmani muzlatish va qamchilashdan iborat boʻlib, aralashmada muz kristallari shakllanishiga toʻsqinlik qiladi. Koʻpgina zamonaviy muzqaymoq ishlab chiqaruvchilari darhol isteʼmol qilishga tayyor boʻlgan muzqaymoq ishlab chiqaradilar, garchi ularning baʼzilari chayqalgandan keyin uzoqroq sovutishni talab qilsa ham. Elektr muzqaymoq ishlab chiqaruvchilari ikkita asosiy turga boʻlinadi: oʻrnatilgan kompressor bilan oʻz-oʻzini sovutish va ishlash uchun past haroratli idishlarni oldindan sovutish kerak; baʼzida uchinchi turdagi – oʻz muzlatgichli mashinalar mavjud.

Birinchi muzqaymoq ishlab chiqaruvchisi (qoʻlda ishlash prinsipi) 1843-yilda amerikalik kashfiyotchi Nensi Jonson tomonidan turli manbalarga koʻra, Nyu York yoki Filadelfiyada patentlangan. Birinchi muzqaymoq muzlatgichi 1851-yilda Baltimorlik Jeykob Fussel tomonidan yaratilgan, u birinchi muzqaymoq zavodiga ham asos solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Morojenitsa // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). – M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1958. – T. V. – Stb. 806—808 – 588 s.
Maluns

**Maluns** — bu shveytsar kantoni Graubyundenning anʼanaviy taomlaridan biridir. U avvaliga qaynatilgan va keyin qirgʻichdan oʻtkazilgan kartoshkadan tayyorlanadi. Shundan soʻng, mazkur aralashma kichik toʻp yoki mayda boʻlaklarga aylangunga qadar sariyogʻda qovurib olinadi. Taom odatda mavsumga qarab olma yoki boshqa mevalardan tayyorlangan sharbat, shuningdek, salsiz (Salsiz) yoki grizon vetchinasi (Bündnerfleisch) kabi turli xil mahalliy pishloqlar va shoʻrva goʻshtlar bilan tortiladi. Ushbu taomni shuningdek, anʼanaviy tarzda sutli qahva bilan birga qabul qilishadi.

Shveysariyalik zodagon Iogann Gubert Rudolf fon Salis tomonidan ilk bora XVIII asrda Graubyundendagi Marshlins qal’asida makkajoʻxori va kartoshka ekilgan edi. Aftidan, kartoshka bu yerda birinchi marta, 1758-yilda qal’adagi kechki ovqat paytida taqdim etilgan.

Roman tilidagi „maluns“ soʻzi lotincha micula/miculones soʻzidan kelib chiqib: „kichik uvoqlar“ degan maʼnoni anglatadi. Malunslar nemis tilida Bündner Kartoffelribel nomi bilan ham mashhur.

## Shuningdek

* Kapuns — Graubyundenning yana bir anʼanaviy taomi.
* Ryoshti — shveytsarcha anʼanaviy kartoshkali taom.

## Eslatmalar
Aysbayn

**Aysbayn** ( — tom maʼnoda „muz oyoq“), **hakse** ( — „boʻgʻim“) — nemis oshxonasining choʻchqa oyogʻi — boʻgʻimidan tayyorlangan toʻyimli goʻshtli taomi. Bu asl Berlin taomi va Hausmannskost klassik taomi hisoblanadi. Nemis tilida „aysbayn“ soʻzining kelib chiqishining ikkita versiyasi mavjud: Skandinavcha „boʻgʻim“ yoki lotincha ischia yoki muzda uchish uchun konki yasaladigan hayvon boldir suyagini anglatuvchi qadimgi nemischa „tos suyagi“ deb talqin qilinadigan isben soʻzidan olingan.

Boʻgʻimdagi goʻsht koʻp yogʻli qatlamlarga ega va qalin yogʻ qatlami bilan qoplangan, u juda yumshoq va xushboʻy, lekin uzoq issiqlik bilan ishlov berishni talab qiladi. Tayyor pishgan boʻgʻim goʻsht suyakdan osongina ajratiladi. Boʻgʻim tayyorlash uchun bir nechta mintaqaviy retseptlar mavjud boʻlib, ular ikkita asosiyga boʻlinadi: Shimoliy Germaniya va Polshada boʻgʻim nitrit tuzi bilan oldindan ishlov beriladi va keyin qaynatiladi. Bu taomga „aysbayn“ deyiladi. Janubiy Germaniyada, Chexiyada va Avstriyada boʻgʻim teri toʻliq yumshagunga qadar oldindan ishlov berilmasdan pechda yoki grilda pishiriladi va bu taom „hakse“ deb ataladi. Berlin pushti aysbaynining taʼmi sersuv, qovurilgan hakse hushboʻy hid chiqaradi.

Berlinda aysbayn noʻxat pyuresi bilan tortiladi, Frankoniyada bu taom „karam va suyakcha“ deb ataladi va tuzlangan karam va kartoshka pyuresi bilan tortiladi. Xuddi shunday avstriyalik taom „shtelse“ deb nomlanadi, bunda boʻgʻim pishirishdan oldin koʻpincha sarimsoq-zirali bulyonda qaynatiladi. Shtelse xantal, yerqalampir va sirka bilan marinadlangan sabzavotlar bilan tortiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Markina L. G. EISBEIN / / Germaniya madaniyati: lingvistik lugʻat / bosh muharrirligida prof. N. V. Muravleva. — M.: AST, 2006-yil. — BILAN. 228. — 1181 bilan. — 3000 nusxa. — .
* Markina L. G. SCHWEINSHACKSE / / Germaniya madaniyati: lingvistik lugʻat / bosh muharrirligida prof. N. V. Muravleva. — M.: AST, 2006-yil. — BILAN. 906. — 1181 bilan. — 3000 nusxa. — .
* 
* F. Naumann: Eisbeinessen (der Vereinigung Hamburger Schiffsmakler). In: Hansa 2008 Nr. 12 S. 52-56
* Theo Stemmler: Duden — Wie das Eisbein in Lexikon kam: Ein unterhaltsamer Gang durch dieutsche Wortgeschichte. Dudenverlag, Bibliografiya instituti, Mannheim, 2007, ISBN 978-3-411-72291-4
* Charles Sinclair. Eysbeyn / / Oziq-ovqat lugʻati: A dan Z gacha boʻlgan xalqaro oziq-ovqat va pishirish atamalari. — Ikkinchi nashr. — London: A&C Black, 2004-yil. — P. 200. — 632 p. — .
## Havolalar
* Yevropa qutisi
Amatrichana

**Amatrichana** (, Rim dialektida *matriciana*) italyan sousi boʻlib, uning asosiy komponentlari bekonga oʻxshash boʻlgan guanchiale, pecorino pishlogʻi va pomidordan iboratdir. Latsio mintaqasi Rieti provinsiyasidagi Amatriche shahri nomi bilan atalgan. Amatrichana Latsioning anʼanaviy taomlari roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi

Amatrichananing oʻtmishdoshi gricha sousi edi ( yoki ), bir versiyaga koʻra, hozirda Amatriche yaqinida joylashgan Akkumoli kommunasining bir qismi boʻlgan Grishano qishlogʻi () sharafiga nomlangan. Gricha sousi hali ham pomidorsiz amatrichana sifatida tanilgan, garchi u boshqa ingredientlar bilan ham farq qiladi.

Pomidor qoʻshilgan sous XVIII asrning oxirida ixtiro qilingan. Bu haqda birinchi yozma eslatma 1790-yilda Rim oshpazi Franchesko Leonardi tomonidan yozilgan „L’Apicio Moderno“ pazandalik kitobida uchraydi.

XIX asrning boshlariga kelib, Rimda amatrichana sousi bilan makaronning mashhurligi Rimning Amatriche bilan yaqin aloqalari tufayli sezilarli darajada oshdi. Tez orada Amatrichana Rim klassik taomiga aylandi. Rim lahjasida bu sous *matrichana* nomi bilan atalib, bu dialektga xos boʻlgan birinchi urgʻusiz unlini yoʻqotilishiga sabab boʻldi.

## Variantlari

Amatrichana retsepti baʼzi oʻzgarishlarga uchragan holda Latsio boʻylab tarqaldi. Deyarli hamma yerda Guanchiale ishlatiladi. Gosettining oshxona kitobi kabi baʼzi retseptlarda pomidor haqida yozilmagan. Amatriche shahrida piyoz ishlatilmaydi, lekin klassik Rim oshxonasi kitoblarida tavsiya etiladi. Koʻpincha yogʻ sifatida Zaytun moyi, kam hollarda charvi yogʻ ishlatiladi yoki umuman yogʻ qoʻshmasdan tayyorlanadi. Zaytun moyida qovurilgan sarimsoq sousga qoʻshilishi mumkin. Pishloq sifatida Pecorino Romano yoki Amatrichi qoʻy pishlogʻi ishlatiladi. Baʼzan qora murch yoki qalampir qoʻshiladi.

Amatrichana spagetti, bukatini yoki rigatoni bilan tortiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ampo (taom)

**Ampo** () — Markaziy va Sharqiy Yavaning ayrim hududlari aholisi tomonidan isteʼmol qilinadigan tuproqdan tayyorlangan taom.

## Tayyorlanishi
Taomni tayyorlash uchun guruch maydonlaridan yigʻilgan va toshlar va boshqa begona narsalardan tozalangan tuproq ishlatiladi. Yigʻilgan qattiq massa tayoqchalar bilan uriladi, shundan soʻng bambuk pichoq yordamida mahsulotdan ingichka tasmalar kesiladi va uzun spirallarga oʻraladi. Olingan tuproqli aylanalar 30-90 daqiqa davomida loydan yasalgan idishlarda pishiriladi va dudlanadi. Issiqlik bilan ishlov berishdan soʻng, taomni tanovul qilish mumkin.

Ampo tayyorlash Indoneziyaning Taban qishlogʻidagi oilalardan birining oilaviy biznesidir. Ushbu taomni mahalliy bozorda sotish orqali oila kuniga 2 dollarga yaqin daromad oladi. Ushbu taomni tayyorlovchi mahalliy aholidan biri Rasimaning aytishicha, uning taʼmi bevosita ishlatiladigan tuproq sifatiga bogʻliq.

## Tibbiyotda qoʻllanishi
Amponing foydasi yoki zarari haqida rasmiy dalillar yoʻq. Biroq, mahalliy aholi uni ogʻriq qoldiruvchi vosita sifatida ishlatishadi. Ampo hatto homilador ayollar tomonidan ham isteʼmol qilinadi, chunki Taban aholisi bu taom chaqaloqning terisiga foydali taʼsir koʻrsatadi va uni sogʻlom va yorqin qilish imkonini beradi deb hisoblaydi.

Ilmiy nuqtai nazardan qaraganda, tuproqni taom sifatida isteʼmol qilish zarurati kamqonlik va yetarli darajada yaxshi ovqatlanmaslik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Shuningdek, oshqozon-ichak traktidagi muammolar tufayli ham boʻlishi mumkin.

## Yana qarang

* Geofagiya

## Manbalar
Binenshtix

**Binenshtix** ( — yoqilgan. „asalari chaqishi“) — klassik nemis pishirigʻi, xamirturushli xamir qorilgan, ustki qatlami yogʻ va shakar qoʻshilgan bodomli, pishayotganida karamellashadigan, ochiq tovada pishuvchi pirog.

Nonvoyning shogirdlari haqidagi Reyn afsonasiga koʻra, pirog oʻz nomini uzoq 1474-yil Andernaxdagi voqealar xotirasiga asosan olgan. Linz-am-Reyn aholisi qoʻshni Andernax shahriga hujum qilmoqchi edilar, chunki imperator Reynlarning kemalarni oʻtkazish uchun bojini undirish huquqini Andernaxlarga oʻtkazgan edi. Belgilangan kun ertalab ikki Andernaxli novvoy shogirdlari shahar devori boʻylab yurib, unda osilgan asalari uyasidan asal yeyishgan. Shunda yigitlar hujumga shay turgan dushmanlarni koʻrib qolib, ularga asalari uyalarini uloqtirishgan, asalarilar chaqqan dushman qochib ketgan.

Binenshtixning asosi shirin xamirturushli xamir boʻlib, u tovada barmoq qalinligida yoyiladi. Xamir ustiga qaynatilgan va hali ham juda issiq boʻlgan shakar yoki asal, yogʻ, qaymoq va bodom parchalaridan iborat massa taqsimlanadi. Pishirib sovutilgandan soʻng, pirog gorizontal ravishda kesiladi va usti koʻpirtirilgan qaymoq, sariyogʻ yoki vanil kremi yoki qaymoq bilan aralashtirilgan puding bilan toʻldiriladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Markina L. G. BIENENSTICH BINYeNShTIX // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 106. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
* 
* 
* 
* Lothar Bendel. Bienenstich // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — .
* Erhard Gorys. Bienenstich // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 60. — 599 S. — .

## Havolalar
* Binenstiech retsepti
Nemischa olxoʻri pirogi

**Nemischa olxoʻri pirogi** (**zwechgenkuchen**  yoki **pflaumenkuchen**, ) — xamirturush yoki uvadalanuvchan xamir asosida yangi yozgi koʻk olxoʻri bilan toʻldirilgan va pishirish qogʻozida tayyorlanuvchi meva bargli pirog hisoblanadi. U Germaniyaning Augsburgda paydo boʻlgan anʼanaviy pirogi hisoblanadi.

Nemis tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda katta va yumaloq shakldagi shirali koʻk olxoʻri (prunus domestica, ) va toʻq rangdagi, uzunchoq shaklda va kichik (prunus domestica subsp. domestica,  kabi turlarga koʻra piroglarni toʻldirmasiga mos keladi . Xamirning yupqa qatlamiga terisini pastga qaratib olxoʻri mevalari terib chiqiladi. Baʼzida pirogga un, shakar, sariyogʻ va doljindan tayyorlanadigan qandolat parchalari ustiga sepiladi. U Germaniya, Avstriya va Shveytsariyaning turli mintaqalarida mashhur boʻlib, boshqacha nomlarga ega. Deutsche Welle maʼlumotlariga koʻra olxoʻri pirogi Germaniyada olma pirogi bilan birga teng mashhurlikka egadir. Badenda olxoʻri pirogi anʼanaviy ravishda kartoshka shoʻrvasi bilan birga tortiladi .

## Eslatmalar

## Adabiyot

* 
* Erhard Gorys. Zwetschgendatschi // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 595. — 599 S. — .

## Havolalar

* Bosqichma-bosqich retsept
Kedjeri

**Kedjeri** — qaynatilib toʻgʻralgan baliq (anʼanaviy dudlangan piksha), qaynatilgan guruch, maydanoz, butun qaynatilgan tuxum, karri, sariyogʻ, qaymoq va mayizdan iborat ingliz taomi; hududga qarab retseptlar farq qilishi va qoʻshimcha ingredientlarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Ovqat issiq va sovuq holda tortilishi mumkin; piksha oʻrniga boshqa baliqlardan, garchi bu anʼanaviy boʻlmasada, qizil baliq yoki tuna baliqdan foydalanish mumkin.

Kedjeri taxminan 1340-yillarda yoki undan oldin paydo boʻlgan va Hindistonning koʻp qismi inglizlar tomonidan mustamlaka qilingan XIX asrning oʻrtalarida Britaniyaga olib kelingan va oʻsha paytdagi mashhur „hind nonushtalari“ ning bir qismiga aylangan hind taomi kicharidan kelib chiqqan deb hisoblanadi.

## Manbalar