open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hirot xalqaro aeroporti

**Hirot xalqaro aeroporti**, **[[Ansoriy|Xoʻja Abdulla Ansoriy]] xalqaro aeroporti** nomi bilan ham tanilgan,  Afgʻoniston gʻarbidagi Hirot shahridan  janubi-sharqda, Hirot- Faroh yoʻlining sharqida, Hirot viloyatining Gʻuzora tumanidagi Gʻuzora shahri yaqinida joylashgan. Bu Afgʻonistonning Kobul aeroporti, Qandahordagi Ahmadshoh Bobo xalqaro aeroporti va Mozori-Sharifdagi Mavlono Jaloliddin Muhammad Balxiy xalqaro aeroportidan keyin toʻrtinchi yirik tijorat aeroportidir.

## Tarixi
Aeroport dastlab 1960-yillarda AQShdan kelgan muhandislar tomonidan qurilgan. U 1980-yillarda Sovet qoʻshinlari tomonidan foydalanilgan. Aeroport qiruvchi va transport samolyotlari (jumladan An-26, An-32 va MiG-21) uchun baza boʻlgan. Shaharni qoʻlga kiritgach, 1995-yilda Tolibon aeroportni oʻz nazoratiga olgan. Aeroport 1996-yil 4-noyabrda Tolibonga qarshi alyans tomonidan reaktiv bombardimon qilingan. 2001-yil 12-noyabrda qoʻzgʻolon koʻtarildi va Tolibon hududdan siqib chiqarildi. Koʻp oʻtmay, AQSh armiyasining maxsus kuchlari Alpha 554 („Texas 08“) tezkor otryadining askarlari aeroportga yetib kelishdi va jamoaning hisobotida aytilishicha: „… koʻp millatli kuchlarni joylashtirish boʻyicha mahalliy qoʻmondonlar bilan bevosita muzokaralar olib borilib, gumanitar yordam guruhlari aeroportga joylashtirildi“. 2002-yildan 2005-yilgacha AQSh boshchiligidagi koalitsiya kuchlari aeroportda xalqaro operatsiyalarni oʻtkazgan.

2005-yil may oyida AQSh boshchiligidagi koalitsiya va NATO oʻrtasidagi 2-bosqichga oʻtish doirasida mas’uliyat Xalqaro xavfsizlik kuchlariga (ISAF) oʻtkazildi. 45 kun davomida 47 kishilik tanker havo yukini boshqarish elementi, birinchi navbatda, MakGuire aviabazasining 621-Favqulodda vaziyatlarga javob berish qanotidan joylashtirildi, chunki ular Afgʻoniston gʻarbiy mintaqasidagi ISAF operatsiyalarini boshqarishni oʻz zimmalariga olgan holda aeroportni 300 dan ortiq italiyalik askarlarning kelishiga tayyorladilar. Ushbu aniq vazifa uchun ular har kuni ikkita C-17 navbatini qoʻllab-quvvatladilar. Shuningdek, ular Italiya havo portiga aeroportga qoʻngan koalitsiya C-130 samolyotlariga xizmat koʻrsatishda yordam berishdi.

ISAFning foydanalishi 2005-yildan beri davom etmoqda, unga Afgʻoniston havo kuchlari va Afgʻoniston milliy politsiyasi qoʻshildi. Soʻnggi yillarda Italiya aeroportni kengaytirish uchun 137 million yevro vaʼda qilgan. Natijada uchish-qoʻnish yoʻlagi uzaytirildi va asfaltlandi hamda halok boʻlgan italiyalik ofitser kapitan Massimo Ranzani nomi bilan atalgan yangi xalqaro terminal ochildi. 2021-yil yanvar oyida Afgʻoniston prezidenti Ashraf Gʻani aeroportga Xoʻja Abdulla Ansoriy nomini berdi.

2021-yil avgustida Tolibon Hirotning aeroport va boshqa qismlarini nazorat ostiga oldi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Yana qarang

* Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Ariana Afghan Airlines jadvali
* Landings.com saytida Hirot aeroporti uchun aeroport rekordi
Shomurotovlar uy-muzeyi

**Shomurotovlar uy-muzeyi** — 1999-yil (baʼzi manbalarda 1998-yil)da Qoraqalpogʻiston Respublikasining Nukus shahrida ochilgan uy-muzey. Amet va Oyimxon Shomuratovalarning xususiy uy-muzeyi sifatida ochilgan muzeyda ularning faoliyatiga bilan bogʻliq qimmatli eksponatlar saqlanadi. Uy-muzeyga Amet va Oyimxon Shomurotovalarning qizi Oyimgul Shomurotova rahbarlik qilib keladi.

## Ochilish tarixi va faoliyati
1993-yilda Oyimxon Shomuratova vafot etganidan keyin uning farzandlar uy-muzey ochishga qaror qilishgan. Qoraqolpogʻiston Avtonom Respublikasi hukumati rahbarlaridan biri boʻlgan Ubbiniyaz Ashirbekov tomonidan 12 sotix yer uy-muzey qurilishi uchun ajratilgan. Qurilish ishlariga Shomurotovlarning kuyovi Tuybaldiev Sultamurat rahbarlik qilgan. Shomurutovning uy-muzeyi qurilishida Sultamurat Taubaldievning mehnatini aks etgan alohida hujjatli film ham suratga olingan va „Taqdir sinovlari“ nomli asar ham yozilgan. Asar 2012-yili Toshkentda nashr etilgan. 

Xususiy uy-muzeyi 1999-yili ochilgan boʻlib, Amet Shomurotov (1912—1953) — shoir, yozuvchi va dramaturg edi. Rafiqasi  Oyimxon Shomuratova  (1917—1993) xalq artisti unvonini olgan va Qoraqalpogʻiston tarixida teatr sahnasiga chiqqan birinchi ayol sanʼatkorlardan biri boʻlgan. Bu shaxslar XX asr qoraqalpoq madaniyatining rivojida muhim oʻrin tutishadi.

Muzey kolleksiyasida juftlikning shaxsiy buyumlari, jumladan: fotosuratlar, sahna liboslari, kitoblari, qoʻlyozmalar va ularning faoliyatiga oid buyumlar saqlanadi. Muzeyda mashhur rassomlar: Madgazin, Matevosyan, Berdimuratovlar va boshqalarning asarlari ham mavjud boʻlib, bundan tashqari qoraqalpogʻistonlik mashhur yozuvchilari, sanʼatkor va davlat arboblarining fotohujjatlari ham saqlanadi. Shuningdek, muzeyda Oyimxon Shomuratova tomonidan ijro etilgan qoʻshiqlarni tinglash imkoniyati ham yoʻlga qoʻyilgan.

2019-yilda Shomurotovlar uy-muzeyi ochilganligining 20 yilligi keng nishonlangan.

## Manbalar
Yuriy Bobkov

**Yuriy Nikolaevich Bobkov** (9-fevral 1955-yil, Moskva – 2008-yil, Bryanka, Lugansk viloyati) – sovet futbolchisi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan. Rostselmash, SKA Rostov-Don va Zarya Voroshilovgrad klublarida oʻynaganligi bilan tanilgan.

## Biografiya
1955-yil 9-fevralda Moskvada tugʻilgan. U futbolni „Lokomotiv“ klubining Lyublino yoshlar jamoasida boshlagan, soʻngra „Mehnat zahiralari“da mashgʻulotlarni davom ettirgan.

Yuriy professional futbolidagi debyutini 1975-yilda SSSR Ikkinchi ligasida oʻynagan „Avtomobilist“ Krasnoyarsk klubi tarkibida oʻtkazgan. Krasnoyarsk jamoasida uch mavsum oʻynagan. 1977-yilda Yuriy, Rostov SKA jamoasi safiga qoʻshilgan va ikkinchi mavsumdan boshlab asosiy jamoa tarkibida oʻynagan. 1978-yilda SKA Rostov jamoasining SSSR Oliy Ligasiga yoʻllanma olishida katta hissa qoʻshgan. 1979-yilgi mavsumda u 27 oʻyin oʻtkazib, bitta gol urgan.

1980-yilning yozida u Rostselmash klubiga koʻchib oʻtdi va 22 oʻyinda 11 ta gol urdi. 1981-yilgi mavsum boshida u „Rostselmash“ jamoasining sardori boʻlgan. 1981-yilning yozida u Toshkentning „Paxtakor“ klubiga oʻtib, oliy liganing 10 ta uchrashuvida qatnashib, bitta gol urgan.

1982-yilda u Voroshilovgradga koʻchib oʻtdi va u yerda birinchi ligada oʻynaydigan „Zorya“ jamoasiga qoʻshilgan. Zorya jamoasi safida uch mavsumda yuzdan ortiq oʻyin oʻtkazdi. 1987—1988-yillarda tanaffusdan soʻng yana klub safigaga qaytdi.

SSSR oliy ligasida u 43 oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan. SSSR birinchi ligasida u 187 ta oʻyin oʻtkazib, 45 ta gol urgan. SSSR ikkinchi ligasida u 95 ta oʻyinda maydonga tushib, 29 ta gol urgan. SSSR kubogida u 18 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan.

U 2008-yilda Ukrainaning Bryanka shahrida vafot etgan.

## Manbalar
Aleksandr Murashov

**Aleksandr Aleksandrovich Murashov** (19-noyabr 1928-yil – 12-oktyabr 1957-yil) – sovet sobiq futbolchisi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan.

## Biografiyasi
Murashov oʻz futbolchilik faoliyatini 1950-yilda Moskva dengiz floti klubida harbiy xizmatni oʻtayotgan vaqtida boshlagan va jamoa bilan birgalikda SSSR „A“ toifasidagi ligada ishtirok etgan.

Murashov 1951-yilda „A“ toifasidagi ligada, jamoa uchun quyidagi jamoalarga qarshi 5 ta oʻyinda maydongga tushgan: Zenit Leningrad (0:0), CDSA (0:4), Dinamo Tbilisi (0:0), Shaxtyor Stalino (0:1) va Moskva Spartak (3:5). Mavsum oxirida jamoa SSSR „A“ toifasidagi ligani tark etdi. 1952-yilda Murashov oʻzining eng yaxshi mavsumini oʻtkazdi. 1953-yilda 4 oʻyindan soʻng jamoa tarqalib ketdi va Murashov Moskvaga qaytib keldi. Murashov Moskvada uch yil „Zenit“ jamoasida oʻynadi (1955-yilda Moskva viloyatining Kaliningrad jamoasi).

1956-yilda yanggi tashkil etilgan "Paxtakor" jamoasida oʻynash taklifini qabul qildi. 1956-yil 8-aprelda SSSR chempionatining „B“ toifasidagi birinchi rasmiy uchrashuvida Molotov shahri jamoasiga qarshi (1:0) ishtirok etdi.

Oʻzbekiston SSR terma jamoasi tarkibida SSSR xalqlarining birinchi Spartakiadasida qatnashib, 4 ta oʻyin oʻtkazgan.

1956-yil 5-noyabrda „Paxtakor“ tarkibida Olimpiada oldidan soʻnggi mashgʻulotni oʻtkazayotgan SSSR terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida (1:11) ishtirok etdi.

## Yutuqlari
**Jamoa**

* B toifasi gʻolibi: 1950-yil

**Shaxsiy**

* 1952-yilgi mavsumda dengiz floti jamoasining eng yaxshi toʻpurari – 9 ta gol

## Klub statistikasi

## Oʻzbekiston SSR terma jamoasining ishtiroki

## Manbalar
Fayzobod aeroporti

**Fayzobod aeroporti**  Afgʻoniston Badaxshon viloyatining markazi Fayzoboddan taxminan  shimoli-gʻarbda masofada joylashgan. Bu mamlakat Transport va fuqaro aviatsiyasi vazirligi qoshidagi mahalliy aeroport va Badaxshon viloyati aholisiga xizmat koʻrsatadi. Aeroport va uning atrofida xavfsizlik Afgʻoniston milliy xavfsizlik kuchlari tomonidan taʼminlanadi.

Sovet ishgʻoli davrida qurilgan Fayzobod aeroporti biroz noodatiy boʻlib, butun eni va uzunligi boʻylab teshilgan poʻlatdan (PSP yoki Marsden Matting) qurilgan uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega. Yangi asfaltli uchish-qoʻnish yoʻlagining qurilishi 2012-yilning yozida yakunlandi. U katta toshlar bilan toʻsib qoʻyilgan metall uchish-qoʻnish yoʻlagiga parallel ravishda ishlaydi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Yana qarang

* Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*  (USAIDAfghanistan June 18, 2013)
* Airport record for Faizabad Airport  at Landings.com.
*
Bost aeroporti

**Bost aeroporti** ()  Afgʻonistonning Hilmand viloyatidagi Lashkargoh shahriga xizmat koʻrsatadigan aeroportdir. U Hilmand daryosining sharqiy sohilida, Argʻandob daryosi bilan tutashgan joyidan  shimolda joylashgan. Shuningdek, Qandahordan  gʻarbda joylashgan.

## Tarixi
Aeroport 1957-yilda AQSh koʻmagida tashkil etilgan.

2008-yilda hozirgi aeroportni qayta tiklash, sanoat va qishloq xoʻjaligi parkini yaratish boʻyicha yirik loyiha boshlandi. Ushbu loyihaning umumiy byudjeti USAID tomonidan xayriya qilingan 52 million AQSh dollarini tashkil etdi.

2009-yil 4-iyunda yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi va terminalning ochilish marosimi yuqori martabali hukumat amaldorlari hamda AQSh va Buyuk Britaniya elchilaridan iborat delegatsiya tomonidan boʻlib oʻtdi. Yangi asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagi uzunligi 2300 m va eni 43 m boʻlib, Afgʻonistondagi uchinchi eng uzun uchish-qoʻnish yoʻlagi hisoblanadi.

## Aviakompaniyalar va manzillar

## Infratuzilmasi
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. U 01/19 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, asfalt yuzasi  ni tashkil qiladi. Ilgari uchish-qoʻnish yoʻlagi  oʻlchamdagi shagʻalli yuzaga ega edi.

## Yana qarang

* Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati
* Kemp Bastion

## Manbalar


## Havolalar

* Airport record for Bost Airport  Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine at Landings.com.
Chagʻcharon aeroporti

**Chagʻcharon aeroporti** (; )  Afgʻonistonning Gʻoʻr viloyatining markazi boʻlgan Chagʻcharonning sharqiy qismida joylashgan. Bu mamlakat Transport va fuqaro aviatsiyasi vazirligi qoshidagi mahalliy aeroport va Gʻoʻr va unga yaqin viloyatlar aholisiga xizmat koʻrsatadi. Aeroport va uning atrofida xavfsizlik Afgʻoniston milliy xavfsizlik kuchlari tomonidan taʼminlanadi.

Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. Chagʻcharon aeroportida  oʻlchamdagi bitta asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. U kichik va oʻrta oʻlchamdagi (C130) samolyotlarni qabul qilishga qodir. Tajan daryosi aeroportning janubi va sharqidan oqadi. Xalqaro xavfsizlik kuchlari (ISAF) missiyasi 2014-yil oxirida tugaguniga qadar aeroportni ishgʻol qilib turdi. Oʻsha paytda u rivojlantirilgan va yanada foydali boʻlgan.

Chagʻcharonga eng yaqin boshqa aeroportlar: shimolda Foryob viloyatidagi Maymana aeroporti, sharqda Bomiyon viloyatidagi Bomiyon aeroporti, janubi-sharqda Doykundi viloyatidagi Nili aeroporti, janubi-gʻarbda Hilmand viloyatidagi Bost aeroporti, janubi-gʻarbda Faroh viloyatidagi Farah aeroporti, gʻarbda Hirot viloyatidagi Hirot xalqaro aeroporti va shimoli-gʻarbda Badgʻis viloyatidagi Qalayi Nav aeroportidir.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Yana qarang

* Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati

## Manbalar


## Havolalar

* Chaghcharon aeroportining ochilish marosimi – CCR PRT PIO OF1 Paulius Babilas tomonidan tayyorlangan (1)
* Doktor Gyunter Eichhorn tomonidan aeroport yozuvlari
Shamun-Nabi maqbarasi

**Shamun-Nabi maqbarasi** (yoki *Shamunabi*) – tarixiy Mizdaxqon shahrining sharqiy qismida joylashgan yodgorliklardan biri. Rivoyatlarda Shamun-Nabi shaxsining paygʻambar avlodlaridan biri boʻlganligi aytiladi. XIII—XIV asrlarga tegishli ushbu maqbara bugungi kunda Qoraqalpogʻiston Respublikasining Xoʻjayli tumanidagi „Sarishungil“ ovulida joylashgan. Mavzoley oʻlchamlari 28x5,2 metr boʻlgan toʻrtburchak shaklida.

Yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

## Tarixi va joylashuv oʻrni
Mizdaxqon majmuasining mashhur yodgorliklaridan biri boʻlgan Shamun-Nabi maqbarasi, Jumartqassab tepaligi yaqinida joylashgan boʻlib, tuzilishi jihatidan toʻrtburchak shaklga ega. Maqbaraning asosiy fasadi peshtoq bilan mustahkamlangan va sharqqa tomon qaratib qurilgan. Maqbaraning ichki qismi ketma-ket qilib bunyod etilgan yetti gumbaz bilan qoplangan. Shuningdek, maqbarada choʻziq shakldagi toʻrtburchak imorat ham mavjud. Maqbaraning gʻarbiy qismi tleuxan bilan tutashgan. Tadqiqotlarga koʻra ushbu ikki imoratning qurilishi — asrlarga borib taqaladi.

Rivoyatlarda Shamun-Nabining paygʻambar avlodlaridan biri boʻlganligi taʼkidlangan. 1964-yilda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasi koʻra topilgan qabr ochilganida unda hech qanday jasad izlari aniqlanmagan. Qadimgi Mizdaxqon shahriga tegishli boʻlgan deyarli barcha tarixiy obyektlar „yetti“ raqami bilan aloqador ravishda bunyod etilgan. Xususan, yetti gumbazli maqbara – Shamun-Nabining aslida yetti goʻzal qizi sharafiga qurilgan, degan taxminlar mavjud. Mutasaddilar ayni shu rivoyatlar turistlarni oʻziga jalb etib kelishini taʼkidlashadi.

## Maqbara rekonstruksiyasi boʻyicha bahslar
2018-yil 1-noyabr kuni „Qizil Qalʼa“ yodgorligi va „Shamun-Nabi“ maqbarasini restavratsiya qilinish jarayoni bu sohadan xabari boʻlmagan shaxslar tomonidan amalga oshirilayotgani borasida xabarlar kelib tushgan. Shundan soʻng Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan bu boʻyicha matbuot anjumani oʻtkazilgan. Matbuot anjumanida Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vaziri oʻrinbosari Kamola Akilova „Shamun-Nabi“ maqbarasida yuz bergan holat aslida vazirlik ruxsatisiz amalga oshirilganini taʼkidlab oʻtgan. Fazliddin Davlatov rahbarlik qiladigan „Meros Chashmasi“ tashkiloti „Qizil Qalʼa“ hamda „Shamun-Nabi“ madaniy obyektlarida restavratsiya ishlarini olib borgan. Biroq, Shamun-Nabi" maqbarasi zamonaviy tashqi koʻrinishi bilan oʻz tarixiy xususiyatlarini butkul yoʻqotgan. Matbuot anjumani davomida Oʻzbekiston Madaniyat vazirligi Jamoatchilik Kengashining raisi Zafar Hakimov ham buni taʼkidlab oʻtgan.

## Manbalar
Naxichevan xalqaro aeroporti

**Naxichevan xalqaro aeroporti** ()  – Ozarbayjonning dengizga chiqish yoʻli boʻlmagan eksklavi boʻlgan Naxichevan Avtonom Respublikasining poytaxti Naxichevan shahrida joylashgan fuqarolik aeroporti va Ozarbayjon harbiy aviabazasi. Aeroport 1970-yillarda qurilgan.

## Infratuzilmasi
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. Ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagi bor: 14R/32L nomini olgan beton qoplamali  oʻlchamga ega va 14L/32R nomini olgan asfalt qoplamali  oʻlchamga ega uchish-qoʻnish yoʻlaklari.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

## Yana qarang

* Ozarbayjonda transport

## Manbalar

## Havolalar

* AZALdagi Naxchivon xalqaro aeroporti
API

**Amaliy dasturlash interfeysi** (; qisqartmasi **API**) — ilova yoki operatsion tizim tomonidan tashqi dasturlar foydalanishi uchun taqdim etiladigan tayyor turkumlar, protseduralar, funksiyalar, tuzilmalar va konstantalar majmui. Foydalanuvchi interfeysidan farqli ravishda, ikki yoki undan ortiq kompyuter dasturlari oʻzaro bogʻlanishi va muloqot qila olishi uchun ishlatiladi. Bu turdagi aloqa yoki intefeysni ishlab chiqish, yoxud foydalanishni tavsiflovchi hujjat API spesifikatsiyasi () deb nomlanadi.

Kompyuter va insonni bogʻlovchi fodalanuvchi interfeysidan farqli ravishda, API kompyuterlar yoki dasturiy taʼminot qismlarini bir-biri bilan bogʻlashda ishlatiladi. API oddiy foydalanuvchilar tomonidan emas, balki, dasturchilar tomonidan foydalanish uchun moʻljallangan.

APIning asosiy maqsadlaridan biri tizimning ichki detallarini yashirib,  dasturchi uchun kerak boʻladigan qismlarini ochiqlash va ichki detallar oʻzgargan taqdirda ham ularni izchil saqlashdan iboratdir. API maʼlum bir tizim juftligi uchun moslashtirilgan, yoki, koʻplab tizimlar oʻrtasida oʻzaro ishlash imkonini beruvchi umumiy standart tarzida ishlab chiqilgan boʻlishi mumkin.

APIlarning bir qancha, jumladan, dasturlash tillari, dasturiy ta'minot kutubxonalari, operatsion tizimlar va kompyuter hardveyri uchun ishlatilinadigan turlari mavjud. API atamasi 1960-1970-yillarda paydo boʻlgan boʻlsa ham, ushbu texnologiyaning tarixi 1940-yillarga borib taqaladi. API atamasining hozirgi kundagi qoʻllanishi odatda internetga ulangan kompyuterlar oʻrtasida aloqa oʻrnatish imkonini beruvchi veb-APIlarga ishora qiladi. APIlarning rivojlanishi mikroservislarning mashhurlikka erishishiga ham sababchi boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Jamshid Saidov

**Jamshid Saidov** (; 14-fevral 1978-yil, Buxoro) – Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va futbol murabbiyi. Futbolchilik faoliyatida asosan Buxoro viloyati jamoalarida oʻynagan.

## Faoliyati

### Futbolchilik faoliyati
Saidov professional futboldagi faoliyatini „Buxoro“ klubida, 1999-yilgi mavsumda boshlgaan. Buxoro klubida yarim himoyachi va himoyachi pozitsiyalarida oʻynagan 2004-yilgi mavsumda Samarqandning „Dinamo“ jamoasida oʻynagan. 2005-yilgi mavsumda Buxoroga qaytdi va Vobekntning „Vobkent“ klubi safida oʻynay boshlagan. 2006-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Birinchi ligasi musoboqasida Toshkentning „Quruvchi“ jamoasidan keyin ikkinchi oʻrinni olib Oʻzbekiston Oliy ligasiga „Vobkent“ klubi bilan yoʻllanmani qoʻlga kiritgan. 2008-yilgi mavsumda futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

### Murabbiylik faoliyati
Murabbiylik faoliyatini 2010-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Pro ligasida ishtirok etayotgan Buxoro jamoasida, Gennadiy Kochnevga yordamchi murabbiy sifatida boshlagan. 2011—2012-yilgi mavsumda bir muddat „Buxoro“ klubi bosh murabbiyi vazifasini bajargan. 2013—2015-yillarda Muborakning „Mashʼal“ klub tizimida ishlagan va bosh murabbiy Aleksandr Xomyakovga yordamchilik qilgan. 2014-yilda AFC murabbiylik Pro litsenziyasini qoʻlga kiritgan. 2015-yilgi mavsumda yana „Buxoro“ klubiga bosh murabbiy sifatida qaytdi. 2015-yil 5-iyulda Shuhrat Fayziyev oʻrniga „Buxoro“ klubiga bosh murabbiy sifatida tayinlangan. Jamshid Saidov boshchiligidagi Buxoro jamoasi 2016-yilgi mavsumda oʻz tarixidagi eng yaxshi natijalarni birini qayd etdi. Mavsum davomida barqaror oʻynagan jamoa musoboqa yakunida 4-oʻrinni qoʻlga kiritgan edi. 2017-yilgi mavsumda „Buxoro“ jamoasidan isteʼfoga chiqgan. 2020-yil 27-iyulda „Buxoro“ klubida bosh murabbiylikdan boʻshatilgan Muhsin Muhammadiyev oʻrniga bosh murabbiy sifatida tayinlangan va mavsum soʻngida isteʼfoga chiqgan. 2021-yil Toshkentning „Lokomotiv“ jamoasi tizimida murabbiy sifatida faoliyatini davom ettirgan. 2023-yil 20-iyunda Navoiyning „Qizilqum“ klubi bosh murabbiyi sifatida shartnoma imzoladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Jamshid Saidov  Transfermarktda murabbiy profili
* Jamshid Saidov  Soccerwayda murabbiy profili
* Jamshid Saidov Footballfactsda futbolchi profili
Lil Pump

**Gazzy Fabio Garcia** (, 2000 yil 17 avgustda tugʻilgan), professional sifatida **Lil Pump** nomi bilan tanilgan – amerikalik repper va qoʻshiqchi. U 2010-yillarning oxirida „Mumble-rep“ sahnasidan tashqari shuhrat qozondi va oʻzining minimalist musiqasi bilan ajralib turdi, u tez-tez  yoki giperaktiv deb taʼriflangan jamoat personaji bilan ajralib turdi. Florida shtatining Mayami shahrida tugʻilib oʻsgan, u ''Billboard'' Hot 100 roʻyxatida uchinchi oʻrinni egallagan va oʻsha yilning oktyabr oyida oʻzining nomli debyut studiyaviy albomidan oldin boʻlgan „Gucci Gang“ singlining 2017 yilgi chiqishidan soʻng asosiy eʼtiborni qozondi.

## Mukofot va unvonlar

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lil Pump on SoundCloud
* Lil Pump on Spotify
* Lil Pump on Snapchat
*
Gruziya aeroportlari roʻyxati

Bu **[[Gruziya|Gruziyadagi]] [[aeroport|aeroportlarning]]** turiga koʻra guruhlangan hamda joylashuviga koʻra saralangan **roʻyxati**.

Gruziya Yevrosiyoning Kavkaz mintaqasidagi mamlakat hisoblanadi. U gʻarbda Qora dengiz, shimolda Rossiya, janubda Turkiya va Armaniston hamda sharqda Ozarbayjon bilan chegaradosh. Maydoni  va aholisi 3,7 million kishi.

Gruziya toʻqqiz viloyat, ikkita muxtor respublika hamda poytaxt Tbilisidan iborat.

__TOC__

## Yoʻlovchilar statistikasi

2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022-yillarda Gruziya aeroportlarida xizmat koʻrsatilgan yoʻlovchilar soni:

## Aeroportlar

Nomi **qalin** qilib koʻrsatilgan aeroportlar muntazam tijoriy reyslarga xizmat koʻrsatadi.

: Ajariya Gruziyadagi muxtor respublika.
: Abxaziya de facto mustaqil davlat boʻlib, 1992—1993-yillardagi urushdan beri shunday holatda. Biroq, xalqaro hamjamiyatning aksariyati uni Gruziyaning bir qismi deb hisoblaydi, de jure Abxaziya Avtonom Respublikasi hukumati tomonidan boshqariladi, bu hukumatni esa Gruziya nazorat qilmaydi.

## Manbalar

* 
* 
*  – includes IATA codes
*  – ICAO codes, coordinates
*  – IATA and ICAO codes
Karni triadasi

**Karni triadasi** (**KT**) uchta turdagi neoplazmalarning, asosan, yosh ayollarda, jumladan, meʼda-ichak traktining stromal shishi, oʻpka xondromasi va adrenal paragangliomaning birgalikda mavjudligi bilan ifodalanadigan kasallikdir. Asosiy genetik nuqson tushunarsizligicha qolmoqda. KT Karni kompleksi va Karni-Stratakis sindromidan farq qiladi.

## Koʻrinishi
J Aidan Carney nomi bilan atalgan ushbu Karni  (KT) koʻp endokrin neoplaziyaning (MEN) oʻziga xos turi hisoblanadi. Klassik ravishda bogʻlangan uchta turdagi oʻsma – meʼda epiteloid leyomiosarkomasi (hozirda maʼlumki, bu kichik toʻplam aslida Kajalning interstitsial hujayralaridan kelib chiqadigan meʼda-ichak stromal oʻsmasi), oʻpka xondromasi va adrenal paragangliomasi hisoblanadi.

Kasallik koʻp hollarda ayollarda namoyon boʻladi. Yosh bemorlarda koʻp aʼzolardagi koʻplab oʻsmalar irsiy kasallikni koʻrsatadi, vaqti-vaqti bilan aka-uka va opa-singillarda ham kuzatiladi. Ammo asosiy genetik omil aniqlanmagan.

Ushbu uchta klassik oʻsmaga qoʻshimcha sifatida, feokromotsitoma, qiziloʻngach leykomiomasi, hamda adrenal korteks adenomasining koʻpayishi kuzatiladi.

Asl tavsifda meʼda epiteloidi leyomiosarkomasining oʻsha paytdagi terminologiyasi qoʻllangan. Molekulyar biologiyaning keyingi yutuqlari gastrointestinal stromal oʻsmalarning (GIST) hozirgi terminologiyasi ishlatilishiga olib keldi. Biroq, Karni triadasidagi meʼda-ichak stromal oʻsmalarida (GIST) CD117 (c-kit) mutatsiyalari yoʻqligi (yaʼni, ular yovvoyi turdagi) va shuning uchun bu GISTlar Imatinibga javob bermasligi mumkinligini koʻrsatadigan cheklangan dalillar bor.

## Taksonomiyasi
Karni triadasi J. Aidan Carney tomonidan tavsiflangan boshqa ikki turdagi neoplaziya sindromidan farq qiladi.

### Karni kompleksi
Karni kompleksi oʻziga xos obʼyekt boʻlibb miksomatoz neoplazmalar (yurak, endokrin, teri va asab) hamda teri va shilliq qavatning koʻplab pigmentli qavatlari, shu jumladan kamdan-kam uchraydigan epiteloid koʻk nevus bilan tavsiflanadi.

### Karni-Stratakis sindromi
Uchinchi holat, Karni-Stratakis sindromi (CSS) irsiy gastrointestinal stromal oʻsimta (GIST) va paraganglioma  tavsiflab, bu mitoxondriyal oʻsimtani bostiruvchi gen yoʻlida suksinat degidrogenaza va HSDHSDH SDH subbirliklarini oʻz ichiga olgan germline mutatsiyalari sabab boʻlishi haqida nazariyalar mavjud.

## Manbalar
Tugʻon Turk maqbarasi

**Tugʻon Turk maqbarasi** (yoki *Toʻgʻon Turk maqbarasi*) – Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Maqbara  asrga oid boʻlib, bugungi kunda „Ichan-qalʼa“ MFY, Zargarlar koʻchasi, 19-uyda joylashgan. Obyekt Toshhovli saroyining shimolida aholi yashab turgan mahalla ichida joylashgan bir gumbazli imoratdir.

Tugʻon Turk maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
## Qurilish tarixi
Maqbara Ichan qalʼa yaqinida joylashgan Zargarlar koʻchasida, Toshhovli saroyining shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan. Mavjud maʼlumotlarga koʻra, maqbara asli turk musulmonlaridan boʻlgan va 712-yili Xorazmni zabt etgan Qutba ibn Muslimning Xorazmga yuborgan elchilaridan biri boʻlgan Toʻgʻon Turk sharafiga bunyod etilgan. XIII asr boshlarida Chingizxon qoʻshinlari deyarli butun shaharni vayron etganida maqbaraga ham jiddiy zarar yetgan. Maqbara  asrda qayta qurilgan.

Maqbara binosining poydevori yer sathidan bir metr chuqurlikka qadar yetib boradi. Bunga sabab qilib maqbara binosining qadimiy ekanligi koʻrsatiladi. Toʻgʻon Turk ota haqidagi maʼlumotlar bizgacha yetib kelmagan. Xiva xonligining tarixchisi Muhammad Yusuf Bayoniyning yozishicha, uning qabri Koʻhna Ark saroyining ichida joylashgan. Boshqa bir tarixchining yozishicha, u turkiy qabilalardan boʻlib, Abu Muslim Xurosoniy qoʻl ostida harbiy sarkarda boʻlib xizmat qilgan. Abu Muslim Xurosoniy Fargʻonada oʻldirilmoqchi boʻlganidan keyin Xorazmga qochib kelgan va umrining soʻnggi yillarini shu yerda oʻtkazgan. Uning vafotidan keyin shahar aholisi Toʻgʻon ota sharafiga maqbara bunyod etishgan.

## Yana qarang

* Vayangan bobo maqbarasi
* Poyanda maqbarasi
* Yusuf Hamadoniy maqbarasi
* Uch avliyo maqbarasi

## Manbalar
Georgetown universtiteti tarixi

**Georgetown Universitetining** tarixi Amerikaning  Yevropa bilan ilk murosasi paydo bo‘lishidan hozirgi kungacha bo‘lgan to‘rt yuz yillikni o‘z ichiga oladi. Georgetown universiteti, o‘zi joylashgan shahri, Vashington hamda Amerika Qo‘shma Shtatlari bilan birga rivojlandi va ularning har biriga 1778 −1790-yillar oralig‘ida asos solingan. Georgetown universitetining kelib chiqishi o‘n yettinchi asrda Maryland jamiyati tashkil etilishidan iborat. Amerika inqilobi erkin diniy amaliyotga ruxsat berganidan so‘ng, Bishop John Carroll talim maskanini hozirgi Potomac daryosi bo‘yida tashkil etdi.

Ta’lim dargohi faoliyatidagi Iso Jamiyatining roli asoschilari va moliyalashtiruvchilar ro‘lidan o‘qituvchilar va maslahatchilarga aylandi. Ularning keng miqqiyosdagi tadqiqotlari va diniy turli-tumanlikka e’tibor qaratishlari oliygohning o‘ziga xosligini namoyon etishda yordam berdi. Georgetown o‘z davri, jumladan Amerika fuqarolar urishi ham ta’sir ko‘rsatdi va o‘sib borayotgan dargohga to‘sqinlik ko‘rsatdi hamda uning talabalar tarkibini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Patrick Francis Healy kabi universitet rahbarlari institutni bir necha aspirantura va bakalavriat maktablari bilan faol tadqiqot universitetiga aylantirdi va bilim yurti hududida, shahar atrofida va chet elda ta’lim imkoniyatlarini kengaytirishni nazorat qildilar.
Pyotr Kalitin

**Pyotr Petrovich Kalitin** (1853-yil, Narva – 1927-yil, Parij, Fransiya) – rus otliq qoʻshinlari generali, Turkiston yurishlari va Birinchi jahon urushi qatnashchisi.

## Biografiyasi
Pavel Petrovich Kalitinning ukasi, 1853-yil 30-oktyabrda Narva shahrida tugʻilgan, Nijniy Novgorod kadet korpusida oʻqigan, nomaqbul xatti-harakatlari uchun 5-sinfdan haydalgan.

1871-yilda 1-Turkiston otishma batalyoniga koʻngilli boʻlib kirgan, uning akasi Pavel 2-rotani boshqargan. Ushbu batalyon saflarida Kalitin 1873-yilda Xiva yurishida qatnashgan, koʻrsatgan xizmati uchun harbiy orden bilan taqdirlangan va 1874-yilda praporshik unvoniga sazovor boʻlgan.

1875—1876-yillarda general Trotskiy otryadi tarkibida Qo‘qon xonligini zabt etishda qatnashgan; ikkinchi leytenant unvoni bilan taqdirlangan va 4-darajali Avliyo Anna, 3-darajali Avliyo Stanislav ordenlari bilan taqdirlangan. 1880—1881-yillarda Ahal Teke ekspeditsiyasi tarkibida boʻlgan, Kuropatkin ixtiyorida boʻlgan, Goʻktepega hujum paytida snaryaddan kontuziyalanib, shtab kapitanligiga koʻtarilgan va qilich bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Stanislav, 4-darajali Avliyo Vladimir, 4-darajali Avliyo Georgiy ordenlari bilan taqdirlangan. Keyinchalik, Kalitinning mehnati bilan Dengiltepa yaqinida shu yerda halok boʻlganlar sharafiga yodgorlik oʻrnatilgan.

Birinchi jahon urushi qatnashchisi. 1915-yil 17-fevraldan – 1-Kavkaz armiyasi korpusi qoʻmondoni. 1915-yil 4-aprelda unga otliq qoʻshinlar generali unvoni berilgan. Oʻsha yili 17-mayda 3-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan.

Fuqarolar urushi davrida birinchi navbatda Rossiya janubidagi qurolli kuchlar Bosh qoʻmondoni Denikin shtab-kvartirasida, soʻngra Vrangel Kavkaz armiyasining shtab-kvartirasida zaxira saflarida boʻlgan; Qrimni tark etgach, Konstantinopolda boʻlgan, keyin Bolgariyaga ketgan va keyinchalik Fransiyaga koʻchib oʻtgan va bu yerda avtomobil zavodida tungi qorovul boʻlib ishlagan. Avliyo Georgiy ordeni kavalerlari ittifoqining raisi boʻlgan. 1927-yil 6-iyunda Saint Jeneviève des Bois shahridagi rus qariyalar uyida yurak hurujidan vafot etgan. Saint Jeneviève des Bois qabristoniga dafn etilgan.
## Manbalar
Billi Verner

**Billy Verner** - amerikalik musiqachi, qoʻshiqchi, bastakor va DJ. U Saetia va Hot Cross post-hardkor guruhlarining bosh vokalisti sifatida tanilgan. 

## Fon
Nyu-Yorkning Kvins shahrida oʻsgan.Verner Nyu-York universitetida bakalavr darajasini va London Universitet kollejida magistrlik darajasini oʻqidi.

Billi 1997 yilda Greg Drudi, Jeymi Bexar va Aleks Madara bilan Saetia guruhini tashkil qilgan. Ikki yarim yillik qisqa umri davomida ular Ral  nomi bilan atalgan toʻliq metrajli va *"Retrospektiv"* da toʻliq diskografiyasini chiqardilar. Billi qoʻshiq soʻzlarini yozgan va guruh uchun vokal kuylagan. Guruh 1999 yilda shaxsiy muammolar tufayli tarqalib ketgan, Off Minor, The Fiction va Billyning oʻz guruhi Hot Cross kabi guruhlarni tashkil etdi.

Hot Cross guruhi  2000 yilda Saetia ajralganidan koʻp oʻtmay, sobiq Saetia barabanchisi Greg Drudi, Mett Smit, Keysi Boland va Josh Yakubovski bilan tuzilgan. Guruh 2002-yilda oʻzining birinchi EP *“A New Set of Lungs”* ni chiqardi, soʻngra oʻzining tanqidiy eʼtirofga sazovor boʻlgan “ Kronika“,"Yarmarka savdolari va xayrlashuvlarEP va soʻnggi rekordi “ *Jonlanish xavfi”* ni,undan tashqari, Darajadagi tekislik rekordlarini chiqardi. *Revival* Equal Vision yozuvlarida chiqarilgan. Guruh musiqasi Saetia va boshqa Hot Cross aʼzolarining sobiq guruhlariga oʻxshardi. Guruh 2007 yilgi gastrollarini qisqartirib, nomaʼlum tanaffusga chiqdi.

Ayni paytda u Billy W taxallusi ostida diskotekada DJ, M//R texno DJ va prodyuser sifatida, Verner Uilyams esa oʻzining yanada jozibali kuylari uchun dijjeylik qiladi.

## Maʼlumotnomalar

* 
* 
*
Aleksey Jarinov

**Aleksey Emelyanovich Jarinov** (1820—1882) – general-leytenant, Turkiston harbiy okrugi artilleriya boshligʻi.

## Biografiyasi
Aleksey Jarinov 1820-yil 19-martda Arxangelsk viloyati zodagonlaridan tugʻilgan. 2-kadet korpusida tahsil olgan, 1839-yil 3-dekabrda 1-grenadiyer artilleriya brigadasining praporshigi sifatida xizmatini boshlagan. 1841-yilda 3-grenadiyer artilleriya brigadasiga oʻtkazilgan va 1843-yildan beri ketma-ket brigada adyutanti va grenadiyer artilleriya diviziyasining katta adyutanti lavozimlarida ishlagan. Vengriya qoʻzgʻoloni paytida (1849) Rossiya imperiyasi qoʻshinlarining gʻarbiy chegaralarga yurishida qatnashgan.

1853—1856-yillardagi Sharqiy urush davrida dastlab 1-artilleriya diviziyasining 3-zaxira batareyasini (1854—1855), keyin esa 2-grenadiyer artilleriya brigadasining 4-batareyasini (1855—1857) boshqargan.

Urushdan keyin quyidagi: 2-dala artilleriya brigadasi 4-batareyasi(1857) va 3-grenadiyer artilleriya brigadasining kamaytirilgan (keyinchalik oʻqchi) 3-batareyasining komandiri (1858—1865) lavozimlarda ishlagan.

1865-yilda Moskva harbiy okrugining okrug artilleriya boʻlimi gubernatori lavozimiga tayinlangan; 1866-yilda unga polkovnik unvoni berilgan; 1867-yilda – Turkiston harbiy okrugi artilleriya boshligʻi etib tayinlangan; 1868-yilda general-adyutant fon Kaufman qoʻmondonligida buxoroliklarga qarshi yurishda qatnashib, Choʻpon ota tepaligi va keyinchalik Samarqandni egallashda qatnashgan.

Harbiy xizmatlari uchu Imperator toji suvereni va qilich bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Anna ordeni va general-mayor unvoni bilan taqdirlangan.

1873—1875-yillarda Jarinov Xiva va Qoʻqon yurishlarida qatnashgan. Xiva yurishi uchun qilich bilan 1-darajali Avliyo Stanislav ordeni bilan taqdirlangan, Qoʻqon yurishi uchun esa – general-leytenant darajasiga koʻtarilgan. Turkiston harbiy okrugi artilleriya boshligʻi lavozimiga tasdiqlanib, 1882-yil 24-sentyabr vafotigacha bu lavozimda faoliyat yuritgan. Uning oʻrniga Yakov Lavrentiyevich Mixaylovskiy kelgan.
## Adabiyotlar
* Послужной список в общем архиве главного штаба, дело 6 отд. 3 стола за 1882 г., № 928.
## Manbalar
Pavel Kalitin

**Pavel Petrovich Kalitin** (1846—1877) – podpolkovnik, Bolgariya militsiyasining 3-otryadi komandiri. Rus-turk urushida (1877—1878) Samara bayrogʻini himoya qilgan holda halok boʻlgan.
## Biografiyasi
Pavel Kalitin 1846-yil 30-avgustda Pskov guberniyasining Xolm shahrida tugʻilgan. Pavlovsk harbiy bilim yurtida tahsil olgan, 1865-yilda Orenburg chegara batalyonida (keyinchalik 1-Turkiston miltiq bataloni) ikkinchi leytenant unvonini olgan.

Kalitinning butun qisqa umri janglarda oʻtgan: 1866—1868-yillarda Buxoro amirligini zabt etishdagi Oʻratepaga hujum paytida, 1873-yilda – Xiva xonligini zabt etishda, 1875—1876-yillar – Qo‘qon xonligining bosib olinishida qatnashgan. Harbiy xizmatlari uchun koʻplab unvon va mukofotlarga sazovor boʻlgan, mukofotlari orasida eng mashhurlari – qilich bilan birgalikdagi 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni va „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qilich.

1877-yil rus-turk urushi boshida Maxramga hujum paytida ajralib chiqqanligi uchun podpolkovnik unvoniga ega boʻlgan Kalitin ixtiyoriy ravishda Dunaydagi janglar ketayotgan hududga borgan va Bolgariya militsiyasining 3-otryadiga komandir etib tayinlangan.

1877-yil 19-iyulda Stara Zagora jangida turklar shiddatli hujumga oʻtib, otryadlarni orqaga siljitganlar. Ularning hujumini toʻxtatish uchun Kalitin ikki marta yengil yarador boʻlib, hujumga oʻtishga qaror qilgan. Nayzalar bilan toʻqnashuvda 3-otryadning bayroqdori halok boʻlgan. Samara shahri tomonidan otryadga sovgʻa qilingan bayroq yerga qulab tushgan va turklarning qoʻllari unga choʻzilgan. Keyin Kalitin otdan sakrab tushib, bayroqni koʻtaradi va oʻz otryadiga: „Yigitlar! Bayrogʻimiz biz bilan! Oldinga – unga ergashing, menga ergashing!“ deb baqiradi. Undan ilhomlangan militsiya oldinga otilgan, turklar sochilishgan, ammo oʻsha paytda uchta oʻq – qoʻlida bayroq bilan otda oʻtirgan Kalitinning koʻkragiga tekkan.

## Xotirasi
Bolgariyaning Stara Zagora shahrida zaxirada boʻlmagan ofitserlar jamiyati mavjud boʻlib, u Kalitin xotirasiga „Podpolkovnik Kalitin“ deb nomlangan. Ayni paytda bu yerda podpolkovnik Kalitin, rus askarlari va bolgar militsiyalarining haykali va ommaviy qabrlari mavjud. Bolgariyaning Kalitinovo qishlogʻiga podpolkovnik Pavel Kalitin nomi berilgan.

Novgorod viloyatining Xolm shahrida 2007-yil iyul oyida „Bolgariyaning minnatdor avlodlaridan“ yodgorligi va lavha oʻrnatilgan.

fayl:000 Kalitin 2.JPG|Xolmdagi P. P. Kalitin sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik
fayl:000 Kalitin 1.JPG|Xolmdagi Kalitinga atalgan yodgorlik lavhasi
fayl:Death of col. Kalitin.jpg|"Podpolkovnik Kalitinning qahramonona oʻlimi" (zamonaviy rasm)

## Adabiyotlar
* *Кисов С. И.* Из боевой и походной жизни 1877—1878. София, 1903
* *Радеев Н.* Защитата на Шипка и историято самарското знаме. София, 1902
## Manbalar
Grigoriy Ivanov

**Grigoriy Ivanovich Ivanov** (1841—1899) – general-leytenant, Turkiston yurishlari qatnashchisi, Yettisuv kazak armiyasining atamani.

## Biografiyasi
1841-yil 17-sentyabrda tugʻilgan va Brest Aleksandrov kadet korpusini tugatgandan soʻng 1859-yil 16-iyunda 9-artilleriya brigadasining praporshigi lavozimiga tayinlangan. 1863-yil 26-avgustda unga ikkinchi leytenant unvoni berilgan.

1864-yilda Bosh shtabning Nikolayev akademiyasida kursni tamomlagan va Orenburg oʻlkasi qoʻshinlarida turli shtat lavozimlarida xizmat qilgan. 1865-yil 25-avgustda u leytenant unvonini oldi, 1867-yil 30-avgustda shtab kapitanligiga va 1869-yil 30-avgustda kapitan unvoniga koʻtarilgan. 1870—1871-yillarda Ivanov Shahrisabz begi Jo‘rabekka qarshi harbiy harakatlarda qatnashgan.

1873-yilda Xiva yurishida qatnashib, qilich bilan birgalikdagi 4-darajali Avliyo Vladimir, 3-darajali Avliyo Stanislav bilan taqdirlangan (ikkalasi ham 1874-yil) Peterburgga yuborilib, Xiva yurishi tavsifini tuzishda qatnashgan. 1874-yil 31-martda podpolkovnik unvonini olgan va oʻsha yilning 13-dekabridan 1876-yil 23-aprelgacha 3-Turkiston saf batalyoniga qoʻmondonlik qilgan.

1877-yil 27-martda polkovnik unvoni, 1878-yil 30-iyunda esa 6-zaxira piyoda qoʻshinlar diviziyasining shtab boshligʻi etib tayinlangan, oʻsha yilning 9-dekabridan 34-piyoda qoʻshinlar diviziyasida ham xuddi shu lavozimda faoliyat yuritgan.

1880—1881–yillarda Ahal Teke ekspeditsiyasida qatnashgan, 1882-yilda oʻzining xizmati uchun „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin qurol bilan taqdirlangan. 1882-yil 22-iyundan 1887-yil 15-iyungacha Ivanov Bosh shtabning Osiyo qismiga rahbarlik qilgan.

1887-yil 6-mayda general-mayor lavozimiga koʻtarilgan Ivanov 1887-yil 15-iyundan Yettisuv viloyatining harbiy gubernatori va Yettisuv kazak armiyasining atamani boʻlib xizmat qilgan. 1896-yil 14-mayda general-leytenant unvonini olgan.

1899-yilda vafot etgan.
## Manbalar
Nikolay Deyev

Nikolay Mixaylovich Deev (1816-yil—1863-yil) – Orenburglik savdogar.

## Biografiya
Savdo uyi asoschisi savdogarning oʻgʻli, Orenburgda tugʻilgan va yoshligidan qozoqlar bilan doimiy aloqada boʻlgan, ularning tili va urf-odatlarini mukammal oʻrgangan. Otasi (Mixail Stepanovich) vafotidan soʻng oʻz biznesini davom ettirgan va asosan Trans-Ural dashtlari koʻchmanchilari bilan ayirboshlash hamda Rossiya va yarim koʻchmanchi qabilalar oʻrtasidagi mustahkam savdo aloqalarini olib borgan. Qozoqlar orasida va keyinchalik Xiva xonligida Deyev juda mashhur va ishonchga ega boʻlgan, shuningdek Oʻrda xonlariga katta taʼsir koʻrsatgan.

Rossiya hukumati uning xizmatlaridan doimiy ravishda foydalangan: masalan, Obruchev va Perovskiy ekspeditsiyalarida, 1847-yildan boshlab, Sirdaryoning quyi oqimini bosib olishda va 1855-yilgacha Emba yurishida hamrohlik qilgan.

Ushbu ekspeditsiya davomida Perovskiy tomonidan tayinlangan Deyev chorva mollarini kuzatib borgan va 120 000 bosh qoramolning deyarli barchasini qirgʻizlarga yashirincha sotgan.

Terentyev esa Stanislav Tsiolkovskiyning Xivaga qishki safari (1839—1840) uchun hukumat tuyalari bilan birga noqonuniy chayqovchilik yuz berganligi haqida xabar beradi. Xiva yurishidagi xizmatlari, Sirdaryoga yoʻl ochgani uchun koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan.

1853-yilda Deyev Oqmachitga (Perovskiy forti) qarshi yurishda qatnashgan va Qoʻqon toʻplaridan qal’aga zarba bergan hamda buning uchun oltin medal olgan. Oʻrta Osiyo mulklarida Deyevning yordamisiz tashkil etilgan birorta ham Rossiya elchiligi boʻlmagan va u koʻpincha Rossiya va Oʻrta Osiyo xonlari oʻrtasida diplomatik maqsadlarga erishish uchun vositachi boʻlib turgan. Deyev xayriya sohasida ham xuddi shunday foyda keltirgan.

Orenburgda kasalxona va ikkita davolash maskani, ikkita cherkov maktabi, qizlar maktabi, kampirlar uchun boshpana tashkil qilgan; bundan tashqari, u koʻplab xayriya jamiyatlarining aʼzosi boʻlgan.

Orenburg guberniyasida mahalliy yer egalari suv bilan sugʻorilishi qiyin boʻlgan yerlarni oʻzlashtirishni mumkin emas deb hisoblagan; Deyev yerlarni sotib olgan va savdodan voz kechmasdan, bu yerlarda ekinlar yetishtirgan.

Maktabda taʼlim olmagan, yuqori bilimga ega boʻlgan, koʻp oʻqigan va Imperator Rossiya arxeologiya jamiyatiga koʻplab arxeologik hissa qoʻshgan, buning uchun raqobatdosh aʼzo sifatida saylangan.

„O drevnostyax Syr-Darinskogo kraya“
asari uchun jamiyat Deyevga eng yaxshi bajarilgan topshiriq sifatida pul mukofotini taqdim etgan. 1863-yil 19-noyabrda vafot etgan.
## Manbalar
Vladimir Poltoratskiy

**Vladimir Alekseyevich Poltoratskiy** (1828—1889) – Poltoratskiylar oilasidan boʻlgan rus generali va memuarist, Kavkaz va Turkiston yurishlari va 1877—1878-yillardagi rus-turk urushi qatnashchisi.

## Biografiyasi

Tver viloyati zodagonlari rahbarining oʻgʻli A. M. Poltoratskiy, Mark Poltoratskiyning nabirasi, Pyotr Poltoratskiyning ukasi, Anna Kernning amakivachchasi. Onasi Varvara Dmitriyevna graf Pavel Dmitriyevich Kiselyovning singlisi boʻlgan.

Oʻn yil davomida Pajesk korpusiga oʻqishga yuborilgan Poltoratskiy, 1846-yilda kursni tugatgandan soʻng birinchi ofitser unvonini olgan va Kavkazdagi 79-Kurinsk (oʻsha paytda general-adyutant, knyaz M. S. Vorontsovning polki) piyoda qoʻshinlar polkiga xizmatga yuborilgan. Oʻsha yilning 10-dekabrida Poltoratskiy xizmat hududiga kelib, besh kundan keyin alpinistlar hamrohlik qilgan va zanjirlarni boshqarish ishlariga tayinlangan. 1847-yil boshida Poltoratskiy Duba qishlogʻini vayron qilishda koʻrsatgan jasorati uchun ikkinchi leytenant unvoniga sazovor boʻlgan; umuman olganda, Kavkazdagi xizmati davomida (1846-1854) harbiy xizmatlari uchun mayorgacha boʻlgan barcha unvonlarni va „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan qilich bilan birgalikdagi 3 va 4-darajali Avliyo Anna ordenlari, „Jasorati uchun“ yozuvi tushirilgan oltin shahshka (1851-yil 7 va 8-fevraldagi xuzmatlari uchun) va 1855-yil 15-aprelda 4-darajali Avliyo Gergiy ordeni bilan taqdirlangan.

1869-yilda Poltoratskiy yana harbiy xizmatga oʻtadi va Turkiston general-gubernatori K. P. fon Kaufman ixtiyorigaxizmatga tayinlanadi. Poltoratskiy Turkistondagi xizmati davomida Shahrisabzni egallashda va 1873-yilgi Xiva yurishida qatnashib, harbiy xizmatlari uchun podpolkovnik (1870) va polkovnik (1873) unvonlarini, shuningdek, 2-darajali Avliyo Anna va qilich bilan bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Stanislav ordenlari bilan taqdirlangan.

Poltoratskiy 1874-yilda Turkistondan qaytgach, unga Qrim otryadini tuzish ishonib topshirilgan, keyinchalik diviziyaga aylantirilgan. 1877-yilda Chuguyev ulan polkiga qoʻmondon etib tayinlanadi, polk bilan 1877—1878-yillardagi turk yurishlarida jang qilgan. Dunay armiyasi safida koʻplab janglarda qatnashgan, buning uchun qilich bilan birgalikdagi 3 va 4-darajali Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan.

Urush boshlangach, Poltoratskiy Kavkaz Buyuk knyazi Mixail Nikolayevichning ixtiyoriga oʻtkazilgan va shu tariqa yana Kavkazga qaytib kelgan, lekin bu yerda uzoq xizmat qilmagan. 1882-yilda general-mayor unvoniga koʻtarilib, sogʻligʻining keskin yomonlashishi tufayli tez orada isteʼfoga chiqqan.

Harbiy xizmat paytida Poltoratskiy togʻliklar va turklarga qarshi kamida 200 jangda qatnashgan. Poltoratskiy umrining soʻnggi yillarida tez-tez bezovta qiladigan yaralaridan qattiq azob chekkan. 1889-yil 16-avgustda vafot etgan. Uning jasadi Bogʻchasaroyga olib borilgan va shu yerda Uspenskiy monastiri qabristoniga dafn qilingan.
## Manbalar
Yevgeniy Romanovskiy

**Yevgeniy Maksimilianovich Romanovskiy**, Leuchtenbergning 5-gersogi (1847-yil 8-fevral, Sankt-Peterburg – 1901-yil 31-avgust, Sankt-Peterburg) – Rossiya imperatorlik xonadoni aʼzosi (1852-yildan „Imperator Janobi Oliylari“ unvoni). Piyoda qoʻshinlar generali (1898-yildan), general-adyutant.

## Biografiya
1847-yil 8-fevralda Buyuk knyagina Mariya Nikolayevna va Leuchtenberg gersogi Maksimilian oilasida tugʻilgan. Imperator Nikolay I va Jozephina Boharnaislarning nevarasi. Bobosi Eugene Boharnaisning sharafigashu ismni olgan. 1852-yil dekabrda imperator Nikolay I ning farmoni bilan imperator oliyligi va knyaz Romanovskiy unvonini olgan.

Tugʻilgandan boshlab Preobrajensk va Ulan leyb-gvardiyalarining polklari roʻyxatiga, 1855-yilda esa imperator oilasining oʻqchi batalyoniga kiritilgan. Harbiy taʼlim olgan.

1867-yilda Ulan leyb-gvardiyasi polkining korneti lavozimiga koʻtarilgan. 1873-yilda Xivaga qarshi yurishda qatnashib, 1873-yil „…xivaliklarga qarshi 13, 15 va 17-iyuldagi harakatlarda koʻrsatgan aʼlo jasorati uchun“ 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan. Shuningdek, oltin qilich bilan taqdirlangan, imperator Janobi Oliylarining adyutanti boʻlgan va Orenburg kazaklari armiyasiga qoʻshilgan.

1874-yilda polkovnik unvonini olgan va 5-Aleksandriya gusar polkiga qoʻmondonlik qila boshlagan (1877-yilgacha). Rossiya-Turkiya urushida qatnashgan. 1877-yilda Dunay armiyasining bosh qoʻmondoni ixtiyorida, soʻngra I. V. Gurko qoʻmondonligi ostidagi qoʻshinlar tarkibida xizmat qilgan.

Xizmati uchun mulozimlar safiga oʻtkazilgan holda general-mayor unvoniga sazovor boʻlgan va qilich bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan va Astraxan polkiga chaqirilgan. Harbiy harakatlar soʻngida 2-otliq qoʻshinlar diviziyasining 2 va 1-brigadalariga qoʻmondonlik qilgan. 1886-yildan – general-leytenant. 1888—1893-yillarda 37-piyoda qoʻshinlar diviziyasining boshligʻi boʻlgan. Keyinchalik gvardiya qoʻshinlari va Sankt-Peterburg harbiy okrugi bosh qoʻmondoni ixtiyorida boʻlgan. Sankt-Peterburgdagi Mariinskiy, Rumyantsev va Sergiyevkadagi Leuchtenberg saroylari egasi.

1901-yil 31-avgustda vafot etgan va Aleksandr Nevskiy monastirining Isidorovkoye cherkovi qabristoniga dafn qilingan.
## Manbalar
Aleksey Fride

**Aleksey Yakovlevich Fride** (1838—1896) – Rossiya imperatorlik armiyasi general-leytenanti, Turkiston yurishlari qatnashchisi, Yettisuv kazak armiyasining atamani, Yaroslavl gubernatori.

## Biografiyasi
1838-yil 8-martda tugʻilgan.

1-Moskva kadet korpusida oʻqigan va 1857-yil 6-iyunda Kichikrus grenadiyer polkida leytenant sifatida xizmat boshlaggan. 1862-yilda Bosh shtab akademiyasida (2-toifali) oʻqish kursini tugatgan va 1863-yil 12-mayda shtab-kapitan unvonini olgan. 1863-yilda Polshadagi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashgan. 1867-yil 27-martda gvardiya piyoda qoʻshinlariga qabul qilingan, Bosh shtabda qolgan va gvardiya leytenanti unvonini olgan.

1868-yil 30-avgustda shtab kapitanligiga koʻtarilib, Turkiston general-gubernatorligi qarorgohida Bosh shtab ofitseri lavozimiga tayinlangan, Buxoroga qarshi yurishlarda qatnashgan, janglarda ajralib turgani uchun 1869-yil 14-aprelda kapitan unvoniga sazovor boʻlgan (1871-yil 2-yanvarda mayor unvoniga oʻzgartirilgan). 1869-yil 14-apreldan Sirdaryo viloyati qoʻshinlari shtab-kvartirasining katta adyutanti lavozimida xizmat qilgan. Soʻngra Shahrisabzga yurishda qatnashib, koʻrsatgan xizmatlari uchun 3-darajali Avliyo Anna va 4-darajali Avliyo Vladimir ordenlari bilan taqdirlangan (ikki orden ham 1870-yilda berilgan). 1870-yil 3-noyabrda 3-Turkiston saf batalyoniga komandir etib tayinlanadi. 1872-yil 22-fevraldan Sirdaryo viloyati qoʻshinlari shtab boshligʻi.

1873-yilda podpolkovnik unvoni bilan (1871-yil 18-oktyabrda berilgan) Xiva yurishida qatnashgan; 3-noyabrda 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan.

Oʻsha yilning kuzida general N. N. Golovachev otryadi tarkibida Xivaga boʻysungan turkmanlardan tovon undirish uchun dashtda boʻlgan, Ilyali traktidagi jangda yarador boʻlgan. 1874-yil 8-noyabrda „Jasorat uchun“ yozuvi va oltin qurol bilan taqdirlangan va polkovnik unvonini olgan.

1875 va 1876-yillarda Qoʻqon yurishida qatnashib, 2-darajali qilich bilan birgalikdagi Avliyo Anna ordeni (1875) va 3-darajali qilich bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir (1876) ordenlari bilan taqdirlangan.

1879-yil 4-sentyabrda general-mayor unvoni (1884-yil 8-apreldan ish tajribasiga ega) va Sirdaryo viloyati qoʻshinlari qoʻmondonining yordamchisi etib tayinlangan.

1880-yil 16-apreldan Turkiston harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondonligi qoshidagi harbiy tashviqot idorasining boshligʻi boʻlib xizmat qilgan.

Yana bir qator janglarda qatnashgan va general-leytenant unvoniga sazovor boʻlgan. 1896-yil 9-iyulda Aleksey Yakovlevich Fride Yaroslavlda vafot etgan va Spas-Preobrajensk monastiri qabristoniga dafn qilingan.
## Manbalar