Tezkor shaxmat boʻyicha 2021-yilgi jahon chempionati

**Tezkor shaxmat boʻyicha 2021-yilgi jahon chempionati** — tezkor vaqt nazorati ostida oʻynaladigan shaxmat boʻyicha jahon chempionini aniqlash uchun FIDE tomonidan oʻtkaziladigan yillik shaxmat turnirining 2021-yildagi bosqichi. 2012-yildan beri FIDE qoʻshma turnirda Rapid va Blits boʻyicha jahon chempionatini oʻtkazib keladi. Dastlab musobaqa Qozogʻistonning Nur-Sulton shahrida oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi, Qozogʻiston hukumati tomonidan joriy qilingan yangi koronavirus cheklovlari FIDEni turnir oʻtkazish joyini Polshaning Varshavasiga oʻzgartirishga undadi.

Tadbir Varshavadagi Narodowy stadionida 2021-yil 26–28-dekabr kunlari boʻlib oʻtdi, ochiq turnir uchun 13 raund va ayollar turniri uchun 11 raunddan iborat Shveysariya tizimidan foydalanildi. Ochiq turnirda ishtirok etish huquqiga ega boʻlgan oʻyinchilar 2021-yil davomida FIDE reyting roʻyxatida kamida 2550 Elo reytingiga ega boʻlishi yoki amaldagi mamlakat chempioni boʻlishi kerak. Turnir uchun vaqt nazorati 15+10 ni tashkil qiladi, yaʼni har bir oʻyinchi dastlab 15 daqiqada oʻyinni boshlaydi va har bir harakatda 10 soniya qoʻshimcha vaqt oladi.

## Ishtirokchilar
Ochiq turnirda 176 nafar, ayollar oʻrtasidagi turnirda 103 nafar shaxmatchi ishtirok etdi.

## Mukofot jamgʻarmasi
Ochiq va ayollar oʻrtasidagi turnirning sovrin jamgʻarmasi quyida koʻrsatilgan. Agar durang boʻlsa (birinchi oʻrindan tashqari) barcha mukofot pullari oʻyinchilar oʻrtasida taqsimlanadi. Barcha summalar AQSh dollarida keltirilgan.

**Ochiq turnir:**

1-oʻrin: 60 000 dollar

2-oʻrin: 50 000 dollar

3-oʻrin: 40 000 dollar

4-oʻrin: 30 000 dollar

5-oʻrin: 25 000 dollar

6-oʻrin: 22 000 dollar

7-oʻrin: 18 000 dollar

8-oʻrin: 14 000 dollar

9-oʻrin: 11 000 dollar

10-oʻrin: 8 000 dollar

11–16 oʻrinlar: 5 000 dollar

17–25 oʻrinlar: 3 000 dollar

26–35-oʻrinlar: 1500 dollar

Jami: 350 000 dollar

**Ayollar turniri:**

1-oʻrin: 40 000 dollar

2-oʻrin: 30 000 dollar

3-oʻrin: 20 000 dollar

4-oʻrin: 15 000 dollar

5-oʻrin: 10 000 dollar

6-oʻrin: 7 000 dollar

7-oʻrin: 6 000 dollar

8-oʻrin: 5 000 dollar

9-oʻrin: 4 000 dollar

10-oʻrin: 3 000 dollar

11–15-oʻrinlar: 2000 dollar

Jami: 150 000 dollar

## Jadval
Ochilish marosimi 25-dekabr shanba kuni boʻlib oʻtdi. Boshlanish vaqtlari taxminiy, chunki oldingi turdagi barcha oʻyinlar keyingi bosqich boshlanishidan oldin tugashi kerak. Barcha vaqtlar markaziy Yevropa vaqtiga asoslangan.

## Tay-breyk qoidalari
Xuddi shu hisobda yakunlagan oʻyinchilar uchun yakuniy oʻrin quyidagi tay-breyklar boʻyicha aniqlanadi:

1. Buchholz Cut 1 (oʻyinchi har bir raqibining ballari yigʻindisi, lekin raqiblarning eng past balliga kamaytiriladi)

2. Buchholz (oʻyinchi har bir raqibining ballari yigʻindisi)

3. Raqiblarning oʻrtacha reytingi Cut 1 (eng past baholangan raqibni hisobga olmaganda raqiblarning oʻrtacha reytingi)

4. Juft oʻyinchilar oʻrtasidagi individual oʻyinlar natijalari

5. Qur’a tashlash

Agar ikkita yoki undan ortiq oʻyinchi birinchidan boshqa har qanday pozitsiyada durang boʻlsa, yuqorida koʻrsatilgan tay-breyk tizimi durang oʻyinchilarning reytingini belgilaydi.

Agar ikki yoki undan ortiq oʻyinchi birinchi oʻrinda durang boʻlsa, yuqorida koʻrsatilgan tay-breyklarda eng yuqori natijani qayd etgan ikkita eng yaxshi oʻyinchi 3+2 vaqt nazorati bilan gʻoliblik uchun ikkita bosqichli mini oʻyin oʻtkazadi. Agar hisob 1:1 boʻlsa, oʻyinchilardan biri bitta oʻyinda gʻalaba qozonmaguncha, oʻyinchilar 3+2 oʻyinini oʻynashni davom ettiradilar (yuqorida koʻrsatilgan tay-breyklarda eng yuqori natijani qayd etgan oʻyinchi birinchi oʻyinda oq donalarga ega boʻladi va ranglar keyingi oʻyindan almashtiriladi).

## Ochiq turnir natijalari
Quyidagi jadvalda 13 raund natijalari bilan barcha ishtirokchilar roʻyxati keltirilgan. Ular tay-breyklarni hisobga olgan holda natijalarga koʻra tartiblanadi.

Belgi: „1 (W 116)“ 116-darajali oʻyinchi (Victor Mikhalevski) ustidan oq dona (W) bilan gʻalaba qozonganligini (1 ball) bildiradi.

13 raunddan soʻng toʻrt nafar shaxmatchi (jahon chempioni Magnus Carlsen, Nodirbek Abdusattorov, Ian Nepomniachtchi va Fabiano Caruana) birinchi oʻrinni egallashdi. Ular orasida eng yuqori Buchholz Cut 1 ball toʻplagan ikki oʻyinchi (Abdusattorov va Nepomniachtchi) gʻolibni aniqlash uchun blits-taym nazoratida chempionlik uchun pley-off oʻynaldi. Uchrashuvda Abdosattorov 1,5 — 0,5 hisobida gʻalaba qozonib, Rapid boʻyicha jahon chempioni boʻldi.

## Ayollar oʻrtasidagi turnir natijalari
Quyidagi jadvalda 13 raund natijalari bilan barcha ishtirokchilar roʻyxati keltirilgan. Ular tay-breyklarni hisobga olgan holda natijalarga koʻra tartiblanadi.

Belgi: „1 (B 83)“ 83-darajali oʻyinchiga (Mihaela Sandu) qarshi qora dona (B) bilan gʻalaba qozonganini (1 ball) bildiradi. Birinchi tay-breyk (BC1 deb belgilangan) Buchholz Cut 1 ball, ikkinchi tay-breyk (BS etiketli) Buchholz ball, uchinchi tay-breyk (AROC1 deb belgilangan) raqiblarning oʻrtacha reytingi Cut 1 bilan hisoblangan.



## Manbalar