Dori allergiyasi

**Dori allergiyasi** – bu koʻpincha dori-darmonlarga qarshi allergiya boʻlib, dorining nojoʻya reaksiyasining. Agar allergik reaksiyaga shubha qilinsa, tezlik bilan tez tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.

Dori vositasida birinchi marta taʼsir qilganda allergik reaksiyasi sodir boʻlmaydi. Birinchi taʼsir qilish organizmga antigen uchun antikorlar va xotira limfotsit hujayralarini yaratishga imkon beradi. Biroq, dorilar koʻpincha allergik reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan juda koʻp turli xil moddalarni, shu jumladan boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. Bu preparatni birinchi marta qoʻllashda allergik reaksiyaga olib kelishi mumkin. Misol uchun, qizil boʻyoqqa alergiyasi boʻlgan odamda qizil boʻyoq mavjud boʻlgan har qanday yangi doriga allergiya kuzatiladi.

Dori allergiyasi intoleransdan farq qiladi. Koʻpincha yengilroq, immunitet bilan bogʻliq boʻlmagan reaksiya boʻlgan dori intoleransiyasi, oldingi taʼsirga bogʻliq boʻlmaydi.

## Simptomlari
Preparatga yuqori sezuvchanlik reaksiyalarining belgilari allergik boʻlmagan nojoʻya taʼsirlarga oʻxshash boʻlishi mumkin. Umumiy simptomlarga quyidagilar kiradi:

* Qichimali toshma
* Qichishish
* Toshma
* Isitma
* Yuzning shishishi
* Oʻpka havo yoʻllarining qisqa muddatli siqilishi yoki oʻpka toʻqimalarining uzoq muddatli shikastlanishi tufayli nafas qisilishi
* Anafilaksi, hayot uchun xavfli boʻlgan dori reaktsiyasi (bu alomatlarning aksariyatini, shuningdek, past qon bosimini keltirib chiqaradi)
* Koʻkrak qafasidagi ogʻriq, nafas qisilishi, charchoq, koʻkrak qafasidagi yurak urishi, engil bosh aylanishi va kamdan-kam uchraydigan dori reaktsiyasi, eozinofil miokardit tufayli hushidan ketish kabi yurak belgilari

## Sabablari
Dori vositalarining baʼzi toifalari boshqalarga qaraganda koʻproq dori reaksiyalariga ega. Ular orasida antiepileptiklar, antibiotiklar, antiretroviruslar, yalligʻlanishga qarshi vositalari, umumiy va mahalliy anesteziklar mavjud.

### Xavf omillari
Dorilarga allergiya uchun xavf omillari preparatning tarkibiga yoki bemorning xususiyatlariga bogʻliq boʻlishi mumkin. Dori-darmonga xos xavf omillari dozani, qoʻllash usulini, davolash davomiyligini, preparatning doimiy taʼsirini va bir vaqtning oʻzida kasalliklarni oʻz ichiga oladi. Allergiyaning xavf omillari orasida yosh, jins, organizm dinamikasi, atopiya, oʻziga xos genetik polimorfizm va bir nechta bogʻliq boʻlmagan omillar dorilarga (koʻp dori allergiyasi sindromi) reaksiyaga moyillik mavjudligini bildiradi. Dori allergiyasi katta dozalarda va uzoq muddatli taʼsir qilishda rivojlanish ehtimoli koʻproq kuzatiladi. 

OIV va mukovitsidozi  kabi immunologik kasalliklari yoki Epstein-Barr virusi, CMV infektsiyasi boʻlgan odamlar dorilarga yuqori sezuvchanlik reaksiyalariga koʻproq moyil boʻladi. Bu omillar T-hujayrasini stimulyatsiya qilish chegarasini pasaytiradi.

## Mexanizmlar
Dori allergiyasining paydo boʻlishining ikkita keng mexanizmi mavjud: IgE yoki IgE boʻliq boʻlmagan mexanizmlar kuzatiladi. IgE bilan boʻlgan reaksiyalarda, shuningdek, immunoglobulin E vositachiligidagi reaksiyalar sifatida ham tanilgan, dori allergenlari mast hujayralari va bazofillarga biriktirilgan IgE antikorlari bilan bogʻlanadi, natijada IgE oʻzaro bogʻlanishi, hujayra faollashishi jarayoni oldindan hosil boʻladi va yangi hosil boʻlgan mediatorlarning chiqarilishi kuzatiladi.

Koʻpgina dorilar oʻz-oʻzidan reaksiyaga olib kelmaydi, lekin gaptenlarning shakllanishi bilan.

### Turlari
Dori vositalarga allergiya yoki yuqori sezuvchanlikni ikki turga boʻlish mumkin: tezkor reaksiyalar va kechiktirilgan reaksiyalar. Tezkor reaksiyalar qabul qilinganidan keyin bir soat ichida sodir boʻladi va IgE vositachiligida, kechiktirilgan reaksiyalar esa allergiya bir necha soat yoki hafta oʻtgach sodir boʻladi va T-hujayra vositachiligida. Birinchi toifa asosan maxsus IgE orqali vositachilik qiladi, ikkinchisi esa maxsus T-hujayra vositachiligida. 

## Boshqaruvi
Dori-darmonlarga qarshi allergiyani davolash asosan sababchi boʻlgan dori-darmonlarni qabul qilmaslik yoki toʻxtatishdan iborat. Davolash asosan qoʻllab-quvvatlovchi va simptomatikdir. U toshmalar va qichishish kabi allergiya belgilari uchun mahalliy kortikosteroidlar va ogʻiz orqali qabul qilinadigan antigistaminlaridan iborat boʻlishi mumkin. Yengil teri reaksiyalarini faqat antigistaminlar bilan boshqarish mumkin. Biroq, antigistaminlar allaqachon mast hujayralaridan ajralib chiqqan faollashtirilgan gistaminni antagonisti qila olmaydi. Dori allergiyasining ogʻir holatlarida tizimli kortikosteroidlar qoʻllanilishi mumkin. Kortikosteroidlar 45 dan ortiq taʼsirning kechikishi bilan cheklanganpaytda, ular gen modulyatsiyasi orqali harakat qiladi. Agar anafilaktik shok paydo boʻlsa, infektsiya uchun epinefrin qoʻllanadi . Agar odamda preparatga allergiya boʻlsa va unga mos keladigan alternativa mavjud boʻlmasa, preparat bilan desensibilizatsiya qilish usuli qoʻllanilishi mumkin, bunda preparat juda past dozalarda asta-sekin kiritiladi, shuning uchun dori allergiyasiga tolerantlik rivojlanadi.

## Manbalar