Boeing C-137 Stratoliner

**Boeing C-137 Stratoliner** — bu Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari tomonidan foydalaniladigan Boeing 707 reaktiv layneridan olingan isteʼfodagi VIP transport samolyoti. Boshqa davlatlar ham harbiy xizmat uchun, birinchi navbatda, VIP yoki tanker transporti sifatida yangi va ishlatilgan 707-larni sotib olmoqlar. Bundan tashqari, 707 E-3 Sentry AWACS samolyoti kabi bir nechta ixtisoslashtirilgan versiyalar uchun asos boʻlib xizmat qilib kelmoqda. **C-18** belgisi 707-320B/C seriyasiga asoslangan bir nechta keyingi variantlarni oʻz ichiga oladi. C-137 ni shunga oʻxshash Boeing C-135 Stratolifter bilan aralashtirib yubormaslik kerak. Garchi ular umumiy turga mansub boʻlsalar ham, ikkala samolyotning fyuzelyajlari har xil.

## Rivojlanish
AQSh Harbiy-havo kuchlari tomonidan Boeing 707 ni xarid qilish juda cheklangan boʻlib, VC-137A deb nomlangan uchta Model 707-153 ni tashkil etadi. 1959-yilda yetkazib berilganda ularning toʻrttasi 13,500 edi.Bu **VC-137C ''Air Force One*** prezidentlik transporti boʻlib, uning ikkita namunasi ixtisoslashtirilgan ichki jihozlar va ilgʻor aloqa uskunalari bilan jihozlangan 707-320B Intercontinentals modeli edi. Prezidentning transport modifikatsiyalari boʻlmagan yana ikkita C-137C samolyoti ular qatoriga keyinroq qoʻshildi.

== Variantlar ==

=== C-18 ===

C-18 — bu 707-320B seriyali konvertatsiya qilish uchun AQShning harbiy belgisi hisoblanadi.

; C-18A
: Sakkizta ikkinchi qoʻl (sobiq American Airlines) 707-323C samolyotlari EC-18B uchun ekipaj trenerlari sifatida sotib olindi, toʻrttasi keyinchalik EC-18B ga, ikkitasi EC-18D ga, biri C-18B ga aylantirildi; biri foydalanishga olinmagan va ehtiyot qismlar uchun ishlatilgan.
; C-18B
: Harbiy strategik va taktik relay tizimini (MILSTAR) qoʻllab-quvvatlash uchun asbob-uskunalar va jihozlar bilan oʻzgartirilgan.
; EC-18B
: Toʻrtta C-18A [[Apollon (kosmik kema)|Apollon kosmik dasturini]] qoʻllab-quvvatlash uchun C-135 uchun ilgʻor masofali asboblar samolyotlari (ARIA) missiyalari misollari bilan bir qatorda oʻzgartirildi. *'E-7*' belgisi dastlab oʻzgartirilgan Boeing 707 samolyotlariga EC-18 belgisi bilan almashtirilishidan oldin qoʻllangan.
; EC-18C
: Ikkita J-STAR prototipi samolyoti uchun asl belgi, keyinchalik E-8A nomini oʻzgartirdi.
; EC-18D
: Ikkita C-18A kruiz raketasi missiyasini boshqarish samolyoti (CMMCA) sifatida oʻzgartirildi.
; TC-18E
: (Sobiq Trans World Airlines) 707-331 samolyoti E-uchuvchi va ekipajni tayyorlash uchun oʻzgartirildi.
; TC-18F
: Ikki ikkinchi qoʻl (sobiq TAP Portugaliya) 707-382 samolyoti E-6 uchuvchisini tayyorlash uchun oʻzgartirildi.

=== C-137 Stratoliner ===

; VC-137A
: Uchta 707-153 (58-6970, 58-6971, 58-6972) 22 yo'lovchiga mo'ljallangan VIP interyeri va havo desantlarining qo'mondonlik punkti sifatida foydalanish uchun mo'ljallangan, VC-137B qayta tayinlangan.
; VC-137B
: Uchta VC-137A to'rtta Pratt & Whitney JT3D -3 dvigatellari bilan qayta ishlandi, 89-harbiy havo tashish qanoti tomonidan boshqarildi va C-137B nomini o'zgartirdi.
; C-137B
: Uchta VC-137B VIP rolidan tushirilganda qayta nomlandi.
; VC-137C
: Ikkita 707-353B ​​(62-6000 va 72-7000) USAF tomonidan (biri 1961-yilda va bittasi 1972-yilda) SAM 26000 va SAM 27000 chaqiruv belgilari bilan prezident transporti sifatida xizmat qilish uchun sotib olingan ; keyinchalik C-137C nomini o'zgartirdi.
; C-137C
: Ikki VC-137C prezidentlikdan foydalanish darajasi pasaytirilganda qayta nomlandi. SAM 26000 va SAM 27000 mos ravishda 1998 va 2001-yillarda nafaqaga chiqqan. Hozir ikkalasi ham aviatsiya muzeylarida. Yana ikkita C-137C 1988-yil 24 martda USAF tomonidan sotib olindi, bitta 707-396C (ilgari qurol kontrabandasi uchun 1985-yilda qo'llanilgan musodara qilingan samolyot) va bitta 707-382B 1987-yilda ikkinchi qo'l bilan sotib olingan. Ularning quyruq raqamlari berilgan edi. 6973 va 85–6974.

=== AQShning boshqa variantlari ===

; Boeing E-3 Sentry
: [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari]], [[NATO]] va boshqa havo hujumidan mudofaa kuchlarini har qanday ob-havo kuzatuvi, qoʻmondonlik, nazorat va aloqa bilan taʼminlaydigan havodan ogohlantirish va boshqarish tizimi (AWACS) samolyotidir. 707-320B asosida ishlab chiqarish 1992-yilda 68 dona qurilganidan keyin yakunlandi.
; Boeing E-6 Mercury
: 707-320 versiyasi boʻlib, u Milliy qoʻmondonlik maʼmuriyatining koʻrsatmalarini yetkazadigan havo-desant qoʻmondonlik punkti va aloqa markazi sifatida ishlaydi.
; Northrop Grumman E-8 Joint STARS
: E-8C nishonga hujum qilish uchun qoʻshma radar tizimi (Joint STARS) — bu USAF havo-desant jangovar boshqaruvi va qoʻmondonlik va nazorat qilish (C2) platformasidir. U dushman vaziyatini tushunishni rivojlantirish va hujum operatsiyalari va nishonlarni qoʻllab-quvvatlash uchun yerdagi kuzatuvni amalga oshiradi. Dushman kuchlariga qarshilik koʻrsatish, buzish va yoʻq qilish foydalaniladi.

== Operatorlar ==
;Braziliya
* Braziliya havo kuchlari

; Eron

* Eron Islom Respublikasi havo kuchlari

; United States

* Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari

== Koʻrgazmada samolyot ==


Quyidagi samolyotlar ommaviy namoyishda:

* *58-6970* Model 707-120 USAF VC-137B „SAM 970“, sobiq Air Force One samolyoti, Sietl, WA , Parvoz muzeyida namoyish etiladi.
* *58-6971* Model 707-153 USAF VC-137B AQShning [[Tucson (Arizona)|Tucson shahridagi]] Davis-Monthan AFBga ulashgan Pima havo va kosmik muzeyida namoyish etiladi. Bu samolyot 1981-yilda Eronning Tehron shahridan amerikalik garovga olinganlarni qaytarishda xizmat qilganidan keyin „Ozodlik One“ nomi bilan mashhur boʻldi
* *62-6000* Model 707-320B (VC-137C SAM 26000), sobiq Air Force One samolyoti [[Dayton (Ohio)|Ogayo shtati Deyton]] yaqinidagi Rayt-Patterson AFBdagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Havo kuchlarining Milliy muzeyida namoyish etildi.
* *72-7000'' Model 707-353B (VC-137C SAM 27000), sobiq Air Force One samolyoti Kaliforniyaning Simi vodiysidagi Ronald Reygan prezidentlik kutubxonasida namoyish etildi.

## Texnik xususiyatlari (VC-137C)

* Uzunlik: 152 fut 11 dyuym (46,61 m)
* Qanot kengligi: 145 fut 9 dyuym (44,42 m)
* Balandligi: 42 fut 5 dyuym (12,93 m)
* Qanot maydoni: 3010 sq ft (279,63 m2)
* Boʻsh vazni: 98.466 lb (44.663 kg)
* Brüt vazni: 297 000 lb (135 000 kg)Maksimal uchish ogʻirligi: 327 000 lb (148 325 kg)
* Quvvat stansiyasi: 4 × Pratt & Whitney TF33-PW-102 turbofan dvigatellari, har biri 18000 lbf (80 kN) quvvatga ega. Uchish pozitsiyasi
* Maksimal tezlik: 627 m/soat (1009 km/soat, 545 kn)
* Kruiz tezligi: 600 milya (966 km/soat, 520 kn)
* Diapazon: 7 610 mil (12 247 km, 6 610 nmi)
* Xizmat balandligi: 50 000 ft (15 200 m)
* Koʻtarilish tezligi: 4,900 ft/min (25 m/s)

## Shuningdek

* VC-137C SAM 26000
* VC-137C SAM 27000
* Boeing 707
* Boeing C-135 Stratolifter
* Boeing KC-135 Stratotanker
* Boeing CC-137
* Boeing E-3 Sentry
* Boeing E-6 Mercury
* Northrop Grumman E-8 Joint STARS

## Manbalar

## Havolalar

* https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.php?aircraft_id=175
* https://military-history.fandom.com/wiki/Boeing_C-137_Stratoliner