Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari

**Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari** Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining quruqlikdagi tarkibiy qismidir. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan beri faoliyat yuritayotgan armiya sobiq Sovet Armiyasining Oʻzbekiston hududida boʻlgan qismlaridan iborat. 2006-yil holatiga koʻra, u taxminan 40,000 ga yaqin faol xodimlarga ega edi. Quruqlik qoʻshinlari foydalanadigan asbob-uskunalarning katta qismi ham eski sovet materiallari boʻlib, Oʻzbekiston hukumati uni zamonaviy asbob-uskunalar bilan almashtirish uchun unchalik harakat qilmagan.

## Tarixi
Qurolli kuchlar 1992-yilda tashkil etilgan boʻlib, armiya bilan bir qatorda havo kuchlari va havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari, milliy gvardiya va xavfsizlik xizmati chegara qoʻshinlari ham tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov yangi tashkil etilgan quruqlikdagi qoʻshinlar safini toʻldirish uchun Sovet Qurolli Kuchlari safidagi mahalliy oʻzbeklarni Oʻzbekistonga chaqira boshlagan edi, biroq koʻpchilik qaytishdan bosh tortgan va fuqaroligidan voz kechgan. Ofitserlar korpusining asosiy qismini ruslar tashkil etgan, roʻyxatga olinganlar esa asosan oʻzbeklar edi.

Shundan soʻng, Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda Rossiya Federatsiyasi fuqarolarining armiyada xizmat qilishiga yoʻl qoʻymagan yagona davlatga aylandi va slavyan zobitlarini oʻzbeklar bilan almashtira boshladi. Mustaqillik paytida armiya qoʻmondonligi asosan slavyan millati vakillaridan tashkil topgan edi. Shu sababli, oʻzbeklarga yuqoriroq lavozimlar berish, slavyan millatiga mansub harbiylarni esa pastroq unvonlarga tayinlash boʻyicha saʼy-harakatlar amalga oshirildi. Oʻzbekistonda qolishga qaror qilgan slavyanlar oʻzbek fuqaroligini qabul qilishdi.

Oʻzbekistonda uchta yirik Sovet harbiy akademiyalari: Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti, Chirchiq oliy tank komandir-muhandislik bilim yurti va Samarqand avtomobilchi komandir-muhandislar oliy harbiy bilim yurti joylashgan. Bu hukumatning oʻzbek zobitlarini Rossiyaga malaka oshirish uchun yubormasligiga sabab boʻldi. 1994-yilda barcha boʻlinmalarning ofitserlarini tayyorlash uchun Qurolli Kuchlar akademiyasi ham tashkil etildi. Armiyada oʻzbek tili tobora koʻproq qoʻllanila boshlagan boʻlsa-da, qoʻllanmalarning koʻpchiligi rus tilida boʻlgani va Oʻrta Osiyo turkiy tillarida tegishli harbiy lugʻat yoʻqligi sababli, ofitserlarni tayyorlashda asosiy til rus tili boʻlib qoldi.

1997-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarining CENTRASBAT dasturi mamlakatda joylashtirilishi rejalashtirilgan Oʻzbekiston va Amerika harbiy qoʻshinlari oʻrtasidagi qoʻshma mashgʻulotlarni moliyalashtirish uchun 5 million dollardan ortiq mablagʻ ajratgan. Keyinchalik 1998-yilda AQSh generali oʻquv mashgʻulotlarida qatnashgan boʻlinma joylashgan Oʻzbekiston harbiy bazasiga tashrif buyurdi. U mashgʻulotlarda ishtirok etganlardan qoʻl koʻtarishni soʻraganida, faqat ikkita askar qoʻlini koʻtargan. Oʻzbek askarlarining aksariyati majburiy harbiy xizmat muddati tugagach, armiyani tark etadi. AQSh Kuchlari bu holatni Qirgʻiziston va Qozogʻistonda ham kuzatgan. Armiya qoʻmondonlik, xizmat koʻrsatish va jihozlash jihatidan Sovet armiyasiga oʻxshash edi. Yuqori lavozimdagi qoʻmondonlar qaror qabul qilish erkinligini cheklaydigan qatʼiy buyruqlar berishgan.

2003-yilda Mudofaa vazirligi chaqiruv muddati 18 oydan 12 oygacha qisqartirilganini, ofitserlar maktablarida oʻqiganlar esa atigi 9 oy xizmat qilishlari kerakligini eʼlon qildi. Bu qaror yuqori lavozimdagi harbiy xodimlarni uzoqroq xizmat qilishga ragʻbatlantirishga qaratilgan edi. Biroq, „dedovshina“ keng tarqalgani sababli, ularni armiyaga chaqirmaslik uchun yollash boʻlimi xodimlariga pora bergan.

## Tashkilot

### Okruglar

Armiya tarkibidagi beshta harbiy okrugga Nukus shahridagi Shimoli-gʻarbiy harbiy okrug, Qarshi shahridagi Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrug, Jizzaxdagi Markaziy harbiy okrug va Fargʻonadagi Sharqiy harbiy okrug kiradi. 2001-yilda Toshkent garnizoni Toshkent harbiy okrugiga aylantirildi.

### Mutaxassisliklar

* Motooʻqchi qismlar
* Tank qoʻshinlari
* Maxsus operatsiyalar kuchlari
* Razvedka
* Muhandislik qoʻshinlari
* Kimyoviy himoya qoʻshinlari
* Signallar
* Elektron kurash qismlari
* Logistika
* Topogeodeziya

## Tuzilmalar roʻyxati
Fargʻonada toʻrtta motooʻqchilar brigadasi va 17-Havo hujum brigadasi (Sovet Havo-desant Kuchlarining sobiq 387-Havo-desant oʻquv polki) mavjud. Motorlashtirilgan brigadalar Buxoro, Samarqand, Termiz, Nukus, Andijon shaharlari atrofida joylashgan. Quyida sanab oʻtilgan quyi darajadagi brigadalar, harbiy okrug shtab-kvartirasi bilan bir shaharda joylashganligi yoki aniq harbiy okruglar mas’uliyati hududida ekanligi sababli, turli harbiy okruglarga tegishli deb hisoblanadi.

### Armiya shtab-kvartirasi (Toshkent)

* Toshkent harbiy okrugi Faxriy Qoʻriqlash Bataloni
* Muhandislik brigadasi
* Sharqiy harbiy okrug „Lynx“ Maxsus Kuchlari Bataloni

### Doimiy armiya

* Oʻquv polki (Chirchiq)
* 387-Havo desantlarini tayyorlash polki
* 17-Havo hujumi brigadasi (Fargʻona) – 5000 nafargacha askardan iborat boʻlib, ilgari Sovet Ittifoqining 105-Gvardiya Vena havo-desant diviziyasi boʻlgan.
* 1-motooʻqchi brigadasi (Chirchiq)
* 2-motooʻqchi brigadasi (Samarqand)
* 3-motooʻqchi brigadasi (Termiz)
* 25-motooʻqchi brigadasi (Qarshi; 08579-sonli harbiy qism)
* 37-motooʻqchi brigadasi (Andijon)
* 15-Mustaqil Maxsus Kuchlar Brigadasi
* Tank polki (Ohangaron)

## Obyektlari

* Kattaqoʻrgʻon oʻquv maydonchasi
* Gʻurumsaroy oʻquv maydonchasi
* Forish togʻi oʻquv hududi
* Shoʻrsuv oʻquv maydonchasi
* Angren oʻquv maydonchasi
* Nuriston oʻquv maydonchasi
* Termiz poligoni
* Nukus oʻquv maydonchasi

## Mashqlar

Oʻzbekiston qoʻshinlari Shimoliy Karolinadagi Lejeune lagerida AQSh dengiz piyodalari korpusi tomonidan oʻtkazilgan Tinchlik uchun hamkorlik mashqlari kooperativi Osprey ’96 da ishtirok etgan. Keyinroq ular Hamkorlik mashqlari Osprey ’98 da ham qatnashishgan.

2004-yil sentyabr oyida Britaniya armiyasining (oʻsha paytdagi) Qirollik Uels polki (hozirgi Qirollik Uels 3-batalyoni) Oʻzbekiston armiyasining Tinchlikparvar batalyoni bilan Forish togʻ oʻquv maydonida „Amir Temur ekspressi“ mashgʻulotida ishtirok etdi. Bu NATO homiyligidagi „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ dasturi doirasida oʻtkazilgan uch haftalik harbiy mashgʻulot edi. 

## Joriy uskunalari
Maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekiston qurolli kuchlarining oʻqotar qurollari orasida AK-47, AK-74, Dragunov snayper miltigʻi, Makarov PM toʻpponchasi va PK bor.

## Manbalar