Sariarka aeroporti

**Sariarka aeroporti** (), KASE:ARSA,  Qaragʻandi shahridagi xalqaro aeroport boʻlib, Qaragʻandidan 22 km janubi-sharqda va Ostonadan 200 km uzoqlikda joylashgan. Qozogʻistondagi eng yirik aeroportlardan biri.

Sariarka aerodromi toifaga kirmaydi (samolyot ogʻirligi boʻyicha cheklovlarsiz), uchish-qoʻnish yoʻlagi barcha turdagi samolyotlarni qabul qila oladi. SSSR parchalanishidan oldin aeroport va aerodrom **"Qaragʻandi (Markaziy)"** deb nomlangan.

Aeroport terminal majmuasi soatiga 1200 kishiga xizmat koʻrsata oladi. Aeroportning yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish quvvati yiliga 2,5 million kishini, yuklarni qayta ishlash quvvati yiliga 18 ming tonnani, pochta joʻnatmalarini qayta ishlash quvvati yiliga 7 ming tonnani tashkil etadi. Bu FlyArystan lou-kosterining asosiy aerodromlaridan biridir.

Sariarka aeroporti qoʻshma aerodrom boʻlib, u yerda Qozogʻiston Respublikasi Shimoliy harbiy okrugining Sovet Ittifoqi Qahramoni Nurken Abdirov nomidagi aviabazasining MiG-31 tutqichlari ham joylashgan.

## Tarixi

### Eski aeroport „Qaragʻandi (shahar)“
Qaragʻandida birinchi aeroporti 1934-yil fevral oyida tashkil etilgan. Dastlab, parvozlar P-5 va U-2 samolyotlarida amalga oshirilgan – P-5 samolyotida Qaragʻandi, Qoʻstanay va Qozon orqali Olmaotadan Moskvaga (3600 kilometr) reyslar amalga oshirilgan, parvoz 2 kun davom etgan. 1937-yildan boshlab Qaragʻandi va Olmaota oʻrtasida ANT-9 samolyotlarida doimiy toʻxtovsiz yoʻlovchilar tashish xizmati boshlandi.

1944-yilda aeroport „Yangi shahar“ hududiga koʻchirildi va 1954-yilda ofis binolari qurilishi boshlandi. 1959-yilda sunʼiy qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi va bir qavatli terminal binosi qurildi, aeroport *"Qaragʻandi (shahar)"* deb nomlandi:  

Olmaotadan birinchi Il-18 (bort raqami 75689) samolyoti 1961-yilning yozida beton uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻndi. Uni ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni uchuvchi Talgat Yakubekovich Begeldinov (Olmaotada) kutib oldi. Il-18 samolyotining kelishi bilan Moskvaga parvoz vaqti 4 soat 20 daqiqagacha qisqardi (1961-yilning yozigacha Il-14 samolyotlari Ko‘kchatov, Petropavlovsk, Koʻrgan, Sverdlovsk, Qozon shaharlarida oraliq qoʻnish bilan Moskvaga uchib, umumiy parvoz vaqti taxminan 15 soatni tashkil etdi). Il-18 samolyotidagi birinchi muntazam aviareyslar quyidagilar edi: № 104/103 Olmaota – Qaragʻandi – Moskva va orqaga parvozlar (1961); № 151/152 Toshkent – Qaragʻandi – Omsk va orqaga parvozlar (1962); No 765/766 Olmaota – Qaragʻandi – Mineralnye vodi – Adler (Sochi) va orqaga; № 961/962 reysi Olmaota – Qaragʻandi – Kuybishev – Kiyev va orqaga; № 367/368 Olmaota – Qaragʻandi – Sverdlovsk – Leningrad va orqaga parvozlar (1963 yanvar) yoʻlga qoʻyildi va 1965-yilda bu parvoz hafta kunlarida Qozon va Chelyabinskka qoʻnish bilan toʻldirildi; № 1063/1064 reysi Olmaota – Qaragʻandi – Rostov-Don – Simferopol va orqaga (1964); No741/742 reysi Frunze – Qaragʻandi – Novosibirsk va orqaga, No 3779/3780 Olmaota – Qaragʻandi – Ufa – Riga va orqaga (1967) yoʻnalishi Latviya fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi tomonidan amalga oshirila boshlandi.

1963-yil kuzida respublika aviakompaniyalarida yangi An-24 samolyotlarining ekspluatatsiyasi boshlandi. Avvalo, Pavlodar va Semipalatinskka reyslar ochildi, soʻngra 2-3 yil ichida ular Ust-Kamenogorsk, Petropavlovsk, Jezqazgʻan, Ko‘kchatov, Oʻral, Oqtoʻba, Atirov, Orqaliq, Olmaota, Chimkent, Jambul, Balxash, Shevchenko, Novosibirsk, Kemerovoga ucha boshladilar. Barcha ochiq aviakompaniyalar muntazam ravishda, oʻnlab yillar va yil davomida ishlagan.

1963-yilda aeroport binosi yonida (Start tor koʻchasi, 61-uy) tranzit yoʻlovchilar uchun „Start“ mehmonxonasi ochildi.

1973-yilda bir qavatli aeroport binosiga biriktirilgan yangi terminal ochildi (Start koʻchasi, -uy).

1970-yillarning oxiriga kelib, Qaragʻandi toʻgʻridan-toʻgʻri muntazam havo qatnovlari orqali SSSRning 50 dan ortiq shaharlari bilan bogʻlandi.

1980-yillarning oʻrtalarida fuqaro aviatsiyasi Shahar aerodromidan yangi Markaziy aerodromga koʻchirildi. 1990-yillarning boshlariga qadar Shahar aerodromi harbiy aerodrom vazifasini bajargan (bu yerda Harbiy-havo kuchlarining Qidiruv qutqaruv ishlari alohida vertolyot eskadroni joylashgan), keyin u yopilgan. Bugungi kunda eski aerovokzal binosi shahar ichida joylashgan boʻlib, Shahar aerodromining sobiq uchish-qoʻnish yoʻlagi (Baurjan Momishuli koʻchasi) boʻylab magistral yoʻl oʻtadi.

### Yangi aeroport „Qaragʻandi (Markaziy)“ – „Sariarka“
1980-yilda *"Qaragʻandi (Markaziy)"* deb nomlangan yangi aeroportning qurilishi boshlandi, uchish-qoʻnish yoʻlagining qurilishi oʻsha yili, olti oy ichida yakunlandi. 1980-yil 4-noyabrda Olmaotadan birinchi Il-62 samolyoti (bort raqami 86694) aerodromning uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻndi, layner komandiri SSSRda xizmat koʻrsatgan uchuvchi B. Marishev.

1992-yilda Markaziy aeroportga xalqaro aeroport maqomi va *"Sariarka"* nomi berildi.

1996-yil 5-sentyabrda Markaziy aeroportda yangi aerovokzal rasman ochildi.

2005-yil 5-noyabrda „Sariarka aeroporti“ AJ davlat aksiyalari paketini sotish boʻyicha oʻtkazilgan ochiq investitsiya tanlovi natijasida 100 foizlik davlat aksiyalari paketi boʻyicha „Sky Service“ MChJ bilan oldi-sotdi shartnomasi tuzildi. 2014 va 2015-yillarning 31-dekabr holatiga koʻra, „Sky Service“ MChJ „Sariarka aeroporti“ AJning bosh kompaniyasi boʻlgan. Kompaniyaning yakuniy nazorat qiluvchi tomoni Rustem Bekturovdir.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Qabul qiladigan samolyot turlari
Aeroport barcha turdagi samolyotlarni qabul qila oladi. Samolyotning maksimal uchish ogʻirligi cheklanmagan. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnif raqami (PCN) 64/R/A/W/T.

## Faoliyat koʻrsatkichlari
2018-yilda Qaragʻandi aeroporti 271 ming 411 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatib, 7978 tonna yukni qayta ishlagan.

### Yoʻlovchi tashish

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1959-yil 27-oktyabrda Qaragʻandi aeroporti yaqinida qiyin ob-havo sharoitida (aerodromning meteorologik minimumidan past) Li-2 samolyoti halokatga uchradi. Bir yoʻlovchi halok boʻldi, yetti nafari yaralandi.
* 2010-yil 29-noyabr kuni Hong Kongning Cathay Pacific aviakompaniyasining Amsterdamdan Hong Kongga uchayotgan Boeing 747 samolyoti aeroportga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Favqulodda qoʻnish sababi kabinaning depressurizatsiyasi boʻlgan.

## Afsonalar
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, „Buran“ orbital kemasini qoʻndirish uchun faqat ikkita tegishli jihozlangan zaxira aerodromlari mavjud edi: „Xorol“ (Primorsk oʻlkasining markaziy qismidagi shu nomdagi qishloq yaqinida, Xanka koʻlining janubida) va „Gʻarbiy“ zaxira aerodromi" (Qrimda, Simferopol yaqinida).

Boshqa muqobil aerodromlarni yaratish, ayniqsa Boyqoʻngʻir kosmodromiga juda yaqin, texnik jihatdan asossiz koʻrindi, chunki orbital kema uchta aerodromdan biriga (shu jumladan Boyqoʻngʻir kosmodromidagi Yubileyniy asosiy qoʻnish aerodromiga) yetib borish uchun yetarli aerodinamik sifatga ega edi (yaʼni uzoqqa ucha oladi).

## Arxeologiya
Qaragʻandidan uncha uzoq boʻlmagan „Sariarka“ hududida Qaragʻandi davlat universitetining Sariarka arxeologiya instituti ekspeditsiyasi soʻnggi bronza davriga oid Begʻozi-Dandiboyev madaniyatiga oid zinapoyali maqbarani qazishdi. Olimlarning fikricha, maqbara Sariarkada 3 ming yil avval qurilgan.

## Galereya


Image:KGF_IMG_6771.JPG|Sariarka aeroporti tunda
Image:KGF_IMG_7035.JPG|Sariarka aeroporti tunda
Image:KGF_IMG_7039.JPG|Xalqaro parvozlar uchib ketish zali
Image:KGF_IMG_7040.JPG|Mahalliy parvozlar uchib ketish zali
Image:KGF_IMG_7042.JPG|Aeroport interyeri
Image:KGF_IMG_7043.JPG|Air Astana aviakompaniyasining A319 samolyotiga ulagan teleskopik trap


## Manbalar

## Havolalar

* Sari-Arka aeroporti (rasmiy veb-sayti) .
* Sari-Arka aeroporti MDH aeroportlari katalogida .
* Sari-Arka aerodromining sxemasi (kroki) .