Xitoy — Ispaniya munosabatlari

**Xitoy — Ispaniya munosabatlari** XVI asrdan beri mavjud. Ispaniya va Xitoy Xalq Respublikasi oʻrtasidagi munosabatlar 1973-yilda oʻrnatilgan. Ispaniya „Yagona Xitoy“ siyosatiga amal qildi, u XXRni Xitoyning yagona qonuniy hukumati sifatida tan oladi va Xitoy Respublikasining Tayvanga nisbatan qonuniyligini tan olmaydi.

## TarixI
Xitoy va Ispaniya oʻrtasidagi aloqa birinchi marta Xitoyning Ming sulolasi va Ispaniya hukmronligi ostidagi Filippin oʻrtasida sodir boʻlgan. 

Ispaniya Filippindan soʻng Xitoyni bosib olishni ham oʻylagan.

1574-yilda xitoylik qaroqchi Limaxong Manilaga hujum qilganida, Futszyan provinsiyasi rasmiylari Limaxongni qoʻlga olish evaziga ispanlarga Syamen janubidagi orolda savdo portini oʻrnatishga ruxsat berishga tayyor edilar. Biroq, Filippin gubernatori ijobiy javob bermadi va Limaxong Maniladan qochib ketganida, taklif yoʻqqa chiqdi.

1598-yilda Kanton rasmiylari Ispaniyaga Makao yaqinidagi Pearl daryosi deltasida joylashgan El-Pinal portida savdo qilishga ruxsat berdi. Makaodagi portugallar ispanlarga zoʻravonlik bilan munosabatda boʻlishdi va 1600-yilda ispanlarni bu hududdan qurol bilan quvib chiqarishdi.

Sin sulolasi va Ispaniya oʻrtasida diplomatik aloqalar mavjud edi. 

1927-yilda Ispaniya Qirolligi va Chan Kay-Shining millatchi hukumati oʻrtasida ekstraterritoriallikni tan olish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi. Ispaniyaning Shanxaydagi bosh konsuli Xitoydagi vakolatli vazir ham edi. Xitoy Respublikasi Fransisko Franko davrida Ispaniya bilan diplomatik munosabatlarga ega edi.

Frankoist Ispaniyaning Xitoy Xalq Respublikasi bilan munosabatlari 1973-yilda ikkala davlat ham fuqarolar urushlari oqibatlaridan qutulganidan keyin boshlangan.

## Ikki tomonlama munosabatlar
So‘nggi yillarda ikki davlat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi sezilarli darajada oshdi. 2004-yilda umumiy savdo hajmi 7,2 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lsa, 2008-yil oktabriga kelib 22,7 milliard dollarga ko‘tarildi.

Aloqalar asta-sekin yaxshilanib, rasmiy davlat tashriflari, turli almashinuvlar amalga oshirilmoqda. Ispaniya Expo 2008 koʻrgazmasiga mezbonlik qildi, Xitoy ishtirokchi boʻldi, Xitoy esa Ispaniya pavilyoniga ega boʻlgan Expo 2010 koʻrgazmasiga mezbonlik qildi. Natijada, Xitoy Ispaniyaning oltinchi yirik savdo hamkoriga aylandi.

Ispaniya 2010-yil 1-yanvardan 30-iyungacha Yevropa Ittifoqiga raislik qildi va u ikki tomonlama savdoni kuchaytirish uchun Yevropa Ittifoqi qurol embargosini bekor qilishni qoʻllab-quvvatlashini eʼlon qildi, chunki 2008-yilda Xitoyning Yevropa Ittifoqiga eksporti 248 milliard yevroni (357 milliard dollar) tashkil etdi, lekin import faqat 78 milliard yevroni tashkil etdi. Bu Xitoyga yevropaliklar maʼlum boʻlgan yuqori texnologiyali tovarlarni import qilish imkonini berish orqali Yevropa Ittifoqi va Xitoy oʻrtasidagi savdoni yaxshilashi mumkin.

2019-yil iyun oyida Ispaniya „Buyuk devor“ operatsiyasi doirasida 94 nafar Tayvan fuqarosini Xitoyga ekstraditsiya qildi. Har ikki davlat 2006-yilda ekstraditsiya shartnomasini imzolagan.

Keyingi oyda BMTning 22 davlat, jumladan Ispaniya elchilari BMT Inson huquqlari boʻyicha komissiyasiga qoʻshma xat imzoladilar, unda Xitoyning uygʻurlar hamda boshqa ozchilik guruhlariga nisbatan yomon munosabatda boʻlayotgani qoralandi va Xitoy hukumatini Shinjondagi qayta tarbiyalash lagerlarini yopishga chaqirdi.

## Savdo aloqalari
Koʻpgina yuklar Xitoy va Yevropa (shu jumladan Ispaniya) oʻrtasida dengiz orqali joʻnatilgan boʻlsa-da, Yivudan (Chjetsyan provinsiyasi) Madridga toʻgʻridan-toʻgʻri konteyner poyezdlari ham qatnaydi.

Koronavirus inqirozi paytida 2020-yil aprel oyida Xitoyning „Bioeasy“ kompaniyasidan sotib olingan 640 000 ta antijenli Koronavirus test toʻplamlari nuqsonli ekanligi aniqlangani va Ispaniya Xitoyga pulini qaytarishi kerakligi xabar qilingan edi. Ispaniya Sogʻliqni saqlash vazirligining xabar berishicha, Xitoyning boshqa „Garry Galaxy“ kompaniyasidan sotib olingan nosoz yuz niqoblari tibbiyot xodimlari oʻrtasida infeksiya tarqalishiga olib kelgan va mingdan ortiq ispaniyalik tibbiyot xodimlarini izolyatsiya qilish talab qilingan.

## Doimiy diplomatik vakolatxonalar

* Xitoyning Madridda elchixonasi va Barselonada bosh konsulligi bor.
* Ispaniyaning Pekinda elchixonasi va Guanchjou, Gonkong va Shanxayda bosh konsulliklari mavjud.

Fayl:Madrid_-_Calle_Arturo_Soria,_Embajada_de_China.JPG|Xitoyning Madriddagi elchixonasi
Fayl:2016 Chinese Consulate in Barcelona 01.jpg|Xitoyning Barselonadagi Bosh konsulligi


## Manbalar

## Havolalar

* Pekindagi Ispaniya elchixonasi, Xitoy  
* Embajada de la República Mashhur Xitoy 
* Madriddagi Xitoy elchixonasi, Ispaniya