Gigantoraptor

**Gigantoraptor** – Osiyodagi kech boʻr davridagi yirik oviraptorozavr dinozavr. Bu uzunligi 8 metr va ogʻirligi 2 metrik tonna boʻlgan eng katta oviraptorozavr edi. Uning pnevmatizatsiyalangan umurtqa pogʻonasi, uzun va choʻzilgan qoʻllari va oyoqlari hamda tishsiz tumshugʻi bor edi. Kattaligiga qaramay, **Gigantoraptor** oldin mavjudligi taxmin qilingan baʼzi patlarni yoʻqotgan boʻlishi mumkin.

Dastlab *bazal oviraptorid* sifatida tasniflangan Gigantoraptor keyinchalik *kanagnathid* sifatida aniqlangan. Bu ikki oyoqli oʻtxoʻr hayvon edi. Maʼlum boʻlgan yagona qoldiq namuna 11 yoshida vafot etgan gigantoraptorniki boʻlib, bu ularning yoshlariga nisbatan tez oʻsishlarini anglatadi.

Gigantoraptor va boshqa yirik *oviraptorozavrlar* tuxumlarini himoya qilish uchun noyob uyalar qurdilar. Uyalarda tuxum ezilishining oldini olish uchun boʻsh markazlar mavjud edi. *Macroelongatoolithus* deb nomlangan yirik oviraptorozavr tuxumlarining topilishi ularning uy qurish hatti-harakatlari haqida tushuncha berdi.
## Tashqi koʻrinishi
Gigantoraptor boshi boshqa oviraptorozavrlarga oʻxshash tishsiz tumshugʻiga ega edi. Ammo uning terisi va pat qoplamasi kabi yumshoq toʻqimalari haqida batafsil maʼlumot yoʻqligi sababli, uning tanasini qoplagan patlari bormi yoki kattaligi tufayli ularning bir qismini yoʻqotganmi, noaniq.

**Gigantoraptor**, *Caudipteryx* kabi tukli turlardan sezilarli darajada ogʻirroq boʻlib, uning patlarini yoʻqotib, u qisman „terisi ochiq“ boʻlgan boʻlishi mumkin. Kattaroq hayvonlar koʻpincha haroratni tartibga solish uchun tana massasiga koʻproq tayanadi, natijada kichikroq qarindoshlarda koʻrinadigan izolyatsion qoplamalar yoʻqoladi. Biroq, tadqiqotchilar, **Gigantorapto**rning qoʻllarida hali ham patlar borligini taxmin qilishdi, chunki ular tana haroratini tartibga solish bilan bogʻliq boʻlmagan koʻrinishdagi xatti-harakatlar va tuxumni qoplash kabi muhim funksiyalarni bajaradilar.
## Koʻpayishi
Gigantoraptor kabi gigant *oviraptorozavr* dinozavrlarining topilishi Osiyoda *Macroelongatoolithus carlylensis oospecies* kabi yirik oviraptorozavr tuxumlarining oldingi topilmalarini tushuntirishga yordam berdi. Bu tuxumlar juda katta boʻlib, uzunligi taxminan 50 sm (20 dyuym) gacha boʻlgan va diametri uch metr boʻlgan ulkan dumaloq halqalarga qoʻyilgan. Shimoliy Amerikada *makroelongatoolithus* tuxumlarining mavjudligi, shuningdek, bu mintaqada ulkan *oviraptorozavrlar* mavjudligidan dalolat beradi, ammo toshga aylangan skelet qoldiqlari topilmagan.

2017-yilda *Beibeilong*ning tavsifi va nomi *makroelongatoolithus* tuxumlari va uyalarini Gigantoraptor kabi ulkan *kanagnatid* oviraptorozavrlar bilan bogʻlash uchun qoʻshimcha yordam berdi. *Beibeilong* tuxum bilan bogʻlangan embrionga asoslangan boʻlib, bu katta tuxum va uyalarning bir xil dinozavrlar guruhiga tegishli ekanligi haqidagi tushunchani mustahkamladi.

2018-yilda *Kohei Tanaka* va uning hamkasblari tomonidan olib borilgan tadqiqot turli xil oviraptorozavrlar, jumladan Macroelongatoolithus debriyajlarining tuxum muftalarini oʻrganib chiqdi. Tadqiqotchilar uya konfiguratsiyasi va tana hajmini inkubatsiya harakati bilan bogʻlashni maqsad qilgan. Ularning topilmalari shuni koʻrsatdiki, deyarli barcha oviraptorozavrlarning tuxum qobigʻi gʻovaklikka ega boʻlib, tuxumlar tashqi qoplamasiz uyada ochiq ekanligidan dalolat beradi.

Koʻpgina oviraptorozavr uyalarida tuxumlarning dumaloq joylashuvi mavjud boʻlsa-da, *Tanaka* va uning jamoasi kichikroq va kattaroq turlar oʻrtasidagi uya morfologiyasidagi aniq farqni kuzatdilar. Kichikroq turlarda uyaning markaziy maydoni juda qisqargan, kattaroq turlarda, masalan, Gigantoraptor bilan taqqoslanadiganda, markaziy maydon sezilarli darajada kattalashgan. Bu shuni koʻrsatdiki, kichikroq oviraptorozavrlar inkubatsiya uchun toʻgʻridan-toʻgʻri tuxum ustiga oʻtirishadi, Gigantoraptor kabi yirik hayvonlar esa tuxumsiz maydonda oʻtirishadi. Uya konfiguratsiyasining ushbu moslashuvi tuxumni maydalashning oldini olishda foydali boʻldi.

Ushbu batafsil topilmalar oviraptorozavrlarning, xususan, Gigantoraptor kabi ulkan *kanagnatid* oviraptorozavrlarning uy qurish xatti-harakati va inkubatsiya strategiyalari haqida qimmatli maʼlumotlarni beradi, bu ularning reproduktiv biologiyasi va ota-onalarning parvarishiga oydinlik kiritadi.

## Manbalar