Yoqut al-Mustaʼsimiy

**Yoqut al-Mustaʼsimiy** (arabcha: ياقوت المستعصمي) (1298-yilda vafot etgan) mashhur xattot va soʻnggi abbosiy xalifaning kotibi edi.

## Hayoti va faoliyati
U ehtimol Amasyada yunon oilasida tugʻilgan va juda yoshligida asir olinib, qullikka olib ketilgan. Hatim qilinganidan soʻng u Abulmajid Jamoliddin Yoqut nomi bilan islomni qabul qiladi. U Xalifa al-Mustaʼsimga, yaʼni soʻnggi abbosiy xalifaga xizmat qilgani uchun koʻproq Yoqut al-Mustaʼsimiy nomi bilan tanilgan.

U al-Mustaʼsim saroyida qul boʻlgan va keyinchalik qirollik saroyida xattotga aylangan. U umrining katta qismini Bagʻdodda oʻtkazgan. U ayol olima va xattot Shuhda bint al-Ibariyadan taʼlim olgan. Shuhdaning oʻzi Ibn al-Bavvobning bevosita silsilasidagi shogirdi edi. Bagʻdodning moʻgʻullar bosqini (1258) chogʻida shahar talon-toroj qilinayotgan paytda u xattotlik mashqlarini tugatish uchun masjid minorasiga yashiringan. Biroq uning faoliyati moʻgʻullar homiyligi ostida ravnaq topgan. Yoqut moʻgʻul hukmdori Abaqa ismining moʻgʻul tangalarida nafis tasvirlanishiga ilhom bergan va Ilxonlikda Ilxon Rinchindorj Gʻoyxotu davrida ham xizmatini davom ettirgan.

U arab yozuvining oltita asosiy xattotlik uslubini takomillashtirib, tartibga solgan va kodifikatsiya qilgan. Nasx yozuvi haqida esa goʻyo vahiy (tush/roʻyo) orqali kotibga ayon boʻlib, oʻrgatilgan, deb aytiladi. U Ibn Muqla uslubini toʻgʻri kesilgan qamish qalamni qiyshiq kesim bilan almashtirish orqali yaxshilagan, natijada yanada nafis xat yuzaga kelgan. U oʻz nomi bilan atalgan *Yoqutiy* xatini yaratgan. U „ayniqsa nafis va goʻzal turdagi“ sulus sifatida taʼriflangan.

Yoqut al-Mustaʼsimiy arab va arab boʻlmagan koʻplab shogirdlarga taʼlim bergan. Uning eng mashhur shogirdlari Ahmad as-Suhravardiy va Yahyo as-Soʻfiydir.

Yoqut al-Mustaʼsimiy arab tilida soʻzlashuvchi olamda juda mashhur xattotga aylandi. Uning maktabi asrlar davomida fors va usmonli xattotlari ergashgan andozaga aylandi. XIII asrning ikkinchi yarmida u *quiblat al-kuttab* [xattotlarning qiblasi] sharafli unvoniga sazovor boʻlgan.

Yoqut al-Mustaʼsimiyning merosi sermahsul boʻlgan. U Qur’onni ming martadan ortiq koʻchirgan, deb aytilsa-da, uning asarlarini nisbat berishdagi muammolar boʻrttirilgan baholarga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin. Boshqa manbalarda esa u Qur’onning 364 nusxasini yaratgani taxmin qilinadi.


File:Two pages of Quran by Yaqut al-Musta'simi.TIEM 507.jpg|Qur’onning ikki sahifasi, 1286–1287-yillarga tegishli. Rayhoniy yozuvi. Turk va islom san’ati muzeyi
File:Two pages from "Divan shu’r al-Hadira" (The collected verses of al-Hadira) by Ya'qut al-Musta'simi.jpg|"Divan shu’r al-Hadira" (Al-Hadiraning jamlangan baytlari) qoʻlyozmasidan ikki sahifa. Nasx va sulus yozuvi. Freer san’at galereyasi
File:Sayings of Pythagoras, signed by calligrapher Yaqut Al-Musta'simi & painter Mahmud b. Abi'l-Mahasin Al-Qashi, Iraq, late 13th century AD, watercolor, ink, gold - Aga Khan Museum - Toronto, Canada - DSC06335.jpg|'Spiritual Words from Greek Philosophy with Sayings of the Philosophers Accompanied with their Portraits' (Al-Kalimat al-Ruhaniyya min al-Hikam al-Yunaniyya fi Kalimat al-Hukamaʼ wa Ashkalihim) qoʻlyozmasidan ikki sahifa. Nasx yozuvi. Musavvir: Mahmud b. Abul-Mahasin al-Qoshiy. Ogʻa Xon muzeyi
File:Thuluth - Yaqut al-Mustasimi.jpg|Sulusda yozilgan satr. Ziyorat qoʻllanmasining bir qismi. Kongress kutubxonasi
File:Calligraphic Album (Muraqqa'at) with Arabic aphorisms written by Yaqut al-Musta‘simi.jpg|Xattotlik albomi (muraqqa) – tavqi yozuvida bitilgan arabcha hikmatli soʻzlar bilan. Ehtimol, dastlab ular qoʻlyozmaning bir qismi boʻlgan va keyinchalik Eron hududida XVII asrda, bezak (tazhib) qoʻshilgan paytda, kesilib hozirgi koʻrinishda joylashtirilgan. Xoliliy islom sanʼati toʻplami.


## Manbalar