Moʻlton amirligi

**Moʻlton amirligi** (855 - 1010) - hozirgi Panjob, Pokiston, Multan shahri atrofida mavjud boʻlgan Panjobdagi oʻrta asrlardagi islom amirligi . Bu yerda dastlab *Banu Munabbih* qabilasi hukmronlik qilgan. Milodiy 959-yilda *Banu Laviy* qoʻmondonligi ostidagi ismoiliy qarmatiylar amirlik ustidan nazorat oʻrnatdilar va 1010-yilda Gʻaznaviylar imperiyasi tomonidan bosib olindi.

## Manzil
Abbosiylar xalifaligi parchalanganidan keyin Moʻlton amirligi mustaqillikka erishdi. Asosan Janubiy Panjobda joylashgan boʻlib, u shimolda Panjobda Hindu Shohi qirolligi va janubda Sindda Habbarid amirligi bilan chegaradosh.

## Tarix
Moʻlton va Sind general Muhammad bin Qosim boshchiligidagi Umaviylar xalifaligi tomonidan bosib olinib, musulmonlar hukmronligi ostiga oʻtdi. IX asr oʻrtalarida Abbosiylarning Sinddagi hokimiyati asta-sekin zaiflashdi. Markaziy hukumatning Sinddagi hokimiyati pasayganligi sababli, mintaqa markazsizlashtirish davrini boshdan kechirdi. Moʻlton  shuningdek, arab qabilasi Banu Munabbih qoʻli ostidagi mustaqil amirlikning poytaxti boʻldi.

### Banu Munabbih hukmronligi (milodiy 855-959)
800-yillarning oʻrtalariga kelib,islom payg'ambari Muhammad(s.a.v) Quraysh qabilasidan chiqqanligini daʼvo qilgan *Banu Munabbih* (shuningdek, *Banu Sama* nomi bilan ham tanilgan) Moʻltonga hukmronlik qilish uchun keldi va keyingi asrda hukmronlik qilgan Amirlikni oʻrnatdi .

### Ismoiliylar hukmronligi (milodiy 959-1010)
10-asr oʻrtalariga kelib Moʻlton qarmatiylar taʼsiriga tushdi. Qarmatiylar u yerda Abbosiylar qoʻlidan magʻlubiyatga uchragach, Misr va Iroqdan quvilgan edilar. Ular shahar ustidan nazoratni Abbosiylar tarafdori Banu Munabbih amirligidan tortib oldilar va Bag'doddagi Abbosiylar xalifaligi oʻrniga Qohirada joylashgan Fotimiylar xalifaligiga bay'at berishdi Moʻltonning ismoiliy hukmdorlari quyidagilardir;

#### Hamid Xon Lodi (985-997)
Hamidxon Lodiy davrida g'aznaviy amir Sabuktagin 381/991 yillarda uning davrida Moʻltonga bostirib kirdi, biroq keyinchalik Hamid Lodiy bilan sulh tuzdi, chunki Ismoiliy Multon G'azna va Turk hokimiyati oʻrtasida bufer boʻlib xizmat qilgan.

#### Fote Dovud (997-1010)
Abul Foteh Dovud Hamid Lodiyning nabirasi va vorisi edi. Uning hukmronligi davrida Moʻlton G'aznaviylar tomonidan hujumga uchrab, ismoiliylar davlatini beqarorlashtirdi. G'aznalik Mahmud 1005-yilda Moʻltonga bostirib kirdi va bir qator yurishlar uyushtirdi, bu yurishlar davomida ba'zi ismoiliylar qirg'in qilindi, aksariyati keyinchalik sunniy hanafiy fiqhiga oʻtdi. Shahar taslim qilindi va Abdul Foteh Dovudga Islomning sunniy talqiniga amal qilish sharti bilan shahar ustidan nazoratni saqlab qolishga ruxsat berildi. Mahmud hind dinini qabul qilgan Navasxonni Mahmudning gʻoyibona hukmronligiga tayinladi. Nivasaxon hokimiyatga ega boʻlgach, Islomdan voz kechdi va Abdul Foteh Dovud bilan til biriktirib, mintaqani nazorat qilishga urindi . Keyin Mahmud G'azniy 1007-yilda Nivosaxonga qarshi Multonga navbatdagi ekspeditsiyani boshqargan, keyin u qoʻlga olingan va shaxsiy boyliklarini G'aznaga topshirishga majbur boʻlgan.

Keyin Fote Dovud G'aznalik Mahmud tomonidan taxtdan ag'darild , u Moʻltonni bosib olish jarayonida ismoiliylarni ham qirg'in qildi .Abul Fatoh Dovud har yili 200 000 oltin dirham oʻlpon va shia ismoiliy fiqhidan sunniy hanafiy fiqhiga oʻtishga majbur boʻldi. Shartlar qabul qilindi va Sulton Mahmud G‘aznaviy ham Moʻlton aholisidan zo‘rlik bilan ikki million dirham undirdi. Fote Dovud vafotidan soʻng amirlik tugatilib, Gʻaznaviylar imperiyasiga qoʻshildi.

## Madaniyat va jamiyat

O'sha davrda Moʻlton iqtisodiyoti ancha jonli edi.10-asr fors geografi Estaxrining taʼkidlashicha, Multan shahri Sinddagi Mansuraning yarmiga teng boʻlib, Multon bilan birga Janubiy Osiyodagi yagona ikkita arab amirligi edi.

Har ikki shaharda arab tilida so‘zlashilgan, garchi Estaxri Multan aholisining fors tilida ham so‘zlashuvchilari bo‘lganligi haqida xabar bergan, bu Xuroson bilan savdoning ahamiyatini aks ettiradi. Moʻltonsavdogarlarini islom dunyosi bilan savdo qilish uchun madaniy jihatdan qulay holga keltirdi .10-asr *[[Hudud ul-Olam|Hudud al-Olam]]* Multan hukmdorlari Lahorni ham nazorat qilganligini taʼkidlaydi, garchi bu shahar keyinchalik Hindu Shohi imperiyasi tomonidan qoʻlga olingan boʻlsa ham.10-asrda Multan hukmdorlari shahar tashqarisidagi *Jandravor* nomli saroyda istiqomat qilishgan va haftada bir marta juma namozi uchun filning ustida Moʻltonga kirib kelishgan.

## Manbalar