Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti

**Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti**  () – Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyatidagi xalqaro aeroport. Bu Qozogʻiston poytaxti Ostonaga xizmat koʻrsatadigan asosiy xalqaro aeroportdir. Aeroport 2019-yilda 5 099 391 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan holda Markaziy Osiyoga (Olmaota xalqaro aeroportidan keyin) ikkinchi eng gavjum xalqaro yoʻlovchi shlyuzi, postsovet davlatlaridagi 13-oʻrinda va yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha Qozogʻistonda ikkinchi oʻrinda turadi.

U Ostona shahrining Yesil tumanida shahar markazidan  janubi-sharqda joylashgan. Aeroportda ikkita yoʻlovchi terminali va bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi, shuningdek, yuk va texnik xizmat koʻrsatish inshootlari mavjud. 2-terminal marhum yapon meʼmori Kisho Kurokava tomonidan ishlab chiqilgan. U Qozogʻiston flagmani – Air Astana aviakompaniyasining asosiy habi hamda SCAT Airlines, Qazaq Air, arzon aviatashuvchi – FlyArystan uchun ikkilamchi havo tuguni boʻlib, avvalroq Starlines Kazakhstan va Tselinograd OAJ uchun ham hab sanalgan.

Obyekt 1931-yilda *Akmolinsk aeroporti* sifatida ochilgan, keyin shahar nomini oʻzgartirgandan soʻng *Tselinograd aeroporti*, keyin esa *Ostona xalqaro aeroporti* deb oʻzgartirilgan. Hukumat qarori bilan birinchi prezident sharafiga aeroport nomi Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti deb oʻzgartirildi. 2020-yil 8-iyun kuni aeroport oʻzining uch belgili IATA aeroport kodini rasman **TSE** dan **NQZ** ga oʻzgartirdi. Skytrax World Airport Awards 2022-da „Markaziy Osiyo va MDHdagi eng yaxshi mintaqaviy aeroport“ deb topdi.

## Tarixi
Aeroport 1930-yilda Akmolinskdan (hozirgi Ostona) uch kilometr uzoqlikda, bugungi zamonaviy arxitektura minorasi Bayterak hududida qurilgan. Samolyotning uchishi va qoʻnishi uchun kvadrat maydon, kichik kutish zali boʻlgan 8 xonali taxta bekati, uchuvchilar uchun ikki xonali uy va aeroport hududida yoqilgʻi ombori mavjud edi. 1931-yil dekabr oyida Ostonaning birinchi aerodromi shahar chetida qurilgan va Ikkinchi jahon urushidan keyin yanada rivojlangan. Semipalatinsk va Akmolinsk oʻrtasida muntazam havo qatnovi oʻrnatildi (korxona tashkil etilgan kun).

Suv toshqinlari paytida aerodrom yopilgan. Aerodrom va shahar oʻrtasidagi aloqa telefon, parom (Ishim daryosi ustidan koʻprik yoʻq edi) va piyodalar yoʻli orqali amalga oshirilgan. Dastlabki bir necha yil ichida havo qatnovi „Samolyotning joʻnashi dushanba kuni tongda“ yoki „Chorshanba kuni quyosh chiqishida“ kabi boʻsh vaqt jadvallari bilan oʻziga xos xususiyatga ega edi. Yoʻlovchilar, pochta va yuklarni tashish Kalinin K-4, Kalinin K-5, Polikarpov R-5, Petlyakov Pe-2 samolyotlarida amalga oshirilgan. Muntazam reyslar 1934-yilda Olmaota – Qaragʻandi – Akmolinsk – Otbosar – Qoʻstanay – Sverdlovsk, Qaragʻandi – Petropavlovsk – Qoʻrgʻaljin – Akmolinsk yoʻnalishlarida tashkil qilingan.

1946-yil boshida Polikarpov Po-2 samolyotlarining birinchi guruhi muntazam xizmat koʻrsatish uchun Akmolinskga keldi. Guruh Qaragʻandi aviatsiya korxonasiga tegishli edi. Yoʻlovchi va pochta tashish uchun quyidagi yoʻnalishlar ochildi: Akmolinsk – Qoʻrgʻaljin – Oqsuv – Astraxanka – Balkashino (Aqmolinsk viloyati aholi punktlari). Operatsion boʻlinma ikki kishidan iborat boʻlgan. 1946-yilda aviatsiya xalq xoʻjaligiga – tibbiy aviatsiyaga xizmat koʻrsata boshladi.

1947-yildan 1948-yilgacha Akmolinsk aeroporti bazasida uchta Polikarpov Po-2 samolyotidan iborat aviapark tashkil etildi. Bu flot Qaragʻandida joylashgan havo guruhining bir qismi edi. Aeroport zamonaviy jihozlar (oʻsha vaqtdagi) bilan jihozlangan, qurilishni rivojlantirish boshlandi: radiostansiya uchun Fin uyi, uchta bino va garaj qurilgan. Xodimlarning umumiy soni 40-50 kishini tashkil etdi. Aeroport yengil samolyotlarga qoʻshimcha ravishda Lisunov Li-2 kabi ogʻirroq turdagi samolyotlarga xizmat koʻrsatishni boshladi. 1963-yil 4-noyabrda Tselinograd aeroporti (avvalgi nomi – Akmolinsk) birinchi Ilyushin Il-18 samolyotini shahar markazidan 18&nbsp;km uzoqlikdagi yangi terminalda qabul qildi. 1963-yil dekabr oyida Ilyushin Il-18 samolyoti muntazam parvozlarni amalga oshira boshladi. Aeroport terminali qurilish bosqichida edi, shuning uchun moslashtirilgan ikki qavatli bino havo harakatini boshqarish xizmati joylashgan aerovokzal vazifasini bajargan.

1966-yil fevral oyida yangi aerovokzal foydalanishga topshirildi. Oʻsha yilning iyun oyida birlashgan aviaguruhning barcha xizmatlari yangi aeroportga koʻchirildi. 1969-yilga kelib, Tselinograd aviaguruhining samolyot parki birinchi Antonov An-24 samolyoti bilan toʻldirildi. Antonov An-24 samolyotining kelishi bilan yoʻlovchi, pochta va yuk tashish hajmi keskin oshdi. Odamlar sobiq Ittifoqning koʻplab shaharlariga ucha boshladilar. 1975-yilda Tupolev Tu-154 birinchi marta aeroportga qoʻndi. Shundan soʻng, Tupolev Tu-154 samolyotining Olmaota – Tselinograd – Moskva yoʻnalishi boʻyicha muntazam parvozlari boshlandi. Akmola (Ostona) aviatorlari uchun tarixiy belgi 1998-yilda poytaxtning oʻzgarishi boʻldi. Aerodromni rekonstruksiya qilish boshlandi va nisbatan qisqa vaqt ichida yakunlandi: sunʼiy qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi taxminan 3500 metrga uzaytirildi; taksi yoʻli va perron ham kengaytirildi. Yoritish tizimlari va radionavigatsiya uskunalari almashtirildi. VIP bino qurildi, aeroport majmuasi rekonstruksiya qilindi.

2005-yil 2-fevralda 25000 kvadrat metrlik yangi yoʻlovchi terminalining tantanali ochilishi bilan xalqaro aeroportni rekonstruksiya qilish boʻyicha keng koʻlamli loyiha yakunlandi. Roʻyxatdan oʻtish uchun stendlar soni ikkita bagaj tasmasi bilan birga 24 taga koʻpaytirildi. Hozirda 2-terminal ichki reyslarga xizmat koʻrsatish uchun ishlatiladi. 2015-yil 19-noyabr kuni 2400 kvadrat metrlik Biznes aviatsiya terminalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. BAT hududi soatiga 200 yoʻlovchiga moʻljallangan. Terminal binosida launj bar, konferentsiya zali, muzokaralar oʻtkazish uchun xonalar, bolali yoʻlovchilar uchun qulayliklar, dyuti-fri doʻkon, mehmonlar uchun 52 ta avtoturargoh mavjud.

Infratuzilmani rivojlantirish dasturi doirasida 2017-yilda xalqaro reyslar uchun yangi yoʻlovchi terminali qurildi. 47 000 kvadrat metr maydonni egallagan yangi terminal aeroport infratuzilmasiga qoʻnish yenglari va toʻrtta avtobus qoʻnish yoʻnalishlari boʻlgan oltita yangi samolyotlar toʻxtash joyini qoʻshadi, shuningdek, aeroportda xizmat koʻrsatish sifatini oshirishga qaratilgan turli texnologiyalar va jarayonlarni oʻz ichiga oladi.

Aeroportning IATA kodidagi „N“ Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti, shuningdek, Qozogʻiston poytaxti Ostona nomini bildiradi. „QZ“ – lotin yozuviga asoslangan qozoq alifbosining yangi versiyasiga koʻra Qozogʻistonning qisqartmasidir.

## Imkoniyatlari
Aeroport Air Astana aviakompaniyasining asosiy hab boʻlib, SCAT Airlines, arzon aviatashuvchi – FlyArystan, Qazaq Air uchun asosiy operatsion baza hisoblanadi. U ikkita yoʻlovchi terminali (T1 va T2), biznes aviatsiya terminali, shuningdek, yuk va texnik xizmat koʻrsatish inshootlariga ega. 2019-yilda u 5 099 391 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2018-yilga nisbatan 12,1 foizga koʻpdir va u Qozogʻistondagi ikkinchi eng gavjum aeroportga aylandi. Yoʻlovchilar soni boʻyicha eng gavjum yagona yoʻnalish Olmaota hisoblanadi.

### Uchish-qoʻnish yoʻlagi
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. Aeroportda **04/22 ga** belgilangan yagona faol uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlib, uning asfalt/beton yuzasi  tashkil etadi. Aeroport juda yomon ob-havo sharoitida qoʻnadigan samolyotlarni xavfsiz boshqarish uchun IIIA toifali (har ikki yoʻnalishda ham) asboblar qoʻnish tizimi (ILS) yondashuvi bilan jihozlangan, shuningdek, samolyotlarga tuman kabi kam koʻrinadigan sharoitlarda qoʻnishga imkon beradi. Aeroport Il-76, Antonov An-124 Ruslan va Boeing 747-400F oʻlchamidagi samolyotlarni qabul qila oladi.

Shuningdek, u yengil samolyotlar va barcha turdagi vertolyotlarni qabul qila oladi.

## Terminallari

Ichki va xalqaro reyslar uchun alohida terminallar mavjud. Ikkala terminal ham yonma-yon joylashgan boʻlib, bitta avtoturargohga ega va tranzit yoʻlovchilar uchun birlashtiruvchi yoʻlak bor.

### T1 – xalqaro terminali
Yangi xalqaro terminal („T1“ belgisi) 2017-yil iyun oyida ochilgan. Yangi terminalning rejalarida ilgari mavjud terminal binosidagi eshiklarni toʻldiruvchi 5-6 ta yangi uchib ketish eshiklari koʻrsatilgan. 47 000 kv. M. va EXPO 2017 uchun qurilishni oʻz vaqtida yakunladi va T1 – Xalqaro terminal rolini oldi. Yangi terminal Aeroport infratuzilmasiga qoʻnish yenglari boʻlgan 6 ta yangi samolyotlar toʻxtash joyini va 4 ta avtobus qoʻnish yoʻnalishini qoʻshib oldi, shuningdek, aeroportda xizmat koʻrsatish sifatini oshirishga qaratilgan turli texnologiyalar va jarayonlarni oʻz ichiga oladi. Yangi terminalda 1000 kvadrat metr umumiy ovqatlanish maydoni mavjud, savdo shoxobchalari 1300 kvadrat metr maydonni egallaydi.

### T2 – ichki terminali
T2 – terminal binosi konseptsiyasi marhum yapon meʼmori Kisho Kurokava tomonidan ishlab chiqilgan. Yangi xalqaro terminalning ochilishi bilan eski terminal (hozirda „T2“ deb nomlanadi) endi ichki reyslarning joʻnash va qoʻnishlariga moʻljallangan. T2 – 2005-yilda aeroport rekonstruksiya qilinganida dastlabki va yagona terminal edi. 2005-yil 2-fevralda aeroportning T2 yoʻlovchi terminalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Terminal maydoni 25 ming kvadrat metrdan ortiq. Roʻyxatdan oʻtish taymerlari soni – 24, bagaj tasmasi 2 ta. Aeroport dizayni sharq va gʻarb anʼanalarining uygʻunligidan iborat. Bino besh qavatli, panoramali liftlar, eskalatorlar, aerokoʻpriklar, dam olish xonalari hamda yoʻlovchilarni avtomatik roʻyxatdan oʻtkazish tizimi, aeroport doʻkonlari, restoranlar, kafelar, dorixona, call-markaz, Wi-Fi va boshqa imkoniyatlardan iborat.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish
Quyidagi aviakompaniyalar Ostonaga va undan muntazam, mavsumiy va charter reyslarini amalga oshiradilar:

### Yuk tashish

## Statistika

### Yoʻlovchilar oqimi

### Eng gavjum yoʻnalishlar
Olmaota xalqaro aeroporti haftasiga 144 reys bilan eng mashhur ichki yoʻnalishga aylangan.

## Aviahalokatlar
1967-yil 17-iyunda Aeroflot Li-2 (CCCP-71220) Tselinograd aeroportidan Qaragʻandi aeroportiga (hozirgi Sariarka) uchib ketib, toʻxtab qoldi va Tselinogradda uchish-qoʻnish yoʻlagiga qulab tushdi va uning 3 nafar ekipajidan 2 nafari va 3 nafar yoʻlovchisi halok boʻldi.

1989-yil 4-oktabrda Aeroflot An-24 (CCCP-46525) uchuvchilari haddan tashqari tezlik bilan qoʻnishi tufayli Tselinograd aeroportiga yaqinlashayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Samolyot qoʻnganidan soʻng aeroport panjarasining ustuniga borib urilgan. Samolyot tuzatib boʻlmaydigan darajada shikastlangan deb hisobdan chiqarilgan, biroq 4 nafar uchuvchi yoki 48 yoʻlovchidan hech biri jabrlanmagan.

2012-yilning 25-dekabr kuni Ostona xalqaro aeroportidan havoga koʻtarilgan Qozogʻiston Chegara qoʻshinlarining An-72 samolyoti ob-havoning past koʻrinishi va samolyot barometridagi texnik nosozliklar tufayli Chimkent xalqaro aeroportida uchish-qoʻnish yoʻlagiga yetmay qulab tushdi. Samolyot bortidagi 27 kishining barchasi halok boʻlgan.

## Yer usti transporti

### Jamoat transporti

#### Avtobus
10 va 12-sonli shahar avtobus yoʻnalishlari aeroportni Ostona shahri markazi bilan bogʻlaydi. Xizmat 06:00 dan 22:00 gacha ishlaydi va aeroportdan (aeroportdan tashqarida) shahar markaziga va aksincha, oraliq toʻxtash joylari bilan qatnaydi. Yagona tarif 150 (150 tenge).

#### Avtomobil va taksi
Aeroport P3 mintaqaviy yoʻlida, shahar markazidan taxminan 16,7&nbsp;km (12&nbsp;mi) masofada va tirbandlikka qarab, taxminan 25 daqiqalik yoʻlda joylashgan. Avtomobil va mototsikl uchun keng toʻxtash joyi mavjud. Taksilar toʻgʻridan-toʻgʻri terminal binosi tashqarisida aeroportning toʻxtash joyida ham mavjud (Yandeks. Taxi va inDriver). Koʻpgina taksi kompaniyalari aeroportga / aeroportga sayohat qilish uchun odatda mobil ilova orqali bron qilinadigan tekis tarif taklif qiladilar (odatda tarif 1650).

## Yana qarang

* Qozogʻiston transport tizimi
* Qozogʻiston aeroportlari roʻyxati
* Koʻkchatov xalqaro aeroporti (Oqmoʻla viloyatida, Ostonadan  masofada joylashgan)
* Sobiq SSSRdagi eng gavjum aeroportlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti (rasmiy sayti) 
* Current weather for UACC
* Accident history for NQZ
* Accident history for TSE