open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elizabeth F. Emens

**Elizabeth F. Emens** (1972-yil 19-iyulda tugʻilgan) – amerikalik huquqshunos olima, Kolumbiya universitetida Isidor va Seville Sulzbacher huquq professori. Uning ixtisoslashuv sohalari kamsitishga qarshi qonunlar, nogironlik huquqi, huquq va jinsiylik, oila huquqi va shartnoma huquqini oʻz ichiga oladi. U *Life Admin: How I Learned to Do Less, Do Better, and Live More* (Houghton Mifflin Harcourt, 2019) asari muallifi hisoblanadi, ushbu asar Buyuk Britaniyada *The Art of Life Admin: How to Do Less, Do It Better, and Live More* (Viking, 2019) nomi bilan nashr etilgan.

Emens 1994-yilda Yale universitetini ingliz tili va psixologiya yoʻnalishlarida *summa cum laude* darajasi bilan tamomlagan. Keyinchalik u Marshall stipendiyasi asosida Kembrij universitetining King's College kollejida ingliz adabiyoti boʻyicha PhD darajasini olgan (2002). Oʻsha yili u Yale huquq maktabidan JD (yurisprudensiya doktori) darajasini olgan.

Huquq maktabini tamomlagach, Emens 2002–2003-yillarda AQSh Ikkinchi apellyatsiya okrugi sudyasining yordamchisi boʻlib ishlagan, sudya: Robert D. Sack. Soʻngra 2003–2005-yillarda u Chikago universiteti huquq maktabida Bigelow stipendiyasi doirasida oʻqituvchi boʻlgan. 2005-yildan beri u Kolumbiya huquq maktabida professor lavozimida ishlaydi.

Emens 2003-yildan buyon Nyu-York shtati advokatlar assotsiatsiyasi hamda Amerika advokatlar assotsiatsiyasi (ABA) aʼzosi hisoblanadi.

## Tanlangan asarlari
* (2002). „Queering Law: A Queer Theory of Same-Sex Marriage.“
* (2004). „Monogamy’s Law: Compulsory Monogamy and Polyamorous Existence.“ *New York University Review of Law & Social Change*, 29 (2): 277.
* (2005). „Aggravating Youth: *Roper v. Simmons* and Age Discrimination.“ *Supreme Court Review*, 58.
* (2006). „The Sympathetic Discriminator: Mental Illness and the ADA.“.
* (2007). „Shape Stops Story.“
* (2007). „Changing Name Changing.“.
* (2008). „Integrating Accommodation.“
* (2009). „Intimate Discrimination.“
* (2012). „Framing Disability.“
* (2014). „Compulsory Sexuality.“
* (2015). „Admin.“
* (2019). ''The Art of Life Admin: How to Do Less, Do It Better, and Live More.'' (London: Viking).

## Manbalar

## Havolalar
* Kolumbiya universitetidagi profili
* Twitter sahifasi
Muhammad ibn Xolid ibn Barmak

**Muhammad ibn Xolid ibn Barmak** – Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashid () davrida katta qudratga ega boʻlgan forsiy Barmakiylar oilasi vakili.

## Hayoti
Muhammad Yahyo ibn Xolidning ukasi boʻlgan. Yahyo 786-yilda vazir etib tayinlangach, Barmakiylar 20 yil davomida Abbosiylar xalifaligi siyosiy ishlari ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olgan. Muhammad ibn Xolid 788–795-yillar oraligʻida xalifaning saroy bosh nazoratchisi lavozimida xizmat qilgan. Keyinchalik bu lavozimga al-Fazl ibn ar-Rabiy tayinlangan. Tarixiy rivoyatlarda al-Fazl Barmakiylarning asosiy raqibi va saroydagi muxolif sifatida koʻrsatiladi.

Muhammad ibn Xolid, shuningdek, Yaman va Jazira (hozirgi Iroqning shimoliy va Suriya hududlaridagi mintaqa)da noib vazifasini ham bajargan.

803-yilda Barmakiylarning aksariyati qamoqqa olingan boʻlsa-da, Muhammad ibn Xolid ular orasida bu jazodan qutulib qolgan yagona vakil boʻlgan. Bunga sabab, Xolid xalifaning buyrugʻiga zid ravishda Jaʼfar ibn Yahyo tomonidan ozod etilgan Yahyo ibn Abdullohning qochishga urinishini xalifaga xabar qilganligi boʻlishi mumkin. Bu xatti-harakati sababli Horun ar-Rashidning unga boʻlgan ishonchini saqlab qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
*
Diyor Mudar

**Diyor Mudar** () al-Jazira (Yuqori Mesopotamiya) tarkibidagi uch viloyatdan biri, hududning eng gʻarbiyda joylashgan. Ushbu nom oʻrta asrlarda arablar tomonidan qoʻllanilgan boʻlib, qolgan ikki viloyat Diyor Bakr va Diyor Rabi’a deb atalgan. Oʻrta asr geografi al-Balozuriyning yozishicha, bu uch viloyat VII asrda sodir boʻlgan ilk musulmon istilolari davrida Muoviya I oʻsha hududlarga joylashtirgan asosiy arab qabilalari nomlari bilan atalgan. Diyor Mudarda Mudar qabilasi joylashtirilgan edi.

Diyor Mudar Furot daryosi oʻrta oqimining ikkala sohilini qamrab oladi. Bu hudud Samosata mintaqasidan Ana shahrigacha choʻzilgan boʻlib, Balix daryosi hududi va Xobur daryosining quyi oqimlarini oʻz ichiga oladi. Viloyatning asosiy shaharlari janubdagi Raqqa va shimoldagi Edessa (arabcha ar-Ruha) boʻlib, Harron hamda Suruj (hozirgi Suruç) nomli yirik shaharlari ham mavjud.

## Tarixi
Diyor Mudar geografik va siyosiy jihatdan ilk islom davrlaridayoq al-Jazira tarkibiga kirgan. X asr oʻrtalarida mazkur hudud Hamdoniylar nazoratiga oʻtgan. Sayf ud-Davla hukmronligi davrida esa mintaqa Jazira va Mosuldagi Hamdoniylardan ajratilib, Shimoliy Suriyada tuzilgan Halab amirligiga boʻysundirilgan. Xuddi shu davrda mintaqa qayta kuch toʻplab, tiklanayotgan Vizantiya imperiyasi hujumiga uchragan.

Hamdoniylar nazoratiga barham berilgach, Diyor Mudar va uning shaharlari Banu Numayr taʼsiri ostiga tushdi. 1002-yilga kelib Vathtob ibn Ja’bar an-Numayriy Harronning mustaqil hokimiga aylandi. 1032-yilda esa Edessani Vizantiya imperiyasi qoʻmondoni George Maniakes boshliq qoʻshin bosib oldi. Shundan soʻng, mintaqa ikki qismga boʻlindi. Shimoliy qism, asosan, xristianlar boshqaruviga oʻtib, armanlar tomonidan oʻzlashtirildi. Harrondan Furot daryosigacha boʻlgan hududda esa arab koʻchmanchi qabilalari hukmronlik qila boshladi. Saljuqiylarning hujumlari 1060-yillarning boshlari hamda 1070-yillarda sodir boʻlgan boʻlsa-da, ular hududni egallay olishmadi. Manzikert jangidan keyin Philaretos Brachamios Thorosni Edessa va Diyor Mudar hokimi etib tayinladi. Biroq bir muddat oʻtgach, Toros Melitenaga chekinishga majbur boʻldi. 1094-yilda Toros saljuqiylar tomonidan qayta hokimlik lavozimiga tayinlangan.

1086-yilda saljuqiylar sultoni Malikshoh I butun viloyatni oʻz hukmronligi ostida birlashtirishga erishdi. Salib yurishlari boshlanishi bilan shimoldagi nasroniy hududlari (Edessa grafligi) va janubdagi musulmon mintaqalari oʻrtasidagi boʻlinish qayta tiklandi. Bu boʻlinish jarayoni XI asr oʻrtalarigacha davom etdi. Ayyubiylar Salohiddin boshchiligida mintaqani oʻz nazoratiga olib, uni 1260-yilda moʻgʻullarning Shom (Levant) hududiga bosqini boshlanguncha qoʻlda saqlab turdilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Gagik Abumrvan Artsruni

**Gagik Abumrvan Artsruni** (yoki Abu Marvon) – Artsruni sulolasiga mansub arman shahzodasi. 887-yilda Vaspurakan hukmdori va Grigor-Derenik Artsrunining uch nafar voyaga yetmagan oʻgʻliga vasiy etib tayinlangan. Biroq keyinchalik ularning oʻrnini egallab olgan. Oʻzlariga tayinlangan merosdan mahrum etilgan shahzodalar musulmonlardan yordam soʻrashdi. Bu vaziyatda Gagik Armaniston shohi Smbat I Bagratuniydan yordam olib, 896/897-yilda Vaspurakan shahzodasi sifatida rasman tan olindi. Gagik 898-yilgacha hukmronlik qilib, shu yili uch aka-ukaning oʻrtanchasi Gagik (keyinchalik Vaspurakan qiroli boʻlgan) tomonidan oʻldirilgan. Uning oʻrniga Gagikning katta akasi Ashot-Sargis Artsruni taxtga oʻtirgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Diyor Rabiʼa

**Diyor Rabi’a** () - Jazira (Yuqori Mesopotamiya) tarkibidagi uchta viloyatdan eng sharqdagisi va eng yirigining oʻrta asrlardagi arabcha nomi. Qolgan ikki viloyat Diyor Bakr va Diyor Mudar deb atalgan. Oʻrta asr geografi al-Balozuriyning maʼlumotlariga koʻra, bu uchala viloyat VII asrdagi musulmon istilolari davomida xalifa Muoviya I joylashtirgan asosiy arab qabilalarining nomlari bilan atalgan. Diyor Rabiʼada Rabiʼa qabilasi joylashgan.

## Tuzilishi
Diyor Rabi’a Xobur daryosining yuqori oqimi va irmoqlarini, yaʼni Tur Abdin va Bet-Arabaye hududlarini, shuningdek, Dajla daryosining ikkala qirgʻogʻini oʻz ichiga oladi. Bu hudud shimolda Jazirat ibn Umar atrofidan boshlanib, janubda Tikrit yaqinidagi Iroq chegarasigacha choʻziladi va Yuqori Zab hamda Quyi Zab daryolarining quyi oqimlarini ham qamrab oladi. Viloyatning bosh shahri Mosul (arabcha al-Mavsil) boʻlib, Balad, Jazirat ibn Umar, as-Sinn, Barqa’id, Sinjar, Nisibis, Mardin va Ras al-Ayn kabi boshqa muhim shaharlari ham mavjud edi. Michael Moronyning taʼkidlashicha, Nisibis shahri Sosoniylar davridan to Abbosiylar davrigacha mintaqaning maʼmuriy markazi boʻlgan. Biroq bu fikrni faqatgina Abbosiylar davriga oid maʼlumotlar asosida tasdiqlash mumkin.

## Tarixi
690-yillarda bu hudud Jazira viloyati tarkibiga kiritildi. Viloyat nazorati Muhammad ibn Marvonga topshirildi. Abbosiylar davrida mintaqaga tez-tez qarmatlar bosqinlari uyushtirildi. X asr oʻrtalarida mintaqa mahalliy Hamdoniylar sulolasi nazoratiga oʻtdi. Hamdoniylar amirligini 980-yilda Buvayhiylar tugatgach, viloyat Uqayliylar boshqaruvi ostiga oʻtdi. Yangi sulola bu hududni XI asr oxirida Saljuqiylar bosqini sodir boʻlgunga qadar nazorat qilib keldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Shayx Qadib al-Ban

**Qadib al-Ban** () toʻliq ismi **Abu Abdulloh al-Husayn ibn Iso ibn Yahyo ibn Ali al-Hasaniy** (vafoti 1174-yil) — Iroqning Mosul shahrida yashagan musulmon olim va soʻfiy tasavvufchisi. Hanbaliy mazhabidan va Abduqodir Gʻiloniyning shogirdi boʻlgan.
## Manbalar
Beate Baumgartner

**Beate Baumgartner** (1983-yil 9-mayda tugʻilgan) – „Yola B“ nomi bilan tanilgan qoʻshiqchi.

Baumgartner 1983-yil 9-mayda Janubi-gʻarbiy Afrikaning Vindxuk shahrida (hozirgi Namibiya) tugʻilgan. 2002–2003-yillarda *Starmania* talantlar shousida ishtirok etgan. Keyinchalik 2005-yilda tashkil etilgan Parov Stelar elektro-swing guruhiga qoʻshilgan. 2008-yildan 2009-yilga qadar boshqa bir elektro-rok guruhi „Monilla“ bilan birga qoʻshiq kuylagan. 2015-yilda Baumgartner „DelaDap“ guruhi tarkibiga qoʻshilgan.

Baumgartnerning otasi avstriyalik, onasi esa namibiyalik boʻlgan. Beate Vundxuk shahrida joylashgan Germaniya xususiy oʻrta maktabida taʼlim olgan va aynan shu yerda aktyorlik va qoʻshiqchilik faoliyatini boshlagan. Onasi Mara Baumgartner aktrisa boʻlgan va „Kakatura“ filmida Elizabeth rolini ijro etgan.

Oʻsmirlik chogʻida Baumgartner Avstriyaning Grats shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda Greenpeace hamda Butunjahon tabiat fondida (WWF) ishlagan. Baumgartner universitetda oʻqishdan voz kechib, qoʻshiqchilik faoliyatini rivojlantirish yoʻlini tanlagan. „Starmania“ shousida Baumgartner oltinchi oʻrinni egallagan.

## Diskografiyasi

### '''Albomlari'''

* 2008-yil: *Hello World – 1-bob* („Monilla“ bilan)

### '''Yakkaxon ijrolari'''

* 2003-yil: *Shosholoza*
* 2008-yil: *Monilla: 2nd Life*
* 2014-yil: „*Skyrocket*“ (DelaDap bilan)

## Manbalar
Leyla Yunus

**Leyla Islom qizi Yunusova** (qizlik familiyasi **Vəliyeva**; 1955-yil 21-dekabrda tugʻilgan), shuningdek, **Leyla Yunus**, ozarbayjonlik inson huquqlari faoli. Inson huquqlari tashkiloti hisoblanuvchi Tinchlik va Demokratiya Instituti direktori sifatida faoliyat yuritadi. Asosan, Bokuda majburiy koʻchirishlardan zarar koʻrgan fuqarolarga yordam berish yoʻldagi ishlari bilan tanilgan boʻlib, ularning huquqlarini himoya qilish maqsadida bir nechta kichik norozilik namoyishlarini tashkil qilgan.

Yunusova zamonaviy Xalq Fron­ti partiyasining asoschilaridan biri hisoblanadi.

2014-yil iyul oyida Ozarbayjon hukumati Leyla Yunusni firibgarlik va soliq toʻlashdan boʻyin tovlash ayblovlari bilan hibsga olgan. Bu ayblovlarga keng jamoatchilik tomonidan shubhali deb qaralgan. 2015-yil 13-avgustda Yunusovaga sakkiz yarim yil qamoq jazosi hukm qilingan. Biroq sogʻligʻining yomonlashuvi sababli 2015-yil 9-dekabrda ozod qilingan va sud tomonidan uning jazosi shartli jazo turi bilan almashtirilgan.

## Mukofotlari

### Nomzodligi
2014-yil oktyabr oyida Leyla Yunus Saxarov mukofotining uch nafar finalchilari qatorida boʻlgan. Uning nomzodi bir qator taniqli faollar, jumladan, Sovet Ittifoqining dissidentlari va marhum Andrey Saxarovning doʻstlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Yevropa Parlamenti Saxarov mukofoti eʼlon qilinganida barcha siyosiy guruhlar vakillaridan iborat delegatsiyani Ozarbayjonga yuborish va u yerda Leyla Yunus bilan uchrashib, uning mamlakatidagi demokratiya va erkinlik uchun olib borayotgan kurashini qoʻllab-quvvatlashga qaror qilganini bildirgan.

Leyla Yunus, shuningek, „Inson huquqlari lolasi“ mukofotiga ham nomzod sifatida koʻrsatilgan.

### Mukofotlari
2014-yil oktyabr oyida Norvegiyaning Helsinki qoʻmitasi Leyla Yunusga Rasul Jafarov, Anar Mammadli va Intiqom Aliyev bilan birgalikda Andrey Saxarov nomidagi Ozodlik mukofotini topshirgan.

Shu oyda Leyla Yunus inson huquqlari boʻyicha olib borgan faoliyati uchun Polsha davlati tomonidan beriladigan „Sérgio Vieira de Mello“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Lyudmila Filipova

**Lyudmila Orlinova Filipova** (; 1977-yil 10-aprelda tugʻilgan) – bolgariyalik yozuvchi va jurnalist. 2006-yildan buyon yettita roman yozgan va ushbu romanlarning barchasi bestsellerga aylangan. 2011-yilning oktyabr oyida National Geographic telekanalining bir guruh jamoasi uning „*The Parchment Maze*“ nomli romanida tasvirlangan kashfiyotlar asosida hujjatli film suratga olgan. 2011-yilning noyabr oyida uning romanlari asosida ishlangan „*Glass Butterflies*“ va „*Scarlet Gold*“ filmlari Bolgariya Milliy Kino Markazi tomonidan tashkil etilgan tanlovda birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan. 2014-yilda nashr etilgan „*The War of the Letters*“ kitobi uning oxirgi asari boʻlib, unda Simeon I davrida kirill alifbosining yaratilishi haqida hikoya qilinadi. Koʻplab tanqidchilar bu asarni Bolgariya tarixidagi eng muhim voqealardan biri haqidagi noyob hikoya sifatida baholaydilar.

## Biografiyasi
Lyudmila Filipova 1977-yil 10-aprelda Bolgariyaning Sofiya shahrida dunyoga kelgan. Bolgariya sobiq bosh vaziri Grisha Filipovning nabirasi. Sofiyadagi Milliy va Jahon iqtisodiyoti universitetini yuqori baholar bilan tamomlagan va 2000-yilda bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik City universitetini tamomlab, umumiy boshqaruv boʻyicha MBA darajasiga ega boʻlgan. Filipova 2009-yilda Oksford universitetida ijodiy yozuvchilik mutaxassisligini olgan. Keyinchalik SAP Bolgariya nemis dasturiy taʼminot kompaniyasi marketing boʻlimi direktori sifatida ishlagan. Shuningdek, Desiderata reklama agentligi bosh direktori va „Marketing&Media“ jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Bundan tashqari, Filipova MEDIMAG-MS tibbiy uskunalar kompaniyasining tijorat boʻlimi direktori sifatida ham faoliyat yuritgan.

Filipova Bolgariyada „7 DAYS“ hamda „Triada“ (CNNning mahalliy hamkori) telemuxbiri sifatida tanilgan. U Bolgariya gazetalarida, jumladan, „24 Hours“, „Monitor“, „Novinar and Economic Life“, shuningdek, „Tema“, „BusinessWeek“ va „Marketing&Media“ jurnallarida 30 dan ortiq maqolalar chop etgan. „Marketing&Media“ jurnalining bosh muharriri sifatida ham faoliyat yuritgan. 2004-yilda Filipova „Novoto Vreme“ liberal siyosiy partiyasi aʼzosiga aylangan. 2011-yil dekabrda esa „Yil ayoli“ mukofotining Madaniyat va sanʼat yoʻnalishida gʻolib deb topilgan.
## Manbalar

## Havolalar
*
Nika Kovač

**Nika Kovač** (1993-yilda tugʻilgan) – sloveniyalik antropolog, sotsiolog, aktivist va maʼruzachi. Sloveniyada gender tengligi, ijtimoiy adolat va demokratik ishtirok masalalariga bagʻishlangan keng qamrovli kampaniyalari bilan tanilgan „8-Mart Instituti“ nomli mashhur harakat va advokatsiya tashkilotining asoschisi va direktori.

## Taʼlimi va ilk faoliyati
Kovač Lyublyana universitetida ijtimoiy va madaniy antropologiya boʻyicha magistr darajasiga ega. 2020-yilda „Obama Foundation Leaders: Europe program“ dasturi tomonidan tanlab olingan, keyinchalik Columbia universitetining Obama stipendiyasi sohibasiga aylangan.

## Faollik va yetakchilik
Kovač LGBT huquqlari sohasidagi orqaga chekinishlarga javoban va Sloveniyada mavjud ijtimoiy hamda gender tengsizligiga qarshi kurashuvchi platforma sifatida hamkorlikda „8-Mart Instituti“ni tashkil etgan. Institut direktori sifatida Kovač tashkilotni hikoyalar orqali taʼsir oʻtkazish, mahalliy jamoalarni safarbar qilish va huquqiy advokatsiya orqali faoliyat yuritishga yetaklagan. Uning boshchiligida institut jinsiy zoʻravonlik, reproduktiv huquqlar (masalan, abort va tugʻruq erkinligi) va iqtisodiy adolatsizlik kabi muammolar bilan faol kurash olib borgan.

Kovač va uning jamoasi Sloveniyada jinsiy zoʻravonlik borasidagi „sukunatni yorib“, jabrlanganlar huquqlarini himoya qilishga qaratilgan #jaztudi (#MeToo) kampaniyasini boshlagan. Uning yetakchiligida institut Sloveniya qonunchiligida belgilangan zoʻrlash atamasi taʼrifini qayta belgilash, yaʼni „ha – demak, ha“ tamoyiliga asoslangan ijobiy rozilik standartini joriy etish boʻyicha muvaffaqiyatli kampaniyada muhim rol oʻynadi.

## Nashrlari va jamoatchilikni jalb qilish
Kovač tarixni oʻzgartirgan ayollar haqidagi hikoyalardan iborat „*Pogumne punce*“ (Jasur Qizlar) hamda Sloveniyada sodir etilgan abort ishlariga oid guvohliklar haqida bayon qiluvchi „*Moja odločitev*“ (Mening Tanlovim) kitoblarining muallifi hisoblanadi. U koʻp marotaba omma oldida nutq soʻzlagan, yoshlar, yozuvchilar hamda faollarni bogʻlovchi Itn. (Etc.) Faol Yozuv Festivalining koordinatori sifatida faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Mihaela Fileva

**Mihaela Tinkova Fileva** (; 1991-yil 15-mayda tugʻilgan) – bolgariyalik qoʻshiqchi, qoʻshiqnavis va raqqosa. 2005-yilda Bolgariya Milliy Televideniyesi tomonidan oʻtkazilgan „Hit Minus One“ koʻrik tanlovida gʻolib chiqqan. 2011-yilda Bolgariyada oʻtkazilgan „The X Factor“ musobaqasi finalchisiga aylangan.

## Biografiyasi
Fileva 1991-yil 15-mayda Bolgariyaning Veliko Tarnovo shahrida tugʻilgan. 6 yoshida pianino chalishni va qoʻshiq kuylashni, 9 yoshidan raqs bilan shugʻullana boshlagan. 2006-yilda „Hit-1“ musiqiy shousida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. Fileva „Prof. Pancho Vladigerov“ Milliy musiqa akademiyasida tahsil olgan.

### Taʼlimi
Fileva oʻzining tugʻilgan shahri Veliko Tırnovodagi „Vasil Drumev“ matematika va tabiiy fanlar oliy maktabini tamomlagan. Soʻngra Sofiyadagi „Prof. Pancho Vladigerov“ Milliy musiqa akademiyasida jazz va estrada yoʻnalishida tahsil olgan.

## Musiqiy faoliyati
Mihaela bir nechta mukofotlarni qoʻlga kiritgan. „Yilning ayol qoʻshiqchisi“ mukofoti (BG Radio, Box TV, 359 Hip-Hop Music Awards), „Yil albomi“, „Yil qoʻshiqlari“ (BG Radio), „Yil ayoli“ (musiqa yoʻnalishi boʻyicha, Grazia jurnali) shular jumlasidandir&#x5B; ** &#x5D;.

Fileva birinchi bor 2011-yilda „X-factor“ tanlovining finalchilari qatoridan joy egallab, koʻpchilikda katta taassurot qoldirgan. Uning chiqishi tomoshabinlar va bir qancha musiqa prodyuserlari eʼtiboriga tushgan va oradan koʻp vaqt oʻtmay „Monte Music“ leybli bilan shartnoma imzolagan. 2012-yilda Mihaela „Billy Hlapeto“ bilan hamkorlikda „*Kogato ti triabvam*“ nomli singlini eʼlon qilgan.

Bir necha oy oʻtib, Mihaela va VenZy ijrosidagi „*Opasno blizki*“ singli unga butun mamlakat boʻylab mashhurlik olib keldi. Keyinchalik uning „*A dano, ama nadali*“ va „*Prilivi i otlivi*“ nomli singllari eʼlon qilindi. Shundan soʻng, Mihalea oʻzining „*Incognito*“ deb nomlangan ilk albomini taqdim etdi. Filevaning ijrosidagi „*Na ryba na ludostta*“, „*Edno naum*“, „*I az sym tuk*“ va „*Incognito*“ singllari Bolgariya chartlarida birinchi oʻrinlarni egallagan. Uning ikkinchi albomi „*Nova stranitsa*“ taqdim etilganidan soʻng, Mihaela Sofiyaning eng katta konsert zallaridan birida oʻzining konsert dasturini taqdim etdi, ushbu konsert biletlari toʻliq sotilgan. Ushbu albom nomi bilan atalgan qoʻshiq „*Nova stranitsa*“ esa Mihaela tomonidan yozilgan. 2020-yilda uning „*Live in NDK*“ nomli uchinchi albomi chiqdi. Shundan soʻng Fileva oʻzining „*Yin&Yang*“, „*100 na 100*“ / „*All The Way*“, „*Latino Señorita*“, „*Na drugia krai na sveta*“, „*Rodena s kasmet*“ singllarini, 2021-yilda esa „*Yin&Yang*“ nomli toʻrtinchi albomini muxlislarga taqdim etdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy Facebook profili
* MonteMusic
Yuxarı Əskipara

**Yuxarı Əskipara** — Ozarbayjon Respublikasi Qazax tumanidagi qishloq. Bu Ozarbayjonning Armaniston tarkibidagi to'rtta eksklavidan biridir.

## Tarixi

* Qishloq 1992-yil 8-iyundan beri Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan va Armaniston nazorati ostida qolmoqda.
* Qishloqda koʻplab tarixiy obidalar mavjud bo'lib, bularning qatoriga Şəkər qal'asi, Qatır ko'prigi Kazım ko'prigi va boshqalar kiradi.

## Geografiyasi va iqlimi
Qishloq to‘rt tomondan tog‘lar va o‘rmonlar bilan qoplangan, hududda mineral buloqlar ko‘p. Qishloq Armaniston hududida eksklav holida joylashgan. Qishloq hududi Arman Eskipara (yoki Sarxon) orqali Quyi Əskiparadan ajratilgan.

## Nomlanishi
Yuxarı Əskipara oykonimi Qazax tumanidagi Əskipara maʼmuriy birligining togʻ etaklarida joylashgan. Qishloq dastavval Əskipara holida nomlangan. Ammo keyinchalik yon hududda tashkil topgan yangi aholi punkti Aşağı Əskipara deb nomlangani sababli, eski qishloq Yuxari Əskipara deb atala boshlandi.  Əskipara ozarbayjoncha eski (eski, qadimiy) va para (qism, joy, qishloq) soʻzlarining birikmasidan boʻlib, “eski, qadimiy qishloq” maʼnosini bildiradi.

## Aholisi
2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 637 nafar aholi istiqomat qiladi. Aholisi 321 erkak va 316 ayoldan iborat.

## Din
Diniy jihatdan Yuxarı Əskipara aholisining bir qismi shia, bir qismi esa sunniylardan iborat.  Sunniylarning asosiy qismini Salahli qishlog‘idan kelganlar tashkil etadi.

## Taniqli odamlar

* Davud bəy Şərifov (1885—1952) — Ozarbayjonning birinchi professional arxeologi, birinchi muzeyshunosi, etnografi va geografi.
* Vaqif Şərifov (1943–2021) — Ozarbayjon teatr rejissyori, kino aktyori, Ozarbayjon xalq artisti.
* Şaiq Vəli (1950–2013) — taniqli shoir, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

## Manbalar
Stefan Knapp

**Stefan Knapp** (1921-yil, 11-iyul – 1996-yil, 12-oktyabr) – Polshalik rassom va haykaltarosh boʻlib, faoliyati asosan Buyuk Britaniyada olib borgan. Knapp poʻlat yuzasiga emal boʻyoq bilan rasm ishlash texnikasini ishlab chiqqan va bu uslubga patent olgan. Mazkur texnika jamoat binolarini badiiy bezashda qoʻllanilgan.

## Hayoti
Knapp Biłgoraj shahrida tugʻilgan. Otasining ismi Antoni, onasining ismi esa Julia boʻlgan (qizlik familiyasi Wnuk).

1935-yildan boshlab Knapp Lwów Politexnika institutida tahsil ola boshlagan. Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng, Sovet Ittifoqi Lvovni egallab olgan, Knappning otasini oʻldirgan va Stefan Knappni Sibirdagi Gulag lageriga surgun qilgan. U yerda Knapp, boshqa ishlar qatorida, siyosiy sabablarga koʻra hibsga olingan yoki oʻldirilgan ota-onalarning yetim qolgan farzandlari uchun rus maktablari qurilishida ishlagan. Gulagda sanʼat bilan shugʻullanish imkoniyati cheklanganligi sababli, Knapp oʻz mahkum doʻstlari uchun non boʻlaklaridan shaxmat donalari toʻplami va chiqindilardan kartochkalar yasagan.

Sikorski–Mayski bitimi Polsha va Sovet Ittifoqi oʻrtasida imzolanganidan soʻng, 1942-yilda Knapp ozod etilgan. U Anders armiyasi safiga qoʻshilgan va havo kuchlariga koʻngilli sifatida yozilgan, shundan soʻng u Buyuk Britaniyaga yuborilgan. Knapp 1942-yil 29-iyunda Hucknallda uchuvchilik boʻyicha tayyorgarlikni boshlagan. U Britaniya Qirollik havo kuchlarida Spitfire samolyotida uchuvchi va ofitser sifatida xizmat qilgan. RAF tarkibida boʻlganida, Knapp sanʼatdan uzilmagan – u 318-eskadrondagi safdoshlari portretlarini chizgan yoki eskizlar yaratgan. Urush tugaganidan soʻng u Londonda qolgan va faxriy stipendiya hisobidan tahsilini davom ettirgan. U Royal Academy va Slade School of Fine Artda sanʼat boʻyicha oʻqigan.
## Manbalar

## [https://stefanknapp.com Havolalar]
* Stefan Knapp legacy and last news (family & artist website)
* Official webpage
Ana Karić

**Ana Karić** (1941-yil 13-mayda tugʻilgan – 2014-yil 9-oktyabrda vafot etgan) – xorvatiyalik aktrisa. Faoliyatini 1960-yillarning boshlarida boshlagan. 1963-yilda Zagrebdagi Drama sanʼati akademiyasini tamomlagan.

Ana koʻplab kino va teatr asarlarida ishtirok etgan. Xorvatiyada ishlab chiqarilgan hamda Ante Babaja, Nikola Tanhofer, Zvonimir Berković hamda Krsto Papić kabi xorvat rejissyorlari tomonidan suratga olingan bir qator filmlarda bosh rollarni ijro etgan.

2012-yilda Igor Mirković tomonidan suratga olingan „*Night Boats*“ () filmidagi bosh roli uchun „Oltin Arena“ mukofotining „Eng yaxshi aktrisa“ nominatsiyasini qoʻlga kiritgan. Karić 2014-yil 9-oktyabr kuni Zagrebda 73 yoshida vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Teya Dora

**Teodora Pavlovska** (1992-yil 1-mayda tugʻilgan) – serbiyalik qo'shiqchi, qoʻshiqnavis va prodyuser. 2018-yilda ilk bor sahnada chiqish qilgan. 2023-yilda „*Džanum*“ nomli qoʻshigʻi TikTok orqali xalqaro miqyosda ommalashib, mashhurlikka erishgan.

Teya Dora 2024-yilda Shvetsiyaning Malmö shahrida boʻlib oʻtgan „Eurovision“ qoʻshiq tanlovida „*Ramonda*“ qoʻshigʻi bilan Serbiya sharafini himoya qilgan va yakunda 17-oʻrinni egallagan.

## Yoshlik davri
Pavlovska 1992-yil 1-may kuni sobiq Yugoslaviya Federativ Respublikasining Bor shahrida dunyoga kelgan. Otasi rassom va grafik dizayner boʻlgan. Onasi esa yozuvchi va jurnalist boʻlib, „Večernje novosti“ nashriyotida faoliyat yuritgan. Belgradga koʻchib oʻtgach, Pavlovska musiqa maktabida oʻqishni boshlagan va shu orqali Bostondagi Berklee Musiqa Kollejida tahsil olish uchun stipendiyani qoʻlga kiritgan. Berklee kollejidagi oʻqishi davomida Pavlovska mashhur xonanda Charlie Puth bilan bir sinfda oʻqigan. Pavlovska 2014-yilda kollejni tamomlagan va bitiruv marosimida unga diplomni afsonaviy gitarachi Jimmy Page topshirgan. Bitiruvdan soʻng u Nyu-York shahrida yashab, oʻsha yerda bastakorlik bilan shugʻullangan.

## Karyerasi
2018-yilda Serbiyaga qaytgach, Pavlovska avvaliga qoʻshiqchi Nikolija bilan hamkorlik qilgan. 2018-yilda Nikolija ijrosida taqdim etilgan „*Nema limita*“ nomli qoʻshigʻini ham aynan Pavlovska yozgan. U boshqa serbiyalik sanʼatkorlar, jumladan, Nataša Bekvalac va Anastasija Ražnatović uchun ham qoʻshiqlar yozishda davom etgan. Pavlovska oʻzining sahnadagi faoliyatini *Teya Dora* nomi ostida boshlagan, 2019-yil iyul oyida „*Da na meni je*“ nomli debyut qoʻshigʻini Bassivity Digital leybli orqali taqdim etgan. Pavlovskaning „Teya Dora“ taxallusini tanlashiga Berklee kollejida oʻqib yurgan paytida amerikaliklarning uning ismini toʻgʻri talaffuz qila olmasdan, osongina „Teya Dora“ deya deb ataganliklari sabab boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Svetlana Makarovič

**Svetlana Makarovič** (1939-yil 1-yanvarda tugʻilgan) – sloveniyalik yozuvchi. Shuningdek, aktrisa, illyustrator va xonanda sifatida ham tanilgan. Koʻpincha „Sloveniya sheʼriyatining birinchi xonimi“ deb ataladi. Yosh avlodga moʻljallab yozilgan asarlari zamonaviy klassikaga aylangan va Sloveniya yoshlar adabiyoti tarixida alohida oʻrin egallagan. 2011-yilda Levstik mukofoti bilan taqdirlangan.

## Biografiyasi
Makarovič Ljubljana maktabgacha taʼlim tarbiyachilari uchun moʻljallangan oʻrta maktabni tamomlagan. 1960-yillarning boshlarida psixologiya, pedagogika, etnologiya va xorijiy tillar kabi turli gumanitar fanlarni oʻrganishni boshlagan. Shuningdek, turli kafelarda pianino chalgan va qisqa muddat davomida ehtiyojlmand bolalar uchun kotiba hamda oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1968-yilda Makarovič Teatr, radio, kino va televideniye akademiyasini tugatgan. Keyinchalik Ljubljana shahar teatrida hamda Sloveniya Milliy teatrida aktrisa sifatida faoliyat yuritgan. 1970-yildan buyon esa frilanser yozuvchi sifatida faoliyat olib bormoqda.

## Ishlari
Makarovič oʻz ijod namunalarini 1957-yildan boshlab jurnal va gazetalarda nashr ettira boshlagan. Uning birinchi sheʼri, „*V črnem tlaku*“ (), „Mlada pota“ jurnalida chop etilgan. U boshqa koʻplab nufuzli adabiy nashrlarda ham sheʼrlarini eʼlon qilgan, „Naša sodobnost“, „Tribuna“ (1951–hozirgacha), „Problemi“ („Muammolar“, 1962, 1963), Perspektive („Perspektivalar“, 1960–1964), Sodobnost („Zamonaviylik“, 1963–hozirgacha) Dialog („Muloqot“) jurnallari shular jumlasidandir.

2012-yilning fevral oyida Svetlana Makarovič „*Sneguročka*“ nomli bir balladasini nashr ettirgan. U bolaligidanoq rus anʼanalariga katta qiziqish bildirgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Alojz Ihan, intervyü: Svetlana Makarovič, Sodobnost (1963-), 1996, letnik 44, številka 5
* 
* 
* 
* Vest, Denis pokora - Pogovorning pesnico Svetlano Makarovičdagi pisateljico, 2009
Yekaterina Zelenix

**Yekaterina Zelenix** – kelib chiqishga koʻra ukrainalik boʻlgan ruminiyalik erkin kurashchi. U 2024-yilda Buxarest (Ruminiya) shahrida boʻlib oʻtgan erkin kurash boʻyicha Yevropa chempionatida 65 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, u 2025-yilda 68 kg vazn toifasida ham kumush medalga sazovor boʻlgan.

## Faoliyati
Maktab yillarida katta yutuqlarga erisha olmagan boʻlsa-da, u oʻsmirlar va yoshlar oʻrtasidagi musobaqalarda Ukraina terma jamoasi safida koʻplab sovrinlarni qoʻlga kiritgan.

2019-yil iyun oyida Ispaniyaning Pontevedra shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa yoshlar chempionatida 62 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Oradan ikki oy oʻtib, Estoniyaning Tallin shahrida oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 59 kg vazn toifasida yana bir bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2020-yil oktabr oyida 59 kg vazn toifasida Ukrainada oʻtkazilgan chempionatda gʻolib chiqdi. Oʻsha yili dekabr oyida Serbiyada oʻtgan yakkalik Jahon kubogida ham uchinchi oʻrinni egalladi. Bronza medali uchun bahsda turkiyalik Elif Xusayn Yanikni magʻlub etdi.

2021-yil fevral oyida Kiyev shahrida oʻtkazilgan mashhur ukrainalik kurashchilar va murabbiylar xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnirda qatnashib, finalda Qirgʻiziston vakilasi Nazira Marsbek qizini yengdi. Aprel oyida Polshada oʻtgan kattalar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ishtirok etgan boʻlsa-da, muvaffaqiyatga erisha olmadi. Biroq, may oyida 23 yoshgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida 65 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Iyun oyida Germaniyada oʻtgan yana bir Yevropa chempionatida finalda rossiyalik Alina Kasabievaga magʻlub boʻlib, ikkinchi oʻrinni egalladi.

2021-yil noyabr oyida Serbiyaning Belgrad shahrida oʻtkazilgan 23 yoshgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasidagi Jahon chempionatida 62 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2022-yil boshida Ukraina chempionatida 62 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oktabr oyida Ispaniyada oʻtgan U23 Jahon chempionatida yana uchinchi oʻrinni egalladi. Dekabr oyida AQSHda oʻtgan jamoaviy Jahon kubogida Ruminiya terma jamoasi safida ishtirok etib, oltin medalga sazovor boʻldi.

2024-yildan boshlab u Ruminiya terma jamoasi sharafini xalqaro musobaqalarda himoya qila boshladi. 2024-yil fevral oyida Buxarestda oʻtgan Yevropa chempionatida 65 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. May oyida Boku (Ozarbayjon) shahrida boʻlib oʻtgan U23 Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2025-yil aprel oyida Bratislava (Slovakiya) shahrida oʻtkazilgan Yevropa chempionatida 68 kg vazn toifasida kumush medalga sazovor boʻldi. Final bahsida u Belarus vakilasi Alina Shevchukka magʻlub boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Muʼoz ibn Muslim

**Mu’oz ibn Muslim ibn Muoz** () – Abbosiylar xalifaligining qoʻmondoni va noibi.

Mu’oz fors millatiga mansub boʻlib, Xuttal yoki Ray shahridan edi. Islom dinini qabul qilgan. Mu’oz Banu Zuhl qabilasining mavlosi (ozod qilingan musulmon) boʻlgan. 737/738-yillarda Abbosiylar inqilobida ishtirok etgan va Abu Muslimning tarafdori boʻlgan. 766-yilda Marviruddagi qoʻshin tarkibida boʻlganida isyonchi Muqanna tomonidan magʻlub etilgan. 778–780-yillarda Xuroson noibi lavozimida xizmat qilgan va 785/786-yillarda Aliylarga qarshi jang qilgan. Shu voqealardan koʻp oʻtmay vafot etgan boʻlishi mumkin.

Mu’oz Abbosiylar sulolasi bilan yaqin aloqada boʻlgan, uning oilasi esa yuqori lavozimlarda xizmat qilishni davom ettirgan. Oʻgʻillaridan biri Husayn xalifa al-Hodiyning shirxoʻr ukasi boʻlgan, yana bir oʻgʻli Yahyo esa Shom (Suriya) va Armaniston hokimi boʻlib xizmat qilgan.

## Adabiyotlar

* 
*
Mashallah ibn Asoriy

**Mashaalloh ibn Asariy** (), **Mashallah** nomi bilan tanilgan, VIII asrda faoliyat yuritgan fors millatiga mansub yahudiy munajjim, astronom va matematik. Asli xurosonlik boʻlgan. Abbosiy xalifalari al-Mansur va al-Maʼmun hukmronligi davrida Basrada (hozirgi Iroqda) yashab, Bagʻdodga astrologiya hamda astronomiyani olib kirgan olimlardan biri hisoblanadi. Bibliograf Ibn an-Nadim Mashallohni „fazilatli va oʻz zamonasida yulduzlar va fiqh ilmi boʻyicha yetakchi“ deb taʼriflagan. Abbosiylar xalifaligida saroy munajjimi boʻlib xizmat qilgan va arab tilida astrologiyaga oid asarlar yozgan. Bu asarlardan baʼzilari lotin tiliga tarjima qilingan va saqlanib qolgan.

Oy yuzasidagi Messala krateri Mashallah nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Tarixi negarestan

**Tarixi negarestan** () – bu 1552-yilda Safaviylar davri kotibi va tarixchisi Ahmad Gʻafforiy Qazviniy tomonidan yozilgan fors tilidagi universal tarixiy asar. Yilnomaning maqsadi Safaviylar sulolasi, jumladan Tahmosb I () haqidagi muhim tarixiy maʼlumotlarni yetkazish edi.

Walters sanʼat muzeyida 1569-yilda Eronda yozilgan *Tarixi negarestan*ning miniatyurali nusxasi saqlanadi. 17-asr boshlarida asar usmonli turkchasiga *Nüzhet-i cihan ve nâdire-i zaman* nomi bilan Altıparmak Mehmed Efendi tomonidan tarjima qilingan. Istanbuldagi Sulaymoniya kutubxonasi va Yenicami kutubxonasida uning nusxalari mavjud. *Tarixi negarestan*ning birinchi litografiya nashri 1859-yilda Mumbai shahrida chop etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Zahriddin Marashiy

**Zahiriddin Marashiy Amuliy** () fors qoʻmondoni, diplomati va tarixchisi boʻlgan. U Tabariston tarixiga oid bir nechta kitoblar muallifi. U hijtiy 812-yilda (milodiy 1412-yil) tugʻilgan va hijriy 894-yildan (milodiy 1489-yil) keyin vafot etgan. U Marashiylar oilasiga mansub boʻlib, asli sayyidlar oilasi boʻlgan bu sulola Tabaristonni 8/14-asr oxiridan boshlab viloyat Safaviylar imperiyasiga (1005/1596-yilda Shoh Abbos I tomonidan) qoʻshib olingunga qadar boshqargan. Zahiriddin Marashiy asosiy Marashiy shoxi – Kamoliddin ibn Kivoniddin avlodlaridan edi. U Gilonning Bozorgoh shahrida anchagina yerga ega boʻlib, dastlab Gilon hukmdori Sulton Muhammad II (Kar Kiyo sulolasi) xizmatida, keyin esa uning oʻgʻli va vorisi Mirzo Aliy qoʻl ostida ishlagan. U Rustomdordagi vorislik nizolarini hal qilish uchun harbiy yurish uyushtirgan va boshqa ekspeditsiyalarga, jumladan hijriy 868-yilda (1463-yil) Nur qamaliga ham rahbarlik qilgan va bu qamal muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan.

## Manbalar
Lubona binti Ali ibn al-Mahdiy

**Lubona binti Ali ibn al-Mahdiy** () – Abbosiylar malikasi, arab tilida ijod qilgan shoira, xalifa al-Aminning rafiqasi. Uchinchi Abbosiy xalifa al-Mahdiyning oʻgʻli Alining qizi.

## Ajdodi
Lubonaning bobosi al-Mahdiy, buvisi esa abbosiy malika Rayta bint as-Saffoh boʻlgan. Shu bilan birga, xalifalar Muso al-Hodiy va Horun ar-Rashidning jiyani edi.

Lubonaning bobosi al-Mahdiy Xurosondan qaytgach, Rayta bint As-Saffoh bilan turmush qurgan. Rayta xalifa as-Saffoh va uning maxzumiylar qabilasiga mansub rafiqasi Ummu Salamaning qizi boʻlgan. Ularning Ubaydulloh va Ali ibn al-Mahdiy ismli ikki oʻgʻli boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* al-Masudi. *The Meadows of Gold, The Abbasids*. transl. Paul Lunde and Caroline Stone, Kegan Paul, London and New York, 1989.
* 
* 
* 
* 
*
Tazkirayi Tohiri Nasrobodiy

***Tazkirayi Tohiri Nasrobodiy*** () – Safaviylar Eroni davrida yashagan 1000 ga yaqin shoirlarning qisqa tarjimai hollarini oʻz ichiga olgan, 17-asrda yozilgan fors tilidagi asar boʻlib, 1680-yilda shoir va adabiyotshunos Mirzo Muhammad Tohir Nasrobodiy tomonidan Safaviylar hukmdori Shoh Sulaymon Iga () bagʻishlab yozilgan.

Kitobda fors adabiyoti dunyosi uch hududga: Eron, Turon va Hindistonga boʻlingan. Biroq, asosiy eʼtibor Safaviylar Eroniga qaratilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Inoyatulloh Rizo

**Inoyatulloh Rizo** (; 1920-yil 18-iyun, Rasht – 2010-yil 20-iyul, Tehron) eronlik tarixchi va falsafa professori, sobiq Eron Kommunistik partiyasi aʼzosi va sobiq harbiy ofitser. U Tehrondagi Eron va Islom tadqiqotlari markazining Oliy akademik kengashi aʼzosi boʻlib, *Encyclopaedia Islamica* nashriyotchilaridan biri boʻlgan. Uning tadqiqotlari Eron Ozarbayjoni va Kavkaz Arroni tarixiy hududlariga bagʻishlangan. Ushbu tadqiqotlar asosida u „Ozarbayjon“ atamasi faqat Araz daryosi janubidagi hudud (Eron) uchun ishlatilishi kerak, deb hisoblagan va Ozarbayjon mamlakatini esa „Aron“ deb atash toʻgʻriroq boʻlishini taʼkidlagan.

## Asarlari
* *The Sasanian Civilization* (Sosoniylar sivilizatsiyasi) (Vladimir Grigorevich Lukonin kitobining tarjimasi)
* *Azerbaijan va Arran (Albania-e Qafqaz)* (inglizchasi: *Azerbaijan and Aran (Albania of Caucasus)*)
* Arondan Ozarbayjonga, *Goftogu Quarterly* 33, Bahor 2002.

## Yana qarang
* Fazlulloh Rizo (akasi)

## Manbalar
Zilan (konfederatsiya)

**Zilan konfederatsiyasi** – Usmonli-Qojarlar chegarasining shimoliy qismidan kelib chiqqan turli qabilalar va urugʻlardan tashkil topgan kurd koʻchmanchi chorvador qabilalar konfederatsiyasi edi.

Konfederatsiya aʼzolari iqtisodiy jihatdan koʻchmanchi chorvador boʻlib, asosan chorvachilik bilan shugʻullangan. Zilan konfederatsiyasining juda kichik bir qismi Araz vodiysida qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanish uchun koʻchmanchilikdan yarim koʻchmanchi turmush tarziga oʻtgan. 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida Zilan konfederatsiyasining chorvador aholisining yashash hududlari Usmonli-Qojarlar chegarasining shimoliy qismlarida joylashgan. Zilan qabilalari qishki va yozki yaylovlar oʻrtasida koʻchib yurishgan. Zilan aʼzolarining koʻpchiligi qishni Usmonlilar hukmronligidagi Qars va Iravon xonligida, Araz daryosining har ikkala tomonida oʻtkazgan. Yoz faslida ular janubdagi Agʻri togʻi va Sinekīda, shuningdek shimoldagi Alagoz togʻi (Aragats) yonbagʻirlaridagi yozgi yaylovlarga koʻchib oʻtishgan.

## Manbalar
Luboba binti Jaʼfar

**Luboba binti Jaʼfar** () – Abbosiylar malikasi, ikkinchi abbosiy xalifa al-Mansurning nabirasi, uchinchi abbosiy xalifa al-Mahdiyning jiyani va toʻrtinchi abbosiy xalifa al-Hodiyning rafiqasi.

Toʻliq ismi Luboba binti Jaʼfar ibn Abdulloh al-Mansur boʻlgan. Shahzoda Jaʼfar ibn al-Mansur (Jaʼfar ibn Abdulloh)ning qizi. Uning ismini otasi va bobosi qoʻygan. Luboba amakisi xalifa al-Mahdiyning oʻgʻli al-Hodiyga turmushga chiqqan va Abbosiylar saroyi haramiga qoʻshilgan.

Xalifa al-Hodiyning ikki nafar xotini boʻlgan, ulardan biri Luboba bint Jaʿfar ibn al-Mansur, ikkinchisi esa Gʻitrifning qizi, al-Xayzuranning jiyani Ubayda edi. Luboba va al-Hodiy taxminan bir xil yillarda tugʻilgan. Ulgʻaygach, taxminan 783 yoki 785-yillarda oila qurishgan. Luboba xalifaning eng obroʻli va hurmatga sazovor rafiqasiga aylangan, biroq al-Hodiy xalifalikda oʻn toʻrt oylik qisqa hukmronlik qilganidan soʻng vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Sosoniylar yoʻllari

**Sosoniylar yoʻllari** – Sosoniylar imperiyasini saqlab qolish va rivojlantirish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan infratuzilma edi. Sosoniylar yoʻl tizimining katta qismi arxeologik tadqiqotlar yetarli darajada oʻtkazilmaganligi sababli nomaʼlumligicha qolgan. Maʼlumotlarning asosiy qismi keyingi davr islom geograflari, masalan, Ibn Xordodbeh asarlaridan olingan boʻlib, ular oʻz navbatida savdogarlardan olingan maʼlumotlarga tayangan.

Asosiy sosoniy yoʻli Mesopotamiyadan boshlangan. Shimoliy yoʻllardan biri Hatra va Nahavand orqali Xuroson, Toxariston va Movarounnahrga olib borgan. Yana bir shimoliy yoʻl Ozarbayjon orqali Armaniston va Lazikaga borgan. Janubiy yoʻl esa Dehloran va Susangird orqali Xuzistonga, soʻngra Fors koʻrfazi boʻyidagi qirgʻoq yoʻlini boʻylab Parsga borgan.

Sosoniylar imperiyasining barcha yoʻllarida soliq stansiyalari mavjud boʻlib, ular savdo tovarlaridan soliq yiqqan, sayyohlarga xizmatlar koʻrsatgan. Biroq, tarixchi Xododod Rezaxoniy taʼkidlashicha, bu „xizmatlarning haqiqiy miqyosi arxeologik jihatdan aniqlanmagan“.

## Yana qarang
* Rim yoʻllari
* Shoh yoʻli
* Xuroson yoʻli

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Tazkirat al-Muluk

***Tazkirat al-Muluk*** (, „Podshohlar xotirasi“) – Safaviylar Eroni poytaxti Isfahonni 1722-yilda egallagan Hotakiylar sulolasi hukmdorlari uchun Mirzo Samio tomonidan yozilgan fors tilidagi qoʻllanma. Bu asar *[[Dastur al-Muluk]]* bilan bir qatorda, Safaviylar hukumatining maʼmuriy tuzilishi haqidagi muhim hujjat hisoblanadi.

Koʻplab yuqori martabali Safaviylar amaldorlari Hotakiy hukmdor Mahmud Hotak va uning ukasi Ashraf Hotak tomonidan oʻldirilgan, ular shuningdek Safaviylarning koʻpchilik yozma manbalarini yoʻq qilishgan. Biroq, Eronning katta qismini boshqargan Mahmud oʻzining shoshqaloqlik bilan qilgan harakatlaridan pushaymon boʻla boshlagan. Ghilzay rahbarlari Safaviylar hukmronligi davrida Qandahorning *kalantarlari* (boshliqlari) sifatida xizmat qilganliklari sababli byurokratik jarayonlar bilan begona emas edilar. Shuning uchun ular yordam soʻrab, markaziy byurokratiyani qayta tiklashgan. Aynan shu paytda Mahmud Mirzo Samioga *Tazkirat al-Muluk*ni yozishni buyurgan. *Tazkirat al-Muluk* tugallanganda Mahmud vafot etgan edi va asar uning vorisi Ashrafga taqdim etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 

## Adabiyotlar
* 
*
Rabat tepaligi

**Rabat tepaligi** – Eron shimoli-gʻarbidagi Sardasht shahridan 5 km sharqda joylashgan Temir davriga oid arxeologik yodgorlik.

## Manbalar
Vuzurg framadar

***Vuzurg framadar*** (, „buyuk qoʻmondon yoki buyuk qoʻmondonlik organi“ maʼnosini anglatadi) – Sosoniylar davridagi mansab boʻlib, islom davridagi bosh vazir lavozimiga teng edi.

## Roʻyxat
* Abarsam, Ardashir I hukmronligi davrida faoliyat koʻrsatgan.
* Xusrav Yazdgard, Yazdgard I davrida.
* Mihr Narseh, Yazdgard I va Bahrom V davrida.
* Suren Pahlav, Bahrom V davrida.
* Buzurgmehr, Kavad I va Xusrav I davrida.
* Izadgushasp, Xusrav I davrida.
* Piruz Xusrav, Kavadh II va Ardashir III davrida.
* Mah-Adhur Gushnasp, Ardashir III davrida.
* Farrux Hormizd, Boran davrida.

## Manbalar
Xolid ibn Barmak

**Xolid ibn Barmak** (; 709 &#x2013; 781/782-yil) – Barmakiylar sulolasining mashhur vakili. Ularning oilasi Balx shahridan chiqqan va buddizmga eʼtiqod qilgan, keyinchalik oila islomni qabul qilgan. VIII asrning ikkinchi yarmida Abbosiylar saroyida yuksak mavqega ega boʻlgan. Xolid ibn Barmak islomni 720-yillarda Umaviylar saroyida yashaganida qabul qilgan, biroq keyinchalik Xurosonda boshlangan Abbosiylar inqilobiy harakatiga qoʻshilib, Umaviylar sulolasini agʻdarishga katta hissa qoʻshgan. U birinchi Abbosiy xalifa as-Saffoh bilan yaqin aloqada boʻlgan, saroyda bosh vazir sifatida xizmat qilgan va hujjat yuritish tizimiga yangiliklar kiritgan. As-Saffohdan keyingi xalifa al-Mansur hukmronligi davrida siyosiy taʼsiri pasaygan boʻlsa-da, Xolid muhim viloyatlar, jumladan, Fors, Tabariston va Mosulni boshqargan. Xolid adolatli boshqaruvchi sifatida tanilgan, ayniqsa, soliqqa oid masalalarda halolligi bilan mashhur boʻlgan. Taxminan 775-yilda qisqa muddat uning obroʻsiga putur yetgan, biroq oʻgʻli Yahyo ibn Xolidning lavozimi koʻtarilishi ortidan mavqeini qayta tiklagan. Xolidning Abbosiylar sulolasi bilan aloqalari yanada mustahkamlangan. Uning nabirasi al-Fadl ibn Yahyo boʻlajak xalifa Horun ar-Rashid bilan shirxoʻr boʻlgan, oʻgʻli Yahyo esa shahzodaning murabbiyiga aylangan. Xolid ibn Barmak 781/782-yilda, Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishdan qaytgach, vafot etgan.

## Manbalar
Vidarn

**Vidarn** (𐎻𐎡𐎭𐎼𐎴; Vidṛna), shuningdek **Katta Vidarn** nomi bilan ham tanilgan, fors zodagoni boʻlib, „Soxta Smerdis“ deb atalgan Bardiyani agʻdarishda ishtirok etgan yetti fitnachilardan biri edi. Uning ismi qadimgi fors tilidagi Vidṛna nomining yunoncha talaffuzi boʻlib, „gunoh/xatoni biluvchi“ degan maʼnoni anglatishi mumkin.

U Aspatin bilan yaqin doʻst boʻlgan, u uni fitnaga qoʻshilishga taklif qilgan. Fitnachilar tarkibiga Intafren, Otan, Gobriy, Megabiz I, va Doro kabi zodagonlar kirgan, ularning rahbari Ahamoniylar shahzodasi Doro boʻlgan. Xizmatlari uchun Vidarn Armaniston satrapligini yarim merosiy feod sifatida olgan, uning avlodlari Ellinizm davrigacha bu yerda hukmronlik qilishgan. Oront I (mil.av. 344-yilda vafot etgan), Orontiylar sulolasining ajdodi, Vidarnning avlodi edi. Baʼzi Persepolis yozuvlariga koʻra, Vidarn Doro davrida Midiya satrapi boʻlib xizmat qilgan.

Vidarnning ikki oʻgʻil: Kichik Vidarn va Sisamn boʻlgan, ularning ikkalasi ham Doroning oʻgʻli va vorisi Xerxes I () davrida qoʻmondon boʻlib xizmat qilishgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Sharif Zandoniy

**Sharif Zandoniy** (**Nuruddin** nomi bilan tanilgan; 1098 – 1215-yil 10-noyabr) – hind soʻfiy avliyo. Chishtiya tariqatining soʻfiy silsilasidagi oʻn uchinchi halqa hisoblangan Maʼdud Chishtiyning izdoshi hamda Usmon Haruniyning zamondoshi boʻlgan.
## Manbalar
Milka Chepkorir

**Milka Chepkorir** (1990-yilda tugʻilgan) – antropolog, iqlim va inson huquqlari faoli. U Sengver xalqi vakili sifatida tanilgan, aholi Kenya oʻrmon xizmati tomonidan Embobut va Kapolet oʻrmonlaridan majburan chiqarib yuborilganidan keyin ularning huquqlarini himoya qilgan.

## Hayoti va taʼlimi

Chepkorir Kapolet oʻrmonidan boʻlgan Sengver xalqiga mansub. U Keniyaning Kitale shahrida yashaydi. U Maseno universitetida antropologiya boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Hozirda Milka Nayrobi universitetida JWH tashabbusi granti ostida „Gender va rivojlanish boʻyicha tadqiqotlar“ yoʻnalishida magistraturada tahsil olmoqda.

## Faolligi

Uning faolligi hali maktabda oʻqib yurgan paytlarida boshlangan. Biroq, uning faolligi 2016-yilda BMTning Mahalliy xalqlar stipendiyasi dasturining stipendiati boʻlganida yanada keng tan olingan.

Ushbu stipendiya orqali u Nyu-Yorkda boʻlib oʻtgan BMTning Mahalliy masalalar boʻyicha doimiy forumi (16-sessiya)da ishtirok etgan va „Oʻrmon xalqlari dasturi“, „Tabiiy adolat“ va 20 ta tashkilot nomidan BMT tomonidan mahalliy huquqlarni amalga oshirishning yetarli emasligi haqida hisobot bergan. Shuningdek, u KFSning Sengwer xalqiga tegishli 90 ta uyini yoqib yuborgani haqida ham maʼlumot bergan, bu hodisa Yevropa Ittifoqi va Jahon banki ularni moliyalashtira boshlaganidan keyin boshlangan.

U 2018-yilda BMTning Mahalliy masalalar boʻyicha doimiy forumi (17-sessiya)ga qaytib kelgan va Kenya oʻrmon xizmati tomonidan Sengver xalqini ajdodlari yurtlaridan majburan chiqarib yuborilganligi haqida xabar bergan. Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtirilgan „Suv minoralarini himoya qilish va iqlim oʻzgarishiga moslashish dasturi“ tufayli Sengver xalqi hududdan bir necha marta chiqarib yuborilgan. Chepkorirning soʻzlariga koʻra:

Ushbu hisobotdan soʻng, Yevropa Ittifoqi loyihani toʻxtatgan.

## Faoliyati

Hozirda u „Community Land Action NOW!“ (CLAN) koordinatori, „Defending Territories of Life“ koordinatori va Agroekologiya jamgʻarmasining maslahatchisi sifatida ishlaydi.

## Manbalar