Yamagata prefekturasi

- Yaponiyadagi Honsyuning Tohoku mintaqasida joylashgan prefektura hisoblanadi. Yamagata prefekturasi aholisi 1 079 950 kishi (2019-yil 1-iyun) dan iborat va geografik maydoni 9 325 km² (3 600 kv milya) ni tashkil qiladi. Yamagata prefekturasi shimolda Akita prefekturasi, sharqda Miyagi prefekturasi, janubda Fukusima prefekturasi va janubi-gʻarbda Niigata prefekturasi bilan chegaradosh.

Yamagata — Yamagata prefekturasining poytaxti va eng yirik shahri hisoblanadi, prefekturada yana boshqa yirik shaharlari mavjud, jumladan Tsuruoka, Sakata va Yonezava shaharlari. Yamagata prefekturasi Yaponiyaning Gʻarbiy Yapon dengizi sohilida joylashgan boʻlib, uning qoʻshni prefekturalar bilan chegaralari turli togʻ tizmalaridan tashkil topgan boʻlib, uning umumiy yer maydonining 17 % tabiiy bogʻlar sifatida belgilangan. Yamagata prefekturasi tarixiy Deva viloyatining janubiy yarmini Akita prefekturasi bilan birga tashkil etgan va Yaponiyaning tan olingan milliy xazinasi boʻlgan besh qavatli Haguro pagodasini oʻz ichiga olgan Devaning Uch togʻi hududida joylashgan.

## Tarixi

Bir paytlar hozirgi Yamagata deb ataladigan hududda aborigen  odamlari yashagan. Yamagata va Akita prefekturasi Meiji qayta tiklanishiga qadar Deva viloyati tarkibida boʻlgan.

Heyan davrida (794-1185) bu hududda  oilasi hukmronlik qilgan. Yamagata shahri Edo davrida (1603-1867) gullab-yashnagan, chunki oʻzining qal’a shahri va pochta stansiyasiga ega boʻlib, *beni* (qoʻlda ipak ishlab chiqarishda ishlatiladigan qizil safor boʻyogʻi) bilan mashhur boʻlgan. 1689-yilda mashhur hokku shoiri Matsuo Basho Yaponiyaning shimoliy hududlariga besh oylik safari davomida Yamagataga ham tashrif buyurdi.

## Geografiyasi

Yamagata prefekturasi Tohokuning janubi-gʻarbiy hududida, Yapon dengiziga yaqin qismida joylashgan. Janubda Niigata va Fukusima prefekturasi, sharqda Miyagi prefekturasi va shimolda Akita prefekturasi bilan chegaradosh. Bu chegaralarning barchasi togʻlar bilan belgilanadi, aholining aksariyati cheklangan markaziy tekislik hududida istiqomat qiladi.

2020-yil 31-mart holatiga koʻra, prefekturaning umumiy yer maydonining 17 foizi tabiiy bogʻlar, yaʼni Bandai-Asaxi milliy bogʻi sifatida belgilangan, Chokayi, Kurikoma va Zao kvazi-milliy bogʻlari; va Goshōzan, Kabusan, Kennan, Mogamigava, Shonai Kaihin hamda Tendo Kogen prefekturasi tabiat bogʻlari shular jumlasidandir.

### Shaharlar
Yamagata prefekturasida 13 ta shahar joylashgan:

### Shaharlar va qishloqlar
Bular har bir tumandagi shahar va qishloqlardir:

### Birlashishlar

## Iqlimi
Yamagata prefekturasining iqlimi uzoq davom etadigan, issiq va biroz nam yoz hamda uzoq davom etadigan, qorli qish bilan tavsiflanadi. Bahor ham, kuz ham qisqa, kuz odatda sovuq, bahor esa koʻpincha issiq, lekin juda quruq va quyoshli oʻtadi. Yamagata prefekturasi, Miyagi va Ivatening shimoliy qismlari bilan bir qatorda, Yaponiya materikidagi nam subtropik iqlimdan (Koppen *Cfa* / *Cwa*) nam kontinentalga oʻtish joylarini oʻz ichiga oladi. Qishki harorat aholi punktlarida kamdan-kam hollarda  dan pastga tushadi; iyul va avgust oylarida harorat odatda  dan oshishi mumkin. Yogʻingarchilik butun yil davomida kuzatiladi va bir yoki ehtimol ikkita tayfun holatlari odatda avgust va oktyabr oylari orasida sodir boʻladi. Qishda, ayniqsa, balandroq joylarda kuchli qor yogʻadi, ammo Yaponiya dengizi sohillarida (Sakata) qish yumshoqroq oʻtadi va koʻproq yomgʻir yogʻadi. Shinjo uchun qor yogʻishi togʻli hududlarga xos, Yamagata shahri uchun esa vodiylarga xos tarzda kechadi. Gassan atrofidagi markaziy togʻlar  li qor qoplami bilan qoplansa, qish mavsumida qor qoplamasi  oshishi kuzatiladi.

## Iqtisodiyoti

### Meva

Yamagata prefekturasi Yaponiyadagi eng yirik gilos va nok ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Uzum, olma, shaftoli, qovun, xurmo, tarvuz kabi boshqa meva turlari ham prefekturada koʻp miqdorda ishlab chiqariladi.

## Demografiyasi
2020-yil oktabr holatiga koʻra Yamagata prefekturasi aholisi 1 068 027 kishini tashkil qiladi. 2019-yil oktabr holatiga koʻra, aholining 33,4 foizi 65 yoshdan oshgan, 15,5 foizi 65 yoshdan 74 yoshgacha va 17,9 foizi 75 yoshdan oshganlar boʻlgan. Bu 2004-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga nisbatan 8,5 % ga oʻsgan, bunda aholining 12,8 % 65 dan 74 gacha, 12,1 % 75 yoshdan oshgan aholidan tarkib topgandir.

Yamagata prefekturasi Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan keyin oʻzining eng katta oʻsish davrini boshdan kechirdi, ammo keyin aholining koʻpayish darajasi tezda sekinlasha boshladi va oxir-oqibat barqaror ravishda pasayib ketdi. Bugungi kunda aholi soni 1930-yildagi soni bilan deyarli bir xil koʻrsatkichga kelib qolgan.

## Madaniyat

### Festivallar va tadbirlar
Yamagata prefekturasida har yili koʻplab festivallar va tadbirlar oʻtkaziladi.

Prefekturaga xos boʻlgan bayramlarning eng yirigi Yamagata Hanagasa festivali (花笠祭り) Yamagata shahrida avgust oyining birinchi dam olish kunida boʻlib oʻtadi, bu vaqtda shahar markazida minglab odamlar hanagasa raqsini ijro etishadi va festival oʻziga 300 000 tomoshabinni jalb qiladi. Yamagata shahri har yili ikki marta oʻtkaziladigan Yamagata xalqaro hujjatli filmlar festivaliga mezbonlik qiladi.

Fevral oyida Yonezavada Uesugi ziyoratgohida qor chiroqlari festivali oʻtkaziladi. Yuzlab sham bilan yoritilgan chiroqlar ziyoratgoh atrofidagi qorga qazilgan yorugʻlik yoʻllariga joylashtirib chiqiladi. Yonezava, shuningdek, bahorning oʻrtalarida *Uesugi festivali* (上杉祭り, *uesugi matsuri*) oʻtkaziladigan joy. Festivalning diqqatga sazovor joyi — Matsukava daryosi boʻyida Kavanakajima jangining qayta ishlangani koʻrinishi hisoblanadi.

Sentyabr oyida Yamagata prefekturasi oʻzining imoni bayrami bilan mashhur, yaʼni kuzda Shimoliy Yaponiyada mashhur boʻlgan taro- ildizli shoʻrva tayoorlash marosimi hisoblanadi. Imonikai, taro-ildizli shoʻrva bayramlari ushbu mavsumda juda mashhur boʻlib, koʻplab sayyohlar Yamagata prefekturasiga oʻziga xos imoni uslubini koʻrish uchun kelishadi.

### Sanʼat
2003-yildan boshlab Yamagata shahri rasmiylari Tohoku sanʼat va dizayn universiteti koʻmagida uch yillik loyihani boshladilar, unda shahar ibodatxonalari buddist sanʼati „madaniy boyliklarni“ aniqlash uchun kataloglashtiriladi va koʻrsatmalar toʻplami bilan oʻrganildi. Bir yuz toʻqsonta ibodatxonada ularning sanʼat asarlari koʻrib chiqildi va buddist haykaltaroshligining bir nechta muhim namunalari topildi. Hirashimizu tumanidagi Heisenji ibodatxonasida, ayniqsa, noyob haykal, zelkova yogʻochidan yasalgan oʻtirgan Vayrokana Buddasi haykali topildi. Shuningdek, boshqa koʻplab ahamiyatli asarlar topilgan boʻlib, ularga Heian davri (794-1185) va Kamakura davri (1192-1333) haykallari kiradi.

Yamagata shahrida joylashgan Yamagata sanʼat muzeyi 1964-yilda Yamagata Shimbun va Yamagata Broadcasting Co, Ltd kompaniyasi prezidenti Yoshio Hattori boshchiligidagi jamgʻarma saʼy-harakatlari bilan ochilgan. Doimiy toʻplam sanʼatning uch turidan tashkil topgan boʻlib, bular: yapon va osiyo, mintaqaviy va fratsuz sanʼatiga asoslanadi. Vaqti-vaqti bilan maxsus koʻrgazmalar ham oʻtkaziladi.

### Til
Yamagata prefekturasi oʻzining mahalliy Yamagata-ben lahjasi bilan mashhur boʻlib, bu lahcha baʼzida Yaponiyaning boshqa qismlarida teskari ovoz sifatida qabul qilinadi. 2004-yilda Shinobu Yaguchi bilan hamkorlikda yozilgan va ishlangan „Swing Girls (*Belanchak qizlar)*“ filmi Yamagatada boʻlib oʻtdi va filmning komediyabopligini oshirish maqsadlarida Yamagata-ben lahchasidan foydalanildi.

## Sport

Quyida sanab oʻtilgan sport jamoalari Yamagata shahri nufuzi uchun bahs olib boradi.

Futbol

* Montedio Yamagata

Voleybol

* Pioneer Red Wings (Tendō)

Basketbol

* Passlab Yamagata Wyverns

## Transport

### Aeroportlar

* Yamagata aeroporti (Tokio, Osaka, Nagoya, Sapporo tomonidan Yaponiya Havo Yoʻllari)
* Shonai aeroporti (Tokio, Osaka, Sapporo All Nippon Airways tomonidan)

### Temir yoʻllar
 
* Yamagata Shinkansen
* Senzan liniyasi
* Aterazava liniyasi
* Yonesaka liniyasi
* Rikuu gʻarbiy liniyasi
* Rikuu Sharqiy liniyasi
* Nagai guli liniyasi
* Ou asosiy liniyasi
* Uetsu asosiy liniyasi

## Turizm
Yamagata shahri yaqinidagi togʻ yonbagʻrida oʻyilgan Yama-dera ibodatxonasi joylashgan boʻlib, u hududdagi diqqatga sazovor joylardan biri hisoblanadi.

Deva Sanzan — uchta muqaddas togʻlar majmuasi boʻlib, ular sintoizmningShugendo yoʻnalishi izdoshlari uchun anʼanaviy ziyoratgoh hisoblanadi. Mashhur Gojudo (besh qavatli pagoda) uchta togʻning eng pasti boʻlgan Haguro togʻining etagida joylashgan.

Zaō togʻi — mashhur qishki changʻi kurorti boʻlib, qishda oʻzining *qor yirtqich hayvonlari* (muzlatilgan qor bilan qoplangan daraxtlar) va *Okama krater koʻli* bilan mashhur. Bu koʻl shuningdek *Goshiki Numa* (Besh rangli koʻl) deb ham ataladi, chunki uning rangi ob-havo natijasida oʻzgarib turadi.

Ginzan Onsen (銀山温泉) — Yamagata prefekturasi, Obanazava shahri togʻlarida joylashgan Kumush togʻ issiq buloq shahri. Bu hudud dastlab kumush koni hududida rivojlangan. Biroq, bugungi kunda u daryo boʻyida tarixiy ryokanga ega boʻlgan Yaponiyaning eng goʻzal onsen shaharlaridan biri sifatida tanilgan.

## Galereya

Fayl:Yamadera 2004-11.JPG|Yamadera niōmon
Fayl:Hagurosan Gojunto 2006-A.jpg|Haguro togʻi, Gojuto pagodasi
Fayl:Ginzan Onsen 2019 no.3.png|Ginzan Onsen kurorti
Fayl:Zao Onsen Ski Resort.jpg|Zao Onsen changʻi kurorti


## OAV

### Gazetalar

* Yamagata Shimbunhttp://yamagata-np.jp/
* Yonezava Shimbun
* Shonai Nippo
* Okitama Timeshttps://web.archive.org/web/20070116044023/http://www.okitamatimes.co.jp/

### TV va radio

* YBC TV va radiosi (NNN, JRN va NRN)
* YTS TV (ANN)
* TUY TV (JNN)
* SAY TV (FNN)
* Ritm stansiyasi (JFN)

### Film

* Yamagata xalqaro hujjatli filmlar festivali

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Nusbaum, Lui-Frederik va Kathe Rot. (2005). ''Yaponiya ensiklopediyasi.'' Kembrij: Garvard universiteti nashriyoti .ISBN&nbsp;; OCLC 58053128

## Havolalar

* Yamagata prefekturasining rasmiy veb-sayti