Kofe donasi

**Qahva donasi** - qahva o'simligining urug'i va manbayidir. U  qizil yoki binafsha rangli meva ichidagi mayda urug'dir.  . Bu meva ko'pincha **qahva olchasi** deb ataladi. Oddiy olcha kabi, kofe mevasi ham tosh meva deb nomlanadi.  Garchi kofe loviyalari aslida loviya bo'lmasa ham, ular shunday ataladi. Chunki, ularning ko'rinishi oddiy loviyalarga o'xshaydi. Mevalar, olchalar yoki rezavor mevalarning ichki tomoni ya'ni, silliq tomonida  ko'pincha ikkita danak bo'ladi. Olchalarning kichik qismi odatda ikki urug'dan tashkil topish   o'rniga bitta urug'dan tashkil topadi. Bu " no'xat doni " deb nomlanadi. No'xat doni faqatgina mevaning 10% va 15% qismida  uchraydi va ular oddiy qahva donachalariga  qaraganda ko'proq ta'mga ega degan qarash keng tarqalgan (ammo ilmiy jihatdan isbotlanmagan). Braziliya yong'og'i (urug'i) va oq guruchga o'xshab kofe donachalarining ko'p qismi endospermdan tashkil topgan.

Iqtisodiy jihatdan qahva navining  eng muhim ikki navi - Arabica va Robusta. Dunyo bo'ylab ishlab chiqarilgan qahvaning taxminan 60% Arabica va 40% Robustadir. Arabica qahva donalaring  0,8-1,4% va Robusta qahva  donalaring  1,7-4,0% kofeindan iborat. Kofe dunyodagi eng ko'p iste'mol qilinadigan ichimliklardan biri bo'lganligi sababli, kofe donalari asosiy pul mahsuloti va muhim eksport mahsulotidir. Ba'zi rivojlanayotgan mamlakatlarning valyuta tushumlarining 50% dan ortig'ini tashkil qiladi. Bu butun dunyo bo'ylab qahvani madaniyatning va taomlarning muhim qismiga aylantirdi.  2017-yilda  ishlab chiqarilgan qiymati 19,9 milliard AQSH dollari bo'lgan kofening  70 foizi eksport qilindi.

## Tarix

### Muhim sanalar

* Afsonaga ko'ra, kofe o'simligi Efiopiyada eramizdan avvalgi 850-yillarda Kaldi ismli echki chorvachisi tomonidan kashf etilgan. U echkilarida qahva donalarini iste'mol qilgandan keyin jismoniy faollik kuchayganini kuzatgan. 
* Qahva o'simligi birinchi marta Yaman tog'larida topilgan. Keyin 1500-yilga kelib, u Yamanning Mocha porti orqali dunyoning boshqa qismiga eksport qilindi.
* Hindistonda birinchi do'stlik aloqalari ( Chikmagalur ) - 1600 yilda
* Evropada birinchi do'stlik aloqalari - 1616-yilda
* Javada birinchi do'stlik aloqalari - 1699-yilda
* Karib dengizida birinchi do'stlik aloqalari ( Kuba, Hispaniola, Yamayka, Puerto-Riko ) - 1715-1730-  yillarda
* Janubiy Amerikada birinchi do'stlik aloqalari - 1730-  yilda
* Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida birinchi do'stlik aloqalari - 1720-yilda
* Qovurilgan loviya birinchi marta chakana bozorda 1865-yilda sotilgan (Pittsburg) 
* 1950-yillarda purkagich bilan quritishning muhim usullari ishlab chiqilgan. Ular muzlatib quritish bilan bir qatorda eriydigan qahvani yaratish usuli hisoblanadi.

### Tarqatish

Braziliya dunyodagi barcha kofe eksportining taxminan 45 foizini ishlab chiqaradi. Aksariyat qismi Braziliada yetishtiriladi. Amerika Qo'shma Shtatlari boshqa mamlakatlarga qaraganda ko'proq qahva import qiladi. 2015-yildagi holatga ko'ra, amerikaliklar kuniga taxminan 400 million chashka qahva iste'mol qilishgan.Bu  holat  Amerika Qo'shma Shtatlarini dunyodagi etakchi qahva iste'molchisiga aylantirgan.

Qahva o'simliklari Saraton va Uloq tropiklari o'rtasidagi loviya yoki kofe kamari deb ataladigan ma'lum bir hududda o'sadi.