Bobby Fischer

FISHER (Fisher) Robert Jeyms (ing. *Robert James “Bobby” Fischer* ; 9 mart 1943, Chikago, Illinoys,  AQSH - 17 yanvar 2008, Reykyavik, Islandiya) - amerikalik (keyinchalik islandiyalik) shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1958). Jahonning 11-chempioni (B. Spasskiy ustidan gʻalaba qozongan, 1972—75). AQSH ning 8-marta chempioni (1957—67). "Oskar" shaxmat mukofoti sovrindori (1970—72). "Esdan chiqmas 60 partiyam" kitobini yozgan (1969).

## Biografiyasi

### Bolaligi va yoshligi
Robert Fisher 1943-yil 9-martda Chikagoda tug‘ilgan. Uning onasi Regina Fisher, qizligida Vender - shveytsariyalik yahudiy, uning oilasi Polsha va Rossiyadan Shveytsariyaga ko‘chib o‘tgan, otasi Hans-Gerxard Fisher - nemis yahudiy, biolog, kommunist, SSSRga ko‘chib ketgan, u yerda u Birinchi Moskva tibbiyot institutida o‘qigan Regina bilan tanishgan. 1939-yilda er-xotin SSSRni tark etib, Amerikaga ko‘chib ketishdi, ammo shu paytdan boshlab ular alohida yashashdi; Regina AQShga, Gerxard esa Chiliga joylashdi, chunki unga kommunist sifatida AQShga kirishga ruxsat berilmagan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan so‘ng Gerxard Germaniyaga qaytib keldi. Taxminlarga ko‘ra, Robertaning haqiqiy otasi vengriyalik yahudiy, natsistlar Germaniyasidan AQShga qochgan, matematik, Manxetten loyihasi ishtirokchisi Pol Nemeni bo‘lgan . Nemeni bolani tarbiyalashda faol ishtirok etdi, u haqida g‘amxo‘rlik qildi, 1952-yilda vafot etgunga qadar uning o‘qishi uchun pul to‘ladi, ikki marta u Reginadan Robertni tarbiyalash huquqini bekor qilishga urinib ko‘rdi va "uning onasi ruhiy kasal va u o‘g‘liga munosib tarbiya bera olmaydi" deb aytdi

Urush tugagandan so‘ng onasi bolalari bilan Bruklinga ko‘chib o‘tdi. Roberta olti yoshga to‘lganda, singlisi Joan unga shaxmat o‘ynashni o‘rgatdi. Unda bola faol rivojlantirgan shaxmatga bo‘lgan tabiiy qobiliyat darhol namoyon bo‘ldi. Shaxmatga qiziqishi Robertni tengdoshlari bilan muloqot qilishdan butunlay qaytardi (u faqat u bilan shaxmat o‘ynashi mumkin bo‘lganlarni qabul qildi, tengdoshlari orasida esa bundaylar yo‘q edi). Xavotirga tushgan onasi avvaliga vrachlarga murojaat qildi, keyin mahalliy gazetada shaxmatga qiziqadigan bolalarga javob berishlarini so‘rab e’lon berdi, ular Robertaga hamrohlik qilishlari mumkin edi, lekin hech kimni topa olmadi. Robert mahalliy shaxmat klubiga qo‘shildi, 10 yoshida u o‘zining birinchi shaxmat turnirida ishtirok etdi va g‘olib chiqdi. Ajoyib xotira unga nemis, rus, ispan va serb-xorvat tillarini o‘rganishga imkon berdi, u xorijiy shaxmat adabiyotlarini asl nusxada o‘qidi. 1957-yilda, 13 yoshida, Robert Fisher o‘smirlar o‘rtasida AQSH chempioni unvonini qo‘lga kiritdi, 14 yoshida esa butun tarixdagi eng yosh AQSH chempioni bo‘ldi.

Eng yosh yoshlik yillaridan boshlab Fisher faqat shaxmatdagi ajoyib muvaffaqiyatlari bilan e’tiborni tortmadi. U o‘zining g‘ayrioddiy, ko‘pincha janjalli xatti-harakatlari va ommaviy bayonotlari bilan ham mashhur bo‘ldi. Masalan, maktab haqida o‘smir quyidagicha munosabat bildirdi: "V shkole net chemu uchitsya. Uchitelya glupie. Ayollar o‘qituvchi bo‘lib ishlashi mumkin emas. Mening maktabimda faqat jismoniy tarbiya o‘qituvchisi nodon emas edi - u shaxmatni yaxshi o‘ynar edi."

15 yoshida Fisher o‘zini shaxmatga to‘liq bag‘ishlash uchun maktabni tark etdi. "Qachondir qilmoqchi bo‘lgan ishim shaxmat o‘ynashdan iborat," - degandi u. Shu sababli u onasi bilan janjallashib qoldi va 1960-yilda u Bruklindagi kvartirasini qoldirib, ko‘chib o‘tdi; shu paytdan boshlab Fisher yolg‘iz yashadi.

## Filmlar

2011-yilda Fisherning tarjimayi holiga bagʻishlangan „Bobby Fisher butun dunyoga qarshi“ hujjatli filmi chiqdi.

2015-yil noyabr oyida rejissyor Edvard Svik tomonidan suratga olingan „Piyodani qurbon qilib“ Bobby Fisher haqidagi badiiy film chiqdi.
## Manbalar