Betül Kaçar

**Betül Kacar** — turk-amerikalik astrobiolog va Viskonsin universitetida assistent professor. NASA *Astrobiologiya tadqiqot markazini* boshqarib, hayotning asosiy belgilarini, kelib chiqishini va yashashga yaroqlilik haqidagi tushunchalarni hamda boshqa olamlarda hayot shakllarini izlashni qanday tashkillashtirish kerakligini oʻrganadi.

## Taʼlimi va faoliyati
Kacar Istanbulda tugʻilgan. Oilasida rasmiy taʼlim olgan ilk ayol boʻlgan. Marmara universitetida kimyo fakultetida tahsil olgan. Yozni Emori universitetida organik kimyo boʻyicha ilmiy tadqiqot oʻtkazish uchun Howard Hughes tibbiyot instituti bakalavriat stipendiyasini olgan. 2004-yilda Emori universitetiga qaytib, oxir-oqibat 2010-yilda biomolekulyar kimyo boʻyicha fermentlar tuzilishi va funksiyasi oʻzaro taʼsiri boʻyicha PhD darajasini olgan. Fan nomzodi dissertatsiyasidan soʻng hayotning paydo boʻlishini oʻrgana boshlagan. 2010-yilda Georgia Texnologiya Institutida NASA postdoktorantligiga tayinlangan. 2011-yilda NASA stipendiyasiga sazovor boʻlgan, 2013-yilda esa NASA Astrobiologiya instituti va Ekzobiologiya boʻlimi tomonidan moliyalashtirilgan. 2014-yilda Harvard universitetiga oʻqishga qabul qilingan va bu yerda Organizm va evolyutsion biologiya kafedrasi xodimi sifatida mustaqil tadqiqot guruhiga rahbarlik qilgan. 2015-yilda Templeton stipendiyasini olib, Harvard Origins Initiative aʼzosiga aylangan. Kacar 2019-yilda NASA Early Career fakulteti aʼzosi. 2020-yilda Research Corporation and Science Advancement tomonidan koinotdagi hayot haqidagi tadqiqotlari uchun Scialog stipendiyasiga sazovor boʻlgan.

## Tadqiqotlari
Kacarning tadqiqotlari hayotning paydo boʻlishi, dastlabki evolyutsiya, koinotdagi hayot va evolyutsiyaning molekulyar mexanizmlarini qanday oʻrganish mumkinligini oʻz ichiga oladi. Hozirda nomaʼlum sayyoralar va qadimgi hayotni oʻrganish uchun molekulyar paleobiologiya boʻyicha NASA Astrobiologiya markaziga rahbarlik qiladi. NASA tadqiqot markazini boshqargan birinchi turk ayoli va eng yosh olimdir. Birinchi boʻlib zamonaviy mikrobial genom ichida qadimiy genni qayta tiriltirgan. Paleofenotip atamasini yaratgan, zamonaviy komponentlarning evolyutsion tarixini qayta tiklagan va oʻrgangan, soʻngra ularning fenotiplarini biosignaturelarga bogʻlab, tosh yozuvlarida va shu tariqa geologik hamda ekologik kontekstda asoslangan innovatsiyalar haqida tushuncha bergan. 2020-yilda oʻzga sayyorada hayotning kimyoviy qobiliyatini paydo boʻlishiga olib keladigan prebiyotik kimyo, protospermiyani qoʻllashni taklif qilgan. Uning tadqiqot guruhi „evolyutsion toʻxtab qolish“ ni modulning mahalliy samaradorlik choʻqqisiga chiqishiga yoʻl qoʻymaslik uchun evolyutsion mexanizm sifatida taʼriflagan.

Kacar — Wisconsin universitetining bakteriologiya boʻlimi professori Shuningdek, Tokio texnologiya instituti qoshidagi Yer-hayot fanlari instituti dotsenti. NASA Astrobiologiya institutining „taniqli aʼzosi“ sifatida taʼriflangan. Yetakchi tergovchi sifatida 9 million dollardan ortiq grant mablagʻlarini olgan.

## Jamoaviy faoliyati
Kacar butun dunyo boʻylab astrobiologiya tadqiqotlari boʻyicha oʻqituvchilar va talabalarga xizmat koʻrsatadigan yagona SAGANet astrobiologiya tarmogʻiga asos solgan. 2011-yilda Kacar Moviy marmar kosmik fanlar institutiga aʼzo boʻlgan. U ilgari ELSI Origins Network global ilmiy koordinatorining bir qismi boʻlib, hayotning kelib chiqishi sohasida tadqiqotchi olimlar ishtirokini oshirishga qaratilgan. 2020-yilda SXSWda oʻzga hayotni topishni muhokama qilgan. U butun dunyo boʻylab qizlar va ayollarning taʼlimini qoʻllab-quvvatlash uchun BMTning 2020-yilgi „Ayollar avlodi tengligi“ kampaniyasi bilan hamkorlik qilgan.

## Mukofot va unvonlar
2010-yilda WISE kosmik teleskopi yordamida astronomlar tomonidan kashf etilgan 284919 Kaçar asteroidi uning sharafiga nomlangan. Rasmiy naming citation 2021-yil 8-noyabrda IAUning Kichik obʼyektlar nomenklaturasi boʻyicha ishchi guruhi tomonidan eʼlon qilingan

## Manbalar

## Havolalar

* Kacar Research Group veb-sahifasi
* Betül Kacar (2020), ''"Biz goo yuboramizmi? Butun olam boʻylab yangi hayotni qoʻzgʻatish qobiliyati bizni hayotning birinchi navbatda nima uchun muhimligini soʻrashga majbur qiladi"''  Insho, Aeon, 20-noyabr, 2020-yil.