Feminizmning birinchi to‘lqini

**Feminizmning birinchi toʻlqini** -  butun Gʻarb dunyosida 19 va 20-asr boshlarida feministik faoliyat va fikrlash davridir. Bu toʻlqinda asosiy eʼtibor huquqiy masalalarga, xususan, ayollarning saylov huquqini taʼminlashga qaratilgan.

„Birinchi toʻlqin feminizm“ atamasi 1968-yil mart oyida The New York Times jurnalida Martha Lear tomonidan kiritilgan boʻlib, u bir vaqtning oʻzida „ikkinchi toʻlqin feminizmi“ atamasini ishlatgan. Feminizmning birinchi toʻlqini, asosan, haqiqiy (norasmiy) tengsizlikka qarshi emas, balki ayollarning siyosiy huquqlari uchun kurashishga qaratilgan edi.

## Global terminlar
Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi feministik harakatning birinchi toʻlqinida boshlangan va feminizmning keyingi toʻlqinlari davomida saqlanib qolgan inklyuziya masalalari akademik darajada koʻp muhokama qilinadigan mavzu hisoblanadi. Baʼzi olimlar Gʻarb feminizmining toʻlqin modelini muammoli deb hisoblaydilar, chunki u ayollar huquqlarining murakkab, oʻzaro bogʻliq va kesishgan tarixini tan olish oʻrniga, faollarning uzoq tarixini avlodlarni tavsiflovchi alohida toifalarga qisqartiradi. Bu koʻplab insonlarning kurash va yutuqlarini inobatga olmay, chetlashtirilgan feministlar oʻrtasidagi ajralishlarni yanada kuchaytirishi mumkin deb qaraladi. Gʻarb va global feminizmning zamonaviy munozaralarida saqlanib qolgan bahs-munozaralar birinchi toʻlqin feminizmini belgilagan tengsizlikdan boshlandi. Gʻarbning global feministik muhokamalarda obroʻli manba sifatida koʻrsatilishi AQShdagi bell hooks kabi feministlar tomonidan tanqid qilingan. Ular bu holat mustamlaka davridan qolgan munozara iyerarxiyalarini, bilimga egalik qilish va genderni tenglikning asosi sifatida markazlashtirishni takrorlamoqda, deb hisoblashadi. Feminizmni mustamlakachilikdan xalos qilish gʻoyasi Gʻarb feminizmi egallab turgan siyosiy va intellektual mavqega qarshi javob hisoblanadi. Dunyo boʻylab turli xil feminizm yoʻnalishlari mavjudligini tan olish orqali, Gʻarbda birinchi toʻlqin feminizmidan buyon davom etib kelayotgan tor doiradagi qarashlar va kesishuvchi shaxsiy xususiyatlarni eʼtiborga olmaslik muammosiga yechim topiladi. Turli xil feminizm yoʻnalishlari va faollik shakllarining mavjudligi, feminizmning birinchi toʻlqini mustamlakachilik va imperializm tarixi taʼsirida shakllanganligining natijasi hisoblanadi.

## Kelib chiqishi

Ayollar huquqlari uchun kurash 20-asrdan ancha oldin boshlangan. Simone de Bovuar oʻzining „Ikkinchi jinsiy aloqa“ kitobida „oʻz jinsini himoya qilish uchun qalam olgan“ birinchi ayol XV asrda Pizalik Kristina ekanligini yozgan. XVI asrda nemis gumanisti va olimi Agrippa Nettesxaym va venetsiyalik yozuvchi va shoira Modesta di Potzo di Forzi ayollar huquqlari uchun kurashdilar.

### Amerikada ilk feminizm
Qoʻshma Shtatlardagi ilk feminizm abolitsionizm harakati bilan bevosita bogʻliq edi va koʻplab taniqli feministlar ularni tinglashgan. Qoʻshma Shtatlardagi ayollar ozodligining dastlabki faollari orasida qulda tugʻilgan Sojourner Truth, sotsiolog va faylasuf Jeyn Addams, jurnalist Doroti Day va tibbiyot ilmiy darajasini olgan birinchi amerikalik ayol Elizabet Blekvell bor edi. Feminizmning birinchi toʻlqini asosan oʻrta sinf oq tanli ayollar tomonidan tuzilgan va boshqarilgan va feminizmning ikkinchi toʻlqinida rangli ayollar paydo boʻlgan. Feminizm atamasi oʻsha davrning siyosiy tasviriy mafkurasi sifatida yaratilgan va islohot va demokratiyani teng sharoitda mustahkamlash haqidagi nutqlardan kelib chiqqan.

## Xronologiya

; 1809-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Konnektikut: Turmush qurgan ayollarga vasiyatnomalarni bajarishga ruxsat berildi.

; 1810-yil

* Shvetsiya: Parlament turmushga chiqmagan ayolning qirollik dispansatsiyasi tomonidan yoshni eʼlon qilish uchun ilgari norasmiy huquqini rasman tasdiqladi.

; 1811-yil

* Avstriya: Turmush qurgan ayollarga alohida uy xoʻjaligi yuritish va kasb tanlash huquqi berilgan.
* Shvetsiya: Turmush qurgan tadbirkor ayollarga erining roziligisiz oʻz ishlarini hal qilish huquqi beriladi.

; 1821-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Meyn: Turmush qurgan ayollar, turmush oʻrtogʻi qobiliyatsiz boʻlgan taqdirda, oʻz nomidan mulkka egalik qilishlari va boshqarishlari mumkin.

; 1827-yil

* Braziliya: Qizlar uchun birinchi boshlangʻich maktablar ochildi, maktab oʻqituvchisi kasbi ayollarga taqdim etildi.

; 1829-yil

* Hindiston: Bengal hukumati va gubernator Lord Uilyam Bentink Sati marosimini (bevalarning oʻzini oʻzi yoqib yuborish) rasman taʼqiqladi.
* Shvetsiya: Doyalarga jarrohlik maqomini berib, jarrohlik asboblaridan foydalanishga ruxsat berildi.

; 1832-yil

* Braziliya: Dionysia Gonçalves Pinto, taxallusi bilan „Ayollar huquqlari va erkaklar adolatsizligi“ kitobini nashr etdi. Bu Braziliyada ayollarning intellektual tengligi, ularning bilim olish va erkaklar bilan teng ravishda jamiyatda ishtirok etish qobiliyati va huquqlariga bagʻishlangan birinchi kitob edi. Bu koʻpincha Meri Uortli Montaguga tegishli boʻlgan „Ayol erkakdan kam emas“ tarjimasi edi.

; 1833-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Ogayo: Oberlin kolleji asos solingan, tarixda ayollarni qabul qilgan birinchi oliy taʼlim muassasasi. 
* Gvatemala: ajralishga ruxsat beriladi; Ajralish 1840-yilda taqiqlangan va 1894-yilda yana ruxsat etilgan.

; 1835-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Arkanzas: Turmush qurgan ayollarga oʻz nomidan mulkka egalik qilish (lekin nazorat qilmaslik) mumkin.

; 1838-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kentukki: Maktab yoshidagi bolalari boʻlgan beva ayollarga maktab majlislarida ovoz berish huquqi berildi.
* AQSH, Ayova: AQShda ajrashgan taqdirda onasining farzandiga faqat vasiylik qilishga ruxsat bergan birinchi shtat.
* Pitkern orollari: ayollarga saylash huquqi berilgan.

; 1839-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Missisipi: AQShda turmush qurgan ayollarga cheklangan boʻlsa-da mulk huquqini bergan birinchi shtat.
* Birlashgan Qirollik: Ajrashgan onalarga yetti yoshga toʻlmagan farzandlarining vasiylik huquqini olishlari mumkin, lekin faqat lord-kansler bunga rozi boʻlgan taqdirdagina va onasi yaxshi xulqli boʻlgan taqdirdagina.
* AQSh, Missisipi: Turmush qurgan ayollarga oʻz nomidan mulkka egalik qilish (lekin nazorat qilmaslik) huquqi berilgan.

; 1840-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Texas: Turmush qurgan ayollarga oʻz nomidan mulkka egalik qilishga ruxsat beriladi.

; 1841-yil

* Bolgariya: Qizlar uchun birinchi dunyoviy maktab ochildi, bu taʼlim va oʻqituvchilik kasbini ayollar uchun ochiq qildi.

; 1842-yil

* Shvetsiya: Har ikki jins uchun majburiy boshlang'ich maktab joriy etildi.

; 1844-yil

* AQSh, Meyn: AQShda birinchi boʻlib turmush qurgan ayollarga turmush oʻrtogʻidan alohida oʻz nomiga mulkka egalik qilishiga ruxsat bergan.
* AQSh, Meyn: Turmush qurgan ayollarga erlarining roziligisiz biznes qilishlari mumkin.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Massachusets: Turmush qurgan ayollar mulkka egalik qilishdi.

; 1845-yil

* Shvetsiya: oʻgʻil va qizlar uchun teng merosni qonuniylashtirdi (vasiyat boʻlmasa).
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Nyu-York: Turmush qurgan ayollar patent huquqlarini oldilar.

; 1846-yil

* Shvetsiya: Barcha kasblar va kasblar barcha turmushga chiqmagan ayollar uchun ochiq.

; 1847-yil

* Kosta-Rika: Qizlar uchun birinchi oʻrta maktab ochildi, ayni paytda ayollar uchun oʻqituvchilik kasbi ochildi.

; 1848-yil

* AQSh, Nyu-York: Turmush qurgan ayollarga mulk huquqi berilgan.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari: islohotchi, abolitsionist va xayriyachi Jerrit Smit prezidentlikka daʼvogarlik qilganda, ayollarning saylov huquqini oʻzi boshqargan Ozodlik partiyasi partiya platformasining bir qismiga aylantirdi.
* AQSh, Nyu-York: Iyul oyida Amerika Qoʻshma Shtatlari tarixida Seneka sharsharasi konferentsiyasi deb nomlanuvchi ayollarning teng huquqlari boʻyicha birinchi ommaviy konventsiya boʻlib oʻtdi.

; 1849-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari: Elizabet Blekvell Amerika tarixida MD darajasiga erishgan birinchi ayol boʻldi.

; 1850-yil

* Birlashgan Qirollik: Ingliz feminizmi uchun birinchi tashkil etilgan harakat 1850-yillardagi *Langham Pleys* guruhi boʻlib, u ingliz ayollari jurnalining oʻxshash fikrli oʻquvchilarini birlashtirdi, ular orasida rassom va oʻqituvchi Barbara Bodixon va shoir, esseist va jurnalist Bessie Rayner Parkes bor edi. Shu bilan birga, ular ayollarning mehnat va taʼlim sohasidagi huquqlarini yaxshilashga qaratilgan targʻibot ishlarini olib borishdi.
* Gaiti: Birinchi doimiy qizlar maktabi ochildi.
* Islandiya: erkaklar va ayollar uchun teng meros.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kaliforniya: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Viskonsin: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Oregon: Turmushga chiqmagan ayollarga yerga egalik qilishga ruxsat berildi.
* Daniya: Daniyadagi feministik harakat *Klara Rafael,* Mathilde Fibigerning Tolv Breve nomli feministik kitobi nashr etilishi bilan boshlandi.

; 1851-yil

* Gvatemala: Iqtisodiy jihatdan mustaqil ayollarga toʻliq fuqarolik berildi (1879-yilda bekor qilingan).
* Kanada, Nyu-Brunsvik: Turmush qurgan ayollar alohida iqtisodiyotga ega boʻlish huquqiga ega.

; 1852-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Nyu-Jersi: Turmush qurgan ayollar alohida iqtisodiyotga ega boʻlish huquqiga ega.

; 1853-yil

* Kolumbiya: ajralish qonuniylashtirildi; 1856-yilda yana taʼqiqlangan va 1992-yilda qayta qonuniylashtirilgan.
* Shvetsiya: Boshlangʻich maktabda oʻqituvchilik kasbi ikkala jins uchun ham ochiq.

; 1854-yil

* Norvegiya: Erkaklar va ayollar uchun teng meros talab qilinadi.
* AQSh, Massachusets: Turmush qurgan ayollarga turmush oʻrtogʻidan alohida mulkka egalik qilish huquqi berildi.
* Chili: Qizlar uchun birinchi davlat boshlangʻich maktabi ochildi.

; 1855-yil

* AQSh, Ayova: Ayova universiteti ayollarni qabul qilgan birinchi davlat universiteti va davlat universitetiga aylandi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Michigan: Turmush qurgan ayollar alohida iqtisodiyotga ega boʻlish huquqiga ega.

; 1857-yil

* Daniya: Turmushga chiqmagan ayollar koʻpchilik yoshiga ega va turmushga chiqmagan ayollarga har qanday hunar yoki kasbda pul topishga ruxsat beriladi.
* Buyuk Britaniya: Er-xotinlar ajrashishni fuqarolik jarayoni orqali olishlari mumkin.
* Niderlandiya: Boshlangʻich taʼlim oʻgʻil bolalar va qizlar uchun majburiy boʻldi.
* Ispaniya: Boshlangʻich taʼlim oʻgʻil bolalar va qizlar uchun majburiy boʻldi.
* AQSh, Men: Turmush qurgan ayollarga oʻz daromadlarini nazorat qilish huquqi berildi.

; 1858-yil

* Rossiya: Gimnaziyalar qizlar uchun ochiq.
* Shvetsiya: turmushga chiqmagan ayollar murojaat qilganda, ular kattalar sifatida tan olinishi mumkin; 1863-yildan boshlab turmushga chiqmagan ayollar avtomatik ravishda kattalar deb tan olindi.

; 1859-yil

* Kanada, Gʻarbiy Kanada: Turmush qurgan ayollar alohida iqtisodiyotga ega boʻlish huquqiga ega.
* Daniya: Ayollar uchun davlat maktabida oʻqituvchi lavozimi ochildi.
* Rossiya: Ayollarga universitet maʼruzalarida qatnashishga ruxsat berildi, ammo 1863-yilda bu huquq bekor qilindi.
* Shvetsiya: Kollejdagi oʻqituvchilik lavozimlari va kichik davlat lavozimlari ayollar uchun ochiq.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kanzas: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi.

; 1860-yil

* AQSh, Nyu-York: Ayollarga oʻz farzandlarining qonuniy vasiyligi berilgan, bu ularga vasiyatnomada oʻz soʻzini aytish, farzandlarining ish haqini nazorat qilish va ularga mulk huquqini berish imkonini beradi.

; 1861-yil

* Avstraliya, Janubiy Avstraliya: jinsidan qatʼi nazar, barcha mulk egalari mahalliy saylovlarda saylash huquqiga ega.
* AQSh, Kanzas: Barcha ayollarga maktab majlislarida ovoz berish huquqi berilgan. 20-asr boshlarigacha AQShning koʻpgina shtatlari ham shunga amal qilgan.

; 1862-yil

* Shvetsiya: Turmushga chiqmagan ayollarga mahalliy saylovlarda saylash huquqi berilgan. 1919-yilda saylov huquqi cheklovlar bilan taʼminlandi, 1921-yilda esa barcha cheklovlar bekor qilindi.

; 1863-yil

* Finlandiya: Barcha soliq toʻlovchilarga qishloqda mahalliy saylovlarda saylash huquqi berildi va 1872-yilda shaharlarda xuddi shunday islohot joriy etildi.

; 1869-yil

* Buyuk Britaniya: Ayollarga mahalliy saylovlarda saylash huquqi berildi.
* AQSh: Vayoming ayollarga saylash huquqini bergan AQShdagi birinchi shtat boʻldi.

; 1870-yil

* AQSh, Yuta: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi, lekin u 1887- yilda Kongress tomonidan Yuta shtatini koʻplik nikohidan xalos qilish boʻyicha milliy saʼy-harakatlarning bir qismi sifatida bekor qilindi. Yuta shtatida ayollar uchun ovoz berish huquqi 1895-yilda tiklangan, oʻshanda ayollarning saylash va saylangan lavozimlarni egallash huquqi yangi shtat konstitutsiyasiga kiritilgan.
* Buyuk Britaniya: 1874- va 1882-yillarda ayollarga oʻz daromadlari va mulklarini nazorat qilish huquqi berildi, cheklovlar bekor qilindi.

; 1871-yil

* Daniya: Mathilde Baier va uning turmush oʻrtogʻi Frederik asos solgan (dat. Dansk Kvindesamfund, dunyodagi birinchi ayollar huquqlari tashkiloti, bugungi kunda ham mavjud.
* Niderlandiya: Aletta Jeykobs, keyinchalik mashhur shifokor, tarjimon va suffraget, Gollandiya universitetiga (Groningen universiteti) qabul qilingan birinchi ayol boʻldi.

; 1872-yil

* Finlandiya: Barcha soliq toʻlovchilarga shaharlarda mahalliy saylovlarda ovoz berish huquqi berilgan.

; 1881-yil

* Men oroli: Ovoz berish huquqi turmushga chiqmagan va mol-mulkka ega boʻlgan beva ayollarga berildi, natijada 700 ayol, Manks elektoratining taxminan 10 foizini tashkil etdi.

; 1884-yil

* Kanada, Ontario: Bevalar va qizlar mahalliy saylovlarda ovoz berish huquqini qoʻlga kiritgan birinchi ayollar boʻldi, 1890-yillarda boshqa viloyatlar ham shunga ergashdilar.

; 1886-yil

* AQSh: Qoʻshma Shtatlardagi oltita shtatdan tashqari barcha shtatlar suiisteʼmollik asosida ajralishga ruxsat bergan.
* Koreya: Metodistlar cherkovi amerikalik missioner Meri F. tomonidan asos solingan, mamlakatdagi ayollar uchun oliy oʻquv yurti boʻlgan Ewha ayollar universiteti . Skranton.

; 1891-yil

* Avstraliya, Yangi Janubiy Uels: Birinchi saylov huquqi tashkiloti *(Ayollarning saylov huquqi ligasi)* tashkil etilgan.

; 1893-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kolorado: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Yangi Zelandiya: barcha ayollar parlament saylovlarida ovoz berish huquqiga ega boʻlgan dunyodagi birinchi oʻzini oʻzi boshqaradigan mamlakat.
* Kuk orollari: Ayollarga orol kengashlari va milliy parlament saylovlarida ovoz berish huquqi berilgan.

; 1894-yil

* Avstraliya, Janubiy Avstraliya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Buyuk Britaniya: Uylangan ayollar mahalliy saylovlarda ovoz berish huquqiga ega.

; 1895-yil

* AQSh: AQShning deyarli barcha shtatlari turmush qurgan ayollarga erlarining roziligisiz savdo qilish, oʻz mulkiga egalik qilish va/yoki nazorat qilish hamda oʻz daromadlarini nazorat qilish huquqini bergan.

; 1896-yil

* Argentina: Virjiniya Bolten boshchiligidagi anarxo -feministlar guruhi Lotin Amerikasidagi birinchi feministik gazeta boʻlgan *La Voz de la Mujerni* nashr eta boshladi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Aydaho : Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.

; 1900-yil

* Avstraliya, Gʻarbiy Avstraliya: Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Belgiya: Turmushga chiqmagan ayollar uchun balogʻat yoshi bor.
* Misr: Qohirada ayol oʻqituvchilar maktabi tashkil etilgan. 
* Fransiya: Ayollarga advokatlik bilan shugʻullanishga ruxsat berildi.
* Koreya: Pochta kasblari ayollar uchun ochiq.
* Tunis: Qizlar uchun birinchi davlat boshlangʻich maktabi ochildi.
* Germaniya, Baden: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Shvetsiya: ishlaydigan ayollar uchun tugʻruq taʼtillari joriy etildi.

; 1901-yil

* Bolgariya: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Yaponiya: Mamlakatdagi birinchi ayollar universiteti ochildi.
* Kuba: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Daniya: barcha ayollar uchun tugʻruq taʼtili joriy etildi.
* Shvetsiya: fabrikalarda ishlaydigan ayollar uchun toʻrt haftalik ota-ona taʼtilini joriy qildi.
* Avstraliya: Avstraliya parlamentiga birinchi saylovlar shtatlar qonunlariga muvofiq oʻtkazildi. Shunday qilib, Janubiy va Gʻarbiy Avstraliyada ayollar, Janubiy Avstraliyada aborigenlar (erkaklar va ayollar) ham ovoz berish huquqiga ega boʻlgan, Kvinslend va Gʻarbiy Avstraliyada esa aborigenlar ovoz berish huquqidan mahrum boʻlgan.

; 1902-yil

* Xitoy: Imperator farmoni bilan oyoq bogʻlash taqiqlangan.
* El Salvador: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi.
* Salvador: turmushga chiqqan ayollar uchun belgilangan koʻpchilik yoshi.
* Avstraliya, Yangi Janubiy Uels: Ayollarga shtat saylovlarida ovoz berish huquqi berildi.
* Buyuk Britaniya: Shimoliy Angliyadagi toʻqimachilik ishchilari ayollar uchun ovoz berish huquqini talab qilib, 37,000 imzosi bilan parlamentga petitsiya topshirdilar.

; 1903-yil

* Germaniya, Bavariya: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Shvetsiya: Davlat tibbiyot idoralari ayollar uchun ochiq.
* Avstraliya, Tasmaniya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Buyuk Britaniya: Ayollar ijtimoiy va siyosiy ittifoqi tashkil etilgan.

; 1904-yil

* Nikaragua: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi, turmush qurgan ayollar uchun koʻpchilik yoshni belgilang.
* Germaniya, Vyurtemberg: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Buyuk Britaniya: Sotsialist va sufragist Dora Montafiore chunki ayollar ovoz bera olmaydi.

; 1905-yil

* Avstraliya, Kvinslend: Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Islandiya: taʼlim muassasalari ayollar uchun ochiq.
* Rossiya: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Birlashgan Qirollik: 10-oktabr kuni saylovchilar Christabel Pankhurst va Enni Kenni ayollarning saylov huquqi uchun kurashda hibsga olingan birinchi ayollar boʻldi.

; 1906-yil

* Finlandiya: Evropada ayollarga ovoz berish huquqini bergan birinchi davlat boʻldi.
* Gonduras: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi, turmush qurgan ayollar uchun voyaga yetganlik yoshi belgilandi, ajralish qonuniylashtirildi.
* Koreya: Hamshiralik kasbiga ayollar uchun ruxsat berilgan.
* Nikaragua: Ajralish qonuniylashtirildi.
* Shvetsiya: Turmush qurgan ayollarga mahalliy saylovlarda ovoz berish huquqi berildi.
* Germaniya, Saksoniya : Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Buyuk Britaniya: Ayollar ijtimoiy-siyosiy ittifoqi va aʼzolaridan iborat delegatsiya Bosh vazir ser Genri Kempbell-Bannerman bilan uchrashdi.
* Buyuk Britaniya: Daily Mail birinchi marta ayollar ijtimoiy va siyosiy ittifoq faollarini haqorat qilish uchun " suffragette " soʻzini ishlatgan.
* Birlashgan Qirollik: Shotlandiya sufragist va kasaba uyushmasi aʼzosi Meri Makartur mehnatkash ayollar federatsiyasiga asos soldi.

; 1907-yil

* Fransiya: Turmush qurgan ayollarga oʻz daromadlarini nazorat qilish huquqi berildi va ayollarga oʻz farzandlariga vasiylik oʻrnatishga ruxsat berildi.
* Norvegiya: 1913-yilda cheklovlar olib tashlangan boʻlsa-da, ayollarga saylanish huquqi berildi.
* Finlandiya: Dunyo tarixidagi birinchi ayol deputatlar saylanadi.
* Urugvay: ajralish qonuniylashtirildi.
* Buyuk Britaniya: Ayollarga mer va shahar kengashlariga saylanishga ruxsat beriladi; Ayollarning saylov huquqi jamiyatlari milliy ittifoqi oʻzining birinchi milliy namoyishini uyushtirdi; Emmeline Pethic-Laurens va uning turmush oʻrtogʻi Frederik " *Ayollar uchun ovozlar* " degan sufragist gazetani nashr qila boshladilar; ayollar ozodligi ligasi Sharlotta Despard va Ayollar ijtimoiy-siyosiy ittifoqini tark etgan boshqa faollar guruhi tomonidan yaratilgan.

; 1908-yil

* Belgiya: Ayollarga sudda guvohlik berishga ruxsat berildi. 
* Daniya: Turmushga chiqmagan ayollarga oʻz farzandlarining vasiyligini belgilash huquqi berildi.
* Peru: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Germaniya, Prussiya, Elzas-Lotaringiya va Gessen : Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Daniya: 25 yoshdan oshgan ayollarga mahalliy saylovlarda ovoz berish huquqi berilgan.
* Avstraliya, Viktoriya: Ayollarga shtat saylovlarida ovoz berish huquqi berildi.
* Birlashgan Qirollik: 17 yanvar kuni sufragetlar bosh vazirning Dauning-strit 10 -uyga kiraverishdagi panjaraga zanjirband qilishdi. Emmeline Pankhurst birinchi marta qamoqqa tashlangan „Ayollar“ ijtimoiy-siyosiy ittifoqi ham tosh otish aksiyasini taqdim etdi.

; 1909-yil

* Shvetsiya: Ayollar munitsipal kengashlarda qatnashish huquqini qoʻlga kiritdilar, davlat idoralarida ariza blankalaridan „shved erkak“ iborasi olib tashlandi va shuning uchun ayollar koʻpchilik davlat kasblariga daʼvogar sifatida tasdiqlandi.
* Germaniya, Meklenburg: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Buyuk Britaniya: Iyul oyida Marion Uolles Dallop ochlik eʼlon qilgan birinchi qamoqqa olingan saylovchilarga aylandi. Natijada, majburan oziqlantirish qoʻllandi.

; 1910-yil

* Argentina: Elvira Rawson de Dellepian Buenos-Ayresda Feministik markazga asos solgan ), yuqori sinfdan nufuzli ayollar guruhiga qoʻshildi.
* Daniya: Ikkinchi_Xalqaro Kopengagendagi 8-Kongressda ayollar huquqlari harakatini nishonlash va ayollarning umumiy saylov huquqiga erishishga yordam berish uchun Xalqaro xotin-qizlar kunini taʼsis etdi.
* AQSh, Vashington: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi. 
* Ekvador: ajralish qonuniylashtirildi.
* Birlashgan Qirollik: 18-noyabr – " Qora juma ", ovoz berish huquqiga ega ayollar sonini koʻpaytirish boʻyicha birinchi urinish muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan keyin saylovchilar va politsiya oʻrtasidagi shiddatli toʻqnashuv tufayli nomlangan. Oʻsha kuni yaralangan sufragetlardan biri Ellen Pitfild 1912 yilda taʼsirlardan vafot etdi.

; 1911-yil

* Buyuk Britaniya: Ethel Smit ayollarning saylov huquqi harakatining madhiyasiga aylangan „Ayollar marshi“ ni yaratdi.
* Portugaliya: turmushga chiqqan ayollar uchun belgilangan kattalik yoshi (1933-yil bekor qilingan); ajralishlar qonuniylashtiriladi.
* AQSh, Kaliforniya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Avstriya, Daniya, Germaniya va Shveysariya: Xalqaro xotin-qizlar kuni bu mamlakatlarda birinchi marta 19-mart kuni nishonlandi. Ayollarning mehnat qilish, saylash, oʻqish, davlat lavozimlarini egallash va kamsitishlardan xoli boʻlish huquqlari uchun oʻtkazilgan mitinglarda milliondan ortiq ayol va erkaklar ishtirok etdi.
* Janubiy Afrika: Janubiy Afrikalik ingliz tilidagi yozuvchi Oliviya Shrayner " *Ayollar va mehnat* „ kitobini nashr etdi *v tarjima Bilan Ingliz <span class="nowrap">—</span>&#x2009;<span>“Ayol va mehnat"</span>*).

; 1912-yil

* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Oregon, Kanzas, Arizona : Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Birlashgan Qirollik: Silviya Pankhurst East End Suffragette Federatsiyasiga asos solgan.

; 1913-yil

* Rossiya: Xalqaro xotin-qizlar kuni mamlakat tarixida birinchi marta fevral oyining oxirgi yakshanbasida nishonlandi. Muhokamalardan soʻng Xalqaro xotin-qizlar kuni 8-martga koʻchirildi va shundan beri bu kun Xalqaro xotin-qizlar kunining global sanasi boʻlib qoldi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Alyaska : Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Norvegiya: Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Yaponiya: davlat universitetlari ayollar uchun ochiq.
* Birlashgan Qirollik: Suffragette Emili Davison Derbi Epsoma paytida qirolga tegishli ot bilan toʻqnashuvda jarohat oldi va toʻrt kundan keyin vafot etdi. Uning vafoti lahzasi filmga tushirilgan va Britaniya jamiyatida sezilarli taassurot qoldirgan. Ayollar saylov huquqi jamiyatlari milliy ittifoqi tomonidan uyushtirilgan ziyoratda qatnashgan 50 000 nafar ayol 26-iyul kuni Xayd-Parkga yetib keldi.

; 1914-yil

* Rossiya: Turmush qurgan ayollarga oʻz ichki pasportini olishga ruxsat berildi.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Montana, Nevada : Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Buyuk Britaniya: Suffragette Meri Richardson Milliy galereyaga kirib, " Oynali Venera " rasmini bir necha marta pichoqladi, keyinchalik bu Emmeline Pankhurstning hibsga olinishiga qarshi norozilik harakati ekanligini yozdi.

; 1915-yil

* Daniya: Ayollarga barcha darajadagi saylovlarda ovoz berish huquqi berilgan.
* Islandiya: Ayollarga maʼlum shartlar va cheklovlarni hisobga olgan holda ovoz berish huquqi beriladi.
* AQSh: Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasi ayollarni qabul qilishni boshladi.
* Uels: Buyuk Britaniyaning birinchi ayollar instituti Anglisi (Uels) orolidagi Llanwire-Pullguingill qishlogʻida tashkil etilgan va keyin harakat (Kanadada boshlangan) Britaniya orollari boʻylab tarqaldi.

; 1916-yil

* Kanada, Alberta, Manitoba va Saskachevan : Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* AQSh: Margaret Sanger Amerikada birinchi tugʻilishni nazorat qilish klinikasini ochdi.
* Buyuk Britaniya: Qamoqxonada ochlik eʼlon qilgan sufragistlar uchun sogʻligʻi sezilarli darajada yomonlashgan taqdirda ularni vaqtincha ozod qilish imkonini beruvchi qonun qabul qilindi.

; 1917-yil

* Kuba: Turmush qurgan ayollarga alohida iqtisodiyot huquqi berildi. turmush qurgan ayollar uchun koʻpchilik yoshni belgiladi.
* Niderlandiya: Ayollar saylanish huquqini qoʻlga kiritdilar.
* Meksika: turmushga chiqqan ayollar uchun koʻpchilik yoshi belgilangan, ajralish qonuniylashtirilgan.
* AQSh, Nyu-York: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Belarusiya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Rossiya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.

; 1918-yil

* Kuba: ajralish qonuniylashtirildi.
* Rossiya: Yangi Sovet davlatining (RSFSR) birinchi konstitutsiyasida „ayollar erkaklar bilan teng huquqlarga ega“ deb eʼlon qilindi.
* Tailand: Universitetlar ayollar uchun ochiq.
* Buyuk Britaniya: Muallif va akademik Meri Stopes, nikoh tengligi, tugʻilishni nazorat qilish va ayollar jinsiy aloqasining ahamiyati tarafdori, „Nikohdagi sevgi“ jinsiy qoʻllanmasini nashr etdi. 1935-yilda amerikalik olimlar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnoma kitobni Eynshteynning *Nisbiylik*, Gitlerning " *[[Mein Kampf|Mayn Kampf]]* ", Freydning „ *Tushlar talqini“* va Keynsning " *Iqtisodiy natijalar* " kitoblaridan oldinroq, soʻnggi 50 yildagi eng taʼsirli 25 ta kitobdan biri deb topdi. *Tinchlikdan*.
* Amerika Qoʻshma Shtatlari, Michigan, Janubiy Dakota, Oklaxoma: Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Avstriya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Kanada: Ayollarga federal saylovlarda ovoz berish huquqi berildi (ayollarning saylov huquqini joriy etgan oxirgi viloyat 1940-yilda Kvebek edi.).
* Buyuk Britaniya: 30 yoshdan oshgan, mulkiy malakaga mos keladigan ayollarga ovoz berish huquqi berilgan. Shunday qilib, 8,5 million ayol ovoz berish huquqini oldi, bu ularning Buyuk Britaniyadagi umumiy sonining 40 foizini tashkil etdi. Xuddi shu yili 21 yoshdan oshgan barcha erkaklarga saylov huquqi berildi.
* Buyuk Britaniya: ayollarga parlamentga saylanish huquqi berildi.
* Chexoslovakiya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.

; 1919-yil

* Germaniya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Ozarbayjon: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi.
* Italiya: Ayollarga koʻproq mulk huquqlari, jumladan, oʻz daromadlarini nazorat qilish va baʼzi qonuniy lavozimlarga kirish huquqi beriladi.
* Buyuk Britaniya: Jinsiy diskriminatsiya toʻgʻrisidagi qonun qabul qilindi. Qonun alohida ayollarning ish bilan taʼminlanish imkoniyatlarini yaxshiladi, biroq amalda ayollar harakati kutganlarga javob bermadi. Davlat xizmatidagi yuqori lavozimlar hali ham ayollar uchun yopiq edi va agar dalillar juda „sezgir“ boʻlsa, ular hakamlar hay’atidan chiqarilishi mumkin edi.
* Lyuksemburg: Ayollarga ovoz berish huquqi berilgan.
* Kanada: Ayollar federal saylovlarda nomzod boʻlish huquqini qoʻlga kiritdilar.
* Niderlandiya: Ayollarga ovoz berish huquqi berildi. Saylovda qatnashish huquqi 1917 yilda berilgan.
* Yangi Zelandiya: Ayollarga parlamentga oʻz nomzodini qoʻyishga ruxsat berildi.
* Birlashgan Qirollik: Nensi Astor Britaniya parlamentining quyi palatasi – Jamoatlar palatasiga saylangan birinchi ayol boʻldi.

; 1920-yil

* Xitoy: Pekin universiteti oʻzining birinchi qiz talabalarini qabul qildi, Xitoy boʻylab universitetlar tez orada bunga ergashdilar.
* Gaiti: Apteka kasbi ayollar uchun ochiq.
* Koreya: Telefon operatori va sotuvchi kabi bir qator kasblar ayollar uchun ochiq.
* Shvetsiya: turmush qurgan ayollar uchun balogʻat yoshi belgilangan, ayollar erkaklar bilan turmush qurish huquqiga teng.
* AQSh: AQSh Konstitutsiyasiga barcha amerikalik ayollarga ovoz berish huquqini beruvchi 19-tuzatish qabul qilindi.
* Buyuk Britaniya: Oksford universiteti ayollarga oʻz ilmiy darajalarini olishga ruxsat berdi.

; 1921-yil

* Birlashgan Qirollik: Ledi Rondda ayollarning ijtimoiy, siyosiy, kasbiy, axloqiy, iqtisodiy va huquqiy tengligini taʼminlash maqsadida Six Point Groupga asos solgan.

; 1922-yil

* Xitoy: Xitoy ayollari birinchi marta Xalqaro xotin-qizlar kunini nishonladilar.
* Buyuk Britaniya: Xotinlarga erlari bilan teng ravishda meros olish huquqi beriladi.
* Angliya: Agar ayollarning fikrlari muvozanatsiz deb topilsa, oʻz farzandlarini oʻldirgan ayollar uchun oʻlim jazosi bekor qilindi.

; 1923-yil

* Nikaragua: Elba Ochomogo mamlakatda universitet diplomini olgan birinchi ayol boʻldi.
* Buyuk Britaniya: Ayollarga zino sabab ajrashish uchun ariza berish huquqi berilgan.

; 1925-yil

* Buyuk Britaniya: Bolalarni vasiylik qilish toʻgʻrisidagi qonun otalar va onalarni bolalarga nisbatan teng huquqli qildi.

; 1928-yil

* Buyuk Britaniya: Saylov huquqi barcha ayollarga erkaklar bilan teng ravishda beriladi.

; 1934-yil

* Turkiya: Fuqarolik qonunchiligini isloh qilgandan soʻng ayollar saylash va saylanish huquqiga ega boʻldilar.

## Mamlakatlar

### Argentina
Oʻn toʻqqizinchi asr oxirgi oʻn yilligi va yigirmanchi asr boshidagi oʻn yillikda Argentinada ayollar Gʻarb dunyosidagi eng murakkab feminist harakatlaridan birini tashkil etdilar. Ular ishchilar harakati bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, sotsialistlar, anarxistlar, ozodlik tarafdorlari, emansipatsiya tarafdorlari, taʼlim islohotchilari va katoliklardan iborat edi.

1910-yil may oyida ular birgalikda Birinchi Xalqaro Feminist Kongressini oʻtkazdilar. Marie Curie, Emilia Pardo Bazán, Ellen Key, Maria Montessori kabi taniqli yevropalik, lotinamerikalik va shimoliy amerikalik ishchilar, ziyolilar, mutafakkirlar va mutaxassislar hamda boshqalar ishtirok etgam. Ular gender tenglik, siyosiy va fuqarolik huquqlari, nikohdan ajralish, iqtisodiyot, taʼlim, sogʻliqni saqlash va madaniyat mavzularida oʻz gʻoyalari, ilmiy izlanishlari va tadqiqotlarini taqdim etganlar hamda bu masalalarni muhokama qilganlar.

### Avstraliya
1882-yilda ayollar huquqlari himoyachisi Rose Scott, marhum onasidan meros qolgan Sidneydagi uyida haftalik salon yigʻilishlarini oʻtkaza boshladi. Bu yigʻilishlar orqali u siyosatchilar, sudyalar, xayriya faollari, yozuvchilar va shoirlar orasida tanila boshlagan. 1889-yilda u Ayollar adabiyot jamiyatini tashkil etishga hissa qoʻshgan, bu jamiyat keyinchalik 1891-yilda Ayollar saylov huquqi ligasiga aylangan. Scott mezbonlik qilgan yigʻilishlarda ishtirok etgan yetakchi siyosatchilar orasida Bernhard Wise, William Holman, William Morris Hughes va Thomas Bavin boʻlib, ular keyinchalik 1899-yilgi Early Closing Act (Erta yopilish toʻgʻrisidagi qonun) loyihasini muhokama qilish uchun uchrashganlar.

### Kanada
Kanadada feminizmning birinchi toʻlqini XIX asr oxiri – XX asr boshlarida namoyon boʻla boshlagan. Ayollar harakati dastlab ongli ravishda jamiyat eʼtiborini jalb qilishdan boshlangan, soʻngra oʻquv guruhlari shakllangan va oxir-oqibat qoʻmitalar tashkil etish orqali amaliy harakatlarga oʻtgan. Harakat asosan taʼlim masalalari atrofida shakllangan. Taʼlimga ustuvor ahamiyat berilishining asosiy sababi shundaki, u yosh avlodga taʼsir oʻtkazib, ularning jinsga oid qarashlarini oʻzgartirish imkonini beradi.

1865-yilda Ontario davlat maktabining boshligʻi Egerton Ryerson birinchilardan boʻlib ayollarni taʼlim tizimidan chetlashtirishni taklif qilgan. Yillar davomida koʻproq ayollar maktabga qatnay boshlaganligi sababli, ayollar va erkaklarning bitiruv koʻrsatkichlari orasidagi farq oshib ketdi. 1880-yilda Britaniya Kolumbiyasida oʻrta maktab bitiruvchilarining 51 foizi ayollar edi. Bu foizlar 1950-yilgacha oʻsishda davom etgan. Birinchi feminist harakatning boshqa sabablari ayollarning saylov huquqi, mehnat va sogʻliqni saqlash huquqlari bilan bogʻliq edi. Shu bois, feministlar oʻz faoliyatlarini huquqiy va siyosiy tenglikka erishishga qaratdilar. Ular Xalqaro ayollar kengashida faol ishtirok etib, Kanada Milliy ayollar kengashi nomli maxsus boʻlim tashkil etildi. Uning rahbari Lady Aberdeen edi. Ayollar bogʻ va musiqa klublari kabi loyihalardan boshqa sohalarga ham qiziqish bildirgan holda, taʼlim va saylov huquqini yaxshilashga qaratilgan islohotlar amalga oshirishni boshladilar. Bu harakatning asosida ayollar birlashib, yagona ovoz bilan chiqsalar, kuchliroq boʻlishlari haqidagi gʻoya yotardi.

### Xitoy
1880-1890-yillarda Xitoyni zamonaviy mamlakatga aylantirish maqsadida faoliyat yuritgan erkak va ayol xitoylik islohotchi ziyolilar jamoat munozaralarida feministik masalalar va gender tengligini koʻtarib chiqdilar. Bu davrda qizlar uchun maktablar tashkil etildi, feministik matbuot yuzaga keldi, hamda oyoqlarni bogʻlashni bekor qilishni targʻib qiluvchi Oyoqlarni ozod qilish jamiyati va Tian Zu Hui tashkilotlari tuzildi.

Xitoy Respublikasi davrida (1912-1949) ayollar hayotida koʻplab oʻzgarishlar yuz berdi. 1912-yilda monarxiya bekor qilinganidan soʻng, koʻplab mahalliy ayollar tashkilotlarini birlashtirgan Ayollar saylov huquqi ittifoqi tashkil etildi. Ushbu tashkilot yangi respublika konstitutsiyasiga ayollarning teng huquqlari va saylov huquqini kiritish uchun harakat olib bordi. Garchi bu faoliyta toʻliq muvaffaqiyatga erishmagan boʻlsa-da, u feminizm harakatining muhim davrini belgilab bergan.

## Tanqid
Birinchi toʻlqin feminizm tarmoqlararo kesishmalarni taklif qilmadi. Gender ijtimoiy tuzilma hisoblanmadi va har bir jins oʻynagan rollar seksist deb hisoblanmadi. Bu davr mobaynida feministlar biologik farqlarga koʻproq eʼtibor qaratdilar, chunki ayol deb hisoblashning yagona yoʻli biologiya yoki jinsiy aloqa orqali boʻladi, deb hisoblaydilar. Birinchi toʻlqin feminizmi rangli ayollar yoki pastroq ijtimoiy-iqtisodiy maqomdagi ayollar uchun kurashmadi. Natijada, bu faqat turli mamlakatlardan kelgan ayollarning mustamlaka va erotiklashuvini kuchaytirdi