Xitoy — Qatar munosabatlari

**Xitoy Q atar** munosabatlari Xitoy Xalq Respublikasi va Qatar Davlati oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir . Xitoyning Dohada elchixonasi, Qatarning Pekinda elchixonasi bor.. 1988-yilda tashkil etilgan diplomatik aloqalar bilan Qatar Xitoyning strategik ittifoqchisi hisoblanadi va ikki davlat mustahkam aloqalarni saqlab kelmoqda.

## Mamlakatni taqqoslash

## Diplomatik tashriflar
Mamlakatlar oʻrtasidagi birinchi yuqori darajadagi almashinuv 1988-yil avgust oyida Tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Hamad bin Suhaim Ol Tani Pekinga tashrif buyurganida boʻlib oʻtdi. Tashrif chogʻida Qatar va Xitoy rasmiylari sport, madaniyat va iqtisodiyot sohalarida mumkin boʻlgan hamkorlikni koʻrib chiqdilar hamda Yaqin Sharqdagi siyosiy oʻzgarishlarni muhokama qildilar.

1993-yil iyun oyida Xitoy Bosh vaziri oʻrinbosari Li Lanqing Dohaga safar qildi va oʻsha paytdagi amir Xalifa bin Hamad Ol Tani bilan muzokaralar olib bordi. Muzokaralar chogʻida ikki tomonlama aloqalarni yaxshilash yoʻllari, xalqaro va mintaqaviy siyosat masalalari muhokama qilindi.

1999-yil aprel oyida amir Hamad bin Xalifa Al-Tani diplomatik maqomda Xitoyga tashrif buyurgan birinchi Qatar davlat rahbari bo‘ldi. Tashrif chogʻida u Xitoy raisi Szyan Szemin va vitse-prezident Xu Szintao bilan muzokaralar oʻtkazdi. Bu havo transporti, investitsiyalarni himoya qilish, madaniy hamkorlik va taʼlim sohasidagi hamkorlikka oid bir qator bitimlarning imzolanishi bilan yakunlandi. Ikki davlat tashqi ishlar vazirliklari oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi.

Amir Tamim bin Hamad Ol Soniy Xitoyga ilk tashrifini 2014-yil noyabr oyida qilgan edi. U yerda boʻlganida, u Xitoy rahbari Si Szinpin bilan bir qator kelishuvlarni imzoladi, ulardan biri Xitoy-Qatar strategik sherikligini shakllantirishni nazarda tutadi.

## Siyosiy hamkorlik
Har ikki davlat 1950- va 1960-yillarda minimal aloqaga ega edi, chunki Qatar hali ham Birlashgan Qirollik nazorati ostida edi va kapitalizm tarafdori sifatida qaraldi.

1971-yil 10-sentyabrda, Qatar suverenitetini olganidan to‘qqiz kun o‘tib, Qatar va Xitoy birinchi norasmiy o‘zaro munosabatlarini o‘tkazdilar. Tabriknomani Bosh vazir Chjou yubordi va amir Ahmad bin Ali Al Tani 11-sentyabr kuni javob berdi. Shunga qaramay, oʻzaro taʼsirlar 1970-yillar davomida past darajada saqlanib qoldi. 1977-yil fevral oyida Qatar oʻz neft sanoatini toʻliq milliylashtirganda, Xitoy bunga ijobiy munosabatda boʻldi.

Rasmiy darajada ikki davlat oʻrtasida 1988-yilning iyulida aloqalar oʻrnatilgan. 1999-yil aprel oyida oʻsha paytdagi amir Hamad bin Xalifa Al-Tani Pekinga tashrifi chogʻida amir „Yagona Xitoy“ siyosatini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. Har ikki davlat HAMASni Falastin xalqining qonuniy vakili deb biladi.

## Iqtisodiy aloqalar

1950-yillardayoq Xitoy oʻz tovarlarini bilvosita Qatarga eksport qilgan. 1958-yildan 1970-yilgacha Xitoyning Qatarga eksporti 4,7 million dollarga baholangan. 1970-yillarda savdo aloqalari yaxshilandi, 1970-1979 yillardagi savdo hajmi 73 million dollarga baholandi. Biroq, bu qiymat Fors koʻrfazi mintaqasida faqat Bahraynni ortda qoldirgan va ikkinchi eng past koʻrsatkichdir.

1987-yil dekabr oyida Dohada Xalqaro savdoni rivojlantirish boʻyicha Xitoy kengashi oʻzining ilk koʻrgazmasini oʻtkazdi. Ushbu koʻrgazmada sanoat mahsulotlari, hunarmandchilik va elektronika va boshqa mahsulotlar namoyish etildi. Ikki mamlakat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash 1980-yillar davomida tez oʻsib bordi, umumiy oʻzaro savdo hajmi 1980—1989-yillarda 380 million dollarni tashkil etdi. 1991-yilda umumiy savdo hajmi 86 million dollarni tashkil etdi, bu 1989-yildagi 49 million dollardan katta oʻsishdir. Oʻsha paytda Qatarning asosiy eksporti qazib olinadigan yoqilgʻi, oʻgʻit va plastmassa boʻlgan. Xitoy esa asosan oziq-ovqat mahsulotlari, toʻqimachilik, qogʻoz va qurilish materiallarini eksport qilgan.

Qatardan har yili 2,5 million tonna suyultirilgan gaz importini nazarda tutuvchi shartnoma loyihasi 1995-yil yanvarida Xitoy tomonidan imzolangan. Sobiq energetika vaziri Abdulla bin Hamad Al Attiya 1995-yil mart oyida Pekinga tashrif buyurdi va Xitoy rasmiylari bilan birgalikda tafsilotlarni aniqlab, kelishuvni tuzdi

Xitoy va Qatar oʻrtasidagi qoʻshma iqtisodiy va savdo komissiyasi 2000-yil iyul oyida Pekinda oʻzining ilk yigʻilishini oʻtkazdi. Har ikki davlat 2001-yilda ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolagan.

Qatar 2015-yilda iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish vositasi sifatida Xitoy renminbi kliring inshootini ochgan birinchi Yaqin Sharq davlati bo‘ldi.

2022-yil noyabr oyida Qatarning QatarEnergy milliy neft va gaz kompaniyasi Xitoy bilan suyultirilgan gaz (SNG) yetkazib berish bo‘yicha 27 yillik shartnoma imzoladi. Xitoyning Sinopec kompaniyasi har yili 4 million tonna LNG olmoqchi. Bu sanoat tarixidagi eng uzun shartnoma, dedi QatarEnergy. Qatar Eron bilan baham koʻrgan Fors koʻrfazidagi Shimoliy gaz konida ishlab chiqarishni kengaytirish ustida ishlamoqda. 2026-yilga kelib Qatar yiliga hozirgi 77 million tonna o‘rniga 110 million tonna LNG ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda. Qatar gazining katta qismini Osiyo mamlakatlariga eksport qiladi.

## Covid-19 pandemiyasi
2020-yil fevral oyida COVID-19 pandemiyasining avj olishi paytida Qatar Pekin, Shanxay va Guanchjouga yuzlab tonna tibbiy yordam bilan bir nechta yuk samolyotlarini joʻnatishni boshladi. Ular respiratorlar, dezinfeksiyalash vositalari va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishdi. Xitoy Davlat maslahatchisi va tashqi ishlar vaziri Van Yi Qatarga tez yordam uchun minnatdorchilik bildirdi.

## Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
Xitoy — Qatar bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

## Manbalar