Djoan Didion

**Joan Didion** ( ; 1934-yil 5-dekabr, Sakramento, Qoʻshma Shtatlar — 2021-yil 23-dekabr) — romanlari va adabiy jurnalistikasi bilan tanilgan amerikalik yozuvchi. Uning romanlari va insholari amerikalik axloqiy va madaniy tartibsizlikning parchalanishini oʻrganadi va uning asosiy mavzusi individual va ijtimoiy tarqoqlikdir. Uning aksariyat asarlari tashvish yoki qoʻrquv bilan qoplangan.

## Bolalik davrlari va taʼlim
Joan Didion Kaliforniyaning Sakramento shahrida Frenk Riz va Edven (née Jarrett) Didionlar oilasida tugʻilib oʻsgan. Oʻqishni oʻrganib olgach u uydagi barcha kitoblarni oʻqib chiqqan va yoshligida hatto onasidan kutubxonadan kattalar kitoblarini, ayniqsa tarjimai hollarini olish uchun yozma ruxsat olgan. U oʻzini „uyatli kitob bolasi“ deb taʼriflagan.

Bolaligida Didion bolalar bogʻchasiga bordi. Ikkinchi jahon urushi paytida otam aviatsiyada xizmat qilganligi sababli oila doimiy ravishda koʻchib yurgan; Joan maktabga tartibsiz qatnagan. Keyin, 1943 yoki 1944-yil boshida oila Sakramentoga qaytib keldi, otasi esa Birinchi va Ikkinchi Jahon urushlari paytida mudofaa buyurtmalarini bajarish uchun Detroytga joʻnadi. Didion oʻz xotiralarida shunday yozadi *: Men qayerdanman?* (2003).

Didion 1956-yilda Berklidagi Kaliforniya universitetini ingliz tilida sanʼat bakalavri darajasi bilan tamomlagan. Keyinchalik u *[[Vogue (jurnal)|Vogue]]* moda jurnali homiylik qilgan insholar tanlovida qatnashdi. Birinchi sovrinni qoʻlga kiritib, u ushbu jurnalda muharrir yordamchisi lavozimini oldi.

## Oʻsmirlik davrlari

### Faoliyati
Didion *[[Vogue (jurnal)|Vogue]]* jurnalida ikki yil davomida kopirayter va muharrir sifatida ishlagan. Uning birinchi romani "*Daryo oqimi* „ 1963-yilda nashr etilgan. U ikkinchi eri, yozuvchi Jon Gregori Dann bilan Kaliforniyaga qaytib keldi va 1968-yilda oʻzining birinchi badiiy boʻlmagan kitobi *“Va Baytlahmga sayohat* qildi" Kaliforniya hayoti haqidagi eslatmalar toʻplamini nashr etdi.

Uning 1983-yildagi "*Salvador* " essesi eri bilan Salvadorga ikki haftalik sayohatdan keyin yozilgan. 1984-yilda u Sovuq urush va Vetnam mojarosi fonida badavlat merosxoʻr va Markaziy razvedka boshqarmasining keksa xodimi oʻrtasidagi uzoq, ammo javobsiz sevgi haqida hikoya qiluvchi „*Demokratiya*“ romanini ham nashr etdi. 1992-yilda u oʻn ikkita geografik insholar toʻplamini *Genrixdan keyin* nashr etdi. 1996-yilda *"U istagan oxirgi narsa*" romantik trilleri.

Didion va Dunn oʻzlarining kareralarining koʻpchiligida yaqindan hamkorlik qilishgan; ularning ko‘pgina asarlari bir-biriga mos keladi. Yozuvchilar, shuningdek, jurnalist Jessika Savitchning tarjimai holiga asoslangan "Yurakga *yaqin* „ filmi ssenariysi ustida ham sakkiz yil ishladilar.

2004-yil 4-oktyabrda Didion erining oʻlimi va qizining ogʻir kasalligi haqida hikoya qiluvchi *“Sehrli fikrlash yili"* kitobi ustida ish boshladi va qoʻlyozmani 88 kundan keyin, Yangi yil arafasida tugatdi. Ushbu xotiralar nashr etilgandan soʻng, u gastrol safariga chiqdi. Motam paytida qilingan bu sayohat uning uchun terapevtik jarayonga aylandi.

2007-yilda u *"Sehrli fikrlash yili"* kitobi asosida bitta aktrisali pyesa yozdi. Ish natijasida Skott Rudin tomonidan ishlab chiqarilgan va Vanessa Redgrave oʻynagan Brodvey spektakli paydo boʻldi. Didion dastlab spektakl ustida ishlashga ikkilangan boʻlsa-da, tez orada u bu yangi janrni etarlicha qiziqarli deb topdi.

### Shaxsiy hayoti
Nyu-Yorkdagi Vogue jurnalida ishlayotgan Didion oʻzining boʻlajak turmush oʻrtogʻi Jon Gregori Dann bilan uchrashdi, u oʻsha paytda *[[Time (jurnal)|Time]]* bilan hamkorlik qilgan. Ular 1964-yilda turmush qurishdi va tez orada Los-Anjelesga koʻchib oʻtishdi, lekin u yerda uzoq vaqt qolish niyatida emas. Kelgusi yigirma yil davomida Kaliforniya ularning uyiga aylanadi. 1966-yilda ular bir qizni asrab olishdi, unga Kintana Ru Dann deb ism qoʻyishdi. Uning bolaligi va keyingi kasalligi Didion 2005-yilda oʻz xotiralarida tasvirlangan (*Sehrli fikrlash yili,* 2005).

1979-yilda Didion Kaliforniyaning Los-Anjeles shahrining sokin chekkasida joylashgan Brentvud Parkda yashar edi. Brentvudga koʻchib oʻtishdan oldin u Gollivudda, Los Felizda — Gollivud bulvarining shimolidagi Franklin prospekti yaqinida yashagan.

Ikki yildan kamroq vaqt ichida Didion ikkita fojiani boshdan kechirdi. 2003-yil 30-dekabrda qizi Kintana Ru Dann pnevmoniya tufayli kelib chiqqan septik shok tufayli reanimatsiya boʻlimida komada boʻlganida, uning eri yurak xurujidan vafot etdi. Kintana 2005 yil 26 avgustda oʻtkir pankreatitdan vafot etdi. O;'shanda u oʻttiz toʻqqiz yoshda edi. Keyinchalik, „*Moviy kechalar“da* Didion Kintananing oʻlimi haqida gapirdi.

2005-yildan beri u Nyu-Yorkda, Sharqiy 71-koʻchada yashagan. U 2021-yil 23-dekabrda Parkinson kasalligidan vafot etdi.

## Mukofotlar va eʼtiroflari
2002-yilda Didion Sent-Luis universiteti tomonidan berilgan Partners Library Literature Award mukofotini oldi.

Didion 2005-yilda Milliy kitob mukofotiga sazovor boʻlgan *"Sehrli tafakkur yili"* nashri bilan katta eʼtirofga sazovor boʻldi.

2007-yilda Didion Milliy Kitob Jamgʻarmasining Amerika adabiyotiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun yillik faxriy medali bilan taqdirlandi. Oʻsha yili Didion AQSH Ssenariy mualliflari gildiyasining mukofotiga sazovor boʻldi.

2009-yilda Didion Garvard universitetining filologiya boʻyicha faxriy doktori unvoniga sazovor boʻldi. 2011-yilda Yel universiteti yozuvchiga yana bir unvon — adabiyot boʻyicha faxriy doktor unvonini berdi. 2013-yil 3-iyulda Oq uy Didionni Prezident Barak Obamaga taqdim etish uchun AQShning Milliy sanʼat medali sovrindorlari qatoriga kiritdi. 2010-yilda Didion Obama davrida AQSh „irondan xoli hududga“ aylanganidan afsusda edi.

## Bibliografiya

### Badiiy asarlari

* *Yugur, daryo* (1963)
* *Xuddi yozilgandek oʻynang* (1970)
* *Umumiy ibodat kitobi* (1977)
* *Demokratiya* (1984)
* *U xohlagan oxirgi narsa* (1996)

### Badiiy boʻlmagan (non-fikshn)

* *Va Baytlahmga sayohat qildi* (1968)
* *Oq albom* (1979)
* *Salvador* (1983)
* *Mayami* (1987)
* *Genrixdan keyin* (1992)
* *Siyosiy fantastika* (2001)
* *Men qayerdanman?* (2003)
* *Ruxsat etilgan gʻoyalar: Amerika 9.11 dan beri* (2003, soʻzboshi Frenk Rich)
* *Didion, vaqt sinovidan oʻtgan* (2004, sevimlilar)
* *Sehrli fikrlash yili* (2005)
* *"Yashash uchun hikoyalar"* (2006, etti jildlik toʻplam)
* *Moviy kechalar* (2011) ISBN: 978-0-307-26767-2

### Spektakllar, pyesalar, insholar, ssenariylar

* *Sehrli fikrlash yili* (2006)

### Kinossenariylar

* *Needle Parkdagi vahima* (1971)
* *"Yozilgandek oʻynang"* (1972, roman asosida)
* *Yulduz tugʻildi* (1976)
* *Eʼtirof sirlari* (1981)
* *Yurakga yaqin* (1996)
* *Bu qanday sodir boʻladi* (2012, Todd Field bilan hamkorlikda)

## Eslatmalar