Xarkov

**Xarkov** () – Ukrainaning Xarkov viloyatidagi shahar, viloyatning maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Yirik transport yoʻllari chorrahasi. Aholisi 1000 ming kishi (2023).

Shahar 1655—1656-yillarda qalʼa sifatida bunyod etildi. 1919—1934-yillarda USSRning poytaxti boʻlib turdi. Xarkov mashinasozlik boʻyicha Ukrainada yetakchi oʻrinda (respublikada ishlab chiqariladigan mahsulotning 1/5 qismini beradi). Xarkovda energetika mashinasozligi, shu jumladan, elektrotexnika sanoati („Turboatom“, „Elektrotyajmash“, „Ukrelektromash“ va boshqa ishlab chiqarish birlashmalari; elektromexanika, „Yujkabel“ va boshqa zavodlar), traktor mashinasozligi („Xarkovskiy traktorniy zavod“ va boshqalar), qishloq xoʻjaligi va transport mashinasozligi (motor yigʻish, „Serp va molot“ ishlab chiqarish birlashmalari; aviatsiya sanoati va boshqalar), stanok va priborsozlik; radioelektronika sanoati va boshqa; kimyo va kimyofarmatsevtika, oziq-ovqat, yengil (toʻqimachilik, poyabzal, koʻnteri, moʻynachilik va boshqalar) sanoatlari rivojlangan. Metropoliten (1975-yildan), 21 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, 3 universitet), 6 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri), tarixiy, badiiy, tabiat muzeylari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Pokrovskiy (XVII asr), Uspeniye (XVIII asr) soborlari; Yekaterina saroyi (XVIII asr), proviant omborlari (XVIII asr) saqlangan.

## Tarixi

## Iqtisodiyoti

2016–2020-yillardagi iqtisodiy rivojlanish strategiyasi: „Xarkov Muvaffaqiyati Strategiyasi“. Mazkur strategiya Xarkov shahrining rivojlanishi uchun ishlab chiqilgan.

## Ilm-fan va taʼlim

### Oliy taʼlim
Vasil N. Karazin nomidagi Xarkov Milliy Universiteti eng nufuzli universitet boʻlib, 1804–1805-yillarda Xarkov shahrida Vasiliy Karazinning saʼy-harakatlari natijasida tashkil etilgan.

Rentgen instituti 1931-yilda ochilgan. Bu 87 tadqiqotchi, 20 professor va mutaxassis tibbiy xodimlari boʻlgan maxsus onkologiya muolaja markazi hisoblanadi. Institutda kimyo, fiziologiya va bakteriologiya boʻyicha eksperimental davolash laboratoriyalari mavjud edi. Institut butun mamlakat uchun rentgen apparatlarini ishlab chiqargan.

Xarkovdagi oliy taʼlim muassasalarida 17 000 dan ortiq professor-oʻqituvchilar va ilmiy xodimlar ishlaydi.

## Demografiyasi

1989-yil Sovet Ittifoqi tomonidan oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi 1,593,970 kishi boʻlgan. 1991-yilga kelib, bu raqam 1,510,200 kishiga (shu jumladan 1,494,200 doimiy aholi) kamaygan. 2023-yilda aholi soni 1 430 885 kishini tashkil etgan. Xarkov Ukrainaning poytaxti Kiyevdan keyin ikkinchi yirik shahardir.

Ukrainaning mustaqillik davridagi birinchi umumukraina aholini roʻyxatga olish amaliyoti 2001-yil dekabr oyida oʻtkazilgan. Keyingi umumukraina aholini roʻyxatga olinishi hozir davom etayotgan Rossiya-Ukraina urushi tugagandan soʻng oʻtkazilishi belgilangan. 2001-yil holatiga koʻra, Xarkov viloyati aholisining taqsimoti quyidagicha: 78.5% aholi shaharlarda, 21.5% esa qishloqlarda yashaydi.

### Etnik tarkib

#### Eslatmalar
* 1660-yil – taxminiy hisob-kitob
* 1788-yil – bolalar hisobga olinmagan
* 1920-yil – Rossiya fuqarolar urushi davri
* 1941-yil – 1-may holatiga koʻra taxminiy hisob-kitob; Germaniya-Sovet urushi arafasida
* 1941-yil – sentyabr oyidagi keyingi taxmin 1,400,000 dan 1,450,000 gacha
* 1941-yil – dekabr oyida, bosqinchilik davridagi taxminiy hisob-kitob (bolalar hisobga olinmagan)
* 1943-yil – 23-avgust, shahar ozod qilingan; taxmin 170,000 dan 220,000 gacha
* 1976-yil – 1-iyun holatiga koʻra taxminiy hisob-kitob
* 1982-yil – mart oyidagi taxminiy hisob-kitob

Xarkovda katta vyetnamliklar jamoasi mavjud boʻlib, ular mahalliy  (Yevropadagi eng yirik bozorlardan biri) faoliyat yuritishadi. Bu bozorda vyetnamlik savdogarlarning koʻpchiligi oʻz ismlarining ukrainlashtirilgan versiyasidan foydalanadilar.

### Tili
Xarkov shahri aholisining ona tili boʻyicha taqsimoti 2001-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra:

2023-yil aprel-may oylarida Xalqaro Respublikachilar Instituti tomonidan oʻtkazilgan soʻrovga koʻra, shahar aholisining 16% ukrain tilida, 78% esa rus tilida gaplashadi.

## Qardosh shaharlar

Xarkov quyidagi shaharlar bilan qardosh shahar aloqalarini oʻrnatgan:

*  Bolonya, Italiya (1966-yil)
*  Brno, Chexiya (2005-yil)
*  Cetinje, Chernogoriya (2011)
*  Cincinnati, AQSH (1989-yil)
*  Daejon, Janubiy Koreya (2013-yil)
*  Daugavpils, Latviya (2006-yil)
*  Debrecen, Vengriya (2016-yil)
*  Gaziantep, Turkiya (2011-yil)
*  Geroskipou, Kipr (2018-yil)
*  Jinan, Xitoy (2004-yil)
*  Kaunas, Litva (2001-yil)
*  Kutaisi, Gruziya (2005-yil)
*  Lill, Fransiya (1978-yil)
*  Maribor, Sloveniya (2012-yil)
*  Nyurnberg, Germaniya (1990-yil)
*  Polis, Kipr (2018-yil)
*  Poznań, Polsha (1998-yil)
*  Rishon LeZion, Isroil (2008-yil)
*  Tbilisi, Gruziya (2012-yil)
*  Tyanszin, Xitoy (1993-yil)
*  Tirana, Albaniya (2017-yil)
*  Trnava, Slovakiya (2013-yil)
*  Turku, Finlyandiya (2022-yil)
*  Varna, Bolgariya (1995-yil)

## Galereya

File:Uspensky Cathedral03.jpg|Uspenskiy sobori
File:Intercession Cathedral, Kharkiv 2010 - 03.jpg|Pokrovskiy monastri
File:Annunciation Cathedral in Kharkiv - 2017.jpg|Sobor
File:Shevchenko Drama Theatre in Kharkiv 2020 - 01.jpg|Xarkov Ukraina drama teatri
File:Constitution Square 24.jpg|Xarkov qoʻgʻirchoq teatri (sobiq Volga-Kama banki)
File:Художнє училище 1913р., вул. Червонопрапорна, 8, м.Харків.JPG|Xarkov davlat dizayn va sanʼat akademiyasi
File:Kharkiv Central Market (01).jpg|Xarkov markaziy sotuv bozori
File:Kharkov Synagogue2.JPG|Xarkov xor ibodatxonasi
File:Здание почтамта. Харьков.jpg|Temir yoʻl pochta boʻlimi
File:Палац робiтника, вул.Котлова, 83, Харків.JPG|Temir yoʻlchilar madaniyat saroyi
File:CentralRailwayStKharkov2.JPG|Xarkov temir yoʻl stansiyasi


## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* Citynet UA  – Xarkov shahar axborot markazining rasmiy sayti 
* Xarkov shahar kengashi  – Xarkov shahar kengashining rasmiy veb-sayti 
* Xarkovda oʻqish  – Ukrainada oʻqish uchun rasmiy veb-sayt Lvov shahar qoʻllanmasi va interaktiv xaritasi
* Xarkov shahrining ingliz tilidagi shahar qoʻllanmasi