open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahmad ibn Yusuf

**Abu Jaʼfar Ahmad ibn Yusuf ibn Ibrohim ibn Tammam as-Siddiq al-Bagʻdodiy** (; 835–912), gʻarbda **Hametus** nomi bilan tanilgan, otasi Yusuf ibn Ibrohim () kabi musulmon arab matematik boʻlgan.

## Hayoti
Ahmad ibn Yusuf Bagʻdodda tugʻilgan va otasi bilan birga 839-yilda Damashqqa koʻchib kelgan. Keyinchalik esa Qohiraga koʻchib oʻtgan, ammo aniq sanasi nomaʼlum. U, shuningdek, *al-Misriy* nomi bilan ham tanilgan. Ahmad ibn Yusuf Qohirada vafot etgan. Otasi matematika, astronomiya va tibbiyot bilan shugʻullangan, astronomik jadvallar tuzgan va olimlar guruhi aʼzosi boʻlgan. Ahmad Misrda yuqori mavqega ega boʻlgan.

## Ishlari
Ahmad nisbat va mutanosiblik haqidagi kitob ustida ishlagan. Bu asar Gherard of Cremona tomonidan lotin tiliga tarjima qilingan va Yevklidning „*Elements*“ (Elementlar) asariga sharh sifatida yaratilgan. Ushbu kitob Yevropa matematikasining dastlabki namoyandalari, jumladan, Fibonacciga ham oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Bundan tashqari, „*On similar arcs*“ asarida Ahmad Ptolemeyning „*Karpos*“ (yoki *[[Centiloquium]]*) asariga sharh bergan, koʻplab olimlar Ahmad ibn Yusuf ushbu asarning asl muallifi boʻlgan deb hisoblashadi. Ahmad, shuningdek, astrolab haqida ham kitob yozgan. Soliq muammolarini yechish boʻyicha usullar ixtiro qilgan boʻlib, ular keyinchalik Fibonaccining „*Liber Abaci*“ asarida keltirilgan. Shuningdek, uning nomi Thomas Bradwardine, Jordanus de Nemore va Luca Pacioli kabi matematiklar tomonidan ham tilga olingan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Al-Mazoraiy

**Al-Mazoraiy** () – 879–946-yillarda Tuluniylar, Abbosiylar xalifaligi va Ixshidiylar sulolasi davrida Misr hamda Shomda moliya ishlari boshligʻi (*‘āmil*) lavozimini egallagan va bu lavozimni deyarli monopoliya ostida ushlab turgan. Therry Bianquis bergan maʼlumotlarga koʻra, ular bu lavozimni egallab turgan vaqtida oʻrta asrlar arab dunyosida yirik miqdorda boylik toʻplaganlar.

Nisbasidan ayon boʻlishicha, bu oila Quyi Iroqning Vosit shahri yaqinidagi Mazoraya qishlogʻidan kelib chiqqan. Bu suloladan boʻlgan ilk mashhur shaxs Abu Bakr Ahmad ibn Ibrohim al-Mazoraiy boʻlib, 879-yilda Misr va Shomning mustaqil hukmdori Ahmad ibn Tulun Abulabbos () tomonidan moliya ishlari bohligʻi etib tayinlangan. U bu lavozimni 884-yilda vafotiga qadar egallab kelgan. Oʻz oʻgʻillari Alini Misrga, Abu Ali al-Husaynni esa Shomga oʻzining vakili qilib tayinlagan. Ali otasining oʻrnini egallagan va Ahmad ibn Tulunning oʻgʻli Xumoravayh ibn Ahmad ibn Tulun () hamda uning qisqa muddat hukmronlik qilgan oʻgʻli Jaysh ibn Xumoravayhning davrida vazir lavozimida xizmat qilgan. 896-yilda esa Jaysh bilan birga oʻldirilgan. Vafotidan keyin al-Mazoraiyning oʻrnini Abultayyib Ahmad (vafoti: 915) egallagan. Uning yana bir oʻgʻli Abu Bakr Muhammad esa Tuluniylar sulolasining oxirgi hukmdorlaridan biri Horun ibn Xumoravayh () davrida vazir sifatida xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Sayfulloh Dadaji

**Sayfulloh Dadaji** (; 1870 – 1948) – Bengal musulmonlari orasida **Dadaji** nomi bilan mashhur boʻlgan olim, voiz, faylasuf va muallim. U Kalkutta Aliah madrasasining (hozirgi Aliah universiteti) bosh mavlaviysi lavozimida ishlagan. Bu avliyo oxir-oqibat 1900 yil boshida Hindiston yarimorolidagi Gʻarbiy Bengaliyaning Kolkata shahriga koʻchgan. U biron-bir rasmiy taʼlim muassasasidan olgan diplomi yoki darajasi boʻlmasa-da, yetuk islom mutafakkiri edi.
## Manbalar
Salim Chishtiy

**Shayx Salim Chishtiy** (, 1478 — 1572; **Shayx al-Hind** nomi bilan ham tanilgan) – Chishtiya tariqati soʻfiy avliyosi va Boburiylar imperiyasi davridagi eng hurmatga sazovor soʻfiy avliyolaridan biri.

## Manbalar
Abu Mansur al-Bagʻdodiy

**Abu Mansur Abduqohir ibn Tohir ibn Muhammad ibn Abdulloh at-Tamimiy ash-Shofiʼiy al-Bagʻdodiy** (), asosan, **Abduqohir al-Bagʻdodiy** () nomi bilan mashhur, shuningdek, **Abu Mansur al-Bagʻdodiy** () deb ham ataladi, arab millatiga mansub bagʻdodlik olim, sunniylik mazhabiga eʼtiqod qilgan. Ash’ariya maktabi yetakchi ilohiyotchisi va shofeʼiylik mazhabi faqihi. Yuksak salohiyatga ega boʻlgan huquq nazariyotchisi, adabiyotshunos, shoir, grammatikachi, bid’atshunos, matematik, aruz vazniga oid bilimlarni oʻrgangan.

## Hayoti
Abduqohir al-Bagʻdodiy Bagʻdodda tugʻilib oʻsgan. Banu Tamim qabilasining arab qabilasidan boʻlgan. Ibn Asokirning yozishicha, Abu Mansur Imom al-Ash’ariy sahobalarining shogirdlari bilan uchrashgan va ulardan ilm olgan. Ash’ariylarning uchinchi avlodi imomlari orasida u al-Bayhaqiydan katta boʻlgan, Abu Zarr al-Haraviy va Abu Muhammad al-Juvayniyning zamondoshi edi. Abu Mansurni yoshligida otasi Bagʻdoddan Nishopurga olib kelgan va u aynan shu shaharda taʼlim olgan. Abu Mansur badavlat kishi sifatida tanilgan boʻlib, oʻzining barcha boyligini donishmand olimlarga hadya qilgan. U, shuningdek, fiqh, usul, arifmetika, meros huquqi va kalom ilmi kabi oʻn yettita fandan dars berish huquqiga ega boʻlgan. Xuroson olimlarining aksariyati uning shogirdlari boʻlgan. Abduqohir Abu Is’hoq al-Isfarayniyning eng mashhur shogirdlaridan edi. U keyinchalik Oqil masjidida Abu Is’hoq al-Isfarayniyning oʻrnini egallab, bosh mudarris boʻlgan, aynan uning qoʻl ostida al-Bayhaqiy, al-Qushayriy, Abu Xalaf at-Tabariy va Nosir al-Marvaziylar taʼlim olgan. Abduqohir Abu Bakr al-Ismoiliy va boshqa olimlardan hadis ilmini oʻrgangan. Hayotining oxirlarida turkman gʻalayonlari tufayli Abu Mansur Nishopurni tark etishga majbur boʻlgan va Isfayayin shahriga joylashib, u yerda ham taniqli shaxsga aylangan. Abu Mansur Isfayayin shahrida hijriy 449-yilda (milodiy 1038) vafot etgan va ustozi Abu Is’hoq al-Isfarayniyning qabri yoniga dafn etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 

## Havolalar
*
Bajkam

**Abu al-Husayn Bajkam al-Makaniy** (), **Bajkam**, **Badjkam** yoki **Bachkam** nomi bilan atalgan (*bäčkäm* – forscha va turkcha soʻz boʻlib, ot yoki qoʻtos dumi degan maʼnoni anglatadi), Abbosiylar xalifaligida xizmat qilgan turk harbiy qoʻmondoni va amaldori. Ziyoriylar sulolasining sobiq gʻulomi boʻlgan Bajkam 935-yilda ziyoriy hukmdori Mardavij oʻldirilgach, Abbosiylar xizmatiga oʻtgan. Bagʻdodda xalifalik saroyida besh yil davomida faoliyat yuritgan davrida „amir ul-umaro“ (amirlar amiri) unvonini olgan va xalifalar ar-Radiy va al-Muttaqiy ustidan oʻz hukmronligini mustahkamlab, ularning yerlarida mutlaq hokimiyatni qoʻlga kiritgan. Bajkam hukmronligi davomida unga turli raqiblar, jumladan, avvalgi amir al-umaro Muhammad ibn Roiq, Basradagi Baridiylar hamda Eronning Buvayhiylar sulolasi qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, Bajkam hokimiyatni qoʻlda ushlab qolishga muvaffaq boʻlgan. 941-yilda, al-Muttaqiy xalifa etib tayinlanganidan koʻp oʻtmay, Bajkam ov paytida kurdlar guruhi tomonidan oʻldirilgan. U oʻzining qatʼiy boshqaruvi hamda Bagʻdoddagi ziyolilarga koʻrsatgan homiyligi bilan tanilgan boʻlib, koʻpchilik ziyoli shaxslar uni hurmat qilgan, shuningdek, ayrimlari bilan doʻstona munosabatda boʻlgan. Bajkamning oʻlimi markaziy hokimiyatda boʻshliq yuzaga kelishiga sabab boʻlgan va Bagʻdodda qisqa muddatli beqarorlik hamda toʻqnashuvlarga olib kelgan.

## Manbalar
Amah al-Vohid

**Amah al-Vohid** (988-yilda vafot etgan) – X asr oʻrtalarida Abbosiylar xalifaligi davrida faoliyat yuritgan ayol muftiy va islom huquqshunosi.

## Hayoti
Amah al-Vohid Bagʻdodda yashagan. U shofiʼiylik mazhabining mashhur va hurmatli huquqshunosi sifatida tanilgan. Amah Qur’on ilmi boʻyicha taniqli muallima, olima boʻlgan va unga huquqiy qarorlar (fatvolar) chiqarishga ruxsat etilgan&#x5B; ** &#x5D;. Amah al-Vohid Bagʻdodda bu lavozimni egallagan taniqli ikki ayoldan biri edi. Shuningdek, Ummu Iso binti Ibrohim ham shu sohada faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Pir Bobo

**Sayyid Ali Termiziy** (), koʻproq **Pir Bobo** nomi bilan tanilgan () – Pokistonning hozirgi Xaybar-Paxtunxva shahridagi Buner shahrida istiqomat qilgan soʻfiy pir. Yusufzay Pushtunlar orasida yashagan.

U Naqviy Sayyid edi, ehtimol hijriy 908 (milodiy 1502), Oʻzbekistonning Fargʻonasida sayyidlar naslidan tugʻilgan, 991-yil (milodiy 1583) vafot etgan. Boburiy imperatori Akbar tarafdori, Boyazid ansoriy ibn Abdullohga muxolif boʻlgan.

## Manbalar
Bushra as-Samaliy

**Bashir** yoki **Bushra as-Samaliy** () – Abbosiylar xalifaligi harbiy qoʻmondoni, Tarsus va Kilikiyadagi Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh hududlar hokimi.

## Hayoti
Bushra uzoq vaqt Tarsus va Kilikiyadagi Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh boʻlgan hududlar hokimi boʻlgan Samal ad-Dulafiyning gʻulomi boʻgan.

925-yilda Bushra Iroqdagi Qarmatlarga qarshi yurish paytida Samal yoʻqligida uning oʻrinbosari sifatida xizmat qilgan. Saroy xodimi Muflih bilan birga 925-yil sentyabr–oktyabr oylarida Lamos daryosida vizantiyaliklar bilan asirlar almashinuvini nazorat qilgan.

938-yilga kelib, Bushra allaqachon hokim lavozimini egallagan edi. Ibn Varqo ash-Shayboniy bilan birga yana vizantiyaliklar bilan asirlar almashinuvini boshqargan. 6300 nafar musulmon asiri xuddi shuncha Vizantiya asirlari bilan almashtirilganidan soʻng, vizantiyaliklar yana 800 nafar musulmonni qoʻlida ushlab qolgan, ular keyingi 6 oy davomida Podandos daryosi boʻyida tovon puli evaziga ozod qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Al-Husayn ibn Ali al-Magʻribiy

**Abulqosim al-Husayn ibn Ali al-Magʻribiy** () – Abbosiylar, Ixshidiylar va Hamdoniylar sulolalariga xizmat qilgan fors millatiga mansub yirik davlat arbobi.

## Hayoti
Abulqosim al-Husayn fors millatiga mansub amaldor Ali ibn Muhammad al-Magʻribiyning oʻgʻli boʻlgan. Otasi „Magʻrib devoni“ (divan al-magʻrib) rahbari lavozimiga tayinlangach, ularning oilasi „al-Magʻribiy“ nisbasini olgan. Otasi kabi Husayn ham Bagʻdoddagi Abbosiylar markaziy boshqaruvida xizmat qilgan va u yerda boshqa bir amaldor Abu Ali Horun ibn Abdulaziz al-Avarijiyning singlisiga uylangan. 942-yilda *[[Amir ul-umaro|amir al-umaro]]* Ibn Roiq hokimiyatdan qulaganidan soʻng, Husayn va Abu Ali Iroqni tark etib, boshqa joydan ish izlab ketishgan. Oxir-oqibat, Husayn va uning oilasi Misrga joylashgan va u yerda hukmdor Muhammad ibn Tugʻj al-Ixshid xizmatiga kirgan. Tarixchi P. Smoorning soʻzlariga koʻra, oradan biroz vaqt oʻtgach, ehtimol 946 yilda, al-Ixshid vafot etgan va Abulmisk Kafur Ixshidiylar mulkini amalda nazorat qila boshlagan davrda Abulqosim Misrni tark etib, Halabdagi Hamdoniylar amiri Sayf ad-Davla saroyiga koʻchib oʻtgan.

Husayn umrining oxirigacha Halabda kotib sifatida xizmat qilgan. 965-yilga kelib, u Hamdoniylar amirligi ishlarida muhim shaxsga aylangan. Oradan koʻp oʻtmay yoki baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Hamdoniylar hududiga qaytishdan oldin vafot etgan. Uning oʻgʻli Abulhasan Ali dastlab Hamdoniylar xizmatida boʻlgan, soʻngra Fotimiylar saroyiga oʻtgan va u yerda 1010-yilda deyarli butun oilasi bilan birga qatl etilgan. Faqatgina nabirasi Abulqosim al-Husayn (bobosining ismini olgan) omon qolgan va Buvayhiylar, Marvoniylar hamda Uqayliylar saroylarida navbatma-navbat xizmat qilgan. Abulqosim 1027-yilda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Hurra binti Badr

**Hurra binti Badr** () – oʻn sakkizinchi abbosiy xalifa al-Muqtadirning bosh rafiqasi (932-yilda vafotiga qadar).

„Hurra“ soʻzi soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „erkin ayol“ degan maʼnoni anglatadi. U va boʻlajak xalifa al-Muqtadir turmush qurishgan vaqtda juda yosh boʻlishgan. Hurra 900-yillarda Jaʼfar, yaʼni xalifa al-Muqtadirga turmushga chiqqan va Abbosiylar haramiga kirgan.

Hurraning otasi dastlab xalifa al-Mu’tazid xizmatidagi harbiy qul (gʻulom yoki mavlo) boʻlgan. Sadoqati va layoqati tufayli u xalifaning bosh qoʻmondoni darajasiga koʻtarilgan va Mu’tazidning hukmronligi davomida davlat boshqaruvida katta taʼsirga ega boʻlgan. 902-yil 14-avgust kuni mansabparast vazir al-Qosim ibn Ubaydullohning fitnalari oqibatida uni qatl etishgan.

Hurraning eri al-Muqtadir musulmonlar tarixidagi ilk voyaga yetmagan xalifa edi. Al-Muqtadir 908-yilda akasining vafotidan keyin hokimiyat tepasiga kelgan. Qoʻmondon Badr al-Mu’tazidiyning qizi Hurra esa al-Muqtadirning yagona xotini boʻlgan.

Al-Muqtadir unga nisbatan saxiy munosabatda boʻlgan. Erining vafotidan soʻng Hurra ijtimoiy jihatdan mavqei pastroq boʻlgan erkakka turmushga chiqqan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Ibn al-Anbariy

**Abu Bakr Muhammad ibn al-Qosim ibn Muhammad ibn Bashar al-Anbariy** () (milodiy 885–940), **Ibn al-Anbariy** () nomi bilan ham tanilgan, Abbosiylar xalifaligi davrida faoliyat yuritgan taniqli arab filologi va grammatikachisi.

## Hayoti
Ibn al-Anbariy Bagʻdodda tugʻilgan, umrining koʻp qismini shu yerda oʻtkazgan. Hatim Solih ad-Damin oʻzining „*az-Zohir fi maʼani kalimat an-nas*“ () kitobidada aytishicha, Ibn al-Anbariy koʻplab ustozlardan taʼlim olgan, ularning orasida otasi Abu Muhammad al-Anbariy (vafoti: 916/917), Abu al-Abbos Saʼlab (vafoti: 904) va Ibn Duraydlar (vafoti: 953) boʻlgan.

## Manbalar
Ibn Abu Avn

**Ibrohim ibn Muhammad ibn Ahmad Abu Avn ibn Hilol Abu al-Najm** (933/934-yilda vafot etgan), asosan, **Ibn Abu Avn** nomi bilan mashhur, iroqlik yozuvchi va shoir. Kasbi kotib boʻlib, *al-Kotib al-Bagʻdodiy* nomi bilan mashhur boʻlgan.

## Hayoti
Ibn Abu Avnning otasi Muhammad, bobosi Ahmad va katta bobosi Hilol ham shoir boʻlgan. Otasi Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirning vaziri, 866-yilda esa Vosit hokimi sifatida xizmat qilgan. U, shuningdek, Ibn ar-Rumiyga bagʻishlab sheʼrlar ham yozgan. Ibn Abu Avn vazirlar Hamid ibn al-Abbos va Ibn al-Furotning yaqin doʻsti boʻlgan. Faoliyati davomida *[[shurta]]* boshligʻi darajasiga koʻtarilgan. „*Fihrist*“ va „*Farq*“ asarlarida keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, u oʻzini xudo deb daʼvo qilgan ash-Shalmagʻoniyning tarafdori boʻlgan. Xalifa ar-Radiy Ibn Abu Avnga ash-Shalmagʻoniyni urishni buyurganida, Abu Avn buning oʻrniga uning soqolini oʻpib, oʻz xudosi deb eʼlon qilgan. Natijada, 322-hijriy yilda (933–934 milodiy) osib oʻldirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
*
Ibn Banu

**Ibn Banu** () – Abbosiylar sulolasi uchun al-Bahraynning hokimi, rasmiy tarzda ushbu lavozimni egallagan boʻlsa-da, haqiqiy siyosiy yoki harbiy hokimiyatga ega boʻlmagan. 903-yilga qadar ushbu lavozimda xizmat qilgan.

## Faoliyati
Musulmon tarixchisi at-Tabariy oʻzining „*Annals*“ (Paygʻambarlar va hukmdorlar tarixi) asarida Ibn Banunig nomini faqat bir marta tilga olgan. Ibn Banu xalifalik xizmatidagi harbiy qoʻmondon boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki u Abu Saʼid Jannobiy boshchiligidagi Qarmatlarni quvib chiqarish maqsadida al-Bahraynga yuborilgan. Ibn Banu Bagʻdoddagi markaziy hokimiyatga xabar yuborib, Qarmatlar qal’asiga toʻsatdan hujum uyushtirganini va uning himoyachilarini yengganini bayon qilgan. 903-yil oktyabr oyida undan yana bir xabar kelib tushgan, unda Ibn Banu al-Qatifga hujum qilganini yozgan. Uning qoʻshini Qarmatlarni tor-mor keltirgan va ularning sarkardasini Abu Saʼid tomonidan voris etib tayinlangan kishini oʻldirgan. Shundan soʻng ular al-Qatif ustidan gʻalaba qozonib, shaharni egallagan.

Ibn Banu haqida bundan keyingi manbalarda maʼlumot keltirilmagan, biroq Abbosiylar tomonidan al-Qatifning qayta zabt etilishi uzoqqa choʻzilmagan, chunki Qarmatlar tez orada vohani yana oʻz nazorati ostiga olgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Ibrohim ibn Baks

**Ibrohim ibn Baks** () (1003-yilda vafot etgan) – shifokor, islom oltin davrida Bagʻdodda joylashgan al-Adudiy shifoxonasida muntazam ravishda maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxiriga kelib, koʻr boʻlib qolgan.

Shifokor Ibn Abu Usaybiyaning yozishicha, Ibn Baks koʻplab asarlarni arab tiliga tarjima qilgan.

## Ishlari
Ibn Baksning asarlari orasida tibbiyot boʻyicha katta va kichik qoʻllanmalar hamda teri kasalliklari, ko‘z kasalliklari, anatomiya va antidotlarga bagʻishlangan monografiyalar mavjud.

## Manbalar
Ozoda

**Ozoda** ( — erkin, hur; gʻam-tashvishdan xoli; saxovatli) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Ozoda Nursaidova — oʻzbek qoʻshiqchisi, bastakori va produsyeridir. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist;
* Ozoda Rahmon — tojik davlat va siyosat arbobi;
* Ozoda Shukurova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995);
* Ozoda Sobirjonova — oʻzbekistonlik taekvondochi.

## Yana qarang

* Ozod

## Manbalar
Alirazo Danesh Suxanvar

**Alirazo Danesh Suxanvar** (1921–2000), odatda **Danesh Suxanvar** nomi bilan tanilgan, Eronning Xuroson viloyati Ayask shahridan boʻlgan islom ulomosi edi. U shia missioneri va ijtimoiy harakat rahbari boʻlib, 1968-yil Dosht-e Boyoz va Ferdos zilzilasidan keyin Islomiya (Firdavs shahri yaqinida) deb nomlangan islomiy gʻoyalarga asoslangan shaharni qurgan.

U Islomiya shahriga elektr energiyasini olib kirish uchun elektr stansiyasini qurdirgan. Shuningdek, janubiy Xurosonda shifoxona, hammomlar, yoʻllar qurdirgan, yoʻl chetlariga daraxtlar ekdirgan, zararkunandalarga qarshi kurashgan (zararkunanda hasharotlarni sotib olish orqali) va yoʻllarni yaxshilagan.

U 2000-yilda Mashhad shahrida vafot etgan.

U Germaniyaning Moviy masjidi ni qurishda ham ishtirok etgan.

## Manbalar
Sulaymonxon Qojar

**Sulaymonxon Qojar** (forscha: سلیمان خان قاجار) – Qojarlar sulolasi asoschisi Ogʻa Muhammadxon Qojarning amakivachchasi boʻlgan harbiy qoʻmondon. 1799-yilda Sulaymonxon va Mirzo Bozorg Qoim-Maqom shahzoda Abbos Mirzoning adyutantlari etib tayinlangan. Sulaymonxon 1806-yilda vafotigacha uning safida qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Nahal Tajadod

**Nahal Tajadod** (forscha: نهال تجدد) – Parijda yashovchi eronlik yozuvchi va olim. Tajadod Jean-Claude Carrièrega turmushga chiqqan, uning vafotigacha uning rafiqasi boʻlgan. U 2007-yilda Fransiya akademiyasi tomonidan „Grande médaille de la francophonie“ mukofoti bilan taqdirlangan.

## Hayoti
Uning otasi  – eronlik yozuvchi, onasi  esa Eron dramaturgiyasining kashshoflaridan biri edi. 1970-yillarda Nahal Tajadod Xitoy madaniyati va adabiyotini oʻrganish uchun Fransiyaga boradi. U Xitoy sheʼriyati, xattotligi va rassomchiligi boʻyicha mutaxassis François Cheng kabi olimlardan tahsil olgan.

## Manbalar
Alovuddin Tabriziy

**Alovuddin Tabriziy** yoki **Alouddin Tabriziy** () – Safaviylar hukmdori Tahmosb I (hukmronligi 1524–1576) davrida faoliyat yuritgan saroy xattoti boʻlib, u uchun farmonlar yozgan. U Tabriz, Qazvin va Karbalo shaharlaridagi binolar uchun bir qator yozuvlar yaratgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Huart (1972): 103
* Qodiy Ahmad (1959): 79
* Safvat (1996): 84–88 va Katalog № 43, 134–135, Katalog № 65

## Havolalar
* Xattotlik paneli
Tahmosbqulixon

**Tahmosbqulixon** (forscha: ; vafoti 1626-yil) — Safaviylar davlati arbobi, 1624/1625-yillarda Kermon hokimi boʻlgan. Uning oʻrniga Amirxon Zulqadr tayinlangan.

## Manbalar
Taqiy Koshiy

**Taqiy Koshiy** (forscha: تقی کاشی; vafoti 1608-yildan keyin) – 16–17-asrlarda Safaviylar Eronida yashagan olim boʻlib, 1577/1578 yoki 1585-yilda „Xulosa al-ashʼar va zubda al-afkor“ („Sheʼrlar xulosasi va fikrlardan durdonalar“) asarini yozgan. Bu asar fors shoirlarining tarjimai hollarini oʻz ichiga olgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Mulla Ala-ul-Mulk Tuniy

**Mulla Ala-ul-Mulk Tuniy** (forscha: ملا علاءالملک تونی) – 17-asrda yashab ijod qilgan eronlik meʼmor. U tarixiy jihatdan „Tun“ deb atalgan Firdavs shahrida tugʻilgan.

U 1641-yilda Lahordagi Shalimar bogʻlarini qurishda Ali Mardanxon bilan hamkorlik qilgan.

Shuningdek, u 1650–1665-yillarda Mashhaddagi Faziliya maktabini loyihalashtirgan va qurgan.

## Manbalar
Azari Tusiy

**Azariy Tusiy** () **Shayx Jaloliddin Ali Hamzo ibn Malik Hoshimiy Bayhaqiy Isfaroyiniy Marvaziy** (1380, Isfarayen – 1462, Isfarayen) – fors shoiri edi. Azariy Tusiy bir muncha vaqt Tus shahrida yashagan.

Azariy Bahmaniy sultonligida shoir boʻlgan. Otasining ismi Ismoil Shoh Bagʻdodiy Ali ibn Malik edi. Baʼzi adabiyotlar va tazkiralarda uning taxallusi Nuriddin sifatida qayd etilgan. Uning „Javohir-ul-Asror“ asari 1430-yilda yozilgan. Azariy Isfarayinda tugʻilgan va yoshligidanoq sheʼr yozishni boshlagan. Sheʼrlarida Azariy taxallusini ishlatgan.

U ikki marta piyoda Makkaga haj qilgan va u yerda „Sayal-sabak“ nomli kitob yozgan. Hajdan qaytgach, Hindistonga borib, Ahmad Shoh Bahmoniy qasriga tashrif buyurgan.

## Asarlari
* Bahmannoma
* Imomiya
* Samarot
* Javohir-ul-Asror
* Mafoteh-ul-Asror

## Manbalar
Üsküplü Ata

**Usküplü Ota** (vafoti 1533-yildan keyin) – 16-asr Usmonli shoiri. Uning tugʻilgan va vafot etgan sanalari aniq maʼlum emas. Uning ajdodlari Erondan Rumeliaga koʻchib kelgan, keyinroq Üsküb (Skopye, hozirgi Shimoliy Makedoniya) shahriga joylashgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Farhod Vakiliy

**Farhod Vakiliy** – Eronlik kurd faoli boʻlib, Islom inqilobi sudlari tomonidan qurolli guruh – Kurdiston ishchilar partiyasi (PKK) aʼzosi boʻlganlikda ayblanib, oʻlimga hukm qilingan.

Bolalar huquqlari axborot tarmogʻi vakili sud jarayonini „xalqaro standartlardan juda past boʻlgan va adolatli sudlov talablariga javob bermaydigan jarayon“ deb baholagan.

## Manbalar
Jaloliddin Yazdiy

**Jaloliddin Muhammad ibn Abdulloh Yazdiy** (; vafoti 1618), shuningdek **Jaloliddin Munajjim Yazdiy** () nomi bilan ham tanilgan, Safaviylar Eroni davrida yashagan fors millatiga mansub munajjim va tarixnavis. Uning „Ruznoma-ye Mulla Jalol“ (shuningdek „Tarix-e Abbosiy“ nomi bilan ham ataladi) asari Safaviylar tarixini 1576–1611-yillarni qamrab oladi. Asar Tahmosb I (hukmronligi 1524–1576) davrining soʻnggi yillaridan boshlab Abbos I (hukmronligi 1588-1629) davrining soʻnggi oʻn yilligigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Tugʻilgan sanasi nomaʼlum boʻlgan Yazdiyning oilasi Yazd shahridan edi. U „Ruznoma-ye Mulla Jalol“dan tashqari yana ikkita asar yozgan: „Tuhfat al-munajjimin“ („Munajjimlar uchun tuhfa“) va „Tuhfa-ye Xoni“ („Xon uchun tuhfa“). Yazdiyning vafotidan keyin ikkita oʻgʻli omon qolgan. Ulardan biri Kamol, Abbos I davrining soʻnggi yillarida saroy munajjimi boʻlgan va bu lavozimda Abbos II (hukmronligi 1642-1666) davrigacha faoliyat yuritgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ibrohim ibn Vahb al-Kotib

**Abulhusayn Is'hoq ibn Ibrohim ibn Sulaymon ibn Vahb al-Kotib** () (946/947-yildan keyin vafot etgan), asosan, Ibn Vahb al-Kotib nomi bilan mashhur bo'lib, “*Kitob al-Burhon fi vujuh al-bayon*” nomli notiqlikka oid risola muallifi.

## Hayoti
Ibn Vahb al-Kotib taniqli ulamolar va kotiblar oilasidan bo'lgan. Uning bobosi Sulaymon xalifalar al-Muhtadiy va al-Muʼtamid hukmronligi davrida vazir boʻlib xizmat qilgan. Biroq xalifa al-Muvaffaq davrida qamoqqa olingan va 905-yilda zindonda vafot etgan. Ibn Vahbning hayoti haqida ma'lumot juda kam. Ibn Vahb “*Kitob al-Burhon fi vujuh al-bayon*” nomli asar muallifi hisoblanadi.
Ibrohim ibn Sinon

**Ibrohim ibn Sinon** () (hijriy 295/296 – 334/335) – matematika va astronomiya sohasida faoliyat yuritgan olim. Shimoliy Mesopotamiyaning Harron shahrida yashovchi ilm-fan bilan shugʻullanuvchi oila aʼzosi. Otasi Sinon ibn Sobit (taxminan 880–943), bobosi mashhur olim Sobit ibn Qurra (taxminan 830–901) boʻlgan. Bobosi kabi Ibrohim ham Harron sabianlari deb nomlangan yulduzlarga sigʻinuvchi diniy oqim aʼzosi boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*  (PDF version)

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

*  Reviews: Seyyed Hossein Nasr (1998) in *Isis* **89** (1) pp. 112-113; Charles Burnett (1998) in *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London* **61** (2) p. 406.
*
Muflih

**Muflih**, shuningdek, **al-Asvad** („qora“) va **al-Xadim** („xizmatkor“) laqablari bilan tanilgan, Abbosiylar xalifasi al-Muqtadir () hukmronligi davrida saroyning bosh xizmatchi boʻlgan.

922/923-yillarga kelib, u saroyda katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan va oʻzi yoqtirmagan vazir Hamid ibn al-Abbosni lavozimidan chetlatishni qoʻllab-quvvatlagan. Uning oʻrniga Ali ibn al-Furotning tayinlanishi tarafdori boʻlgan. Biroq Muflih, shuningdek, Ali ibn al-Furotning oʻgʻli al-Muhassin tomonidan qiynoqqa solinayotgan Ali ibn Iso al-Jarrohni jazodan qutqarish ishlariga aralashgan. Ali ibn Iso esa Hamid ibn al-Abbosning yordamchisi boʻlgan,

925-yil sentyabr-oktyabr oylarida Muflih *[[Avasim|Tugʻur]]* viloyati hokimi oʻrinbosari Bushra as-Samaliy bilan birgalikda Vizantiya imperiyasi bilan mahbuslar almashinuvini nazorat qilgan. Arab manbalarida „*fida Muflih*“ deb nom olgan bu almashuv natijasida qariyb 4 000 nafar musulmon erkak va ayol asirlikdan ozod qilingan.

Tarixchi as-Suliyning maʼlumotlariga koʻra, Muflih xalifa ar-Radiy hukmronligi davrida, yaʼni 935-yilda Quddus hokimi etib tayinlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Mixail Yeremchuk

**Mixail Yeremchuk** (; ; 1980-yil 14-noyabrda Rechitsada tugʻilgan) – nafaqadagi belaruslik professional futbolchi. Maydonda yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. 2013-yildan boshlab murabbiylik faoliyatiuni boshlagan va 2015-yilda Rechitsa-2014 futbol klubida bosh murabbiyi boʻlgan. 2025-yilda Buxoro futbol klubida bosh murabbiy Ulugʻbek Baqoyevga yordamchilik qilmoqda.

## Futbolchilik faoliyati
Futbolchilik faoliyatini Rechitsa shahridagi „Vedrich-97“ klubida boshlagan boʻlib, u yerda 2004-yilgacha tanaffuslar bilan oʻynagan. Soʻngra poytaxtning „MTZ-RIPO“ va Bobruysk shahrining „Belshina“ jamoalarida muvaffaqiyatli oʻyin koʻrsatgan. 2012-yil fevral oyida Novopolotsk shahridagi „Naftan“ klubiga oʻtgan. 2012-yilgi mavsumning yakunida Novopolotsk jamoasini tark etib, futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

## Murabbiylik faoliyati
2013-yil iyun oyida Rechitsa shahridagi „Vedrich-97“ futbol klubining vaqtincha bosh murabbiyi etib tayinlangan. U boshchilik qilgan jamoa qisqa muddat ichida Rechitsa klubi turnir jadvalining pastki qismidan oʻrtasiga koʻtarilgan. 2013-yil iyulda Aleksandr Brazevich bosh murabbiy etib tayinlangach, u klubning katta murabbiyi lavozimida qolgan.

2015-yil martda Aleksandr Brazevich klubdan ketgach, Yeremchuk Birinchi liga boshlanishidan oldin jamoaning bosh murabbiyi boʻlgan. Moliyaviy qiyinchiliklar tufayli „Rechitsa-2014“ asosiy oʻyinchilarini yoʻqotdi va jamoa tez orada jadvalning oxirgi oʻrniga tushib qoldi. Mavsumning ikkinchi yarmida oʻyin yaxshilandi, lekin Rechitsa klubi jadvalning soʻnggi qatoridan chiqib keta olmadi. Mavsum yakunida esa klubning tarqatib yuborilganligi maʼlum boʻlgan.

2016-yil boshida u asosan „Rechitsa-2014“ jamoasining sobiq oʻyinchilaridan tashkil topgan qayta tiklangan „DSK-Gomel“ jamoasini boshqarishga rozilik berdi, biroq soʻnggi daqiqada klub Ikkinchi ligada ishtirok etishdan voz kechdi. 2016-yil 1-iyulda Yeremchuk Mahiljouning „Torpedo“ klubi bosh murabbiyi etib tayinlangan. U 2016-yilgi mavsum oxirigacha jamoani boshqardi, shundan soʻng jamoani tark etdi.

2018-yildan boshlab Minskning „Energetik-BGU“ klubi murabbiylar shtabida faoliyat yuritdi, 2021-yil iyun oyida esa Oʻzbekistonning „Soʻgʻdiyona“ klubiga oʻtgan.

F.Skorina nomidagi Gomel davlat universiteti hamda Belarus Respublikasi Prezidenti huzuridagi Boshqaruv akademiyasini tamomlagan.

## Yutuqlari

### Futbollchi sifatida
;MTZ-RIPO Minsk
* Belarus kubogi gʻolibi: 2004–05, 2007–08

;Naftan Novopolotsk
* Belarus kubogi gʻolibi: 2011–12

### Shaxsiy sovrinlari
;Davlat mukofotlari
* Doʻstlik ordeni (2025-yil 6-iyun, Oʻzbekiston).

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Mixail Yeremchuk Footballfactsru saytida
* Mixail Yeremchuk Transfermarkt saytida
Muhammad ibn Abu ash-Shavorib

**Abu al-Hasan Muhammad ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulmalik ibn Abu ash-Shavorib** () – X asrda yashagan musulmon huquqshunosi, Bagʻdodning bosh qozisi.

Muhammad ibn Abu ash-Shavorib 904/905-yilda tugʻilgan va hanafiylik mazhabiga mansub boʻlgan. Muhammad Abbosiy xalifalari uchun IX–XI asrlarda 24 nafar qozi, jumladan, 8 nafar bosh qozi yetishib chiqqan Banu ash-Shavorib oilasiga, yaʼni Banu Umayya qabilasining bir tarmogʻiga mansub edi. 944-yil sentabr oyida xalifa al-Mustakfiy taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, Muhammad al-Mansur va Sharqiya (Gʻarbiy Bagʻdod, xalifalik saroylari joylashgan) shaharlarining bosh qozisi etib tayinlangan. Shu davrda uning ukasi Abdulloh ibn Abu ash-Shavorib Sharqiy Bagʻdodning qozisi boʻlib xizmat qilgan. Biroq Muhammad 945-yil 16-sentyabrda xalifaning qozilarni tozalash siyosati doirasida lavozimidan chetlatilgan va hibsga olingan.

946-yil yanvarida al-Mutiy xalifa boʻlgach, Muhammad yana qayta Sharqiya, Ikki muqaddas shahar Makka va Madina, Yaman, Misr, Suriyaning bir qismi, Iroqning Saqi al-Furot, Vosit va Samarra viloyatlari qozisi lavozimiga qayta tayinlangan. Biroq 947-yilning yanvar/fevral oylarida yana ishdan boʻshatilgan va 958-yil noyabr/dekabrda vafot etgan.

Muhammadning ukasi Abdulloh 961–963-yillarda bosh qozi boʻlib xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muhammad ibn al-Mustakfiy

**Abu al-Hasan Muhammad ibn al-Mustakfiy** () – Abbosiylar xalifasi al-Mustakfiyning () oʻgʻli. Otasi tomonidan voris etib tayinlangan. 946-yil boshlarida Buvayhiylar hokimiyatni qoʻlga kiritishidan oldin Bagʻdodda uning nomi tushirilgan bir nechta tangalar zarb qilingan.

Muhammad Misrdagi Ixshidiylar saroyiga qochib, u yerdan Buvayhiylar va ular tomonidan tayinlangan xalifa al-Mutiyga qarshi yashirin targʻibot ishlarini boshladi. Bu harakatlar davomida u asl shaxsini yashirib, oʻzini Mahdiy – islomiy najotkor sifatida tanitdi. Uning targʻibot ishlari Iroqda, hatto Bagʻdodning oʻzidagi sunniylar va shialar orasida ham ijobiy qabul qilingan. Bu targʻibot harakatlari 967-yilda Bagʻdodni zabt etgan buvayhiy sarkardasi Muizz ad-Davla vafotidan keyin yanada kuchaydi. Uning eng muhim tarafdorlaridan biri Bagʻdoddagi Buvayhiylar qoʻmondoni, turk zodagoni Sübüktegin al-Ajamiy edi. U Muhammadni shaharga taklif qildi, uni oʻz himoyasiga oldi va uning nomidan toʻntarish uyushtirishga tayyorgarlik koʻra boshladi. Biroq Muhammadning asl shaxsi fosh boʻlgach, u al-Mutiyning qoʻliga topshirildi. Xalifa uni ogʻir jazoga hukm etmadi, faqatgina uning burnini kesishni buyurdi, bu esa Muhammadni taxt vorisligidan mahrum qilish maqsadida amalga oshirilgan edi. Keyinchalik Muhammad uning qoʻlidan qochib qutulishga muvaffaq boʻldi, biroq taxtni qoʻlga kiritish orzusi hech qachon amalga oshmadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Allohqulixon Zanganeh

**Allahqulixon Zanganeh** – Zangana qabilasidan boʻlgan kurd zodagoni boʻlib, 1750-yillarning oʻrtalaridan 1785-yilgacha Zandlar sulolasi davrida Kirmonshoh hokimi lavozimida ishlagan. 1785-yilda Ardalan hokimi Xusravxon Bozorgi tomonidan amalga oshirilgan hujumda magʻlubiyatga uchragan va shahar egallab olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Masleh Zamoniy

**Masleh Zamoniy** (, shuningdek **Maslah Zamoniy** sifatida ham ataladi) – 2009-yil 17-dekabrda qatl etilgan 23 yoshli eronlik kurd yigiti. U 17 yoshida „qiz doʻsti bilan noqonuniy aloqada boʻlgani“ uchun qatl etilgan.

Xalqaro Amnistiya maʼlumotlariga koʻra, Zamoniy oʻzidan bir necha yosh katta ayolni (oldindan uning bilan roziligiga asoslangan aloqasi boʻlgan) oʻgʻirlaganlikda va zoʻrlashda ayblangan. Xalqaro Amnistiya shuni ham taʼkidlaganki, Zamoniy sudda huquqiy yordam olish imkoniyatiga ega boʻlmagan boʻlishi mumkin.

Zamoniy ishi jinoyat tabiati va u jinoyat sodir etgan vaqtda voyaga yetmagan boʻlganligi sababli bahsli boʻlgan. Natijada Eron hukumati Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt va Bolalar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyani imzoladi; bu Eronda voyaga yetmaganlarga oʻlim jazosini bekor qilishga sabab boʻldi.

## Shuningdek qarang
* Eronda inson huquqlari
* Dalara Darobiy
* Rizo Alinajod
* Atefe Rajabiy

## Manbalar
Ibrohim Zand

**Ibrohim Zand** (1888-1974) – eronlik siyosatchi va davlat arbobi boʻlgan.

Zand boshlangʻich taʼlimni Tehronda olgan va keyin taʼlimini Rossiyada davom ettirgan. Sankt-Peterburgdagi Huquq maktabida tahsil olib, uni tamomlagan. 1920-yilda Eronga qaytib kelgach, Davlat departamentida ish boshlagan. Qishloq xoʻjaligi vazirligida Bosh direktor lavozimida ishlagan va 5 marta Raqobat vaziri etib tayinlangan. 1950–1951-yillarda Bank Melli Eron (oʻsha paytdagi Eron markaziy banki) gubernatori boʻlib ishlagan. Keyinchalik Isfahon hokimi lavozimida xizmat qilgan va uning oʻrniga Muhammad Ali Keshavarz Sadr tayinlangan.

Shuningdek, u Eronning Turkiya, Italiya va Ispaniyadagi elchisi boʻlgan.

## Manbalar
Zangana (qabila)

**Zangana** () – Kirmonshoh viloyati va Iroq Kurdistonining ayrim hududlarida yashovchi kurd qabilasi.
Ular oʻzlariga xos shevada soʻzlashadi. Biroq, soʻnggi yillarda ular yashaydigan hududdagi Sorani tilida soʻzlashuvchilar tiliga lingvistik jihatdan moslashishgan.

## Aholi punktlari
Bu qabilaning yashash joylari 1980-yillarning oxiridan boshlab oʻzgargan. Saddam Husayn rejimi ularni 1988-yilda Al-Anfal kampaniyasi doirasida koʻchirgan; shuningdek, 1991-yilda qochqinlarning koʻchishi natijasida Zangana qabilasi aʼzolari ham koʻchib oʻtgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Cecil J. Edmonds, *Kurds, Turks and Arabs: Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq, 1919-1925,* London, 1957.
*
Muhammad ibn Bilol al-Hazboniy

**Muhammad ibn Bilol al-Hazboniy** – Hazboniy kurdlarining dastlabki yetakchilaridan biri.

906-yilda Muhammad Mosul atrofidagi qishloq hududlarini vayron qildi. Bunga javoban Hamdoniylar hukmdori Abu al-Hayjo Abdulloh ibn Hamdon uni quvib chiqarishga urindi, ammo unga qarshi jangda magʻlubiyatga uchradi. Bagʻdoddagi Abbosiy xalifasi Abdullohga yordam kuchlarini yubordi va u yana Muhammad ibn Bilolni taʼqib qilishni davom ettirdi. Bu taʼqibga 5 000 nafar Hazboniy kurd oilasi ham qoʻshildi. Natijada tomonlar oʻrtasida sulh tuzildi va Muhammad ibn Bilol Shimoliy Mosuldagi barcha hududlarni Dasaniy va Humaydiy qabilalariga topshirishga majbur boʻldi.

## Manbalar
Zaynuddin Taybodiy

Mavlono **Zaynuddin Abu Bakr Taybodiy** (forscha: *مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی*) (vafoti 1389-yil) – eronlik soʻfiy va tasavvuf shayxi boʻlgan. Uning qabri ustiga yodgorlik Shohrux Mirzoning vaziri Gʻiyosiddin Pir Ahmad Xavofiy buyrugʻi bilan qurilgan.

## Manbalar
Xusravxon Bozorgi

**Xusravxon Bozorgi** – 1754-yildan 1788/1789-yilgacha Kurdistonning Ardalan *[[voliy]]i* (hokimi) boʻlgan.

U Zand hukmdori Karimxonga () xizmat qilgan. 1777-yil aprelida Usmonli qoʻshiniga qarshi jangda magʻlub boʻlgan, biroq oʻsha yili Karimxonning Usmonlilar ustidan muvaffaqiyatli yurishida qatnashgan. Karimxon vafotidan keyin (1779) tartibsizlik davri boshlangan, bu davrda Xusravxon Eron taxtiga daʼvogarlik qilgan ikki kishini magʻlub etgan: Allohqulixon Zanganehni Ardalon poytaxti Sanandaj yaqinida va Jafar Xon Zandni Baharda. Xusravxon oʻz hokimiyatini Malayer va Gulpayogonni oʻz ichiga olgan katta hududga qadar kengaytirgan. Qojar hukmdori Ogʻa Muhammadxon Qojar taxt uchun eng kuchli nomzod ekanligini tushunganida, unga sodiqligini bildirgan. 1760-yillarda Xusravxon Sanandajda „Xusraviya“ nomli katta saroy qurdirgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Xoʻja Abdulloh Chishtiy

**Xoʻja Sayyid Abdulloh Chishtiy** – 16-asrda Chishtiya tariqatidan boʻlgan soʻfiy avliyo va Xoʻja Maudud Chishtiyning bevosita avlodi edi. Sindning Old Bxakxar shahrida tugʻilgan va dastlabki taʼlimni oilasi olimlaridan olgan.

## Manbalar
Abdurahmon Mushfiqiy

**Abdurahmon Mushfiqiy Buxoroiy** (; 1525/1538-1588) – tojik millatiga mansub Markaziy Osiyolik shoir boʻlib, asosan Buxoro xonligi saroyida fors tilida lirik va hajviy sheʼrlar yozgan. Buxoroda tugʻilgan, otasi Marvlik boʻlgani uchun baʼzan „Marvaziy“ nomi bilan ham tilga olinadi.

Mushfiqiy 16-asr Markaziy Osiyoning yetakchi fors tilidagi shoirlaridan biri hisoblanadi. Uning „Devon-i mutaboat“ („Hazillar toʻplami“), shuningdek „Devon-i hajviyot“ („Hajviyalar toʻplami“) nomi bilan ham mashhur asari turli adabiy janrlarni qamrab olgan muhim sheʼriy toʻplamdir. 1557/1558-yillarda yozilgan bu asar faqat hajviy sheʼrlardan iborat.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Abu Hafs Soʻgʻdiy

**Abu Hafs Soʻgʻdiy** () – 9-asr oxiri – 10-asr boshlarida yashagan eronlik shoir va musiqachi. Uning hayoti haqida koʻp maʼlumotlar saqlanmagan. Biroq, Abu Hafs yangi fors tilida sheʼr yozgan birinchi shoir boʻlgan deb ishoniladi. U, shuningdek, shahrud () nomli musiqa asbobini ixtiro qilgan boʻlishi mumkin. Baʼzi dastlabki manbalarga koʻra, u arabcha-forscha lugʻat muallifi boʻlib, u hozirgi kunga qadar saqlanib qolmagan, ammo hijriy 11-asrga qadar mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, bu lugʻat muallifi yana bir Abu Hafs ismli shaxs boʻlishi ham mumkin.

Shamsiy Qaysiy Rozi „al-Mu’jam fī maʼāyīr ash'ār al-'ajam“ asarida Abu Hafs haqida birinchi boʻlib gapirgan. U Abu Hafsni birinchi fors shoiri deb daʼvo qilgan. Keyinchalik Abu Hafsning tarjimai holi mualliflari bu daʼvoni takrorlaganlar, biroq maʼlumki, Abu Hafsdan oldin Tohiriylar va Safforiylar davrida Muhammad ibn Vosif, Marvaziy Abulabbos, Hanzala Badgʻisiy kabi boshqa fors shoirlari ham yashagan.

## Manbalar
Xeyrabod (Alborz)

**Xeyrabod** () Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshining Agʻlan Tappeh dehistonida joylashgan qishloq.
## Demografiyasi
### Aholisi
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 35 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshitarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 69 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Xeyrabod yangi tashkil qilingan Agʻlan Tappeh dehistoni tarkibiga kiritildi.

## Manbalar
Muhammad ibn Isʼhoq ibn Kundaj

**Muhammad ibn Is’hoq ibn Kundaj** () – X asr boshlarida Abbosiylar xalifaligining koʻzga koʻringan sarkardasi.

## Hayoti
Muhammad ibn Is’hoq 879-yilda Abbosiylar ruxsati bilan Mosulda hokimiyat oʻrnatgan turk zodagoni Is’hoq ibn Kundajning oʻgʻli edi. Is’hoq 891-yilda vafot etgunga qadar Mosul va Jaziraning ayrim qismlarini boshqargan, vafotidan keyin uning oʻrnini Muhammad egallagan. Biroq keyingi yili, yaʼni 892-yilda Muhammad raqibi Ahmad ibn Iso ash-Shayboniy tomonidan Mosuldan quvib chiqarilgan. Shundan soʻng u Jazira viloyatiga yurish qilgan va bu yerda xalifalik hokimiyatini tiklashga uringan. Natijada, Mosulni egallab olib, bu mintaqaga oʻz noibini tayinlagan. Ahmad esa Amidga (hozirgi Diyorbakir) chekingan, Muhammad Falastinga Tuluniylar davlati hududiga qochib ketgan.

896-yilda Tuluniylar hukmdori Xumaravayh oʻldirilgach, Muhammad Xumaravayhning vorisi Abulasakir Jaysh ibn Xumoravayhga qarshi suiqasd uyushtirmoqchi boʻlgan shaxslar safida edi. Biroq bu fitna Jayshga maʼlum boʻlib qolgan va fitnachilar oʻsha kunning oʻzidayoq oilasi va mol-mulklarini tashlab, sahroga qochib ketishgan. Ular Suriya choʻlini kesib oʻtishgan, yoʻlda ularning baʼzilar chanqoqlikdan halok boʻlgan, ayrimlar esa nihoyat Kufa shahriga yetib borishga muvaffaq boʻlgan. U yerdan esa xalifa al-Mu’taziddan panoh soʻrashgan. Xalifa ularni yaxshi kutib olgan, 896-yil iyul oyida esa oʻz xizmatiga qabul qilgan.

Shundan soʻng Muhammad Abbosiylar saroyidagi yuqori martabali amaldorlardan biriga aylangan, fuqarolik va harbiy lavozimlarda xizmat qilgan. 902-yilda al-Mu’tazid vafot etgach, u Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Mu’tazidiyga boʻysunuvchi zobitlar safida edi. Vazir al-Qosim ibn Ubaydulloh Badrga tuhmat qilib, uni qatl qilmoqchi boʻlganida Muhammad Badrni tinchlantirish va uning Bagʻdodga xavfsiz yetib olishga kafolat berib aytilgan soʻzlar chin va samimiy ekanligiga ishontirishda muhim rol oʻynagan. Biroq Badr yoʻlda xalifaning xizmatkorlaridan biri tomonidan oʻldirilgan. 903/904-yillarda Muhammad Qarmatlarga qarshi yurishlarda yetakchi zobitlar qatorida boʻlgan, 906-yil iyun oyida u boshchilik qilgan qoʻshin Hit shahridan Qarmatlarni haydab chiqargan. 912-yilga kelib Muhammad Basra hokimi etib tayinlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Xonobod jome masjidi

{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#000000",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "mosque"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
         72.972123,
          40.810140
        ]
      }
    }
  ]
}
**Xonobod jome masjidi** – Andijon viloyatining Xonobod shahrida joylashgan masjid.
## Manbalar

## Havolalar
*
Muhammad ibn Vosif

**Muhammad ibn Vosif** (; vafoti milodiy 909-yil) – 9-asrda Safforiylar sulolasi saroyida xizmat qilgan eronlik shoir va kotib. U fors tilida aruz vaznida sheʼr yozgan ilk shoirlardan biri hisoblanadi.

Vosifning toʻrtta sheʼridan parchalar (asosan qasidalar) „Siston tarixi“ asarida keltirilgan. „Siston tarixi“ muallifi (nomaʼlum) yozishicha, birinchi sheʼr Vosif tomonidan Yaʼqub Ibn Lays As-Safforning 867-yilda Hirotni zabt etishi yoki 865-yilda xorijiy Ammarni oʻldirishi munosabati bilan yozilgan. Muallifning yozishicha, Vosif bu sheʼrni Yaʼqub arab tilidagi madhiyalarni tushunmasligi sababli yozgan.

Vosifning faoliyati 50 yildan ortiq davom etgan, chunki „Siston tarixi“dagi oxirgi parcha Amr ibn Lays as-Safforning 908/909-yillarda asirga olingan nabiralari Tohir va Yaʼqub haqida gap boradi.

Vosif 909-yilda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Ahmad Devonbegi

**Ahmad Devonbegi** (; 1826 – 1895-yildan keyin) – 19-asrda Qojarlar Eronida yashagan yozuvchi boʻlib, fors tilida sheʼr yozgan shoirlar haqidagi „Hadiqat ash-shuaro“ („Shoirlar bogʻi“) *tazkira* (shoirlar antologiyasi) muallifi hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Abu Tohir Xusravoniy

**Abu Tohir Xusravoniy** () – 10-asrda Somoniylar imperiyasida yashagan fors shoiri. U Katta Xurosonlik boʻlib, mashhur fors shoiri Rudakiy davrida yashagan. Biroq, Xusravoniy sheʼrlarining koʻp qismi yoʻqolgan va faqat bir nechtasi, xususan Asadiy Tusiy kabi shoirlar tomonidan keltirilgan parchalari saqlanib qolgan. Xusravoniy 953-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Afushtaiy Natanziy

**Afushtaiy Natanziy** (; taxminan 1539–1599-yildan keyin) – Safaviylar Eronida yashagan shoir va tarixchi boʻlib, „Noqovat al-asor“ tarixiy yilnomasini yozgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Rade Petrović

**Rade Petrović-Njegoş** (; 1982-yil 21-sentyabrda tugʻilgan) – chernogoriyalik futbol murabbiyi va yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan sobiq futbolchi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* Profile and stats until 2003 at Dekisa. Tripo
Muhammad ibn Yoqut

**Abu Bakr Muhammad ibn Yaqut** () – 930–935-yillarda Abbosiy xalifaligida yuz bergan notinch siyosiy voqealarda muhim rol oʻynagan davlat arbobi. Ayniqsa, 932–934-yillarda hukmronlik qilgan xalifa al-Qohir davrida va xalifa ar-Radiy taxtga chiqqan ilk oylarda xalifalikdagi eng qudratli shaxslardan biri boʻlgan. Biroq raqiblari uning lavozimdan olinishi va hibsga olinishiga sababchi boʻlishgan. 935-yil aprelida qamoqqa tashlangan va oradan koʻp oʻtmay qamoqda vafot etgan.

## Al-Muqtadir hukmronligi davrida
Otasi Yoqut 930-yilda xalifa al-Muqtadir () davrida saroy bosh xizmatkori (*hojib*) lavozimida xizmat qilayotgan paytda Muhammadning oʻzi Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdodda xavfsizlik kuchlari boshligʻi (''shurta'') etib tayinlandi. Oʻsha davrda shahar harbiy guruhlar oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvlar bilan toʻlib-toshgan edi. 930-yil fevral oyida yuz bergan shunday toʻqnashuvlardan birida Muhammad Hujariyya otliq qoʻshini tomonida turib bu ishlarga aralashdi, raqib piyoda askarlarini shahardan chekinishga majbur qildi, shaharni tark etmagan qora tanli afrikalik askarlarning bir boʻlinmasi esa taslim boʻldi. Biroq bir necha oy oʻtib, bu askarlar maoshning kechikishi tufayli isyon koʻtardilar va natijada Bagʻdoddan chiqarib yuborildilar. Shundan keyin ular Vosit yaqinida Abbosiylar bosh qoʻmondoni Muʼnis al-Muzaffar tomonidan hujumga uchrab, butunlay yoʻq qilindi.

Ammo oradan koʻp oʻtmay, Muhammad va Mu’nis oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi va 931-yil iyun/iyul oylarida Muhammad ishdan boʻshatildi. Mu’nis uning surgun qilinishini talab qildi. Dastlab qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, xalifa al-Muqtadir oxir-oqibat Mu’nisning bosimiga boʻysundi va 931-yil iyul oyida Muhammadni uzoq Seyiston viloyatiga joʻnatdi. Ammo al-Muqtadir Mu’nis bilan kelishmovchilikka borgach, Muhammad yana shaharga chaqirib olindi va 932-yil yanvar oyida u Bagʻdodga qaytib keldi. Muhammad Takritga yuborilgan qoʻshin boshligʻi etib tayinlandi, biroq Mu’nis Mosuldan Bagʻdod tomonga harakatlana boshlagach, Muhammad va uning ittifoqchisi Said ibn Hamdon jang qilmasdan turib orqaga chekindilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muditā

**Muditā** (Pali va Sanskrit: मुदिता) – bu darmika tushunchasi boʻlib, quvonch holatini anglatadi. Ayniqsa, bu – boshqalarning baxtidan quvonish, ular muvaffaqiyatidan chin dildan mamnun boʻlish kabi holatlarda talqin qilinadi.

Anʼanaviy paradigmatik misol sifatida bu ruhiy holat ota-onaning oʻz farzandini oʻsib, yutuqlarga erishganini koʻrganda his qiladigan ichki quvonch holati bilan taqqoslanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Upekxa

**** (; *upekxā*) – bu Buddaviylikdagi xotirjamlik (tinch ong holati) tushunchasidir. U brahmaviharalar – yaʼni „Brahma olami“ () fazilatlaridan biri hisoblanadi va ezgu ruhiy omillardan biridir ( ), u Nirvāna sari yetaklovchi Dhyana (meditatsiya) amaliyoti orqali rivojlantiriladi.

## Pali adabiyoti
Pali kanoni va undan keyingi davr sharhlarida **upekxā** – ruhiy rivojlanishning muhim jihati sifatida koʻrsatiladi. U Brahmaviharaning toʻrtta oliy holatidan biri boʻlib, shahvat, gʻazab va johillik kabi ruhiy holatlarga qarshi turishga qodir boʻlishlikka yordam beradi. Brahmavihara sifatida, u anʼanaviy tarzda tan olingan qirqta Buddaviy meditatsiya mavzularidan (kammaṭṭhāna) biridir.

Theravadadagi oʻnta pāramī (kamolot) roʻyxatida esa  – oxirgi belgilangan bodhisatta amaliyoti hisoblanadi. Uyg‘onishning yetti omilida () esa u ruhiy yetuklikning soʻnggi rivojlantiriladigan xususiyati hisoblanadi

ni amalda tatbiq etish – hayotdagi sakkizta oʻzgaruvchan holatga nisbatan xotirjamlik bilan, betaraf holda bardosh berish demakdir. Bu holatlar odatda „dunyodagi shamolning sakkiz yoʻnalishi“ yoki „dunyoviy sharoitlar“ deb ataladi: yoʻqotish va topish, obroʻe'tibor va badnomli, maqtov va tanqid, qaygʻu va quvonch ().

Meditatsion jamlanganlik (*samādhi*)ni rivojlantirishda **upekxā** moddiy chanqoqlikdan xoli yuksak ruhiy singdiruvchanlik omili sifatida namoyon boʻladi. U uchinchi va toʻrtinchi *jhāna* holatlarida mavjud.

## Manbalar
Muhammad ibn Solih al-Hoshimiy

**Abu al-Husayn Muhammad ibn Solih ibn Ummu Shaybon al-Hoshimiy** () – 1973-yilda Iroq qozisi sifatida xizmat qilgan Abbosiylar sulolasi aʼzosi.

## Hayoti
Muhammad ibn Solih 905/906-yilda Kufada tugʻilgan. 928/929-yilda Bagʻdodga kelib, qozi Abu Umar Muhammadning qiziga uylangan.

Muhammad Bagʻdodning al-Mansur shahrida, soʻngra 947-yil yanvar/fevral oylarida butun Gʻarbiy Bagʻdodda qozi lavozimini egallagan. 947-yil oktyabr/noyabr oylarida bu lavozimdan olinib, Misr, Falastin va Suriyaning bir qismiga qozi etib tayinlangan.

973/974-yilda Ibn Maʼrufning oʻrniga Muhammad Bagʻdod bosh qozisi etib tayinlangan va bu lavozimni to 975-yil may/iyun oylarida ishdan boʻshatilgunga qadar egallab turgan. Muhammad ibn Solih 979-yilning noyabr/dekabr oylarida vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniy

**Abu Ali Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniy** () – Abbosiylar xalifaligining yuqori martabali amaldori, 912—913-yillarda xalifalik vaziri lavozimida xizmat qilgan.

Muhammad ibn Ubaydulloh xalifa al-Mutavakkil va al-Mu’tamid hukmronligi davrida ikki marta vazir lavozimida xizmat qilgan taniqli Ubaydulloh ibn Yahyo ibn Xoqonning oʻgʻli boʻlgan. Mashhur tarixchi at-Tabariy unga ustozlik qilgan boʻlib, aytilishicha, har oyda u oʻn tilla dinor maosh olgan. Muhammad Ali ibn al-Furotning raqibi boʻlgan. 912-yil 23-iyulda xalifa al-Muqtadirning vaziri etib tayinlangan va 913-yil 16-avgustgacha shu lavozimda faoliyat yuritgan. Uning vazirlik davri xalifalik moliyasini mustahkamlashga urinishlar bilan ajralib turadi. Xususan, oʻsha vaqtda Banu al-Furot guruhiga mansub lavozimdan chetlatilgan amaldorlarga ogʻir jarimalar solingan. U, shuningdek, hanbaliylik mazhabini qoʻllab-quvvatlagan va shuning ketidan shialarga qarshi choralar koʻrilgan. Ishdan boʻshatilgandan soʻng, Ali ibn Iso al-Jarroh tomonidan hibsga olingan. Keyinchalik 917-yilda yana vazirlikka qaytgan raqibi Ibn al-Furot tomonidan qamoqqa olingan. Muhammad ibn Ubaydulloh 924/925-yilda vafot etgan. Shuningdek, uning oʻgʻli Abdulloh ham 924–925-yillarda qisqa muddat vazir lavozimida xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*