James Dashner

**James Smith Dashner** —– 1972-yil 26-noyabrda AQShning Georgia shtatida dunyoga kelgan yozuvchi. Dashner oʻzining fantastik janrdagi asarlari bilan mashhurlikka erishgan. Uning asarlari asosan kichik yoshdagi insonlarga bagʻishlangan. U oʻzining ''The'' ''Maze Runner'' asari va yoshlarga bagʻishlangan *[[The 13th Reality]]* asarlari toʻplami bilan mashhur. Uning 2008-yilda chop etilgan *[[The Journal of Curious Letters]]* romani toʻplamdagi birinchi asar boʻlib, har yili oʻtkaziladigan Borders Original Voices tanlovining yillik mukofotiga sazovor boʻlgan.

2014-yilda ''The'' ''Maze Runner'' asarining ekranlashtirilgan versiyasi boʻlgan *[[Labirintdagilar]]* filmi ommaga taqdim etilgan. 2015 va 2018-yillarda filmning qolgan ikki qismi ham suratga olingan. Film trilogiyasi umumiy taxminan 949 million dollar daromad keltirgan. Trilogiyaning umumiy kassa daromadi uni kichik yoshdagilarga bagʻishlangan kitoblarga ishlangan filmlar seriyasi boʻyicha ''Harry Potter'', ''Twilight Saga'' va ''The Hunger Games'' franshizalaridan keyin toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 2018 yilda Dashner jinsiy zoʻravonlikda ayblanib, agenti va nashriyotchisi bilan kelishuvlar bekor qilingan. Dashner oʻz bayonotida shunday deydi: „Men har qanday tanqidlarni va ayblovlarni oʻta jiddiy qabul qilyabman, ularni hal qilish uchun maslahat va yoʻl-yoʻriq soʻrayman“.

## Hayotining ilk davrlari
James Dashner 1972-yil 26-noyabrda Georgia shtatining Austell shahrida dunyoga kelgan. Dashner Mormon sifatida tarbiya qilingan. 10 yoshida Dashner ota-onasining yozuv mashinkasida turli narsalar yozishi sabab yozuvchilikka ilk qiziqishlari uygʻongan. Dashner 1991-yilda Duluth High Schoolni tamomlagan. James Brigham Young Universityda taqsil olish uchun Atlantadan Georgia shtatining Provo shahriga koʻchib oʻtib, u yerda buxgalteriya boʻyicha magistr darajasini qoʻlga kiritgan.

## Karyerasi
Dashnerning ilk romani *A Door in the Woods* boʻlib, 2003-yilda nashr etilgan. Uning koʻplab kitoblari singari, *A Door in the Woods* ham oʻsmirlarga moʻljallangan fentezi janridagi asar. Hikoya oʻrmondagi odamning harakatlaridan shubhaga tushgan Jimmy Fincher haqida edi. Jimmy guvoh boʻlgan narsa uning hayotini tubdan oʻzgartiradigan voqealarning boshlanishiga sabab boʻladi. *A Door in the Woods* asari *Jimmy Fincher Saga* deb nomlanuvchi kitoblar toʻplamining bir qismiga aylangan. 2004-yilda *Jimmy Fincher Saganing* navbatdagi qismlari boʻlgan ikkinchi va uchinchi kitoblar ham chiqarilgan. Ikkinchi qism *A Gift of Ice* boʻlib, u Jimmyning *Stompersdan* dunyoni qutqarishi haqida hikoya qiladi. Toʻplamning uchinchi qismi 2004-yil ohirlarida nashr etilgan boʻlib, *The Tower of Air* deb nomlangan. 2005-yilda nashr etilgan toʻrtinchi kitob *War of the Black Curtain* asari toʻplamni yakunlagan.

Jimmy Fincher Saga toʻplami yakunlanganidan soʻng, Dashner ikkita yangi toʻplam ustida ish boshlagan. Birinchi toʻplam *[[The 13th Reality]]* nomi ostida nashr etilgan, ikkinchisi *[[The Maze Runner (novel)|The Maze Runner]]* kitoblar toʻplami sifatida tanilgan. Dashner 2008-yilda *The 13th Reality* toʻplamining ilk kitobi boʻlgan *The Journal of Curious Letter* asarini nashr ettirgan. Kitob nashr etilgan yili bolalar orasida juda keng ommalashib, Whitney Awardga sazovor boʻlgan. 2009-yilda roman yana Borders Original Voices sovrinini ham qoʻlga kiritgan. 2009-yilda Dashner yana ikkita kitob chiqargan. Birinchisi *The 13th Reality* toʻplamining ikkinchi qismi boʻlgan *The Hunt for Dark Infinity* asari edi. Ikkinchi kitob *[[The Maze Runner (novel)|The Maze Runner]]* boʻlib, shu nomdagi toʻplamning ilk asari boʻlgan. *The Maze Runner* kitobining mashhurligi 20th Century Foxni 2010-yil oxirida asarni ekranlashtirish huquqini qoʻlga kiritishga undagan. *The Maze Runner* ilk marta 2012-yil oxirida *[[The New York Times|New York Timesning]]* bestsellerlari roʻyhatida *[[The Hunger Games]]* va *[[Divergent (roman)|Divergent]]* bilan birga eʼtirof etilgan. *The Maze Runner* koʻp yillar davomida bestsellerlar roʻyxatda qolib, barcha davrlarning eng koʻp sotilgan bolalar kitoblaridan biriga aylangan.

2013-yilda *[[Labirintdagilar]]* filmi premyerasi ortga surilib 2014-yil Sentryabrda ommaga taqdim qilinishi haqida eʼlon qilingan. Xuddi shu davrda, toʻplamning ikkinchi qismi boʻlgan *The Scorch Trials* Fox tomonidan suratga olinayotgan Labirintdagilar filmning davomi boʻlishi eʼlon qilingan. Biroz oʻtib Dashner VirtNetda ishlaydigan xaker Michaelning hayoti haqida soʻzlovchi *[[The Eye of Minds]]* asarini ommaga taqdim etgan. Asar *[[The Mortality Doctrine]]* kitoblar seriyasining ilk qismiga aylangan. 2014-yil sentyabr oyida *[[Labirintdagilar]]* filmi premyera qilinib, butun dunyo boʻylab 348,3 million dollar daromad qilgan. Fox birinchi filmning davomi tahminan bir yillardan soʻng, 2015-yil sentyabr oyida ommaga taqdim etilishini eʼlon qilgan.

Trilogiyaning soʻnggi qismi boʻlgan *[[Labirintdagilar: Oʻlimga qarshi]]* filmi 2017-yilda chiqarilishi rejalashtirilgan. Filmning asosiy rolini gavdalantirayotgan aktyor Dylan O'Brien 2015-yilda suratga olish maydonchasida jarohat olib film suratga olish ishlari ortga surilgan. Film 2018-yilning yanvar premyera qilingan hamda trilogiyadagi avvalgi ikki film kabi 250 million dollardan koʻp daromad keltirgan. 2018-yil iyul oyida Dashner 15 yil ichida ilk marta yangi kitob yozayotganini eʼlon qilgan.

Labirintdagilar: Oʻlimga qarshi filmi ommaga taqdim etilganidan soʻng, Dashner jinsiy zoʻravonlik bilan shugʻullanayotganini xaqida School Library Journal veb-saytida anonim ravishda habarlar joylashtirilgan. Toʻrtta izohda Dashner tomonidan tazyiq qilinganligi daʼvo qilingan va yana ikkita izoh mualliflari Medium platformasida oʻtkazilgan tazyiq haqidagi soʻrovnomada uni xabar qilganliklarini aytishgan. Bu holatlardan soʻng, Dashnerning agenti Michael Bourret ortiq u bilan ishlashni davom ettira olmasligini bayon qilgan. Dashnerning nashriyotchisi Penguin Random House, bundan soʻng uning kitoblarini nashr qilmasligini taʼkidlagan. Bu ayblovlar keng koʻlamli Me Too harakatining bir qismi boʻlgan.

2021-yil oktyabr oyida Dashner kattalar uchun horror janridagi *House of Tongues* romanini Riverdale Avenue Books nashriyotida chop etgan. Kitob chop etilgandan soʻng koʻpgina ijobiy izohlar bildirilgan.

## Mukofotlar

* 2008-yil: Whitney Award, Best Youth Fiction, *The 13th Reality.*
* 2011-yil: ALA Best Fiction for Young Adults, *The Maze Runner.*
* 2012-yil: Young Reader’s Choice Award, intermediate grades, *The Maze Runner.*

## Shaxsiy hayoti
Dashner va uning rafiqasi Lynette Anderson, Brigham Young University taqsil olishgan. Xozirda toʻrt farzandi bor va Utah shtatida istiqomat qilishadi.

## Nashr qilingan kitoblari
Dashnerning kitoblari asosan yosh oʻsmirlar uchun moʻljallangan. Uning asarlari odatda sarguzasht, tirik qolish va ilmiy-fantastik janrlarni qamrab oladi.

Uning eng ommalashgan *[[The Maze Runner (novel)|The Maze Runner]]* kitobi 2014-yil 21-sentyabrda kitobning film versiyasi premyerasidan 2 kun oʻtib New York Times jurnali bestsellerlari maqomiga ega boʻlgan.

***The Jimmy Fincher Saga:***

* *A Door in the Woods* (2003).
* *A Gift of Ice* (2004).
* *The Tower of Air* (2004).
* *War of the Black Curtain* (2005).

*[[The 13th Reality]]* toʻplami:

* *[[The Journal of Curious Letters]]* (2008), Borders Original Voices tanlovida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.
* *[[The Hunt for Dark Infinity]]* (2009).
* *[[The Blade of Shattered Hope]]* (2010).
* *The Void of Mist and Thunder* (2012).

*[[The Maze Runner (novel)|The Maze Runner]]* toʻplami:

* *[[The Maze Runner(novel)|The Maze Runner]]* (2009).
* *[[The Scorch Trials (novel)|The Scorch Trials]]* (2010).
* *[[The Death Cure (novel)|The Death Cure]]* (2011).
* *Crank Palace* (novella) (2020).

*Maze Runner voqealaridan avval sodir boʻlgan voqealar kitoblari:*

* *[[The Kill Order]]* (2012).
* *[[The Fever Code]]* (2016).

*The Maze Cutter toʻplami* (trilogiyaning davomi):

* *The Maze Cutter* (2022).
* *The Godhead Complex* (2023).

*[[The Infinity Ring]]* toʻplami.

* *A Mutiny in Time* (1-kitob) (2012).
* *The Iron Empire* (7-kitob) (2014).

*The Mortality Doctrine:*

* *[[The Eye of Minds]]* (2013).
* *[[The Rule of Thoughts]]* (2014).
* *Gunner Skale* (onlayn qisqa hikoya, 2014).
* *[[The Game of Lives]]* (2015).

*Daxshat janri:*

*The House of Tongues* (2021).

## Manbalar