open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julen Lopetegui

**Julen Lopetegui Argote** (1966-yil 28-avgustda tugʻilgan) – ispaniyalik professional futbol murabbiyi va sobiq futbolchidir. Hozirda u Qatar milliy terma jamoasining bosh murabbiyi lavozimida faoliyat yuritmoqda.

U darvozabon sifatida toʻqqiz mavsum davomida La Ligada 149 ta oʻyin oʻtkazib, musobaqada „Real Madrid“, „Logronyes“, „Barcelona“ va „Rayo Vallecano“ jamoalari safida toʻp surgan. Bundan tashqari, uchta klub tarkibida Segunda divizionida 168 ta oʻyin oʻtkazgan, Ispaniya terma jamoasi uchun bir marta maydonga tushgan va 1994-yilgi Jahon chempionatida terma jamoa aʼzosi boʻlgan.

Lopetegi 2003-yilda murabbiylik faoliyatini boshlab, bir necha yil davomida Ispaniyaning yoshlar terma jamoalarini boshqargan. U 19 yoshgacha va 21 yoshgacha boʻlgan jamoalarni Yevropa chempionligiga olib chiqqan. Ikki yil davomida milliy terma jamoa bosh murabbiyi lavozimida ishlagan, biroq 2018-yilgi Jahon chempionati boshlanishidan oldin, turnirdan soʻng „Real Madrid“ga oʻtishi haqidagi kelishuv maʼlum boʻlgach, lavozimidan chetlashtirilgan. Klub futbolida u „Rayo Vayekano“, „Castilla“, „Porto“, „Real Madrid“, „Sevilla“, „Wolverhampton Wanderers“ va „West Ham United“ jamoalarini boshqargan. „Sevilya“ jamoasi bilan 2020-yilgi Yevropa ligasida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

## Boshqaruv uslubi
Lopetegi bilan „Sevilya“da birga ishlagan sport direktori Monchi uni har qanday murabbiy uchun muhim boʻlgan uchta fazilatga ega deb taʼriflagan: yuqori kasbiy mahorat, raqobatbardoshlik va jamoani boshqarish qobiliyati. Shuningdek, u Lopetegining yirik klublarda ishlashga mosligini taʼkidlab, shunday degan: „Julen katta klubga nima kerakligini juda yaxshi tushunadi. Uning oʻz talablari bor, albatta, lekin bu tabiiy holat va u doimo klub bilan hamohang ishlaydi. U talabchan, ammo bu faqat uni tayinlaganlar manfaati uchun, shaxsiy manfaatdorlik tufayli emas“ .

## Murabbiylik statistikasi

## Yutuqlari

### Futbolchi sifatida
Real Madrid

* La Liga gʻolibi: 1989–90

Barselona

* Ispaniya Superkubogi gʻolibi: 1994, 1996

Ispaniya U20 terma jamoasi

* FIFA Yoshlar jahon chempionati ikkinchi oʻrin sohibi: 1985

### Murabbiy sifatida
Sevilya

* UEFA Yevropa ligasi gʻolibi: 2019–20

Ispaniya U19 terma jamoasi

* UEFA 19 yoshgacha boʻlganlar Yevropa chempionati gʻolibi: 2012

Ispaniya U21 terma jamoasi

* UEFA 21 yoshgacha boʻlganlar Yevropa chempionati gʻolibi: 2013

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Jabbor Eshonqul

**Jabbor Soliyevich Eshonqulov** (1965-yil 5-may, Tersota qishlogʻi, Qamashi tumani, Qashqadaryo viloyati, OʻzSSR, SSSR) – taniqli oʻzbek folklorshunos, adabiyotshunos olimi, shoiri va mohir tarjimoni. Filologiya fanlari doktori, professor. Qirgʻiziston Manas akademiyasi akademigi (2025), Qirgʻiz Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (2025). O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi direktori. Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi.

Toshkent davlat universitetining (hozirgi OʻzMU) jurnalistika fakultetini tamomlagan (1991).

## Manbalar
Neʼmat

**Neʼmat** ( — baxtli, farovon hayot; inʼom, hadya) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Neʼmat Aminov — hajvchi yozuvchi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1992);
* Neʼmat Arslon — oʻzbek adibi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi;
* Neʼmat Ibrohimov — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969);
* Neʼmat Qoʻshoqov — sovet va qirgʻiz futbolchisi;
* Neʼmat Qoʻziboyev — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (1970);
* Neʼmat Shomurodov — oʻzbekistonlik rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980);
* Neʼmatjon Hakimov — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, katta serjant. 1943-yil sentabrdan frontda xizmat qilgan. 8-otliq diviziyasining 115-otliq askarlar polkida vzvod komandiri yordamchisi boʻlgan;
* Neʼmatjon Ibragimov — oʻzbekistonlik yurist va davlat arbobi. 1983—1985-yillarda OʻzSSR ichki ishlar vaziri boʻlgan;
* Neʼmatjon Matboboyev — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999).

## Familiyalar

* Neʼmatov
* Neʼmatova

## Manbalar
Nigor

**Nigor** ( — yozuvchi, yozib oluvchi; sevikli, goʻzal; tavsif), **Nigora** — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nigor xotun — Usmonli imperiyasi sultoni Boyazid II ning xotinlaridan biri, Fotma sulton, shahzoda Korkut va katta ehtimol bilan sulton Boyaziddan boʻlgan yana bir qancha farzandlarning onasi;
* Nigora Ahmedova — sovet va oʻzbek sanʼatshunosi, kurator. Sanʼatshunoslik fanlari doktori;
* Nigora Allayeva — oʻzbekistonlik tarixchi olima;
* Nigora Karimboyeva — oʻzbekistonlik aktrisa;
* Nigora Kutlimuratova — oʻzbek davlat arbobi, siyosatchi va tabib;
* Nigora Tursunqulova — oʻzbekistonlik taekvondochi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

## Manbalar
Luciano Spalletti

**Luciano Spalletti** (italyancha talaffuzi: [luˈtʃaːno spalˈletti]; 1959-yil 7-martda tugʻilgan) italiyalik futbol murabbiyi va sobiq futbolchi. Hozirda u Italiya milliy futbol terma jamoasining bosh murabbiyi hisoblanadi.

U murabbiylik faoliyatini 1993-yilda Empolida boshlagan, soʻngra Italiyaning boshqa klublarida, jumladan Roma jamoasida ikki bor ishlagan va u yerda ketma-ket ikki marta Italiya kubogini qoʻlga kiritgan. Spalletti 2009-yildan 2014-yilgacha Sankt-Peterburgning „Zenit“ jamoasini boshqarib, ikki marta Rossiya Premyer-ligasi gʻolibligiga erishgan. „Inter“ jamoasidagi ikki mavsumlik faoliyatidan soʻng, u 2021-yilda „Napoli“ jamoasining bosh murabbiyi etib tayinlangan va 2022-23-yilgi mavsum A Seriyasida chempionlikni qoʻlga kiritgan, 2023-yil iyun oyida esa klubni tark etgan.

2023-yil avgust oyida Spalletti Italiya terma jamoasining murabbiyi etib tayinlandi va jamoani UEFA Yevro-2024 finaliga olib chiqdi, biroq musobaqa 1/8 finalida magʻlubiyatga uchradi.

## Futbolchilik faoliyati
Florensiya metropoliten hududidagi Certaldo shahrida tugʻilgan Spalletti oʻz karyerasini 20 yoshlarning oʻrtalarida yarim professional futbolchi sifatida boshlagan. Professional debyut uchun nisbatan katta yoshda boʻlishiga qaramay, u C Seriyasining Entella, Spezia, Viareggio va Empoli kabi bir qancha jamoalarida toʻp surgan. Italiyada qariyb oʻn yil davomida quyi ligalarda oʻynagach, u 1993-yilda faol futbolchilik faoliyatini yakunlagan va Empoli jamoasida murabbiy sifatida qolgan.

## Shaxsiy hayoti
Spalletti va uning rafiqasi Tamaraning uchta farzandi bor.

U Toskanada, Montaione shahri yaqinidagi tepalikda joylashgan oilaviy fermaga egalik qiladi.

## Murabbiylik statistikasi

## Yutuqlari
### Murabbiy
;Empoli

* Seriya B gʻolibi: 1996–97
* Seriya C1 pley-off gʻolibi: 1995–96
* Italiya kubogi Seriya C gʻolibi: 1995–96
;Roma

* Italiya kubogi gʻolibi: 2006–07, 2007–08
* Italiya Superkubogi gʻolibi: 2007
;Zenit Sankt-Peterburg

* Rossiya Premyer-ligasi gʻolibi: 2010, 2011–12
* Rossiya kubogi gʻolibi: 2009–10
* Rossiya Superkubogi gʻolibi: 2011
;Napoli

* Serie A gʻolibi: 2022–23
### Shaxsiy mukofotlar

* Serie A turnirida yilning eng yaxshi murabbiyi: 2006, 2007, 2023
* Panchina d’Oro sovrindori: 2004–05, 2022–23
* Seriya A oyning eng yaxshi murabbiyi: 2021-yil sentyabr, 2022-yil fevral, 2022-yil oktyabr, 2023-yil yanvar
* Seriya A mavsumning eng yaxshi murabbiyi: 2022–23
* Enzo Bearzot mukofoti sovrindori: 2023
* Italiya futbol faxriylar zali aʼzosi: 2023
## Manbalar

## Havolalar

* Luciano Spalletti Goal.com
* 
* Luciano Spalletti Zenit-History.ru
Shukr

**Shukr** (), **shukur** – arabcha soʻz boʻlib, insonlarning minnatdorchilik, shukronalik yoki eʼtirofini ifodalaydi va Islomda yuksak qadrlanadigan fazilat hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
Nilufar (ism)

**Nilufar** () — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nilufar Alimjanova — qirgʻiz siyosatchisi va davlat arbobi, Jogorku Kengesh deputati, „Alyans“ siyosiy partiyasi aʼzosi;
* Nilufar Azamova — oʻzbek badiiy gimnastikachisi, milliy terma jamoa aʼzosi;
* Nilufar Mamadaliyeva — oʻzbekistonlik biokimyogar;
* Nilufar Shomurodova — badiiy gimnastika boʻyicha o‘zbek sportchisi, xalqaro toifadagi O‘zbekiston sport ustasi, O‘zbekiston terma jamoasi sardori;
* Nilufar Usmonova — oʻzbekistonlik qoʻshiqchi va aktrisa;
* Nilufar Yoqubboyeva — oʻzbekistonlik shaxmatchi;
* Nilufar Zokirova — oʻzbekistonlik eshkak eshuvchi-kanoechi yakkalik va juftlik, asosan 200 va 500 metrga suzish boʻyicha, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

## Manbalar
Hayvonlar parvozi

***Hayvonlar parvozi*** (, ) – 2024-yilda ekranlarga chiqarilgan musiqali komediya janrlaridagi Braziliya-Hindiston kompyuter-animatsion filmidir. Gullane, VideoFilmes, Globo Filmes, NIP va Symbiosys Technologies tomonidan ishlab chiqarilgan va Imagem Filmes tomonidan tarqatilgan. Filmda bosh qahramonlarga Rodrigo Santoro, Marcelo Adnet va Alice Braga ovoz bergan.

## Ovoz berganlar

* Rodrigo Santoro – Vini
* Marcelo Adnet – Tom
* Alice Braga – Nina
* Keith Silverstein – Baruk / Bob / Kenguru
* Ian James Corlett – Nuh / Pingvin
* Luis Bermudez – Kilgore / Xudo / Sirtlon #1 / Fil / Dengiz choʻchqa / Qizilishton
* Laila McCann – Susana
* Debra Wilson – Ruth / Sigir
* Christopher Corey Smith – Alfonso
* Triya Leong – Sonia / Babe
* Rachel Butera – Mrs. Ferret / Mr. Ferret / Ilon #2 / Sirtlon #2 / Bugʻusimon / Amy
* Misty Lee, – Kit / Sheyla / Kurka
* Rick Zieff – Ilon #1 / Karkidon / Badger
* David Lodge – Gorilla / Tovus / Timsoh
* Karen Strassman – Ayol sher / Yaguar / Jirafa
* Mark Lewis – Billy Echki
* Bill Rogers – Ayiq

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Ibn Durayd

**Abu Bakr Muhammad ibn al-Hasan ibn Durayd al-Azdiy al-Basriy ad-Davsiy az-Zahroniy** () yoki **Ibn Durayd** () (taxminan milodiy 837–933) – Abbosiylar davrida Basrada yashagan yetuk tilshunos, zamonasining eng bilimdon olimi, eng mohir filolog va eng yirik shoirlaridan biri sifatida taʼriflangan. Bugungi kunda „*Jamharat al-Lugʻa*“ () nomli asari bilan mashhur. Bu asar arab tili boʻyicha tuzilgan muhim lugʻatlar ichida eng mashhurlaridan biri boʻlib, undan oldin al-Farohidiy tomonidan yaratilgan „*Kitob al-Ayn*“ lugʻatidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.

## Hayoti
Ibn Durayd 233-hijriy yilda (taxminan 837-yil milodiy) Abbosiylar xalifasi al-Mu’tasim hukmronligi davrida Basraning Solih koʻchasida tugʻilgan. Unga Abu Hotim as-Sijistoniy, ar-Riyoshiy (Abu al-Fazl al-Abbos ibn al-Faraj ar-Riyoshiy), Abdurahmon ibn Abdulloh, „Kitob al-Maoniy“ asari muallifi Abu Usmon Said ibn Horun al-Ushnanduniy, at-Tavvoziy va az-Ziyodiy kabi kishilar ustozlik qilgan. Ibn Durayd oʻzini Qahtoniylar yirik arab qabilalari ittifoqining Azd qabilasiga mansub deb bilgan.

## Manbalar
Ibn Kullob

**Ibn Kullob** () (taxminan hijriy 241/milodiy 855-yilda vafot etgan) – IX asrning birinchi yarmida Mihna davrida Basra va Bagʻdodda yashagan ilk sunniy ilohiyot olimi. Ibn an-Nadim tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Navobit deb atalgan anʼanaviy yoʻnalishga mansub boʻlgan. Uning Kullobiyya harakati rivojlanib, Ash’ariylik sifatida shakllanib bordi. Bu esa Ashʼariylik, Moturidiylik va Asariylik (amaliy jihatdan Hanbaliylik) bilan birga sunniylik mazhabining ilohiy asosini tashkil qiladi.

Ibn Kullob, asosan, imom Shofi‘iyning ikkinchi avlod shogirdlaridan tashkil topgan guruhga rahbarlik qilgan boʻlib, bu guruhga al-Karibisiy, al-Qaloniysiy, al-Muhosibiy, al-Buxoriy, Abu Savr va Dovud az-Zohiriylar boʻlgan.

## Manbalar
Farididdin Bagʻdodiy

**Shoh Muhammad Farididdin Bagʻdodiy** (  1733; **[[shoh]] [[sohib]]** nomi bilan ham tanilgan) – XVII asrning Iroq soʻfiy avliyosi. Jammu va Kashmirning Chenab vodiysida islomni targʻib qilgan deb ishoniladi. Makkada haj ziyoratini amalga oshirgan. Undan keyin Misr va Sindga sayohat qilgan. Vodiyda islom dinini targʻib qilishdan oldin u Agra shahri boʻylab sayohat qilib, soʻngra Kishtvarga yetib bordi. U yerda milodiy 1664-yilda (hijriy 1075-yilda) islomni yoygan. Oʻsha paytda u 75 yoshda edi.

## Manbalar
Nizom

**Nizom** ( — tartib, tizim; tuzum; ustav, ichki tartib qoidalari) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nizom Komil — taniqli tarjimon, muharrir;
* Nizom Nurjonov — sovet va tojik etnografi, teatrshunos, balet tanqidchisi, oʻqituvchi. Sanʼat fanlari doktori (1968), professor (1973), Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1974).

## Familiyalar
* Nizomov
* Nizomova

## Manbalar
Bobo Shoh Jamol

**Sayyid Shoh Jamoliddin Naqviy Buxoriy** (urdu: ; 1588 – 1671; **Baba Shoh Jamol** nomi bilan ham tanilgan) – soʻfiy avliyo. Husayniy Sayid nomi bilan ham tanilgan. Sayid Shoh Jamol Akbarning Dini ilohiysiga qarshi kurashgan.
## Manbalar
Nishon (ism)

**Nishon** ( — belgi, iz; muhr, tamgʻa; alomat; moʻljal; orden, medal) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nishon Bozorov — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi;
* Nishon Qiyomov — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor.

## Familiyalar
* Nishonov
* Nishonova

## Manbalar
Ibrohim al-Mavsiliy

**Abu Isʼhoq Ibrohim al-Mavsiliy** (; 742–804) – asli kelib-chiqishi fors millatiga mansub boʻlgan musiqachi, ilk Abbosiylar davrining eng buyuk bastakorlaridan biri. Ray shahrida arab va fors musiqasi boʻyicha tahsil olgach, Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bag‘dod shahriga chaqirilgan va u yerda ketma-ket uch xalifa: al-Mahdiy, al-Hodiy va Horun ar-Rashid saroyida xizmat qilgan. Ayniqsa, Horun ar-Rashid bilan yaqin munosabatda boʻlib, oʻz zamonasining yetakchi musiqachisiga aylangan. Uning shogirdlari orasida Muxoriq, Zalzal va Ziryob kabi mashhur musiqachilar boʻlgan. Abu Is’hoqning nomi „Ming bir kecha“ rivoyatlarida tilga olinadi

## Hayoti va faoliyati
Abu Is’hoq Kufa shahrida tugʻilgan. Yoshligida ota-onasidan ayrilgan va amakisining qoʻlida tarbiyalangan. Oradan bir yil oʻtgach, Ray shahriga borib, u yerda xalifa al-Mansurning elchisini uchratgan, bu esa unga Basraga kelib, qoʻshiqchilik saboqlarini olish imkonini bergan. Abu Is’hoqni ilm emas, balki qoʻshiq aytish koʻproq jalb qilgan va yigirma uch yoshida Mosulga qochib, u yerda erkin yashovchi yoshlardan iborat bir guruhga qoʻshilgan. Uning qoʻshiqchilikdagi shuhrati tez orada yoyilgan va xalifa al-Mahdiy uni saroyiga chaqirgan. Abu Is’hoq al-Hodiy davrida ham saroyda uning sevimli kishilaridan boʻlgan, shuningdek, Horun ar-Rashid uni doimiy ravishda oldida olib yurgan. Abu Is’hoqning vafotidan soʻng esa xalifa oʻgʻli al-Maʼmunga marhum uchun duo qilishni buyurgan.

## Manbalar
Niyoz

**Niyoz** ( — ehtiyoj; iltimos, oʻtinch; vaʼda; tuhfa, hadya) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Niyoz Kelginboyev — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965), tibbiyot fanlari doktori (1936),  professor (1967).
* Niyoz Muhammad Hoʻqandiy — qoʻqonlik tarixchi, shoir;
* Niyoz Poʻlatov — oʻzbekistonlik taekvondochi;
* Niyozali Xolmatov — miniatyurachi rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq ustasi (2000);
* Niyozjonxoʻja — xorazmlik maqomchi xonanda, sozanda va bastakor.

## Familiyalar

* Niyozov
* Niyozova

## Manbalar
Dieter Hecking

**Dieter-Klaus Hecking** (talaffuzi: [ˈdiːtɐ ˈhɛkɪŋ]; 1964-yil 12-sentyabrda tugʻilgan) – nemis futbol murabbiyi va sobiq professional futbolchi. 2024-yil noyabr oyidan buyon Bundesliganing VfL Bochum klubini boshqarmoqda. Hecking yarim himoyachi sifatida „Hannover 96“ va „Ayntraxt Braunshveyg“ jamoalarida toʻp surgan. Ikki klub oʻrtasidagi uzoq yillik va keskin raqobatga qaramay, u „Hannover“ni boshqarish uchun qaytgan.

## Murabbiylik statistika

## Mukofotlar

### Murabbiy
VfB Lyubek

* Regionalliga Nord: 2001-02 (2. Bundesligaga koʻtarilish)

* Shlezvig-Golshteyn kubogi: 2001

Alemannia Axen

* 2. Bundesligaga koʻtarilish: 2005-06

VfL Volfsburg

* DFB-Pokal: 2014-15
* DFL-Superkubogi: 2015

### Shaxsiy yutuqlar

* Germaniyaning yil murabbiyi: 2015

* VDV Bundesliga mavsumining eng yaxshi murabbiyi: 2014-15

## Manbalar

## Havolalar

* Dieter Hecking  at KSV Hessen Kassel Archive 
* Dieter Hecking at kicker.de
Ibrohim ibn Muhammad ibn Ismoil al-Hoshimiy

**Ibrohim ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Jaʼfar ibn Sulaymon ibn Ali al-Hoshimiy** (), **Burayh** () nomi bilan tanilgan, IX asrda yashagan Abbosiylar sulolasi vakili. Zanjilar qoʻzgʻoloni davrida Basrani himoya qilishda qatnashgan, keyinchalik Makka hokimi boʻlib xizmat qilgan.

## Faoliyati
Ibrohim ibn Muhammad Abbosiylarning dastlabki ikki xalifalari as-Saffoh va al-Mansurning amakisi Sulaymon ibn Alining avlodidan boʻlgan. 869–870-yillarda janubiy Iroqda avj olgan Zanjilar isyoniga qarshi kurashlarda Jul’an al-Turkiy boshchiligidagi harakatlarda ishtirok etgan. 871-yil oxirida Zanjilar qoʻzgʻolonchilari Basraga hujum qilganida zobit Bugʻraj bilan birga shahar mudofaasini oʻz zimmasiga olgan. Biroq bir necha kunlik janglardan soʻng ular shahardan qochishga qaror qilgan va natijada isyonchilar hududga qarshiliksiz kirib kelib, Basrani talon-taroj qilgan.

Keyinchalik Ibrohim Makkaga hokim etib tayinlangan va u yerda 873 va 874-yillardagi haj ziyoratlariga rahbarlik qilgan. 874-yilda shaharda yuzaga kelgan ogʻir oziq-ovqat tanqisligi oqibatida narxlar bir necha oy davomida keskin oshib ketgani sababli aholining ommaviy koʻchishida ishtirok etgan.

880-yilda esa Ibrohim boʻlajak xalifa al-Mu’tazidning Zanj qoʻzgʻoloniga qarshi yurishida unga hamrohlik qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Hazrat Bobojon

**Hazrat Bobojon** () (turli sanalar daʼvo qilingan – 1931-yil 21-sentyabr) – izdoshlari tomonidan sadguru yoki qutb deb hisoblangan pushtun musulmon avliyosi. Afgʻonistonning Balujiston shahrida tugʻilgan. Umrining soʻnggi 25 yilini Hindistonning Pune shahrida oʻtkazgan.
## Manbalar
Sulaymon Taunsvi

**Muhammad Shoh Sulaymon Taunsvi** (1184 hijriy / 1770 milodiy – 1267 hijriy / 1850 milodiy; odatda **Pir Pathan** nomi bilan tanilgan) – soʻfiy olimi va Chishtiylik tariqatining yetakchilaridan biri. U Gargogi shahrida hozirgi Pokiston hududidagi Balujiston viloyati, Loralay tumani, Dorug xalqining Jafar Paxtun qabilasida tugʻilgan. Uning ziyoratgohi Pokistonning Panjob viloyatidagi Dera Gʻozi Xon tumanidagi Tehsil Taunsada joylashgan. Uning *[[Urs (tasavvuf)|urs]]* (oʻlimning yillik yubileyi) har yili Islom taqvimining ikkinchi oyi (5-7) Safar al-Muzaffardan boshlab uning ziyoratgohida nishonlanadi.

Sulaymon Taunsvi 1770-yilda tugʻilgan. Yusuf Jaʼfardan Qur’on ilmini oʻrgangan. U Nur Muhammad Maxarviydan Chishtiylik tariqati ilmlarini olgan.

## Manbalar
Saxi Sarvar

**Saxi Sarvar** – panjoblik musulmon soʻfiy avliyo. 12-asrda Panjob mintaqasida yashagan deb ishoniladi.

Mustamlaka Panjobda Saxi Sarvar ziyoratgohi musulmon, hindu va sikx dindorlarini oʻziga tortgan va Panjob sikxlari uchun alohida ahamiyatga ega boʻlgan. U panjob tasavvufida muhim oʻrin tutadi.
## Manbalar
Sulton Bahu

**Sulton Bahu** (1630-yil 17-yanvar – 1691-yil 1-mart) – panjoblik musulmon shoiri, soʻfiy, 17-asr olimi va tarixchisi. Oʻzining mistik sheʼriyati bilan mashhur boʻlgan u Boburiy imperatorlari Shoh Jahon va Avrangzeb davrida faol boʻlgan.
## Manbalar
Iso an-Nushariy

**Iso ibn Muhammad an-Nushariy** () yoki **Iso ibn Muso an-Nushariy** – Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni, 896–900-yillarda Isfahon, 905-yildan 910-yil bahorida vafotiga qadar Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan.

896-yilda Ibrohim Isfahon hokimi etib tayinlandi. Nomigagina Dulafiylar sulolasining vakili Umar ibn Ahmad ibn Abdulazizga yordamchi sifatida tayinlangan boʻlsa-da, amalda bu tayinlov xalifa al-Mu’tazid tomonidan Jibal hududidagi mustaqil Dulafiylar mulklari ustidan toʻgʻridan-toʻgʻri nazoratni tiklash harakatining bir qismi edi. Ibrohim Dulafiylar yetakchisi Bakr ibn Abdulazizga qarshi olib borilgan qidiruvlarda ishtirok etdi. Bakr Abbosiylarga qarshi partizanlik urushini olib borayotgan edi. Dastlabki toʻqnashuvda Ibrohim magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, 897-yil bahorida Bakrning qoʻshinini yanchib, uning qarorgohini talon-taroj qildi. Bakr esa bir necha tarafdori bilan zoʻrgʻa qochib qutuldi. 898-yil 26-yanvarda Ibrohim Isfahon yaqinida yana bir Dulafiy Abu Laylo ibn Abdulaziz ustidan gʻalaba qozondi. Jangda Abu Layloning oʻzi halok boʻldi. 900-yil iyul oyida Ibrohim Isfahondan chaqirib olindi va Fors viloyatiga „sohib ash-shurta“ etib tayinlandi. 902-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Muʼtazidiy vazir al-Qosim ibn Ubaydullohning fitnasi qurboni boʻlgach, Ibrohim Badrning yaqinlaridan biri boʻlishiga qaramay uni tashlab ketdi va xalifa al-Muktafiydan kechirim soʻradi.

903-yil noyabr oyida Hamada Qarmatiylarga qarshi boʻlib oʻtgan jangda Iso Abbosiylar yuk tashuvchi qoʻshinining qoʻriqchi kuchlariga boshchilik qildi, bu jang Muhammad ibn Sulaymon al-Kotib boshchiligida kechgan edi. Muhammad Suriyani va Misrni yarim mustaqil Tuluniylar sulolasidan qaytarib olgach, Iso Misrga hokim etib tayinlandi. Uning Misrdagi hokimiyati boshidanoq muammoli boʻlgan, bir necha oy ichida Iso Fustatni tark etishga majbur boʻlib, Iskandariyaga qochib ketdi, bunga esa Ibrohim al-Xalanjiy boshchiligidagi ajralib chiqqan isyon sabab boʻlgan. Bu isyonchi, taxminlarga koʻra, xuddi shu davrda Tuluniylar foydasiga qoʻzgʻolon koʻtargan Muhammad ibn Ali al-Xolij degan shaxs bilan bir odam boʻlishi mumkin. Bagʻdoddan yordam kuchlari yuborildi, biroq 905-yil oxirlarida Ahmad ibn Kaygʻalagʻ boshchiligidagi armiya al-Arishda isyonchilardan magʻlubiyatga uchradi. Shunga qaramay, keyinchalik isyonni bostirishga muvaffaq boʻlishdi.

Iso an-Nusayriy 910-yil may oyida vafot etdi va Quddusda dafn qilindi. Uning oʻrniga esa Takin al-Xazariy tayinlandi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Minhaj ul Muslimin

**Minhaj ul-Muslimin** (Musulmonlarning yoʻli) – **Idora Matbuot ul-Islomiya** tomonidan **Jamoat ul-Muslimin** homiyligida nashr etilgan keng qamrovli islomiy ensiklopediya. Bu islomiy taʼlimotlarning tizimlashtirilgan manbai boʻlib, tugʻilishdan oʻlimgacha boʻlgan hayotning har bir bosqichi uchun Islomning asoslari va qoidalarini oʻz ichiga oladi. Qurʼon va sahih hadislarga asoslangan kitob, Islomiy buyruqlarning oʻzgartirilmagan, dalillarga asoslangan tushunchasini taqdim etadi.

## Tarkibi
Matnda Islom – ilohiy va mukammal hayot tarzi sifatida barcha insoniy faoliyatni tartibga solishi taʼkidlanadi. U Allohning koʻrsatmalariga zid yoki ularga qoʻshimcha boʻlgan har qanday oʻzgartirishlar, bid’atlar yoki insoniy fikrlarni rad etadi.

## Yana qarang
* Qurʼon
* Hadis
* Sirat al-Mustaqim

## Manbalar

## Havolalar
* PDF versiyasi 
* Jamoat ul-Muslimeen vebsayti
Iso ibn ash-Shayx ash-Shayboniy

**Abu Muso Iso ibn ash-Shayx ibn as-Salil al-Zuhliy ash-Shayboniy** (; 882/883-yilda vafot etgan) – Shayboniy qabilasi yetakchisi. Abbosiylar xalifaligidagi ichki beqarorlikdan foydalangan holda taxminan 867–870-yillar orasida Falastin va janubiy Shomda yarim mustaqil koʻchmanchi davlat barpo etgan. Biroq Abbosiylar armiyasi uning yerlarini tortib olib, evaziga uni Armaniston va Diyor Bakr viloyatlari hokimi etib tayinlagan. Armanistonda xristian knyazlarining kuchayib borayotgan taʼsirini jilovlashga harakat qilgan, lekin oʻz qoʻl ostidagi noiblaridan birining qoʻzgʻolonini bostira olmagach, mamlakatni tark etib, oʻz vatani Jaziraga qaytgan. U yerda hayotining soʻnggi yillarida Mosul hukmdori Isʼhoq ibn Kundoj bilan kurash kechgan. Abu Muso 882/883-yilda Mosulda vafot etgan.

## Hayoti
Isoning yoshlik davri haqida maʼlumotlar yoʻq. U Jazira mintaqasidan boʻlgan Shaybon qabilasiga mansub edi, biroq otasining ismi ham aniq emas, turli manbalarda ash-Shayx, Ahmad yoki Abdurazzoq deb keltiriladi. 848-yilda Maronddagi qoʻzgʻolonchi Muhammad ibn al-Baʼisga qarshi yuborilgan Abbosiylar qoʻshini tarkibida Bugʻa ash-Sharabiy boshchiligida ishtirok etgan. Muhammad va uning koʻpchilik tarafdorlari Rabi’a qabilalar ittifoqiga mansub edi. Shu sababli Bugʻa Iso ibn ash-Shayxni qoʻzgʻolonchilar huzuriga elchi sifatida yuborgan va Iso ularning bir qismini taslim boʻlishga koʻndira olgan.

## Manbalar
Al-Ibshihiy

**Al-Ibshihiy** ()
(1388–1446) – Misrlik yozuvchi boʻlib, Gʻarbiya gubernatorligidagi kichik shaharchada, Nil deltasida tugʻilgan.

## Asarlari
Al-Ibshihiyning eng mashhur asari *Kitob al-Mustatraf* boʻlib, toʻliq nomi *Mustatraf fi kull fann mustazraf* (*Har bir goʻzal sanʼatda erishuvga intilish*) deb ataladi. *[[Encyclopædia Britannica]]* taʼrifiga koʻra, bu „juda oʻziga xos ensiklopediya… islom dini, odob-axloq, qonun, maʼnaviy fazilatlar, ish, tabiat tarixi, musiqa, taomlanish va tibbiyotni qamrab olgan. Al-Ibshihiy arablarning madaniyatidagi eng yaxshi narsalarni kitobga kiritgan“.

### Nashrlari
* al-Ibshihiy. *al-Mustaṭraf fī kull fann mustaẓraf*. 2 jild. Bayrut: Dar Maktabat al-Hayoh, 1992.

## Yana qarang
* Ibn Inaba

## Manbalar
Al-Qalqashandiy

**Shihobuddin Abul-Abbos Ahmad ibn Ali ibn Ahmad Abdulloh [[Banu Fazara|al-Fazoriy]] ash-Shofiy** koʻproq **al-Qalqashandiy** laqabi bilan mashhur (; 1355/1356–1418) – oʻrta asr arab misrlik ensiklopedisti, polimat va matematik. Nil deltasida tugʻilib, Qohiradagi Mamluklar davlati kanselyariyasida „Katib ad-Darj“ (Daftar kotibi) lavozimida ishlagan. Uning eng mashhur asari „Subh al-Aʼsho“ nomli ulkan maʼmuriy ensiklopediyadir.

## Subh al-Aʼsho

„Subh al-Aʼsho fi Sanoat al-Insho“ („Koʻrlar uchun tong yorugʻi“ yoki „Kanselyariya hujjatlari tuzish boʻyicha qoʻllanma“) – 1412-yilda tugallangan 14 jildlik ensiklopediya boʻlib, geografiya, siyosiy tarix, tabiat tarixi, zoologiya, mineralogiya, kosmografiya va vaqt oʻlchash haqidagi maʼmuriy qoʻllanmadir. Shihob al-Umariyning „Masolik al-absor fi mamolik al-amsor“ asariga asoslangan boʻlib, u „arab maʼmuriy adabiyotining soʻnggi namunalaridan biri“ hisoblanadi. Asarning „Hukumatlar markazlari“ va „Podsholik qoidalari“ boʻlimlari alohida nashr etilgan.

„Subh al-Aʼsho“ David Kahn tomonidan shifrlarni almashtirish va oʻrnini almashtirish haqidagi birinchi nashr etilgan munozara va har bir ochiq matn harfiga bir nechta almashtirish belgilarini tayinlaydigan polialfabit shifrning birinchi tavsifi sifatida tilga olingan. Kriptoanaliz boʻyicha koʻrsatmalar harflar chastotasi jadvallari va bir soʻzda birga kelishi mumkin boʻlmagan harflar toʻplamlaridan foydalanishni oʻz ichiga oladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Isʼhoq al-Mavsiliy

**Isʼhoq al-Mavsiliy** () (767/772-yilda tugʻilgan – 850-yil martda vafot etgan) asli kelib-chiqishi fors millatiga mansub boʻlgan musiqachi, bastakor, qoʻshiqchi va musiqa nazariyotchisi sifatida faoliyat yuritgan. Abbosiylar xalifaligida oʻz davrining yetakchi musiqachisi boʻlgan. Ketma-ket olti Abbosiy xalifalari: Horun ar-Rashid, al-Amin, al-Maʼmun, al-Muʼtasim, al-Vosiq va al-Mutavakkil qoʻl ostida xizmat qilgan. Xalifalar va Abbosiylar saroyi uni yuksak qadrlashgan va uning bu qadar hurmat qilinishi oʻsha davr musiqachilari uchun gʻayrioddiy boʻlgan yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan.

Otasi Ibrohim al-Mavsiliy, qoʻshiqchi Atika binti Shuhda va Zalzaldan taʼlim olgan. Otasidan soʻng anʼanaviy musiqa maktabiga rahbarlik qilgan. Bu esa uni Ibrohim ibn al-Mahdiy va Ziryab kabi ilgʻor musiqachilar bilan qarama-qarshilikka olib kelgan, ularning uslubi keyinchalik ommaboplikda ustunlikka erishdi. Is’hoq al-Mavsiliyning nomi al-Haririyning „Maqomat“ asarida va „Ming bir kecha“ rivoyatlarida ham tilga olingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Abu Bakr az-Zubaydiy

**Abu Bakr az-Zubaydiy** (), shuningdek **Muhammad ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Madhix al-Faqih** va **Muhammad ibn al-Hasan az-Zubaydiy al-Ishbiliy** () nomlari bilan ham tanilgan, „Axbor al-fuqaho“ unvoniga ega boʻlgan filologiya, tarjimai hol, tarix, falsafa, huquq, leksikologiya va hadis sohalarida asarlar yozgan olimdir.

## Hayoti
Az-Zubaydiy Sevilya, Al-Andalus (hozirgi Ispaniya)da tugʻilgan. Uning ajdodlari Yamanlik Bishr ad-Doxil ibn Hazm boʻlib, umaviylar bilan Shomdagi Himsdan Al-Andalusga kelgan. Az-Zubaydiy Umayyad xalifaligi poytaxti Kordovaga Abu Ali al-Qoliydan taʼlim olish uchun koʻchib oʻtgan. Sibavayhning „Al-Kitob“ grammatikasiga oid tadqiqotlari tufayli u gumanist xalifa Hakam IIning oʻgʻli, shahzoda Hishom IIga ustoz etib tayinlangan. Xalifning iltimosiga koʻra, az-Zubaydiy filologiya va filologlar tarjimai hollari haqida koʻplab kitoblar yozgan. U Sevilyada qozi boʻlib ishlagan va 989-yili shu yerda vafot etgan.

## Asarlari
* *Al-Istidrok ala Sibavayh fi Kitob al-abniya vaʼz-ziyoda ala ma oradahu fihi muhazzab* (Rim, 1890) (Bagʻdod, 1970), (Ar-Riyod, 1987)
* *Tabaqot an-nahviyin va al-lugʻaviyin* () – Basra, Kufa va Bagʻdod maktablarining dastlabki filologlari va lugʻatshunoslarining tarjimai hollari (973-976). Ibn an-Nadimning „Al-Fihrist“ asari bilan bir vaqtda yozilgan.
* *Akhbor al-fuqaho; al-mutaʼaxxirin min ahl Qurtuba* – Kordovalik huquqshunoslar tarixi
* *Amthilat al-abniya fi Kitob Sibavayh Tafsir Abi Bakr az-Zubaydiy*
* *Bast al-Bori*
* *Al-gʻoya fi l-aruz*
* *Ixtisor* – Al-Buxoriyning „Sahih“idan tanlanganlar
* *Istidrok al-gʻalat al-voqi fi Kitob al-Ayn* ()
* *Lahn al-avom* () – dialektik nutq xatolari; R. Abd at-Tavvob tahriri, Qohira 1964.
* *Muxtasar al-Ayn* () – Al-Xalil ibn Ahmad al-Farohidiyning „Al-Ayn“ asaridan tanlanganlar (976 yilgacha)
* *Al-Mustadrak min az-ziyoda fi Kitab al-Bori ala Kitob al-Ayn*
* *Ar-radd ala [[Ibn Masarra]]*, yoki *Hatk sutur al-mulhidin*
* *Risolat al-intisor li l-Xalil*
* *At-Tazhib bi-muhkam at-tartib* () – „Lahn al-ammah“ asaridan
* *At-Taqriz*
* *Al-vodih fi ilm al-arabiyya* () – Sibavayh uslubidagi grammatika (Qohira, 1975), (Ammon, 1976)
* *Az-ziyodot ala kitob isloh lahn al-aammah bi-al-Andalus* ()

## Yana qarang
* Arab olimlari roʻyxati

## Manbalar
Isʼhoq ibn Hunayn

**Abu Yaʼqub Is’hoq ibn Hunayn** () (taxminan 830-yil Bagʻdodda tugʻilgan – taxminan 910–911-yilda vafot etgan) nufuzli arab tabibi, tarjimon. Tabiblarning tarjimai holi haqida bayon qilingan arab tilidagi ilk biografiya muallifi sifatida tanilgan. Shuningdek, Yevklidning „*Elements*“ va Ptolemeyning „*Almagest*“ tarjimalari bilan mashhur. Otasi Hunayn ibn Isʼhoq boʻlgan.

## Yana qarang
* Hunayn ibn Isʼhoq – otasi.

## Adabiyotlar

*  (PDF version)
*
Abu Ali al-Xayyat

**Abu Ali al-Xayyat** (; taxminan hijriy 153–220 / milodiy 770–835), Gʻarb manbalarida **Albohali** nomi bilan tanilgan (shuningdek **Albohali Alghihac**, **Albohali Alchait** yoki **Albenahait** nomlari ham qoʻllanilgan), arab astrologi va Mashallah ibn Asariyning shogirdi boʻlgan.

Al-Xayyatning „Kitob al-Mavolid“ asari 1136 va 1153-yillarda tarjima qilingan va 1546-yilda Nyurnbergda qayta nashr etilgan. Uning „Kitob Sirr al-amal“ asari 12-asrda tuzilgan „Toʻqqiz sudya kitobi“da uchraydi.

## Hayoti
Abu Ali al-Xayyat Gʻarbda Albohali nomi bilan mashhur boʻlib, taxminan 770-yilda tugʻilgan. U arab astrologi va Mashallah ibn Athariyning shogirdi boʻlgan.

U taxminan 835-yilda vafot etgan.

## Asarlari

Al-Xayyatning „Kitob al-Mavolid“ („Tugʻilish kitobi“) 1136-yilda Plato Tiburtinus tomonidan lotin tiliga, 1153-yilda esa Johannes Hispalensis tomonidan qayta tarjima qilingan. Ikkinchi tarjima 1546-yilda Nyurnbergda „Albohali Arabis astrologi antiquissimi ac clarissimi de iudiciis nativitatum liber unus antehac non editus. Cum privilegio D. Iohanni Shonero concesso“ nomi bilan nashr etilgan.

Uning „Kitob Sirr al-amal“ („Maxfiy amal kitobi“) asaridan parchalarni 12-asrda Hugo of Santalla tomonidan tuzilgan „Toʻqqiz sudya kitobi“da uchratish mumkin. Bu material asosan Mashalla asarlaridan olingan boʻlib, baʼzi joylarda fors astrologi Umar Tiberiy asarlaridan ham foydalanilgan.

## Yana qarang
* 12-asr lotin tarjimalari

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Abu Ahmad Munajjim

**Abu Ahmad Yahyo ibn Ali ibn Yahyo ibn Abu Mansur Aban al-Munajjim** (; milodiy 855/856 – 912-yil 29-oktabr) oʻrta asr fors musiqashunosi, adabiyotshunos va shoir boʻlgan. U Banu Munajjim oilasiga mansub boʻlib, bu eronliklar sulolasi ikki asrdan ortiq vaqt davomida Abbosiylar xalifaligi saroyi bilan bogʻliq boʻlgan. Uning otasi Ali ibn Yahyo al-Munajjim (vafoti 888-yil) mashhur musiqachi Ishoq al-Mavsiliyning shogirdi edi.

U asosan Al-Mu’tadid uchun yozilgan „Risola fil-musiqiy“ () nomli musiqaga oid risolasi bilan mashhur. Yana bir muhim asari – „Kitob al-bohir fi axbor shoaro muxazramiy ad-davlatayn“ boʻlib, unda ikki davr (jahiliya va islom) shoirlarining tarjimai holi va sheʼrlari toʻplangan. Al-Marzuboniy uni isteʼdodli shoir sifatida yuqori baholagan. Abu Ahmad arab tilini juda yaxshi bilgan va koʻplab kitoblar yozgan, ammo ularning nomlari bugungi kunda ham nomaʼlumligicha qolgan.

## Manbalar
Ibn al-Akfaniy

**Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Akfaniy** (, 1286–1348/1349) – kurd millatiga mansub Qohiralik ensiklopedist va shifokor.

## Hayoti
Ibn al-Akfaniy Iroqning Sinjar shahrida tugʻilib, Misrning Qohira shahrida yashagan. U al-Mansuriy kasalxonasida ishlagan. 1348 yoki 1349-yilda vabodan vafot etgan.

## Asarlari
U kamida 22 ta kitob yozgan. Asarlarining koʻpchiligi fanga oid boʻlib, mantiq, gemologiya, matematika, tibbiyot va astronomiya sohalarini qamrab olgan. Asosiy mavzular orasida qon olish, qullik va oftalmologiya mavjud.

Uning eng mashhur asari *Irshod al-qosid ila asno al-maqosid* nomli fan ensiklopediyasidir. Ensiklopediya 60 ta fan boʻyicha bibliografiyalar va atamalar lugʻati bilan taqdim etilgan. *Kitob nuhab al-dahoir fi ahvol al-javohir* asari qimmatbaho toshlar, xususan yoqut haqidadir.

## Manbalar
Maurizio Sarri

**Maurizio Sarri** (italyancha talaffuzi: [mauˈrittsjo ˈsarri]; 1959-yil 10-yanvarda tugʻilgan) – italiyalik professional futbol murabbiyi boʻlib, 2025-yil 2-iyundan Serie Aning „Lazio“ jamoasini boshqarmoqda.

Sarri professional futbolchi boʻlmagan, bank xodimi sifatida ishlash bilan birga havaskor markaziy himoyachi va murabbiy sifatida faoliyat yuritgan. U 2005-yilda Peskara jamoasi bilan B Seriyada ilk bor ish boshlagan. 2014-yilda Sarri Empoli jamoasini A Seriyaga olib chiqqan va bu ligadagi oʻrnini saqlab qolgach, Napoli jamoasi uni ishga taklif qilgan. U Neapol jamoasini boshqarish davomida bir qator individual mukofotlarga sazovor boʻlgan. 2017-18-yilgi mavsumda liga ikkinchisi boʻlganidan soʻng, Sarri Angliyaning „Chelsea“ jamoasiga oʻtdi va u yerda oʻtkazgan yagona mavsumida UEFA Yevropa ligasi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. U 2019-yilda „Yuventus“ni boshqarish uchun Italiyaga qaytgan va birinchi mavsumidayoq jamoa bilan A Seriya chempionligini qoʻlga kiritdi, shu tariqa A Seriyada gʻalaba qozongan eng keksa murabbiy unvoniga sazovor boʻldi. „Yuventus“dan boʻshatilgach, 2021-yilda „Latsio“ bosh murabbiyi etib tayinlandi, ammo 2024-yilda oʻz vazifasidan isteʼfo berdi. 2025-yil iyun oyida u yana „Latsio“ bosh murabbiyi lavozimiga qaytdi.

## Manbalar

## Havolalar
Voris Shoh

Pir **Voris Shoh** (1722  1798) – 18-asrda yashagan panjoblik musulmon soʻfiy shoir. Chishtiylik tariqatiga mansub edi. Asosan Panjob adabiyotiga qoʻshgan hissasi bilan mashhur boʻlgan.

U *[[Heer Ranjha]]* sevgi sheʼrining muallifi sifatida tanilgan. Bu Panjobning eng mashhur fojiali romantikalaridan biri haqidadir. Bu sevgi sheʼri bhairavi ragada oʻqiladi va bu bugungi kunda ham davom etmoqda.
## Manbalar
Isʼhoq ibn Ibrohim al-Musʼabiy

**Abu al-Husayn Is’hoq ibn Ibrohim** () (850-yil iyulda vafot etgan) – IX asrda Abbosiylar xalifaligi xizmatida boʻlgan yuqori martabali amaldor. Mus’abiylar oilasiga mansub boʻlib, Xurosonning Tohiriy hokimlari bilan qarindosh boʻlgan va xalifalik siyosatini amalga oshiruvchi shaxs sifatida al-Maʼmun, al-Mu’tasim, al-Vosiq va al-Mutavakkil davrlarida muhim rol oʻynagan.

822-yilda Bag‘dod shahrining xavfsizlik ishlari boshligʻi lavozimiga tayinlangan. Keyingi 30 yil ichida shaharda roʻy bergan asosiy voqealarni nazorat qilgan, jumladan, mihna siyosatini joriy etish, Abbosiylar markaziy hukumatining Samarraga koʻchirilishi va Ahmad ibn Nasr al-Xuzoiyning isyonini bostirishda faol ishtirok etgan. Uning vafotidan soʻng Bagʻdoddagi shurta rahbarligi qisqa vaqt davomida uning oʻgʻillariga oʻtgan, 851-yilda esa bu lavozim Tohiriylardan Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirga berilgan.

## Manbalar
Shoh Gardez

**Shoh Yusuf Gardez** – soʻfiy avliyo. Aytilishicha, u Moʻlton shahrini qayta tiklagan, koʻp odamlarni islom diniga kiritgan va koʻplab moʻjizalar koʻrsatgan. Afgʻonistonning hozirgi Paktiya viloyatidagi Gardez shahrilik.

Shoh Yusuf Gardez Moʻltonda oʻn ikki shia islomini yoyish bilan tanilgan.
## Manbalar
Hatif Isfahoniy

**Hatif Isfahoniy** () – Eronning Safaviylar sulolasi qulashi va undan keyingi tartibsizliklar davrida Isfahonda yashagan 18-asr shoiri. U adabiyotdagi *[[Bazgasht-e adabi]]* (Adabiyga qaytish) harakatining dastlabki va yetakchi aʼzolaridan biri boʻlib, bu harakat Eron va fors tilida soʻzlashuvchi Hindistonda hukmronlik qilgan Hind uslubining haddan tashqari „sunʼiy“ tabiatiga norozilik sifatida klassik Fors sheʼriyati asoslariga qaytishni himoya qilgan.

Hatif 18-asrning birinchi yarmida Isfahonda tugʻilib, hayotining koʻp qismini shu yerda oʻtkazgan. Uning oilasi Safaviylar davrida Ordubaddan Isfahonga koʻchib kelgan. U anʼanaviy fanlarni Nosir Tolib (vafoti 1777)dan, adabiy sanʼatni esa Mir Sayyid Ali Mushtoq (vafoti 1757/1758)dan oʻrgangan. Isfahonda Mir Sayyid Ali Mushtoq Hatif, Sobahi Bigdili, Tabib Isfahoniy, Ashiq Isfahoniy va Ozar Bigdili (*Atashkada-yi Ozar* („Ozar aloviy maʼbadi“) biografik antologiyasi muallifi) kabi taniqli olimlarni oʻz ichiga olgan adabiy guruh (keyinchalik *Anjuman-i Adabī-yi Mushtāq*, „Mushtoq adabiy jamiyati“ nomi bilan mashhur)ga asos solgan. Guruh uchun Sherozlik mashhur fors shoirlari Saʼdiy Sheroziy va Hofiz namuna boʻlib, ular Iroq uslubida sheʼr yozishni istashgan.

Uning taniqli asarlaridan biri – ilohiy birlikka murojaat qiluvchi arab va fors tillaridagi takrorlanuvchi naqarotli besh banddan iborat *tarji‘-band* sheʼridir.

Hotif Isfahondan tashqari qisqa vaqt Koshonda yashagan, hayotining soʻnggi yillarini Qumda oʻtkazgan va 1783 yoki 1784-yillarda vafot etgan. Uning Sohib Isfahoniy ismli oʻgʻli va Rushha ismli qizi boʻlib, ular ham sheʼr yozishgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Qivomuddin Muhammad al-Hasaniy

**Qivomuddin Muhammad al-Hasaniy** – 17-asr oxirida yashagan fors tabibi. Hasaniy Qazvin shahrida 1694-yilda faoliyat yuritgan olim boʻlib, uning tibbiyot, astronomiya, arifmetika, xattotlik va odob-axloq qoidalariga bagʻishlangan beshta arabcha sheʼrdan iborat *Al-Xamsa al-Qazviniya* (Qazvinlikning besh asari) nomli asari mashhur. Milliy tibbiyot kutubxonasida ushbu asarning nodir nusxasi saqlanadi, muallif tomonidan 1719–1720-yillarda tuzatilgan va uning muhrlari bilan tasdiqlangan. Bu Qivomuddin Muhammad al-Hasaniyning 1719-yilgacha faol boʻlganligini koʻrsatadi.

## Yana qarang

* Eron olimlari roʻyxati

## Adabiyotlar
* C. Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Supplement, 3 vols. (Leiden: Brill, 1937–1942), vol. 1 p. 826 va vol. 2 p. 592.
Ismoil ibn Yusuf

**Ismoil ibn Yusuf ul-Uxaydir ibn Ibrohim ibn Muso al-Javn ibn Abdulloh al-Komil ibn al-Hasan al-Musanno ibn al-Hasan al-Mujtaba ibn Ali ibn Abu Tolib** – Hasaniy Aliylardan boʻlib, 865–866-yillarda Samarradagi anarxiya davrida Hijozda Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Uning bobosi Ibrohim Hasan ibn Alining avlodidan boʻlgan Abdulloh al-Mahdning nabirasi edi.

Qoʻzgʻolon 865-yil aprel oyida Makka shahrida boshlangan. Ismoil va uning tarafdorlari Abbosiylar xalifaligining Makka shahri hokimi Jaʼfar ibn al-Fadl ibn Iso ibn Musoni shahardan qochishga majbur qilishgan. Mahalliy garnizonning qarshiligi yengib oʻtilganidan soʻng, Ismoil shaharni talon-taroj qilgan. U hatto Kaʼbadan qimmatbaho buyumlarni ham olib chiqib ketgan, xazinani boʻshatgan va aholidan 200,000 oltin dinor tovon undirib olgan. Ismoilning qoʻzgʻolon koʻtarishining aniq sabablari maʼlum emas, biroq bu harakat Abbosiy xalifalari, ayniqsa, al-Mutavakkil davridan boshlab Aliylarga nisbatan kuchaygan taʼqiblar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Ellik kundan soʻng Ismoil Madinaga yoʻl olgan. Madina hokimi unga qarshilik koʻrsatmagan va aksincha, yashirinib olgan. Shunga qaramay, Ismoil Makka shahriga qaytib kelgan va uni qamal qilgan. Qamal choʻzilgani sari Makkada ocharchilik avj olgan va koʻplab odamlar halok boʻlgan. 57 kunlik qamal davomida shahar ogʻir ahvolga tushib qolgan. Soʻngra Ismoil Makkani tark etib, Jiddaga yoʻl olgan. U yerda ham oldingi ishlarini takrorlagan, boyliklar, savdo mollari va oziq-ovqat mahsulotlarini musodara qilib, odamlarni mol-mulkidan mahrum qilgan.

866-yilning yanvarida, Arafa kunida Ismoil xalifa al-Mu’tazz tomonidan yuborilgan haj ziyoratchilari va ularni kuzatib kelgan Abbosiylar harbiy qoʻshiniga hujum qildi. U taxminan 1100 nafar ziyoratchini oʻldirdi, qolganlari esa Makkaga qochib kirib, shahardan chiqishga jur’at eta olmadilar. Ismoil esa hech qanday qarshilikka uchramasdan Jiddaga qaytdi. 866-yil mart yoki aprel oyida Ismoil chechak kasalligidan vafot etdi. Ismoilning oʻrniga uning ukasi Muhammad keldi, biroq Abbosiylar qoʻshini uni markaziy Arabistondagi Yamoma viloyatiga siqib chiqardi. U yerda Muhammad Uxaydiriylar sulolasiga asos solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Humayda bint Noʻmon ibn Bashir

**Humayda bint Noʻmon ibn Bashir** () – milodiy 7-asrda yashagan arab shoirasi va hajviy shoira. U turmush oʻrtogʻlarining kamchiliklariga bagʻishlagan hajviy sheʼrlari bilan mashhur boʻlgan.

## Manbalar
Azza al-Mayla

**Azza al-Maylo** (; „Qaddi-qomati nozli Azza“) (7-asr – vafoti 705-yil) – Madinalik musiqachi, bastakor, xonanda, shoir va ustoz.

U Ansor qabilasining mavlasi (ozod qilingan qul) boʻlib, islomni qabul qilgan. Bu davrda xalifalikdagi erkin professional musiqachilarning odatiy ijtimoiy maqomi edi.

Azza va uning hamkasbi Jamila (vafoti 720) oʻzlarining „majlis“larini boshqargan yagona erkin ayol musiqachilar edi. Bu ijodiy majlislarda ayollar va erkaklar birga qatnashishi mumkin boʻlgan, chunki arab elitalari ayollari uchun jinsiy ajratish hali toʻliq joriy etilmagan edi. Uning majlislari Madinaning jonli musiqiy hayotida muhim rol oʻynagan.

Azza al-Maylo oʻzining musiqiy isteʼdodi, ajoyib ovozi va cholgʻu asboblarini chalish mahorati bilan mashhur edi. U arab qoʻshiqlarini Rayqa, Sirin va Zerneb, fors kuylarini esa Soib Xosir va Noshitdan oʻrgangan. U qadimiy va yangi musiqalarni uygʻunlashtirgan va „xonandalar malikasi“ deb atalgan.

## Manbalar
Itax

**Aytax** yoki I**tax al-Xazoriy** () – Abbosiylar xalifasi al-Mu’tasim () davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.

Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan. 815-yilda esa xalifa al-Mu’tasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.

Al-Mu’tasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, Samarrada „sohib ash-shurta“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan. 842-yilda xalifa al-Vosiq taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan. 843/844-yillarda al-Vosiq uni Yaman hokimi etib tayinlagan. 844/845-yillarda Ashinasning vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni joʻnatdi. Tarixchi Yaʼqubiyning xabar berishicha, al-Vosiq davrida u Xuroson, Sind va Dajla daryosi boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan.

## Manbalar
Rukni Olam

**Shayx Rukniddin Abul Fotih** (; 1251-yil 26-noyabr &#x2013; 1335-yil 3-yanvar; **Shoh Rukni Olam** („Dunyo ustuni“) nomi bilan mashhur) — moʻltonlik 13—14-asrlardagi mashhur soʻfiy avliyo. Suhravardiya tariqatiga mansub boʻlgan. Moʻltondagi ziyoratgohi Panjobning tarixiy va madaniy qadriyatga ega boʻlgan eng muhim joylaridan biridir.
## Manbalar
Naushah Ganj Baxsh

**Hoji Muhammad Naushah Ganj Baxsh** (1552-yil 21-avgust – 1654-yil 18-may) – panjoblik soʻfiy avliyo va olim. Qodiriyya soʻfiy tariqatiga mansub boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Jahoniyyon Jahongasht

**Mir Sayyid Maxdum Jalolidddin an-Naqviy al-Buxoriy / Naqvi al-Buxoriy** (; 1308 – 1384; **Jahoniyyon Jahongasht** () nomi bilan mashhur) – panjoblik musulmon soʻfiy avliyo.

## Manbalar
Jaloliddin Surx-Posh Buxoriy

**[[Sayyid]] Jaloliddin Surx-Posh Naqviy al-Buxoriy** (; milodiy 1190 &#x2013; 1295 (hijriy 595 – 690)) – Hindiston yarimorolilik avliyo. Jaloliy tariqatiga mansub boʻlgan. 10-shia imomi Ali al-Hodiy avlodidan.
## Manbalar
Shoh Inoyat Qodiriy

**Shoh Inoyat Qodiriy** ( &#x2013; 1728) – panjoblik tasavvuf olimi, Qodiriya-Shattariya *[[Silsila (islom)|silsila]]* avliyosi va faylasufi. Oʻzining falsafiy asarlarini asosan fors tilida yozgan. Shoh Inoyat Qodiriy umumbashariy panjob shoirlari Bulleh Shoh va Varis Shohning murshidi sifatida mashhur.
## Manbalar
Shoh Hussayn

**Shoh Husayn** (1538 – 1599; **Madhu Lāl Husayn** nomi bilan ham tanilgan) – panjoblik soʻfiy shoir. Panjob sheʼriyatida *[[Kafi|kofiy]]* janrining asoschisi sifatida eʼtirof etiladi. Panjobda ilk yirik zamonaviy shoir hisoblanadi. Uning hayoti ilk Boburiylar davrida, Shershoh va Sur sulolalari oʻrtasidagi hukmronlik almashinuvi hamda Boburiylar saltanatining qayta tiklanishi davrlariga toʻgʻri keladi.

## Manbalar
Niyat

**Niyat** ( — maqsad, oʻy, moʻljal, oʻylab qoʻyilgan ish) — islomiy tushuncha bo‘lib, kishining qalbida Alloh rizoligi uchun biror amalni bajarish niyatini anglatadi. Bu tushuncha insonning ichki maqsadini ifodalaydi

## Manbalar

## Havolalar
Ziyod al-Ajam

**Ziyod al-Ajam** (Ziyād al-Aʿd̲j̲am) Umaviylar davrining arab shoiri boʻlgan. Asli fors millatiga mansub boʻlgan Ziyod, Abdulqays qabilasining bir boʻgʻini boʻlgan Amir ibn Horisning mavlosi (ozod qilingan quli) edi. Uning „al-Aʼjam“ taxallusi forslarga xos talaffuzi tufayli yuzaga kelgan. *Al-Agʻoniy* (Ashula kitobi)da keltirilgan rivoyatlarga koʻra, uning arab tilidagi nutqi va grammatikasi mukammal emas edi.

## Manbalar
Sayid Xundmir

**Bandagi Miyon Sayid Xundmir** (Hijriy 887–yil – hijriy 930-yil Shavvol oyining 14-sanasi; milodiy 1482/1483-yil – milodiy 1524-yil 15-avgust) Muhammad Jaunpuriy tomonidan asos solingan Mahdaviylik mazhabining safdoshi va besh xalifadan ikkinchisi boʻlgan. U „Mahdiy-e-Mavʼud“ (Vada qilingan Mahdiy) nomi bilan ham tanilgan.

## Adabiyotlar

* Sayid Ismoil, *Sidiq-e-Viloyat sirati,* Markaziy Anjuman-e-Mahdavia
* Aqida-Sharifa kitobi
Muhammad Jaunpuriy

**Sayyid Muhammad Jaunpuriy** (; 9-sentyabr 1443-yil – 23-aprel 1505-yil) hind diniy yetakchisi va Mahdaviylik harakati asoschisi. U oʻzini oxir zamonda paydo boʻladigan „Mahdiy“ deb eʼlon qilgan. Jaunpur shahrida tugʻilib oʻsgan. U butun Hindiston, Arabiston va Xuroson boʻylab sayohat qilgan.

## Hayoti
Birinchi xotini Bibi Alahdadi uning amakisi Sayyid Jaloliddinning qizi edi. U hijriy 866-yilda (19 yoshida) Jaunpurda unga uylangan. Ularning 2 oʻgʻil (Sayyid Mahmud Sani-e-Mahdi va Sayyid Ajmal) va 2 qiz (Sayyada Xunza va Sayyada Fotima) farzandlari boʻlgan.

## Sayohatlari
U oilasi va izdoshlari bilan Jaunpurni tark etgan. Mahdaviylik mazhabi asoschisi sifatida Farah (Afgʻoniston)gacha boʻlgan yoʻlda koʻplab izdoshlar toʻplagan.

## Haj amali va Mahdiylik daʼvosi
53 yoshida Haj ziyorati uchun Makkaga borgan. 1496-yil (hijriy 901-yil) Kaʼbani tavof qilgach, oʻzini „Vaʼda qilingan Mahdiy“ deb eʼlon qilgan va oʻziga ishonganlarni „moʻmin“ deb atagan.

Makkada 7-9 oy qolgach, Hindistonga qaytib, Ahmadobod va Patan yaqinidagi Badhlida oʻzini Mahdiy deb eʼlon qildi.

## Manbalar