Kinesika

**Kinesika** – yuz ifodalari va imo-ishoralar, shuningdek tananing biror qismi yoki butun tana harakatiga aloqador boʻlgan noverbal xatti-harakatlarni oʻz ichiga olgan tana muloqotini talqin qilish usuli. Ommaviy madaniyatda bu „tana tili“ deb ataladi. Ushbu tadqiqot sohasining asoschisi hisoblangan Rey Birdwhistell bu atamani ishlatmagan va yoqtirmagan, chunki tana orqali ifodalanishi mumkin boʻlgan narsalar tilshunoslarning til taʼrifiga toʻgʻri kelmasligini taʼkidlagan.

## Birdwhistellning hissasi
Kinetikadan birinchi marta 1952-yilda Rey Birdwhistell ismli antropolog foydalangan. Birdwhistell odamlarning gavda holati, imo-ishoralar, pozitsiya va harakatlar orqali qanday muloqot qilishini oʻrganmoqchi edi. Uning bir necha oʻn yillar davomidagi gʻoyalari sintez qilindi va natijada *Kinesics and Context* („Kinesika va kontekst“) kitobi paydo boʻldi. Kinesikaga, xususan, ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlarga boʻlgan qiziqish 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida *How to Read a Person Like a Book* („Odamni kitob kabi oʻqish“) kabi ommaviy (akademik boʻlmagan) nashrlar tomonidan ommalashgan. Birdwhistellning ishlarining bir qismi odamlarni ijtimoiy vaziyatlarda videoga olish va boshqa yoʻllar bilan aniqlab boʻlmaydigan muloqot unsurlarini koʻrsatish uchun ularni tahlil qilishdan iborat edi. Uning eng muhim loyihalaridan biri *The Natural History of an Interview* („Suhbatning tabiiy tarixi“) nomli uzoq muddatli fanlararo hamkorlik boʻlib, unda Gregory Bateson, Frieda Fromm-Reichmann, Norman A. McQuown, Henry W. Brosin va boshqalar ishtirok etgan.

Birdwhistell tavsiflovchi tilshunoslikka asoslanib, tananing barcha harakatlari maʼnoga ega ekanligini va ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlar ogʻzaki tilga oʻxshash atamalar bilan tahlil qilinadigan grammatikaga ega ekanligini taʼkidladi. Demak, „kinema“ fonemaga oʻxshashdir, chunki u bir xil boʻlmagan, lekin ijtimoiy maʼnoga taʼsir qilmasdan bir-birining oʻrnida ishlatilishi mumkin boʻlgan harakatlar guruhidan iborat.

Birdwhistellning baholashicha, suhbat yoki oʻzaro muloqotning ijtimoiy maʼnosining atigi 30-35 foizigina soʻzlar orqali uzatiladi. U, shuningdek, bu kinesik koʻrinishlarda hech qanday universal jihatlar yoʻq degan xulosaga keldi. Bu fikrga yuz ifodalari boʻyicha universal jihatlarni tahlil qilishga qiziqadigan Paul Ekman tomonidan eʼtiroz bildirildi.

## Zamonaviy ilovalar
Hozirgi amaliyotda suhbat oʻtkazuvchilar baʼzan kinesik xatti-harakatlarni aldov belgilari sifatida koʻradilar. Ular aytilayotgan bayonotning toʻgʻriligini aniqlash uchun harakatlar majmuasini kuzatadilar. Biroq, kinesika faqat aldovni aniqlash uchun emas, balki har qanday vaziyat va muhitda qoʻllanilishi mumkin. U, ayniqsa, oʻz fikrlarini ogʻzaki ifodalashga erinadigan yoki bunga qodir boʻlmagan shaxslarning zararsiz xabarlarini tushunishda ham samarali vosita hisoblanadi.

Bunga misol qilib quyidagilarni keltirish mumkin:

* **Emblemalar** 
* **Illyustratorlar** 
** Batonlar 
** Ideograflar 
** Deyktik harakatlar 
** Kinetograflar 
** Fazoviy harakatlar 
** Piktogrammalar 
** Ritmik harakatlar 
* **Effektli displeylar**
* **[[Regulyator|Regulyatorlar]]** 
* **[[Manipulyator|Manipulyatorlar]]**

Kinesik xatti-harakatlar ogʻzaki boʻlmagan muloqotning muhim qismidir. Tana harakatlari maʼlumotni uzatadi, ammo ularning talqinlari madaniyatga qarab farq qiladi. 

## Yana qarang

* Imo-ishora tili
* Nutq madaniyati
* Muloqot

## Manbalar