Chelyabinsk viloyatining iqtisodiyoti

## Sanoat
Uralda sanoat ishlab chiqarish boʻyicha Chelyabinsk viloyati Sverdlovsk viloyatidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. 2016-yilda ishlab chiqarish va xizmatlarning joʻnatilgan tovarlari hajmi 272,3 milliard rublni tashkil etdi.

Chelyabinsk viloyati sanoati tarkibida qora metallurgiya alohida ajralib turadi (mahsulotning taxminan yarmi). 1991-yilda qora metallurgiya ulushi 37,8% ni 2003-yilda esa -30,0% ni tashkil etgan. Bu tarmoqlar rangli metallurgiya bilan birgalikda barcha sanoat mahsulotining deyarli 50% i beradi.

### Metallurgiya
Qora metallurgiya, sanoat tarmogʻii boʻyicha Chelyabinsk viloyati mamlakatda tengi yoʻq, eng yirik metallurgiya zavodlaridan biri (Magnitogorsk), konversiya zavodlari (Zlatoust), ferroqotishmalar va poʻlat quvurlar ishlab chiqarish korxonalari (Chelyabinsk) hisoblanadi. Rangli metallurgiyada mis (Qorabash, Qishtim), rux (Chelyabinsk) ishlab chiqariladi. Metallurgiya magnezitdan (Satka) refrakterlar ishlab chiqarish bilan birga amalga oshiriladi.

Magnitogorsk temir-poʻlat zavodi Rossiyadagi eng yirik va MDHdagi eng yirik metallurgiya zavodlaridan biridir.

Zlatoust metallurgiya zavodi — poʻlat va qotishmalarning maxsus navlarini ishlab chiqaradi.

• Ashinskiy metallurgiya zavodi.

• " Qorabashmed " OAJ.

• Qishtim mis elektrolitik zavodi.

• " Qasli arxitektura-badiiy quyma zavodi " MChJ.

• " Ural temir zavodi " Chebarkul.

Chelyabinsk temir-poʻlat zavodi — Mechel OAO tarkibiga kiradi.

Chelyabinsk elektrometallurgiya zavodi Rossiyadagi eng yirik ferroqotishma ishlab chiqaruvchisi (ferroqotishma bozorining 80%).

Chelyabinsk rux zavodi Rossiyadagi eng yirik sink ishlab chiqaruvchisi boʻlib, zavod dunyoning qariyb 2% ni va Rossiya rux ishlab chiqarishining 60% dan ortigʻini tashkil qiladi.

Chelyabinsk quvur prokat zavodi ChTPZ guruhining yirik quvur ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi.

• Trubodetal (Chelyabinsk).

• UralLUKtrubmash (Chelyabinsk).

• Chelyabinsk profilli poʻlat taxta zavodi.

• Chelyabinsk metall konstruksiyalari zavodi.

• Chelyabvtormet.

• Chelyabvtortsvetmet.

• Chelyabinsk abraziv materiallar zavodi.

### Mashinasozlik
Mashinasozlik oʻzining metallurgiya bazasiga tayanadi, bu uning metall isteʼmolini belgilaydi, ammo Sverdlovsk viloyatiga qaraganda kamroq ahamiyatga ega tarmoq sanaladi. U traktorlar (Chelyabinsk), yuk mashinalari (Miass), tramvay vagonlari (Ust-Katav), texnologik uskunalar, raketa va kosmik texnologiyalar (Zlatoust, Miass), elektrotexnika mahsulotlari ishlab chiqaradi.

Ural avtomobil zavodi OAJ URAL avtomobil zavodi (Miass).

" Zlatoust mashinasozlik zavodi " OAJ Rossiya dengiz flotining strategik raketa tizimlarini ishlab chiqaruvchi etakchi korxonalardan biridir.

"Stroytexnika zavodi " MChJ (Zlatoust).

Zlatoust beton aralashtirish uskunalari zavodi MChJ (ZZBO zavodi).

Chelyabinsk asboblar zavodi.

Kopeysk mashinasozlik zavodi.

Kusinskiy quyish va mashinasozlik zavodi.

Nyazepetrovskiy kran zavodi.

Troitsk elektromexanika zavodi.

Chelyabinsk avtomobil zavodi.

Chelyabinsk traktor zavodi.

Chelyabinsk temirchilik va press zavodi.

Chelyabinsk mexanika zavodi.

Chelyabinsk yoʻl mashinalari zavodi.

" Chelyabinsk avtomobil tirkamalari mashinasozlik zavodi " OAJ.

Chelyabinsk elektrovoz taʼmirlash zavodi.

Ust-Katavskiy vagonsozlik zavodi — tramvay vagonlari va boshqa mashinasozlik mahsulotlarini ishlab chiqaradi.

### Energiya sanoati
Mintaqaning energiya bazasi koʻmir qazib olish (Kopeysk) va bir nechta kuchli issiqlik elektr stantsiyalarini (Troitskaya va Yujno-Uralskaya GRES va boshqalar) oʻz ichiga oladi. Elektr energetikasining ulushi 1991-yilda 2,4%, 2003-yilda esa 7,1% ni tashkil etdi. Ushbu hududda Yujno-Uralskaya AES qurilishi rejalashtirilgan.

Viloyat hududining bir qismi 1950-yillarda Mayak chiqindilarni qayta ishlash zavodidagi avariya natijasida radioaktiv ifloslanishga uchragan. Bu yerda, eng muhimi, Rossiyada yadroviy yoqilgʻi aylanishiga tegishli „atom shaharlari“ mavjud: Snejinsk (sobiq Chelyabinsk-70), Ozersk (sobiq Chelyabinsk-65) va Trexgorniy (sobiq Zlatoust-36) shular jumlasidandir.

### Kimyoviy
Chelyabinsk koʻmir kompaniyasi.

Zaliv, Yujnouralsk neftni qayta ishlash zavodi, MChJ.

Mini neftni qayta ishlash zavodi va boshqalar. Buranny Agapovskiy tumani, Uralpromsnab, MChJ.

Chelyabinsk boʻyoq va lak zavodi.

Chelyabinsk kimyo va farmatsevtika zavodi.

### Yengil
Chelyabinsk poyabzal fabrikasi Unichel.

Chelyabinsk tikuvchilik fabrikasi.

Chelyabinsk teatr uskunalari zavodi.

Magnitogorsk poyabzal fabrikasi.

Magnitogorsk tikuvchilik fabrikasi.

### Oziq ovqat
Chelyabinsk qandolat fabrikasi (Yuzhuralkonditer).

" Makfa " OAJ.

Oʻz tayyor mahsulot ishlab chiqarish MChJ " Moll ".

„Soyuzpischeprom“.

CPI „Ariant“.

OAJ „Chelyabinsk Xladokombinat No1“.

Chelyabinsk shahar sut zavodi („Birinchi taʼm“).

Magnitogorsk sut zavodi (birinchi taʼm).

Chelyabinsk pivo zavodi „Baltika“ OAJ.

"Ural qandolatchilari " qandolat fabrikasi.

Troitsk non zavodi.

Troitsk konserva zavodi.

" Xlebprom " OAJ.

MireL tort zavodi (Xlebprom OAJ).

Chelyabinsk yogʻ-moy zavodi.

Zlatoust goʻsht zavodi. „Synclos“ OAJ.

„SMART“ ishlab chiqarish kompaniyasi (Zlatoust).

Cafe International MChJ kafesi Tayyor muzlatilgan taomlar (Zlatoust).

Magnitogorsk novvoyxonasi „Sitno“.

„Rus noni“ oziq-ovqat guruhi Magnitogorsk).

### Radioelektronika va oʻlchash texnologiyasi
"EMIS" sanoat kompaniyalari guruhi.

MChJ „ELMETRO-ENGINEERING“.

Chelyabinsk radio zavodi „Parvoz“.

OAJ Oʻlchov texnologiyasi ilmiy-tadqiqot instituti.

Chelyabinsk zavodi „Teplopribor“.

„Metran“ sanoat guruhi.

Elektromashinani ushlab turish.

„TEKO“ NPK YoAJ.

Chelyabinsk soat zavodi „Lightning“.

Chelyabinsk kimyo muhandislik zavodi „Signal“.

„Asbobsozlik zavodi“ Federal davlat unitar korxonasi Trexgorniy.

FSUE zavodi „Plasmass“.

„Chelyabinsk avtomatlashtirilgan mexanika zavodi“ Federal davlat unitar korxonasi.

### Atom sanoati
FSUE PO " Mayak ".

" Rossiya Federal yadro markazi — Butunrossiya texnik fizika tadqiqot instituti ".

"Chelyabinsk „Radon“ radiatsiyaviy xavfsizlik boʻyicha ixtisoslashtirilgan zavod" Federal davlat unitar korxonasi.

### Boshqa
Ural Engineering Center MChJ.

" Ural sanoat korxonalarini loyihalash instituti " OAJ (" Uralpromproekt " OAJ).

Chelyabinsk elektrod zavodi.

Chelyabinskgrazhdanstroy.

Chelyabinsk-qurilish sanoati.

Davlat raketa markazi OAJ. ak. DA. P. Makeeva (GRC).

Chelyabinsk mobil elektr stantsiyalari va inshootlari zavodi.

### Sobiq yirik korxonalar
Stankomash.

OAO Ufaleynikel.

Chelyabinsk plexiglas zavodi.
## Qishloq xoʻjaligi
Sanoatning aniq ustunligi bilan mintaqa rivojlangan qishloq xoʻjaligiga ega. Eng yirik ekinlar bugʻdoy va boshqa don ekinlaridir. 2009-yilda ekin maydoni 1 million 727 ming gektarni tashkil etdi. Chorvachilik goʻsht va sut yoʻnalishiga ega. Mayin junli qoʻychilik mavjud. Sanoat markazlari atrofida shahar atrofi qishloq xoʻjaligi rivojlangan.

## Transporti
Chelyabinsk viloyatining maʼmuriy markazi Chelyabinsk Rossiyadagi eng yirik transport markazlaridan biri hisoblanadi: shahar Sibirni Rossiyaning Yevropa qismi va Uralni Qozogʻiston bilan bogʻlovchi avtomobil va temir yoʻllarning kesishgan joyida joylashgan.

Chelyabinsk — Trans-Sibir temir yoʻlining tarixiy yoʻnalishidagi bogʻlanish stantsiyasi hisoblanadi. Poezdlar Chelyabinsk orqali toʻrtta yoʻnalishda haraktlanadi: shimol va shimoli-gʻarbiy (Yekaterinburg, Nijniy Tagil, Nijnevartovsk, Tyumen, Novyy Urengoy, Kirov, Sankt-Peterburg), sharqda (Novosibirsk, Novokuznetsk, Krasnoyarsk, Irkutsk, Tynda, Chita)., Tomsk, Vladivostok), janubda (Ostona, Qaragʻanda, Toshkent, Orenburg) va gʻarbda (Ufa, Moskva, Samara, Penza, Ulyanovsk, Brest, Simferopol, Adler, Kislovodsk, Anapa, Astraxan, Boku, Voronej) yoʻnalishlarida poyezdlar ish harakatini amalga oshiradi.

1994-yildan beri xalqaro maqomga ega boʻlgan aeroport mavjud. Rossiyadagi eng yaxshi uchish-qoʻnish yoʻlaklaridan biri (har qanday turdagi samolyotlarni qabul qilish imkonini beruvchi) bilan jihozlangan aeroport Rossiyaning eng yirik shaharlari, yaqin va uzoq xorij mamlakatlari bilan havo aloqalariga ega. Aeroport Rossiyaning barcha yirik aviatashuvchilaridan (Aeroflot, S7 Airlines, SkyExpress, Rossiya va boshqalar) reyslarni joʻnatadi va qabul qiladi. Shuningdek aeroport bir qator xorijiy aviatashuvchilar ham ish faoliyatini amalga oshiradi.

1992-yildan beri Chelyabinsk metrosining qurilishi davom etmoqda (tayyorgarlik ishlari 1980-yillarda boshlangan, metro 1967-yildan beri shaharning bosh rejasida mavjud).

## Tabiiy resurslar
Temir rudalarining (Magnitogorsk, Bakal, Zlatoust va boshqa konlar), mis va nikel rudalari, mineral qurilish (ayniqsa, magnezit va sement) xom ashyolarining yirik konlari mavjud. 400 ga yaqin turlimetallar va nometallar („metall boʻlmagan xom ashyo“) konlari topilgan. Ikki yarim asr davomida Bakalskiy konlarida 150 million tonnaga yaqin ruda qazib olindi. Bugungi kunda uning zaxiralari 1,2 milliard tonnani tashkil etadi. Hali katta talabga ega boʻlmagan siderit rudalari (32 % Fe) ustunlik qiladi. Mintaqada 48 ta grafit konlari topilgan. Umumiy zaxiralari taxminan 40 million tonnani tashkil qiladi. Eng kattasi — Taiginskoye, Qishtimdan 12 km janubda joylashgan zaxiradagi konlardan biri hisoblanadi. Taiga grafitini qazib olish va qayta ishlash Qishtim grafit-kaolin zavodi tomonidan amalga oshiriladi. Grafit quyishda tigel ishlab chiqarishda, elektrodlar ishlab chiqarishda ishlatiladi. Chelyabinsk viloyatida talk va talk toshining 25 ta konlari topilgan. Umumiy zahiralari 40 million tonnadan ortiq. Ular Miass (Krasnaya Polyana) va Syrostan hududida joylashgan. Ishlayotgan ikkita kondan yiliga 200-220 ming tonna neft qazib olinadi. tonnani tashkil etadi. Talk kukuni ishlab chiqarish Miass talk zavodida amalga oshiriladi.

## Innovatsion texnologiya kompaniyalari
2018-yildan beri IT-Park74 Skolkovo jamgʻarmasining mintaqaviy operatori boʻlib, buning natijasida Janubiy Ural aholisi fond xizmatlaridan foydalanish imkoniyatiga ega, shuning uchun mintaqada texnologik tadbirkorlik faolroq rivojlana boshladi. 2019-yilda 17 ta kompaniya Skolkovo jamgʻarmasining mintaqaviy operatori rezidenti boʻldi, ularning umumiy daromadi 406 081 ming rublni tashkil etdi. Mintaqaga 10 330 ming rubl investitsiyalarni jalb qildilar. Ushbu mintaqada esa natijada 254 ta ish oʻrni yaratildi.

### Energo texnologiya
PSO loyihasi.

KOUSY.

ELMETEK.

Ural polimer texnologiyalari zavodi „Mayak“.

„Veles“ muhandislik kompaniyasi.

„Trubmetprom“ ilmiy-texnologik markazi.

„AES“ tadqiqot va ishlanmalar markazi.

Doom.

ZMR TEXNOLOGIYASI.

Technozhar SC.

Insmartavtomatika.

### Innovatsion Texnologiyalar
TRDIVI.

SONDA PRO.

RENDER FARM.

STANDUP innovatsiyalari.

PROGRAMLAB.

Mediastamp (Har pikselli guruh).

Napoleon IT.

Genplace.

### Promtech
RIVARO.

Kursir.

**Biomed**

Narayama.

NEYROTECHNOLOGY (Sacrus and Cordus) 2020-yilda Chelyabinsk viloyatida yilning eng yaxshi eksportchisi deb topildi.

NS TEXNOLOGIYASI.

## Manbalar

## Havolalar

* German Galkin, Andrey Gogolev. Kray verblyudov i plutoniya // Kommersantʼ Vlast. — 12.09.2000. — № 36. — S. 50.