open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Still reading Khan

**Still Reading Khan** hind muallifi va jurnalisti Mushtaq Sheikh tomonidan 2006-yilda yozilgan Shah Rukh Khan hayoti tahlil qilingan biografik kitobi. Kitob uning 1965-yilda New Delhi da dunyoga kelganligini, 1991-yilda Gauri Chibber bilan birgalikdagi turmushi va 3 ta farzandi borligini va aktyor, film prodyuseri hamda teleboshlovchi sifatidagi o`n olti yillik uzoq ish faoliyatini ta`riflab beradi. 
## Rivojlanish va yozish
Mushtaq Sheikh Shah Rukh Khan ni birinchi marta interview olish maqsadida 1995-yili festivalda uchratganida u Chitralekha jurnalida jurnalist sifatida ishlayotgan edi. U aktyorning do`stiga aylandi va aktyordan kino olami haqida ma`lumotlarni olib, jurnalistika sohasini tark etdi va 2001-yili aktyor ijrosida *Ashokani kashf etish* (2001-yilda yaratilgan hind tilidagi  tarixiy epik drama) filmini yaratdi. Sheikh aktyorga u haqida kitob yozishini aytganida, uavvaliga bu fikrni hazil tariqasida qabul qiladi. 2005-yil Noyabrda eʼlon qilingan, keyinchalik *Still Reading Khan* (Hali ham Khan ni oʼqiyapman) deb nomlandi;  Sheikhning taʼkidlashicha *Still* (hali ham) soʼzi metaforik ahamiyatni anglatib, men kitobni oʼqiyotgan paytda Khan  *„oʻz portreti tayyorlanish jarayonida oʻtirgan edi*. Va yana shunday tuyuldiki, men xuddi uni oʼqiyotgandek va bu ishni hali ham davom ettiradigandek tuyulgan edi“. Kitob izlanishi uchun 4 yil vaqt ketdi va bir yil Khan va uning rafiqasi Gauri Khan bilan intervyu olishga sarflandi. 
## Taqdimot
*Still Reading Khan* Mumbai dagi Xalqaro Om Books nashriyotida 2006-yil 11-oktyabr kuni va New Delhi,London  va Oʻrta Osiyoda ham aynan shu sanalarda taqdim etildi. Sheikh aytdiki, unda Khan haqida 900 varoqlik maʼlumotlar boʼlgan. Ammo u faqatgina 450 varoqlik maʼlumotlarnigina kiritgan va bunga sabab tahrirlash jarayoni qiyin boʼlishi mumkin va keyinchalik navbatdagi kitobi uchun rejalashtirib qoʼydi  Sheikh bir necha tarjimonlarni yolladi va bu kitobni Marathi, Gujarot,Hind va Urdu tillariga oʼgirtirdi.
## Tanqidiy qabul
India Today jurnalisti Kaveree Bamzai „Sheikh taʼrifga loyiq juda koʼp ish qildi, jumladan: aktyor hayotiga taalluqli kamyob va noodatiy suratlarini yigʼdi. Afsuski, uning maʼlumotlaringni kamaytir deydigan tahrirlovchisi boʼlmagan.“
## Manbalar

## Havolalar
* ''Still Reading Khan'' on Google Books
Qiyosiy dinshunoslik

**Qiyosiy dinshunoslik** - dinlarning umumiy shakllari, turlari, hodisalarning tuzilishi, o‘zaro aloqadorlar jihatlari, qonun-qoidalarini aniqlash maqsadida “qiyos” metodidan foydalanadigan soha hisoblanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Qaroiylik

**Qaroiylik** - O‘rta asr yahudiylikdagi yo‘nalishlardan biri. “Qaroiy” atamasi ba’zi manbalarda “kitob”, “yozilgan narsa”, deyilsa, boshqa bir manbalarda “qiroat” degan ma’noni anglatishi ta’kidlanadi. Tadqiqotchilar ularni “Kitobiylar” deb nomlanishiga sabab sifatida, faqatgina Tavrotni e’tirof etishlarini keltiradilar. Qaroiylikka milodiy VIII asr oxirlarida, Abbosiy xalifa Abu Ja’far Mansur hukmronligi vaqtida Bag‘dodda yahudiy ulamolaridan biri Anon ibn Dovud tomonidan asos solingan. Ushbu yo‘nalish vakillari asoschisiga nisbat berilib, “Anoniylar” ham deb yuritiladi. Uning izdoshlari, faqatgina, “Tavrot”ni e’tirof etib, “Talmud”, rabboniy yahudiylik va ravvinlarning ta’limotlarini inkor qiladilar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Qalandarxona

**Qalandarxona** - qalandarlar o‘z shayxlari boshchiligida jamoaviy tarzda hayot kechiradigan maskan. Qalandarxona ko‘p kishilar istiqomati uchun mo‘ljallangan bo‘lib, u yerda yashovchilar soni ta’lim oluvchilar bilan birga ikki yuz kishigacha yetadigan bo‘lgan. Ular o‘z maskanlarini xonaqo yoki qalandarxona deb atashgan. Qalandarxonalar Markaziy Osiyoning ko‘pgina hududlarida jumladan, Buxoro, Samarqand, Toshkent, Xo‘jand, Xorazm, Farg‘ona kabilarda ham mavjud bo‘lgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Qalandariylik

**Qalandariylik** — so‘fiylik-zohidlik harakati. Malomatiylik maktabining g‘oyalari ta’siri ostida yuzaga kelgan. Keyinchalik qalandariylik tariqatiga aylandi. Qalandariylik Xurosonda va O’rta Osiyoda XI asr boshlarida yuzaga keldi. Ommalashib, sharqda Farg‘onadan tortib, g’arbda Iroq va Shomga qadar keng tarqalgan. *Qalandariylik suluklarining* ta’siri Pokiston, Hindiston, Eron va Afrikaning ayrim mamlakatlarida hozir ham seziladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Buzău okrugi

**Buzău okrugi** — Ruminiyaning tarixiy Muntenia hududida joylashgan okrug (județ). Markazi — Buzău shahri.== Demografiyasi ==
2011-yilgi aholini hisobga olisga ko‘ra, okrug aholisi 432,054 kishini va zichligi 70.7/km².

* Ruminlar — 97%
* Romanlar va boshqalar — 3% dan ozroq.
## Manbalar
Blackthorn

„**Blackthorn**“ 2011-yilda ekranlarga chiqarilgan filmdir. Nix Films, Eter Pictures, Manto Films va Noodles Production studiyalari tomonidan ishlangan hamda Alta Films, Artificial Eye va BAC Films tomonidan tarqatilgan. Film rejissori — Mateo Gil, produserlari — Ibón Cormenzana, Andrés Santana, Jan Pace va Paolo Agazzi, ssenariy mualliflari esa Miguel Barrosdir. Filmda bosh rollarni Sam Shepard, Eduardo Noriega, Stephen Rea, Magaly Solier va Cristian Mercado ijro etgan.

Filmning ilk relizi 1-iyul 2011-yilda boʻlib oʻtgan.

## Rollarda
* Sam Shepard — James Blackthorn / Butch Cassidy
* Eduardo Noriega — Eduardo Apodaca
* Stephen Rea — MacKinley
* Magaly Solier — Yana
* Pádraic Delaney — Sundance Kid
* Dominique McElligott — Etta Place
* Daniel Aguirre — Ivan
* Luis Bredow — doktor
* Fernando Gamarra — bank direktori
* Maria Luque — Tavern Keeper
* Cristian Mercado — general

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Qavliy sunnat

**Qavliy sunnat** (arab. og’zaki sunnat) - Rasululloh (s.a.v.)ning turli holat va munosabatlarda aytgan so‘zlari. Qavliy sunnatdan murod hadislar nazarda tutiladi. Masalan, «Barcha amallarga niyatga qarab ajr beriladi», «Voris uchun vasiyat yo‘q», «Islomda zarar va zarar keltiruvchi narsa yo‘q».
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Tahajjud namozi

**Tahajjud namozi** (shuningdek, „**tungi namoz**“ deyiladi) — islom dinidagi ixtiyoriy ibodatdir. Islom paygʻambari Muhammad S.A.V.ning oʻzi muntazam ravishda tahajjud namozini oʻqiganligi va sahobalarini ham ragʻbatlantirganliklari qayd etilganlar.

## Qur’ondagi dalillar
Shayx Sayyid Sobiq „Fiqh as-sunna“ asarida tahajjudni quyidagicha taʼriflaydi:

## Hadislarda dalil
Ushbu Qurʼon oyatlari bilan bir qatorda tahajjud namozining ahamiyatini kuchaytiruvchi bir qancha hadislar (Muhammad S.A.V.dan rivoyat qilingan va tasdiqlangan rivoyatlar) ham mavjud. Turli hadislarda *"Qiyomul Saboh* „, *“Salatul Saboh"* (bomdod namozi) va *"Tahajjud"* deb zikr qilingan.

## Tavsiya etilgan vaqt
Tahajjud namozi kechasi uyqudan turib, keyin oʻqiladi. Shuningdek, xufton hamda bomdod namozlari orasida oʻqiladi

Ibn Hajar bu mavzuni sharhlar ekan:

„Tahajjudning eng yaxshi vaqti kechaning oxirgi uchdan bir qismidir“. (Abu Hurayra: Fiqh) 

Amr ibn Absa Muhammadning shunday deganini eshitganini aytadi:

Masruq ibn al-Ajda rivoyat qiladilar:

## Rakaatlar soni
Tahajjud namozi oʻqilishi kerak boʻlgan maʼlum rakaatlar 2 rakattan 8 rakkatgacha uqiladi va oʻqilishi mumkin boʻlgan maksimal chegara 10 rakat.

## Manbalar

## Havolalar

Tahajjud namoz vaqti hisoblagichi
O’n amr

**O’n amr** - Yahudiylik ta’limoti Xudo tomonidan Musoga nozil qilingan «O’n (10) amr»ga rioya qilishga asoslanadi. Ular: dunyoni yaratgan, yakka-yu yagona Yahvedan boshqa iloh yo‘qligiga imon keltirish; Yahvedan boshqaga ibodat qilmaslik; Xudoning nomini bo‘lar bo‘lmasga tilga olavermaslik; shanba kunini muqaddas bilib, u kunda dam olish; ota-onani hurmat qilish; qotillik qilmaslik; zino qilmaslik; o‘g‘rilik qilmaslik; o‘z yaqinlari (yahudiylar) haqqiga yolg‘on guvohlik bermaslik; o‘z yaqinlari uyiga, ayoliga, quliga, hayvonlariga, umuman unga tegishli bo‘lgan narsalarga ko‘z olaytirmaslik.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Oʻliklar kitobi

**Oʻliklar kitobi** — qadimgi misrliklarning eng mashhur muqaddas manbasi. Unda dafn marosimi bilan bog‘liq matnlar, ko‘rsatmalar, duolar, qo‘shiqlar yozilgan. Kitob mayyitning oxiratdagi hayoti uchun zaruriy ashyo sifatida birga ko‘milgan. Kitobda o‘liklar hukmdori Osiris mayyit ustidagi sudlovi, o‘likning joni “Men ilohlarni ranjitadigan hech narsa qilmadim, xo‘jasi qulini haqoratlashiga yo‘l qo’ymadim, och yurishga majburlamadim, hech kimni yig‘latmadim, hech kimni o‘ldirmadim”, deb o‘zini oqlashi haqida alohida bob mavjud. Shuningdek, mayyitlarning quyosh ilohi Raning oltin qayig‘idagi sayohatiga oid alohida boblar berilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yahud

**Yahud** - yahudiylar. Yahud istilohi Qur’onda Makka davrida paydo bo‘lgan, Muhammad (s.a.v.) zamondoshlari bo‘lgan yahudiylar yoki umuman yahudiylarni anglatgan va odatda nasorolar (xristianlar) bilan yonma-yon uchraydi (Oli Imron, 67/60; Moida, 18/21,82/85; Tavba 30 va b.). Madinagacha yahudiylarning muqaddas tarixiga qilingan ko‘plab iqtiboslarda, asosan, Banu Isroil - «Isroil farzandlari» iborasi ishlatilgan. Qur’onda yahudiylarga nisbatan 2 xil yondashuv aks etgan. Bir tomondan ular musulmonlar kabi yakkaxudolik tamoyillariga amal qilishgan, shuningdek, Ibrohim (a.s.) elchiligi bilan bog‘liqdirlar. Muhammad (s.a.v.) Makka va Madinada bo‘lganlarining dastlabki paytlarida Yasrib (Madina) va Shim. Arabistondagi ko‘plab vohalar aholisiining anchagina qismini tashkil etgan yahudiylar orasidan o‘zlariga safdosh va izdoshlar topish umidida edilar. Biroq, Yasrib yahudiylari Muhammad (s.a.v.) ning payg‘ambar ekanliklarini tan olmadilar va u zotni ishonchsiz, masxaralab kutib oldilar, so‘ngra qurayshiylar bilan ittifoq tuzib, Rasulullohning ochikdan-ochiq dushmaniga aylandilar. Natijada, hijratning dastlabki yillarida musulmonlar bilan yahudiylikka e’tiqod qilgan yasribliklar o‘rtasida bir nechta to‘qnashuvlar sodir bo‘lib, oqibatda Banu Qaynuqo, Banu Qurayza va Banu Nadir qabilalari a’zolari Madinadan quvg‘in qilinganlar, so‘ngra yahudiylarning markazlari - Xaybar, Fadak va b.ga harbiy yurishlar qilingan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yanvan

**Yanvan** - (shoh) qadimgi xitoyliklarning diniy e’tiqodiga ko‘ra, yerosti dunyosi hukmdori. U mayyitlarning hayotligida qilgan amallariga qarab, o‘z dunyosidagi o‘nta hakamdan biriga jo‘natadi. Ulardan 8 tasi ruhlarni jazolashardi, 2 tasi esa yangi tana berib, qaytadan tug‘ilish (reinkarnasiya)ga hukm chiqarishardi. Boshqa mifga ko‘ra, har bir inson ruhi birma-bir barcha hakamlardan o‘tadi. Katta gunohlari bo‘lgan shaxslarni azob-uqubat kutgan: sotqin amaldorlarning og‘ziga eritilgan oltin quyilgan, o‘ta gunohkor kimsalar qizigan yog‘da qovurilgan, tegirmon toshida ezg’ilashgan yoki tanasini ikkiga bo‘lishgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yazidiylik

**Yazidiylik** - asoschisi Yazid ibn Anisa bo‘lib, uning aqidasiga ko‘ra, ajam xalqlarining biridan payg‘ambar chiqib, Qur’oni karimdan boshqa kitob ham olib keladi va Muhammad (s.a.v.) keltirgan islom dinini mansux (bekor) qiladi. Bu firqaning mazkur buzuq aqidasi Qur’oni karimning: «Muhammad sizlarning erkaklaringizdan birortasiga ota emasdir, balki u Allohning elchisi va payg‘ambarlarning muhridir...» (Ahzob, 40), degan oyatiga mutlaqo zid. Alloh taolo bu oyatda Muhammad (a.s.)ni «Payg‘ambarlarning muhri» deb atadi. Zero, har bir muhim yozma hujjat so‘nggida muhr bosilgani kabi oxirgi payg‘ambar kelgach, payg‘ambarlar kitobiga ham muhr bosilgandek bo‘ldi. Yazidiylik Alloh taoloning mazkur oyatini ko‘r-ko‘rona inkor qilganliklari sabab, ahli sunna val-jamoa nazdida kofir sanaladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yazad (Yazdon)

**Yazad (Yazdon)** - zardushtiylik xudo (xudolar). Lug'aviy ma’nosi “namoz bag’ishlashga loyiq etilganlar”.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yajurveda

**Yajurveda** - Vyasadeva tomonidan to‘rt qismga bo‘lingan Vedaning uchinchi qismi bo‘lib, unda qurbonliklarning inson hayotidagi mohiyati va xosiyatiga oid masalalar bayon etilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yad

**Yad** - “Tavrot” o‘ramini o‘qishga mo‘ljallangan maxsus ko‘rsatkich.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Luqmonxon

**Elxon Luqmonxon** (*[[Mo‘g‘ulcha]]*; ) — soʻnggi Elxoniy hukmdor.

## Hayoti
Luqmonxon Boʻrchigin sulolasiga mansub boʻlib, Toʻgʻa Temurning oʻgʻlidir. Uning bolalik davri haqida maʼlumot mavjud emas. 1353-yilda otasi oʻldirilgandan keyin Astrobodda qarorgoh qurgan ukasi Amir valiy bilan davlatni oʻzaro boʻlib olgan. Shu paytdan boshlab Luqmonxonning ukasi Astrobod va Xurosonda Sarbadorlar davlati bilan oʻzaro urushlarni davom ettiradi. Qoʻshnilari bilan uzoq davom etgan urushlar Luqmonxon davlatini zaiflashtirgan. Natijada uning mulklari Xurosonning gʻarbiy chegaralariga qadar qisqarib ketadi. Luqmonxon 1381—1382-yillarda dastlab hukmronligini tan olgan Amir Temur askarlari tomonidan magʻlubiyatga uchratiladi. 1386-yilda Temur Astrabad va Mozandaronni bosib olish orqali Luqmonxon hokimiyatiga butunlay barham bergan.

## Manbalar
Vizantiya shahri

**Vizantiya** — Yunoniston ning qadimiy shahri

## Tarixi
Istanbul eramizdan avvalgi 3000 yillardan buyon mavjud shaharlardan biri bo'lishiga qaramay u faqatgina miloddan avvalgi XVII-asrda yunon mustamlakalari tomonidan egallangan. Bu mustamlakachilarning yetakchisi **King Byzas** bo'lib, bu yer Bosfor bo'g'ozi yaqinida joylashgan strategik nuqta bo'lgani sababli ular shu yerda o'rnashishgan. King Byzas shaharga o'z ismini berib, **"Byzantium"** ("Vizantiya") deb nomlagan. 
## Etimologiyasi
*Byzantium* so'zining kelib chiqishi noma'lumdir. Lekin uning paydo bo'lishi **Byzas**ning  **Thracian tili** dagi shaxsiy ismidan olingan deb ham aytiladi. Bu ismning ma'nosi ushbu tilda *"erkak echki"* deganidir. Qadimgi Yunon afsonlariga ko'ra, yunon podshohi Byzas Megara shahri sardori hamda asoschisi bo'lgan. 
*Byzantius* va *Byzantinus* nomlari IX-asrda Vizantiya pul tizimida, shuningdek fransuz, italyan va ingliz vizant tangalarida o'z aksini topgan. Ingliz tilida qo'lanishi esa qadimgi fransuz tilidagi **besan** so'zidan kelib chiqqan bo'lib, tangalarga oid hamda qariyb XII-asrlarga borib taqaladi.
Yuhanno

**Yuhanno** — Isoning 12 havoriylaridan va “Injil”ning mualliflaridan biri. Xristianlikka ko‘ra, Yuhanno “Yangi Ahd” tarkibiga kiruvchi “Vahiynoma” kitobining muallifi hamdir.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yuydi

**Yuydi** - qadimgi xitoyliklarning diniy e’tiqodiga ko‘ra, butun olamni boshqargan hukmdor. Uni “nefrit hukmdor” deb atab, unga osmon, yer, yersoti dunyosidagi barcha mavjudotlar, ilohlar, ruhlar bo‘ysungan. Uni imperatorlarning ajdarholar tasviri tushirilgan zarto‘n kiyib, taxtda o‘tirgan, qo‘lida nefrit tayoqchasini ushlagan holda tasvirlashgan. Uning saroyi 36 osmonda joylashgan, qasr darvozasida muqaddas Van Linguan turgan. Xotini - ipakchilik ma’budasi Matodyan, qizi - Sigunyan (yettinchi xurliqo) bo‘lgani haqida rivoyatlar tarqalgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Hotel Uzbekistan

**Oʻzbekiston mehmonxonasi** () — Toshkent shahrining qoq markazida, Amir Temur maydonidan 100 metr uzoqlikda joylashgan mehmonxona. Bu klassik
sovet uslubida ochiq kitob koʻrinishida qurilgan ulkan mehmonxona boʻlib, 17 qavatdan iborat. Amir Temur metro bekati 100 metr masofada joylashgan. Mehmonxonaning bir qismi 4 yulduzli mehmonxona talablariga javob berish uchun taʼmirlangan. Oʻzbekiston mehmonxonasi birinchi mehmonlarini 1974-yilda qabul qilgan va yaqin vaqtgacha u Toshkentga tashrif buyuradigan yirik turistik guruhlarga xizmat koʻrsatishga qodir yagona yirik mehmonxona boʻlgan.

## Xonalar
Mehmonxona 254 ta xonadan tashkil topgan, 126 ta xonalarda balkon mavjud. Barcha xonalar quyidagi toifalarga boʻlingan:
bir kishilik xonastandart bir kishilik xona, Superior bir kishilik, Superior Twin, Suite xonasi.
Taʼmirlangan xonalar koʻrpa-toʻshaklar, televizorlar va dushli zamonaviy hammomlar bilan jihozlangan.

## Xizmatlar
Nonushta bal zalida taqdim etiladi, u yerda kechki ovqat paytida odatda toʻylar oʻtkaziladi.
Oxirgi qavatda bar va restoran mavjud (liftdagi eng yuqori 16-qavatdan bir qavat yuqorida).
Internetga kirish bepul, lekin Wi-Fi tezligi eng yaqin routergacha boʻlgan masofaga qarab juda oʻzgaruvchan. Telekanallar faqat bir nechta rus va o‘zbek kanallari bilan cheklangan. Foyeda valyuta ayirboshlash mavjud. 17-qavatda sport zali bor.
Fayl:Amir Temur hiyoboni yaqinida joylashagan "O'zbekiston" mehmonxonasi 28.jpg|alt=


## Manbalar
Esseylar

**Esseylar** -Yahudiylikda yuzaga kelgan uchinchi yo‘nalish sifatida essaniylar (rus manbalarida “yessei” tarzida qayd qilinadi)ni keltirish mumkin. Tadqiqotchilar mazkur so‘z ivrit tilida “taqvodor”, “dindor”; oromiy tilida “davolamoq”, “muolaja qilmoq” kabi ma’nolarni anglatadi, deb ta’kidlaydilar. Ba’zi manbalarda “essaniy” so‘zining kelib chiqishini somiy tilidagi “hasid” - “dindor, xudojo‘y” so‘zidan kelib chiqqani ham keltiriladi. Biroq aksar tadqiqotchilar ushbu atama oromiy tilidagi “as-say ya” - “tabiblar” so‘zidan kelib chiqqan, degan xulosaga kelganlar.
Essaniylar tarafdorlarining soni ko‘p bo‘lmagan. Iskandariyalik Filonning qayd qilishicha, uning zamonida (I asrning birinchi yarmi) taxminan to‘rt mingga yaqin essaniylar bo‘lgan.
Odatda essaniylar faqat erkaklardan iborat jamoa holida alohida yashar edilar. Ularda ayollarga nikohlanish ta’qiqlangan edi. Vaholanki, nikohlanmaslik boshqa yahudiy jamoalari nazdida katta gunoh sanalib, uning gunohi qotillik bilan tenglashtirilgan. Shunday bo‘lsada, ba’zi essaniylarning o‘zlaridan nasl qoldirish maqsadida uylanganlari ham qayd etiladi.
Essaniylarda Tavrotda kelgan diniy marosimlarga tegishli bo‘lgan ko‘rsatmalarga katta ahamiyat qaratilgan. Jamoa a’zolari odatda jismoniy mehnat, asosan dehqonchilik bilan shug‘ullanganlar. Albatta, buning o‘ziga xos sabablari bo‘lgan. Misrlik olim Ali Abdul Vofiy fikriga ko‘ra: “Jamoa a’zolari insonni baxil bo‘lish, mol-davlatga hirs qo’yishiga sabab bo‘luvchi tijorat bilan shug‘ullanishni harom hisoblaganlar. Shuningdek, insoniyat doim tinchlik, xotirjamlikda yashashiga rahna soluvchi turli xil qurol aslahalarni ishlab chiqarishni ham man qilganlar. Yana ular oltin, kumush singari qimmatbaho taqinchoqlar savdosi va uni taqib yurishdan ham qaytarganlar”. Demak, ular asosan dehqonchilik bilan shug‘ullanganlar.
Ishdan bo‘sh vaqtlarda essaniylar muqaddas kitoblarni o‘rganishga e’tibor qaratganlar. Jamoaga biror yangi a’zo qabul qilingudek bo‘lsa, u dastlab, uch yillik sinov muddatidan o‘tishi kerak bo‘lgan. Sinov muddatidan o‘tgan kishi taqvodor, adolatli bo‘lish, yomonlik qilmaslik, adashganlarni yomon ko‘rish, to‘g‘ri yo‘ldagilarni qo‘llab quvvatlash, hukumatga nisbatan sodiq bo‘lish (har qanday hokimyat Xudodan kelib chiqadi, deb e’tiqod qilingani sababli), haqiqatni yaxshi ko‘rib, yolg‘ondan nafratlanish, o‘g‘irlik qilmaslik, birodarlaridan sir saqlamaslik hamda o‘lim xavf solib turgan taqdirda ham birodarini sotmaslik kabi bir qancha masalalarda qasamyod qabul qilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Eos

**Eos** - qadimgi yunon afsonalariga ko‘ra, tong yog‘dusi ma’budasi bo‘lib, xudolarga va insonlarga nur taratgan. Eos tasviriy san’at asarlarida otlar qo‘shilgan g‘ildirakli aravaga tushgan holda dengizdan chiqib kelayotgan yosh, ikki qanotli ayol siymosida tasvirlangan. Rivoyat qilinishicha, Eos buyuk Giperionning qizi, Gelios va Selenning singlisi bo‘lib, Asrtey bilan turmush qurgan. Ulardan Boreya, Nota, Zefir kabi shamol ma’budlari, shuningdek, yulduzlar tug’ilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ensiklika

**Ensiklika** (lot. “okrug”) - katoliklikda e’tiqod qiluvchilarga yoki alohida davlatlarning yepiskopi yoki arxiyepiskopi nomiga jo‘natilgan, ijtimoiy-siyosiy, diniy va axloqiy masalalardan birini o‘zida aks ettirgan papalikka oid hujjat. Muhimligi jihatidan apostol konstitusiyasidan keyingi ikkinchi o‘rinda turadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Esfir, Yesfir

**Esfir, Yesfir** - yahudiylik dini muqaddas manbasi Tanaxda zikr etilgan hamda Purim bayrami bilan bog’liq qahramon qiz.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Eran yurtlari

**Eran yurtlari** - “ariyanam vayeju” so‘zining “ariyan” qismini qadimiy turkiy “eran” so‘zi bilan bog‘lash mumkin. Avesta matnlarida “ariyan” va qadimiy turkiy “eran” so‘zlari bir xil “qahramonlar”, “pahlavonlar” va “qudratlilar” ma’nosiga ega.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Tulcea okrugi

**Tulcea Okrugi** — Ruminiyaning Dobruja mintaqasida joylashgan okrug. Markazi — Tulcea shahri. U oʻzining shimoliy-sharqiy burchagida Dunayning katta va siyrak aholi punktini oʻz ichiga oladi.

### Demografiyasi
2011-yilda oʻtkazilgan hisob-kitoblarga koʻra, Tulcea okrug aholisi 201,462 kishini tashkil etgan. Aholi zichligi 23.7/km²ni tashkil etdi. Bu koʻrsatkich Ruminiya okruglari orasida eng pasti boʻlib, okrug aholi kam yashaydigan Dunay estuarial sersuv yerlar hududiga kiritilgan.

* Ruminlar — 89,13%
* Livopanlar — 5.41%
* Turklar — 0,93%
* Roman — 1,87%
* Greklar — 0,65%.

## Manbalar
Alveolotsit

**Alveolotsitlar (alveotsitlar, pnevmositlar)** — oʻpka alveolalarining devorlarini qoplaydigan yassi epiteliy hujayrasi . Alveolyar epiteliy geterogen boʻlib, uch tipdagi hujayralar bilan ifodalanadi.

## Tasniflash

### I tip — yassi yoki respirator
Ular alveolalar yuzasining katta qismini (95-97%) qoplaydi, aerogematik baryerning tarkibiy qismi boʻlib, ular orqali gaz almashinuvi amalga oshiriladi. Ular tartibsiz shaklga ega va yupqalashgan sitoplazmaga ega (0,2 mikrondan kam), unda kam rivojlangan organellalar va koʻp sonli pinotsitoz pufakchalar mavjud. Ular bir-biri bilan va II tip alveolotsitlar bilan qattiq birikmalar orqali bogʻlangan. Bu hujayralar toksik moddalarga juda sezgir.

### II tip — katta yoki granulyar (donador)
Ularning soni taxminan I turdagi alveolotsitlar soniga teng boʻlib, ular orasida alohida yoki kichik guruhlarda yotadi, lekin alveola yuzasining atigi 2-5% ni qoplaydi. Ular yumaloq yoki kub shaklga ega, alveolalarning boʻshligʻiga chiqib turadigan yuzasida mikrovorsinkalar bor. II turdagi alveolotsitlar sitoplazmasida koʻp miqdorda mitoxondriyalar, yaxshi rivojlangan donador endoplazmatik toʻr va boshqa organellalar mavjud boʻlib, ular orasida membrana bilan oʻralgan osmiofil plastinkali tanalar eng xarakterlidir. Ikkinchisi fosfolipidlar, oqsil va uglevod komponentlarini oʻz ichiga olgan elektron zich qatlamli moddadan iborat. Plastinkali tanachalar, sekretor granulalar kabi, II tipdagi alveolotsitlardan ajralib chiqadi va alveolyar epiteliy yuzasida qalinligi 0,05 mkm gacha boʻlgan surfaktant plyonka hosil qiladi. II turdagi alveolotsitlar surfaktant ishlab chiqarishdan tashqari boshqa funksiyalarni ham bajaradi:

# Alveolyar epiteliya orqali suv va ionlarni tashishni boshqarish.
# Interferon va lizotsim sintezi va sekretsiyasi.
# Ksenobiotiklar almashinuvida ishtirok etish.
# Alveolyar epiteliyning kambial elementi hisoblanadi.
# Oksidlovchilarni neytrallash.

### III tip — choʻtkali
Ular apikal yuzasida kalta mikrovorsinkalar, sitoplazmada esa koʻp sonli pufakchalar va mikrofibrillalar tutamlari mavjudligi bilan ajralib turadi. III-tip alveolotsitlar suyuqlikning soʻrilishini va surfaktantning konsentratsiyasini yoki xemoretseptsiyani amalga oshiradi deb taxmin qilinadi. Shuningdek, ular neyrosekretor funksiyaga ega boʻlishlari mumkin.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
*
Aleksandar Stanisavljević

**Aleksandar Stanisavlevich** (11-iyun 1989-yilda tugʻilgan) – serbiyalik futbolchi, hujumkor yarim himoyachi ampulasida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Serbiyaning Pojarevac shahrida tugʻilgan, 2013-yilda Serbiya birinchi ligasi vakili FK Sloga Petrovac na Mlavi bilan oʻynash uchun Serbiyaga qaytishdan oldin Avstriya va Vengriyada oʻynagan. 2013-14-yilgi mavsumdagi qishki tanaffusda u Serbiya Superligasining OFK Beograd jamoasiga oʻtdi va 2014-yilning yozida u Superliganing boshqa klubi Donji Sremga oʻtdi. 2015-yil boshida u Voyvodinaga koʻchib oʻtdi va u yerda UEFA Yevropa ligasi oʻyinlarida, ayniqsa Italiyaning „Sampdoriya“ klubiga qarshi mehmonda 4:0 hisobida gʻalaba qozonib, bitta gol va bitta golli uzatmani amalga oshirdi. 2015-yilning 24-dekabrida u Gretsiya Superligasi vakili Asteras Tripoli bilan nomaʼlum toʻlov evaziga 3,5 yillik shartnoma imzoladi. 2023-yil Oʻzbekiston Superligasi vakili „Buxoro“ klubi bilan shartnoma imzoladi

## Manbalar

## Havolalar

* HLSZdagi oʻyinchi profili 
* 
*
Rigveda

**Rigveda** (sanskr.- madhiyalar vedasi) – Rigvedaning qadimiy hindlar madaniyatida, shuningdek, umumhind – yevropa madaniyatidagi oʻrnini tushunish uchun kitobning asli paydo boʻlish tarixiga nazar solish lozim. Oriy qabilalarining koʻchib kelishlari koʻp asrlarga choʻzilgan va juda keng miqyosni qamrab olgan uzoq jarayon boʻlgan. Rigvedada bu qabilalarning Hindistonga koʻchib kelishlaridan oldingi harakatlari haqida aniq esdaliklar uchramaydi. Ammo oriylar bu yerda birinchi paydo boʻlganlarida ularda faqatgina jang aravalari emas, balki xudolarga aytilgan, ularning jangovar ruhini qoʻllab-quvvatlagan, ularning dushman ustidan gʻalaba qilishlari, shon-shuhrat, boylik, erkak avlod qoldirish, taraqqiy etish uchun boʻlgan intilishlarini aks ettirgan madhiyalar ham bor edi. Bu madhiyalar ruhoniy oilalarida ogizdan-ogʻizga, avloddan avlodga uzatildi. Rigvedada zardushtiylikning muqaddas kitobi Avesto bilan juda hamoxang afsona va marosimlar bor. Baʼzi noaniq afsonaviy shaxslar bu ikki manbani bir-biri bilan qiyoslash yordamida ayon boʻladi. Rigveda yagona asar, toʻplam sifatida Hindiston hududida, asosan, Panjobda, Hind daryosi havzasida mujassam boʻldi. Hindiston tarixi boʻyicha qadimiy sana hisoblanmish mil. av. VI asr buddizmning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Vedalar esa undan ancha avval qayd etilgan. Shunday qilib, Rigveda Shimoliy Hindistonda mil.av. ikkinchi – birinchi mingyilliklarda yuz bergan voqealar haqida maʼlumot beruvchi yagona manba boʻlib qolmoqda. Bu yodgorlik juda noyob boʻlganligi sababli u faqat oʻzini-oʻzi sharxlaydi. Veda-"muqaddas bilim", R. – „madhiyalar vedasi“ maʼnolarini beradi. Veda oʻsha davrda yashagan insonning oʻzi va uni oʻrab turgan olam: xudolar, jin-shaytonlar, fazo, marosimlar, ijtimoiy tuzum, milliy qadriyatlar va boshqalar haqidagi bilimining barchasini oʻz ichiga oladi. Rigveda xudolarga aytilgan madhiyalarning toʻplami, yaʼni diniy yodgorlik boʻlib, uning mualliflari, rishi kuylovchilarning asosiy vazifalari xudolarni oriylar tomoniga ogʻdirish boʻlgan. Ular madhiyalarni kuylab xudolarni maqtaganlar, ularning qahramonlik va sharaflarini ulugʻlaganlar, ularni qurbonlik keltirish marosimlariga taklif etganlar va shundan soʻng ularni oriylarni qoʻllab-quvvatlash hamda hayot farogʻatlarini ato etishlarini soʻraganlar. Xudolarga taʼsir etishning eng asosiy yoʻli – ularga madhiya aytish boʻlgan. Rigveda qadimgi yunon dostonlari „Iliada“ va „Odisseya“ning birgalikdagi umumiy hajmiga teng keladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Rosh ashona

**Rosh ashona** (ibr. - “yil boshi”) - yahudiy milliy taqvimiga ko‘ra yangi yil bayrami tishre (sentyabr-oktyabr) oyining birinchi va ikkinchi kunlarida nishonlanadi. Yahudiylik ta’limotiga ko‘ra, bu kunda ilk inson Odam yaratilgan va shu kunda Xudo tomonidan berilgan taqiqni buzib, jannatdan chiqarilgan. Bu insonga chiqarilgan ilk hukm edi. Shundan buyon mazkur kunda Xudo bandalari ustidan hukm chiqaradi. Masalan, yangi yilda kimning vafot etishi va kimning yashashi o‘lim yoki hayot kitoblariga yoziladi. Biroq, mazkur kunlarda o‘yin-kulgu qilinmay, 10 kun davomida istig‘for aytib, ibodat qilish orqali insonning nomi o‘lim kitobiga emas, balki hayot kitobiga yozilishiga erishish mumkin. O'n kun davom etgan Rosh Ashonaning oxirgi kunida Yom Kipur bayrami nishonlanadi. Bu kuni hech qanday ish qilinmay, faqat ibodat bilan mashgʼul bo‘linadi. Yahudiylar Yom Kipurda ro‘za tutishlari, sinagogada nadomatlar bilan yig‘lab qilgan gunoxlariga tavba qilishlari shart. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, Rosh Ashonada rejalashtiriladigan insonning bir yillik taqdiri Yom Kipurda qilingan ibodat va tavbasiga qarab belgilanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sean Biggerstaff

**Sean Biggerstaff** (: 1983-yil 15-martda tugʻilgan) — Shotlandiya aktyori. U ''Garri Potter'' filmlar seriyasi: *[[Harry Potter va hikmatlar toshi|Garri Potter va hikmatlar toshi]]* (2001), *[[Harry Potter va maxfiy hujra|Garri Potter va maxfiy hujra]]* (2002) va *[[Harry Potter va ajal tuhfalari: 2-qism|Garri Potter va ajal tuhfalari: 2-qism]]* (2011) filmlarida  Oliver Vud rolini oʻynagani bilan mashhur. 

Biggerstaff besh yoshida bola aktyor sifatida faoliyat yurita boshladi va ekrandagi debyutini *The Crow Road* (serial) (1996) televizion mini-serialida qildi. U *Consenting Adults* (2007) televizion filmidagi *Jeremi Vulfenden* roli uchun *British Academy Scotland Awards*ni qoʻlga kiritdi. Shuningdek, u *Keshbek* (2006) va *Mary Queen of Scots (2013)* badiiy filmlarida suratga tushgan.
Usmon Nosir koʻchasi (Toshkent)

**Usmon Nosir koʻchasi** — Toshkent shahrining markaziy qismida, Yunusobod tumani „Buyuk Turon“ mahallasi (Oloy bozori orqasida) hududida joylashgan koʻcha. Koʻchaning umumiy uzunligi qariyb 350 metrni tashkil qiladi.

## Tarixi
Koʻchaning avvalgi nomi „Amir Temur 1-tor koʻchasi“ edi. 2023-yil 23-fevral kuni Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashining VI-77−30−14−0-K/23-sonli qarori asosida ko‘cha nomi „Usmon Nosir ko‘chasi“ deb qayta nomlandi. Shuningdek, ko‘chaga tutash boʻlgan nomsiz ko‘chaga „Usmon Nosir 1-tor ko‘chasi“ nomi berildi. Toshkent shahar hokimligi ushbu qaror prezident Shavkat Mirziyoyevning 2022-yil 10-fevraldagi „Otashin shoir, tarjimon va dramaturg Usmon Nosir tavalludining 110 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida“gi qarori tegishli bandining ijrosini taʼminlash maqsadida amalga oshirilgani haqida xabar qildi.

## Kesishgan koʻchalar

Koʻcha Amir Temur shox koʻchasi va Oloy bozori koʻchalari oraligʻida joylashgan boʻlib, faqatgina Usmon Nosir 1-tor koʻchasi bilan kesishadi. Shahrisabz va Abdulla Qodiriy ko‘chalariga parallel ravishda o‘tadi. Bu ikki tomonlama harakatlanish va ikkita qatnov qismiga ega boʻlgan asfaltlangan ikki polosali yoʻldir. Qatnov qismi oraligʻida daraxtlar ekilgan yashil hudud mavjud.

## Binolar

Jamoat ahamiyatiga molik binolarga Oloy bozori, Toshshahartransxizmat, Oʻzbekiston pochtasi kiradi.

## Transporti

Koʻchaning Amir Temur shox koʻchasi bilan kesishgan qismida jamoat transportining koʻpgina avtobus yoʻnalishlari harakatlanadi va uning yonidagi Abdulla Qodiriy metro bekati joylashgan. Kichik halqa yoʻlida joylashgan "Toshkent" temir yoʻl vokzali koʻchadan taxminan 4 km masofada joylashgan. Bunyodkor shoh koʻchasidagi Avtovokzal koʻchadan qariyb 12 km masofada joylashgan. Aeroport esa taxminan 8 km masofada joylashgan.

## Galereya

## Yana qarang

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Ellie Goulding

**Elena „Ellie“ Jane Goulding** (; 1986-yil 30-dekabrda tugʻilgan) angliyalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavisdir. Uning qoʻshiqchilik faoliyati prodyuserlar — Starsmith va Frankmusik bilan uchrashganidan keyin boshlandi. Goulding 2009-yilning iyulida Polydor Records leybli bilan shartnoma imzolab, *[[An Introduction to Ellie Goulding]]* nomli birinchi mini-albomini chiqardi.

2010-yili BBC kompaniyasi eng istiqbolli xonandalarni aniqlash uchun oʻtkazgan soʻrovda Goulding ikkinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u „Critics' Choice“ nominatsiyasida Brit mukofoti bilan taqdirlandi. 2010-yilga kelib, *[[Lights]]* nomli ilk studiyaviy albomini eʼlon qildi; albom Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarildi va Buyuk Britaniyaning oʻzida 850 000 dan ziyod nusxada sotildi. Albom 2010-yilning noyabrida *Bright Lights* nomi bilan qayta eʼlon qilindi. Mazkur albomga kiritilgan Elton John ijro etgan „Your Song“ qoʻshigʻining kaveri Buyuk Britaniya singllar xit-paradida 2-pogʻonagacha koʻtarildi; „Lights“ taronasi esa AQShning ''Billboard'' Hot 100 xit-paradida ikkinchi pogʻonagacha koʻtarilishga muvaffaq boʻldi.

Gouldingning ikkinchi studiyaviy albomi — *[[Halcyon]]* 2012-yilda chiqarildi. „Anything Could Happen“ taronasi albomning asosiy taronasi sifatida eʼlon qilindi. Albom Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida avvalboshda 2-pogʻonagani egalladi, 65 haftadan keyin esa eng yuqori pogʻonagacha koʻtarildi. AQShning ''Billboard'' 200 xit-paradida esa 9-pogʻonagacha koʻtarildi. 2013-yilda Goulding *Halcyon Days* albomini eʼlon qildi. Ushbu albomga kiritilgan „Burn“ ashulasi Buyuk Britaniya singllar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarildi. 2014-yilda Goulding „Britaniyalik ayol yakkaxon xonanda“ („British Female Solo Artist“) nominatsiyasida Brit mukofoti bilan taqdirlandi. Goulding 2015-yilda ''Delirium'' nomli uchinchi studiyaviy albomini ommaga taqdim etdi. „On My Mind“ qoʻshigʻi albomning asosiy taronasi oʻlaroq chiqarildi. Oʻsha yili Goulding „Love Me like You Do“ ashulasi uchun „Eng yaxshi yakkaxon pop-ijro“ („Best Pop Solo Performance“) nominatsiyasida Grammy mukofotiga nomzod etib koʻrsatildi. Uning toʻrtinchi studiyaviy albomi — *[[Brightest Blue]]* (2020) Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida uchinchi pogʻonagacha koʻtarildi hamda Amerika ovoz yozish sanoati assotsiatsiyasi (Recording Industry Association of America) tomonidan oltin sertifikati bilan taqdirlandi.

## Diskografiyasi
* *[[Lights]]* (2010)
* *[[Halcyon]]* (2012)
* *[[Delirium]]* (2015)
* *[[Brightest Blue]]* (2020)
* *[[Higher Than Heaven]]* (2023)

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Saisenbako

**Saisenbako** - sintoiylik ibodatxonasida joylashgan ehson qutisi. U, ustki qismida panjarasi bor bo‘lgan, to‘rt burchakli quti. Mazkur qutiga tanga tashlab ehson qilish, shaxsiy tilaklarni ijobat bo‘lishini kamidan so‘ragani ibodatxonaga muntazam kelmaydigan ziyoratchilarga joriy qilingan. Ehson qilish vazifasi qolgan ziyoratchilarga ixtiyoriy hisoblanadi. Tarixda tangalar o‘rniga guruch ehson qilish urf bo‘lgan. Ziyoratchilarda guruchni qog‘ozga o‘ragan holda kami huzuriga tashlab ehson qilish (sanmai udumi) yoki guruchni kami huzurida sochib tashlash (ohineri) kabi udumlar mavjud bo‘lgan. Biroq, bu an’ana guruchni aqcha bilan almashtirilgandan so‘ng, yo‘qolib ketgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sandek

**Sandek** - yahudiylikda xatna marosimida xatna qilinayotgan chaqaloqni ushlab turuvchi shaxs.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sando

**Sando** - sintoiylikda, ibodatxonasining kirishida joylashgan toridan to asosiy ibodat binosi - xondengacha olib boruvchi yo‘lga aytiladi. Sando yo‘lining cheti toro - tosh lampalari (fonus) yoki boshqa bezaklar bilan bezatilgan bo‘ladi. Sando ikki xil bo‘ladi, birinchisi, omote sando (omote-sando) - asosiy yo‘l bo‘lsa, ikkinchisi, ura sando (ure-sando) xondenga olib boruvchi ikkinchi darajali yo‘l hisoblanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sanyuan

**Sanyuan** (xitoycha - “Uch ibtido”) - daochilik ta’limotida, Lao szi vafotidan so‘ng, bir necha marotaba insonlarga ko‘rinib turgan va o‘z ta’limotini yetkazgan, deb hisoblanadi. Rivoyatlarga ko‘ra, u o‘zining mana shunday paydo bo‘lishlarining birida, Chjan Daolinga borliq uch: syuan (xitoycha - “sir tutilgan”), yuan (“azaliy”) va shi (xitoycha- ibtido) unsurga asoslanishini aytgan. Bular asosida uch osmon xizmatchilari boshqarib turadigan osmon, suv va Yer paydo bo‘lgan. Shundan kelib chiqqan holda, yuqoridagi uchlik bilan bog‘liq quyidagi bayramlar nishonlanadi: a) “Oliy ibtido” — 1-oyning 15-kunida nishonlanadigan Osmon xudosiga bag‘ishlangan bayram. U xalq orasida “Chiroqlar bayrami” nomi bilan ham mashhur. b) “Ikkinchi ibtido” — 7-oyning 15-kunida nishonlanadigan Yer xudosiga bagishlangan bayram. v) “Uchinchi ibtido” — 10-oyning 15-kunida nishonlanadigan suv xudosiga bag‘ishlangan bayram.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sekulyarizatsiya

**Sekulyarizatsiya** (lotincha. zeasikpz-dunyoviylik)- Uyg‘onish davrida Yevropada keng tarqalgan qarash bo‘lib ijtimoiy hayotning barcha sohalarida, inson ongi va faoliyatida dunyoviylik ta’sirining kuchayib borish jarayonini ifoda etadi. Rim imperiyasi va o‘rta aslarda Yevropada cherkovning yakka hukmronligiga qarshi shakllangan bo‘lib, davlat bilan cherkovning bir-biridan ajratilishi, diniy tashkilot faoliyat doiralarining qisqartirilishi, S.ga xos xususiyatlardir. Jamiyat hayotida o‘sha davrda diniy xizmatlar va ibodatlarning kamayishi, fuqarolik ishlarini davlat ixtiyoriga o‘tkazilishi adabiyot, san’at va axloqda dunyoviylik rolining oshib borishi S. bilan bog‘liq. S.- ijtimoiy munosabatlar rivoji bilan bog‘liq bo‘lib, ilm-fan va texnikaning o‘sishiga to‘siq bo‘lgan jarayonlar o‘rnini yangilik egallashi natijasida ro‘y beradi. Jamiyat hayotida din rolining pasayishi, ayniqsa, Uyg‘onish va Reformasiya davrlarida yaqqol ko‘zga tashlandi. Yevropadagi inqiloblar cherkov mulklarini davlat foydasiga musodara qilishi, dinni davlatdan, maktabni cherkovdan ajratish, har bir fuqaroning xohlagan diniga e’tiqod qilish, ya’ni vijdon erkinligini ta’minlash kabi maqsadlarni amalga oshirdilar. Yangi asr sivilizatsiyasi jahon xalqlari hayotini tubdan yangiladi. Bugungi kunda jamiyatshunos olimlar xristian dinining sekulyar holatga tushishi yaqin orada barham topishi yoki o‘z shaklini o‘zgartirishi haqidagi fikr-mulohazalarni bildirmoqda. Islom an’anaviy tarqalgan mintaqalarda S. bilan bog‘liq jarayonlar o‘ziga xos xususiyatlariga ega.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Simenava

**Simenava** (“panjara arqoni”) - guruch somonidan to‘qilgan va qog‘oz bog‘ich bilan bog‘langan arqon bo‘lib, undan sintoizmda muqaddas joy hududini belgilashda foydalaniladi. Simenava odatda sintoizm ibodatxonasiga kirish qismidagi darvoza - “toriy”ga bog‘lab qo‘yiladi. Shuningdek, sintoiylik e’tiqodi bo‘yicha kami - ajdodlar ruhi yashaydi yoki joylashadi, deb hisoblanadigan joylar - daraxt, tosh kabilar ham aynan simenava, ya’ni maxsus arqon bilan o‘ralgan bo‘ladi. Afsonaga ko‘ra, ushbu maxsus arqon bilan o‘ralgan daraxtni kesish kishiga baxtsizlik keltiradi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ruhoniylik unvonini berish marosimi

**Ruhoniylik unvonini berish marosimi (rukopolojeniye)** - xristianlikda sirli marosimlardan sanaladi. Bu marosim yunonchada xirotoniya (yun. “xir” - qo‘l va “tefimi” - qo‘yaman) deb nomlanadi. Ushbu sirli marosim nafaqat ruhoniylik martabasini berish marosimi, balki, xristinalikdagi cherkov iyerarxiyasining yuqori rutbalariga ko‘tarilish marosimi ham hisoblanadi. Ruhoniylik to‘grisidagi ko‘rsatmalar xristianlikning muqaddas manbasi - “Qadimgi Ahd” kitobida keltirilgan (Isx. 28, 1-41).Ushbu sirli marosim belgilangan sinovlardan o‘tib ruhoniylik rutbasini qabul qilmoqchi bo‘lgan inson boshiga yepiskop maxsus duo va ibodat matnlaridan o‘qigan holda qo‘l tekkizishi orqali bajariladi. Marosim orqali inson “Muqaddas Ruh”ning alohida marhamatiga sazovor bo‘ladi. Shundan so‘ng unga xudo bilan odamlar o‘rtasidagi vositachilik qilish huquqi beriladi. Shu kundan boshlab u xuddi Iso Masihga uning havoriylari xizmat qilganidek o‘z zimmasiga Xudo va odamlar orasida vositachi bo‘lib xizmat qilish majburiyatini oladi. Ma’lumki, xristianlik dinida ruhoniylik unvonlari - dyakonat, iyerey, arxiyerey kabi uch turli darajaga ega.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sadduqiylar

**Sadduqiylar** - miloddan avvalgi II-I asrlarda farisiylikka qarama-qarshi yo‘nalish sifatida sadduqiylik o‘rtaga chiqdi. Yahudiylar tarixiga oid manbalarni o‘rganar ekanmiz, mazkur ikki yo‘nalish o‘rtasida juda ham ko‘plab tortishuv va bahslar bo‘lganiga guvoh bo‘lishimiz mumkin.Sadduqiylik aqidaviy nuqtai nazardan farisiylikdan quyidagi jihatlari bilan ajralib turadi: 1. Ular “Tavrot” dan boshqa kitoblarni tan olmaydilar hamda Musoga nisbat beriluvchi “Og‘zaki Tavrot”ni ham inkor qiladilar; 2. Qiyomat kuni va qayta tirilishga ishonmaydilar. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, solih kishilarga mukofot, gunoxdorlarga jazo mana shu dunyoning o‘zida beriladi. Yuz yillar davomida ushbu yo‘nalishning nomlanishi Saduq (Sabos) ismli shaxs bilan bog‘lanib kelingan. Bunday fikrlarni mashhur alloma Ibn Hazm hamda ko‘plab Yevropa olimlari asarlarida uchratish mumkin. XX asrga kelib, ba’zi tadqiqotchilar bu qarashning noto‘g‘ri ekanini isbotlashga harakat qilishdi. Jumladan, fransuz olimi Gigneber (Guignebert) bu borada quyidagi fikrlarni keltiradi: “Sadduqiy so‘zida “d” harfi ikkilangan. Qolaversa, ushbu yo‘nalish tarafdolari o‘zlarini hech qachon “Saduq” degan shaxs bilan bog‘lamaganlar. Aslida, mazkur nom sadduqiylarga dushmanlari tarafidan kinoya tarzida ishlatilgan. Bu bilan, ularning yahudiylikdagi asosiy aqidaviy masalalarni inkor qilganlari, buning aksini tasdiqlab olganlariga (“sadduqiylar” - “tasdiqlovchilar”) ishora qilingan”. Mazkur qarashni misrlik olim Ahmad Shalabiy ham qo‘llab-quvvatlaydi. Sadduqiylik tarafdorlari asosan nasl-nasabli, yirik mulkdorlar kabi yuqori qatlam vakillaridan iborat bo‘lgan. E’tiborli jihati shundaki, ularning aksar qismi o‘zaro qarindoshlik aloqalari bilan bog‘langan. Ta’kidlash lozimki, yahudiylikdagi ushbu yo‘nalish vakillari boshqa xalqlar bilan do‘stona aloqa o‘rnatishga doim harakat qilib kelgan bo‘lsalar, farisiylar esa, aksincha, yahudiy bo‘lmaganlarga nisbatan dushmanona kayfiyatda bo‘lganlar. Xristian va musulmon manbalarida sadduqiylar bilan farisiylar o‘rtasida bir qancha ixtiloflar mavjudligi ta’kidlansa-da, bir nuqtada ularni birlashtiruvchi o‘zaro mushtarak g‘oya bo‘lgani qayd etiladi, u ham bo‘lsa ularning Isoga nisbatan adovati hamda u olib kelgan ta’limotga qarshi kurashganlaridir. Yuqorida ta’kidlanganidek, sadduqiylar o‘limdan keyingi hayot hamda ruhning abadiyligini inkor qilganlar. Ularning rasionalistik qarashlari shu darajaga olib bordiki, ular farishtalarning g‘ayritabiiy mavjudot ekaniga ham shubha bildirdilar. Shuningdek, inson ixtiyori masalasida sadduqiylar Xudo insonning ishiga aralashmasligi, inson o‘z amalini o‘zi yaratishi haqidagi fikrni ilgari surganlar.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Skiniya

**Skiniya** — xudoning koʻchma ibodatxonasi. Yahudiylar xudoning irodasiga binoan Misrdan chiqqanlaridan so‘ng sahroda yurganlarida o‘zlari uchun skiniya barpo etishgan. Bibliyada skiniya atamasi maʼnosini anglatish uchun mishkan (turar joy), mishkan Yaxve (Yaxvening makoni), mishkan xa edut (shahodat manzilgohi), oxel (chodir), oxel moed (to‘planish chodiri), mishkan oxel moed (to‘planish manzilgohi), mikdash (ibodatxona) va xa kodesh (muqaddas joy) kabi atamalar ishlatilgan. Skiniya va uning zarur anjomlari, ruhoniylarning liboslari xalq tomonidan ixtiyoriy ravishda hadya etilgan oltin, kumush, mis, qimmatbaho toshlar, akatsiya daraxti yog‘ochi, matolar, teri kabi turli materiallardan ishlangan. Eng muqaddas anjomlar qimmatbaho materiallardan yasalgan. Skiniya to‘g‘ri burchak shaklga ega inshoot bo‘lib, teri va yog‘ochdan yasalgan chodir bo‘lgan. Skiniyaning ichi teng bo‘lmagan ikki bo‘lmaga ajratilgan. Skiniya to‘rida joylashgan kichikroq bo‘lma kadesh xa kodashim (muqaddaslarning muqaddasi) deb nomlangan. Skiniya atrofidagi 50x25 metr toʻgʻri burchakli maydon barpo etilgan, ushbu maydon tashqi olamdan pardalar vositasida toʻsilgan. Skiniyada saqlanadigan eng muqaddas predmet Axd qutisi bo‘lib, u „Muqaddaslarning muqaddasi“ deb nomlangan bo‘lmaga joylashtirilgan. Skiniyaning ikkinchi bo‘lmasida esa yetti ustunli tilla shamdon — menora va mehrob saqlangan. Bibliya taʼlimotiga ko‘ra, skiniya va uning anjomlari Besalel nomli usta tomonidan yasalgan. Unga Oxoliav nomli va boshqa mohir ustalar yordamlashishgan. Ruhoniylarning liboslarini ham ular tayyorlashgan. Skiniya yahudiylar Misrdan chiqqanlaridan keyingi ikkinchi yilning ikkinchi oyida qurib bitkazilgan. Skiniya ilk qurilgan davrdan boshlab yahudiylar hayotida muhim o‘rin tutib kelgan. Bibliyaga koʻra, skiniyaning vazifalarini uch qismga bo‘lish mumkin: 1) Skiniya Xudoning yahudiylar orasidagi manzilgohi va uning timsoli sifatida eʼtirof etiladi; 2) Skiniya kundalik ibodatlar va qurbonliklar amalga oshiriladigan diniy markaz sifatida ko‘riladi; 3) Skiniya Xudo o‘zining mavjudligini kuzatadigan va Muso bilan gaplashadigan joy deb eʼtirof etiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sofer

**Sofer** (1762—1839) — Ortodoksal yahudiylik rahnamosi, mashhur ravvin va galaxa olimi Xatam Sofer. U Drejnis va Mattersdrof shaharlarida ravvin sifatida faoliyat yuritgan. 1806-yilda Presburg shahri ravviniga aylangan va umrining oxiriga qadar ushbu vazifada qolgan. Oʻsha vaqtda Presburg Vengriyaning eng muhim yahudiy jamoalaridan biri joylashgan shahri hisoblangan. Sofer yetuk olim, rahnamo va yuksak axloqiy sifatlar egasi boʻlganligi sababli ushbu vazifaga loyiq deb topilgan. U Presburg shahrida mashhur va yirik iyeshivaga asos solgan bo‘lib, mazkur iyeshiva keyinchalik yahudiylikdagi islohotchilik harakatiga qarshi kurashgan ortodoksal yahudiylik tarafdorlari yig‘ilgan markaz sifatida eʼtirof etilgan. Xatam Sofer islohotchilarga qarshi kurashda o‘zi ishlab chiqqan strategik rejaga asoslangan. Ushbu rejada taʼlim va jamoat institutlari ahamiyatini oshirish, Soferning iqtidorli shogirdlarini ravvin vazifalariga tayinlash, ravvin obro‘ eʼtiborini yuksaltirish va hukumat ishonchini qozonish kabi muhim masalalar ko‘zda tutilgan. Islohotchilarga qarshi o‘z kurashida Sofer targʻibot va tashqivot usullaridan mohirlik bilan foydalana olgan. Sofer yahudiylar hayot tarzining mukammalligiga ishonganligi uchun islohotlar o‘tkazishga qatʼiy qarshilik bildirgan. Sofer Shulxan arux buyruqlariga to‘liq bo‘ysunish ortodoksal yahudiylikning asosiy taʼlimoti bo‘lib hisoblangan bir davrda Shulxan arux yakuniy va asosiy qonunlar to‘plami sifatida eʼtirof etilishi yoki etilmasligi borasidagi bahs va munozaralarga barham bergan. Oʻzining murosasiz qarashlari natijasida Xatam Sofer 1817-21 yillarda Berlin, Gamburg va Venada o‘z nufuzlarini oshirishga harakat qilayotgan islohotchilarning g‘oyalariga qarshilik ko‘rsatish maqsadida birlashgan Yevropa ravvinlarining rahnamosiga aylangan. Soferning aksariyat asarlari uning o‘limidan so‘ng nashr qilingan bo‘lib, ular ortodoksal yahudiylik konsepsiyasining tarqalishi va yoyilishiga olib kelgan. Uning ilmiy merosi 2 jildli „Nasihatlar“, novellalar, Toraga yozilgan sharxlar, xatlar, sheʼrlar va kundaliklarni o‘z ichiga oladi. Soferning farzandlari ikkinchi turmushidan tug‘ilgan bo‘lib, ular keyinchalik mashhur ravvinlar oilasiga asos solgan. Sofer iyeshiva rahnamoligi vazifasiga o‘zidan keyin toʻng‘ich o‘g‘li Avraxam Shmuel Benyamin tayinlanishi haqida vasiyat qilgan. Sofer vafotidan so‘ng Avraxamning yoshi 24 da bo‘lishiga qaramay, Presburgdagi yahudiy jamoasi uni o‘zlariga ravvin qilib tayinlagan. Shu davrdan boshlab Presburg jamoasiga rahnamolik qilish vazifasi Xatam Sofer avlodlariga topshirilgan. Uning ikkinchi o‘g‘liShim’on esa Krakov shahriga ravvin qilib tayinlangan. Sofer, uning o‘g‘illari va shogirdlari yahudiylarning XIX asrda Isroil hududiga ko‘chib kirishida faol ishtirok etishgan. Yahudiylikdagi islohotchilik harakatiga qarshi kurashda Sofer yahudiylarning milliy tuyg‘usiga tayangan. U ivrit tilining keng tarqalishi va yahudiylarning Isroil davlati hududiga kelib joylashishlari tarafdori bo‘lgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Sukkot

**Sukkot** ( – chodirlar bayrami) — yahudiylar Misrdagi qullikdan ozod bo‘lganlaridan so‘ng, cho‘lda chodirlarda kun kechirganlarini xotirlab o‘tkaziladigan marosim. Qadimda yahudiylar mazkur marosim kunlarida Quddusga ziyoratga borganlar. Bugunga kelib bu anʼana tusidan chiqqan. Sukkot tishre (sentyabr-oktyabr) oyining 15-kunidan boshlanib 7 kun davom etadi. Yahudiylar bu muddat davomida anʼanaviy ravishda, o‘z uylarining oldiga chodir quradilar. Har yili bir marta „Tavrot“ o‘qib chiqilib, oxirida Sukkot boshlanishining 9-kuni xatm bayrami "Simxat Tora " (ibr. „Tavrot quvonchi“) nishonlanadi. Har bir yahudiy xonadonida „Tavrot“ bo‘lib, unga nisbatan hurmat hamma narsadan ustun turadi. Biror yig‘ilishda „Tavrot“ yerga tushirib yuborilgudek bo‘lsa, u yerda bo‘lganlarning barchasi kafforati evaziga 30 kun ro‘za tutishlari shart bo‘lib qoladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Taypindao

**Taypindao** — milodiy ikkinchi asrda daochilik tarkibida paydo bo‘lgan oqimlardan biri. Xitoycha „buyuk tenglik taʼlimoti“ maʼnosini bildiruvchi mazkur oqim asoschisi Chjan Szue hisoblanadi. U xalq orasida sehr-jodu orqali barcha kasalliklarni tuzatuvchi hamda kishi umrini uzaytiruvchi shaxs sifatida shuhrat topadi. U o‘z atrofiga tarafdorlarini yig‘a boshlaydi. Chjan Szue insonlarni 36 jangovor guruhga bo‘ladi. Katta guruhlarga "da fan " -sehrgarlar, kichik guruhlarga "syao fan " — kichik sehrgarlar boshliq etib tayinlangan. Sektaning yuqori boshlig‘i Chjan Szue („Buyuk osmon rahnamosi“) sanaladi. Uning ikki ukasi „Buyuk yer rahnamosi“ va „Buyuk inson rahnamosi“ deb talqin qilinadi. Mazkur uchtalik bu dindagi — osmon, Yer va inson birligining ramziy timsolidir. Sekta taʼlimoti va qarashlari „Taypinszin“ kitobida o‘z ifodasini topgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*