Chingizxon xalqaro aeroporti

**Chingizxon xalqaro aeroporti**  yoki **Yangi Ulan-Bator xalqaro aeroporti** – Ulan-Batorga xizmat koʻrsatuvchi asosiy aeroport va Moʻgʻulistonning yagona xalqaro aeroporti. 2021-yil 4-iyulda faoliyat koʻrsata boshlagan aeroport Buyant-Ukhaa xalqaro aeroportini almashtirgan.

Bu mamlakatdagi eng yirik havo obyekti boʻlib, barcha yirik mongol aviakompaniyalari uchun markaz boʻlib xizmat qiladi va Töv viloyatining Sergelen shahridagi Xöshig vodiysida, Ulan-Batordan 52 km janubda va Zuunmoddan 20 km janubi-gʻarbda joylashgan. Aeroport Ulan-Batorga avtomagistral orqali bogʻlangan boʻlib, shaharning turli nuqtalariga boradigan va qaytayotgan avtobus yoʻnalishlari mavjud. 11 ta mahalliy yoʻnalishlarga hamda Osiyo va Yevropaning turli xalqaro yoʻnalishlariga toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarni amalga oshiradi.

2024-yilda u 2,1 million mahalliy va xalqaro yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatgan.

## Tarixi
### Kelib chiqishi
1957-yilda tashkil etilgan Ulan-Batorning avvalgi asosiy aeroporti – Buyant-Ukhaa xalqaro aeroporti janubiy va sharqiy tomondan ikkita togʻ bilan oʻralgan boʻlib, uning faqat bir tomoni uchish-qoʻnishga yaroqli edi va tez-tez ob-havo sharoitlaridan salbiy taʼsir koʻrardi. Yangi aeroport soatiga 1 100 yoʻlovchiga va yiliga 3 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega qilib loyihalashtirilgan boʻlib, yuk tashish quvvati 11 900 tonnani tashkil etadi. Uni rivojlantirish asosan Yaponiya hukumati (JICA) tomonidan 93% imtiyozli kredit asosida moliyalashtirilgan, qolgan mablagʻni esa Moʻgʻuliston hukumati taqdim etgan.

### Rivojlanishi
Aeroport uchun dastlabki rejalashtirish ishlari 2006-yilda Yaponiyaning yordami bilan boshlangan. 2008-yil may oyida Yaponiya xalqaro hamkorlik banki va Moʻgʻuliston hukumati oʻrtasida yillik 0,2% stavkali 40 yillik  () miqdoridagi imtiyozli kredit bitimi imzolangan. Kredit shartlariga koʻra, loyiha yaponiyalik konsalting va pudrat tashkilotlari tomonidan amalga oshirilishi kerak edi, biroq qurilishda ishlatiladigan materiallarning 70% gacha boʻlgan qismi boshqa mamlakatlardan boʻlishi mumkin edi. 2009—2011-yillarda Azusa Sekkei va Oriental Consultants JV aeroport loyihasini ishlab chiqdi va tender hujjatlarini tayyorladi. 2011-yilda qurilish uchun tender eʼlon qilindi va Mitsubishi-Chiyoda konsorsiumi (MCJV) texnik tanlovda gʻolib boʻldi. Narxni aniqlashtirish va shartnoma muzokaralari 2013-yil 10-mayda yakunlandi va asosiy qurilish shartnomasi MCJV hamda Moʻgʻuliston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi oʻrtasida imzolandi. Aeroport qurilishi uchun Yaponiyadan jalb qilingan jami kredit miqdori  () tashkil etdi.

### Qurilish va ochilishi
Tamal toshi qoʻyish marosimi 2012-yil 22-aprelda boʻlib oʻtdi, qurilish ishlari maydondagi toshqinlardan himoya choralari bilan boshlandi. Shu bilan birga, Ulan-Batorning Nalayx tumanidan elektr uzatish liniyasi qurilishi ham olib borildi. Asosiy qurilish 2013-yil mayidan 2020-yil apreliga qadar davom etdi. Dispetcherlik minorasining beton quyish ishlari 2013-yil 13-sentyabrda boshlangan. 2014-yil 29-yanvarda aeroport elektr podstansiyasi qurilishi yakunlanib, u Moʻgʻuliston elektr tarmogʻiga ulandi. Ulan-Bator tomoniga 6 polosali, 30 km uzunlikdagi avtomobil yoʻli qurilishi 2016-yil mayda boshlangan va 2019-yilda yakunlangan.

Dastlab aeroport 2016-yil dekabrida ochilishi rejalashtirilgan edi, ammo qurilishning asosiy qismi faqat 2017-yilda tugatildi. Aeroportning ochilishi 2018, 2019, 2020 va 2021-yillarga surilgan. Ushbu kechikishlar aeroportni boshqarish va egalik boʻyicha shartnomalar, Ulan-Bator yoʻl qurilishi hamda COVID-19 pandemiyasi bilan bogʻliq edi.

Aeroport faoliyati 2021-yil 4-iyulda MIAT Mongolian Airlines aviakompaniyasining Ulan-Bator–Narita–Ulan-Bator yoʻnalishi boʻyicha Boeing 737 samolyoti bilan Tokioga amalga oshirilgan ochilish reysi bilan boshlangan.

Loyihalash va qurilish bosqichlarida aeroport turli nomlar bilan, jumladan, *Yangi Ulan-Bator xalqaro aeroporti* va *Khöshig (yoki Khöshigt) vodiysi aeroporti* deb atalgan. Yangi aeroportga rasmiy nom 2020-yil 2-iyulda berilgan, eski Chingizxon xalqaro aeroporti esa oʻzining 2005-yilgacha boʻlgan nomi – *Buyant-Ukhaa xalqaro aeroporti* deb oʻzgartirilgan. Aeroport Moʻgʻullar davlati asoschisi Chingizxon sharafiga nomlangan.

2024-yil iyul oyida Nippon Koei kompaniyasiga aeroportni kengaytirish boʻyicha baholash oʻtkazish topshirildi.

2025-yil may oyida United Airlines haftasiga 3 marta Boeing 737-800 samolyoti bilan Tokioga beshinchi erkinlik huquqi asosida parvozlarni boshladi.

## Infratuzilmasi

Aeroport umumiy 104 200&nbsp;m2 maydonni egallaydi. Unda uzunligi , kengligi  boʻlgan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Shuningdek, u  uzunlikdagi (kengligi ) parallel yoʻlak, ikkita tez yoʻlak va uchta taksi yoʻlaklariga ega.

### Terminali
Aeroportning yoʻlovchi terminali  maydonga ega boʻlib, birinchi qavatda kelish va ikkinchi qavatda joʻnab ketish zallari mavjud.

### Kargo
Kargo terminali  maydonga ega, aeroport yiliga 11 900 tonna yuk tashish imkoniyatiga ega. Shuningdek, u xavfli, qimmatli va sovutilgan tovarlarni import/eksport qilish uchun alohida inshootlarni oʻz ichiga oladi.

## Egaligi
Chingizxon xalqaro aeroporti New Ulaanbaatar International Airport MChJ (() tomonidan boshqariladi, u aeroportning 2036-yilgacha ishlashi uchun masʼuldir. Kompaniyaning 51% ulushi Japan Airport Management MChJga (Mitsubishi Corporation, Narita International Airport Corporation, Japan Airport Terminal va JALUXga tegishli), 49% qismi esa Moʻgʻuliston hukumati tomonidan moliyalashtiriladigan Khushigiin Khundii Airportga () tegishli. JALUX aeroportning chakana bizneslarini boshqaradi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistikasi

## Yer usti transporti
Aeroport Ulan-Batorga avtomagistral orqali ulangan va shahar markazidan taxminan 50 kilometr (31 milya) uzoqlikda joylashgan. Shuttle avtobus xizmatlari, taksilar va shaxsiy transport vositalari aeroportga borish uchun transport turlari hisoblanadi.

## Eslatmalar



## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
* Aeroport operatorining rasmiy veb-sayti
** Khoshig Valley Airport State Owned LLC