open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rossiya parlamentarizmi kuni

„**Rossiya parlamentarizmi kuni“ Rossiyada** unutilmas sanadir. Rossiya Prezidentining 2012-yildagi farmoniga koʻra unutilmas kun sanasi 27-aprelda belgilandi. Bu sana 1906-yilda Rossiyada parlamentarizm asoslarini qoʻygan Rossiya tarixidagi birinchi demokratik institut — Davlat Dumasi ish boshlagan kundir.

Rossiya parlamentarizmi kuni keng aholi eʼtiborini Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisi va Rossiya Federatsiyasining taʼsis subyektlarining davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi organlari faoliyatiga jalb qilish va ushbu faoliyatni ommalashtirishga yordam berish uchun moʻljallangan.

Aslida Davlat Dumasi ishining boshlanish sanasi 27 aprel. 27-aprel sanasi notoʻgʻri va ilmiy dunyoda umumiy qabul qilingan xronologiyaga mos kelmaydi.

## Manbalar
Nokia 2720 Flip

**Nokia 2720 Flip** (indekslari: TA-1168, TA-1170, TA-1173, TA-1175) — 2019-yil sentabr oyida Nokia brendi ostida Finlandiyaning HMD Global kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan uyali telefon. U tashqi o'xshashligi va bir qator o'xshash dizayn xususiyatlari bilan 2009-yilda ishlab chiqarilgan Nokia 2720 Fold ning qayta tiklangan talqini hisoblanadi. Nokia 800 Tough bilan birga Qualcomm 205 yagona chipli tizimiga asoslangan so'nggi chiqarilgan qurilmadir

Telefon taqdimot kuni ayrim bozorlarda oldindan buyurtma berish uchun sotuvga qo'yildi va 2019-yil oxirigacha bitta versiyada (TA-1168 va TA-1173, faqat tanlangan bozorlarda) va butun dunyo bo'ylab ikkita SIM-karta bilan sotuvga chiqdi. Jurnalistlar qurilmani juda ijobiy qabul qilib, uni keng funksionalligi uchun uni 2019-yilning eng yaxshi tugmachali telefonlaridan biri sifatida tan olishdi. Telefonning tashqi ko'rinishi ham ijobiy xarakterga ega bo'lib, u nafaqat texnologik, balki professional dizaynerlar hamjamiyatida ham qiziqish uyg'otdi.

## Tarixi
Nokia 2720 Fold ochilib-yopiluvchi uyali telefoni ommaga 18-mayda taqdim etilgan va 2009-yil 1-sentabrda sotuvga chiqarilgan. U Chennay va Kluj-Napokadagi Nokia zavodlarida ishlab chiqarilgan va rivojlanayotgan mamlakatlar uchun mo'ljallangan edi Series 40 operatsion tizimida ishlaydigan ushbu telefon ilg'or funksiyalari va zamonaviy dizayni bilan o'rtacha past qurilma sifatida joylashtirilgan. Bu Nokianing so'nggi ochilib-yopiluvchi qurilmalaridan biriga aylandi, 2009-yildan keyin kompaniya ushbu shakl-faktorda biror telefon chiqarmadi.

Nokia 2720 Fold hech qachon eng mashhur yoki g'ayrioddiy uyali telefonlardan biri bo'lmagan. Shunga qaramay, qulay narxi va imkoniyatlari bilan yaxshigina mashhurlikka erishgan. Uning tashqi ko'rinishi mutaxassislar tomonidan ijobiy qabul qilindi, yaltiroq yuzasi, ekranning chirralari bilan uyg'unlashgan qopqoq dizayni telefonni yuqori toifadagi qurilmaga o'xshatuvchi asosiy xususiyat sifatida tavsiflandi

### Yangi telefon loyihasi
2017-yildan buyon avval Microsoft Mobile’ni sotib olgan va Nokia brendiga boʻlgan huquqlarni qoʻlga kiritgan HMD Global kompaniyasi norasmiy umumiy nomi Nokia Originals bo'lgan – mashhur Nokia telefonlarining zamonaviy talqinlarini ishlab chiqmoqda.

2019-yil iyul oyida Nokiapoweruser nashri mos ravishda TA-1170 va TA-1175 indekslari boʻlgan nomaʼlum Nokia mobil telefonlari Tailand va Rossiyada sertifikatlanganligini aniqladi. Avgust oyida (taqdimotdan bir oy avval) Nokia 2720 ning qayta tiklangan talqini chiqarilishi haqida mish-mishlar tarqaldi va Xitoyda TA-1170 indeksli 4G qurilmasi sertifikatlanganidan so'ng aynan u ekanligi ma'lum bo'ldi Taqdimotdan bir necha kun oldin telefonning kod nomi Beatles ma'lum bo'ldi 5-sentabr kuni IFA 2019 koʻrgazmasi chogʻida Nokia 2720 Flip telefoni rasman taqdim etildi va tez orada uning barcha indekslari maʼlum boʻldi

## Nokia 2720 Fold bilan farqi

## Manbalar
Qon bosimini o‘lchash

Qon bosimini oʻlchash tibbiyot xodimi uchun muhimdir. U quyidagi hollarda, ayniqsa, foydalidir:

* Homilador ayollar.
* Onalar tugʻruqdan oldin va keyin.
* Koʻp qon yoʻqotayotgani(tashqi yoki ichki qon ketish hollari).
* Shok yoki allergik shok holatidagi odamlar.
* 40 yoshdan oshgan odamlar.
* Semiz odamlar.
* Yurak muammolari, insult, nafas olishga qiynalyotgan, tez-tez boshi ogʻriydigan, shishgan, qand kasali, siydik yoʻllarining surunkali kasalliklari, shishgan yoki ogʻriqli venalari bor odamlar.
* Yuqori qon bosimi bor odamlar.
* Homiladorlikdan saqlovchi tabletkalarni ichayotgan (yoki ichishni rejalashtirayotgan) ayollar.

Qon bosimini pastlab ketishi ham, yuqorilab ketishi ham xavfli belgi hisoblanadi.

## Arterial qon bosimini oʻlchash
Arterial qon bosimini oʻlchash yurak tomirlar va nafas tizimi kasalliklarida qoʻllaniladigan muhim tashxisiy usul hisoblanadi. Sogʻlom, katta yoshli odamlarda arterial bosim qator sabablarga, ayniqsa yoshga, nerv sistemasi holatiga, sutka soatlari va shunga oʻxshaganlarga koʻra oʻzgarib turadi. Sistolik bosim 120dan 140mmgacha, diastolik bosim esa 70-90mmgacha simob ustuni atrofida oʻzgarib turadi. Ertalab arterial bosim 5-10mm simob ustuniga past boʻladi.

Qon bosimini oʻlchovchi 2 xil asbob mavjud:

1)Koʻrsatkichli qon bosimini oʻlchaydigan asbob(manometr).

2)Simobli qon bosimini oʻchaydigan asbob(sfigmomanometr).

## Qon bosimini oʻlchash ketma-ketligi

* Odam oʻzini xotirjam tutishi kerak. Yaqinda qilingan mashqlar, achchiqlanish yoki xavotirlanish qon bosimining ortishiga va notoʻgʻri maʻlumot olinishiga olib keladi. Odamning xavotirlanmasligi va qoʻrqmasligi uchun shifokor unga nima qilmoqchi ekanligini tushuntirish kerak.
* Odam qoʻlining yuqori qismiga asbobning yengini oʻrnatish lozim.
* Rezinali balonchaning burchagini berkitish kerak.
* Bosimni simob ustunining 200mmdan ortadigan qilib koʻtaradi.
* Fonendoskop tirsakning ichki tarafiga qoʻyiladi.
* Havoni asta-sekin qoʻyib yuborib, qon tomirining urishini diqqat bilan eshitish lozim. Asbobning koʻrsatkichi (yoki simob darajasi)asta tusha boshlaganda yuqori va pastdagi oʻlchamlarga eʻtibor qaratiladi.

## Adabiyotlar

* Hamshiralik ishi asoslari. 2015-yil, 174-bet.
* Hammabop tibbiyot qoʻllanmasi. 2013-yil, 15-bet.
Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni

**Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni** Rossiyada har yili 3-sentabrda nishonlanadigan unutilmas sanalardan biridir.

## Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni tarixi
Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni nafaqat Beslanda, balki butun mamlakat boʻylab terrorchilik xurujlari qurbonlari, shuningdek, xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan huquq-tartibot idoralari xodimlari yodga olinadi.

Rossiyaning ushbu unutilmas sanasi Rossiya Federatsiyasining 2005-yil 21-iyuldagi oʻzgartirilgan „Rossiyada harbiy shon-sharaf kunlari va unutilmas sanalar toʻgʻrisida“ Federal qonuniga muvofiq tashkil etilgan. 2004-yil 1-3-sentabr kunlari Beslandagi voqealar bilan bevosita bogʻliq.

Sana belgilanishi munosabati bilan 2013-yilda Moskva shahar dumasi Moskva shahri kunini belgilash qoidalarini oʻzgartirish toʻgʻrisida qonun qabul qildi, agar birinchi dam olish kunlari boʻlsa, uni bir hafta oldinga koʻchirish huquqiga ega boʻldi. Sentabr bu sanaga toʻgʻri keladi yoki unga yaqin.

## Manbalar
Kashmir bilan birdamlik kuni

**Kashmir bilan birdamlik kuni (**) Pokistonning milliy bayramidir. 1990-yildan beri har yili nishonlanadi. Pokiston hukumati Kashmir xalqlari bilan birdamligini eʼlon qiladi, bu pokistonliklar Kashmir separatistlari rahbarlariga siyosiy yordam koʻrsatishidan iborat. Islomobod maʼlumotlariga koʻra Jammu va Kashmir Hindiston tomonidan bosib olingan hudud boʻlib, bu davlatning tub aholisi hind hukmronligidan mustaqillik uchun kurashmoqda.

## Tarixi
1990-yilda „ Jamoati Islomi“ partiyasi rahbari Qozi Husayn Ahmad Kashmir bilan birdamlik kunini davlat bayrami deb belgilashni taklif qildi. Bu kun Pokistonning Jammu va Kashmirning Hindiston qismidagi isyonchi guruhlarni qoʻllab-quvvatlashiga bagʻishlangan hamda pokistonliklarning Kashmir xalqlari bilan birdamligini bildiradi.

## Manbalar
Quyosh kuni

**Quyosh kuni** ( , *taeyangjol*) KXDRda davlat bayrami hisoblanadi. 15-aprel kuni Shimoliy Koreyada „millat quyoshi“ deb ataladigan Kim Ir Senning tugʻilgan kuni sharafiga nishonlanadi. Shu kuni davlat muassasalari, biznes idoralari, banklar va chakana savdo yopiladi.

Aprel bahori xalqaro musiqa festivali Kim Ir Sen tavallud topgan kuniga bagʻishlangan.

Qoidaga koʻra bayram sharafiga koreyslarga „Buyuk Yoʻlboshchi sovgʻalari“ — tanqis oziq-ovqat va shirinliklar, shuningdek, baʼzan maishiy texnikalar toʻplami berilad.

Quyosh kuniga yaqin aprel oyidagi bayramlar Quyosh bayrami deb ataladi. Quyosh kunidan keyin ikki kun dam olish kuni boʻlib, jami uchta bayram kunlari boʻladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Shimoliy Koreyada Kim Ir Senning tugʻilgan kuni nishonlanadi
* Naenaradagi Quyosh  kuni )
* Uriminzokkiridagi aprel bahori doʻstlik sanʼati festivali  )
* 2012-yilgi *Atlantikadagi* yuz yillik tantanalardan olingan suratlar )
Butun dunyo ozarbayjonlarining birdamlik kuni

**Butun dunyo ozarbayjonlarining birdamlik kuni** 1991-yil 16-dekabrda oʻsha paytda Naxichevan Muxtor Respublikasi Oliy Majlisi raisi lavozimini egallab turgan Haydar Aliyev tomonidan birinchi marta dunyo ozarbayjonlarining birdamlik kuni eʼlon qilingan, shundan soʻng bu butun Ozarbayjon xalqining milliy bayramiga aylangan. 31-dekabrda nishonlanadi.

Dunyodagi ozarbayjonlar soni bir necha oʻn millionlarni tashkil etadi, ularning aksariyati Ozarbayjon Respublikasidan tashqarida: Eron, Turkiya, Rossiya, Gruziya, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, AQSH, Ukraina, qator MDH mamlakatlari va Skandinaviya kabi davlatlarda yashaydi. Eng katta ozarbayjon irredentasi (kamida 15,5 million kishi)) Eronda yashaydi.

1989-yil 31-dekabrda Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi hududida olomon Sovet-Eron chegarasini vayron qildi. Minglab ozarbayjonliklar Erondagi vatandoshlari bilan birodarlik qilish uchun koʻp oʻn yilliklardagi birinchi imkoniyatdan ilhomlanib Araks daryosidan oʻtishd. Shu kuni Istanbulda ozarbayjonliklarning birinchi Jahon Kongressi ochildi. 31-dekabrni Jahon ozarbayjonlari birdamlik kuni deb eʼlon qilinishiga shu ikki voqea sabab boʻldi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Ozarbayjonda dam olish kunlari

## Havolalar

* 31 -dekabr — Jahon ozarbayjonlar birdamlik kuni
Poytaxt kuni (Qozog‘iston)

**Poytaxt kuni —** Qozogʻiston Respublikasining davlat bayramidir. 6-iyul kuni nishonlanadi.

## Bayram tarixi
2008-yil 18-iyulda Majilis Ijtimoiy-madaniy rivojlanish qoʻmitasi tomonidan kiritilgan „Qozogʻiston Respublikasida bayramlar toʻgʻrisida“gi Qozogʻiston Respublikasi qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida“gi qonun loyihasini maʼqulladi, unga koʻra u tashkil etish rejalashtirilgan edi. Yangi davlat bayrami „Poytaxt kuni — 6-iyul“. Majilis qoʻmitasining xulosasida taʼkidlanganidek, ushbu bayram xalq uchun tarixiy va madaniy ahamiyatga ega boʻlib, Qozogʻiston Respublikasi erishgan yutuqlar ramzi boʻladi.

1994-yil 6-iyulda Qozogʻiston Oliy Kengashi poytaxtni Olmaotadan Aqmolaga koʻchirish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilindi. 1997-yilda Qozogʻiston prezidenti Nursulton Nazarboyev poytaxtni koʻchirish toʻgʻrisida yakuniy qaror qabul qildi. 1998-yil 6-mayda Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining Farmoniga muvofiq Oqmola shahri Ostona deb oʻzgartirildi.

Nur-Sultonda poytaxt kuni 1998-yilda shahar poytaxt maqomiga ega boʻlganidan beri nishonlanib kelinmoqda. Ilgari bu bayram shahar darajasida 10-iyun kuni nishonlangan.

2006-yilda shahar kuni 6-iyulga koʻchirildi. Bu qaror hanuzgacha koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻlmoqda, chunki bu kun nafaqat parlamentning poytaxtni Aqmolaga koʻchirish toʻgʻrisidagi qarorining bir yilligi, balki Qozogʻistonning birinchi prezidenti — Nursulton Abishevich Nazarboyevning tugʻilgan kunidir. Muxolifat bayonotlariga koʻra sanalarning ushbu mos kelishi yangi shahar Nazarboyev oʻziga sovgʻa qilgan eng qimmat tuhfa ekanligini aytishga imkon beradi.

## Manbalar
Tinch okeani floti kuni

**Tinch okean floti** **kuni (yoki Rossiya harbiy-dengiz flotining Tinch okean floti kuni, Rossiya dengiz flotida** **Tinch okean flotining tugʻilgan kuni**) — har yili 21-may kuni 1731-yil 10-may kuni tashkil etilgan Uzoq Sharqdagi Rossiyaning birinchi doimiy dengiz floti boʻlgan Oxotsk harbiy portining sharafiga nishonlanadigan bayram.

Bayram Rossiya Harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni, flot admirali Feliks Gromovning 1996-yil 15-iyuldagi 253-son buyrugʻi bilan tashkil etilgan „Mutaxassislik boʻyicha yillik bayramlar va kasbiy kunlarni joriy etish toʻgʻrisida“ qaror asosida taʼsis etilgan.

## Tarixi
1731-yil 10(21)-mayda imperator Anna Ioannovna buyrugʻi bilan Oxotsk harbiy porti tashkil etilgan. Uning qoshida harbiy flot ham tashkil etilgan. Harbiy flotning tashkil etilishi strategik maqsadlar — mamlakatni terroristlardan himoya qilish, savdo yoʻllarini qoʻriqlash, Rossiya imperiyasining Uzoq Sharqdagi manfaatlarini ilgari surishni koʻzda tutadi. 1849-yilgacha Oxotsk tinch okeanidagi yagona Rossiya porti boʻlgan.

Tinch okeani floti kuni Rossiya Harbiy-dengiz floti bosh qoʻmondoni, flot admirali F. N. Gromovning 1996-yil 15-iyuldagi 253-son buyrugʻi bilan „Har yili bayramlar va kasbiy kunlarni joriy etish toʻgʻrisida“ gi buyrugʻi bilan tashkil etilgan. Har yili 21-mayda nishonlanadi.

## Tavsifi
Bayram anʼanalaridan biri bu yala poygasi boʻlib, uning gʻoliblari Tinch okean floti qoʻmondoni kubogini oladi.

Tinch okeani floti kuni kemalarda shaxsiy tarkibning tantanali tarkibi va bayroqlarni koʻtarish marosimi oʻtkaziladi. Bayramning markazi flotning asosiy bazasi — Vladivostok.

Bayramning choʻqqisi Vladivostokdagi Tinch okeani flotining harbiy shon-sharafi yodgorlik majmuasidagi tantanali miting hisoblanadi. Abadiy alangaga gullar qoʻyiladi va yaqin atrofdagi ibodatxonada marosim oʻtkaziladi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Tuyduq

**Tuyduq** (**Tyuyduq**) () — boʻylama ochiq nay shaklidagi anʼanaviy turkman puflama cholgʻusi boʻlib, uning bir necha navlari bor. Tarixiy jihatdan dastan xalq oʻyinlari ijrosi bilan bogʻliq.

## Tarixi
Turkman xalq cholgʻu asboblarining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar xalq ogʻzaki ijodida keng oʻrin olgan. Koʻpincha anʼana ellinistik mazmun bilan toʻldiriladi: masalan, turkmanlarning yana bir milliy cholgʻusi — dutorning paydo boʻlishi Platonga, tuydukning kelib chiqishi Zulqarnayn (Iskandar Zulqarnayn) bilan bogʻliq. Oʻrta Osiyo mintaqasining qadimiy arxeologiyasida tuyduqning namunalari keng tarqalgan. Bu cholgʻu asbobida chalinish, asosan, bu hududning turk-oʻgʻuz va arab-fors musiqa anʼanalari bilan bogʻliq boʻlgan boy musiqa anʼanalari bilan bogʻliq.

## Tuyduq turlari

* *Gosha-dilli-Tuyduq* — dilli-Tuyduqning juft navi. Hajmi, tuzilishi va akustik xususiyatlariga koʻra bir xil tillari kesilgan 2 ta qamish naychadan iborat; ularning sozlashidagi ozgina farq tufayli oʻziga xos zarbalar paydo boʻladi. Ovozi boshqa tuyduq turlariga qaraganda yumshoqroq.

* *Gargi-Tuyduq* — bochkaning yuqori uchiga ogʻiz boʻshligʻi qoʻyiladi (uzunligi 75-80 mm, diametri 18-20 mm) — metall silindr (uzunligi 50 mm); barrelda 6 ta oʻyin teshigi mavjud — 5 ta old tomonda, 1 ta orqa tomonda. Ovoz ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻziga xos „mat“ tembr ovoziga ega (kuchli emas).

* *Dilli-Tuyduq* — qamish cholgʻu asbobi. Bochka (uzunligi 160 mm, diametri 6-8 mm) ikkala uchi ochiq (ular ham yopiq yuqori uchi bilan uchrashadi). Unda 5 ta oʻyin teshigi mavjud: 4 ta old tomonda, 1 ta orqada. U shaklidagi til magistralning yuqori chetidan 5-10 mm masofada kesiladi. Ovozi oʻtkir, biroz burunga yaqinlashadi.

## Yana qarang

* Svirel
* Sibizgi
* Nay (uzun nay)

## Manbalar
Uziguma

**Uzigumi** (shuningdek: **uzi gumi**; umumiy permcha „*až“ — „angelika“ va udmurtcha „gumi“ — „truba“dan) — soyabon oʻsimlikining (anjelika oʻrmoni yoki anjelika) poyadan boʻylama nay shaklidagi udmurt xalq cholgʻu asbobi.

## Tayyorlash usuli
Uziguma uchun oʻsimlik poyasining ikkita pastki qismi kesiladi, ichki tugunli lintellar teshiladi yoki yondiriladi. Poyaning keng uchida bir tomonlama qiya kesilgan va toʻrtburchak shaklidagi hushtak tayyorlanadi. Asbobning moʻrtligi tufayli anʼanaviy material oʻrniga zamonaviylari qoʻllanadi: plastmassa yoki metall quvurlar (masalan, changʻi ustunlari), rezina shlang va boshqalar.

## Shakli
Uzigumi — uzunligi 500-800 mm, hushtak bilan kesilgan va oʻynash teshiklari boʻlmagan ochiq boʻylama lab tirqishli nay (yon teshiklari boʻlgan namunalar ham maʼlum). Shkafning rolini cholgʻu boshining qiya kesimiga kiritilgan ijrochi labi bajaradi. Uzigumaning barcha oʻlchamlari inson tanasi qismlarining oʻlchamlari bilan bogʻliq: asbobning uzunligi — qoʻllarning uzunligi bilan, qalinligi — bosh barmogʻining qalinligi bilan.

## Foydalanish
Repertuarni marosim (yollash, toʻy, mehmon), mehnat (rafting paytida ijro etiladigan qoʻshiqlar), raqs va dit ohanglari, improvizatsiyalar tashkil etadi.

Uziguma ishlab chiqarishning soddaligi uning keng tarqalishiga yordam berdi. Asbob asosan choʻponning muhitida ishlatilgan; bundan tashqari yoshlar bayram davomida uning sadolari ostida raqsga tushishdi. Ulugʻ Vatan urushi davrida uziguma qishloqdagi yagona musiqa asbobi edi .

Oʻyin davomida uzigumalar chap qoʻl bilan vertikal yoki gorizontal holatda (ijrochi uchun qulaylikka qarab) ushlab turiladi, uni oʻng tomonga yoʻnaltiradi. Ovoz unga havo puflash orqali chiqariladi va turli xil zarba kuchi va lab apparatining kuchlanishi, shuningdek, asbobning pastki uchini yopish yoki ochish tufayli oʻzgaradi  . Past registrdagi tovushning tabiati shivirlash effekti bilan boʻgʻiladi, yuqori registrda keskin hushtak chalinadi. Ular uzigumalarni yakkaxon, ham ansamblda boshqa cholgʻu asboblari bilan, agar ularning oʻlchovi mos kelsa (masalan, akkordeon bilan) chalgan .

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — .
* Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — .
* 
*
Fleksaton

**Fleksaton** (  — „kavisli“ va  — „kuchlanish“ yoki „ohang“) — zarbli musiqa asbobi, maʼlum bir balandlikdagi metall idiofon. 1924-yilda AQShda patentlangan.

## Chalish texnikasi
Ijrochi oʻynayotganda oʻng qoʻlidagi fleksatonni dastagidan ushlab, plastinkaning boʻsh uchini bosh barmogʻi bilan bosib turadi. Asbob chayqalganda toʻplar qamishga tegib, tovush chiqaradi. Ovoz balandligi bosh barmoq bosimi bilan oʻrnatiladi: plastinka qanchalik koʻp egilgan boʻlsa, tovush shunchalik baland boʻladi. Fleksatonning tembri jiringlaydi, qichqiradi, yuqori registrda — oʻtkir ovozga ega. Ovoz balandligini tartibga solish qiyin, ammo maʼlum texnik koʻnikmalar bilan tovushlarni taxminan ikki oktava ichida ajratib *olish* mumkin: *birinchidan* uchinchigacha va undan yuqori. Fleksatonni oʻynashning eksperimental usullari orasida oʻrnatilgan bolgʻa oʻrniga uchburchak yoki ksilofondan yasalgan tayoqlardan va hatto skripka kamonidan foydalanish kiradi.

## Dizayn
Fleksaton — uchlari bir oz egilgan, uzunligi taxminan 180 millimetr, tagida taxminan 60 millimetr kengligi, qarama-qarshi tomonga torayib ketgan yupqa poʻlat plastinka. Plitaning keng uchi simli ramkaning tagida tutqich bilan oʻrnatiladi va tor uchiga ikkita moslashuvchan novda biriktiriladi, ularning har birining uchida metall yoki yogʻoch toʻp bor.

## Fleksatonning musiqada qoʻllanishi
Fleksaton uchun eslatmalar haqiqiy tovushga koʻra yuqori nuqtada yoziladi. Simfonik orkestr partiturasida fleksaton qismi odatda quvurli qoʻngʻiroq qismining ostiga, uchburchak qismining ustiga yoziladi (zarbli cholgʻu asboblari ijrochilar tomonidan qanday guruhlanganligiga qarab, u yoki bu qismning partituradagi oʻrni oʻzgarishi mumkin).

Mavjudligining dastlabki kunlarida fleksaton jazzda ishlatilgan, ammo tez orada klassik musiqa bastakorlari ham qiziqish uygʻota boshladilar: Artur Xonegger („Antigona“), Ervin Shulxof (Birinchi simfoniya), Arnold Schoenberg (Orkestr uchun variatsiyalar; opera „Bugundan ertaga“ va „Muso va Horun“), Dmitriy Shostakovich („Burun“ operalari va „Mtsensk okrugi Makbet xonim“), Aram Xachaturyan (Fortepiano kontserti). Fleksaton keng qoʻllanilmaganiga qaramay, uning oʻziga xos tembri baʼzan pop musiqa va kinoda talabga ega. Hans Verner Henze, Dyordji Ligeti, Krzysztof Penderecki, Sofiya Gubaydulina, Alfred Shnittke, Sergey Slonimskiy va boshqa avangard bastakorlarning asarlarida fleksaton qismlari mavjud.

## Adabiyotlar

* 
* *Andreeva O. F.* Udarnі іnstrumenti suchasnogo simfonіchnogo orkestru. Kiev: Muzichna Ukraïna, 1985.
Ukeke

**Ukeke** (gav. 'ūkēkē) — Gavayi torli cholgʻu asbobi. Acacia *koa* turidagi qattiq yogʻochdan qilingan. Asbobning uzunligi 40-60 sm boʻlgan, kengligi esa 4&nbsp;sm ga yaqin yogʻoch ramkada ikki yoki uchta torli boʻlgan. Yuqoridan skelet yassi, pastdan biroz egilgan. Baʼzan iplar orasiga mayda boʻlaklar qoʻyilib, ularning bir-biriga tegishiga toʻsqinlik qilgan.

Odatda Gavayiliklar sevgi kuylarini ijro etishda ukekedan foydalanishgan. Shuning uchun cholgʻu ayniqsa yoshlar orasida mashhur boʻlgan.

Ijro paytida asbobning bir uchi ijrochining lablari orasida boʻlishi uchun boʻylab ushlab turildi. Keyin musiqachi barmoqlari bilan yoki hindiston yongʻogʻi bargining oʻrta qismi yoki oʻralgan dumaloq boʻlagi bilan torlarni tezda yulardi. Ukekening bir uchi ogʻizda boʻlgani uchun oʻyin davomida ogʻiz ham qoʻllangan (masalan, til va lablar harakati yordamida turli tovushlar chiqarilgan).

## Manbalar
Fluyer

**Fluyer** (,  — „puflash“) — Moldova va Ruminiya yarim koʻndalang nayi. Bundan tashqari hushtak moslamali va juft fluyer mavjud.

## Tavsifi
Fluyer barcha Bolqon mamlakatlarida uchraydi. Transilvaniyada u *triska* deb ataladi. Katta flüer flueroi, kichiki esa *flueraş* *deb ataladi*. Fluyerashi Moldova va Bukovinada eng keng tarqalgan. Dobrujada *moldavnikiga* oʻxshash, qamishdan yasalgan flor dobrogen mavjud. Unda 7-oʻyinning bosh barmogʻli teshigi mavjud.

Uzunligi 250-350 mm. 6-7 oʻyin teshigi bor. Ovozi kuchli va yorqin. Shkalasi ikki oktavada diatonik. U oqsoqol, olxa, chinor, tut, shox yoki toldan tayyorlanadi. Asosiy tugmalar C, D, Es, F, G, A, B.

Bu qadimgi choʻponning asbobidir. Choʻponlar undan sigir va qoʻylarni podada yigʻish uchun foydalanadilar. Fluyer koʻpincha Moldaviya ertaklarida, sheʼrlarida, qoʻshiqlarida mavjud.

## Turlari
Juft fluyer (*fluer zhemenat*) — hushtak moslamasi boʻlgan ikkita yogʻochdan iborat. Bir fluyerda 6 ta oʻyin teshigi bor, ikkinchisida 4 ta yoki teshiksiz (burdon).

Hushtak chalish moslamasi bilan chayqalishda ( — qoʻziqorinli fluyer) — tovush odatdagidan ancha zaif va yumshoqroq boʻladi. Uzunligi 30-50 sm. Asosan bolalar asbobi.

Xromatik fluyer — 5-10 teshikli boʻladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Xitiriki

**Xitiriki** () — anʼanaviy eski (VIII asr) yapon puflama asbobi boʻlib, yapon mumtoz musiqasida keng namoyon boʻlgan gobo guruhidan. Kichkinaligiga qaramay, xitiriki boy va baland ovoz chiqaradi. Odatda bambukdan tayyorlanadi. Diapazon — bir oktava.

## Tarixi
Hozirgi vaqtda bu asbob yapon madaniyatining tantanali qoʻshiqlari va raqslarida qoʻllanadi.

Xitiriki zamonaviy goboyning toʻgʻridan-toʻgʻri oʻtmishdoshlari hisoblangan, qadim zamonlardan beri maʼlum boʻlgan va turli madaniyatlarda oʻzining asl shaklida saqlanib qolgan, masalan, bombarda, trubka, jaleika, duduk, gaita, zurna kabi asboblarni anglatadi.

Xitiriki Yaponiyada keng tarqalgan boʻlishiga qaramay, Xitoy uning vatani hisoblanadi, xitiriki VIII asrda yapon madaniyatiga kirgan Xitoyning guan (*bili*) asbobidan kelib chiqqan.

## Xitirikining tuzilishi
Asbobning oxirida qoʻsh qamish, shuningdek, sozlash halqasi mavjud boʻlib, u tovushni takrorlashda muhim rol oʻynaydi, chunki u tovush balandligi va ohangini tartibga soladi.

Asbobning tanasini gilos daraxti qobigʻi bilan bezash odatiy holdir. Tananing yon tomonlarida teshiklar mavjud.

## Xitirikining musiqada tutgan oʻrni
Meyji restavratsiyasi davrida xitiriki yapon klassik musiqasi gagaku spektakllarining zamonaviy instrumental guruhiga kirdi.

Xitiriki ishlatadigan anʼanaviy yapon musiqasining eng mashhur qismlari orasida:

* Mikagura — yiliga bir marta 15-dekabrda anʼanaviy cholgʻu asboblari joʻrligida sudda ijro etiladigan qoʻshiqlarning uzoq sikli;
* Yamato-uta, yamato-may: Yamato raqslari va qoʻshiqlari — rasmiy kiyimdagi toʻrt yoki oltita raqqosa tomonidan ijro etiladigan qisqa asarlar;
* Saybara — qadimgi yapon xalq qoʻshiqlaridan kelib chiqqan va IX asrdan beri aristokratlar orasida keng tarqalgan xalq qoʻshiqlari. Bizgacha yetib kelgan qadimiy qoʻlyozmalarda 60 dan ortiq asarning misralari va sarlavhalari qayd etilganiga qaramay, hozirda oz qismi ijro etilmoqda;
* Komagaku raqslari hamrohligi.

## Manbalar
Xulusi

**Xulusi** - janubiy Xitoyga xos boʻlgan *lab aʼzolarining* bir turi. Bu Xitoyning Yunnan provinsiyasidagi asbobning tarixiy nomi. Daislar orasida yana bir mashhur nom **bilandao** boʻlib, u "vertikal („lan“) oʻynash uchun gurzi („dao“) bilan puflama asbobi ('bi')" deb tarjima qilinadi.

Xitoydagi boshqa koʻplab etnik guruhlar dalalardagi ish tugaganligi haqida xabar berish uchun koʻpincha xulusidan foydalanadilar — agar siz ochiq burdon quvurlari bilan xulusiga qattiq zarba bersangiz, tovush avtomobil shovqinini (xitoycha: lǎba) eslatadi.

Xulusi bambuk naychalardan tayyorlanadi, odatda uchta yoki toʻrtta. Quvurlar quritilgan gurjana (qovoq) tomonidan ushlab turiladi, bu ham akustik rezonator rolini oʻynaydi. Asosiy markaziy truba ohangdor boʻlib, yetti teshikka ega, shu jumladan bosh barmogʻi uchun teshik. Qolgan quvurlar burdon (doimiy past ovoz bilan), ularni maxsus tiqinlar bilan oʻchirish mumkin.

Xulusining ovozi juda ohangdor, lekin ayni paytda yumshoq, shuning uchun bu asbob asosan yakkaxon ijro uchun va juda kamdan-kam hollarda ansambl ijrosi uchun ishlatiladi. Day erkaklari ayolga sevgisini eʼlon qilish uchun xulusi chalish odat tusiga kiradi.

## Yana qarang
* Sheng
* bau
Хutsin

**Xutsin** — Xitoyning kamonli cholgʻu asbobi.

## Tarixi
Taxminlarga koʻra kamonli torli cholgʻu asboblari Xitoyda VIII asrning oʻrtalaridan boshlab mashhurlikka erisha boshladi. Xutsinning birinchi navlaridan biri oʻsha davrda Si  xalqi orasida keng tarqalgan boʻlsa kerak, asta-sekin xanlar orasida ham mashhurlikka erishdi. „Xutsin“ nomining birinchi eslatilishi Song imperiyasi davriga (miloddan avvalgi X-XIII asrlarga) tegishli. Shunday qilib XI asrda sayohatchi Shen Ko oʻz sheʼrlaridan birida Oʻrta Osiyodan kelgan xitoylik harbiy asirlar tomonidan otning dumidagi sochdan yasalgan kamon bilan oʻynaladigan xutsinning gʻamgin tovushlarini tasvirlaydi.

Bugungi kunga kelib, xutsinlar oilasining eng mashhur asboblari erhu, jinxu,  ), gaohu va banhu, Xitoyda esa bu asbobning bir necha oʻnlab turlari mavjud.

XVII asrda  kabi turli xil xutsinlar Kunshan operasiga hamrohlik qilish uchun mashhur boʻldi.

## Tavsifi
Odatda xutsin dumaloq, olti burchakli yoki sakkiz burchakli korpusdan va unga biriktirilgan barmoq panelidan iborat. Xutsinning koʻp navlari ikkita torli (baʼzan uch yoki toʻrtta boʻlsa ham) va ikkita sozlash qoziqqa ega boʻlib, ovoz paneli ilon terisidan yoki yupqa yogʻochdan qilingan. Yoy uchun odatda otning dumidagi ot juni ishlatiladi.

Dizayni oʻxshash asboblar Xitoyning qoʻshni mamlakatlarida ham qoʻllanadi: Moʻgʻuliston, Koreya, Yaponiya, Vyetnam, Tailand, Laos va Kambodja.

XX asrda anʼanaviy ipak torlar ham neylon bilan oʻralgan poʻlat torlar bilan almashtirila boshlandi, bu esa asboblarning ovozini oʻzgartirdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Bessel tengsizligi

Matematikada, ayniqsa funksional tahlil(analiz)da, **Bessel tengsizligi** ortonormal ketma-ketlikka nisbatan Gilbert fazosida x elementning koeffitsientlari haqidagi jumladir. Tengsizlik 1828-yilda nemis olimi Friedrich Bessel (astronomiya, matematika, fizika va geodeziya fanlari olimi) tomonidan keltirib chiqarilgan.

H Gilbert fazosi va e_1, e_2,...  H dagi ortonormal ketma-ketlik bo'lsin. U holda, H dagi har qanday vektor x uchun 

: \sum_{k=1}^{\infty}\left\vert\left\langle x,e_k\right\rangle \right\vert^2 \le \left\Vert x\right\Vert^2,

munosabat o'rinli bo'ladi, bu yerda ⟨·,·⟩ belgi H Gilbert fazosidagi skalyar ko'paytmani ifodalaydi. Agar e_k yo'nalishdagi x vektor proyeksiyaning "cheksiz yig'indi" sidan tuzilgan

: x' = \sum_{k=1}^{\infty}\left\langle x,e_k\right\rangle e_k, 

cheksiz summani aniqlasak, u holda Bessel tengsizligi bu qatorning yaqinlashuvchi ekanligini ta'kidlaydi. Bu haqda quyidagicha ham o'ylash mumkin: potensial bazis e_1, e_2, \dots orqali ifodalanishi mumkin bo'lgan x' \in H mavjud bo'ladi.

To'liq ortonormal ketma-ketlik uchun (ya'ni, bazis bo'lgan ortonormal ketma-ketlik uchun) biz Parseval ayniyatiga egamiz. Bunda tengsizlikni tenglik bilan almashtiriladi (va natijada x' ham x bilan almashtirilishi kerak bo'ladi).

Bessel tengsizligi quyidagi, har qanday natural son *n* uchun bajariladigan ayniyatdan kelib chiqadi

: \begin{align}
0 \leq \left\| x - \sum_{k=1}^n \langle x, e_k \rangle e_k\right\|^2 &= \|x\|^2 - 2 \sum_{k=1}^n \operatorname{Re} \langle x, \langle x, e_k \rangle e_k \rangle + \sum_{k=1}^n | \langle x, e_k \rangle |^2 \\
&= \|x\|^2 - 2 \sum_{k=1}^n |\langle x, e_k \rangle |^2 + \sum_{k=1}^n | \langle x, e_k \rangle |^2 \\
&= \|x\|^2 - \sum_{k=1}^n | \langle x, e_k \rangle |^2.
\end{align}

## Yana qarang

* Koshi-Shvarz tengsizligi
* Parseval teoremasi

## Manbalar

# "Bessel inequality  - Encyclopedia of Mathematics ".
# Saxe, Karen (2001-12-07). Beginning Functional Analysis. Springer Science & Business Media. p. 82. ISBN 9780387952246.
# Zorich, Vladimir A.; Cooke, R. (2004-01-22). Mathematical Analysis II. Springer Science & Business Media. pp. 508-509. ISBN 9783540406334.
# Vetterli, Martin; Kovačević, Jelena; Goyal, Vivek K. (2014-09-04). Foundations of Signal Processing. Cambridge University Press. p. 83. ISBN 9781139916578.

## Havolalar
 Bessel's Inequality the article on Bessel's Inequality on MathWorld.

Ushbu maqola Creative Commons Attribution/Share-Alike litsenziyasi ostida litsenziyalangan PlanetMath-dagi Bessel tengsizligidan olingan materiallarni o'z ichiga oladi.
Tutekton(cholg‘u asbobi)

**Tutekto** (tarjimada —&#x2009;„quvur“) — kichik choʻpon shoxi boʻlgan udmurtcha damli musiqa asbobi.

## Tavsifi
Tutekton 250-300 mm uzunlikdagi konussimon naydan iborat boʻlib, qayin poʻstlogʻi, qalay yoki misdan yasalgan. Asbobning yuqori qismiga yogʻoch ogʻiz boʻshligʻi oʻrnatilgan. Tutektonda chalish teshiklari yoʻq, lekin ikkita oʻyin teshigi boʻlgan asboblar mavjud edi. Tutekton cholgʻuga puflab chalinadi; kuchli, biroz qattiq ovozga ega.

## Tayyorlanishi
Tutekton ijrosining anʼanaviy turlaridan tashqari xalq amaliyotida somon tilli yogʻoch va qamish quvurlar ham qayd etilgan. Adabiyotda bunday asboblarning birinchi taʼrifini Mari musiqashunos-folklorshunosi Yakov Andreyevich Eshpay 1937-yilgi ekspeditsiyasidan soʻng bergan.

Qalay yoki mis tutekton soxtaxonada qilingan: olov taʼsirida metall konus shaklidagi trubkaga oʻralgan. Ogʻiz boʻshligʻi iplar uchun yogʻoch gʻaltakdan yasalgan: uning yarmi kesilgan, ikkinchisining ustiga elastik tasma tortilgan, u iplar bilan mahkamlangan. Gʻaltak va rezina tasma orasiga rezina tasmaning kengligiga mos keladigan javdar somoni yoki gugurt solingan.

Tutektonning keyingi versiyalari shisha butilkalardan tayyorlangan. Buning uchun shishaning pastki qismi ip bilan oʻralgan, shundan soʻng u yoqilgan gugurt bilan isitilgan. Bir necha daqiqadan soʻng ular uni sovuq suvga tushirishdi, bu esa choʻzilgan ipning chizigʻi boʻylab pastki qismini yiqilishiga olib keldi va bir turdagi naycha olindi

## Foydalanish
Tutekton Udmurt vokal va cholgʻu ansambllarida hamrohlik qiluvchi, baʼzida yakkaxon cholgʻu sifatida mavjud boʻlgan.

Tutekton asosan kommunikativ vazifani bajargan: uning yordami bilan chorvaning yaylov va qaytish vaqti haqida signallar berilar, dalada podani boshqarishda foydalaniladi. Choʻponlar ham xuddi shunday tarzda bir-birlariga maʼlum maʼlumotlarni uzatgan boʻlishi mumkin.

Asbob endi ishlatilmaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Tutekton // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — .
* Tutekton/tuy gumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — .
* 
*
Harbiy dengizchi-gidrograf kuni

**Harbiy dengizchi-gidrograf** **kuni (yoki Harbiy dengiz floti gidrografi xizmati** **kuni, harbiy gidrograf kuni**) — bu Rossiya Harbiy-dengiz floti gidrografiya xizmatining harbiy xizmatchilari, chaqiriluvchilari, faxriylari va fuqarolik xodimlari uchun kasb bayramidir. Harbiy dengizchi — gidrograf kuni 1997-yil 17-yanvarda taʼsis etilgan. U 13-oktabr 1827-yilda yaratilgan Gidrograf Bosh boshqarmasi Dengiz vazirligining bir qismi sifatida nishonlanadi. Nomlangan tuzilma Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Navigatsiya va okeanografiya Bosh boshqarmasining prototipi boʻldi — Rossiya Gidrografik xizmatining markaziy boshqaruv organi.

## Tavsifi
Ushbu xizmatning asosiy vazifasi navigatsiya va Rossiya dengiz floti faoliyatini gidrografik qoʻllab-quvvatlashdir. Har yili 13-oktabrda nishonlanadi. Bayram yillikdir. Bu Rossiya tarixida unutilmas kun.

Rossiya harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni 1997-yil 17-yanvardagi 15-sonli buyrugʻi bilan tashkil etilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* „Pinterest.ru“ saytida harbiy dengizchi-gidrograf kuni sahifasi
* Harbiy gidrograf kuni „B-port.com“ saytidagi bayramlar va unutilmas sanalar roʻyxatida
Kivi (qush)

**Kivi** (/ˈkiːwiː/ KEE-wee) — **Apteryx** (/ˈæptərɪks/) urugʻi, **Apterygidae** (/ˌæptəˈrɪdʒədiː/) oilasiga mansub Yangi Zelandiyada uchrovchi endemik uchmaydigan qush.  Taxminan uy tovuqlari oʻlchamiga ega boʻlgan kivi eng kichik ratitdir. Ratitlar uchmaydigan, yirik va uzun oyoqli qushlar boʻlib, shuningdek, emu, reazlar va kazuarlarni ham oʻz ichiga oladi. DNK ketma-ketligini taqqoslash hayratlanarli xulosaga keldiki, kivi Yangi Zelandiya bilan boʻlgan moadan koʻra yoʻqolib ketgan Malagas fil qushlari bilan koʻproq bogʻliq.  Beshta tan olingan turi mavjud boʻlib, ulardan toʻrttasi hozirda kamyob va bittasi yoʻqolish xavfi ostida. Barcha turlarning yoʻqolishiga tarixiy oʻrmonlarning kesilishi salbiy ta'sir koʻrsatdi, ammo ularning qolgan yashash joylari katta oʻrmon zahiralari va milliy bogʻlarda yaxshi himoyalangan. Hozirgi vaqtda ularning omon qolishi uchun eng katta xavf yirtqich sutemizuvchilar  hisoblanadi.

Kivi tuxumi dunyodagi barcha qushlar ichida tana oʻlchamiga nisbatan eng katta tuxumlardan biridir (urgʻochi vaznining 20% gacha qismini tashkil etadi). Kivining boshqa oʻziga xos moslashuvlari, masalan, tuklari, kalta va qalin oyoqlari, oʻljani koʻrmasdan oldin aniqlash uchun uzun tumshugʻining oxirida burun teshigidan foydalanishi qushning xalqaro miqyosda mashhur boʻlishiga yordam berdi. Kivi Yangi Zelandiyaning timsoli sifatida tan olingan va hattoki Kivi atamasi xalqaro miqyosda Yangi Zelandiyaliklar uchun soʻzlashuv iblislari sifatida ishlatiladi. 

## Etimologiya
Maori tilidagi kivi soʻzi odatda qoʻngʻiroq ovozi "taqlididan kelib chiqqan" deb qabul qilinadi.  Biroq, ba'zi tilshunoslar bu soʻzni Tinch okeanining tropik orollarida qishlaydigan koʻchmanchi qush boʻlgan Numenius tahitiensisga tegishli boʻlgan proto-yadroviy polineziya *kivisidan olgan.  Uzun qiyshiq tumshugʻi va jigarrang tanasi bilan jingalak kiviyga oʻxshaydi. Shunday qilib, birinchi Polineziya koʻchmanchilari kelganlarida, ular yangi topilgan qushga kivi soʻzini qoʻllagan boʻlishi mumkin. Qushlar uchun ishlatilganda bu soʻz odatda bosh harf bilan yoziladi. 

## Manbalar
Son kanali

**Son kanali** - sonning oldingi qismida joylashgan anatomik bo'lim.  Bu son suyagi qobig'ining eng kichik va eng medial qismidir.  Uning uzunligi taxminan 1,3 sm.

Ushbu maqolada biz son kanalining anatomiyasini ko'rib chiqamiz - uning chegaralari, mazmuni va klinik ahamiyati.

## Chegaralari
Son kanali sonning oldingi qismida, son uchburchagi ichida joylashgan.

Bu to'rtta chegaralar va teshiklar bilan to'rtburchaklar shaklidagi  o'yilishi mumkin:

* Medial chegara – lakunar boylam. 
* Lateral chegara – son venasi. 
* Oldingi chegara – chov boylami 
* Orqa chegara – taroqsimon boylam, qov suyagining yuqori qirg'og'i va taroqsimon mushaklar Son kanali teshiklari

Son kanalning kirish teshigi uning yuqori chegarasida joylashgan bo'lib, son halqasi deb ataladi.  Son halqasi biriktiruvchi to'qima qatlami - son to'sig'i bilan yopiladi.  Bu to'siq kanaldan chiqadigan limfa tomirlari tomonidan teshiladi.

## Son kanali quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Limfa tomirlari - chuqur chov limfa tugunlarini drenajlaydi. Chuqur limfa tugunlari - lakunar tugun..

Bo'sh joy qo'shni son  venasining kengayishiga imkon beradi, shuning uchun u venoz qaytishning kuchayishi yoki qorin bo'shlig'i bosimining oshishi bilan kurashishi mumkin.Son kanali sonning keng fatsiyasining yuzaki va chuqur qatlamlari orasida joylashgan. Son kanalida ikkita teshik - chuqur va yuzaki va uchta devor bor.  Son kanalining chuqur teshilishi chov boylamining ichki uchdan bir qismiga proektsiyalanadi. Son kanalining yuzaki teshigi yoki teri osti yorig'i,
(hiatus saphenus) chov boylamining bu qismidan 1-2 sm pastga tushadi.  Qorin bo'shlig'idan chiqadigan churra chuqur teshikdan kanalga kiradi - femoral halqa, anulus femoralis.  U qon tomir lakunasining medial qismida joylashgan bo'lib, to'rtta qirraga ega.

* Old tomondan chov boylami , 
* Orqa tomondan taroqsimon boylam yoki Kuper boylami. 
* Medial - lakunar boylam yoki Gimbernat boylami.  
* Lateral tomondan son venasi bilan cheklangan. Son halqasi tos bo'shlig'iga qaragan va qorin devorining ichki yuzasida ko'ndalang fastsiya bilan qoplangan, bu yerda ingichka plastinka ko'rinadi.  Halqa ichida chuqur chov limfa tugunlari Pirogov-Rozenmuller joylashgan.

## Klinik ahamiyati: Son churrasi
Son  kanali alohida klinik ahamiyatga ega, chunki u ichak churrasining keng tarqalgan joyi hisoblanadi.Churra "tananing ichki qismi mushak yoki uning atrofidagi to'qimalar devoridagi zaiflikdan o'tib ketishi" bilan ta'riflanadi. Son  churrasida ingichka ichakning bir qismi son halqasi orqali chiqib ketadi.U qov do'mbog'ining pastki tashi qismida joylashgan bo'lak shaklida namoyon bo'ladi.  Ushbu turdagi churra ayollarda keng tarqalgan bo'lib, chunki ularning suyaklari kengroqdir.Son kanalining chegaralari qattiq va ayniqsa kengaytirilmaydi.  Bu churrani siqib, uning qon bilan ta'minlanishiga xalaqit berishi mumkin.  Qon ta'minoti buzilgan churra strangulyatsiya qilingan churra deb ataladi.

## Manba
International House Tashkent akademik litseyi

### Oʻzgarishlar
Tillayev Alisher Xasanovich 2015-yildan boshlab akademik litseyga direktor etib tayinlandi.

Ushbu davr mobaynida akademik litsey 2017-yil aprel oyida Buyuk Britaniyaning London universiteti bilan hamkorlikda oʻqituvchi-xodimlar va oʻquvchilarni malaka oshirish kurslariga Londonga yubordi. 2017-yil oktabr oyida „Huawei“ kompaniyasi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Respublikasida ilk bora *"Smart class"* sinfi tashkil etildi, 2018-yil dekabr oyida Moskva Davlat xalqaro munosabatlar instituti (MGIMO, MID Rossiya) bilan hamkorlik shartnomasi imzolandi va 2019-yil aprel oyida MDH davlatlari orasida analogi mavjud boʻlmagan ikki tomonlama diplom berish toʻgʻrisida MGIMO yoʻnalishlarini ochish haqida kelishib olindi. Bundan tashqari 2019-yilda Buyuk Britaniya universiteti, Rossiyaning Aviatsiya universiteti, Janubiy Koreya universitetlari bilan hamkorlik shartnomalari imzolandi. 2019-yil iyun oyida Rossiyaning NIU VSHE universiteti va shu yili iyul oyida Rossiyaning MGSI universitetlari bilan hamkorlik shartnomasi tuzilib, akademik litsey oʻqituvchi-xodimlari va oʻquvchilari malaka oshirish kurslariga yuborildi.

## Bugungi kunda

2009-yildan boshlab akademik litsey quvvati 495 oʻrinli, umumiy maydoni 6890 kv.mdan iborat boʻlib, oʻquv binosida 21 ta oʻquv xonalari: jumladan 1 tadan kimyo, fizika, biologiya labaratoriyasi, 2 ta kompyuter, 2 ta lingafon xonalari, 150 oʻringa moʻljallangan anjumanlar zali, 100 oʻrinli sport zal va 8690 dan ziyod kitob zaxirasiga ega boʻlgan kutubxona mavjud.

Akademik litseyda hozirgi kunda „Aniq fanlar-iqtisod“; „Aniq fanlar-texnika“; „Ijtimoiy-gumanitar“ va 2 ta MGIMO sinflari yoʻnalishi mavjud. Akademik litseyda jami 20 ta guruh mavjud va har yili umumiy hisobda 500 dan ortiq oʻquvchilarni sigʻdira oladi.

## Qabul
**Yoʻnalishlar boʻyicha imtihonlar faqat test sinovlari bo'yicha oʻtkaziladi**

**Imtihonlar yoʻnalishlar boʻyicha quyidagi fanlardan iborat**

**Aniq fanlar-iqtisod**
(*oʻzbek guruhlarida*)
* Matematika
* Ingliz tili
* IQ

**Aniq fanlar-iqtisod**
(*rus guruhlarida*)
* Matematika
* Ingliz tili
* IQ

**Aniq fanlar-texnika**
(*oʻzbek guruhlarida*)
* Fizika
* Matematika
* IQ

**Aniq fanlar-texnika**
(*rus guruhlarida*)
* Fizika
* Matematika
* IQ

**Ijtimoiy-gumanitar fanlar**
(*rus guruhlarida*)
* Tarix
* Ingliz tili
* IQ

**MGIMO** sinflari
(*rus guruhlarida*)
* Matemtika
* Ingliz tili
* Rus tili
## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
Prozerpina

**Prozerpina** () — qadimgi Rim mifologiyasida qadimgi yunon Persefonga mos keladigan yer osti dunyosi maʼbudasi, Yupiter va Seresning qizi, Plutonning jiyani va rafiqasi (Dita). Baʼzi talqinlarga koʻra uning ismi lotincha-yunoncha „Persefona“. Boshqa talqinga koʻra bu urugʻning oʻsishiga (*proserpere*) hissa qoʻshgan va keyinchalik yunon mifologik shaxslari qatoriga kiritilgandan soʻng maʼbuda Persefona bilan birlashgan Rim maʼbudasining nomi edi.

Pluton va Prozerpina sharafiga Rimda Terentin va Taurian Games nishonlandi.

## Mifning mazmuni
Prozerpina tasvirini Dante Gabriel Rossettining (1828-1882) Prozerpina kartinasida oʻrin egallagan. Rossettining sevimli rafiqasi Elizabet vafotidan keyin Jeyn Burden rassomning ilhomlantiruvchisiga aylanadi. Bu ikki ayol rasmdagi tasvirning prototipi boʻlib xizmat qilgan. Adabiyotda Proserpinaning oʻgʻirlanishi mavzusi Juliano Kassianining xuddi shu nomdagi sonetida koʻtariladi, uning zamondoshi Juzeppe Parinining soʻzlariga koʻra bir qator boshqa „oʻgʻirlab ketishlar“ ga (Alfyeri tomonidan „Ganimedning oʻgʻirlanishi“, Monti tomonidan „Orizaning oʻgʻirlanishi“) ilhom bagʻishlagan.

## Madaniyatdagi tasvir
1853-yilda kashf etilgan asteroid (26) Prozerpina sharafiga nomlangan.

Afsonaga koʻra don maʼbudasi Seresning qizi Prozerpina doʻstlari bilan oʻtloqda irislar, atirgullar, binafshalar, sumbullar va zaʼfaronlarni yigʻib yurganida uni yer osti dunyosining qiroli Pluton payqaydi va uni sevib qoladi. U uni aravada haydab ularning oldida tubsizlikni ochdi va Prozerpina yer osti dunyosiga olib ketildi. Pluton uni qoʻyib yuborishga majbur boʻldi, lekin u oʻlim shohligini unutmasligi va unga qaytib kelishi uchun unga anor donasini beradi. Oʻshandan beri Prozerpina yilning yarmini oʻliklar, yarmini esa tiriklar olamida oʻtkazadi.

Prozerpinaning oʻgʻirlanishi sahnasi buyuk italyan meʼmori Jovanni Bernini tomonidan marmarda tasvirlangan. Haykal Borgeze galereyasida (Rim) joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Prozerpina // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Περσεφόνη // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.
* Persefona // Mifi narodov mira : Ensikl. v 2 t. / gl. red. S. A. Tokarev. — 2-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1987—1988.
Porox imperiyalari

**Porox imperiyalari** yoki **islom porox imperiyalari** – uchta turk-fors musulmon imperiyalariga ishora qiluvchi umumiy atama hisoblanadi. Ushbu davlatlar Usmonlilar, Safaviylar va Boburiylar imperiyasidir. Ular asosan XVI—XVIII asrlarda gullab-yashnagan. Bu uchta imperiya oʻz davrining eng kuchli va barqaror iqtisodig ega boʻlgan. Ushbu davlatlar savdo kengayishiga va madaniyatning yuksalishiga ham katta hissa qoʻshgan, shu bilan birga ularning siyosiy va huquqiy institutlari markazlashuvning ortib borishi bilan mustahkamlangan. Imperiyalarda aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadlar va aholi soni sezilarli darajada oʻsgan, texnologik innovatsiyalarning barqaror surʼati kuzatilgan. Ularning hukmdorlik hududi gʻarbda Markaziy Yevropa va Shimoliy Afrikagacha, sharqda Bengaliya va Arakangacha choʻzilgan. Imperiyalar yangi ixtiro qilingan oʻqotar qurollarni qoʻllash va rivojlantirish orqali katta hajmdagi hududlarni zabt etgan. Yevropada boʻlgani kabi, poroxli qurollarning joriy etilishi markazlashgan monarxiyalarning yuksalishiga olib kelgan. G. S. Xodjsonning soʻzlariga koʻra, porox imperiyalarida oʻzgarishlar harbiy faoliyat bilangina cheklanib qolmagan. Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriylarning davomchisi boʻlgan Boburiylar qisman Temuriylar Uygʻonish davrini oʻziga meros qilib oladilar va oʻzlariga xos arxitektura anʼanasini va Bengaliyada baʼzilar proto-industrializatsiya deb taʼriflagan davrni tashkil etganliklari uchun tan olingan. Safaviylar Eron uchun samarali va zamonaviy davlat boshqaruvini yaratganlar va tasviriy sanʼatning yuqori sur’atlar bilan rivojlanishigasababchi boʻlishgan. *Qaysar-i Rum* nomi bilan ham mashhur boʻlgan Konstantinopolda faoliyat olib borgan Usmonli xalifaligining sultonlari Ikki Muqaddas Masjidning qoʻriqchisi va Islom olamining rahbarlari sifatida tariflangan. Ularning kuchlari, boyligi, meʼmorchiligi va turli hissalari orqali Osiyo va Yevropa tarixidagi oʻzgarishlarga sezilarli taʼsir koʻrsatganligida boʻlgan.

## Manbalar
Pritxivi

**Pritxivi** (sanskr. पृथवी) yoki **Pritxvi** (sanskr. पृथ्वी) — Vedik mifologiyasida Yerning timsoliga aylangan maʼbuda.

„Rigveda“ (PB V, 84) va „Atharvaveda“ (AB XII, 1) asarlarida unga bittadan madhiya bagʻishlangan. Umuman Vedalarda Pritxivi osmon timsoli Dyaus Pitar bilan ajralmas tarzda namoyon boʻladi. Ikkinchisi oʻzini erkaklik printsipi, ota, Pritxivi esa ayollik printsipi, xudolarning va barcha tirik mavjudotlarning onasi sifatida namoyon boʻladi. Bu ikki belgi dastlab birlashtirildi, lekin Indra (yoki Varuna) ularni ajratdi, bu koinotning yaratilishiga teng. Dyausa urugʻidan yomgʻir, asal, yogʻ shaklida Pritxivi barcha tirik mavjudotlarni tugʻdiradi. Oʻliklar ham bu maʼbudaga yuzlanishadi. Koʻpincha maʼbuda sigirning zoomorfik tasvirida paydo boʻladi.

Puranada u koʻpincha afsonaviy qirol Prithu (Pritha) nomi bilan bogʻliq. Shunday qilib Pritxivi uning qizi hisoblanadi va Pritxu nomidan uning ismi ham ishlab chiqariladi. Oʻsha podshoh oʻz rizqini olish uchun uni sigir shaklida sogʻdi.

Pritxivi post-Vedik adabiyotlarda ham uchraydi. Aynan u Parashurama („Mahabharata“ va „Vishnu Purana“) haqidagi afsonasida Xayxaylar oilasiga boshpana bergan; Markandeya Puranada maʼbuda Kali uchun sonlarni berdi. Pritxivi ham Ramayanada Sitaning onasi sifatida paydo boʻladi.

Keyinchalik hinduizmda u Bhumi deb ataladi.

## Buddizmda
Pritxivi Pali kanonida (Pathavi) eslatib oʻtilgan, u yerda vasvasachi Maruni sharmanda qiladi, bu Siddharthaning maʼrifatga erishish qobiliyatini tasdiqlaydi. Shingon Pritxivi shahrida ( *Jiten*) — yerning qoʻriqchisi, oʻn ikki qoʻriqchi xudodan biri hisoblanadi.

## Yana qarang

* Phra Mae Thorani

## Manbalar
Ro’o-i-Te-Hiropoi

**Roʻo-i-Te-Hiropoi** (tait. Roʻo-i-Te-Hiripoi, ) — Polineziya mifologiyasida unumdorlik va madaniy oʻsimliklar xudosi, qishloq xoʻjaligi homiysi. Shuningdek afsun xudosi. Roʻo ibodati jinlarni quvib chiqarish orqali turli kasalliklar va jarohatlarni davolashni maqsad qiladi.

## Ismlar
Roʻo-i-Te-Hiropoyning koʻplab tait nomlari bor edi: Roʻo-i-te-hiripoi, Roʻo-distress; Roʻo-aninia, Roʻo-in-dizziness, Roʻo-tuiaroha, Roʻo-in-faintness, Roʻo-i-te-mohimohi, Roʻo-in-dimness, Roʻo- te-hamama, Roʻo-in-gaping va boshqalar.

## Afsona
Polineziyaliklarning fikriga koʻra Roʻo-i-Te-Hiropoi osmon xudosi Atea va tong maʼbudasi Atanuaning oʻgʻli edi. U qishloq xoʻjaligiga homiylik qilgan. Shuningdek u ibodat xudosi boʻlib, uning sehrlari kasalliklarni quvib chiqarishga, kasal va yaradorlarni davolashga, yovuz ruhlarni quvib chiqarishga qaratilgan edi. Shaxs haqida kam maʼlumot mavjud. Maʼlumki u jamiyat orollarida eng keng tarqalgan boʻlib, uning markazi Taiti oroli edi. Biz Roʻo-i-Te-Hiropoi boshqa Polineziya xalqlari mifologiyasida boshqa nomlar ostida topamiz: Maori mifologiyasida unumdorlik xudosi Rongo, Gavayi mifologiyasida moʻl-koʻllik, qishloq xoʻjaligi, yomgʻir va musiqa xudosi Lono.

## Yana qarang

* Bosom
* rongo
* rongo-rongo

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*