Katta lophorina

**Katta lophorina**, **ajoyib jannat** **qushi yoki** katta jannat qushi (***Lophorina superba***) — Paradisaeidae (jannat qushi) oilasining bir turi. 2017-yilda uchta tur (*L. superba*, *Lophorina minor* va *Lophorina niedda*) mavjudligi tan olinmaguncha, turkumdagi yagona tur hisoblangan.

## Tavsif
Bu kichik, taxminan 26 sm uzunlikdagi qush. Erkak qora rangda, yashil rangli toj, koʻkrak qismi koʻk-yashil, orqasini qoplagan patlari baxmal qora rangli. Urgʻochisi qizil-jigarrang qush. Katta lophorina dimorfik tur hisoblanadi.

## Uchrashuv namoyishi

Bu tur populyatsiyasida ayol turlar juda kam va erkaklar oʻrtasida juft uchun raqobat juda kuchli. Lophorinalar qushlar dunyosidagi eng yaxshi tanishuv namoyishlaridan biriga ega boʻlishiga olib keldi. Uchrashuvni namoyish qilishning ikkita asosiy bosqichi mavjud. *Dastlabki displey faoliyati* oddiy xatti-harakatlar qatorini oʻz ichiga oladi. Dastlabki displeydan soʻng *yuqori intensivlikdagi displey deb nomlanuvchi yanada tanishuv shousi boʻladi*. Ehtiyotkorlik va sinchkovlik bilan „raqs maydonchasi“ ni tayyorlagandan soʻng (hatto novda barglar bilan silliq tozalash), birinchi navbatda erkak baland ovozli chaqiruv bilan ayolni oʻziga tortadi. Qiziquvchan urgʻochi yaqinlashgandan soʻng, uning buklangan qora patlari va koʻk-yashil koʻkrak patlari yuqoriga qarab qalqon qilib, boshi atrofida keng va nosimmetrik tarzda tarqatib, erkak qushning old koʻrinishini bir zumda dumini ritmik ravishda qisib qoʻyadigan ajoyib ellips shaklidagi mavjudotga aylantiradi. Oʻrtacha urgʻochi juftlashishga rozilik berishdan oldin 15-20 daʼvogarni rad etadi. Erkaklar urgʻochilarni jalb qilish uchun koʻrsatadigan shou uzoq davom etishi mumkin. Ushbu turlar koʻpxotinli boʻlib, odatda bir nechta urgʻochi bilan juftlashadi.

## Tarqalishi va yashash joyi
Katta lophorina Yangi Gvineya oʻrmonlari boʻylab tarqalgan. U koʻpincha Indoneziya va Papua-Yangi Gvineyaning yomgʻirli oʻrmonlarida yoki oʻrmon chekkalarida yashaydi. Ularni Yangi Gvineyadagi oʻrmonlarning togʻli yashash joylarida topish mumkin. Katta lophorina odatda yomgʻir oʻrmonlarida yashaydigan daraxtlarning tepasida yashaydi.

## Yirtqichlar
Ajoyib jannat qushining taniqli kushandalariga qatoriga yirtqich qushlar va ilonlar kiradi.

## Koʻpayish va joʻjalarning xatti-harakati
Katta lophorina oʻrmon daraxyi barglari kabi yumshoq materialdan foydalanib, daraxtlar tepasida oʻz uyasini yasaydi. Urgʻochi odatda 1-3 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan joʻjalar chiqishi uchun taxminan 16-22 kun kerak boʻladi. Shundan soʻng, joʻjalar 16-30 kun ichida oʻz uyalarini tashlab, mustaqil boʻlib yashay oladilar. Ajoyib jannat qushlarining erkaklari urgʻochilariga qaraganda ikki yil keyinroq voyaga yetadi. Bundan tashqari, erkaklar oʻzlarining uchrashuvlarini namoyish qilish uchun patlarni rivojlantirishlari uchun taxminan 4-7 yil kerak boʻladi.

## Holat
Katta lophorina oʻzining patlari uchun juda koʻp ovlangan boʻlsa-da, Yangi Gvineya oʻrmonlarida keng tarqalgan jannat qushlaridan biri boʻlib, IUCN Qizil roʻyxatida xavf ostida boʻlgan turlarning eng kam tashvishga soladigan turlar qatoriga kiradi. U CITES II ilovasida keltirilgan.

## Kichik turlar

* *Lophorina superba connectens-* *L. ning sinonimi hisoblanadi. latipennis* .
* *Lophorina superba feminina*
* *Lophorina superba latipennis*
* *Lophorina superba pseudoparotia* — hozirgi turlar va *Parotia carolae oʻrtasida gibrid ekanligi aniqlandi*.
* *Lophorina superba superba*

## Galereya

Fayl:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.140802 2 - Lophorina superba superba (Pennant, 1781) - Paradisaeidae - bird skin specimen.jpeg|Ayol qush
Fayl:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.19232 2 - Lophorina superba feminina Grant, 1915 - Paradisaeidae - bird skin specimen.jpeg|Erkak 
Fayl:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.140810 2 - Lophorina superba latipennis Rothschild, 1907 - Paradisaeidae - bird skin specimen.jpeg|Erkak *qush*
Fayl:Reptiles and birds - a popular account of their various orders, with a description of the habits and economy of the most interesting (1883) (14729420096).jpg|Erkak qirol jannat qushi (*Cicinnurus regius)* 
Fayl:Bird-life (1899) (14563469239).jpg|Saksoniya qiroli jannat qushi (*Pteridophora alberti)* 
Fayl:Histoire naturelle des oiseaux de paradis et des épimaques (19678507959).jpg|Erkakning tasviri (old).
Fayl:Histoire naturelle des oiseaux de paradis et des épimaques (19244196163).jpg|Erkak tasviri (orqa).
Fayl:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.19242 1 - Lophorina superba feminina Grant, 1915 - Paradisaeidae - bird skin specimen.jpeg|Ayol *qush*
Fayl:Four feet, wings, and fins (1879) (14778462521).jpg|Erkak *Lophorina superba*, shuningdek, *jannat* turi (ehtimol *[[Raggiana bird-of-paradise|P. raggiana]]*, qanotdagi ochiq rangli chiziq tufayli), *[[Parotia|Parotiya]]* turi (ehtimol *[[Western parotia|P. sefilata]]*) va noma'lum turning erta tushunchalarini aks ettiruvchi rasm. katta, xo'rozga o'xshash patlar; gibrid bo'lishi mumkin. Eng chap tomondagi patlar Arfak Astrapia (*A. nigra)* ga tegishli.


## Manbalar