FIFA

**FIFA** (/ ˈ f iː f ə /) – futbol, ​​sohil futboli va futzal assotsiatsiyasining xalqaro boshqaruv tashkiloti. Belgiya, Daniya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Ispaniya, Shvetsiya va Shveysariya milliy uyushmalari oʻrtasidagi xalqaro raqobatni nazorat qilish uchun 1904-yilda tashkil etilgan . Bosh boshqaruv binosi Tsyurixda (Shveysariya) joylashgan boʻlib, hozir uning  tarkibiga 211 ta milliy futbol assotsiatsiyalari a'zodir. Rossiya 2022-yildan boshlab a'zolik faoliyatini to'xatgan. Bu milliy birlashmalarning har biri ham dunyo bo'ylab oltita mintaqaviy futbol birlashmalarining biriga aʼzo boʻlishi kerak: Afrika, Osiyo, Yevropa, Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib dengizi , Okeaniya va Janubiy Amerika .

Tashkilot nizomida bir qator maqsadlar belgilab berilgan, jumladan, xalqaro miqyosda futbolni rivojlantirish, uni hamma uchun ochiq boʻlishini taʼminlashga qaratilgan saʼy-harakatlarni taʼminlash, halollik va halol oʻyinni himoya qilish. U futbol birlashmasining yirik xalqaro turnirlarini, xususan, Futbol boʻyicha 1930-yilgi jahon chempionati va 1991-yilda boshlangan ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatini tashkil etish va targʻib qilish uchun javobgardir. Garchi FIFA oʻyin qonunlarini faqat oʻrnatmasa ham, bu FIFA aʼzosi boʻlgan Xalqaro futbol assotsiatsiyalari kengashi masʼuliyati boʻlib, barcha FIFA musobaqalarida qoidalarni qoʻllaydi va amalga oshiradi. Barcha FIFA turnirlari homiylikdan daromad keltiradi; 2018-yilda FIFA 4,6 milliard dollardan ortiq daromadga ega boʻlib , 2015–2018-yillar davrini 1,2 milliard AQSh dollari sof ijobiy natija bilan yakunladi va 2,7 milliard dollardan ortiq pul zaxirasiga ega edi.

Tergov jurnalistlarining xabarlarida FIFA rahbariyatini korrupsiya, poraxoʻrlik va FIFA prezidenti Zepp Blatter saylanishi hamda tashkilotning 2018-yilgi va 2022-yilgi jahon chempionatlarini mos ravishda Rossiya va Qatarga berish haqidagi qarori bilan bogʻliq ovozlarni soxtalashtirish bilan bogʻlagan. Ushbu ayblovlar AQSh Adliya Departamenti tomonidan FIFA ning toʻqqiz nafar yuqori martabali amaldori va besh nafar korporativ rahbariga nisbatan reket, firibgarlik va pul yuvish kabi ayblovlar boʻyicha ayblov eʼlon qilinishiga olib keldi. 2015-yilning 27-mayida ushbu amaldorlarning bir nechtasi Shveysariya hukumati tomonidan hibsga olindi, ular tashkilot 2018-2022-yilgi jahon chempionatlarini qanday taqdirlagani yuzasidan bir vaqtda, lekin alohida jinoiy tergov boshlagan edi. Bu amaldorlar orasida AQShda ham ayblanayotganlar oʻsha yerda ham ayblovlar qoʻyilishi uchun ekstraditsiya qilinishi kutilmoqda. FIFAning axloq qoʻmitasi tomonidan koʻplab amaldorlar, jumladan Zepp Blatter va Mishel Platini ishdan chetlashtirildi . 2017-yil boshida FIFA prezidenti Janni Infantino axloq qoʻmitasining ikkala raisining qayta saylanishiga toʻsqinlik qilishga uringani haqida xabarlar ommaga eʼlon qilindi. Kornel Borbély va Xans-Yoaxim Ekkert, 2017-yil may oyida FIFA kongressida. 2017-yil 9-mayda Infantinoning taklifiga binoan, FIFA Kengashi Borbeli va Ekkertning mandatlarini uzaytirmaslikka qaror qildi. Raislar bilan birga 13 ta qoʻmita aʼzosidan 11 nafari olib tashlandi.

## Tarix

Futbol assotsiatsiyasini nazorat qilish uchun yagona organga ehtiyoj XX asrning boshlarida xalqaro oʻyinlarning tobora ommalashib borishi bilan aniq boʻldi. Xalqaro futbol assotsiatsiyasi (FIFA) 1904-yil 21-mayda Parijdagi Saint-Honoré 229 koʻchasida Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques (USFSA) shtab-kvartirasining orqa tomonida tashkil etilgan. Fransuzcha nomi va qisqartmasi. Fransuz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlardan tashqarida ham qoʻllanadi. Belgiya, Daniya, Fransiya, Niderlandiya, Ispaniya milliy assotsiatsiyalari (oʻsha paytdagi Madrid futbol klubi tomonidan taqdim etilgan) taʼsischi aʼzolari edi; Ispaniya qirollik futbol federatsiyasi 1913-yilgacha tuzilgan), Shvetsiya va Shveysariya. Shuningdek, oʻsha kuni Germaniya futbol assotsiatsiyasi (DFB) telegram orqali aʼzo boʻlish niyatini eʼlon qildi.

FIFAning birinchi prezidenti Robert Gerin edi. Gerin oʻrniga 1906-yilda assotsiatsiya aʼzosi boʻlgan angliyalik Daniel Burli Vulfoll keldi. 1908-yilgi London Olimpiadasi uchun FIFA tomonidan uyushtirilgan birinchi turnir, FIFAning asos solgan tamoyillariga zid ravishda professional futbolchilar borligiga qaramay, olimpiya oʻyinlaridan oldingi musobaqalarga qaraganda ancha muvaffaqiyatli boʻldi[ *shubhali – muhokama* ].

1909-yilda Janubiy Afrika , 1912-yilda Argentina , 1913-yilda Kanada va Chili , 1914-yilda AQShning arizasi bilan FIFAga aʼzolik Yevropadan tashqariga ham kengaydi.

1912-yilgi Spalding Athletic Library „Rasmiy qoʻllanma“ 1912-yilgi Olimpiada (ballar va hikoyalar), AAFA va FIFA haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. 1912-yil FIFA prezidenti Den.B. Vulfoll edi. Daniel Burli Vulfoll 1906-yildan 1918-yilgacha prezident boʻlgan.

Birinchi jahon urushi paytida, koʻplab oʻyinchilar urushga joʻnatilgan va xalqaro oʻyinlar uchun sayohat qilish imkoniyati keskin cheklangan edi, tashkilotning omon qolishi shubha ostida edi. Urushdan keyin, Vulfollning oʻlimidan soʻng, tashkilotni gollandiyalik Karl Xirshman boshqargan. U yoʻq boʻlib ketishdan qutqarildi, ammo yaqinda Jahon urushidagi dushmanlari bilan xalqaro musobaqalarda ishtirok etishni istamagan vatan xalqlarining (Birlashgan Qirollik) olib chiqib ketilishi evaziga. Uy xalqlari keyinchalik aʼzolikni qayta tikladi.

FIFA kolleksiyasi Angliyaning Manchester shahridagi Urbisdagi Milliy futbol muzeyida saqlanadi. Birinchi jahon chempionati 1930-yilda Urugvayning Montevideo shahrida boʻlib oʻtgan.

### Fifa va Oʻzbekiston
Oʻzbekiston 1994-yildan aʼzo. Turli miqyosdagi xalqaro musobaqalar: milliy jamoalar oʻrtasida jahon chempionati (1930-yildan), mini futbol boʻyicha, ayollar jahon chempionatini, oʻsmirlar oʻrtasida, 16—17 yoshli futbolchilarning jahon chempionatini, qitalararo turnir va kubok musobaqalarini tashkil qiladi va oʻtkazadi. „FIFA magazin“ bezakli jurunal, „FIFA Nyus“ oylik byulletenini nashr etadi. Futbolni targʻib qilish ishidagi ulkan muvaffaqiyatlari uchun Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sport ustozi S. Arutyunov FIFA medali bilan mukofotlangan (1998), „Neftchi (futbol klubi)“ (Fargʻona) jamoasi futbolchisi S. Lebedev FIFA terma jamoasi tarkibida oʻynagan (1997).

## Identifikatsiya

### Bayroq
FIFA bayrogʻi koʻk fonga ega boʻlib, oʻrtada tashkilotning logotipi joylashgan. Hozirgi FIFA bayrogʻi ilk bor 2018-yilda Rossiyaning Moskva shahrida boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha Jahon chempionatining ochilish marosimida koʻtarilgan va shu vaqtdan beri foydalaniladi

### Madhiya
*Asosiy maqola:* **FIFA madhiyasi**

UEFA Chempionlar Ligasiga oʻxshab , FIFA Futbol boʻyicha 1994-yilgi jahon chempionatidan beri nemis bastakori Frans Lambert tomonidan yaratilgan madhiyani qabul qildi.U Rob May va Saymon Xill tomonidan qayta tartibga solingan va ishlab chiqarilgan. FIFA madhiyasi xalqaro oʻrtoqlik oʻyinlari, FIFA Jahon chempionati , FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati , FIFA U-20 Jahon chempionati , FIFA U-17 Jahon chempionati kabi rasmiy FIFA tomonidan ruxsat etilgan oʻyinlar va turnirlar boshida yangraydi. Futbol yozgi Olimpiya oʻyinlarida , FIFA U-20 ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati ,FIFA U-17 ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati , FIFA futzal boʻyicha jahon chempionati , FIFA plyaj futboli boʻyicha jahon chempionati va FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati.

2007-yildan beri FIFA oʻzining koʻpgina translyatsiya hamkorlaridan FIFA homiylarini targʻib qilishda yordam berish uchun FIFA tadbirlarining boshi va oxiridagi madhiya, shuningdek, tanaffus bamperlari kabi qisqa ketma-ketliklardan foydalanishni talab qildi. Bu UEFA Chempionlar Ligasi kabi boshqa xalqaro futbol tadbirlarida uzoq vaqtdan beri qoʻllangan amaliyotlarga taqlid qiladi. Muayyan hodisalar uchun istisnolar boʻlishi mumkin; masalan, 2010-yilgi Jahon chempionatida bamperlar uchun Afrika musiqasining asl qismi ishlatilgan.

## FIFA Prezidentlari

## Tuzilishi
*Asosiy maqola:* **Futbol assotsiatsiyasi geografiyasi**

### Oltita konfederatsiya va 211 milliy assotsiatsiya
Dunyo boʻylab institutlaridan tashqari, FIFA tomonidan tan olingan oltita konfederatsiya mavjud boʻlib, ular dunyoning turli qitʼalari va mintaqalarida oʻyinni nazorat qiladi. Qitʼa konfederatsiyalari emas, balki milliy assotsiatsiyalar FIFAga aʼzo hisoblanadi. Qitʼa konfederatsiyalari FIFA nizomida koʻzda tutilgan va konfederatsiyaga aʼzolik FIFAga aʼzo boʻlish uchun zaruriy shartdir.

* Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (OFK; 47 aʼzo)
* Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF; 56 aʼzo)
* Shimoliy, Markaziy Amerika va Karib dengizi assotsiatsiyasi futbol konfederatsiyasi (KONKAKAF; 41 aʼzo)
* Confederación Sudamericana de Fútbol (CONMEBOL; 10 aʼzo)
* Okeaniya Futbol Konfederatsiyasi (OFC; 13 aʼzo)
* Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA; 55 aʼzo)

Hammasi boʻlib, FIFA 211 milliy assotsiatsiyalar va ular bilan bogʻliq boʻlgan erkaklar terma jamoalarini, shuningdek, 129 ayollar terma jamoasini tan oladi; milliy futbol jamoalari roʻyxatini va ularning tegishli davlat kodlarini koʻring. FIFAga aʼzo boʻlgan assotsiatsiyalar soni BMTga aʼzo davlatlar sonidan koʻproq, chunki FIFA 23 ta suveren boʻlmagan tashkilotlarning assotsiatsiyalarini, masalan, Buyuk Britaniyadagi toʻrtta vatandosh davlat va ikki maxsus maʼmuriy hududni aʼzo sifatida qabul qilgan. Xitoy: Gonkong va Makao .

FIFA Kichik Millatlar Ishchi Qoʻmitasi FIFAning potentsial aʼzolarini uchta toifaga ajratdi:

# FIFA tarkibiga kirmagan suveren davlatlar (Mikroneziya Federativ Shtatlari , Kiribati , Marshall orollari , Monako ,Palau , Tuvalu va Vatikan shahri)
# Suveren boʻlmagan hududlar (Aland orollari, Grenlandiya , Gvadelupa , Gernsi ,Men oroli , Jerse , Martinika , Shimoliy Mariana orollari , Reunion ,Sen-Marten (orol) va Zanjibar)
# Siyosiy jihatdan nozik hududlar (Kataloniya , Shimoliy Kipr va Janubiy Osetiya, shuningdek, hozir FIFA aʼzolari boʻlgan Gibraltar va Kosovo).

FIFA erkaklar oʻrtasidagi jahon reytingi har oy yangilanadi va har bir jamoaning xalqaro musobaqalar, saralash va oʻrtoqlik oʻyinlaridagi koʻrsatkichlari asosida reytingini tuzadi. Shuningdek, yiliga toʻrt marta yangilanadigan ayollar futboli reytingi ham mavjud.

### Qonunlar va boshqaruv,bgk
FIFAning Tsyurixdagi qarorgohi FIFA shtab -kvartirasi Tsyurixda joylashgan boʻlib ,Shveysariya qonunchiligiga binoan tashkil etilgan uyushma hisoblanadi .

FIFAning oliy organi FIFA Kongressi boʻlib, har bir aʼzo assotsiatsiya vakillaridan iborat assambleyadir. Har bir milliy futbol assotsiatsiyasi, uning kattaligi yoki futbol kuchidan qatʼi nazar, bitta ovozga ega. Kongress har yili bir marta navbatdan tashqari sessiyalarda yigʻiladi va 1998-yildan buyon navbatdan tashqari sessiyalar yiliga bir marta oʻtkaziladi. Kongress FIFAning nizomlari, ularni amalga oshirish va qoʻllash usullariga oid qarorlar qabul qiladi. FIFA nizomiga oʻzgartirishlar faqat Kongress tomonidan kiritilishi mumkin. Kongress yillik hisobotni tasdiqlaydi va yangi milliy birlashmalarni qabul qilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi va saylovlar oʻtkazadi. Kongress FIFA prezidentini, uning bosh kotibini va FIFA Kengashining boshqa aʼzolarini keyingi yilda saylaydi. FIFA Jahon chempionati .

FIFA Kengashi – ilgari FIFA Ijroiya qoʻmitasi deb atalgan va prezident tomonidan boshqariladigan – kongress oraligʻida tashkilotning asosiy qaror qabul qiluvchi organi. Kengash 37 kishidan iborat: prezident; 8 ta vitse-prezident; va konfederatsiyalardan 28 nafar aʼzo, ulardan kamida bittasi ayol. Ijroiya qoʻmitasi qaysi davlat jahon chempionatiga mezbonlik qilishini hal qiluvchi organ hisoblanadi.

Prezident va bosh kotib FIFAning asosiy lavozim egalari boʻlib, taxminan 280 aʼzodan iborat boʻlgan bosh kotibiyat tomonidan amalga oshiriladigan uning kundalik maʼmuriyati uchun javobgardir. Janni Infantino 2016-yil 26-fevralda FIFA Kongressining navbatdan tashqari sessiyasida sobiq prezident Zepp Blatter korrupsiya boʻyicha tergov olib borilgunga qadar lavozimidan chetlatilganidan soʻng saylangan amaldagi prezidentdir .

FIFAning butun dunyo boʻylab tashkiliy tuzilmasi FIFA Kengashiga qarashli yoki Kongress tomonidan doimiy qoʻmitalar sifatida tuzilgan bir qancha boshqa organlardan ham iborat. Bu organlar orasida FIFA Favqulodda qoʻmitasi, FIFA Etika qoʻmitasi , Moliya qoʻmitasi, Tartib-intizom qoʻmitasi va Hakamlar qoʻmitasi bor.

FIFA Favqulodda qoʻmitasi FIFA Kengashining navbatdagi yigʻilishlari oraligʻida zudlik bilan hal qilishni talab qiladigan barcha masalalarni koʻrib chiqadi . Favqulodda qoʻmita FIFA prezidenti hamda har bir konfederatsiyadan bittadan aʼzodan iborat. Favqulodda vaziyatlar qoʻmitasining qabul qilingan qarorlari darhol qonuniy kuchga kiradi, garchi ular keyingi Ijroiya qoʻmitasi yigʻilishida ratifikatsiya qilinishi kerak.

### Maʼmuriy xarajatlar
FIFA oʻz natijalarini Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga muvofiq eʼlon qiladi . 2011-yilda boshqaruv qoʻmitasi uchun jami kompensatsiya 35 kishi uchun 30 mln. Qoʻmitadagi yagona toʻliq vaqtli xodim boʻlgan Blatter taxminan ikki million shveysariya franki, 1,2 millioni maosh, qolgani esa bonuslar sifatida ishlagan. Londonning *The Sunday Times gazetasida* 2014-yil iyun oyida chop etilgan hisobotda aytilishicha, qoʻmita aʼzolari yil davomida maoshlari ikki baravarga 100 000 dollardan 200 000 dollargacha oshirilgan. Hisobotda, shuningdek, oshkor qilingan hujjatlarda 2010 -yilda Janubiy Afrikada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha jahon chempionatidan soʻng qoʻmita aʼzolariga 4,4 million dollar maxfiy bonuslar toʻlangani koʻrsatilgan.

## Boshqaruv
*Asosiy maqola:* **Oʻyin qonunlari (futbol assotsiatsiyasi)**

Futbolni boshqaradigan qonunlar, rasmiy ravishda Oʻyin qonunlari sifatida tanilgan, faqat FIFAning javobgarligi emas; Ular Xalqaro Futbol Assotsiatsiyasi Kengashi (IFAB) deb nomlangan organ tomonidan yuritiladi . FIFA kengashida aʼzolar bor (toʻrtta vakil); Qolgan toʻrttasi Buyuk Britaniyaning futbol assotsiatsiyalari tomonidan taqdim etiladi: Angliya , Shotlandiya , Uels vaShimoliy Irlandiya, ular birga 1882-yilda IFABni tashkil qilgan va oʻyinning yaratilishi va tarixi uchun tan olingan. Oʻyin qoidalariga kiritilgan oʻzgartirishlar sakkiz delegatdan kamida oltitasi tomonidan kelishilgan boʻlishi kerak.
FIFA Nizomi FIFAning boshqaruv tizimini boshqaradigan umumiy hujjatni tashkil qiladi. Boshqaruv tizimi nazorat va muvozanat tizimini yaratish uchun tegishli vakolatlarga ega boʻlgan alohida organlarga boʻlinadi. U toʻrtta umumiy organdan iborat: kongress, ijroiya qoʻmitasi, bosh kotibiyat, doimiy va vaqtinchalik qoʻmitalar.

### Milliy assotsiatsiyalar intizomi
FIFA tez-tez sportni boshqarishda va butun dunyo boʻylab oʻyinni rivojlantirishda faol rol oʻynaydi. Uning sanktsiyalaridan biri, agar hukumat FIFAning assotsiatsiyalangan aʼzo tashkilotlari faoliyatiga aralashsa yoki assotsiatsiya toʻgʻri ishlamayotgan boʻlsa, jamoalar va unga aloqador aʼzolarni xalqaro musobaqalardan chetlashtirish hisoblanadi.

2007-yilda FIFA qaroriga koʻra, bir futbolchi 1-iyuldan 30-iyungacha boʻlgan davrda koʻpi bilan uchta klubda roʻyxatdan oʻtishi va koʻpi bilan ikki marta rasmiy oʻyinlarda maydonga tushishi mumkinligi, ayniqsa mavsumlari oʻzaro bogʻliq boʻlgan mamlakatlarda bahslarga sabab boʻldi. bu sana toʻsiq, ikki sobiq Irlandiya xalqaro taqdirda kabi . Ushbu qarama-qarshilikning toʻgʻridan-toʻgʻri natijasi sifatida FIFA ushbu qarorni keyingi yili mavsumdan tashqari ligalar oʻrtasidagi transferlarni hisobga olish uchun oʻzgartirdi.

### Video takrori va maqsad chizigʻi texnologiyasi
Shuningdek qarang: Goal-line texnologiyasi va Video yordamchi hakam

FIFA endi oʻyinlar vaqtida, shuningdek, keyingi sanksiyalar uchun video dalillardan foydalanishga ruxsat beradi. Biroq, FIFA tarixining koʻp qismida u undan foydalanishga qarshi boʻlgan. Xalqaro futbol assotsiatsiyasi kengashining 1970 yilgi yigʻilishida „televidenie maʼmurlaridan hakamning har qanday qaroriga salbiy taʼsir koʻrsatadigan yoki salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan har qanday sekin harakatda oʻynamaslikni soʻrashga rozi boʻldi“. Yaqinda 2008-yil FIFA prezidenti Zepp Blatter shunday degan edi: "Hammasi shunday boʻlsin va [futbolni] xatolar bilan tark etaylik. Telekompaniyalar [hakam] toʻgʻri yoki notoʻgʻri ekanligini aytishga haqli, ammo baribir Hakam qaror qiladi – mashina emas, odam. Bu pozitsiya nihoyat 2018-yil 3 martda bekor qilindi, video yordamchi hakamlar (shuningdek, VAR deb ham ataladi) doimiy ravishda Oʻyin qonunlariga kiradi. Ulardan foydalanish musobaqalar uchun ixtiyoriy boʻlib qoladi.

2012-yil iyul oyi boshida FIFA Xalqaro futbol assotsiatsiyasi kengashi (IFAB) tomonidan belgilangan qoidalarga rioya qilgan holda, gol chizigʻi texnologiyasidan foydalanishga ruxsat bergan (lekin shart emas) uchun Oʻyin qonunlariga oʻzgartirishlar kiritish orqali rasman maʼqullagan. . Bu 2010-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatida Angliya va Germaniya oʻrtasidagi ikkinchi davra oʻyinida roʻy bergan shov-shuvli voqeadan soʻng sodir boʻldi, u yerda ingliz Frenk Lempard tomonidan zarba yoʻlladi, bu esa hisobni 2-2ga tenglashtirgan boʻlardi. Nemislarning 4:1 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan oʻyin chiziqni kesib oʻtdi, ammo oʻyin rasmiylari buni koʻrmadilar, bu esa FIFA rasmiylarini darvoza chizigʻi texnologiyasidan foydalanishni qayta koʻrib chiqishlarini eʼlon qilishiga sabab boʻldi..

### Qarama-qarshilik
2022-yilning 28-fevralida Rossiyaning 2022-yilda Ukrainaga bostirib kirishi munosabati bilan va Xalqaro olimpiya qoʻmitasi (XOQ) tavsiyasiga koʻra , FIFA Rossiyaning ishtirokini toʻxtatdi. Rossiya futbol ittifoqi FIFA taqiqi boʻyicha Sport arbitraj sudiga muvaffaqiyatsiz shikoyat qildi va u taqiqni oʻz kuchida qoldirdi. ​​Baʼzi kuzatuvchilar Rossiyaga boykotni maʼqullagan holda, FIFA Saddam Husayn Iroqini Eron- Iroq urushi paytida tajovuzkor sifatida boykot qilmaganini taʼkidladilar Saudiya Arabistoni Yamanga harbiy aralashuvi uchun Buning uchun Qatarinson huquqlari buzilishi , yoki AQSh harbiylarining Iroq urushi davridagi harakatlari uchun Qoʻshma Shtatlar .

Avvalroq FIFA Indoneziyaga hukumatning jamoaga aralashuvi sabab boʻlganini taqiqlagan edi. FIFA aʼzolaridan „uchinchi tomonlarning taʼsirisiz“ oʻynashni talab qiladi.

## Eʼtirof va mukofotlar
FIFA har yili 2016 – yildan beri FIFAning eng yaxshi futbol mukofotlarini taqdirlash marosimini oʻtkazib keladi, bu xalqaro futbol assotsiatsiyasida ham individual, ham jamoaviy yutuqlarni taqdirlaydi. Individual ravishda eng yaxshi erkaklar oʻyinchisi FIFAning eng yaxshi erkaklar oʻyinchisi va eng yaxshi ayollar oʻyinchisi FIFAning eng yaxshi ayol oʻyinchisi hisoblanadi . Boshqa asosiy mukofotlar – FIFAning eng yaxshi futbol murabbiyi va FIFA FIFPro World11 .

2000-yilda FIFA XX asrning eng buyuk futbol klubi va futbolchisini aniqlash uchun ikkita mukofotni taqdim etdi: FIFA asrning klubi va FIFA asrning eng yaxshi futbolchisi. „Real Madrid CF“ klub gʻolibi boʻldi, Diego Maradona va Pele esa qoʻshma oʻyinchi gʻolibi boʻldi.

## FIFA musobaqalari
*Shuningdek qarang:* **Assotsiatsiya futbol musobaqalari roʻyxati va FIFA xalqaro oʻyinlar taqvimi**

### Joriy unvon egalari
*Shuningdek qarang:* Portal:Hozirgi voqealar/Sport , 2022-yil futbol assotsiatsiyasi , 2022-yil sport turlari boʻyicha oylar va FIFA xalqaro oʻyinlar taqvimi

COVID-19 pandemiyasi tufayli keyinga qoldirilgan yoki bekor qilingan tadbirlar uchun COVID-19 pandemiyasining sportga taʼsiri boʻlimiga qarang .

#### Esports
*Shuningdek qarang:* **Portal:Hozirgi voqealar/Sport, esports boʻyicha 2022 va oylar boʻyicha sport boʻyicha 2022**

## FIFA Jahon reytingi
*Qoʻshimcha maʼlumot: FIFA Jahon reytingi va FIFA ayollarning jahon reytingi*

### Erkaklar

Ayollar

## FIFA homiylari

: *2022-yil iyun holatiga koʻra*

; FIFA hamkori

Glory International

* Adidas
* Coca-Cola
* Hyundai/Kia Motors
* Qatar Airways
* QatarEnergy
* Viza
* Wanda guruhi
*

## FIFA+
2022-yil aprel oyida FIFA FIFA+ ni ishga tushirdi, [ OTT xizmati yiliga 40 000 tagacha jonli oʻyinni, shu jumladan 11 000 ta ayollar oʻyinlarini taqdim etadi. Shuningdek, FIFA arxiv kontentini, jumladan, kameraga yozib olingan har bir FIFA Jahon chempionati va FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati oʻyinlarini original hujjatli kontent bilan birga taqdim etishi tasdiqlandi. Keyinroq FIFA+ platformasini jonli oʻyinlar bilan toʻldirish uchun Eleven Sports masʼul ekanligi xabar qilindi.

## Korruptsiya
Asosiy maqola: 2015-yil FIFA korruptsiya ishi

2006-yil may oyida britaniyalik tadqiqotchi Andrew Johnsonningsning " *Ful! FIFAning maxfiy olami: pora, ovozlarni soxtalashtirish va chipta mojarolari* (Xarper Kollinz) FIFAning marketing boʻyicha hamkori Xalqaro Sport va Boʻsh vaqt (ISL) qulashi ortidan shartnomalar evaziga naqd pul bilan bogʻliq janjalni batafsil bayon qilib, futbol olamida bahs-munozaralarga sabab boʻldi. va baʼzi futbol amaldorlari qanday qilib olgan shirinliklarini yashirincha qaytarishga chaqirilganini oshkor qildi. Kitobda, shuningdek, Zepp Blatterning tashkilot prezidenti sifatida FIFA ustidan nazoratni davom ettirishi uchun kurashda ovozlar soxtalashtirilgani aytilgan . *Foul* chiqqanidan koʻp oʻtmay ! BBC *Panoramasi* -Jennings va BBC prodyuseri Rojer Kork tomonidan 2006-yil 11-iyunda namoyish etilgan fosh, Blatter futbol amaldorlari choʻntagiga tushgan 1 million funt sterlingdan ortiq poralarni qaytarish boʻyicha maxfiy kelishuvda ishtirok etgani uchun Shveysariya politsiyasi tomonidan tergov qilinayotgani haqida xabar berdi. Angliya futbol assotsiatsiyasining sobiq raisi Lord Trisman FIFA ni „oʻzini mafiya oilasi kabi tutadigan tashkilot“ deb taʼriflab, tashkilotning „oʻnlab yillik poraxoʻrlik, poraxoʻrlik va korruptsiya anʼanalarini“ taʼkidladi.

*Panorama* foshida taqdim etilgan barcha guvohliklar yashirin ovoz, tashqi koʻrinish yoki ikkalasi orqali taqdim etilgan, faqat bittasi: KONKAKAFning sobiq amaldori Mel Brennan korruptsiya, noqonuniylik va jiddiy ayblovlar bilan ommaga eʼlon qilingan birinchi yuqori darajadagi futbol insayderiga aylandi. KONKAKAF va FIFA rahbariyatining suiisteʼmoli. Brennan – jahon futboli boshqaruvi tarixidagi eng yuqori darajadagi afro-amerikalik – Jennings, trinidadlik jurnalist Lisana Liburd va boshqalar bilan birga KONKAKAF tomonidan goʻyoki nomaqbul pul ajratilganligini fosh qilishda ishtirok etdi va KONKAKAFning koʻzga koʻringan jinoyatchiligi va FIFAdagi shunga oʻxshash xatti-harakatlar oʻrtasidagi aloqalarni oʻrnatdi. Oʻshandan beri va 2010-yil oxirida FIFA tomonidan yangi korruptsiya ayblovlari asosida Jennings ham, Brennan ham FIFAni qattiq tanqid qilishmoqda Brennan toʻgʻridan-toʻgʻri FIFAning muqobilini butun dunyo boʻylab sport manfaatdor tomonlari tomonidan koʻrib chiqilishiga chaqirdi.

2010-yil 29-noyabrda boʻlib oʻtgan navbatdagi " *Panorama " fosh koʻrsatuvida Jennings FIFAning uchta yuqori martabali amaldorlari* Nikolas Leoz , Issa Hayatou va Rikardo Teyşeyraga 1989-1999 yillar oraligʻida ISL tomonidan katta miqdorda pora toʻlaganliklarini daʼvo qilgan, FIFA buni tergov qilmagan. Jenningsning taʼkidlashicha, ular ISL tomonidan toʻlangan jami 100 million dollarga teng 175 ta pora roʻyxatida paydo boʻlgan. ISL sobiq rahbarining aytishicha, kompaniyada ular FIFA rasmiylariga pora berish orqali faqat ketma-ket Jahon chempionatlari uchun marketing shartnomasi bilan taqdirlanganiga shubha bor. Dasturda, shuningdek, boshqa amaldor Jek Uorner daʼvo qilingan, Jahon chempionati chiptalarini toutlarga qayta sotishda bir necha bor ishtirok etgan; Blatterning aytishicha, FIFA bu ayblovni „rasmiy kanallar“ orqali aytilmagani uchun tekshirmagan. *Panorama* , shuningdek, FIFA Jahon chempionatini oʻtkazish uchun daʼvogar davlatlardan maxsus qonunlarni, jumladan FIFA va uning korporativ homiylarini soliqdan ozod qilish va ishchilar huquqlarini cheklashni amalga oshirishga rozi boʻlishni talab qilmoqda.. FIFA talablaridan farqli oʻlaroq, bu shartlar Gollandiya hukumati tomonidan ochib berildi, natijada FIFA tomonidan ularning taklifiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkinligi aytildi. Jenningsning oldingi tekshiruvlaridan soʻng, u FIFAning barcha matbuot anjumanlarida qatnashishi taqiqlangan edi, chunki u aniq aytilmagan sabablarga koʻra. Ayblanuvchi amaldorlar uning soʻnggi ayblovlari haqidagi savollarga ogʻzaki yoki xat orqali javob bera olmadilar.

Bosh vazir Devid Kemeron va Angliyaning Jahon chempionatiga daʼvogar boʻlgan rahbari Endi Anson , 2018-yilgi FIFA Jahon chempionati mezbonligi haqidagi FIFA qaroridan uch kun oldin translyatsiya vaqtini tanqid qilishdi, chunki bu Angliyaning taklifiga zarar etkazishi mumkin; saylovchilar orasida dastur tomonidan ayblangan mansabdor shaxslar ham bor edi.

2011-yil iyun oyida Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi FIFA faxriy prezidenti Joau Avelanjga nisbatan poraxoʻrlik iddaolari boʻyicha surishtiruv ishlarini boshlagani maʼlum boʻldi . *Panorama* daʼvo qilishicha, Avelanj 1997-yilda ISLdan 1 million dollarlik „bung“ qabul qilgan. XOQ „korruptsiyaga oid barcha daʼvolarni juda jiddiy qabul qilishini va biz har doim XOQ aʼzolari bilan bogʻliq har qanday qonunbuzarlik haqidagi dalillarni axloqiy komissiyamizga topshirishni soʻraymiz“ dedi.

2014-yilda bergan intervyusida amerikalik sport yozuvchisi Deyv Zirin korruptsiya FIFA rahbariyatiga xos ekanligini va oʻyinning foydasi uchun tashkilotni yoʻq qilish kerakligini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, hozirda FIFA futbol assotsiatsiyalari oʻyinlaridagi korruptsiyani kuzatish, shuningdek, sportni sotish va sotish bilan shugʻullanadi, ammo ikkita „alohida“ tashkiliy organ zarur: korruptsiya, kelishilgan oʻyinlar va shunga oʻxshashlarni nazorat qiluvchi tashkilot organi. va marketing va homiylik va sportni sotish uchun mas’ul boʻlgan tashkilot. Zirinning aytishicha, ikkalasiga ham mas’ul boʻlgan yagona tashkilotga ega boʻlish gʻoyasi juda samarasiz va sport uchun zararli koʻrinadi.

2015-yilning may oyida korrupsiyada ayblanib, 14 kishi, jumladan, toʻqqiz FIFA rasmiysi hibsga olingan edi.

### Aybdorlikni tan olish
2013 va 2015 yillar oraligʻida toʻrt nafar shaxs va ikkita sport televideniyesi huquqlari korporatsiyasi Qoʻshma Shtatlardagi moliyaviy qonunbuzarlik ayblovlarini tan oldi. Chak Bleyzer , Xose Xavilya , Daryan Uorner, Darrell Uorner, Traffic Group va Traffic Sports AQShning iltimoslari 2015-yilning may oyida ochilgan edi. Yana bir 2015-yilda Singapur ham oʻyin uchun olingan 6 yillik „eng qattiq jazo“ni tayinladi. Livanlik uch nafar FIFA futbol amaldoriga ular boshqaradigan boʻlajak oʻyinlarni oʻzgartirish maqsadida fohishalar bilan pora bergan kelishilgan oʻyinchi Erik Dingni tuzatib, adolat yoʻnalishini buzgan.

### Ayblov va hibsga olishlar
2015-yilning may oyida AQSh Adliya vazirligi tomonidan FIFAning 14 nafar amaldori va marketing boʻyicha rahbarlariga nisbatan ayblov eʼlon qilindi. Ushbu amaldorlar Shveysariyada hibsga olinib , AQShga ekstraditsiya qilinish jarayonida. Maxsus ayblovlar (RICO qonuni boʻyicha) oʻz ichiga firibgarlik, reketlik va pul yuvish kiradi .

„Shveysariya rasmiylari FIFAning 2018 va 2022-yilgi jahon chempionatlariga daʼvogarliklari bilan bogʻliq operatsiyalari boʻyicha ham alohida jinoiy tergov ochganini aytishdi“.

FIFAning yuqori mansabdor shaxslari Shveysariyadagi mehmonxonalardan birida jami 100 million dollar (65 million funt sterling) miqdorida pora olayotganlikda gumonlanib hibsga olindi. AQSh Adliya vazirligining maʼlum qilishicha, FIFAning toʻqqiz nafar xodimi va sport boshqaruvi kompaniyalarining toʻrt nafar rahbari 150 million dollardan ortiq pora olishda ayblanib, hibsga olingan. Buyuk Britaniyaning Soya uy kotibi va parlamentning mehnat aʼzosi Endi Burnham 2015-yil may oyida Angliya FIFAdagi korruptsiyaga va Rossiya tomonidan harbiy tajovuzga qarshi 2018 yilgi Jahon chempionatini boykot qilishi kerakligini aytdi.

### 2018 va 2022-yilgi jahon chempionati takliflari
Qoʻshimcha maʼlumot: 2018 va 2022 FIFA Jahon chempionati takliflari va Garsiya hisoboti

FIFA 2018-yilgi jahon chempionatini Rossiyaga, 2022-yilgi jahon chempionatini esa Qatarga berishni tanlagani ommaviy axborot vositalari tomonidan qattiq tanqid qilindi. FIFAning baʼzi ichki manbalari FIFA ijrochi aʼzolariga berilgan naqd pul va sovgʻalar Rossiyaning 2018- yilgi tender natijalari eʼlon qilinishidan bir necha hafta oldin qoʻlga kiritilishi uchun yetarli ekanligini taʼkidlamoqda. Zepp Blatter FIFA ijroiya qoʻmitasi aʼzolari 2018-yilgi jahon chempionatiga mezbonlik qilish boʻyicha ovoz berishdan bir oz oldin soʻzlagan nutqida  „ommaviy axborot vositalarining yovuzliklari“ haqida ogohlantirgani uchun ommaviy axborot vositalarida keng tanqidga uchradi, *„The Sunday Times“ nashriga* havola foshlar, va *Panorama* tergovi .

FIFA ijroiya qoʻmitasining ikki aʼzosi 2010-yilning noyabr oyida oʻz ovozlarini gazeta muxbirlariga sotishni taklif qilganlikda ayblanib, futbol bilan bogʻliq har qanday faoliyatdan chetlashtirildi. 2011-yil may oyi boshida, Angliya 2018-yilgi finalni nima uchun qoʻlga kirita olmagani haqidagi Britaniya parlamenti surishtiruviga parlament aʼzosi Demian Kollinz „The Sunday Times“ gazetasida kamerunlik Issa Hayatou va Kot- d’Ivuarlik Jak Anouma boʻlganligi haqida dalillar borligini aytdi. Qatar tomonidan toʻlangan. Qatar, Hayatou va Anouma kabi ayblovlarni qatʼiyan rad etdi.

FIFA prezidenti Blatter, 2011-yil 23-may holatiga koʻra , Britaniyaning *„The Sunday Times“ gazetasi* oʻzining maʼlumot beruvchi manbasini FIFAning yuqori martabali amaldorlari bilan uchrashishga rozi boʻldi. „The Sunday Times“ xursand, ular bu xabarchini bu yerga, Tsyurixga olib kelishga kelishib oldilar, keyin biz buni muhokama qilamiz, tergov qilamiz“, dedi Blatter.

Xususan, hushtakboz FIFA ijroiya qoʻmitasi aʼzolari Issa Hayatu va Jak Anouma Qatarga ovoz berishlari uchun 1,5 million dollar toʻlaganini daʼvo qilmoqda. Oʻtgan dekabr oyidagi ovoz berishning soʻnggi bosqichida amirlikning taklifi Qoʻshma Shtatlardan ustun keldi. Blatter korruptsiya isbotlansa, 2022-yilgi ovoz berish jarayoni qayta boshlanishini istisno etmadi, biroq bu masalani „bosqichma-bosqich“ olib borishga chaqirdi. FIFA prezidentining taʼkidlashicha, uning tashkiloti 2011-yil may oyi boshida Britaniya parlamentida eʼlon qilingan ayblovlarni oʻrganish uchun axloq qoʻmitasiga murojaat qilishdan oldin qoʻshimcha dalillarni „sabrsizlik bilan kutmoqda“.

Kamerundan boʻlgan Hayatou Afrika futbol konfederatsiyasini boshqaradi va FIFA vitse-prezidenti hisoblanadi. Anouma – Kot- d’Ivuar futbol federatsiyasi prezidenti . Hushtakchining aytishicha, Qatar uchinchi afrikalik saylovchi Amos Adamuni qoʻllab-quvvatlagani uchun pul toʻlashga rozi boʻlgan. Keyinroq nigeriyalik FIFA axloq sudi oʻzini lobbichi sifatida koʻrsatgan Sunday Times jurnalistlaridan pora soʻraganligi haqidagi qaroriga koʻra ovoz berishdan toʻxtatildi. Blatterning aytishicha, gazeta va uning xabarchisi FIFA bosh kotibi Jerom Valke va huquq direktori Marko Villiger bilan uchrashadi.

FIFA rasmiylariga qarshi ayblovlar Angliya va Angliya futbol assotsiatsiyasining sobiq rahbari Devid Trisman tomonidan Buyuk Britaniya parlamentiga ham kiritilgan. Trisman qonunchilarga FIFA ijroiya qoʻmitasining uzoq yillik toʻrt aʼzosi – Jek Uorner , Nikolas Leoz , Rikardo Teyşeyra va Voravi Makudi 2018-yilgi tenderda Rossiya gʻolib chiqqan „notoʻgʻri va axloqsiz“ xatti-harakatlar bilan shugʻullanganini aytdi. FIFAning olti nafar saylovchisi ham qonunbuzarlikni rad etishdi.

2015-yil 28-sentabr kuni Zepp Blatter JCh – 2018 Rossiyaga berilishi ovoz berishdan oldin rejalashtirilganligini va 2022-yilgi jahon chempionati AQShga berilishini taklif qildi. Biroq, bu reja saylov byulletenidan keyin oʻzgardi va 2022 yilgi jahon chempionati AQSh oʻrniga Qatarga berildi

*„The Sunday Times“* tomonidan oshkor qilingan hujjatlarga koʻra , Qatar davlat telekanali Al-Jazira FIFA Qatar 2022 yilgi jahon chempionatini oʻtkazishini eʼlon qilishdan atigi 21 kun oldin yashirin ravishda FIFAga translyatsiya huquqi uchun 400 million dollar taklif qilgan. Shartnoma, shuningdek, FIFA va Qatarning Al-Jazira davlat OAVlari oʻrtasida tuzilgan maxfiy televidenie kelishuvini hujjatlashtirgan, agar Qatar 2010-yilda JChda gʻolib chiqsagina, FIFAning belgilangan hisob raqamiga 100 million dollar toʻlanadi. Qoʻshimcha 480 million dollar ham taklif qilingan. Qatar hukumati, dastlabki taklifdan uch yil oʻtib, Qatar tomonidan 2022 yilgi jahon chempionatiga mezbonlik qilish uchun taklif qilingan summa 880 million dollarni tashkil etadi. Hujjatlar endi Shveysariya politsiyasining poraxoʻrlik surishtiruvining bir qismidir. FIFA soʻrovga izoh berishdan bosh tortdi va *„The Sunday Times“ gazetasiga* elektron pochta orqali javob berdi va "FIFA JCH-2022 daʼvosi bilan bogʻliq ayblovlar allaqachon Fifa tomonidan keng izohlangan, 2017-yil iyun oyida Fifa.com saytida Garsiya hisobotini toʻliq eʼlon qilgan. Bundan tashqari, iltimos, FIFA Shveysariya Bosh prokuraturasiga jinoiy ish boʻyicha ariza berganini, u haligacha koʻrib chiqilayotganini eʼtiborga oling. FIFA rasmiylar bilan hamkorlik qiladi va davom etadi. Damian Kollinz Al-Jaziradan toʻlovlarni muzlatib qoʻyishga va aniq shartnoma boʻyicha tekshiruv boshlashga chaqirdi, chunki shartnoma „qoidalarni aniq buzgan koʻrinadi“.

### 2011-yil FIFA prezidentlik saylovi
FIFA 2011-yil 25-may kuni toʻrt nafar amaldor – Muhammad Bin Hammam va Jek Uorner hamda Karib dengizi futbol ittifoqi (CFU) rasmiylari Debbi Minguell va Jeyson Silvestrning ijroiya qoʻmitasi tomonidan bildirilgan daʼvolarga nisbatan xatti-harakatlarini tekshirish uchun tergov boshlaganini eʼlon qildi. aʼzosi, Chak Blazer . Oʻsha paytda KONKAKAF konfederatsiyasining bosh kotibi boʻlgan Bleyzer 10 va 11 kunlari Bin Hammam va Uorner tomonidan uyushtirilgan yigʻilishda FIFA axloq kodeksiga muvofiq qoidabuzarliklar sodir etilganini daʼvo qildi. May – xuddi shu vaqtda Lord Trisman Uornerni JCh-2018 uchun ovoz berish uchun pul talab qilishda ayblagan edi – 2011 yilgi FIFA prezidentlik saylovi munosabati bilan, unda Qatar-2022 FIFA Jahon chempionatiga daʼvogarlik qilishda muhim rol oʻynagan Bin Hammamprezidentlik saylovlarida uning foydasiga berilgan ovozlar uchun moliyaviy imtiyozlar taklif qilgan. Tergov natijasida Bin Hammam ham, Uorner ham ishdan chetlatildi. Uorner oʻzining diskvalifikatsiyasiga Blatterning xatti-harakatlarini soʻroq qilib, FIFA bosh kotibi Jerom Valke elektron pochta orqali Qatar 2022 yilgi jahon chempionatini sotib olganini aytganini qoʻshimcha qildi. Keyinroq Valke buni poraxoʻrlik deb taxmin qilganini rad etib, buning oʻrniga mamlakat „qoʻllab-quvvatlash uchun lobbi qilish uchun oʻzining moliyaviy kuchidan foydalanganini“ aytdi. Qatar rasmiylari har qanday nomaqbullikni rad etishdi. Bin Hammam, shuningdek, FIFAga yozma ravishda javob berib, FIFA Etika qoʻmitasi va FIFA maʼmuriyati tomonidan toʻxtatilgan adolatsiz munosabatga norozilik bildirdi.

Korruptsiyaga oid qoʻshimcha dalillar paydo boʻldi. 2011-yil 30-may kuni Bagama orollari futbol assotsiatsiyasi vitse-prezidenti Fred Lunn FIFA prezidentligiga nomzod Muhammad bin Hammamga ovoz berishga undash uchun unga 40 000 dollar naqd pul Bundan tashqari, 2011-yil 11-iyunda Surinam futbol assotsiatsiyasi prezidenti Lui Giskus unga Bin Hammamga ovoz berish uchun ragʻbatlantirish sifatida „rivojlanish loyihalari“ uchun naqd 40 000 dollar berilganini daʼvo qildi.

### Ayblovlarga javob
FIFA prezidenti etib qayta saylanganidan soʻng, Zepp Blatter poraxoʻrlik mojarosidan soʻng FIFAni isloh qilishni vaʼda qilib , 2010-yilda Janubiy Afrikada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha Jahon chempionati bosh direktori Denni Jordan islohotdan katta umidlar borligini aytdi. . AQShning sobiq davlat kotibi Genri Kissinger yangi taklif qilingan „Yechimlar qoʻmitasi“ga taklif qilinmoqda va Gollandiya milliy futbol jamoasining sobiq oʻyinchisi Johan Cruyff ham bu rol bilan bogʻlangan edi.

UYEFA bosh kotibi Janni Infantino jahon oʻyinining hokimiyati tomonidan „aniq“ choralar koʻrilishiga umid qilishini aytdi. „UEFA ijroiya qoʻmitasi FIFAning samarali boshqaruv uchun aniq va samarali choralar koʻrish istagini eʼtiborga oldi… [va] vaziyatni diqqat bilan kuzatib bormoqda“.

XOQ prezidenti Jak Rogge vaziyatni izohlab, FIFAning eng ogʻir inqirozidan „kuchliroq chiqishi“ga ishonishini aytib, "Men barmogʻimni koʻrsatib, maʼruza qilmayman… Ishonchim komilki, FIFA kuchliroq va ichkaridan chiqishi mumkin. ".

FIFAning bir qancha hamkorlari va homiylari korruptsiya ayblovlari, jumladan Coca-Cola , Adidas , Emirates va Visa haqida xavotir bildirishdi . Coca-Cola „hozirgi daʼvolar sport uchun qaygʻuli va yomon“ deya xavotir bildirdi; Adidas „hozirda FIFA atrofidagi ommaviy munozaralarning salbiy tenori na futbol uchun, na FIFA va uning hamkorlari uchun yaxshi emas“ degan; Bundan tashqari, Emirates oʻz xavotirlarini „bu muammolar imkon qadar tezroq hal qilinishiga umid qilamiz“ deb aytdi; va Visa „hozirgi vaziyat oʻyin uchun yaxshi emas va biz FIFAdan koʻtarilgan xavotirlarni bartaraf etish uchun barcha zarur choralarni koʻrishini soʻraymiz“ deb qoʻshimcha qildi.

Avstraliya sport vaziri Mark Arbib FIFAni oʻzgartirish zarurligi aniq ekanini aytdi va „FIFAni isloh qilish kerakligiga shubha yoʻq. Buni butun dunyo boʻylab eshityapmiz“, deb aytdi va avstraliyalik senator Nik Ksenofon FIFAni „firibgarlikda“ aybladi. Avstraliya 2022 yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionatiga daʼvogarlik qilish uchun sarflagan 46 million Avstraliya dollaridan (35 million AQSh dollari) mamlakat „FIFA boʻyicha tergov yakunlanmaguncha, Avstraliya soliq toʻlovchilarning pullarini kelajakdagi har qanday dunyoga sarflashni toʻxtatishi kerak“ dedi. Kubok takliflari."

Germaniya futbol assotsiatsiyasi prezidenti Teo Zvanziger ham FIFAni 2022-yilgi jahon chempionati Qatarga berilishi masalasini qayta koʻrib chiqishga chaqirdi.

FIFAni saylovni toʻliq mustaqil tergovgacha qoldirishga chaqirgan Transparency International FIFAni boshqaruv tuzilmasini oʻzgartirishga chaqirdi.

Bundan tashqari, argentinalik sobiq futbolchi Diego Maradona korruptsiya mojarosi fonida FIFAni tanqid qilib, boshqaruv aʼzolarini dinozavrlarga qiyosladi. U „Fifa – katta muzey. Ular hokimiyatdan voz kechishni istamaydigan dinozavrlar. Har doim shunday boʻladi“ dedi. 2011-yil oktabr oyida Dik Paund tashkilotni tanqid qilib, shunday dedi: "FIFA oʻzi duch kelayotgan koʻplab muammolarni tan olishi, ularni hal qilishga irodasi borligi va shaffof boʻlishga tayyor ekanligini ishonchli namoyish etishdan ancha kam boʻldi. u nima bilan shugʻullanayotgani va nima topayotgani va kelajakda uning xatti-harakatlari jamoatchilikning sportni boshqarishga ishonchi komil boʻlishi haqida.

### 2018-yilgi axloq kodeksining qayta koʻrib chiqilishi
2018-yilda FIFA axloqiy qoidabuzarliklarning sanab oʻtilgan asoslaridan biri sifatida korruptsiyani olib tashlash uchun axloq kodeksini qayta koʻrib chiqdi. Unda poraxoʻrlik, mablagʻlarni oʻzlashtirish va musobaqalarni manipulyatsiya qilish jinoyat sifatida saqlanib qoldi, biroq bu jinoyatlarni oʻn yillik muddatdan keyin davom ettirib boʻlmasligi toʻgʻrisida daʼvo muddati bandi qoʻshildi .

Qayta koʻrib chiqish, shuningdek, FIFAga nisbatan tuhmat qiluvchi xarakterdagi bayonotlar berishni ham jinoyat deb hisobladi. FIFA boshqaruv qoʻmitasining sobiq aʼzosi va poraxoʻrlikka qarshi kurash boʻyicha ekspert Aleksandra Rayjning taʼkidlashicha, „FIFA uchun haqiqiy qadriyat bu tanqidchilarga sovuq taʼsir qilishidir“.

## Yana qarang
* Sport portali
* Futbol assotsiatsiyasi portali
* Ayollar assotsiatsiyasi futbol portali
* Futbol madaniyati uyushmasi
* Assotsiatsiya futbol taktikasi va mahorati
* FIFA (video oʻyinlar seriyasi)
* Assotsiatsiya futbol klublari roʻyxati
* Assotsiatsiya futbol musobaqalari roʻyxati
* Mamlakatlar boʻyicha assotsiatsiya futbol stadionlari roʻyxati
* Ayollar milliy assotsiatsiyasining futbol jamoalari roʻyxati
* Futbol assotsiatsiyasining eng yaxshi gol mualliflari roʻyxati
* Ayollar assotsiatsiyasi futbol klublari roʻyxati
* Assotsiatsiya futbolchilari roʻyxati
* FIFA Kongressi
## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish
* Pol Darbi, *Afrika, Futbol va FIFA: Siyosat, mustamlakachilik va qarshilik* (Global jamiyatda sport), Frank Cass Publishers 2002,  .
* Jon Sugden, *FIFA va Jahon futboli tanlovi* , Politi Press 1998,  .
* Jim Treker, Charlz Miers, J. Brett Uaytsell, tahr., *Ayollar futboli: oʻyin va FIFA Jahon kubogi* , Koinot 2000, qayta koʻrib chiqilgan nashr,  .

## Havolalar
* FIFA sayti