Da Afgʻoniston banki

**** (**DAB**,  ; ) – Afgʻoniston markaziy banki. Mamlakatdagi barcha banklar faoliyati va pul muomalasini tartibga soladi. 1939-yilda tashkil etilgan bank toʻliq davlat banki hisoblanadi. DAB moliyaviy inklyuzivlikni ragʻbatlantirish siyosatini ishlab chiqishda faol ishtirok etadi va Moliyaviy inklyuzivlik ittifoqi aʼzosi.

Hozirda Da Afgʻoniston bankining butun mamlakat boʻylab 52 ta filiali mavjud boʻlib, ulardan yettitasi Kobulda joylashgan. Bosh qarorgohi ham Kobulda. 2023-yil dekabr holatiga koʻra, individual bank mijozlari haftasiga 70 000 afgʻonidan (1 000 AQSh dollari) ortiq mablagʻni yechib olishlari mumkin emas.

## Tarixi
1918—1936-yillarda Afgʻoniston Gʻaznachiligi pul birligini dastlab – rupiyada, 1926-yil boshlab afgʻonida emissiya qila boshladi. 1933-yilda mamlakatda birinchi bank Afgʻoniston Milliy banki tashkil etilib, 1935-yildan banknotlarni muomalaga chiqara boshladi. 1939-yilda Da Afgʻoniston banki tashkil etildi. Ayni yildan bank banknotlarni emissiya qilishni boshladi.

## Bank muhri
Da Afgʻoniston bankining muhri tepasida pushtu tilida bank nomi, pastida esa lotin yozuvida, bank tashkil etilgan 1939-yil hamda Yevkratid I davriga oid tanga „Buyuk qirol Yevkratidga tegishli“ deb tarjima qilinuvchi „“ yunoncha matn tasvirlangan.

## Vazifasi
DABning asosiy vazifalari:
* Afgʻonistonning pul-kredit siyosatini shakllantirish, qabul qilish va amalga oshirish.
* Afgʻonistonning rasmiy valyuta zaxiralarini saqlash va boshqarish.
* Afgʻoni banknotlari va tangalarini chop etish va emissiya qilish.
* Davlatning bankiri, maslahatchi va fiskal agenti sifatida harakat qilish.
* Banklarni, valyuta dilerlarini, pul xizmatlarini koʻrsatuvchi provayderlarni, toʻlov tizimlari operatorlarini, qimmatli qogʻozlar xizmatlarini yetkazib beruvchilarni, qimmatli qogʻozlarni oʻtkazish tizimi operatorlarini litsenziyalash, tartibga solish va nazorat qilish.
* Toʻlovlar, davlat yoki DAB tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlarni oʻtkazish, toʻlov operatsiyalari va bunday qimmatli qogʻozlar operatsiyalari boʻyicha kliring va hisob-kitoblarni amalga oshirishning ishonchli va samarali tizimlarini yaratish, qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish.
* Afgʻonistonda ishlashni istovchi xorijiy banklarning arizalarini qabul qilish.

## Oliy Kengashi
2021-yil iyul holatiga koʻra DAB Oliy Kengashi quyidagi aʼzolardan iborat edi:

* Ajmal Ahmadiy, Bank raisi va Oliy Kengash raisi vazifasini bajaruvchi
* Doktor Shoh Muhammad Mehrobiy – aʼzo
* Katrin Faqiriy – aʼzo
* Abdulvakil Muntazir – aʼzo
* Muhammad Naim Azimiy – aʼzo

2021-yil avgustida Afgʻoniston Islom Respublikasi parchalangani sababli Oliy Kengashning hozirgi holati nomaʼlum.

## Raislari
* Habibulla Mali Achikzay, 1954–1960 
* Abdulhay Aziziy, 1960–1975 
* Muhammad Hakimxon, 1975–1980 
* Gʻulom Husayn Jujoniy, 1980–1982 
* Mehrobiddin Paktiaval, 1982–1985  
* Abdulbasir Ranjbar, 1985–1988 
* Muhammad Kabir, 1988–1990   
* Xalil Sodiq, 1990–1991  
* Abdulvahob Asefiy, ?–1991–? 
* Najibulloh Sahu, ?–1992–? 
* Zabihulloh Eltezam, ?–1993 
* Gʻulom Muhammad Yaylaqiy, 1993 
* Muhammad Hakimxon, 1993–1995 
* Ehsonulloh Ehson, Tolibon davrida, 1996–1997 
* Abdulsamad Soniy, Tolibon davrida, 1997-? 
* Muhammad Ahmadiy, Tolibon davrida, ?–2001 
* Anvar ul-Haq Ahadiy, 2002–2004 
* Nurulloh Delvariy, 2004–2007  
* Abdulqodir Fitrat, 2007–2011 
* Nurulloh Delvariy, 2011–2014 
* Xon Afzal Hadaval, vazifasini bajarauvchi, 2014–2015 
* Xalil Sodiq, 2015–2019 
* Vohidulloh Noshir, vazifasini bajaruvchi, 2019–2019 
* Ajmal Ahmadiy, vazifasini bajaruvchi, 2019–2021 
* Hoji Muhammad Idris, Tolibon davrida, 2021-yil avgust – 2021-yil oktyabr
* Shokir Jaloliy, Tolibon davrida, 2021-yil oktyabr – hozirgi kungacha
* Hidoyatullo Badriy, v.b., 2023-yil martdan boshlab

## AQShdagi aktivlarni musodara qilish
DAB Nyu-York Federal zaxira bankida saqlanadigan 7 milliard dollarga yaqin aktivlarga egalik qilardi. 2021-yilda Tolibon hokimiyatni egallab olganidan soʻng, 11-sentabr hujumlari qurbonlarining 150 ga yaqin qarindoshlaridan iborat guruh Nyu-York janubiy okrugi uchun Amerika Qoʻshma Shtatlari okrug sudidan „*Havlish Bin Ladenga qarshi*“ ishi boʻyicha ushbu aktivlar hozirda qonuniy ravishda Tolibonga tegishli ekanligi va shu sababli 11 sentabr qurbonlari oilalariga zararni toʻlash uchun ishlatishni talab qildilar.  Muhokamalardan soʻng, Bayden maʼmuriyati ushbu talabni bajarib, aktivlarni ikkiga boʻldi, ulardan biri daʼvogarlarga potentsial zarar sifatida ajratiladi, ikkinchisi esa „afgʻon xalqining ehtiyojlarini qoʻllab-quvvatlash“ deb nomlangan, Tolibon hukumatining ularga kirishi taqiqlangan maqsadli jamgʻarmani tashkil etish uchun ishlatiladi.  2022-yil 26-avgustda sudya zararni toʻlamaslikni tavsiya qildi, chunki bank „yurisdiksiyadan immunitetga ega“ va bu harakat Tolibonni Afgʻonistonning qonuniy hukumati sifatida „tan olish sanaladi“. 

## Yana qarang
* Afgʻoni
* Afgʻoniston iqtisodiyoti
* Markaziy banklar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
*