Nihat Erim

**Ismoil Nihat Erim -** (1912-yil 17-mart, Kandira, Kojaeli – 1980-yil 19-iyul, Istanbul), turk huquqshunosi, akademik va siyosatchi . Besh yil Turkiya Oliy Millat Majlisida Respublika Xalq partiyasidan deputatlik qilgan. Erim 1948-50-yillar orasida jamoat ishlari vaziri va bosh vazir oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 12-mart memorandumidan keyin 1971-1972-yillarda Turkiya Respublikasi Bosh vaziri lavozimida ishlagan. U 1980-yil 19-iyulda Istanbulning Dragos shahrida inqilobiy soʻl jangarilar tomonidan uyushtirilgan suiqasd natijasida 68 yoshida vafot etdi.

## Hayoti

### Dastlabki yillari, taʼlimi va akademikligi
Nihat Erim 1912-yil 17-martda Istanbul viloyatining Qandira tumanida tugʻilgan (**hozirda [[Kocaeli|Kojaeli]] chegarasida joylashgan)**. U Raif Bey va Majide Xonimning oʻgʻli. Muallif Ahmet Gulen Erim haqidagi doktorlik dissertatsiyasida Erimning tugʻilgan sanasini Erimning kuyovi Akin Oʻnalp tomonidan 1911-yil 4-noyabr deb bildirganligini taʼkidlab oʻtgan.

Galatasaroy litseyini va Istanbul universitetining huquq fakultetini bitirgan. Parij huquq fakultetida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1939-yilda Anqara universiteti huquq fakultetining „Jamoat huquqi“ kafedrasi dotsenti, 1941-yilda esa professor boʻlgan. Anqara universiteti huquq fakultetida davlat huquqi kurslaridan tashqari siyosiy fanlar fakultetida xalqaro huquq fanlaridan dars bergan. U 1959-1961 yillar oraligʻida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro huquq komissiyasi aʼzosi boʻlib ishlagan.

1943-1950 yillarda Turkiya Oliy Millat Majlisida deputat sifatida ishlagan. Saka hukumatida jamoat ishlari vaziri, Gunaltay hukumatida bosh vazir oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat yuritgan. Demokratik partiya mahalliy saylovlarga boykot eʼlon qilganidan soʻng u 1946-yil 30-mayda shunday degan edi: "Ijtimoiy tuzumda chuqur tartibsizliklar kuzatilsa, ularni bartaraf etishning yoʻli, Ozodlik xudosining ustiga bir roʻmol yopmoq va yuqoridan quyigacha hokimiyat oʻrnatmoqdir ". CHP muxolifatga aylanganidan soʻng u partiyaning matbuot organi Millatning bosh muharriri boʻldi. Bu gazeta 1953-yilda yopilgach, 1955-yilgacha „Yangi Millat“ va „Xalqchi“ gazetalarini nashr qildi. Bosh vazir Adnan Menderesning iltimosiga binoan u Kipr Respublikasi Konstitutsiyasini tayyorlashda ishtirok etgan. 1961-yili Turkiya Oliy Millat Majlisiga CHP deputat sifatida qaytdi. U CHP ichida Ismet Inoni boshlagan " Oʻrtaning chapi " harakatiga qoʻshildi va keyin CHPdan chiqib , Respublika Ishonch partiyasini tuzdi. Professor Doktor Turhan Feyzi oʻgʻli bilan birga muxolifatda turdi.

1971-yil 12-martdagi Memorendumdan keyin unga CHPdan chiqish sharti bilan hukumatni tuzish topshirildi. 1971-yil 26-martda u tuzgan harbiy xunta hukumati 1971-yil 3-dekabrda isteʼfoga chiqgan. Unga hukumatni qayta tiklash topshirildi va u oʻrnatgan 34-prezident Turkiya Respublikasi hukumati 1972-yil 22-maygacha hokimiyatda qoldi. U 1961-yilgi Konstitutsiya  ekanligini taʼkidladi va 12-mart kuni Memorendumni chiqarganlarning koʻrsatmalariga muvofiq, u Konstitutsiyaning 40-moddasiga oʻzgartirishlar kiritgan. Husayn Inan va Yusuf Aslanning qatl etilishiga sabab boʻlgan " Balyoz operatsiyasi " deb nomlanuvchi amaliyotlarni boshlagani uchun Deniz Gezmish „Balyoz“ laqabini oldi.&#x5B; ** &#x5D; U 1977-yilgacha Respublika Senatida kvota senatori lavozimida ishlagan.

### Shaxsiy hayoti
U 1911-yilda Bayan Kamile bilan turmush qurgan va u Ishik Osim (1937) va Ayshe Ishil Önalp (1940)ning otasi.

### Kitoblari
U Kipr haqidagi xotiralari va kuzatishlarini jamlab 1975-yilda „Men bilgan va koʻrgan Kipr“ nomli kitobini nashr etgan. Oʻlimidan yillar oʻtib, Qurilish kreditlari nashrlari tomonidan „12-mart xotiralari“ va „Kundaliklar“ kitoblari nashr etilgan.

## Oʻlimi
1979-yilning 15-iyulida uyiga portlovchi moddalar tashlanganida hech qanday zarar koʻrmagan Nihat Erim bir yildan soʻng Istanbulning Maltepe Dragos shahridagi dengiz klubi oldida Dev-Sol jangarilari tomonidan uyushtirilgan suiqasd natijasida halok boʻldi. (1980-yil 19-iyul) . Voqea joyida *"Fashist Gun Sazakdan keyin inqilobchilarning qiynoqlari va oʻldirilishiga norozilik bildirgan fashist Erimni ham jazoladik. (Inqilobiy chap)" deyilgan bayonot topildi.* Uning oʻlimi butun Turkiya boʻylab katta taʼsir oʻtkazdi, Bulent Ejevit va Alparslan Turkesh milliy birlikka chaqirdi va matbuot katta munosabat bildirgan.

1980-yil 22-iyulda oʻtkazilgan dafn marosimidan soʻng Zinjirlikuyu qabristoniga dafn qilindi.

## Manba

## Tashqi havolalar

* 
* İsmail Nihat Erim Biyografisi4 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.