Kepler-11b (ekzosayyora)

**Kepler-11b** — bu Kepler-11 yulduzi atrofida Kepler kosmik kemasi tomonidan kashf etilgan ekzosayyora boʻlib, NASA boshchiligidagi Yerga oʻxshash sayyoralarni kashf qilish missiyasi doirasida topilgan. Kepler-11b zichligi (≤ 3 g/sm 3) Yerdan uch baravar kamroq va hajmi esa ikki baravar kattaroqdir. Shuning uchun Yerga oʻxshash tarkibga ega emas. Kepler-11b Kepler-11 tizimidagi oltita sayyoraning eng issiqidir va tizimdagi boshqa sayyoralarga qaraganda Kepler-11ga yaqinroq orbitada aylanadi. Kepler-11b oʻzining beshta „qarindoshi“ bilan birga uchtadan ortiq oʻtuvchi sayyoralar bilan birinchi kashf etilgan sayyora tizimini — eng zich joylashgan sayyora tizimini tashkil qiladi. Tizim, shuningdek, maʼlum boʻlgan eng tekis sayyoralar tizimidir. Bu sayyora va uning besh qardosh sayyorasi kashf etilgani 2011-yil 2-fevralda keyingi tekshiruvlardan so‘ng eʼlon qilindi.

## Nomlashi va kashf etilishi
Kepler-11b ikki qismdan iborat. Uning birinchi qismi Kepler-11 yulduzi atrofida aylanishidan kelib chiqqan. Kepler-11b kashfiyoti boshqa sayyoralar bilan bir vaqtda eʼlon qilinganligi sababli, Kepler-11b ga *b* belgisi berildi. U eʼlon qilingan oltita sayyoraning biri edi. Oʻz yulduzi Kepler-11 nomi Kepler Missiyasi uchun berilgan. Uni KOI −157 nomi ostida bir nechta potentsial tranzitlarda mezbon sifatida belgilagan. Kepler sunʼiy yoʻldoshi — bu NASA tomonidan boshqariladigan kosmik teleskopi boʻlib, u Yerdan koʻrinib turganidek, ularning yulduzlari oldidan oʻtuvchi yoki kesib oʻtuvchi yer usti sayyoralarini kashf qilish vazifasini yuklaydi. Bu tranzitlar mezbon yulduzning yorqinligida tebranishlarga olib keladi. Bu oʻzgarishlar sayyoraning mavjudligini koʻrsatishi mumkin. Besa keyingi kuzatuvlar bilan tasdiqlanishi mumkin.

California, Hawaii, Canary orollari, Arizona va Texasdagi teleskoplar, shuningdek, Spitzer kosmik teleskopi ushbu kuzatuvlarni oʻtkazish va Kepler-11b mavjudligini tekshirish uchun ishlatilgan. Xususan, Kepler-11b va Kepler-11c oʻrtasida orbital rezonans effektining aniqlanishi topilmani tasdiqladi. Kepler-11b kashfiyoti 2011-yil 2-fevralda ommaga eʼlon qilindi. U uchtadan ortiq tranzit sayyoralar bilan kashf etilgan birinchi tizimning bir qismidir va ayni paytda kashf etilgan eng ixcham va tekis tizimning bir qismidir. Kepler-11 sayyoralar tizimi Kepler-9 yulduzi atrofida aylanib yuradigan uchta tasdiqlangan sayyoralardan (ikkitasi oʻtuvchi) ortda qolgan bir nechta tranzit sayyoralarga ega boʻlgan ikkinchi maʼlum tizimdir.

## Mezbon yulduz
Kepler-11 — Cygnus yulduz turkumidagi quyoshga oʻxshash yulduz boʻlib, uning massasi 0,95 (± 0,1) M <sub>quyosh</sub> va 1,1 (± 0,1) R  radiusi. Boshqacha qilib aytganda, Kepler-11 Quyoshnikidan taxminan 5 % kamroq massa va 10 % kengroqdir. Yulduzning metallligi 0 (± 0,1) ga teng, yaʼni yulduzdagi temir (va, ehtimol, boshqa elementlar) darajasi Quyoshnikiga deyarli teng. Metalllik sayyora tizimlarida muhim rol oʻynaydi va metallligi yuqori boʻlgan yulduzlar atrofida sayyoralarni aniqlash ehtimoli koʻproq. Buning sababi shundaki, yuqori metalllik sayyoralarni tezda gaz gigantlariga aylantirish uchun koʻproq material beradi yoki yuqori metalllik sayyoraning yulduzga koʻchishini kuchaytiradi va sayyorani aniqlashni osonlashtiradi. Yulduz orbitada yana beshta maʼlum sayyoraga ega: Kepler-11c, Kepler-11d, Kepler-11e, Kepler-11f va Kepler-11g . Tizimdagi birinchi beshta sayyora Merkuriy sayyorasi orbitasiga sigʻishi mumkin, Kepler-11g esa undan tashqarida.

Kepler-11 ning aniq magnitudasi 14,2 ni tashkil qiladi. Yerdan qurollanmagan oddiy koʻz bilan koʻrish uchun juda xira.

## Xususiyatlari

Massasi Kepler-11c tranzit vaqti oʻzgarishlari yordamida aniqlanadi va maʼlumotlar sifati bilan chegaralanadi. Kepler-11b — Kepler-11 sayyora tizimidagi yulduzga eng yaqin sayyora. Taxminiy zichligi 4,5 g/sm 3 boʻlib, Veneranikidan kamroq boʻlgan Kepler-11b Quyosh tizimidagi gaz gigantlariga qaraganda zichroq, ammo yer sifidagi sayyoralarga qaraganda bir oz kamroq. Dastlabki hisob-kitoblarga koʻra, u Yerga oʻxshash tarkibga ega emas, ammo shunga qaramay u asosan geliydan ogʻirroq elementlardan iborat.  Sayyoraning oʻrtacha harorati 900 K ni tashkil qiladi va shuning uchun Kepler-11 tizimida topilgan sayyoralarning eng issiqidir. Kepler-11b oʻz yulduzi atrofida har 10,30375 kunda ,091 AU masofada aylanadi. Taqqoslash uchun, Merkuriy sayyorasi Quyosh atrofida har 87,97 kunda, 387 AB masofasidan aylanadi. Kepler-11b ning 88,5 ° moyilligi uning orbital tekisligidan biroz ogʻishini anglatadi, ammo u Kepler-11b kashf etilgan boshqa beshta sayyoradan koʻra koʻproqdir.

### Atmosferasi
Kepler-11b yulduzga yaqinligi kuchli insolyatsiyani nazarda tutadi, bu esa sayyora hosil boʻlish jarayonida olingan barcha yorugʻlik elementlari konvertini yoʻqotishiga olib keldi. Kuzatilgan past zichlik gazsimon konvertning mavjudligini talab qiladi, lekin bu, ehtimol, vodorodni gazdan chiqarish yoki kondensatsiyalangan yadrodan H 2 O bugʻlanishi natijasida hosil boʻlgan. Kepler-11b atmosferasining massasi kuzatuvlar bilan qattiq cheklanmagan va sayyora massasining 0,04 ± % ni tashkil qilishi mumkin. Bu Venera qiymatiga yaqin. Taqqoslash uchun, Yerning atmosfera massasi nisbati 0,00008 % ni tashkil qiladi.

### Orbitasi
Kepler-11b va Kepler-11c Kepler-11 orbitalari kuchli orbital rezonansga ega boʻlib, ular gravitatsiyaviy ravishda sayyoralarni belgilangan nisbatda barqaror orbitalarga tortiladi. Kepler-11b va c oʻrtasidagi rezonans nisbati 5:4 ni tashkil qiladi.

## Foydalanilgan adabiyotlar

## Havolalar

* 
*