Aznakayevo tumani

**Aznakayevo tumani** () – Rossiya Federatsiyasining Tatariston Respublikasi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipal tuzilma (munitsipal okrug). Mintaqaning janubi-sharqida joylashgan. 2020-yil boshida hududda 60 129 kishi istiqomat qilgan. Ulardan shahar aholisi 42647 nafar, qishloq aholisi 17482 nafarni tashkil etgan.

1931-yil 30-oktyabrda tuzilgan, 1963-yil 1-fevralda Almetyev tumaniga oʻtkazilishi bilan tugatilgan. 1965-yil 12-yanvarda TASSR tarkibida maʼmuriy birlik sifatida qayta tiklangan.

Tumanning sanoat korxonalari asosan Aznakayevo shahrining maʼmuriy markazida toʻplangan. Viloyat hududida mashinasozlik va metallga ishlov berish, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari va Romashkinskoye neft konining Aznakayevo neft-gaz majmuasi mavjud.

Aznakayevo tumanida Tataristonning eng baland nuqtasi – Chatirtau togʻi (dengiz sathidan 321,7 m balandlikda), xuddi shu nomdagi tabiiy qoʻriqxona joylashgan.

## Geografiyasi

Shimolda Muslyumov, shimoli-gʻarbda Sarmanov, gʻarbda Almetyev, janubda respublikaning Bugulmin va Yutazin, sharqda Boshqirdistonning Bakalin va Sharan tumanlari bilan chegaradosh.

Tuman respublikaning janubi-sharqida joylashgan. Tabiiyki, Sharqiy Kamaorti oʻrmon-dasht zonasining bir qismidir. Mintaqaning relyefi baland tekislik boʻlib, yarusi, tuzilishi va yon bagʻirlarining aniq assimetriyasi bilan boshqa hududlardan ajralib turadi. Tekislik Ural togʻlari oʻrtasidagi Bugulma platosida joylashgan boʻlib, Bugulma-Belebeyev togʻining shimoli-sharqini (Chatirtau togʻi mintaqaning diqqatga sazovor joyi va Tataristonning eng baland nuqtasi) va keng Ik vodiysi bilan tutash Ik Zain suv havzasi chap qirgʻogʻini egallaydi. Aznakayevo tumanida Kizoy, Yama kabi koʻllar joylashgan.

Tuman maydoni 2143,3 km² boʻlib, hududi boʻyicha respublikada Mamadish, Almetyev, Laishev va Nurlat tumanlaridan keyin beshinchi oʻrinda turadi.

## Gerb va bayrogʻi
Gerbning gʻoyasi va mualliflik huquqi Timkin Rafiq Anasovichga tegishli. Gerbning asosiy figurasi – kuch-quvvat, parvoz, qatʼiyat, erkinlik timsoli – lochin mintaqa va uning aholisiga ishora; Qora siluet mintaqaning asosiy iqtisodiy sohasi – neftni ifodalaydi; qushning favvora koʻrinishida koʻtarilgan baland qanotlari mintaqaning jadal rivojlanishi, kelajakka intilish, ertangi kunga ishonch ramzidir. Shu bilan birga, uchayotgan qush mahalliy aholining koʻplab avlodlarining madaniy anʼanalari va maʼnaviy davomiyligini tasvirlagan. Kumush – poklik, komillik, tinchlik va oʻzaro ishonch ramzi. Mintaqa iqtisodiy sohasi – qishloq xoʻjaligi oltin chiziq bilan koʻrsatilgan. Yashil rang tabiat, salomatlik, ekologiya va hayotdagi oʻsishni anglatadi. Qizil rang mehnat, kuch, jasorat, goʻzallik va bayram ramzi boʻlib, Aznakayevo tumanini respublikaning eng rivojlangan sanoat mintaqalaridan biri sifatida koʻrsatadi.

Aznakayevo munitsipal okrugining bayrogʻi tuman gerbi asosida ishlab chiqilgan va gorizontal ravishda 2:3 nisbatdagi uchta teng boʻlmagan chiziqlarga boʻlingan toʻrtburchaklardan iborat. Bayroqni yaratish Tatariston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Geraldik Kengash tomonidan Rossiya Geraldistlar Ittifoqi bilan birgalikda amalga oshirilgan.

## Tarixi

### Etimologiyasi
Aznakayevo () – Aznakayevo tumanining maʼmuriy markazi. Birinchi qism „Azna-“ – boshqirdcha „Azna“ („H“ kabi talaffuz qilinadi) – „hafta, haftalik“ degan maʼnoni anglatadi, shuningdek, „juma“ soʻzining soʻzlashuvda tushib qolgan maʼnosini ham anglatadi. Ikkinchi qism „-kay“ boshqird, tatar va chuvash tillarida ozaytiruvchi qoʻshimchadir.

### Ilk tarixi
Aznakayevo tumanining zamonaviy hududi tarixan boshqirdlar yashaydigan hudud boʻlgan. Bu yerda XIV asrdan mintaqaga xos boʻlgan dafn etish bilan bogʻliq arxeologik yodgorliklari guruhi mavjud. Bu yerda qabr toshlar va arab alifbosidagi yozuvlar, chuqur qabrlar va musulmonlarga xos kichik musulmon qabristonlari topilgan. Bunday dafn qilish XIV asrda ushbu hududda oʻtroq etnik guruhlar mavjud boʻlganligini isbotlashi mumkin, biroq qabristonlar yaqinida birorta ham aholi punkti qoldigʻi topilmagan.

1918-yil sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng tumanda qishloq sovetlari va volost ijroiya qoʻmitalari paydo boʻlgan. 1920-yilgacha ular Samara guberniyasining Bugulma uyezdi va Ufa guberniyasining Menzelin uyezdi tarkibiga kirgan. 1920-yildan 1930-yilgacha hudud Tatar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Bugulma kantoni tarkibiga kiritilgan.

1930-yil 23-iyulda TASSRning barcha kantonlari tugatilib, ularning oʻrnida okruglar tashkil etilgan. Hudud dastlab Tumutuk tumani deb nomlangan va 1931-yil 30-oktyabr tuman markazi Aznakayevo qishlogʻi nomiga - Aznakayevo deb oʻzgartirilgan, 1958-yilda tuman nihoyat tugatilgan va hudud Aznakayevoga oʻtkazilgan . Aznakaevo tumani 1963-yilda ikki yilga tugatilib, hududlarni Almetyevoga qoʻshib olgan. Ammo 1965-yil 12-yanvarda hudud nihoyat qayta tiklangan va hozirgi chegaralari bilan qolgan.

Mintaqani faol sanoatlashtirish Romashkinskoye neft konini oʻzlashtirish bilan boshlangan, uning bir qismi Aznakayevo hududida joylashgan boʻlib, 1950-yil oktyabr oyida boshlangan. Konlarni burgʻulash uchun 1951-yil 7-avgustda Aznakayevo burgʻulash idorasi tashkil etilgan. Rejalashtirilgan ishlab chiqarish noyabr oyida boshlangan.

### Zamonaviy tarixi
1992-yildan 2005-yilgacha Aznakaevo tumani va shahar maʼmuriyati rahbari Tatariston xalq deputati Anas Isxakov boʻlgan. 2005-yildan buyon bu lavozimni Respublika Prezidenti Mintimer Shaymiyev farmoni bilan tayinlangan Mansur Xayrutdinov egallab kelayotgan edi. Xayrutdinov ancha oldin Aznakaevo tuman isteʼmolchilar jamiyatini boshqargan.

2008-yilda Rafis Galiyev tuman rahbari boʻladi, 2011-yil dekabr oyida „Tatneft“ kompaniyasiga oʻtganligi sababli oʻz lavozimini tark etadi. Tuman rahbarining vazifalari 2012 yil oktyabr oyida boshliq boʻlgan Marsel Shaydullinga topshirilgan.

## Aholisi

2020-yilgi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra (millatini oshkor qilganlar orasida) mintaqa aholisining 87,4% ni tatarlar, 10,6% ni ruslar tashkil qilgan.

## Munitsipal-hududiy tuzilishi
Aznakaevo munitsipal okrugida 2 ta shahar va 26 ta qishloq aholi punkti va ularning tarkibida 78 ta aholi punkti mavjud. Shaharlarda mintaqa aholisining 72,54% i (Aznakayevo va Aqtoʻbe shaharlarida) yashaydi.

## Iqtisodiyoti

### Sanoati

Aznakayevo tumanida mustaqil rivojlanish ob’ektiga –  hududiga ajratilgan Romashkinskoye neft konining muhim qismi mavjud. Viloyat sanoat korxonalari asosan maʼmuriy markazi – Aznakaev shahrida toʻplangan. Neft-gaz majmuasi, mashinasozlik va metallga ishlov berish, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor.

### Qishloq xoʻjaligi

Tuman qishloq xoʻjaligi chorvachilik tarmoqlariga yoʻnaltirilgan: sut va goʻsht chorvachiligi, qoʻychilik, asalarichilik. Bu yerda bahorgi bugʻdoy, kuzgi javdar, arpa, grechka, noʻxat, makkajoʻxori, kolza, kungaboqar ham yetishtiriladi. Tumanning umumiy maydoni 159370 gektar boʻlib, shundan 148893 gektarini tomorqa, 114471 gektarini ekin maydonlari egallaydi.

2007-yilda Aznakaevo tumani Tataristonda grechka yetishtirishning yalpi ishlab chiqarish va iqtisodiy koʻrsatkichlari boʻyicha yetakchi oʻrinni egallagan. 2020-yil oktabr holatiga koʻra, viloyatda qariyb 23 ming gektarga kuzgi ekinlar ekilgan. 2020-yilda kolza yetishtirish boʻyicha ham tuman yetakchi oʻrinni egallagan.

Aznakayevo tumani sut ishlab chiqarish boʻyicha respublikada oltinchi oʻrinda turadi: 2020-yil noyabr oyida tumanda sut sogʻish 142,7 tonnani tashkil etadi (har bir sigirga oʻrtacha 18,4 l) – bu 2019 yilning shu davriga nisbatan 9,7 tonnaga koʻpdir  .

### Transporti
Mintaqadagi asosiy yoʻllar: Naberejniye Chelni (M7) – Aznakayevo – Oktyabrskiy (M5), 16K-0077 „Aznakayevo – Almat“, 16K-0078 „Aznakayevo – Bugulma“.

Hududda temir yoʻl yoʻq. Bugulma aeroporti janubi-gʻarbiy chegaradan unchalik uzoq boʻlmagan hududda joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Aznakayevo shahar okrugining rasmiy sayti
* YouTubedagi sahifasi
* VKontaktedagi rasmiy sahifasi