Per Burdier

**Per Burdier** (fransuzcha: *Per Burdier*, 1930 yil 1 – avgust, Fransiya – 2002 yil 23-yanvar, Parij, Fransiya) – fransuz sotsiologi, etnologi, faylasufi va siyosiy publitsisti, XX asrning eng nufuzli sotsiologlaridan biri. Oʻttiz beshta kitob va toʻrt yuz maqola muallifi, ham nazariy, ham empirik tadqiqotlar nuqtai nazaridan yuqori baholanadi. Shu bilan birga, uning ishi turli xil tanqidlarga uchradi, asosan ijtimoiy deterministik qarash uchun.

1981 yildan-Fransiya kollejida sotsiologiya professori. 1990-yillarda Per Burdier Fransiyaning ijtimoiy-siyosiy hayotida muhim rol oʻynadi.

Bourdieu birinchi navbatda ijtimoiy ierarxiyalarni koʻpaytirish mexanizmlarini oʻrgangan. U koʻpayishning madaniy va ramziy omillarining ahamiyatini taʼkidlab, iqtisodiyot primatining marksistik tushunchalarini tanqid qildi. Bourdieu fikriga koʻra, hukmronlikning ijtimoiy munosabatlarini qayta tiklashda muhim rol hokimiyat mavqeini egallagan agentlarning madaniy va ramziy amaliyotlarini joriy etish qobiliyatidir. Bourdieu ramziy zoʻravonlik tushunchasini hukmronlikning turli shakllarini tan olishga va uning mexanizmlarini bilmaslikka majburlash sifatida kiritdi. Ramziy zoʻravonlik hukmronlikning ijtimoiy shakllarini qonuniylashtiradi.

Burdierning soʻzlariga koʻra, zamonaviy jamiyatdagi ijtimoiy dunyo maxsus ijtimoiy sohalarga – „ijtimoiy sohalarga“boʻlinadi. Ijtimoiy faoliyatni farqlash, xususan, sanʼat sohasi va siyosat sohasini muayyan faoliyat turlari sifatida shakllantirishga olib keldi. Maydonlar umuman jamiyatga nisbatan qiyosiy avtonomiyaga ega. Ijtimoiy agentlarning ustun mavqe uchun raqobati tufayli maydonlar oʻzlarining ierarxiyasi va dinamikasiga ega. Bu yerda Bourdieu tahlili jamiyat faoliyatidagi kurash va mojaroning ahamiyati nuqtai nazaridan marksistik anʼanalarga toʻgʻri keladi. Ammo Bourdieu uchun mojarolar ijtimoiy sinflar oʻrtasidagi ziddiyatlarga emas, balki turli xil ijtimoiy sohalarda ramziy oʻlchovda yuzaga keladi.

Ijtimoiy tabiat ijtimoiy ierarxiyalarni keltirib chiqaradigan farq bilan belgilanadi. Paskalga ergashib, Bourdieu insonni birinchi navbatda uning insoniy qadr-qimmatini tan olish istagi qoʻzgʻatadi, deb ishongan; tan olish faqat ijtimoiy xarakterga ega.

Bourdieu harakat nazariyasini ishlab chiqdi, uning markazida „odat“ – ijtimoiy fanlarga katta taʼsir koʻrsatgan tushuncha. Bourdieu nazariyasiga koʻra, sotsializatsiya natijasida olingan oz sonli munosabat ijtimoiy agentlarga harakatlar strategiyasini amalga oshirishga imkon beradi. Ushbu strategiyalar ijtimoiy dunyo ehtiyojlariga moslashtirilgan, ammo agentlar tomonidan tan olinmagan.

Bourdieu tadqiqotlari asosiy tushunchalar atrofida joylashgan: agentlarning ishlash printsipi sifatida odat, asosiy ijtimoiy kurash maydoni sifatida maydon, ijtimoiy sohadagi manba sifatida kapital, hukmronlikni tasdiqlashning asosiy mexanizmi sifatida ramziy zoʻravonlik. Burdier tomonidan kiritilgan va ishlab chiqilgan ushbu tushunchalarning barchasi sotsiologiya va ijtimoiy antropologiyada keng qoʻllanadi.

### Biografiya

Per Bourdieu, oilaning yagona farzandi, 1930 yilda Fransiyaning janubi-gʻarbiy qismida Dungenda, tarixiy Béarne mintaqasidagi kichik qishloqda, Departamentning gʻarbiy qismida tugʻilgan. Uning otasi, kichik dehqonlardan kelib chiqqan, dehqon-ulush egasi boʻlgan va keyinchalik qishloq muhitini tark etmasdan pochtachi boʻlib ishlagan. Bourdieu onasi shunga oʻxshash ijtimoiy kelib chiqishga ega edi, garchi biroz balandroq boʻlsa ham, uning ajdodlari kichik mulkdorlar edi.

### Oʻqish

1941 yildan 1947 yilgacha Bourdieu po shahridagi Lui-Bartu litseyida stajyor boʻlib, mukammal oʻqigan. Uni oʻqituvchilardan biri, oliy normal maktab bitiruvchisi koʻrdi, u 1948 yilda Parijdagi buyuk Lui elita litseyida gumanitar fanlar boʻyicha tayyorgarlik kurslariga yozilishni maslahat berdi.
1951 yilda Bourdieu Jak Derrida va Lui Maren u bilan birga oʻqigan oliy normal maktabga qabul qilindi. Urushdan keyingi davrda fransuz falsafasida Jan-Pol Sartrning fenomenologik ekzistensializmi eng katta obroʻga ega edi, bu Bourdieu va uning avlodining koʻplab aʼzolariga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatdi. Burdieu, uning xotiralariga koʻra, Sartrning „borliq va hech narsa“ asarini juda erta oʻqigan, birozdan keyin – Edmund Gusserl va Moris Merlot-Ponti asarlari. Burdier va yosh Karl Marksning asarlarini oʻrgangan.

Oliy oddiy maktabda fransuz kommunistik partiyasining stalinistik bosimi sezilib turardi, unga Bourdieu, Marin, Derrida va boshqalar 1951 yilda tashkil etilgan erkinlikni himoya qilish qoʻmitasiga qarshi chiqishdi. Falsafa tarixini fan tarixi bilan bogʻlaydigan yondashuvlar tarafdorlari: Marsel Geru va Jyul Villeman Oliy oddiy maktabda mashhur edilar. Yuqori oddiy maktabda epistemologiyani Gaston Bashlyar va Jorj Kangilem oʻrgatgan. Universitet falsafasi, oʻqituvchilarning barcha malakalariga qaramay, Burdier uchun juda qiziq emas edi, u falsafaning yangi maʼnosini izlab, oʻsha paytda Fransiyada kam maʼlum boʻlgan Gusserlni oʻqiy boshladi. Koʻp yillar oʻtgach yozilgan tarjimai holida Bourdieu ikki turdagi ziyolilarga qarshi chiqdi:" erkin " Sartr kamtar va ijro etuvchi Kangilemga.
1953 yilda Bourdieu Leybnits diplomini Anri Guye rahbarligida himoya qildi. Oʻqishni davom ettirish uchun u Oliy tadqiqotlar amaliy maktabida Erik Vaylning Hegel huquq falsafasi boʻyicha seminarlarida qatnashdi. 1954 yilda falsafani oʻqitish huquqi boʻyicha davlat imtihonini topshirgandan soʻng, u falsafa boʻyicha dissertatsiya tayyorlashni boshladi. Dissertatsiya mavzusi hissiy hayotning vaqtinchalik tuzilmalari edi.

### Jazoir: sotsiologiyaga oʻtish

Jorj Kangilem aspirantini Parij yaqinidagi Moulin shahridagi oʻrta maktab oʻqituvchisi sifatida tashkil qiladi, u yerda Bourdieu 1954-1955 yillarda ishlaydi. Majburiy harbiy xizmatdan bosh tortgandan soʻng, u Versaldagi armiya psixologik xizmatiga oʻtkaziladi. Bu yerda u Jazoirdagi urushga bagʻishlangan tsenzura tomonidan taqiqlangan „L’Express“ raqamini topdi. Bourdieu intizomiy sabablarga koʻra tayinlanishini yoʻqotadi, ammo 1955 yilda u urush munosabati bilan fransuz armiyasining oddiy askari sifatida tezda Jazoirga koʻchiriladi; u yerda ikki yil qoldi.

Dastlab u kichik omborda xizmat qiladi. Keyinchalik, tahririyat qobiliyatlari tufayli u Robert Lakoste boshchiligidagi hukumat xizmatlarida ishlaydi. Jazoirda boshlagan dala etnologik tadqiqotlarini davom ettirishni istagan Bourdieu 1958 yildan 1960 yilgacha Jazoirdagi universitetning filologiya boʻlimida assistent boʻlib ishlagan va u yerda Dyurkgeym va Sossyur boʻyicha seminarlar oʻtkazgan.

Uning etnologik tadqiqotlarining boshida Burdier hali ham oʻzini faylasuf deb bilgan, ammo Jazoir davri uning sotsiolog sifatidagi faoliyatini belgilab berdi. Falsafani oʻrganishdan voz kechib, u Jazoirda etnologiya boʻyicha bir qator ishlarni olib bordi, natijada bir nechta kitoblar paydo boʻldi. Birinchi tadqiqotlar uni mahalliy millatchilik qal’asiga olib keldi Kabiliya va Kollo mintaqalari, urush bilan qamrab olingan. „Jazoir sotsiologiyasi“ badiiy boʻlmagan „ men nimani bilaman?“1958 yilda. Ushbu asarda (dastlab dissertatsiya sifatida rejalashtirilgan) Burdier mustamlakachilikning anʼanaviy turmush tarzining parchalanishiga taʼsirini tahlil qildi.

Dala etnologiyasi akademik martaba pasayishini anglatardi. Burdierning oʻzi oʻsha davrda Etnologiyaga boʻlgan qiziqishni Levi-Strauss taʼsiri bilan izohlagan, chunki u ijtimoiy fanlarga tilshunoslik bilan taqqoslanadigan vakolat bergan Levi-Strauss edi. Bourdieu dala tadqiqotlari uchun imkoniyat tasodifan, harbiy xizmat tufayli paydo boʻlgan boʻlsa-da, keyinchalik u „sxolastik“ falsafani etnologiya va oʻsha paytda nufuzli boʻlmagan sotsiologiya uchun tark etishga tayyorligini esladi.

1963 yilda Jazoir mustaqilligi eʼlon qilingandan soʻng, Alen Darbel, Jan-Pol Rive va Klod Sebel bilan birgalikda u Jazoirdagi mehnat va ishchilar, Jazoirda ish haqi va shahar proletariatining shakllanishini oʻrganib chiqdi. 1964 yilda Bourdieu „yoʻq qilish. Jazoirdagi anʼanaviy qishloq xoʻjaligi inqirozi“, jazoirlik hamkasbi Abdelmalek Sayyad bilan birgalikda yozilgan. Kitobda fransuz armiyasining mahalliy aholini koʻchirish siyosati fonida qishloq xoʻjaligining yoʻq qilinishi va anʼanaviy jamiyatning parchalanishi tasvirlangan. Fransiyaga qaytib kelgandan soʻng, Bourdieu shahar va qishloq Jazoir haqida yangi maʼlumotlarni toʻplashni davom ettirmoqda.

Kabiliyaning etnologik sayti, keyinchalik u erga bormaganiga qaramay, Burdierning keyingi tadqiqotlariga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatdi. Aynan etnologik ekspeditsiyalar, intervyular va oilaviy nasabnomalar maʼlumotlarini toʻplash jarayonida Bourdieu oʻzining harakat nazariyasini birinchi marta shakllantirdi. Uning „amaliyot nazariyasining eskizi“ (1972) va „amaliy maʼno“ (1980) harakatlar nazariyasi boʻyicha asosiy asarlari anʼanaviy Kabiliya jamiyatining antropologik tahlilidan kelib chiqadi. Gender kitobi „erkaklar hukmronligi“ (1998), shuningdek, anʼanaviy kabil jamiyatida erkaklar hukmronligini koʻpaytirish mexanizmlarini tahlil qilishga asoslangan.

Jazoir dala tadqiqotlari suratga olish orqali amalga oshirildi, baʼzi fotosuratlarda Burdierning oʻzi nashr etgan kitoblari tasvirlangan. 2002 yilda Bourdieu tomonidan 1958 yildan 1961 yilgacha olingan fotosuratlar toʻplami nashr etildi[25] va 2012 yilda fotosuratlar turda tashkil etilgan birinchi shaxsiy koʻrgazmaning mavzusi boʻldi.

 === Fransiyaga qaytish: 1960-1968 ===
1960 yilda taniqli sotsiolog Raymond Aron Burdierga Jazoirdan Parijga qaytishga yordam beradi va uni tadqiqot markaziga taklif qiladi[23]:213. Burdier Aron asos solgan Yevropa sotsiologiya markazining bosh kotibi lavozimini egallaydi va Parij universitetida Aron yordamchisi boʻladi.

1961 yilda Bourdieu Lill universitetida oʻqituvchilik lavozimini egalladi, u 1964 yilgacha Parijda maʼruzalar va seminarlar oʻtkazishda davom etdi. Lillda u Erik Vayl bilan qayta aloqa oʻrnatadi, shuningdek tarixchi Per Vidal-nake va germenevtika tarafdori, faylasuf va germanist Jan Bollak bilan uchrashadi, u uning doʻsti boʻladi. Xuddi shu davrda Bourdieu Klod Levi-Strauss seminarlarida qatnashdi Fransiya kolleji va inson muzeyida etnologiya boʻyicha maʼruzalar, shuningdek Marksni chuqur oʻrgangan.

1962 yilda Bourdie Mari-Kler Brizardga uylandi; u bilan uchta farzandi bor edi: Jerom, Emmanuel va Loran. 1960-yillarning oʻrtalarida u oilasi bilan Parijning Janubiy chekkasidagi Antoni shahriga koʻchib oʻtdi. Bourdieu „Tour de France“ velosipediga qiziqdi; shuningdek, u tennis va regbi kabi koʻplab individual va jamoaviy sport turlarida yaxshi natijalarga erishdi.

1964 yilda Bourdie Yevropa sotsiologiyasining Aronov markazi rahbarining oʻrinbosari boʻldi. Oʻsha yildan boshlab u oliy tadqiqotlar amaliy maktabida (Parij) oʻqituvchi boʻlib ishlaydi, keyinchalik u ijtimoiy fanlar Oliy maktabi deb oʻzgartirildi. 1964 yilda u Jan-Klod Passeron bilan hamkorlikni boshladi, natijada „Vorislar: talabalar va madaniyat“ kitobi nashr etildi, u bir zumda muvaffaqiyatga erishdi va burdierning sotsiologiyada Shuhrat qozonishiga hissa qoʻshdi.

„Fotosuratdan ijtimoiy foydalanish boʻyicha insholar“ (1965) va "sanʼatga muhabbat. Yevropa sanʼat muzeylari va ularning jamoatchiligi " (1966 va 1969), sotsiologlar Lyuk Boltanskiy, Robert Kastel va Jan-Klod Shamberdon bilan birgalikda yozilgan, Bourdieu madaniy amaliyotlarga bagʻishlangan bir qator tadqiqotlarni boshladi. Ushbu yoʻnalish keyingi oʻn yillikdagi tadqiqotlarida asosiy yoʻnalishga aylandi. Bir qator asarlar „diskriminatsiya: hukmni ijtimoiy tanqid qilish“ (1979) kitobining chiqarilishi bilan yakunlandi, bu uning eng taniqli va keltirilgan asariga aylandi. Xalqaro sotsiologik assotsiatsiyani baholash boʻyicha XX asr jahon sotsiologiyasining eng muhim oʻnta kitobi orasida oltinchi oʻrinni egallaydi.

### Keyingi martaba
1968 yil may voqealari fonida Bourdieu chap qanot ijtimoiy harakatlarini maʼqullamagan Raymond Aron bilan munosabatlarni uzdi. Aron bilan mojaro paytida Burdier oʻzining taʼlim va madaniyat sotsiologiyasi markazini tashkil etadi, unda uning rejasiga koʻra ijtimoiy ierarxiyalar va ijtimoiy takror ishlab chiqarish boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazilishi kerak edi. 1983 yilda Aron vafot etganidan soʻng, u Yevropa sotsiologiya markazini uning vorisi sifatida meros qilib oladi Fransiya kolleji (ikkala tadqiqot markazi ham 1998 yilda qayta birlashtirilib, hozirda Bourdieu shogirdlari tomonidan boshqariladi).

Bourdieu 1968 yildagi inqirozni birinchi navbatda ilmiy nuqtai nazardan – anʼanaviy jamiyatlarning ijtimoiy koʻpayishining maʼlum bir tsiklining oxiri sifatida koʻrib chiqishga harakat qildi; Bourdieu universitet fransuz muhitidagi voqealar va anʼanaviy jamiyatlarning qulashi oʻrtasida maʼlum bir oʻxshashlikni koʻrdi Kabiliya va Bearnais (Fransiyadagi tugʻilgan qishlogʻida), u yerda antropologik tadqiqotlar olib borgan. Shu bilan birga, Bourdieu 1968 yilgi voqealar ishtirokchilariga nisbatan juda tanqidiy munosabatda boʻldi; uning fikriga koʻra, talabalar oʻzlari aristokratik muhitdan kelib chiqqan holda, ular qarshi boʻlgan tizimning tuzilishi toʻgʻrisida etarli tasavvurga ega emas edilar.

Oʻsha yili u (Jan-Klod Shamboredon va Jan-Klod Passeron bilan birgalikda) „sotsiolog Kasbi. Epistemologik preliminariyalar“, unda sotsiologiya usullari bayon qilingan. Ushbu kitobda va davrning boshqa bir qancha asarlarida Bourdieu oʻzining yangi yondashuvining asosiy fikrlarini bayon qiladi.

Bourdieu tadqiqotlarini tan olish asta-sekin fransuz sotsiologiyasidan tashqariga chiqadi. Bu tarixchilar orasida, ayniqsa, ijtimoiy Fanlar Oliy maktabida taʼsir koʻrsatadi. 1970-yillarda uning Anglo-sakson ilmiy muhitida tan olinishi boshlandi, u nemis va italyan tillarida faol nashr etildi. 1980-yillarning oxiriga kelib, Bourdieu AQShda fransuz ziyolilarining iqtiboslar indeksida Mishel Fukodan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Xalqaro eʼtirof Burdierga koʻp sayohat qilish va koʻplab konferentsiyalarda, asosan Angliya-sakson mamlakatlari, Yaponiya, Germaniya va Skandinaviyada qatnashish imkonini berdi. Bourdieu vafotidan sal oldin Rossiyaga kelish rejalashtirilmagan edi.

1981 yildan 2001 yilgacha Bourdieux Sotsiologiya kafedrasini boshqargan Fransiya kolleji. 1993 yilda u Milliy ilmiy tadqiqotlar markazining oltin medalini qoʻlga kiritgan birinchi sotsiolog boʻldi – Fransiyaning ilm-fan sohasidagi eng nufuzli mukofoti.

### Nashriyot faoliyati
Bourdieu akademik faoliyati bilan bir qatorda jiddiy nashriyot faoliyatini olib bordi va bu unga oʻz gʻoyalarini toʻliq tarqatishga imkon berdi. 1964 yildan 1992 yilgacha u „Editions de Minuit“ nashriyotida"Le Sense commune" („Common Sense“) seriyasining muharriri boʻlib ishlagan, 1993 yilda nashriyotni oʻzgartirib, „Editions du Seuil“ga ketgan. Ushbu seriyada Bourdieu oʻz kitoblarining katta qismini va izdoshlarining kitoblarini nashr etdi va shu bilan oʻz gʻoyalarini ommalashtirishga yordam berdi. Burdier shuningdek, sotsiologiya (Emil Dyurkgeym, Marsel Moss va boshqalar) va falsafa (Ernst Kassirer, Ervin Panofskiy va boshqalar) klassikalarini nashr etdi. D.) seriyada Irving Xofman kabi etakchi amerikalik sotsiologlarning asarlari tarjimalari nashr etilgan. "Éditions du Seuil „da u xuddi shunday“Liber" turkumiga asos solgan.
1975 yilda Bourdieu Fernand Brodelning maʼlum bir koʻmagi bilan „ijtimoiy fanlar boʻyicha tadqiqotlar materiallari“ jurnalini yaratdi, u vafotigacha unga rahbarlik qildi. Ushbu loyihaning asosiy vazifasi intellektual, birinchi navbatda falsafiy doiralar tomonidan sotsiologiyaga eʼtiborni jalb qilish edi, bu muvaffaqiyatli amalga oshirildi: nashr etilgan asarlar katta qiziqish uygʻotdi. Jurnal innovatsion nashriyot loyihasiga aylandi va anʼanaviy akademik jurnallardan koʻplab fotosuratlar, illyustratsiyalar, komikslar va katta formatga ega boʻlishi bilan ajralib turardi. Unda Bourdieu va uning sheriklari va shogirdlarining asarlari nashr etilgan. Burdierning bir qator hamfikrlari jurnal atrofida birlashdilar: Lyuk Boltanskiy, Jan-Klod Passeron, Monika de Sent-Martin. Yaqin vaqtgacha jurnal oʻziga xos uslubini saqlab qoldi. Aslida, Bourdieu oʻzining professional jurnaliga ega boʻlgan yagona fransuz sotsiologiga aylandi. 1975 yildan keyin yozgan koʻplab kitoblari „asarlar…“ da nashr etilgan maqolalarning rivojlanishi edi.

1995 yilda Fransiyada noyabr – dekabr oylarida yuz bergan ommaviy tartibsizliklardan soʻng Burdier „Raisons s’agir“ („harakat qilish sabablari“) nashriyotini tashkil etdi. Nashriyot bir vaqtning oʻzida ijtimoiy jurnalistika va ilmiy tadqiqotlarni, shu jumladan yosh olimlarni, uning izdoshlarini ishlab chiqardi va neoliberalizmni maqsadli tanqid qildi.

### Siyosiy faollik
Bourdieu vaqti-vaqti bilan oʻzini Jan-Pol Sartr ruhidagi „angage Intelligent“ obrazidan uzoqlashtirgan boʻlsa-da, u tez-tez siyosiy hayotda oʻz nomi va taʼsiridan foydalangan.

1980-yillarning boshidan Bourdieu ijtimoiy tadbirlarda koʻproq ishtirok etdi. Mishel Fuko bilan birgalikda u birdamlik harakatini qoʻllab-quvvatladi. 1981 yilda Bourdieu Gilles Deleuze va boshqa ziyolilar bilan birgalikda komediyachi Kolyushning prezidentlik saylovlarida qatnashish qarorini qoʻllab-quvvatladi. Bourdieu Kolyusha nomzodiga qarshi pujadizm ayblovlarini siyosatchilarning siyosiy vakillik monopoliyasini saqlab qolish va oʻzlarini tashqi „oʻyinchi“tahdididan himoya qilish istagini koʻrdi. Kolyush odatdagi siyosiy oʻyin qoidalaridan voz kechdi va shu bilan siyosiy qoidalarning noqonuniyligini fosh qildi. Mitteran hukumatining tanqidiga qaramay, Bourdieu 1980-yillarning ikkinchi yarmida taʼlim islohotlari loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etdi.

Biroq, Bourdieu siyosiy hayotda faqat 1990-yillarda toʻliq ishtirok eta boshladi va siyosatda ishtirok etgan fransuz ziyolilari orasida muhim rol oʻynadi. U neoliberalizmga qarshi global safarbarlikda etakchi jamoat arbobiga aylandi. Bourdieu siyosiy faoliyatining markazida neoliberalizmning tarqalishi va ijtimoiy davlat institutlarini siyosiy demontaj qilish tanqidlari mavjud. 1993 yilda nashr etilgan „dunyoning qashshoqligi“ jamoaviy monografiyasi katta jamoatchilik noroziligiga sabab boʻldi. Kitob hatto teatr tomoshalari uchun asos boʻlgan. Bourdieu oʻzining hamfikr odamlari bilan neoliberal siyosatning halokatli oqibatlari haqida gapirib, ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlar: Jazoir muhojirlari, ishsizlar, yoshlar, dehqonlar tarafida turib, siyosiy jihatdan murakkab pozitsiyani egallaydi. Shu bilan birga, Bourdieu oʻzini hech qanday siyosiy partiyaga bogʻlamadi.
Jazoirdagi fuqarolar urushi paytida u Jazoir ziyolilarini qoʻllab-quvvatlash xalqaro qoʻmitasining aʼzosi edi.

1995 yil noyabr – dekabr oylarida boʻlib oʻtgan ish tashlashlarda u ish tashlagan ishchilarni Alen Juppe hukumati tomonidan boshlangan sugʻurta tizimidagi islohotlarga qarshi noroziliklarida qoʻllab-quvvatlaydi va bu hukumatning jahon moliya bozorlaridagi mavqeini mustahkamlashning asl maqsadi deb hisoblaydi. U Juppening vorisi Lionel Jospinni qattiq tanqid qiladi va Bler, Jospin va Shrederni „neoliberal uchlik“deb ataydi. 1996 yilda u ziyolilar, kasaba uyushmalari va jamoat birlashmalari vakillarini oʻz ichiga olgan „ijtimoiy Harakatning umumiy Shtatlari“ ning tashabbuskorlaridan biri. 1997/98 yil qishida Bourdieu „ijtimoiy mo“jiza" deb baholaydigan ishsizlar harakatini qoʻllab-quvvatlaydi.

1999 yil dekabr oyida Fransiya-Germaniya „Arte“ telekanalida Per Burdier va Gyunter Grass XX asr natijalarini muhokama qilib, siyosatdagi intellektualning roli va neoliberalizmning global boshlanishi bilan bogʻliq bizning davrimizning ijtimoiy muammolariga toʻxtalib oʻtgan dastur chiqdi.

Kapitalizmni ijtimoiy tanqid qilish va muqobil imkoniyatga boʻlgan ishonch Burdierni yangi paydo boʻlgan globallashuvga qarshi harakatning etakchi shaxslaridan biriga aylantirdi. Uning ushbu mavzular boʻyicha qarashlari asosan „noxush oqibatlar“ (1998) umumiy nomi ostida ikkita kitobda keltirilgan. 2002 yilda 1961 yildan 2001 yilgacha boʻlgan davrda asosan noqonuniy muhojirlar, gomoseksuallar va neoliberalizmga qarshi kurash masalalariga bagʻishlangan siyosiy ishlar toʻplami nashr etildi.

2001 yilda „Sotsiologiya – bu jang sanʼati“hujjatli filmi Fransiya ekranlariga chiqdi. Film Bourdieu siyosiy faoliyatiga, birinchi navbatda uning neoliberalizmga qarshi kurashiga bagʻishlangan va shu jumladan Bourdieu gʻoyalarini keng auditoriyaga tarqatish.

Burdierning zamonaviy kapitalizm va neoliberalizmga munosabati, xususan Jak Le Goff va Burdierning sobiq shogirdi Lyuk Boltanski tomonidan tanqid qilindi. 1998 yilda „yangi oʻng“ intellektual hamjamiyati „Orloj“ klubi Burdierga „Lisenko mukofoti“ni taqdim etdi.

### Bourdieu va ommaviy axborot vositalari
Bourdieu mashhur shaxs sifatida siyosiy spektrning barcha yoʻnalishlari tomonidan tanqid qilindi. 1991-yil 15-dekabrda u „juda ommaviy axborot vositalari“ shaxsiga aylandi. Uning atrofida media makonini tanqid qilish va uning anti-neoliberal pozitsiyasi toʻgʻrisida koʻplab tortishuvlar boʻlgan. BURDIERNING siyosiy faoliyati ommaviy axborot vositalarida doimiy ravishda tarqalib bordi: u shaxsiy va kasbiy intilishlarini qondirish uchun siyosat bilan shugʻullanganlikda ayblandi.

Bourdieuxning ommaviy axborot vositalari bilan munosabatlaridagi eng mashhur epizod uning 1996 yil 20 yanvarda „Arrêt sur images“ („Stop-Frame“) dasturida ishtirok etishi edi. Bourdieu asosiy mehmon boʻlgan dastur 1995 yil noyabr – dekabr oylarida boʻlib oʻtgan ish tashlashlardan koʻp oʻtmay boʻlib oʻtdi. U televizorning ularni yoritishdagi rolini muhokama qilishni rejalashtirgan. Bourdieu oʻz-oʻzini tsenzuraga asoslangan televizorning ishlashida yashirin mexanizmlarning mavjudligi toʻgʻrisida fikr bildirdi. Bunga javoban u jurnalistlar Giyom Durand, Jan-Mari Kavad va translyatsiya boshlovchisi Daniel Shnayderman tomonidan hujumga uchradi. Bourdierning raqiblari uni sotsiologik tushuntirishlarini qabul qilishni istamay, televizorning ishlash tamoyillarini bilmaslikda ayblashdi. Transfer dasturi yana bir nashri tomonidan taʼqib qilingan, u Bourdieu ishtirokisiz tanqid qilindi qaerda va keyin Bourdieu ochiq dasturi direktori va xost bilan gazetasi „Le Monde Diplomatique“ polemicized [52]. Ushbu mojaro katta jamoatchilik noroziligiga uchradi va ommaviy axborot vositalari haqida bir qator kitoblarning nashr etilishiga sabab boʻldi.

Bourdieu ushbu dasturda televizorda televizorni tanqid qilishning iloji yoʻqligi haqidagi fikrini tasdiqladi. Tez orada u „televizor haqida“ (1996) nomli kichik kitob yozdi. Unda Bourdieu televizion dasturlar shunday tashkil etilganki, ular hukmron tartibni tanqid qilishga urinishlarni tsenzura qiladi. Kitob katta muvaffaqiyatga erishdi va 26 tilga tarjima qilindi.

### Oʻlim
Oʻlimidan sal oldin Bourdieu avtobiografik deb hisoblashdan bosh tortgan „introspektsiya uchun eskiz“ kitobini yakunladi. Unda u oʻzining ijtimoiy va intellektual traektoriyasini oʻzining nazariy vositalari bilan tahlil qilishga harakat qildi. Xususan, u oʻzini ijtimoiy „defektor va defektorning oʻgʻli“ deb hisoblagan va shu bilan uning ijtimoiy dunyoga yondashishining sabablaridan birini topgan. Kitobda u birinchi marta Jazoirdagi urush voqealarini va ikkinchi jahon urushi davriga toʻgʻri kelgan yoshligini tasvirlab berdi. Tugallangan qoʻlyozma avval Germaniyada nashr etilgan va 2004 yilda Burdieu vafotidan keyin Fransiyada nashr etilgan.

Soʻnggi oylarda Bourdieu rassom Eduard man haqidagi qolgan tugallanmagan kitob ustida ham ishladi.

Per Bourdieu 2002 yil 23 yanvarda Sankt-Antuan kasalxonasida oʻpka saratonidan vafot etdi. Uning oʻlimi ommaviy axborot vositalarida katta eʼtiborga sazovor boʻldi, bu uning xalqaro shuhratini aks ettirdi.

Uning qabri Parijdagi Per Lachaise qabristonida, Sent-Simon qabri yaqinida joylashgan.

## Manbalar