BTR-MD

**BTR-MD "Rakushka"** (Index GBTU - **Obyekt 955**) — Rossiyaning amfibiya zirhli transport vositasi. Volgograd traktor zavodining konstruktorlik byurosida ishlab chiqilgan. Baʼzan norasmiy ravishda **BTR-D-3**, **BTRD-3** deb ham ataladi.

Ushbu zirhli transport vositasi BMD-4 havo-desant jangovar mashinasi asosida ishlab chiqilgan. Uni ishlab chiqarishdan asosiy maqsad qoʻshinlarda foydalanilayotgan BTR-D larni  almashtirishdir.

## Konstruksiya tavsifi

Mashina korpusi payvandlangan zirh listlaridan qilingan. Korpusning old va oʻrta qismida ekipaj va bronetransportyor qoʻshinlari bilan rubka joylashgan. Gusenitsalarning tepasida maxsus boʻshliqlar mavjud. Mashinaning orqa qismida dvigatel boʻlimi joylashgan. Rubkaning korm qismida ekipajni tushirish uchun lyuk mavjud. Mexanik-haydovchi oʻrindigʻi mashina oldida joylashgan. Uning chap va oʻng tomonida desantlarining ikki aʼzosi uchun oʻrindiqlar mavjud va tom qismida mashinadan tushishi uchun uchta lyuk mavjud.

Mashinaning oʻlchamlari va ogʻirligi ularni aviatransportda tashishni osonlashtiradi va suv toʻsiqlarini tezda yengib oʻtishni taʼminlaydi.

Mashina chap tomonida avtomobil tomida minora oʻrnatilgan va bir minoraning ostida korpusda kuzatuvchi-komandir oʻrindigʻi oʻrnatilgan. Minoraga tashqi elektr taʼminoti tizimi oʻrnatilgan,  shuningdek, vertikal koʻrsatish mexanizmi bilan jihozlangan. Mashinaning oʻrta qismida yon tomonlarda desantchilar uchun ikkita oʻrindiqli, har bir tomonda uchta oʻrindiq mavjud. Bundan tashqari, yon bortda kronshteyn oʻrnatilgan boʻlib ularga yaralanganlar  nosilkasi maxkamlanadi.

Elektr stantsiyasi dvigatel boʻlinmasida mashinaning orqa tomonida joylashgan. Mashinaning dvigateli porshenli ichki yonuv dvigateli boʻlib, turbonadduv va ejektor-ventilyatorli sovutish tizimi bilan jihozlangan. Dvigatelli bitta blokda uzatish va aylanish mexanizmi mavjud. Mexanizm riversli ikki valli uzatish qutisidan iborat.

### Dvigatel va transmissiya
Elektr stantsiyasi dvigatel boʻlinmasida mashinaning orqa tomonida joylashgan. Avtomobilning dvigateli bokschi boʻlib, turbo zaryadlovchi va ejektor-fan sovutish tizimi bilan jihozlangan. Dvigatelli bitta blokda tishli va aylanish mexanizmi mavjud. Mexanizm teskari ikki valli vites qutisidan, shuningdek reaktiv qoʻzgʻalish uchun teskari milga ega boʻlgan haydovchidan iborat.

### Shassi

Mashinaning shassi qismi har tomondan beshta tayanch va toʻrtta qoʻllab-quvvatlovchi rolikdan iborat. Roliklarda kauchuk-metall ilgaklar bilan kichik oʻlchamdagi gusenitsa lentalari oʻrnatilgan. Tayanch roliklari pnevmatik ressorlarga oʻrnatilgan. Zirhli transport vositasini klirensi oʻzgaruvchan va uchta rejimga ega. Bular:  minimal, ishchi va maksimal. rejimlaridir.

### Kuzatuv va aloqa qurilmalari
Atrofni kuzatish uchun mexanik-haydovchining lyukiga uchta periskopni kuzatish moslamalari oʻrnatilgan. Markaziy kuzatuv qurilmasini tungi koʻrish qurilmasi bilan almashtirish mumkin. Mashina old qismidagi oʻng lyuk oldida kursli pulemyotdan oʻq otish uchun nishon koʻrinish mavjud. Minorada, shuningdek, atrofni kuzatish va oʻq otish uchun komandir-toʻpchining nishonga olish majmuasi mavjud.

### Qurollanish
Asosiy qurol - bu oʻqotar minoraga oʻrnatilgan 7,62 mm lipulemyotdir. Bundan tashqari, kabinaning oʻng old tomoniga yana 7,62&nbsp;mm kalibrli pulemyot oʻrnatilgan.

## Modifikatsiyasi

* **BTR-MD** - BMD-4 havo-desant jangovar transport vositasiga asoslangan asosiy modifikatsiya
* **BTR-MDM** - BMD-4M havo-desant jangovar transport vositasiga asoslangan takomillashtirilgan versiya

## Mashinalar asosida

* **BMM-D** - zirhli tibbiy amfibiya mashinasi (zirhli tez yordam tashuvchisi - BMM-D1, tibbiy vzvod zirhli mashinasi - BMM-D2).
* **RXM-5M** - kimyoviy razvedka mashinasi (modernizatsiya qilingan)

## Operatorlar
* 
Birinchi seriyali 17 ta BMD-4M va 12 BTR MDM 2015-yilning birinchi yarmida Rossiya Mudofaa vazirligiga etkazib berildi, ular Ryazandagi Armiya generali V.I. F. Margelov nomidagi harbiy bilim yurtiga topshitilfi.

BMD-4M va BTR MDM mashinalari Rossiya Qurolli Kuchlari tomonidan 2016-yil aprel oyida rasman qabul qillib olingan.

2018-yil holatiga koʻra, Rossiya qoʻshinlarda 54 ta MDM zirhli transportyorlari mavjud edi.

### 2021-yilgacha
Quyidagilar Har biri ikkita batalon transport vositalari toʻplamini oldi (BMD-4M va BTR-MDM):

* Ryazan shahrida joylashgan 106-gvardiya havo-desant diviziyasining 137-gvardiya havo-desant polki (2016-yil sentabr va dekabr),
* Ulyanovskdagi 31-gvardiya alohida havo hujumi brigadasi (2017-yil aprel va avgust oylarida),
* 76-gvardiya havo hujumi diviziyasining 104-gvardiya havo hujumi polki (2018-yil fevral va 2019-yil mart oylarida),
* Pskovdagi 76-gvardiya havo hujumi diviziyasining 234-gvardiya havo hujumi polki (2020-yil yanvar va iyun).

Bitta batalon toʻplami Novorossiyskda joylashgan 108-gvardiya Kuban kazak havo-desant-hujum polkiga topshirildi (2020-yilda).

2017-yil boshida BMD-4M kompaniya toʻplami (oʻnta mashina) Omskdagi 242-havo-desant oʻquv markazi tomonidan qabul qilib olindi.

### 2021-yilda
Oʻninchi batalon toʻplami Stavropolda joylashgan 7-Novorossiysk gvardiya havo desant (togʻ) diviziyasining 247-gvardiya havo desant-shturm-kavkaz kazak polkiga berildi (2021-yil 8-iyun).

Havo-desant qoʻshinlariga yetkazib berilgan oʻn birinchi batalon toʻplami Ivanovodagi 98-gvardiya havo-desant diviziyasining Kutuzov polkining 217-gvardiya havo-desant qoʻshinlari tomonidan qabul qilib olindi.

Umuman olganda, shu tarzda, Rossiya Qurolli Kuchlarida 200 tagacha MDM zirhli transportyorlari borligi taxmin qilinmoqda.

## Havolalar

* 
* 
* 
* BTR-MDM "Shell" va BMD-4M "Gardener": Rossiya parashyutchilarining so'nggi transport vositalarining xavfi qanday // RIA, 2017-yil sentabr; Gʻarb-2017da ishtirok etish

## Adabiyotlar

* 

## Eslatmalar