Oʻlim marshi

**Oʻlim marshi** – urush asirlari yoki deportatsiya qilingan odamlarning majburiy yurishi. Bunda ayrim shaxslar yoʻlda oʻlimga tashlab ketiladi. Bu oddiy mahbuslarning piyoda boshqa yerga olib ketilishidan farq qiladi. Jeneva konvensiyasining 19-moddasiga koʻra, mahbuslar xavfli hudud, masalan, front chizigʻi yaqinidan xavfsizroq deb hisoblanadigan joyga koʻchirilishi kerak. Harakatlanishga qodir boʻlmagan yoki jarohatlangan mahbuslarni evakuatsiya qilish talab qilinmaydi. Urush paytida bunday evakuatsiyalarni amalga oshirish qiyin boʻlishi mumkin.

Oʻlim marshlari boshqa turdagi jazolardan odatda ogʻir jismoniy mehnat, zoʻravonlik, mahbuslarning jarohati va ularning kasalligiga eʼtiborsizlik, ataylab ochlik, suvsizlik bilan qiynash, kamsitish, qiynoqlar va yurish tezligiga yetisha olmaganlarni qatl etish kabi amaliyotlar bilan ajralib turadi. Marshlar urush asirlari lagerida yoki internatsiya lagerida tugashi mumkin yoki majburiy yurishda qatnashganlarning barchasi oʻlishigacha davom etishi mumkin.

## Mashhur oʻlim marshlari

### Jingkang voqeasi
1127-yilda Jin–Sun urushlari davomida, Jurchen boshchiligidagi Jin sulolasi qoʻshinlari Han boshchiligidagi Song sulolasi poytaxtidagi Imperator saroylarini qamal qilgan. Jin qoʻshinlari Song hukmdori, imperator Qinzongni, uning otasi imperator Huizongni, shuningdek, koʻplab imperator oilasi aʼzolari va Song imperator sudining amaldorlarini qoʻlga olishadi. „*Jingkang solnomasi*“ ga koʻra, Jin qoʻshinlari imperator kutubxonasini va saroyni talon-taroj qilgan. Jin qoʻshinlari barcha ayol xizmatkorlar va imperator musiqachilarini ham oʻzlari bilan olib ketishadi. Imperator oilasi oʻgʻirlab ketiladi va ularning qarorgohlari talon-taroj qilinadi. Jurchenlar tomonidan asirlik va qullik tahdidi bilan duch kelgan koʻplab saroy ayollari oʻz joniga qasd qilishadi. Qolgan asirlar, 14,000 dan ortiq kishi, oʻljalar bilan birga Jin poytaxtiga yurishga majbur boʻlishadi. Ularning qoʻshinlari – asosan Shimoliy Song sulolasining vazirlari va generallari kasallik, suvsizlik va charchoqdan aziyat chekishadi. Yetib kelgach, har bir kishi maxsus marosimdan oʻtishi kerak edi, bu marosimda ular faqat qoʻy terisiga oʻralgan holda yalangʻoch turishi kerak boʻlgan.

### Afrikalik qullar savdosi

Afrika qullar savdosida sotilgan yoki asir olingan qullar yurishga majburlangan. Ular Zanzibar va Atlantika qullar savdosi doirasida boshqa mamlakatlarga joʻnatilgan. Baʼzida savdogarlar qullarni zanjirlab, ularga yetarlicha oziq-ovqat bermas edi. Yurishga qodir boʻlmagan qullar koʻpincha oʻldirilgan yoki oʻlimga tashlab ketilgan.David Livingstone Sharqiy Afrika qullar savdosi haqida shunday deb yozgan:

### Mahalliy amerikaliklarni majburiy koʻchirilishi

AQShda mahalliy amerikaliklarni koʻchirish jarayonida, taxminan 6,000 Choctaw qabilasi aholisi 1831-yilda Mississipidandan yangi tashkil etilayotgan Hindular hududiga (hozirgi Oklaxoma) koʻchiriladi. 1832-yilga kelib, faqatgina u yerga 4,000 Choctaw yetib keladi. 1836-yilda, Creek urushidan soʻng, AQSh armiyasi 2,500 Muskogini Alabama shtatidan urush asirlari sifatida zanjirlar bilan deportatsiya qiladi. Qabilaning qolgan qismi (12,000 kishi) armiyaga deportatsiya qilindi. Hindular hududiga kelgach, 3,500 nafari infeksiyadan vafot etadi. 1838-yilda, prezident Andrew Jackson farmoni bilan, Cherokee xalqi Hindular hududiga koʻchishga majbur boʻladi. Ushbu marsh „Koʻz yoshlar yoʻli“ deb nomlanadi. Taxminan 4,000 kishi koʻchish jarayonida vafot etadi.

## Manbalar