Robert Venturi

**Robert Venturi** (1925-yil 25-iyun – 2018-yil 18-sentabr) – Amerikalik arxitektor. Venturi, Skott Braun va Associates firmasining asoschisi va XX asrning yirik meʼmoriy arboblaridan biri.

## Hayoti va ijodi

Robert Venturi – Amerikalik arxitektor, Pritsker mukofoti sovrindori, postmodernizm asoschilaridan biri, Prinston universiteti arxitektura maktabida (1947-1950) va Rimdagi Amerika akademiyasida (1954-1956) tahsil olgan. U O.Stonorov (Filadelfiya), E.Saarinen (Blumfild Hills, Michigan) va L.Kan (Filadelfiya) arxitektura firmalarida ishlagan. 1964-yilda u (J. Rauch bilan birgalikda) oʻz kompaniyasini ochdi (1967-yilda Venturining rafiqasi D. S. Braunga tegishli). 1980-yildan beri u Venturi, Rauch & Scott Brown kompaniyasi hisoblanadi. Soʻnggi oʻn yilliklarda kompaniya koʻrgazma va mebel dizaynida ham faol ishtirok etmoqda. 1957-yildan beri Venturi Pensilvaniya universitetida professor boʻlib faol oʻqituvchi boʻlib ishlaydi. Uning Charlz asarlari bilan bir qatorda „*Arxitekturadagi murakkabliklar va qarama-qarshiliklar*“ (1967) va „*Las-Vegasdan saboqlar*“ (1972) kitoblari. Jenks arxitekturada postmodernizmning nazariy asosini yaratdi. Robert Venturining zamonaviy arxitekturashunoslikdagi asarlari Le Korbusierning asarlari oʻz davri uchun boʻlgani kabi, zamonaviy arxitektura uchun ham ahamiyatli va ahamiyatli hisoblanadi."Bezakli tom" nazariyasi, arxitekturadagi qarama-qarshiliklarni izlash. Modernizm gʻoyalarini qayta koʻrib chiqish va meʼmorlarning eʼtiborini pop artuga jalb qilish Venturining koʻplab yangiliklaridan biridir.

U modernizm anʼanalarini qayta koʻrib chiqadi (va ular bilan ilm-fan va taraqqiyotga soʻzsiz eʼtiqodga asoslangan butun oldingi madaniyat anʼanalari) va uning asosiy xususiyatlarini (dekor, dekor vazifasini, yangi) aniqlab, modernizmga ergashishi kerak boʻlgan yangi arxitekturani belgilaydi. Eklektizm, bir asarda turli manbalardan toʻgʻridan-toʻgʻri iqtibos keltirish, modernizmning istehzoli qayta kashfiyoti). Buning uchun u Rim va Las-Vegas, mavhum ekspressionizm va pop-art, Vitruvius va Gropius, Mies van der Rohe va McDonald’s, Scarlatti va Beatlesni solishtiradi. Taqqoslashlarning oʻzi Venturining yondashuvini postmodern sifatida tavsiflaydi: u postmodern arxitektura gʻoyasini ifodalash uchun barcha zamonlar, uslublar va janrlarni (Gropiusning yonidagi Vitruvius, klassik va mashhur musiqa va boshqalar) osongina aralashtirib yuboradi, buning uchun endi hech qanday farq yoʻq. oʻtmish va hozirgi oʻrtasida, madaniyatlar oʻrtasida (jahon miqyosida – Amerika-Yevropa-Sharq) hamma narsa qoʻshtirnoq olish uchun makondir. Rimni hisobga olgan holda, Venturi amerikalik meʼmorlarning 50-yillarda Rimga tarixiy shahar sifatida qiziqishi haqida gapiradi, ammo shundan beri ularning ongi hali ham modernist bilan chambarchas bogʻliq edi, keyin Rimda (uning kuchli hissiy kuchi bilan hayratda) ular ramziylikni emas, balki oʻsha joy va vaqtning mavhum kompozitsiyalarini koʻrdilar.

Natijada, ular Amerikada oʻzlarining piazzalarini loyihalashni boshlaganlarida, ular kompozitsion elementlarning quruq konfiguratsiyasini yaratdilar – shakl va toʻqimalar, naqsh va rang, ritmlar, urgʻu va oʻlchov munosabatlari. Rim saboqlarini oʻzlashtirish uchun meʼmorlar Las-Vegasning ramziyligidan saboq olishlari kerak edi, bu Venturining soʻzlariga koʻra, 60-yillarda sodir boʻlgan. Las-Vegas ramzi – bu sanʼatdagi vakillikning qadr-qimmatini qayta kashf etgan va shu tariqa shaharni rejalashtiruvchilarni arxitektura elementi sifatida assotsiatsiya haqida oʻylashga olib kelgan Pop Art ramzidir. Shuningdek, ular oddiy va anʼanaviy elementlarning qadr-qimmatini ularni yangi muhitda, yangi kontekstlarda yangi maʼnolarga erishish, eski maʼnolari bilan birga anglash uchun joylashtirib koʻrsatdilar. Venturi Skarlatti va Bitlzni solishtirib, zamonaviy inson didi haqida gapiradi. , u klassik musiqa va estrada musiqasini bir vaqtning oʻzida tinglashi mumkin boʻlgan narsalar haqida, yaʼni zamonaviy inson did va imtiyozlarda eklektik. Venturi uchun savol tugʻiladi: nega aynan bir odam „*pop arxitekturasi*“ ni yoqtirmaydi? U javobni odamlarning umuman arxitektura haqidagi eskicha gʻoyalarga yopishib olishida koʻradi. Bu gʻoyalardan biri shundaki, madaniyatda bitta dominant va haqiqiy did kanoni mavjud boʻlib, bu kanonga amal qilmagan har qanday sanʼat pastroqdir. Venturi meʼmorchilikda gibrid, burma, noaniq, anʼanaviy, ziddiyatli, noaniq shakllarni afzal koʻradi; u hayotiylikni (bu betartiblik bilan tavsiflanadi), maʼno boyligini topishga intiladi va u „kamroq zerikish“ deb aytadi (qarang. Mies van der Rohe: „*kamroq – koʻp*“). U modernizm meʼmorchiligini yaxlitlik, toʻgʻrilik, soddalik, ravshanlik, shaxsiyatsizlik va zerikarlilik uchun qoralaydi.

## Robert Venturining arxitektura amaliyoti

* Episkop akademiyasi cherkovi; Nyutaun maydoni, Pensilvaniya (2008)
* Dumbarton Oaks kutubxonasi, Garvard universiteti; Vashington (2005)
* Bakalavr fanlari binosi, Hayot fanlari instituti va Palmer Commons majmuasi, Michigan universiteti, Michigan (2005)
* Kentukki universiteti biotibbiyot biologiya fanlari tadqiqot binosi (BBSRB); Leksington, Kentukki (2005)
* Beyker/Berri kutubxonasi, Dartmut kolleji; Gannover, Nyu-Xempshir (2002)
* Frist Kampus markazi, Prinston universiteti, Nyu-Jersi (2000)
* Rauner maxsus toʻplamlari kutubxonasi, Dartmut kolleji. Gannover, Nyu-Xempshir (2000)
* Perelman Quadrangle, Pensilvaniya universiteti, Filadelfiya (2000)
* Gonda (Goldschmied) Neyrologiya va genetika tadqiqot markazi, UCLA; Los-Anjeles, Kaliforniya (1998)
* Zamonaviy sanʼat muzeyi, San-Diego, Kaliforniya (1996)
* Bolalar muzeyi; Xyuston, Texas (1992)
* Gordon va Virjiniya MakDonald tibbiy tadqiqot laboratoriyalari, UCLA; Los-Anjeles, Kaliforniya (1991)
* Sainsbury Wing (Milliy galereya kengaytmasi), (Sainsbury Wing, Milliy galereya), London, 1987-1991
* Sietl sanʼat muzeyi; Sietl, Vashington (1991)
* Pensilvaniya universiteti, Filadelfiya, Fisher tasviriy sanʼat kutubxonasini qayta tiklash (1991)
* Sharqiy Xemptondagi uy, Long-Aylend, Nyu-York (1990)
* Lyuis Tomas laboratoriyasi, Prinston universiteti, Nyu-Jersi (1986)
* Gordon Vu Hall; Prinston universiteti, Nyu-Jersi (1983)
* Yangi qal’adagi uy (1983)
* Koks-Hayden uyi va studiyasi; Rod-Aylend (1981)
* BASCO koʻrgazma zali; Filadelfiya (1976)
* Benjamin Franklin yodgorlik majmuasi (Franklin sudi); Filadelfiya (1976)
* Dixwell yongʻin stantsiyasi, Nyu-Xeyven (1974)
* Brant uyi; Grinvich, Konnektikut (1972)
* Trubek va Wislocki uylari; Nantucket, Massachusets (1971)
* № 4 yongʻin stantsiyasi; Kolumbus, Indiana (1968)
* Vanna Venturi uyi; Filadelfiya (1964)
* Gildiya uyi; Filadelfiya (1964)
* Tasviriy sanʼat instituti, Nyu-York universiteti, ichki taʼmirlash; Nyu-York (1958)

## Manbalar