Fors koʻrfazi Pro ligasi

**Fors koʻrfazi Pro ligasi** (; *Lig-e Bartar-e Xalij-e Fârs*), ilgari Eron Premyer-ligasi nomi bilan tanilgan (, *Lig-e bartar-e Irân*) – Erondagi professional futbol ligasi va Eron futbol ligasi tizimining eng yuqori darajasi hisoblanadi. Turnir EIRFF tomonidan nazorat qilinadi. Musobaqa 16 ta jamoa oʻrtasida 30 tur davomida oʻtkaziladi.

2013-yildan beri liga turnirida 16 ta jamoa ishtirok etmoqda. Fors koʻrfazi Pro-ligasi gʻolibi Hazfi kubogi sohibi bilan birgalikda avtomatik ravishda Osiyo Chempionlar ligasi Elita guruh bosqichlariga yoʻllanma oladi. Fors koʻrfazi Pro-ligasida ikkinchi oʻrinni egallagan jamoa Osiyo Chempionlar ligasining elita pley-off bosqichiga yoʻllanma oladi. Ligada soʻnggi ikki oʻrinni egallagan jamoalar Azadegan ligasiga tushiriladi. Oʻtmishda jamoalarning formati va soni turli vaqtlarda oʻzgartirilgan.

## Tarix

2000-yillar boshida Eron futbol federatsiyasi yangi professional futbol ligasini yaratishga qaror qildi. 2001-yilda Eronda yangi yuqori darajadagi futbol ligasi sifatida Eron Pro Ligasi tashkil etildi. Eron Pro Ligasi Eron professional futbol ligasi sifatida tashkil etilgandan soʻng, Azadegan Ligasi Eron futbol ligasi tizimida ikkinchi eng yuqori liga deb eʼlon qilingan. Eron Pro Ligasi 2003–04-yilgi mavsumgacha 14 klubdan iborat edi.

Eron Pro Ligasining birinchi gʻolibi Persepolis hisoblanadi. Jamoa dastlabki liga turniri mavsumida Esteghlalni bir ochko farqi bilan ortda qoldirib gʻolib boʻlgan. Dastlabki mavsumda Esteghlal Rasht va Sharqiy Ozarbayjonning Traktor klubi Azadegan ligasiga tushib ketgan edi. Traktor jamoasi Eronning eng yuqori divizioniga qaytish uchun sakkiz yil vaqt oldi.

2002–03-yilgi mavsumining ikkinchi oʻrin sohibi PAS Tehran 2003–04-yillardagi Eron Pro Ligasining Eron futbol chempioni boʻlgan. Bu PAS Tehron uchun soʻnggi Eron chempionati edi. PAS Tehron futbol klubi 2007-yilda tarqatib yuborilgan.

2004-yilda jamoalar soni 14 tadan 16 tagacha oshirilgan. Ahvozning Foolad klubi Xuziston viloyatidan birinchi chempion jamoa boʻlgan. 2005–06-yilgi mavsumda Esteghlal klubi 2001-yildan beri birinchi chempionligini nishonlagan. Shamoushak Noshahr va Shahid Ghandi (bugungi kunda Tarbiat Yazd nomi bilan tanilgan) jamoalari esa Azadegan ligasiga tushib ketishgan.

### Fors koʻrfazi kubogi

2006-yil 12-avgustda Eron futbol federatsiyasi ligaga boshqa nom berishga qaror qildi. Oʻshandan beri liga asosan Eronda Fors koʻrfazi kubogi (PGC) nomi bilan tanilgan. Futbol federatsiyasi buni forscha nomlashni targʻib qilish uchun qaror qildi. Fors koʻrfazi nomi 1960-yillardan beri baʼzi arab mamlakatlari tomonidan Eron va arab mamlakatlari oʻrtasidagi siyosiy va etnik farqlar tufayli bahsli boʻlib kelgan. Futbol federatsiyasi shuningdek, liga logotipini oʻzgartirishga qaror qildi. Yakuniy logotip 130 dan ortiq dizaynlar orasidan tanlab olingan va 2006-yil 14-noyabrda taqdim etilgan. Saipa 2006–07-yilgi mavsumda Fors koʻrfazi kubogini qoʻlga kiritgan. 2007-yilgacha ketma-ket oltita turli jamoa liga chempionligini qoʻlga kiritgan. Nigeriyalik hujumchi Daniel Olerum Aboomoslem jamoasi tarkibida 27 ta oʻyinda 17 ta gol urgan va turnir toʻpurari boʻlgan. Mavsum davomida ikki yil avval chempion boʻlgan Foolad klubi natijalari qoniqarsizligi sababli Azadegan ligasiga tushib ketgan.

2007–08-yilgi mavsum boshlanishidan oldin jamoalar soni 16 tadan 18 tagacha oshirildi. PAS Tehron jamoas mavsum boshlanishidan oldin tarqatib yuborildi. PAS Tehron oʻrniga Hamadonda PAS Hamadon deb nomlangan yangi klub tashkil etilgan. 2008-yilda Saba Battery klubi ham Tehrondan Qumga koʻchirilgan. Oʻshandan beri klub Saba Qom nomi bilan tanilgan. 2007–08-yilgi mavsum chempioni soʻnggi oʻyin kunida aniqlandi. Persepolis Sepahanni magʻlub etdi. Sanat Naft va Shirin Faraz (bugungi kunda Rahian Kermanshah nomi bilan tanilgan) Azadegan ligasiga tushib ketishdi. Keyingi mavsum chempionatda Esteghlal va ikkita kutilmagan jamoa Zob Ahan va Mes Kerman ustunlik qilishgan. Payam Mashhad Bargh Shiraz va Damash bilan birga quyi ligaga tushib ketdi.

2009–10-yilgi mavsumda Fors koʻrfazi kubogida Isfahonda joylashgan ikki klub – Sepahan va Zob Ahan ustunlik qilishdi. Oxir-oqibat Sepahan ligada gʻolib boʻlgan. Sepahan 2010–11 va 2011–12-yilgi mavsumlarda ham Fors koʻrfazi kubogini qoʻlga kiritib, oʻz muvaffaqiyatini takrorlagan. Esteghlal 2012–13-yilgi mavsumda Fors koʻrfazi kubogini qoʻlga kiritgan va oʻz tarixida sakkizinchi marta Eron chempioni boʻlgan.

Keyingi mavsum boshlanishidan oldin ligada jamoalar soni 18 tadan 16 taga qisqartirildi. Foolad klubi 2013–14-yilgi mavsumda Fors koʻrfazi kubogini qoʻlga kiritgan.

### Fors koʻrfazi Pro ligasi
Liga 2014-yilda oʻz nomini Fors koʻrfazi kubogidan Fors koʻrfazi Pro ligasiga oʻzgartirdi. Eron futbol federatsiyasi Fors koʻrfazi Pro-ligasi va Azadegan ligasi logotiplarini ham yangilashga qaror qildi. 2014-15-yilgi Fors koʻrfazi Pro ligasi Sepahan, Tractor va Naft Tehran jamoalari oʻrtasidagi chempionlik uchun keskin kurash bilan ajralib turdi. Bundan tashqari, stadionda gʻalati hodisalar yuz berdi, jumladan, koʻplab notoʻgʻri maʼlumotlar tarqatildi va aloqa vositalari ishida uzilishlar kuzatildi. Sepahon Saipa ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, chempionlikni qoʻlga kiritgan boʻlsa-da, minglab Traktor muxlislari maydon ichiga kirib bayram qilishdi, chunki ular klub tarixida birinchi marta liga gʻolibiga aylanganliklariga ishonishgan edi.

2015-16-yilgi Fors koʻrfazi Pro ligasi gʻolibi soʻnggi tur oʻyinlarigacha nomaʼlum qoldi. „Esteghlal Khuzestan“ jamoasi „Persepolis“ va „Esteghlal“ jamoalarini ortda qoldirib, ligada gʻalaba qozondi. „Persepolis“ sakkiz yildan keyin ligada gʻolib boʻlish imkoniyatini boy berdi. Biroq, „Persepolis“ keyingi mavsumda ustunlikka erishib, 2016-17 yilgi Fors koʻrfazi Pro ligasida gʻalaba qozondi. „Persepolis“ futbol jamoasi Eron Professional ligasida (IPL) gʻolib boʻldi va 2017-18-yilgi mavsumda bu yutuqni takrorladi. Keyingi mavsumda esa „Persepolis“ yana ketma-ket uchinchi marta chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi.

## Format
Oʻtmishda turli vaqtlarda jamoalar soni oʻzgarib turgan. 2013-yildan beri liga tarkibida 16 ta jamoa mavjud. Har yili iyuldan keyingi yilning maygacha davom etadigan mavsum davomida har bir jamoa ligadagi boshqa jamoalarga qarshi ikki marta, bir marta oʻz maydonida va bir marta raqib maydonida oʻynaydi, natijada har bir jamoa jami 30 ta oʻyinda ishtirok etadi. Gʻalaba uchun 3 ochko, durang uchun 1 ochko, magʻlubiyat uchun 0 ochko beriladi. Jamoalar liga jadvalida toʻplangan ochkolari, keyin gollar farqi, soʻngra urilgan gollar soni va nihoyat oʻsha mavsumda oʻzaro uchrashuvlar natijalariga koʻra joylashtiriladi.

Mavsum yakunida eng koʻp ochko toʻplagan klub Eron chempioni unvonini qoʻlga kiritadi. Hozirgi vaqtda chempionlar, ikkinchi oʻrin sohiblari va „Hazfi“ kubogi gʻoliblari avtomatik ravishda Osiyo Chempionlar Ligasi (OChl) guruh bosqichiga yoʻllanma oladi, uchinchi oʻrinni egallagan jamoa esa play-off bosqichida OChlga yoʻl oladi. Soʻnggi ikki oʻrinni egallagan jamoalar Ozodegan ligasiga tushib ketadi. Bundan tashqari, Fors koʻrfazi Pro-ligasidagi barcha jamoalar „Hazfi“ kubogi musobaqasida ishtirok etish huquqiga ega.

## Logo

## Reyting

## Klublar (2024–25)

## Chempionlar

**Fors koʻrfazi Pro ligasi**

**Umumiy**

## Pro liga barcha vaqtlar jadvali

**Manba: [http://www.iplstats.com/IPL_ALL.htm iplstats.com]**
**Izoh:**Faqat liga oʻyinlari; pley-off oʻyinlari barcha vaqtlar jadvaliga kiritilmagan.

## Tomoshabinlar tashrifi

### Ligadagi oʻrtacha davomat

**Izoh:**Tomoshabinlar kiritilishi taqiqlangan oʻyinlar oʻrtacha qatnashchilar soniga kiritilmaydi.Oʻyinlar haqidagi rasmiy hisobotlar bilan iranleague.ir saytidagi oʻyinlar jadvalidan tanishish mumkin. Ularda tomoshabinlar soni qayd etiladi. Natijada oʻrtacha davomat yuzaga keladi.

### Eng koʻp tomosha qilingan mavsum matchlari

## Recordlar

### Fors koʻrfazi ligasining barcha davrlar boʻyicha eng koʻp gol urgan futbolchilari

*Qalin harflar bilan yozilgan oʻyinchilar hali ham ligada faol.*

### Eron chempionatida barcha davrlar boʻyicha eng koʻp ishtirok etgan futbolchilar

## Translyatsiya va homiylik

### Translyatsiya
Davlatga qarashli IRIB telekanali Fors koʻrfazi Pro-ligasi, Azadegan ligasi va Hazfi kubogining aksariyat oʻyinlarini translyatsiya qilish huquqiga ega. Esteghlal va Persepolisning har bir oʻyini IRIBning kanali boʻlgan IRIB TV3 tomonidan translyatsiya qilinadi.

1979-yilgi inqilobdan soʻng, Eron ligalarini translyatsiya qilish huquqi faqat IRIBga berildi. Tashkilot oʻnlab yillar davomida oʻyinlarni SD 240p va undan pastroq oʻlchamlarda translyatsiya qilgan va bu sport ommaviy axborot vositalarining tanqidiga sabab boʻlgan. 2024-yilda tasvir sifati kelgusi yillarda HD tasvirga koʻtarilishi eʼlon qilingan.

### Homiylik
Fors koʻrfazi Pro ligasi 2005-yildan beri homiylar tomonidan qoʻllab-quvvatlanib kelinmoqda. Liga tashkil etilganidan buyon toʻrtta homiy faoliyat yuritgan.

* 2001–2005: homiy yoʻq
* 2005–2007: Zamzam
* 2007–2009: Padideh
* 2009–2014: Irancell
* 2014–2016: Sun Star
* 2016–hozirgacha: Fanap

### Mulkchilik

## Mukofotlar
### Sovrin

Liga chempionligi kubogi ikki qismdan iborat boʻlib, asosiy qismi yaltiroq xrom, kichikroq qismi esa yaltiroq oltin rangda. Kubokning yon tomonlari ikki fors ahmoniy askarining zirhidan olingan. Ushbu kubokda Fors koʻrfaziga ham ishora bor. Har mavsumda, tayyorlash uchun taxminan bir yarim oy davom etadigan ushbu kubokning yangi nusxasi hunarmandlar tomonidan chempionlarga taqdim etish uchun tayyorlanadi. Medallar ham tarqatiladi. Medallar va chempionlik kubogi jez metalldan yasalgan, medallar va chempionlik kubogi ikkalasi ham oltin bilan qoplangan

Liga chempionati kubogi ikki qismdan iborat: asosiy qismi yaltiroq xromdan, kichikroq qismi esa yaltiroq oltin rangda. Kubokning yon tomonlari ikki fors Axmoniylar askari zirhidan olingan. Ushbu kubokda Fors koʻrfaziga ishora qiluvchi elementlar ham mavjud. Har mavsumda gʻoliblarga topshirish uchun bu kubokning yangi nusxasi tayyorlanadi, uni yasash taxminan bir yarim oy davom etadi. Chempionlarga medallar ham topshiriladi. Medallar va chempionat kubogi latun metalldan yasalgan boʻlib, ularning ikkalasi ham oltin bilan qoplangan.

## Yana qarang
* Eronda futbol
* Eron futbol ligasi tizimi
* Liga 2
* Liga 3
* Eron Superkubogi
* Hazfi kubogi
* Azadegan ligasi

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar

* Fors koʻrfazi Pro ligasi – rasmiy sayti (arxivlangan)
* Fors koʻrfazi Pro ligasi Soccerway.com saytida
* Eron tarixidagi eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxati RSSSF saytida