Pulkovo aeroporti

**Pulkovo aeroporti** ()  — Rossiyaning Sankt-Peterburg shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Shahar markazidan janubda  masofada joylashgan bitta terminaldan iborat. Aeroport Rossiya Airlines uchun havo tuguni va Smartavia uchun fokus shahar vazifasini bajaradi. U Sankt-Peterburg va Leningrad viloyati fuqarolariga, jami 6 120 000 kishiga, xizmat koʻrsatish uchun mas’uldir. Bu 2022-yil uchun Yevropadagi oʻttiz birinchi eng gavjum aeroportdir.

## Tavsifi
Pulkovo aeroporti rasman 1932-yil 24-iyunda davlatga tegishli mahalliy aeroport sifatida faoliyatini boshladi. 2017-yildagi vaqtinchalik koʻrsatkichlarga koʻra, aeroport orqali 16 125 520 nafar yoʻlovchi oʻtgan, bu 2016-yilga nisbatan 21,6 foizga koʻp. Ushbu koʻrsatkich Pulkovoni Rossiya va postsovet davlatlaridagi eng gavjum 4-aeroportga aylantiradi. Pulkovo — Rossiya va Sharqiy Yevropadagi eng yirik aeroportlardan biri.

## Tarixi

### 1931—1986-yillar
1931-yil yanvar oyida Leningrad shahri (1924—1991-yillar oraligʻida Sankt-Peterburgning rasmiy nomi va aerodromning IATA kodining „LED“ boʻlishi sababi) yaqinida aerodrom qurilishi boshlandi va 1932-yil 24-iyunda yakunlandi, birinchi samolyot oʻsha kuni soat 17:31 da yoʻlovchilari va pochta joʻnatmalari bilan Moskvadan ikki yarim soatlik parvozdan soʻng yetib keldi. Aerodrom dastlab **Shosseynaya aeroporti** deb nomlangan, bu nom yaqin atrofdagi Shosseynaya temir yoʻl stansiyasidan kelib chiqqan. Koʻp oʻtmay, aeroportdan Petrozavodsk, Pudoj, Arxangelsk va Murmanskka muntazam reyslar yoʻlga qoʻyildi.

1936-yilda yangi terminal uchun poydevor qoʻyildi. Leningrad aeroporti ham yangi G-2 va PS-84 samolyotlari bilan taʼminlandi. 1941-yilda Moskva va Leningrad oʻrtasida yangi butunlay tijoriy yoʻlovchi yoʻnalishi ochildi; avvalroq u aralash yoʻlovchi-pochta yoʻnalishi edi. Yangi terminal qurilishi 1937-yildan 1941-yilgacha davom etdi. Yangi uch qavatli terminalning meʼmorlari Aleksandr Ivanovich Gegello va N.E. Lansere edi. Qurilish 1941-yil 22-iyunda fashistlar Germaniyasi SSSRga bostirib kirganidan bir oy oʻtgach, 1941-yil iyul oyida toʻsatdan toʻxtatildi. Aeroport nemislarning Leningrad qamalida front chizigʻi edi. 1941-yildan 1944-yilgacha parvozlar amalga oshirilmagan. Yaqin atrofdagi Pulkovo tepaliklari nemislar tomonidan ishgʻol qilingan va nemis uzoq masofali artilleriyasi tomonidan Leningradni har kuni bombardimon qilish uchun ishlatilgan edi. 1944-yil yanvarida aeroport nemislardan tozalandi, 1945-yilda uchish-qoʻnish yoʻlaklari taʼmirlangach, yuk va pochta reyslari tiklandi. 1948-yil fevral oyida zarar toʻliq bartaraf etilgach, aeroport muntazam yoʻlovchi reyslarini tikladi. 1949-yilda SSSRning 15 yirik shaharlariga muntazam reyslar va Rossiya shimoli-gʻarbiy qismida yana 15 ta qisqa masofali reyslar amalga oshirildi. 1949-yilda Shosseynaya aeroporti 6 305 333 tonna pochta va 708 tonna yuk tashish tezligini qayd etdi.

1951-yilda yangi terminalning qurilishi tugallandi. 1950-yillarning oʻrtalarida yangi kengaytirilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi qurib bitkazildi, bu aeroportga Ilyushin-18 va Tupolev-104 kabi yirikroq samolyotlarni qabul qilish imkonini berdi. Xuddi shu davrda Shosseynaya aeroportida reaktiv dvigatelli samolyotlardan foydalanish boshlandi. 1959-yil 15-martda SSSR-42419 Tu-104 Shosseynaya aeroportidan havoga koʻtarilgan birinchi tijorat reaktiv samolyoti boʻldi.

1960-yillarning boshlarida aeroportda An-24 va Yak-40 kabi zamonaviy mintaqaviy samolyotlar paydo boʻla boshladi. Parvozlar roʻyxatida Vladivostokka parvozlar yoʻlga qoʻyildi. ICAOning 1-toifa standartlari 1965-yilda joriy qilingan va xalqaro operatsiyalarga yoʻl ochgan. 1960-yillarning oxiriga kelib, 60 dan ortiq aviakompaniyalar Sankt-Peterburg aeroportiga reyslarni amalga oshirdi. 1971-yil 8-fevralda Shosseynaya Oktabr Inqilobi ordeni bilan taqdirlandi. Aeroport nomi 1973-yil 24-aprelda **Pulkovo aeroporti** deb oʻzgartirildi. 1973-yil may oyida yangi Pulkovo 1 terminali ochildi. Mashhur 5 kubli Pulkovo 1 Aleksandr Zik tomonidan ishlab chiqilgan. Yuqoridagi 5 kub terminalga yanada kengroq tuygʻu berish va tabiiy quyosh nuri oʻtishiga imkon berish uchun ataylab qoʻyilgan. Ushbu terminal sovet postmodern meʼmorchiligining durdona asari hisoblanadi. Pulkovo 1 faqat ichki terminal edi. 1970—1990-yillar oraligʻida ichki havo qatnovi har oʻn yilda taxminan 45% ga oshdi. Aeroportning urushdan oldingi eski binosi Pulkovo 2 deb oʻzgartirildi va terminal faqat xalqaro reyslar uchun foydalanildi.

1986-yil 11-aprelda xalqaro terminal uchun yangi ketish va kelish zonalari qurib bitkazildi, bu Pulkovo 1 yoʻlovchi tashish tezligini ikki baravar oshirdi.

### 1986—2007-yillar
1990-yilda Pulkovo aeroporti 10 000 000 dan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi bilan yoʻlovchi tashish hajmining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin yoʻlovchilar soni kamaydi. 2005-yilda Pulkovo aeroporti Pulkovo aviatsiya korxonasidan ajralib chiqqanligi sababli mustaqillikka erishdi. Shuningdek, 2005-yilda Rosavia Pulkovo aeroporti (hali ham davlatga tegishli) yangi terminal qurilishining investitsiya loyihasi boʻyicha ochiq tender oʻtkazishini eʼlon qildi. Bu unga aksiyalarni sotish va investitsion tender loyihalari ustida ishlashni boshlash imkonini berdi. 2006-yilda Pulkovo aeroporti 5 000 000 dan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi: 1990-yildagi raqamning atigi 50 foizi.

### 2007-yildan — hozirgi kungacha
2007-yilda Grimshaw Architects qurilish shartnomasi gʻolibi deb topildi. 2009-yilda Sankt-Peterburg transport vazirligi Pulkovo aeroporti uchun operatsion kompaniya yaratishni soʻradi va Rossiyaning VTB Capital Bank, xalqaro Fraport AG kompaniyasi va Gretsiyaning Copelouzos Group tomonidan NCG (Northern Capital Gateway) deb nomlanuvchi konsorsium tuzildi. 2010-yil 29-aprelda NCG Pulkovo aeroportini 30 yillik operatsion ijaraga berish boʻyicha tenderda gʻolib chiqdi. 2010-yil 24-noyabrda Rossiya Bosh vaziri Vladimir Putin 150 000 m2 yangi *Terminal 1* qurilishi boshlanishini nishonlash marosimida ishtirok etdi.

2020-yildan boshlab yoʻnalishlar soni tez sur’atlar bilan oʻsishi kutilmoqda, bunda yoʻlovchilar soni 75 foizgacha oshadi. Bu Rossiyadan roʻyxatdan oʻtmagan aviakompaniyalarga „Ochiq osmon“/Yettinchi erkinlik huquqi ostida Yevropaning bir nechta yoʻnalishlaridan aeroportga parvozlarni amalga oshirishga ruxsat beruvchi besh yillik sinov kelishuvidan soʻng boʻlib oʻtadi . Sinov Sankt-Peterburg mintaqasiga tashrif buyurishni xohlovchi koʻplab Yevropa fuqarolari uchun viza talablari yumshatilganidan keyin amalga oshiriladi, bu esa aeroport orqali shaharga sayyohlikni oqimini oshirish uchun moʻljallangan.

## Terminallar

### Pulkovo 1
1973-yilda ochilgan bu tarixiy terminal  maydonni tashkil etadi. U yillik 6 500 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish uchun qurilgan, ammo 2008-yilga kelib u maksimal sigʻimdan oshib ketdi. 2014-yilda rekonstruksiya nihoyasiga yetgach, ushbu terminaldan hozirda barcha yoʻlovchi reyslari, ichki va xalqaro reyslar uchun foydalaniladi. Unda bir nechta dyuti-fri doʻkonlar, restoranlar va 6 ta teleskopik traplar mavjud. Xabar qilinishicha, Pulkovo 1 rekonstruksiyasi tugallangach, Pulkovo aeroportining sigʻimi yiliga 17 000 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsata oladi.

### Terminal 1
Terminal 1 qurilishi bir necha bor kechiktirilgan, ammo nihoyat 2010-yilda boshlangan. 2013-yil noyabrda Sankt-Peterburgning 5200 dan ortiq aholisi bilan aeroportda xatoliklar uchun sinovdan oʻtkazildi. Sinovdan bir necha kun oʻtgach, 2013-yil 3-dekabrda yangi Terminal 1 ochildi. 2014-yil 14-fevralda eski Pulkovo 1 va Pulkovo 2 terminallari yopilganligi sababli barcha amaliyotlar yangi terminalga birlashtirildi. Yangi terminalda bir nechta biznes zallari, restoranlar, dorixonalar mavjud. Terminal 1 147 000 m2 ni tashkil qiladi va uning oldida 400 000 m 2 aeroport dock mavjud. Aeroportda 88 ta roʻyxatga olish stoli, 110 ta pasport kabinasi, 7 ta bagaj karuseli, 110 ta avtoturargoh, 17 ta darvoza va 17 ta eskalator mavjud. Yangi aeroportning ichki qismi Grimshaw Architects tomonidan ishlab chiqilgan va Sankt-Peterburg shahrining dizayni va uslubiga bevosita mos keladi. Yangi Terminal http://line-stargadget.ru/  ga yoʻlovchilarga gullab-yashnayotgan madaniyat hissini berish uchun koʻplab badiiy haykallar va rasmlarni ham qidirdi. Dmitriy Shorinning *"Men farishtalarga ishonaman"* loyihasidan toʻrtta haykal joʻnash zalini bezatib turibdi .

Hozirgi Pulkovo-1 terminali yangi terminal va eski sovet terminalini oʻz ichiga oladi, ular qayta qurilgan va toʻlaligicha uchib ketish joyiga aylantirilgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar
2022-yilgi Rossiyaning Ukrainaga bosqinida aviatsiya taʼsiri tufayli Yevropa Ittifoqi, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Shimoliy Amerika, Shveysariya, Singapur, Shimoliy-Sharqiy Osiyo, Tayvan, Islandiya, Gonkong va Norvegiyaga yoʻnalishlar toʻxtatildi va keyingi ogohlantirishgacha taqiqlandi.
 

## Statistika

### Yillik yoʻlovchi oqimi

### Yoʻnalish statistikasi

## Investorlari
Northern Capital Gateway (NCG) 2009-yilda aeroportni boshqarishni boshladi:

Aeroport veb-saytida hozirda NCG bilan birga ishtirok etayotgan kompaniyalar roʻyxati keltirilgan
: "Rossiyaning VTB Capital shirkati, davlatga qarashli VTB guruhining aʼzosi, Frankfurt aeroportini va boshqa koʻplab xalqaro aeroportlarni boshqaradigan Germaniyaning Fraport AG va Gretsiyaning Copelouzos guruhining Horizon Air Investments SA".Veb-saytda hali roʻyxatga olinmagan boʻlsa-da, oxirgi investor Qatar Investment Authority (QIA) boʻlib, hozirda Pulkovo aeroportining 24,99% ulushiga egalik qiladi . QIA raisi oʻrinbosari va Qatarning hukmron Ol Soniy oilasi aʼzosi Shayx Ahmad Ol Soniy endi Pulkovo aeroporti veb-saytida QIA vakili Arturo Karta bilan birga Direktorlar kengashi aʼzosi sifatida qayd etilgan.

## Yer usti transporti

* „Marshrutka“ № K-39 mikroavtobuslari bir nechta liniyalarda ishlaydi, ularning baʼzilari shahar avtobus yoʻnalishlari boʻylab (va mos keladigan qator raqamlaridan foydalanadi).
* Pulkovo aeroportiga avtobuslar (№ 39 va № 39Ex) xizmat koʻrsatadi. Ular aeroportni M2 liniyasida " Moskovskaya " metro bekati bilan bogʻlaydilar.
* „Aeroport“ poyezd bekati Pulkovo-2 dan 15 daqiqa piyoda yurish masofasida joylashgan.

Shaxsiy avtomobil bilan Pulkovo aeroportiga borish uchun Sankt-Peterburg shahar markazidan yaqin atrofdagi Pulkovo shossesi (*Pulkovskoe shosse*) orqali kirish mumkin.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1974-yil 27-aprelda Aeroflotning Krasnodarga uchayotgan Ilyushin Il-18 V yoʻlovchi samolyoti Pulkovodan havoga koʻtarilgandan soʻng, dvigateli yonib ketganidan keyin qulab tushdi. Barcha 108 nafar yoʻlovchi va 10 ekipaj aʼzosi halok boʻldi. Oxir-oqibat u 1974-yilda Leningrad Aeroflot Il-18 halokati deb nomlandi.
* 2025-yil 20-oktyabrda Azerbaijan Airlines aviakompaniyasiga tegishli Airbus A320 samolyoti Pulkovodan Bokuga yoʻl olayotganida parvoz qilganidan koʻp oʻtmay, qoʻnish moslamasining nosozligi sababli favqulodda qoʻnish paytida aeroportning uchish-qo'nish yoʻlagidan chiqib ketdi, natijada barcha 155 yoʻlovchi evakuatsiya qilindi.

## Manbalar

## Havolalar

* Official site