Global gender farq hisoboti

**Global gender farqi hisoboti** birinchi marta 2006-yilda Jahon iqtisodiy forumi tomonidan nashr etilgan. Global Gender Gap Index — bu gender tengligini oʻlchash uchun moʻljallangan indeks.

U „mamlakatlarni ushbu resurslar va imkoniyatlarning umumiy darajasidan qatʼi nazar, oʻz resurslari va imkoniyatlarini erkak va ayol aholisi oʻrtasida qanchalik toʻgʻri taqsimlayotganini baholaydi“, deyiladi hisobotda. „Gender gender tafovutlarini baholash va taqqoslash uchun tushunarli asosni taqdim etish hamda ushbu resurslarni ayollar va erkaklar oʻrtasida teng taqsimlashda namuna boʻlgan mamlakatlarni ochib berish orqali Hisobot siyosatchilar oʻrtasida kengroq xabardorlik hamda koʻproq almashinuv uchun katalizator boʻlib xizmat qiladi“.

## Metodologiya
Hisobotning Gender farqi indeksi mamlakatlarni ayollar va erkaklar oʻrtasidagi hisoblangan gender tafovutiga koʻra toʻrtta asosiy yoʻnalishda: sogʻliqni saqlash, taʼlim, iqtisod va siyosatda mamlakatdagi gender tengligi holatini baholash uchun tartiblangan.

Hisobot butun dunyo boʻylab 130 ta iqtisodiyotda, yaʼni dunyo aholisining 93 % dan ortigʻida erkaklar va ayollar oʻrtasidagi tengsizlikning toʻrtta umumiy sohasini oʻrganadi:

* Iqtisodiy ishtirok va imkoniyat — ish haqi, ishtirok darajasi va yuqori malakali ishga kirish boʻyicha natijalar
* Taʼlim darajasi — asosiy va oliy taʼlimga kirish natijalari
* Siyosiy vakolatlar — qaror qabul qilish tuzilmalarida vakillik natijalari
* Salomatlik va yashash — umr koʻrish davomiyligi va jinsiy nisbat boʻyicha natijalar. Bu holda paritet qabul qilinmaydi, ayollar tugʻilishi erkaklarnikiga qaraganda kamroq (har 1000 erkak uchun 944 ta ayol) va erkaklar erta oʻlimi taxmin qilinadi. Ayollar erkaklarnikidan kamida olti foiz koʻproq umr koʻrishlari sharti bilan, tenglik qabul qilinadi. Ammo agar u olti foizdan kam boʻlsa, bu gender farqi sifatida hisoblanadi.

Indeksni yaratish uchun foydalanilgan oʻn toʻrtta oʻzgaruvchidan oʻn uchtasi Xalqaro Mehnat Tashkiloti, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi va Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti kabi xalqaro tashkilotlarning ommaga ochiq „qattiq maʼlumotlar“ koʻrsatkichlaridan olingan.

## Gender farqi indeksining yuqori chegaraviy qiymati

**Gender farqi indeksi** : 3,98 / 4 = 0,9949

Bu *ayol-erkak nisbati* va *erkak-ayol nisbati* uchun Gender farqi indeksining (limes superior) yuqori chegara qiymatidir.

## WEF Global Gender Gap Index reytingi
Mumkin boʻlgan eng yuqori ball 1,0 (ayollar uchun tenglik yoki yaxshiroq, umr koʻrish davomiyligi (ayollar uchun 106 % yoki undan koʻproq) va tugʻilishdagi gender pariteti (ayollar uchun 94,4 % yoki undan yuqori) bundan mustasno) va mumkin boʻlgan eng past ball 0 dir. Ayrim mamlakatlar uchun maʼlumotlar mavjud emas. Eng yuqori oʻrindagi uchta davlat oʻzlarining gender tafovutlarining 84% dan ortigʻini yopdilar, eng past oʻrindagi davlat esa gender farqining atigi 50 % dan bir oz koʻproq qismini yopdi.

## Cheklovlar va tanqidlar
Hisobot ayollarning erkaklarnikiga nisbatan noqulayligini oʻlchaydi. Ayollar foydasiga gender nomutanosibligi ballga taʼsir qilmaydi. Masalan, „Ayol davlat rahbarining yillar soni (soʻnggi 50 yil) erkaklarnikidan yuqori“ koʻrsatkichi, agar yillar soni 25 boʻlsa, 1 ball boʻlardi, lekin yillar soni 50 boʻlsa, baribir 1 ball boʻlardi. Ushbu metodologiya tufayli ayollarni erkaklardan ustun qoʻyadigan gender tafovutlari tenglik sifatida eʼlon qilinadi va boshqa sohalarda tenglik kamchiliklari reytingda kamroq koʻrinmaydi, umr koʻrish davomiyligi bundan mustasno. Oddiyroq qilib aytadigan boʻlsak: ayollar barcha sohalarda yaxshiroq yashashlari mumkin edi va shunga qaramay, indeks bu mamlakatni mutlaqo teng deb hisoblaydi.

Indeks „mamlakatlarda mavjud resurslar va imkoniyatlarning haqiqiy darajasini emas, balki mamlakatlardagi resurslar va imkoniyatlardan foydalanishda genderga asoslangan boʻshliqlarni oʻlchash“ uchun ishlab chiqilgan.

2010-yilgi akademik nashrda Beneria va Permanyer Global Gender farqi indeksini faqat ayollar hayotining ayrim jabhalarida tengsizlikni qamrab olgani uchun tanqid qilgan, shuning uchun uni gender tengsizligining toʻliq oʻlchovi boʻlmagan.

2019-yilgi akademik nashrida Stoet va Geary Global Gender Gap Index gender tengligining oʻlchovi sifatida cheklovlarga ega ekanligini taʼkidladilar, chunki u ballarni cheklash usuli va erkaklar ortda qolishi maʼlum boʻlgan muayyan masalalarni eʼtiborsiz qoldirgani uchun (masalan, xavfli ishlarda ishlash xavfi). Global Gender Gap Report 2021-hisobotiga koʻra, indeks ayollar erkaklardan maʼlum jihatlardan ustun boʻlgan mamlakatni jazolamaydi va ayollar erkaklarnikidan besh yil koʻproq umr koʻrgan taqdirdagina oʻrtacha umr koʻrish boʻyicha tenglikka erishiladi, deb hisoblaydi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Daily chart: Sex and equality, The Economist, Oct 25th 2013

### Hisobotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*