open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wilhelm Hoffmann

*<span lang="de">Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann</span>* ( 1806—1873) — nemis protestant dinshunosi va voizi.

## Hayoti
*<span lang="de">Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann</span>* 1806-yil 30-oktyabrda Leonbergda   (1771—1846) va Beate Baumann ( ; 1774-1852); Kristof Hoffmanning akasi.

U Bazel universiteti va Tubingen diniy seminariyasida ilohiyot professori boʻlgan.Keyinchalik Tubingen diniy seminariyasida  direktor boʻldi.

Prussiya qiroli Frederik Uilyam IV ning toʻliq ishonchiga sazovor boʻlgan Hoffmann Prussiyadagi protestant cherkovi ishlariga katta taʼsir koʻrsatdi.

*<span lang="de">Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann</span>* 1873-yil 28-avgustda  Germaniya poytaxtida vafot etdi va  qabristoniga dafn qilindi.

## Bibliografiya

* "*Ruf zum Herrn*" (Berlin, 1854—1858);
* "*Die Haustafel*" (Berlin, 1859—1863);
* "*Ein Jahr der Gnade*" (Berlin, 1864);
* "*Deutschland einst und jetzt im Lichte des Reiches Gottes*" (Berlin, 1868);
* "*Deutschland und Europa im Lichte der Weltgeschichte*" (1869).

## Manbalar


## Adabiyotlar

* *Karl Hoffmann*. «Leben und Wirken des Dr. Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann. Berlin: Wiegandt & Grieben» (1878—1880).
* *Bruno Doehring*. «Das Domkandidatenstift zu Berlin. Ein geschichtlicher Rückblick» (Берлин, 1954).

## Havolalar

* Hoffmann, Wilhelm
Slobozia-Rașcov

**Slobozia-Rașcov** ( , *Sloboda-Rashkiv* ;  , *Sloboda-Rashkov*) — Moldova Respublikasining Kamenka tumanidagi qishloq

## Geografiyasi
Slobozia-Raşcov qishlogʻi Sharqiy Yevropaning  koordinatasida joylashgan

## Manbalar


## Havolalar

* reportaze?zobacz/raszkow-miejsce-magiczne ''Raszków miejsce magiczne'', Slobozia-Rașcovdagi Polsha aholi punkti tarixi haqidagi maqola
Korovai

***Korovai*** — Ukraina toʻy maxsulotlarining eng muhimi hisoblanadi. Korovai xamirdan yasalgan ramziy figuralar bilan bezatiladi: konuslar unumdorlikni, qushlar yoki kaptarlar sevgi va sadoqatni anglatadi. Bu ta'om, shuningdek, quyosh va oyning ramzlari yoki gul naqshlari bilan bezatilgan boʻlishi mumkin. Korovai koʻpincha mirt, periwinkle va boshqa oʻtlar bilan bezatilgan. Bu non muqaddas hisoblanadi. Shu bois mehmonga bu toʻy nonidan bir boʻlak taklif qilinganda, hurmat belgisi sifatida nonni qoʻlingizga tutmay, qog‘oz sochiqdan foydalanish odat tusiga kirgan.

## Manbalar
Istaravshan (futbol klubi)

**FK Istaravshan** () – Istaravshan shahrida joylashgan tojikistonlik professional futbol klubi boʻlib, Tojikiston Oliy ligasida ishtirok etadi. Klub 2013-yilda professional faoliyati toʻxtatilgan, ammo keyinchalik 2019-yilda qayta faoliyat boshlagan.

## Tarixi
2004-yilda „Oʻroteppa“ nomi bilan Tojikiston kubogi finalida „Parvoz Bobojon Gʻofurov“ klubiga qarshi oʻyinda magʻlub boʻlib 2-oʻrin sohibi, Tojikiston ligasida esa 6-oʻrinni egalladi.

2012-yilda klub stadioni 3 million dollarga rekonstruksiya qilindi va uning sigʻimi 20 000 oʻringa koʻtarildi. Istaravshan sport majmuasi 2012-yil 27-oktabr kuni Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon tomonidan rasman qayta ochilgan edi.

2013-yilgi mavsum yakunida moliyaviy muammolar tufayli „Istaravshan“ oʻz faoliyatini toʻxtatdi, uning oʻrniga Tojikiston ligasida „Daleron-Oʻrotepa“ FK oʻynadi.

2019-yil 14-mart kuni Toxirjon Moʻminov Istaravshan boshqaruvchisi etib tayinlandi va klub qayta jonlanishiga turtki boʻldi.

### Nomlar tarixi

* 1938—1980: Spartak
* 1981—1991: Trikotajnik
* 1992—1995: Istaravshan
* 1999-yil: Istaravshan
* 2003-yil: Istaravshan
* 2004-yil: Oʻrotepa
* 2009—: Istaravshan

### Ichki tarix

## Hozirgi tarkib

## Manbalar

## Havolalar

*  Official club website
Batyarstvo

**Batyarstvo** — XIX asr oʻrtalaridan XX asr oʻrtalarigacha mavjud boʻlgan Lvov submadaniyati. Submadaniyatning nomi vengercha betyár soʻzi bilan berilgan, bu „qaroqchi“, „sarguzashtchi“ degan maʼnoni anglatadi va eron tillaridan olingan. Lvovda batyar — turli xil tashabbuslar va xavfli hazillarga qodir boʻlgan jasur odamdir. Batyarlarning koʻpchiligi shahar atrofi aholisi (ayniqsa, Lichakovo va Podzamche), tavernalar va „bogʻlar“ — turli xil oʻyin-kulgilar uchun plebey ichimlik muassasalarida toʻplanganlar.

Batyarlar maxsus jargondan foydalanganlar (Lvov „balak“ deb nomlangan), Lvovda qisman qoʻllangan polyak, ukrain, nemis va yahudiy soʻzlarining aralashmasi boʻlgan: galba „pivo krujkasi“, ment „politsiyachi“, randka 'sevishganlar sanasi', spasikati 'spoil', shkrabi 'etik'. 1933-yilda Lvovda Tonko (Xenrilom Fogelfengerom) va Shepcho (Kazimejem Vaydoy) ishtirokida „Veselaya lvovskaya volna“ radio dasturi paydo boʻldi, buning natijasida Polshaning boshqa mintaqalari Batyar submadaniyati yaxshiroq bilishadi.

Qoʻshiq Batyarovning madhiyasi hisoblangan, bastakor Henrik Wars tomonidan Emanuelya Shlextera soʻzlariga yozilgan „Faqat Lvovda“ (), keyinchalik bu shaharning norasmiy madhiyasiga aylandi. Batyarizm, asosan, polyaklar orasida keng tarqalgan edi, bu faqat Lvovdagi polshalik batyar folkloridan dalolat beradi.

Lvov shahar kengashining 2008-yil 1-maydagi qaroriga binoan shaharda har yili Batyar kuni joriy etildi.

## Yana qarang

* Ragul
* Polivalniy ponedelnik
* Stilyagi

## Manbalar
Veneto

Veneto—miloddan avvalgi V-asrgacha Rim imperiyasining bir qismi edi. Keyinchalik, feodal davrdan keyin u 1797-yilgacha Venetsiya Respublikasi tarkibiga kirdi. Venetsiya asrlar davomida dunyodagi eng yirik va eng boy dengiz respublikalari va savdo imperiyalaridan birida hukmronlik qildi. Napoleon urushlari va Vena kongressidan soʻng, Respublika Lombardiya bilan birlashtirildi va uchinchi Italiya urushi natijasida 1866-yilda Italiya Qirolligi bilan birlashtirilgunga qadar Lombardiya-Venetsiya Qirolligi sifatida Avstriya imperiyasiga qoʻshildi.
## Iqlimi
Iqlim bir hududdan ikkinchisiga sezilarli darajada oʻzgaradi: tekisliklarda kontinental boʻlsa, Adriatik sohilida yumshoqroq; Garda ko'li atrofida va togʻli hududlarda. Pasttekisliklar koʻpincha qalin tuman bilan qoplangan, qishda; kam yogʻingarchilik — yiliga 750 mm — Po daryosiga yaqin, lekin koʻproq — yiliga 750 dan 1100 mm gacha — balandroq joylarda; eng yuqori koʻrsatkichlar — yiliga 3200 mm gacha — Bellunese Prealp togʻlarida, Pasubio tog'i yaqinida va Asiago platosida qayd etilgan.

## Manbalar
Tuvurlug‘

**Tuvurlugʻ** – o‘tovning tuynugiga yopiladigan kigiz. "Ichkari ul gul tuvurlugʻni koʻtarmaslar, netay,
Ey sabo farroshi, bir lutf aylabon ul yon dari." 
## Manbalar
 https://kh-davron.uz/kutubxona/alisher-navoiy/ibrohim-haqqul-ul-quyosh-oq-uydayu-men.html

## Adabiyotlar
“Navoiy asarlari lugʻati”. A. Navoiy asarlarining oʻn besh tomligiga ilova – Toshkent, 1972 yil.
Ibn Laʼliy

**Ibn Laʼliy** (15-asr, Badaxshon) – shahzoda, shoir. Shoh Badaxshonning oʻgʻli. Aql-hushli, xushtabʼ yigit boʻlgan. Shoʻxligi va sohibkaramligi el ogʻzida naql boʻlgan. Goʻzal sheʼrlar ham yozib, uning bir matlaʼsini Alisher Navoiy “Majolis un-nafois”da keltiradi:Ey zi laʼli otashinat dar dili gulnor nor,

Gʻayri dil burdan nadori, ey buti makkor, kor.

(Mazmuni: Sening choʻgʻday labingdan qizil gulning bagʻriga oʻt tutashdi, ey makkor sanam, sening koʻngillarni oʻgʻirlashdan boshqa ishing yoʻqmi?)Ibn Laʼliy Abusaid Mirzo tomonidan qatl etiladi.

## Manbalar
Ibn ul-Foriz

**Ibn ul-Foriz Hamaviy Misriy, Abuhafs Umar** (vaf. 632 h.q./1235 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi, arab mumtoz adabiyotining yirik vakili. Tasavvufdan qaysi pir qoʻlida taʼlim olgani maʼlum emas. Oʻzining guvohlik berishicha, unga bu yoʻlda misrlik bir majzub solik rahnamo boʻlgan. Ibn ul-Foriz devoni arab irfoniy adabiyotining mumtoz namunasi hisoblanadi. Ayniqsa, yetti yuz ellik baytdan ortiq boʻlgan “Toiya” qasidasi tasavvufiy maʼnolarning adabiy qomusi sifatida katta shuhrat qozongan va unga koʻp sharh bitilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirib kiritgan.

## Manbalar
Ibn ul-Qoid

**Ibn ul-Qoid Muhammad Avoniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Abdulqodir Jiliyning muridi. Valiylarning mufradun (yagonalar) – qutb doirasidan tashqarida boʻlgan, tafridni kamolga yetkazgan, ladunniy bilim sohibi, foniysifat oriflar tabaqasidan hisoblangan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ibrat ul-Yaqzon

**“Ibrat ul-Yaqzon”** – Imom Abdulloh Yofiʼiy Yamaniyning asari. Toʻliq nomi – “Ibrat ul-yaqzon fi maʼrifati havodis iz-zamon». Tarixiy mavzuda bitilgan. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Yofiʼiy Yamaniy bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar
Ibrohim bin Ahmad Muvallid Soʻfiy Raqqiy

**Ibrohim bin Ahmad Muvallid Soʻfiy Raqqiy** (vaf. 342 h.q./954 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Abu Abdulloh Jallo, Ibrohim Qassor, Abu Abdulloh Murtaʼish bilan hamsuhbat boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Xonim

**Xonim** (, , , , , , , , , ) — asosan zodagon boʻlgan ayollar unvoni boʻlib, dastlab Markaziy Osiyo hududida keng foydalanigan, keyinchalik esa Yaqin Sharq va Janubiy Osiyoda mamlakatlariga qadar kirib borgan. 

## Tarixi
Xonim Osiyo va Yevropada yashovchi oʻrta asrlardagi koʻchmanchi turkiy xalqlarda, shuningdek, hozirgi Xitoyning shimoli va shimoli-gʻarbiy qismida yashovchi moʻgʻul qabilalari tomonidan keng qoʻllaniladigan harbiy hukmdor — Xon *[[Xon (unvon)|unvonining]]* ayollarga nisbatan ishlatilgan shaklidir. Turkiy tillardagi soʻzlarning yasalishida „- *um / -im*“ qoʻshimchasi „*mening xonim*“ qoʻshimchasini qoʻshilib, „Xonim“ shaklini olgan. Bir rivoyatga koʻra, Temuchin oʻz xalqiga *men sizning xoningizman va u (rafiqasiga qarata) mening xonim (Xonimim) deb* aytgan. Xonim 283—289 yillarda Xianbe davlati uchun bir unvon sifatida qabul qilingan. Dastlab Jujanlar oʻz imperatorlariga nisbatan Xoqon va Xon unvonlarini qoʻllagan.

### Hozirgi kunda
Hozirgi turk tilida *Hanım* shaklida keng qoʻllanilib kelinadi*.* *Hanımefendi* unvoni Xonim (tr. *Hanım*) va *afandi* soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Bugungi kunda bu atama har qanday ijtimoiy darajadagi ayollarga nisbatan hurmat bilan murojaat qilish usuli sifatida qoʻllaniladi. „Madam“ — „maʼam“ soʻzining sharqiy ekvivalenti yoki soʻzlashuv tilidagi koʻrinishi „xonim“dir.

Janubiy Osiyoda, xususan Afgʻoniston, Xaybar Paxtunxva, Sind, Balujiston va Shimoliy Hindistonda *Xanum* yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan musulmon ayollarga nisbatan ishlatib kelinadi. 

## Yana qarang

* Begim
* Xatun

## Manbalar
Ibrohim Qassor

**Ibrohim bin Dovud Qassor Raqqiy** (vaf. 327 h.q./939 m.) – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Suriyaning Raqqa shahrida tugʻilgan. Zunnun Misriy, Junayd Bagʻdodiy, Abu Abdulloh Jallo, Abdulloh bin Muhammad Murtaʼish, Ibrohim bin Ahmad Muvallid Soʻfiy Raqqiy bilan suhbatdosh boʻlgan. Oʻttiz yillik safari davomida tasavvuf ahliga nisbatan boʻlgan mavjud notoʻgʻri qarashni yaxshi tomonga oʻzgartirgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ibrohim bin Iso

**Ibrohim bin Iso** (vaf. 247 h.q./861 m., Isfahon) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Maʼruf Karxiyning shogirdi. Ibrohim Xavvos bilan suhbatda boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Shyshka

Shyshka — Ukrainada toʻy noni hisoblanadi. Bu non qaragʻay konusi shaklida boʻlib, unumdorlikning qadimiy ramzi hisoblanadi. Yangi turmush qurgan er-xotinlar mehmonlarga shyshkani taqdim etishlari odatiy holdir. Non va tuz taqdimoti Mehmonlarni salomlashda non va tuz taqdimoti qilish odat tusiga kiradi.
„Privet“ deb nomlangan ushbu taqdimot odatda biron bir ahamiyatga ega boʻlgan maxsus mehmonni hurmat qilish uchun amalga oshiriladi. Bundan tashqari, ushbu taqdimot muhim tashrif buyuruvchini qadrlashini koʻrsatish uchun amalga oshirilishi mumkin.

## Manbalar
Ibrohim bin Saʼd Alaviy

**Ibrohim bin Saʼd Alaviy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abulisʼhoq. Imom Hasan bin Ali bin Abu Tolib avlodidan. Bagʻdodda tugʻilib, Shomda yashagan. Abulhoris Avlosiyning tariqatdagi ustozi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ibrohim bin Miʼsor Jaʼbariy

**Ibrohim bin Miʼsor Jaʼbariy** (vaf. 697 h.q./1298 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilgan olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Oʻzidagi nuqsonni mazammat qilgan va Mutlaq Qudrat oldida hech narsaga arzimasligini anglagan orif boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Irina Melnikova

**Irina Nikolaevna Melnikova** (1918-yil 24-oktabr, Mena, Chernigov viloyati — 2010-yil 3-noyabr) — sovet va ukrain tarixchisi. Tarix fanlari doktori, professor, Ukraina SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi.

## Biografiyasi

* 1940-yil — KDUning tarix fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan.
* Germaniya-Sovet harbiy mojarosi boshlanishi bilan Ikkinchi Jahon urushi doirasida u Qozogʻistonga, Chimkent shahriga evakuatsiya qilindi. Melnikova Janubiy Qozogʻiston pedagogika institutida (1941—1942) majburiy muhojirlikda tarixdan dars bera boshladi.
* 1946-yil — KDU tarix fakulteti Ilmiy kengashida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
* 1947—1959-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining Slavyanshunoslik institutida ishlagan.
* 1957-yildan Ukraina SSR Fanlar akademiyasining Tarix institutida ishlagan.
* 1962-yil — doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.
* 1967-yil — professor.
* Ukraina SSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1973-yil 27-dekabr).
* Melnikova ukrainalik tarixchi Andrey Lixolatning rafiqasi edi.

## Mukofotlari

* D.Manuilskiy nomidagi Ukraina Fanlar akademiyasi Prezidiumi mukofoti laureati.
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1967), Xalqlar doʻstligi (1978), Oktabr inqilobi (1986) ordenlari kavaleri.
* Ukrainada xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (2002).

## Ish yuritishi

* Chexoslovakiya tarixi 3 jildda. / Ed. I. N. Melnikova, A. I. Nedorezova, S. I. Prasolova, N. A. Shlyonova. M., 1960-yil.
* *Melnikova I. N.* 1918—1929-yillarda Chexoslovakiyada sinfiy kurash. M., 1982-yil.

## Manbalar

## Havolalar

* https://web.archive.org/web/20090519140255/http://www.nas.gov.ua/Person/M/Pages/MelnykovaIM.aspx
* http://www.history.org.ua/JournALL/journal/2008/6/22.pdf
* http://www.nbuv.gov.ua/portal/all/herald/2008-10/a10-N10.pdf
Nodir Salifov

**Nodir Nariman oʻgʻli Salifov** (; 28-avgust 1972-yil — 19-avgust 2020-yil) — ozarbayjonlik jinoyatchilar boshligʻi. U Ozarbayjon jinoyat olamidagi eng boy jinoyatchilardan biri hisoblangan.

## Hayoti
Nodir Salifov 1972-yil 28-avgustda Gruziyaning Dmanisi shahrida katta ozarbayjon oilasida tugʻilgan. Uning Namiq va Mushfig ismli ukalari, Leyla ismli singlisi bor. Keyinchalik oila doimiy yashash uchun Ozarbayjonga koʻchib oʻtgan.

## Qotillik
Nodir Salifov 2020-yil 20-avgustga oʻtar kechasi Antaliya (Turkiya) shahrida oʻldirilgan. Qotillik mehmonxona xonasida sodir etilgan. Qotillikda gumon qilingan Salifovning qoʻriqchisi, „Xon Axmedli“ laqabli Xoqon Zeynalov Salifovni boshiga otib, qochib ketgan. Lotu Guli eng yaqin tibbiy markazga yetkazilgan, biroq uning hayotini saqlab qolishning iloji boʻlmagan. Qotil Antaliya-Denizli trassasida hibsga olingan.

## Manbalar
Ibrohim bin Shaybon Kirmonshohiy

**Ibrohim bin Shaybon Kirmonshohiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Abu Abdulloh Magʻribiyning shogirdi. Ibrohim Xavvos, Abu Abdulloh Manoziliy bilan hamsuhbat boʻlgan. Abu Zayd Margʻaziy Xurosoniy va Abubakr Tarsusiyning ustozi. Oʻz davrida taqvo va parhezkorlikda ibrat va namuna boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Ayollar tengligi kuni

**Xotin-qizlar tengligi kuni** — Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1920-yilda shtatlar va federal hukumatga ayol jinsli fuqarolarga ovoz berish huquqini rad etishni taqiqlovchi, Konstitutsiyaga oʻn toʻqqizinchi tuzatish (XIX tuzatish) qabul qilinganligi munosabati bilan 26-avgust kuni nishonlanadi. Mazkur kun birinchi marta 1971-yilda nishonlangan. 1973-yilda Kongress tomonidan belgilangan va endilkda har yili Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti tomonidan eʼlon qilinadi.

## Tarixi
Bu sana 1920-yilda Davlat kotibi Bainbridge Colby amerikalik ayollarga konstitutsiyaviy ovoz berish huquqini beruvchi deklaratsiyani imzolagan kunni nishonlash uchun tanlangan. 1971-yilda, 1970-yilda boʻlib oʻtgan ayollarning tenglik uchun milliy ish tashlashidan soʻng va yana 1973-yilda Teng huquqlarga tuzatishlar uchun kurashlar davom etar ekan, Nyu-Yorklik kongressmen Bella Abzug 26-avgustni Ayollar tengligi kuni deb belgilash toʻgʻrisida rezolyutsiyani taqdim etdi.

1972-yilda Prezident Richard Nikson 1972-yil 26-avgustni „Ayollar huquqlari kuni“ deb belgilagan 4147-sonli deklaratsiyani eʼlon qildi. 1973-yil 16-avgustda Kongress HJ Res. 52-sonli qarorda 26-avgust ayollar tengligi kuni sifatida belgilanishi va „Prezidentga 1920-yilda Amerikada ayollarga birinchi marta ovoz berish huquqi kafolatlangan oʻsha kunni nishonlash uchun eʼlon chiqarishga vakolat berilgan“ligi belgilangan. Oʻsha kuni Prezident Nikson Ayollar tengligi kuni uchun 4236-sonli deklaratsiyani eʼlon qildi, u qisman shunday boshlandi: „Ayollarning saylov huquqi uchun kurash ayollarning xalqimiz hayotida toʻliq va teng ishtirok etishi uchun birinchi qadam edi. Soʻnggi yillarda biz qonunlarimiz orqali jinsiy kamsitishlarga qarshi kurashish va ayollar uchun teng iqtisodiy imkoniyatlarni yaratish uchun yangi yoʻllarni ochish orqali boshqa ulkan yutuqlarga erishdik. Bugungi kunda jamiyatimizning deyarli barcha sohalarida ayollar Amerika hayoti sifatiga muhim hissa qoʻshmoqda. Va shunga qaramay, hali qilinishi kerak boʻlgan koʻp narsa bor“.

2021-yil holatiga koʻra Richard Nikson prezidentlik davridan beri har bir prezident har yili 26-avgustni Ayollar tengligi kuni deb eʼlon qiladi.

## Yana qarang

* Jinsiy tenglik
* Gender tengsizligi

### Ayollarni sharaflaydigan boshqa bayramlar

* Rosa Parks kuni (4-fevral / 1-dekabr)
* Milliy qizlar va ayollar sporti kuni (fevral oyining birinchi haftasining bir kuni)
* Syuzan B. Entoni kuni (15-fevral)
* Xalqaro xotin-qizlar kuni (8-mart)
* Harriet Tubman kuni (10-mart)
* Helen Keller kuni (27-iyun)
* Janubiy Afrikada Milliy Xotin-qizlar kuni (9-avgust)

## Manbalar

## Havolalar

### Oʻn yilliklar boʻyicha Prezidentning Ayollar tengligi kuni eʼlonlari

* 1970-yillar: 1972 (Ayollar huquqlari kuni deb ataladi), 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1980
* 1980-yillar: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990
* 1990-yillar: 1991, 1992 , 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000
* 2000-yillar: 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010
* 2010-yillar: 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 , , 2018 yil

### 19-tuzatish

* Milliy arxivlar — 19-tuzatish
Siah Peleh-ye Olya

**Siah Peleh-ye Olya** (, Roman tilidan ham **Sīāh Peleh-ye 'Olyā**) — Eron, Kirmonshoh viloyati, Eslamabad-e Gʻarb tumani, Xomil tumani, Mansuri qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 46 nafar kishi hamda 9 ta oiladan iborat.

## Manbalar
Abu Hafs Afrankadiy

**Abu Hafs Afrankadiy** (arabcha: ابو حفص الافرنكادي — Abu Hafs Umar ibn Usmon ibn Abdussalom ibn Abdulmalik Afrankadiy) — Muhaddis va roviy.

Abu Hafs Afrankadiy hijriy 462 yili rajab oyi (milodiy 1070-yil aprel oyi)da Samarqanddagi Ishtixon shahriga qarashli Afrankad qishlogʻida Usmon ibn Abdussalom xonadonida tavallud topgan.
## Ustozi
Abu Hafs Afrankadiy boshlangʻich taʼlimni tugʻilib oʻsgan qishlogʻida olagan. Keyinchalik, Samarqand shahriga borib, Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih qoziy Buxoriy Samarqandiydan hadis ilmining sir-asrorlarini oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan.
## Rivoyat qilgan hadis
Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand“ kitobida Abu Hafs Afrankadiyning Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih Buxoriydan rivoyat qilgan quyidagi hadis keltirilgan: Abu Hafs Afrankadiy: Bizga Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih qoziy Buxoriy Samarqandiy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Shayx Abu Ishoq Ibrohim ibn Muhammad Rayvarsuni xabar berdi, — dedi. U: Bizga Abu Muhammad ibn Ishoq Karobisiy xabar berdi, — dedi. U: Bizga Abu Muhammad Muzniy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Umar ibn Muhammad ibn Nasr Karxiy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Xolid ibn Aslam hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Abdulmajid ibn Abdulaziz ibn Abu Ravod, u esa Ibn Jurayxdan, u esa Abu Zubayrdan, u esa Jobir roziyallohu anhudan hadis aytdi, — dedi. U aytadi: Rasululloh solallohu alayhi vasallam: „Albatta Alloh taologa taomlarning yaxshirogʻi uning ustida koʻp qoʻl boʻlganidir, — dedilar“.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Najmiddin Umar Nasafiy. Al-qand fi zikri ulamoi Samarqand. 487-488.
Ahmad Ifrankadiy

**Ahmad Ifrankadiy** (arabcha: احمد الافرنكادي — Ahmad ibn Abdulvohid ibn Mansur ibn Nasr ibn Mutayin Ifrankadiy) — Muhaddis, roviy va faqih.

Ahmad Ifrankadiy muhaddis, faqihi, roviy va fozil kishi boʻlgan. U XI asrning oxiri, XII asrning boshlarida „Ifrankad“ qishlogʻida muftiylik qilgan. Shu bilan birga qishloq ahliga fiqh — islom shariatidan saboq bergan. Ahmad Ifrankadiy nafaqat fiqh borasida, balki hadis rivoyat qilish boʻyicha ham ishonchli roviy boʻlgan.
## Ustozi
Ahmad Ifrankadiy hadis ilmi sir-asrorlarin ustozi Muhammad ibn Ahmad Humayjakasiydan oʻrgangan va hadis rivoyat qilgan.
## Shogirdi
Ahmad Ifrankadiy tarixchi, faqih, mutakallim, tilshunos, muhaddis, mufassir Abu Hafs Najmiddin Umar Nasafiy (1069-1142 y.)ga ustozlik qilgan. Kezi kelganda Abu Hafs Najmiddin Umar Nasafiydan hadislar rivoyat qilgan.
## Vafoti
Ahmad Ifrankadiy hijriy yil hisobida 527 yil shaʼbon oyi, milodiy 1133-yil iyun oyida vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 65.
Abu Mansur Qontariy

**Abu Mansur Qontariy** (arabcha: أبو منصور القنطاري — Abu Mansur Jaʼfar ibn Sodiq ibn Junayd Qontariy) — Muhaddis va roviy.
(vaf. 927 y.)

Abu Mansur Qontariy IX asr oxirida Samarqanddagi Ishtixon shahriga qarashli Roʻs al-qontara qishlogʻida Sodiq ibn Junayd xonadonida tavallud topgan. Bu qishloq XII asrgacha Xushufagʻon, XIII asrgacha arabcha "Roʻs al-qontara" ("Koʻprik boshi"), XIII asrdan XVI asrgacha esa forscha "Saripul" deb atalgan. Abu Mansur Jaʼfar ibn Sodiq ibn Junaydga "Roʻs al-qontariy" deb emas, balki "Qontariy" deb nisba berilgan. Shu bois xalq orasida Abu Mansur Qontariy nomi bilan tanilgan.
## Ustozlari
Abu Abdulloh Yoqut Hamaviyning "Muʼjam al-buldon" kitobida keltirilishicha Abu Mansur Qontariy hadis ilmi sir-asrorlarin Xalaf ibn Oʻmir Buxoriy va Muhammad ibn Ishoq ibn Xuzayma kabi allomalardan oʻrgangan va ulardan hadislar rivoyat qilgan.
## Vafoti
Abu Mansur Qontariy 315/927 yilda vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 62.
Abu Bakr Alouddin Kosoniy

**Abu Bakr Alouddin Kosoniy**. Toʻliq ismi — Abu Bakr ibn Masʼud ibn Ahmad Alouddin Kosoniy - faqih.

Abu Bakr Alouddin Kosoniy faqih Alouddin Muhammad Samarqandiyning shogirdidir.
Rum podshohining elchisi sifatida Halabga Nuriddin Mahmud huzuriga yuborilgan. Shu podshohning hukmronlik davrida Damashqda hanafiylik mazhabi imomi mansabida turgan. U Maliku-l-ulamo laqabi bin mashhur boʻlgan.
## Asarlari
"Tuhfatu-l-fuqaho" ("Faqihlar tuhfasi") asariga "Badoiʼu-s-sanoiʼ fi tartibi-sh-sharoiʼ" ("Shariat tartibida ajoyib sanʼatlar") nomli sharh bitgan.
## Vafoti
Abu Bakr Alouddin Kosoniy hijriy 587 yil rajab oyining 10-kuni (mil. 3 avgust 1191 y.)da Halab shahrida vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Oʻrta asr Sharq allomalari va mutafakkirlari ensiklopediyasi. Masʼul muharrirlar Sh. Ziyodov, O.Muhammadiev. Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2016.
Chafteh Darreh-ye Olya

**Chafteh Darreh-ye Olya** (, shuningdek, Chafteh Darreh**-ye 'Olyā**) — Eron, Loriston viloyati, Delfan tumani, Kakavand tumani, Kakavand-e Sharqi qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 58 nafar kishi va 12 ta oiladan iborat.

## Manbalar
Gerdu-ye Olya

**Gerdu-ye Olya** (, shuningdek**, Gerdū-ye 'Olya** va **Gerdū 'Olya** sifatida rimlashtirilgan; **Gerdū Bālā** va **Gerdū Qal'eh** nomi bilan ham tanilgan) — Eron, Chaharmahal va Baxtiyor viloyati, Kuhrang tumani markaziy tumanidagi Dasht-e Zarrin qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 230 nafar kishi hamda 40 ta oiladan iborat.

## Manbalar
Sijil

**Sijil** –  1. Mahkamada hukm, farmon kabi asosiy hujjatlar yoziladigan daftar.  2. Mahkamada hukmnomalar yozilgan qog‘oz; qozi muhri bosilgan hujjat. 
Koʻplik shakli sijillot.  Sijillot – qozixonada qozi tomonidan berilgan vasiqa, hukmnoma kabi hujjatlarning mazmuni yozilib qoldiriladigan maxsus daftar.  
Sijil koʻproq amaliy ahamiyatga ega boʻlgan uchun  bayonnoma, qayd va ro‘yxat, reyestr, arxiv hujjatlarini tuzish haqidagi fan sifatida Shurut ilmi tarkibiga kiradi. 
Imom at-Tahoviyning toʻrt juzdan iborat asarining biri “as-silijjot” deb ataladi.

## Manbalar
 
* https://fiqh.uz/roza-va-ramazon/rozada-makruh-amallar/481-masalalar.html 
* https://islom.uz/view/-702 

## Adabiyotlar
“Navoiy asarlari lugʻati”. A. Navoiy asarlarining oʻn besh tomligiga ilova – Toshkent, 1972-yil.
Shurut ilmi

**Shurut ilmi** – huquqiy shartnomalar va ularni tuzishni oʻrgatadigan fan sohasi. Shartnomalarni qonuniy rasmiylashtirish boʻyicha ishlab chiqilgan, aniq bir oʻzgarmas nizomga solingan qoidalar majmuasi. Keng ma’noda fiqhda keltiriladigan barcha turdagi aqdlar, kelishuvlar, vasiqalar, vaqf va boshqa rasmiy qozi hujjatlarini rasmiylashtirish qonun-qoidalaridir. Atama va nazariya sifatida ilk bor Muhammad ash-Shayboniyning “as-Siyar al-kabir” ("Katta siyrat") asarida tilga olingan.  Imomi A’zamning «Kitob ash-shurut» («Shartnomalar haqida kitob») asarida ham mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Muhammad ash-Shayboniyning “as-Siyar al-kabir” ("Katta siyrat") kitobi.  
*Imomi A’zamning «Kitob ash-shurut» («Shartnomalar haqida kitob») kitobi.
*https://fiqh.uz/roza-va-ramazon/rozada-makruh-amallar/481-masalalar.html
Muhammad ibn Jibril Xarqoniy

***Abu Bakr Muhammad ibn Jibril ibn Yahyo ibn Jibril ibn Solih ibn Yusuf Xarqoniy*** — muhaddis.

AAbu Bakr Muhammad ibn Jibril ibn Yahyo ibn Jibril ibn Solih ibn Yusuf Xarqoniy 452/1060-yili Xarqona qishlogʻida tavallud topgan boʻlib, dastlabki ilmni oʻz qishlogʻida olib, keyinchalik ilm talabi bilan Samarqandga kelib muqim yashagan.
Alloma hadislarni Abulqosim Mahmud ibn Ahmad Zahriy Xarqoniydan rivoyat qilgan. Undan esa Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan. Alloma 522/1128-yili Samarqand shahrida vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy

**Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy** — faqih.
(vaf. 1128-yildan keyin).

Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy oʻz davrida „*Jaloluddin*“ („*Dinning ulugʻ kishisi*“) degan sharafli unvonga ega boʻlgan hanafiy mazhabi faqihlaridan biri. Mavjud manbalarda alloma-ning nomi „*Sohibu-l-fusul*“ning otasi yoki Burhoniddin Margʻinoniyning shogirdi sifatida zikr etilishi, boz ustiga, uning shaʼniga qisqacha madh bitish qonuniyatga aylangani, uning ilm ahli orasida katta obroʻ-eʼtibor va hurmatga sazovor boʻlganidan darak beradi. Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning „Al-favoid“ („*Foydalar*“) nomli fiqhiy asari maʼlum.
Alloma haqidagi muhim maʼlumotni Hoji Xalifa (vaf. 1657 y.) oʻzining „*Kashfu-z-zunun*“ asarida shunday keltiradi: "Shayx imom ajal mutaqqiy Jalolul milla va-d-din Mahmud Nosiriddin Muhammad ibn Yusuf Husayniy Samarqandiy (vaf. 1161 y.)ning „*Multaqot fi-l-fatovo*“ („*Fatvolardagi saylanmalar*“) asarini 1207-yilda Ustrushanada tajnis qilib, (yaʼni tartibga solib, qismga ajratmoq) 1219-yilda Samarqandda imlo qilgan".
Bu maʼlumotlardan koʻrinib turibdiki, Ustru­­sha­niylar oilasi 1207-1219 yillar orasi­da Ustrushanadan Samarqandga koʻchib oʻtgan. Shuning­dek, allomaning oʻgʻli Muhammad ibn Mahmud ibn Husayn Ustrushaniy „Jomiʼ ahkomi-s-sigʻor“ („Kichik hukmlar toʻplami“) asarining xotimasida otasi va bobosi haqida shunday yozadi: „*Otam Shayxul [[imom]] muttaqiy Jalolu-l-milla va-d-din muftiu-l-umma Mahmud ibn shayxul imom ajal kabir majidu-l-milla va-d-din Husayn ibn Ahmad, otamni umrini uzoq qilsin va otasini rahmat qilsin*…. va kitobni 1228-yilning 28 iyul kuni kechasi tugatdim“.
Yuqoridagi maʼlumotga koʻra, Ustrushaniyning bobosi Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy 1228-yildan oldin vafot etgan va otasi Mahmud esa 1228-yilda hayot boʻlgan. Shunga tayanib, Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning vafot sanasini 1228-yildan keyin, deb belgilasak boʻladi.

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Abulhasan Isbiyjobiy Samarqandiy

**Abulhasan Isbiyjobiy Samarqandiy** (1062-1141)— faqih.

Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Bahouddin Isbiyjobiy Samarqandiy Isbiyjobga nisbat berilgan boʻlib, 454/1062-yil Isbiyjobda, jumadul avval (may) oyida tugʻilgan.
Alloma Samarqandda yashab ijod qilgan. Oʻsha davrda Abu Hanifa mazhabi yoʻl-yoʻriqlarini allomachalik biladigan kishi Movarounnahrda boʻlmagan. U muftiy boʻlgan va shayxulislom darajasiga koʻtarilgan. Allomaning mazhab boʻyicha fikrlarini quvvatlaydigan as’hoblari va shu bilan birga u kishiga muxolif chiqadiganlar ham boʻlgan.
Abulhasan Samarqandiy Samarqand imom­lari­dan biri boʻlgan ustozi Abulali Hasan ibn Ali ibn Ahmad ibn Robiʼ ibn Shofiʼ ibn Muʼmin Sankabosiydan hadis eshitib taʼlim olgan. Shu ustozi fatvo va boshqa masalarlarni chiqarishga ijozat bergan.

Alloma 535/1141-yil, 23 zulqaʼda/29-iyun kuni Samarqandda vafot etgan.
## Asarlari
Allomaning „*Al-fatovo*“ („*Fatvolar*“), „*Sharh muxtasari-t-Tahoviy*“ („*Tahoviy muxtasariga [[sharh]]*“), „Al-bahr muʼziy“ („*Taskinlantiruvchi dengiz*“), „Sharhu-l-mabsut“ („Mufassal sharh“) asarlari mashhur. Allomaning asarlaridan islom huquqining naqadar buyukligi, ulardan insonlar ibodat, muomala va hayot tarzini oʻtkazishda foydalanish yoʻllarini bilib olish mumkin. Allomaning tarixi va ilmiy meroslarini oʻrga­nish, islom fiqhiy masalalarini yanada teranroq oʻrganishlikda katta ahamiyat kasb etadi.

## [[Adabiyot]]lar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Muhammad ibn Mansur Navqadiy

**Muhammad ibn Mansur Navqadiy** — muhaddis. (vaf. 1141-yil.)

Abu Is’hoq Muhammad ibn Mansur ibn Muxlis ibn Ismoil Navqadiy faqih va muhaddis boʻlgan. Fiqh ilmidan saboqni Abulyusr Muhammad ibn Muhammad ibn Husayn Pazdaviydan olgan. Shuningdek, uning shogirdi alloma Abu Yoqub Yusuf ibn Mansur ibn Ibrohim Sayyoriy hisoblanadi. Samarqandda muftiy va mudarris boʻlgan.

Hijriy 535/milodiy 1141-yili aprel oyida vafot etgan.

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Asotir

**Asotir (b. ustura)** — juda qadim zamonlarda koinot va hayotning paydo boʻlishi, tabiat hodisalari, dunyoning oxiri va tugashi haqidagi kishilarning aqidayu xayollarini, afsonaviy qahramonlarning muʼjizalarini bayon qiluvchi rivoyat va afsonalar. Asotirlar rus va Yevropa adabiyotshunosligida "mif", "mifologiya" deb yuritiladi. Oʻrta Osiyo va Eron xalqlarining eng qadimgi zamonlarda Kayumars, Hushang, Tahmuras, Jamshid va boshqa afsonaviy qahramonlar haqida yaratgan asotiriy rivoyatlari paydo boʻlgan va ular hozirgi kungacha etib kelgan. Oʻrta asr tarixchilarining umumiy tarix boʻyicha yozgan asarlarining boshlangʻich anʼanaviy qismlari, koʻpincha, asotirlardan iborat boʻlgan. Asotirlar yozma adabiyotga ham oʻtib, gʻoyaviy jihatdan qayta ishlandi. Ular Abulqosim Firdavsiy, Nizomiy Ganjaviy, Xisrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy ijodlariga katta taʼsir koʻrsatdi. Zardushtiylik dinining kitobi "Avesto" Turkiston va Eron xalqlari yaratgan qadimgi asotirlarning oʻziga xos qomusi hisoblanadi.
## Manbalar
Abu Mansur Andoqiy

**Abu Mansur Andoqiy** (arabcha: أبو منصور الأنداقي — Abu Mansur Muhammad ibn Hasan ibn Muhammad ibn Nasr ibn Siboʻ Dehqoniy Andoqiy) — roviy.

	Abu Mansur Andoqiy X asr boshida Samarqandga qarashli Andoq qishlogʻida tavallud topgan. Abdulkarim Samʼoniyning „Ansob“ kitobida kltirilishicha Abu Mansur Andoqiyning eshitish qobiliyati va xotirasi juda kuchli boʻlgan. Hadislarni mukammal oʻrgangan va ularni xalq oʻrtasida keng targʻib qilgan.
## Ustozi
Abu Mansur Andoqiydan hadis ilmining sir-asrorlarini Abu Lays Ishtixoniydan oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan.
## Vafoti
Manbalarda Abu Mansur Andoqiy 370/980 yil vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 72.
Nosiruddin Samarqandiy

**Nosiruddin Samarqandiy**(arabcha:ناصر الدين سمرقندي — Nosiruddin Samarqandiy — Toʻliq ismi:Nosiruddin Abulqosim Muhammad ibn Yusuf Hasaniy Samarqandiy (vafoti 1161-yil)) — mufassir, faqih, so‘fiy, muhaddis va axloqshunos.

## Hayoti
Tafsir, hadis va vaʼz ilmi boʻyicha faqih olim boʻlgan Nosiruddin Abulqosim Muhammad ibn Yusuf Hasaniy Samarqandiy Abulqutn nomi bilan tanilgan. Uning tugʻilgan sanasi manbalarda koʻrsatilmagan boʻlsa-da vafoti 556/1161-yilda boʻlganligi manbalarda keltirilgan. Nosiruddin yoshligidan ziyrak va ilmga chanqoq boʻlgan.
Ilmning turli sohalari boʻyicha zamonasining yetuk olimlaridan saboq olgan. Ilk sabogʻini oʻz yurtida olgan olim keyinchalik ilm talabida qator mamlakatlarga safar qilgan. Jumladan, allomaning Bagʻdodda bir qancha vaqt yashagani manbalarda keltiriladi. Bundan tashqari, Imom Nosiruddin 535/1141-yildan 543/1150-yilgacha ilm-fan markazi hisoblangan Marv, Bagʻdod, Makka va Madina shaharlarida boʻlib, koʻplab ustozlardan taʼlim olgan va dunyoning aksar olimlari guvohlik berganidek, musulmon olamidagi mashhur olimlardan biriga aylangan.
Alloma ulamo va imomlarni tanqid qilgan­ligi, ularni qoralab fikr bildirganligi bois, hibsga olinib shu yerda vafot etganligi manbalarda keltiriladi.

## Asarlari
Uning fatvolarga tegishli „Al-multaqotu fi-l-fatovo“ („Saralangan fatvolar“) — asar „Molu-l-fatovo“ („Fatvolar boyligi“) deb ham nomlanib, uni 549/1156-yilda yozib tugatgan.
Bundan tashqari, „Al-multaqotu fi-l-fiqh“ („Fiqhdagi foydalar“), „Masobihu-s-subul“ („Yoʻllarning chiroqlari“), „Jomiʼu-l-fatovo“ („Fatvolar toʻplami“), „Al-fiqhu-n-nofiʼ“ („Foydali fiqh“), „Xulosatu-l-muftiy“ („Muftiy xulosasi“), „Asʼaluh va ajvabah“ („Undan soʻrayman va unga javob beraman“), grammatikaga oid „Bulugʻu-l-irb min tahqiq istioroti-l-arab“ („Arab istioralarini oʻrganishda maqsadga etish“), tafsir faniga oid „Al-ahkom fi-t-tafsir“ („Tafsirdagi hukmlar“), odob-axloq va tasavvufga oid „Riyozatu-l-axloq“, („Xulqlar riyozati“) „Bayon riyoza axloqu-n-nafs“ („Nafs xulqlarining riyozat bayoni“) kabi asarlar tasnif yetib oʻzidan bebaho meros qoldirgan.
Alloma tomonidan taʼlif etilgan asarlarning aksariyati bizgacha yetib kelgan. Qurʼon ilmlari, kalom, fiqh, odob-axloq, grammatika va tarixga doir bu asarlarning qoʻlyozma nusxalari dunyodagi turli kutubxona fondlarida saqlanmoqda.

## Asarlari
* „Al-multaqat fi- l-fatovo“,
* „Molu- l-fatovo“,
* „Al-multaqat fi- l-fiqh“,
* „Masobihu-s-subul“,
* „Jomi’u- l- fatovo“,
* „Al-fiqhu-n-nofi’“,
* „Xulosatu- l- muftiy“,
* „As’aluh va ajvabah“,
* „Bulug‘u- l-irb min tahqiq istioroti- l-arab“,
* „Al-ahkom fi-t-tafsir“,
* „Riyozatu- l-axloq“,
* „Bayon riyoza axloqi-n- nafs“

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Matthew Macfadyen

**David Matthew Macfadyen** (talaffuzi: Devid Metyu Makfadyen; 1974-yil 17-oktyabrda tugʻilgan) — ingliz aktyori. Joe Wrightʼning *[[Gʻurur va kibr (film, 2005)|G‘urur va]] kibr* (2005) filmidagi janob Darcy roli bilan shuhrat qozongan. Bitta Primetime Emmy, ikkita BAFTA va bitta Screen Actors Guild mukofotlari sohibi.

## Manbalar
Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy

**Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy** (1054-1130) – faqih.

Husayn ibn Abu Shahob ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn ibn Qosim ibn Hamza ibn Hasan ibn Ali ibn Ubaydulloh ibn Hasan ibn Ubaydulloh ibn Abbos ibn Ali ibn Abu Tolib Alaviy Xarqoniy hijriy 446/milodiy1054-yili Ustrushananing Xarqona qishlogʻida tavallud topgan. Asli xalifa Ali ibn Abi Tolib (k.v.) avlodlaridandir.
Dastlabki ilmlarni oʻz qishlogʻi Xarqonada olib, keyinchalik ilm-maʼrifat talabi bilan Samarqandga boradi va shu yerda muqim yashab qoladi. Uning amakisi mashhur hanafiy faqih­lari­dan biri, zamonasida imomlar sayyidi nomiga musharraf boʻlgan Abu Shujo Muhammad ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn edi. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy hadislarni Abulqosim Mahmud ibn Ahmad Zahriydan rivoyat qilgan. Undan hadislarni Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy 76 yoshida 524/1130-yili Samarqand shahrida vafot etgan.

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Abdulkarim Andoqiy

**Abdulkarim Andoqiy** (arabcha: عبد الكريم الأنداقي) — faqih, roviy va soʻfiy.

Abdulkarim Andoqiy 400/1009 yili Samarqandga qarashli Andoq qishlogʻida tavallud topgan.
## Faoliyati
Abdulkarim Andoqiy hadis va fiqh boʻlish bilan birga, komil insoniylik fazilatlarini oʻzida mujassam etgan. U nafaqat faqih sifatida, balki tasavvufning yirik namoyandasi va yirik olimi sifatida tanilgan. U katta-kichchik yoshdagi ilmu toliblarga turlicha taʼlim-tarbiya berish usulini qoʻllagan. Bu usul tariqatda katta maʼno-mazmunga ega hisoblangan.
## Ustozi va ilmiy safarlari
Abdulkarim Andoqiy yirik tasavvuf olimi Imom Yusuf Hamadoniyning izdoshi boʻlgan. U Yusuf Hamadoniyning Xorazm va Bagʻdod safarlarida unga hamrohlik qilgan. Abdulkarim Andoqiyning nabirasi Hasan Andoqiy (460/1068-552/1157) ham tasavvuf olimi boʻlgan.
## Vafoti
Abdulkarim Andoqiy 481/1088-yilda vafot etgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 73.
Brenda Blethyn

**Brenda Blethyn** (talaffuzi: Brenda Bletin; 1946-yil 20-fevralda tugʻilgan) — ingliz aktrisasi. Oltin globus va BAFTA mukofotlari sohibasi.

## Havolalar

* 
*
Jena Malone

**Jena Laine Malone** (; 1984-yil 21-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa, musiqachi va fotograf. Golden Globe Award va Screen Actors Guild Awards mukofotlariga nomzodlikni qoʻlga kiritgan.

Nevada shtatining Sparks shahrida tugʻilgan Malone oʻzining ilk hayotini u yerda va Las-Vegasda oʻtkazgan, onasi esa mahalliy teatr spektakllarida ishtirok etgan. Oʻzini aktrisa boʻlishga ilhomlantirgan Malone onasini Los-Anjelesga koʻchib oʻtishga koʻndirgan. Bir nechta loyihalarda qatnashganidan soʻng, Malone Anjelica Huston tomonidan oʻzining "Karolinadan chiqqan bastard" (1996) televizion filmida rol oʻynadi va u shuhrat qozondi. Keyinchalik u "Contact" (1997), "Umid" (1997) va "Oʻgay ona" (1998) nomli yirik studiyalarda rollarni oldi.
Bahodir Qosimov

**Bahodir Ergashevich Qosimov** – oʻzbek huquqshunosi va davlat arbobi, 2000—2001-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

## Biografiyasi
1944-yil 25-aprelda Toshkent viloyati Qibray tumanida tugʻilgan.

1963—1966-yillarda harbiy xizmatda.

1970-yilda Toshkent davlat yuridik universitetini tugatgan.

1966—1991 – OʻzSSR ichki ishlar idoralarida xizmat.

1991—1994 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining mudofaa va xavfizlik majmuasida bosh konsultant.

1994—1996 – Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirining oʻrinbosari.

1996—1997 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi.

1997—2001 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibining oʻrinbosari.

2001—2002 – Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

2002-yildan nafaqada. 2015-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
1998-yilda 2-darajali Shon-sharaf ordeni, 2001-yilda 1-darajali Shon-sharaf ordeni bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Muhammad Zahiriy Samarqandiy

**Muhammad Zahiriy Samarqandiy** (toʻliq ismi: **Muhammad ibn Ali ibn Muhammad ibn Hasan Kotib Zahiriy Samarqandiy**)(XII asr— vafoti 1128-yildan keyin) — adib va olim.

## Hayoti
Alloma qoraxoniylar sulolasidan boʻlgan Qilich Tamgʻoch xoqon ibn Qilich Qoraxon (1163-1178) davrida yashagan va shu xon saroyida sohibi devoni insho (yozishmalar devonining boshligʻi) boʻlib ishlagan.
„*Agʻrazu-s-siyosa fi arazi-r-riyosa*“ („*Hukmron-likni boshqarishda siyosatning vazifalari*“) uning dastlabki asari boʻlib, unda afsonaviy Jamshid (podshoh)dan to Saljuqiy Sulton Sanjar­­gacha (1118—1157) oʻtgan shohlarning davlat­ni boshqarish masalasida aytgan hikmatli soʻzlari jamlangan. Muallif shohlarning hikmatli soʻzlarini turli izohlar bilan toʻldiradi va asarda juda koʻp qiziqarli tarixiy voqealar haqida soʻz yuritadi. Akademik V. V. Bartold bu asar qoʻlyozmasi bilan qiziqqan va „*[[Moʻgʻullar]] istilosi davrida [[Turkiston]]*“ nomli asarining ruscha nashriga ilova qilib undan parcha bostirgan.
Zahiriy nomini Sharqqa tanitgan asari uning „*Sindbodnoma*“ asaridir. „*Sindbodnoma*“ asosida hind tilida mashhur boʻlgan qadimgi „*Siddxapati*“ („*Donolar haqida bob*“) kitobi yotadi. Abbosiy xalifalaridan Abu Jaʼfar Abdulloh Mansur (712-775) 753-775 yillar, Abu Abdulloh Muhammad Mahdiy (745-785) 775-785 yillar va Horun ar-Rashid (766-809) 785-809 yillar davrida „*Sindbodnoma*“ ham uch marta arab tiliga tarjima qilingan.
Asbagʻa Sijistoniy „*Sindbodnoma*“ni „*Katta sindbod*“, Musa Kisraviy (vaf. 850 yil atrofi) esa „*Kichik sindbod*“ nomi bilan tarjima qilgan.
950-951 yili somoniylar amiri Nuh ibn Nasrning (943-954 yillari amir boʻlgan) amri bilan „*Sindbodnoma*“ xoja Amid Abulfavoris Fanoroʻziy tomonidan pahlaviy tili­dan dariy tiliga tarjima qilingan. Bu tarjima badiiy qimmatga ega boʻlmagani uchun unchalik shuhrat qozona olmagan.
„*Sindbodnoma*“ni fors tilida qaytadan hayot-baxsh etgan Muhammad Zahiriy boʻldi. U bu asarni zamona didiga mos qilib qaytadan ishlagan, unga badiiy tus bergan va Qilich Tamgʻoch hoqonga taqdim etgan.
Zahiriy asarining bir qoʻlyozmasi Britaniya muzeyida, ikkinchisi qirollikka qarashli Osiyo uyushmasi kutubxonasida saqlanadi. Turkiyada „*Sind­bodnoma*“ning bir qancha qoʻlyozma nusxalari mavjudligi 1948-yilda aniqlangan.
„*Sindbodnoma*“ bilan sobiq ittifoq sharq­shunos olimlaridan dastlab Ye. E. Bertels qizi­qib, „*XII asr tojik prozasi namunasi*“ nomli maqolani yozgan. Keyinchalik kitob rus tiliga tarjima qilinib, soʻz boshi va izohlari bilan nashr etilgan.
OʻzR FA sharqshunoslik institutining keksa ilmiy xodimi Yunusxon ota Hakimjonov tomoni­dan „*Sindbodnoma*“ oʻzbek tiliga ham tarjima qilinib, 1993-yilda nashr etilgan.
„*Sindbodnoma*“ qoʻlyozmalarining bir nusxasi Beruniy nomidagi sharqshunoslik institutida (inv. № 9318), yana bir nusxasi Sankt-Peterburg Sharqshunoslik institutida (inv. № 352) saqlanmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
Bug‘ra

**Bugʻra** —  erkak tuya. Og‘ir yuk koʻtaradigan, bichilgan tuya. U yag‘mo qabilasining totemi hisoblangan. Qarluq-Qoraxonlar hoqonlari „bugʻra“ unvoni bilan ulugʻlangan. Xorun Bugʻraxon, Muhammad ibn Yusuf Bugʻraxon, Ibrohim ibn Nasr Bugʻraxon va boshqalar. Bu unvon asosan Satuk Bug‘ra Qoraxon (930-955) davridan boshlab koʻproq uchraydi. 

## Adabiyotlar
* N. B. Rabgʻuziy. Qisasi Rabgʻuziy.
* Mahmud Koshgʻariy. Devonu lugʻotit turk. 1-jild.
Abu Homid Muhammad ibn Muhammad Amiydiy

**Abu Homid Muhammad ibn Muhammad Amiydiy** (vaf. 1218-yil) — faqih.

Toʻliq ismi — Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad boʻlib, Ahmad, Abu Homid, Abu Humayd, faqih Samarqandiy Hanafiy ismlari bilan nomlangan. Nima uchun Amiydiy kunyasi bilan nomlangani va qaysi yilda tugʻilgani haqida aniq maʼlumot yoʻq. 615 Jumadul axir/1218-yil avgust oyida Buxoroda vafot etgan.
Alloma nihoyatda tavozeli va xulqi chiroyli kishi boʻlgan. Alloma „*Ruknuddin*“ („*[[din]]ning rukni*“) degan nomga ham sazovor boʻlgan va usul ilmi faqihi va matematik boʻlgan. Bahs va munozara fani, xususan, tadqiqotda imomlik darajasiga etgan. Kitob tasnif etish bilan birga ilm ustida tadqiqot olib borishni boshlagan birinchi kishi ekani manbalarda keltiriladi. Oldingi oʻtgan allomalarning asarlarini bir-biriga solishtirib ijod etgan. U Rizo Naysaburiyning mashhur shogirdlaridan biri boʻlgan.
Alloma munozara faniga olib boruvchi yoʻllarni tasnif etgan. Faqihlarni qoʻllab-quvvatlagani bois, tadqiqot borasida koʻrsatgan yoʻllari tezda mashhur boʻlgan. Alloma „*Irshod*“ („*Yoʻllanma*“) asarini tasnif qilgan. Ushbu asarga fiqh arboblari, jumladan, Damashq qozisi Qoziy Shamsuddin Abulabbos Ahmad ibn Xalil Xubiy, Manbij qozisi Qoziy Avhadud-din Duniy, Najmuddin Marandiy, Badruddin Maro-gʻiy va boshqalar sharh yozishgan.
Bundan tashqari u „*An-nafois*“ („*Nafis narsa-lar*“) asarini ham yozgan, kitobni yuqorida aytib oʻtgan Shamsuddin Xubiy muxtasar qilib taʼlif qilgan va „*Aroisu-n-nafois*“ („*Nafislarning parisi, sarasi*“) deb nomlagan. Alloma yana „*Al-just*“ („*Tadqiq yoʻnalish*“), „*At-tariqatu-l-amidiyya*“ („*Amiydiyga xos uslublar*“) „*Havzu-l-hayot*“ („*Hayot havzi*“) asarlarining sohibidir. Bundan tashqari mubohasaga tegishli qiziqarli asarlarni yozib qoldirganligi manbalarda keltirilgan. Uning ilmiy asarlarini koʻpchilik oʻrgangan va foydalangan.

## Adabiyotlar

* Samarqandlik allomalar

## Manbalar
Najibuddin Samarqandiy

**Najib ad-Din Abu Homid Muhammad ibn Ali ibn Umar as-Samarqandiy** ( vafot etgan 1222-yil) – XIII asrda yashagan oʻrta osiyolik shifokor va tibbiyot olimi, Samarqandda tugʻilib, umrining koʻp qismini Samarqandda tibbiyot markazlarida dars berib oʻtkazgan. U yozgan asarlar oʻsha davr tib dorilfununlarida qoʻllanma sifatida foydalanilgan. Najibuddin Samarqandiy 1222-yilda Hirot shahrining moʻgʻullar tomonidan bosib olinishi paytida vafot etgan.

Olim oʻz davrida dastlabki jarroxlik amaliyotlarini ham oʻtkazgan. Bu olim haqida maʼlumotni Qadimgi Yunoniston, Hindiston, Misr, shuningdek, Transoxiana, Xuroson va Eron tibbiyoti va falsafasi tarixiga oid juda muhim manba muallifi Ibn Abu Usaybiya bergan – *"Uyun al-anba fi tabakat al". -attiba"* (Tabiblar martabalari haqidagi maʼlumotlar tarixi), u haqida gapirganda:

Usaybiya asarlaridan: „Kitob agziyat al-marda“ („Bemorlarning ovqatlanishi haqida kitob“), „Kitob agziyat al-marda“ („Bemorlarning ovqatlanishi haqida kitob“), „Kitob al-asbob val-alamat“ („Kasalliklarning sabablari va alomatlari haqida kitob“), „Kitob al-akrabodin al-kabir“ („Al-Akrabadin haqida katta kitob“), „Kitob al-akrabodin as-sagir“ („Al-Aqrabadin haqida kichik kitob“) kabi bir qator fiziologiyaga oid kitoblarni yaratgan.

Najibuddin Samarqandiyning eng mashhur asari „Kitob al-asbob val-alamat“ asari boʻlib, unda terapiya va patologiyaga oid muhim maʼlumotlar mavjud. Mirzo Ulugʻbekning shaxsiy tabibi Burhonaddin Nafis ibn Ivaz ibn Hakim al-Kermoniy 1424-yilda „Al-asbob val-alamat“ asariga arab tilida sharh yozgan. U bu asardan ayrim parchalarni oʻz asariga kiritdi va shu tufayli Najibuddin Samarqandiy ijodi fanga maʼlum boʻldi, hozirda bu asarlar toʻliq saqlanib qolinmagan, ayrim saqlanib qolingan qismlari Fransiyadagi muzeylarga topshirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Babadjanov A. Sh. Bibliografii uchyonix-medikov Sredney Azii po sochineniyu Ibn Abi Usaibia „Uyun al-anba fi tabakat al-attiba“ // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. – 2001. – № 3.
Aziz Mahmud Hudoiy

**Aziz Mahmud Hudoiy Uskudariy** – (1541 yil- 1628yil) olim; shoir. Asl ismi Mahmud Fazlulloh.

Aziz Mahmud Hudoiy Junayd Bag‘dodiy avlodidan b‘lib, Sayyid" unvoniga ega. U 1541 yili Koʻchihisor shahrida tugʻilgan. Keyinchalik tahsil olish uchun Savrihisorda ham yashadi. Taxminan yigirma yoshlarida esa ilm olish niyatida Istanbulga yoʻl oldi.

## Faoliyati
Mahmud Fazlulloh oʻgʻli
Istanbulga kelib, kichik Ayo Sofiya masjidining madrasasida yashab, ilmini ziyoda qildi. Uning bu yerdagi ustozlaridan biri Nazirzoda Ramazon afandi edi. Keyinchalik, Aziz Mahmud Hudoiy Istanbuldagi „Ayasofiya“ masjidida koʻp yillar imomlik qilgan.Muhammad Uftoda qŏlida ham tahsil olgan. Uftoda hazratlari qŏlida tahsil olayotgan paytda Hudoiy taxallusini olgan. Shu bois, xalq orasida Mahmud Hudoiy boʻlib tanilgan.

## Vafoti
Aziz Mahmud Hudoiy 1628 yili Istanbul Uskudarda vafot etgan.
## Adabiyotlar
* Aziz Mahmud Hudayi, by professorDr. H. Kamil Yilmaz, Istanbul-2020, ISBN 978-605-68070-0-8

## Manbalar
Fotih Duman Men