Arghandab jangi (2008)

**Arghandab jangi** (qoʻzgʻolonchilar tomonidan kod nomi *IBRAT operatsiyasi*) 2008-yil 18-iyun kuni NATO boshchiligidagi kuchlar Argʻandab tumani va Qandahorda Tolibon hujumlariga javoban Tolibon jangarilariga hujum qilganda boshlangan. Arghandabdagi jang bir yildan kamroq vaqt ichida Tolibonning hududni o‘z nazoratiga olishga ikkinchi marta urinishi bo‘ldi.

## Tarix
2008-yil 13-iyun kuni Tolibon jangarilari Sarposa qamoqxonasiga birgalikda hujum qilib, 800-900 mahbusni ozod qildi, ularning taxminan uchdan bir qismi ilgari isyonchilar bilan aloqasi boʻlgan deb hisoblangan. Koalitsiya kuchlari qochgan mahkumlar uchun hududni tozalashi, ya‘ni fermaga berilgan havo hujumi 15 jangarining oʻlimiga sabab boʻldi.

Keyingi kunlarda Qandahor atrofidagi 18 ga yaqin shahar afg‘on jangarilari tomonidan bosib olingani va 500 ga yaqin isyonchi qo‘shni Arg‘andab tumaniga ko‘chib o‘tgani keng tarqalgan edi. Qo‘zg‘olonchilar shaharning shimolida, Qandahorni qayta egallashga tayyorlanayotganda, uning uzum va anorzorlaridan yashirinish uchun foydalanishgan. Isyonchilar shiddatli janglar boshlanishidan oldin mahalliy aholini hududni tark etishlari haqida ogohlantirgan, koalitsiya samolyotlari esa tinch aholining uyda qolishi haqida varaqalar tashlagan. 2008-yil 16-iyun kuni Afg‘oniston Milliy Armiyasi (ANA) va Koalitsiya kuchlari hudud bo‘ylab besh soatlik patrullik o‘tkazdi va ular isyonchilar to‘planganidan hech qanday alomat ko‘rmaganliklari va aksini ko‘rsatuvchi har qanday xabarlar „asossiz“ ekanini maʼlum qilishdi.

## Tayyorgarlik
 
Jang hali boshlanmasligiga qaramay, kanadaliklar 2008-yil 16-iyunda ANA bilan favqulodda yigʻilish oʻtkazishdi va ertasi kuni koalitsiya kuchlari 2008-yil 17-iyunda Kobuldan 700 ANA qoʻshinini mintaqaga olib kirishdi. Tinch aholi hududdan qochib ketdi. Kanada kuchlari shahar chetida isyonchilar bilan kichik otishma haqida xabar berdi.

Koalitsiya harakatini cheklash maqsadida afgʻon isyonchilari Qandahor atrofidagi suv oʻtkazgichlar va koʻpriklarni vayron qilgan, shu bilan birga maydonlarni minalab qoʻygan. Isyonchilar qoʻshni shaharlarga qurol-yarogʻ va oʻq-dorilar joʻnata boshladilar, Tolibon qoʻmondoni Mulla Ahmadulloh isyonchilar NATO boshchiligidagi kuchlarning birinchi qadamni qoʻyishini kutayotganini aytdi.

Kanada askarlari Qandahordagi „yuqori xavfli“ nishonlarda, jumladan elektr stansiyasida, gubernator Ahmad Vali Karzay qarorgohida, Sarposa qamoqxonasida va oʻzlarining rekonstruksiya bazasida hozirligini oshirdilar. Shahardagi transport vositalariga soat 22:00 da komendantlik soati joriy etildi.

Sarposa qamoqxonasidan qochganlar orasida boʻlgan Axtar Muhammad Jari shahridagi 200 ga yaqin qoʻzgʻolonchilar orasida boʻlib, jang oldidan Argʻandabga kirishga tayyorgarlik koʻrayotganini aytdi.

## Jang
NATO boshchiligidagi kuchlar 2008-yil 18-iyun kuni Arghandabga kirdi va ularni faqat kichik qarshiliklar kutib oldi. Tabindagi havo hujumi natijasida 20 isyonchi halok bo‘lgan, Xohakda esa 16 isyonchi halok bo‘lgan, otishmada ikki ANA askari halok bo‘lgan. 19-iyun kuni brigada generali Denis Tompson isyonchilar Qandahor shahridan tashqarida mag‘lub bo‘lganini tasdiqladi, biroq ular qayta to‘planib, yana hujum qilishlari mumkinligini ham qo‘shimcha qildi.

Avstraliyalik jurnalist Jeymi Kidston NATOda ishlayotgan va kanadalik askarlarning jangovar holatini suratga olish vaqtida qo‘liga o‘q uzilgan.

Kurashda bir mahalliy aholi halok bo‘ldi, yana biri yaralandi. ISAFda ishlaydigan yana uch fuqarolik pudratchi ham yaralangan.

## Manbalar