BMT bolalar va yoshlar guruhi

**1992-yilda tashkil etilgan Bolalar va Yoshlar Asosiy Guruhi** (qisqartmasi: *UN MGCY*) – bu Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan tasdiqlangan, rasmiy, tartibga solingan va oʻz-oʻzini boshqaruvchi maydon boʻlib, unda bolalar va yoshlar BMTdagi ayrim hukumatlararo va unga aloqador siyosiy jarayonlarda ishtirok etishlari va hissa qoʻshishlari mumkin.

## Vazifasi va faoliyat sohalari

MGCY yoshlar va BMT tizimi oʻrtasida koʻprik vazifasini bajaradi, bu esa yoshlarning mazmunli ishtirok etish huquqini taʼminlashga xizmat qiladi. U bu vazifani bolalar boshchiligidagi, yoshlar boshchiligidagi va bolalar hamda yoshlarga xizmat koʻrsatuvchi federatsiyalar, ittifoqlar, tashkilotlar, assotsiatsiyalar, kengashlar, tarmoqlar, klublar, harakatlar, mexanizmlar, tuzilmalar va boshqa birlashmalar hamda ularning aʼzolari va alohida shaxslar bilan hamkorlikda amalga oshiradi. Bu ishtiroklar barqaror rivojlanish siyosatining barcha bosqichlarida – loyihalash, amalga oshirish, monitoring, natijalarni kuzatish va tahlil qilishda olib boriladi.

BMTda samarali va mazmunli ishtirokni taʼminlash maqsadida, MGCY quyidagi yoʻnalishlarda onlayn va offlayn tadbirlarni tashkil etadi va olib boradi: Siyosat va advokatsiya, Salohiyatni oshirish, Yoshlar faoliyati va Bilim almashinuvi.

### Siyosat va advokatsiya

Bolalar va Yoshlar Asosiy Guruhi (MGCY) quyidagi maqsadlarni koʻzlaydi:

(a) Har qanday darajadagi siyosatni ishlab chiqish, amalga oshirish, monitoring qilish, kuzatib borish va qayta koʻrib chiqish boʻyicha rasmiy va qonuniy jarayonlarda yoshlarning jamoaviy va mazmunli ishtirokini taʼminlash. Bunga quyidagilar kiradi (lekin ular bilan cheklanmaydi): hukumatlararo muzokaralar (kelishuvlar, tahlillar va hisobotlar), asosiy muhokamalar, brifinglar, maxsus forumlar, BMT hisobotlari va BMT tizimi doirasidagi siyosiy faoliyatlar.

(b) BMT tizimiga tegishli tashkilotlarga yoshlar ustuvor yoʻnalishlari va ularning mazmunli ishtirokini taʼminlash jarayonlari boʻyicha siyosiy va mazmuniy masalalarda maslahat berish, ularning tematik faoliyatlariga koʻmaklashish.

(c) Yoshlarning BMT tizimidagi mavjud manfaatdor tomonlar tuzilmalari, hamkorliklar, platformalar va mexanizmlarda faol ishtirokini qoʻllab-quvvatlash hamda ushbu jarayonlarda faol boʻlgan asosiy manfaatdor tomonlar oʻrtasida hamkorlik va oʻzaro bogʻliqlikni rivojlantirish.

### Salohiyatni oshirish

MGCY quyidagilarni maqsad qiladi:

**(a)** Barqaror rivojlanish, mazmunli ishtirok, BMT tizimi va uning turli texnik hamda siyosiy jarayonlari va organlari boʻyicha tushuncha, bilim va koʻnikmalarni oshirishga qaratilgan salohiyatni oshirish jarayonlari va faoliyatlarini yoshlar uchun tashkil etish va ularga koʻmaklashish.

### Yoshlar harakati

MGCY quyidagi maqsadlarni koʻzlaydi:

**(a)** Yoshlar uchun bunday maydon yaratishki, bu ularni barcha insonlar va sayyora ehtiyojlarini hal qilishga qaratilgan innovatsion va samarali harakatlarga yetakchilik qilishga, ularga qoʻshilish, namoyish etish va boshqalar bilan ulashishga undaydi.

**(b)** Yoshlar boshchiligidagi tashabbuslar orqali ilgʻor tajribalarni aniqlash, mavzuli va mintaqaviy kontekstlarda namunaviy faoliyatlarni xaritaga tushirish hamda yoshlar harakatlari turli barqaror rivojlanish doiralaridagi maqsadlar, koʻrsatkichlar va natijalarni amalga oshirish, monitoring qilish va tahlil qilishga qanday hissa qoʻshayotganini namoyish etish.

### Bilim

MGCY quyidagi maqsadni koʻzlaydi:

**(a)** Barqaror rivojlanish doiralari va unga aloqador jarayonlarni loyihalash, amalga oshirish, monitoring qilish, qayta koʻrib chiqish va baholash boʻyicha ilgʻor tajribalarning isbotlangan asosini yaratish uchun yoshlarga muloqot maydonini taqdim etish. Bu mavjud bilimlarni baholash, yangi bilimlar yaratish, yangi muammolarni aniqlash hamda siyosiy jarayonlarga yoʻnaltirish uchun bilimlardan samarali foydalanish va ularni tarqatishni oʻz ichiga oladi. Ushbu jarayon rasmiy, norasmiy, anʼanaviy va mahalliy bilim manbalaridan olingan fikr-mulohazalarni ham oʻz ichiga olishi kerak.

## Aʼzolik

MGCYga aʼzolik ochiq jarayon orqali amalga oshiriladi. Har qanday rasmiy yoki norasmiy bolalar boshchiligidagi, yoshlar boshchiligidagi yoki bolalar va yoshlarga xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar, shuningdek ularning aʼzolari va alohida shaxslar guruhga qoʻshilishi mumkin.

**BMT Bolalar va Yoshlar Asosiy Guruhi (UN MGCY)ning barcha aʼzolari, eng avvalo, quyidagilarga rioya qilishi shart:**

* MGCYning jarayonlari va tartib-qoidalariga rioya qilishga ROZILIK bildiradi;

* BMT Nizomi tamoyillariga ROZILIK bildiradi;

* MGCY tomonidan ifodalangan qadriyatlar va tamoyillar – „birdamlik, adolat, tenglik, inklyuziya, inson huquqlari va sayyoramiz yaxlitligi“ kabi umumiy qadriyatlar asosidagi qarashlarga ROZILIK bildiradi.

**Aʼzolik quyidagi toifalarga boʻlinadi:**

* 30 yosh va undan kichik shaxslar tomonidan boshqariladigan siyosat ishlab chiqish organiga ega boʻlgan, bolalar va/yoki yoshlar manfaatlarini ifoda etuvchi, MGCYga onlayn yoki shaxsan aʼzo boʻla oladigan har qanday yoshlar yoki bolalar tomonidan boshqariladigan tashkilot;

* Bolalar va/yoki yoshlar bilan ishlovchi, biroq siyosat ishlab chiqish organi 30 yosh va undan kichik shaxslar tomonidan boshqarilmaydigan, MGCYga onlayn yoki shaxsan aʼzo boʻla oladigan har qanday bolalar va/yoki yoshlarga xizmat koʻrsatuvchi tashkilot;

* Yuqorida qayd etilgan toifalarga kirmaydigan har qanday shaxs MGCYning huquqiy shaxsi boʻlgan Children Youth International (CYI) orqali aʼzo boʻlishi va uning Tartib-qoidalari hamda Xulq-atvor kodeksiga rioya qilishi mumkin.

* Mos keluvchi tashkilot yoki shaxs (CYI kanali orqali) ariza formasini toʻldirgach, muvofiqlashtiruvchi jamoa uni koʻrib chiqadi va aʼzolikni tasdiqlaydi. *Siyosat ishlab chiqish organi 30 yosh va undan kichik shaxslar tomonidan boshqarilmaydigan aʼzolik subyektlari Tashkiliy hamkorlar, Global koordinatsiya nuqtalari yoki boshqa vakolatli lavozimlar boʻyicha saylovlarda ishtirok eta olmaydi yoki ovoz bera olmaydi (Bolalar koordinatori bundan mustasno).*

## Tarix

Asosiy Guruhlar tizimi 1992-yilda Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va Rivojlanish boʻyicha Konferensiyasidan (UNCED), yaʼni Yer sammitidan soʻng yaratilgan. Yer sammitining yakuniy hujjatlaridan biri boʻlgan „Kun tartibi 21“ning III boʻlimi orqali dunyo davlatlari barqaror rivojlanishga erishishda barcha ijtimoiy guruhlarning rolini rasmiy ravishda tan oldi. Buni amalga oshirish uchun Sammitda hukumatlararo jarayonlarga taklif va fikrlarni tashkil qilish va yoʻnaltirish maqsadida toʻqqizta Asosiy Guruh tashkil etildi. Bularga quyidagilar kiradi:
* Ayollar
* Bolalar va yoshlar
* Mahalliy aholilar (indigenous peoples)
* Nohukumat tashkilotlar
* Mahalliy hokimiyatlar
* Ishchilar va kasaba uyushmalari
* Biznes va sanoat sohasi
* Ilmiy va texnologik hamjamiyat
* Dehqonlar

Earth Summitʼdan yigirma yil oʻtib, Rio+20 konferensiyasi jamiyatning ushbu toʻqqizta sektorini samarali jalb qilish muhimligini yana bir bor tasdiqladi. Konferensiyaning yakuniy hujjati – „Biz xohlagan kelajak“ – Asosiy Guruhlarning kelajak avlodlar uchun barqaror jamiyatlar qurishdagi rolini taʼkidlaydi. Bundan tashqari, hukumatlar boshqa manfaatdor tomonlarni ham barqaror rivojlanish bilan bogʻliq BMT jarayonlarida ishtirok etishga taklif qildi. Bu esa Asosiy Guruhlar bilan yaqin hamkorlik orqali amalga oshirilishi mumkin. Bunga quyidagilar kiradi:

* Mahalliy jamoalar
* Koʻngilli guruhlar
* Jamgʻarmalar (fondlar)
* Migrantlar va oilalar
* Keksalar
* Nogironligi boʻlgan shaxslar

Bolalar va Yoshlar Asosiy Guruhi dastlab faqat bitta jarayonga hissa qoʻshgan – bu Barqaror Rivojlanish boʻyicha Komissiya (CSD) edi. Ushbu komissiyaga Yer sammitida qabul qilingan maqsad va qarorlarning ijrosini nazorat qilish vazifasi yuklatilgan boʻlib, u BMT Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi tarkibidagi komissiya sifatida faoliyat yuritgan. 1992-yildan 2012-yilgacha Barqaror Rivojlanish boʻyicha Komissiya har yili yigʻilib, Yer sammitida belgilangan maqsadlarga erishishdagi yutuqlarni muhokama va baholab borgan.

2012-yilda Barqaror rivojlanish boʻyicha BMT konferensiyasidan soʻng, ushbu komissiya tugatildi va uning vakolati hamda manfaatdor tomonlar ishtirokidagi Asosiy Guruhlar tizimi Yuqori darajadagi Siyosiy Forumga oʻtkazildi. Barqaror rivojlanishning xalqaro tizimdagi ahamiyati ortib borayotgan bir paytda, BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan turli rezolyutsiyalar orqali Asosiy Guruhlarga koʻproq jarayonlarda ishtirok etish vazifasi yuklatilmoqda.

Bugungi kunda Bolalar va Yoshlar Asosiy Guruhi (UN MGCY) BMT doirasidagi 20 dan ortiq faol yoʻnalishda ishtirok etmoqda. Bundan tashqari, UN MGCY nafaqat hukumatlararo muzokaralarda, balki BMTning yoshlar rivojlanishiga oid faoliyatlarida ham markaziy ishtirokchi sifatida tan olingan. Yoshlar rivojlanishi boʻyicha idoralararo tarmoq (IANYD), Bosh kotibning Yoshlar boʻyicha maxsus vakili idorasi (OSGEY) tashkil etilishi va BMTning yoshlar masalalariga eʼtiborining kengayishi natijasida, MGCY ushbu sohadagi BMT harakatlarining muhim hamkori sifatida oʻz oʻrnini mustahkamladi.

## Boshqaruv

Majburiy lavozimlar uchun belgilangan boshqaruv talablari (barchasi saylov yoʻli bilan yoki tengdoshlar tomonidan tanlanadi) UN MGCYning Jarayon va Tartib-qoidalarida aniq bayon qilingan boʻlishiga qoʻshimcha ravishda, MGCY BMT tizimiga nisbatan baʼzilari xalqaro „yumshoq qonun“ rezolyutsiyalarida mustahkamlangan majburiyatlarga ega. MGCY har yili BMT DESA-DSD (Iqtisodiy va Ijtimoiy Ishlar Departamenti – Barqaror Rivojlanish boʻlimi)ga Boshqaruv hisobotini taqdim etishi, shuningdek 2030 kun tartibining 89-bandiga muvofiq ECOSOC (Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengash) va Bosh Assambleya qoshidagi Yuqori darajadagi Siyosiy Forumga yillik hisobot topshirishi shart.

## Jarayonlar

BMT doirasidagi rasmiy ishtirok yoʻllari hozirda quyidagilarni (lekin ular bilan cheklanmagan holda) oʻz ichiga oladi: hukumatlararo jarayonlar, siyosiy jarayonlar, muvofiqlashtiruvchi mexanizmlar, hamkorliklar va BMTning turli darajadagi tashkilotlariga oid alohida ishtirok shakllari. Har bir BMT jarayoni yoki BMT jarayonlari toʻplamiga mos ravishda alohida ishchi guruhi mavjud.

### Hukumatlararo yoʻnalishlar

* 21-asr kun tartibi (Agenda 21) boʻyicha ishlarni davom ettirish
* Barqaror rivojlanish boʻyicha Yuqori darajadagi Siyosiy Forum (HLPF) va Mintaqaviy barqaror rivojlanish forumlari (RSDF)
* 2030 Barqaror rivojlanish kun tartibi (2030 Agenda) jarayoni:
** Oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha komissiya (SDG – Barqaror rivojlanish maqsadlariga taalluqli)
** Jahon sogʻliqni saqlash assambleyasi (WHA) / Tamakiga qarshi kurashish boʻyicha Konventsiya / Yuqumli boʻlmagan kasalliklar (NCD) boʻyicha global harakat rejasi (SDG 3 bilan bogʻliq)
** Ayollar maqomi boʻyicha komissiya (CSW) (SDG 5 bilan bogʻliq)
* Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha Senday doiraviy dasturi (SFDRR) va uni davom ettirish – Mintaqaviy va Global platformalar, UNISDR Ilm-fan va texnologiya hamkorligi
* Yangi shahar kun tartibi va uning davom ettirilishi – Jahon shaharlik forumi, Habitat boshqaruv kengashi va SDG 11
* Barqaror isteʼmol va ishlab chiqarish dasturlari uchun 10 yillik dasturlar (10YFP for SCP) va SDG 12
* Iqlim oʻzgarishi boʻyicha BMT doirasidagi Konventsiya (UNFCCC) va SDG 13
* Barqaror rivojlanishning 14-maqsadini amalga oshirishni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha BMT konferensiyasi (Okean konferensiyasi)
* BMTning Oʻrmonlar boʻyicha forumi (UNFF) va SDG 15
* Choʻllanishga qarshi kurashish boʻyicha Konventsiya (CCD) va SDG 15
* Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konventsiya (CBD) va SDG 15
* SIDSs Tezlashtirilgan Harakat Modalitetlari (S. A.M. O. A. Platformasi) va Kichik Orol Rivojlanayotgan Davlatlar (SIDS)
* Rivojlanish uchun moliyalashtirish (FfD) va FfD doirasidagi forum
* ECOSOCning Gumanitar masalalar segmenti (HAS)
* Migratsiya boʻyicha Global bitim (GCM)
* BMTning Savdo va Taraqqiyot boʻyicha konferensiyasi (UNCTAD)
* Fan va texnologiya boʻyicha rivojlanish komissiyasi (CSTD)
* Inson huquqlari boʻyicha Kengash
* Tinchlik va xavfsizlik

### Siyosiy jarayonlar

* Agenda for Humanity – Gumanitar faoliyatda yoshlarga oid Bitim (Compact for Young People in Humanitarian Action)
* Bosh Assambleya Prezidentining muloqotlari va tadbirlari (PGA Dialogues)
* Bosh Assambleyaning maxsus yuqori darajadagi tematik yigʻilishlari
* BMTning Iqtisodiy va Ijtimoiy Ishlar Departamenti, Barqaror Rivojlanish boʻlimi va boshqa BMT tashkilotlari tomonidan olib boriladigan maxsus jarayonlar

### Yoshlar rivojlanishi va yoshlar siyosati yoʻnalishlari

* Yoshlarni rivojlantirish boʻyicha idoralararo tarmoq (IANYD)
* Bosh kotibning yoshlar boʻyicha maxsus vakili idorasi (OSGEY)
* Ijtimoiy siyosat va rivojlanish boʻlimi (UN DESA/DSPD)
* ECOSOC yoshlar forumi

### Koʻp manfaatdor tomonlar ishtirokidagi jarayonlar

* Asosiy Guruhlar va boshqa manfaatdor tomonlar HLPF muvofiqlashtirish mexanizmi (CM)
* Barchaga barqaror energiya (SDG 7 bilan bogʻliq)
* Jahon suv forumi (SDG 6 bilan bogʻliq)
* Texnologiyalarni rivojlantirish mexanizmi (TFM)
* Shahar inqirozlariga qarshi global alyans (GAUC)
* Internet boshqaruvi forumi (IGF)
* Barqaror rivojlanish boʻyicha global hisobot (GSDR)

MGCY’ning turli tashqi ishchi guruhlari biz ishtirok etishimiz belgilangan rasmiy BMT jarayonlariga mos keladi. MGCY yoshlarning siyosatni ishlab chiqish, uni amalga oshirish, monitoring qilish, baholash va qayta koʻrib chiqish jarayonlarida ishtirok etishini taʼminlaydi. Har bir faoliyat uchun turli vositalar qoʻllaniladi – masalan, maslahatlashuvlar, targʻibot ishlari, harakat rejalari va rasmiy monitoring.

* Yuqori darajadagi Siyosiy Forum (HLPF): HLPF ishchi guruhi Rio+20 konferensiyasidagi MGCY Barqaror rivojlanish uchun institutsional asos vazifasini bajargan guruhning davomchisidir. U bir nechta BMT doiralari boʻyicha barqaror rivojlanishni amalga oshirishning monitoringi va koʻrib chiqilishini taʼminlaydi hamda yangi va yuzaga chiqayotgan barqaror rivojlanish muammolarini koʻrib chiqadi. HLPF 2013-yilda boshlangan va har yili iyun–iyul oylarida Nyu-York shahrida yigʻiladi.

* Post-2015 va Barqaror rivojlanish siyosati: Post-2015 ishchi guruhi Rio+20 jarayonidagi MGCY Yashil iqtisodiyot ishchi guruhining davomchisidir. Barqaror rivojlanish maqsadlari boʻyicha muzokaralar 2013-yil martdan 2014-yil iyulgacha davom etdi, undan soʻng 2015-yil yanvardan iyulgacha Post-2015 jarayoni doirasida qoʻshimcha muzokaralar olib borildi. „Dunyoimizni oʻzgartirish: 2030-yilgacha barqaror rivojlanish kun tartibi“ BMT aʼzo davlatlari tomonidan 2015-yil sentabrda qabul qilindi.

* Barqaror isteʼmol va ishlab chiqarish (SCP): MGCY 2013-yilda tashkil etilgan Barqaror isteʼmol va ishlab chiqarish boʻyicha 10 yillik dastur doirasidagi faoliyatga jalb etilgan. 2014-yil sentabrda ushbu dastur boʻyicha taraqqiyot hisobot eʼlon qilindi. Hozirda SCP ustuvor yoʻnalish sifatida Barqaror rivojlanish maqsadlari, xususan 12-maqsad orqali ilgari surilmoqda.

* Kichik orol rivojlanayotgan davlatlar (SIDS): SIDS 1992-yilda BMTning Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha konferensiyasida xalqaro hamjamiyat tomonidan rasmiy ravishda tan olingan. 2013-yilda MGCY ushbu yoʻnalishda uchinchi xalqaro konferensiyaga tayyorgarlik koʻra boshladi va bu jarayon 2014-yil sentabrda S. A.M. O.A. yoʻnalishi bilan yakunlandi.

* Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish (DRR): DRR tabiiy va inson sababli xavflar hamda ekologik, texnologik va biologik xavflarni oldini olish orqali ularning zararini kamaytirishga qaratilgan. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha Senday dasturi (Hyogo dasturining davomchisi) boʻyicha hukumatlararo muzokaralar 2014-yil aprelida boshlandi. Ushbu jarayon 2015-yil 14–18-mart kunlari Yaponiyaning Senday shahrida boʻlib oʻtgan BMTning uchinchi Butunjahon konferensiyasi bilan yakunlandi. Hozirda DRR koʻrsatkichlarni koʻrib chiqish, ilm-fan va siyosat oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, shuningdek 2017-yil 22–26-may kunlari Meksikaning Kankun shahrida boʻlib oʻtadigan global platformaga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha faoliyat yuritmoqda.

* Barqaror shahar rivoji va uy-joy (Habitat III): Habitat III boʻyicha hukumatlararo muzokaralar va manfaatdor tomonlar ishtirokidagi jarayonlar 2014-yilda boshlandi. Habitat III 2016-yil 17–20-oktabr kunlari Ekvadordagi Kito shahrida boʻlib oʻtgan Uy-joy va barqaror shahar rivoji boʻyicha BMT konferensiyasi bilan yakunlandi. U aʼzo davlatlar va asosiy manfaatdor tomonlarga urbanizatsiyani toʻgʻri boshqarish siyosati va strategiyalarini muhokama qilish imkonini berdi.

* Jahon gumanitar sammiti (WHS): MGCYning ushbu jarayondagi rasmiy ishtiroki 2014-yilda boshlangan. WHS BMTning sobiq bosh kotibi Pan Gi Mun tashabbusi boʻlgan va 2016-yil 23–24-may kunlari Turkiyaning Istanbul shahrida boʻlib oʻtgan. Bu tadbir hukumatlar, gumanitar tashkilotlar, inqirozdan zarar koʻrganlar va xususiy sektor hamkorlariga eng dolzarb gumanitar muammolarga yechimlar taklif qilish va kelajakdagi gumanitar harakatlar uchun kun tartibini belgilash imkonini berdi.

* Barqaror rivojlanish uchun moliyalashtirish (FfD): MGCY 2013-yilda Rio+20 konferensiyasining natijasi sifatida tashkil etilgan Barqaror rivojlanish uchun moliyalashtirish boʻyicha Ekspertlar qoʻmitasi faoliyatiga qoʻshildi. 2014-yilda CSO FfD guruhi va Addis muvofiqlashtiruvchi guruhi orqali ishtirok kengaytirildi. Ushbu jarayonning kun tartibini belgilash bosqichi 2015-yil iyulda Addis-Abeba Harakatlar kun tartibi bilan yakunlandi.

## Manbalar