open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yoʻlbars qurbaqasi

**Yoʻlbarsli qurbaqasi**, yoki **hind yoʻlbarsli qurbaqasi** () - amfibiyalar turkumining *Dicroglossidae* turkumiga mansub turi. Umumiy uzunligi 15 santimetrdan 17 santimetrgacha boʻladi. Tanasi massiv, boshi esa ortacha kattalikda boʻladi. Yoʻlbarsli qurbaqasini oʻz jinsining boshqa vakilaridan orqa tarafidagi oʻtrir burchakli, yaxshirivojlangan uzunchoq ter burmalari bilan ajralib turadi. Ustki rangi zaytun-yashildan tortib kul ranggacha boʻlib kuyuq dogʻlar bilan qoplangan. Kamdan-kam hollarda orqa tomonida och-sariq chiqlarni uchratsa boʻladi. Oyoq-qoʻllarida engil qirrali qora-sariq dogʻlar mavjud. Qorni oq. Erkaklarning tomogʻida sariq baqbaqasi bor, ular juftlashish davrida koʻk rangga aylanadi.

Suvli erlarni, oʻtloqlarni, plantatsiyalarni hush koʻradi. Dengiz sathidan 23 – 800 m balandlikda joylashgan boʻlib kechasi faolashadi. Kichik kemiruvchilar, mayda ilonlar, yosh amfibiyalar, umurtqasizlar bilan oziqlanadi.

Nasilchilik mavsumi musson davriga (jalla mavsumi) toʻgʻri keladi. Juftlanish ampleksus (amfibiyalarga hos bolgan juftlanish uslubi - oldi qollari bilan ayollini ortqasidan ushlab urugʻlatirish uslubi) yordamida sodir boʻladi. Urgʻochisi diametri 2,5-2,8 mm boʻlgan 1000 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumlar suvga botgan oʻsimliklarga yopishadi. Iybaliqlar 2-3 kun ichida paydo boʻladi.

Mahalliy aholi bu qurbaqani istemol qiladigan joylarda maxsus fermalar mavjud.

Bu tur Afg'onistondan Hindiston va Bangladeshgacha tarqalgan, janubiy Xitoyda ham uchraydi.

## Adabiyotlar

* Xan, MS (1996). Yo'lbarsli qurbaqasi Rana yo'lbars Daudinning orofarngeal morfologiyasi va ovqatlanish odatlari. Rossiya Herpetologiya jurnali, 2, 163-171.

## Manbalar
Jaqsiliq Muqashuli Oʻmar

**Oʻmar Jaqsiliq Muqashuli** – siyosiy arbob, Sharqiy Qozogʻiston viloyati hokimining oʻrinbosari (2013-2016), Almati viloyati hokimining oʻrinbosari (2016-2018), Oʻskemen shahrining hokimi (2018-yil avgustdan).

## Biografiyasi

### Bilimi
Abay nomidagi Almati davlat universiteti (2001), Qozoq innovatsiya gumanitar universiteti (2010). 

### Mehnat faoliyati

2001-2005 - Qozogʻiston Respublikasi Madaniyat, axborot va ommaviy kelishuv vazirligining yetakchi mutaxasisi, bosh mutaxasis.

2007-2009 - Qozogʻiston Respublikasi Moliya vazirligida mutaxasis.

2009-2010 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati hokimining ordamchisi.

2010-2011 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati ichki siyosat bosqarma boshligʻining oʻrinbosari, boshligʻi.

2011-2013 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati madaniyat boshqarmasining boshligʻi.

2013-2016 - Sharqiy Qozogʻiston viloyat hokimining oʻrinbosari.

2016-2018 - Almati viloyat hokimining oʻrinbosari.

2018-yil avgust oyidan - Oʻskemen shahrining hokimi.

## Manbalar
Mayda tukli opunsiya

**Mayda tukli Opunsiya** () — kaktussimonlar oilasiga mansub oʻsimlik. U markaziy Meksika vodiylarida (Idalgo) dengiz sathidan taxminan 1000 metr balandlikda oʻsadi. 1827-yilda Iogan Leman tomonidan Cactus microdasys deb tavsiflangan.

## Xususiyatlari

*Opuntia microdasys* ning asosiy shakli balandligi bir metrgacha boʻlgan tik, shoxlangan, butaga oʻxshash oʻsimlikdir. U uzunligi 5 dan 15 santimetrgacha va kengligi 4 dan 12 santimetrgacha boʻlgan goʻshtli zichlangan qarshi tuxumsimon boʻgʻimchalardan hosil boʻladi. Boʻgʻimchalarning yuzasi yashil boʻlib, koʻp sonli kichik areolalar bilan qoplangan. Tikonlari yoʻq. Uning oʻrniga mayda, yoqimsiz sariq gloxidiyalar toʻdalari oʻsadi. Gloxidiyalar uzunligi 2-3 mm, teginganda osongina ajralib chiqadi va terida qolib, qichima va ogʻriqni keltirib chiqaradi. Ularni olib tashlash juda qiyin. Shunga qaramay, kaktus xona oʻsimliklari sifatida ham, kolleksiya qilib yetishtirishda ham juda mashhur.

## Gullashi

*Opuntia microdasys*, boshqa opunsiya kabi, asosan issiqxonalarda gullaydi va juda katta (turiga qarab) oʻlchamga yetadi. Shu munosabat bilan, kvartirada oʻsadigan opunsiyaning gullashiga erishish juda qiyin. Buning uchun biroz koʻproq harakat qilish kerak. Birinchidan, opunsiya juda keng idishlarda oʻstirilishi kerak. Ikkinchidan, butun vegetatsiya davrida kaktus ochiq havoda boʻlishi kerak, guldonni oʻsimlik bilan siljitishdan qochish kerak. U uzoq quruq qishdan keyin oson gullaydi. Muvaffaq boʻlsa, yozning oʻrtalarida koʻplab (bir boʻgʻimchada oʻntagacha gul) gullashni kuzatish mumkin boʻladi. Gullari limon rang sariq, diametri 3-5 sm. Mevalari suvli, binafsha-qizil.

## Parvarishlash
Choʻl kaktusi boʻlgan oʻsimlik butun oʻsish davrida yorqin quyosh nurini yaxshi koʻradi. Qishlash ham yorugʻ, ammo salqin, 3 °C dan 10 °C gacha haroratda boʻlishi kerak. Quyosh nurining yetishmasligi bilan yangi boʻgʻimchalar silindrsimon shaklga ega boʻlib, deformatsiyalanadi.

Oʻsimlik sovuq haroratga bardosh bera oladi. Yozda, tumanni taqlid qilib, oʻsimlikga suv purkash va sirt toʻliq quriguncha toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlaridan himoya qilish kerak. Sugʻorish oʻrtacha. Oyiga bir yoki ikki marta maxsus oʻgʻit bilan oziqlantirish mumkin. Substrat 50% mineralli — qum aralashmasi, keramzit; 50% — gumus aralashmalari.

**''Opuntia microdasys'' ikkita asosiy navga ega.**

## Yana qarang
* Kaktuslar oilasining taksonomiyasi
## Manbalar


## Havolalar
* http://housegarden.narod.ru/opuntia_microdasys.htm
* https://web.archive.org/web/20131115042129/http://petflower.ru/products/Opuntia-microdasys.html
* http://www.desert-tropicals.com/Plants/Cactaceae/Opuntia_microdasys.html  
* http://darina.kiev.ua/plant/sukkulents/opuntia_393.html 
* http://bestcactus.ru/epages/shop.sf/ru_RU/?ObjectPath=/Shops/1533/Categories/Cactus/Opuntia
* http://www.greencorner-al.ru/opuntia.html  
* https://web.archive.org/web/20100920234926/http://cactuslove.ru/golland.php?id=41
Yakuniy protokol

**"Yakuniy protokol"** ― 1901-yil 7-sentabrda Xitoy va 11 davlat (Germaniya, Avstriya-Vengriya, Belgiya, Ispaniya, AQSh, Fransiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Yaponiya, Niderlandiya va Rossiya) oʻrtasida Boksyorlar qoʻzgʻolonining bostirilishi kelishuvidir.

Shartnomaga muvofiq, Xitoy quyidagi majburiyatlarni oladi:

* Germaniya elchisi Klemens fon Kettelerning oʻldirilishi uchun uzr soʻrash maqsadida Germaniyaga maxsus elchi yuboriladi, shuningdek, unga haykal oʻrnatiladi;
* Yaponiya missiyasi aʼzosi Sugiyamaning oʻldirilgani sababli uzr soʻrash uchun Yaponiyaga maxsus elchi yuboriladi;
* Boksyorlar qoʻzgʻoloni rahbarlari jazolanadi;
* Vayron qilingan xorijiy qabristonlarga yodgorliklar oʻrnatiladi;
* Xitoyga qurol va oʻq-dorilar olib kirish 2-yilga taqiqlanadi;
* 450 million tael (liang) miqdorida tovon toʻlanadi;
* Elchixonalar kvartalida doimiy harbiy soqchilarga ruxsat beriladi va hokazo;
* Dagu qalʼalari buzib tashlanadi;
* Ustun davlatlarga qirgʻoqdan Pekingacha boʻlgan 12 nuqtani egallash huquqi beriladi;
* Chet elliklarga qarshi qaratilgan barcha jamiyatlar taqiqlanadi.

## Havolalar

* Ingliz tilida protokol matni )
*
Zuhob sulhi

**Zuhob (Qasri-Shirin) sulhi** — Usmonlilar imperiyasi va Safaviylar davlati oʻrtasidagi 1623—1639-yillardagi urushni tugatgan tinchlik shartnomasidir. 1639-yil 17-mayda imzolangan.

Shartnoma XVI-asr boshlarida Choldiron jangi bilan boshlangan Usmonlilar imperiyasi va Safaviylar davlati oʻrtasidagi uzoq davom etgan qarama-qarshilikka chek qoʻydi hamda turk sultoni Murod IV ning eng katta yutuqlaridan biriga aylandi. Sulh shartlariga koʻra, Safaviylar Yerevan va Kavkazdagi unga tutash hududlarni, turklar esa Basra va Bagʻdodni oʻzlarida saqlab qolishgan. Shu tariqa Amasiya shartnomasida belgilangan chegara chizigʻi batamom tiklandi.

Zuhob sulhi bilan oʻrnatilgan chegaralar Safaviylar davlati afgʻonlar bosqiniga tushib qolguniga qadar qariyb yuz yil davomida oʻzgarmay qoldi.

## Boshqa manbalar

* Sharq tarixi. 6 jildda / R.B. Ribakov, L.B. Alaev, K.Z. Ashrafyan va boshqalar. — M. : Sharq adabiyoti, 2002. — T. 2. Oʻrta asrlarda Sharq. — 716 b. — ISBN 5-02-017711-3.
* Karolin Finkel „Usmonli imperiyasi tarixi: Usmonning koʻrinishi“ — Moskva: „AST“, 2010-yil. ISBN 978-5-17-043651-4
Vilniyus-Radom ittifoqi

**Vilna-Radom ittifoqi** — davlatlar ittifoqi. Polsha Qirolligi va Buyuk Litva Gertsogligi oʻrtasida 1401-yilda tuzilgan.

1399-yildagi Vorskla jangida Litva qoʻshinlarining ogʻir magʻlubiyati, shuningdek, Buyuk Litva Gertsogligi hokimiyatiga daʼvogar boʻlgan Vitautas Svidrigailo taʼsirining kuchayishi sharoitida Polsha qirolligiga nisbatan mustaqil siyosat olib borgan Vitautas davlatlar oʻrtasida yangi ittifoq tuzishga rozilik bildirbi. Davlatlarning boʻgʻusi munosabatlariga asos boʻlgan hujjat Vitautasning amakivachchasi, Polsha qiroli Yagiello tomonidan 1400-yil oxirida, Grodno va Merechye oraligʻidagi Krudi koʻli yaqinida imzolangan (hujjat saqlanib qolmagan).

Vitautas 1401-yil 18-yanvarda Vilniyusda boʻlib oʻtgan qurultoyda Litvaning oliy hukmdori sifatida Polsha qiroli Yagielloga sadoqati haqida hujjatni imzolagan. U oʻz navbatida Vitautasning Buyuk Litva Gertsogi unvonini tan olgan va unga gertsoglikka umrbod egalik qilish huquqini bergan. Kelishuvga koʻra, Vitautas vafotidan keyin uning mulki Yagiello yoki uning merosxoʻrlariga oʻtishi kerak edi. Yagiello merosxoʻrlar qoldirmasdan vafot etgudek boʻlsa, Polsha tomoni yangi Polsha qirolini tanlashda Litva va Rossiya zodagonlarining ishtirokiga ruxsat berishga vaʼda beradi. Litvinlar Polshaga oʻlpon toʻlamaslik huquqini himoya qilishga muvaffaq boʻldi; shartnomada ushbu bandning boʻlishi kerakligini dastlab polyaklar taʼkidlagan, lekin keyinchalik oʻz daʼvolaridan voz kechgan. Xuddi shu kuni kongressda ishtirok etgan hududiy knyazlar, yepiskoplar va zodagonlar Yagiello va Vitautas oʻrtasida tuzilgan shartnomani buzmaslikka vaʼda qilingan dalolatnomani imzolaydi (hujjatga 40 ta muhr ilova qilingan). Oʻsha yilning 11-martida Radomda boʻlib oʻtgan qurultoyda Polsha lordlari xuddi shunday dalolatnomani eʼlon qilishgan (unga 49 ta muhr urilgan).

Tarixchilarning taʼkidlashicha, ittifoqni tuzish jarayonida Litva Radasi institutsionalizatsiya qilingan boʻlib, u ilk marotaba Polshaga nisbatan alohida davlat organi sifatida faoliyat yuritgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Halecki O.* Dzieje unii jagiellońskiej. — T. 1. — Krakov, 1919-yil. )
* *Kutrzeba S., Semkowicz W.* Akta Unji Polski z Litwa, 1385-1791. — Krakov, 1932-yil. )
Xalqaro patent tasnifi boʻyicha Strasburg kelishuvi

**Strasburg kelishuvi** () ― 70 mingga yaqin rubrikani oʻz ichiga olgan sakkizta boʻlimda texnologiya sohalarini tuzadigan Xalqaro patent tasnifini (IPC) joriy qiladi. Tasniflash patent hujjatlarini qidirish kontekstida „avvalgi texnika darajasi“ ni aniqlash imkonini beradi. Patent qidiruvi, xususan, intellektual mulk idoralari, ixtirochilar va innovatorlar, ilmiy-tadqiqot muassasalari va texnologiyani qoʻllash yoki yaratish bilan bogʻliq boshqa shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Bitimning maʼmuriy funksiyalari Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi

2022-yil holatiga koʻra, 64 davlat aʼzodir.

## Manbalar

## Yana qarang

* Xalqaro patent tasnifi
* Patent
* Intellektual mulk
* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* WIPO Lex

## Havolalar

* Xalqaro patent tasnifi boʻyicha Strasburg kelishuvi matni (1979-yil 28-sentabrdagi tahrirda) ) WIPO Lex maʼlumotlar bazasida — WIPO rasmiy veb-sayti.
Tuxumsimon semizak

**Tuxumsimon semizak** yoki **oval Semizak** () — Janubiy Afrikadan kelib chiqqan yarim oʻt oʻsimlik, Semizak turkumining bir turi boʻlib, Semizakdoshlar oilasiga mansub. Mashhur xonaki va bogʻ oʻsimligi.

## Nomi
Turlarning sinonimlari quyidagi nomlarni oʻz ichiga oladi:

* Cotyledon lutea Lam;
* Cotyledon ovata Mill. — tuxumsimon Kotiledon, yoki oval Kotiledon;
* Crassula argentea Thunb. — kumushrang Semizak, yoki kumush Semizak;
* Crassula articulata Zuccagni;
* Crassula nitida Schönland;
* Crassula obliqua Aiton — qiya Semizak;
* Crassula portulacea Lam. — semizoʻt Semizak, yoki dorivor Semizak;
* Toelkenia ovata (Mill.) P.V.Heath.

Bogʻdorchilikda daraxtsimon Semizak (*Crassula arborescens*) deb ataluvchi oʻsimliklar, aslida, bu turga tegishli emas, balki tuxumsimon semizakka tegishli (*Crassula ovata*).

Oʻsimlik boshqa koʻplab nomlar bilan ham tanilgan, ularning aksariyati umumiy ingliz nomlarining tarjimalari: pul daraxti (), *doʻstlik daraxti (friendship tree)*, jadeit daraxti, jadeit oʻsimligi (*jade plant*), omad daraxti (*lucky plant*).

## Biologik tavsifi

Tuxumsimon Semizak — balandligi 180 sm gacha boʻlgan sukkulent buta oʻsimlik; poyalari yogʻochsimon va osti jigarrang tusda. Barglari koʻp, ponasimon, yaltiroq, baʼzan qizgʻish qirrali. Gullari kichik, mitti yulduzlarga oʻxshash, oq yoki och pushti gulkosali; gullash vaqti — kuz va qish oylari.

Tuxumsimon semizak tashqi koʻrinishidan Portulacaria oilasidan boʻlgan Afrika portulakariyasiga (*Portulacaria afra*) oʻxshaydi; Semizakdan farqli oʻlaroq, barglari kichikroq va juft boʻlib joylashmagan.

## Yetishtirish

Oval Semizak — mashhur xonaki va bogʻ oʻsimligidir, jumladan, balkonlar va verandalarda yetishtiriladi. Sovuqqa chidamli zonalar — 9 dan 11 gacha, 0 ga qadar qisqa muddatli yengil sovuqqa bardosh bera oladi.

### Turlari
Semizak Oblikva deb ataladigan tikanli barglari boʻlgan shaklga ega, bu tabiiy nav qalinroq tana va shoxlarga ega. Baʼzi naslli navlariga — Crassula ovata "Hobbit" kiradi, bu navning oʻsimliklari o tabyirik arglari bilan; Crassula ovata Crosby’s Compactʼ kichik barglari bilan ajralib turadi.

### Agrotexnikada
Suvning ortiqcha boʻlishini oldini olish uchun oʻsimlikni juda yorugʻ joyda yetishtirish maqsadga muvofiqdir. Gullashga erishish uchun oʻsimlik yetarli darajada toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurini olishi kerak. Oʻsimlik oddiy, ammo yomon sharoitlarda u kambezak boʻlib qoladi; yorugʻlik yetishmasligidan yuqori qismi tortishib qolib, zaiflashadi va toʻkiladi.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* 

## Havolalar

* ''Crassula ovata'' succulent-plant.com saytida
Oʻzbekiston Milliy bogʻidagi suv ombori

**Oʻzbekiston Milliy bogʻidagi** (avval **Komsomol koʻli**) suv ombori Toshkent shahri chegarasida Anhor kanali boʻyida barpo etilgan ikkinchi yirik sunʼiy suv ombori va shaharning asosiy rejasi asosida yaratilgan birinchi ommaviy rekreatsion suv ombori hisoblanadi. Hozirgi vaqtda ko'lning suv zonasi A. Navoiy nomidagi Milliy bog'ni o'z ichiga oladi. Kichik koʻl janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa choʻzilgan. Qirgʻoq bilan koʻpriklar orqali tutashgan ikki katta orollari bor. Maydoning aylanasi taxminan 9 gektar va chuqurligi 1,5-6 metrni tashkil qiladi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, “Komsomolskoye” nomi rasmiy foydalanishdan chiqib ketdi, lekin kundalik hayotda saqlanib qolmoqda.
XX asrning 20-yillari oxirigacha Toshkentda aholining yozgi dam olishlari, jumladan, suzish va qayiqda sayr qilish uchun yirik jamoat suv omborlari mavjud emas edi. 30-yillarning boshlarida shaharda bunday maqsadlar uchun birinchi suv ombori paydo bo'ldi. Bu qurilayotgan Boʻzsu GESi toʻgʻonidan ustidan paydo boʻlgan suv ombori boʻlib, u oʻz navbatida Chirchiq-Boʻzsu GESlar kaskadidagi birinchi GES edi. Ushbu *Gidra* nomli suv omborida Toshkentdagi birinchi qayiq stansiyasi qurilgan. Biroq ushbu suv omborida Toshkent suv quvurining suv olish stansiyasi paydo boʻlgach, shahar aholisining ommaviy dam olishi uchun uning suvlari yopildi. Natijada yangi rekreatsion suv omboriga ehtiyoj paydo bo'ldi. 1940-yillarning ikkinchi yarmida Toshkentda aholisining suzish va yozgi dam olishlari uchun ikkita sunʼiy koʻl – Boʻzsuv kanali boʻyidagi Gʻalaba bogʻi va Anhor kanali suvi quyiladigan Komsomol koʻli yaratildi (qazildi). O'tgan asrning 30-yillari oxirida suv omborini yaratishda mahkumlar, komsomolchilar, shuningdek, shaharning boshqa aholisi (masalan, ishlamaydigan uy bekalari) bepul ishdan bo'sh vaqtlarida faol qatnashdilar.

## Gidrografiya
Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, eski karer Komsomol ko'lini yaratish uchun joy bo'lib xizmat qilgan, undan Toshkent tarixining oldingi davrlarida (18-asr - 19-asr boshlarida) g'isht sexlarida g'isht ishlab chiqarish uchun qurilish materiallari (asosan loy) olingan.

Suzish mavsumi oxirida dam oluvchilar qoldirgan turli xil qoldiqlardan loy bilan qoplangan tubini tozalash uchun an'anaviy ravishda ko'ldan suv drenajlanadi. Yozda suv o'tlari ko'lda, shuningdek, eng kattasi o'ttiz santimetrga yetadigan chuchuk suvli ikki pallali koloniyalarni rivojlantirishga ulguradi. Ikki pallalilarning ba'zilari nobud bo'ladi, ammo ba'zilari ko'l tubidagi eng chuqur joylarda qoladigan ko'lmaklarda qishlaydi.
## Manbalar
Hindiston maochilar isyoni

**Hindistondagi maochilar qoʻzgʻoloni (**) —— Hindiston hukumati bilan maochilarning turli soʻlradikal guruhlari oʻrtasidagi uzoq muddatli qurolli toʻqnashuv. Maochilar naxalitlar nomi bilan ham tanilgan. Bu eng yangi tarixdagi uzoq davom etgan qurolli mojarolardan biridir.

Mojaro 2004-yilda qator isyonchi guruhlarning birlashishi va yagona Hindiston Kommunistik partiyasi (Maochilar) tuzilganidan keyin kuchaydi. Xalq ozodlik partizan armiyasi hind maochilarining qurolli qanoti hisoblanadi. Maochi isyonchilar janubiy Andxra-Pradesh shtatidan markaziy Chxattisgarx orqali Gʻarbiy Bengaliyagacha choʻzilgan Qizil yoʻlak deb ataluvchi mintaqada harakat qiladi, Bihar, Uttar-Pradesh va Andxra-Pradesh shtatlari ularning nazoratida.

## Havolalar

* Data on Naxalite-Maoist Insurgency fatalities in India Institute for Conflict Management (South Asia), SATP
* Walking With The Comrades, An extended essay by Arundhati Roy on her interactions with naxalites
* The political economy of the Maoist conflict in India : an empirical analysis, Joseph Gomes (2013), University of Madrid, Spain
* Hearts and mines: A district-level analysis of the Maoist conflict in India  
* Targets of Violence: Evidence from India’s Naxalite Conflict Oliver Vanden Eynde (2013), Paris School of Economics
* Living on the edge of a disappearing world, 16 June 2011 14:56 IST, rediff.com
Tokio (Qog‘oz uy qahramoni)

**Tokio** (**Silena Oliveira**) — Ispaniyaning „Qogʻoz uy“ teleserialidagi qahramon. De-fakto, u serialning bosh qahramoni, shuningdek, ishonchsiz hikoyachisi. Rolni Ursula Korbero ijro etgan.

## Biografiyasi
Tokio, yigiti oʻldirilgan muvaffaqiyatsiz oʻgʻirlikdan keyin politsiyadan qochib yurgan yosh oʻgʻri. Professor Silenani Madriddagi Qirollik zarbxonasini oʻgʻirlashda yordam berish uchun yollaydi. Boshqa qaroqchilar bilan birga, u besh oy davomida oʻgʻirlikni rejalashtirish uchun olis villaga yuboriladi. Professor qaroqchilarning har biridan oʻz shaxsini yashirish uchun shahar nomini tanlashni soʻraydi va u Tokio nomini tanlaydi.

## Yaratilishi
Produserlar Tokioni yaratish eng qiyin personajlardan biri deb topdilar, chunki ular dastlab yoshi katta aktrisa izlayotgan edi. Ursula Korbero oxir-oqibat unga energiya olib kirgani uchun bu rolga erishdi. Korbero Tokioni „haqiqatan ham oʻziga hurmati yoʻq, juda yolgʻiz, juda yomon davrni boshidan oʻtkazayotgan qiz“ deb taʼriflagan. Aktyor Alvaro Morte (Professor) Tokioni talonchilarning eng sevimli aʼzolaridan biri deb atadi, chunki ikkala qahramon ham eng yaxshi doʻstlardek bir-biriga ishonadi va bir-birining qarshisida tura oladi.

## Reytinglar

Ispaniyaning La Razon gazetasidan Sandra Fedjinas qahramonni maqtab, Tokio „ssenariyda juda yaxshi yaratilgan“ „ehtiros va aqlning ajoyib kokteyli“ ekanligini aytdi. U oʻzini „u shunday ozod qalb egasiki, har bir doʻstining qalbiga oʻziga xos munosabatda yaqinlasha oladi: ehtirosli muloyimlik bilan Rioga, sovuq hurmat bilan Professorga, quvonch va uygʻunlik bilan Nayrobiga va murakkab intizom bilan Berlinga munosabatda boʻla oladi“. „Globe and Mail“ jurnali xodimi Jon Doyl Korberoni „kuchli ayol obrazi, uning feʼl-atvori siz shunga oʻxshash Britaniya yoki Amerika kriminal dramalarida koʻrishingiz mumkin boʻlgan koʻp narsalarga mos kelmaydi“ deb hisoblaydi. Ayni paytda Peruning El Comercio gazetasi Alfonso Rivadeneira Garsiya uchinchi mavsumda Tokioning oʻta ehtirosliligini maʼqullamadi. Focus’dan Focus’dan Keyvan Aj Tokioni gapirma, koʻrsat! uslubidan koʻra, „arzon stilistik uslub“ga tayangan bir oʻlchovli qahramon sifatida koʻradi. Tokio Korbero roli uchun u 2017-yilgi *Premios Feroz mukofotiga* „Serialdagi eng yaxshi yetakchi aktrisa“ nominatsiyasiga nomzod boʻldi va 2018-yilda „Eng yaxshi aktrisa“ nominatsiyasida *Premios IRIS* mukofotini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar


## Havolalar
* Токио на IMDb
Tom Friendly

**Tom Frendly** — Hayot-mamot Amerika teleserialidagi ikkinchi darajali qahramonlardan biri. Tom Boshqalardan biri va shak-shubhasiz Benga sodiq qahramon. Birinchi va ikkinchi mavsumlarda u Boshqalarning vahimali vakili sifatida rol ijro etdi va bu rolida ularning yetakchisidek taassurot qoldirdi. Omon qolganlar bilan birinchi uchrashuvlarda u soxta soqolli va eski kiyim kiygan edi. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, Boshqalar oʻzlarining asl kelib chiqishini shu tarzda yashirishgan. Benning soʻzlariga koʻra, Tom ularning haqiqiy rahbari Jeykob bilan solishtirganda hech kim emas. Biroq u Etan bilan suhbati, Aleks, Pikett bilan va Xyorli, Jek, Keyt va Soyerni qoʻlga olgan Boshqalar guruhi bilan boʻlgan munosabatlaridan koʻrinib turibdiki, u qandaydir kuch va taʼsirga ega edi. U 2004-yil 21-dekabrda 3-mavsumning „Koʻzgu ortida“ soʻnggi seriyasida Soyer tomonidan otib oʻldirilgan.

## Oriyentatsiyasi
Tomning oriyentatsiyasi haqidagi bahslar uchinchi mavsumning birinchi seriyasi efirga uzatilgandan soʻng boshlandi, unda Tom Keytga (Evanjelin Lilli) „u uning xoxishidek emas“ligini aytadi. Bir necha hafta oʻtgach, yozuvchilar qahramon oxir-oqibat oriyentatsiyasi boshqa boʻlib chiqishiga ishora qilishdi. Internet-hamjamiyatining shubhalarini kuchaytirib, M. K. Geyni oʻz qahramonini boshqacha, yaʼni Jekga (Metyu Foks) ishva bilan ijro qila boshladi.

„Tanishing — Kevin Jonson“ ning sahnalaridan birida Maykl Tomning mehmonxona xonasiga keladi va uni sevgilisi Artur (Franchesko Saymon) bilan topadi. Epizod efirga uzatilgandan soʻng, Kyuz va Lindelof oriyentatsiya hikoyasi uchinchi mavsum boshidan beri davom etayotganini tasdiqladilar, ammo ular buni aniq oshkor qilish kerak deb hisoblashdi. Lindelof bu nozik ishoradan uzoq ekanligini taʼkidladi. Edvard Kitsis „Tomni koʻrib, uning haqiqiy jentlmen ekanligini tushunish juda qoyilmaqom boʻldi“ dedi. M. K. Geyni buni shunday taʼriflagan: „Har qanday odamlar guruhida boshqalardan farq qiladigan odam boʻlishi kerak va Tom shunday odam boʻlib chiqdi“ va Garold Perrino Tomning oriyentatsiyasini yaxshi stsenariy topilmasi deb bilishini taʼkidladi".

## Manbalar


## Havolalar
* Carabott. Chris, (November 20, 2008) «Lost Flashback: „Exodus: Part 2“ Review», IGN
* Martell, Erin, (February 19, 2007) «The Five: Best Lost guest stars », *[[TV Squad]]*.
* Stafford, Nikki, (March 7, 2008) «What Light Through Yonder Window Breaks? It is the East, and Juliet is the Sun! And She is MINE, All MINE», *[[Wizard (magazine)|Wizard]]*
* Glatfelter, Jay, (March 21, 2008) «On ''Lost'': 'Meet Kevin Johnson'», The Huffington Post.
Chegarachilar g‘alayoni

**Chegarachilar gʻalayoni** — 2009-yil 25-fevralda Dakkada roʻy bergan qurolli isyon. „Bangladeshlik oʻqchilar“ning qurolli qoʻzgʻoloni. Isyonchilarning asosiy talablaridan biri maoshlarini oshirish edi. Ular oʻz talablarining amalga oshirilishi uchun qoʻmondonlik tarkibining yigʻilishida oʻz boʻlinmalarining bosh qarorgohini egallab olishdi. Bunga javoban armiya boʻlinmalari isyon markazini oʻrab olib, ularga oʻz shartini ilgari surdi. 26-fevralda qoʻzgʻolonchilar taslim boʻlishdi. Vaqti-vaqti bilan sodir boʻlgan otishmalarda halok boʻlganlar soni 81 kishiga yetdi.

2014-yilda Bangladesh sudi 152 chegarachini oʻlimga hukm qildi.

„Bangladesh oʻqchilari“ harbiy tuzilmasi 65 mingga yaqin kishidan iborat. Harbiy xizmatchilar, asosan, davlat chegaralarini himoya qilish bilan vazifasini bajaradi. Ular parlament va boshqa saylovlarda ham tartibni saqlashda ishtirok etadi. Ushbu Bangladesh isyonchilarining aksar katta qismi oddiy askar va serjantlar boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Bangladesh chegarasida 20 dan ortiq odam halok boʻldi Arxivnaya kopiya
* Bangladesh miltiqlarining qoʻzgʻoloni butun mamlakat boʻylab tarqaldi Arxivnaya kopiya
1716-yilgi Jazoir zilzilasi

**1716-yil fevraldan maygacha Jazoirda bir qator zilzilalar sodir boʻlgan ―** Eng kuchli va eng halokatli, 7,0 magnitudali, zarba 3-fevral kuni boʻlib oʻtgan. Zilzila epitsentri Jazoir shahri yaqinida joylashgan. Taxminan 20 000 kishi halok boʻldi. Zilzila Kataniya, Sirakuza va Sitsiliyada sezildi.

## Tektonik vaziyat
Jazoir hududi Afrika plitasini Yevroosiyo plitasidan ajratib turuvchi murakkab va kam taʼriflangan konvergent plastinka chegarasi yaqinida joylashgan. Plitalar Jazoir shimolida aloqa zonasini yaratgan, bu asosan ham quruqlikda, ham dengizdan uzoqda siljishlar sodir boʻlganda hosil boʻladi. Jazoir va Marokashdagi Atlas togʻlari siljishlar oqibatida paydo boʻlgan. Jazoirdagi tektonik vaziyat, shuningdek, mamlakatni, magnitudasi 6,0 dan ortiq boʻlgan, yirik va halokatli seysmik hodisalarga qarshi, himoyasiz qiladi. Sohildagi yoriqlar kuchli zilzilalar paytida, Jazoir sohillariga sunami xavfini keltirib chiqaradi.

## Zilzila
Zilzila manbai, Jazoirning shimoliy qirgʻogʻi boʻylab oʻtgan Sahel yorigʻi deb nomlanuvchi, shimoli-gʻarbiy siljish deb hisoblangan. Yoriq boʻylab, taxminan 60 km paleseysmologik tadqiqotlar, kuchli zilzila yoki tasvirlangan halokatli zilzila bilan bir xil davrda sodir boʻlgan zilzilalar haqida dalillar aniqlangan. Xandak qazish va radiouglerodli usuli bilan koʻmirni yoshini aniqlash paytida, topilgan sirt yoriqlari miloddan avvalgi 1211-yilgacha boʻlgan ikkita tarixiy zilzilalarni aniqlashga, 778 va 1779-yillar orasida uchta va uchtasi 1727-yildan keyin, sabab boʻlgan. 1716-yilgi zilzila 1365-yildagi boshqa hodisa bilan birga paleozilzilalar diapazoniga tushib qolgan va Sahel yorigʻidagi faollikka mos kelishi mumkin.

Miloddan avvalgi 856-yildan 2008-yilgacha sodir boʻlgan, Jazoir shimolidagi asosiy zilzilalar yagona katalogida" zilzilaning taxminiy magnitudasi — 7,0 ni koʻrsatgan.

## Zilzila oqibatlari
Birinchi zarba 3-fevral kuni mahalliy vaqt boʻyicha 9:45 da sodir boʻlgan. Koʻplab eskirgan uylar qulab tushgan. Yaxshi qurilgan binolar, jumladan, masjidlarda katta yoriqlar hosil boʻlgan. 204 ta uy va toʻrtta masjid yoki saroyga yetkazilgan zararning batafsil hujjatlari mavjud. Zilziladan keyin Jazoir deyarli butunlay vayron boʻlgan. „Dar Aziz“ saroyining yuqori qavatlari qulab tushgan, devorlarida yoriqlar paydo boʻlgan. Jazoirdan 3 km uzoqlikdagi, koʻp uylar ham zarar koʻrgan. Koʻp oʻtmay kuchli aftershok (takroriy silkinish) sodir boʻlgan. U koʻproq zarar keltirgan va 3-fevraldagi zilzila paytida zarar koʻrmagan binolarni vayron qilgan.

## Manbalar
1882-yilgi Bosniya-Gersegovina qoʻzgʻoloni

**1882-yildagi Bosniya-Gersegovina qoʻzgʻoloni** — Bosniya va Gersegovinada Avstriya hukmronligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon.

1882-yilgi qoʻzgʻolonning asosiy sababi hal qilinmagan agrar masala boʻlgan.

Qoʻzgʻolonning bevosita sababi 1881-yil noyabrda Bosniya va Gersegovinada harbiy xizmatning joriy etilishi hisoblanadi. Qoʻzgʻolonchilarning katta qismini dehqonlar tashkil etgan.

1882-yil 11-yanvarga oʻtar kechasi bir guruh qurollangan dehqonlar Ulogdagi jandarm kazarmalariga hujum qilishgan. Tez orada qoʻzgʻolon Shimoliy-Sharqiy Gersegovina va Janubi-Sharqiy Bosniyani qamrab olgan. 1882-yilgi qoʻzgʻolon markazi Ulogda joylashgan boʻlib, u yerda qoʻzgʻolonchilar hokimiyati — Mejlis tashkil etilgan. Yanvar-fevral oylarida Stoyan Kovachevich va Salko Forta boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar Focha va Trnovoga (Sarayevoning janubi va janubi-sharqida joylashgan) hujum qilishga urinishgan. Biroq, ularning yaxshi qurollanmagan va yakka holda harakat qilgan otryadlari dushman kuchlari ustunlik qilishiga va qarshi kurashda muvaffaqiyatsizlikka uchrashlariga sabab boʻlgan. 1882-yil aprel oyida feldmarshal Iovanovich qoʻmondonligi ostida, Avstriya-Vengriya qoʻshinlari qoʻzgʻolonni bostirishga muvaffaq boʻlishgan.

## Adabiyotlar
* Yugoslaviya tarixi. T. 1. M., 1963, b. 603-613
* Solovyov N. 1875-yilgi Gersegovina qoʻzgʻoloni va 1876-1877-yillardagi Turkiya-Chernogoriya urushi haqidagi esse.
* B. P. Frolov „Harbiy. to‘plam“, 1899, 12-son.
* Skariћ V., Hyp i-Khafić O., Stoyanović H., Avstriya-Ugar hukumati ostidagi Bosna va Gersegovina, Beograd.
* Jambulatov A. „Bosniya va Gersegovina misolida Krasniy Yarning Bolqonlashuvi“
* Kapidjić H., Hercegovachki inshootlari 1882, Sarayevo, 1958.
Dmitriy Bashkevich

**Dmitriy Valentinovich Bashkevich** (1968-yil 26-fevralda, Minskda tugʻilgan) – sovet, oʻzbek va belaruslik nafaqadagi futbolchi, Oʻzbekiston milliy terma jamoasida darvozabon pozitsiyasida oʻynagan. 2004-yildan Belarusda darvozabonlar murabbiyi sifatida faoliyat olib boradi.

## Faoliyati

### Klubdagi

Minskning „Dinamo“ jamoasi tarbiyalanuvchisi, u yerda Anatoliy Ivanovich Bogovik uning murabbiyi boʻlgan. Markaziy Kengashning „Dinamo“ (1985), Minskning „Sputnik“ (1986) yoshlar jamoasida oʻynagan.

Professional faoliyatini 1986-yilda „Spartak“ (Semipalatinsk) klubida boshlagan. 1988-yilda u Jambulning „Ximik“ jamoasida oʻynagan va mavsum davomida 30 ta oʻyin oʻtkazib, 33 ta gol oʻtkazib yuborgan. 1989 va 1990-yilgi mavsumlarda u mos ravishda 10 va 33 uchrashuv oʻtkazgan. 1991-yilgi mavsumda „Ximik“ safida iyulgacha toʻp surgan, shu vaqt ichida 9 ta oʻyin oʻtkazib, 7 ta gol oʻtkazib yuborgan, shundan soʻng oʻsha yilning avgust oyida Namanganning „Navbahor“ klubiga oʻtgan. Ushbu klubda u 10 ta oʻyin oʻtkazib, 15 ta gol oʻtkazib yuborib, oʻyin mavsumini yakunladi.
1993-yilda u Kuban tarkibida oʻynadi, Rossiya chempionatida 18 ta oʻyin oʻtkazib, 27 ta gol oʻtkazib yubordi, shundan soʻng oʻsha yilning sentyabr oyida „Navbahor“ga qaytdi va uning tarkibida 10 yildan koʻp oʻynadi, 2003-yilgacha. Shu vaqt davomida jamoa bilan birgalikda Oʻzbekiston chempionati gʻolibi, 7 karra bronza medali sohibi, ikki marta Oʻzbekiston kubogi sohibi boʻlgan. 2003-yilda oʻz faoliyatida ilk bor oʻynagan „Taraz“ klubida sinovdan oʻtgan, ammo sinov natijalariga koʻra klubga mos kelmadi.

### Terma jamoadagi
Oʻzbekiston milliy terma jamoasi tarkibida bir marta 1996-yil 19-noyabrda Abu-Dabida Birlashgan Arab Amirliklariga qarshi oʻtkazilgan oʻrtoqlik oʻyinining 46-daqiqasida Pavel Bugalo oʻrniga maydonga tushgan va oʻsha uchrashuvda 3 ta gol oʻtkazib yuborgan. Jamoaning 1996-yilgi Osiyo Kubogi uchun tarkibida boʻlgan, ammo biror marta ham maydonga tushmagan.

### Murabbiylik
Professional futbolchi sifatidagi faoliyatini yakunlagach, murabbiylik faoliyatini boshlagan. 2004-yilda Soligorskning „Shaxtyor“ida darvozabonlar murabbiyi boʻlib ishlagan. 2017-yilda ushbu lavozimni Minskning „Torpedo“ klubida egallagan.

## Yutuqlari
;Navbahor
* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 1996
* Oʻzbekiston chempionati bronza medali sovrindori (6): 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2003
* Oʻzbekiston kubogi sohibi (2): 1995, 1998

## Manbalar

## Havolalar

* Dmitriy Bashkevich NFT saytida
* Dmitriy Bashkevich Footballfakts saytida
Rangbarang baqa

**Rang-barang qurbaqa** () - haqiqiy qurbaqalar oilasiga mansub dumsiz amfibiyalar turi. Oʻziga xos lotin nomi ingliz zoologi va etnologi Charlz Xaues (1863-1929) sharafiga berilgan.

## Tashqi koʻrinishi
Umumiy uzunligi 5-11 sm ga etadi. Urgʻochilar erkaklarnikidan yirikroq boʻladi. Boshi va tanasi katta, kuchli, massiv. Boshida yaxshi aniqlangan suyak tizmalari mavjud, ular koʻzlarni mayda parotid hujayralari bilan bogʻlab turadi. Boshqa turlardagi baqalardan ajratib turuvchi xususiyati - rivojlangan barmoqlari boʻlgan uzun panjalar. Orqa oyoqlarda yaxshi rivojlangan membranalar seziladi, old oyoqlarda membranalar faqat barmoqlar uchida hosil boʻladi. Barcha barmoqlar kichik soʻrgʻichlar bilan jihozlangan. Teri deyarli silliq, faqat orqa tomonning ba'zi joylarida mayda osimtalar mavjud. Urgʻochilar yashil-jigarrang, yon va oyoqlarda sariq dogʻlar mavjud. Erkaklar monoton jigarrang. Ikkala jinsdagi ko'z gavhari rangi oltin jigarrang.

## Yoyilishi
Rang-barang qurbaqalar Malay yarim orolida, Sumatra va Kalimantan (Indoneziya) orollarida uchraydi.

## Hayot tarzi
Dengiz sathidan 700 m balandlikda joylashgan. Rang-barang qurbaqalar tropik oʻrmonlarni, katta daryolar sohillari hush koʻradilar. U umrining asosiy qismini daraxtlarda oʻtkazadi. Kechasi faolashadi. Hasharotlar bilan oziqlanadi.

Rang-barang baqa tuxum qoʻyadigan amfibiya. Juftlanish va koʻpayish daryolarda sodir boʻladi.

## Adabiyotlar

* van Deyk, P. P., Iskandar, D. & Inger, R. 2004-yil. Pedostibes hosii. In: IUCN 2007. 2007 IUCN Xavf ostidagi turlarning Qizil ro'yxati.
* Die Große Bild-Enzyklopädie mit über 2000 Arten. Verlag Dorling Kindersley.
Thomas Kalmaku

**Thomas Kalmaku** — DC Comics kompaniyasining komikslari qahramoni. Haddan tashqari iqtidorli mexanik, Hel Jordanning eng yaqin doʻstlaridan biri va ishonchli odami.

## Biografiyasi
Thomas Kalmaku sinov uchuvchisi Hel Jordan ishlaydigan „Ferris Aircraft“ kompaniyasida yosh muhandis sifatida paydo boʻladi. Thomas Inuit millatiga mansub, shuning uchun u Pieface laqabini olgan. Dastlabki raqamlarda uning Terga ismli sevgilisi bor edi, u keyinchalik uning xotini boʻladi, lekin ular ajrashishadi.

Thomas Helning Yashil Fonarlar korpusidagi faoliyati haqida biladigan kam sonli odamlardan biri edi, keyinchalik u Thomasning bosh qahramon sifatida ishtirok etgan bir nechta komikslarda nashr etilgan.

Thomas yangi ming yillikda Yerni himoya qilish uchun qoʻriqchilar tomonidan tanlanganlardan biriga aylanadi. Thomas oʻntadan toʻqqizinchi oʻrinda edi, lekin Tomas oilasini tark etishni istamagani uchun buni rad etadi.

„Meros: Hel Jordanning soʻnggi xohishi va vasiyatnomasi“ (*"The Last Will and Testament of Hal Jordan"*) grafik romani Thomasning bosh qahramon sifatidagi va uning Hel Parallaksga aylanib, bir necha bor oʻlishi paytidagi qiyinchiliklari haqida. Thomas Helning soʻnggi missiyasini oʻzini Hel deb tanishtirib olib boradi, natijada Oa sayyorasini qayta tiklash va markaziy quvvat batareyasini tiklashda yordam beradi.

Keyinchalik u Kerol Ferris bilan „Ferris Aircraft“ kompaniyasi boshqaruvida sherik boʻlishni xohlaydi. Shuningdek, „Meros“da aytilishicha, Thomasga qoʻriqchilar tomonidan quvvat uzuklari taklif qilingan, ammo u rad etgan, Hel Jordan esa dastlab uni oʻz vorisi sifatida tanlagan.

Thomas Kalmaku „Maxfiy kelib chiqishi“ syujeti liniyasida qisqacha tasvirlangan („Secret Origin“), bu yerda unga koʻproq tajribali uchuvchilar tomonidan berilgan Pieface laqabini yoqtirmasdi va Hel tez-tez uni yonini olardi.

## Komikslardan tashqari
2011-yilda „Yashil Fonar“ badiiy filmida Thomas Kalmaku rolini yangi zelandiyalik aktyor Taika Vaititi ijro etgan. Filmda Thomas Ferris Aircraft kompaniyasining dispetcheri va Hel Jordanning doʻsti va Helning Yashil Fonar ekanligini birinchi boʻlib bilgan.

## Manbalar
Jammu va Kashmir qo‘zg‘oloni

**Jammu va Kashmirdagi isyonI (** — Hindiston qurolli kuchlari va Jammu va Kashmir shtatidagi qator isyonchi guruhlar oʻrtasidagi qurolli mojaro. Hindiston hukumatiga qarshi qurolli qarshilik 1989-yilda Kashmir vodiysida boshlangan. Ayrim guruhlar shtat mustaqilligi uchun kurashsa, boshqalari Pokiston bilan ittifoq tuzishga chaqiradi. Hindiston tomoni Pokistonni jangarilarga qurol yetkazib berishda ayblab keladi. 1990-yillarda hududdagi koʻplab guruhlar Islomning radikal oqimlari taʼsiriga tushgan.

## Ziddiyat tarixi
1989-yili Hindiston armiyasi va Kashmir isyonchilari oʻrtasida qurolli toʻqnashuvlar boshlandi. Musulmon siyosiy partiyalari (ularning fikricha) shtat qonun chiqaruvchi organiga 1987-yilgi saylovlar natijalari soxtalashtirilganligidan norozilik bildirdi. Shundan soʻng ular oʻz harakatlarining jangari qanotlarini shakllantirishdi. Pokiston Kashmir shtatining kelajagini BMT shafeligida referendum orqali hal qilishga chaqirib, isyonchi harakatlarga „maʼnaviy va diplomatik“ yordam berdi.

Ammo Hindiston hukumatining daʼvo qilishicha, Pokiston isyonchilarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida ularga harbiy taʼlim berib, qurol-yarogʻ bilan taʼminlagan. Hindiston hukumati Pokistonga bir necha bor murojaat qilib, uni „transchegaraviy terrorizm“ni toʻxtatishga chaqirgan.

1990-yillarda istiqlolchilik harakatiga mafkuraviy urgʻu berish yoʻnalishi milliylik harakatidan radikalizmga aylanib ketdi. Bunga 1980-yillarda Afgʻonistonda Sovet Ittifoqiga qarshi jang qilgan koʻp sonli mujohidlarning Kashmir vodiysiga kelgani sabab boʻlgan.

## Yana qarang

* Kashmir mojarosi
* Kargil urushi

## Havolalar

* Kashmir qoʻzgʻoloni )
* Reuters dan yoʻqotish maʼlumotlari  Arxivnaya kopiya  )
Singapur isyoni

**Singapur qoʻzgʻoloni** (; **1915-yilgi Sepoylar qoʻzgʻoloni** sifatida ham maʼlum) — ushbu qoʻzgʻolonda Birinchi jahon urushi paytida Britaniya qoʻshinlariga qarshi 850 ta sepoy qatnashgan. Qoʻzgʻolon taxminan etti kun davom etib, Britaniya qoʻshinlari tomonidan bostirilgunga qadar 47 nafar britaniyalik askar hamda mahalliy aholi orasida qurbonlar berilishiga sabab boʻlgan. Britaniya harbiy boʻlinmalari hamda Britaniya ittifoqchi davlatlar: Rossiya yordamchi kreyseri „Oryol“, fransuz kreyseri „Montkalm“ va Yaponiyaning „Otova“ va „Tsushima“ kreyserlaridan harbiy dengizchilar tushirilgan. Bu voqea Britaniya hukumatini gʻaflatda qoldirdi va Britaniyaning Singapurdagi hukmronligi asoslariga zarba berdi.

## Tarixi
1915-yil 23-fevraldan 15-maygacha Singapurda yashirin tergov komissiyasi faoliyat yuritdi, lekin qoʻzgʻolon sabablarini aniqlash imkoni boʻlmadi. Tergov xulosasiga koʻra, qoʻzgʻolonchilarning harakatlariga josuslar sabab boʻlgan.

Harbiy-dala sudi tomonidan 200 dan ortiq sepoylar sudlangan, 47 kishi, jumladan, Qosim Mansur ham qatl etildi. Nur Olam Shoh Ghadar partiyasiga aloqador bogʻliq boʻlgan hind millatchilik harakatining faol arbobi sifatida fosh qilingan boʻlsa ham sudga tortilmadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Tlautskalpantekutli

**Tlauitskalpantekutli**, shuningdek, **Tlauiskalpantekutli** va **Tlaʼhuiskalpantekutli** (nauatl *tlāhuizcalpan* „pastga“ + *tecuhtli* „janob, xoʻjayin“) — atstek mifologiyasining asosiy xudolaridan biri, tongi Venera yulduzining timsoli. Tlauitskalpantekutli — 13 Kunning Xoʻjayinlaridan biri , Aztek taqvimidagi 12 kunlik *tresen* uchun mas’uldir.

## Mifologiyasi
Tlauitskalpantekutli kosmogonik mifologiyada Beshinchi Quyosh Tonatiu yaratilishida muhim rol oʻynaydi.

Toribio de Benavente „*Memoriales“ da* va „Chimalpopoki Kodeksi“da Toltek hukmdori Topiltsin Ketsalkoatl oʻlimidan soʻng tong yulduziga aylandi, deb aytiladi. Ketsalkoatl oʻzini olovga tashlab, oʻzining qiyofasini bezatadi. Uning kuli uchib ketdi, koʻplab goʻzal qushlar qurbon boʻldi, toki Ketsalkoatl ruhi uning qalbini tark etib, nihoyat osmonning bir qismiga aylandi.

„Kuautitlan yilnomalari“ uning vafot etgan sanasini koʻrsatadi — 1 Qamish tugʻilgan kundan boshlab 52-yillik sikldan.

„Chimalpopoki Kodeksi“ (Quyoshlar afsonasi) ning ikkinchi qismida quyosh xudosi Tonatiu yaratilgandan keyin osmon boʻylab suzib oʻtmaganidan Tlauitskalpantekutli gʻazablangan va Tonatuiuni atlatl oʻqi bilan otgan, ammo tekkizolmagan va Tonatiuning oʻqidan oʻzi yaralangan. Shu payt tong yulduzi xudosi Tlauitskalpantekutli tosh va sovuqlik xudosi Itstlakoliukiga aylandi. Keyin qolgan xudolar Teskatlipoka, Uitsilopochtli, Nochpalliikue, Yapallikue, Shochiketsal quyosh yana osmon boʻylab suzib yurishi uchun Teotiuakanga oʻzlarini qurbon qildilar. Bu yangi davrning boshlanishiga sabab boʻldi.

Tlauitskalpantekutli osmonni qoʻllab-quvvatlaydigan toʻrtta xudodan biri boʻlib, sharqiy yoʻnalish bilan bogʻliq.

## Eʼtiqod

Tlauitskalpantekutli nayza otish orqali odamlarga zarar yetkazadi, deb hisoblangan. „Kuautitlan yilnomalari“ga koʻra, oʻlimidan soʻng, Topiltsin Ketsalkoatl Miktlanda 4 kun boʻlib, u yerda ertalab yulduzga aylanishdan oldin nayzalar yasagan.

Annallar uning qurbonlarini Atstek taqvimidagi kunlarga koʻra nomlaydi:

* 1 Alligator — qariyalar;
* 1 Yaguar, 1 Kiyik va 1 Gul — kichik bolalar;
* 1 qamish — olijanob odamlar;
* 1 Oʻlim — hamma;
* 1 Harakat — yoshlar;
* 1 Yomgʻir — yomgʻir yoʻq;
* 1 Suv — qurgʻoqchilik.

## Taqvim
Muqaddas Atstek taqvimidagi „Tonalpoualli“ ning 12-kunining xoʻjayini boʻlgan Tlauitskalpantekutli, shuningdek, 1 Ilonda boshlanib, 13 Harakatda tugaydigan tresen uchun javobgardir. Bunda u olov xudosi Shiuhtekutli bilan bogʻlangan.

## Manbalar
Tisamen

**Tisamen** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Fivlar qiroli. Fersandrning va Amfiarayning qizi Demonassaning oʻgʻli. Troyaga qarshi yurish paytlarida voyaga yetmagan boʻlgan. Avtesionning otasi.

## Manbalar
Tlepolem

**Tlepolem** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Gerakl va Astioxaning oʻgʻli, qizi Filanta (yoki Astidamiya). Yelenaning qalligʻi. Argosda tasodifan Likimniyni oʻldirib qoʻyib, Rodos oroliga qochib, oʻsha yerda joylashadi. Tlepolem va aholi Rodosni uch qismga boʻlib, Lind, Ialis va Kamirga asos solishgan. Taxminlardan biriga koʻra, u shaharlarni qizlari Danaidalar sharafiga nomlagan. Boshqa taxminlar boʻyicha, Tlepolem butun Rodos qiroli boʻlib, oʻz yerlarini qurʼa boʻyicha teng yerlarga ajratgan. Xotini Polikso. Samosskiy Linkeyning soʻzlariga koʻra, u yosh Teseyni sevib qolgan va uni qadimgi davrlarda qimmatbaho delikates boʻlgan Rodos ignali akulasi goʻshti bilan mehmon qilib, uni yoʻldan ozdirgan.

Troya yaqinidagi rodosliklardan 9 ta kema olib keldi. U Troadda Sarpedon bilan jang qilib, u yerda oʻq yeb vafot etdi. Qaytayotgan Tlepolem xalqi Krit qirgʻoqlariga kelib toʻxtadi, ammo keyin shamol ularni olib ketdi va ular Iberiya orollariga yoki Gimnesiya orollariga joylashdilar. Rodos shahri Iberiyada boʻlgan. Yoki Tlepolem urushdan omon qolgan va qaytayotgach, Krit va Janubiy Italiyaga tushib qolgan.

## Manbalar
Periklimen

**Periklimen** () — fiva qoʻmondoni, Poseydon va Xloridaning oʻgʻli. Yettilik yurishi paytida Fivlar himoyachisi. Parfenopeyni oʻldirilgan (Yevripid va „Fivaida“ dostoniga koʻra). Amfiarayni taʼqib qilgan, lekin Zevs uni abadiy oʻlmasga aylantirgan.

## Manbalar
Polidor

**Polidor** () — yunon mifologiyasida Troya shahzodasi. Afsona Yevripidning „Gekuba“ tragediyasi va Ovidiyning "Metamorfoz" larida ishlab chiqilgan.

Priam va Gekabaning (yoki Laofoi) oʻgʻli. „Iliada“da yozilishicha, u Laofoining oʻgʻli, Axilles bilan jangda halok boʻlgan.

Yevripid va Vergiliyning soʻzlariga koʻra, u Priam tomonidan Troya xazinalari bilan singlisi bilan turmush qurgan Xersones Frakiya shohiPolymestor huzuriga joʻnatilgan. Troyaning magʻlubiyatini bilib, xazinaga egalik qilmoqchi boʻlgan Polimestor Polidorni oʻldirgan va uning jasadini dengizga tashlagan. Yevripidning soʻzlariga koʻra, oʻz oʻgʻlining jasadini topib olgan Gekuba, uning bolalarini oʻldirish va uning oʻzini koʻr qilish orqali Polimestordan oʻch olgan.

Vergiliy „Eneida“ning uchinchi qoʻshigʻida biroz boshqacha voqeani hikoya qiladi: avval troyalik qochqinlar frakiyaliklar yerlariga yetib kelishadi va Eney oʻzining birinchi shahriga poydevor qoʻyadi va uni „Eneada“ deb ataydi. U qurbonlik uchun tok novdasini kesmoqchi boʻladi, lekin uning poyalaridan qon oqadi va buta unga inson ovozi bilan gapiradi. Bu shahzodaning dafn qilingan joyi boʻlib chiqadi. Dahshat ichida Eney oʻz xalqini yigʻadi, ular bu yerda dafn marosimini oʻtkazadilar va keyin Eneada shahrini tark etib, suzib ketishadi.

Qandaydir fojia tufayli u Frakiya qiroli Polimestor va Ilionaning oʻgʻli sifatida tarbiyalangan, Delfiga joʻnagan va u yerdan qaytgach, Priamning oʻgʻli ekanligini bilib, Polimestorni koʻr qilib oʻldiradi. Polidorning soyasi Yevripidning „Gekuba“ tragediyasida namoyon boʻladi.

## Manbalar


## Havolalar
* Полидор
Oktyabr qo‘zg‘oloni

**Oktabr qoʻzgʻoloni** () — Kiprdagi qoʻzgʻolon. Oʻsha vaqtda Buyuk Britaniya mustamlakasi boʻlgan. Isyon 1931-yil 21-oktyabrda boshlangan va 23-oktyabrida ingliz qoʻshinlari tomonidan shafqatsizlarcha bostirilgan. Qoʻzgʻolonning asosiy sababi allaqachon qashshoqlikda yashovchi aholiga katta soliqlar solish va Kipr konventsiyasi imzolanishi natijasida orol aholisi Turkiyaning Angliya oldidagi qarzlarini qonunga xilof ravishda toʻlayotganligi haqidagi fikr edi. 1855-yildan boshlab, Usmonli Xalifaligi bir qancha kredit olib, mablagʻlarni Rossiya imperiyasi bilan Qrim urushiga sarflagan. 1875-yil oktyabr oyida xalifalik qarz boʻyicha oʻz majburiyatlarini toʻlay olmaganligi sababli bankrot deb eʼlon qilindi va 1878-yilda Kipr konventsiyasini imzoladi. Unga koʻra, Kiprni boshqarish huquqi Angliyaga oʻtdi va u Usmonli xalifaligiga yiliga 92 799 funt sterlingdan sal koʻproq toʻlash majburiyatini oldi. 1931-yil iyul oyida Buyuk Britaniya moliya vaziri Filipp Snouden parlament yigʻilishida Kipr aholisidan ortiqcha soliq va yigʻimlar koʻrinishida undirilgan mablagʻlar Turkiyaga hech qachon toʻlanmaganligini, balki Turkiyaning Angliyaga qarzini toʻlash uchun ishlatilganini bildirdi.

Bu fakt Kipr jamiyatining gʻazabini keltirdi va u qoʻzgʻolon uchun boshlangʻich nuqta boʻlib xizmat qildi.

Qoʻzgʻolon natijasida Nikosiyadagi gubernator binosi yoqib yuborildi. Bundan tashqari, Limassoldagi ingliz qoʻmondoni oilasi ham yongʻin qurboni boʻldi.

Britaniya hukumati bunga kuch ishlatish bilan javob berdi. Ikki tomon toʻqnashuvlarida 15 namoyishchi oʻldirildi, 60 nafari yaralandi. Norozilik chiqishlarini qoʻllab-quvvatlagan mitropolitlar Nikodim (Milonas) va Macarius (Papaioanna) hibsga olinib, mamlakatdan deportatsiya qilindi. Qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng, Britaniya hukumati Kipr Kommunistik partiyasini taqiqladi.

## Manbalar

## Havolalar

* *Karagk* on line, TA 1931-yil
Polib

**Polib** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Sikionning yigirmanchi shohi. Germes va Xtonofilianing oʻgʻli. Uning qizi Lisianassa Talayga turmushga chiqib, Adrastni dunyoga keltirgan. Adrast Argosdan qochib, Sikionga keladi va Polib vafotidan keyin shoh boʻldi. Boshqa taxminga koʻra, Polibning xotini Yevbeya va oʻgʻli Dengiz Glavk boʻlgan.

## Manbalar
Praksifeya

**Praksifeya** () — Attika siklidagi qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Nayadalardan, Afina shohi Erixtoniyning rafiqasi, qirol Pandion I ning onasi, Zevksippaning singlisi.

Praksifeya faqat ikkita omon qolgan manbalarda — Psevdo-Apollodorning „Mifologik kutubxonasi“ va Jon Tsetsning qadimiy matnlariga sharhlarda eslatib oʻtilgan. U haqida genealogik maʼlumotlardan boshqasida faqat nayada (manba nimfa) boʻlganligi maʼlumdir. Shu munosabat bilan, ehtimol qadimgi yunonlar Okeanning va Attikadagi Kefis daryosi xudosining oʻgʻli Kefisni Praksifeyaning otasi deb hisoblashgan boʻlishi mumkin.

Xuddi shu ismli yana bir Afina malikasi, Erexteyaning rafiqasi (Erixtoniyaning nabirasi) haqida eslatib oʻtilishi va podshohlar roʻyxatida ikkita Pandionning mavjudligini hisobga olsak, antiklar Afina qirollik uyining nasabnomasi sunʼiy ravishda uzaytirilgan deb hisoblashadi. Bu holda, ikkita Praksifey, qadimgi anʼanalarda birinchi boʻlib paydo boʻlgan, aftidan, manbalarda batafsilroq aytilgan Erextheyning rafiqasi edi. Taxminlarga koʻra, dastlab Erixtoniyaning oʻgʻli qirol Pandionning oʻxshashini oʻylab topishgan, keyin esa shoh uchun nasabnomada allaqachon paydo boʻlgan ism bilan onasi oʻylab topilgan va ular uni Pandionning xotini bilan bogʻlashgan. Praksifeyani Megariyalik Afrodita kulti bilan Pavsaniyada eslatib oʻtgan *Prasis* (*bajarish*) epiteti bilan bogʻlaydigan gipoteza mavjud: u Afinada ham, Megarada ham hukmronlik qilgan Pandion dastlab Megar qahramoni boʻlgan degan tushunchaga asoslanadi. Biroq, boshqa versiyaga koʻra, Pandion Afina qahramoni boʻlib, uning dini afsonaning rivojlanishining keyingi bosqichida Megarada ildiz otgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
# 
# 
# Kolf, M. van der. Praxithea 2 : [nem.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1954. — Bd. XXII, 2. — Kol. 1810.
Perifet

**Perifet** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Gefest va Antikleyaning oʻgʻli (yoki Poseydonning oʻgʻli). U oʻtayotgan sayohatchilarni toʻqmoq bilan oʻldirgani uchun „toʻqmoqchi“ (Korinet), „toʻqmoq tashuvchisi“ deb nomlangan.

Jangda u mis gurzidan foydalangan (choʻqmor), Tesey uni Epidavrda oʻldirgan va toʻqmoqni oʻziga olgan.

## Manbalar
Batetela isyoni

**Batetela qoʻzgʻolonlari** ( —— 1895-1908-yillarda batetela (tetela) xalq qoʻzgʻolonlari. U Kongo erkin davlatida (Belgiya qiroli Leopold II mulki) bir necha bor sodir boʻlgan..

## Tarixi
1893-yilda Batetela rahbari Gongo Lutete () oʻldiriladi. U 1892-1894-yillardagi Sharqiy Kongo urushi qurboni boʻladi. Bunga javoban xalq qoʻzgʻolon koʻtaradi. Tez orada, Belgiya mustamlaka hokimiyatidan norozi kayfiyatdagi xalqlar, jumladan Luba va Lunda ham qoʻshiladi.

Birinchi qoʻzgʻolon 1895-yilda baron Frensis Dani tomonidan shafqatsizlarcha bostirilgan. 1897-1899-yillarda yana bir qoʻzgʻolon koʻtarilgan boʻlib, uni bostirish sezilarli qiyinchilik tugʻdirdi. Qarshilik harakatining ayrim oʻchoqlari 1908-yilgacha saqlanib qoldi.

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
*