open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosemary and Thyme

***Rosemary and Thyme*** — Buyuk Britaniya televideniyesidagi maroqli, sirli triller seriyasi boʻlib, Felisiti Kendal va Pam Ferris bogʻbon detektivlari Rozmary Bokser va Laura Taym rollarini oʻynagan.Shou 2003-yildan efirga uzatila boshlangan va uchinchi mavsum 2007-yilda yakunlangan, mavzusi professional bogʻdorchilik ishlarida qotillik sirlari. Uni Brayan Eastman oʻzining rafiqasi Kristabel Alberini koʻngil ochish uchun yaratgan. Shou rejissori Brayan Farnxem (10 qism, 2003–2006), Saymon Lengton (8 epizod, 2004–2006), Tom Klegg (3 epizod, 2003) va Gvennan Seyj (1 epizod, 2004). Klayv Ekston, koʻrsatuvni yaratishda yordam bergan,  22 skriptdan 10 tasini qoʻshgan.

## Syujet haqida
Buyuk Britaniya va Yevropaning goʻzal bogʻlarida oʻrnatiladigan qulay sirli serialda „Rosemary & Thyme“ toʻsatdan oʻlim natijasida birlashgan ikki ayolning tuproqqa boʻlgan muhabbatini kashf etadi. Bogʻbon boʻlish, ular sirlarni eshitishlari va gullar bilan bogʻliq muammolarni hal qilishga, jinoyatlarni ochishga va jinoyatchilarni qoʻlga olishga olib keladigan maslahatlarni topishlarini anglatadi.Laura Taym (Pam Ferris) politsiyachi boʻlib, eri yoshroq ayolni topgani uchun uni tashlab ketgan. Rozmary Bokser (Felisiti Kendal) biologiya oʻqituvchisi boʻlgan muvaffaqiyatsiz martaba. Ular birgalikda har qanday qiyin ishlarni hal qilishga kirishdilar.

## Bosh qahramonlar
Laura Taym (Pam Ferris) sobiq politsiyachi va yaqinda eri bilan ajrashgan, eri uni yoshroq ayol bilan tashlab ketgan. U oʻsimliklar va bogʻ dizayni haqida juda koʻp amaliy bilimlarga ega boʻlgan ishtiyoqli bogʻbon.

Rozmary Bokser (Felisiti Kendal) oʻsimlik patologiyasi boʻyicha doktorlik darajasiga ega va oʻn sakkiz yil davomida Malmesberi universitetida amaliy bogʻdorchilik boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan, uning akademik mavqei toʻsatdan va yashirincha olib tashlanishidan oldin (bu uni sobiq xoʻjayiniga musht tushirishga undaydi, uni qoʻl bilan ishdan boʻshatgan sobiq goʻzal). Rozmary 1980-yilda ishlab chiqarilgan Land Rover Series III mashinasiga egalik qiladi, u biroz eskirgan va vaqti-vaqti bilan nosozliklar yuzaga keladi.

Serialning nomi inglizcha „ Scarboough Fayre“ sheʼridan olingan.

## Havolalar
* https://m.imbdb.com/title/tt0377253/
* https://www.amazon.com/Rosemary-And-Thyme-Season-1/dp/B073XR567T
BL Teleskop

**BL teleskopi** () — teleskop yulduz turkumidagi koʻp qurrali yulduz. Bu Algol tipidagi tutiladigan oʻzgaruvchan yulduz boʻlib, koʻrinadigan kattaligi 7,09 dan 9,08 gacha, davri 778 kun (2-yil 48 kun), inson koʻzi bilan kuzatish uchun juda zaif. Yorqinlikning oʻzgarishi asosan komponentlarning tutilishi bilan bogʻliq. Tutilish taxminan 104 kun davom etadi, tizim esa 2 magnitudaga xiralashadi.

Gollandiyalik astronom Villem Leyten 1935-yilda yulduzning oʻzgaruvchanligini taʼkidladi. Yorugʻlik minimallari 1913-1919-yillarda olingan eski fotografik plitalarda topilgan, soʻng 1936-yilda Xovart tomonidan kuzatilgan. Dastlab, yulduz Shimoliy Koronaning R tipidagi oʻzgaruvchisi deb taxmin qilingan, tutilishlar mavjudligi faqat 1940-yillarda aniqlangan.

Asosiy komponent F5Iab/b yoki F4Ib spektral turidagi sariq supergigantdir. Yulduzning oʻzi oʻzgaruvchan boʻlib, yorqinligi oʻzgarishi 0,02 magnitudaga yetadi. Pulsatsiyalar 92,5 kun va 64,8 kun davom etadigan ikkita davrga ega. Yulduz UU Hercules kabi oʻzgaruvchan yulduzlar toifasiga kiradi. Bunday yulduzlar sefeidlarga tegishli hisoblanadi va Gertssprung-Russell diagrammasidagi beqarorlik chizigʻi yaqinida joylashgan. Birlamchi komponentning massasi 19,73 quyosh massasi, diametri 300 quyosh massasi, ikkinchi komponentning massasi 7,1 quyosh massasi va TiO (titan oksidi) bilan spektral turdagi spektrdagi yutuvchan chiziqli M yulduzdir.

BL teleskopi Galaktika tekisligidan taxminan 11 ming yorugʻlik yili (3,3 kpc) uzoqlikda joylashgan. Yulduzning yuqori tezligi bilan birga, bu masofa obyekt qandaydir jarayon bilan hozirgi traektoriyaga tashlangan qochib ketgan yulduz ekanligini koʻrsatadi. Mumkin boʻlgan mexanizmlardan biri, agar ikkinchi komponent ilgari massiv yulduz boʻlsa, yangi yulduz portlashi paytida tizimdan chiqishi kuzatiladi.

## Manbalar
Muhammadkarim Xurramov

**Muhammadkarim Shokirovich Xurramov** (1997-yil 4-aprelda tugʻilgan) — oʻzbek dzyudochisi, 100 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida ishtirok etadi. Osiyo chempionati bronza medali sovrindori, yozgi Universiada bronza medali sovrindori. Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

## Tarjimai hol
Muhammadkarim Xurramov 1997-yil 4-aprelda Toshkentda tavallud topgan.

## Sportdagi faoliyati
2015-yilda Chirchiqda oʻtkazilgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo kubogida Xurramov oltin medalni olishga muvaffaq boʻldi. Kelasi yili u oʻsmirlar oʻrtasidagi turnirlarda Berlindagi Yevropa kubogi va Kochidagi oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionati yana ikkita oltin medal sohibi boʻldi. Dzyudo boʻyicha Muhammadkarim kattalar darajasi boʻyicha Toshkentda Gran-prida ishtirok etdi va bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2017-yili Gonkongda boʻlib oʻtgan birinchi kattalar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida Xurramov bronza medaliga erishdi.

2019-yilning mart oyida Marrakechdagi Gran-prida bronza medalini qoʻlga kiritgan boʻlsa, bir oy oʻtmay Tbilisidagi navbatdagi turnirda uchinchi oʻrinni olishga muvaffaq boʻldi. Aprelda Xurramov Osiyo-Tinch okeani chempionatida qatnashib, unga bronza medalini olish nasib etdi. 
2019-yil iyulda Neapolda boʻlib oʻtgan yozgi Universiadada bronza medalini oldi. U Yaponiyaning Osaka shahrida boʻlib oʻtgan “Katta dubulgʻa” musobaqasida beshinchi oʻrinni egalladi.

2020-yilning 21-fevralida u Dyusseldorfdagi “Katta dubulgʻa” turkumidagi birinchi turnirida gʻolib chiqdi, ammo keyingi mavsum koronavirus pandemiyasi tufayli qoldirildi.

2021-yilning yanvarida Xurramov Dohadagi Masters musobaqasida yettinchi oʻrinni egalladi. Aprelda u Antaliyada boʻlib oʻtgan "Katta dubulgʻa" musobaqasida ham chorak finalga chiqdi va bir necha kundan soʻng Osiyo va Okeaniya chempionatlarining kumush medali sohibiga aylandi.

2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtadigan yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun Oʻzbekiston terma jamoasi safiga qoʻshildi.

## Manbalar
Ruslan Xinchagov

**Ruslan Xinchagov** (1970-yil 29-yanvarda tugʻilgan) —  osetinlik oʻzbek kurashchisi, Osiyo chempioni, jahon chempionatlari sovrindori. 2000-yilda Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi unvoniga musharraf boʻlgan.

## Tarjimai hol
1970-yilda Vladikavkazda tugʻilgan u kurash bilan 13 yoshidan shugʻullana boshlagan. Keyinchalik u Oʻzbekistonga koʻchib oʻtdi va shu yerda kurash tusha boshladi. 1993-yilda jahon chempionatining bronza medali sohibi boʻldi.

1995-yilda jahon va Osiyo chempionatlarining bronza medali sovrindori, shuningdek, Markaziy Osiyo oʻyinlari chempioniga aylandi. 1996-yilda Osiyo chempioni boʻldi va jahon chempionatida gʻolib chiqdi.

1999-yilda yana Osiyo chempioni, 2000-yilda u yana Osiyo chempioni boʻldi, ammo Sidneydagi Olimpiya oʻyinlarida 5-oʻringa tushib qoldi.

## Havolalar

* Руслан Хинчагов — профиль на сайте International Wrestling Database (англ.)
* Хинчагов Руслан

## Manbalar
NN Ilon

**NN Ilon** (**NN Ser**) — Serpens yulduz turkumidagi qoʻsh yulduz. U Quyoshdan taxminan 1670 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Bu kataklizm oldidan oʻzgaruvchan yulduz.

Komponentlar aylanayotganda, ular har uch soat va yetti daqiqada bir-biridan qisman porlaydilar, bu esa oʻzgaruvchanlik taʼsirini keltirib chiqaradi. Tizim oq mitti NN Ilon A va qizil mitti NN Ilon B dan iborat. Yulduzlar bir-birining atrofida 0,13 kunda aylanadi. NN Ilon A massasi Quyosh massasining yarmiga teng, NN Ilon B massasi Quyosh massasining oʻndan bir qismiga teng.

## Sayyoraviy tizimi
2009—2010-yillarda bu qoʻshaloq yulduz atrofida 2 ta koʻp orbitali ekzosayyoralar topilgan. Tadqiqotchilarga Yerning ikki yulduzning aylanish tekisligida ekanligi yordam berdi. Kattaroq gaz giganti NN Ilon c Yupiterdan 6,91 marta kattaroqdir. Orbitaning yarim katta oʻqi 5,38 AUni tashkil qiladi. Orbital davr — 5660 ± 165 kun (15,5-yil). Ikkinchi sayyora NN Ilon b Yupiterdan 2,28 marta kattaroqdir, undagi yil 2830 ± 130 Yer kuni (7,75-yil) davom etadi. Orbitaning yarim katta oʻqi 3,39 AUni tashkil qiladi.

## Yana qarang

* Koʻp orbitali sayyora
* Algol
* CM Dragon
* Kepler-47 qoʻshaloq yulduz boʻlib, 2012-yilda ikkita sayyora borligi aniqlangan, uchinchisi 2019-yilda tasdiqlangan.

## Manbalar


## Havolalar
* NN Ser.The Extrasolar Planets Encyclopaedia
* UK Astronomers Help Find Snooker Star System 
*
Z Jiraf turdagi Yulduz

**Z Jiraf turdagi Yulduz** ― prototipi nomi bilan atalgan mitti yangi yulduzlarning uchta kichik sinfidan biridir.

UGZ turudagi yulduzlar UGSS turudagi yulduzlarga qaraganda tez-tez yonib turadi va ularning amplitudasi odatda biroz kamroq. Mittilarga xos boʻlgan nova chaqnashlariga qoʻshimcha ravishda (1-3 kun davomida 2-6m ga oʻsadi), baʼzida maxsus turdagi chaqnashlar paydo boʻladi. Ular odatdagidek xuddi shunday boshlanadi, lekin pasayishi minimal darajaga yetmaydi, yulduz maksimal darajadan taxminan 1 m past darajada yorqinlikda toʻxtaydi va bu *toʻxtash* (*standstill*) bir necha kundan ming kungacha davom etadi. Toʻxtash vaqtida chaqnash davrining qolgan qismiga qaraganda koʻproq energiya ajralib chiqadi. Toʻxtash birlamchi atrofidagi ikkilamchidan toʻplanish diskiga massa uzatish tezligi oddiy portlashlarni keltirib chiqarish uchun juda tez boʻlganda paydo boʻladi. Toʻxtash har doim minimal darajaga yakuniy pasayish bilan tugaydi, shundan soʻng yana chaqnash keladi — normal yoki pasayishda toʻxtash bilan.

## Prototip

Z Jiraffe yulduz tifasini prototipi Yerdan taxminan 530 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan va kashf etilgan birinchi mitti nova hisoblanadi. Tizim bir — birini 7 soat 21 m ichida aylanib yuruvchi G mitti va oq mittidan iborat; oʻrtacha har 20 kunda portlashlar keltirib chiqaradi.

### Nazariya va kuzatishlar
Nazariyaga koʻra, barcha mitti novalarning oq mittilari oxir-oqibat klassik novalarning xarakterli portlashini hosil qilish uchun yetarli massaga ega boʻlishi kerak. Biroq, Z Jiraf toʻgʻridan-toʻgʻri bundan mustasno, bunday portlashni keltirib chiqaradigan mitti novalar topilmadi. GALEX UV teleskopi tomonidan olib borilgan kuzatuvlar Z Jiraf atrofidagi qobiqni klassik novalar atrofida har qachongidan 10 baravar kattaroq ekanligini koʻrsatdi. Hisob-kitoblarga koʻra, uning massasi klassik novalarga toʻgʻri keladi va mitti novalar tomonidan toʻxtash vaqtida faraziy ravishda chiqarilgan massaga toʻgʻri kelmaydi. Bu bizga klassik nova tizimida boʻlgani kabi mitti nova tizimida ham xuddi shunday jarayonlar sodir boʻladi degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.

## Z Jirafa turiga oʻxshash yulduzlarga misollar
Koʻrinadigan kattaligi 12,0 gacha boʻlgan Z Jiraf tipidagi yulduzlarga misollar:

## Yana qarang
* SS Cygnus kabi oʻzgaruvchan yulduzlar
* SU Ursa Major kabi oʻzgaruvchan yulduzlar
## Havolalar
* 
## Manbalar
Hamal Betasi

**Hamal Betasi (Sheratan, Beta Arietis),** (β Ari / β Arietis) ― Hamal yulduz turkumidagi ikkinchi eng yorqin yulduzdir, „Hamal“ning ikkinchi (shimoliy) shoxi hisoblanadi.

Bundan tashqari, Sheratan anʼanaviy nomiga (*Sharatan*, *Sheratan*, *Sheratim*, *Al Sharatim*) va Flamsteed tizimiga koʻra — **6 Hamal** belgisiga ega. Hamal Betasi qoʻshaloq yulduzdir.

*Al Sharatan* „ikki belgi“ degan maʼnoni anglatadi, bu yulduz bir necha ming yil oldin qoʻshaloq sherigi Hamal Gammasi bilan birga bahorgi tengkunlikni belgilaganiga ishora qiladi.

Koʻrinib turgan yulduz kattaligi: +2,66. Uning spektral turi A5V (oq asosiy ketma-ketlik yulduzi). U Yerdan 59,6 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan.

Bu yulduz spektroskopik qoʻshaloq yulduzdir. Uning hamrohi 0,88 gʻayrioddiy katta orbital ekssentriklik bilan 107 kunlik davr bilan aylanadi. Ommaviy hisob-kitoblarga asoslanib, hamrohini, ehtimol, G sinfi spektral yulduzi deb taxmin qilish mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
* Beta Arietis by Professor Jim Kaler
* ARICNS entry
* The Constellations and Named Stars
* Image Beta Arietis
*
Roshe bo‘shlig‘i

**Roshe boʻshligʻi** ― qoʻshaloq tizimdagi yulduz atrofidagi maydon boʻlib, uning chegarasi birinchi L_1 Lagranje nuqtasini oʻz ichiga olgan ekvipotentsial sirtdir.

Qoʻshaloq yulduz bilan birgalikda aylanadigan koordinatalar tizimida, ushbu mintaqada joylashgan sinov tanasi uchun, Roshe boʻlagida joylashgan yulduzning tortishishi hamroh yulduzning tortishishida ham, markazdan qochma kuchda ham hukmronlik qiladi.

L_1Lagranje nuqtasida qoʻshaloq tizim tarkibiy qismlarining Roshe boʻshligʻi aloqada boʻladi: ikkala yulduzning tortishish natijasi unda nolga aylanadi. Bu ularning evolyutsiyasi paytida Roshe boʻshligʻini toʻldirganda, materiyaning bir yulduzdan ikkinchisiga oʻtishi ehtimoliga olib keladi. Bunday oʻtishlar zich qoʻshaloq yulduz tizimlarining evolyutsiyasida muhim rol oʻynaydi (Akkretsiyaga qarang).

Piter Egglton Roshe boʻshligʻining samarali radiusi uchun empirik formulani taklif qildi (hajmi mos keladigan Roshe boʻshligʻining hajmiga teng boʻlgan sharning radiusi), bu butun massa nisbati diapazonida 1% dan yuqori aniqlik bilan natijalar beradi:

: r_L= \over {0.6q^{2/3}+\ln(1+q^{1/3})}}, \ \ \ \ 0

bu yerda r_L komponentlar orasidagi masofaga tegishli boʻlgan Roshe boʻshligʻining samarali radiusi, q=M_2/M_1 komponent massa nisbati (M_2 Roshe boʻshligʻining samarali radiusi hisoblangan yulduzning massasi).

## Yana qarang

* Astrofizika
* Osmon mexanikasi
* Roshe chegarasi
* Hill shari

## Manbalar


## Havolalar
* 
*
Volf 503

**Volf 503** (**Wolf 503**) — Sunbula yulduz turkumidagi yulduz. U Quyoshdan taxminan 145 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Yulduz atrofida kamida bitta sayyora aylanadi.

## Xususiyatlari
Volf 503 — 10,28 zohiriy kattalikdagi yulduzdir; u koʻrish asbobisiz koʻzga koʻrinmaydi. Osmonda u NGC 5324 galaktikasidan unchalik uzoq boʻlmagan Sunbula yulduz turkumining markaziy qismida koʻrinadi. Yulduz birinchi marta XIX asrning 50-60 yillarida nemis astronomi F.Argelander rahbarligida tuzilgan Bonner Durchmusterung (BD) katalogida BD-05°3763 nomi bilan tilga olingan. Bu taxminan 11 milliard yillik qadimgi yulduz. Uning massasi va radiusi mos ravishda quyoshning 68% va 69% ga teng. Yulduzning sirt harorati taxminan 4716 kelvinni tashkil qiladi.

## Sayyora tizimi
2018-yilda tizimdagi Wolf 503 b (*EPIC 212779563 b*) sayyorasining kashfiyoti Kepler-K2 loyihasining fotometrik maʼlumotlari bilan ishlaydigan astronomlar jamoasi tomonidan eʼlon qilindi. Sayyora orbitasi oʻrtacha ota yulduzdan 0,0571 AB masofasida joylashgan. Uning samarali harorati 805±9K. Hajmi boʻyicha u Neptundan bir oz kichikroq, lekin Yerdan ancha katta. Quyosh tizimida bunday sayyoralar yoʻq, shuning uchun ular olimlar uchun katta qiziqish uygʻotadi.

## Yana qarang
* Virgo yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati
## Manbalar


## Havolalar
* Volf 503 na sayte Planetnie sistemi
* Volf 503 v Ensiklopedii ekstrasolnechnix planet
* 
*
Britaniya qirolligi tarixi

**[[Buyuk Britaniya]]** – Yevropaning shimoli-gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan orol davlat Birlashgan Qirollik Angliya,Uels va Shotlandiyani oʻz ichiga olgan Buyuk Britaniya orolining butun qismini, shuningdek Irlandiya orolining shimoliy qismini oʻz ichiga oladi. Britaniya nomi baʼzan butun Buyuk Britaniyaga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Poytaxti – London boʻlib, u dunyodagi yetakchi savdo, moliyaviy va madaniy markazlardan biridir. Boshqa yirik shaharlarga Angliyaning Birmingem,Liverpul va Manchester kiradi. Belfast va Londonderri , Shotlandiyadagi Edinburg va Glazgo,Uelsdagi Suonsi vaKardiff. Birlashgan Qirollikning kelib chiqishini anglo-sakson podshosi davridan kuzatish mumkin10-asrning boshlarida qoʻshni Keltlar qirolliklariga sodiqlikni qoʻlga kiritgan va zamonaviy YILNOMADA aytilishicha, „Avvalgi koʻplab qirollar ular oʻrtasida boʻlgan narsalarni birinchi boʻlib boshqargan“Athelstan. Keyingi asrlar davomida bosqinchilik natijasida uzoqroqda joylashgan qirollik inglizlar hukmronligi ostiga oʻtdi..Buyuk Britaniyaning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Keltlar qirolliklarining birlashmasi boʻlgan Uels 1536 va 1542-yillardagi Ittifoq hujjatlari bilan Angliya bilan rasman birlashtirildi. 1603-yildan beri Londondan boshqariladigan Shotlandiya 1707-yilda Angliya va Uels bilan birlashtirilib, Birlashgan Qirollikni tashkil etdi. Buyuk Britaniyaning.(„Britaniya“ sifatlari oʻsha paytda qirollikning barcha xalqlariga nisbatan qoʻllanila boshlandi.) Irlandiya 1600-yillarda inglizlar nazorati ostiga oʻtdi va 1800-yildagi Ittifoq toʻgʻrisidagi qonun orqali Buyuk Britaniya bilan rasman birlashtirildi. Irlandiya respublikasi oʻz davlatiga ega boʻldi. 1922-yilda mustaqillikka erishdi, ammo Olsterning toʻqqista okrugidan oltitasi Shimoliy Irlandiya sifatida Birlashgan Qirollikning bir qismi boʻlib qoldi. Ushbu tarkibiy qismlar oʻrtasidagi munosabatlar shtatlar va Angliya bahs-munozaralar va baʼzida ochiq qoʻzgʻolon va hatto urushlar bilan ajralib turardi. Bu keskinliklar 20-asrning oxirlarida, Shimoliy Irlandiyada, Shotlandiya va Uelsda vakolatli majlislar joriy etilganda biroz yumshab ketdi. Shunga qaramay, Shimoliy Irlandiyada ham, Irlandiya respublikasida ham referendumdan keyin hokimiyatni taqsimlash assambleyasi tashkil etilgan taqdirda ham, Shimoliy Irlandiya ittifoqchilari (Shimoliy Irlandiya ustidan Britaniya suverenitetini davom ettirish tarafdori) va millatchilar (Irlandiya respublikasi bilan birlashish tarafdori) oʻrtasidagi munosabatlar.21-asrgacha keskinligicha qoldi.

## Manbalar

## Havolalar
Rizo Fozil

**Rizo Fozil Emirovich** (1928-yil 30-may, Qrim ASSR, RSFSR, Qorasubozor tumani, Barin qishlogʻi — 2016-yil 26-noyabr, Qrim Respublikasi, Simferopol) — Qrim tatar yozuvchisi va jurnalisti. Rizo 2008—2016-yillarda Qrim-tatar yozuvchilar uyushmasi raisi boʻlgan. 1973-yilda esa u O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi, 2010-yilda Qrim avtonom respublikasida xizmat koʻrsatgan artist unvoniga sazovor boʻlgan. 

## Tarjimai hol
Rizo Fozil 1928-yil 30-mayda Qrim avtonom respublikasining Qorasubozor tumani, Barin qishlogʻida dunyoga keladi.1944-yilda Qrimdan surgun qilingan qrim tatarlarining bir qismi bilan birgalikda Kostroma viloyatining Makarevskiy tumaniga koʻchiriladi. 1955-yilda Kostroma  savdo bilim yurtini tamomlagan. 1959-yilda Samarqand savdosi institutining iqtisod fakultetiga oʻqishga kiradi. Oliy oʻquv yurtini tamomlagach, bir muddat Qirgʻizistonning Oʻsh shahrida univermagda auditor va bosh hisobchi boʻlib ishlagan.

1965—1980-yillarda Toshkent qrim-tatar “Lenin bayrogʻi” gazetasida adabiy xodim, tarjimon, boʻlim boshligʻi boʻlib ishlagan va Qrimga qaytgan. 1980—1994-yillarda “Yildiz” (Yulduz) jurnali nashriyotida she’riyat boʻlimini boshqargan, mas’ul kotib boʻlgan.

2008-yilda Qrim-tatar yozuvchilar uyushmasini boshqargan. Qrim-tatar adabiyotini ommalashtirish bilan shugʻullangan.

U 2016-yil 26-noyabr Siferopolda Kamenka mikrotumanidagi musulmonlar qabristoniga dafn etilgan.

## Ijodiy faoliyati
Rizo Fozil oʻzining ilk she’rlarini 1964-yilda “Lenin bayrogʻi” gazetasida chop etgan. 1970-yilda uning “Navroʻz” she’riy toʻplami nomi bilan nashr etilgan. Xalq ogʻzaki ijodini oʻrganish bilan shugʻullangan, 1971-yilda qrim-tatar tilida “Qayda birlik – anda tirilik” (“Birlik bor joyda kuch bor”) matallar toʻplamini nashr ettirgan. 1976-yilda frontchi ayollar haqidagi “Analar yosh ekan” (“Onalar yoshlik chogʻida”) ocherklar toʻplamini nashr ettirdi. Qrim-tatar adabiyoti boʻyicha “Tuvgan edebiyat” (“Mahalliy adabiyot”) darsligi, Ashiq Umerning “Sailama Yeserler” nomli ikki jildlik “Saylanma asarlar” toʻplamini tayyorlagan. Safter Nagayev bilan birgalikda “Qrimtatar edebiyat tarixina bir nazar” (“Qrim-tatar adabiyoti tarixiga nazar”) kitobini nashr ettirdi.

Qrimda imom Abdulvoit Saxtara bilan birga “Buyurynyz duaga!” va Qur’on qrim-tatar tiliga tarjimasini qildi.

## Unvon va mukofotlar

* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1973-yilda)
* Qrim avtonom respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2010-yilda)
* Qrim-tatar tilida eng yaxshi asar uchun Ashraf Shomizoda nomli mukofot (2009-yilda)
* Shoir Mustafo Javhariy asarlarini nashr etgani uchun — Qrim avtonom respublikasining adabiyot sohasidagi mukofoti (2011-yilda)

## Manbalar

## Adabiyotlar
** Къырымтатар эдиплери. Симферополь. Таврия. 2000 г.
** Писатели Советского Узбекистана. Библиографический справочник, Ташкент, 1977
Yaman Candar

**Yaman Candar** () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi. Yaman Candar ushbu beklikni 1291-1309-yillar orasida boshqargan. 
## Kelib chiqishi va yoshligi
Yaman Candarning turkman qabilasidan ekanligidan boshqa hech qanday manbalar tarixda uchramaydi. Ammo uning turkmanlarning qaysi qabilasidan ekanligi manbalarda yoritilmagan. Islom ensiklopediyasiga koʻra, uning ismi Candar ham saroy qoʻriqchilari unvoni boʻlgan va Yaman Candar, katta ehtimol, Saljuqiylar saroyidagi candar yaʼni qoʻriqchi boʻlgan.
## Fuqarolar urushidagi faoliyati
1291-yilda Koʻniya sultonligi qaram boʻlgan Hulokuiylar davlati oliy xoni Argʻun ibn Abaqaxon vafot etdi. Saljuqiylar shahzodasi Qilich Arslon (Qrimda yashovchi Kaykaus II ning oʻgʻli) Argʻun xonning oʻlimidan keyingi tartibsizliklar chogʻida 1292-yilda Saljuqiylar taxtiga kurashish uchun Onadoʻliga keldi. Uning asosiy ittifoqchisi Çobanoğulları bekligi edi. Koʻniya sultoni, Qilich Arslonning akasi Mesut Qilich Arslonni taʼqib ostiga oldi. Ammo Çobanoğulları bekligi beki Muzaffereddin Yavlak Arslan va Qilich Arslon jangda Mesutni magʻlubiyatga uchratdi. Mesut qamoqqa olindi. Biroq Yaman Candar kutilmagan hujum orqali ikki ittifoqchini magʻlub etdi. Mesut ozod qilindi va Muzaffereddin Yavlak Arslan qatl etildi.
## Beklik davri
Hulokuiylar davlatining yangi xoni Geyxatu Yaman Candardan mamnun boʻlib, Kastamonu (Turkiyaning Qoradengiz mintaqasi, ilgari Çobanoğulları bekligi mulki boʻlgan)ni Yaman Candarga iqto sifatida hadya etdi. Yaman Candarning keyingi hayoti haqida hech qanday maʼlumot yoʻq. U, ehtimol, 14-asr boshlarida vafot etgan. Baʼzi manbalarda 1309-yilda vafot etganligi qayd etilgan.
## Vafotidan soʻng
Yaman Candarning vafotidan koʻp oʻtmay, Çobanoğulları bekligi Kastamonuni qaytarib olganlar. Beklik taxtiga oʻgʻli Süleyman Bey I oʻtirgan.

## Manbalar
1 Ilon

**1 Ilon** () — Sunbula yulduz turkumidagi qizil gigant boʻlib, zohiriy yulduz kattaligi 5,52 ga teng. Bu qizil zichlashish yulduzi, gorizontal shoxning sovuq ob’ekti boʻlib, uning yadrosida geliy yonadi. Yulduz kengaytirilgan atmosferaga ega, jismning radiusi Quyoshnikidan 13 marta katta, harorat  K, yorqinligi esa Quyoshnikidan 77 marta katta. Quyoshdan 1 Ilongacha boʻlgan masofa 322 yorugʻlik yili.

Flamstidning *1 Ilon* belgisi yulduzga Serpens yulduz turkumi Ophiuchus yulduz turkumi bilan bir boʻlgan bir vaqtda berilgan. Ob’ektga Bayer belgisi M Ilon ham berildi. Iloneltuvchi va Ilon yulduz turkumlari ajratilganda, 1 Ilon tarozi yulduz turkumida, ularning chegaralaridan tashqarida edi. Keyinchalik, yulduz bir oz harakat qildi va Sunbula yulduz turkumiga qoʻshildi.

1 Ilon 86" burchak masofasida Uilyam Gerschel tomonidan kashf etilgan, 10-chi zohiriy kattalikdagi hamroh yulduzga ega. U Quyoshdan 1 Ilon bilan bir xil masofada joylashgan va bir xil toʻgʻri harakatga ega, bu bizga ushbu ob’ektni 1 Ilon bilan jismonan bogʻlangan deb hisoblash imkonini beradi, yulduzlar orasidagi masofa esa 8600 a.b. Hamroh yulduz Quyoshdan bir oz kichikroq va xiraroqdir.

Koʻp yulduzlar kataloglarida fon ob’ekti boʻlgan holda, kattaroq burchak masofasida joylashgan 10-kattalikdagi boshqa yulduz ham qayd etilgan.

## Manbalar
Erifiya

**Erifiya, Eriteya/Erifeida** ( - qizil) - qadimgi yunon mifologiyasida, gesperidlardan biri. U Atlant va Gesperisning qizi yoki Gesperus (Kechki yulduz) va Nyuktaning (Tun) qizi hisoblanadi. Giginda Erik tomonidan buzilgan.

Gesperidlar gʻarbda Okean daryosi boʻyida yashagan. Ular "Gesperidlar bog'i" da abadiy yoshlikning oltin olmalarini qo'riqlashdi. Rodoslik Apollon Argonautikada argonavtlar kelganini ko'rganlarida, Gesperidlar qo'rqib ketishganini va changga aylanganini aytadilar. Ammo Argonavtlarning (yoki Orfeyning qo'shig'i) iltimoslariga quloq solib, ular chiroyli daraxtlarga aylanishdi. Erifiya esa qarag'ayga aylandi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* *Кондрашов А.* Легенды и мифы Древней Греции и Рима: Энциклопедия. — М.: РИПОЛ классик, 2005. — 768 с.
* Мифологический словарь / гл. ред. Е. М. Мелетинский — М.: Советская энциклопедия, 1990 г. — 672 с.
* Мифы народов мира / под ред. С. А. Токарева — М., Советская энциклопедия, 1992. — Т. 2 — 719 с.
HW Vigro

**HW Virgo (hw Virginis, hw Vir)**  — Quyoshdan taxminan 590 yorugʻlik yili masofada joylashgan Algol tipidagi tutunli qoʻshaloq yulduz (Yulduzning xususiyatlariga va Yulduz qiymatiga koʻra, Hipparcos sunʼiy yoʻldoshi tomonidan olingan trigonometrik parallaks Virgo yulduz turkumidagi juda yuqori xato qiymatiga ega).

Tizim B spektral tipidagi kichik mitti va qizil mittidan iborat. Ikki yulduz bir-birining atrofida 0,116795 kunlik davr bilan aylanadi.

## Taklif etilgan sayyoralar tizimi
2008-yilda tizimdagi tutilish parametrlarida oʻzgarishlarga asoslanib, ikkita yirik Sayyora ikki yulduz atrofida aylanayotganligi aniqlandi: biri Yupiter massasining 8,47 massasiga ega, ikkinchisi Yupiter massasining 19,2 massasiga ega, aylanma davrlari navbati bilan 9,1 va 15,8-yil. Keyinchalik, taxmin qilingan tizim barqaror emasligi, maʼlumotlarning noaniqliklari doirasida ruxsat etilgan parametr maydonida oʻrtacha umr koʻrish vaqti 1000-yildan kam boʻlganligi koʻrsatildi. Dinamik ravishda barqaror orbita yechimi 14,3 massasi bilan orbitaga aylanadigan Yupiter massasining 12-yil va 65 massasining orbitadagi Yupiter 55yil  bilan ishlaydigan ob’yektda olingan boʻlsa-da, tashqi ob’yektning orbital parametrlari yuqori darajada aniqlanmagan, bu ham modelning toʻgʻriligini shubha ostiga qoʻyadi. Ushbu tizimni modellash muammolari va ushbu turdagi bir nechta boshqa qoʻshaloq sayyoralar atrofida taxmin qilingan  sayyoralarning mavjudligi haqida maʼlumot olishda ishlatiladigan tutilish parametrlarining oʻzgarishi noaniq kelib chiqishi boʻlgan degan taxminga olib keladi.

## Yana qarang
* Algol
* CM Dragon
* QS Virgin
* NN ilonlar
## Manbalar
Ross 128

**Ross 128** (*FI Virgo*, ) — Sunbula yulduz turkumidagi yakka yulduz. U Quyoshdan taxminan 11 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. 2017-yil 26-oktabr yulduzdan 0,05 a.b. masofada taxminan 9,9 kunlik orbital davri bilan aylanadigan Ross 128 b ekzosayyorasi kashf etilganini eʼlon qildi.

## Xususiyatlari

Yulduz eng yaqin yulduzlar roʻyxatida ketma-ket oʻn uchinchi oʻrinda turadi. Bu massasi 0,15 quyosh massasi boʻlgan juda xira qizil mitti yulduz. Ross 128 ga tegishli boʻlgan chaqnash yulduzlari vaqti-vaqti bilan kuchli chaqnashlar hosil qilganligi sababli, hayot Yer kabi uning atrofida aylanib yuradigan faraziy sayyoralardan paydo boʻla olmaydi. Chaqnoq nurlanishi hayot uchun halokatli boʻlar edi. Shuning uchun tadqiqotchilar odatda bunday turdagi tizimlarni yerdan tashqari tsivilizatsiyalarni qidirishga kiritmaydilar.

## Nomaʼlum kelib chiquvchi radio signallarini aniqlash
2017-yil may oyida Ross 128 yulduzi yaqinida Aresibo astronomik observatoriyasining radio teleskopi II turdagi quyosh chaqnashlari signallariga oʻxshash juda kuchli dispersiyaga ega boʻlgan keng polosali kvazdavriy qutblanmagan impulslarning oʻziga xos signallarini qayd etdi. 2017-yil 17-iyulda signallar Aresibo radioteleskopi, Grin Benk radio teleskopi va Allen panjara antennasi (Allen Telescope Array) tomonidan tasdiqlandi.

2017-yil 21-iyulda maʼlumotlarni qayta tekshirgandan soʻng, Puerto-Riko universiteti olimlari sirli signal yerdan kelib chiqishi ehtimoli yuqori ekanligini eʼlon qilishdi — u sunʼiy yoʻldosh yoki bir nechta sunʼiy yoʻldoshlar tomonidan geostatsionar orbitada chiqariladi.

## Sayyora tizimi

Ross 128 b sayyorasi 2017-yilning iyul oyida Chilidagi La Silla rasadxonasida HARPS asbobining Doppler usulida kashf etilgan. Ross 128 b kashfiyotchilari uni massasi, harorati va oʻrtacha faol ota-yulduz atrofida joylashishi tufayli „hozirda maʼlum boʻlgan eng moʻ’tadil sayyora“ deb hisoblashadi. Taxminlarga koʻra, bu sayyora yuzasidagi harorat uning nomaʼlum albedo qiymatiga qarab 213 K (-60 °C) dan 269 K (-4 °C) gacha oʻzgarib turadi.

Bu Kentavr proksimasi b dan keyin Quyosh tizimidan maʼlum boʻlgan ikkinchi eng uzoq yerdagi ekzosayyoradir.

## Yulduzning eng yaqin muhiti
Quyidagi yulduz tizimlari *Ross 128* dan 10 yorugʻlik yili masofasida joylashgan:

## Fantastikada

* „Bobil 5“ teleserialida *Ross 128* tizimida „Leoniya“ deb nomlangan inson koloniyasi mavjud.
* Frontier: Elite 2 kompyuter oʻyinida *Ross 128* ning ichki sayyoralaridan birida mahbuslar koloniyasi mavjud.

## Yana qarang
* Virgo yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati
## Manbalar


## Havolalar
* Звезда Росс 128 ведёт себя странно // Популярная механика, 14 июля 2017
* Астрономическая база данных SIMBAD
* Solstation (Ross 128)
Eng gullagan yoshlik chogʻimda

„**Eng gullagan yoshlik chogʻimda**“ — rejissor Melis Abzalovning „Chinor tagidagi duel“ filmi uchun maxsus yozilgan qoʻshiq. Filmda qoʻshiqni Rashid Malikov oʻynagan Nortoy obrazi ijro etsa-da, aslida ashulani Kozim Qayumov kuylagan.

Qoʻshiq oʻzbeklar orasida keng miqyosda ommalashgan boʻlib, bir necha sanʼatkor, jumladan, „Farhod va Shirin“ guruhi, Nilufar Usmonova, Samandar Hamroqulov, Shuhrat Daryo va boshqalar uning kaverini yozgan.

„Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ oʻzbek shoiri Hamid Olimjonning XX asr oʻzbek lirikasining eng sara namoyandalaridan biri hisoblanuvchi shu nomli sheʼriga bastalangan. Qoʻshiq kuyini rus kompozitori Yevgeniy Shiryayev bastalagan.

## Matni

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* „Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
* „Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida
Turkiston qayini

**Turkiston qayini** () — Qayindoshlar (Betulaceae) oilasiga mansub qayin (Betula) turkumidagi oʻsimliklar urugʻi

## Tarqalishi va ekologiyasi
Tabiatda areal turining tarqalishi Oʻrta Osiyo - Qirgʻiziston, Tojikiston va Afgʻonistonni qamrab oladi [2].
Oʻrta Osiyoda 2 turi: Turkiston va Tyanshan Qayinlari tarqalgan. Toʻqayzorlarda, 5—6 ga maydonlarda alohida yoki aralash oʻrmonlar tashkil qilib, togʻ daryolari qirgʻoqlarida ingichka polosalar holida oʻsadi. Baʼzi joylarda yongʻoqzorlar, archazorlar, oqqaragʻayzorlarda tabiiy holda uchraydi. Turkiston Qayini (Betula turkestanica) Tyanshan-Olay togʻ daryolari boʻylarida uchraydi.

Togʻ daryolari vodiylarida oʻsadi.

## Botanika tavsifi
Daraxt 8-12 metr balandlikda, iflos-oq-sariq poʻstlogʻi bilan. Yosh novdalar koʻpincha paska qaraydi va bezli.

Barglari tuxumsimon, uzunligi 5 sm, eni 3,5 sm, oʻtkir yoki uchi uchli, asosi xanjar yoki keng xanjarsimon, tagida butun qirgʻoq boʻylab, tepasida keskin-ikki tishli, ikki tomondan yosh tuklar, keyinroq bargsiz boʻladi, uzunligi taxminan 1,75 sm boʻlgan deyarli yalangʻoch bargsiz boʻladi, ingichka tukli barglar bilan.

Urugʻcha mushukchalar osilgan, silindrsimon, uzunligi 2,5 sm, diametri 7-8 mm va uzunligi 1,7 sm uzunlikdagi yupqa tukli poyada, qirrasi boʻylab oʻralgan, xanjar shaklida, uzunligi taxminan 5 mm; kuraklari bilan loblari ochiq yoki biroz koʻtarilgan, koʻpincha burchakli, oʻrtachadan qisqaroq, uchburchak.

Yongʻoqlar tuxumsimon yoki deyarli toʻq sariq, uzunligi 2,5 sm, qanotlari yongʻoqqa deyarli teng yoki undan bir oz torroq; qanotning cheti yongʻoqdan oshmaydi.

## Taksonomiya
**Turkiston qayini** turi () — Qayindoshlar (Betulaceae) oilasiga mansub qayin (Betula) turkumidagi oʻsimliklar urugʻi.

## Manbalar
QS Virgo

**QS Virgo (QS Virginis, QS Vir)** ― quyoshdan taxminan 157 yorugʻlik yili masofasida joylashgan tutilgan qoshaloq tizim boʻlib, kataklizm oʻzgaruvchisi hisoblanadi. Tizim 3,37 soatlik davrga toʻgʻri keladiga oq mitti va qizil mittidan iborat.

## Uchinchi tananing mavjudligi haqida
2009-yilda qoʻshaloq yulduzning tutilish xususiyatlarining oʻzgarishi bilan kashf etilgan ikki yulduz atrofida orbitada yulduzdan tashqari sayyoraning ochilishi eʼlon qilindi. Sayyora minimal massasi 6,4 Yupiter massasiga ega va yarim katta oʻqi qoʻshaloq yulduzga nisbatan 4,2 AU boʻlgan elliptik orbitada joylashgan deb taxmin qilingan.

Keyingi kuzatishlar vaqtida tutilishlardagi oʻzgarishlarning tabiati sayyoramiz tizimining taqdim etilgan modeliga mos kelmasligini aniqladi. Tutilish vaqtlarining kuzatilgan oʻzgarishlari uchinchi jism tomonidan yaratilishi mumkinligi sababli, eng yaxshi model minimal massasi taxminan 0,05 quyosh massasi (taxminan 50 Yupiter massasi) boʻlgan ob’y`ektni oʻz ichiga oladi, bu juda eksantrik orbitada 14-yil davom etadi.
## Yana qarang
* Algol
* H.V. Virjiniya
* NN ilonlar
* CM Dragon
* DP Leo
* NSVS 14256825
## Manbalar
Süleyman Bey I

**Süleyman Bey I** () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi Yaman Candarning oʻgʻli. Süleyman Bey ushbu beklikni 1309-1340-yillar orasida boshqargan.
## Tarix
Otasining vafotidan soʻngra, biroz vaqt Eflanida hukmdorlik qilgan Suleyman Bey 1309-yilda Kastamonuga harbiy safarga chiqqan va oʻsha vaqtda Kastamonuda bek boʻlgan Çobanoğlu Mahmud Bey saroyini ishgʻol qilgan va Çobanoğulları bekligini tarixdan oʻchirgan. Shundan soʻng, Çobanoğlu Mahmud Bey qochayotganida ushlanib, qatl etildi. Suleyman Bey beklik poytaxtini Kastamonuga koʻchirdi. Shuningdek, u Tarakli Borluni ham egallab, bu yerda hokimlik qilish uchun oʻrtancha oʻgʻli Alini qoldirdi.

Pervaneoğlu Gazi Çelebi oʻgʻil farzandi boʻlmaganligi uchun Suleyman Bey hokimiyatini tan olgan. Gazi 1322-yilda vafot etganidan keyin, Sinopda qizi oʻz bekligini eʼlon qiladi. Ammo Suleyman Bey qizni oʻldirtirgan va Sinop shahri butunlay Candaroğulları bekligi tarkibiga qoʻshib olingan. Suleyman Bey Sinop shahriga katta oʻgʻli İbrahim Bey I hokim qilib tayinlagan. Mesalik-ül Ebsar va Ettarif asarida, Suleyman Beyning 40 dan oshiq shahar va qal’alari borligi, 25-30 ming otliq askarlari mavjudligi va kerak boʻlgan payt askarlar sonini yanada koʻpaytira olishi va Mamluklar davlati bilan doʻstona aloqalar oʻrnatgani haqida yozib qoldirilgan.

### Beklikning ahvoli
Beklik Suleyman Beyning otasi Yaman Candar davridagi kabi Hulokuiylar davlatiga vassal holda boshqarilar edi. Bu vassllik Abu Said Bahodirxon vafot etishi bilan nihoyasiga yeta boshlagan.
### Bekligining oxirgi vaqtlari va vafoti
Suleyman Beyning qachon va qanday vafot etganligi haqida maʼlumotlar uchramaydi. Ammo oʻgʻli İbrahim Bey I 1341-yilda beklik taxtiga chiqqani haqida manbalar, Suleyman Beyning katta ehtimol bilan 1340-yilda vafot etganligini bildiradi. Ibrahim Bey ukasi Choban valiaht deb eʼlon qilishi ortidan isyon etgan va beklik taxtiga oʻtirgan. Ibn Battuta beklikni ziyorat qilganida Suleyman Bey 70 yoshda boʻlganini aytgani bois, vafot etganida yoshi 80 ga yetgan boʻlishi kerak.

## Manbalar
Eriks (mifologiya)

**Eriks** (), ***Erik*** - qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Sitsiliya qahramoni. Ksenofanda „Eriks“ o'rniga „Erik“ ishlatilgan.

Poseydonning oʻgʻli, yoki Sitsiliyada dengiz qirgʻog'i boʻylab yurganida Poseydon tomonidan oʻziniki qilib egallab olgan Afroditaning oʻgʻli, yoki Afroditaning oʻgʻva Elimlarning Sitsiliya qiroli But.

U oʻz nomini bergan shaharga va Eneyga tashrif buyurganida Afrodita ziyoratgohiga asos solgan. Yoki Sikaniya shohi, Psofidaning otasi.

Virjiliyning soʻzlariga koʻra, Eriks ajoyib jangchi Akestning ukasi edi, ammo Gerkules uni mushtlashishda magʻlub etdi va u vafot etdi.

Psevdo-Apollodorusning soʻzlariga koʻra, Elimlar qiroli Eriks buqa Gerkulesni oʻpodalariga haydab yubordi. Gerakl uni kurashda uch marta yengib oʻldirdi. Batafsilroq hikoyaga koʻra, Gerkules Geryon buqalarini, Erik esa Erikin yerlarini jangga tikishdi va jang qilishdi, Gerkules uni magʻlub etdi. Gerkules oʻz avlodlaridan biri yerni da'vo qilishi sharti bilan hududni mahalliy aholiga topshirdi, bu esa koʻp avlodlar keyinroq spartalik Doria qildi.

Boshqa shaklga koʻra, Persey uni Gorgon Meduza boshi yordamida toshga aylantirgan.

1342-yilda Erik togʻi etagida olib borilgan qazishmalar paytida juda katta hajmdagi chirigan qoldiqlar topilgan.

## Manbalar
Qoʻriqchi

**Qoʻriqchi** — Rossiyaning Pskov viloyati Novoroevskiy tumanidagi qishloq. Vexnyan qishloqlarining bir qismi.

## Geografiya
Qishloq Pskov viloyatining markaziy qismida, oʻrmonning ignabargli-barglar zonasida, Orshanka daryosining chap qirgʻogʻida, maʼmuriy markazi Novorjev shahridan taxminan 7 kilometr (toʻgʻri chiziqda) shimolda joylashgan.

## Iqlim

Iqlim moʻtadil kontinental, namligi bilan ajralib turadi. Oʻrtacha yillik havo harorati -4,6 ° C. Eng sovuq oyning oʻrtacha koʻp yillik harorati (yanvar) −7,8 °C, eng issiq (iyul) oʻrtacha harorati — +17,4 °C. Sovuq davrning davomiyligi taxminan 135 kun. Oʻrtacha yillik yogʻingarchilik miqdori 585 mm. qor qoplami 110 kun davom etadi.

## Vaqt zonasi

Qorovul qishlogʻi, barcha Pskov viloyati kabi,MSK vaqt zonasida joylashgan. Amaldagi vaqtning UTC dan siljishi +3:00 ni tashkil qiladi.

## Aholi
2002-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, milliy aholi tarkibida ruslar 100 edi%.

## Manbalar
Soʻgʻd naʼmatagi

**Soʻgʻd naʼmatagi** - buta, Naʼmatak urugʻidan va Raʼnodoshlar oilasidan. 

## Botanik tavsifi
Mevasi shirali, shakli va rangi har xil, gul oʻrnidagi soxta meva ichida tukli, bir urugʻli yongʻoqchalar joylashgan. Naʼmatak turlari bir-biridan mevasining shakli, katta-kichikligi, rangi, novda poʻstlogʻining rangi hamda novdadagi tikanlarning oz-koʻpligi va joylanishiga qarab farqlanadi. Naʼmatak oʻrmonlarda ariq yoqalarida, butalar orasida, togʻ yon bagʻirlarida oʻsadi. Guli chiroyli turlari bogʻlarda, xiyobonlarda va koʻchalarda oʻstiriladi.

1-1,2 m balandlikdagi buta. Koʻp yillik koʻchishlari jigarrang, bir-ikki yillik - koʻk rangli gullash bilan qizil-jigarrang tusli. Tikanlar uzunligi 1 sm gacha tekis yoki biroz kavisli, konussimon, tagida bir oz tekislangan, och kulrang, katta barglardan qisqaroq. Kichik igna shaklidagi tekis yoki biroz kavisli tikanlar aralashmasi bilan bir ikki yillik koʻchillari ignalari bilan oʻsadi.

Barglari patsimon, uchta, kamdan-kam hollarda ikki juft barg va bitta apikal bargdan iborat boʻlib, kattaligi yuqori yon bargga teng. Bargchalar keng qiyshaygan, uzunligi 0,8–1,9 (2,2) sm, eni 0,6–1,3 (1,7) sm, pastda siyrak tukli, tepasida yaltiroq, cheti boʻylab siyrak tukli, tishsimon koʻrinishida, kamdan-kam ikki marta tishli tishsimon nurli bezlari bilan, pastki va kichik tishlari mavjud, yuqorida bezlarsiz. Bargning oʻqi siyrak uzun tuklar va tarqoq qisqa turuvchi bezlar bilan qoplangan. Barg yonglari tor, tepasida yalangʻoch holda, pastda tomirlari boʻylab uzun tuklar bilan qoplangan, chetida bezli.

Gullar yakkali, kamdan-kam hollarda ikkitali. Gultoji terri qizil-pushtli, diametri 7,5 sm gacha. Gul oyoqlari yalangʻoch, uzunligi 2 sm gacha. Gipantiya choʻzinchoq-tuxumsimon, tuksiz. Qadaq barglari  butun, uzunligi 1,7-1,9 sm, tashqi tomondan kamdan-kam bezli, siyrak uzun tuklardan, ichi zich, qisqa tukli, gullashdan keyin yuqoriga yoʻnalishni boshlaydi, hech qachon tushmaydi. Yetuk mevalar toʻq sariq-qizil rangga ega. Bir shoxsimonga ega, choʻzilgan-oval, tishsimoni tishli, chetida bezli, tepasida tuksiz, pastda bir bezli yoki bezsiz siyrak uzun tuklar bilan qoplangan, tagida barg stipulasiga oʻxshash ikkita tor tishliga ega.

May oyining ikkinchi yarmida - iyun oyining birinchi yarmida gullaydi. Avgust oxirida - sentabrda meva beradi.

## Tarqalishi va ekologiya
Pomir-Oloyning endemiki. Tabiatda turning tarqalishi Gʻarbiy Pomirni qamrab oladi va, ehtimol, Afgʻoniston hududiga kirishi ham mumkin.

Yashash joyi, ehtimol, inson tufayli saqlanib qolgan: u bogʻlarda va dengiz sathidan 1600-2300 m balandlikdagi aholi punktlari yaqinida joylashgan.

## Manbalar
Vyacheslav Saakov

**Vyacheslav Gegamovich Saakov** (1939-yil 5-mart, Toshkent — 1997-yil 15-mart, Buxoro) — Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, yangi tipdagi shahar gidlari janrining asoschisi, Markaziy Osiyo tarixining koʻzga koʻringan tadqiqotchisi va targʻibotchisi, jurnalist va publisist. 

## Tarjimai hol
1939-yil 5-martda Toshkent shahrida tugʻilgan.

Toshkentdagi 50-oʻrta maktabni bitirgandan soʻng V.I.Lenin nomidagi Oʻrta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.

1961-1962-yillarda Buxoro davlat oʻlkashunoslik muzeyida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

1962-1975-yillarda - S.K.Orjonikidze nomidagi Buxoro davlat pedagogika instituti assistenti, katta oʻqituvchisi, dosenti.

1955-1965-yillarda Buxoro viloyati sanoatini rivojlantirishga bagʻishlangan tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan.

1975-1979-yillarda viloyat “Sovet Buxorosi” gazetasi tahririyati mudiri.

1979-yildan - Buxoro yengil va oziq-ovqat sanoat texnologiya instituti dotsenti, kafedra mudiri.

1992-yildan - O'zbekistondagi birinchi siyosatshunoslik kafedralaridan birining mudiri.

Bir qator xalqaro kongresslar a’zosi. 

Bir qancha kitob, jurnal va gazeta maqolalar muallifi. Ayniqsa, miniatyura va hattotlik ilmiga bagʻishlangan kitoblar, zardoʻzlik san’ati, sayyohlar uchun qoʻllanmalar va boshqa qator kitoblari alohida ajralib turadi.

V.G.Saakovning Oʻrta Osiyo tarixiga bagʻishlangan shaxsiy kitoblar toʻplami kitobxonlarda katta qiziqish uygʻotdi.

Orden va medallar bilan taqdirlangan.

Ikki farzandning otasi.

Saakov 1997-yil 15-martda Buxoroda nasroniylar qabristoniga dafn etilgan.

## Saakovning kitoblar roʻyxati:
V.G.Saakov, U.X.Kamolov, A.A.Muzafarov. Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1973-yil. 

V.G.Saakov, J.N.Namozov. Sovet hokimiyati yillarida Buxoro viloyatining sanoat rivojlanishi. - Toshkent, 1974-yil. 

V.G.Saakov, A.A.Muzafarov. Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1979-yil. 

V.G.Saakov, U.A.Asatov. Koʻhna yerning yangilanishi. - Toshkent, 1981-yil. 

V.G.Saakov, A.A.Muzafarov, R.N.Reyxer Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1987-yil. 

V.G.Saakov. Buxoro me’morchiligi durdonalari. – Buxoro, 1991-yil. 

V.G.Saakov. Yuzlab manzillar. - Toshkent, 1991-yil. 

V.G.Saakov, X.S.Madrahimov, S.Badridinov. Qadimgi va oʻrta asrlarda Buxoro. - Moskva, 1993-yil. 

V.G. Saakov. Buxoro tarixi adabiyoti.- Buxoro: “Buxoro”, 1996-yil.
## Manbalar
Islom (ism)

**Islom** ( — Allohga sigʻinish, itoat) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi . Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

### Tarixiy shaxslar

* Islom Garay III — Qrim xoni (1644—54); Salomat Garayning oʻgʻli;
* Islomxoʻja — Xiva xonligining bosh vaziri.

### Davlat arboblari

* Islom Bobojonov — sobiq Xorazm viloyati hokimi, Oʻzbekiston Qahramoni;
* Islom Ergashxoʻjayev — oʻzbek huquqshunosi va davlat arbobi;
* Islom Karimov — Oʻzbekiston Respublikasining birinchi prezidenti;
* Islom Sulton Shoahmedov — Turkiston muxtoriyati Bosh vazir oʻrinbosari, Butunrossiya musulmonlari Shoʻrosi Ijroiya Komiteti aʼzosi, huquqshunos.Taniqli jamoat va siyosat arbobi;
* Islom Xushvaktov — oʻzbek siyosatchisi, hayvonot bogʻi muhandisi;
* Islombek Arslonbekov — Andijon shahar partiya komiteti sekretari.

### Fan arboblari

* Islom Ashurmatov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi;
* Islom Jarilgʻapov — yozuvchi, jurnalist, tarjimon;
* Islom Zokirov — akusher-ginekolog, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, tibbiyot fanlari doktori, professor;
* Islomjon Mamadaliyev — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi.

### Ijodkorlar, sanʼatkorlar

* Islom Alibekov — teatr rassomi, Qoraqalpogʻiston xalq rassomi;
* Islom shoir Nazar oʻgʻli — oʻzbek baxshisi. Oʻzbekiston xalq shoiri.

### Sportchilar

* Islom Aslanov — oʻzbek para-sportchisi, suzuvchi;
* Islombek Pirmanov — oʻzbek sportchisi, boks boʻyicha „Uzbek Tigers“ jamoasi aʼzosi;
* Islomjon Bahromov — oʻzbekistonlik yunon-rum kurashchisi.

#### Futbolchilar
* Islom Abdullayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Ahmedov — sovet va oʻzbek futbolchichisi;
* Islom Anvarov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Inomov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Ismoilov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Kenjaboyev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Mamatkazin — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Qobilov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Rashidxonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Sharipov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Toshpoʻlatov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Toʻxtaxoʻjayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islom Zoirov — tojikistonlik futbolchi;
* Islombek Baratov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islombek Ismoilov — oʻzbekistonlik futbol murabbiyi;
* Islombek Isoqjonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Islombek Karimov — oʻzbekistonlik futbolchi.

### Boshqalar
* Islom Ibrohim — oʻzbekistonlik bloger, biznes-motivator;
* Islom Toyliyev — qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor. Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Islom Usmonov — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant;
* Islom polvon — Fargʻona vodiysida Sovet tuzumiga qarshilik koʻrsatish harakatining bosh qoʻmondoni.

## Familiyalar

* Islomov
* Islomova

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Ozyorki

**Ozyorki** — Rossiyaning Tambov viloyati Gavrilov tumanidagi bekor qilingan qishloq. Bekor qilish vaqtida u Bulgakov qishloq Kengashining bir qismi edi.

## Geografiya
Trakt Tambov viloyatining sharqiy qismida, oʻrmon-dasht zonasida, Volga tepaligida, Kashma daryosining chap qirgʻogʻida, Gavrilovka 2 qishlogʻidan shimoli-gʻarbda taxminan 19 kilometr masofada (toʻgʻri chiziqda) viloyatning maʼmuriy markazida joylashgan. Mutlaq balandligi dengiz sathidan 177 metr.

## Iqlim
Iqlim oʻrta kontinental, nisbatan quruq, sovuq, uzoq qish va issiq yoz bilan.Eng sovuq oyning oʻrtacha havo harorati (yanvar) −11,3 °C (mutlaq minimal −43 °C); eng issiq oy (iyul) — 19,7 °C (mutlaq maksimal — 39 °C). Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 500 mm ga yaqin. Qor qoplamining davomiyligi oʻrtacha 140 kun.

## Tarix
2015-yil mart oyida amalda tugatilganligi sababli hisobga olish maʼlumotlaridan chiqarib tashlangan.

## Manbalar
Bobooxun Salimov

**Bobooxun Salimov** (shuningdek **Bobo-oxun**) (1874-1929) — Xiva xonligi va Xorazm Xalq Sovet Respublikasi davlat arbobi.

1874-yilda Gurlen qishlogʻida Salimohunlar oilasida tugʻilgan. Tugʻilganda uning ismini Muhammad Karim qoʻyishgan, keyin esa hurmat-ehtirom uchun unga Bobo oxun laqabini berishgan. Boshlangʻich taʼlimni olgach, Xivadagi Olloqulixon madrasasida oʻqishni davom ettirdi. Arab, fors bilan rus tillarini oʻrgangan. Madrasada mudarris bo'lib dars bergan.

1910-1918-yillarda Xiva xoni Asfandiyorxon davrida Bobooxun Salimov mamlakatning Qozi-kalon (oliy qozi) va shayx ul-islomi lavozimlarida ishlagan.

1917-yilda Xiva majlisi raisi boʻldi.

1918-1920-yillarda Toʻrtkoʻlda yashab, „Yosh xivaliklar“ partiyasiga aʼzo boʻldi. 1920-yilda Xorazm Xalq Sovet Respublikasini tashkil etishda qatnashib, adliya vaziri etib tayinlanadi. 1924-yilda Xorazm ruhoniylarining birinchi qurultoyini chaqirish va oʻtkazishga rahbarlik qildi. U mamlakatning erkin demokratik rivojlanishi tarafdori edi.

1920-yilda Xorazm Xalq Respublikasi tashkil qilishda qatnashib, shu yili Rossiya davlati bilan shartnoma tuzish uchun Xorazm davlati tamonidan delegatsiya rahbari bo'lib jo'natiladi.

Mullo Bekchan bilan birgalikda maktab o'quvchilari uchun alifbe, o'qish kitoblari yozgan

1920-yillar oxirida Sovet hukumati tomonidan ziyolilarga nisbatan taʼqib qilinishi natijasida u davlat ishlaridan chetlashtirildi. 1929-yili 10 -mayda davlat xodimlari tamonidan uyiga bostirib borib otib tashlanadi, oila a'zolariga ham hujum qilinadi. Bobo oxun Salimov Qaroqalpog'iston Respublikasining Amudaryo tumanidagi Jumurtog' etagidagi Salomat bobo qabristoniga dafn qilingan..

## Adabiyotlar

* 
* 

## Manbalar