Innovatsion boshqaruv

**Innovatsiyalarni boshqarish** — bu menejment sohasiga tegishli noaniq tushuncha bo'lib, uning ob'ektlari innovatsiya va innovatsion jarayondir.

## Ta'rif
Innovatsiyalarni boshqarishning ko'plab ta'riflari mavjud:

1) **Innovatsiyalarni boshqarish** — bu dunyo, mamlakat yoki ma'lum bir mintaqa uchun mahsulot va biznes jarayoni, marketing, texnologiya, materiallar va komponentlar tushunchasi haqidagi yangi g'oyani maksimal foyda olish va optimallashtirish maqsadida tijorat loyihasiga aylantirish jarayoni. Biznes tizimining umumiy strategiyasi doirasidagi xatarlar .

2) **Innovatsiyalarni boshqarish** — bu amalda qo'llanilishi mumkin bo'lgan va muayyan ehtiyojlarni qondirishga qodir bo'lgan yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot yoki texnologiya ko'rinishida mujassamlangan ijodiy faoliyatning yakuniy natijasidir. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, innovatsiya — bu iste'molchilarning ma'lum ehtiyojlarini qondirish uchun amaliy foydalanish maqsadida yangi g'oyalar va bilimlarni amalga oshirish natijasidir .

3) **Innovatsiyalarni boshqarish** — bu raqobatbardosh ijtimoiy ehtiyojlarni qondiradigan va bir qator samaralar beradigan (iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy, ijtimoiy, texnologik) printsipial jihatdan yangi yoki o'zgartirilgan vositalarni (innovatsiyalarni) yaratish va ishlab chiqish  tatbiq etishning yakuniy natijasidir .

4) **Innovatsion menejment** — yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot (tovar, ish va xizmat) usuli (texnologiyasi), uni ishlab chiqarish yoki qo'llash, innovatsiyalar yoki ishlab chiqarishni tashkil etish  iqtisodiyotini va  mahsulotni sotishni takomillashtirish, iqtisodiy foyda keltiradi, bunday imtiyozlar uchun shart-sharoitlar yaratish yoki mahsulot (tovarlar, ishlar, xizmatlar)ning iste'mol xususiyatlarini yaxshilashdir .

5) **Innovatsion menejment** — bu yangi turdagi tovarlarni, ishlab chiqarishning yangi usullari va usullarini, yangi xom ashyo manbalarini, yangi bozorlarni o'zlashtirishni joriy etish va ulardan foydalanish maqsadida tadbirkorlik ruhi asosida ishlab chiqarish omillarini o'zgartirish (yangi kombinatsiyalar) ishlab chiqarishni tashkil etishning yangi shakllaridir (monopollashtirish maqsadida qayta tashkil etish) .

6) **Innovatsiyalarni boshqarish** — bu tadbirkorlarning maxsus quroli, ular o'zgarishlardan biznes yoki xizmatning yangi turini amalga oshirish imkoniyati sifatida foydalanadigan vositadir. Innovatsiya — bu ilgari mavjud bo'lmagan yangi narsani ishlab chiqish va amalga oshirish, uning yordamida eski va taniqli elementlar ushbu biznes iqtisodiyotiga yangi konturlarni beradi .

## Innovatsiyalarni boshqarish haqida umumiy ma'lumot
Innovatsiyalarni boshqarish ob'ektlari innovatsiya va innovatsion jarayondir.

Innovatsion jarayon — yangilikni yaratish, o'zlashtirish, tarqatish va undan foydalanish jarayoni. Shuningdek, mahsulotga (tovarga) nisbatan innovatsion jarayonni fundamental va amaliy tadqiqotlar, dizaynni ishlab chiqish, marketing, ishlab chiqarish va sotish bosqichlari orqali gʻoyani mahsulotga izchil aylantirish jarayoni sifatida ta’riflash mumkin.

Kengaytirilgan innovatsiyalarni mahsulot, texnologik va tashkiliy va ma'muriyatga bo'lish mumkin. Ikkinchisi, ko'p hollarda, ham mahsulot, ham texnologik yangiliklarni joriy qilishda muqarrar. Innovatsiyalarning tasnifi quyidagi mezonlarga ko'ra ma'lum: tarqalishi, ishlab chiqarish tsiklidagi o'rni, uzluksizligi, bozorni qamrab olishi, yangilik darajasi va innovatsion salohiyat.

## Innovatsiyalarni boshqarish vazifalari

* Tashkilotning innovatsion faoliyatini rejalashtirish;
*# missiyani shakllantirish (tashkilot faoliyatini innovatsiyaga yo'naltirish);
*# innovatsion faoliyatning strategik yo'nalishlarini aniqlash va ularning har birida maqsadlarni belgilash;
*# har bir yo'nalish bo'yicha optimal innovatsion rivojlanish strategiyasini tanlash;
* Innovatsion faoliyatni tashkil etish;
* Innovatsion faoliyat ishtirokchilarini rag'batlantirish;
* Innovatsion faoliyat natijalarini tizimli baholash;
* Har bir yangi narsadan oqilona foydalanish.

## Innovatsiyalarni boshqarishning tashkiliy shakllari

* Ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot bo'linmalari — kengashlar, qo'mitalar, texnik siyosatni ishlab chiqish bo'yicha ishchi guruhlar asosan yirik firmalarda tuziladi, ularda ilmiy-tadqiqot ishlari bo'yicha menejerlar *innovatsion jarayonlarni* boshqarish funktsiyalarini bajaradilar. Sohaga qarab, menejer lavozimi "Innovatsiyalar va rivojlanish bo'limi boshligi, "Strategiya va biznesni rivojlantirish bo'yicha direktor" yoki "Innovatsion marketing bo'yicha menejer" bo'lishi mumkin. Ularning vazifalariga kompaniyani *texnologik rivojlantirish* strategiyalarini ishlab chiqish, istiqbolli ishlanmalarni izlash va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish kiradi.

"Rosatom", FGUP "kosmik aloqa", NLMK, "Rusgidro", Sibur, Rossiya temir yo'llari, KAMAZ, "Alrosa" va boshqalar: ar-Ge bo'limlari deyarli barcha yirik rus kompaniyalari, ham xususiy va davlat yaratilgan bir necha o'nlab odamlarni birlashtiradi. Masalan, Kasperskiy laboratoriyasida r & D bo'limi xodimlarning uchdan bir qismini (882 kishi) birlashtiradi.

* **Yangi mahsulot bo'linmalari** — bu butun korxona doirasida innovatsion faoliyatni muvofiqlashtiruvchi, texnik rivojlanishning maqsad va yo'nalishlarini kelishib oladigan, yangi mahsulotlarni ishlab chiqish va ularni amalga oshirishni nazorat qiluvchi, yangi mahsulotlarni yaratish loyihalarini ko'rib chiqadigan mustaqil bo'linmalar.
* Ilmiy tadqiqotlar, yangi mahsulotlarni ishlab chiqish va ishlab chiqarish uchun topshiriq guruhlarini loyihalash.
* *Rivojlanish markazlari* innovatsion jarayonni tashkil etishning yangi shakli bo'lib, kompaniya faoliyatining asosiy sohasiga aloqador bo'lmagan iqtisodiy mustaqil bo'linmalarni yaratishni nazarda tutadi. Markazlar uchun yangi mahsulotlarni joriy etishning birinchi bosqichida sotish hajmini kengaytirishni rag'batlantiradigan va bozor o'rinlarini egallashga yordam beradigan iqtisodiy faoliyat ko'rsatkichlari o'rnatiladi.
* *Yangi innovatsiyalarni boshqarish tizimida ishlab chiqarish bo'linmalarida* ilmiy-tadqiqot bo'limlari avvalgidan ko'ra muhimroq rol o'ynay boshladi. Ular nafaqat rivojlanadi, balki ularni tezda rivojlanish, ishlab chiqarish va marketing bosqichiga olib keladi. Zamonaviy sharoitlar ilmiy-tadqiqot bo'limlari va ishlab chiqarishni qo'llab-quvvatlash bo'limlari o'rtasida o'zaro kadrlar almashinuvining kuchayishi bilan tavsiflanadi. Ilmiy-tadqiqot bo'limi rolining ortishi ularni moliyalashtirishning 3 dan 10 gacha ko'payishi bilan tasdiqlanadi. 
* Venchur kapital bo'linmalari yirik kompaniyalarda o'zlarining "xavf kapitali" fondlarini yaratish asosida tashkil etiladi. 1980-yillarning oʻrtalarida AQSHdagi 509 ta venchur firmalardan 44 tasi bevosita yirik firmalarga tegishli edi. Venchur kapitali fondlari ko'pincha kichik boshlang'ich firmalarga investitsiya qilinadi, keyinchalik ular yirik kompaniyalar tomonidan qabul qilinadi yoki ular bilan *uzoq muddatli firmalararo munosabatlar* o'rnatiladi.

## Innovatsion strategiya
Innovatsion faoliyatning 20 dan ortiq yo'nalishlari mavjud. Ulardan ba'zilari :

* *Texnologik innovatsiyalar ;*
* *Mahsulot innovatsiyasi ;*
* *Xizmat innovatsiyasi ;*
* *Biznes modeli innovatsiyasi ;*
* *Ishlab chiqarish samaradorligi innovatsiyasi ;*
* *Resurslardan (aktivlardan) foydalanishda innovatsiyalar ;*
* *Innovatsiyalar kerak ;*
* *Dizayn innovatsiyasi ;*
* *Marketing innovatsiyasi ;*
* *Ochiq innovatsiyalar*, masalan," Vikipediya" portali .

## Qo`shimcha ma`lumotlar

* Abernati, Uilyam

## Eslatmalar

## Adabiyot

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* Menejment va marketing bo'yicha elektron kutubxona
* Innovatsion siyosat. Sanoat siyosatining ufqlari
* Irikov, Valeriy Alekseevich : Innovatsion rivojlanish va menejment bo'yicha kitoblar va maqolalar
* Panshin, Boris Nikolaevich : "Innovatsiyalarni boshqarish" mavzusidagi maqolalar