Naim Ahmad Xon

**Naim Ahmad Xon** (1928-yil 12-aprel – 2013-yil 29-sentabr), , pokistonlik yadro fizigi va fizika professori boʻlib , qattiq jismli yadro izi detektori va qattiq jismli yadro magnit rezonansidan foydalangan holda texnikani ishlab chiqishdagi faoliyati bilan mashhur edi. U o'z faoliyatining ko'p qismini Pokiston hukumati bilan ishlagan bo'lsa-da, u Pokistonning bir qator universitetlarida fizikadan dars bergan va vafotigacha Pokiston havo kuchlarining (PAF) fuqarolik olimi bo'lgan.

## Yoshligi
Xon 1928-yil 12-aprelda Britaniya Hindistonining Panjob shtatining Hoshiarpur shahrida tavallud topgan.1946 yilda matematika bo'yicha imtiyozli diplom bilan San'at bakalavri (BA) darajasini oldi Keyin Xon Hindiston Meteorologiya Departamentiga (Hindiston Met Office) qo'shildi va 1947 yilda Pokiston Mustaqilligidan keyin Pokiston Meteorologiya Departamentiga o'tdi.

Xon 1948-yilda Haydaroboddagi Sind universitetida o'qish uchun Pokiston meteorologiya bo'limidan chiqib ketdi va u yerda 1950 yilda matematika bo'yicha san'at magistri (MA) darajasini oldi.Keyingi yili u Pokiston havo kuchlariga (PAF) qo'shildi, leytenant lavozimiga tayinlandi va Harbiy havo kuchlari ta'lim bo'linmalarida instruktor bo'ldi. Fizikaga qiziqib qolgan Xon 1953 yilda Karachi universitetida fizika dasturida qatnashish uchun havo kuchlari zaxirasiga oʻtdi

## Karyerasi
Xon Angliyadan qaytib kelgach 1960-yilda Pokiston Atom Energiya Komissiyasiga (PAEC) qo'shildi. Keyingi yili ilmiy xodim sifatida faoliyat yurita boshladi, uning dastlabki tadqiqotlari kam energiyali yadro reaktsiyalariga qaratilgan. Keyin Xon Buyuk Britaniyaga qaytib keldi u yerda u Xarvelldagi Atom energiyasini tadqiq qilish muassasasida (PAEC va Birlashgan Qirollik Atom energiyasi boshqarmasi tomonidan moliyalashtirilgan) doktorlikdan keyingi tadqiqotini olib bordi. U 1962-yilda Qoʻshma Shtatlarga borgan va 1964 va 1965-yillarda Filadelfiyadagi Franklin instituti xodimi boʻlgan.

Xon 1965-yilda Pokistonga qaytib keldi va Lahordagi PAEC Mineral Markazida katta ilmiy xodim bo'ldi; 1967-yilda uning bosh ilmiy xodimi bo'ldi U Yadro fizikasi guruhini tuzdi, muhandis-muhandis Xofiz Qureyshiy va fiziklar Bashiruddin Mahmud va Samar Muborakmand asosiy a'zolar sifatida.  Yadro fizikasi boʻlimi 1969-yilga kelib tarqatib yuborilishidan oldin gaz sentrifugasi jarayonida neytronlarning tarqalishi boʻyicha fundamental hisob-kitoblarni amalga oshirdi

Xon 1970-yilda PAEC ma'muriyatiga tayinlangan, ungacha treninglar va xalqaro aloqalar bo'yicha direktor sifatida ishlagan. Uning tadqiqotlari qattiq jismli yadro izi detektorini ishlab chiqishda davom etdi va u neytronlarning tarqalishiga yordam berdi; 1968-yilda u Qureyshi bilan bu mavzuda maqola chop etdi. Xon 1977-yilda Yadro fanlari va texnologiyalari instituti (Pokiston milliy laboratoriyasi) direktori boʻlishdan oldin Yadro fizikasi boʻlimiga rahbarlik qilib, 1975-yilda esaTadqiqot texnologiyalari boʻlimi direktori etib tayinlangan 

## Fizika bo'yicha tadqiqotlar
Xonning tadqiqotlari yadro fizikasining biologik qo‘llanilishi atrofida bo‘lgan. U 1989 yilda "Qattiq jismning yadro izlarini aniqlash: asosiy va amaliy fanlarni tadqiq qilish uchun foydali vosita" (Hameed bilan hammuallif) bilan kashshof bo'lgan qattiq jismli yadro izi detektori (SSNTD) orqali parchalanish ishlab chiqarishni hisoblash va energiyani o'lchashda ishlagan. Ahmad Xon, PAECning boshqa olimi 1980-yillarda Xon SSNTD loyihasini CERN yadroviy muhandislik bo'limining zarracha tezlatgichlari bilan boshqargan. U SSTND laboratoriyasini tashkil etishda va Pokiston Yadro fanlari va texnologiyasi institutining (PINSTECH) yadro tezlatgichi va zarracha detektorlarini ishlab chiqishda muhim rol o'ynadi.

1989-yilda Xan va uning PINSTECH olimlari jamoasi CR-39 detektorlari to'plamidan o'tgan 960 MeV/nuklon uran-238 ( 238 U) ionlarining harakatini o'rganishdi. Ular uran ionlari ikkilamchi bo'linish jarayonini boshdan kechirganini va stack bo'ylab harakatlanayotganda protonlar, alfa zarralari va og'ir ionlarga bo'linishini kuzatishgan.

## Manbalar