Oʻrganuvchanlik

**Oʻrganuvchanlik** , Oʻrganish qobiliyati () — insonning bilimlarni maqsadli oʻzlashtirish qobiliyati, bunda uning individual xususiyatlari hisobga olinadi, masalan: temperament turi, xotira, eʼtibor va idrokning rivojlanish darajasi. Ushbu xususiyatlarning kombinatsiyasi bolaning muvaffaqiyatiga bevosita taʼsir qiladi. Oʻrganuvchanlik nisbatan barqaror, murakkab va dinamik shaxs xususiyati boʻlib, u oʻquv jarayonida yangi koʻnikma va malakalarni egallashning tezligi va qulayligida namoyon boʻladi.

= Oʻrganuvchanlik  atamasini tushunish =
Biroq, hozirgi vaqtda "Oʻrganuvchanlik " atamasi aniq taʼrifga ega emas, chunki u koʻplab tadqiqotchilar tomonidan koʻrib chiqilgan.

### Oʻrganuvchanlik individual oʻrganish qobiliyati sifatida
Amerika va Gʻarbiy Yevropa psixologiyasida 1920-yillarda intelektual tadqiqotlar olib borildi, shu munosabat bilan E. Torndike „Oʻrganuvchanlik“ atamasini kiritdi (). U koʻp mushohadalar oʻtkazib, kishilar taʼlimning asosiy mazmunini turli tezlikda oʻzlashtiradilar, olingan bilim, koʻnikma va malakalardan amaliy vaziyatda foydalanadilar, degan xulosaga keldi. Psixolog aql-zakovatni baholash oʻrganish qobiliyatini baholash bilan bevosita bogʻliq deb hisoblardi. Gʻarb tadqiqotchilari bu atamani inson tajribasini boyitishning barcha turlarini nazarda tutadilar. Shu sababli, E. Torndike tomonidan taklif qilingan kontseptsiya koʻplab psixologik tushunchalarda juda yaqin, ammo baribir „Oʻrganuvchanlik“ tushunchasiga oʻxshamaydi.

Vaqt oʻtishi bilan olimlarning oʻrganish hodisasining kelib chiqishi haqidagi fikri oʻzgardi. Dastlab, ular bu odamning oʻziga xos moyilliklari deb ishonishgan, ammo keyinchalik kognitiv qarashlar ustunlik qila boshlagan, bu qobiliyatning inson hayoti davomida shakllanishi va rivojlanishini taklif qiladi.

* G. Klaus : bu tinglovchilarning individual farqlariga xos xususiyatdir
* E. Torndik : bu bilim, koʻnikma va malakalarni oʻrganish va oʻzlashtirish qobiliyatidir
* J. Bruner : bu axborotni kodlash xususiyatlari bilan belgilanadigan tashqi taʼsirlarni oʻzlashtirishning individual qobiliyati

### Oʻrganish qobiliyati oʻrganishga, oʻquv faoliyatiga tayyorlik sifatida
Sovet va keyinchalik rus psixologlari koʻproq barcha oʻrganish mavzuni maqsadli oʻzgartirishni oʻz ichiga oladi, degan fikrda. Demak, insonda zarur fazilatlarni shakllantirishga yordam beradigan mashgʻulotlarni tashkil etish muhim vazifa edi. Shuningdek, bilimlarni oʻzlashtirish va optimal rivojlanish samarasini taʼminlash jarayoniga katta eʼtibor berildi.

* B. G. Ananiev : „Maxsus“ oʻrganish — bu maʼlum bir bilim va koʻnikmalar sohasida psixikaning jadal rivojlanishiga tayyorligi.
* L. S. Vygotskiy : proksimal rivojlanish zonasi bevosita aqliy faoliyat dinamikasiga taʼsir qiladi.
* B. V. Zeigarnik : bu kattalar bilan muloqot qilishda bolaning yangi bilimlarni oʻrganishi uchun potentsial imkoniyatlar doirasi.
* I. A. Zimnaya : bu bolaning oʻqituvchidan yordamni toʻgʻri qabul qilish va talqin qilishga tayyorligi.
* Z. I. Kalmikova : bu maʼlum shartlar (bilimning boshlangʻich minimumi, oʻrganishga ijobiy munosabat va boshqalar) mavjudligida taʼlim faoliyatining samaradorligi bogʻliq boʻlgan intellektual xususiyatlar toʻplami. d.)
* A. K. Markov : bu oldingi oʻrganish natijasini yaxshilaydigan aqliy rivojlanishning barcha xususiyatlarining kombinatsiyasi.

I. I. Ilyosov Oʻqitish — bu obyektiv faoliyat doirasida amalga oshiriladigan, lekin unga qisqartirilmaydigan mustaqil faoliyat deb hisoblaydi. Bu oʻrganishni tushunish, oʻrganish koʻnikmalarini shakllantirish va rivojlantirish uchun printsipial jihatdan muhim shartdir. U taʼlimot tarkibiy qismlari tarkibini turlicha koʻrgan koʻplab tadqiqotchilarning pozitsiyalarini koʻrib chiqib, ular orasida quyidagi bosqichlarni sanab oʻtdi:

# Tushunish va yodlash (Ya. A. Komenskiy);
# Aniqlik, assotsiatsiya, tizim, usul (I. F. Gerbart);
# Bilim topish va mustahkamlash (V. A. Disterveg);
# Olish, qayta ishlash va qoʻllash (P. F. Kapterev);
# Aloqani topish, oʻrnatish va aloqani mustahkamlash (E. Torndik);
# Vaziyat bilan uchrashish, gipotezalar (kognitiv xaritalar, rejalar, taxminlar), farazlarni amalga oshirish, tasdiqlash (E. Tolman);
# Maʼnoni oʻzlashtirish va instrumental reaksiyalarni assimilyatsiya qilish (Ch. Osgood);
# Muvaffaqiyat va xotira (K. Koffka);
# Assimilyatsiya — eski sxemalarga yangisini kiritish va turar joy — asl sxemalarni yangi obyektlarga moslashtirish (J. Piaget);
# Aniqlashtirish, oʻzgartirish, baholash (D. Bruner);
# Diqqat, saqlash, tushunish, xotira, vosita reaksiyalari, motivatsiya (A. Bandura);
# Aqliy jarayonlar (motivatsion, kognitiv) va tashqi harakatlar, obyektni oʻzgartirish uchun manipulyatsiyalar (S. L. Rubinshteyn);
# Idrok etish (obyekt, faoliyat usuli va boshqalar) d.), tushunish (obyekt, faoliyat usuli va boshqalar) d.), faoliyatni bajarish, bilimlarni tekshirish (A. N. Leontiev);
# Motivatsiya, OOD sxemasini tushunish, harakatlarni moddiy (materiallashtirilgan) shaklda bajarish, baland ovozda harakatlarni amalga oshirish, nutqda harakatlarni oʻz-oʻzidan amalga oshirish, aqliy shaklda harakatlarni bajarish (P. I. Galperin);
# Faoliyat va amaliy harakatni kognitiv assimilyatsiya qilish (V. D. Shadrikov) va boshqalar. d.

## TavsifI
Oʻrganish muammosi nafaqat pedagogik psixologiyada, balki boshqa koʻplab sohalarda ham muhokama qilindi: umumiy, yosh, neyropsixologiya, patopsixologiya va mehnat psixologiyasda. „Spontan rivojlanish nazariyalari tarafdorlari, shaxsning ijtimoiy tajribani oʻzlashtirishida oʻrganishning katta rolini eʼtirof etgan holda, oʻrganish aqliy rivojlanishdan tashqarida boʻlgan, oʻz qonuniyatlari boʻyicha rivojlanadigan, individning haqiqiy mavjudligi bilan bogʻliq boʻlmagan jarayon deb hisoblaydilar.“

### Taʼlim turlari

# Obyektiv faoliyat usullariga,
# Shaxslararo oʻzaro taʼsir usullarini oʻzlashtirish uchun,
# Umumiy oʻrganish qobiliyati — har qanday materialni oʻzlashtirish qobiliyati,
# Maxsus oʻrganish — maʼlum turdagi materiallarni oʻzlashtirish qobiliyati

## Oʻrganish qobiliyatini rivojlantirish
Taʼlim vazifalari bolaning oʻz-oʻzidan amalga oshira olmaydigan qobiliyatlariga tegishi va rivojlanishi mumkin boʻlganda pedagogik jarayon eng yaxshi natijalarga erishishi mumkin. Oʻzining ilmiy ishlarida L. S. Vygotskiy shunday deb yozgan edi: "Pedagogik psixologiya tinglovchilarning kognitiv qobiliyatlari tugʻma emas, balki oʻquv jarayonida shakllanganligidan kelib chiqadi. Fanning vazifasi kognitiv qobiliyatlarning shakllanishini taʼminlovchi shart-sharoitlarni ochib berishdan iborat. Oʻquv qobiliyatini rivojlantirish bolalarning potentsial koʻnikmalarini ochib berishga, yangi bilimlarni oʻzlashtirishga moyilligini oshirishga imkon beradi, bu esa uni aqliy faoliyatning etakchi koʻrsatkichi deb atashga imkon beradi.

## Oʻrganuvchanlik omillari

* Kognitiv jarayonlarning rivojlanish darajasi (idrok, xotira, fikrlash, nutq va boshqalar). d.)
* Shaxsning maʼlum sohalarining rivojlanish darajasi (motivatsion-irodaviy, hissiy)
* Taʼlim faoliyati tarkibiy qismlarining rivojlanish darajasi.

## Manbalar

## Adabiyotlar roʻyxati

# Abramova G. S. Psixologiya chelovecheskoy jizni : Issled. gerontopsixologii : Ucheb. posobie dlya studentov psixol. fak. vuzov / — M.: Academia, 2002. 
# Ananev B. G. Chelovek kak predmet poznaniya. — M., 1968.
# Vigotskiy L. S. Pedagogicheskaya psixologiya//Psixologiya: klassicheskie trudi. M., 1996.
# Zimnyaya I. A. Pedagogicheskaya psixologiya: uchebnik dlya vuzov / -Izd. vtoroe, dop., ispr. I pererab. — M.: Universitetskaya kniga; Logos, 2009
# Ivanova A. Ya. Obuchaemost kak prinsip otsenki umstvennogo razvitiya detey. — M.: Izd-vo MGU, 1976. — 98 s.
# Ilyasov I. I. Struktura protsessa ucheniya. M., 1986.
# Ilyasova I. I., Lyaudis V. Ya. Xrestomatiya po vozrastnoy i pedagogicheskoy psixologii. -M., Izd-vo Mosk. un-ta. 1980 g. 
# Kalmikova Z. I. Obuchaemost i prinsipi postroeniya metodov ee diagnostiki//Problemi diagnostiki umstvennogo razvitiya uchaщixsya. M., 1975.
# Kalmikova Z. I. Produktivnoe mishlenie kak osnova obuchaemosti. — M.: Pedagogika, 1981. — 200 s.
# Meщeryakov B. G., Zinchenko V. P. Bolshoy psixologicheskiy slovar. — M., 2003.