open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xachik Bagdasarov

**Xachik Saakovich Bagdasarov** (; – sovet va rus kristall olimi, Rossiya Fanlar akademiyasi aʼzosi (07.12.1991). Fizika-matematika fanlari doktori (1971-yil), professor (1973-yil). SSSR Davlat mukofoti laureati (1972-yil). Rossiya Davlat mukofoti laureati (2000). E. S. Fedorov mukofoti laureati bo'lgan (2003-yil, „Yuqori haroratli kristallanish asoslarini yaratish“ asarlari uchun).

## Hayoti
Bagdasarov 1929-yil 21-may Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida tugʻilgan.

1946–1951-yillarda Moskva poʻlat institutining metallurgiya fakultetida oʻqigan. Dmitrov ekskavator zavodida smenada ishlagan va texnolog boʻlib ishlagan.

SSSR Fanlar akademiyasining Kristallografiya instituti aspiranturasini tamomlagan. 1957-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, „Kimyo fanlari nomzodi“ ilmiy unvonini oldi.

1956-yildan Rossiya Fanlar akademiyasining Kristallografiya institutida (laborant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim) ishlagan.

1964-yildan 1987-yilgacha u Rossiya Fanlar akademiyasining kristallshunoslik boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

2003-yildan beri yuqori haroratli kristallanish boʻlimi boshligʻi boʻlib faoliyat yuritgan.

Bagdasarovning asosiy ilmiy ishlari noorganik refrakter kristallarning fizik kimyosi, shu jumladan lazerlar haqidadir.

1991-yil 7-dekabrdan SSSR Fanlar akademiyasi – muhandislik fanlari seksiyasi (materialshunoslik) aʼzosi boʻlgan.

Bagdasarov 2013-yil 5-oktyabrda vafot etdi. U Moskvada Xovanskiy qabristoniga dafn etilgan (Markaziy hudud, 21-boʻlim).

## Ilmiy ishlari

## Mukofotlari
Bagdasarov 1971-yili Mehnat Qizil Bayroq ordeni, 1981-yili „Shon-sharaf belgisi“ ordeni, 1972-yili SSSR Davlat mukofoti, 2000-yili Rossiya Davlat mukofoti, 2003-yili E. S. Fedorov nomidagi mukofot bilan taqdirlandi.

## Manbalar
Alla Ablaberdiyeva

**Alla Muxamediyevna Ablaberdiyeva** (1953-yil 7-may, Samarqand) – Sovet va rus xonandasi (soprano), vokal oʻqituvchisi.

## Biografik maʼlumotlari
1953-yil 7-mayda Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida tugʻilgan. Oʻrta taʼlimni Samarqandda olgan. Oʻrta maktabni tugatgach, musiqa gimnaziyasida tahsil olgan. Keyinchalik musiqiy taʼlimni davom ettirish uchun Moskvaga joʻnab ketgan.

1977-yilda Moskva konservatoriyasini, aspiranturani (1979) professor N. D. Doriak qoʻl ostida muvaffaqiyatli yakunlagan.

Vokalchilarning Butunittifoq tanlovi laureati hisoblanadi. M.Glinka nomidagi Moskva birinchiligi (1977), Gollandiya va Angliyadagi xalqaro musobaqalarda ishtirok etib gʻoliblikni qoʻlga kiritgan (1979).

1980-yillarda u doimiy ravishda Moskva filarmoniyasining solisti sifatida, Moskva va Leningraddagi juftlik konsertlarida (xususan, Svyatoslav Rixter bilan ansamblda) chiqish qilgan. Oʻsha davrda Alla SSSR, Chexiya, Vengriya, Kuba, Shvetsiya va Fransiyada ham gastrol safarlarida boʻlgan.

1991-yilda Alla Londonga koʻchib oʻtgan va shundan keyin uning ijodiy faoliyatida oʻsish kuzatilgan. U qoʻshiqchilikdan ham dars bergan, shogirdlari orasida xonanda va qoʻshiq mualliflari ham koʻplab yetishib chiqgan.

Alla Qirollik musiqa kollejida (London, Angliya, 1995—2003) hamda Maymonid nomidagi Davlat klassik akademiyasida dars bergan. (Rossiya Federatsiyasi, Moskva, 2008—2014).

## Ijodiy ishlari
U bir nechta asarlar muallifi hisoblanadi, jumladan Les Noces I. Stravinskiy, Jovanni Battista Pergolesi va Antonio Vivaldining bir nechta kantatalari, rus bastakorlarining romanslari, J. S. Bax , H Purcell va G. G. Fridrix, asosan „Melodiya“ musiqa uyida shugʻullangan. Chaykovskiyning asarlariga bastalangan ijodiy ishlari Buyuk Britaniyaning Kent shahrida joylashgan All Saints Church cherkovida joylashgan.

## Manbalar
Ruxi Annayev

**Ruxi Guseynovich Annayev** (11-yanvar 1911-yil Samarqand – 1977-yil 7-iyul) – sovet fizigi, magnitlanish va metallar fizikasi sohasidagi koʻzga koʻringan olim. Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi akademigi (1951), 1956–1959-yillarda uning vitse-prezidenti.

## Hayoti
Annayev 1911-yil 11-yanvarda Samarqandda tugʻilgan. Moskva davlat universitetining fizika fakultetini muvaffaqiyatli tugatgandan soʻng (1936) magnitizm kafedrasida ishlashni davom ettirgan. 1941-yilning fevralida muddatidan oldin nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Annayev 1949-yil iyun oyida „Binar qotishmalarda atomlarning joylashish darajasiga qarab magnit-elektr hodisalarini tadqiq qilish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng Turkmaniston KP (b) Markaziy Qoʻmitasidan taklif olgan. Oʻsha paytda R. G. Annayev Turkmanistonda birinchi fan doktori boʻlgan.

Uning yuqori strukturali qotishmalardagi magnitelektrik hodisalarni oʻrganish natijalari sanoatda katta ahamiyatga ega boʻlgan. Samarali ilmiy faoliyati davomida 15 ixtiro, 200 dan ortiq ilmiy ishlarni amalga oshirgan. Ulardan biri: „Ferromagnit metallar va qotishmalardagi magnit-elektrik hodisalar“ (1952) monografiyasidir.

R. G. Annayevning tashkilotchi sifatida ilmiy doiradagi faoliyati rang-barangdir. 1949-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Turkmaniston filiali hisoblangan Fizika-texnika institutini ochilishida bosh qosh boʻlgan. 1949–1951-yillarda shu institut direktori lavozimida ishlagan. 1951–1953-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi Fizika va geofizika instituti direktori. 1950-yilda Turkman universiteti tashkil topganidan beri R. G. Annayev fizika-matematika fakulteti, keyin esa fizika fakulteti professori boʻlib ishlagan. Uning rahbarligida qattiq jismlar fizikasi boʻyicha ilmiy-tadqiqot laboratoriyalari ochilgan, 1963-yilda Nazariy va eksperimental fizika (TEF) kafedrasi ochilishiga bosh boʻlgan.

R. G. Annayev taniqli jamoat arbobi: 1956–1959-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi Prezidiumi partiya byurosi aʼzosi; 1960–1963-yillarda – Turkmaniston qishloq xoʻjaligi instituti partiya byurosi aʼzosi; 1963–1967-yillarda – Turkman davlat universitetining fizika-matematika, soʻngra fizika fakulteti partiya byurosi aʼzosi; 1956–1959-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi qoshidagi siyosiy va ilmiy jamiyati guruhiga rahbarlik qilgan; 1957-yilda Turkmaniston Kommunistik partiyasining XIV qurultoyiga delegat etib saylangan.

R. G. Annayev Metallurgiya instituti bilan hamkorlikda qoʻshma ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borgan.

## Manbalar
Viktor Kondratov

**Viktor Yevgenyevich Kondratov** (1942-yil 24-sentyabr, Samarqand – 2018-yil 10-yanvar, Vladivostok) – rossiyalik siyosatchi, Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisining Federatsiya Kengashidagi Primorsk oʻlkasi davlat hokimiyati ijro etuvchi organining vakili (2006—2010), Federatsiya Kengashining hisob-kitoblar boʻyicha komissiyasi aʼzosi. Rossiya Federatsiyasi Palatasi, Federatsiya Kengashining milliy dengiz siyosati komissiyasining aʼzosi.

## Biografiyasi
Viktor Kondratov 1942-yil 24-sentabrda Samarqand shahrida tugʻilgan. Odessa oliy dengiz muhandislik maktabini yuqori natijalar bilan tamomlagan. Oliy dengiz muhandislik maktabidan soʻng, SSSR KGB Oliy maktabiga oʻqishga kirgan. 1973-yilda F. E. Dzerjinskiy nomidagi SSSR KGB Oliy maktabini tamomlagan.

Mehnat faoliyatini Qora dengiz kemachilik kompaniyasining kichik boʻlimlarida boshlagan. 1973-yildan SSSR KGBda xizmat qila boshlagan.

1981-yildan 1983-yilgacha – Sevastopol shahar KGB boʻlimi boshligʻi lavozimida faoliyat yuritgan. 1991-yilda u federal xavfsizlik agentligi boʻlimi boshligʻi, keyin Primorsk oʻlkasi Federal xavfsizlik xizmati (FSB) boshligʻi etib tayinlangan.

1997-yildan 1999-yilgacha Kondratov Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Primorsk oʻlkasidagi vakolatli vakili boʻlib ishlagan. 1999-yil mart oyida u Rossiya FSBning Moskvadagi markaziy idorasiga oʻtkazilgan. Rossiya FSBning Moldova Respublikasi va Dnestryanı boʻyicha rasmiy vakil boʻlgan.

2006-yil dekabr oyida u Federatsiya Kengashiga delegat etib tayinlangan. Vakolatlari 2010-yil aprel oyida tugatilgan. Federatsiya Kengashida uch yil davomida Federatsiya Kengashining mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

Senator lavozimidan ozod etilgach, nafaqaga chiqqan.

Umrining soʻnggiga qadar Vladivostok shahrida yashagan. 2018-yil 10-yanvarda vafot etgan va Vladivostok qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* „Shon-sharaf“ ordeni,
* Harbiy xizmatlari uchun ordeni (Rossiya)
* III darajali „Harbiy xizmatdagi yutuqlari uchun“ medali;
* II darajali „Harbiy xizmatdagi yutuqlari uchun“ medali;
* 1-darajali „Harbiy xizmatdagi yutuqlari uchun“ medali
* „Rossiya flotiga 300 yil“ yubiley medali

## Manbalar
Nikolay Anfimov

**Nikolay Yuryevich Anfimov** (1950-yil 28-dekabr, Samarqand) – yengil vazn boʻyicha sovet bokschisi, hozirda murabbiy, 1970-yillarning birinchi yarmida SSSR terma jamoasida oʻynagan. Myunxendagi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, milliy chempionat chempioni, oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni, koʻplab xalqaro turnirlar va uchrashuvlar gʻolibi. Musobaqalarda Qurolli Kuchlar sharafini himoya qilgan, xalqaro toifadagi sport ustasi. Uning Aleksandr, Yuriy va Nikita ismli uchta oʻgʻli hamda Yelena, Inna va Dariya ismli uch qizi bor.

## Hayoti
Nikolay Anfimov 1950-yil 28-dekabrda Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida tugʻilgan. Sportchi Samarqandda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy Anatoliy Panarin rahbarligida boks bilan faol shugʻullana boshlagan. Tez orada Anfimov oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻldi va 1971-yilda Sovet Ittifoqining kattalar chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Anfimov 1972-yilda SSSR chempionati finalida Oleg Korotayev bilan uchrashdi – raqiblarning hech biri aniq ustunlikka ega emas edi, lekin uchinchi raundda bokschilar boshlari bilan toʻqnashib ketishdi va Korotayev qon ketishi tufayli jangdan chetlashtirildi. Shunday qilib, Anfimov chempion boʻldi va 1972-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻldi. Olimpiadada u chorak finalga chiqishga muvaffaq boʻldi va shundan soʻng nigeriyalik Isaak Ixuriyaga 2:3 hisobida yutqazdi. Hakamning qarori bahsli boʻldi, Sovet delegatsiyasi bunga norozilik bildirdi, ammo hech qanday natija bermadi.

Bokschi 1974-yilgi SSSR chempionatida chorak finalda belaruslik Yuriy Bistrovga yutqazdi. Oradan bir yil oʻtib, Toshkentda boʻlib oʻtgan SSSR xalqlari Spartakiadasi finalida bokschi yana Korotayev bilan jang qildi va bu safar unga imkoniyatni boy berdi. 1976-yilgi milliy chempionatda turnirning dastlabki bosqichidayoq medallar uchun kurashni tark etdi, shuning uchun Anfimov tez orada ringni tark etishga qaror qildi. Sport faoliyatini yakunlab, Navoiy va Samarqand shaharlarida boks boʻyicha murabbiy boʻlib ishlagan, koʻplab iqtidorli jangchilarni tarbiyalagan, xususan, uning shogirdi Olimpiya oʻyinlari va jahon chempionatlari sovrindori Rustam Saidov, Aleksandr va Yuriy Anfimovlar (oʻgʻillari)dir. Nikolay Anfimovning akasi Aleksandr ham juda mashhur bokschi edi.

## Manbalar
Gʻulom Aliyev

**Gʻulom Aliyevich Aliyev** (; 1915-yil 20-dekabr, Samarqand, Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi) – 2009-yil 13-mart, Tojikiston Respublikasi) – chorvachilik, naslchilik, genetika va qoʻylarni koʻpaytirish sohasida sovet, tojik chorvadori, davlat va siyosat arbobi, akademik (1953), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi birinchi vitse-prezidenti (1953–1957) va. O. Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi prezidenti (1954–1957), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1966), Butunrossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi akademigi (1972), Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi akademigi (1994), professor (1973), vazir oʻrinbosari (1958–1961), Tojikiston SSR qishloq xoʻjaligi vaziri (1961–1962). Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti kotibi (1962–1973), Tojikiston „Faxriy nishon“ ordenli qishloq xoʻjaligi instituti rektori (1950-1953; 1973–1981), Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyas aʼzosi (1940).

## Hayoti
Aliyev 1915-yil 7-dekabrda (20-dekabr) Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi) Samarqand shahrida tugʻilgan. V. V. Kuybishev nomidagi Samarqand qishloq xoʻjalik institutini tamomlagan (1934).

1934–1936-yillarda Gʻuzor qorakoʻl sovxozi chorvachilik mutaxassisi, 1936–1937-yillarda V. V. Kuybishev nomidagi Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti assistenti, 1937–1940-yilarda akademik L. K. Ernst nomidagi Butunrossiya chorvachilik ilmiy-tadqiqot instituti aspiranti boʻlgan

Aliyev, keyinchalik, Tojikiston SSRga koʻchib oʻtishga qaror qildi va u yerda 1940-yildan 1941-yilgacha chorvachilik boʻyicha Tojikiston kompleks tajriba stansiyasi direktori boʻlib ishladi. 1940-yildan KPSS (b) aʼzosi boʻldi.

1942–1945-yillarda diplomatik (Erondagi attashe) va partiyaviy ishlarda xizmat olib borgan.

1945–1949-yillarda SSSR Fanlar Akademiyasi Tojikiston filiali chorvachilik ilmiy-tadqiqot instituti direktori, 1950–1953-yillarda Tojikiston qishloq xoʻjaligi instituti rektori boʻlib ishlagan.

1953–1958-yillarda Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi birinchi vitse-prezidenti, ayni paytda Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi prezidenti vazifasini bajaruvchi (1954–1957), 1958–1961-yillarda Tojikiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari, soʻng Tojikiston SSR qishloq xoʻjaligi vaziri (1961–1962) boʻlib ishlagan.

1962–1973-yillarda Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti kotibi, 1974–1981-yillarda yana Tojikiston Qishloq xoʻjaligi instituti rektoriboʻldi.

Aliyev Xalqaro genetik kongress aʼzosi (1989), Vavilov nomidagi Butunittifoq genetika va selektsionerlar jamiyati Tojikiston boʻlimi raisi, 4–9-chaqiriq Tojikiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan, 1994-yildan Tojikiston Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi Prezidiumi aʼzosi, 1995–2009-yillarda Tojikiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Prezidiumi maslahatchisi boʻlgan.

Aliyev 2009-yilda Tojikiston Respublikasida vafot etgan, Dushanbe shahrida dafn etilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Akademik Gʻulom Aliyevning tanlangan ilmiy asarlari chop etildi
* MILLIY TARIXIY ENSIKLOPEEDIYA 
* Katta biografik ensiklopediya
Boris Kimyagarov

**Bension (Boris) Ariyevich Kimyagarov** (tojik . *Bension (Boris) Ariyevich Kimyogarov*, 1920 – 1979) – sovet teatr va kino rejissyori, oʻqituvchi. Tojikiston SSR xalq artisti (1960). Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1952) va A. Rudakiy nomidagi Tojikiston SSR Davlat mukofoti laureati (1972). SSSR Kinematografchilar uyushmasi (1957) va 1944-yildan Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi aʼzosi.

## Biografiyasi
1920-yil 30-sentabrda Samarqand shahrida buxoriylik yahudiylar oilasida tugʻilgan.

Stalinobod pedagogika institutida oʻqigan (1936—1939), Butunittifoq davlat kinematografiya institutining rejissyorlik boʻlimini (S.Eyzenshteyn ustaxonasi) tugatgan (Moskva, 1944).

1934—1936-yillarda Qoʻqondagi Yoshlar teatrida aktyor, rejissyor yordamchisi lavozimlarida ishlagan. VGIKda oʻqish bilan bir qatorda, 1939—1941-yillarda u A. V. Lunacharskiy nomidagi GITISda oʻqituvchi-assistent, 1942—1943-yillarda Olma-Ota shahar komsomol qoʻmitasining kotibi boʻlgan.

1944-yildan Tojikiston kinosida – badiiy filmlar rejissyori, ssenariynavis va hujjatli filmlar rejissyori.

Tojik kinosida tarixiy, epik janr asoschisi.

1944-yildan – Stalinobod kinostudiyasi direktori (1957-yildan – „Tojikfilm“).

Tojikiston SSR Ittifoqi Kinematograflar ittifoqi Boshqaruvi birinchi kotibi (1962—1975). SSSR Kinematograflar uyushmasi qurultoyida (1965) boshqaruv kengashi aʼzoligiga saylangan(1970).

SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi(1957).

Butunittifoq va xalqaro kinofestivallardagi mukofotlari: „Tojikiston“ hujjatli filmi uchun bronza medali va Venetsiyadagi IFF faxriy diplomi (1947).

1979-yil 19-aprelda vafot etgan va shaharning markaziy qabristoniga dafn qilingan.

## Mukofotlari
- Tojikiston SSR xalq artisti (1960)
- Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1952) – „Sovet Tojikistoni“ hujjatli filmi uchun
- A. A. Rudakiy nomidagi Tojikiston SSR Davlat mukofoti (1973) – „Rustamning jasoratlari“ filmi uchun)
- Uchta "Shon-sharaf belgisi" ordeni (1952, 1954, 1957)
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1957)
- „Jasoratli mehnati uchun“ medali (1946)
- Sovet tinchlik qoʻmitasining faxriy yorligʻi (1959)
- Oltita Tojikiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy yorliqlari va boshqa yorliq va yorliqlar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Ikromov Komil

**Komil Akmalevich Ikromov** (10-sentyabr 1927-yil, Samarqand – 4-iyun 1989-yil, Moskva) – sovet yozuvchisi, dramaturg va publitsist.

## Biografiyasi
Komil Ikromovning otasi oʻzbek, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotibi Akmal Ikromovich Ikromov (1898—1938), onasi yahudiy, Oʻzbekiston SSR Qishloq xoʻjaligi xalq komissarining oʻrinbosari Yevgeniya Lvovna Zelkina (1900—1938-yillar), Sharqiy Segra instituti bitiruvchisi. Kommunistik akademiyasi instituti, „Agrar frontda“ jurnali tahrir hay’ati aʼzosi, „Oʻrta Osiyoda agrar sohadan savollar ocherki“ kitobining muallifi(1930).

1937-yil sentyabr oyida otasi Trotskiy bloki ishida hibsga olingan (N. I. Buxarin, A. I. Rikov, N. N. Krestinskiy, X. G. Rakovskiy va boshqalar bilan birga). Uchinchi Moskva sudida sud qarori bilan u 1938-yil mart oyining oʻrtalarida oʻlimga hukm qilingan. Oʻsha yilning 28-martida onasi hibsga olinib, oʻlimga hukm qilingan va Komil bobosi hamda buvisi, shifokor Lev Zaxarovich Zelkin va Chernigovskiy koʻchasi, 4-uyda yashovchi yozuvchi Berta Pavlovna Zelkina bilan yashash uchun Moskvaga koʻchib oʻtgan.

1943-yil noyabr oyida Komil Sovet Ittifoqiga qarshi tashviqot uchun hibsga olingan va majburiy mehnat lageriga besh yilga hukm qilingan. Jazoni Usollagda xizmat qilgan. 1948-yilda ozodlikka chiqarilgan, ammo 1951-yilda yana shu modda bilan qamoqqa olingan. 1951—1955-yillarda Qaragʻanda lagerida jazo muddatini oʻtagan.

1956-yilda Krupskaya nomidagi Moskva viloyat pedagogika institutining filologiya fakultetiga oʻqishga kirib, 1961-yilda tamomlagan.

1956-yildan jurnalistikadan boshlangan ishi nashriyotga qadar davom etgan. U bolalar va oʻsmirlar uchun asarlar yozgan. Tarixiy romanlar muallifi ham xisoblanadi.

Komil Ikromov 1989-yilda Kyolnda vafot etgan. Kuntsevo qabristoniga dafn qilingan.

## Oilasi
Komil Irina Danilovna Braude (1938—2004) bilan oila qurgan, uning ayoli Komil bilan ajrashgach 1964-yilda yozuvchi Vladimir Voinovichga turmushga chiqqan.

Komil Ikromovning ikkinchi xotini (1963-yildan) – jurnalist Olga Rostislavovna Sidelnikova (Sidelnikova-Verbitskaya, 1931-yilda tugʻilgan).

## Ijodiy ishlari

## Mukofot va unvonlari

* Bolalar uchun eng yaxshi kitob tanlovi gʻolibi (1967-yil)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni (1987-yil 5-noyabr)
* Oʻzbekiston SSR xalq yozuvchisi (1987-yil)

## Manbalar
Emil Zalyaldinov

**Emil Usmonovich Zalyaldinov** ( , 2-iyul 1933-yil, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR - 2023-yil 19-mart, Qozon, Tatariston Respublikasi, Rossiya Federatsiyasi ) — tatar xonandasi, Tatar ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1969-yil), Tatar ASSR (1973), RSFSRda xizmat ko'rsatgan artist (1982).

## Biografiyasi
1933-yil 2-iyulda Samarqand shahrida tug‘ilgan. 1954-yilda Samarqand texnikumining dirijyor-xor bo‘limini tamomlagan.

1954—1957-yillarda Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan.

1957-yilda Toshkent davlat konservatoriyasining vokal bo‘limiga o‘qishga kirib, u yerda ikki yil tahsil olgan.

1959-yilda u Qozonga kelgan va darhol Qozon davlat konservatoriyasiga oʻqishga kirgan uchinchi bosqichda tahsil olayotgan vaqtida V.voronova maktabida dars bergan.

1962-yilda Qozon konservatoriyasini muvaffaqiyatli tamomlab, Tatar filarmoniyasining solisti bo'lgan va 1992-yilgacha opera va kamera musiqasi bo'limida ishlagan.

2023-yil 19-martda Qozon shahrida 89 yoshida vafot etgan. Oʻlimidan o'n kun oldin u insultni, keyin esa katta yurak xurujini boshdan kechirgan va kasalxonada vafot etgan. Vidolashuv 20-mart kuni al-Marjoniy masjidida Janoza namozi o'qilishi bilan bo'lib o'tgan, Zalyaldinov Samasirovada musulmonlar qabristoniga dafn etilgan.

## Ijodi
Repertuarida E. Zalyaldinov ariyalari, qo'shiqlari, tatar, rus, sovet va xorijiy bastakorlarning romanslari, shuningdek, tatar va rus xalq qo'shiqlari bor.

Xonanda ijodida tatar bastakorlari Rustem Yaxin, Almaz Monasypov, Farid Yarullin, Aleksandr Klyucharyev, Nazib Jiganov, Zagid Xabibullin, Jaudata Faizi, Mansur Muzaffarov, Renata Yenikeyeva va boshqalarning qoʻshiq va romanslari alohida oʻrin egallagan.

Uzoq yillar davomida E. Zalyaldinov Butunittifoq va Respublika radiosi fondida saqlanadigan ko'plab asarlarni yaratgan.

Xonanda milliy madaniy merosni targ‘ib qilish bilan faol shug‘ullanib, oʻlimiga qadar yakkaxon konsert faoliyatini davom ettirgan.

2022-yil dekabr oyida Emil Zalyaldinov „Bolgar radiosi“ X Milliy musiqa mukofotining „Tatar estradasi afsonasi“ nominatsiyasida gʻolib boʻlgan.

## Unvonlar va mukofotlari

Unvonlar

* „RSFSRda xizmat ko'rsatgan artist“ faxriy unvoni (1982).
* „Tatar ASSR xalq artisti“ faxriy unvoni (1973).
* „Tatar ASSRda xizmat ko'rsatgan artist“ faxriy unvoni (1969) .

Medallar

* „Qozonning 1000-yilligi xotirasi uchun“ medali (2005).
* „Mehnat uchun“ medali (2018) - *musiqa san'ati rivojiga qo'shgan ulkan hissasi va ko'p yillik samarali ijodiy faoliyati uchun*.

## Manbalar
Andrey Vinogradov

**Andrey Dmitriyevich Vinogradov** (1942-yil 8-avgust, Samarqand – 2021-yil 16-mart, Moskva) – sovet va rus biokimyogari, mitoxondrial biokimyo, bioenergetika va fermentologiya boʻyicha mutaxassis. Moskva davlat universitetining xizmat koʻrsatgan professori, SSSR Davlat mukofoti laureati.

## Biografiyasi
M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining biologiya fakultetini tamomlagan (1964). „Nafas olish zanjirida teskari elektron almashinuvi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Olim 70-yillarda membrana bioenergetikasi va fermentologiyasi asoschilari: professor Britton Chance (Pensilvaniya universiteti), professor Efraim Raker (Cornell universiteti) va professor Tomas Singer (Fransisko) rahbarligida AQShning yetakchi laboratoriyalarida amaliyot oʻtagan. 1980-yilda Nyu-York Davlat Universitetida professor sifatida ishlagan. 1982-yilda „Suksinatdegidrogenaza: tuzilishi va funksiyalari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Professor (1985). 1991-yilda Andrey Dmitriyevich Vinogradov kafedra asoschisi, akademik S. E. Severin bilan 10 yil ishlagan.

## Ilmiy faoliyati va yutuqlari
Andrey Dmitriyevich Vinogradovning ilmiy qiziqishlari sohasiga bioenergetik tizimlar fermentologiyasi, mitoxondriyadagi ferment-energiya konvertorlarining ishlash mexanizmlari, mitoxondriyalar tomonidan reaktiv kislorod turlari generatorlari fermentlarining fiziologiyasi ham kiradi.

Koʻp yillar davomida Andrey Dmitriyevich Vinogradov mitoxondrial nafas olish zanjiri fermentlarini oʻrganadigan kichik, ammo juda samarali ilmiy guruhga rahbarlik qilgan.

Biochemistry (Moskva) (1990-yildan), Acta Biochimica Polonica (2005-yildan beri), Biochimica et biophysica acta. Bioenergiya (2015-yildan beri) jurnallarining tahririyat kengashi aʼzosi.

## Mukofotlari
Andrey Vinogradov 1984-yilda SSSR Davlat mukofoti laureati boʻlgan. „Biologik katalizning kimyoviy asoslari“ (1964–1982) asarlar turkumi uchun mualliflar jamoasi tarkibida Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.

Moskva universitetining xizmat koʻrsatgan professori (2012).

## Manbalar
Julamanov Bakitjan

**Bakitjan Tolyevjanovich Julamanov** (1966-yil 23-dekabrda Samarqand shahrida tugʻilgan, Oʻzbekiston SSR) – 2009-yil 24-apreldan Pavlodar shahri hokimi.

## Mehnat biografiyasi
D. A. Kunayeva nomidagi Olmaota xalq xoʻjaligi instituti va Gumanitar universitetni tamomlagan. Iqtisodchi va huquqshunos mutaxassisligiga ega.

Mehnat faoliyatini Olmaota shahridagi „Geosistem“ ilmiy-ishlab chiqarish korxonasida iqtisodchi sifatida boshlagan. 1991-yildan 2003-yilgacha tijorat tuzilmalarida rahbar lavozimlarda ishlagan. 1993—1998 -yillarda „Asetan“ aksiyadorlik jamiyati direktori oʻrinbosari, direktori, prezidenti lavozimlarida ishlagan. 1998-yildan 2003-yilgacha u Petropavlovsk shahridagi "Golden Grain Group Corporation" YoAJ prezidenti boʻlgan. 2003-yildan 2005-yilgacha Bakitjan Ostona shahar uy-joy boshqarmasi boshligʻi, keyin Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga qarashli tashkilotlarni boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 2005-yildan – „Almatjer“ davlat korxonasi direktori, soʻngra Olma-Ota shahridagi „Qozogʻiston Eksimbanki“ OAJ boshqaruvchi direktori. 2007-yildan – „Trest Sredazenergomontaj“ OAJ boshqaruvi raisining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

### Hokim sifatidagi faoliyati
2009-yil 24-aprelda Pavlodar shahar kengashi bilan kelishilgan holda, Pavlodar viloyati hokimining farmoyishi bilan u Pavlodar shahri hokimi etib tayinlangan.

Pavlodar jamoatchiligi ish tajribasiga ega boʻlmagan shaxsning shahar hokimi lavozimiga tayinlanishidan norozi boʻlishgan, Julamanov jamoasi ishining boshlanishi shahar hokimi binosi devorlari ichida janjal bilan oʻtganini aytgan. Bir guruh shahar masʼul deputatlari yangi hokim jamoasi vakillari bilan mushtlashishgan.

2011-yil 26-sentabrda u boshqa ishga oʻtganligi munosabati bilan Pavlodar shahar hokimi lavozimidan ozod etilgan.

### Keyingi ish biografiyasi
2011-yildan 2016-yilgacha Olmaota shahar turizm boshqarmasi boshligʻi lavozimida ishlagan.

2016-yil iyul oyidan – „Oziq-ovqat korporatsiyasi“ NK boshqaruvi raisi boʻlgan.

2018-yil 25-maydan 2018-yil 1-iyungacha – „Samruk-Energy“ AK boshqaruvi raisi vazifasini vaqtincha bajaruvchi boʻlgan.

2018-yil 27-iyundan 2021-yil 1-maygacha – „Samruk-Energy“ AK boshqaruvi raisi lavozimida ishlagan.

## Mukofotlari

* "Kurmet" ordeni (2001)

## Manbalar
Arseniy Yefremov

**Arseniy Nikolayevich Yefremov** (1886 – 1955) – 50-artilleriya brigadasining podpolkovnigi, Birinchi Jahon urushi qahramoni, Rossiya janubidagi oq harakatining faol aʼzolaridan biri.

## Biografiyasi
Arseniy Yefremov 1886-yil 24-mart sanasida Samarqandda tugʻilgan. Isteʼfodagi general-mayor Nikolay Alekseyevich Yefremovning oʻgʻli (1843-?). Katta akasi Aleksey (1882—1964) – ofitser unvonini qoʻlga kiritgan. Arseniy 2-Orenburg kadet korpusini (1903) va Aleksandr harbiy maktabini (1905) tugatgan, oʻquv markazini muvaffaqiyatli yakunlagaindan soʻng 59-artilleriya brigadasining ikkinchi leytenanti sifatida xizmatga joʻnatilgan.

1906-yil 11-yanvarda Arseniy Yefremov 1-zaxira artilleriya brigadasiga xizmat uchun joʻnatilgan. Oradan 4 yil oʻtib 1910-yil 9-avgustda – 50-artilleriya brigadasiga oʻtkazilgan. 1908-yil 29-avgustda leytenant unvoniga ega boʻlgan boʻlsa, 1912-yil 31-avgustda shtab-kapitan unvoniga koʻtarilgan.

Arseniy 50-artilleriya brigadasi bilan Birinchi jahon urushiga kirgan. Urushda koʻrsatgan faolligi uchun 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan

1916-yil 7-fevralda kapitan, 1917-yil 21-iyulda podpolkovnik unvoniga koʻtarilgan.

1918-yilda Hetman armiyasida xizmat qilgan, 1918-yil 7-noyabrda 4-chi armiya artilleriya polkiga tayinlangan. Fuqarolar urushi davrida u Oqlar harakatining faol aʼzolaridab biriga aylangan. Rossiya janubidagi qurolli kuchlarda Arseniy Angliyada maʼlumotlarni qabul qilish komissiyasining aʼzosi boʻlgan. 1920-yil boshida Arseniy Yefremov Novorossiyskdan „Vladimir“ kemasida Lemnos oroliga evakuatsiya qilingan. 1920-yil 16-oktyabrda rus armiyasi tarkibida Qrimga „Xerson“ kemasida joʻnab ketgan.

1922-yilda – Konstantinopolda, keyin AQShda surgunda boʻlgan. Arseniy Yefremov artilleriya ofitserlari jamiyatining aʼzosi boʻlgan. Yefremov 1955-yilda Nyu-Jersida vafot etgan.

## Mukofotlari
* Stanislav ordeni
* Avliyo Anna ordeni
* 2-darajali Avliyo Anna ordeni
* Jorj ordeni
* Muqaddas Vladimir ordeni
* 4-darajali Avliyo Anna ordeni
* Muqaddas Stanislaus ordeni

## Manbalar
Yevgeniy Ippolitov

**Yevgeniy Vasilevich Ippolitov** (1946-yil 3-iyun Samarqand – 2005-yil 17-yanvar Moskva) – rus davlat, siyosiy va jamoat arbobi, tadbirkor. U „Uxta neftni qayta ishlash zavodi“ OAJ bosh direktori boʻlgan. Uxta meri (2001—2005).

## Biografiyasi
Yevgeniy Ippolitov 1946-yil 3-iyunda Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida tugʻilgan. Lensoviet nomidagi Leningrad texnologik institutini (hozirgi Sankt-Peterburg davlat texnologiya instituti) tamomlagan. 1987-yilda Moskvadagi Xalq xoʻjaligi akademiyasida tahsil olgan. 1991-yilda Neft institutida (Fransiya) tahsil olgan.

1982-yildan beri E. V. Ippolitov Komi Respublikasida ishlagan. Mehnat faoliyatini „Kirishinefteorgsintez“ ishlab chiqarish birlashmasida termal kreking blokining operatori sifatida boshlagan. Bosh muhandis lavozimida ishlagan. 1986-yil avgust oyida u Uxta neftni qayta ishlash zavodining bosh direktori boʻlgan. 1994-yil 1-fevraldan u „KomiTEK“ boshqaruvchi neft kompaniyasining bosh direktori hamda rasmiy vakili boʻlib ishlagan.

1991-yildan 2001-yilgacha Lukoil kompaniyasining Sofiyadagi vakili (NK LUKOIL – LUKOIL – Bolgariya shoʻba korxonasi) boʻlib ishlagan.

Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari deputati, Komi Respublikasi Davlat kengashining 1-chaqiriq deputati (1995—1999). 1995-yildan Davlat kengashining Byudjet, soliq va iqtisodiy siyosat qoʻmitasi aʼzosi. 1999-yil fevral oyida u Uxta shahridagi Zvail hududiy okrugi boʻyicha Davlat kengashi deputati etib saylangan. Uxta shahar kengashi aʼzosi.

2001-yil 27-iyunda kengash deputatlari tomonidan Uxta shahar hokimi etib saylangan. Shu bilan bir qatorda, uning maʼmuriy rahbarining birinchi oʻrinbosari etib Aleksandr Busyrev saylangan. U 2001-yil iyulidan 2002-yil fevraligacha Uxta meri boʻlgan.

Yevgeniy Ippolitov umrining soʻnggi yillarini Moskvada oʻtkazgan, vaqti-vaqti bilan Uxtaga tashrif buyurgan. 2005-yil 17-yanvarda vafot etgan. U 19-yanvar kuni Mitinskiy qabristoniga dafn qilingan.

Yevgeniy ikki nafar farzandning otasi boʻlgan.

## Mukofotlari

* Komi Respublikasi xalq xoʻjaligida xizmat koʻrsatgan xodim (1993);
* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan kimyogar (1996-yil 30-avgust)

Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishdagi faol ishtiroki uchun Sharq taraqqiyot jamgʻarmasining „Oltin globus“ va „Oltin Merkuriy“ xalqaro mukofotlari bilan taqdirlangan. Korxonalarni boshqarishdagi ajoyib ishbilarmonlik fazilatlari va shaxsiy muvaffaqiyatlari uchun 1-Respublika tanlovida (1998) „Yil odami“ nominatsiyasida mukofotga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Sergey Avetisov

**Sergey Eduardovich Avetisov** (1950-yil 15-aprelda tugʻilgan, Samarqand, Oʻzbekiston SSR) – rossiyalik oftalmolog, tibbiyot fanlari doktori, professor, Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasi akademigi (2011) va 2013-yildan Rossiya Fanlar akademiyasi direktori. Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti rahbari (2001—2018). Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti ilmiy direktori (2018-yildan), Sechenov Moskva tibbiyot universitetida Oftalmologiya kafedrasi mudiri. Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan shifokori (2004), Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan fan arbobi (2011). „Oftalmologiya xabarnomasi“ jurnalining bosh muharriri va „Oftalmologiya“ jurnali tahririyat kengashi aʼzosi, Armaniston Milliy Fanlar akademiyasining xorijiy aʼzosi (2011).

## Biografiyasi
1950-yil 15-aprelda Samarqandda tugʻilgan. Otasi – Eduard Sergeyevich Avetisov (1921-yil 23-dekabr, Samarqand – 2001-yil 7-avgust) – oftalmolog, tibbiyot fanlari doktori, professor. Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti direktorining fan boʻyicha oʻrinbosari. Helmholtz, Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi.

1973-yilda I. M. Sechenov nomidagi Birinchi Moskva davlat tibbiyot universitetining davolash fakultetini tamomlagan, oʻqishni tugatgandan boshlab Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot institutiga ishga joylashgan(2001—2018-yillarda ilmiy-tadqiqot institutiga rahbarlik qilgan), 2018-yildan boshlab – Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti ilmiy direktori lavozimida faoliyat yuritib kelmoqda.

Oʻgʻli, Konstantin Sergeyevich Avetisov – oftalmolog, tibbiyot fanlari nomzodi (2011), tibbiyot fanlari doktori (2020), Koʻz kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi.

## Ilmiy faoliyati
Avetisovning ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishi – oftalmologiya boʻyicha, xususan, koʻz sohasi jarrohlik amaliyotlari, optometriya, oftalmoergonomika shular jumlasidandur. 400 dan ortiq ilmiy ishlar, darsliklar, monografiyalar va maʼlumotnomalar muallifi.

Sergey Avetisov ametropiyani jarrohlik yoʻli bilan davolashning foydali tomonlarini amalda isbotlab bergan, tugʻma kataraktali bolalarni reabilitatsiya qilish tizimini ishlab chiqgan.

## Ilmiy nashrlari

* Bolshunov A., Sobol E., Avetisov S., Baum O., Siplivy V., Omelchenko A., Fedorov A. A new method of the eye refraction correction under non-ablative laser radiation (angl.) // Acta ophthalmologica. – Vol. 89. – doi:10.1111/j.1755-3768.2011.2172.x.
* 

## Manbalar
Murod Avliyo maqbarasi

**Murod Avliyo maqbarasi** Samarqand shahridagi musulmon maqbaralaridan biridir. Maqbarada 1511-yilda vafot etgan *Murod Avliyo* (Avliyo) nomi bilan mashhur *Xo‘ja Said Muso ibn Said Murtazo* dafn etilgan. *Murod* so'zi va ismi "orzu" yoki "yaxshi niyat" degan ma'noni anglatadi.  Mo'minlar avliyoni shunday atashgan, chunki u go'yo Xudoga ma'qul keladigan istaklarning tez ro'yobga chiqishiga hissa qo'shgan. Bu Samarqanddagi kam sonli shia ziyoratgohlaridan biridir. Biroq, bu maqbarani sunniylar ham hurmat qilishadi.

Murod Avliyo oʻsha davrning Samarqand, Movaraunnahr va Xurosonning mashhur musulmon ilohiyotchilaridan biri, faqih, shariat bilimdoni, faylasuf edi. Xo'ja Ahror Valining shogirdlaridan biri bo'lib, avliyoning aniq tugʻilgan joyi haqida maʼlumot yoʻq, biroq baʼzi tarixchilar tarixiy manbalarda u Samarqandda tugʻilgan, deb daʼvo qilsalar, baʼzilari u hozirgi Quvayt hududidan boʻlib, Samarqandga Islom dinini yoyish uchun kelgan deb taʼkidlaydilar. 

Maqbara XIX asrda Samarqandning mahalliy Eron jamoasi tomonidan qurilgan. Maqbara Sovet davrida yopilgan bo'lib, ayrim rivoyat va maʼlumotlarga koʻra, Murod Avliyo maqbarasini vayron qilishga qaror qilingan, buzib tashlash uchun maqbaraga buldozer, traktor va boshqa ogʻir texnikalar keltirilgan. Uskunalar buzishni boshlashi bilan tojiza deb biladi. O‘zbekiston 1991- yilda mustaqillikka erishgach, maqbara qayta ochilib, mukammal restavratsiya qilinib, Samarqandning mahalliy Eron jamoatchiligi nazorati ostida o‘tkazildi.

Maqbara Samarqand shahrining g‘arbiy qismida, Mirzo Ulug‘bek shoh ko‘chasi yonida, Jarariq ko‘chasida, Samarqand O‘zbekiston davlat tarixi va madaniyati muzeyidan 150 metr shimoli-sharqda joylashgan. Maqbara katta hovli-hudud ichida joylashgan boʻlib, uning bir qismida qadimiy qabriston va Temur saroyi xarobalari boʻlgan. Ilgari qabriston deyarli butun hududni egallab, maqbarani o'rab turgan. Hovli burchagida xuddi shu nomdagi kichik masjid bo'lib, haligacha aholi u yerdan foydalanib kelishadi.

Maqbarani ko‘plab ziyoratchilar o‘z xohish-istaklarini ro‘yobga chiqarish maqsadida ziyorat qilishadi. Bu yerga, asosan, kasalliklarga, bepushtlikka davo izlab kelishadi. Qoidaga ko‘ra, ziyoratchilarning ko‘pchiligi haftaning shu kuni orzulari albatta amalga oshishiga ishonib, chorshanba kuni maqbaraga kelishadi.

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda “Samarqand – madaniyatlar chorrahasi” nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Maxsumbobo maqbarasi

**Maxsum-bobo maqbarasi**, baʼzan **Maxsumbobo** deb ham ataladi. Samarqand shahridagi XIX asrda qurilgan, xalq orasida mashhur boʻlgan Avliyo **Maxzum bobo** maqbarasi. Taxallusi *Maxsum-bobo.* Maxsumbobo XVIII asrda Farg‘onada tug‘ilib, 97 yil umr ko‘rdi. U umrining bir qismini Samarqandda o‘tkazgan, Xazrat Xizr masjidi yaqinida yashagan. O‘limidan so‘ng, uning jasadi, ehtimol, vasiyatiga ko‘ra, Samarqandga keltirilib, o‘sha yerda dafn etilgan.

Maqbara Samarqandning tarixiy markazida, eski shahar deb ataladigan joyda, qadimiy Afrasiyob shahrining janubiy chegarasida, Hazrati Xizr masjididan bir necha metr sharqda, Hazrati Xizrning asosiy kirish eshigida joylashgan. qabriston - shahardagi eng qadimgi qabristonlardan biri hisoblanadi. Maxsumbobo maqbarasidan 170 metr shimoli-sharqda, Hazrati Xizr qabristoni hududida Nuriddin Basir maqbarasi joylashgan.

Maqbara binosi pishiq g‘ishtdan suv o‘tkazmaydigan maxsus ohak asosiga qurilgan va shu sababli u bugungi kungacha saqlanib qolgan. Maqbaraning asosiy kirish eshigi janubi-sharqqa qaragan. Bino bir qavatli va ikki xonali boʻlib, toʻrtburchak gurxona (maqbara) va toʻrtburchak chillaxona (maxsus hujra)dan iborat. Bu ikki xona ajratuvchi devorning markazida joylashgan kichik eshik orqali bog'langan. Bu ikki xonaning har biri alohida gumbaz ostida joylashgan.Eshik yordamida qabrning maqbara qismidan yuqoriga ko‘tarilib, ustiga gumbaz o‘rnatilgan chillaxonaga o'tiladi. 

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda “Samarqand – madaniyatlar chorrahasi” nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan monument hisoblanadi.
## Manbalar

## Havolalar

* OrexCA.com - Mag'zum bobo maqbarasi. Samarqandning tarixiy va meʼmoriy yodgorliklari
* orientmice.com – Mag‘zum bobo maqbarasi
Fransisk Vencek

**Fransisk Ivanovich Vencek** (1885-yil 14-sentyabr, Samarqand – 1918-yil 8-iyun, Samara) – Samarada Sovet hokimiyatini oʻrnatish uchun kurash qatnashchilaridan biri.
## Hayoti
Vencek Samarqandda kambagʻal polshalik oilada tugʻilgan. Ota-onalar chor tuzumiga qarshi namoyishlarda qatnashgani uchun Oʻrta Osiyoga surgun qilingan. Koʻplab siyosiy surgunlar taʼsiri ostida uning oʻzi siyosat bilan shugʻullanadi.

1904-yildan Butunittifoq bolsheviklar kommunistik partiyasi aʼzosi, Samarqand, Moskva, Xarkov, Tula shaharlarida partiya ishlari bilan shugʻullangan. Vencek 1915-yil iyun oyida Tuladagi qurol va patron zavodlarida ish tashlash tashkilotchilaridan biri edi. Vencek bir necha bor hibsga olingan. Ish tashlashdan keyin u Kalugaga surgun qilindi, ammo Samaraga qochib ketdi.

1915-yil oxiridan Samarada partiya ishlarini olib borgan. Vencek quvur zavodida va Samopomich isteʼmol jamiyatida bolsheviklar toʻgaraklariga rahbarlik qilgan. 1917-yil fevral inqilobida faol qatnashgan, birinchi Samara kengashining tashkilotchilaridan biri va kotibi boʻlgan.

Vencek Samarada bolshevik S. I. Deryabina bilan tanishdi, keyinchalik ular oila qurishdi.

Oktyabr inqilobidan keyin Deryabina viloyat matbuot ishlari boʻyicha komissari, Vencek esa viloyat ijroiya qoʻmitasi aʼzosi, tez orada viloyat ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib saylandi.

1918-yil yanvar oyida u Sovetlarning 3-Umumrossiya qurultoyiga delegat boʻldi. 1918-yil 10-aprelda u Samaradagi Inqilobiy tribunalga rahbarlik qildi.

## Vafoti
SSSR parchalanganidan soʻng, Vencekning oʻlimining boshqa versiyalarini aks ettiruvchi turli xil maqolalar paydo boʻldi. Ularning umumiy bir jihati bor edi: bu versiyalarning barchasida Vencek jallod, sadist deb eʼlon qilindi, uni oʻzi qatl qilgan samariyaliklarning olomon onalari va xotinlari parchalab tashladilar. Biroq, Inqilobiy tribunalda ishlashiga qaramay, Vencekga oʻlim jazosi berilmagan edi, chunki RSFSRda oʻlim jazosi 1918-yil boshida bekor qilingan.

## Manbalar
Georgiy Grigoryev

**Georgiy Vasilyevich Grigoryev** (1898-yil, Samarqand – 1941-yil 27-dekabr, Leningrad) – sovet arxeologi, Oʻrta Osiyo boʻyicha mutaxassis.

## Biografiyasi
1898-yilda Samarqandda tugʻilgan.

1917-yilda Samarqand erkaklar gimnaziyasini tamomlagan. Turkiston Sharq instituti (TVI, 1922—1923), Oʻrta Osiyo davlat universiteti (SAGU, 1927—1928), Leningrad davlat universiteti (LGU, 1928—1930)da tahsil olgan. Leningrad davlat universitetining arxeologiya va muzeyshunoslik fakultetini tamomlagan.

1929-yildan – Davlat moddiy madaniyat tarixi akademiyasi (GAIMK) ilmiy xodimi. 1931-yil mart oyidan boshlab u Rossiya muzeyining etnografiya boʻlimida oʻrindoshlik asosida ishlagan.

U S. N. Bikovskiy, F. V. Kiparisov va A. G. Prigojin boshchiligidagi GAIMKda norozilikka qarshi namoyishlarida qatnashgan. G. V. Grigoryevning „Madaniy oʻsimliklarning kelib chiqish markazlari masalasi toʻgʻrisida“ risolasi (1932)mashhur.
Ushbu risola nashr etilgandan soʻng Vavilovning xorijdagi ekspeditsiyalari bilan sayohatlari toʻxtatilgan.

GAIMKda „Pokrovskiy maktabi“ magʻlubiyatidan soʻng (1936-yil 16-avgustda F. V. Kiparisov hibsga olingan).

1934—1937-yillarda Qovunchi-tepa manzilgohida qazishma ishlarini olib borib, Qovunchi madaniyatini kashf etgan.

1936—1940-yillarda Tali-Barzuda qazishma ishlari olib borilgan. G. V. Grigoryev Tali-Barzu manzilgohini (Samarqanddan 6 km janubda) oʻrganish chogʻida, miloddan avvalgi II-I asrlar haqida maʼlumotlar topgan.

1941-yil 8-sentyabr Leningrad blokadasi boshlangan kunda u nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1941-yil kuzida Georgiy boshqa arxeologlar bilan birgalikda xandaq qazishga yuborilgan. 7-noyabr kuni u magʻlubiyatda ayblanib hibsga olingan. 58-10, RSFSR Jinoyat kodeksining 2-qismi („Sovetlarga qarshi tashviqot“). Mudofaa istehkomlarini qurishda ishtirok etayotganida shunday iborani aytgan: „Bularning barchasi behuda, tez orada hammamiz ochlikdan oʻlamiz“. U 27-dekabrda Leningrad viloyatidagi NKVDning ichki qamoqxonasida vafot etgan (Leningrad, Voinova koʻchasi, 25). Qamoqxona shifokori charchoq tufayli yurak falaji tashxisini qoʻygan. Ayblanuvchining vafotidan keyin ish yuritish tugatildi. Denonsatsiya muallifi Yevgeniy Yuriyevich Krichevskiy (1910—1942) G. V. Grigoryevning hamkasbi boʻlib, blokadada vafot etgan. Urushdan keyin rasman G. V. Grigoriyev blokada qurbonlari qatoriga kiritilgan. Uning bir qancha asarlari vafotidan keyin hamkasblari tomonidan nashr etilgan.

## Manbalar
German (Kamolov)

**Yepiskop German** **Muzaffarovich Kamolov** (1968-yil 22-mart, Samarqand) – Rus pravoslav cherkovi yepiskopi, Sochi va Tuapse yepiskopi.

## Biografiya
1968-yil 22-martda Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida tugʻilgan. 1979-yilda u Krasnodarga koʻchib oʻtgan.

1985-yilda oʻrta maktabni tugatgach Krasnodar politexnika institutiga oʻqishga kirgan. 1986—1988-yillarda Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan.

1988-yil avgust oyida German Leningrad diniy seminariyasiga oʻqishga kirgan va uni 1991-yilda tugatgan. Xuddi shu yili u Leningrad diniy akademiyasiga oʻqishga kirgan.

1991-yil 10-iyulda u Krasnodar va Kuban arxiyepiskopi Isidore (Kirichenko) tomonidan Valaamning Sankt-German sharafiga German nomi bilan rohib sifatida poklangan.

1991-yil 12-iyulda u ierodiakon, 1991-yil 19-avgustda esa ieromonax etib tayinlangan.

1991—2008-yillarda u Yelizavetinskaya (Krasnodar) qishlogʻidagi Shafoat cherkovining rohibi boʻlgan. U Igumen darajasiga koʻtarilgan.

1997-yilda Sankt-Peterburg diniy akademiyasini tamomlagan.

Tahririyat aʼzosi va „Kubanning pravoslav ovozi“ yeparxiya gazetasida koʻplab nashrlar muallifi hisoblanadi.

2006—2008-yillarda u Yekaterinodar diniy seminariyasida liturgik nizom va liturgiyadan dars bergan.

2008-yil 15-aprelda Muqaddas Sinod qarori bilan Rim (Italiya) shahrining Svyato Nikolay Stavropegial cherkovi ruhoniysi lavozimiga tayinlangan.

### Arxiyepiskop
2011-yil 22-martda Muqaddas Sinod qarori bilan Yeysk yepiskopi, Yekaterinodar yeparxiyasi arxiyepiskopi etib saylangan.

2011-yil 17-aprelda Masih soborida u Patriarx Kirill tomonidan arximandrit darajasiga koʻtarilgan.

2011-yil 1-mayda Trinity-Sergius Lavraʼning Assotsiatsiya soborida u Yeysk yepiskopi, Yekaterinodar yeparxiyasi vikarisi etib tayinlangan.

2011-yilda Kiyev diniy akademiyasida „Rus pravoslav cherkovining soteriologik dalillari va dunyo bilan muloqotda inson huquqlari“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2011-yil 27-iyulda Muqaddas Sinod qarori bilan Yekaterinodar diniy seminariyasi rohibi etib tayinlangan.

2020-yilda milliy cherkovlar rahbarlari Sochi Muqaddas Patriarx Kirillga ochiq xat bilan murojaat qilgan, ularning soʻzlariga koʻra, yepiskop German Sochi soboriga kelishi bilan taʼqiblarni kuchaytirgan va bu yillar davomida Sochida pravoslavlikni faol rivojlantirgan ruhoniylarning faoliyatiga xalal berganhttps://ahilla.ru/takoj-primer-episkopa-v-nashem-gorode-my-ne-hotim-imet-pismo-sochintsev-patriarhu/.

2020-yil 18-maydan 25-avgustgacha u Armavir yeparxiyasini vaqtincha boshqargan.

## Manbalar
Joseph Vanzler

**Joseph Vanzler** () (1901-yil 29-noyabr, Samarqand, Turkiston general gubernatori, Rossiya imperiyasi – 1956-yil 21-iyun, Nyu-York, AQSh) – amerikalik sotsialist va tarjimon. Jon G taxallusi bilan ijod qilib tanilgan. Joseph yana Leon Trotskiy asarlarining tarjimoni sifatida ham mashhur.

## Biografiyasi

### Yoshlik yillari
„Usik“ laqabli Joseph Vanzler 1901-yilda Rossiya imperiyasining Turkiston general-gubernatorligining (hozirgi Oʻzbekiston) Samarqand shahrida tugʻilgan. Uning otasi shishachi boʻlib, Djamskaya koʻchasi 12-uyda shisha ustaxonasi boʻlgan.

Samarqandda Joseph rus tilidagi maktabda oʻqigan va u yerda turli tillarni, jumladan, rus, lotin, yunon va fransuz tillarini oʻrgangan. Joseph chet tillarini oʻrganishda yuqori natijaga erishgan va bu uning kelajakdagi tarjimonlik kasbiga sabab boʻlgan.

Birinchi jahon urushidan keyin Joseph Vanzler va uning onasi Bostonga koʻchib oʻtishgan. 1919-yildan 1923-yilgacha va 1925-yildan 1926-yilgacha Vanzler Garvard universitetida kimyo boʻyicha tahsil olgan, lekin adabiyot, klassik falsafa va dialektikaga katta qiziqish unda saqlanib qolgan. Jozef Vanzler jele formulasini ishlab chiqgan va jele ishlab chiqarish hamda sotish uchun kichik biznes boshlagan.

## Siyosiy faoliyati
1933-yilda Vanzler Amerika siyosiy tashkiloti aʼzosi boʻlgan.

1938-yilda Vanzler Qoʻshma Shtatlar Sotsialistik mehnat partiyasining asoschilaridan biriga aylangan. 1938-yildan 1956-yilgacha AQSH Sotsialistik mehnat partiyasi Milliy qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

Vanzler AQSh Sotsialistik ishchilar partiyasining haftalik The Militant gazetasida va oylik nazariy jurnali New Internationalda bir necha yuz maqola muallifiga aylangan.

Joseph Vanzler 1956-yil 21-iyunda Nyu-York shahrida yurak xurujidan vafot etgan.

## Manbalar
Yuriy Bosko

**Yuriy Ivanovich Bosko** (1930-yil 24-sentyabr, Samarqand – 2019-yil 2-fevral, Moskva) – Sovet monument va portret rassomi, Moskva arxitektura instituti rassomlik kafedrasi professori, RSFSRda xizmat koʻrsatgan rassom (1963), Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi (2006).

## Biografiyasi
1930-yil 24-sentabrda Samarqand shahrida tugʻilgan.

Ulugʻ Vatan urushi yillarida Samarqandda badiiy taʼlimni boshlagan. Keyinchalik Toshkent va Moskvada tahsil olgan.

1956-yilda V. I. Muxin nomidagi Leningrad oliy sanoat sanʼat maktabini monumental-dekorativ rangtasvir yoʻnalishi boʻyicha. imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1978-yildan Moskvada yashagan, Moskva arxitektura institutining chizmachilik kafedrasi professori lavozimida ishlagan.
Yuriy Bosko ijodida muhim oʻrinni monumental asarlar egallaydi:

* Tolyatti shahridagi Madaniyat saroyi binosidagi „Prometey“ barelyefi (haykaltarosh Fetisov bilan birga);
* Ulyanovskdagi Lenin memorial markazidagi mozaika
* Volgograd gidroelektr stantsiyasida „Xalq uchun energiya“ kompozitsiyasi
* "AvtoVAZ " OAJ Mehnat shon-sharaf zali devori

Volgograd, Uralsk, Samara, Togliatti va boshqa shaharlardagi koʻplab devor rasmlari, vitrajlar va mozaikalar muallifi.

Rassomchilik maktabining koʻplab rasmlari, shu jumladan SSSRda bir necha bor takrorlangan „Volgograd GESining kundalik hayoti“ va „Volga ustidan“ (1960-yillar) rasmlari muallifi.

SSSR parchalanganidan keyin ijodda ustunlik portretga berilgan. Uning asarlari orasida meʼmorlar Levitan va Pryadixin, rassom Egidis, Rossiya xalq rassomi Nazarov, akademik Komarov, frontal tibbiyot instruktori Mariya Roxlinaning portretlari (Buyuk Gʻalabaning 60 yilligiga bagʻishlangan „Ogʻir kunlarning muqaddas xotirasi“ kartinasi) Vatan urushi), geologlar, Moskva davlat universiteti oʻqituvchilarining portretlari seriyasi ham mavjud.

Yuriy Bosko bir necha bor turli koʻrgazmalarda qatnashgan. Uning asarlari Germaniya, Polsha, AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiya, Xitoy, Bolgariya va Rossiyaning koʻplab shaharlarida ommaga taqdim etilgan. 2006-yilda Moskvadagi Rassomlar markaziy uyida Yuriy Bosko va uning qizi Anna Boskoning birgalikdagi koʻrgazmasi tashkil etilgan.

Yuriy Boskoning rasmlari Moskvadagi muzeylar va sanʼat galereyalarida, jumladan Tretyakov galereyasida, Sankt-Peterburgda, Samarada, Tolyatti, Volgograd, Nijniy Novgorod, Permda namoyish etilgan.

U Smolenskaya maydonidagi 13/21 minoradagi sanʼat ustaxonasida 2012-yilda ishdan boʻshatilgunga qadar faoliyat yurtigan.

2019-yilda vafot etgan. Vidolashuv 5-fevral kuni Moskva yaqinidagi Korolyev shahrida boʻlib oʻtgana.

## Unvon va mukofotlari

* 1963-yil – RSFSRda xizmat koʻrsatgan rassom
* 2006-yil – Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi

## Manbalar