Boku porti

**Boku porti** () — Yevropa va Osiyoni bogʻlovchi qadimiy Ipak yoʻlida joylashgan, Yevrosiyoning yirik transport va logistika markazi. Port 400 gektar maydonni egallaydi. Trans-Kaspiy xalqaro transport yoʻnalishining muhim boʻgʻini hisoblangan ushbu port barcha turdagi yuklarga xizmat koʻrsatuvchi zamonaviy terminallar va omborxonalarga ega.

## Tarixi
X asr arab sayyohlari Ibn Havqal va Al-Muqaddasiy asarlarida, shuningdek, 1375-yildagi Kataloniya xaritasi kabi Yevropa xaritalarida (u yerda Kaspiy dengizi "Boku dengizi" deb atalgan) hamda ozarbayjonlik geograf Abdurrashid Bakuviy qaydlarida Boku portining tarixiy ahamiyati haqida qimmatli maʼlumotlar keltirilgan. Bundan tashqari, Marko Polo (XIII asr), Adam Olearius (XVII asr), Afanasiy Nikitin (XV asr) va Evliya Chalabiy (XVII asr) kabi sayyoh va olimlarning xotiralari Bokuning xalqaro aloqalarini tushunishga katta hissa qoʻshadi.

Tarixiy hujjatlar va yozuvlar Bokuning Kaspiy dengizidagi turli davlatlar bilan savdo qiluvchi yirik port sifatidagi rolini tasdiqlaydi. Xususan, Safaviylar hukmdori Tahmasib I ning 1564-yildagi farmoni bilan Shayx Zohidning Boku portining birinchi vaziri etib tayinlanishi hamda Buyuk Britaniyaning Volga-Kaspiy yoʻnalishi boʻyicha Rossiya, Eron va Ozarbayjon oʻrtasidagi aloqalarga oid "Rossiya kompaniyasi" kelishuvi portning muhimligini koʻrsatadi.

1902-yil 21-iyulda oʻz faoliyatini boshlagan Boku savdo porti boshqarmasi Boku portini Rossiya imperiyasidagi eng gavjum portga aylantirdi va yuk tashish hajmi boʻyicha hatto Sankt-Peterburgni ham ortda qoldirdi. 1911-yilga kelib, Rossiya flotidagi toʻqqizta motorli kemadan sakkiztasi aynan Boku portida joylashgan edi.

## Zamonaviy holati
Hozirgi Boku porti poytaxt Bokudan 70 km janubda, Alat qishlogʻida joylashgan. U Ozarbayjonning asosiy temir va avtomobil yoʻllari tutashgan nuqtada qurilgan. Port 13 ta pristanga ega boʻlib, ularga Ro-Ro, parom va umumiy yuk terminallari kiradi. 

2018-yilda qurilishning birinchi bosqichi yakunlangach, port quvvati yiliga 15 million tonna yuk va 100 000 TEU konteynerga yetkazildi. Ikkinchi bosqichdan soʻng bu koʻrsatkichni 25 million tonnaga yetkazish rejalashtirilgan. Shuningdek, Markaziy Osiyodan gʻarbga oʻgʻit tashish uchun yiliga 2,5 million tonna quvvatga ega yangi oʻgʻit terminali qurilmoqda.

### Texnik imkoniyatlari

## "Yashil port" (Green Port)

2019-yilda Boku porti Kaspiy mintaqasi mamlakatlari orasida birinchi boʻlib Yevropa dengiz portlari tashkilotining (ESPO) “Eco Ports” (Yashil port) sertifikatiga sazovor boʻldi, 2021-yilda esa qayta sertifikatlashdan muvaffaqiyatli oʻtdi. Bundan tashqari, 2022-yilda port BMTning Global shartnomasiga qoʻshildi. Shunday qilib, portning strategik faoliyati BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarining 17 tasidan 11 tasiga hissa qoʻshishga qaratilgan.

Yevropa dengiz portlari tashkilotining Port muhitini koʻrib chiqish tizimi (PERS) Boku portiga “EcoPorts” sertifikatini taqdim etdi. PERS — bu Yevropa port sektori uchun atrof-muhitni boshqarish standarti boʻlib, u ekologik xabardorlikni oshiradi va portlarga barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda yordam beradi. Ushbu standart ilgʻor texnologiyalarni qoʻllashni, ayniqsa energiya sarfi, chiqindilarni boshqarish, havo sifati, raqamlashtirish va avtomatlashtirish kabi yoʻnalishlarni ragʻbatlantiradi. Standartlarni doimiy va keng koʻlamda qoʻllash natijasida Boku porti ushbu sertifikatni uchinchi marta yangilashga muvaffaq boʻldi.

Boku porti oʻzining "Iqlim strategiyasi 2035" harakatlar rejasi bilan 2035-yilga qadar atmosferaga chiqariladigan zararli chiqindilarni nol darajaga (net zero) tushirishni maqsad qilgan. Hozirda umumiy chiqindilarning 71 foizini kemalardan chiqadigan gazlar tashkil etadi.

Bundan tashqari, port hududida koʻplab “yashil” loyihalar amalga oshirildi. 2025-yilgacha 100 000 tup daraxt ekish maqsad qilingan boʻlib, hozirgacha 60 000 tasi ekib boʻlingan. Portda ekologik toza avtomobillar (eko-karlar)dan foydalanish yoʻlga qoʻyilgan.

Umuman olganda, Boku porti hududi koʻplab yovvoyi hayvonlar va qushlar, jumladan, koʻchib yuruvchi flamingolar, oqqushlar, chaykalar va qoravoylar uchun makon hisoblanadi.

## Roboport
Port hududida Alat maktab oʻquvchilari uchun robototexnika va kodlashni oʻrgatuvchi "Roboport" kurslari tashkil etilgan. Loyiha "Kelajak muhandislari shu yerda yetishadi" shiori ostida yosh avlodga STEAM texnologiyalarini oʻrgatishga xizmat qiladi.

## Galereya

File: Baku Port.jpg|1900-yillardagi Boku porti
File: Main Cargo Terminal.jpg|Eski yuk terminali
File: The newPort of Baku at Alat5.jpg|Parom terminali
File: The new Port of Baku at Alat3.jpg| Alatdagi yangi port


## Shuningdek qarang
* Ozarbayjonda transport

## Manbalar

## Havolalar
* Boku xalqaro dengiz savdo portining rasmiy sayti
* Port of Baku — rasmiy YouTube kanali
* Port of Baku — X (Twitter) sahifasi
* Port of Baku — Facebook sahifasi