Crotal zenit quroli

**"Krotal"** ( – *[[Shaqildoq ilonlar|rattlesnake]]*) – bu oʻrta, past va oʻta past balandliklar oraligʻidagi uchuvchi aparatlarga qarshi kurashish uchun moʻljallangan fransuz qisqa masofali harbiy zenit-raketa tizimi . U strategik muhim istehkomlarni, boshqaruv tizimi, raketalarni uchirish pozitsiyalarini havo xujumidan mudofaa qilish uchun ham, qoʻshinlarning harbiy tuzilmalariga toʻgʻridan-toʻgʻri yordam uchun ham qoʻllanishi mumkin.

Crotale havo mudofaa tizimi Fransuz Thomson CSF-Matra kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va joylashtirishning ikkita variantida mavjud:xarakatlanuvchi quruqlik turi va kema turlari mavjud Fransiya, Finlyandiya, Gretsiya va Niderlandiya tomonidan qabul qilingan. Majmua yaratilganidan buyon bir necha bor modernizatsiya qilingan.

## Rivojlanish va ishlab chiqarish
1970- yillarda ishlab chiqarishi boshlangan

Raketa ikki soniyada maksimal 2,3 M tezlikka erisha oladi.

; AQShda litsenziyalangan va ishlab chiqarish

1970-yillarda „Krotal“ Yevropa qurollari va harbiy texnikasining boshqa modellari bilan bir qatorda Franko-Germaniya „Roland“ va"Britaniyaning" „Rapier“ bilan birgalikda AQSh armiyasini taktik havo hujumidan mudofaa tizimlari bilan qayta qurollantirish boʻyicha tanlovda ishtirok etdi. LOFAADS SHORADS (past darajadagi oldinga siljish) dasturi boʻycha – hududdagi havodan mudofaa tizimi qisqa masofali havo xujumidan mudofasi tizimi), qoʻshinlarda Chaparral havo mudofaa tizimini almashtirishni oʻz ichiga oladi. 1972-yilda Rokvell konpanyasining raketasozlik boʻlimi (Rokvell raketa tizimlari boʻlimi) boshchiligida konsortsium tuzildi ishga tushirish moslamasi joylashtirilishi kerak boʻlgan elektr dvigatellari boʻlgan jangovar transport uskunalari va maqsadli yoritgichli radarli boshqaruvchi transport uskunalari ishlab chiqarish. Boshqarmalari litsenziya boʻyicha ommaviy ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyishni rejalashtirgan „Paccar“ kompaniyasining muhandislik boʻlimi zavodlarida (Pacific Car and Foundry Division) joylashtirilishi kerak edi; Jangovar mashinalar uchun minora ishga tushirish moslamalarini va boshqaruvchi transport uskunalari uchun minora radarlarini qurulmalarini ishlab chiqarish Northrop korporatsiyasining elektromexanik boʻlimi (Northrop elektromexanik boʻlimi) korxonalari tomonidan amalga oshirilishi kerak edi . Biroq, Roland havo mudofaa tizimi tanlovda gʻolib chiqdi va Krotalning Amerika litsenziyalangan modellarini ishlab chiqarishdan voz kechishga qaror qilindi.

## Oʻzgartirishlar
Kompleks bir nechta modifikatsiyada mavjud :

* „Crotale“ – asosiy variant,
* „Naval Crotale“ – kema,
* „Kaktus“ – Chili va Janubiy Afrikaga eksport qilinadi
* „Shahine“ va „Shahine-2“ – Saudiya Arabistoniga eksport qilindi 
* „Crotale-NG“ (Crotale New Generation) – eng zamonaviy modifikatsiya

## Ishlash xususiyatlari

* Otish masofasi: 500-10000 m
* Zarar balandligi: 6000 m gacha
* Har bir ishga tushirgichdagi raketalar soni: 8 dona.
* Reaktsiya vaqti: 5s
* Raketaning maksimal parvoz tezligi: 2,6 M 
* 8000 m masofada parvoz vaqti: 10 s 
* Uzunligi: 2290 mm
* Korpus diametri: 165 mm
* Raketaning ogʻirligi: 73 kg
* Jang boshi: parchalanish, yoʻnalishli harakat
* Jang kallagining ogʻirligi: 14 kg
* Yoʻl-yoʻriq tizimi: radar yoki optik yoʻnalishni aniqlash bilan radio buyrugʻi
* Mavjud ortiqcha yuk : 35 g

## Ishlab chiqaruvchilar
Bir necha mamlakatlar Crotale va Crotale NG komplekslarini boshqaradi:

*  – 7-yu PU osnaщeni 2 batarei ZRK Suxoputnix voysk Baxreyna po sostoyaniyu na 2010 god[5]
*  – bolee 24 PU „Crotale“ ispolzuyutsya komandovaniem PVO VVS Yegipta po sostoyaniyu na 2010 god[6]
*  – 9 kompleksov „Crotale NG“ ispolzuetsya PVO VVS Gresii i 2 kompleksa – VMS Gresii po sostoyaniyu na 2010 god[7]
*  – 250 edinits u VVS Irana ZRK *FM-80* (kitayskiy variant „Crotale“) po sostoyaniyu na 2016 god[8]
*  – 24 PU „Crotale“ na voorujenii PVO Suxoputnix voysk Livii po sostoyaniyu na 2010 god[9]
*  – PU „Crotale“ na voorujenii PVO VVS OAE po sostoyaniyu na 2010 god[10]
*  – po 1 vosmizaryadnoy PU „Crotale NG“ s boezapasom v 16 raket na voorujenii 2-x korvetov tipa „Qahir Al Amwaj“ VMS Omana po sostoyaniyu na 2010 god[11]
*  – 144 PU „Crotale“ na voorujenii 6 batalonov PVO VVS Pakistana po sostoyaniyu na 2010 god[12]
* 
** Suxoputnie voyska Saudovskoy Aravii – „Crotale“ na voorujenii po sostoyaniyu na 2010 god[13]
** VMS Saudovskoy Aravii – „Crotale“ na voorujenii 4-x fregatov tipa „Medina“ po sostoyaniyu na 2010 god[13]
** PVO VVS Saudovskoy Aravii – do 40 PU „Crotale“, 73 PU „Shahine“ i do 68 statsionarnix postov „Crotale“/"Shahine" na voorujenii po sostoyaniyu na 2010 god[14]
*  – dve batarei Crotale NG (4 edinitsi) po sostoyaniyu na na 2024 god[17]
*  – 20 PU **ItO 90** („Crotale NG“ ustanovlenniy na shassi avtomobilya Sisu XA-181) ispolzuyutsya Suxoputnimi voyskami Finlyandii po sostoyaniyu na 2010 god[18]
* 
** VMS Fransii – po 1 vosmistvolnoy PU na voorujenii:
*** 7-i esminsi tipa „Jorj Legi“ (boezapas 26 raket)[19]
*** 2-x  (boezapas 26 raket)[19]
*** 5-i fregatov tipa „Lafayet“ (boezapas 16 raket)[19]
** VVS Fransii – 8 divizionov ZRK tipov „Crotale 3000“, „Crotale upgraded“ i „Crotale NG“ na voorujenii po sostoyaniyu na 2010 god[20]
*  – 5 sistem na voorujenii VVS Chili po sostoyaniyu na 2010 god[21]
*  – K-SAM Pegasus (114 sistem)

Crotale Shaninning Saudiya tilidagi versiyasi Fors koʻrfazi urushi paytida Quvaytni Iroq qoʻshinlaridan ozod qilish paytida ishlatilgan

Crotale NG Ukraina tomonidan Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida, jumladan, rus qanotli raketalarini yoʻq qilish uchun ishlatilgan  .

*

## Jangovar foydalanish
Crotale NG Ukraina tomonidan Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida, jumladan, rus qanotli raketalarini ishdan chiqarish uchun xam ishlatilgan .

## Platforma
"Crotal" asosida toʻliq gʻildirakli shasseda turli xil jangovar modullarni oʻrnatish uchun universal koʻp maqsadli platforma yaratildi, bir nechta turlarda qoʻllandi. („4“ yoki „6“ raqamlari gʻildirak formulasi) va zirhli transport vositalarining tashuvchi qurulmasini piyoda jangovar transport vositasiga, zenit-raketa yoki, raketa batareyasi uchun oʻt oʻchirishni boshqarish vositasiga yoki qoʻmondonlik postiga aylantiradi:

* **Samolyotga qarshi raketa tizimi** – **SICA „Shahine“ R460** (P4R) yoki **"Sirocco"** (P6R). U SHADL (SHAnine Data-Link) raqamli maʼlumotlarni qayta ishlash tizimiga ega boʻlgan takomillashtirilgan **Shanine 2** modeliga, muqobil hidoyat radariga, oʻzgartirilgan aniqlash radariga (aniqlash diapazoni 19,5 km gacha koʻtarildi), shuningdek yaxshilangan infraqizil masofaviy sugʻurtaga  .
* **[[Piyodalar jangovar mashinasi|Piyoda jangovar mashinasi]]** – zenit raketalari oʻrniga u Amerika-Fransiya Thomson-CSF konsortsiumi tomonidan ishlab chiqilgan 20 mm koaksiyal avtomatik toʻpga ega **Sylac** jangovar moduli bilan jihozlangan. Modulning yongʻinni boshqarish tizimi bort kompyuteri, televizorni boshqarish tizimi va giroskopik stabilizatsiyaga ega koʻrish moslamasi, shuningdek impulsli Doppler qisqa masofali radar razvedka stantsiyasini **oʻz** ichiga oladi s fr. — „yashil koʻz“), 0 dan 3 km gacha boʻlgan balandlik oraligʻida 7,5 km gacha („uchar vertolyot“ tipidagi nishonlar uchun) va 15 km („samolyot“ tipidagi) nishonni aniqlash diapazoni bilan ishlaydi. 108 dan 1080 km/soatgacha radial tezlikda uchayotgan yoki kosmosda uchib yuruvchi nishonlarni aniqlash imkonini beradi  .

* http://rbase.new-factoria.ru/missile/wobb/crotale_naval/crotale_naval.shtml
* http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1979/1979%20-%201920.html
* http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1974/1974%20-%200390.html
* https://web.archive.org/web/20090625011313/http://www.thalesgroup.com/Portfolio/Defence/Air_Systems_Product_-_CROTAL_NAVAL_Mk3/?pid=1568
* http://www.army-technology.com/projects/crotale/
* https://books.google.com.ua/books?id=l-DzknmTgDUC&lpg=PR41&ots=2rgMG-uhDl&dq=Sea%20Slug%20GWS-1&pg=PA396#v=onepage&q=Sea%20Slug%20GfWse-