Purin

Chemical compound
**Purin** geterosiklik aromatik organik birikma bo'lib, u qo'shilgan ikkita halqadan ( pirimidin va imidazol ) iborat. U suvda eriydi.  Shuningdek, molekulalarning kengroq sinfiga o'z nomini beradi, ular o'rniga qo'yilgan **purinlar** va ularning tautomerlarini o'z ichiga oladi. Ular tabiatda eng ko'p uchraydigan, azot saqlagan  geterosiklik birikmalardir.

## Oziqlanish manbalari
Purinlar go'sht va go'sht mahsulotlarida, ayniqsa jigar va buyrak kabi ichki organlarda yuqori konsentratsiyada mavjud. Umuman olganda, o'simlikka asoslangan dietalarda purinlar kam. Yuqori purinli o'simliklar va yosunlarga ba'zi dukkaklilar ( yasmiq va qora no'xat ) va spirulina (xun takviyesi) kiradi. Tarkibida ko'p miqdorda purin saqlagan manbalarga quyidagilar kiradi: shirin nonlar, hamsi (hamsi baliq go'shti), sardalya, jigar, mol go'shti buyraklari, miyalar ( ovqat sifatida ), go'sht ekstraktlari (masalan, Oxo, Bovril ), seld, skumbriya, qoraqo'tirlar, ov go'shti, xamirturush ( pivo, xamirturush ekstrakti, ozuqaviy xamirturush ) va sous .

Purinning o'rtacha miqdori qizil go'sht, mol go'shti, cho'chqa go'shti, parranda go'shti, baliq va dengiz mahsulotlari, qushqo'nmas (sarsabil), gulkaram, ismaloq, qo'ziqorin, yashil no'xat, yasmiq, quritilgan no'xat, loviya, jo'xori uni (yulaf yormasi), bug'doy kepagi, bug'doy va bug'doyda        ( crataegus monogyana ) ham mavjud. .

Purinlar va pirimidinlar azotli asoslarning ikki guruhini tashkil qiladi, shu jumladan bular nukleotid asoslari hisoblanadi . Purin asoslari guanin (G) va adenin (A) bo'lib, ular tegishli nukleozidlarni - dezoksiriboza qismi bilan dezoksiribonukleozidlarni ( dezoksiguanozin va dezoksiadenozin ) va riboza qismi bilan ribonukleozidlarni   ( guanozin, adenozin ) hosil qiladi. Fosfot kislota bilan ushbu nukleozidlar mos ravishda DNK va RNKning qurilish bloklari bo'lgan tegishli nukleotidlarni (deoksiguanilat, deoksidenilat va guanilat, adenilat) hosil qiladi. Purin asoslari, guanozin monofosfat (GMP) va adenozin monofosfat (AMP) birikmalari orasidagi ko'plab metabolik va signalizatsiya jarayonlarida muhim vazifani bajaradi.

Purin ham, pirimidin ham o'z-o'zini qarshilik qiladi va faollashtiradi . Purinlar hosil bo'lganda, ular ko'proq purin hosil bo'lishi uchun zarur bo'lgan fermentlarni faolsizlantiradi, chunki ular pirimidin hosil bo'lishi uchun zarur bo'lgan fermentlarni ham faollashtiradi.Shu sababli hujayrada har doim ikkala moddaning deyarli teng miqdori mavjud.

## Xossalari
Purin ham juda kuchsiz kislota ( pK  8,93) va undan ham kuchsiz asosdir ( pK  2,39). Agar toza suvda eritilsa, pH qiymati bu ikki pKa qiymatining yarmiga teng bo'ladi.

Purin aromatik birikma bo'lib, har birida to'rtta azot atomidan boshqasiga bog'langan. Ular 1-H, 3-H, 7-H va 9-H sifatida aniqlanadi . Umumiy kristall shakl 7-H tautomerini qo'llab-quvvatlaydi, qutbli erituvchilarda esa 9-H va 7-H tautomerlari ustunlik qiladi. Halqalarning o'rnini bosuvchi moddalar va boshqa molekulalar bilan o'zaro ta'sirlar, bu tautomerlarning muvozanatini o'zgartirishi mumkin.

## Mashhur purinlar
Tabiiy paydo bo'lgan ko'plab purinlar mavjud. Ularga adenin (**2**) va guanin (**3**) nukleobazalari kiradi. DNKda bu asoslar mos ravishda komplementar pirimidinlar, timin va sitozin bilan vodorod aloqalarini hosil qiladi. Bu qo'shimcha tayanch juftligi deb ataladi. RNKda adeninning komplementi timin o'rniga uratsildir .

Tabiatda eng ko'p uchraydigan purinlar gipoksantin, ksantin, teofilin, teobromin, kofein, siydik kislotasi va izoguanindir .

: 

## Funksiyalar

Purinlarning (adenin va guanin) DNK va RNKdagi hal qiluvchi rolidan tashqari, yana  ATF, GTF, siklik AMF, NADH va A koenzimi kabi bir qator boshqa muhim biomolekulalarning ham muhim tarkibiy qismidir. Purinning (**1**) o'zi (erkin holatda) tabiatda topilmagan, ammo uni organik sintez orqali labortoriyada ishlab chiqarish mumkin.

Ular, shuningdek, to'g'ridan-to'g'ri mediatorlar sifatida faoliyat ko'rsatishi ham mumkin, purinerik retseptorlarga ta'sir qiladi. Adenozin adenozin retseptorlarini faollashtiradi.

## Tarix
*Purin*  soʻzini 1884-yilda nemis kimyogari Emil Fisher kiritgan   U  birinchi marta 1898 yilda sintez qilgan Reaksiya ketma-ketligi uchun boshlang'ich material, 1776 yilda Karl Vilgelm Sheele tomonidan buyrak toshlaridan ajratilgan siydik kislotasi ( **8** ) edi Urik kislotasi (8) PCl  bilan reaksiyaga kirishib, 2,6,8-trixloropurinni ( **10** ) hosil qildi, u HI va PH<sub>4</sub>I bilan 2,6-diiodopurin ( **11** ) ga aylantirildi. 

: 

## Metabolizm
Ko'plab organizmlarda purinni sintez qilish va parchalash uchun metabolik yo'llar mavjud.

Purin biologik jihatdan nukleozidlar ( riboza bilan biriktirilgan asoslar) sifatida sintez qilinadi.

O'zgartirilgan purin nukleotidlarining to'planishi turli xil hujayra jarayonlari, ayniqsa DNK va RNK bilan bog'liq jarayonlar uchun nuqsonli. 

Tanada purin ishlab chiqarish va parchalanishini nazorat qiluvchi fermentlardagi nuqsonlar hujayraning DNK ketma-ketligini jiddiy ravishda o'zgartirishi mumkin. 

### Hayotning uchta sohasida purin biosintezi
Hayotning har uch sohasidagi organizmlar: eukariotlar, bakteriyalar va arxeyalar purinlarning de novo biosintezini amalga oshirishga qodir. Bu qobiliyat organizmlar hayoti uchun purinlarning muhimligini bildiradi. Sintezning biokimyoviy yo'li eukariotlar va bakterial turlarda juda o'xshash, ammo arxey turlari orasida ko'proq o'zgaruvchan. Purin biosintezi uchun zarur bo'lgan deyarli to'liq yoki to'liq genlar to'plami o'rganilgan 65 ta  arxeya turning 58 tasida mavjudligi aniqlandi. Ko'rinib turibdiki, purinlarni sintez qila olmaydigan  arxeya turlar o'sish uchun ekzogen purinlarni olishga qodir, va shuning uchun eukaryotlarning purin mutantlariga o'xshashdir, masalan, *Neurospora crassa* Ascomycete qo'ziqorinining purin mutantlari, ular ham ekzogen purinlarni o'sish uchun talab qiladi.

## Laboratoriya sintezi
Purin almashinuvida, purinlarning *in vivo* sintezidan tashqari, sun'iy ravishda ajratib olish mumkin.

Purin (**1**) formamid ochiq idishda 170 ga qizdirilganda yaxshi hosil bo'ladi.&nbsp;(28 soat davomida ° C)

: 

Ushbu reaksiya va shunga o'xshash boshqa narsalar hayotning kelib chiqishi kontekstida muhokama qilinadi.

Oro, Orgel va hamkasblari HCN ning to'rtta molekulasi diaminomaleodinitril (**12**) hosil qilish uchun tetramerizatsiya qilishi mumkinligini amalda ko'rsatishdi, bu deyarli barcha tabiiy ravishda paydo bo'lgan purinlarni hosil qilish mumkin. Masalan, HCN ning besh molekulasi ekzotermik reaksiyada adenin hosil qilish uchun kondensatsiyalanadi, ayniqsa ammiak mavjud bo'lganida.

: 

**Traube purin sintezi** (1900) - bu amin bilan almashtirilgan pirimidin va chumoli kislotasi o'rtasidagi klassik reaksiya      (Vilgelm Traube nomi bilan atalgan).

: 

## Purin ribonukleozidlarining prebiyotik sintezi
Hayot qanday paydo bo'lganini tushunish uchun, prebiyotik sharoitlarda (abiogenez) hayotning asosiy bloklarini shakllantirishga imkon beradigan kimyoviy yo'llar haqida bilim talab etiladi. Purin va pirimidin nukleobazalarining riboza bilan toʻgʻridan-toʻgʻri kondensatsiyasini koʻrsatib, RNK hosil boʻlishiga olib keladigan asosiy qadam boʻlgan suvli mikrodamlalarda ribonukleozidlarni hosil qildi. Shuningdek, purin ribonukleozidlarini sintez qilish uchun ishonchli prebiyotik jarayon Becker va boshqalar tomonidan taqdim etilgan.

## Yana qarang

* Purinonlar
* pirimidin
* Oddiy aromatik halqalar
* O'tish
* Transversiya
* Gut, purin almashinuvining buzilishi
* Adenin
* Guanin

## Manbalar

## Havolalar

* Oziq-ovqat tarkibidagi purin