Avstraliyada ayollar sporti

**Avstraliyada ayollar sporti** Buyuk Britaniyaning mustamlakalik davridan boshlangan. Sport fan darsligi 1890-yillarda qizlar uchun maktab oʻquv dasturiga kirdi. Ikkinchi jahon urushi mamlakatdagi ayollar sportiga juda oz taʼsir koʻrsatdi. Urushdan keyin mamlakatga yangi immigrantlarning kelishi natijasida ayollar sporti turlicha boʻldi. 1990-yillarda radio, televideniya va gazetalarda ayollar sportini ommaviy axborot vositalarida yoritish koʻrsaatuvlar soni erkaklar sporti bilan teng emas edi. Basketbol Avstraliyada nominal darajada professional, ammo oʻyinchilar toʻliq vaqtli musobaqalarda qatnashish uchun sportdan yetarli daromad olmas edilar. Baʼzi avstraliyaliklar professional sport bilan shugʻullanish uchun chet elga ketishgan. Avstraliya sportining koʻplab teletomoshabinlari ayollardir. Avstraliya federal va shtat hukumatlari ayollarni sportning barcha sohalarida ishtirok etishga undagan.

## Tarixi
Mustamlaka davrida ragʻbatlantirilgan mashhur ayollar sporti koʻpincha anʼanaviy gender taʼriflariga qarshi turmaydigan va erkaklar ayollarning bir-biriga qarshi adolatli raqobatlashishiga imkon beradigan sport turlari edi. 1880-yillarga kelib, Viktoriya maktablarida qizlar uchun jismoniy tarbiya kurslariga bir qator sport turlari kiritilgan. Tanlangan sport turlari va ularni qizlarga oʻrgatish usullari Britaniya sport va taʼlim anʼanalaridan olingan. Shu bilan birga, Avstraliyada ayollar oʻrtasidagi bir qator sport musobaqalari boʻlib oʻtdi, jumladan, Ashfildda (Yangi Janubiy Uels) boʻlib oʻtgan ayollar uchun dunyodagi birinchi velosiped poygasi va golf boʻyicha birinchi Avstraliya chempionati, har ikkala jins uchun ochiq hisoblangan. 1894-yilda Viktoriyadagi Geelongda oʻtkazilgan Avstraliya ayollar chempionati hisoblanadi.

1900-yillarda Avstraliyada ayollar sportining ijtimoiy maqbulligida oʻzgarishlar yuz berdi va qilichbozlik kabi baʼzi sport turlari ayollar ishtiroki uchun ochiqlana boshladi.

1900-yillarda, shuningdek, ayollar uchun yagona sport klublari, shu jumladan 1907-yilda mamlakatdagi birinchi ayollar bouling uyushmasi sifatida tashkil etilgan Viktoriya ayollari bouling assotsiatsiyasi yaratila boshlandi. Keyingi oʻttiz yil davomida ayollarning yagona sport tashkilotlari shakllanishi davom etdi. Piyola assotsiatsiyasi 1910-yilda Avstraliya ayollar xokkey assotsiatsiyasining tashkil etilishi bilan davom etdi. Oʻn yil oʻtgach, Avstraliya ayollar eshkak eshish kengashi 1920-yil 13-mayda Brisben, Kvinslenddagi Telegraph Chambersda, 1931-yilda Avstraliya ayollar kriket kengashi (AWCC) 1931-yil mart oyida tuzildi. 1932-yilda ayollar yengil atletikasini boshqarish uchun Avstraliya ayollar havaskorlar ittifoqi tuzildi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin mamlakatda ayollar sporti boshqa mamlakatlardagi sportga qaraganda yaxshiroq holatda edi. Ayollar uchun sport tashkilotlarining aksariyati urush yillarida saqlanib qolgan va musobaqalar oʻtkazgan. Ayollarga oziq-ovqat, benzin miqdori, aholini toʻlash va urushdan keyingi Yevropada ayollar duch keladigan boshqa muammolar kabi muammolarni hal qilish shart emas edi. Sport deyarli toʻxtovsiz davom etdi. Ikkinchi jahon urushi oxirida Avstraliya mamlakatga kelayotgan muhojirlar sonining koʻpayishini koʻrdi, ularning koʻplari ilgari mamlakatga muhojirlarni yubormagan joylardan kelgan. Yangi kelganlarning oqimi Avstraliyada ilgari unchalik mashhur boʻlmagan sport turlarini joriy etishga yordam berdi va qatnashishga olib keldi.

1970-yillarga kelib, faqat erkaklar va ayollar sport klublari oʻrtasida birlashma boshlandi. 1977-yilda Avstraliya atletika ittifoqi tuzildi. Bu erkaklar va ayollar atletika assotsiatsiyasining birlashuvi edi. Bu 2000-yillarda davom etadi, 2006-yilda Avstraliya Golf Ittifoqi (AGU) va Ayollar Golfi Avstraliya (WGA) birlashishga rozi boʻlgandan soʻng, Golf Australia tashkil topdi.

2005-yilda Avstraliya ayollar sporti va dam olish uyushmasi (AWRA) iyul oyida tashkil etilgan.

### Ayollar ishtirokidagi ilk sport musobaqalar

* 1934-yil — Avstraliya va Angliya oʻrtasidagi Brisben Kriket maydonida birinchi kriket sinovi oʻtkazildi.
* 1985-yil — Daun Freyzer Avstraliya sport shon-shuhrat zalida birinchi ayol nomzod sifatida.
* 2010-yil 20-23-may kunlari Sidneyda IWGning Ayollar va sport boʻyicha 5-umumjahon konferensiyasi boʻlib oʻtdi.

## Ishtirok etish
Avstraliya Statistika Byurosining 2011-yil 2012-yillardagi soʻrovi shuni koʻrsatdiki, deyarli 64

52% (taxminan 5,8 million) 15 va undan katta yoshdagi ayollar 12 oy davomida kamida bir marta sport va jismoniy dam olish bilan shugʻullanganliklarini maʼlum qilishdi. Eng yaxshi oʻnta sport va dam olish tadbirlari: Jismoniy mashqlar uchun yurish (2 784 700), fitnes/gimnaziya (1 745 700), suzish / shoʻngʻin (729 200), yugurish / yugurish (585 400), velosiped / bmx (490 600), netbol (405), tennis (410), (314,200), yoga (298,900), raqs/balet (229,100) va butalarda yurish (216,800). Bu statistika bolalarni qamrab olmaydi. Soʻrov natijalariga koʻra, 734 700 nafar ayol faqat oʻyinda yoki oʻyinda ham, oʻyinda ham qatnashgan: 273 000 murabbiylik, 264 300 ta gol yoki vaqt hisobi, 256 500 tasi boshqaruv, 115 100 tasi hakamlik va 115 100 tasi. tibbiy yordam sohasida.

## Tomoshabinlik
Avstraliya Statistika byurosining *sport musobaqalarida tomoshabinlar ishtiroki boʻyicha soʻrovi, 2009-10 yillardagi* sport tadbirlarida ayollarning ishtiroki boʻyicha quyidagi natijalarni maʼlum qildi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, taxminan 3,3 millonlab ayollar bir yoki bir nechta sport tadbirlariga tomoshabin sifatida tashrif buyurishdi. Bu Avstraliyadagi 15 yosh va undan katta yoshdagi ayollarning 37 foizini va 15-17 yoshdagi ayollarning 54 foizini tashkil qiladi. Eng yaxshi oʻnta sport turi: Avstraliya qoidalari boʻyicha futbol (1 171 100), ot poygasi (925 000), regbi ligasi (594 700), motor sporti (456 800), futbol (354 800), regbi ittifoqi (209 300), kriket (190 300) poyga (190 200), tennis (171 300) va netbol (123 000) sport turlari tashkil etdi.

Ayollar oʻrtasidagi yagona sport musobaqalari uchun netbol eng koʻp tashrif buyuruvchilarga ega. 2013-yilda netbol boʻyicha ANZ chempionati 2011—2010-yilgi mavsumlarda 18 foizga oʻsdi va mavsumning dastlabki toʻqqizta turida 134 000 dan ortiq ishtirokchi qatnashdi.

## OAV yoritilishi
Avstraliyada ayollar sportining ommaviy axborot vositalarida yoritilmagani ayol ishtirokchilarga bir qancha sohalarda qiyinchiliklar tugʻdirdi, jumladan, bir nechta namunalarni taqdim etish va homiylardan pul olishni qiyinlashtiradi. 1996-yilda gazeta, radio va televideniyeda ayollar sportini yoritishning ulushi sifatida eng yomon yoritilish radioda boʻlgan, faqat 1,4% ayollar sportiga toʻgʻri kelgan. Gazeta nashrlari 10,7% bilan eng yaxshi boʻldi, televidenie ikkinchi oʻrinni egalladi va barcha sport nashrlarining 2% faqat ayollar sportiga bagʻishlangan. Gazeta nashrlari toʻrt yil oldingiga qaraganda sezilarli darajada yaxshilandi, bu yerda ayollar sportining umumiy yoritilishi 4,5% ni tashkil etdi. Gazeta yoritilishida muammolar bor edi: ayollar sporti yoritilishining aksariyati erkaklar sportiga oid yangiliklar kam boʻlgan kunlarda paydo boʻldi.

Yaqinda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, agar sport turlari bepul efirga uzatilsa, ayollar sportiga qiziqish ortishi mumkin edi. Yaʼni, ayollar sportini hech qanday obunasiz tomosha qilish mumkin edi. Ijtimoiy tarmoqlar bunga yorqin misoldir. Ayollar sportini tomosha qilish boʻyicha ijtimoiy tarmoqlar reytingiga kelsak, Facebook birinchi (87%), YouTube ikkinchi (56%) va Instagram uchinchi (43%).

Rebel Womenʼs Big Bash (WBBL) va Ayollar Avstraliya Qoidalari Futbol Ligasi (AFLW) — bu tomoshabinlarni jalb qilgan platformalarning ikkita yaxshi namunasidir. Ayollar avstraliyalik kriket hozirda 43%ga ega.

2010-yilda Yangi Janubiy Uels Universiteti Jurnalistika va Media Tadqiqot Markazi va Media Monitorlar tomonidan olib borilgan hisobotda ayollarning sport bilan shugʻullanishi Avstraliya televideniesidagi barcha sport yangiliklarining atigi 9 foizini tashkil qilgani aniqlandi. Ammo erkaklar sporti haqidagi yoritmalar televidenie yangiliklarining 81 foizini egallagan. 10% qamrovi jinsga xos boʻlmagan.

## Professional sport
Hozirda Avstraliyada sportdan daromad oladigan ayollar erkaklarnikiga qaraganda ancha kam. Anʼanaga koʻra, professional ayol golfchilar, tennischilar va sörfçülar xalqaro trassalardan daromad olishlari mumkin edi. Hukumat grantlari va musobaqalardan tushgan daromadlarni homiylik hisobidan toʻldirishga muvaffaq boʻlgan yuqori darajadagi olimpiya sportchilarining cheklangan. 2012-yilgi London Olimpiadasining 100 metrga toʻsiqlar boʻyicha oltin medali sovrindori Salli Pirson oʻyinlardan soʻng homiylaridan ayrilganida ayol sportchilar uchun homiylik yoʻqligi taʼkidlangan edi.

Yaqin oʻtkan yillarda,  basketbol va kamroq darajada futbol va netbol kabi jamoaviy sport turlaridan sportchilar sportdan maʼlum daromad olishlari mumkin edi. 2009-yilda Ayollar Milliy Basketbol Ligasidagi oʻrtacha oʻyinchilarning maoshi ularga toʻla vaqtli basketbol oʻynashga imkon beradigan darajada yuqori emas edi: ular yiliga 5 000 dan 10 000 dollargacha daromad olishdi. Avstraliyalik sportchilar professional sport bilan shugʻullanish uchun xorijga ketishdi. Ular orasida Amerika Qoʻshma Shtatlarida basketbol oʻynagan Loren Jekson, Erin Fillips, Kristi Harrower, Belinda Snell va Penni Teylor bor.

Soʻnggi yillarda netbolchilar, ayniqsa, ANZ chempionati tashkil etilgandan beri daromad olishga muvaffaq boʻlishdi. Biroq, 2013-yilda Avstraliya Diamonds oʻyinchilari yiliga 10 000 dollar boʻlgan oʻrtacha maoshlarini 20 000 dollarga oshirish uchun bahslashdilar. Bahs chogʻida Netball Australia kompaniyasining bosh direktori Keyt Palmerning taʼkidlashicha, hozirgi olmoslarning yettitasi netbol va unga aloqador faoliyatdan 100 000 dollardan koʻproq daromad olgan, toʻrttasi esa 150 000 dollardan koʻproq daromad olgan. 2016-yilgi netbol mavsumidan soʻng Netball Australia oʻzining milliy ligasini tashkil etish foydasiga ANZ chempionatidan chiqdi va keyingi mavsumni Suncorp Super Netball sifatida boshladi. Yangi liganing birinchi mavsumida oʻyinchilarning eng kam maoshi 27 000 dollardan ortiq qilib belgilandi, bu ANZ chempionatining yakuniy mavsumidagi minimal ish haqidan ikki baravar koʻp. 2019-yilgi mavsum uchun futbolchilarning eng kam ish haqi 30 000 dollargacha koʻtarildi.

Milliy futbol jamoasi, Matildalar va ularning maoshi bilan bogʻliq muammolar mavjud. Milliy miqyosda erkaklar va ayollar oʻrtasidagi ish haqi nomutanosibligi muammolarni keltirib chiqardi. Matildalar xalqaro oʻyinda bor-yoʻgʻi 500 dollar, erkaklar terma jamoasi esa Socceroos har bir oʻyin uchun 6500 dollardan koʻproq maosh oladi. Erkaklar terma jamoasi jahon chempionatida bir oʻyinda finalga chiqqanida ayollardan koʻra koʻproq pul ishlab topdi. Ikki jamoaning muvaffaqiyatini solishtiradigan boʻlsak, Matildalar hozirda dunyoda 5-oʻrinni egallab turibdi, erkaklar esa 50-oʻrinni egallab turibdi. Matildas 2015-yilda olayotgan moliyaviy mukofotning yoʻqligiga norozilik sifatida AQSh boʻylab xalqaro turneni boykot qildi. Ushbu tur juda muhim edi, chunki Jahon chempionatidagi muvaffaqiyatdan bir necha oy oʻtgach. Ular, shuningdek, amaldagi jahon chempionlariga qarshi toʻqnash kelishdi, shuning uchun bu Avstraliyada ayollar futbolining davom etayotgan yuksalishini namoyish qilish uchun katta imkoniyat edi. Biroq, FFA bilan muvaffaqiyatsiz muzokaralardan soʻng ular norozilik bildirishga va turni boykot qilishga qaror qilishdi. Baʼzilari oʻzaro bogʻliq boʻlgan bir qator maqsadlarga qaratilgan nizolar va ularni quyidagicha ajratish mumkin:

-Xalqaro futbolda yuqori samaradorlik standartlari uchun zarur boʻlgan vaqt va talablarni belgilovchi asosiy minimal standartlarni taʼminlash;

-Tenglik va imkoniyatlar tengligi;

-Elita futbolchi ayollar uchun martaba yoʻlini yaratish va futbolni yosh ayollar uchun tanlagan sport turiga aylantirish.

-PFA Matildasning maoshlariga zudlik bilan tuzatish kiritilishini kerak, shuning uchun ular hech boʻlmaganda Avstraliyaning yiliga 33 000 dollarga teng boʻlgan eng kam maoshi bilan teng boʻlsin.

## Havaskor sport

### Olimpiyada
1912-yilda Fanni Dyurak va Mina Uayli yozgi Olimpiya oʻyinlarida Avstraliyani himoya qilgan birinchi ayol sportchilar boʻlishdi. 1912-yilgi Stokgolm Olimpiadasida Dyurak ayollar oʻrtasida 100 metrga erkin usulda suzishda oltin medal va Uayli kumush medalni qoʻlga kiritdi.

1952-yilda Nensi Burli va Gvenet Moloni Avstraliyaning birinchi ayol qishki olimpiyachilariga aylanishdi. Ular 1952-yilda Osloda (Norvegiya) boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiya oʻyinlarida figurali uchish boʻyicha ishtirok etishdi.

1991-yilda Helen Brownlee Avstraliya Olimpiya qoʻmitasining Ijroiya kengashiga saylangan birinchi ayol boʻldi.

1988-yilda Seul Olimpiadasida Avstraliyaning *Xokkeyroos* ayollar xokkey jamoasi Olimpiya oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritgan birinchi Avstraliya ayollar jamoaviy sporti boʻldi. Xokkeychilar 1996-yilgi Atlanta va 2000-yilgi Sidney oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritishdi.

2002-yilda Solt-Leyk-City 2012-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan Alisa Kemplin Avstraliyaning birinchi ayol qishki Olimpiya oʻyinlari oltin medaliga aylandi.

### Paralimpiya oʻyinlari
1960-yilda Dafni Hilton birinchi yozgi oʻyinlar boʻlgan 1960 Paralimpiya oʻyinlarida Avstraliya terma jamoasidagi yagona avstraliyalik ayol edi. 2006-yilda Emili Yansen togʻ changʻichisi, Avstraliyaning birinchi qishki paralimpiyachi ayoliga aylandi.

## Hukumat
1984-yilda Hamdoʻstlikning jinsiy kamsitish toʻgʻrisidagi qonuni 1984-yilda qabul qilindi. Ushbu Qonun shaxsni jinsi, oilaviy ahvoli yoki homilador boʻlgani uchun kamsitishni noqonuniy qildi. Barcha sport klublari, agar ular oʻynagan yoki ishtirok etgan sport turiga aʼzo boʻlishni istasa, ayollarga imkoniyat berishga majbur boʻlgan.

Avstraliya hukumati ayollarning sport bilan shugʻullanishini ragʻbatlantirdi. 1985-yilda Avstraliya hukumatining sportdagi ayollar boʻyicha ishchi guruhi "*Ayollar, sport va ommaviy axborot vositalari* " nomli hisobotni eʼlon qildi, unda Avstraliya Sport komissiyasi (ASC) tarkibida Ayollar sporti boʻlinmasini yaratish tavsiya etilgan. Bu birlik 1988-yilda tashkil etilgan. 1992-yilda ASC tomonidan oʻsmir qizlarning sportdan voz kechishini kamaytirish maqsadida „*Faol qizlar*“ kampaniyasi boshlandi. 2002-yilda ASC Ayollar maqomi boshqarmasi tomonidan 180 000 AQSH dollari miqdorida moliyalashtirilib, qishloq va chekka jamoalarda sport bilan shugʻullanuvchi ayollarning etakchilik mahoratini oshirish uchun grantlar dasturini yaratdi. 2013—2014 moliyaviy yilda *Ayollar uchun sport yetakchiligi grantlari va stipendiyalari dasturi* jismoniy shaxslar va tashkilotlarga oʻzlarining etakchilik salohiyatini murabbiylik, mansabdorlik, boshqaruv, menejment va maʼmuriyat va kommunikatsiyalar, ommaviy axborot vositalari va marketing sohalarida oshirish boʻyicha trening oʻtkazishlari uchun 400 000 AQSh dollari ajratdi.

## Manbalar