Malika Alice, Atlon grafinyasi

**Malika Alice, Atlon grafinyasi** (Alice Mary Victoria Augusta Pauline; 1883-yil 25-fevral — 1981-yil 3-yanvar) — Britaniya qirollik oilasining aʼzosi. U qirollik oilasining eng uzoq umr koʻrgan Britaniya malikasi va qirolicha Viktoriyaning tirik qolgan soʻnggi nabirasi edi. Malika Alice 1940-yildan 1946-yilgacha Rido Xollning shogirdi boʻlgan, uning eri Lord Atlon esa Kanada general-gubernatori boʻlib ishlagan.

## Yoshligi
Malika Alice 1883-yil 25-fevralda Vindzor qasrida Albaniya gersogi va gersoginyasi oilasida tugʻilgan. Uning otasi qirolicha Viktoriya va shahzoda konsorti Albertning kenja oʻgʻli edi. Uning ukasi, shahzoda Charlz Edvard 1884-yil 19-iyulda tugʻilgan.

Malika uchun 1883-yil 26-martda Vindzor qal’asining shaxsiy cherkovida suvga choʻqinish marosimini oʻtkazilgan. Unga marhum otasining xolasi sharafiga Alice nomi berildi. Uning oilasi: Qirolicha Viktoriya (ota tomondan buvisi); nemis malikasi (Alicening xolasi malika Beatris boʻlgan); Gessen va Reynning Buyuk Gersogi (uning xolasining eri); Valdek va Primont malikasi (uning buvisi); Uels shahzodasi (uning amakisi); nemis valiahd malikasi (uning xolasi, qaynsinglisi Uels malikasi uning vakili boʻlgan); Vyurtemberg shahzodasi Vilgelm (uning qaynisi, uning amakivachchasi Tek gersogiga vakil boʻlgan); Bentheim va Shtaynfurtning merosxoʻr malikasi Helena (uning xolasi); va Kembrij gersoginyasi Avgusta (buvisining xolasi, uning qizi Tek gersoginyasi) va boshqa nufuzli shaxslardan iborat edi. U 1898-yilda qirolicha Viktoriya ishtirokida Kanndagi Avliyo Jorj Qirollik yodgorlik cherkovida qirollik oilasi tarkibiga kiritilgan.

Malika Alice qirolicha Viktoriyadan kelib chiqqan gemofiliya genini tashuvchilardan biri edi. Malika Alice bu genni otasidan meros qilib olgan.

## Nikoh va oila

1904-yil 10-fevralda Vindzordagi Avliyo Jorj ibodatxonasida Albaniya malikasi Elis oʻzining ikkinchi amakivachchasi, shahzoda Aleksandr Tekka, (Aleksandr Tek Uels malikasi (keyinchalik Qirolicha Meri, Jorj V ning turmush oʻrtogʻi) Merining ukasi boʻlgan) turmushga chiqdi.

Ularning uchta farzandi bor edi:

* Tek malikasi Mey, keyinroq Ledi Mey (1906-yil 23-yanvar — 1994-yil 29-may); kembrijlik 1931-yilda ser Genri Abel Smitga turmushga chiqdi.
* Tek shahzodasi Rupert, keyinchalik Vikont Trematon (1907-yil 24-avgust — 1928-yil 15-aprel); avtohalokatda vafot etgan.
* Shahzoda Moris Frensis Jorj Tek (1910-yil 29-mart — 1910-yil 14-sentabr); besh oyligida vafot etdi.

Uning turmush oʻrtogʻiga 1917-yilda unvonlaridan voz kechganidan keyin Atlon grafligi berildi. Birinchi jahon urushidan keyin graf harbiy xizmatdan nafaqaga chiqqanidan soʻng, er-xotinning Londondagi qarorgohi Kensington saroyidagi Clock Houseʼda ilgari Alicening onasiga tegishli boʻlgan inoyat va imtiyozli kvartiralarni sotib, 1923-yilda Gʻarbiy Sasseksdagi Brantrij Parki qishloq uyini sotib oldilar.

Malika Alice Niderlandiya qirolichasi Beatriksning choʻqintirgan onasi edi, u ona tomondan birinchi amakivachchasi, Gollandiya qirolichasi Vilgelminaning nevarasi edi.

## Janubiy Afrika, Kanada va Ikkinchi Jahon urushi

Graf Janubiy Afrika Ittifoqining general-gubernatori etib tayinlangan va 1924-31-yillarda xizmat qilgan. Malika Alice unga hamroh boʻlgan va oʻsha davrda vitse-prezident boʻlgan. Lord Atlon va malika Alicening Muizenbergda qirgʻoq boʻyida plyaj uyi qurilgan boʻlib, u hozirgacha saqlanib qolgan va Janubiy Afrikaning milliy yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Atlonning Keyptaun chekkasi general-gubernator sharafiga nomlangan; Outeniqua transport muzeyida plyajdagi uy tasviri saqlanib qolgan, bu Atlonlarning Keyptaundagi qarorgohi haqidagi yagona eslatmadir.

1940-yilda mashhur Lord Tvidsmuirning toʻsatdan vafot etishi bilan Kanada urush paytida general-gubernatorsiz qoldi. Kanada hukumatlarining Kanada fuqarolarini general-gubernator etib tayinlash niyatiga qaramay (Avstraliya 1931-yilda Avstraliya fuqarosi ser Isaak Isaacsni general-gubernator etib tayinlagan edi — qirol oilasi 1939-yildagi qirollik safari davomida bu qarori bilan keng jamoatchilik tomonidan qoʻllab-quvvatlangan edi. Qirolicha Meri akasi va boshqa Dominionning sobiq general-gubernatori sifatida Lord Atlon qoniqarli nomzod boʻlib tuyuldi va Kanada bosh vaziri (WL Makkenzi King) qirolga uni tayinlashni maslahat berdi.

Malika Alice eriga Kanadaga hamroh boʻlib, u 1940-yildan 1946-yilgacha general-gubernator boʻlib ishlagan, asosan Ottavadagi Rido Xollda istiqomat qilgan. Ularning uch nabiralari Enn, Richard va Elizabet urush davomida Kanadada ular bilan birga yashadilar.

Oʻz lavozimiga kirishgandan soʻng, gubernator darhol urush harakatlarini qoʻllab-quvvatlashda faol boʻldi, mamlakat boʻylab sayohat qildi va koʻp eʼtiborini harbiy ob’ektlarda oʻqiyotgan yoki yarador va kasalxonada boʻlgan qoʻshin askarlariga qaratdi. General-gubernator lavozimini kanadaliklar va ularning monarxlari oʻrtasidagi bogʻliqlik sifatida koʻrib, Atlon shuningdek, nutqlarida qirol Adolf Gitler va natsistlar rejimiga qarshi kurashda kanadaliklar bilan birgaligini aytdi.

Kanada vitse-reinesi sifatida malika Alice ham Kanada Qirollik dengiz flotining faxriy komendanti, Kanada Qirollik havo kuchlari ayollar diviziyasining faxriy havo komendanti va Sent-Jon tez yordam brigadasining hamshiralik boʻlimi prezidenti lavozimlarida xizmat qilib, urush harakatlarini qoʻllab-quvvatladi.

1944-yilda Britannia koʻrfazidagi *malika Alice kazarmalari kabinasi* Ottavada joylashgan Kanada Qirollik havo kuchlari ayollar boʻlimi xodimlari uchun yozgi dam olishni taʼminladi. Kabina Britannia qayiq klubining tennis, raqs va qayiqda uchish uchun moʻljallangan inshootlari yaqinida joylashgan edi. Ottavadagi Qirol qizlari gildiyasidan ijaraga olingan kabinada 60 ta karavot, alohida oshxona va ovqatlanish pavilyoni mavjud edi. Kabina ilgari onalar va toʻyib ovqatlanmaydigan bolalar uchun kottej sifatida xizmat qilgan.

Urush gubernatorni uyiga yaqinlashtirdi, chunki koʻchirilgan Yevropa qirollik oilalariga mansub boʻlganlarning koʻpchiligi Kanadada boshpana izlab, qirollik va vitse-qirollik qarorgohi Rido Xollda yoki uning yaqinida istiqomat qilgan. Qirollik mehmonlari orasida valiahd shahzoda Olav va Norvegiya valiahd malikasi Marta bor edi; Buyuk Gersoginya Sharlotta va Lyuksemburg shahzodasi Feliks ; Yugoslaviya qiroli Pyotr ; Gretsiya qiroli Jorj ; Burbon-Parma imperatori Zita (Avstriya) va uning qizlari; shuningdek, qirolicha Vilgelmina va uning qizi malika Juliana bor edi. Bundan tashqari, 1941-yil dekabr oyida Buyuk Britaniya bosh vaziri Uinston Cherchill Rido Xollga keldi va u yerda xonasidan telefon orqali Britaniya Vazirlar Mahkamasi majlislariga raislik qildi.

Vitse er-xotin, shuningdek, Kvebek shahrida bosh vazir Makkenzi Kingga, shuningdek, Kvebek konferensiyalari deb nomlanuvchi anjumanda ishtirok etish uchun yigʻilgan Cherchill va AQSh prezidenti Franklin D. Ruzveltga mezbonlik qilishdi. Konferensiyalar 1943-yil 17 va 24-avgust kunlari La Citadelleʼdeki vitse-rezident qarorgohida, ikkinchisi esa 1944-yil 12 dan 16-sentabrgacha Château Frontenac’da sodir boʻlgan. Oʻsha Kvebek konferensiyasi paytida qal’ada Ruzvelt, Cherchill va Makkenzi King bilan grafning fotosuratlari keng nashr etilgan.

Aynan shu yigʻilishlarda toʻrt kishi oxir-oqibat fashistlar Germaniyasi va Yaponiya ustidan gʻalabaga olib keladigan Ittifoqchilar strategiyasini muhokama qilishdi. 1945-yil 8-mayda Germaniya va oʻsha yilning 15-avgustida Yaponiya taslim boʻlgach, Atlon parlament ichida va boshqa joylarda oʻtkazilgan milliy bayramlarni boshqargan. Shundan soʻng u oʻz nutqlarida Kanada kelajagi urush bilan emas, balki qayta qurish va yarashuvdagi kuchli rol bilan belgilanishi haqida gapirdi.

Kanadada boʻlgan vaqtlari davomida Atlonlar turli xayriya va ijtimoiy tadbirlarni qoʻllab-quvvatladilar, shuningdek, Rideau Hall maydonlaridakonkida uchish saboqlarini oʻtkazdilar, shuningdek, Gatineau Parkida birgalikda changʻi uchishdi. Er-xotin Kanadadan joʻnab ketishdan oldin, Atlon qirolning vakili sifatidagi davrining oxirida, Kanada muhandislik instituti tomonidan beriluvchi Atlon-Vanyer muhandislik stipendiyasini meros qilib qoldirdi.

## Jamoat hayoti

Oʻzining hayoti davomida malika Alice koʻplab majburiyatlarni bajargan va qirollik oilasi ishtirok etgan koʻplab tadbirlarda ishtirok etgan. Janubiy Afrika va keyin Kanada vitse-reinasi sifatidagi oddiy vazifalaridan tashqari, u toʻrtta Britaniya monarxlari: Edvard VII, Jorj V, Jorj VI va Yelizaveta II ning toj kiyish marosimlarida, shuningdek, Gollandiya qirolichasi Juliananing tantanalarida qatnashgan. U, shuningdek, Britaniya armiyasining ikkita boʻlinmasi va bitta Rodeziya armiyasining bosh polkovnigi edi. Ikkinchi jahon urushi paytida u Kanada Qirollik havo kuchlari ayollar diviziyasining faxriy havo komendanti boʻlgan. 1950-yilda u Gʻarbiy Hindiston universitetining (keyinchalik Gʻarbiy Hindiston universitet kolleji) birinchi rektori boʻldi. Kansler sifatida u har yili universitetga tashrif buyurgan. Yamayka general-gubernatori ser Kennet Blekbern va uning rafiqasi mehmoni boʻlgan.

1930-yildan 1960-yilgacha u London universiteti Qirollik Xolluey kolleji kengashi (boshqaruv organi) raisi boʻlgan. Malika Alice eri, qizi va kuyovi bilan 1937-yilda Niderlandiya qirolichasi Juliananing Lippe-Biesterfeld shahzodasi Bernxard bilan toʻy marosimida qirolning vakili sifatida ishtirok etgan.

Malika turmush oʻrtogʻi bilan 1938-yilning qishida Bahrayn va Saudiya Arabistoniga tashrif buyurdi. U Britaniya qirollik oilasining arab mamlakatlariga tashrif buyurgan birinchi aʼzosi va qirol Abdulaziz bilan uchrashgan yagona shaxs edi. Ularning jiyani lord Frederik Kembrij tashriflarida ularga hamrohlik qilgan. Saudiya Arabistonida malika Alice Ar-Riyod, Xofuf va Dammamga tashrif buyurdi va qirolning singlisi Nura bint Abdul Rahmon va Saudiya qirollik oilasining boshqa aʼzolari bilan uchrashdi.

1966-yilda malika Alice oʻzining *“Mening nabiralarim uchun"* xotiralarini nashr etdi.

## Keyingi hayoti va vafoti
Ikkinchi jahon urushi oxirida Bavariyadagi Amerika harbiy hukumati general Jorj Patton qoʻmondonligida urush paytida fashistlar tarafdori sifatida qilgan harakatlari tufayli Alicening akasi Charlz Edvard, Saks-Koburg gersogi va Gotani hibsga oldi va qamoqqa tashladi. Alice akasining qamoqqa olinganidan xabar topib, eri bilan Germaniyaga kelib, uning amerikalik asirlari bilan uning ozod etilishini iltimos qildi. Ular taslim boʻlmadilar va 1946-yilda u denazifikatsiya sudi tomonidan hukm qilindi, soʻng ukasi katta jarimaga tortildi va deyarli bankrot boʻldi.

Earl of Atlon(Aleksande Tek) 1957-yilda Londondagi Kensington saroyida vafot etdi. Malika Alice oʻlimiga qadar u yerda yashab, 1981-yil 3-yanvarda 97 yoshu 313 kunligida vafot etdi. Shu vaqtgacha u qirollik shajarasining eng uzoq umr koʻrgan Britaniya malikasi edi.

Uning Vindzor qal’asidagi Avliyo Jorj ibodatxonasidagi dafn marosimida qirollik oilasining barcha aʼzolari ishtirok etishdi. U eri va oʻgʻli bilan birga Frogmor Qirollik dafnxonasida, Vindzor Buyuk Parkidagi Qirolicha Viktoriya va shahzoda Albert maqbarasi orqasida dafn etilgan. Uning qizi va kuyovi ham unga yaqin joyda dafn etilgan.

Oʻlimi paytida u Shvetsiya qiroli va Buyuk Britaniya qirolichasining xolasi edi. U oltita hukmronlik davrini boshdan kechirdi: Viktoriya (buvisi), Edvard VII (amakisi), Jorj V (amakivachchasi va qaynonasi), Edvard VIII (birinchi amakivachchasi va jiyani), Jorj VI (birinchi amakivachchasi) bir marta olib tashlangan va jiyani) va Yelizavetta II.

## Maqtovlar

*  Viktoriya va Albert qirollik ordenining xonimi, ikkinchi darajali (VA)
*  1948-yil 1-yanvar: Qirollik Viktoriya ordeni (GCVO) Dame Grand Xoch
*  1937-yil 11-may: Buyuk Britaniya Imperiyasining eng yaxshi ordeni (GBE) Dame Grand Xoch

### Faxriy harbiy tayinlash

*  Birinchi yordam hamshirasi

### Qurollar
Erkaklar qatorida qirolicha Viktoriyaning nabirasi sifatida malika Alice qirollik qurollari nishonidan farqlanish uchun 5 ballli yorliq ishlatishga haqli edi. Yorliqlarining markaziy nuqtasida xoch, qolganlarida yurak gullari aks etgan.

## Shajarasi

## Manbalar

## Havolalar

* Faxriy unvonlar va harbiy unvonlar roʻyxati, regiments.org; 2017-yil 25-iyun kuni kirgan.
* Qirolicha Viktoriya, otasi tomonidan buvisi haqida norasmiy gapirayotgan HRH malika Elisning YouTube videosi; taxminan 1976-yil