open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saniyat al-Uqob jangi

**Saniyat al-Uqob jangi** () – 634-yilda Xolid ibn al-Volid boshchiligidagi Roshidun xalifaligi hamda Vizantiya imperiyasi oʻrtasida kechgan jang. Musulmonlar Herakleios tomonidan qamalda qolgan Damashq garnizonini ozod qilish uchun yuborilgan Vizantiya qoʻshiniga qarshi kurashgan. Jangga tayyorgarlik jarayonida xalifalik qoʻshinlari Damashq shahrini butun mintaqadan ajratib qoʻyishni maqsad qilgan edi. Shu reja asosida Xolid janubda, Falastinga olib boruvchi yoʻl boʻylab, shimolda esa Damashqdan Hims (Emesa) tomon yoʻlga oʻz qoʻshinlarini joylashtirdi. Shuningdek, Damashqqa eltuvchi boshqa yoʻllarga ham kichik boʻlinmalar qoʻyildi. Bu boʻlinmalar aygʻoqchilik qilish va Vizantiya imperiyasi tomonidan yuborilishi mumkin boʻlgan yordam kuchlarini kechiktirishga xizmat qilar edi. Vizantiya imperatorining yordam kuchlari aynan shu boʻlinmalar tomonidan yoʻlda toʻxtatib qolindi. Ular dastlab ustunlikka ega boʻlishdi, biroq jang Saniyat al-Uqob () deb ataluvchi tor togʻ yoʻlida davom etdi va aynan shu yerda Xolid ibn al-Volid shaxsan oʻzi qoʻshimcha kuchlar bilan yetib keldi va Vizantiya qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratdi.

## Manbalar
Marj ad-Dibaj jangi

**Marj ad-Dibaj jangi** () – 634-yil sentyabr oyida Damashq fathidan omon qolgan Vizantiya hamda Roshidun xalifaligi qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Bu jang Damashqni zabt etgan musulmonlar tomonidan olib borilgan muvaffaqiyatli hujum boʻlib, uch kunlik sulhdan soʻng vizantiyalik omon qolgan askarlarga qarshi amalga oshirilgan.

## Tarixi
Damashq musulmonlar tomonidan 634-yilning 21-avgustidan 19-sentyabriga qadar taxminan bir oy davomida qamal qilinganidan soʻng Roshidun qoʻshini tomonidan bosib olingan. Bu hujum Damashq zabt etilgach, uch kunlik sulhdan keyin Vizantiya qoʻshinlarining omon qolgan askarlariga qarshi uyushtirilgan muvaffaqiyatli yurish boʻlgan.

## Adabiyotlar
* 
*
Muzayya jangi

**Muzayya jangi** () – musulmon arab qoʻshini va Sosoniylar imperiyasi oʻrtasida kechgan jang. Xolid ibn Valid Ayn at-Tamrdan Dumat al-Jandalga Iyod ibn Gʻanmga yordam berish uchun yoʻl olganida forslar Xolid oʻz qoʻshinining katta qismini olib Arabistonga qaytib ketganida ishongan edi. Shu sababli forslar musulmonlarni sahroga haydab chiqarib, yoʻqotilgan hududlarni qaytarib olishga va obroʻ-eʼtiborlarini qayta tiklashga qaror qildilar. Ular aynan Xolid ibn Valid bilan yana jang qilishni istamas edilar, biroq Xolidsiz musulmonlarga qarshi kurashga kirishga tayyor edilar.

## Hujum
Xolid ibn al-Volid hujum qilish uchun harakat boshlashga buyruq berdi. Uchta alohida boʻlinma Husayd, Xanafis va Ayn at-Tamrdan Xolid tomonidan aniq belgilangan alohida yoʻnalishlar boʻylab harakat qilishga va Musayyadan bir necha mil uzoqlikdagi joyda va vaqtda toʻplanishga buyruq berildi. Ushbu yurish rejada koʻrsatilganidek amalga oshirildi va uchta boʻlinma belgilangan joyga yigʻildi. Xolid ibn Valid hujum vaqtini hamda uch boʻlinmaga dushmanning uch tomonidan hujum qilishni belgilab berdi. Imperiya qoʻshini musulmonlarning ularga uch tomondan zarba berishidan hujum vaqtida xabardor boʻldi. Tunda amalga oshirilgan ushbu hujum oqibatida imperiya askarlari oʻzini yoʻqotib qoʻydi va ularning qarorgohida vahima yuzaga keldi. Bir boʻlinmadan qochgan imperiya askarlari boshqa tomondan hujum amalga oshirayotgan dushman harbiylariga duch keldi va bu narsa tartibsizlikni kuchaytirdi. Jang oqibatida minglab askarlar halok boʻldi. Musulmonlar dushmanning butun qoʻshini yoʻq qilishga harakat qilishdi, biroq shunga qaramay, koʻplab eronliklar hamda nasroniy arablar qorongʻilikdan foydalanib, qochishga muvaffaq boʻldilar.

## Urush oqibati
Muzayya jangidan soʻng omon qolgan nasroniy arablar va fors askarlari Saniyyadagi arab qoʻshini tarkibiga qoʻshilishdi. Ular keyinchalik Saniy va Zumayl janglarida yoʻq qilingan.

## Adabiyotlar
* A. I. Akram, *The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns*, Nat. Publishing. House, Rawalpindi (1970) .

## Havolalar
* A. I. Akram, ''The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns'' Lahore, 1969
Daryo jangi

**Daryo jangi** (), shuningdek, **al-Madhar jangi** sifatida ham tanilgan boʻlib, Mesopotamiyada (Asoriston viloyati) Roshidun xalifaligi va Sosoniylar imperiyasi kuchlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Xolid ibn al-Volid qoʻmondonligi ostidagi musulmonlar son jihatidan ustun boʻlgan Sosoniylar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan.

## Tarixi
Islom paygʻambari Muhammad 632-yil 8-iyunda vafot etdi va Abu Bakr uning oʻrniga birinchi xalifa etib tayinlandi. Abu Bakrning xalifaligi 27 oy davom etdi va bu davrda Arabiston boʻylab arab qabilalarining isyonlarini bostirib, murtaddlikka qarshi muvaffaqiyatli yurish olib bordi. Madinaning Arabistondagi hokimiyatini tikladi. Isyonlar bostirilgach, Abu Bakr xalifalikdan tashqaridagi yerlarni zabt etish uchun oʻz yurishlarini boshladi. Sosoniylar hamda Vizantiya imperiyasiga (Sharqiy Rim imperiyasi) qarshi yurishlarni amalga oshirdi va shu tarzda bir necha oʻn yil ichida tarixdagi eng yirik imperiyalardan birining shakllanishiga zamin yaratdi.

Ridda urushlaridan soʻng, musulmon qabila boshligʻi Iroqdagi Fors chegara shaharlariga hujum qildi. Ushbu hujumlarning muvaffaqiyati ortidan Abu Bakr xalifalikni kengaytirishni rejalashtirdi va bu ishni boy Fors viloyati hisoblanuvchi Iroqdan boshladi. Roshidun armiyasi qoʻmondoni etib esa eng yaxshi sarkarda Xolid ibn al-Volidni tayinladi. Musulmonlar 633-yil aprel oyida Sosoniylar Fors imperiyasiga bostirib kirdi va Zanjir jangida Sosoniylar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi.

## Urush oqibati
Daryo jangidan soʻng Xolid yana uchta jangda, jumladan, Valaja jangi, Ullays jangi hamda Hira jangida fors qoʻshinlarini magʻlub etdi va oʻzining asosiy maqsadiga erishdi, yaʼni al-Hirani qoʻlga kiritdi. Musulmonlarning Iroqqa birinchi istilosi toʻrt oy ichida yakunlandi. Keyinchalik Abu Bakr Xolidni Suriyaning Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishni boshqarish uchun ham yuborgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali

**Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali** – Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining final uchrashuvi boʻlib, 2009-yil 29-avgust kuni Toshkent shahridagi Paxtakor stadionida boʻlib oʻtdi. Finalda Paxtakor va Bunyodkor jamoalari toʻqnash kelishdi.

Paxtakor jamoasi 1:0 hisobida gʻalaba qozonib, Oʻzbekiston Kubogi sohibiga aylandi. Klub oʻz tarixida 10-marta kubok gʻolibi boʻldi.

## Oʻyin tafsilotlari

### Hisob tafsiloti

## Manbalar

## Yana qarang
* Bunyodkor PFK 2009-yilgi mavsumi

## Havolalar
* Championat.asia
* Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasi rasmiy sayti
Pohang Steelers

**Pohang Steelers** (Xangul: 포항 스틸러스) – Janubiy Koreyaning Shimoliy Gyeongsang viloyati Pohang shahrida joylashgan professional futbol klubi. Futbol boʻyicha Janubiy Koreyaning eng yuqori divizioni boʻlgan K League 1 jamoasi. Steelers 1973-yil 1-aprelda POSCO FC nomi bilan tashkil etilgan. Janubiy Koreyaning eng muvaffaqiyatli jamoalaridan biri, K-liganing besh marta va AFC chempionlar ligasida uch marta gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superkubogi

**Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superkubogi** () – Oʻzbekiston Superkubogining 10-mavsumi boʻlib, har yili oʻtgan mavsumdagi Superliga va Kubok gʻoliblari oʻrtasida oʻtkazilgan futbol oʻyinidir. 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi gʻolibi – „Andijon“ klubi va 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi chempioni – „Nasaf“ klubi oʻrtasida boʻlib oʻtdi.

„Nasaf“ oʻz tarixida 6-martoaba Superkubok uchun oʻyinda ishtirok etdi va 4-marotaba gʻolib boʻldi. „Andijon“ esa oʻz tarixida birinchi marta Superkubok uchun oʻyinda ishtirok etdi.

## Oʻyin mezboni va rasmiy shaxslar
8-aprel kuni Oʻzbekiston Superkubogi mezbonligiga ikki jamoa uchun ham neytral maydon sifatida Toshkentdagi „Bunyodkor“ stadioni tanlandi. 27-may kuni oʻtkazilishi belgilandi. Ilgiz Tantashev bosh hakam etib tayinlangan.

## Oʻyin tafsilotlari

## Manbalar
Fresne-le-Plan

**** — Fransiyaning  Seine-Maritime departamentida joylashgan kommuna.

## Aholisi
Aholisi 547 kishi.
## Geografiyasi
Maydoni – 6.88&nbsp;km2.
## Manbalar
The Case-Book of Sherlock Holmes

„**The Case-Book of Sherlock Holmes**“ () — shotland yozuvchisi Arthur Conan Doyle yaratgan izquvar Sherlock Holmes haqidagi yakuniy 12 hikoyani oʻzida jamlagan toʻplam. Toʻplamga kiritilgan hikoyalar dastlab 1921-yildan 1927-yilga qadar  oktyabrda Buyuk Britaniyada „Strand Magazine“ jurnalida eʼlon qilingan. Toʻplam oʻlaroq esa 1927-yilning iyunida Buyuk Britaniyada „John Murray“ nashriyotida, AQSHda esa „George H. Doran Company“ nashriyotida chop etilgan. Turli nashrlarda asar nomidagi soʻz „case book“, „case-book“ va „casebook“ shaklida uchraydi.

## Hikoyalar

## Manbalar
### Snoskalar

### Adabiyotlar

*  
* 

## Havolalar

* „The Case-Book of Sherlock Holmes“ Gutenberg loyihasida
Yaponiya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

**Yaponiyaning 17 yoshgacha boʻlgan milliy futbol terma jamoasi** () – yaponiyalik oʻsrmirlarning asosiy terma jamoasi boʻlib, Yaponiya futbol assotsiatsiyasi tomonidan nazorat qilinadi. Jamoa 1994 va 2006-yillarda 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida, shuningdek, 2012-yilda 16 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi AFF chempionatida chempion boʻlgan. Yaponiya milliy terma jamoasi deb oʻzgartirildi.

## Yana qarang

;Yaponiya
;Erkaklar
* Yaponiya milliy futbol terma jamoasi
* Yaponiya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)
* Yaponiya milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
* Yaponiya milliy futzal terma jamoasi
;Ayollar
* Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi (Natijalar)
* Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
* Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

## Manbalar

## Havolalar
* Yaponiya 17 yoshgacha boʻlgan futbol terma jamoasi – rasmiy veb-sayti: JFA.jp 
* Yaponiya terma jamoasining 2021-yilgi taqvimi JFA.jp saytida
Birlashgan Arab Amirliklari milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

**Birlashgan Arab Amirliklarining 17 yoshgacha milliy futbol terma jamoasi** – Birlashgan Arab Amirliklarining oʻsmirlar futbol jamoasi boʻlib, 17 yoshgacha boʻlgan futbolchilar turnirlarida ishtirok etadi. Terma jamoa Birlashgan Arab Amirliklari futbol assotsiatsiyasi tomonidan nazorat qilinadi.

## Amaldagi xodimlar

## Avvalgi tarkiblar

## Manbalar

## Havolalar
* Birlashgan Arab Amirliklari futbol assotsiatsiyasi
Vyetnam milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

**Vyetnam 17 yoshgacha boʻlgan milliy futbol terma jamoasi** – oʻz yosh toifasida Vyetnam nomini himoya qiladigan oʻsmirlar terma jamoasi. Bu jamoa Vyetnam futbol federatsiyasi tomonidan nazorat qilinadi.

## Murabbiylar shtabi

## Oʻzaro oʻyinlardagi natijalari
Quyidagi jadvalda Vyetnamning AFC U-17 Osiyo kubogidagi oʻzaro oʻyinlardagi natijasi.

## Yana qarang

* Vyetnam milliy futbol terma jamoasi
* Vyetnam milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)
* Vyetnam milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)

## Manbalar

## Havolalar
* U-16, Vyetnam U-17
*  Soccerway saytida
*
Zootopia 2

„**Zootopia 2**“ – Walt Disney Animation Studios tomonidan ishlab chiqilayotgan va „Hayvonlar shahri“ (2016) multfilmining davomidir. Politsiyachi doʻstlar haqidagi boʻlajak Amerika kompyuter animatsion komediya-sarguzasht filmi. Film Disney kompaniyasining bosh direktori Bob Iger tomonidan 2023-yil fevralda rasman eʼlon qilingan, biroq ishlab chiqarishning batafsil maʼlumotlari hozircha oshkor etilmagan. Multfilmning premyerasi 2025-yil 26-noyabrda boʻlib oʻtishi rejalashtirilgan.

## Ishlab chiqarilishi
2020-yildan 2022-yilgacha boʻlgan davrda koronavirus epidemiyasi va uning kino ishlab chiqarish hamda kinoprokatga taʼsiri, shuningdek, boshqa sabablar tufayli Disney oʻzi uchun odatiy miqyosdagi animatsion blokbasterni yarata olmaydi. „Rayya va soʻnggi ajdarho“ hamda „Gʻaroyib olamdagi sarguzashtlar“ filmlari prokatda daromad keltirmadi, xitga aylangan „Encanto“ esa kompaniyaga zarur miqdordagi foydani taʼminlay olmagan. Shu vaziyatda, shuningdek, boshqa animatsiya studiyalarining kassa xitlarini taqdim etishdagi muvaffaqiyati fonida Disney oʻz animatsiya studiyalarini daromadli holatga qaytarish rejasini ishlab chiqishga majbur boʻladi. Shu nuqtayi nazardan, 2023-yil fevral oyida Disney aksiyadorlari bilan suhbatda kompaniya bosh direktori Bob Iger yaqin yillarda Walt Disney va Pixar animatsiya studiyalari xavfsiz investitsiyalarni ifodalovchi muvaffaqiyatli franshizalarga eʼtibor qaratishini va oʻta daromadli franshizalardan uchta davomiy film ishlab chiqarilishini eʼlon qiladi: „Frozen 3“, Disneydan „Zootopia 2“ va Pixardan „Toy Story 5“, ushbu filmlarning avval mamoyish etilgan qismlari har biri milliard dollardan ortiq daromad olib, „Oskar“ mukofotiga nomzod boʻlgan yoki sovringa munosib koʻrilgan. Shu bilan birga, Iger kompaniyaning 7000 nafar xodimi ishdan boʻshatilganini eʼlon qilgan.

2024-yil avgust oyida boʻlajak multfilmning ilk kadrlari jamoatchilikka namoyish etiladi. Shuningdek, yangi qahramonlar ham eʼlon qilindi, ular orasida qora ilon ham bor edi. Bu „Zootopia“ dunyosidagi ilk sudralib yuruvchi boʻladi.

## Manbalar

## Havolalar
*
*
Avstraliya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

**Avstraliyaning 17 yoshgacha bo'lgan milliy futbol terma jamoasi** - Homiylik sabablariga koʻra Joeys yoki Subway Joeys nomi bilan tanilgan 17 yoshgacha boʻlgan xalqaro futbol musobaqalarida Avstraliya sharafini himoya qiladi. Jamoa Avstraliyadagi futbol boʻyicha boshqaruv organi – Avstraliya futbol federatsiyasi (AFF) tomonidan nazorat qilinadi. AFF 2006-yilda Okeaniya Futbol Konfederatsiyasini (OFC) tark etganidan soʻng, hozirda Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) va mintaqaviy ASEAN Futbol Federatsiyasi (AFF) aʼzosi hisoblanadi.

Avstraliya oʻn marta OFC chempioni va ikki marta AFF chempioni unvonini qoʻlga kiritgan. Jamoa oʻn ikki marotaba FIFA U-17 Jahon chempionati turnirlarida Avstraliya nomidan ishtirok etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
*Oz Football Joeys Archive
Avstraliya milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)

**Avstraliyaning 20 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha yoshlar terma jamoasi** - norasmiy ravishda „Yosh Sokkeruzlar“ () deb nomlanadi. Bu jamoa xalqaro tunirlarda 20 yoshgacha boʻlgan jamoalar oʻrtasidagi musobaqalarda Avstraliya sharafini himoya qiladi. Jamoa Avstraliya Futbol Federatsiyasi tomonidan boshqariladi.

Avstraliya oʻn ikki marta OFK chempioni va besh marta ASEAN chempioni unvonini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, jamoa oʻn besh marta Jahon chempionatida ishtirok etgan boʻlib, uning eng yuqori natijasi 1991 va 1993-yillarda erishilgan toʻrtinchi oʻrinlardir.

## Yana qarang
* Avstraliya milliy futbol terma jamoasi
* Avstraliya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)
* Avstraliya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

## Manbalar

## Havolalar
* 
*Oz Football Young Socceroos Archive
Futbol boʻyicha 2008-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali

**2008-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali** — 2008-yilgi Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining hal qiluvchi uchrashuvi boʻlib, 2008-yil 10-oktyabr kuni Toshkentdagi Paxtakor markaziy stadionida oʻtkazilgan. Finalda Toshkentning Bunyodkor hamda Paxtakor klublari toʻqnash kelishdi. Uchrashuvda Bunyodkor oʻz tarixida ilk bor Oʻzbekiston Kubogini sohibi boʻldi va mazkur gʻalaba orqali 2009-yilgi AFC Chempionlar Ligasida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritdi.

## Final

## Manbalar
Conservatoire national des arts et métiers

**Conservatoire national des arts et métiers** biznes fanlari boʻyicha aspiranturani taʼminlaydigan Yevropa oliy taʼlim muassasasi. Institutning eng taniqli bitiruvchilari orasida Louis Pasteur va Nicolas Léonard Sadi Carnot.

## Adabiyotlar
* Michel Le Moël, Raymond Saint-Paul dir., *Le Conservatoire des arts et métiers, 1794-1994* (coll. « *Paris et son patrimoine* »), *Délégation à l'action artistique de la Ville de Paris*, 1994, 238 p., ill.
Indoneziya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)

**Indoneziyaning 17 yoshgacha boʻlgan milliy futbol terma jamoasi** Indoneziyani FIFA U-17 Jahon chempionati, AFC U-17 Osiyo kubogi, ASEAN U-16 oʻsmirlar chempionati va boshqa 17 yoshgacha boʻlgan xalqaro futbol musobaqalarida ifodalaydi. Bu jamoa Indoneziya futbol federatsiyasi (PSSI) tomonidan boshqariladi.
## Eng yangi tarix
Jamoa 2018 va 2022-yillarda ikki marta AFF U-16 Yoshlar Chempionatida g‘olib bo‘lgan. Ular 2023-yil aprelda mezbonlik huquqi bekor qilingan Peru o‘rniga 2023-yilgi FIFA U-17 Jahon chempionatiga yo‘llanma olgan.

Keyinchalik jamoa 2025-yilgi Osiyo U-17 kubogiga yo‘llanma olgan. Bu musobaqada Janubiy Koreya va Yamanga qarshi g‘alaba qozonib, kengaytirilgan 48 jamoali FIFA U-17 Jahon chempionatiga chiqish huquqini qo‘lga kiritgan. Bu mamlakatning FIFA turniriga birinchi marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri saralash orqali chiqishi bo‘ldi.

## Yana qarang
* Indoneziya milliy futbol terma jamoasi
* Indoneziya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)
* Indoneziya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)
* Indoneziya milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
* Indoneziya ayollar milliy futbol terma jamoasi

## Manbalar

## Havolalar
*  Indoneziya futbol assotsiatsiyasi rasmiy veb-sayti
Buzaxa jangi

**Buzaxa jangi** () Xolid ibn al-Volid va Tulayha oʻrtasida 632-yilning sentyabr oyida boʻlib oʻtgan.

## Kuch
Xolid ibn al-Volidning qoʻshini 6000 nafar, Tulayhaning qoʻshini 35 000 nafar askardan iborat boʻlgan.

## Jang
Tulayha jang qizgʻin tus olgan paytda Allohdan vahiy kutayotganini bahona qilib, markaziy qoʻshinning orqa tomoniga yashirincha joylashib oldi. Har ehtimolga qarshi biror imkon tugʻilsa, jang maydonidan qochish uchun bir tuyani yonida tutib turdi. Murtadlar lashkari ham musulmonlar kabi markaz va qanotlarga boʻlingan holda saf tortgan, har bir qabila oʻzining urugʻ-aymoqlari bilan birgalikda turar edi. Bu lashkarning boshida Uyayna ismli sarkarda turgan boʻlib, u nafaqat butun qoʻshinga, balki markazdagi eng kuchli 700 nafar Banu Xazraj jangchilariga ham shaxsan boshchilik qilgan. Xolid ibn al-Volid oʻz lashkariga umumiy hujum boshlashni buyurdi. Butun chiziq boʻylab harakat boshlanganida musulmonlar bir necha joyda murtadlarning old saflarini yorib oʻtdilar, ayniqsa, qanotlardagi dushman kuchlari orqaga surildi. Bu vaqtda Uyayna Tulayhaning oldiga ot minib borib, undan Allohning vahiyi haqida soʻradi. Tulayha esa hech qanday vahiy boʻlmagan boʻlsa-da, faqat oddiy ruhlantiruvchi gap bilan javob qaytardi. Oradan biroz vaqt oʻtib, Xolid dushman markazini ham teshib oʻta boshladi. Bu yerda Uyaynaning Banu Xazraj qabilasi qattiqroq qarshilik koʻrsatdi. Uyayna yana ikki bor Tulayhadan vahiy bor-yoʻqligini soʻradi, ammo har safar javob chala va mavhum edi. Shunda Uyayna sarkardasiga boʻlgan ishonchidan voz kechdi va Banu Xazraj jangchilariga jang maydonini tark etishni buyurdi. Markazdan yordam uzilgach, murtadlar armiyasi toʻliq parokanda boʻla boshladi. Bosim ostida qolgan qismlar ham tarqala boshladi. Baʼzi kichik guruhlar qarshilik koʻrsatishda davom etayotgan edi, biroq ular Tulayha va uning oilasi tuyaga minib jang maydonidan qochayotganini koʻrgan zahoti barcha umidlarini yoʻqotib, oʻzlari ham qochishga tushdilar. Gʻalabadan soʻng Xolid qochayotgan murtadlarni quvish uchun darhol tezkor boʻlinmalar yubordi. Jang maydonidan 30 mil janubi-sharqda musulmonlarning bir boʻlimi murtadlar guruhini quvlab yetdi va ular hech qanday qon toʻkilmasdan taslim boʻlishdi. Xolid esa boʻlinmaga oʻzi boshchilik qilgan holda shimolga qarab yurdi va jang maydonidan 60 mil uzoqlikdagi Gʻamra degan joyda Uyayna va uning Banu Xazraj lashkarining katta bir qismini quvib yetdi. Dastlab raqib kuchlari tomonidan biroz qarshilik koʻrsatildi, biroq keyinchalik musulmonlar hujumiga bardosh berolmay ortga chekinishdi. Shundan soʻng, nihoyat, Uyayna ham asirga olindi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* A. I. Akram, *The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns*, Nat. Publishing. House, Rawalpindi (1970) .
Manchester markaziy masjidi

**Manchester** **markaziy masjidi** va **Islom madaniyat markazi** (shuningdek, *Viktoriya* *park masjidi* nomi bilan ham tanilgan) – Angliyaning Manchester shahridagi masjid. Baʼzan *Jome masjidi* deb ham ataladi. U Viktoriya Park markazida, „Curry Mile“ yaqinida joylashgan. Bu masjid Manchester musulmon jamoasida muhim rol oʻynaydi. Masjidning sobiq imom va xatiblari – Hofiz Muiniddin Axtar va Qori Hafiz Javid Axtar boʻlib, ular 2018-yilda masjidni tark etishgan. Qori Javid Ramazon oyida *taroveh* namozlariga ham imomlik qilgan.

Masjid dastlab yonm-yon qurilgan qoʻshni uylar oʻrnida joylashgan. Ulardan biri 1900-yillarning boshidan beri Manchestarda faoliyat yuritgan Suriyalik toʻqimachilik savdogarlariga, ikkinchisi esa asosan Rusholme va Longsight yaqinidagi hududlarda yashovchi osiyolik jamoaga tegishli edi&#x5B; ** &#x5D;.

1971 yilda „Jamiat-ul-Muslimeen“ (Manchester) tashkiloti Viktoriya parkida maxsus masjid qurish ishlarini boshlagan. Ikki qoʻshni uy buzib tashlanib, hozirgi koʻrinishdagi „yangi uslubdagi“ masjid barpo etilgan. Keyingi yillar davomida masjid bir necha marta kengaytirilib, qayta taʼmirlandi.

Ushbu masjid Hindiston yarimorolining Barelviylik mazhabi taʼlimotiga amal qiladi.

## Yana qarang

* Angliyada Islom
* Barelvi harakati
* Britaniya musulmonlari forumi

## Manbalar

## Havolalar

* Jamia Masjid Manchester rasmiy veb-sayti
* Faiz va Islom
Tall Shair

**Tall Shair** (; ) Suriya shimolida hamda Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. Ushbu qishloq Manbij tekisligi shimolida, Jarabulusdan taxminan  janubi-gʻarbda va Turkiyaning Gaziantep viloyati bilan chegaradan atigi  janubda joylashgan.

Tall Shair maʼmuriy jihatdan Jarabulus okrugining Jarabulus nohiyasi tarkibiga kiradi. Qishloqdan  shimolda al-Hajaliya,  janubi-gʻarbda Haymar joylashgan. Qishloqda turkmanlar istiqomat qiladi.
## Manbalar
Met Podujeva masjidi

**Met Podujevo masjidi** (Met Podujeva Mosque) – Kosovo shimoli-sharqidagi Podujevo shahri markazida joylashgan masjid boʻlib, Llapi daryosi sohiliga yaqin hududda bunyod etilgan.
## Manbalar
Tell Agʻbar

**Tell Agʻbar** (; ) Suriya shimolida hamda Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, aholisi 442 kishini tashkil qilgan Tell Agʻbar maʼmuriy jihatdan Jarabulus okrugining Gʻandoura nohiyasi tarkibiga kiradi. Qishloq aholisi turkmanlardan iborat.
## Manbalar
Yigirma besh paygʻambar masjidi

**Yigirma besh paygʻambar masjidi** (, , ) – Rossiya Federatsiyasining Boshqirdiston Respublikasi poytaxti Ufa shahrining janubiy qismida joylashgan. Masjid qurilishi 1995-yil 16-iyunda (Islom paygʻambari Muhammadning tavallud kuni) boshlanib, oʻn besh yil davom etgan va aynan shu kuni (2010-yil 16-iyun) yakunlangan.

Dastlab masjid „ZaFaZa-Ihsan“ deb nomlangan, biroq asoschilarning oʻgʻli tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, dunyoda Qurʼonda zikr etilgan 25 paygʻambarning nomi bilan atalgan masjid yoʻq. Shu sababli, masjid ushbu paygʻambarlar guruhi sharafiga qayta nomlangan.

## Yana qarang

* Rossiyada islom
* Rossiyadagi masjidlar roʻyxati
* Yevropadagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Yamoma jangi

**Yamoma jangi** () – 632-yilning dekabr oyida Ridda urushlari doirasida Roshidun xalifaligidagi isyonlarga qarshi olib borilgan janglardan biri. Hozirgi Saudiya Arabistonining Yamoma hududida, xalifa Abu Bakr qoʻshinlari hamda oʻzini payg‘ambar deb eʼlon qilgan Musaylama oʻrtasida kechgan.

## Urush oqibati
Roshidun xalifaligida sodir etilgan ushbu isyon bostirilgan. Madinaning aholisi bu jangdan keyin Musaylamaning harakatlari natijasida yuzaga kelgan tartibsizlik tugatilganidan xursand boʻlgan, biroq har bir oiladan bir kishi qurbon boʻlganligi ularni qaygʻuga solib qoʻygan edi.

## Taʼsiri
Jang xalifa Abu Bakrni Qur’onning toʻliq yigʻilishiga undagan asosiy omillardan biri boʻldi. Paygʻambar Muhammad hayotligida yozilgan qismlar sahobalar orasida tarqalib, shaxsiy mulk sifatida saqlanardi. Biroq Yamoma jangida 360 nafardan ortiq hofiz (Qur’onni yodlagan musulmonlar) halok boʻldi. Natijada, boʻlajak xalifa Umarning talabiga binoan Abu Bakr Qur’onning birinchi toʻliq shaklini yaratishni buyurdi. U Zayd ibn Sobitni Qur’onning barcha parchalarini (papirus, palma bargi va boshqa materiallarga yozilgan) bitta nusxaga toʻplashni buyurdi. Shu bilan birga, har bir Qur’on oyati kamida ikki nafar hofiz tomonidan yod olinishi kerak edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* A. I. Akram, *The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns*, Nat. Publishing. House, Rawalpindi (1970) .

## Havolalar
* A. I. Akram, ''The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns'' Lahore, 1969
Polsha 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Polsha]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 218 nafar sportchilar bilan 23 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Polsha XOQ rasmiy sayti
At-Tayba

**At-Tayba** (, transliteratsiyasi *at-Tayyiba* yoki *at-Taʼiba*), tarixiy nomi **Tayyibat al-Ism**, Suriya janubida joylashgan qishloq. Maʼmuriy jihatdan Daraa muhofazasi tarkibiga kiradi. Daraadan gʻarbda joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda at-Tayba aholisi  kishini tashkil qilgan. Bu hududda, asosan, Zu’bi qabilasi aʼzolari istiqomat qiladi. Mazkur qabila Daraa shahri va muhofazaning boshqa bir qancha qishloqlarida ham sezilarli mavqega ega.

## Tarixi
1884-yilda Gottlieb Schumacher Tayyibat al-Ismning yoʻnilmagan va yemirilgan toshlardan iborat tarqoq vayronalar uyumlaridan tashkil topganini qayd etgan. Bu holatning zilzila natijasida yuzaga kelgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas. Hududning gʻarb tomonida, Vadi al-Lubve soyligi boʻylab, qadimiy tegirmon qoldiqlari topilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ayn Zakar

**Ayn Zakar** (; transliteratsiyasi *Ain Dakar*, *Ain Dakkar*, *Ein Zakar*) Suriya janubida joylashgan qishloq. Maʼmuriy jihatdan Daraa muhofazasi tarkibiga kiradi. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Ayn Zakar aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Tarixi
1880-yillarda Gottlieb Schumacher Ayn Zakar haqida shunday degan: „Bu qishloq toshli tepalikda joylashgan boʻlib, juda ayanchli koʻrinishga ega. Qishloq tosh va loydan qurilgan oʻttizta kulbadan iborat“. Qishloqda Havron tekisligida koʻp tarqalgan yirik badaviy qabilasi Anazaning Vuld Ali tarmogʻiga mansub oltmishga yaqin musulmon aholi yashardi. Vuld Ali qabilasi Havron hududida kamida XVIII asr boshlaridan beri yashab kelgan. Ular koʻpincha Damashqdagi Usmoniylar viloyat hokimiyatlari bilan hamkorlik qilib, har yili Makka sari yoʻl oladigan haj karvonlariga qoʻriqchilik va yoʻlboshlovchilik vazifasini bajarganlar. Bu karvonlar aynan ushbu hududdan oʻtgan. XVIII asr oxirlaridan boshlab, bu daromadli mavqega Anaza qabilasining raqobatchisi boʻlgan Rvala tarmogʻi daʼvogarlik qila boshladi. XIX asr boshlarida esa bu ikki qardosh qabila tez-tez toʻqnashib, hukumat iltifotini qozonish uchun bir-biri bilan raqobatlashardi.

XIX asr oxirlariga kelib, Rvala qabilasi Anazaga nisbatan kuchliroq edi. Bu davrda Vuld Ali qabilasi Ayn Zakar hududida oʻrnashib, dehqonchilik bilan shugʻullana boshladi. Bu amaliyotga ilgari qabila (va umuman badaviylar) mensimay qarar edi. Avvalgi oʻn yilliklarda esa ular mintaqadagi dehqonlardan oʻlpon yigʻish hisobiga hayot kechirishgan. 1880-yillarda Schumacherning tashrifi paytida qishloq Vuld Ali qabilasining nufuzli shayxi Muhammad as-Smeir (yoki Ismayr yoxud Smayr)ning mulki boʻlib, shayx oʻz qabiladoshlarini shu yerga joylashtirgan edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Havolalar
* Boutmiye-map, 20K
Gavhar (ism)

**Gavhar** ( — qimmatbaho tosh; marvarid) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Gavhar Alimova — oʻzbekistonlik davlat arbobi, senator;
* Gavhar Haydarova — Sovet kasaba uyushmasi, davlat va siyosiy arbob;
* Gavhar Ibodullayeva — oʻzbekistonlik shoira, pedagog va deputat;
* Gavhar Matyoqubova — oʻzbekistonlik raqqosa, baletmeyster, Oʻzbekiston xalq artisti;
* Gavhar Rahimova — oʻzbekistonlik raqqosa, baletmeyster, Oʻzbekiston xalq artisti;
* Gavhar Zokirova — oʻzbekistonlik aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti;
* Gavharoro begim —  Boburiylar malikasi;
* Gavharoy Kutusheva — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi;
* Gavharshod begim — temuriylar malikasi, Shohrux Mirzoning xotini.

## Manbalar
Gulandom

**Gulandom** (*gul + andom*) — xotin-qizlar ismi boʻlib, qaddi-qomati kelishgan, nozik badan maʼnolarni bildiradi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Gulbahor (ism)

**Gulbahor** (*gul + bahor*) — xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Gulbahor Avganova — tojikistonlik kolxoz birligi aʼzosi;
* Gulbahor Dadamirzayeva — oʻzbekistonlik aktrisa;
* Gulbahor Saidgʻaniyeva —  oʻzbekistonlik oʻqituvchi, siyosat arbobi, filologiya fanlari nomzodi, dotsent;
* Gulbahor xotun — Usmonli sultoni Mehmed II ning rafiqasi.

## Manbalar
Gulnor

**Gulnor** (), **Gulnora** — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Gulnora Bo‘rixodjayeva — tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent, akusher-genekolog, pedagog;
* Gulnora Ernazarova — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor;
* Gulnora Karimova — Oʻzbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimovning toʻngʻich qizi;
* Gulnora Mavayeva — oʻzbekistonlik balerina, raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti;
* Gulnora Rahmon — oʻzbekistonlik shoir va yozuvchi;
* Gulnora Ravshanova — Oʻzbekiston xalq artisti;
* Gulnora Shadiyeva — oʻzbekistonlik olima, iqtisod fanlari doktori, professor.

## Manbalar
Yelkanlar jangi

**Yelkanlar jangi** () – 655-yilda Abu al-Avar as-Salamiy qoʻmondonligidagi Roshidun xalifaligi kuchlari hamda imperator Constans II () boshchiligidagi Vizantiya imperiyasi oʻrtasida kechgan dengiz jangi.

Jang Suriya hokimi Muoviya I ning Konstantinopolga kirib borish uchun olib borgan dastlabki yurishlarining bir qismi boʻlib, islom olamida musulmonlarning chuqur mintaqalarda olib borgan birinchi hal qiluvchi jangi boʻlgan.

## Sanasi
Tarixchi Tabariy ushbu dengiz jangi al-Voqidiy tomonidan keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, milodiy 651–652 (hijriy 31), Abu Maʼshar as-Sindiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra esa 654–655-yillarda (hijriy 34) sodir boʻlganini qayd etgan. Armanistonlik Sebeos hamda vizantiyalik Theophanesning maʼlumotlari ham Abu Maʼsharniki bilan toʻgʻri keladi.

## Tarixi

650-yillarda arab xalifaligi Sosoniylar imperiyasini toʻliq zabt etib, Vizantiya imperiyasi hududlariga muvaffaqiyatli yurishlarini davom ettirdi. 645-yilda Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sahv oʻzining togʻasi, Roshidun xalifasi Usmon tomonidan Amr ibn al-Osning oʻrniga Misr hokimi etib tayinlandi. Usmon 649-yilda Muoviyaga Kipr oroliga bostirib kirishga ruxsat berdi va bu yurishning muvaffaqiyati Misr hukumati tomonidan dengiz harakatlarini amalga oshirish uchun zamin yaratdi. Abdulloh ibn Saʼd kuchli dengiz flotini qurdi va mohir dengiz qoʻmondoni sifatida tanildi. Uning qoʻl ostida musulmon dengiz floti bir qator gʻalabalarni qoʻlga kiritdi, jumladan, 646-yilda Vizantiyaning Iskandariyaga qarshi hujumini qaytarishga muvaffaq boʻldi.

654-yilda Muoviya Kappadokiyaga yurish uyushtirdi, uning floti Abu al-Avar qoʻmondonligi ostida Onadoʻlining janubiy qirgʻoqlari boʻylab harakatlandi. Imperator Constans esa oʻzining yirik floti bilan unga qarshi chiqdi.

## Jang
Ikki kuch hozirgi Finike porti yaqinida, Likiya sohilidagi Finike togʻi yaqinida uchrashdi.

Tabariyning taʼkidlashicha, toʻfon tufayli Vizantiya va arab kemalari bir-biriga juda yaqin kelgan va natijada ular raqiblari bilan qoʻl jangini olib borgan. Arablar urushda gʻalaba qozongan. Biroq urushda ikkala tomon ham katta yoʻqotishlarga uchragan, imperator Constans esa qiyinchilik bilan Konstantinopolga qochib qutulgan. Theophanesning yozishicha, imperator oʻzining zobitlaridan biri bilan kiyimlarini alishtirib olgan va shu tufayli qochishga muvaffaq boʻlgan.

## Manbalar
Iskandariya qamali

Roshidun xalifaligi qoʻshinlari milodiy VII asr oʻrtalarida Sharqiy Rim imperiyasining Oʻrta yer dengizi sohilidagi asosiy port shahar Iskandariyani egallab oldi. Iskandariya Vizantiya imperiyasining Misr viloyati poytaxti boʻlgan. Bu voqea Sharqiy Rimning dengiz hududlaridagi nazorati hamda Sharqiy Oʻrta yer dengizidagi iqtisodiy hukmronligiga yakun yasadi. Shu tariqa geosiyosiy hokimiyat Roshidun xalifaligiga oʻtdi.

## Tarixiy sharh
Milodiy 632-yilda paygʻambar Muhammadning vafotidan keyin musulmon dunyosida tez sur’atlarda kengayish davri boshlandi. Roshidun xalifaligi hukmronligi davrida musulmon qoʻshinlari Sosoniylar hamda Vizantiya imperiyasi chegaralariga hujum qila boshladi. Bu ikki imperiya arablarning bunday hujumiga tayyor emas edi, chunki ularning har ikkalasi islomni va uning tobora kuchayib borayotgan tarafdorlarini munosib baholamagan edi. Yarmuk jangida vizantiyaliklarni (636), Qodisiya jangida (637) forslarni tor-mor qilganidan soʻng musulmonlar oʻz yurishlarini Vizantiya Afrikasi viloyatlari tomon yoʻnaltirdi.

Musulmonlar tomonidan zabt etilgan hududlarda mahalliy aholi va siyosiy tuzilma, asosan, oʻz holicha saqlab qolingan, biroq musulmonlar nazorati ostiga oʻtgan. Baʼzi guruhlar, jumladan, „butparast“ yoki „sanamparast“ deb topilganlar taʼqibga uchragan. Musulmon fathchilari bosib olingan hududlardagi yahudiylar va nasroniylarga nisbatan, odatda, bagʻrikenglik bilan munosabatda boʻlishgan. Ularning koʻpchiligi Bagʻdod kabi yangi shaharlarda nisbatan yuqori mavqe va farovonlikka erishgan. Bu esa imperiyaning barqaror va izchil boshqaruviga olib kelgan. Musulmonlar va gʻayrimusulmonlar oʻrtasidagi asosiy farq soliqqa oid boʻlgan. Gʻayrimusulmonlar mahalliy hokimiyatga jizya deb ataluvchi soliq toʻlashga majbur boʻlgan, musulmonlar esa zakot toʻlashgan. Gʻayrimusulmonlar jizya toʻlashlari evaziga ularning hayoti va mol-mulki musulmon hokim tomonidan himoya qilinishi majburiy hisoblangan. Jizya, shuningdek, musulmon hukumati olib boradigan urushlarda qatnashmaydigan gʻayrimusulmonlar uchun belgilangan. Jizya toʻlovi qarilar, ayollar va bolalarga tegishli boʻlmagan, bu faqat urushda ishtirok eta oladigan, lekin buni xohlamaydigan, jismonan sogʻlom kishilar uchun amal qilgan.

## Manbalar
Bobil qalʼasi qamali

Misrdagi Vizantiya imperiyasining yirik harbiy tayanchi boʻlgan **Bobil qalʼasi** 640-yilda uzoq davom etgan qamaldan soʻng Roshidun xalifaligi qoʻshinlari tomonidan egallab olingan. Bu Misrni musulmonlar tomonidan zabt etish jarayonidagi muhim voqea hisoblanadi.

## Tarixi

Amr ibn al-Os Misrni osongina zabt etish mumkin deb oʻylagan edi, biroq uning bu fikri notoʻgʻri ekanligi tezda ayon boʻldi. Hatto Pelusium va Belbeis chegara hududlarida ham musulmonlar qattiq qarshilikka uchradi, ushbu hududlar mos ravishda 2 va 1 oy davomida qamal qilindi. Hozirgi Qohira yaqinida joylashgan Bobil shahri yirik va muhim shahar boʻlgani sababli bu yerda yanada kuchliroq qarshilik koʻrsatilishi kutilgan edi. Musulmonlar Bobilga 640-yilning may oyida yetib kelishdi.

Bobil mustahkam shahar boʻlib, Vizantiya imperiyasi qoʻmondoni Theodore haqiqatan ham uni qamalga yaxshi tayyorlagan edi. Shahar tashqarisida xandaq qazilgan boʻlib, xandaq bilan shahar devorlari orasidagi hududga katta qoʻshin joylashtirilgan edi. Musulmonlar  balandlikdagi, devorlari dan qalinroq boʻlgan, koʻplab minoralar va istehkomlar bilan mustahkamlangan ulkan qal’ani qamal qilishdi. Bu qal’ada taxminan 4 000 kishilik musulmon qoʻshini joylashgan edi. Ilk musulmon manbalariga koʻra, Vizantiya qoʻshinining soni Bobilda musulmonlar sonidan qariyb olti baravar koʻp boʻlgan. Keyingi ikki oy davomida janglar hal qiluvchi natija bermadi va vizantiyaliklar har bir musulmonning hujumini qaytarishga muvaffaq boʻldi.

Bobil qal’asini egallab olish uchun yetarlicha kuchga ega emasligini tushungan Amr Faiyum shahrini talon-taroj qilish uchun bir guruh yubordi. Vizantiya qoʻshinlari buni oldindan sezgan va shahar yoʻllarini kuchli qoʻriqlashgan, shuningdek, yaqin Lahun shahridagi garnizonni ham mustahkamlagan edi. Bu vaqtda Faiyum hokimi Domentianus, Arcadia Aegypti viloyatining prefekti Anastasius, Iskandariyanin prefekti esa Theodosius edi.

Musulmonlar Faiyumni olishning ham imkoni yoʻqligini tushunganidan soʻng, Gʻarbiy Sahroga yoʻl olishdi, u yerda imkon qadar koʻproq chorva mollari va hayvonlarni talon-taroj qilishdi. Keyin ular Faiyum viloyatidagi Bahnasa shahriga yoʻl oldilar (bu shahar janubdagi Oxirinxusdan 50 milya uzoqlikda joylashgan boʻlib, ular orasida chalkashlik boʻlmasligi kerak), bu yerda shahar magʻlubiyatga uchratilib, egallab olindi. John of Nikiûning yozishicha, „ular shahar darvozalarini ochishga majbur qildilar, taslim boʻlganlarning hammasini qilichdan oʻtkazishdi, hech kimni, na qarilarni, na bolalarni va na ayollarni ayab oʻtirmadilar“. Musulmonlar keyinchalik Johnning 50 kishilik kichik bir guruh bilan ularni kuzatib borayotganini sezib qoldi. John va uning qoʻshini Abûît shahridagi oʻzlarining bazalariga chekindilar, biroq ularning yashirin joylari Badavivlar boshligʻi tomonidan oshkor qilindi va ularning hammasi oʻldirildi.

## Manbalar
Badgʻis jangi

**Badgʻis jangi** – 654-yilda Karen oilasi va ularning eftaliy ittifoqchilarining Roshidun xalifaligiga qarshi kechgan jangi.

## Tarixi
651-yilda arablar Katta Xurosonga bostirib kirishdi. 652-yilga kelib esa mintaqaning katta qismini bosib oldilar. Biroq 654-yilda Karin boshchiligidagi kareniylar Nezak Tarxon boshchiligidagi eftaliylar bilan birgalikda arablarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Qoʻzgʻolon Hirot, Bodgʻis va Koʻhistongacha tarqaldi va keyinchalik ular Nishopur va Balxni arablardan ozod qilishga muvaffaq boʻldilar. Xuddi shu vaqtda Zaranj aholisi ham qoʻzgʻolon koʻtardi, biroq Abdulloh ibn Amir boshchiligidagi arablar ularni magʻlub etib, Karinni oʻldirishdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Bobil jangi

**Bobil jangi** – Sosoniylar imperiyasi va Roshidun xalifaligi qoʻshinlari oʻrtasida 634-yilda boʻlib oʻtgan jang. Musulmon arablar jangda gʻalaba qozonib, Mesopotamiyani zabt etish boʻyicha oʻz yurishlarini davom ettirdilar. Ushbu jangdan soʻng arablar Ktesifonni va Iroqning qolgan qismini zabt etishga kirishdilar.

## Tarixi
Xolid ibn al-Volid Iroqdagi musulmonlar armiyasi boshqaruvini tark etib, Suriyadagi Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishni boshqarish uchun yoʻlga otlangan edi. Oʻsha paytda Hormozd Jadhuyih boshchiligidagi sosoniylar Xolid ketganidan keyin musulmon kuchlarini sinab koʻrishni istadilar va shu sababli har ikki tomon bir-birlariga tahdidli xatlar yoʻlladi. Keyinchalik arablar Bobil yaqinida joylashgan raqiblari tomon al-Hiradan yoʻlga otlanishdi.

## Jang
Fors qoʻshinlari tarkibida raqib kuchlarining otlarini qoʻrqitish uchun jangovar fil bor edi. Biroq al-Musanno ibn Horisa boshchiligidagi arablar katta filni oʻldirib, forslarni magʻlub etishdi va natijada forslar Ktesifonga qarab qochishga majbur boʻlishdi.

## Manbalar
Bobil jangi (636)

**Bobil jangi** – 636-yilda Sosoniylar imperiyasi va Roshidun xalifaligi qoʻshinlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Musulmon arablar jangda gʻalaba qozonib, Ktesifonni zabt etish boʻyicha oʻz yurishlarini davom ettirgan.

## Tarixi
Qodisiya jangida musulmonlar gʻalaba qozonganidan soʻng, xalifa Umar Sosoniylar imperiyasining poytaxti Ktesifonni zabt etish vaqti yetdi, degan qarorga keldi. Zuhra ibn al-Haviyya boshchiligidagi harbiy kuchlar oldindan yoʻlga chiqib, Najafni egallab oldi va oʻsha yerda qolgan qoʻshinlarning unga yetib olishini kutdi. Soʻngra Furot daryosini kesib oʻtib, Ktesifon tomon yoʻlga tushdi. Furot daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan Burs shahridagi gʻalabali Burs jangidan soʻng toʻxtab, musulmon qoʻshinlarining asosiy qismi yetib kelishini kutib turdi. Keyingi qadam Bobil edi. Hudud Furot daryosining qarama-qarshi tomonida joylashgan, mustahkam shahar boʻlib, u yerda Sosoniy kuchlarining katta qismi bor edi. Bobil strategik jihatdan muhim shahar boʻlib, Dajla va Furot oʻrtasidagi Savad hududiga kirish uchun uchun kirish kaliti boʻlib xizmat qilardi.

## Jang
636-yil dekabr oyining oʻrtalariga kelib, musulmonlar Furotni egalladi va Bobil oldida qarorgoh qurdi. Bobildagi Sosoniy qoʻshinlari Piruz Xusrav, Hormuzan, Mihran Razi va Naxiragan tomonidan boshqarilgan deb aytiladi. Sosoniylar musulmonlarga jiddiy qarshilik koʻrsatishga qodir emas edi. Hormuzan oʻz qoʻshinlari bilan Ahvoz viloyatiga, boshqa fors generalari esa shimolga chekinishdi.

## Urush oqibati
Sosoniylar qoʻshinlari olib chiqib ketilgach, Bobil fuqarolari rasman taslim boʻlishdi. Jizya toʻlash evaziga ularni himoya qilish sharti qoʻyildi. Ularning baʼzilari gʻalaba qozongan musulmonlar bilan Sosoniylarga qarshi hamkorlik qilib, fors qoʻshinlarining joylashuvi haqida qimmatli maʼlumotlar taqdim etishdi. Baʼzi bobilliklar yoʻllar va koʻpriklar qurishda ishlatilgani aytiladi. Musulmon qoʻshinlarining asosiy qismi Bobilda joylashgan boʻlsa-da, Zuhra ibn al-Haviyya Saʼd ibn Abu Vaqqosdan shaharni tark etgan Sosoniylarni taʼqib qilish buyrugʻini oldi. Bunga sabab Sosoniylarning musulmonlarga qarshi qaytadan qarshilik koʻrsatishlarining oldini olish edi.
## Manbalar
Bishopur jangi

**Bishopur jangi** – milodiy VII asrda musulmonlarning Fors viloyatini zabt etish davrida boʻlib oʻtgan jang. Shahar musulmon Roshidun qoʻshinlari tomonidan qamal qilinib, egallanib olingan.

## Jang
Jang Majaʼa bin Masud qoʻshinlarining Bishopur (arablar orasida Sabur nomi bilan mashhur) shahrini qamal qilishi bilan yakunlangan. Taxminan 643-yilda Usmon ibn Abu al-Os Basradan qoʻshimcha kuchlar bilan Bishopurga yetib kelib, bir necha hafta davomida mustahkam shaharni qamal qilgan va natijada shahar taslim boʻlishga majbur boʻlgan. Soʻngra shahar aholisi bilan tinchlik shartnomasi tuzgan. Keyinroq Sariya ibn Zuynem qoʻl ostidagi qoʻshimcha kuchlar, soʻngra Suhayl bin Adiy qoʻmondonligidagi qoʻshin va nihoyat, Osim bin Amr qoʻl ostidagi qoʻshin Kirmon hududini butunlay tinchlantirish uchun mintaqaga yetib kelgan.

## Manbalar
Umm Rusa Tahtani (Jarabulus)

**Umm Rusa Tahtani** () Suriya shimolida, Halab muhofazasi shimolida joylashgan qishloq. 2004-yilgi maʼlumotlarga koʻra, aholisi 306 kishini tashkil qilgan Umm Rusa Tahtani maʼmuriy jihatdan Jarabulus okrugining Jarabulus nohiyasi tarkibiga kiradi. Qishloq aholisi turkmanlardan iborat.
## Manbalar
Ataman (Suriya)

**Ataman** (), shuningdek, **Atman**, **Asman**, **Osmane** yoki **Osman**, Suriya janubida joylashgan qishloq. Maʼmuriy jihatdan Daraa muhofazasi tarkibiga kiradi. Daraadan 4 km shimolda joylashgan. Gʻarbda al-Yaduda, shimoli-gʻarbda Tafas, shimolda Dael, shimoli-sharqda Xirbet Gʻazale, sharqda al-Gʻariya al-Gʻarbiya, janubi-sharqda esa an-Naima bilan chegaradosh. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Ataman aholisi  kishini tashkil qilgan.
## Tarixi
1596-yilgi Usmoniylar soliq roʻyxatlarida, Atman nomi ostida uchraydigan mazkur qishloq Havron qadasining (tumani) Butayna *[[nohiya]]si* (mahalliy maʼmuriy hudud) tarkibida ekani qayd etilgan. Aholisi 29 ta xonadon va 15 nafar boʻydoqdan iborat boʻlib, ularning barchasi musulmon edi. Aholi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, jumladan, bugʻdoy, arpa, yozgi ekinlar, echki va asalari uyalaridan 40% miqdorida qatʼiy soliq toʻlashgan. Jami soliq miqdori 8000 akçeni tashkil etgan.

1838-yilda, Usmoniylar imperiyasi hukmronligi davrida, olim Eli Smith Atamanni Nukra viloyatidagi *xirba* (vayron boʻlgan yoki tashlandiq qishloq) deya qayd etgan.

## Arxeologiyasi
Atamanda XX asr boshlarida aholi istiqomat qilgan bir necha qadimiy vayronalar mavjud. Sharqshunoslar Enno Littmann va Howard Crosby Butlerning taʼkidlashicha, Ataman, ehtimol, qadimiy shahar emas, balki „umumiy monumental maqbaraga ega boʻlgan hashamatli turar-joylar yoki villalar majmuasi“ boʻlgan. Diqqatga sazovor xarobalar orasida qadimiy koʻprik va ulkan maqbara alohida ahamiyatga ega. Maqbara katta tosh bino boʻlib, uning tepasida Korinf meʼmorchilik uslubida qurilgan toʻrtburchak shakldagi inshoot joylashgan. Maqbara Atamanning qadimiy yodgorliklari orasida eng yaxshi saqlanib qolgani hisoblanadi. Binoning shimol tomonida qadimiy ustunlarning boʻlaklari, katta derazalar va eshiklardan iborat vayron boʻlgan inshootlar joylashgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

## Havolalar
* Map of the town, Google Maps
* Deraa-map, 22L
Beit Ara

**Beit Ara** (, shuningdek, *Beit Ira* yoki *Beit Arra*) Suriya janubida joylashgan qishloq. Maʼmuriy jihatdan Daraa muhofazasi tarkibiga kiradi. Daraadan gʻarbda joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Beit Ara aholisi  kishini tashkil qilgan. Qishloq Yarmuk daryosidan (Suriya va Iordaniya chegarasi)  shimolda, Tafasdan esa  janubda joylashgan.

## Tarixi
### Usmoniylar davri
1596-yilgi Usmoniylar soliq roʻyxatlarida qishloq *Bayt Irr* nomi bilan qayd etilgan boʻlib, Havron qadasidagi Javlan Sharqi nohiyasi tarkibiga kirgan. Qishloqda jami 39 xonadon va 25 nafar boʻydoqdan iborat musulmon aholi istiqomat qilgan. Aholi bugʻdoy (2250 akçe), arpa (900 akçe), yozgi ekinlar (550 akçe), echkilar va/yoki asalari uyalari (150 akçe) kabi turli qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan, shuningdek, vaqti-vaqti bilan olinadigan daromadlardan (150 akçe) soliq toʻlagan. Jami soliq miqdori 4000 akçeni tashkil etgan.

Nemis sayyohi Ulrich Jasper Setzeen 1808—1809-yillarda bu hududdan oʻtib, Havron mintaqasidagi „Betirra“ nomli joyda xarobalarni koʻrgan. Nemis geografi Karl Ritter bu xarobalarni Buyuk Herod miloddan avvalgi 37—4-yillarda Batanaea (qadimgi Havron) ustidan hukmronlik qilgan davrda qurdirgan „Betura“ qal’asi boʻlishi mumkin, deb taxmin qilgan. Qal’a shahar keyinchalik Vizantiya saltanati davrida (milodiy IV asrdan VII asr boshlarigacha) harbiy qoʻrgʻon vazifasini bajargan. Setzeen Bethirrani Tasil qishlogʻining janubi-sharqida joylashgan degan boʻlsa-da, amerikalik arxeolog Gottlieb Schumacher bu fikr xato ekanligini taʼkidlab, mazkur joyni Beit Ara (Tasilning janubi-gʻarbida joylashgan) hududida ekanini aniqlagan.

1880-yillarda Schumacher Beit-Arani Vadi az-Zayyatinning gʻarbiy yonbagʻirlari yuqori qismida joylashgan kichik qishloq deya taʼriflagan. Qishloqdagi tosh va loydan qurilgan yigirma beshta uyda 90 nafar musulmon aholi istiqomat qilgan. Qishloq atrofida qadimiy turar-joylarning keng koʻlamli xarobalari hamda biroz unumdor yerlar mavjud boʻlgan.

2024-yil dekabridan bu hudud Isroil nazorati ostida.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Havolalar
* Kafer el Ma-map; 21K
Anton Bruckner xususiy universiteti

**Anton Bruckner xususiy universiteti** (, tez-tez ishlatiladigan qisqacha shakli: *Brukner universiteti*) – Avstriyada joylashgan beshta musiqa, drama va raqs boʻyicha universitetlaridan biri, 2009-yilda Yevropa madaniyat poytaxti Linz shahrida joylashgan toʻrt universitetdan biri. Dunyoning turli burchaklaridan tashrif buyurgan 850 nafar talaba tahsil oladi. Talabalarga 200 nafar professor-oʻqituvchi, xalqaro miqyosda tanilgan sanʼatkorlar, olimlar va oʻqituvchilar taʼlim beradi. Talabalar va oʻqituvchilarning 30% dan ortigʻi chet eldan keladi. Universitet 2004-yilda Avstriya xususiy universitetlari konferensiyasi doirasida akkreditatsiyadan oʻtgan xususiy universitet maqomiga ega boʻlgan (uning nomi 1932-yildan 2004-yilga qadar *Bruckner Conservatory Linz* edi, ammo institutning ildizlari 1823, hatto 1799-yilga borib taqaladi)&#x5B; ** &#x5D;.

Yuqori Avstriya viloyati hukumati badiiy taʼlimga alohida eʼtibor qaratadi, shuning uchun ham shunga oʻxshash muassasalar bilan solishtirganda oʻqish toʻlovlari ushbu universitetda oʻrtacha hisoblanadi.

Universitet avstriyalik bastakor Anton Bruckner (1824–1896) sharafiga nomlangan.

ABPU musiqa, drama va raqs sohasida taʼlim beruvchi universitet hisoblanadi. Universitetning sanʼat faoliyati har bir sohada ijro etish, pedagogika va tadqiqotlarga yoʻnaltirilgan boʻlib, badiiy muloqot, rivojlanish va targʻibotga teng eʼtibor qaratiladi.

## Tarixi
Michael Haydn, Mozart va Beethovenning yaqin doʻsti Franz Xaver Glöggl 1799-yilda Linsda birinchi musiqa maktabini tashkil etdi. Shundan keyin 1823-yilda yangi tashkil etilgan *Linz Musical Society* (Lins musiqa jamiyati) qoʻshiqchilik maktabiga asos soldi. Aynan shu maktab keyinchalik Anton Bruckner xususiy universitetiga asos boʻldi.

## Erasmus
Yangi avlod dasturi Erasmus+ni tashkil etish jarayonida ABPU 2014-yilda Erasmus Charter mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar