Estoniya turizm sanoati

**Estoniyadagi** turizm Boltiqboʻyi davlati Estoniya turizm sanoatining umumiy holatini anglatadi. Bu mamlakat iqtisodiyotining asosiy qismi boʻlib, yalpi ichki mahsulotning 7,8 foizini tashkil qiladi va aholining 4,3 foizini ish bilan taʼminlaydi. 2018-yilda turizm va boshqa tegishli xizmatlar Estoniya eksportining 10,8 foizdan ortigʻini tashkil etdi. Estoniyada sayyohlik jadal sur’atlar bilan oʻsib bormoqda: mahalliy va xalqaro sayyohlar soni 2006-yildagi 2,26 milliondan 2019-yilda 3,79 milliongacha oshdi *Safedestinations.com* maʼlumotlariga koʻra, Estoniya 2017-yilda tashrif buyurish uchun eng xavfsiz mamlakatlar roʻyxatida 10 balldan 8,94 ball toʻplagan holda 15-oʻrinni egalladi. OECD tomonidan eʼlon qilingan 2018-yil hisobotida ular koʻpchilik xalqaro sayyohlar Finlandiya, Rossiya, Latviya, Germaniya va Shvetsiyadan keladi degan xulosaga kelishdi .

Estoniyada milliy turizmni Iqtisodiy ishlar va kommunikatsiyalar vazirligi (estoncha : *Majandus-ja Kommunikatsiooniministeerium*) boshqaradi, u milliy turistik agentlik, Estoniya turistik kengashi bilan yaqin hamkorlik qiladi. 2014-yilda Estoniya hukumati sayyohlikni rivojlantirish milliy rejasini eʼlon qildi, bu loyiha Estoniya sayyohlik sanoatiga 123 million yevro sarmoya kiritishga moʻljallangan boʻlib, 2020-yilgacha davom etadi. 2020-yildan keyin, reja tugagach, vazirlik Taʼlim va tadqiqot vazirligi koʻmagida 2021-yildan boshlanib, 2024-yilgacha „Turizm dasturi 2021-24“ nomli yangi rejani eʼlon qildi.

Umuman turizm kontekstida Estoniya boshqa Boltiqboʻyi davlatlari qatori boy tarixga va tabiatga ega boʻlgan Sharqiy blokning yangi ozod qilingan davlati hisoblanadi. Estoniyadagi mashhur yoʻnalishlar orasida Tallinning milliy poytaxti Tartu, Pärnu va Saaremaa bor, ulardan Tallindagi Eski shahar YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan . Bundan tashqari, Estoniya chet ellik talabalar uchun ham mashhur joy: Estoniyada asosan qoʻshni davlatlardan, lekin vaqti-vaqti bilan Ozarbayjon, Nigeriya va Hindiston kabi joylardan kelgan 5528 nafar tashqi mamlakatlardan talabalar tahsil olishgan, bu Estoniyadagi barcha talabalarning 12,2 foizini tashkil qiladi. .

## Tarix

Estoniya deb nomlanuvchi yer tarixan Gansea Ligasigacha boʻlgan dengizchilik va savdoning uzoq anʼanalariga ega boʻlgan.

### Dastlabki yillar: 19-asr oʻrtalari — 1945-yillar
Estoniyada zamonaviy turizm tarixi 19-asrning oʻrtalarida, u Rossiya imperiyasining bir qismi boʻlgan paytdan boshlanadi. Oʻsha paytda hududda turli xil dam olish maskanlari tashkil etilgan. Bu kurortlar, birinchi navbatda, Sankt-Peterburg, Moskva va boshqa Rossiya shaharlarining byurokratlari va boylari uchun qurilgan. Birinchi jahon urushi va Oktyabr inqilobidan keyin Estoniya 1918-yilda mustaqil davlatga aylandi. 1920-yilda Estoniyada ichki va xalqaro turizmni targʻib qilish bilan shugʻullanuvchi Estoniya turistlar jamiyati, 1930-yilda esa turizm boʻyicha Markaziy boshqaruv idorasi tashkil etilgan.

### Urushdan keyingi va Sovet yillari: 1945—1991-yillar
Estoniya Sovet Ittifoqiga qoʻshilgandan soʻng, uning iqtisodiyoti uni Sovetlarning kommunistik mafkurasiga moslashtirish uchun ajoyib oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. Sovet Ittifoqining boshqa qismlari bilan solishtirganda, Estoniya ilgari mustaqil boʻlganligi sababli ancha rivojlangan edi va shuning uchun Sovetlar Estoniyada turli yuqori texnologiyali sanoatni rivojlantirish uchun undan foydalanganlar. Inturist kabi tashkilotlarning yordami va Sovet hukumatining katta sarmoyasi bilan Estoniya turizm sanoati asta-sekin jonlandi. 1970-yillarga kelib Tallin Sovet Ittifoqiga tashrif buyuruvchilar uchun eng mashhur beshinchi joy edi.

### Sovet Ittifoqidan keyingi yillar: 1991-yildan hozirgi kungacha
Estoniya turizm sanoati Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin tez rivojlandi, chegaralarning qayta ochilishi, harakatlanish erkinligi toʻgʻrisidagi qonunlarning qayta tiklanishi va Estoniyaga sayyohlik yoʻnalishi sifatida qiziqish ortib borayotgani sabab boʻldi. 1990-yilda Estoniyada turizm boʻyicha yangi hukumat siyosatini amalga oshirishga yordam berish uchun Estoniya sayyohlik kengashining tashkil etilishi ham bularning barchasida yana bir muhim omil boʻldi. 1995-yilga kelib, turizm xizmatlari Estoniya umumiy eksportining 20 % ni tashkil etdi. Buyuk turgʻunlik Estoniya turizmining oʻsishini vaqtincha toʻxtatdi, ammo oʻshandan beri sanoat oʻsib bormoqda: turizmning ulushi 2016-yilga kelib iqtisodiyotda 5 % gacha koʻtarildi

## Davlat tomonidan moliyalashtirish, rejalashtirish va tashkil etish
Turizmni davlat tomonidan moliyalashtirish odatda Iqtisodiy ishlar va kommunikatsiyalar vazirligining roziligi bilan amalga oshiriladi va keyin Estoniya turistik kengashiga topshiriladi. Turizmni moliyalashtirish 2000-yilda qabul qilingan Turizm toʻgʻrisidagi qonun *(Turismeadus)* bilan bir qatorda 1998-yilda birinchi marta Estoniya iqtisodiyotini rivojlantirish boʻyicha kengroq strategiyaning bir qismi sifatida tuzilgan Turizmni rivojlantirish milliy rejasida (NTDP) koʻrsatilgan. NTDP doimiy ravishda qayta koʻrib chiqildi; eng soʻnggi tahrir 2014-yilda boʻlgan.

1996-yilda Estoniya 4 ta asosiy turizm mintaqasiga boʻlingan: Tallin (Eski shahar), Shimoliy (Boltiq dengizi), Janubiy (madaniy meros) va Gʻarbiy (orollar va qirgʻoq manzaralari). 1990-yillarda koʻpchilik mehmonxona provayderlari Tallinda joylashgan boʻlib, barcha mehmonxonalarning 25 % va barcha yotoqlarning 49 %.

## Qishloq turizmi
Estoniyada qishloq turizmi ham tez sur’atlar bilan oʻsib bormoqda, ayniqsa yapon sayyohlari orasida. 2014-yilda Estoniyadagi xorijiy sayyohlarning 31 foizi tabiat sayyohlari edi. Estoniyadagi qishloq turizmining aksariyati turar joy, oziq-ovqat va dam olish xizmatlarini taklif qiluvchi kichik biznesdir. 1991-yilda Sovet istilosidan keyin Estoniya mustaqilligi tiklanganidan keyin, ilgari davlat mulki boʻlgan fermer xoʻjaliklari xususiylashtirilgach, umuman turizmning koʻp turlari singari qishloq va tabiat turizmi ham katta oʻsishni kuzatdi. Turistik fermalar Voru okrugida eng keng tarqalgan.

## Turizm uchun tahdidlar

## = "Aroq turizmi"
„Aroq turizmi“ Estoniyada tez rivojlanayotgan sanoatdir. Estoniya 1700-yillardan beri aroq ishlab chiqarishning uzoq tarixiga ega va u qoʻshnilari bilan birga anʼanaviy aroq ishlab chiqaruvchi mamlakatlardan biri hisoblanadi. 1968-yilda Xelsinki va Tallin shaharlari oʻrtasida yoʻlovchi parom qatnovi yoʻlga qoʻyilgandan soʻng, „aroq turizmi“ paydo boʻla boshladi, chunki finlar arzonroq spirtli ichimliklar olish uchun tez-tez Estoniyaga borishardi. Biroq, koʻplab estoniyaliklar ham arzonroq spirtli ichimliklar olish uchun qoʻshni mamlakatlarga, xususan, Latviyaga sayohat qilishgan. Bu 2017-yilda Estoniya hukumatiga 30 million yevroga yaqin zarar keltirdi va Moliya vazirligi bu davom etsa, 20 million yevrolik „byudjet teshigi“ga olib kelishi mumkinligini aytdi. Bundan tashqari, aroq turizmi ham Estoniya uchun turistik joy sifatida salbiy obroʻga sabab boʻldi.

### COVID-19 taʼsiri
COVID-19 pandemiyasi natijasida qabul qilingan xavfsizlik va karantin choralari tufayli Xitoydan kelayotgan sayyohlar oqimining kamayishi Estoniya turizmiga taʼsir qilgani aytildi, garchi xitoylik tashrif buyuruvchilar Estoniyadagi barcha xalqaro sayyohlarning atigi 1 foizini tashkil qiladi. 2021-yil 27-sentabrda Estoniya hukumati sayyohlar uchun yangi qoidalarni eʼlon qildi: faqat Chexiya, Vengriya, Polsha va Vatikandan kelgan sayohatchilarga hech qanday cheklovlarsiz kirishga ruxsat berildi.

## Manbalar