open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taekvondo boʻyicha 1978-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 1978-yilgi Osiyo chempionati** – 1978-yilning 8-10-sentyabr kunlari Gongkongda taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan uchinchi Osiyo chempionati.
## Medal olgan taekvondochilar

## Medallar jadvali

## Musobaqada qatnashgan davlatlar
Musobaqada 11 davlatdan 49 ta taekvondochi qatnashgan.

*  (8)
*  (1)
*  (4)
*  (8)
*  (8)
*  (7)
*  (1)
*  (1)
*  (1)
*  (8)
*  (2)

## Manbalar

## Havolalar
* XT rasmiy vebsayti
Eski masjid

**Eski masjid** (), **Ulugʻ masjid** () nomi bilan ham tanilgan – Turkiyaning Adirna shahridagi XV asr boshlariga oid Usmoniylar masjidi.

## Tavsifi
Masjid Süleyman Çelebi buyrugʻi bilan qurilgan, qurilish ishlari uning ukasi Sulton Mehmed I hukmronligi ostida yakuniga yetkazilgan. Bino shaharning tarixiy markazida, bozor yaqinida boshqa mashhur tarixiy masjidlar, jumladan, Salimiya masjidi va Uch Şerefeli masjid yaqinida joylashgan. Masjidning yuqori qismi toʻqqizda gumbaz bilan qoplangan boʻlib, gumbazlar toʻrtta ustunlar orqali mustahkamlangan. Masjid dastlab bitta minoraga ega edi, uning ikkinchi balandroq minorasi keyinchalik sulton Murod II tomonidan qurdirilgan. Hovlisiz masjidga uchta eshik orqali kirish mumkin. Masjid ichida xattotlik asarlarini koʻrish mumkin.

## Galereya

Fayl:20120604_Edirne_view_from_the_top_of_the_Minaret_of_Selimiye_Mosque_Edirne_Turkey_Panoramic_(cropped).jpg|alt=Aerial view of the mosque|Masjidning yuqoridan koʻrinishi
Fayl:EskiCamiEdirne_(2).JPG|alt=Side view of the mosque, showing the domed prayer hall preceded by a portico (right)|Masjidning yon tomondan koʻrinishi
Fayl:Eski_Cami.jpg|alt=View of the front portico, with mural calligraphy of the word "Muhammad"|Old ayvon
Fayl:Dcp7323-Edirne-Eski_Camii_Allah.jpg|alt=Mural calligraphy of the word "Allah", front portico|Old ayvon devoriga xattotlik yozuvida tushirilgan Alloh soʻzi
Fayl:Edirne_Old_Mosque_0098.jpg|alt=Interior of the mosque, looking from the entrance towards the mihrab|Masjidning ichki qismi, kirish eshigidan *[[mehrob]]* tomonga qaragan
Fayl:Eski_Mosque_Edirne_2881.jpg|alt=One of the nine domes of the mosque|Masjidning to‘qqiz gumbazidan biri
Fayl:Edirne_Old_Mosque_march_2017_2853.jpg|alt=Interior of the mosque (with minbar on the left)|Masjidning ichki qismi (chapda *[[minbar]]* bilan)


## Yana qarang
* Masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Dick Osseman tomonidan olingan Eski masjid fotosuratlari
Al-Axfash al-Akbar

**Abu al-Xattab Abdulhamid ibn Abdulmajid** ()(793-yilda vafot etgan; **Al-Axfash al-Akbar** () nomi bilan mashhur) — basralik arab grammatikachisi.

Uning eng koʻzga koʻringan shogirdlari: Sibavayh, Yunus ibn Habib, Abu Ubayda, Abu Zayd al-Ansoriy va Al-Asmoiy. Al-Axfash shogirdi Sibavayhning arab grammatikasi boʻyicha yozilgan birinchi kitobi boʻlgan mashhur „*Kitob*“ni tahrir qilgan va shogirdining bevaqt vafotidan soʻng birinchi qoʻlyozmalarni tarqatish ishini oʻz zimmasiga olgan. Al-Axfash arab sheʼriyatining izohlari va tahliliga katta hissa qoʻshgan birinchi tilshunoslardan biri hamdir . Bundan tashqari, u arab filologiyasiga, shuningdek, lugʻatshunoslikka hissa qoʻshgan, badaviy qabilalarining ilgari qayd etilmagan lugʻat va iboralarini yozib olgan.
## Manbalar
Kosovo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Kosovo]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 9 nafar sportchilar bilan 4 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Kosovo XOQ rasmiy sayti
Al-Axtal at-Tagʻlibiy

**Gʻiyos ibn Gʻavs ibn as-Salt ibn Tarika at-Tagʻlibiy** () **al-Axtal** () nomi bilan ham mashhur) – Umaviylar davrining eng mashhur arab shoirlaridan biri. Banu Tagʻlib qabilasidan boʻlib, oʻz qabiladoshlari kabi nasroniy boʻlgan.
## Manbalar
Abu Savr

**Abu Savr** () – Huesca voliysi, musulmon zodagon. Ehtimol Banu Salama urug‘idan edi. Boshqa bir taxminga koʻra, u al-andaluslik nasabshunos Ibn Hazm tomonidan tilga olingan Abu Savr ibn Qosiy boʻlishi mumkin. Bu shaxs qudratli Muvallad Banu Qosiy qabilasining asoschisi Qosiyning oʻgʻli boʻlgan.

Paderbornning imperator majlisida u Barselona voliysi Sulaymon al-Arabiy va Saragosa voliysi Husayn bilan birgalikda Andalusda Abbosiylar hokimiyatini tiklash maqsadida amir Abdurahmonga qarshi yangi qoʻzgʻolon uyushtirishda harbiy yordam olish evaziga oʻz hududlarini Buyul Karlga taklif qildi. Buyuk Karl qoʻshin bilan yurish qilib, 778-yilda Barselona va Vashkani egalladi. Biroq Husayn vaʼdasidan qaytdi va Saragosaga muvaffaqiyatsiz hujumdan soʻng, ittifoq franklar chekinishi hamda Ronsevoda magʻlubiyatga uchrashi bilan yakun topdi.

790-yilda Abu Savr taqvodor Lui bilan ittifoq tuzishni taklif qildi.
## Manbalar
Abu Amr Isʼhoq ibn Miror ash-Shayboniy

**Abu Amr Isʼhoq ibn Miror ash-Shayboniy** (yo 821 yo 825 yo 828 yo 831-yilda vafot etgan) – lugʻatshunos-ensiklopedist va arab sheʼriyati fanologiyasining toʻplovchi-yetkazuvchisi. Abu Amr 8-asrning birinchi choragida Kufada tugʻilgan. Asli Ramadat al-Kufalik boʻlib, Bagʻdodda yashagan. Banu Shaybon qabilasi himoyasidagi mavlo boʻlgani uchun „ash-Shayboniy“ nisbasi bilan tanilgan. Aytilishicha, u „nabatiy“ tilini (oramiy tilining tasdiqlanmagan shakli) ozgina bilgan. Tarjimayi hol yozuvchilari an-Nadim va Ibn Xallikon, Ibn al-Sikkitning aytishicha, u 120 yilga yaqin umr koʻrgan va 213/828-yilda vafotiga qadar oʻz qoʻli bilan yozib borgan, degan maʼlumotni keltiradi. Biroq, bu maʼlumot uning 206/821-yilda bir yuz oʻn yoshida vafot etgani haqidagi boshqa bir daʼvo bilan ziddiyatga ega va keyingi maʼlumot ishonchliroq hisoblanadi.
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Abuljarud al-Hamdoniy

**Abuljarud Ziyod ibn al-Munzir ibn Ziyod al-Hamdaniy al-Qarofiy** — dastlabki Zaydiy shia olimi va Jarudiyyaning Zaydiy tarmogʻi asoschisi. Taxminan 700-yilda tugʻilgan boʻlib, tugʻma koʻr boʻlishiga qaramay, shia imomi Muhammad al-Baqirning yetakchi shogirdiga aylangan. Tobein, hadis rivoyatchisi va Qur’on tafsirchisi sifatida tanilgan, biroq keyinchalik sunniy va oʻn ikki imom shia anʼanalarida uning ishonchliligi shubha ostiga olingan. Abul-Jarud 740-yilda Zayd ibn Alining muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlagan va undan soʻng al-Baqirning oʻgʻli Jaʼfar as-Sodiqni imom sifatida tan olishdan bosh tortgan. Bu harakat unga keyingi oʻn ikki imom olimlarining dushmanligini keltirib chiqargan. Ammo shunday boʻlsa-da, ular u rivoyat qilgan baʼzi hadislarni qabul qilishgan. Sunniylar esa uni umuman ishonchsiz deb rad etishgan. Abuljarud 757/767-yildan keyin vafot etgan.
## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Abu Hamza al-Muxtor

**Abu Hamza al-Muxtor ibn Avf al-Azdiy as-Salimiy** – Ibodiy qoʻzgʻoloni davrida Makka va Madina ustidan hokimiyatni qoʻlga kiritgan Ibodiy xorijiy isyonchi yetakchisi.

## Hayoti
Al-Muxtor Basralik boʻlib, at-Tabariy tarixiga koʻra Umaviylar xalifaligining muxolifi boʻlgan: „U har yili Makkaga borib, odamlarni [xalifa Marvon II] va Marvoniylarga qarshi chiqishga chaqirar edi“. U Abu Ubayda Muslim ibn Abu Karima boshchiligidagi Basradagi Ibodiy xorijiylar harakatining taniqli aʼzosi boʻlgan .Abu Ubayda uni qozi Abdulloh ibn Yahyo al-Kindiyning nufuzi oshib borayotgan Hadramavt viloyatiga yuborgan. Al-Muxtor va boshqa vakillarga Abdullohni Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarishga undash vazifasi topshirilgan.

Abdulloh 746 yilda qoʻzgʻolon koʻtarib, Hadramavt va Yamanni tezda qoʻlga oldi. 747-yilning oʻrtalarida, haj safari paytida, Abdulloh 900-1000 kishini al-Muxtorga ishonib topshirdi va uni Islomning ikki muqaddas shahri hisonlanmish Makka va Madinani egallashga yubordi. Al-Muxtor 747-yilning avgustida Makkani jang qilmasdan egalladi. Lekin Madinaga mahalliy kuchlarga duch keldi va ularni 747-yil oktyabrida katta yoʻqotishlar bilan uni magʻlub etdi.

Ibodiylar qoʻzgʻolonining kengayishi Umaviylar xalifasi Marvon II ni xavotirga soldi. U 748-yil yanvarda oʻzining lashkarboshchisi Abdulmalik Atiyyani 4000 askar bilan qoʻzgʻolonni bostirish uchun yubordi. Umaviy lashkarboshchisi Madina yaqinida Abu Hamzani magʻlub etib oʻldirdi va Hijoz ustidan nazoratni qayta oʻrnatdi.
## Adabiyotlar
* 
* 
* 
## Manbalar
Taekvondo boʻyicha 1986-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 1986-yilgi Osiyo chempionati** – 1986-yilning 18-20-aprel kunlari Avstraliyaning Darvin shahrida taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan yettinchi Osiyo chempionati.
## Medal olgan taekvondochilar
### Erkaklar

### Ayollar

## Medallar jadvali

## Manbalar

## Havolalar
* Natijalar
Lut ibn Yahyo ibn Said al-Azdiy

**Lut ibn Yahyo ibn Said al-Azdiy** () ( –773/775; kunyasi – **Abu Mixnaf** () nomi bilan ham mashhur) – ilk musulmon tarixchilaridan biri.

## Hayoti
Abu Mixnaf taxminan 689-yilda tugʻilgan. Uning ismi Lut, otasi esa Yahyo ibn Said ibn Mixnaf boʻlib, Kufada yashovchi azd qabilasining zodagon urugʻiga mansub boʻlgan. Bobosi Mixnaf ibn Sulaym azd qabilasi boshligʻi va 657-yildagi Siffin jangida xalifa Ali () qoʻshinidagi oʻz qabiladoshlarining qoʻmondoni boʻlgan. Mixnafning oʻgʻli Muhammad, yaʼni Abu Mixnafning amakisi, Siffin jangida oʻn yetti yoshda boʻlgan va uning jang haqidagi qaydlarini Abu Mixnaf yozib olgan. 700-yilda Ibn al-Ashʼas boshchiligidagi Umaviylar xalifaligiga qarshi koʻtarilgan ommaviy Iroq qoʻzgʻoloniga hamda 750-yilda Abbosiylar tomonidan Umaviylar agʻdarilishiga guvoh boʻlgan. Muhammad ibn Saʼid al-Kalbiy bilan doʻst boʻlgan va Abu Mixnafning koʻp sonli asarlari aynan uning oʻgʻli Hishom ibn al-Kalbiy orqali yetib kelgan. 774/75-yillarda vafot etgan.
## Adabiyotlar
* 
* 

## Manbalar
Abdulloh ibn Molik al-Xuzaʼiy

**Abdulloh ibn Molik al-Xuzaʼiy** () – oliy martabali harbiy rahbar va ilk Abbosiylar xalifaligining viloyat noibi.

## Biografiyasi
Abdullohning otasi Malik ibn al-Haysam al-Xuzaʼiy Xurosondagi Abbosiylar harakatining va Umaviylarni agʻdargan Abbosiy inqilobining eng dastlabki va eng muhim rahbarlaridan biri boʻlgan. Yangi tuzumning asosiy tayanchi boʻlgan Xuroson qoʻshinining imtiyozli aʼzolari sifatida, Malikning oilasi yuqori lavozimlarga ega boʻlish imkoniyatiga ega edi. Xalifa ibn Xayyotning soʻzlariga koʻra, Abdulloh avval xalifa al-Mansur (hukmronligi 754—775-yillar) davrida Xuroson noibi boʻlib xizmat qilgan, soʻngra al-Mahdiy hukmronligining oxirida akasi Hamza (u oʻz navbatida katta akasi Nasrning oʻrnini egallagan) oʻrniga xalifalik shurtasi qoʻmondoni boʻlgan. U al-Hodiy hukmronligi davrida ham oʻz lavozimini saqlab qoldi va bu paytda „eng nufuzli shaxslardan biri“ edi. Shu davrda u al-Hodiyni ukasi Horun ar-Rashidni merosxoʻrlikdan chetlatib, oʻz oʻgʻlini taxtga oʻtkazish niyatida qoʻllab-quvvatladi hamda al-Hodiyni Yahyo ibn Xolid ibn Barmakiyni qatl etishga undadi.

Abdullohning Abbos va Muttalib ismli ikki oʻgʻli bor edi. Abbos Ray noibi boʻlib xizmat qilgan, ammo al-Aminni qoʻllab-quvvatlagani uchun al-Maʼmun tomonidan lavozimidan boʻshatilgan. Muttalib esa fuqarolar urushida „juda ogʻir rol“ oʻynagan va ikki marta Misr noibi sifatida xizmat qilgan.
## Adabiyotlar
* 
* 
## Manbalar
Abu al-Hasan al-Ahmar

**Abu al-Hasan Ali ibn al-Muborak** (yoki **al-Hasan**) **al-Axmar** () (milodiy 810-yilda (hijriiy 194-yil) vafot etgan) **Abu al-Hasan al-Ahmar** yoki **al-Ahmar an-Nahaviy** ( nomi bilan mashhur) – arab filologi va Kufan maktabining grammatikachisi. Tarixchi as-Safadiy tomonidan „*Arab shayxi*“ deb taʼriflangan. Uning lugʻatga oid bilimlari zamondoshi Abu Ubayd al-Qosim ibn Salomning (770-838) *"al-Gʻarib al-Musannaf"* () koʻplab iqtiboslar bilan tilga olingan.
## Manbalar
Urva al-Bariqiy

**Urva** **ibn Abu al-Jaʼd al-Bariq** (arabcha:عروة البارقي), Muhammadning hamrohi edi. U Kufa hokimi boʻlgan va musulmonlarning Fors diyorini bosib olishdagi urushlarda qatnashgan.

## Nasabi
Urva Ibn Abu al-Jaʼd al-Bariqiy Bariq Ibn Uday Ibn Horisa Ibn Amr Mozikiy Ibn Amr ibn Horisa Al-Torif bin Imru al-Qays Toyyib bin Mazen ibn Al-Azd Ibn al-Gʻos Ibn Nabit Ibn Ismoil *yoki* Molik ibn ibn. Kahlan ibn Saba (Shaba) ibn Yashub (Yaman) ibn Yorub ibn Qahton ibn (Abir).

## U zot rivoyat qilgan hadislar
Urva raziyallohu anhu rivoyat qiladilar: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: "Yaxshilik (doimiy sifat sifatida) otlarning peshonasida (jihod uchun) qiyomat kuniga qadar qoladi, chunki ular (oxiratda) ajr yoki oʻlja keltiradilar.

## Suniylarning qarashi
U hadis roviylaridan boʻlib, barcha sahobalar kabi ishonchli hisoblanadi.

## Shialarning qarashi
Urva ishonchli hisoblanadi.
Tujjor

**Tujjor** — jadidlar gazetasi bo'lib, 1907-yilning 21-avgustidan Said Karimboy Said Azimboyev muharrirligi va noshirligida chiqa boshladi. Gazeta asosan, aholining savdogarlar tabaqasiga mo‘ljallangandi. Tujjorning 1-sonida „Matbuot olami yoki sababi ta’sisi g‘azetai Tujjor“ sarlavhali bosh maqola e’lon qilingan. 
## Manbalar
Soydul xotir

**Soydul xotir** () – musulmon olimi Ibn al-Javziyning mashhur asari. Asarda uning fikrlari va ijtimoiy, diniy masalalar boʻyicha mulohazalari joy olgan. Ibn al-Javziy, ushbu asarni yozishda qalbda tugʻilgan fikrlarni saqlab qolish zaruriyatini taʼkidlagan va ularning yoʻqolib ketishining oldini olish uchun yozishni afzal bilgan:

## Manbalar

## Havolalar
Taekvondo boʻyicha 1992-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 1992-yilgi Osiyo chempionati** – 1992-yilning 31-yanvar – 2-fevral kunlari Malayziyaning Kuala Lumpur shahrida taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan oʻninchi Osiyo chempionati.

Janubiy Koreya 11 ta oltin medal bilan umumjamoa hisobida birinchi oʻrinni egallagan.
## Medal olgan taekvondochilar
### Erkaklar

### Ayollar

## Medallar jadvali

## Manbalar

## Havolalar
* XT rasmiy vebsayti
Taekvondo boʻyicha 1996-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 1996-yilgi Osiyo chempionati** – 1996-yilning 14–16-iyun kunlari Avstraliyaning Melburn shahrida taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan oʻn ikkinchi Osiyo chempionati.
## Medal olgan taekvondochilar
### Erkaklar

### Ayollar

## Medallar jadvali

## Havolalar
* XT rasmiy vebsayti
Taekvondo boʻyicha 2006-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 2006-yilgi Osiyo chempionati** – 2006-yilning 21–23-aprel kunlari Tailandning Bangkok shahrida taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan oʻn yettinchi Osiyo chempionati.

Janubiy Koreya 8 ta oltin medal bilan umumjamoa hisobida birinchi oʻrinni egallagan.
## Medal olgan taekvondochilar
### Erkaklar

### Ayollar

## Medallar jadvali

## Havolalar
* www.wtf.org 
* www.asiantaekwondounion.org
Taekvondo boʻyicha 2008-yilgi Osiyo chempionati

**Taekvondo boʻyicha 2008-yilgi Osiyo chempionati** – 2008-yilning 26–28-aprel kunlari Xitoyning Loyan shahrida taekvondo boʻyicha boʻlib oʻtgan oʻn sakkizinchi Osiyo chempionati.

Eron 5 ta oltin medal bilan umumjamoa hisobida birinchi oʻrinni egallagan.
## Medal olgan taekvondochilar
### Erkaklar

### Ayollar

## Jamoalar reytingi

### Erkaklar

### Ayollar

## Medallar jadvali

## Havolalar
*XT rasmiy vebsayti
Niyoz Poʻlatov

**Niyoz Poʻlatov** (1998-yil 21-sentabr) — oʻzbekistonlik taekvondochi. 2022-yilgi jahon chempionati kumush medal sohibi, Osiyo oʻyinlari va  Osiyo chempionati sovrindori.
## Manbalar
Dilobar Saydullaeva

**Dilobar Saydullaeva** (1988-yil 7-aprel) – oʻzbekistonlik taekvondochi. Astanada oʻtkazilgan Taekvondo boʻyicha 2010-yilgi Osiyo chempionatining kumush, Xoshiminda oʻtkazilgan Taekvondo boʻyicha 2012-yilgi Osiyo chempionatida bronza medalni qoʻlga kiritgan.
Abdulloh II (Ifriqiyya)

**Abul Abbos Abdulloh II** ( *Abul Abbos Abdulloh* ; 903-yil 27-iyulda vafot etgan) 902—903 yillarda Ifriqiya amiri boʻlgan shaxs.
Otasi Ibrohim II ning shafqatsiz zulmlari haqida koʻpgina xabarlar Bagʻdodga yetib keldi va bu Abbosiy xalifi al-Mu’tadid Abdulloh II ga qarshi harakat qilishga undadi. Halifa 901-902-yil oxirlarida Tunisga kelgan elchisini yozma yoʻl-yoʻriqlari bilan yubordi. Halifa oʻz fuqarolariga nisbatan yomon munosabatda boʻlganini aytib, Ibrohim II ni Bagʻdodga chaqirdi va Ifriqiyaning gubernatorligidan mahrum qildi. Uning oʻrniga oʻgʻli Abul Abbos Abdulloh (oʻshanda Sitsiliyada sayohatda boʻlgan)ni tayinladi.

Ajablanarlisi shundaki, Ibrohim II bu xabarni eʼtirozsiz qabul qildi. Ibrohim II chinakam tavba qilib, tavba qiluvchining kiyimini kiyib, xudojoʻy fikrni oʻzgartirganini eʼlon qildi. Soliqlarni qaytardi, noqonuniy soliqlarni bekor qildi, zindonlarini ochdi, qullarini soʻndirdi va oʻz xazinasining katta qismini Qayruan huquqshunoslariga topshirdi va muhtojlarga tarqatdi. Ibrohim II oʻz hokimiyatini oʻgʻli Abul Abbos Abdullohga topshirdi. Ibrohim II 902-yil fevral-mart oylarida Sitsiliyadan qaytib, yangi amir Abdulloh unvonini oldi.

Otasi Abu Is’hoq Ibrohim II zolim hukmronligi tufayli taxtdan voz kechishga majbur boʻlgach, Abdulloh amirlikni egalladi. U darhol Abu Abdulloh ash-Shiiyning ismoiliy missiyasini toʻxtatish uchun Kutama berberlarining muxtoriyatini qisqartirishga harakat qildi. Ammo muvaffaqiyatga erishmadi. Malikiy huquq maktablarini Iroqdagi Hanifiylar bilan almashtirish urinishlari ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Abdulloh 903-yili oʻgʻli Abu Muda Ziyodat Alloh tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Ali Sadriddin al-Bayanuniy

**Ali Sadriddin al-Bayanuniy** (arabcha:علي سدر الدين البيانوني) Musulmon birodarlar yetakchisi hisoblanib, hozirgi kunda Londonda surgunda. 1938-yilda Halab shahrida tugʻilgan va diniy oilada tarbiyalangan, otasi va bobosi taniqli musulmon olimlari boʻlgan. Bayanuniy 1954-yilda oʻrta maktabda oʻqib yurganida „Musulmon birodarlar“ safiga qoʻshilgan va 1963-yilda Damashq universitetining huquqshunoslik fakultetini tamomlagan. 1959-1960- yillarda Suriya armiyasida zaxiradagi ofitser sifatida xizmat qilgan. Bayanuniy 1972-yilda Suriya Musulmon Birodarlarining Shoʻro kengashi va Ijroiya idorasiga aʼzo boʻlgan. Bayonuniy „Musulmon birodarlar“ga aʼzoligi tufayli 1975-yildan 1977-yilgacha qamalgan. Qamoqda oʻtirganidan soʻng, u 1977-yilda „Birodarlik“ rahbarining oʻrinbosari boʻldi. Ikki yildan soʻng u Suriyani tark etdi va oxir-oqibat Iordaniyaga joylashdi va u yerda yigirma yil qoldi. U Britaniyaga siyosiy qochqin sifatida 2000-yilda, Iordaniya hukumati mamlakatni tark etishni talab qilganidan keyin kelgan.

Suriyadagi tartibsizliklar ortidan u Bashar al-Assad hukumatining tugatilishi va „Suriyadagi barcha millatchi kuchlarning erkin konferensiyasi“ni oʻtkazishga chaqirdi, bu esa „suriyaliklarga jamoaviy milliy alternativani ishlab chiqish“ imkonini beradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Musulmon Birodarlar, Suriya
Muhammad Salih al-Mazandaroniy

**Muhammad Solih al-Mazandaroniy** (1675-yilda vafot etgan (hijriy 1086; ). U shia oqimi olimi va huquqshunosi, Shia Islomining toʻrt kitobi (hadislari)ning birinchisiga (Kulayniy tomonidan yozilgan *al-Kafiy*) oʻn jildlik „*Sharh Usul al-Kofiy“* sharhining muallifi (941-yilda vafot etgan (hijriy 329) bo'lgan.

Fors shoiri va xattoti Muhammad Said Ashrof Mazandaroniy va fors yozuvchisi Muhammad Hodi Mazandaroniy uning oʻgʻillari edi.

## Yoshlik yillari va taʼlimi
U Isfaxon shahrida yashagan, Mulla Muhammad Taqi Majlesi (1594-1660 hayot kechirgan; hijriy 1002-1070)dan diniy taʼlim olgan. Muhammad-Baqir Majlesining otasi olim Amena Begimga (Muhammad Taqiyning qizi) uylangan.  U ham *Mullaning shogirdi bo'lgan Hasan Ali ibn Abdulloh at-Tusturiy va uning otasi Mulla Abdulloh at-Tusturiy va* Shayx Bahoiy. Diniy ilm va fiqhda yuksak mavqega ega boʻlgan va mashhur olimlardan biri boʻlgan va koʻplab ulamolar tomonidan maqtalgan.

## Asarlari

* Sharh Usul al-Kafi va Ravdah al-Kafi („Usul al-Kavi“ va Ravdah al-Kafi" ning al-Kulayni tomonidan sharhlanishi), oʻgʻli Sheik Muhammad Hadi „Furu al-Kafining“ sharhini yozish orqali „Kitab al-Kafi“ sharhlanishi boʻyicha otasining ishlarini yakunladi.
* Saduqning „*Man La Yahduruhu al-Faqih*“ soʻzlarini  sharhlagan
* „Maʼalem al-Usul“ ning „Jurisprudensiya prinsiplarida“ Al-Hassan ibn al-Shahid II tomonidan sharhlagan
* „Zubdat al-Usul“ ning „Jurisprudensiya prinsiplarida“ bahal-din al-Amili tomonidan sharhlanishi „Baha al-din al-Amili“
* Al-Shahid II tomonidan „Ar-Rawda-l-Bahiyah fi Sharh allam’a-d-Dimashqiya“ haqidagi huquqiy tafsilot
* „Al-Daridiya shoiri“ning sharhi

## Vafoti
Hijriy 1086 (milodiy 1675/1676) yilda vafot etgan, Eronning Isfahon shahridagi Mulla Muhammad Taqi majlisiga dafn etgan.

## Manbalari
Institutions, Institutional Change and Economic Performance

„**Institutions, Institutional Change and Economic Performance**“ () – amerikalik iqtisodchi Douglass North yozgan asar. Ilk bor 1990-yil Kembrij universiteti nashriyotida chop etilgan. Kitobda nima sabadan ayrim iqtisodlar rivojlanib, boshqalari tanazzulga yuz tutishi haqida soʻz boradi. North asarda institutlar iqtisodiy rivojlanishda muhim oʻrin tutadi degan argumentni ilgari suradi.

## Taqrizi
Shimoliy Karolina universiteti xodimi Michael C. Mun asarga yozgan taqrizida uni „hayajonli, gʻashga teguvchi, qiziqarli va chala“ deya tavsifladi. Shuningdek, asarning argumentlari boshqacha fikrlaydiganlar fikrini oʻzgartirish uchun yetarli emasligini taʼkidladi. Shunday boʻlsa-da, North xohlaganidek kitob institutlar haqidagi tasavvurini yaxshilaganini tan oldi. Chikago universiteti xodimi David W. Galenson kitobga yozgan taqrizida North institutlar haqidagi izlanishlarning yaxshi rezyumesini yozganini olqishladi, ammo ayrim misollari masalani soddalashtirishini aytib, tanqid qildi.

## Tarjimalari
Kitob bir necha tilga, jumladan, olmon, ispan, rus, xitoy, tillariga tarjima qilingan. 2024-yil Oʻzbekiston Yoshlar ishlari agentligi yoʻlga qoʻygan „1000 kitob“ loyihasi doirasida oʻzbek tiliga oʻgirilgan boʻlib, 2025-yil bosilib chiqishi rejalashtirilgan. Asarni oʻzbek tiliga Mirzohid Qarshiyev tarjima qilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* „Institutions, Institutional Change and Economic Performance“ Kembrij universiteti nashriyot saytida 
* „Institutions, Institutional Change and Economic Performance“ asarini oʻzbekchaga oʻgirgan Mirzohid Qarshiyev bilan suhbat
Abdurahmon Zaylaiy

**Abdurahmon ibn Ahmad az-Zaylaiy** ()(1820-yil – 1881-yil) – Somali olimi, Somali va Sharqiy Afrikada qodiriya tariqatining tarqalishida muhim rol oʻynagan.

Mogadishoning shimoli-gʻarbida joylashgan Bakul tumanidagi Kodle qishlogʻida tugʻilgan, mahalliy ulamolar nazorati ostida boshlangʻich ilmni oʻrgangan, keyin Mogadishoga koʻchib oʻtib, Shayx Ismoil Umar al-Maqdishiy qoʻlida tahsil olgan.

Az-Zaylaiy Somalidagi turli islomiy markazlarga sayohat qilgan. Oʻz qishlogʻiga qaytgach,  yaqinida oʻquvchilar jamoasini tuzib, Qodiriylik tariqatini yuqori Shebel viloyati boʻylab yoyishga kirishdi. Bu uning obroʻsini oshirdi va bu tariqat mintaqa chorvadorlari, diniy elita va ichki qishloq aholisi orasida sezilarli muvaffaqiyatlarga erishdi.

## Manbalar



## Adabiyotlar

*
Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy

**Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy** – Islom paygʻambari Muhammad davridagi arab butparasti boʻlib, Muhammad bilan toʻqnash kelgan. Abu Azza Badr jangidan keyin Muhammad bilan yaxshi muomalada boʻlgan. U kambagʻal boʻlib, fidya toʻlashga imkoni yoʻq edi. Jumahiy Badr jangidan keyin yana musulmonlarga qarshi qurol koʻtarmaslik sharti bilan ozod qilindi. Ammo u vaʼdasini buzdi va Uhud jangida qatnashdi. Abu Azza yana rahm-shafqat soʻradi, lekin Muhammad uni oʻldirishni buyurdi. Uni Zubayr ibn al-Avvom, boshqa versiyalarga koʻra Osim ibn Sobit qatl qilgan.

Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy oʻz sheʼrlari bilan ommani Muhammadga qarshi safarbar etgan nufuzli shoir edi. Uhud jangida u oʻz sheʼrlaridan yana ommani Muhammadga qarshi safarbar qilish uchun foydalangan. Yana qoʻlga tushganidan soʻng: „Ey Muhammad meni ozod qil, majbur boʻldim“, – degan.

## Yana qarang

* Muhammadning janglari roʻyxati
## Manbalar
Al-Abiliy

**Abu Abdulloh Muhammad ibn Ibrohim al-Abiliy** () (1356–1282) yashagan (hijriy 681–757) – tlemsenlik musulmon faylasufi. Abu Abdulloh Tunisda uch yil davomida falsafani oʻrgangan Ibn Xaldunning oʻqituvchisi boʻlishi mumkin.

1282-yilda hozirgi Jazoirning Tlemsen shahrida tugʻilgan. Otasi asli Andalus viloyatining Avila shahridan boʻlgan, Banu Zayyan qoʻshinida askar boʻlib xizmat qilgan. Onasi Tlemsendagi qozi Muhammad Ibn Gʻalbunning qizi edi.

Mariniylar Tlemsenni egallab olishganda, al-Abiliy shaharni tark etgan. Koʻplab shia oʻqituvchilari bilan sharqqa sayohat qilgan, keyinchalik Makkaga haj qilgan. Shuningdek, Karbaloda ham vaqt oʻtkazgan. Shahar ozod qilinganidan keyin Tlemsenga qaytib kelgan va koʻp vaqtini oʻqishga bagʻishlagan. Ibn al-Imom (Abu Mausa) huzurida mantiq va usul ilmini oʻrgangan. Shahar gʻaznachiligida maʼmuriy rolga kirishga majbur boʻlishdan qoʻrqib al-Abiliy gʻarbga, zamonaviy Marokashdagi Fos shahriga qochib ketgan. U dastlab yahudiy matematikining oldida panoh topgan va qoʻl ostida matematika boʻyicha bilimlarni olgan. Taxminan hijriy 710-yilda Marokashda yashay boshlagan va u yerda buyuk olim Ibn al-Bannodan falsafadan tahsil olgan. Ibn al- Banno vafotidan soʻng, al-Abiliy Fosda dars bergan va mashhur boʻlgan. Keyinchalik Sulton Abu al-Hasan saroyida xizmat qilgan.

Al-Abiliy 748-hijriy yilda Sulton Ifriqiyani zabt etganda u bilan birga Tunisga kelgan va oʻsha yerda Ibn Xaldunga ustozlik qilgan. Hijriy 757-yilda (milodiy 1356) Fos shahrida vafot etgan.

## Manbalari
Muhammad Ibrohim Ansoriy

**Buyuk [[Oyatulloh]] Muhammad Ibrohim Ansoriy** (1936-yil 19-fevralda tugʻilgan, 2011-yil vafot etgan) – iroqlik oʻn ikki shia marjasi.

Muhammad Ibrohim Ansoriy Iroqning Najaf shahridagi diniy seminariyalarda Oyatulloh Abu Qosim Xoiiy, Muhammad Boqir as-Sadr va Muhsin al-Hakim qoʻl ostida tahsil olgan.

## Manbalar
Aziz ar-Rahmon Hazarviy

**Aziz ar-Rahmon Hazarviy** (**Pir Aziz ar-Rahmon Hazarviy** nomi bilan ham tanilgan; 1948-yil 2-fevral – 2020-yil 23-iyun) (urducha:عزیز الرحمٰن ہزاروی), pokistonlik islom olimi, Jamiyat ulamolari tashkilotining katta rahbari edi. Shu bilan birga, „Dorul Ulum Zakariyo“ (Islomobod) tashkilotining asoschisi boʻlgan. Muhammad Zakariyo al-Qandlaviyning vakolatli shogirdi edi. Hazarviyning shogirdlari orasida Muhammad Ilyos Gʻumon ham bor.

## Hayoti
Hazarviy Muhammad Zakariyo Qandlaviyning shogirdlaridan edi. Vifaq-ul-Madaris al-Arabiya aʼzosi va Jamiyat Ulamo-i-Islomning yuqori martabali rahbari edi. Hazarviy Jamiyat Ulamo-al-Islomning Islomoboddagi boʻlinmasini boshqargan. Hazarviy Islomobodning Tarnol shahrida ustozi Qandlaviy xotirasiga Dorul Ulum Zakariyoga asos solgan.

Hazārviy tasavvufning Chishti tariqatida turli kishilarga ijoza bergan. Uning mashhur shogirdlari orasida Muhammad Ilyos Gʻuman bor.

## Vafoti
Hazarviy 72 yoshida, 2020-yil 23-iyunda vafot etdi. Uning janoza namoziga Sayid Muxtoriddin Shoh imomlik qildi. Jamiyat Ulamo-i-Islom yetakchisi Fazlur Rahmon, Abdulgʻofur Hayderiy va Mavlono Abdulvasay uning vafotidan qaygʻuda ekanliklarini izhor qilgan. Hazariyning dafn marosimida olimlar, jumladan Sayid Adnan Kakaxail ham ishtirok etgan.

## Manbalar
Umar Ahmad

**Umar Ahmad** () (1959-yilda tugʻilgan) – Amerika-Islom munosabatlari kengashi (CAIR) asoschisi (Vashingtonda joylashgan) boʻlib, u Islom diniga eʼtiqod qilgan. Shuningdek, CAIR (Amerika-islom munosabatlari kengashi)ning asoschisi boʻlgan, Falastin Islom uyushmasida ishlagan.

## Hayoti
Umar Iordaniyaning Amman shahrida tugʻilgan. Santa Klara universitetida kompyuter fanlari boʻyicha magistr, shuningdek, siyosatshunoslik magistri darajasiga ega.

Umar Ahmad 1994-yildan buyon CAIR (Amerika-islom munosabatlari kengashi) direktorlar kengashining raisi boʻlgan, biroq 2005-yilning may oyida bu lavozimni tark etgan. Isteʼfoga chiqqanida, CAIR (Amerika-Islom munosabatlari kengashi) 30 dan ortiq mintaqaviy idora va boʻlimlarga ega boʻlgan Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik musulmon fuqarolik erkinliklari tashkiloti ekanligini daʼvo qildi.
## Manbalar

## Havolalar
*
Abu Is’hoq Shomiy

**Abu Is’hoq Shomiy** ( ; 940-yilda vafot etgan) musulmon olimi boʻlib, soʻfiy Chishti ordeni asoschisi hisoblanadi. Shomiy Chishti urugʻidan boʻlib, (*[[Silsila (islom)|silsila]]*) Chishtda yashagan birinchi shaxsdir. Shuning uchun u „Chishti“ nomini olgan. Uning asl ismi Shomiy, Suriyadan kelganligini bildiradi (Shom). Abu Is’hoq Shomiy Damashqda vafot etgan va keyinchalik Ibn Arabiy dafn etilgan Qosiyun togʻiga dafn etilgan.

## Ustozlari va davomchilari

Abu Is’hoq Shomiyning ustozi Mumshod al-Dinavariy boʻlib, uning ustozi Abu Hubayra al-Basriy edi, u oʻz navbatida Ibrohim ibn Adhamning (Gʻarb anʼanalarida *Abu bin Adham*) shogirdi edi. Chishtiyya *silsilasi* Abu Is’hoq Shomiyning shogirdi Abu Ahmad Abdul Chishti orqali davom etdi. Janubiy Osiyoda, *silsila* Abu Is’hoq Shomiyga borib taqaladigan Moʻynuddin Chishtining silsilasi Abu Is’hoq Shomiyga borib taqaladi va u mintaqaga Chishti taʼlimotini olib kelgan asoschidir.

## Yana qarang

* Tasavvuf

## Manbalar
“Oʻzbekiston – 2030”

**"O‘zbekiston – 2030" strategiyasi**

"O‘zbekiston – 2030" strategiyasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF-158-son farmoniga muvofiq tasdiqlangan. Bu strategiya kelgusi 7-yilda O‘zbekistonning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab beruvchi asosiy hujjat hisoblanadi. Strategiya 5 ta ustuvor yo‘nalish doirasida 100 ta maqsadni amalga oshirishni ko‘zda tutadi.

**Asosiy maqsadlar va yo‘nalishlar**

"O‘zbekiston – 2030" strategiyasining asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:

• Barqaror iqtisodiy o‘sish orqali aholi farovonligini ta’minlash;

• Ta’lim, tibbiyot va ijtimoiy himoya tizimlarini takomillashtirish;

• Ekologik barqarorlikni ta’minlash;

• Davlat boshqaruvini zamonaviylashtirish;

• Mamlakatning xavfsizligi va suverenitetini mustahkamlash.

**Amalga oshirish mexanizmlari**

Strategiyani amalga oshirish bo‘yicha yillik dasturlar ishlab chiqilgan va uning ijrosini muvofiqlashtirish "O‘zbekiston – 2030" strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha Respublika komissiyasi zimmasiga yuklangan.

Manbalar

1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-158-son farmoni, 2023-yil 11 sentyabr.

2."O‘zbekiston – 2030" strategiyasining rasmiy taqdimoti.

3.O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (UzA) ma’lumotlari.

## Manbalar
Muhammad Ali Arakiy

**Buyuk Oyatulloh Muhammad Ali Arakiy** (1894-yil 22-dekabr Arok – 24-noyabr 1994-yil Qum) eronlik oʻn ikki shia marjaʼsi. Arakiy koʻplab Eron inqilobiy shaxslarining ustozi boʻlgan va Ruhulloh Xumayniy davridan omon qolgan oxirgi kishi edi. Muhammad Ali Arakiy vafot etganida, Islom Respublikasi axborot agentligi: „U tirik marjalar orasidagi eng buyuk marja“ deb eʼlon qildi.
## Hayoti
Muhammad Ali Arakiy 1894-yilda Eronning Arok shahrida tugʻilgan. Taʼlimni Arok Havzadan boshlagan. Buyuk Oyatulloh Xariy unga salla va chopon kiyishga ruxsat berdi. Shuningdek, Arakiy uzoq yillar Yazd Havzada tahsil olgan. Shundan soʻng Qumga hijrat qilib, Abdulkarim Xaʼriy Yazdiy qoʻlida oʻqishni davom ettirdi. Ruhulloh Xumayniy vafotidan soʻng, Oyatulloh Muhammad Rizo Golpaygʻoniy Qum seminariyasi oʻqituvchilari jamiyati tomonidan Humayniy tarafdorlari uchun marjaʼ sifatida tanlandi va Golpaygʻoniy vafotidan keyin Araki oʻrniga tayinlandi. Demak, Arakiy Ruhulloh Xumayniy davrida omon qolgan oxirgi odam edi.

## Vafoti
Oyatulloh Arakiy 1994-yil 24-noyabrda 99 yoshida vafot etdi. U Qum shahridagi Fotima Masuma ziyoratgohida dafn etilgan.

## Manbalar
Abu Iso al-Varroq

**Abu Iso al-Varraq**, toʻliq ismi *Abu ʻIso Muhammad ibn Horun al-Varraq* () (862-861-yilda vafot etgan (hijriy 247-yilda), 9-asr arab olimi va islom dini va umuman dinnini tanqid qilgan. Olim Ibn ar-Ravandiyning ustozi va doʻsti boʻlgan, uning „*Zumrad kitobi*“ asarida oʻrin olgan. Islomning zamonaviy tanqidchisi Ibn Varroq oʻz taxallusini al-Varroqdan olgan.

## Manbalar
Ayyub ibn Nuh

**Ayyub ibn Nuh ibn Duraj Naxay** Ali al-Hodiyning Kufadagi ishonchli vakillaridan biri edi. Bu vakillar imomiya shialari jamiyatining moliyaviy va diniy ishlarini ayniqsa xums kabi diniy soliqlarni yigʻishni boshqarganlar. Ular shia imomlarining siyosiy betaraflik tamoyiliga amal qilgan holda, shia jamoasini yoʻnaltirish va tashkil etish vazifasini oʻz zimmalariga olganlar. Ayyub ibn Nuh Ayyub al-Hodiy nomidan katta miqdordagi diniy xayr-ehson qilish shugʻullangan. Shu sababli, odamlar uning oʻlimidan keyin atigi yuz ellik dinor qolganini bilib hayron boʻlishgan. Shayx Tusiyning taʼkidlashicha, u ishonchli roviy boʻlib, Hodiydan koʻp rivoyatlar keltirgan. Otasi Nuh ibn Darroj Kufada qozi lavozimida ishlagan. Jamil ibn Darroj esa uning ukasi edi.

Al-Hodiyga tegishli maktubda Ayyub ibn Nuh va Hasan ibn Roshiddan (al-Hodiyning Bagʻdod, Madain va Savaddagi vakili) oʻzaro kelishmovchilikni hal qilishlari va faqat oʻzlarining belgilangan hududlarida ishlashlari soʻraladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Abdulloh al-Aftoh

**Abdulloh al-Aftoh ibn Jaʼfar as-Sodiq** () – 766 milodiy / 149 hijriy) – Jaʼfar as-Sodiqning toʻngʻich oʻgʻli, Ismoil ibn Jaʼfarning tugʻishgan ukasi. Abdullohning „al-aftoh“ laqabi uning tashqi koʻrinishini tasvirlash uchun qoʻllaniladigan arabcha „aftoh al-raʼs“ (keng boshli) yoki „aftoh al-rijlayn“ (enli oyoqli) soʻzlaridan kelib chiqqan.

## Hayoti
Otasi hayotligi paytida Abdulloh al-Aftoh qarindoshi Muhammad an-Nafs al-Zakiyyaning qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlagan.

Jaʼfar as-Sodiq vafotidan soʻng, uning izdoshlarining koʻpchiligi Abdulloh al-Aftohni yangi imom sifatida tan olishdi. Bu izdoshlar fatihiyalar deb atalgan va moʻtazila bid’atshunos Abulqosim al-Balxiy al-Kaʼbiyning (vafoti hijriy 319/milodiy CE) taʼkidlashicha, ular Jaʼfar as-Sodiqning eng yirik va muhim ergashlari boʻlgan. Oʻz daʼvolarini asoslash uchun Abdulloh al-Aftoh, ehtimol, otasidan ikkinchi nass olganini (Ismoilning vafotidan soʻng) bildirgan, uning tarafdorlari esa Jaʼfar as-Sodiqqa nisbat berilgan hadisni keltirganlar, unga koʻra imomlik imomning toʻngʻich oʻgʻliga oʻtishi kerak edi. Biroq, Abdulloh al-Aftoh otasi vafotidan taxminan 70 kun oʻtgach farzandsiz vafot etganda, uning tarafdorlarining aksariyati ukasi Muso al-Kozimga ergashgan. Boshqa fatihiylar Abdulloh al-Aftohni yettinchi imom, Muso al-Kozimni esa sakkizinchi imom deb bilishgan, ayrimlari esa Abdulloh al-Aftohning vafoti bilan imomlik tugagan deb hisoblashgan. Yana bir guruh esa Abdullah al-Aftohning bir oʻgʻli borligini, uning ismi Muhammad ibn Abdulloh al-Aftoh ekanligini uydirib chiqardi, chunki ular imomlik aka-uka orqali emas, otadan oʻgʻilga oʻtishiga soʻzsiz ishonishardi.

## Adabiyotlar
*
*
*
*
## Manbalar
Ibn al-Munzir

**Abu Bakr Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Munzir an-Naysaburiy** () – shofiʼiylik mazhabi olimi Rabi’ ibn Sulaymonning shogirdi. Rabi’ ibn Sulaymon oʻz navbatida Shofiʼiyning bevosita shogirdi boʻlgan. Keyinchalik ijtihod darajasiga erishgan. Biroq oʻzi shofi’iylik mazhabiga eʼtiqod qilishiga qaramay, ushbu mazhab olimi sanalgan ash-Shofeʼiyning fikrlariga kamroq tayangan.

## Manbalar
Abu Huzayfa ibn al-Mugʻiyra

**Abu Huzayfa ibn al-Mugʻiyra** ( – sahoba. Sumayya bintu Xabbat uning quli boʻlgan.

## Tarjimai holi
Abu Huzayfa Banu Maxzum qabilasidan boʻlgan bosh yetakchi shaxslardan biri boʻlgan. Makkada yashagan Sumayya bintu Xabbat Huzayfaning quli edi. Summayya 566-yilda Yosir ibn Amirga turmushga chiqdi va ularning Ammor ismli farzandlari boʻlgan. 613-yilda ularning hammasi Islomni qabul qilganlarida, Abu Huzayfa juda gʻazablanib, oʻsha qabila boshligʻi Abu Jahl bilan birlashib, ularni qiynash rejasini tuzgan. Issiq va quyoshli kunlarda ularni tashqariga bogʻlab, ustiga katta tosh qoʻygan. Abu Jahl har kuni ularni Muhammad haqida yomon soʻzlarni aytishga va oʻzlarining butlari haqida yaxshi gapirishga majbur qildi. Lekin ular Muhammad haqida yomon gap aytishdan bosh tortdilar. Bir kuni Abu Huzayfa Abu Jahlga Sumayyani nayzasi bilan oʻldirishga ruxsat bergan. Sumayya Islom tarixidagi birinchi shahid ayol hisoblanadi. Shuningdek, Yosir juda qari boʻlgani sababli berilgan jazolarga bardosh qila olmay vafot etgan. Ularning oʻgʻli Ammorga ham kecha-yu kunduz azob berishgan. Ammorning Allohga iymoni kuchli edi, biroq kuchli qiynoqlar sababli til uchida boʻlsa-da, butlarni qabul qilgan.

## Islomga kirishi
Abu Huzayfa taxminan 630-yilda Muhammad 10 000 askar bilan Makkani zabt etgan paytida hamma bilan birgalikda Islomni qabul qilgan. Shundan soʻng Abu Huzayfa Muhammadning kuchli tarafdoriga aylangan.

## Yana qarang

* Banu Maxzum
* Sumayyah bintu Xabbat
* Ammor ibn Yasir
Al-Baradiya masjidi

**Al-Baradiya masjidi** () Tunis Madinasining shimolida, Bob Suika chekkasida joylashgan kichik masjiddir.

## Joylashuvi
Masjid Bob Saadoun koʻchasi, 1-uyda joylashgan.

## Etimologiyasi
Masjid nomi uning yonida faoliyat yuritgan egarchilardan olingan.

## Tarixi
Al-Baradiya masjidi 15-asrda, Hafsiylar davrida qurilgan.

## Galereya

Fayl:Plaque_en_marbre_indiquant_la_mosquée_Bradia_مسجد_البرادعية.jpg|alt=Marble plaque with the name and address of the mosque, and a quote from the coran|Masjid nomi va manzili yozilgan marmar lavha hamda Quron suralari
Fayl:La_mosquée_Bradia_photo6_مسجد_البرادعية.jpg|alt=Dome of the mosque|Masjid gumbazi

## Manbalar
Shayx ar-Rasa masjidi

**Shayx ar-Rasa masjidi** () Tunis Madinasining shimolida joylashgan masjididir. Masjid binosi saqlab qolinmagan.

## Joylashuvi

Masjid Hafsiya tumanidagi Souk an-Nihas hududi yaqinida joylashgan.

## Etimologiyasi
Masjid 1489-yilda vafot etgan Az-Zaytuna masjidi imomlaridan biri boʻlgan avliyo Shayx Rasaa sharafiga shunday nomlangan&#x5B;**'&#x5D;</sup>.

== Tarixi ==
Masjid [[Hafsiylar]] davrida qurilgan. Uning [[Xoll|zali]] va asoschining qabri joylashgan<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;.
## Manbalar
Ibn al-Vazir

**Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Vazir** (840/1436) – Zaydiya hadis olimi. Shia jafari maktabini rad etgan va keyinchalik paygʻambar sunnatini hadislar orqali tushunilganini keng himoya qilgan. Eʼtiqodi tarixiy va ilmiy munozaralarga sabab boʻlgan, ammo keyinchalik islom dinining sunniylik yoʻnalishini qabul qilgan. Damaris Wilmersning fikriga koʻra, Ibn al-Vazirning aynan qaysi yoʻnalishga eʼtiqod qilganligi keng muhokama qilingan. Damaris shunday yozgan: „Ibn al-Vazir haqidagi koʻplab tadqiqotlarning umumiy jihati shundaki, u ilohiyot yoki huquqiy maʼnoda yoki ikkalasida ham zaydiy olimimi yoki yoʻqligini aniqlashga urinishdir. Yoki Ibn al-Vazirning individual pozitsiyalarini mavjud tafakkur maktablaridan biri bilan bogʻlashdir. Buni Ibn al-Vazirning zamondoshlari, keyinchalik Zaydiy olimlarining avlodlari, shuningdek, soʻnggi musulmon va Gʻarb olimlari allaqachon amalga oshirgan. Al-Harbi tomonidan aynan shu mavzuda yozilgan dissertatsiya ham bu harakatning yorqin namunasi hisoblanadi. Baʼzilar, masalan, Izzan yoki al-Akva, Ibn al-Vazir Zaydiyaning markaziy xususiyatlarini oʻzida mujassam etgan deb daʼvo qilishsa, Haykel kabi boshqa olimlar Ibn al-Vazir maktabni butunlay tark etib, boshqa, yaʼni sunniylik belgisini olgan anʼanaviy maktabga eʼtiqod qila boshlagan, degan xulosaga kelishgan“.

Ibn al-Vazirning asarlari orasida Ibn al-Salohning „*Tanqih al-anzar*“ nomli Muqaddimasi haqida sharh ham bor.

## Asarlari
Ibn al-Vazir koʻplab asarlar yozgan, shu jumladan:

* *al-ʿAwasim wa al-Qawassim fi al-Dhab ʿan Sunnat ʾAbi Qasim*.
* *al-Burhan al-Qatiʿ fi ʾItbat al-Saniʿ wa Jamiʿ ma Jaʾat bihi al-Charaʾiʿ*.
* *[[:en:Īthār|Īthār]] al-Ḥaqq ʿala al-Khalq*.
* *al-Rawd al-Bassim fi al-Dhab ʿan Sunnat ʾAbi Qasim*.
## Manbalar
Kesarcha kesish

**Kesarcha kesish** jarrohlik amaliyoti boʻlib, bunda tugʻruq onaning qorin boʻshligʻini kesish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Koʻpincha, tabiiy tugʻruq bolaning yoki onaning hayoti uchun xavf tugʻdirganda qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Cotonou markaziy masjidi

**Cotonou markaziy masjidi** () – Beninning Littoral hududi Cotonou shahridagi masjid. Bu mamlakatdagi musulmonlar uchun eng muhim bino hisoblanadi.

## Yana qarang

* Beninda din
## Manbalar
Dakrupe masjidi

**Dakrupe masjidi** – Gananing Savanna mintaqasidagi Dakrupe qishlogʻida, Sudan meʼmorchiligi uslubida qurilgan masjid. Bu masjid oʻzi joylashgan qishloq nomi bilan atalgan. U Larabanga masjidiga yaqin hududda joylashgan. Dakrupe qishlogʻi Bole va Laraban qishloqlari oʻrtasida joylashgan.

## Tarixi
Maʼlumotlarga koʻra, masjid 19-asrda qurilgan. 

Dakrupe masjidi Larabanga masjidiga oʻxshasa-da, lekin hajmi jihatidan kichikroqdir.

## Manbalar
Abdulloh ibn Yazid al-Fazariy

**Abu Muhammad Abdulloh ibn Yazid al-Fazariy** () (taxminan 748–795) – Banu Fazora qabilasidan boʻlgan ibodiy ilohiyot olimi. Asarlari islom ilohiyotining saqlanib qolgan eng qadimgi toʻplamini tashkil etadi va ayrim olimlar tomonidan islomda ilohiyot muhim manbalardan biri sifatida qaraladi.

## Biografiyasi
Abdulloh Kufa shahrida Abbosiylar xalifaligi hukmronligi ostida gullab-yashnagan shaharda Banu Fazora qabilasiga mansub oilada dunyoga kelgan. Abdulloh Kufada ipak savdosi bilan shugʻullangani maʼlum. Ehtimol, Basra port shahridagi Ibodiy mazhabida ilohiyotni oʻrganish uchun sayohat qilgan. Abdulloh, chamasi, ilohiyot sohasidagi bilimlarini ibodiy olimi Abu Ubayda Muslim ibn Abu Karimadan (vafoti 775-yil) olgan. Abu Ubayda Basrada kuchayib borayotgan ibodiylar jamoasi orasida yetakchi mavqega ega boʻlgan. Abdulloh Abu Ubaydani ibodiylikning ilk asoschisi Imom Jobir ibn Zayd al-Azdiy (vafoti 712-yil) dan keyingina ikkinchi ruhiy rahbar deb hisoblagan. Abdullohning Shimoliy Afrika Ibodiy jamoasida keyinchalik Nukkar nomi bilan tanilgan va ibodiylikning asoschilaridan biri boʻlgan koʻplab izdoshlari bor edi. Jazoirning asosan ibodiylar yashaydigan Mzab hududida 8-asrga oid Abdullohga nisbat berilgan ilohiyotga oid oltita matndan iborat toʻplam yaqinda kashf etildi. Ushbu qoʻlyozmalarda ilohiy sifatlarning nozik tahlili shuni koʻrsatadiki, bu mavzu zamonaviy olimlar ilgari taxmin qilganidan farqli oʻlaroq, islom ilohiyotida ancha oldinroq doimiy rivojlanishda boʻlgan ekan.
## Manbalar
Dondoli masjidi

**Dondoli masjidi** – Gananing Yuqori Gʻarbiy mintaqasidagi Va shahri yaqinida joylashgan Dondoli qishlogʻida Sudan meʼmorchiligi uslubida qurilgan masjid. Bu masjid oʻzi joylashgan qishloq nomi bilan atalgan.

## Tarixi
Rivoyatlarga koʻra, Malidan Va hududiga koʻchib kelgan Karimafa ismli kishi masjidni qurdirgan ekan. Aytishlaricha, masjid oʻz asoschisi sharafiga Karimafa masjidi deb atalgan. Bu masjid 19-asrda qurilganligi aytiladi. Gananing shimoliy qismidagi aholining koʻpchiligi musulmonlardir. Taxminan milodiy X asrda islom dini Afrikaga kirib kelgan. U Misrdan Gʻarbiy va Janubiy hududlarga savdo yoʻllari orqali tarqalgan.

Ganada islom savdogarlari, Mande jangchilari va boshqa targʻibotchilar bu savdo yoʻllaridan foydalanganlar. Bu yoʻllar baʼzida Berberlar sulolasining bosqinlari bilan tarxda qolgan. Bu esa mazkur hududda islom dinining tarqalishida muhim rol oʻynagan. Ayrim islom savdogarlariga dam olish joyi sifatida xizmat qilishi uchun yoʻl boʻyida masjidlar qurilgan.
## Manbalar
Rashid al-Marixiy

**Shayx Rashid ibn Ibrohim al-Murayxiy** () Bahrayndagi taniqli soʻfiy, sunniy olimi va ustozidir. U 1988-yilgacha Muharraq shahridagi Shayx Iso Bin Ali masjidining xatibi boʻlgan. U Bahrayndagi sunniy – shia mazhabi oʻrtasidagi kelishmovchiliklarni bartaraf etishdagi saʼy-harakatlari uchun maqtovga sazovor boʻlgan. U Bahrayndagi shia ulamolari bilan samimiy munosabatlar oʻrnatishga erishgan. Bahrayndagi soʻfiylik anʼanalarining yetakchisi sifatida al-Mavlid al-Nabaviy (Muhammadning tugʻilishi) kabi soʻfiylik marosimida qatnashgani va bu voqea haqida sheʼrlar oʻqiganini uchun puritanik salafiy faollar tomonidan tanqidga uchragan.

Uning oʻgʻli Shayx Ibrohim al-Murayxiy Bahrayndagi Oliy sunniy shariat sudining raisi va Imom Molik ibn Anas jamiyati prezidenti hisoblanadi. Imom Molik jamiyati Bahraynda roʻyxatdan oʻtgan yagona soʻfiy tashkilotdir.

Shayx Rashidning nashr etilgan asarlari orasida *Raf’ al-Astar an shubuhat va dalolat sohib al-hivar* bor.

Uning ustozlari orasida Muharraqlik Shayx Muhammad al-Hijoziy, hufuflik Shayx Muhammad Abil Mulla al-Hasa, Makkalik Shayx Abbos Bin Alaviy al-Molikiy (Muhammad Alaviy al-Molikiyning ukasi) va Jiddalik Shayx Abdulqodir al-Sagʻof bor.
## Manbalar

## Havolalar

* Spreading the message of love , Gulf Daily News, 12 July 2009
* Sufi clerics plan German pilgrimage , Gulf Daily News, 12 July 2009
* أكد أنهم أولى بالسلف من غيرهم… شيخ الصوفية في البحرين راشد المريخي: //البحرين – Al Wasat, 7 October 2008
* مبادرات المريخي… أم بيانات السعيدي؟ Al Wasat, 18 October 2008
* Advice to Our Brothers the Ulema of Najd – Yusuf al-Rifaʼi'
* شيخ الصوفية ينفي الاحتفالات المختلطة بين الرجال والنساء – Al Arabiya – 1 July 2007
* Imam Malik Society
Al-Dabagʻina masjidi

**Al-Dabagʻina masjidi** () yoki *koʻnchilar masjidi* – Tunisning Madina shahridagi masjidi. Hozirda bu masjid binosi saqlanib qolinmagan.

## Joylashuvi
Masjid souk al-Dabagʻinda joylashgan edi. Masjidning oʻrniga yangi uylar qurilgan&#x5B; ** &#x5D;.

## Etimologiyasi
U masjid atrofida yashaydigan arabcha Al-Dabagʻina deb nomlangan koʻnchilar sharafiga shunday nomlangan.
## Manbalar
Amir Abdulqodir masjidi

**Amir Abdulqodir masjidi** () – Jazoirning Qusantina viloyati markazi boʻlmish Qusantina shahrida joylashgan masjid. Bu Jazoirdagi Jome al-Jazoirdan keyingi ikkinchi eng katta masjiddir.

## Arxitekturasi
Universitet va masjid marmar hamda granitdan qurilgan. Uning balandligi 107 m boʻlgan ikkita minorasi va gumbazi bor. Masjid 1994-yilda qurib bitkazilgan va foydalanishga topshirilgan.

## Galereya

Fayl:Emir_Abdelkader_mosque.jpg
Fayl:Mosquée_Émir_Abdelkader,_Constantine.jpg|alt=
Fayl:Constantine_algerie_grande_mosquee_emir_abdelkader4.jpg|alt=
Fayl:Mosque_of_El_Amir_Abdelkadder.jpg|alt=
Fayl:Grand_Mosque_at_Constantine_(15864062815).jpg|alt=
Fayl:Coupole_de_la_mosquée_Emir_Abdelkader_-_Constantine_قبة_مسجد_الامير_عبد_القادر.jpg|alt=
Fayl:Grand_Mosque_at_Constantine_(15862076921).jpg|alt=
Fayl:The_Emir_Abdelkader_Mosque's_front_door.jpg|alt=
Fayl:The_Emir_Abdelkader_Mosque's_front_door_(detail).jpg|alt=
Fayl:Abd_al-Qádir_06.jpg|alt=
Fayl:Abd_al-Qádir_09.jpg|alt=


## Yana qarang

* Amir Abdulqodir universiteti
* Al Amir Abdulqodir Ibn Mahyiddin
## Manbalar
Abdussamad ibn Ali

**Abdussamad ibn Ali al-Hoshimiy** () – Abbosiylar xalifaligi davrida al-Jazira noibi.

Abdussamad Ali ibn Abdulloh ibn Abbosning oʻgʻli boʻlgan. Dastlabki ikki Abbosiy xalifa as-Saffo va al-Mansurning amakisi boʻlib, uni Abbosiylar inqilobidan keyingi dastlabki yillarda yuqori taʼsirga ega boʻlgan „amaki“ („umumah“) lardan biriga aylantirgan.

Jiyani al-Mansur tomonidan 772-yilda Madina va Makkaga noib etib tayinlandi. 776-yilda lavozimidan boʻshatildi.

775-yilda Abbosiy xalifa al-Mahdiy al-Fadl ibn Solihni Damashq shimolidagi Jazira viloyatiga noib etib tayinladi. Oʻsha yili al-Jaziraga koʻchib oʻtdi. 780-yilda Quddusga qilgan safaridan soʻng Damashqqa qaytib keldi. Bu safarda u al-Mahdiyning hamrohlaridan biri sifatida qatnashgan edi. Taxminan shu paytda Jazira noibi lavozimidan chetlashtirildi va uning oʻrniga Abdussamad ibn Ali tayinlandi.
## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
## Manbalar