Viber

**Viber** yoki **Rakuten Viber** — bu Google Android, iOS, Microsoft Windows, Apple macOS va Linux platformalari uchun bepul dastur sifatida taqdim etilgan YaponiyaningRakuten transmilliy kompaniyasiga tegishli boʻlgan IP (VoIP) valahzali xabar almashish (IM) orqali oʻzaro platformaga ega boʻlgan ovozli dasturiy taʼminot. Foydalanuvchilar roʻyxatdan oʻtadi va uyali telefon raqami orqali identifikatsiya qilinadi, shuningdek xizmatda mobil aloqaga ehtiyoj sezmasdan ish stoli platformalarida foydalanish mumkin. Tezkor xabar almashishdan tashqari, u foydalanuvchilarga tasvirlar va video yozuvlar kabi media almashish imkonini beradi, shuningdek, Viber Out deb nomlangan xalqaro statsionar va mobil qoʻngʻiroqlar xizmatini taqdim etadi. 2018-yil holatiga koʻra, tarmoqda roʻyxatdan oʻtgan bir milliarddan ortiq foydalanuvchilar mavjud.

Dasturiy taʼminot 2010-yildaKiprda joylashgan Viber Media tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u 2014-yildaRakuten tomonidan sotib olingan. 2017-yildan beri uning korporativ nomi Rakuten Viber boʻlib kelgan vaLyuksemburgda joylashgan. Viberning ofislariLondon, Manila, Moskva, Parij, San-Fransisko, Singapur vaTokioda joylashgan.

## Tarixi

### Tashkil etish
Viber 2010-yilda shaharlararo munosabatlar muammosini hal qilish uchun tashkil etilgan. Taʼsischilardan biri Talmon Markoning qiz doʻsti oʻsha paytda Gonkongda, Nyu-Yorkda yashagan. Alohida yashash, lekin doimo muloqot qilish juda qimmat telefon toʻlovlariga olib keldi. Bu masalani yengib oʻtishga urinib, Marko yechim topish uchun doʻsti Igor Magazinnikga murojaat qildi.

Viber Media 2010-yilda IsroilningTel-Aviv shahrida Isroil Mudofaa Kuchlarining doʻstlari boʻlgan Marko va Magazinnik tomonidan tashkil etilgan. Marko va Magazinnik ham P2P media va iMesh fayl almashish mijozining hammuassislaridir. Kompaniya Isroildan boshqarilgan, ish haqini kamaytirish maqsadida uning rivojlanishining katta qismi Belarusga topshirilgan. Kiprda roʻyxatga olingan. Tez orada Sani Maroli va Ofer Smocha ham kompaniyaga qoʻshilishdi. Markoning izoh berishicha, Viber tezkor qoʻngʻiroq qilish va kontaktlar bilan sinxronlash imkonini beradi, chunki identifikator foydalanuvchining uyali raqamidir, Skype roʻyxatdan oʻtish va parolni talab qiluvchi „doʻstlar roʻyxati“dan keyin modellashtirilganidan farqli oʻlaroq.

2020-yilda Belarus hukumati boshchiligidagi muxolifatni shafqatsizlarcha bostirish natijasida kompaniya 2020-yil avgust oyida Minskdagi ofisini yopdi.

### Monetizatsiya
Mavjudligining dastlabki ikki yilida Viber daromad keltirmadi. U buni 2013-yilda Viber Out ovozli qoʻngʻiroqlari va Viber grafik xabar almashish „stikerlar doʻkoni“ uchun foydalanuvchi toʻlovlari orqali amalga oshira boshladi. Kompaniya dastlab Marko tomonidan „doʻstlar va oila“ deb taʼriflangan individual investorlar tomonidan moliyalashtirilgan. Ular 2013-yil may holatiga koʻra 120 nafar xodimga ega boʻlgan kompaniyaga 20 million dollar sarmoya kiritdilar.

2013-yil 24-iyulda Viberning qoʻllab-quvvatlash tizimi Suriya elektron armiyasi tomonidan buzilgan. Viber maʼlumotlariga koʻra, foydalanuvchilarning maxfiy maʼlumotlariga kirish imkoni boʻlmagan.

### Sotib olish
2014-yil 13-fevralda Rakuten Viber Mediani 900 million dollarga sotib olganini eʼlon qildi. Viberni sotish Shabtai oilasiga (Benni, uning akasi Gilad va Giladning oʻgʻli Ofer) kompaniyadagi 55,2 % ulushlaridan 500 million dollar daromad keltirdi. Ushbu sotuv narxida taʼsischilarning har biri oʻz investitsiyalaridan 30 martadan ortiq daromad olishdi.

Djamel Agaoua 2017-yil fevralida 2015-yilda tark etgan hammuassisi Marko oʻrniga Viber Media bosh direktori boʻldi.

2017-yil iyul oyida Viber Media korporativ nomi Rakuten Viber ga oʻzgartirildi va yangi soʻz belgisi logotipi taqdim etildi. Uning yuridik nomi Viber Media boʻlib qoladi, maʼsuliyati cheklangan jamiyat Lyuksemburgda joylashgan.

Rakuten 2017-yilda futbol klubi bilan hamkorlik qilganidan beri Viber„Barcelona“ning rasmiy „aloqa kanali“ boʻlib kelgan. 

### Hamkorlik
#### Golden Stats Warriors
2017-yilda Viber NBAning Golden State Warriors bilan ikkita yirik sport hamkorligidan birini ishga tushirdi. Hamkorlik eksklyuziv kontentga ega chatbotni hamda barcha Viber foydalanuvchilari uchun mavjud boʻlgan mavsumiy stiker paketlarini ishga tushirishni oʻz ichiga olgan.

#### FC Barcelona
Ikkinchi va eng yirik global sport hamkorligi ham 2017-yilda „Barcelona“ futbol klubi bilan boshlangan. Davom etayotgan hamkorlik doirasida klub ingliz, ispan, rus va arab tillarida hamjamiyatlarni yuritadi. Hammasi 1 milliondan ortiq aʼzoga ega.

#### Butunjahon jamgʻarmasi
Viber va WWF ilk bor hamkorlikni 2017-yilda yoʻlga qoʻygan va shundan beri oʻz eʼtiborini yovvoyi tabiatni muhofaza qilish va xabardorlikni oshirishga qaratib, mavsumiy loyihalarda hamkorlik qilib kelmoqda.

2021-yilda Viber linzalarini ishga tushirishi bilan WWF Viber bilan hamkorlikda *Xalqaro yoʻlbarslar kuni* uchun maxsus nashr linzalarini ham yaratdi. Linzalar maxsus pullik stikerlar toʻplami bilan birga kelgan. 

#### Xalqaro Qizil Xoch va Qizil yarim oy federatsiyasi
2020-yil iyun oyida Viber bilan birinchi hamkorlik qilganidan soʻng, IFRC COVID-19 haqida yolgʻon maʼlumotlar tarqalishiga qarshi kurashish uchun xabar almashish ilovasida rasmiy chatbot va hamjamiyatni ishga tushirdi. Chatbot 2022-yil iyun holatiga koʻra hamon faol boʻlib, 1,4 milliondan ortiq obunachilari bor. [39]

#### Jahon Sogʻliqni Saqlash tashkiloti
IFRC singari, JSST (Jahon Sogʻliqni Saqlash tashkiloti) odamlarga COVID-19 tarqalishi va uning oldini olish boʻyicha aniq maʼlumotlarni bepul taqdim etish uchun maxsus chatbotni ishga tushirdi. Bot 1,4 milliondan ortiq obunachiga ega va 23 tilda mavjud. Bu xabar almashish ilovasi va JSST oʻrtasidagi 2020-yilda boshlangan va ayollar salomatligi boʻyicha chatbot va chekishga qarshi kampaniyani oʻz ichiga olgan davom etayotgan hamkorlikning yuqori qismidir.  

### Bozor ulushi
2016-yil dekabr holatiga koʻra, Viberda 800 million foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan. Statista maʼlumotlariga koʻra, 2019-yil yanvar holatida oylik 260 million faol foydalanuvchi bor. Viber messenjeriGretsiyada, Sharqiy Yevropa, Rossiya, Yaqin Sharq va baʼzi Osiyo bozorlarida juda mashhur.

Hindiston 2014-yil dekabr holatiga koʻra 33 million roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilari bilan Viber uchun eng yirik bozor boʻlib, mamlakatdagi eng mashhur messenjerlar orasida beshinchi oʻrinda turadi. Shu bilan birga AQShda 30 million, Rossiyada 28 million vaBraziliyada 18 million foydalanuvchi bor edi. ​​Viber ayniqsa Sharqiy Yevropada mashhur boʻlib, 2016-yildaBelarus, Moldova vaUkrainada Android tizimiga eng koʻp yuklab olingan xabar almashish ilovasi hisoblanadi. UIroq, Liviya va Nepalda ham mashhur. 2018-yil holatiga koʻra, Viber MDHda va Markaziy Osiyo mamlakatlarida 70 foizdan koʻproq kirib boradi, lekin Shimoliy Amerikada atigi 15 foiz koʻrsatkichga ega.

#### Rossiya
Viber — Rossiyadagi eng mashhur messenjer ilovalaridan biri. 2016-yil yanvar oyida Viber 50 milliondan ortiq foydalanuvchi bilan Rossiyada WhatsAppdan oʻzib ketdi. Viber ayniqsa, Moskva va Sankt-Peterburg kabi shaharlarda tez oʻsib bordi. 2016-yil aprel oyida Rossiyada Viberdan foydalanish 2015-yilga nisbatan ikki baravar koʻp; 66 million foydalanuvchiga yetdi. 2018-yilga kelib Viber Rossiyada 100 million foydalanuvchiga yetdi. 2017-yildagi yana bir hisobot shuni koʻrsatdiki, rossiyalik IM foydalanuvchilari boshqa xizmatlardan koʻra Viber yoki WhatsAppdan foydalanishni afzal koʻrishadi. Rossiyada Viber tovar va xizmatlarni xarid qilish uchun toʻlov usulidan foydalanishni rejalashtirmoqda.

Aloqa, axborot texnologiyalari va ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish federal xizmati xodimi Nikolay Nikiforov 241-FZ- sonli qonunning (Telegram kabi boshqa baʼzi shifrlangan chatlardan foydalanishni cheklash) Viberga taʼsiri haqida izoh berishdan bosh tortdi.

#### Ukraina
2020-yilda Viber messenjeri Ukrainadagi eng mashhur tezkor xabar almashish vositasi boʻldi; u barcha Ukraina smartfonlarining 97 foizida oʻrnatilgan edi.

### APAC

#### Markaziy Sharqiy Yevropa va Ukraina
**Ukraina**

2021-yil sentyabr holatiga koʻra, Viber Ukrainadagi eng mashhur xabar almashish ilovasi boʻlib, bozor ulushi 97,7 % ni tashkil qiladi. Kompaniya tomonidan yuborilgan umumiy xabarlarning 20 foizi Ukrainadan kelgan, foydalanuvchilar 2021-yilda 97,5 milliard xabarni yuborgan va qabul qilgan edi.

**<u>Bolgariya</u>**

Viberning Bolgariyadagi bozor ulushi muttasil oshib bormoqda. 2021-yilda bu koʻrsatkich 90 foizga yetadi. Kompaniya taqdim etgan maʼlumotlarga koʻra, Bolgariyada Viber orqali yuborilgan qoʻngʻiroqlar va xabarlar soni 2021-yilda 11 foizga oshib, taxminan 530 million qoʻngʻiroq va soniyasiga oʻrtacha 400 ta xabarni tashkil qildi.

**<u>Gretsiya</u>**

2021-yil oxiriga kelib, Gretsiya aholisining 90 % dan ortigʻi telefonlarida Viber mavjud boʻlib, u mamlakatdagi eng yaxshi xabar almashish ilovasiga aylandi va 1 milliard qoʻngʻiroqlar soni bilan eng yuqori koʻrsatkichga yetdi. Ilova qilingan qoʻngʻiroqlar va yuborilgan xabarlar soni mos ravishda 20 % va 15 % ga oshgan.

**<u>Serbiya</u>**
Viber, shuningdek, Serbiyadagi eng yaxshi messenjer boʻlib, mamlakatda qilingan qoʻngʻiroqlar soni 12 foizga oʻsib, 2021-yilda 1,2 milliard qoʻngʻiroqni tashkil etadi. 2021-yil noyabr holatiga koʻra, serbiyaliklarning 90 % dan ortigʻi oʻz telefonida Viberga ega boʻlib, soniyasiga 1000 ta xabar yuboradi va qabul qiladi.

## Ilovalar
### Platformalar

Viber dastlabiPhone uchun 2010-yil 2-dekabrda Skype bilan toʻgʻridan-toʻgʻri raqobatda ishga tushirildi. U 2012-yil 8-maydaBlackBerry va Windows Phoneda, keyinAndroid platformasi 2012-yil 19-iyulda va Nokia-ning Series 40, Symbian va Samsungning Bada platformalarida 2012-yil 24-iyulda ishga tushirildi, shu vaqtgacha dastur 90 million foydalanuvchiga ega edi.

2013-yil may oyida Viber 3.0 bilan Windows va macOS uchun ish stoli versiyasi chiqdi. 2013-yil avgust oyida Linux uchun Viber ommaviy beta va 2014-yil avgustida yakuniy versiyasi chiqdi. 2016-yil iyun oyida Windows doʻkonida Windows 10 uchun UWP asosidagi ish stoli ilovasi chiqarildi. Ish stoli versiyalari foydalanuvchining roʻyxatdan oʻtgan Viber mobil raqami bilan bogʻlangan, lekin keyinchalik mustaqil ravishda ishlashi mumkin boʻlgan. 2015-yildaiPad plansheti va Apple Watch aqlli soatlari uchun versiya chiqdi.

### Xususiyatlari
Viber dastlab ovozli qoʻngʻiroqlar uchun VoIP ilovasi sifatida ishga tushirilgan. 2011-yil 31-martda tezkor xabar almashish (IM) imkoniyatlarini qoʻshadigan Viber 2.0 chiqarildi. 2012-yil iyul oyida Android va iOS ilovalarida guruh xabarlari va HD Voice dvigateli qoʻshildi. Bugungi kunda foydalanuvchilar fotosuratlar, videolar, GIFlar, fayllar, audio xabarlar va stikerlar kabi bir nechta turdagi media fayllarni yuborishlari ham mumkin boʻlmoqda.

#### Stikerlar
2012-yil dekabr oyida Viber ilovaga „stikerlar“ni qoʻshdi. 2013-yil oktyabr oyida Viber 4.0 stiker „bozori“ni oʻz ichiga olganligini eʼlon qildi, u yerda Viber daromad manbai sifatida stikerlarni sotadi. 2020-yil noyabr oyida, Rojdestvo arafasida, Viber litsenziyalashga kirishdi. Filippindagi SM Malls bilan hamkorlikda uning stiker belgilaridan qoʻgʻirchoqlar yasaldi va bayram mavsumida butun mamlakat boʻylab savdo markazlarini bezatadi.

#### Viber Out
Bundan tashqari, 4.0 versiyasi push-to-talk imkoniyatlarini va Viber Out funksiyasini taqdim etdi, bu foydalanuvchilarga VoIP orqali mobil va statsionar raqamlarga ilovaga ehtiyoj sezmasdan qoʻngʻiroq qilish imkoniyatini taqdim etadi. Viber Out Filippinda „Haiyan“ toʻfoni qurbonlariga oʻz yaqinlari bilan bogʻlanishda yordam berish uchun vaqtinchalik bepul boʻldi.

Ovozli yordam 2013-yil 2-aprelda barcha Windows Phone 8 qurilmalari uchun rasman qoʻshildi. 2014-yil sentyabr oyida Viber 5.0 chiqarildi va videoqoʻngʻiroqni joriy qildi.

#### Jamoat hisoblari, chatbotlar va bogʻlanishlar
2016-yil noyabr oyida Viber 6.5 versiyasi brendlarga *[[The Huffington Post]]*, Yandex va The Weather Channel kabi dastlabki hamkorlar bilan platformada reklama va mijozlarga xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanish imkonini beruvchi Public Accountsni ishga tushirdi. Ilova CRM dasturiy taʼminoti bilan integratsiyalashgan va mijozlarga xizmat koʻrsatish uchun chatbot APIlarini taklif qiladi. Kengaytirilgan guruh suhbati funksiyasi Viber Communities 2018-yil fevral oyida taqdim etilgan. Guruh qoʻngʻiroqlari 10-versiyasi bilan 2019-yil fevral oyida taqdim etilgan. Hamjamiyatlarda maksimal 250 ta ishtirokchi boʻlgan guruh chatlariga nisbatan cheksiz sonli ishtirokchilar mavjud. Viber hamjamiyatlari oʻz foydalanuvchilarining maxfiyligini himoya qiladi, chunki na superadminlar, na administratorlar aʼzolarning telefon raqamlarini koʻra olmaydi. Shuningdek, shaxsiy xabarlarni faollashtiradigan aʼzolar raqamlarini yashirgan holda bir-birlari bilan bogʻlanishlari mumkin. 2020-yil oktyabr oyida Viber hamjamiyat tushunchalari bilan birga xabarlar statistikasini ishga tushirdi. Bu statistik maʼlumotlar hamjamiyat administratorlariga oʻz hamjamiyatlariga joylashtirgan kontent bilan bogʻlanish darajasini koʻrish imkoniyatini beradi.

Bugungi kunda ilovada juda koʻp turli xil chatbotlar mavjud, jumladan, muhim maʼlumotlar, viktorinalar va boshqalar.

#### Xabarni tahrirlash
2018-yil noyabr oyida Viber oʻzining xabarlarni tahrirlash funksiyasini ishga tushirganini eʼlon qildi. Bu xususiyat foydalanuvchilarga xabarlarni yuborilgandan soʻng vaqt chegarasisiz oʻzgartirish imkonini beradi. Tahrirlashdan soʻng, xabar oʻzgartirilganligini koʻrsatadigan kichik koʻrsatkichlarga ham ega.

#### Guruh qoʻngʻiroqlari
Guruh qoʻngʻiroqlari 10-versiyasi bilan 2019-yil fevral oyida taqdim etilgan. Koronavirus pandemiyasi davrida Viber guruhli videoqoʻngʻiroqlarni joriy qildi. Xususiyat 2020-yil may oyida 20 ishtirokchi bilan eʼlon qilingan. 2021-yil aprel oyida 15.2 versiyasi uchun videoguruh qoʻngʻiroqlari ishtirokchilari soni 30 taga koʻpaytirildi. Viber 16.8 versiyasidan boshlab maksimal ishtirokchilar soni 35 tani tashkil qiladi.

15.2-versiyada, shuningdek, mobil qurilmalarda videoqoʻngʻiroq ishtirokchilariga bir vaqtning oʻzida olti kishini oʻz ekranida koʻrish imkonini beruvchi tarmoq koʻrinishi ishga tushirildi.

#### Yoʻqolgan xabarlar
Viberning 16-versiyasi 2021-yil oktyabr oyida guruh chatlarida Yoʻqolgan xabarlarni taqdim etdi, bu 2020-yil aprel oyidan beri yakkama-yakka chatlarda mavjud boʻlgan imkoniyatlar edi. Bu funksiya foydalanuvchilarga 10 soniya, 1 daqiqa, 1 soat yoki 1 kundan keyin yoʻqolib ketadigan xabarlarni yuborish imkonini beradi. Yoʻqolgan xabarlar birinchi marta 2017-yilda taqdim etilgan Maxfiy suhbatlar funksiyalarining oʻrnini egalladi. 2022-yil yanvar oyida Viber 16.8 uchun Yoʻqolgan xabarlar Viber ish stoli ilovasiga kiritildi.

#### Xabar reaksiyalari
2020-yil avgust oyida Viber 13.6 versiyasi uchun guruh chatlari va hamjamiyatlarda xabar reaksiyalari joriy etildi. Funksiya foydalanuvchilarga xabar yubormasdan emojilar yordamida xabarlarga munosabat bildirish imkonini beradi. Bu xususiyat 2022-yil yanvar oyida yakkama-yakka chatlarga kengaytirildi.

Viber 13.8 da Viber mavjud soʻrov variantiga qoʻshimcha ravishda viktorinalar yaratish variantini taqdim etdi.

#### Viber linzalari
2021-yil iyun oyida 15.5 versiyasi uchun Viber oʻzining kamera toʻplamini messenjerga integratsiya qilish uchun Snap bilan hamkorlikni eʼlon qildi. Ushbu eʼlon bilan Viber ilovaga Viber linzalari deb nomlangan AR filtrlarini kiritdi.

Viberning uzoq yillik hamkorlari, jumladan, FC Barcelona, JSST va WWF messenjer bilan butun dunyo boʻylab bu funksiyani ishga tushirish uchun cheklangan nashr linzalarini yaratishda hamkorlik qilishdi.

### Xavfsizlik
2014-yil 4-noyabrda Viber Electronic Frontier Foundationning „Secure Messaging Scorecard“ reytingida 7 balldan 1 ball oldi. Viber tranzit paytida shifrlash uchun nuqta oldi, lekin aloqalar provayder kirish imkoni boʻlmagan kalitlar bilan shifrlanmaganligi sababli (yaʼni aloqalar end dan end gacha shifrlanmagan), foydalanuvchilar kontaktlarning identifikatorini, agar shifrlash kalitlari oʻgʻirlangan boʻlsa (yaʼni, xizmat maxfiylikni taʼminlamasa), kod mustaqil koʻrib chiqish uchun ochiq boʻlmasa (yaʼni, kod ochiq manba boʻlmagan), xavfsizlik dizayni toʻgʻri hujjatlashtirilmagan boʻlsa va yaqindan mustaqil xavfsizlik auditi boʻlmasa oʻtgan xabarlarni tekshira olmagani uchun ballarni yoʻqotdi. 2014-yil 14-noyabrda EFF Ernst & Youngning Kengaytirilgan xavfsizlik markazidan tashqi xavfsizlik auditini olgach, Viber ballini 7 balldan 2 ballga oʻzgartirdi.

## Manbalar