SpaceX Crew-1

SpaceX **Crew-1** (shuningdek, **USCV-1** (US Crew Vehicle 1) nomi bilan ham tanilgan) NASAning xususiy uchuvchi yordamida boshqariladigan kosmik kemalarni rivojlantirish Commercial Crew Program dasturi doirasida Amerikaning SpaceX xususiy shirkatiga tegishli Crew Dragon qayta foydalanish mumkin boʻlgan kosmik kemasining Xalqaro kosmik stansiyaga ikkinchi va birinchi ekipaj almashtirish uchun eksplutatsion parvozi.

## Ekipaj

## Vazifalar
Ekipaj Xalqaro Kosmik Stantsiya bortida olti oy davomida ilmiy tadqiqot va texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshirdi va 2021-yilning bahorida qaytib keldi. Bu Amerika Qoʻshma Shtatlaridan uchirilgan, inson eng uzoq vaqt kosmosda boʻlgan parvoz edi. NASA talabga koʻra, kosmik kema 210 kungacha orbitada boʻlishi mumkin.

Kema Xalqaro Kosmik Stantsiyaga 226 kg dan ortiq yuk, yangi ilmiy asbob-uskunalar va tajribalar uchun uskunalar yetkazib berdi, jumladan :

 **Food Physiology** — optimallashtirilgan parhezning ekipaj sogʻligʻiga taʼsirini oʻrganish;
 **Genes in Space-7** — uyqu va uygʻonishni tartibga soluvchi sirkad genlar ifodasini kuzatish boʻyicha talabalar tomonidan ishlab chiqilgan tajriba, uzoq muddatli kosmik parvozlar miya faoliyatiga qanday taʼsir qilishini yaxshiroq tushunish imkonini beradi;
 **Tissue chips** — mikrogravitatsiyaning inson salomatligi va kasalliklariga taʼsirini tushunish uchun inson organlarining tuzilishi va funktsiyasini imitatsiya qiluvchi toʻqimalar chiplari yordamida amalga oshiriladigan tadqiqot, bu tadqiqot natijalaridan Yerdagi inson salomatligini yaxshilash uchun foydalaniladi;
 **Plant Habitat-02** — kosmosda oziq-ovqat ishlab chiqarish boʻyicha doimiy harakatlar doirasida turli xil yorugʻlik va tuproq turlarida turp yetishtirish;
 **SERFE** — NASA ning yangi avlod kosmik skafandrida suv bugʻlanishidan foydalanadigan yangi issiqlik tarqalish tizimini sinovi, Exploration Extravehicular Mobility Unit (xEMU).

Crew-1 ekipaji Xalqaro Kosmik Stantsiyada boʻlgan vaqtlari davomida bir qator uchuvchisiz kosmik kemalarni, jumladan yangi avlod SpaceX yuk tashuvchi kosmik kemasini va Northrop Grumman Cygnusni tutashtirishda ishtirok etdi. Kosmonavtlar, shuningdek, ochiq kosmosga turli hil chiqishlarni amalga oshirdilar va 2021-yilda Rossiyaning "Soyuz MS-18" va navbatdagi SpaceX Crew Dragon ekipajlari bilan uchrashdilar.

## Parvozga tayyorgarlik
2020-yil 29-sentabr kuni parvoz oldidan matbuot anjumanida kema qoʻmondoni Michael S. HopkinsMichael S. Hopkins ekipaj tomonidan kema uchun tanlangan ismni eʼlon qildi — *Resilience* (XFA: , inglizchadan tarjima qilganda —&#x2009;"Elastiklik, chidamlilik").

Parvoz 2020-yil 31-oktabr, 06:40 UTC ga rejalashtirilgan edi, biroq Falcon 9 raketasining birinchi pogʻonasining ikkita dvigatelidagi turbonaos agregat muammosi tekshirib topilishi tufayli NASA tomonidan 10-oktabr kechiktirildi, bu muammo GPS III-04 sunʼiy yoʻldoshini raketa tashuvchi yordamida uchirishga urinishi paytida sodir boʻlgan.

2020-yil noyabr oyida NASA Crew Dragon kosmik kemasi, Falcon 9 raketasi va u bilan bogʻliq yer tizimlarini astronavtlar bilan muntazam parvoz qilish uchun rasman sertifikatladi va uchirish sanasini 15-noyabr, 00:49 UTC ga belgiladi.

13-noyabr kuni uchirish noqulay ob-havo sharoiti tufayli 16-noyabr, 00:27 UTC ga qoldirildi.

## Parvoz
Parvozdan ikki soat oldin, kemaning yon lyuki yopilgandan soʻng, germetiklikga test kapsuladagi bosimning biroz pasayishini aniqladi. Lyuk qayta ochilgandan soʻng sabab (tashqi buyum) SpaceX jamoasi tomonidan parvozdan oldingi jadvalni buzmagan holda aniqlandi va tuzatildi.

Crew Dragonning uchirilishi 2020-yil 16-noyabr kuni soat 0:27 da NASAning Kanaveral burnidagi Kennedi kosmik markazining LC-39A parvoz majmuasidan Falcon 9 raketa tashuvchisi bilan AQSh kosmik kuchlarining 45-kosmik qanoti jangovar ekipajlari tomonidan yordamlashilgan holda amalga oshirildi. Birinchi pogʻna „ Just Read the Instructions“ suzuvchi dengiz platformasiga qoʻndi. Kosmik kema raketa tashuvchining ikkinchi pogʻonasidan 189 × 209 km 51,7 ° orbitada parvozni amalga oshirgandan 12 daqiqa oʻtgach ajraldi.

## Yaqinlashish va tutashtirish
Tutashuvdan chiqarilgandan koʻp oʻtmay, kemada baʼzi texnik muammolar aniqlandi. Avtomatik sensor kapsulaning sovutish tizimidagi bosimning oʻshishini qayd etdi, biroq uning ishlash holati tez orada SpaceX boshqaruv markazi muhandislari tomonidan toʻliq tiklandi. Shuningdek, Draco manyovr bloklaridan biridagi 4 ta yonilgʻi liniyasi isitgichidan 3 tasi vaqtincha oʻchib qoldi. Muammo dasturiy taʼminotni oʻzgartirish orqali hal qilindi va barcha isitgichlar yoqildi.

Crew Dragonning Xalqaro Kosmik Stantsiya bilan yaqinlashuvi 27 soat davom etdi, kema orbitasining balandligi 200 dan 420 km gacha koʻtarilishi bilan. Stansiyaning Harmony modulining PMA-2 porti bilan avtomatik rejimda tutashuv 17-noyabr kuni soat 04:01 UTC da boʻlib oʻtdi. Ekipajning lyuklar ochilgandan soʻng Xalqaro Kosmik Stantsiyaga oʻtishi 17-noyabr kuni UTC soat 06:14 da boʻlib oʻtdi. UTC soat 08:40 — 08:45 da ekipajning stansiya bortiga kelishining rasmiy marosimi boʻlib oʻtdi, Yaponiyaning JAXA agentligi prezidenti ekipaj aʼzolarini tabriklab soʻzladi.

## Tutashuvdan chiqarilishi va qaytarilishi
Ekipaj bilan kapsula 2021-yil 2-may kuni Meksika koʻrfazida Panama Citi (Florida) shahri yaqinida muvaffaqiyatli ..

## Galereya

Fayl:Crew-1 Capsule.jpg|Resilience ekipaj kapsulasini ishlab chiqarilishi
Fayl:SpaceX Crew-1 Rollout (NHQ202011090004).jpg|Kosmik kema bilan raketa uchirish maydonchasiga olib chiqiladi
Fayl:Dragon Fire Liftoff of the SpaceX CREW-1 Mission (50607244638).jpg|Falcon 9 raketa tashuvchisi kema bilan birga uchirilishi
Fayl:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|Crew Dragon kapsulasi ichidagi astronavtlar.
Fayl:SpaceX Crew-1 Dragon approaches the space station (2) crop.jpg|Crew Dragon XKSga yaqinlashmoqda.
Fayl:The SpaceX Crew Dragon maneuvers to another port - iss064e053184 (April 5, 2021).jpg|Kemani boshqa portga oʻtkazib tutashtirish


## Havolalar

## Manbalar