Martı (kompaniya)

**Martı** – Oğuz Alper Öktem va Sena Öktem, tomonidan asos solingan skuter ijarasi tizimi boʻlib, hozirda Istanbul, Izmir, Antaliya, Kocaeli, Muğla va Mersin shaharlarida faoliyat yuritadi. Tizim 2019-yilda ishga tushirilgan boʻlib, dastlab Istanbul shahrida faoliyat boshlagan edi. 2020-yil fevral oyidan boshlab Anqara shahrida ham xizmat koʻrsata boshlagan. Kompaniya aksiyalari 2023-yil 13-iyulda Nyu-York fond birjasida sotila boshlandi.

Marti 2021-yilda B seriyali investitsiya bosqichida 100 million dollar qiymatiga erishdi. 2020-yilda yakunlangan investitsiya bosqichida kompaniya 25 million AQSh dollari miqdorida sarmoya jalb qildi. 2023-yil oxiriga kelib, kompaniya 38 mingdan ortiq elektr skuterlar, elektr velosipedlar va elektr mopedlardan iborat toʻliq moliyalashtirilgan park bilan faoliyat yuritmoqda.

Turkiyada taksi chaqirish xizmatini yoʻlga qoʻyish maqsadida Marti kompaniyasi „Marti TAG“ tizimini ishga tushirdi. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, hozirda 131 mingdan ortiq TAG haydovchisi bor. 2024-yil may oyida TAG haydovchilari soni 155 mingga yetdi. Kompaniya aksiyalari 2023-yil 11-iyul kuni Nyu-York fond birjasida (NYSE American) MRT kodi ostida ommaviy savdoga chiqarildi. Aksiyalar savdosi boshlanganidan ikki kun oʻtib, 2023-yil 13-iyulda, ochilish qoʻngʻirogʻini Oğuz Alper Öktem chaldi. Marti Bostonda tashkil topgan Zoba nomli sunʼiy intellekt kompaniyasining aktivlarini sotib oldi. Zoba – sunʼiy intellekt kompaniyasi boʻlib, u ikki gʻildirakli elektromobillarni boshqarish va parkni optimallashtirish boʻyicha yechimlarni taqdim etadi.

## Ishlatilishi
Foydalanuvchilar yaqin atrofda toʻxtab turgan avtomobillarni koʻrish uchun telefonlariga Marti ilovasini yuklab olishlari kerak. Toʻlov maʼlumotlarini kiritgach, foydalanuvchi ikki gʻildirakli elektr transportga yaqinlashib, telefoni orqali QR-kodni skanerlaydi. Yoʻlovchilardan sayohat boshida va har bir daqiqa davomida transport xizmatlaridan foydalangani uchun haq olinadi. Foydalanuvchilar elektroskuterlar va elektr velosipedlar uchun maksimal 25 km/soat, elektr mopedlar uchun esa 45 km/soat tezlikda harakatlanishlari mumkin.

Barcha ikki gʻildirakli elektromobillarning akkumulyatorlarini almashtirish dala brigadalari tomonidan amalga oshiriladi.

## Marti transportini chaqirish

Martining mobil ilova orqali foydalaniladigan TAG (Tek Araçla Gidelim oʻzb: bitta transportda boraylik) nomli yoʻlovchi tashish xizmati – ekologik toza va ijtimoiy yoʻnaltirilgan platformadir. Marti tomonidan bepul taqdim etilgan infratuzilma yordamida, yoʻl harakati qonunchiligida belgilangan tarzda haydovchi va yoʻlovchi oʻrtasida transport vositasi xizmatini taʼminlaydi. U boʻsh oʻrindiqli haydovchilarni bir xil yoʻnalishda sayohat qilishni istaydigan yoʻlovchilar bilan bogʻlashni maqsad qiladi. Haydovchi oʻz transport vositasiga yoʻlovchini qabul qilishi uchun toʻlovni oladi. Ushbu toʻlov haydovchi tomonidan erkin belgilangan narx oraligʻida boʻlishi kerak va u transport vositasining eskirishi, tozalash hamda yoqilgʻi xarajatlarini qoplashga yordam beradi. Marti bu xizmatdan hech qanday komissiya olmaydi. „TAG“ tizimidan „Marti“ avtomobilida kamida 10 marta yurgan kishilargina foydalanishi mumkin.

Dunyo boʻylab birinchi avtomobil ulashish dasturi 1948-yilda Shveysariyaning Syurix shahrida ishga tushirilgan, birinchi velosiped ulashish dasturi esa 1965-yilda yoʻlga qoʻyilgan. U Niderlandiyaning Amsterdam shahrida boshlangan.

2023-yilda Öktem Istanbul shahrida yoʻlovchi tashish xizmatlarini tartibga solish uchun Istanbul metropoliten hokimiyatiga 376 mingta ariza bilan murojaat qilgan. Ushbu murojaat davomida u quyidagilarni taʼkidladi;

„2009-yildan buyon dunyoning koʻplab hududlarida joriy etilgan yoʻlovchi tashish xizmati tizimi ekologik toza va xavfsiz transportni rivojlantirishning asosiy tayanchi hisoblanadi. Turkiya bu nizomni tezroq qabul qilishi kerak. Bu texnologik va iqtisodiy taraqqiyotning bir qismidir. Istanbuldagi 100 ming TAG haydovchilari va ularning oila aʼzolari umumiy haydash qoidasi joriy etilishini istaydi.“

Marti Istanbulda festival tashkil etib, haydovchilar sonini 100 mingga yetkazganini nishonladi.

## Mukofotlar
Yilning eng yaxshi startapi – Webrazzi mukofotlari – 2019, 2020.

## Manbalar