Tyto alba

**Boyoʻgʻli** dunyodagi keng tarqalgan qushlardan biri hisoblanadi. U qutb va choʻl mintaqalaridan tashqari deyarli hamma joyda uchraydi. Boyoʻgʻlining kamida uchta asosiy nasli mavjud: Yevropaning gʻarbiy boyoʻgʻlisi, janubi-sharqiy Osiyo va Avstraliyaning sharqiy boyoʻgʻlisi, Amerika qitʼasining Amerika boyoʻgʻlisidir. Taxminan 28 turlari orasida kattaligi va rangi sezilarli darajada farqlanadi. Bosh va orqa tarafdagi patlar kulrang yoki jigarrangga ega; pastki qismlarida oqdan jigarranggacha oʻzgarib turadi. Boyoʻgʻli oʻz hududining koʻp qismida tunda yashaydi; lekin Buyuk Britaniya va baʼzi Tinch okean orollarida u kunduzi ham ov qiladi. Boyqushlar yerdagi hayvonlarni ovlashga ixtisoslashgan va ularning deyarli barcha oziq-ovqatlari kichik sutemizuvchilardan iborat. Ular tovush orqali topadilar, eshitishlari juda oʻtkir. Koʻpayish yilning har xil fasllariga toʻgʻri keladi. Tuxumlarning oʻrtacha soni toʻrt dona boʻladi. Boyoʻgʻlilar boʻsh daraxtga, eski binoga yoki qoyadagi yoriqlarga tuxumlarini qoʻyishadi. Ayol boyqushi barcha inkubatsiyani amalga oshiradi va yosh joʻjalarni oziq-ovqat uchun erkak boyqush taminlaydi.

## Etimologiya
Boyoʻgʻli birinchi marta 1769-yilda Tirollik shifokor va tabiatshunos Jovanni Antonio Skopoli tomonidan „*Anni Historico-Naturales*“ asarida tasvirlangan qushlarning bir nechta turlaridan biri edi. Unga *Strix alba* ilmiy nomini berdi. Qushni tashqi koʻrinishi, chaqiruvi, yashash joyi yoki dahshatli, jim parvoziga ishora qiluvchi koʻplab umumiy nomlar bilan tanilgan: oq boyoʻgʻli, kumush boyoʻgʻli, jin boyoʻgʻli, arvoh boyoʻgʻli, oʻlim boyoʻgʻli, tungi boyoʻgʻli, kalamush boyoʻgʻli, cherkov boyoʻgʻli, gʻor boyoʻgʻli, tosh boyoʻgʻli, maymun yuzli boyoʻgʻli, xirillagan boyoʻgʻli, hobgoblin yoki hobbi boyoʻgʻli, dobby boyoʻgʻli, oq koʻkrakli boyoʻgʻli, oltin boyoʻgʻli, chiyillagan boyoʻgʻli, somon boyoʻgʻli, boyoʻgʻli va nozik boyoʻgʻli. Buyuk Britaniyada va Hindistonda „boyoʻgʻli“ qushlarning teshuvchi chaqiriqlariga ishora qiladi. Oxirgi ismni boshqa qushlar guruhiga, *Megascops* jinsidagi screech boyqushlarga nisbatan qoʻllanadi.

## Tavsif

Boyoʻgʻli oʻrta boʻyli, och rangli boyoʻgʻli boʻlib, qanotlari uzun, dumi kalta, toʻgʻrisimon. Odatda 33dan 39sm gacha boʻladi. Umumiy uzunligi, qanotlari 80dan 90sm gacha. Katta yoshlilarning tana massasi Galapagosdagi 260gni tashkil qiladi. Tinch okeanidagi boyqushlar esa oʻrtacha 555g boʻladi. Kichik orollarda yashovchi boyqushlar kichikroq va engilroq boʻladi. Boshqa ajralib turadigan xususiyatlaridan biri toʻlqinli parvoz naqshlari va tukli oyoqlaridir.

Qushlarning boshi va tanasining ustki qismi, kichik turlarda och jigarrang va bir oz kulrang (peshona va orqada) oʻrtasida farqlanadi. Yurak shaklidagi yuz odatda yorqin oqrangga ega, baʼzi kichik turlarda u jigarrang. Pastki qismlar, shu jumladan tarsometatarsal (pastki oyoq) patlar, quyi turlar orasida oqdan qizgʻish ranggacha oʻzgarib turadi. Oyoq barmoqlari, xuddi paypoq kabi, rangi har xil boʻlib, pushtidan toʻq pushti-kulranggacha, tirnoqlari esa qora. Oʻrtacha har bir populyatsiyada erkaklar pastki qismida kamroq dogʻlarga ega va urgʻochilarga qaraganda rangsizroq.
## Tarqatish

Boyoʻgʻli dunyodagi eng keng tarqalgan quruqlikdagi qush turi hisoblanadi. Antarktidadan tashqari barcha qitʼalarda uchraydi. Uning assortimenti butun Yevropani (Fennoscandia va Maltadan tashqari), Afrikaning koʻp qismini, Sahara, Hindiston yarimoroli, Janubi-Sharqiy Osiyo, Avstraliya, Tinch okeanining koʻplab orollari, Shimoliy, Markaziy va Janubiy Amerikani oʻz ichiga oladi. 2008-yilda Yangi Zelandiyada birinchi marta boyqushlar koʻpayganligi qayd etilgan. Boyoʻgʻli kemiruvchilarni nazorat qilish maqsadida Gavayidagi Kauai oroliga muvaffaqiyatli kiritilgan. Achinarlisi u mahalliy qushlar bilan ham oziqlanishi aniqlangan.

## Xulq-atvor va ekologiya
Boyoʻgʻlining kunduzi ovlanishi, bu vaqt davomida boshqa qushlar tomonidan taʼqib qilinmasligiga bogʻliq boʻlishi mumkin. Buyuk Britaniyada baʼzi qushlar kunduzi ov qilishda davom etadilar, hattoki oqsoqollar, qoyalar va qora boshli qushlar tomonidan toʻlib-toshgan boʻlsa ham, ehtimol oldingi tun nam boʻlgani sababli tungi ovni qiyinlashtirgan. Janubiy Yevropada va tropiklarda qushlar deyarli faqat tungi hayotga oʻxshaydi, kunduzi ov qiladigan bir nechta qushlar qattiq taʼqib qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar