Chartreux

**Chartreux** fransuz mushuklarining noyob zoti bo'lib, butun dunyo bo'ylab bir qator tashkilotlar tomonidan tan olingan. Chartreux katta va baquvvat (*kobbi* deb ataladi) nisbatan qisqa, nozik suyakli oyoq-qo'llari va juda tez harakatlarga  ega. Ular ko'k (kumush-kulrang) rangli suvga chidamli qisqa yung qoplamasi    bilan mashhur bo'lib, ular ko'pincha bir oz qalin tuzilishga ega (ko'pincha qo'y terisi kabi "buzilishlar" paydo bo'lishi mumkin) va to'q sariq yoki mis rangli ko'zlarga ega. Chartreux mushuklari ham o'zlarining "tabassumlari" bilan mashhurdirlar  boshlarining tuzilishi va toraygan tumshugʻi tufayli ular koʻpincha kulib turgandek koʻrinadi. Chartreux ajoyib ovchilar bo'lib  fermerlar tomonidan juda qadrlanadilar.

Har bir nasl -nasabga ega fransuz mushugiga kelsak, Chartreux mushugining rasmiy laqabining  birinchi harfi uning tug'ilgan yilini bildiradi Xuddi shunday  yilda tug'ilgan barcha Chartreux zotining  rasmiy laqablari  bir xil harf bilan boshlanadi. Kod harflari har yili alifbo bo'yicha aylanib, K, Q, W, X, Y va Z harflarini qo'yib boradi. Masalan, 2021-yilda tug'ilgan Chartreux zotlarining  rasmiy ismi S harfi bilan boshlanadi.

## Tarix

Chartreux mushugini  birinchi marta 1558-yilda shoir Yoaxim du Bellay " *Vers Français sur la mort d'un petit chat"* yoki ingliz tilida *"Kichik mushukchaning o'limi"* nomli she'rida tilga olgan. 

Chartreuxning yana bir timsoli 1747-yilda Jan- *Batist Perronnoning Magdalen Pinselup de la Grange rasmida* mavjud bo'lib, unda mushuk uy hayvonlari sifatida tasvirlangan, bu vaqtda mushuklar uy hayvoni sifatida   kam boqilgan. 

Afsonaga ko'ra, Chartreux mushugi  Fransiyaga Kartuslik rohiblar tomonidan Grenobl shahri   shimolida joylashgan  Chartreuse tog'laridagi  Grande Chartreuse bosh monastriga  yashash uchun ilk bora olib   kelingan mushuk zotlaridan kelib chiqqan (Siegal 1997 : p27). Ammo 1972-yilda Grande Chartreuse Priori monastiri arxivlarida rohiblar tomonidan Chartreuxga o'xshash mushuklarning har qanday zotlaridan foydalanishga oid yozuvlar mavjudligi aniqlanmadi. (Simonnet 1990 : p36-37).

Afsonaga ko'ra, Chartreux zotining  ajdodlari hozirgi Suriya hududidan 13-asrda salib yurishlari paytida salibchilar tomonidan Fransiyaga olib  kelingan yovvoyi tog 'mushuklari bo'lgan, ularning ko'plari Kartus monastiridan  makon topgan. 

Bu zot haqida birinchi hujjatli manbaalar 18-asrda  fransuz  tabiatshunosi Buffon tomonidan qilingan. Birinchi jahon urushi paytida zot sezilarli darajada kamayib ketgan  va yovvoyilashib ketdi (Helgren 2013 : p100-103) Ikkinchi jahon urushidan keyin kuzatilmadi. Yevropalik seleksionerlarning birgalikdagi sa'y-harakatlari zotni yo'q bo'lib ketishdan saqlab qoldi. Birinchi Chartreux AQShga 1971-yilda Kaliforniyaning La Jolla shahriga  Helen va Jon Gamonlar  tomonidan olib kelingan. 1987-yilda Mushuk muxlislari uyushmasi (CFA) Chartreux zotini chempionlik maqomiga ko'tardi (Siegal 1997 : p27).  Amerikada 20 dan ortiq charteux mushugi selleksionerlari mavjud.

Tarixiy jihatdan mashhur Chartreux egalari orasida fransuz yozuvchisi Koletta, Sharl Bodler va Fransiya prezidenti Sharl de Goll bor.

## Temperament
Chartreux mushuklari sokin mushuklar bo'lib, kamdan-kam hollarda miyovlash yoki yig'lashga o'xshagan ovozlarni chiqaradilar, ba'zilari esa soqovdir. Ular juda diqqatli  va aqlli, ba'zi Chartreux radiolarni yoqish/o'chirish tugmalarini bosishni va ekran eshiklarini ochishni o'rganadi. Ular balog'atga etishi uchun taxminan ikki yil kerak bo'ladi. Chartreux mushuklari kattalar yoshga yetganda  o'ynoqi mushuklarga aylanishadi. Ba'zilarini xuddi itlar  kabi kichik narsalarni olib kelishga o'rgatish mumkin. Chartreux bolalar va boshqa hayvonlar bilan yaxshi munosabatda bo'ladi. Ular tajovuzkor emas, mehribon, yaxshi sayohatchilar  umuman olganda juda sog'lom. Chartreux o'z uyidagi bir kishi bilan bog'lanib qolishga  moyil bo'lishadi , bog'lanib qolgan odamlarga  yaqin bo'lishni afzal ko'radilar  (ko'pincha ular sevimli odamini xonama-xonaga kuzatib boradi), garchi ular hali ham uyning boshqa a'zolariga mehribon bo'lsalarda. 

## Ommaviy madaniyatda

* Dunyodagi eng yirik jazz festivali - Monreal xalqaro festivalining maskoti - Monrealdagi Sent-Ketrin ko'chasida  bo'lgan festival yuzi ko'k charteux  sharafiga  "Ste Cat" deb nomlangan. 

* Sharl de Gollning mushugi  Gris-Gris uni xonadan -xonaga kuzatib yurgan.

* Fransuz  yozuvchisi Kolett o'zining Chartreux mushugini " La Chatte " va "Les Vrilles de la Vigne" kitoblarining qahramoniga aylantirgan.  

## Manbalar

### Adabiyotlar
Fogle, Bryus (2001). *Mushukning yangi entsiklopediyasi.* Nyu-York: DK Publishing Inc [Dorling Kindersley].ISBN&nbsp;.

Sigal, Mordaxay (1997). Zotlar. *Kornell mushuklar kitobining 2-bobi: har bir mushuk va mushuk uchun keng qamrovli va vakolatli tibbiy ma'lumotnoma*. Ikkinchi nashr. Mordexai Siegal tomonidan tahrirlangan. Villard: Nyu-York.ISBN&nbsp;.

Simonnet, Jan (1990). *Chartreux mushuki.* Jerom M. Auerbax tomonidan tarjima qilingan. Parij: Sinxron kompaniyasi.ISBN&nbsp;. (Ushbu kitobning ISBNdb.com sahifasida noshir sifatida " Auerbach Pub " ro'yxati keltirilgan, ammo kitobning o'zi 190-sahifadan keyingi raqamsiz sahifada "Synchro Company, Parij" ni beradi. )

Helgren, J. Anne (2013). *Mushuk zotlari entsiklopediyasi, 2-nashr.* Barronning o'quv seriyasi.ISBN&nbsp;.

CATS, Elis Baklend (2007). TAJ kitoblari.ISBN&nbsp;.

## Havolalar

* CFA profili
* Chartreux mushuklari haqida tez-tez so'raladigan savollar 
* Chartreux Cat (rus)  Archived 
* Pisica Chartreux (Rumin)