Radionika

**Radionika** (**Elektromagnit terapiya** (**EMT**) va **Abrams usuli** deb ham ataladi) — bu kasallikni tanaga radio toʻlqinlar kabi elektromagnit nurlanish (EMR) qoʻllash orqali tashxis qoʻyish va davolash mumkinligini daʼvo qiladigan muqobil tibbiyot shaklidir. elektr quvvati bilan ishlaydigan qurilma. Bu magnit terapiyasiga oʻxshaydi, u EMRni tanaga ham qoʻllaydi, lekin statik elektromagnit maydon hosil qiluvchi magnitdan foydalanadi.  

Radionika kontseptsiyasi 1909 va 1910 yillarda amerikalik shifokor Albert Abrams tomonidan nashr etilgan ikkita kitobdan kelib chiqqan  Keyingi oʻn yil ichida Abrams oʻzi ishlab chiqqan EMT mashinalarini lizingga olib, millionerga aylandi. Ushbu davolash usuli fizika va biologiya tamoyillariga zid keladi va shuning uchun keng tarqalgan psevdo-ilmiy hisoblanadi.  Amerika Qoʻshma Shtatlari Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi radiotexnika vositalaridan qonuniy tibbiy foydalanishni tan olmaydi.   

Bir nechta tizimli tekshiruvlar shuni koʻrsatdiki, radionika platsebodan samaraliroq emas va psevdofan toifasiga kiradi.

**Radio** (lot. radio – nurlanaman, nur tarqataman) – 1) axborotlarni radiotoʻlqinlar (elektrmagnit toʻlqinlar) yordamida uzoq masofadan simsiz uzatish va qabul qilish usuli. 1895-yilda A. S. Popov ixtiro qilgan; 2) simsiz uzatish usuliga asoslanib fizik hodisalarni oʻrganish, bu usuldan radioaloqa, radiroeshittirish, televideniye, radiotelemexanika, radiolokatsiya, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, masofadan turib boshqarish (teleboshqarish)da, tibbiyotda va boshqa maqsadlar uchun foydalanish bilan bogʻliq fan va texnika sohasi (qarang Radiotexnika).

## Tarix
Taxminan 1909 yildan boshlab Albert Abrams (1864-1924) bemorning tanasida „energiya chastotalarini“ aniqlay olishini daʼvo qila boshladi. Gʻoya shundan iborat ediki, sogʻlom odamning tanasi boʻylab harakatlanadigan maʼlum energiya chastotalari sogʻligʻini belgilaydi, nosogʻlom odam esa buzilishlarni aniqlaydigan boshqa, turli xil energiya chastotalarini namoyish etadi. U odamlarning nomutanosib chastotalarini „muvozanatlash“ orqali ularni davolay olishini aytdi va uning qurilmalari etarlicha sezgir boʻlib, bir tomchi qonga qarab kimningdir dinini aytishi mumkinligini aytdi.  U oʻn uchta qurilmani ishlab chiqdi va oʻz qurilmalarini ijaraga berib, millionerga aylandi   va Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasi uni „gadjet quacks dekani“ deb taʼrifladi.  Uning qurilmalari 1924-yilda *Scientific American* tomonidan topshirilgan mustaqil tekshiruv natijasida foydasizligi aniq isbotlangan  U " chastota " ni standart maʼnoda emas, balki ilmiy maʼnoda energiyaning hech qanday xususiyatiga mos kelmaydigan hisoblangan energiya turini tavsiflash uchun ishlatgan. 

Abrams tomonidan ommalashtirilgan radionikaning bir koʻrinishida filtr qogʻozidagi qonning bir qismi Abramsning „dynamizer“ deb nomlangan qurilmasiga biriktirilgan boʻlib, u simlar orqali boshqa qurilmalar qatoriga, soʻngra sogʻlom koʻngillining peshonasiga biriktiriladi. xira nurda gʻarbga qaragan. Qorin boʻshligʻiga tegib, „xiralik“ joylarini qidirib, qon donoridagi kasallik proksi tomonidan tashxis qilinadi. Ushbu sxema boʻyicha kasallikni tashxislash uchun qoʻl yozuvi tahlili ham qoʻllanadi.  Buni amalga oshirgandan soʻng, amaliyotchi bemorni davolashga harakat qilish uchun tebranishlarni uzatish uchun osilloklast deb nomlanuvchi maxsus qurilma yoki boshqa bir qator qurilmalardan foydalanishi mumkin. 

Radionikadagi boshqa mashhur quack qurilmalari qatoriga Ionaco va Hieronymus mashinasi kiradi. 

Baʼzi odamlar inson tanasida „radiatsiya“ ni aniqlash uchun paranormal yoki parapsixologik qobiliyatga ega ekanligini daʼvo qiladilar, ular buni  deb atashadi. Nazariyaga koʻra, barcha inson tanasi boshqa barcha jismoniy jismlar yoki narsalar kabi noyob yoki xarakterli „nurlanishlar“ chiqaradi. Bunday nurlanishlar koʻpincha " aura " deb ataladi. Radiesteziya koʻmilgan moddalarni aniqlash, kasalliklarga tashxis qoʻyish va shunga oʻxshash narsalarni tayoqchalar va mayatniklar bilan toʻldirish kabi hodisalarni tushuntirish sifatida keltiriladi. Radiesteziya tanqidchilar tomonidan okkultizm va soxta fan aralashmasi sifatida tasvirlangan. 

Zamonaviy amaliyotchilar ushbu qurilmalarni faqat amaliyotchining eʼlon qilingan qobiliyatlarini yoʻnaltiruvchi yordam sifatida tasavvur qiladilar va endi qurilmaning koʻrsatilishi mumkin boʻlgan funktsiyaga ega boʻlishiga ehtiyoj yoʻqligini daʼvo qiladilar. Darhaqiqat, Abramsning qora qutilarining oʻziga xos maqsadi yoʻq edi, ular shunchaki simlar va elektron qismlarning noaniq toʻplamlari edi. 

Radionika yoki EMTning zamonaviy tarafdorlari tanadagi elektromagnit maydonlar yoki chastotalarning nomutanosibligi mavjud boʻlsa, u tananing kimyoviy tarkibini buzgan holda kasallik yoki boshqa kasalliklarga olib keladi, deb daʼvo qiladilar. Ushbu amaliyotchilar tanadan tashqaridan elektromagnit energiyani qoʻllash bu nomutanosibliklarni tuzatishi mumkinligiga ishonishadi. Magnit terapiyasi singari, elektromagnit terapiya muqobil tibbiyot amaliyotchilari tomonidan turli maqsadlarda taklif qilingan, jumladan, Amerika saraton jamiyati maʼlumotlariga koʻra, "yaralar, bosh ogʻrigʻi, kuyishlar, surunkali ogʻriqlar, asab kasalliklari, orqa miya shikastlanishlari, diabet, tish goʻshti infektsiyalari., astma, bronxit, artrit, miya yarim palsi, yurak kasalliklari va saraton ". 

Radionika yoki EMT ning yana bir varianti **magnit-rezonans terapiyasidir** . 

## Ilmiy baholash
Radioelektrik qurilmalar uchun daʼvolar biologiya va fizikaning qabul qilingan tamoyillariga ziddir. Ushbu qurilmalar uchun ilmiy jihatdan tasdiqlangan funktsiya mexanizmlari mavjud emas va ular koʻpincha „sehrli“ deb taʼriflanadi. „Taxminiy energiya maydonlari“ uchun hech qanday ishonchli biofizik asos taklif qilinmagan va na maydonlarning oʻzi, na ularning terapevtik taʼsiri ishonchli tarzda isbotlanmagan. 

Har qanday kasallik diagnostikasi yoki davolashda hech qanday radiotexnik qurilma samarali ekanligi topilmadi va AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi bunday qurilmadan qonuniy tibbiy foydalanishni tan olmaydi. Devid Xelvigning *The Gele Encyclopedia of Alternative Medicine asarida* yozganiga koʻra, „koʻpchilik shifokorlar radionikalarni xiyonat sifatida rad etadilar“. 

Ichkarida, radioik qurilma juda oddiy va hatto funktsional shakllanmasligi mumkin elektr davri .  Tahlil qurilmasidagi simlar shunchaki mistik oʻtkazgich sifatida ishlatiladi.  Radioik qurilma elektr quvvatidan foydalanmaydi yoki elektr quvvatiga muhtoj emas, garchi elektr simi bilan taʼminlangan boʻlsa-da, goʻyo qurilma sub’ektni davolashga urinish uchun ishlaydigan „asosiy tezlikni“ aniqlash uchun.  Odatda, simlar boʻylab oqayotgan va oʻlchanadigan narsalarni aniqlash yoki tasvirlash uchun ozgina harakat qilinadi. Jismoniy maʼnodagi energiya, yaʼni his qilish va oʻlchash mumkin boʻlgan energiya niyat va „ijodiy harakat“ ga boʻysunadigan energiya sifatida qaraladi. 

Zamonaviy EMT qurilmalari haqidagi daʼvolar „radionika“ qurilmalarining eski avlodi tomonidan aytilgan daʼvolarga oʻxshaydi va ular dalillar bilan qoʻllab-quvvatlanmaydi va psevdo-ilmiydir .   Bioelektromagnitika boʻyicha baʼzi dastlabki ishlar klinik tibbiyotda qoʻllanilgan boʻlsa ham, tashqi qoʻllanadigan elektr kuchlarini ishlatadigan muqobil qurilmalar yoki usullar va asosiy tibbiyotda elektromagnit energiyadan foydalanish oʻrtasida hech qanday bogʻliqlik yoʻq.

Amerika Saraton Jamiyatining taʼkidlashicha, „faqat elektromagnit davolashga tayanish va anʼanaviy tibbiy yordamdan qochish sogʻliq uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin“. Baʼzi hollarda qurilmalar samarasiz va zararli boʻlishi mumkin.

### Sharhlar
Bir nechta tizimli tekshiruvlar EMT foydali terapiya emasligini koʻrsatdi:

* 2009 yilda osteoartrit uchun ogʻriq yoki qattiqlikni boshqarish uchun nazoratdan sezilarli farq topilmadi. 
* 2011 yilda turli xil sharoitlarda ishlatiladigan impulsli elektromagnit maydon (PEMT) tana paspaslaridan foydalanish boʻyicha tizimli adabiyotlarni koʻrib chiqish ularni tavsiya qilish uchun etarli dalillarni topmadi va keyingi yuqori sifatli, ikki tomonlama koʻr-koʻrona sinovlarni tavsiya qildi. 
* 2014 yilda siydik oʻgʻirlab ketish uchun terapiya sifatida EMT samaradorligi uchun etarli emas. 
* 2014 yilda EMT oʻtkir yoriqlarda suyak oʻsishini ragʻbatlantirish uchun nazorat qilishdan farqi yoʻqligi aniqlandi. 
* 2015 yilda *Cochrane maʼlumotlar bazasi tizimli sharhlar* EMTning bosimli yaralarni  yoki venoz staz yaralarini davolashda foydali ekanligi haqida hech qanday dalil topmadi. 
* 2016 yilgi yoʻriqnoma, 2016, 2013 va 2022 yillardagi sharhlarga qoʻshimcha ravishda, EMT ni ogʻriqning turli shakllari uchun foydali deb topmadi.   

## EMT qurilmalari
FDA baʼzi tijoratda mavjud boʻlgan EMT qurilmalarini taqiqladi. 2008-yilda Vibe Technologies kompaniyasining VIBE mashinasi 2012-yilda eslab qolingan I sinfga ega edi 

Sotuvga chiqarilgan boshqa samarasiz EMT terapiya qurilmalari quyidagilardan iborat:

* Martin Keymer tomonidan ishlab chiqilgan va saraton kasalligini davolash uchun P53 genini ragʻbatlantirish uchun moʻljallangan „BioRezonans oʻsimta terapiyasi“.
* Hugo Nilsen tomonidan yaratilgan „Cell Com System“ qurilmasi tanadagi hujayralar orasidagi aloqani tartibga solish uchun qoʻl va oyoqlarda qoʻllanadi. 
* „Rife mashinasi“, Royal Rife tomonidan yaratilgan qurilma, u chastota terapiyasi yoki chastota generatori sifatida ham tanilgan va saraton kasalligini davolash sifatida sotiladi. 
* Hulda Regehr Klark tomonidan yaratilgan „Zapping Machine“ qurilmasi saratonni keltirib chiqarishi kerak boʻlgan tanadagi parazitlarni oʻldirish uchun past darajadagi elektr tokini qoʻllash orqali saraton kasalligini davolaydi. 
* „EMP Pad“, EMPPad tomonidan ishlab chiqarilgan, Noel Edmonds tomonidan eʼlon qilingan, qarishni sekinlashtiradi, ogʻriqni kamaytiradi, depressiya va stressni koʻtaradi va saraton kasalligiga qarshi kurashadi. 
* „UVLrx“, UVLrx Therapeutics tomonidan ishlab chiqarilgan, OIV/OITS, Gepatit C, Denge isitmasi va Layme kasalligini hamda boshqa koʻplab kasalliklarni davolash uchun qonni ultrabinafsha nurlar bilan davolashni taʼminlaydigan qurilma. 
* Rebuilder tomonidan ishlab chiqarilgan „ReBuilder“ qurilmasi nervlarni uygʻotish uchun kichik elektr signallari yordamida neyropatiyani (asab shikastlanishi) bartaraf etishi daʼvo qilinadi. 
* „ Electro Physiological Feedback Xrroid (EPFX)“, Desiré Dubounet tomonidan ishlab chiqarilgan, saraton kasalligini, shuningdek, tanaga elektromagnit chastotalarni yuborish orqali boshqa jiddiy kasalliklarni davolagani daʼvo qilingan qurilma. 

## Mashhur amaliyotchilar

* Albert Abrams
* Desiré Dubounet
* Rut B. Drown
* Hulda Reger Klark
* Tomas Galen Ieronim
* Georges Laxovskiy
* Antuan Prioré („Elektropoz“ ixtirochisi)
* Royal Raymond Rife
* Gerkules Sanche
* Jorj de la Uorr

## Shuningdek qarang

* Biofoton – EMT tarafdorlari tomonidan ishlatiladigan atama
* Elektropoza
* Psionika
* Impulsli elektromagnit maydon terapiyasi

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* Stiven Barrett, Uilyam T. Jarvis. (1993). *Sogʻliqni saqlash qaroqchilari: Amerikadagi shavqatsizlikka yaqindan qarash* . Prometey kitoblar.ISBN&nbsp; .
* Erik Jeymson. (1961). ''Quackeryning tabiiy tarixi'' . Charlz C. Tomas nashriyoti.
* Bob Makkoy. (2004). *Radionika* . In *Quack!: Shubhali tibbiy asboblar muzeyidan tibbiy firibgarlik haqidagi ertaklar* . Santa Monika matbuoti. pp.&nbsp;71–94.ISBN&nbsp; .
* Jeyms Xarvi Yang . (1965). *Amerikada Device Quackery* . *Tibbiyot tarixi byulleteni* 39: 154–162.

## Havolalar

* EMT qurilmalari bilan bogʻliq tartibga soluvchi harakatlar – Quackwatch orqali Stiven Barrett MD
* EMT qurilmalari indeksi – Stiven Barrett MD, devicewatch.org orqali
* Skeptiklar lugʻatida radionika
* ***Ushbu maqola Mirzo Ulugʻbek nomidagi [[Oʻzbekiston Milliy universiteti|Oʻzbekiston Milliy universitieti]] Fizika fakulteti talabasi Aminov Islom tomonidan Wikitaʼlim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.***