Antarktidadagi jinoyat

**Antarktidada jinoyat** nisbatan kam uchraydi, izolyatsiya va zerikish u yerdagi baʼzi odamlarga salbiy taʼsir qiladi va jinoyatga olib kelishi mumkin.  Alkogolizm qitʼada maʼlum muammo boʻlib, janjallarga va odobsiz taʼsirga olib keldi. Antarktidada sodir boʻlgan jinoyatlarning boshqa turlariga noqonuniy giyohvand moddalarni isteʼmol qilish,  yovvoyi tabiatni qiynoqqa solish va oʻldirish, ekologik jihatdan sezgir hududlarda mototsikllarda yurish, halokatli qurol bilan hujum qilish, qotillikka urinish va oʻt qoʻyish kiradi. Jinsiy zoʻravonlik ham qayd etilgan.

Antarktidada oʻgʻirlik kamdan-kam uchraydi va ehtimoli yoʻq, chunki kirgan odamlar qitʼaga koʻp narsalarni olib kela olmaydi va pul uchun juda kam foydasi bor.

53 davlat tomonidan ratifikatsiya qilingan 1959-yilgi Antarktika shartnomasiga koʻra, Antarktidada jinoyat sodir etganlikda ayblangan shaxslar oʻz mamlakatlari tomonidan jazolanadi.

## Antarktidadagi jinoyatlarga nisbatan qoʻllaniladigan milliy qonunlar

### Janubiy Afrika
Antarktidadagi Janubiy Afrika fuqarolari 1962 yildagi Antarktidadagi Janubiy Afrika fuqarolari toʻgʻrisidagi qonunga binoan Janubiy Afrika qonunlariga boʻysunadilar. Antarktika shartnomasi tizimining buzilishi 1996 yildagi Antarktika shartnomalari toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq jinoiy huquqbuzarliklar hisoblanadi. Ushbu ikki hujjatga koʻra, Antarktida Keyptaundagi magistratura sudining yurisdiksiyasiga kiradi. 

### Birlashgan Qirollik
1994-yilgi Antarktika toʻgʻrisidagi qonun Birlashgan Qirollikning har bir qismining qonunlarini Antarktidadagi Buyuk Britaniya fuqarolarigacha kengaytiradi. Bundan tashqari, Britaniya Antarktika hududi komissari hudud uchun qonunlar qabul qilishi mumkin.

### Qoʻshma Shtatlar
1984-yilda qabul qilingan Jinoyatchilikka qarshi kurashning keng qamrovli qonuni (1984- yil 12-oktabrda kuchga kirgan) amerikaliklar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarni yoki amerikaliklarga qarshi sodir etilgan jinoyatlarni qamrab oladi. Qoʻshma Shtatlardan tashqarida boʻlgan, lekin boshqa davlatda boʻlmagan har qanday amerikalik hali ham AQShning maʼlum qonunlariga boʻysunadi. Jinoyat sodir etgan barcha amerikaliklar va suveren davlatdan tashqarida amerikalikka qarshi jinoyat sodir etgan har qanday chet ellik AQSh federal sudida jinoiy javobgarlikka tortiladi. Bunga xalqaro suvlar va Antarktida kiradi. Garchi davlatlar Antarktida hududiga daʼvo qilsalar ham, Qoʻshma Shtatlar bu daʼvolarni tan olmaydi.

1984-yildagi „Jinoyatga qarshi keng qamrovli nazorat toʻgʻrisida“gi qonun bilan qamrab olingan jinoyatlarga misol sifatida qotillik, mayib qilish, zoʻrlash, oʻt qoʻyish, davlatga xiyonat qilish va federal amaldorga pora berish kiradi

## .Antarktida jinoyatlar roʻyxati

* **1959-yil** — „ Vostok“ stantsiyasi (stantsiya Vostok), oʻsha paytda malika Yelizaveta Landdagi Sovet tadqiqot stantsiyasi shaxmat oʻyini uchun ikki olim oʻrtasidagi mushtlashuvga sahna boʻldi . Ulardan biri oʻyinda magʻlub boʻlgach, u shunchalik gʻazablandiki, ikkinchisiga muz boltasi bilan hujum qildi  . Baʼzi manbalarga koʻra, bu qotillik edi  , ammo boshqa manbalar hujum halokatli emasligini aytishadi. KGB tekshiruvidan soʻng, Antarktika Soveti tomonidan Sovet/Rossiya Antarktika stantsiyalarida shaxmat oʻyinlari taqiqlangan .
* **1984-yil 12-aprel** — Almirante Braun stantsiyasi (Estación Científica Almirante Brown) Argentina tadqiqot stantsiyasi boʻlib, Paradise Harbor yaqinidagi Koutri yarim orolida joylashgan. Stansiyaning dastlabki inshootlari 1984-yil 12-aprelda stansiya rahbari va shifokori tomonidan qishda qolishga buyruq berilgandan keyin yoqib yuborilgan. Stansiya xodimlari *Hero* kemasi tomonidan qutqarildi va Anvers orolidagi Amerika tadqiqot stantsiyasi Palmer stantsiyasiga olib borildi. Stansiyalar bir-biridan havo orqali taxminan 58 km (36 milya) masofada joylashgan.
* **1996-yil 9-oktyabr** — Makmerdo stantsiyasida oshxonada ikki ishchi oʻrtasida mushtlashdi. Bir ishchi boshqasiga bolgʻa bilan hujum qildi. Yana bir oshpaz janjalni buzishga urindi va u ham jarohat oldi. Ikki qurbon Toni Beyer va Jo Stermer edi. Ularning ikkalasiga ham tikuv kerak edi. AQShdan FQB agentlari tergov va hibsga olish uchun MakMurdo stantsiyasiga yuborildi. Gumonlanuvchi Gavayi orollaridagi Gonolulu shahriga olib ketilgan, u yerda u xavfli qurol bilan toʻrtta hujum qilishda ayblangan. U aybini tan olmadi. Qoʻshimcha maʼlumot ommaga ochiq emas edi.
* **2000-yil 11-may — 2000-**yil 11-mayda Janubiy qutbda joylashgan Amerika tadqiqot stansiyasi Amundsen-Skott janubiy qutb stantsiyasida avstraliyalik astrofizik Rodni Marksda isitma, oshqozon ogʻrigʻi va koʻngil aynishi bor edi. 12-may kuni u vafot etdi. Oʻsha paytda Marks tabiiy sabablar tufayli vafot etgan deb ishonishgan. Bu qishning boshlanishi edi, shuning uchun uning jasadini olti oy davomida olib oʻtish mumkin emas edi. Uning jasadi rasadxonadagi muzlatgichga qoʻyilgan. Olti oy oʻtgach, Marksning jasadi otopsi uchun Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahriga joʻnatildi. Otopsi u metanoldan zaharlanishdan vafot etgan degan xulosaga keldi. Zaharlanish qanday sodir boʻlganligi sirligicha qolmoqda.
* **2018-yil 9-oktabr — 2018** -yil 9-oktabrda Bellingsxauzen stantsiyasida pichoqlash sodir bo‘ldi (), Qirol Jorj orolidagi rus tadqiqot stantsiyasi. Jinoyatchi 54 yoshli elektrotexnik Sergey Savitskiy (Sergey Savitskiy) edi. U 52 yoshli payvandchi Oleg Beloguzovning (Oleg Beloguzov) ko‘krak qismiga bir necha marta pichoq urgan. Baʼzi manbalarga koʻra, hujum Beloguzovning stansiya kutubxonasida Savitskiy tekshirib koʻrgan kitoblarining oxirini bergani uchun sodir boʻlgan. Boshqa manbalarga koʻra, hujum ovqat xonasida Beloguzov Savitskiyni pul ishlash uchun stol tepasida raqsga tushishi kerakligini aytib masxara qilganida sodir boʻlgan. Ikkala maʼlumotda ham Savitskiy hujum paytida mast boʻlgan deb taxmin qilingan . Ular stansiyada taxminan olti oy birga ishlagan va Savitskiyning ruhiy tushkunliklari kuzatilgan edi. Cheklangan joyda boʻlish bunga asosiy sabab boʻlishi mumkin. Beloguzov ham, Savitskiy ham bir necha oy davomida bir-birlari bilan muammolarga duch kelishgan. Beloguzov Chilidagi kasalxonaga yuborilgan. Savitskiy stansiya boshligʻiga taslim boʻldi va 11 kundan soʻng Rossiyaga qaytib parvozga joʻnatildi u yerda 8 yoki 9 dekabrgacha uy qamogʻida edi.. 2019-yil 8-fevral kuni Savitskiy Sankt-Peterburgning Vasileostrov tuman sudida dastlabki sud majlisida bo‘ldi. Savitskiy pushaymon edi va reabilitatsiyadan koʻra jinoiy jazoni qabul qilishga tayyor edi. Beloguzov Savitskiyni kechirdi va ishni toʻxtatishni taklif qildi. Davlat ayblovchisi Beloguzovning taklifini qo‘llab-quvvatladi va Savitskiy pushaymon ekanini va ilgari sudlanmaganligini taʼkidladi. Sudya Anatoliy Kovin ishni toʻxtatishga qaror qildi.

## Yana qarang

* Antarktida demografiyasi
* Antarktidadagi din

## Manbalar