open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banine

**Umm-El-Banine Assadoulaeff** (Ummulbanu Asadullayeva; 1905-yil 18-dekabrda tugʻilgan – 1992-yil 23-oktyabrda vafot etgan) – kelib-chiqishi ozarbayjonlik boʻlgan fransuz yozuvchisi.

## Biografiyasi
Banine Ozarbayjonlik millioner Shamsi Asadullayevning nabirasi, Ozarbayjonlik tadbirkor hamda siyosatchi Mirzo Asadullayevning qizi boʻlgan.

Banine 1923-yilda otasining ortidan Fransiyaga joʻnagan. Otasi Ozarbayjon Demokratik Respublikasi (1918-yil dekabr – 1920-yil aprel) hukumatida vazir boʻlib ishlagan. Avvaliga Banine Istanbulga koʻchib oʻtgan. 15 yoshida majburan turmushga chiqqan erini tark etib, soʻngra Parijga qochib ketgan. Parijda Banine koʻp yillar davomida adabiy muhitda yashagan va Henry de Montherlant, Nikos Kazantzakis va André Malraux kabi taniqli adabiy shaxslarning daʼvati bilan asarlarini nashr ettira boshlagan. Banine oʻzining keyingi hayotini Fransiya va Yevropaga Ozarbayjon tarixi va madaniyatini tanishtirishga bagʻishlagan. Uning eng mashhur asarlari „*Days in the Causasus*“ va „*Parisian Days*“ deb nomlanadi.

Germaniyalik yozuvchi Ernst Jünger va rus shoiri Ivan Bunin bilan doʻst boʻlgan. Banine katoliklikka oʻtishi haqida oʻz kitoblarida hikoya qiladi.

Banine Ozarbayjondagi vaziyat haqida oʻzining bir nechta maqolalarini chop etgan.

Banine 1992-yil oktyabr oyida vafot etgan.

## Manbalar
Sakina Ismayilova

**Sakina Gulu gizi Ismayilova** (; 1956-yil 24-fevralda tugʻilgan) – qoʻshiqchi, mugʻam ijrochisi, Ozarbayjon xalq artisti.

## Biografiyasi
Sakina Ismayilova 1956-yil 24-fevral tugʻilgan. 1970-yilda Asaf Zeynally musiqa maktabining mugʻom sinfini, 1990-yilda esa Ozarbayjon Madaniyat va Sanʼat davlat universitetini tamomlagan. Sakina Ismoilova doira bilan mugʻom ijro etuvchi birinchi ayol xonanda hisoblanadi. U birinchi boʻli ayollardan iborat mugʻom triadasini tashkil qilgan. Soʻnggi yillarda ushbu ansambl bilan bir qancha xorijiy mamlakatlarda chiqish qilgan.

Sakina Ismayilova Ozarbayjon davlat madaniyat va sanʼat universiteti hamda Ozarbayjon milliy konservatoriyasi oʻqituvchisi sifatida faoliyat olib boradi.

## Mukofotlari

* Ozarbayjon xalq artisti – 1992-yil 18-noyabr.
* Shuhrat ordeni – 2016-yil 24-fevral.

## Manbalar
Afag Sultanova

**Afag Sultanova** (1987-yil 20-fevralda tugʻilgan) – koʻzi ojiz dzyudochi. Paralimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Sport faoliyatini karateda boshlagan, ammo 13 yoshida dzyudo bilan shugʻullanishni boshlagan. Dastlab sogʻlom sportchi sifatida musobaqalarda ishtirok etgan va bir qancha muvaffaqiyatlarga erishgan. 2008-yilda yoshlar oʻrtasida Yevropa chempioni va Jahon chempioni boʻlgan. Keyinchalik olgan jarohati tufayli koʻrish qobiliyatini yoʻqotganidan va shu sababl dzyudoni tark etmoqchi boʻlgan, biroq Ilhom Zakiyevning hayotiy hikoyasidan ilhomlanib, paralimpiyachi sifatida faoliyatini davom ettirgan. 2012-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Magdalena Lobnig

**Magdalena Lobnig** (1990-yil 19-iyulda tugʻilgan) – avstriyalik akademik eshkak eshuvchi. 2012-yilda 23 yoshgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasida oʻtkazilgan Jahon chempionatida 2x eshkak eshish bahslarida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 2016-yilda oʻtkazilgan yakkalik bahslarida Yevropa chempioni boʻlgan. 2021-yilda boʻlib oʻtgan 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasida 1x eshkak eshish bahslarida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Martina Kuenz

**Martina Kuenz** (1994-yil 1-noyabrda tugʻilgan) – avstriyalik erkin kurashchi. 2018-yil Budapeshtda oʻtkazilgan erkin kurash boʻyicha Jahon chempionatida ayollar oʻrtasida 72 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, kurash boʻyicha Yevropa chempionatlarining toʻrt karra sovrindori.

2010-yilda Kuenz Singapurda boʻlib oʻtgan Yozgi Oʻsmirlar Olimpiada oʻyinlarida erkin kurash sport turi boʻyicha qizlar oʻrtasida 70 kg vazn toifasida ishtirok etgan. Sportchi ushbu musobaqa 5-oʻrinni egallagan. 2013-yilda Gruziyaning Tbilisi shahrida oʻtkazilgan kurash boʻyicha Yevropa chempionatida 67 kg vazn toifasida qatnashgan, biroq birinchi bahsdayoq magʻlub boʻlib, musobaqadan chiqib ketgan.

## Manbalar
Chiara Kreuzer

**Chiara Kreuzer** (qizlik familiyasi **Hölzl**; 1997-yil 18-iyulda tugʻilgan) – changʻidan sakrash sporti bilan shugʻullanuvchi avstriyalik sportchi.

## Faoliyati
Kreuzer changʻidan sakrash sport turi boʻyicha 2012-yilda Lillehammerda boʻlib oʻtgan FIS Jahon Kubogida ishtirok etgan.

Uning eng yaxshi natijasi 2018-Yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida qayd etilgan va sportchi ushbu musobaqa 11-oʻrinni egallagan. 2013-yilda Italiyaning Val di Fiemme shahrida oʻtkazilgan Jahon chempionatida Kreuzer Avstriya jamoasi (Gregor Schlierenzauer, Thomas Morgenstern va Jacqueline Seifriedsberger) bilan birga aralash jamoaviy bahslarda oddiy tepalikdan sakrash yoʻnalishida kumush medalni qoʻlga kiritgan.

Kauzer 2014 va 2018-yillarda oʻtkazilgan Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan.

## Jahon chempionati

## Manbalar
Lara Wolf

**Lara Wolf** (2000-yil 23-martda tugʻilgan) – changʻi sportining fristayl turi bilan shugʻullanuvchi avstriyalik sportchi. 2017-yilgi Jahon chempionatida, shuningdek, 2018-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasida slopestayl yoʻnalishi boʻyicha ishtirok etgan.

## Manbalar
Eyd Abu Jarir

**Eyd Abu Jarir** (1910–1971)  soʻfiy shayxi boʻlib, Misrning Sinay shahrida shu nomdagi Jaririya soʻfiylik tariqatiga asos solgan. Alaviy–Ahmadiy tariqatiga asos solgan ustozi Abu Ahmad al-Gʻazaviy bilan bir qatorda Sinay yarim orolida soʻfiylik asoschilaridan biri sanaladi. U as-Savarka qabilasining Jarir urugʻiga mansub edi. 1953–1954- yil qishidan boshlab u tashkil etgan asosiy uchta soʻfiy guruhi Sharqiyadagi Saʼud guruhi, Ismoiliyadagi arab guruhi va Shimoliy Sinaydagi Ravda guruhi boʻlib, oxirgisi 2017-yilda Sinay masjidiga bosqinda  hujumga uchragan. Eyd Abu Jarir 1967–1970-yillarda Misr harbiylari bilan birga Isroilga qarshi kurashgan Sinay mujohidlarining bir qismi hisoblanadi. Abu Jarir 1960-yillarda Shimoliy Sinaydan haydalgan va qabri Qohira yaqinidagi Saʼid, El Husayniyada joylashgan. 1976-yilgi 118-sonli qonunga koʻra, uning Jaririya tariqati Misr hukumati tomonidan rasman roʻyxatga olingan.

## Manbalar
Al-Mahalliy

**Abu Abdulloh Muhammad ibn Shihob ad-Din Jaloliddin al-Mahalliy** ( 1389-1460 yillar); **Jaloliddin** misrlik taniqli mufassir va Shofeʼiy fiqhida huquq tamoyillari boʻyicha yetakchi mutaxasis hisoblanadi hamda islomshunoslikning turli sohalari boʻyicha koʻp va batafsil yozilgan asarlar muallifi boʻlib, ulardan eng muhimi ikkitasi „Tafsir al-Jalolayn" va „Kanz ar-Ragʻibin“ boʻlib, an-Navaviyning Shofeʼiy fiqhi boʻyicha klassik qoʻllanma „Minhaj at-Tolibin“ning izohidir.

Jaloliddin al-Mahalliyning „Tafsir al-Jalolayn" tafsiri Qur’onning eng mashhur tafsirlaridan biri sanaladi. Tafsir tayyorlash vazifasi Jaloliddin al-Mahalliy tomonidan 1459-yilda boshlangan va vafotidan keyin shogirdi Jaloliddin as-Suyutiy tomonidan 1505-yilda yakunlangan. Mazkur tafsir bugungi kunda Qur’onning eng mashhur tafsirlaridan biri sifatida eʼtirof etilgan, sodda uslubi va ixchamligi tufayli u faqat bir jild boʻlgan. Asar ingliz, frantsuz, bengal, urdu, fors, malay / indonez, turk va yapon tillariga tarjima qilingan. Ikkita inglizcha tarjimasi mavjud.

## Manbalar
Ibrohim ad-Dasuqiy

**Ibrohim ibn Abdulaziz Abu al-Magd–Dasuqiy** nomi bilan mashhur (1255, Desuk, Misr – 1296), misrlik imom va Dasuqiya tariqati asoschisi hisoblanadi.

## Hayoti
Dasuqiy Nil deltasidagi Desukda tavallud topgan va butun umrini shu erda oʻtkazgan, shuning uchun ushbu joyga nisbat beriladi. Xalq maqollariga koʻra, Ali al-Hadiy orqali otasi tomonidan Ali ibn Abu Tolibning avlodi ekanligi rivoyat qilinadi. Dasuqiy amakisi Abu al-Hasan Shoziliy tomonidan asos solingan Shoziliy soʻfiy tariqatidan taʼsirlangan va oʻzining zamondoshi Tantalik soʻfiy Ahmad al-Badaviyga yaqin shaxslardan boʻlgan. Dasuqiy Baybars hukmronlik yillarida Misr shayx ul-islomiga aylandi.

Uning tavalludii yiliga ikki marta nishonlanadi: birinchisi aprelda, ikkinchisi esa 2-oktyabrda.

## Yana qarang

* Soʻfiylar roʻyxati
* Ibrohim El Desouki masjidi
* Desuk
* Desouki

## Manbalar
Abu al-Hasan at-Tamimiy

**Abu al-Hasan Abdulaziz ibn al-Horis ibn Asad ibn al-Lays [[Banu Tamim|at-Tamimiy]]** (929-981/2 milodiy; 317-371 hijriy)Junaydiya tariqatiga mansub musulmon avliyo edi.

## Biografiya
Abdulaziz bin Hars bin Asad Yaman Tamimiy Abu Bakr Shibliyning shogirdi boʻlgan va hijriy 340-yilning 21-muharramida uning vorisi (xalifasi) etib tayinlangan. Abul Hasan oʻta ibodatgoʻy va zohid hamda yuksak maʼnaviyat va idrok egasi boʻlib, oʻzining ajoyib aql-zakovati va bilimdonligi bilan mashhur hisoblangan. U Yamanda tugʻilgan va yashaganligi sababli uning ismi mazkur hududga nisbat berilgan. At-Tamimiy Arabistonning Banu Tamim qabilasiga mansubligi uchun uning ismi Tamimiy deb yuritilgan.

## Maʼnaviy shajarasi

# Muhammad
# Ali ibn Abu Tolib
# al-Hasan al-Basriy
# Habib al Ajami
# Dovud Tai
# Maruf Karxi
# Sirri Saqti
# Junaid Bagʻdodiy, Junaidia silsila asoschisi
# Abu Bakr Shibliy
# Abdul Aziz bin Hars bin Asad Yaman at-Tamimiy

## Yana qarang

* at-Tamimiy
* Abu al-Fadl at-Tamimiy

## Manbalar
Qomar-uz-Zamon Faridiy Chishtiy

**Baba Qomar az-Zamon Faridiy Chishtiy**, koʻproq **Sarkar Baba Qamar az-Zamon** nomi bilan tanilgan (1940-2011) Chishtiy tariqatidan boʻlgan musulmon avliyo hisoblanadi, shu bilan birga dindor soʻfiy sifatida tanilgan. Chishtiy Zamoniy tariqati asoschisi va tuzuvchisi ekanligi manbalarda keltiriladi. U Pokiston boʻylab va xorijda minglab odamlarga Islom haqida saboq bergan. Chishtiy tariqati „hammani sevish va hech kimdan nafratlanmaslikni“ taʼkidlaydi.

Chishtiy 1940-yil 30-mayda Kasur yaqinidagi Burj Kalanda tugʻilgan. Uning otasi shifokor boʻlgan va sakkiz oylik boʻlganida otasi vafot etdi, onasi esa, taqvodor va jasur ayol boʻlib, Chishtiyni tarbiyalash uchun barcha qiyinchiliklarga duch keldi. U oʻrta maktabgacha taʼlim oldi. Keyinchalik taʼlim boʻlimiga ishga kirib, 1993-yilda nafaqaga chiqqunga qadar oʻqituvchi boʻlib ishladi.

## Chishtiya taʼlimoti
Bobo Qomar az-Zamon bobo Farid Ganjshakarning muridi (shogirdi) boʻlib, soʻfiylik va valiylik boʻyicha barcha taʼlimni bevosita Kashf orqali undan olgan. Rinaladagi (Okara tumani) dastlabki yillaridan keyin Raiwindga koʻchib oʻtdi.

## Zamoni tariqati
Chishtiy oxirgi xutbasida oʻzidan keyin Chishtiya tariqatining yangi bir yoʻnalishi boshlanishini eʼlon qilgan va oʻzining kenja oʻgʻli Faxr az-Zamon Chishtiy Zamonini oʻziga xalifa (voris) etib tayinlagan.

## Visol yilligi va Urs
Chishtiyning visol sanasi Ramazon oyining 27-kuni, 2011-yil 28-avgust soat 05:30 da. Uning visol yubileyi (Urs) har yili 2 kun, 27 va 28-avgust kunlari Raivind yaqinidagi ziyoratgohida nishonlanadi.

Sarkarning „Taʼlimotlari“ kitobining birinchi nashri va uning kundaliklaridan parchalar „*Ganjina e Sifat"* nomi bilan 2012-yilda nashr etilgan.

## Manbalar
Muyassar

**Muyassar** ( — osonlik bilan yuzaga chiqqan, hosil boʻlgan; muvaffaqiyatli; yaxshi natijali) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Muyassar Berdiqulova — oʻzbekistonlik aktrisa;
* Muyassar Razzoqova — xonanda (lirikkoloraturali soprano), Oʻzbekiston (1998), Qoraqalpogʻiston (1999) xalq artisti;
* Muyassar Temirova — atoqli oʻzbek zardoʻzi, Oʻzbekiston qahramoni. Buxoro zardoʻzlik maktabi namoyondalaridan biri. Oʻzbekiston SSR xalq rassomi (1972).

## Manbalar
Masaki Kasivara

**Masaki Kasivara** () – yaponiyalik matematik, Kioto universiteti qoshidagi Oliy tadqiqot instituti professori. Kasivara  algebraik analiz hamda mikrolokal analiz sohalariga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan.

Kasivara oʻz faoliyati davomida bir necha mukofot bilan taqdirlangan. Xususan, 2025-yil Abel mukofotini olgan. Olim ushbu mukofotni olgan yaponiyalik ilk matematikdir.

## Manbalar
Abdulloh al-Sharqoviy

Shayx **Abdulloh ash-Sharqoviy**  (1737–1812) – misrlik yozuvchi va soʻfiylik tariqatining xalvatiy yoʻnalishi olimi. U Misr va Suriyadagi Fransiya yurishi davrida Al-Azharning Buyuk imomi hamda Misrdagi fransuz yurishiga qarshi qarshilik harakati yetakchilaridan biri boʻlganligi bilan mashhur, shuningdek, 1805-yilda Mehmet Ali Posho taxtga chiqarilganida, uni taxtga koʻtargan uch yetakchidan biri sifatida ham eslanadi.

## Fransiya ekspeditsiyasi
Napoleonning Muqaddas Yelena orolidagi surgun davrida yozgan kundaliklarida taʼkidlanishicha, Azhar universiteti Parijdagi Sorbonna bilan teng, hattoki undan ham yuqori darajada deb baholangan. Napoleon Azhar ulamolarini ilm-maʼrifatli tabaqaning elita vakillari va xalq yetakchilari sifatida yuqori qadrlagan. U Qohiraga birinchi bor qadam qoʻygach, poytaxtni boshqarish uchun maxsus kengash (devon) tashkil qilgan. Ushbu kengash toʻqqiz nafar shayxdan iborat boʻlib,  oʻsha davrdagi Al-Azhar bosh imomi Shayx Abdulloh ash-Sharqoviy raislik qilgan. Bu kengashning tuzilishi Azhar universitetining obroʻ-eʼtibori va uning imomlarining yuksak maqomini yaqqol koʻrsatadi.

## Manbalar
Muzayyan

**Muzayyan** ( — ziynatlangan, bezatilgan), **Muzayyana** — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Muzayyana Alaviya — oʻzbekistonlik shoira, folklorshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1968).

## Manbalar
Muzaffar (ism)

**Muzaffar** ( — zafar, gʻalaba qozongan) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Muzaffar Abdiyev — oʻzbek oʻqituvchi va siyosatchi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi aʼzosi;
* Muzaffar Ali — miniatyurachi musavvir, Hirot miniatyura maktabinmng namoyandasi;
* Muzaffar Erkinov — oʻzbekistonlik rejissyor, ssenariynavis va prodyuser;
* Muzaffar Homidxonov — energetika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1966), texnika fanlari doktori (1961), professor (1962);
* Muzaffar Kirmonshohiy Qirmisiy — Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi;
* Muzaffar Komilov — oʻzbek davlat arbobi;
* Muzaffar Moʻminov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Muzaffar Muhamedov — oʻzbekistonlik aktyor va rejissyor;
* Muzaffar Muzaffarov — oʻzbek professional futbolchisi;
* Muzaffar Olimjonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Muzaffar Saʼdullayev — oʻzbek aktyori va hunarmand;
* Muzaffar Soliyev — oʻzbekistonlik siyosatchi;
* Muzaffar Tursunxoʻjayev — oʻzbekistonlik koʻzi ojiz paralimpiyachi suzuvchi;
* Muzaffar Xayrullayev — faylasuf olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), falsafa fanlari doktori (1966), professor (1967);
* Muzaffar Xoliqov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Muzaffar Zohidov — sharqshunos, filolog, arabshunos;
* Muzaffar al-Gʻaziynaziy — faqih va olim;
* Muzaffar ibn Kaydar — 9-asrda Abbosiylar xalifaligining Misrdagi noibi boʻlgan;
* Muzaffar mirzo — Husayn Boyqaroning 6-oʻgʻli;
* Muzaffarbek Madrahimov — oʻzbek davlat arbobi;
* Muzaffarbek Toʻraboyev — oʻzbekistonlik dzyudochi.

## Familiyalar
* Muzaffarov
* Muzaffarova

## Manbalar
Noga Alon

**Nola Alon** () (1956-yil 17-fevralda tugʻilgan) — isroillik matematik. Prinston universitetida matematika professori. Kombinatorika va nazariy informatika sohalariga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan.

Alon karyerasi davomida bir necha mukofot bilan taqdirlangan. Xususan, 2024-yil Wolf matematika mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Abu Usmon al-Magʻribiy

**Abu Usmon Said bin Salom al-Magʻribiy** (forscha: ابوعثمانمغربی) – Kubroviya tariqatining misrlik soʻfiy olimi. Abu Ali al-Kotib tasavvufdan  taʼlim bergan. U Hokim an-Nishopuriy kabi mashhur ashʼariy olimlarining ustozi edi. 983-yilda (hijriy 373-yilda) vafot etgan va Erondagi Nishopur shahrida dafn etilgan. Taxminlarga koʻra, 857-yilda tugʻilgan boʻlishi mumkin, shuning uchun u 130 yoshga qadar yashagan.

## Manbalar
Nimah Ismoil Navvab

**Nimah Ismoil Navvob** – saudiyalik shoir, aktivist, fotograf va yozuvchi.

## Biografiya
Nimah Ismoil Navvob Malayziyada tavallud topgan, asli Saudiya Arabistonidan ekanligi manbalarda keltiriladi. U Makka ulamolari sirasiga kiradi. Nimahning otasi Ismoil ibn Navvob, Edinburg universitetining tilshunoslik yoʻnalishi professori sifatida faoliyat yuritgan. Navvob uch tilda gaplasha olgan va otasi Qur’on, arab sheʼrlari va Uilyam Shekspir pyesalari oʻqib bergan. U avval Aramcoda ishlagan.

Nimah Naomi Shihab Nye bilan uchrashganidan keyin sheʼr yozishga ilhomlangan, shuningdek,xalqaro miqyosda nashr etilgan birinchi sheʼri falastinlik bola Muhammad al-Durraning oʻldirilishi haqida boʻlgan. Uning ilk sheʼriyati Falastin va Iroq muammolariga qaratilgan. Navvob she'rlarini ingliz tilida yozadi va uning sheʼriyati yoshlar muammolari, ayollar muammolari, jinsiy aloqa, din va Saudiya madaniyati hamda jamiyatdagi shu kabi muammolarni muhokama qiladi.

Nimahning ikkinchi kitobi *„Ruh tuvali: Arabistonning yuragidan tasavvufiy sheʼrlar" asari* soʻfiylikdan ilhomlanib, tasavvufiy mavzularni oʻz ichiga olgan asardir.Nimah Ismoil Navvobning ishi, shuningdek *, „Toʻlqinni yigʻish: zamonaviy Arabiston koʻrfazi sheʼriyati antologiyasi“ da namoyish etilgan*.

Nimahning surati *„*Aramco World*“* va Teodor Fristning *„*Ayol, erkak va Xudo zamonaviy islomda*“* kitoblarida aks ettirilgan*. Navvob AQShda nashr etilgan birinchi saudiyalik ayol shoirdir, shuningdek, oʻz asarlarini ochiq imzolagan birinchi saudiyalik shoir sifatida ham eslanadi.

== Ishlari ==

=== Kitoblari ===

* *„*The Unfurling*“* (2004, Selwa Press)
* *„Ruh tuvali: Arabiston yuragidan tasavvufiy sheʼrlar"* (2012, Tugʻra kitoblari)

=== Tanlovlari ===
*Toʻlqinni yigʻish: Zamonaviy arab koʻrfazi sheʼriyati antologiyasi'' (Ithaca Press, 2011)

## Manbalar
Musharraf

**Musharraf** ( — sharaf topgan, sharafli; hurmatli, muhtaram; aziz) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar
* Musharrafa Qosimova – sovet va tojik teatr va kino aktrisasi, Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1974). Tojikiston xalq artisti. SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi (1990).

## Familiya
* Musharrafov
* Musharrafova

## Manbalar
Abu Maʼshar Najih al-Sindiy al-Madaniy

**Abu Maʼshar Najih as-Sindiy al-Madaniy** (toʻliq ismi: ; 787-yilda vafot etgan) – musulmon tarixchisi va muhaddis olimi. Ibn Isʼhoqning zamondoshi boʻlib, „“ nomli asar yozgan, Bu asarning ayrim parchalari Voqidiy va Ibn Saʼd asarlarida saqlanib qolgan. At-Tabariy undan Bibliyaga oid maʼlumotlar hamda Muhammad paygʻambar va undan keyingi musulmon fathlari boʻyicha xronologik tafsilotlarni keltirishda foydalangan. Ammo uning tomonidan rivoyat qilingan hadislar mutaxassislar tomonidan ishonchsiz deb baholangan

## Hayoti
Abu Maʼsharning ajdodlari Sindxilardan boʻlgan. Uning oʻzi Yamanda qullikdan ozod qilingan va keyinchalik Madinada yashagan. Hijriy 160-yilda (milodiy 776-yilda) Abu Maʼshar Madinani tark etib, Bagʻdodga koʻchib oʻtgan. U yerda Abbosiylar saroyi aʼzolariga yaqin boʻlgan. Hijriy 170-yilda (milodiy 787-yilda) vafotiga qadar shu yerda yashagan.

## Manbalar
Moʻmin (ism)

**Moʻmin** ( — eʼtiqod qiluvchi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Moʻmin Karimov — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi hamda Shon-sharaf ordeni sohibi;
* Moʻmin Meliyev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Moʻmin Muxitdinov — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi;
* Moʻmin Oripov — oʻzbekistonlik xonanda, aktyor va qoʻshiqnavis;
* Moʻmin Rizo — oʻzbekistonlik aktyori;
* Moʻmin Salomov — 280-piyoda polki (185-piyoda diviziyasi, 47-armiya, 1-Belorussiya fronti) ogʻir pulemyotlar brigadasi komandiri, serjant, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, uchchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi;
* Moʻmin Sultonov — ganchkor usta, Oʻzbekiston xalqustasi (2000);
* Moʻmin Usmonov — qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi. OʻzSSR maorif xalq komissari;
* Moʻmin ibn Abdulloh Bunjikasiy — roviy;
* Moʻmin mirzo — temuriy shahzoda. Badiuzzamonning oʻgʻli. Husayn Boyqaroning nevarasi;
* Moʻminjon Abdullayev — oʻzbek yunon-rum kurashchisi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. Uch karra Osiyo chempionati gʻolibi, Islom birdamlik oʻyinlari va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari kumush medali sovrindori. 2018-yil yozgi Osiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Uchta olimpiada ishtirokchisi;
* Moʻminjon Azimov — sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi;
* Moʻminjon Muhammadjonov — yozuvchi, maʼrifatparvar, jadidchilik harakatining namoyandasi.

## Familiyalar
* Moʻminov
* Moʻminova

## Manbalar
Abdulloh ibn Shayx al-Aydarus

## Tarjimai hol
Sayyid Abdulloh ibn Shayx al-Aydarus (1609 yilda vafot etgan) 16-asrda yashagan Hazramiy diniy yetakchisi va Abu Bakr al-Aydarusning avlodi, Bo Alaviyya urugʻining al-Aydarus tarmogʻining taniqli avliyosi.

Abdulloh Achex viloyatining eng qadimgi Hazramiy arab koʻchmanchilaridan biri boʻlgan va undan keyin kelgan koʻplab qarindoshlari kabi Acheh viloyatining Naqib „diniy rahbari“ boʻlib xizmat qilgan. Acheh sultonligi sultoni Alouddin Mansur Siyoh (hukmronlik yillari 1577 &#x2013; 1585) Abdullohga qizini turmushga berishga koʻndirgan va bu ittifoqdan uning oʻgʻli Zayn al-Obidin tugʻilgan. Keyingi yillarda u oʻz hayotini mahalliy Kampung Pasir Putix qishlogʻida oʻtqazdi va u yerda keksalik chogʻida vafot etdi.

Abdullohning oʻgʻli Zayn al-Obidin ham diniy yetakchi boʻldi va Johorga koʻchib keldi, u yerda Sekuday Bendaxarasi Tun Jenalning qizi Tun Kaishiga uylandi va Bendahara oilasida qolgani sababli malaycha „Tun Dagang“ ismini oldi.

## [[Ali al-Uraydiy|Ali al-Urayziy ibn Jaʼfar as-Sodiq]]

## Izohlar
## Yana qarang

## Manbalar
Abu Isʼhoq al-Fazoriy

**Abu Is’hoq al-Fazoriy** (taxminan 804-yilda vafot etgan) – asli iroqlik islom tarixchisi, huquqshunos.

## Hayoti
Abu Is’hoq al-Fazoriy dastlab Kufada tahsil olgan. Uning ajdodlari Banu Fazoriy qabilasiga mansub boʻlib, Kufada istiqomat qilganlar. Keyinchalik Bagʻdod va Damashqqa koʻchib oʻtgan. Soʻngra Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh Mopsuestiyada (bugungi Turkiya hududida) joylashib, u yerda asosan oʻzining ustozlaridan biri boʻlgan al-Avzoiy taʼlimotlariga asoslanib, islomning tashqi siyosat va harbiy qonunlari bilan shugʻullangan. Abu Is’hoq Horun ar-Rashidning urush masalalari boʻyicha maslahatchisi sifatida ham ishlagan. Al-Mizziyning aytishicha, Abu Is’hoq 80 dan ortiq ustozlar qoʻl ostida tahsil olgan.

## Manbalar
Al-Hasan al-Kotib

**A-Hasan ibn Ali ibn Ahmad al-Kotib** (vaf. 11-asr) koʻproq **al-Hasan al-Kotib** () nomi bilan mashhur. Fotimiylar shahar hokimiyati kotibi, musiqa faylasufi va Misrning soʻfiy avliyosi edi. Tasavvuf ilmini Rudbariydan oʻrgangan. U oʻzining „*Kamol Odob al-gʻina*“ () kitobi bilan shuhrat qozongan.

## Manbalar
Al-Fazl ibn Navbaxt

**Al-Fazl**  yoki **Al-Fazl ibn Navbaxt** (**Novbaxt** deb ham yoziladi), 8-asrda yashagan fors olimi hisoblanadi.

## Hayoti
Al-Fazl ibn Navbaxt Donolik uyini loyihalagan sobiq zardushtiy Navbaxtning oʻgʻli boʻlgan hamda xalifa Horun ar-Rashid saroyiga olim sifatida faoliyat yuritgan.

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

* 
* 

## Manbalar
Ravd al-Jinon

**Ravd al-Jinon** v**a Ruh al-Janon** (Jannatning salqin shabodasi va Allohning jon uchun nafasi), shuningdek, *Tafsir Abu al-Futuḥ* deb ham tanilgan, bu hijriy 6-asrda Abu l-Futuh ar-Roziy tomonidan yozilgan Qur’on tafsiridir. Bu kitob yigirma jilddan iborat boʻlib, Imomiy shia taʼkidlagan bizgacha yetib kelgan eng qadimgi fors tilidagi tafsirdir. Muallif muntazam ravishda tasavvufiy  mavzularga chuqurroq yondoshadi.

## Mufassirona yondashuv
*Ravd al-jinon* – bu nasihat beruvchi sharh.

## Manbalar
Isʼhoq al-Turk

**Is’hoq al-Turk** – Abu Muslim oʻldirilgandan keyin Xurosonda Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan isyonchi. Is’hoq zardushtiy yoki xurramlik edi. Al-Mansurning buyrugʻi bilan Abu Muslim oʻldirilgandan soʻng, Is’hoq Movarounnahrga qochib, al-Mansurga qarshi qoʻzgʻolon eʼlon qildi. Abu Muslimni zardushtiylikni isloh qilish uchun yuborilgan paygʻambar deb daʼvo qilgan. Abu Muslimga paygʻambarlik yoki ilohiylikni daʼvo qiluvchi koʻplab oqimlardan biri paydo boʻlgan. Yahyo ibn Zayddan tarqalganini daʼvo qilgan. Abbosiylarning Xuroson hukmdori uni tutib qatl ettiradi. Oqim al-Muslimiyya (Abu Muslim Xurosoniyning izdoshlari) nomi bilan tanilishda davom etgan va kelajakda Bobakiya nomi bilan mashhur boʻlgan oqimning asosiy mafkurasini tashkil etgan. Transoxaniya turklari orasiga tez-tez tashrif buyurganligi uchun „Turk“ deb nomlangan.

## Yana qarang

* Bihafarid
* Ustadh Sis
* Mazdak
* Xurramitlar
* Sunpadh
* al-Muqanna
* Babak Xorramdin
* Afshin
* Maziar
## Adabiyotlar

## Manbalar

Encyclopaedia Iranica, ESḤĀQ TORK.
Moʻmin (maʼnolari)

**Moʻmin** ( — eʼtiqod qiluvchi):

* Moʻmin — ilk islom davrida Madina jamosi aʼzosi.
* Moʻmin — erkaklar ismi.

## Manbalar
Abu al-Umaytir al-Sufyoniy

**Abu al-Hasan Ali ibn Abdulloh ibn Xolid ibn Yazid ibn Muoviya ibn Abu Sufyon**, shuningdek, **Abu al-Umaytir as-Sufyoniy** nomi bilan tanilgan. Toʻrtinchi fitna davrida Abbosiylar hukmronligiga qarshi Suriyada koʻtarilgan Umaviylar sulolasining isyonchisi. Oʻzini Mahdiy deb eʼlon qilgan va 811-yilda Umaviy xalifaligini tiklashga harakat qilgan. Abu al-Umaytir Abbosiylar tomonidan tayinlangan Suriyaning hokimi Sulaymon ibn Abu Jaʼfarni Damashqdan quvib chiqargan va shahar hududida yarim mustaqil boshqaruv tizimini joriy etgan. Uning xalifalik daʼvosi tez orada Damashq, Hims va Qinnasrin viloyatlarining ayrim qismlarida, jumladan, Saydo porti va Hims shahrida tan olingan.

## Hayoti
Abu al-Umaytir xalifalar Yazid I () va Muoviya ibn Abu Sufyon () avlodlaridan boʻlib, ular Umaviylar sulolasining Sufyoniylar boʻlimiga mansub edi. Aynan shu tarmoq 661—684-yillarda Umaviylar xalifaligiga asos solgan va hukmronlik qilgan. Abu al-Umaytirning bobosi Xolid ibn Yazid bir vaqtlar Umaviylar taxtiga daʼvogar boʻlgan, biroq hokimiyat Umaviylar sulolasining boshqa bir tarmogʻi Marvoniylar qoʻliga oʻtgan. Marvoniylar 750-yilda Abbosiylar tomonidan agʻdarilguniga qadar hokimiyatni saqlab qolgan. Onasi Nafisa binti Ubaydulloh ibn al-Abbos toʻrtinchi xalifa Alining () chevarasi boʻlgan. Shunday qilib, Abu al-Umaytir ikki yirik islomiy sulola Umaviylar va Aliylar avlodidan boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
*
*
Muhammad Qosim Sodiq

**Muhammad Qosim Sodiq**, odatda *Bobo Ji Sarkor* (1845-1942) soʻfiy shayxi va taniqli avliyo boʻlib, hozirda Pokistonda joylashgan Mohra Sharif shahridagi Murriy togʻi yaqinida vafot etgan. Qabri oʻsha yerda joylashgan.

Muhammad Qosim Sodiq yigirma yoshida bir qancha islom ilmlari boʻyicha oʻqishni tamomlagan edi. Oʻqishni tugatgandan soʻng ibodat qilishga, Islom dinini oʻrgatishga ahd qildi.

## Manbalar
Abu Muhammad al-Anbariy

**Abu Muhammad al-Qosim ibn Muhammad ibn Bashar al-Anboriy** (milodiy 916/917) – Abbosiylar davrida faoliyat yuritgan nufuzli arab filologi.

## Biografiyasi
Abu Muhammadning tugʻilgan yili nomaʼlum. Umrining koʻp qismini oʻsha paytda Abbosiylar xalifaligi hukmronligi ostida boʻlgan Bagʻdodda oʻtkazgan. Abu Muhammad Abu Bakr al-Anbariyning (vafoti: 940) otasi edi. Abu Muhammadning lugʻatga oid asarlarining aksariyati yoʻqolgan. Uning bizgacha yetib kelgan yagona asari mashhur arab sheʼriyati antologiyasi boʻlgan „Mufaddaliyot“ga yozgan sharhidir. Ushbu sharh uning oʻgʻli Abu Bakr tomonidan qayta koʻrib chiqilgan va tahrir qilingan.

## Manbalar
Gʻulom Mohiyuddin Gʻaznaviy

**Gʻulom Mohiyuddin Gʻaznaviy** (1902-1975) soʻfiy olimi va Neriyan Sharifning birinchi homiysi edi.

1902-yilda Afgʻonistonning Gʻazna shahrida tugʻilgan. Otasining ismi Muhammad Akbar Xon edi. 1975-yil 11-aprel juma kuni Juma namozidan keyin 73 yoshda vafot etdi.

## Yana qarang
* Alouddin Siddiqiy
## Manbalar
Abu Nasr Ahmad ibn Hotim al-Bahiliy

**Abu Nasr Ahmad ibn Xotim al-Bohiliy** (hijriy 231, milodiy 846-yilda vafot etgan) – arab tilida ijod qilgan shoir va olim.

## Hayoti va faoliyati
Abu Nasrning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam. *Al-Bohiliy* nisbasi uning Najd qabilasiga mansubligini bildiradi. Uning bir qancha shogirdlari boʻlgan, ayniqsa, Abu al-Abbos Saʼlab ular orasida eng mashhurlaridan edi. Al-Bohiliyning asarlari sharqda Erongacha, gʻarbda al-Andalusgacha tarqalgan. Abu Nasr oʻzining jiyani Abu Abdulloh Muhammad ibn Ziyod Ibn al-Aʼrobiyga nisbatan ochiq norozilik bildirgani haqida koʻplab rivoyatlar mavjud.

Ibn an-Nadimning „*Kitob al-Fihrist*“ asarida (taxminan 998-yilda yozilgan mashhur kitoblar katalogi) al-Bohiliyga nisbat berilgan bir qancha asarlar tilga olingan, biroq ularning hech biri bugungi kungacha asl shaklida yoki al-Bohiliy nomi bilan saqlanmagan. Unga nisbat berilgan bu asarlardan ayrimlari aslida al-Asmaʼiyning xuddi shu nomdagi avvalgi asarlarining al-Bohiliy tomonidan qayta ishlangan variantlari boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Abulhasan Ali Rayhoniy

**Abulhasan Ali Rayhoniy** (-yilda vafot etgan) – eronlik yozuvchi, amaldor va shoir, Abbosiylar xalifasi al-Maʼmun () hukmronligi davrida davlat kotibi lavozimida xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ahmad ibn Iso ibn Zayd

**Ahmad ibn iso ibn Zayd** (; 774 yoki undan keyin tugʻilgan – 854 yoki 861-yilda vafot etgan) – islomiy ilohiyotchi, muhaddis, faqih. Zayd ibn Alining nevarasi, dastlabki Abbosiylar davrida yashagan Alilardan, Zaydiyya mazhabining yetuk ulamolaridan biri sanaladi. Kunyasi Abu Abdulloh, laqabi al-Muxtafiy boʻlgan. Uning otasi Iso Mu’tam al-Ashbal ibn Zayd Zaydiyyaning 13-imomi hisoblanadi. Aksariyat hayotini taʼqib ostida yashirin holda oʻtkazgan. Al-Muxtafiy laqabi unga oltmish yillik hayotini yashirin tarzda oʻtkazgani sababli berilgan.

Ahmad ibn Isa ibn Zaydning rivoyat qilgan hadislari va fiqh sohasidagi fikrlari Muhammad ibn Mansur al-Murodiy tomonidan toʻplangan boʻlib, bu asar „*Amali Ahmad ibn Iso va Ulum al-Muhammad*“ (arabcha: امالی احمد بن عیسی و علوم آل محمد(ص)) nomi bilan mashhur. Ushbu kitob Zaydiy olimlari va rivoyatchilari tomonidan asosiy manbalardan biri sifatida doimiy eʼtirof etib kelingan.

## Yana qarang
* Ahmad ibn at-Toyib as-Saraxsiy
* Xalifa ibn Xayyot

## Manbalar

## Havolalar

* Huquqiy, tafsir va magʻoziy hadislarda musulmon anʼanalarini oʻrganishni tahlil qilish – Nikolet Boekhoff, Shon V. Entoni
* Iso ibn Zayd (Mutem al Shebal)
Mitranes II

**Mitranes II** (armancha: Միհրան), shuningdek **Mitras** nomi bilan ham tilga olinadi, Armavirdagi Quyosh ibodatxonasining Bosh ruhoniysi boʻlgan. Uning hukmdor sifatida hukmronlik qilgan yoki qilmaganligi nomaʼlum, ammo keyingi davrlarda Tigran kabi podshohlar ham bosh ruhoniy, ham hukmdor boʻlishgan.

## Manbalar
Ahmad Sayid Kazmiy

**Sayid Ahmad Sayid Kazmiy** (13-mart 1913 – 4-iyun 1986) – pokistonlik islom olimi va soʻfiy boʻlib, sunniy islomning Barelvi harakatiga mansub edi. U 1935-yilda Amrohadan Moʻltonga koʻchib oʻtgan qilgan. U Pokiston harakati, Qur’onning urdu tilidagi tarjimasi va tafsiri hamda hadis taʼlimotiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan. Uning qabri Moʻltondagi 18-asrga oid Shohi hayitgoh masjidi yonida joylashgan.

## Hayoti va taʼlimi
Ahmad Sayid Kazmiy Hindistonning Uttar Pradesh shtatining Amroha shahrida Sayyid Muhammad Muxtor Ahmad Shoh Kazmiy oilasida tugʻilgan. U dastlabki taʼlimni onasidan olgan. Keyinchalik amakisi unga hadis ilmi boʻyicha sanad (ilmiy ruxsatnoma) bergan va maʼnaviy tarbiya bilan shugʻullangan. Bu taʼlim va tarbiya uning Alloh tomonidan ato etilgan salohiyatlarini yanada sayqallagan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn al-Abbos

**Abdulloh ibn Ubaydalloh ibn al-Abbos al-Hoshimiy** (arabcha:) IX asr abbosiylar siymosi va Yaman hokimi edi. Abbosiylar sulolasining kichik aʼzosi boʻlib, al-Hodiy (hukmronligi 785–786-yillar) va Horun ar-Rashid (789–809-yillar)larning ikkinchi amakivachchasi Abdulloh al-Maʼmun (hukmronligi 813–833-yillar) tomonidan Yamanga hokim etib tayinlangan va Sanoga kelgan. 833-yilda al-Maʼmun vafot etguniga qadar hokim boʻlib qoldi, shundan soʻng viloyatga Abbod ibn al-Gʻamr ash-Shihobiyni masʼul etib tayinlashga qaror qilgan va Iroqqa joʻnab ketgan.

## Manbalar
Negarestan-e Doro

***Negarestan-e Doro*** () – Abdurrazzoq Beg Donboliy tomonidan, ehtimol 1825/1826-yillarda yozilgan zamonaviy fors shoirlarining tarjimai hollaridan iborat toʻplam.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Garmkon va Nodardeshirgan

**Garmkon va Nodardeshirgan** – hozirgi Iroqning shimolida joylashgan soʻnggi Sosoniylar viloyati boʻlgan. Bu viloyat Garamig va Nodardashiragan viloyatlarining birlashmasidan iborat edi. Viloyat haqida birinchi marta 410-yilda Nestorian giparxiyalarida tilga olingan. Viloyatning asosiy shaharlari Kirkuk va Erbil boʻlib, ular Nestorian mitropolitlarining qarorgohlari boʻlgan. Viloyat 637-yilda Eronni arablar bosib olgan paytda qoʻlga kiritilgan.

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Qooniy

**Mirzo Habibulloh Sheroziy** (; 1808-yil 20-oktyabr — 1854-yil 4 may) — **Qooniy** () taxallusi bilan tanilgan fors shoiri.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Askarxon Afshar

**Askarxon Afshar** () – Eron elchisi boʻlib, Fors-fransuz ittifoqi davrida Parijga yuborilgan. U 1808-yil 20-iyulda Parijga kelgan va 1808-yil 4-sentyabrda Napoleon bilan Château de Saint-Cloudda uchrashgan. U 1810-yil aprelida ketgan, chunki Fors oʻz navbatida Birlashgan Qirollik bilan ham ittifoq tuzgan, bu vaqtda inglizlar fransuzlarning Napoleon urushlari davomidagi asosiy dushmani edi.

Askarxon Afsharning Parijdagi elchiligi qisman Usmonli elchisi Muhib Afandining elchiligi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan.

1817-yilda Askarxon general Yermolov boshchiligidagi Rossiya elchixonasining „mehmandor“i (rasmiy rahbari) etib tayinlangan.

## Manbalar
Hasan ibn Hasan

}}
**Abu Muhammad al-Hasan ibn al-Hasan ibn Ali al-Hoshimiy** (, taxallusi **Hasan al-Muthanna**; ) islom ulamosi va ilohiyotshunos. Hasan ibn Ali va Xavla bintu Manzurning farzandi. Toʻrtinchi xalifa Alining () nabirasi va islom paygʻambari Muhammadning evarasi boʻlgan.

Al-Hasan ibn al-Hasan Umaviy xalifa al-Volid I bilan zamondosh boʻlgan.

## Hayoti
Hasan -yil Madinada tugʻilgan. Otasi Hasan ibn Ali islom paygʻambari Muhammadning nabirasi boʻlib, 661-yilda qisqa muddat xalifalik qilgan. Hasanning onasi Xavla bintu Manzur Banu Fazora yetakchisi Manzur ibn Zabanning qizi boʻlgan.

Hasan ibn Musanno Karbalo jangida ishtirok etgan. Ahmad ibn Ibrohim Hasaniy haqida Abu Mihnafdan kelgan rivoyatga koʻra, oʻsha paytda Hasanning yoshi oʻn toʻqqiz yoki yigirmada boʻlgan.

Al-Hasan Ashuro kunida Imom Husayn yonida jang qilib, yaralangan va asir olingan. Hasanni togʻasi Asmo ibn Xorija Fazoriy qutqarib qolgan. Kufada davolanib, tuzalgach, Madinaga qaytgan.

Rivoyatlarga koʻra, Hasan ibn Hasanning amakisi Husayn ibn Ali unga oʻzining ikki qizidan birini, Sukayna yoki Fotimani, xotinlikka tanlash imkoniyatini bergan ekan. Hasan juda uyalib, buvisi Fotimai Zahroga oʻxshagani uchun Fotimani tanlashga qaror qilgan.

Xalifa al-Volid maktublar orqali al-Hasan ibn Hasan bilan yozishmalar olib borgan.

### Bolalari
Sayyid ibn Tovus Hasan ibn Hasan va Imom Hasanning ayrim farzandlari fazilati va oliyjanobligi haqida shunday yozadi: „Bu shunday zotlarki, ularning yuksak maqomi va fazilatlarini barcha musulmonlar eʼtirof etganlar“.

Imom Rizodan rivoyat qilingan Imom Hasan va Imom Husayn avlodlarining davom etishi haqidagi rivoyatning bir qismiga koʻra, Hasan al-Musanno koʻp farzand koʻrgan va Imom Hasanning avlodlari Hasan va Zayd ismli yana bir ukasi orqali davom etgan deb taxmin qilinadi. Zaydning Hasan ismli oʻgʻli bor edi. Bundan tashqari, Hasan al-Musannoning Fotima bintu Husayndan Abdulloh al-Mahd, Ibrohim al-Gʻamr va Hasan al-Musallas ismli oʻgʻillari, Ummu al-Valaddan Jaʼfar va Dovud, Ramla bintu Said ibn Zayddan Muhammad tugʻilgan. Ular Imom Hasanning uchinchi avlodini davom ettirganlar.

Nasab jihatidan ustun boʻlishsa-da, Hasanning avlodlari (zaydiylar va Yaman imomlari mustasno) imomlik uchun jiddiy daʼvo qila olishmadi. Qolaversa, keyinchalik koʻpchilik sunniylikka oʻtdi. Banu Qatoda va Hoshimiylar sulolasi oʻzlarini Hasandan kelib chiqqan deb hisoblaydilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Mansoureh Ettehadieh

**Mansureh Ettehodiyeh** (1934-yil 27-fevralda tugʻilgan; forscha: منصوره اتحادیه) – eronlik tarixchi va nashriyotchi. U 1956 va 1979-yillarda Edinburg universitetidan magistr va falsafa doktori ilmiy darajalarini olgan. Uning doktorlik dissertatsiyasi „Eron siyosiy partiyalarining kelib chiqishi va rivojlanishi (1906-1911)“ mavzusida edi. 1963-yildan 2000-yilda nafaqaga chiqqunga qadar u Tehron universiteti Tarix boʻlimida dars bergan.

1983-yilda u „Nashr-e Tarikh-e Iran“ nashriyot uyiga asos solgan boʻlib, u asosan Qojarlar sulolasi davri tarixiga bagʻishlangan. Koʻplab ilmiy ishlardan tashqari, u „Zindigi Bayad Kard“ va „Zindigi Khali Nist“ nomli ikkita roman yozgan. 2000-yilda u, shuningdek, Xalqaro Qojarlar tadqiqotlari assotsiatsiyasi (IQSA) asoschilaridan biri boʻlgan.

## Manbalar
Habibulloh Ismoiliy

**Habibulloh Ismoiliy** (forscha:حبیب‌اله اسماعیلی) – eronlik tarixchi boʻlib, hozirda faoliyat yuritmayotgan *Oy kitobi: Tarix va geografiya* jurnalining bosh muharriri boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* *[http://ensani.ir/fa/article/journal-number/26378/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-1381-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-63 Oy kitobi: Tarix va geografiya]*
Fotehat-e shahi

***Fotehat-e shahi*** (*Fotuhot-i Aminiy* deb ham ataladi) () – 1531-yilda Safaviylar Eronida Amini Haraviy tomonidan yozilgan fors tilidagi tarixiy yilnoma. Ushbu asar safaviylar davriga oid birinchi tarixiy yilnoma hisoblanadi. Garchi u umumiy tarix boʻlishi moʻljallangan boʻlsa-da, asosan Shoh Ismoil I () hayotiga asosiy urgʻu beriladi va hikoya 1514-yil boshlarida toʻsatdan tugaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Nomayi Xusravan

***Nomayi Xusravan*** (, „Xusravning nomasi“ yoki „Shohlar kitobi“) – Eron tarixi haqida yozilgan tarixiy asar boʻlib, Qojar sulolasidan boʻlgan shahzoda Jaloliddin Mirzo tomonidan milodiy 1868–1872-yillar oraligʻida yozilgan. *Nomayi Xusravan* asarida Eron tarixi qadimgi davrlardan boshlab Zandlar sulolasigacha yoritilgan.

## Manbalar
Ernesto Assante

**Ernesto Assante** (1958-yil 12-fevral - 2024-yil 26-fevral) - italiyalik taniqli musiqa tanqidchisi, esseist va jurnalist. U 90-yillarda "zamonaviy jurnalistikaning payg'ambari" sifatida tanilgan.

## Hayot va martaba
1958-yil Neapol shahrida tug'ilgan. Assante o'z faoliyati davomida Rim shahridagi radioeshittirishlarda hamda *Quotidiano dei lavoratori  [ it ]* va *Il manifesto* gazetalarida musiqa jurnalistida ishlagan.  1978-yildan boshlab, u *La Repubblica* jurnalida bosh muharrir lavozimida ishlagan, shuningdek, uning rasmiy veb-sayti repubblica.it ga asos solgan va Kataweb portaliga rahbarlik qilgan. 

Keyinchalik, u ko'plab nashiyotlarda ishlagan, xususan, *Rolling Stone* , *L'Espresso* va *Rockol* kabi ko'plab kitoblar muallifi, shuningdek, radio va televidenie jurnalisti va vaqti-vaqti bilan boshlovchi, festivalning badiiy rahbari va Rimning *Sapienza universitetida* o'qituvchilik qilgan. 

Assante 2024-yil 26-fevralda 66 yoshida yurak xurujidan vafot etdi. 

## Manbalar

## Havolalar
Luca Goldoni at Treccani
*
Moʻtabar

**Moʻtabar** ( — hurmatli, eʼtiborli) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Moʻtabarxon Qahhorova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000).

* Moʻtabar Tojiboyeva — oʻzbekistonlik mustaqil jurnalist va taniqli huquq himoyachisi.

## Manbalar
Ibn Tabataba

**Abu Abdulloh Muhammad ibn Ibrohim Tabataba ibn Ismoil ad-Dibadj ibn Ibrohim al-Gʻamr ibn al-Hasan al-Musanno** (, 815-yil 15-fevralda vafot etgan), shuningdek, **Ibn Tabataba** 814—815-yillarda Toʻrtinchi fitna davrida Abbosiylar xalifaligiga qarshi muvaffaqiyatsiz Zaydiylar qoʻzgʻolonning ramziy yetakchisi boʻlgan Hasaniy. Ismoil ibn ad-Dibaj Hasan al-Muthannaning nabirasi.

## Hayoti
*Tabataba* laqabi yo uning otasi Ibrohimga, yo bobosi Ismoilga berilgan. Rivoyatlarga koʻra, bu laqab ularning nutqidagi nuqson yoki tutilib gapirishi tufayli paydo boʻlgan. Biroq bu atama ogʻzaki nutqda ham ota, ham ona tomondan Aliylar avlodiga mansublikni ifodalash uchun qoʻllangan. Ibn Tabataba Nasr ibn Shabos tomonidan imomlikka nomzod qilib koʻrsatilgunga qadar Madinada yashagan. Shundan soʻng, unda mansabga intilish uygʻonib, Nasr ortidan Iroqqa yoʻl olgan. Biroq u yerda Nasrning hamkorlari Ibn Tabatabaning nomzodligiga qarshi boʻlishdi. Ular Madinaga qaytib ketishi uchun unga  oltin dinor taklif qilishdi. Tabataba pul taklifini rad etib, Madinaga tomon yoʻlga chiqqan.

Yoʻlda ekanida al-Husayn qabri atrofida Zaydiylarni toʻplayotgan Abulsarayaning Aliylar qoʻzgʻoloni boshlayotgani haqida xabar topgan. Shundan soʻng, darhol Aliylar tayanchi boʻlgan Kufa shahriga yoʻl olgan. U yerda bir nechta yaxshi qurollanmagan kufaliklarnigina oʻz ishiga jalb eta olgan. Ikki guruh belgilangan kunda Kufa shahri chekkasida, shaharga kirish arafasida uchrashgan. Abulsaraya 814-yil 27-dekabrda (Tabariy bergan maʼlumotlarga koʻra, 815-yil 26-yanvarda) Ibn Tabatabani Moʻminlar amiri deb eʼlon qilib, juma namozidagi xutbada qoʻzgʻolonning asosiy tamoyillarini bayon etgan.

Ibn Tabatabaning qoʻzgʻolondagi roli ramziy boʻlib, asl hokimiyat Abulsaraya qoʻlida edi. Darhaqiqat, zamonaviy olimlar Abulsarayaning harakatlarini Aliylarga sadoqat emas, balki hokimiyatni qoʻlga kiritish uchun Aliylardan shunchaki vosita sifatida foydalanish istagi boshqargan, degan fikrni ilgari surishadi.

Qoʻzgʻolon dastlab muvaffaqiyatli kechib, 815-yil 14-fevralda isyonchilar xalifa al-Ma’munning Iroqdagi noibi al-Hasan ibn Sahl ularga qarshi yuborgan Abbosiylar qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratdilar. Baʼzi manbalarda Ibn Tabataba Kufa shahri devorlari tashqarisida jang qilib, yaralangani aytilgan. Tabariy esa Abulsaraya uni zaharlab oʻldirganini taʼkidlagan. Ibn Tabataba oʻlim toʻshagida yotganda oʻz oʻrniga Husayniy Ali ibn Ubaydullohni nomzod qilib koʻrsatgan. Biroq Ali bu taklifni rad etib, Muhammad ibn Zayd nomzodini koʻrsatgan. Ibn Tabataba 815-yil 15-fevralda Kufada vafot etgan.

## Qarindoshlari
Ibn Tabatabaning avlodlari Kirmon va Efiopiyaga koʻchib oʻtganidan keyingi oila shajarasi haqidagi maʼlumotlar tarixiy manbalarda uchramaydi. Ukasi al-Qosim ar-Rassiy XX asrgacha Yamanning katta qismini boshqargan Zaydiy imomlarning Rassiylar sulolasiga asos solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Ibn ar-Rumiy

**Abulhasan Ali ibn al-Abbos ibn Jurayj** (), shuningdek, **Ibn ar-Rumiy** (836-yil Bagʻdodda tugʻilgan – 896-yilda vafot etgan) yunon Georgiyning (Jurayj hamda Jurjis deb ham atalgan) nabirasi boʻlib, Abbosiylar davrida Bagʻdodning mashhur arab tilli shoirlaridan biri boʻlgan.

Yigirma yoshida oʻz sheʼrlari orqali tirikchilik qila boshlagan. Siyosiy doiradagi shaxslardan noib Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir, Abbosiy xalifa al-Muʼtamidning vaziri fors Ismoil ibn Bulbul hamda siyosiy jihatdan taʼsirli boʻlgan nestoriy oila Banu Vahb kabilar homiylik qilishgan. Ar-Rumiyning oʻninchi asrda Mutanabbiy tomonidan ogʻzaki tarzda yetkazilgan Devoni (sheʼrlar toʻplami) Abu Bakr ibn Yahyo as-Suliy tomonidan tartibga solinib, tahrir qilindi. Bu toʻplam as-Suliy qalamiga mansub *Kitob al-Avroq* () asarining *muhaddasun* (zamonaviy shoirlar) boʻlimiga kiritilgan.

## Hayoti
Ibn ar-Rumiy Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdodda 836-yilda tugʻilgan. Asl ismi Ali ibn al-Abbos bin George boʻlib, keyinchalik „Ibn ar-Rumiy“ (tarjimasi: „Rumlikning oʻgʻli“) epiteti berilgan. Bu nom otasining yunon ekaniga ishora qiladi. Musulmon boʻlgan.

## Vafoti
Ibn ar-Rumiy 896-yilda 59 yoshida Bagʻdodda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* El-Huni, Ali A., 'The poetry of Ibn al-Rùmī' (unpublished Ph. D. thesis, University of Glasgow, 1996)
*  [Ibn al-Rumi],  [*Diwan al-Rumi*], 3 vols (Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah, 2009), , https://archive.org/details/waq74354
* Ibn al-Rūmī, *[https://books.google.com/books?id=5SIsAAAAMAAJ Selections from the Diwan of Ibn Al Rumi]* (William Penn College, 1977)
Isxobod jangi

**Isxobod jangi** (), 940-yilda Ray yaqinidagi Isxobodda Somoniylar qoʻshini, Abu Ali Chag‘oniy boshchiligida, Ziyoriylar va Fayruzoniylarning birlashgan kuchlariga qarshi hujum amalga oshirilgan. Bu kuchlarga amir Vushmgir va Makan ibn Kaki boshchiligidagi qoʻshin qarshilik qilgan. Jangning ilk bosqichida Vushmgir jang maydonidan qochib ketadi va Makanni yolgʻiz qoldiradi. Koʻp oʻtmay, Makanning elita boʻlinmalari yoʻq qilinadi, oʻzi esa boshiga oʻq tegib halok boʻladi va gʻolib Somoniy askarlari tomonidan boshi kesib olinadi. Makanning boshi va koʻplab asir olingan yuqori martabali daylamlik zobitlar bilan birga Somoniylar saroyiga, Buxoroga yuboriladi.

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Qartolobod

**Qartolobod** yoki **Kartolobod**, ()– qadimiy qishloq boʻlib, Ekbatanadan (qadimgi Hamadon) 80 mil janubda joylashgan. Ushbu qishloq Sosoniylar davrida tashkil topgan. Unga zardushtiy ruhoniy Mobed Qartir asos solgan boʻlib, shahar aynan uning nomi bilan atalgan. „Qartil“ yoki „Kartil“ – qadimgi „Kartir“ soʻzining yangi forscha talaffuzi, „Obod“ esa shahar, hudud soʻziga teng maʼnoda qoʻllanilgan.

## Manbalar
Kadusiya

**Kadusiya** – Kadusiylar yashagan hudud boʻlib, Tanaoksares davrida satrapiya (viloyat) sifatida boshqarilgan.

Moses Coit Tyler va George Rawlinsonning fikriga koʻra, Kadusiya Kaspiy dengizining janubi-sharqiy va janubiy qirgʻoqlari boʻylab choʻzilgan tor hudud boʻlib, hozirgi Gilon va Mozandaronga toʻgʻri keladi. Bu hudud Alburz togʻ tizmasidan tashqarida joylashganligi sababli, Eron platosi tarkibiga kirmaydi. Hududda yirik shahar boʻlmagan boʻlsa-da, uning yeri unumdor, oʻrmonlar va suv manbalariga boy boʻlgan; aholisi esa zich joylashgan. Strabonning yozishicha, Kadusiya Atropatena tarkibiga kirgan.

## Manbalar
Abrokom

**Abrokom** () – Doro I ning oʻgʻli boʻlib, onasi Frataguna edi. U oʻzining tugʻishgan ukasi Giperant bilan birga Leonidning jasadi uchun kurashayotgan spartaliklarga qarshi jangda (Termopil jangi) halok boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Gerodot tarixi, 2-jild
Nabi (ism)

**Nabi** ( — paygʻambar, ilohiy xabar keltiruvchi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nabi Abdurahmonov — rejissyor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2005-yil). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1994);
* Nabi Gʻaniyev — kinorejissor, oʻzbek kinosining asoschilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944);
* Nabi Hafizov — naqqosh va musavvir, birinchi oʻzbek plakatchisi;
* Nabi Jaloliddin — oʻzbek yozuvchisi va shoiri;
* Nabi Majidov — nevropatolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1966);
* Nabi Rahimov — oʻzbekistonlik kino va teatr aktyori;
* Nabi Rizaev — kimyo texnologiyalari va injeneriyasi sohasida faoliyat koʻrsatgan oʻzbek olimi. Texnika fanlari doktori, professor;
* Nabi Ziyadullayev — oʻzbek va rossiyalik olim-iqtisodchi, mintaqaviy va jahon iqtisodiyoti, xalq xoʻjaligini boshqarishni modellashtirish boʻyicha mutaxassis, iqtisodiyotni rivojlantirish boʻyicha metodologiya va strategiyani ishlab chiquvchilardan biri;
* Nabijon Boqiy — yozuvchi, tarjimon va jurnalist;
* Nabijon Hasanov — oʻzbek bastakori va sozandasi (gʻijjak), Oʻzbekiston xalq artisti (1967);
* Nabijon Mingboyev — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant;
* Nabijon Nazirov — fiziolog, radiobiolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). VASXNIL muxbir aʼzosi (1970), professor (1969);
* Nabijon Qodirov — Rishton kulolchilik maktabining yirik vakili; Oʻzbekiston xalq ustasi (2001);
* Nabijon Qosimov — o‘zbek diplomati va xalqaro iqtisodchi;
* Nabijon Xalilov — dirijyor, kompozitor. Oʻzbekiston xalq artisti (1989).

## Familiyalar

* Nabiyev
* Nabiyeva

## Manbalar