Empire State Plaza

**Gubernator Nelson A. Rockefeller nomidagi Empire State Plaza** (odatda **Empire State Plaza**, shuningdek, **South Mall** nomi bilan tanilgan) Nyu-Yorkning Olbani shahri markazidagi bir nechta shtat hukumati binolaridan iborat majmuadir.

Majmua 1965-1976-yillarda qurilgan boʻlib, umumiy qiymati 2 milliard dollarni tashkil etadi. U Nyu-York shtati maʼmuriyatining bir nechta boʻlimlarini oʻz ichiga oladi va shtat qonun chiqaruvchi organi joylashgan, 1899-yilda qurib bitkazilgan Nyu-York shtati Capitoliy bilan birlashtirilgan. Plazadagi ofislar orasida Sogʻliqni saqlash boshqarmasi va Wadsworth markazining Biggs laboratoriyasi mavjud. Empire State Art Collection, 1960 va 1970-yillardagi monumental mavhum sanʼat asarlarining yirik jamoat kolleksiyasi butun sayt boʻylab doimiy namoyish etiladi. Nyu-York shtatining umumiy xizmatlar idorasi maydoniga qarab turadi. **Nelson A. Rockefeller Empire State Plaza Performing Arts Center Corporation** Nyu-York shtati jamoat foyda korporatsiyasi boʻlib, 1979-yilda plazadagi sahna sanʼati obyektini boshqarish uchun tashkil etilgan.

## Tarixi
Plaza gubernator Nelson Rockfellerning gʻoyasi edi, u Gollandiya malikasi Juliana mintaqaning Gollandiya tarixini nishonlash uchun Olbaniga tashrif buyurganidan keyin yangi hukumat majmuasini yaratishdan ilhomlangan. Shaharning xalq tilida “Ichaklar” deb nomlanuvchi qismida malika bilan sayr qilib, Rokfeller xijolat tortdi. Keyinchalik u shunday dedi: “Shahar menimcha, malika oʻylagandek koʻrinmaganiga shubha yoʻq”.

Plaza qurilishi uchun pul toʻlash katta muammo edi, chunki Albany loyihasi uchun obligatsiyalar chiqarish shtat saylovchilari tomonidan deyarli maʼqullanmagan boʻlar edi. Minglab sodiq siyosiy saylovchilarning koʻchirilishiga qaramay, Olbani meri Erastus Corning Rockfeller bilan davlat obligatsiyalari oʻrniga Albany County obligatsiyalaridan foydalangan holda moliyalashtirish sxemasini ishlab chiqdi. Toʻlash vaqtida davlat asosiy qarz va foizlar toʻlovlarini rasmiy ravishda okrug mulki boʻlgan plaza uchun ijara haqi shaklida kafolatladi. Keyinchalik soliqlar oʻrniga muntazam toʻlovlar evaziga mulk davlatga oʻtishi kerak edi. Obligatsiyalar masalasini nazorat qilish Corning va partiya boshligʻi Daniel P. OʼConnellga respublikachi gubernator bilan munosabatda boʻlganida taʼsir koʻrsatdi. Obligatsiyalar 2001-yilda toʻlangan va davlat egalik huquqini oʻz zimmasiga olgan, ammo unvonni oʻzgartirish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish uchun yillar kerak boʻlgan. 

Qurilishi tugallangan birinchi bino 1972-yilda Qonunchilik idorasi binosi, oxirgisi esa 1978-yilda Egg binosi edi Plaza 1973-yil 21-noyabrda ajratilgan boʻlsa-da, nihoyat 1976-yilda umumiy qiymati 1,7 milliard dollardan ortiq boʻlgan bino toʻliq ishlay boshladi, majmuada 11 mingdan ortiq davlat xizmatchisi ishlaydi.

## Arxitekturasi

Empire State Plaza turli xil poʻlat va temir-beton binolardan iborat boʻlib, barchasi import qilingan tosh bilan qoplangan (beton konstruktsiyasidan qurilgan Egg binosidan tashqari). Binolar 6 qavatli tosh bilan qoplangan Asosiy platformaga oʻrnatilgan boʻlib, ular oʻrtacha 70 fut (21 m) uzunlikdagi 25 000 dan ortiq poʻlat qoziqlar bilan taʼminlangan.

Monolit maydonda mavhum geometrik qurilish shakllarining joylashishi Rockfellerning haykaltaroshlikka oʻxshash arxitektura konsepsiyasini ifodalaydi. Binolarning tashqi ustunlari va tor derazalari Nyu-York shahridagi Jahon savdo markazi minoralari uslubiga oʻxshaydi, ular taxminan bir vaqtning oʻzida qurilgan.

Wallace Harrison quyida sanab oʻtilgan boshqa firmalar bilan butun loyiha uchun nazoratchi arxitektor sifatida ishlagan. Plazani tashkil etuvchi binolarga quyidagilar kiradi:

* Agentlikning toʻrtta ofis binosi (“Agentlik 1”dan “Agentlik 4”gacha raqamlangan)
* Mer Erastus Corning 2 minorasi
* Egg (teatr)
* Madaniy taʼlim markazi (Davlat muzeyi, kutubxona va arxivlar)
* Sargent, Crenshow, Webster va Folley arxitektorlari tomonidan Robert Abramsning Qonun va adolat uchun binosi (ilgari Adolat binosi sifatida tanilgan)
* meʼmorlar James, Meadows va Howard tomonidan qonunchilik idorasi binosi (LOB)
* Swan Street binosi (“Yadro 1” dan “Yadro 4”ga boʻlingan), meʼmorlar Carson, Lundin va Shaw

Fayl:EmpireStatePlazaPanorama.jpg|Empire State Plaza shimoli-sharqqa qaragan
Fayl:NYSAgencyBuildings.JPG|Agentlik binolari 1 dan 4 gacha
Fayl:CorningTowerPanorama.jpg|Corning minorasi
Fayl:TheEgg1.JPG|Egg
Fayl:NewYorkStateCulturalEducationCenter.JPG|Madaniy taʼlim markazi
Fayl:NYSJusticeBuilding.JPG|Adliya binosi
Fayl:NYSLOB.JPG|Qonunchilik idorasi binosi
Fayl:EmpireStatePlazaSign.JPG|Plazani belgilovchi belgi


## Tartibi

Binolar uchta aks ettiruvchi hovuzlar qatori atrofida joylashgan. Gʻarbiy tomonda toʻrtta 23 qavatli, 310 fut (94 m) agentlik minoralari. Sharqiy tomonda Egg (Uchrashuv markazi) va 44 qavatli (589 fut (180 m)) Erast Corning minorasi, 42-qavatda kuzatuv maydonchasi mavjud. Janub tomonda Madaniy taʼlim markazi balandroq platformada joylashgan; shimoliy uchida esa Nyu-York shtati Kapitoliysi joylashgan. Kapitoliy maydondan oldin joylashgan boʻlsa-da, u Konkursga eskalator orqali bogʻlangan boʻlib, u maydonning qolgan qismiga, xususan (hech boʻlmaganda Nyu-York shtati qonun chiqaruvchi organiga), Qonunchilik idorasi binosiga yer osti kirishiga imkon beradi.

Butun majmuaga nogironlar aravachasiga kirish mumkin, Shtat koʻchasidagi Capitol kirish joyi va Swan koʻchasi binosiga olib boradigan Concourse tunnelidan tashqari. Kirish xaritasi saytda mavjud yoki uni yuklab olish mumkin.

## Transport

Plaza ostidan oʻtish Janubiy Mall Arterial, Dunn Memorial Bridge bilan bogʻlaydigan qisqa avtomobil yoʻli arteriyasidir. Ushbu magistralning qurilishi Albany shahrining koʻplab binolarini vayron qildi. Dastlabki taklifga koʻra, avtomagistral Shimoliy Grinbushdagi shtatlararo 90 dan (hozirgi chiqish 8 dan NY 43 yoʻnalishiga) Rensselaer orqali, plaza ostidan oʻtishi va bekor qilingan Mid-Crosstown arterialiga ulanishi kerak edi. I-90 6-chiqish, shahar boʻylab, Vashington bogʻi ostidan sayohat qilib, jarayonda South Mall Expressway bilan uchrashib, 23-chiqishda Nyu-York shtatining trassasiga davom etadi. Hozirgi Janubiy Mall Arteriali toʻsatdan Swan koʻchasida halqa bilan tugaydi, sharqqa va gʻarbga yoʻlaklar plaza ostidagi toʻrtta portalli tunnelning ikkita tashqi portalidan foydalanadi. (Ichki ikkitasi park ostidagi Mid-Crosstown Arterial/SME almashish yoʻllari boʻlishi kerak edi.)

3000 oʻrindan ortiq avtoturargoh Asosiy platformaning pastki sathlarining katta qismini egallaydi.

Plaza majmuasiga xizmat koʻrsatadigan bir nechta CDTA avtobus marshrutlari mavjud, jumladan, baʼzilari metro konkursidagi avtovokzalga toʻgʻridan-toʻgʻri kirishlari mumkin.

## Concourse
Concourse – bu Albanyning “Yer osti shahri” boʻlib, oziq-ovqat kortlari, McDonald's restorani, banklar, pochta boʻlimi, CDTA avtovokzallari, tashrif buyuruvchilar markazi va bir nechta chakana sotuvchilar mavjud. Concourse davlat plazasining barcha binolarini bogʻlaydi va koʻplab davlat ishchilari tushlik vaqtini u yerda oʻtkazadilar. Konkursda, shuningdek, zamonaviy abstrakt sanʼat davlat kolleksiyasining bir qismi boʻlgan turli sanʼat asarlari va haykaltaroshlik namunalari ham mavjud.

## Sanʼat asarlari kolleksiyasi

**Gubernator Nelson A. Rockfeller Empire State Plaza sanʼat kolleksiyasi** butun majmua boʻylab, yer osti Concourse majmuasi, binolar va ochiq maydonlarda joylashgan. Kolleksiyaga turli joylarda 92 ta katta hajmdagi rasmlar, haykallar va gobelenlar kiradi. Nyu-Yorkdagi Zamonaviy sanʼat muzeyi direktori Glenn D. Lowry Amerika sanʼatining plazadagi namoyishini “mamlakatdagi zamonaviy sanʼatning eng muhim davlat kolleksiyasi” deb atadi. Toʻplam, shuningdek, “muzey boʻlmagan har qanday jamoat obyektidagi zamonaviy Amerika sanʼatining eng katta kolleksiyasi” deb nomlanadi.

1952-1973-yillarda 63 rassom tomonidan yaratilgan 92 ta asar bor. Ulardan 16 tasi obyektga tegishli. Badiiy uslublar mavhum ekspresionizmdan minimalizm, pop-art va op-artgacha. Shunday qilib, kolleksiya “oltmishinchi yillarda qoʻllangan mavhumlik ensiklopediyasidir”.

## Yodgorliklar
Empire State Plazada Nyu-York shtati umumiy xizmatlar boshqarmasi tomonidan qurilgan kamida 15 ta turli xil yodgorlik mavjud. Bu yerda Ikkinchi jahon urushi, Koreya urushi va Vyetnam urushiga bagʻishlangan davlat yodgorliklari, shuningdek, faxriy ayollar, politsiya, oʻt oʻchiruvchilar, jinoyat qurbonlari, bolalar va bedarak yoʻqolganlar uchun maxsus yodgorliklar mavjud. Tasvirli va izohli sayohat risolasini yuklab olish mumkin.

## Galereya

Fayl:EmpirePlaza18.jpg|Erast Corning minorasi, Eagle koʻchasidan koʻrinadi
Fayl:US 9 & 20 approaching Albany from Rensselaer.jpg|Daryoning narigi tomonidagi koʻrinish, AQShning 20-yoʻnalishi boʻyicha gʻarbga/Rensselaerdagi AQSH 9-yoʻnalishi boʻyicha shimolga.
Fayl:Empire State Plaza 14December2021.png|Rensselaer shahridagi Gudzon daryosi boʻylab gʻarbga qaragan AQSh 20-yoʻnalishidan koʻrinish
Fayl:Corning tower - Observation deck view.JPG|Corning minorasining 42-qavatidagi kuzatuv maydonchasidan koʻrinish


## Manbalar