open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thunbergia grandiflora

***Thunbergia grandiflora*** — Acanthaceae oilasiga mansub doimiy yashil liana. Vatani Xitoy, Hindiston, Nepal, Bangladesh, Indochina, Myanma va boshqa joylarda keng tarqalgan. Keng tarqalgan nomlari orasida **Bengal clockvine**, **Bengal trubpet**, **blue skyflower**, **blue thunbergia**, **blue trumpetvine**, **clockvine**, **skyflower** va **skyvine** kiradi.

## Tavsif
Oʻsimliklar balandligi taxminan 20 metrgacha yetadi, chuqur ildizli uzun ildiz tizimiga ega. Qoʻpol sirtga ega boʻlgan, poyada qarama-qarshi joylashgan barglar shakli juda oʻzgaruvchan. Ular uchburchak yoki tuxumsimon, chetlari tishli, boʻlakli yoki butun boʻlishi mumkin. Bargining uzunligi 200 mm va kengligi 60 mm gacha yetadi.

Gullari moviydan binafsha ranggacha, uzunligi 8 &nbsp;sm kengligi 4 sm, trubaning ichi och sariq rangda. Ulardan soʻng urugʻlarni oʻz ichiga olgan dukkaklar paydo boʻladi, ular pishganidan keyin bir necha metr uzoqlikka tashlanadi. Oʻsimliklar, shuningdek, suv oqimlari bilan yuvilgan segmentlardan ham koʻpayadi.

## Kultivatsiya
Bu oʻsimlik moʻtadil mintaqalarda uy oʻsimligi sifatida yetishtiriladi va Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Leiomioma

**Leiomioma** – silliq mushaklarning xavfsiz oʻsmasi boʻlib, juda kamdan-kam hollarda saratonga aylanadi (0,1%). Leiomiomalar har qanday organda paydo boʻlishi mumkin, lekin eng koʻp bachadon, ingichka ichak va qiziloʻngachda uchraydi. Atama **' + **' + **, „silliq mushak oʻsmasi“ soʻzidan olingan.

## Bachadon leiomiomalari

Bachadon miomalari bachadon silliq mushaklarining leiomiomasidir. Boshqa leiomiomalar singari, ular ham xavfsiz oʻsma, ammo hayz vaqtida koʻp miqdorda qon ketishiga olib kelishi mumkin (menorragiya). Bundan tashqari, koʻpincha anemiyaga olib keladi va bepushtlikka sabab boʻladi.

Ushbu oʻsmalarning kamdan-kam uchraydigan shakli bachadon lipoleiomiomasi – adipotsitlar va silliq mushak hujayralari aralashmasidan tashkil topgan xavfsiz oʻsmalar. Bachadon lipoleiomiomalari tuxumdonlar va boshqa patologiyalar bilan birgalikda kuzatilgan va ularning baʼzilaridan liposarkoma rivojlanishi mumkin. Ushbu oʻsmalar monoklonal boʻlib, oʻsmalarning 40 foizida tasodifiy boʻlmagan xromosoma anomaliyalari kuzatilgan.

## Oʻt pufagi leiomiomalari

Oʻt pufagining mezenximal oʻsmalari kamdan-kam uchraydi va ayniqsa, oʻt pufagining leiomiomalari juda kam hollarda qayd etilgan, ularning barchasi immunitet tizimi buzilgan bemorlarda boʻlgan. Biroq, bir marta bu holat Avstraliyaning Melburn shahridagi Monash kasalxonasida 39 yoshli sogʻlom ayolda hech qanday boshqa alomatlarsiz, immunitet tanqisligi boʻlmagan holda kuzatilganligi xabar berilgan .

## Teri leiomiomalari

Teri leiomiomalari odatda orttirilgan boʻlib, bir necha toifalarga boʻlinadi:

* Yakka teri leiomiomasi;
* Arrectores pilorum mushaklaridan kelib chiqadigan teri leiomiomalari;
* Tomirlarning silliq mushaklaridan kelib chiqadigan angioleiomiomalar (tomir leiomiomalari);
* Dartoik (yoki genital) leiomiomalar jinsiy aʼzolarning dartos mushaklari, areola va sut bezi soʻrgʻichidan kelib chiqadi;
* Angiolipoleiomioma.

## Qiziloʻngach, oshqozon va ingichka ichaklar leiomiomalari

Leiomioma qiziloʻngachning eng keng tarqalgan xavfsiz mezenximal oʻsmasi va ingichka ichakning ikkinchi eng keng tarqalgan xavfsiz oʻsmasi hisoblanadi (koʻp hollarda oshqozon-ichak stromal oʻsmasi bilan birga keladi). Ichaklarda taxminan 50% hollarda och ichakda, 31% hollarda yonbosh ichakda uchraydi. Oʻsmalarning deyarli yarmi 5 santimetrdan kam oʻlchamda boʻladi.

## Metastatik leiomioma

* Metastatik leiomioma bachadon miomasi uchun bachadonni olib tashlash operatsiyasidan keyin juda kam uchraydigan asoratdir. Metastatik leiomioma eng koʻp uchraydigan sohalar oʻpka va chanoq boʻshligʻidir.
* Koʻkrak fibromiomasi juda kam uchraydigan xavfsiz oʻsma hisoblanadi. Koʻpgina adabiyotlarda bachadon miomasi uchun gisterektomiya oʻtkazish kerak ekanligi qayd etilgan, ammo bu fibromiomalar bachadon miomasining metastazlari boʻlishi mumkinmi degan savol oʻrganilmagan.
* Leiomioma har qanday mushakda oʻz-oʻzidan paydo boʻlishi mumkin. Oʻsimtaning joylashishiga qarab, umumiy massa sezilarli boʻlmaguncha oʻz vaqtida aniqlab boʻlmasligi mumkin.

## Manbalar
Klerodendrum splendens

***Klerodendrum splendens***, **shon-shuhrat daraxti** yoki **olovli glorybower**, tropik Gʻarbiy Afrikada oʻsuvcgi Lamiaceae oilasining *[[Klerodendrum]]* tirkumiga mansub gulli oʻsimlik turi. Boʻyi 3 metrgacha oʻsadi, doimiy yashil, yozda yorqin qizil gullarning roʻvak toʻpgullarda ochiladi. Minimal harorat ,  boʻlgan moʻtadil iqlimli mintaqalarda qish oylarida shisha himoyasini talab qiladi.

Bu oʻsimlik yetishtirishda Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Hoshimjon Rahimov

**Hoshimjon Rahimov** (1939-yil 13-sentyabrda tugʻilgan — 2017-yil 21-fevralda vafot etgan) — oʻzbekistonlik xonanda, „Xalq maorifi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni sohibi.

## Faoliyati
1968-yil Andijon shahrida Toʻxtasin Jalilov nomidagi bilim yurtini nay musiqa sozligi boʻyicha tamomladi. Soʻngra, Qoʻrgʻontepa tumanidagi maktabda, keyinchalik Xonobod shahridagi 1-son musiqa maktabida nay chalishdan dars berdi. Ushbu maktabda direktor sifatida ham faoliyat yuritgan.

## Yana qarang
* Haydarjon Yoʻldoshev
* Karimxon Toʻrayev
* Rustamjon Gʻofurov
* Rustam Mehtar

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Altinxoʻja Biqoja

**Altinxoʻja Biqoja** (1886, hozirgi Sirdaryo tumani, Shirkeyli qishlogʻi — 1943, Rossiya, Yaroslavl viloyati, Ribinsk tumani) — diniy xizmatkor.

## Biografiyasi
Xo‘ja urug‘idan chiqqan.

* 19 yoshida O‘zbekistonning Urganich shahrida diniy fanlarga o‘qishga kirdi. 14 yil oʻqib eshonlik darajasini oldi.
* Yurtga qaytib,  Qiziltam qishlog‘ida masjid ochdi. Kichik qishloqdagi Oltin-Jappas qabilasida islom dinini targ‘ib qiladi.
* 1902-yil Ufa shahrida boʻlib oʻtgan Alashordachilar II dumasida Qarmaqshi tumanidan delegat sifatida qatnashgan.
* 1929-yil Sovet hokimiyati ularning mol-mulkini musodara qiladi va Qarmakshidan tugʻilib oʻsgan qishlogʻiga koʻchiradi.
* 1937-yil siyosiy taʼqib qurboni boʻldi va 10 yilga hukm qilindi va Rossiyaga surgun qilindi.

## Manbalar


## Havolalar

* 4.11.2012, 19:24 Sygay  2016-yil 29-dekabr.
Haydarjon Yoʻldoshev

**Haydarjon Yoʻldoshev** (1946-yil 25-aprel, Andijon, Andijon viloyati, OʻzSSR — 2013-yil, Andijon, Andijon viloyati) — oʻzbekistonlik xonanda va sozanda. „Tabassum“ ashula va raqs ansambli yetakchi qoʻshiqchisi. Sobiq Andijon viloyati kamsomol kommitetining birinchi sekretari.

## Hayoti
Haydarjon Yoʻldoshev 1946-yil 25-aprelda Andijon viloyati Andijon shahrida tavallud topgan.

## Faoliyati
1964–1969-yillar oraligʻida Andijon davlat pedagogika institutining pedagogika fakultetida tahsil olgan. Oliy taʼlimdan soʻng Andijon shahridagi 10-oʻrta maktabda dars bergan. 1984-yildan boshlab Andijon shahridagi xalq maqom ansamblida rahbarlik qilgan.
## Yana qarang
* Karimxon Toʻrayev
* Hoshimjon Rahimov
* Rustamjon Gʻofurov
* Rustam Mehtar

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Asilbek Seyitov

**Asilbek Jumanovich Seyitov** 1894-yil 22-yanvarda Omsk shahrida Gʻarbiy Sibir general-gubernatorligi idorasi tarjimoni oilasida tugʻilgan. Alash harakati namoyandalaridan biri. U dastlab rus maktabida, keyin Omsk klassik erkaklar gimnaziyasida oʻqidi.

* 1911-yilda Omsk gimnaziyasini tugatdi va Tom Davlat universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirdi.
* 1916-yilda Oqmoʻla okrugida qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish paytida A. Seyitov uning janubiy qismi komissiyasiga rahbarlik qiladi.
* 1917-yilda oʻqishni tugatib, Pavlodar viloyatining Bayanaoʻl stansiyasida shifokor boʻlib ishlagan. Xalq orasida keng tarqalgan tif, bezgak, vabo kabi kasalliklarga qarshi tibbiy yordamni tashkil qildi. Shuningdek, shu yillarda u ijtimoiy-siyosiy hayotga aralashib, yetuk ziyolilar safidan joy oldi.
* 1917-yil aprel oyining oxiri may oyining boshlarida boʻlib oʻtgan Oqmoʻla viloyat qozoq siezida dastlab kotiblik, syez oxirida esa u saylangan. rais oʻrinbosari.
* Va 1917-yilda u Orinborda boʻlib oʻtgan birinchi umumqozoq siezida qatnashdi va u yerda M.Dulatov bilan birgalikda kotibiyatga topshiriladi. Bu davrda A.Seyitov Oqmoʻla viloyati nomidan Taʼsis majlisiga saylangan. „Qozoq“ gazetasi mazkur Konstitutsiyaga saylangan deputatlarga baho berar ekan, u haqida: „Asilbek Seyitov yosh tabib, qizcha xarakter, oq qogʻoz, millatparvar yosh. Viloyat qozoq qoʻmitasi raisining oʻrinbosari“ — deb yozadi A.Seyitov Alash Oʻrdaning Oqmoʻla viloyat qoʻmitasi rahbarlaridan biri boʻlib, milliy ozodlik harakatiga katta hissa qoʻshdi.
* 1921-yilda Orrenburgda Qozogʻiston shifokorlarining konferensiyasi boʻlib oʻtdi.
* 1922-yilda Qozogʻiston SSR Sovetlari majlislarida delegat sifatida qatnashdi. Bayanaulda bosh vrach boʻlib ishlagan.
* 1922-yildan 15 yil davomida Semeyda viloyat sogʻliqni saqlash boshqarmasi boshligʻi boʻlib ishladi. Semey viloyatida sil kasalligini davolash uchun „Qishloq“ va „Berezovka“ sanatoriylarining ochilishida ishtirok etdi (bu davolash muassasalari bugungi kunda ham ishlamoqda).
* 1937-yilda Qozogʻiston SSR Sogʻliqni saqlash xalq komissarligining rejalashtirish va moliyalashtirish boʻlimi boshligʻi, Olmaota shahridagi 5-sonli kasalxonaning birinchi tashkilotchilaridan biri va uning bosh vrachi boʻldi. „Tang“ jurnali sahifalarida chop etilgan publitsistik maqolalari bor.
* 1937-yil 1-dekabrda hibsga olinib, 8-dekabrda otishmaga hukm qilindi. Uning ukalari Musylmanbek va Muratbek ham „Alash“ partiyasi aʼzosi sifatida qatagʻon qilingan.

## Manbalar
Benzingia

***Benzingia*** — orxideyalar oilasiga mansub gulli oʻsimliklar turkumi. Vatani Kosta-Rika Peru, Markaziy Amerika va Janubiy Amerikaning shimoli-gʻarbiy togʻlari.

## Turlar
2012-yil may oyi holatiga koʻra turkumga 9 ta tur kiritilgan

# *[[Benzingia caudata]]* (Ackerman) Dressler — Peru (Kordilyera del Kondor), Ekvador
# *[[Benzingia cornuta]]* (Garay) Dressler — Kolumbiya, Ekvador
# *[[Benzingia estradae]]* (Dodson) Dodson — Ekvador
# *[[Benzingia hajekii]]* (DEBenn. & Christenson) Dressler — Peru
# *[[Benzingia hirtzii]]* Dodson — Ekvador (Esmeraldas)
# *[[Benzingia jarae]]* (DEBenn. & Christenson) Dressler — Peru
# *[[Benzingia palorae]]* (Dodson & Xirts) Dressler — Kolumbiya, Ekvador
# *[[Benzingia reichenbachiana]]* (Schltr. ) Dressler — Kosta-Rika, Panama
# *[[Benzingia thienii]]* (Dodson) PAHarding — Ekvador

## Manbalar
Yangi Oʻzbekiston – yoshlar ziyo maskani axborot-kutubxonasi

{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#000000",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "hotel"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
         71.60582080740416,
          41.00167530679867 
        ]
      }
    }
  ]
} 
**Yangi Oʻzbekiston — yoshlar ziyo maskani axborot-kutubxonasi** — Namangan viloyatiga qarashli Davlatobod tumanida joylashgan kutubxona. Kutubxona 2021-yilning 19-mart kuni oʻz faoliyatini boshlagan.

## Tarixi
Turkiyaning „Ug İnşaat“ firmasi tomonidan Finlandiya tajribasi boʻyicha qurib bitkazilgan kutubxonaning umumiy maydoni 5220 kv. metrni tashkil etadi. Uch qavatdan iborat bino mutolaa va adabiyotlarni olish boʻlimlari, kitoblar arxivi, shuningdek, fond saqlash uchun moʻljallangan maxsus yertoʻladan tashkil topgan. Kutubxona bir vaqtning oʻzida 1200 nafar kitobxonga xizmat koʻrsatish imkoniga ega. Foydalanishga topshirilgan yili kutubxona fondida 30 ming bosma hamda elektron adabiyot mavjud boʻlgan. 2023-yilning fevral oyi hisobiga koʻra 70 mingta kitob kutubxona fondida mavjud ekanligi aytilgan.

## Faoliyati
Oʻzbekiston Respublikasi prezidentining 2022-yil 8-avgustdagi 357-sonli „2022—2023-yillarda axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasini yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi qarori eʼlon qilingan. Qarorga koʻra quyidagi ishlar amalga oshirilishi belgilab qoʻyilgan:
* Davlatobod va Pop tumanidagi binolarning (Davlatobod tumanidagi „Yangi Oʻzbekiston — yoshlar ziyo maskani“ axborot kutubxonaning boʻsh turgan qismida va Pop tumanidagi 2-son kasb-hunar maktabining yotoqxona qismida) foydalanish huquqiy shartlarini shakllantirish. (2022-yil oktyabr)
* Mazkur binolar hududida Moliya vazirligi va Namangan viloyat hokimligi hamkorligida taʼmirlash ishlarini amalga oshirish. (2022-yil dekabr)
* Yoshlar ishlari agentligi va mahalliy investorlar mablagʻlari asosida kerakli jihozlar bilan taʼminlash. (2022-yil oktyabr-dekabr)
## Manbalar
Ahmet Mametov

**Ahmet Mametov** (Axmedgʻali Mamitovich) (1895, Astraxan viloyati, Talov tumani, Qoʻytogʻit qishlogʻi — 1938-yil 11-noyabr) — Alashorda arbobi, pedagog, shoir, jurnalist, shifokor.

* 1910—1915-yillarda „Galiya“ va „Husayniya“ madrasalarida tahsil olgan.
* 1912—1914-yillarda „Kenges“, „Gibrat“ sheʼriy toʻplamlarini nashr ettirdi.
* 1917—1918-yillarda „Birlik toʻy“ (Toshkent), „Oyil ulayati“ gazetalarida, Ural viloyati zemstvo boshqarmasida ishlagan.
* 1920-yilda Ural oblasti qoʻmitasining targʻibot boʻlimlarida va Jimpiti viloyat qoʻmitasining xalq taʼlimi boʻlimida ishlagan.
* Oyil tumanidan „Erkin qozoq“ gazetasini chiqaradi (1919).
* 1921-yil Ural viloyati „Qizil tu“ gazetasi muharriri
* Bokey viloyati RK (b)P tumani targʻibot boʻlimi boshligʻi.
* 1923—1927-yil Saratov universitetining tibbiyot fakultetida tahsil olgan. \
* 1927—1929-yillarda Mangʻistov va Semey viloyatlarida shifokor boʻlgan.
* 1930-yilda Olmaotadagi Qozogʻiston teri va yuqumli kasalliklar ilmiy-tadqiqot institutining birinchi direktori boʻldi.
* 1931—1937-yillarda Ural va Olmaota shaharlaridagi tibbiyot muassasalarida ishlagan.
* 1937-yilda hibsga olindi va oʻlimga hukm qilindi.
* 1958-yil 27-fevralda u SSSR Oliy sudining qarori bilan oqlangan.
* Mametovning asrandi qizi Manshuk Mametova Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan birinchi sharq qizi edi.

## Manbalar
Xo‘ja Turob ziyoratgohi

**Xoʻja Turob ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Dangʻara tumanining Tumor qishlogʻida joylashgan qabriston.
Ziyoratgohga Imom Abdullox Bohir dafn etilgan. Aniq dalillar boʻlsa-da, mazkur mozorni aksariyat hollarda Imom Muxammad Boqirga (676-734) nisbat
beradilar. Bu haqida M. Boʻriyev va T. Qambarovlar oʻzlarining „Xo­jai Turob bobo“ nomli kitobida maʼlumot bergan. Aholi tasavvurida Imom Muxammad Boqir va Imom Abdullox
Bohirni bir shaxs sifatida yoki ularni Fargʻona vodiysiga bir­ga kelganligi toʻgʻrisida qarashlar mavjud boʻlgan. Imom Zayn al-Obidinning farzandlaridan biri boʻlgan Imom Muhammad Boqir Madinada dunyoga kelib, 734-yilda 59 yoshida Madinada (baʼzi manbalarda 57, 58, 60 yoshda deyilgan) vafot etgan va otasi imom Zayn al-Obidinning yoniga dafn etilgan.

Imom Muhammad Boqirning dafn etilgan joyi aniq boʻlsada, biroq musulmon dunyosida Hazrat
Alining boshqa avlodlari singari Imom Muxammad Boqir
bilan bogʻliq bir necha ziyoratgohdar mavjud boʻlgan. Shu-
ningdek, Qoʻqon shahridagi Sarmozor qabristoni ham Imom
Muhammad Boqir nomi bilan atalganligi hakida maʼlumotlar
uchraydi. 1794-yilda Qoʻqon shahrining Parpashabof
mahallasida Mingoyim tomonidan qurdirilgan madrasa ham
Imom Boqir deb atalgan.
## Yana qarang
*Hakim xalfa ziyoratgohi
*Shayxon ziyoratgohi
## Manbalar
Mongol dog‘i

**Mongol dog‘lari** — bu terida ko‘p miqdorda melanin pigmentini(teriga rang beruvchi pigment) to‘planishi natijasida yuzaga kelgan, ko‘k-yashil tusdagi dog‘. Nevusning bir turi . Bu nom dogʻlar birinchi marta yangi tugʻilgan mongoloid irqiga mansub boʻlgan chaqaloqlarda aniqlanganligi bilan bogʻliq, garchi ular boshqa irqlarning bolalarida uchrasa ham  .

## Tavsif
Dog‘ ko‘pincha bel, dumg‘aza, yelkada joylashadi. O‘lchami 6-10 sm va undan katta bo‘lishi mumkin.

Dog‘ soch bilan qoplanmagan, bosganda yo‘qolmaydi.

Davolash shart emas, xavfsiz, 4-10 yoshgacha yo‘qolishi yoki bir umrgacha saqlanib qolishi mumkin!

## Davolash
Talab qilinmaydi. Mongol dogʻi tugʻma xavfsiz nevus boʻlib, aksariyat hollarda oʻsmirlikdan oldin yoʻqoladi. Mongol dogʻi uchun xavfli degeneratsiyaning bironta ham holati aniqlanmagan.

## Dogʻ haqida miflar
Moʻgʻullar orasida bu belgilarni „ Chingizxon dogʻlari“ deb atash odat tusiga kirgan. Qirg‘izlarda ona bug‘u koʻkartirgan joy deyiladi. Buryatlar moʻgʻul dogʻini „menge“ deb atashadi va ular dogʻ qanchalik katta boʻlsa, bola samoviy qoʻriqchidan shunchalik baraka oladi, deb ishonishgan. Qalmoqlar va qozoqlar uni yangi tugʻilgan chaqaloqlarga baraka beradigan Jannat xudosi Tengri belgisi deb atashadi. Bir qator boshqa turkiy xalqlar orasida Tengri xudolari oʻz qoʻllari bilan bolaning dumbasiga urib, birinchi nafas olishga yordam beradi; yakutlar orasida bu rolni maʼbuda Ayihi bajaradi.

## Manbalar

## Adabiyot

* *[[Этинген, Лев Ефимович|Etingen L. Ye.]]*. Chem mujchina otlichaetsya ot jenщini: Ocherki sravnitelnoy anatomii. — M.: AST-Press, 2012. — S. 318. ISBN 978-5-462-01302-7.
Toshkentdagi talabalar qo‘zg‘oloni

**1992-yil yanvar oyida Toshkentdagi talabalar qoʻzgʻaloni** – 1992-yil yanvar oyida Toshkent Davlat universiteti (hozirgi OʻzMU) talabalar shaharchasida oziq-ovqat mahsulotlari, birinchi navbatda, non narxining keskin koʻtarilishi natijasida yuzaga kelgan norozilik harakati. Mitingga ToshDU va Toshkent Politexnika instituti (hozirgi TDTU) yotoqxonalarida istiqomat qiluvchi bir necha ming talaba ishtirok etgan.

Talabalar qoʻzgʻolonini Oʻzbekiston militsiyasi va ichki ishlar tomonidan qattiqqoʻllik bilan bostirilgan. Talabalar orasida ham, politsiya va ichki qoʻshinlar orasida ham qurbonlar boʻlgan. Ushbu voqealar Moskvada nashr etilgan „Express xronika“ va „Nezavisimaya gazeta“ gazetalarida, shuningdek, „France-Presse“ va „Reuters“ axborot agentliklarida tomonidan keng yoritilgan.

## Voqealar xronologiyasi
Voqea 1992-yil 16–17-yanvarda boshlangan. Non narxi keskin oshganidan soʻng non sotib olish uchun kuponlar (kartalar) joriy etildi va koʻplab talabalar kupon olishga ulgurmay qolishdi. Natijada talabalar 16-yanvardan boshlab doʻkondan non sotib ololmadilar. Bu koʻp sonli talabalarning doʻkon yaqinida miting qilishiga sabab boʻldi. Voqea joyiga kelgan politsiya miting ishtirokchilarining tarqalishini talab qildi va ularning orasidagi eng faollarini esa politsiyaga olib ketishdi. Bunga javoban talabalar politsiyaga tosh otishni boshlagan, politsiya esa havoga ogohlantiruvchi oʻq uzgan. Shundan soʻng, politsiya olomonga qarata oʻq uzishni boshladi va ikki talaba oʻlar darajada yaralandi.

17-yanvar kuni ertalab norozilik mitingi boshlandi. Namoyishchilar bir kun avval hibsga olingan talabalarni ozod qilishni va sodir boʻlgan voqeani tekshirish uchun komissiya tuzishni talab qilishdi. Talabalar noroziligida „Birlik“  jamoat harakati faollari ishtirok etdi.

17-yanvar kuni ertalab bosh prokuror Boʻritosh Mustafoyev va Toshkent hokimi sobiq Adhambek Fozilbekovlar norozilik bildirayotgan talabalar oldiga kelishdi. Prokuror namoyishchilarga talabalarning oʻlimi va politsiya tomonidan oʻqotar qurol qoʻllangani yuzasidan tergov oʻtkazilishiga vaʼda berdi. Mitingda qatnashgan „Birlik“ partiyasi yetakchilaridan biri, Oʻzbekiston prezidentligiga nomzod sifatida ishtirok etgan Muhammad Solihning aytishicha, respublika parlamenti nima boʻlganini oʻrganish uchun komissiya tuzadi. Ammo oʻsha paytga qadar oʻta tajovuzkor boʻlgan namoyishchilar endi hech kimni tinglashni xohlamadilar. Kechqurun politsiya talabalar yigʻinini tarqatib yubordi va talabalarni kaltaklay boshladi.

18-yanvardan boshlab hukumat yotoqxonalarda yashovchi talabalarni oʻz uyiga majburan „taʼtilga“ joʻnata boshladi. Keyin ularning aksariyati Toshkent universitetida oʻqish oʻrniga Oʻzbekiston viloyat markazlarida oʻqishni davom ettirishga qaror qildi. Shu maqsadda viloyat pedagogika institutlari universitetlarga aylantirildi, viloyat markazlarida yangi universitetlar, Toshkent oliy oʻquv yurtlarining filiallari va oʻquv markazlari ochildi.

## Manbalar

## Havolalar
BBC 2016-yil 15-yanvar
Shayxon ziyoratgohi

**Shayxon ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Qoʻqon shahridagi eng qadimgi qabriston. Qoʻqonning ulugʻ insonlari dafn etilgan. „Shayxon“ shayxlar degan maʼnoni bildiradi. Qabristonga bunday nomning qoʻyilish sababi Arabistondan kelib shu yerda yashagan yetti aka-uka shayx jasadi shu joyga koʻmilgan. Mavlono Jabaliy, Qoriy Qunduziy, Muqimiy, Zavqiy, Gʻaribiy, Charxiy kabi olim va shoirlar shu joyga dafn
etilgan. Ziyoratgohda Muqimiy va Jabaliy qabri yonma-yon joylashgan.

## Yana qarang
* Bahouddin Naqshband majmuasi
* Xoja Ahror Valiy qadamjolari ziyoratgohi
* Zirkmozor ziyoratgohi

## Manbalar
Miltoniopsis

***Miltoniopsis***, bogʻdorchilikda qisqartirilgan ***Mltnps.*** — orxideyadoshlar oilasiga mansub turkum Kosta-Rika, Panama, Venesuela, Kolumbiya, Ekvador va Peruda oʻsadi. Ushbu turkum 5 turni oʻz ichiga oladi. Miltoniopsisning umumiy nomi - Pansy Orchid.

Gullari bir-biriga oʻxshash boʻlsa-da, *Miltoniopsis* *Miltoniyadan* har bir psevdobulbga bitta barg va yorliq orqali bogʻlangan boʻlakli ustun bilan ajralib turadi.

## Turlar

## Manbalar
Rodriguezia kandida

***Rodriguezia kandida*** - Venesuela, Braziliya, Fransiya Gvianasi, Surinamda oʻsuvchi orxideya turi.

## Manbalar
Anredera

***Anredera*** — Lotin Amerikasi, Gʻarbiy Hindiston, Texas va Floridada tarqalgan oʻsimliklarning turkumi. Baʼzi turlari boshqa mintaqalarda (ayniqsa , Oʻrta yer dengizi mintaqasida va turli okean orollarida) tabiiylashtirilgan. Turkum aʼzolari odatda **Madeyra uzumlari** sifatida tanilgan.

## Tanlangan turlar
Qabul qilingan turlar:

# *[[Anredera aspera]]* Sperling — Boliviya
# *[[Anredera baselloides]]* (Kunth) Baill. &ndash; Gulf Madeyra uzumzori — Ekvador, Peru; Bermuda, Dominikan Respublikasida fuqarolikka qabul qilingan
# *[[Anredera brachystachys]]* (Moq. ) Sperling — Kolumbiya, Ekvador
# *[[Anredera cordifolia]]* (oʻn. ) Steenis &ndash; yurak bargli Madeyra toki — Janubiy Amerika Venesueladan Argentinagacha; Meksika, Markaziy Amerika, Kaliforniya, Texas, Luiziana, Florida, Puerto-Riko, Bermuda, janubiy Yevropa, Marokash, Kanar orollari, Azor orollari, janubiy Xitoy, Hindiston, Yangi Zelandiya, Polineziya, Sent-Yelena, Kabo-Verde, Madeyrada naturalizatsiya qilingan.
# *[[Anredera densiflora]]* Sperling — Ekvador, Peru
# *[[Anredera diffusa]]* (Moq. ) Sperling — Peru
# *[[Anredera floribunda]]* (Moq. ) Sperling — Kolumbiya
# *[[Anredera krapovickasii]]* (Villa) Sperling — Boliviya, Argentina
# *[[Anredera marginata]]* (Kunth) Sperling — Ekvador, Peru, Braziliya
# *[[Anredera ramosa]]* (Moq. ) Eliasson — markaziy + janubiy Meksika, Markaziy Amerika, Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Peru, Boliviya, Galapagos
# *[[Anredera tucumanensis]]* (Lillo & Hauman) Sperling — Ekvador, Boliviya, Braziliya janubi, Argentinaning Tucuman viloyati
# *Anredera vesicaria* (Lam. ) Gaertn f. &ndash; Texas Madeyra tok — Meksika, Markaziy Amerika, Gʻarbiy Hindiston, Venesuela, Florida, Texas

## Manbalar
Ubaydulloh ibn Abdulloh

**Ubaydulloh ibn Abdulloh** (; toʻliq ismi **Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Zuhayr ibn Abdulloh ibn Jud’on at-Taymiy**; ) — madinalik hadis roviyi edi. U madinalik yetti faqihning biri boʻlgan. Xalifa Umar ibn Abdulazizga ustozlik qilgan. U, ehtimol, xalifa Abdulloh ibn Zubayr (683-692) davrida Toif qozisi boʻlgan. Ibn Abbosdan eshitgan qalam-qogʻoz voqeasini aytib bergan.

## Manbalar
Giyu Tomioka

Tomioka Giyu (yaponcha: 冨岡 義勇, *Tomioka Giyū*) Koyoharu Gotouge tomonidan yaratilgan „Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba“ anime va manga seriyasining asosiy ikkinchi darajali qahramoni hisoblanadi. Seriya boshida, oʻrmonda sodir etilgan qotillikni oʻrganish uchun yuborilgan Tomioka oʻrmonda demon borligini payqaydi va uni oʻldirish uchun shoshiladi. Shunda u animening bosh qahramoni Tanjirou Kamadoni uchratadi. Avvaliga demonni oʻldirishga qaror qilgan Tomioka birozdan soʻng demondagi insoniy hislatlarni koʻrib Tanjirou va Nezukoga tegmaydi va ularni oʻzining ustozi Sakonji Urokodakining oldiga yuboradi. Avvaliga boshqalarga befarq va ayrim hollarda jahldor koʻringan Tomiokani seriya davomida oʻziga qadrdon insonlar uchun nimlarga tayyorligini ilgʻash qiyin emas. Manganing soʻngida uchinchi darajali yuqori Kizuki Akaza bilan boʻlib oʻtgan shiddatli jangdan soʻng u demon;ar qiroli Muzan Kibutsuji bilan ham toʻqnash keladi va bir qoʻlidan ayriladi. Biroq vafot etmaydi.
Rodriguezia lanceolata

***Rodriguezia lanceolata -*** Sent-Vinsent, Trinidad, Panama, Kolumbiya, Venesuela, Gviana, Surinam, Peru, Ekvador va Braziliyada uchrovchi orxideya turi.

## Manbalar
Hamroyev

* Ali Hamroyev — taniqli oʻzbek rejissori, ssenarist va aktyor
* Davlatjon Hamroyev — oʻzbek sambochisi, jahon kubogi gʻolibi, Osiyo va jahon chempionatlari chempioni va sovrindori
* Ergash Hamroyev — milliy kino asoschilaridan, kinodramaturg, aktyor
* Ibrohim Hamroyev — kompozitor
* Javlon Hamroyev — oʻzbekiston xalq artisti (1989)
* Komil Hamroyev — oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi
* Murodbek Hamroyev — adabiyotshunos olim, filologiya fanlari doktori (1964), professor (1975)
* Najim Hamroyev — muhandis gidrotexnik-meliorator olim, Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi akademik
* Rashid Hamroyev — kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi
* Razzoq Hamroyev — aktyor, rejissyor, pedagog
* Shavkat Hamroyev— oʻzbek davlat arbobi va irrigator
* Ulug‘bek Hamroyev — rus va oʻzbek kinooperatori.

## Yana qarang

* Hamroyeva
Sulaymon A’mash

**Abu Muhammad Sulaymon ibn Mehron al-Asadiy al-Kohiliy** (680 – 764/65) (سليمان بن مهران) “al-A’mash” (الأعمش) nomi bilan ham tanilgan. U tobein avlodining olimi edi. U mashhur muhaddis va qori boʻlgan. Koʻzi yaxshi koʻrmagani uchun odamlar uni “al-A’mash” (xira koʻruvchi) deb atashgan.

## Hayoti
A’mash 680 (hijriy 61) yili Kufada tugʻilgan. U Banu Asad qabilasi Kohil urugʻining mavlosi boʻlgan. Otasi Eronning Damavand shahridan Kufaga koʻchib kelgan
.

A’mash 764 (hijriy 147) yili Kufada vafot etgan, ammo koʻpchilik tarixchilar uni 765 (hijriy 148) yili rabiul-avval oyida vafot etganini aytishadi.

Uning mashhur shogirdlari orasida Abu Hanifa, Ibn Muborak, Sufyon Savriy, Sufyon ibn Uyayna va Fuzayl ibn Iyoz nomlari uchraydi.

## Manbalar
Hamroyeva

* Boʻritosh Hamroyeva — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000)
* Guli Hamroyeva — balerina, baletmeyster, pedagog
* Oydinniso Hamroyeva — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi

## Yana qarang

* Hamroyev
Janubiy Arabiston protektorati

**Janubiy Arabiston protektorati** (, ) — 1963-yil 18-yanvardan 1967-yil 30-noyabrgacha mavjud bo‘lgan Buyuk Britaniyaning protektoratlaridan biri. Protektorat tarkibiga Buyuk Britaniya bilan mudofaa shartnomasi tuzgan sultonliklar va amirliklar kiradi.

## Tarixi

Janubiy Arabiston protektorati 1963-yil 18-yanvarda Adan protektoratining Janubiy Arabiston Federatsiyasiga qo‘shilmagan hududlaridan iborat bo‘lib va keng maʼnoda, lekin aniq emas, Adan protektoratining Sharqiy Adan protektorati deb nomlangan bo‘linmasiga to‘g‘ri keldi.

Protektorat tarkibiga uchta Vohidiy sultonligidan tashqari Xazramavt davlatlari Kasiri, Mahra va Quayti va Sharqiy Adan protektoratiga kirdi, Yuqori Yafa Gʻarbiy Aden protektoratida qoldi. 1967-yil 30-noyabrda Janubiy Arabiston protektorati tarqatib yuborildi va uning tarkibiga kiruvchi davlatlar tezda tanazzul bo‘ldi, bu esa ularning monarxiyalarining tugatilishiga olib keldi. Hudud 1990-yilda Yaman Respublikasi tarkibiga kirgan yangi mustaqil  Janubiy Yaman Xalq Respublikasi tarkibiga kiritildi.

## Davlatlari

1960-yillarda Britaniya Adan protektoratining sobiq davlatlari birlashtirilib, 1967-yil 30-noyabrda mustaqil boʻlgan. Janubiy Yaman Xalq Respublikasi tashkil topdi. Janubiy Yaman keyinchalik Shimoliy Yaman bilan birlashib, 1990-yilda zamonaviy Yaman davlatini tashkil qildi.

## Hukmdorlar ro‘yxati

## Yana qarang
*Janubiy Yaman
## Manba
*Al-Quayti Hazramavt qirollik oilasining rasmiy sayti 
## Izoh
Hakim xalfa ziyoratgohi

**Hakim xalfa (Abdulhakim xalfa) ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Qoʻqon shahrining Degrezlik (hozirgi Zarafshon MFY hududi) mahallasida joylashgan qadamjo. Hakim xalfa tasavvuf
tariqatida xalifa Abdulaziz Namangoniy nomi bilan mashhur
boʻlgan Mazjub Namangoniyning shogirdidir. Hakim xalfa ancha vaqt
davomida pirining mirzasi boʻlib ishladi.
Hatto toʻrt marta ustozi ijozat bersa ham, ketmay xizmatni davom
ettiradi. Oxiri toʻrt sulukka muraxxas-ruxsat beruvchi darajasiga yetib, Qoʻqonga keladi. Qoʻqon xoni Xudoyorxonning iltifotiga ham sazovor boʻlgan. Xonning singlisi, turmush oʻrtogʻi va farzandlari Abdulhakim xalfaga murid boʻlgan. Xonning singlisi
oʻz piriga Qoʻqonning Degrezlik mahallasiga qarashli katta soy
boʻyidan keng yer ajratib beradi. Bu yerda hovli, uy, xonaqoh, mas­jid, bogʻ barpo etiladi. Xalfaning butun umri shu joyda oʻtgan. Hozirgi paytda bu joyda uning avlodlari yashaydi. Abdulhakim xalfa 4 oʻgʻil, 4 qiz farzand koʻrgan. Oʻgʻillari Oshiq mahzum, Abu Bakr mahzum, Muhammadjon mahzum, Zikriyo mahzumdir. XIX asrda yashab oʻtgan Abdulhakim xalfaning Turkistonning barcha shaharlarida muridlari boʻlgan.

Hakim xalfa haqida odamlar orasida afsonalar yuradi. Hakim ota har kuni kechasi yashash uyidan bir chaqirim uzoqdagi „Madrasai mir“ masjidiga borib, bomdod namozigacha tahajjud namozini oʻqirkan. Bir kecha soydan oʻtib masjidga yaqin qolganda oʻgʻrilar undan bir boy odamning uyi qayerda ekanini soʻrashibdi. Abdulhakim ota mahalladoshining uyini koʻrsatish oʻrniga oʻz uyi manzilini aytib, yoʻlida davom etibdi. Kechqurun oʻgʻrilar uning uyini oʻmarib ketibdi. Ertasiga qishloqda „Xalfa buvaning uyini oʻgʻri uribdi“, degan gap oralabdi. Oʻgʻrilar bu xabarni eshitib, boyning hovlisi oʻrniga eshon buvaning uyini tunashganidan pushaymon boʻlishibdi. Olgan narsalarini qaytarib, Hakim buvadan kechirim soʻrashibdi. Tavba qilishib, unga shogird tushishibdi va halol kasb bilan shugʻullanishga ahd qilishibdi.

Hakim xalfa XIX asrning oxirlarida vafot etgan. Xalfaning vafoti sababli Qoʻqon
adabiy muhitining bir qancha namoyandalari Hakim xalfaning oʻlimiga bagʻishlab marsiya va taʼrix bitgan.

Qadamjo Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“gi 846-sonli qaroriga koʻra moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari Milliy reestri tarkibiga kiritilgan.

## Yana qarang
* Bahouddin Naqshband majmuasi
* Xoja Ahror Valiy qadamjolari ziyoratgohi
* Zirkmozor ziyoratgohi

## Manbalar
Vosit Saʼdulla

**Vosit Saʼdulla** (1914-yil 5-fevral – 1987-yil 7-oktyabr) – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi va shoir.

## Faoliyati
1932-yil Maorif xodimlar soyuzi aʼzosi. 1932—1934- yillarda Andijon shahar 6—17- sonli maktabida oʻqtuvchilik faoliyatida. 1934—1935-yillarda Andijon shahar maorif boʻlimida savodsizlik bitirish boʻyicha inspektor, maktabgacha tarbiya murabbiylarni tayyorlash texnikumida ilmiy mudir va oʻqtuvchilik faoliyatini yuritgan.1937-yil oʻqtuvchilar institutini bitirib singlisi Xoshiyaxon, xolasi Dilororomxon qoʻlida oʻz tarbiyasiga olish maqsadida Andijon keladi, 29-sonli oʻrta maktabda til va adabiyot oʻqtuvchisi va respublika uygʻur teatrida adabiy emakdosh boʻlib ishlaydi. 1938-yilning avgust oyida oʻqishni davom ettirish uchun Toshkentga borib, hozirgi Nizomiy nomidagi davlat pedagogika institutiga 3-kursiga qabul qilingan.1939—1940-yillarda oʻqishdan ajralmagan holatda „Yosh kuch“ jurnali pozziya, Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasida bolalar adabiyotining mudiri boʻlib ishladi. 1940-yil Nizomiy nomidagi davlat pedagogika institutini tamomladi.1942-yil 20-iyunida Andijon teatrida uylandi.1956-yil avgust oyida 8-sonli shahar oʻrta maktabiga til adabiyot oʻqtuvchisi etib tayinlandi. 1960-yil 16-aprelda Andijon davlat pedagogika instituti ishga chaqiradi va adabiyot oʻqtuvchisi etib tayinlandi. „Jahon adabiyoti“ jurnali tomonidan tashkil etilgan Vosit Saʼdullaning insoniy va ijodiy jasorati orqasidan saqlanib qolgan Choʻlponning bir necha ijodlari bilan tanishishimiz mumkin. Vosit Saʼdullaning 1934-yildan boshlab respublika gazeta va jurnallarda sheʼriy toʻplamlari chiqa boshlagan. 1942-yilda Vosit Saʼdulla „Iroda“ nomli pyesa yozadi. Vosit Saʼdulla Andijon shahar 34-sonli maktabda adabiyot oʻqtuvchisi lavozimida ishlagan. 1940-yilda OʻzLKSM bolalar va yoshlar adabiyoti tomonidan „Gullash“ toʻplamiga oid 3 xil „Orzu“ „Ey quyosh“ Qumrining hasharchilari sheʼriy toʻplamlari chop etilgan.

### Kitoblari
„Yashna“(1939-yil), „Joʻr“(1964-yil), „Sayqal“(1970-yil), „Xuroson yulduzi“ (1971-yil) „Yuz gʻazal“ (1973-yil).

### Sheʼriy toʻplamlari
„Xamrox“(1982-yil), „Xayot devonlari“(1986-yil),

## Vafoti
Vosit Saʼdulla 1987-yil 7-oktyabrda 83 yoshida vafot etadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Xob bobo ziyoratgohi

**Xob bobo ziyoratgohi** (**Laylak mozor ziyoratgohi**) — Fargʻona viloyati Dangʻara tumanining Pungon qishlogʻida joylashgan qabriston. Ziyoratgohning Laylak mozor deb atalishiga sabab mozor atrofida har bir daraxtga laylaklar in qurgan. Yana bir sababi rivoyatlarga koʻra, bu laylaklar avval insonlar boʻlib, dushmandan xalos boʻlish uchun qushga aylangan. Shu sababdan ularga azob bergan yoki oʻldirganlar ogʻir gunohga qoʻl urgan kimsalar hisoblangan. Bir necha oʻn yillar oldin qishloqqa Toshkentdan olimlar tashrif buyurib laylaklar qayerda qishlashini oʻrganish maqsadida taxtacha bogʻlab ketishadi. Keyinchalik aniqlanishicha oyogʻiga shunday taxtacha bogʻlangan laylaklarni Hindistonda uchratishgan. Oʻsha vaqtlari ular qishlash maqsadida Hindistonga uchib ketishgan ekan. Hozirgi paytda esa kuchsiz, qari laylaklar qishni shu yerda oʻtkazishadi.
Ziyoratgohga tutash qabristonga yon-atrofdagi 7 ta qishloqdan vafot etganlar dafn qilinadi.

„Xob buva“ (Xob bobo) ni mahalliy xalq „Xuvubbuva“ deb talaffuz qiladi. Bunday deyilishiga sabab —
qishloqqa talonchi odamlar bostirib keladi. Ular odamlarni
qatl etib, boylik va chorvalarni olib ketadi. Qishloqda bir avliyo boʻlib bosqinchilardan saqlash uchun Xudo uni uyquga solib qoʻyadi. U sahroda uxlab qoladi. Bosqinchilar uni ham oʻlganlar qatorida bilib, zarar yetkazmaydilar. Bobo uyqudan uygʻonsa, atrofda hech kim yoʻq. Uning tirik qolishi
atrofdagi qishloq va ovul ahli uchun ilohiy karomat boʻlib
tuyulgan. Vafotidan keyin qabri ziyoratgohga aylanib ketgan.
Xobbuva ziyoratgohiga Namangan viloyatidan, Buvayda va
Uchkoʻprik tumanidan ham ziyoratchilar keladi.

## Manbalar
Rustamjon Gʻofurov

**Rustamjon Gʻofurov** (1949-yil, Andijon, Andijon viloyati, OʻzSSR — 2015-yil 25-yanvar,  Andijon, Andijon viloyati) — oʻzbekistonlik xonanda, sozanda va bastakor. „Yoshlik“ ansambili yakkaxon xonandasi. Andijon davlat filarmoniyasi yetakchilaridan biri.

## Hayoti
Rustamjon Gʻofurov 1949-yilda Andijon viloyati Andijon shahrida tavallud topgan.

## Faoliyati
1973-yili Asakadagi savdo texnikumida tahsil olgan. Muassasani tamomlab, Andijon shahridagi „Yoshlik“ maktab-magazinida ishladi. Keyinchalik, ushbu maktab-magazin qoshida „Yoshlik“ ansambili tuzildi.
1976-yili sobiq Ittifoq xalq ijodiyoti festivalida laureat boʻldi.

## Yana qarang
* Haydarjon Yoʻldoshev
* Hoshimjon Rahimov
* Karimxon Toʻrayev
* Rustam Mehtar

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Gʻulomjon Roʻziboyev

**Gʻulomjon Roʻziboyev** (1917—1999-yil) – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, sozanda va bastakor.

## Faoliyati
Gʻulomjon Roʻziboyev Andijon viloyati Asaka tumanida hunarmand oilasida tavallud topgan. Asaka tumanida havaskor xalq teatri asoschilaridan. Gʻulomjon Roʻziboyev kichik sahna asarlarini yaratib havaskorlar bilan birga turli roʻllarni ijro etgan. 1972-yil Toshkent telvideniyasi orqali namoyish etilgan „Marhabo talantlar“ koʻrsatuvida Andijonlik soʻz ustalari va sanʼatkorlar bilan poezda joʻnab boʻrishadi. Hasanboy Sultonov bilan birga turli askiyalar aytishar va yangidan-yangi askiya payrovlar tugʻulardi. Tabassum ustaxonasi radiojurnaliga mos kelgan musiqa tanlovi oʻtkaziladi. Bu tanlovda Gʻulomjon Roʻziboyevning Feruza nomli kuyi hakamlar hayʼati tomonidan bir ovozda qoʻllanadi. Gʻulomjon Roʻziboyevning kuy- qoʻshiqlari 100 dam ortiq askiyalari Respublikasi teleradiokompaniyasining Oltin fondidan saqlanib keladi. Gʻulomjon Roʻziboyev Omon Matjon sheʼrlariga juda koʻplab kuy bastalagan. Sen ketursan Jim-Jim sheʼrlari hamkorlikda yaratilgan. Bu qoʻshiqlar Oʻzbekistontan teleradiokanalida efirga uzatila boshlaydi koʻplab taklif va istaklarga koʻra muxlislar tomonidan takror takror soʻraladi.Gʻulomjon Roʻziboyev Shuhrat medali va Oʻzbekistonda hizmat koʻrsatgan artist unvoni bilan taqdirlangan. 18-asrdan boshlab tarqalgan askiya sanʼati hozirgi kunda ommalashib bormoqda. Gʻoyib ota Toshmatov, Joʻraxon Sultanov, Gʻanijon Toshmatov, Gʻulomjon Roʻziboyev, Abdulhay Qozoqov Askiya sanʼatining mohirona ustalari edi.

## Qoʻshiqlari
„Onadir bu“, „Taralmoqda soz“, „Gul va men“, „Sanʼat saodatim“, „Andijonim“, „Yoshligim“, „Ustozlar“.

## Yana qarang
* Obid Yunusov
* Joʻraxon Sultonov

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Xoʻja Pista qabristoni

**Xoʻja Pista qabristoni** — Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumanining Nursux qishlogʻida joylashgan qabriston. Ziyoratgoh maydoni — 60 gektar. Uning hududida 2 xil meva tugadigan pista daraxti mavjud.
Saxobalardan boʻlgan Xoja Hasan Nuriy
Fargʻona vodiysiga Islom dinini yoyish uchun keladi va bu yerdagi gʻayridinlar bilan jangga kirishadi. Janglarning biri­da Xoja Hasan Nuriyga dushmanlari qilich bilan zarba beradi. Qilich zarbidan yiqila turib Xoja oʻzining Kaʼbadan olib kelgan hassasini yerga qadaydi. Moʻjiza roʻy berib, hassa katta pista daraxtiga aylanadi. Lekin qayerdandir oʻt tushib daraxt butkul yonib ketadi. Aholi yongʻindan talofot koʻradi. Oʻt hoʻl-u quruqni baravar oʻz domiga tortayotgan paytda olov ichidan sahobalardan birining ruhi koʻrinadi-da, „Nasux“, yaʼni „daf boʻl“ deydi. Shundan soʻng olov bir zumda oʻchadi. Daraxt esa tagidan qayta oʻsib chiqadi. Shundan buyon bu qishloqning nomi Nursux deb nomlanadi. Mozor esa Xoʻja Pista nomi bilan mashhur. „Tazirat-ul-avliyo“ asarining 47-zikri Xoja Hasan Nuriy
haqidagi xotiralardan iboratdir.

Xoʻja Pista bobo qabristoni maqbarasi hamda afsonaviy pista daraxti mahalliy turistik markaz sifatida ziyoratchilarni oʻziga jalb etgan. Bu yerga boshqa viloyatlardan sayohatchilar, mahalliy aholi yil davomida, ayniqsa, erta bahor — pista gullagan paytda ziyorat qilgani tashrif buyuradi. Mazkur daraxt bir yili pista, ikkinchi yili yongʻoq hosil berishi bilan barchani hayratga soladi. Ziyoratgohda uch mashhur valiy — Xoja Hasan Nuriy, Hazrat Said Kamol ota va Sulton pesh bobolar mangu qoʻnim topgan.

Hozirgi kunda, pista daraxti Fargʻona viloyati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasi tomonidan muhofaza qilinadigan oʻsimliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Yana qarang
* Hakim xalfa ziyoratgohi
* Shayxon ziyoratgohi
## Manbalar
Abdugʻaffor Qodirov

**Abdugʻaffor Qodirov** (1938-yil 28-mart, Andijon shahri Oʻzbekiston SSR, SSSR — 1999-yil 27-noyabr, Andijon, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik raqqos, sozanda, baletmeyster, Andijon polkasi oʻzbek milliy raqs turi harakatlari sahnalashtiruvchisi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. *[[Yigitlar raqsi]]*, *[[Dilxiroj]]*, *[[Kichkina]]*, *[[Jazoir (raqs turi)|Jazoir]]* va shu kabi koʻplab raqs turlari muallifi sifatida tanilgan.

## Faoliyati
Abdugʻaffor Qodirov Andijon polkasi sahnalashtirgan sozanda va baletmesdir. U 1957-yil Navoiy nomli Andijon shahri bogʻida ochilgan Yosh tabiatshunoslar stanyasi deb nomlangan turli toʻgaraklar tashkil etgan. Koʻplab musiqa ixlosmandlari uning toʻgaragiga qatnashib yurgan. Viloyat va tumanlarda oʻtkaziladigon tadbirlarda Abdugʻaffor Qodirovning ishtirokisiz tasavvur qilib boʻlmagan. Toshkent viloyatida oʻtkaziladigon tadbir va tanlovlarda ansambllar tashkil etib oʻzi rahbar sifatida faoliyat olib borgan.

1970-yilda Gʻulomjon Roʻziboyev bilan hamkorlikda popurri sanʼatini yaratishgan. 1978-yil Bolgariyada boʻlib oʻtgan jahon folklyor sanʼatida Abdugʻaffor Qodirov ansamblga rahbarlik qiladi. 1973-yilda Rossiyada oʻtkazilgan folklor festivalida Andijon viloyati Shahrixon shahridagi „Chashma“ ansambli va „Andijon polkasi“ ansambillari bilan safarda boʻladi.

## Qoʻshgan hissasi
Abdugʻaffor Qodirov: 
* Oʻzbekistonda yigitlar raqsi rivojiga; 
* Oʻzbekcha, uygʻurcha, tojikcha, qirgʻizcha, xorazmcha, buxoro va samarqandcha yalla laparlarga;
* Yalla, lapar, uygʻur raqslarini tayyorlashda juda katta hissa qoʻshgan.

## Mukofotlari
* Fidokorona xizmatlari uchun Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi unvoni bilan taqdirlangan.
* Abdugʻaffor Qodirovga obkomning 3-sekretari Mirza Muhiddinov tomonidan mukofot sifatida oʻsha yillarga tegishli boʻlgan Moskvich mashinasi va Andijon shahar Klara setkin fazasidan 4 xonali uy ajratilib beriladi (1970-yil).

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Orifjon Toshmatov

**Orifjon Toshmatov** (1891-1944-yillar) — Oʻzbekiston xalq artisti, sozanda va bastakor.

## Faoliyati
Orifjon Toshmatov 10 yoshida dutorda qator kuylarni ijro etib tomoshabinlar olqishiga sazovor boʻlgan. Orifjon Toshmatov garmon cholgʻu asbobini mukammal tarzda oʻrganadi.1918-yillarda Andijon sanʼatkorlarini yigʻib "Sanoyi Nafisa " uyushmasini tuzgan. 1920-yilda Hamza Hakimzoda Niyoziy bugungi Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon musiqa drama va komediya teatrini tashkil qiladi. 1931-yil Andijondagi Alisher Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻini tashkil etadi. Andijon va Asaka shahrida 20 yillarda faoliyat koʻrsatgan. Orifjon Toshmatov „Orif garmon“ taxallusi bilan mashhur boʻlgan. Oʻzbekiston xalq artisti, xonanda va basktakor. Orifjon Toshmatov Andijon polkasini taxminan 1940-yilda yaratgan. Andijon polkasini Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Abdugʻafur Qodirov sahnalashtirgan. Hojiboy Tojiboyev Toshkentga koʻchib oʻtganda Yusufjon qiziq Shakarjonov, Usmon qori Raimbekov, Orifjon Toshmatov, Zokirjon Ovulov, Ibrohim qiziq Teshaboyev kabi Hojiboyning so‘zlari ham xalq orasida iliq kutib olingan paytlar boʻlgan. 1919-yil noyabr — dekabrida Hamza Hakimzoda Niyoziy boshchiligida „Yagona truppa“ nomi bilan rasman ish boshlagan. Bu truppaning tashkiliy jamoasida Orifjon Toshmatov ham faoliyat yuritgan. Orifjon Toshmatovning Andijon polkasi 1984-yillarda butun dunyoning turli burchaklariga yetib borgan. Orifjon Toshmatovga garmon sohasidagi fidokorona xizmatlari uchun Oʻzbekiston xalq artisti unvoni berilgan .

### Oʻzbek mumtoz qoʻshiqlari
Orifjon Toshmatovning mumtoz qoʻshiqlaridan „Abdurahmonbegi“ „Nasurulloyi“ „Ajam“ „Dilxiroj“ „Jazoir“.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Baraye

**„Baraye“** ( - „uchun“) — eronlik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavis Shervin Hojipurning Mahso Aminiyning oʻlimi va uning oqibatlaridan ilhomlanib yaratgan balladasi. Protestlar „madhiyasi“ deb atalgan „Baraye“ musiqasi butun dunyo boʻylab Eron xalqining his-tuygʻularini aks ettirgani uchun katta tanqidlarga sazovor boʻldi. Grammy mukofotlari tadbirida qoʻshiq „Ijtimoiy oʻzgarishlar uchun eng yaxshi qoʻshiq“ nominatsiyasida birinchi marta maxsus mukofotni qoʻlga kiritdi.

## Chiqarilishi
### Tarixi
Qoʻshiq 22 yoshli Mahso Aminiy ismli eronlik ayolning vafotidan ilhomlanib yozilgan. Mahso Aminiy hijobini notoʻgʻri kiyganlikda ayblanib hibsga olingan va guvohlarning soʻzlariga koʻra, diniy axloq politsiyasi xodimlari tomonidan qattiq kaltaklanganidan keyin politsiya hibsxonasida vafot etgan. Aminiyning oʻlimi global noroziliklarga sabab boʻldi va Eronda ozodlik ramziga aylandi. „Ayol, hayot, erkinlik“ shiori (qoʻshiqda qoʻllangan) namoyishlar chogʻida hayqiriqga aylandi.

### Matni va kompozitsiyasi
Mahso Aminiy vafotidan va norozilik namoyishlari boshlanganidan soʻng, ijtimoiy tarmoqlarda (xususan, Twitterda) internet fenomeni tarqaldi, u orqali („uchun“ soʻzi bilan boshlangan iboralar orqali) foydalanuvchilar Erondagi rejim oʻzgarishini xohlashi va norozilik namoyishlarini qilishning shaxsiy sabablarini tushuntirdilar.

Bunday his-tuygʻularning mohiyatini ochib berishga harakat qilgan Hojipur qoʻshiq matnining har bir bandini alohida tvit asosida yozdi. Olingan matn hayotdan qoniqish darajasi pastligi, ayollar, bolalar, qochqinlar va hayvonlar huquqlari, atrof-muhit muammolari, tanazzul hamda qashshoqlik, teokratiya va eskirgan ijtimoiy va diniy tabular, militarizm va siyosat, korruptsiya, mahalliy korruptsiya, soʻz erkinligi va hukumatning boshqa mamlakatlarga dushmanligi kabi oʻzgarishlarga muhtoj boʻlgan bir nechta mavzularga toʻxtalib oʻtadi.
### Klipi
Musiqiy video xonada portret-selfi uslubida statsionar kamera bilan yozib olingan. Videoda mualliflari koʻrsatilgan original tvitlar tasvirlangan ular skrinshot tarzida namoyish qilinadi.
## Manbalar
Sobirjon Xudoyberdiyev

**Sobirjon Xudoyberdiyev** (1925-yil 5-aprel, Shahrixon tumani, Andijon viloyati, OʻzSSR — 2011-yil 5-dekabr, Andijon viloyati) — oʻzbekistonlik bastakor va sozanda. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. „Xalq maorifi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni sohibi.

## Hayoti
Sobirjon Xudoyberdiyev 1925-yil 5-aprelda Andijon viloyati Shahrixon tumanining Vahm qishlogʻida tavallud topgan.

## Faoliyati
Shahrixon tumanidagi 10-son musiqa maktabiga asos solgan. Toshkent konservatoriyasida 1–3-kurslarda gʻijjak cholgʻusini, 4–5-kurslarda chang cholgʻusini oʻrgangan. Sobirjon Xudoyberdiyev boshchiligidagi „Chashma“ ansambili 1956-yil Moskvada boʻlib oʻtgan dunyo festivalida, 1973-yil Ruminiyada boʻlib oʻtgan folklor festivalida qatnashgan.

## Yana qarang
* Nusrat Inoqov
* Dilnura Qodirjonova
* Nazirjon Akbarov
* Yunusqori Yusupov

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Hasanboy Sultonov

**Hasanboy Sultonov** (1942-yil 10-iyun — 2000-yil) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, ustoz askiyachi.

## Faoliyati
1959-yil oʻzi tugʻilib oʻsgan Sultonobodagi oʻrta maktabni tamomlab, Fargʻona davlat pedagogika institutining fizika fakultetiga oʻqishga kiradi. Mehnat faoliyatini 1964-yil Quva shahrida yosh avlodga tabiat sirlarini oʻrgatishni boshlagan. 1996-yil Sultonobod qishlogʻidagi 33-maktabda mehnat faoliyatini samarali yuritib oʻsha davr talabiga mos boʻlgan hona tashkil etadi.

## Adabiyotlar
* 

## Manbalar
Abdulhay Maxsum Qozoqov

**Abdulhay Maxsum Qozoqov** (1923-yil Andijon viloyati — 1999-yil 6-aprel) — askiyachi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

## Biografiyasi
Abdulhay Maxsum Qozoqov 1923-yili hozirgi Qorasuv shahrida (oʻsha davrda Andijon viloyati Voroshilov rayoni Ilichevsk boʻlgan) savdogar oilasida dunyoga kelgan. Abdulhay Qozoqov oilada yetti oʻgil farzandning uchinchisi boʻlgan. Dastlab oila oʻziga toʻq boʻlgan, keyinchalik mol-mulki, shuningdek, hovli-joylari musodara qilingan. Abdulhay oʻn besh oylik chaqaloqligida onasi vafot etgan. 1937-yili 15 yoshida esa otasi Muhammad Yunus Oxunjonov Rossiyaga surgun qilingan va oʻsha yerda vafot etgan. Otasi vafotidan soʻng erta yetim qolgan Abdulhay Qozoqov bobosi yaʼni onasining otasi Qozoqboy hoji qoʻlida tarbiyalangan.

Abdulhay Maxsum sanʼatga yoshlik davrlaridan qiziqa boshlagan. 1945—1947-yillarda tanburchi hofiz Yusufjon Soliyev boshchiligifagi kolxoz hamda sovxozlar teatrida xizmat koʻrsatgan. Teatrda Abdulhay turli adabiy, tarixiy qahramonlar obrazini yaratgan. Shuningdek, qishloq kengashida 1948—1959-yilgacha kotiblik bilan shugʻullangan.

Oʻzbekistonda 1970-yillarda Abdulhay Maxsum Qozoqov zamondoshlari Tursunbuva (Ijroqo‘mbuva) Aminov, Mamaroziq Is’hoqov, Rahmatqul va Abdullajon Yasharovlar, Mamajon Madaminov, Toshkentda aka-uka Shojalilovlar bilan birga askiya rivojiga hissa qo‘shgan.

Abdulhay Maxsumning repertuarida yuzdan ortiq askiyalari boʻlgan. Ushbu askiyalardan hozirgi kungacha Abdulhay Maxsumning shogirdlari Muhammad Siddiq Alixonov, Muhiddin Sultanov foydalanadi.

1997-yili Abdulhay Maxsum 75 yoshga toʻlganligi munosabati bilan Qorasuvda tadbir oʻtkazilgan. Tadbir „Sayilgoh“ dam olish maskanida boʻlib oʻtgan va u yerda Abdulhay Maxsumning uch migndan ortiq muhlislari yigʻilgan. Oʻsha kuni viloyat hokimi tomonidan Abdulhay Maxsumga „Tiko“ rusumli yengil avtomobil sovgʻa qilingan.

Abdulhay Maxsum toʻrt oʻgil, olti qizning otasi boʻlgan.

### Vafoti
Abdulhay Maxsum 1999-yil 6-aprel sanasida vafot etgan.

## Manbalar