open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rafael Ilyasov

**Rafael Ilyosov** (1973-yil 20-dekabrda tug'ilgan) — oʻzbekistonlik xalqaro toifadagi sobiq professional futbol hakam. Faoliyati davomida asosan qanot hakami sifatida ishlagan.

## Hakamlik faoliyati

### Xalqaro hakamlik faoliyati
Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi hakamlar qoʻmitasi uni xalqaro hakamlikka taklif qilgan va Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA) 2001-yildan boshlab hakam sifatida roʻyxatdan oʻtqazgan. U bir necha xalqaro terma jamoa va klub oʻyinlarida hakam sifatida futbol ishlagan. Uning birinchi xalqaro oʻyini 2001-yilda boʻlgan. 20-may kuni Hindiston va Bruney oʻrtasida Dorussalomda oʻyin boʻlib oʻgan.

### Jahon chempionati

#### U17 FIFA Jahon chempionati
Nigeriyada 2009-yilda FIFA U-17 oʻrtasidagi 13-jahon chempionatiga mezbonlik qilgan va u yerda FIFA tomonidan Ravshan Ermatovning yordamchisi sifatida ishlagan.

FIFA hakamlar qoʻmitasi 2010-yil 5-fevral kuni u Janubiy Afrikada (11-iyundan 11-iyulgacha) boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Viktor Kashshai va uning 28 nafar jamoadoshi oʻrtasidagi jahon turnirida ishtirok etishi mumkin boʻlgan 30 nafar hakamni tayinladi. Hakamlarni qayta tekshiruvdan 2-6 mart kunlari oʻtkazilgan vaqtida Kanar orollarida boʻlib oʻtgan seminarda qatnashdilar. Tekshiruv sinovlari davomida u umidlarni oqladi, shuning uchun FIFA Hakamlar qoʻmitasi uni Ravshan Ermatovning yordamchisi sifatida topshirdi.

Jahon kubogi final bosqichiga chiqish yoʻlida u FIFA tomonidan 2010-yilda Janubiy Afrikada boʻlib oʻtgan 19-FIFA Jahon chempionati uchun qanot hakami sifatida ishlagan. Jahon chempionatidagi hakamlik ishtiroki soni: 5 ta.

#### Jahon chempionati oʻyini

#### Xalqaro kubok oʻyinlari

##### Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati
2009-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati 6-marta Birlashgan Arab Amirliklarining Abu-Dabi shahridagi ikkita stadionda boʻlib oʻtdi. Ravshan Ermatov boshchiligidagi trio zahiradagi hakam sifatida ishtirok etdi.

## Manbalar

## Havolalar

* ''Rafael Ilyosov'' . weltfussball.de. (Kirish: 2013 yil 3-iyun)

* ''Rafael Ilyosov'' . data.7m.cn. (2013-yil 3-iyunda kirilgan)

* ''Rafael Ilyosov'' . zimbio.com. (Kirish: 2013 yil 3-iyun)
Bahçedere (Gerede)

**Bahçedere** — Turkiyaning Bolu viloyati Gerede tumaniga qarashli qishloq. 2010-yilda 64 nafar aholi istiqomat qilgan.

## Manbalar
Sobiq Rossiya imperiyasi siyosiy agenti qarorgohining binosi

**Sobiq Rossiya imperiyasi siyosiy agenti qarorgohining binosi** — madaniy meros yodgorligi. Sobiq Rossiya imperiyasi siyosiy agenti qarorgohining binosi. 1890—1891-yillarda Buxoro amirligining Yangi Buxoro shahrida bunyod etilgan. Hozirda Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Kogon shahrida joylashgan.

Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Hozirda tashlandiq holatida — xarob ahvolga kelib qolgan.

## Manbalar
Yevgeniy Volnin

**Yevgeniy Viktorovich Volnyin** (1962-yil 27-iyun Toshkent) — oʻzbekistonlik xalqaro toifadagi sobiq professional futbol hakami.

## Hakamlik faoliyati

### Xalqaro hakamlik faoliyati
Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasining Hakamlar qoʻmitasi uni xalqaro hakam sifatida taqdim etgan va Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA) uni 1995-yildan boshlab hakam sifatida roʻyxatga olgan. U bir necha xalqaro terma jamoa va klub oʻyinlarida hakam sifatida futbol ishlagan. 2007-yilda FIFA 45 yosh chegarasiga etganidan soʻng faol xalqaro hakamlik faoliyatini yakunlagan.

#### FIFA Jahon chempionati
Jahon kubogi final bosqichiga chiqish yoʻlida u FIFA tomonidan 2006-yilda Germaniyada boʻlib oʻtgan 18-FIFA Jahon chempionatida Valentin Valentyinovich Ivanovga qanot hakami sifatida ishga qabul qilingan. 2006-yil yordamchilar taklif qilingan hakam (milliy yoki xalqaro) bilan chambarchas bogʻlangan birinchi jahon turniri edi.

##### 2006 FIFA Jahon chempionati
**Jahon chempionati oʻyini**

## Havolalar

* ''Yevgeniy Volnin'' . weltfussball.de. (Kirish: 2014 yil 4-noyabr)

* ''Yevgeniy Volnin'' . data.7m.cn. (Kirish: 2014 yil 4-noyabr) 

* [''Yevgeniy Volnin'' . worldfootball.net. 2010. 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan(Kirish: 2014 yil 4-noyabr)
Mürdükler (Gerede)

**Mürdükler** Turkiyaning Bolu viloyati Gerede tumaniga qarashli qishloq. 2010-yilda 42 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar
Dursunfakı (Gerede)

**Dursunfaki** Turkiyaning Bolu viloyati Gerede tumaniga qarashli qishloqdir. 2010-yilda 64 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar
Achavot

**Achavot** — qadimgi turkiy yozma yodgorliklarida Ach etnonimi uchraydi. Mavze yalang joyda boʻlgani uchun Achiq-Ochiq shakllarida tilga olinganligi haqida ayrim yozma manbalarda u haqida maʼlumotlar uchraydi. Aholisi oʻzbek va loʻlilardan iborat Chimboy, Yev, Sagʻbon kabi mahallalar bilan chegaradosh boʻlgan.
## Manbalar
11000 (son)

**11&nbsp;000** (**oʻn bir ming**) — 10&nbsp;999 va 11&nbsp;001 orasida joylashgan natural son.

## Matematikada
* 11&nbsp;000 = 23 × 53 × 11   
* 11&nbsp;000 sonining umumiy boʻluvchilar soni 25ta (oʻzini hisobga olmaganda) boʻlib, ular quyidagilardir:  1 2 4 5 8 10 11 20 22 25 40 44 50 55 88 100 110 125 200 250 275 440 500 550 1&nbsp;000 1&nbsp;100 1&nbsp;375 2&nbsp;200 2&nbsp;750 5&nbsp;500 11&nbsp;000 

* Ushbu sonning umumiy boʻluvchilar yigʻindisi 28&nbsp;080 ga  (oʻzini hisobga olmaganda) teng boʻladi.
* Shuningdek, ushbu son ikkilik sanoq sistemasida 10101011111000 ga, uchlik sanoq sistemasida 120002102 ga, toʻrtlik sanoq sistemasida 2223320 ga, beshlik sanoq sistemasida 323000 ga, oltilik sanoq sistemasida  122532 ga, sakkizlik sanoq sistemasida 25370 ga, oʻnlik sanoq sistemasida 11000 ga, oʻn ikkilik sanoq sistemasida 6448 ga, oʻn oltilik sanoq sistemasida 2af8 ga, yigirmalik sanoq sistemasida 17a0 ga hamda oʻttiz oltilik sanoq sistemasida 8hk ga tengdir.		

### Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.

## Fanda

## Boshqa sohalarda

## Manbalar

## Adabiyotlar
*  
## Havolalar
* 11&nbsp;000 sonining xossalari numberempire.com saytida (inglizcha)
Halarud

**Halarud** (,romanizatsiya qilinganda **Halārūd**) — Eronning Qazvin ustoni, Qazvin tuman okrugi tarkibidagi Alamut-e Gʻarbiy tumani, Rudbar-e Shahriston okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, **Halarud** aholisi 29 nafarni tashkil qilib, ular 14 ta oiladan iborat boʻlgan.
## Manbalar
Hureh (Xuziston)

**Hureh** ( romanizatsiya qilinganda **Hūreh**) — Eronning Xuziston ustoni, Bagʻ-e Malek tuman okrugi Markaziy tumani tarkibidagi Rud Zard okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Hureh aholisi 105 nafarni tashkil qilib, ular 18 ta oiladan iborat boʻlgan.
## Manbalar
Abad (Islom dinida)

= Abad **أبد** =
**[[Abad]]** (arabcha, soʻngi yoʻq, mangulik, *[[tasavvuf]])* – cheksizlik, davomiylik, nihoyasizlik, soʻngi yoʻq zamon, biroq ibtidosi bor vaqt oʻlchovi. Abad *azal*ning davomi. *Azal*ning ibtidosi yoʻq, biroq intihosi boʻlishi mumkin. *Azal*-abad esa, ibtidosi ham, intihosi ham yoʻq cheksizlikdan iborat. Abad istilohi diniy va dun­yoviy talqinda qoʻllanadi. Dunyoviy talqinda vaqt yoki zamonning doimiyligi, cheksizligini anglatadi.

## Ishlatilishi
*Tasavvuf*iy maʼnoda abad shunday muddatki, uning nihoyasini inson aqli tasavvur qila olmaydi. Abad nihoyasizlikka qarab, yagona Yaratuvchining mavjud va doimo harakatda boʻlishi, nihoyasiz mavjudlikdir. Ayni tushuntirish Sayyid Sharif Jurjoniyning *"At-Taʼrӣfāt"* asarida keladi. Eron *tasavvuf* olimi Sayyid Jaʼfar Sajjodiy „*Irfoniy istilohlar va iboralar lugʻati*“da mazkur taʼrifni kengroq tushuntirgan. Ibn Sino zamonning cheksiz davomini abad deb anglatgan boʻlsa, al-Kindiy asarlarida oʻzining davom etishi uchun boshqaga muhtoj boʻlmagan va borligʻi sababga bogʻlanmagan doimiylik, deb taʼriflangan. At-Tusiyning talqiniga koʻra, abad Allohdan boshqa narsa va hodisalarga ham qoʻllanishi mumkin, biroq abad va *azal* deb Allohdan boshqalarga nisbat berilmaydi.

Abadga *[[tasavvuf]]* falsafasida Yaratuvchining sifatlari tarzida ham qaraladi. Qaysariy *"Kashshāf istilāhāt al-funӯn"* („Fan istilohlarining kashf etilishi“) asarida ushbu fikrni davom ettirib, abadning azaliyligi va *azal*ning abadiyligini taʼriflaydi. Uningcha, *azal* va abad Allohning ikki sifati boʻlib, uning mavjudligi zaruriyati (vojibul-mavjud) inson aqli orqali tushunilishi uchun zamonga nisbat berilgan. Navoiy asarlarida ham abad Allohning doimiy mavjudligi hamda nihoyasizlik, soʻnggi yoʻq zamon maʼnolarida qoʻllanilgan:

*Zihi nihoyating oxir kelib abad avval,*

*Vale xabar bera olmay bidoyatingʻa azal.*

(Navoiy. *Navodir ush-shabob.* IV, 368-gʻazal)

*Har kishiga umrida bu navʼ bir*

* kun bersa dast,*

*To abad gʻam yoʻq agar boʻlsa*

* yana yo boʻlmasa.*

(Navoiy. *Favoyid ul-kibar*. VI, 24-gʻazal)

*Hayotingiz zuloli abadgʻa degin­cha joriy va davlatingiz quyoshi qiyomatgʻacha zavol kasofatidin oriy boʻlsun, omin.*

(Navoiy. *Munshaot*. 138-maktub)

*~ nuqtasi *'-**' goʻzallikning doimiy va oʻzgarmas belgisi (ayrim hollarda yagona bir dona xol):

*Ey safhai ruxsoring azal*

* xuttidin insho,*

*Debochai husnungda abad*

* nuqtasi tugʻro.*

(Navoiy. *Gʻaroyib us-sigʻar*. III, 23-gʻazal)

*~ umri* – tuganmas, boqiy umr:

*Koʻyida oʻlsam, abad umricha bor*

* bu umr agar,*

*Qilmasa xorij tanimni,*

* itlariga sudratib.*

(Navoiy. *Favoyid ul-kibar*. VI, 41-gʻazal)

*Ey, Navoiy, gar nasibingdur*

* abad umri kerak*

*Xotiringda yordin oʻzga*

* tamanno boʻlmasa.*

(Navoiy. *Favoyid ul-kibar*. VI, 15-gʻazal)

~ *hayoti* – tuganmas, mangu hayot:

*Abad hayoti kabi vasligʻa*

* yetishkuncha,*

*Firoq mahlakasi ichra umr*

* omon bermas*.

## Adabiyotlar

# (Navoiy. *Badoyeʼ ul-vasat*. V, 245-gʻazal). Alisher Navoiy. MAT. – T.: „Fan“, 1991. 18–22;
# Falsafa. Qomusiy lugʻat. – T.: Sharq NMAK, 2004. 5–6;
# ANATIL. – T.: „Fan“, 1983. I, 21; OʻzME. – T.: 2000. I, 13.

## Manbalar
Abdulloh ibn Abbos ibn Siddiq

**Abdulloh ibn Abbos ibn Siddiq al-Hanafiy al-Makkiy** ( &#x200E;1853/1854 — 1907-yil 4-noyabr) — Makkaning oxirgi hanafiy muftiysi.
Abdulloh ibn Abbos ibn Jaʼfar ibn Abbos ibn Muhammad ibn Siddiq hijriy 1270-yili (1853/1854) Makkada tug‘ilgan. Qur’on yod olganidan keyin asosan fiqh, hadis va tafsir fanlaridan o‘qigan va otasidan ijoza olgan. Shuningdek, Sayyid Ahmad Dahlon va Shayx Yusuf al-Xarbutiydan saboq olgan, Shayx Abu al-Xudayr Muhammad ibn Ibrohim al-Misriydan „ *Musalsal bi’l-avvaliya“dan oʻrgangan*. Soʻbgra Masjidul Haromda dars berishga ruxsat oldi.

Hijriy 1311- (1893/1894) yoki 1312-yillarda (1894/1895) Sharif Avn ar-Rafiq tomonidan otasi Shayx Abbos va Ahmad Abu al-Xayr Mirdod bilan maslahatlashish sharti bilan hanafiylarga muftiy etib tayinlangan.

Sharif Ali 1907-yilda Sulton Abdulhamidning iltimosiga binoan Yamanga ulamolar delegatsiyasini, jumladan Abdulloh, Shayx al-Ulamo Muhammad Said Babasil, Shayx Solih Kamol va Shayx Muhammad Xayyotni Imom Yahyoni Usmoniylar imperiyasiga qarshi jihodni tugatishga ishontirish maqsadida yubordi. Shayx Abdulloh qaytmadi; 1325-yil 27-ramazon, dushanba kuni (1907-yil 4-noyabr) Sanoda soat 2 da Qur’on tilovat qilib vafot etdi.

Uning Mahdiy va Bakr ismli ikki o‘g‘li bo‘lib, ikkisi ham uning yoʻlidan ketmagan.

## Manbalar
Masahiko Savaguchi

**Masahiko Savaguchi** (1985-yil 22-iyulda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi, „ Ococias Kyoto AC“ jamoasida oʻynaydi.

## Karyerasi
2019-yil 8-fevralda Savaguchi Ococias Kyoto AC jamoasiga qo‘shilgan.

## Klub statistikasi
*2018-yil 23-fevralgacha yangilangan*.

## Manbalar

## Havolalar

* Masahiko Savaguchi, J.Liga (arxivi) (Yapon tilida)
Ahmadulloh Maizbhandari

Sayyid **Ahmadulloh Maizbhandari** ( , ; 1826-yil 14-yanvar — 1906-yil 23-yanvar) — Bengal soʻfiy avliyosi va Bengaldagi Maizbhandari soʻfiylik ordeni asoschisi.

## Ajdodlari
Ahmadullohning ajdodlari Sayyidlardan boʻlib, Madinadan Bagʻdod va Dehli orqali oʻrta asrlardagi Bengaliyaning sobiq poytaxti Gaurga koʻchib kelishgan. Bobosi Hamid ad-Din Gaurning imomi va qozisi etib tayinlangan edi, ammo shaharda toʻsatdan epidemiya sababli Hamid keyinchalik Chittagong tumanidagi Patiyaga koʻchib oʻtdi. Hamidning oʻgʻli Sayyid Abdulqodir zamonaviy Fotikchharida Azimnagarga *imom* etib tayinlangan. Uning ikki oʻgʻli bor edi; Sayyid Ataulloh va Sayyid Tayyabulloh.

## Ilk faoliyat davri va taʼlimi
Ahmadulloh Maizbxandari 1826-yil 14-yanvarda Chittagongdagi Bengaliya prezidentligi okrugidagi Maizbhandar qishlog‘ida bengal musulmon oilasida tug‘ilgan. Otasi Sayyid Matiulloh, onasi esa Sayda Xayrunnesa. Ikkita ukasi bor edi; Sayyid Abdul Hamid va Sayyid Abdul Karim.

Ahmad taʼlimni o‘z qishlog‘idagi mahalliy maktabda boshlagan, keyinroq Azimnagarda Mavlono Muhammad Shofiy qo‘li ostida taʼlim olgan. 1844-yilda Kalkuttadagi Aliah madrasasiga o‘qishga kirdi va u yerda tafsir, hadis, islom fiqh va falsafani o‘rgandi. 1851-yilgacha so‘fiy Nur Muhammadda qolib, tahsil oladi.

## Shaxsiy hayoti
1859-yilda Ahmadullohning onasi uni Azimnagar munshiysi Afaz ad-Dinning qizi Saida Alfunnesaga uylantirdi. Olti oydan keyin Alfunnesa vafot etdi va onasi oʻsha yili uni qaynsinglisi Sayyida Lutfunnesaga uylandi. Ularning uchta qizi va bir oʻgʻli boʻlgan.

## Faoliyati
Oʻqishni tugatgandan soʻng, Ahmadulloh Jessordagi Sessions sudida qozi boʻlib ishladi. Bir yil oʻtgach, isteʼfoga chiqdi va Kalkuttadagi Munshi Boali diniy kollejida, keyinroq Aliah madrasasida dars bera boshladi.

1859-yildan boshlab Ahmadulloh vaʼz o‘qish, mehfillarga qatnashish bilan mashg‘ul bo‘ldi.

## Tariqa-e-Maizbhandariya
Avstraliyaning Migration Review Tribunal (MRT) va Migration Review Tribunal (RRT) tomonidan qilingan tadqiqot hisobotida aytilishicha, bugungi kunda Maizbhandariyadagi soʻfiylik tariqatining oʻn milliondan ortiq izdoshlari bor. Sayfuddin Ahmad Maizbhandariy ordenning hozirgi rahbari hisoblanadi.

## Manbalar
Shunsuke Ivanuma

hozirda Nagano Parceiro uchun oʻynayotgan Yaponiyalik futbol oʻyinchisi.

## Klub statistikasi
*2017-yil 23-fevralgacha yangilangan*.

## Manbalar

## Havolalar

* Nagano Parceiro profili  
* Consadole Sapporodagi profil  
* Shunsuke Ivanuma, J.Liga (arxiv) (yaponcha)
Abadat al-avson

**Abadat al-avson ()**

Abadiy (arabcha boqiy, intihosiz, so‘ng­gi yo‘q, mangulik) ''tasavvuf''da — mangu, doimiy, hamishalik, falsafada borliq, olamdagi muntazamlik va barqarorlik. Moddiy jihatdan qarovchilar nazdida materiya abadiy mavjud. Biroq diniy tasavvur bo‘yicha materiya Yaratuvchining yaralmishi, shunday ekan, uning abadiyligi nisbiy. Materiyaga nisbatan uning Yaratuvchisi abadiy hisoblanadi. Abadiylik Allohga xos doimiy sifat bo‘lib, hamma maʼnolarda ham abadiylik timsoli yagona Allohdir.

## Ishlatilishi
*Masti abadiy bo‘lg‘usi men*

*                                              yanglig‘ azalda,*

*Har kimki fano dayrida bir*

*                                              jom simurdi.*

(Navoiy. „Favoyid ul-kibar“. VI, 588-g‘azal)

Abadiy mavzu — badiiy asar asosiga qo‘yilgan voqyea va hodisalar, mohiyat va mazmunning mangulik, doimiylik kasb etishi. Masalan, maʼrifiy adabiyotda ilohiy mavzuga va badiiy adabiyotda muhabbat, sevgi mavzusiga nisbatan qo‘llaniladigan sifat. Abadiy mavzuga bag‘ishlangan Imom al-Gʻazzoliyning *"Kimyoi saodat"*, mashhur xamsanavislar tomonidan yaratilgan „Xusrav va Shirin“, "Layli va Majnun" kabi asarlar, Gʻarb adabiyotida muhabbatni abadiy mavzu sifatida talqin etgan dostonlarni tilga olish mumkin.

Abadiy qiyofat — Yaratganning doimiy mavjudligi va uning inson qalbida doimo aks etishi. Abadiy qiyofat Shayx Najmuddin Kubroning talqinicha, Allohga yaqinlashish va uning sifatlari bilan axloqlanishning o‘n usuli (*usuli ashara*)da doi­miy zikr bilan yuruvchi soliklargagina xosdir. Allohdan boshqa hamma narsani unutib, uning yodi bilan yashamoq doimiy zikrdir.

## Adabiyotlar

# ANATIL. — T.: „Fan“, 1983. I, 21;
# Jurji Zay­don. Tarӣx ādāb. — Qohira: „Dor al-hilol“, 1898.

## Manbalar
Abdulhay al-Luknaviy

**Abdulhay Luknaviy Firangi Mahali** (1264—1304-yil hijriy/1848—1886-yil milodiy) — Hanafiy mazhabidagi hind islom olimi.

## Nasabi
Abdulhay 1847-yilda Hindistonning Banda shahrida tugʻilgan. Abu Ayyub al-Ansoriyning avlodlaridan boʻlgan.

## Yoshligi
Otasi vafotidan keyin otasining ustozi Muhammad Niyomatulloh qo‘lida matematika bo‘yicha bir qancha kitoblarni o‘rgangan. Bir muddat Haydarobodda dars bergan. Keyinchalik Lucknowga joʻnab ketib, u yerda umrining oxirigacha qoldi.

## Ilmiy yutuqlari
Abdulhay tushida Muhammadning koʻplab sahobalarini, jumladan Abu Bakr, Umar, ibn Abbos, Fotima, Oisha va Ummu Habibani koʻrgan. Anas ibn Molik, as-Saxoviy, Jaloliddin Suyutiy va boshqa olimlarni uchratganini va ulardan bahramand boʻlgani haqida alohida kitobda aytib oʻtadi.

## Adabiy asarlari

* Gheebat Kya Hai?
* Al-Ajwibah al-Fadilah lil As’ilat (arabcha)
* Al-Raf' Wal Takmil Fil Jarh Wal Taʼdil (arabcha)
* Iqamatul Hujjah 'Ala Annal Ikthar fil taʼabud (arabcha)
* at-Taʼliq al-Mumajjad (arabcha)
* Sharh Al-Wiqaya Maʼa Hashiyat 'Umdatul Ri’ayah (arabcha)
* Tuhfatu Al-Akhyar bi Ahya Sunnat Sayyid al-Abrar (arabcha)
* Sibahatil Fikr Fil Jahr Bil Zikr (arabcha)
* Rijal : Narrators of The Muwatta al-Imam Muhammad
* Dhikr In the Vocal Form, Permissibility and Virtues of Dhikr

## Vafoti
Abdulhay hijriy 1304-yil (milodiy 1886-yil) Rabiulavvalda 38-39 yoshlarida vafot etgan va ota-bobolari koʻmilgan qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Aziz ul-Rahmon Usmoniy

**Aziz-ul-Rahmon Usmoniy** (shuningdek, **Azizur Rahmon Usmoniy** nomi bilan ham mashhur) (1928-yilda vafot etgan) hind sunniy musulmon olimi, Dorul Ulum Deobandning birinchi bosh muftiysi boʻlib ishlagan. U „*Fatova Darul Ulum Deoband*“ kitobi bilan mashhur. Uning ukasi Shabbir Ahmad Usmoniy hisoblanadi.

## Biografiyasi
Aziz ul-Rahmon Usmoniy hijriy 1275-yilda Deobandning Usmoniylar oilasida dunyoga keladi. Hijriy 1295-yilda Dorul Ulum Deobandni bitirgan. Uning ustozlari Muhammad Qosim Nanautaviy, Mahmud Hasan Deobandiy va Muhammad Yoqub Nanavtaviy boʻlgan. U soʻfiylik boʻyicha Muhammad Rofiuddinning iqtidorli shogirdlaridan biri edi.

Usmoniy Dorul Ulum Deobandning Dorul Iftosiga Bosh muftiy etib tayinlangan va 1927-yilgacha uni boshqargan, soʻngra Dabhelga koʻchib oʻtgan. Uning fiqhiy hukmlari Zaferuddin Miftahiy tomonidan oʻn ikki jildda jamlangan va 1962-1972-yillar orasida "*Fatova Dorul Ulum Deoband* " nomi bilan nashr etilgan. Muhammad Shofi Deobandiy ham Usmoniyning tanlangan fatvolarini yigʻib, *Aziz al- Fatova* nomi bilan nashr etgan. Sayid Mehbob Rizviyning yozishicha, Usmoniy hijriy 1330-1346-yillar orasida 37561 fatvo bergan.

Usmoniy 1927-yilda Anvar Shoh Kashmiriy bilan birga Dorul Ulum Deobanddan isteʼfoga chiqadi hamda Jamia Islamia Talimuddin (Dabhel)ga koʻchib oʻtadi va u yerda *[[Sahihi Buxoriy|Sahih al-Buxoriydan]]* dars bera boshlaydi. Dabhelda uning sogʻligʻi yomonlashdi, Aziz ul-Rahmon Deobandga qaytib keladi va u yerda 1928-yilda vafot etadi. Janoza namoziga Sayyid Asg‘ar Husayn Deobandiy imomlik qilib, Dorul Ulumdagi Qasmi qabristoniga dafn qilinadi.

Azizul-Rahmon Usmoniy Hindiston bosh muftiysi hamda Dorul Ulum Deoband bosh muftiysi unvonlari bilan hukm chiqargan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Oltin kamar

**Oltin kamar** — uzunligi 119 sm bo‘lgan kamar, unga 176 karatli zumrad qadalgan. Shuningdek, u 60 ta brilliant va 145 ta boshqa turdagi olmoslar bilan bezatilgan. Hozirda u Tehrondagi Eron milliy xazinasida saqlanadi.

Bu kamar Nosiriddin Shoh Qojar buyrugʻi bilan yasalgan.

## Yana qarang
* Kiani toji
* Pahlaviy toji
* Daryoi Nur

## Manbalar
Filippin – Shveysariya munosabatlari

**Filippin — Shveysariya munosabatlari** Filippin va Shveysariya oʻrtasidagi tashqi munosabatlarga ishora qiladi. Filippinning Shveysariyaning Bern shaxrida elchixonasi, Shveysariyaning esa Filippin poytaxti Manilada elchixonasi mavjud.

## Tarix
Filippin va Shveysariya oʻrtasidagi ikki tomonlama va diplomatik munosabatlar 1800-yillarning boshlarida shveytsariyalik savdogarlar, missionerlar va sayohatchilar Sharqiy Osiyoga kirishganida kuzatilishi mumkin. Filippinda rasmiy Shveysariya vakolatxonasining ochilishi birinchi marta 1851-yilda Shveysariya Federal Kengashi tomonidan koʻrib chiqilgan. 1862-yil mart oyida Shveysariya hukumati butun Osiyodagi birinchi vakolatxonasini Filippinda ochdi. Bir oy oʻtgach, Shveysariyaning Maniladagi konsulligi oʻz eshiklarini ochdi. Shveysariyaning Filippindagi birinchi Bosh konsuli Piter Jenni rahbarligida ikki subyekt o‘rtasida rasmiy aloqalar yo‘lga qo‘yildi.

1946-yil 4-iyulda Shveysariya Filippinni rasman davlat sifatida tan oldi. 1957-yilda ikki davlat oʻrtasida rasmiy diplomatik munosabatlar oʻrnatildi.

## Iqtisodiy munosabatlar
Shveysariya bilan savdo va investitsiya aloqalari Filippindagi eng yaxshi oʻnta investordan biri sifatida rivojlanib bormoqda, 60 dan ortiq Shveysariya kompaniyalari Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatida kamida 15 000 filippinliklarni ish bilan taʼminlaydi. Filippin Prezidenti Benigno Aquino III va Shveysariya Prezidenti Evelin Vidmer-Schlumpf Laosda Vyentyanda boʻlib oʻtgan 9-Osiyo-Yevropa uchrashuvida oʻtkazilgan ikki tomonlama muzokaralar chogʻida Filippin va Shveysariya oʻrtasidagi savdo aloqalarini muhokama qildilar. Ikki davlat rahbarlari savdo va sarmoyaviy hamkorlik bo‘yicha ikki tomonlama muhokamalarni osonlashtirish uchun Filippin — Shveysariya qo‘shma iqtisodiy komissiyasini maslahatlashuv chaqirishga kelishib oldilar.

## Boshqalar
Filippin elchisi Mariya Tereza Lazaro ham Shveysariyadagi filippinlik ayollarning mavqeini oshirish va ularning Shveysariya jamiyatiga integratsiyalashuvini ragʻbatlantirish boʻyicha ishda ishtirok etdi.

## Immigratsiya
2007-yil holatiga koʻra, Shveysariyada 10 000 dan ortiq filippinliklar mavjud. 2012-yil holatiga koʻra, Filippinda 3140 nafar Shveysariya fuqarosi istiqomat qiladi, ulardan 1664 nafari ikki tomonlama fuqarolikka ega hisoblanadi. Filippindagi Shveysariya jamoasi Manila shahrida joylashgan klub tashkil qildi.

## Manbalar
Zangiobod qishloq okrugi

**Zangiobod qishloq okrugi** () – Eronning Kerman viloyati Kermon tumaniga qarashli qishloq okrugi (*dehiston*). 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 11,438 nafar, 2,660 oiladan iborat boʻlgan. Qishloq okrugida 32 ta qishloq bor.

## Manbalar
Murud

**Murud** (, **Mūrūd** sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Alborz viloyati, Karaj okrugiga qarashli Asara qishloq okrugidagi qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 490 nafar, 111 oiladan iborat.

## Manbalar
Soʻfiy Azizur Rahmon

**Ṣoʻfīy Azīzur Rahmon** (; 1862—1922) musulmon ilohiyotchisi, oʻqituvchi va islohotchi. Talabalik hayotida Abdul Vohid Bengaliyning taʼsiri ostida u Deobandi harakatining Bengaliyaga tarqalishida faol ishtirok etgan. 1896-yilda u „Al-Jamiatul Ahlia Dorul Ulum Moinul Islam“ tashkilotiga asos solgan.

## Ilk faoliyat davri va oilasi
Azizur Rahmon 1862-yilda Chittagong tumani Fatikchxari shahridagi Babunagar qishlogʻida bengal musulmon oilasida tugʻilgan. Bu oila oʻz nasablarini xalifa Abu Bakr bilan bogʻlaydilar. Bolaligida u pokizaligi va kamtarligi bilan mashhur boʻlib, unga *Soʻfi Saheb* laqabini berishgan.

Uning taʼlimi Babunagarda boshlangan va keyinchalik Chittagongdagi Mohsiniya madrasasiga oʻqishga kirgan. Jamat-e-Ula dargohida oʻqiyotganda u Abdul Vohid Bengaliy bilan tanishadi. Azizur Rahmon Bengal tilidagi Qur’on tilovatini eshitib, unda ilhomlanadi va doimiy ravshda Qur’on tilovat qila boshlaydi. Keyinchalik Abdul Vohid uni diniy uyda taʼlim olishi uchun Abdus Samad Pandit huzuriga olib borsdi. Oxir-oqibat, Azizur Rahmon „Jamat-e-Ula“ imtihonida eng yuqori ball oladi.

## Faoliyati
Mohsiniya madrasasi xodimlari „Jamat-e-Ula“ imtihonlarida yuqori natijalarga erishganiga javoban Azizur Rahmondan madrasada muallim sifatida qolishini iltimos qilishadi. Biroq, u Britaniya hukumatiga qaram boʻlgan holda ishlashni istamagani uchun bu vazifani qabul qilmaydi. Buning oʻrniga u oʻzining ustozi Abdul Vohid Bengaliy boshchiligidagi mustamlakachilikka qarshi Deobandi harakatiga qoʻshiladi. Ikkalasi Habibulloh Qurayshiy va Abdul Hamid Madarshahiyga qoʻshilib, Hathazariyda Al-Jamiatul Ahlia Dorul Ulum Moinul Islom tashkilotiga asos solishadi. Tashkil etilganidan ikki-uch yil o‘tgach, Azizur Rahmon mazkur muassasada o‘qituvchilik qila boshlaydi va o‘n-o‘n besh yil davomida shu lavozimda faoliyatolib boradi.

Azizur Rahmon Fotikchharida diniy taʼlim muassasalari yoʻqligini payqagan. Yechim sifatida u Nazirhat Bozorda Al-Jomia al-Arabia Nasirul Islomni tashkil etadi. Oradan bir necha yil o‘tgach, u madrasani Nur Ahmadga ishonib topshirib, ota-bobolarining Bobunagar qishlog‘iga jo‘nab ketadi. Uning rejasi Bobunagarda madrasa qurish edi. 

## Vafoti va merosi
Azizur Rahmon 1922-yilda Bobunagar madrasasini barpo etmasdan vafot etadi. U otasining mulkida Al-Jamiatul Islamiah Azizul Ulum Babunagarga asos solgan Horun Babunagariyning otasi hisoblanadi. Horunning oʻgʻli Muhibbulloh Babunagariy, Hefazat-e-Islom Bangladeshning amiri lavozimida ishlagan. Azizur Rahmonning nabirasi Fotima Xotun Bangladeshning Hefazat-e-Islom sobiq amiri Junaid Babunagariyning onasi hisoblanadi. 

## Manbalar
Najd Sultonligi

**Najd sultonligi** — Arabiston yarim orolida 1920-yillarda mavjud boʻlgan davlat.

1921-yilda Najd va Xosa amirligi hukmdori Abdul aziz ibn Saud Jabal Shammarni bosib olib, oʻzini sulton deb eʼlon qildi.

1922-yilda yangi davlatning shimoliy-sharqiy chegaralarini belgilovchi Uqayr shartnomasi imzolandi, unga koʻra Saudiya-Iroq neytral zonasi va Saudiya-Quvayt neytral zonasi tashkil etildi.

1924-yil mart oyida Hijoz shohi Husayn ibn Ali al-Hoshimiy oʻzini islom olamining yangi xalifasi deb eʼlon qildi. Buyuk Britaniya Husaynning gegemonlik intilishlarini qo‘llab-quvvatlashdan bosh tortdi va 1924—1925-yillardagi urush natijasida Hijoz Najd tomonidan bosib olindi. Abdulaziz ibn Saud Hijoz podshohi (1926-yil) va Najd podshosi (1927-yil) taxtlarini olgach, birlashgan davlat Najd va Hijoz qirolligi nomini oldi.

## Manba

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1
Abdus Sattor Akon

Muftiy **Abdus Sattor Akon** (1929—2012-yil 6-fevral) – oʻqituvchi, siyosatchi va Bangladesh Jamoati Islomiy siyosiy partiyasining sobiq rahbari. Bagerxat-4 parlamentining sobiq aʼzosi ham edi.

## Bolalik va yoshlik davrlari

Akon 1929-yilda Bengal prezidentligi Xauliya Ittifoqidagi Chalitabuniya qishlogʻida bengal musulmon Akon oilasida tugʻilgan. Otasi Alimuddin Akon. Akon dastlab Morrelganjdagi Amtali madrasasida, keyin Lakshmipurdagi Tumchar madrasasida tahsil olgan. Soʻngra Firozpurning Nesarobod shahridagi Sarsina Darus-sunnat Komil madrasasida oʻqishni davom ettirdi.

## Kasbiy faoliyati

Akon kasbiy faoliyatini islomshunoslik oʻqituvchisi sifatida boshlagan. Bagerhat Alia madrasasi, Xulnadagi Nesariya Alia madrasasi va Chuadanga Alia madrasalarida mudirlik qilgan. 1969-yilda Jamoati Islomi Pokistonning Bakerganj tumani boʻlimi rahbari boʻldi. 1970-yilda partiyaning Xulna boʻlimi rahbari etib koʻtarildi. Shuningdek, partiyaning Bagerhat tumani boʻlimi rahbari boʻlib ishlagan va Bangladesh Jamoati Islomiy markaziy shoʻrosining aʼzosi ham edi.

1991-yilda Bangladeshdagi umumiy saylovlarda Akon Bagerhat-4 saylov okrugidan partiya nomzodi sifatida qatnashdi va muvaffaqiyat qozondi. 2001-yilgi Bangladeshdagi umumiy saylovlardan keyin ikkinchi muddatga parlamentga saylangan.

## Vafoti va merosi

Akon 2012-yil 6-fevralda Bangladeshning Dakka shahridagi Ibn Sino kasalxonasida kasallik tufayli vafot etdi. Ikki kundan keyin dafn marosimi boʻlib oʻtdi va oilaviy qabristonga dafn qilindi. Undan uch oʻgʻil va yetti qiz qoldi.

## Manbalar
Dudu Miyan

**Muhsin ad-Din Ahmad** (1819—1862) — **Dudu Miyan** nomi bilan tanilgan Bengaliyadagi Faraizi harakati yetakchisi. 1857-yilgi Hindiston qoʻzgʻolonida faol rol oʻynagan.

## Yoshligi
Ahmad 1819-yilda Madaripurning Mulfatganj shahrida Bengal musulmonlari oilasida tug‘ilgan. Otasi Hoji Shariatulloh Faraiziylar harakatining asoschisi edi. Yoshligida otasidan taʼlim olgan Ahmad oʻn ikki yoshida Arabistonning Makka shahriga taʼlimni davom ettirish uchun yuboriladi.

## Harakat
Shariatulloh vafotidan keyin Miyan harakatni yanada radikal, agrar xarakterga olib keldi va samarali tashkiliy tuzilma yarata oldi.  Uning fikricha yer uni ishlaganlarga tegishli edi. Oʻzining boshqaruv tizimini oʻrnatdi, har bir qishloqqa bir xalifa (rahbar) tayinladi. Uning siyosati Britaniya boshqaruvidagi davlat tarkibida davlat yaratish edi. 1838-yilda Miyan oʻz izdoshlarini zamindorlarga daromad toʻlamaslikka chaqirdi. Indigo Kuthis, tez-tez raiyatlar tomonidan hujumga uchragan va talon-toroj qilingan. Qasos sifatida uy egalari va indigo ekuvchilar Miyanga qarshi ish qoʻzgʻatib, uni ushlab turishga harakat qilishdi. 1838-, 1844-, 1847-yillarda bir necha bor hibsga olingan, ammo dehqonlar orasida dinidan qatʼi nazar, shu qadar mashhur boʻlgani sababli qoʻyib yuborilgan va bu holatlarda sudlar kamdan-kam hollarda unga qarshi guvoh topardi. 

## Vafoti
1857-yilgi Hindiston qoʻzgʻoloni paytida Britaniya hukumati uni ehtiyot chorasi sifatida hibsga oldi va Kalkutta shahridagi Alipore qamoqxonasida saqladi. 1859-yilda ozod qilindi va qayta hibsga olindi. 1860-yilda yana ozod qilindi. 1862-yilda Miyan Dakkada 42-43 yoshlarida vafot etdi.

## Manbalar
Murtazo az-Zabidiy

**Al-Murtazo al-Husayniy az-Zabidiy** (), yoki **Muhammad ibn Muhammad Murtado az-Zabidiy** (1732—1790), (hijriy 1145—1205-yil) islom olimi. Mashhur „ *[[Toj al-Arus Min Javohir al-Qamus|Taj al-ʼArus min Javohir al-Qamus]]<nowiki/>“* () lugʻatining muallifidir. G‘azzoliyning diniy fanlarni qayta tiklash haqidagi mashhur kitobiga sharhlar yozgan.

Murtazo 1732-yilda (hijriy 1145-yil) Hindistonning Uttar-Pradesh shtati Hardoi shtatining Bilgram shahrida tugʻilgan. Ota-onasining kelib chiqishi Iroqning Vosit shahridan. 1790-yili (hijriy 1205-yil) Misrda vabodan vafot etgan.

## Ishlari

* *[[Toj al-arus min javohir al-qamus|Toj al-Arus min Javohir al- Qomus]]* () 'The Brideʼs Crown from the Pearls of the Qamus (lugʻat)'; Firuzobodiyning „*Al-Qamus*“ Ibn Manzurning „*Lisān al-ʻArab“* dan keyin eng koʻp keltiriladigan klassik arab lugʻatining kengayishi.

* *Ithof as-sadah al-muttaqin bi sharh ihyāʾ ʿulum al-din*: Gʻazzoliyning monumental *„*Ihyoʻ Ulumuddin“ asariga sharh.
* *Al-Rauḍ al-ǧalī fī ansab AL Bā ʻAlaviy* () (Damashq, Dār Kinan li-ṭ-Ṭibaʼa va an-Nasr va-t-Tauziy, 2010)

* *Al-Ūqyānūs al-basīṭ fī tarjamat al-Qāmūs al-muḥīṭ* (); (al-Qohira, Matbaat Buloq, 1834)

## Manbalar

## Havolalar

* Qisqacha tarjimai holi va asarlari ro‘yxati: Imom Sayyid Murtado az-Zabidiy
* *Toj al-* Arusning butun asari pdf formatida:
Gulamur Rahmon

**Gulamur Rahman Maizbhandari** (), shuningdek, **Baba Bhandari** (), amakisi Sayid Ahmad Ullohdan keyin Bangladeshdagi birinchi soʻfiylik Maizbhandari ordeni boshligʻi boʻlgan bengal soʻfiy voizi edi.

## Kelib chiqishi
Gulamur Rahmonning otasi Abdulkarim Shoh, Sayid Ahmad Ullohning kenja ukasi va onasi Musharaf Jaan boʻlgan. Uning ota-bobolari Sayidlar boʻlib, dastlab Madinadan Bagʻdod va Dehli orqali oʻrta asrlardagi Bengaliyaning sobiq poytaxti Gaurga koʻchib kelishgan. Gulamurning ajdodlari Hamid ad-Din Gaurning imomi va qozisi etib tayinlangan edi, ammo shaharda toʻsatdan epidemiya sodir boʻlganligi sababli Hamid keyinchalik Chittagong tumanidagi Patiyaga koʻchib oʻtdi. Hamidning oʻgʻli Sayid Abdul Qodir zamonaviy Fotikchharida Azimnagarga *imom* etib tayinlangan. Uning ikki oʻgʻli bor edi; Sayid Ataulloh va Sayid Tayyab Ulloh. Ikkinchisining uchta oʻgʻli boʻlgan; Sayid Ahmad, Sayid Matiulloh va Sayid Abdul Karim hamda kenja oʻgʻli Sayid Gulamur Rahmon Baba Bhandarining otasi edi.

## Ilk Faoliyati va taʼlimi
Gulamur Rahmon 1865-yil 14-oktyabrda Chittagongning Fatikchxari shahridagi Maizbhandar qishlogʻida bengal musulmon oilasida tugʻilgan. Uni „bog‘im atirgul“ deb atagan amakisi shogirdlarga, xususan ustalarga dars berishni ishonib topshirgan. U ruhiy sayohatining bir qismi sifatida oʻrmonda yolgʻiz kezish bilan vaqt oʻtkazar edi. Taxminan 1914-yilda u meditatsiya holatiga kiradi. Gulamur Rahmon koʻp hollarda gapirish istamaydi va shu tariqa magdub pir sifatida taniladi. 1928-yilda u otasining uyidan chiqib, oʻz uyiga koʻchib oʻtadi, u yerda shogirdlari va uning toʻrt oʻgʻli ordenni boshqarish uchun mas’uliyatni oʻz zimmalariga olishdi.

## Sayyid Ahmad Ulladan meros
Nemis olimi Hans Harderning fikricha,

## Yana qarang

* Janubiy Osiyoning soʻfiy avliyolari roʻyxati
* Abdulqodir Gʻiloniy

## Manbalar

## Havolalar

*
Ibrohim Ujani

**Ujaniylik Muhammad Ibrohim** (; 1863 — 1943) Bengal Deobandi olimi va Jamia Islamia Ibrohimiya asoschisi edi. U Rashid Ahmad Gangohiyning katta shogirdi, uning xalifasi Sayid Muhammad Ishoq esa Charmonai Darbarning asoschisi boʻlgan.

## Ilk faoliyati va taʼlimi
Ibrohim 1863-yilda Bengaliya prezidentligining Noaxali shahridagi Nalua qishlogʻida bengal musulmon oilasida tugʻilgan. Otasining ismi Muhammad Panah Mian edi. Uning boshlangʻich taʼlimi oʻz mahallasida boshlangan, u yerda arab va fors tillarini oʻrgangan. Keyinchalik Muhammad Ibrohim Kalkutta Alia madrasasida tahsil oladi, soʻngra Arabistonning Makka shahridagi as-Savlatiya madrasasiga oʻqishga kiradi. U Makkada turk olimi Qori Baraksusdan qiroat ilmini ham o‘rgangan.

## Faoliyati

Makkada boʻlganida, Ibrohimning Qur’on tilovatini Makka hokimi eshitib, unga Madrasa as-Savlatiyada muallimlik qilishni buyuradi. Ibrohim u yerda 12 yil muallimlik qildi. Keyinchalik u Bengaliyaga qaytib keldi va u yerda xotinlaridan biri bilan Chandpurga joylashadi. 1901-yilda Ujani shahrida masjid va Jamia Islamia Ibrohimiya tashkil etadi. Shuningdek, IbrohimRashid Ahmad Gangohiyga ham *bay’at* qildi. 12 kundan keyin Gangohi Ibrohimga *xalifalikni* (tasavvuf vorisligini) beradi.

## Vafoti va merosi
Ujani 1943-yilda Chandpurning Kachua shahridagi uyida vafot etadi. U yerda muallim bo‘lib ishlagan vaqtida Makkalik bir ayolga uylangan edi, u Bengaliyaga qaytib kelganida u bilan yashay boshlaydi. U, shuningdek, Daulatpurlik qizga ham uylangan edi, uning otasi u yerda Qur’on tadbirida uning tilovatini eshitgan. Muhammad Ibrohimning 11 oʻgʻli va 7 qizi boʻlgan. Uning shogirdi Sayid Muhammad Ishoq Charmonai Darbar asoschisi vazifasida faoliyat yuritgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*  
* 
* 
*
Yoqub Nanautaviy

**Muhammad Yoqub Nanautaviy** (1833 — 1884) — hind islom olimi va Hindistonda mashhur Dorul Ulum Deoband deb ataladigan Deobanddagi Islom madrasasining ilk oʻqituvchilaridan biri. Dorul Ulum Deobandning birinchi mudiri.

## Nasli
Uning *[[Nasab|nasabi]]* (otasining ismi): Muhammad Yaqub ibn Mamluk Ali ibn Ahmad Ali ibn G‘ulom Sharaf ibn Abdulloh ibn Abdulfath ibn Muhammad Muin ibn Abdul-Somiy ibn Muhammad Hoshim ibn Shoh Muhammad ibn Qozi Toha ibn Muborak ibn Jamaluddin ibn Omonulloh ibn Qozi Meeron ibn Mazharuddin ibn Najmuddin Saoniy ibn Nuruddin Rab’iy ibn Qiyomuddin ibn Ziyouddin ibn Nuruddin Salis ibn Najmuddin ibn Nuruddin Saoniy ibn Ruknuddin ibn Rofiuddin Xayuddin Khuddin Khuddin Khuddin Khoibn ibn Ruknuddin Samarqandiy ibn Sadruddin al-Haaj ibn Ismoil ash-Shahid ibn Nuruddin al-Qitol ibn Mahmud ibn Bahouddin ibn Abdulloh ibn Zakariyya ibn Nur ibn Sirah ibn Shodiy as-Siddiqiy al-Siddiqiy al-Voddiqiy al-Massimodibn R. ibn Muhammad ibn Abu Bakr.

## Ilk faoliyat davri va taʼlim
Muhammad Yoqub 1833-yilda hijriy 1249-yilning 13-safariga toʻgʻri kelgan Britaniya Hindistonida, Hindistonning zamonaviy Uttar-Pradesh provinsiyasining Saharanpur tumaniga qarashli Nanauta shahrida tugʻilgan. Otasi Mamluk Ali oʻsha paytda Hindistonning katta musulmon olimlaridan biri va *Gʻoziuddin Xon madrasasining* sharqshunoslik boʻlimi boshligʻi edi. Muhammad Yoqub otasi va Shoh Abd al-G‘ani Mujaddidiy qo‘l ostida islom ilmlarini o‘rgangan. Uning boshqa ustozlari orasida Ahmad Ali Saharanpuri ham bor. 

Muhammad Yoqub Hoji Imdodulloh huzurida tasavvuf boʻyicha taʼlim olgan va undan Chishtiya, Naqshbandiya, Qodiriy va Suhravardiy tariqatlarida *xalifalik* (ruxsat) olgan.

## Faoliyati
1852-yilda Muhammad Yoqub Ajmer hukumat kollejiga oʻqituvchi etib tayinlandi. Kollej direktorining tavsiyasiga koʻra, unga kollektor oʻrinbosari lavozimini taklif qilishdi, lekin u rad etdi. Banarasga oʻtdi va keyinchalik Saharanpurda inspektor oʻrinbosari lavozimiga koʻtarildi.

1866-yilda Muhammad Yoqub Dorul Ulum Deobandning mudiri etib tayinlandi. Muhammad Miyan Deobandi oʻzining Deoband seminariyasiga tayinlanishi haqida shunday yozadi: „Talabalar kundan kunga koʻpayib borayotganini koʻrib, yaxshi oʻqituvchilar olish tashvishlantirdi va shu sababli Mavlono Muhammad Yoqubni chaqirildi“.

Muhammad Yoqub shogirdlari orasida Mahmud Hasan Deobandiy, Aziz-ur-Rahmon Usmoniy, Sayyid Mumtoz Ali, Muhammad Ahmad, Xalil Ahmad Saharanpuriy va Ashraf Ali Tanviy kabi ulamolar bor.

## Vafoti
Muhammad Yoqub Nanautaviy 1884-yilda 51 yoshida vabo kasalidan vafot etdi va oʻz ona shahri Nanautada dafn qilindi.

## Oilasi
Muhammad Yoqub muhaddis Xalil Ahmad Saharanpuriyning amakisi edi.

## Manbalar
Mavlono Murod

**Mavlono Murod** (   ,  ) — Usmonlilar Arabistonining Makka shahrida islom olimi va oʻqituvchisi boʻlgan.

## Biografiyasi
Murod 1700-yillarda Bengalda tug'ilgan. 1757-yildagi Plassey jangi va Britaniya mustamlaka hokimiyatining kuchayishi ortidan, Murod kabi baʼzi Bengal musulmonlari shu qadar xavotirga tushdilarki, ular Usmonlilar imperiyasi kabi musulmon oʻlkalariga koʻchishga qaror qilishadi.

Murod 18-asrda Makka shahrida ilmli islom olimi sifatida eʼtirof etildi, shuning uchun Mavlono sharafli old qoʻshimchasi bilan chaqirilgan.

1799-yilda bir guruh bengaliyaliklar, jumladan Bashorat Ali va 18 yoshli Shariatulloh Taluqdor Makkaga koʻchishdi va ularga Murodning qarorgohida yashash taklif qilindi. Murod ikki yil davomida Shariatullohga fiqh, arab adabiyoti va islom tarixidan dars bergan.

## Yana qarang

* Yaqin Sharqdagi Bangladeshliklar

## Manbalar
Habibulloh Qurayshiy

**Ḥabībullāh Qurayshī** (; 1865 — 1943) Bengal islom olimi va Deobandi harakatining maʼrifatchisi. U „Al-Jamiatul Ahlia Dorul Ulum Moinul Islam“ tashkiloti bosh direktori boʻlgan.

## Yoshlik yillari va oilasi
Habibulla Qurayshiy 1865-yilda Chittagong tumani, Hathazari, Chariya qishlog‘ining Qozipara shahrida bengal musulmon Myanji oilasida tug‘ilgan. Uning otasi Matiulloh Mianji Qurayshiy olim edi. Oila arablarning Quraysh qabilasidan boʻlgan toʻrtinchi Umaviy xalifasi Marvon ibn al-Hakamdan kelib chiqqan. Habibulla Qurayshiy besh yoshida onasidan ayrilgan va ota-onasining yagona farzandi hisoblanadi.

## Taʼlimi
Qurayshiy dastlab Imomuddin Mianjiydan Qurʼon va boshqa kitoblarni Masiulloh bilan oʻrgangan. Keyin u oʻsha paytda Chittagongdagi yagona oliy islom taʼlim muassasasi boʻlgan Mohsiniya madrasasiga oʻqishga kiradi. Jamat-e-Duamni tugatgandan soʻng, u Shimoliy Hindistondagi Dorul Ulum Deobandda oʻqishni davom ettiradi. Bu maskanda bir muncha vaqt oʻtkazgandan soʻng, Qurayshiy Kanpurdagi Jameul Ulumga qoʻshildi va u yerda 7 yil Ashraf Ali Tanvi qoʻl ostida tahsil oladi. Oliydargohdagi taʼlimni tugatgandan soʻng, Qurayshiy Tanviyga bayʼat qiladi va Tanviy unga Bengaliyaga qaytib, ruhiy zohidlik uchun uyi yonida hujra tashkil qilishni buyuradi. Bu holatda Qurayshiy 2 yil yashaydi. Mahmud Hasan Deobandiy va Ishoq Bardhamoniy ham uning ustozlari boʻlgan.

## Faoliyati

Chittagongga qaytgan Qurayshiy Abdul Vohid Bengaliy, Soʻfi Azizur Rahmon va Abdul Hamid Madarshohiy bilan uchrashdi. Ular birgalikda madrasa tashkil etishning ahamiyatini muhokama qiladilar. Shundan soʻng, Qurayshiy oʻzining pirlari Ashraf Ali Tanviyga rejalar yuzasidan ayrimlarini yubordi. Qurayshiy ustozining ruxsati bilan taʼlim berish uchun kichik bir bino qurdiradi (hozirgi Choriya madrasasining gʻarbida joylashgan). Hamkasblarining maslahati bilan madrasa Xotzari Bozordagi hozirgi Panka masjidi yaqinidagi joyga ko‘chirildi. Bir necha sabablarga koʻra, boshqa koʻchirish zarurati paydo boʻldi. 1899-yilda u nihoyat uch olim bilan birga va mahalliy aholining yordami bilan „Al-Jamiatul Ahliya Dorul Ulum Moinul Islam“ga asos solgan. Vaqt oʻtishi bilan ish koʻlami kengayib borgach, Tanviy koʻrsatmasiga binoan Qurayshiy madrasaning bosh direktori boʻladi. U bu lavozimda 1941-yilgacha faoliyat yuritgan.

## Vafoti
Habibulloh Qurayshiy 1943-yilda vafot etgan. Uning janoza nomoziga Said Ahmad Sandvipiy imomlik qilgan. Keyin u Zamiriddin Ahmad qabri yoniga, Hathazariy madrasasining markaziy qabristoniga dafn etilgan va hozir Maqbara-i Habibiy nomi bilan mashhur.

## Yana qarang

* Mavlono Murod

## Manbalar
Ibn Qosim

**Al-Abbodiy, Ibn Qosim** ( – Shihobuddin Ahmad ibn Qosim as-Sabbogʻ al-Abbodiy ash-Shofeʼiy al-Azhariy al-Misriy) – nahv olimi, shofeʼiy faqihi.

## Hayoti
Oʻz davrining eng yetuk nahv olimi boʻlgan al-Abbodiy, Ibn Qosim arab grammatikasiga doir asarlarga yozgan sharhlari bilan mashhur boʻlgan. Misrda Nosir Muhammad al-Laqoniy, Shihobuddin al-Bursiy va Qutbuddin Iso as-Safaviy kabi oʻz davrining mashhur nahv olimlaridan tahsil olgan. Muhammad ibn Dovud al-Maqdisiy va boshqa koʻplab shogirdlar yetishtirgan. Al-Abbodiyning vafotiga oid biografik maʼlumotlar ixtilofli boʻlib, 1586-yilda haj ziyo­ratidan qaytayotganda vafot etgan de­yilsa, baʼzi manbalarga koʻra, hijriy 992-yilda (milodiy 1584) Makkada dunyodan oʻtganligi aytiladi.

Shuningdek, uning turli ilmlarga bagʻishlangan asarlar yozgani haqida maʼlumotlar mavjud. Biroq u oʻz davrining odatlariga muvofiq asar tasnif qilishdan koʻra, oʻzidan avval yashagan mashhur olimlarning asarlariga sharh va hoshiyalar yozish bilan tanilgan.

## Asarlari
* „*Al-Āyāt al-bayyināt*“. Mazkur asar Tojuddin as-Subkiyning usul al-fiqhga doir „*Jam’ al-javāmi’*“ nomli asariga Jaloluddin al-Mahalliy tomonidan yozilgan sharhga hoshiya. Bu asar „*Hāshiya Ibn Qāsim al-Abbādӣ ’alā sharh jam’ al-javāmi’ fӣ usӯl al-fiqh*“ deb ham ataladi.

* „*Hāshiya ’alā sharh al-Varaqāt*“. Ushbu asar Abu-l-Muallo al-Juvayniyning „*al-Varaqāt fӣ usӯl al-fiqh*“ nomli asariga Jaloluddin al-Mahalliy tomonidan yozilgan sharhga hoshiya.

* „*Al-Havāshӣ va-n-nukāt va-l-favāid al-muharrarāt ’alā muxtasar al-Saʼd fi-l-maʼānӣ va-l-bayān*“. Saʼduddin al-Taftazoniyning „*al-Mutavval*“ asariga sharh.

* „*Hāshiya ’alā sharh al-muhtāj*“. Mazkur asar an-Navaviyning shofeʼiy fiqhiga doir „*Al-Minhāj*“ nomli asariga Ibn Hajar al-Haytamiy tarafidan „*Tuhfa al-muhtāj*“ nomi bilan yozilgan sharhning hoshiyasi.

* „*Hāshiya al-gʻurar al-bahiyya*“. Mazkur asar Zakariyo al-Ansoriy tomonidan Ibn al-Vardiyning „*Al-Bahja al-vardiy­ya*“siga yozilgan sharhning hoshiya­sidir.

* „*Hāshiya al-Abbādӣ ’alā tahrӣr al-­qavā’id al-mantiqiyya*“. Asar „*Sharh ar-risāla ash-shamsiyya*“ nomi bilan ham ataladi.

Al-Abbodiyning yuqorida sanalgan asarlaridan tashqari Abu Shujoʻ ismi bilan tanilgan Ahmad ibn al-Husayn ibn Ahmad al-Isfahoniyning „*Gʻāya al-ixtisār*“ nomli fiqhiy asariga „*Fath al-gʻaffār bi kashfi muxabbaāt gʻāya al-ixtisār*“ nomli ikki jildlik sharhi hamda „*Kāfi­ya*“, „*Alfiyya*“, „*Talxӣs*“, „*Izzӣ*“, „*Qatr an-nadā*“ kabi arab tili grammatikasiga oid kitob­larga bitgan sharh va hoshiya­lari ham bor.

## Adabiyotlar

* Hoji Xalifa. *Kashf az-zunӯn.* I, 152, 476, 596;
* II, 1139, 1373, 2006; Ibn al-Imod. *Shazarāt az-zahab.* – Qohira: 1934. VIII, 433-434;
* Az-Zirikliy. *Al-­Aʼlām.* – Qohira: 1954-59. I, 189;
* Kahhola. *Mu’jam al-muallifӣn*. – Damashq: „At-Taraqqiy“, 1957-61. II, 48-49;
* Ibn al-Gʻazziy. *Dӣvān al-islām.* – Bayrut: „Dor al-kutub al-’ilmiyya“, 1411/1990. IV, 38-39;
* Ali Bardakoğlu. „*Abbâdî, Ibn Kāsım“. TDV İA.* – İstanbul: 1988. I, 15;
* Brockelmann. *GAL.* II, 417-418; *Suppl.*, I, 677, 679, 681; II, 105, 441.

## Manbalar
Hamid Rizo Xon

**Hamid Rizo Xon Qadriy** islom olimi va Barelviylar harakatining tasavvufchisi boʻlgan. Qadriy 1875-yilda (Rabiul-avval hijriy 1292-yil) Hindistonning Bareyli shahrida tugʻilgan. Uning *[[Aqiqa|aqiqasi]]* paytidagi ismi Muhammad edi, chunki bu oilaviy anʼana boʻlgan.

## Nasabi
Hamid Rizo Xon Ahmad Rizoxonning oʻgʻli, Naqi Alixonning nabirasi, Razo Alixonning evarasi edi.

## Taʼlimi
Hamid Rizo Xon dastlabki taʼlimni otasidan olgan. Rasmiy islomiy ilmlarini 19 yoshida tugatgan. U arab va fors tillari bilan bir qatorda hadis, fiqh, falsafa va matematika ilmlarini ham yaxshi oʻrgangan.

## Adabiy asarlar
Rizo Xon *"Ad Daulatul Makkiya Bil Mad’datil Ghaibiya*" asarini arabchadan urduchaga tarjima qilgan. Muhammadning hayotidagi gʻayb bilimlarini tushuntiradi.

Hamid Rizo Xon asarlariga quyidagilar kiradi:

* *As Saarimur Raboniy ala Asraaf Qaadiyani* (Ahmadiya mazhabini rad etuvchi)
* *Ad Daulatul Makkiya tarjimasi*
* *Kiflul Faqih Alfahim Fi Hukme Qirats adarahim tarjimasi*
* *Haashiya Mulla Jalol*
* *Naatia Deevaan*
* *Fatovo Hamidiya*

## Vafoti
Xon 17-Jumadodilavval (1943-yil 23-may) kuni namoz o‘qiyotganda vafot etadi. Uning janoza namoziga Sardaar Ahmad imomlik qildi. Rizoning qabri otasining yonida joylashgan.

## Manbalar
Xalq uyi (Buxoro)

**Xalq uyi** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

„Xalq uyi“ Buxoro xalq sovet respublikasi hukumati aʼzolarining tashabbusi bilan 1923-yili bunyod etilgan. 1925-yil uning zalida Oʻzbekiston SSR tashkil topganligi eʼlon qilingan. Binoda maʼlum mddat Buxoro teatri oʻz faoliyatini olib borgan. 2010-yildan buyon qarovsiz holatda, avariya holatiga kelib qolgan.

## Manbalar
Gʻayrat Fozilov

**Gʻayrat Gʻaniyevich Fozilov** – oʻzbek diplomati. 2018—2021-yillarda Oʻzbekistonning Yaponiyadagi elchisi.

## Hayoti
1974-yil 14-avgustda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1996-yilda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetini (bakalavriatura), 2005-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Strategik tahlil va istiqbolni belgilash oliy maktabini tamomlagan. Fransuz va ingliz tillarini biladi.

1996—1999 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Yevropa mamlakatlari boshqarmasi attashesi.

1999—2002 – Oʻzbekistonning Fransiyadagi elchixonasi attashesi.

2002—2004 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Yevropa mamlakatlari boshqarmasi uchinchi kotibi.

2003—2005 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi apparati kichik mutaxassisi.

2005—2006 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Tashqi siyosiy faoliyat strategiyasi va tahlili bosh boshqarmasi boʻlim boshligʻi.

2006—2010 – Oʻzbekistonning Belgiyadagi elchixonasi birinchi kotibi, maslahatchisi, muvaqqat ishlari vakili.

2010—2012 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi kadrlar va oʻquv yurtlari boshqarmasi boʻlim boshligʻi.

2012—2015 – Oʻzbekiston Respublikasining NATO huzuridagi missiyasi maslahatchisi.

2015—2017 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

2017—2021 – Oʻzbekiston Respublikasining Yaponiyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2021-yil 8-apreldan 2023-yil 5-dekabrgacha – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

2023-yildan – Oʻzbekiston Respublikasining Benilyuksdagi favqulodda va muxtor elchisi.
## Manbalar
Cyclops Blink

**Cyclops Blink** — WatchGuard va ASUS kabi routerlar va firewall qurilmalarni command & control (C&C)dan foydalanib oʻz botnet tizmasiga qoʻshish uchun moʻljallangan zararli dastur.

Ushbu dastur infeksiyasi CVE-2022-23176 kodi orqali oʻljasini ekspluatatsiya qiladi. Bu esa nishondagi qurilmaning boshqaruv tizimini butunlay egallab olish imtiyozlarni oshiradi. Qurilmaga virusli dastur oʻrnashib olgandan soʻng, command & control tizimi orqali oʻz botneti uchun qurilmadan server sifatida foydalanadi. Uning dasturiy taʼminot dizayni keyingi modullarni oʻrnatishga va proshivka yangilanishlariga chidamli boʻlishga imkon beradi.

Cyclops Blink birinchi marta 2022-yilning fevral oyida Buyuk Britaniya Milliy kiberxavfsizlik markazi (NCSC) va Amerika Qo‘shma Shtatlarining Kiberxavfsizlik va infratuzilma xavfsizligi agentligi (CISA) tomonidan chop etilgan xavfsizlik bo‘yicha tavsiyanomalarda batafsil bayon qilingan. Agentliklarga koʻra, zararli dastur Rossiya Federatsiyasi harbiy razvedka boʻlinmasi GRU tarkibidagi Sandworm xakerlar guruhi tomonidan yaratilgan.

Zararli dasturning umumiy tuzilishi, kelib chiqishi va tarmoq qurilmalariga hujum qilishi VPNFilter zararli dasturiga oʻxshab ketadi. Trend Micro Inc. kiberxavfsizlik firmasi maʼlumotlariga koʻra, zararli dastur 2019-yil iyun oyidan beri mavjud boʻlishi mumkin. Minglab routerlarni ushbu dasturdan tozalashga erishilingan. Sandworm oʻtmishda Ukraina moddiy aktivlariga hujum qilgan boʻlsa-da, zararli dastur Ukraina tarmoq uskunalarini nishonga olmagan va Rossiya—Ukraina urushiga aloqasi yoʻq deb taxmin qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar

* NCSC zararli dastur tahlili hisoboti (inglizcha)
* Watchguard tomonidan aniqlash va tuzatish harakatlari (inglizcha)