Parallel olam

**Parallel olam** yoki **parallel dunyo**, oʻziga xos makon va vaqtning oʻlchamlariga ega boʻlgan olamdir .

Bu nazariy fizika yoki fantastika asarlarida hodisaning erkin oʻzgartirilishi natijasida yaratilgan faraziy koinot boʻlishi mumkin. Fantastik asarlarga koʻra, bu olamlar oʻzlari mustaqil yoki bizning koinotimiz bilan oʻzaro aloqada tasvirlangan.

Koʻpgina kosmologlar uchun biz butun olam deb oʻylaganimiz kattaroq butunlikning kichik bir qismidir. : yaʼni koʻp dunyolar mavjud. Ushbu nazariyaga koʻra, koʻplab olamlar mavjud va ulardan biri biz yashayotgan olamdir. Va bu olamlarning har biri turli qonunlar bilan boshqariladi; biz tabiatning asosiy tamoyillari deb oʻylagan narsalar u qadar mutlaq boʻlmaydi. Shunday qilib, elementar zarralarning turlari, xossalari va ularning oʻzaro taʼsiri bir olamdan boshqasiga qarab farq qilishi mumkin.

Nazariyalardan biri taʼkidlaydiki, asosiy koinot oniy va davomiy kengayishga uchragan. Bu kosmik inflyatsiya ", davrida kosmosning baʼzi qismlarining kengayishi boshqalarga qaraganda ertaroq qaynoq suv pufakchalariga oʻxshash „ koinot pufakchalari“ini paydo qilish bilan tugagan. Bizning koinotimiz ushbu pufakchalardan biri, undan tashqarida esa cheksiz boshqalari mavjud.

## Fizikada

### Everett haqiqatlari
Xyu Everet kvant mexanikasida toʻlqin funksiyasini talqin qilishni taklif qildi : uning uchun bu funksiya voqelikni va butun voqelikni tasvirlaydi. Ushbu yondashuv bir vaqtning oʻzidagi ikkita holatni alohida tasvirlashga imkon beradi va ularga gʻoyib boʻlgan, paradoksal *ikki tomonlama haqiqatni* beradi (aniqrogʻi " bir qancha turli koinotlarda bir nechta „haqiqat“ – va faqat ajratilgandan keyin bir oz „ mumkin). Shuni taʼkidlash kerakki, bu talqin reallikning takrorlanishi (*koʻp olamlar*) yoki aynan bitta reallikning kuzatuvchilarining takrorlanishi (koʻp onglar) haqidagi savollarga eʼtibor bermaydi, chunki u funksional farqni ifodalamaydi.

Murakkabligi va rad etilishiga shubha boʻlishiga qaramay, bu talqin fizikada dekogerentlik va Kopengagen talqinlari bilan bir qatorda qoʻllanadi va shuning uchun kvant qonunlarini oddiy statistik emas, balki aniq va toʻliq taqdim etadi.

Bu yerda parallel soʻzidan foydalanish biroz notoʻgʻri, chunki bunday olamlarning oʻtmishida aniq kamida *bir umumiy nuqta bor* . *Farqli* olamlar haqida gapirish toʻgʻriroq boʻlar edi.

#### Ommaviy tushuntirish
*“Dunyolar toʻqnashuvi* „ trilogiyasida Everet maʼnosidagi parallel olamlar katta rol oʻynaydi. Shuning uchun qahramonlardan biri olamlar orasidagi ajralish qanday sodir boʻlishini tushuntiradi.

Bu dunyo boshqa dunyolardek ehtimollik natijasida paydo boʻlgan. Tanga tashlash oʻyinini olib qaraylik: irgʻitilgan tanga orqasi bilan yoki oldi bilan tushadi, ammo oldindan qaysi tomoni tushishini bilmaymiz. Agar oldi bilan tushsa orqasi bilan tushish ehtimoli yoʻqqa chiqadi. Lekin tanga tashlashdan oldin ikki tomonning ham tushish ehtimoli teng edi.

Agar boshqa olamda tanga oʻsha paytda orqasi bilan tushsa, ikkita olam ajraladi. Tanganing ikki tomoni misolidan buni yorqinroq tushintirish uchun foydalandim. Haqiqatda, bu ehtimollik yoʻqqa chiqishi elementar zarra miqyosida sodir boʻladi.

### Koinot“ oyna "
Antimateriya haqidagi jumboq (nega koinotda antimateriya juda oz ? „yoki boshqacha aytganda“ nega materiya antimateriyadan ustunlik qildi ? ") baʼzilarni parallel olam gipotezasiga olib keldi. Fizika CP simmetriyasining buzilishi sababini ilgari suradi, metafizika esa antropik printsipga asoslanadi, lekin materiya va antimateriya oʻrtasidagi bu assimetriyaning biron bir *asosiy* sababini tushuntirmaydi, chunki agar materiya va antimateriya bir xil boshlangʻich energiyadan paydo boʻlgan boʻlsa, ularni aksincha, teng nisbatda yaratilgan deb tasavvur qilish mumkin edi, *koinot hech qanday ustunliklarga ega emas* .

Keyin sovet fizigi Andrey Saxarov 1967 yilda simmetrik antimateriya materiyadan ustunlik qiladigan parallel olam mavjudligi haqidagi gipotezani ilgari surdi. Asosiy olamning ikkita parallel olamga boʻlinishi, ularda biriga materiya, ikkinchisi uchun antimateriya hukmronlik qilishi mantiq va tajribani uygʻunlashtirishi mumkin edi. Bu egizak olam biznikiga nisbatan CPT-simmetrik boʻlar edi, yaʼni nafaqat materiya antimateriya bilan almashtiriladi (C simmetriyasi), balki vaqt oʻqi ham teskari boʻlardi (T simmetriyasi) va biznikiga nisbatan geometrik ravishda teskari boʻlar edi (P simmetriyasi). Ushbu gipoteza baʼzi ilmiy ishlarga olib keldi (Jan-Pyer Petit va Gabriel Charden uni oʻrganishgan).