Firdavs bogʻi

**Firdavs bogʻi** (, *Bāq-e Ferdows*) – Eron poytaxti Tehronning Shemiron tumani Tajrish mahallasidagi tarixiy majmua.

Majmua Qojarlar davriga borib taqaladi va 2002-yildan beri Eron Kino muzeyi joylashgan qasrni oʻz ichiga oladi.

## Etimologiyasi
Ahamoniylar davridan *pairidaēza* (Avesto) atamasi butun imperiya boʻylab qurilgan keng bogʻlarni anglatgan. U proto-eroncha paridaiźa soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, soʻzma-soʻz „aylana chegara“ degan maʼnoni anglatadi. Zamonaviy forscha *ferdows* () va *pardis* () bir xil soʻzdan olingan boʻlib, yunonchada *paradeisos* () nomi bilan paydo boʻlgan va inglizchaga *paradise* (uz: jannat) sifatida kirgan.

Majmua Qojar davriga borib taqaladi. *[[Oxford English Dictionary|Oksford inglizcha lugʻati]]* va *Dehxoda lugʻatiga* koʻra, bu soʻz miloddan avvalgi V asrda yahudiylarning Bobilga kelishidan soʻng ibroniy tiliga *pardēs* () nomi bilan kirgan. Qadimgi Ahdning bu kelishidan oldingi qismlarida „jannat“ va „doʻzax“ tushunchalari aniq emas; keyinchalik dastlab „bogʻ“ va „mevali bogʻ“ degan maʼnoni anglatuvchi *pārdēs* soʻziga bu soʻz bilan ifodalangan maʼnaviy maʼno berilgan.

Dehxoda pardēs ibroniycha *gān* soʻzining sinonimi sifatida ishlatilganini, yaʼni „Adan bogʻi“ degan maʼnoni anglatishini taʼkidlaydi. Shuningdek, u Qurʼonda ikki marta ishlatilgan *firdavs* soʻzining yahudiylik va nasroniylikda ildiz otganini taʼkidlaydi.

## Tarixi
Majmuaning kelib chiqishi Qojarlar sulolasidan boʻlgan Muhammadshoh Qojar (1808–1848) hukmronlik qilgan davrga borib taqaladi, u Tajrishda *Muhammadiya* (forscha: محمدیه) nomli qasr qurishni buyurgan. Muhammadshoh 1848-yil sentyabr oyida vafot etdi va qurilishi tugallanmagan bino keyinchalik ishlatilmay qoldi.

Keyinchalik, Muhammadshohga yaqin saroy aʼzosi Husayn Ali Xon (Moʻayyir al-Mamolik) shu hududda ikki qavatli Qojar uslubidagi qasr qurishni davom ettirdi. Nosiriddinshoh Qojar (1848–1896) hukmronligi davrida qoʻriqxona mulki Husayn Alixonning oʻgʻli Doʻst Alixonga (Nizom ad-Davla) oʻtdi. U majmuani taʼmirladi va uni *Firdavs* deb oʻzgartirdi. Keyinchalik, Doʻst Alixonning oʻgʻli va Nosiriddinshohning kuyovi Doʻst Muhammadxon qoʻriqxonaning janubida yangi qasr qurdi. U Isfahon va Yazd meʼmorlarining mahoratidan foydalanib, uni *Rashki Behesht*, yaʼni „Osmon hasadi“ deb nomladi.

Majmua bir nechta qoʻldan oʻtdi va eski qasr oxir-oqibat vayron qilindi. Qolgan inshootni keyinchalik Eronning shimoliy Gilon va Mozandaron hududlaridan konstitutsiyachi inqilobiy kuchlar rahbari boʻlgan Muhammad Valixon Tunukaboniy sotib oldi. U majmuaga yangi hovuzlar va favvoralar qoʻshdi va avvalgi yillarda bogʻni toza suv bilan taʼminlagan akvedukni qayta tikladi. Bogʻning hozirgi darvozasi ham shu davrga toʻgʻri keladi.

Majmua yillar davomida turli vazirliklarga ijaraga berilgan. 1937-yilda Taʼlim vazirligi ushbu majmuada Shopur boshlangʻich va oʻrta maktabini joylashtirdi. 1979-yilgi Eron inqilobidan keyin, 2002-yilgacha Firdavs bogʻi kino ijodkorligi uchun oʻquv markazi boʻlib xizmat qildi. 2002-yildan beri u yerda Kino muzeyi joylashgan.

## Eron kinosida
Siamak Shayegi tomonidan ssenariysi yozilgan, ishlab chiqarilgan va rejissyorlik qilingan, Reza Kianian, Ladan Mostofi va Azita Hajian bosh rollarni ijro etgan *Ferdows Garden, 5 oʻClock in the Afternoon* () (2005) Eron filmida asosiy qasr koʻrinadigan jamoat bogʻi tasvirlangan.

## Galereya

File:Golestan Palace Album No. 163-44.jpg| Abdulloh Mirzo Qojar tomonidan suratga olingan Firdovs saroyi
file:Ferdows Garden, Tehran.jpg|Saroyning tashqi koʻrinishi
file:کاخ فردوس.jpg|Firdavs bogʻi
file:مسیر باغ فردوس.jpg|Saroyga olib boradigan yoʻl
file:ورودی عمارت باغ فردوس.jpg|Kirish
file:Bagh ferdows 4.jpg| Tunda
file:Bagh ferdows6.jpg| Tunda
file:IMAG0413.jpg|Kirish
file:Ferdow garden tehran.jpg
file:Muse cinema.jpg|Ichki koʻrinishi
file:باغ فردوس 02.jpg|Derazadan koʻrinishi


## Manbalar

## Havolalar
* Official website of the Cinema Museum of Iran 
* Slide show of the Cinema Museum of Iran
* Ferdows Garden on Flickr
* Sean Penn Visits the Cinema Museum of Iran