Ambroxol

**Ambroksol** ( ,) - shilliq qavat faoliyatini oshiradigan va balgʻam chiqaruvchi taʼsiriga ega dori vositasi boʻlib, bromeksinning metaboliti hissoblanadi.
Baʼzi boshqa mukolitik preparatlardan farqli oʻlaroq, u narkotik effektiga ega emasdir.

## Kashfiyot  tarixi
Janubi- sharqiy Osiyo va Hindiston mintaqasida oʻsadigan Adhatoda vasica oʻsimlik sharbatining shifobaxsh xususiyatlari antik davrdan beri maʼlum boʻlib, u hali ham bronxit va boshqa kasalliklarni davolash uchun xalq tabobatida qoʻllanadi. Hozirgi vaqtda oʻsimlikdan faol modda - vasitsin alkaloidi ajratib olingan. Keyinchalik uning analogi sintez qilindi - faol metaboliti ambroksol boʻlgan bromeksin.

## Umumiy maʼlumot
1978-yilda klinik amaliyotga kiritilgan mukolitik ambroksol hozirgi vaqtda oʻtkir va surunkali respirator kasalliklarni davolashda eng koʻp qoʻllanadigan dori vositalaridan biridir. Taʼsir qilish printsipiga koʻra, mukolitik agentlarning toʻrt turi ajralib turadi: ekspektoranlar, mukorgulatorlar, mukolitiklar va mukokinetiklar. Ambroksol, bromeksin kabi, ham mukokinetik, ham mukosiliar ta'sirga ega. Shuningdek, bromeksindan farqli o'laroq, ambroksol sirt faol moddasi ishlab chiqarishni rag'batlantiradi, yallig'lanishga qarshi faollik, antioksidant ta'sir va mahalliy anestetik ta'sir ko'rsatadi. Bundan tashqari, ambroksol mahalliy immunitetni rag'batlantiradi.
Preparat 1966-yilda patentlangan va 1979-yildan beri tibbiy amaliyotda qoʻllanilmoqda.
2007-yildan boshlab Ambroksol sirt faol moddalar sintezini ragʻbatlantiradigan yagona dori boʻlib, kortikosteroid emas
Ambroksol turli xil dozalash shakllarida mavjud va kattalar va bolalar tomonidan ogʻiz orqali, nafas olish, mushak ichiga va tomir ichiga qabul qilinishi mumkin.
2010-yildan boshlab Yevropaning bir qator davlatlarida (masalan, Fransiya, Italiya) baland haydonchi mukolitiklar (shu jumladan ambroksol) nafas yoʻllarida ogʻir asoratlar paydo boʻlishi va ularning aniqlanganligi sababli 2 yoshgacha boʻlgan bolalarda qoʻllash taqiqlangan. Biroq, bu munosabatlar toʻliq oʻrganilmagan yoki isbotlanmagan. Shuning uchun Yevropa Ittifoqining baʼzi mamlakatlarida (masalan. Gretsiya) Ambroksol tugʻilgandan boshlab bolalar uchun ruxsat etiladi.
Shuni yodda tutish kerakki, ambroksolni ogʻiz orqali yuborish bilan sezilarli klinik taʼsir qabul qilishning 4-6 kun kechiktirmay kuzatiladi.

## Farmakologik xossalari
### Farmakodinamikasi
Sekretomotor, sekretolitik va ekspektoran taʼsirga ega; bronxial shilliq qavatning bezlarining seroz hujayralarini ragʻbatlantiradi, shilliq sekretsiya tarkibini va alveolalar va bronxlarda sirt faol moddasining (sirt faol moddasi) chiqarilishini oshiradi; balgʻamning seroz va shilliq komponentlarining buzilgan nisbatlarini normallashtiradi. Gidrolizlovchi fermentlarni faollashtirib, Klara hujayralaridan lizosomalarning chiqarilishini koʻpaytirish orqali balgʻamning quyuqliligini pasaytiradi. Kirpikli epiteliyaning motor faolligini oshiradi, mukosiliyer transportni yaxshilaydi.
Ambroksol balgʻamning mukoprotein va mukopolisaxarid molekulalarini depolimerizatsiya qiladi va shu bilan balgʻamni suyultiradi. Bronxial shilliq qavatning sekretor hujayralari va siliyer epiteliysining ishini normallantiradi, sirt faol moddalarning sintezi va sekretsiyasini ragʻbatlantiradi.
Ambroksol makrofaglarning faolligini oshirishga va s-IgA kontsentratsiyasini oshirishga yordam beradi, shu bilan mahalliy immunitetni ragʻbatlantiradi.
Ambroksolni antibiotiklar bilan bir vaqtda qoʻllash ularning alveolyar kontsentratsiyasini oshiradi.
Ambroksol yalligʻlanishga qarshi taʼsirga ega boʻlgan neytrofil hemotaksisini inhibe qiladi.

### Farmakokinetika
Soʻrilishi yuqori (har qanday yuborish uchun), maksimal kontsentratsiyaga erishish vaqti (TC max) 2 soat, plazma oqsillari bilan aloqasi 80% ni tashkil qiladi. Qon-miya toʻsigʻi, platsenta toʻsigʻi orqali kiradi, ona suti bilan chiqariladi.
Metabolizm - jigarda boʻlib oʻtadi, dibromantranilik kislota va glyukuron konjugatlarini hosil qiladi. Yarim yemirilish davri . T 1/2 ogʻir surunkali buyrak etishmovchiligi bilan ortadi, jigar funksiyasining buzilishi bilan oʻzgarmaydi.
Buyraklar tomonidan chiqariladi: 90% suvda eruvchan metabolitlar shaklida, o'zgarmagan holda esa-taxminan 5%.
Ogʻiz orqali qabul qilingandan soʻng, taʼsir , rektal svechalar bilan -  va  davom etadi. Parenteral yuborish bilan taʼsir tez sodir boʻladi va  davom etadi.
Eritmalarning inhalatsiyasi administratsiyadan 10-20 minut oʻtgach ijobiy taʼsir koʻrsatadi va 6-8 soat davom etadi.

## Samaradorlik va xavfsizlik
2020-yilga kelib, nafas olish tizimi kasalliklari boʻlgan kattalar bemorlari uchun ambroksolning mukokinetik va shilliq qavatlarni tashishni yaxshilash vositasi sifatida samaradorligi isbotlangan. Ambroksol ham oʻtkir va surunkali respirator kasalliklarga chalingan bolalarda sekretolitik terapiyada samaradorlik va yaxshi bardoshlilikni koʻrsatdi.
2007-yildan boshlab, kattalar va bolalarda pnevmoniyani davolashda o'tkir pnevmoniya bilan bog'liq yo'talni kamaytirish uchun antibiotiklarga qo'shimcha ravishda ambroksolning yordamchi vosita sifatida samaradorligi haqida hech qanday dalil yo'q. Boshqa mukolitiklar (bromeksin va nelteneksin) ham ushbu dasturda samarali ekanligi ko'rsatilmagan.
2006 yilda Yaponiyada o'tkazilgan kichik tadqiqotga ko'ra, ambroksol yuqori nafas yo'llari infektsiyalarining oldini olishda samarali bo'lishi mumkin (karbotsisteindan farqli o'laroq).

## Qoʻllanilishi
Ambroksol balg'amni ajratishni kuchaytirish va nafas olish yo'llarini tozalash, shuningdek, ulardagi yallig'lanishni kamaytirish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, u (ko'rsatmalarga muvofiq emas) sekretolitik sifatida ishlatiladi.
### Ko'rsatmalar
Umuman olganda, mukolitiklarni, xususan, ambroksolni qo'llash uchun ko'rsatmalar simptomi bo'lgan klinik holatlardir: qalin, yopishqoq, ajratilishi qiyin balg'am bilan yo'tal.
Ko'rsatmalarga ko'ra, Ambroksol quyidagi hollarda ko'rsatiladi.
# Yopishqoq balg'am hosil bo'lishi bilan kechadigan o'tkir va surunkali nafas olish yo'llarining kasalliklari: turli xil etiologiyalarning o'tkir va surunkali bronxitlari, pnevmoniya, KOAH, balg'am chiqishi qiyin bo'lgan bronxial astma, bronxoektaziya, o'pkaning kist fibrozi va traxeit .
# Nazofarenks va paranasal sinuslarning yallig'lanish kasalliklari, ularda shilimshiqni suyultirish kerak.
# Operatsiyadan oldingi va keyingi davrda bronxial daraxtning sanitariyasi.
# O'pkaning prenatal kamolotini rag'batlantirish.
# Erta tug'ilgan chaqaloqlarda va yangi tug'ilgan chaqaloqlarda respirator distress sindromini davolash va oldini olish.

### Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar
O'tkir bosqichda oshqozon va o'n ikki barmoqli ichakning oshqozon yarasi mukolitik dorilar, shu jumladan ambroksol uchun keng tarqalgan kontrendikatsiyadir. Shuningdek, umumiy kontrendikatsiyalar o'pkadan qon ketishi bo'lgan holatlardir.
Maxsus kontrendikatsiyalar ambroksolga yoki dorilarning yordamchi komponentlariga yuqori sezuvchanlikdir
Ambroksol homiladorlikning birinchi trimestrida va laktatsiya davrida ham mumkin emasdir. Tabletkalar shaklida - 6 yoshgacha bo'lgan bolalarda, kapsulalar shaklida (uzoq muddatli ta'sir) - 12 yoshgacha.
Ambroksol bronxial motorikaning buzilishi va shilimshiq sekretsiyasining ko'payishi (masalan, kamdan-kam uchraydigan harakatsiz kiprik sindromi bilan), buyrak yetishmovchiligi va (yoki) og'ir jigar etishmovchiligi, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi bilan, II va III trimestrlarda ehtiyotkorlik bilan qoʻllanadi. homiladorlik. 2 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun ambroksolni faqat shifokor ko'rsatmasi bo'yicha berishga ruxsat beriladi (og'iz orqali yuborish uchun eritma ishlatiladi).

### Nojoʻya taʼsirlar
Ovqat hazm qilish tizimidan: kamdan-kam hollarda - diareya / ich qotishi;  yuqori dozalarda uzoq muddat foydalanish bilan - yurak urishi, gastralgiya, ko'ngil aynishi, qusish.
Allergik reaksiyalar: teri toshmasi, ürtiker, anjiyoödem;  ba'zi hollarda - allergik kontakt dermatit, anafilaktik shok.
Boshqalar: kamdan-kam hollarda - zaiflik, bosh og'rig'i, og'iz bo'shlig'i shilliq qavati va nafas olish yo'llarining quruqligi, eksantema, rinoreya, dizuriya;  tez tomir ichiga yuborish bilan - uyquchanlik hissi, kuchli bosh og'rig'i, zaiflik, qon bosimining pasayishi, nafas qisilishi, gipertermiya, titroq.
Dozani oshirib yuborish holatlarida ko'ngil aynishi, qusish, diareya, dispepsiya kuzatiladi. Davolash - preparatni qabul qilgandan keyin dastlabki 1-2 soat ichida sun'iy qusish, oshqozonni yuvish ; yog 'tarkibidagi mahsulotlarni qabul qilish, simptomatik davolash.

## Parkinson kasalligini davolash uchun amaliy tadqiqotlar
2020-yilda Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasi jurnalining nevrologiya turkumida. JAMA Neurology) Parkinson kasalligi bilan og'rigan bemorlarda ambroksolni qo'llash bo'yicha tasodifiy bo'lmagan, platsebo-nazoratli tadqiqot natijalarini nashr etdi "Ambroksol Parkinson kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarni glyukotserebrosidaza gen mutatsiyalari bilan davolash uchun: tasodifiy bo'lmagan, nazoratsiz sinov". Stiven Mullin va boshqalar. JAMA neyrol. 2020.
Biz Parkinson kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarda preparatning xavfsizligi, tolerantligi va uning miya omurilik suyuqligiga kirib borishini oʻrganib chiqdik GBA geni (ferment glyukotserebrozidaza), birinchi xromosomaning qo'lida joylashgan va mutatsiyalarsiz, nusxalarning birida mutatsiyalar Ularning 5-10 foizida ushbu kasallik bilan og'rigan va boshqa mutatsiyalar bilan kasallangan bemorlarga qaraganda motorli (yurish va muvozanatni saqlashda) va aqliy zaiflashuvni keltirib chiqaradi, shuningdek, preparatning maqsadga qanday bog'lanishi. In vitro va in vivo tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, ambroksol b-glyukotserebrosidaza (GCase) fermenti faolligini oshiradi va a-sinuklein darajasini pasaytiradi, bu patogenezning ushbu yo'lini o'zgartirish uchun uni qo'llash imkoniyatiga olib keladi.

## Manbalar

## Adabiyot
* Новиков, Ю. К. Мукоцилиарный транспорт, как основной механизм защиты легких : [арх. 4 октября 2010] // Русский медицинский журнал. — 2007. — Т. 15, № 5. — С. 357—361.

## Hujjatlar
* Реестровая запись ФС-000146 : Амброксола гидрохлорид // Государственный реестр лекарственных средств. — Минздрав РФ, 2011. — 28 сентября.
* Амброксола гидрохлорид. : Амброксол. Ambroxoli hydrochloridum. : ФС.2.1.0051.18. Вводится впервые. : фармакопейная статья // Государственная фармакопея Российской Федерации / Фармакопейный комитет Минздрава РФ. — XIV изд. — М., 2018. — С. 3275–3281.
* Регистрационное удостоверение ЛП-005661 : Амброксол // Государственный реестр лекарственных средств. — Минздрав РФ, 2019. — 17 июля.
* Толмачев, М. А. Инструкция по медицинскому применению лекарственного препарата Амброксол : ЛП-005661-170719 / ОАО «Марбиофарм». — Министерство здравоохранения Российской Федерации, 2019. — 17 июля. — 7 с.

## Havolalar
* Амброксол (Ambroxol) (рус.). Энциклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента.  РЛС Патент. — Инструкция, применение и формула.
* Амброксол (Ambroxol) (рус.). Энциклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента.  РЛС Патент. — Действующее вещество.
* Ambroxol for the Treatment of Patients With Parkinson Disease With and Without Glucocerebrosidase Gene Mutations: A Nonrandomized, Noncontrolled Trial. Stephen Mullin et al. JAMA Neurol. 2020. // PubMed.