Abdulloh Marufi

**Abdulloh Marufi** (1967-yilda tugʻilgan) —  hindistonlik islom olimi, mufti va yozuvchi. Asosan hadis ilmi boʻyicha faoliyat yuritadi. 2001-yildan beri u Dorul Ulum Deobanddagi Hadis boʻlimida dotsent sifatida faoliyat yuritmoqda va hozirda boʻlim nazoratchisi sifatida xizmat qilmoqda.

## Dastlabki hayoti va taʼlimi
Abdulloh Marufi 1967-yilda (hijriy 1386) Uttar-Pradesh, Azamgarh tumani (hozir Mau tumani)dagi Pura Maroofda tugʻilgan. Amakisi, Zaynul Abidin Azami, Mazahir Ulum Jadid Hadis boʻlimining sobiq nazoratchisi boʻlgan.

U dastlab Madrasa Ishā'at-ul-Ulum, Pura Marufda taʼlim olgan. Keyinchalik 1978–1982-yillarda (1398–1402 hijriy) Madrasatul Islah, Sarai Mir, Azamgarhda Zaynul Abidin Azami rahbarligida arab tilini oʻrganib, Arabcha I dan Arabcha IV darajaga qadar taʼlim olgan.

1982-yilda (1402 hijriy) u Darul Ulum Deobandga Azami maslahatiga binoan qabul qilindi va Arabcha V bosqichiga kirdi, 1986-yilda (1406 hijriy) esa bitiruv diplomini oldi. 1987-yilda Darul Ulum Deobandda Ifta kursini tamomlagan.

Uning hadis ustozlari orasida Nosir Ahmad Xon, Abdul Haq Azmiy, Ne’matulloh A’zamiy, Qamaruddin Ahmad Go‘raxpuriy, Said Ahmad Palanpuriy, Arshad Madani, Mirajul Haq Deobandi, Muhammad Husayn Bihoriy, Zubayr Ahmad Deobandi, Abdul Xoliq Madsat Ali va Bifar Rij bor edi.

Hadisda Yunus Jaunpuri, Ashiq Ilahi Bulandshahri, Zaynul Abidin Azmi va Ahmad Hasan Tonkidan ijoza olgan.

## Kasbiy faoliyati
Hijriy 1407-yilda oʻqishini tamomlab, u Rampurdagi Madrasa Matla'-ul-Ulumda oʻqituvchi boʻldi. 1988—1996-yillarda (hijriy 1408—1416) u Varanasidagi Jamia Islamia Reori Talab maktabida taxminan sakkiz yil dars berdi.

1996-yilda (hijriy 1416) u Salman Mazahiri tavsiyasiga binoan Mazohir Ulum Jadidning Hadis boʻlimida dotsent lavozimiga tayinlandi va taxminan besh yil ishladi. 2001-yildan (hijriy 1421) beri u Darul Ulum Deobanddagi Hadis boʻlimida dotsent va nazoratchi sifatida faoliyat yuritmoqda. Deyarli yigirma yil davomida Hadis ilmi kirish kitobini oʻqitgan.

Hijriy 1440-yildan (milodiy 2019) boshlab u Darul Ulum Deobanddagi Darsi Nizomiy taʼlim dasturida hadis darslari oʻqituvchisi sifatida faoliyat yuritmoqda.

1987-yilda (1407 hijriy) u Abdul Jabbar Azami (1989-yilda vafot etgan) ga, uning vafotidan keyin esa Zaynul Abidin Azmiyga bayʻat qilgan.

## Adabiy ishlari
U rahbarlik qilgan ilmiy va tadqiqot ishlari:

*Al-Hadith al-Hasan Fī Jamiʻ al-Tirmidhi: Dirāsatun Wa Tatbīq* (1 jild; 1425 hijriy)

*Hadith an-Gharīb Fī Jamiʻ al-Tirmidhi: Dirāsatun Wa Tatbīq* (2 jild; 1427 hijriy)

*Hasan-un-Sahīh Fī Jamiʻ al-Tirmidhi: Dirāsatun Wa Tatbīq* (3 jild; 1429 hijriy)

Asarlari:

*Al-'Arf adh-Dhakiyy Fi Sharh Jami' al-Tirmidhi* (Jami' al-Tirmidhi haqida arabcha sharh, 5 jild, qolgan 16 jild nashrga tayyorlanmoqda)

*Tahdhīb ad-Durr al-Munaddad Fī Sharh al-Adab al-Mufrad* (Al-Buxoriy, Al-Adab al-Mufrad sharhi, 4 jild)

*Muaddamat Ad-Durr al-Munaddad* (Al-Durr al-Munaddad kirish)

*Hadīth aur Fehm-e-Hadīth*

*Al-'Arf al-Fayyāh Fī Sharh Muqaddama Ibn as-Salāh*

*Jawāb ar-Risālah*

*Ghair Muqallidiyyat: Asbāb-o-Tadāruk*

*Fazaail-e-Amaal Par I'terazāt: Ek Usooli Jaizah* (urducha; arab, ingliz va bangla tarjimalari mavjud)

*Haqīqat-uz-Ziyādah 'Alal-Quran Bi Khabaril Wāhid Wa Isti'rādun 'Ilmiyyun Li Īrādāti Ibn al-Qayyim 'Alal-Hanafiyyah Binā'an 'ala hādhal asl* (tahrir va takomillashgan)

## Yana qarang

* Deobandilar roʻyxati

## Manbalar