Sebastián Piñera

**Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique** (1949-yil 1-dekabr — 2024-yil 6-fevral) – Chili davlat va siyosat arbobi, iqtisodchi, tadbirkor, milliarder. 2010-yil 11-martdan 2014-yil 11-martga qadar va yana 2018-2022-yillarda mamlakat prezidenti.

Xristian-demokrat siyosatchi va diplomatning oʻgʻli. Chili katolik universitetida biznes boshqaruvi va Garvard universitetida iqtisod boʻyicha tahsil olgan. Uning taxminiy boyligi milliard dollarga teng. Forbes maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda 2,8 milliard dollarga teng boylik bilan Chilidagi eng boy odamlardan biriga aylandi.

Liberal-konservativ Milliy yangilanish partiyasi aʼzosi. 1990-yildan 1998-yilgacha Sharqiy Santyago okrugi senatori boʻlib ishlagan, 2005-yilgi prezidentlik uchun saylovlarda Mishel Bacheletga yutqazgan. 2010-yilda muvaffaqiyat qozongan. Chilining 1958-yildan buyon demokratik yoʻl bilan saylangan birinchi konservativ prezidenti boʻldi.

2019-yil oxirida boshlangan ijtimoiy tartibsizliklardan soʻng, Pineraning prezidentlik tamoyili boʻyicha boshqaruv qobiliyatining pasayishi, Chili de-fakto parlamentarizm holatida yoki parlamentar boʻlishi kerak degan daʼvolarga olib keldi.

## Biografiyasi
Piñera Jose Piñera Karvallo va Magdalena Echenique Rozasning oltinchi farzandi. Uning ota-bobolari orasida onasining katta buvisi Luisa Pinto-Garmendiya, prezident Anibal Pinto Garmendiyaning singlisi va prezident Fransisko Antonio Pintoning qizi, Luisa Garmendiya Alurralde ham bor. Dunyodagi eng qadimiy Rim-katolik yepiskopi Bernardino, uning jiyani boʻlib, 2020-yilda COVID-19 asoratlari tufayli vafot etgan.

Pineraning oilasi uning tugʻilganidan bir yil oʻtib Belgiyaga, keyinroq Nyu-York shahriga koʻchib oʻtdi. Otasi Chilining Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi vakili boʻlgan. Piñera 1955-yilda Chiliga qaytib keldi va Colegio del Verbo Divinoga oʻqishga kirdi. 1967-yilda tugatdi.

Keyinroq, Piñera Chilidagi Papalik katolik universitetiga oʻqishga kirdi va 1971-yilda tijorat muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasini oldi. Oʻqishni tugatgach, u har bir sinfdagi eng yaxshi oʻquvchiga beriladigan Raul Iver Oksli mukofotiga sazovor boʻldi.

Piñera iqtisod boʻyicha aspiranturani uchun qisman Fulbrayt dasturi boʻyicha Garvard universitetida davom etdi. Garvardda oʻqigan vaqtlarida Piñera va sinfdoshi „Journal of Economic History“ jurnalida „Qadimgi janubning qullarning mintaqalararo harakatidagi ulushi“ nomli maqola muallifi boʻlishdi. Garvardda uch yil oʻtgach, Pinera ham sanʼat magistri, ham iqtisod fanlari doktori darajasini oldi.

Piñera 1971-yildan 1988-yilgacha Chili universiteti, Chili papa katolik universiteti va Adolfo Ibanez universitetida iqtisod boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan. 1971-yilda Chili universiteti qoshidagi Iqtisodiyot fakultetida, 1972-yilda Valparaiso biznes maktabida iqtisodiy siyosat nazariyasi boʻlimiga rahbarlik qilgan.

1989-yilda Sesiliya Morel, Danica Radic va Paula Delano bilan birga Piñera „Tadbirkor ayollar“ jamgʻarmasini (Fundación Mujer Emprende) yaratdi, dastlab „Yoshlar uyi“ (La Casa de la Juventud) deb nomlangan. Jamgʻarma kam taʼminlangan yosh ayollarning rivojlanishiga yordam berishni maqsad qilgan.

1973-yilda Pinera „Fundación Futuro“ jamgʻarmasini yaratdi, uning prezidenti boʻldi va direktorlari Krishtian Boza, Mariya Tereza Chadvik, Hugo Montes, Sesiliya Morel, Renato Poblete, Fabio Valdes boʻlishdi. Jamgʻarmaning bosh direktori – Magdalena Pinyera hisoblanadi. Jamgʻarmaning vazifasi Chilida adolat, erkinlik va demokratiyani rivojlantirishga yordam berishdir. Pinyera prezident etib saylanganidan keyin fond Fundación Cultura y Sociedad deb oʻzgartirildi.

Fundación Cultura y Sociedad (sobiq Fundación Futuro) ostida Grupo Tantauco Xuan Karlos Urkidi tomonidan boshqariladi. U Pinera oʻz prezidentligi davrida kiritgan yoki kiritmoqchi boʻlgan takliflarni qoʻllab-quvvatlash uchun yaratilgan. 2005-yilda Piñera mintaqaning 118000 gektar noyob ekotizimini himoya qilish maqsadida Chiloe orolining janubiy chekkasida sotib olingan va egalik qilgan 1180 km2 xususiy qoʻriqxona boʻlgan Tantauko bogʻini (ispancha: *Parque Tantauco*) yaratdi. Uning jamgʻarmasi jamoat uchun ochiq va ekoturistik joy boʻlgan bogʻni boshqaradi. Piñera Chiloedagi 118 ming gektar maydonni Panamadagi ofshor kompaniyasi orqali sotib olgan. U sakkiz gektar maydonni Pinera sotib olishidan oldin boʻlgan va oʻz oilaviy yerlariga egalik huquqini olish uchun yillar davomida muzokaralar olib borgan oʻn olti mahalliy oilaga berdi.

Piñera Banco de Talca bosh direktori boʻlgan. 1982-yilda uni bank qonunchiligini buzganlikda ayblab hibsga olish uchun order chiqarilgan, bunda Chili Markaziy bankiga 38 million AQSh dollaridan ortiq pul toʻlanmagan. Pinera 24 kun yashirinib yurgan. Keyinchalik Oliy sud tomonidan maʼqullangan „Xabeas korpus“ hujjati Pinerani oqladi.

## Manbalar