Radiofarmaseptik preparatlar

**Radiofarmasevtik moddalar** yoki **dorivor radiokompaniyalar** radioaktiv izotoplarni oʻz ichiga olgan farmatsevtik preparatlar guruhidir. Radiofarmasevtikalar diagnostika va terapevtik vositalar sifatida ishlatilishi mumkin. Radiofarmasevtikalar oʻzlari radiatsiya chiqaradilar, bu tashqi elektromagnetizm yoki ultratovushni oʻzlashtiradigan yoki oʻzgartiradigan kontrastli vositalardan farq qiladi. Radiofarmakologiya farmakologiyaning ushbu agentlarga ixtisoslashgan boʻlimidir.

Ushbu birikmalarning asosiy guruhi tana toʻqimalarida disfunksiyani tashxislash uchun ishlatiladigan radiotraserlardir . Barcha tibbiy izotoplar radioaktiv boʻlmasa-da, radiofarmasevtikalar eng qadimgi va hali ham keng tarqalgan bunday dorilardir.

## Dori vositalari nomenklaturasi
Boshqa farmasevtika preparatlarida boʻlgani kabi, radiofarmasevtika uchun dori nomenklaturasini standartlashtirish mavjud, garchi turli standartlar birgalikda mavjud boʻlsa ham. Ushbu agentlar uchun xalqaro nodavlat nomlar (INNs), Amerika Qoʻshma Shtatlari Farmakopiyasi (USP) nomlari va IUPAC nomlari odatda ahamiyatsiz uslub farqlaridan tashqari oʻxshashdir. Tafsilotlar *Radiofarmakologiya § Radiofarmasevtika uchun dori nomenklaturasida* tushuntirilgan.

## Maxsus radiofarmasevtikalar
**Yadroviy tibbiyot radiofarmasevtikalari** roʻyxati quyida keltirilgan. Baʼzi radioizotoplar farmasevtikaga qoʻshilmagan holda ion yoki inert shaklda qoʻllanadi; bular ham kiritilgan. Har bir radioizotop uchun ushbu radioizotopdan foydalangan holda radiofarmasevtika jadvali boʻlgan boʻlim mavjud. Boʻlimlar radioizotopning inglizcha nomi boʻyicha alifbo tartibida tartiblangan. Keyin bir xil element uchun boʻlimlar atom massa raqami boʻyicha tartiblanadi.

### Kalsiy-47
47Ca beta va gamma emitterdir.

### Uglerod-11
11C pozitron — emitterdir.

### Uglerod-14
14C beta — emitterdir.

### Xrom-51
<sup>51</sup>Cr gamma- emitter.

### Kobalt-57
<sup>57</sup>Co gamma — emitterdir.

### Kobalt-58
<sup>58</sup>Co gamma — emitterdir.

### Erbium-169
<sup>169</sup>Er beta - emitter hisoblanadi.

### Ftor-18
18F — yarim yemirilish davri 109 minut boʻlgan pozitron emitterdir. U tibbiy siklotronlarda, odatda kislorod-18 dan ishlab chiqariladi va keyin kimyoviy jihatdan farmasevtikaga biriktiriladi.

### Galliy-67
<sup>67</sup>Ga gamma — emitterdir.

### Galliy-68
<sup>68</sup>Ga pozitron emitter boʻlib, yarimparchalanish davri 68 minut boʻlib, germaniy-68 ni galiy-68 generatorida elutsiya qilish yoki rux-68 ni proton bilan nurlantirish natijasida hosil boʻladi.

### Vodorod-3
3H yoki tritiy beta — emitterdir.

### Indiy-111
<sup>111</sup>In gamma - emitter.

### Yod-123
Yod-123 (I-123) gamma — emitterdir. U faqat diagnostika maqsadida qoʻllanadi, chunki uning nurlanishi yaxshi kirib boradi ammo qisqa umr koʻradi.

### Yod — 125
<sup>125</sup>I gamma — emitter boʻlib, uzoq yarimparchalanish davri 59,4 kun (tibbiyotda qoʻllanadigan barcha radioyodlarning eng uzuni). Yod-123 koʻrish uchun afzaldir, shuning uchun I-125 diagnostika uchun faqat radiofarmatsevtikani tayyorlash va uni kuzatish uchun koʻproq vaqt talab qilganda, masalan, pıhtılaşma tashxisini qoʻyish uchun fibrinogen skanerlashda qoʻllanadi. I-125 ning gamma nurlanishi oʻrtacha penetratsiyaga ega, bu saratonni mahalliy davolash uchun radioizotop kapsulalarini brakiterapiya implantatsiyasi uchun terapevtik izotop sifatida foydaliroq qiladi.

### Yod-131
131I beta va gamma emitter hisoblanadi. Qalqonsimon bez va qalqonsimon bez saratoni toʻqimalarini (qisqa masofali beta nurlanish orqali), shuningdek, MIBGda qoʻllanganda boshqa neyroendokrin toʻqimalarni yoʻq qilish uchun ishlatiladi. U gamma-kamera orqali ham koʻrish mumkin va bir vaqtning oʻzida davolanishga urinayotganda diagnostik tasvirni izlovchi sifatida xizmat qilishi mumkin. Biroq, yod-123 odatda **faqat** tasvirlash kerak boʻlganda afzallik beriladi.

#### Diagnostika

#### Terapevtik

### Temir-59
<sup>59</sup>Fe beta va gamma emitterdir.

### Kripton-81 m
<sup>81</sup>Kr<sup>m</sup> gamma - emitter.

### Lutesiy-177
<sup>177</sup>Lu beta — emitter.

### Natriy-24
<sup>24</sup>Na beta va gamma emitterdir.

### Stronsiy-89
<sup>89</sup>Sr beta — emitterdir.

### Talliy-201
<sup>201</sup>Tl gamma emitter hisoblanadi.

### Ksenon-133
<sup>133</sup>Xe gamma - emitter.

### Ittriy-90
<sup>90</sup>Y beta — emitter.

## Manbalar
* Tibbiy radionuklidlar ishlab chiqarish simulyatori — IAEA