open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arkart qal’asi

**Arkart qal’asi** (, gelsk. Caisteal na Sròine) — Shotlandiya tog‘laridagi Loh Ness ko‘li qirg‘og‘ida joylashgan o‘rta asr qal’asi. Qal’a A82 shossesida, Inverness shahridan 21 km janubi-g‘arbda va Dramnadrochit qishlog‘idan 2 km sharqda joylashgan.

Qal’aning xarobalari XIII-XVI asrlarga to‘g‘ri keladi, garchi bu qal’a ilk o‘rta asr istehkomi o‘rnida qurilgan bo‘lsa ham. XIII-asrda asos solingan Arkart qalʼasi XIV-asrda Shotlandiya mustaqillik urushlarida katta rol oʻynagan. Qal’a keyinchalik qirollikka tegishli bo‘ldi va MakDonald urug‘idan bo‘lgan Ross graflari tomonidan bir necha bor qo‘lga olindi. 1509-yilda qal’a Grant urug‘iga berildi, garchi Makdonald urug‘i qal’aga egalik qilishini daʼvo qilayotgan bo‘lsa ham. Keyingi hujumlarga qaramay, qal’a mustahkamlanib, faqat XVII-asrning o‘rtalarida yaroqsiz holga keldi. 1692-yilda Yakobit otryadi qal’ani qamal qilganda, u qisman portlatilgan va keyinchalik vayron qilingan. XX-asrda qal’a davlatga o‘tgan va jamoatchilikka ochilgan: Arkart Shotlandiyadagi eng ko‘p tashrif buyuriladigan qal’alardan biri.

Loh Nessga qaragan burunda joylashgan qal’a Shotlandiyadagi eng katta qasrlardan biridir. Qal’aning g‘arbiy tomonida joylashgan kirish joyi xandaq va tortma ko‘prik bilan himoyalangan. Bundan tashqari, qirgʻoq tomonidan qal’a qo‘sh tosh panjara bilan o‘ralgan edi. Qal’aning Shimoliy muhofazasida yoki Quyi hovlida ko‘plab binolar, jumladan, qorovulxona va qal’aning shimoliy qismidagi besh qavatli Grant minorasi deyarli buzilmay qolgan. Qal’aning tepalikda joylashgan Janubiy muhofazasi yoki Yuqori hovlisida faqat oldingi binolarning xarobalari qolgan.

Arkart qasriga tashrif buyurgan sayohatchilarning yarmidan koʻpini Loh-Ness ko‘li suvlarida yashovchi afsonaviy jonzot haqidagi dunyoga mashhur afsona oʻziga tortadi.

## Yana qarang
* Shotlandiyadagi qal’alar roʻyxati
## Manbalar


## Havolalar
* Статья о замке на Undiscoveredscotland.co.uk
* Статья о замке на Electricscotland.com
* История и архитектура Urquhart Castle (рус.)
Salavat Yulayev byusti

**Salavat Yulayev byusti** — Salavat Yulayev nomi bilan atalgan Salavat shahridagi uning haykaltaroshlik tasviri.

## Tarixi
Haykaltarosh, BASSR xalq rassomi Tamara Pavlovna Nechayeva tomonidan Salavat Yulaev byusti birinchi marta 1955-yil 23-oktabrda Salavatdagi Salavat Yulaev nomidagi bogʻda ochilgan. Yodgorlik etagida gulzor bor edi. Yodgorlik atrofida ulkan temir panjara oʻrnatilgan.

T. P. Nechayeva 1945-yildan beri Salavat obraziga koʻp marta murojaat qilgan. U uni bronzada, gipsda yoki chinnida gavdalantirgan va har safar unda tobora koʻproq yangi xususiyatlarni ochib bergan.

Salavat obrazining milliy xususiyatlari haykaltaroshga artist Arslon Muborakovning oʻziga xos qiyofasini yetkazishga yordam berdi, uning haykaltaroshlik portretida rassom ham oʻsha paytda ishlagan. Salavat va Arslonning yuzlari oʻrtasidagi oʻxshashlikni osongina taxmin qilish mumkin.

2004-yilda byust Salavat Yulaev bulvariga koʻchirildi. Poydevor balandrogʻiga almashtirildi.

## Kompozitsiya
Yodgorlik Salavat Yulaev byustidir. Yodgorlik bronzadan yasalgan. Poydevor temir-betondan yasalgan, oq rangga boʻyalgan.

Yodgorlikda „Salavat Yulaev“ deb yozilgan.

Bogʻdagi yodgorlik postamentida Salovatning jangchi va shoir ekanligini koʻrsatuvchi oʻram va ruchkali, qilich va kamonli barelyef oʻrnatilgan.

## Qiziqarli faktlar

* Yodgorlik Salavat shahrida birinchisi hisoblanadi, ayniqsa, u Boshqirdistonning milliy qahramoni Salavat Yulaevga uning nomi bilan ataluvchi shaharda oʻrnatilgani uchun alohida hurmatlanadi.
* Haykalning bir nechta versiyalari yaratilgan. 1952-yilda gipsli maketdan 3 ta bronza tasvir ishlangan. Xuddi shu yili ulardan ikkitasi Ufada (1952-yil 25-iyul) va Boshqirdistonning Salavat viloyatidagi qahramonning vatanida oʻrnatildi. Uchinchi yodgorlik 1955-yilda Pushkin koʻchasidagi Salavat nomli bogʻda ochildi. Bir qancha gipsli byustlar yasalgan.

Nechayevning Salavat haykali qahramonning tugʻilgan joyida juda mashhur. Salavat tumani markazi Maloyazdan tashqari uning nusxasi Yulayevo qishlogʻida ham bor. 1998-yilda „Yangantau“ oromgohi hududida ilgari Ufadagi Salavat nomli bogʻda turgan qahramon byusti oʻrnatildi.

* Yodgorlik tasviri tushirilgan SSSR markasi bor.

## Adabiyotlar

* Kalimullin B. G., Salavat. Planirovka i zastroyka goroda, red. N. A. Pekareva; Akad. stroitelstva i arxitekturi. SSSR M. Gosstroyizdat, 1962. 60 s.
* „Lyubimiy gorod Salavat“, 2009 god, 2000 eks. K 60-letiyu goroda Salavat.
* „Salavat“. Seriya „Goroda nashey respubliki“. Ufa. Bashkirskoe knijnoe izdatelstvo. 1965.

## Manbalar

## Havolalar

* Pamyatnik Salavatu v parke imeni Salavata Yulaeva http://img-fotki.yandex.ru/get/5311/16389044.25/0_67e22_79391082_orig
* 
* Otkritie byusta
Kirish cherkovi, Sankt-Peterburg

**Eng muqaddas Xudoning onasi ibodatxonasiga kirish cherkovi ―** yoʻqolgan ibodatxona. U Sankt-Peterburgdagi Vvedenskaya va Katta Pushkarskaya koʻchalari burchagida joylashgan edi.

## Tarixi
XVIII-asrning boshlarida Yamburgskiy va Koporskiy polklari bu joy yaqinida joylashgan edi. Bu yerda Ilyinskiy ibodatxonasi joylashgan edi. 1732-yilda cherkov oʻrnida eng muqaddas Xudoning onasi ibodatxonasiga kirishdagi polk yogʻoch cherkovi ochildi, unga 1740-yilga kelib Ilyinskiy ibodatxonasi qoʻshildi.

Uning yonida 1763-1766-yillarda Tixvin Xudoning onasining tosh cherkovi qurilgan.

1793-1810-yillarda ushbu ikki ibodatxona oʻrnida meʼmor I. M. Leim (Lem) loyihasi boʻyicha toshdan Vvedenskiy ibodatxonasi qurilgan. Ibodatxona klassitsizm uslubida qurilgan. U Tixvin va Ilyinskiy yoʻlaklari va yogʻoch qoʻngʻiroq minorasi bilan ajralib turardi. 1838-yildan ibodatxona qavmniki boʻldi.

1839-1840-yillarda meʼmor V. Y. Morgan tosh qoʻngʻiroq minorasi, ikkita ibodatxona, Voronejlik Mitrofaniyning qoʻshimcha cherkovi va Kritlik Andreyning qoʻshimcha cherkovlarini qurgan.

Ilyinskiy qoʻshimcha cherkovidan ikonostas Ilyinskiy ibodatxonasiga koʻchirilgan. Ikonostas XVIII-asrning boshlarida barokko uslubida yaratilgan.

1857-yilda ibodatxonada isitish paydo boʻldi. 1903-yilda u P. P. Vechtomov tomonidan roʻyxatdan oʻtkazildi.

1920-yillarda cherkov yangilovchilarga tegishli edi. 1932-yilda ibodatxona yopildi va buzib tashlandi va uning oʻrniga Pushkarskiy bogʻi (norasmiy ravishda Vvedenskiy maydoni) barpo etildi.

Ibodatxona nomi bilan Vvedenskaya koʻchasi nomini oldi.

Ibodatxona tarkibiga 1912-1913-yillarda A. P. Aplaksin tomonidan qurilgan daromadli uy (Vvedenskaya koʻchasi, 9) kiradi..

Cherkov (poydevor) joylashgan joy Sankt-Peterburgning Tarix va madaniyat yodgorliklarini davlat nazorati, foydalanish va muhofaza qilish qoʻmitasi tomonidan Rossiya xalqlarining aniqlangan madaniy merosi obyektlariga tegishli deb topilgan.

## Adabiyotlar

* Panov I. I. Stoletie Vvedenskoy na Peterburgskoy storone serkvi, 1806 15/VII 1906. SPb., 1906
* Antonov V. V., Kobak A. V. Svyatini Sankt-Peterburga: Ist.-serkov. ensikl. SPb., 1994. T. 1. S. 160—162.

## Manbalar

## Havolalar

* Sankt-Peterburg ensiklopediyasi
* Sankt-Peterburg ensiklopediyasi
* Eng muqaddas Xudoning onasi ibodatxonasiga kirish cherkovi.
Vladikavkaz klassik erkaklar gimnaziyasi

**Vladikavkaz klassik erkaklar gimnaziyasi** — Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Rossiya madaniy merosining aniqlangan obyekti va Shimoliy Osetiyaning madaniy merosi. U shaharning tarixiy markazida, Sereteli koʻchasi, 7-uyda joylashgan.

1880-yil 1-iyulda Vladikavkazda klassik erkaklar progimnaziyasi ochildi, 1885-yil 5-martda gimnaziyaga aylantirildi (sobiq bino saqlanib qolmagan). 1889-yilda Vladikavkaz qalʼasi yaqinidagi Krepostnaya koʻchasida shahar byudjeti hisobidan gimnaziya uchun yangi bino qurildi.

Turli yillarda gimnaziyani Yevgeniy Vaxtangov, Georgiy Sagolov, Gappo Bayev, Pavel Lisitsian, Aleksandr Kubalov, Pavel Bilaonov, Nikolay Atarovlar tamomlagan.

1923-yildan binoda 5-maktab (hozirda gimnaziya) joylashgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Tsallagov S. F., Vladikavkaz — letopis v kamne, Kniga-fotoalbom, Vladikavkaz, dizayn-studiya „Vesta“, 2008. — 136 str., ill. 320
* *Torchinov V. A.*, Vladikavkaz., Kratkiy istoriko-kraevedcheskiy spravochnik, Vladikavkaz, Severo-Osetinskiy nauchniy sentr, 1999, str. 135—136, ISBN 978-5-93000-005-0
* *Kireev F. S.*, Tsereteli — Krepostnaya/ Po ulitsam Vladikavkaza, Vladikavkaz, Respekt, 2014, str. 176—178, ISBN 978-5-906066-18-4..
Aizuvakamatsu qal’asi

**Aizuvakamatsu qal’asi** (yap. 会津若松城 aydzu vakamatsu-dzyo:) yoki Vakanatsu qal’asi (若松城 vakamatsu-dzyo:) — Fukusima maʼmuriy hududi Aizuvakamatsu shahridagi yapon oʻrta asr qal’asi. Tsuruga qal’asi (yap. 鶴ヶ城 tsuruga-dzyo:) degan nomi ham bor. Orta asr hujjatlarida „Kurokava qal’asi“ (yap. 黒川城) yoki Ayzu qal’asi (yap. 会津城 nomi bilan mashhur.

Aizuvakamatsu qal’asi Yaponiyaning milliy tarixiy yodgorliklari qatoriga kiradi.

## Tarixi
Qal’a 1384-yilda Asina Naomori boshchiligida Asina urugʻining mustahkamlangan punkti sifatida qurilgan.

1868-yilgacha u Aizu viloyatining maʼmuriy va harbiy markazi edi.

XVI-asr oxiri XVII-asr boshlarida bu istehkom navbatma-navbat Date, Gamo va Kato urugʻlari tasarrufiga oʻtgan.

Date Masamune besh yil davomida Ashina urugʻiga qarshi janglar olib bordi va 1589-yilda gʻalaba qozondi, qal’a uning mulkiga oʻtdi.

Ammo koʻpga emas, keyingi yil qal’a Toyotomi Xideyoshining mulkiga oʻtdi. 1592-yilda keyingi egasi Gamo Uzisato yetti qavatli bosh minorani qurib, qasrni taʼmirladi, unga „Tsuruga qal’asi“ nomini berdi. Biroq, bu nom oʻrnashib qolmagan va qal’a ilgarigidek „Vakamatsu qal’asi“ deb atalgan.

1643-yilda Vakamatsu qal’asi Matsudaira urugʻining qarorgohiga aylandi va 1868-yilgacha ularning tasarrufida qoldi.

Edo davri monaynida qal’a Aizu Xonning markazi boʻlgan. Bosin urushi paytida qal’a hukumat qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. Xon Aizu imperatorga qarshi kurashganligi sababli, qal’aning asosiy minorasi 1874-yilda buzib tashlangan.

1950-1960 yillarda hokimiyat va Aizuvakamatsu aholisining tashabbusi bilan qal’a qayta tiklandi.

1963-yilda qal’aning asosiy minorasi temir-betondan qurilgan.

Hozirda minoradan muzey sifatida foydalanilmoqda, yuqori qavatda shaharga qaragan kuzatuv maydonchasi joylashgan boʻlib, u yerdan shaharni tomosha qilish mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
* 
* Официальный сайт
Vladikavkaz erkaklar progimnaziyasi

**Vladikavkaz erkaklar progimnaziyasi** — Shimoliy Osetiya, Vladikavkaz shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Rossiya madaniy merosining aniqlangan obyekti va Shimoliy Osetiyaning madaniy merosi. U shaharning tarixiy qismida Miller koʻchasi, 29-uyda joylashgan.

Modern uslubidagi ikki qavatli qizil gʻishtli bino 1862-yilda qurilgan. Meʼmori nomaʼlum.

Progimnaziyada taniqli osetin arboblari: pedagog Ioram Xurumov (1860-yillarda), shoir Kosta Xetagurov (1869-1871), yozuvchi va jamoat arbobi Botirbek Tuganov (1876-1880) tahsil olgan. 1869-1870-yillarda kavkazshunos Vladimir Pfaf progimnaziyada dars bergan.

1897-yilda Aleksandrovskiy torkoʻchasida 1-real bilim yurtining yangi binosi qurildi va progimnaziya oʻquvchilari ushbu oʻquv muassasasiga koʻchirildi hamda progimnaziya yopildi. 1911-yilgacha binoda pochta-telegraf idorasi joylashgan.

Sovet davrida bu binoda savdo-iqtisodiyot texnikumi ochilib, hozirgacha faoliyat yuritib kelmoqda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Torchinov V. A.*, Vladikavkaz., Kratkiy istoriko-kraevedcheskiy spravochnik, Vladikavkaz, Severo-Osetinskiy nauchniy sentr, 1999, str. 146, ISBN 978-5-93000-005-0
* *Kireev F. S.*, Millera — Gimnazicheskaya/ Po ulitsam Vladikavkaza, Vladikavkaz, Respekt, 2014, str. 99 — 101, ISBN 978-5-906066-18-4.
Apnor saroyi

**Apnor saroyi** () — Kentdagi Meduey daryosining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan Yelizaveta I artilleriya qal’asi. U Apnor qishlogʻida, bir vaqtlar asosiy harbiy dengiz obyekti boʻlgan Chatem verfisidan daryo boʻylab qisqa masofada joylashgan. Fort verfini ham, Medueyda langar qoʻygan Qirollik dengiz floti kemalarini ham himoya qilish uchun moʻljallangan edi. U qirolicha Yelizaveta I buyrugʻi bilan 1559-1567-yillarda Angliyaning Ispaniya va boshqa Yevropa davlatlari bilan munosabatlari keskinlashganda qurilgan. Qal’a kurtina va minoralar bilan himoyalangan ikki qavatli bosh bino va daryoga chiqib turgan uchburchak artilleriya maydonchasidan iborat. Qal’aning garnizoni taxminan sakson kishidan iborat boʻlib, maksimal qurol-yarogʻi yigirma dona turli kalibrli qurolga yetgan.

Strategik ahamiyatiga qaramay, XVII-asrda qal’a va Temza va Medeyning mudofaa inshootlari jiddiy qarovsiz qolib ketdi. Gollandiya Respublikasi 1667-yil iyun oyida kutilmagan dengiz reydini amalga oshirdi va Gollandiya floti mudofaani buzishga muvaffaq boʻldi. Gollandiyaliklar ikkita harbiy kemani qoʻlga olishdi va Chatem daryosida langar qoʻygan boshqa kemalarga oʻt qoʻyishdi, bu Qirollik dengiz floti uchun eng ulkan magʻlubiyatlardan birini keltirdi. Apnor qal’asi unda taʼminot yoʻqligiga qaramasdan yuqori Medueydagi boshqa koʻplab mudofaa inshootlariga qaraganda yaxshiroq edi. Bir necha kundan soʻng, fortdan va yaqin atrofdagi artilleriya istehkomlaridan oʻqqa tutilishi gollandlarni verfning oʻzini yoqib yuborishidan oldin ularni chekinishga majbur qildi.

Reyd Meduey mudofaasining zaif tomonlarini aniqladi va oxir-oqibat qal’a artilleriya istehkomi rolini yoʻqotdi. Keyingi ikki asr davomida daryoning quyi qismida kuchliroq qurol-yarogʻ va istehkomlar bilan yangi fortlar, jumladan, kazematli ulkan fortlar qurilgan: Garrison Poynt, Hu va Darnet. Apnor qal’asi harbiy dengiz oʻq-dorilari ombori sifatida foydalanila boshlandi; bu yerda taʼmirlash va zahiralarni toʻldirish uchun Chatemga kelgan harbiy kemalar uchun katta miqdorda porox, snaryadlar va toʻplar saqlangan. U 1945-yilgacha harbiy maqsadlarda ishlatilgan. Keyinchalik, qal’a omma uchun ochildi va hozirda muzey hisoblanadi. U English Heritage fondiga tegishli va birinchi toifadagi arxitektura yodgorligi hisoblanadi.

## Yana qarang
* Angliyadagi qal’alar roʻyxati
## Manbalar


## Havolalar
* Информация для посетителей  на сайте English Heritage
* История Апнора
Vladikavkaz 1-real bilim yurti

**Vladikavkaz 1-real bilim yurti** — Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Rossiyaning madaniy merosining aniqlangan obyekti va Shimoliy Osetiyaning madaniy merosi. Ushbu binoda 1918-yilda Shimoliy Kavkaz tarixidagi birinchi oliy oʻquv yurti boʻlgan Politexnika instituti joylashgan.

Tarixiy binoning korpusi toʻliq Timiryazevskiy torkoʻchasida joylashgan, ammo asosiy binosi Kirov koʻchasida joylashgan Gorskiy universitetiga tegishli boʻlganligi sababli koʻchaning manzili ham Kirov, 37-uy koʻrsatilgan.

## Tarixi
1870-yillarda Vladikavkazda birinchi real bilim yurti tashkil etilgan boʻlib, u shahardagi birinchi oʻrta taʼlim muassasasiga aylandi. 1897-yilda maktab toʻrt yillik maktabdan olti yillik maktabga aylantirildi va oʻsha yili Moskva koʻchasi va Aleksandrovskiy koʻchasi burchagidagi oʻz binosiga koʻchdi. Yangi binoda oʻquv maydonining koʻpayishi munosabati bilan Gimnasicheskaya koʻchasida joylashgan yopiq erkaklar progimnaziyasi oʻquvchilari 1-real maktabga oʻtkazildi.

Ikkinchi qavatda uy cherkovi boʻlgan bilim yurti uyi Moskva koʻchasiga qaragan. Bilim yurti mahalliy garnizon shtab-kvartirasi binosi bilan birgalikda Moskva koʻchasidagi yagona meʼmoriy majmuani tashkil etdi. 1911-yilda talabalar soni koʻpayganidan soʻng, Aleksandrovskiy koʻchasida qoʻshimcha bino qurilishi boshlandi.

1913-yilda hozirgi kungacha saqlanib qolgan modern meʼmoriy uslubdagi binoning qurilishi yakunlandi. 1930-yillarda zamonaviy Gorskiy universiteti qurilishi paytida maktabning Moskva koʻchasiga qaragan burchak binosi, harbiy garnizon shtab-kvartirasi va oddiy Tenginskiy polki Arxip Osipov yodgorligi bilan birga vayron qilingan (hozirda I. Pliyevning byusti bu joyda joylashgan).

Vladikavkaz tarixidagi birinchi sport zali boʻlgan bir qavatli yondosh bino Aleksandrovskiy torkoʻchasidagi yangi ikki qavatli binoga taqaldi. Ikkinchi qavatdagi asosiy kirish eshigi tepasida balkonli majlislar zali bor edi. Bino tomidagi gumbazcha oʻrniga astronomik kuzatishlar uchun inshoot oʻrnatildi.

1918-yilda bino milliylashtirildi va unda Shimoliy Kavkazdagi birinchi oliy oʻquv yurti ochildi. Hozirda binoda Gorskiy universiteti kutubxonasi joylashgan.

; Boshqalar

Vladikavkazda 1909-yildan beri Qalʼa koʻchasida (sobiq Gorsko-Pushkin yotoqxonasi) joylashgan 2-real bilim yurti faoliyat koʻrsatmoqda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Tsallagov S. F., Vladikavkaz — letopis v kamne, Kniga-fotoalbom, Vladikavkaz, dizayn-studiya „Vesta“, 2008. — 136 str., ill. 320
* *Torchinov V. A.*, Vladikavkaz., Kratkiy istoriko-kraevedcheskiy spravochnik, Vladikavkaz, Severo-Osetinskiy nauchniy sentr, 1999, str. 150—151, ISBN 978-5-93000-005-0
* *Kireev F. S.*, Timiryazevskiy pereulok — Aleksandrovskiy pereulok/ Po ulitsam Vladikavkaza, Vladikavkaz, Respekt, 2014, str. 168, ISBN 978-5-906066-18-4.
Sharqiy vodoprovod stansiyasi

**Sharqiy vodoprovod stansiyasi** (ShVS) — Moskva suv taʼminoti korxonalaridan biri. Vostochniy qishlogʻi hududida joylashgan. Tashkiliy jihatdan u tarkibiy boʻlinma sifatida „Mosvodokanal“ korxonasining bir qismidir.

## Tarixi
Sharqiy suv inshooti 1937-yilda Moskva kanali bilan bir vaqtda ishga tushirilgan. 1961-yilning noyabrigacha u „Stalin suv inshooti“ deb nomlangan.

Stansiyani suv bilan taʼminlaydigan Sharqiy vodoprovod kanali suv oʻtkazish qobiliyati zahirasi bilan qurilgan boʻlib, bu 1960-yillarda stansiyaning quvvatini ikki barobarga oshirish imkonini berdi.

## Suvga ishlov berish
Stansiyaga suv Sharqiy suv kanali orqali Akulovskiy suv omboridan keladi. Foydalaniladigan Volga suvining tozaligi yil davomida koagulyatsiyaga ehtiyoj qoldirmaydi. Organik moddalar xlorlash, shuningdek (1966-yildan keyin), ozonlash orqali yoʻqotiladi.

## Yana qarang

* Moskva suv taʼminoti tarixi
* Axloq tuzatish hamda mehnat lageri va Stalin nasos stansiyasining qurilishi
* Mazuriya koʻli
* Suv muzeyi (Moskva)
* Moskva shahrini sugʻorish rejasi
* Shimoliy suv stansiyasi
* Gʻarbiy suv tozalash inshooti
* Rublevskiy gidroelektr majmuasi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Falkovskiy N. I.* Istoriya vodosnabjeniya v Rossii. — M.-L.: Izd-vo Ministerstva kommunalnogo xozyaystva RSFSR, 1947. — 309 s.
* *Nesteruk F. Ya.* Vodnoe stroitelstvo Moskvi. — M., 1950.
* Ordena Otechestvennoy voyni 1-y stepeni Vostochnaya vodoprovodnaya stansiya. / Pod redaksiey A. N. Smirnova, K. I. Tixonova, Ye. S. Shalashovoy. — M., 1993.
* Vostochniy okrug Moskvi. Istoriko-kulturnoe nasledie. / Sostavitel A. V. Bugrov. — M., GUP "Redaksiya jurnala „Moskovskiy jurnal“. Istoriya gosudarstva Rossiyskogo", 1999. — 360 s., il. — ISBN 5-87126-003-9.
* Rayon Vostochniy. 1933—2004. / Sostavitel I. Yu. Baykova. — M., 2004.

## Havolalar

* Vostochnaya vodoprovodnaya stansiya na sayte veloturistov
* Vostochnaya vodoprovodnaya stansiya MGP „Vodokanal“, Wikimapia.
Viborg harbiy gospitali

**Viborg harbiy gospitali** — Viborgdagi harbiy gospital, Petrovskiy mikrorayonida () Gospitalniy koʻchasida Oʻt oʻchiruvchilar maydoni yonida joylashgan.

## Tarixi

Rossiya harbiy garnizonlari joylashgan *Neitsitniemi* hududidagi gospital haqida birinchi manba XVIII-asrning oxiriga toʻgʻri keladi. U yogʻoch binolarda joylashgan boʻlib, ishlatilgan davrida ancha eskirgan.

1840-yillarda garnizon kasalxonasining yangi binolarini qurish Rossiya imperiyasi Harbiy vazirligining muhandislik boʻlimi meʼmori P. I. Tamanskiy loyihasi boʻyicha amalga oshirildi. 1845-yilda uning hududida avliyo Pyotr va Pavlus cherkovi qurilgan (hozir xarob holatda). 1917-yilda Finlandiya mustaqillikka erishgandan soʻng, kasalxona Finlandiya Mudofaa vazirligi tasarrufiga oʻtdi va 1918-yil iyun oyida shahar meri Magnus Gadd koʻmagida muassasa oʻz faoliyatini tikladi. 1930-yilda kasalxonada 401 ta palata, shu jumladan, 77 ta jarrohlik, 29 ta oftalmologik, 50 ta otorinolaringologiya va 50 ta ortopediya, 100 ta oʻrinli teri-venerologiya boʻlimlari mavjud edi.

1931-yilda meʼmorlar T. Elovaara va loyihasiga koʻra, 183 oʻrinli yangi bino qurildi. Asosiy kirish eshigi yonidagi fasadlarga sherlar tasviri qoplangan. Qishki urush boshlanishiga kelib, kasalxona 530 bemorni qabul qila olardi.

Qishki urush paytida kasalxona faol ishlagan va u tugagandan soʻng xodimlar, jihozlar va bemorlar Mikkeli shahriga evakuatsiya qilingan. 1940-yil iyul-avgust oylarida Laxti xalq gimnaziyasi va Viyerumaki sport maktabi negizida kasalxona Viborgda oʻz ishini davom ettirdi. 1944-yilda Sovet qoʻshinlari bosqinidan keyin, guvohlarning soʻzlariga koʻra, kasalxona binolari yarador askarlar va tinch aholi bilan toʻlib ketgan. Tez orada muassasa Lahtiga koʻchirildi.

1944-yildan hozirgi kungacha bino harbiy gospital sifatida ishlatilib kelinmoqda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Georgiyevskiy mozori (Tver oblasti)

**Novgorodka qishlogʻi yaqinidagi Georgiyevskiy mozorining ibodatxona majmuasi ―** Tver viloyatining Spirovskiy tumanidagi Novgorodka qishlogʻi yaqinida joylashgan meʼmoriy va tarixiy yodgorliklar majmuasidir. U ikkita cherkovni oʻz ichiga oladi: Georgiyevskiy tosh cherkovi (1860-yilda qurilgan) va Ilyinskiy cherkovi (1872-yilda qurilgan); darvozali panjara, tarixiy nekropol bor.

## Mozor tarixi
Mozor haqida birinchi manba 1620-yillarga toʻgʻri keladi. Biryuchevo qishlogʻi bilan mozor saroy yerlarida joylashgan edi. 1660-yillarda hududda „koreliyaliklar“ — Ladogaboʻyi Kareliya hududidan kelgan muhojirlar yashagan. Kareliya aholisi XX-asrning oʻrtalariga qadar Georgiyevskiy mozori hududida kopchilikni tashkil qilgan. 1880-yillarda cherkovda 15 qishloq, 372 xonadon, 1203 erkak va 1217 ayol, barcha kareliyaliklar bor edi.

## Majmua meʼmorchiligi
XIX-asrning oʻrtalariga qadar mozorda Georgiyevskiy yogʻoch ibodatxonalari bor edi. Georgiyevskiy tosh cherkovi qurilishining boshlanishi 1650-yilga, qurilishning yakunlanishi — 1860-yilga toʻgʻri keladi.

Maʼbad rus uslubida klassitsizm elementlari bilan qurilgan. Maʼbad besh gumbazli, ammo 2000-yillarda tomini taʼmirlash vaqtida bittasidan ayrilgan.

Ichkarida V. I. Vasnetsov freskalari asosidagi devor rasmlari qoldiqlari qolgan. Shuningdek, Mixail Tverskoy, Boris va Gleb, Nil Stolobenskiyning tasvirlari mavjud. Ikonostas qisman saqlanib qolgan.

Ikkinchi tosh cherkov 1872-yilda qurilgan. Uning ikkita taxti bor: Avliyo Ilya va taqvodor knyaz avliyo Aleksandr Nevskiyniki.

Ibodatxona majmuasi va nekropol atrofida darvozali panjara saqlanib qolgan. Kokoshnik shaklidagi uchi boʻlgan darvoza arkasi gʻishtdan qurilgan. Darvozalarda cherkov hovlisining tarixini qisqacha tavsiflovchi maʼlumotli taxtachalar mavjud. Devor choʻyan panjara va gʻisht ustunlaridan yasalgan. Janubda balandligi 1 m gacha boʻlgan tosh panjara saqlangan.

2000-yillarda taʼmirlash ishlari olib borilgan, ammo tugallanmagan.

2020-yil holatiga koʻra, ibodatxonalar ishlamaydi va yemirilishda davom etmoqda.

## Tarixiy nekropol

Mozor majmuasi XIX-XXI-asrlarda dafn etilgan keng tarixiy nekropolni oʻz ichiga oladi.

Lopakov, Yershov, Korolyovlar oilalarining tosh va metalldan qabr toshlari saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Spirovskiy rayon, selo Biryuchyovo. Xramoviy kompleks bliz s. Biryuchyovo (Bivshiy Novotorjskiy uezd)
* Novgorodka (Georgievskoe, Georgievskiy pogost bliz Biryuchevo, Gergievskiy pogost, Yegorevskiy pogost) — Georgievskaya serkov
Farishtalar shahri, Beslan

**Farishtalar shahri** — 2004-yil 1-3-sentyabr kunlari Beslanda sodir etilgan terakt paytida halok boʻlgan 266 odam dafn etilgan, Beslandagi memorial qabristonning nomi.

## Tavsifi
Qabriston hududida „Gʻam-gʻussa daraxti“ yodgorligi, Armaniston bolalari tomonidan sovgʻa qilingan xachkar va Beslandagi 1-sonli maktabga hujum paytida halok boʻlgan maxsus kuchlar jangchilariga yodgorlik oʻrnatilgan.

Nekropol hududiy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti (901-sonli) „Farishtalar shahri“ yodgorlik majmuasi tarkibiga kiradi. Yodgorlik tarkibida nekropoldan tashqari 1-maktab binosi, sport zali, maktab hududida 2004-yil 1-3-sentyabr kunlari sodir boʻlgan terrorchilik harakati natijasida halok boʻlganlarning ismlari yozilgan yodgorlik lavhalari, maxsus boʻlinmaning marhum qoʻmondoni D. A. Razumovskiy haykali va Rossiyaning yangi shahidlarining pravoslav cherkovi bor.

## Galereya

File:Gorod angelov6.jpg|Armaniston bolalari tomonidan sovgʻa qilingan xachkar
File:Gorod angelov1.jpg|Halok boʻlgan maxsus kuchlar yodgorligi
File:Gorod angelov12.jpg|Halok boʻlgan garovga olinganlarning qabrlari


## Yana qarang

* Farishtalar xiyoboni (Donetsk)

## Manbalar

## Havolalar

* Farishtalar shahri
Goslavitsa qal’asi

**Goslavitsa qal’asi** () — Goslavitsa qishlogʻidagi Goslav koʻli yuqori qismida joylashgan qal’a (1976-yilgacha — alohida qishloq), hozirda Polshadagi Buyuk Polsha voevodligining Konin shahri tarkibiga kiradi.

## Tarixi
Qal’a gotika cherkovi bilan birgalikda 1418-1426-yillarda Poznan yepiskopi Anjey Laskaja tashabbusi bilan qurilgan. Qal’a majmuasi devor bilan bogʻlangan ikkita turar-joy binosidan iborat boʻlgan. Uning atrofi mudofaa maqsadida devor va xandaq bilan oʻralgan, burchak minoralarida jang olib borish uchun boʻshliqlar jihozlangan. Arxeologik tadqiqotlar qal’a Shved toshqini paytida vayron boʻlganini koʻrsatadi. XVII va XVIII asrlarda uning yangi egalari qal’ani qaytadan barpo qilgan. 1772-yilda Yadviga Lontskaya qal’a egasiga aylangan, keyinchalik Kviletskiylar oilasi ixtiyoriga oʻtgan. 1838-yilda cherkov va qal’a oʻrtasida joylashgan omborxona qurilishi boshlangan. Qal’a qisman pivo zavodiga yoki sharob ishlab chiqarish zavodiga aylantirilgan. Qal’a tashlab ketilgan, urush tugagan yillarda xaroba holatida boʻlgan. U 1978-1986-yillarda qayta tiklangan va 1986-yil noyabr oyida Konin tuman muzeyi joylashtirilgan va tashrif buyuruvchilar uchun ochilgan.

Qal’adan unchalik uzoq boʻlmagan ochiq osmon ostidagi kichik muzey mavjud boʻlib, u yerda siz boshqa narsalar qatorida pochta tegirmonlarini ham koʻrishingiz mumkin.

## Galereya

Zamek w Gosławicach.jpg|
Gosławice Castle - 09.jpg|
Gosławice Castle - 03.JPG|
Konin zamek-002.JPG|


## Yana qarang

* Polshadagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar
Oʻzbekiston Respublikasining Faxriy yorligʻi

**O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i** bilan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari mehnat va jangovar xizmatlari, samarali davlat, ijtimoiy va ijodiy faoliyatlari uchun mukofotlanadi.
O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan O‘zbekiston Respublikasining fuqarosi bo‘lmagan shaxslar mukofotlanishi mumkin.

## Kimlarga beriladi
O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan fuqarolar bilan bir qatorda ayrim hollarda korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari, ijodiy jamoalar va harbiy bo‘linmalar, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy birliklari ham mukofotlanishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan mukofotlashga taqdim etish, mukofotlash, shuningdek uni topshirish „Davlat mukofotlari to‘g‘risida“gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan mukofotlangan shaxsga belgilangan namunadagi tegishli hujjat topshiriladi.

## Imtiyozlari
O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan mukofotlangan shaxslar bazaviy hisoblash miqdorining besh baravari miqdorida bir marta beriladigan pul mukofoti yoki shu qiymatdagi esdalik sovg‘asi oladilar.
(4-moddaning birinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 3-dekabrdagi O‘RQ-586-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son)
O‘zbekiston Respublikasining Faxriy yorlig‘i bilan mukofotlangan shaxslar qonunchilikda belgilab qo‘yiladigan imtiyozlardan foydalanadilar.

## Manbalar

## Havolalar
* O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI Davlat mukofotlari to‘g‘risida
* Prezident Rossiya elchisini faxriy yorliq bilan taqdirladi
* HUDUDIY TRENERLARGA FAXRIY YORLIQLAR TOPSHIRILDI
* Shavkat Mirziyoyev Tojikiston elchisini Faxriy yorliq bilan taqdirladi
Eski hukumat binosi (Wellington)

Tarixiy hukumat binosi yoki odatda **Eski hukumat binosi** deb atalaluvchi bu binoWellingtondagi Lambton Quayda joylashgan. U 1876-yilda qurib bitkazilgan va 1998-yilgacha dunyodagi ikkinchi eng katta yogʻoch bino boʻlgan (Yaponiyaning Nara shahridagi Todai-jidan keyin). U Yangi Zelandiya davlat xizmatini joylashtirish uchun qurilgan va hozirda u yerda Viktoriya universitetining Vellington yuridik fakulteti joylashgan. Bino Heritage New Zealand Pouhere Taonga tomonidan „I toifa“ („maxsus yoki ajoyib tarixiy joy va madaniy meros obyekti“) tarixiy joy sifatida tasniflangan, ilgari Yangi Zelandiya tarixiy joylar sharafi sifatida tanilgan.

## Tarixi

Bino 1870-yillarning boshlarida Fox vazirligi tomonidan qisman viloyat hukumatlarining bekor qilinishini kutish bilan foydalanishga topshirilgan. Dastlab binoni beton va yogʻochdan qurish rejalashtirilgan edi, ammo oʻsha paytdagi betonning narxi baland ekanligi faqat yogʻochdan qurish qaroriga olib keldi. Italiyalik, Neoklassik uslubi odatda tosh binolarning maydoni edi, shuning uchun bino toshga taqlid qilish uchun moʻljallangan. Millatning muhim ramzi sifatida, bu bino kengayib borayotgan imperiyada uning kuchi va barqarorligini yetkazishga yordam berish uchun italyan tosh saroyiga oʻxshab qurilgan. Yogʻoch mahalliy kauri boʻlib, uni takrorlash mumkin emas, chunki Yangi Zelandiyaning qolgan jamoat kauri oʻrmonlari doimiy himoyalangan. Agar bino rejalashtirilganidek toshdan qurilgan boʻlsa, u keyingi zilzilalardan omon qolmasligi mumkin edi, chunki zilzila hududi yaqinida joylashgan.

Binoda 143 ta xona, 64 ta hojatxona, 126 ta kamin va 22 ta moʻri bor. U 1876-yilda ochilganida, 22 oylik qurilishdan soʻng va 39 000 funt sterling qiymatida osonlik bilan mamlakatdagi eng katta binoga aylandi.

### Sigaretsiz siyosat
Yongʻin xavfi bilan bogʻliq xavotirlar tufayli ishchilarga ichkarida chekish taqiqlandi, bu esa dunyodagi tutunsiz siyosatga ega boʻlgan birinchi bino boʻldi.

### Foydalanishni oʻzgartirish

Eski hukumat binosi milliylikning muhim ramzi edi, chunki u Yangi Zelandiyada provintsiya hukumati tugatilgan va markaziy hukumat „nihoyat oʻz hokimiyatini tasdiqlagan“ oyda qurib bitkazildi. Binoda dastlab Vellingtonda joylashgan butun davlat xizmati hamda butun Yangi Zelandiya Vazirlar Mahkamasi joylashgan edi. Bundan tashqari, Ijroiya Kengashi 1948-yilgacha u yerda yigʻilgan. 1975-yilga kelib faqat Taʼlim boʻlimi qoldi, 1990-yilga kelib esa bino boʻsh holga keldi. 1996-yil esa bu bino Viktoriya universiteti Vellington yuridik fakulteti binosiga aylandi.

Bino yogʻochdan boʻlgani bois 2015-yil mart oyida binoga oʻt ketdi, ammo binolar minimal zarar koʻrgan.

## Yana qarang
* Qirollik koʻrgazma binosi
* Viktoriya sud binosi
* Viktoriya davlat kutubxonasi

## Manbalar

## Havolalar

* Tabiatni muhofaza qilish departamentining ''mahalliy aholi bilan tanishish'' (TVNZ) segmenti
* Google 3D ombori modeli
Vuster qal’asi

**Vuster qal’asi** () ― 1068-1069-yillarda Vusterda Urs d’Abeto tomonidan Uilyam bosqinchi topshirigʻ bilan qurilgan, hozirda yoʻq boʻlib ketgan oʻrta asr fort inshooti. Mott va beyli uslubidagi qal’a eski Anglo-Sakson shahrining janubiy tomonida joylashgan va Vuster sobori hududiga qadar choʻzilgan. Qirol qal’alari tojning mulki boʻlib, monarx nomidan konstebllar tomonidan boshqarilgan. Vusterda bu rol Boshan oilasida meros sifatida avloddan avlodga oʻtgan boʻlib, ularga shaharda katta kuch berar edi. Qal’a XII-asr va XIII-asr boshlaridagi harbiy toʻqnashuvlarda, jumladan, fuqarolik (1135-1154) va birinchi baron urushlarida (1215-1217) muhim rol oʻynagan.

1217-yilda Genrix III qal’aning katta qismini soborga qaytardi va shu bilan Boshanovlar kuchini zaiflashtirdi va qal’a sababli yuzaga keladigan harbiy tahdid xavfini kamaytirdi. 1260-yillardagi ikkinchi baron urushida qatnashgan boʻlsa-da, istehkomlarsiz Vuster qal’asi endi harbiy ahamiyatga ega emas edi. XIII-asr boshlariga kelib qal’ada Vustershir grafligining qamoqxonasi joylashdi va XIX-asr boshlarigacha bu yerda boʻldi. Vusterning shimoliy tomonida yangi qamoqxona qurilganida, endi kerak boʻlmay qolgan qal’a butunlay buzib tashlandi. Bugungi kunda Vuster qal’asidan hech narsa saqlanib qolmadi, XVI-asrdagi Edgar minorasi, qal’aga sobiq kirish joyida qurilgan sobor qorovulxonasi bundan ustisno.

## Yana qarang
* Angliyadagi qal’alar roʻyxati
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Shahar shifoxonasi, Vladikavkaz

**Shahar shifoxonasi** — Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahridagi arxitektura va shaharsozlik namunasidir. Rossiyaning madaniy merosining aniqlangan obyekti va Shimoliy Osetiyaning madaniy merosi sanaladi. Vladikavkazning birinchi fuqarolik kasalxonasi. U Titova koʻchasi, 11-uyda joylashgan bir nechta binolardan iborat. Shifoxona hududida 1942-yilda jarohatlardan vafot etgan sovet askarlarining ommaviy qabri joylashgan boʻlib, u ham madaniy meros obyekti hisoblanadi.

XX-asr boshlariga qadar shaharning oʻz shifoxonasi yoʻq edi va shahar aholisi shifoxona koʻchasida (hozirgi Titov koʻchasi) joylashgan Vladikavkaz shifoxonasida davolangan. Butun XIX-asr davomida 1808-yilda tashkil etilgan gospital Terek viloyati hududida tibbiyotni rivojlantirish markazi boʻlgan (1960-yildan boshlab sobiq gospitalda Sumsk harbiy texnikumi joylashgan). 1892-yilda shifoxona shifokorlarining tashabbusi bilan Terek tibbiyot jamiyati tashkil etildi, bu shahar aholisiga tibbiy yordam koʻrsatishni rivojlantirishda muhim rol oʻynadi. Ushbu jamiyat tashabbusi bilan 1899-yilda Gospital koʻchasida shahar shifoxonasi qurilishi boshlandi, u 1901-yilda qurib bitkazildi.

1902-yilda yetti yuz oʻrinli shahar shifoxonasining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Shifoxona majmuasi Gospitalnaya, Podgornaya va Maryinskaya koʻchalari oraligʻida joylashgan bir nechta bir qavatli binolardan iborat edi. Shifoxona shahar jamgʻarmasi tomonidan taʼminlandi. 1907-yilda shahar shifoxonani 33 ming rublga moliyalashtirdi. Shifoxonada 20 nafar shifokor ishlagan.

1980-yildan — 1-shahar klinik shifoxonasi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

** *Torchinov V. A.*, Vladikavkaz., Kratkiy istoriko-kraevedcheskiy spravochnik, Vladikavkaz, Severo-Osetinskiy nauchniy sentr, 1999, str. 135, ISBN 978-5-93000-005-0
** *Kireev F. S.*, Prospekt Mira — Aleksandrovskiy prospekt/ Po ulitsam Vladikavkaza, Vladikavkaz, Respekt, 2014, str. 169—171, ISBN 978-5-906066-18-4.
Albrextsberg qal’asi

**Albrextsberg qal’asi** () — Drezden yaqinidagi Elba daryosuning oʻng qirgʻogʻida joylashgan uchta Elba qal’asidan biri.

U 1850-1854 yillarda Prussiya klassitsizmi uslubida Prussiya qirollari Fridrix Uilgelim IV va Vilgelm I ning ukasi Prussiya shahzodasi Albrext uchun Shinkelning shogirdi arxitektor Adolf Loxse tomonidan qurilgan. Shahzoda Albrext Prussiya saroyi qarshiligiga qaramay, oʻzining birinchi rafiqasi Marianna Oranskaya-Nassauning saroy xonimi Rosaliya fon Raux bilan morganatik (ijtimoiy teng boʻlmagan) nikohda kirib, Berlindan Saksoniyaga ketgan vaqtida bu yerda yer uchastkasi sotib olgan edi.

Ota-onalari vafotidan keyin Albrextsberg qal’asida ularning oʻgʻillari, avval Fridrix, keyin Vilgelm fon Gogenau yashagan. 1914-yilda aka-ukalarining eng kichigi Fridrix vafot etgandan soʻng, kartadan katta qarzdor boʻlib qolgan Vilgelm 1925-yilda qal’ani shaharga sotishga majbur boʻldi. 1937-yildan qal’a binolaridan SA otliqlar rotasi uchun kazarma va otxona sifatida foydalanilgan. 1943-yildan qal’aning yertoʻlalari bomba tashlash vaqtlarida Drezden bolalar uylarini tarbiyalanuvchilari uchun boshpana boʻlib xizmat qilgan. Urushdan keyin boshqa Elba qal’alarida boʻlgani kabi Albrextsbergda ham Qizil Armiya boʻlinmalari joylashtirildi. 1948-yilda GDR Tashqi ishlar vazirligi tomonidan shahardan sotib olingan qal’ada „Inturist“ mehmonxonasi ochildi. 1951-yilda saroyda sovet modeli boʻyicha GDRda birinchi pionerlar saroyi ochildi.

Qal’ada qurilgan park 1930-yildan boshlab jamoat uchun ochiq. Hozirgi vaqtda qal’a binosidan turli madaniy tadbirlar uchun foydalaniladi va toʻy marosimlari uchun ijaraga olinadi.

## Manbalar


## Havolalar

* http://www.schloss-albrechtsberg.de/
Almaurol qal’asi

**Almourol qal’asi** () ― Teju daryosining oʻrtasidagi kichik qoyali orolda, () Portugaliyaning naq oʻrtasida joylashgan.

Almourol joylashgan qoyali orol qadimdan strategik ahamiyatga ega boʻlib, daryo boʻylab suv yoʻlini nazorat qiladi. Arxeologik qazishmalarga koʻra, birinchi istehkomlar bu yerda miloddan avvalgi I asrda paydo boʻlgan. Keyinchalik bu yerda avval alanlar, vestgotlar va oxir-oqibat, mavrlarning istehkomlari paydo boʻldi. Shunisi aniq maʼlumki, Portugaliyaning birinchi qiroli Afonso I Enrikesning askarlari 1129-yilda bu yerlarda paydo boʻlganida, orolda allaqachon Mavriy qal’asi mavjud boʻlgan.

Hozirgi qal’a Tampliyelar tomonidan 1160—1171-yillarda ularning asosiy qarorgohi Tomar qal’asi yaqinida qurilgan. 1312-yilda ritsarlik ordenining tarqatib yuborilishi bilan qal’a boʻsh boʻlib qoldi. XIX-asrda romantik vatanparvarlar qal’ani xarobalardan tiklashni boshladilar. Qayta qurilgan qal’aning oʻrta asr prototipi bilan umumiyligi juda oz. Shunga qaramay, u Portugaliyaning milliy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan (1910-yil 16-iyun). 1940—1950-yillarda qal’a — Salazar qarorgohlaridan biri sifatida qayta tiklandi.

## Adabiyotda
Qal’a Palmeyrin siklining eng yaxshi romanida — „Ingliz Palmeyrin yilnomasi“ da (1544-yilgacha) eslatib oʻtilgan. Qal’ada hikoyaning qahramoni Miragvarda (Miraguarda) boʻlgan edi. Aynan oʻsha joylardagi voqealar tavsifi tufayli Servantes Don Kixot kutubxonasidagi bu kitobni yoqib yuborishdan saqlashga qaror qildi: „Miragvarda qal’asidagi barcha sarguzashtlar ajoyib va mohirona oʻylab topilgan, uslubi nafis va aniq, nutqlar esa soʻzlovchilarning xarakteri va pozitsiyasiga mohirlik va did bilan moslashtirilgan“.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Мигель де Сервантес Сааведра. Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский : в 2 т. / Отв. ред. Н. И. Балашов, сост. прим. С. И. Пискунова. — Научное юбилейное издание к 400-летию «Дон Кихота Ламанчского». — М. : Наука, 2003. — Т. 1. — 719 с. — (Литературные памятники ; № 504). — 2000 экз. — ISBN 5-02-011687-4.
## Havolalar
* Официальный сайт замка Алмоурол
* Замок Алмоурол на проекте «Замки Мира»
Keysmyae Minorasi

**Keysmyae Minorasi** (Est. Köismäe yirtilgan — Arqon togʻ minorasi) — Estoniya poytaxti Tallin shahri qalʼa devorining oʻrta asr minorasi. Taqa shaklidagi minora qal’a devorining gʻarbiy qismida, Lovenshede va Plata minoralari oraligʻida joylashgan. XIV-asr meʼmorchiligi yodgorligi.

Minora oʻz nomini yaqin atrofdagi arqon toʻqish ustaxonasidan oldi.

## Tarix
1360-yilda qurilgan. Minora uch qavatli boʻlib, balandligi 13,3 metr edi. Pastki qavat omborxona edi, ikkita yuqori qavat mudofaa xonasi edi. Qal’a devoridagi yoʻlak bilan minora yogʻoch balkon bilan bogʻlangan.

1436-1437-yillarda minoraning tashqi devorlari qalinlashdi va balandligi oshdi. 16 metr balandlikka yana bir yogʻoch mudofaa qavati qoʻshildi.

Minora hozirgi 26,5 metr balandlikda 1520-yilda yana ikkita mudofaa qavati qoʻshilganda olingan. Dastlabki uch qavat omborxona sifatida ishlatila boshlandi.

1935 va 1965-yillarda minora qayta tiklandi; ikkinchi tiklanish paytida baland cherepitsali tom qurildi.

2000-yilda minora yana tiklandi. Qavatlar orasida beton qismlar quyildi, yogʻoch shiftlar taʼmirlandi, yangi zinapoyalar qurildi, plitkalarni oʻzgartirdi va qoʻllab-quvvatlovchi tuzilmani taʼmirladi. Qayta tiklash paytida qazish ishlari ham olib borildi, uning davomida toshboʻron qilingan toshlar tozalandi.

2003-yil noyabr oyidan boshlab minorada spektakllar va koʻrgazmalar oʻtkazilmoqda. Minora Tallin shaharining teatr tarkibiga kiradi.

## Yana qarang
* Tallin qal’a devorlari va minoralari
## Manbalar
Kick-in-de-Kek

**Kik-in-de-Kek** (Kiek in De Kök, quyi nemis tili oshxonaga qarang) — Tallin shahrining oʻrta asr mudofaa devorining artilleriya minorasi (komandani Tee, D. 2). XV-asr meʼmoriy yodgorligi.

Minora 1475-yilda qurilgan, balandligi 38 metr, devor qalinligi 4 metr. 1577-yilga oid toʻp yadrolari hali ham tashqi devorlarga oʻrnatilgan.

Minora oʻz faoliyati davomida Tallinga bir nechta hujumni qaytarishga muvaffaq boʻldi. Livon urushi paytida unga eng jiddiy zarar yetkazildi, 1577-yilda Ivan Grozniy qoʻshinlari Revelni qamal qilishdi.

XX-asrning tiklash ishlari minora va uning atrofini asl qiyofasiga qaytardi. Endi minora muzey va Fotogalereya sifatida ishlaydi.

## Ism
Kik-in-de-Kek nomi minoralarning eski (nemis) nomi, asosan shahar istehkomlarining bir qismi boʻlgan. Minora aholisi yaqin atrofdagi uylarning oshxonalarida nima tayyorlanayotganini koʻrish uchun oʻz nomlarini oldilar.

Ganzey Ittifoqi va zamonaviy Germaniyadan tashqaridagi minoralar Tevtonik ordeni davrida, masalan, Gdansk (Danzig) va Tallinda bu nomni oldi.

## Yana qarang
* Tallin qal’a devorlari va minoralari
## Manbalar


## Havolalar
* Официальная страница Кик-ин-де-Кёк
* TV3: Kiek in de Kökist saab aastasse 2219 (Из Кик-ин-де-Кёк можно попасть в 2219 год)
Kuldyalg minorasi

**Kuldyalg minorasi** ( — „oltin oyoq minorasi“) — Tallin qalʼasi devorining himoya inshooti; Saunatorn va Nunnatagun minoralari orasida joylashgan. XV-asr meʼmorchiligi yodgorligi.

Shahar devorining bu burchak minorasining paydo boʻlishi 1311-1320-yillarda mudofaa kamarini mustahkamlash boʻyicha ishlarning yangi bosqichi bilan bogʻliq. Daniya hukumati magistraturaga qatʼiy talablar qoʻydi: monastir hududlarini, shu jumladan ayollar-monastirni himoya qilishni taʼminlash. Qurilish xarajatlarining bir qismi monastirni qoplashi kerak edi va agar kerak boʻlsa, magistr devorni dengiz tomon yoʻnaltirishga vakolatli edi. Shu maqsadda monastirning burchagidan Toompea yonbagʻrigacha boʻlgan devor uchastkasi qurildi; monastirning gʻarbiy tomonida minora qurildi. Dizaynda bir necha bosqichlarni ajratish mumkin. Shaharning tashqi siyosatining yomonlashishi bilan bogʻliq holda, shahar devoridagi faol ishlar 1370-1372-yillarda qayta tiklandi. Minora qurilgan, qal’a devorining jangovar harakatiga ulangan oraliq qavat hosil boʻlgan. Bu yuqori qavatni koʻtarish va otish maydonini koʻpaytirish uchun ancha yuqori boʻldi.

De Gulden Voet minorasining nomi 1434-yilda paydo boʻlgan. Keyinchalik devor shimolga qarab kengaytirildi va Loevenshede minorasi qurildi Loewenschede.

Muhim oʻzgarishlar 1422-yildan keyin va 1610-yillarda, Kuldala minorasi maksimal balandligi 22,5 metrga yetganida amalga oshirildi.

Minora besh qavatli boʻlib, ichki qismi shaharga qaragan taqa shakliga ega. Yuqori qavatlar mudofaa funktsiyalariga ega edi, pastki qavatlar esa saqlash joylari sifatida ishlatilgan.

Shahar qal’a devorining tiklash ishlari 60-yillarda boshlangan. Keyin Kik-in-de-Kek, Kuldyala minorasi va Nunna minorasi tartibga keltirildi. Minora yaxshi saqlanib qolgan va hozirda uning binolaridan Kodulin yoshlar tashkiloti koʻrgazmalar va maʼruzalar uchun foydalanilmoqda.

## Adabiyotlar
* Belorussiya Litva Latviya Estoniya. Spravochnik-putevoditel. — Moskva: Iskusstvo, 1986. ISBN 5-210-00094-X.
## Manbalar
Akasaka qal’asi

**Akasaka qal’asi** (:) — Osaka prefukturasi Tinch-Akasaka qishlogʻi hududidagi yapon qal’asi. Yaponiyaning milliy tarixiy yodgorligi. Kamakura davri oxiradagi Kusunoki Masasigi qoʻzgʻolonining markazi sifatida maʼlum.

## Tarixi
1331-yilda imperator Go-Daigoning Kasaoka qal’asi samuraylar hukumat kuchlari tomonidan egallab olingandan soʻng, Kusunoki Masashige boshchiligidagi qirollik qoʻshinlari qoʻzgʻolon koʻtarib, quyi Akasaka qal’asiga () berkinib olganlar. Tayxeykining soʻzlariga koʻra, bu kichik togʻ istehkomi edi. Kusunoki bir necha hafta davomida koʻp sonli shogunat boʻlinmalari va rokuxara nazorati hujumlarini muvaffaqiyatli qaytardi. Kuchlar tugagach, qoʻzgʻolonchilarning boshligʻi qalʼaga oʻt qoʻyib, uni yashirincha tark etadi. Kamakura hukumati qoʻshinlari istehkomni egallab olishdi, ammo raqiblarni tuta olmadilar.

1332-yilda Kusunoki yana imperator Go-Daigoga sodiq qoʻshinlarni toʻpladi va Akasaka yuqori qal’asini egalladi (). U uning yonida Tibaya fortini qurdi va unga qoʻmondon Xirano Shogenni boshliq etib tayinladi. Biroq, Kamakura syogunati qoʻshinlari qoʻzgʻolonchilarning suvga kirishini toʻsib va quduqlarni zaharlab, Akasakani qayta egallab olishga muvaffaq boʻldi.

XIV-asr oʻrtalarida „yuqori“ va „pastki“ Akasaka qalʼalari atrofida Yaponiya imperatorlik uyining shimoliy va janubiy sulolalari qoʻshinlari oʻrtasida janglar boʻlib oʻtdi.

Bugungi kunda Akasaka qal’asidan hatto xaroba ham qolmagan.

## Adabiyotlar

* 新編　日本史辞典』(Yangi nashr. Yaponiya tarixi lugʻati) — 京大日本史辞典編纂会、東京創元社、1994.-P.5. )

## Havolalar

*
Yangiorqa

**Yangiorqa** – Qozogʻiston Respublikasi, Ulitov viloyati, Yangiorqa tumanining maʼmuriy markazi, temir yoʻl stansiyasi. 2020-yilgacha "Atasu" qishlogʻi deb ataldi.

## Geografik joylashuvi
Qaragʻandi shahrining janubi-gʻarbiy tomonida 200 km uzoqlikda, Jaqsi Sarisu bilan Jaman Sarisu daryolarining qoʻshilgan joyida joylashgan.

## Aholisi
1999-yil aholisi 14 281 kishini (6 864 nafari erkaklar va 7 417 nafari ayollar) tashkil qilgan boʻlsa, 2009-yil 14 265 kishini (6 958 nafari erkaklar va 7 307 nafari ayollar) tashkil qildi.

## Manbalar
Lyovenshede Minorasi

**Lyovenshede Minorasi** (Est. Loewenschede yirtilgan) — Tallin shahrining oʻrta asr qal’a devorining minorasi (Kooli koʻchasi, 7). XIV-asr meʼmorchiligi yodgorligi.

## Tarix
U XIV-asr boshlarida shahar chegarasiga kirgan hududni Avliyo Maykl monastiri bilan oʻrab olgan qal’a devorining qismida qurilgan. Qurilish 1373-yilda yakunlandi; minora diametri 10,7 m, devorlari qalinligi 1,55 m edi.

Alderman (gildiya oqsoqollari) Vinanda Lyovenshede nomi bilan atalgan. 1456-yilga kelib devorlarning qalinligi 2,3 m ga, minoraning balandligi esa 24,2 m ga oshirildi.

## Zamonaviylik
Minoraning birinchi va ikkinchi qavatlari keramika ustaxonasi uchun moʻljallangan. Yuqori qavatda 60-kishilik zal mavjud.

## Manbalar


## Havolalar
* Loewenschede torni ajalugu
Mangana minorasi

**Mangan minorasi** ― Ispaniyaning Kuenka shahridagi cmavrlar tomonidan qurilgan vayron qilingan qal’a devorining yagona saqlanib qolgan qismidir. Qadim zamonlarda u qoʻriqchi posti boʻlib xizmat qilgan. Qadim zamonlarda u kuzatuv punkti boʻlib xizmat qilgan. Endi bu yerda shaharning koʻrinishi va qarama-qarshi yonbagʻrida joylashgan Nishab qishlogʻini koʻrish oson boʻlgan kuzatuv kemasi tashkil etilgan boʻlib, unda Santyago ordeni ritsarlari tomonidan rokoko uslubida qurilgan Dominikan monastiri-san Pablo qal’asi (Convento de San Pablo, XVI-asr, hozir — Parador) joylashgan. Yaqin atrofda San-Xulian seminariyasi (1746) va Qullar monastiri (Convento de los Esclavos de La Merced) xuddi shu nomdagi cherkov joylashgan.

## Manbalar
Montale (Titano)

**Montale** yoki terza Torre (Italiya. Montale, Terza Torre) — San-Marinoning uchta minorasidan biri.

Italyan tilidan tarjima qilingan uchinchi minora. Hajmi kichik, beshburchak shaklga ega. 1320-yilda qurilishdan oldin devorlarda qolgan ikkita minoralar bilan aloqa yoʻq edi. 1479-yilgacha u qoʻshni Fyorentino qal’asida joylashgan Malatest armiyasining hujumlaridan himoya qilish uchun signal minorasi boʻlib xizmat qildi. Qal’a San-Marinoga qoʻshilgandan soʻng, minora oʻz rolini yoʻqotdi. 1743, 1817 va 1935-yillarda u qayta tiklandi. Boshqa minoralardan farqli oʻlaroq, montalga tashrif buyuruvchilarga kirish cheklangan. Minora San-Marino tangasida 1 yevrosentda tasvirlangan.

## Havolalar
* Информация о трёх башнях Сан-Марино