Birjand

**Birjand** (, shuningdek, **Bīrjand** va **Birdjand nomi bilan romanizatsiya qilingan)** — Eronning Janubiy Xuroson viloyatining markazi. Shahar oʻzining zaʼfaron, zirk, jujube va qoʻlda toʻqilgan gilam eksporti bilan mashhur. Birjand 2013-yilda 187 020 aholiga ega edi.

## Tarixi

Tarixiy adabiyotlarda shahar haqidagi ilk maʼlumot Yoqut Homaviyning (XIII asr) mashhur „*Mojem Alboldan“* kitobida uchraydi. Unda Birjand Qohistondagi eng goʻzal shahar sifatida keltirilgan. Bundan oldin Birjand shahar sifatida emas, balki qishloq birlashmasi sifatida katta va muhim oʻringa ega boʻlgan. Biroq Birjand geografik hududi Birjand shahri paydo boʻlishidan ancha oldin oʻzining tarixiy va siyosiy ahamiyatiga ega edi.

## Iqlimi
Birjand sovuq yarim qurgʻoqchil iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi *BSk*). Kunduzgi va tungi harorat oʻrtasida sezilarli farq bor. Yogʻingarchilik asosan qish va bahor oylarida kuzatiladi.

## Davlat xizmatlari

### Munitsipalitet
1310-yilda Hakim Nazariy maqbarasi yonida Birjand munitsipaliteti ochilib, 12 nafar xodim bilan faoliyatini boshlagan. Birjandning birinchi hokimi janob Afshar bo‘lib, olti yil hokimlik qilgan.

### Universiteti
1975-yilda doktor Muhammad Hasan Ganjidan soʻng Assadolloh Alam vaqf soligʻidan toʻplangan pulga Birjand oliy taʼlim instituti tashkil etildi. Ushbu universitet matematika, fizika va kimyo yoʻnalishlari boʻyicha 120 talabani qabul qilish bilan boshlangan va hozirda rasman Birjand universiteti sifatida tanilgan.

### Aeroporti
Birjand shahri va mamlakat sharqidagi siyosiy va harbiy vaziyat tufayli shahar shimolidagi 150 gektar maydonda Birjand aeroporti tashkil etilgan.

### Bojxona
Hindiston va Afgʻoniston subkontinentiga tovarlarni tashish, eksport qilish va import qilishni osonlashtirish uchun Birjand bojxona boshqarmasi tashkil etilgan. Bu bojxona oʻz faoliyatini Dareh va Gezik bojxona boʻlinmalari bilan boshlagan.

### Imom Rizo kasalxonasi
Bog‘i Anoriy nomi bilan mashhur bo‘lgan Alam oilasiga tegishli yer va vaqflardan birida Imom Rizo kasalxonasi tashkil etilgan. Bu shifoxona Birjand shahridagi bemorlardan tashqari, Xuroson viloyatining janubiy shaharlaridagi boshqa bemorlarni ham qabul qilgan.

## Taʼlim
Ayrim manbalarda XIX asr oʻrtalarida Birjanddagi Shokatiya maktabi Tehrondagi Dorilfunun bilan birga Erondagi birinchi zamonaviy davlat oliy taʼlim maktablari boʻlgan.

Shaharda quyidagi universitetlar va ilmiy muassasalar mavjud:

* Birjand universiteti 
* Birjand Texnologiya Universiteti 
* Birjand tibbiyot fanlari universiteti 
* Payame Nur universiteti 
* Birjand Islomiy Azad universiteti 
* Amaliy fan va texnologiya universiteti (janubiy Xuroson filiali)
* Tarbiati Muallim akademiyasi
* Amuzeshi Ali akademiyasi
* Amuzeshi Mudiriat Dolaty akademiyasi

## Taniqli odamlar

* Abd al-Ali al-Birjoniy XVI asr falakshunos olimi
* Hakim Nezari Quhestoniy
* Ibn Hessam Xusfiy
* Amir Shokat Ul-Molk Alam
* Amir Ali Xon Sheybani PhD, Zob Ahan Esfahan **(Esfahan Steel Company)** asoschisi va birinchi bosh direktori
* Sayid Muhammad Tadayyon
* Asadolloh Alam Pahlaviylar sulolasi davrida Eron bosh vaziri
* Sayyid G‘ulom Rizo Saidiy yozuvchi
* Muhammad Xaggou bastakor
* Sima Bina Eron milliy musiqasi xonandasi
* Ahmad Kamyabi Mask yozuvchi va taniqli teatr olimi
* Murtazo Hassanpur birinchi eronlik erkak hamshira
* Muhammad Hasan Ganji geograf
* Muhammad Ismoil Rezvoniy tarixchi
* Muhammad Rizo Hafizniya
* Gʻulom Husayn Shokouey

* Kazem Motamadnejad
* Shoh Sayid Ali Kazimi Pahlaviylar sulolasi davrida Moud va Birjanddagi rahbar
* Muhammad Husayn Oyatiy
* Sayid Hasan Tahamiy
* Ardalan Shoja Kaveh aktyor

## Manbalar