Demensiya

**Demensiya** - bu kognitiv faoliyatning yo'qolishi - fikrlash, eslash va fikr yuritish - insonning kundalik hayoti va faoliyatiga xalaqit beradigan darajada. demensiya bilan og'rigan ba'zi odamlar o'zlarining his-tuyg'ularini nazorat qila olmaydilar va ularning shaxsiyati o'zgarishi mumkin. demensiyaning zo'ravonlik darajasi inson faoliyatiga endigina ta'sir qila boshlagan eng engil bosqichdan boshlab, inson hayotining asosiy faoliyati to'liq boshqalarga bog'liq bo'lishi kerak boʻlgan eng og'ir bosqichgacha bo'ladi.

Odamlar yoshi ulg'aygan sari demensiya tez-tez uchraydi (85 va undan katta yoshdagi barcha odamlarning taxminan uchdan birida demensiyaning qandaydir shakli bo'lishi mumkin), ammo bu qarishning oddiy qismi emas . Ko'p odamlar 90 va undan keyin hech qanday demensiya belgilarisiz yashaydilar.

demensiyaning bir necha xil shakllari, jumladan Altsgeymer kasalligi mavjud. Biror kishining alomatlari turiga qarab farq qilishi mumkin.

## Demensiyaning belgilari va alomatlari
Demensiyaning belgilari va alomatlari miyadagi bir vaqtlar sog'lom boʻlgan neyronlar yoki asab hujayralari ishlashni to'xtatganda, boshqa miya hujayralari bilan aloqani yo'qotganda va o'lib ketganda paydo bo'ladi. Har bir inson qarigan sari ba'zi neyronlarni yo'qotsa-da, demensiya bilan og'rigan odamlar ko'proq yo'qotishlarni boshdan kechirishadi.

demensiyaning belgilari turlicha bo'lishi mumkin va quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

* Xotirani yo'qotish, noto'g'ri fikrlash va chalkashliklarni boshdan kechirish
* Gapirish, fikrlarni tushunish va ifoda etish yoki o'qish va yozishda qiyinchilik
* Tanish mahallada sarson bo'lish va adashish
* Pulni mas'uliyat bilan ishlatish va to'lovlarni to'lashda muammolar
* Takroriy savollar
* Tanish narsalarga murojaat qilish uchun noodatiy so'zlardan foydalanish
* Oddiy kundalik vazifalarni bajarish uchun ko'proq vaqt talab etiladi
* Oddiy kundalik faoliyat yoki voqealarga qiziqishni yo'qotish
* Gallyutsinatsiya yoki aldanish yoki paranoyani boshdan kechirish
* Impulsiv harakat qilish
* Boshqa odamlarning his-tuyg'ulariga e'tibor bermaslik
* Muvozanatni yo'qotish va harakat bilan bog'liq muammolar

Aqliy va rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan odamlar yoshi ulg'aygan sari demensiyani rivojlanishi mumkin va ularning alomatlarini tan olish ayniqsa qiyin bo'lishi mumkin. Insonning hozirgi qobiliyatlarini hisobga olish va vaqt o'tishi bilan demensiyani ko'rsatishi mumkin boʻlgan o'zgarishlarni kuzatish muhimdir.

## Demensiyaga sabab bo'ladi
Altsgeymer va shunga o'xshash demensiyalarning sabablari miyada sodir bo'lishi mumkin boʻlgan o'zgarishlarga qarab farq qilishi mumkin. Tadqiqotlar miyadagi ba'zi o'zgarishlar demensiyaning ma'lum shakllari bilan bog'liqligini aniqlagan bo'lsa-da, aksariyat hollarda asosiy sabablar noma'lum. Kamdan kam uchraydigan genetik mutatsiyalar nisbatan kam sonli odamlarda demensiyaga olib kelishi mumkin.

Hech qanday isbotlangan oldini olish bo'lmasa-da, umuman olganda, sog'lom turmush tarzini olib borish ushbu kasalliklar bilan bog'liq boʻlgan xavf omillarini kamaytirishga yordam beradi.

## Demensiyaning turlari
Demensiyaning rivojlanishiga turli xil buzilishlar va omillar yordam beradi. Neyrodegenerativ kasalliklar neyronlar va miya faoliyatining progressiv va qaytarilmas yo'qolishiga olib keladi. Hozirda bu kasalliklarni davolovchi vositalar yo'q.

demensiyaning eng keng tarqalgan besh shakli:

* Altsgeymer kasalligi , keksa odamlar orasida eng keng tarqalgan demensiya tashxisi. Bu miyadagi o'zgarishlar, shu jumladan amiloid plitalari va tau chigallari deb nomlanuvchi oqsillarning anormal to'planishi natijasida yuzaga keladi.
* Frontotemporal demensiya , 60 yoshdan kichik odamlarda uchraydigan kamdan-kam uchraydigan demensiya shakli. Bu tau va TDP-43 oqsillarining anormal miqdori yoki shakllari bilan bog'liq.
* Lyui tana demensiyasi , Lyui tanalari deb ataladigan alfa-sinuklein oqsilining g'ayritabiiy birikmasidan kelib chiqadigan demensiya shakli.
* Qon tomir demensiyasi , miyadagi qon tomirlariga zarar etkazadigan yoki miyaga qon va kislorod oqimini to'xtatadigan holatlar tufayli kelib chiqadigan demensiya shakli.
* Aralash demensiya, ikki yoki undan ortiq turdagi demensiyalarning kombinatsiyasi.

## Manbalar