B3 (toifa)

**B3** – bu tibbiy asosga ega boʻlgan Paralimpiya sportida koʻzi ojizlik uchun moʻljallangan nogironlik sporti tasnifi hisoblanadi. Ushbu toifadagi ishtirokchilarda qisman koʻrish qobiliyati mavjud boʻlib, ular 2/60 dan 6/60 gacha boʻlgan koʻrish aniqligiga ega. Ushbu tasnif para-alp changʻi sporti, paranordik changʻi sporti, koʻzi ojizlar kriketi, koʻzi ojizlar golfi, 5 kishilik futbol, goalbol va para-dzyudo kabi sport turlarida qoʻllaniladi. Shuningdek, adaptiv eshkak eshish, atletika va suzishda ham ushbu tasnifga mos keluvchi ekvivalentlar mavjud.

B3 toifasi ilk bor 1970-yillarda Xalqaro ko‘zi ojizlar sporti assotsiatsiyasi (IBSA) tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, Xalqaro Paralimpiya qo‘mitasi (IPC) tomonidan funksional va dalillarga asoslangan tizim joriy etishga harakat qilinganiga qaramay, deyarli oʻzgarishsiz qolgan. Tasniflash xalqaro darajada IBSA tomonidan olib boriladi, lekin ayrim sport turlarida, masalan, atletika va velosportda bu ishni boshqa tashkilotlar amalga oshiradi.

Ushbu toifadagi sportchilar foydalanadigan uskuna va moslamalar sport turiga qarab farqlanadi. Ular qatoriga yoʻlboshchi, yoʻl koʻrsatuvchi raylar, signal beruvchi toʻplar, qoʻl chertuvchi tayoqlar kiradi. Ayrim sport turlarida yoʻlboshchiga ruxsat etilmaydi, boshqalarida esa, masalan, changʻi yoki velosportda yoʻlboshchi zarur boʻladi.

## Taʼrifi
B3 – bu qisman koʻrish qobiliyatiga ega shaxslar uchun sport tasnifi. Xalqaro ko‘zi ojizlar sporti federatsiyasi bu toifani quyidagicha belgilaydi: „Koʻrish aniqligi 2/60 dan yuqori va 6/60 dan past yoki koʻrish maydoni 5 darajadan koʻproq, lekin 20 darajadan kam.“ Kanada Paralimpiya qo‘mitasi esa bu toifaga bunday taʼrif beradi: „10 foizdan ortiq boʻlmagan funksional koʻrish.“ Ushbu toifadagi sportchilar „koʻzoynak yordamida shakllarni ilgʻashlari mumkin“.

Baʼzi sport turlari, masalan, koʻzi ojizlar golfi, bu tasnifni „Koʻrish aniqligi 20/60 dan yuqori va 6/60 gacha yoki koʻrish maydoni 5 darajadan koʻproq, ammo 20 darajadan kam“ deb belgilaydi.

Para-sport turlarida B3 tasnifi uchun mos keluvchi boshqa ekvivalentlar:
* Adaptiv eshkak eshish – LTA-B3
* Atletika – T13 (toifa)
* Suzish – S13

IBSA xalqaro miqyosda 5 kishilik futbol, goalbol va dzyudo sport turlarida tasniflash ishlarini olib boradi.

Tasniflash jarayoni tibbiy baholashdan iborat boʻlib, koʻrish aniqligi, kontrast sezgirligi, rangni ajratish, harakatni aniqlash va koʻrish maydonini oʻlchashdan iborat. Sportchi roʻyxatdan oʻtish, rasm topshirish va tibbiy baholashga kelishdan avval rozilik formasini toʻldiradi. Zarurat tugʻilsa, tarjimon hamroh boʻlishi mumkin. Tasnif holati „tasdiqlangan“, „koʻrib chiqiladigan“, „yangi“, „mos emas“ kabi holatlarda boʻladi.

Ayrim sport turlarida tasniflash milliy darajada olib boriladi, masalan:
* Avstraliya Paralimpiya qo‘mitasi
* British Blind Sport – Buyuk Britaniyada
* United States Association for Blind Athletes – AQSHda

Atletika va velosport kabi sport turlarida esa tasniflash XPQ yoki UCI kabi tegishli xalqaro tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi and equivalent for swimming is S13..

## Sport turlari
Paralimpiya sport turlaridan quyidagilarida B3 toifasi boʻyicha bahslar oʻtkaziladi:
* Adaptiv eshkak eshish
* Atletika
* Velosport
* 5 kishilik futbol
* Goalbol
* Dzyudo
* Par-aalp changʻi sporti
* Paranordik changʻi sporti
* Suzish

Biroq quyidagi Paralimpiya sport turlarida B3 toifasi boʻyicha bahslar boʻlmaydi:

* Kamondan oʻq otish

* Basketbol,
* Bochcha
* Kyorling
* Qilichbozlik
* Muz ustida xokkey
* Powerlifting
* Regbi
* Oʻq otish
* Stol tennisi
* Tennis
* Voleybol 

Paralimpiya sport dasturidan tashqarida, bu tasnif quyidagilarda qoʻllaniladi:
* Koʻzi ojizlar golfi
* Koʻzi ojizlar uchun boʻrtma toʻp (lawn bowls)

B3 toifasida sportchilarning natijalari boshqa toifalardagiga nisbatan farq qilishi mumkin. Masalan, suzishda 100 metr erkin usulda B1 sinfi B2 va B3 ga nisbatan sezilarli darajada sustroq natija koʻrsatadi swimming, the B1 class is significantly slower than B2 and B3 classes in 100 meter freestyle. The B3 class is significantly  faster than B1 and B2 in the 100 meter backstroke..

## Tarixi
B3 tasnifi koʻzi ojizlar sport turlarining dastlabki tarixiga borib taqaladi. Dastlab, koʻrish darajasi yuqori boʻlgan sportchilarning raqobatda ustunlikka ega boʻlishi masalasi koʻtarilgan. Shu bois IBSA koʻrish aniqligiga asoslangan tasnif ishlab chiqqan.

1976-yilda ISOD koʻrish nogironligi uchun tasnif ishlab chiqdi, biroq IBSA tizimi 1980-yilga borib ommalashdi
.

2000-yillarda XPQ sportni funksional asosda baholash tizimiga oʻtishni boshladi, biroq IBSA hali ham tibbiy asosga ega tizimdan foydalanadi.

## Uskunalar

B3 toifasidagi sportchilar quyidagilardan foydalanishi mumkin:
* Yoʻlboshchi
* Yoʻl toʻsiqlari
* Signal beruvchi toʻplar
* Qoʻl urish tayoqlari (clap sticks)

Sport turiga qarab yoʻlboshchi ishlatish mumkin yoki mumkin emas. Masalan:
* T13 atletlar – yoʻlboshchisiz yugurishadi
* Velosport – tandem velosipedda yoʻlboshchi bilan qatnashiladi
* Para-alp changʻi sport turi – yoʻlboshchi oldinda yurib ogʻzaki koʻrsatmalar beradi
* Suzish – kerak boʻlsa, sportchi oʻzi bilan „tapper“ (devorga urilishdan ogohlantiruvchi odam) olib keladi

## Qoidalar
Sport turiga qarab qoidalarda baʼzi oʻzgarishlar mavjud:
* Adaptiv eshkak eshish – jamoada B3 toifasidan faqat 1 ishtirokchi boʻlishi mumkin
* Atletika – T13 yuguruvchilar uzoq masofalarda suv stansiyalaridan yordam olishi mumkin
* Kriket – 11 kishilik jamoada B3 toifasidan eng koʻpi bilan 4 kishi boʻlishi mumkin
* 5 kishilik futbol – faqat darvozabon sifatida qatnashishi mumkin
* Dzyudo – barcha toifalar (B1–B3) birga bellashadi, vazn toifalari boʻyicha ajratiladi
* Sailing – ekipaj tarkibi 5 ochko bilan cheklanadi va unda kamida 1 ayol va 1 erkak boʻlishi kerak

## Manbalar