Rus tilshunos va filologlari

**[[Rossiya|Rus]] [[Tilshunoslik|tilshunoslari]] va [[Filologiya|filologlarining]] ushbu roʻyxatiga** Rossiya Federatsiyasi, Sovet Ittifoqi, Rossiya imperiyasining  taniqli tilshunoslari kiradi.

## Alifbo ro'yxati

### A

* **Vasiliy Abaev**, taniqli eron tillari tadqiqotchisi.
* **Solomon Adlivankin**, sovet tilshunosi, Perm derivatologiya maktabining asoschisi, Akchim shevasi lugʻatini tuzishda ishtirok etdi.
* **Vladimir Admoni**, tilshunos, adabiyotshunos, tarjimon va shoir, grammatika nazariyasi, tarixiy va zamonaviy nemis sintaksisi ustida ishlagan, 1964- yilda sudda Iosif Brodskiyni himoya qilgan.
* Yetakchi rus folklorshunosi **Aleksandr Afanasyev** 600 dan ortiq rus ertaklarini yozib, nashr etdi. Bu hozirgacha dunyodagi  eng katta xalq ertaklari toʻplamidir.

### B

* **Ivan Boduin de Kurtene**, fonema tushunchasi va almashinishlarni tizimli tahlil qilish ishlari hammuallifi, sinxron tahlil va matematik tilshunoslikning kashshofi.
* **Viktor Bayda**, kelt va german tillarini  tadqiq qilgan tilshunos.
* **Aleksandr Belskiy**, adabiy tanqid boʻyicha sovet mutaxassisi, taniqli anglikist, Perm davlat universitetining filologiya fakulteti asoschisi, PDU chet el adabiyoti fakulteti asoschisi.
* **Otto fon Böhtlingk**, taniqli hindshunos va sanskrit grammatikasi
* **Fyodor Buslaev**, filolog va folklorshunos, qiyosiy adabiyot mifologik maktabining vakili
* **Yakov Brandt**, sinolog

### D

* **[[Vladimir Dal]]**, 19-asrning eng buyuk rus tili leksikografi, folklorshunos va turkolog, *Jonli buyuk rus tilining izohli lug'ati* muallifi.
* **Vladimir Dybo**, Moskva qiyosiy tilshunoslik maktabining asosiy vakili

### E

* **Tamara Erofeyeva** , «Shahar tilini ijtimoiy lingvistik o'rganish» maktabi rahbari, Perm davlat milliy tadqiqot universitetining umumiy va slavyan tilshunosligi  kafedrasi qoshidagi ijtimoiy- va psixolingvistika maktabi  mudiri, Rossiya oliy taʼlimining faxriy arbobi.

### G

* **Dmitriy Gerasimov**, oʻrta asr tarjimoni, diplomat va filolog, Yevropa Uygʻonish davri olimlaridan biri.

### H

* **Eugene Helimski-** qiyosiy tilshunos.

### I

* **Vladislav Illich-Svitich**, nostratik tilshunoslik va Moskva qiyosiy tilshunoslik maktabining asoschisi
* **Vyacheslav Ivanov**, hind-yevropa konsonantizmining glottal nazariyasi asoschisi

### J

* **[[Roman Yakobson]]**, adabiyot nazariyotchisi va XX asrning taniqli tilshunosi, fonologiyaning asoschisi, slavyan tilshunosligiga koʻplab hissa qoʻshgan, Jekobsonning aloqa modeli muallifi.

### K

* Taniqli sinolog **Pyotr Kafarov** xitoy tilining kirillizatsiyasini ishlab chiqdi, koʻplab bebaho qoʻlyozmalarni, jumladan, *[[Moʻgʻullarning maxfiy tarixi|"Mo'g'ullarning maxfiy tarixi"]]* ni topdi va nashr etdi.
* **[[:ru:Казарцев, Евгений Вячеславович|Evgeniy Kazartsev]]**, taniqli slavist, germanist, qiyosiy oʻlchov va prosodiyani ishlab chiqdi.
* **Aleksandr Kibrik, taniqli tipolog** va kavkazolog.
* **Andrey Kibrik**, lingvistik tipologiya, kognitiv lingvistika, nutq tahlili va atabaskan tillari boʻyicha mutaxassis.
* **Valeriya Kirpichenko**, tilshunos, tarjimon, arab adabiyoti mutaxassisi, Rossiya Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti professori
* **Yuriy Knorozov**, tilshunos, epigraf va etnograf, qadimgi mayya yozuvini shifrlagan, hind yozuvi uchun shifrlashni taklif qilgan.
* **Rimma Komina**, adabiy tanqid boʻyicha sovet va rus mutaxassisi, Perm davlat universiteti filologiya fakulteti dekani (1977-1982)
* Taniqli tilshunos va til faylasufi, german tillari va ingliz grammatikasiga ixtisoslashgan **Andrey Korsakov** nutq tizimining qismlari va sintaktik kategoriyalarni falsafiy tushunish uchun falsafiy fikrlashni taklif qildi.
* **Margarita Kojina**, sovet va rus tilshunosi, stilistika boʻyicha mutaxassis, Perm funksional stilistika maktabining asoschisi.
* **Nikolay Krushevskiy**, fonema tushunchasi va almashinishlarni tizimli tahlil qilish hammuallifi.

### L

* Indologiyaning kashshofi **Gerasim Lebedev** Yevropaga bengal yozuvini  tanitdi, Hindistonda Yevropa uslubidagi birinchi drama teatriga asos soldi.
* **[[Dmitriy Lixachev|Dmitriy Lixachov]]**, qadimgi Sharqiy slavyan tili va adabiyoti boʻyicha XX asrning yirik mutaxassisi.
* **[[Mixail Lomonosov]]**, polimate olim va rassom eski cherkov slavyan tilini xalq tili bilan birlashtirib, rus adabiy tilini isloh qilgan grammatikani yozgan.
* **Nikolay Lvov**, sanʼatshunos va olim, rus xalq qoʻshiqlarining birinchi muhim toʻplamini tuzdi, epik qoʻshiqlarni nashr etdi.

### M

* **[[Sergey Malov]]** turkolog, turkiy alifbolarni tasniflagan, qadimiy oʻrxun yozuvini shifrlagan .
* **[[Nikolay Marr|Nikolas Marr]]** tilning kelib chiqishi haqidagi soxta-lingvistik *yafet nazariyasini* ilgari surdi.
* **Igor Melchuk-** strukturaviy tilshunos, " Ma'no-matn nazariyasi " muallifi.
* Filolog va tilshunos **Anatoliy Moskvin** 2011- yilda uyida 26 nafar mumiyalangan yosh ayolning jasadi topilganidan keyin hibsga olingan edi.
* **Leonid Murzin**, sovet va rus tilshunosi, Perm derivatologiya maktabining rahbari. Dinamik tilshunoslik institutiga asos solgan
* **Vladimir Myuller**, tilshunos va leksikograf, mashhur inglizcha-ruscha lugʻat muallifi.

### N

* **Sergey Nikolaev**, uzoq masofali qiyosiy tilshunos
* **Semyon Novgorodov**, yakut siyosatchisi va tilshunosi, yozma yakut tilini yaratuvchisi ( saxa yozuvlari )

### O

* **[[Sergey Ojegov|Sergey Ozhegov]]**, rus tilining eng keng tarqalgan izohli lugʻati muallifi.

### P

* **Ilia Peiros**, avstriyalik tillar boʻyicha ishlari bilan mashhur boʻlgan uzoq muddatli qiyosiy tilshunos
* 14-asr missioneri **Permlik Stefan** Komi Permyaklarni nasroniylikka qabul qildi va eski Permik yozuvini ixtiro qildi.
* **[[Yevgeniy Polivanov]]**, tilshunos, sharqshunos va poliglot, yapon tilining kirilizatsiyasini ishlab chiqdi.
* **Nikolas Poppe**, taniqli oltoy tillari tadqiqotchisi
* **Vladimir Propp**, formalist olim, xalq ertaklari va mifologiyasining yirik tadqiqotchisi
* **Tatyana Proskuryakova**, mayyachi olim va arxeolog, qadimgi mayya yozuvini shifrlagan.

### R

* **Jorj de Rerich**, 20-asrning yirik tibetologi

### S

* **Frans Anton Schiefner**, taniqli tibetolog, Fin va Kavkaz tillari tadqiqotchisi
* **Isaak Yakob Shmidt**, moʻg'ul tilining birinchi tadqiqotchisi
* **Aleksey Shaxmatov**, matnshunoslik asoschisi, 20-asr rus orfografiyasining yirik islohotlarini tayyorladi, qadimgi rus va oʻrta asr rus adabiyotini tizimli tadqiq qilishda kashshof boʻldi.
* **Lev Shcherba**, fonetolog va fonolog, *glokaya kuzdra* iborasining muallifi
* Indolog **Fyodor Shcherbatskoy** Gʻarbda Buddist falsafasini ilmiy oʻrganishni boshladi.
* **Vitaliy Shevoroshkin**, uzoq masofali qiyosiy tilshunos
* **Ivan Snegiryov**, rus maqollarining dastlabki yigʻuvchisi va lubok nashri tadqiqotchisi
* **Ljubov Sova (Aksenova)**, strukturaviy tilshunos va afrikashunos, analitik tilshunoslik muallifi
* 19-asrning etakchi **slavyanchi Izmail Sreznevskiy** *Codex Zographensis* , *Codex Marianus* va *Kiev fragmentlarini* nashr etdi.
* **Georgiy Starostin**, Sergey Starostinning oʻg'li va uzoq muddatli qiyosiy tilshunos tadqiqotchi
* Oltoy tillari nazariyasining taniqli tarafdori **Sergey Starostin** dene -kavkaz tillari makro oilasini taklif qildi, bir qator Yevroosiyo proto-tillarini qayta tikladi.

### T

* **Vasiliy Tatischev**, geograf, etnograf va tarixchi, rus tilining birinchi ensiklopedik lugʻatini tuzdi.
* **Chukchi Tenevil**, chukchi tili uchun yozuv tizimini yaratgan .
* **Nikolay Trubetzkoy**, fonologiyaning asosiy ishlab chiquvchisi va morfofonologiya ixtirochisi,  fonemani aniqlagan, Praga strukturaviy tilshunoslik maktabining asoschisi.

### U

* **Dmitriy Ushakov**, *rus tilining akademik tushuntirish lug'ati* muallifi

### V

* **Matrena Vaxrusheva**, tilshunos va filolog, birinchi mansi-ruscha lugʻatni yozgan va Mansi adabiyoti va Mansi tili uchun orfografiyani rivojlantirishda kashshof boʻlgan.
* **Maks Vasmer**, etakchi hind-evropa, fin-ugr va turkiy etimolog, rus etimologik lugʻati muallifi.
* **Viktor Vinogradov**, tilshunos va filolog, Rus tili instituti asoschisi
* *Eski slavyan cherkovi* atamasini yaratgan **Aleksandr Vostokov** rus grammatikasining kashshof tadqiqotchisi *Ostromir Injilini* (eng qadimgi Sharqiy slavyan kitobi) kashf etdi.

### Z

* **Andrey Zaliznyak**, ruscha fleksiyaning keng qamrovli tizimli tavsifi muallifi, qadimgi Novgorod lahjasi va qayin poʻstlogʻi hujjatlarining taniqli tadqiqotchisi *Igorning yurishi haqidagi ertakning* haqiqiyligini isbotlagan.
* **[[Lyudvik Zamengof|LL Zamenhof]]** , esperanto ixtirochisi, u eng keng tarqalgan xalqaro yordamchi sunʼiy til

## Yana qarang

* Tilshunoslar roʻyxati
* Rossiya olimlari roʻyxati
* Rossiya tarixchilari roʻyxati
* Sovet Ittifoqi tilshunosligi
* Moskva qiyosiy tilshunoslik maktabi
* rus tili
* rus adabiyoti
* Rossiyada fan va texnologiya

## Manbalar