Rossiyada taʼlim

**Rossiya Federatsiyasida taʼlim** – bu ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan va inson, oila, jamiyat va davlat manfaatlarini koʻzlab amalga oshiriladigan yagona maqsadli taʼlim va tarbiya jarayoni, shuningdek, olingan bilimlar, koʻnikmalar majmuidir. Qadriyatlar, tajriba va malakalar, shaxsning intellektual, maʼnaviy, axloqiy, ijodiy, jismoniy va (yoki) kasbiy rivojlanishi, uning taʼlim ehtiyojlari va manfaatlarini qondirish uchun maʼlum hajm va murakkablik aks etuvchi maskan nazarda tutiladi.

Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining 43-moddasiga muvofiq ravishda, Rossiya fuqarolari majburiy bepul umumiy taʼlim va tanlov asosida bepul oliy taʼlim olish huquqiga ega sanaladi.

## Rossiyada taʼlim tarixi
Rossiya taʼlim tizimining shakllanishining boshlanishi Kiyevdagi Vladimir Svyatoslavich va Novgoroddagi Yaroslav Donishmandning knyazlik sudlari qoshidagi maktablar (maktablar) deb hisoblanishi kerak, bu boshqa knyazlar sudlari huzurida maktablar yaratish uchun namuna boʻlgan edi. Knyazliklarning poytaxtlarida va monastirlarda maktablar ochildi. Maktablarda savodxonlik va chet tillari oʻqitildi. 1086-yilda Kiyevda ayollar uchun birinchi maktab ochiladi.

Qadimgi Rossiyada aholining taʼlim va savodxonligi keng tarqalgani qayin poʻstlogʻi harflari va cherkovlar devorlaridagi graffitilardan dalolat beradi.

Birinchi oliy taʼlim muassasasi 1687-yilda slavyan-yunon-lotin akademiyasi edi. XVIII asrda birinchi rus universitetlari – Sankt-Peterburg Fanlar Akademiyasi qoshidagi Akademik universitet (1724-yil) va Moskva universiteti (1755-yil) tashkil etildi. Buyuk Pyotr hukmronligi davridan boshlab muhandislarni tayyorlashga qaratilgan texnik taʼlim muassasalarini faol yaratish boshlandi.

Rossiyadagi birinchi gimnaziya 1726-yilda ochilgan Sankt-Peterburgdagi Akademik Gimnaziyadir hisoblanadi.

Davlat ayollar taʼlimining boshlanishi 1764-yilda, Smolniy zodagon qizlar instituti tashkil etilganda, keyingi yili „mayda burjua qizlari“ boʻlimi ochilganda, gubernatorlar, uy bekalari va enagalarni tayyorlagan deb hisoblash kerak boʻladi. Shundan keyin zodagon ayollar uchun xususiy pansionatlar tashkil etila boshlandi.

1779-yilda Moskva universitetining raznochinny gimnaziyasida Rossiyadagi birinchi pedagogik taʼlim muassasasi boʻlgan oʻqituvchilar seminariyasi ochildi.

XlX asr boshlarida Rossiyada taʼlim tizimi oʻzgarishlarga uchradi. 1804-yilgi nizomga koʻra, taʼlimni cherkov maktablari, okrug maktablari, viloyat gimnaziyalari va universitetlarida ketma-ket olish mumkin edi. Birinchi ikki turdagi maktablar bepul va sinfsiz edi. Bundan tashqari, Muqaddas Sinod yurisdiktsiyasi ostida ilohiyot maktablari va seminariyalar, Empress Maryam institutlari boʻlimining xayriya maktablari va Harbiy vazirligining taʼlim muassasalari mavjud edi.

Vasiylar boshchiligidagi oʻquv okruglari tuzildi, tuman taʼlim tizimiga universitet rahbarlik qildi.

Nikolay I davrida, dekabristlar qoʻzgʻolonidan soʻng, taʼlim yanada konservativ boʻladi. Maktablar oliy oʻquv yurtlari tasarrufidan chiqarilib, Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tayinlangan oʻquv okrugi ishonchli boshqaruvchisiga bevosita boʻysundirilgan boʻlgan edi. Xususiy taʼlim muassasalari yopiladi yoki oʻz oʻquv dasturlarini davlat maktablari va gimnaziyalaridagi oʻquv jarayoniga muvofiqlashtirish uchun oʻzgartirilgan edi. Oliy oʻquv yurtlari muxtoriyatdan mahrum qilindi, rektorlar va professorlar Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tayinlana boshladi.

Aleksandr II ning islohotlari davrida universitetlarda – ayollar uchun universitet dasturlari boʻyicha taʼlim beradigan tashkilotlarda ayollar uchun oliy kurslar yaratila boshlandi (garchi buni hali oliy maʼlumot deb atash mumkin emas). Birinchi bunday kurslar 1869-yilda ochilgan edi. Oliy ayollar kurslari oliy oʻquv yurti maqomini 1917-yil inqilobidan biroz oldin oldi.

1864-yilda Boshlangʻich maktablar toʻgʻrisidagi nizom boshlangʻich taʼlimning umumiy mavjudligi va sinfsizligini joriy qiladi.

Oʻrta taʼlim muassasalarining oʻzi, klassik gimnaziyalar va real maktablarga boʻlingan edi. Kirish imtihonlarini muvaffaqiyatli topshirgan har bir kishi ularga kirishi mumkin boʻlgan edi. Oliy oʻquv yurtlariga faqat klassik gimnaziyani bitirganlar va klassik gimnaziya kursiga imtihon topshirganlar kirishlari mumkin edi. Real maktab bitiruvchilari boshqa oliy oʻquv yurtlariga (texnika, qishloq xoʻjaligi va boshqalar) oʻqishga kirishlari mumkin boʻlgan edi.

1863-yilda universitetlarga avtonomiya qaytarildi, talabalarni qabul qilishdagi cheklovlar olib tashlanadi.

Taʼlim tizimida (vasiylik va pedagogik kengashlar) jamoatchilikning roli sezilarli darajada oshdi.

Oktyabr inqilobidan keyin taʼlim tizimida tub oʻzgarishlar yuz berdi. RSFSR Xalq Komissarlari Kengashining 1917-yil 11-dekabrdagi qarori bilan barcha taʼlim muassasalari RSFSR Xalq Maorif Komissarligining yurisdiktsiyasiga oʻtkazildi. Xususiy taʼlim muassasalari taqiqlandi, taʼlim sinfsiz va ommaviy boʻldi.

Sovet hukumati uchun taʼlim sohasidagi asosiy vazifa aholining ommaviy savodsizligini yoʻq qilish edi, uning qarori 1919-yil 26-dekabrdagi „RSFSR aholisi oʻrtasida savodsizlikni tugatish toʻgʻrisida“ gi qaror boʻlgan edi. Farmon bilan RSFSR Xalq Maorif Komissarligi qoshida Savodsizlikni yoʻq qilish boʻyicha Butunrossiya Favqulodda Komissiyasi tuziladi, u ushbu yoʻnalishdagi barcha ishlarni olib boriladi. Kattalar maktablari va savodxonlik markazlari faol ochiladi, oʻquv adabiyotlarini nashr etish koʻpayadi.

1923-yilda Butunrossiya Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va RSFSR Xalq Komissarlari Sovetining qoʻshma qarori bilan oʻrta maktab va universitetlarda toʻlov joriy etiladi. Fuqarolarning ayrim toifalari – harbiylar, oʻqituvchilar, dehqonlar, nogironlar, ishsizlar, nafaqaxoʻrlar, davlat stipendiyalari egalari, SSSR Qahramonlari va Sotsialistik Mehnat Qahramonlari bu toʻlovdan ozod qilinadi. Universitetlarda bepul oʻrinlar chegarasi belgilangan edi. Kommunistik oliy oʻquv yurtlarida, ishchi fakultetlarida va pedagogika texnikumlarida oʻqish toʻlovlari undirilmaydi. Oʻqish toʻlovlari 1950-yillargacha davom etdi.

1977-yilgi Konstitutsiyaga muvofiq, SSSRning barcha fuqarolariga bepul oliy va oʻrta maxsus taʼlim olish huquqi kafolatlagan edi. Oliy oʻquv yurtlarining kunduzgi boʻlimlarida, shuningdek, oʻrta maxsus taʼlim muassasalarida tahsil olgan barcha aʼlochi talabalarga davlat stipendiyalari olish huquqi kafolatlangan edi. Shuningdek, davlat taqsimlash tizimi orqali oliy oʻquv yurti va oʻrta maxsus oʻquv yurtining har bir bitiruvchisi mutaxassisligi boʻyicha bandligini kafolatlaydi.

1990-yillardan boshlab Rossiya taʼlimida islohotlar amalga oshirilgan edi. Uning asosiy yoʻnalishlari xususiy taʼlim muassasalarini rivojlantirishga eʼtibor qaratilishi, fuqarolarning oʻz taʼlimini moliyalashtirishda ishtirok etishi, oliy oʻquv yurtlari va texnikumlar bitiruvchilarini ish bilan taʼminlashda davlat kafolatlari tizimini bekor qilish, taʼlim muassasalari faoliyatini qisqartirish boʻladi. Kasb-hunar maktablari, oʻquvchilar shaxsini rivojlantirish, bilim, koʻnikma va malakalarni (kompetentsiyalarni) shakllantirish, taʼlim dasturlari uzluksizligi va taʼlim makonining birligi uchun taʼlimni standartlashtirish, oliy taʼlimning koʻp bosqichli tizimiga oʻtish boʻlgan. maktabdagi bitiruv imtihonlari va oliy oʻquv yurtlariga kirish imtihonlarini birlashtirish shakli sifatida yagona davlat imtihonini joriy etish.

Rossiya Federatsiyasida taʼlim sifatining pasayishi, talabalarning chet elga taʼlim olish uchun ketishi Rossiyadagi taʼlim inqirozining bir qismidir.

## Rossiya Federatsiyasida taʼlim tizimi
Rossiyada taʼlim tizimiga quyidagilar kiradi:

* taʼlim standartlari va federal davlat talablari;
* har xil turdagi, daraja va yoʻnalishdagi taʼlim dasturlari;
* taʼlim faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, oʻqituvchilar, oʻquvchilar va voyaga etmagan oʻquvchilarning ota-onalari (qonuniy vakillari);
* taʼlim sohasidagi boshqaruv organlari (federal darajada, federatsiya sub’ektlari darajasida va munitsipal darajada), ular tomonidan tashkil etilgan maslahat, maslahat va boshqa organlar;
* taʼlim faoliyatini taʼminlovchi, taʼlim sifatini baholovchi tashkilotlar;
* yuridik shaxslarning birlashmalari, ish beruvchilar va ularning birlashmalari, taʼlim sohasida faoliyat yurituvchi jamoat birlashmalari.

## Davlat nazorati
Binolar va taʼlim muassasalari hududlarining holati va saqlanishi ustidan davlat sanitariya nazorati Rospotrebnadzorga SP 2.4.3648-20 asosida tasdiqlangan bolalar va yoshlarni taʼlim va oʻqitish, dam olish va reabilitatsiya qilish tashkilotlari uchun sanitariya-epidemiologiya talablari asosida tayinlangan. Rossiya Federatsiyasi Bosh Davlat sanitariya vrachining 2020-yilning 29-sentyabridagi 28-sonli qarori bilan.

Taʼlim va ilmiy faoliyatda davlat nazorati Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2018-yil 28-iyuldagi N885 qarori asosida Rosobrnadzorga yuklangan.

## Rossiya Federatsiyasida taʼlim turlari va ularning boʻlinishi

Taʼlim umr boʻyi (uzluksiz taʼlim) taʼlim olish huquqini amalga oshirish imkoniyatini taʼminlaydigan umumiy taʼlim, kasb-hunar taʼlimi, qoʻshimcha taʼlim va kasb-hunar taʼlimiga kabilarga boʻlinadi.

Rus taʼlimi quyidagilarga boʻlinadi:

* umumiy taʼlim uchun;
* kasb-hunar taʼlimi uchun;
* qoʻshimcha taʼlim uchun;
* kasbiy taʼlim uchun.

Ushbu taʼlim tizimi butun umr davomida taʼlim olish huquqini (umr boʻyi taʼlim) amalga oshirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

Rossiya Federatsiyasining 1992-yildagi „Taʼlim toʻgʻrisida“ gi qonuni va 1996-yildagi „Oliy va oliy oʻquv yurtidan keyingi kasbiy taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonuni bilan qabul qilingan taʼlim boʻlinmasidan asosiy farqi taʼlim darajalarini qayta guruhlash boʻlgan edi. Maktabgacha taʼlim endilikda umumtaʼlim darajasiga aylandi, aspirantura (ad’yunktura) taʼlim dasturlari, rezidentura va assistentlik-stajirovka dasturlari endi oliy taʼlim darajasi boʻlib, oliy oʻquv yurtidan keyingi kasbiy taʼlimni emas, balki yuqori malakali kadrlar tayyorlashni nazarda tutadi. taʼlimning alohida turi sifatida mavjud boʻlishni toʻxtatgan. Shunday qilib, endi Rossiya Federatsiyasidagi taʼlim tizimi quyidagicha koʻrinadi:

* umumiy taʼlim:
** maktabgacha taʼlim;
** boshlangʻich umumiy taʼlim;
** asosiy umumiy taʼlim;
** oʻrta (toʻliq) umumiy taʼlim;
* kasbiy taʼlim:
** oʻrta kasb-hunar taʼlimi;
** oliy maʼlumot – bakalavriat; mutaxassislik
** oliy maʼlumot – magistratura;
** oliy taʼlim – yuqori malakali kadrlar tayyorlash;
* qoʻshimcha taʼlim:
** bolalar va kattalar uchun qoʻshimcha taʼlim;
** qoʻshimcha kasbiy taʼlimq;
* kasbiy taʼlim.

### Yakuniy davlat attestatsiyasi
Asosiy umumiy taʼlim bosqichining oxirida Rossiyadagi maktab oʻquvchilari matematika, rus tili va talaba tanlagan ikkita fan boʻyicha asosiy davlat imtihonlarini (OGE) topshirib va oʻtadilar. Imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan talabalarga asosiy umumiy taʼlim toʻgʻrisidagi guvohnomalar ularga beriladi.

Umumiy taʼlimni muvaffaqiyatli yakunlash (va oliy oʻquv yurtlariga kirish) uchun maktab oʻquvchilari yagona davlat imtihonlarini (USE) topshiradilar. Rus maktabini bitirganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani olish uchun rus tili va matematika boʻyicha yagona davlat imtihonlari majburiydir. 2025-yilda Rossiya tarixini ham bitiruvchilar uchun majburiy fanlar qatoriga kiritish rejalashtirilgan.

## Taʼlim shakllari
Rossiyada taʼlimning uchta asosiy shakli mavjud:

* toʻliq ish kuni (kunduzi);
* yarim kunlik (kechqurun);
* yozishmalar.

Muayyan taʼlim shaklida taʼlim olishga cheklovlar taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari va (yoki) taʼlim standarti bilan belgilanishi mumkin boʻlgan.

Taʼlim tashkilotlarida oraliq va davlat yakuniy attestatsiyasidan oʻtish huquqiga ega boʻlgan holda eksternal taʼlim (oʻz-oʻzini oʻtish tizimi) va oilaviy taʼlim shaklida ham taʼlim olish mumkin.

Oʻrta maktab dasturlari boʻyicha bolaning oilaviy taʼlimini tashkil qilish uchun ota-onalar kompensatsiya olish huquqiga ega, uning miqdori bola oʻqiyotgan Rossiya Federatsiyasi sub’ektining qonuni bilan belgilanadi. Rossiya Federatsiyasi sub’ektlarining aksariyati ota-onalarga oilaviy taʼlim uchun hech qanday kompensatsiya toʻlamaydi. 2018-yil holatiga koʻra, Omsk viloyati taʼlim vaziri Tatyana Dernovaning soʻzlariga koʻra, Rossiyaning faqat beshta mintaqasida ota-onalar oʻz farzandlarining oilaviy taʼlimi uchun tovon oladilar. Shunday qilib, Omsk viloyatida 2018-yil holatiga koʻra, bunday kompensatsiya mavjud boʻlib, 7816 rubl miqdorida toʻlangan, oyiga 11724 rublgacha belgilangan, oyiga esa (sinflariga qarab) toʻlangan. Oilaviy taʼlim uchun kompensatsiyaning joriy etilishi oʻz farzandlariga ushbu shaklda taʼlim berishni xohlaydiganlar sonini keskin oshirdi. Agar 2013-yilda (kompensatsiya joriy etilganda) Omsk viloyatida oilaviy formada 7 bola boʻlsa, 2018-yilda 1200 ga yaqin bola bor edi.

Ushbu huquqni amalga oshirishda va Rossiyaning butun taʼlim tizimidagi munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy huquqiy hujjat 2012-yil 29-dekabrdagi 273-FZ-sonli „Rossiya Federatsiyasida taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonunidir. Taʼlim sohasidagi ayrim masalalarni (toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita) tartibga soluvchi boshqa federal qonunlar ham qabul qilinishi mumkin boʻlgan. „Rossiya Federatsiyasida taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonuniga muvofiq, federal darajada, Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmonlari, Rossiya Federatsiyasi Hukumatining qarorlari va farmoyishlari, Taʼlim va fan vazirligining normativ hujjatlari va xatlari shuningdek, taʼlim tashkilotlariga mas’ul boʻlgan federal idoralarning hujjatlari, ikkinchisining ishi toʻgʻrisida.

* Tarmoq taʼlimi haqida. Taʼlim dasturlarini amalga oshirishning tarmoq shakli – taʼlim faoliyati bilan shugʻullanadigan bir nechta tashkilotlarning, shu jumladan xorijiy tashkilotlarning resurslaridan foydalangan holda va kerak boʻlganda boshqa tashkilotlarning resurslaridan foydalangan holda taʼlim dasturini amalga oshirish,
* elektron taʼlim va masofaviy taʼlim.

## Huquqiy tartibga solish

Taʼlim masalalari, Rossiya Konstitutsiyasiga muvofiq, Rossiya Federatsiyasi va uning sub’ektlarining birgalikdagi yurisdiktsiyasi ostidadir.

Federatsiya sub’ektlari darajasida Rossiya Federatsiyasining maʼlum bir sub’ektining taʼlim tizimining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda federatsiya sub’ekti hududida federal qonunchilik normalarini toʻldiradigan taʼlim toʻgʻrisidagi mintaqaviy qonun qabul qilinishi mumkin boʻlgan. Federatsiya (Rossiya Taʼlim va fan vazirligi tegishli namunaviy qonunni ishlab chiqdi).

Rossiya Federatsiyasining davlat hokimiyati organlari va federatsiyaning taʼsis sub’ektlari va mahalliy hokimiyat organlari taʼlim toʻgʻrisidagi federal qonun bilan belgilangan vakolat sub’ektlariga muvofiq taʼlim sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy hujjatlarni qabul qilishlari mumkin. „Rossiya Federatsiyasida taʼlimni boshqarish“ boʻlimida, taʼlim sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi va federal qonunlarda va Rossiya Federatsiyasining boshqa normativ-huquqiy hujjatlarida, Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining qonunlarida va normativ-huquqiy hujjatlarida, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarining meʼyoriy-huquqiy hujjatlarida mavjud boʻlgan qoidalar „Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining qonunlari va normativ-huquqiy hujjatlari, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarining normativ-huquqiy hujjatlari toʻgʻrisida“ Federal qonuniga muvofiq boʻlishi kerak. taʼlimga ega va ushbu Federal qonun bilan belgilangan kafolatlarga nisbatan huquqlarni cheklay olmaydi yoki kafolatlar darajasini pasaytira olmaydi.

2021-yilda taʼlim toʻgʻrisidagi qonunga davlat ruxsatisiz taʼlim faoliyatini cheklovchi oʻzgartishlar qabul qilinadi.

## Taʼlim standartlari va federal hukumat talablari
Taʼlim faoliyati va oʻquvchilarni oʻqitishning belgilangan talablariga muvofiqligini obyektiv baholash uchun umumiy taʼlimning har bir darajasi va kasbiy taʼlimning har bir darajasi va yoʻnalishi (mutaxassisligi va kasbi) federal davlat taʼlim standartlari qabul qilingan edi. Moskva davlat universiteti m. da. Lomonosov, Sankt-Peterburg davlat universiteti, federal universitetlar, milliy tadqiqot universitetlari va federal davlat universitetlari, ularning roʻyxati Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan tasdiqlangan, oliy taʼlimning barcha darajalari uchun taʼlim standartlarini mustaqil ravishda ishlab chiqish va tasdiqlash huquqiga ega boʻlgan edi.

Taʼlim standartlari taʼlimning turli shakllari, taʼlim texnologiyalari va oʻquvchilarning alohida toifalarining xususiyatlarini hisobga olgan holda umumiy taʼlim va kasbiy taʼlim olish shartlarini belgilab beradi.

* asosiy taʼlim dasturlari tarkibiga (shu jumladan asosiy taʼlim dasturining majburiy qismi va taʼlim munosabatlari ishtirokchilari tomonidan shakllantiriladigan qismning nisbati) va ularning hajmi,
* asosiy taʼlim dasturlarini amalga oshirish shartlari, shu jumladan kadrlar, moliyaviy, moddiy-texnika va boshqa shartlar,
* asosiy taʼlim dasturlarini oʻzlashtirish natijalari.

Rossiya Federatsiyasida taʼlimni federal darajada boshqarish Rossiya Federatsiyasi Taʼlim va fan vazirligi tomonidan amalga oshiriladi, u taʼlim sohasidagi davlat siyosati va huquqiy tartibga solishni ishlab chiqish funksiyalarini bajaradi. Vazirlik, shuningdek, 2010 yilda tugatilgan Taʼlim boʻyicha Federal agentlik (Rosobrazovaniye) funksiyalarini – davlat xizmatlarini koʻrsatish, boʻysunuvchi muassasalarning federal mulkini boshqarish, shuningdek, taʼlim, tarbiya, vasiylik va homiylik sohasidagi huquqni muhofaza qilish funksiyalarini bajaradi. voyaga yetmaganlarga vasiylik, taʼlim muassasalari talabalari va oʻquvchilarini ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va ijtimoiy himoya qilish. Taʼlim sohasidagi meʼyoriy hujjatlar ham Rossiya Federatsiyasi Prezidenti va hukumati tomonidan qabul qilinadi.

## Rossiya Federatsiyasida taʼlimni boshqarish

### Federal daraja

Taʼlim sohasidagi nazorat va nazorat funksiyalari Taʼlim va fan sohasida nazorat boʻyicha Federal xizmati (Rosobrnadzor) tomonidan amalga oshiriladi kelinadi. Xizmat taʼlim muassasalarini litsenziyalash, attestatsiyadan oʻtkazish va akkreditatsiyadan oʻtkazish, oliy oʻquv yurtlarining ilmiy va professor-oʻqituvchilarini attestatsiyadan oʻtkazish, taʼlim muassasalari bitiruvchilarini attestatsiyadan oʻtkazish, taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlarni tasdiqlash va nostrifikatsiyalashni amalga oshiradi.

Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi hukumati va boshqa federal hokimiyat organlari taʼlim tashkilotlarining taʼsischilari boʻlishi mumkin boʻladi.

Tumanlarning mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari oliy taʼlim muassasalarining taʼsischisini belgilashga va ularning funksiyalarini amalga oshirishga haqli emas (2008 yil 31 dekabrgacha tashkil etilganlar bundan mustasno). Mahalliy darajada taʼlimni tashkil etish va Moskva va Sankt-Peterburgdagi mahalliy hokimiyat organlarining vakolatlari federal shaharlar qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi[1].

Federal davlat hokimiyati organlarining taʼlim sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:

* taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish,
* oliy taʼlimni, shu jumladan tanlov asosida bepul oliy taʼlim olish huquqini amalga oshirishning davlat kafolatlarini taʼminlashni tashkil etish,
* federal davlat taʼlim tashkilotlarida qoʻshimcha kasbiy taʼlimni tashkil etish,
* Rossiya Federatsiyasining davlat dasturlarini, federal maqsadli dasturlarni ishlab chiqish, tasdiqlash va amalga oshirish, taʼlim sohasidagi xalqaro dasturlarni amalga oshirish,
* federal davlat taʼlim tashkilotlarini yaratish, qayta tashkil etish, tugatish, federal davlat taʼlim tashkilotlari taʼsischisining funksiyalari va vakolatlarini amalga oshirish,
* federal davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash, federal davlat talablarini belgilash,
* taʼlim faoliyatini litsenziyalash va davlat akkreditatsiyasi:
** oliy taʼlimning taʼlim dasturlari boʻyicha oʻquv faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar,
** Mudofaa, mudofaa buyurtmalari uchun mahsulotlar ishlab chiqarish, ichki ishlar, xavfsizlik, atom energetikasi, transport va kommunikatsiyalar, roʻyxati tasdiqlangan mutaxassisliklar boʻyicha yuqori texnologiyali ishlab chiqarish sohalarida oʻrta kasb-hunar taʼlimi taʼlim dasturlarini amalga oshiruvchi federal davlat kasb-hunar taʼlimi tashkilotlari. Rossiya Federatsiyasi hukumati tomonidan,
** Rossiya Federatsiyasi hududidan tashqarida joylashgan Rossiya taʼlim tashkilotlari, Rossiya Federatsiyasining xalqaro shartnomalariga muvofiq tashkil etilgan taʼlim tashkilotlari, shuningdek, Rossiya Federatsiyasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalarining taʼlim faoliyati, Rossiya Federatsiyasining xalqaro tashkilotlardagi vakolatxonalari (davlatlararo, hukumatlararo) tashkilotlar,
** Rossiya Federatsiyasi hududida filial joylashgan joyda taʼlim faoliyatini amalga oshiradigan xorijiy taʼlim tashkilotlari,
* oldingi bandda koʻrsatilgan tashkilotlarning, shuningdek taʼlim sohasida davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi Rossiya Federatsiyasining taʼsis subyektlarining ijro etuvchi hokimiyat organlarining faoliyati ustidan taʼlim sohasidagi davlat nazorati (nazorati),
* taʼlim sohasidagi federal axborot tizimlarini, federal maʼlumotlar bazalarini shakllantirish va yuritish, shu jumladan Rossiya Federatsiyasi qonunchiligiga muvofiq ulardagi shaxsiy maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash,
* taʼlim tizimi xodimlariga davlat mukofotlari, faxriy unvonlar, idoraviy mukofotlar va unvonlarni taʼsis etish va berish,
* kadrlar tayyorlash prognozlarini, mehnat bozori ehtiyojlari prognozi asosida kadrlar tayyorlashga qoʻyiladigan talablarni ishlab chiqish,
* federal darajada taʼlim tizimida monitoringni amalga oshirishni taʼminlash,
* ushbu Federal qonunga muvofiq belgilangan taʼlim sohasidagi boshqa vakolatlarni amalga oshirish,
* federal davlat taʼlim tashkilotlarida davlat va bepul umumiy va oʻrta kasbiy taʼlimni tashkil etishni taʼminlash.

### Mintaqaviy darajasi
Mintaqaviy miqyosda taʼlimni federatsiya sub’ektlarining ijro etuvchi hokimiyatlari (vazirliklar, taʼlim idoralari), shahar darajasida – boʻlimlar va boʻlimlar munitsipalitetlarning taʼlim boʻlimlari boshqaradi.

Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat hokimiyati organlariga quyidagi vakolatlar beriladi ular:

* Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ekti hududida taʼlim faoliyati bilan shugʻullanadigan tashkilotlarning (oliy taʼlim tashkilotlari bundan mustasno), shuningdek, ushbu sohada boshqaruvni amalga oshiruvchi mahalliy hokimiyat organlarining faoliyati ustidan taʼlim sohasidagi davlat nazorati (nazorati) tegishli hududdagi taʼlim;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ekti hududida taʼlim faoliyati bilan shugʻullanadigan tashkilotlarning taʼlim faoliyatini litsenziyalash (oliy taʼlim tashkilotlari bundan mustasno);
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ekti hududida taʼlim faoliyati bilan shugʻullanadigan tashkilotlarning taʼlim faoliyatini davlat akkreditatsiyasi (ushbu Federal qonunning 6-moddasi 1-qismining 7-bandida koʻrsatilgan tashkilotlar bundan mustasno);
* taʼlim va (yoki) malaka toʻgʻrisidagi hujjatlarni tasdiqlash.

Rosobrnadzor hududiy taʼlim organlari tomonidan oʻtkazilgan funksiyalarning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirilishi belgilangan.

Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat organlarining taʼlim sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kirdi ular:

* Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik, demografik, etnik-madaniy va boshqa xususiyatlarini hisobga olgan holda taʼlimni rivojlantirishning mintaqaviy dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining taʼlim tashkilotlarini yaratish, qayta tashkil etish, tugatish, Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining taʼlim tashkilotlari taʼsischilarining funksiyalari va vakolatlarini amalga oshirish;
* shahar maktabgacha taʼlim tashkilotlarida davlat va bepul maktabgacha taʼlim olish, shahar umumiy taʼlim tashkilotlarida davlat va bepul maktabgacha, boshlangʻich umumiy, asosiy umumiy, oʻrta umumiy taʼlim olish huquqlarini amalga oshirish uchun davlat kafolatlarini taʼminlash, bolalarga shahar umumiy taʼlim muassasalarida qoʻshimcha taʼlim berish taʼlim tashkilotlari mahalliy budjetlarga subvensiyalar berish, shu jumladan ish haqi, darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar, oʻquv qoʻllanmalari, oʻyinlar, oʻyinchoqlar sotib olish (binolarni saqlash va kommunal toʻlovlarni toʻlash xarajatlaridan tashqari) standartlarga muvofiq rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat organlari tomonidan belgilanadi;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat taʼlim tashkilotlarida umumiy taʼlimni tashkil etish;
* bolalarni nazorat qilish va ularga gʻamxoʻrlik qilish, bolalarni Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat taʼlim muassasalarida saqlash uchun sharoit yaratish;
* davlat akkreditatsiyadan oʻtgan asosiy umumiy taʼlim dasturlari boʻyicha taʼlim faoliyatini amalga oshiruvchi xususiy umumtaʼlim tashkilotlarida xususiy maktabgacha taʼlim muassasalarida maktabgacha taʼlim, maktabgacha, boshlangʻich umumiy, asosiy umumiy, oʻrta umumiy taʼlimni ushbu taʼlim tashkilotlariga subsidiyalar bilan taʼminlash orqali moddiy taʼminlash. ushbu qismning 3-bandida koʻrsatilgan standartlarga muvofiq ish haqi, darsliklar va oʻquv qoʻllanmalari, oʻquv qoʻllanmalari, oʻyinlar, oʻyinchoqlar (binolarni saqlash va kommunal toʻlovlarni toʻlash xarajatlari bundan mustasno) sotib olish xarajatlarini oʻz ichiga olgan xarajatlarni qoplash uchun.;
* oʻrta kasb-hunar taʼlimi, shu jumladan davlat va bepul oʻrta kasb-hunar taʼlimi olish huquqini amalga oshirishning davlat kafolatlarini taʼminlashni tashkil etish;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat taʼlim muassasalarida bolalarga qoʻshimcha taʼlim berishni tashkil etish;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining davlat taʼlim tashkilotlarida qoʻshimcha kasbiy taʼlimni tashkil etish;
* Boshlangʻich umumiy, asosiy umumiy, oʻrta umumiy taʼlimning davlat tomonidan akkreditatsiya qilingan taʼlim dasturlarini amalga oshirishda foydalanish uchun tavsiya etilgan darsliklarning federal roʻyxatiga muvofiq Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining shahar taʼlim tashkilotlari va taʼlim tashkilotlarini darsliklar bilan taʼminlashni tashkil etish. taʼlim faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar tomonidan va ushbu taʼlim dasturlarini amalga oshirishda foydalanish uchun tasdiqlangan oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar;
* rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlari darajasida taʼlim tizimida monitoringni amalga oshirishni taʼminlash;
* asosiy umumtaʼlim dasturlarini oʻzlashtirishda, ularni rivojlantirishda va ijtimoiy moslashuvida qiynalayotgan oʻquvchilarga psixologik-pedagogik, tibbiy-ijtimoiy yordam koʻrsatishni tashkil etish;
* qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish 2012-yil 29-dekabrdagi 273-sonli „Rossiya Federatsiyasida taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonunining 8-moddasi.

### Munitsipal darajasi
Tumanlar va shahar tumanlarining mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarining taʼlim sohasidagi mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan masalalarni hal qilish vakolatlariga quyidagilar kiradi ular:

* shahar taʼlim tashkilotlarida asosiy umumiy taʼlim dasturlari boʻyicha davlat va bepul maktabgacha, boshlangʻich umumiy, asosiy umumiy, oʻrta umumiy taʼlimni taʼminlashni tashkil etish (Federal qonunlarga muvofiq asosiy umumiy taʼlim dasturlarini amalga oshirishni moliyaviy taʼminlash vakolatlari bundan mustasno). davlat taʼlim standartlari);
* shahar taʼlim muassasalarida bolalarga qoʻshimcha taʼlim berishni tashkil etish (moliyaviy taʼminoti Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektining davlat organlari tomonidan amalga oshiriladigan bolalar uchun qoʻshimcha taʼlim bundan mustasno);
* bolalarni nazorat qilish va ularga gʻamxoʻrlik qilish, bolalarni shahar taʼlim muassasalarida saqlash uchun sharoit yaratish;
* munitsipal taʼlim tashkilotlarini yaratish, qayta tashkil etish, tugatish (mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan oliy taʼlimning munitsipal taʼlim tashkilotlarini tashkil etish bundan mustasno), munitsipal taʼlim tashkilotlari taʼsischilarining funksiyalari va vakolatlarini amalga oshirish;
* shahar taʼlim tashkilotlarining bino va inshootlarini saqlashni, ularga tutash hududlarni tartibga solishni taʼminlash;
* maktabgacha taʼlim, boshlangʻich umumiy, asosiy umumiy va oʻrta umumiy taʼlimning taʼlim dasturlari boʻyicha taʼlim olishi kerak boʻlgan bolalarni roʻyxatga olish, shahar taʼlim tashkilotlarini munitsipal tuman, shahar tumanining muayyan hududlariga biriktirish;
* qonun hujjatlariga muvofiq taʼlim sohasidagi boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Taʼlim faoliyati taʼlim tashkilotlari, shuningdek, ayrim boshqa tashkilotlar va yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan amalga oshiriladi.

## Taʼlim sohasida davlat nazorati va nazorati
Taʼlim sohasidagi davlat nazorati (nazorati) taʼlim sifati boʻyicha federal davlat nazorati va taʼlim sohasidagi federal davlat nazorati, Rosobrnadzor va Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlarining ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan berilgan vakolatlarni amalga oshiradigan taʼlim sohasidagi federal davlat nazoratini oʻz ichiga oladi. Rossiya Federatsiyasi taʼlim sohasidagi davlat nazorati. Ikkinchisi esa alohida mustaqil nazorat xizmatlarini ham, hududiy taʼlim vazirliklarini ham oʻz ichiga olishi mumkin.

Mudofaa, mudofaa buyurtmalari uchun mahsulotlar ishlab chiqarish, ichki ishlar, xavfsizlik, atom energetikasi, transport va aloqa, oliy taʼlim muassasalari va oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi taʼlim dasturlarini amalga oshiruvchi kasb-hunar taʼlimi tashkilotlari ustidan davlat nazorati va nazorati, texnologik ishlab chiqarish, Rosobrnadzor tomonidan amalga oshiriladi. Boshqa tashkilotlar uchun nazorat hududiy taʼlim organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Taʼlim sifatini federal davlat nazorati – taʼlim faoliyati va talabalarni taʼlim tashkilotlarida akkreditatsiya qilingan taʼlim dasturlari boʻyicha oʻqitishning federal davlat taʼlim standartlariga muvofiqligini baholash. Taʼlim sifatini nazorat qilish jarayonida bilimlarni nazorat qilish amalga oshiriladi. Barcha dasturlar akkreditatsiyadan oʻtmaganligi sababli, masalan, qoʻshimcha umumiy taʼlim dasturlari yoki maktabgacha taʼlimning asosiy umumiy taʼlim dasturlarini amalga oshirish bilan bogʻliq holda taʼlim sifatini nazorat qilish amalga oshirilmaydi.

Taʼlim sohasidagi federal davlat nazorati – taʼlim tashkilotining davlat akkreditatsiyasidan qatʼi nazar, ushbu organlar va tashkilotlarni tekshirishni tashkil etish va oʻtkazish orqali taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablari buzilishining oldini olish aniqlash va oldini olish boʻyicha ishlar.

Taʼlim faoliyatini litsenziyalash tartibida amalga oshiriladigan taʼlim tashkilotlariga nisbatan taʼlim sohasidagi litsenziyalash nazoratini davlat nazoratidan (nazoratidan) ajratib koʻrsatish kerak.

## Taʼlim faoliyatini litsenziyalash va taʼlim faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarni akkreditatsiya qilish
Taʼlim faoliyati litsenziyalangan faoliyatni nazarda tutadi. „Faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalash toʻgʻrisida“gi Qonunda taʼlim faoliyatini litsenziyalash koʻrsatilgan qonun hujjatlariga muvofiq, taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi belgilab qoʻyilgan. Bu talablar birinchi boʻlib 3266-1-sonli „Taʼlim toʻgʻrisida“gi Qonunning 33.1-moddasi bilan tasdiqlangan. Taʼlim faoliyatini litsenziyalash xususiyatlari toʻgʻrisidagi norma „Taʼlim toʻgʻrisida“ gi yangi qonunda ham mavjud (2012-yil 29-dekabrdagi 273-FZ-son, 91-modda). Biroq, bu xususiyatlar 1992-yilgi qonunga qaraganda ancha kam oʻrnatilgan. Bu qonunchilik nuqtai nazaridan litsenziyalash faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalash toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga koʻproq muvofiq ravishda amalga oshirilishi lozimligini bildiradi. Unga muvofiq, taʼlim faoliyatini litsenziyalash toʻgʻrisidagi nizom Rossiya Federatsiyasi hukumati tomonidan tasdiqlanadi. Shunday qilib, tashkilot litsenziyalash tartibidan soʻng va faqat litsenziyada koʻrsatilgan dasturlar uchun taʼlim faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega.

Taʼlim faoliyati bilan shugʻullanadigan tashkilotning belgilangan tartibda taʼlim darajasi va (yoki) joriy taʼlim dasturlari boʻyicha malakasi toʻgʻrisidagi davlat hujjatlarini berish huquqi ushbu tashkilot uchun tegishli taʼlim dasturini akkreditatsiyadan oʻtgandan va berilgandan keyin paydo boʻladi. davlat akkreditatsiyasi toʻgʻrisidagi guvohnoma.

Rossiyada taʼlim faoliyatini litsenziyalash va akkreditatsiya qilish tartibi 1992-yilda taʼlim toʻgʻrisidagi qonun bilan kiritilgan. Oʻsha vaqtdan boshlab taʼlim tashkilotlari faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish va baholash mexanizmi taʼlim muassasalarini litsenziyalash va davlat akkreditatsiyasining izchil tartiblarini oʻz ichiga oladi.

## Taʼlim sohasida davlat va jamoat hamkorligi
Ilmiy-pedagogik xodimlar va ish beruvchilar vakillarining federal davlat taʼlim standartlarini, namunali taʼlim dasturlari va oʻquv rejalarini ishlab chiqishda, taʼlim faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarning harakatlarini muvofiqlashtirishda, taʼlim sifati va mazmunini taʼminlashda ishtirok etishi uchun taʼlim tizimi, oʻquv-uslubiy birlashmalar (OTM) tuzilishi mumkin. Oʻquv-uslubiy birlashmalarning ixtiyoriylik asosidagi tarkibiga oliy taʼlim muassasalari va taʼlim tizimida faoliyat yurituvchi boshqa tashkilotlarning ilmiy-pedagogik va boshqa xodimlari, ish beruvchilarning vakillari kiradi.

## Rossiyadagi taʼlim muassasalari

Amalga oshirish oʻz faoliyatining asosiy maqsadi boʻlgan taʼlim dasturlariga muvofiq taʼlim tashkilotlari turlarga boʻlinadi (qarang. quyidagi jadval). Taʼlim tashkilotlari, shuningdek, amalga oshirish ular faoliyatining asosiy maqsadi boʻlmagan taʼlim dasturlari boʻyicha taʼlim faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega.

### Taʼlim tashkilotlari
Amalga oshirish oʻz faoliyatining asosiy maqsadi boʻlgan taʼlim dasturlariga muvofiq taʼlim tashkilotlari turlarga boʻlinadi (qarang quyidagi jadval). Taʼlim tashkilotlari, shuningdek, amalga oshirish ular faoliyatining asosiy maqsadi boʻlmagan taʼlim dasturlari boʻyicha taʼlim faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega.

2012-yil 29-dekabrdagi 273-FZ-sonli „Rossiya Federatsiyasida taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonuni qonun kuchga kirgunga qadar mavjud boʻlgan taʼlim tashkilotlarining alohida turlarini belgilamaydi. Ammo u taʼlim tashkilotining nomi haqida tushuntirish beradi, unda uning tashkiliy-huquqiy shakli va taʼlim tashkilotining turi koʻrsatilishi kerak. Taʼlim tashkilotining nomi quyidagi koʻrsatkichlarni koʻrsatadigan nomlardan ham foydalanishi mumkin ular:

* amalga oshirilayotgan taʼlim faoliyatining xususiyatlari (taʼlim dasturlari darajasi va yoʻnalishi, har xil turdagi taʼlim dasturlarining integratsiyasi, taʼlim dasturining mazmuni, ularni amalga oshirish uchun maxsus shartlar va (yoki) talabalarning maxsus taʼlim ehtiyojlari);
* taʼlimni taʼminlash bilan bogʻliq qoʻshimcha funksiyalarni bajaradi (parvarish, davolash, reabilitatsiya, tuzatish, psixologik-pedagogik yordam, maktab-internat, ilmiy-tadqiqot, texnologik faoliyat va boshqa funksiyalar).

Shu sababli, taʼlim toʻgʻrisidagi yangi qonun kuchga kirishi bilan, ilgari amalda boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq, ularning turini koʻrsatgan holda tashkilotlar mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan.

Taʼlim tashkilotlari „Rossiya Federatsiyasida taʼlim toʻgʻrisida“ Federal qonun qabul qilinishidan oldin boʻlgani kabi, nafaqat muassasa shaklida, balki notijorat tashkilotlari uchun qonun bilan belgilangan har qanday shaklda tuzilishi mumkin boʻlgan edi.

2010-yil 8-maydagi 83-FZ-sonli Federal qonuniga muvofiq Rossiya Federatsiyasi, federatsiyaning taʼsis etuvchi sub’ekti, munitsipalitetlar (davlat va munitsipal muassasalar) shaklida tashkil etilgan taʼlim tashkilotlari davlat boʻlishi mumkin. mulkiy, byudjetli, avtonom. Ushbu turdagi davlat va munitsipal muassasalar smetaviy moliyalashtirishdan davlat (shahar) muassasalarini faqat xizmatlar koʻrsatish (ishlarni bajarish) boʻyicha davlat (shahar) topshirigʻini bajarish uchun moliya bilan taʼminlashga oʻtish munosabati bilan belgilangan. byudjet subsidiyalari. Davlat va munitsipal muassasalar turlaridagi farqlar muassasaning moliyaviy mustaqilligi darajasida – daromad keltiradigan faoliyatdan olingan daromadlar avtonom muassasa tomonidan toʻliq olinadi va davlat muassasasi pullik xizmatlar va ishlardan olingan daromadlarni byudjetga oʻtkazadi. asoschisi.

2010-yil 8-maydagi 83-FZ-sonli Federal qonuniga muvofiq Rossiya Federatsiyasi, federatsiyaning taʼsis etuvchi sub’ekti, munitsipalitetlar (davlat va munitsipal muassasalar) shaklida tashkil etilgan taʼlim tashkilotlari davlat boʻlishi mumkin. mulkiy, byudjetli, avtonom. Ushbu turdagi davlat va munitsipal muassasalar smetaviy moliyalashtirishdan davlat (shahar) muassasalarini faqat xizmatlar koʻrsatish (ishlarni bajarish) boʻyicha davlat (shahar) topshirigʻini bajarish uchun moliya bilan taʼminlashga oʻtish munosabati bilan belgilangan. byudjet subsidiyalari. Davlat va munitsipal muassasalar turlaridagi farqlar muassasaning moliyaviy mustaqilligi darajasida – daromad keltiradigan faoliyatdan olingan daromadlar avtonom muassasa tomonidan toʻliq olinadi va davlat muassasasi pullik xizmatlar va ishlardan olingan daromadlarni byudjetga oʻtkazadi. asoschisi.

## Havolalar

* 2008-yilda Rossiyada taʼlim sohasida band boʻlganlarning oʻrtacha yillik soni 5,98 million kishini tashkil etdi.
* 2006-yilda 1,3 million oʻrta maktab bitiruvchisi bor edi.
* 2010-yilda Rossiyada 840 ming bitiruvchi bor edi&#x5D;.
* 2010-yil yanvar holatiga koʻra, Rossiyada 1,36 million oʻqituvchi va 13,36 million oʻquvchi boʻlib, ular 53 ming maktab oʻrtasida taqsimlangan (shundan 34 ming qishloq va 19 ming shahar).
* 2008-yildagi maʼlumotlarga koʻra, Rossiyada 1134 ta davlat va nodavlat universitetlari va 1663 ta filiallari mavjud boʻlib, ularda 7 513 119 kishi tahsil olgan. Oʻqituvchilarning umumiy soni 341 ming kishini tashkil etdi.
* 2012-yil maʼlumotlariga koʻra, yirik shaharlar aholisining 81 foizi oʻz shahrida zamonaviy yaxshi taʼlim olish mumkinligiga ishonishadi. Shu bilan birga, 2011-yilga nisbatan bu koʻrsatkich 3 foiz punktga kamaydi.
* 2015-yilda 324 000 talaba davlat tomonidan moliyalashtiriladigan universitetlarga qabul qilindi.
* 2019-yilda hukumat Federal Assambleyaga taqdim etgan hisobotida 2024-yilga kelib Rossiya universitetlarida davlat tomonidan moliyalashtiriladigan oʻrinlar soni 17 foizga qisqarishini qayd etgan prognozni taqdim etdi. Oliy oʻquv yurtlarida davlat tomonidan moliyalashtiriladigan oʻrinlar sonining bashorat qilinayotgan oʻzgarishi sabablari hisobotda.
* nomlanmagan.

## Yana qarang

* Taʼlim tizimi
* AQSh taʼlim tizimi
* Inson taraqqiyoti indeksi
* Miyaning ketishi

## Manbalar



## Havolalar

* Federal taʼlim portali „Rossiya taʼlimi“ 
* *Medvedeva I.* *I., Shishova T.* *L.* Taʼlimdagi gʻazablar &#x5B; ** &#x5D;
* Rossiyada taʼlimni boshqarish
* Rossiya Federatsiyasi Taʼlim federal agentligi
* Kasb-hunar taʼlimi muassasalari va maktablar maʼlumotnomasi
* *Xomyakova K.* „Sovet va postsovet davrida maktab intizomi kontseptsiyasining rivojlanishi“
* Sovet maktabining antropologiyasi
* *Arefiev A. L.* Chet ellik muhojirlar oilalari farzandlari rus maktablarida yangi hodisa sifatida: ijtimoiy-lingvistik va iqtisodiy jihatlar Demoskop № 441-442
* Ilinskiy I. M. Demografik tuynuk bilan bogʻliq holda Rossiyada nodavlat oliy kasbiy taʼlimni rivojlantirishning baʼzi prognozlari va strategiyalari haqida. // Bilim. Tushunish. Malaka. – 2010 yil. – № 4. – 4-15 -betlar.
* *Kumarin VV* „Davlat taʼlim standarti“ 60 yil davomida bir necha avlodni nogiron qildi. Qanday boʻlish va nima qilish kerak? // Xalq taʼlimi, 2002, № 2.
* Rossiya universitetlari maʼlumotnomasi „Akademkin“
* „Faqat darslik emas“: nima uchun maktab oʻquvchilari sinfda planshet olishadi / M24. UZ
* Rossiya Federatsiyasining taʼlim toʻgʻrisidagi Federal qonuni