Lyme kasalligi

**Lyme kasalligi**, **Shomil bilan yuqadigan borrelioz** (Lyme borreliosis) - ixodid shomillar va bug'u qon so'ruvchilaridan yuqadigan, *Borrelia* bakteriyalaritomonidan qo'zg'atiladigan yuqumli kasallikdir.

Borreliyalar, kasallangan artropod tishlaganida qurbonning qoniga kiradi. Lyme kasalligi Shomil chaqishi bilan yuqadigan eng keng tarqalgan kasallikdir.

## Tavsif
Lyme kasalligi o'tadigan yuqumli kasallikdir. Uning turli xil klinik ko'rinishlari mavjud.

Shimoliy yarim sharda Shomil va qon so'ruvchilar tomonidan yuqadigan eng keng tarqalgan kasallikdir. Bakteriyalar odamlarga Ixodes jinsining bir necha turlariga mansub kasallangan Ixodes shomillari *,* shuningdek, bug'u qon so'ruvchilari  chaqishi orqali yuqadi.

**Kasallikning dastlabki belgilari:**

* isitma, 
* bosh og'rig'i, 
* charcIhoq 
* eritema migrans deb ataladigan xarakterli teri toshmasi (). 
* Ba'zi hollarda, genetik moyillik mavjud boʻlganda, patologik jarayonda bo'g'imlarning to'qimalari , yurak, shuningdek asab tizimi va ko'zlar ishtirok etadi. Aksariyat hollarda antibiotiklar bilan davolanadi. Kasallikning natijasi ko'p jihatdan tashxisning o'z vaqtida va to'g'riligiga va infektsiyani erta davolashga bog'liq. O'z vaqtida, noto'g'ri terapiya- davolash qiyin boʻlgan, bemorning nogironligi yoki hatto o'limiga olib keladigan "kechki bosqich" ning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.

## Kasallikni o'rganish tarixi
Tizimli shomil borreliozi haqidagi xabarlar birinchi marta 1975-yilda Qo'shma Shtatlarda paydo boʻlgan, u yerda 1-noyabrda Konnektikut shtatida, Old Laym kichik shaharchasida (kasallik shu sababli) bunday holatlar kuzatilgan. kasalligi haqida xabar berilgan. Sog'liqni saqlash bo'limiga bolalariga voyaga etmaganlar revmatoid artriti tashxisi qo'yilgan ikki ayol murojaat qildi. Xuddi shu tashxis bir nechta kattalarga qo'yilgan.  boshchiligidagi tibbiy guruh tomonidan Kasalliklarni nazorat qilish markazlarining revmatologiya bo'limida olib borilgan tadqiqotlar  (, kasallik Shomil chaqishi keyin sodir bo'ladi, deb topildi va artrit ko'pincha eritema migrans annulare bilan birlashtirildi.

Patogenning asosiy tashuvchisi Ixodes shomil (*Ixodes damini*) 1977-yilda aniqlangan. 1982-yilda Villi Burgdorfer ( birinchi bo'lib *Borrelia* jinsining spiroxetaga o'xshash mikroorganizmlarini ajratdilar, keyinchalik *Borrelia burgdorferi* deb atagan. Amerikalik tadqiqotchilar borrelioz bilan kasallangan bemorlarning qonida va miya omurilik suyuqligida *Borrelia burgdorferi* ni aniqladilar, bir qator bemorlarda *B. burgdorferiga* antitelalar ham aniqlandi. Ushbu ma'lumotlar Lyme kasalligining etiologiyasi va epidemiologiyasini to'liq ochish imkonini berdi.

## Tasnif
Kasallikning shakllari: yashirin, manifest.

* Oqim bilan:
** o'tkir
** subakut;
* Klinik belgilarga ko'ra:
** O'tkir va subakut oqimi
*** eritema shakli
*** eritematoz bo'lmagan shakl
*** asab tizimi, yurak, bo'g'imlarning asosiy lezyoni bilan
*** asab tizimining, bo'g'imlarning, terining, yurakning asosiy shikastlanishi bilan
* Og'irligi bo'yicha:
** og'ir
** o'rtacha
** yengil
* INFEKTSION belgilari:
** seronegativ
** seropozitiv

ХYashirin shakl tashxisni laboratoriya tasdiqlashi va kasallikning hech qanday belgilari yo'qligi bilan aniqlanadi.

Oqim boʻyicha: o'tkir kurs - kasallikning davomiyligi 3 oygacha, subakut - 3 oydan va undan ko'p.

O'tkir va subakut davridagi klinik belgilarga ko'ra quyidagilar ajralib turadi: eritema shakli - shomil chaqishi joyida teri eritemasining rivojlanishida va eritema bo'lmagan shakl - isitma, intoksikatsiya, ammo eritemasiz. Ushbu shakllarning har biri asab tizimiga, yurakka, bo'g'imlarga zarar yetkazish belgilari bilan paydo bo'lishi mumkin.

## Epidemiologiya
Tabiatda ko'plab umurtqali hayvonlar Lyme kasalligining qo'zg'atuvchisi uchun tabiiy egalardir: oq dumli bug'u (Amerikada), kemiruvchilar, itlar, qo'ylar, qushlar, qoramollar. Borreliyaning asosiy vektorlari qon so'ruvchilar va *Shomillar: Ixodes damini* - AQShda, *Ixodes ricinus*, *Ixodes persulcatus* - Yevropada. Sutemizuvchilar to'qimalarida spiroketlarni aniqlash juda qiyin. Bu mikroorganizm nafaqat juda kichik, spora shakllarini hosil qiladi, lekin, qoida tariqasida, to'qimalarda juda oz miqdorda mavjud. *B. burgdorferi* ni aniqlashning eng ishonchli usuli namunani Borreliyaga flüoresein bilan belgilangan maxsus antikorlar bilan davolashdir. Ushbu usul yordamida turli xil sutemizuvchilarning ko'zlari, buyraklari, taloqlari, jigarlari, moyaklar va miyalarida, shuningdek, o'tkinchi qushlarning ba'zi turlarida (tizimli shomil borrelioz geografiyasiga ko'ra, Borrelia ko'chish yo'li bilan tarqaladi) topilgan, yuqtirilgan shomillari boʻlgan qushlar). Lyme kasalligi uchun yuqori darajada endemik boʻlgan hududlarda Borrelia ovqat hazm qilish tizimida Ixodes jinsiga mansub Shomillarning 90% gacha mavjud, ammo ularning faqat bir nechtasi tupurik bezlarida uchraydi.

## Etiologiya

Yaqin vaqtgacha borreliyaning faqat bitta turi, *Borrelia burgdorferi* Lyme kasalligini keltirib chiqaradi deb o'ylardi. Shu bilan birga, turli xil tabiiy o'choqlardan Borrelia izolatlarining oqsil tarkibidagi ba'zi farqlar bizga dastlab Layme borreliozi etiologik jihatdan heterojen deb taxmin qilish imkonini berdi. *B. burgdorferi* moʻtadil iqlim zonasida keng tarqalgan. Spirocheta Gram usuli (gram-manfiy bakteriya) bilan qizil rangga bo'yalgan. Anilin bo'yoqlari treponemalarga qaraganda kuchliroq bo'yaladi va boshqa Borreliyalarga qaraganda biroz zaifroq. Borreliyaning boshqa turlari singari, ular o'zgartirilgan Kelly muhitida (selektiv muhit BSK-K5) etishtiriladi. Uning flagellasi bor, ularning soni ba'zi shtammlarda farq qilishi mumkin. Borreliya ko'plab komponentlarni o'z ichiga olgan suyuq ozuqa muhitida etishtiriladi. Spiroketalarning kichik diametri ularga ko'pchilik bakterial filtrlardan o'tishga imkon beradi. B. burgdorferi termostabil lipopolisakkaridni o'z ichiga olgan hujayra membranasi bilan o'ralgan plazma tsilindridan iborat. Lyme kasalligining qo'zg'atuvchisi o'sishi uchun optimal harorat 33 ° dan 37 gacha&nbsp;°C

## Patogenez
Shomil tupurigi bilan tizimli Shomil borreliozining patogeni inson tanasiga kiradi. Terida, Shomil so'rish joyida ko'chma halqasimon eritema rivojlanadi. Limfa va qon oqimi bilan kiritilgan joydan patogen ichki organlarga, bo'g'imlarga, limfatik shakllanishlarga kiradi; Yallig'lanish jarayonida miya pardasining ishtiroki bilan perineural, keyinroq esa rostral yo'l bilan tarqaladi. O'lgan Borrelia immunopatologik reaksiyalar kaskadini keltirib chiqaradigan endotoksinni chiqaradi.

Patogen turli organlar va to'qimalarga kirganda, immunitet tizimining faol tirnash xususiyati paydo bo'ladi, bu umumiy va mahalliy gumoral va hujayrali giperimmun reaksiyaga olib keladi. Kasallikning ushbu bosqichida IgM antitanachalarini ishlab chiqarish, keyin esa IgG 41 kDa Borrelia flagellar flagellar antigeni paydo bo'lishiga javoban sodir bo'ladi. Patogenezdagi muhim immunogen sirt oqsillari Osp C bo'lib, ular asosan Yevropa shtammlariga xosdir. Kasallikning kuchayishi (yo'qligi yoki yetarli darajada davolash) bo'lsa, spiroket antijenlerine (polipeptidlarga 16 dan 93 kDa gacha) antikorlar spektri kengayadi, bu esa IgM va IgG ning uzoq vaqt ishlab chiqarilishiga olib keladi. Aylanma immun komplekslari soni ortadi.

Yallig'lanishning asosiy omillarini faollashtiradigan ta'sirlangan to'qimalarda immun komplekslari ham shakllanishi mumkin - leykotaktik stimullar va fagotsitoz. Xarakterli xususiyat - teri, teri osti to'qimasi, limfa tugunlari, taloq, miya va periferik ganglionlarda topilgan limfoplazmatik infiltratlarning mavjudligi.

Artrit patogenezida yetakchi rol o'ynaydi liposaxaridlar, Borreliyaning bir qismi bo'lib, ular monotsit-makrofaglar seriyasining hujayralari tomonidan interleykin-1 sekretsiyasini rag'batlantiradi, ba'zi T-limfotsitlar, B-limfotsitlar va boshqalar Interleykin-1., o'z navbatida, sinovial to'qimalar tomonidan prostaglandinlar va kollagenazning sekretsiyasini rag'batlantiradi, ya'ni bo'g'imlarda yallig'lanishni faollashtiradi, bu suyak rezorbsiyasiga olib keladi, pannus shakllanishini stimullaydi.

Muhim ahamiyatga ega- bo'g'inlar, dermis, buyraklar va miokardning sinovial membranasida spiroxet antigenlarini o'z ichiga olgan o'ziga xos immun komplekslarning to'planishi bilan bog'liq jarayonlar. Immunitet komplekslarining to'planishi- neytrofillarni oʻziga tortadi va turli yallig'lanish vositachilari, biologik faol moddalar va to'qimalarda yallig'lanish va degenerativ o'zgarishlarni keltirib chiqaradigan fermentlarni ishlab chiqaradi. Patogen, organizmda uzoq vaqt (10 yildan ortiq) saqlanib qoladi, koʻpincha limfa tizimida.

; **Tug'ma Lyme borreliozi**

Boshqa spiroketozlarda boʻlgani kabi, Lyme kasalligida immunitet steril emas. Kasal boʻlganlarga 5-7 yildan keyin xam qayta yuqishi mumkin.

## Klinik koʻrinishi

,,Boshqa teri belgilari ham qayd etilgan: yuzidagi ürtiker toshmalar, ürtiker, kichik vaqtinchalik qizil nuqta va halqa shaklidagi toshmalar, shuningdek kon'yunktivit.

**Lyme kasalligining ikki davri mavjud**:

* Erta davr
** I bosqich
** II bosqich
* Kech davr
** III bosqich

### I bosqich
Birinchi bosqichda, aktiv yoki subakut boshlanishi bilan ta'riflanadi.  Kasallikning birinchi belgilari nomaxsus bo'ladi: titroq, isitma, bosh og'rig'i, mushaklardagi og'riqqa, qattiq zaiflik va charchoq, bo'yin muskullari qattiqlik bilan xarakterlanadi.  Ba'zi bemorlar ko'ngil aynishi va qayt qilishi va ba'zi hollarda kataral hodisalar bo'lishi mumkin: og'iz og'rig'i, quruq yo'tal, burun oqishi.  bemorlarning 60-80% uchraydigan, eritema migrans xalqqa - ma'lumotlari assimilyatsiya paytida halqa shaklida qizarishi bilan  ko'rinadi.  Ba'zan eritema va umumiy yuqumli kasallik sindromi, birinchi alomat bo'ladi.  Dastlab, 1-7 kun bor makula yoki papulani, keyin barcha yo'nalishlarda sayt qizarish kengaymoqda (O'tish) bir necha kun yoki hafta uchun luqma sayti.  uning kuchli qizil qirralarning va bir oz bir halqa shaklida terzararlanmagan teri yuqorisida -ko'tarilib va o'rtada bir oz xira eritema xosil qiladi.  Ba'zan eritema migrans mintaqaviy limfadenopatiya bilan birga keladi.  Eritema ba'zan 60&nbsp;mm 10–20&nbsp;mm, diametrda boʻlib, odatda, oval yoki yumaloq shaklga ega, individual halqa shaklida elementlar xam boʻladi, masalan, katta maydon bo'lishi mumkin.  Ba'zi bemorlarda, butun ta'sir maydoni bir xilda qizil rang, eritema bir fonida boshqalar veziküller va nekroz maydonlarini paydo qiladi, bemorlarning ko'pchiligi eritema sohasida noqulayliklarni ko'rsatadi, bir kichik qismi qattiq yonib, qichima va og'riq bolishi mumkin.

Ko'chib yuruvchi halqali eritema ko'pincha oyoqlarda, kamroq tananing pastki qismida (qorin, pastki orqa), aksillar va inguinal mintaqalarda, bo'yinlarda lokalizatsiya qilinadi. Ba'zi bemorlarda, Shomil so'rish joyida terining birlamchi lezyonlari bilan bir qatorda, bir necha kun ichida eritema migransga o'xshash bir nechta halqa shaklidagi toshmalar paydo bo'ladi, lekin ular odatda asosiy fokusdan kichikroqdir. Tishlash izi bir necha hafta davomida qora qobiq yoki yorqin qizil nuqta sifatida ko'rinishi mumkin.

O'tkir davrda allaqachon bemorlarning taxminan 5-8% miya simptomlari (bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, takroriy qusish, giperesteziya, fotofobi, meningeal simptomlarning paydo bo'lishi) bilan namoyon boʻlgan miyaning yumshoq membranalariga zarar etkazish belgilarini ko'rsatadi. Bunday bemorlarda lomber ponksiyon bilan miya omurilik suyuqligi bosimining ko'tarilishi (suv ustuni 250–300&nbsp;mm), shuningdek, o'rtacha limfotsitik pleotsitoz, oqsil, glyukoza miqdori ko'payishi qayd etiladi. Ba'zi hollarda miya omurilik suyuqligining tarkibi o'zgarmaydi, bu meningizmning namoyon bo'lishi sifatida qabul qilinadi. Ko'pincha bemorlarda miyalji va artralgiya bor.

O'tkir davrda allaqachon bemorlarning taxminan 5-8% miya simptomlari (bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, takroriy qusish, giperesteziya, fotofobi, meningeal simptomlarning paydo bo'lishi) bilan namoyon boʻlgan miyaning yumshoq membranalariga zarar etkazish belgilarini ko'rsatadi. Bunday bemorlarda lomber ponksiyon paytida miya omurilik suyuqligi bosimining oshishi (suv ustuni 250–300&nbsp;mm), shuningdek, o'rtacha limfotsitik pleotsitoz, oqsil, glyukoza miqdori ortishi qayd etiladi. Ba'zi hollarda miya omurilik suyuqligining tarkibi o'zgarmaydi, bu meningizmning namoyon bo'lishi sifatida qabul qilinadi. Ko'pincha bemorlarda miyalji va artralgiya bor.

Kasallikning o'tkir davrida ba'zi bemorlarda anikterik gepatit belgilari namoyon bo'ladi, ular o'zini namoyon qiladi anoreksiya, ko'ngil aynishi, qusish, jigarda og'riq va uning hajmini oshirish. Qon zardobida transaminazalar va laktat dehidrogenaza faolligi oshadi. Eritema migrans annulare kasallikning I bosqichining doimiy belgisidir, o'tkir davrning boshqa belgilari o'zgaruvchan va vaqtinchalik. Taxminan 20% hollarda terining namoyon bo'lishi Lyme kasalligining I bosqichining yagona ko'rinishidir. Ba'zi bemorlarda eritema sezilmaydi yoki yo'q. Bunday hollarda I bosqichda faqat isitma va umumiy yuqumli belgilar kuzatiladi. 6-8% hollarda infektsiyaning subklinik kursi mumkin, ammo kasallikning klinik ko'rinishi yo'q.

### II bosqich
Ikkinchi bosqich patogenning qon va limfa oqimi bilan butun tanaga tarqalishi bilan tavsiflanadi va barcha bemorlarda rivojlanmaydi. Uning paydo bo'lish vaqti o'zgarib turadi, lekin ko'pincha bemorlarning 10-15 foizida kasallikning boshlanishidan 1-3 oy o'tgach, nevrologik va yurak belgilari rivojlanadi.

Nevrologik alomatlar meningit, limfotsitar miya omurilik suyuqligi pleotsitozi bilan kechadigan meningoensefalit, kranial asab parezi va periferik radikulopatiya sifatida namoyon bo'lishi mumkin. Ushbu alomatlar kombinatsiyasi Lyme kasalligiga xosdir. O'tkir bosh og'rig'i, qattiq bo'yin, fotofobi bilan tavsiflanadi; isitma odatda yo'q; bemorlar, qoida tariqasida, sezilarli charchoq va zaiflikdan xavotirda. Ba'zida uyqu va xotiraning o'rtacha buzilishi, diqqatni jamlash va aniq hissiy labillik qayd etiladi. Bosh suyagi nervlardan ko'pincha yuz ta'sir qiladi va kranial asabning izolyatsiya qilingan falaji Lyme kasalligining yagona ko'rinishi bo'lishi mumkin. Ushbu kasallik bilan (sarkoidoz va Guillain-Barre sindromida boʻlgani kabi) ikki tomonlama yuz falaji qayd etilgan. Yuz nervining shikastlanishi sezuvchanlik, eshitish va lakrimatsiyasiz sodir bo'lishi mumkin. Oculomotor, optik va eshitish nervlarining mumkin boʻlgan nevriti.

Kasallikning II bosqichida yurak-qon tomir tizimi ham ta'sirlanadi, ammo bu asab tizimining shikastlanishiga qaraganda kamroq uchraydi va xarakterli xususiyatlarga ega emas. Odatda, eritema migratsiyasidan 1-3 oy o'tgach, bemorlarning 4-10% yurak kasalliklarini rivojlantiradi. Eng tez-tez uchraydigan simptom atrioventrikulyar blokada, shu jumladan to'liq ko'ndalang blokada, bu kamdan-kam uchraydigan, ammo tizimli shomil borreliozining tipik ko'rinishi. Vaqtinchalik blokadani qayd etish uning oʻtkinchi tabiati tufayli qiyin, ammo eritema migranisi boʻlgan barcha bemorlarda EKG tavsiya etiladi, chunki toʻliq koʻndalang blokirovkadan oldin odatda unchalik ogʻir boʻlmagan aritmiyalar kuzatiladi. Lyme kasalligida perikardit va miyokardit rivojlanishi mumkin. Bemorlarda yurak urishi, nafas qisilishi, ko'krak qafasidagi og'riqlar, bosh aylanishi seziladi. Ba'zida yurak shikastlanishi EKGda faqat PQ oralig'ini uzaytirish orqali aniqlanadi. O'tkazuvchanlik buzilishi odatda 2-3 hafta ichida o'z-o'zidan yo'qoladi, ammo to'liq atriyoventrikulyar blokada kardiologlar va kardiojarrohlarning aralashuvini talab qiladi.

Eritema migrans bilan bir qatorda, yaxshi xulqli teri limfotsitomalari Lyme kasalligining bir nechta ko'rinishlaridan biri hisoblanadi. Terining klinik jihatdan yaxshi xulqli limfotsitomasi bitta infiltrat yoki tugun yoki tarqalgan blyashka paydo bo'lishi bilan tavsiflanadi. Eng ko'p ta'sirlangan joylar sut bezlarining quloqlari, ko'krak uchlari va areolalari bo'lib, ular shishgan, yorqin qip-qizil ko'rinadi va palpatsiya paytida biroz og'riqli bo'ladi. Yuz, jinsiy a'zolar va chanoq ham ta'sir qiladi. Kursning davomiyligi (to'lqinga o'xshash) bir necha oydan bir necha yilgacha. Kasallik shomil bilan yuqadigan tizimli borreliozning boshqa har qanday ko'rinishlari bilan birlashtirilishi mumkin.

### III bosqich
Uchinchi bosqich bemorlarning 10 foizida 6 oydan keyin - o'tkir davrdan 2 yil o'tgach shakllanadi. Bu davrda eng ko'p o'rganilgan bo'g'imlarning shikastlanishi (surunkali Lyme artriti), terining shikastlanishi (atrofik akrodermatit), shuningdek rivojlanish nuqtai nazaridan neyrosifilizning uchinchi davriga o'xshash surunkali nevrologik sindromlar. Hozirgi vaqtda bir qator etiologik jihatdan shifrlanmagan kasalliklar borrelioz infektsiyasi bilan bog'liq, masalan, progressiv ensefalopatiya, takroriy meningit, ko'p mononevrit, ba'zi psixozlar, konvulsiv holatlar, ko'ndalang mielit, miya vaskulitlari.

*III bosqichda bo'g'imlarning shikastlanishining 3 ta varianti ajralib turadi:*

* artralgiya;
* takroriy artrit;
* surunkali progressiv artrit.

Ko'chib yuruvchi artralgiyalar juda tez-tez qayd etiladi - 20-50% hollarda ular miyalgiya, ayniqsa bo'yinbog'ida kuchli, tendovaginit va vaqti-vaqti bilan tez o'tadigan monoartrit bilan birga keladi. Yallig'lanishning obyektiv belgilari odatda bemorlarni immobilizatsiya qiladigan artralgiyaning yuqori intensivligida ham yo'q. Qoida tariqasida, qo'shma og'riqlar tabiatda vaqti-vaqti bilan bo'lib, bir necha kun davom etadi, zaiflik, charchoq va bosh og'rig'i bilan birga keladi. Juda sezilarli kuchning bo'g'imlarida og'riq bir necha marta takrorlanishi mumkin, ammo o'z-o'zidan o'tadi.

Bogʻimlarning shikastlanishining ikkinchi variantida artrit rivojlanadi, ko'pincha xronologik jihatdan Shomil chaqishi yoki migratsiya qiluvchi teri eritemasining rivojlanishi bilan bog'liq. Bemorlar qorin bo'shlig'idagi og'riqlar haqida tashvishlanadilar, bosh og'rig'i, poliadenit aniqlanadi. Intoksikatsiyaning boshqa nonspesifik belgilari ham qayd etiladi. Birgalikda ishtirok etishning bu varianti eritema migratsiyasining boshlanishidan bir necha hafta o'tgach rivojlanadi. Eng keng tarqalgan - tizza bo'g'imlarini o'z ichiga olgan assimetrik mono-oligoartrit; Beyker kistalarining rivojlanishi (eksudativ yallig'lanish jarayoni bilan tizza bo'g'imining sumkasining chiqishi), mayda bo'g'imlarning shikastlanishi kamroq xarakterlidir. Qo'shimchalardagi og'riqlar bemorlarni 7-14 kundan bir necha haftagacha bezovta qilishi mumkin, bir necha marta takrorlanishi mumkin va relapslar orasidagi intervallar bir necha haftadan bir necha oygacha davom etadi. Kelajakda relapslar chastotasi pasayadi, hujumlar tobora kam uchraydi va keyin butunlay to'xtaydi. Yuqumli-allergik turdagi artritning bu yaxshi xulqli varianti 5 yildan ortiq davom etmaydi, deb ishoniladi. Bemorlarning sezilarli soni faqat 1-2 marta artritga ega bo'lishi mumkin.

Qo'shma shikastlanishning uchinchi varianti - surunkali artrit - odatda barcha bemorlarda (10%) rivojlanmaydi va intervalgacha oligoartrit yoki migratsiya poliartriti davridan keyin. Artikulyar sindrom surunkali shaklga o'tadi, pannus (revmatoid artritdagi pannusga o'xshash) va xaftaga eroziyasi shakllanishi bilan birga keladi; ba'zida morfologik jihatdan revmatoid artritdan farq qilmaydi.

Surunkali Lyme artritida nafaqat sinovial membrana, balki bo'g'imning boshqa tuzilmalari, masalan, periartikulyar to'qimalar (bursit, ligamentit, entezopatiya) ta'sir qiladi. Keyingi bosqichlarda bo'g'imlarda surunkali yallig'lanishga xos o'zgarishlar aniqlanadi: osteoporoz, xaftaga tushishi va yo'qolishi, kortikal va marginal usura (organning cheklangan qismining yo'qolishi), kamroq tez-tez degenerativ o'zgarishlar: osteofitoz (bo'shashgan qatlam qatlami). suyakdagi yosh massa), subartikulyar skleroz.

Borrelioz infektsiyasi homiladorlikka salbiy ta'sir koʻrsatadi. Layme kasalligi boʻlgan ayollarda homiladorlik normal davom etishi va sog'lom bola tug'ilishi bilan yakunlanishi mumkin bo'lsa-da, intrauterin infektsiya va tug'ma sifilizga o'xshash kongenital borreliozning paydo bo'lishi ehtimoli mavjud. Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda tug'ilgandan keyin bir necha soat o'tgach, jiddiy tug'ma yurak kasalligi (aorta qopqog'i stenozi, aorta koarktatsiyasi, endokard fibroelastozi), miya qon ketishi va boshqalar tufayli o'lim holatlari tasvirlangan. Autopsiyada borreliya miya, yurak, jigar va o'pkada topilgan. O'lik tug'ilish va homilaning intrauterin o'limi holatlari mavjud. Homilador ayollarning toksikoziga borrelioz sabab bo'lishi mumkin, deb ishoniladi.

## Surunkali Lyme kasalligi
Surunkali Lyme kasalligi uning tarafdorlari tomonidan bir necha oylar va yillar davomida tomir ichiga va / yoki og'iz orqali antibiotik terapiyasini talab qiladigan Borrelia burgdorferi bilan doimiy infektsiya sifatida aniqlangan. Ular o'zlarining jamoat tashkilotlarini tuzdilar ) Inter*Lyme va Associated Diseases Society* (ILADS), surunkali Lyme kasalligi diagnostikasi va davolash bo'yicha ko'rsatmalarni nashr etdi. (Borrelia burgdorferi Amerika qit'asining endemikidir, u Yevropa va Rossiyada deyarli uchramaydi, bu yerda Borreliyaning boshqa turlari keng tarqalgan.)

Ko'pincha, antibakterial preparatlarni qo'llash fonida, boshqa spiroxetozlarni davolashda boʻlgani kabi, kasallik belgilarining aniq kuchayishi kuzatiladi (Jarish-Gersheymer reaksiyasi, birinchi marta 16-asrda bemorlarda tasvirlangan. sifilis). Bu hodisalar spiroketlarning ommaviy nobud bo'lishi va qonga endotoksinlarning chiqishi bilan bog'liq.

Lyme kasalligiga shubha qilinganida, tahlil buyuriladi va Lymega o'xshash alomatlar va salbiy test natijasi o'rtasidagi ziddiyat shifokorni ham, bemorni ham chalkashtirib yuboradi. Natijada surunkali Lyme kasalligining noto'g'ri tashxisi qo'yiladi. Shuningdek, bemor ushbu kasallikning stigmatizatsiyasi tufayli "surunkali charchoq sindromi" tashxisiga rozi bo'lmagan va muqobil tashxis qo'yishni talab qiladigan vaziyat mavjud, ba'zi hollarda bemor tahlil natijasini qabul qilishdan bosh tortadi va o'z vaqtida. o'z hisobidan boshqa laboratoriyada tahlil qilishni buyuradi (boshqa usulda) va (u uchun zarur boʻlgan) ijobiy natija oladi.

Bemorlar surunkali borrelioz deb hisoblaydigan sharoitlar orasida somatoform buzilishlar,  depressiya va boshqa kasalliklar mavjud. Turli kasalliklar natijasida asab tizimining zararlanishi boʻlgan odamlar o'zlarida ham "surunkali borrelioz" ni topishlari mumkin.

Surunkali Lyme kasalligining noto'g'ri tashxisi bemorning uzoq vaqt davomida antibiotiklarni qabul qilishiga olib keladi, bu uning sog'lig'iga zarar etkazadi va bemorning ahvoli faqat yomonlashadi. Bunday "davolash" natijasida bemorlarda og'ir yuqumli kasalliklar paydo boʻlgan holatlar mavjud. Misol uchun, antibiotiklarni qabul qilgan 6 oydan so'ng, bir bemorda *Clostridium difficile*  bilan kasallanganligi aniqlandi.

Lyme artriti bilan steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar (naproksen, indometazin, xlotazol), immunosupressantlar (plakenil), analjeziklar va fizioterapiya ko'proq qoʻllanadi.

Kasallikning ijobiy natijasi ko'p jihatdan kasallikning o'tkir davrida o'tkazilgan etiotropik terapiyaning o'z vaqtida va yetarliligiga bog'liq.

Agar antibakterial preparatlar bilan davolash I bosqichda boshlangan bo'lsa, asab tizimi, yurak, bo'g'imlarning shikastlanish belgilari bo'lmasa, nevrologik, yurak va artralgik asoratlarni rivojlanish ehtimoli sezilarli darajada kamayadi. Dastlabki bosqichlarda 10-14 kun davomida kuniga 1,0-1,5 g dozada tetratsiklin tanlangan dori hisoblanadi. Davolanmagan eritema migrantlari o'rtacha 1 oydan so'ng (1 kundan 14 oygacha) o'z-o'zidan yo'qolishi mumkin, ammo antibakterial davo eritemaning qisqa vaqt ichida yo'qolishiga yordam beradi va eng muhimi, u II va bosqichlarga o'tishni oldini oladi. kasallikning III.

Ko'pincha, antibakterial preparatlarni qo'llash fonida, boshqa spiroxetozlarni davolashda boʻlgani kabi, kasallik belgilarining aniq kuchayishi kuzatiladi (Jarish-Gersheymer reaksiyasi, birinchi marta 16-asrda bemorlarda tasvirlangan. sifilis). Bu hodisalar spiroketlarning ommaviy nobud bo'lishi va qonga endotoksinlarning chiqishi bilan bog'liq.

## Diagnostika

* **Klinik tashxis** : Lyme kasalligi epidemiologik tarix (o'rmonga tashrif buyurish, Shomil so'rish), yilning vaqtini (yoz, erta kuz) hisobga olgan holda, shuningdek klinik ko'rinish asosida tashxis qilinadi: migratsiya halqasi ko'rinishi eritema. Keyinchalik teri lezyonlariga nevrologik, artikulyar va yurak belgilari qo'shiladi. Shuni yodda tutish kerakki, ba'zi bemorlar shomilni teridan olib tashlaganliklarini sezmaydilar yoki unutmaydilar. Bunday hollarda kasallikning klinik bosqichlarining mavjudligi, shuningdek, laboratoriya ma'lumotlari diagnostik ahamiyatga ega.
* **Mikrobiologiya** : Borreliyani kasal odamning zararlangan to'qimalari va biologik suyuqliklaridan sof madaniyatda ajratib olish mumkin (ko'chib yuruvchi halqali eritemaning chegara zonasi, yaxshi teri limfotsitomalarida teri biopsiyalari va atrofik surunkali akrodermatit). To'qimalarda va tana suyuqliklarida spiroketlar soni ahamiyatsiz boʻlgani sababli, Lyme kasalligining qo'zg'atuvchisini bevosita izolyatsiya qilish juda katta farq qiladi.
* **Laboratoriya tahlillari** : Tashxisni tasdiqlash uchun bilvosita immunofluoressensiya (RNIF), ferment bilan bog'liq immunosorbent tahlili yordamida qon zardobida, miya omurilik va sinovial suyuqliklarda Borreliyaga antitanachalarni aniqlashga asoslangan serologik tadqiqot juda muhimdir. Elishay), immunoblotting, immunospot va PCR usuli.
. Bu reaksiyalarda antijen sifatida ham butun mikrob hujayralari, ham B. burgdorferi ultratovushli parchalanuvchilar qoʻllanadi. RNIF odatda butun mikrob hujayralaridan foydalanadi. 1:64 va undan yuqori titr diagnostik ahamiyatga ega hisoblanadi. Kamroq, bilvosita aglutinatsiya va immunofluorometriya diagnostika uchun qoʻllanadi.
** Laborator diagnostika usullari obliteratsiyalangan, subklinik shakllar va keyingi bosqichlarda tashxis qo'yishda muhim ahamiyatga ega. Lyme kasalligining dastlabki bosqichlarida serologik testlar taxminan 50% hollarda ma'lumotga ega emas, shuning uchun 20-30 kun oralig'ida juftlashgan sarumlarni tekshirish muhimdir.
** Kasallikning kech bosqichlari antikor titrlarida sezilarli o'sish bilan tavsiflanadi, ayniqsa atrofik akrodermatitda (100% hollarda). Surunkali artritda qon zardobidagi past antikor titrlarida Borreliyaning qondan ajratilishi tasvirlangan.
** Noto'g'ri ijobiy serologik reaksiyalar sifiliz, qaytalanuvchi isitma, boshqa spirochetoz, shuningdek, revmatik kasalliklar va yuqumli mononuklyoz bilan og'rigan bemorlarda kuzatiladi.

## Differensial diagnostika
Lyme kasalligining differentsial diagnostikasi uning rivojlanish bosqichiga bog'liq. Shomil bilan yuqadigan tizimli borreliozni shomil ensefaliti, roja,erizipeloid, selülit va boshqalardan ajratish kerak. d. Ro'yxatga olingan kasalliklardan borrelioz I bosqichda ajratilishi kerak. Ikkinchi bosqichda Shomil ensefalitining turli shakllari, revmatik yurak kasalligi va kardiopatiya bilan differentsial tashxis qo'yish kerak. III bosqichda differentsial tashxis qo'yish kerak revmatizm, revmatoid artrit, reaktiv artrit, Reiter kasalligi. Sinovial membrananing morfologik tadqiqotlari differentsial tashxisga yordam beradi.

## Davolash
Qo'shma Shtatlarda doksisiklinning profilaktik bir martalik dozasi (200&nbsp;mg) Shomil tishlash va olib tashlashdan keyin 72 soatdan kechiktirmasdan tavsiya etiladi, bu kasallik xavfini kamaytiradi va agar ular paydo bo'lsa, simptomlarning namoyon bo'lishini kamaytiradi.

Lyme artriti bilan steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar (naproksen, indometazin, xlotazol), immunosupressantlar (plakenil), analjeziklar va fizioterapiya ko'proq qoʻllanadi.

Tetratsiklin bilan bir qatorda, doksisiklin Lyme kasalligida ham samarali bo'lib, u kasallikning teri ko'rinishlari boʻlgan bemorlarga buyurilishi kerak (eritema migrans annulare, benign teri limfomasi) - kuniga 2 marta 0,1 g, davolash kursi 10 kun. 8 yoshgacha boʻlgan bolalarga amoksitsillin (amoksitsil, flemoksin) og'iz orqali 30–40&nbsp;mg / (kg ⋅ sutka) 3 dozada yoki parenteral 50–100&nbsp;mg / (kg ⋅ sutka) 4 ta in'ektsiyada buyuriladi. Preparatning bitta dozasini kamaytirish va dori-darmonlarni qabul qilish chastotasini kamaytirish mumkin emas, chunki terapevtik ta'sirga erishish uchun bemorning tanasida antibiotikning etarli bakteriostatik kontsentratsiyasini doimiy ravishda ushlab turish kerak.

Penitsillin shomil bilan yuqadigan tizimli borrelioz bilan kasallangan, asab tizimining shikastlanishi II bosqichda va I bosqichda - mialgiya va artralgiya bilan og'rigan bemorlarga buyuriladi. Penitsillinning yuqori dozalari qoʻllanadi - kuniga 20 000 U / kg mushak ichiga yoki tomir ichiga yuborish bilan birgalikda. Biroq, ampitsillinni 100&nbsp;mg/kg sutkalik dozada 10-30 kun davomida qo'llash yaqinda samaraliroq deb hisoblanadi.

So'nggi yillarda migrans halqasimon eritemasi boʻlgan bemorlarda 5-10 kun davomida ishlatiladigan azitromitsinning samaradorligi to'g'risida xabarlar olindi.

Borrelioz infektsiyasining surunkali shakllarini rivojlanish xavfi kasallikning o'tkir davrining klinik ko'rinishlarining og'irligi va lezyonning multiorganizmi, shuningdek tanlangan antibiotikning etarliligi, uning davomiyligi va dozasi bilan bog'liq. Shu munosabat bilan, yangi avlodning yuqori samarali antibakterial dori vositalaridan foydalangan holda bolalarda erta borreliozni davolashning yangi sxemalarini ishlab chiqish juda o'z vaqtida amalga oshiriladi.

Sefobid (sefoperazon) uchinchi avlodning yarim sintetik sefalosporin antibiotiki bo'lib, faqat parenteral yuborish uchun mo'ljallangan. Preparatning bakteritsid ta'siri bakterial devor sintezini inhibe qilish bilan bog'liq. Sefobidning yuqori terapevtik darajalariga barcha to'qimalarda va suyuqliklarda erishiladi, bu Borreliyani birlamchi kiritilish joyida yo'q qilish va organizmda tarqalish rivojlanishi bilan zarurdir. 10 kunlik kursning davomiyligi sefobid bilan davolash paytida klinik simptomlarning tez regressiyasi bilan belgilanadi. 1&nbsp;kg tana vazniga 100&nbsp;mg sutkalik doza preparatning farmakokinetikasi bilan belgilanadi va moddaning buzilmagan biologik to'siqlarga ega boʻlgan to'qimalar va suyuqliklarga kirishi uchun yetarli.

Kasallikning surunkali kursida xuddi shu sxema bo'yicha penitsillin bilan davolash kursi 28 kun davom etadi. Uzoq muddatli ta'sir etuvchi penitsillin antibiotiklarini - ekstensillinni (retarpen) haftasiga bir marta 2,4 million birlik bir dozada 3 hafta davomida qo'llash istiqbolli ko'rinadi.

Aralash infektsiya (Lyme kasalligi va Shomil ensefaliti) holatlarida antibiotiklar bilan birga anti- Shomil gamma globulin ishlatiladi. Borreliya bilan kasallangan Shomil chaqishi qurbonlarini profilaktik davolash (ichak tarkibini va Shomil gemolimfasini qorong'u maydon mikroskopida tekshirish) kuniga 4 marta 0,5 g tetratsiklin bilan 5 kun davomida amalga oshiriladi. Shuningdek, bu maqsadlar uchun yaxshi natijalar bilan retarpen (ekstansillin) mushak ichiga 2,4 million birlik dozada bir marta, doksisiklin 0,1 g dan kuniga 2 marta 10 kun davomida, amoksiklav 0,375 g kuniga 4 marta 5 kun davomida qoʻllanadi. Davolash tishlash paytidan boshlab 5 kundan kechiktirmay amalga oshiriladi. Kasallikning rivojlanish xavfi 80% gacha kamayadi.

Antibiotik terapiyasi bilan bir qatorda patogenetik davolash qoʻllanadi. Bu kursning klinik ko'rinishlari va og'irligiga bog'liq. Shunday qilib, yuqori isitma, og'ir intoksikatsiya, detoksifikatsiya eritmalari parenteral, meningit bilan - suvsizlantiruvchi vositalar, kranial va periferik nervlarning nevritlari, artralgiya va artrit bilan - fizioterapiya davolash buyuriladi.

Lyme artriti bilan steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar (naproksen, indometazin, xlotazol), immunosupressantlar (plakenil), analjeziklar va fizioterapiya ko'proq qoʻllanadi.

Kasallikning ijobiy natijasi ko'p jihatdan kasallikning o'tkir davrida o'tkazilgan etiotropik terapiyaning o'z vaqtida va etarliligiga bog'liq.

Ba'zida, hatto davolanmasa ham, tizimli Shomil borreliozi erta bosqichda to'xtab, "serologik quyruq" ni qoldiradi.  Qayta tiklash nuqtai nazaridan prognostik jihatdan noqulay - patogenga IgG antikorlarining yuqori titrlarini saqlab qolish.  Bunday hollarda, kasallikning klinik ko'rinishidan qat'i nazar, simptomatik davolash bilan birgalikda antibiotik terapiyasining ikkinchi kursini o'tkazish tavsiya etiladi.

## Prognoz
Kasallikning ijobiy natijasi ko'p jihatdan kasallikning o'tkir davrida o'tkazilgan etiotropik terapiyaning o'z vaqtida va yetarliligiga bog'liqdir.

## Profilaktika
Borreliozning o'ziga xos profilaktikasi mavjud emas [1].

Hozirgi vaqtda Lyme kasalligining oldini olish bo'yicha harakatlar bir nechta usul va yondashuvlarni birlashtiradi: hududlarni akaritsid bilan davolash, landshaftni boshqarish, Shomil populyatsiyasini boshqarish va shaxsiy himoya choralari.

Shaxsiy profilaktika - bu endemik hududlarda Shomil chaqishi oldini olish chorasi. Avvalo, bu odamga tushishi mumkin boʻlgan joylarga tashrif buyurgandan so'ng, Shomilni qidirish va tezda olib tashlashdir. Infektsiya odatda tishlashdan 36 soat o'tgach sodir boʻlgani sababli, bu choralar kasallikning oldini olishda samarali bo'ladi. Tanani har ikki soatda Shomil bor-yo'qligini tekshirib turing.

*

## Manbalar

## Adabiyotlar

*

## Havolalar

*

;

* Lymening "spora" shakli bo'yicha mikrografiyalar va akademik adabiyotlar to'plami )
* Lyme kasalligi haqida ma'lumot varaqasi  ) (Hardin MD/Ayova shtati universiteti)
* ''Ixodes scapularis'', Deer Shomil yoki Qora oyoqli Shomilning interaktiv tasviri ) (CHPPMning Entomologiya fanlari dasturi)