Latviyada jinoyatchilik

**Latviyada jinoyatchilik** darajasi 2008-yilda Forbes tomonidan „Yevropaning jinoyat poytaxti“ deb nomlangan oldingi yillarga nisbatan odatda past. Latviyada qotillik darajasi 2019-yilda 100 000 kishiga 3,9 holatni tashkil etdi, 2000-yildagi 10 holatdan keskin pasaydi va doimiy ravishda pasayib bormoqda, lekin oxirgi paytlarda oʻsish kuzatilmoqda. Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat departamenti Latviyaning xavfsizlik reytingini „oʻrta“, jinoyatchilik darajasi oʻrtacha deb baholadi. Soʻnggi paytlarda jinoyatlar koʻpayib bormoqda, xususan, koʻplab latviyaliklar COVID-19 pandemiyasi Latviyaga qaytib, jinoyat qilishni tanlaganligi sababli adashgan. Interpol maʼlumotlariga koʻra, Latviya giyohvand moddalar savdosi, qurol savdosi, odam savdosi yoki kontrabanda bilan shugʻullanuvchi mintaqaviy va uyushgan jinoyatchilar uchun jozibador joy hisoblanadi. Latviya Markaziy Statistika Byurosining maʼlumotlariga koʻra, Latviyadagi barcha ayollarning uchdan bir qismi jinsiy zoʻravonlik yoki zoʻrlashning qandaydir shakllaridan aziyat chekmoqda, erkaklar esa oiladan tashqarida zoʻravonlikka duchor boʻlishadi.

Sovet istilosi tugagandan soʻng mustaqillik tiklanganidan keyin Latviyada jinoyatchilikning katta oʻsishi kuzatildi. Bozorning rejali iqtisodiyotdan erkin bozor iqtisodiyotiga oʻtishi Latviyada katta ijtimoiy noaniqlikni keltirib chiqardi, jinoyatchilik koʻpaydi. Latviya hukumati jinoyatni „jamiyatga xavf soladigan va qasddan yoki ehtiyotsizlik tufayli sodir etilgan jinoiy jazoga olib keladigan harakat“ deb taʼriflaydi. Latviyada qotillik uchun jazo 3 yildan kam boʻlmagan va 15 yildan ortiq boʻlmagan " ozodlikdan mahrum qilish " bilan jazolanadi. Latviya Respublikasi taklif qilayotgan eng yuqori jazo umrbod qamoq jazosi boʻlib, faqat terrorizm kabi ekstremal holatlarda beriladi. Latviyadagi jinoyatlar 1940 va 1941-yillarda Estoniyani bosib olgan fashistlar Germaniyasi va Sovet Ittifoqi kabi boshqa davlatlar tomonidan ham sodir etilgan.

## Jinoyat turlari
Latviyada keng tarqalgan jinoyatlarning asosiy turlari orasida odam savdosi, avtotransport oʻgʻirligi va korrupsiya mavjud. Boshqa jinoyatlar ham quyida keltirilgan.

### Qaroqchilik
2018-yilda Latviyada o‘g‘rilik darajasi 100 ming kishiga 27,7 holatni tashkil etdi, bu 2004-yildagi 108,3 holatdan kamaygan 2018-2020-yillar oralig‘idagi ikki yil davomida kamida 10 ta savdo va ishlab chiqarish ombori o‘g‘irlangani aytilgan.

### Qotillik
Soʻnggi paytlarda Latviyada qotillik koʻpaymoqda. 2019-yilda Eurostat tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, oʻsha yili Yevropada uchta Boltiqboʻyi davlatida qotillik darajasi eng yuqori boʻlgan: Latviya eng yuqori, Litva va Estoniya keyingi oʻrinlarda, har yili 100 000 latviyalikdan 4,7 nafari oʻldirilmoqda.

### Giyohvand moddalarni isteʼmol qilish
Euronews maʼlumotlariga koʻra, Latviya Italiya va Buyuk Britaniya bilan birga giyohvand moddalarni isteʼmol qilish boʻyicha eng yomon reytingga ega. Latviyaliklar tomonidan qoʻllanadigan eng keng tarqalgan noqonuniy giyohvandlik nashadir, 15-34 yoshdagi yoshlar va ayniqsa erkaklar tomonidan qoʻllanadi. Kokain va ekstaz latviyaliklar tomonidan ham keng tarqalgan. Giyohvand moddalar savdosi Latviyada keng tarqalgan.

Dastlab, 1970-80-yillarda giyohvand moddalar uyda ishlab chiqarilgan, ammo 1990-yillardan boshlab uyushgan jinoyatchilik LSD, ekstazi, kokain va amfetamin kabi noqonuniy ishlab chiqarilgan giyohvand moddalarni ishlab chiqarishni boshladi.

### Korrupsiya
Korrupsiya Latviyada jiddiy muammo hisoblanadi. Transparency International 2020-yilda Latviyaga korrupsiya bo‘yicha 180-o‘rindan 42-o‘rinni berdi, bu 2019-yilga nisbatan 2 pog‘onaga ko‘tarildi Korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish byurosi (KNAB) Latviyadagi asosiy korrupsiyaga qarshi agentlik hisoblanadi. Reuters xabarida Latviya bankining sobiq rahbari Ilmars Rimshevichs Latviyaning ABLV bankidan 500 ming yevro pora olgani uchun qamoqxonada hibsga olingani haqida xabar berdi . Koʻpincha, boshqa mamlakatlardan kelgan odamlar, masalan, Rossiya, Latviyada joylashgan pul yigʻish sxemalariga ega.

### Uyushgan jinoyatchilik
Latviyada uyushgan jinoyatchilik keng tarqalgan, ayniqsa Latviyaning Yevropa qitʼasidagi mavqei tufayli. Noqonuniy immigratsiya, odam savdosi va korrupsiya Latviyadagi uyushgan jinoiy guruhlar tez-tez foydalanadigan muammolardir. 2014-yil holatiga ko‘ra, Latviyada 70ta uyushgan jinoiy guruh faoliyat yuritadi.

## Noqonuniy immigratsiya
Noqonuniy immigratsiya Latviyada keng tarqalgan muammo. Noqonuniy muhojirlarning asosiy kelib chiqishi Rossiya, Belarus, Ukraina va Moldova, shuningdek Iroq, Eron, Bangladesh, Vetnam va Afgʻonistondandir . Latviya, Litva va Polsha bilan bir qatorda Belorussiya Iroq kabi urushdan vayron boʻlgan mamlakatlardan kelgan noqonuniy muhojirlardan Yevropa Ittifoqiga bosim oʻtkazish uchun foydalanayotganini daʼvo qilmoqda va shu sababli Belarus- Latviya chegarasida favqulodda holat eʼlon qilgan.

2019-yilda Latviyada 665 qochqin, 237 966 muhojir va 2019-yilda 181 yangi boshpana arizasi; 2021-yilda Latviya Belarus-Latviya chegarasida asosan Iroq, Afgʻoniston va Yaqin Sharqning boshqa davlatlaridan kelgan 1000 nafar muhojirni hibsga olganini maʼlum qildi.

## Jinoyatchilikning oldini olishga qaratilgan harakatlar
Latviya davlat politsiyasi (*Latvijas Valsts policija*, VP) Latviyaning rasmiy milliy politsiya agentligidir. Bunga Interpol va Europol kabi aʼzo boʻlgan tashkilotlar ham yordam beradi. Latviya, shuningdek , Lissabon shartnomasi shartlarini imzolagan boʻlib, u barcha Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlarga erkin immigratsiya, boshpana huquqiga ruxsat berishini taʼminlaydi va jinoyatchilikka qarshi birgalikda kurashishi kutiladi. 2014-yil sentabr oyida Latviya politsiyasi Europol tomonidan Tojikistonga oʻgʻirlangan vagonlarni joʻnatayotgan yuk poyezdini ovlash maqsadida uyushtirilgan „Arximed operatsiyasi“da ishtirok etdi.

## Manbalar