UEFA Chempionlar ligasi 2002-2003

**UEFA Chempionlar Ligasi** – Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA) tomonidan Yevropaning yuqori divizion klublari oʻrtasida har yili oʻtkaziladigan xalqaro futbol turniri.

Yevropaning eng nufuzli klublari futbol turniri. 1955/56-yilgi ilk mavsumdan to 1991/92-yilgi mavsumgacha u Yevropa chempion klublari kubogi deb nomlangan. 1991/92-yilgi mavsumda turnir formati oʻzgartirildi va 1/8 finaldan keyin guruh turnirlari oʻtkazildi. Keyin madhiya va gerb paydo boʻldi. 1992/93-yilgi mavsumdan boshlab turnir hozirgi nomini oldi.

Turnirda 22 ta klub gʻolib boʻlgan boʻlsa, ulardan 12 tasi bir necha bor gʻalaba qozongan. Ispaniya klublari turnirda 19 ta gʻalabaga erishgan. Gʻolib boʻlgan unvonlar soni boʻyicha rekordchi „Real Madrid“ boʻlib, u turnirda 14 marta gʻalaba qozongan. 1992-yilda turnir nomi va formati oʻzgarganidan soʻng, ketma-ket uch mavsum (2015/2016, 2016/2017, 2017/2018) Chempionlar Ligasida faqat „Real Madrid“ gʻalaba qozona oldi. „Real Madrid“ turnir formati oʻzgargandan keyin eng koʻp 8 marta Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan klub boʻlib turibdi.

## Tarix

Yevropa kubogi 1955-yilda fransuz sport jurnalisti va L'Équipe muharriri Gabriel Hanot taklifi bilan tashkil etilgan. Qitʼa miqyosidagi futbol turniri gʻoyasi Angliya matbuotida 1954-yilning kuzida „Spartak“ va „Xonved“ni magʻlub etgan „Vulverxempton“ dunyoning eng kuchli klubi ekanligi haqidagi bayonotlardan keyin paydo boʻldi. Hanot oʻz gazetasida eng kuchli klubni aniqlash uchun ham uy, ham safar oʻyinlarini oʻz ichiga olgan musobaqa oʻtkazish zarurligini aytdi. Ertasi kuni Hanot musobaqaning mumkin boʻlgan loyihasini eʼlon qildi va 1955-yil yanvar oyida birinchi Yevropa kubogi boʻlib oʻtdi.

1955/56-yilgi Kubokning birinchi turnirda har bir tur ikki oʻyin (uyda va mehmonda) oʻynaldi. 1992-yilga qadar qur’a tashlashda mamlakat chempionlari va yevrokuboklarning soʻnggi gʻolibi ishtirok etgan. 1991/92-yilgi mavsumdan boshlab, turnir formati guruh bosqichini oʻz ichiga olgan holda oʻzgartirildi va keyingi yili turnir Chempionlar ligasi nomini oldi. Shundan soʻng saralash bosqichlari soni, guruhlar tarkibiga bir qancha oʻzgarishlar kiritildi. 1997/98-yilgi mavsumda bir qator mamlakatlarda (UEFA koeffitsientlari jadvali boʻyicha) ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalar turnirda qatnasha boshladi. Saralash bosqichi tizimi qayta ishlab chiqilgan boʻlib, past koeffitsientga ega boʻlgan mamlakatlar chempionlari guruh bosqichi boshlanishidan oldin bir yoki bir nechta saralash bosqichida, yuqori koeffitsientga ega boʻlgan davlatlar jamoalari esa keyinroq ishtirok etishi mumkin. Ayni damda Chempionlar Ligasida eng yuqori koeffitsientga ega mamlakatlar toʻrtta klub bilan ishtirok etmoqda.

## Bosqichlari
Turnir bir necha bosqichdan iborat boʻlib, toʻrtta saralash bosqichidan boshlanadi. Jamoalar 2 tadan oʻyin oʻtkazishi kerak (uyda va safarda). Ikki uchrashuvning yigʻindisi boʻyicha gʻolib keyingi saralash bosqichiga oʻtadi. Barcha saralash bosqichlaridan oʻtib, jamoalar toʻgʻridan-toʻgʻri kelgan jamoalar bilan birga guruh bosqichiga kirishadi. Qur’a natijalariga koʻra, jamoalar har biri 4 tadan 8 ta guruhga boʻlingan. Guruh bosqichi natijalariga koʻra, dastlabki ikki jamoa pley-offga, guruhda 3-oʻrinni egallagan jamoa esa Yevropa ligasining 1/16 finaliga yoʻl oladi. 1/8 final bosqichiga qura tashlash marosimi quyidagicha boʻladi:

* Bitta mamlakat (assotsiatsiya) vakillari va bir guruhdagi jamoalar oʻzaro oʻynamasligi kerak.
* Guruh gʻoliblari ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalar bilan oʻynaydi.
* Birinchi oʻrinlar ilk uchrashuvlarini mehmonda oʻtkazishadi.
* Jamoalar har biri 2 tadan oʻyin oʻtkazadi, natijada 1/4 finalga kim chiqishi aniq boʻladi. Ushbu bosqichdagi qur’a hech qanday cheklovlarni nazarda tutmaydi.
* Chorak finaldan keyin yarim final, keyin esa neytral stadionda bitta oʻyindan iborat final oʻtkaziladi. Stadion UEFA komissiyasi tomonidan ariza topshirgan arizachilar orasidan oldindan tanlab olinadi.
* U UEFAning 5 yulduzli reytingiga ega boʻlgan barcha kerakli talablarga javob berishi kerak.

2020/21 yilgi mavsumdan boshlab UEFA klublarga quyidagi mukofotlarni toʻlaydi:
Dastlabki bosqich: €230 000
Birinchi saralash bosqichi: €280 000
Ikkinchi saralash bosqichi: €380 000
Uchinchi saralash bosqichi: €480 000
Guruh bosqichidagi toʻlov: €1 525 000
Guruh bosqichidagi gʻalaba: €2 700 000
Guruh bosqichidagi durang: €900 000
Pley-offning birinchi bosqichi (1/8 final): €9 500 000
Chorak final: €10 500 000
Yarim final: €12 000 000
Finalda yutqazgan jamoa: 15 000 000 evro
Yakuniy gʻolib: €19 000 000

## Turnir homiylari
Liga tashkil etilayotgan vaqtda turnir homiylari 8 tadan ortiq kompaniya boʻlishi mumkin emasligi toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. Shartnoma shartlariga koʻra, bu kompaniyalar maydon perimetri boʻylab 4 ta bilbord, har bir oʻyin uchun maʼlum miqdordagi chiptalar hamda oʻyindan oldingi va oʻyindan keyingi intervyularda kompaniya logotiplarining bannerlarda koʻrsatish huquqini oladi. Shuningdek, ushbu kompaniyalar Liga oʻyinlarioʻtkazilayotgan vaqtda reklama berish huquqiga ham ega.

Hozirda Chempionlar ligasining rasmiy homiylari:

* Nissan
* PlayStation
* Lay’s
* Santander
* MasterCard
* Expedia
* Heineken
Adidas kichik homiy hisoblanadi va oʻyin uchun rasmiy toʻpni yetkazib beradi. 2019/20-yilgi mavsumdan boshlab Italiyaning Macron sport brendi hakamlar formasini yetkazib bermoqda. Hublot, shuningdek, tanlovning toʻrtinchi rasmiy hamkori sifatida ikkinchi darajali homiy hisoblanadi.

Agar klublar homiylikning tegishli toifasi cheklangan (masalan, Fransiyada alkogol reklamasini taqiqlash) mamlakatda oʻyin oʻtkazsalar, bu logotipni futbolkalaridan olib tashlashlari kerak. Masalan, *Reynjers* 1996/97-yilgi mavsumda Chempionlar Ligasi va UEFA Kubogida mos ravishda Fransiyaning *Oser* va *Strasburg* klublari bilan oʻynaganida, *Reynjers* futbolchilari „MkEvans Lager“ oʻrniga „Center Parcs“ logotipini kiyib yurishgan (oʻsha paytda ikkala kompaniya ham Shotlandiyaning shoʻba korxonalari edi).

## 2002/03- yilgi mavsum

2002/03 —UEFA Chempionlar Ligasi – bu Yevropaning asosiy klublar futbol musobaqasining 11-mavsumi, UEFA Chempionlar Ligasi, 1992-yilda rebrending qilinganidan beri va 48-Yevropa kubogi musobaqasi. Musobaqada „Milan“ gʻalaba qozondi, u „Yuventus“ni birinchi marta Yevropa kubogi finalida penaltilar seriyasida magʻlub etib, oltinchi Yevropa chempionligini qoʻlga kiritdi va toʻqqiz yillik tanaffusdan keyin chempionlik shohsupasiga qaytdi. „Manchester Yunayted“ futbolchisi Rud van Nistelroy saralash bosqichida urgan ikkita golidan tashqari, guruh bosqichida va pley-offda 12 ta gol bilan yana toʻpurar boʻldi, garchi uning jamoasi chorak finalda magʻlub boʻlgan va imkoniyatni boy bergan boʻlsa-da, final Manchestr Yunaytedning uy stadioni hisoblanmish Old Trfforda boʻldib oʻtdi.

Amaldagi chempion „Real Madrid“, yarim finalda „Yuventus“ magʻlub boʻldi.

## Assotsiatsiya jamoalari reytingi

Futbol assotsiatsiyalari reytingi va shunga mos ravishda 2002/2003-yilgi Chempionlar ligasidagi oʻrinlarni mamlakatlar oʻrtasida taqsimlash UEFA koeffitsientlari jadvali asosida tuzilgan boʻlib, bu qura uchun rasmiy Yevropa klub musobaqalaridagi 1996/1997-yilgi mavsumdan 2000/2001-yilgi mavsumgacha boʻlgan klublarning oʻyin natijalari hisobga olingan.

Futbol klublari va Ozarbayjon futbol federasiyalari assotsiatsiyasi oʻrtasidagi ziddiyat tufayli 2001/2002-yilgi Ozarbayjon chempionati natijalari UEFA tomonidan tan olinmagan, uning gʻolibi esa 2002/2003-yilgi Chempionlar ligasida ishtirok etishiga ruxsat berilmagan. Ozarbayjon chempioni oʻrnini 2002-yilda UEFAga aʼzo boʻlgan Qozogʻiston futbol federatsiyasining amaldagi chempioni egallagan.

* 1–3-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida toʻrttadan jamoa qatnashadi.
* 4–6-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida uchtadan jamoa qatnashadi.
* 7–15-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida ikkitadan jamoa qatnashadi.
* 16–52-oʻrinlar assotsiatsiyalarda bittadan jamoa qatnashadi (Lixtenshteyn, San-Marino, Andorra va Ozarbayjondan tashqari)

## Ishtirokchilar

Chempionlar ligasining 3-saralash bosqichida chempionlar ligasi (Real Madrid) ham oʻz ichki ligalari orqali yoʻllanmani qoʻlga kiritganligi sababli, 3-saralash bosqichining bitta oʻrni boʻshab qoldi, shuningdek, Ozarbayjonning vaqtincha toʻxtatilishi munosabati bilan standart ishtirokchilar roʻyxatiga quyidagi oʻzgartirishlar kiritildi:

Assotsiatsiya 16 chempioni (Shotlandiya) ikkinchi saralash bosqichidan uchinchi saralash bosqichiga yoʻl oladi.
26, 27 va 28-assotsiatsiyalar chempionlari (Isroil, Sloveniya va Bolgariya) birinchi saralash bosqichidan ikkinchi saralash bosqichiga yoʻl olishadi.

## Jamoalar

## Tur va qur’a sanalari

Barcha qur’a tashlash marosimlari UEFAning Nyon shahridagi qarorgohida (Shveysariya) boʻlib oʻtdi

## Kvalifikatsiya bosqichi

### Birinchi kvalifikatsiya raundi

### Ikkinchi kvalifikatsiya raundi

### Uchinchi kvalifikatsiya raundi

## Birinchi guruh bosqichi

Uchinchi saralash bosqichining 16 nafar gʻolibi, 1–10-oʻrinlarni egallagan mamlakatlardan 10 nafar chempion va 1–6-oʻrinlarni egallagan mamlakatlardan ikkinchi oʻrinni egallagan oltita jamoa har biri toʻrtta jamoadan iborat sakkizta guruhga boʻlingan. Har bir guruhning eng yaxshi ikki jamoasi Chempionlar ligasining ikkinchi guruh bosqichiga, uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar esa UEFA kubogining uchinchi bosqichiga yoʻl oladi.

Taybreklar, agar kerak boʻlsa, quyidagi tartibda qoʻllanadi:

Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlar natijasiga qaraladi.
Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlarda urilgan gollar.
Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlarda mehmonda urilgan gollar.
Guruhdagi barcha oʻyinlardagi toʻplar farqi.
Guruhdagi barcha oʻyinlarda kiritilgan umumiy gollar.
*Bazel*, *Genk* va *Makkabi* jamoalari guruh bosqichida debyut qilishdi. *Makkabi Hayfa* guruh bosqichiga yoʻllanma olgan ilk Isroil klubi boʻldi.

### A guruhi


### B guruhi


### C guruhi


### D guruhi


### E guruhi


### F guruhi


### G guruhi


### H guruhi


## Ikkinchi guruh bosqichi

Sakkizta guruh gʻoliblari va sakkizta ikkinchi oʻrinni egallagan jaoalr toʻrt guruhga boʻlingan boʻlingan holda musobaqani davom ettirishdi. Har bir guruhdan birinchi va ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalar Chempionlar ligasining pley-off bosqichiga yoʻl oladi.

Taybreklar, agar kerak boʻlsa, quyidagi tartibda qoʻllanadi:

Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlar natijasiga qaraladi.
Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlarda urilgan gollar.
Bir xil ochko toʻplagan jamoalar oʻrtasida oʻzaro oʻyinlarda mehmonda urilgan gollar.
Guruhdagi barcha oʻyinlardagi toʻplar farqi.
Guruhdagi barcha oʻyinlarda kiritilgan umumiy gollar.

### A Guruhi


### B Guruhi


### C guruhi


### D guruhi


## Pley off bosqichi

### Chorak final

### Yarim final

Milanning ikkala klub ham uy oʻyinlarini bir stadionda San-Siroda oʻtkazishdi, ammo *Milan* ikkinchi oʻyinda nominal mehmon boʻldi va shu tariqa mehmondagi gollar evaziga gʻalaba qozondi.

### Final

## Statistika
UEFA Chempionlar ligasining 2002/03-yilgi mavsumida (saralash bosqichidan tashqari) eng yaxshi toʻpurar va assitentlar roʻyhati:

### Eng yaxshi toʻpurarlar

* Source: Eng yaxshi toʻpurarlar – Final – 2003-yil 28-may chorshanba (oʻyinlardan keyin) 

### Eng yaxshi assistentlar

* Source: Eng yaxshi assistentlar – Final – 2003-yil 28-may chorshanba (oʻyinlardan keyin)

## Manbalar

## Havolalar
* 2002/03–mavsum Barcha oʻyinlar UEFA saytida
* 2002/03–mavsum UEFA saytida
* Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation da Yevropa kubogi natijalari
* 2002-03 UEFA Chempionlar Ligasi toʻpurarlari (saralash bosqichidan tashqari)protocols UEFA qualifying round
* 2002/03 UEFA Chempionlar ligasi – natijalar va tarkiblar (arxiv)
*