open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksey Lapshin

**Aleksey Platonovich Lapshin** (1909-yil 24-fevral, Podolsk, Podolsk tumani, Moskva viloyati, Rossiya imperiyasi – 1979-yil 31-iyul, Moskva) – sovet futbolchisi va murabbiyi. SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1947). Yarim himoyachi va hujumchi ampluasida oʻynagan.

## Hayoti
Podolsk futboli bitiruvchisi, dastlab temir yoʻlchilar klubida, soʻngra „Sovet savdo xizmatchilari“ da mashgʻulot oʻtkazdi.

U chap qanot hujumchisi va oʻng qanot himoyachisi sifatida oʻynadi; 1936-yilda vinger sifatida qayta tayyorlandi.

Astaxov nomidagi tuman klubi (RKimA), Moskva Dinamo klublarida, Moskva (1931—1940), RSFSR (1933) va SSSR (1933—1935) terma jamoalarida oʻynagan.

1934-yil avgust oyida Parijda Moskva jamoasi aʼzosi sifatida u ishchi-sportchilarning xalqaro antifashistik mitingi doirasida boʻlib oʻtgan „futbol boʻyicha ishchilar jamoalarining jahon chempionatida“ oʻynadi. Norvegiyaning „AIF“ jamoasi bilan finalda u 3 tadan 2 ta gol kiritdi.

1936-yil 1-yanvarda u Moskva terma jamoasi tarkibida Parijda mahalliy Racing bilan qanot himoyachisi lavozimida oʻynadi; sentyabr oyida u Moskvaning „Dinamo“ jamoasining Turkiya terma jamoasiga qarshi gʻalabali oʻyinida (4:0) ishtirok etdi. 1937-yil iyun oyida u „Dinamo“ tarkibida Basklar jamoasiga qarshi ikkita oʻyin oʻtkazdi.

„Dinamo“ jamoadoshi Mixail Yakushin uni „ajoyib oʻyin va energiya“ futbolchisi deb hisobladi.

1940-yilda GCOLIFK qoshidagi murabbiylar maktabini tamomlagan.

„Dinamo“ klubi (Moskva) jamoasiga murabbiylik qilgan (1945—1954). „Dinamo“ (Tallin) (1955—59), „Dinamo“ (Kirov) (1960), „Dinamo“ (Samarqand) (1961, iyulgacha), „Volgar“ (1963) jamoalarida ishlagan.

1964-yilda „Dinamo“ (Kirovograd) klubida bosh murabbiy boʻlgan. 1965-68-yillarda – Saturn (Ribinsk) murabbiyi.

1969-yilda – „Metallurg“ (Cherepovets) bosh murabbiyi.

## Mukofotlari
*1935-yil SSSR chempioni (Moskva jamoasida) – 3 ta oʻyin, 2 ta gol.

*SSSR chempioni 1936 (bahor), 1937, 1940.

*SSSR kubogi sohibi 1937.

*Roʻyxatlarda 33 – 1-oʻrin (1933) va SSSRning 55 ta eng yaxshi futbolchisi – 1-oʻrin (1938).

## Manbalar
Nikolay Kiselyov

**Nikolay Ivanovich Kiselyov** (1946-yil 29-noyabr, Kineshma, Ivanovo viloyati, RSFSR, SSSR) – sovet futbolchisi, keyinroq sovet va rus futbol murabbiyi. SSSR sport ustasi (1968). RSFSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1989).

## Futbolchilik faoliyati
Nikolay Ivanovich Kiselyov futboldagi faoliyatini Kineshmada boshladi. Ilk klubi Kineshadagi „Tomna“ klubi boʻldi. Keyinchalik Ivanovo viloyatining asosiy jamoasi boʻlgan „Tekstilshchik“ jamoasida shugʻullana boshlaydi. Maktabni tugatgach, mahalliy „Ximik“ klubi, ustozi hamyurti Yevgeniy Pestov taklifiga binoan Severodonetskka oʻynash uchun koʻchib oʻtadi. 1967-yilda futbolchi Yevgeniy Goryanskiy murabbiyligi ostidagi Zarya Lugansk klubiga oʻtadi.

Biroz vaqt oʻtgach, tanishlar Kiselyovni Moskvaning „Spartak“ klubi bosh murabbiyi Nikita Simonyanga tavsiya qilishdi, shundan soʻng Moskvaga taklif qilindi. Avvaliga yoshlar jamoasi tarkibida oʻynadi, keyin asosiy tarkibda oʻynadi. Jamoa tarkibida u SSSR kubogi chempioni boʻldi.

Kiselyov SSSR terma jamoasida 14 ta oʻyin oʻtkazgan (1969–1971) va 1970-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatida qatnashgan.

Nikolay Kiselyovning bel sohasidagi jarohati tufayli futbolchilik faoliyati yakuniga yetgan.

## Murabbiylik faoliyati
Futbolchi 1979-yilda SSSR oʻsmirlar terma jamoasining 1979-yilgi Jahon chempionatida murabbiyi (2-oʻrin, finalda Argentinaga 1: 3 hisobida yutqazdi), 1981-yilda – SSSRoʻsmirlar terma jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan va Yevropa chempionatida bronza medallarini qoʻlga kiritgan (18 yoshgacha boʻlgan yoshlar).

Kiselyov klub bosh murabbiyi sifatida 1984-yilda Belarusning „Gomselmash“ klubida debyut qilgan va u bilan 5-oʻrinni egallagan (SSSR chempionatlari tarixidagi klubning eng yaxshi oʻrni). Oilaviy sabablarga koʻra murabbiy Lipetskga koʻchib oʻtdi va u yerda bir yil mahalliy „Metallurg“ klubida ishladi. Keyin Samarqandda qisqa muddatli xizmat safarida boʻldi.

1989-yilda „Sovintersport“ orqali BAAda murabbiy boʻlib ishlagan. 1989–1993-yillarda texnik direktor, 1994–1995-yillarda murabbiy boʻlib ishlagan. U bosh murabbiy boʻlmadi, chunki klub rahbariyati Kiselyov shartlari boʻyicha shartnoma imzolashni istamadi.

1996-yilda Rossiyaga qaytib, Saratovning „Sokol-PJD“ klubida bosh murabbiy sifatida ishlaydi. Kiselyov „Oryol“ va Moskvaning „Spartak-2“ jamoalariga murabbiylik qildi. 2004-yilda Ramenskiyning „Saturn“ jamoasining zaxira jamoasini boshqargan va u bilan RFPL zaxira oʻrinbosarlari turnirida 3-oʻrinni egallagan.

2006-yilda Armanistonning „Banants“ jamoasi bilan 1+1 tizimi boʻyicha shartnoma imzoladi. Kiselyov yil oxirida klubni tark etdi (Banants Armaniston chempionatida 2-oʻrinni egallab, Armaniston kubogi va UEFA kubogida muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi).

Murabbiy 2007-yil sentyabr oyida Ramenskiyning „Saturn“ – „Saturn-2“ terma klubini boshqargan. 2008-yil sentyabr oyida uning oʻrnini Mixail Belov egalladi.

2010-yilda FK Rusichi (Oryol) bosh murabbiyi boʻlgan. 2010-yilgi mavsum oxirida ishdan boʻshatildi.

## Manbalar
Vasiliy Yepishin

**Vasiliy Mixaylovich Yepishin** (1907-yil 14-iyul, Sreznevo qishlogʻi, Ryazan guberniyasi, Rossiya imperiyasi — 1981-yil 31-dekabr, Moskva, RSFSR, SSSR) — sovet futbolchisi, murabbiy. SSSR sport ustasi, himoyachi ampluasida oʻynagan.

## Tarjimayi holi
Vasiliy Yepishin 1907-yil 14-iyulda Ryazan guberniyasi, Srezevo qishlogʻida tugʻilgan. Klublar oʻrtasidagi SSSR chempionatlari boshlanishidan oldin Yepishin Perovoning „Krasnoye Perovo“ (1924−1929), Leningradning „Viborg Metalist“ (1930), Leningradning „Dinamo“ (1931, 1934), „Krasnaya Zarya“ (1932), ZiS Moskva (1933, 1934−1935), Dinamo Kiyev (1933) futbol klubi jamoalarida hamda Ukraina SSR futbol terma jamoasida oʻynagan.

SSSR chempionatida 1936−1938 yillarda Moskvaning „Torpedo“ jamoasida oʻynagan, 1938-yilgi chempionatda 4 ta oʻyin oʻtkazgan, soʻnggi ikki mavsumda jamoa sardori boʻlgan. 1939-yilda chempionatning „B“ guruhida Moskvaning „Burevestnik“ klubi tarkibida 15 ta oʻyinda ikkita gol urdi, shundan keyin futbolchilik faoliyatini yakunlagan. 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi,Qizil Yulduz ordeni (1945-yil 19-may) va „Jasurlik uchun“ medali (1944-yil 15-yanvar), „Moskva mudofaasi uchun“ medali, „Stalingrad mudofaasi uchun“ medali bilan taqdirlangan. Vasiliy Yepishin 615 va 229-alohida avtotransport batalyonlarida, shuningdek, Belorussiya fronti artilleriya qoʻmondoni general-polkovnik Vasiliy Kazakovning shaxsiy haydovchisi sifatida xizmat qilgan.

Ulyanovskning „Torpedo“ (1947), Kishinyovning „Burevestnik“ (1950−1951), Smolenskning „Dinamo“ (1952), Vladimirning „Torpedo“ (1956−1958), Stanislavning „Spartak“ (1958−1960), Smolenskning „Tekstilshchik“ (1960), Smolenskning „Spartak“ (1961), Zelenodolksning „Progress“ (1963), Lipetskning „Torpedo“ (1964), Blagoveshchenskning „Amur“ (1965−1966), Samarqandning „Sogdiana“ (1967) futbol klubi jamoalarida bosh murabbiy boʻlib ishlagan. Futbolchilar orasidagi laqabi Mixalich boʻlgan. 1981-yil 31-dekabrda Moskvada vafot etgan.

## Manbalar
Dmitriy Dvorkis

**Dmitriy Vladimirovich Dvorkis** (1945-yil 28-yanvar, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, O'zbekiston SSR) – 1992—2000-yillarda Vinnitsa shahri hokimi, Vinnitsa shahrining faxriy fuqarosi. Ikki marta shahar hokimi lavozimiga saylangan. 1998-yilda uchinchi chaqiriq Ukraina Oliy Radasining xalq deputati etib saylangan, oʻsha paytda amaldagi qonunchilikka zid ravishda deputatlikdagi faoliyatini shahar hokimi lavozimi bilan birga olib borgan.

## Hayoti
Dmitriy Vladimirovich Dvorkis 1945-yil 28-yanvarda O'zbekiston SSRning Kattaqoʻrgʻon shahrida tugʻilgan.
Vinnitsa 32-sonli oʻrta maktabni tamomlagan.
1961—1966-yillarda Vinnitsa qurilish texnikumi talabasi.
1966—1968-yillarda Sovet Armiyasidagi xizmat qilgan.
1969-yilda Vinnitsa radio quvurlari zavodining muhandisi boʻlgan.
1969—1970-yillarda Ukraina SSR Uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining Vinnitsa viloyati Xmelnik shahridagi suv distillash ishlab chiqarish boʻlimi boshligʻi va 1970—1971-yillarda Ukraina SSR Sanoat va qurilish vazirligi Vinnitsa qurilish-montaj tresti Vinnitsa SMU 2-uchastkasi boshligʻi boʻlgan.
1971—1974-yillarda Vinnitsa mebel zavodining katta muhandisi.
1974—1976-yillarda Ukraina SSR isteʼmolchilar ishlari vazirligining tumanlararo taʼmirlash-qurilish boshqarmasi boshligʻi.
1976—1978-yillarda Ukraina SSR Qishloq xoʻjaligi vazirligining „Vinnitsa selstroy“ trestining PMK-49 boshligʻi.
1978—1980-yillarda Vinnitsa mintaqaviy kolxozlararo qurilishining Gnivanskiy xoʻjalik uchastkasi direktor oʻrinbosari, boshligʻi.
1980—1984-yillarda Vinnitsada Ukrremstroytrest taʼmirlash-qurilish boʻlimi boshligʻi.
1984—1991-yillarda RPO „Ukrlift“ ixtisoslashtirilgan taʼmirlash-qurilish boʻlimi boshligʻi.
1991—1992-yillarda „Vinnitsastroymaterialy“ hududiy birlashmasi bosh direktori.
1992-yildan 2000-yilgacha Vinnitsa shahar kengashi raisi lavozimida ishlagan. Dmitriy Vladimirovich Dvorkis 1998-yilda Ukraina
xalq deputati etib saylangan (Gromada partiyasi).

1999-yil 23-noyabr kuni ertalab Maksimovicha koʻchasida Baptist xristian cherkovi yonida Dvorkisga suiqasd qilishga urinish boʻldi. Nomaʼlum shaxs Kalashnikov avtomatidan oʻq uzgan, natijada haydovchi O.Kovalenko halok boʻlgan, shahar hokimi va uning qoʻriqchisi V.Popenko yaralangan. Rasmiy ravishda, suiqasdga kim buyurtma bergani va amalga oshirgani hozircha nomaʼlum.

2002 va 2006-yillarda yana Vinnitsa meri saylovlarida ishtirok etdi, ammo ikkinchi oʻrinni egallab, A.Dombrovskiy va V.Groysmanga yutqazdi.

Dmitriy Vladimirovich Dvorki Jabotinskiy nomidagi „Millatlararo totuvlik uchun“ medali, III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni,
III darajali „Vatanga sadoqat shon-sharafi“ medali bilan taqdirlangan. Vinnitsa shahrining faxriy fuqarosi.

## Manbalar
Sergey Kurishev

**Sergey Vladimirovich Kurishev** (1963-yil 21-yanvar, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, SSSR) – sovet va rus teatr va kino aktyori, Rossiya xalq artisti (2015), Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (2002).

## Hayoti
Sergey Kurishev 1963-yil 21-yanvarda Kattaqoʻrgʻon shahrida harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1984-yilda Leningrad davlat universitetining jurnalistika fakultetini tamomlagan va bir muncha vaqt „Kaliningradskiy komsomolets“ gazetasida muxbir boʻlib ishlagan. 1989-yilda LGITMiK (L. A. Dodin kursi) ni tamomlagan va Mali drama teatri truppasiga qabul qilingan.

## Mukofotlari
Sergey Kurishev 1998-yilda „Pesa bez nazvaniya“ spektaklida Platonov rolini ijro etgani uchun „Zolotoy sofit“ – mukofoti laureati, 2002-yilda Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist unvoni, 2004-yilda „Dyadya Vanya“ spektaklidagi Voinitskiy rolini ijro etgani uchun „Oltin niqob“ mukofoti sovrindori, 2013-yilda K. S. Stanislavskiy nomidagi va „Oltin diqqat markazida“ – „Vrag naroda“ spektaklidagi eng yaxshi aktyor (doktor Tomas Stokman) nominatsiyasi uchun 2015-yil 4-aprelda Rossiya Federatsiyasi xalq artisti - milliy madaniyatni rivojlantirishdagi xizmatlari va koʻp yillik samarali faoliyati uchun taqdirlangan.

## Rollari
Maliy dramaticheskiy teatr (Sankt-Peterburg)

* 1991 – „Besi“ Lev Dodin F. M. Dostoyevskiyning shu nomdagi romani asosida. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Kirillov Aleksey Nilich*
* 1994 – „Vishneviy sad“ Chexov. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Petya Trofimov*
* 1997 – A. P. Chexovning „Nomsiz pyesa“ sahna asosidagi. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Mixail Vasilevich Platonov, qishloq oʻqituvchisi*
* 1999 – „Chevengur“ Lev Dodin i Oleg Senatov. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Kopyonkin*
* 2000 – „Molli Suini“ Brayen Fril. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Frenk Suini*
* 2001 – „Chayka“ Chexov. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Trigorin*
* 2003 – „Dyadya Vanya“ Chexov. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Voynitskiy*
* 2006 – „Korol Lir“ Shekspir. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Graf Gloster*
* 2007 – „Jizn i sudba“ Vasiliy Grossman. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Viktor Pavlovich Shtrum*
* 2008 – Rejissyor: *Lev Dodin* – *Ivan Dmitrievich Lukashin,* kolxoz raisi
* 2008 – „Dolgoe puteshestvie v noch“ Yudjin O’Nil. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Edmund Tayron, kichik oʻgʻil*
* 2010 – „Tri sestri“ Chexov. Rejissyor: *Lev Dodin* – *Tuzenbax baroni*, *Chebutikin*
* 2013 — „Vrag naroda“ Ibsen. Rejissyor: *Lev Dodin – Doktor Tomas Stokman, kurort shifokori*

## Manbalar
Vladimir Fyodorov (olim)

Vladimir Dmitriyevich Fyodorov (1930-yil 5-sentyabr – 2017-yil 3-iyun) – sovet va rus kimyogari va yadro fizigi, Rossiya yadro sanoatida xizmat koʻrsatgan xodim.

## Manbalar
Mehr Nigorxonim

**Mehr Nigorxonim** Samarqand va Buxoro hukmdori Sulton Ahmad Mirzoning birinchi xotini edi. U Moʻgʻuliston malikasi boʻlib, Moʻgʻulistonning Buyuk xoni Yunusxon va uning bosh turmush oʻrtogʻi Eson Davlat Begimning toʻngʻich qizi edi. U, shuningdek, Hindistonda asos solingan Boburiylar imperiyasining asoschisi va uning birinchi imperatori boʻlgan Boburning xolasi edi.

1500-yil iyul oyida eri vafotidan keyin oʻzbeklar xoni Muhammad Shayboniy tomonidan asirga olinadi va oʻljaning bir qismi sifatida unga uylangan.

## Oilasi
Mehr Nigorxonimning otasi Yunusxon va onasi Eson Davlat Begim edi. Uning otasi tomonidan bobosi Vaysxon Moʻgʻuliston xoni boʻlgan. Shunday qilib, Mehr Nigorxonim Moʻgʻullar imperiyasining asoschisi va buyuk xoni (imperatori) Chingizxonning bevosita avlodi edi. Uning yana ikkita singlisi Qutlugʻ Nigorxonim va Xub Nigorxonim bor edi. Qutlugʻ keyinchalik boʻlajak turmush oʻrtogʻi Sulton Ahmad Mirzoning kenja ukasi Umar Shayx Mirzoga turmushga chiqadi.

Xonning qizi boʻlgan Mehr Nigorxonim tugʻilishidan „xonim“ („xon yoki malikaning qizi“) unvoniga ega edi.

## Nikohlari

### Sulton Ahmad Mirzo
Mehr Nigorxonim Abu Said Mirzoning toʻngʻich oʻgʻli va vorisi Sulton Ahmad Mirzoga turmushga chiqqan edi. Mehr Nigorxonim Sulton Ahmad Mirzodan farzand koʻrmadi.

### Shayboniyxon
1500-yil iyul oyining boshida u Shayboniy tomonidan asirga olingan va u bilan oila qurgan.

## Vafoti
Mehr Nigorxonim Shoh Begʻom bilan Qilaʼ Zafarga ketayotganlarida Abubakr Dugʻlatning „talonchi guruhlari“ tomonidan asirga olindi va Abubakr Dugʻlatning zindonlarida vafot etdi.

## Manbalar
Grigoriy Sxovrebov

**Grigoriy Ivanovich Sxovrebov** (1924-yil 15-yanvar, Janubiy Osetiya viloyati Djava tumani, Msxlebi qishlogʻi – 2003-yil 2-avgust, Samarqand) – sovet uchuvchisi, Oʻzbekiston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi aviatsiya komandiri, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1980).

## Hayoti
Sxovrebov 1924-yil 15-yanvarda Janubiy Osetiya viloyati, Leningrad viloyati, Djava tumani, Msxlebi qishlogʻida nasroniy oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tamomlagan.

1940-yil noyabr oyida maxsus ishga qabul qilish dasturi orqali Tsxinvali uchish klubiga kirdi. 1941-yil aprel oyida uchish klubini tugatgach, Kirovobod harbiy uchuvchilar maktabiga yuborildi. 1941-yil noyabr oyida maktab tugatilgandan soʻng, u V. P. Chkalov nomidagi Borisoglebsk Qizil Bayroq aviatsiya uchuvchilar maktabiga oʻtkazildi. 1943-yil noyabrdan Telavi va Armavirdagi uchuvchilar maktablarida tahsil oldi. 1945-yil sentyabrdan Nukusdagi 239-aviatsiya otryadida Po-2 samolyotining uchuvchisi boʻlib ishlagan. 1949-yil sentyabr oyida Li-2 samolyotining ikkinchi uchuvchisi sifatida qayta tayyorlashdan oʻtdi va 1952-yilda An-2 samolyotini boshqarish uchun qayta tayyorlandi. 1954-yilda Fuqaro havo flotining 163-aviatsiya otryadiga (Oʻzbekiston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasining Samarqand qoʻshma aviatsiya otryadi) bort komandiri lavozimiga oʻtkazildi. U bu otryadda 20 yildan ortiq ishlagan. Sxovrebov 1961-yil aprel oyida oʻsha eskadronning An-2 samolyotida oddiy uchuvchi boʻlib ishlay boshladi. Parvoz vaqtida u geologik ekspeditsiyalarga xizmat koʻrsatish uchun maxsus parvozlarni amalga oshirdi, qishloq xoʻjaligi zararkunandalariga qarshi kurashda qatnashdi va Oʻzbekistondagi paxta dalalari defoliatsiya parvozlarini amalga oshirdi. 1958-yilda Eronda chigirtkalarga qarshi kurash ekspeditsiyasida qatnashgan. Oʻzbekistonning Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida boʻsh yerlarni oʻzlashtirish, paxta va boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlari hosildorligini oshirish, havo transportidan samarali foydalanishga katta hissa qoʻshdi. Chorak asr davomida 131 ming 600 gektar paxta maydonini parvarishlashga katta hissa qoʻshdi. 1983-yil iyul oyida u 436-parvoz otryadiga oʻtdi va 1985-yil oktyabr oyidan nafaqaga chiqdi.

Grigoriy Sxovrebov 2003-yil 2-avgustda vafot etgan va Samarqand harbiy qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
Sxovrebov 1980-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali, 1971-yilda Oktyabr Inqilobi ordeni, 1965-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni va 1979-yilda SSSR Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Omon Hamdamov

**Omon Sultonovich Hamdamov** (; 1918-yil 5-may, Samarqand, Turkiston ASSR, hozirgi Oʻzbekiston – 2003-yil 15-dekabr, Dushanbe, Tojikiston) – tojik bastakori, dirijyor va oʻqituvchi. Tojikiston SSR xalq artisti (1978).

## Hayoti
Omon Sultonovich Hamdamov 1918-yil 5-mayda Samarqandda tugʻilgan. 1941–1945-yillardagi JBV ishtirokchisi. Musiqa maktabini (1940), Stalinobod shahar musiqa bilim yurtini (hozirgi – Dushanbe, 1952), P. I. Chaykovskiy nomidagi Davlat konservatoriyasini (Moskva, 1958) tugatgan. 15 yoshidan Samarqand yahudiy teatri badiiy truppasining solisti (1933–1935), Tojikiston A.Lohutiy nomidagi musiqali drama teatri direktori (1935–1938), teatrning konsertmeyster bo'lib faoliyat yuritgan. Tojik xalq musiqa orkestri a'zosi (1938–1941). Davlat musiqa akademiyasini tugatgach, xalq cholgʻu asboblari orkestri dirijyori (1947–62, 1979), M. Tursunzoda nomidagi Tojikiston davlat sanʼat instituti dotsenti (1979–1999). Moskvadagi tojik adabiyoti va sanʼatining uch dekadasi ishtirokchisi (1941, 1949, 1957), Tojikiston kompozitorlari ittifoqi raisi oʻrinbosari (1968–1981). Pyesa, romans va qoʻshiqlarga musiqa yozgan (jami 150 dan ortiq), tojik xalq kuylarini moslashtirish ustida ishlagan. 1947–1991-yillarda KPSS aʼzoligiga kirgan.

## Ijodi
Hamdamov 150 ga yaqin turli asarlar muallifi: qoʻshiqlar

„Komsomol“ (Abdu Jabbor Qahhoriy sheʼri, 1949),

„Senga oshiq boʻldim“, (Nosirjon Maʼsumiy sheʼri, 1950),

Suite „Yovvoyi shabada“,

„Arzigulik umr“ (Fayzulla Ansoriy sheʼri, 1950; 1951) va boshqalar.

## Mukofotlari
Omon Hamdamov 1941-yil – „Mehnatda o'rnak ko'rsatganlik uchun“ medali, 1957-yil – „Hurmat belgisi“ ordeni, 1968-yil – Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist, 1978-yil – Tojikiston SSR xalq artisti unvoni mukofotlari bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Viktoriya Ukolova

**Viktoriya Ivanovna Ukolova** (1944-yil 11-may Samarqand) – sovet va rus tarixchisi. Tarix fanlari doktori (1987), professor (1994), Rossiya TIV MGIMO jahon va milliy tarix kafedrasi mudiri. Oʻndan ortiq monografiya, 300 ga yaqin maqola va nashrlar muallifi.

## Hayoti
Viktoriya Samarqandda frontchi askar oilasida tugʻilgan. 1962-yilda Ukraina SSR, Sumi viloyati, Romni shahridagi 2-sonli oʻrta maktabni tamomlagan. M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining tarix fakulteti (1967) va aspiranturani (1970) oʻrta asrlar tarixi fakultetini tamomlagan.

Ukolova 1971-yilda „Boetiy va uning davri. Ilk oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropa taʼlimi tarixi haqida“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1974-yilgacha SSSR Fanlar akademiyasining Sibir boʻlimi (Novosibirsk) Tarix, filologiya va falsafa institutida ilmiy xodim boʻlib ishlagan va Novosibirsk davlat universitetida dars bergan. 1973-yilda ijtimoiy fanlar boʻyicha yosh olimlarning birinchi Butunittifoq tanlovi laureati boʻldi. Ukolova 1974–1979-yillarda Komsomol Markaziy Qoʻmitasining sektorini boshqargan.

1979-yildan Jahon tarixi institutida kafedra mudiri va direktor oʻrinbosari (1988–1998) lavozimlarida ishlagan. 1987-yilda „Gʻarbiy Yevropada ilk oʻrta asrlar madaniyatini shakllantirishda qadimiy merosning roli (5-asr oxiri – 7-asrning birinchi yarmi)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1991-yildan Rossiya davlat gumanitar universiteti professori.

Ukolova 1998-yilda MGIMOga ishga keldi va u yerda jahon va milliy tarix kafedrasini boshqargan; 2009-yildan buyon Milliy tadqiqot universiteti Oliy iqtisodiyot maktabida dars bergan. 1999–2013-yillarda Rossiya Oliy attestatsiya komissiyasi tarixi boʻyicha ekspert kengashi raisining oʻrinbosari, Rossiya oʻrta asr olimlari va ilk zamonaviy tarixchilar uyushmasi byurosi aʼzosi boʻlgan. Ukolova Rossiya Fanlar akademiyasining „Tarixiy fikr yodgorliklari“ nashri tahririyati raisi, „Antik tarix xabarnomasi“, „Oʻrta asrlar“ jurnallari tahririyati aʼzosi boʻlib faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Rustem Skibin

**Rustem Vladimirovich Skibin** (, qrim-tatarcha: *Rustem Vladimir oğlu Skibin*, 1976-yil 6-aprel, Samarqand) – asli qrim-tatarlaridan boʻlgan ukrainalik keramik rassom va kulol. Ukrainada xizmat koʻrsatgan xalq ijodiyoti ustasi (2020). Qrim-tatar rassomlari uyushmasi aʼzosi.

## Hayoti
Rustem Skibin 1976-yil 6-aprelda Samarqand shahrida tugʻilgan. Otasining kelib chiqishi yarim ukrainalik, yarim nemis hisoblanadi. Onasi esa qrim-tatar.

1991-yilda A.Abdurasulov nomidagi Samarqand sanʼat bilim yurtiga oʻqishga kirgan. Samarqand sanʼat bilim yurtida oʻqib yurgan kezlari ijodiy safar bilan Qrimga tashrif buyurgan. U 1996-yilda kollejni rassom-oʻqituvchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan, shundan soʻng Qrimga koʻchib oʻtgan.

1996-yildan 2000-yilgacha Simferopoldagi Tavrika kulolchilik korxonasida bosh rassom boʻlgan. 2000-yildan Qrim-tatar rassomlari uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

2000-yilda Simferopol tumani Akropolis qishlogʻida „El-Cheber“ („Ustalar mamlakati“ deb tarjima qilingan) studiyasiga asos solgan. Ushbu studiya 2015-yilda jamoat tashkiloti sifatida roʻyxatga olingan. Mamut Churlu tomonidan toʻplangan Qrim tatarlarining kashtachiligidan bezaklar toʻplamiga asoslanib, u sopol buyumlarni polixromli boʻyash uslubini yaratdi. Uning asosiy asarlari sopol idishlar va laganlardir. Bundan tashqari, usta qandil lampalar, favvoralar, bezak pannolari va cholgʻu asboblarini yasaydi. 2004-yildan beri u „Qrim uslubi“ loyihasining ishtirokchisi, „Chatyr-Dag“ ijodiy uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

Rustem Skibin 2005-yilda Ukraina xalq ijodiyoti ustalari milliy uyushmasi aʼzoligiga nomzod boʻldi. 2005-yildan boshlab Boqchasaroydagi „Chelmekchilar“ bolalar studiyasida dars bergan. 2007-yilda Simferopolda „Cheber-Eli“ (mohir qoʻllar) ijodiy ustaxonasini ochdi.

Simferopoldagi Yevromaydon namoyishlari ishtirokchisi. 2014-yil 2-martda Qrimning Rossiyaga qoʻshilishi paytida u oilasi bilan Kiyevga koʻchib oʻtdi va u yerda bir yildan soʻng ijodiy ustaxona ochishga muvaffaq boʻldi. Ukraina poytaxtiga joylashgach „Kiyev shahridagi Qrim-tatarlar jamiyati“ faoliyatida qatnasha boshladi. Ushbu qoʻmitada madaniy rivojlanish qoʻmitasini boshqargan (2014-yildan). Rustem Skibin QrimSOS loyihasining koʻngilli ishtirokchisi hisoblanadi.

2021-yilda Ukraina moda haftaligida Rustem Skibin dizayner Polina Veller bilan birgalikda ishlab chiqilgan Qrim-tatar bezaklari bilan liboslar kolleksiyasi taqdim etildi.

## Mukofotlar va unvonlar
Rustem Skibin 2020-yil 21 avgustda Ukrainaning davlat qurilishi, ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy, madaniy va maʼrifiy rivojlanishiga qoʻshgan hissasi, muhim mehnat yutuqlari va yuqori professionalligi uchun „Ukrainada xizmat koʻrsatgan xalq sanʼati ustasi“ unvoni bilan taqdirlangan.

## Adabiyotlar
* Аблямитова Э. З. Возрождение крымскотатарской керамики в деятельности Рустема Скибина // Крымские Диалоги: Культура, Искусство, Образование. — 2018. — Вып. 4 (12).

## Manbalar
Jemma Firsova

**Jemma Sergeyevna Firsova** (-yil 27-dekabr, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2012-yil 8-may, Moskva, Rossiya) – sovet va rus kino aktrisasi, kinorejissyor, jamoat arbobi. SSSR Davlat (1973) va Lenin mukofoti laureati (1980).

## Hayoti
Jemma Sergeyevna Firsova 1935-yil 27-dekabrda Oʻzbekiston SSRning Samarqand shahrida harbiy oilada tugʻilgan. Ulug' Vatan urushi yillarida otasi harbiy muhandis boʻlganligi uchun xizmat sababli qizini frontga olib ketgan, onasi esa shtabda ishlagan. Jemma maktabda asosan tarixga qiziqqan. U S.A.Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutining rejissyorlik boʻlimiga oʻqishga kirdi. Aleksandr Dovjenko, Sergey Gerasimov va Mixail Romm kurslarida tahsil oldi. 1966-yilda Butunrossiya davlat kinematografiya institutini tamomlagan. U operator Vladislav Mikosha bilan oila qurgan.

U hujjatli filmlarda rol oʻynagan, asosan harbiy mavzularni ishlab chiqqan. Uning filmlari mahalliy va xalqaro kinofestivallarda sovrin va mukofotlarga sazovor boʻlgan.

1966-yilda u Vasiliy Aksenovning hikoyasi asosida oʻzining yagona „Oyga yarim yoʻl“ badiiy filmini suratga oldi.

Kino tanqidchi Vladimir Dmitriyevning soʻzlariga koʻra, Jemma Firsovaga asosan gʻayrioddiy, filmlarda oʻziga xos gʻalati hayot kechiradigan ayollar, jodugarlar rollarini oʻynash taklif qilingan.

Jemma Firsova, k 1970-yillarning oxiri va 1980-yillarning boshlarida u SSSR Davlat kino qoʻmitasida harbiy-vatanparvarlik badiiy filmlari guruhlarida bosh muharrir boʻlib ishlagan. Butunittifoq ayollar hokkey federatsiyasi prezidenti boʻlgan. 1980-yillarning oxiri 1990-yillarning boshlarida Rossiya muzeylarini saqlash va rivojlantirish dasturlari ekspert koordinatori (Arxangelskoye, Abramtsevo, Sankt-Peterburgdagi Pushkin majmuasi: Muzey-litsey, Moikadagi Pushkin uy-muzeyi, Sovremennik muzeyi va boshqalar) boʻlgan.

Chernobil AESdagi avariyadan soʻng u Chernobil ittifoqi tashkilotini yaratishda ishtirok etdi. Keyinchalik u Chernobil avariyasining bevosita sabablari boʻyicha bir nechta mustaqil ekspert guruhlaridan biriga rahbar etib tayinlandi. Atrof-muhit muammolari, sanʼat, musiqa tanqidchisi, jurnalistboʻlgan. Jemma Firsova „Oltin qalam“ sovrindori, „ Ogonyok“ jurnali mukofoti va xalqaro mukofotlar bilan taqdirlangan. „Ikkinchi haqiqat“ va „Qaytish orzulari“ sheʼriy toʻplamlari muallifi.

Jemma Firsova 2012-yil 8-mayda Moskvada vafot etdi. U Moskvadagi Ximki qabristoniga dafn qilindi.

## Oilasi
Turmush oʻrtogʻi kinooperator Vladislav Mikosha. Farzandlari yoʻq.

## Filmografiyasi

### Badiiy filmlar
*1959 — (*[[rus tili|rus tilida:]]* Последний лист) Oxirgi varaq.
* 1966 — (*[[rus tili|rus tilida:]]* На полпути к Луне) Oyga yarim yo'l

## Manbalar

## Tashqi havolalar
* «Первая леди документального кино»
* 
*
Fotima Kuinova

**Panira Ibragimova** (1926-yil 28-dekabr Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2021-yil 28-dekabr, Kvins, Nyu-York, AQSH) &#x200E;, sahnada **Fotima Kuinova** nomi bilan mashhur (tojikcha: Fotima Kuenova, forscha فاطمه کوینوا‎‎) – buxorolik yahudiy xonandasi, Shashmaqom janrida ijod qiladi.

Fotima Kuinova „Sovet Ittifoqida xizmat koʻrsatgan artist“ unvoni bilan taqdirlangan.

## Hayoti
Fotima Kuinova 1926-yil 28-dekabrda Oʻzbekiston SSRning Samarqand shahrida tugʻilgan.

U oʻn uch yoshida yetti akasi va ikki singlisi bilan Tojikiston SSRning Stalinobod shahriga koʻchib oʻtdi, chunki otasi tijorat ishlari uchun Sovet hukumati tomonidan qamoqqa tashlangan va oʻldirilgan edi.

Uning oilasi buxorolik yahudiylardan edi va ularning familiyasi asli „Koen“ boʻlgan. Lekin u familyasini Stalin davrida yahudiylarni taʼqib qilmaslik uchun „Kuinova“ deb oʻzgartirgan.

Bolaligida u mashhur Mullojonlar oilasini bilar, Shoista Mullojonova bilan doʻst boʻlgan. Kuinova Oʻrta Osiyoda Stalincha sovet tuzumi davrida oʻsgan va rus tilini bilgan, ammo fors tilining lahjasi boʻlgan buxoriy tilini ham oʻrgangan.

Uning otasi ona shahridagi sinagoganing kantori boʻlib, qiziga musiqani oʻrgatgan.

## Ijodi
Kuinova yoshligida turli festivallarda qoʻshiq aytishni boshladi. U shuningdek, eʼtiqodi va etnik kelib chiqishidan bexabar boʻlgan Iosif Stalin uchun ham qoʻshiqlar kuylagan. Kuinova Ulugʻ Vatan urushi davrida askarlar uchun turli chiqishlar qilganidan keyin mashhur boʻldi.

1948-yilda u „Sovet Ittifoqida xizmat koʻrsatgan artist“ unvoni bilan taqdirlangan. Shundan soʻng u Shoshmaqom janrida musiqani oʻrganishni boshladi va uni butun Sovet Ittifoqi va Markaziy Osiyoda kuyladi. Kuinova azaliy doʻsti Shoista Mullojonova bilan birga Tojikiston davlat filarmoniyasining solisti boʻlgan. Ikkalasi respublikada keng eʼtirofga sazovor boʻldi va Sovet Ittifoqining yetakchi anʼanaviy ijrochilaridan boʻlgan. Kuinova ham, Mullojonova ham Tojikiston SSR, Oʻrta Osiyo va SSSR boʻylab televideniye va radio orqali chiqish qilgan. Ular „Ruboistoka“ tojik ansamblining solistlari boʻlib Kiyev, Leningrad va Moskva kabi hududlarda gastrol konsertlari oʻkazishgan.

## AQShga koʻchib oʻtish
Fotima 1980-yilda (Queensga (Nyu York, AQSH) koʻchib keldi va Rego bogʻiga yaqin uylardan biriga joylashdi. U yerda Buxoro yahudiylarining Shashmaqom musiqa ansambliga asos solgan va bosh vokalisti boʻlgan.

1992-yilda Kuinova Milliy Sanʼat jamgʻarmasi tomonidan Milliy meros stipendiyasi bilan taqdirlandi.

Kuinova buxorolik yahudiy musiqa jamoatchiligi bilan ishlagan va Nyu-Yorkdagi koʻplab madaniy va folklor tadbirlarida ishtirok etgan.

## Vafoti
Fotima 2021-yil 28-dekabrda 95 yoshda vafot etgan.

## Manbalar
Hikmat Asadov

**Hikmat Asadovich Asadov** (1926-yil, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – sovet iqtisodiyot, davlat va siyosat arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Hayoti
Asadov 1926-yilda Oʻzbekiston SSR Samarqandda tugʻilgan. KPSS aʼzosi.

1943-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda, 1943–1985-yillarda – Samarqand shahridagi „Qizil motor“ zavodida qolipchi, doʻkon mudiri, Samarqand viloyati Pushkin nomidagi kolxoz paxtachilik brigadasi brigadiri, agronom, boshqaruv raisi oʻrinbosari, Samarqand tumanidagi Engels nomidagi kolxoz raisi boʻlib faoliyat yuritgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1978-yil 20-fevraldagi farmoni bilan Lenin ordeni, „Oʻroq va „Bolgʻa“ oltin medali, Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. 1958-yildan Samarqand viloyatining Samarqand tumanidagi „Moskva“ kolxozida rais boʻlib ishlagan vaqtida issiqxona majmuasida rekord darajada sifatli pomidor hosili yetishtirilgan.

Kolxoz raisi Asadov besh yillik (1966–1970) dagi faoliyati natijalariga koʻra Lenin ordeni bilan taqdirlandi.

1972-yilda Samarqand viloyatidagi Engels nomidagi kolxozga rais etib saylandi, uning mehnatkashlari Samarqand shahrini taʼminlash uchun sunʼiy sugʻoriladigan yerlarda turli meva-sabzavotlar yetishtirdi. Kolxozning katta maydonlari Toyfiy, Kattaqoʻrgʻon, Qorajonjal, Nimrang, oq va qora Kishmish uzumlarining yuqori navlari uchun ajratilgan, mayiz navlari esa kolxoz uzumzorlarining uchdan bir qismini egallagan va u yerdan tashqarida ham mashhur boʻlgan.

Asadov 1967-yilgacha Samarqandda mavjud boʻlmagan issiqxona majmualarida koʻchat va sabzavot yetishtirishda novator edi. 1975-yil noyabr oyida qishloq xoʻjaligi fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 10-chaqiriq (1981–1985) va xalq deputatlari Samarqand viloyat Kengashi deputati etib saylangan.

Asadov 1985-yildan keyin vafot etgan.

## Mukofotlari
Hikmat Asadov 2 ta Oktyabr Inqilobi ordeni, Lenin ordeni, 1965-yil 3-yanvarda, Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Sharifboy Ashurov

**Sharifboy Ashurov** – sovet qishloq xoʻjaligi yetakchisi, Leninobod viloyati Leninobod tumanidagi Frunze nomidagi kolxoz traktor-dala brigadir, Xoʻjand tumani Xotma yangi yerlar jamoa brigadasi boshligʻi (1959–68), Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1959).

## Hayoti
Sharifboy Ashurov 1904-yilda Turkiston oʻlkasi Samarqand viloyati Xojent tumani Gʻozyon qishlogʻida, hozirgi Tojikiston Respublikasining Xoʻjand shahri hududida tojik dehqon oilasida tugʻilgan. SSSR hududida kollektivlashtirish boshlanishi bilan 1931-yilda qaror qabul qilib, Xoʻjent tumanidagi paxtachilik kolxoziga qoʻshiladi. Avvaliga oddiy kolxozchi, keyin mexanizator, keyinroq mexanizatsiyalashgan traktor-dala ekinlari brigadasiga brigadir etib tayinlandi. U traktor taʼmirlash stansiyasining direktori edi. 1938-yildan KPSS(b) aʼzosi.

1959-yilda Ashurov Leninobod viloyatidagi Frunze nomidagi kolxozning yangi sugʻoriladigan yerlariga traktor-dala brigadasi brigadiri etib tayinlandi. Uning jamoasi oʻsha yili paxta xomashyosidan yuqori hosil olishga erishdi. Mamlakat rahbariyati tomonidan yuqori ishlab chiqarish natijalari qayd etildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1959-yil 25-dekabrdagi Farmoni bilan 1959-yilda yangi sugʻoriladigan 50 gektar maydonning har gektaridan 35 sentnerdan paxta xomashyosi olgani uchun Sharifboy Ashurov unvon bilan taqdirlangan. Lenin ordeni, Sotsialistik Mehnat Qahramoni va „Oʻroq“ oltin medali bilan taqdirlangan.

U 1968-yilda nafaqaga chiqqunga qadar usta boʻlib ishladi. Tojikiston SSR Kompartiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi etib saylangan (1959-1962).

Gʻoziyon qishlogʻida yashagan. 1982-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
Sharifboy Ashurov 1959-yil 25-dekabrda „Oʻroq va bolgʻa“ oltin yulduz medali, va oʻsha yili Lenin ordeni va boshqa medallar bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Anatoliy Kuzmin

**Anatoliy Naumovich Kuzmin** (1924-yil 19-oktyabr Verx-Anuyskoye, Oltoy oʻlkasi – 1992-yil 04-iyun, Samarqand, O'zbekiston) – sovet armiyasi kichik serjanti, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

## Hayoti
Anatoliy Naumovich Kuzmin 1924-yil 19-oktyabrda Verx-Anuyskoye qishlogʻida (hozirgi Oltoy oʻlkasining Bystroistokskiy tumani) tugʻilgan. U oilasi bilan 1930-yilda Biyskga, 1938-yilda Ashxobodga koʻchib oʻtdi. Oʻrta maktabni tamomlagan. 1942-yilda Kuzmin Qizil armiya safiga chaqirildi. Oʻsha yilning sentyabr oyidan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qildi. Stalingrad, Don, Janubi-gʻarbiy 1 va 2-Ukraina frontlaridagi janglarda qatnashgan. U Ulugʻ Vatan urushining Stalingrad jangida, Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi va Polshani ozod qilishda ishtirok etgan.

1945-yil yanvar oyiga kelib kichik serjant Anatoliy Kuzmin 1-Belorussiya fronti 47-armiyasining 60-piyoda diviziyasi 1281-piyoda polkida xizmat qilgan. U Visla-oder operatsiyasida qatnashdi. 1945-yil 15-16-yanvarda Kuzmin Germaniya mudofaasini yorib oʻtishda hamda Novy Dvor Mazovetski shahri yaqinidagi Visla daryosini kesib oʻtishda qatnashdi va dushmanning bir nechta oʻq otish nuqtalarini yoʻq qildi. Daryoning gʻarbiy sohilidagi koʻprikda u nemislarning qarshi hujumlarini qaytardi, ogʻir yaralandi, ammo jangni davom ettirdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan „Visladan oʻtishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ kichik serjant Anatoliy Kuzmin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. Lenin ordeni va Oltin yulduz medali ham taqdim etildi.

U uzoq vaqt kasalxonada davolandi. 1947-yil sentyabr oyida nogironligi sababli demobilizatsiya qilindi. 1949-yilda Kuzmin Ashxobod yuridik maktabini tamomlagan, soʻngra Pyatigorsk va Barnaul prokuraturalarida ishlagan. 1961-yildan Samarqand shahrida yashab mehnat faoliyatini olib bordi.

Anatoliy Kuzmin 1992-yil 4-iyunda vafot etgan va Samarqand harbiy qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlar
Anatoliy Kuzmin 1-darajali Vatan urushi ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Natalya Tyapugina

**Natalya Yuryevna Tyapugina (Levanina)** (1952-yil 7-fevral, Samarqand, OʻzSSR) – sovet va rus yozuvchisi, adabiyotshunos. Filologiya fanlari doktori (1997), professor, Saratov davlat yuridik akademiyasining rus tili va madaniyati kafedrasi asoschisi va mudiri (1997–2016).

## Hayoti
Tyapugina (Levanina) Natalya Yuryevna O‘zbekiston SSRning Samarqand shahrida harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. 1974-yilda N. G. Chernishevskiy nomidagi Saratov davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. 1982-yilda Tomsk davlat universitetida „XIX asrning birinchi uchdan birida rus epigrammasining evolyutsiyasi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi (ilmiy rahbar professor A. A. Juk). 1985–97-yillarda Saratov davlat pedagogika institutining sovet adabiyoti kafedrasida, keyin rus va chet el adabiyoti kafedrasida ishlagan.

Tyapugina 1997-yilda Volgograd davlat universitetida „F. M. Dostoevskiy asarlarida ramzlar poetikasi va uning mifologik kelib chiqishi“ (konsalting professori A. A. Demchenko) mavzusida doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. 1997-yildan 2016-yilgacha Saratov davlat yuridik akademiyasida (sobiq SGAP) rus tili va madaniyati kafedrasiga asos solgan va unga rahbarlik qilgan.

Shuningdek, uning muharrirligi ostida Flinta nashriyot uyi (Moskva) 2015-yilda yuridik maktablar bakalavrlari uchun „Professional nutq madaniyati“ darsligini nashr etdi. Uning yuridik maktablar talabalari uchun „Leksik stilistika“ oʻquv-uslubiy qoʻllanmasi bir necha nashrlardan oʻtgan (Saratov, 2010). „Ilmiy ish: metodologiya va amaliyot“ (Saratov, 2014, 2015) darsligi (M. V. Gavrilov va O. V. Nikitina bilan hammualliflikda) ham nashr etildi.

Tyapugina 1980-yillarda (Levanina) adabiyotshunos sifatida viloyat va poytaxt jurnallari va almanaxlarida faol nashr eta boshladi. 1985-yilda u yosh adabiyotshunoslarning Butunrossiya seminarida (Riga, Dubulti) qatnashgan. 1986-yilda Rossiya Yozuvchilar uyushmasiga qabul qilindi.

1998-yildan 2016-yilgacha Tyapugina (Levanina) – Saratov davlat yuridik akademiyasining Rossiya Federatsiyasi Prokuraturasi institutining „Asr boʻsagʻasidagi inson va huquq“ almanaxi bosh muharriri (2009-yildan – „Inson va qonun – 21-asr“). Koʻp yillar davomida Rossiya Yozuvchilar uyushmasi Saratov filiali almanaxi – „Saratov Literary“ tahririyati aʼzosi edi. Tyapugina „Volga – XXI asr“ adabiy-badiiy jurnali tahririyati va yozuvchilar uyushmasi Saratov boʻlimi boshqaruvi aʼzosi boʻlgan.

## Mukofotlari

* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi

## Manbalar
Muhammad Aminxon Turoniy

**Muhammad Aminxon Turoniy** (1721-yil 28-yanvarda vafot etgan) asli oʻrta osiyolik boʻlgan boburiy zodagonlaridan. U Boburiylar imperatori Avrangzeb davrida *sadr-us-sudr* boʻlib xizmat qilgan, Muhammadshoh davrida esa qisqa muddatga *[[vazir]]* (bosh vazir) lavozimini egallagan. U Haydarobodning birinchi Nizomi Chin Qilichxonning amakisi edi.

## Hayotining boshlangʻich davri
Muhammad Aminxon Buxoro xonligiga qarashli Samarqandda tugʻilgan. Uning otasi Alam Shayxning ikkinchi oʻgʻli Mir Bahouddin, olim va mashhur avliyo Shihobuddin Suhravardiyning avlodi edi. Mir Bahouddin Buxoro xoniga xizmat qilgan va taxminan 1686—1687-yillarda xon tomonidan qatl etilgan. Muhammad Aminxon mintaqadan qochib, 1687-yilda Hindistonga keldi.

## Faoliyati
Hindistonga kelgach, Muhammad Aminxon Dekkanda Boburiy imperator Avrangzeb tomonidan qabul qilindi. U mansab jihatidan zodagonga aylandi va bir qancha harbiy yurishlarda ishtirok etdi. Dastlab amakivachchasi Gʻoziuddinxon qoʻl ostida xizmat qildi. Avrangzeb hukmronligi davrida Muhammad Aminxon saroyning ikki yetakchi zodagon guruhidan biriga mansub edi. Bu guruhga uning taniqli qarindoshlari, yaʼni amakivachchasi Gʻoziuddinxon va jiyani Chin Qilichxon boshchilik qilgan. 1698-yilda Muhammad Amin Avrangzeb tomonidan imperiyaning *sadr-us-sudr* (diniy vaqflar boshligʻi) etib tayinlandi. Avrangzeb vafotidan oldin Muhammad Aminga „Chin Muhammadxon“ unvoni berilgan.

Avrangzeb oʻlimidan soʻng Muhammad Amin zodagonlar oʻrtasidagi keyingi vorislik urushida betaraf qolish uchun Chin Qilichxon bilan hamkorlik qildi. Biroq Chin Qilichxonning saroydan chekinish siyosatiga rozi boʻlmagan holda, u keyingi yillarda ham siyosiy ishtirokini saqlab qoldi. Imperator Bahodirshoh I davrida u Banda Singx Bahodir boshchiligidagi sikxlar qoʻzgʻoloniga qarshi kurashish uchun yuborilgan bir necha zodagonlardan biri edi, ammo muvaffaqiyatga erisha olmadi. 1821-yilda chop etilgan *[[Sair-ul-Manazil|"Sair-ul-Manazil"]]* sayohatnomasida Muhammad Aminxonning qabri Dehlidagi Gʻoziuddinxon madrasasi ortida joylashgani haqida soʻz boradi.

## Oilasi
Mugʻul zodagonlarida Muhammad Aminxonning bir qancha qarindoshlari boʻlgan. Muhammad Aminning amakisi bir vaqtlar Avrangzeb davrida *sadr-us-sudr* lavozimini egallagan.

## Manbalar
Shamsi Nizomov

**Shamsi Nizomov** (; 1937-yil 10-may, Samarqand – 22-yanvar 2015-yil Dushanbe, Tojikiston) – Sovet va tojik teatr va opera rejissyori va teatr arbobi, oʻqituvchi. Tojikiston Respublikasi xalq artisti (2007-yil), Tojikiston Respublikasi madaniyat xodimi (2010-yil), Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1977-yil).

## Hayoti
Shamsi Nizomov 1937-yil 10-mayda Samarqand shahrida, Bogʻimaydon mahallasida tugʻilgan. 1963-yilda Dushanbe shahridagi Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston Davlat akademik opera va balet teatri qoshidagi vokal studiyasida oʻqishini tugatib, 1968-yilda Nikolay Andreyevich Rimskiy-Korsakov nomidagi Leningrad davlat konservatoriyasining rejissyorlik boʻlimini tamomlagan.

Nizomov 1977-yildan Mirzo Tursunzoda nomidagi Dushanbe davlat madaniyat va sanʼat institutida dars bergan, Tojikiston milliy konservatoriyasida ham dars bergan.

U sobiq SSSRning Moskva, Leningrad, Kiyev, Toshkent, Samarqand, Ashxobod, Boku kabi shaharlarida gastrol safarlarida boʻlgan.

Shamsi Nizomov 2015-yil 22-yanvar kuni Tojikiston Respublikasi Dushanbe shahrida 77 yoshida vafot etdi.

## Ijodi
Tojik kompozitorlari va jahon klassiklarining 100 dan ortiq operalari, shu jumladan Hamroyevning „Sherak afsonasi“, Doʻstmuhamedovning „Xalq tomonidan laʼnatlangan“, Yoqub Sabzanovning „Qaytish“, Sharofiddin Sayfiddinovning „Rudakiy“, Ziyodollo Shohidiyning „Qullar“, Puccining „Bogeme“, Rossinining „Sevilya sartaroshi“, Rimskiy-Korsakovning „Motsart“ va „Salieri“, P. I. Chaykovskiyning „Yevgeniy Onegin“, Leonkavalloning „Shirinliklari“, Bizening „Karmen“ asarlari teatr sahnasida sahnalashtirilgan. Samarqand, Toshkent, Ashxobod teatrlarida ham bir qancha operalarni sahnalashtirgan.

## Mukofotlari
Nizomov Butunittifoq tinchlikni himoya qilish qoʻmitasining kumush va oltin medallari, Tojikiston SSR Prezidiumi Prezidiumining Faxriy yorliqlari (1977) bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Vladimir Pojilov

Vladimir Ivanovich Pojilov (26.10.1942 – 08.04.2001) – qishloq xoʻjaligi sohasidagi rus olimi, Rossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining muxbir aʼzosi (1995).

## Manbalar
Abdusattor Nuraliyev

**Abdusattor Nuraliyevich Nuraliyev** (1941-yil 22-avgust, Qoʻshrabot tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2020-yil 20-mart, Dushanbe, Tojikiston Respublikasi) – sovet va tojik filologi, filologiya fanlari doktori (1998), professor ([2001]). Tojikiston Respublikasi xalq maorifi aʼlochisi, ([1998), Tojikiston Respublikasi matbuot aʼlochisi (2000), Tojikiston jurnalistlar uyushmasi aʼzosi, SSSR Taʼlim vazirligining jurnalistika mutaxassisligi boʻyicha oʻquv-metodik birlashmasi aʼzosi (1978−1991), Rossiya-Tojikiston (slavyan) universitetining jurnalistika kafedrasi mudiri (2002−2013), Rossiya Federatsiyasi oliy taʼlimining faxriy xodimi (2011), „Tojikiston—Qozogʻiston“ doʻstlik jamiyati raisi. Jahon Yozuvchilar uyushmasining (2014-yilda Qozogʻistonda ochilgan, rasmiy veb-sayti akgo.org) Tojikistondagi vakili.

## Tarjimayi holi
Abdusattor Nuraliyev 1941-yil 22-avgustda Qoʻshrabot tumanida tugʻilgan. 1968-yilda Qozoq davlat universitetini tamomlagan, 1968−2002-yillarda Tojikiston milliy universitetida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, filologiya fakulteti dekani oʻrinbosari, jurnalistika va tarjima fakulteti dekani, poligrafiya kafedrasi mudiri (1996−1999), xorijiy jurnalistika va adabiyot kafedrasi mudiri (1999−2002), 2002-yildan Rossiya-Tojikiston (slavyan) universiteti jurnalistika tarixi, nazariyasi va elektron ommaviy axborot vositalari kafedrasi mudiri, 2013-yildan Rossiya-Tojikiston (slavyan) universitetining jurnalistika va elektron ommaviy axborot vositalari tarixi, nazariyasi kafedrasi professori, 2014-yildan Jahon Yozuvchilar uyushmasining Tojikistondagi asosiy vakili sifatida faoliyat yuritgan. 2020-yil 20-martda Dushanbe shahrida 78 yoshida vafot etgan.

## Ilmiy faoliyati
Abdusattor Nuraliyev 200 dan ortiq ilmiy va ilmiy-ommabop ishlar, jumladan, jurnalistika va xalqlar oʻrtasidagi adabiy aloqalar muammolariga bagʻishlangan 14 ta monografiya va oʻquv qoʻllanmalar muallifi. 1975-yilda nomzodlik dissertatsiyasini, 1998-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, filologiya fanlari doktori ilmiy darajasini olgan.

## Manbalar
Ege Arar (basketbolchi)

**Ege Arar** (1996-yil 2-sentyabrda tugʻilgan) — Basketbol Super Liga (BSL)ning „Chağdaş Bodrumspor“ jamoasining turkiyalik professional basketbolchisi.

## Dastlabki yillar
2010-yilda Ege oʻz yosh toifasidagi 37 boshqa raqib oʻyinchilarga qarshi sinovdan soʻng Galatasaroy akademiyasida oʻynash uchun tanlangan sportchilardan biri bʼlgan. Ege Turkiyaning 16 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar terma jamoasiga saylangan va u 2012-yilgi FIBA 16 yoshgacha boʻlgan Yevropa chempionatida oʻynagan va u yerda oltin medalni qoʻlga kiritgan edi.

2014-yilda Istanbul yoshlar ligasida Galatasaroyning 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar jamoasini uchinchi oʻringa va Galatasaroyning 20 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar jamoasini Turkiya Rivojlanish Ligasi (Geliştirme Liga) finaliga olib chiqqanidan keyin Turkiyaning 18 yoshgacha boʻlgan milliy terma jamoasiga tanlangan.

U 2014-yilgi FIBA 18 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida Turkiyaning barcha oʻyinlarida maydonga tushgan va turnirda oltin medalni qoʻlga kiritgan. Oradan koʻp oʻtmay, u „Galatasaroy“ ning kattalar jamoasiga oʻtgan. Avvaliga unga Galatasaroy akademiyasining boshqa sobiq futbolchisi Do'g'an Sönmez foydalangan 34-raqamli forma berilgan.

## Professional martabasi
Arar oʻzining professional faoliyatini 2014-2015-yilgi mavsumda Turkiya Superligasining „Galatasaroy“ klubida boshlagan. „Galatasaroy“ bilan u 2015-2016-yilgi mavsumda Yevropa miqyosida 2-darajali EuroCup chempionligini ham qoʻlga kiritgan.

2020-yil 12-iyulda u Basketbol Super Liganing yangi koʻtarilgan Petkim Spor bilan shartnoma ham imzolagan.

2021-yilning 10-avgustida u Turkiyaning BSL klubining „Galatasaroy“ klubi bilan shartnoma imzolagan va bir yillik tanaffusdan soʻng „Galatasaroy“ga qaytgan.

2022-yil 10-iyun kuni u „Petkim Spor“ bilan shartnoma imzoladi va ikkinchi marta „Petkim Spor“ jamoasiga qaytgan.

2023-yil 7-iyulda u Basketbol Super Liganing Chagdosh Bodrumspor jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

## Turkiya terma jamoasi
Arar Turkiya oʻsmirlar terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. Turkiyaning oʻsmirlar terma jamoalari bilan u quyidagi turnirlarda oʻynagan: 2012-yilgi FIBA 16 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2014-yilgi FIBA 18 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2015-yilgi FIBA U-19 Jahon chempionati bronza medalini qoʻlga kiritgan. U yerda bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2015-yilgi 20 yoshgacha boʻlgan FIBA Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi va 2016-yilgi FIBA 20 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Manbalar


* 
* Ege Arar  at draftexpress.com
* Ege Arar at eurobasket.com
* Ege Arar at euroleague.net
* Ege Arar at fiba.com (archive)
* Ege Arar at fiba.com (game center)
* Ege Arar at tblstat.net