M. Harunur Rashid

**M. Harunur Rashid** (1939-yil 28-dekabr – 2024-yil 26-noyabr) bangladeshlik akademik, taʼlim boshqaruvchisi, muharrir va tarjimon edi. U tasavvuf va tasavvuf adabiyoti boʻyicha mashhur yozuvchi hamda ijtimoiy, siyosiy va adabiy matnlar sharhlovchisi edi.

## Hayoti va taʼlimi
Rashid 1939-yil 28-dekabrda bengal musulmon oilasida, Britaniya Hindistonining Assam viloyatining Tinsukiya tumanida tugʻilgan. Ikkinchi jahon urushi arafasida otasi Rohimuddin Ahmad Assam Bengal temir yoʻli xodimi sifatidagi faoliyatini Chittagongga koʻchirildi. Rashid bolalik yillarini Pahartali va Chittagong tepaliklarining soflik va osoyishtalik muhitida oʻtkazdi. Yaponlar Chittagongni bombardimon qilganlarida, otasi ularni oʻz qishlogʻi Brahmanbariyadagi Nabinagarga joʻnatdi.

Oilasi yana Pahartaliga koʻchib oʻtdi va u 1947-yilda *Pahartali Railway High School*da oʻqidi. Keyingi yili oila Chittagongga koʻchdi va u *Chittagong Collegiate School*ga qabul qilindi. U bu yerda toʻqqizinchi sinfgacha oʻqidi va otasi nafaqaga chiqqach, Brahmanbariya shahriga koʻchib oʻtdilar. U 1955-yilda *Annada Model High School*dan oʻrta maktab imtihonini topshirdi. U *Brahmanbaria Government College*ga qabul qilindi va 1957-yilda Dakka universiteti qoshidagi sanʼat yoʻnalishi boʻyicha oraliq (Intermediate in Arts) imtihonini topshirib, reyting roʻyxatida 5-oʻrinni egalladi.

U Dakka universitetida bakalavr (BA, 1960) va magistr (MA, 1961) darajalarini oldi. Keyinchalik u Kembrij universitetiga (Fitzwilliam kolleji) bordi va u yerda BA (1966) hamda MA (1970) darajalarini qoʻlga kiritdi.

## Faoliyati
Sudya Shohabuddin Ahmad boshchiligidagi oraliq hukumat davrida, u 1991-yil 7-fevralda Bangla Akademiyasi bosh direktori etib tayinlandi. Bangla Akademiyasi bosh direktori lavozimiga tayinlanishi uning taʼlim boshqaruvchisi sifatidagi faoliyatida muhim bosqich boʻldi. U akademiyaning tadqiqot faoliyatiga – asosan tahrir va brendingga muhtoj qismlariga alohida eʼtibor qaratdi. U *Bangla Academy English–Bengali Dictionary* (tahrirchi Z. R. Siddikiy)ni nashr qildi va uni darhol bestsellerga aylantirgan marketing siyosatini ishlab chiqdi. Muqova dizaynini rassom va naqqosh Qayyum Choudhuriy yaratdi va barcha lugʻatlar bir xil dizaynga ega boʻlib, faqat rangi oʻzgardi. U oʻz davrida uchta lugʻatni buyurtma qildi va nashr ettirdi. Ularning ichidan bitta kichik formatdagi lugʻatni shaxsan oʻzi tahrir qildi. Yana bir muhim yoʻnalish sifatida u yirik adabiyot namoyandalarining toʻplam asarlarini nashr etishga eʼtibor qaratdi. Ularga Muhammad Shahidulloh, Kaykobod, Farrux Ahmad va eng muhimi, Qozi Nazrul Islomning toʻla asarlar toʻplami kiradi.

Toʻrt yillik faoliyatidan soʻng u yana Jahangirnagar universitetiga qaytdi. U 1998-yilda ixtiyoriy nafaqaga chiqdi. U oʻqituvchilikdan tanaffus qilib, ingliz tilidagi milliy haftalik nashr – *Dhaka Courier* bosh muharriri boʻldi. Biroq uning jurnalistik faoliyati qisqa boʻldi va u *North South University*da ingliz tili boʻyicha shtatdan tashqari professor sifatida ishladi. U bu yerda sakkiz yil dars berdi va 2008-yil dekabrda shartnomasini tugadi. Keyin u Dorul Ihsan universitetiga maslahatchi va ingliz tili professori sifatida qoʻshildi. U 2015-yil 28-fevralga qadar Dakka filialida joylashgan Xalqaro Islomiy universitet Chittagongda dars berdi.

Harunur Rashid 1998-yilda ikki yil muddatga Bangladesh Osiyo jamiyati (Asiatic Society of Bangladesh) prezidenti etib saylandi. 2007-yil fevralda u ikki yil muddatga Bangla Akademiyasi prezidenti etib tayinlandi. U 2015-yil 5-avgustda Wild Team (Bangladesh Yovvoyi Tabiat Jamgʻarmasi – Wild Life Trust of Bangladesh) raisi etib saylandi.

## Shaxsiy hayoti
Rashid 24 yoshida amakivachchasi Murshida Begimga uylangan. Ular ikki oʻgʻil va bir qiz koʻrishgan. Murshida 1985-yilda saraton kasalligidan vafot etgan. Keyingi yili u Shirin Yasmin Xonga uylangan. Ularning birgalikdagi hayotidan farzandlari boʻlmagan.

Uning hayotidagi muhim voqealardan biri tasavvuf piri Sayyid Rashid Ahmad Jaunpuriy – Karomat Ali Jaunpuriyning nabirasi (onasi tomondan) bilan uchrashuvi boʻlgan, u 19-asrda Bengal va Assamda islomni targʻib qilgan edi. Rashid uni oʻzining *[[Murshid|murshid]]*i sifatida qabul qildi va uning maʼruzalarini tinglab, qaydlar olib, unga ergashdi. U tasavvuf qoidalarini, uning yonida oʻtirib, oʻrgandi va ustoz taʼkidlaganidek, islomning toʻliq, goʻzal va mukammal koʻrinishini tushunish uchun zarur boʻlgan maʼrifat asoslarini amaliyotga tatbiq etdi. Keyinchalik bu qaydlar unga oʻz ustozining taʼlimoti haqida yozishda qoʻl keldi. Harunur Rashid pirining maʼruzalariga bagʻishlab jami beshta kitob yozdi va ular hayoti davomida nashr etildi. U 2001-yilgacha, 13 yil davomida ustozining huzurida boʻldi. U piri tomonidan qilingan maʼruzalarning toʻplamini 2003-yilda *Sanglap Samagra* nomi bilan nashr qildi. Shayxining vafotidan qariyb 12 yil oʻtib, u 2013-yilda *Syed Rashid Ahmed Jaunpuri (RA) Smarak Grantha* nomli yirik asarini (magnum opus) chop ettirdi.

Rashid 2024-yil 26-noyabrda, 84 yoshida, Dakkadagi Ibn Sino shifoxonasida saraton kasalligidan vafot etdi.

## Manbalar