Karoshi

, Karoshi (yaponcha: yànǎngyín Karōshi?), bu "ortiqcha ish sababli o'lim" deb tarjima qilinishi mumkin bo'lgan yaponcha atama bo'lib, kasb bilan bog'liq to'satdan o'limga tegishli.

Karoshi o'limining eng keng tarqalgan tibbiy sabablari stress va to'yib ovqatlanmaslik  tufayli yurak xurujlari va qon tomirlari kasalliklari . Ish joyidagi ruhiy stress  shuningdek, *karōjisatsu* deb nomlanuvchi hodisada ishchilarning o'z joniga qasd qilishiga olib kelishi mumkin. ). 

Karoshi Osiyoning boshqa hududlarida ham keng tarqalgan. Umuman olganda, ortiqcha ish tufayli o'lim butun dunyoda uchraydi. Masalan, qattiq mehnat qoidalariga ega Shvetsiyada har yili 770 dan ortiq yollanma ishchi ortiqcha ish tufayli vafot etadi. Biroq, kelajakda qurbonlar soni ortishi kutilmoqda. 

## Kelib chiqishi
Karoshining birinchi holati 1969- yilda Yaponiyaning eng yirik gazeta kompaniyasining yuk tashish bo'limida 29 yoshli erkak ishchining yurak huruji tufayli o'limi bilan bog'liq edi. 

1988- yilda Labor Force tadqiqoti shuni ko'rsatdiki, erkak ishchilarning deyarli to'rtdan biri haftasiga 60 soatdan (ikki yarim kundan ortiq) ishlagan, bu odatdagi 40 soatlik (ekvivalent)dan 50% ko'proqdir. bir yarim kunlik) haftalik ish jadvali. Ushbu yuzaga kelayotgan muammoning jiddiyligi va keng tarqalganligini anglagan holda, bir guruh advokatlar va shifokorlar karoshi bilan bog'liq masalalar bo'yicha maslahat so'raganlarga yordam berishga bag'ishlab, milliy miqyosda mavjud bo'lgan "karoshi ishonch telefonlari" ni tashkil etdilar. 

Yaponiyaning Ikkinchi jahon urushidagi vayronagarchilikdan iqtisodiy obro'ga ko'tarilishi va urushdan keyingi o'n yilliklarda ular to'lagan ulkan tovon to'lovlari yangi epidemiya deb ataladigan sabab sifatida qabul qilindi. Ma'lum bo'lishicha, xodimlar kuniga 12 yoki undan ortiq soat, haftada 6-7 kun, yildan-yilga jismoniy va ruhiy zo'riqishdan azob chekmasdan ishlay olmaydilar. 

Xalqaro Mehnat Tashkilotining karoshi haqidagi maqolasida  karoshining quyidagi to'rtta  holati qayd etilgan:

# Janob.A yirik oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash kompaniyasida haftasiga 110 soat (to‘rt yarim kunga teng) ishlagan va 34 yoshida yurak xurujidan vafot etgan. Uning o'limi Mehnat standartlari idorasi tomonidan ish bilan bog'liq deb tan olingan.
# O'limi  ish bilan bog'liq deb tan olingan avtobus haydovchisi janob B yiliga 3000 soat ishlagan (to'rt oyga teng). U 37 yoshida insultga duchor bo'lganidan oldingi 15 kun ichida bir kun dam olmagan.
# Janob S Tokiodagi yirik matbaa shirkatida yiliga 4320 soat ishlagan, shu jumladan tungi ish (deyarli olti oy, demak, yarim yil) va 58 yoshida insultdan vafot etgan. Uning bevasi erining o'limidan 14 yil o'tib ishchilar tovonini olgan.
# 22 yoshli hamshira D xonim oyiga besh marta 34 soat uzluksiz ishlagandan keyin yurak xurujidan vafot etdi.

Jismoniy bosim bilan bir qatorda ish joyidagi ruhiy siqilish ham karoshi keltirib chiqarishi mumkin.  Ruhiy stress tufayli o'z joniga qasd qilgan odamlarga *karōjisatsu* deyiladi  ).  XMT shuningdek, ortiqcha ish yoki kasbiy stressning ba'zi sabablarini sanab o'tadi, ularga quyidagilar kiradi:

# Kechasi, tungi yoki bayramona ish, ham uzoq, ham ortiqcha soatlar. 1980 va 1990 yillardagi qabariq iqtisodiyotning qulashidan keyin uzoq muddatli iqtisodiy tanazzul davrida ko'plab kompaniyalar xodimlar sonini qisqartirdilar. Ishning umumiy miqdori esa kamaymadi, bu har bir xodimni ko'proq ishlashga majbur qildi.
# Kompaniya tomonidan qo'yilgan maqsadlarga erisha olmaganlikdan umidsizlik tufayli to'plangan stress. Iqtisodiy tanazzulda ham kompaniyalar o'z xodimlaridan haddan tashqari ko'p mahsulot sotishni  va ulardan yaxshi natijalarga erishishni talab qilishdi. Bu ishda xodimlarga yuklangan psixologik yukni oshirdi.
# Majburiy iste'foga chiqarish  ,ishdan bo'shatish va haqorat qilish . Misol uchun, kompaniyada uzoq yillar ishlagan va o'zini kompaniyaga sodiq deb bilgan xodimlardan xodimlarni qisqartirish zarurati tufayli to'satdan iste'foga chiqish talab qilindi.
# O'rta boshqaruvning azoblari. Ular ko'pincha ishchilarni ishdan bo'shatishlari mumkin edi va korporativ qayta qurish siyosatini amalga oshirish va o'z xodimlarini himoya qilish o'rtasida bo'lishdi.

## Karoshi ishonch telefoni
1988- yilda Karoshi ishonch telefoni tarmog'i tomonidan e'lon qilingan hisobotda maslahat bergan mijozlarning aksariyati ishchilar emas, balki karoshi tufayli vafot etgan yoki shunday qilish xavfi yuqori bo'lgan ishchilarning rafiqalari edi.  Bu shuni ko'rsatdiki, ish tufayli stressga duchor bo'lganlar sabab ortiqcha ish ekanligini tushunmaydilar yoki buni ochiqchasiga bildirmaslik yoki yordam so'rash uchun ijtimoiy bosim ostida qolishgan.

“Karoshi ishonch telefoni” 1988-yilda tashkil etilganida eng ko‘p qo‘ng‘iroqlarni qabul qilgan. 1988-yildan 1990- yilgacha jami 1806 ta qo'ng'iroqlar qabul qilingan. 1990-yildan 2007- yilgacha qabul qilingan qo'ng'iroqlar soni yiliga kamaydi, ammo baribir yiliga o'rtacha 400 ta qo'ng'iroq saqlanib qoldi. 

## Jamiyatga ta'siri
O'z joniga qasd qilish ortiqcha ish bilan bog'liq stress yoki odamlar ishdan bo'shatilganda paydo bo'lishi mumkin. Marhumning oila a'zolari bunday o'limlar sodir bo'lganda zararni qoplashni talab qiladilar. Hayotni sug'urtalash kompaniyalari o'z shartnomalariga bir yillik imtiyoz shartlarini kiritishni boshladilar. Ular oila pul olishi uchun odam o'z joniga qasd qilishini bir yil kutishi uchun shunday qilishdi. 

Karoshi natijasida shakllangan yapon ishchilarining yangi harakati mavjud. Ko'pincha qo'shimcha ishlayotgan keksa yaponiyaliklarga qaraganda, yoshlar yarim kunlik ishni afzal ko'rishadi. Bu o'z imkoniyatlarini aniqlash uchun turli ishlarni sinab ko'rishni xohlaydigan yaponiyalik yoshlar uchun kasb tanlashning yangi uslubi. Bu shaxslar "muntazam ish haqi emas, balki soatlik ish haqi" uchun ishlaydi va " erkin ishchilar " deb ataladi. Erkinlar soni yillar davomida ortib bordi, 1980-yillardagi 200 000 tadan 1997- yilda taxminan 400 000 tagacha 

Erkin ishchilar Atsuko Kanai tomonidan ta'riflangan va "to'liq bo'lmagan kunlik ishchilar yoki arbeit (vaqtinchalik ishchilar)" deb atalgan, hozirda ishlayotgan, lekin to'liq bo'lmagan ishchi sifatida ishlashni xohlovchi yoki ishlayotganlar sifatida aniqlangan maxsus ish turidan o'tadilar. Hozirda ular ish kuchida emas, na uy yumushlari bilan shug'ullanmaydi, na maktabga bormaydi, balki faqat yarim kunlik ishchi sifatida ishlashni xohlaydi. 

## Hukumat siyosati
Karoshi darajasini pasaytirish bo'yicha strategik rejani taqdim etish uchun Milliy Sog'liqni saqlash instituti 2005 -yilgi yillik hisobotida karoshi va ish bilan bog'liq stressdan kelib chiqadigan boshqa kasalliklarni kamaytirish uchun keng qamrovli sanoat sog'liqni saqlash xizmati dasturini yaratishni taklif qildi. Dastur quyidagi guruhlarning umumiy sa'y-harakatlarini talab qiladi:

# Hukumat siyosatni ishlab chiquvchi sifatida ish vaqtini qisqartirishi, sog'liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish oson bo'lishi, ixtiyoriy tibbiy ko'rikdan o'tishini rag'batlantirishi va tibbiy yordam samaradorligini oshirishi kerak.
# Xodimlarning kundalik salomatligi bilan ko'proq shug'ullanadigan guruh sifatida kasaba uyushmalari va ish beruvchilar qo'shimcha ish vaqtini qisqartirish va yaxshi ish muhitini yaratishga qaratilgan hukumat siyosatini amalga oshirishga va ularga rioya qilishga intilishlari kerak.
# Xodimlarning o'zlari muntazam ravishda dam olish zarurligini tushunishlari va kerak bo'lganda profilaktika choralarini ko'rishlari kerak. 

Ushbu taklifga rasmiy javob sifatida 2006- yilda Sanoat xavfsizligi va sog'lig'i to'g'risidagi qonun qayta ko'rib chiqilgan. Qonun ish bilan bog'liq sog'liq muammolariga, jumladan, uzoq vaqt ishlaydigan va ish bilan bog'liq kasalliklarga duchor bo'lish ehtimoli yuqori bo'lgan xodimlar uchun majburiy tibbiy ko'riklar va professional tibbiy xodimlar bilan maslahatlashishga qaratilgan turli atamalarni belgilab berdi. 

## Umumiy javob
Ko'pgina kompaniyalar o'z xodimlari uchun yaxshiroq ish va hayot muvozanatini topishga harakat qilmoqdalar. Toyota Motor Company odatda qo'shimcha ish vaqtini yiliga 360 soat (oyiga o'rtacha 30 soat) bilan cheklaydi va ba'zi ofislarda har soatda soat 19:00 dan keyin xalqqa murojaat qilib, dam olishning muhimligini ko'rsatib, ishchilarni uyga qaytishga chaqiradi. Nissan bolalar yoki keksa ota-onalarga g'amxo'rlik qilishni osonlashtirish uchun masofadan ishlash imkonini beradi.  O'nlab yirik korporatsiyalar, shuningdek, xodimlardan soat 5:30 da ish joyini tezda tark etishlarini talab qiladigan "qo'shimcha ish kunlarisiz" tartibni ni joriy qildilar.&nbsp; 2007- yilda Yaponiyaning eng yirik bank guruhining bo'limi bo'lgan Mitsubishi UFJ Trust &amp;amp; Banking xodimlariga bolalar yoki keksa qarindoshlariga g'amxo'rlik qilish uchun uylariga 3 soatgacha erta borishga ruxsat berishni boshladi. 2009-yil 5-yanvar holatiga ko‘ra, kompaniyaning 7000 nafar xodimidan atigi 34 nafari rejani imzolagan. 

2017-yil fevral oyida Yaponiya hukumati kompaniyalardan ishchilarini oyning oxirgi juma kuni soat 15:00 da tark etishga ruxsat berishlarini so‘rab, “ Premium Friday ” nomli guruhni boshladi. Ushbu tashabbus ko'plab yaponiyaliklar ishlashi kutilayotgan  uzoq soatlar bilan bog'liq muammolarni hal qilishga urinishning bir qismidir, bunga bir necha oy oldin 100 soatdan ortiq qo'shimcha ishlagan Dentsu reklama firmasining 24 yoshli xodimining o'z joniga qasd qilishi sabab bo'lgan. uning o'limi. Honda, ichimliklar ishlab chiqaruvchi Suntory va qandolatchi Morinaga &amp;amp; Company kabi ba'zi yirik kompaniyalar ixtiyoriy sxemani qabul qilgan bo'lsa-da, boshqalari tushdan keyin xodimlarning ketishi istiqboliga unchalik qiziqmaydi. Nikkeei business gazetasi tomonidan 155 ta yirik kompaniyalar o'rtasida o'tkazilgan so'rov shuni ko'rsatdiki, 45% ushbu sxemani amalga oshirish bo'yicha rejalari yo'q, 37% esa Premium Friday ruhiga kirishga qaror qilishgan yoki buni amalga oshirish rejalari borligini aytishgan. 

## OAV e'tibori
Arte fransuz-nemis telekanali 2006-yil 6-noyabrda Yaponiyadagi keksa ishchilar bilan bog'liq *Alt in Japan* (so'zma-so'z tarjimasi: "Yaponiyadagi muqobillik") nomli hujjatli filmni namoyish etdi. 2008- yilda Karoshi yana sarlavhalarga aylandi: 2006 -yilda har oy o'rtacha 80 soatdan ortiq ishlagan asosiy Toyota muhandisining o'limi ortiqcha ishning natijasi deb topildi. Uning ishi ko‘rib chiqilgach, uning oilasiga imtiyozlar  berildi. 

Tayvan ommaviy axborot vositalari karoshi holati haqida xabar berishdi.  Muhandis Nanya Technology kompaniyasida 2006- yildan 2009 -yilgacha 3 yil ishlagan. Ma’lum bo‘lishicha, u kompaniya hujjatlari bilan o‘ralgan holda kompyuteri oldida vafot etgan. Ayblov muhandisning kardiogen shok( yurak huruji)dan vafot etganini aniqladi. Muhandisning ota-onasi u kuniga 16-19 soat ishlaganini aytishgan. CNN Tayvanda karoshi bilan bog'liq yana bir holatni ko'rsatadi. " Ortiqcha   ishlashning xavfi" deb nomlangan ushbu qisqa klipda insultni boshdan kechirgan va kasalxonaga olib ketilgunga qadar uch soat davomida qoldirilgan erkak tasvirlangan.  Ma'lum bo'lishicha, shifokorlar odamlarni ortiqcha ish tufayli sog'lig'ining kamchiliklari haqida ko'proq xabardor qila boshladilar. Ko'proq odamlar o'z shifokorlariga tashrif buyurib, ortiqcha ishning belgilari va alomatlarini tan olishdi. 

## Boshqa mamlakatlarda
Ortiqcha mehnatdan o'lim hodisasi Osiyoning boshqa hududlarida ham keng tarqalgan. JSST/XMT maʼlumot berishicha , 2016-yilda butun dunyo boʻylab 745 194 oʻlim uzoq ish vaqti bilan bogʻliq. 

### Xitoy
Xitoyda xuddi shunday "ortiqcha ish tufayli o'lim" tushunchasi ***guolaosi*** , bu 2014-yilda mamlakatda muammo ekanligi xabar qilingan edi.  Sharqiy Osiyo mamlakatlarida, masalan, Xitoyda, ko'plab ishbilarmonlar uzoq vaqt ishlashadi va keyin o'z tarmoqlarini kengaytirish va mamnun qilish bosimini his qilishadi. Ushbu ulanishlarni o'rnatish guanxi qurish deb ataladi. Aloqalar Xitoy ishbilarmon dunyosining katta qismidir va Xitoyning turli qismlarida ishbilarmonlar ish muhitidan tashqarida o'z ishlarini bajarish uchun choyxonalarda uchrashadilar. Ishbilarmonlar uchun, ayniqsa, kuchli amaldorlar yoki boshliqlar bilan guanxi munosabatlarini kengaytirish muhim edi. 

Ish dunyosida yuqoriga ko'tarilish uchun ko'p ichish , deyarli har kecha  tungi klublarga borishga bo'lgan  juda ko'p bosim bor.  Bunday ish salomatlik bilan bog'liq muammolarga olib kelishi mumkinligi ko'rsatilgan. Masalan, janob Pan ismli tadbirkor “Xavotirli boylik: Xitoyning yangi boylari orasida pul va axloq” asarini yozgan antropolog Jon Osburg bilan uning salomatligi va faoliyatini davom ettirish zarurati haqida suhbatlashdi. Janob Pan, " Chengdudagi eng katta xo'jayin" "ortiqcha  ichlilik iste'moli " uchun kasalxonada edi. Bu holat  u bilan oldin ham sodir bo'lgan. Janob Pan: “Men to‘xtata olmayman yoki sekinlay olmayman. Ko'p odamlarning t tirikchiligi menga bog'liq . Ellikka yaqin xodimim va undan ham ko‘proq birodarlarim bor. Ularning tirikchiligi mening muvaffaqiyatimga bog'liq. Men davom etishim kerak." 

### Janubiy Koreya
Janubiy Koreyada ***gvarosa*** atamasi ( Hangul   , Hanja   ; muqobil ravishda ***kwarosa*** deb nomlanadi) haddan tashqari ishlash natijasida o'limga ishora qilish uchun ham ishlatiladi. Janubiy Koreya dunyodagi eng uzun ish soatlariga ega, hattoki o'rtacha 42 ish vaqti bilan Yaponiyadan ham ko'proq  Bu ko'plab ishchilarning jismoniy va ruhiy salomatligiga ta'sir ko'rsatadigan ish bosimini his qilishlariga sabab bo'ldi. Ko'pchilik haddan tashqari ishlaganlikdan vafot etgan  va bu masala ko'proq davlat xodimlarining gvarozadan vafot etgani sababli ko'proq e'tiborni jalb qila boshladi.  2018-yilda Janubiy Koreya hukumati ish vaqtini 68 dan 52 gacha qisqartiruvchi qonunni qabul qildi 

### Shvetsiya
Shvetsiyada ishdagi haddan tashqari stress tufayli o'lim hollari kelajakda hozirgi darajadan ortishi kutilmoqda.   2019- yilda Shvetsiya mehnat muhiti bo'yicha organi bilan hamkorlikda tadqiqotchilar bilan olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, Shvetsiyada 720 ishchi allaqachon oylik maoshli mehnat bilan shug'ullanish stress tufayli vafot etadi.  Ushbu tadqiqot ommaviy munozaralarning ko'payishiga olib keldi.   

** Japanese management culture
** Japanese work environment
** Black company (Japanese term)
** Suicide in Japan
** Japanese labour law

** Japan Work Culture
** Report on Karoshi (1997) from the Job Stress Network website of the Center For Social Epidemiology (Link not working.)
** Japan working itself to an early grave(statistics for 2006)
** Article in *The Economist*, December 2007
** Yahoo! News article, 7/8/2008
** Picture of a T-shirt warning of karoshi