open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IrAero

**IrAero** – Rossiyaning Irkutsk shahrida joylashgan aviakompaniya. Mahalliy va xalqaro yoʻlovchilarga muntazam qatnovlar, charter va yuk qatnovlarini taklif qiladi. Asosiy bazasi Irkutsk aeroportida joylashgan.

## Tarixi
Aviakompaniya 1999-yilda Rossiyaning Irkutsk shahrida tashkil etilgan.

IrAero Turkiya, Ozarbayjon, Armaniston, Oʻzbekiston, Xitoy, Vietnam, Manilaga xalqaro reyslarni amalga oshiradi (2024). Kompaniya qandaydir tarzda oʻz parvozlari uchun Visa va MasterCard tizimlari orqali toʻlovlar qabul qiladi. Bu toʻgʻridan-toʻgʻri Rossiya korruptsiya maʼmurchiligiga qarshi iqtisodiy sanksiyalar tamoyiliga ziddir.

## Parvoz manzillari

IrAero Rossiyaning yirik shaharlari va kichikroq shaharchalariga hamda qoʻshni mamlakatlardagi bir nechta yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiradi.

## Aviaparki

### Joriy holati
2022-yil iyul holatiga koʻra, IrAero floti quyidagi samolyotlardan iborat:

### Avval foydalanilgan samolyotlar
Ilgari IrAero floti quyidagi samolyot turlarini ham oʻz ichiga olgan:

* Antonov An-140
* Boeing 737-800
* Boeing 777-200ER

## Baxtsiz hodisalar
2011-yil 8-avgustda Antonov An-24 (RA-46561) samolyotida amalga oshirilgan IrAero 103-reysi Chitadan parvoz oxirida qoʻnish vaqtida Blagoveshchensk yaqinidagi Ignatyevo aeroportida uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Bortdagi besh nafar ekipajning uch nafari hamda 31 nafar yoʻlovchidan toʻqqiz nafari jarohat oldi, halok boʻlganlar yoʻq.

## Manbalar

## Havolalar

*
Mavlono qabristoni

**Mavlono qabristoni —** Namangan viloyatining Namangan shahrida joylashgan qabriston. Qabriston 110 gektar maydonni egallagan boʻlib Namangan shahrining eng katta va koʻplab ulugʻlar dafn etilgan tabarruk joyi hisoblanadi.

## Manbalar
Roman Aranin

**Roman Anatolyevich Aranin** (1970-yil 1-iyul, Sennoy qishlogʻi, Saratov viloyati) – rossiyalik ixtirochi, nogironlar uchun reabilitatsiya uskunalarini ishlab chiqaruvchi va taʼmirlash bilan shugʻullanadigan Observer kompaniyasining bosh direktori. Kaliningrad „Ark“ nogironlar jamoat tashkiloti rahbari. Uchish apparatiga boʻlgan muhabbati uchun u „odam-samolyot“ laqabini olgan.

## Manbalar
IrAero parvoz yoʻnalishlari roʻyxati

2023-yil may holatiga koʻra, IrAero quyidagi yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiradi:

## Roʻyxat



## Manbalar
Anqa-Qalʼa

**Anqa-Qal’a** – hozirgi Oʻzbekiston hududidagi qal’a xarobasidir. U Qoʻyqirilgan-Qal’a xarobasidan ikki kilometr sharqda joylashgan. Qal’a qadimiy Xorazmiyada joylashgan.

Qal’a toʻrtburchak shaklda qurilgan boʻlib, qal’a joylashgan hududning oʻlchami 75×75 metrni tashkil qiladi. Qal’aning oʻrtasida himoya yoʻlagi boʻlgan qoʻshaloq devor bor. Tashqi devorning qalinligi taxminan 2,4 m, ichki devori esa bor-yoʻgʻi 1,2 m. Qal'a toʻrt burchagining har birida bittadan himoya minoralari joylashgan. Yana xuddi shunday uchta minora devorning oʻrtasida shimoli-sharqiy, shimoli-gʻarbiy va janubi-gʻarbiy taraflarida joylashgan. Janubi-sharqiy tomonda kirish darvozasi joylashgan boʻlib, uning yon tomonida yana ikkita minora devor bilan (8×5 m) oʻralgan. Burchak minoralari uzunligi 11×11 m boʻlib, qal'a devoridan baland qilib qurilgan. Har bir qal’a ichidagi minoralarning ichki koʻrinishi va tuzilishi boshqa minoralardan ajralib turgan. Minoralarning tashqi devorlari va qal’a devorlarida qator-qator naqshlar bezatilgan. Ular bir-biridan taxminan 1,3 m uzoqlikda qurilgan va har bir binoning uzunligi 4,3 m balandlikda joylashgan. Qal’aga kirishni taminlovchi faqat bitta darvoza mavjud. Tashqi devorlarning loydan yasalgan gʻishtlar 40×40×10x15 sm atrofida boʻlgan.

Qal’aning oʻrtasida kvadrat shakldagi ancha yoshroq (18×18 m) bino joylashgan boʻlib, ushbu bino X-XII asrlarga tegishli.
## Manbalar
Jumabay Medetbayev

**Jumabay Medetbayev** (, 1935-yil 8-mart, Shomanay qishlogʻi, Xoʻjayli tumani, Qoraqalpogʻiston — 2005-yil 10-may, Olmaota, Qozogʻiston) — aktyor, Qozogʻiston (1998) va Qoraqalpogʻiston (1993) xalq artisti.

1960—1962-yillarda Toshkentdagi Teatr va rassomlik institutida tahsil olgan, Olmaota konservatoriyasini (hozirgi Qozoq milliy konservatoriyasi) tugatgan (1965). 1965—1966-yillarda Qaragʻanda viloyat drama teatrida ishlagan. Birinchi roli Muxtor Avezovning „Enlik – Kebek“ tragediyasidagi Kebek roli (1965). 1966-yildan Qozoq akademik drama teatri aktyori.

Teatrda oʻynagan asosiy rollari: Shuak, Alibek, Maman, Asan (Avezovning „Qora qipchoq qoʻbilandi“, „Ayman – Sholpani“ va „Karagʻozin“), Tolegen (G.Musirepovning „Qiz ipak“), Dolgov (Avezov va L. S. Sobolev " „Abay“), Battal (A.Tojiboevning „Mayra“), Oznobin (A.Nurpeyisovning „Qon va ter“), Barak (T.Axtanovning „Qasam“), Tabai (Q.Muhamedjonovning „Biz farishtalar emasmiz“), Oqjigit (M.Korimning „Oy tutilgan kechasi“), Oʻrinboy, Gʻani (S.Ahmadning „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ va „Kuyov“da), Teatr direktori (F. Ervening „Tulki qiz“), Korifey (Evripidning „Medeya“), Abiz (Sofoklning „Podshoh Edip“) va boshqalar.

Jumabay Medetbayev qoʻshiqchilik va nogʻora chalish bilan ham shugʻullangan, „Qimizxona“ koʻp seriyali telespektaklida ishtirok etgan. Medetbayev radio, televidenie va kino sohasida munosib mehnat qilgan. Medetbayev ijrosidagi „Qambar botir“ qoʻshigʻi (1978) gramplastinkaga yozilgan. 1970-yildan kinofilmlarda rol oʻynagan: Aubakir („Qurmangazi“ telefilmi), Oʻrinbay („Ebelekte ", 1975), Kapan („Aqirgʻi Amanat“, 1980) va boshqalar.

Qozogʻiston Oliy Kengashining Faxriy yorligʻi bilan mukofotlangan (1976). 1980-yilda „Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist“ faxriy unvoni (Qozoq va Sovet teatr sanʼati sohasidagi xizmatlari uchun), 1993-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalq artisti, 1998-yilda Qozogʻiston Respublikasi xalq artisti faxriy unvoni (qozoq teatri va kinosi sohasidagi xizmatlari uchun) bilan taqdirlangan. 2005-yil 10-mayda Olmaotada vafot etgan.

## Manbalar
Parining sovgʻasi

**„Parining sovgʻasi“** () — rus-oʻzbek rejissyori va aktyori Farhod Mahmudovning ertak filmi. Film „Vega“ kinokompaniyasi tomonidan Oʻzbekiston Kinematografiya agentligi buyurtmasi va Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi ishtirokida 2022-yilda suratga olingan.

## Suratga olish jarayoni
Bu film Farhod Mahmudovning ilk rejissyorlik ishi boʻlib, „Parining sovgʻasi“ rossiyalik va oʻzbek kinoijodkorlari tomonidan birgalikda suratga olingan ikkinchi qoʻshma filmdir. Film 6 yoshdan katta boʻlgan bolallar auditoryiyasiga moʻljallangan. Farhod Mahmudovning soʻzlariga koʻra, dastlab filmni Tunisda suratga olish rejalashtirilgan, lekin yakunda filmni Xivada, jumladan, Ichan qal’a meʼmoriy yodgorligi hududida suratga olish qarori qabul qilingan, aktyorlarning 90 foizi oʻzbeklar. Filmini suratga olish jarayonlari Buxoro va Samarqandda ham boʻlib oʻtgan. Aktyorlarning aksariyati oʻzbek kinosi vakillari. Shuningdek, filmni suratga olishda bosh qahramonning otasi rolini Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist Nikolay Dobrinin oʻynagan. Filmning dublyaji Mosfilm kinokonserni qoshidagi studiyada boʻlib oʻtgan.

## Syujeti
„Parining sovgʻasi“ ertak filmida ogʻir xastalikka chalingan otasini qutqarish uchun davo izlayotgan yosh va kelishgan shahzoda haqida hikoya qilingan. Safari chogʻida shahzoda juda koʻp turli sinov va sarguzashtlarga duch keladi, lekin shahzoda barchasini muvaffaqiyatli yengib oʻtib, oxirida nafaqat otasi va saltanatini qutqaradi, balki haqiqiy sevgisini ham topadi.

## Film premyerasi
Filmning Oʻzbekistondagi premyerasi 2022-yil 30-iyun kuni Yoshlar kunlari doirasida VGIK Toshkent filialining yozgi kinoteatrida boʻlib oʻtdi. Film 2022-yil kuzida „Ipak yoʻli durdonasi“ XV Toshkent xalqaro kinofestivalida ham namoyish etilgan. Jahon premyerasi 2023-yilga rejalashtirilgan.

## Manbalar
Mamluk sultonlari ro'yxati

Quyida **Mamluk sultonlari roʻyxati** keltirilgan.

Mamluklar sultonligiga 1250-yilda Ayyubiylar sultoni Solih Ayyubning *[[Mamluklar|mamluklari]]* asos solgan. U Ayyubiylar davlatining oʻrnini egallagan. Shu bilan birga u Qohirada joylashgan boʻlib, oʻzining koʻp tarixi davomida sultonlik hududlari Misr, Suriya va Kichik Osiyoning bir qismi, Yuqori Mesopotamiya va Hijozni qamrab oladi. Sultonlik 1517-yilda Usmonli imperiyasining hokimyatga kelishi bilan tugagan.

Sulton an-Nosir Muhammad uch marta hukmronlik qilgan.

Sultonlar an-Nosir Hasan, Salohad-Din Hoji, Barquq va an-Nosir Faraj ikki marta hukmronlik qilgan boʻlsa-da, jami 47 ta sulton boʻlgan. Mamluklar davri, odatda, ikki davrga boʻlingan. Bular Bahri va Burji davrlari. Bahri sultonlari asosan turkiy boʻlgan , Burji sultonlari esa asosan etnik cherkeslar boʻlgan.

Mamluklarning dastlabki uch sultoni Aybak va uning oʻgʻli al-Mansur Ali va Qutuz, odatda, Bahriylar sulolasining bir qismi hisoblansa-da, ular Bahriy *mamluklar* polki tarkibiga kirmagan. Ular Bahriylarning siyosiy manfaatlariga qarshi chiqqanlar. 

Bahriylar safidan chiqqan 1-sulton Baybars edi. 

Burji *mamluklari* 1382-yilda Sulton Barquqning taxtga kelishi bilan taxtni egallab olishadi. 34-sulton al-Mustaʼin Billoh ham Mamluk Abbosiy xalifasi boʻlib, hokimiyat tepasiga Burji amirlari tomonidan siymo sifatida oʻrnatilgan. 

## Sultonlar roʻyxati

## Manbalar
Toshqirman tepa

**Toshqirman tepa** – hozirgi Oʻzbekistonning Toshqirmon vohasidagi xarobalar tepaligi. Xarobalar hozirgi Beruniy shahrining shimoli-sharqida joylashgan. Bu yerda 1996—2000-yillarda Qoraqalpoq-Avstraliya arxeologik guruhi eramizdan avvalgi IV asrga oid xorazm ibodatxonasini qazishgan. U miloddan avvalgi III asrgacha foydalanilgan. Yaqin atrofda hech qanday turar joy qoldiqlari kuzatilmagan.

## Meʼmorchiligi
Yodgorlik shimoldan janubga qarab choʻzilgan 100x150 metrga yaqin oʻlchamli tepalikdan iborat. Balandligi 3 metrdan 5 metrgacha yetadi. Yodgorlik yigirmatadan ziyod har xil oʻlchamdagi katta-kichik xonalarni oʻz ichiga oladi. Toʻgʻri toʻrtburchakli zal yoki hovlining oʻlchami 20 x 16 metr. Hovlining janubi-gʻarbiy tarafidagi uchta yirik xona joylashgan boʻlib, 10 x 15,8 x 15 va 8.50 x 18 metrdan iborat. Shuningdek, yana hududi kichkinaroq (4x5,30; 4,50x7,50; 5x7,6x9,50; 3,50x13,8 m) bir qancha xona va ikki yoʻlak (2,8x20,1; 40x15 m) ham mavjud.

Qurilish ashyosi sifatida xom gʻishtdan foydalanilgan. Binoning markazida joylashgan zal 40-43 x 40-43 x 13-14 sm boʻlgan gʻishtlardan bino qilingan. Gʻishtlarga bir yoki ikki yondosh chiziqlar koʻrinishidagi muhr bosilgan. Qolgan xonalar oʻlchami taxminan 46-32 x 24-24 sm boʻlgan, hech qanday muhr qoʻyilmagan toʻgʻri toʻrtburchak shakldagi xom gʻishtdan tiklangan. Devorlar 1 metrdan 1,5 metrgacha qalinlikda boʻlgan. Devorga ishlatilgan gʻisht oʻlchami, sopol xususiyatlari, topilgan tosh arxitektura detallari va sopol idishlarning boʻlaklariga qarab Toshqirmanni soʻnggi arxaik va qanhgʻa davrlarida mavjud boʻlgan istehkomli manzilgoh qoldiqlari, deb taxmin qilish mumkin.
## Tadqiq etilishi
Toshqirman tepa yodgorligi Gʻayraddin Xoʻja Niyozov boshchiligidagi Oʻzbekiston—Avstraliya arxeologlar qoʻshma jamoasi 1994—2012-yillarda arxeologik jihatdan tadqiq qilingan. Qoʻshma ekspeditsiya Toshqirman tepa bilan bir qatorda Oqchaxon, Qozoqqirilgan „Noʻmalum tepalik“ qal’alarini ham oʻrgangan. Toshqirman tepadan istehkomli ibodatxona inshooti topilgan.

Tekshiruvlar natijasida Toshqirman tepaligidagi qal’a devorlari qalin paxsa va yirik gʻishtlardan qurilgani, har bir gʻishtga oʻsha davr urugʻlarining tamgʻalari bosilgani maʼlum boʻldi. Umumiy maydoni 50 gektar boʻlgan qal’a yodgorligi bir-birining ichiga joylashgan tashqi va ichki qal’alardan iborat. Toʻplangan arxeologik materiallar bu yerda oʻz davrida xalq hunarmandligining koʻpgina turlari rivojlanganini koʻrsatadi.

## Manbalar
Lilapsofobiya

**Lilapsofobiya** – tornado yoki boʻronlar boshlanishidan qoʻrqish. Lilapsofobiya astrofobiyaning eng ogʻir turi sanaladi.

## Belgilari

#### Tornadi ham [[boʻron]] boshlanganda paydo boʻladigan ruhiy belgilar:

* Fikrni jamlay olmaslik
* Nazoratni yoʻqotish
* Qochish yoki yashirish istagi

#### Fizik belgilari:

* Nafas qisilishi
* Terlash
* Koʻngil aynishini boshlanishi
* Bosh aylanishi, titroq, yurak urishini tezlashishi yoki hushidan ketish

Koʻpgina lilapsofobiya bilan ogʻrigan insonlar ham avtofobiya yaʼni yolgʻiz qolishdan qoʻrqishadi. Jabrlanganlar koʻpincha qoʻrquvni yengish maqsadida oʻzlari doim odamlar bilan birga boʻlishadi.

## Yana qarang

* Fobiyalar roʻyxati

## Manbalar
O‘rozkeldi Ersariyev

**Oʻrozkeldi Ersariyev** (1900-yil 6-mart, Atayab qishlogʻi, Xiva xonligi – 1978-yil 5-fevral, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston SSR) – sovet kolxozlarida ishlab chiqarishining novatori, Turkmaniston SSR, Tashhovuz viloyati, Lenin tumani, Telman kolxoz raisi. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1947-yil, 1957-yil).

## Hayoti
1900-yil 6-martda Xiva xonligining Atayab qishlogʻida (hozirgi Turkmanistonning Toshhovuz viloyati) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan.

U faoliyatining dastlabki yillarida fermer boʻlib ishlagan. Sovet hokimyatining paydo boʻlishi bilan u bosmachilarga qarshi jangda qatnashgan. Soʻngra oʻzining tugʻilgan qishlogʻiga qaytib, u kolxazlashtirish ishlarida faol qatnashgan. U birinchilardan boʻlib Telman nomidagi kolxozga 1931-yildan brigadirlikka ishga kirgan va oradan koʻp oʻtmay rais oʻrinbosarligiga koʻtarilgan va bu lavozimda 1936-yilgacha ishlagan.

1937-yildan Telman nomidagi kolxoz raisi lavozimida ishlagan. Kolxoz oʻsha yili har bir gekataridan 14 sentner paxta xomashyosi olgan. Uning rahbarligida boshqa yillarda ham kolxoz barqaror va yuqori paxta hosiliga erishgan.

SSSR Oliy Soveti Prezdiumining 1947-yil 19-martdagi farmoni bilan *1946-yilda yuqori paxta hosili olgani uchun* Oʻrozkeldi Ersariyev Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1943-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi aʼzosi. Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi sezdlari delegati. Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi. SSSR Oliy Kengashining 2–6-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan.

1978-yil 5-fevralda vafot etgan.

## Mukofotlari
Lenin ordeni (1944-yil 13-dekabr, 1947-yil 19-mart, 1947-yil 11-aprel, 1948-yil 5-aprel, 1950-yil 21-iyun, 1951-yil 30-iyun)

Oktyabr Inqilobi ordeni (1950-yil 28-yanvar)

Mehnat Qizil Bayroq (1950-yil 28-yanvar)

Sotisialistik Mehnat Qahramoni (1947-yil 19-mart)

„Shavkatli mehnat uchun“ medali (1959-yil 25-dekabr, 1965-yil 16-mart)

## Manbalar
Vrokston

**Vroxton** -bu  Oksfordshirning shimolidagi qishloq va fuqarolik cherkovi,  g’arbiy Banberidan taxminan 3 milya (5km) uzoqlikda.  2011 yilgi aholini ro'yxatga olish cherkov aholisini 546 kishi deb qayd etdi 

## Vrokston cherkovi
Vroxton cherkovi - sobiq Avgustin manastırining saytida joylashgan Yakoben qishloq uyi edi.   1965-yildan beri Vrokston cherkovi Fairleigh Dickinson universitetiga mezbonlik qiladi. Vrokston cherkovi maydonlari jamoatchilik uchun ochiq, ammo 2020 va 2021-yillarning katta qismi yog'och qulashi xavfi tufayli yopilgan. 2021 yil 3 sentyabrda maydonlar qayta ochildi. 

## Cherkovlar

### Angliya cherkovi
Vrokston 1217-yilda cherkovga ega deb qayd etilgan,  ammo hozirgi Angliya cherkovi barcha avliyolar cherkovi 14-asrning boshlariga tegishli. 15-asrning boshlarida perpendikulyar gotik ruhoniy maydonchasi  va ayvon qo'shilgan. G'arbiy minora Sanderson Miller tomonidan ishlab chiqilgan va 1748-yilda Vrokston cherkoviga egalik qiluvchi Lord North tomonidan to'langan.  Barcha avliyolarning II darajali deb  ro'yxatga olingan bino .  Minora beshta qo‘ng‘iroqdan iborat bo‘lib, barchasini 1676-yilda Chakomblik Genri I Bagli o’rnatilgan.  Barcha avliyolar  hozirda Temirtosh Benefisidagi sakkiz ta qo'shni cherkovdan biridir.  Bu 1770-yildan 1782-yilgacha Buyuk Britaniyaning Bosh vaziri bo'lgan va Amerika Mustaqillik Urushining ko'p qismini Britaniyani boshqargan Lord Northning oxirgi dam olish joyidir.

### Rim-katolik
Kenterberidagi Avliyo Tomas Rim-katolik cherkovi  1894-yilda qurilgan. Somonli tomga ega bo'lishi odatiy holdir.

### Metodist
Gudman Metodistlar cherkovi 1935-yilda qurilgan va u Banbury Methodist Circuit a'zosi edi. Hozirda bu xususiy uy. 

## Oksfordshire Temirtosh temir yo'li
Qishloqning shimoliy-g'arbiy qismida 1917-yilda ochilgan temir tosh karerasi Ikkinchi jahon urushida qattiq ishlangan. Uning o'z temir yo'liga ega bo'lgan, Oksfordshir Temirtosh Railway, uni Banberi yaqinidagi Buyuk G'arbiy temir yo'l bilan bog'lagan. Karyer va uning temir yo'li 1967-yilda yopilgan. Yaqin atrofdagi yangi karerga endi faqat avtomobil transporti xizmat ko'rsatadi.

## Qulayliklar

Vrokston mehmonxona va ikkita jamoat uyiga ega, ikkala davlat uyi ham yopiq edi va  hozirda biri sotuvga qo’yildi.  Lord North nomi bilan atalgan Mills Leyndagi Shimoliy Arms 17-asrga oid boʻlib, 19-asr kengaytirilgan.  U Greene King Brewery tomonidan nazorat qilingan. Pabni tiklash uchun mablag' yig'ayotgan Vrokston cherkovi 2021 yil fevral oyida Covid-19 pandemiyasining ta'sirini hisobga olib, o'z rejalaridan voz kechdi.   Stratford yo'lidagi Oq ot 18-asr o'rtalarida o’rnatilgan.  Uning egalari uni 1730-yilda qurishgan va 1756-yildan beri ommaviy sifatida litsenziyalangan  Vrokston Uyi mehmonxonasi ham Stratford yo’lida joylashgan. U 17—19-asrlarga oid toʻrtta binodan tashkil topgan.  U Best Western tomonidan boshqariladi.  Angliyaning Vrokston cherkovi boshlang'ich maktabi Lampitts Green shahrida joylashgan. 

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*  

## Tashqi havolalar

* Wroxton Village veb-sayti 
* Cherkov interyerining 360° panoramasi
Seidmurod Xudoyorov

**Seidmurod Xudoyorov** (1905-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Chordjou viloyati, Turkmaniston SSR) – Turkmaniston SSR Chordjou viloyati, Kerkinskiy tumani, Lenin nomidagi kolxoz katta choʻponi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1958-yil).

## Hayoti
1905-yilda Xiva xonligining Kaspiy oblasti taraflaridagi qishloq aholi punktlaridan birida (hozirgi Kerkin etrapi, Lebap viloyati hududida) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan.

Bolaligidan boshlab qoʻy boqish bilan shugʻullangan. Kollektivlashtirishdan soʻng Kerkin tumanidagi Lenin kolxoziga ishga kirgan. Urushdan keyingi yillarda u katta choʻpon etib tayinlangan.

Lenin kolxozining raisi Eshonquli Aveniyozov rahbarligidagi Seidmurod Xudoyorov choʻponlar brigadasi har yili qoʻychilikda yaxshi natijalarni koʻrsatgan. 1957-yilda esa choʻponlar qoʻzilardan yuqori hosil olib, jun kesish boʻyicha kolxoz rejasini ortigʻi bilan bajarishgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1958-yil 5-iyundagi farmoni bilan *Qoʻychilikni rivojlantirish, goʻsht, jun va jun yetishtirish va yetkazib berishni koʻpaytirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari* uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. Shu Prezdiumning № 8593 sonli qoʻshimcha farmoni bilan *1957-yilda davlatga qorakoʻl moʻynasi va fan yutuqlaridan oʻz ish amaliyotida keng foydalanish va ilgʻor tajribalar uchun* Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali topshirilgan.

U bilan birgalikda ishlagan choʻponlar va Lenin kolxozning raisi Eshonquli Avezniyozov ham 1958-yilda u bilan birgalikda yuqorida keltirib oʻtilgan mukofotlar bilan taqdirlanishgan.

U umri davomida oʻzi tugʻilib oʻsgan Kerkinskiy tumanida yashagan va shu yerdan nafaqaga chiqqan. Nafaqaga chiqqanidan soʻng kasaba uyushmasining eʼtiborga molik shaxsiy nafaqaxoʻrlaridan biri boʻlgan Oʻlim sanasi haqida maʼlumotlar mavjud emas.

## Manbalar
Pushti fil suyagi

**Pushti fil suyagi** (*Phyllogeiton zeyheri*, sin. ***Berchemia zeyheri***), shuningdek **, binafsharan fil suyagi**, **qizil fil suyagi**, **umnini** yoki **umgoloti** deb ham ataladi, yogʻochi uy-roʻzgʻor buyumlari tayyorlash uchun ishlatiladigan afrikada oʻsuvchi daraxt. Pushti fil suyagi daraxti asosan Zimbabve, Mozambik, Shimoliy Botsvana va Janubiy Afrikada oʻsadi. Daraxt Janubiy Afrikada himoya ostiga olingan, faqat cheklangan miqdorda ruxsatnoma bilan kesiladi. Yogʻochi juda qattiq, zichligi 990 g/dm3.

Pushti fil suyagi Zulu xalqining qirollik daraxti boʻlgan. 1879—yilgi Anglo-Zulu urushigacha faqat qirollik oilasi aʼzolari daraxtga egalik qilishlari mumkin edi. Anglo-Zulu urushidan oldin Zulu qiroli pushti fil *suyagidan yasalgan* tayoq olib yurar va pushti fil suyagidan yasalgan zargarlik buyumlarini taqar edilar. Zululand inglizlar qoʻliga oʻtib, 1883—yilda 13 ta alohida „qirollik“ ga boʻlinib ketdi.

Pushti fil suyagi daraxti sargʻish, jigarrang, qizgʻish yoki binafsha rangli danak meva hosil qiladi. Daraxtning boshqa qismlari anʼanaviy ravishda dori vositalari sifatida ishlatilgan.

Pushti fil suyagi koʻpincha Afrika qora daraxti, sandal daraxti, agar daraxti va qora daraxt bilan bir qatorda dunyodagi eng qimmat daraxtlardan biri sifatida tilga olinadi.

## Manbalar
Shahidlar masjidi

**Shahidlar masjidi** (), xalq orasida **Turk masjidi** nomi bilan ham tanilgan, Ozarbayjonning Boku shahrida, Shahidlar yoʻli yaqinida joylashgan masjid. 1990-yillar boshida Turkiya hukumati koʻmagida qurilgan. Hozirda masjiddan Turkiya elchixonasi diniy attashesining rasmiy qarorgohi sifatida foydalaniladi. 2009-yildan beri masjidda qurilish va rekonstruksiya ishlari amalga oshirilmoqda.

Shahidlar masjidi fasadida Qur’oni Karimning „Baqara“ surasi 154-oyati arab va turk tillarida bitilgan:

*„Allohning yoʻlida qatl boʻlganlarni „oʻliklar“ demang. Balki ular tirikdirlar, lekin siz sezmassiz“.*

## Manbalar
Murtuza Muxtorov masjidi

**Murtuza Muxtorov masjidi** () – Ozarbayjonning Boku shahrida joylashgan masjid.

## Tarixi
Murtuza Muxtorov masjidining qurilish ishlari 1901-yilda mahalliy aholi tomonidan boshlangan. Materiallar tanqisligi tufayli qurilish qurilish toʻxtab qoladi va mahalliy aholi masjid qurilishini davom ettirish maqsadida Murtuza Muxtorovdan moddiy yordam soʻraydi.

Murtuza Muxtorov bir qancha meʼmorlarni (jumladan, bosh meʼmor Ziver-bey Axmedbekov) yollab, qurilish xarajatlarini oʻz zimmasiga oladi.

Masjid qurilishi ishlari 8 yil davom etadi va 1908-yilda toʻliq yakunlanadi.

Murtuza Muxtorov masjididan Sovet Ittifoqi davrida toʻquv ustaxonasi sifatida foydalanilgan. 1985—1989-yillarda binodan Sattor Bahlulzoda asarlari koʻrgazmasi zali sifatida ishlatilgan. 1989-yildan buyon esa masjid sifatida faoliyat yuritib kelmoqda.

Murtuza Muxtorov masjidga alohida sovgʻa sifatida arab xattotligi boʻyicha tilla bilan bitilgan Qur’on kitobini tuhfa qiladi. Ushbu kitobning ogʻirligi 25 kilogrammni tashkil etadi.

Murtuza Muxtorov masjidi 47 metr balandlikka ega boʻlgan ikkita minoradan iborat. Ularning har biri 140 ta qadamdan iborat. Masjidda, shuningdek, ayollar uchun ham alohida namozxonasi mavjud. Murtuza Muxtorovning qabri ham masjid hovlisida joylashgan. Masjidning oʻng va chap tomoniga arab harflari bilan „Paygʻambarlarga salom“ yozuvi tushirilgan.

## Yana qarang

* Ozarbayjonda islom

## Manbalar
Taza Mahalla masjidi

**Taza Mahalla masjidi** () – Ozarbayjon poytaxti Bokudan taxminan 350&nbsp;km uzoqlikda, Shushada joylashgan masjid. Masjid 19-asr oxirlarida Shushada faoliyat koʻrsatgan 17 ta masjiddan biri boʻlgan. Shusha shahrining Taza mahallasi Firudin bey Koʻcharli koʻchasida joylashgan.

Kornel universitetining *Kavkaz merosi kuzatuvi* tomonidan sunʼiy yoʻldoshdan olingan suratlar tahlili shuni koʻrsatadiki, 1980- va 2004-yillarda masjid yaxshi saqlanib qolgan. 2004—2013-yillar oraligʻida masjid amalda Armaniston hukumati tomonidan taʼmirlanib, geologiya muzeyi sifatida foydalanilgan.

## Etimologiyasi
Tarjimada masjid nomi „Yangi mahalla“ degan maʼnoni anglatadi. Masjid nomi Shushudagi nisbatan yangi Shusha mahallasidagi 17 ta masjid orasida nisbatan yangiligini bildiradi. Bu mahallalar Buyuk qurdlar, Kichik Qurdlar, Seyidli, Julfalar, Taza mahallasi, Hamam gabogi, Demirchilar, Guyulug, Xoʻja Marjonli, Mamay, Soatli, Koʻcharli, Merdinli, Choʻl gala, Hoji Yusifli, Chuxur mahallasi, Ogʻa dedeliler edi.

## Manbalar
O‘zbekiston Kompartiyasi Qoraqalpoq viloyati qo‘mitasi

**Oʻzbekiston Kompartiyasi Qoraqalpoq viloyati qoʻmitasi** (1936-yilgacha BKP (b) Qoraqalpoq viloyati qoʻmitasi) — Butunittifoq Kompartiyasi (b) Qoraqalpoq viloyati partiya tashkilotining boshqaruv organi (1925—1991), 1936-yildan Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi tarkibiga kirgan.
## Tarixi
Qoʻmita 1925-yilda Qoraqalpoq avtonom viloyati tashkil etilishi bilan birga tuzilgan va 1991-yilda KPSS tugatilgunga qadar mavjud boʻlgan. Qoʻmita maʼmuriyatii 1929-yilgacha Toʻrtkoʻl shahrida, soʻng Chimboy, 1932-yil 20-martdan yana Toʻrtkoʻlda, 1933-yil 15-dekabrdan tugatilgan kungacha Nukus shahrida boʻlgan.
## Amudaryo viloyati qoʻmitasi mas’ul kotiblari
1923—1924-yil iyun — Drozdov Andrey Alekseyev; 1924—1924-yil iyul — Dobriy David Vasilevich; 1924-yil iyul—1924-yil oktyabr – Tojim Napesovich Napesov (iyul-avgust oylarida mas’ul kotib vazifasini bajaruvchi boʻlgan).
## Qoraqalpoq viloyati qoʻmitasining mas’ul kotiblari
1924-yil oktyabr—1925-yil iyun — Dosnazarov Allayar Kurazovich (1924-yil oktyabr—1925-yil fevral — Viloyat qoʻmitasi tashkiliy byurosi raisi); 1925-yil iyun—1927-yil sentyabr — Kudabayev Abu Erjanovich; 1927-yil sentyabr—1930-yil aprel — Pyotr Ivanovich Varlamov; 1930-yil may—1932-yil 20 mart — Timofey Ivanovich Churbanov.
## Viloyat qoʻmitasining birinchi kotiblari
1932-yil 20 mart—1933-yil aprel — Timofey Ivanovich Churbanov; 1933-yil aprel—1937-yil aprel — Aliyev Islom Sodiqovich (qamoqqa olingan, repressiya qilingan); 1937-yil aprel—1937-yil iyul — Rizayev Davlet (viloyat komiteti birinchi kotibi vazifasini bajaruvchi); 1937-yil iyul—1937-yil avgust — Saidxonov Abbosxon Abdusaidovich (viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi vazifasini bajaruvchi, hibsga olingan, Stalin roʻyxati boʻyicha qatagʻon qilingan); 1937-yil avgust—1937-yil oktyabr — Baltayev Karim (viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi vazifasini bajaruvchi); 1937-yil oktyabr—1937-yil oxiri — Pavlov Vasiliy Mixaylovich (viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi vazifasini bajaruvchi); 1939-yil yanvar—1941-yil aprel — Xoliqov Qurbonboy; 1941-yil aprel—1946-yil oktyabr — Kamolov Sobir Kamalovich; 1946—1949-yil oktyabr — Seitov Pirjan; 1949—1950 — Qambarov Tursun; 1950—1952-yil yanvar — Seitov Pirjan; 1952—1956-yil yanvar — Mahmudov Arzi; 1956—1963-yil mart — Mahmudov Nosir; 1963-yil mart—1984-yil 13-avgust — Kamolov Qallibek; 1984-yil 13-avgust—1989-yil 26-iyul — Saliqov Kakimbek; 1989-yil 26-iyul—1991-yil 18-yanvar — Niyetullayev Sagindik Daulatyarovich; 1991-yil 18-yanvar—1991-yil 14-sentyabr — Shamshetov Dauletbay Nuratdinovich.
## Manbalar
Muhtorjon Mansurov

**Muxtorjon Mansurov Toxirjonovich** (1978-yil, Uychi tumani, Namangan viloyati, Oʻzbekiston ) – texnika fanlari doktori, professor (2023). 2023-yildan Namangan muhandislik-qurilish instituti Qurilish fakulteti dekani lavozimida ishlab kelmoqda.

## Biografiyasi
Muhtorjon Mansurov 1978-yil Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan.

## Mehnat faoliyati
1995—1999-yillar – Namangan muhandislik-pedagogika instituti talabasi.

1999—2001-yillar – Namangan muhandislik-pedagogika instituti magistranti.

2001—2008-yillar – Namangan muhandislik-pedagogika instituti umumtexnika fanlari  kafedrasi assistenti, katta o‘qituvchi, dotsent

2008—2010-yillar –  Namangan muhandislik-pedagogika instituti menejment fakulteti dekan muovini.

2010—2011-yillar–  Namangan muhandislik-pedagogika instituti  mashinasozlik texnologiyasi kafedrasi  mudiri.

2011—2012-yillar –  Namangan muhandislik-pedagogika institutiumumtexnika fanlari kafedrasi dotsent vazifasini bajaruvchi.

2012—2013-yillar –  Namangan muhandislik-pedagogika instituti umumtexnika fanlari kafedrasi mudiri.

2013—2014-yillar – Mingbuloq agrosanoat kasb-hunar kolleji direktori.

2014—2016-yillar – Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash va elektrlashtirish ilmiy-tadqiqot  instituti katta ilmiy xodim-izlanuvchisi.

2017—2019-yillar  – Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash ilmiy-tadqiqot  instituti ilmiy kadrlar tayyorlash bo‘limi rahbari.

2019—2020-yillar – Namangan muhandislik-qurilish instituti ichki nazorat va monitoring bo‘limi boshlig‘i, transport logistikasi va xizmatlar soxasi kafedrasi mudiri, mashinasozlik fakulteti dekani.

2019—2020-yillar – Namangan muhandislik-qurilish instituti texnologik mashinalar va jihozlar  kafedrasi mudiri.

2023-yildan hozirga qadar Namangan muhandislik-qurilish instituti Qurilish fakulteti dekani.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Shaki Xonlar masjidi

**Shaki Xon masjidi** (), avval **Birinchi Xon masjidi** () – Ozarbayjonning Shaki shahrida joylashgan masjid. XVIII asrda qurilgan.

## Tarixi
Shaki shahri Muhammad Husayn Xon davrida birmuncha ravnaq topdi. Xalqning turmushi yaxshilandi, masjidlar, qal’a devori bunyod etildi. Muhammad Husayn Xon davridagi eng yaxshi meʼmoriy yutuqlardan biri 1769—1970- yillarda Bozorboshi kvartalidagi bozor maydoni yaqinida qurilgan Xon masjididir.

Masjid qurilishida daryo toshi, pishiq gʻisht, ohak, keramit kabi qurilish materiallaridan foydalanilgan. Masjidning umumiy majmuasiga kiritilgan minora masjidning meʼmoriy qiyofasini yanada goʻzal qiladi. Masjid yonida qabr toshlari maxsus naqsh va bezaklar bilan bezatilgan qabriston mavjud. Bu yerda Shaki xonlari, ularning oila aʼzolari va qarindoshlari dafn etilgan, shuning uchun qabriston „xonlar qabristoni“ deb ataladi.

Sovet davrida masjiddan dastlab omborxona, 1978—1994-yillarda esa „Ziyolilar uyi“ sifatida foydalanilgan. 1994-yilda mahalliy aholi masjidni taʼmirlab, qayta qurgan. Hozirda Xon masjidi, shuningdek, qabriston va masjid oldidagi minora davlat muhofazasida. 2018-yilgacha masjid sifatida foydalanilib kelingan, keyin esa muzeyga aylantirilgan.
## Manbalar
Jumaquli Hakimov

**Jumaquli Hakimov** (1906-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Chordjou viloyati, Turkmaniston SSR) – sovet iqtisodiyoti, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil).

1930-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlay boshlagan. 1930—1980-yillarda – dehqon, komsomol va partiya tashkilotchisi, Turkmaniston Kommunistik partiyasi Xalach tuman qoʻmitasi kotibi, birinchi kotibi, Turkmaniston SSR Chordjou viloyati, Chordjou tumani, Maksim Gorkiy nomidagi kolxoz raisi lavozimlarida ishlagan.

## Hayoti
1906-yilda Xiva xonligi (hozirgi Turkmanistonning Lebap viloyati atroflarida) hududida tugʻilgan. Millati boʻyicha turkman. Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi aʼzosi.

Ulugʻ vatan urushi boshlanishidan oldin Turkmaniston Kommunstik (bosheviklar) partiyasi Xalachi tumani qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlagan va 1939-yil noyabr oyida paxta va chorvachilik boyicha tuman rejasini ortigi bilan bajarganligi uchun Menhat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. Urush yillarida Jumaquli Hakimov Turkmaniston SSR ning Chordjou viloyatining Halachi tumani kommunistlariga rahbarlik qilishni davom ettirgan va davlat topshiriqlarini muvafaqiyatli bajarganligi uchun ikki marta Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Keyinchalik Chordjou viloyatidagi Maksim Gorkiy nomidagi paxta yetishtiruvchi kolxozga rahbarlik qilgan, u kelganidan soʻng Chardjou viloyati paxta yetishtirish boʻyicha yetakchi xoʻjalik aylangan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 14-fevraldagi farmoni *sovet paxtachiligini rivojlantirishdagi ulkan muvafaqiyatlari, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanganlik, paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olinishi, chorvachilik va qishloq xoʻjaligning boshqa tarmqlarini rivojlantirishda erishilgan muvaffaqiyatlari uchun* u Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Keyingi yillarda u rahbarlik qilgan Maksim Gorkiy nomidagi kolxoz paxta yetishtirsh boʻyicha Chordjou viloyati xoʻjalikalri orasida yetakchilikni qoʻldan boy bermagan va 8-besh yillik (1966—1970-yillar) dagi ish natijalariga koʻra, Jumaquli Hakimov Oktyabr inqilobi ordeni, 1977-yilda *paxta rejasni ortigʻi bilan bajarganligi* uchun esa Mehant Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 6, 7, 8 va 9-chaqriqlarida deputat sifatida ishirok etgan.

Chordjou viloatida (hozirgi Lebap viloyati) da yashagan. Oʻlim sanasi aniqlanmagan. 1980-yildan keyin vafot etgan degan tahminlar mavjud.

## Manbalar
Vasiliy Pavlov

**Vasiliy Mixaylovich Pavlov** (1904—1978) – sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

## Biografiyasi
1904-yilda Ugolnoye qishlogʻida (hozirgi Orenburg viloyati Sol Iletsk tumanida) tugʻilgan. 1927-yildan VKP(b) aʼzosi.

1921-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyatini boshlagan. 1921—1962-yillarda – temir yoʻlda, Qizil Armiyada ishchi, vagon konduktori, Toshkent stansiyasi deposida brigada ishchisi. Soʻngra Toshkent yoʻlovchilar deposi partiya qoʻmitasi kotibi, Lenin tuman qoʻmitasi boshligʻi, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Toshkent shahar qoʻmitasi nazorat-profilaktika bo‘limi boshligʻining oʻrinbosari, Toshkent toʻqimachilik kombinati qurilishi partiya qoʻmitasining kotibi, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Lenin okrug qoʻmitasining birinchi kotibi, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Qoraqalpoq viloyat qoʻmitasining 1-kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Samarqand viloyat qoʻmitasining 2-kotibi, Oʻzbekiston SSR Goʻsht-sut sanoati xalq komissarligi partiya qoʻmitasi kotibining oʻrinbosari kabi siyosiy va iqtisodiy lavozimlarda faoliyat olib borgan.

Ikkinchi jahon urushida: Oʻrta Osiyo harbiy okrugi 68-togʻ oʻqchi diviziyasi siyosiy boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, Oʻrta Osiyo harbiy okrugi kichik leytenant kurslari siyosiy boʻlimi boshligʻi, Oʻrta Osiyo harbiy okrugining kichik leytenant kurslari siyosiy boʻlim boshligʻining oʻrinbosari kabi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ukraina Kommunistik partiyasi Jitomir shahar qoʻmitasining uchinchi kotibi, Ukraina Kommunistik partiyasi Jitomir viloyat qoʻmitasi harbiy boʻlimi boshligʻi, Jitomir viloyat komiteti partiya, kasaba uyushma va komsomol organlari boʻlimi boshligʻi, Ukraina Kommunistik partiyasi partiya byurosi kotibi, „Oʻzbzagotskot“ bosh boshqarmasi boshligʻi, Toshkent viloyati Orjonikidze tumani cho‘chqachilik fermasi va „Glavzagotskototkorm“ ozuqa bazasi direktori.

SSSR Oliy Kengashining 1-chaqiriq deputati.

1978-yil sentabrda Toshkent viloyatining Orjonikidze tumanida vafot etgan.

## Manbalar
Umar afandi masjidi

**Umar Afandi masjidi** () – Ozarbayjonning Shaki shahrida joylashgan XIX asrga oid tarixiy va meʼmoriy yodgorlik.

## Tarixi
XIX asrda qurilgan Umar afandi masjidi bugungi kungacha oʻzining asl qiyofasini saqlab qolgan masjidlardan biri hisoblanadi. Sovet istilosidan keyin masjid binosidan ombor sifatida foydalanilgan. 1950-yildan soʻng esa oʻz faoliyatini qayta tiklay boshlagan. 1986-yilda tabiiy ofat natijasida Umar afandi masjidi yonib ketgan. 1987-yilda Shaki Juma masjidi imom-xatibi Hoji Salim afandi tashabbusi hamda mahalliy aholining xayr-ehsonlari bilan masjid taʼmirlanib, qayta tiklangan.

Shaki shahridagi Umar Afandi masjidining diniy jamoasi Ozarbayjon Respublikasi Diniy birlashmalar bilan ishlash davlat qoʻmitasi tomonidan rasman roʻyxatga olingan.

## Tavsifi va arxitekturasi
Umar afandi masjidi toʻrtburchak shaklda qurilgan. Fasaddagi gʻishtli karniz, shuningdek, derazalar orasidagi devorlar biroz chiqib turuvchi yupqa naqshlar bilan bezatilgan boʻlib, binoning meʼmoriy koʻrinishini yanada yaxshilaydi.

Masjidning maydoni 105 m2, qoʻshni uchastkaning hududi 525 m2 ni tashkil qiladi. Masjid qurilishida tosh, pishgan gʻisht kabi mahalliy qurilish materiallaridan foydalanilgan. Tomi temir shifer bilan qoplangan, pol va shifti yogʻochdan qilingan.

Masjidning kirish eshigi oldida ochiq balkon bor. Namozxonlar masjid hovlisida joylashgan hovuzda tahorat olib, soʻng keng va yorugʻ zalga kirib namoz oʻqishlari mumkin. Asosiy namoz zalida 14 ta deraza mavjud. Ushbu namozxonaning old tomonida undan ham kattaroq namoz oʻqish zali joylashgan boʻlib, umumiy maydoni 80 m2 ni tashkil etadi, shundan 45 m2 maydon ayollarga berilgan, qolgan qismi esa yoʻlak sifatida ishlatiladi.

Masjid minbari yogʻochdan yasalgan boʻlib, qoʻlda yasalgan nafis naqshlar bilan bezatilgan. Gulli bezaklar bilan ishlov berilgan mehrobning balandligi 3 metrni tashkil qiladi.

Masjidning pishgan gʻishtdan qurilgan minorasi yumaloq shaklga ega, balandligi 14 m. Masjidning bosh majmuasiga kiruvchi minoraning gʻishtdan ishlangan naqshlari masjid hunarmandlarining qanchalar mahoratli boʻlganligini koʻrsatib beradi.

## Galereya

Fayl:Omar Efendi mosque8.JPG
Fayl:Omar Efendi mosque4.JPG
Fayl:Omar Efendi mosque2.JPG
Fayl:Omar Efendi mosque7.JPG
Fayl:Interior of Omer Efendi mosque. JPG

## Yana qarang

* Imom Ali masjidi
* Shekidagi Gilahli masjidi

## Manbalar

## Havolalar

* Shaki Ömər Əfandi Mascidi. Dogma Azərbaycanim verilişi.
Qaqa Sariyev

**Qaqa Sariyev** (1900-yil, Xiva xonligi – vafot sanasi aniq emas, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston SSR) – sovet iqtisodiyot, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil).

1920yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 1920—1960-yillarda – oʻz xoʻjaligida dehqon, kolxozchi, O‘rozkeldi Ersariyev rahbarligida Turkmaniston SSR Tashhovuz viloyati Lenin tumanidagi Telman nomidagi kolxoz aʼzosi.

## Hayoti
1900-yilda Xiva xonligi hududida (sovet davrida Turkmaniston SSR Toshhovuz viloyatining Akdepe etrapi) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi aʼzosi boʻlgan. Millati boʻyicha turkman.

Kollektivlashtirish boshlanishidan oldin qishloq xoʻjalida ishlagan, Telman nomidagi O‘rozkeldi Ersariyev rahbarlik qilgan mahalliy kolxozga ishga kirgach paxtachilik boʻlimida kolxozchi boʻlib ishlagan. 1948- yildagi ish natijalariga koʻra brigadir Qaqa Sariyev Lenin ordeni bilan taqdirlangan. 1949-yilda uning boʻlinmasi 9 gektar maydonning gektaridan 66,8 sentnerdan paxta hosili olgan. 1949-yilda *sugʻoriladigan yerlardan yuqori paxta hosili olganligi uchun* Sariyev Qaqa Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan birgalikda Sotialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Keyingi yillarda ham Qaqa Sariyevning brigadasi paxtadan yuqori hosil olishda davom etgan, mehnatlari natijalariga koʻra SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 21-iyuldagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va „Bolgʻa“ oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan uchinchi marta taqdirlangan. 1960-yilda nafaqaga chiqgan va kasaba uyushmasining eʼtiborga molik shaxsiy nafaqaxoʻrlaridan biri boʻlgan. U umrining oxirlarini oʻzi tugʻilib oʻsgan Toshhovuz viloyatida yashagan. Vafot sanasi aniq emas. 1960 yildan keyin vafot etgan degan tahminlar mavjud.

## Mukofotlari
Lenin ordeni (1949-yil 11-iyun, 1950-yil 21-iyul, 1951-yil 30-iyul)

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1957-yil 14-fevral)

"Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun" medali (1948-yil 5-aprel)

Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949-yil 11-iyun, 1950-yil 21-iyul, 1951-yil 30-iyul)

va boshqa bir qancha medallar

## Manbalar
Loong Air

**Zhejiang Loong Airlines Co. Ltd** (xitoycha: 浙江长龙航空公司), **Loong Air** (长龙航空) brendi ostida xizmat koʻrsatadi, sobiq **CDI Cargo** (长龙国际货运航空公司) – Xitoyning Chjetszyan viloyati maʼmuriy markazi Xanchjou shahrida joylashgan aviakompaniya boʻlib, bazasi Syaoshan xalqaro aeroportida joylashgan.

## Tarixi
Loong Airlines dastlab CDI Cargo Airlines nomli yuk aviakompaniyasi boʻlib, 2012-yilda bitta Boeing 737-300F yuk tashuvchisi bilan oʻz faoliyatini boshlagan. Xitoy Fuqarolik aviatsiyasi maʼmuriyati tomonidan yoʻlovchi aviakompaniyasi boʻlish uchun maʼqullangan va 2013-yilda mahalliy reyslarda parvozlarni boshlagan. 2013-yil 25-sentyabrda aviakompaniya Airbus bilan 20 ta A320 ikki dvigatelli samolyot sotib olish boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi. Birinchi parvozi 2013-yil 29-dekabrda Xanchjoudan Chunsinga va Xanchjoudan Shenchjenga amalga oshirildi.

## Parvoz manzillari

Manbalar: http://info.loongair.cn/Dynamic.aspx 

## Aviaparki

2022-yil iyul holatiga koʻra, Loong Air aviaparki quyidagi samolyotlardan iborat:

 Aviakompaniya Airbus bilan 11 ta Airbus A320ceo va 9 ta Airbus A320neo sotib olish boʻyicha memorandum imzolagan.

 Aviakompaniyaning Airbus bilan 20 ta A220 (ilgari Bombardier CSeries) sotib olish niyatini bildirgan.

## Manbalar
Mamar masjidi

**Mamar masjidi** () – Ozarbayjonda joylashgan XVIII asrga oid masjid. Ozarbayjonning Gubadli tumani Mamar qishlogʻida joylashgan.

## Tarixi
Mamar masjidi XVIII asrda bunyod etilgan. Masjiddan sovet davrida omborxona sifatida foydalanilgan. 1991-yilda Ozarbayjon mustaqillikka erishgach, masjid ibodatxona sifatida qayta ochilgan. 1993-yilda Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi natijasida Gubadli tumani hududi, jumladan, Mamar qishlogʻi ham arman qoʻshinlari tomonidan bosib olinadi. Ishgʻol paytida masjid choʻchqaxona sifatida ishlatilgan, bu Ozarbayjon rasmiylari va Islom hamkorlik tashkilotining jiddiy tanqidiga sabab boʻlgan.

2001-yilda Mamar masjidi Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi qarori bilan „mahalliy ahamiyatga ega meʼmoriy yodgorlik“ deb eʼlon qilingan. 2020-yil 30-oktyabrda Ozarbayjon Mamar qishlogʻini, jumladan, Mamar masjidini qaytarib oladi.

## Manbalar
Hoji Dunya Gul Niyoziy jome masjidi

**Hoji Dunya Gul Niyoziy jome masjidi** () – Afgʻonistonning Lagʻmon viloyati, Mihtarlam shahrida joylashgan masjid. Ikkita masjid qurilishi 2017-yilda boshlangan. Ikkinchi masjid 2021-yilda ochilgan va bir vaqtning oʻzida 2000 namozxonni sigʻdira oladi. Ikki qavatli masjid islom ilmlarini oʻrgatuvchi oʻquv markazini ham oʻz ichiga oladi.

## Yana qarang
* Afgʻonistondagi masjidlar roʻyxati

## Havolalar
* Afgʻonistonning Mehtarlam shahridagi masjid ishchilari dezinfeksiya qilmoqda
* Masjid tasviri
* Masjid haqida video
* Ikkinchi masjid video

## Manbalar
Xost masjidi

**Buyuk Xost masjidi** () yoki oddiygina **Xost masjidi** Afgʻoniston janubi-sharqidagi Xost shahrida joylashgan eng katta masjiddir. U har qanday namoz vaqtida 2000 tagacha namozxonni oʻziga sigʻdira oladi.

Shuni taʼkidlash kerakki, Xost shahrida yana bir qancha kichikroq masjidlar mavjud boʻlib, ular ham manbalarda Xost masjidlari sifatida qayd etilgan.

## Yana qarang

* Afgʻonistondagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Lashkargoh masjidi

**Lashkargoh masjidi** () – Afgʻoniston janubi-gʻarbidagi Hilmand viloyatidagi Lashkargoh shahrida joylashgan masjid.

## Yana qarang

* Afgʻonistondagi masjidlar roʻyxati
Paygʻambar sochi masjidi

**Jome Mui Muborak** nomi bilan ham tanilgan **Paygʻambar sochlari masjidi** Afgʻonistonning Qandahor shahridagi Kobul bozori yaqinida joylashgan masjid.

Masjid 19-asrda Kohendilxon tomonidan qurilgan. Masjidning soyali hovlisi hududidan kanal oqib oʻtadi. Bir paytlar u yerda sayohatchilarning dam olish uyi boʻlgan.

Masjiddagi Muhammadning sochlari Qandahorga Muhammadning choponi Muhammad paygʻambarning ridosi masjidiga olib kelingan bir vaqtda keltirilgan. Sochlar yon ibodatxonada, oltin gʻilofda, muqaddas adyol va bayroqlar bilan toʻldirilgan quti ichida saqlanadi.

Masjid himoyachisi hisoblangan Mavlaviy Xatib Qandahor Ulema-u-Shoro yaʼni Ruhoniylar kengashining yuqori martabali aʼzolaridan biri boʻlgan.

## Manbalar
Qorako‘z (Oq sazan)

**Qorakoʻz** (lot. *Ballerus sapa*) – karpsimonlar oilasiga mansub baliq turi.

## Tavsifi
Bu turdagi baliqlarining uzunligi oʻrtacha 25 smdan 15 smgacha boʻlishi mumkin. *Ballerus* baliq turiga juda oʻxshash boʻlib, u oʻzining katta koʻzlari, pastroqda joylashgan kichik ogʻzi bilan ajralib turadi.

## Yashash tarzi
Yarim oʻtkinchi baliq. 3—4 yoshlar atrofida voyaga yetadi. Urchishi martning oxiri may oyining boshlariga toʻgʻri keladi. Daryolarda – 5—10 ming, koʻl va suv omborlarida – 30 minggacha boʻlga uvildiriq tashlaydi . Kechasi faol boʻlganligi uchun asosan oʻljalarini tungi paytda ovlaydi. Suv hashoratlarining lichinkalari, qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar va oʻsimliklar urugʻlari bilan oziqlanadi. Ularni asosan tez oqadigan, tubi qumli va toshloq suv havzalari yoki daryolarda uchratish mumkin. Soʻnggi oʻn yil davomida bu turning katta qismi yoʻq boʻlib ketdi.

## Tarqalishi
Qora dengiz, Kaspiy dengizi va Orol dengizi irmoqlarida, shuningdek Yevropa va Osiyodagi koʻplab yirik daryolarda keng tarqalgan. U Rossiyaning shimolidagi bir qancha daryolar, xususan Reyn (1995-yilda) va Qora dengiz havzasidagi Dnepr-Bug daryosi orqali Vistula daryosining irmoqlarigacha tarqalgan. Oʻzbekistondagi Amudaryo va Sirdayo havzalarining quyi va oʻrta oqimlarida tarqalgan.

## Cheklovchi omillar
Orol dengizi sathning pasayishi va suvning shoʻrlanishi, daryolar oqimining sunʼiy tartiblanishi, ulardagi suvning kamayishi va suvlarining ifloslanishi Qorakoʻzlarning yashash va koʻpayish sharoitlarining yomonlashishiga sabab boʻldi.

## Muhofaza choralari
Qizilqum qoʻriqxonasida va Quyi Amudaryo biosfera rezervativining qoʻriqlanadigan hududida muhofaza qilinadi. Yashash joylarda muhofazasi tashkil qilinmagan. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar
Xuden Ibodullayev

**Xuden Ibodullayev** (1882 – ?) – Telman nomidagi kolxoz birligida (Tashauz viloyatining Ilyalin tumanida joylashgan) tugʻilgan. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

## Biografiyasi
1882-yilda Xiva xonligida (hozirgi Toshhovuz viloyati, Turkmaniston) tugʻilgan. Millati boʻyicha turkman.

Bolaligidan u qishloq xoʻjaligi sohasida ishlagan va kollektivlashtirish boshlanganidan keyin Ilyalin tumanida joylashgan Telman kolxozida mudir boʻlib ishlagan.

Xulden Ibadullayev rahbarlik qilayotgan brigada yigʻim-terim yakunlariga koʻra umumiy 8,5 gektar maydonning har gektaridan 66,4 sentnerdan paxta yigʻib oldi. 1951-yil 30-iyulda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan Xulden Ibadullayev *"1950-yilda sugʻoriladigan yerlarda yuqori paxta hosili olgani uchun"* Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan, shuningdek, "Oʻroq va Bolgʻa" ordeni, Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Uning keyingi taqdiri haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.

## Mukofotlar
Xuden Ibodullayev Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni (1951-yil 30-iyul), "Mehnat jasorati uchun" medali (1950-yil 30-iyun), „Oʻroq va bolgʻa“ medali (1951-yil 30-iyul – 6925-son), Lenin ordeni (1951-yil 30-iyul – № 187357); shuningdek, bir qator boshqa medallar, mukofotlar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Dalma aeroporti

**Dalma aeroporti**  – BAAning Dalma oroliga xizmat koʻrsatadigan kichik aeroport. Kichik va oʻrta oʻlchamdagi samolyotlarni qabul qilishga qodir, ularning aksariyati orol va boshqa shaharlar oʻrtasida ishchilar va tashrif buyuruvchilarni tashiydi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1990-yil 15-mayda ikki dvigatelli Piper PA-31-310 Navajo samolyoti hududda kartografiya missiyasini bajargandan soʻng, qoʻnishga urinish paytida uchish-qoʻnish yoʻlagiga yaqin joyda qulab tushdi. Yoʻlovchilarning toʻrt nafari ham halok boʻlgan.

## Manbalar
Sardoba koʻli

**Sardoba** (eski nomi: Sardoba koʻli) – Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidagi koʻl. Turkmaniston bilan chegaraga yaqin Xorazm viloyatining janubi-sharqiy qismida, Hazorasp tumani hududida joylashgan.

Koʻlning maydoni — 1,36 km².

Sardoba koʻli dengiz sathidan taxminan 126,2 m balandlikda Qizilshoʻr botqogʻidan janubi-gʻarbda, Amudaryo va A380 avtomobil yoʻli oʻrtasida joylashgan boʻlib, Yevropaning E40 va Osiyoning AH63 yoʻnalishlariga kiradi.

1873-yil bahorida Xiva yurishi paytida Toshkentdan Jizzax orqali Xivaga koʻchgan Turkiston otryadi Sardoba koʻli atrofida turkmanlar bilan jang qilgan.
## Manbalar