Sakena Yacoobi

**Sakena Yacoobi** (Dari: سکینه یعقوبی) — afgʻonistonlik pedagog, gumanitar faol va ijtimoiy tadbirkor ayollardan biri hisoblanadi. U Afgʻonistonda ayollar va bolalar uchun taʼlim olish imkoniyatlarini kengaytirish va sogʻliqni saqlash tizimini rivojlantirishdagi hissasi bilan eʼtirof etilgan. U ayollar tomonidan boshqariladigan nodavlat tashkilot — Afgʻoniston Taʼlim Instituti (Afghan Institute of Learning) asoschisi va ijrochi direktori hisoblanadi. U ayniqsa ayollar va bolalar uchun jamoaga asoslangan taʼlim hamda imkoniyatlarni kengaytirishga qaratilgan tashabbuslar orqali millionlab insonlar hayotini yaxshilagan. Oʻz faoliyati uchun Yacoobi xalqaro miqyosda eʼtirof etilgan, jumladan, 2013-yilda Opus Prize, 2015-yilda Qatar fondi, 2016-yilda Harold W. McGraw Prize in Education mukofotlariga sazovor boʻlgan, shuningdek, Princeton Universiteti tomonidan faxriy daraja bilan taqdirlangan.

## Biografiyasi

Afgʻonistonning Hirot shahrida shia oilasida tugʻilgan Yakoobi 1970-yillarda Amerika Qo‘shma Shtatlariga koʻchib oʻtadi. U 1977-yilda Pacific universitetida biologiya fanlari boʻyicha bakalavr darajasini oldi, soʻngra Loma Linda universitetida jamoat salomatligi yoʻnalishida magistr darajasini qoʻlga kiritdi. Yakoobi 1990-yilda Afgʻonistonga qaytishidan oldin Grosse Pointe, Michigan shtatida professor va sogʻliqni saqlash boʻyicha maslahatchi sifatida ishlagan. Shundan soʻng, u Pokistonda afgʻon qochqinlari bilan ishlaydi va dariy tilida oʻqituvchilarni tayyorlash boʻyicha sakkizta qoʻllanma nashr etdi. Bu davrda Yakoobi Agency Co-ordinating Body for Afghan Relief tashkilotida delegat sifatida faoliyat yuritib, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afgʻonistonni tiklash rejasining taʼlim yoʻnalishi ustida ishlagan.
Yakoobi Afgʻoniston Taʼlim Institutidagi faoliyatidan tashqari, Michiganda joylashgan notijorat tashkilot — Creating Hope Internationalning ham asoschilaridan biri va vitse-prezidenti hisoblanadi. Shuningdek, u Afgʻonistonda bir nechta xususiy korxonalarni, jumladan maktablar, shifoxona va radiostansiyani ham tashkil etgan.

## Faoliyati

1995-yilda Yakoobi afgʻon ayollariga oʻqituvchilar tayyorlashni taʼminlash, shuningdek bolalarning taʼlim olish imkoniyatlarini qoʻllab-quvvatlash va oilalarga sogʻliqni saqlash boʻyicha taʼlim berish maqsadida Afgʻoniston Taʼlim Institutini tashkil etdi. Tashkilotning maqsadi — mahalliy (quyi) darajada faoliyat yuritib, jamiyatda yetarli imkoniyatlarga ega boʻlmagan afgʻon ayollariga, jumladan qishloq hududlarida yashovchi va shaharlardagi kam taʼminlangan oilalardan boʻlgan ayollarga taʼlim va sogʻliqni saqlash xizmatlarini yetkazib berishdan iborat.

1990-yillarda, Tolibon tomonidan qizlar maktablarining mamlakat boʻylab yopilishidan soʻng, Afgʻoniston taʼlim instituti 80 ta yashirin uy maktablarini qoʻllab-quvvatlab, 3 000 nafar qizga taʼlim berishni taʼminladi. 2001-yilda Tolibon magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, afgʻon ayollari uchun Taʼlim markazlarini (Learning Centres) ochilgan birinchi tashkilotga aylandi. 2015-yilda esa u afgʻon ayollariga bepul yuridik maslahat beruvchi huquqiy tashkilot ochdi. 

Hozirgi kunda Afgʻoniston taʼlim instituti Afgʻoniston va Pokistonda faoliyat yuritib, oʻquv dasturlari, taʼlim markazlari, maktablar, tibbiy klinikalar va yuridik tashkilotlar ustida ishlamoqda.

## Eʼtirof

Yakoobi va Afgʻoniston taʼlim instituti oʻz faoliyati uchun xalqaro eʼtirof va mukofotlarga sazovor boʻlishgan.
2001-yilda Yakoobi Rex Fondi tomonidan "Bill Graham" mukofotiga sazovor boʻldi. Bu mukofot institutning siyosiy zulm va inson huquqlari buzilishidan aziyat chekayotgan bolalarga koʻmak koʻrsatgan sa’y-harakatlarini eʼtirof etish maqsadida berilgan. 2003-yilda ular Tanenbaum Center for Interreligious Understandingdan  tinchlikparvar tashabbuslari uchun (Peacemakers in Action) mukofotining  hamkor sovrindorlari bo‘lishdi. 2004-yilda Gruber Fondi tomonidan Ayollar huquqlari mukofotini oldilar. 2005-yilda Yakoobi Demokratiyani qoʻllab-quvvatlash milliy jamgʻarmasi tomonidan demokratik mukofotga sazovor boʻldi va Tinchlik boʻyicha Nobel mukofotiga nomzodi qoʻyildi. 2006-yilda Yakoobi Pacific universiteti tomonidan Fuqarolik yetakchisi mukofoti hamda ijtimoiy tadbirkorlik uchun Skoll mukofotiga ham sazovor boʻldi. 2007-yilda u Afgʻonistondan chiqqan birinchi Ashoka Fellow unvoniga sazovor boʻldi. Shuningdek, u Pacific universitetidan faxriy doktorlik unvonini oldi va Garvard universitetidan Gleitsman — Xalqaro Faoliyatchi mukofotiga sazovor boʻldi. 2008-yilda u Loma Linda universitetidan faxriy doktorlik unvoni, 2009-yilda esa Ayollar sogʻlig‘i va qadr-qimmatini himoya qilish bo‘yicha Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik jamgʻarmasi (UNFPA) Advokatlar kengashi mukofotiga sazovor boʻldi. 2009-yilda u Henry R. Kravis Prize in Nonprofit Leadership mukofoti va keyingi yili Jonathan Mann mukofoti (Jahon sog‘liqni saqlash va inson huquqlari) va Schwab Fondi tomonidan Osiyo yillik ijtimoiy tadbirkori mukofotlarini oldi.  2012-yilda u World's Children's Prize mukofotiga sazovor boʻldi va 2013-yilda 1 million dollar miqdoridagi Opus Prize mukofotini oldi.

Mamlakat miqyosida Yakoobi Hirotda Afgʻoniston taʼlim vazirligi  xizmat mukofoti, shuningdek, Mir Bacha Kot, Shakardara, Kalakan va Kobul viloyatlarining  tuman hokimliklaridan xizmat mukofotlariga sazovor boʻldi. Yakoobi shuningdek Afgʻonistonda ayollar va bolalar taʼlimi masalalarida mashhur maʼruzachi boʻlib, Kaliforniya gubernatorining Ayollar konferensiyasi, Jahon iqtisodiy forumi, D. D. Kosambi fikrlar festivali, Jahon adolat forumi va TED konferensiyasi va yana bir qancha tadbirlarda nutq qilgan. U 2017-yilda BBC tomonidan eʼtirof etilgan “100 ta ayol” roʻyxatiga kiritilgan.

## Asarlar

Sakena Yacoobi, *Women Educating Women in the Afghan Diaspora: Why and How*, in *Religious Fundamentalisms and the Human Rights of Women* (tahr. Courtney W. Howland), Palgrave MacMillan (2001), 

## Manbalar

## Havolalar

* 

* Sakena Yacoobi bilan Podkast intervyusi Social Innovation Conversations, 2008-yil 11-yanvar

* Afgʻoniston Taʼlim Instituti