Tulpar (IFV)

**Tulpar** — Sakaryadagi avtomobil ishlab chiqaruvchi «Otokar» korxonasi tomonidan ishlab chiqilgan turkiyaning ogʻir piyoda askarlarining jangovar mashinasidir. Turkiy mifologiyadagi qanotli ot tulpor nomi bilan atalgani uchun unga shunday nom berilgan.

Mashina Turkiyaning yangi avlodi «Altay MBT» ning operatsiyalarini kuchaytirish va piyoda askarlarni oldingi chiziqqa xavfsiz tashish va boshqa zirhli mashinalarga oʻt oʻchirishni taʼminlash uchun ishlab chiqilgan. IFV shuningdek, razvedka, qoʻmondonlik-nazorat, shaxsiy tashuvchi, minomyot, tiklash, raketa tizimi, havo mudofaasi, tez yordam va tankga qarshi mashinalar kabi variantlarda mavjud.

## Fon
TSK yangi piyoda jangovar transport vositasiga talabni rasman eʼlon qilmagan boʻlsa ham, «Otokar» Altay bilan birga Tulparni rivojlantirishni boshladi. Darhaqiqat, Tulparni Altayni ishlab chiqqan jamoa ishlab chiqqan. 3 yillik dizayn qilish va ishlab chiqish bosqichidan soʻng, Tulpar nihoyat 2013-yilda Istanbuldagi IDEF xalqaro mudofaa koʻrgazmasida ommaga taqdim etildi. 

## Dizayni
Tulpar asosiy jangovar tanklarga koʻmakchi sifatida oʻt oʻchirishni taʼminlash va yuqori xavf muhitida qoʻshinlarni xavfsiz tashish uchun moʻljallangan. Yongʻin qurollariga qarshi qarshilik, kichik minalar va ekipajning yuqori ballistik himoyasi yuqori ustuvor dizayn mezonlaridan edi. Tulpar, shuningdek, Altay MBT va boshqa birliklar bilan toʻliq tarmoqqa ulanishi mumkin.

Tulpar oʻzining asosiy shaklida oʻq otish qurollaridan himoya qiladi (STANAG 4569 2-daraja), shuningdek uni 25 mm oʻqli snaryadlardan himoya qiluvchi kompozit zirh bilan yangilash mumkin (STANAG 4569 5-daraja). Tulpar modulli zirhlardan tashkil topgan. Bu texnik xizmat koʻrsatish markaziga har qanday shikastlangan zirh panellarini tezda almashtirish imkonini beradi va shuningdek, yuqori kalibrli raketalardan qoʻshimcha himoya qilish uchun IFV osongina yangilanadi. Tulparni xarid qiluvchi mijozlari oʻziga xos tahdid muhiti, relyefi va IFV konfiguratsiyasidan kelib chiqib, qaysi darajadagi himoya turini tanlashlari mumkin.

„Otokar“ kompaniyasi „Tulpar“ning kelajakdagi variantlariga qattiq oʻldirish tizimini oʻrnatishni rejalashtirmoqda. Mashina NBC tomonidan toʻliq himoyalangan.

### Mobillik
Tulpar 810 ot kuchiga ega, 15,7 litrli, suv bilan sovutiladigan turbo quvvatga ega V8 dizel dvigateli  va 32 pogʻonali avtomat uzatmalar qutisini orqali boshqariladi. Osma standart gidravlik amortizator bilan birga keladi va korpusda 45 tonnagacha yuk koʻtara oladi. Tulparning maksimal tezligi 70 km/soat va yurish masofasi 600 km ga teng.

### Qurollanishi
"Otokar"ning „Tulpar“i 30 mm qoʻsh taʼsirli avtomat toʻp va 7,62 mm koaksiyal pulemyot bilan qurollangan „Mizrak-U“ minora tizimi bilan jihozlangan. MIZRAK minorasi Umtas tankga qarshi raketasi bilan jihozlanadi.

### Vaziyatdan xabardorlik
Tulpar ekipaji korpus va minorada joylashgan bir qator elektro-optik sensorlar tufayli 360 daraja kunduzi/kecha tizimi orqali vaziyatdan toʻliq xabardor boʻladi.

## Variantlar

### Tulpar IFV
Yuqorida tavsiflangan asosiy IFV modeli.

### Tulpar-S
Birinchi marta IDEF 2015 da namoyish etilgan Tuplar-S Tulparga qaraganda ancha yengilroq (15 tonna), qisqaroq va torroq. Bu koʻp maqsadli mashina platformasi boʻlib, standart Tulpar-IFV ning asosiy xususiyatlarini saqlab qolgan va ham yengil, ham amfibiya platformasi sifatida ishlab chiqilgan. Tupar IFV singari, Tulpar ham modulli boʻlib ishlab chiqilgan va turli xil qurol platformalari bilan turli rollar uchun sozlanishi mumkin.

Qurol-tashuvchi, ATGM qurolli RCT konfiguratsiyasida Tulpar-S uch kishilik ekipajga (haydovchi, qoʻmondon va oʻqotar) ega boʻlib, ikkita tushirish uchun joy mavjud. Oʻzining zirhli transport vositasida uch kishilik ekipaj ham boʻladi, lekin sakkizta kishi uchun joy mavjud.

## Operatorlar

*  Turkiya: Turkiya Qurolli Kuchlari IFVning baholash sinovlarigacha 250 ta Oltoy asosiy jangovar tanklarining birinchi partiyasini koʻpaytirish uchun dastlab 400 tagacha mashinaga buyurtma berishi kutilmoqda.

## Havolalar

* Harbiy-Bugun http://www.military-today.com/apc/tulpar.htm 
* TR Mudofaa http://www.trdefence.com/2013/05/08/otokar-excites-again-with-tulpar-i/
* Tulpar Otokar AIFV armyrecognition.com saytida zirhli piyodalar jangovar mashinasini kuzatdi. 

## Manbalar