Kampanula

***Kampanula*** — qoʻngʻiroqguldoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimliklarning bir necha avlodlaridan biri, odatda **qoʻngʻiroq gullari** sifatida tanilgan.Ularga qoʻngʻiroq shaklidagi gullari uchun shunday nom berilgan. K*ampanula* lotincha „kichik qoʻngʻiroq“ degan maʼnoni anglatadi.Jins Shimoliy yarim sharning moʻtadil va subtropik mintaqalarida tarqalgan 500 dan ortiq tur va bir nechta kichik turlarni oʻz ichiga oladi.Oʻrta yer dengizi mintaqasi sharqi, Kavkaz,Osiyo va Afrikaning tropik mintaqalaridagi togʻlarda keng tarqalgan.Kampanula bir yillik, ikki yillik va koʻp yillik oʻsimlik turlariga boʻlinadi va odatda 5 yillik boʻlgan mitti arktik va alp turlaridan farq qiladi.

## Tavsifi

Barglari navbatma-navbat joylashgan.Poyaning tagida kattaroq, kengroq barglari va yuqoriroqda kichikroq, torroq barglari bor; barg cheti butun yoki tishli (baʼzan ikkalasi ham bir oʻsimlikda) boʻlishi mumkin. Koʻpgina turlarning barglari va poyalarida oq lateks mavjud.

Gullar panikulalarda (baʼzan yolgʻiz) hosil boʻladi va besh boʻlakli gul tojiga ega, Gul bargi uzunligi 2-5 sm, rangi koʻkdan binafsha ranggacha, baʼzan oq yoki pushti rangda boʻladi.Toj tojidan pastda 5 bargga oʻxshash sepal kosacha hosil qiladi. Baʼzi turlarda har bir sepal oʻrtasida „qoʻshimcha“ deb ataladigan kichik qoʻshimcha bargga oʻxshash bargcha mavjud.Bu qoʻshimchaning mavjudligi yoki yoʻqligi hamda kattaligi koʻpincha yaqin turlarni ajratish uchun ishlatiladi.

Mevasi koʻplab mayda urugʻlarni oʻz ichiga olgan koʻsak hisoblanadi.

*Kampanula* turlaridan baʼzilari kapalak turlarining lichinkalari uchun oziq-ovqat oʻsimliklari sifatida ishlatiladi. 

## Oʻstirish va foydalanish
Mashhur turlarga *Campanula rotundifolia*, Angliyada harebell va Shotlandiya va Irlandiyada koʻk qoʻngʻiroq (garchi u haqiqiy koʻk qoʻngʻiroqlar bilan chambarchas bogʻliq boʻlmasa ham) va janubiy Yevropa *Campanula mediumi*, Kenterberi qoʻngʻirogʻi, Buyuk Britaniyadagi mashhur bogʻ oʻsimligi kiradi. Shimoliy Yevropada uning abiatda uchraydigan bir nechta turlar bilan bir qatorda, koʻplab madaniy bog 'turlari mavjud.

Buyuk Britaniyada kampanulalar milliy kolleksiyasi Sharqiy Yorkshirdagi Burton Agnes zalida va Saffolkdagi Beri Sent-Edmundsda oʻtkaziladi.

## Turlari

Ularning 473 ta turi fanga maʼlum, shu jumladan:

* *[[Campanula aghrica]]* — Agrika qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula alliariifolia]]* — Kornish qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula alaskana]]*
* *[[Campanula alpestris]]*
* *[[Campanula alpina]]*
* *[[Campanula americana]]* — Amerika qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula angustiflora]]* — Yogʻoch qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula balfourii]]* — Sokotra qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula barbata]]* — Soqol qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula betulifolia]]*
* *[[Campanula bononiensis]]*
* *[[Campanula bravensis]]*
* *[[Campanula californica]]* — Botqoq qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula carpatica]]* — Karpat qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula cervicaria]]* — Ingichka qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula cochleariifolia]]* — Afsonaviy qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula collina]]* — Koʻk qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula divaricata]]* — Appalachina qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula exigua]]* — chaparral qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula garganica]]* — Adriatika qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula gelida]]*
* *[[Campanula glomerata]]* — Bogʻ qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula griffinii]]* — Griffin qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula hercegovina]]*
* *[[Campanula isophylla]]* — Italiya qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula jacobaea]]*
* *[[Campanula lactiflora]]* — Sut qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula lanata]]*
* *[[Campanula lasiocarpa]]*
* *[[Campanula latifolia]]* -Keng qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula latiloba]]* — Katta qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula medium]]* — KanterburI qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula napuligera]]*
* *[[Campanula parryi]]*
* *[[Campanula patula]]* — Yoyli qoʻngʻiroqgui
* *[[Campanula pendula]]*
* *[[Campanula persicifolia]]* -Sohibjamol qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula piperi]]* -Naychi qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula portenschlagiana]]* — Dalmatin qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula poscharskyana]]* — Serbiya qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula primulifolia]]* -Ispaniya qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula punctata]]*
* *[[Campanula pyramidalis]]* — chimney qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula raineri]]* — Rainer qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula rapunculoides]]* — yoqimsiz qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula rapunculus]]* — rampion qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula robinsiae]]*
* *[[Campanula rotundifolia]]* — quyon qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula scabrella]]* — qoʻpol qoʻngʻiroqgul
* *[[Campanula scheuchzeri]]*
* *[[Campanula scouleri]]* — Skouler qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula sharsmithiae]]* — Sharsmith yoki Hamilton qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula shetleri]]* -Qal’a qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula spicata]]*
* *[[Campanula takesimana]]* — Koreya qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula thyrsoides]]*
* *[[Campanula trachelium]]* — Qichitqi qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula uniflora]]* — Arktika qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula wilkinsiana]]* — Vilkin qoʻngʻiroqguli
* *[[Campanula zoysii]]*

## Kimyo
Violdelfin — antosiyanin, oʻsimlik pigmentining bir turi, K*ampanula* jinsidagi koʻk gullarda mavjud.

## Qazilma qoldiqlari
***Campanula palaeopyramidalisning*** uchta qazilma urugʻi Gʻarbiy Karpat, Polshadagi Novy Saks havzasidagi Oʻrta Miosen chuchuk suv konlarining quduq namunalaridan olingan.

## Havolalar

* Media related to Campanula at Wikimedia Commons
* Data related to Campanula at Wikispecies

## Manbalar