Bingöl

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Bingöl
| rasm = Bingolcitycenter.jpg
| tasvir tavsifi = Bingo'ldan ko'rinish
| map = Bingöl_location_Merkez.png
| xarita hajmi = 150px
| xarita tavsifi = Tumanning Bingoʻldagi joylashuvi
| map1 =
| map1 hajmi=
| map1 tavsifi =
| map2 = Bingöl_Turkey_Provinces_locator.gif
| map2 hajmi = 150px
| map2 tavsifi = Turkiyadagi Bingol shahrining joylashuvi
| lat = 38
| latm = 53
| lat = 10
| latNS = N
| longd = 40
| longm = 30
| uzun = 6
| longEW = E
|mamlakat=  Turkiya
| viloyat = Bingoʻl
| mintaqa = Sharqiy Anadolu mintaqasi
| tuman hokimi =
| meri = Erdal Arıkan (AK Partiya)
|aholi = 168,953 
|population_ref =
| balandlik_m = 1153
| balandlik_ref =
| pochta indeksi = 12000
| hudud kodi = 0426
| plastinka kodi = 12
| veb-sayt = bingol.bel.tr
}}
**Bingöl** (sobiq nomi: *Çapakchur*, Zazaki: *Çolik*/*Çolig*, kurdcha: *Çewlîg*, romanized: Chapaghjur) – Bingoʻl viloyati markazi boʻlgan shahar. Sharqiy Anadolu mintaqasi sharqda Yuqori Furot qismida Solhan, janubda Genc, shimolda Adakli shimoli-sharqida Karliova, shimoli-gʻarbda Kigi tumanlari, gʻarbda Elaziğ viloyati bilan oʻralgan.

2021-yil statistik maʼlumotlariga koʻra Bingoʻl markaziy tumani aholisi 168 953 kishi.

## Etimologiya
Bingoʻlning eng qadimgi nomi „Cebel-cur“, „togʻ“ maʼnosini anglatuvchi Cebel va „oqayotgan“ maʼnosini anglatuvchi Kur. Vaqt oʻtishi bilan bu ism „Çapakchur“ deb talaffuz qilingan deb taxmin qilinadi. Chapakchur nomi „toza oqadigan suv“ degan maʼnoni anglatadi. Usmonli sayyohi Evliya Chalabiy oʻzining sayohat kitobida bu nomni Makedoniya podshohi Iskandar Zulqarnayn berganligini aytadi. Sayohatnomada; Qayd etilishicha, Iskandar Zulqarnayn tanasidagi chidab boʻlmas ogʻriqlar uchun „Ab-i Hayat“ suvini izlay boshlagan va nihoyat, manba oʻzi boʻlmasa-da, undan oziqlangan buloqdan ichib, dardlaridan xalos boʻlgan. . Iskandar bu suvga „Makdiylar tilida“ „samoviy suv“ maʼnosini bildiruvchi „Çapakchur“ deb nom qoʻygan va uning nomiga qasr qurilishi va „Çapakchur“ deb nom berilishini xohlagan. Baʼzi manbalarda „Mingoʻl“, yaʼni „koʻl hududi“ deb yuritiladi. Mingoʻl nomi vaqt oʻtishi bilan xalq tomonidan „Bingoʻl“ deb talaffuz qilingan va ming koʻl maʼnosini bildirishi daʼvo qilingan. Markaziy Osiyoda „Mink Koʻl“ soʻzining Bingoʻl nomiga oʻxshash qoʻllanishlari uchraydi. Bingoʻl uchun ishlatiladigan boshqa nom – Chevlik, Chorlik yoki Cholik. Bingoʻlning turar-joy hududi, Chapakchur qal’asi va uning atrofi tik qoyalarga qurilgani uchun turar-joy uchun mos boʻlmaganligi sababli, ular daryo tubida Chorlikka koʻchirilgan. Chevlik yoki Cholik „uzumzor va bogʻ“ degan maʼnoni anglatadi va bu nomlar bugungi kunda ham xalq tomonidan qoʻllanadi. Chapakchur nomi 1944-yilgacha rasmiy ravishda ishlatilgan. Davlat Kengashi Ikkinchi Palatasining 10.9.1944 yildagi 2490/1783-sonli va 28.8.1944 yildagi 44.148.143-sonli Bosh Assambleyaning fikrlarini oʻz ichiga olgan qarorlar Ijroiya deputatlari kengashi tomonidan 13.194.142; Ushbu viloyatning markazi boʻlgan Chapakchur nomini „Bingoʻl“ deb oʻzgartirish 1580-sonli Belediye qonunining 9-moddasida qabul qilindi.

## Tarix
Maʼlumki, ilgari Chapakchur nomi bilan mashhur boʻlgan Bingoʻl qadim zamonlarda Urartular chegarasida boʻlgan. Tarixiy Urartu yoʻli ham shahardan oʻtadi. Keyinchalik shahar tegishli ravishda Ossuriyaliklar, Forslar va Iskandar Zulqarnayn tasarrufiga oʻtgan.

651 yilda xalifa Usmon davrida islom qoʻshinlari tasarrufiga oʻtgan. Bu hukmronlik Vizantiya va musulmonlar oʻrtasida tez-tez qoʻl almashib turdi. Chopakchur Manzikert gʻalabasi bilan Buyuk Saljuqiylar imperiyasining hukmronligiga oʻtdi. U Ayyubiylar, Jaloliddin Harazmshoh, Temur, Safaviylar hukmronligi ostida boʻlgan. 9. Usmonlilar sultoni [I. Salim I davrida Chapakchur Usmonlilar saltanatiga qoʻshib olindi. [Vital Cuinet; U 19-asr oxirida Chapakchurning 1075 kishilik, 450 ta xoʻjalik, 8 doʻkon, 1 novvoyxonaga ega boʻlgan kichik bir aholi punkti boʻlganini, atrofi uzumzorlar va bogʻlar bilan oʻralganligini, „Shayak“ nomli toʻqimachilik mahsulotlari ishlab chiqarilganligini va atrofdagi hududlarga yuboriladi.

Bingoʻl markaziga aylandi.

## Geografiya

Bingoʻl Sharqiy Anadolu mintaqasining Yuqori Furot qismida joylashgan. Bingol shahar markazi, dengizdan 1151 m. U Gench shahri atrofida, „Çapakchur tekisligi“ning shimoli-gʻarbiy burchagida Murat daryosiga tutashgan Goʻynuk daryosining bir tarmogʻiga qaragan tekislikda qurilgan. Eron tranzit yoʻlida joylashgan Bingoʻl avvallari vodiyda joylashgan boʻlsada, 1950-yillardan keyin shaharning jadal rivojlanishi natijasida u hukmron tekislikka koʻchirilgan. Shahar markazi ham Diyarbakir-Bingoʻl-Erzurum yoʻlida joylashgan. Bingoʻl hududining 22,82 foizi markaziy tumanga tegishli.
2003-yil 1-mayda mahalliy vaqt bilan 03.27 (UTC 00:27) da Bingoʻlda 6,4 magnitudali zilzila sodir boʻlib, Turkiya sharqiga taʼsir koʻrsatdi. Zilziladan jabr koʻrgan hududda kamida 176 kishi halok boʻlgan, 625 ta bino qulagan yoki jiddiy zarar koʻrgan. 2010-yil 8-mart kuni boshqa 5,9 magnitudali zilzila epitsentri Bingoʻldan 45&nbsp;km (28 milya) gʻarbda, Elaziğ viloyatining Qorakoʻchan tumanida sodir boʻldi.

## Iqtisodiyot

Bu qishloq xoʻjaligi va chorvachilik birinchi oʻrinda turadigan shaharda Sütaş tomonidan tashkil etilgan toʻrtinchi integratsiyalashgan ob’ektdir. Bingoʻl Turkiyada asalarichilik bilan shugʻullanadigan muhim viloyatlardan biridir. 84 ming 269 dona uyadan 1263 tonna asal olinmoqda. 14,9&nbsp;kg bilan, har bir uyaning hosildorligi Turkiyadagi oʻrtacha koʻrsatkichdan (14,5&nbsp;kg) bir oz yuqori. Turkiyadagi uyalar va asal yetishtirishning 1,5% Bingoʻl hissasiga toʻgʻri keladi. 120 davlatdan 600 nafar ishtirokchi ishtirok etgan *45-tanlov*da Bingol asali oʻtkazildi. U Apimondia xalqaro asalarichilik kongressida dunyoda 2-chi sifatida tanlandi. Bingoʻl universitetida asalarilar oʻlimiga olib keladigan kasalliklar va zararlar uchun veterinariya fakultetiga qarashli „Asalari va tabiiy mahsulotlarni qoʻllash va tadqiqot markazi“ hamda hayvonot shifoxonasi ham mavjud. Birinchi va oʻrta taʼlim Xalq taʼlimi boshqarmasiga qarashli maktablarda amalga oshiriladi. Norasmiy taʼlim Xalq ta’limi markazi orqali amalga oshiriladi.

## Transport

### Magistral yoʻllar
Bingoʻl – D 300 yoʻlida joylashgan shahar. D 300 avtomobil yoʻli Istanbul va Izmir Eron oʻrtasidagi xalqaro yoʻldir. Turkiyaning aksariyat shaharlariga shaharlararo avtovokzaldan parvozlar amalga oshiriladi.

### Temir yoʻllar
*[[Turkiya Respublikasi Davlat temir yo'llari|TCDD]] ning [[Gench poezd stantsiyasi]]* shahar markazidan 20 km uzoqlikda joylashgan. masofada joylashgan.

### Aviakompaniyalar
Bingoʻl aeroporti 2013-yil iyun oyidan beri parvozlar uchun ochiq. Istanbul va Anqaraga toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar mavjud. Unga Elaziğ, Erzurum, Diyarbakir aeroporti yoki Mush aeroporti orqali ham borish mumkin. Ushbu aeroportlardan avtobusda sayohat taxminan 2 soat davom etadi.

## Sport

U „futbol“ mintaqaviy havaskorlar ligasida 12 Bingölspor Bingol shahar markazini ifodalaydi.
2020-2021 yilgi mavsumda ishtirok etgan voleybol Efeler ligasi oʻyinlarini Bingol Karşıyaka sport zalida oʻtkazgan Solhanspor ligani 9-oʻrinda yakunladi.

Buyuk Bingol sport klubi 2014-yildan buyon Futzal ligasi musobaqalarida qatnashib keladi.

Bingoʻlning muhim sport inshootlari: Bingoʻl shahar stadioni (3000), Markaziy Karşıyaka sport zali (5000), Markaziy yopiq yarim olimpiya suzish havzasi (500), koʻp maqsadli sport zali, sportchilar tayyorlash markazi, atletika maydoni, Hesarek va **Yolçati** changʻi kurortlari.

## Manbalar

## Tashqi havolalar