Fan Wencheng

**Fan Vencheng** (1597–1666) - Sin sulolasining olim-mansabdori, Bosh vazir va Bosh kotib *(Daxue Shi)*. Uning rasmiy faoliyati Nurxachi, Xong Tayji, Shunji va Kansi kabi Sin sulolasining to‘rt imperatorlari davrida davom etdi. Sin sulolasining dastlabki kunlarida ko‘plab qoidalar u tomonidan ishlab chiqilgan.

## Yoshlik

### Nurhachining minnatdorchiligi
U Min sulolasidagi rasmiy oilada tug‘ilgan va o‘zini Shimoliy Song sulolasining mashhur davlat arbobi Fan Chjungyan (989-1052) avlodi deb hisoblagan. Biroq, Fanlar oilasi XVII asr boshlarida surgun qilingan va Manjuriyaga ko‘chib ketgan. Fan Venchengning katta bobosi Min sulolasi davrida Urush kengashi raisi boʻlgan. U 1618-yilda Shimoliy dovonni (Fushun) zabt etgan manjur qoʻshiniga (Nurxachi boshchiligida) taslim boʻlgan. Fan Vencheng yoshligida kitob o‘qishni yaxshi ko‘rardi. U juda aqlli va qat'iyatli bo‘lgan edi.

1618-yilda Nurxochi Fushunni Min sulolasidan tortib olganida, Fan Vencheng Nurxachining qarorgohiga olib kelindi. Nurhachini qattiq hurmat qilishardi. U bilan suhbatlashgandan keyin Fanning donishmandligi va bilimini tan olishdi. Nurxachi, shuningdek, Fanning Son rasmiysi Fan Chjhongyan bilan aloqalari haqida ham bilib oldi. Manbalarda uning hikoyasini Nurxachi diqqat bilan tinglagani tasvirlangan. Xon xursand bo‘lib, yig‘ilgan zodagonlarga (Fanning ma'lumotiga ko‘ra): “Bu mashhur bir vazirning avlodi bo‘lsa kerak, sizlar unga salom aytinglar”, dedi. Ko‘p o‘tmay, Fan Nurxochi tomonidan davlat arbobi darajasiga ko‘tarildi. Chunki Fanning Min ustidan g‘alaba qozonish g‘oyasi Jin xonlarini bu “buyuk xonadon”ni ta’qib qilishga undadi. 

### Min sulolasini mag‘lub etish
Fan Vencheng Min sulolasi va Liaodun hududidagi siyosiy va harbiy vaziyatlar bilan tanish edi. Shuning uchun Nurhachi uni urushga maslahatchi qilib tayinladi. Nurxachi vafot etgandan so‘ng uning o‘g‘li Xong Tayji imperator bo‘ldi. Xong Tayji hukumat ishlarini hal qilishda yordam berish uchun Fan Venchengni huzuriga chaqirdi. Fan Venchengning jang maydonidagi taktikasi va donoligi Sin sulolasiga Min sulolasini ko‘p marta mag‘lub etishga yordam berdi.

## Sin qonunchiligiga yordam berishi

### An'anaviy Xan madaniyatini hurmat qilish

Sin sulolasi endigina tashkil etilganda Fang Vencheng yangi Manjur imperatorlari uchun an'anaviy Xan madaniyatini hurmat qilish muhimligini ta'kidladi. Shuning uchun birinchi Sin sulolasi davridagi Xan xitoylari undan istehzoli tarzda bir oz minnatdor bo‘lishdi. Xong Tayji vafotidan keyin uning o‘g‘li Shunji Sin sulolasining imperatori bo‘ldi. Imperator Shunji imperatori Chegaralangan sariq bayroqqa biriktirilgan Fanlar oilasini huzuriga chaqirdi. Dorgon Min sulolasiga qarshi salib yurishi uchun Sin qoʻshiniga qoʻmondonlik qilganida, Fan Shunjiga yozma bayonot berib, odamlar qashshoq boʻlib qolganini, ilgari Sin sulolasi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qirgʻinlardan foydalanganligini, shuning uchun ham odamlar ularning maqsadiga shubha bilan qarayotganini ma'lum qildi. Shuning uchun bu ekspeditsiya askarlardan tartib-intizomga qat'iy rioya qilishni talab qilardi. Sin armiyasi Xan xalqini hurmat qilishi va Xan xalqining boyligiga tajovuz qilmasligi kerak edi. Shunday qilib, odamlar Sin sulolasining niyatini bilib olishadi. Sin tarixi loyihasiga ko‘ra, Fan Min sulolasidagi amaldorlarga qashshoqlikdan xalos bo‘lishga yordam beradigan amaldor bo‘lishni davom ettirishi mumkinligi va Sin sulolasiga qo‘shilish uchun qobiliyatli va iste'dodli odamlarni keng jalb qilishi kerakligini taklif qilgan.

## Iste'fo
Fan Vencheng nafaqaga chiqqanidan so‘ng, imperator Shunji uni katta o‘qituvchi () va Merosxo‘rning buyuk qo‘riqchisi (  ) sifatida qabul qildi. Bu lavozimlar Sin hukumati idorasining birinchi darajasi bo‘lib, butun imperiyaning eng oliy sharafini anglatardi. Buyuk Tarbiyachi imperatorning o‘qituvchisi va merosxo‘rning buyuk qo‘riqchisi valiahd shahzodaning xavfsizligini himoya qilardi.

Fan Vencheng 1666-yilda Kangsi imperator bo‘lganidan keyin 70 yoshida vafot etdi.

## Hissasi
Xan xitoyi sifatida Fan Vencheng uzoq vaqt davomida manjur hukmdori tomonidan saroyda yuqori lavozimga tayinlangan. Fan Vencheng dastlabki 30 yilda Sin saroyining ko‘plab muhim lavozimlari uchun mas'ul edi. Fan Venchengning o‘zi deyarli 10 yil davomida imperator Shunjining bosh vaziri bo‘lgan. Uning aql-zakovati va strategiyasi Sin imperatorlariga Xitoyni boshqarishda katta yordam berganini inkor etib bo‘lmaydi.

Fan qonun tuzdi. Unda regent Dorgon Pekinda yangi rejimning taxtni egallash niyatini e'lon qildi.

## Bibliografiya

** History of China () the tenth volume, the Qing Dynasty, chapter 8 "Fan Wencheng"
** Draft History of Qing "Fan Wencheng zhuang" ()
** Qing Governors and Their Provinces: The Evolution of Territorial Administration in China, 1644-1796 by R. Kent Guy 
** Between Noble and Humble: Cao Xueqin and the Dream of the Red Chamber by Ruchang Zhou 

## Manbalar