Turistik diqqatga sazovor joylar

**Turistik diqqatga sazovor joylar** – bu odatda, tabiiy yoki madaniy qiymatga, tarixiy ahamiyat ega, tabiiy yoki insonlar tomonidan yaratilgan dam olish va oʻyin-kulgiga taklif qiladigan, koʻp sayyohlar tashrif buyuradigan joy.

## Turlari

Plyajlar, tropik orol kurortlari, milliy bogʻlar, togʻlar, choʻllar va oʻrmonlar kabi tabiiy joylar insonlar tashrif buyurishi mumkin boʻlgan diqqatga sazovor joylar sayyohlik joylariga misoldir. Madaniy turistik diqqatga sazovor joylarga tarixiy joylar, muhim tarixiy  sodir boʻlgan joylar, yodgorliklar, qadimiy ibodatxonalar, hayvonot bogʻlari, akvariumlar, muzeylar va sanʼat galereyalari, botanika bogʻlari, bino va inshootlar (qal’alar, qal’alar, kutubxonalar, sobiq qamoqxonalar, osmonoʻpar binolar kabi) kiradi., tematik bogʻlar va karnavallar, jonli tarix muzeylari, ommaviy sanʼat (haykaltaroshlar, haykallar, devoriy rasmlar), etnik anklav jamoalari, tarixiy poezdlar va madaniy tadbirlar. Zavod ekskursiyalari, sanoat merosi, ijodiy sanʼat va hunarmandchilik ustaxonalari sanoat turizmi va ijodiy turizm kabi madaniy boʻshliqlarning ob’ekti hisoblanadi. Shuningdek futbol oʻyini, Formula 1 poygasi yoki yelkanli regata kabi sport tadbirlari ham sayyohlarni jalb qiladi.

Muayyan joyga tashrif buyurishda sayyohlarning bir nechta sabab bilan bogʻliq: madaniyat, arxitektura, gastronomiya, infratuzilma, landshaft, tadbirlar, xaridlar va boshqalar. Ushbu xususiyatlar odamlarni oʻziga jalb qiladi va sayohatchi yangi tajriba oladi.Turistik diqqatga sazovor joylarning asosiy maqsadi mijozning eʼtiborini jalb qilish boʻlib, ular maʼlum bir joyga kelishlari va taʼtilda turli diqqatga sazovor joylarni oʻrganishlari mumkin. Sayyohlik va turizm sanoatida diqqatga sazovor joylar muhim rol oʻynaydi, chunki bu butun dunyodan sayyohlarni jalb qiladi.

Sayyohlik diqqatga sazovor joylari, shuningdek , Nyu-Meksiko shtatining Roswell shahri yaqinidagi taxminiy NUJ halokat joyi va Shotlandiyadagi Loch Ness yirtqich hayvonining kuzatuvi kabi afsonaviy joylar ham. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Chinatowns va Londondagi Brixton qora tanlilar mahallasi (Angliya) etnik jamoalar kabi yashash hududlar ham turistik diqqatga sazovor joylarga aylanishi mumkin. Sayyohlar, shuningdek, Osiyo metropoliyalaridagi koʻcha oshxonalari yoki Markaziy Evropadagi qahvaxona madaniyati kabi maxsus mahalliy gastronomik joylarga ham tashrif buyuradi. Jumladan, YUNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan madaniy boyliklar va alohida joylar sayyohlik diqqatga sazovor joylariga aylandi. Agar juda koʻp sayyohlar diqqatga sazovor joylari joylarga tez-tez boradigan boʻlsa, bu atrof-muhitning ifloslanishiga va mahalliy aholining qarshiligiga olib kelishi mumkin, masalan, Barselona yoki Venetsiyada. Sayyohlar tashrif buyurishi tavsiya etilmaydigan yoʻnalishlar roʻyxati ishlab chiqilgan.

Turistik diqqatga sazovor joylarning son-sanoqsiz hududlar roʻyxati va sharhlari mavjud. Tashrif buyuruvchilar statistikasi, madaniy ahamiyati, goʻzalligi yoki yoshi ishlatilib, muallifning shaxsiy tajribalarini aks ettiradi. Baʼzida ushbu oʻziga xos turistik diqqatga sazovor joy hali xalqaro turizm industriyasining diqqat markazida emasligi alohida taʼkidlanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar xalqaro miqyosda tanilgan yoki milliy yoki mahalliy bozorga mashhur hisoblanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar mahalliy aholi tomonidan muhofazaga olingan yoki reklama qilinmaydi, chunki ushbu hududlar, transport yoʻnalishlari va aeroportlardan juda uzoqda joylashgan.

Qoʻshma Shtatlarda uristik diqqatga sazovor joylar egalari va sotuvchilari sayyohlik joylarini reklama taxtalarida avtomobil yoʻllari va yoʻllar boʻylab reklama qiladilar. Turistik diqqatga sazovor joylar koʻpincha dam olish joylarida, axborot markazlarida, ovqatlanish restoranlarida va motel xonalarida yoki qabulxonalarda bepul reklama broshyuralarini tarqatadi.

Baʼzi turistik diqqatga sazovor joylar kirish toʻlovi evaziga yoki hatto bepul tashrif buyuruvchilarga unutilmas taassurot qoldirishsa, boshqalari turistlardan ortiqcha foyda olish maqsadida past sifatdagi tovar va xizmatlarini (masalan, kirish, oziq-ovqat va suvenirlar) narxini haddan tashqari oshirib yuborishi mumkin. Bunday joylar turistik tuzoqlar deb ataladi. Shaharlarda sayohat qilish va diqqatga sazovor joylarni avtobuslarda tomosha qilish mashhur.

## Misollar

Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni ko'rib chiqish, bilan bilan mashhur tabiiy mo'jiza.
Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.|Sibieh Xani sharsharasi Ardabil viloyati Lerd sayyohlar qishlogʻi  Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir.
Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|Afrikadagi Serengeti- dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir.
Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Sorapiss ko'liItaliyaning Dolomiti tog'ida joylashgan Bu tabiiy joyga faqat piyoda boriladi.
Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Qizil yogʻoch milliy va davlat bogʻlari. .
Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Barier Refi - yo'q bo'lib ketish xavfi ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza.
Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi Rio-de-Janeyro yaqinidagi okean, plyajlar va yassi tog'lar.
Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|Malayziya Selangorshahridagi Batu g'orlari.


### Inson tomonidan yaratilgan diqqatga sazovor joylari

Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar.
Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|Forbidden City - bu yagona san'at asaridir.
Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri.
Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri.
Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|Scrovegni kappeliItaliya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari.
Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|Solomon R. Guggenheim muzeyi. 1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyi.


### Tabiiy sayyohlik manzillari

Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni 
Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.| Ardabil viloyati Lerd  qishlogʻi Sibieh Xani sharsharasi Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir.
Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|Serengeti Afrikadagi va dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir.
Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Italiyaning Dolomiti tog'ida joylashganSorapiss ko'li - bu ko'lga faqat piyoda yetib bo'ladi.
Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Redwood milliy va davlat bog'i.
Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Baryer Refi - yo'q bo'lib ketish ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza.
Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi Rio-de-Janeyro yaqinidagi  okean, plyajlar va cho'qqi tog'lar.
Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|Malayziya SelangorshahridagiBatu g'orlari. Ko'rma va ko'rma ma'badlari qatorida.


### Madaniy sayyohlik koʻrinishlari

Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar.
Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|Forbidden City - bu yagona san'at asaridir.
Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri.
Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri.
Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|Scrovegni kappeliItaliya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari.
Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyiSolomon R. Guggenheim muzeyi. .


### Yangi turistik diqqatga sazovor joylar
Kavker-Siti, Kanzasdagi „eng katta ip to'pi“, Janubiy Dakota shtatining Mitchell shahridagi Makkajoʻxori saroyi yoki Nebraska shtatidagi Alliance shahridagi Karxenj, Stonehenge nusxasidagi toshlar kabi gʻalati diqqatga sazovor joylar mavjud. Yangi diqqatga sazovor joylar Amerikaning Oʻrta Gʻarbiy qismi bilan chegaralanib qolmaydi, balki Oʻrta Gʻarb madaniyatining bir qismidir.

## Turistik manzilgohlari
**Turistik manzilgoh** – bu turizmdan olingan daromadlarga bogʻliq boʻlgan shahar, shaharcha yoki shunga oʻxshash manzilgohlar, „turistlar tashrif buyuradigan joy sifatida bozorga chiqarilgan mamlakat, shtat, mintaqa, shahar yoki shaharcha“. U bir yoki bir nechta sayyohlik koʻrinishlarini va „sayyohlik tuzoqlarini“ oʻz ichiga olishi mumkin. Masalan, Portugaliya Fatima shahri sayyohlar uchun mashhur joy. Siem Reap shahri Kambodjadagi Angkor maʼbadlariga sigʻinuvchilar uchun eng mashhur sayyohlik manzili hisoblanadi. Fransiya uchinchi sayyohlik manzili boʻlgan Loira vodiysi, – bu sayyohlarning tashrif buyurish joyi sifatida bozorga taqdim etilgan yaxshi namuna hisoblanadi.

Tropik orol kurorti – bu daromad manbai turizm boʻlgan orol yoki arxipelag. Karib qirgʻogʻidagi Bagam orollari, Indoneziya Bali, Tailand Phuket, AQSh Hawaii, Tinch okeanidagi Fiji va Oʻrta yer dengizi boʻylab Santorini va Ibiza shaharchalarini orol kurortlariga misollar hisoblanadi.

2017-yilda Fransiya, AQSh va Ispaniya eng mashhur uchta xalqaro yoʻnalish boʻldi. Ushbu mamlakatlarga kelgan xalqaro sayohatchilarning umumiy soni 234 millionga yaqin boʻlib, bu esa ushbu mamlakatlarning umumiy yalpi ichki mahsulotlariga 8,9%, 7,7% va 14,9% ga teng.

Bir necha yillar oldin Afrika turizmga moyil boʻlgan boʻlsa-da, qit'a hozirda ikkinchi eng tez rivojlanayotgan turizm mintaqasi hisoblanib, 2018 yilda Afrikaga 67 milliondan ortiq sayyoh tashrif buyurgan. 2018 yilda 48,6% oʻsish sur’ati bilan Efiopiya Afrika sayyohlik markazlari roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi. Keyptaun, Janubiy Afrika, Giza nekropoli, Misr, Masai Mara milliy qoʻriqxonasi, Keniya, Viktoriya sharsharasi, Zimbabve va Zambiya Afrikaning sayyohlik joylari qatoriga kiradi.

Turizm industriyasini taʼminlash nuqtai nazaridan maqsad odatda geo-siyosiy chegara bilan belgilanadi va destinatsiya marketingi koʻpincha hukumatlar tomonidan moliyalashtiriladi. Sayohatchilar nuqtai nazarida esa maqsad butunlay boshqacha qabul qilinishi mumkin.

## Iqtisodiy taʼsir va himoyasi
Turizm, ham qabul qiluvchi davlatlar, ham sayyohlarning tugʻilgan mamlakatlari uchun sezilarli iqtisodiy foyda keltiradi. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy foyda uchun oʻzini turizm manzili sifatida targʻib qiladi. Jahon turizm tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, 2000 yilda 698 million kishi chet elga sayohat qilib, foyda 478 milliard AQSh dollariga yetdi. Xalqaro turizm daromadlari va yoʻlovchi tashish bilan birlashtirilgan holda hozirda 575 milliard AQSh dollariga oshadi. Bu sayyohlikni dunyodagi birinchi daromadli mamlakatga aylantiradi.

**Turistik diqqatga sazovor joylari**:

* davlat daromadlariga hissa qoʻshish; toʻgʻridan-toʻgʻri badallar turistik ish bilan taʼminlanganlikdan va turizm biznesidan olinadigan daromadlarga soliqlar va sayohatchilardan toʻgʻridan-toʻgʻri yigʻimlar, masalan, joʻnab ketish soliqlari hisobiga shakllanadi.
* bandligini taʼminlash
* yashash joylarini, turlarni va tarixiy joylarni saqlashni qoʻllab-quvvatlash
* infratuzilmaga investitsiyalarni ragʻbatlantirish
* mahalliy iqtisodiyotga hissa qoʻshish
* xorijiy valyuta tushumlarini taʼminlash

Urush boʻlsa, koʻplab turistik diqqatga sazovor joylar – urushni moliyalashtirish uchun maxsus yoʻllardan biri. Shuning uchun hamjamiyat, shahar yoki mamlakatning ushbu iqtisodiy va madaniy asoslarini himoya qilish va saqlashga harakat qilinmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, YUNESKO va "Blue Shield International" xalqaro tashkiloti oʻrtasida madaniy boyliklarni va YUNESKOning Butunjahon merosi obʼyektlarini muhofaza qilish boʻyicha jadal hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Ammo vayronagarchilik, talonchilik va talonchilikning oldini olishda tashkilotlar va davlat hokimiyati organlarining hamkorligi yetarlicha emas. Blue Shield International asoschisi Karl fon Xabsburg shunday deydi: „Mahalliy hamjamiyatsiz va mahalliy ishtirokchilarsiz bu mutlaqo mumkin emas edi“.

## Yana qarang

* Madaniy turizm
* Turizmning ta'siri
* Turistik diqqatga sazovor joylar ro'yxati
* Oʻtkir turizm
* Turizm
* Jahon urf-odatlari
* Barqaror turizm
* Jahon sayyohlik kuni

## Manbalar

## Havolalar

*