open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urushtenning butlari

**Urushtenning butlari** - hayvonlarga oʻxshash noaniq toshlar yoki katta toshlar guruhidir. Shuningdek, petrogliflar tamgʻalar, chashka shaklidagi belgilar, chiziqlar va kengroq nuqtalar shaklida mavjud. Ehtimol, obyekt hayvonlarga sigʻinish bilan bogʻliq.

## Joylashuvi
Toshlar Malaya Laba (Lyabetsiku) va uning chap irmogʻi Urushten (Chernaya Rechka) qoʻzgʻaluvchanligida, ikkinchisining oʻng qirgʻogʻida va uning ogʻzidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, shuningdek, Snegovalka tizmasining yon bagʻirlarida joylashgan, Krasnodar oʻlkasining Mostovskiy tumanidagi Shaxgireyevskiy darasi oxirida.

## Umumiy maʼlumot
Eng qadimgi rassom bizonning tepasida 12 ta truba bilan bogʻlangan 12 teshik qildi. Arxeolog N. G. Lovpache bizon haykali qadimgi odamlar tomonidan „vaqt“ bilan bogʻliq boʻlgan gipotezani ilgari surdi — bir yilda 12 oy.

Haykallar tarkibi uch va undan ortiq metr oʻlchamdagi, qora rangdagi (ichida oq kristall tuzilishga ega) boʻyalgan toshlardan iborat. Uchta haykal bizonga (bufalo) oʻxshaydi. Gippopotamusga oʻxshash haykallar mavjud, ayiq, yovvoyi choʻchqa, tulki, toshbaqa, kiyik va baliq.

Tamgʻalar oʻrta asrlarda oʻyilgan.

Fransiyadagi Niot gʻori bilan oʻxshashliklarni keltirib, olimlar haykallar soʻnggi paleolitning Madlen madaniyati davrida yaratilgan deb hisoblashadi.

## Yana qarang

* Maykop plitasi
* Maxoshkushxa petrogliflari

## Manbalar
Ikki oyoqlilar

**Ikki oyoqlilar** () — monotipik Xirot oilasi (Bipedidae) ga ajratilgan amfisben suborderidan (Amfisbaenia) sudraluvchilarning bir turi. Rivojlangan old oyoqlarning mavjudligi bilan boshqa amfisbenlardan farq qiladi. Orqa oyoq-qoʻllarining kamari qisqargan, dumi qisqa. Tishlari plevrodont, pterygoid suyaklari tishlardan mahrum. Til koʻp sonli filamentli papillalarga ega va ustki tomoni diagonal qatorlarda joylashgan tangachalar bilan qoplangan.

Oila Meksikaning janubi-gʻarbiy qismida va Kaliforniya yarim orolining janubida yashaydigan 3 turni oʻz ichiga oladi:

* Bipes biporus — Ayolot
* Bipes canaliculatus — Xirot
* Bipes tridactylus — Uch barmoqli ikki oyoqlilar.

Ikki oyoqlilar qumli choʻl tuproqlarida yashaydilar, boshning „qoʻzgʻalish“ harakatlari bilan oʻtish joylari qiladi. Ratsion asosan artropodlar bilan ifodalanadi. Urgʻochilar birdan toʻrttagacha tuxum qoʻyadi. IUCN maʼlumotlariga koʻra, uchta turning hech biri yoʻqolib ketish xavfi ostida emas.

## Manbalar

## Havolalar

* Hirota harakati (''Bipes canaliculatus'') (Kirish mumkin: 22 dekabr 2012)
Suvga cho‘mdiruvchi Yahyo Мikelanjelo rasmi

**Suvga choʻmdiruvchi Yahyo** (; shuningdek — „Yosh Yahyo choʻmdiruvchi“, „Avliyo Yuhanno“ ) — suvga choʻmdiruvchi Yahyoning yoʻqolgan marmar haykali, 1495-1496-yillarda Mikelanjelo tomonidan yaratilgan.

## Tarixi
Haykal Medichilar oilasi Florensiyadan quvilganidan keyin yoʻqolgan deb hisoblanadi. Tadqiqotchilar uni boshqa asarlar bilan aniqlashni bir necha bor taklif qilishgan, ulardan biri „Yosh Yahyo choʻmdiruvchi“ (Bargello, Florensiya). XVII asrdan buyon bu haykal Donatelloga tegishli, garchi Leopoldo Chikognara asar keyinroq yaratilgan boʻlishi mumkinligini taxmin qilgan. Hans Kaufmann () ushbu haykalning muallifini Franchesko da Sangallo atrofidagi odam deb hisoblagan.

Vazarining taʼkidlashicha, Mikelanjeloga „Yosh Yahyo choʻmdiruvchi“ va „Uxlayotgan kubok“ haykallarini Buyuk Lorenzoning amakivachchasi Lorenzo di Perfrancesko deʼ Medichi  tomonidan buyurtma qilingan. Buyurtma Lorenzoning Savonarola va uning atrofidagilarga qarshi turishni istamasligi haqida gapirdi.

## Tavsifi

Haykalning ishonchli va aniq tavsifi yoʻq. Baptistning pozasi Mikelanjeloning Manchester Madonnasidagi yosh baptistni eslatgan boʻlishi mumkin (taxminan 1497). Shunga oʻxshash yechim „Bryugge Madonnasi“ haykalida ishlatilgan.

## Sanʼatdagi tasvir
Biografik romanida K. Shultsning haykal haqidagi „Tosh va ogʻriq“ asari quyidagicha yozilgan:
„Haykal nafaqat sanʼat asari, balki oʻktam koʻrinishga ega, yoshlik neʼmatidan toʻlib toshgan, butun ellin nafosatini oʻzida mujassamlashtirgan yosh yigit tasvirida Yahyodek ilohiy goʻzallik tasvirlangan“.
Haykal Irving Stounning „Ogʻriqlar va quvonchlar“ (1961) romanida ham tilga olingan.

## Manbalar

: a. Takje — Lorenso Popolano ()

## Manbalar

## Havolalar

*  
* 
* 
* 
*  
*   
*
Yashil Sezar

**„Yashil Sezar“** () — Rim davlat arbobi va qoʻmondoni Gay Yuliy Sezarning antiqa byusti (miloddan avvalgi 100 — miloddan avvalgi 44-yillar) Berlin antiqa kolleksiyasidan yashil shiferdan yasalgan. Eski muzey ekspozitsiyasida namoyish etilgan.

Rim anʼanalarida tasvirlangan shaxsni idealizatsiya qilish odatiy hol emas edi, aksincha, haykaltarosh tabiiy xususiyatlarni yetkazishga harakat qildi. Shuning uchun tasvirlangan yuz yorqin shaxsga ega.

Ustunning balandligi 41 santimetrga teng, bu tabiiy oʻlchamdan kattaroqdir. Haykalning koʻzlarida marmar qoʻshimchalar va kichik poydevor keyingi qoʻshimchalardir.

Ustun yaratilgan joy, ehtimol, Misr. Eng kamida haykal qilingan yashil shifer Yuqori Misrdan keladi. Misrning kelib chiqishi, shuningdek, Sezarning sochlari Rimda odat boʻlganidek, hajmli emas, balki oʻyilganligi bilan ham koʻrsatilgan.

Sezarning hayoti davomidagi portretlaridan faqat tangalardagi tasvirlar saqlanib qolgan, barcha taniqli haykaltaroshlik portretlari uning vafotidan keyin yaratilgan. Bu ustun ham milodiy birinchi asrda imperatorlik davrining boshida qilingan boʻlsa-da, baʼzi ekspertlar ertaroq sana — eramizdan avvalgi birinchi asrga yoʻl qoʻyishadi.

Haykal yaratilgandan keyin Rimda boʻlgan va bir muncha vaqt unutilganidan keyin u yerda qayta topilgan. 1767-yilda u Parijda Prussiya qiroli Frederik II uchun *Julien kolleksiyasining* bir qismi sifatida sotib olingan. Bugungi kunda u Berlindagi Altes muzeyida, Gay Yuliy Sezar bilan qiyin munosabatda boʻlgan Misr malikasi Kleopatra byusti yonida namoyish etilmoqda.

## Yana qarang

* Rim haykaltaroshlik portreti

## Adabiyotlar

* Maks Kunze: *Bildnis des Gaius Yuliy Tsezar.* In: *Die Antikensammlung im Pergamonmuseum und Charlottenburg.* Filipp fon Zabern, Mainz 1992, ISBN 3-8053-1187-7, S. 203-204.
* Dagmar Grassinger: *Grüner Tsezar.* In: *Staatliche Museen zu Berlin.* *Die Antikensammlung.* *Altes muzeyi.* *Pergamon muzeyi.* Filipp fon Zabern, Mainz 2007, ISBN 978-3-8053-2449-6, 120-121-betlar.
* Maykl Siebler: *Römische Kunst.* Taschen, Koln 2007, ISBN 978-3-8228-5451-8, S. 36-37.

## Havolalar

* koʻkrak tavsifi
Utba ibn Abu Lahab

**Utba ibn Abu Lahab** () – Islom paygʻambari Muhammadning birinchi amakivachchasi.

## Biografiya
Makkada tugʻilgan Utba Abu Lahab ibn Abdul-Muttalib va Ummu Jamil bint Harbning toʻngʻich oʻgʻli edi. Bir necha yil uning oilasi Muhammad(s.a.v) va Xadicha bilan qoʻshni yashagan.

Utba oʻzining sakkiz yoshli amakivachchasi, Muhammadning toʻrtinchi farzandi va ikkinchi qizi Ruqayyaga eramizning 610-yil avgustidan oldin qonuniy ravishda uylangan edi.

Muhammad " *Abu Lahabning qoʻllari halok boʻlsin* " degan 111- ''surani'' oʻqiganidan keyin Abu Lahab u bilan aloqani uzmoqchi boʻldi. Muhammad „Qurayshga ochiqchasiga vaʼz qilib, ularga dushmanlik koʻrsatganida“, boshqa qurayshliklar Abu Lahabning Muhammadning qizlarini oʻz hisobidan ushlab qolmaslik istagiga hamfikr boʻlishdi. Ular Utba roziyallohu anhuga, agar u Ruqayyani taloq qilsa, unga xohlagan ayolni berishlarini aytishdi va otasi ham agar u bilan ajrashmasa, u bilan boshqa hech qachon gaplashmasligini aytdi. Quraysh roziyallohu anhu Ruqayyani taloq qildi. Oʻshanda u oʻn ikki yoshda edi va nikoh hali tugamagan edi.

## Islomga kirishi
630-yil yanvar oyida Makka fath qilingandan keyin Utba va uning ukasi Muattib boshqa mushriklar bilan Makka chekkasiga chekindilar. Muhammad amakisi Abbosdan ularni oldiga olib kelishni iltimos qildi. Ularni olib kelishdi va Muhammadning taklifi bilan islomni qabul qilib, bay’at qilishdi. Al-Abbosning taʼkidlashicha, Muhammadning yuzi ularning dinini qabul qilganidan „hursandchilikni aks ettiradi“. Utba islom qoʻshiniga qoʻshildi va Hunaynda jang qildi. U jangda Muhammadni tashlab ketmaganlardan edi. Ammo qolgan Hoshimlar Madinaga hijrat qilganlarida, Utba va uning ukasi Muattib Makkada qolishdi.

Utbaning Rofiya ismli oʻgʻli bor edi. Uning Abdul Vohid ibn Ayman ismli quli bor edi, oʻgʻillari vafotidan keyin uni sotishdi.

## Yana qarang

* Barirah mavlo Oisha

## Manbalar
Xazinalar sayyorasi

***Xazinalar sayyorasi***&nbsp;(inglizcha: *Treasure Planet*) 2002-yilda ekranlarga chiqarilgan ilmiy fantastika, sarguzasht va jangari janrlaridagi animatsion filmdir. Walt Disney Pictures va Walt Disney Feature Animation studiyasi tomonidan ishlangan, Buena Vista Pictures tomonidan esa tarqatilgan. Film gʻoyasi shotland yozuvchisi Robert Louis Stevensonning „Xazinalar oroli“ romaniga asoslangan. Film rejissorlari — John Musker va Ron Clements, ssenariy mualliflari — Ron Clements, John Musker va Rob Edwards. Filmda bosh qahramonlarga Joseph Gordon-Levitt, Brian Murray, Emma Thompson, David Hyde Pierce, Martin Short, Michael Wincott, Laurie Metcalf, Roscoe Lee Browne va Patrick McGoohan ovoz bergan.

## Syujeti
Film jasur qahramon boʻlib ulgʻayayotgan bolakay Jim Hawkins haqida hikoya qiladi. Bolakay yoshligida gʻayrioddiy hali hech kim topolmagan xazinalar va butun bir sayyorani topgan qaroqchi Flint haqida afsonalarni eshitgan. Jim vaqt oʻtgach afsonalarni unutadi va odatiy hayotini yashashni  davom etayotgan bir vaqtda u qulab tushgan qaroqchiga yordam beradi qaroqchi xazinani unga beradi va soʻngra bu xazinani maxluqlarga bermasligini aytadi va joni uziladi. Shundan soʻng u yana xazinalar sayyorasini izlashga kirishadi. Jimga ularning oilaviy doʻsti boʻlgan Delbert ham hamrohlik qiladi. Ammo xazina tomon borish doʻstlar tasavvur qilganchalik oson boʻlmasligini bilmas edi. Sayohat davomida Jim oshpazga yordamchi boʻladi. Oshpaz Jimga sayohat davomida turli xil saboqlar bera boshlaydi. Jim oshpazga oʻz orzusi insonlar qoyil qolishi haqida aytadi. Shu vaqtda kema silkinadi va ular tomon turli xil jismlar uchib kela boshlaydi shunda ular qora tuynuk tomon ketayotganini sezib  qolishadi. Ular qora tuynukdan omon qolishadi. Biroq janob Mr. Arrow qora tuynuk ichida qolib ketadi. Shundan soʻng Brian Murray ning jamoasi qoʻzgʻolon boshlaydi ular kapitanning xonasiga yashirinib oladi ular esa eshikni buzib kirishadi. Xaritani olish uchun Jim va kapitanning orttidan borishadi shunda Devil Jim bilan hazillashib xaritani olib ketib qoladi. Jim Devilning ortidan boradi va xaritani olib kemadan ketadi. Yerga borgada aslida xarita aslida Devil boʻlib chiqadi. Bu vaqtda Kapitan yaralangan edi.

## Ovoz berganlar

* Joseph Gordon-Levitt — Jim Hawkins
* Brian Murray — John Silver
* David Hyde Pierce — Dr. Delbert Doppler
* Emma Thompson — Kapitan Amelia Smollet
* Martin Short — B.E.N.-J.A.M.I.N.
* Roscoe Lee Browne — Mr. Arrow
* Laurie Metcalf — Sarah Hawkins
* Dane Davis — Morph
* Michael Wincott — Scroop
* Patrick McGoohan — Billy Bones
* Peter Cullen — Kapitan Nathaniel Flint
* Tony Jay — sharhlovchi

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Kvant buluti

**„Kvant buluti“** () —— Britaniyalik haykaltarosh Entoni Gormlining Londondagi Grinvich yarim orolida Mingyillik gumbazi yonida joylashgan haykali. Haykalning balandligi 30 m ga etadi va Gormleyning eng baland asari boʻlib, u Shimol farishtasidan ham balandroqdir. Bulut koʻplab toʻrt qirrali 1,5 metrli poʻlat profillardan qurilgan. Profillar tasodifiy yurish algoritmi yordamida yaratilgan kompyuter modeli yordamida buyurtma qilinadi. Algoritmning boshlangʻich nuqtasi Gormley tanasining kattalashtirilgan figurasi yuzasida oʻrnatildi, uning qoldiq konturlari haykalning markazida shakllangan.

Kvant buluti gʻoyasi kvant fizigi (Devid Bomning uzoq yillik hamkasbi) Basil Xilining algebra haqidagi sharhidan kelib chiqqan boʻlib, unda u „algebra munosabatlar munosabatlaridir“ degan edi. Bu fikr Gormli, Xayli va yozuvchi Devid Pit oʻrtasidagi suhbat chogʻida 1999-yilda Pit tomonidan tashkil etilgan Londonda rassomlar va olimlar yigʻilishida aytilgan.

Profillar tasodifiy yurish algoritmi yordamida yaratilgan kompyuter modeli yordamida buyurtma qilinadi. Algoritmning boshlangʻich nuqtasi Gormley tanasining kattalashtirilgan figurasi yuzasida oʻrnatildi, uning qoldiq konturlari haykalning markazida shakllangan. Haykal 1999-yilda Mingyillik uyining ochilishi paytida yakunlangan.

## Havolalar

* Dizayn hisob -kitobi -da LUSAS Arxivnaya kopiya foydalangan holda arxivlangan, unda haykal tuzilishining chekli elementlar tahlili va qurilish maydonchasi fotosuratlari mavjud. )
* Loyihaning tavsifi va haykalni loyihalash va qurishda yordam bergan qurilish kompaniyasi Elliot Wood Partnership tomonidan olingan fotosuratlar. )
* Entoni Gormli bilan suhbat )
Klaud-Geyt

**Klaud-Geyt** (; в tarjima Bilan Ingliz —&#x2009;Cloud Gate, Cloud Gate) — Illinoys shtati, Chikagodagi Chikago Loop biznes tumanidagi Millenium Parkdagi AT&T Plazada joylashgan jamoat haykali. Haykal muallifi britaniyalik haykaltarosh va rassom Anish Kapurdir.

## Tavsifi
Haykalning tasviri bir tomchi simobdan ilhomlangan deb ishoniladi. Haykalning yuzasi shahar ko'rinishini aks ettiradi va buzadi. Tashrif buyuruvchilar Bulut darvozasining 3,7 metr balandlikdagi ark yo'li bo'ylab va ostida yurishlari mumkin. Pastki tomonida *omfalos* (yunoncha —&#x2009;"kindik") - ko'zgularni deformatsiya qiladigan va ko'paytiradigan konkav kamera.

2004-2006-yillarda qurilgan haykal o'ziga xos shakli tufayli   "Bean" yoki "Bob" laqabini oldi (). U zanglamaydigan po'latdan yasalgan 168 varaqdan iborat bo'lib, uning tashqi yuzasida ko'rinadigan tikuvlar bo'lmaydigan darajada sayqallangan. Haykalning o'lchamlari 10 (balandligi) x 20 (uzunligi) x 13 (kengligi) metr, og'irligi - taxminan 100 tonna.

2010-yil bahorida haykal "Manba kodi" filmining so'nggi kadrlarida rol o'ynadi va shu bilan filmning vaqt va parallel olamlarning sinishi haqidagi g'oyasini ta'kidladi.

Haykal o'zining noyob aks ettiruvchi xususiyatlari tufayli sayyohlar orasida fotoshop sifatida mashhur.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 

## Havolalar
David Verrokkio

**David** - Andrea Verrokkio tomonidan 1473-1476-yillarda yasalgan Isroil xalqining Bibliyadagi hukmdorining bronza haykali. Afsonaga koʻra, asarning yaratilish jarayonida haykaltarosh yosh Leonardo da Vinchidan ilhomlangan.

David Filist giganti Goliaf ustidan gʻalaba qozongan paytda tasvirlangan. Verrokkio uni moʻrt va ayni paytda takabbur bola sifatida tasvirlagan. Davidning yuzida yoshlik dadilligining ifodasini namoyon etuvchi oʻziga xos yarim tabassum bor boʻlib, bu haykaltaroshning psixologik nozikliklarga boʻlgan qiziqishidan dalolat. Chap qoʻl belda, boshi esa chapga burilgan.Oʻng qoʻlida esa qilich tutib turibdi. Oʻldirilgan dushmanning kesilgan boshi esa Isroil xalqining boʻlajak shohi Dovudning oyoqlari orasida yotibdi. Goliafning peshonasida esa dahshatli jarohat bor. Goliafning qiyofasini buzgan iztiroblari syujet dramatizmini yanada kuchaytiradi .

Haykal Bartolomeo Ammanati Ferdinando Medichining buyrugʻi bilan Rimda qura boshlagan Medici villasi uchun moʻljallangan edi, ammo Lorenso va Juliano Medichi uni Florensiyadagi Sinyora saroyiga topshirdi. 17-asrning boshlarida haykal Uffizi Buyuk Gersoglari kolleksiyasiga tushdi va 1870-yilda, Uygʻonish davri haykallarining koʻpchiligi singari, u ham Bargello milliy muzeyiga yuborildi.

## Yana qarang

* David (Bernini)
* David (Donatello)
* David (Mikelanjelo)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Pierluiji De Vekki, Elda Cerchiari, I tempi dell’arte, jild 2, Bompiani, Milano 1999-yil. ISBN 88-451-7212-0 )
* Andrea Ciaroni va Charlz Averi, Dai Medici al Bargello: Il Bronzi del Rinascimento, Quattrocento, 2007 )

* Andrea di Mishel di Franchesko Cioni detto Andrea del Verrokkio  )
*
Guardamaralik ayol

**Gvardamarlik ayol** () yoki **Dama Kabesso Lusero** ( - 1987-yil 22-sentabrda Alikante provinsiyasidagi Guardamar del Segura yaqinida arxeologik qazishma ishlari paytida topilgan. Iberiya sanʼati namunasi. Alikante arxeologiya muzeyida saqlanadi.

## Tarixi

## Manbalar
Kernosovskiy buti

**Kernosovskiy buti** — eneolit davri, miloddan avvalgi III ming yillikning tosh haykali, Yamnaya arxeologik madaniyati bilan bogʻliq. Dnepropetrovsk tarixiy muzeyida saqlanadi. Dunyoda oʻxshashi boʻlmagan tosh haykaltaroshlikning durdona asari.

Artefakt 1973-yilda Dnepropetrovsk viloyati Novomoskovskiy tumanidagi Kernosovka qishlogʻi yaqinida topilgan. D. I. Yavornitskiy nomidagi Dnepropetrovsk milliy tarix muzeyida saqlanadi. Koʻrgazma DIM-A-9039.

Kernosov buti har jihatdan noyobdir: kelib chiqishi qadimiyligida ham, ishlab chiqarish texnikasining mukammalligida ham, hayratlanarli konturlarida ham, nisbatlarning mutanosibligida ham, nihoyat, sirtdagi tasvirlarning favqulodda boyligida ham.

Haykalni maktab oʻquvchilari Aleksandr Gudz, Aleksandr Keybal, Aleksandr Bugay, Anatoliy Bezima va Aleksandr Gorbatok tasodifan Kernosovka qishlogʻi tashqarisidagi silos uchun qazilgan tepalikdan topdilar.

Eng keng tarqalgan gipotezaga koʻra u hind-yevropa panteonining xudosini tasvirlaydi.

## Relyefi

* yuz: chuqur oʻrnatilgan koʻzlar, burun, iyak; moʻylovlar uchlari pastga qarab tasvirlangan.
* qurollar: oʻq bilan kamon, toʻqmoq ;
* asboblar: bolta, ketmon, metall quyish uchun qoshiq, quyma qolip.
* hayvonlar — buqa, ikkita ot, toshbaqa.
* boshqalar: stela markazida — ikki hayvon quvib dumi bilan erkak, yon yuzida — fallik sahna — erkak (jinsiy olatni bilan) va jinsiy aloqa paytida ayol.
* manzarali chizmalar: uchburchaklar qatorlari, zigzag chiziqlari.

Stelaning yon tomonlarida, alohida chizmalarda va butun kompozitsiyalarda, ehtimol, dunyoning yaratilishi va rivojlanishi davrlariga bagʻishlangan afsonalardan sahnalar tasvirlangan. Kernosov butining koʻrinishida zoomorfik xususiyatlarni kuzatish mumkin: orqa tarafdagi dum, haykalning oʻzi yuzasida umumiy hoʻkiz tasviri.
fayl:Керносовский идол.png|Керносовский идол
fayl:Керносовский идол-1.svg|Рисунки на идоле спереди
fayl:Керносовский идол-2.svg|Рисунки на идоле сзади
fayl:Миколаївська церква у Стецівці.JPG|Современная копия Керносовского идола в этнографическом музее


## Parametrlari

* Olchamlari: 120x36x24 sm
* Ogʻirligi: 238,5 kg
* Material: qumtosh

## Yana qarang

* Natalevskaya stelasi
* Zbruch buti
* Shigir buti
* etok yodgorligi
* tosh ayol
* Prussiya ayollari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Krilova L.P.* Tosh ayollar. Katalog. Dnepropetrovsk „Promin“. 1976. 17-23-betlar

## Havolalar

* Dnepropetrovsk tarixiy muzeyi.  Arxeologiya zali .
* V. Platonov. Ukrainada xudo boʻlish qiyin (mavjud havola) // „Zerkalo Nedeli“ № 27, 2005-yil 16-iyul (1973-yildagi kashfiyot haqida)).
* Dnepropetrovsk tarixiy muzeyi kollektsiyasida tosh ayollar.
* Churilova L.  N.  „Abadiyat soqchilari“ („Tosh ayollar“) .
* Tosh haykallar toʻplami .
Volterstorf Qurbaqasi

**Volterstorf qurbaqasi** () — qurbaqalar (Bufonidae) oilasiga mansub dumsiz amfibiyalar turi. Nemis zoologi Villi Volterstorf (1864-1943) sharafiga nomlangan.

Kamerun tizmasining gʻarbiy va janubiy yon bagʻirlarida (jumladan, Kamerun togʻi) va Kamerundagi Yaunde tepaliklarida, shuningdek Nigeriya sharqidagi Obudu platosida yashaydi. Uning tabiiy yashash joyi — daryolar va kichik sharsharalar yaqinidagi yopiq soyabonli togʻli oʻrmonlar. Turlar yashash joylarini yoʻqotish xavfi ostida. Hozirda Cross River milliy bogʻida joylashgan (Cross River National Park).

## Manbalar
=
Oseralik xonim

**Oserlik xonim** () — Luvrda joylashgan balandligi 75 sm, miloddan avvalgi 7-asr oʻrtalariga oid haykaltaroshlik namunasi.

## Tavsif
Haykalcha qadimgi Yunonistonning afsonaviy birinchi haykaltaroshi, ilk yunoncha dumaloq haykallar yaratuvchisi Dedal nomi bilan ataluvchi dedal uslubidagi eng mashhur namunalaridan biri hisoblanadi. Haykal ayolning frontal tasviri shaklida yasalgan, bosh toʻgʻri, qatʼiy ravishda tananing oʻqi boʻylab joylashgan, chap qoʻl tana boʻylab pastga tushadi, oʻng qoʻl koʻksiga qoʻyilgan. Ayol Minoy maʼbudalariga oʻxshab tor koʻylak kiygan, beli, tanasiga keng kamar bilan yopishtirilgan, yelkasida pelerina tashlangan.

Ayolning yuzida arxaik tabassum bor, sochlari Misr pariklari uslubida orqaga tortilgan.

## Tarixi
Haykalchaning kelib chiqishi munozarali. U yo Kritda, yo Elefternada topilgan. Uning Oserga qanday sharoitlarda kelgani nomaʼlum.

Egasining vafotidan keyin (), merosxoʻrlar haykalni 1895-yilda 1 frankga Oser shahar teatriga sotib yuboradi (). Konsyerj haykalni Viktor Massening Galateya operettasi spektaklida dekoratsiya sifatida foydalanish uchun sotib oldi. Spektakl davomida haykalning qoʻli singan.

Spektakldan soʻng, konsyerj haykalni eski chamadonga yashirib mahalliy muzeyga olib bordi va chamadonni muzey kiraverishida qoldirdi. Muzey kuratori haykalni kolleksiyaga kiritish uchun qiziqarli deb topdi va uni  („tosh parchasi“) deb nomladi va muzey foyesiga qoʻydi. Keyinchalik haykal omborxonaga olib qoʻyildi.

1907-yilda Sorbonna professori Maksim Kolinyon haykalni topib oldi. Unda qadimgi Krit haykali belgilarini payqab, haykalni Luvrga olib borishga erishdi. Buning evaziga Luvr oʻsha paytdagi mashhur rassom Arpinyining „Torrent dans Var“ kartinasini muzeyga topshirdi.

Haykalcha 1909-yildan beri Parijdagi Luvr muzeyining Qadimgi Yunoniston, Etruriya va Rim sanʼati boʻlimi kolleksiyasida saqlanmoqda.

## Tadqiqot
Kembrij universiteti gipsdan haykalning nusxasini yasadi va uni tarixchilarning fikricha, haykal yasalgan paytdagi koʻrinishga ega boʻlishi mumkin boʻlgan ranglarda boʻyadi.

## Adabiyotlar

* Jon Boardman (savdo. Lucie Marignac), La Sculpture grecque archaïque „Yunon haykaltaroshligi: Arxaik davr“, Temza va Gudson, koll. „L’Univers de l’art“, Parij, 1994 (1-nashr 1978, revisée en 1991) (ISBN 2-87811-076-5), p. 12-13.
* Marianne Hamiaux, *Les sculptures grecques I*, Departement des Antiquités grecques, étrusques va Rumaines du musée du Luvr, Editions de la Reunion des Musées Nationaux, Parij, 1992 , p. 43-45.
* Jan-Lyuk Martinez, *La Dame d’Oser*, Nationaux muzeylari nashrlari, Parij, 2000-yil.
* Clause Rolley, „La provenance de la dame d’Auxerre“, „Bulletin de Correspondance Hellénique“, 1964, 88-2, pp. 442-445
* 

## Havolalar
Uzoq sayohat

**Uzoq sayohat** (, ) — ispan haykaltaroshi Franseska Torrensa Monso (1922—2015) tomonidan yasalgan haykaldir. Barselonadagi (Ispaniya) Rambla de Prim va Rambla Guipuskoa burchagida joylashgan.

Barselona meriyasi buyrugʻi bilan yasalgan. 1992-yil 4-aprelda, 1992-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari boshlanishidan uch oy oldin ochilgan. Ochilish marosimida Barselona (Paskual Maragall) va Torres Monso tugʻilgan shahar Jirona (Joakim Nadal) meri ishtirok etdi. Ishning narxi 12,379,000 pesetani (74,400 yevro) tashkil etgan.

Balandligi 9 metr boʻlgan haykal korten poʻlatidan yasalgan va uzunligi 60 metr boʻlgan sunʼiy koʻl qirgʻogʻida oʻrnatilgan.

## Havolalar
* 
* Informatsiya na sayte merii Barseloni
Unlilar daraxti

**Unlilar daraxti** ( — Parijdagi Tuileri bogʻida ochiq havoda joylashgan italiyalik haykaltarosh Juzeppe Penone tomonidan yasalgan bronza haykal.

Juzeppe Penone Arte Povera badiiy harakatiga yaqin. U oʻz asarida tabiiylik va sunʼiylikni taqqoslaydi, shuningdek, tirik tabiatda sodir boʻladigan jarayonlar — tugʻilish, oʻsish, metamorfoz, tanazzul va oʻlimni tasvirlaydi.

Penone ijodida har doim daraxtlar alohida oʻrin tutgan. 1999-yilda u Fransiya Madaniyat vazirligi buyurtmasiga asosan ildizi uzilib qulagan daraxt tasvirlangan haykal yasadi. Model sifatida Penone oʻttiz metrli eman daraxtidan foydalangan, keyin uni bronza bilan qoplagan, shuning uchun haykal juda real koʻrinadi. U Tuileri bogʻining janubiy qismida joylashgan boʻlib, turli oʻsimliklar bilan oʻralgan va shunday qilib inson qoʻli atrof-muhitning bosqichma-bosqich evolyutsiyasida ishtirok etadi.

Daraxtning ildizlari A E I O U unlilarini eslatadi. Koʻpchilik fransuzlar buni Artur Rimbaudning mashhur „Unlilar“ soneti bilan bogʻlashadi, ammo Penonening oʻzi u baʼzi ekspertlarning fikriga koʻra, daraxtlarning nomlarini oʻz ichiga olgan faraziy Druid alifbosidan ilhomlanganligini daʼvo qiladi. Xususan, bu alifbo Robert Greyvs tomonidan oʻzining „Oq maʼbuda“ kitobida batafsil tasvirlangan.

Beshta ildizdan tashqari, daraxtning beshta uzun shoxi ham bor. Shoxlari yerga tegadigan joylarda turli xil eman turlarini ifodalovchi beshta daraxt ekilgan. „Oʻlik“ daraxt, ramziy maʼnoda, tabiatda boʻlgani kabi, „tirik“ ka hayot beradi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* 
*
Kolumbiana qurbaqasi

**Kolumbiana qurbaqasi**  (*Dendropsophus columbianus*) — qurbaqalar oilasiga mansub amfibiya turi . Janubiy Amerikaning Endemik: Kolumbiya (Kavka, Quindio, Risaralda, Valle del Kauka departamentlari). Ular Kordilyeraning gʻarbiy va sharqiy yon bagʻirlarida 950 dan 2300 m gacha balandlikdagi subtropik va tropik oʻrmonlardagi sayoz suv havzalarida uchraydi. Bu tur birinchi marta 1892-yilda nemis zoologi Oskar Bötger tomonidan Hyla columbiana Boettger, nomi bilan tasvirlangan.

## Yana qarang

* *Dendropsophus acreanus*

## Manbalar

## Adabiyot

* Faivovich, J., CFB Haddad, PC de A. Garcia, DR Frost, JA Campbell va WC Wheeler. 2005 yil. Hylidae qurbaqalar oilasini tizimli koʻrib chiqish, Hylinae-ga maxsus havola: filogenetik tahlil va taksonomik qayta koʻrib chiqish. Amerika tabiiy tarix muzeyining Arxivnaya kopiya byulletenida arxivlangan 294: 1-240.
* Frost, DR, T. Grant, J. Faivovich, RH Bain, A. Haas, CFB Haddad, RO de Sá, A. Channing, M. Wilkinson, SC Donnellan, CJ Raxworthy, JA Campbell, BL Blotto, PE Moler, RC Drewes, R. A. Nussbaum, J. D. Linch va D. M. Green. 2006 yil. Amfibiya hayot daraxti. Amerika tabiiy tarix muzeyi byulleteni 297: 1-370.
Ayol byusti

**"Ayol byusti"** yoki **"Lauraning mukammal portreti"** (?) (), italyan haykaltaroshi Franchesko Laurana (1430-1502) ijodiga mansub haykaltaroshlik portreti. Taxminan 1490 yilda yasalgan. Venadagi Sanʼat tarixi muzeyidagi Kunstkamerada saqlanadi.

Sayohatchi rassom Franchesko Laurana, asli Dalmatiyadan boʻlib, Janubiy Italiya va Janubiy Fransiyaga sayohatlari davomida Uygʻonish davri gʻoyalarini tarqatdi. Uning ijodi markazidan ayol byustlari guruhi oʻrin olgan boʻlib, ular haqida deyarli hech narsa maʼlum emas. Asarlari jumboqli yuz ifodalarida juda oʻxshash va goʻzallik idealining uslubiyatini oʻzida mujassam etganligi sababli ularni haqiqiy tarixiy shaxslar bilan bogʻlash qiyin. Bugungi kunda uning byustlari dunyoning turli muzeylarida saqlanmoqda.

Vena shahrida saqlanadigan namuna boshqalarga qaraganda yaxshiroq holatda saqlanib qolgan. Chunki u asosan oltin soch toʻrida mumdan yasalgan nozik qizil kurtaklari bilan asl rangini saqlagan. Oldin ayolning peshonasida haqiqiy qimmatbaho tosh bor edi.

Ushbu ayol byusti Eleanor yoki Aragonlik Izabella yoki ehtimol Ippolita Mariya Sforsa boʻlganligi haqida takliflar mavjud.

## Adabiyotlar

* 
*
Boshqa joy

**"Boshqa joy"** () — inson boʻyidek va har birining ogʻirligi 650 kilogramm boʻlgan yuzta antropomorfik choʻyan haykallardan iborat zamonaviy landshaft instalyatsiyasi. Entoni Gormli tomonidan yaratilgan va 2006-yilda Angliyaning Liverpul shimolidagi Krosbi plyajida oʻrnatilgan.

## Tarkibi
Kompozitsiya 3,2 km (2 milya) uzunlikdagi qirgʻoq chizigʻida joylashgan dengizga qaragan yuzta choʻyan haykaldan iborat. Har bir haykalning balandligi 189 sm, vazni esa taxminan 650 kgni tashkil qiladi. Ular Galifaks va Vest Bromvich metallurgiya zavodlarida choʻyandan quyilgan. Suv toshqini paytida haykallardan baʼzilari qisman, baʼzilari esa toʻliq suv ostiga botadi.

## Loyiha tarixi
Dastlab, „Boshqa joy“ loyihasi 1997-yilda yaratilgan va Yevropa boʻylab sayohat qilgan. Turli vaqtlarda haykallar Kuksxafen (Germaniya), Stavanger (Norvegiya), De Pann (Belgiya) plyajlariga oʻrnatilgan. 2005-yilda Entoni Gormli 16 oy muddatga Liverpul yaqinida haykallarni oʻrnatishga ruxsat oldi, keyin kompozitsiya Nyu-Yorkka ketishi kerak edi, ammo bir nechta ingliz sanʼat fondlari haykaltarosh bilan birgalikda munitsipalitetga haykallarni doimiy ravishda Mersisaydda qoldirishni soʻrab murojaat qilishdi. 2007-yil mart oyida haykallarni saqlab qolish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. „Boshqa joy“ Krosbi plyajlarini mashhur sayyohlik joyiga aylantirdi.

## Fotogalereya

Fayl:Another Place 01.jpg|Haykallardan birining boshi
Fayl:Another Place.jpg|Toʻliq oʻsayotgan haykallardan biri
Fayl:Antony Gormley - Another Place - Crosby Beach 01.jpg|Alacakaranlık
Fayl:Crosby Beach.jpg|yuqori toʻlqin


## Manbalar

## Havolalar

* Statya ob Entoni Gormli i kompozitsii na sayte kulturologia.ru
Jadeit karami

**"Jadeit karami"** (**"Hasharotli jadeit karam"**) — chigirtkalar va barglarida yashiringan yashil chigirtka bilan Pekin karamining boshiga oʻxshash jadeitning bitta boʻlagidan yasalgan haykalcha. Taypey imperator saroyi muzeyi kolleksiyasining bir qismi.

## Tavsifi
"Jadeit karam" kichik haykal, bor-yoʻgʻi 18,7 × 9,1 × 5,07 sm, „inson qoʻlidan deyarli kattaroq boʻlishi mumkin“.

Xuddi haqiqiy karam singari chizilgan barglarning effektiga jadeitning tabiiy ranglarini birlashtirish orqali erishiladi. Haykal yarmi oq, yarmi yashil toshdan oʻyilgan boʻlib, unda koʻplab kamchiliklar — yoriqlar va rangi oʻzgargan dogʻlar mavjud. Haykaltaroshlikda bu nuqsonlar karam poyasi va barglaridagi tomirlar sifatida hoshiyalangan.

Haykal ayollik fazilatining inʼikosi hisoblanib, oq poya pokizalikni, barglar unumdorlik va moʻl-koʻllikni, hasharotlar esa bolalarni ifodalaydi.

## Tarix
Asarning muallifi nomaʼlum. Haykal birinchi marta Taqiqlangan shaharda, imperator Guanxuning rafiqasi qarorgohida namoyish etilgan, ehtimol u 1889-yilda uni sep sifatida olgan. Sinxay inqilobidan keyin karam saroy muzeyi kolleksiyasiga kirdi. Ushbu toʻplamda u 1937-1945-yillardagi Xitoy-Yaponiya urushi va Xitoy fuqarolar urushidan omon qoldi, shundan soʻng u Taypeyga Imperator saroyi muzeyiga koʻchirildi.

Jadeit karam muzeyning eng mashhur eksponati hisoblanadi va „Goʻsht shaklidagi tosh“ va „Mao Gong Ding“ bilan birgalikda u muzeyning uchta xazinasiga kiritilgan. U jamoatchilik tomonidan toʻplamning eng muhim obyekti sifatida tan olingan. 2009-yilda asarning suvenir nusxalari Tayvanda emas, balki Xitoyda qilinganligi janjalga sabab boʻlgan edi.

## Manbalar

## Havolalar

* Milliy saroy muzeyi veb-saytida hasharotlar bilan jadeit karam 
* Lesli Huk. „Jade karam“ *The Wall Street Journal*. 2007-yil 27-iyul.
G‘alaba ruhi

**Gʻalaba ruhi** (; shuningdek – **Gʻalaba**, **Gʻolib**) – 1532-1534 yillarda Mikelanjelo tomonidan yasalgan haykal. Ushbu haykaltaroshlik guruhida keksa odam ustida turgan yosh va baland boʻyli yigit tasvirlangan. Yigitning chap tizzasi magʻlubni bosib turibdi, oʻng qoʻli esa zarba berish uchun koʻtarilgandek. Haykal gʻayrioddiy nisbatlar bilan ajralib turadi – yigitning boshi kichik, bu uning tanasining uzunligini yanada aniqroq koʻrsatib beradi, ayniqsa pastdan yuqoriga qaraganda.

Ehtimol, bu haykaltaroshlik guruhi dastlab Rim papasi Yuliy II qabri uchun moʻljallangan boʻlgan, lekin Mikelanjeloning vafotigacha uning Florensiyadagi ustaxonasida saqlanib qolgan. Daniele da Volterra uni rassomning qabriga oʻrnatmoqchi edi.

Shuningdek, haykalning tugallanganligi yoki „non-finito“ texnikasiga tegishli ekanligi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq.

Romen Rolland haykalning ichki mazmuni haqida shunday yozgan:

Uilyam Uollesning taʼkidlashicha, tadqiqotchilar haligacha bu haykalni qaysi rakursdan koʻrib chiqish kerakligini hal qila olmaganlar. Xuddi shu xususiyat – bitta rakursning yoʻqligi – uning Ikki jangchi yoki Gerkules va Kakus loy modelida ham bor.
Fayl:Michelangelo-Genius of Victory-Palazzo vecchio.jpg|
Fayl:Palazzo vecchio, michelangelo, genio della vittoria 01.1.jpg|
Fayl:Palazzo vecchio, michelangelo, genio della vittoria 02.JPG|


## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*  
*
Pavel Melnikov yodgorligi

**Pavel Melnikov yodgorligi** — rus olimi mexanik va muhandisi, Sankt-Peterburg — Moskva temir yoʻli loyihasi mualliflaridan biri Pavel Melnikovga oʻrnatilgan haykal. Komsomolskaya maydoni istirohat bogʻida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari — haykaltaroshlar Salavat va Sergey Sherbakov, meʼmorlar — Viktor Vasilyevich Pasenko va Sergey Gerasimovlardir . Moskva yaqinidagi Jukovskiydagi zavodda Rossiya yoʻllari va aloqa vazirligi mablagʻlari hisobidan tayyorlangan.2002-yilda boʻlajak yodgorlikning birinchi toshini qoʻyish marosimi boʻlib oʻtdi. Yodgorlik 2003-yil 1-avgustd, temiryoʻlchilar kuni arafasida ochilgan. Xiyobon maydoni ham obodonlashtirildi: gulzorlar, oʻrindiqlar, favvora oʻrnatildi. Shu munosabat bilan tashkil etilgan bayramda temir yoʻllar vaziri Gennadiy Fadeyev, Moskva meri Yuriy Lujkov, Bosh vazir oʻrinbosari Boris Aleshin, Davlat Dumasi vitse-spikeri Vladimir Lukin, Liberal-demokratik partiyasi rahbari Vladimir Jirinovskiy, Rossiyaning barcha magistrallaridan ishchilar va faxriylar ishtirok etdilar. .

Toʻrt metrli bronza haykal qizil granitdan yasalgan toʻrtburchak tagkursiga oʻrnatilgan unda esa "*Melnikov Pavel Petrovich, Rossiyaning birinchi temir yoʻllari vaziri* " degan esdalik yozuvi yozilgan. Yodgorlikning umumiy balandligi oʻn metrga yaqin. Olim oʻzining barcha ordenlari va mukofotlari bilan vazir kiyimida bor boʻyi bilan tasvirlangan. Boshi biroz chapga burilgan. Chap qoʻli bilan u Leningrad temir yoʻl stantsiyasiga ishora qilib turibdi. Oʻng qoʻli tirsagidan bukilgan boʻlib, oʻramni ushlab turibdi. Yodgorlik poydevorida mualliflar nomi keltirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Marko Polo haykali

**Marko Polo haykali** () — venesiyalik savdogar va yuan mulozimi Marko Polo xotirasiga qoʻyilgan haykal. Moʻgʻuliston poytaxti Ulan-Batorning markazida oʻrnatilgan.

## Tarixi
Yodgorlik haykaltarosh B. Denzenning eskizi boʻyicha qisman shahar byudjeti mablagʻi, qisman esa shaxsiy xayriya mablagʻlari hisobidan oʻrnatilgan. U Chingizxon maydonining sharqiy tomonida joylashgan Markaziy minora oldidagi kichik xiyobonga oʻrnatilgan. Haykal mamlakat diplomatik xizmatining 100 yilligi munosabati bilan 2011-yil 5-dekabrda ochildi. Poytaxtning qoq markazida, yaʼni Hukumat saroyidan uncha uzoq boʻlmagan joyda xorijlik elchiga yodgorlik oʻrnatish zarurati ayrim fuqarolarning tushunmovchiligiga ham sabab boʻldi.

## Tavsifi
Haykal tagkursi ustida joylashgan. Marko Polo Yevropa uslubidagi zirhlarni kiygan holda tasvirlangan; uning oʻng yelkasida ovchi lochin oʻrnashgan.

## Manbalar
Vrotslav gnomlari

**Vrotslav gnomlari** (Wrocławskie krasnale, krasnoludki) — mitti bronza haykalchalarining nomi. Bu haykallar 2001-yildan beri Vrotslav shahri koʻchalarida oʻrnatilgan. Ularning soni doimiy ravishda oʻsib bormoqda: 2016-yilda shaharda 385 ta gnom mavjud edi.

Gnomlarning tarixi 1980-yillarga borib taqaladi. Oʻsha vaqtlarda Polshaning bir qancha shaharlari, asosan, Vrotslavda yashirincha faoliyat koʻrsatgan, keyinchalik heppening harakatiga aylangan „Orange Alternative“ning ramziy timsollaridir. Ilk boʻyalgan gnomlar harakat rahbari, „mayor“ laqabli Valdemar Fidrichning gʻoyasi bilan paydo boʻlgan. Eng mashhur tomosha 1987-yil 1-iyunda tashkil etilgan gnomlarning namoyishi boʻldi.

2001-yilda Vrotslav markazida „Orange Alternative“ga yodgorlik oʻrnatildi. Bu haykal 40 sm balandlikdagi bronzadan quyilgan gnom boʻlib, bosh barmoq shaklidagi tagkursiga turadi. U muallifi vrotslavlik yosh haykaltarosh Olaf Bjeski tomonidan yasalgandi. Keyinchalik, yodgorlik „ota gnom“ laqabini oldi (). Chunki, aynan shu haykaldan soʻng, Vrotslav shaharlarida gnomlar „avlodlari“ paydo boʻlgan.

2005-yilda shahar hokimiyati vrotslavlik boshqa bir haykaltarosh Tomaş Mochek bilan hamkorlik oʻrnatdi va shahar landshaftiga mos keladigan gnomlarning yangi haykalchalarini yasash buyurtmasini berdi. U balandligi 30 sm.dan 40 sm.gacha boʻlgan dastlabki beshta bronza haykalchani yaratdi va ularning har biriga oʻziga xos xususiyatni berishga harakat qildi. Mittilar shaharning markaziy koʻchalariga joylashdilar; Mochekning oʻziga koʻra, u ular „har doim shu yerda boʻlgan“ degan taassurot yaratishga harakat qilgan. Ular orasida „Sizif“ () — tosh sharni bir-biriga aylantirayotgan ikkita gnom, keyinchalik eng mashhur va taniqli haykallardan biriga aylandi.

Yangi haykallarning ommaviy paydo boʻlishi 2006-yilga toʻgʻri keladi. Haykallarni joylashtirish boʻyicha ishlarga turli muassasalar hamda shirkatlar homiylik qilingan. Natijada, Vrotslavda buyurtma bergan kompaniyalarning ixtisosligiga mos keladigan turli kasblarni namoyon etuvchi koʻplab gnomlar paydo boʻldi.

Vaqt oʻtishi bilan gnomlar Vrotslavning haqiqiy ramzi va shaharning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biriga aylandi. Shaharda turli gnomlarni topishga yordam beradigan, shuningdek, ularning har birining shaxsiy tarixini tavsiflovchi maxsus xaritalar, ekskursiyalar va broshyuralar mavjud.

Vrotslavda muntazam ravishda yangi gnomlar oʻrnatib kelinishi barobarida, eskilari buziladi, baʼzida oʻgʻirlab ketiladi.

## Manbalar

## Galereya

Piastoslaw I Zlocisty (Piastoslav I Golden) Wroclaw dwarf 03.jpg|"Pyastoslav I Oltin"
Syzyfki (Sisyphers) Wroclaw dwarf 01.JPG|"Sizif"
Profesor (Professor) Wroclaw dwarf 01.JPG|"Professor"
Wodziarz (Water-keeper) Wroclaw dwarf 01.JPG|"Suv tashuvchisi"
Lunatyk (Sleepwalker) Wroclaw dwarf 01.JPG|"telba"
Wiezien (Prisoner) Wroclaw dwarf 01.JPG| „Mahbus“ (eski shahar qamoqxonasi derazasida)
Papa Krasnal (Papa Dwarf) Wroclaw dwarf 03.JPG|"Gnom ota"


## Havolalar

* 
* 
*
Budzma belarusamі!

***Budzma belarusamі!*** (tarjimasi *Keling, belaruslar boʻlaylik!*) — belarus tilida professional tarzda yaratilgan vatanparvarlik haqidagi ilk qisqa hajmli animatsion filmdir, Belorussiyaning dunyo yaratilganidan to 1991-yilgacha boʻlgan tarixiga bagʻishlangan. Multfilm „BudzmaTUT“, „Budzma belarusamі!“ madaniy kompaniyasi va „TUT.BY“ internet portali hamkorligidagi loyiha. Asar gʻoyasi muallifi — Yuliya Lyashkevich, rejissor va animator-rassom — Yuliya Rudnitskaya, matn va musiqa muallifi, shuningdek, bek-vokal — Lyavon Volskiy, vokal — Aleksandr Pomidorov.

Loyihaning rasman eʼlon qilingan maqsadi belarus xalqining tarixi va madaniyatiga tomoshabinlarni jalb qilishdir. Asarning taqdimotini modernizatsiya qilish uchun multfilmning saundtreki va oʻqilishi rep uslubida yaratilgan, bu voqealar Belarus davlatchiligi va belaruslar tarixidagi asosiy voqealarni tasvirlaydi.

## Tarixi
Rasmiy nashrdan soʻng, (2011-yil 28-may) multfilm bir necha kun davomida Internetning Belarus segmentida eng koʻp yuklab olingan videofaylga aylangan va YouTube reytingida birinchi oʻntalikka kirgan. Video YouTubeʼga yuklanganidan keyin 10 kun ichida 110 000 dan ortiq kishi tomosha qilgan. „Ochiq ijtimoiy tarmoqlar“ eksperti Yuliya Sokolovaning soʻzlariga koʻra, video chiqqandan soʻng bor-yoʻgʻi bir hafta ichida 350 000 dan ortiq odam koʻrgan, ularning 66 foizi Belarusiya hududida boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* BUDZMA.  ORG. „Belarus Budzma“ multfilmi: bu yerda qarang va qarang!  Arxivnaya kopiya  (belor. )
* Multfilm "Belaruslar bilan birga boʻl! " BUDZMA veb-saytida ruscha subtitrlar bilan. ORG
* "Belarus Budzmasi! " YouTube-da (belor. )
* naviny.by. Belarus animatorlari tarixiy mini-blokbaster yaratadilar 
* TUT.  BY. TUT 5 daqiqa ichida Belarus tarixi  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* TUT.  BY. Belarus Tashqi ishlar vazirligi: „Belaruslar!“ Multfilmi chet elliklarga koʻrsatma  Arxivnaya kopiya
* K.P. BY. Aleksandr Pomidorov va Lyavon Volskiy butun Belarus tarixini 5 daqiqaga sigʻdirishdi!
* Ukraina haqiqati, tarixiy haqiqat. 1991-yil: Belarusiya tarixi — rap va „aqldan ozgan“ multfilmda
Wild Waves

***Wild Waves*** Mickey Mouse haqidagi oʻn uchinchi qisqa metrajli animatsion filmdir. Premyerasi 1929-yil 15-avgustda AQShda boʻlib oʻtgan.

## Syujeti
Sohildagi qutqaruvchi Mickey tyulenlar bilan qoʻshiq kuylaydi. Bu vaqtda suzishga kelgan Minnieni toʻlqinlar olib ketadi. Minnie yordamga chaqiradi va choʻkib keta boshlaydi. Mickey katta kuch sarflab, uni qutqarishga muvaffaq boʻladi, lekin u qoʻrquvdan qutulolmay yigʻlay boshlaydi. Mikcey uni tinchlantirishga urinib, plyaj aholisi bilan birgalikda „Rocked in the Cradle of the Deep“ dengiz balladasini kuylaydi. Minnie tinchlanadi va qutqargani uchun minnatdorchilik sifatida Mickeyni oʻpadi.

## Ovoz berganlar
* Marjorie Ralston — Minnie Mouse
* Carl Stalling — Mickey Mouse

## Mukofotlar
Mickey Mouse Hollywood shon-shuhrat xiyobonida yulduz olgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Batman: Soul of the Dragon

***Batman: Soul of the Dragon*** () 2021-yilda chiqarilgan superqahramonlar haqidagi animatsion filmdir. Warner Bros. Animation va DC Entertainment Film studiyalari tomonidan ishlangan. Raqamli platformalarda 2021-yil 12-yanvarda, 26-yanvarda esa Blu-ray va DVDda chiqarilgan.

## Syujeti
Bruce Wayne jang sanʼati mahoratini egallash uchun dunyo boʻylab sayohat qiladi. Nanda Parbat ibodatxonasida ustozi yordamida u Richard Drakon, Lady Shiva va Rip Jagger bilan mashq qiladi.

## Ovoz berganlar
* David Giuntoli — Bruce Wayne / Batman
* Mark Dacascos — Richard Dragon
* Kelly Hu — Lady Shiva
* Michael Jai White — Ben Turner / Bronze Tiger
* James Hong — O-Sensei]]
* Jamie Chung — Jade Nguyen
* Josh Keaton — Jeffrey Burr
* Chris Cox — Rip Jagger
* Robin Atkin Downes — Schlangenfaust
* Grey Griffin — Lady Eve
* Patrick Seitz — Sir Edmund Dorrance / King Snake
* Eric Bauza — Axe Gang Leader
* Erica Luttrell — Silver St. Cloud

## Manbalar

## Havolalar
*
V Afrike jarko

***V Afrike jarko*** („Afrikada havo issiq“) — 1936-yilgi sovet oq-qora animatsion filmi; „Soyuzmultfilm“ studiyasida yaratilgan birinchi film. Film 70 yil oldin chiqarilganligi tufayli jamoat mulki hisoblanadi.

## Sujet
Afrikadagi jonivorlar jaziramada qiynalib, muzqaymoq yeyishni xoxlashadi. Maymun va morj ularga Shimoliy qutbdan salqin sovgʻa bilan tashrif buyurishadi. Yoʻlda ular koʻplab sarguzashtlarni boshdan kechirishadi. Keyin hayvonlar morjni orqaga kuzatib qoʻyishadi va unga janubiy sovgʻalar: banan, ananas, kokoslarni berishadi.

## Ijodkorlar

* ssenariy — Sergey Mixalkov
* rejissyor va rassom — Dmitriy Babichenko
* yordamchi rejissyor va rassom — Aleksandr Belyakov
* bastakor — Aleksey Aksyonov
* animatorlar — Boris Dyojkin, Faina Epifanova, Grigoriy Kozlov, Boris Titov, Lamis Bredis, V. Kuper, E. Valdman

## Manbalar

## Havolalar
* „Rossiya kinosi entsiklopediyasi“ saytida „Afrikada issiq“ 
*
Baxus

**"Baxus"** (; shuningdek — „Mast Baxus“) — sharob xudosi Vakxani (Baxus) tasvirlovchi, marmardan yasalgan haykal. Ushbu asar kardinal Rafael Riario tomonidan buyurtma qilingan va 1497-yilda Mikelanjelo tomonidan yaratilgan.

Zamonaviy haykaltarosh olim, Uilyam Uolles, bu asarni Mikelanjeloning birinchi durdona asari deb hisoblaydi.

## Yaratilish tarixi
Mikelanjelo 1496-yil 4-iyulda haykal yasashga buyurtma oladi, chunki kardinal antiqa haykallar kollektsiyasini kengaytirmoqchi boʻlgan. Biroq, maʼlum boʻlishicha, Riario sanʼat asarini, tugallandan soʻng, rad etgan va haykalni, bogʻlari Kanchelleriya saroyi yaqinida joylashgan, bankir Yakopo Galli sotib olgan. Haykaltaroshning doʻsti Kondivi haykal kardinal tomonidan buyurtma qilinganligini bilmasdan rad etadi, lekin 1981-yilda tadqiqotchilar tomonidan tasdiqlangan.

1572-yilda Medichi haykalni sotib olib, uni Florensiyaga koʻchirgan.

Hozir haykal Florensiyadagi Bardjello muzeyida saqlanadi.

## Tavsif
Ushbu ikki metrli haykaltaroshlik asari atrofida aylanib tomosha qilish uchun moʻljallangan. Mikelanjelo satir bilan birga mast holdagi sharob xudosini tasvirlagan. Aftidan, Vakx oldinga yiqilay deb, u gandiraklab turibdi, lekin orqaga suyanib muvozanatni saqlagan. Xudoning nigohi kosadagi sharobga qadalgan va u insoniyatga qilgan sovgʻasiga oshiq boʻlib turganday tuyuladi. Orqa mushaklari tarang koʻrinadi, ammo qorin va son sohasining boʻshashgan mushaklari jismoniy va shuning bilan birga ruhiy bemadorlikni koʻrsatadi. Mikelanjelo estetik effektni buzishi mumkin boʻlgan, kompozitsion muvozanatsiz beqarorlik taassurotiga erishgan.

Gollandiyalik rassom Marten van Xemskerk tomonidan chizilgan rasmda (taxminan 1532-1535 yillar) haykalning qadah koʻtargan qoʻli va jinsiy aʼzosi yetishmagan. Qoʻli va qadah 1550-yillarning boshlarida tiklangan.

Bu haykal K.Shultsning „Tosh va ogʻriq“ biografik romanida tilga olingan:

Viktor Lazarevning soʻzlariga koʻra, „Vakx“-"Mikelanjelo asarlari ichidan kamroq mustaqil ishlangani", chunki unda qadimgi plastik sanʼatning taʼsirini osongina koʻrish mumkin.

## Adabiyotlar

* *Edgar shamoli* . Uygʻonish davridagi butparastlik sirlari. London, 1958, p.147-157 (12-bob: Mikelanjeloning Bacchik siri)

## Manbalar

## Havolalar
*  
* 
* 
* 
* 
*  
*   
*
Kishin Heidan

**„Zirhli otryad 1941“** (yaponcha: 機神兵団 *kisin xeydan*) — Yamada Masakining, keyinchalik animega moslashtirilgan, layt-novel asarlari seriyasi.

## Syujeti
Ikkinchi Jahon urushining muqobil variantida, Yer oʻzga sayyoraliklar tomonidan bosib olinadi. Ular urushga qoʻshilib, „Berlin-Rim oʻqi“ mamlakatlari tomonida boʻlishadi. Oʻzga sayyoraliklardan himoyalanish uchun „Kisin“ korpusi tashkil etilgan. Ushbu korpus uchun olimlar, oʻzga sayyoraliklarning texnologiyalardan foydalangan holda, yangi qurollarni ishlab chiqishadi. Bir kuni bosh qahramon Taysi otasidan, nemislar izlayotgan yashirin, oʻzga sayyoraliklarning qurilmasini oladi. Ular ushbu qurilmadan o‘z robotlarini yaratishda foydalanishni rejalashtirishgan.

## Media

### Ranobe
Seriya 1993-yil 24-martdan 1994-yil 25-avgustgacha Chuokoron-Shinsha kompaniyasi tomonidan nashr etilgan va 10 jildni oʻz ichiga oladi. 1995-yilda serial „Yilning eng yaxshi yapon romani“ sifatida Seiun Award mukofotini olgan.

### Anime
OVA *Alien Defender Geo-Armor: Kishin Corps* seriali, kitoblar asosida, Geneon studiyasi tomonidan suratga olingan. Takaaki Isiyama va Kadzunori Midzuno rejissyorlaridir. Uning barcha 7 qismining premyerasi, 1993-yil 24-martdan 1994-yil 25-avgustgacha, Yaponiyada namoyish etilgan. Anime MC Entertainment kompaniyasi tomonidan litsenziyalangan va rus tiliga tarjima qilingan. Shuningdek, " 2x2 " telekanalida efirga uzatilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Ippolit Davidovskiy haykali

**Ippolit Davidovskiy** **haykali** — sovet patologoanatomiga qoʻyilgan yodgorlik. Mamlakatdagi patologik-anatomik xizmat tashkilotchilaridan biri, SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni Ippolit Davydovskiy haykali. Akademik 55-yil ishlagan 23-sonli shahar klinik shifoxonasi yonida oʻrnatilgan. Ochilish 1974-yil oktabr oyida boʻlib oʻtdi. Loyiha mualliflari haykaltarosh Ashot Sergeevich Allahverdyants va meʼmor Grigoriy Zaxarov edi. 2007-yilda yodgorlikka aniqlangan madaniy meros obyekti maqomi berildi.

Haykal tibbiyot xodimining bronza byusti boʻlib, uning koʻkragida Qahramon yulduzi tasvirlangan shifokor xalatida tasvirlangan. Haykal granit silindrsimon poydevorga oʻrnatilgan. Unda esdalik bronza lavha bor: "*Ajoyib sovet patologi Sotsialistik Mehnat Qahramoni Lenin mukofoti sovrindori, SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi Davydovskiy Ippolit Vasilyevich 1887-1968*".

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*