39-shaxmat Olimpiadasi

2010-yil 19-sentabrdan 4-oktabrgacha Rossiyaning Xanti-Mansiysk shahrida FIDE tomonidan tashkil etilgan ochiq va ayollar turniri hamda shaxmat oʻyinini ommalashtirishga qaratilgan bir qator boshqa tadbirlarni oʻz ichiga olgan **39-shaxmat Olimpiadasi** boʻlib oʻtdi. Ochiq musobaqada 148 ta, ayollar bahsida esa 115 ta jamoa qatnashdi. Hammasi boʻlib 1306 nafar shaxmatchi roʻyxatga olingan.

Rossiyada 1956 (Sovet Ittifoqi), 1994 va 1998-yildan keyin toʻrtinchi marta shaxmat olimpiadasi tashkil etildi. Oltita shahar olimpiadani tashkil etish uchun ariza topshirgan: Xanti-Mansiysk, Budva, Buenos-Ayres, Poznan, Riga va Tallin. Tanlov 2006-yilda Turin shahrida boʻlib oʻtgan 37-shaxmat olimpiadasidagi FIDE Kongressining bir qismi edi.

Ikkala musobaqaning asosiy bosqichlari 2008-yil sentabr oyida ochilgan yopiq tennis kortlarida boʻlib oʻtdi.  boʻlgan kort 3500 nafar shaxmat ishqibozini qabul qildi.

Turnirning har ikki qismini xalqaro hakam Sava Stoisavljević (Serbiya) boshqarib bordi. Ikkinchi marta Shveysariya tizimidagi raundlar soni tezlashtirilgan juftliklar bilan 11 tani tashkil etdi. Ikkala divizion ham har raundda to‘rtta taxtada o‘ynaldi, bunda har bir jamoaga jami beshta o‘yinchi uchun bitta zaxira o‘yinchidan foydalanishga ruxsat berildi. Yakuniy reytinglar o‘yin ochkolari bo‘yicha aniqlandi. Agar oʻyin durang boʻlsa, natija quyidagi hisoblarga qarab hal qilinadi: 1. Sonneborn-Berger chegirib tashlanadi; 2. Oʻyinning eʼtiborga molik nuqtalari; 3. Oʻyin ochkolari yigʻindisi.

Har bir oʻyin uchun vaqtni nazorat qilish har bir oʻyinchiga birinchi 40 ta harakatga 90 daqiqa va oʻyinning qolgan qismi uchun 30 daqiqa, birinchisidan boshlab har bir harakatdan keyin har bir oʻyinchi uchun qoʻshimcha 30 soniya qoʻshish imkonini berdi. Oldingi olimpiadada kiritilgan qoidaga ko‘ra, 30 ta harakatdan oldin hech qanday kelishuv bo‘yicha qur’a tashlashga ruxsat berilmagan edi.

## Ochiq tadbir
Ochiq divizionda 141 mamlakatdan 148 ta jamoa ishtirok etdi. Rossiya mezbon sifatida kamida beshta jamoani maydonga tushirdi, *Xalqaro Braille shaxmat assotsiatsiyasi* (IBCA), *Xalqaro jismoniy nogironlar shaxmat assotsiatsiyasi* (IPCA) va *Xalqaro tinch shaxmat qoʻmitasi* (ICSC) har biri bittadan tarkibni taqdim etdi. Senegal roʻyxatdan oʻtgan, biroq birinchi tur oʻyiniga kelmadi va diskvalifikatsiya qilindi.

Vasyl Ivanchuk va sobiq FIDE chempioni Ruslan Ponomariov boshchiligidagi Ukraina jamoasi 2004-yildan keyin ikkinchi marta chempionlikni qoʻlga kiritdi. Yana bir bor rossiyalik mezbonlar turnir oldidan eng kuchli nomzod sifatida qaralgan bo‘lsa-da, ketma-ket to‘rtinchi Olimpiadada ham bildirilgan ishonchga to‘la javob bera olmadilar, biroq ular bu safar g‘alabaga juda yaqin kelishdi. Sobiq jahon chempioni Vladimir Kramnik sardori boʻlgan rossiyaliklar soʻnggi tur oldidan ukrainaliklarni bir ochkoga ortda qoldirdi. Ukraina va bronza medali sohibi Boris Gelfand boshchiligidagi Isroil final uchrashuvida durang oʻynaganida, Rossiya oltin medalni tortib olish imkoniyatiga ega boʻldi. Biroq ular ham durang oʻynashdi, shuning uchun yakunda kumush bilan kifoyalanishga toʻgʻri keldi.

Rossiyaning „A“ jamoasi o‘z yurtida muxlislarini umidini oqlamagan bo‘lsa-da, beshta Olimpiada debyutantlaridan tashkil topgan „B“ jamoasi kutilganidan yuqori natija ko‘rsatib, oltinchi o‘rinni egalladi. Jamoa kapitani Ian Nepomniachtchi esa birinchi taxtada individual bronza medaliga sazovor bo‘ldi.

Amaldagi chempion Armaniston yettinchi, AQSh jamoasi esa to‘qqizinchi o‘rin bilan kifoyalanishi kerak edi. Hindiston yana bir bor amaldagi jahon chempioni Vishwanathan Ananddan mahrum boʻldi va 18-oʻrinni egalladi, uning yaqinda boʻlib oʻtgan chempionat uchrashuvidagi raqibi Veselin Topalov esa Bolgariyani 31-oʻringa olib chiqdi. Shaxmatning yana bir sobiq buyuk davlati Angliya ham 24-oʻrindan hafsalasi pir boʻldi. Dunyoning birinchi raqamli oʻyinchisi Magnus Carlsen 8 oʻyinda bor-yoʻgʻi 4½ ochko toʻpladi, uning Norvegiya jamoasi esa 51-oʻrinni egalladi.

Milliy federatsiya bilan moliyaviy kelishmovchiliklar tufayli Germaniyaning eng kuchli shaxmatchilari maydonga tushmadi. Jiddiy zaiflashgan Germaniya terma jamoasi 64-oʻrinni egallab, jismoniy nuqsoni boʻlgan oʻyinchilar jamoasidan bir oz pastroq oʻrinda qayd etildi. Qoʻshimcha qilib shuni aytish kerakki, IPCA jamoasini Germaniya terma jamoasi uchun toʻrt karra olimpiadachi boʻlgan Tomas Luther boshqargan.

: 

: 

### Guruh mukofotlari
Umumiy medallarga qoʻshimcha ravishda, besh xil zaxira guruhidagi eng yaxshi jamoalarga sovgʻalar berildi. Umumiy medallar sovrindorlari guruh sovrinlarini olish huquqiga ega emas edilar.

: 

### Individual medallar
Kengashning barcha sovrinlari ishtirok reytinglariga koʻra berildi. Sutovsky ikkinchi doskada turnirdagi barcha oʻyinchilar orasida eng yaxshi oʻyin koʻrsatdi:

* Shaxmat taxtasi 1: Vasyl Ivanchuk 2890
* Shaxmat taxtasi 2: Emil Sutovsky 2895
* Shaxmat taxtasi 3: Vitaly Teterev 2853
* Shaxmat taxtasi 4: Sergey Karjakin 2859
* Zaxira: Mateusz Bartel 2706

## Ayollar tadbiri

Ayollar toifasida 110 mamlakatdan 115 ta jamoa ishtirok etdi. Rossiya mezbon sifatida uchta jamoani maydonga tushirdi, *Xalqaro Braille shaxmat assotsiatsiyasi* (IBCA), *Xalqaro jismoniy nogironlar shaxmat assotsiatsiyasi* (IPCA) va *Xalqaro tinch shaxmat qoʻmitasi* (ICSC) har biri bittadan tarkibni taqdim etdi.

Ruslar toʻrt ochko bilan taʼsirchan gʻalaba qozonishdi va postsovet davridagi birinchi mustaqil chempionlikni qoʻlga kiritishdi. Jamoani ikki opa-singil Kosintseva boshqardi, ular ikkalasi ham oʻz taxtalarida gʻalaba qozonishdi, amaldagi jahon chempioni Alexandra Kosteniuk „faqat“ uchinchi taxtada oʻynadi va oltinchi oʻrinni egalladi.

Xitoy terma jamoasiga yaqinda jahon chempioni boʻlgan, 16 yoshli Hou Yifan sardorlik qildi. Ular kumush medallarni qoʻlga kiritishdi. Oltita jamoadan yana ikki ochko oldinda, ayollar jamoasidan amaldagi chempion Gruziya eng yaxshi tay-brek hisobiga ega boʻldi va bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Dunyoning birinchi raqamli ayol shaxmatchisi Judit Polgar ayollar musobaqasida ishtirok etmadi. Buning oʻrniga u Vengriyani ochiq musobaqada uchinchi taxtada himoya qildi, u yerda ham yakka tartibda oʻyin olib bordi va jamoada toʻrtinchi oʻrinni egalladi.

: 

: 

### Individual medallar
Kengashning barcha sovrinlari ishtirok reytinglariga koʻra berildi. Toʻrtinchi taxtada Gaponenko turnirdagi barcha oʻyinchilar orasida eng yaxshi oʻyin koʻrsatdi:

* Shaxmat taxtasi 1: Tatyana Kosintseva 2628
* Shaxmat taxtasi 2: Nadezhda Kosintseva 2662
* Shaxmat taxtasi 3: Yaniet Marrero Lopez 2511
* Shaxmat taxtasi 4: Inna Gaponenko 2691
* Zaxira: Mariya Muzychuk 2431

## Umumiy natija
Nona Gaprindashvili kubogi ochiq va ayollar o‘rtasidagi o‘yinlarda eng ko‘p ochko to‘plagan mamlakatga beriladi. Ikki yoki undan ortiq jamoalar durang boʻlsa, ular ikkita alohida musobaqada boʻlgani kabi bir xil taymerlar orqali hal qilinadi.

Ayollar o‘rtasidagi sobiq jahon chempioni (1961-1978) nomi bilan atalgan kubok FIDE tomonidan 1997-yilda yaratilgan.

## FIDE prezidentlik saylovi
Olimpiada davomida Kirsan Ilyumzhinov 95 ovozga qarshi 55 ovoz bilan raqibi, sobiq jahon chempioni Anatoly Karpovni yengib, FIDE prezidenti etib qayta saylandi.

## Qarama-qarshiliklar
Birinchi turda Yaman terma jamoasi Isroilga qarshi oʻynashdan bosh tortdi. Shunday qilib, toʻrt nafar isroillik oʻyinchining har biriga texnik gʻalaba berildi.

Uch fransuz oʻyinchisi kompyuter dasturidan foydalanib, harakatlarni hal qilish sxemasida qoʻlga olindi. Ularning rejasi bitta oʻyinchi, Cyril Marzolo (IM) oʻz uyida turnirni kuzatish va eng yaxshi harakatlarni tanlash uchun kompyuter dasturidan foydalanishini oʻz ichiga olgan. U harakatlarni fransuz jamoasi sardori Arnaud Hauchardga (GM) SMS orqali yuborar edi va oʻyinchi Sebastian Fellerga (GM) maʼlum bir harakat qilish bilan signal berib, stollardan turadi yoki oʻtirardi. Buning uchun Feller va Marzologa 5 yil diskvalifikatsiya berildi, Hauchard esa umrbod diskvalifikasiya qilindi. Fransiya jamoasidagi boshqa oʻyinchilarning hech biri bu haqida bilmas edi yoki ishtirok etmagan edi.

## Manbalar

## Havolalar

* 39-shaxmat olimpiadasi: Xanti-Mansiysk 2010 OlimpBase
* Rasmiy sayt 
* Shaxmat olimpiadasi 2010 tafsilotlar 
* Arxiv mashinasi 
* Boʻlimni ochish
* Ayollar boʻlimi