Raahe

**Raahe** (Finlandcha: [ˈrɑːhe]; ; Finland Shvedcha: [brɑːheˌstɑːd]) Finlandiyadagi shahar va munisipalitetdir. Shvetsiya davlat arbobi va Finlandiya general-gubernatori Count Per Brahe Younger tomonidan 1649-yilda asos solingan, u Finlandiyada qolgan 10 ta tarixiy yogʻoch shaharlardan (yoki shahar markazlaridan) biridir. Finlandiyaning boshqa tarixiy yogʻoch shaharlariga misollar: Kaskinen (Kaskö), Old Rauma, Porvoo (Borgå), Yakobstad (Pietarsaari) va Vaasa (Vasa). 1810-yildagi dahshatli yongʻindan soʻng, Raahe yongʻin xavfini minimallashtirgan va baʼzi fuqarolik joylarini kengaytiradigan yangi dizayn tamoyillariga rioya qilgan holda qayta qurildi. *Qadimgi Raahe* (yoki „Yogʻochli Raahe“) oʻzining Uygʻonish davridan ilhomlantirilgan toʻgʻri chiziqli shahar rejasi bilan ajralib turadi, unda burchaklari yopiq boʻlgan gʻayrioddiy markaziy maydon (*Pekkatori* deb ataladi).

Raahe Shimoliy Ostrobotniya mintaqasida, Botniya koʻrfazining shimoliy qirgʻogʻida,  joylashgan. Ouludan janubi-gʻarbda va  Koʻkkoʻla shimoli-sharqida. Munitsipalitet 24,050 nafar aholiga ega (28-fevral 2023-yil) va 1,889,00 kvadrat kilometr (729,35 kv miya) maydonni egallaydi. Shundan 870,77 km2 (336,21 kv miya) suvdir. Aholi zichligi — 45,51/km2 (117,9/kv milya). Tarixan qishloq xoʻjaligi va dengiz mintaqasi boʻlgan Ostrobotniya XIX-asr oxiri va XX-asr boshlaridagi katta migratsiya davrida Finlandiyadan AQShga va Kanada va Avstraliya kabi boshqa mamlakatlarga eng koʻp muhojirlarni etkazib bergan.

Yondosh qoʻshni Raahe munitsipalitetlari — Haapavesi, Oulainen, Pyhäjoki, Siikajoki va Siikalatva. Shvetsiya va fin tillarida soʻzlashuvchi shahar sifatida tashkil etilgan munitsipalitet endi yagona tilda fin tiliga ega.

Raahe bilan uchta munitsipalitet birlashtirildi: 1973-yilda Saloinen, 2003-yilda Pattijoki va 2013-yilda Vixanti.

1786-Raahe asteroidi ushbu shahar va munitsipalitet sharafiga nomlangan.

## Tarixi

### Tashkil etilishdan oldingi holati
Raahe hududi dastlab 1913-yilgacha *Salo* nomi bilan tanilgan Saloinen cherkovining bir qismi edi. Bu Ostrobotniya shimolidagi birinchi cherkovlardan biri edi.

### XVII asrdagi tarixi

Finlandiya general-gubernatori graf Per Brahe 1649-yilda *Salo* shahriga (Finlandiyadagi Salo bilan adashtirmaslik kerak) eski shahar yaqinidagi Satamakangasda shaharcha qurish uchun nizom berdi. Biroq, port hududi shunchalik past boʻlganki, kelajakdagi shaharni koʻchirishga qaror qilindi. Yangi va yaxshiroq joy shimolda, Raax koʻrfazida topildi. 1652-yilda Salo cherkoviga egalik qilib, Per Brahe shaharchani Brahestad yoki Finlandiyadagi Raahe deb oʻzgartirdi.

Raaheni qurish uchun shaharni rejalashtirish geodezik Kleys Klassonga berildi. Uning shahar rejasi Uygʻonish davrining muntazam panjara rejasining ideallariga amal qildi. Raaxning barcha koʻchalari teng boʻlgan yaʼni eni 20-21 tirsak yoki 10-11 metr hisoblangan. Bozor maydoni Rantakatu va maydon orqasida Town Hall joylashgan edi. Shaharning shimoli-sharqiy burchagida cherkov va maktab binosi joylashgan edi. Shahar rejasining oltita bloki, yaʼni hozirgi quyidagilar: Koulukatu, Kirkkokatu, Saaristokatu va Rantakatu bilan oʻralgan hudud amalga oshirildi. Shaharning keyingi kengayishi va oʻzgarishi soʻnggi asrning boshlariga qadar Claesson shahar rejasining ambitsiyalarini saqlab qoldi.

Raaxe shahridan haligacha saqlanib qolgan eng qadimgi rasm, XVII asr chizmasi 1659-yilga toʻgʻri keladi. Unda shahar bojxona toʻsigʻi bilan oʻralgan holda tasvirlangan boʻlib, ikkita maxsus darvozasi bor, sharqiy qismi hozirgi Brahenkatu va Reiponkatu koʻchalari chorrahasidan tashqarida va janubiy qismi Pitkakatu (hozirgi Kauppakatu) koʻchasi oxirida joylashgan. koʻchasi) taxminan hozirgi Koulukatu koʻchasi boʻylab. Shaharning gavjum bandargohi qirgʻoqda bojxona ombori, hozirgi muzey joylashgan edi.

Raahe shahrida ikkita jamoat binosi bor edi: chiroyli, hayratlanarli, ikki qavatli minorali shahar hokimiyati va qurilishi 1651-yilda boshlangan yogʻoch cherkov. Cherkovga 1684—1685 yillarda ob-havo boʻyicha internat berildi. Bu Finlandiyada maʼlum boʻlgan internatning eng qadimgi namunalaridan biridir.

Turar joylar va uylar yogʻochdan yasalgan. Qoida tariqasida, ular uchastka chegarasiga qaragan koʻchaga yaqin, uzun tomoni va tomning tizmasi koʻchaga parallel ravishda qurilgan. Koʻchaga qaragan uchastkaning oʻzlashtirilmagan qismi baland, mustahkam yogʻoch panjara va kirish darvozasi bilan jihozlangan. Blok ichidagi uchastkalar panjara bilan ajratilmagan. Oʻrtacha uy odatda bir yoki ikkita xonadan iborat boʻlib, ularning koʻpchiligi ikki xonali kabina tipidagi edi. Raahning rasmidagi deyarli har bir uyda 17-asrning eng ajoyib yangiligi boʻlgan moʻri bor. Bu vaqtda toshdan qurilgan uylar hali ham shahar va qishloqlarda, ayniqsa Sharqiy Finlandiyada keng tarqalgan edi. Arxitektura tarixiga kelsak, Raaxe tashkil etilgan paytda juda zamonaviy shahar edi. Bugungi kunda 17-asrdan qolgan binolar qolmaganligi maʼlum.

## Iqtisodiyoti

Raahe 1791-yilda Staple port huquqiga ega boʻlgan va anʼanaviy ravishda port shahri boʻlgan. Sanoatlashtirish natijasida Raahe poʻlat va ogʻir sanoat shahri sifatida qayta ixtiro qilindi va muhandislik xizmatlari, AKT va dasturiy taʼminot ishlab chiqarish bilan yanada rivojlandi. Raahe poʻlat, ogʻir mashinasozlik, muhandislik ishlari, yuk tashish va AKT bilan mashhur. 1980-yillargacha Skandinaviya mamlakatlaridagi eng yirik yagona sanoat maydonchasi boʻlgan Rautaruukki poʻlat zavodi Raaxe shahrida joylashgan. Tegirmon muhandislik ishlari uchun poʻlat plitalar, rulon va choyshab va yarim tayyor mahsulotlar ishlab chiqaradi.

Anʼanaga koʻra, Raahe port shahri edi. Yelkanlar asrining oxirlarida, 1850-yillarda va undan keyin Raaxedagi yuk tashish kompaniyalari Finlandiyadagi eng katta yelkanli kemalar flotiga egalik qilishgan, ularning umumiy balandligi 60 ta edi. Hozirda Raaxe porti mamlakatdagi oltinchi eng band port boʻlib, har yili 700 ta kema tashrif buyuradi. Port orqali tashiladigan yuklarga xom ashyo va boʻsh yuklar, poʻlat, yogʻoch, konteynerlar va shartnoma boʻyicha joʻnatilgan tovarlar kiradi.

Poʻlat sanoati bilan Raahe sobiq Oulu viloyatidagi Oulu va Kajaanidan keyin uchinchi yirik shaharga aylandi. Oulu singari, shahar poʻlat sanoati (ProMetal va Steelpolis) va AKT sanoati (Softpolis) biznes inkubatorlari / biznes parklari yordamida AKT biznesini targʻib qiladi.

Munitsipal soliq stavkasi 19,75% ni tashkil qiladi. 2007 yilda iqtisodiyot strukturasi quyidagicha boʻldi: qishloq va oʻrmon xoʻjaligi 1%, qurilish 6%, ishlab chiqarish 43%, chakana savdo, xizmat koʻrsatish va aholiga xizmat koʻrsatish 50%. Submintaqa Pixajoki va Siikajoki munitsipalitetlarini oʻz ichiga oladi.

## Transport harakati
Yevropa yoʻnalishi E8 shahar orqali oʻtadi va Raahedagi eng katta quruqlikdagi transport vositasidir. Raahe shuningdek, turli kompaniyalar tomonidan avtobus transportiga ega. Raahe temir yoʻli yonidagi Raahe temir yoʻl stantsiyasi 1965-yilda yoʻlovchi tashishdan yopilgan. Chipta savdosi 2000-yilda tugadi.

## Xalqaro munosabatlari

### Egizak shaharlar — opa-singil shaharlar
Raahe bilan egizak:

*  **[[Skellefteå]]**, Sweden, 1946-yildan
*  **[[Logstør|Løgstør]]**, Denmark, 1946-yildan
*  **[[Bergen]]**, Norway, 1946-yildan
*  **[[Cherepovets]]**, Russia, 1968-yildan
*  **[[Koshice|Košice]]**, Slovakia, 1987-yildan
*  **[[Vårgårda]]**, Sweden
*  **[[Kullamaa]]**, Estonia

## Yana qarang

* Raah muzeyi
* Tasku mayoq minorasi

## Manbalar