open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al-Muntasiriya madrasasi

**Al-Muntasiriya madrasasi** (), **al-Fath madrasasi** nomi bilan ham tanilgan, Tunis madinasidagi madrasalardan biridir.

## Joylashuvi
Al-Muntasiriya madrasasi Souk En Nhas shahridagi Les Negres koʻchasida joylashgan.

## Etimologiyasi
Madrasa nomi uning asoschisi Hafsid Sulton Abu Abdulloh Muhammad al-Mutansir ismidan olingan.

## Tarixi
Qurilish ishlari 1434-yilda Abu Abdulloh Muhammad al-Mutansir davrida boshlanib, 1437-yilda Abu Amr Usmon davrida nihoyasiga yetkazilgan. Qurilish al-Mutansir davrida sodir boʻlgan urushlar tufayli sekinlashgan.

## Arxitekturasi

Madrasa Andalusiya madrasasi kabi juda yoqimli arxitektura tuzilishiga ega. Ikkalasi ham bir qavatli va tosh bilan qoplangan juda katta zalga ega. Zalning uchta tomonini talabalar yashash xonalari egallagan boʻlsa, toʻrtinchi tomonida notiqlik xonalari joylashgan. Al-Muntasiriya madrasasida boshqa madrasalardagi kabi galereyalar oʻrniga Suriya yoki Misrdagi singari sharqona meʼmorchilikdan ilhomlangan ayvonlar mavjud.

Madrasada uchta ustunli masjid ham bor.

Ushbu bino yillar davomida koʻplab oʻzgarishlarga guvoh boʻlgan. Misol uchun, Abu Gʻayt al-Qachach namozxonaga gumbaz qoʻshgan. Sauvegarde de la Médina uyushmasi 1995-yilda binoni qayta tiklagan. Hozirgi kunda bu turislar uchun sayr manzilgohi hisoblanadi.
## Manbalar
Al- Mutayshiya madrasasi

**Al- Mutayshiya madrasasi** () Tunis madrasalaridan biridir.

## Joylashuvi

Madrasa Bab Souika chekkasining janubi-gʻarbiy qismida, Ben Metticha va Bou Sandel koʻchalari orasida joylashgan.

## Tarixi
Al- Mutayshiya madrasasi 1705-yilda Ahmad Lagʻa tomonidan Hafsidlar sulolasiga xos meʼmorchilik uslubida qurilgan.

## Tavsifi
Bino odatiy arxitektura tuzilishiga ega: xona va namozxonaga kirish imkonini beruvchi ikkita portikli hovli mavjud. Hojatxonalar asosiy hovlidan kichik hovli bilan ajratilgan.

Hozir madrasaning ahvoli qoniqarli emas.
Fayl:La_médersa_El_Mettichia_photo_1_المدرسة_المتيشية.jpg|alt=View of the madrasa with its northern sabat (covered pathway)|Madrasaning shimoliy *sabat* (yon koʻcha) tomondan koʻrinishi
Fayl:Sabat_au_voisinage_de_la_médersa_El_Mettichia_photo_2_المدرسة_المتيشية.jpg|alt=View of the southern sabat|Janubiy *sabat* (yon koʻcha) tomondan koʻrinishi

## Manbalar
Al-Tavfiqiya madrasasi

**Al-Tavfiqiya madrasasi** (), al-Hava masjidining madrasasi sifatida ham tanilgan, Tunis madinasidagi madrasalardan biridir.

## Joylashuvi

Al-Tavfiqiya madrasasi Maâkal az-Zayimda (), Al Hava masjidi yaqinidagi hududda joylashgan.

## Tarix
Masjid Hafsidlar davrida 1253-yilda Hafsidlar sultoni Abu Zakariyo Yahyoning ikkinchi xotini va sulton Muhammad al-Mustansirning onasi malika Atf tomonidan qurilgan. Unda avvaliga Almohad, keyinchalik esa Molikiy taʼlimoti oʻrgatilgan. U asrlar davomida Al-Zaytuna universiteti talabalarini qabul qilgan. Al-Tavfiqiya madrasasi muhim siyosiy rolga ega boʻlgan.

1995-yilda madrasa Tunis islom sivilizatsiyasining oliy institutiga aylantirilgan.

## Oʻqituvchilari
Bu madrasada Ibn Xaldunning professori Muhammad ibn Abdussalim ibn Yusuf al-Havoriy dars bergan.
## Manbalar
Al-Unqiya madrasasi

**Al-Unqiya madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri.

## Joylashuvi
Tunisning Madina shahridagi Onk al-Jamol koʻchasida joylashgan.

## Tarixi
Al-Unqiya madrasasi 1333-yilda Hafsid sultoni Abu Yahyo Abu Bakr al-Mutavakkilning singlisi buyrugʻi bilan qurilgan. Ibn Xaldunning ustozi Muhammad Ibn Abdul-Salom al-Havoriy 1341-yilda ushbu madrasaning birinchi mudiri boʻlgan. XVI asrda va Usmonlilar davrida Ahmad Xoʻja Dey madrasani tiklab, unda hanafiylik taʼlimotini oʻrgatishni buyurgan. 1992-yil 19-oktyabrda u tarixiy yodgorliklar qatoriga qoʻshilgan.

## Holati

Hozirgi kunda madrasa faoliyat yuritmaydi va bino holati yomon ahvolda.

## Arxitekturasi
U 14-asrning hafsid uslubiga va madrasaga xos meʼmorchilikka ega. Jumladan, toʻrt zal va 14 xona bilan oʻralgan markaziy zaldan iborat. Unda bir vaqtning oʻzida taʼlimot va namozxona sifatida ishlatilgan notiqlik xonalari bor. Madrasaning fasadi oddiy bezaklangan.
## Manbalar
Al-Anuar masjidi

**Al-Anuar masjidi** (), ilgari **Shayxlar masjidi** deb ham atalgan () — Marokashning Fos shahridagi eng qadimgi masjid edi. Idris I tomonidan shaharga asos solgan paytda, 9-asr boshlarida qurilgan. Hozirgi Andalusiya masjididan biroz shimoli-sharqda joylashgandi. Hozirgi kunda faqat masjid qoldiqlari saqlanib qolgan.

## Tarixi
Masjid Idris I tomonidan milodiy 808-yilda asos solingan. Masjid Idrisga ittifoqdosh berber qabilalarining shayxlari yigʻinlarini oʻtkazadigan quduq yonida qurilgan (shuning uchun „Shayxlar masjidi“ deb nomlangan). Uning minorasi boʻlmagan va monumental koʻrinishga ega emas edi. „Al-Anuar“ nomi Idris Iga berilgan epitet edi, shuning uchun masjid ham bu nomni oldi.

933-yilda Fotimiylar nomidan Fos gubernatori Hamid ibn Hamdan al-Hamdaniyning buyrugʻi bilan xutba Shayxlar masjididan Andalusiya masjidiga koʻchirildi va shu bilan keyingi masjid asosiy masjid sifatida belgilandi.

Oʻshandan beri oʻtgan asrlar davomida Shayxlar masjidi keyingi taʼmirlar natijasida sezilarli darajada oʻzgargan kichik ibodatxona sifatida saqlanib qolgan. Kichik inshoot bugungi kunda ham shu joyda turibdi, lekin faqat asl masjidning qoldiqlari va arxeologik qoldiqlari saqlanib qolgan

## Eslatmalar

## Manbalar
Hamziya madrasasi

**Hamziya madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri. U 20-asrda Tunisning Mahdiya shahridan kelgan Az-Zaytuna universiteti talabalarini qabul qilish uchun burjua vakillari tomonidan qurilgan.

## Joylashuvi

Madrasa Souk al-Attarin shahrida, Xalduniya va Asfuriya madrasasi yaqinida qurilgan. Al-Zaytuna masjidiga juda yaqin joylashgan.

## Tarixi
Hamziya madrasasi 1929-yilda Tunisning Mahdiya shahridan kelgan badavlat burjua vakili Hasan Ben al-Haj Hamza tomonidan qurilgan.

U oʻz davrida Tunis madinasidagi yagona madrasa boʻlib, u nafaqat talabalar, balki muallimlarni ham qabul qilgan.

## Holati
Hozirgi kunda madrasa Tunis Madaniyat vazirligi tomonidan boshqariladi.
## Manbalar
Al-Yusufiya madrasasi

**Al-Yusufiya madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri.

## Joylashuvi

Madrasa dastlab Kasba yaqinida qurilgan. Ammo keyin u Es Sabbagʻin madrasasining birinchi qavatidagi Es Sabbagʻin koʻchasi 29-uydagi boshqa binoga koʻchirilgan. Yigirmanchi yillarda Az-Zaytuna talabalarining turar joyga ehtiyoji tufayli bu madrasadagi talabalar soni 21 nafardan (madrasaning oddiy sigʻimi edi) 1930-yilda 39 nafarga yetgan.

## Tarixi
XVI asr oxirida Usmoniylar hanafiylik taʼlimotini yoyish maqsadida Olmohad taʼlimotini oʻrgatuvchi va ularni oʻzgartiruvchi hafsid madrasalaridan foydalana boshlaganlar. Shunday madrasalardan biri Yusuf Dey madrasasi yoki Al-Yusufiya madrasasi hisoblanadi.

## Talabalari
Shoir Abulqosim Echebbiy Al-Yusufiya madrasasi talabalaridan biri boʻlgan. 1954-yil 15-martda oʻldirilgan va jabrlangan talabalar ham ushbu madrasaga olib ketilgan.
## Manbalar
En-naxla madrasasi

**En-naxla madrasasi** yoki Palma Madrasasi () sobiq madrasa va Tunis madinasida Usmonlilar davri yodgorliklaridan biri. U oʻz hovlisi markazida oʻsuvchi palma daraxti sharafiga Palma madrasasi sifatida ham tanilgan va bugungi kunda ham mazkur palma madrasa hovlisida saqlanib qolgan.

## Joylashuvi

Madrasa Al-Zaytuna masjidi yaqinida, Souk al-Kutbiyada joylashgan boʻlib, vino sotiladigan karvonsaroy oʻrnida qurilgan. Madrasa, shuningdek, Suleymoniya madrasasi va al-Bashiya madrasasi yaqinida joylashgan. Al-Zaytuna masjidiga yaqin joylashgan oʻsha uchta madrasa Al-Zaytuna universiteti talabalari uchun maktab va uy-joy vazifasini bajargan.

## Tarixi
En-naxla madrasasi Al-Husayn ibn Ali tomonidan asos solingan ikkinchi madrasa boʻlib, 1714-yilda qurilgan. Bu muassasa tarixchilar orasida katta arxeologik va tarixiy qiziqish uygʻotgan, chunki uning oddiy arxitekturasi talabalar turar joyi uchun ishlatiladigan anʼanaviy binolarni ifodalaydi. U Az-Zaytuna masjidiga yaqin joyda qurilgan uchta madrasa ichida birinchilarda boʻlib va masjidga eng yaqin qilibbunyod etilgan. 1979-yilda Milliy sanʼat va arxitektura instituti tomonidan restavratsiya qilingan.

## Tavsifi

Madrasa asosiy kirish eshigi, hovli, oʻn ikkita xona va namozxona (*masjid*) dan iborat.

Kirish qismiga yogʻochdan yasalgan qoʻsh qanotli eshik oʻrnatilgan. Ichki ramka ohaktoshdan (**'), ikkinchi ramka esa hirshdan qilingan. Kirishda ikkita **' ham mavjud; birinchisi toʻrtburchak shaklida boʻlib, tekis yogʻoch shiftli tirgaklarga ega, ikkinchi *skifaga* kirish birinchi *skifaning* chap devoridagi eshik orqali amalga oshiriladi. Ikkinchi *skifaning* hajmi kichikroq boʻlib, qubba bilan qoplangan.

Deyarli kvadrat shakldagi hovlining peshayvoni toʻrt tomonida turkcha bosh harflar bilan yozilgan tosh ustunlar ustidagi baland ravoqlarga ega. Portiklar al-Havariya toshlari bilan qoplangan. Har bir ayvonda bitta toshdan oʻyilgan uchta ark bor. Yaltiroq plitkali karnizlar hovlining yuqori devorlarini oʻrab turadi.

Har xil oʻlchamdagi oʻn ikkita xona ayvonni uch tomondan oʻrab olgan. Ularning eshiklari ** bilan oʻralgan. Eshiklar ustidagi kichik derazalardan xonani shamollatish va yoritish uchun foydalaniladi.

En-naxla madrasasi asoschisi Al-Husayn ibn Ali namozxonaning devorlarini oʻyib oʻyilgan qismni mehrob sifatida bezatgan. Uning markazida toʻrtburchak shakldagi va ravoqlar bilan qoplangan namozxonaning asosiy kirish eshigi joylashgan. Devorlarning yuqori qismi gips oʻymakorligi bilan bezatilgan, qaragʻayning ikki tomonida sakkiz qirrali yulduz tasvirlangan. Xonaning orqa devorining oʻrtasida ichi boʻsh mehrob boʻlib, yarim gumbazli oʻymakorlik bilan bezaklangan.
## Manbalar
Ayn al-Xoyl masjidi

**Ayn al-Xoyl masjidi**, **al-Azhar masjidi** sifatida ham tanilgan (Qohiradagi al-Azhar masjidi yoki Fos al-Jadiddagi Lalla az-Zahar masjidi bilan adashtirmaslik kerak) – Marokashning Fos shahri eski madinasidagi tarixiy masjid.

## Tarixi
Masjid birinchi marta 12-asr oxirida Almohodlar sulolasi davrida qurilgan va Ayn al-Xoyl („Ot bulogʻi“) mahallasida joylashgan.

Masjidda 2006-yilda rekonstruksiya ishlari olib borilgan. Qayta tiklash ishlari Marokash Vaqflar va Islom ishlari vazirligi tomonidan Jahon yodgorliklari jamgʻarmasi bilan hamkorlikda Ibn Arabiyning Fos bilan aloqasini targʻib qilish niyatida amalga oshirilgan.

## Arxitekturasi
Masjid ikki jihatdan noodatiy. Ulardan biri uning sakkiz burchakli minorasi boʻlib, u Fosda va Marokashn kam uchraydi, chunki bu yerda kvadrat asosli minoralar standart hisoblanadi. Namoz zallari odatiy gipostil formatida. Masjidning boshqa Marokash masjidlari kabi favvorali hovlisi ham bor.

## Manbalar
Murodiya madrasasi

**Murodiya madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri.

## Joylashuvi
Murodiya madrasasi Souk al-Kmachda joylashgan.

## Tarixi
Murodiya madrasasi 1666—1675-yillarda Murodiylar sulolasidan boʻlgan Murod II bek davrida molikiylar taʼlimotini oʻrgatish maqsadida qurilgan. Bu madrasani qurishdan koʻzlangan asosiy maqsad muradidlar oilasini molikiylar elitasiga yaqinlashtirib, ularning qoʻllab-quvvatlashiga erishish boʻlgan. Hozirgi kunda mazkur muassasa hunarmandlarni tayyorlash markazi sifatida faoliyat yuritmoqda.

## Tavsifi
Murodiya madrasasi Tunis madrasalariga xos meʼmoriy tuzilishga ega: uning toʻrtburchaklar shaklidagi zali atrofi Hafsid bezakli ustunlariga ega 4 ta portik bilan oʻralgan.

Madrasada talabalar xonalari, toʻrtburchak shakldagi namozxona va tahorat xonasi mavjud.

## Galereya

Fayl:Medersa_Mouradia.JPG|alt=Entrance of the madrasa|Madrasaga kirish
Fayl:Colonnes_cour_médersa_Mouradia.jpg|alt=Arches and columns of the hall|Zalning arklari va ustunlari
Fayl:Toiture_médersa_Mouradia.jpg|alt=A gallery of the first floor|Birinchi qavatning galereyasi
Fayl:Madressa_el_mouradia_07.jpg|alt=Arche with inscription|Yozuv bilan bezatilgan arka
Fayl:Plaque_en_marbre_indiquant_la_Madrasa_El_Mouradia.jpg|alt=Commemorative plaque at the entrance of the madrasa|Madrasaga kiraverishdagi esdalik lavhasi

## Manbalar
Salihiya madrasasi

**Salihiya madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri.

## Joylashuvi
Salihiya madrasasi Sidi Ben Arus koʻchasi, 31-uyda al-Zaytuna masjidi va Kasbah oʻrtasida joylashgan.

## Tarixi
1928 va 1938-yillar orasida Tunisning Madina shahrida az-Zaytuna universiteti talabalarining turar joy muammosini hal qilish uchun koʻplab madrasalar qurilgan. Ushbu madrasalardan biri 1929-yilda qurilgan Hamziya madrasasi boʻlsa, Salihiya madrasasi 1937-yilda al-Vakil Muhammad Salhi tomonidan bunyod etilgan.

## Arxitekturasi
Madrasaning katta zali ikki qavatga boʻlingan xonalar bilan oʻralgan.
## Galereya

Fayl:Médersa_Salhia_photo_4_المدرسة_الصالحية.jpg|alt=Marble epigraphy at the entrance of the madrasa|Madrasaga kiraverishdagi marmar lavha
Fayl:Medersa_Salhia_Intérieur.JPG|alt=Hall of the madrasa|Madrasa zali

## Manbalar
Emin Mahmudov

**Emin Mahmudov** (27-aprel 1992-yilda tugʻilgan) — ozarbayjonlik professional futbolchi. Yarim himoyachi pozitsiyasida harakat qiladi. „Neftçi Boku“ klubi va Ozarbayjon milliy terma jamoasi aʼzosi. Terma jamoa sardori. 2021 va 2022-yillarda Ozarbayjonda yil oʻyinchisi deb topilgan.

## Klublardagi faoliyati

### Saturn Ramenskoye
Mahmudov 1992-yilda Ozarbayjonning Saatli shahrida tugʻilgan. Bolaligida oilasi bilan Rossiyaga koʻchib oʻtgan va „Saturn Ramenskoye“ akademiyasida futbol bilan shugʻullanishni boshlagan. 2010-yilgi mavsum davomida kattalar jamoasida harakat qilgan. Mahmudov Rossiya Premyer Ligasida 2010-yil 24-aprel kuni 17 yoshida debyut qilgan. Debyut uchrashuvida Moskvaning Dinamo klubiga qarshi bahs olib borgan. Ilk golini 20-noyabr kuni „Anzhi“ darvozasiga kiritgan. Mahmudov Premer-ligadagi birinchi mavsumida jami 22 ta oʻyin oʻtkazgan.

### Spartak Moskva
„Saturn“ klubi tarqatib yuborilgandan soʻng, Mahmudov 2011-yil 15 yanvarda Spartak Moskva bilan erkin agent sifatida uzoq muddatli shartnomaga imzo chekdi. 2011—12-yilgi mavsumidagi birinchi oʻyinida Rostovga qarshi bahsda 90 daqiqa harakat qilgan. Mahmudov Spartak safida mavsum davomida jami 12 oʻyinda ishtirok etgan. Muvaffaqiyatli startga qaramay, asosiy tarkib futbolchisiga aylana olmagan. 2012 va 2014-yillar oraligʻida Mahmudov Premyer Liga jamoalari — Tomsk va Kryliya Sovetov safida ijara asosida harakat qilgan.

## Terma jamoadagi faoliyati
2021-yilgacha terma jamoa safida atigi bitta gol urgan. 2021-yilda milliy terma jamoa safida 12 ta oʻyin oʻtkazib, raqiblar darvozasiga 7 ta toʻp kiritishga muvaffaq boʻlgan va terma jamoa tarixidagi eng yaxshi toʻpurarlar 5 taligiga kirgan. 2023-yilning 16-noyabr kuni Yevro-2024 saralashi doirasidagi Shvetsiyaga qarshi bahsda (3:0) dubl qayd etgan.

## Sovrinlari

**[[Neftçi Boku PFK]]**
* Ozarbayjon premyer-ligasi gʻolibi: 2020-21

**Krilya Sovetov**
* Futbol boʻyicha Rossiya birinchi ligasi: 2014-15

**Rossiya-U21**
* Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstlik kubogi: 2012, 2013

**Shaxsiy**
* Ozarbayjonda yilning eng yaxshi futbolchisi: 2021, 2022

## Manbalar
Sohib al-Tabah madrasasi

**Sohib al-Tabah madrasasi** () Tunis madinasidagi madrasalardan biri.

## Joylashuvi
Sohib al-Tabah madrasasi Sidi al Aluvi koʻchasida, al-Halfavuniy maydonidagi Sohib al-tabah masjidi yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Madrasa Husayniylar davrida Yusuf Sohib al-Tabah amriga binoan Sohib al-Tabah masjidi bilan birgalikda qurilgan.

1930-yilda madrasa 71 talabani qabul qilgan.

Tunis mustaqillikka erishgach, madrasaning bir qismi Neo Destur klubining idorasiga aylantirilgan.

## Tavsifi
Sohib al-Tabah madrasasi ikki qismga boʻlingan: asosiy qismi „*Sohib al-Tabah al-Kubro madrasasi*“ (katta madrasa), ikkinchisi „*Sohib al-Tabah al-Sugʻra madrasasi*“(kichik madrasa) deb ataladi.

## Oʻqituvchilar
Sidi Brahim Riyahi Muhammad Larussi Metuyi ushbu madrasada dars bergan eng mashhur professorlardan biri hisoblanadi.

Madrasaning oxirgi mudiri Umar Chachiya edi.
## Manbalar
Zell koʻli

**Zell koʻli** (; ) — Avstriya Alp togʻlari oraligʻida joylashgan kichik, chuchuk suvli koʻl. U oʻz nomini koʻlga yaqin hududdagi kichik deltada joylashgan Zell am See shahri nomidan olgan. Koʻlning uzunligi  ni, kengligi esa  ni tashkil etadi. Uning chuqurligi 73 m gacha boʻlib, dengiz sathidan 750 m balandlikda joylashgan.

## Geografiyasi
Koʻlga yozda koʻplab kichik togʻdagi muzlar erishidan hosil boʻlgan irmoq suvlari kelib quyiladi, ammo undan faqat bitta suv oqim Salzax daryosi oqib chiqadi. Qishda koʻl butunlay muzlaydi va qishki sport turlari uchun ham qulay boʻlib qoladi. Yozda koʻldan qayiqda sayr qilish uchun foydalaniladi (yonish dvigatellari bilan jihozlangan qayiqlardan foydalanishga ruxsat berilmaydi, shuning uchun uning oʻrniga elektr quvvati bilan ishlaydigan qayiqlarni ijaraga olish mumkin; koʻl kengligini Zelldan Thumersbaxgacha kesib oʻtuvchi paromlargina bundan mustasno). Suv juda shaffof va suzish yoki shoʻngʻish uchun mos keladi, lekin uning suvi odatda juda sovuq boʻlib, yozda suvning oʻrtacha harorati 18 dan 24 darajagacha boʻladi. Koʻl suvi ichishga yaroqli.

Koʻlning janubiy Schüttdorf yaqinidagi qismi sayozroq boʻlib, asosan suv oʻtlari bilan toʻlgan. Shu sababli, bu yerda suzish yoki qayiqda sayr qilish imkoniyati mavjud emas.

„Alp koʻli“ ni yaqin atrofdagi changʻi yoʻllaridan turib ham koʻrish mumkin. 

## Hayvonot dunyosi
Zell koʻlida turli xil baliq turlari mavjud. Koʻlda gulmoyi, oltinrang spar, qizilkoʻz baliq *(Rutilus rutilus)*, sudak va lavrak baligʻi singari noyob turlar uchraydi. Zell koʻlida Salzburg baliq ovlash uyushmasining qoidalari qoʻllanadi.

## Galereya

## Manbalar
Turklarning Islom dinini qabul qilishi

**Turklarning Islomni qabul qilishlari,** turklarning Islom dinidan avval oʻzlari mansub boʻlgan Tangrichilik eʼtiqodidan voz kechib, dinlarini oʻzgartirganliklari bilan bogʻliqdir. Taxminan X asrga qadar Tangrichilik dini turklar orasida eng keng tarqalgan din edi. Turklarning Islom dini bilan birinchi aloqasi, Shialar va Alaviylarning toʻrtinchi imom sifatida qabul qilgan Imom Zayn al-Obiddinning turklar tomonidan Karbaloda himoya qilish maqsadida Xurosonga olib ketilishi edi. Islomgacha boʻlgan turklar va musulmon arablar oʻrtasidagi ilk toʻqnashuv VII asrda boʻlgan va bu xalifalik va imomlik oʻrtasidagi toʻqnashuvlar bilan yuzaga kelgan .

Paygʻambarimizdan keyin yuzaga kelgan Siffin jangidan soʻng boshlangan Ummaviylar davrida, Islom asosan Arab millatchiligi asosida rivojlangan din edi. Islom davlati yangi zabt etishlar bilan ancha kengayib, Turklar koʻmagida Alaviylar va Shialar oʻrnashib qolgan Movarounnahrgacha yetib bordi .

## VIII asr
700-yillar boshida jihod eʼlon qilib  turklar yashagan shaharlarga kirgan Arab-Islom davlati Ummaviylarining qoʻmondonlaridan biri boʻlgan Qutayba ibn Muslim, oʻzi hujum qilgan yerlaridagi gʻayrimusulmon turklarga qarshi juda qattiq kurash olib bordi. Koʻp sonli insonlarni oʻldirib, shaharlarni talon-taroj qilib,  qoʻlga kiritgan oʻljalari bilan oldinga siljigan Qutayba ibn Muslim oʻlimigacha oʻz faoliyatini davom ettirib, Islom dinini tanitgan boʻlsa-da, uning harakatlari turklarning ommaviy ravishda Islomni qabul qilishiga olib kelmadi .

Umar ibn Abdulazizning hamma joyda karvonsaroylar, kasalxonalar qurish va adolatli boshqaruv oʻrnatish haqidagi gʻoyasi amalga oshirilganda, turklar juda tez vaqt ichida Isom dinini qabul qilgan boʻlar edi. Talonchilik tufayli jihod tushunchasining ikkinchi oʻringa qoʻyilishi va birinchi navbatda zulmning ustunlik qilishi, arab zulmining Ummaviylar orqali davom etganiga dalil boʻldi. Biroq bunday voqealarga qaramay, turklar bilvosita Islomni qabul qila boshladilar .

## Xazar turklari
Islom dinini qabul qilgan birinchi turk davlati sifatida Xazarlar ham koʻrsatiladi. 723-yilda Xazar turklari Musulmon Arablarni magʻlubiyatga uchratgandan soʻng, Ummaviylar katta qoʻshin bilan Xazarlarga qarshi yurish qilib, xalifa Hishom ibn Abdulmalik (724-743) davrida xazarlarning Kavkazdan tashqarigachaha chekinishiga sabab boʻladilar.
## Manbalar
Publitsistik uslub

**Publitsistik uslub** – ommaviy axborot vositalari uslubi, yaʼni gazeta-jurnal, radio, televideniya uslubi. Bundan tashqari Oliy Majlis yigʻilishlarida, turli xil anjuman, forumlarda qóllaniladigan nutq uslubi hamdir. Ushbu uslub muhim va dolzarb masalalari tomoshabinga, óquvchiga ommaviy axborot vositalari orqali yetkazib, insonlarning ongiga atrofda sodir bólayotgan voqealarga nisbatan ularning ijtimoiy qarashlarini shakllantiradi. Shuningdek, gazetalar, radioni va televideniyada yangiliklar haqida xabar berish uchun ishlatiladigan proza uslubi hisoblanadi.

## Xususiyati
Bu uslubning asosiy xususiyati axborot berish va taʼsir kórsatish hisoblanadi. Publitsistik uslubda inversiya holati uchramaydi. Gap bólaklari odatdagidek tartibda joylashadi. Asosan gapning markazi hisoblangan kesimlar buyruq va xabar maylidagi feʼllar bilan ifodalanadi. Publitsistik uslubning ogʻzaki va yozma shakllari mavjud. Ogʻzaki shakliga radio, televideniya, notiqlarning nutqlari kirsa, yozma shakliga esa maqolalar, felyeton, pamflet, deklaratsiyalar, murojaatnomalar kiradi. Publitsistik uslubda asosiy nutq jamiyatga qaratilgan bóladi. Shuning uchun ham u óquvchiga murojaat, undash, qiziqtirish orqali taʼsir kórsatadi. Publitsistik uslubning yana bir xususiyati shundaki, unda qisqalik asosiy oʻrinni egallaydi, yaʼni qisqa, loʻnda, tushunarli, yorqin, ixcham tilda yozish asosiy talablardan hisoblanadi. Gazetalar odatda maʼlumotni yozish uslubini qoʻllab-quvvatlaydi. Vaqt va joy davomida Jurnalistika axloqiy meʼyorlari va standartlari ular oʻz ichiga olgan xolislik yoki sensatsionalizm darajasida farq qiladi. Xatlarni tarqatib bergan jurnalist (lar) ga, hatto ular raqobatbardosh tashkilot tomonidan ishlashi mumkin boʻlsa ham, bu axloqsiz deb hisoblanadi. Yangiliklar yozuvi eng yaxshi shaklda koʻpchilik oʻquvchilarga tushunarli, qiziqarli va qisqacha boʻlishiga harakat qiladi. Ushbu chegaralar doirasida yangiliklar ham keng qamrovli boʻlishni maqsad qiladi. Biroq, boshqa omillar ham bor, baʼzilari stilistik va baʼzilar ommaviy axborot vositalaridan kelib chiqadi.

## Misollar
Jurnalist prozasini aniq va aniq qilib, jargonga tayanish kerak emas. Odatda jurnalistlar qisqa soʻz bilan gapirganda, uzoq soʻzlardan foydalanmaydilar. Ular mavzu-sharbiy-obyekt qurilishi va jonli, faol proza (qarang Grammatika) dan foydalanadilar. Ular anekdotlar, misollar va metaforalari bilan taʼminlanadi va ular kamdan-kam umumiylashtirish yoki abstrakt gʻoyalarga bogʻliq. Yangiliklar yozuvchilar bir xatboshiga bir xil soʻzni bir necha marta ishlatishdan qochishga harakat qilishadi (baʼzan „echo“ yoki „soʻz aynasi“ deb ataladi).Ilk bor Oʻzbekistonda publitsistik maqolalar „Turkiston viloyatining gazeti“ sahifalarida nashr etilgan. Undagi maqolalar ósha davr jamoatchiligi tomonidan katta qiziqish bilan kutib olingan. Keyingi davrlarda esa Ozod Sharofiddinov, Oʻtkir Hoshimov, Ibrohim Gʻafurov, Naim Karimov, Xurshid Doʻstmuhammad, Erkin Aʼzam, Sultonmurod Olimlar ózlarining publitsistik asarlarini yaratganlar.
Ako (boshliq)

**Ako** — Liv boshqarmasining yetakchisi ().
Ularning oʻrtasida Ako, ularning rahbari va oqsoqoli, barcha xiyonat va barcha yovuzlikning qoʻzgʻatuvchisi, Polotsk knyazini Riga xalqi bilan urushga undagan, litviyaliklarni toʻplagan, Turaidalarni va butun Liv yerlarini jangga chaqirgan. xristianlarga qarshi.
## Manbalar

## Havolalar
* Latviya Genrix yilnomasi
Ilonostsi

**Siltbearers** - Coleoptera *hashoratlar turkumiga* mansub, ular nam tuproqda, koʻpincha suv yaqinida yashaydigan mayda hasharotlardir.
## Tavsiflar
Ular toza suv havzalarining qirgʻoq zonasida loy bilan bogʻliq joylarda yashashadi. Ular xuddi shunday turmush tarzi bilan ajralib turgan. Ular hamma joyda, shu jumladan, Rossiyada ham mavjud.
## Turlari
"Georissus" jinsiga mansub boʻlib 80 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi.
## Manbalar

## Havolalar
* Rossiyaning loy tashuvchilar atlasi (Georissidae) – A. G. Kireychuk va A. Herrmann loyihasi
Shirince

**$irince** (  [ʃiˈɾindʒe], shuningdek **Kirkintzes** (yunoncha Κιρκιντζές) deb ham tanilgan, Turkiyaning Izmir viloyati Selçuk shaharchasi va tumanida joylashgan qishloq.  Uning aholisi 2022 yil holatiga koʻra 456 kishini tashkil qiladi. Bu Selçuk shahridan 8 kilometr sharqda va Ephesusdan 8 kilometr uzoqlikda joylashgan. 2001-2002 yillar oʻrtasida Ersoy va Gurler tomonidan qishloq atrofiga qoʻyilgan kulollar topilmalari qadimgi va oʻrta asrlarga kelib chiqqan yetti qishloq va toʻqqizta ferma hududining mavjudligini koʻrsatmoqda. Yoʻlda siz bir nechta Rim suv quvurlarining qoldiqlarini koʻrasiz, chunki qishloq qadimgi Efes uchun muhim suv manbai edi.

Bugungi kunda qishloq xoʻjaligi (zaytun yogʻi, shaftoli va sharob) va turizm orqali rivojlanadi va oʻzini oʻzi taminlaydi. Bu yaxshi himoyalangan va Osmanli xristian meʼmorligining kamyob va jozibali namunasi hisoblanadi.

## Tarix
Şirince15-asrda Efes tashlab ketilganidan keyin rivojlangan, ammo bugungi kunda koʻrib turganimizdek aksariyati 19-asrga tegishli. Qishloqqa ozod qilingan yunon qullari oʻrnashib qolishadi, ular qishloqni Çirkince (Turkiya „Xunuk“ maʼnosini beradi) deb atagan. Cahit Tecli tomonidan qishloq oʻz nomini Usmonli roʻznomalarida Cirkin, Cirkinlu, Cirkinoglu, Cirkitali va Cirkitulu sifatida paydo boʻlgan koʻchmanchi Turcoman qabilasidan olgani haqida alternativ taklif mavjud. (Qishloqning nomi 1926 yilda Izmir viloyatining gubernatori tomonidan  (yaʼni „Yaxshi“) deb oʻzgartirilgan.
## Manbalar
Mir Mohsun Navvob

**Mir Mohsun Navvob** ((), 1833–1918 Shusha, hozirgi Ozarbayjon) eski anʼanaviy fan, sanʼat va adabiyot maktabining soʻnggi vakili sifatida Ozarbayjon madaniyati tarixida muhim oʻrin tutadi. Navvob o‘z davrining serqirra insoni hisoblanadi. U shoir, rassom, musiqa tarixchisi, astronom, duradgor, kimyogar va matematik sifatida tanilgan.

Navvob 1833-yilda Shushada tug‘ilib, umrini shu shaharda o‘tkazgan. Uning hayoti va ijodi Ozarbayjon madaniyati va umumiy turmush tarzidagi eski va yangi, anʼanaviy va zamonaviy tendensiyalarning burilish nuqtasida boʻlgan tarixiy davrni aks ettiradi. Navvob sanʼatda anʼanaparvar boʻlib qolgan boʻlsa-da, u Qorabogʻning ijtimoiy hayotidagi ilgʻor shaxslardan biri hisoblanib, Qorabogʻda savodxonlik, madaniyat va sanʼatning yuksalishi uchun mehnat qilgan.

Navvob Shushada mashhur xattot boʻlgan. Qorabog‘ shoirlarining sheʼrlarini nashr ettirib, mahalliy aholi orasida tarqatgan. Navvob Ozarbayjonda *“Majolis-i Faramushon* ” (“Unutilganlar jamiyati”) nomli ikkinchi adabiy jamiyatni va birinchi musiqa jamiyati *“Majolis-i Xonande*” (“Qoʻshiqchilar jamiyati”)ni tuzgan.

Navvob fan va sanʼatning turli sohalariga bagʻishlangan 20 dan ortiq kitoblar yozgan. U 82 xil maqom (Ozarbayjonda mashhur boʻlgan asl improvizatsiya klassik xalq musiqasi) va oʻsha davrda Qorabogʻda ijro etilgan qoʻshiqlarni oʻzida jamlagan *“Vuzuh al-argam*” (“Raqamlar izohi”) nomli asar muallifi hamdir. Shuningdek, u bu maqom turlarining kelib chiqishi va ularni ijro etish qoidalari haqida ham ma’lumot bergan. Navvob *“Tezkirey-i-Navvob”* kitobining muallifi bo‘lib, mazkur kitobda o‘sha davrdagi yuzlab Qorabog‘ shoir va yozuvchilari haqida ma’lumot berilgan.

Shuningdek, Mir Mohsun Navvob 1905–1907-yillardagi arman-tatar qirgʻinlari haqidagi guvohlarning koʻrsatmalari asosida *“Tavarix-i razm u shurish-i taʼifa-yi aramana bā musalmānān-i Qafqaz* ” nomli (“Armaniston musulmonlariga qarshi janglar va gʻalayonlar xronikasi”) asarni yozgan. Bu kitob taxminan 1906-yilda yozib tugatilgan. U har ikki tomon uchun muammoning asosiy manbai arman millatchilari ekanini taʼkidlagan, shunga qaramay, asosan Sotsial-demokrat Hunchak partiyasini aydor deb hisoblagan.

Navvob isteʼdodli rassom ham edi. U oʻz qoʻlyozmalarini rang-barang suratlar va portretlar bilan bezagan. Shuningdek, binolarning ichki qismini turli bezaklar bilan ziynatlagan. 1992-yilgi Shusha jangi oldidan bu devor bezaklarining bir qismi, u yashagan uy, u dars bergan maktab va Shushadagi Yuxari Govhar ogʻa masjidining minoralari saqlanib qolingan. Navvob 1918-yilda Shusha qalʼasida vafot etgan.

## Yana qarang

* Mir Mohsun Navvob qabri
## Manbalar
Anja Nord

**Anja Nord** – Madagaskar shaharchasidagi kommuna. Androy viloyati Bekili tumani tarkibiga kiradi. 2001- yilgi roʻyhatga koʻra kommuna aholisi aholini roʻyxatga olish taxminan 1000 kishini tashkil qiladi.
Kommuna aholisining 80%i dehqonchilik bilan shugʻullanadi, qolgan 19,5% esa chorvachilik bilan tirikchilik qiladi va 0,5% esa xizmat koʻrsatish sohasida faoliyat olib boradi. Eng asosiy ekinlari manyok va yeryongʻoq ekin mahsuloti kiradi, boshqa muhim qishloq xoʻjaligi mahsulotlari esa guruch va gigir noʻxati hisoblanadi.
## Manbalar
Qalʼa (roman)

***Qoʻrgʻon*** () — yozuvchi Franz Kafkaning soʻnggi romani. Asarda „K“ nomi bilan tanilgan qahramon oʻz qishlogʻiga qaytib keladi va Graf Westwestga tegishli boʻlgan qoʻrgʻondan turib boshqariluvchi sirli hokimiyat tarkibiga qoʻshilish uchun kurash olib boradi.

Kafka asarni tugatolmay vafot etgan. Roman oʻlimidan keyin uning xohishiga qarshi nashr etilgan. Antiutopiya janrda yozilgan, shu bilan bir paytda esa surreal asar hisoblanmish *Qoʻrgʻon* odatda begonalashish, javob berishdan tonayotgan byurokratiya, shaffof boʻlmagan, oʻzboshimchalik bilan ish koʻruvchi boshqaruv tizimlariga qarshi kurashlardagi umidsizlik va erishib boʻlmaydigan maqsadga befoyda intilish haqida deya tushuniladi.

## Sarlavhasi
Sarlavha **' „qal’a“ yoki „qoʻrgʻon“ deb tarjima qilinishi mumkin, ammo nemischa boʻlgan ushbu soʻz omonimlik shakliga ega boʻlib, qulf maʼnosiga ham tegishli boʻlishi mumkin. Fonetik jihatdan ham **' („xulosa“ yoki „oxir“, „yakun“) soʻziga yaqin. Qalʼa qulflangan boʻlib, bosh qahramon „K“ va shahar aholisi uchun yopiq hisoblanadi hamda ularning hech biri kirish huquqiga ega boʻlmaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Kafkaga bagʻishlangan vebsayt 
* ''Das Schloss'', nemis tilidagi asl matn
* Amerika kafkachilar jamiyati sayti
Jamil Mufidzade

**Jamil Miryusif oʻgʻli Mufidzade** (, 1934-yil 24-fevral — 2019-yil 20-dekabr) — ozarbayjonlik rassom. U shuningdek, Ozarbayjon xalq artisti (2002) hamdir.

## Hayoti
Jamil Mufidzoda 1934-yil 24-fevralda Ordubad shahrida tugʻilgan. 1948-1955-yillarda Azim Azimzoda nomidagi Boku rassomlik bilim yurtida tahsil olgan. Keyinchalik rassom 1955-1956-yillarda Ukrainadagi Kiyev oʻrta rassomlik maktabini, 1959-1962-yillarda Xarkov davlat rassomlik institutining grafika fakultetini tamomlagan.

Ozarbayjon Davlat Tasviriy sanʼat Akademiyasining grafika boʻlimini boshqargan Jamil Mufidzoda „Etching“ darsligi muallifi hisoblanadi.

Xalq rassomining shaxsiy koʻrgazmalari Polsha (1972), Ozarbayjon (1977, 1985, 1986, 1994, 2006, 2009), Rossiya (1977), Eron (1992, 2003), Fransiya (1991) va Turkiyada (1998) tashkil etilgan. Jamil Mufidzoda asarlari Ozarbayjon Milliy sanʼat muzeyi, Ozarbayjon Davlat sanʼat galereyasi, Sharq xalqlari davlat muzeyi, Gorkiy muzeyi, Lyudvig muzeyi, Zanabazar tasviriy sanʼat muzeyi, Fransiya va boshqa mamlakatlarning shaxsiy kolleksiyalarida saqlanmoqda.

Rassom 2019-yil 20-dekabr kuni Bokuda vafot etgan.

## Faoliyati
Rassom tomonidan yaratilgan „Doğma düzənlər“ (Vatan manzaralari) turkum gʻoyalari 1959-yilda Ozarbayjon adabiyoti va sanʼati oʻn kunligi doirasida Moskvada oʻtkazilgan tasviriy sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan. 1961-yilda III Butunittifoq koʻrgazmasida (Moskva) „Qaldırıcı kranlar təmirdə“ (Taʼmirdagi yuk koʻtaruvchi kranlar) oʻymakorlik ishi bilan ishtirok etgan.

1967-yilda Bokuda tashkil etilgan milliy koʻrgazmada „Azərbaycanın qədim memarlıq abidələri“ (Ozarbayjonning qadimiy meʼmoriy yodgorliklari) nomi ostida uning dastlabki 4 ta aralash ishi namoyish etilgan. Jamil Mufidzodaning aralash suratlardan tarkib topgan „Abşeron nefti“ (Absheron nefti) turkumi 1967-1975-yillarda chizilgan suratlarni qamrab oladi. Bu turkumga misol tariqasida „Bakı-neft paytaxtıdır“ (Boku — neft poytaxti), „Abşeron nefti“ (Absheron nefti), „Çənlər parkı“ (Tank parki), aralash surat materiallariga esa „Neft ehramı“ (Neft piramidasi), „Neft saxlancı“ (Neft ombori), „Neft mədənlərində“ (Neft konlarida) kabilarni keltirish mumkin.

## Mukofotlari

* Ozarbayjon xalq artisti — 2002-yil 30-may
* Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan artist — 1982-yil 1-dekabr
## Manbalar
Palimpsest

**Palimpsest** (,  dan – „yana“ va  – „qirmoq, qirib tashlash“; ) – qadimgi davrlarda ishlatilgan pergamentga yozilgan qoʻlyozma. Keyinchalik, bu konsepsiya ibtidoiy sanʼatning qoyatosh rasmlariga taalluqli boʻlib, devorlarga vaqt oʻtishi bilan yarmi oʻchirilgan rasmlar bilan yangi tasvirlar chizilgan. Bu tamoyil oʻrta asr ustalari tomonidan cherkovlardagi eski rasmlar yoki ikona tasvirlari asosida yangilarini chizishda ham qoʻllangan.

## Umumiy maʼlumot
Palimpsestlar yozish uchun kerakli materialining qimmatligi tufayli yuzaga kelgan, bu esa uni qayta-qayta ishlatishga olib kelgan. Eng qadimgi palimpsestlardan biri 5-asrning Efremov kodeksidir.

Eng yangi texnik vositalar (ultrabinafsha fotosurat, tomografiya) yordamida oldingi yozuvlarni oʻqish mumkin. Shunday qilib, 1926-yilda Leyden palimpsesti mashhur boʻldi, yaʼni 10-asr oxirida Sofoklning matni kiritilgan pergament kitobi va toʻrt asrdan keyin diniy insholarni yozish uchun qirib tashlangan. Qayta tiklangan matni bilan Leyden Palimpsesti Sofoklning zamonaviy nashrlari uchun eng qadimgi manba hisoblanadi.

Palimpsestning alohida holati giperpalimpsestdir. Bu atama A. Zaliznyak tomonidan Novgorod kodeksi uchun kiritilgan boʻlib, unda oʻnlab yoki yuzlab matnlar bir-birining ustiga yozilgan va shuning uchun ularni qayta tiklash juda qiyin (bu ishni osonlashtirish uchun texnik vositalar hali mavjud emas).

Soʻzning metaforik yoki umumlashtirilgan maʼnosida tushunilgan postmodern davrda palimpsest asta-sekin madaniyat bilan sinonimga aylandi. Umumiy gʻoyaga koʻra, soʻnggi adabiyot, musiqa, rasm va hatto sivilizatsiya arxitekturasi asta-sekin bir-birining ustiga qurilgan vaqt qatlamlaridan iborat, eski asarlar oʻchirilmaydi, tom maʼnoda hamma narsani ishlatish mumkin, yangi yutuqlar tezda anʼanaga aylanadi va yaratish jarayoni vayronagarchilik jarayoni bilan parallel va bir vaqtda davom etadi. Goʻyo hozirgi davrning yigirma yillik madaniy taraqqiyotini sarhisob qilar ekanmiz, ularni yozuvchining soʻzlari bilan nihoyatda qisqacha ifodalashimiz mumkin: „Biz hammamiz birovning qoʻlyozmasidan yozamiz va biz chop etgan hamma narsa palimpsestdir“.

## Mashhur misollar

* Abydos ierogliflari
* Nitrian kodeksi
* Dublin kodeksi
* Zakintos kodeksi
* Arximed Palimpsesti
* Feodosiy kodeksi
## Adabiyotlar
* Ángel Escobar, ''El palimpsesto grecolatino como fenómeno librario y textual'' Arxivnaya kopiya ot 25 marta 2010 na Wayback Machine, Zaragoza 2006
## Manbalar
Look Away

***Look Away*** — 2018-yilda suratga olingan Kanada psixologik dahshatli drama filmi. Film oʻzining dahshatli koʻzgu tasviri bilan oʻrnini almashtirganda hayoti tubdan oʻzgarib ketgan oʻrta maktab oʻquvchisi Maria haqida hikoya qiladi. Filmning ssenariy muallifi va rejissyori Assaf Bernstaindir. Bosh rollarni India Eisley, Mira Sorvino va Jason Isaacs ijro etgan.

## Syujeti
17 yoshli Maria Brennan sodda va tortinchoq oʻrta maktab oʻquvchisi boʻlib, tengdoshlari uni masxara qilishar va sinfdoshi Mark tomonidan haqoratlanardi. Uning yagona doʻsti — Lily. Shuningdek, uni Lilyning sevgilisi Shonga nisbatan yashirincha tuygʻulari bor edi. Uning otasi Dan — filander plastik jarroh va obsesif perfektsionist, onasi Amy esa depressiya va dahshatli tushlardan aziyat chekardi.

Mariya tasodifan egizaklarning sonogrammasini topadi. Hammomda uning aksi oʻz-oʻzidan harakatlana boshlaydi, bu Mariani dahshatga soladi. Ertasi kuni ertalab u ota-onasi bilan buni muhokama qilishga harakat qiladi. Biroq, ular uni gapirishga qoʻyishmaydi.

Marianing aksi oʻzining hayotga qaytishini orzu qilib, u bilan gaplasha boshlaydi, oʻzini Airam deb tanishtiradi va Mariaga qaygʻusini baham koʻrishini va tushkunlikka tushmasligini aytadi. Airam xarizmatik, qatʼiyatli va ishonchli boʻladi. Maria uning kimligini soʻraydi va Airam shunchaki har doim shu yerda boʻlganligini aytadi.

Lily Mariani rejalashtirilayotgan muz ustidagi qishki bitiruv uchun konkida uchish darsiga olib boradi, lekin Maria sirgʻalib, oʻrnidan turolmaganidan soʻng, Lily uni mazax qilib, muz ustida tashlab ketadi. Nihoyat, bitiruv marosimi boshlanadi, Maria bitiruv kechasida Mark tomonidan kamsitiladi va jismoniy hujumga uchraydi. Bu voqealardan qattiq xafa boʻlgan Maria Airamni topish uchun hammomga kiradi. Ularning kaftlari va lablari bir-biriga tegib, joylarni almashtirishadi.

## Rollarda

## Yaratilishi
2016-yil avgust oyida, suratga olish boshlanishidan va film tugallanib, ekranga chiqarilishidan ikki yildan koʻproq vaqt oldin, *[[Variety]]* filmni *Behind the Glass* nomi ostida suratga olinishi haqida xabar bergan. Rejissor Assaf Bernsteinning Shimoliy Amerika birinchi filmi boʻlgan *Look Away* filmiga Bernstein, Giora „Gig“ Kaplan, Brad Kaplan va Dana Lustig prodyuserlik qilgan. Filmning suratga olish ishlari Manitoba shtatining winnipeg shahrida boʻlib oʻtgan.

## Namoyish etilishi
Film 2018-yil 12-oktyabrda ilk bor ommaga taqdim etilgan, ommaviy axborot videolari savdosidan 13 592 dollar daromad koʻrgan.

### Tanqidiy qabul
Film odatda salbiy tanqidlarni olgan. „Rotten Tomatoes“da film 17 foiz tanqidchilarning ijobiy baholariga ega boʻlib, oʻrtacha reyting 4,5/10 natijani koʻrsatgan. Los Angeles Times gazetasi muxbiri Noel Murray soʻzlariga koʻra, „surat juda sekin, kayfiyat esa juda xira boʻlgan“. Baʼzi ijobiy sharhlar ham mavjud boʻlib, Without Your Headning muxbiri Michael J. Epstein, bu film „syujet faqat oʻz asosining munosib kengaytmasi emas, balki mavzuga asoslangan quvonch, oʻsmirlarning jozibador koʻrinishidan ancha jiddiyroq va aqlliroq edi“ deb taʼrif bergan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Ophrys caucasica

***Ophrys caucasica*** janubi-sharqiy Yevropadan Kavkaz orqali Erongacha boʻlgan hududlarda tarqalgan orkide oʻsimliklarining ostki turi. *Ophrys caucasica* sifatida Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya va Rossiyaning koʻplab hududlarida qayd etilgan. Shuningdek bir qator ahalliy nomlarga ham ega, jumladan, ,  va .

IUCN Qizil kitob roʻyxatiga koʻra, turning toifasi va holati „Yoʻqolib ketish xavfi ostida“ — EN (endangered) B1ab(iii)+2ab(iii)&#x5B;**'&#x5D;</sup>.

== Tavsifi ==
Oʻsimlik hayotining turli bosqichlarida oq gulbarglari pushti rangga aylanadi, bu yerda turli xil ranglar (yashil, sariq, qizil va boshqalar) birlashadi. Bundan tashqari, gullarida turli naqshlar ham boʻladi

== Tarqarilish holati ==
***Ophrys caucasica*** butun dunyoda keng tarqalgan. Janubi-sharqiy Yevropaning [[Albaniya]], [[Bolgariya]], Sharqiy Frakiya, [[Gretsiya]], [[Qrim]], [[Ruminiya]] va sobiq [[Yugoslaviya]] hududlarida uchraydi. Gʻarbiy Osiyoda esa [[Krit]], [[Kipr Respublikasi|Kipr]], Sharqiy [[Arxipelag (orollar)|Egey orollari]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Livan]] — [[Suriya]], [[Falastin (mintaqa)|Falastin mintaqasi]] va [[Turkiya|Turkiyada]] keng tarqalgan. Bundan tashqari, [[Shimoliy Kavkaz]] va [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]] ''Ophrys caucasica'' oʻsimligining vatani hisoblanadi.

== Mahalliy etimologiyasi ==
Arman tilidagi oʻsimlikning asl nomi (''sardakir mexvakir'') uning asosiy changlatuvchilari, oʻrgimchaklar (''sard'') va asalarilar (''mexu'') hamda ularning oziq-ovqatlari (''kir'') soʻzlarining birlashmasidan hosil qilingan<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;.

*Xara* ozarbayjoncha qalin va yaltiroq matodir. Unda turli xil naqshlar mavjud boʻlib, turli burchaklardan qaralganda turfa xil rangda koʻrinadi. Ushbu xususiyati tufayli oʻsimlik oʻzining ozarbayjoncha nomini xameleon mato nomidan olgan. Ozarbayjoncha gulning nomi „*xara* *bulbuli*“ deb tarjima qilinadi. *Xara* soʻzining imlosi ozarbayjon tilidagi uygʻunlik qonuni talabi bilan *xari*ga oʻzgargan.

## Madaniy tadbirlardagi oʻrni

2014-yilda Rossiyadagi Ozarbayjonlar Federal Milliy Madaniy Avtonomiyasi tomonidan „Xari bulbul, tinchlik va muhabbat guli“ nomli koʻrgazma tashkil etilgan. 2014-yil mart oyida *Ophrys caucasica* taqdimot marosimi Amerika Qoʻshma Shtatlari Botanika bogʻi konservatoriyasida boʻlib oʻtgan.
## Manbalar

## Havolalar

* ''Hari bulbul'' — tinchlik va sevgi guli
* ''Xari bulbul'' soʻzining maʼnosi
Choʻntak soat

**Choʻntak soati** qoʻlga taqiladigan soatlardan farqli oʻlaroq, choʻntakda olib yurish uchun moʻljallangan soatdir.

Ular XVI asrda ishlab chiqilganidan va Birinchi jahon urushidan keyin qoʻl soatlari mashhur boʻlgunga qadar juda keng tarqalgan. Choʻntak soatlari odatda jilet, koʻylak yoki kamar ilmogʻiga mahkamlangan va tushib qolishining oldini olish uchun biriktirilgan zanjirga ega boʻlgan.

Choʻntak soatlari haqida dastlabki maʼlumot 1462-yil noyabr oyida italyan soatsozlari Bartholomew Manfredining Marchese di Mantova Federico Gonzaga yozgan maktubida keltirilgan. Ushbu maktubda unga *Duke of Modena*nikidan yaxshiroq „choʻntak soati“ni taklif qilgan.

Nyurnberglik usta Peter Henlein 1526-yilga kelib muntazam ravishda choʻntak soatlarini ishlab chiqara boshlagan. Keyinchalik, choʻntak soatlarini ishlab chiqarish XVI asrda Yevropaning qolgan qismiga tarqalgan.

## Tarixi

XVI asrda Yevropada ishlab chiqarilgan birinchi soatlar kiyimga mahkamlangan yoki boʻyin atrofidagi zanjirga taqilgan. Ularning diametri bir necha duym boʻlib, oʻyilgan va bezatilgan ogʻir baraban shaklida boʻlgan. Harakat sterelkasi temir yoki poʻlatdan yasalgan va 1550-yildan keyin vintlar ishlatila boshlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* .
Happy's Pizza

**Happy's Pizza** Amerikaning mahalliy restoranlar tarmogʻi boʻlib, tarmoq menyusi pitsa, tovuq, dengiz taomlari, sendvich, makaron mahsulotlari va salatlardan iborat.

## Tarixi
Ilk Happy's Pizza restorani Happy Asker tomonidan 1994-yilda Detroit shahrining sharqiy qismida ochilgan. 2006-yildan 2008-yilning boshlarigacha tarmoq tezlik bilan rivojlanib, filliallari sonini 27taga yetkazdi.

Hozirda tarmoqning Michigan, Nevada, California va Ohio shtatlarida 65ta filiali mavjud. Tarmoq oʻzining noodatiy ichki va tashqi dizayni bilan tanilgan.

## Kompaniyaning firibgarlikda ayblanishi
2010-yilda federal agentlik kompaniya bosh shtab-kvartirasiga bostirib kirdi. 2013-yilning 16-iyulida Happy Asker va boshqa beshta aksiyadorlar firibgarlik va soliq to‘lashdan bo‘yin tovlaganlikda ayblangan.

Amerika Qoʻshma Shtatlarining Michigan sharqiy okrugi bo'yicha advokati Asker va boshqa aksiyadorlarni Michigan, Ogayo, Indiana shtatidagi 50 dan ortiq Happy's Pizza filiallaridan 2,1 million dollar miqdorida ish haqi soligʻimi toʻlamaganligini da'vo qilgan. Ular AQSh hukumatini aldash maqsadida fitna uyushtirish, daromad solig‘i deklaratsiyasini noto‘g‘ri topshirish va IRS qonunlariga to‘sqinlik qilish bo‘yicha korruptsion harakatlarda ayblangan. Ayblanuvchilar besh yilgacha qamoq va 25 ming dollar jarima yoki uch yillik qamoq va har biri uchun 250 ming dollar jarimaga tortilishi mumkin edi. 2015-yil iyul oyida Asker ayblovlar boʻyicha aybdor deb topilib toʻrt yil qamoq jazosi va 2,5 million dollar tovon bilan jazolandi. Pitsalar tarmog‘ining bosh operatsion direktori Maher Bashi ikki yillik qamoq jazosiga hukm qilindi va 620 297 dollar jarimaga tortildi. Ikki franshayzer qamoq jazosiga hukm qilindi, uchinchisi esa uch yillik sinov muddatini oldi.

## Manbalar
Shirilikha

**Shirilikha** (ruscha: *Shirilixa*) –  Vladimir viloyati Kovrovskiy tumani Klyazminskoye qishloq joyida joylashgan makondir. Aholi 2010- yilga kelib 23 kishidan iborat boʻlgan.

## Geografiyasi
Shirilikha Kovrov (tumanning maʼmuriy markazi) 24 km shimoli-sharqiy tarafda joylashgan. Vereyki eng yaqin qishloq hisoblanadi.

## Manbalar
Koçköy

**Koçköy** – Turkiya Kars viloyati Arpaçay tumandagi qishloq. Aholisi 2022-yilga koʻra, 818 nafarni tashkil etgan. 2013-yilgi qayta tashkil etishdan oldin shahar (*belde*) boʻlgan. Qishloqda Karapakhlar yashaydi.

## Manbalar
Jantemir eshon maqbarasi

**Jantemir eshon maqbarasi** — Qoraqalpogʻiston Respublikamizning diqqatga sazovor ziyoratgohlaridan biri boʻlib, „Hakim ota“ OFY hududida joylashgan, u XVIII-XIX asrlarga oid ziyorat maskanlaridan biri sanaladi. Bu muqaddas maskanga ziyoratga, asosan, mashina haydovchilari kelib, ziyorat qilishadi. Chunki Jantemir eshon oʻzi temir ustasi boʻlib, yaqin hududdagi yordamga muhtoj xalqqa qoʻlidan kelganicha yordamini ayamagan. Haydovchilarning aytishicha, bu yerdan oʻtishda ziyorat qilib oʻtilmasa, qandaydir yomonlikka yoʻliqasan. Jantemir eshon oʻzi saxiy va ochiqkoʻngil inson boʻlganligini aytishadi.

## Manbalar
Mariolya Abkovich

**Mariolya Abkovich** () — Polshadagi qaraimlar jamoasidan boʻlgan adabiyotshunos, qaraimshunos va jamoat arbobi.

## Biografiyasi
1964-yil 9-dekabrda Vrotslavda qaraim oilasida tugʻilgan. Ota-onasi asli Trokidan (hozirgi Trakay, Litva) koʻchib kelgan. Otasi — Boguslav (Boas) Abkovich (1921—2004), bank xodimi, onasi — Sofiya (Sosunit, qizlik familiyasi Yuxnevich) (1931—2019), oʻqituvchi. Anna ismli singlisi bor (1968-yilda tugʻilgan). Ota tomonidan bobosi Rafal Abkovich Troki, Lutsk, Vilnyus va Vrotslavda katta gazzan boʻlgan. Katta bobosi Isaak-Boguslav Firkovich (1865—1915), Troki kenassining gazzani, 1910—1915-yillarda vaqtincha Troki gahami boʻlib xizmat qilgan.

1988-yilda Vrotslav universiteti qoshidagi Ilmiy axborot va kutubxonachilik institutini magistratura bosqichida tamomlagan. 1990—2019-yillarda  tibbiyot va stomatologiya fakulteti kutubxonasi mudiri lavozimida ishlagan. 2008-yildan buyon Poznanda Adam Mitskevich universitetning Osiyo tadqiqotlari kafedrasi (Ibray, oromiy va qaraimshunoslik kafedrasi) oʻqituvchisi.

1998 yildan — Polsha qaraimlari ittifoqi raisi, 1999-yildan — har chorakda bir marta chiqadigan „Awazymyz“ qaraim jurnalining bosh muharriri. Polsha qaraimlarining tarixi, madaniyati va tilini ommalashtirishda Polsha qaraimlari ittifoqining „Bitik“ nashriyoti tomonidan ushbu masalalar boʻyicha bir nechta kitoblarning muharriri sifatida ishtirok etadi. 2009-yildan — „Vrotslav madaniyatlar kaleydoskopi“ nodavlat tashkilotlari, tuzilmalari va milliy hamda etnik ozchiliklar vakillarining hamkorligi toʻgʻrisidagi bitimning raisi (). Milliy va etnik ozchiliklar kengashi qoʻshma komissiyasi aʼzosi.

2017-yil 9-sentyabrda Polsha Respublikasi mustaqilligi tiklanganining 100 yilligiga bagʻishlangan Milliy bayramlar qoʻmitasining aʼzosi.

Hozirda Vrotslavda yashaydi.

## Mukofotlar

* Xizmat uchun kumush xoch belgisi (2011)
* Oltin xoch belgisi (2017)
* Mustaqillik tiklanganining 100 yilligi medali (2022)

## Manbalar
Nika Turbina

**Nika Georgiyevna Turbina** (; 1974-yil 17-dekabr, Yalta — 2002-yil 11-may, Moskva) – rus shoirasi. Ilk sheʼrini toʻrt yoshida yozgan va olti yoshidan boshlab davomiy ravishda sheʼr yozishni boshlagan hamda 10 yoshida birinchi sheʼriy toʻplami „Pervoye chernoviki“ nashr etilgan. 1985-yilda sheʼrlari uchun „Zolotoy lev“ mukofoti bilan taqdirlangan. Qisqa ijodiy faoliyati mobaynida bir nechta sheʼriy toʻplamlarga mualliflik qilgan.

## Biografiyasi

### Faoliyati
6 yoshida sheʼr yozishni boshlagan va birinchi kitobi 1984-yilda, 10 yoshligida nashrdan chiqqan. Oʻzi oʻqigan sheʼrlari toʻplangan albomlari oʻsha paytdagi Sovet Ittifoqida 30 000 nusxada sotilgan.

Turbina oʻzining birinchi toʻliq sheʼrini toʻrt yoshida yozgan. Ikki yil oʻtgach, uni yozuvchi Yulian Semyonov uchratgan, u yilning bir qismini ona shahri Yaltada oʻtkazgan. Turbinaning iqtidori uni sinfdoshlaridan ajratib turgan. Pianino chalishni oʻrgangan. Sevimli fani matematika boʻlib, ushbu fanni sheʼrlarga oʻxshash deb bilgan.

10 yoshida Turbina oʻzining birinchi kitobi „*Pervoye chernoviki“* ni 1984-yilda Yevgeniy Yevtushenkoning kirish soʻzi bilan nashr etgan. *Pervoye chernovikining* tarjimalari Fransiya, Italiya va Britaniyada nashr etilgan.

### Oʻlimi
2002-yil 11-mayda Moskvada 27 yoshida 5-qavat derazasidan yiqilib vafot etgan. Turbina Moskvadagi Vagankovo qabristoniga dafn qilingan.

### Merosi
Rejissyor Vasilisa Kuzminaning Yelizaveta Yankovskaya ishtirokidagi *Nika* biografik filmi uning hayotiga bagʻishlangan boʻlib, 2022-yilda „South by Southwest“ festivalida jahon premyerasi boʻlib oʻtgan.

## Kitoblari

1. *Quaderno di appunti*, 1984-yil.

2. *Pervoye chernoviki*, 1988-yil.

3. *Stupenki vverx, stupenki vniz*, 1991-yil.

4. *Ne zabit*, 2004-yil.

5. *Sono pesi queste mie poesie*, 2008-yil.

6. *Nika Turbina,* 2018-yil.

## Yana qarang

* Nadya Rusheva
* Sasha Putrya
* Nika (film)

## Manbalar

## Havolalar

* Uning sheʼrlarining italyancha va inglizcha tarjimalari va baʼzi rasmiy biografik yozuvlari
* Ljubov V. Kuchkina tomonidan tarjima qilingan sheʼrlarining bir nechta inglizcha tarjimalari
* library.ru saytida Nika Turbinaga bagʻishlangan veb-sayt
* Nika xotirasiga bagʻishlangan loyiha (rus)
* Veb-sayt (ruscha)
* Uning birinchi kitobi (ruscha)
* Uning ikkinchi kitobi (ruscha)