Mixail Tsvet

**Mixail Semyonovich** Tsvet (Mixail Semyonovich Tsvet, shuningdek, **Tsvett**, **Tswett**, **Tswet**, **Zwet** va **Cvet** deb yoziladi; 1872-yil 14-may — 1919-yil 26-iyun) rus-italyan botaniki, xromatografiyani ixtiro qilgan. Uning familiyasi ruscha „rang“ degan maʼnoni anglatadi va „ gul „ soʻzining oʻzagidir.

## Hayoti
Mixail Tsvet 1872-yil 14-mayda Italiyaning Asti shahrida tugʻilgan. Uning onasi italiyalik, otasi esa rus amaldori edi. Uning onasi tugʻilgandan keyin koʻp oʻtmay vafot etdi va u Shveysariyaning Jenevada katta boʻldi. 1893-yilda Jeneva universitetining fizika va matematika boʻlimida bakalavr darajasini oldi. Biroq, u oʻzini botanikaga bagʻishlashga qaror qildi va hujayra fiziologiyasi boʻyicha ishi uchun 1896-yilda doktorlik darajasini oldi. 1896-yilda u Rossiyaning Sankt-Peterburg shahriga koʻchib oʻtdi, chunki otasi chet el xizmatidan chaqirildi. U yerda u Rossiya Fanlar akademiyasining biologik laboratoriyasida ishlay boshladi. Uning Jeneva diplomlari Rossiyada tan olinmagan va u rus ilmiy darajalarini olishi kerak edi. 1897-yilda u ayollar uchun botanika kurslari oʻqituvchisi boʻldi. 1902-yilda Varshava universiteti (hozirgi Polshada) Oʻsimliklar fiziologiyasi institutida laborant boʻldi. 1903-yilda u dotsent boʻldi va Varshavaning boshqa universitetlarida ham dars berdi. Birinchi jahon urushi boshlanganidan keyin Varshava texnologiya universiteti Moskvaga, Rossiyaga va 1916-yilda yana Moskva yaqinidagi Gorkiga evakuatsiya qilindi. 1917-yilda u botanika professori va Tartu (Yuryev) universitetida (hozirgi Estoniya) botanika bogʻlari direktori boʻldi. 1918-yilda nemis qoʻshinlari shaharni egallab olgandan soʻng, universitet Markaziy Rossiyaning janubidagi yirik shahar Voronejga evakuatsiya qilindi. Tsvet 1919-yil 26-iyunda 47 yoshida tomoqning surunkali yalligʻlanishidan vafot etdi.

## Xromatografiya
Mixail Tsvet 1900-yilda oʻsimlik pigmentlari boʻyicha tadqiqotlari paytida xromatografiyani ixtiro qildi. U adsorbent sifatida kaltsiy karbonat bilan suyuq-adsorbsion ustunli xromatografiyadan va xlorofil va karotinoidlarni ajratish uchun eliment sifatida benzin efiri / etanol aralashmalaridan foydalangan. Usul 1901-yil 30-dekabrda Sankt-Peterburgda boʻlib oʻtgan tabiatshunoslar va shifokorlarning XI kongressida (XI qurulstvoispytateley i shifokorey) tasvirlangan. Birinchi bosma tavsif 1905-yilda *Varshava Tabiatshunoslar Jamiyatining Biologiya boʻlimida boʻlgan*.U birinchi marta „xromatografiya“ atamasini 1906-yilda Germaniyaning *Berichte der Deutschen botanischen Gesellschaft* botanika jurnalida xlorofill haqidagi ikkita maqolasida bosma nashrda ishlatgan. 1907-yilda u Germaniya botanika jamiyati uchun oʻzining xromatografini namoyish etdi.

Bir necha sabablarga koʻra Tsvetning faoliyati uzoq vaqt davomida eʼtibordan chetda qoldi: XX asr boshlarida Rossiyadagi shiddatli siyosiy qoʻzgʻolon, Tsvetning dastlab faqat rus tilida nashr etilganligi (uning natijalarini Gʻarb olimlari uchun deyarli tushunib boʻlmaydigan qilib qoʻygan) va maqola Tsvetning xulosalarini rad etish. Richard Willshätter va Artur Stoll Tsvetning tajribalarini takrorlashga harakat qilishdi, lekin ular haddan tashqari agressiv adsorbent ishlatganliklari uchun (xlorofillni yoʻq qilish) buni amalga oshira olishmadi. Ular oʻz natijalarini eʼlon qildilar va Tsvetning xromatografiya usuli nomaʼlum boʻlib qoldi. Uning oʻlimidan 10-yil oʻtgach, avstriyalik biokimyogari Richard Kuhn va uning shogirdi, nemis olimi Edgar Lederer tufayli, shuningdek, AJ Martin va RL Synge ishi tufayli qayta tiklandi.

## Botanika muallifi qisqartmasi
Standart botanika muallifi **Tswett** qisqartmasi u tasvirlagan oʻsimliklar uchun qoʻllanadi.

## Maʼlumotnomalar

## Havolalar

* 
* R. Willstätter, A. Stoll, Untersuchungen über Chlorophyll, Springer, Berlin (1913)
* Biography of Mikhail S. Tsvet (pdf, in German)
* Mikhail S. Tsvet: Physical chemical studies on chlorophyll adsorptions Berichte der Deutschen botanischen Gesellschaft 24, 316-323 (1906)