Falaknamo saroyi

**Falaknamo** – Hindistonning Telangana shtati markazi Haydarobod shahridagi tarixiy saroy va hozirda hashamatli mehmonxona. Dastlab Paigah oilasiga tegishli boʻlgan va keyinchalik Haydarobod nizomlari tomonidan egalik qilingan. Bino Falaknamodagi tepalikda, Chorminordan  uzoqlikda joylashgan,  maydonni egallaydi.

Haydarobod sultonligi bosh vaziri va oltinchi nizomning amakisi va qaynogʻasi Navob ser Viqor ul-Umra tomonidan qurilgan. *Falaknamo* urdu tilida „Osmon kabi“ yoki „Osmon koʻzgusi“ degan maʼnoni anglatadi. Saroy 1893-yilda qurib bitkazilgan va oʻsha vaqtda Haydaroboddagi eng baland bino boʻlgan.

2010-yilda amalga oshirilgan taʼmirlash ishlaridan keyin, saroy Taj Group tarkibiga kiritilgan va **Taj Falaknamo saroyi** deb qayta nomlangan.

## Dizayni
Ingliz meʼmori William Ward Marret saroyni loyihalashtirgan. U butunlay italyan marmaridan va vitrajlardan yasalgan.

Saroy shimolda qanotlari yoyilgan ikkita chandigʻi bilan chayon shaklida qurilgan. Oʻrta qismini asosiy bino egallagan, janubda esa oshxona, *Gol Bangla, Zenana Mehal* va haram xonalari joylashgan. Navob sayohatchi boʻlgan va bu italyan hamda tyudor taʼsirlarini birlashtirgan arxitekturada aks etgan.

Saroyda yongʻoqdan oʻyilgan tomli kutubxona mavjud, bu Windsor qal’asidagi nusxadir. Kutubxonada Hindistondagi eng yaxshi Qur’on toʻplamlaridan biri boʻlgan. Saroyning birinchi qavatida yashash xonalari joylashgan. Marmar zinapoya yuqori qavatga olib boradi. Unda marmar haykalchalarni vaqti-vaqti bilan shamdon bilan ushlab turadigan oʻyilgan panjaralar mavjud.

Saroyning diqqatga sazovor joylaridan biri bu Davlat qabulxonasi boʻlib, u yerda shift freskalar va zarhal relyeflar bilan bezatilgan. Ball zalida dunyoda yagona boʻlgan 2 tonnalik qoʻlda boshqariladigan organ mavjud. Saroyda 60 ta hashamatli bezatilgan xona va 22 ta keng zal mavjud. Unda nizom xazinalarining eng yaxshi toʻplamlari, jumladan, rasmlar, haykallar, mebellar, qoʻlyozmalar va kitoblar mavjud. Saroydagi nefrit kolleksiyasi dunyoda noyob hisoblanadi.

## Tarixi

Haydarobod bosh vaziri ser Viqor ul-Umra Yevropaga tashrif buyurganidan soʻng, oʻzi uchun Yevropa uslubidagi turar joy qurishga qaror qildi. Qurilish uchun poydevor toshi ser Viqor tomonidan 1884-yil 3-martda qoʻyilgan. Qurilishni yakunlash va saroyni jihozlash uchun toʻqqiz yil kerak boʻldi. Ser Viqor 1890-yil dekabr oyida Falaknamo saroyining *Gol Bangla* va *Zanana Maheliga* koʻchib oʻtdi va *Mardana* qismidagi pardozlash ishlarini diqqat bilan kuzatib bordi.

U saroyni 1897—1898-yillar atrofida Haydarobodning 6-nizomiga topshirilgunga qadar shaxsiy turar joyi sifatida ishlatgan.

Saroy ₹4 million (2023-yilda ₹1,8 milliard yoki 22 million AQSh dollariga teng) evaziga qurilgan va jihozlangan, moliyalashtirish uchun Bengal bankidan qarz olingan. 1897-yil bahorida Haydarobodning oltinchi nizomi Mir Mahbub Alixon saroyda qolishga taklif qilindi. U qolish muddatini bir haftaga, keyin ikki haftaga va keyin bir oyga uzaytirdi, bu esa ser Viqorni saroyni nizomga tuhfa qilishga undadi. Nizom qabul qildi, lekin saroy qiymatining bir qismini toʻladi.

Nizom oilasi saroydan Haydarobod sultonligiga tashrif buyurgan martabali mehmonlar uchun mehmon uyi sifatida foydalangan. Martabali mehmonlar roʻyxatiga qirol Georg V, qirolicha Mary, Edward VIII va podshoh Nikolay II kirgan. Saroy 1950-yillardan keyin foydalanilmay qoldi. Oxirgi muhim mehmon 1951-yilda Hindiston Prezidenti Rajendra Prasad boʻldi.

Keyin saroy Taj mehmonxonalar guruhi tomonidan ijaraga olinganidan keyin qayta tiklandi. 2000-yilda boshlangan taʼmirlash ishlari oʻn yil davom etdi va uni Mukarram Jahning birinchi rafiqasi malika Esra boshqargan. Endilikda mehmonxona yana Haydarobodda Ogʻaxon IV, Ivanka Trump va Narendra Modi kabi mehmonlarni qabul qilish uchun foydalaniladi.

## Saroy meʼmorchiligi

Saroyning diqqatga sazovor joylaridan biri davlat qabulxonasi boʻlib, uning shiftini freskalar bezatadi. Ball zalida ikki tonnalik qoʻlda boshqariladigan organ mavjud boʻlib, u dunyoda yagona deb aytiladi. Saroyda 60 ta xona va 22 ta zal mavjud. Unda nizomning rasmlar, haykallar, mebellar, qoʻlyozmalar, kitoblar, keng nefrit kolleksiyasi va eng katta Venetsiya qandillari toʻplami, zallarda 40 ta 138 qoʻlli Osler qandillari mavjud.

Ovqatlanish zali 101 kishini sigʻdira oladi. Stullar yashil charm qoplamali oʻyilgan palisandrdan yasalgan.

Unda yongʻoq yogʻochidan oʻyilgan tomli kutubxona, Windsor qal’asidagi kutubxonaning nusxasi mavjud. Kutubxonada besh mingdan ortiq kitoblar mavjud. Kutubxonada ingliz, urdu va fors tillaridagi kitoblarning keng toʻplami, shuningdek, Qur’on nusxalari va noyob birinchi nashrlar mavjud.

Angliyalik Burroughs va Watts ikkita bir xil bilyard stolini loyihalashtirgan, ulardan biri Buckingham saroyida, ikkinchisi esa Falaknamoning bilyard xonasida.

Saroy nizom oilasining xususiy mulki boʻlgan va 2000-yilgacha odatda jamoatchilik uchun ochiq boʻlmagan.

## Hashamatli mehmonxona sifatida renovatsiya qilinishi
2000-yilda Taj Hotels saroyni taʼmirlash va tiklash ishlarini boshladi. Taʼmirlangan mehmonxona 2010-yil noyabr oyida ochildi.

## Ommaviy madaniyatda tilga olinishi
Radhe Shyam, K. G.F: Chapter 2 va Sikandar kabi filmlarning sahnalari Falaknamo saroyi ichida suratga olingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Sydney Morning Herald maqolasi
* Taj Falaknuma