open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miskin

**Miskin** (taxallusi; asl ism-sharifi **Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli**; 1880-yil – Toshkent – 1937-yil) – shoir.

## Hayoti
Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli Miskin 1880-yilda Toshkentda tugʻilgan. Otasi temirchilik, mixchagarlik bilan shugʻullangan. Balandmachitdagi maktabda, soʻng Koʻkaldosh madrasasida oʻqigan. Temirchilik, baqqollik, novvoylik bilan shugʻullangan. 12 yoshidan „Miskin“ taxallusi bilan ilm-maʼrifatni targʻib qilib, zulm va zoʻrlik, bidʼat va xurofatni qoralagan. Dastlabki sheʼrlari muhabbat mavzusida boʻlgan. Koʻp oʻtmay, sheʼriyatiga zamon sadolari kirib kelgan. Xalqimizning milliy-ijtimoiy uygʻonishida katta xizmat qilgan „Shuhrat“ gazetasini sheʼr bilan quvvatlab chiqqan.

Miskin sheʼrlarida xalq ommasini asriy jaholatdan uygʻonishiga chaqirgan. Xalqqa erk va ozodlik ruhini singdirish, ularni haq-huquqi uchun kurashga uygʻotishda oʻz hissasini qoʻshgan. Miskinning avtobiografik sheʼrlari shoir hayotining ogʻir va murakkab kechganini koʻrsatadi.

Miskin sheʼrlaridan ikki devon tuzgan. 200 sahifadan koʻproq birinchi devondan 1925-yilgacha yozilgan va chop etilgan sheʼrlari joy olgan. Soʻnggi sheʼrlari esa ikkinchi devonda jamlangan boʻlib, 160-170 sahifani tashkil qilgan. Biroq ularning taqdiri nomaʼlum. 70 ga yaqin sheʼrlarigina saqlangan. Ushbu sheʼrlar shoirning oʻz qalamiga, oʻz ovoziga ega boʻlgan, adabiyotimiz tarixida sezilarli iz qoldirgan isteʼdod sohibi ekanligini koʻrsatadi. Sheʼrlari shu paytga qadar toʻplangan, oʻrganilgan emas. Toshkentda Miskin nomida koʻcha va mahalla bor. Miskin 1937-yilda Toshkentda vafot etgan.

## Asarlari

* Armugʻoni Xislat
* Savgʻoti Xislat
* Bayozi Mujallo
* Bayozi Haziniy
* Savgʻoti Sidqiy

## Adabiyotlar
* Asrlar nidosi, T., 1982;
* Qosimov B., Salom, kelajak, T., 1986.

## Manbalar

## Havolalar
Miskin (maʼnolari)

**Miskin**:

* Miskin (taxallusi; asl ismsharifi Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli), (1880—Toshkent—1937) — shoir.
* Miskin (musiqa) (arab. — faqir, bechora, baxtsiz) — maqom uslubi va shakllarida yaratilgan turkumli kuy va ashula yoʻllari.
Miskin (musiqa)

**Miskin** (arab. — faqir, bechora, baxtsiz) — maqom uslubi va shakllarida yaratilgan turkumli kuy va ashula yoʻllari. Oʻtmishda yashab ijod etgan bastakorning taxallusi bilan atalgan. Turkum 5 qismdan iborat boʻlib, uning I, II va V qismlari "M." III—IV qismlari "Adoiy I—II" nomi bilan mashhur. Ular tovushqatori, lad tuzilishi hamda kuy-ohanglari jihatidan oʻzaro yaqin boʻlsada, asosan, usul zamini bilan farqlanadi. Jumladan, "M.I" nasr, "M.P" soqiynoma, "M.III" ("Adoiy 1") chapandoz, "M.IV" ("Adoiy II") tarona usullaridan birida, "M.V" ufar doira usullarida keladi. "M." yoʻllari ifodali, taʼsirchan, xilma-xil kayfiyat bagʻishlovchi badiiy barkamol asarlar sifatida gavdalanadi. Ular cholgʻu va ashular tarzida ijro etiladi. "M." ashula yoʻllaridan "Farhod va Shirin" musiqali dramasida (Xurshid, V. Uspenskiy, 1934—36) foydalanilgan. 

## Manbalar
Miskin Qilich

**Miskin Qilich** (taxallusi; asli ismi Mulla Qilich; taxminan 1847, Xiva — 1906, Goʻron) — turkman xalq shoiri, bastakor va sozanda. Buxoro madrasasida tahsil olgan. Shoirning qoʻshiqlari xalq oʻrtasida shuhrat topgan. Uning qoʻlyozmalari saqlanmagan, 100 ga yaqin ishqiy, axloqiy, ijtimoiy mavzulardagi qoʻshiklari, "Botir Na-pis", "Bekzoda Qurbon", "Tovqi" dostonlari shogirdlari va xalq qoʻshiqchilaridan yozib olingan. "Topmadim", "Nishon", "Oppoqqina", "Gʻamzang oʻqi", "Dogʻlar", "Yangligʻ" singari sheʼrlarida xalqning ogʻir ahvoli tasvirlangan.

## Manbalar
Misli oʻgʻitlar

**Misli oʻgʻitlar** - tarkibida oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shaklda mis boʻlgan mikrooʻgʻitlar. M.oʻ. sifatida mis sulfat (mis kuporosi), pirit (kolchedan) chiqindi va tarkibida mis boʻlgan har xil sanoat chiqindilari ishlatiladi. M.oʻ.ga bugʻdoy, suli, arpa, kungaboqar, qand lavlagi ancha talabchan. M.oʻ. 4—6 yilda bir marta 5–6&nbsp;kg/ga miqdorida kuzgi shudgorlashda solinadi. Mis kuporosidan, shuningdek, ekish oldidan uruglikka ishlov berish (0,1—0,2% li eritmasi), bordo suyusligi tayyorlashda foydalaniladi.

## Manbalar
Misr tili

**Misr tili**, qadimgi misr tili — hozirgi Misr hududida tarqalgan, somxom tillari oilasiga mansub. Arab tilining misr lahjasi tomonidan siqib chiqarilgan va milodiy 5-asrdan ulik tilga aylangan. Misr tilida yozilgan dastlabki yodgorliklar miloddan avvalgi 4ming yillik oxiri — 3ming yillik boshiga toʻgʻri keladi. Oʻzining 35 a.dan iborat tarixida Misr tili bir-biridan far-klanuvchi 4 ta taraqqiyot bosqichini bosiboʻtgan: kad. Misr tili (miloddan avvalgi 32—22-asrlar), oʻrta Misr tili (miloddan avvalgi 22—14-asrlar), yangi Misr tili (miloddan avvalgi 14—7-asrlar), demotik Misr tili (miloddan avvalgi 7-asr — milodiy 5-asr); yozuvining oʻta murakkabligi sababli, Misr tilining grammatik qurilishi, lahjalari haqidagi barcha maʼlumotlar taxminan harakterga ega. Misr tilini va uning negizida paydo boʻlgan kopt tilini, bu tillarning yozuvlarini oʻrganish davom etmoqda.

## Manbalar
Misr yozuvi

**Misr yozuvi** — miloddan avvalgi 4-ming yillikdan to milodiy 3—4 asrgacha qadimgi misr tili uchun xizmat qilgan soʻz-boʻgʻinli yozuv tizimi. Uning dastlabki asosini 500 dan ortiq iyeroglif (belgirasm) tashkil etgan boʻlib, ular tasavvuriy holda muayyan tushunchalar bilan bogʻlanib, tushunchalarni soʻzlarda ifodalaganlar. Bu davrdagi yozuvda, asosan, undoshlar ifodalanib, unlilar ixti-yoriy qoʻllangan. Keyinchalik, miloddan avvalgi 2-ming yillikdan boshlab Misr yozuvining iyeratik (muqaddas) turi yaratildi. Unda iyerogliflardan ham maʼlum darajada foydalanilgan bo'lsada, soʻzlarni yozishda fonetik maʼno va oʻxshashliklarga eʼtibor beriladi, asosan, tez yozish koʻzda tutiladi. Miloddan avvalgi 7-asrdan boshlab iyeratik yozuv asosida Misr yozuvining yangi tez yozuv usuli — demotika (xalqona tez yozuv) ishlab chiqildi. Demotik yozuvda belgilar anchagina soddalashtirilib, bir necha undoshni ifodalovchi belgilar kamaytirilib, ularning oʻrniga bir undoshni ifodalaydigan belgilar qoʻllana boshlagan. Demotik Misr yozuvi milodiy 3—4-asrlargacha qoʻllanib kelgan.

## Manbalar
Misrliklar

**Misrliklar**, Misr arablari — xalq. Misrning asosiy aholisi (54,2 mln. kishi). Umumiy soni 54,6 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Arab mamlakatlari, Germaniya, Avstraliya, Kanada va boshqa davlatlarda ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Arab kabilalari Misrga miloddan avvalgi 1ming yillikda kirib kelishgan. Misr 7-asrda Arab xalifaligi tomonidan egallangach, arablarning mahalliy kopt (qibtiy), barbar va boshqa aholi bilan aralashuvi natijasida Misr arablari shakllangan. Deqqonchilik, chorvachilik, hunarman-dchilik (zargarlik yaxshi rivojlangan) bilan shugʻullanadilar.

## Manbalar
Missionerlik

**Missionerlik** (missiya soʻzidan), tabshir, mubashshirlik — biror dinga eʼtiqod qiluvchi xalqlar orasida boshqa bir dinni targʻib qilish. Missionerlik, asosan, xristianlikka xos.

XIII — XVI asrlarda xristian missionerligi Hindiston, Xitoy, Yaponiyaga kirib bordi. Yaponiyada 1614-yili Xristianlikni taqiqlovchi qonun joriy etildi.Katolik cherkovida missionerlik Ispaniya va Portugaliya imperiyalari tashkil topgach (XV — XVI asrlar), faoliyatini kuchaytirdi. Missionerlik Rim imperiyasiga yangi yerlarni oʻz taʼsiri ostiga olishda katta yordam berdi. Katolik missionerligiga rahbarlik qilish uchun papa Grigoriy XV 1662-yilda Diniy targʻibot kongregatsiyasini taʼsis etdi.

Missionerlik XIX asrda faollashdi, ayniqsa, xristian missionerlari Afrikada faoliyatlarini kuchaytirdilar va oʻz mamlakatlarining siyosatini targ'ib qilishda yordam berdilar.

Oʻzbekiston Respublikasining „Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida“gi qonuni 5-moddasiga koʻra, Oʻzbekistonda har qanday missionerlik faoliyati man etiladi.

## Manbalar
Mississippi (daryo)

**Mississipi,** Missisipi (mahalliy indeyslar tilida — *katta daryo*) — Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi daryo, dunyodagi eng katta daryolardan biri. Uzunligi 3950&nbsp;km (Missuri daryosining boshidan hisoblaganda 6420&nbsp;km), havzasining maydoni 3268 ming km². Minnesota shtatining shim. qismidagi koʻldan boshlanadi, Markaziy tekisliklar va Meksika boʻyi pasttekisligini shim.dan janubga kesib oʻtib, delta hosil qilib (32 ming km²) Meksika qoʻltigʻiga quyiladi. Eng yirik irmoklari: oʻngdan — Minnesota, De-Moyn, Missuri, Arkanzas, Redriver, chapdan — Viskonsin, Illinoys, Ohio. Vodiysining morfologik tuzilishi va suv rejimiga kura, Mississippi 3 qismga boʻlinadi.

Yuqori qismi dastlab kichikroq koʻllar orqali oʻtadi, ostonalar bor. Minneapolis shahridan boshlab, daryo oʻzani shlyuzlangan, Missuri daryosi quyilish joy-igacha bir necha oʻnlab toʻgʻon qurilgan. Oʻrta qismida daryo, asosan, bir oʻzanda oqadi; vodiysining kengligi 10– 15&nbsp;km. Missuri irmogʻi qoʻshilgach, uning loyqa suvi Mississippining tiniq suvi bilan 150–180&nbsp;km gacha yonma-yon oqadi. Quyi qismi keng tekislikdan oʻtadi, vodiysining kengligi 25&nbsp;km dan 70– 100&nbsp;km gacha. Qirgʻoqlariga toshqinga qarshi dambalar qurilgan. Mississippi dengizga yiliga 350 mln. t dan ortiq oqiziq keltiradi. Daryoning quyi qismida suv koʻpayganda suvining bir qismi Pon-shartren koʻliga va Mississippidan 15–40&nbsp;km gʻarbda oquvchi Atchafalaya daryosiga oqadi. Daryo qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bahor va yoz oylarida Mississippining oʻrta va quyi qismida kuchli toshqinlar boʻladi. Yuqori qismi qishda muzlaydi. Daryoning yillik oʻrtacha suv sarfi 19 ming m³/sek (eng yuqorisi 50— 80 ming m³/sek). Daryo suvining sanoat korxonalari chiqindilari bilan ifloslanishini kamaytirish choralari koʻrilmoqda. Mississippining transport ahamiyati katta: kema qatnaydigan daryo va kanallar orqali Buyuk koʻllar va chu-qur suv yoʻli qisoblangan Sanlavrentiy daryosi orqali Atlantika okeani bilan bogʻlangan.

Minneapolis shahrigacha (3000&nbsp;km) daryo kemalari, Baton-Ruj shahrigacha okean kemalari qatnaydi. Mississippi daryo sistemasidagi barcha kema qatnovi yoʻllari uzunligi 25 ming km dan ortiq. Gidroenergiya resursiga boy (27,5 GVt). Eng ahamiyatli GES Kiokak shahri yaqinida qurilgan. Mississippi sohilida Minneapolis, Davenport, Sent-Luis, Memfis, Baton-Ruj, Yangi Orlean shaharlari joylashgan.
Misr gʻoʻzasi

**Misr gʻoʻzasi** — uzun tolali peru gʻoʻzasi navlarining bir yillik ekologi k guruhi. Koʻp yillik peru gʻoʻzasi shakllari Amerika (Peru)dan Misrga (1818—20) keltirilgan va bu yerda Misrning mashhur ingichka tolali Ashmuni (1863—65), Afifi (1887), Yanovich va boshqa gʻoʻza navlarini yaratishga asos boʻlgan. 1928—29 yillarda Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekistonda M.gʻ. navlari ekilishi natijasida Oʻrta Osiyo respublikalarining jan. hududlarida bu gʻoʻza navlaridan yuqori hosil olish imkoniyati borligi anik,landi. 1932—33 yil lardan boshlab yakka tanlash usuli bilan yaxshilangan Pima, keyinchalik Maarad navlari ekila boshladi. 1935-yilda, M.gʻ.ning Yanovich navidan yakka tanlash asosida Yoʻlatan seleksiya st-yasi (Turkmaniston)da Oʻrta Osiyoda birinchi 2IZ ingichka tolali gʻoʻza navi yaratildi va 1938-yildan Turkmaniston va Tojikistonda rayonlashtirildi. M.gʻ. yuqori hosildorligi, tezpisharligi, soʻruvchi zararkunandalar va zamburugʻli kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. M.gʻ. tolasi nihoyatda qimmatbaho boʻlib, bitta koʻsak vazni 2,5— 4,0 g, shtapelmassa uz. 37–44&nbsp;mm (qarang Ingichka tolali gʻuza).

Abdumavlon Abdullayev.

## Manbalar
Mississippi (maʼnolari)

**Mississippi**:

* Mississippi — AQShning janubiy qismida joylashgan shtat.
* Mississippi (daryo) (mahalliy indeyslar tilida — „katta daryo“) — AQShdagi daryo, dunyodagi eng katta daryolardan biri.
Missiya

**Missiya** (lotincha missio — joʻnatmoq) — 1) muayyan topshiriq bilan boshqa mamlakatga yuborilgan vakillar; 2) bir davlatning boshqa davlatdagi (elchixonadan farqli ravishda) vakili tomonidan boshqariladigan doimiy diplomatik vakolatxonasi. 

## Manbalar
Missuri (maʼnolari)

**Missuri**:

* Missuri - {{AQSh Shtati
 |      Shtat_nomi = Missouri
 |      Shtat_nomi_o`zbekcha = Missuri
 |      Bayrog` = Flag of Missouri.
* Missuri (daryo) (mahalliy indeyslar tilida — loyqa daryo) — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining eng katta oʻng irmogi.
* Missuri — AQShning markaziy qismidagi shtat.
Missuri (daryo)

**Missuri** yoki **Missouri** (mahalliy indeyslar tilida — *loyqa daryo*) — AQShdagi daryo, Mississipi daryosining eng katta oʻng irmogi. Uzunligi 4740&nbsp;km, havzasining maydoni 1370 ming km² (shundan 10 ming km² Kanada hududida). Qoyali togʻlarning sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. Oʻrta oqimi Missuri platosi (baʼzida daralardan oqib, ostonalar hosil qiladi) va quyi qismi Markaziy tekisliklar orqali oʻtgan. Suvi juda loyqa. Yirik irmoklari: Yellouston, Platt, Kanzas. Missuri yuqori oqimida qordan, oʻrta va quyi oqimida koʻproq yomgʻirdan suv oladi. Bahorda suvi koʻpayadi (etagida suv satqi 8–12 m gacha koʻtariladi), kuchli toshqinlar boʻladi. Oʻrtacha suv sarfi 2600 m³/sek., toshganda 19000 m³/ sek., suvi kamayganda 150–170 m³/sek. boʻladi. Daryo yiliga 220 mln. t oqiziq keltiradi. Katta suv omborlari (Fort-Pek, Garrison, Oaxe) qurilgan boʻlib, ulardan suv oqimini tartibga solib turish, irrigatsiya va energetika maqsadlarida foydalaniladi. Daryoda yirik kemalar Su-Siti shahrigacha, kichikroq kemalar Fort-Benton shahrigacha qatnaydi. Missuri boʻyida Omaxa, Kansas-City va boshqa shaharlar joylashgan.

## Manbalar
Missuri universiteti

**Missuri universiteti** — AQShdagi yirik universitetlardan biri. 1839-yil Kolumbiya shahrida tashkil etilgan. Kolumbiya, Roli, Kanzas-Siti, Sent-Luis shaharlarida joylashgan universitet shaharchakampuslari huquqidagi 4 mustaqil oʻquv yurtini birlashtiradi. Sanʼat va fan, muhandislik, pedagog, qishloq xoʻjaligi, tibbi-yot, veterinariya, jamiyatshunoslik va ijtimoiy munosabatlar, jurnalistika, huquq, kutubxonachilik, konchilik, metallurgiya va boshqa sohalar boʻyicha muta-xassislar tayyorlaydi. 54 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi va uning boʻlimlarida 1,6 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar
Gabriela Mistral

**MISTRAL (Mistral) Gabriyela** (taxallusi; asl ism-sharifi Lusila Gadoy Alkayaga) (1889.7.4, Vikunya — 1957.10.1, Xempster, SSHA) — chili shoirasi, pedagog , jamoat arbobi. 16 yil oʻqituvchilik qilgan. 1922-yil Meksika taʼlim vazirligiga taklif qilingach, Meksika maktablari va kutubxonalarini isloh qilish loyihasini ishlab chiqqan. 1924—46 yillarda Chili elchisi sifatida Italiya, Ispaniya, Portugaliya, Braziliya, AQShda ishlagan. BMT tashkil boʻlgan davrdan Millatlar ligasi ishlarida qatnashib kelgan. Birinchi sheʼriy toʻplami — "Oʻlim so-netlari" (1914). Lirikasida ispan sheʼriyati anʼanalari bilan indeyslar mifologiyasidagi animistik obrazlilik qoʻshilib ketgan. "Noziklik" (1924) sheʼriy toʻplamida onalik baxtidan maxrum ayolning dardlari aks etgan. "Yakson qilish" (1938) sheʼriy toʻplamida fashizm krralangan. M. "Tushkunlik" (1922), "Tala" (1938), "Taxtakach" (1954) kabi sheʼriy va "Laʼnatlangan soʻz" (1950) publitsistik maqrlalar toʻplami mu-allifi. Nobel mukofoti laureati (1945).

## Manbalar
Mitalar

**Mitalar** — omborlarda, xonadonlarda va boshqa joylarda saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari — galla donlari, yorma, un, qoqilar va boshqalarni zararlaydigan har xil hasharotlar va kanalarning umumiy nomi. M. sirasiga un kanasi, om-bor filchasi, sholi filchasi, jan. om-bor kapalagi, surinam donxoʻri, kichik un qoʻngʻizi, katta un qoʻngʻizi, juda kup turdagi kuyalar va boshqa kiradi. [Om[bor zararkunandalari xalq xoʻjaligiga juda katta iqtisodiy zarar yetkazadi, ular saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarinigina emas, oziq-ovqat, kiyim-kechaklarning ham sifatini buzadi. Oʻrta Osiyoda hasharotlar va kana (M.)larning 100 dan ortiq, xususan, kanalarning 51, qoʻngʻizlarning 41, tangaqanotlilar yoki kapalaklarning 15 turi mavjud (qarang [Om[bor zararkunandalari).

## Manbalar
Mitan

**Mitan (Moʻyton)** — oʻzbek va qoraqalpoq xalqlari tarkibiga singib ketgan qabila.

Mitanning koʻpchiligi hozirgi Qoraqalpogʻistonning Taxtakoʻpir va Moʻynoq tumanlarida yashagan (Qoʻngʻirot tumanidagi oʻzbeklar tarkibida ham uchrar edi). Mitanlarning ayrim guruhlari Afgʻonistonda (Balx viloyatida) yashaydi. Qoraqalpoq mitanlari oʻtmishda bir qancha katta va kichik qabila-urugʻlarga boʻlingan. Oʻzbek mitanlarining koʻpchiligi XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida Zarafshonning oʻrta oqimida yashagan. 1920-yilda Samarqand viloyati mitanlardan 7 mingga yaqin kishi roʻyxatga olingan. Ishtixon, Nurota, Bulungʻur tumanlarida ozroq qismi Karmana atroflarida hamda Qashqadaryoning quyi oqimlarida yashagan. Zarafshon vodiysida yashovchi mitanlarning bir qismi oʻtroq oʻzbeklarga aralashib, oʻz urugʻ nomlarini unutganlar.

Mitan etnogenezi toʻliq oʻrganilmagan. Ayrim olimlar miloddan avvalgi VI asr va milodiy I asr oʻrtalarida Shimoliy Mesopotamiyada, Eronda, Ozarbayjonda (Urmiya koʻli atrofida), Armanistonning togʻli hududlarida yashagan, Gerodot, Gekatey, Strabon, Polibiy kabi antik tarixchilar matiyenlar deb nomlagan xalqlarni mitanlarning ilk ajdodlari deb taxmin qiladilar.

## Manbalar

## Adabiyot
* Materiali Vserossiyskoy perepisi, vip. 5, ch. T., 1923;
* Materiali po rayonirovaniyu Sredney Azii, kn.1,ch,1, Buhara — T., 1926.
Misurota

**Misurota** — Liviyaningshim.gʻarbiy qismidagi shahar. Oʻrta dengiz boʻyidagi vohada. Aholisi 340 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyidagi savdo-transport markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadigan yirik markaz. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Metallurgiya majmuasi tashkil etilgan. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, metall buyumlar yasaladi. Misurota-Marina avanporti bor (shahardan 10&nbsp;km).

## Manbalar
Misqol

**Misqol** — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi; Sharq (arab) mamlakatlarida qimmatbaho buyumlarning ogʻirligi M. bilan oʻlchangan. 1 M.ning ogʻirligi 100 dona arpa (yoki bugʻdoy) doni ogʻirligiga tenglashtirilgan. Agar bir dona arpa donini qadimda oʻrtacha 0,0409512 g ga teng qilib olingani hisobga olinsa, u holda 1 M= 100 arpa doni = 1000,04095122 = 4,09512 g boʻladi. Samarqand (6—8-asr) da 4,46 g ga, Buxoro (16—19-asr) da 4,8—5 g ga, Xorazm (14-asr) va Fargʻona vodiysida 4,55 g ga teng boʻlgan. Misr va Sudanda 1 M. 4,68 g, Suri-yada 4,45 g, Iroqda 4,46 g. Eron (14-asr)da 4,3 g ga, 19-asr oxiridan esa 4,639 g ga, Hindistonda 4,583 g ga teng boʻlgan. M. Yaqin Sharkda hozir ham ishlatiladi.

## Manbalar
Mitan (maʼnolari)

**Mitan**:

* Mitan, moʻyton — oʻzbek va krraqalpoq xalqi tarkibiga singib ketgan kabila.
* Mitan (shaharcha) — Samarqand viloyati Ishtixon tumanidagi shaharcha (1986 y.
Mitan (shaharcha)

**Mitan** — Samarqand viloyati Ishtixon tumanidagi shaharcha (1986-yildan). Tuman markazi (Ishtixon)dan 8&nbsp;km, Samarqand shahridan 68&nbsp;km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (30&nbsp;km). Aholisi 5,7 ming kishi (2000). M. Nurota togʻ tizmasining Oqtov adirlari adogʻida, oʻrtacha 250 m balandlikda joylashgan. 1926—58 yillarda Mitan tumanining markazi boʻlgan. 1958-yilda Mitan tumani tugatilgach, Ishtixon tumani tarkibiga kirgan. "Mitan" soʻzi shaharcha hududida yashovchi oʻzbeklarning qad. "mitan" (muytan) urugʻi nomidan kelib chiqqan. M.da paxta tozalash zavodi, MTP, dehqon bozori, 2 umumiy taʼlim maktabi, iktidorli oʻquvchilar uyi, kutubxona, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud. Bolalar kasalxonasi, tuman kasalxonasining terapiya boʻlimi, dorixonalar faoliyat koʻrsatadi.

## Manbalar
Miting

**Miting** (ing. Meeting — uchrashmoq, yigʻilishmoq) — muhim voqea, koʻpincha siyosiy masalalarni muhokama qilish uchun oʻtkaziladigan ommaviy yigʻilish.

## Manbalar
Mitra

**Mitra** — qadimda Hindiston, Eronda bosh xudolardan biri. Mitraga yorugʻlik, pokizalik va haqiqat xudosi sifatida eʼtiqod qilingan. Miloddan avvalgi VI asrdan Mitragaga sigʻinish Kichik Osiyo hamda Frot va Dajla daryolari oraligʻida tarqaldi. Keyinroq Mitraga sigʻiniladigan alohida din — mitraizm paydo boʻldi. Bu din ellinlar orasida, milodiy I asrdan boshlab Rimda, II asrdan butun Rim imperiyasida mashhur edi.

## Manbalar
Mitridat I

**Mitridat I** (yun. Mithridates), Arshak VI (? — taxminan miloddan avvalgi 136) — Parfiya shohi (miloddan avvalgi 170—138/137). M. I salavkiylar davlatining tanazzulga uchraganligidan foydalanib, uning sharkiy satrapiyalari — Midiya, Mesopotamiyaning katta qismi (miloddan avvalgi 140), Elam, Fors va Baqtriyani bosib olgan. Armaniston ham Parfiya siyosiy taʼsiri ostida boʻlgan. M. I davrida Parfiya yirik davlatga aylangan.

## Manbalar
Mitropolit

**Mitropolit** (yun. metropolites) — pravoslav xristian cherkovidagi oliy diniy unvon. Dastlab, bu atama tarixiy Rim viloyatining bosh shahri episkopiga taalluqli bo'lib , viloyatning boshqa yepiskoplariga nisbatan vakolati Nikea Birinchi Kengashi tomonidan tan olingan (milodiy 325). 

## Manbalar
Mitti yulduzlar

**Mitti yulduzlar**, karlik yulduzlar — oʻrtacha kattalikdagi yulduzlardan koʻra kichik va unchalik yorugʻ boʻlmagan yulduzlar. Mitti yulduzlarning koʻpchiligi Gersshprung — Ressell diagrammasadagi asosiy chiziqning pastki kismida joylashgan. Mitti yulduzlarning oʻrtachazichligi 1 dan 60 g/sm3 gacha. Mitti yulduzlar oq va qizil yulduzlarga boʻlinadi. Oq Mitti yulduzlarning hajmi yer xajmiga yaqin boʻlib, juda katta zichlikka ega.

## Manbalar
Peter D. Mitchell

**MITCHELL (Mitchell) Piter** (1920.29.9, Mitchem, Surrey grafligi, Buyuk Britaniya — 1992.10.4, Bodmin) — ingliz biokimyogari. Falsafa doktori (1950). Edinburg universitetining zoologiya kafedrasi biokimyo guruhi (1955—63), 1964-yildan Kornu-elledagi Glinnovsk ilmiy tadqiqot laboratoriya rahbari. Hujayradagi bioenergetik jarayonlarni tadqiq qilgan. Xemiosmotik nazariya (biologik membranada ATF sintezida energiyaning oʻzgarish mexanizmi)ni ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1978).

## Manbalar
Mitoxondriya

**Mitoxondriya** (yunoncha: mitos - *ip*, chondrios — *donacha*) — eukariot hujayralar organoidi. Mitoxondriya ikki qavat membrana bilan oʻralgan; ichki membranasi kristalar (burmalar) hosil qiladi. Mitoxondriyani bir qancha shakllari mavjud: yumaloq yassi silindrsimon va hatto ipsimon ham boʻladi . Ular 0,2 mkm dan 15-20 mkm gacha kattalikda boʻladi. Ipsimon shakllarini uzunligi 15-20 mkm gacha boradi.Mitoxondriyaning ichki membrana bilan oʻralgan boʻshligʻi *matriks* deyiladi. Hujayrada Mitoxondriya soni bir nechtadan mingtagacha yetadi. Mitoxondriyaning asosiy funksiyasi energiya hosil qilishdan iborat. Mitoxondriya energiyasi manbai biologik oksidlanish boʻlib, unda glikolizda hosil boʻlgan pirouzum kislota mitoxondriya matriksida SO2 va N2O gacha parchalanadi. Bu jarayon murakkab kimyoviy reaksi-yalardan iborat. Uning 1-bosqichida piruvat parchalanadi va uchkarbon kislotalar sikli amalga oshadi; 2-bosqichda elektronlar tashiladi va ATF sintezlanadi.

Mitoxondriya matriksida DNK, RNK, ribosomalar va oqsil sintezida qatnashuvchi fermentlar mavjud boʻlgani tufayli oʻz oqsillarining bir qismi sintezlanadi. Shuning uchun Mitoxondriyani yarim avto-nom organoid deyiladi. Mitoxondri-yalar simbiogenez gipotezasiga binoan, aerob bakteriyalardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Mitoxondriya boʻlinish orqali koʻpayadi. Mitoxondriya boʻlinishidan oldin DNKsi 2hissaga ortadi.

## Tarix

Ehtimol, mitoxondriyani ifodalovchi hujayra ichidagi tuzilmalarning birinchi kuzatuvlari 1857-yilda fiziolog Albert fon Kolliker tomonidan nashr etilgan. Richard Altmann 1890-yilda ularni hujayra organellalari sifatida yaratdi va ularni "bioblastlar" deb atadi. 1898 yilda Karl Benda yunoncha mós , mitos , "ip" va chondino , xondrion , "granula" so'zlaridan "mitoxondriya" atamasini kiritdi . Leonor Michaelis 1900 yilda Yanus yashil rangidan mitoxondriyalar uchun supravital bo'yoq sifatida foydalanish mumkinligini aniqladi. 1904-yilda Fridrix Meves o'simliklarning oq suv hujayralarida mitoxondriyalarning birinchi qayd etilgan kuzatuvini amalga oshirdi. , Nymphaea alba , va 1908-yilda Klavdiy Regaud bilan birga ular oqsillar va lipidlarni o'z ichiga olganligini taklif qildi. Benjamin F. Kingsbury, 1912-yilda, birinchi marta ularni hujayra nafas olish bilan bog'ladi, lekin deyarli faqat morfologik kuzatishlar asosida.  1913 yilda Otto Geynrix Uorburg nafas olishni gvineya cho'chqasi jigari ekstraktidan olgan zarrachalar bilan bog'lagan va ularni "grana" deb atagan. Uorburg va Geynrix Otto Wieland ham shunga o'xshash zarrachalar mexanizmini ilgari surgan edilar, nafas olishning kimyoviy tabiati bo'yicha kelishmovchiliklar bor edi. Faqat 1925-yilda Devid Keylin sitoxromlarni kashf qilganida , nafas olish zanjiri tasvirlangan edi. ***71-maktab, Samarqand***

## Manbalar
Mifologik obrazlar

**Mifologik obrazlar** – xalq, ogʻzaki badiiy ijodiyoti, yozma adabi-yot va sanʼat asarlaridagi mifologik negizga ega boʻlgan asotiriy personajlar. Mifologik obrazlar muayyan voqeahodisaningjonlantirilgan timsoliy ifodasi boʻlib, voqelikning mohiyatini metaforik, ramziy va istioraviy holatda oʻziga koʻchiradi va uning shakliy tajassumi hisoblanadi.

Mifologik obrazlar ibtidoiy badiiy uydirma-fantaziya mahsuli boʻlib, koinot, tabiat va jamiyatdagi turli-tuman hodisalar, kad. odam tasavvurida mavjud boʻlgan gʻayrioddiy kuchlarning kelib chiqish sabablarini izohlashga xizmat qilgan. Badiiy tafakkur shakllangach, qad. mifologiyannig tarkibiy qismi sanalgan asotiriy obrazlar adabiyot va sanʼatga koʻchgan. Oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalarining asarlari, „Alpomish“, „Kuntugʻmish“, „Rustamxon“ hamda „Goʻroʻgʻli“ turkumiga mansub dostonlar, oʻzbek xalq, afsonalari va ertaklaridagi Mifologik obrazlar shular jumlasidandir. Folklor va yozma adabiyotdagi Mifologik obrazlar badiiy talqinning toʻlaqonli chiqishi hamda poetik tafakkurning keng qamrovliligini koʻrsatish vazifasini bajaradi.

Oʻzbek folklorida „Avesto“ asotirlariga aloqador Kayumars, Anaxita, Axriman, dev, pari, ajdar; suv kulti bilan bogʻliq Hubbi, Sust xotin, Suv xotin, Chala xotin; shamol „piri“ si-fatida tasavvur qilingan Haydar, Yalli momo, Yalangʻoch ota, Choymomo; xalq taqvimiga aloqador Ayamajuz, Aziz momo, AhmanDahman; momaqaldirok, va chaqmoq „egasi“ Guldur momo; afsonaviy paxdavonlar sifatida tasvirlanuvchi Odami Od, Olangʻasar, Dorokoʻz; yovuz kuchlar haqidagi qarashlarni oʻzida ifoda etgan alvasti, yalmogʻiz kabi kupgina Mifologik obrazlar mavjud.

## Adabiyot
* Sarimsoqov B., Zpik janrlar diffuziyasi //Oʻzbek folklorining epik janrlari, T., 1981; Joʻrayev M., Shomusarov Sh., Oʻzbek mifologiyasi va arab folklori, T., 2001.

Mamatqul Joʻrayev.

## Manbalar
Mitoz

**Mitoz** ( - mitos — ip), kariokinez — eukariot hujayralarning boʻlinib koʻpayish usuli. M.dan oldin hujayra boʻlinishga tayyorgarlik davri interfazani oʻtadi. Interfazada DNK, oqsil, ATF sintez boʻladi. Natijada xromosomalardagi DNK miqdori ikki hissa ortadi. Bu jarayon replikatsiya deyiladi. M. 4 ta faza:profaza, metafaza,anafaza,telofaza dan iborat. Profazada xromosomalar spirallashib, yiriklasha boshlaydi; yadro membranasi va yadrocha yemirilib, xromosomalar sitoplazmaga tarkalib ketadi.Profaza oxirida sentrosomalar hujayra qutblariga joylashib oladi; ular oʻrtasida mikronaychalardan iborat axromatin ipchalar paydo boʻlib, boʻlinish duki hosil boʻladi. Metafazada xromosomalarning spirallashib yoʻgʻonlashuvi davom etadi. Metafaza oxirida xromosomalar hujayra markazida boʻlinish oʻqi ekvatorida joylashib oladi. Bu fazada har bir xromosoma 2 ta xromatildan iborat boʻlib, ular sentromerasi orqali oʻzaro birikkan, xromatidlar esa boʻlinish duki iplariga ilashgan boʻladi. Anafazada xromatidlar oʻrtasidagi bogʻlanish uzilib, har bir xromosoma 2 ta mustaqil xromatidga ajraladi.Axromatin ipchalar 
ning qisqarishi tufayli xromosomalar qarama-qarshi qutblarga tarqala boshlaydi. Telofazada xromosomalar kugblarga joylashadi; spirali yoyilib ular yana uzun ipchalar — xromatidlar shakliga kiradi va yorugʻlik mikroskopda koʻrinmaydigan boʻlib qoladi; yadrocha qayta tiklanadi; yadro membranasi hosil boʻladi. Sitoplazma oʻrtasida botiqlik paydo boʻlib, chuqurlasha borishi va hujayraning teng ikkiga boʻlinishi bilan telofaza tugallanib, yana qaytadan interfaza boshlanadi.

Mitozda sodir boʻladigan jarayonlar nerv sistemasi hamda buyrak usti bezi, gipofiz, qalqonsimon bez, jinsiy bezlar va boshqa sekretsiya bezlar i ishlab chiqaradigan gormonlar orqali neyrogumoral sistema tomonidan boshqariladi. Mitozning kecha-kunduzlik maromi muhitdagi kechakuiduz davomida sodir boʻlib turadigan oʻzgarishlar va organizmlar aktivligi bilan bogʻliq. Mitozning davomiyligiga hujayraning oʻlchami, yadroning ploidligi, atrof muhit sharoiti (xususan, harorat) taʼsir qiladi. Mitoz hayvon hujayralarida 30—60 min., oʻsimlik hujayralarida 2—3 soat davom etadi. Mitozning biologik ahamiyati boʻlinishga kirishgan dastlabki ona hujayra xromosomalarining boʻlinishdan keyin xrsil boʻladigan ikkita yangi qiz hujayralar oʻrtasida teng taqsimlanishidan va bitta hujayra boʻlinib, unga aynan oʻxshash ikkita hujayraning vujudga kelishidan iborat. Mitozda organizmning oʻsishi va rivojlanishi, shikastlangan hujayralarning tiklanishi, oʻlgan hujayralar oʻrniga yangi hujayralar hosil boʻlishi taʼminlanadi. Baʼzan Mitoz tugallanmay qolishi tufayli koʻp yadroli — poliploid hujayralar paydo boʻladi yoki politen xromosomalar vujudga keladi

## Yana qarang

* Meyoz
* Amitoz
* Endomitoz

## Manbalar
Mixail Fyodorovich

**Mixail Fyodorovich** (1596.12.7 – Moskva – 1645.13.7) — Rossiya tarixida romanovlar sulolasining asoschisi (1613-yil 21-avgustdan). Boyar F. N. Romanov (keyinrok, patriarx Filaret)ning oʻgʻli. Moskvadan polyak bosqinchilari haydab chiqazilgach, boyarlar tashabbusi bilan Zemstvo sobori 16 yoshli Mixail Fyodorovichni podsho qilib koʻtargan. Irodasiz, kasalmand Mixail Fyodorovich podsholik davrida davlat ishlarini idora etish uning yaqin qarindoshlari va otasi (rasmiy ravishda ulugʻ hukmdor unvoniga ega boʻlgan) Filaret (1619–33 yilgacha), keyin boyarlar qoʻlida boʻlgan. Mixail Fyodorovich hukumati mamlakatda urushni toʻxtatish maqsadida Shvetsiya bilan Stolbov sulhi (1617), Polsha bilan Deulin yarash axdini (1618) tuzgan. Lekin Smolensk va boshqa rus yerlarini qaytarib olish maqsadida 1632–34 yillarda Polsha bilan yana urush olib borgan. Mixail Fyodorovich davrida Sibirni egallash boʻyicha tadbirlar davom ettirilgan, qrim tatarlariga qarshi mudofaa istehkomlarini qurish jadal olib borilgan.

## Manbalar
Yevgeniy Nikolayevich Mixaylov

**Mixaylov Yevgeniy Nikolayevich** (1905.15.4, Petrograd - 1999.9.10, Toshkent) — biolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1950), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1947), professor (1947). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1929). Oʻrta Osiyo ipakchilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1929—37), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti ipakchilik kafedrasida dotsent (1937-47), kafedra mudiri (1947-59), ipakchilik va oʻsimliklarni himoya qilish fakulteti dekani (1944—59). Oʻrta Osiyo fitopatologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori muovini (1959—65), direktori (1965—72), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti ipakchilik kafedrasi mudiri (1972—85). "Ipak" ("Shyolk") jurnali bosh muharriri (1960—85). Ilmiy ishlari ipakchilikning nazariy va amaliy masalalari, tut va dub ipak qurti biologiyasi, ipak qurtini boqish, ipak qurti urugʻchiligi va naslchiligi, kasalliklari va zararkunandalariga qarshi kurash muammolariga bagʻishlangan.

## Manbalar
* Shelkovodstvo [Darslik], M., 1950; Qurt boqish, T., 1953; Biologiya tutovogo i dubovogo shelkopryada, M., 1958; Ekologiya i vikormka shelkopryadov, M., 1959; Infeksionnie bolezni tutovogo shelkopryada, T., 1982.
Sergey Mixaylov

**Sergey Mixaylov** (; 1976-yil 3-may, Oʻsh shahrida tugʻilgan) – oʻzbekistonlik bokschi, „Oʻzbekiston iftixori“ (2002), „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi“ (2000). Andijon shahar respublika olimpiya oʻrinbosarlari bilim yurtida oʻqigan (1989—92). Andijon universitetni tugatgan (2002). „Dinamo“ sport jami-yatining boks yoʻriqchisi (2003). Oʻzbekiston chempioni (1997—2001), 3 karra Osiyo chempioni (1997, Bangkok; 1999, Toshkent; 2002, Serembran), 2-marta Osiyo oʻyinlari gʻolibi (1998, Bangkok; 2002, Pusan), 2000-yil Sidney shahrida boʻlgan olimpiadada 81&nbsp;kg vaznda bronza medalini qoʻlga kiritgan. Doʻstlik ordeni (2001) bilan mu-kofotlangan.

## Biografiyasi
1976-yilda Oʻsh viloyatida (Qirgʻiziston SSR, SSSR) tugʻilgan. 13 yoshida Andijon Respublika olimpiya zaxiralari maktabida Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sport ustalari Aleksandr Razmaxov va Mars Qoʻchqorovlar qoʻl ostida boks bilan shugʻullana boshlagan.

### Faoliyati
1997-yili Oʻzbekiston kubogi sohibi boʻlib, boks boʻyicha milliy terma jamoa tarkibiga kiritilgan. Shu yilning oʻzida Osiyo chempionati va Markaziy Osiyo oʻyinlarida gʻolib chiqgan.

1998-yilda Osiyo oʻyinlari chempioni boʻlgan. 1999-yilda yana Osiyo chempioni boʻlgan.

**2000-yilgi Olimpiada natijalari**

* Klaudiu Raskoni (Ruminiya) 15:6 hisobida magʻlub etgan.
* Ali Ismoilovni (Ozarbayjon) 23:18 hisobida magʻlub etgan.
* Oljas Orazaliev (Qozogʻiston) magʻlub etgan.
* Aleksandr Lebziak (Rossiya) yutqazgan

U 201 funtgacha koʻtarildi va 2002-yilda Osiyo chempionligini qoʻlga kiritgan. 2002-yilda Osiyo oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritgan. 2003-yilgi jahon chempionatida u chorak finalda (30:35) Shteffen Kretschmanga yutqazgan.

## Mukofotlar

* Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi (2000)
* „Doʻstlik ordeni“ (2001)
* „Oʻzbekiston iftixori“ (2002)

## Manbalar

## Havolalar

* Sergey Mixaylov 1998-yilgi Osiyo oʻyinlari
* Sergey Mixaylov 2002-yilgi Osiyo oʻyinlari
* Sergey Mixaylov Olimpiadada Sports-Reference.com saytida
Sergey Mixalkov

**Sergey Vladimirovich Mixalkov** [1913.27.2 (12.3), Moskva] – rus yozuvchisi, jamoat arbobi. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967), Mehnat Qahramoni (1973). Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida oʻqigan (1935–37). RSFSR Yozuvchilar uyushmasi boshq-aruvi raisi (1970–90). Mixailovning "Bolalar uchun sheʼrlar" kitobi (1936) yoshlarni mehnatga muxabbat ruxdsa tarbiyalaydi. Ikkinchi jahon urutii yillarida bir qancha ocherk, hikoya, hajviy sheʼr va felyetonlar yaratgan. "Xushchaqchaq quyon" (1963), "Suzmoq istayman" (1965) toʻplamlari nashr etilgan. U "Tom Kenti" (1938), "Maxsus vazifa" (1945), "Maktanchoq quyoncha" (1951), "Oʻziga yod-gorlik" (1953), "Koʻpik" (1975), "Aks sado" (1980), "Puerto Muertodagi qoʻrqinchli tun" (1982) singari dramalar muallifi. Urushdan keyingi davrda yozgan "Tom togʻa va qizcha", "Billur vaza", "Oʻttiz olti va besh", "Sashaning kashasi", "Styopa amaki" va boshqa asarlarida bolalar hayoti, ularning oʻziga xos harakteri ifodalangan. SSSR gimni matnini yozgan ( G. ElRegistan bilan hamkorlikda). Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Adabiyotlar
Uyimga ketaman, T., 1951.

LLAleksandrov V. P., Sergey Mixalkov, M., 1983.

## Manbalar
Mixirakula

**Mixirakula** (6-asr) — oq hunlar — eftaliylar sardori (515—6-asr oʻrtasi). Shim.-Gʻarbiy Hindiston (poytaxti — Shakala shahri, hozirgi Sialkot)da hukmronlik qilgan. M. tasarrufidagi mulklar Jamna — Gang vodiysiga, Gvaliorgacha tarqalgan. 528 yil hind hukmdorlari birlashgan qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchragan, bu eftaliylarning Hindistonga keyingi yurishlariga barham bergan. Ularning ixtiyorida faqat Hind daryosi vodiysigina saqlanib qolgan. Hind xalqi tarixiy anʼ-anasida M. zolim, mustabid podshoh va shafqatsiz, qahrli istilochi sifatida aks ettirilgan.

## Manbalar
Mitseliy

**Mitseliy** (yun. Mykes — zamburugʻ) — zamburugʻlarning vegetativ tanasi (tallom). M. ingichka ipchalar — giflardan iborat. Odatda, substrat ichida, baʼzan uning sirtida rivojlanadi; substratdan organik moddalarni osmatik yoʻl bilan soʻrib olish funksi-yasini bajaradi. Xitridiyli zamburugʻlar, zigomitsetlar va somitsetlarning M.si toʻsiqsiz, bitta hujayradan iborat boʻlib, uz. bir necha oʻn sm ni (mas, mogʻor) tashkil etadi. Xitridiyli zamburugʻlarda M. kucheiz rivojlangan boʻlib, rizomitseliy deyiladi. Aksomitsetlar, bazidiyali zamburugʻlar M.si toʻsikdar (sektalar)ga boʻlingan koʻp hujayrali. M.ning bir qismi orqali zamburugʻlar vegetativ koʻpayadi. M.dan zamburugʻlarning reproduktiv organlari va mevali tanasi hosil boʻladi.

## Manbalar
Adam Mickiewicz

**Adam Bernard Mickiewicz** (Mitskevich) (1798.24.12, Novogrudka yaqinidagi Zaosye qishlogʻi – 1855.26.11, Istanbul) – polyak shoiri, milliy ozodlik harakati arbobi. Polyak romantizmining asoschisi. Vilen universitetini tugatgan (1819), polyak yoshlarining "Filomatlar" ("Fan doʻstlari"), "Filaretlar" ("Yaxshilik doʻstlari") tashkilotlarida faol ishtirok etgan. M.ning ilk toʻplami ("Sheʼriyat", 1-j., 1822) Polsha adabiyotida romantik oqimning manifesti boʻldi. M. "Sheʼriyat" (2-j., 1823)ga kirgan romantik ruxdagi "Grajina" liro-epik dostoni bilan Polshada "sheʼriy qissa" janriga asos soldi.

"Filaretlar" tashkiloti ishi boʻyicha qamalgan (1823) M.ni chor maʼmurlari Litvadan chiqarib yuborgan; Rossiyada yashab, A. S. Pushkin bilan yaqin aloqada boʻlgan (1824–29). Bu yillar uning gʻoyaviy va ijodiy oʻsishida mu-him davr boʻldi ("Qrim sonetlari", 1826; "Konrad Vallenrod", 1828 va boshqalar). M. 1830-yildan Parijda yashadi. "Dzyadlar" dramatik dostonining 3qismi (1832)ni va milliy mustaqillik uchun kurash ruhi bilan sugorilgan 12 qoʻshiqdan iborat "Pan Tadeush" dostoni (1834)ni nashr ettirdi. Realistik gʻoyalar, intilishlar yorqin namoyon boʻlgan "Pan Tadeush" dostoni milliy epopeyadir, u personajlari yuksak darajada tipiklashgan va individuallashgan durdona asar, eski polyak tur-mushining qomusi, serjilo soʻz sanʼ-ati sanaladi. M. lirik sheʼrlar turkumini (1838–39) yaratgan. Ijtimoiy va madaniy xayotda faol ish olib borgan: 1840–44 yillarda Parijda slavyanlar adabiyotidan maʼruzalar oʻqigan. 1848-yil Avstriya zulmiga qarshi kurashayotgan italiyaliklarga yordam berish uchun polyak legionini tuzgan. 1849-yildan demokratik ruxdagi "Xalq minbari" gazrtsda muharrirlik qilgan. M. sheʼrlari M. Shayxzoda, Shuhrat, Muhammad Ali, Sayyor va boshqa tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar
Michigan (maʼnolari)

**Michigan**:

* Michigan - {{AQSh Shtati
 |      Shtat_nomi = Michigan
 |      Shtat_nomi_o`zbekcha = Michigan
 |      Bayrog` = Flag of Michigan.
* Michigan (koʻl) (mahalliy indeyslar tilida — katta koʻl) — Shim.
* Michigan — AQShning shim.
Michigan (koʻl)

**Michigan** (mahalliy indeyslar tilida — katta koʻl) — Shimoliy Amerikadagi koʻl, AQSH hududida, Buyuk koʻllar sistemasida. Maydoni 58 ming km², uzunligi 490&nbsp;km, eni 189&nbsp;km gacha. Eng chuqur joyi 281 m. Suv sathining balandligi 177 m. Qirgʻoqlari kam parchalangan, past baland. Suv qalqishi yarim sutkalik. Makino boʻgʻozi orqali Guron koʻli bilan, kema qatnaydigan Chikago-Lokport kanali orqali Missisipi daryosi sistemasi bilan bogʻlangan. Michiganning shimoliy qismi dekabr — aprelda muzlaydi. Suvining sanoat chiqindilari bilan ifloslanishi natijasida undagi jonivorlar soni keskin kamaygan. Yirik portlari: Chikago va Miluoki.

## Manbalar
Michoakan

**Michoakan**, Michoakande-Okampo — Meksikaning janubi-gʻarbiy qismidagi shtat. Tinch okean sohilida, Lerma va Balsas daryolari havzasida joylashgan. Maydoni 59,9 ming km². Aholisi 3979 ming kishi (2000). Maʼ-muriy markazi — Moreliya shahri Michoakan hududining yarmidan ortiq qismi Meksika togʻligining janubi-gʻarbiy chekkasidagi koʻllar qavzasidan iborat. Sohil boʻylab Syerrade-Koalkoman tizmalari (eng baland joyi 2764 m) joylashgan. Seysmik faol hudud. Ikdimi togʻtropik iqlim. Meksika togʻligida oʻrtacha oylik temperaturalar 20°, yillik yogʻin 900&nbsp;mm. Ichki rayonlarda chala choʻl oʻsimliklari, togʻlarda sernam barg toʻkuvchi va doim yashil tropik oʻrmonlar oʻsadi.

Iqtisodiyotning asosini qishloq xoʻjaligi tashkil etadi. Sugʻoriladigan yerlarda paxta, sholi, shakarqamish, qulupnay, kartoshka, sabzavotlar, gladiolus (eksport uchun) ekiladi. Uruapan shahri atroflarida kofe, Balsas daryosi quyilish joyida tropik mevalar yetishtiriladi. Togʻlarda makkajoʻxori, dukkakli ekinlar ekiladi. Baliq ovlanadi. Kimyo, oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz, yogʻochsozlik, toʻqimachilik sanoatlari rivojlangan. Sohil boʻylab portlar, kema verfi, metallurgiya kombinati qurilgan.

## Manbalar
Mixxat

**Mixxat** — qadimda Old Osiyoda qoʻllangan, mix yoki ponachalarga oʻxshash chiziqcha (belgi)larni loy taxtachalarga oʻyib tushirishdan iborat ideografii yozuv turi, miloddan avvalgi 3ming yillik boshlarida shumerlar tomonidan yaratilgan. Bunda ayrim buyumlar va umumiy tushunchalarning nomi rasmlar bilan ifodalangan, mas, oyoq tasviri "yurish", "turish", "olib ketish" maʼ-nolarini anglatgan. Bunday belgilar miqdori 1000 tagacha yetgan. Shumer M.i dastlab yuqoridan pastga, keyinchalik gorizontal holda — chapdan oʻngga qarab yozilgan. Miloddan avvalgi 3ming yillikning oʻrtalarida M.ning soʻz-boʻgʻinli shakli paydo boʻlgan, belgilar miqdori 600 tagacha qisqartirilib, rasm-belgilar soddalashtirilgan. Ayni shu davrda shumer M.i akkadliklar (bobilliklar va ossuriyaliklar) tomonidan oʻzlashtirilib, somiy tillarga moslashtirilgan, belgilar soni 300 taga tushirilgan. Akkadliklar ishlab chiqqan M. keyinchalik, miloddan avvalgi 2— 1 ming yilliklar davrida bir qancha qoʻshni xalqlar tillari (xett, elam, urart, qad. fors va boshqalar)ga moslashtirilgan holda qoʻllana boshlagan. Bu davrda M.lar harftovushboʻgʻin yozuvlariga ancha yaqinlashib, shunday yozuvlarning kelib chiqishiga asos boʻlgan. Miloddan avvalgi 1ming yillik oxirlarida M.lar oʻrnini oromiy yo’zuvi egallagan.

M.da bitilgan juda koʻp yodgorliklar — tarixiy yozuvlar, turli rasmiy hujjatlar, ogʻzaki ijod namunalari, lugʻatlar, ilmiy asarlar, diniy matnlar saqlanib qolgan. Turli xalqlarga mansub M.larni oʻrganish, deshifrovkalash 19-asrdan, aniqrogʻi, 1802-yildan boshlanib, 20-asrning oʻrtalarigacha davom etgan. Nemis, fransuz, ingliz, chex, rus olimlari M.larni deshifrovkalashda faol ishtirok etib, bu sohada koʻplab ilmiy tadqiqotlar olib borganlar.

## Adabiyot
* Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979.

## Manbalar
Mitsar

**Mitsar** — Katta Ayiq yulduz turkumidagi yulduz. U uchta kichik yulduzdan tashkil topgan, koʻrinma yulduz kattaligi 2,0. Yorqinligi Quyoshnikidan 74-marta kuchlidir. Quyoshdan uzokligi 27 parsek. M. komponentlaridagi spektr chiziqlarining siljishi kuzatilgan (1889).

## Manbalar
Ivan Michurin

**Ivan Vladimirovich Michurin** [1855.15(27).10, Ryazan viloyati, Pronsk tumani — 1935.7.6, Tambov viloyati Michurinsk shahri] — rus amaliyotchi seleksioneri, Rossiyada mevali, rezavor mevali va boshqa oʻsimliklar ilmiy seleksiyasi asoschisi. VASXNIL akademik (1935). Maxsus maʼlumoti boʻlmagan. Dastlab temir yoʻl xizmatchisi, soatsoz boʻlib ishlab, boʻsh vaqtlarida bogʻdorchilik bilan shugʻullangan. 1875-yil Kozlov shahri (hozirgi Michurinsk)da 500m2 cha yerni ijaraga olib, oʻsimliklar kolleksiyasini toʻplash va duragaylash usuli bilan mevali, rezavor mevali oʻsimliklarning yangi navlarini yetishtirish ustida ish boshladi. 1899-yil shahar chetidan 13 ga chamasi yer olib, umrining oxirigacha shu joyda yashadi, ishladi.

1928-yilda M.ning tajriba bogi bazasida davlat seleksiya-genetika stansiyasi tashkil etildi (1934-yildan Michurin nomidagi Markaziy genetika labratoriya). Michurin chatishtirish uchun dastlabki shakllar tanlash nazariyasini, geografik uzoq shakllarni duragaylashning nazariy asoslarini, chatishtirishdagi nomuta-nosibliklarni bartaraf etish usullarini yaratdi va baʼzi amaliy usullarni qoʻlladi. 300 dan ortiq meva va rezavor mevalar navlarini yaratish va takomillashtirishga erishdi. Michurin yaratgan olma, nok, olcha va boshqa mevali daraxtlarning koʻpgina navlari Oʻzbekistonda ham rayonlashtirilgan. Michurin tok, oʻrik, gilos, behi va boshqalar janub oʻsimliklarini shim. hududlarda oʻstirish ishiga asos solgan.

## Manbalar
* Itogi shestidesyatiletnix rabot, M., 1950; Tanlangan asarlar, T., 1961.

## Adabiyotlar
Azizov P. B., I. V. Michurin — buyuk rus olimi, biologi, T., 1955.

 
,
Miskolc

**Mishkols** — Vengriyaning shim.sharqiy qismidagi shahar. Shayo daryosi boʻyida, Byukk togʻi etaklarida joylashgan. Borshod-Abauy-Zemplen medyesining maʼmuriy markazi. Aholisi 178 ming kishi (1999). Ahamiyati jihatidan mamlakatda 2-oʻrindagi (Budapeshtdan keyin) sanoat markazi. Qora metallurgiya, mashinasozlik (jumladan, stanoksozlik, ogʻir mashinasozlik, elektrotexnika, transport), sement, toʻqimachilik, oynashisha, tikuvchilik, yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Politexnika instituti, muzeylar, teatr bor. 13—16-asrlarda qurilgan meʼmoriy obidalari saqlangan. M. shahar yaqinidagi Lillafyured kurortlari bilan Byukk milliy bogʻi tarkibida. Shahar yaqinida qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi.

## Manbalar
Miya

**Miya:**

1) odam va hayvonlar nerv sistemasining markaziy boʻlimi, Miya organizmning eng murakkab hayotiy funksiyalari va muhit oʻzaro munosabatlarining boshqarilishini taʼminlaydi. Umurtqasiz hayvonlarda Miya koʻndalang va boʻylama tutashtirgichlar orqali oʻzaro tutashgan nerv hujayralari toʻplami – nerv tugunlari (gangliylar)dan iborat. Halqali chuvalchanglar, tuban mollyuskalar va boʻgʻim-oyoklilarda nerv tugunlari qorin nerv zanjirini hosil qiladi. Bu hayvonlarning koʻpchiligida qorin nerv zanjirining halqum usti va halqum osti nerv tugunlari kuchli rivojlangan boʻlib, bosh miya deyiladi. Miya qattiq, oʻrgimchak uyasisimon va tomirli parda bilan qoplangan. Boʻgʻimoyoklilar va bosh-oyoqli mollyuskalarning halqum usti nerv tugunlari 2—3 boʻlimdan tashkil topgan. Tuban xordali hayvonlar Miyasi naysimon, alohida qismlarga boʻlinmagan. Umurtqali hayvonlar va odam Miyasi bosh hamda orqa miyadgm iborat. Evolyusiya jarayonida bosh Miya oldingi, oʻrta va keyingi yoki rombsimon Miyani, bundan keyingi rivojlanish davomida oldingi Miya oxirgi va oraliq Miyani, rombsimon Miya orqa va uzunchoq miyani hosil qiladi. Bir qancha umurtqalilarda oxirgi miya (Miya katta yarim sharlari) kuchli rivojlanadi. Sut emizuvchilar va odamda organlar faoliyatini boshqaruvchi sifatida Miya katta yarim sharlari poʻstlogʻi shakllanadi. Oxirgi Miyaning ostki yuzasida 2 ta hidlash piyozchasi joylashgan. Oralik, Miyada koʻrish boʻrtiklari va 2 ta oʻsimta: ustki epifiz va pastki gipofiz hosil boʻladi. Oʻrta Miya tuban umurtqalilarda yaxshi rivojlangan. Yuksak umurtqalilarning oʻrta Miyasida koʻrish, eshitish va muvozanat organlari bilan bogʻlangan 4 tepalik shakllanadi. Baliklar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar, qushlarda rombsimon Miya miyachadan iborat.
 Sut emizuvchilarda rombsimon Miyaning pastki qismida Varoli koʻprigi hosil boʻladi. Uzunchoq Miya hamma hayvonlarda bir xilda tuzilgan; orqa Miya uning bevosita davomi hisoblanadi. Umurtqali hayvonlar Miyasi Miya poʻsti bilan qoplangan. Miya poʻstlari oraligʻida orqa Miya suyukligi (likvor) boʻladi. Miya odamda tafakkur organi hisoblanadi;

2) odam va umurtqali hayvonlar suyagi boʻshliqlarini toʻldirib turadigan toʻqima (koʻmik).

## Yana q.

* bosh miya
* Bosh miya nervlari

## Manbalar
Miya pardasi

**Miya pardasi** — umurtqali hayvonlar va odamning bosh miyasi hamda orqa miyasini oʻrab turadigan membrana. Biriktiruvchi toʻqimadan iborat. Miya pardasi ustma-ust joylashgan uchta pardadan iborat; qattiq parda — kalla suyagining ichki yuzasiga, umurtqa kanali devoriga (orqa miyada) yopishib turadi va tomirlarga boy; toʻrparda — yupqa va juda koʻp teshikli boʻlib, uning ostidagi boʻshliqlarda tiniq miya suyuqligi (likvor) turadi; tomirl i parda —kontomir va nervlarga boy yupqa parda boʻlib, poʻstloq egatlarining orasiga kirib joylashgan. Parda tomirlari miya suyuqligini chiqarishda qatnashadi.

**Miyya pardasi** yoki **miyyalik pardasi** (meninges) — bu miyaning himoya qiluvchi qavatlaridir. Ular miyaning va umurtqa miya (spinal cord)ning ustida joylashgan uchta asosiy qatlamdan iborat:

**Dura mater** (qattiq pardasi): Bu qatlam eng tashqi va qalin bo‘lib, miyaning himoya qilishda birinchi darajali rol o‘ynaydi. U juda kuchli va zarbalarga chidamli. Bosh suyagiga va umurtqa kanaliga zich birikkan bo’lib, miya va orqa miyaning tashqi ta’sirlaridan himoya qiladi.

**Arachnoid mater** (pichoq pardasi): Dura materning ostida joylashgan nozik va suyuqlikka to‘la qavatdir. Ushbu pardaning ichida ko‘plab mayda tomirlar va miyaning suyukligi (likvor) joylashgan bo‘lib, u miyaning o‘rta himoyasi hisoblanadi.

**Pia mater** (miyaga yaqin pardasi): Bu qatlam miyaning yuzasiga bevosita tutashadi   qatlam eng ichki qismda joylashgan bo’lib, miya va orqa miya bilan bevosita birikib turadi. Uning vazifasi asab to’qimalariga qon aylanishini ta’minlash va ularni oziqlantirishdir.va miyaning kichik tomirlarini o‘z ichiga oladi. Pia mater miyaning ozuqa bilan ta’minlanishini va zararlanishdan himoya qilishini ta’minlaydi.

Miyyalik pardalari asosan miyani jismoniy zarbalardan, infeksiyalardan va boshqa shikastlanishlardan himoya qiladi. Miyya suyuqligi (likvor) ushbu qatlamlar orasida joylashgan bo‘lib, miyaning himoyasini mustahkamlash va uning to‘g‘ri ishlashini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.

## Manbalar