Olga Korbut

**Olga Valentinovna Korbut** (1955-yil 16-mayda tugʻilgan) — Sovet Ittifoqi uchun kurashgan sobiq gimnastikachi. „Minsklik chumchuq“ laqabli u 1972 va 1976-yillarda Sovet terma jamoasi safida qatnashgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida jami toʻrtta oltin va ikkita kumush medalni qoʻlga kiritdi va Xalqaro gimnastika zalining birinchi induktori boʻldi.

Olga Korbut 1977-yilda 22 yoshida gimnastikani tark etgan boʻlsa, bu oʻsha davr gimnastikachilari uchun yosh hisoblangan. Korbutning gimnastikadagi taʼsiri va merosi juda katta edi. Korbutning 1972-yilgi Olimpiadadagi chiqishlari gimnastikani qayta belgilash, sportni balet va nafislikka urgʻu berishdan akrobatikaga oʻzgartirish, shuningdek, gimnastika haqidagi ommabop fikrlarni oʻziga xos sport turidan dunyodagi eng mashhur sport turlaridan biriga oʻzgartirish sifatida keng eʼtirof etilgan.

## Yoshligi
Olga Korbut–Grodnoda Valentin va Valentina Korbut oilasida tugʻilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin oila Dubnyaki shahridan (Kalinkavichiy yaqinidagi kichik shaharcha) Grodno shahriga koʻchib oʻtdi. U 8 yoshida sportdagi mashgʻulotlarni boshladi va 9 yoshida murabbiy Renald Knish boshchiligidagi Belarus sport maktabiga oʻqishga kirdi. U yerda Korbutning birinchi murabbiyi Olimpiya oltin medali sovrindori (1964) Elena Volchetskaya edi, biroq u bir yildan soʻng Knish guruhiga koʻchirildi. Dastlab u uni „dangasa va injiq“ deb topdi, lekin u ham uning ajoyib isteʼdodi, gʻayrioddiy egiluvchan umurtqa pogʻonasi va xarizmasida salohiyatni koʻrdi. U bilan birga u muvozanat nurida orqaga qarab qiyin sur’atni oʻrgandi. U bu usulni 1969-yilda SSSRdagi musobaqada debyut qildi. Huddi shu yili Korbut notekis barlarda orqaga burilishni yakunladi.

U 1969-yilgi SSSR chempionatidagi birinchi musobaqasida beshinchi oʻrinni egalladi va u yerda unga 14 yoshida musobaqaga kirishga ruxsat berildi. Keyingi yili u tayanib sakrashda oltin medalni qoʻlga kiritdi. Kasallik va jarohat tufayli u 1972-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari oldidan koʻplab musobaqalarda qatnasha olmadi. 

## Olimpiada

U 1972-yilda Myunxendagi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida Korbutning akrobatikasi va yuqori darajadagi ochiq gimnastikasi unga katta shuhrat keltirdi. Bugungi kunga qadar orqaga burilish va Korbut Flip hali ham juda mashhur.

Olimpiada paytida Korbut jamoaviy musobaqadagi dinamik oʻyinidan keyin koʻpkurash boʻyicha favoritlardan biri edi. Biroq, u uch marta panjaraga chiqishni oʻtkazib yubordi va jamoadoshi Lyudmilla Turishevaga nasib etdi. Yaʼni, Korbut muvozanat nuri, pol mashqlari va jamoaviy musobaqalarda uchta oltin medalni qoʻlga kiritdi. Barcha davrlarning eng bahsli marralaridan birida u notekis barlarda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Korbutning oʻzining notekis toʻqnashuvi boʻyicha birinchi urinishi bir nechta xatolarga yoʻl qoʻydi va bu uning koʻpkurashda oltin medal yutish imkoniyatini tugatdi. Ertasi kuni Korbut musobaqa finalida huddi shu tartibni takrorladi, garchi bu safar muvaffaqiyatli boʻlsa ham. Kengashlar 9,8 ball koʻrsatganidan soʻng, tomoshabinlar uning ballini juda past deb hisoblab, hushtak chalib, hakamlarga norozi boʻlib qoʻpol soʻzlar aytishdi. Bu bir necha daqiqa davom etdi.

Korbut oʻzining notekis barlari va muvozanat nurlari tartiblari, shuningdek, tomoshabinlarni hayratga solgan xarizmatik chiqishlari bilan mashhur. 1973-yilda u Rossiya va Jahon talabalar oʻyinlarida gʻolib chiqdi va Yevropa chempionatida koʻpkurashda kumush medalni qoʻlga kiritdi. 

1976-yilda Monrealda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida sovet murabbiylari va rasmiylari Korbutni ruminiyalik vunderkind Nadiya Komanechini magʻlub eta oladigan ayol sifatida belgilashgan edi, ammo Korbut jarohat oldi va uning oʻyinlardagi chiqishi past edi. Unga nafaqat Komanesi, balki oʻzining jamoadoshi Nelli Kim ham soya soldi. U jamoaviy oltin medalni va muvozanat nuri uchun individual kumush medalni qoʻlga kiritdi. 

## Olimpiadadan keyingi pensiya va hayot
Korbut 1977-yilda Grodno pedagogika institutini tugatdi, oʻqituvchi boʻldi va shundan soʻng gimnastika musobaqalarini tark etdi. U Belorussiyaning Pesniary folklor guruhi aʼzosi boʻlgan Leonid Bortkevichga turmushga chiqdi. Er-xotinning 1979-yilda tugʻilgan Richard ismli oʻgʻli bor edi. 1988-yilda Korbut Xalqaro gimnastika shon-sharaf zaliga kiritilgan birinchi gimnastikachi ayol edi.

1991-yilda u va uning oilasi AQShga hijrat qildi, chunki ular Chernobil fojiasining Belorussiyaga taʼsiridan xavotirda edilar. Ular Nyu-Jersiga joylashishdi, u yerda u gimnastikadan dars berdi. Ikki yildan soʻng ular Jorjiyaga koʻchib oʻtishdi va u yerda murabbiylik faoliyatini davom ettirdi. Korbut va Bortkevich 2000-yilda ajrashishdi. Oʻsha yili u AQSh fuqaroligini oldi. 2002-yilda Korbut Arizona shtatining Skotsdeyl shahriga koʻchib oʻtdi va Scottsdale Gimnastika va Cheerlidingda bosh murabbiy boʻldi. Korbut 2002-yil 22-mayda efirga uzatilgan *Mashhur boksning* epizodida Darva Konger bilan toʻqnash keldi. Konger bir ovozdan qaror bilan gʻalaba qozondi. Korbut Arizona shtatining Skotsdeyl shahrida yashaydi.

Keyinchalik Korbut 2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun Londonga yoʻl oldi. U Shimoliy Grinvich Arenadagi gimnastika musobaqalarini tomosha qildi va Twitter va Facebook orqali sharhlar berdi. Olimpiada davomida Qirollik opera teatri Shveytsariyaning Lozanna shahridagi Olimpiya muzeyi bilan hamkorlikda yaratgan *"Olimpiya sayohati", "Oʻyinlar tarixi* " nomli koʻrgazmani oʻtkazdi. Koʻrgazmada tarixiy ashyolar bilan bir qatorda 16 nafar Olimpiya oʻyinlari sovrindorlari, jumladan Korbutning shaxsiy hikoyalari ham namoyish etildi. Korbut Olimpiadadagi gʻalabalarining 40 yilligini 3-avgust kuni koʻrgazmada chiqish bilan nishonladi.

2017-yilda Korbut oʻzining 1972 va 1976-yilgi Olimpiada medallarini oʻttiz ikkita lot (shu jumladan Myunxen Olimpiadasining ikkita oltin va bir kumushi) orasida sotdi, bu Heritage Auctionsda 333 500 dollarga baholandi.

## Merosi

Toʻrtta Olimpiya oʻyinlarining oltin medallarini qoʻlga kiritgan Korbut oʻzining tekis boʻlmagan parallel panjaralarda yuqori barda turgan joyidan boshlab, soʻngra pastdan huddi shu toʻsiqni pastki qismidan ushlab, tekis boʻlmagan parallel toʻsiqlarda bajarilgan teskari burilish harakati bilan mashhur. U, shuningdek, 4 dyuymli muvozanat panelidagi burilish holatiga va keyinroq oyoqqa qoʻnishga erishdi. 1972-yilda xalqaro musobaqada birinchi boʻlib mahorat koʻrsatganidan beri Korbut nomi bilan atalgan, shundan buyon bu harakat Olimpiya ballar kodeksida noqonuniy deb topilgan. Chunki bu harakat juda katta mahorat talab qiluvchi harakat boʻlib, shu bilan birga juda katta tavakkal qilish oqibatida sportchi ogʻir jarohat olishi ham mumkin shu bois bu harakat olimpiadada taqiqlangan. Shu bois bu harakatni amalga oshirgan ishtirokchiga ballar berilmaydi.

1972-yilgi Olimpiya musobaqalaridan soʻng u Oq uyda AQSh prezidenti Richard Nikson bilan ham uchrashdi. Uchrashuv haqida Korbut shunday dedi: „U menga Myunxendagi chiqishim mamlakatlarimiz oʻrtasidagi Sovuq urush davridagi siyosiy taranglikni kamaytirish uchun elchixonalar besh yil ichida qila olganidan koʻra koʻproq ish qilganini aytdi“. Gimnastikani butun dunyo boʻylab keng targʻib qilishdan tashqari, u sportning tenorini sezilarli darajada oʻzgartirishga ham hissa qoʻshdi. 1972-yilgacha sportchilar odatda yoshi kattaroq edi va asosiy eʼtibor akrobatikaga emas, balki nafislikka qaratildi. Korbutning Olimpiya oʻyinlaridagi debyutidan keyingi oʻn yil ichida urgʻu teskari boʻldi.

Uning 1972-yilgi Olimpiadadagi yutugʻi ABC telekanalining keng sport olamida yilning eng yaxshi sportchisi unvoniga sazovor boʻldi. 2002-yilda Buyuk Britaniyada 4-kanal tomonidan oʻtkazilgan soʻrovda jamoatchilik „Olga Korbut dunyoni maftun etadi“ 100 ta eng ajoyib sport lahzalari roʻyxatida 46-oʻrinni egalladi.

### Mashhur boʻlgan uslublari

* **Vault**: Toʻliq burilish bilan stolga burilish holati bilan oldinga siljib, harakat qilish (4,0); va Handspring oldinga toʻliq burilish bilan stol ustiga hech qanday burilishlar bu harakat ham oʻchirilgan (3.60).
* Notoʻgʻri **novdalar**: Kemerli sxemasi yuqori barning tepasida turib, bir xil chiziqni qayta tushunish uchun orqaga buriladi va orqaga joylashishni baland barning tepasida turib, past chiziqdan oʻtguncha tushirish (ikkalasi ham endi ballar kodeksida emas). Yuqoridagi harakatlar ham taqiqlangan.
* **Muvozanat** nuri: oʻtish joyini kesib oʻtish uchun pastga silkitish uchun orqa tutqich (B); Back Tuck Salto (C-uning nomi bilan atalmagan boʻlsa-da, uni birinchi boʻlib bajaradi); va Front Tuck Salto Dismount (A-uning nomi bilan atalmagan, birinchi boʻlib u ijro etgan).
* **Qavat**: Orqa koʻkrak holatiga A shaklida.

## Raqobat tarixi

## Manbalar