open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shoh yurishi

Shaxmatda **shoh yurishi** (inglizcha: king walk, king march, steel king yoki wandering king; niderland tilida: wandelkoning – *tarjimasi: sayr qiluvchi shoh*) – bu mittelshpil yoki debyut paytida shohning taxtaning boshqa qismiga, uzoq masofaga harakatlanish jarayoni. Bunday yurish chogʻida shoh oʻz qanoti boʻylab (shoh qanotidan ferz qanotiga yoki aksincha) xavfsizroq pozitsiyaga oʻtishi mumkin yoki oldinga qarab yurib, koʻpincha raqib shohiga motli hujumni kuchaytirishda ishtirok etadi.

Endshpilga qadar shohni faollashtirish juda kam uchraydigan hodisa sanaladi, chunki oʻyin soʻngiga yetmaguncha shoh xavfsizligi eng muhim omil hisoblanadi va odatda uni tahdiddan uzoqroq tutish tavsiya etiladi. Biroq zamonaviy shaxmat asoschisi sifatida tanilgan Wilhelm Steinitz „shoh ham jangchi figura“ degan mashhur qoidasini ilgari surgan. Niderlandiyalik shaxmat tarixchisi va yozuvchisi Tim Krabbé shunday oʻyinlarning yuzdan ortigʻini hujjatlashtirgan.

Bu kabi yurishlar juda kam uchraydiganligi sababli, ular muvaffaqiyatli amalga oshirilganda koʻpincha oʻyin mukofotlari bilan taqdirlanadi. Soʻnggi davrning eng mashhur oʻyinlaridan biri – Nigel Shortning 1991-yilda Tilburgda Jan Timman ustidan gʻalabasi boʻlib, u master Graham Burgess hamda grossmeysterlar John Nunn va John Emms tomonidan tuzilgan yuz eng buyuk shaxmat oʻyinlari roʻyxatiga kiritilgan.

## Namunaviy oʻyinlar

Qora shoh oqlarning hujumlari taʼsirida raqib tomoniga yurib bordi va u yerda motga tushdi: Re1–b1+!, Ff5xb1, Rh1xb1+, Shb2xb1, Frg3–b3+, Shb1–a1, Shd2–c1!#, chunki 36… Frh8–h6+ 37. Shc1–c2 d4–d3+ 38. Frb3xd3 dan keyin qoralar mutlaqo ojiz qolardi, shu yerda taslim boʻldi.

## Boshqa namunaviy oʻyinlar
* Short – Timman, Tilburg 1991. Alyoxin himoyasi: Zamonaviy, Alburt varianti (B04), 1–0. Short Timman donalarini harakatsiz holatga keltirib, oʻz shohini oldinga siljitish imkoniyatiga ega boʻlgan.
* Alyoxin – Yates, London 1922. Farzin gambiti rad etilgan: Anʼanaviy himoya, Asosiy yoʻnalish (D64), 1–0. Alyoxin endshpilda hujumni mahorat bilan uyushtiradi va uning shohi ham hujumga qoʻshiladi.

## Yana qarang
* Shaxmat taktikasi
* Shoh ovi — bu raqib shohini majburan taxtaning old tomoniga quvib chiqarish va ko‘pincha uni motga olib kelish bilan yakunlanadigan hujum usuli.

## Manbalar

## Havolalar
* "His Majesty steps out" capanegra, Chessgames.com
Tayanch nuqta (shaxmat)

Shaxmatda **tayanch nuqta** – bu raqib piyodasi tomonidan hujum qilinmaydigan va oʻz piyodasi (baʼzan ikkita piyoda) tomonidan himoyalangan toʻrtinchi, beshinchi, oltinchi yoki yettinchi gorizontal katakdir. Bunday katak raqib uchun „boʻshliq“ hisoblanadi. Masalan, oʻngdagi diagrammada oq ot joylashgan c4 katagi tayanch nuqta boʻlib, unga qora piyodalar tomonidan hujum qilinmaydi: d vertikalida piyoda yoʻq, b vertikalidagi piyoda esa juda oldinga siljigan.

Tayanch nuqtalar ayniqsa ot yordamida hujum boshlash uchun qulay joy hisoblanadi. Agar raqibda faqat tayanch nuqta katagining rangiga qarama-qarshi rangdagi fil boʻlsa va shu bois u teng qiymatdagi figura bilan almashtirish qiyin boʻlsa, bunday tayanch nuqta yanada samaraliroq boʻladi.

Otlar eng samarali boʻladigan joy – raqibning tayanch hududiga yaqin kataklardir. Buning sababi ularning harakat radiusi qisqa boʻlgani uchun (bu fil, rux yoki farzinzga xos emas). Shuningdek, otlar taxtaning chekkasiga nisbatan markazida koʻproq foydali. Shu bois ideal holat – markaziy kataklardan (c, d, e yoki f) birida yaxshi (masalan, oltinchi gorizontalda) joylashgan tayanch nuqtani ot bilan egallashdir. Tayanch nuqtalar va ularning samaradorligini bilish, ayniqsa, izolyatsiya qilingan farzin piyodasi bilan bogʻliq vaziyatlardan unumli foydalanishda juda muhimdir.

Boshqa tomondan, Aron Nimsovichning taʼkidlashicha, agar tayanch nuqta yon kataklarda (a, b, g yoki h) joylashgan boʻlsa, uni eng samarali ishlatadigan dona rux hisoblanadi. Buning sababi shundaki, rux butun gorizontal boʻylab kataklarga bosim oʻtkaza oladi.

Tayanch nuqtadagi fil ham oʻz-oʻzidan juda kuchli boʻlishi mumkin. Ot va ruxdan farqli ravishda, fil uni himoya qilayotgan piyodalarni ham himoya qiladi. Shu sababli, agar boshqa dona uni himoyalamagan boʻlsa, tayanch piyodani urib olib tayanch nuqtani zaiflashtirishning iloji yoʻq, chunki fil oddiygina qaytarib uradi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Bobby Fischer markazi

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#000000",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "museum"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -20.99712,
          63.93311
        ]
      }
    }
  ]
}

**Bobby Fischer markazi** (islandcha: *Fischersetur*) – 1972-yilgi jahon shaxmat chempioni Bobby Fischer hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan kichik, notijorat biografik muzey boʻlib, Islandiyaning Selfoss shaharchasida joylashgan.

## Tarkibi
Bobby Fischer markazi 1972-yilgi Jahon shaxmat chempionatiga oid bir qator qiziqarli eksponatlarni namoyish etadi: fotosuratlar, oʻyin protokollari, 17-oʻyindan soʻng Boris Spasskiy delegatsiyasi talab qilgan radiatsiya oʻlchovlari haqidagi hisobot va oʻsha chempionatda ishlatilgan shaxmat taxtasining nusxasi. Muzeyda shuningdek, Bobby Fischerning 2005–2008-yillarda Islandiyada yashagan davriga oid eksponatlar, jumladan Reykyavikdagi Bókin antikvar kitob doʻkonidagi uning stuli ham saqlanadi.

## Boshqa tadbirlar
Bino *Selfoss and Vicinity shaxmat klubining* shaxmat oʻyinlari va mashgʻulotlari uchun xizmat qiladi. Shuningdek, unda shaxmat boʻyicha koʻrgazmalar va taqdimotlar ham oʻtkaziladi.

## Fischer qabri
Fischerning qabri Laugardælir qabristonida (63°56′47″N 20°58′0″W) joylashgan bo‘lib, u Bobby Fischer markazidan taxminan ikki kilometr masofada joylashgan.

## Yana qarang
* Islandiya madaniyati
* Islandiyada shaxmat
* Shaxmat boʻyicha Islandiya chempionati
* Reykjavik Open

## Manbalar

## Havolalar
* Bobby Fischer Center - Homepage
* FaceBook - Bobby Fischer markazi (norasmiy)
Gökyay assotsiatsiyasi shaxmat muzeyi

**Gökyay assotsiatsiyasi shaxmat muzeyi** – Turkiyaning Anqara shahri, Altındağ tumanidagi tarixiy uyda joylashgan. 2024-yil holatiga koʻra, muzey dunyodagi eng katta shaxmat toʻplami kolleksiyasiga ega boʻlib, 110 mamlakatdan yigʻilgan 723 ta shaxmat toʻplami 1 008 kvadrat metr (10 850 kv. fut) maydonda toʻrtta asosiy mavzu boʻyicha namoyish etiladi. Ekspozitsiyada turli madaniyatlar va voqealarni aks ettiruvchi shaxmat toʻplamlari mavjud boʻlib, ular yogʻoch, metall, baliq suyagi, marmar, steatit, kigiz, poliefir, tunuka va choʻyan kabi materiallardan yasalgan.

Muzey, shuningdek, muntazam ravishda turli shaxmat turnirlarini tashkil etadi va ularning oʻtkazilish joyi hisoblanadi.

## Yana qarang
*Butunjahon shaxmat shon-shuhrat zali
*Bobby Fischer markazi

## Manbalar

## Havolalar
* Gökyay Association Chess Museum - Homepage
Algoritmik

**Algoritmik** deganda quyidagilar tushunilishi mumkin:
* Algoritm — maʼlum bir turga oid masalalarni yechishda ishlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida (dastur);
Almashinuv buferi

**Almashinuv buferi** (; ) — matnli va grafik maʼlumotlarni ilovalar oʻrasida almashinish imkoniyatini beradigan Windows mexanizmi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Fattush

**Fattush** (; shuningdek **fatush**, **fattoosh** va **fattouche**) – Levant oshxonasiga oid salat boʻlib, qovurilgan yoki qizartirilgan xubz boʻlaklari aralash koʻkatlar va boshqa sabzavotlar, masalan, rediska, bodring va pomidor bilan tayyorlanadi. Fattush Levant mintaqasidagi xalqlar orasida keng isteʼmol qilinadi.

## Etimologiyasi
Fattūsh soʻzi arabcha fatt – „maydalash“ soʻzidan va turkiy -ūsh qoʻshimchasidan tarkib topgan. Bunday soʻz yasalishi Levant arabchasida keng tarqalgan.

Oxford English Dictionary maʼlumotiga koʻra, „fattoush“ soʻzining ingliz tilida eng birinchi qadimgi qaydi 1955-yilda Stevens Point Journal gazetasida uchraydi.

## Tarixi

Tarixchi Nawal Nasrallahning yozishicha, fattushni eslatuvchi vegetarian tharid retseptlari X asr arab oshpazi Ibn Sayyar al-Warraqning kitobida uchraydi. Unda quritilgan va maydalangan non, bodring, ziravorlar va zaytun moyidan foydalanilgan.

## Tarkibi
Fattush fatta deb ataluvchi taomlar oilasiga mansub boʻlib, ularning barchasida quritilgan non asos qilib ishlatiladi. Fattush tarkibida sabzavot va koʻkatlar boʻlib, ular fasl va taʼmga qarab turlicha qoʻshiladi. Bu salatda sabzavotlar odatda tabbouleh salatidagi kabi mayda emas, balki kattaroq boʻlaklarda kesiladi. Fattushga oʻziga xos nordon taʼm berish uchun odatda sumak ishlatiladi, ayrim retseptlarda esa sumak bilan birga anor sharbati ham qoʻshiladi.

## Hududiy xilma-xillik
Falastin oshxonasida fattush tayyorlash uchun sarimsoq, tuz, chili qalampiri va yangi rayhon barglari hovonchada eziladi, soʻngra koʻp miqdordagi limon sharbati va tahini, baʼzan yogurt bilan aralashtiriladi. Qovurilmagan pita nonining mayda boʻlaklari shu aralashmaga botiriladi va suyuqlikni shimib oladi. Keyin sabzavotlar qoʻshiladi va taom zaytun moyi bilan yakunlanadi. Falastin versiyasining oʻziga xos xususiyati shundaki, unda Livan versiyasidan farqli ravishda oq piyoz ishlatiladi. Iordaniyada ham shunga oʻxshash usul qoʻllaniladi, lekin tahini aralashmasi oʻrniga qurut ishlatiladi.

## Madaniyatda
Fattush salati Arab–Isroil mojarosi doirasidagi oziq-ovqat siyosatida madaniy oʻzlashtirish haqidagi bahslarning tez-tez tilga olinadigan mavzusidir. Fattushning „isroilliklarniki“ sifatida taqdim etilishi koʻpchilik tomonidan madaniy oʻzlashtirish sifatida baholanadi.

2025-yilda „Taste Atlas“ tomonidan eʼlon qilingan „Turkumlar boʻyicha 100 ta eng yaxshi taom“ roʻyxatida fattush foydalanuvchilar baholashiga koʻra salatlar turkumida 5-oʻrinni egalladi.
## Yana qarang

* Dakos
* Arab salati
* Non taomlari roʻyxati
* Zakir taomlar roʻyxati
* Salatlar roʻyxati
* Panzanella, italyan non salati

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
La Ligada gʻolib boʻlgan murabbiylar roʻyxati

Bu **La Liga gʻolibi boʻlgan futbol murabbiylari roʻyxati**.

Miguel Muñoz turnir gʻolibligini rekord darajada — toʻqqiz marta qoʻlga kiritgan bo‘lib, barchasida Real Madrid jamoasini boshqargan. Helenio Herrera va Johan Cruyff esa chempionlikni toʻrt martadan qoʻlga kiritgan.

## Mavsumlar va gʻolib murabbiylar

## Murabbiy boʻyicha

## Mamlakatlar boʻyicha

## Manbalar
Dro Fernández

**Pedro Fernández Sarmiento** (2008-yil 12-yanvarda tugʻilgan), **Dro** nomi bilan tanilgan, ispaniyalik professional futbolchi boʻlib, hujumkor yarimhimoyachi yoki chap qanot vingeri sifatida Barcelona Atlètic tarkibida toʻp suradi.

## Klublardagi faoliyati

### Yoshlar jamoasi
Dro 2024-yilda Barcelona akademiyasiga qoʻshildi. 2024/25-yilgi mavsumda u Juvenil B va Juvenil A jamoalarida, shuningdek UEFA Yoshlar ligasida oʻynadi. Umumiy hisobda 38 ta oʻyinda maydonga tushdi: Juvenil B safida 19 ta oʻyin (7 ta gol), Juvenil A tarkibida 12 ta oʻyin (3 ta gol) hamda UEFA Yoshlar ligasi doirasida 7 ta oʻyin (2 ta gol).

### FC Barcelonadagi debyuti
Dro Barcelona futbol akademiyasi — La Masia bitiruvchisi hisoblanadi. 2025-yil iyul oyida u bosh murabbiy Hansi Flick qoʻl ostida Barcelonaning mavsumoldi tayyorgarligi doirasida Yaponiya va Janubiy Koreyaga uyushtirilgan safari uchun asosiy jamoa tarkibiga kiritildi.

Dro 2025-yil 27-iyul kuni Vissel Kobega qarshi oʻtkazilgan mavsumoldi oʻrtoqlik uchrashuvida Barcelona safida oʻzining „norasmiy“ debyutini oʻtkazdi. U 78-daqiqada Marcus Rashford oʻrniga maydonga tushdi va 87-daqiqada gol urib, jamoasining 3:1 hisobidagi gʻalabasini mustahkamladi.

## Shaxsiy hayoti
Dro Ispaniyada tugʻilgan boʻlsa-da, onasi Filippin ildizlari ega. U Ispaniya yoshlar terma jamoasi sharafini himoya qiladi va 2025-yil mart oyida UEFA 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati saralash uchrashuvlariga Ispaniya U17 jamoasiga chaqirilgan.

## Manbalar
Sami Kohen

**Sami Kohen** (1928 – 18-oktyabr 2021) – turk jurnalisti va sharhlovchisi. U 1954-yildan beri *[[Milliyet]]* gazetasida tashqi siyosat boʻyicha muntazam sharhlar yozgan.

Kohen 1928-yilda Istanbulda tugʻilgan. U yahudiy oilasidan chiqqan. Otasi Albert Kohen boʻlib, yahudiy-ispan va fransuz tilida *La Boz de Türkiye* gazetasini nashr etgan, otasi vafotidan keyin Sami Kohen tomonidan turk tilida *Türkiyeʼnin sesi* nomi bilan nashr etilgan. Keyinchalik *Tan*, *Yeni Istanbul* va *Istanbul Express* gazetalarida ishlagan. 1954-yilda Milliyet gazetasiga qoʻshilgan. Olti yildan soʻng, 1960-yilda Mirka bilan turmush qurgan. Jale va Alp ismli ikki farzandi bor edi.

Milliyetdan tashqari, Kohen *Christian Science Monitor* va The New York Times gazetalariga ham maqolalar yozgan.

2020-yil 12-oktyabrda unga *Yuqori xizmat mukofoti* berilgan.

2021-yil 18-oktyabrda Kohen buyrak yetishmovchiligi tufayli reanimatsiyaga yotqizilgan. U shu kuni kechqurun vafot etgan.

## Manbalar
Ahmet Köksal

**Ahmet Köksal** (1920 – 24-yanvar 1997) – turk shoiri va yozuvchisi.

## Hayotining boshlangʻich davri va taʼlim
Ahmet Köksal 1920-yilda Chanakkale viloyatining Qizilkechili qishlogʻida tugʻilgan. Boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Chanakkalada olgan, 1936-yilda Edirne oʻgʻil bolalar pedagogika maktabiga oʻqishga kirib, 1939-yilda tamomlagan. Ikki yil davomida Ayvacık shahrida boshlangʻich maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Harbiy xizmatni tugatgach, Köksal 1943–1946-yillarda Anqara Gazi taʼlim instituti rasm boʻlimida tahsil olgan. Bu yerda taʼlimini tamomlagach, oʻrta maktabda dars berishni boshlagan.

## Faoliyati
Köksalning sheʼrlari 1940-yilda *Servet-i Fünûn-Uyanış* jurnalida nashr etilgan. Keyinchalik uning sheʼrlari ''Ülkü'', *Yirminci Asır*, *Edebiyat Dünyası*, *[[Varlık]]*, *[[:tr:Yeditepe (dergi)|Yeditepe]]*, *[[:tr:Kaynak|Kaynak]]* va *[[:tr:Seçilmiş Hikayeler Dergisi|Seçilmiş Hikayeler]]* jurnallarida ham chop etilgan.

U *Papirüs**, Yeni Edebiyat, Yeni Gazete* va *Yansıma* gazeta-jurnallarida kitoblar haqida tanqidiy maqolalar yozgan. *Yollar Boyunca* nomli sayohat xotiralari 1970-yilda *Cumhuriyet* gazetasida nashr etilgan. Sanʼat haqidagi tanqidiy maqolalari Milliyet gazetasida chop etilgan.

## Asarlari

### Sheʼriy toʻplamlar
* 1958: *Yanık Sar*
* 1963: *Sonsuz Haziran*
* 1991: *Çoğul Mavilik*

### Sheʼriy antologiya
* 1953: *Atatürk İçin* (B. Gider va Ş. Saba bilan)
* 1973: *Aşk Şiirleri Antolojisi* (Bolalar uchun sheʼrlar)

### Tadqiqot
* 1988: *Ressam, Eğitimci ve Yazar Malik Aksel* 

## Manbalar

## Havolalar
*
Kenan Hulusi Koray

**Kenan Hulusi Koray** (1906 – 23-may 1943) – turk yozuvchisi.

## Hayoti
U 1906-yilda Istanbulda tugʻilgan. Istanbul Kabatosh litseyini tamomlagan. Istanbul universiteti Adabiyot fakultetida tahsil olgan. Adabiyot dunyosiga Servet-i Fünun jurnalida nashr ettirgan hikoyalari bilan kirib kelgan. U 1928-yilda *Yetti Mashʼal* guruhi aʼzolari orasida yagona hikoyanavis edi. 1934-yilda Vakit gazetasida jurnalistlik faoliyatini boshlagan va tez orada gazetaning bosh muharriri boʻlgan. 1943-yilda Adapazarida zaxira ofitser sifatida harbiy xizmatni oʻtash chogʻida tif kasalligidan vafot etgan.

## Asarlari
Vafotidan keyin nashr etilgan kitoblari, ularing qayta nashri va boshqalar.

* Osmanoflar (roman) (1938, 2004)
* RBK Pansiyonu (1938) (maqolalar seriyasi, kitob shaklida nashr etilmagan)
* Yedi Meşale (birgalikdagi kitob) (1928)
* Bir Yudum Su (hikoya) (1929)
* Bahar Hikâyeleri (hikoya) (1939)
* Son Öpüş (1939)
* Bir Otelde Yedi Kişi (hikoya) (1940)
* Bir Yudum Su (hikoya) (1929,1944)
* Kenan Hulusi-Hikâyeler" (1973)
* Beşer Dakikalık Hikâyeler (2000)
* Yaz ve Aşk Hikâyeleri (Ekim 2004-Derleme)
* Miras Keçe (2009)

## Manbalar
Hadim Sulaymon posho

**Hadim Sulaymon posho** (;  1467—1547-yil sentyabr) – Usmoniylar davlat arbobi, asl kelib-chiqishi yunon boʻlgan harbiy qoʻmondon. 1525&#x2013;1535 hamda 1537&#x2013;1538-yillarda Usmoniylar imperiyasining Misr viloyati hokimi, 1541–1544-yillar oraligʻida Usmoniylar imperiyasi bosh vaziri boʻlib xizmat qilgan.

Usmoniylar sultoni Sulaymon I Misr hokimi Sulaymon poshoga Hind okeani orqali yurish amalga oshirishni buyurdi. Sulaymon posho 1538-yilda Adan shahrining egallanishi va Portugaliya Hindistonidagi Diu qal’asining qamal qilinishiga boshchilik qildi. Sulaymon posho oʻzining uzoq yillar davomida Misr hokimi lavozimida xizmat qilgan vorisi Dovud poshoga (1538–1549-yillarda xizmat qilgan) homiylik qilgan, chunki u Dovud poshoni qoʻllab-quvvatlab, raqibi va hamkasbi Damat Rustam poshoga qarshi chiqqan.

## Yana qarang
* Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati

## Manbalar
Ferit Edgü

**Ferit Edgü** (1936–2024) – zamonaviy turk yozuvchisi. Edgü oʻzining qisqa hikoyalari, sheʼrlari, romanlari, ssenariylari va esselari bilan tanilgan.

Istanbulda tugʻilgan Edgü 1960-yillarda Sharqiy Turkiyada oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Ushbu tajribalar uning keyingi asarlari, masalan, „Yaralangan asr“ va „Sharq ertaklari“ ga taʼsir koʻrsatgan. Uning yozuvlari koʻpincha Sharqiy Turkiyadagi davlat zoʻravonligining uzoq tarixini, ayniqsa Turkiyaning kurd aholisiga qarshi zoʻravonliklarni ochib beradi
.

Uning „Hakkarida bir mavsum“ romani film shaklida turk-nemis hamkorligida suratga olingan va 33-Berlin kinofestivalida Kumush Ayiqni qoʻlga kiritgan, ammo Turkiyada taqiqlangan. Edgü shuningdek, „Bir Gemide“ hikoyasi uchun Sait Faik adabiyot mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Sulhi Dölek

**Sulhi Dölek** (20-sentyabr 1948 – 7-noyabr 2005) – turk yozuvchisi, satirachi, mexanik muhandis va dengiz ofitseri.

## Hayoti
Sulhi Dölek 1948-yil 20-sentyabrda Istanbulda tugʻilgan. U Turk dengiz flotiga qoʻshilib, Dengiz akademiyasida tahsil olgan. Taʼlimning keyingi bosqichini davom ettirish uchun AQShga ketgan. Michigan universitetida mexanik muhandislik va dengiz muhandisligi yoʻnalishlarida oʻqigan. 1988-yilda Komandir unvoni bilan Dengiz flotidan isteʼfoga chiqqan va yozuvchilik faoliyatini davom ettirgan. U 2005-yil 7-noyabrda miya infarkti sabab vafot etgan.

Isteʼfoga chiqishidan oldin ham uning baʼzi qisqa hikoyalari *[[Akbaba (jurnal)|Akbaba]]* satirik jurnalida nashr etilgan. Shuningdek, u *[[Milliyet]]* va *Cumhuriyet* gazetalari uchun maqolalar yozgan.

## Asarlari
Quyida uning kitoblari keltirilgan:

### Romanlar
* 1975: *Korugan* („Bomba panjarasi“)
* 1981: *Geç Başlayan Yargılama* („Kech boshlangan sud“)
* 1982: *Kiracı* („Ijarachi“)
* 1988: *Teslim ol Küçük* („Taslim boʻl, kichkina“)
* 1991: *Truva Katırı* (Troya xachiri)
* 1997: *Kirpi* („Kirpi“)

### Qisqa hikoyalar toʻplami
* 1983: *Vidalar* („Vidolar“)
* 1994: *Aynalar* („Oynalar“)

### Esselar va tadqiqot kitoblari
* 1983: *Yergi Nükte ve Fıkralarıyla Yusuf Ziya Ortaç* („Yusuf Ziya Ortaj satiralari, latifalari va ertaklari bilan“)
* 1990: *Balığın şarkısı* („Baliq qoʻshigʻi“)
* 1990: *İçimizdeki Yasakçı* („Ichimizdagi taqiqlovchi“)
* 1997: *Habis’in Serüvenleri* („Habisning sarguzashtlari“)

Shuningdek, u bir qator bolalar kitoblarini yozgan.

## TV va dramalar
* *Dünya Dönüyor* („Dunyo aylanadi“)
* *Süper Baba* („Super ota“)
* *Külyutmaz* („Ayyor“)
* *İkinci Bahar* („Ikkinchi bahor“)
* *Kirpi* („Kirpi“)

## Manbalar
Abu Hatim Muhammad ibn Idris ar-Roziy

**Abu Hatim Muhammad ibn Idris ar-Roziy** (811 – 890) taniqli muhaddis va asariya ilohiyot olimi. Ray shahrida tugʻilgan. Ibn Abi Hatimning otasi edi.

## Hayoti
Uning toʻliq ismi Abu Hatim Muhammad ibn Idris ibn al-Munzir ibn Dovud ibn Mihron ar-Roziy al-Hanhaliy al-Gʻatafoniy edi. Ayrim manbalarda u asli isfahonlik boʻlib, gʻatafonlar qabilasidan boʻlgan mavlo boʻlganligi aytiladi. Boshqa manbalarga koʻra, oʻz nisbasini Rayning „Darb Hanẓalah“ deb nomlangan koʻchasidan olgan. Hijriy 277-yil Shaʼbon oyida (890-yil) vafot etgan.
## Manbalar
Abu Zar al-Haraviy

**Abu Zar al-Haraviy, Abu ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriy** (; **Abu Zarr al-Haraviy** nomi bilan ham mashhur boʻlgan) – molikiylik mazhabimuhaddisi, ash’ariy ilohiyotchi. Hirot shahridan boʻlgan, lekin umrining koʻp qismini Makkada oʻtkazgan. Koʻpincha „*[[Al-Haramayn|Haramayn]] [[Muhaddis|muhaddisi]]*“ deb atashadi, yaʼni „Ikki muqaddas shahar, yaʼni Makka va Madinaning hadis ustozi“
## Manbalar
Arat Dink

**Arat Dink** (armancha: Արատ Դինք; 1979-yilda tugʻilgan) – turk-arman jurnalisti va Istanbulda nashr etiladigan ikki tilli (turk va arman) *[[Agos]]* haftalik gazetasining bosh muharriri. U Rakel Dink va Hrant Dinkning oʻgʻli boʻlib, Hrant Dink ushbu gazetaning sobiq bosh muharriri boʻlgan va oʻsha paytda 17 yoshli turk ultramillatchi Ogʻun Samast tomonidan oʻldirilgan.

## Hrant Dinkning oʻldirilishi boʻyicha sud jarayoni

Arat Dink Agos gazetasining bosh muharriri sifatida va gazetaning nashr litsenziyasi egasi Serkis Seropyan bilan birga Hrant Dinkka qarshi „turklikka tuhmat qilish“ aybi ostida Turkiya Jinoyat kodeksining 301-moddasi boʻyicha ochilgan uchinchi va oxirgi ishda ham ayblanuvchi sifatida sudga tortilgan. Ayblov 2006-yil sentyabr oyida, Agos gazetasi Reuters axborot agentligi bilan 2006-yil 14-iyuldagi Hrant Dink intervyusini qayta nashr etganidan keyin qoʻyilgan boʻlib, unda Hrant Dink Usmonli imperiyasidagi armanlarning 1915-yildagi qirgʻinini genotsid deb atagan edi.

Hrant Dinkka qarshi ayblovlar ishning birinchi majlisida, dastlab 2007-yil 22-martga rejalashtirilgan va uning oʻlimi sababli 2007-yil 14-iyunga qoldirilgan sud majlisida, Serkis Seropyan va Arat Dink uchun davom ettirilib, ikkinchi majlis 2007-yil 18-iyulga belgilangan. Sud majlisida Arat Dink sudyalarni otasining oʻlimiga hissa qoʻshganlikda ayblab, ularning yuqori darajadagi sud jarayonlari tufayli uni nishonga olinganligini taʼkidladi. U: „Tarixiy hodisani genotsid sifatida tan olishni turklikka tuhmat qilish deb hisoblash primitiv, absurdxavfli deb oʻylayman“, degan.

## Sudlanishi

2007-yil 11-oktyabrda Arat Dink otasining soʻzlarini qayta nashr etgani uchun aybdor deb topildi. Unga, ilgari otasiga boʻlgani kabi, „turklikka tuhmat qilish“ ayblovi bilan bir yillik shartli ozodlik jarimasi berildi.

## Mukofotlari
U 2008-yil 21-aprelda Index on Censorship tomonidan Guardian Jurnalistika mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Salata baladi

**Salata baladi** (misr arabchasi: سلطة بلدي) – Misr oshxonasining asosiy salatlaridan biri boʻlib, deyarli har bir dasturxonda uchraydi.

„Baladi“ (بلدي) soʻzi arabcha „balad“ (بلد) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „mamlakat“ yoki „vatan“ maʼnosini anglatadi va Misrda mahalliy madaniyat hamda oʻzlikni ifodalovchi tushunchani bildiradi. Bu tushuncha ovqat, raqs, kiyim-kechak, xulq-atvor va tilni oʻz ichiga oladi. Salatning nomi uning Misr oshxona madaniyatidagi chuqur ildizlarini aks ettiradi. U odatda turli xil taomlar, ayniqsa, grilda pishirilgan goʻsht va dimlama taomlar bilan birga tortiladi.

## Tayyorlanishi
Baladi salatining klassik tarkibiy qismlariga pomidor, bodring, piyoz va yangi petrushka kiradi. Bu sabzavotlar mayda toʻgʻralib, idishga solinadi. Odatda laym sharbati, zaytun moyi, tuz va qora murch aralashtirilib, toʻgʻralgan sabzavotlar ustiga quyiladi. Salatning baʼzi variantlari taʼmni yanada boyitish uchun yalpiz, zira yoki kashnich kabi qoʻshimcha koʻkatlarni oʻz ichiga oladi.

Salat tayyorlash uchun bodring koʻpincha ortiqcha namlikni kamaytirish uchun ortiqcha urugʻlaridan tozalanadi, petrushka esa mayda toʻgʻralib, poyalaridan kamroq qoʻshiladi. Barcha masalliqlar qoʻshilganidan soʻng, ziravorlar bir tekis taqsimlanishi uchun salat asta-sekin aralashtiriladi.

Baladi salati anʼanaviy ravishda sovutilgan holda tortiladi va deyarli barcha Misr taomlari bilan birga taqdim etilishi mumkin.
## Yana qarang
* Arab salati
* Misr taomlari
* Yaqin Sharq taomlari roʻyxati
* Afrika taomlari roʻyxati
## Manbalar
Bahrom ibn Mafinna

**Bahrom ibn Mafinna** () 1025/6-yildan to 1041/2-yilgacha buvayhiylar *[[vazir]]i* lavozimida xizmat qilgan eroniy davlat arbobi. Xizmat yillari Abu Kalijar hukmronligi ostida kechgan. **Al-Odil** ismi bilan ham mashhur boʻlgan.
## Biografiyasi
### Dastlabki faoliyati

Buvayhiy vazirlarining aksariyatidan farqli oʻlaroq, Bahromning ismi eroniycha edi. Otasining ismi ham eroniy boʻlib, Moh-panohning arablashgan shaklidir. Bahrom 976/7-yilda Forsning Kazerun shahrida tugʻilgan. Voyaga yetgach, buvayhiylar saroyida kotiblik lavozimidan faoliyatini boshlagan. Vaqt oʻtishi bilan yuqori lavozimlarga koʻtarilib, nihoyat 1020-yillarda buvayhiylar vaziri Ibn Makramning maslahatchisi darajasiga yetishgan. 1024-yilda Forsning buvayhiy hukmdori Sulton ud-Davla vafot etgach, koʻp oʻtmay taxt uchun kurash boshlandi. Sulton ud-Davlaning Kirmon hokimi boʻlib turgan oʻgʻli Qavam ud-Davla Forsni oʻz mulki deb daʼvo qilib, oʻz akasi Abu Kalijarga qarshi isyon koʻtardi. Shunga qaramay, Abu Kalijar Fors ustidan nazoratni qoʻlga kiritib, oʻz mulklarini ukasidan muvafaqqiyatli himoya qila oldi.
### Vazirlik davri
Biroq, toʻqnashuvlar paytida vazir Ibn Makram oʻldirildi. Abu Kalijar tez orada Bahromni oʻzining yangi vaziri etib tayinladi. Bahrom vazirlik davrida sarkarda va boshqaruvchi sifatidagi yorqin isteʼdodi hamda boshqa dinlarga nisbatan bagʻirkengligi tufayli buvayhiylar fuqarolari orasida mashhur boʻldi. Ismoiliy missioner al-Muayyad fi ad-Din ash-Sheroziy bilan ham yaxshi munosabatda boʻlgan. 1028-yilda Qavam ud-Davla zaharlandi. Oradan koʻp oʻtmay, Abu Kalijar Kirmonni zabt etdi.

1030-yilda Abu Kalijarning yana bir raqibi hamda qarindoshi Jalol ud-Davla oʻz vaziri Abu Ali Hasan boshchiligida 1300 kemadan iborat flotni Abu Kalijardan Basrani tortib olish uchun yubordi. Biroq, ekspeditsiya natijasi halokatli boʻlib, Jalol ud-Davlaning toʻliq magʻlubiyati bilan yakunlandi. Abu Ali Hasan qamoqqa olinib, tezda ozod qilindi. Koʻp oʻtmay, Abu Kalijar Xuzistonni egallagan Bahrom boshchiligida qoʻshin joʻnatdi. Shundan soʻng, Ahvozni oʻz poytaxtiga aylantirdi.

1033-yilda Gʻaznaviylar buvayhiylar davlatini bosib olish maqsadida Kirmonga bostirib kirdilar. Biroq, Kirmon aholisiga yuklangan moliyaviy majburiyatlar aholini Buvayhiylar hukmronligini qoʻllab-quvvatlashga undadi. Keyingi yili Bahrom ibn Mafinna Gʻaznaviylarni viloyatdan quvib chiqardi. 1037/8-yil Ummonda mahalliy vassal sulola shahzodalari oʻrtasida fuqarolar urushi boshlandi. Bahrom tezda fuqarolar urushiga aralashib, mintaqada tinchlik oʻrnatdi.

Bahrom 1041/2-yil oxirida vafot etdi. Oʻrniga Zul-Saodat Abu Kalijarning vaziri etib tayinlandi. Tarixchi Hugh N. Kennedyga koʻra, Bahrom Buvayhiylarning soʻnggi buyuk vaziri boʻlgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Venusia kasyata

**Venusia inefficax** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1938-yilda Louis Beethoven Prout tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoyda uchraydi.
## Manbalar
Semiz Ahmed posho

**Semiz Ahmed Posho** (1492 – 1580-yil 27-aprel) – Usmoniylar davlat arbobi, 1579-yil 13-oktyabrdan 1580-yil 27-aprel kuni vafotiga qadar Usmoniylar imperiyasining bosh vaziri lavozimida xizmat qilgan.

## Hayoti
Semiz Ahmed poshoning yoshlik davri haqida koʻp maʼlumotlar saqlanmagan. U 1492-yilda tugʻilgan, kelib chiqishi albanlardan boʻlgani aytiladi.

Ahmed posho 1579-yil 13-oktyabrda Sokollu Mehmed poshoning oʻrniga Usmoniylar imperiyasining bosh vaziri etib tayinlangan.

## Nikohi va farzandlari
1557-yil 27-noyabrda Semiz Ahmed posho Usmoniylar bosh vaziri Rustam posho va Mihrimah sultonning qizi Ayshe Humashah Sultonga uylangan. Mihrimah sulton esa Sulton Sulaymon I va Hurram sultonning yagona qizi edi.

Ularning besh oʻgʻil va besh qizi boʻlgan.

### Oʻgʻillari

* Sultonzoda Mahmud posho (1602-yilda vafot etgan, Mihrimah Sulton masjidida dafn etilgan) – Kastamonu va Naxchivan, shuningek, Şebinkarahisar sanjakbegi.
* Sultonzoda Mehmed Bey (1593-yilda vafot etgan) – Gersegovina sanjakbegi.
* Sultonzoda Shahid Mustafo posho (1593-yilda vafot etgan) – Klis sanjakbegi.
* Sultonzoda Usmon Bey (1590/1591-yilda vafot etgan, Mihrimah Sulton masjidida dafn etilgan) – Şebinkarahisar sanjakbegi.
* Sultonzoda Abdurrahmon Bey (1596/1597-yilda vafot etgan, Mihrimah Sulton masjidida dafn etilgan) – singlisi Soliha va Cigalazoda Yusuf Sinan poshoning qizi, jiyani Ayşe Hanimga uylangan, Semiz Mehmed Posho ismli oʻgʻil koʻrgan.

### Qizlari

* Soliha Hanimsulton (1561–1580) – 1576-yil oktabr oyida Cığalazade Yusuf Sinan poshoga turmushga chiqqan, ularning toʻyiga Mihrimah Sulton 70 ming oltin sarflagan. Mahmud Posho ismli oʻgʻli (1612-yilda Sulton Mehmed III ning qizi Hatice Sultonga uylangan) va qizi Oysha Xonim (amakisi Sultonzoda Abdurahmon Beyga turmushga chiqqan va Semiz Mehmed posho ismli oʻgʻil koʻrgan) bor edi.
* Safiye Hanimsulton – singlisi 1580-yilda vafot etganidan keyin 1581-yil mart oyida Yusuf Sinan poshoga turmushga chiqqan. Ularning Mehmed Bey va Hüseyin ismli ikki oʻgʻli va bir qizi bor edi.
* Hatice Hanimsulton – 1584-yil dekabrda Kapıcıboshi Mahmud beyga turmushga chiqqan. Mahmud dastlab Nurbanu Sultonning nabirasi Oysha Sultonga uylanishi kerak edi, lekin 1583-yilda Nurbanu Sultonning vafotidan soʻng Safiya Sulton Mahmudni Haticega uylantirgan.
* Ayşe Hanimsulton.
* Fatma Hanimsulton – 1596-yil mart oyida Yamanli Hasan poshoga turmushga chiqqan, ikki oʻgʻli va bir qizi boʻlgan.

## Oʻlimi
Semiz Ahmed posho 1580-yil 27-aprelda vafot etgan va Edirnekapidagi Mihrimah sulton masjidiga dafn qilingan.

## Manbalar
Venusia laria

**Venusia laria** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1893-yilda Charles Oberthür tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoy va Yaponiyada uchraydi.

## Kenja turlari
**Venusia laria laria* 
**Venusia laria ilara* (Prout, 1938) 
## Manbalar
Abu at-Toyyib at-Tabariy

**Abu at-Toyyib Tohir ibn Abdulloh ibn Tohir at-Tabariy al-Amaliy ash-Shofiʼiy**, **Abu al-Toyyib at-Tabariy** () nomi bilan tanilgan) – Eron faqihi, Bagʻdod bosh qozisi. Oʻz zamondoshlari tomonidan 5-asrdagi (milodiy 11) shofi’iylarning eng buyuk huquqshunoslaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. Bundan tashqari, muhaddis, tilshunos va shoir edi.
## Manbalar
Venusia lilacina

**Venusia lilacina** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1893-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoy, Nepal va Hindistonda uchraydi.

## Kenja turlari
**Venusia lilacina lilacina* 
**Venusia lilacina melanogramma* Wehrli, 1931 
**Venusia lilacina rala* (Prout, 1938) 
## Manbalar
Hasibe Çerko

**Hasibe Çerko** (Ni’de, 16-noyabr, 1971–) – turkiyalik yozuvchi. U oʻz hikoyalarida falsafiy tushuncha va savollarni qoʻllagani uchun qiziqish uygʻotgan. U Istanbul universitetining Filologiya fakulteti Sotsiologiya boʻlimini tamomlagan. Hasibening birinchi hikoyasi *Bir Sokrates Oyunu* 2007-yilda nashr etilgan. Keyinchalik *Us Lekesi* (2010), *Dianaʼnın Kanlı Kavakları* (2013), *Leyla* (2015), *Kristal Kentler* (2020) va *Günbatımına Övgüler* (2022) asarlarini yozgan. U 2016-yildan 2022-yilgacha Kabataş Erkek Lisesida falsafa oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Çerko „Dergâh“ jurnaliga bergan intervyusi
Orhan Kemal Cengiz

**Orhan Kemal Cengiz** – turkiyalik huquqshunos, jurnalist, yozuvchi va inson huquqlari faoli.

U 1993-yilda Anqara Universitetining huquqshunoslik fakultetini tamomlagan. 1996-yilda Izmir Advokatlar Palatasining Inson Huquqlari Markazi direktori etib tayinlangan. 1997–1998-yillarda Londonda inson huquqlari boʻyicha amaliyot huquqshunosi sifatida ishlagan. Cengiz „Inson Huquqlari Kun Tartibi“ uyushmasiga asos solgan va 2003-yildan 2012-yilgacha uning prezidenti boʻlgan. Shuningdek, u „Erkinlik Tadqiqotlari Uyushmasi“ kengashining aʼzosi hisoblanadi.

Cengiz bir vaqtlar faoliyati toʻxtatilgan *Bugungi Zamon* va *Radikal* gazetalarining doimiy sharhlovchisi boʻlgan. Shuningdek, u Al-Monitor nashri uchun Turkiyadagi sud mustaqilligi, siyosiy repressiyalar, inson huquqlari buzilishi va ozchilikning huquqlari himoyasi kabi masalalar haqida sharhlar yozgan. 2008-yilda u Malatiya Injil qotilligi ishtirokchisi sifatidagi faoliyati tufayli hayotiga tahdid qilingan va oxir-oqibat barcha ishlaridan tanaffus olgan. Uning soʻrovi „Xalqaro Amnistiya“ tashkiloti tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.
Cengiz, shuningdek, tajribali romannavis va publitsistdir. Uning adabiy asarlari orasida „Umut Ağacı“ (Umid daraxti), „Gölgenin Şarkısı“ (Soyaning qoʻshigʻi) va „En İyi Oyuncu“ (Eng yaxshi aktyor) kabi asarlar mavjud. Uning badiiy asarlari psixologik chuqur siyosiy va ijtimoiy mavzular bilan uygʻunlashtirib, oʻziga xoslik, xotira va adolat murakkabliklarini oʻrganadi. U Garvard universiteti va Karnegi Xalqaro Tinchlik Jamgʻarmasi kabi koʻplab xalqaro platformalarda maʼruzalar qilgan va dunyo miqyosidagi inson huquqlari forumlarida soʻzlash uchun tez-tez taklif qilinadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Inson Huquqlari Kun Tartibi Uyushmasi
* Bizga ajralib chiqish partiyasi kerak, 20-oktyabr 2011-yil 
* Orhan Kemal Cengiz GenevaSummit.org saytida
Venusia limata

**Venusia limata** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1982-yilda Hiroshi Inoue tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Nepalda uchraydi.

## Manbalar
Dradenau

**Dradenau** – Germaniyaning Gamburg shahri yaqinidagi Elbe daryosining yon irmogʻi boʻlgan. Shu kanal natijasida hosil boʻlgan ikki orol ham xuddi shu nom bilan atalgan: Gros Dradenau (Katta Dradenau) va Klein Dradenau (Kichik Dradenau).

1445-yilda graf Otto von Holstein Dradenau orollarini Gamburg shahriga sotgan. 1840-yilga kelib esa ular xususiy mulk sifatida ijaraga berilgan. Unda 66 nafar aholi yashagan va ikkita ferma boʻlgan. Gamburg portini kengaytirish jarayonida Dradenau kanalining shimolida joylashgan boshqa kanal – Köhlfleet quritilib, orollar Gamburgning Waltershof hududi bilan tutashtirilgan. XIX asr oxiriga kelib kanal butunlay yoʻqolgan, bunga qum bilan toʻlib qolishi va Gamburg porti qurilishi sabab boʻlgan. Hozirgi kunda esa kanal oʻrnida Klärwerk Dradenau nomli oqava suvlarni tozalash inshooti mavjud.
## Yana qarang
* Gamburg daryolari roʻyxati
## Manbalar
Köhlbrand

**Köhlbrand** – Germaniyaning Gamburg porti hududida joylashgan Unterelbe daryosining yon irmogʻi hisoblanadi. Eni taxminan 325 metr.
## Tarixi

Bu irmoq XIV – XV-asrlarda yuz bergan suv toshqinlari natijasida paydo boʻlgan. Toshqinlar natijasida Elbening sobiq oroli boʻlgan *Gorieswerder *ajralib chiqqan.

Köhlbrand ustidan qurilgan Köhlbrand ko‘prigi ham, irmoqning oʻzi ham qirgʻoq boʻyida gulxan (brand) yoqqan va koʻmirlarini kemachilarga sotgan koʻmirchilarning (Köhler) nomidan olingan degan taxminlar bor. XIX-asrgacha irmoq boʻyida kemasozlik doklari joylashgan. 1908-yilda tuzilgan uchinchi Köhlbrand shartnomasi asosida irmoq 600 metr gʻarbga koʻchirilib, yana 4 metrga chuqurlashtirilgan (8,4 metr chuqurlikka yetkazilgan). Uning eski yoʻnalishi bugun Kohlenschiffhafen port hovuzi bilan belgilanadi, ammo bu hovuz hozir deyarli qum bilan toʻlib qolgan.

Bugungi kunda butun Süderelbe irmoqlarining oqimi Köhlbrand orqali oʻtadi va u Container Terminal Altenwerderga asosiy kirish yoʻli vazifasini bajaradi.
## Yana qarang
* Gamburg daryolari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar

* Image gallery
Karekin Deveciyan

**Karekin Deveciyan** (; 1868, Harput – 1964, Istanbul) – Turkiyadagi baliqlar va baliqchilik haqidagi birinchi ilmiy tadqiqotlardan biri boʻlgan *Baliq va Baliqchilik* () asarining muallifi boʻlgan Turkiya arman zoologi. U Usmonli byurokratiyasida xizmat qilgan va baliqchilik bilan bogʻliq lavozimlarda ishlagan. U fransuz siyosatchisi Patrick Devedjianning bobosi edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Karekin Deveciyanning Aras tomonidan turk tilida nashr etilgan kitobi
Güney Dal

**Güney Dal** (1944-yilda Çanakkaleda tugʻilgan) – turkiyalik-nemis yozuvchisi. U Sender Freies Berlin radio va televideniyasida jurnalist sifatida ishlagan.

## Oilasi
Uning Ceren Dal (1973-yilda tugʻilgan) va Sophie Dal (1981-yilda tugʻilgan) ismli farzandlari ham aktyordir.

## Mukofotlari
* 1976-yil: Milliyet nashriyotining roman mukofoti (Istanbul)
* 1980-yil: Berlsenatining adabiy stipendiyasi
* 1983-yil: Berlsenatining adabiy stipendiyasi
* 1985-yil: Berlsenatining adabiy stipendiyasi
* 1997-yil: Adelbert-von-Chamisso-Preis

## Manbalar

## Havolalar
Dove Elbe

**Dove Elbe** – Germaniyaning Gamburg shahri yaqinidagi Elba daryosining quyi qismi (Unterelbe)dan ajralib chiqqan yopiq irmoq.

1438-yildan boshlab irmoqqa suv kirishi toʻgʻon bilan toʻsib qoʻyilgan. 1579-yilda esa Norderelbe yoʻnalishi oʻzgartirilishi natijasida irmoqning quyi qismi qisqartirilgan.

Neuengammer Blaue Brücke (soʻzma-soʻz „Koʻk koʻprik“)dan oldin chap tomonga qarab Neuengammer tarmoq kanali ajralib chiqadi. 1940–1942-yillarda Neuengamme konslageri mahbuslari shu kanalni qazishga va Dove Elbeni kengaytirishga majburlangan. Lagerning gʻisht zavodida ishlab chiqarilgan gʻishtlar shu suv yoʻli orqali barjalarda Gamburgga tashib kelingan.

„Dove Elbe“ nomi eski nemis tilida „kar Elba“ degan maʼnoni anglatadi. Bu nomning qush (kabutar) bilan hech qanday aloqasi yoʻq.
## Manbalar
Rodenbek daryosi

**Rodenbek** – Germaniyaning shimolida joylashgan, Alster daryosining oʻng tomondan qoʻshiladigan shimoliy irmogʻi boʻlib, Bredenbek va Lottbek hamda boshqa kichik soylar bilan birgalikda Rodenbek muzlik vodiysi (Rodenbeker Quellental)ning erigan muz suvlaridan hosil boʻlgan havzasini tashkil etadi. Bu vodiy Weichselian muzlik davrida (Weichselian Ice Age) hosil boʻlgan.

Rodenbek irmogʻi, muzlik vodiysidagi boshqa daryolar singari, sharqdan gʻarbga oqib, Elbe daryosining irmogʻi hisoblangan Alsterga qoʻshiladi.

Rodenbek irmogʻida Alster daryosida uchraydigan baliqlar bilan bir qatorda nalim, Leucaspius, common dace va stickleback baliqlar kabi turlarga ham duch kelish mumkin. Umumiy maydoni 2,8 gektar Rodenbeker Teiche hovuzlarida suv nilufarlari oʻsadi va ularni 1934-yilda tashkil etilgan Rahlstedt sport baliqchilari klubi aʼzolari parvarish qiladi. Hovuzlarga muntazam ravishda zogʻora baliq, lin, shoxbaliq, sudak va ilonbaliq kabi turlar qoʻyib boriladi.
## Manbalar

## Havolalar
* ''Verwunschene Rodenbek'' (Hamburger Abendblatt)
Kanijeli Siyavuş posho

**Kanijeli Siyavuş posho** (1602-yilda Istanbulda vafot etgan) – Bosniya sanjagidan chiqqan Usmoniylar davlat arbobi. Bosh vazir lavozimida uch marta, jumladan, 1582-yil 24-dekabrdan 1584-yil 28-iyulgacha, 1586-yil 15-apreldan 1589-yil 2-aprelgacha va 1592-yil 4-apreldan 1593-yil 28-yanvargacha xizmat qilgan. Hozirgi Vengriya hududidagi Kanizsa hududidan boʻlib, oʻsha davrda bu hudud avval Bosniya sanjagi, keyinchalik esa Bosniya viloyatiga qarashli edi.

## Nikohi va farzandlari
1573-yilda Kanijeli Siyavuş posho Sulton Salim II va Nurbanu Sultonning kenja qizi Fatma Sultonga uylangan.

Ularning toʻrt oʻgʻli va bir qizi bor edi:

* Sultanzade Ahmed Bey (1573 – 1582/1583);
* Sultanzade Mustafa posho (1575 – 1599 yil aprel);
* Sultanzade Abdülkaadir Bey (1577 – 1583);
* Sultanzade Süleyman Bey (1579 – 1583);
* *Fülane* Hanımsultan (1580-yil oktyabr – 1580-yil oktyabr) muddatidan oldin tugʻilgan va uch kun oʻtib vafot etgan. Onasi uni dunyoga keltirish chogʻida vafot etgan.

## Yana qarang
* Usmoniylar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati

## Manbalar
Hadim Mesih posho

**Hadim Mesih posho** (1589-yilda vafot etgan) – Usmoniylar davlat arbobi, 1585-yil 1-dekabrdan 1586-yil 15-aprelgacha Sulton Murod III davrida sadr vazir lavozimida xizmat qilgan.

Mesih posho Bosniyada nasroniy oilada tugʻilgan. U haram ogʻasi sifatida imperator saroyining ichki ombori va xazinasida boshliq boʻlgan. 1574-yilda Mesih posho Misrning bosh hokimi etib tayinlangan va Qohiraga yuborilgan. Misrda shofi’iylik ulamosi Nuriddin Abu al-Hasan Ali al-Qarafiy al-Ansoriy bilan yaqin munosabatda boʻlgan. Posho sifatida u madrasa va diniy majmua qurdirishni buyurib, u yerga Nuriddinni shayx etib tayinlagan. 1575-yilga oid ushbu majmuaning saqlanib qolgan qismi bugun Mesih posho masjidi nomi bilan maʼlum.

1581-yilda poytaxtga qaytgach, Mesih posho uchinchi vazir lavozimiga tayinlandi. 1584-yil iyul oyida esa ikkinchi vazir lavozimiga koʻtarildi. 1585-yil noyabrida Özdemiroʻgʻli Usmon posho Safaviylarga qarshi yurishga chiqib ketganida vaqtincha uning oʻrnini egalladi. Usmon poshoning vafotidan soʻng, 1585-yil 1-dekabrda Mesih posho bosh vazir etib tayinlandi, biroq bu lavozimni 1586-yil 15-aprelgacha egallab turdi. Mesih posho 1589-yilda vafot etdi va Istanbulda oʻzi qurdirgan masjid yonidagi maqbaraga dafn qilindi.

## Yana qarang
* Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Venusia sikkimensis

**Venusia sikkimensis** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1893-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Butan, Nepal, Hindiston va Xitoyda uchraydi.
## Manbalar
Venusia cambrica

**Venusia cambrica** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Shuningdek, *Welsh wave* nomi bilan ham tanilgan. Ushbu tur Yevropa, G‘arbiy Sibir, Markaziy Sibir, Altay, Transbaykal, Rossiyaning Uzoq Sharqi, Koreya yarimoroli, Yaponiya va Shimoliy Amerikada uchraydi. Shimoliy Amerikada u Kanada hududida — Nyufaundlend va Labradordan tortib Britaniya Kolumbiyasigacha tarqalgan, janubda esa g‘arbda Kaliforniyagacha, sharqda esa Jorjiyagacha uchraydi.

## Kenja turlari
**Venusia cambrica cambrica* 
**Venusia cambrica aphrodite* Bryk, 1942 
## Manbalar

## Havolalar

*"70.115 BF1873 Welsh Wave ''Venusia cambrica'' Curtis, 1839". *UKMoths*. Retrieved April 24, 2019.
*
*"08652 ''Venusia cambrica'' Curtis, 1839 - Ebereschen-Bergspanner". *Lepiforum e.V.* Retrieved April 24, 2019.
Hadim Hasan posho

**Hadim Hasan Posho** (1598-yilda Konstantinopolda vafot etgan) – Usmoniylar davlat arbobi. 1597—1598-yillarda Usmoniylar imperiyasining alban sadr vaziri. 1580—1583-yillarda Misrning Usmoniy hokimi sifatida xizmat qilgan.

## Yana qarang
* Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati

## Manbalar
Venusia brevipectinata

**Venusia brevipectinata** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1938-yilda Louis Beethoven Prout tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Hindistonda uchraydi.
## Manbalar
Venusia comptaria

**Venusia comptaria** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Shuningdek, *brown-shaded carpet moth* nomi bilan ham tanilgan. Tur ilk bor 1860-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Sharqiy Shimoliy Amerikada uchraydi: janubda Floridadan shimolda Nyufaundlendgacha, g‘arbda esa Manitoba hududigacha tarqalgan.. Uning yashash muhiti asosan o‘rmonlardan iborat..
## Manbalar
Cerrah Mehmed posho

**Cerrah Mehmed posho** (1604-yil yanvar oyida Istanbulda vafot etgan) – Usmoniylar davlat arbobi. 1598-yildan 1599-yilgacha Usmoniylar imperiyasining bosh vaziri.

Mehmed posho bosh vazir boʻlishidan avval saroy jarrohi boʻlgan, shu sababli unga „cerrah“ (jarroh) laqabi berilgan. Istanbuldagi Cerrahpaşa mahallasi hamda Istanbul universitetining ikki tibbiyot fakultetidan biri Cerrahpaşa tibbiyot fakulteti (ikkinchisi Istanbul tibbiyot fakulteti) aynan uning nomi bilan atalgan.

## Oilasi
Mehmed posho 1579-yilda Sulton Salim II va Nurbanu Sultonning qizi Gevherxon Sultonga uylangan. Mehmed posho uning ikkinchi eri edi.

Ularning kamida bir oʻgʻli bor edi:

* Sultanzade Salih Bey – Klis viloyati hokimi.

## Yana qarang
* Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Venusia conisaria

**Venusia conisaria** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1903-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoy, Nepal va Hindistonda uchraydi.
## Kenja turlari
**Venusia conisaria conisaria*
**Venusia conisaria hypoconia* (Prout, 1938)
## Manbalar
Venusia semistrigata

**Venusia semistrigata** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1881-yilda Hugo Theodor Christoph tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Rossiya va Yaponiyada uchraydi.

## Kenja turlari
**Venusia semistrigata semistrigata* 
**Venusia semistrigata expressa* Inoue, 1963 
## Manbalar
Venusia pearsalli

**Venusia pearsalli** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Shuningdek, *Pearsall's carpet moth* nomi bilan ham tanilgan. Tur ilk bor 1906-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur G‘arbiy Shimoliy Amerikada uchraydi — shimolda Alyaska, Alberta va Britaniya Kolumbiyasidan boshlab, janubda Vashington, Oregon va Kaliforniyagacha tarqalgan.
## Manbalar
Venusia phasma

**Venusia phasma** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1879-yilda Arthur Gardiner Butler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Yaponiyada uchraydi.
## Manbalar
Wandse

**Wandse** (baʼzi qismlari Eilbek deb ham ataladi) – Germaniyaning Schleswig-Holstein va Gamburg hududidan oqib oʻtuvchi daryo.

Wandse daryosi Schleswig-Holstein hududidagi Kreis Stormarn tumanida joylashgan Siek qishlogʻining gʻarbidan boshlanadi va Gamburg markazida Alster daryosiga qoʻshilib, tugaydi. Daryo boʻylarida tarixan koʻplab suv tegirmonlari boʻlgan. Uning oqimi Siek, Braak, Stapelfeld va Gamburg aholi punktlari orqali oʻtadi.

Gamburgning Wandsbek tumani oʻz nomini Wandse daryosidan olgan. Daryo shahar jamoat bogʻi boʻlgan Eichtal parki orqali gʻarbga oqadi. Mühlenteich hovuzidan oʻtgach, uning nomi Eilbek (keyinchalik Eilbekkanal) deb yuritila boshlaydi. Kanal Gamburg markazida joylashgan Außenalster hududida Alster daryosiga qoʻshiladi.
## Meandrlarni tiklash
Wandse daryosi daryolarni boshqarish va tabiatni muhofaza qilish sohasida muhim obyekt hisoblanadi. Bunga aynan 1982-yilda milliy bogʻ hududidan oqib oʻtuvchi, muhandislik yoʻli bilan oʻzgartirilgan qismiga tabiiy meandrlarni qayta tiklashga qaratilgan innovatsion loyiha sabab boʻlgan.
## Yana qarang
* Shlezvig-Holshteyn daryolari roʻyxati
* Gamburg daryolari roʻyxati
* Gamburg koʻpriklari roʻyxati
## Manbalar
Venusia planicaput

**Venusia planicaput** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1987-yilda Hiroshi Inoue tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Nepal va Xitoyda uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha flavicoma

**Asthenotricha flavicoma** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1899-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Kongo Demokratik Respublikasi, Kamerun, Uganda va Keniyada uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha pythia

**Asthenotricha pythia** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1938-yilda Hubert Robert Debauche tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Kongo Demokratik Respublikasi va Ugandada uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha grandis

**Asthenotricha grandis** – Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1997-yilda Claude Herbulot tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Ruandada uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha lophopterata

**Asthenotricha lophopterata** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1858-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Madagaskar va Reyunionda uchraydi..
## Manbalar
Asthenotricha pycnoconia

**Asthenotricha pycnoconia** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1933-yilda Anthonie Johannes Theodorus Janse tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Kamerun, Keniya, Malavi, Janubiy Afrika, Tanzaniya va Ugandada uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha quadrata

**Asthenotricha quadrata** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1960-yilda Claude Herbulot tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur faqat Madagaskarda uchraydi.
## Manbalar
Asthenotricha semidivisa

**Asthenotricha semidivisa** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Tur ilk bor 1901-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Kamerun, Kongo Demokratik Respublikasi, Keniya, Madagaskar va Ugandada uchraydi.

## Kenja turlari
**Asthenotricha semidivisa semidivisa* (Cameroon, Uganda, Madagascar)
**Asthenotricha semidivisa euchroma* Prout, 1921 
## Manbalar
Asthenotricha furtiva

**Asthenotricha furtiva** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Ushbu tur Madagaskarda uchraydi.
## Manbalar