Dino Radja

**Dino Radja** (1967-yil 24-aprelda tugʻilgan) - xorvatiyalik sobiq professional basketbolchi. U 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida Jugoplastika jamoasining aʼzosi boʻlib, u ikkita FIBA Yevropa Chempionlar Kubogi chempionligini (1989 va 1990) yutib olishga yordam bergan. U NBAdagi yevropalik oʻyinchilardan biri boʻlgan. Boston Seltiks tarkibida uch yarim mavsum oʻtkazgan. Radja 1991-yilda FIBAning 50 ta eng zoʻr oʻyinchilaridan biri va 2008-yilda Yevroliganing 50 ta eng yaxshi ishtirokchilaridan biri deb topilgan. U 2018-yilgi sinf a'zosi sifatida Basketbol shon-sharaf zaliga kiritildi.

## Jamoalardagi faoliyati

### Split
Radja basketbol hayotini oʻzining tugʻilgan shahrida, KK Dalvinda kichik oʻquvchi sifatida boshlagan. U KK Split -ga koʻchib oʻtdi, u oʻsha paytda oʻzining uzoq muddatli nomlash huquqi homiysi Jugoplastika nomi ostida boʻlgan. KK Split filmida Radja Toni Kukoč bilan birga rol oʻynadi, ikkalasi ham oʻsmir edi. Bu duet jamoani FIBA Yevropa Chempionlar Kubogida (1989 va 1990) takroriy chempionlik mavsumlarida ustunlikka olib keldi.

#### 1989–90: NBAga qochib ketish va sud qarori bilan Yugoslaviyaga qaytish
1989-yil iyun oyi oxirida 22 yoshli markaz ikkinchi davrada 40-chi tanlov sifatida Boston Seltiks tomonidan chaqirildi. Shu zahotiyoq u “moliyaviy taklif yaxshi boʻlsa” zudlik bilan Bostonga borishga tayyorligini bildirdi va shu tariqa oʻsha yozda NBAga yoʻl olgan yugoslaviyalik Vlade Divac, Drajen Petrovich va Žarko Paspaljga qoʻshildi. Biroq, klubning bosh direktori Josip Bilich boshchiligidagi Jugoplastika Radjani 1992-yilgacha shartnoma asosida qo'yib yubormasligiga qat'iy ishondi. Butun ish tezda Yugoslaviya ommaviy axborot vositalarida yangragan bir necha oylik dostonga aylandi. Klub bosh murabbiyi Bojidar Maljkovich hatto ochiqchasiga Yugoslaviya Basketbol Assotsiatsiyasini (KSJ) 26 yoshdan kichik o'yinchilarning NBA jamoalariga o'tishiga yo'l qo'ymaslik uchun himoya siyosatini qabul qilishga chaqirdi. O'z maqomi borasida bir necha haftalik tortishuvlardan so'ng, Radja 1989-yil avgust oyi boshida jismonan AQShga borib, bir tomonlama ravishda "Seltiks" bilan 500 000 dollar atrofida bir yillik shartnoma imzolab, Jugoplastikaning qo'lini majburlamoqchi bo'ldi. Bundan tashqari, u Brandeis universitetining o'quv muassasalarida jamoa bilan shug'ullana boshladi. 1989-yil 26-sentabrda boʻlib oʻtgan sud majlisidan soʻng, ikki kundan keyin hakam Duglas Vudlok ularning foydasiga qaror qildi va bu Radjaning “Seltiks”da oʻynashiga toʻsqinlik qildi. Radja jismonan Bostonda bo'lganligi sababli uni Yugoslaviyaga qaytarish uchun qandaydir kelishuv kerak edi. 1989-yil noyabr oyining o'rtalariga kelib, Jugoplastika va Seltiklar o'yinchi Splitda 1989—1990-yilgi mavsumni yakunlash uchun qaytib, 1990-yil 1-iyundan boshlab o'z xizmatlariga bo'lgan huquqni Seltiklarga o'tkazishga rozi bo'lishdi. Kelishuv "Seltiklar"ning Jugoplastikaga noma'lum summani to'lashi atrofida edi, bu esa o'z navbatida Radjani shartnomasining tugashiga ikki yil qolganida qo'yib yuborishga rozi bo'ldi.

Shunday qilib, Radja 1989—1990-yilgi mavsumda Splitga qaytdi. Oʻsha mavsumda Jugoplastika yana Yugoslaviya ligasini, ketma-ket uchinchi milliy milliy liga chempionligini, shuningdek, ikkinchi marta FIBA Yevropa chempionlar kubogini qoʻlga kiritdi.

Jamoaning muvaffaqiyatiga qaramay, avval kelishib olinganidek, Radja 1990-yil iyun oyida Splitda qolmadi va shu bilan FIBA Yevropa Chempionlar Kubogining tarixiy uch torfiga (Kukoch boshchiligidagi klub keyingi yili erishgan) borish imkoniyatidan voz kechdi, lekin u ham Bostonga bormaydi.

### Rim
1990-yilning avgustida, avval kelishilganidek, NBAga borish oʻrniga, Radja Italiyaga joʻnadi va "Seltiks"ga qoʻshilishni xohlaganini da'vo qilganiga qaramay, boy Virtus Roma bilan shartnoma imzoladi. Gruppo Ferruzzi oziq-ovqat kompaniyasi tomonidan boshqariladigan va *Il Messaggero* kundalik nashri homiylik qiladigan Virtus, ambitsiyali va moliyaviy barqaror klub unga 5 yillik shartnoma uchun 15–18 million dollarlik taklif bilan chiqqanidan keyin u fikrini o'zgartirdi. Italiya va Yugoslaviya gazetalari Radjaning o'sha paytdagi "Virtus"dagi yillik maoshi, ya'ni 3,6 milliard lira, mos ravishda futbol super yulduzlari Diego Maradona va Roberto Bagjioning "Napoli" va "Yuventus" dagi yillik tovonidan yuqori bo'lganini xabar qilishdi. Boston Seltiks Radjadan o'z majburiyatini bajarishini talab qilmadi, aksincha yigirma uch yoshli futbolchini Virtusga noma'lum summa evaziga qo'yib berdi, lekin NBA huquqlarini saqlab qoldi. Xabar qilinishicha, futbolchi to'satdan Virtus bilan shartnoma imzolashga qaror qilganida, Boston unchalik janjallashmaganining sabablaridan biri Virtus taklifi kelganidan keyin Radjaning amerikalik agenti Mark Fleisherning iltimosiga binoan 1990-yil iyul oyida ularga qarshi chiqarilgan sud qarori edi. Ma'muriy bo'shliqdan foydalanib Fleisher Radjaning "Seltiks" bilan shartnomasi liga va NBA o'yinchilari o'rtasidagi kelishuvning, shu qatorda bir yillik shartnomalarni uzaytirish mumkin emasligi haqidagi bandini buzganini da'vo qildi. Sudning maxsus xodimi ishni ko'rib chiqdi va Radja foydasiga, Seltiklarga qarshi qaror chiqardi.

#### 1990—1991-yilgi mavsum
Radja Italiya ligasida oʻzining Il Messaggero bilan birinchi mavsumida oʻrtacha 17,9 ochko toʻplagan (Virtus Roma oʻsha paytda mashhur Rim gazetasining homiyligidan bahramand boʻlgan). Yevropa sport jurnalistlari uni o'sha mavsumda uning sobiq jamoadoshi va do'sti Kukochdan keyin ikkinchi eng yaxshi Yevropa futbolchisi deb aytishdi.

U Rim klubi bilan keyingi ikki mavsumning har birida oʻrtacha ball toʻplagan holda Italiya ligasida oʻrtacha 20,3 va 21,7 ochko toʻpladi.

1992-yilda u Virtusni Yevropaning 3-darajali FIBA Korać kubogi sovriniga olib chiqdi.

### Boston Seltiks
Radja nihoyat 1993-yilning yozida “Seltiks”ga qoʻshildi va 9-iyulda ikki tomonning dastlabki qiziqishlari va 1989-yilda bekor qilingan shartnomadan toʻrt yil oʻtib, uch yillik shartnoma imzoladi. Taxminan ikki yarim hafta o'tgach, "Seltiks"ning etakchi to'purari, kichik hujumchi Reggi Lyuis yurak nuqsoni tufayli to'satdan yurak o'limidan so'ng jamoaning Brandeys universiteti mashg'ulot bazasidagi basketbol maydonida vafot etganida, jamoa dahshatli voqeani boshdan kechirdi.

Di Braun, 40 yoshli faxriy Robert Parish va Rik Foks bilan birga oʻynagan yigirma olti yoshli Radja debyut mavsumida oʻrtacha 15,1 ochko va 7,2 ribaund toʻpladi, shu vaqt ichida u 1,5 million dollar maosh oldi. Muntazam mavsumda 32–50 rekordi bilan “Seltiks” NBA pley-off bosqichini oʻtkazib yubordi va sharqiy konferensiyada umumiy hisobda 10-oʻrinni egalladi. Mavsum oxirida Radja Chikago Bullz bilan yangi o'yinni yakunlagan Kukoč bilan birga NBA All-Rookie ikkinchi jamoasiga saylandi.

1994-yil noyabr oyi boshida, "Seltiks" bilan ikkinchi mavsumi boshida Radja 1996-yilning yozida tugaydigan mavjud uch yillik shartnomasini uzaytirishni qidirdi. Uning agenti Mark Fleisher GM Yan Volk boshchiligidagi "Seltiks brassi bilan uzoq muzokaralar olib borgach, 1996—1997 yilgi mavsumdan boshlab Radjaning amaldagi shartnomasiga yana uch yil qo'shish bo'yicha kelishuvga erishildi.

1996—1997-yilgi mavsum, Radjaning Bostondagi to'rtinchisi, chap tizzasidan olgan jarohati tufayli u 57 ta muntazam o'yinni o'tkazib yuborishga majbur bo'ldi. 1997-yil yanvar oyida tizzasida artroskopik jarrohlik amaliyotini o'tkazdi. 

"Seltiks" bilan o'tkazgan to'rt mavsumi davomida Radja oddiy mavsumda har bir o'yinda o'rtacha 16,7 ochko va 8,4 ribaund to'pladi. NBA pley-off bosqichida, u faqat to'rtta o'yin o'ynagan holda, u o'rtacha 15,0 ochko va har bir o'yinda 7,0 ribaund to'pladi.

### Yevropaga qaytish: Panathinaikos

"Panatinaikos" egalari uchun oldingi 1996—1997 yilgi mavsumni hech qanday sovrinsiz yakunlash (ilgari, 1995—1996-yilgi mavsumda ham FIBA Yevropa ligasida, ham Gretsiya kubogida g'olib bo'lgan) nomaqbul deb topildi va bu jamoada katta o'zgarishlarga olib keldi. Jamoa bosh murabbiyi Bojidar Maljkovich (Radjaning Split davridagi ustozi) avvalgi muvaffaqiyatsiz mavsumda allaqachon qo'yib yuborilgan edi, uning o'rnini bosgan Mixalis Kokalis esa 1997-yilning yozida yangi bosh murabbiy Slobodan Subotichga o'rin olish uchun qo'yib yuborildi. Shuningdek, Radja va murabbiy Subotich bilan birga LA Leykersdan 36 yoshli NBA faxriysi Bayron Skott ham bor edi.

Radja ikki yilni Afinada o'tkazdi va ikki marta Gretsiya ligasi chempionligini qo'lga kiritdi, ammo 1999-yilda u vatani Xorvatiyaga qaytib, "Zadar" jamoasida o'ynadi. U "Panatinaikos"ni qisman klub prezidentining o'g'li Dimitrios Jannakopulos bilan o'yindan keyin kiyinish xonasida to'qnash kelgani uchun tark etdi. Aytilishicha, prezidentning oʻgʻli Dimitrios jamoa bosh murabbiyi Subotichni soʻkdi, biroq oʻshanda Radja oʻzi bahslashayotgan shaxs klub prezidentining oʻgʻli ekanligini bilmagan. U mavsum oxirida, Gretsiya ligasi finalida " Olimpiakos" ga qarshi o'yinda g'alaba qozonganidan keyin klubni tark etdi.

2000-yilda u Gretsiyaga qaytib, "Panatinaikos"ning azaliy raqibi "Olimpiakos "ga qo'shilib, Gretsiya Ligasi chempionligini qaytarish uchun muvaffaqiyatsiz urinishda bo'ldi. "Olimpiakos" bilan 2000-yil 16-oktabrda u "Real Madrid" ga qarshi o'yinda Evroliga Basketbol tomonidan boshqariladigan yangi formatdagi Yevroliga musobaqasida ilk ochkolarini qo'lga kiritdi.

U yana Xorvatiyaga qaytib, 2001—2002 yilgi mavsumda Cibonaga qo'shildi. Radja o'z faoliyatini 2003-yilda o'zining birinchi jamoasi Split CO bilan Xorvatiya Ligasi chempionligini qo'lga kiritish orqali yakunlagan.

## Terma jamoadagi faoliyati

### Yugoslaviya
Radja 1988-yilda Seulda bo'lib o'tgan yozgi Olimpiya o'yinlarida kumush medalni qo'lga kiritgan Yugoslaviya terma jamoasida edi. Shuningdek, u 1987-yilda Italiyaning Bormio shahrida bo'lib o'tgan FIBA 19 yoshgacha bo'lgan o'smirlar o'rtasidagi jahon chempionatida, Zagrebda bo'lib o'tgan EuroBasket 1989 va Rimda bo'lib o'tgan EuroBasket 1991 musobaqalarida oltin Yugoslaviya jamoalari tarkibida ishtirok etgan.

Xorvatiya mustaqillikka erishgandan so'ng, Radja Xorvatiya milliy basketbol jamoasining muhim o'yinchisiga aylandi, ayniqsa 1992-yilda Barselonada bo'lib o'tgan yozgi Olimpiya o'yinlarida Xorvatiya kumush medalni qo'lga kiritdi. Radja Germaniyadagi EuroBasket 1993, 1994-yilda Torontodagi FIBA jahon chempionati va Afinadagi EuroBasket 1995 musobaqalarida bronza medalini qo'lga kiritgan Xorvatiya jamoalarida ham ishtirok etgan. U 1764 ochko toʻplagan holda 2018-yilgacha Xorvatiya terma jamoasining eng yaxshi toʻpurari boʻlib, oʻshanda Boyan Bogdanovichdan oʻzib ketgandi.

## NBA karyera statistikasi

### Muntazam mavsum

|-
| style="text-align:left;"|
| style="text-align:left;"|Boston
| **80** || 47 || 28.8 || **.521** ||.000 ||.751 || 7.2 || 1.4 ||.9 ||.8 || 15.1
|-
| style="text-align:left;"|
| style="text-align:left;"|Boston
| 66 || 48 || 32.5 ||.490 ||.000 || **.759** || 8.7 || 1.7 ||.9 || 1.3 || 17.2
|-
| style="text-align:left;"| 
| style="text-align:left;"|Boston
| 53 || **52** || **37.4** ||.500 ||  ||.695 || **9.8** || 1.6 ||.9 || 1.5 || **19.7**
|-
| style="text-align:left;"|
| style="text-align:left;"|Boston
| 25 || 25 || 35.0 ||.440 ||.000 ||.718 || 8.4 || **1.9** ||.9 || **1.9** || 14.0
|- class="sortbottom"
| style="text-align:center;" colspan="2"|Career
| 224 || 172 || 32.6 ||.497 ||.000 ||.735 || 8.4 || 1.6 ||.9 || 1.3 || 16.7

### Pley-off

|-
| style="text-align:left;"|1995
| style="text-align:left;"|Boston
| 4 || 3 || 38.3 ||.400 ||  ||.714 || 7.0 || 2.3 || 1.0 || 1.3 || 15.0
|-
| style="text-align:center;" colspan="2"|Career
| 4 || 3 || 38.3 ||.400 ||  ||.714 || 7.0 || 2.3 || 1.0 || 1.3 || 15.0

## Karyera yutuqlari

### Klub unvonlari

* 2 × FIBA Yevropa chempionlar kubogi g'olibi: 1988–89, 1989–90
* FIBA Korać kubogi sohibi: 1991–92
* 3 × Yugoslaviya ligasi chempioni: 1987–88, 1988–89, 1989–90
* Yugoslaviya kubogi sohibi: 1989–90
* 2 marta Gretsiya ligasi chempioni: 1997–98, 1998–99
* 2 × Xorvatiya ligasi chempioni: 2001–02, 2002–03
* 2 × Xorvatiya kubogi sohibi: 1999–2000, 2001–02

### Mukofotlari

* FIBA Yevropa chempionlar kubogi toʻrtlik finalining eng yaxshi oʻyinchisi: 1989-yil
* Italiya yulduzlari o'yinining eng yaxshi o'yinchisi: 1991-yil
* FIBA Yevropa tanlovi : 1991-yil
* FIBAning 50 ta eng zo'r futbolchisi: 1991-yil
* NBA All-Rookie ikkinchi jamoasi: 
* 3 × FIBA EuroStar: 1997, 1998, 1999
* Gretsiya ligasi finalining eng yaxshi o'yinchisi : 1998-yil
* Xorvatiya kubogi to'rtlik finali MVP: 2000
* Xorvatiya kubogi to'rtligining eng yaxshi to'purari: 2000-yil
* Yevroliganing 50 ta eng yaxshi ishtirokchisi : 2008-yil

## Shaxsiy hayoti
1985-yilda oʻn sakkiz yoshli Jugoplastika oʻsmirlar jamoasi oʻyinchisi Radja oʻn toʻqqiz yoshli  klub ayollar jamoasining basketbolchisi Solindan bilan turmush qurdi. Er-xotin 1990-yil yozining oxirida, Radja Rimga "Virtus"da oʻynash uchun koʻchib oʻtishidan oldin Kaštel Suchuracdagi Vatrogasni domida turmush qurishdi. Ularning oʻgʻli Duje 1997-yilda tugʻilgan.

1990-yillarning oʻrtalariga kelib, Radja qoʻshiqchi va 1995-yilgi Xorvatiya goʻzalligining ikkinchi sovrindori Viktoriya Djonlich bilan ishqiy munosabatda boʻlishni boshladi, bu munosabatlar oxir-oqibat xotini bilan ajrashishga olib keldi. Radja 2001-yil avgust oyida Djonlichga uylangan, Korchula sohilida langar qoʻygan yaxtada qoʻshiqchi Petar Grasho oʻzining eng yaxshi odami sifatida. 2003-yilda er-xotinning oʻgʻli Roko, 2008-yilda esa Niko oʻgʻli tugʻildi.

## Manbalar