Odilon Redon

**Odilon Redon** (tugʻilgan **Bertrand Redon** ;  ; 1840-yil 20-aprel – 1916-yil 6-iyul) fransuz simvolist rassomi.

Faoliyatining boshida, Fransiya-Prussiya urushidagi janglardan oldin ham, keyin ham Redon deyarli faqat koʻmir va litografiyada ishlagan, bu asarlarni oʻzining *noirlari* deb nomlanadi. U 1884-yilda Joris-Karl Gyuysmansning " Tabiatga *qarshi* " (" *Tabiatga qarshi* ") romanida chizgan rasmlari tilga olinganidan keyin tan olindi. 1890-yillarda Redon pastel va yogʻda ishlay boshladi, bu tezda uning sevimli vositasiga aylandi va 1900-yildan keyin oʻzining avvalgi *noir* uslubidan butunlay voz kechdi. Unda hinduism va buddist dini va madaniyatiga katta qiziqish uygʻondi, bu uning ishida tobora koʻproq namoyon boʻldi.

Redon, ehtimol, bugungi kunda 20-asrning birinchi oʻn yilligida yapon sanʼatidan ilhomlangan va abstraksiyaga moyil boʻlgan tushga oʻxshash rasmlari bilan mashhur. Uning asarlari sürrealizmning boshlanishi hisoblanadi.

## Hayoti
Odilon Redon Akvitaniyaning Bordo shahrida oʻziga toʻq oilada tugʻilgan. Redonning otasi 1830-yillarda Luizianadagi qul savdosidan boylik orttirgan. Redonning onasi unga Yangi Orleanda homilador boʻlgan va er-xotin Fransiyaga transatlantik sayohatni amalga oshirgan, uning onasi Mari Gerin, fransuz kreol ayoli, ukasi Gastondan homilador boʻlgan. Yosh Bertran Redon "Odilon" laqabini onasining ismi Odildan olgan. Redon bolaligida rasm chizishni boshlagan; oʻn yoshida u maktabda rasm chizish boʻyicha mukofotga sazovor boʻldi. U oʻn besh yoshida rasm chizishni oʻrganishni boshladi, lekin otasining talabiga binoan u arxitekturaga oʻtdi. Parijdagi École des Beaux-Arts-ga kirish imtihonlarini topshira olmaganligi, u 1864-yilda Jan-Léon Jerom qoʻl ostida qisqa vaqt ichida rasm chizishni oʻrgangan boʻlsa-da, arxitektor sifatidagi martaba rejalarini tugatdi. (Uning ukasi Gaston Redon taniqli arxitektorga aylanadi.)

Oʻzining tugʻilgan joyi Bordoga qaytib, u haykaltaroshlik bilan shugʻullangan va Rodolf Bresdin unga naqsh va litografiya boʻyicha koʻrsatmalar bergan. Uning ijodiy faoliyati 1870-yilda. Fransiya-Prussiya urushida 1871-yil oxirigacha armiyada xizmat qilish uchun chaqirilganida toʻxtatildi.

## Ijodi
Urush oxirida Redon Parijga koʻchib oʻtdi va deyarli faqat koʻmir va litografiyada ishlashni davom ettirdi. U oʻzining qora soyalarda oʻylab topilgan uzoqni koʻrgan asarlarini *noirs* deb atagan. Faqat 1878-yilgacha uning ishi *Guardian Spirit of Waters* bilan tan olindi; 1879-yilda u *Dans le Rêve* nomli birinchi toshbosma albomini nashr etdi. Shunga qaramay, Redon 1884-yilda Joris-Karl Gyuysmansning *À rebours* (*Tabiatga qarshi*) nomli diniy romani paydo boʻlgunga qadar nisbatan nomaʼlum boʻlib qoldi. Hikoyada Redonning rasmlarini toʻplagan dekadent aristokrat tasvirlangan.

1886-yilda Redon oʻzining soʻnggi koʻrgazmasida impressionistlar bilan qilgan ishlarini namoyish etdi. Oʻsha yili u Bryusseldagi Les XX koʻrgazmalarida ham qatnasha boshladi.

1890-yillarda Redon pastel va moyda ishlagan; u 1900-yildan keyin *noirs* qilmadi. 1899-yilda u Nabis bilan Durand-Ruelda koʻrgazma ochdi.

Redon hindu va buddist dini va madaniyatiga katta qiziqish bildirgan. Buddaning qiyofasi uning ishida tobora koʻproq namoyon boʻldi. Yaponizmning taʼsiri uning sanʼatiga qoʻshildi, masalan, 1899-yilda *"Buddaning oʻlimi"*, 1906-yilda *"Budda* ", 1905-yilda *Yoqub va farishta*, 1905-yilda *"Yapon jangchisi bilan vaza"* va boshqalar.

Baron Robert de Domesi (1867—1946) 1899-yilda Redonga Burgundiyadagi Sermizel yaqinidagi Château de Domecy-sur-le-Vault ovqatlanish xonasi uchun 17 ta dekorativ panelni yaratishni topshirdi. Redon oʻtmishda shaxsiy turar-joylar uchun katta bezak ishlarini yaratgan, ammo 1900—1901-yillarda uning Domesi qal'asi uchun yozgan kompozitsiyalari oʻsha paytgacha uning eng radikal kompozitsiyalari boʻlib, bezakdan mavhum rasmga oʻtishni anglatadi. Landshaft tafsilotlari maʼlum bir joy yoki makonni koʻrsatmaydi. Faqat cheksiz ufqda daraxtlar, barglari bilan novdalar va kurtaklari oʻsib borayotgan gullarning tafsilotlarini koʻrish mumkin. Koʻpincha sariq, kulrang, jigarrang va och koʻk ranglar ishlatiladi. Katlanuvchi ekranlarda topilgan yapon rasm uslubining taʼsiri *byōbu*, uning rang tanlashida va balandligi 2,5 metrgacha boʻlgan panellarning koʻpchiligining toʻrtburchaklar nisbatida seziladi. Ulardan 15 tasi bugungi kunda 1988-yilda sotib olingan Orsey muzeyida joylashgan.

Domesi, shuningdek, Redonga rafiqasi va ularning qizi Janning portretlarini chizishni topshirdi, ulardan ikkitasi Musée d'Orsay va Kaliforniyadagi Getti muzeyi kollektsiyalarida. Rasmlarning aksariyati 1960-yillargacha Domesi oilasi kolleksiyasida saqlanib qolgan.

## Mukofotlari
1903-yilda Redon Faxriy legion ordeni bilan taqdirlandi.

Uning mashhurligi 1913-yilda Andre Mellerio tomonidan chizmalar va toshbosmalar katalogi nashr etilgandan keyin ortdi; Oʻsha yili u Nyu-York, Chikago va Bostonda boʻlib oʻtgan AQSh Xalqaro zamonaviy sanʼat koʻrgazmasida (yaʼni Armory Show deb nomlanadi) eng katta yagona vakillikka ega boʻldi.

## Shaxsiy hayoti
40 yoshida Redon Ile Burbonlik yosh kreol Kamil Faltega uylandi. Ularning Ari Redon ismli oʻgʻli bor edi (1889-yil 30-aprel - 1972-yil 13-may Parijda). Oʻzi tasviriy rassom va otasining bolaligidagi portretining mavzusi, Arining sherigi Syuzanna Redon edi.

## Vafoti
Redon 1916-yil 6-iyulda Parijda vafot etdi.

## Merosi
Uning karerasining ikkinchi qismida rang va mavzuni tanlash Redonning Dadaizm va Sürrealizmning kashshofi sifatida qabul qilinishiga olib keldi. Surrealist Andre Massonning fikriga koʻra, Redon oʻzining gulli pastellarida yorqin ranglardan foydalanishi, shuningdek, gʻayrioddiy yoki xayoliy turlarni tasvirlashni tanlashi uning asarlarini "stillashtirilgan naturalizmdan ozod" qiladi, shu bilan "lirik xromatikaning cheksiz imkoniyatlarini" namoyish etadi.

1923-yilda Mellerio *Odilon Redon: Peintre Dessinateur et Graveurni* nashr etdi. Mellerioning hujjatlari arxivi Chikago sanʼat institutidagi Ryerson va Burnham kutubxonalarida saqlanadi.

### Zamonaviy koʻrgazmalari
2005-yilda Zamonaviy sanʼat muzeyi "Koʻrinadigan narsalardan tashqari" deb nomlangan koʻrgazmani ochdi, unda Redonning 100 dan ortiq rasmlari, chizmalari, bosma nashrlari va Ian Vudner oilasi toʻplamidagi kitoblari namoyish etilgan. Koʻrgazma 2005-yil 30-oktyabrdan 2006-yil 23-yanvargacha boʻlib oʻtdi.

2007-yilda Schirn Kunsthalle Frankfurt "Tushdagi kabi" koʻrgazmasini Redonning 200 dan ortiq chizmalar, litografiyalar, pastellar va rasmlardan iborat ishiga bagʻishlangan soʻrov bilan taqdim etdi.

Fransiyaning Parij shahridagi Grand Palaisda 2011-yilning martidan iyunigacha Redon sanʼatining keng koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi.

Shveysariyaning Bazel shahridagi Fondation Beyeler 2014-yilning fevralidan mayigacha retrospektivni namoyish etdi.

Niderlandiyaning Otterlo shahridagi Kröller-Myuller muzeyida *La littérature et la musique* sarlavhasi ostida adabiyot va musiqaning Redon hayoti va ijodida oʻynagan roliga urgʻu berilgan koʻrgazma boʻlib oʻtdi. Koʻrgazma 2018-yilning 2-iyundan 9-sentyabriga qadar davom etdi.

## Uning ishini qabul qilish va talqin qilish

Rassom sifatida ishlagan ilk yillarida Redonning asarlari “qobus va tushlarning sintezi” sifatida ta’riflangan, chunki ularda rassomning oʻz tasavvuridagi qorongʻu, fantastik figuralar mavjud edi. 

Sanʼatshunos Maykl Gibsonning taʼkidlashicha, Redon oʻz asarlarida, hatto ranglari va mavzulari toʻqroq boʻlsa ham, "zulmat ustidan yorugʻlik gʻalabasini" tasvirlashni xohlay boshladi.

Redon Gay Maddinning 1995- *yilda suratga olingan “Odilon Redon” qisqa metrajli filmi uchun ilhom manbai boʻlgan, yoki “Gʻaroyib shardek koʻz cheksizlikka choʻzilgan”*.

## Suratlari

Fayl:OdilonRedon-The Chariot of Apollo.png|Apollon aravasi, 1909 ( Musée des Beaux-Arts de Bordeaux )
Fayl:Reflection, 1900-1905.jpg|Mulohaza, 1900–1905
Fayl:Redon - Saint Sébastien, vers 1910.jpg|Avliyo Sebastyan, 1910 ( Musée des Beaux-Arts de Bordeaux )
Fayl:WLA moma Odilon Redon Apparition.jpg|Ko'rinish, 1905 yil
Fayl:Odilon Redon - Caliban - Google Art Project.jpg|*Caliban*, 1881 ( Musée d'Orsay )
Fayl:Redon spirit-waters.jpg|*Suvlarning qo'riqchi ruhi*, 1878 ( Chikago san'at instituti )
Fayl:Odilon Redon - The Trees - Google Art Project.jpg|*Daraxtlar*, c. 1890-yillar (Tasviriy san'at muzeyi, Xyuston)
Fayl:Odilon Redon - 'Lady of the Flowers', oil on canvas, c. 1890-95.JPG|*Gullar xonimi*, c. 1890-1895 ( Gonolulu san'at muzeyi )
Fayl:16 sep 13 redon morgat.jpg|*Morgat porti*, 1882, Dallas san'at muzeyi
Fayl:Odilon Redon - The Cyclops, c. 1914.jpg|*[[The Cyclops (Redon)|Tsikloplar]]*, 1914 ( Kröller-Myuller muzeyi )
Fayl:Redon.ophelia.jpg|*Ofeliya*, 1900–1905 (Dian Vudner kolleksiyasi)
Fayl:Odilon Redon - Baroness Robert de Domecy - Google Art Project.jpg|*[[Baroness|Baronessa]] Robert de Domesi*, 1900 yil (Musee d'Orsay)
Fayl:1900, Redon, Odilon, Vase of Flowers.jpg|*Gullar vazasi*, c. 1900–1910, ( Prinston universiteti sanʼat muzeyi )
Fayl:Odilon Redon - Flower Clouds - Google Art Project.jpg|*Gulli bulutlar*, 1903 yil ( Chikago san'at instituti )
Fayl:Redon.bouddha.jpg|*Budda*, 1904 yil (D'Orsa muzeyi)
Fayl:Initiation to Study-Two Young Ladies – Odilon Redon (Dallas Museum of Art).jpg|*O'qishga kirishish: Ikki yosh xonim* (taxminan 1905) Dallas san'at muzeyi, tuvalga moyli bo'yalgan 93 × 65&nbsp;sm
Fayl:Redon, Odilon, Apparition, 1905-10.jpg|*Ko'rinish*, 1905–1910, (Prinston universiteti san'at muzeyi)
Fayl:Odilon Redon 005.jpg|*Gullar*, 1909 yil
Fayl:Odilon Redon - Der Wagen des Apolls.jpg|*Apollon aravasi*, c. 1910 yil (D'Orsa muzeyi)
Fayl:Portrait of Violette Heyman - Odilon Redon (Cleveland Art Museum).jpg|*Violette Heymanning portreti*, 1910 ( Klivlend san'at muzeyi )
Fayl:Saint Sebastian by Odilon Redon.JPG|*Avliyo Sebastyan*, 1910-1912, ( Milliy san'at galereyasi )
Fayl:Redon.coquille.jpg|*Coquille*, 1912 (Musee d'Orsay)
Fayl:Pandora, 1914 - Odilon Redon.jpg|*Pandora*, c. 1914 yil (Metropolitan san'at muzeyi)
Fayl:Evocation Odilon Redon.jpeg|*Evocation*, sana ko'rsatilmagan, shaxsiy to'plam
Fayl:Odilon Redon Les Anemones MIA 20163358.jpg|*Les Anemones* ( *Anemonlar bilan natyurmort* ), c. 1900–1910 ( Minneapolis san'at instituti )
Fayl:Odilon Redon, Maurice Denis, 1903, NGA 45844.jpg|alt=Rassom Moris Denisning portreti Odilon Redon tomonidan toshbosma sifatida yaratilgan, Vashingtondagi Milliy san'at galereyasi kolleksiyasidan.|Odilon Redon, *Moris Denis*, 1903. Litograf. Milliy san'at galereyasi, Rosenwald kolleksiyasi, 1958.8.19
Fayl:Redon cactus-man.jpg|*Kaktus odami*, c. 1882, Qog'ozdagi ko'mir, Ian Vudner oilasi to'plami


## Manbalar

## Bibliografiyasi

* Russell T. Klement, *Toʻrt fransuz timsoli: Per Puvis de Chavannes haqida manba kitobi, Gustav Moreau, Odilon Redon va Moris Denis,* Greenwood Press, 1996, &
* Jodi Hauptman va Marina Van Zuylen, *Koʻrinadigan narsadan tashqari: Odilon Redon sanʼati,* 2005 yil, &
* Andre Mellerio, *Odilon Redon,* 1968 yil, ASIN B0007DNIKO
* Odilon Redon va Alfred Verner, *Odilon Redonning grafik ishlari*, Dover, 1969 yil,
* Odilon Redon va Alfred Verner, *Odilon Redonning grafik ishlari*, (Dover tasviriy arxivi), 2005 yil, &
* Margret Stuffmann, *Odilon Redon: Tushdagi kabi,* 2007, &

## Havolalar

* Works by or about Odilon Redon at Internet Archive
* odilonredon.net – Online biography and pictures of Odilon Redon
* Artcyclopedia – Links to Redonʼs works
* The Athenaeum  – Extensive list and images of Redonʼs works
* Museum Syndicate – Odilon Redon Gallery at Museum Syndicate
* Web Museum – Biography and images of Redonʼs works
* Odilon Redon at the Museum of Modern Art
* MoMA Exhibition – "Beyond the Visible – The Art of Odilon Redon" – MoMA exhibition (October 2005 – January 2006)
* www.odilon-redon.org  – Site with 322 images by Odilon Redon
* odilon.chez.com – Timeline of Redonʼs life
* Redon's Cats