1950-yilgi Formula 1 mavsumi

**1950-yilgi Formula** **1 mavsumi —** FIA Formula 1 avtomusobaqalarining toʻrtinchi mavsumi boʻldi. U ilk bor tashkil etilgan FIA Haydovchilar jahon chempionatini oʻz ichiga olgan boʻlib, 1950-yil 13-maydan 3-sentyabrgacha boʻlgan davrda yetti poyga davomida oʻtkazildi. Yevropadan tashqarida boʻlib oʻtgan yagona musobaqa Indianapolis 500 boʻlib, u Amerika avtomobil assotsiatsiyasi (AAA) Milliy chempionati qoidalari asosida oʻtkazilgan. Formula 1 haydovchilaridan hech biri Indy 500 da qatnashmagan va aksincha, amerikalik haydovchilar ham hech kim Formula 1 poygalarida ishtirok etmagan. Shuningdek, mavsum davomida Formula 1 avtomobillari uchun bir nechta norasmiy poygalar ham tashkil etildi.

Alfa Romeo urushdan oldingi davr – 1938-yilda yaratilgan, ammo mukammal tarzda qayta ishlab chiqilgan superzaryadlagich (majburiy havo siqish qurilmasi)ga ega 158 modelini musobaqaga olib chiqdi hamda qatnashgan olti poyganing barchasida gʻalaba qozondi. Italiyalik Giuseppe „Nino“ Farina va argentinalik jamoadoshi Juan Manuel Fangio uchtadan poygada gʻalaba qozonib, uch martadan eng tezkor aylana natijasini qayd etdilar. Fangio uchta poygada yutgan boʻlsa ham, qolganlarida ochko ola olmagan. Farina esa qoʻshimcha ravishda Belgiyada 4-oʻrin olib ochko qoʻshib oldi va shu sababli chempionlikni qoʻlga kiritdi.

## Jamoalar va haydovchilar
Quyidagi jamoalar va haydovchilar 1950-yilgi FIA haydovchilar jahon chempionatida ishtirok etgan. Musobaqaga jami 30 ta jamoa avtomobillarini roʻyxatga olgan boʻlib, ulardan 4 tasi zavod jamoalari (Alfa Romeo, Ferrari, Maserati va Talbot-Lago), qolgan 26 tasi esa mustaqil (privateer) jamoalar edi. Roʻyxatda faqat Indianapolis 500 musobaqasida qatnashganlar kiritilmagan.

## Taqvim

## Chempionat sharhi

### 1-bosqich: Britaniya

Alfa Romeo jamoasi Angliyadagi tezkor Silverstone trassasida oʻtkazilgan Britaniya Gran-prisida toʻliq ustunlikka erishib, ilk toʻrt oʻrinni band qildi. Qirol George VI kuzatgan poygada Giuseppe Farina poygani yetakchi pozitsiyadan boshlab gʻalaba qozondi hamda eng tezkor aylana natijasini ham qayd etdi. Shoxsupaning qolgan oʻrinlari jamoadoshlari Luigi Fagioli va Reg Parnell tomonidan toʻldirildi, biroq jamoaning yana bir haydovchisi Juan Manuel Fangio dvigatelidagi muammolar sababli musobaqani tark etishga majbur boʻldi. Qolgan ochkolarni esa Talbot-Lago-Talbot avtomobillarini boshqargan Yves Giraud-Cabantous va Louis Rosier qoʻlga kiritdi; ular peshqadamdan ikki aylana ortda qolishgan edi.

### 2-bosqich: Monako

Scuderia Ferrari Jahon chempionatidagi debyutini Monako koʻchalarida oʻtkazdi. Ularning yetakchi haydovchilari Luigi Villoresi va Alberto Ascari start maydonining uchinchi qatoriga qanoat qilishlariga toʻgʻri keldi, shu paytda esa Juan Manuel Fangio va Giuseppe Farina boshqargan Alfa Romeo avtomobillari yana old qatorni egalladi, ularning ortidan José Froilán Gonzálezning Maseratisi ham qoʻshildi. Pol pozitsiyasidan start olgan Fangio musobaqani ishonchli gʻalaba bilan yakunlab, eng tezkor aylana natijasini qayd etdi va Ascaridan toʻliq bir aylana oldinda marraga yetib keldi. Uchinchi oʻrinni esa Maserati boshqaruvidagi Louis Chiron egalladi, u yana bir aylana ortda qolgan edi. Xoʻl trekda roʻy bergan birinchi aylanadagi toʻqnashuv 19 ishtirokchidan 9 tasini – jumladan Farina va Luigi Fagiolini – musobaqadan chiqarib yubordi. Toʻqnashuvda shikastlangan González esa keyingi aylanada poygani tark etdi. Villoresi toʻqnashuv tufayli kechiksa-da, baribir ikkinchi oʻringa qadar koʻtarila oldi, biroq gʻildirak oʻqidagi muammo sababli musobaqani yakunlay olmadi. Fangioning gʻalabasi uni ochkolar jadvalida Farina bilan tenglashtirdi.

### 3-bosqich: Indianapolis 500

AQShning Indiana shtati, Indianapolis shahridagi Indianapolis Motor Speedway trassasida oʻtkazilgan haydovchilar jahon chempionatining ilk mavsumidagi uchinchi bosqich – Indianapolis 500 musobaqasida Johnnie Parsons boshqargan Kurtis Kraft-Offenhauser avtomobili gʻalaba qozondi. Ikkinchi va uchinchi oʻrinlarni esa mos ravishda Bill Holland hamda Mauri Rose haydagan Diedt-Offenhauser avtomobillari egalladi. Musobaqa yomgʻir sababli rejalashtirilgan 200 aylananing 138-sidan soʻng toʻxtatildi.

### 4-bosqich: Shveysariya

Alfa Romeoning ustunligi jahon chempionati Yevropaga qaytganida, Bern tashqarisidagi Bremgarten poyga trekida oʻtkazilgan Shveysariya Gran-prisida ham davom etdi. Fangio, Farina va Fagioli Alfa safida startning birinchi qatorini egallashdi, Ferrari vakillari Villoresi va Ascari esa ikkinchi qatordan boshlashdi. Pol pozitsiyasidan start olgan Fangio dastlab yetakchilik qildi, biroq 7-burilishda Farina uni ortda qoldirdi. Dastlabki bosqichlarda Ascari va Villoresi Fagiolining uchinchi Alfa mashinasiga qarshi kurashishga muvaffaq boʻlishdi, biroq ikkalasi ham 10-burilishgacha tark etishga majbur boʻldi. Farina, Fagiolidan biroz oldinda marraga yetib kelib, gʻalaba qozondi va eng tezkor aylana vaqtini ham qayd etdi. Fangio musobaqadan chiqib ketgani sababli, uchinchi oʻrinni egallagan Rosier Talbot-Lagoga podiumdagi ilk oʻrinni taqdim etdi. Farinaning mavsumdagi ikkinchi gʻalabasi uni doimiy natijalar koʻrsatgan Fagiolidan olti ochko oldinga olib chiqdi, Fangio esa faqat Monakodagi gʻalabasi orqali ochko toʻplagani uchun, Fagiolidan uch ochko ortda edi.

### 5-bosqich: Belgiya

Alfa Romeo oʻzining mavsumdagi uchinchi front-row-lockoutini Belgiya Gran-prisida, uzunligi  boʻlgan tezkor Spa-Francorchamps trassasida qoʻlga kiritdi. Villoresi ikkinchi qatorni Raymond Sommer boshqargan Talbot-Lago mashinasi bilan boʻlishdi. Alfalar yana bir bor poyga startida tengsiz boʻlishdi, biroq yoqilgʻi quyish uchun toʻxtaganlarida, kutilmaganda Sommer peshqadamlikni qoʻlga oldi. Ammo uning ustunligi uzoqqa choʻzilmadi va dvigateli ishdan chiqib, poygadan chiqib ketdi. Yakunda gʻalabani Fangio qoʻlga kiritdi, undan keyin ikkinchi boʻlib Fagioli marraga yetib keldi. Rosier oʻz Talbot-Lagosida yana podiumdagi oʻrinni qoʻlga kiritdi – u poyga oxiriga yaqin italiyalik Farina uzatma muammolariga duch kelganida uni ortda qoldirishga muvaffaq boʻldi. Farina uchun esa hammasi yomon tugamadi – u eng tezkor aylana uchun beriladigan ochkoni qoʻlga kiritdi. Natijada Fagioli va Fangio ochkolar boʻyicha Farinaga yaqinlashishdi: Fagioli atigi toʻrt ochkoga ortda qolayotgan boʻlsa, Fangio Fagiolidan bir ochkoga ortda edi.

### 6-bosqich: Fransiya

Fransiya Gran-prisi Alfa Romeo uchun deyarli raqobatsiz oʻtdi, chunki Ascari va Villoresi bor jamoa Ferrari musobaqadan voz kechdi. Alfalar startning old qatorini toʻliq egallashdi; Fangio oltita poyganing uchinchisida „pole position“ni qoʻlga kiritdi. Alfalarning qudrati toʻliq uzun yoʻlaklardan iborat boʻlgan ushbu yoʻl trassasiga juda mos tushdi. Ikkinchi pozitsiyadan start olgan Farina poyganing dastlabki choragida yetakchilik qildi, biroq yonilgʻi muammolari uni oxirgi qatorga tushirib yubordi. U uchinchi oʻringa qadar qaytib chiqdi, ammo oxir-oqibat chekinishga majbur boʻldi (yakunda yettinchi oʻrinda tasniflandi). Fangio esa eng tezkor aylana vaqtini qayd etib, ketma-ket ikkinchi gʻalabasini qoʻlga kiritdi. Fagioli esa beshta startning toʻrtinchisida ikkinchi oʻrinni oldi, Peter Whitehead esa Ferrari bilan mavsumdagi ilk ishtirokidayoq podiumga chiqishga erishdi. Ushbu gʻalabadan soʻng Fangio chempionat peshqadami boʻldi. Fagioli ikkinchi oʻrinda qolgan boʻlsa, Farina esa argentinalik jamoadoshi ortida toʻrt ochkoga ortda qolib, uchinchi oʻringa tushib ketdi.

### 7-bosqich: Italiya

Mavsumning soʻnggi chempionat poygasi Milan yaqinidagi Monza avtodromida oʻtgan Italiya Gran-prisi edi va Alfa Romeo jamoasining uchala muntazam haydovchisi ham chempionlik uchun daʼvogar edi. Agar Fangio birinchi yoki ikkinchi oʻrinda yakunlasa, jamoa­doshlari qaysi oʻrinda boʻlishidan qatʼi nazar, u chempion boʻlardi. Agar Farina kamida besh ochko toʻplay olmasa, u ham chempionlikni qoʻlga kirita olmasdi. Fagioli esa faqatgina poygada gʻolib chiqib va eng tezkor aylana vaqtini qayd etsa chempion boʻlish imkoniyatiga ega edi; lekin bunda ham Farina uchinchi oʻrindan yuqoriga chiqmasligi va Fangio umuman ochko olmasligi talab qilinardi.

Fangio yana poygada birinchi oʻrindan start olish huquqini qoʻlga kiritdi, biroq Alfa Romeo jamoasi mavsumda beshinchi marta toʻliq oldingi qatordan start olishni uddalay olmadi – Ferraridan Ascari ikkinchi oʻrinda startga chiqdi. Farina uchinchi oʻrinni egalladi, Alfa Romeoning boshqa piloti Consalvo Sanesi toʻrtinchi oʻrinni toʻldirdi. Fagioli esa start maydonida faqatgina beshinchi oʻrinni qoʻlga kiritdi; uning yonida Piero Taruffining Alfa Romeosi, ikkinchi Ferraridagi Dorino Serafini va Sommerning Talbot-Lagosi bor edi. Farina poyga boshida yetakchilikni qoʻlga oldi, uning ortidan Ascari va Fangio kelardi. Bir muddat Ascari peshqadam boʻldi, biroq motori qizib ketgani bois poygani tark etdi. Ikki aylana oʻtmay, Fangio ham uzatmalar qutisi muammosi sababli chetga chiqdi. Bu paytda ikkinchi oʻrinda ketayotgan Taruffining mashinasi Fangio ixtiyoriga topshirildi, biroq argentinalik haydovchi ikkinchi marta ham poygani yakunlay olmadi – bu safar dvigatel nosozligi sababli. Shundan soʻng Ascari Serafinining mashinasini qabul qilib oldi va oxir-oqibat ikkinchi boʻldi. Farina esa gʻalaba qozonib, chempionlikni ham qoʻlga kiritdi – u umumiy hisobda Fangiodan uch ochko oldinda yakunladi. Fagioli poygada uchinchi boʻldi va Chempionat jadvalida ham uchinchi oʻrinni egalladi.

## Natijalar

### Gran-prilar

### Ochkolar tizimi
Ochko tizimi quyidagicha boʻlgan: birinchi boʻlib marraga yetib kelgan besh nafar ishtirokchiga ochko berilgan, shuningdek, eng tezkor aylana natijasini qayd etgan haydovchiga, marrani qanday tugatganidan yoki umuman tasniflanganidan qatʼi nazar, qoʻshimcha bir ochko berilgan. Chempionat hisobida faqat eng yaxshi toʻrt natija hisobga olingan. Agar bir mashinani ikki nafar haydovchi boshqargan boʻlsa va ular ochkoli oʻrinni egallagan boʻlsa, ochkolar teng boʻlib ularga yozilgan. Bir nechta haydovchi bir xil eng tezkor vaqtni qayd etsa, bu ochko ular oʻrtasida teng taqsimlangan. Qavs ichida boʻlmagan sonlar chempionat ochkolarini, qavs ichidagi sonlar esa jami toʻplangan ochkolarni bildirgan. Ochko quyidagi tizim boʻyicha berilgan:

### Haydovchilar jahon chempionati turnir jadvali

* † Bir mashinani boshqargan bir nechta haydovchilar oʻrtasida pozitsiya boʻlishilgan

## Norasmiy poygalar
1950-yilda Haydovchilar jahon chempionatiga kirmaydigan quyidagi Formula 1 poygalari ham oʻtkazilgan.

## Izohlar

## Manbalar