open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romitan

**Romitan** — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Romitan tumanidagi shahar (1981-yildan), tumanning maʼmuriy markazi.

Yaqin temir yoʻl stansiyasi—Kogon (30&nbsp;km). Viloyat markazi (Buxoro)dan 17&nbsp;km. Aholisi 15 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qozoq, tatar, rus va boshqa ham yashaydi. Romitan Oʻzbekistonning qad. shaharlaridan biri. Romitan nomi mahalliy rivoyatga koʻra, "Romitan" — "Tan oromi" dan deyiladi. "Romitan" atamasi turkiy mitan urugʻi nomidan kelib chiqqan degan taxminlar ham mavjud.

Narshaxiy yozishicha, Romitan katta bir koʻhandizga ega va mustahkam bir qishloq boʻlib, Buxorodan qadimiyroqdir. Baʼzi manbalarda bu qishloqni Buxoro deb ataganlar. R.da qadimda hukmdorlar turar joylari boʻlgan. Buxoro sh. vujudga kelgandan soʻng ular Romitanda faqatgina qish faslida yashaganlar.

Arab sarkardasi Ubaydulloh ibn Ziyod qoʻshini 674 yilda Romitanga bosqin uyushtirgan. Buxoroliklarning arab qoʻshini bilan boʻlgan hal qiluvchi jangi Romitan yaqinida Vardonze hududida boʻlib oʻtgan. Tabariyning yozishicha, 707 yilda Kutayba Romitanni bosib olgan. Xuroson voliysi Abu Muslim Buxoroga har gal kelganida oʻz qarorgohini Romitanda joylashtirgan. Arab geograf va sayyohlari 10-asrda Buxoro vohasidagi 30 ga yaqin shaharlar qatorida Romitan nomini ham tilga olishgan.

Mahmud ibn Banuwmx: "Bahr al-asror" (17-asr) asarida yozishicha, Romitan Buxoro viloyatidagi 10 ta tumanning biri, oʻrta asrlarda "Samjon" (R. tumanining 2nomi) deb atalgan.

Romitan Toshkent—Samarqand—Urganch, Toshkent—Nukus avtomagistral yoʻli yoqasida joylashgan. Aholisi va xoʻjaliklari Amu — Buxoro mashina kanalidan suv oladi. Shaharda gʻisht va paxta tozalash zavodlari, toʻquvchilik fabrikasi, bosmaxona, dehqon bozori, novvoyxona, mehmonxona, aloqa boʻlimi, bank, madaniy savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Umumiy taʼlim maktablari, qishloq xoʻjaligi kasbhunar kolleji, madaniyat saroyi, kutubxona, stadion, "Xotira va Qadrlash" madaniyat va istirohat bogʻi, kasalxona va dorixonalar mavjud. "Motamsaro ona" yodgorligi qurilgan.

Romitanda meʼmoriy yodgorliklardan Mulla Mir Hakim xonaqohi, Xoja Ali Romitaniy (Xojai Azizon) va Xoja Muhammad Boboyi Samosiy maqbaralari (13—14-asrlar), Zarafshon daryosi ustida qurilgan Choriqulboy koʻprigi saqlangan. Hazrati Xoja Ubbon va Xoja Zaʼfaron qadamjo (ziyoratgoh)lari bor.

## Manbalar

## Adabiyot
* Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; 
* Istoriya at-Tabari, T., 1987; 
* Maxmud ibn Vali More tayn, T., 1977; 
* Naselyonnie punkti Buharskogo emirata, T., 2001.
Rona

**Rona** — Shveysariya va Fransiyadagi daryo. Uzunligi 812 km, havzasining maydoni 98 ming km². Alp togʻlaridan boshlanib, Jeneva koʻli, Rona pasttekisligidan oqib oʻtib, Oʻrta yer dengizining Lion qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: Sona, Izer, Dyurans. Quyilish yeriga yaqin joyda suv sarfi 1780 m³/sek, bahor va yozda toʻlib oqadi. Ronaning gidroenergetika, transport va irrigatsiya ahamiyati katta. Rona va uning irmoqlarida GES kaskadlari qurilgan. Ena daryosi quyilish joyidan boshlab quyi qismida kema qatnaydi. Sona daryosi va kanallar orqali Reyn, Mozel, Marna, Sena, Luara daryolari bilan tutashgan. Sugʻorishda keng foydalaniladi. Rona boʻyida Jeneva, Lion, Avinon, Arl shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Ronaldo (ism)

**Ronaldo** — portugalcha ism.Italiyan va ispan tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar
Ronaldo nomi bilan mashhur boʻlgan taniqli shaxslar:

### Futbolchilar uyushmasi
* Ronaldo, toʻliq ismi Ronaldo Luís Nazario de Lima (1976-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, oʻzining dastlabki faoliyatida „Ronaldino“ nomi bilan tanilgan.
* Krishtiano Ronaldo (1985-yilda tugʻilgan) portugaliyalik futbolchi
* Ronaldinyo, toʻliq ismi Ronaldo de Assis Moreira (1980-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, „Ronaldinyo Gaucho“ nomi bilan ham tanilgan.
* Ronaldo Sezar Soares dos Santos (2000-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo da Silva Souza (1996-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo de Oliveyra Strada (1996-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbol darvozaboni
* Ronaldo Giaro (1974-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Jovanelli (1967-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbol darvozaboni va eksperti
* Ronaldo Enrike Ferreyra da Silva (1994-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Henrique Silva (1991-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Kvateh (2004-yilda tugʻilgan), indoneziyalik futbolchi
* Ronaldo Lumungo Afonso (2000-yilda tugʻilgan) Santomean futbol vingeri
* Ronaldo Makzinski (1980-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Markes Sereno (1962-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Oliveyra (1997-yilda tugʻilgan) hindistonlik futbolchi
* Ronaldo Pereyra Alves (1977-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
* Ronaldo Pompeu da Silva (1990-yilda tugʻilgan) braziliyalik yarim himoyachi
* Ronaldo Rodriges de Jezus (1965-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, Ronaldao nomi bilan ham tanilgan.

### Boshqa odamlar

* Ronaldo da Kosta (1970-yilda tugʻilgan) braziliyalik uzoq masofaga yuguruvchi
* Ronaldo Mulitalo (1999-yilda tugʻilgan) Yangi Zelandiya-Amerika Samoa regbi ligasi oʻyinchisi
* Ronaldu Munk, argentinalik sotsiolog
* Ronaldo Puno (1948-yilda tugʻilgan) filippinlik kampaniya menejeri
* Ronaldo Souza (1979-yilda tugʻilgan) braziliyalik aralash yakkakurash ustasi va boʻysunuvchi kurashchi
* Ronaldo Zamora (1944-yilda tugʻilgan) filippinlik huquqshunos va siyosatchi

## Badiiy qahramonlar

* Ronaldo Fryman — *Stiven Koinot* multfilmlar seriyasining yordamchi qahramoni.

## Manbalar
Rondoniya

**Rondoniya** — Braziliyaning shimolidagi federal hudud, Madeyra daryosi havzasida. Maydoni 238,5 ming km². Axrlisi 1,4 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — PortuVelyu sh. R.ning katta qismi Braziliya yassitogʻligining shim.gʻarbiy qismi, shim. Amazonka pasttekisligidan iborat. Iklimi ekvatorial, issiq va nam iklim. Oʻrtacha oylik tralar 23—24°, yillik yogʻin 2000–2500&nbsp;mm. Ekvatorial oʻrmonlar, savannalar bor. Iqtisodiyotining asosini oʻrmon xoʻjaligi tashkil qiladi: kauchuk, braziliya yongʻogʻi yigʻiladi, qimmatbaho yogʻoch tayyorlanadi, ovchilik bilan shugʻullaniladi. Togʻ etaklarida dehqonchilik qilinadi. Sanoati oʻrmon mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Oltin, kassiterit qazib olinadi.

## Manbalar
Rorayma

**Rorayma** — Braziliyaning shimolidagi federal hudud. RiuBranku daryosi havzasida, Venesuela va Gayana chegarasida. Maydoni 225,1 ming km². Aholisi 324,2 ming kishi (2000). Maʼmuriy markazi — BoaVista sh. R.ning katta qismi Gviana yassitogʻligining jan. pastroq chekka qismida, qolgan qismi Amazonka pasttekisligida joylashgan. Iklimi shimolida subekvatorial, janubida ekvatorial, issiq va nam iqlim. Oʻrtacha oylik tralar 26—28°, yillik yogʻin 1300–2300&nbsp;mm. Qimmatbaho daraxtlar oʻsadigan ekvatorial oʻrmonlar. shim. hududlarida savannalar bor. Xoʻjaligining asosini oʻrmonchilik tashkil etadi. Baliqovlanadi, ovchilik rivojlangan. Olmos va oltin konlari bor.

## Manbalar
Rosario

**Rosario**, Rosario-de-Santa-Fe — Argentinadagi shahar, SantaFe provinsiyasida. Aholisi 906 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining yirik tuguni. R.dan Panamerika shossesi oʻtgan. Parana daryosi boʻyidagi yirik port. Dengiz kemalari ham kira oladi. Chetga gʻalla, goʻsht, jun chiqariladi. Aeroport bor. Oziq-ovqat sanoatining yirik korxonalari, sement, gʻisht zdlari, koʻnpoyabzal, toʻqimachilik va boshqa korxonalar ishlab turibdi. Milliy unt, kutubxona, tarix muzeyi, nafis sanʼat muzeyi bor. Shaharga 1730-yilda asos solingan.

## Manbalar
Ronald Ross

**Ronald Ross** (1857.13.5, Almora, Hindiston — 1932.16.9, London) — angliyalik parazitolog, mikrobiolog va vrach. London qirollik jamiyati aʼzosi. Londondagi tibbiyot maktabini tugatgan (1879). 1881–99 yillarda Hindistonda ishlagan. Bezgak chivinini oʻrganish boʻyicha Gʻarbiy Afrikaga uyushtirilgan ingliz tibbiyot ekspeditsiyasi rahbari (1899), 1926-yildan tropik kasalliklar instituti direktori. Bezgaknp anofeles urugʻiga mansub chivinlar tarkatishini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1902).

## Manbalar
Ross dengizi

**Ross dengizi** — Tinch okeanning chekka dengizi, Antarktidaning gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinida. Maydoni  ni tashkil etadi. Eng chuqur joyi 2972 m ga teng. Dengizning janubiy qismi Ross shelf muzligi bilan qoplangan, shimolida yil davomida muzlar suzib yuradi, aysberg (muz togʻ)lari juda koʻp. Suvining oʻrtacha yillik temperaturasi — 6° C dan past, yozda baʼzan 2° C gacha koʻtariladi. Shoʻrligi 33,7—34,4 promilliga teng. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (balandligi 1 m gacha). Dengizda tyulen va kitlar yashaydi. Dengizni James Clark Ross kashf qilgan.

## Manbalar
Ross shelf muzligi

**Ross shelf muzligi** — Gʻarbiy Antarktida™ eng katta shelf muzligi, Meri Berd Yeri bilan Viktoriya Yeri oraligʻida. Jan.dan shimolga 850&nbsp;km, sharkdan gʻarbga 900&nbsp;km masofaga choʻzilgan. Maydoni 500 ming km² dan ortiq (yillar davomida oʻzgarib turadi). Dengiz sathidan bal. 30–100 m, muzning kalinligi oʻrta qismida 700 m gacha. Ross shelf muzligim.ga Birdmor, Berd va boshqa vodiy muzliklari kelib tutashadi. Shimolida Ross dengiziga tiktushgan. 1841-yildaJ.K. Ross boshliq ingliz ekspeditsiyasi tomonidan kashf kdlingan.

## Manbalar
Rossellini Roberto

**Rossellini Roberto** (1906.8.5 Rim — 1977.3.4) — Italiya kinorejissyori. Italiya kinosida neorealizm asoschilaridan. "Rimochiqshahar" filmi shu yoʻnalish manifesti boʻldi. "Payza", "Muhabbat", "Fransisk — ilohiy sanʼatkor", "Yevropa, 51", "Hindiston, 1958", "General Della Rovere", "Rimda tun edi", "Messiya", "Jorj Pompidu nomidagi markaz" (hujjatli film) va boshqa filmlari jahonga keng tarqaldi. 60-yillarda televideniye uchun mashhur tarixiy shaxslar haqida bir qancha filmlarni suratga olgan.

## Manbalar
Gioacchino Rossini

**Gioacchino Rossini** (; 1732.29.2, Italiyadagi Pezaro sh. — 1868.13.11, Passi, Parij yaqinida) — italyan kompozitori. 14 yoshidan ijod bilan shugʻullangan. Uning kompozitorlik faoliyati 19-asr italyan mumtoz operasi rivojini boshlab berdi. U 39 ta opera, diniy mavzudagi asarlar, simfoniya, kamercholgʻu pyesalar, romanslar va boshqa asarlar yaratgan. Ijodiy uslubi rang-barang, oʻziga xos kuylar boyligi, musiqiy obrazlar yorqinligi bilan ajralib turadi. Buff operattg yuksak namunasi — "Sevilya sartaroshi" (1816)da R.ning musiqaviy komediyaga xos isteʼdodi toʻla namoyon boʻldi. "Tankred" (1813), "Otello" (1816), "Oʻgʻri hakka" (1817), "Vilgelm Tell" (1829) operalarida oʻz xalqining qahramonlik, vatanparvarlik, romantik intilishlari yorqin ifodasini topgan. Italiya operasi anʼanalariga rioya qilib, Sharq mavzulariga ekzotik, baʼzan oriyental uslublarda yondashgan va "Italyan qizi Jazoirda" (1813), "Turk Italiyada" (1814) kabi hajviy, "Moisey Misrda" (1818), "MagomedP" (1820) singari jiddiy (seria) operalar ham yaratgan.

## Manbalar
Rossiya milliy kutubxonasi

**Rossiya milliy kutubxonasi** – M.Ye.Saltikov Shchedrin nomidagi Rossiya davlat milliy kutubxonasi — Rossiya Federatsiyasining eng qadimgi universal kutubxonasi; jahondagi eng yirik kutubxonalardan biri. Sankt-Peterburg shahrida 1795-yilda Imperator ommaviy kutubxonasi va kitob xazinasi sifatida asos solingan. 1814-yil 2(14) yanvarda omma uchun ochilgan. 1917-yildan Rossiya kutubxonasi, 1925-yildan ommaviy kutubxona, 1992-yildan hozirgi nomida. 1932-yilda M.Ye.Saltikov Shchedrin nomi berilgan. 1811-yildan mamlakat nashrining majburiy nusxasini oladi (shu tufayli 19-asr rus kitobi va davriy nashriningtoʻliqtoʻplamiga ega). 1914-yil fondida 2 mln.dan ziyod nashriy asarlar boʻlgan. 1998-yilda 32 mln.ga yaqin kitob birligiga yetgan. Nodir nashrlar fondida Volterning shaxsiy kutubxonasi (7 mingdan ziyod), Behzod ijodiga mansub miniatyuralar, qoʻlyozmalar (300 mingdan ziyod; jumladan, Oʻrta Osiyoda yaratilgan koʻplab qoʻlyozmalar) saqlanadi, ular orasida toshplita, daraxt poʻstlogʻi, papirus, pergament, ipak va bdagi yozma yodgorliklar mashhur.

Kutubxonaning fan sohalari va nashr turlari boʻyicha 28 ta qiroatxonasi, bibliografik maʼlumotnoma nuqtalari, markaziy maʼlumotnoma kutubxonasi bor. Kutubxonaning boy fondini yorituvchi kataloglar, yangi kitoblar haqida axborot byulletenlari nashr etiladi, bibliografiya va kutubxonashunoslik, kitob tarixi sohasida yirik ilmiy metodik va ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi. Kutubxona klassitsizm va ampir uslubida qurilgan koʻhna binoga joylashgan (meʼmorlar: 1796—1801, Ye.T. Sokolov; 1828—32, K.I.Rossi; 18961901, Ye.S.Vorotilov va boshqalar).

## Manbalar
Romushtepa

**Romushtepa** — qad. shahar harobasi (mil.av. 4 — mil. 4-asrlar). Buxoro viloyati Jondor tumanida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining R. H. Sulaymonov boshchiligidagi Zarafshon arxeologik otryadi tomonidan oʻrganilgan (1973). Romush shahrining nomi oʻrta asr tarixchilari Nishopuriy, Narshaxiy va Beruniy asarlarida tilga olingan. R. 3 ta tepadan iborat boʻlib, markaziy baland qismi „Shayxi kalon“, unga gʻarb tomondan tutashgan 2tepa „Guli sang“, 3si esa, „Xoʻja Romush“ deb ataladi. Arxeologik izlanishlar faqat „Guli sang“da olib borilgan. Koʻplab sopol buyumlar chiqqan, yodgorlikning stratigrafik davri aniqlangan.

## Manbalar
Rossiya-Buxoro shartnomalari

**Rossiya-Buxoro shartnomalari** — Rossiya imperiyasi bilan Buxoro amirligi oʻrtasida 1868, 1873, 1885, 1894, 1900-yillarda tuzilgan shartnomalar. Bu shartnomalar podsho Rossiyasiga Buxoro amirligi xududidan har tomonlama foydalanish imkoniyatini bergan.

1868-yil 23 iyun sulh shartnomasi. Buxoro bilan Rossiya qoʻshinlari oʻrtasida boʻlgan Zirabuloq jangidan keyin Samarqandda imzolangan. Bu shartnomaga binoan, Xoʻjand, Oʻratepa, Jizzax, Samarqand va Kattaqoʻrgʻon sh.laridan to Zirabuloqqacha boʻlgan Buxoro amirligining yerlari Rossiyaga kiritildi va Turkiston generalgubernatorligi tarkibida Zarafshon okrugi (keyinchalik Samarqand viloyati) tashkll qilindi. Buxoro amiri Muzaffar oltin hisobida 500 ming rubl harbiy tovon toʻlagan va rus savdogarlariga amirliqda erkin savdosotiq qilish uchun qulay shartsharoit yaratib berish majburiyatini olgan. Rus mollaridan ular qiymatining atigi 2,5% miqsorida boj oladigan boʻlgan.

1873-yil 28 sentabr shartnomasida Buxoro amirligi Rossiyaning protektorati (tobesi; homiyligi ostidagi hudud) deb eʼlon qilingan. Zarafshon daryosining yuqori qismi — Sharqiy Buxoro (Badaxshon, Pomir)dagi ayrim viloyatlar qoʻldan ketgan; Amudaryoning chap sohilidagi yerlar esa (Balx, Mozori Sharif, Shibirgʻon, Qunduz va boshqalar) Afgʻonistonga berilgan. Buxoroning xorijiy davlatlar bilan mustaqil aloqa yuritishi taqiklangan.

1885-yil 25 iyul shartnomasida Buxoro amirligi hududidan temir yoʻl oʻtkazishga kelishilgan. Yoʻl qurilishi uchun 6 ming desyatina yer ajratilib, rus maʼmurlari ixtiyoriga topshirilgan. 1885-yil 12 noyabr

da Buxoro amirligida "Rossiya imperatorligining siyosiy agentligi" taʼsis qilingan (qarang Buxorodagi vakolatxonalar).

1894-yil 27 may shartnomasi iqtisodiy xususiyatga ega boʻlib, unga koʻra har yili 15 noyabrdan 10 martgacha Zarafshon daryosining suvi amirlik yerlariga toʻliq, 10 iyundan 15 avgustgacha (dehqonchilik uchun suv eng kerak paytda) esa faqat 40% oqiziladigan boʻlgan.

## Manbalar
Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi

**Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi** - 1900-yil 27 yanvar shartnomasiga koʻra, Amudaryo qirgʻogʻidagi 10514 desyatina yer (Termiz va uning atroflari) harbiy istehkomlar va chegara toʻsiklari qurilishi uchun ajratilib, mustamlakachilar qoʻliga berildi. Yangi Termiz sh. Rossiya ixtiyoriga oʻtgan.

R.Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi natijasida Buxoro amirligi oʻzining eng serhosil yerlari — Zarafshon vodiysining katta qismidan ajraldi, Sharqiy Buxorodagi mavqei zaiflashdi, Amudaryoning chap sohilidagi yerlarini Afgʻonistonga berishga majbur boʻldi, Rossiyaga siyosiy va iqtisodiy jihatdan tobe boʻlib qoldi.

## Adabiyot
* Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T., 2000.

## Manbalar
Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi (maʼnolari)

**Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi**:

* Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi - 1900 y.
* Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi (inqilob) — samoderjaviyega qarshi kurash voqealari.
Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi (inqilob)

**Rossiyada 1905-07 yillar inqilobi** — samoderjaviyega qarshi kurash voqealari. 1904—05 yillardagi rusyapon urushi natijasida mamlakatdagi inqirozli ijtimoiy-siyosiy vaziyat keskinlashdi. Sankt-Peterburgda 1905-yil 9 yanvarda ishchilarning tinch namoyishi oʻqqa tutilganligi (Qonli yakshanda deb nom olgan voqea) inqilobning boshlanib ketishiga turtki boʻldi; dehqonlar gʻalayonlari kengayib ketdi, ishchilar orasida, armiya va flotda noroziliklar kuchaydi ("Potyomkin" bronenosetsida qoʻzgʻolon, Vladivostok qoʻzgʻoloni va boshqalar) Burjuaziya islohotlar oʻtkazish talablarini koʻydi. Kasblar boʻyicha va kasabasiyosiy uyushmalar, ishchi deputatlari Sovetlari paydo boʻldi, sotsialdemokratik partiya va sotsialistrevolyusionerlar partiyasi mustahkamlandi, konstitutsiondemokratik partiya, "17 oktyabr ittifoqi", "Mixail Arxangel ittifoqi" va boshqa partiyalar tashkil qilindi. 1905-yilgi Okt. Butun Rossiya siyosiy stachkasi, liberallar tomonidan samoderjaviyening keskin tanqid qilinishi imperator Nikolay II ni 1905-yil 17 oktabr manifestini chiqarishga majbur qildi. Siyosiy erkinliklarni vaʼda qilish, qonun chiqaruvchimaslahat beruvchi Davlat dumasining chaqirilishi hukumatga liberallarni betaraf etish imkonini berdi; Moskva, RostovDon, Novorossiysk, Yekaterinoslavdagi 1905-yil dekabr qurolli qoʻzgʻolonlari tormor qilindi. Biroq 1906-yil ishchilarning zabastovka kurashi davom etishi bilan birgalikda dehqonlarning (ayniqsa, 1906-yil yezda), armiya va flotning ("Pamyat Azova" kreyserida, Sveaborg va Kronshtadtda qoʻzgʻolonlar), milliy mintaqalar aholisining (Latviyada "oʻrmon birodarlari", Gruziyada "qizil yuzliklar" va boshqalar) faolligi ortib bordi. 2Davlat dumasining tarkatib yuborilishi (1907-yil Uchinchi iyun davlat toʻntarishi deb atalgan voqea) inqilob tugaganligini bildirardi. Samoderjaviye parlament vakilligini tashkil qilish va islohotlarni boshlash yoʻlini tutdi (Stolipinning agrar islohoti).

## Manbalar
Romul

**Romul** (Romulus) — Rim rivoyatiga koʻra, Rim shahri asoschisi va Rim qirolligining ilk podshosi (mil. av. 754/753 — 717/716). Afsonaga binoan, kohin ayol Reya Silviya va urush xudosi Marsdan tugilgan Romul va uning egizak ukasi Remni ona boʻri emizib, choʻpon tarbiya qilgan. Rim senatini taʼsis etish va aholini tabaqalarga — kuriyalarga boʻlish, qoʻshin tashkil etish, Rim fuqarolarini patritsiylarta va plebeylarta ajratish Romul tomonidan ishlab chiqilgan.

## Manbalar
Rossiya fanlar akademiyasi

**Rossiya fanlar akademiyasi** - Rossiya Federatsiyasining oliy ilmiy muassasasi. 1991-yil taʼsis etilgan. Tarixi 1724-yilda tashkil etilgan Peterburg Fanlar akademiyasidan boshlanadi. 1917—25 yillarda Rossiya FA, 1925—91 yillarda SSSR Fanlar akademiyasi (oʻzbek olimlaridan O. Sodiqov akademiyaning haqiqiy aʼzosi, S. Yunusov, P. Habibullayev, E. Yusupov muxbir aʼzolari etib saylangan) deb nomlangan. Akademiya prezidiumi 1934-yildan Moskvada. Oʻzini oʻzi boshqaradigan ilmiy tashkilot. Sobiq SSSR Fanlar akademiyasi ning aʼzolari va yangi saylangan akad.lar Rossiya Fanlar akademiyasining aʼzolaridir.

850 dan ortiq haqiqiy, 1100 dan ziyod muxbir aʼzosi, 450 dan xorijiy aʼzosi bor. Fan tarmoq va yoʻnalishlari boʻyicha 13 boʻlimi (matematika; fizika; nanotexnologiyalar va axborot texnologiyalari; energetika, mashinasozlik, mexanika va boshqaruv jarayonlari; kimyo va materialshunoslik; biologiya; fiziologiya; Yer fanlari; ijtimoiy fanlari; global muammolar va xalqaro munosabatlar; tarix va filologiya; tibbiyot; qishloq xo'jaligi), mintaqaviy boʻlinmalari (Sibir, Ural, Sankt-Peterburg, Uzoq Sharq) va ilmiy markazlari, 1000 ga yaqin ilmiy muassasasi, Rossiya fanlar akademiyasi floti bor. Ilmiy adabiyotlar nashr etadi. Ilmiy kadrlar tayyorlaydi. Olimlarning ilmiy ishlari uchun medallar va mukofotlar taʼsis etilgan.

SSSR va Rossiya Fanlar akademiyasining akademik lari I.Ye. Tamm, I.M. Frank, P.A. Cherenkov, N.G. Basov, A.M. Proxorov, P.L. Kapitsa, N.N. Semyonov, I.P. Pavlov, A.I. Soljenitsin, M.A. Sholoxov, A.D. Saxarov, L.V. Kantorovich, J.I. Alfyorov, A.A. Abrikosov, V.L. Ginzburg turli davrlarda Nobel mukofotiga sazovor boʻlishgan. Xalqaro ilmiy alokalar olib boradi. Prezidenta — Yu.S. Osipov (1991-2013), V.E. Fortov (2013-2017), V.V. Kozlov (2017), A.M. Sergeev (2017-2022), G.Ya, Krasnikov (2022-yilning 20 sentyabridan boshlab).

## Manbalar
Rosti panjgoh

**Rosti panjgoh** — 1) Oʻn ikki maqomdagi Panjgoh shoʻʼbasining Poem maqomiga tushirib aytilgan ashula yoʻli. Darvishali Changiyning koʻrsatishicha, Bobur ham Rosti panjgoh nomli ashula yoʻlini bastalagan va unga saj shaklida sheʼr bogʻlagan. Rosti panjgohning bizgacha yetib kelgan shakli "Qashqarchai Rosti panjgoh" deb ataladigan cholgʻu kuyi sifatida mashhur; 2) Eron dastgohlaridan birining nomi.

## Manbalar
Buyuk Rostov

**Rostov**, Rostov-Yaroslavskiy (12—17-asrlarda— Buyuk Rostov) — Rossiya Federatsiyasi Yaroslavl viloyatidagi tarixiy shahar. Nero koʻlining shimoli-gʻarbiy sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 36,4 ming kishi (1998). Agregat zavodi, zigʻir tola fabrikasi, oziq-ovqat korxonalari, "Rostovskaya finift" emal miniatyura rassomligi fabrikasi bor. Rostov birinchi marta 862 y.gi yilnomada tilga olingan, 10-asrda Rostov Suzdal, 1207— 1474-yillarda Rostov knyazliklari markazi. 1474-yilda uzilkesil Moskva davlati tarkibiga kirdi. 17-asrda Rostovda (19-asrning 1-yarmida Nijniy Novgorod va Irbit yarmarkalaridan keyin 3oʻrinda turgan) Rostov yarmarkasi vujudga keldi.

Rostovda RostovYaroslavl tarixiymeʼmoriy va badiiy muzeyqoʻriqxonasi mavjud. Uspeniye sobori (16-asr; freskalari — 17-asr); 17-asr devori va minoralari, Voskreseniye (1670), Ioann Bogoslov (1683), Spas (1675) va boshqa cherkovlar, Kreml ansambli (16—17-asrlar); savdo rastalari (19-asr); Avraam (16—19-asrlar) va Yakov (17—19-asrlar) monastirlari majmuilari saqlangan. Rostov 1970-yildan qoʻriqxonashahar deb eʼlon qilingan. Turizm rivojlangan.

## Manbalar
Rostov-Don

**Rostov-Don** () — Rossiyadagi shahar, Rostov viloyati markazi. Yirik temir yoʻl, shosse va havo yoʻllari tuguni. Daryo porti. Don daryosi boʻyida, uning Azov dengiziga quyilish joyidan 46&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 1 115 000 kishi (2015). 7 tumanga boʻlingan.

Rostov-Don — yirik sanoat markazi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik, shu jumladan, qishloq xoʻjaligi („Rostselmash“ ishlab chiqarish birlashmasi va boshqalar), dastgohsozlik, aviasozlik, elektrotexnika, radioelektron, kimyo, yengil (koʻn-poyabzal, trikotaj birlashmasi, tikuvchilik fabrikalari), oziq-ovqat (tamaki, qandolat fabrikalari, goʻsht mahsulotlari, vino zavodlari), yogʻochsozlik sanoatlari mavjud.

Shaharda 9 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), konservatoriya, 4 teatr faoliyat koʻrsatadi. Oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari bor. Rostov-Donga 1749-yilda Temernitskaya bojxonasi va porti sifatida asos solingan. 1761-yilda mitropolit Dmitriy Rostovskiy sharafiga „Rostovskaya“ deb nomlangan qalʼaning qurilishi boshlangan. 1806-yildan Rostov-Don nomini olgan. 20-asr boshlarida Rostov-Don hududiga Naxichevan-Don shahri (1778-yilda asos solingan) ham kiritilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida shaharni 2 marta nemis fashistlari egallagan. 1943-yilda ozod qilingan.

## Manbalar
Rostok universiteti

**Rostok universiteti** – 1419-yil Shimoliy Yevropa qitʼasi va Boltiq dengizi mintaqasida tashkil etilgan eng qadimgi universitetlardan biri. Markaziy Yevropada sakkizinchi oʻrinda turadi. Rostok universiteti Germaniyaning Rostok shahrida joylashgan. Oʻrta asrlarda Shimoliy Germaniya va Skandinaviya mamlakatlari uchun taʼlim markazi boʻlgan. Universitet binolari vaqtinchalik 1437 – 1443-yillarda Greyfsvald, 1487— 1490-yillarda Vismar va Lyubek shaharlarida tashkil etilgan. Matematika va tabiiy fanlar, kemasozlik, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, iqtisodiyot boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida bir yarim milliondan ortiq asar saqlanadi. Rostok universitetida olti mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Universitet uchta Nobel mukofoti sovrindorlari bilan bevosita bogʻliq. Bular: Albrext Kossel, Karl fon Frish va Otto Stern. Rostok universiteti Yevropa universitetlari assotsiatsiyasining aʼzosi. 2018-yilda Times Higher Education tomonidan eʼlon qilingan reytingga koʻra, universitet Germaniyadagi eng chiroyli universitet va butun Yevropadagi toʻrtinchi oʻrinda turadigan eng goʻzal universitetdir.

## Kutubxonasi
Rostok universiteti kutubxonasi uchta boʻlinmadan va bir nechta ixtisoslashgan kutubxonalardan iborat. Kutubxonada tadqiqot, taʼlim va mutolaa uchun ilmiy adabiyotlar va maʼlumotlar topish mumkin. Kutubxonada madaniy, tarixiy va ilmiy-tarixiy eski kitoblarning katta maxsus kolleksiyalari mavjud. Kutubxonada universitet arxivi va sanʼat xazinasi ham mavjud.

## Manbalar
Mstislav Rostropovich

**Mstislav Leopoldovich Rostropovich** (1927.27.3, Boku — 2007.27.4, Moskva) — violonchelchi, dirijyor, jamoat arbobi. Xalq artisti (1966). 20-asr musiqa sanʼati atoqli namoyandasi. Dastlabki musiqa saboqlarini otasidan olgan. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1946). Moskva filarmoniyasi yakka sozandasi (1948— 74), ayni paytda Moskva (194874) va Leningrad (1967—74) konservatoriyalarida oʻqituvchi, professor (1968), Katta teatr dirijyori (1968—71); Vashingtondagi Milliy simfonik orkestri bosh dirijyori (1977—94). Ijro uslubiga koʻtarinki ruh, teran mazmun, mukammal kompozitsiya hissiyoti xos. Repertuaridan violonchel uchun deyarli barcha mumtoz va yirik zamonaviy asarlar oʻrin olgan. 20-asrning eng mashhur kompozitorlari (jumladan, S. Prokofyev, B. Briten, O. Messian, A. Shnitke, D. Shostakovich va boshqalar) unga bagʻishlab asarlar yozishgan. S. Rixter, E. Gilels, L. Kogan va D. Oystraxlar bilan turli ansambdda chalgan. "Rostropovich fondi", "Vishnevskaya — Rostropovich" xayriya jamgʻarmalarining prezidenti. Musiqa ijodi hamda xayriya faoliyati uchun 30 ga yaqin Yevropa, Osiyo, Amerika davlatlarining oliy mukofot va ordenlari bilan mukofotlangan. Jahon boʻylab (jumladan, Oʻzbekistonda ham) gastrolda boʻlgan.

## Manbalar
Sarqand

**Sarqand**, Sarqan — (qoz. Сарқант) Qozogʻistondagi shahar (1968-yildan), Sarqand tumaning markazi (1928-yildan). Aholisi 14 265 kishi (2012). Poydevorini 19-asr oʻrtalarida Rossiyadan koʻchib kelganlar qurgan. Shaharda tuman aloqa boʻlimi, elektr energetika tizimi va boshqa yirik korxonalar faoliyat yuritmoqda

## Manbalar
Rota

**Rota** (polyakcha rota, nem. Rotte — tuda, otryaddan) — koʻpgina davlatlar qurolli kuchlaridagi motooʻqchi (motopiyoda askarlar, piyoda askarlar), tank, muhandislik qoʻshinlari va boshqalardagi taktik boʻlinma. Dastlab 15-asr oxiri — 16-asr boshida Gʻarbiy Yevropa davlatlarining yollanma armiyalarida tuzilgan. Hozirgi zamonda Rota bir necha vzvoddan iborat boʻlib, batalyon (polk) tarkibiga kiradi, mustaqil ham boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida Rota guruh deb nomlanadi.

## Manbalar
Rotametr

**Rotametr** (lot. rotare — aylantirmoq va metr)— 1) suyuklik yoki gaz sarfi oʻlchanadigan asbob. R. konussimon vertikal naydan iborat. Suyuklik yoki gaz shu nayda pastdan yuqoriga harakatlanadi. Nay ichidagi qalqovuch oʻlchash paytida suyuklik yoki gaz bosimi taʼsirida maʼlum vaziyatni egallab, halkasimon tirqish hosil qiladi. Qalqrvuch egallagan vaziyatni shkalaga taqqoslab, modda sarfi aniqlanadi. Koʻrsatkichlarni uzoqdan turib aniqlash uchun induktiv datchik va ikkilamchi elektr asbob bor. R. neftni qayta ishlash, yogʻ zdlarida va boshqa sohalarda ishlatiladi; 2) mashina uzeli va asboblar detallari oʻlchamlari oʻlchanadigan pnevmatik asbob. Oʻlchash chegarasi 20 mkm dan 10&nbsp;mm gacha; 3) matbaada qolip plastinalarining gʻadirbudirligi (mikrotekisligi) aniqlanadigan asbob.

## Manbalar
Rotaprint

**Rotaprint** (lot. roto — aylantiraman va ing. print — bosmoq) — ofset bosma usulida ishlaydigan ixcham bosma mashina. Xizmatga doir va axborot hujjatlarini, referatlar, byulletenlar va boshqa nashrlarni kichik tirajda koʻpaytirishda ishlatiladi. R.da matn va rasmlar tushirilgan yupqa metall zarqogʻoz (alyuminiy, ruxdan tayyorlangan) bosma qolip vazifasini oʻtaydi. Plastik materiallarga elektron yoʻl bilan koʻchirib ham qolip tayyorlanadi. Kdlipga kimyoviy ishlov berilgach, u R. silindriga mahkamlanadi. Undan qogʻozga nusxa koʻchiriladi.

## Manbalar
Rotator

**Rotator** (lot. roto — aylantiraman), mimiograf — 1) matn, chizma, racm va boshqalardan nusxa koʻchiriladigan apparat. R.da bosma qolip sifatida yozuv mashinasida (yoki maxsus pero bilan qoʻlda) mum folga (voskovka) ga yozshtgan, shuningdek, fotomexanik, fotoelektrik yoki galvanik usullarda tayyorlanadigan trafaret ishlatiladi. Trafaret R.dagi boʻyoq surkalgan silindrga tarang tortiladi. Silindr bilan birga aylanadigan val trafaretga qogʻozni qisadi. Shunda silindrdagi boʻyoq trafaretdagi yozuv yoki tasvir teshiklaridan oʻtib, qogʻozga tushadi. R.da soatiga 6 minggacha kichik formatli nusxalar olish mumkin; 2) biror markaz yoki oʻq atrofida bir meʼyorda aylanadigan jism.

## Manbalar
Rotonda (maʼnolari)

**Rotonda**:

* Rotonda - 
**Rotonda** Italiyaning Basilicata mintaqasida joylashgan kommunadir.
* Rotonda (inshoot) (lotincha rotundus — yumaloq) — aylana shaklidagi inshoot [bino, pavilon (koʻshk), zal, shiypon, ayvoncha va h.
Rotonda (inshoot)

**Rotonda** (lotincha: rotundus — yumaloq) — aylana shaklidagi inshoot [bino, pavilon (koʻshk), zal, shiypon, ayvoncha va hokazo]. Odatda, tomi gumbazli qilib bekiladi, perimetr boʻyicha kolonnalardan tiklanadi. Yunoniston va Qad. Rimning baʼzi ibodatxona va maqbaralari R. shaklida qurilgan. Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri meʼmorligida ham uchraydi. Keyinchalik boshqa mamlakatlar meʼmorligida ham tarqalgan. Oʻzbekistonda Alisher Navoiy, alFargʻoniy, Shahidlar xotirasi yodgorliklari va boshqa meʼmoriy inshootlarda R. uslubi qoʻllangan.

## Manbalar
Rotor

**Rotor** (lotincha rotare — aylantirmoq):

1) turbina, kompressor, gidronasos yoki gidromotorning aylanuvchi qismi. Ish jismidan energiya hosil qiluvchi yoki energiyani ish jismiga beruvchi organlar Rotor ga joylashtiriladi; 

2) elektr mashinalarining aylanuvchi qismi. Odatda, stator ichiga joylashtiriladi. Rotorga oʻralgan chulgʻam maydoni stator chulgʻamining magnit maydoni bilan taʼsirlashib, elektr yurituvchi kuch hosil qiladi; 

3) kemaga oʻrnatiladigan va kichik dvigatel bilan harakatlantiriladigan aylanuvchi vertikal truba (minora); Rotor yordamida kemani yurgizishda shamol kuchidan foydalaniladi.

## Manbalar
Rotterdam

**Rotterdam** ( — Rott daryosiga qurilgan koʻprik) — Niderlandiyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Reyn daryosi deltasining shim.da. Kanal orkali Shimoliy dengiz bilan bogʻlangan. Aholisi 595 ming kishi, shahar atrofi bilan 1,07 mln. kishi (2000). Gʻarbiy Yevropaning eng yirik porti. Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning muhim savdo-sanoat markazi. Sanoati chetdan keltiriladigan xom ashyoga asosan ishlaydi. GFRva Belgiyaning yirik korxonalariga rotterdam dan neft quvurlari oʻtgan. Yirik neftni qayta ishlash va neft kimyosi korxonalari ishlab turibdi. Turli mashinasozlik (kemasozlik va avtomobilsozlik, elektrotexnika va boshqalar), kimyo, yengil, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten kurilgan. Universitet, Sanʼat akademiyasi, kemasozlik va navigatsiya instituti, tarix, dengiz va etnologiya muzeylari bor. Shahar 13-asrdan maʼlum. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika cherkovi (15-asr) va boshqa cherkovlar, tegirmonlar (17—18-asrlar) saqlangan. Rotterdamda milliy va xalqaro savdo operatsiyalari bajariladi.

## Manbalar
Rothschild oilasi

**Rothschildlar** — yahudiy magnatlari sulolasi. XVIII asrda frankfurt-maynlik bankir Mayer Amshel Rotshild asos solgan. XIX asrning 1-yarmida uning 5 oʻgʻli Parij, London, Vena, Frankfurt va Neapoldagi banklarda rahbarlik qilganda Rothschildlarning mavqei ancha oshdi. Yevropa banklarining koʻpchiligi Rothschildlar bankiga moliyaviy qaram edi. Keyinchalik Vena, Frankfurt-Mayn va Neapoldagi Rothschildlar banklari oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Parij va Londondagi banklar mustaqil moliyaviy ish yuritdi. Rothschildlar guruhi ingliz va fransuz tarmoqlariga boʻlinadi. Buyuk Britaniyadagi "Rotshild Semyuel Oppengeymer" va Fransiyadagi "Bank de Rotshild" banki, "Sosyete denvestisman dyu Nor" xolding kompaniyasi (1972) har ikki tarmoqning asosini tashkil etadi. Rothschildlar Buyuk Britaniya va Fransiya siyosiy hayotida muhim oʻrin tutadi.

## Galereya

Fayl:MayerRothschild.jpg|Mayer Amschel Rothschild
Fayl:Amschel Mayer Rothschild.jpg|Amschel Mayer Rothschild
Fayl:Salomon Rothschild.jpg|Solomon Mayer
Fayl:Nathan Rothschild.jpg|Nathan Mayer Rothschild
Fayl:Carl Mayer Rothschild.jpg|Kalman Mayer
Fayl:James de Rothschild (1792-1868).jpg|James Mayer de Rothschild
Fayl:Walter Rothschild.jpg|Walter Rothschild
Fayl:Guy de Rothschild 1964.jpg|Guy de Rothschild
Fayl:David de Rothschild01.JPG|David René de Rothschild
Fayl:Photo of David de Rothschild.jpg|David Mayer de Rothschild


## Manbalar
Genri Roulinson

**Genri Kresvik Roulinson** (1810.11.4, Chadlington, Oksford — 1895.5.3, London) — ingliz sharqshunosi va diplomati, ossuriyashunoslikning asoschilaridan biri. 1827—39 yillarda Britaniyaning Hindistondagi va keyinchalik Erondagi OstIndiya kompaniyasida zobit boʻlib xizmat qilgan. 1840—43 yillarda ingliz hukumatining Qandahor (Afgʻoniston)dagi maxsus vakili, soʻngra Bagʻdod, keyinchalik Tehronda konsul. Mesopotamiya (hozirgi Iroq)dagi qad. shahar harobalarida qazish ishlari olib borgan. 1878—81 yillarda Osiyo qirollik jamiyati, 1871—72 va 1874—75 yillarda Geografiya qirollik jamiyati prezidenta. Qad. fors va OssuriyaBobil mixxatlarini oʻqishga hissa qoʻshgan. Behistun kitobalariik oʻqigan.

## Manbalar
Rostgoʻylik

**Rostgoʻylik** — rostini, haqiqatni gapirishni, oʻzini va oʻzgalarni aldamaslikni anglatuvchi tushuncha; toʻgʻrisoʻzlik. Rostgoʻy kishi haqiqiy ahvol haqida toʻgʻri maʼlumot beradi, kamchiliklarni tan oladi, yuz berayotgan voqea va hodisalarga xolisona baho beradi. Rostgo'y jamiyatning barqarorligi va jamiyat aʼzolari oʻrtasidagi ishonchni taʼminlashga xizmat qiladi. Shu sababli u har bir insonning ajralmas xususiyati boʻlmogʻi lozim. Qurʼoni karim va hadislarda rostgoʻy boʻlishga, haq soʻzni soʻzlashga daʼvat etiladi, rostgoʻylik ezgulikka boshlovchi fazilat sifatida baholanadi.

## Manbalar

## Havolalar
Rost

**Rost** — Oʻn ikki maqom, Shashmaqom va Xorazm maqomlaridan biri. Oʻrta asr musiqa risolalarida koʻp kuy va ashulalar R. tovushqatoriga mos kelgani uchun shu nom bilan atalganligi qayd etilgan. R. maqomi miksolidiy gammaga toʻgʻri keladi. Shashmaqomda R.ning cholgʻu qismlari Tasnifi R., Garduni R., Muhammasi R., Muhammasi Ushshoq, Muhammasi Panjgoh, Saqili Islimxon, Saqili rakraklardan iborat. Ashula boʻlimida 2 guruh shoʻʼbalar boʻlib, birinchisiga Saraxbori P., Talqini Ushshoq, Nasri Ushshoq, Navroʻzi Sabo, ularning taronalari va Ufari Ushshoq hamda suporish qismlari kiradi. 2 guruh shoʻʼbalari Savti Ushshoq, Savti Sabo va Savti kalon deb atalib, har birida 5 ta shoxobcha turkum tarzida ijro etiladi. R. maqomi shoʻʼbalari avjida Ushshoq, Segoh, Uzzol, Muhayyari Chorgoh namudlari va Zebo pari avji ishlatiladi. 

## Manbalar

## Havolalar
Francis Peyton Rous

**Francis Peyton Rous** (1879.5.10, Baltimor — 1970.16.2, NyuYork) — amerikalik patolog va onkolog. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Jons Xopkins universiteti tibbiyot maktabini tugatgan. 1909-yildan Nyu-Yorkdagi tibbiy tadqiqot institutida ishlagan, 1945-yildan shu institutning faxriy aʼzosi. U tovuqlarda sarkoma paydo qiladigan onkogen viruslarni kashf etgan. Oʻsmalar etiologiyasi va patogenezida viruslar va kanserogen moddalar rolini tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1966).

## Manbalar
Rosh

**Rosh** — ekinlarni joʻyaksiz sugʻorganda pollarni bir-biridan ajratish uchun yasalgan marza, koʻtarma. Buxoro viloyatining bir nechta tumanlarida koʻp qoʻllanadi. R. bellik, chel deb ham ataladi.

## Manbalar
Royalti

**Royalti**, royalti (ing. royalty — qirol imtiyozlari) — 1) litsenziya boʻyicha tovarlar, ixtirolar, patentlar, nouxau, filmlar prokati va boshqalardan foydalanish huquqi uchun olingan foydadan davriy ajratmalar shaklidagi litsenziya mukofoti; 2)yer osti boyliklarini qidirish va qazib olish 

huquqi uchun ijara haqi. ROYAL (frans. royal — qirol) — torli urma klavishli musiqa cholgʻu asbobi, fortepiano turi. R. torlari, deka (rezonans taxtasi) va mexanikasi gorizontal joylashgan, torlarining uzunqisqaligiga koʻra, moslangan kanotsimon korpusi 3 ta oyoqqa oʻrnatilgan. Kattakichikligiga koʻra, minʼon (uz. 1,5 m gacha), kabinet (1,6—1,8 m), salon (2 m atrofida) va konsert (3 m gacha) turlari bor. Diapazoni 7 yoki 7’/4 (salon va konsert R.larda) oktava. Diapazon va dinamik imkoniyatlar kengligi, tovushlar tembri rang-barangligi, garmoniya va polifoniya vositalarining boyligi tufayli R. Yevropa musiqa madaniyatida mukammal musiqa cholgʻu asbobi sifatida asosiy oʻrin tutadi (18-asr oxiridan). R. ishlab chiqaradigan eng mashhur firmalar: "Blyutner", "Bexshteyn", "Avgust Fyorster" (Germaniya), "Pleyel" (Fransiya), "Stenvey" (AQSH), "Petrov" (Chexiya) va boshqa Oʻzbekistonda R. 19-asrning 2-yarmidan paydo boʻlgan. Oʻsha davr mahalliy ziyolilari (Furqat va boshqalar) R.ning boy ijro va ifoda imkoniyatlarini olqishlagan.

## Manbalar
Roqim

**Roqim** (taxallusi; ismi nomaʼlum;  1742-yil, Xiva — 1814/1815-yil, Xorazm) — oʻzbek shoiri va xattot.

## Hayoti
Roqim  1742-yilda Xivada tugʻilgan. Madrasada tahsil olgan. Qozixonada munshiy boʻlib ishlagan. Xususiy maktab ochib, muallimlik qilgan. Ijodda Navoiy va Fuzuliyga ergashgan. Oʻzbek va fors tillarida, mumtoz badiiyatning deyarli hamma janrlarida ijod qilgan.

Anʼanaviy ishqiy lirikasi va ijtimoiy masalalarga oid sheʼrlari ijodida muhim oʻrin tutadi. Ularda davr qiyinchiliklari, jabr-zulmdan shikoyat anʼanaviy ishqiy kayfiyatlar orqali ifodalangan, yor madhi turmushning ijtimoiy talqini bilan bogʻlangan, ishqiy norozilik esa ijtimoiy adolatsizlikdan shikoyat maʼnosini aks etgan.

Roqimning bizgacha 1 devoni (6470 misra) va devonga kirmagan 30 muxammas, 6 gʻazali yetib kelgan. Koʻplab muxammaslari Navoiy, Fuzuliy, Munis, Bedil, Ravnaq va boshqalarning gʻazallariga bogʻlangan. Roqim Xorazm adabiy muhitida marsiyachilikka asos solgan. Marsiyalaridagi hasratlar real insoniy kechinmalarga asoslangan, anʼanaviy obraz va ifodadan qochib, yangi, hayotiy obrazlar yaratgan. Roqim nomalar ham yozgan, Munis devoni va boshqalarni husnixatda koʻchirgan. Devoni qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi (inv. №7576). Uning tanlangan asarlari 1965-yilda nashr etilgan.

## Asarlari
* 

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 jildli], 3j., T., 1978.

## Havolalar
Rogʻib

**Rogʻib** (taxallusi; asli ismsharifi Muhammad Rahim Shokir oʻgʻli) (1865 — Xorazm viloyati Urganch tumani Qorovul qishlogʻi — 1935) — shoir. Navoiy, Hofiz, Munis, Ogahiy, Komil kabi shoirlar ijodini oʻrgangan, gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Sheʼriyatdagi isteʼdodini koʻrgan Feruz uni saroyga taklif qilgan. U yerda Bayoniy, Avaz, Chokar va boshqa shoirlar bilan tanishgan, ijodiy muloqotda boʻlgan. Saroydagi mushoiralarda qatnashgan. Feruzning amri bilan sheʼrlarini toʻplab devon tuzgan, "Devoni Rogʻib" nomida nashr etilgan. Feruz vafot etgach (1910), saroydan oʻz qishlogʻiga qaytib, dehqonchilik bilan shugʻullangan. Xorazm inqilobidan soʻng maorif muassasalarida ishlagan.

R. lirik va hajviy sheʼrlar yozgan. Lirikasida ishq-muhabbat, doʻstlik, maʼrifatparvarlik gʻoyalarini targʻib qilgan, onaVatan tabiati goʻzalliklarini madh etgan ("Tanbur", "Bogʻ", "Xivaq", "Oʻlsun" va boshqalar). Oʻzi tuzgan devoni (1899, 1221 gʻazal, 33 muhammas, 6 tarjeʼband, 36 ruboiy, 12 qita va bir necha masnaviy, mustazoddan iborat) hamda turli bayozlarga kirgan sheʼrlari yetib kelgan. Devonning qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharkshunoslik instituti fondida (inv.№6681) va Xiva tarix muzeyi (inv. №2038)da saqlanadi.

## Adabiyot
* Asrlar nidosi, T., 1982; Qayumov P. D., Tazkirai Qayyumiy, 2daftar, T., 1998.

## Manbalar
Rohat

"ROHAT" — oʻzbek xalq kuyi. Rost maqomining Ushshoq shoʻʼbasi asosida yaratilgan. R. dastlab jozibali dutor kuyi sifatida tanildi. Keyinchalik tanbur, rubob, chang kabi cholgʻularga ham moslashtirib ommaviylashgan. R. kuyining musiqa shakli xona va bozgoʻy, shuningdek, peshrav vositalari qoʻllanishi natijasida hosil boʻladi. Joʻshqin surʼatli uslubda ijro etiladigan R. kuyi raqsga ham joʻr boʻlishi mumkin. Mohir gʻijjakchi S. Gabrielyan tomonidan R. oʻzbek xalq cholgʻulari orkestriga moslashtirilgan.

## Manbalar
Edvard Rtveladze

**Edvard Vasilyevich Rtveladze** (1942-yil 14-may, SSSR, Gruziya SSR, Borjomi — 2022-yil 10-fevral, Oʻzbekiston Toshkent) — arxeolog, tarixchi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1995), tarix fanlari doktori (1989), professor (1992).
### Taʼlim
Toshkent davlat universitetini tugatgan (1967). 
### Faoloyati
1967-yildan Oʻzbekiston sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim. Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyoning qadimiy va oʻrta asrlar tarixi, arxeologiyasi, numizmatikasi, epigrafikasi, sanʼati, madaniyati tarixini oʻrganishga bagʻishlangan. Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Kipr, Yaponiya va Fransiyada olib borilgan 80 dan ortiq ilmiy arxeologik ekspeditsiyalar ishtirokchisi. Koʻpgina arxeologik yodgorliklarni ochgan va tekshirgan. Edvard Rtveladze rahbarligida Toxariston ekspeditsiyasi tomonidan Kampirtepada olib borilgan qazishlar natijasida arxeologik amaliyotda birinchi marta Kushonlar davriga oid qadimiy shahar xarobasi toʻliq ochilganligi muhim ahamiyatga ega boʻldi. Edvard Rtveladze rahbarligi ostida shaharlar va taniqli davlat arboblari yubileylariga bagʻishlangan kollektiv monografiyalar, shu jumladan, *Amir Temur jahon tarixida*, *Xiva — ming gumbazli shahar*, *Shahrisabz*, *Termiz*, *Jaloliddin Manguberdi* va boshqalar tayyorlangan. 
### Mukofatlari
*Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureata (1985); 
*Buyuk xizmatlari uchun (2001); 
*Mehnat shuhrati (2003); 
*El-yurt hurmati ordenlari; 
*Gruziyaning Girsebis ("Ritsarlik sharafi") (2001).

## Manbalar

## Adabiyotlar
* В стране золотого огня (в соавторстве), T., 1985;
* Памятники минувших веков (в соавторстве), T., 1986; 
* Древние монеты Средней Азии, T., 1987; 
* Северная Бактрия — Тохаристан. Очерки истории и культуры (в соавторстве), T., 1990; 
* Великий шёлковый путь, T., 1999; 
* Qadimgi Oʻzbekiston sivilizatsiyasi; davlatchilik va huquqtarixidan lavhalar (hamkorlikda), T., 2001; 
* Древние и раннесредневековые монеты историко-культурных областей Узбекистана, T., 2003.
Roxshanak

**Roxshanak** (soʻgʻdcha — yogʻdu sochuvchi, yorqin) (yun. Roksana), Ravshanak (? — mil.av. 310) — turonzamin goʻzali, Baqtriya hokimi Oksiartning qizi, Aleksandr (Iskandar) ning suyukli xotini.

Aleksandr Oʻrta Osiyoni zabt etishi chogʻida (mil. av. 329—327) koʻplab togʻ qalʼalarini qamal qilishiga toʻgʻri kelgan. Aleksandrning yurishi boshlaridayoq Oksiart xotini, farzandlarini Soʻgʻd qoyasiga yashirgandi. Aleksandr qalʼani zabt etgach, koʻp asirlar, jumladan, Oksiartning xotini, qizi R. va boshqa farzandlari uning qoʻliga tushadi. Arrianning yozishicha, Aleksandr bir koʻrishdayoq R.ka oshiq boʻlib qolgan va u oʻzining asirasi boʻlishiga qaramay unga uylanishga axd qilgan. Aleksandrning askarlari R. Doro III ning xotinidan soʻng "Osiyoda eng goʻzal ayol" ekanligini aytganlar. Bu nikoh oqibatida Aleksandrning eng kuchli raqiblaridan biri, Soʻgʻdda katta obroʻga ega boʻlgan Oksiart "dadillanib" Aleksandr huzuriga kelgan, u qaynatasini izzatikrom bilan kutib olib, unga Baqtriya satrapligini topshirgan. R.ning takdiri ham quvonchli, ham ayanchli boʻlgan. Plutarxning yozishicha, Aleksandr vafot etganda R. homilador edi, shu tufayli makedoniyaliklar unga izzatikrom kursatishgan. R. ulkan saltanat malikasi sifatida 10 yildan ortiqdavr surgan. R. kundoshi Statira (Doroning qizi)ni eridan rashk qilardi. U soxta xat yordamida Statirani huzuriga chaqirtirgan va u singlisi bilan kelganda har ikkisini qatl ettirgan, jasadlarini quduqqa tashlashni, quduqni esa koʻmib yuborishni buyurgan. Bularni u Aleksandrning safdoshi Perdikka yordamida amalga oshirgan. Mil. av. 310-yil diadoxlar kurashi davrida Diadox Kassandr buyrugʻiga koʻra, R. yosh oʻgʻli Aleksandr IV bilan birga qatl etilgan.

Faxriddin Hasanov.

## Manbalar
Rochester

**Rochester** — AQShning shim.sharqiy qismidagi shahar, Nyu-York shtatida. Aholisi 219,7 ming kishi (2000). Ontario koʻli va Eri kanal i boʻyidagi port. R. — AQShda optikamexanika, foto va kinematika (foto va kinokameralar, proyeksiya apparaturalari, fotografiya jihozlari, fotoreaktivlar) sanoatining eng yirik markazi. Radioelektronika, priborsozlik, jumladan, nusxa koʻchiruvchi va poligrafiya jihozlari, tibbiyot asbobuskunalari, EHM, elektronoptika priborlari, koʻzoynaklar, nazoratoʻlchov apparaturalari i.ch. ham rivojlangan. Stanoksozlik, poligrafiya, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari, unt, texnologiya instituti, muzeylar bor.

## Manbalar
Ruan

**Ruan** — Fransiyaning shim. qismidagi shahar. Dengiz boʻyi Sena departamentining maʼmuriy markazi va Normandiya tarixiy viloyatining bosh shahri. Aholisi 108,7 ming kishi (1999). Transport yoʻllari tuguni. Sena daryosi boʻyidagi dengiz porti. Mamlakatning yirik sanoat markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallurgiya, mashinasozlik (jumladan, kemasozlik), kimyo va neftni qayta ishlash sanoati korxonalari, unt, muzeylar bor. R. — qad. shahar. Shaharni mil. av. 1-asrda rimliklar, 5-asr da franklar bosib olgan. R.da 1431-yilda Janna D’Ark jazoga hukm qilingan va qatl etilgan. Meʼmoriy yodgorliklardan NotrDam sobori (13— 16-asrlar), cherkovlar, Adliya saroyi (1508—09) va boshqa saqlangan.

## Manbalar
Ruanda (maʼnolari)

**Ruanda**:

* Ruanda - 
**Rvanda ** (Rvanda Respublikasi) poytaxti — Kigali shahri.
* Ruanda (xalq) (nyaruanda, banyaruanda) — bantu guruhiga mansub xalq, Ruandaning asosiy aholisi (7,1 mln.
* Ruanda (Rwanda), Ruanda Respublikasi (République Rwandaise) — Sharqiy Afrikadagi davlat.
Carlo Rubbia

**Carlo Rubbia** () (31-mart 1934) italyan fizigi. Oraliq vektor bozonlar (W* va Z") — kucheiz o`zaro taʼsir kvantlarini, shuningdek, kvarkni ochgan amaliyotchi guruhga rahbarlik qilgan. Nobel mukofoti laureati (1984; Simon van der Meer bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Piter Pauel Rubens

**Piter Pauel Rubens** (1577.28.6, Zigen, Germaniya — 1640.30.5, Antverpen) — flamand rassomi, barokko davri flamand rangtasviri maktabining asoschisi. 1600—08 yillarda Italiyada yashab Mikelanjelo, Rafael, Titsian asarlarini oʻrgangan. Antverpenga qaytgach, R. Flandriya hukmdori saroyida bosh rassom boʻlgan. R. hayotni uning ijtimoiy koʻrinishlarida aks ettiradi; asarlarida bezak koʻlami cheklanmagan, kompozitsiyalar murakkab ritmga boʻysundirilgan, shakllar joʻshqin harakatda, keskin rakurslardatasvirlanadi, nursoya keskinligi keng qoʻllanadi. Monumental diniy kompozitsiyalar ("Xochni oʻrnatish", taxminan 1610—11; "Xochdan olish", taxminan 1611 — 14; Antverpendagi OnzeliveVrauekerk soborida), portretlar ("Izabella Brant bilan avtoportret", 1609; "Mariya Medichi", taxminan 1622—25; "Poʻstin", taxminan 1638—40 va boshqalar), afsonaviy lavhalar ("Persey va Andromeda", "Dahshatli sud", 1612— 40 va boshqalar), manzaralar ("Kamalakli manzara", 1632—35; "Quyosh botishidagi manzara", 1635—40 va boshqalar) yaratgan. 1617-yildan R. ustaxonasida uning eskizlari asosida bir qator turkum monumental bezak asarlar tayyorlangan ("Mariya Medichi tarixi", 1622—25, Luvr va boshqalar), ularni yaratishda R.ning shogirdlari — yirik rassomlar (A. Van Deyk, Ya. Yordane, F. Sneyders va boshqalar) ishtirok etgan.

R.ning nozik kuzatishlari, murakkab bezak dogʻlari, chiziklari va boshqa bilan ajralib turuvchi eskiz va rasmlari uning virtuoz mahoratini namoyen etadi. R. ijodi flamand va umumevropa rangtasviri rivojida muhim rol oʻynagan.

## Manbalar
Ruberoid

**Ruberoid** (lot. rubes — qizil va yun. eidos — oʻxshash) — oʻrama (rulonli) karton qogʻozga neft mahsulotlari (bitum)ni shimdirib tayyorlanadigan qurilish materiali. Chidamliligini oshirish maqsadida bitum qoplamaga mayda toʻldirgichlar qoʻshiladi, sirtiga esa talk, maydalangan slyuda yoki yirik donali mineral kukunlar sepiladi. Binokorliqda qoʻllaniladigan R.ning standart kengligi — 750, 1000 va 1025 mm, bir ruloni 10 yoki 20 m2 boʻladi. R. tomga yopishdan tashqari, binolarning yer osti qismlarini namdan muhofaza qilish maqsadlarida (gidroizolyasiya materiali sifatida) ham koʻllaniladi.

## Manbalar