Nina Fotiyeva

**Nina Naumovna Fotiyeva** (1936-yil 3-fevral, Dnepropetrovsk, Ukraina SSR – 2018-yil 18-mart, Tula) – sovet va rus geomexanik olimi, texnika fanlari doktori, professor, togʻ jinslari mexanikasi xalqaro jamiyati (ISRM) aʼzosi, SSSR Vazirlar Kengashi mukofoti laureati (1991-yil), yer osti inshootlari mexanikasi asoschisi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan va texnologiya xodimi, Rossiya tuproq mexanikasi, geotexnika va poydevor muhandisligi jamiyati (ROMGGiF) aʼzosi, Tuproq mexanikasi va poydevor muhandisligi xalqaro jamiyati (ISSMGE), Rossiya geomexanika assotsiatsiyasi, Tunnel Rossiya Assotsiatsiyasi, Ukraina Qurilish Akademiyasining xorijiy aʼzosi, Butunjahon kon kongressining Togʼ jinslari mexanikasi xalqaro byurosi aʼzosi.

## Hayoti
Ukrainaning Dnepropetrovsk shahrida dunyoga kelgan. Kiyev davlat universitetining mexanika-matematika fakultetini tamomlagan. 1963—1966-yillarda NIIOSP nomi bilan atalgan. N. M. Gersevanova SSSR Davlat qurilish qoʻmitasining Moskva poydevor va yer osti inshootlari ilmiy-tadqiqot instituti aspiranturasida tahsil olgan.
1966-yilda texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga nomzodlik dissertatsiyasini „Oʻrta tunnelni qazishning uch gumbazli pilon tipidagi metro stantsiyalari yon tunnellari qoplamalarining kuchlanish holatiga taʼsiri“ mavzusida himoya qilgan. 1972-yilda texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun „Diraviy boʻlmagan tunnellarning qoplamasini hisoblash“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. U NIIOSPda 1979-yilgacha avval kichik, keyin katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan. 1979-yilda Tula politexnika institutiga taklif qilingan. 1980-yildan 2012-yilgacha oʻttiz yildan ortiq vaqt davomida Materiallar mexanikasi kafedrasini boshqargan.

2009-yildan Tula davlat universitetining faxriy doktori boʻlgan. Nina Fotiyeva 2018-yil 18-mart kuni ogʻir uzoq davom etgan kasallikdan soʻng Tula shahrida vafot etgan.

## Ilmiy faoliyati
80-yillarning boshlarida N. S. Bulichev bilan birgalikda nazariya muammolarini va yyer osti inshootlari tuzilmalarini hisoblashning yangi analitik usullarini oʻrganadigan yangi ilmiy yoʻnalishni boshqargan. N. N. Fotiyeva tomonidan ishlab chiqilgan elastiklik nazariyasiga oid masalalarni yechishning analitik usullari „Yer osti inshootlari mexanikasi“ fanining hisoblash usullariga asos boʻlgan. Professor N. N. Fotiyevaning ilmiy rahbarligida Tula politexnika institutida „Yer osti inshootlarini statik, tektonik yuklar va seysmik taʼsirlarni hisoblash nazariyasi va yangi analitik usullarini ishlab chiqish“ ilmiy yoʻnalishi ishlab chiqilgan. Nina Naumovnaning tadqiqotlari natijalari meʼyoriy-texnik hujjatlarda oʻz aksini topgan va bir qator yirik yer osti qurilish loyihalarini loyihalashda qoʻllanilgan: Baykal-Amur magistralidagi tunnellar, Rogʻun va Baypazin gidroelektr stansiyalarining gidravlik tunnellari, GES tunnellari. Leningrad metrosining „Sportivnaya“ stantsiyasining almashuv markazi, Ryazan, Voronej, Cheboksari va boshqa shaharlardagi kommunal tunnellar.

Tadqiqot natijalari 4 ta monografiyaga asos boʻlib, 28 ta davlatda, jumladan AQSH, Avstriya, Shveytsariya, Chexiya, Polsha va boshqalarda 250 dan ortiq ilmiy nashrlarda taqdim etilgan. U professor N. S. Bulichev bilan birgalikda yer osti inshootlari mexanikasi ilmiy maktabini yaratgan. Uning shogirdlari orasida A. S. Sammal, S. V. Antsiferov va boshqalar kabi Rossiya va xorijda taniqli olimlar bor. 20 ta nomzodlik va 3 ta doktorlik dissertatsiyalariga ilmiy rahbarlik qilgan.

## Mukofotlari
Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1994-yil 28-iyun) – *ilmiy faoliyatdagi xizmatlari uchun*

ROMGGiF va ISSMGE aʼzosi, Rossiya Tunnel Assotsiatsiyasi, Butunjahon togʻ kongressining Togʻ jinslari mexanikasi xalqaro byurosi aʼzosi.

Ukraina Qurilish Akademiyasining „Konlar, shaxtalar va yer osti inshootlarini qurish“ kafedrasida xorijiy aʼzosi (2001-yil)

Tula davlat universitetining faxriy doktori.
## Manbalar