open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nozim Toʻlaxoʻjayev

**Nozim Toʻlaxoʻjayev** (1951-yil 4-yanvar, Toshkent) – sovet va oʻzbek kinorejissyori, aktyor va ssenariynavis.

## Bolaligi
Nozim Toʻlaxoʻjayev 1951-yil 4-yanvar Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tavallud topgan. Otasi – Oʻzbekiston xalq shoiri Turob Toʻla. Onasi Tamara Xachaturova esa shifokor singlisi esa aktrisa boʻlgan. Nozim bolaligidan turli filmlarda epizodik rollarda oʻynagan.

## Taʻlim

Toʻraboyevich 1970-yilda maktabni tugatgach, Moskvadagi Lunacharskiy nomidagi teatr sanʼati institutining rejissyorlik boʻlimiga oʻqishga kirgan. Oʻqishni tamomlagach, harbiy xizmat oʻtagan.

## Mehnat faoliyati

Harbiy xizmatdan soʻng „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ish boshlagan. Birinchi muvaffaqiyatli asarlaridan biri Rey Bradburyning xuddi shu nomdagi hikoyasiga asoslangan apokaliptik syujetli „Budet laskoviy dojd“ multfilmi edi. Keyinchalik Bradburydan ilhomlanib, „Veld“ toʻliqmetrajli filmini suratga olgan.

Toʻlaxoʻjayev „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ishlagan davrida ssenariy muallifi va rejissyor sifatida koʻplab multfilmlar suratga olgan hamda bir qancha xalqaro tanlovlarda sovrinli oʻrinlarni egallagan.

Nozim aktyor sifatida koʻplab filmlar va teleseriallarda rol oʻynagan. 2020-yillardan boshlab aktyor va rejissyor sifatida ishlashda davom etmoqda.

## Mukofoti

Nozim Toʻlaxoʻjayev Toʻraboyevich „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ unvoni bilan taqdirlangan.

## Oilasi

Rejissyor kech oila qurgan. Taxminan 50 yoshida uylangan va juftlikning nikohi 10 yil davom etgan.
## Filmografiyasi
Nozim 1976-yilda „Mening akam“ dramasidagi Ravshan rolidan keyin keng shuhrat qozongan. Syujet avtohalokatga uchragach, mashinani boshqarayotgan xotinining aybini oʻz zimmasiga olgan erkakning hikoyasiga bagʻishlangan.

Toʻlaxoʻjayev 1989-yilda „Shoqollar“ kriminal trillerida „Kalamush“ rolini oʻynagan. Hikoyada demobilizatsiya qilingan uchta „afgʻon“ Markaziy Osiyo shaharlaridan biriga keladi. Aeroportda ular va mahalliy neofashistik tashkilot oʻrtasida kurash boshlanadi.

## Manbalar
Iris (konfet)

**Iris** yoki **tofi** – quyultirilgan sutni shakar, patoka (melas) va yogʻ (sariyogʻ yoki oʻsimlik yogʻi yo margarin) bilan qaynatishdan olingan quyultirilgan massa. Porsiyalangan holda konfet sifatida sotiladi.
## Etimologiyasi

„Iris“ nomini  asrning boshlarida Sankt-Peterburgda ishlagan fransuz qandolatchisi Mornais bergan. Sutli shirinliklar partiyasining bunday nomlanishiga ularning tuzilishi iris barglari bilan oʻxshashligi sabab boʻlgan deb ishoniladi. Rossiyada „taffi“ oʻlaroq ham tanilgan.
## Irisning turlari
Tayyorlashda koʻpincha xushboʻylashtiruvchi va quyuqlashtiruvchi moddalar: un, soya oqsili, kunjut urugʻi, maydalangan yeryongʻoq va boshqalar qoʻshiladi. Iris tayyor qoʻshimcha bilan toʻldirilib, glazurlanadi.

Tuzilishi va asosiga koʻra quyidagi turlarga boʻlinadi:

* Quyma yarim qattiq („Zolotoy klyuchik“).
* Dumaloq.
* Yarim qattiq.
* Yumshoq.
* Yopishqoq („Kis-kis“, „Tuzik“).
Shokoladli yoki vanilli iris ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda fudge deb ataladi. Irisga asoslangan yumshoq sutli shirinlik – „Korovka“ – Polshada yaratilgan. Shoʻr suv taʼmli irislar AQShda esa juda mashhur.

Shakar va sutning yumshoq aralashmasi „varyonka“, yaʼni qaynatilgan quyultirilgan sut deb nomlanadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Конфеты ирис // Товарный словарь / Гл. ред. И. А. Пугачев. — М. : Госторгиздат, 1958. — Т. 4. — Стб. 152—155.
Vadim Udilov

**Vadim Nikolayevich Udilov** (1924–2001) – Sovet razvedka xizmati arbobi va yozuvchi, davlat xavfsizligi general-mayori. SSSR DXQ ikkinchi Bosh boshqarmasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari, „Vzrivniki“ maxsus operatsiyasi boshligʻi (1977).

## Biografiyasi
Vadim Nikolayevich 1924-yil 25-noyabrda Toshkent shahrida OGPU xodimi oilasida tavallud topgan. Otasi 1930-yilda bosmachilar tomonidan oʻldirilgan.

Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan soʻng, 1941-yildan boshlab, Qizil armiya safida xizmat qilgan. Nikolayevich 3-tank bataloni tarkibida urush qatnashchisi, 1-Boltiq frontining 79-tank brigadasi tank komandiri va tank vzvod komandiri boʻlib xizmat qilgan. 1944-yil 25-avgust va 24-noyabrda Qizil Yulduz va Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan.

Udilov 1946-yilda Oʻzbekiston SSR Davlat xavfsizlik vazirligining tashqi kuzatuv xizmati operativ xodimi boʻlgan. Keyinchalik Birinchi (Amerika) bosh boshqarma va SSSR DXQ Ikkinchi Bosh boshqarmasida (aksil-razvedka) xizmat qilgan. U 60-yillarning oʻrtalarida AQShning Moskvadagi elchixonasi binosiga yashirincha kirish boʻyicha maxsus operatsiyada qatnashgan. 1962-yildan 1964-yilgacha Bolgariya Xalq Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi DXQ vakolatxonasining kontrrazvedka masalalari boʻyicha katta maslahatchi oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan .

Vadim Nikolayevich 1977-yilda Moskvadagi bir qator teraktlar („Vzrivniki“ operatsiyasi) boʻyicha tezkor qidiruv guruhiga rahbarlik qilgan. 1977-yildan 1980-yilgacha SSSR DXQ Ikkinchi Bosh boshqarmasining tahliliy boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari boʻlib, keyinchalik shu boshqarma boshligʻining birinchi oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

Vadim 2001-yil 3-iyulda Moskvada vafot etgan.

## Mukofotlari
Vadim Udilov 1944-yilda Qizil Bayroq ordeni, 1-darajali Vatan urushi ordeni, 1944-yilda Qizil yulduz ordeni va 1945-yilda „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Naum Samoylov

**Naum Aleksandrovich Samoylov** (1941-yil 9-dekabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – sovet va rus olimi, texnika fanlari doktori (1995-yildan), USPTU texnologiya fakulteti neft kimyosi va kimyo texnologiyasi kafedrasi professori (2001-yildan). Shuningdek, USPTUning „Kimyoviy texnologiyalar jarayonlari va apparatlari“ ixtisosligi boʻyicha dissertatsiya kengashi aʼzosi, Boshqirdiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan ixtirochi. Rossiya Federatsiyasi Oliy kasbiy taʼlimning faxriy xodimi (2002).

Professor N. A. Samoylovning 774 ta ilmiy ishlar, jumladan, 4 ta monografiya, 55 ta patent, 400 dan ortiq maqola va 30 dan ortiq oʻquv-metodik ishlari nashr etilgan.

## Hayoti
Naum Samoylov 1941-yil 9-dekabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Toshkent shahri 1941–1945-yillardagi dahshatli urush yillarida eng yirik evakuatsiya markazi boʻlgan. Millionga yaqin sovet fuqarolari va 200 mingdan ortiq bolalarni ochlikdan qutqarib qolgan. Otasi – Aleksandr Izrailyevich Samoylov, onasi – Fanya Naumovna Samoylova (yani Reznik).

#### Taʼlimi
Naum Samoylov 1958-yili Ufa shahridagi 62-maktabni kumush medal bilan tamomlagan. Bolaligi, yoshligi – uning butun hayoti Ufa shahrining eng shimoliy sanoat tumani Chernikovka bilan bogʻliq boʻlgan. Urushdan keyingi yillarda Chernikovka (1944–1956-yillarda Chernikovsk shahri) sanoat korxonalari tomonidan qurilgan.

1958—1963-yillarda Ufa neft institutida tahsil olgan. Keyin seolitlar bilan quritishni oʻrganish boʻyicha bitiruv loyihasini himoya qilgan. Institutni imtiyozli diplom bilan tugatib, Kimyoviy texnologiya jarayonlari va apparatlari kafedrasida assistent lavozimida ishlagan. U yerda katta oʻqituvchi va dotsent boʻladi. Doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng, UNI (1999-yildan USPTU) neft kimyosi va kimyo texnologiyasi kafedrasi professori boʻlib ishlaydi.
N. A. Samoylov 2021-yilga kelib 2 nafar fan doktori va 5 nafar fan nomzodini tayyorlagan. Hozirda 2 nafar aspirantga ilmiy rahbarlik qilmoqda.

## Manbalar
Aleksey Ustayev

**Aleksey Yakubovich Ustayev** (1960-yil 12-aprel) – tadbirkor, moliyachi va investor. 1988-yilda zamonaviy Rossiya tarixidagi birinchi „Viking“ tijorat bankiga asos solgan.

Aleksey 1984-yildan „Lengidroenergostroy“ korxonasida ishlagan va shaharni suv toshqinlaridan himoya qiluvchi inshootlar majmuasini qurishda ishtirok etgan.

1987-yilda tadbirkorlik bilan shugʻullanib, „Viking“ sovet-shved bankining bosh direktori va „Vera“ ishlab chiqarish kooperativining raisi boʻldi.

1988–2014-yillarda „Viking“ banki boshqaruvi raisi (1991-yilgacha „Patent“ kooperativ banki).

2014–2023-yillarda „Viking“ tijorat aksiyadorlik banki prezidenti, direktorlar kengashi aʼzosi boʻlgan.

## Biografiya
Men, Aleksey Yakubovich Ustayev 1960-yil 12-aprelda Toshkent shahrida tug‘ilganman. Otam va onam buxorolik yahudiy, muallimlar. Onam Ida Yusupovna Kandinova (1936–1980) – rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, Toshkent shahridagi 125-maktab bosh oʻqituvchisi, N.K. Krupskaya nomidagi Pionerlar uyi direktori.

Onasi tomondan Aleksey Ustayev o‘zbek o‘qituvchisi, Ulug‘ Vatan urushi faxriysi, o‘zbek pedagogi, ma’rifatchi va jamoat arbobi Yusup Shimunovich Kandinovning (1906-1978) nabirasi. Yusup Qandinov buxorolik yahudiylar oilasidan kelib chiqqan: otasi tomondan – Kandinlar urugʻidan, onasi tomondan – Kalontarov-Normatov urugʻidan.

Kandinlar urugʻi Buxoro yahudiy jamoasi tarixida muhim rol oʻynagan. Bu urug‘ning eng mashhur vakillaridan biri Aaron Moshe Kandin (1822–1909) — savdogar, Buxoro amirligining g‘aznachisi (moliya vaziri) va 19-asr 2-yarmida yahudiylar jamoasining boshligʻi, sahovatkor va homiy.

Bobosi Yusup Kandinov orqali Aleksey Ustayev Aaron Kandinning bevosita avlodi hisoblanadi.

## Rossiya birinchi tijorat bankining tashkil etilishi
1988-yil avgust oyida Sankt-Peterburgda zamonaviy Rossiya tarixidagi birinchi xususiy tijorat banki „Viking“ tashkil etildi. Bankka 2-sonli litsenziya berilgan (birinchi litsenziya Qozogʻistondagi bank tomonidan olingan boʻlib, u 1990-yillarda yopilgan). Bankning ochilishi bilan yangi Rossiyada bank tizimining shakllanishi boshlandi. Aleksey Ustayev Anatoliy Kurkov (Leningraddagi Ichki ishlar vazirligi markaziy kengashining sobiq boshligʻi), Valeriy Zaborov (Leningrad viloyati prokurorining sobiq yordamchisi), Nikolay Sergiyenko (sobiq boshliq oʻrinbosari), Leonid Perekrestov (politsiya general-mayori), Viktor Xalanskiy (Sankt-Peterburgdagi zamonaviy bank tizimining asoschisi, 1990–1996-yillarda RSFSR Markaziy banki bosh boshqarmasi boshligʻi. Leningrad va Sankt-Peterburgda) kabi hukumat amaldorlari, shuningdek, boshqa bir qator nufuzli shaxslar bilan jamoa tuzgan.

## Ijtimoiy faoliyati
Aleksey Yakubovich 2004-yildan Sankt-Peterburg muhandislik akademiyasining akademigi, 2004–2006-yillar oraligʻida Sankt-Peterburg shaxmat federatsiyasi prezidenti va 2007-yildan Shimoli-gʻarbiy federal okrugi shaxmat federatsiyalari assotsiatsiyasi prezidenti boʻlgan.

## Mukofotlari
Aleksey 2014-yil 29-yanvarda Slovakiya Respublikasi Prezidentining medali va 2003-yil 31-mayda 2-darajali Slovakiya Respublikasi Prezidentining xochi bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Konstantin Urjunsev

**Konstantin Isaakovich Urjunsev** (1908-yil 24-dekabr, Toshkent – 1977-yil 4-mart, Kiyev) – Sovet harbiy uchuvchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Ulugʻ Vatan urushi yillarida, 171-chi gvardiya bombardimonchi aviatsiya polkining eskadron komandiri. 18-havo armiyasining gvardiya mayori. Tu-4 bombardimonchi samolyoti ekipaji qoʻmondoni, birinchi boʻlib yadroviy qurolni portlatish bilan shugʻullangan.

## Biografiyasi
Konstantin Urjunsev 1908-yil 24-dekabrda Toshkent shahrida dehqon oilasida tavallud topgan. 1931-yildan KPSS aʼzosi. U oʻrta maktabning yetti sinfini tamomlagan. Konstantin 1930-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Kichik aviatsiya mutaxassislari maktabini, 1936-yilda Odessa harbiy uchuvchilar maktabini tamomlagan. Sovet-fin urushi qatnashchisi.

Konstantin Isaakovich 1941-yil avgustdan Ulugʻ Vatan urushi janglarida qatnashgan. 1945-yil may oyiga kelib fashist qoʻshinlarini bombardimon qilish uchun 208 marta parvoz qilgan va dushmanga katta zarar yetkazgan.

1948-yil 23-fevralda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan qoʻmondonlik topshiriqlarini namunali bajargani, gvardiyaning jasorati va qahramonligi uchun mayor Konstantin Isaakovich Urjuntsev Lenin ordeni, „Zolotaya Zvezda“ medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Urjunsev 1948-yilda Oliy Ofitserlik uchish taktikasi maktabini tamomlagan. Shundan soʻng Qrimdagi 71-maxsus poligonga xizmatga oʻtkazilgan.

Podpolkovnik Urjunsev 1955-yil 24-iyuldan beri zaxirada. U „Stroydormash“ zavodida sifat nazoratchisi boʻlib ishlagan. Kiyevda yashagan va 1977-yil 4-martda vafot etgan. Kiyevdagi Lukyanovskoe harbiy qabristoniga dafn qilingan.

## Mukofotlar
Konstantin Urjunsev 1940-yil „Jasurlik uchun“, 1944-yil „Jangovor xizmatlari uchun“, „Leningrad mudofaasi uchun“ va 1943-yil „Stalingrad mudofaasi uchun“ medallari bilan taqdirlangan.

## Xotirasi
Bixov shahridagi Qahramonlar maydoniga Urjuntsevga atab byust oʻrnatilgan.

## Manbalar
Arashon buva ziyoratgohi

Arashon ziyoratgohi – ziyoratgoh Qurama qishloq fuqarolar yigʻinining togʻli hududida joylashgan boʻlib, hozirda Namangan viloyati Pop tumani hududiga qarashli hisoblanadi. U yerni ziyorat qilganlar bunda mavjud boʻlgan buloq suvidan ham ichadilar. Ziyoratgoh togʻli hududning yuqori qismida joylashganligi bois ziyoratchilar asosan, yoz oylarida boradilar. A.Shevyakovaning yozishicha, buloqdan taxminan 50 metr narida qadimgi masjid oʻrni va qabrlar mavjud boʻlgan.
Arashon (sankritcha arasan – obihayot) – issiq mineral suvli buloq. Arashon, asosan, geografik nomlar tarkibida kelgan. Arashon, arasan, arshan shakllarida Sibirda va Oʻrta Osiyoda juda koʻp joy nomlari tarkibida uchraydi.
XX asrning 20-yillarida Oqtovdagi milliy ozodlik harakatining yoʻlboshchisi Said Eshon Arashon buva ziyoratgohining shayxi edi. Unda bobolaridan inom etilgan Arashon haqidagi hujjat saqlanib qolgan. Said Eshonning nabirasi Malik Marahimovning uyida saqlanayotgan risola oʻrganib chiqilib tadbiq etildi.
## Manbalar
Andrey Panferov

**Andrey Borisovich Panferov** (1960-yil 4-avgust, Toshkent) – Novosibirsk viloyati Qonunchilik assambleyasi raisining birinchi oʻrinbosari (vitse-spiker), Rossiya Qurolli Kuchlari GRU 67-alohida brigadasi harbiy xizmatchisi, isteʼfodagi GRU polkovnik-leytenanti. 2019-yil 29-yanvardan 23-oktyabrgacha „Yagona Rossiya“ partiyasining Novosibirsk viloyat boʻlimi kotibi.

## Biografiyasi

### Oilasi
Andrey Borisovich 1960-yil 4-avgustda Toshkentda tavallud topgan. Bobosi GRU zobiti, Afgʻonistonda bosmachilarga qarshi janglar qatnashchisi. Togʻasi afgʻonistonlik, onasi asli eronlik boʻlgan.

Andrey oilali, ikki nafar farzandi bor. Xotini yengil atletika bilan shugʻullangan. Oʻgʻli kurashchi boʻlib, Rossiya Pankration chempionatida ogʻir vaznda 2-oʻrinni egallagan. Qizi prokuratura va Narkotik moddalarni nazorat qilish davlat xizmati xodimi boʻlib, taekvondo va dzyudo bilan shugʻullangan. Alekseyning oʻzi boks va triatlon bilan shugʻullanadi.

### Harbiy xizmati
Panferov 1977-yilda Toshkent shahridagi 110-sonli oʻrta maktabni tamomlagan. 1977–1979-yillarda Lenin nomidagi Toshkent Davlat universitetida Glatsiologiya fakultetida tahsil olgan. 1979-yil aprel oyida SSSR Qurolli Kuchlari safiga chaqirilib, SSSR Qurolli Kuchlari GRU Bosh shtabining Chirchiq (Toshkent viloyati) Turkiston harbiy okrugida xizmat qilgan.

Andrey Borisovich 1984-yilda Novosibirsk oliy harbiy-siyosiy maktabining havo-desant kuchlari fakultetini tamomlagan. U Oʻrta Osiyo harbiy okrugida SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabi GRU boʻlinmalari tarkibida maxsus kuchlar rotasi qoʻmondoni oʻrinbosari sifatida xizmat qilgan. 1987–1988-yillarda Afgʻonistondagi jangovar harakatlarda (Qandahor viloyati) maxsus kuchlar rotasi qoʻmondoni oʻrinbosari sifatida qatnashgan. 1988–1991-yillar oraligʻida Kavkazorti harbiy okrugida xizmat qilgan.

Aleksey 1998-yilda tashkiliy va shtat chora-tadbirlari tufayli zaxiraga oʻtkazildi, aslida ishdan boʻshatilgan edi.

### Mukofotlari

Aleksey Borisovich IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun“, „Aleksandr Nevskiy“, „Jasorat“, „Qizil Yulduz ordenlari“ va „Jangovar xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Aleksandr Petrovskiy

**Aleksandr Alekseyevich Petrovskiy** (1989-yil 3-mart, Toshkent) – rossiyalik shosse va trek velosportchisi. 2007-yildan beri trekda Rossiya terma jamoasi aʼzosi, jamoaviy poygalarda Butunrossiya chempioni, Yevropa va Jahon yoshlar chempionatlari sovrindori, Yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Pekindagi Olimpiya oʻyinlari gʻolibi. Magistral yoʻlda 2009-yildan beri „Katyusha“ kontinental ferma klubida professional darajada ishlaydi. Xalqaro toifadagi sport ustasi.

## Biografiyasi
Aleksandr Petrovskiy 1989-yil 3-martda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida tavallud topgan, biroq keyinchalik Moskvaga koʻchib oʻtgan. U erta bolalikdan velosport bilan faol shugʻullana boshlagan. Ixtisoslashtirilgan olimpiya zaxiralari bolalar va oʻsmirlar sport maktabida B. S. Zimin, V. A. Prilutskiy, A. V. Bormotov kabi mutaxassislar rahbarligida shugʻullangan. U Moskva shahar jismoniy tarbiya va sport uyushmasi hamda poytaxtning „Dinamo“ sport jamiyati aʼzosi boʻlgan.

Aleksandr Alekseyevich oʻzining birinchi muvaffaqiyatiga 2007-yilda Rossiya oʻsmirlar velosport jamoasiga qoʻshilganida va Germaniyada boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida qatnashganida erishgan. U yerda Medison va jamoaviy poygalarda gʻolib chiqib, kumush va bronza mukofotlarini qoʻlga kiritgan. Keyinchalik Meksikada boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatiga bordi va u yerda jamoasi bilan kumush medalni qoʻlga kiritdi. Aleksandr Medisonda chempion boʻldi. Bir yil oʻtgach, sportchi Polshaning Pruskov shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi va bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli 2008-yilda Pekinda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida jamoaviy kurashda mamlakat sharafini himoya qilish huquqini qoʻlga kiritdi. Jamoadoshlari Aleksey Markov, Aleksandr Serov va Nikolay Trusov bilan birgalikda saralash bosqichida sakkiz bor ishtirok etdi. Shundan soʻng Olimpiya chempioni Bredli Uiggins boshchiligidagi kuchli britaniyalik jamoa bilan toʻqnash keldi va yakuniy protokolda oltinchi oʻrinni egalladi.

Petrovskiy 2009-yilda Minskda boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatidagi jamoaviy poygada gʻolib chiqdi. Biroq, mavsumning koʻp qismini shosse velosipediga bagʻishladi va „Katyusha“ kontinental ferma klubiga qoʻshildi. U koʻplab musobaqalarda qatnashdi, jumladan, Portugaliya Gran-prining ochilish bosqichida bronza medali sohibi boʻldi va Udmurt Gran-prining uchinchi bosqichida ham bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Katta sport yutuqlari uchun unga Aleksandr Petrovskiyga „Rossiyaning xalqaro toifadagi sport ustasi“ faxriy unvoni berilgan.

## Manbalar
Valeriy Pecheykin

**Pecheykin Valeriy Valeryevich** (1984-yil 7-oktyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – rus dramaturgi, ssenariynavis, jurnalist, pedagog.

## Biografiyasi
Valeriy 1984-yil 7-oktyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. U Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini iqtisodchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Pecheykin Toshkentda Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasining „Pravda Vostoka“ gazetasida katta muxbir, „Ilhom“ teatrida rejissyor yordamchisi boʻlib faoliyat olib borgan. U oʻzining badiiy rahbari Mark Vayl bilan birgalikda teatr sahnasida qoʻyilgan Aleksandr Nikolayev ijodi haqida „Radeniye s granatom“(Dmitriy Tixomirov taxallusi bilan) pyesasini yozdi.

Valeriy Valeryevich Royal Court teatrida dramaturglar uchun xalqaro seminar rezidenti hamda Rossiya Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan.

2013-yildan Gogol nomidagi teatrda dramaturg boʻlib ishlagan. Teatrning ochilish spektakli uchun Pecheykin „Den“ spektaklini yozdi. 2017-yildan „Gogol+“ yoʻnalishi kuratori boʻldi.

## Pedagogik va ijodiy faoliyati
Pecheykin Oliy Iqtisodiyot maktabida, Maya Kucherskayaning Creative Writing maktabida, Gogol maktabida dars bergan.

U Voznesenskiy markazida „Kutprosvet“ dasturini olib borgan.

Valeriy Bookmatening „Listay vpravo“ kitob podkasti boshlovchisi boʻlgan.

## Jurnalistika

Valeriy Moskvich Mag, GQ, S7, Forbes, Kommersant Lifestyle, Storytel, Moskva Karnegi markazi nashrlari uchun kolumnist boʻlib faoliyat yuritgan.

## Mukofotlari
Pecheykin 2007-yilda „Sokoli“ spektakli uchun drama nominatsiyasida „debyut“ mukofoti laureati va shu spektakli uchun „Novaya drama“ festivalida birinchi mukofot sovrindori boʻldi. „Moya Moskva“ spektakli uchun A. M. Volodin xotirasiga bagʻishlangan „Pyat vecherov“ tanlovi laureati.

## Spektakllari
Valeriy 2005-yil „Sokoli“, 2008-yil „Moya Moskva“, 2009-yil „Net“, 2011-yil „Rossiya, vperyod!“, 2013-yil „Lutsifer“ va 2018-yil „Filosofi“ spektakllarini yaratdi.

## Manbalar
Al-Asifiya masjid-madrasasi

**Al-Asifiya masjid-madrasasi** () – Iroqning Bagʻdod shahrida Dajla daryosi boʻyida joylashgan masjid va madrasa majmuasi. Masjid va unga tegishli majmua, shu jumladan maktab binolari, eski sudlar va boshqa sobiq hukumat binolari va saroy umumiy  maydonga ega boʻlib, Dajla daryosi boʻyida joylashgan. Majmua YuNESKOning taxminiy Jahon madaniy meros obyektlari ro‘yxatiga kiritilgan.

Masjid majmuasi, shuningdek, al-Kulayniy jasadi dafn etilgan kichik ziyoratgohni ham oʻz ichiga oladi.

## Tarixi

### Maʼlumotlar va asos
Qabrning qurilish usuli bu ziyoratgoh dastlab Abbosiy xalifasidan birining qabri boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Chunki majmua qurilgan hudud baʼzi tarixchilar taʼkidlaganidek, Banu Abbos qabristoni tasarrufida boʻlgan. Abbosiy xalifalari bunga oʻxshash ziyoratgoh qurish uchun oʻn ming dinorga yaqin mablagʻ sarflashlari odatiy hol edi va oʻsha paytda odamlar islomiy urf-odatlarga koʻra qabr joylarini hech qachon bezatishmagan, shuning uchun ham bu inshoot dastlab Abbosiy xaliflardan birining qabri boʻlgan boʻlishi mumkin. Masjid – madrasa tarkibidagi inshoot va jihozlaridan biri boʻlgan, shuning uchun ham yuqorida tilga olingan madrasa quruvchisi shu yerga dafn etilgan boʻlishi ham mumkin.

Majmua dastlab masjid, tekye va karvonsaroydan iborat boʻlib, Mavla Xona Tekeyiya deb atalgan. Keyinchalik asl majmuaga tegishli boʻlgan bino eroziyaga uchragani sababli buzib tashlanishi kerak boʻlgan. Shundan soʻng majmua soʻfiy tariqatiga mansub boʻlgan tekyeh shogirdlaridan birining tasarrufiga o‘tgan, 1596-yilda bino Muhammad Jalabiy Xatib Al-Divoniy tomonidan taʼmirlangan. Keyin u Mustansiriya madrasasining muassasasiga aylantirilgan. Bino 1825-yilda Bagʻdod valiysi Vazir Dovud Posho tomonidan qayta taʼmirlangan. Oʻsha davrda boshlangʻich va oʻrta bosqich talabalari uchun ikkita madrasa qurilgan boʻlib, ularga vaʼz maydoni va minora biriktirilgan. Shuningdek, Dovud Posho kattaroq namozgohli masjidni ham barpo ettiradi va masjidning janubida toshdan yasalgan va koshinlar bilan bezatilgan ikkita minora qurdiradi. Bino devorlariga Shayx Solih at-Tamimiy sheʼrlari oʻyib yozilgan.

### Keyinchalik sodir boʻlgan voqealar
Majmuada dars bergan shayxlar orasida 1917-yilda vafot etgan shayx Ali bin Husayn al-Kutiy va madrasadagi oxirgi muallim 1957-yilda vafot etgan Shayx Abduljalil bin Ahmad al-Jamil bor edi. Madrasadagi darslik uning vafotidan keyin bekor qilingan va majmuaning arxeologik kutubxonasi Bagʻdoddagi Bob al-Muazzamda joylashgan Xalq vaqflari kutubxonasi tasarrufiga oʻtkazilgan.

## Dafn marosimlari
* **Muhammad ibn Yaʼqub Ishoq al-Kulayniy**, taniqli shia musulmon olimi.

## Galereya

File:1834 Bagdad1 AmericanMagazine v1 Boston.png|Dajla daryosi, shuningdek, al-Kat’a ko‘prigi va madrasaning Amerika jurnalidan olingan tasviri, 1834-yil.
File:Martyrs Bridge in Baghdad.jpg|Shuhada koʻprigidagi Al-Vazir masjidi yonida joylashgan Al-Asifiya masjidi, 2017-yil.

## Yana qarang

* Iroqda islom
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Robert Pinxasov

**Robert Abramovich Pinxasov** – buxoro yahudiylari jamoat va fan arbobi, tibbiyot xodimi, dotsent, bir qator kitoblar, darsliklar, maʼruzalar va maqolalar muallifi va hammuallifi.

Robert 1992-yildan „Roshnoy“ ijtimoiy ilmiy markazi prezidenti, loyiha rahbari, muharriri va ikki jildlik „Istoriya buxarskix yevreyev. Noviy i noveyshiy period“ (2005) kitobi hammuallifi. 1993-yildan beri Amerika-Rossiya Tibbiyot Jamiyati ARMS vitse-prezidenti lavozimida faoliyat olib borgan.

Pinxasov 2002–2006-yillar oralogʻida Butunjahon rusiyzabon yahudiylar kongressi (WKRE) muvofiqlashtiruvchi kengashi aʼzosi boʻlgan. Nyu-Yorkda buxoro yahudiylari tarixi va madaniyatiga bagʻishlangan I, III, V ilmiy-amaliy konferensiyalardagi (1995, 2000, 2012) tashkiliy qoʻmita raisi. Buxoro yahudiylarining tarixi va madaniyati boʻyicha IV konferensiya tashkiliy qoʻmitasi aʼzosi (2003, Quddus). Robert rusiyzabon shifokorlar va biologlarning ikkita xalqaro konferentsiyasi tashkilotchisi (1997, 1998. Nyu-York). U, shuningdek, Nyu-York va AQShning boshqa shaharlari tibbiy idoralarida maslahatchi boʻlib faoliyat yuritadi.

Robert Pinxasov 1960-yilda Toshkent tibbiyot institutining davolash fakultetini tamomlagan. 340-sonli tuman harbiy gospitalida shifokor boʻlib ishlagan, keyinchalik Toshkent shahridagi 1-sonli klinik gospitalning urologiya boʻlimini boshqargan. Shuningdek, assistent va Toshkent tibbiyot instituti urologiya va operativ nefrologiya kafedrasi dotsenti lavozimida ishlagan.

Shifokor Robert Abramovich 1992-yilda AQShning Nyu-York shahriga koʻchib oʻtdi. U 112 ta ilmiy maqola, 22 ta kitob va 4 ta maʼlumotnoma muallifi va hammuallifi. Robert 1999-yil „Mujchinam o mujchinax“, 2001-yil „Buxarskiye yevrei v meditsine“, 2008-yil „Buxorskiye yevrei. Ensiklopedicheskiy spravochnik“ (2010-yil inglizcha nashri), 2010-yil „Buxarskiye yevreyi“ va 2012-yil „Deyateli iskusstv – buxarskiye yevreyi“ kabi qator kitoblar muallifi. 2011-yil „Na volne pamyati“, 2012-yil „Traditsii i bit buxarskix yevreyev“, 2013-yil „Buxarskiye yevreyi. Kniga pamyati“ kitoblari, shuningdek, 1987-yilda „IV kurs talabalari uchun urologiya darslari uchun uslubiy tavsiyalar“ va 1988-yilda chop etilgan „VI kurs talabalari uchun urologiya boʻyicha qoʻllanma“ darsliklari muallifi.

## Manbalar
Al-Vazir masjidi

**Al-Vazir masjidi** () Iroqning Bagʻdod shahridagi eski masjid boʻlib, u madaniy meros obyekti hisoblanadi. Masjid 1599-yilda Usmonlilar davrida Bagʻdod vaziri Hasan Posho tomonidan qurilgan. Keyinchalik masjidda bir qancha taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. Masjidning asosiy xususiyati Usmonli meʼmorchiligiga xos ekanligidir. U Al-Rusafa tumanida, Souk al-Saray orqasida, Dajla daryosi qirgʻogʻida joylashgan. Masjidda 400 dan ortiq namozxonlar uchun namozgoh mavjud. Masjidning chap tomonida dumaloq minora joylashgan. Masjid tarkibidagi bogʻ maydoni Dajla daryosi qirgʻogʻiga qadar choʻzilgan.

Masjid joylashgan hududi, shuningdek, al-Vazir masjidining oʻzi ham YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Masjid qurilish ishlari ilk bor 1599-yilda Usmonlilar imperiyasi davrida Bagʻdodni 1594–1603-yillarda boshqargan Hasan Posho rahbarligida boshlangan. Keyinchalik 1604-yilda Dajla daryosiga qaragan masjid yonida mashhur kafe qurilib, „Hasan Posho kafesi“ nomini olgan. 1686-yilda „Ahmed ogʻa“ ismli qoʻshin zobitiga masjidning gʻarbiy tomonini qayta qurish vazfasi buyuriladi. U baland gumbaz ham qurib, maydonni kengaytiradi.

Masjidga 1816-yilda ingliz sayyohi va jurnalisti James Silk Buckingham Bagʻdodga tashrifi chogʻida kelgan. U masjidning „nafis gumbazi va baland minorasi“ borlligini taʼkidlagan.

## Arxitektura tavsifi

Al-Vazir masjidi Souk as-Sarayning markazida, al-Mutanabbiy koʻchasi yaqinida joylashgan. Masjidda sirlangan koshinlar va marmar bilan qoplangan gumbazdan tashqari anʼanaviy Iroq minorasi ham mavjud. Ichkarida Qur’on oyatlari va gul naqshlari bilan bezatilgan stalaktit va muqarnaslardan iborat bezaklar oʻrnatilgan. Masjidga kirish qismi sargʻish gʻisht bilan oʻralgan va koʻk rang bilan sirlangan yogʻoch eshik oʻrnatilgan. Masjidga kirgandan soʻng, majmuadagi 1000 kvadrat metrdan oshiq maydonga ega keng hovlini ko‘rish mumkin, devorlar naqshlar va yozuvlar bilan bezatilgan.

Masjid 1000 kvadrat metr maydonda qurilgan boʻlib, unda namoz oʻqiladigan ikkita joy mavjud. Masjidda 330 ga yaqin inson namoz oʻqishiga moʻljallangan yozgi nomozxona va 500 namozxonni sigʻdira oladigan qishki namozxona bor. Masjid Bagʻdoddagi eng goʻzal masjidlardan biri hisoblanadi va Dajla daryosi qirgʻogʻida joylashganligi sababli ham, xalq tomonidan mashhur bir kema halokatidan soʻng masjidning qurilishi amalga oshirilganligii haqidagi ertaklar yaratilgan.

## Galereya

File:Al Wazeer Mosque.jpg|Masjidning ichki koʻrinishi
File:Al Gat'a Bridge Bridge (Currently Martyrs, "Shuhada"), Baghdad - 1930.jpg|Masjid minorasi Al-Asifiya masjid-madrasasining chap tomonda, 1930-yil.
File:Martyrs Bridge in Baghdad.jpg|Al-Asifiya masjidi yonidagi Al-Vazir masjidi, 2017-yil.
File:AlWazeerMosque2023.png|2023-yildagi holati.

## Yana qarang

* Iroqda islom
* Bagʻdoddagi masjidlar roʻyxati
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Dai Anga masjidi

**Dai Anga masjidi** (urdu: ) – Pokistonning Panjob viloyatidagi Lahor shahrida, Lahor temir yoʻl vokzalining janubi-sharqida joylashgan masjid. Masjid 1635-yilda Dai Anga sharafiga qurilgani aytiladi.

## Tarixi
Masjid 1635-yilda qurilgani aytilgan, ammo masjiddagi yozuvlar 1649-yilga toʻgʻri keladi. Ranjit Singx hokimiyat tepasiga kelgach, masjid binosi porox saqlash binosi sifatida ishlatilgan. 1849-yilda Britaniya Panjobni anneksiya qilganidan soʻng, masjid Lahore Chronicle muharriri Genri Kopning shaxsiy qarorgohiga aylantirildi. Keyin Cope uni Panjob va Dehli temir yoʻl kompaniyasiga sotdi, uning ostida bino temir yoʻl harakati boshligʻi uchun ofis sifatida ishlatilgan. 1903-yilda bino qayta tiklandi va konservatsiya qilindi.
## Manbalar
Sayid Sulton Ali masjidi

**Sayid Sulton Ali masjidi** () Iroqning Bagʻdod shahrida joylashgan qadimiy masjiddir. U shaharning madaniy meros obyektlari qatoriga kiradi, masjid Rusafa tarixiy hududining janubiy qismida, al-Rashid koʻchasida, Dajla daryosiga tutash al-Ahror koʻprigi yaqinida joylashgan. Masjid birinchi marta 1590-yilda Ali Posho hukmronligi ostida tashkil etilgan. Masjidning nomi unda dafn etilgan Sayid Sulton Ali nomi bilan ataladi.

2001-yilda masjidda qayta tiklash ishlari amalga oshirildi. Masjidni rivojlantirish Iroqning sobiq prezidenti Saddam Husayn buyrugʻiga koʻra amalga oshirildi.

## Qurilishi
Masjidda shayx Ahmad Shaks al-Alusiy singari taniqli ulamolar dars bergan madrasa mavjud. Madrasa 1873-yilda qayta tiklandi, uning maydoni  ga qadar kengaytirildi. Shuningdek, unda Tekyeh Quratun Ali nomi bilan mashhur takya ham bor. Masjidga gʻishtdan qurilgan, Usmonli meʼmoriy uslubi shaklini olgan, hamda koʻk koshinlar bilan bezatilgan minora biriktirilgan. Haram  maydonni tashkil etadi va oʻzida 1000 ta namozxonni sigʻdira oladi. Haramda eski mehrob va minbar mavjud boʻlib, devor yuzasiga Qur’on oyatlari bitilgan.

Masjidning chap tomonida Sayid Sulton Ali ziyoratgohi va maqbarasi joylashgan boʻlib, uning shaxsi haligacha ochiqlanmagan, baʼzi odamlar uni Rifoiy tariqatining asoschisi Ahmad ar-Rifoiyning otasi deb taʼriflaydilar. Biroq iroqlik tarixchi Muhammad Bahja al-Atoriy uni Imom Jafar as-Sodiq, Sulton Ali ibn Ismoil ibn Jafarning avlodi deb hisoblaydi va avvalgi nazariyani uydirma deb biladi. Yana bir hurmatli avliyo Imom ar-Ravos Sulton Alining yoniga dafn etilgan.

Oʻng tomonda madrasaga kirish eshigi hamda Xotun binti Dorush Jalabiyning qabri joylashgan. Markazda masjid koridoriga kirish eshigi mavjud.

## Yana qarang

* Iroqda islom
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Begum Shohi masjidi

**Begum Shahi masjidi** (), rasman ***Mariyam Zamani Begum*** **masjidi** (), 17-asr boshlariga oid masjid boʻlib, Pokistonning Panjob shtatidagi Lahor shahrida joylashgan. Boburiy imperatori Maryam-uz-Zamoniy, imperator Akbarning sevimli turmush oʻrtogʻi tomonidan qurilgan Pokistondagi eng yirik masjidlardan biridir. Masjid 1611—1614-yillarda Boburiy imperatori Jahongir davrida qurilgan.

Bu Lahordagi eng qadimgi Boburiy davridagi masjiddir. Masjid gulli naqshlar bilan ishlanganligi, shuningdek, Allohning ismlari yozuvlari bilan mashhur.

## Fon
Masjid Boburiy imperatori Akbar, imperator Jahongirning onasi va imperator Maryam-uz-Zamoniy tomonidan barpo etilgan. Jahongirning imperatorlik davrida davrida, milodiy 1614-yilda (hijriy 1023-yil) qurilgan.

Maryam Zamoniy, asli hindu malikasi. Musulmonga turmushga chiqqan va diniy toʻsiqlar bilan cheklanmasdan, xristianlar hukmron boʻlgan suv yoʻllarida savdo qilgan.

Ushbu masjid umumiy xotirada „Begum Shohi masjidi“ nomi bilan mashhur boʻlib, uning unvonlaridan biri „Shohi Begum“ ( imperator ayoli).

## Joylashuvi
Masjid Lahor qal’asining sharqiy devorlariga qarama-qarshi boʻlgan devor bilan oʻralgan Lahor shahrining eski Masti darvozasi yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Bu masjid Jome masjid sifatida qurilgan. Qurilish 1611-yilda boshlanib, 1614-yilgacha davom etgan. Masjid porox zavodiga aylanguniga qadar ikki yuz yildan koʻproq vaqt davomida Boburiy zodagonlari va oddiy odamlar namoz oʻqishgan.

Lahordagi sikxlar hukmronligi davrida bu masjid Ranjit Singx tomonidan porox zavodiga aylantirilgan va u oʻsha paytda Barudxona Vali masjidi („Porox masjidi“) nomi bilan tanilgan.

Milodiy 1850-yilda oʻsha paytda Lahor komissarining oʻrinbosari boʻlgan mayor Makgregor masjidni, unga biriktirilgan doʻkonlar va uylar bilan birga musulmonlar ixtiyoriga qaytardi va hozirgi rasmiy nomi – „Mariyam Zamoniy masjidi“ nomini oldi.

## Manbalar
Mixail Burshtin

**Mixail Grigoryevich Burshtin** (1943-yil 19-may, Bishkek) – bastakor va pianinochi, Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston respublikalari yosh musiqachi-ijrochilar tanlovi laureati (1964).

## Hayoti
Mixail Grigorievich Burshtin 1943-yil 19-mayda Bishkek shahrida musiqachilar oilasida tugʻilgan. Uning otasi Grigoriy Mixaylovich Burshtin va onasi Respublikada xizmat koʻrsatgan artist Slava Markovna Okun. Mixail Burshtin 1940-yilda Moskva konservatoriyasini tamomlagan. U davlat musiqa sanʼati rivojiga faol hissa qoʻshgan.

1957-yilda Mixail Burshtin musiqa maktabni tamomlagach, P.Shubin nomidagi Qirgʻiziston Davlat musiqa va xoreografiya bilim yurtining fortepiano boʻlimiga oʻqishga kiradi. 1961-yilda kollejni imtiyozli diplom bilan tugatib, Toshkent Davlat Konservatoriyasining fortepiano boʻlimiga oʻqishga kiradi. 1962-yilda ushbu fakultetdagi darslarni kompozitsiya darslari bilan birlashtirib, A. A. Malaxov, soʻngra professor G. A. Musheldan saboq olgan. 1964-yilda pianinochi sifatida Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston respublikalari yosh ijrochilarning II Respublikalararo koʻrik-tanlovida qatnashib, III darajali diplom sohibi boʻladi.

Mixail Burshtin 1966-yilda fortepiano boʻlimini imtiyozli diplom bilan tamomlab, Toshkent Davlat Konservatoriyasida fortepiano kafedrasiga oʻqituvchi lavozimida ishlay boshlagan. 1968-yilda, Burshtin Bishkekga qaytib keladi va Qirgʻiziston davlat sanʼat institutida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi kabi turli lavozimlarda ishlay boshlaydi 1974—1975 yillarda P.Chaykovskiy nomidagi Moskva konservatoriyasining malaka oshirish fakultetida amaliyot oʻtagan. 1981-yilda M.Mussorgskiy nomidagi Ural konservatoriyasida fortepiano boʻyicha oʻqigan.

## Ijodi
Mixail Burshtin respublikaning yetakchi ijrochi pianinochilaridan biri, koʻplab qirgʻiz mualliflarining fortepianoda yetakchi ijrochisi hisoblanadi.

U 1969-yilda Qirgʻiziston Bastakorlar uyushmasi aʼzosiga aylanadi. 1990-yilda Qirgʻiziston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi unvoniga ega chiqadi.

Mixail Burshtin ijodi keng va rang-barangdir. Bastakorning qiziqishlari qirgʻiz professional musiqa sanʼatida shakllangan odatiy obrazli va janrli gʻoyalar doirasi bilan cheklanmaydi. Bastakor shakl, rejim, garmoniya, polifoniya, ritm sohasida koʻplab yangiliklar yaratgan.

## Asarlari
Simfonik orkestr uchun
* Sherzo (1965)
* Birinchi simfoniya (1967)
* Simfonik sheʼr (1968)
* Ikkinchi simfoniya (1970)
* Ode (SSSR tashkil topganining 50 yilligiga, 1972-yil)
* „Viktor Yaraning xotirasiga“ rapsodiya-balladasi (1976)
* Issiqkoʻl eskizi (1977)
* Dungan Suitasi (1980)
* Partita (1980)
Pianino va orkestr uchun
* Musiqa (1965)
* Birinchi konsert (1966)
* Konsertino (1968)
* Ikkinchi konsert (1969)
* Uchinchi konsert (1971)
* Sheʼr-rapsodiya (Qirgʻiziston SSR tashkil topganining 50 yilligiga, 1973 yil)
* 2-sonli kontsertino (1978)
* „Aforizmlar“ toʻplami (1978)
* Fantaziya (1979)
* Ikki pianino va orkestr uchun kontsert (1980)
* Tor orkestri uchun ariya (1968)
* Pop orkestr uchun divertimento (1968)
* Qirgʻiz xalq cholgʻulari orkestri uchun „Qoʻsh qayriq“ (1981)

## Manbalar
Tinch Okeani Qirgʻogʻi

**Tinch Okeani Qirgʻogʻi** Tinch okeani atrofidagi qirgʻoqlarni anglatadi. Bu termin tinch okeanidagi orollarni ham oʻz ichiga oladi va materikdagi Tinch okeanigacha boʻlgan qirgʻoqqa ega boʻlgan davlatlarni ham oʻz ichiga oladi. Tinch okeani seysmik kamari atamasi ham ushbu muddat koʻlami bilan bir vaqtga toʻgʻri keladi.

## Tinch Okeani Qirgʻogʻida joylashgan mamlakatlar roʻyxati
Quyida Tinch okeani bilan chegaradosh davlatlar va bu davlatlar Tinch okean sohili nomi bilan mashhur.

* Sharqiy Osiyo
** 
** 
**  Koreya Xalq Demokratik Respublikasi
** 
** 
*** 
*** 
** 
* Janubi-Sharqiy Osiyo
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* Okeaniya (Suveren davlatlar)
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  Kuk orollari

* Okeaniya (Qaram hududlar)
**  Avstraliya shtatlari va hududlari
*** 
**  Yangi Zelandiya respublikasi
*** 
**  Fransiyaning Chet eldagi
*** 
*** 
*** 
**  Britaniyaning chet eldagi hududlari
***  Pitkern orollari
**  Amerika Qo'shma Shtatlari Insular maydoni
*** 
*** 
*** 
** 
*** Gavayi
** 
*** Pasxa oroli

* Shimoliy Amerika
** 
** 
** 
* Markaziy Amerika
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Janubiy Amerika
** 
** 
** 
** 

## Savdo
Tinch okeani, yaʼni Tinch okeani dunyodagi davlatlar oʻrtasidagi yuk kemalari uchun asosiy faoliyat maydoni hisoblanadi. Shuning uchun ham Tinch okeani qirgʻogʻida dunyodagi eng gavjum 50 ta konteyner portidan 29 tasi joylashgan. Ushbu portlar quyida keltirilgan.

* 
** Busan (5-oʻn)
* 
** Yokohama (36-oʻn)
** Tokio (25-oʻn)
** Nagoya (47-oʻn)
** Kobe (49-oʻn)
* 
** Kaohsiung (12-oʻn)
* 
** Gonkong (3-oʻn)

* 
** Shanxay (1-oʻn)
** Shenzhen (4-oʻn)
** Ningbo (6-oʻn)
** Guangzhou (7-oʻn)
** Qingdao (8-oʻn)
** Tianjin (10-oʻn)
** Xiamen (19-oʻn)
** Dalian (21-oʻn)
** Lianyungang (30-oʻn)
** Yingkou (34-oʻn)

* 
** Manila (37-oʻn)
* 
** Saigon (28-oʻn)
* 
** Laem Chabang (22-oʻn)
* 
** Klang porti (13-oʻn)
** Tanjung Pelepas (16-oʻn)
* 
** Singapur (2-oʻn)

* 
** Jakarta (24-oʻn)
** Surabaya (38-oʻn)
* 
** Vankuver (50-oʻn)
* 
** Los-Anjeles (17-oʻn)
** Long Beach (18-oʻn)
** Sietl/Takoma (48-oʻn)
* 
** Balboa (43-oʻn)

## Tinch okeanidagi tashkilotlar
Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi, Sharq-Gʻarbiy markaz, Barqaror Tinch okeani sohil shaharlari loyihasi, Osiyo tadqiqot instituti kabi tashkilotlar, jumladan, turli xalqaro tashkilotlar va nodavlat tashkilotlar tinch okeaniga qaratilgan. Bundan tashqari, AQSh Tinch okeani qoʻmondonligi Tinch okeanida RIMPAC harbiy operatsiyalarini oʻtkazadi.

## Manbalar
Mixail Mixutkin

**Mixail Andreyevich Mixutkin** (1923-yil 25-sentyabr, Rahmanovka – 1968-yil 20-dekabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Qizil Armiya katta serjanti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

## Hayoti
1923-yil 26-sentyabrda Raxmanovka qishlogʻida (hozirgi Saratov viloyatining Pugachevskiy tumani) tugʻilgan. Maktabning yettinchi sinfini tamomlab, Chirchiq shahrida montajchi boʻlib ishladi. 1941-yilda Mixutkin Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. 1942-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida jang qildi.

1944-yil sentyabr oyida katta serjant Mixail Mixutkin 1-Boltiq dengizi 43-armiyasi 306-oʻqchi diviziyasining 935-oʻqchi polkida razvedkachi boʻlgan. Latviya SSR hududidagi janglarda qatnashgan. 1944-yil 19-sentyabrda Mixutkin Riga tumani Baldone qishlogʻi yaqinida nemis tanklarining qarshi hujumini qaytarishda ishtirok etdi va dushmanning ikkita tankini yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan „Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ katta serjant Mixail Mixutkin Lenin ordeni, 9291-sonli Oltin Yuldiz medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Urush tugagandan soʻng, Mixutkin nogironligi sababli demobilizatsiya qilindi. Umrining oxirida Toshkentda yashagan. U 1968-yil 20-dekabrda toʻsatdan vafot etdi va Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn qilindi.

Shuningdek, u 3-darajali Qizil Yulduz va Shon-sharaf ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

## Xotira
Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati tomonidan Mixutkin xotirasiga atab yodgorlik lavhasi u oʻqigan Rahmanov nomidagi oʻrta maktab binosiga oʻrnatilgan.

## Adabiyotlar
* Герои Советского Союза — узбекистанцы. — Ташкент, 1984.
* *Джураев Т. Д.* Верные сыны Родины. — Ташкент, 1964.
* *Казакова А. С.* Ими гордится Родина. — Ташкент, 1961.

## Manbalar
Mixail Antonovskiy

**Mixail Yakovlevich Antonovskiy** (1932-yil, 20-fevral-2019-yil, 11-avgust) – topologiya sohasidagi sovet va rus olimi, fizika-matematika fanlari doktori, professor.

## Hayoti
Mixail Yakovlevich Antonovskiy 1932-yil 20-fevralda Odessa shahrida tugʻilgan. U Toshkentdagi Oʻrta Osiyo Davlat universitetini tamomlagan. Keyinchalik aspiranturani V.I.Romanovskiy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Matematika institutida oʻqiydi. 1959-yilda „Yopiq boʻlmagan toʻplamlarning gomologik halqalari“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Mixail Yakovlevich Antonovskiy 1959-yildan boshlab Toshkent Davlat universitetida oʻqituvchilik va ilmiy faoliyatini olib boradi. U 1960-yilda „Yarim maydonlar ustidagi metrik fazolar“ nomli doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Mixail Yakovlevich Moskvaga koʻchib kelganidan soʻng SSSR Fanlar akademiyasining Iqtisodiyot va matematika markaziy institutida ekologik va iqtisodiy tizimlarni matematik modellashtirish sohasida ishlagan. U SSSR Gidrometeorologiya davlat qoʻmitasi va SSSR Fanlar akademiyasining Tabiiy muhit va iqlim monitoringi laboratoriyasining boʻlim boshligʻi lavozimida ishlagan. 1989-yilda tashkilot Roshidromet va Rossiya Fanlar akademiyasining Global iqlim va ekologiya institutiga aylantirilgan. U 2014-yildan Xalqaro amaliy tizimlar tahlili instituti (IIASA) bosh ilmiy xodimi lavozimida ishlagan.

Mixail Yakovlevich Antonovskiy 2019-yil 11-avgustda vafot etgan.

## Manbalar
Vera Merkuryeva

**Vera Aleksandrovna Merkuryeva** (1876-yil 5-sentyabr, Rossiya imperiyasi – 1943-yil 20-mart, Toshkent) – rus shoirasi va tarjimoni.

## Hayoti
Vera Merkuryeva 1876-yil 5-sentyabrda Vladikavkazda dehqon oilasida tugʻilgan. 1895-yilda Vladikavkaz ayollar gimnaziyasini tamomlagan. Bolaligidan u karlik va yurak xastaligidan aziyat chekdi. U qirq yoshdan oshgandan keyin sheʼriyat bilan jiddiy shugʻullana boshlagan. Ilk ijodiy ishlarini 1912—1917-yillarda „Teosofiya xabarnomasi“ jurnalida nashr ettirgan. 1917-yilda u Moskvaga koʻchib oʻtdi, Vyacheslav Ivanov va simvolistlar toʻgaragiga qatnay boshladi. Toʻgarak sababli ijodiy namunalarini almanaxlar va jurnallarda nashr ettirdi. 1920-yilda u Vladikavkazga qaytib keldi va u yerda 1932-yilgacha yashab, yana Moskvaga qaytdi. 1914-yilda "Shoirlar bahori saloni" almanaxida Merkuryevaning "Jonsiz narsalarning ruhlari" sheʼrlari toʻplami nashr etilgan. 1926-yilda uning 11 sheʼrdan iborat toʻplami "Oltin Zurna" (Vladikavkaz) almanaxida nashr etilgan.

Moskvada u juda qashshoqlikda yashadi. Urush paytida u Toshkentga evakuatsiya qilingan va 1943-yil mart oyida vafot etgan. U Toshkentdagi Botkin qabristonida dafn etilgan (E.Dmitrievaning qabri yoniga). Ikkalasining qabri bugungi kungacha saqlanib qolmagan.

Merkuryevaning umr bo'yi yagona kitobi 1937-yilda nashr etilgan Percy Bysshe Shelleydan tarjimalar to'plami edi. Shoiraning do‘stlari hayoti davomida she’rlaridan iborat kitob chiqarishga bir necha bor uringaniga qaramay, chop etisha olmagan. Vera Merkuryevaning she'riy merosi birinchi marta muxlislariga 2007-yilda taqdim etilgan.

## Adabiyotlar
* Гаспаров.М Л.Вера Меркурьева (1876—1943) Стихи и жизнь// Лица. Биографический альманах. Вып. 5. М.-СПб., 1994. С. 65.
* 

## Manbalar

## Havolalar
* Стихотворения
* Собрание ссылок о жизни и творчестве
Vitaliy Martanus

**Vitaliy Nikolayevich Martanus** (1896-yil 27-aprel – 1955-yil 27-iyun) – SSSR Qurolli Kuchlari general-mayori, Polsha xalq armiyasi brigadasi generali.

## Hayoti
1896-yil 27-aprelda Jabluvokda (Vilna viloyati, Oshmyaniy tumani) polyak oilasida tugʻilgan. 1913-yilda Daugavlipsdagi maktabni tugatgan. 1915-yilda Rossiya imperatorlik armiyasi safiga chaqirilib, nemis qoʻshinlariga qarshi janglarda qatnashgan. 1916-yilda ofitserlar maktabini tamomlagan. Rossiya imperatorlik armiyasining praporshiki. Avliyo Georgiy xochi bilan taqdirlangan. U urush vaqtida uch marta yaralangan va ikki marta snaryaddan zarba olgan.

1918-yildan Qizil Armiya safida xizmat qilgan, 1919—1921-yillarda Gʻarbiy va Sharqiy frontlarda Rossiya fuqarolar urushida qatnashgan. 528-piyoda polki komandiri boʻlgan. 1942-yil apreldan Butunittifoq Kommunistik partiyasiga (bolsheviklar) aʼzo boʻlgan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Arzamas pulemyot va minomyot maktabining boshligʻi boʻlib, 3 mingdan ortiq ofitserlarni tayyorladi. 1944-yil 3-iyunda unga general-mayor unvoni berildi .

1944-yil 25-mayda u Polsha xalq armiyasiga xizmat qilish uchun yuborildi, 12-iyunda Ryazandagi Polsha oliy harbiy maktabi (keyinchalik Rembertov shahridagi Oliy ofitserlar maktabi) qoʻmondoni etib tayinlandi. U 1945-yil 30-apreldan 28-avgustgacha Skiernevitsedagi 1-piyoda oʻquv diviziyasi qoʻmondoni boʻldi. Keyinchalik Polsha armiyasining brigada generali lavozimiga koʻtarildi.

Keyinchalik u SSSRga qaytib keldi, 1946-yil noyabrgacha Solnechnogorskdagi „Vystrel“ oliy ofitserlar kurslarining birinchi kursi (miltiq polklari komandirlari) boshligʻi edi. Vitaliy Martanus Toshkentda vafot etdi va Botkin qabristoniga dafn qilindi.

## Mukofotlari
* Avliyo Georgiy xochi, 4-darajali
* Qizil Bayroq ordeni
* Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasining XX yillik medali (1941)
* Qizil yulduz ordeni
* Lenin ordeni (1945 yil 6-noyabr)

## Manbalar
Yevgeniy Lobanov

**Yevgeniy Aleksandrovich Lobanov** (1916-yil 5-yanvar, Moskva viloyati, Rossiya imperiyasi – 1974-yil 18-fevral, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Ulugʻ Vatan urushi davrida SSSR Harbiy-dengiz flotining mina va torpedo aviatsiyasining uchuvchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (22.01.1944). Gvardiya kapitani (11.10.1942).

## Hayoti
1916-yil 5-yanvarda Pavlovskiy Posad shahrida (hozirgi Moskva viloyati) tugʻilgan. 1932-yilda maktabni, 1935-yilda Bauman nomidagi Moskva oliy texnik maktabining ishchilar fakultetini tamomlagan.

1935-yil avgustda Ishchilar va dehqonlar Qizil flotida xizmat qilish uchun chaqirildi. 1938-yilda Yeyskdagi Stalin nomidagi harbiy-dengiz aviatsiya maktabini tamomlagan. U Qora dengiz floti Harbiy-havo kuchlarida keyinchalik 1938-yil noyabrdan flot Harbiy-havo kuchlari qoʻmondoni tarkibida xizmat qilgan. 1939-yil martdan 54-alohida aviatsiya eskadronining kichik uchuvchisi, 1940-yil iyuldan katta uchuvchisi boʻlgan. Shuningdek, 80-alohida aviatsiya eskadronining uchuvchisi boʻlgan.

1941-yil iyundan Ulugʻ Vatan urushida qatnashdi. U xuddi shu eskadronda jang qilgan va 1941-yilda GST samolyotida dushman dengiz bazalari va kemalarini bombardimon qilish uchun 43 ta jangovar razvedka missiyasini va 15 ta jangovar missiyani bajargan. Havo janglarida u nemis Me-109 qiruvchi samolyotini urib tushirgan.

1942-yilda Harbiy-dengiz kuchlari komandirlari malakasini oshirish kurslarini tamomlagan. 1942-yil iyul oyida u Qora dengiz floti Harbiy havo kuchlarining 5-gvardiya torpedo aviatsiya polkiga oʻtkazildi. U yerda dastlab uchuvchi, 1942-yil noyabrdan parvoz komandiri, 1943-yil sentyabrdan eskadron komandirining oʻrinbosari boʻldi. Odessa, Perekop, Sevastopol va Kavkazni himoya qilishda qatnashgan. 1942-yil 22-oktyabrda Maykop desant operatsiyasida qatnashdi. U MBR-2, DB-3F (Il-4), A-20 Boston samolyotlarida parvoz qilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 22-yanvardagi „Dengiz floti ofitserlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni bilan „*Frontdagi qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi* uchun“ kapitan Yevgeniy Aleksandrovich Lobanovga Lenin ordeni va 2850-sonli „Oltin yulduz“ medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.

1945-yil iyundagi gʻalabadan keyin u yana Qora dengiz flotiga qaytdi. 1946-yil mart oyida u zaxiraga oʻtkazildi.

Toshkentda yashab ishlagan. 1974-yil 18-fevralda vafot etdi va Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn qilindi.

## Mukofotlari

* Sovet Ittifoqi Qahramoni (22.01.1944)
* Lenin ordeni (22.01.1944)
* Qizil Bayroq ordeni (29.01.1942, 06.10.1943, 18.05.1945)
* "Odessa mudofaasi uchun" medali (1943)
* "Sevastopol mudofaasi uchun" medali (1943)
* "Kavkaz mudofaasi uchun" medali (1945)
* Boshqa bir qator medallar

## Xotirasi

* Qrimning Jankoy tumanidagi Volnoye qishlogʻida byusti oʻrnatilgan.

## Manbalar