Unicode kiritish

**Unicode kiritish** foydalanuvchi tomonidan kompyuterga maʼlum bir Unicode belgisini kiritish hisoblanadi. Unicode belgilar ularni displeydan tanlash yoki oddiy klaviaturada maʼlum bir ketma-ketlikni kiritish orqali ishlab chiqarilishi mumkin. Bundan tashqari, bitta veb-sahifada yoki hujjatda ushbu usullardan biri bilan yaratilgan belgi boshqasiga koʻchirilishi mumkin. ASCII ning 96 elementli belgilar toʻplamidan farqli oʻlaroq, Unicode dunyoning deyarli barcha yozma tillaridagi yuz minglab grafemalarni (belgilarni) va boshqa koʻplab belgilarni kodlaydi.Unicode kiritish tizimi belgilarning katta repertuarini, ideal holda barcha joriy Unicode kod nuqtalarini taʼminlashi kerak. Bu faqat maʼlum bir mahalliy parametrga mos keladigan cheklangan miqdordagi belgilar uchun tugmalar va ularning kombinatsiyalarini belgilaydigan klaviatura tartibidan farq qiladi.

## Unicode raqamlari
Unicode belgilar kod nuqtalari bilan ajralib turadi, ular shartli ravishda „U+“ va keyin toʻrt, besh yoki olti oʻn oltilik raqamlar bilan ifodalanadi, masalan, U+00AE yoki U+1D310. Zamonaviy yozuv tiziminlari 4 xonali kodga ega. Tarixiy yozuvlar, shuningdek, koʻplab zamonaviy belgilar va piktogrammalarda (masalan, kulgichlar, oʻyin kartalari va koʻplab CJK belgilari) 5 xonali kodlar mavjud.

## Mavjudligi
Ilova belgi uchun glifni oʻz ichiga olgan shriftga kira olsagina, belgini koʻrsatishi mumkin. Juda oz sonli shriftlar toʻliq Unicode qamroviga ega. Koʻpchiligi faqat bir necha yozish tizimini qoʻllab-quvvatlash uchun zarur glifleri oʻz ichiga oladi. Biroq, koʻpgina zamonaviy brauzerlar va boshqa matnni qayta ishlash ilovalari koʻp tilli matnni koʻrsatishga qodir, chunki ular shriftni almashtirishni amalga oshiradilar, joriy shriftda qoʻllab-quvvatlanmaydigan belgilarni koʻrsatish uchun kerak boʻlganda avtomatik ravishda zaxira shriftga oʻtadilar. Unicode qamrovining puxtaligi dasturiy taʼminot va operatsion tizimga qarab farq qiladi.Baʼzi dasturlar barcha oʻrnatilgan shriftlarda mos glifni qidiradi, boshqalari faqat maʼlum shriftlar ichida qidiradi.

Agar ilovada glifga kirish imkoni boʻlmasa, belgi odatda shriftning „.notdef“ glifi sifatida koʻrsatiladi. U koʻpincha boʻsh quti sifatida koʻrinadi. Zamonaviy ilovalar qoʻllab-quvvatlanmaydigan belgilar uchun „.notdef“dan foydalanadi.

## Ekrandan tanlash

Koʻpgina tizimlar Unicode belgilarini vizual ravishda tanlash usulini taqdim etadi. ISO/IEC 14755 buni *ekranni tanlashga kirish usuli* sifatida koʻrsatadi.

Microsoft Windows Character Map dasturining Unicode versiyasini taqdim etdi. Bu asosiy koʻp tilli tekislikdagi (BMP) belgilar bilan cheklangan. Belgilarni Unicode belgilar nomi boʻyicha qidirish mumkin va jadval maʼlum bir kod bloki bilan cheklanishi mumkin. Koʻpgina Linux ish stollarida ekvivalent vositalar;masalan, gucharmap (GNOME) yoki kcharselect (KDE) mavjud. 

Odatda, bu vositalar foydalanuvchiga tanlangan belgilarni clipboardga „nusxalash“ imkonini beradi va keyin ularni toʻgʻridan-toʻgʻri kiritilgandek koʻrsatmasdan, ularni hujjatga joylashtirishga yordam beradi.

## Oʻnlik kod kiritish
Microsoft Windows tizimida ishlaydigan baʼzi dasturlar, jumladan Word va Wordpadning soʻnggi versiyalari oʻnli kasr bilan ifodalangan va raqamli klaviaturada kiritilgan Unicode kod nuqtalaridan belgilar ishlab chiqishi mumkin. tugmasi bosib ushlab turiladi. Misol uchun, Yevro belgisi € 20AC oʻn oltilik kod nuqtasiga ega, bu oʻnlik 8364 ni tashkil qiladi, shuning uchun  belgisi paydo boʻladi. Xuddi shunday, 𝕄 .belgisini ikki marta urish   belgisini hosil qiladi.

160-255 oraligʻidagi oʻnlik kod nuqtalari bosh nol bilan kiritilishi kerak (Windows kod sahifasi tanlanishi uchun) va bundan tashqari Windows kod sahifasi Unicode bilan mos keladigan qilib oʻrnatilishi kerak(CP1252dan foydalanish kerak) . Masalan,  uning kod nuqtasiga mos keladigan ÷ ni beradi.

255 dan ortiq Alt kodlari ishlamaydigan dasturlarda olingan belgi odatda raqam 256 ga boʻlinganda qoldiqqa toʻgʻri keladi.

Vim matn muharriri belgilarni ikki belgili mnemonika (Vim ishlab chiquvchilari tomonidan chalkashlik bilan „digraflar“ deb ataladi) orqali aniqlash imkonini beradi. Oʻrnatilgan toʻplamni oʻnli kasrda koʻrsatilgan ixtiyoriy kod nuqtalari uchun aniqlangan maxsus mnemonika yordamida toʻldirish mumkin. Masalan, 9881 oʻnlik son 2699 ga teng boʻlgani uchun,  „Gr“ bilan bogʻlanadi.

HTMLda oʻnli kod nuqtalaridan foydalanish uchun quyida koʻring.

### Microsoft Windows tizimida
`HKEY_CURRENT_USER\Control Panel\Input Method` registr kalitiga `EnableHexNumpad` deb nomlangan satr turi (REG_SZ) qiymatini qo‘shish orqali o‘n oltilik Unicode kiritishni yoqish mumkin. Ishni boshlash uchun ushbu kiritish usuli uchun registrni tahrir qilgandan soʻng foydalanuvchilar tizimdan chiqishlari va qaytadan kirishlari kerak boʻladi. (Vistaʼdan oldingi versiyalarda foydalanuvchilar uni ishga tushirish uchun qayta ishga tushirishlari kerak edi.)

Unicode belgilarini raqamli klaviaturada  va  ni bosib ushlab turish orqali kiritish mumkin.

Agar kimdir roʻyxatga olish kitobini tahrir qilishni xohlamasa yoki koʻplab noutbuklarda boʻlgani kabi, raqamli klaviatura mavjud boʻlmasa, *UnicodeInput* kabi uchinchi tomon dasturiy taʼminotidan foydalanish mumkin.

AutoHotkey skriptlari tugmalarni bosish uchun Unicode belgilarini almashtirishni qoʻllab-quvvatlaydi. Masalan, `Send {U+2014}` buyrugʻi faol oynadagi matn maydoniga chiziqcha qoʻyadi.

Baʼzi ilovalarda (Word, WordPad va LibreOffice dasturlari) oddiyroq usul qoʻllab-quvvatlanadi: birinchi navbatda belgilar kod nuqtasini (ikki va olti oʻn oltilik raqam oraligʻida) kiritadi, soʻngra yozadi. raqamlarni Unicode belgisi bilan almashtiradi. Masalan, `f1` ni kiritib, keyin kombinatsiyani bosish 'ñ' belgisini hosil qiladi.

Agar u olti oʻn oltilik raqamdan iborat boʻlmasa, kod oldidan hech qanday raqam yoki a-f harflari boʻlmasligi kerak, chunki ular konvertatsiya qilinadigan kodning bir qismi sifatida koʻrib chiqilishi mumkin. Masalan, `af1` keyin kiritilishi (yokiAgar fransuzcha versiyadan foydalanilsa, tugmalari birikmasi „j“ (U+0AF1) hosil qiladi, lekin `a0000f1` va undan keyin kiritilsa. „añ“ („a“ keyin U+00F1 belgisi) hosil qiladi.

Word dasturida ushbu uslub yordamida kerakli belgi yaratish mumkin (masalan) va keyin uni ushbu usulni toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻllab-quvvatlamaydigan dasturga nusxalash va joylashtirish mumkin.

## HTML
HTML va XML tillarida belgi sifatida koʻrsatiladigan belgilar kodlari ampersand va raqam belgisi (&#x26; #) bilan old qoʻyiladi va undan keyin nuqtali vergul (;) qoʻyiladi. Kod nuqtasi oʻnlik yoki oʻn oltilik boʻlishi mumkin; ikkinchi holatda undan oldin „x“ qoʻyiladi. Boshlangʻich nollar qoldirilishi mumkin. Bir qator belgilar nomli obyekt tomonidan ifodalanishi mumkin.

*Misol:* HTML/XMLda mualliflik huquqi belgisi © (`U+00A9`) quyidagicha kodlanishi mumkin:

* `&#x26; #169;` (oʻnlik kod nuqtasi)
* `&#x26; #xa9;` (on oltilik kod nuqtasi)
* `&#x26; copy;` (taʼsis nomi)

Bu Thunderbird va Vikipediya tahrirlash kabi HTML belgilarini qabul qiladigan koʻplab dasturlarda ishlaydi.

## Yana qarang

* ASCII
* Digraf (dasturlash)
* AltGr kaliti
* Yozish kaliti

## Manbalar