Yevropadagi harbiy ayollar

**Yevropa mamlakatlari** **ayollari harbiy xizmatni** yoki ularning tegishli mamlakatlarning milliy qurolli xizmatlarida ishtirok etish darajasini, ayniqsa qurolli mojarolar yoki dushmanlik muhitida jangovar rollarni cheklaydigan turli xil siyosatlarga ega. Aksariyat mamlakatlar ayollarga har doim dushmanga toʻgʻridan-toʻgʻri tajovuz qilmasdan harbiy harakatlarda qatnashishga ruxsat bergan boʻlsa-da, koʻpchilik birinchi jahon urushi paytida misli koʻrilmagan sonli harbiy xizmatchilarni yoʻqotishni boshlaganida, harbiy xizmatchilarning qadr-qimmatini koʻra boshladilar. Hozirgi vaqtda koʻpgina Yevropa mamlakatlari ayollarga oʻz mamlakatining milliy qurolli xizmatlarida ixtiyoriy ravishda martaba yoki kasbni egallashga ruxsat berish bilan bir qatorda minimal yoki umuman cheklovlarsiz harbiy xizmatga chaqirish tengligiga ruxsat beradi.

## Armaniston
2013-yilda Armenak Xanperyants nomidagi harbiy aviatsiya universiteti va Vazgen Sarkisyan harbiy universiteti birinchi marta ayollar uchun ochildi. 2020-yilgi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida Armaniston bosh vazirining turmush oʻrtogʻi Armaniston Qurolli Kuchlari tarkibidagi birinchi ayollardan iborat harbiy qism boʻlgan Erato otryadini tuzdi.

## Daniya
Ayollar Daniya qurolli kuchlarida 1934-yilda quruqlikdagi kuzatuvchi korpusi, 1946-yilda Daniya ayollar armiyasi va dengiz floti korpusi va 1953-yildan beri ayollar havo kuchlarida ishlagan. 1962-yilda Daniya parlamenti ayollarga toʻgʻridan-toʻgʻri jangovar boʻlinmalarda xizmat qilmasa, muntazam Daniya qurolli kuchlarida koʻngilli boʻlishga ruxsat beruvchi qonunlarni qabul qildi. 1971-yilda ayollar komissar sifatida qabul qilindi, harbiy akademiyalar 1974-yilda ayollarga ruxsat berdi.

Qurolli kuchlarida ayollar boʻlgan koʻplab mamlakatlarda boʻlgani kabi, Daniya ham oʻz qurolli kuchlarida erkaklar va ayollar uchun turli xil asosiy jismoniy talablarga ega, ammo jismoniy jihatdan koʻproq talab qilinadigan ishlarga qoʻyiladigan talablar ikkala jins uchun ham farq qilmaydi.

## Finlandiya

Finlandiya mudofaa kuchlari ayollarni harbiy xizmatga chaqirmaydi. Biroq, 1995-yildan boshlab, 18 yoshdan 30 yoshgacha boʻlgan ayollar ixtiyoriy ravishda Mudofaa kuchlari yoki Chegara qoʻshinlarida harbiy xizmatni oʻtash imkoniyatiga ega. Ayollar erkaklar bilan bir xil sharoitlarda xizmat qiladilar, xizmatning dastlabki 45 kunida harbiy xizmatni oqibatlarsiz tark etish imkoniyati mavjud. Shundan soʻng ular 6, 9 yoki 12 oy davom etadigan xizmatni bajarishlari kerak. Xizmatdan soʻng ayollar majburiy harbiy xizmatni oʻtagan erkaklar bilan bir xil zaxira majburiyatlariga ega. Agar milliy xizmatdagi ayol harbiy xizmatni yoki zaxiradagi majburiyatlarini bajarishga toʻsqinlik qiladigan vijdonan inqirozni boshdan kechirsa, u 12 oy davom etadigan muqobil fuqarolik xizmatiga buyuriladi.

## Fransiya

1800-yillarda fransuz armiyasidagi ayollar askarlar uchun ovqat tayyorlash uchun mas’ul boʻlgan va Cantinières deb nomlangan. Kantinyerlarda polk maʼmurlaridan komissiyalar bor edi va ular polk askariga turmushga chiqishlari kerak edi. Ular faol kampaniyalarda frontga yaqin joyda xizmat qilishgan, baʼzilari esa 30 yilgacha xizmat qilgan.

Fransiya armiyasidagi ayollarning roli 1914-yilda ayollarning tibbiy xodimlar sifatida yollanishi bilan oʻsdi (Service de Santé des Armées). 1939-yilda ular qurolli xizmat boʻlimlariga qoʻshilish huquqiga ega boʻldilar va 1972-yilda ularning maqomi erkaklarniki bilan bir xil darajaga koʻtarildi. Shunga qaramay, ayollarga dala jangovar boʻlinmalariga qoʻshilish yoki Fransiya dengiz flotining suv osti kemalarida boʻlish hali ham ruxsat etilmaydi.

Neyroxirurg Valeri Andre Fransiyada Médecin Général Inspecteur sifatida uch yulduzli general darajasiga erishgan birinchi ayol boʻldi. Fransiya qarshilik faxriysi, u Indochina chet elda xizmat qilgan. Oʻsha davrda u oʻrmonda qamalib qolgan yarador askarlarga yetib borishi uchun vertolyotni qanday boshqarishni oʻrgandi. André janglarda vertolyotni boshqargan birinchi ayoldir. U erishgan yutuqlari uchun koʻplab ordenlarga, shu jumladan Faxriy legionning eng yuqori unvoniga sazovor boʻlgan. 1981-yilda u faol xizmatdan nafaqaga chiqdi. Boshqa koʻplab fransuz ayollari Fransiya qarshilik koʻrsatishda qatnashgan.

## Germaniya

1955-yilda Bundesver tashkil etilganidan beri Germaniya har qanday NATO davlatining eng konservativ gender siyosatidan birini qoʻllagan. Bu, odatda, Ikkinchi Jahon urushi oxirida yosh ayollarni joylashtirishga munosabat sifatida qabul qilindi. Natsistlar mafkurasiga koʻra ayollar toʻgʻridan-toʻgʻri jangovar vazifalardan ozod qilingan boʻlsa-da, bir necha yuz ming nemis ayollari yosh oʻgʻil bolalar va baʼzan qizlar (Flakelfer sifatida) bilan birga Luftwaffe artilleriya boʻlinmalarida xizmat qilishgan; ularning kemalari ittifoqchilarning minglab harbiy samolyotlarini urib tushirdi.

1975-yilda Bundesverning *Sanitätsdienst* (Tibbiyot korpusi) ga birinchi ayol tibbiyot xodimlari tayinlandi. 199-yildan beri ikki ayol Verena fon Veymarn va Erika Franke *Generalarzt* (General jarroh) unvoniga sazovor boʻlishdi. Ammo 2001-yilning yanvarida ayollar Yevropa sudining sud qaroriga binoan nemis jangovar boʻlinmalariga qoʻshilishdi. Qonunga oʻzgartirish kiritishga malakali ayol elektronika boʻyicha mutaxassis 1996-yilda Germaniya Qurolli Kuchlarining texnik xizmat koʻrsatish-tiklash xizmati (Elektronika) texnik boʻlinmasiga qoʻshilish haqidagi arizasi rad etilganidan keyin Yevropa sudiga oʻz ishini koʻrib chiqqanidan soʻng sabab boʻldi. Germaniya qonunchiligida ayollarning qurolli xizmat qilishlari taqiqlangan. Sud qaroriga koʻra, ayollarning qurolli kuchlarda jangovar vazifalarni bajarishiga toʻsqinlik qilish jinsiy tenglik tamoyillariga ziddir. Qonun oʻzgarishidan keyin roʻyxatdan oʻtgan birinchi 1900 ayoldan 244 nafari yangi qoidalarning birinchi kunida qabul qilindi, ularning aksariyati armiya va havo kuchlariga qoʻshildi. Xizmat sohasi boʻyicha hech qanday cheklovlar yoʻq va ayollar *Fallschirmjäger* (desantchi), suv osti kemalari va qiruvchi samolyotlarda xizmat qiladi. Qonun oʻzgarishidan oldin 4,400 ayol Germaniya qurolli kuchlarida faqat harbiy tibbiyot yoki harbiy orkestr rollarini egallagan. Yangi qonunlar dastlab toʻliq harbiy yordam olmadi. Mavzuga oid bir xabarda, keksa erkak askarlar haqida, „Ularning oʻzlarini erkak jangchi sifatida koʻrishlari buzildi“ deb izoh berilgan. Ayollarni jangovar rollarga qabul qilgan koʻplab mamlakatlar singari, Germaniya ham jinsiy zoʻravonlikning oldini olish boʻyicha maxsus kurslar oʻtkazadi.

2007-yilda Germaniya harbiy-havo kuchlarida birinchi ayol qiruvchi samolyot litsenziyasini oldi. Yana bir qancha vertolyotlar va transport samolyotlari.

## Irlandiya
Irlandiya Mudofaa Kuchlaridagi ayollar „operativ va maʼmuriy vazifalarning toʻliq toʻplami“ ga tayinlanishi mumkin va siyosat ayollarning faol ishtirokini ragʻbatlantirishdan iborat.  , Doimiy Mudofaa Kuchlarining 8957 nafar xodimidan 601 nafari (6,7 %) ayollar edi. Tarixiy jihatdan, 1954-yildagi Mudofaa qonuni ayollarga faqat armiya hamshiralik xizmatiga ruxsat bergan. Istisno, Brigid Lyons Tornton 1923-yildan 1924-yilgacha yangi paydo boʻlgan Ozod Davlat Armiyasida tibbiy ofitser boʻlgan 1977-yilgi umumiy saylovda Fianna Failning manifestida "Ayollar xizmati korpusi,  " taklif qilingan. "; u navbatdagi hukumatni tuzganida, u 1979-yildagi Mudofaa (tuzatish) (№ 2) qonunini tegishli ravishda qabul qildi, bu qonun bilan ayollarga roʻyxatga olingan va harbiy xizmatchilarga qoʻyilgan taqiqni olib tashladi. Bosh shtabning konservatizmi 1990-yillarning boshlariga qadar ayollar alohida oʻqitilgan va ular engil vazifalar bilan cheklangan edi. Irlandiya armiyasining kadet maktabiga yollangan birinchi ayollari 1980-yilda va 1982-yilda roʻyxatga olinganlar Birinchi aralash jins vakillarini ishga olish 1994-yilda boʻlgan 1990-yillarda integratsiya kuzatildi va dengiz xizmati va Havo korpusidagi birinchi ayol zobitlar. Dastlab erkaklar va ayollar uchun tegishli minimal balandlik  edi va  ; 1996-yilda umumiy chegara  erkaklarga nisbatan kamsitilgan turli chegaralar asosida joriy qilingan; keyinchalik umumiy chegara  ga tushirildi va 2006-yilda 5 ga&nbsp;fut 2 dyuym, yuqori qiymat koʻpchilik ayollarni istisno qilganligi sababli.

## Italiya

Ikkinchi jahon urushi davrida Italiya Ijtimoiy Respublikasi ayollar yordamchi xizmatini () yordamchi xizmat sifatida va ularning askarlari Ayol yordamchi birligi () sifatida tanilgan.). Ushbu boʻlinmani joriy etgan qonun uning mavjudligi urush davrlari bilan cheklanishini nazarda tutgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Italiyaning janubidagi ekvivalenti *CAF* edi,  , Bu ittifoqchilar tomonida edi. Bu boʻlinma ham urush oxirida ishdan boʻshatildi. Ushbu boʻlinmaga tegishli boʻlganlar sub-leytenantlarga teng edilar va Buyuk Britaniyada ishlab chiqarilgan harbiy kiyim kiyishgan. 1959-yilda Ayol politsiya boʻlimi ()) tashkil etilgan.

Hozirgi vaqtda ayollar Italiya qurolli kuchlarining barcha boʻlinmalarida, jumladan politsiyada va Guardia di Finanzada mavjud boʻlib, ular chet eldagi harbiy missiyalarda ham ishlaydi. 2000-yilgacha ayollar urushda faqat Croce Rossa Italiana va Corpo delle infermiere volontarie dell’ACISMOM tashkilotlarida ixtiyoriy hamshira sifatida ishlaganlar. 235º Reggimento fanteria „Piceno“ — Italiya armiyasidagi ayollar uchun oʻquv markazi.

## Norvegiya
Norvegiyadagi ayollar 1938-yildan beri harbiy xizmatda. Ikkinchi jahon urushi davrida harbiy xizmatga chaqirilgan ayollar ham, ayol ofitserlar ham barcha armiya boʻlimlarida xizmat qilishgan. Biroq, 1947-yilda siyosiy oʻzgarishlar ayollarga faqat fuqarolik lavozimlarida xizmat qilishini buyurdi, 1959-yilda rezervdagilar ayollarga qoʻshilishlariga ruxsat berdi.

1977—1984-yillarda Norvegiya parlamenti ayollarning Norvegiya Qurolli Kuchlaridagi rolini kengaytiruvchi qonunlar qabul qildi va 1985-yilda harbiylarga teng imkoniyatlar qonunchiligi qoʻllandi. 1995-yilda Norvegiya ayollarga harbiy suv osti kemalarida xizmat qilishiga ruxsat bergan birinchi davlat boʻldi.

Norvegiya parlamenti 2014-yil 14-iyun kuni qurolli xizmatlarda gender tengligi tarafdori boʻlgan navbatdagi qadamda, 2016-yil oʻrtalaridan boshlab ayollarga majburiy harbiy xizmatni uzaytirish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini kuchli koʻpchilik ovoz bilan ovoz berdi. Norvegiya har ikki jins vakillari uchun milliy xizmatni majburiy qilib qoʻygan birinchi Yevropa davlatidir. Bu 1997-yildan boshlab tugʻilgan 19 yoshdan 44 yoshgacha boʻlgan barcha sogʻlom Norvegiya fuqarolariga taalluqlidir. 1997-yil va undan keyin tugʻilgan ayollar ham urush davrida harbiy xizmatga chaqiriladi. 

2017-yil holatiga koʻra, Norvegiya harbiy kuchlaridagi 11596 nafar harbiy xizmatchidan 1341 nafari ayollar (12 %) edi. Oʻsha yili chaqirilgan barcha askarlar orasida ayollar ulushi 23 % ni tashkil etdi.

2017-yil 26-yanvarda general-mayor Tonje Skinnarland Norvegiya Qirollik havo kuchlari boshligʻi etib tayinlangan birinchi ayol boʻldi.

## Rossiya
Nadejda Durova Rossiya armiyasida xizmat qilgan birinchi ayol boʻlib, u oʻzini erkak qilib koʻrsatib, Napoleon urushlarida ajralib turdi. Ammo oʻsha paytda u erkaklar armiyasida juda noyob istisno edi.

Birinchi jahon urushi paytida ogʻir magʻlubiyatlar millionlab rus imperator askarlarining yoʻqolishiga olib keldi. Ruhiy ruhni kuchaytirish uchun Aleksandr Kerenskiy (Rossiya Muvaqqat hukumatining Rossiya rahbari) 1917-yil may oyida „Ayollar oʻlimi“ batalyonini yaratishni buyurdi. Uch oylik janglardan soʻng, ayollardan iborat boʻlinmaning soni 2000 tadan 250 taga tushdi 1917-yil noyabrda bolsheviklar boʻlinmani tarqatib yuborishdi. Rossiya Sovet Ittifoqi tarkibiga kirganidan koʻp oʻtmay (Sovet armiyasidagi ayol roli uchun yuqoriga qarang) 1991-yil dekabrigacha.

Hozirgi kunda Rossiya armiyasidagi ayollar soni 115-160 ming kishini tashkil etadi, bu Rossiya armiyasining 10 foizini tashkil qiladi.  Biroq, ularga jangovar rollarda ruxsat berilmagan. 

Rossiya armiyasi jozibali rus askarlari uchun " Miss rus armiyasi " goʻzallik tanlovini oʻtkazadi. Mudofaa vazirligi polkovnigi yilgi tanlov haqida shunday dedi: „Xizmat qilganlar, ayniqsa issiq nuqtalarda, qurolli kuchlardagi ayollarning ahamiyatini bilishadi“. 

## Manbalar