Abay nomidagi Qozoq Davlat akademik opera va balet teatri

**Abay nomidagi Qozoq Davlat akademik opera va balet teatri -** Qozogʻistonda birinchi ochilgan professional musiqali teatr. Hozir vaqtda asosiy yoʻnalish — opera va balet sanʼatida hunarida Qozogʻistonning madaniy siyosatin amalga oshiradigan va xalqning madaniy darajasi koʻtaradigan yuksaltiruvchi sanʼat asarlarini tashkil etish va yaratish; milliy va xalqaro madaniy merosni targʻib qilish; davlat dasturiga muvofiq yoshlarni opera va balet klassikasi ustalari bilan tanishtirish. Teatrning ijodiy jamoasining tarkibida nomlari butun dunyoga mashhur sahna ustalari, turli xalqaro tanlovlarning yosh iqtidorli laureatlari bor. Sahna ustalari Fransiya, Germaniya, Italiya, Yaponiya, Turkiya, Xitoy, AQSh kabi boshqa koʻplab mamlakatlarda olqishlarga sazovor boʻldi.

## Tarixi

* 1933-yilda bir guruh sanʼat ixlosmandlari kelajakdagi opera va balet teatrining asosi boʻlgan musiqa studiyasini ochdilar;
* 1934-yilda musiqa studiyasi Qozoq davlat musiqa teatriga aylantirildi, shu yilning 13-yanvarida M.Avezovning „Ayman-Sholpan“ librettosi (rejissyor J.Shanin va Q.Jandarbekov, musiqasi I.V.Kotsyk)ning pyesasi birinchi marta sahnalashtirildi. Spektakl davomida Ivan Kotsyk qalamiga mansub qozoq xalqining xalq qoʻshiqlari va kuylari yangradi. Spektakl katta muvaffaqiyat boʻldi, butun mamlakat yangi teatrning ochilishidan xabardor edi.
* 1936-yilda Bolshoy teatri sahnasida E.G.Brusilovskiy Xalq musiqasi asosida yozilgan birinchi milliy opera „Qiz Jibek“ sahnalashtirildi.
* 1937-yilda teatr nomi Qozogʻiston Davlat opera va balet teatri deb oʻzgartirildi.
* 1938-yilda M. Auezovning "Qalqaman-Mamir " librettosi asosida birinchi qozoq baleti sahnalashtirildi.
* 1941-yilda N. Kruglov, N. Prostakov va T. Teatr binosi Basenov boshchiligidagi meʼmorlar loyihasi boʻyicha qurilgan.
* 1943-yilda teatrda G.Ulanova va V. Pirodov „Jizel“ baletini sahnalashtirgan.
* 1944-yilda „Abay“ operasining premyerasi boʻlib oʻtdi (librettoni M. Auezov, musiqa — A. Jubanov, L. Hamidi).
* 1945-yilda buyuk pedagog Abay Qunanboev tavalludining 100 yilligi munosabati bilan teatrga uning nomi berildi.
* 1958-yilda Moskvada qozoq adabiyoti va sanʼatining ikkinchi oʻn kunligida Katta teatrda „Birjan-Sara“ operasi qoʻyildi.
* 1950—1990-yillarda - repertuarning kengayishi. Jahon klassikasini intensiv oʻzlashtirish. SSSR teatrlari bilan hamkorlik. Truppaning chet elda gastrol safari.
* 2000-yilda teatrni kapital taʼmirlash ishlari yakunlandi.
* 2000—2015-yillarda — repertuarni yangilash va boyitish. Dunyoga mashhur shaxslarni sahna koʻrinishlariga taklif qilish. Noyob spektakllarning ijrosi. Hamkorlik va madaniy makonni boyitish doirasidagi xalqaro loyihalarda ishtirok etish.
* 2014-yilda „Abay“ operasining yangi spektakli (musiqi A.Jubanov, L.Hamidiy, libretto — M. Auezov). Opera Parij teatrida sahnalashtirilgan.
* 2015-yilda — J. Bizening „Karmen“ operasining yangi spektakli. Bu klassik operaning „Modern“ uslubidagi birinchi spektakli edi va zamonaviy rejissyorlikning yangi yoʻnalishi sifatida boshqacha qaror edi. Bu yil „Buyuk dasht afsonalari“ baletining premyerasi boʻlib oʻtdi. Musiqani Qozogʻiston bastakorlar maktabining eng yaxshi vakillaridan iborat guruh bastalagan.

## Teatr asoschilari va xonandalari
Kompozitorlar E.G.Brusilovskiy, A.Jubanov, M.Toʻleboyev, L.Hamidi, rejissyor J.Shanin, qoʻshiqchilar Q.Jandarbekov, Q.Bayseyitov, K.Bayseyitova, M.Erjanov, Gʻ.Qurmangaliyev, U.Turdiqulova, raqqosa Sh. Jienkulova va boshqalar. milliy opera musiqasiga asos solgan. Keyinchalik V.Yu. Jdanov, Yu.L. Rutkovskiy rejissyor, rassom A.I.Nenashev, dirijyor F.A. Kuzmich, xor ustasi A.V.Preobrazhenskiy edi. 1940-yillarda Rishat va Musilim Abdullinder, S.Abjanov, A. Umbetboev, Sh.Beysekova, B.Doʻsimjonov, R. Musabekova, A. Musabekov, t. b. qoʻshiqchi-sanʼatkorlar qoʻshildi. Teatrda V.Seleznev, Yu.P.Kovalyov, D.T.Abirov Men kabi balet ustalari. I. Zak, G. N. Dogashev bunday konduktorlar samarali ishladilar.

Sahna tepasida M.Erjanov, J.Elebekov, R.Jamanova, E.Serkebaev, B.Tolegenova va boshqalari amalga oshirildi. Hozirda teatr rassomlari N.Usenboeva, S.Baysultanov, J.Baspakova, M. Muhamedovna, S. kabi taniqli xonandalar. Ishchanova, N. Kenjebekov, D. Dutmagambetova singari turli xalqaro tanlovlar laureatlari koʻplab mamlakatlar teatrlari sahnalarida qozoq opera sanʼati muvaffaqiyatini namoyish etmoqda. Keyingi yillarda teatr rejissyorlari G. Yesimov, L. Imangazina, F. Saparov mahalliy va xorijiy bastakorlarning mumtoz asarlarini qayta yaratadi va ijro etadi.

## Binoning maʼlumoti
Bino qurilishining kompozitsion markazi — 1170 oʻrinli tomoshabinlar zali. Sahna yaxshi koʻrinadi, ovoz eshitilishi aniq. 2-qavatli bino ichki qismini bezatib turadigan keng qabulxonasi bor. Bino ichki qismi meʼmorchiligida asosiy oʻrin tutgan bosh harfli ustunlar, devor naqshlari oʻyilgan panjaralar, anʼanaviy qozoq naqshlari (qoʻchqor shox, ritm, gul bargi, shox va boshqalar) meʼmorchiligida keng qoʻllangan. bino. Ikki tarafdagi va uning oldidagi bogʻ va suv havzalari binoning chiroyini tugatdi. Teatrning ikki tomonidagi bogʻlarga M.O. Auezov (1967, haykaltarosh T.S.Dosmagambetov) va J.Jabaev (1971, haykaltarosh X.E.Naurizboyev, ikkalasining meʼmori M.Mendiqulov) yodgorliklari koʻrsatilgan. Qozoq opera va balet teatri Lenin ordeni bilan taqdirlangan (1959).
## Manbalar