Yod-123 elementi

**Yod-123** (123 I) elementi radioaktiv yod izotopi boʻlib, yadro tibbiyotida tasvirlashda, shu jumladan bir fotonli emissiya kompyuter tomografiyasida (SPECT) yoki SPECT/KT tasvirlash jarayonlarida qoʻllanadi. Izotopning yarim yemirilish davri 13,2230 soat;  elektron tutilishi natijasida tellur-123 ga parchalanishi 159 KeV energiyaga ega gamma-nurlanishni chiqaradi (bu gamma asosan tasvirlash uchun ishlatiladi). Tibbiyotda radiatsiya gamma kamera yordamida aniqlanadi. Izotop odatda yodid −123, anion shakli sifatida qoʻllanadi.

## Ishlab chiqarish
Yod-123 siklotronda kapsuladagi ksenonni proton nurlanishi natijasida hosil qilinadi. Ksenon-124 protonni oʻziga singdiradi va ksenon-123 hosil qilish uchun neytron va protonni yoʻqotadi yoki seziy-123 hosil qilish uchun ikkita neytronni yoʻqotadi va u ksenon-123 ga parchalanadi. Bu parchalanishlardan hosil boʻlgan ksenon-123 keyin yod-123 ga parchalanadi va muzlatgichda nurlanish kapsulasining ichki devorida ushlanib qoladi, soʻngra yod-125 yigʻilgandan keyin galogen nomutanosiblik reaktsiyasida natriy gidroksidi bilan qilinadi.

: **<chem>^{124}Xe (p, pn) ^{123}Xe -> ^{123}I</chem>**

:  ^{124}Xe(p,2n) ^{123}Cs ->^{123}Xe -> ^{123}I

Yod-123 odatda -natriy yodidi 0,1 M natriy gidroksid eritmasi, 99,8% izotopik tozaligida. 

:  ^{123}Te(p, n)^{123}I

## Parchalanish
Parchalanish mexanizmi deyarli barqaror nuklid tellur-123 ning qoʻzgʻaluvchan holatini hosil qilish uchun elektron tutilishi (EK) 123 Te hosil boʻlgan bu jarayondagi holat metastabil 123 m Te yadro izomeri emas (123 I ning parchalanishi 123 m Te hosil qilish uchuny etarli energiyani talab qilmaydi), balki gamma darhol parchalanadigan 123 Te dan kam energiyali yadro izomeridir. Belgilangan energiyada 123 Te (vaqtning 13%) ichki konvertatsiya elektron emissiyasi bilan parchalanadi.(127 keV),  keyin oʻrtacha 11 ta Auger elektronlari juda past energiyalarda (50-500 KeV) chiqariladi. Oxirgi parchalanish kanali shuningdek, 123 Te asosiy holatini ishlab chiqaradi.

## Tibbiy ilovalar
123 I – qalqonsimon bez kasalliklarini oʻrganish uchun eng yuqori koʻrsatkichli yod izotopidir. Taxminan 13,2 soatlik yarim yemirilish davri yodni qabul qilish testi uchun ideal va 123 I qalqonsimon bez toʻqimalari va qalqonsimon saraton metastazlarini diagnostik koʻrish uchun boshqa afzalliklarga ega. Fotonning energiyasi, 159 keV, joriy gamma-kameralarning NaI (natriy yodid) kristalli detektori, shuningdek, teshikli kollimatorlar uchun ideal hisoblanadi. U 131 I ga qaraganda ancha katta foton oqimiga ega. Bu xuddi shu yuborilgan doza uchun 131 I ni hisoblash tezligidan taxminan 20 baravar koʻp beradi, qalqonsimon bezga radiatsiya ogʻirligi esa 131 I ga qaraganda ancha kam (1%). Bundan tashqari, qalqonsimon bez qoldigʻini yoki metastazni 123 I bilan skanerlash ushbu izotopning radiatsiyaviy ogʻirligi past  Xuddi shu sabablarga koʻra, 123 I hech qachon qalqonsimon bez saratoni yoki Bazedov kasalligini *davolash* uchun ishlatilmaydi va bu rol  I uchun ajratilgan.

123 I natriy yodid (NaI) shaklida, baʼzan esa erkin element sifatida erigan asosiy eritmada beriladi. Bu bemorga kapsula shaklida, tomir ichiga yuborish yoki ichimlikda qoʻllanadi. Yod qalqonsimon bez tomonidan soʻriladi va diagnostika uchun qalqonsimon bezning funktsional tasvirlarini olish uchun gamma kameradan foydalaniladi. Qalqonsimon bezning miqdoriy oʻlchovlari gipertiroidizm tashxisi uchun yodning soʻrilishini hisoblash uchun amalga oshirilishi mumkin.

123 I shuningdek, metaiodobenzilguanidin (MIBG) va ioflupan kabi boshqa tasvirlash radiofarmatsevtikalarida yorliq sifatida ishlatiladi.

## Ehtiyot choralari
Radioaktiv yod bilan zararlanishni olib tashlash qiyin boʻlishi mumkin va radioaktiv yodni olib tashlash uchun maxsus tayyorlangan zararsizlantiruvchi vositadan foydalanish tavsiya etiladi Umumiy maqsadli radioaktiv zararsizlantirish mahsulotlari koʻpincha yod uchun yaroqsiz, chunki ular faqat uni tarqatishi yoki uchuvchanligini oshirishi mumkin.