Iztaccihuatl

**Iztaccíhuatl** (ayrim kitoblarda **Ixtaccíhuatl** yoki urgʻusiz yozilgan har qanday varianti beriladi),  ni tashkil qiladigan Meksikadagi harakatsiz vulqon togʻi, Meksika va Puebla oʻrtasidagi chegaradada, Izta-Popo Zoquiapan milliy bogʻida joylashgan. Bu Piko de Orizabadan  va Popocatépetl  keyin 5636 metr balandlik bilan mamlakatdagi uchinchi eng yuqori koʻrsatkichga ega togʻ hisoblanadi.

„Iztaccíhuatl“ nomi nahuatl tilida boʻlib, „Oq ayol“ maʼnosini anglatadi, u 'zida sharq yoki gʻarbdan uxlab yotgan ayolning boshi, koʻkragi, tizzalari va oyoqlari tasvirlangan toʻrtta alohida qorli choʻqqilarni aks ettiradi. Iztaccíhuatl oʻzining egizakgi Popocatépetl togʻining shimolida joylashgan boʻlib, u yuqori balandlikdagi Paso de Kortes bilan tutashib ketgan. Ob-havoning holatiga qarab, Iztaccíhuatlni yilning istal vaqtida Mexiko shahridan taxminan  masofadan koʻrish mumkin. Birinchi qayd etilgan koʻtarilish 1889-yilda amalga oshirilgan, ammo arxeologik maʼlumotlarga koʻra, atsteklar va avvalgi madaniyatlar davrida ham koʻtarilish sodir boʻlgan. Bu Meksikadagi doimiy qor va muzliklardan iborat eng past choʻqqi hisoblanadi.

## Geologiyasi
Katta  lik tizmadagi vulqonlari — Pleystotsen Llano Grande kalderasining janubida NNW-SSE chizigʻi boʻylab paydo boʻlgan bir-biriga oʻxshash konuslar qatoridan tashkil topgan. Choʻqqidagi yoki uning yaqinidagi teshiklar andezit va dasit pleystosen va golosen portlashi vaqtida paydo boʻlgan. El-Pecho choʻqqisining ventilyatsiyasi yaqinidagi hududlar muzlik davridan taxminan 11 000 yil avval usha davrdagi oqimlar hisobiga muz qoplamasi bilan qoplangan.

## Popocatepetl va Iztacíhuatl afsonasi

Atstek mifologiyasida *Iztacíhuatl* otasining jangchilaridan biri Popocatépetlni sevib qolgan malika edi. Imperator Popokatepetlni Oaxakadagi urushga joʻnatib, qaytib kelganida unga Iztachixuatlni xotinlikka berishga vaʼda qiladi (Iztachihuatlning otasi buni qilmaslikni taxmin qilgan). Iztachíhuatlga Popokatepetl jangda halok boʻldi, deb yolgʻon aytishdi va bu xabarga ishonib, malika qaygʻudan vafot etadi. Popokatepetl qaytib kelganida, sevgilisini oʻlganini koʻradi, u uning jasadini Tenochtitlan tashqarisidagi maydonga olib boradi va qabri yonida tiz choʻkadi. Xudolar ularni qor bilan qoplagan togʻlarga aylantiradi. Iztaccíhuatl togʻi „Oq ayol“ (Nahuatl tilida iztāc „oq“ va cihuātl „ayol“ degani) deb ataladi, chunki u chalqancha yotgan ayolga oʻxshaydi va koʻpincha qor bilan qoplangan holda boʻladi. Choʻqqi shuningdek, ** nomi bilan ham ataladi, bu „Uxlayotgan ayol“ degan maʼnoni beradi. Popokatepetl esa faol vulqonga aylanadi, oʻz sevgilisini yoʻqotishdan koʻr-koʻrona gʻazab bilan portlashlar sodir qiladi.

## Balandlik
Iztaccihuatl odatda  deb roʻyxatga olinadi, ammo SRTM maʼlumotlari va Meksikaning milliy xaritalash soʻrovi uni  gacha ekanligini tasdiqlaydi. Global vulkanizm dasturiga koʻra vulqon balandligi 5230  ga teng.

## Galereya

Fayl:Ixtaccihuatl_Cornshocks.jpg|Puebla tomondan Iztaccíhuatl
Fayl:Mexico-Iztaccihuatl-hreben.jpg|Tiz atrofida () Iztaccíhuatl
Fayl:CSIRO ScienceImage 5599 Forest fires on the slopes of Mount Ixtaccihuatl Mexico.jpg|Togʻ yonbagʻirlarida oʻrmon yongʻinlari
Fayl:Izta_crater_orizaba_in_background.jpg|Izta togʻi tizmasidan Piko de Orizaba tomon koʻrinish
Fayl:Iztaccihuatl_Ridge.JPG|Togʻdagi boshpanadan keyin Iztaccihuatl tizmasi


## Yana qarang

* Shimoliy Amerikaning togʻ choʻqqilari roʻyxati
* Meksikaning togʻ choʻqqilari roʻyxati
* Meksikadagi vulqonlar roʻyxati
* Meksika ultralari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Iztaccíhuatl — vulqon dunyosi
* Iztaccíhuatl — changʻi alpinisti
* Iztaccíhuatl — Markalar
* Uxlayotgan xonim va chekuvchi togʻ haqidagi afsona