Berlin: 1945-yilgi halokat

***Berlin: 1945 yilgi halokat*** (AQShda ***Berlinning qulashi 1945*** deb ham ataladi) Ikkinchi Jahon urushi davrida Berlin jangi haqida Antoni Beevorning hikoyasi asosidagi tarix. U 2002-yilda Viking Press tomonidan, keyinroq 2003-yilda Penguin Books tomonidan nashr etilgan. Kitob tanqidiy va tijorat muvaffaqiyatiga erishdi. U Britaniyadan tashqari 7 ta mamlakatda birinchi o'rinni egalladi va yana 9 ta davlatda kuchli beshlikka kirdi. Bu kitob va birinchi marta 1998-yilda nashr etilgan Beevorning *Stalingrad* kitobi birgalikda uch millionga yaqin nusxada sotilgan.

## Tarkib
Kitob 1945-yildagi Berlin jangi voqealarini qayta ko'rib chiqadi va Qizil Armiya Vermaxtni qanday mag'lub etgani va Gitlerning Uchinchi Reyxiga, shuningdek, Evropadagi urushga barham bergani haqida hikoya qiladi. Kitob Beevorning ushbu mavzu bo'yicha tadqiqotiga bag'ishlangan BBC Timewatch dasturi bilan birga edi.

## Sovrinlar
Beevor 2003-yilda Longman - History Today mukofotining birinchi Vasiylik mukofotini oldi.

## Nashr eslatmalari
Kitob *1945-yil Berlinning qulashi* nomi bilan AQShda nashr etilgan va 24 tilga tarjima qilingan. Britaniyaning qog'ozli nusxasi Penguin Books tomonidan 2003-yilda nashr etilgan.

## Qabul
Kitob tanqidga duch keldi, ayniqsa Rossiyada, kitobda Qizil Armiya tomonidan nemis tinch aholiga nisbatan sodir etilgan vahshiyliklarni muhokama qilishga qaratilgan. Xususan, kitobda urushdan oldin ham, undan keyin ham nemis ayollari va sovet majburiy mehnati ayollarining keng tarqalgan zo'rlanishi tasvirlangan. Rossiyaning Buyuk Britaniyadagi elchisi kitobni "yolg'on" va "dunyoni natsizmdan qutqargan odamlarga tuhmat" deb qoraladi.

Professor va Rossiya Ikkinchi Jahon urushi tarixchilari uyushmasi prezidenti Oleg Rjeshevskiyning ta'kidlashicha, Beevor shunchaki Sovet qo'shinlarini "Osiyo qo'shinlari" sifatida tasvirlagan neonatsist tarixchilarning obro'siz va irqchi qarashlarini jonlantirmoqda. Uning ta'kidlashicha, Beevorning "Berlinliklar eslaydilar" va "zo'rlangan nemis ayollarining tajribalari" kabi iboralarni qo'llashi "ilmiy tadqiqotdan ko'ra pulpa fantastika uchun" ko'proq mos keladi. Rzheshevskiy, shuningdek, nemislar Sovet Ittifoqida qilgan ishlaridan keyin "qasos ko'chkisi" bo'lishini kutishlari mumkinligini aytdi, ammo "bunday bo'lmadi".

Beevor bunga javoban 1-Ukraina fronti siyosiy bo'limi boshlig'i general Tsigankovning ma'ruzasidan parchalardan manba sifatida foydalanganini aytdi. U shunday deb yozgan edi: "Mavzu bo'yicha dalillarning asosiy qismi Sovet manbalaridan, ayniqsa GARFdagi NKVD hisobotlaridan ( Rossiya Federatsiyasi Davlat arxivi ) va ishonchli shaxsiy hisoblarning keng doirasi". Beevor, shuningdek, u rus tarixchilarining "o'z arxivlaridagi materiallarga ob'ektiv yondashishiga umid qilishini aytdi, bu esa Qizil Armiyaning 1945 yildagi "ozod qiluvchilar" qahramonlik afsonasiga ziddir".

Ekseter universitetidan britaniyalik tarixchi Richard Overi Rossiyaning kitobga munosabatini tanqid qildi va Beevorni himoya qildi. Overy ruslarni sovet harbiy jinoyatlarini tan olishdan bosh tortishda aybladi: "Bu qisman ular buning ko'p qismini yanada yomonroq ishlarni qilgan dushmandan o'ch olish deb hisoblaganliklari va qisman g'oliblar tarixini yozgani uchundir".

## Manbalar