Vinning siljish qonuni

## '''Vinning siljish qonuni'''
Muvozanatli issiqlik nurlanishi energiyasining to'lqin uzunliklar boʻyicha taqsimlanishini nemis fizigi V.Vin 1893-yilda nazariy jihatdan o'rgandi. Vin ideal ko`zgusimon idish ichida nurlanishning idish hajmi kichrayotgandagi qisilish protsessini termodinamik nuqtai nazardan qarab chiqdi va harakatlanayotgan ko`zgudan qaytayotgan nurlanishning chastotasi o`zgarishini (Doppler prinsipini) e`tiborga olib, qora jismning nurlantirish qobiliyati

\varepsilon_\nu,_T=c\nu^3f(\nu,T)        (1)

ko'rishda bo'ladi, degan xulosaga keldi, bu yerda c - yorug'likning atrof - muhitdagi (bo`shliqdagi) tezligi, 𝘧 funktsiyasining ko'rinishini aniqlash uchun Vin mulohazalari yetarli bo'lmay qoldi.

Vin erishgan muhim natija  nurlantirish qobiliyatining ifodasiga temperaturaning faqat 𝓥/T nisbat ko`rinishida kirishini topishi bo`ldi. Mana shu holning o`ziyoq bizni qiziqtiruvchi funksiyaning ba`zi bir xususiyatlarini oldindan bilishga imkon beradi.Qator tadqiqotchilarning puxta qilib o`tkazgan o`lchashlari tufayli  \varepsilon_\nu,_T funksiyaning empirik grafigi aniqlandi va Vinning nazariy xulosalari tekshirib ko`rildi.

Tadqiqot metodi turli temperaturadagi absolyut qora jism chiqarayotgan nurlanishning spektr bo`yicha energiya taqsimotini o'rganishdan iborat edi. Tajribalarning sxemasi 1-rasmda berilgan.

Bunda **S** – muayyan teperaturali absolyut qora jism,S_p - monoxromator, **L**-nurlanishni **R** difraksion panjarali monoxramator tirqishiga to`playdigan linza,energiyani sezgir **T** termoelement yoki bolometr qabul qiladi.
Bu tadqiqotlar oqibatida olingan egri chiziqlar 2-rasmda ko`rsatilgan.Ular \varepsilon_\lambda,_T ni 𝛌 ning funksiyasi sifatida ifodalaydi.  \varepsilon_\lambda,_T ning har bir temperatura uchun maksimumi borligi rasmdan ko`rinib turibdi.Bu maksimumning 𝛌 shkalasidagi vaziyatini aniqlash uchun  \varepsilon_\nu=\varepsilon_\lambda\cdot \lambda^2/c  munosabatdan foydalanib ,Vin qonunining ifodasida 𝓥 dan 𝛌 ga o`tamiz, u holda

\varepsilon_\lambda,_T={c^5 \over \lambda^5} f({c \over \lambda T}).
\partial\varepsilon_\lambda,_T\over{\partial  \lambda}  hosilani nolga tenglashtirib,  \lambda_{max}   maksimumning vaziyati

**<math>T\cdot\lambda_{max}=b</math>**    (2)
shartni qanoatlantirishini ko`ramiz.Bundagi b miqdor temperaturaga bog`liq emas.(2) – rasmdagi eksperimental egri chiziqlar bu xulosani tasdiqlaydi va b ni aniqlashga imkon beradi. b ning hozirgi qiymati: 
  

b=0,289cm\cdot grad=2,898\cdot 10^{-3} m\cdot K

Bu ko`rinishida Vin qonuni ***siljish qonuni***  deb ham yuritiladi.Chunki bu qonun temperatura ko`tarila borgan sari  funksiya maksimumining vaziyati qisqa to`lqinlar sohasi tomon siljishini ko`rsatadi.

Yuqorida aytilganlarga binoan, 𝛌/T koordinatalardagi, ya`ni (1) formulaga mos  kelgan spektral taqsimot egri chizig`ining maksimumi haqidagi masalani yechish mumkin. Bu funksiyaning maksimumi vaziyatini  \partial\varepsilon_\nu,_T\over{\partial  \nu}=0  shartdan aniqlab, uning

    {T_c \over \nu_{max}}=T \lambda^*_{max}=a

munosabatga mos kelishini topamiz, bundagi a miqdor temperaturaga bog`liq emas va o`lchashlarga muvofiq

     **a=0,5100&nbsp;cm·grad**

\varepsilon_{\lambda, T} egri chiziq maksimumining topilgan vaziyati \varepsilon_{\nu, T} egri chiziq maksimumining vaziyatidan 1,76 marta farq qiladigan to`lqin uzunlikka mos keladi.