Mersin porti

**Mersin porti** () – Turkiya janubidagi Mersin shahridagi Oʻrtayer dengizi shimoli-sharqiy sohilida joylashgan yirik dengiz porti. Mamlakatning eng yirik portlaridan biri sifatida Turkiyaning Oʻrta yer dengiziga kirish eshigi hisoblanadi. 1950-yillarda yirik davlat loyihasi sifatida qurilgan. Port mamlakatning Istanbul yaqinidagi Ambarli portidan keyingi ikkinchi yirik portidir. Turkiya temir yoʻllariga (TCDD) tegishli boʻlib, uning ishlash huquqi 2007-yil 11-mayda PSA – Akfen konsorsiumiga 36 yil muddatga berilgan.

## Tarixi
19-asrdagi Amerika fuqarolar urushi davrida oʻsha paytdagi kichik shaharcha boʻlgan Mersin, Oʻrtayer dengizi sharqiy qismidagi paxta eksporti uchun muhim dengiz portiga boʻlgan talab ortganligi sababli muhim shaharga aylangan. Keyingi yillarda Anadoludagi keng hinterlandga ega bo‘lib, Mersin yirik port sifatida gullab-yashnadi. Biroq, unda bandargoh imkoniyatlari yoʻq edi va Mersin koʻrfazi xavfsiz langar uchun yetarli emasligi aniqlandi. Shu sababli, 1923-yilda Turkiya Respublikasi eʼlon qilingandan soʻng, Mersin uchun port infratuzilmasi taklif qilindi va 1929-yil 29-avgustda portdan foydalanish va port infratuzilmasini qurish uchun kompaniya tashkil etildi. Shunga qaramay, Ikkinchi jahon urushi arafasida loyiha ortga surildi va kompaniya 1942-yil 14-avgustda hukumat tomonidan sotib olindi.

## Qurilishi
1954-yilning 4-aprelida past narx taklifi asosidagi xalqaro tender o‘tkazildi va oʻsha yilning 25-aprelida poydevor qoʻyish marosimi boʻlib oʻtdi. G‘olib kompaniya Royal Nederlands Harbor Works Co. () boʻldi. Hukumat nazorat organi Mersinda edi. Qurilish jarayonida birinchi pier 1958-yil 30-avgustda, oxirgisi 1961-yil 30-iyunda foydalanishga topshirildi. Keyinchalik maʼmuriy binolar, yoʻlovchilar uchun dam olish joylari, omborlar va yoʻllar kabi bir-birini toʻldiruvchi binolar va inshootlar qurilishi boshlandi.

## Manzili
Port Mersinning Akdeniz tumanida joylashgan. Mersin temir yoʻl stansiyasi portdan shimolda joylashgan. Mersin akvaparki gʻarbiy to‘g‘on yonida joylashgan.

## Tuzilishi
Portning temir yoʻl aloqasi Adana-Mersin temir yoʻli orqali Mersinga ogʻir yuk poyezdlarini olib keladi. Mersin portidagi temir yoʻl infratuzilmasi Derince porti bilan birga Turkiyadagi eng yaxshilaridan biri hisoblanadi. 4 ta temir yoʻl rampasi mavjud. Konteynerlar qo‘shimcha manevr talab qilmasdan qayta ishlanishi mumkin. 5 ta pier temir yo‘l bilan bog‘langan bo‘lib, yuklarni kemalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yuklash/tushirish mumkin.

Portda quyma yuk, konteyner, Ro-Ro va neft terminallari mavjud.

### Qirgʻoq
1960-yillardagi asosiy pierlar quyidagilar edi:
* Tovar pieri (xorijiy, mahalliy va yoʻlovchilar pierlarini oʻz ichiga oladi)
* Don pieri (100 000 tonnalik silos bilan, u alohida loyiha mavzusi bo‘lgan). Ushbu pierda silos konveyerini qo‘llab-quvvatlash uchun kessonlardan foydalanilgan. Bu 12 ta kesson 1960-yillargacha Turkiyada ishlatilgan eng yirik kessonlar edi
* Chorvachilik va yogʻoch pieri 
* Baliqchilik pieri 
* Quyma mahsulot (shu jumladan mineral ruda va koʻmir) pieri 
* Neft pieri (alohida loyiha boʻlgan ATAŞ neftni qayta ishlash zavodi bilan bogʻliq)
* Xizmat koʻrsatish joyi

Portning gʻarbiy tomonida kichik marina ham bor.

### Toʻlqin qaytargichlari
Ikkita to‘g‘on mavjud:
* Uzunligi  bo‘lgan sharqiy to‘g‘on shamolga qarshi himoya vazifasini bajaradi. Har biri 60 metrik tonna og‘irlikdagi beton bloklardan qurilgan.
* Uzunligi  bo‘lgan janubi-g‘arbiy to‘g‘on Mersin hududida ustun bo‘lgan lodos shamoliga qarshi asosiy to‘g‘ondir. Tosh bloklardan qurilgan. 1,75 million metrik tonna tosh Mersindan taxminan  g‘arbda joylashgan Limonlu shaharchasi atrofidagi karyerdan barjalar orqali olib kelingan.

### Chuqurlashtirish
Dengiz tubini kovlash ishlari Daniyaning Christiani & Nielsen kompaniyasi tomonidan to‘rt yil davomida amalga oshirildi. Dengiz tubi darajasi o‘rtacha  chuqurlikkacha, pierga qarab  gacha tushirildi. Kovlangan umumiy maydon  dan ortiq bo‘lib, jami kovlangan material massasi taxminan 8,4 million metrik tonnani tashkil etdi. Ushbu materiallarning katta qismi shahar oldida dengiz bo‘yidagi bog‘ (Otaturk parki) qurish uchun ishlatilgan.

### Omborxonalar
* Tranzit yuklar uchun oldindan zo‘riqtirilgan tomga ega ikkita  ombor
* Bitta  yo‘lovchilar ombori

Mersin bandargohida, shuningdek,  dan ortiq ochiq saqlash maydoni mavjud.

## Loyihani yakunlash va undan keyingi ishlar
Loyihaning umumiy qiymati 70 million golland guldeni yoki taxminan 34 million AQSh dollarini tashkil etdi, bunda bandargoh hududidagi boshqa kichik qurilish ishlari (yo‘llar, temir yo‘llar, elektrlashtirish, signalizatsiya, landshaft ishlari va xususiy sektor binolari va boshqalar) xarajatlari hisobga olinmagan. Keyingi yillarda yer usti inshootlarining dastlabki loyihalari o‘zgartirildi va yangi pierlar qo‘shildi. Shuningdek, bandargoh hududida o‘g‘it zavodi (Akgübre) qurildi. 2007-yilda portning ekspluatatsiya huquqi hukumatning xususiylashtirish dasturi doirasida PSA – Akfen konsorsiumiga topshirildi.

## Turkiyaning top-50 fuqarolik muhandislik loyihalaridan biri
Turkiya Fuqarolik Muhandislari Palatasi Mersin bandargohini palataning dastlabki 50 yili davomida amalga oshirilgan eng muhim muhandislik loyihalari ro‘yxatiga kiritilgan Turkiyadagi ellikta yirik fuqarolik muhandisligi yutuqlaridan biri sifatida qayd etgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Mersin International Port (MIP) rasmiy veb-sayti 
* Mersin dengiz savdo palatasi rasmiy sayti 
* TÜRKLİM – Mersin porti aʼzosi haqida maʼlumot