Marion Jones

**Merion Lois Jons** (1975-yil 12-oktabrda tugʻilgan), shuningdek **Merion Jons-Tompson** nomi bilan ham tanilgan, amerikalik sobiq jahon chempioni yengil atletikachi va sobiq professional basketbolchi hisoblanadi. U 2000-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarida, Sidney, Avstraliyada, uchta oltin va ikkita bronza medalni qoʻlga kiritgan, biroq keyinchalik u taqiqlangan dori vositalaridan foydalanganini federal tergovchilardan yashirgani uchun, bu medallaridan mahrum etilgan.

Jons BALCO janjali bilan bogʻlangan eng mashhur sportchilardan biri edi. Bu janjalda 20 dan ortiq yuqori darajadagi sportchilar, shu jumladan Jonsning sobiq eri — yadro uloqtirish boʻyicha sportchi Si Jey Xanter va 100 metrli sprint yuguruvchi Tim Montgomerylar ishtirok etgan.

Jons Shimoliy Karolina Tar Xils ayollar basketbol jamoasi tarkibida kollej basketboli oʻynagan va 1994-yilgi NCAA ayollar birinchi divizion basketbol turnirida jamoasi bilan birga NCAA chempionligini qoʻlga kiritgan. Keyinchalik u Ayollar Milliy Basketbol Assotsiatsiyasida ikki mavsum davomida professional basketbolchi sifatida oʻynagan va Tulsa Shok jamoasida pleymeyker boʻlgan.

## Erta hayoti va taʼlimi
Merion Jons Jorj Jons va uning rafiqasi Merion (aslida Belizdan)ning oilasida Los-Anjelesda tugʻilgan. U Amerika Qoʻshma Shtatlari va Beliz fuqaroligiga ega. Uning ota-onasi u hali yoshligida ajrashgan va onasi uch yildan soʻng nafaqadagi pochta xodimi Ira Tolerga turmushga chiqqan. Toler Jons va uning katta oʻgay akasi Albert Kelli uchun uy bekasi otasiga aylangan, to 1987-yilda to‘satdan vafot etguniga qadar. Jons qaygʻusini yengish uchun sportga murojaat qilgan: yugurish, basketbol oʻyinlari va akasi Albert shugʻullanayotgan boshqa sport turlari. 15 yoshga kelib, u Kaliforniya maktab sportida ham yugurish, ham basketbol boʻyicha muntazam ustunlik qila boshlagan.

Jons shuningdek, Shimoliy Karolina universiteti (UNC)ni 1997-yilda tamomlagan.

## Yengil atletika faoliyati
Oʻrta maktabda Jons ketma-ket toʻrt yil davomida CIF California State Meet musobaqasida 100 metr yugurishda gʻalaba qozongan. U dastlabki ikki yil Rio Mesa maktabini, oxirgi ikki yil esa Thousand Oaks maktabini himoya qilgan. 1992-yilda u muntazam dopingt testidan oʻtmaganlikda ayblanib, huquqshunos Johnnie Cochran tomonidan himoya qilingan. U ketma-ket uch yil davomida "Gatorade yil sportchisi" mukofotiga sazovor boʻlgan — bir marta Rio Mesa va ikki marta Thousand Oaks maktablarida. 1991 va 1992-yillarda u *Track and Field News* nashri tomonidan "Oʻrta maktab sportchisi" deb eʼlon qilingan. U bu unvonni ikki marta qoʻlga kiritgan uchinchi ayol sportchi boʻlgan; undan oldin bu natijani Rio Mesa High Schoolda oʻqigan Angela Burnham qayd etgan.

1992-yilgi Olimpiada saralash bosqichiga taklif qilingan Jons, 200 metrlik finalda ishtirok etgan va 4x100 metr estafeta jamoasining zaxira aʼzosi boʻlishi mumkin edi, biroq bu taklifni rad etgan. Keyinchalik u shtat boʻyicha yana bir nechta sprint musobaqalarida gʻolib chiqib, Shimoliy Karolina universitetida toʻliq stipendiya asosida oʻqish va basketbol oʻynash imkoniyatiga ega boʻlgan. U 1994-yilda jamoasiga NCAA chempionligini olib kelgan. Jons 1996-yilgi basketbol mavsumini tark etib, yengil atletikaga eʼtibor qaratdi, biroq jarohat olib, saralash musobaqalarida qatnasha olmadi.

Jons xalqaro miqyosdagi birinchi yirik musobaqasida – 1997-yilgi jahon chempionatida ishtirok etib, Atenada 100 metrga yugurishda gʻalaba qozondi va uzunlikka sakrashda 10-oʻrinni egalladi. 1999-yilgi yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida u toʻrt yoʻnalishda gʻalaba qozonmoqchi boʻldi, biroq 200 metrda jarohat olib, 100 metrda oltin va uzunlikka sakrashda bronza medali bilan kifoyalandi.

Sidneydagi Olimpiadada u 3 ta oltin (100 va 200 metr yugurish,  estafeta) va 2 ta bronza (uzunlikka sakrash,  estafeta) medalini qoʻlga kiritdi. Biroq, keyinchalik u dopingi tan olganidan soʻng ushbu medallardan mahrum qilindi. U 2007-yilgacha dopinga aloqasi borligini qatʼiyan inkor qilib kelgan edi.

Ayollar yugurish musobaqalarida yetakchi boʻlgan Jons 2001-yilgi jahon chempionatida 100&nbsp;m yugurishda kutilmagan magʻlubiyatga uchradi. Ukrainalik Janna Pintusevich-Blok uni magʻlub etib, Jonsning ushbu yoʻnalishdagi 6 yillik gʻalaba seriyasiga barham berdi. Keyinchalik Pintusevich-Blok BALCO janjali doirasida ayblanganlardan biri boʻldi. Shunga qaramay, Jons 200&nbsp;m va 4×100&nbsp;m estafeta yoʻnalishlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2004-yilgi Olimpiada haqida Jons "Bu juda umidsizlik... soʻz bilan ifodalab boʻlmaydi", degan edi. U uzunlikka sakrashda beshinchi oʻrinni egalladi va ayollar 4x100&nbsp;m estafetasida ishtirok etdi, ammo yakuniy bosqichda baton almashishda xato qilib, soʻnggi oʻrinda tugatdi. U bu magʻlubiyatdan keyin Olimpiya orzusidan voz kechmasligini aytdi va 2005-yil may oyida 2008-yil Olimpiadasida oltin medal yutish uning "asosiy maqsadi" boʻlib qolishini taʼkidladi.

2006-yil may oyida Jons 11.06 soniya natija bilan mavsumdagi ilk yugurishini amalga oshirdi. U havoga qarshi shamol boʻlishiga qaramay, bu natijani qoʻlga kiritdi. Keyinchalik u Veronica Campbell va Lauryn Williamsni ortda qoldirib, 100&nbsp;m masofada bir necha bor gʻalaba qozondi. 2006-yil 8-iyulda u Gaz de France musobaqasida 100&nbsp;m yugurishda 10.93 soniya natija bilan gʻalaba qozondi — bu uning soʻnggi toʻrt yildagi eng yaxshi natijasi edi. Uch kundan soʻng, Rimdagi IAAF Golden League musobaqasida u yana 10.91 soniya bilan yaxshi natija koʻrsatdi, biroq Yamaykalik Sherone Simpsondan (10.87) ortda qoldi.

## WNBA faoliyati

2009-yil noyabr oyida, Marion Jones WNBA jamoasi boʻlgan San Antonio Silver Stars uchun mashgʻulot oʻtkazayotgan edi. U kollej davrida North Carolina universitetida basketbol oʻynagan, va uning jamoasi 1994-yilda milliy chempionlikni qoʻlga kiritgan. Uning 20-raqamli formasi maktab tomonidan eʼtirof etilgan va hozirda Carmichael Auditoriumda osib qoʻyilgan. U 2003-yilgi WNBA draftida Phoenix Mercury tomonidan uchinchi raundda tanlangan edi.

2010-yil 10-mart kuni, Tulsa Shock jamoasi Jonesni jamoaga yangi oʻyinchi sifatida qoʻshilganini eʼlon qildi. Jones 15-may kuni, Shock jamoasining BOK Centerdagi ilk oʻyinida, Minnesota Lynxga qarshi debyut qildi.

2010-yil 22-avgustda, Jones ilk marta asosiy tarkibda maydonga tushdi va WNBAdagi faoliyati davomida eng yuqori koʻrsatkich – 15 ochko jamgʻardi, bu Chicago Sky ustidan qozonilgan gʻalabada roʻy berdi.

Jones WNBAdagi 47 oʻyinda oʻrtacha 2.6 ochko va 1.3 ribaund koʻrsatkichlariga erishgan. 2011-yil 21-iyul kuni u Tulsa Shock tomonidan jamoadan chetlatildi.

## Shaxsiy hayoti
Marion Jones North Carolina universitetida tahsil olayotgan paytda yengil atletika murabbiylaridan biri, yadro uloqtiruvchi C. J. Hunter bilan tanishib, uchrashishni boshlagan. Universitetda murabbiy va sportchi oʻrtasidagi munosabatga ruxsat berilmaganligi sababli, Hunter ixtiyoriy ravishda lavozimidan isteʼfoga chiqqan. Jones va Hunter 1998-yil 3-oktabrda turmush qurishdi va 2000-yilgi Sidney yozgi Olimpiadasiga birga tayyorgarlik koʻrishdi.

2000-yilgi Olimpiada oldidan Jones Sidneyda ishtirok etadigan besh yoʻnalishning barchasida oltin medal yutishni maqsad qilganini eʼlon qildi. Uning eri, C. J. Hunter, tizzasidagi jarohat tufayli yadro uloqtirish musobaqasidan chetlatilgan edi, biroq u murabbiylik akkreditatsiyasini saqlab qolgan va Olimpiadada xotinini qoʻllab-quvvatlashga ruxsat berilgan edi. Biroq, Jones birinchi oltin medalini qoʻlga kiritganidan soʻng, Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi (XOQ) Hunterning Olimpiada oldidan oʻtkazilgan toʻrt dopin-testdan ham oʻta olmaganini maʼlum qildi — u har safar taqiqlangan anabolik steroid nandrolon uchun ijobiy natija koʻrsatgan edi. XOQ Hunterni Olimpiadada ishtirok etishdan zudlik bilan chetlatdi va uning akkreditatsiyasini bekor qildi. Press-konferensiyada Hunter koʻz yosh toʻkib, nandrolonni yoki boshqa dopin moddalarni isteʼmol qilganini inkor etdi. Jones oʻzining "Marion Jones: Life in the Fast Lane" nomli avtobiografiyasida Hunterning doping bilan bogʻliq mojarosi ularning nikohiga va oʻzining toza sportchi sifatidagi obroʻsiga putur yetkazganini yozgan. Ular 2002-yilda ajrashishdi.

2003-yil 28-iyunda Jones va uning oʻsha paytdagi turmush oʻrtogʻi, jahon darajasidagi sprinter Tim Montgomeryning oʻgʻli Tim Montgomery Jr. tugʻildi. Homiladorligi sababli, Jones 2003-yilgi jahon chempionatini oʻtkazib yubordi va 2004-yilgi Olimpiadaga tayyorgarlik koʻrishga eʼtibor qaratdi. Montgomery 2004-yilgi Olimpiada uchun saralash bosqichidan oʻtolmadi va keyinchalik BALCO dopin mojarosi doirasida taqiqlangan dorilarni qabul qilganlikda ayblandi. AQSH Antidoping agentligi (USADA) unga toʻrt yillik chetlatish jazosini qoʻllashni talab qildi. Montgomery bu jazoga qarshi chiqdi, biroq 2005-yil 13-dekabrda apellyatsiyani yutqazdi va ikki yillik musobaqalardan chetlatildi. Sport arbitraj sudi ham uning 2001-yil 31-martdan keyingi barcha natijalarini va medallarini bekor qildi. Montgomery keyinchalik sportni tark etdi.

2007-yil 24-fevralda Jones barbadlik sprinter va 2000-yil Olimpiadasi 100 metr yugurish musobaqasi bronza medali sohibi Obadele Thompsonga turmushga chiqdi. Ular ikki farzandli boʻlishdi. Jones va Thompson 2017-yilda ajrashishdi. Jones hozirda Texas shtatining Ostin shahrida uzoq yillik turmush oʻrtogʻi bilan birga yashaydi.

2010-yilda Jones *On the Right Track: From Olympic Downfall to Finding Forgiveness and the Strength to Overcome and Succeed* nomli kitobini nashr qildi, bu asar Simon & Schuster nashriyoti tomonidan chop etilgan. Hozirda u toʻliq vaqtli jamoatchi notiq, murabbiy va sport tayyorlovchisi sifatida faoliyat yuritadi. 2024-yilda Jones Driven Inc kompaniyasi bilan hamkorlikda “Driven Performance” nomli tashabbusni yoʻlga qoʻydi. Bu loyiha jismoniy tayyorgarlik va shaxsiy murabbiylik orqali chidamlilikni rivojlantirishga qaratilgan.

### ''Top Speed'' filmi
Jons 2003-yilda suratga olingan *Top Speed* filmida ishtirok etgan. Unda u poyga bo‘yicha mutaxassislar – poygachi Lukas Lur, tog‘ velosipedchisi Marla Streb va Porsche Cayenne dizayneri Stiven Morkett bilan birgalikda ko‘rinadi. Film rejissyori Greg MakGillivray bo‘lib, u IMAX formatida suratga olingan. Unda musobaqalar tafsilotlari hamda Jonsning chiqishlarida yo‘l qo‘ygan xatolari tasvirlangan.

## Noqonuniy natija kuchaytiruvchi dorilarni qoʻllash
  
Sportchilik faoliyatining aksar qismida, jumladan ikki Olimpiada va bir qancha chempionat musobaqalari davomida, Jons bevosita yoki bilvosita tarzda natijani kuchaytiruvchi dorilarni qabul qilganlikda ayblangan. Bu ayblovlar 1990-yillar boshlarida, u hali maktabda oʻqib yurgan paytda boshlangan. U tasodifiy dori testiga qatnashmagani sababli yengil atletika musobaqalarida qatnashishdan toʻrt yilga chetlatilgan. Voyaga yetmagan Jons testdan oʻtishi kerakligi haqida xabarnoma olmaganini daʼvo qilgan, advokat Jonni Kokran esa bu toʻrt yillik taqiqni bekor qildirishga muvaffaq boʻlgan.
Jons mashg‘ulotlarini natija kuchaytiruvchi dori vositalari bilan bog‘liq mish-mishlar va ayblovlar ostida qolgan murabbiylar hamda sportchilar bilan olib borgan. 2007-yilgacha esa Jons har qanday holatda va imkon tug‘ilgan har qanday joyda bu kabi dorilar bilan aloqasi borligini qatʼiyan rad etib kelgan. U tez-tez oʻzining bunday moddalar bo‘yicha hech qachon musbat test natijasi bermaganini aytib kelgan.

### BALCO tergoviga aralashuvi
2004-yil 3-dekabr kuni BALCO laboratoriyasi asoschisi Viktor Konte ABC telekanalining *20/20* dasturida Martin Bashir bilan suhbatda ishtirok etdi. Ushbu intervyuda Konte milliy auditoriyaga Marion Jonsga 2000-yilgi Sidney Olimpiadasi oldidan, vaqtida va undan keyin to‘rt xil noqonuniy dopingi o‘zi shaxsan berganini aytdi. San-Fransiskolik jurnalistlar Lans Uilyams va Mark Faynaru-Vada olib borgan surishtiruv natijalarida Jons BALCO'dan taqiqlangan dorilar olgani, bu haqda hujjatli dalillar hamda Jonsning sobiq eri S.J. Xanterning ko‘rsatmalari borligi ta’kidlandi. Xanter Jonsni o‘z qorniga steroid ukolini qilayotganini ko‘rganini aytgan.

Xanterning 2004-yilda federal katta hay’atga bergan ko‘rsatmasiga ko‘ra, Jonsning dopinga qo‘l urishi Sidney Olimpiadasidan ancha avval boshlangan. Unga ko‘ra, Jons dastlab EPO (eritropoietin) preparatini murabbiyi Grem orqali olgan. Xanterning aytishicha, Grem ushbu dorini Meksikadagi manbadan topgan. Keyinroq Grem Konte bilan tanishgan va undan "BALCO oziq-ovqat qo‘shimchalari"ni olgan, aslida bu qo‘shimchalar dopingi aniqlash usullari bilan aniqlab bo‘lmaydigan sinov steroidlar bo‘lgan. Grem ushbu dopingi Jons va boshqa Sprint Capitol sportchilariga tarqatgan. So‘ngra, Xanterga ko‘ra, Jons dopingi bevosita Kontening o‘zidan ola boshlagan.

O‘sha davrda mavjud bo‘lgan test usullari bilan Jons hech qachon doping-testda "muvofiqsiz" natija bermagan va boshqa aniqlanmagan dopingi vositalari bo‘yicha yetarli dalillar topilmagani sababli unga qarshi ayblov qo‘yilmagan.

### 2006-yilgi EPO testlari
*[[The Washington Post]]* gazetasi AQSh yengil atletika federatsiyasi chempionati (Indianapolis)dagi dori vositalari test natijalari bilan tanish nomaʼlum manbalarga tayanib, 2006-yil 23-iyun kuni Marion Jones siydik namunasi “A” testi natijasida taqiqlangan dori – eritropoetin (EPO) aniqlanganini xabar qildi. Jones Shveytsariyadagi Weltklasse Oltin Liga musobaqasida “shaxsiy sabablarga koʻra” ishtirok etmasligini eʼlon qildi va yana bir bor doping vositalarini qoʻllaganini rad etdi.  
U doping ishlari boʻyicha koʻplab sportchilarni himoya qilgan advokat Howard Jacobsni yolladi. Jacobs ilgari Tim Montgomery va velosipedchi Floyd Landisni ham himoya qilgan edi. 2006-yil 6-sentyabrda Jonesning advokatlari “B” namunasi musbat chiqmagani va bu unga qoʻyilgan doping ayblovlaridan ozod boʻlishiga olib kelganini eʼlon qildi.

### BALCO surishtiruvi chog‘ida yolg‘on gapirganini tan olishi
2007-yil 5-oktabr kuni Marion Jones 2000-yilgi yozgi Olimpiada oldidan steroidlar iste'mol qilganini inkor etib, AQSh federal agentlariga yolg‘on guvohlik berganini tan oldi va Nyu-Yorkning Uayt Pleyns shahridagi AQSh janubiy okrug sudida aybini bo‘yniga oldi. U sudya Kenneth M. Karas oldida BALCO jinoyati va chek firibgarligi bo‘yicha noto‘g‘ri bayonot berganini tan oldi. Jones kafolat asosida qo‘yib yuborildi, lekin sud qaroriga qadar AQSh va Beliz pasportlarini topshirishi kerak edi. Garchi eng ko‘p 5 yillik qamoq jazosi berilishi mumkin bo‘lsa-da, prokuratura Jones bilan tuzilgan aybni tan olish bitimi asosida 6 oylik qamoqni tavsiya qildi.

O‘sha kuni Jones matbuot anjumani o‘tkazib, omma oldida steroidlar ishlatganini tan oldi va ilgari OAVga, sport tashkilotlariga va ikki katta hay’at sudiga (BALCO va chek firibgarligi ishlarida) bergan bayonotlarida yolg‘on gapirganini e’tirof etdi. Natijada, Jones AQSh Dopinga qarshi agentligi (USADA) tomonidan ikki yillik diskvalifikatsiyaga uchradi va yengil atletikadan nafaqaga chiqqanini e'lon qildi. 
U matbuot anjumanida ko‘z yosh to‘kib, shunday dedi:  “Men sizning ishonchingizni puchga chiqarganimni tan olgan holda, katta uyat bilan oldingizda turibman… Sizning g‘azablanishga haqqingiz bor. Men ularni ham aldadim. Vatanni ham. O‘zimni ham.”

USADA o‘z bayonotida shunday dedi: “Diskvalifikatsiya 2000-yil 1-sentabrdan keyingi barcha musobaqa natijalarining bekor qilinishi, medallar, reyting ochkolari va mukofot pullarining qaytarilishini ham o‘z ichiga oladi.”

2008-yil 11-yanvarda Jones 6 oylik qamoq jazosiga hukm qilindi. U jazo ijrosini 2008-yil 7-martda boshladi, 2008-yil 5-sentabr kuni qamoqdan ozod qilindi.

BALCO ishida u federal agentlarga 1999-yildan boshlab “The Clear” (THG) nomli steroidni ishlatganini inkor qilgan. U ikki yil davomida bu modda mashg‘ulot murabbiyi Trevor Graham tomonidan “zig‘ir urug‘i yog‘i” deb tanishtirilganini aytgan. 2007-yil oktyabrda chop etilgan maktubida Jones bu modda “The Clear” ekanini keyin bilganini va 2002-yil oxirida Graham bilan mashg‘ulotni to‘xtatgunga qadar uni ishlatganini tan olgan.
2003-yilda tergovchilar unga “The Clear” namunalarini ko‘rsatganlarida vahimaga tushgani uchun yolg‘on gapirganini aytgan.

## Manbalar