open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xolokost qurbonlari yodgorligi Bender

**"Xolokost qurbonlari"** — yodgorligi Bender shahridagi yodgorlik binosi boʻlib, yahudiylarni taʼqib qilish va yoʻq qilish siyosati doirasida Ulugʻ Vatan urushi davrida nemis-rumin bosqinchilari tomonidan oʻldirilgan Benderi yahudiylari xotirasiga bagʻishlangan.

1966-yildayoq Isroildan kelgan bir guruh Bender aholisi Holokost qurbonlariga haykal oʻrnatishni soʻrab Bender shahar kengashiga murojaat qilgan. Aslida shunday loyiha allaqachon tayyor edi, lekin uni amalga oshirish uchun yetarli mablagʻ yoʻq edi va maʼmuriyat bu soʻrovni rad etdi. Ammo, maʼlum vaqt oʻtgach, 2002-yilda „Hesed Jozef“ sobiq direktori Vladimir Borisovich Guryevning saʼy-harakatlari tufayli yodgorlik oʻrnatildi. Unga Moldovadagi „Soxnut“ PPEA direktori Vladimir Yuryevich Igelnik va G. Badanova nomidagi kurash boʻyicha SDYUSSHOR direktori Iosif Abramovich Geris faol yordam berdi. Haykal uchun eng yaxshi loyiha tanlovida „Hesed Jozef“ xayriya markazi tarbiyalanuvchisi Aleksandr Leibovich gʻolib chiqdi. Uni Tiraspol bosh meʼmori Aleksandr Narolskiy va haykaltarosh Mixail Solovey toshga muhrladi. Bender yahudiy jamiyati raisi Yuriy Mendelevich Grinfeld loyihani amalga oshirishni moliyaviy taʼminladi. Yodgorlik uchun goʻyoki qon sepilgandek qora granit tanlangan. U 2002-yil 23-iyunda ochilgan. Yodgorlik „Oktabr“ bogʻida Dnestr daryosi qirgʻogʻidagi daryo stantsiyasi binosiga olib boradigan zinapoyada joylashgan (Tkachenko koʻchasi).

## Tavsifi
Yodgorlik qon tomchilariga oʻxshash qizil nuqtalar boʻlgan qora granitdan yasalgan boʻlib, goyo jallod devorini ifodalaydi. Toshda Dovud yulduzi, menora va uning ustidagi raqamlar oʻyib yozilgan: „1941“. Yodgorlik poyida quyidagi soʻzlarga koʻz tushadi: „Natsizm qurbonlarining barchasi ham yahudiy emas, ammo yahudiylarning hammasi fashizm qurboni boʻlgan“.

## Tarixi
1941-yil 23-iyulda Qizil Armiya Benderni tark etgan. Ishgʻol boshlangandan soʻng darhol shaharda getto tashkil etilgan. Bender qal’asi yaqinidagi xandaqda 58 yahudiy otib oʻldirilgan, koʻplab yahudiylar Bender chekkasida oʻldirilgan. 1941-yil 31-avgustda Germaniya va Ruminiya Benderda imzolagan kelishuvga muvofiq, yahudiylar Transnistriya kontslagerlariga deportatsiya qilinishi lozim edi. Transnistriyaı ishgʻol hududi Gitler va Ruminiya diktatori Ion Antonesku buyrugʻi bilan tashkil etilgan. Bu yerda 380 mingdan 600 minggacha yahudiy va boshqa millat vakillari hayotdan koʻz yumgan.

Yodgorlik 2008-yil sentabr oyida vandallar xurujiga uchrab buzib tashlangan.

2012-yil sentabr oyida yana bir marotaba vandalizm harakati sodir etildi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Xolokost qurbonlari yodgorligi Donetsk

**Xolokost qurbonlari yodgorligi — Donetsk da Xolokost** xotirasiga ornatilgan. Yodgorlik Donetskning ilgari Oq karyer deb atalgan Leninskiy tumani hududida joylashgan. Ulugʻ Vatan urushi davrida Oq karyer hududida yahudiy gettosi tashkil etilgan va unda 3 ming yahudiy oilasi saqlangan. Ularning barchasi natsistlar tomonidan oʻldirilgan.

Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh Yuriy Ivanovich Baldin va meʼmor Pavel Isaakovich Vigdergauzlardir.

Yodgorlikning old tomonida menora tasviri bor va unda quyidagi yozuvni oʻqish mumkin:

Yodgorlikning orqa tomonida Dovud yulduzi oʻyilgan va quyidagi yozuvlar tushirilgan:

Yodgorlikka turli oʻlchamdagi yalongʻoch va poyabzal kiygan inson izlari yetaklaydi.

Yodgorlikning ochilishi 2006-yil 22-dekabrga rejalashtirilgan edi, ammo 19-dan 20-dekabrga oʻtar kechasi yodgorlik tahqirlandi — unga svastika chizib ketildi. Shu tufayli ochilish marosimi qoldirildi va 2006-yil 26-dekabrda boʻlib oʻtdi.

Yodgorlikni yaratish tashabbusini „Ukraina-Isroil“ jamiyati ilgari surgan. Yodgorlikni qurish uchun mablagʻ xayriya hisobidan yigʻilgan. Xayriya qilganlar orasida „Xesed-Tsedaka“ xayriya jamgʻarmasi, Donetsk shahar yahudiylar jamoasi, A. N. Rizhenkov, A. S. Zotov, A. I. Sosis, G. Ye. Kudenko, D. S. Kroll, G. V. Seroshtan, A. Z. Gluxov va boshqalar bor edi.

## Manbalar

## Havolalar
 

* 
* 
*
Karim Toʻlaganov

**Karim Alimshanovich Toʻlaganov** (1973-yil 27-avgust, Toshkent viloyati) —oʻrta vazn toifasidagi oʻzbek bokschi, 1990-yillarda Oʻzbekiston terma jamoasida ringga tushgan. Atlantadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori, Markaziy Osiyo oʻyinlari chempioni, Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori, milliy chempionatning koʻp karra gʻolibi va sovrindori. 1999-2002 yillarda ikkinchi oʻrta vazn toifasida u professional darajada boks bilan shugʻullangan, ammo hech qanday maxsus yutuqlarga erishmagan holda deyarli barcha janglarida magʻlub boʻlgan. “Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi” faxriy unvoni, sportdagi ulkan yutuqlari uchun “Mehnat shuhrati” ordeni bilan taqdirlangan..

## Tarjimai hol
Karim Toʻlaganov 1973-yil 27-avgustda Toshkent viloyatida tugʻilgan. U “Paxtakor” stadioni qoshidagi ixtisoslashtirilgan olimpiya zahiralari bolalar va oʻsmirlar sport maktabida boks bilan jiddiy va faol shugʻullana boshlaydi, Feliks Pak, Hasan Muhamedov kabi professional bokschilar qoʻl ostida boks sirlarini oʻrganadi. U ilk bor 1995-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan Markaziy Osiyo oʻyinlarida oʻrta vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritib, keyinchalik Tailandda oʻtkazilgan Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga olishga muvaffaq boʻladi va birinchi marta jahon miqyosida shuhrat qozongan. 1996-yilda Oʻzbekiston chempionligini qoʻlga kiritdi va bir qator muvaffaqiyatli ringga tushishlaridan soʻng 1996-yilda Atlantada boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida amerikalik Devid Ridga yutqazib, yarim finalgacha yetib borib, mamlakat sharafini himoya qilish huquqini qoʻlga kiritdi. Ammo u Rid tomonidan magʻlub etiladi.

Ushbu musobaqalar tugagach, Toʻlaganov yana bir necha yil turli xalqaro turnirlarda milliy terma jamoa sharafini himoya qildi, biroq soʻnggi paytlarda munosib natijalar koʻrsata olmaydi. Uning havaskor boksdagi soʻnggi yutugʻi 1999-yilda qoʻlga kiritgan  Oʻzbekiston chempionatining kumush medali boʻldi. Karim Toʻlaganov milliy terma jamoani tark etgach, sportchi oʻzini professional ringda sinab koʻrishga qaror qildi, ikki yil davomida u ikkinchi oʻrta vazn toifasida bir nechta jang oʻtkazdi, ammo deyarli barchasida magʻlub boʻldi, shuning uchun 2002-yilda u nihoyat ringni tark etdi. Ayni kunda Karim Toʻlaganov zahiradagi leytenant hisoblanib, boks musobaqalariga hakam sifatida taklif qilinmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
* Karim Tulaganov - *Boxrec.com*
Obolskiy maxfiy komsomol tashkilotiga qoʻyilgan yodgorlik

**Obolskiy maxfiy komsomol tashkilotiga qoʻyilgan yodgorlik** () — Belarusiyaning Vitebsk viloyati, Shumilinskiy tumani, Obol posyolkasidagi yodgorlik.

## Tarixi
Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi davrida 1942-yil boshidan 1943-yil avgustigacha faoliyat yuritgan Obol maxfiy komsomol tashkiloti "Yosh qasoskorlar" ga bagʻishlangan. 40 ga yaqin kishini oʻz ichiga olgan komsomol tashkiloti KP(b)B Sirotinskiy yashirin okrug qoʻmitasi va Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzi tashabbusi bilan Obol, Ushali, Zui, Mostishche va Ferma qishloqlari komsomol va yoshlaridan tuzilgan.

1942-yil iyun oyida tashkilotning komsomol qoʻmitasi saylandi. Unga Y. Zenkova (kotib), M. Dementiyeva, V. Yezavitov, I. Yezavitov, E. Yezavitov, M. Luzgina, Z. Portnova, N. Azolina, V. Shashkovalar kirdi. "Yosh qasoskorlar" faoliyatiga KP(b)B va Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzining Sirotinskiy yashirin tuman qoʻmitalari rahbarlik qilgan. Tashkilot mavjud boʻlgan davrda komsomolchilar jami 21 ta qoʻporuvchilik harakatlarini amalga oshirdilar: ular nasos stansiyasini, 3 ta yuk mashinasini portlatishdi, bir nechta eshelonlarni relsdan chiqarib tashlashdi, zigʻir tegirmonini, bir nechta koʻpriklarni yoqib yuborishdi va 10 ga yaqin transport vositalarini yoʻq qilishdi. Maxfiy tashkilot partizanlarga qurol-yarogʻ, dori-darmonlar, dushman qoʻshinlarining kiritilishi toʻgʻrisida maʼlumot oldilar va topshirdilar, aholi oʻrtasida tashviqot olib bordilar, Sovet Axborot byurosining varaqalari va hisobotlarini tarqatdilar. 1943-yilning yozida tashkilot 38 kishidan iborat boʻlib, 3 guruhga boʻlingan: Obolskaya, Mostishchenskaya, Ushalskaya.

Ulugʻ Vatan urushida nemis qoʻshinlariga qarshi kurashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun "Yosh qasoskorlar" komsomol tashkilotining koʻplab yashirin aʼzolari orden va medallar bilan taqdirlangan, E. S. Zenkova va Z. M. Portnova Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi.

1968-yilda Gorodok - Nevel avtomagistralining oʻng tomonida yashirin tashkilot sharafiga haykaltarosh Y. A. Pechkin yongorlik oʻrnatgan.

## Tavsifi
Obolskiy maxfiy komsomollari sharafiga yodgorlik balandligi 6 m boʻlgan tartibsiz shakldagi beton stela boʻlib, uning ustida profildagi oʻgʻil bolalar va qizlarning tasvirlari bilan toʻrt figurali relyef mavjud. Dramatik tajribalarning turli xil soyalari, qatʼiyatli va gʻazablangan yuz ifodalari ekspressiv chiziq bilan uzatiladi. Majoziy kompozitsiyada fashistik bosqinchilarga qarshi kurashish niyatida boʻlgan yoshlarning ruhi kuchliligi taʼkidlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Помнік у гонар Обальскага камсамольскага падполля // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 471—472.
* *Якушаў, У.* Героям Обалі прысвячаецца // Віцебскі рабочы. — 1964. — 7 ліп. — С. 2.
Kane, mifologiya

**Kane** (*Kāne*) ― oliy xudo, Gavayi mifologiyasidagi barcha yoʻlboshchilar va jamoa aʼzolarining ajdodi. Gavayi orolining homiysi, maʼbuda Xiakaning otasi.

Qadimgi Gavayilarning tasavvuriga koʻra, u abadiy zulmatdan yoki osmon va yerni yaratish uchun paydo boʻlgan. Kanega bagʻishlangan koʻplab afsonalarda dunyoni yaratishda ishtirok etgan qudratli xudolar Ku va Lono ham tilga olinadi. XIX-asrda yozilgan qoʻshiqlarga koʻra, Kane quyosh, oy va yulduzlarni osmonga joylashtirgan va oltinchi kuni aka-ukalari bilan birgalikda Kumuxonua ismli odamni yaratgan. Odamning surati yerdan, boshi shimoliy, janubiy, gʻarbiy va sharqiy dengizlardan olib kelingan oq loydan, tanasi soʻlak bilan aralashgan qizil loydan qilingan. Yaratilish mahsulini jonlantirish uchun Kane va Ku uning burun teshigiga, Lono esa ogʻziga tupurishdi. Shundan soʻng, birinchi odam ajoyib bogʻga joylashdi va zerikmasligi uchun xudolar unga Lalohonua ismli ayolni yaratdilar. Shunday qilib, Bibliya motivlari bilan oʻxshashliklar mavjud, bu, ehtimol, 1819-yilda Gavayi orollariga kelib tushgan Gavayi nasroniy missionerlarining yerliklarning mifologik tasavvurlariga sezilarli taʼsir koʻrsatishi bilan bogʻliq edi.

Kane qadimgi Gavayiliklar orasida juda hurmatga sazovor boʻlgan, ammo uning sharafiga insoniy qurbonliklar boʻlmagan. Oilalar uni oila homiylari yoki aumakua deb nomlangan ruhlar orqali chaqirishgan.

Qadimgi Gavayilarning gʻoyalariga koʻra, Kane ilohiy Kane-hana-moku mamlakatida yashagan, u yer va osmon oʻrtasida suzuvchi bulut boʻlib, unda dastlab birinchi erkak va ayol yashagan, keyin haydalgan. Oʻlganlarni tiriltiradigan muqaddas buloq ham oʻsha yerda boʻlgan.

## Manbalar

## Yana qarang

* Tane — maorida oʻrmonlar va qushlarning xudosi.
Lenin yodgorligi Grozniy, Boysangur tumani

**[[Vladimir Lenin|Vladimir Il’ich Lenin]]** haykali — Checheniston Respublikasi poytaxti Grozniy shahrining Boysangur tumanida 1960-yilda oʻrnatilgan.

## Tarixi
Haykal bronzadan yasalgan. Unda proletariat yoʻlboshchisi toʻliq balandlikda, qalpoq va palto kiygan holda tasvirlangan. Oʻng qoʻli palto choʻntagida, chap qoʻlda koʻkragiga qadar koʻtarilgan qogʻoz varaqlari buklangan holda aks ettirilgan. Tagkursiga bosma harflarda yozuvlar shu soʻzlar yozilgan: tagkursining yuqori qismida — „Lenin“, pastki qismida — „1870-1924“. Loyihalar muallifi Grozniy arxitektori V. G. Sveshnikov edi. Yodgorlikning ochilishi 1960-yil 5-noyabrda boʻlib oʻtgan.

Yodgorlik 1991-yilda demontaj qilinib, olib tashlangan.

## Adabiyotlar

*
Lenin haykali Grozniy, Zavodskoy tumani

**[[Vladimir Lenin|Vladimir Il’ich Lenin]]** haykali — Grozniy shahrining Zavodskoy tumanida 1967-yilda oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
Zavodskoy tumani partiya, sovet va jamoat tashkilotlari ushbu yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi bilan chiqqan. Uning haykaltaroshi S. K. Shcherbakov, meʼmorlari V. G. Sveshnikov, T. F. Mamishev va A. N. Bashentsev. Bronza haykalning balandligi 2,8 metr boʻlib, tagkursida „V. I. Lenin“ degan soʻzlar bitilgan. Lenin bor boʻyicha yoqasi ochilgan paltoda bosh kiyimsiz holda tasvirlangan. Chap qoʻl paltoning etagini ushlab turgan, oʻng qoʻl ochiq kaft bilan oldinga va yuqoriga choʻzilgan. Yodgorlik KPSS okrug komiteti va Lenin nomidagi madaniyat saroyi yonida, Madaniyat xiyobonida joylashgan edi. Yodgorlik atrofiga joʻka daraxti, zangori archalar, doim yashil butalar oʻtqazildi. Yodgorlikning ochilishi 1967-yil 22-aprelda boʻlib oʻtgan.

Yodgorlik 1991-yilda demontaj qilinib, olib tashlangan.

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Lenin nomidagi madaniyat saroyi oldidagi Lenin haykali 1983-yil
Kanadada Ahmadiya ta'limoti

**Kanadadagi Ahmadiya taʼlimoti -** Kanada islom jamoasi tarkibidagi diniy mazhablardan biri sifatida maydonga kelgan. Ahmadiylarning mamlakatga birinchi tashrifi 1923-yilda boʻlgan. Keyinchalik 1974-yilda va yana 1984-yilda Pokiston hukumati qonunlari bilan musulmon boʻlmagan jamiyat deb eʼlon qilinishi natijasida Ahmadiylar Kanadaga dunyoning turli burchaklaridan, xususan, Pokistondan kelishdi. Hamjamiyat birinchi marta Kanadada 1966-yilda Ontarioda „*Islomdagi Ahmadiya Harakati (Ont) Inc.*“ sifatida rasman roʻyxatga olingan va Kanadaga tayinlangan birinchi missioner *Maulana Sayid Mansur Bashir Sohib* edi. Gʻarbiy Kanadaga tayinlangan birinchi missioner Maulana Ali Haydar Upal sohibi Shahid edi, u 1982-yilda Vankuverga tayinlangan, keyin esa Kalgari va Saskatunda joylashgan. Gʻarbiy Kanadada joylashgan yagona missioner sifatida u 1982—1986-yillar oraligʻida Vankuver, Kalgari, Edmonton, Saskatun, Rejina, Lloydminster va Vinnipegdagi Ahmadiya jamoatiga xizmat qilgan.

## Demografiyasi

Kanadadagi Ahmadiylar taxminan 25 000 kishini yoki Kanadadagi jami musulmonlarning 2,5 foizini tashkil qiladi. Ularning aksariyati Pokistondan, kamroq soni esa Suriya, Hindiston, Bangladesh, Mavrikiy, Fiji va Afrikadan kelgan.
Aholisining 1/3 qismi ingliz-kanadaliklar (44%) va fransuz-kanadaliklar (28%). Tub aholisi — indeyslar 533 ming va eskimoslar salkam 33 ming kishi qolgan. Kanadada nemislar, ukrainlar, italyanlar, gollandlar, vengerlar, ruslar va boshqalar ham yashaydi. Jami aholisi soni 2021-yil holatiga 38,5 million kishi. Rasmiy tillar — ingliz va fransuz tillari. Fransuz-kanadaliklar katolik dinida, ingliz-kanadaliklarning asosiy qismi — protestant. Aholining 78,6% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Montreal, Kalgari, Toronto, Vankuver, Vinnipeg, Gamilton va boshqalar. 
## Manbalar
Lenin haykali Irkutsk

**Vladimir Il’ich Lenin** haykali — Irkutsk shahrida 1952-yilda oʻrnatilgan yodgorlik. Haykaltarosh N. V. Tomskiy, meʼmor L. G. Golubovskiy.

## Tarixi
Yodgorlik 1952-yil 23-sentabrda Irkutskning Kirovskiy tumanidagi (hozirgi Pravoberejniy tumani) Lenin va Karl Marks koʻchalari burchagiga oʻrnatilib, ochilgan.

2008-yilda yodgorlik rekonstruksiya qilindi — haykal olib tashlandi, poydevori demontaj qilindi va qayta tiklandi. Yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

## Qiziqarli faktlar

* Irkutskdagi Lenin haykali haykaltarosh N. V. Tomskiyning Voronej uchun yasalgan yodgorligining mualliflik nusxasi hisoblanadi. Xuddi shu yodgorlik nusxalari Vilnyus va Leningrad uchun ham quyilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Litvinova B. T.* Monumental sanʼat // Irkutsk tarixi va madaniyati yodgorliklari. — Irkutsk: Vost.-Sib. kitob. nashriyoti, 1993. — S. 429. — 448 b. — 5000 nusxada. — ISBN 5-7424-0581-2
* *Kozlov I. I.* Lenin koʻchasi // *Kozlov I. I.* Irkutsk uchun qoʻllanma. — Irkutsk: Vost.-Sib. kitob. nashriyoti, 1982. — S. 51-52. — 192 b. — 50 000 nusxada.

## Havolalar

* Vladimir  Arxivnaya kopiya
* yodgorliklari Arxivnaya kopiya
* Lenin yodgorliklari  Irkutskdagi Arxivnaya kopiya
Lenin haykali Grozniy, Ahmat tumani

Vladimir Il’ich haykali — Checheniston poytaxti Grozniy shahridagi yodgorlik. Shu nomli maydonda 1957-yilda oʻrnatilgan.

## Tarixi
1956-yilda Chechen-Ingush KPSS viloyat qoʻmitasining qarori bilan Grozniy markazida Lenin haykali oʻrnatish ishlari boshlandi. Loyiha mualliflari haykaltarosh, ikki Stalin mukofoti sovrindori Pyotr Yatsyno va mahalliy meʼmorlar B. N. Fedotov, V. G. Kulichkov va M. B. Shaxzadovlar edi. Balandligi 5 m boʻlgan haykal bronzadan quyilgan va sakkiz burchakli, silindrsimon tagkursiga oʻrnatilgan. Lenin chap qoʻli bilan paltosining etagini ushlab turadi, oʻng qoʻlida bir varaq bor. Barelyef kartushida „Grozniy shahri ishchilaridan“ degan yozuv tushirilgan edi. Haykal Mytishi zavodlaridan birida quyilgan. Poydevor uchun kulrang granit Ukrainadan olib kelingan va Moskva ustalari tomonidan unga ishlov berilgan. Yodgorlikning ochilishi 1957-yil 2-noyabrda boʻlib oʻtdi. Yodgorlikni ochish ishonib topshirilganlardan biri keksa kommunist, xoʻjalik, partiya va davlat arbobi Xrisanf Chernokozov edi.

Yodgorlik 1991-yil avgust oyida Davlat Favqulodda vaziyatlar qoʻmitasi ustidan qozonilgan gʻalabadan keyin buzib tashlangan. 2008-yilda yodgorlik poydevori demontaj qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* 1985-yildagi Lenin haykali Arxivnaya kopiya
*
Polisitemiya

**Politsitemiya vera** kam uchraydigan miyeloproliferativ neoplazmatik kasallik bo'lib, suyak iligida juda ko'p qizil qon hujayralarini hosil qiladi.  Bundan tashqari, oq qon hujayralari va trombotsitlar (qon plastinkalari)ning ortiqcha ishlab chiqarilishiga olib kelishi mumkin.

## Belgilari va belgilari

JAK2 kinazidagi mutatsiya (V617F) politsitemiya bilan kuchli bog'liq. *JAK2* Janus kinaz oilasining a'zosi bo'lib, eritroid prekursorlarini eritropoetinga (EPO) yuqori sezgir qiladi. Ushbu mutatsiya tashxis qo'yish yoki kelajakdagi davolash uchun maqsadli sifatida foydali bo'lishi mumkin.

Tashxislash va tekshiruvdan so'ng, Britaniya Gematologiya standartlari qo'mitasi (BCSH) asosan quyidagi testlarni o'tkazishni tavsiya qilgan:

* to'liq qon ro'yxati / plyonka (ko'tarilgan gematokrit; neytrofillar, bazofillar, bemorlarning yarmida ko'tarilgan trombotsitlar)
* JAK2 mutatsiyasi
* sarum ferritin
* buyrak va jigar funktsiyasi testlari

Agar JAK2 mutatsiyasi salbiy natija bo'lsa va aniq ikkilamchi sabablar yo'q bo'lsa, BCSH quyidagi testlarni taklif qiladi:

* qizil hujayra massasi
* arteriyalarning kislorod bilan to'yinganligi
* qorin bo'shlig'ining ultratovush tekshiruvi
* sarum eritropoetin darajasi
* suyak iligi aspirati va trefin
* sitogenetik tahlil
* eritroid yorilishi hosil qiluvchi birlik (BFU-E) madaniyati

JAK2-musbat polisitemiyaning diagnostikasi ikkala mezonning mavjudligini talab qiladi:

JAK2-salbiy politsitemiyasi diagnostikasi uchun A1 + A2 + A3 + boshqa A yoki ikkita B mezonlari talab qilinadi:

## Davolash
O'z vaqtida davolash choralari ko'rilmasa, politsitemiya o'limga olib kelishi mumkin. Politsitemiya  bilan og'rigan bemorlarning umr ko'rish davomiyligiga ta'siri haqidagi ma'lumotlar kasallikning kamdan-kam uchraydiganligi sababli aniq emas, ba'zi manbalarda normal umr ko'rish, boshqalarda esa 10 dan 20 yilgacha o'rtacha omon qolish darajasi qayd etilgan.

## Muhim o'limlar

* Phyllis Jorj (1949–2020), amerikalik sport boshlovchisi va Kentukkining sobiq birinchi xonimi 
* Ron Mayls (1963–2022), amerikalik jazz trubachi 
* Nell Rankin (1924-2005), amerikalik mezzo-soprano 

## Manbalar

## Havolalar

* Politsitemiya Vera milliy yurak, o'pka va qon instituti
Krasnoyarskdagi Urush bolalariga yodgorlik

**Krasnoyarskdagi Urush bolalariga yodgorlik** — Krasnoyarskdagi Ulugʻ Vatan urushida Leningrad qamali qurbonlari boʻlgan bolalarga oʻrnatilgan yodgorlik.

Monument "Mir prospektida (Vladimirskaya maydoni) oʻrnatilgan. Mualliflar: arxitektor A. B. Kasatkin, haykaltarosh K. M. Zinich.

Yodgorlik Yekaterinburgda bronzadan quyib yasalgan; poydevori granitdan yasalgan, yodgorlik atrofidagi maydonga yoʻlka plitalari yotqizilgan. Shahar faxriylar kengashi va Krasnoyarsk maʼmuriyati qarori bilan kompozitsiya „Urush bolalariga“ deb nomlandi.

## Tarixi

Arxiv maʼlumotlariga koʻra, oʻn bir mingga yaqin odam, shu jumladan bir yarim ming bola Leningraddan Krasnoyarsk oʻlkasiga olib ketilgan. Ochlik va azob-uqubatlardan charchagan koʻpchilik yoʻlda halok boʻlgan. Oʻz manziliga yetib, tirik qolganlar sibirliklarga aylanishgan. Ushbu yodgorlik loyihasining ilhomlantiruvchisi „Blokadnik“ jamiyati rahbari Valentina Stepanovna Antonova edi, u 7-yoshida qamaldagi Leningraddan Krasnoyarskga kelgan va oʻlimga bor kuchi bilan qarshilik koʻrsatganlar xotirasini abadiylashtirish uchun bor kuchini sarflagan.

1991-yilda Antonova tashabbusi bilan yodgorlikni yaratish uchun mablagʻ toʻplashga kirishildi. 200 mingdan ortiq pul yigʻildi, ammo eskizni muhokama qilish va yodgorlik oʻrnini tanlash natijasida uning narxi bir necha bor oshdi. Qiyinchiliklarga qaramay, 2003-yilda haykaltaroshlik loyihasi maʼqullandi va haykaltarosh Konstantin Zinich oʻzining sakkiz yoshli qizi Karima va besh yoshli oʻgʻli Ernest qiyofasida ikki boladan iborat haykaltaroshlik kompozitsiyasini yaratdi.

Yodgorlikning ochilishi 2005-yil 7-mayda Buyuk Gʻalabaning 60-yilligi arafasida boʻlib oʻtdi. Unda ikkita bronza figura tasvirlangan: qoʻlida bir boʻlak non tutgan qiz — leningradliklarning bir kunlik payoki va Neva daryosidan suv olib ketayotgan bidon idishli bolakay. Bolalarning oyogʻi ostida ustuni singan qayiqcha yotadi. Uning orqasida halok boʻlgan leningradliklarni qardoshlar qabristoniga olib ketilgan chana bor. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi Leningraddagi Yozgi bogʻning panjarasining halqasi fonida joylashgan. Yodgorlikning ochilish marosimiga bolaligida Leningrad qamalidan omon qolgan shoir Ilya Reznik kelgan. Ushbu tadbir uchun maxsus „Urush bolalari“ qoʻshigʻi yozilgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник «Детям войны» в Красноярске 
* Памятник «Детям Войны» (Красноярск)
* НЕОБЫЧНЫЕ ПАМЯТНИКИ (ДЕТЯМ ВОЙНЫ)
Lenin haykali Smolensk

**Vladimir Il’ich Lenin** haykali — 1967-yili Smolenskning markaziy maydonida (Lenin nomidagi) oʻrnatilgan yodgorlik.

## Joylashuvi va tashqi koʻrinishi
Yodgorlik Sovetlar uyi old tarafidagi Lenin maydonida joylashgan. Haykal maydonning gʻoyaviy va kompozitsion markazi hisoblanadi. Yodgorlik qizil granitdan, poydevori esa sayqallangan bloklardan yasalgan. Uning umumiy balandligi 9 metr. Haykalning balandligi 6,5 metr. Leninning toʻliq boʻy-bastli haykali uncha baland boʻlmagan tagkursiga pogʻonali stilobat bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikdagi Lenin shamolga qarshi yurgan holda tasvirlangan: uning paltosi ochiq va yoqasi yuqoriga koʻtarilgan. Yodgorlikning umumiy plastikligi baquvvat va umumlashtirilgan, katta silliqliklarga ega. Poydevor oʻtkir assimetrik boʻrtmalarga ega monolit granit blokidir. Tagkursiga „V. Ulyanov (Lenin)“ deb oʻyib yozilgan.

## Tarixi
Yodgorlik 1967-yili, Oktabr inqilobining 50 yilligini nishonlash munosabati bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikning haykaltaroshi Lev Kerbel, meʼmori Boris Tor edi.

Ushbu yodgorlik Rossiyaning madaniy merosi yodgorligi hisoblanadi. U Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining axborot veb-saytida 6710012000 raqam bilan qayd etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Rossiya meʼmoriy yodgorliklari va monumental sanʼati kodeksi. Smolensk viloyati". Moskva, Nauka, 2001-yil
Urush qurbonlari bo‘lgan Kerch bolalariga yodgorlik

**Urush qurbonlari boʻlgan Kerch bolalariga yodgorlik** — Kerchdagi Ulugʻ Vatan urushi qurbonlari boʻlgan bolalar uchun monument.

Yodgorlik shaharning eng markazida, „Mir“ xiyobonidagi Lenin maydonida (Mangu olov yoqilgan Shon-sharaf bogʻi yonida) joylashgan va 2003-yil 30-dekabrda ochilgan. Uning mualliflari Kerchning bosh meʼmori A. A. Salnikov va haykaltarosh G. I. Husid.

Yodgorlik urush yillarida ogʻir kunlarni boshidan kechirgan bolalarga hurmat va xotiradir. Uning ochilishi 1941/1942-yillar qishida Kerch-Feodosiya desant operatsiyasi ishtirokchilarining qahramonligi va jasorati nishonlangan navbatdagi yubileyga bagʻishlandi. Dumaloq qizil granit poydevorida joylashgan bronza haykaltaroshlik kompozitsiyasi hayotlari fojiali harbiy voqealarga aylangan bolalar va ularning onalari timsoli boʻlib, motamsaro ona va uning pinjiga kirgan bolani ifodalaydi.

Har yili yodgorlik yonida turli harbiy-vatanparvarlik aksiyalari oʻtkaziladi, undan koʻzlangan maqsad odamlarni oʻz mamlakati tarixi bilan yaqindan tanishtirishdir.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник детям Керчи — жертвам Великой Отечественной войны  
* Памятник детям Керчи 
* НЕОБЫЧНЫЕ ПАМЯТНИКИ (ДЕТЯМ ВОЙНЫ)
* Памятники, посвященные Великой Отечественной в Керчи
Ravshan Xo‘jayev

**Ravshan Ilxanovich Xoʻjayev** (1980-yil 16-yanvarda tugʻilgan, Buxoro, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — 2016-yildan 2023-yilgacha boks bo‘yicha O‘zbekiston milliy terma jamoasi katta murabbiyi. 2023-yil oktyabr oyidan boshlab, u Ozarbayjon boks terma jamoasi bosh murabbiyi bo‘ldi. “Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy” faxriy unvoni, “Doʻstlik” ordeni, “Oltin mangus” xalqaro mukofoti laureati.

## Tarjimai hol
Ravshan Ilxanovich Xoʻjayev 1980-yil 16-yanvarda  Buxoro shahrida tugʻilgan, 1994-2005-yillarda boks bilan shugʻullana boshlagan, boks boʻyicha Oʻzbekiston sport ustasi boʻlgan, shundan soʻng murabbiylik faoliyatini boshlagan. Ikkita oliy ma’lumotga ega. 2011-yilda Buxoro davlat universitetining psixologiya fakultetini tamomlagan. 2017-yilda ikkinchi oliy ta’lim boʻyicha shu universitetning Jismoniy tarbiya va sport fakultetini bitirgan. 2022-yilda fakultetning magistratura bosqichini sport nazariyasi yoʻnalishi boʻyicha tamomlagan. 2016-yildan boks boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi katta murabbiyi lavozimida ishlab kelmoqda, “Uzbek Tigers”  yarim professional jamoasida klub yopilgunga qadar faoliyat olib borgan. Olimpiada, jahon va Osiyo chempionatlarida koʻp marotaba murabbiy sifatida ishtirok etgan. U Rio-de-Janeyro Olimpiada kumush medali sovrindori, 2017-yil Germaniya (Gamburg)da jahon chempioni Shahram Gʻiyosov, Rio Olimpiadasi chempioni Shahobiddin Zoirov kabi mashhur sportchilarni tarbiyalagan, jahon chempionlari Shahram Gʻiyosov va professional janglar boʻyicha Tokiodagi Olimpiya oʻyinlari chempioni, jahon chempioni Bahodir Jalolov jahon chempionlarini tayyorlagan.
Fayl:RavshanXodjayev HasanboyDusmatov.jpg|Ravshan Xoʻjayev va Hasanboy Doʻsmatov (Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2016) 


### Mukofotlar

* Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan murabbiy
*  “Doʻstlik” ordeni
* Oltin mangust

## Havolalar

* Dibella Entertainment kompaniyasi O'zbekistonning eng yaxshi istiqbollari Bahodir Jalolov va Elnur Abduraimovlarni imzoladi
* Fazliddin Meliboev 29-avgust kuni Markus Vashingtonga qarshi o'zining pro-sportdagi debyutini o'tkazadi.
* Boxing Insider Notebook: Conwell, Bare Knuckle Fighting, Usyk, Gassiev, Munguia va boshqalar…
* Melissa St. Vil 29-sentabr kuni Bruklinda DiBella Entertainmentning Brodvey boksida qatnashadi.
* Pro Boxing Tri-shtat hududida katta, faqat Lou DiBelladan so'rang 
* Dibella sentabr oyida Bruklinda boks bilan shug'ullanadi. 29 

## Manbalar
Kursk Antonovkasi haykali

**Kursk Antonovkasi haykali ―** 2008-yil 19-avgustda Kursk shahrida Voskresenko-Ilyinskiy cherkovi yonidagi maydonda ochildi.

## Tarixi
2004-yilda Kursk viloyatida tugʻilgan taniqli haykaltarosh Vyacheslav Klykov oʻzining tugʻilgan viloyati ramziga bagʻishlangan „Kursk Antonovkasi“ yodgorligini yasadi (uning soʻnggi asarlaridan biri). Kurskprombank haykalni Kursk shahri uchun sotib oldi. Keyinchalik bank boshqaruvi shahar hokimligi bilan birgalikda yodgorlik-ramzning joylashishini kelishib oldi. Bu joy Kurskprombank filiallaridan birining oldidagi maydon va Voskresenko-Ilyinskiy cherkovi edi. Yodgorlikning ochilishi 2008-yil 19-avgustda pravoslavlarning „Olma Qutqaruvchisi“ deb nomlanuvchi Xudoning oʻzgarishi bayramiga toʻgʻri keldi.

## Tavsifi
Olma toʻqmoqlash yordamida mis listidan yasalgan, ichi boʻsh, balandligi ikki metr, diametri bir yarim metr, ogʻirligi 150 kilogramm boʻlgan haykaldir.

## Manbalar


## Havolalar
* 
*
Orenburgdagi Urush bolalariga yodgorlik

**Orenburgdagi Urush bolalariga yodgorlik** — Orenburgdagi Ulugʻ Vatan urushida qurbon boʻlgan bolalarga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tarixi
2010-yil dekabr oyida L. A. Guskov nomidagi shahar bogʻida, „Region“ telekompaniyasining, shuningdek, Orenburg kazaklari „Slavyanskoye“ shahar kazaklari jamiyatining tashabbusi va faolligi bilan Orenburgda urush bolalariga bagʻishlangan yodgorlik toshlari qoʻyildi. Ushbu yodgorlikni yaratish uchun mablagʻ yigʻishda oddiy orenburgliklar ishtirok etdi. Faqat 2013-yilning 9-sentabr kuni shahar yubileyini nishonlash chogʻida monumentning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi, unda fotokoʻrgazma, shuningdek, urush faxriylari va bolalari oʻzlarning ijodini va mashhur mualliflarning sheʼrlarini oʻqishgan maydonchada davom etti. Tashabbus guruhining barcha aʼzolari ana shunday salmoqli tarixiy-madaniy maskanning barpo etilishi va ochilishiga qoʻshgan hissasi uchun taqdirlandi.

Bronzadan yasalgan haykaltaroshlik kompozitsiyasida birovning katta oʻlchamli kiyimida sovuqdan qochib ketayotgan aka va singil tasvirlangan. Ularning yuzlarida qoʻrquv ifodalanadi va ularning yaqinida yotgan oʻyinchoq Ulugʻ Vatan urushi yillarida front ortida yashash va ishlashdek ogʻir taqdirni boshdan kechirgan bolalar ekanligini eslatadi. Yekaterinburgda quyilgan haykaltaroshlik kompozitsiyasi Sultaev granitidan ishlangan poydevorga oʻrnatilgan va granit plitalari bilan qoplangan dumaloq baland platformada joylashgan. Poydevorning pastki qismida, granit prizmada bronza yodgorlik peshtaxtasi oʻrnatilgan va unga quyidagi yozuv bitilgan: *"Urush bolalariga ― 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi"*.

Yodgorlik gʻoyasi Chelyabinsklik haykaltaroshlar guruhi — Maksim Vedernikov va Olga Axrameeva tomonidan mujassamlangan, kompozitsiya muallifi Orenburg bosh rassomi Natalya Brovko.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник «Дети войны» 
* Памятник «Дети войны»
* НЕОБЫЧНЫЕ ПАМЯТНИКИ (ДЕТЯМ ВОЙНЫ)
Lenin haykali Murmansk

**Vladimir Il’ich Lenin** haykali — Murmansk shahridagi Lenin prospektidagi -uy yaqinidagi bogʻda Vladimir Il’ich Leninga bagʻishlab oʻrnatilgan monumental haykaltaroshlik asari.

## Tarixi
Lenin qiyofasiga juda koʻp talablar qoʻyilganligi sababli, Sovet hokimiyati uning haykalini yasashni faqatgina taniqli haykaltaroshlarga ishonib topshirishi mumkin edi. Murmansk yodgorligi loyihasining muallifi koʻplab oliy mukofotlar laureyati, Sotsialistik Mehnat Qahramoni, Badiiy akademiya prezidenti Nikolay Tomskiy edi.

Haykalni oʻrnatish uchun joy sifatida 30-yillarda Stalin prospektida (hozirgi Lenin prospekti) „P“ harfi koʻrinishida qurilgan uy hovlisida tashkil etilgan kichik maydon tanlangan. Bu yerda hududni obodonlashtirish ishlari olib borilib, xiyobonga tushish yoʻlida qalin granit plitalar yotqizilgan, maysazorlar barpo qilingan.

Yodgorlikning ochilishi 1957-yil 3-noyabrda Oktabr inqilobining 40 yilligi nishonlanishiga toʻgʻri keldi. Marosimda qatnashgan minglab odamlar qoʻllarida bannerlar, bayroqlar va Lenin portretlarini ushlab turishdi. Yodgorlik poyida faxriy qorovul navbatchilik qildi.

Keyinchalik, SSSR davrida bu yerda turli xil tantanali marosimlar, tadbirlar oʻtkazildi. Yodgorlik yoniga 1-may va 7-noyabr bayramlarida minbarlar oʻrnatildi. Unda hokimiyat vakillari namoyish qatnashchilarini olqishlashgan.

## Tavsifi
Bronzadan quyib yasalgan haykalning balandligi 6 metr, Kareliyadan keltirilgan qizil-jigarrang granit bilan qoplangan tagkursi balandligi taxminan 11 metr.

Lenin anʼanaviy tarzda tasvirlangan: chap qoʻli ochiq paltosini orqaga tashlab, kostyumining etagini ushlab turadi, oʻng qoʻli pastga tushirilgan. Bu qoʻli bilan qalpoqchasini siqib turadi. Nigohi oldinga qaratilgan.

## Manbalar
Orel shahridagi L. N. Gurtiev haykali

**Orel shahridagi L. N. Gurtiev haykali** — Sovet Ittifoqi Qahramoni, Orel shahrini fashist bosqinchilaridan ozod qilish paytida halok boʻlgan Sovet harbiy qoʻmondoni uchun haykali.

## Tavsifi
Leontiy Nikolaevich Gurtiyev 1891-yilda Ozarbayjonning Shemaxi shahrida oʻrmonchi oilasida tugʻilgan. Birinchi jahon urushida praporshchik unvoni bilan qatnashgan. 1919-yilda Gurtiev Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1929-yilda „Otishma“ kurslarini tugatgan. 308-oʻqchilar diviziyasi qoʻmondoni sifatida u Kursk jangida qarshi hujumda qatnashgan. Orel shahrini ozod qilish paytida vafot etgan.

1954-yil 5-avgustda L. N. Gurtievning asl dafn qilingan joyida, 1958-yilda qurilgan N. K. Krupskaya kutubxonasi (hozirgi I. A. Bunin nomidagi kutubxona) yaqinidagi birodarlik qabristonida general uchun haykal ochildi. Keyinchalik general Gurtiev Troitskiy qabristoniga qayta dafn qilindi va 1976-yilda yodgorlik uning nomi bilan atalgan maydondagi yangi joyga koʻchirildi. General-mayor L. N. Gurtievning bronza haykalining toʻliq gavdasi qizil granitli poydevorga oʻrnatilgan.

## Manbalar
„Yermak“ muzyorar kemasi yodgorligi

„**Yermak“ muzyorar kemasi yodgorligi** ― rus va sovet muzyorar floti afsonasi – „Yermak“ muzyorar kemasi yodgorligi. Murmansk oʻlkashunoslik muzeyining yon tomonida joylashgan.

## Tarixi
64 yil davomida flot safida xizmat qilgan va afsonaviy muzyorar „Yermak“ 1963-yilda eskirganligi sababli foydalanishdan chiqarilgan. Murmansk aholisi „Yermak“ Arktikani zabt etgani tarixining suzuvchi muzeyiga aylanishini targʻib qilishdi, ammo koʻp harakatlarga qaramay, uni saqlab qolishning iloji boʻlmadi.

Ikki yil oʻtgach, meʼmor Nikolay Bystryakovning koʻrsatmasi bilan leningradlik mozaikachi S. A. Nikolayev va rassom Ivan Dyachenko mozaikali panno yaratdilar, keyinchalik u mahalliy mutaxassislar tomonidan Murmansk oʻlkashunoslik muzeyi devoriga oʻrnatildi.

1965-yil 3-noyabrda yodgorlikning ochilishi boʻlib oʻtdi va tadbir ishtirokchilari orasida muzyorar kemasining jamoasi aʼzolari ham bor edi.

1997-yilgacha yodgorlik rasman davlat tomonidan muhofaza qilingan.

## Tavsifi
Yodgorlik bino devoridagi mozaikali polotno ansambli va uslubga keltirilgan granit poydevorda joylashgan langardir.

Uch qavatli mozaikali panno smaltadan qilingan. Unda Arktikaning muzli kengliklari tasvirlangan, ular boʻylab Yermak yoʻl ochmoqda.

Deyarli besh metrli zanjirli uch tonnalik langar aynan ushbu kemadan olingan va poydevorga qadalgan.

Yerdan taxminan bir yarim metr balandlikda, poydevorga quyidagi yozuvli bronza peshtaxtasi oʻtnatilgan:

Murmanskda langar umuman „Yermak“ka tegishli emasligi haqida mish-mish tarqalgan. Biroq, keyingi Arktika boʻylab suzish paytida shikastlangan uning „panjalaridan“ biridagi iz va shundan keyingi yamoq, barcha shubhalarni yoʻq qilishga yordam beradi.

## Manbalar
Lenin haykali Daugavpils

**Lenin haykali** (Daugavpils) — Latviyaning Daugavpils shahrida Vladimir Leninga oʻrnatilgan yodgorlik. 1970-yilda oʻrnatilgan. Uning haykaltaroshi A. N. Chernitskiy, meʼmor V. Kalninsh.

Yodgorlik oʻrnatilishidan oldin ushbu bogʻda V.I. Lenin tavalludining 100-yilligi (1970) munosabati bilan uning haykali oʻrnatilishi haqidagi matn bitilgan stela qoʻyilgan edi.

Haykalni tashish paytida yodgorlikning bir qismi shikastlangan. Shikastlangan parcha rangida farq qiluvchi granit bilan almashtirilgan.

1991-yili, sentabr oyining oʻrtalarida, muvaqqat kengash rahbari vazifalarini vaqtincha bajarayotgan Valdis Lauskis davrida yodgorlik demontaj qilingan. Demontajdan soʻng, poydevor qoldirildi. Yodgorlikning yuqori qismi koʻtarilayotganda, tros yuqori qismiga shikast yetkazadi va uzilib tushgan. Keyinchalik, oʻsha yili poydevor ham olib tashlangan. Daugavpils oʻlkashunoslik va badiiy sanʼat muzeyida yodgorlikning demontaj qilingan fotosurati mavjud.

2004-yilda Birlik maydoni rekonstruksiya qilinganidan soʻng, avval yodgorlik joylashgan hudud tubdan oʻzgartirildi.

Bu yodgorlik Vladimir Leninning LatviyadagiDaugavpils shahrida oʻrnatilgan yagona yodgorligi edi.

## Qiziqarli faktlar

* Demontajdan soʻng yodgorlik nomaʼlum tomonga olib ketilgan. Oradan biroz vaqt oʻtgach, yodgorlik (uning qismlari) 2-Passazhirskaya koʻchasidagi „*Labiekartoshan*“ shahar obodonlashtirish korxonasi omboridan topilgan. Keyin yodgorlik yana gʻoyib boʻlgan. Hozirgi vaqtda yodgorlik Labiekartoshana-D shahar korxonasi hududida koʻmib yuborilgani maʼlum. Ammo uning aniq joylashuvi korxona rahbariyati tomonidan oshkor qilinmay kelmoqda.
* Ikkita yodgorlik yasalgan degan fikrlar bor: biri demi-mavsum kiyimida va boshi yopilmagan holatdagisi — Daugavpils uchun, ikkinchisi qishki palto va shlyapada — Severodvinsk uchun. Yodgorliklar oʻrnatiladigan joylarga yuborilganda, shaharlar aralashib ketgan va shlyapasiz Lenin shlyapasiz Shimoliy Dvinaga, Leninning qishki kiyimdagi haykali esa Gʻarbiy Dvinaga (Daugava) yuborilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Fotografiya pamyatnika i ploщadi Arxivnaya kopiya ot 23-avgusta 2019 na Wayback Machine
* Fotografiya pamyatnika Arxivnaya kopiya ot 4 marta 2016 na Wayback Machine
Lenin haykali Lvov

**V. I.** **Lenin haykali —** Ukrainaning Lvov shahri, Svobody prospektida, Opera teatri yaqinida oʻrnatilgan yodgorlik. Baland minbar koʻrinishida granitdan yasalgan tagkursiga oʻrnatilgan yarim tanali haykaldan iborat edi.

## Tarixi
1941-yil iyun oyida Lenin haykali oʻrnatishga tayyorgarlik boshlandi. Loyihalarini taqdim etganlar orasida Kiyev, Odessa va Lvovdan 10 ga yaqin haykaltarosh bor edi (lvovliklar orasida — Y. Stajinskiy va M. Vnuk). Haykal 1942-yilda tugallanishi kerak edi, ammo ochilishi 12-yildan keyin boʻlib oʻtdi. Bunga Gitler Germaniyasi bosqini sabab boʻldi.

1952-yil 20-yanvarda yodgorlik Opera va balet teatrining kirish eshigi oldida oʻrnatilgan. Haykaltarosh S. D. Merkurov, meʼmorlar V. Sharapenko va S. Fransuz loyihani amalga oshirishda ishtirok etgan. 1959-yilda shaharning markaziy koʻchasi Lenin prospekti deb nomlangan.

Ushbu yodgorlik 1990-yil 14-sentabrda mahalliy hokimiyatning ruxsati bilan demontaj qilingan. Bronzadan yasalgan yodgorlik keyinchalik eritilib, hosil boʻlgan metall Lvovda kommunistik qatagʻon qurbonlari yodgorligi qurish uchun ishlatilgan. Lenin haykali demontaj qilingandan soʻng, bu yodgorlik poydevori yahudiy qabristoni qabr toshlaridan qurilganligi maʼlum boʻlgan.

## Madaniyatda
1954-yilda rassom Ivan Priydan „V. I. Leningning Lvovdagi yodgorligi ochilishi“ rasmini chizdi.

Yodgorlik A.Shmigelskiyning „Lvovdagi Lenin yodgorligi“ va A. Baygushev „Maydonda — Lenin“ sheʼrlarida oʻz aksini topgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Vídkrittya yodgorligi V.I. Lvov yaqinidagi Lenina Arxivirovano 26 2013-yil avgust yilning.
* Lvov tarixi: uch jildda. Barglarning tushishi 1918-yil — post. XXI asr — 3-jild — 192-bet.
* Bizning Lvov: almanax : 1256-2006 — Storinka 102.
* Lvov yaqinidagi Lenin haykali demontaj qilindi.  -da
Azovdagi Lenin haykali

**Azovdagi Lenin haykali** — Azov shahrining Petrovskiy maydonida (sobiq III Xalqaro maydon) oʻrnatilgan V. I. Lenin haykali. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti.

U 1978-yil 30-aprelda Lenin tavalludining 108-yilligi munosabati bilan ochilgan. Shu bilan birga, shahar bosh arxitektori V. T. Fomenko va Azov shahar ijroiya qoʻmitasi raisi A. T. Ivanov loyihasi asosida yodgorlik atrofi rekonstruksiya qilindi.

Azovda V.I.Leninning muhtasham haykali oʻrnatilishi bilan shaharning maʼmuriy maydoni yorqin gʻoyaviy-badiiy mazmun kasb etdi.
— I. A. Bondarenko, S. N. Sabaneev — Oʻzgartirilgan yer, 1980-yil
Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Yu. G. Orexov (Moskva) va arxitektorlar V. A. Peterburjtsev va A. V. Stepanov.

Yodgorlik tabiiy ozarbayjon granitidan oʻyilgan Leninning yarim figurasidir.

Umumiy balandligi 10,8 metr: minbar balandligi 5,3 metr, poydevor balandligi 5,5 metrdan iborat.

Poydevor jilolangan granit bilan qoplangan, orqa tomonida esa granit „poʻstin“ bilan qoplangan.

Yodgorlikni qurish boʻyicha umumiy ishlarni RSFSR Rosmonumentiskusstva, Moskva va shahar taʼmirlash-qurilish boshqarmasi toshtaroshlari jamoasi olib bordi. Poydevordagi metall harflar Azov optik-mexanika zavodi tomonidan tayyorlangan.

## Manbalar


## Havolalar
* Памятник В. И. Ленину (№ 6100231000) // Культурное наследие России, Ростовская область, Азов
* Памятник В. И. Ленину на площади // Памятники истории и архитектуры
Oqto‘bedagi Lenin haykali

**Oqtoʻbedagi Lenin haykali** () — Qozogʻistonning Oqtoʻbe shahrida joylashgan yodgorlik.

Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh N. A. Sherbakov va meʼmor S. P. Hadjibaronov.

Yodgorlikning koʻp sonli shahar aholisi ishtirokida tantanali ochilishi 1983-yil 22-aprelda boʻlib oʻtdi. Dastlab, Lenin haykali Sovetlar uyi (hozirgi Oqtoʻbe viloyati hokimligi) binosi oldidagi maydonda, xuddi shu nomdagi prospektda (zamonaviy Abilkayirxon shoh koʻchasi) joylashgan edi. Lenin haykali oʻrnatilgandan soʻng, 1970-yilda Sovetlar uyi roʻparasida fuqarolar va Ulugʻ Vatan urushlari yillarida Vatan uchun janglarda qurbon boʻlgan oqtoʻbeliklar sharafiga oʻrnatilgan Shon-shuhrat obeliski Aliya Moldagulova shoh koʻchasiga koʻchirildi.

1997-yilda Lenin haykali Gaziza Jubanova nomidagi Oqtoʻbe viloyat filarmoniyasi (sobiq Kimyogarlar madaniyat uyi) binosi orqaidagi yana bir sovet davlat arbobi Mixail Frunze haykali ham koʻchirilgan xiyobonga koʻchirildi. 2018-yil may oyida Lenin va Frunze yodgorliklari (shuningdek, Sovet davridagi boshqa yodgorliklar) demontaj qilindi. Shahar arxitektura va shaharsozlik boshqarmasi boshligʻining soʻzlariga koʻra, demontaj qilingan obidalar kelajakda „Nur Gasir“ masjidi va Nikoh saroyi (ZAGS) orqasidagi bogʻdan joy oladilar. Biroq, bu hodisaning aniq vaqti, sanasi va ularning joylashuvi hozircha nomaʼlum. Lenin haykali oʻrnatilgan joyda 2018-yilda ocharchilik va qatagʻon qurbonlari xotirasiga yodgorlik oʻrnatildi.

## Yana qarang
* Oqtoʻbe yodgorliklari
* Vladimir Lenin haykali
## Manbalar
Lenin haykali Minsk

**V. I. Lenin haykali** — Minsk shahridagi Mustaqillik maydoni (1991-yilgacha — Lenin maydoni)dagi yodgorlik.

1933-yilda oʻrnatilgan yodgorlik 1941-yil iyun oyida fashistlar tomonidan vayron qilingan. Minsk ozod etilganidan soʻng, 1945-yilda qayta tiklangan.

## Tarixi
Yodgorlik ilk bor 1933-yil 7-noyabrda inqilobning 16-yilligi munosabati bilan Minsk shahrining markaziy maydonida oʻrnatilgan. Unga Belorussiya SSR hukumat uyining barpo etilayotgan bino oldidan joy ajratilgan. Meʼmor I. G. Lengbard loyihasi gʻoyasiga koʻra, binoning asosiy kirish eshigi oldida yodgorlik oʻrnatilishi belgilangan.

Yodgorlik muallifi — haykaltarosh M. G. Manizerdir.

Minskdagi 7 metrlik Lenin haykali ochilgan vaqtda SSSRdagi eng yirik yodgorliklardan biri edi.

1941-yil iyul oyida, Minsk fashistlar tomonidan bosib olinganida, yodgorlik ular tomonidan vayron qilingan: arralanib, bronzasini eritish uchun Germaniyaga joʻnatilgan.

1944-yil 3-iyulda shahar fashist bosqinchilaridan ozod qilindi. Shundan keyin yodgorlikni tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. Yodgorlik 1945-yil aprel oyida haykaltarosh Manizer ustaxonasida saqlangan modellarga koʻra, Leningraddagi „Monumentskulptura“ zavodida qayta ishlangan.

Haykal ikkinchi marta avvalgi joyida 1945-yil 1-may Tinchlik va mehnat bayrami kuniga oʻrnatilgan.

## Tavsifi

„Lenin minbarda“ obrazining asosini 1920-yil 5-mayda sodir boʻlgan haqiqiy voqea tashkil etadi. Oʻsha kuni V. I. LeninMoskvada Qizil Armiya boʻlinmalarini Sovet-Polsha urushiga joʻnatish chogʻida harbiylar oldida nutq qilgan. Ushbu urush natijasida Belorussiya Sovet Sotsialistik Respublikasi eʼlon qilingan.

Poydevor toʻrtta baland gorelyefdan iborat: „Oktabr inqilobi“, „Vatan himoyasi“, „Mamlakatni sanoatlashtirish“ va „Qishloq xoʻjaligini kollektivlashtirish“.
Maskoŭski Rajon, Minsk, Belarus — panoramio (35).jpg||
Minsk Lenin.JPG||
House of Representatives of Belarus.jpg||

V. I. Lenin nomi, barcha sovet kishilari uchun boʻlgani kabi respublikamiz mehnatkashlari uchun ham qadrli. Yillar oʻtdi, oʻn yilliklar ham. Belorus xalqida Il’ichga boʻlgan muhabbat saqlanib qoldi. Minskda dohiyga qurilgan yodgorlik umumxalq sevgisining namunasidir.

## Manbalar

## Havolalar

* *Mariya Voitik.* Arxivnaya kopiya qidirishda Vladimir Lenin yodgorliklarini qaerdan topishingiz mumkin 
* *Anton Denisov.* „Barcha leninlar portlatilgan va erib ketgan.“ Ilyich Mustaqillik maydonida qanday boʻlishi mumkin edi  Arxivnaya kopiya // TUT. BY, 2019-yil 15-yanvar.
* Va Lenin juda yosh: Minsk arxivida Arxivnaya kopiya qancha yodgorliklari oʻrnatilgan // 2014-yil 22-aprel.
Luganskdagi Kliment Voroshilov haykali

**Luganskdagi Kliment Voroshilov haykali** — Luganskdagi  Kotsiubinskiy koʻchasida Lugansk shahar kengashi binosi roʻparasida oʻrnatilgan. Yodgorlikning ochilishi 1981-yil 4-fevralda boʻlib oʻtdi va marshal tavalludining 100-yilligiga bagʻishlandi. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Anatoliy Posyado va mashhur Moskva me’mori Aleksey Dushkindir (yodgorlikning ochilishi uning vafotidan keyin 1977-yilda boʻlib oʻtdi).

## Tavsifi
Yodgorlik boshida budyonovkali, askarlik shinelini kiygan va qoʻlini koʻtargan holdagi  Voroshilovning otliq mingan qomatini aks ettiradi. Bronzadan yasalgan haykalning balandligi 9 metrga, granit poydevorining balandligi 3 metrga yetadi. Poydevorda rus tilida bronza harflar bilan yozilgan: “Voroshilov Kliment Yefremovich”.

Yodgorlik koʻp marotaba madaniyatsiz insonlarning oyoq osti qilishiga uchragan, poydevori marker bilan boʻyalgan va varaqalar yopishtirilgan. Otning jinsiy a’zolari Ukraina davlat bayrogʻi ranglariga boʻyalgan.

## Boshqa yodgorliklar
1981-yilda Luganskda Artyom koʻchasi boʻylab Kliment Voroshilovning byusti oʻrnatildi. Haykal V. X. Fedchenko tomonidan yaratildi. Yodgorlik harbiy kiyimdagi marshalning beton haykali boʻlib, granit poydevorga "K. Ye. Voroshilov" yozuvi bilan oʻrnatilgan.

## Manbalar
Velikiy Novgoroddagi Lenya Golikov haykali

**Velikiy Novgoroddagi Lenya Golikov haykali** — Velikiy Novgorod shahrida kashshof qahramon Lenya Golikov haykali. Mintaqaviy ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik.

## Joylashgan manzili
Yodgorlik Velikiy Novgorodning Predtechenskaya koʻchasida, Lenya Golikov maydonida Novgorod viloyati hukumati binosi (Sovetlar uyi) yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Lenya Golikov haykali SSSR xalq rassomi, haykaltarosh N. V. Tomskiy tomonidan och rang granitdan yasalgan. Yodgorlik muallifi uni yaratishda qahramonning saqlanib qolgan haqiqiy fotosuratidan foydalangan, buni A. Vaxovning „Toʻqqizta qoʻrqmas“ (1944) kitobida va G. Svetlovning „Lenya shunday edi“ („Koster“ jurnali, 1989-yil, № 2) maqolalarida koʻrish mumkin. Unda Lenya Golikov oʻrmon fonida yassi telpakda, orqaga qiyshaytirilgan kalta poʻstinda, medal ilingan gimnasterkada, lekin ofitser jabduqlarisiz turgani ifodalangan.

1964-yil 19-yanvarda Novgorodda partizan qahramoni yodgorligining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Unda Golikov jang qilgan 4-Leningrad partizan brigadasining 67-otryad komandiri va partizanlari, general I. V. Korovnikov, haykaltarosh N. V. Tomskiy ishtirok etishdi.

Mehnatkashlar deputatlari Novgorod viloyat Kengashi ijroiya qoʻmitasining 1968-yil 22-yanvardagi 50-sonli „Mahalliy tarix va madaniyat yodgorliklarini davlat muhofazasiga qabul qilish toʻgʻrisida“gi qarori asosida Sovet Ittifoqi Qahramoni Lenya Golikov haykali Novgorod shahridagi muhofaza maqomini oldi.

## Tavsifi
Lenya Golikov haykali — qoʻlida pulemyot bilan quloqchali telpak kiygan yosh qahramonning qiyofasini ifodalaydi. Ostida — „Sovet Ittifoqi Qahramoni partizan LENYA GOLIKOV“ yozuvi bor.

## Manbalar