open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Titans

***Titans*** Akiva Goldsman, Geoff Johns va Greg Berlanti tomonidan yaratilgan superqahramonlar haqidagi teleserialdir. Serial DC Comicsʼning Teen Titans jamoasiga asoslanib, ularning yovuzlikka qarshi kurashi haqida hikoya qiladi.   

## Mazmuni
Bu Batmanning sobiq sherigi Dick Grayson (Robin) boshchiligidagi bir guruh yosh qahramonlar haqida. Ilgari oilasi bilan Haly nomli sirk tomoshasida boʻlgan yosh Grayson bir kechada oilasi Tony Zucco tomonidan oʻldirilganida chuqur qaygʻuga tushadi. Sirk paytida bu voqealarga guvoh boʻlgan Bryus Ueyn (Batman) uni oʻz himoyasiga oldi va Batman tomonidan jinoyatchilarga qarshi kurashish uchun  Dik Robinning shaxsini oʻz zimmasiga oldi. Dick Batman bilan janjallashib qolganda, u bilan ajrashdi va oʻz yoʻlidan ketdi. U Titanlar jamoasini Hawk and Dove, Wonder Girl va Aqualad kabi yordamchilari bilan asos solgan, ammo keyinchalik bu jamoa tarqatib yuborilganidan bir kun oʻtib soʻroq qilish uchun kelganda Rachel (Raven) ismli qizni uchratib, Dickni hayoti tubdan oʻzgaradi.

## Rollarda
* Brenton Thwaites — Dick Grayson / Nightwing  
* Mame-Anna Diop — Koriand'r / Kory Anders / Starfire
* Teagan Croft — Rachel Roth / Raven
* Ryan Potter — Gar Logan / Beast Boy 
* Curran Walters — Jason Todd / Robin / Red Hood (2–4-mavsum) 
* Conor Leslie — Donna Troy / Wonder Girl (2–3-mavsum)  
* Minka Kelly — Dawn Granger / Dove (2–3-mavsum)
* Alan Ritchson — Hank Hall / Hawk (2–3-mavsum)  
* Esai Morales — Slade Wilson / Deathstroke (2-mavsum)
* Chelsea Zhang — Rose Wilson (2-mavsum)
* Joshua Orpin — Subject 13 / Conner Kent / Superboy (2–4-mavsum)  
* Savannah Welch — Barbara Gordon (3-mavsum)
* Vincent Kartheiser — doktor Jonathan Crane (3-mavsum)
* Damaris Lewis — Komand'r / Blackfire (3-mavsum)
* Jay Lycurgo — Tim Drake / Robin (4-mavsum)
* Franka Potente — May Bennett / Mother Mayhem (4-mavsum)
* Joseph Morgan — Sebastian Sanger / Brother Blood (4-mavsum)

## Qismlar

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Oʻktam Salomov

**Oʻktam Salomov Rahimovich** — Fargʻona davlat texnika universiteti rektori, Fizik, fan doktori.
## Biografiyasi
Salomov Oʻktam Raximovich 1977-yil 20-yanvar kuni Buxoro viloyatining Shofirkon tumanida ziyolilar oilasida tugʻilgan. 1994-yilda maktabni bitirgach Toshkent Davlat universitetiga oʻqishga qabul qilinadi.

Salomov talabalik yillarida ustozlari rahbarligida fizika fanining sir-asrorlarini chuqur oʻrgangan va 1999-yilda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining Issiqlik fizikasi boʻlimi aspiranturasiga qabul qilingan. 2003-2004-yillarda esa ilmiy izlanishlarini Fransiya davlatining Pyer va Mariya Kyuri nomidagi 6-Parij universiteti aspiranturasida davom ettirgan. 2004-yilda shu yerda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2004-2008-yillarda yosh olim Oʻ.R.Salomov Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining Issiqlik fizikasi boʻlimida kichik ilmiy tadqiqot ishlarida faoliyat koʻrsatgan hamda 2008-2010-yillarda shu yerda u doktoranturani oʻtagan. Doktoranturadan soʻng u 2010-2011-yillarda Toshkent shahridagi Turin politexnika universitetida yangi loyihalar boʻyicha muxandis lavozimida ishlagan.

Ilmiy izlanishlarga boʻlgan ishtiyoq uni 2011-yilda Italiyaning Turin politexnika universiteti doktoranturasiga yetaklagan va 2014-yilda ilmiy izlanishlarini yakunlab, doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va unga doktorlik ilmiy darajasi berilgan.

## Talabalikdan soʻng, taʼlim sohasidagi muvaffaqiyatlari

Oʻ.R.Salomovdagi ilmiy salohiyat, rahbarlarga hos qatʼiyat va ustozlarga hos fazilatlarini sezgan Davlatimiz rahbari uni 2016-yilda Andijon mashinasozlik instituti rektori lavozimiga tayinlagn. Bu dargohda u 2019-yilgacha yoshlarga bilim berish, ilmiy salohiyatni koʻtarish va xalqaro aloqalarni rivojlantirish yoʻlida samarali mehnat qilgan.

2019-2020-yillarda u Toshkent shahridagi Turin politexnika universiteti rektori, 2020-2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining birinchi oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

2021-yilning 14-yanvar kunidan boshlab u Fargʻona politexnika instituti (hozirda Fargʻona davlat texnika universiteti) rektori lavozimiga tayinlangan va hozirga qadar ushbu lavozimda faoliyat yuritib kelmoqda.

## Oilasi haqida

Oʻ.A.Salomov katta oilaning boshligʻi, toʻrt nafar farzandning otasi.

## Manbalar
Agatha Christie's Poirot

***Poirot*** (; ***Agatha Christieʼs Poirot*** nomi oʻlaroq ham maʼlum) Britaniya dramatik teleserialidir. 1989-yilning 8-yanvaridan 2013-yilning 13-noyabrigacha ITV telekanalida efirga uzatilgan. Bu vaqt davomida 13 ta mavsumga boʻlinib 70 qism suratga tushirilgan. Serialda David Suchet bosh qahramon — izquvar Hercule Poirotni jonlantirgan. Serial avvalboshda LWT studiyasi tomonidan, keyinchalik esa ITV Studios tomonidan tayyorlangan. Shuningdek, serial Kanadada VisionTV telekanali, AQShda esa PBS va A&E telekanallari orqali berib borilgan. Oʻzbekistonda serial Yoshlar telekanalida efirga uzatilgan.

## Rollarda

## Mavsumlar

## Manbalar

## Havolalar
*
Gofralar

**Gofralar** — Markaziy Osiyo qadimiy meʼmorchiligining oʻziga xos shaklidir. Odatda bir-biriga biriktirilgan massiv yarim silindrlar shaklini olgan vertikal ravishda chiqadigan relyef elementlari. Qadim zamonlarda gofraalar xom gʻisht va paxsadan qurilgan monumental binolarning jabhalarini loyihalashda ishlatilgan; Oʻrta Osiyo, Eron, Kichik Osiyo va Hindistonning oʻrta asr monumental binolarida topilgan badiiy uslub.

Silindrsimon oʻsimtalardan tashqari, burchakli va boshqa, koʻproq „gʻaroyib“ shakllar ham mavjud, ammo yarim dumaloq shakllar miqdoriy jihatdan ustunlik qiladi.

Quyidagilarga foydalaniladi:
* Gofrokarton, gofrokarton deb ham ataladi
* Gofrirovka qilingan galvanizli temir, sovuq oʻram issiq galvanizli yumshoq poʻlat plitalardan tashkil topgan qurilish materiali
* Gofrirovka qilingan plastmassa, yuqori taʼsirga ega polipropilen qatronidan ishlab chiqarilgan siqilgan ikki qavatli plastmassa plitalarning keng assortimenti
* Gofrirovka qilingan zanglamaydigan poʻlat quvurlar, ichki yoki tashqi tomondan gofrirovka qilingan zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan quvurlar

## Tarixi
Oʻrta Osiyoning turli mintaqalaridagi qalʼalar, qalʼalar va qoʻrgʻonlarning gofrirovka qilingan jabhalari juda qadim zamonlardanoq bezatilgan: qadimgi davrga oid gofrirovka qilingan qalʼalar Xorazm va Baqtriyada maʼlum boʻlib, ularning baʼzilari miloddan avvalgi 2-1 asrlarga toʻgʻri keladi. Islomgacha boʻlgan davrda Xorazmda (ayniqsa, bu yerda juda koʻp saqlanib qolgan), Marv va Buxoro vohalarida va boshqa baʼzi joylarda „gofra qilingan“ qalʼalar va qalʼalar qurilgan. Eron va Afgʻonistonda bu davrdagi binolar orasida gofra qilingan binolar uchramagan — ular u yerda ancha keyin paydo boʻlgan va oʻsha paytda ham keng qoʻllanilmagan .

Boshqa koʻplab meʼmoriy shakllar singari, devorlarning „gofrirovkasi“ vaqt oʻtishi bilan oʻzining himoyaviy maʼnosini yoʻqotdi va sof badiiy uslubga aylandi. Bunday holda, gofrirovkalar ichki meʼmorchilikda ham qoʻllangan, keyinchalik 10-12-asrlarda gofrirovka qilingan devorlarning kuchli plastikligi Oʻrta Osiyo, Eron, Kichik Osiyo va hatto Hindistondagi fuqarolik binolari, maqbara va minoralarning bezakiga aylandi .
## Adabiyotlar
* Xmelnitskiy S. G. Arablar va turklar oʻrtasida. Oʻrta Osiyoning ilk islom meʼmorchiligi. — Berlin-Riga: GAMAJUN, 1992. — 344 p.&nbsp;Xmelnitskiy S. G. Kushonlar va arablar oʻrtasida. Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi V-VIII asrlar. — Berlin-Riga: GAMAJUN, 2000. — 288 p.
## Manbalar
Republic P-47 Thunderbolt

**Ripablik P-47 Tanderbolt** () — Ikkinchi Jahon urushining qiruvchi-bombardimonchisi, 1941-yildan 1945-yilgacha ishlab chiqarilgan, oʻsha davrlarning eng yirik bitta dvigatelli qiruvchisi. Asosiy qurol sakkizta yirik kalibrli (12,7 mm) pulemyot boʻlib, qiruvchi-bombardimonchi sifatida foydalanilganda u 1133 kilogramm bomba yukiga ega edi. Toʻliq yuklanganida, P-47 sakkiz tonnagacha ogʻirlikka ega boʻlardi va bu urushning eng ogʻir jangchilaridan biriga aylandi. P-47 kuchli Pratt &amp;amp; Whitney R-2800 Double Wasp dvigateli bilan ishlab chiqilgan boʻlib, u AQSh dengiz floti va AQSh dengiz piyodalari korpusi Grumman F6F „Hellcat“ va Vought F4U „Corsair“ qiruvchilarida ham ishlatilgan. Thunderbolt qisqa va oʻrta masofaga eskort qiruvchisi sifatida, baland balandlikdagi havo janglarida va Yevropa va Tinch okeani harbiy harakatlar teatrlarida quruqlikdagi hujumda samarali boʻlgan. Urush paytida u AQSH HHKning asosiy qiruvchi samolyotlaridan biri boʻlib, ayniqsa quruqlikdagi hujum rolini yaxshi bajargan. Radial dvigatel va himoyalangan benzin baklari tufayli, u yuqori darajada omon qolish bilan ajralib turardi.

Urush oxiriga kelib, P-47 AQShning eng koʻp ishlab chiqarilgan qiruvchisi edi, u bir vaqtning oʻzida boshqa mamlakatlarga, shu jumladan Lend-liz asosida SSSRga yetkazib berildi.

Zirhli kokpit nisbatan keng va qulay boʻlib, koʻz yoshi shaklidagi soyabon P-47 uchuvchisiga yaxshi kuzatish imkonini berdi. Zamonaviy Amerika hujum samolyoti Fairchild Republic A-10 „Thunderbolt“ II oʻz nomi uchun P-47 dan qarzdor.

Mashina rus va gruzin kelib chiqishiga ega konstruktorlar N. Severskiy va A. M. Kartveli rahbarligida Republic Aviation Company tomonidan yaratilgan..

Mashinaning rasmiy nomi, Republic Aviationning boshqa koʻplab modellari singari, momaqaldiroq soʻzi bilan bogʻliq — „momaqaldiroq“ (). Fyuzelaj shakli uchun mashina norasmiy „Jag“ laqabini oldi (). Britaniyaliklar *koʻzani* *Juggernaut* (Juggernaut — tinimsiz kuch) soʻzining qisqartmasi deb hisoblashgan, bu rekord darajadagi oʻlcham va vazn, yuqori dvigatel kuchi va samolyotning taʼsirchan qurollanishini nazarda tutgan. Samolyotning yana bir norasmiy nomi — *T-bolt*.

## Yana qarang

## Manbalar

## Havolalar
* Le Burjedagi muzeydan P-47 Thunderbolt fotosuratlari
* Sovet Ittifoqidagi „Momaqaldiroqlar“ („Osmon burchagi“ sayti)
* Ikkinchi Jahon urushi paytida P-47 Thunderbolt eskadroni — 1945-yil AQSh havo kuchlari hujjatli filmi
Eribot

**Eribot** () yoki **Evribat** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Teleon (Teleont) oʻgʻli. Asli Opunt Lokrisidan. Argonavt. Yurish davomida u Oileyning yarasini davolaydi. Kizik oʻlimidan keyin bellashuv ishtirokchisi. Peliyga koʻra, dafn oʻyinlarining ishtirokchisi, disk uloqtirish boʻyicha chiqqan.

## Manbalar
Erigona

**Erigona** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Ikariyaning qizi, Stafilning onasi.

Dionis uni yoʻldan urgan. Dionis Erigonaning sevgilisiga tok, otasiga esa meshda sharob berdi. Uning otasi birinchi marta sharobni tatib koʻrib, Ikariy ularga zahar berdi deb oʻylagan mast afinalik choʻponlar tomonidan oʻldirilganda, Erigone oʻzini daraxtga osib qoʻygan va oʻlim toʻshagida yotganida otasining qotillari topilmaguncha Afinaning barcha qizlari ham shunday oʻlim topishini tilagan. Tilak ijobat boʻlib, maʼbudlar aqlini olgan afinalik qizlar oʻz joniga qasd qilgan, Erigonani esa oʻlimidan soʻng Zevs Sunbula yulduz turkumiga aylantirgan. Eratosfenning elegiyasi unga bagʻishlangan (parchalari saqlanib qolgan).

Har yili Afinada Anfesteriya vino festivali boʻlib oʻtadi, unda Ikariya va Erigona qahramonlardek sharaflanadi. Bayramning ikkinchi kuni, Xoes (, „koʻzalar kuni“) kunining oxirida qizlar argʻimchoq uchishadi, balandga osilgan argʻimchoqqa gullardan falloslar ham ilishadi. Argʻimchoq uchish Aletida („daydi“) yoki Ayora ( „arqon“,  „belanchak“) deyilgan.

1876-yilda kashf etilgan asteroid (163) Erigona nomi bilan atalgan.

## Manbalar


## Havolalar
Egisf qizi Erigona

**Erigona** () — Miken siklidagi qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Egisf va Klitemnestraning qizi. Afsonaning turli versiyalarida u ota-onasi uchun oʻgay akasi Orestdan qasos olishga harakat qildi, uning xotini va Tisamen yoki Penfilning onasi boʻldi. Aftidan, u bir qator antik fojialarda ishtirok etgan, ammo ularning matni butunlay yoʻqolgan.

## Mifologiyada
Erigona Mikenada hukmronlik qilgan Pelopidlar sulolasiga mansub edi. Uning onasi, Krit malikasi Klitemnestra (Minoning nevarasi) qirol Agamemnonga turmushga chiqdi va undan Orest ismli oʻgʻil tugʻdi. Troya urushi paytida Klitemnestra erining amakivachchasi va dushmani Egisfning oʻynashi boʻldi; bu aloqadan Erigona va Alet tugʻildi. Oʻynashlar Agamemnonni oʻldirishdi, lekin bir necha yil oʻtgach, ular Orest tomonidan oʻldirildi. Afsonaning bir versiyasida Erigona oʻzining oʻgay akasini Afinadagi Areopag oldida qotillikda ayblagan va u yerda Eriniylardan qutulish uchun qochib ketgan (boshqa versiyalarda buni uning ona tomondan bobosi Tindarey qilgan yoki ikkalovi birga qilgan). Teng ovozlar bilan bilan sudyalar tasdiq hukmini qilishdi va Erigona dorga osildi. Antikshunos olimlarning fikriga koʻra, bu yerda Egisfning qizi otasi mast choʻponlar tomonidan oʻldirilganida oʻz joniga qasd qilgan Ikariyning qizi boshqa Erigona bilan adashtirilgan.

Afsonaning yana bir versiyasida Orest turli yerlarni kezib yurganida Erigona qirollik hokimiyatini qoʻlga kiritgan Alet bilan Mikenada qolgan. Tavridadan qaytib, Orest Aletni oʻldirdi va singlisini ham oʻldirmoqchi edi, lekin maʼbuda Artemida uni oʻgʻirlab ketdi va Attikada kohin qilib qoʻydi. Baʼzi manbalarda Erigona Orestning xotini boʻlib, uning oʻgʻli Tisamenni (muqobil versiyada bu Germionaning oʻgʻli) yoki Penfilani  — Lesbos aristokratik oilasining asoschisini Penfilidlarni tuqqani yoziladi. Yozuvchi Feagen Orest va Erigonaning yana bir oʻgʻliga kichik Orest deb nom beradi.

## Madaniyatda
Manbalarda Sofokl, Filokl, Kleofont, Frinix, Lutsiy Aksiy, Kvint Tulliy Sitseron tomonidan yozilgan „Erigona“ nomli fojialar eslab oʻtiladi. Bu barcha asarlarning matnlari tamoman yoʻqolgan, shuning uchun qaysi pyesalar Egisf qiziga, qaysi biri Ikariyning qiziga atalganligi nomaʼlum boʻlib qolmoqda. Psevdo-Giginning „Fabul“ining bir qismi sifatida afsonaning versiyalaridan birining bayoni Likofron fojiasining takrori boʻlishi mumkin. Erigona otasiga Orest bilan jang qilishda yordam berayotgani tasvirlangan qadimgi sarkofag saqlanib qolgan.

Bu nomning ikki egasidan biri sharafiga 1876-yilda Anri-Jozef Perroten kashf etgan asteroidga (163) Erigona nomi berilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

# 
# 
# 
# 
# Escher. Erigone 1 : [nem.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1907. — Bd. VI, 1. — Kol. 451—452.
#
Epiona

**Epion** ( „ogʻriqni yengillashtiradigan“) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, iloh. Meropning qizi.

Asklepiyning xotini, Maxaon, Podaliriya, Iaso, Egla, Higiyeya, Panakey va Akesolarning onasi. Uning Paros marmaridan ishlangan haykali Epidavrdagi Asklepiy bogʻida joylashgan.

Epiona kulti Afina, Epidavr, Pergamon va Kosda maʼlum. Arxeolog Ulrix Xausmanning fikricha, Epiona haqidagi afsona Epidavrda paydo boʻlgan.

## Manbalar
Namangan stansiyasi

Oʻzbekiston temir yoʻlining Namangan shahridagi temir yoʻl stansiyasi.

## Tarixi
Namanganda temir yoʻl transportini qurish gʻoyasi 19-asrning oxirida, yaʻni 1899-yilda Samarqand ikkinchi gildiya savdogari Rextzamer Y.A Turkiston general-gubernatoriga Oʻrta Osiyo temir yoʻlining Qoʻqon stansiyasidan Namangan shahrigacha boʻlgan temir yoʻl liniyasini qurish imkoniyatini oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshirish uchun ruxsat soʻrab murojaat qildi. Rextzamerning oʻlimi tufayli gʻoya yoʻqolib ketsada, garchi koʻplab rus savdo kompaniyalari "tovarlarni qayta yuklash va unda vujudga keladigan qayta qadoqlash, yuk harajatlari, aravalar yoki tuyalarda tashishda tovarlarning zararlanishi kabi noqulayliklar, Rus zavod va fabrikalarida foydalanadigan maxsulotlarni qimmatlashishiga olib keladigan qiyinchiliklarni bartaraf etish" -umidida rasmiy murojatlar yuborganlar.

1903-yildan 1908-yilgacha Temir yoʻl qurilish masalasi bilan yoʻllar qurilish muhandisi hamda yirik tadbirkor va bir qator neft sohasidagi ishlanmalar muallifi Kovalevskiy A.N. shugʻullangan. Aynan u 1908-yilda Qoʻqon-Namangan yoʻli aksiyadorlik jamiyatini tuzishga ruxsat olgan va 1910-yil 15-oktabrga qadar barcha ustav kapitali kiritilib, 3 799 845 rubl miqdorida obligatsiyalar sotilgan. Qoʻqon shahrida joylashgan qorilish boshqarmasi yuqori malakali temir yoʻl muhandislari bilan taʻminlangan: yoʻl boshqaruvchisi Kobolov N.A., bosh muhandis Kriger F.F. edi. Ish 1911-yil 9-mayda boshlanib, 1912-yil iyun oyida belgilangan muddatidan bir yil oldin tugatildi. Hukumat komissiyasi 1912-yil 21-22-dekabrda Qoʻqon-Namangan liniyasini qabul qildi. 1913-yil 5-yanvardan yo'l Fargʻona nomini oldi.

Vazirlar  Mahkamasining  2017  yil  9  iyundagi  Namangan  temir  yoʻl  vokzalini qayta  rekonstruksiya  qilish  toʻgʻrisida"gi farmoyishiga  asosan,  bu  yerda   "Oʻzbekiston temir  yoʻllari”  aksiyadorlik  jamiyati tomonidan  qayta  taʻmirlash  ishlari amalga oshirildi.
Enotroflar

**Enotroplar** yoki **oynotroflar** ( „sharobga aylantira oladigan“) — qadimgi yunon mifologiyasida parilar, Deloslik Aniyning qizlari. Dionis Aniyning qizlariga yerdan moy, don va sharob yaratish qobiliyatini berdi. Agamemnon ulardan oʻz qoʻshinini taʼminlashni talab qildi, lekin ular Evbey va Androsga yashirindi. Agamemnon ularni berishni talab qildi, ammo ular kaptarga aylanishdi. Yunonlar esa ochlikdan azob chekib, Palamedni ular ortidan yubordi, ular Troaddagi Reteyga dafn qilindi.

Uch nafar qizi:

* **Spermo**[<sup>[en]</sup>](https://uz.wikipedia.org/wiki/:en:en:Spermo) () — donlar maʼbudasi (qarang: Miken **pe-ma** „urugʻ“).
* **Elaida**[<sup>[en]</sup>](https://uz.wikipedia.org/wiki/:en:Elais) (qarang „zaytun“; ) — moy xudosi.
* **Eno** yoki **Oyno**[<sup>[en]</sup>](https://uz.wikipedia.org/wiki/:en:Oeno) () — sharob xudosi.

## Manbalar
Efra okeanida

**Efra** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Musayning soʻzlariga koʻra, Okeanida Atlantdan 5 giada va 7 pleyada tuqqan.

Giginga koʻra, u Atlantdan 15 ta pleyada tugʻdi. Timeyning soʻzlariga koʻra, Giad va Pleyadning onasi. Pleyona bilan birxillashtiriladi, boshqa versiyalarda ular farqlanadi.

## Manbalar
Efalid

**Efalid** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Germesning va ftiotidalik Mirmidonning qizi Evpolemalarning oʻgʻli. Fessaliyada Amfris daryosi boʻyida tugʻilgan va Alop yoki Larisada yashagan.

Yason va boshqa qahramonlarga qoʻshilib, „Argo“ kemasida „ Oltin moʻyna“ni qidirish uchun Kolxidaga borgan. U qobiliyatli kamonboz, shuningdek, favqulodda xotiraga ega shaxs sifatida mashhur edi. Efalidning bu qobiliyati unga otasi Germesdan oʻtgan.

Xudolar orasida Germes boʻlgani kabi, Argonavtlar orasida Efalid elchi vazifasini bajargan. U Lemnos malikasi Gipsipilani argonavtlarga boshpana berishga koʻndira olgan.

Oʻlimidan soʻng, u Aid xotirasini saqlab qolgan kam sonli odamlardan biri boʻldi. Shuningdek, uning ruhi navbati bilan yer ostida va yer ustida yashash imkoniyatiga ega boʻldi.

Argonavt Efalid haqidagi afsona oʻzining davomini Pifagorizmda topdi. Ushbu taʼlimotning izdoshlari ruhlarning koʻchishiga ishonishgan. Laertlik Diogen pontiylik Gerakliddan iqtibos olgan holda, taʼlimotining asoschisi Pifagor ruhining koʻchishi haqida afsonani keltiradi. Germes oʻgʻli Efalidga boqiy yashashdan tashqari har qanday istagini bajarishni taklif qildi. Efalid undan tirik va oʻlik xotira qoldirishni soʻradi. Efalidning ruhi birinchi marta Troya urushi paytida troyalik jangchi Yevforb sifatida qayta tugʻildi. Keyin Germotim va baliqchi Pirrning tanasidan oʻtib, Efalidning ruhi Pifagorda mujassamlandi. Oʻz navbatida, qalban Germesning oʻgʻli boʻlgan Pifagor, oʻzining barcha tanosuhlarini esladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 

* Rosher V. G. Aithalides // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1884—1890. — Bd. I. — Kol. 198.
* Vernike K.[de]. Aithalides 1 : [nem.] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1893. — Bd. I, 1. — Kol. 1093.
Etol

**Etol** () — qadimgi yunon mifologiyasida Endimion va dengiz nimfasining (yoki Ifianassa) oʻgʻillaridan biri. Yoki Zevs va Protogenezning oʻgʻli. Yoki Oyneyning oʻgʻli.

Otasining vafotidan keyin u otasining taxtini egallash huquqi uchun yugurish musobaqasida qatnashdi, ammo akasi Epeyga yutqazdi. U akasi Epeydan keyin Elida shohiga aylandi. Keyin Azan sharafiga oʻtkazilgan dafn oʻyinlarida arava poygalari paytida u Yasonning oʻgʻli Apida(Apis)ni aravasi bilan beixtiyor bosib ketgan.

Apidaning oʻgʻillari uni qotillikda ayblashdi va u Aheloy boʻylab Kuretida mamlakatiga qochib ketdi. U yerda u Ftiya va Apollonning oʻgʻillarini oʻldirdi va bu yerga Etoliya deb nom berdi. Tarixchi Eforning yozishicha, u Salmoney tomonidan Eleyadan Etoliyaga quvilgan va uning shaharlarini birlashtirib, mamlakatni oʻz nomi bilan atagan. U Kuretlar urushida gʻalaba qozongan.

Xotini Pronoya, oʻgʻillari Plevron va Kalidon.

## Manbalar


## Havolalar

* Robert Graves. Qadimgi Yunoniston afsonalari. "
Roda Poseydon qizi

**Rod** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi personajsh. Gerodor va Gerofil fikriga koʻra, Poseydon va Amfitritning qizi. Diodorning yozishicha, Poseydonning qizi va Telchines Galiyaning singlisi. Pindar esa, Afroditaning qizi deb hisoblagan. Epimenid uning nasabini Okean ga bogʻlagan.

Heliosning rafiqasi. Helios uni sevib qoladi, va bir qancha orollarni uning nomi bilan ataydi hamda toshqinning toʻlib-toshgan suvlarini yoʻq boʻlishga majbur qiladi. Ularning yetti nafar heliad oʻgʻillari (Ohim, Kerkaf, Makar, Aktiy (yoki Aktin), Tenag, Triop va Kandal) va qizi Electryona boʻlgan. Boshqa bir rivoyatga koʻra, Rhoda Kirkaning ham onasidir.

## Manbalar
Pashtisada

**Pashtisada** (kro  — mol goʻshtidan tayyorlanadigan va Xorvatiyada mashhur boʻlgan maxsus qaylali xorvat milliy taomi. Taom koʻpincha Dalmasiya pashtisadasi deb ham ataladi, chunki u aynan Dalmasiyadan kelib chiqqan. Ushbu taom muhim bayramlar, shu jumladan toʻylar taomnomasining ajralmas bir qismidir. Pashtisada odatda nokki yoki keng enli uy ugrasi bilan birga dasturxonga tortiladi. Pashtisadani Xorvatiya oshxonasining choʻqqisi deb ataydilar.

## Retsept
Bu eski retseptlarga koʻra, bir necha kun davom pishiriladigan, sabr-toqatni talab qiluvchi, tayyorlash jarayoni koʻp bosqichli goʻshtli taomidir. Pashtisada mol yoki buzoq goʻshtidan tayyorlanadi. Shuningdek, ot va ilvasin goʻshtidan pashtisada tayyorlash mumkin ekanligi ham maʼlum. Birinchi bosqichda goʻsht xushboʻy sirka bilan marinadlanadi. Ikkinchi bosqichda goʻsht boʻlagi qovuriladi. Uchinchi bosqichda, goʻsht sukatlar, koʻp hollarda qora olxoʻri va qalampirmunchoq, muskat yongʻogʻi, dafna yaprogʻi, qalampir kabi ziravorlar, Proshek vinosi qoʻshilgan qaylada pishiriladi. Sabzavotlar pishirgandan soʻng qayla bilan aralashtiriladi. Eski retseptlarda taomni pishirgandan keyin darhol stolga tortmaslik kerakligi aytiladi. Goʻshtni sovutish, toʻrtburchak shaklda kesish, yana bir bor qovurish va gʻalvirdan oʻtkazilgan qayla bilan dasturxonga tortish kerak.

## Tarixi
Pashtisadaning kelib chiqishi haqida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Dubrovnikda yozilgan eng qadimgi retsept 15-asrga toʻgʻri keladi.

Dalmatiyaning Veliko Brdo qishlogʻida, qirgʻoq boʻyidagi Makarska shahri yaqinida joylashgan Biokovo etagida 30-sentabr kuni nishonlanadigan qishloq homiysi — Avliyo Ieronim kunini nishonlash vaqtida dasturxonga anʼanaviy tarzda pashtisada tortiq etilgan.

## Manbalar


## Bibliografiya

* Marjanovich-Radica, Dika 1988-yil. *Dalmatiya oshxonasi*. Zagreb: Mladost
* https://web.archive.org/web/20170510115256/http://gastrodiva.bloger.index.hr/post/pasticada/1026539.aspx
Malika torti

**"Malika" torti** (shved. torti) — anʼanaviy shved pishirigʻi yoki yumshoq biskvit, qandolat kremi va koʻpirtirilgan qaymoqning qalin qatlamidan iborat boʻlgan bir necha qavatli tort. Tort marsipan qatlami bilan qoplanadi, bu mahsulotga silliq va yumaloq koʻrinish beradi. Marsipan qoplamasi odatda yashil rangda boʻlib, ustidan shakar kukuni sepiladi va koʻp hollarda pushti rangli marsipan atirgul bilan bezatiladi.

Tort retsepti ilk marta 1948-yilda „Prinsessornas kokbok“ pazandachilik kitobida paydo boʻlgan, u Vastergotland gertsogi, shahzoda Karlning uchta qiziga oʻqituvchilik qilgan Jenni Okerstrom (1867-1957) tomonidan nashr etilgan. Asl retseptda mevalar mavjud boʻlmasa-da, zamonaviy versiyalarda tortni murabbo yoki yangi mevalar, odatda malina qatlamlari bilan boyitish mumkin. Boshqa rangdagi marsipan bilan tayyorlanuvchi variantlar — sariq rangli tort prinstårta („Shahzoda“ torti) va qizil yoki pushti marsipan bilan tayyorlangan tort operatårta („Opera“ torti) deb ataladi.

Tort dastlabda grön tårta (yashil tort) deb atalgan, keyinchalik prinsesstårta yoki „Malika“ torti nomi ishlatila boshlagan, bunga tortni malikalar juda yaxshi ko‘rganlari sabab sifatida keltiriladi. Tortni sevgan malikalar: malika Margarita (1899-1977, keyinchalik Daniya malikasi), malika Marta (1901-1954, keyinchalik Norvegiya valiahd malikasi) va malika Astrid (1905-1935, keyinchalik Belgiya qirolichasi) edi.

## Manbalar
Praga torti

**"Praga"** — shokoladli tort, Rossiyada SSSR davrlaridan beri mashhur.

Uchta biskvit va ikki qavat „Praga“ kremi qatlamidan iborat. Yuqori va yon tomonlari murabbo rfvf pomadka bilan qoplangan (yoki yon tomonlari krem va biskvit uvoqlari bilan bezatilgan). Ustki qismiga qaymoqdan naqsh solingan.

## Tarixi
Aytishlariga qaraganda, „Praga“ tortining asl retsepti Chexiya poytaxtida ishlab chiqilgan. Biroq, Chexiya oshxonasi retseptlarida bunday tortning oʻzi yoʻq. Darhaqiqat, SSSRda mashhurlikka erishgan „Praga“ torti retsepti Moskvadagi „Praga“ restoranining qandolatchilik sexi boshligʻi Vladimir Mixaylovich Guralnik tomonidan ixtiro qilingan, u 30 dan ortiq original tortlar va pishiriqlar, shu jumladan „Qush suti“ tortining ham muallifi hisoblanadi. Guralnik oʻzining oshpazlik faoliyati avvalida restoranda shogird boʻlib ishlagan, tajriba almashish uchun muntazam ravishda Moskvaga kelgan Chexoslovakiya qandolatchi oshpazlaridan ushbu sanʼat sirlarini oʻrgangan. Aslida, „Praga“ mashhur „Zaher“ tortining bir varianti hisoblanadi, ammo, „Zaher“ retseptida krem mavjud emas. Umuman olganda, tort konyak, Chartreuse va Benedictine likyorlaridan foydalangan holda tayyorlanadigan toʻrt hil qaymoqli kremni oʻz ichiga olgani, biskvitlarga rom singdirilgani tufayli ham uni pishirish juda koʻp vaqt talab qiladi va tayyor tort qimmatga tushadi.

Sovet davrida pazandachilik retseptlari uchun patent berish amaliyoti yoʻqligi tufayli tort patentlanmay qolgan, ammo GOSTga muvofiq deb topilgan va shu tariqa istalgan qandolat fabrikasida tayyorlanishi mumkin boʻlgan.

## Retsept

* Korjlar: un, sariyog ', shakar, tuxum, kakao kukuni.
* Krem: quyultirilgan sut, issiq suv, tuxum sarigʻi, sariyog ', kakao, vanilin.
* Pomadka: shakar, kakao, shinni, essensiya.
* Meva hamda rezavorli murabbo.

Korjlar krem bilan ustma-ust taxlanadi va 8-10 soatga muzlatgichga qoʻyiladi. Yuqori va yon tomonlari murabbo hamda pomadka bilan qoplanadi. Ustki qismi kremli naqsh bilan bezatiladi.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* Buteykis N. G., Kengis R. P. Tort Prajskiy // Prigotovlenie muchnix konditerskix izdeliy. — M.: Ekonomika, 1965. — S. 134—135. — 252 s. — 45 000 ekz.
* 
*
Turingiya kolbasalari

**Turingiya kolbasalari** () — Germaniyaning Turingiya hududida ishlab chiqariladigan original kolbasa, Yevropa Ittifoqi qonunlariga muvofiq geografik nomi himoyalanganlik maqomiga ega.

## Tarixi
Turingiya kolbasasi yuz yillardan beri ishlab chiqariladi. U haqida eng qadimgi qaydlar Rudolshtadtdagi Turingiya davlat arxivida saqlanuvchi 1404-yilgi Arnshtadt monastiridan olingan hisobot hujjatida keltirilgan. Bugungi kunda maʼlum boʻlgan eng qadimgi retsept 1613-yilga tegishli va Veymar davlat arxivida saqlanadi, u 1797-yildan „Thüringisch-Erfurtische Kochbuch“ga kiritilgan boʻlib, retseptda dudlangan nav haqida ham tilga olingan.

## Retsepti
Ishlab chiqarishda faqatgina maydalangan choʻchqa goʻshti, mol goʻshti, baʼzan buzoq goʻshti ishlatiladi. Goʻshtning koʻp qismi yelka atrofidagi ustki sohadan olinadi. Ziravorlar qatorida tuz va murchdan tashqari, zira, mayoran va sarimsoq ishlatiladi. Maxsus ziravorlar aralashmasi anʼanaviy retseptlar yoki mintaqaviy taʼbga qarab farq qilishi mumkin. Tarkibiy mahsulotlarning kamida 51 % Turingiyada ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Ushbu shart 2012-yilda Yevropa Ittifoqining rasmiy jurnalida 2011-yil 22-oktabr da chop etilgan va Germaniyada oʻtkazilgan soʻrovnomadan soʻng bekor qilingan. Tarkibiy mahsulotlar oʻzaro aralashtiriladi va choʻchqa yoki qoʻy ichagi ichiga toʻldiriladi. Turingiya kolbasalari nemis kolbasalarining oʻnlab noyob turlaridan oʻziga xos ziravorlari (shu jumladan mayoran) va tarkibidagi yogʻning kamligi (boshqa kolbasalardagi 60 % ga nisbatan 25 %) bilan ajralib turadi.

Germaniyaning goʻsht qiymasi haqidagi „Hackfleischverordnung“ qonuniga koʻra, xom kolbasa mahsulotlari tayyorlangan kun ichida yoki doʻkon tunda yopilishidan oldin sotilishi kerak. Grilda pishirilgan kolbasalarning yaroqlilik muddati 15 kun, pishrilgandan soʻng darhol muzlatilgan kolbasalar esa 6 oygacha saqlanishi mumkin.

## Tayyorlanishi
Turingiya kolbasasini pishirishning eng yaxshi usuli — uni koʻmirda yoki choʻchqa yogʻi surtilgan grilda qovurishdir. Olov kolbasaning qobigʻi yorilib ketadigan darajada baland boʻlmasligi kerak. Biroq, baʼzi holatlarda uni kuydirish maqsadga muvofiq. Baʼzan qovurish paytida kolbasa ustidan pivo bilan sepib yuboriladi.

Odatda Turingiya kolbasalari kesilgan koʻrinishda xantal bilan birga stolga tortiladi.

## Madaniyatda
Turingiya aholisi uchun qovurilgan kolbasalar shunchaki mahalliy oshxona yeguliklaridan biri emas. Turingiya madaniyati asosini gril tashkil qiladi. Odatda grilni sovutish uchun suv oʻrniga pivo ishlatiladi, uning turini tanlash esa har kimning oʻziga havola. Mahalliy xantal Turingiya kolbasasi uchun anʼanaviy ziravor hisoblanadi. Odatda buning uchun Erfurtdagi mahalliy oziq-ovqat kompaniyasining „tabiiy xantal“ini tanlashadi. Baʼzi hududlarda kolbasaga hech qanday ziravor, hattoki xantal qoʻshish mumkin emas. Sharqiy Turingiyada koʻpincha Bautsner xantalini isteʼmol qilishadi.

2006-yilda Arnshtadt yaqinidagi Vaksenburggemeyndning bir qismi boʻlgan Xoltsxauzen shahrida Germaniya bratvurstmuzeumi ochildi, bu Turingiya kolbasalariga bagʻishlangan birinchi muzey hisoblanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

## Havolalar

* 
*
Achij

**Achij** — abxaz xalq cholgʻu asbobi. Bu yongʻoq yogʻochidan kvadrat shaklda yasalib, qalin qirrali tutqichga oʻrnatilgan ramadan iborat asbob. Aylantirilganda gumburlagan ovoz chiqaradi.

## Marosim madaniyati
Odatda ziyofatlar vaqtida bir qoʻshiq ikkinchisiga ulanib ketadi va mezbonlar va mehmonlar raqsga tushadi. Kuy va qoʻshiqdan joʻshqinlanganlar qarsak chalishni boshlaydi, baʼzida qarsaklarga akyapkap (ratchet) yoki stolga qoʻlga tushgan anjomlar — finjon, lagan, shisha butilkalarni urish orqali hosil qilingan tovush joʻr boʻladi. Agar garmon yoki akkordeon boʻlib, adaul (baraban) juftligida chiqish qilinsa, qoʻshiq kuylash odatda toʻxtaydi va uzoq raqsga tushish boshlanadi. Shundan soʻng yana kapellani davom ettirishi mumkin. Shu tarzda, abxazlar davra musiqiy sanʼati suite shaklini oladi. &#x5B; ** &#x5D;

Achij koʻpincha toʻylarda ishlatiladi

## Instrumental guruhlar
Zamonaviy Abxaziyada koʻplab xalq musiqa ansambllari tashkil etilgan boʻlib, ularning cholgʻu asboblari qatoridan achij ham oʻrin olgan. Eng mashhur ansambllardan biri hisonlanuvchi „Gunda“dir. U xalq cholgʻu orkestrlarida ham qoʻllanadi.

## Adabiyotlar

* *Xashba I. M.* Abxaziya xalq cholgʻu asboblari.- 2-nashr.- Suxumi: „Alashara“, 1979. — 240 b. — 1500 tiraj.
* *Xashba I. M.* Abxaz musiqa madaniyatidan // Zamonaviy Abxaz qishlogʻi: Etnografik insholar, 1967. — S. 72.

## Yana qarang

* Apkhyartsa
* Achamgur

## Manbalar
Klarion musiqa asbobi

**Klarion** (Clarion — lotincha soʻzdan olingan) — gorn, truba yoki surnay kabi yuqori chastotali tovushlarni chiqaradigan choʻzinchoq mis puflama cholgʻusining anʼanaviy nomi.

Bu, shuningdek, Oʻrta asrlar va Uygʻonish davridagi truba tipidagi mis cholgʻu asboblarining umumiy nomi. „Klarion“ deb nomlangan asbob zamonaviy trubaga oʻxshash S shaklidagi cholgʻu boʻlib, lekin kengligi kamroq, devorlari qalinroq va ogʻir munshtukli boʻlgan. Birinchi marta XIV asrda paydo boʻlgan. Egilgan trubali asbob „klarion“ va tekis trubali asbob tromba („tromba“ yoki truba) deb atalgan. Klarion boshqa asboblar bilan hamohang yaxshi ovoz balansini saqlab turar edi.

## Etimologiyasi
"Clarion" soʻzi lotincha soʻzlar — „clario“ (truba) ot, „clarus“ (yorqin yoki tiniq) sifati va „claro“ (tozalash) feʼlidan kelib chiqqan.

Yevropada ushbu turdagi asbob uchun standart nom yoʻq edi, ammo shunga oʻxshash soʻzlar koʻp edi:

:* Fransiyada „clairin“, „clarin“, „clerain“, „clerin“, „clairon“, „claroncel“ va „claronchiel“, garchi Clairon eng keng tarqalgan soʻzga aylangan;
:* Angliyada u „claro“, „clario“, „clarone“, „clarasius“, „clarioune“, „claryon“ va „clarion“ deb nomlangan;
:* Ispaniyada: „clarín“ va „clarón“;
:* Italiyada: „chiarina“, „chiarino“ va „klaretto“ va 1600-yilda „clarino“ yoki „chlarino“ nomi bilan;
:* Germaniyada: „clareta“, XVI asr oʻrtalarida „clarin“ nomi bilan atala boshlandi.

## Musiqadagi boshqa maʼnolari
Musiqadagi truba, klarnet yoki organ kabi asboblarning yuqori pardasi ham klarion deb ham ataladi.

## Manbalar
Zaks (yahudiy familiyasi)

**Zaks** ― yahudiy familiyasidir.

## Etimologiyasi
Yahudiy familiyasi *Zaks* () ― *Zak* umumiy familiyasining varianti — anʼanaviy qisqartma (qarang: notarikon) „zera **k**o(y)de**sh**“ dan (ivrutcha: *muqaddas urugʻ*), Isayning iqtibosidan (6:13) qaratilgan: „*… Muqaddas urugʻ [xalqning] tanasiga aylanadi*“ yoki „zera **k**o(y)desh **shemo**“ dan (ivritchada: *Jafokashning muqaddas urugʻi*). Bu familiyaning Sharqiy Yevropa boʻgʻini Rujandan (idishcha: rozinoy — ראָזינױ) rebe Isroil ben Sholomning uchta oʻgʻlidan kelib chiqqan. U Slonim yaqinida, 1659-yil 19-sentabrda qonli tuhmat natijasida azobli vafot topgan.

## Tarqalish tarixi
XX asr boshlarida Telshyay, Riga, Kurlyandiya, Shaulyay, Raseynyay, Vilkomir, Kounas, Oshmyan, Lida, Starokonstantinov, Ovruch va Cherkassi viloyatlarida, yaʼni asosan gʻarbiy Belarus-Litva hududi va Volin shahrida keng tarqalgan.

*Zaks* familiyasining egalari, xuddi *Zak* kabi, anʼanaga koʻra, Kohenlar sulolasining avlodlari hisoblanadilar. Jurnalist Mihael Dorfman notarikonning boshqacha talqinini taklif qiladi: *zera kohanim* — „kohenlar urugʻi“ yoki „uning ismi kohenlar oilasidan“. Biroq u bergan variantning boshqa manbalari topilmagan.

Nemis yahudiylari orasida uchraydigan *Zaks* omonim familiyasi, xuddi shunga oʻxshash nemis familiyasi kabi, Saksoniya yerining nomidan kelib chiqqan. Ehtimol, Sharqiy Yevropa yahudiy familiyasi *Saks* (Saksman, Saksonskiy) ayni shunday kelib chiqqan boʻlishi mumkin.
## Yana qarang
* Zaks (nemis nomi)
* Saks
## Manbalar


## Havolalar
* Rabbis of Ruzhany
* Исследование генеалогии
*  JewishGen
* What’s In A Name? By Chuck Jackson
* Brooklyn Genealogy Information Page
* Surnames of well-known Ashkenazic and Sephardic rabbinical families
* Surnames of well-known Ashkenazic and Sephardic rabbinical families
Liberiyaliklar

**Liberiyaliklar** (oʻz nomi — Ameriko-Liberiyaliklar yoki Amerikano-Liberiyaliklar) — Gʻarbiy Afrikadagi xalq, Liberiya aholisi. Liberiyada ular Monroviyada va Montserrado, Margibi, Merilend, Grand-Basa, Grand-Keyp-Maunt va Sino grafliklarida yashaydilar. Ularning soni taxminan 150 000 kishi. Liberiya va unda yashovchi liberiyaliklarning rasmiy tillari ingliz va kreol tillaridir. Liberiyaliklar asosan xristianlardir. Ularning aksariyati protestantlar, kamroq qismi katoliklardir.

## Oilasi
Liberiyaliklar oilasi kichik (nuklear), nikohi virilokal, nikoh qalin toʻlovi ham amalda. Xalqda patrilineal qarindoshlik hisobi va muntazam turdagi qarindoshlik atamalarining tizimi mavjud.

## Dini

Barcha Liberiyaliklar asosan xristianlardir. Ularning koʻpchiligi protestantlar, liberiyaliklarning kamroq qismi katoliklikga eʼtiqod qiladi.

## Tili
Liberiyaliklar german guruhining hind-yevropa oilasiga mansub ingliz va kreol tillarida gaplashadi.

## Mashgʻulotlari
Liberiyaliklarning asosiy kasblari tadbirkorlik, savdo va hunarmandchilikdir. Yigirish va toʻqish, boʻyra, savat, teri ishlab chiqarish kabi hunarmandchilik turlari rivojlangan. Odamlarning maʼlumot darajasi ancha yuqori. Ular Yevropa moddiy madaniyatiga ega.

## Manzilgohlari
Liberiyaliklarning manzilgohlari yetarlicha katta. Ular kreol (Gʻarbiy Hindiston) tipidagi gʻisht yoki betondan qurilgan cherepitsa tomli uylarda yashaydilar. Baʼzan uylar ikki qavatli boʻladi.

## Taomi
Liberiyaliklar asosan oʻsimlik mahsulotlariga boy taomlarni isteʼmol qiladilar, masalan, ildiz sabzavotli fufa, sabzavotli shoʻrvalar, boʻtqalar, yassi non va baliq taomlari.

## Adabiyotlar
* Попов В. А. Либерийцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. - С. 289
* Токарева З. Либерия // Энциклопедия для детей. Т. 13. Страны. Народы. Цивилизации / Глав. ред. М.Д. Аксёнова. - М.: Аванта+, 2001. - С. 493
* Ходош И. А. Либерия : историч. очерк / И.А. Ходош, М., 1961. С. 15
* Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. - 2009. - P. 35
* Subah P. Iron ore in Liberia. Past production and future prospects / P. Subah, Mining Magazine, 1981, v. 145, No 3, Sept., P. 204-208
## Manbalar


## Havolalar
*Энциклопедия "Народы и религии мира", либерийцы 
*Либерийцы на Ethnologue: Languages of the World''
Pashtet

**Pashtet** ( — „pashtet, pirogcha“, „qiymalangan goʻsht, ilvasin yoki baliqli nordon ragu uchun moʻljallangan xamirli silindrsimon qobiq, xamir qobigʻida pishirilgan yoki terrinda dasturxonga tortiladigan taom“) — bir hil koʻrinishdagi yopishqoq xamirsimon massa, qaynatilgan yoki qovurilgan, keyin esa maydalangan goʻsht, baliq, ilvasin yoki sukatlar qoʻshilgan oʻziga xos gazak taom. Forshmak ham pashtetning bir turi hisoblanadi. Yevropa oshxonasida aynan shunga, pashtet va ilviraga oʻxshash taom — terrin deb ataladi. SSSRdagi eng mashhur pashtet taomi — tansiq va parhezbop jigar hamda mol goʻshti jigari boʻlgan, goʻsht (ilvasin, kalla-pocha aralashtirilgan jigar, oʻpka-jigar) va baliq (losos, qovurilgan baliq, treska jigari, shprot pashteti) dan turli xil konservalangan pashtetlarni sanoat ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan.

Sovuq pashtet odatda buzoq, uy parrandasi va kalla-pochadan tayyorlanadi; yogʻsiz goʻshtga choʻchqa goʻshti va choʻchqa yogʻi qoʻshiladi. Yegulikning taʼmini yaxshilash uchun pashtetdagi goʻsht sabzavot va ziravorlar bilan qaynatiladi. Qaynatilgan mahsulotlar goʻshtmaydalagichdan oʻtkaziladi, hosil boʻlgan massaga sharbat yoki bulyonda namlangan bugʻdoyli non qoʻshiladi. Tayyor massa moylangan qolip ichiga solinadi. Sovigan pashtetlar salat va qayla, ularni surtish uchun non yoki buterbrod pastasi sifatida qovurilgan non bilan dasturxonga tortiladi. Bayramlarda sovuq pashtet ustidan yupqa qilib lanspik quyiladi.

Issiq taom sifatida isteʼmol qilinadigan pashtet — ichiga pashtet solib, pechda pishirilgan pirog hisoblanadi, buning uchun maxsus qolip ichiga birinchi navbatda qat-qat yoki yarim qatli xamir solinadi. Issiq pashtetlarni toʻldirish uchun koʻp hollarda qaynatilgan baliqdan tayyorlangan qiyma ishlatiladi. Baʼzi nashrlarda xamir ichidagi kichik pashtetlar — „pashtetik“ deb ham ataladi. 19-asr rus adabiyotida maʼlum va mashhur boʻlgan Strasburg pirogi ham xamirli pashtetning bir turi hisoblanadi. Pashtetni xamir ichida pishirishning gastronomik madaniyati fransuz oshxonasida oʻta rivojlangan, Fransiyada ushbu yoʻnalishga oid jahon chempionatlari oʻtkaziladi.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* Pashtet rakoviy — Pashteti ribnie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VI. — Stb. 750—760 — 581 s.
* Poxlyobkin V. V. Pashteti // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 280—281. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* Poxlyobkin V. V. Pashteti // O kulinarii ot A do Ya: Slovar-spravochnik. — Mn.: Polimya, 1988. — S. 137. — 224 s. — 200 000 ekz. — .
* 
* 
* 
*
Ardin

**Ardin** (arab. ạrdyn, MPA/a r d i ː n /) — Gʻarbiy Afrikada keng tarqalgan cholgʻu asbobi — arfa. Mavritaniyalik griot ijrochilarining sevimli cholgʻusi . Tuareg ayollari orasida ham ancha mashhur.

U 11-14 torga ega boʻlib, ular chalinganida tomoshabinlarga qaratiladi (koradan farqli oʻlaroq). Ardin arfaning ramasi vazifasini bajaruvchi uzun yogʻoch va kadidan (kalabas) yasaladi. Kalabashning odatdagi diametri 40 sm, rama uzunligi 1 m boʻladi. Kalabas ustiga qoʻy terisi tortiladi. Torlar ramaga oʻrnatilgan qoziqlarga bogʻlanadi, korpusida esa yogʻochdan egib yasalgan ostonacha tutadi.

Tarixiy jihatdan, ushbu cholgʻu asbobi Misr arfasining takomillashgan namunasi boʻlib, nomaʼlum bir vaqtda unga qoziqlar oʻrnatilgan. Kora va ardin cholgʻulari oʻrtasida bogʻliqlik mavjud; ikkala cholgʻu asbobida ham asosan ayollar oʻynaydi va koʻpincha joʻrlikda chalinadi. Bundan tashqari, ardin kora cholgʻusining ayrim tuzilmaviy xususiyatlarini oʻzlashtirgan. Ardinda musiqa chalayotganda, ikki qoʻlda ham bir qoʻlda ham chalish mumkin. Bir qoʻl bilan chalganda ikkinchi qoʻl bilan goʻyo nogʻora chalgandek korpusiga urib turiladi. Ardin, shuningdek, ayollar qoʻshigʻiga joʻr boʻladi. Odatda pentatonik usulda sozlanadi.

Mashhur Ardin ijrochilari:Dimi Mint Abba, Nura Mint Seymali va Maluma Mint Al Maidalardir.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*  
* 
* 
* 
## Havolalar

*
Kovbell

**Kovbell** ( — sigir qoʻngʻirogʻi) — tilchasiz qoʻngʻiroq koʻrinishidagi afro-kuba zarbli musiqa asbobi.

Kovbell oddiygina old yuzi ochiq boʻlgan toʻrtburchak metall prizmadir. Koʻpincha u toʻrtburchaklar yoki romb shaklidagi asos bilan yasaladi. U hatto boy aranjirovkalarda ham keskin, shiddatli, yaxshi oʻqiladigan, juda qisqa zarb va pasayishli ovozga ega. Kovbelldan foydalanish Lotin-Amerika raqs janrlarining ajralmas elementidir; baʼzan hammabop musiqa va rok musiqasida ham qoʻllanadi.

## Senserro
Lotin Amerikasi musiqasida asbob **senserro** (, soʻzma-soʻz — „botalo“, „qoʻngʻiroqcha“) yoki **kampana** (, „qoʻngʻiroq“) deb ataladi.

Lotin Amerikasi musiqasida senserroning paydo boʻlishi Kongo diniy ibodatlarining *ekon* marosim qoʻngʻiroqlari bilan bogʻliq. Kubaning dunyoviy musiqasida senserrodan birinchi boʻlib Arsenio Rodriges foydalangan deb hisoblanadi.

Lotin Amerikasi ansambllarida senserrodan bongochilar va timbalero barabanchilari (montuno naqorati kuylanganda) foydalanadilar. Birinchi holda, musiqachi barmoqlari bilan tovushning toʻyinganligi va kuchini sozlab, senserroni kaftida ushlab turadi va qoʻngʻiroqqa yogʻoch tayoqcha bilan zarb beradi. Ikkinchi holda, bir yoki bir nechta senserrolar bir juft timballar bilan birga ustunga oʻrnatiladi.

## Kovbell zamonaviy musiqada
Kovbell oʻz nomini toʻliq oqlagan holda, toʻgʻridan-toʻgʻri choʻponlar sigirlarning boʻyniga osilgan qoʻngʻiroqdan kelib chiqqan. Musiqaga kirib kelishi bilan, kovbellning koʻrinishi oʻzgarib, tovushni hosil qiluvchi tilcha olib tashlandi, endi tayoqchalar bilan zarb berish orqali tovush chiqariladi. Kovbell uning oʻlchamiga va devor qalinligiga qarab belgilangan ovoz balandligiga ega, shuning uchun partiyani turfa xil qilish uchun turli balandlikdagi bir nechta kovbellar ishlatiladi. Qoʻlda ushlab turib chalish uchun qulay boʻlgan kovbellar va tutqich oʻrniga ustunga oʻrnatiladigan mahkamlagichli kovbellar mavjud. Zarbli toʻplamni chalishda ustundagi kovbelldan foydalanish mumkin. Baʼzi kovbellar yoqimsiz ohanglarni yoʻq qilish uchun zarb qovurgʻasiga parchinlangan plastik dempfer bilan birga ishlab chiqiladi, ammo bunday dempferlarning parchinlari koʻpincha uzoq vaqt foydalanish bilan boʻshashadi va dempferlarning oʻzi qoʻshimcha shovqin manbai boʻlib qoladi.

Kovbellni yozishda uning ovozining yoʻnalishini hisobga olish kerak. Ushbu asbobning dinamik diapazoni juda keng boʻlishi mumkin, ammo ***piano*** kamdan-kam hollarda kovbellda chalinadi va uning ovozining oʻziga xosligi shundaki, ansamblni kovbella yordamida yozishda asosiy muammo — uning barcha mikrofonlarga istisnosiz „oʻrmalab kirishi“ hisoblanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
*
Lugovo-sharqiy Marilar

**Lugovo-sharqiy Marilar** — bu mos ravishda tog‘li Mari va shimoliy-g‘arbiy Mari tillarida gaplashuvchi tog‘li va shimoli-g‘arbiy Marilardan farqli o‘laroq, o‘ziga xos mintaqaviy xususiyatlarga ega bo‘lgan yagona lugovo-sharqiy Mari tilida so‘zlashadigan, tarixan shakllangan lugovo va sharqiy Mari etnik guruhlarini o‘z ichiga olgan marilar etnik guruhining umumlashtirilgan nomidir.

Lugovo-Sharqiy Marilar Mari xalqining ko‘p qismini tashkil qiladi. Bu raqam, baʼzi maʼlumotlarga ko‘ra, 700 mingdan ortiq Marilardan taxminan 580 mingga yaqin kishidir.

2002-yildagi Butunrossiya aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, Rossiyadagi 604,298 marilardan 56,119 kishi (shu jumladan, Mariy Elda 52,696) (yoki ularning 9 foizi) o‘zlarini Lugovo-sharqiy Marilar deb bilishgan, ulardan „Lugovolik Marilar“ (*oliyk* Mariy) — 52 410 kishi, aslida „Lugovo-sharqiy Marilar“ sifatida — 3333 kishi, „Sharqiy Marilar“ (*Sharqiy (Ural) Marilar*) sifatida — 255 kishini tashkil qiladi. Va bu o‘zlarini xalqning yagona nomi — „Marilar“ deb atovchi mustahkam anʼana (sodiqlik) deganidir.

## Yana qarang
* Lugovo Marilari
* Sharqiy Marilar
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Марийцы луговые // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 522—523. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Apxertsa

**Apxertsa** () — kamoncha bilan ijro qilinadigan abxaz xalq cholgʻusi.

## Koʻrinishi
Kosasi oʻyma boʻlib, dasta va boʻyni bilan bir butun yogʻochdan yasaladi. Uzunligi 700-800 mm. Qopqogʻi yoldan, ikkita tori ot dumidan tayyorlanadi. Qirgʻizlarning qiyaq cholgʻusiga oʻxshaydi. Dekasida rezonator tirqishlari oʻyilgan. Ovozi ham juda sekin va mayin. Ijrochi odatda ashulachi boʻlib, oʻz ovoziga cholgʻusi bilan joʻr boʻladi.

## Marosim madaniyati
Apxertsalar joʻrligida asosan tarixiy-qahramonlik qoʻshiqlari kuylangan. Ilgarilari har bir boʻlinmada oʻz apxertsachilari boʻlgan. Ular jangchilarning oldida safda turishgan. „Apxertsa“ nomi kelib chiqishiga koʻra, abxaz xalqining jangovar hayoti bilan bevosita bogʻliq boʻlib, „apxertsaga“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz „oldinga borishga undaydigan narsa“ degan maʼnoni anglatadi. Abxazlar apxertsa joʻrligida qoʻshiq aytishdan davolash vositasi sifatida ham foydalanishadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Xashba I. M. Abxaz xalq cholgʻu asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.
* Gunba Esma Zakanovna ABXAZ XALQ TOʻLLARI VA UNING TOʻY MOSIMIDAGI VAZIFALARI // Tarixiy, falsafiy, siyosiy-huquqiy fanlar, madaniyatshunoslik va sanʼatshunoslik. Nazariya va amaliyot masalalari Tambov: Diplom, 2015. No 2 (52): 2 soat ichida. Ch. IC 70-73. ISSN 1997-292X

## Havolalar
Holda

**Holda** ( — iltifotli, doʻstona, rahmdil) — german qishloq xoʻjaligi va ayollar hunarmandchiligi homiysi. Skandinaviya Huldrasiga yaqin. Yakob Grimm uni german maʼbudasi deb hisoblagan. Shu bilan birga, u koʻplab yosh qiz, kampir, yigiruvchi, qishki boʻronlar bekasi, Yovvoyi ovning yoʻlboshchisi timsollarida odamlar oldida paydo boʻladi.

## Onomastika
 („iltifotli, doʻstona, rahmdil“), oʻrta oliy nemischada *hulde*, qadimgi oliy nemischada *huldī* („doʻstona“). Dan tili va shvedchada *huld* („halol, iltifotli“), islandcha *hollur* („vafodor, sadoqatli“), oʻrta inglizcha *hold*, *holde*, eski inglizcha *hold* („mehribon, doʻstona, xushmuomala, xayrixoh, vafodor, sadoqatli, yoqimli, ulugʻvor“), proto-german tilidan *hulþaz* („mehribon, xushmuomala, sodiq“), proto-hind-yevropa tilidan **kel-* („egilish, qayirish, bukish“) bilan tengdosh.

Xuldana nomi milodiy 197-235 yillardagi beshta lotin hujjatlarida uchraydi: uchtasi Yuqori Reynda (*Corpus Inscriptionum Latinarum* XIII 8611, 8723, 8661), bittasi Myunstereyfelda (*CIL* XIII, 7944) va yana biri Bitgumda (*CIL* XIII, 8830). Bu nomni talqin qilishga koʻp urinishlar qilingan.

## Yana qarang
* Huldra
* Perchta
## Manbalar