Dietary Reference Intake Ratsionga oid ma'lumotni qabul qilish

**Dietary Reference Intake** (**DRI**) bu AQSh Milliy Akademiyasining  Milliy Tibbiyot Akademiyasidir (NAM)  ovqatlanish bo'yicha tavsiyalar tizimi xisoblanadi. U 1997-yilda **tavsiya etilgan parhezli ratsionlar** (**RDA** s, pastga qarang) deb nomlanuvchi mavjud ko'rsatmalarni kengaytirish maqsadida kiritilgan. DRI qiymatlari AQSh va Kanadadagi oziq-ovqat va oziq- ovqat qo'shimchalari mahsulotlarida oziq-ovqat belgilarini belgilashda qoʻllanadigan qiymatlardan farq qiladi, ular 1968-yildagi eskirgan RDAlarga asoslangan, ammo hozirgi kunga qadar  2016-yilda yangilangan Referent Daily Intakes (RDIs) va Daily Values (%DV) dan foydalanadi.

## Parametrlar
DRI bir nechta turli xil mos yozuvlar qiymatlarini taqdim etadi:

* **Taxminiy o'rtacha talablar** (EAR), ilmiy adabiyotlarni o'rganish asosida ushbu yosh guruhidagi odamlarning 50% ehtiyojlarini qondirishi kutilmoqda.
* **Tavsiya etilgan parhezli ratsionlar** (RDA), Tibbiyot institutining Oziq- ovqat va ovqatlanish kengashi tomonidan hayotning har bir bosqichidagi va jinsiy guruhdagi sog'lom odamlarning 97,5% talablarini qondirish uchun etarli deb hisoblangan ozuqaviy moddalarning kunlik ovqatlanish darajasi. Ta'rif shuni ko'rsatadiki, iste'mol qilish darajasi atigi 2,5% ga zararli ozuqa moddalarining etishmasligiga olib keladi. U EAR asosida hisoblab chiqiladi va odatda EAR dan taxminan 20% yuqori (RDAni hisoblash ga qarang).
* **Talabga javob beradigan iste'mol** (**Adequate Intake -** AI), bu yerda hech qanday RDA o'rnatilmagan, ammo belgilangan miqdor demografik guruhdagi har bir kishi uchun etarli ekanligiga biroz qat'iy ishoniladi.
* Ko'p miqdorda zararli bo'lishi mumkin bo'lgan ozuqa moddalarini (masalan, A vitamini) haddan tashqari ko'p iste'mol qilishdan ehtiyot bo'lish uchun **ruxsat etilgan yuqori qabul qilish darajalari** (UL). Bu barqaror kunlik ozuqaviy moddalarni iste'mol qilishning eng yuqori darajasi bo'lib, hayotning har bir bosqichida va jinsda sog'lom odamlarning 97,5 foizida xavfsiz va nojo'ya ta'sirlarsiz hisoblanadi. Ta'rif shuni ko'rsatadiki, iste'mol qilish darajasi zararli ozuqa moddalarining atigi 2,5% ga ko'payishiga olib keladi. Yevropa oziq-ovqat xavfsizligi boshqarmasi (EFSA) har doim ham AQSh UL bilan bir xil bo'lmagan ULlarni o'rnatdi. Masalan, kattalar uchunsinkning UL darajasi AQShda 40 mg va EFSAda 25 mg ni tashkil qiladi. 
* **Qabul qilinadigan makronutrient taqsimot** diapazonlari (AMDR), umumiy energiya iste'molining ulushi sifatida belgilangan iste'mol diapazoni. Yog'lar va uglevodlar kabi energiya manbalari uchun ishlatiladi.

DRIlar Qo'shma Shtatlar va Kanada tomonidan qoʻllanadi va keng jamoatchilik va sog'liqni saqlash mutaxassislari uchun mo'ljallangan. Ilovalarga quyidagilar kiradi:

* Maktablar, qamoqxonalar, kasalxonalar yoki qariyalar uylari uchun parhezlar tarkibi
* Yangi oziq-ovqat va ozuqaviy qo'shimchalarni ishlab chiqadigan sanoat tarmoqlari
* Sog'liqni saqlash sohasidagi siyosatchilar va sog'liqni saqlash xodimlari

Yevropa oziq-ovqat xavfsizligi idorasi (EFSA) umumiy maʼlumotlar to'plamini RDA o'rniga Population Reference Intake (PRI) va EAR o'rniga Average Requirement bilan  Diet Reference Values deb ataydi.

AI va UL Amerika Qo'shma Shtatlaridagi mavjud bo'lib, lekin raqamli qiymatlar jihatidan farq qilishi mumkin.

Avstraliya va Yangi Zelandiya maʼlumotlarning umumiy to'plamini RDA o'rniga tavsiya etilgan oziq-ovqat isteʼmoli (RDI) bilan ozuqaviy mos yozuvlar qiymatlari deb atashadi, ammo EAR, AI va UL AQSh va Kanadadagi kabi aniqlaydi, ammo raqamli qiymatlar farq qiladi.

## Tarixi
Tavsiya etilgan dietaviy nafaqa (RDA) Ikkinchi jahon urushi davrida AQSh Milliy Fanlar Akademiyasi tomonidan oziqlanish muammolarini o'rganish uchun tashkil etilgan qo'mita aʼzolari bo'lgan Lidiya J. Roberts, Hazel Stibeling va Xelen S. Mitchell tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib milliy mudofaga taʼsir taʼsir darajasini o'rganadi.

Qo'mita 1941-yilda Oziq-ovqat kengashi deb o'zgartirildi,keyin ular har bir ozuqa turi uchun standart kundalik norma bo'yicha tavsiyalar to'plami haqida o'ylay boshladilar. Standartlar qurolli kuchlar, tinch aholi va oziq-ovqat yordamiga muhtoj bo'lgan xorijdagi aholini ovqatlanishi bo'yicha tavsiyalar berish uchun ishlatiladi. Roberts, Stiebeling va Mitchell barcha mavjud maʼlumotlarni o'rganib chiqdilar, "energiya va sakkizta ozuqaviy moddalar" uchun taxminiy normalar to'plamini yaratdilar va ularni ko'rib chiqish uchun ekspertlarga taqdim etdilar (Nestle, 35).

Tavsiya etilgan parhez imtiyozlari uchun RDA deb nomlangan yakuniy ko'rsatmalar 1941-yilda qabul qilingan. Nafaqalar tinch aholi va harbiy xizmatchilarning yuqori ovqatlanishini taʼminlash uchun mo'ljallangan edi, shuning uchun ular "xavfsizlik chegarasini" o'z ichiga oladi. Urush paytida oziq-ovqat ratsioni tufayli fuqarolarning oziq-ovqat isteʼmolini to'g'rilash uchun davlat idoralari tomonidan yaratilgan oziq-ovqat qo'llanmalari oziq-ovqat mavjudligini ham hisobga oldi.

Oziq-ovqat kengashi keyinchalik RDAlarni har besh-o'n yilda qayta ko'rib chiqdi. 1950-yillarning boshlarida Amerika Qo'shma Shtatlari Qishloq xo'jaligi Departamenti ovqatlanish bo'yicha mutaxassislari odamlarga har bir ozuqa moddasining RDAlarini olishni osonlashtirish uchun har bir oziq-ovqat guruhining porsiyalari sonini o'z ichiga olgan yangi ko'rsatmalar to'plamini ishlab chiqdilar.

DRI 1997-yilda mavjud RDA tizimini kengaytirish maqsadida joriy etilgan. DRIlar 1998-yildan 2001-yilgacha nashr etilgan. 2011-yilda kaltsiy va D vitamini uchun qayta ko'rib chiqilgan DRIlar nashr etildi. 1998-yildan 2001-yilgacha birinchi marta nashr etilganidan beri boshqa DRIlarning hech biri qayta ko'rib chiqilmagan.

## Qo'shma Shtatlar va Kanada uchun joriy tavsiyalar
Homilador yoki emizikli ayollar bundan mustasno, to'qqiz yosh va undan katta yoshdagi odamlar uchun eng yuqori EAR va RDA/AI va eng past ULs. Yosh bolalar uchun ULs katta yoshdagilar uchun RDA/AI dan past bo'lishi mumkin. Ayollar erkaklarnikiga qaraganda ko'proq temirga muhtoj va odatda homilador yoki emizishda ko'proq ozuqa moddalariga muhtoj.

### Vitaminlar va xolin

### Minerallar

**SH**: EAR hali o'rnatilmagan yoki hali baholanmagan; **ND**: ULsni aniqlab bo'lmadi va salbiy ta'sirlarni oldini olish uchun ushbu oziq moddalarni faqat oziq-ovqatdan olish tavsiya etiladi.

### Makronutrientlar
19-50 yoshdagi erkaklar va ayollar uchun RDA/AI quyida ko'rsatilgan.

## RDA ni hisoblash
RDA ni hisoblash uchun quyidagi tenglamalar qoʻllanadi:

"Agar EARning standart og'ishi (SD) mavjud bo'lsa va ozuqa moddalariga bo'lgan talab nosimmetrik taqsimlangan bo'lsa, RDA EAR ustidagi ikkita SDdan iborat:

RDA = EAR + 2SD(EAR)

Agar talablarning o'zgaruvchanligi to'g'risidagi ma'lumotlar SDni hisoblash uchun etarli bo'lmasa, mavjud ma'lumotlar talablarning kattaroq o'zgarishini ko'rsatmasa, EAR uchun 10 foizlik o'zgarish koeffitsienti (CV) qabul qilinadi. Agar 10 foiz rezyume deb hisoblansa, EARga qo'shilganda bu miqdorning ikki barobari RDAga teng deb aniqlanadi. Natijada RDA uchun tenglama shunday bo'ladi

RDA = 1.2EAR

Ushbu iste'mol darajasi statistik ma'lumotlarga ko'ra aholi ehtiyojlarining 97,5 foizini tashkil qiladi."

## Dalillar standarti
2007-yil sentyabr oyida Tibbiyot institutida “1994–2004-yillarda DRI rivojlanishi: olingan saboqlar va yangi muammolar” mavzusida seminar boʻlib oʻtdi. O'sha yig'ilishda bir nechta ma'ruzachilarning ta'kidlashicha, joriy Dietary Recommended Intakes (DRI's) asosan dalillar piramidasi sifati bo'yicha eng past darajaga, ya'ni fikrga emas, balki eng yuqori darajaga - randomizatsiyalangan nazorat ostidagi klinik sinovlarga asoslangan. Ma'ruzachilar parhez tavsiyalarini berishda yuqori darajadagi dalillardan foydalanishga chaqirdilar. O'sha yig'ilishdan 2011-yilgacha qayta ko'rib chiqilgan yagona DRIlar vitamin D va kaltsiydir.

## Muvofiqlik
2004-yilda 2 yoshdan oshgan AQSh aholisining foizi EAR yoki USDA sog'lom ovqatlanish tamoyillariga javob beradi

## Qo'shimcha izlanish uchun

* Qabul qilinadigan kunlik iste'mol - qabul qilishning yuqori chegarasi (Birlashgan Qirollik)
* Kanada oziq-ovqat bo'yicha qo'llanma
* Dietary Reference Values – 
* Dietary Reference Intake – 
* Mineral (oziqlantiruvchi)
* Muhim aminokislotalar
* Muhim yog 'kislotasi
* Muhim ozuqa moddasi
* Oziq-ovqat tarkibi
* Oziq-ovqat piramidasi (oziqlanish)
* Sog'lom ovqatlanish
* Protein sifati
* Reference Daily Intake – 
* Reference Intake – 
* Terapevtik oziq-ovqat #Tarkibi
* Gipervitaminoz - vitamin toksikligi

## Izohlar
 

## Manbalar

## Havolalar

* Amerika Qo'shma Shtatlari Milliy qishloq xo'jaligi kutubxonasida parhez ma'lumotnomalari
* 2020—2025-yillarga mo'ljallangan AQShning joriy ovqatlanish bo'yicha ko'rsatmalari