Dorul Omon saroyi

**Dorul Omon saroyi** (, ; “Tinchlik maskani” yoki ikkinchi maʼnosi “Omonulloh maskani” — Kobul markazidan janubi-gʻarbiy tomonga taxminan 16 kilometr uzoqlikda, Dorulomon mahallasida joylashgan uch qavatli saroy. U Milliy Assambleya binosi qarshisida va Afgʻoniston Milliy Muzeyi va Afgʻoniston Amerika Universitetiga yaqin joylashgan.

150 xonali Dorul Omon saroyi dastlab 1920-yillarda, Omonullaxon davrida qurilgan. U 1919-yil fevralidan 1926-yil iyuniga qadar Afgʻoniston amiri, 1926-yil iyunidan 1929-yil yanvariga qadar Afgʻoniston qiroli sifatida hukmronlik qildi. 1990-yillardagi fuqarolar urushi paytida saroy jiddiy zarar koʻrgan. Biroq, 2016—2020-yillar oraligʻida saroy qayta ta'mirlandi va toʻliq oʻzining avvalgi shon-shuhratiga qaytarildi. Ta'mirlash ishlari asosan 2019-yil 19-avgustda boʻlib oʻtgan Afgʻoniston Mustaqilligining 100 yilligi munosabati bilan yakunlandi.

## Tarixi
Dorul Omon saroyi qurilishi 1920-yillar boshlarida amir Omonullaxonning Afgʻonistonni modernizatsiya qilishga qaratilgan sa’y-harakatlari doirasida boshlangan. 1926-yil iyun oyida Omonulla oʻzini Afgʻoniston qiroli deb e'lon qildi. Saroy tor temir yoʻl orqali Kobul bilan bogʻlangan Darulomon deb nomlangan yangi poytaxtning bir qismi boʻlishi kerak edi. Omonullaxon saroy qurish uchun Germaniya va Fransiyadan 22 nafar meʼmorni taklif qilgan. Saroy nemis muhandisi Valter Xarten va uning muhandislar jamoasi tomonidan ishlab chiqilganligi sababli afgʻon-german aloqalarining namunasi hisoblanadi.

Saroy Afgʻoniston poytaxtining gʻarbiy qismidagi tekis, changli vodiyga qaraydigan tepalikda joylashgan neoklassik uslubdagi ajoyib binodir. Fransuz arxitektorlari A. Godard va M. Godard, shuningdek, nemis arxitektorlari tomonidan loyihalashtirilgan mamlakatdagi birinchi binolardan boʻlib, markaziy isitish va suv oqimi bilan ta’minlangan. 1926—1927-yillarda afgʻon eri bilan Afgʻonistonda yashagan shved memuar yozuvchisi Rora Asim Xon oʻz xotiralarida qirolicha Surayyo tomonidan Gʻarb turmush tarzi va urf-odatlarini qirolicha va qirolning onasiga tasvirlab berish uchun saroyga qanday taklif qilingani haqida hikoya qiladi. Boʻlajak parlament qarorgohi sifatida moʻljallangan bino diniy konservatorlar 1929-yilda qirol Omonullohni hokimiyatdan tushirib, uning islohotlarini toʻxtatganidan keyin koʻp yillar davomida foydalanilmay qolgan va qisman nurab qolgan edi. Keyingi yillarda u Kobul universitetining tibbiyot fakulteti, shuningdek, omborxona va bir nechta kichik vazirliklarning qarorgohi sifatida xizmat qildi.

Bino 1968-yil 14-dekabrda yonib yonib ketgan va keyinchalik 1970—1980-yillarda Mudofaa vazirligining binosi sifatida qayta tiklangan. 1978-yilgi kommunistik toʻntarishda bino yana bir marta yondirildi. Shahnavaz Tanayning 1990-yil 6-martdagi muvaffaqiyatsiz davlat toʻntarishiga urinishi chogʻida tank oʻqidan binoning katta qismi zarar koʻrgan. 1990-yillardagi Afgʻoniston fuqarolar urushi paytida u yana jiddiy zarar koʻrdi. Chunki raqib mujohid guruhlari Kobulni nazorat qilish uchun olib bordilar. Mujohidlarning kuchli oʻqqa tutilishi saroyni vayronaga aylantirdi. Shu jumladan, sobiq qirolning mashinalari boʻlgan garaj buzib tashlandi va maqsadli amaliyot sifatida foydalanildi va oxir-oqibatda yoʻq qilindi. U 2000-yillarning boshlariga qadar Afgʻoniston Milliy Armiyasi (ANA) batalon shtab-kvartirasiga aylanganiga qadar asosan qochoqlar turar joyi va koʻchmanchilar lageri sifatida foydalanilgan.

2005-yilda saroyni Afgʻonistonning boʻlajak parlamenti qarorgohi sifatida foydalanish uchun ta'mirlash rejasi e'lon qilingan edi. Bu, birinchi navbatda, chet elliklar va badavlat afgʻonlarning shaxsiy xayriyalari hisobidan moliyalashtirilishi kerak edi. Saroy 2012-yilning 15-aprelida uyushtirilgan qator hujumlarning bir nechta nishonlaridan biri boʻlib, Tolibon ular uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oldi. Oxir-oqibat, Hindiston tomonidan taqdim etilgan grant asosida saroy qarshisida parlament binosi uchun yangi bino qurishga qaror qilindi. Qurilish 2015-yilda yakunlangan.

2016-yil boshida Afgʻonistonning 1919-yilda mustaqilligining 100 yilligi munosabati bilan saroyni rekonstruksiya qilishga moʻljallangan 16-20 million dollarlik restavratsiya loyihasi ustida ish boshlandi. 150 xonali binodan dastlab 600 tonnaga yaqin vayronalar olib chiqildi va 2017-yil bahoriga kelib ishchilar ichki devorlardan gips va betonni tushirishdi. Loyihaga 80dan ortiq muhandis va arxitektorlar jalb qilingan, ularning 25 foizi ayollardir. 2019-yil iyul oyiga kelib saroydagi asosiy rekonstruksiya ishlarining aksariyati yakunlandi.

2020-yil 18-aprel kuni saroy Afgʻonistondagi COVID-19 pandemiyasi davrida 200 oʻrinli vaqtinchalik COVID-19 izolyatsiya va davolash markazi sifatida foydalanilganligi sababli ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

## Arxitektura
Saroy Yevropa neoklassik uslubida qurilgan U shaklidagi gʻishtli binodir. U 3 qavatdan iborat boʻlib, 150 xonali, shu jumladan yarim doira shaklidagi asosiy zaldan iborat. Uning eng yuqori qismi yer sathidan deyarli  yuqorida. Peshtoqda toʻrtta gumbazli minora bor. Janubiy qismining uchinchi qavatidagi galereyalar bir qator Korinf ustunlari bilan bezatilgan. Har bir qavat marmar spiral zinapoyalar bilan bogʻlangan.

## Pop madaniyatida
2015-yilgi *Metal Gear Solid V: The Phantom Pain* (Kobulda oʻtkazilgan) oʻyinida Lamar Khaate saroyi deb nomlangan joy bor. U aniq Dorul Omon saroyidan namuna olgan.

## Galereya: Dorul Omon saroyi ta'mirdan oldin

Fayl:Вадим Чуприна-Кабул VADIM CHUPRINA © Kabul 09.jpg|1982-yilda Sovet Armiyasi yuk mashinalari fonida koʻringan saroy
Fayl:Afgan1986Kabul 40ArmyShtab.jpg|Saroy 1986-yilda
Fayl:Darul-Aman Palace in 2002.jpg|2002-yil: janubiy jabha
Fayl:In-dural-2002.JPG|2002-yil: AQSh komandolari kuchli bombalangan xonani patrul qilmoqda
Fayl:View-from-dural-2002.JPG|2002-yil: Ikki AQSh maxsus kuchlari askari saroyda Kobulning shimoliga qarab turishibdi
Fayl:Destroyed Darulaman palace.jpg|2005-yil
Fayl:Darul aman palace kabul 2006-01.JPG|2006-yil: Sovet qoʻshinlari chiqib ketganidan keyin Kobul uchun mujohidlar jangi paytida oʻqqa tutilgan zararni koʻrsatadigan shimoliy tomondan koʻrinishi
Fayl:Darul aman palace kabul 2006-02.JPG|2006-yil: G'arbiy tomon
Fayl:Darul Aman Place.png|2007-yil: Kuchli qordan keyingi koʻrinishi
Fayl:Darul-Aman Palace 001.jpg|2008-yil: Fasad
Fayl:Inside Darul amman 2010.jpg|2010-yil iyul: Ichki tomon juda yomon holatda
Fayl:Parl-front.png|2015-yil dekabr: Milliy assambleya binosidan dastlabki rekonstruksiya qilinayotgan saroy koʻrinishi


## Manbalar