Hayley Wickenheiser

**Hayley Wickenheiser** OC (1978-yil 12-avgustda tug'ilgan) - kanadalik sobiq xokkeychi, rezident shifokor va Toronto Maple Leafs bosh direktori yordamchisi. U darvozabondan boshqa lavozimda to'liq vaqtli professional erkaklar xokkeyini o'ynagan birinchi ayol edi. Vikkenxayzer 1994-yildan 2017-yil 13-yanvarda nafaqaga chiqqanini eʼlon qilgunga qadar 23 yil davomida Kanada ayollar milliy xokkey jamoasi aʼzosi boʻlgan va 276 oʻyinda 168 gol va 211 golli uzatma bilan jamoaning faoliyatidagi ochkolar yetakchisi hisoblanagan. U besh marta Qishki Olimpiada o'yinlarida Kanadani himoya qildi, to'rtta oltin va bitta kumush medalni qo'lga kiritdi va ikki marta turnirning MVP nomini oldi va bir marta softbol bo'yicha Yozgi Olimpiada o'yinlarida va etti karra jahon chempionatlarining g'olibi. U har qanday kanadalik olimpiyachilar orasida eng ko'p oltin medalni qo'lga kiritish bo'yicha jamoadoshlari Karolin Uellet va Jayna Xefford bilan tenglashib, barcha davrlarning eng buyuk ayol xokkeychisi hisoblanadi. 2014-yil 20-fevralda Vikkenxayzer Xalqaro Olimpiya qoʻmitasining sportchilar komissiyasiga saylandi. 2019-yilda u o'zining birinchi yilida Xokkey shon-shuhrat zaliga nomini oldi.

## Xokkey faoliyati

### Dastlabki yillar
Wickenheiser besh yoshida o'zining ona shahri Shaunavon (Saskachevan)dagi ochiq maydonlarda mayda xokkey o'ynashni boshlagan. U 13 yoshiga qadar faqat oʻgʻil bolalar jamoalarida oʻynagan Wickenheiser oilasi bilan u erga ko'chib o'tgandan so'ng, Alberta shtatining Kalgari shahrida kichik xokkey o'ynashni davom ettirdi. 1991-yilda u 18 yoshgacha boʻlgan Kanada qishki o'yinlarida Albertani himoya qildi. Alberta turnirda oltin medalni qo'lga kiritdi, Vikkenxayzer o'yindagi g'alaba golini urdi va final o'yinining eng qimmat o'yinchisi deb topilgan edi.

### Xalqaro musobaqa

15 yoshida (1994), Vikkenxayzer birinchi marta Kanada milliy ayollar terma jamoasiga tayinlandi va 2017-yilda nafaqaga chiqqunga qadar a'zo bo'ldi. Uning birinchi xalqaro turniri 1994-yilda Nyu-Yorkning Leyk-Plasid shahrida bo'lib o'tgan jahon chempionati edi. U uchta o'yin o'tkazdi va o'zining birinchi xalqaro ochkosini oldi - golli uzatma va Kanada oltin medalni qo'lga kiritdi. Uning 1997-yildagi ikkinchi jahon chempionati ham oltin medalni qo'lga kiritdi va u to'rtta shunday sharafning birinchisi boʻlgan (1997, 1999, 2000, 2005) turnirning Yulduzli jamoasiga yo'llanma oldi. 1999-yilda Wickenheiser Kanadaga yana bir oltin medalni olishga yordam berdi va turnirning MVP nomini oldi. Wickenheiser jahon chempionatining ettita oltin medaliga (1994, 1997, 1999, 2000, 2004, 2007, 2012) va uchta kumush medaliga (2005, 2008, 2009) ega. U 2001-yilda Kanada jamoasiga chaqirilgan, ammo jarohati tufayli musobaqalarda qatnasha olmagan va 2003 -yilgi Jahon chempionatida ham Kanadaning bekor qilingan ro'yxatida edi.

Vikkenxayzer 1998-yilgi Qishki Olimpiya o'yinlarida, ayollar xokkeyi medal sporti sifatida kiritilganida Kanada jamoasi a'zosi edi. Shuningdek, u Olimpiya o'yinlari oldidan Kanada jamoasi uchun 21 o'yin o'tkazdi. Kanada tadbirda kumush medalni qo'lga kiritdi va Wickenheiser turnirning barcha yulduzlar jamoasiga kiritilgandi. Uning 1998-yilgi Olimpiadadagi chiqishi Kanada erkaklar terma jamoasi bosh direktori Bobbi Klarkni shu qadar hayratda qoldirdiki, u uni 1998 va 1999-yillarda Filadelfiya Flyers yangi o'yinchilari lagerlarida qatnashishga taklif qildi. 2002-yil Olimpiya oltinini olish uchun yana bir imkoniyat bo'ldi va Uikkenxayzer nomini oldi. Kanadaning 2002-yilgi Yuta shtatining Solt-Leyk-Siti shahrida bo'lib o'tgan qishki Olimpiya o'yinlari uchun ro'yxatida boʻlgan. Kanada jamoasining Olimpiya o'yinlaridan oldingi safarida Vikkenxayzer 26 o'yin o'tkazdi va 36 ochko to'pladi. 1998-yil uchun biroz to'lov uchun Kanada final o'yinida AQSh jamoasini mag'lub etib, oltin medalni qo'lga kiritdi. Vikkenxayzer Turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi va u ayollar jamoasida eng yaxshi to'purar bo'ldi. 2006-yilgi Qishki Olimpiya o'yinlarida Kanada oltin medal maqomini himoya qildi. Final o'yini belgilanganida, Kanada kutilmagan finalchi Shvetsiyaga qarshi to'qnash keldi. Ular yana oltin medalni qo'lga kiritdilar va Uikkenxayzer yana bir bor turnirning eng yaxshi futbolchisi, eng yaxshi hujumchi deb topildi va yulduzlar jamoasiga yo'llanma oldi. U beshta oʻyinda beshta gol va 17 ochko toʻplash boʻyicha ham turnir jadvalida peshqadamlik qilgan edi.

Vikkenxayzer 1998-yilgi Rojdestvo kubogida (22 yoshgacha boʻlgan ayollar o'rtasidagi jahon chempionatida) Kanada sardori bo'ldi. Shuningdek, u Kanada uchun 4 Millatlar Kubogi turnirlarida (1996, 1999, 2000, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2010) kamida 10 ta oltin medalga hissa qo'shgan. 2006-yilgi To'rt millat kubogida u jamoa sardori sifatida ishlagan edi.

17 yil 2010-fevralda Vikenxayzer Kanadaning Vankuver Olimpiadasida Shvetsiyani 13-1 hisobida mag'lubiyatga uchratgani sababli Olimpiya o'yinlarining barcha vaqtlardagi yetakchi to'purariga aylandi. Vickenheiser Chorshanba kuni bir marta gol urib, 16 martaba Olimpiya gollarining rekord ko'rsatkichiga erishdi, chunki Kanada Slovakiya ustidan 18-0 g'alabasi va Shveysariyaning 10-1 mag'lubiyatini qo'lga kiritgan edi.

Wickenheiser 2010-yilda ayollar xokkeyining xalqaro miqyosdagi holatini muhokama qilish uchun Butunjahon xokkey sammitida ishtirok etdi. Xalqaro olimpiya qo'mitasi prezidenti Jak Rogjning ta'kidlashicha, musobaqa Olimpiadadan chiqarib tashlanishi mumkin, chunki musobaqa raqobatbardoshlik darajasida bo'lmagan. Kanada va Amerika Qo'shma Shtatlari 1998-yilda boshlangan tadbirdan beri oltin medalni qo'lga kiritishgan va 1990-yilda boshlanganidan beri har ikki davlat ayollar o'rtasidagi IIHF jahon chempionatida ham g'olib bo'lishgan. Uning tushuntirishicha, Shimoliy Amerika va Yevropa davlatlari oʻrtasidagi iqtidorlar orasidagi tafovut Shimoliy Amerikada ayollar professional ligalari hamda yil boʻyi mashgʻulotlar oʻtkazish imkoniyatlari mavjudligi bilan bogʻliq. Uning so'zlariga ko'ra, yevropalik o'yinchilar iqtidorli, ammo ularning milliy terma jamoalari dasturlari Yevropa erkaklar terma jamoalari yoki Shimoliy Amerika ayollar terma jamoalari kabi darajada qo'llab-quvvatlanmagan edi.

Vankuverda Amerika Qo'shma Shtatlarini 2:0 va Sochida 3:2 hisobida mag'lub etib, ayollar xokkeyi bo'yicha ketma-ket uchinchi va to'rtinchi Olimpiya oltin medalini qo'lga kiritgan Xeyli hozirda 5 ta Olimpiya medaliga ega: 4 oltin, 1 kumush. U jamoadoshlari Jayna Xefford va Karolin Uellet bilan birga ketma-ket to'rtta qishki o'yinlarda oltin medalni qo'lga kiritgan besh nafar sportchidan biri. 2017-yilda nafaqaga chiqqanida u 18 gol va 51 ochko bilan Olimpiada turnirining barcha vaqtlardagi eng yaxshi to'purari boʻlgan.  Vikkenxayzer 2010-yilda Britaniya Kolumbiyasining Vankuver shahrida boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiada oʻyinlarining ochilish marosimida sportchining ingliz tilida qasamyod qilgan va 2014-yilda Sochi qishki Olimpiya oʻyinlarida Kanada bayroqdori boʻlgan

### Ayollar professional ligalari
1996-yilda Wickenheiser Esso ayollar xokkey fuqarolarining MVP nomini oldi va Albertaga to'rtinchi o'rinni egallashga yordam berdi. 1997 va 1998-yillarda Wickenheiser mos ravishda Edmonton Chimos va Calgary Oval X-Treme bilan Milliy chempionlikni qo'lga kiritdi. U har ikki yil ham turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. 1999 va 2001-yillar oralig'ida Wickenheiser o'z klub jamoalari uchun Esso ayollar milliy chempionatida oltin medal va ikkita kumush medalni qo'lga kiritishni davom ettirdi. U 2004-05 yillarda G'arbiy ayollar xokkey ligasining ilk mavsumida Kalgari Oval X-Treme bilan o'ynadi. X-Treme liga chempioni edi. Vikkenxayzer mavsumdagi eng yaxshi to'purar boʻlgan va liganing barcha yulduzlar jamoasiga kiritilgan. U, shuningdek, Alberta uchun Esso milliy chempionatida o'ynadi va u yerda oltin medalni qo'lga kiritdi. U gol urish bo'yicha turnirni boshqardi va MVP deb topilgan edi.

### Erkaklar professional ligalari

2003-yilda Vikkenxayzer erkaklar yarim professional ligasida gol urgan birinchi ayol bo'ldi (Finlandiyaning uchinchi divizioni Suomi-sarjadagi HC Salamat uchun). Mavsum davomida Vikkenxayzer 23 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urdi va 10 ta golli uzatmani amalga oshirdi. Wickenheiser Yevropa ligasiga professional xokkey o'ynash uchun qo'shildi, chunki o'yin Shimoliy Amerika ligalariga qaraganda ochiqroq va kamroq jismoniy. Professional xokkey o'ynashga urinish butunlay silliq jarayon emas edi, chunki Vikkenxayzer dastlab Italiyada o'ynashi kerak edi, Italiya qishki sport federatsiyasi ayollarning erkaklar ligasida o'ynash huquqiga ega emasligi haqida qaror chiqarmaguncha. U, shuningdek, Fil Espositoning ECHLning Cincinnati Cyclones jamoasida o'ynash taklifini rad etdi. Finlandiya xokkey federatsiyasi bir ovozdan ayollarning erkaklar ligasida o'ynashiga ruxsat berishni qo'llab-quvvatladi va unga 2003-yil 10-yanvarda Finlandiyaning uchinchi eng yuqori xokkey ligasi boʻlgan Suomi-sarjada HC Salamat bilan debyut qilishiga ruxsat berdi Wickenheiser 2004-yilda Salamat bilan qisqa vaqt o'ynadi. Ular professional xokkey bo'yicha Finlandiyaning ikkinchi toifasi boʻlgan Mestisga ko'tarilishdi va bu unga unchalik mos kelmadi. U o'n o'yindan keyin jamoadan ketdi.

2007-yilda Wickenheiser Shvetsiyaning erkaklar uchinchi ligasida Shvetsiyaning IFK Arboga IK klubi bilan bir haftalik sinov shartnomasiga ega edi. Uikkenxayzer birinchi o'yinda ikkita gol urgan ikkita mashg'ulot o'yinlaridan so'ng, unga shartnoma taklif qilinmadi. 2008-yilda Wickenheiser Shvetsiya erkaklar uchinchi ligasida ham Eskilstuna Linden bilan bir yillik shartnoma imzoladi.

Wickenheiser *The Hockey News nashri* tomonidan "Xokkeydagi eng ta'sirli 100 kishi" ro'yxatiga kiritilgan (2011-yil ro'yxatida 59-o'rinda), *Sports Illustrated* tomonidan "Eng qattiq 25 sportchi"dan biri va *The Globe and Mail* tomonidan "Kanadadagi eng kuchli 50 ta ayol".

Wickenhaiser 2-Kanada ayollar xokkey ligasi yulduzlar o'yinida Black jamoasi a'zosi sifatida gol urdi. 2016-yilgi Klarkson kubogi finalida Kalgari Inferno bilan maydonga tushdi va u ikkita golli uzatmani amalga oshirdi, chunki Inferno ishonchli tarzda 8-3 finalida g'alaba qozondi.

### Kanada universiteti xokkeyi

Wickenheiser 2010–11 yillarda Kanada Universitetlararo Sportida (MDH) ishtirok etuvchi ayollar xokkey jamoasiga qo'shildi. Dinoslar MDH xokkeyining ikkinchi mavsumini o'ynashdi va Wickenheiser yosh jamoaga etakchilik qilishi kutilgan edi. "Dinolar" bilan birga Vikkenxayzer o'zining sobiq jamoadoshi, jamoa bosh murabbiyi Danielle Goyette uchun o'ynagan. Wickenheiser, shuningdek, Kalgarida kinesiologiya bo'yicha diplomni tugatgan. Dinoslar Vikkenxayzerning tanlovi edi, chunki jamoa har kuni mashq qiladi va u Kalgarida oilasi bilan qolishga muvaffaq bo'ldi. MDH qoidalariga ko'ra, Wickenheiser o'zining birinchi yilini 2010-yilda boshlagan, chunki u hech qachon universitet xokkeyida o'ynamagan. O'yinchilar besh yilgacha muddatga ega. MDHdagi debyutida Regina universitetiga qarshi o'yinda Vikkenxayzer ikkita gol urdi va 4:3 hisobida g'alaba qozondi. Uning MDH davlatlari boʻyicha Reginadagi debyutiga 500 dan ortiq odam tashrif buyurdi. Vikkenxayzer 2010-yil 2-noyabrda Alberta universitetiga qarshi ikkita oʻyinda uchta gol urgan va golli uzatmani qoʻshgandan soʻng Kanada Gʻarbiy haftaning ayol sportchisi deb topildi. Uikkenxayzer Dinoning 24 ta muntazam mavsumdagi oʻyinlaridan atigi 15 tasida oʻynaganiga qaramay, 40 ochko (17 ta gol va 23 ta golli uzatma) toʻplash boʻyicha konferensiya peshqadami boʻlib, plyus-minus +22 bilan yakunlandi. U to'rtta qisqa gol urdi va beshta o'yinda g'olib chiqdi. Yil oxirida Vikkenxayzer Kanadaning G'arbiy eng qimmat o'yinchisi deb topildi va konferensiyaning birinchi yulduzlar jamoasidan joy oldi. 2011-yil 9-martda Vikkenxayzer ayollar xokkeyi boʻyicha Kanada universitetlararo sport oʻyinchisi deb topildi. Keyin u MDH MVP sifatida Brodrik kubogini birinchi qo'lga kiritgan  bo'ldi.

2012-13 yilgi mavsumdan so'ng Vikkenxayzer MDHning Kanadaliklarning birinchi jamoasiga kiritildi. Kanadaliklarning birinchi jamoasi deb nomlangan boshqa o'yinchilar orasida Melodi Daust va Katelin Gosling bor edi.

### O'yindan keyingi faoliyati
2017-yilning 13-yanvarida Wickenheiser tibbiyot maktabini davom ettirish uchun professional xokkeydan nafaqaga chiqqanini e'lon qildi. 2018-yil 23-avgustda Vikkenxayzer Toronto Maple Leafs uchun oʻyinchilarni rivojlantirish boʻyicha direktor yordamchisi sifatida ishga qabul qilindi. 2021-yil 17-mayda Vikkenxayzer Toronto Maple Leafs uchun oʻyinchilarni rivojlantirish boʻyicha katta direktor lavozimiga koʻtarildi.

2021-yilda u Verbero Xokkey sport anjomlari ishlab chiqaruvchisi va egasi/bosh direktori Endi Sutton bilan “Wick Stick”ni ishlab chiqishda hamkorlik qildi, birinchi marta xokkey tayoqchasi ayollarga moʻljallangan brend jihozlarini yaratish dasturining bir qismi boʻlib, uning ishtiroki bilan maxsus qurilgan edi.

2022-yil aprel oyida Bell Media va Uninterrupted uning hayoti haqida hikoya qiluvchi hujjatli film 2022-yilda chiqishini eʼlon qildi

2022-yil iyul oyida u Toronto Maple Leafs bosh direktori yordamchisi etib tayinlandi.

## Softbol va fastbol faoliyati
Wickenheiser - mohir softbolchi. 2000-yil 24-iyunda u 2000-yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlari uchun Kanada softbol jamoasiga tayinlandi. Bu uzoq to'p faoliyatining cho'qqisi edi. 1994-yilda u Canadian Midget Nationals musobaqasida qatnashdi va u yerda u All-Canadian Shortstop va Top Batter nomini oldi. 1995-yilda Wickenheiser Illinoys shtatining Normal shahrida bo'lib o'tgan o'smirlar o'rtasidagi jahon chempionatida Kanada jamoasi a'zosi edi. Kanada ushbu musobaqada beshinchi o'rinni egalladi. 1997-yilda Wickenheiser Silver Springs 76ers bilan Midget Nationalsda ishtirok etdi. Uning jamoasi ikkinchi o'rinni egalladi va Wickenheiser yana All Star Shortstop va Top Batter nomini oldi. 1999-yilda u shuningdek, Senior Nationals musobaqasida ishtirok etdi, u yerda uning jamoasi to'rtinchi o'rinni egalladi. 2000-yilda Wickenheiser Simon Freyzer universitetida qatnashdi va musobaqada qatnashdi va NAIA milliy chempionatida 3-o'rinni egallash yo'lida jamoani 38 va 13 rekordlarini olib borishga yordam berdi. O'sha yilning yozida u Avstraliyaning Sidney shahrida bo'lib o'tgan Yozgi Olimpiya o'yinlarida ishtirok etdi va u yerda jamoaning eng yuqori o'rtacha zarbasi bilan Kanadani boshqardi. Kanada raqobatbardosh edi, ammo uchta o'yinda bir marta mag'lub bo'lib, turnirni 1–6 rekord bilan yakunladi. O'sha Olimpiadadan beri Vikkenxayzer softbolda u qadar faol bo'lmagan edi.

## Shaxsiy hayot
Wickenheiser jismoniy tarbiya o'qituvchilari Tom va Merilinning qizi va ukasi va singlisi bor. Vikkenxayzer asrab olingan o'g'li Nuh bilan Kalgarida yashaydi. Sobiq professional xokkeychi Dug Vikkenxayzer uning amakivachchasi edi. U 1999-yilda saraton kasalligidan vafot etgan

Vikkenxayzer 2013-yilda kinesiologiya fakultetini tamomlagan va 2021-yilda Kalgari universiteti Kamming tibbiyot maktabida tibbiyot maktabini tamomlagan [ 2011-yil 15-iyulda uning tugʻilgan shahri Shaunavon uning sharafiga Crescent Point Wickenheiser markaziga 14 million dollarlik yangi dam olish majmuasi deb nom berdi. 2011-yil 30-iyunda u General-gubernator Devid Jonston tomonidan Kanada ordenining xodimi unvoniga sazovor boʻlgan.

Xeyli “ *Oltin medallar kundaligi – Dunyoning eng buyuk sport tadbiri ichida”* kitobining muallifi boʻlib, Kanada jamoasi bilan mashgʻulotlari hamda 2010-yilgi Olimpiya oʻyinlarigacha boʻlgan, davomida va undan keyingi voqealarni bayon qiladi.

U qizlar va ayollar xokkeyini namoyish etuvchi har yili o'tkaziladigan WickFestning asoschisi bo'lib, butun dunyodan ayol o'yinchilarni bir necha kunlik seminarlar, klinikalar va etakchi o'qituvchilar, murabbiylar va futbolchilardan o'rganadigan o'yinlarga taklif qilardi.

## Video o'yin ko'rinishi
EA Sports rasmiy ravishda Wickenheiser *NHL* 13da birinchi ikkita haqiqiy ayol xokkeychi o'yinchilaridan biri bo'lishini e'lon qildi. Anjela Ruggiero bilan bir qatorda, u o'yinda o'ynash mumkin boʻlgan xarakterga ega, uni foydalanuvchi tanlagan har qanday jamoaga qo'shish mumkin edi.

## Karyera statistikasi

### Muntazam mavsum va pley-off o'yinlari

#### Ayollar ligalari

* Olimpiya o'yinlarida eng ko'p ishtirok etgan sportchilar ro'yxati

## Manbalar