Oʻpka vabosi

Vaboning pnevmonik shakli pnevmoniyadir (Vabo tayoqchasi bakteriyasi sabab bo'ladi) va odam nafas olish organlaridan havo tomchilari bilan kasallanganda rivojlanadi.Klinik ma'lumotlar, shuningdek , ko'zning kon'yunktiva orqali yuqish ehtimolini ko'rsatadi.

## Tarix
Bubonik va pnevmonik vaboning klinik belgilaridagi farqlar ko'plab mualliflar bu turli xil epidemik kasalliklar degan fikrni mustaqil ravishda ifodalashiga olib keldi. Pnevmonik vaboni faqat klinik belgilar bilan tashxislash bizning davrimizda hali ham qiyin va noaniq masala bo'lib qolmoqda(faqat serologik yoki bakteriologik tahlil ishonchli natijalar beradi). Shuning uchun, tarixiy hujjatlarni tahlil qilganda, gemoptizis kabi ko'zga tashlanadigan alomat pnevmonik o'latning klinik belgisi sifatida qabul qilinadi.

Yustinian vabosi 100 million odamning hayotiga zomin bo'ldi - bu keyingi barcha epidemiyalardan ko'p, ammo bu pandemiyaning zamondoshlarining hech biri gemoptizis haqida gapirmagan edi.

Qora o'lim davrida gemoptizis haqida ko'plab havolalar mavjud bo'lib, bu o'sha paytda pnevmonik vabo allaqachon avj olganligini ko'rsatadi.

15—16-asrlarda pnevmonik oʻlat asta-sekin yoʻq boʻlib ketdi, garchi bubon vabosi avj olishda davom etadi.

Shunday qilib, tarixchi N. I. Kostomarovning Dmitriy Donskoy davrida "bir vaqtning o'zida bir nechta epidemik kasalliklar avj olgan" - N. I. Kostomarov (1817-1885) hayotida pnevmonik vabo sodir bo'lmagani ajablanarli emas. ko'p asrlar davomida va butunlay unutilgan.

## Kasallik kursi
O'pka shakli vaboning asosiy belgilari sifatida o'pkada yallig'lanish o'choqlarining rivojlanishi bilan tavsiflanadi.

Pnevmonik vaboning ikki bosqichi mavjud:

* Birinchi bosqich umumiy vabo belgilarining ustunligi bilan tavsiflanadi, o'pka shaklining ikkinchi bosqichida bemorning o'pkasida keskin o'zgarishlar kuzatiladi. Kasallikning ushbu shaklida febril hayajonlanish davri, kasallikning avj olish davri va progressiv nafas qisilishi va koma bilan yakuniy davr mavjud.
* Eng xavfli davr mikroblarning tashqi muhitga chiqishi bilan tavsiflanadi - kasallikning ikkinchi davri, bu juda muhim epidemik ahamiyatga ega. Vaboning pnevmonik shakli bilan og'rigan bemorda kasallikning birinchi kunida titroq, bosh og'rig'i, bel, oyoq-qo'llarda og'riq, holsizlik, ko'pincha ko'ngil aynishi va qusish, yuzning qizarishi va shishishi, tana harorati 38-41 darajagacha ko'tariladi.  og'riq va ko'krak qafasidagi siqilish hissi,  bezovtalik,  tez-tez aritmik puls. Keyin, qoida tariqasida, tez nafas olish va nafas qisilishi mavjud. Agonal davrda sayoz nafas olish va aniq adinamiya qayd etilgan. Kuchsiz yo'tal aniqlanadi, balg'amda qon chiziqlari va ko'p miqdorda vabo mikroblari mavjud. Shu bilan birga, vaqti-vaqti bilan balg'am yo'q yoki atipik xususiyatga ega.

Vabo pnevmoniyasining klinikasi bemorlarda ob'ektiv ma'lumotlarning aniq tanqisligi bilan tavsiflanadi, bu bemorlarning ob'ektiv og'ir ahvoli bilan taqqoslanmaydi, o'pkada o'zgarishlar deyarli yo'q yoki kasallikning barcha bosqichlarida ahamiyatsiz. Xirillash amalda eshitilmaydi, bronxial nafas faqat cheklangan joylarda eshitiladi. Shu bilan birga, vaboning birlamchi o'pka shakli bilan og'rigan bemorlar zaruriy davolanishsiz ikki-uch kun ichida o'lishadi, mutlaq o'lim (100%) va kasallikning tez kechishi xarakterlidir.

## Oldini olish va davolash
Bubonli vaboga qarshi samarali bo'lgan jonli va o'ldirilgan vaboga qarshi emlashlar pnevmonik vabodan himoya qilmaydi. Birinchi davolangan bemorlar faqat streptomitsinni amaliyotga joriy etish bilan paydo bo'ldi.

Nisbatan past ko'payish indeksi (1.3)  kasallikning zamonaviy o'choqlarini tezda yo'q qilishiga olib keladi. Antibiotiklar ixtiro qilinishidan oldin ham, noto'g'ri tashxis qo'yilgan taqdirda ham (1919-yilda Oklendda pnevmonik o'lat og'ir gripp bilan adashtirilgan) kasallikning tarqalishini oldini olish uchun bemorlarni izolyatsiya qilish va ularning aloqalarini kuzatish izolyatsiya qilish mumkin) etarli edi..

## Zamonaviy epidemiologiya
M. P. Kozlov va G. V. Sultonov (1993)  1900-1997-yillardagi nashrlarni tahlil qilish asosida statistik ma'lumotlarni taqdim etadilar, unga ko'ra, vaboning barcha shakllari bilan kasallangan bemorlarning umumiy sonining kamayishi fonida, 1990-1997-yillarda O'sha yili infektsiyaning o'pka shaklining o'choqlari soni ko'paya boshladi.

1994-yilda Hindistonda 30 yil davomida "o'latdan xoli" deb hisoblangan pnevmonik vabo yana paydo bo'ldi. Vabo bu gal ham tan olinmagandek koʻrindi – Surat shahridagi bir qator shifoxona shifokorlari pnevmoniya bilan kasalxonaga yotqizilgan besh nafar bemor kasalxonada boʻlganining birinchi kunida vafot etganidan soʻng birinchi boʻlib xabar berishdi. Vaboning birinchi shubhalari faqat uchinchi kuni paydo bo'ldi va tashxisning laboratoriya tasdig'i faqat uch kundan keyin olindi. Vabo paydo bo'lishi haqidagi mish-mishlar bir zumda butun shahar bo'ylab tarqaldi, vahima boshlandi, karantin o'rnatilishidan oldin shahardan qochqinlarning umumiy soni 250-300 ming kishiga baholanmoqda. Natijada vabo butun Hindiston bo'ylab tarqaldi - Milliy yuqumli kasalliklar instituti (Dehli) ma'lumotlariga ko'ra, Hindistonning 5 shtatida 811 seropozitiv bemor ro'yxatga olingan va Dehlida vabodan bir kishi vafot etgan. Biroq, hatto aholi zich joylashgan Hindistonda ham bu vabo epidemiyasi atigi 56 kishining hayotiga zomin bo'ldi, ulardan 52 tasi fojiali surada qayd etilgan.

## Shuningdek

* 1910-1911-yillardagi Uzoq Sharqdagi vabo epidemiyasi

## Eslatmalar

## Adabiyotlar

*  (1-е изд. — 1953)
* 
* 
*