Eduard Son

**Eduard Yevgenyevich Son** (1944-yil 29-sentyabr, Toshkent viloyati, OʻzSSR – 2021-yil 17-avgust, Moskva, Rossiya) – sovet va rus fizigi, plazmaning elektrofizika, elektrofizika, optik va transport xususiyatlari sohasidagi mutaxassis, Rossiya fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (2008), RosFA akademigi (2016).

## Tarjimai holi
1944-yil 29-sentyabrda OʻzSSR Toshkent viloyati Ohangaron tumanida tugʻilgan.

1968-yilda Moskva fizika-texnika institutining (MFTI) Aeromexanika fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan, soʻngra shu yerda aspiranturani tamomlagan. 1972-yilda „Ideal boʻlmagan plazmaning kinetik xususiyatlari“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan (ilmiy rahbar – V. M. Iyevlev).

1983-yilda „Past haroratli plazmadagi kinetik hodisalar“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1989-yilda professor ilmiy unvoniga sazovor boʻldi.

1993-yildan 2007-yilgacha – MFTI ilmiy ishlar boʻyicha prorektori. 2007-yilda MFTI rektorining maslahatchisi etib tayinlandi.

Rossiya Fanlar akademiyasining Yuqori haroratlar qoʻshma institutining elektrofizikaviy va termofizikaviy jarayonlar ilmiy-tadqiqot markazi rahbari.

2008-yil 29-mayda Rossiya Fanlar akademiyasining Energetika, mashinasozlik, mexanika va jarayonlarni boshqarish (elektrofizika) boʻlimi muxbir aʼzosi, 2016-yil 28-oktyabrda esa Rossiya fanlar akademiyasining akademigi etib saylandi.

U 2021-yil 17-avgustda Moskvadagi Markaziy klinik shifoxonada COVID-19dan vafot etdi. Domodedovo shahridagi Vostryakovskoye qishloq qabristoniga dafn etilgan.

## Ilmiy faoliyati
Elektrofizika, plazmaning elektrofizik, optik va transport xossalari, gidrodinamika mikrogidrodinamika, barqarorlik va turbulentlik, plazma texnologiyalari, yuqori voltli energiya, raqamli modellashtirish, elektrofizika va gidrodinamika sohasida kompyuter tizimlari va eksperimental stendlarni yaratish boʻyicha mutaxassis.

Ilmiy tadqiqotlardagi yutuqlari:

* mahalliy kimyoviy muvozanat sharoitida uran, ishqoriy metallar va vodorod plazmasining elektrofizik va optik xossalarini hisoblash nazariyasi, metodologiyasi va dasturining yaratuvchisi;
* elektrofizika masalalari uchun ixtiyoriy magnit Reynolds raqamlarida magnit maydonda oʻtkazuvchi muhitning turbulentligini hisoblash nazariyasi va yangi usullarini yaratuvchisi;
* yangi hisoblash usullari va nazariyasi yaratuvchisi, katta buzilishlardan keyin atmosferada turbulent aralashish va yadro portlashi oqibatlari boʻyicha tajribalar oʻtkazgan;
* dispers suvda hajmli diffuziyali oqindiga asoslangan oqava suvlarni tozalashning plazma dispersli texnologiyalari yaratilgan;
* kimyo sanoatida yangi dispers texnologiyalari yaratilgan, izobutanni oksidlovchi reaktor ishlab chiqilgan;
* nazariya va hisoblash usullarini yaratuvchisi, tortishish va elektromagnit maydonlarda koʻp fazali muhitlarning gidrodinamikasi boʻyicha tajribalar oʻtkazgan;
* xlorli chiqindilarni olib tashlash uchun plazma-kimyoviy reaktorni ishlab chiqqan;
* kon neft va gazlaridan sanoatda foydalanish texnologiyasini ishlab chiqqan).

200 dan ortiq ilmiy ishlar, xususan 16 monografiya, 12 darslik muallifi.

MFTIda 30 yil davomida uzluksiz mexanika, fizik mexanika, barqarorlik, turbulentlik va yonish boʻyicha kurslar oʻqigan.

Uning rahbarligida 25 ta nomzodlik dissertatsiyasi himoya qilingan.

## Ijtimoiy faoliyati

* Moskva fizika-texnika instituti va Rossiya Fanlar akademiyasining Yuqori haroratlar qoʻshma instituti qoshidagi ixtisoslashtirilgan ilmiy kengashlar raisi va aʼzosi;
* ANTOK ilmiy-ishlab chiqarish xususiy unitar korxonasi birinchi vitse-prezidenti;
* Moddalarning termofizik xossalari milliy qoʻmitasi raisi (2010—2021);
* „Yuqori haroratlar termofizikasi“ jurnali tahririyati aʼzosi;
* „Past haroratli plazma ensiklopediyasi“ seriyasining tahririyat kengashi aʼzosi;
* Nanotexnologiya: Tadqiqot va Texnologiya jurnali (AQSh) bosh muharriri;
* „Izvestiya RAS, seriya Energetika“ jurnali tahririyat kengashi aʼzosi;
* Britaniya Kengashi professori (Uels, 1989);
* Fulbrayt professori (MIT, 1991).

## Olgan mukofotlari

* Lenin komsomol mukofoti (1972);
* Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (2001);
* Rossiya Federatsiyasi hukumatining taʼlim sohasidagi mukofoti (guruh tarkibida, 2010) – „Past haroratli plazma fizikasi boʻyicha ilmiy-amaliy tadqiqotlar va oʻquv qoʻllanmalar“ uchun.

## Oilasi
Oʻgʻli Konstantin (1972—2019).

## Manbalar

## Havolalar
* Spisok publikatsiy Sona E. Ye. na Google Scholar