Armanistonda turizm

**Armanistonda turizm** 1990-yillardan beri Armaniston iqtisodiyotining asosiy tarmogʻi boʻlib kelgan, oʻshandan buyon mamlakatga tashrif buyuruvchi sayyohlar soni har yili yarim million kishidan oshib borgan (asosan diasporadan boʻlgan etnik armanlar). Armaniston Iqtisodiyot vazirligining xabar berishicha, xalqaro sayyohlarning aksariyati Rossiya, Yevropa Ittifoqi davlatlari, AQSh va Erondan keladi. Nisbatan kichik hajmga ega boʻlsa-da, Armaniston UNESCOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan toʻrtta obyektga ega.

Ichki va tashqi muammolarga qaramay, kirib kelayotgan turistlar soni 2007-yildan buyon muttasil oshib bormoqda. 2019-yilda esa mamlakat tarixidagi eng yuqori koʻrsatkich qayd etilib, kelgan sayyohlar soni 1,9 milliondan oshib ketdi. Aksariyat sayyohlar sayohatlarini poytaxt Yerevanga qilar edi, chunki u yerda koʻplab sayyohlik agentliklari, diqqatga sazovor joylar va mehmonxonalar joylashgan.

Ochiq havoda sayr qilish, diqqatga sazovor joylarga borish va tabiat turizmi Armaniston turizmidagi asosiy diqqatga sazovor yoʻnalishlardir. Tsaghkadzor, Jermuk, Dilijan poytaxtdan tashqarida joylashgan togʻli kurortlar sifatida tanilgan. Sayyohlar har kuni Yerevanga qaytmasdan butun Armaniston boʻylab uzoq muddatli sayohat qilish uchun oʻsha shaharlarning mehmonxonalarida qolishadi. Armanistonga klassik diqqatga sazovor joylarga sayohatlar nafaqat sayyohlar, balki mahalliy aholi orasida ham mashhur. Alpinizm, kemping, piyoda sayr qilish va boshqa turdagi ochiq havoda oʻtkaziladigan mashgʻulotlar ham ommalashgan.

## Hukumat tomonidan tartibga solinishi
Armanistonda turizm sektori Iqtisodiyot vazirligining boʻlimi boʻlgan Turizm qoʻmitasi tomonidan tartibga solinadi.

Armaniston turizmni davlat darajasidagi ustuvor yoʻnalishga aylantirdi. Turizm „Turizm va turistik faoliyat toʻgʻrisida“gi qonunda belgilangan davlat siyosatining tamoyillaridan biridir. Davlat turizm siyosatining umumiy maqsadi turizmni milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga va hududiy iqtisodiy oʻsishga qoʻshayotgan hissasini kengaytirish, shu bilan birga kiruvchi va ichki sayyohlar sonining yuqori oʻsish surʼatlarini saqlab qolish orqali kambagʻallikni qisqartirish, yuqori qiymatli mahsulot va xizmatlarni taqdim etish orqali turizmdan olinadigan daromadlarni oshirish va sohada yangi ish oʻrinlarini yaratishdir.

Soʻnggi oʻn yillikda turizm sohasining jadal rivojlanishiga samarali davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish, davlat-xususiy sherikchilikning mustahkam yoʻlga qoʻyilishi hamda oʻzaro manfaatli xalqaro va mintaqaviy hamkorlik sabab boʻldi. Bu oʻsish xalqaro sayyohlar tashriflarining soni va geografik kengayishida, shuningdek, mehmondoʻstlik va tegishli infratuzilmaga kiritilgan sarmoyalarda namoyon boʻlmoqda. Armanistonning turizm sohasi soʻnggi besh yil ichida sezilarli darajada rivojlandi, xalqaro sayyohlar kelishining oʻrtacha yillik oʻsishi deyarli 9 foizni tashkil etdi.

## Statistikasi

2019-yilda Armanistonga kiruvchi sayyohlar soni 15 foizga oshib, 1,93 million kishini tashkil qildi.

## Xavfsizlik
Numbeo tomonidan chop etilgan xavfsizlik indeksi 2020 Armanistonni Shveysariya bilan bir qatorda dunyodagi eng xavfsiz 9-mamlakat sifatida baholadi.

Armaniston 2019-yilgi Global terrorizm indeksida 94-oʻrinni egalladi, bu deyarli barcha Gʻarbiy Yevropa va Skandinaviya davlatlaridan (Portugaliya, Shveysariya, Norvegiya va Daniyadan tashqari) yaxshiroq koʻrsatkich edi. Yevrosiyo mintaqasidagi eng katta yaxshilanishlar Armaniston va Qozogʻistonda kuzatilgan.

Gallup Internationalning 2019-yilgi *Qonun va tartib* hisobotiga koʻra, Armaniston dunyodagi eng xavfsiz davlatlar qatoriga kiradi. *Oʻzini xavfsiz his qilish ehtimoli yuqori boʻlgan mamlakatlar*ni aniqlash maqsadida oʻtkazilgan soʻrovnoma natijalariga asosan, Armaniston eng yuqori oʻrinlarda turgan 18 ta davlat roʻyxatida 7-oʻrinni egalladi. Respondentlarning taxminan 89 foizi Armanistonda oʻzini mutlaqo xavfsiz his qilishini bildirgan. Shu tariqa mamlakat Shveysariya bilan 6–7-oʻrinlarni boʻlishib oldi. Asosiy reytingda esa Armaniston Fransiya, Irlandiya, Shvetsiya va Yaponiya kabi davlatlar bilan birga 11-oʻrinni egallagan.

AQSh Armaniston sayohat qilish uchun xavfsiz ekanligini tasdiqlab, „oddiy ehtiyot choralarni koʻrishni“ tavsiya qiladi.

Avstraliya ham „Armanistonda oddiy xavfsizlik choralarini koʻring“ deb maslahat beradi.

## Sport va ekstremal mashgʻulotlar
2011-yilda *National Geographic Traveler* jurnali Armanistonni nafaqat tarixiy va madaniy, balki ekstremal turistik mamlakat deb tavsifladi.

Armaniston 85,9% togʻli hududga ega, uning togʻli hududlari Shveysariya yoki Nepalnikidan koʻproqdir va bu faol sayohatchilar uchun katta imkoniyatlarni ochadi.

Armanistonda sport va ekstremal faoliyatga qiziquvchi sayyohlar uchun turli xil mashgʻulotlar mavjud: changʻida uchish, alpinizm, kemping, piyoda sayohat qilish, speleologiyaga oid sayohatlar, paraplanda uchish, havo sharidagi parvozlar, vertolyotdagi sayohatlar va dunyodagi eng uzun ikki tomonlama harakatlanadigan osma yoʻlda uchish.

Armanistonda mustaqil va tandem parvozlarini amalga oshirgan holda paraplanda uchish uchun qulay sharoitlar mavjud. Balandligi va qoʻpol landshafti tufayli mamlakat turli xil mikroiqlimlarga ega boʻlib, paraplanda uchish uchun ajoyib sharoitlarni yaratadi. Paraplandagi dastlabki parvozlar 1996-yilda „Armaniston kichik aviatsiya klubi“ aʼzolari tomonidan amalga oshirilgan. Keyinchalik, 2008-yilda Armaniston Paraplanda uchish sport federatsiyasi tashkil etildi. Hozirda AVIS club va Sky club eng faol klublar hisoblanadi. Ular bugungi kunda musobaqalar, paraplanda uchish boʻyicha oʻquv kurslari va maydan noyabrgacha davom etadigan uchish mavsumida tandem reyslarini tashkil qilishadi. Tandem va erkin parvozlar asosan Xatis, Aparan va Sevan koʻli yaqinidagi togʻlardan amalga oshiriladi. Ob-havo sharoitiga qarab tandem parvozlari 20 daqiqagacha davom etishi mumkin.

## Ekoturizm
Armaniston, shuningdek, agroturizm, qishloq hayotini oʻrganish va velosipedda uchish kabi faoliyatlar bilan rivojlanayotgan ekoturizm yoʻnalishi hisoblanadi. Mashhur ekoturizmning mashhur manzillari qatoriga Kalavan va Urtsadzor qishloqlari hamda Yenokavan, Lastiver va boshqa joylardagi ekologik turar joylar kiradi.

## UNESCOning Jahon merosi obyektlari
Armanistonda UNESCOning Jahon merosi obyektlari rasmiy roʻyxatiga kiritilgan baʼzi obyektlar mavjud:

Shuningdek, Armanistonda toʻrtta taxminiy Jahon merosi obyektlari mavjud:

Dvin shahrining arxeologik yodgorligi, Yereroukning bazilika va arxeologik yodgorligi, Tatev va Tatevi monastirlari, Noravank monastiri va Yuqori Amagou vodiysi.
Fayl:Haghpat-Nshan.jpg|Xagpat monastiri
Fayl:Sanahin Monastery.jpg|Sanaxin monastiri
Fayl:Zvartnots img 6965.jpg|Zvartnots arxeologik manzili
Fayl:Храм Гарни - один из символов Армении.jpg|Garni ibodatxonasi
Fayl:Geghard1.jpg|Gegard monastiri
Fayl:Garni Canyon, Azat River Canyon, Armenia.jpg|Yuqori Azat vodiysi


## Manbalar

## Havolalar
* Armanistonning rasmiy turizm sayti
* Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan arman mulklari