Kılıç Ali posho masjidi

**Kılıç Ali posho masjidi** () – Turkiyaning Istanbul shahri, Tophane tumanida joylashgan, admiral Kılıç Ali posho uchun qurilgan masjid. Bino 1580–1587-yillarda 90 yoshlardagi meʼmor Xoʻja Sinon tomonidan loyihalashtirilgan hamda mavjud majmuaning ichida bunyod etilgan. Binodagi ikkita yozuvga koʻra, masjid hijriy 988-yil (milodiy 1580)da qurilgan.

Masjid Turkiyaning Istanbul shahri, Beyoğlu tumani, Tophane mahallasida joylashgan boʻlib, Kapudan-i Derya (Buyuk Admiral) Kılıç Ali posho uchun qurdirilgan boʻlib, posho admiral lavozimida xizmat qilgani uchun ham masjidning dengiz boʻyida qurilishi buyurilgan. Masjid majmuasidan, shuningdek, madrasa, hammom, maqbara va favvora ham joy olgan.

## Arxitekturasi

### Masjid

Masjidning markaziy gumbazi diametri . Kirish qismining ikki tomonida ikki qavatli galereya mavjud. Gumbaz markazida ikkita arkada (odamlar suhbatlashib oʻtirishi mumkin boʻlgan oʻrindiqli xona yoki ayvon) joylashgan boʻlib, aynan shu uslubi bilan ham Vizantiya bazilikasiga oʻxshaydi. Meʼmorchilikning bunday uslubidan Sofiya ibodatxonasini qurishda ham foydalanilgan. Ibodatxonaning ushbu masjid qurilishi uchun namuna sifatida olinishi sababi hozirda nomaʼlum.

Namozxonaning tepasida beshta kichik gumbaz joylashgan boʻlib, ularni oltita marmar ustunlar koʻtarib turadi. Namoz oʻqish zalining tepasiga oʻrnatilgan koshinli panellarga Qur’on oyatlari bitilgan. Masjidda faqat bitta minora va bitta galereya, 247 ta deraza mavjud boʻlib, shulardan 24 tasi markaziy gumbazda, masjid mehrobi toʻrtburchak shakldagi apsidada joylashgan.

Markaziy gumbazga osilgan XVI asrga oid chiroq 1948-yilda Usmonli va Turk dengiz tarixi muzeyiga (hozirgi Istanbul dengiz muzeyi 9) koʻchirilgan.

Masjiddagi ikkita xronogramma ham hijriy (islom) taqvimiga koʻra 988-yilga (Yulian taqvimida 1580-yil) tegishli.

Majmuaning tashqi kiraverish qismidagi ikkita bitikdan birida shoir Ulvîning usmonli turk tilida suls xattotligi bilan Demircikulu Yusuf qalamiga mansub toʻrt misrali sheʼri bitilgan:

### Masjid hovlisi

Hovlida namoz oldidan tahorat olish uchun sakkiz ustunli, gumbazli, marmar favvora mavjud. Tashqi ayvonning gʻarbiy fasadida oʻn ikkita ustun va har bir ustunning uchida uchtadan kichik ustunlar bilan mustahkamlangan tom joylashgan. Markaziy qismdagi marmar portal masjidga olib boradi.

Qabristonda Kılıç Ali poshoning Meʼmor Sinon tomonidan yaratilgan gumbazli, sakkiz burchakli maqbarasi joylashgan. Maqbaraning yogʻoch eshiklari marvaridlar bilan bezatilgan.

### Madrasa

Masjidning janubi-sharqiy burchagida joylashgan madrasa deyarli kvadrat shaklida bunyod etilgan. Madrasa loyihasi meʼmor Xoʻja Sinon tomonidan ishlab chiqilmagan boʻlishi mumkin, chunki „Tazkirat-al-Abniya“ asarining rasmiy roʻyxatida madrasa nomi keltirilmagan.

### Hammom

Masjidning oʻng tomonida 1583-yilda qurib bitkazilgan hammom joylashgan. Hammomning shisha eshiklari *hararet* (issiq xona)ning ikki tomonida joylashgan *soğukluks* (sovuq xonalar)ga olib boradi. Sovuq xonalarning joylashuvi hamda issiq xona rejasi meʼmor Sinon tomonidan boshqa hammomlarda qoʻllangan odatiy uslubdan farq qiladi.

## Masjid bilan bogʻliq hikoyalar

Turkiyalik tadqiqotchi Rasih Nuri İleri majmuaning taʼsis hujjatlarini oʻrganib chiqqandan soʻng, ispan yozuvchisi Miguel de Cervantes oʻzining *"[[Don Quixote sarguzashtlari|Don Kixot]]"* romanidagi tutqun qahramoni singari, uning ushbu masjid qurilishi jarayonida qul boʻlganini taʼkidlaydi.

Kılıç Ali Posho umrining oxirlarida masjid vaqf qilishga qaror qiladi, davlatdan yer berishini soʻrab ariza yozadi (Usmonli imperiyasidagi barcha yerlar davlatga tegishli edi). Kılıç Ali posho vazir Rüstem posho bilan bir-birlarini qattiq yomon koʻrar edilar, shuning uchun ham vazir: „Admiral ekan, masjidini dengiz ustiga qursin“, – deydi. Shundan soʻng, posho meʼmor Sinon bilan shartnoma tuzib, Tophane doʻkoni chetiga tosh, tuproq va moloz toʻplash orqali masjid qurilishini boshlaydi. Shuning uchun ham Kılıç Ali posho masjidi dengiz ustida qurilgan birinchi masjid ekanligi aytiladi.

## Galereya

File:Kilic_Ali_Pasha_Mosque_DSCF5119.jpg|Kılıç Ali posho masjidi 
File:Kılıç Ali Pasha Complex.jpg|Kılıç Ali posho masjidining hammom tomondan koʻrinishi
File:Kılıç_Ali_Pasha_Mosque_Courtyard2.jpg|Kılıç Ali posho masjidi hovlisi va tahorat olinadigan favvorasi
File:Kılıç_Ali_Pasha_Mosque_Entrance.jpg|Kılıç Ali posho masjidining kirish qismi
File:Kilic Ali Pasa Mosque 5485.jpg|Kılıç Ali posho masjidi hovlisi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 0803.jpg|Kılıç Ali posho masjidining sharqiy tomoni
File:Interior_of_Kılıç_Ali_Pasha_Mosque.jpg|Kılıç Ali posho masjidi ichki koʻrinishi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 8955.jpg|Kılıç Ali posho masjidining mehrob va minbar tomon koʻrinishi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 8958.jpg|Kılıç Ali posho masjidi mehrobi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 8959.jpg|Kılıç Ali posho masjidi mehrobining yon tomondan koʻrinishi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 5100.jpg|Kılıç Ali posho masjidi derazasi
File:Kilic Ali Pasha Mosque 8467.jpg|Kılıç Ali posho masjididagi kalligrafik yozuvlar
File:Kilic Ali Pasha Mosque 5097.jpg|Kılıç Ali posho masjidi bezaklari
File:Kilic Ali Pasha Mosque 8966.jpg|Kılıç Ali posho masjidi bezaklari
File:KilicAliPasha chronogram.jpg|Kılıç Ali posho masjidi xronogrammasi


## Manbalar

## Havolalar

* Interior pictures of Kılıç Ali Pasha Mosque
* a map and a short guide for Sinanʼs works in Istanbul 
* Outside exterior photos of Kılıç Ali Pasha Mosque
* Kılıç Ali Pasha Mosque
* Over 50 pictures, mainly of the interior