Bilak bo'g'imi

**Bilak boʻgʻimi** () — insoning bilak va qoʻl suyaklarining harakatlanuvchi birikmasi. U radiusning kengaygan va botiq bilak artikulyar yuzasi va ilk qator suyaklarining konveks proksimal (tanaga yaqinroq joylashadi) boʻgʻim yuzasi bilan boʻgʻimlanadigan boʻgʻim yuzasini ifodalovchi medial mavjud uchburchak xaftaga diskidan hosil boʻladi. bilak: skafoid, oy va uchburchak. Qo'shildigan suyaklar soniga ko'ra, bo'g'im murakkab va bo'g'im yuzalarining shakli bo'yicha ellipsoidga tegishli () ikkita aylanish o'qi (sagittal va frontal) bilan. Bo'g'imda harakatlar mumkin:

* sagittal o'qi - qo'lning o'g'irlanishi va qo'shilishi;
* frontal o'qi - fleksiyon va kengayish;
* bo'g'imning ellips shakli qo'lning dumaloq aylanishiga yordam beradi ().

## Anatomiyasi
Evolyutsiya jarayonida pronatsiya va supinatsiya qobiliyatiga ega boʻlganligi sababli, blok shakliga ega boʻlgan sutemizuvchilar boʻgʻimi distal radioulnar boʻgʻim bilan toʻldiriladi (), bu proksimal radioulnar boʻgʻim bilan birga () vertikal aylanish oʻqi bilan yolgʻiz birlashgan boʻgʻin hosil qiladi. Insonlarda bilakning eng katta aylanish hajmi sababli artikulyar disk () ulnaning distal epifizi uning eng balant rivojlanishiga erishadi va proksimal bilak boʻgʻimining boʻgʻim boʻshligʻini hosil qiluvchi uchburchak fibrokartilajli plastinka koʻrinishni oladi. Shunday qilib, ulna bilak suyagi boʻgʻimida faqat yuqorida keltirilgan xaftaga tushadigan disk orqali qatnashadi, bu artikulyatsiya bilan bevodsita bogʻliq emas. Shu sababdan boʻgʻim prehumeral emas, balki bilak deb nomlanadi. Boʻgʻim yuzalari: bo'g'im bo'shlig'i radius va uchburchak xaftaga o'ralgan diskdan yaraladi, radius va ulnaning stiloid jarayoni orasida o'rnatiladi va artikulyar bosh karpal suyaklarning ilk qatorining proksimal yuza tomonidan mujasam bo'ladi (skafoid, lunate va trihedral), interosseous ligamentlar bilan bog'langan ().

Boʻgʻim xaltasi nozik boʻlib, boʻgʻim hosil qiluvchi suyaklarning artikulyar yuzalarining atrofiga biriktirilgan.

Boʻgʻim ligamentlar tomonidan ushlab turiladi:

* () - radiusning stiloid jarayoni va skafoid o'rtasida - qo'lning qo'shilishini cheklaydi;
* Bilakning lateral ulnar ligamenti () - ulnaning stiloid jarayoni va triquetral suyak o'rtasida (tolalarning bir qismi pisiformaga etib boradi) - cho'tkaning o'g'irlanishini cheklaydi;
* Dorsal radiokarpal ligament () - radiusning distal epifizining dorsal yuzasi va bilak suyaklarining dorsal yuzalari (skafoid, lunat va trihedral) o'rtasida - qo'lning egilishini cheklaydi;
* Palmar radiokarpal ligament () - radiusning stiloid jarayonining asosi va bilakning birinchi (navikulyar, lunat va trihedral) va ikkinchi (kapitat) qatorlari suyaklari o'rtasida - qo'lning kengayishini cheklaydi;
* Suyaklararo ligamentlar () - bilakning birinchi qatori suyaklarini bog'laydi.

### Qon taʼminoti
*Réte articuláre* - a.ning shoxlaridan hosil boʻlgan arterial tarmoq. radialis, a. ulnaris, aa. interosseae. Bilakning ligamentli apparatining kaft yuzasida radial va ulnar arteriyalarning kaft bilak shoxlarining anastomozlari, shuningdek, chuqur kaft yoyi va oldingi suyaklararo arteriya shoxlari bor.

### Venoz chiqishi
(), radial tomirlar (), suyaklararo tomirlar ().

### Limfa drenaji
Chuqur limfa tomirlari tomonidan kaft limfa pleksusiga, undan keyin kubital chuqurchaning limfa tugunlariga yuboriladi .

### Innervatsiyai
Brakiyal pleksus: radial nerv (), ulnar nerv (), median nerv ().

### Kanallari
Bilak boʻgʻimi sohasida fleksör retinakulumdan mavjud uchta kanal malum () joʻyakda () tirsagining oʻsimtalari oralogʻida () va radial ():

* kubital kanal () - ulnar nervi va jo'yakdan chiquvchi tomirlarni o'z ichiga qamraydi () bilaklar (ulnar arteriya va tomirlar);
* radial kanal () - bilakning radial fleksorining tendonini va radial arteriyani o'z ichiga qamrab oladi;
* karpal tunnel ( ) - ikkita alohida sinovial qobiqni (barmoqlarning yuzaki va chuqur fleksorlari tendonlari uchun va ikkinchisi bosh barmog'ining uzun flektori tendonlari uchun), median asab va median asabga hamroh bo'lgan arteriyani o'z ichiga oladi. ulnar arteriya tizimi).

## Patologiyai

### Yalligʻlanish jarayonlari

#### Artrit
**Bilak boʻgʻimining artriti** - ogʻriq va aktivlikning buzilishi (qattiqlik hissi) bilan tavsiflangan oʻtkir yoki surunkali yalligʻlanish jarayoni. Qoʻshma hudud shishgan, qizarib ketgan va tegish uchun issiq boʻladi. Sababiga qarab,mavjud:

* sil, sifiliz, gonoreya asoratlari sifatida rivojlanadigan **o'ziga xos artrit** ;
* pyogen mikroorganizmlarning asosiy yiringli o'choqdan qon yoki limfa oqimi bilan bo'g'im bo'shlig'iga kirib borishi yoki bo'g'imning penetratsion shikastlanishi bilan tashqi tomondan infektsion agentlarning kirib borishi natijasida kelib **chiqadigan nonspesifik artrit** ;
* **yuqumli-allergik artrit** - yuqumli kasalliklar fonida immun autoagressiya natijasi (brutsellyoz, qizamiq va boshqalar);
* tizimli biriktiruvchi to'qima kasalliklari fonida: romatoid artrit (xarakterli nosimmetrik qo'shma shikastlanish) va tizimli qizil yugurukda qo'shma zarar;
* metabolik kasalliklar fonida tuzning cho'kishi natijasida (masalan, gut bilan).

**Davolash** yalligʻlanish jarayonining bosqichiga va tabiatiga bogʻliq.

* O'tkir yiringli yallig'lanish bo'lsa, yiringning erkin chiqishi va antibiotik terapiyasi uchun qo'shma bo'shliqni jarrohlik yo'li bilan drenajlash amalga oshiriladi.
* Surunkali yoki o'ziga xos artritda bo'g'im fiziologik jihatdan qulay holatda immobilizatsiya qilinadi, o'ziga xos bo'lmagan yallig'lanishga qarshi va o'ziga xos antibiotik terapiyasi buyuriladi (patogenning etiologiyasiga qarab).
* Yallig'lanish jarayonining cho'kishi fonida fizioterapiya mashqlari, massaj, davolashning fizioterapevtik usullari bog'liq.
* Surunkali artritning remissiya bosqichida qo'shma to'qimalarni tiklash, fizika terapiyasini davom ettirish, qo'shilishdagi yukni nazorat qilish va parhez tavsiyalariga rioya qilish uchun chodroprotektorlarni qabul qilish tavsiya etiladi (Gut).

Bilak qoʻshimchasining artritini oʻz vaqtida va notoʻgʻri davolash deformatsiya qiluvchi osteoartritning rivojlanishiga olib keladi, uning motor funktsiyasi ankilozgacha kamayadi.

#### Osteoartrit
**Bilak boʻgʻimining osteoartriti** - bu boʻgʻim yuzalarining xaftaga toʻqimalarining jarohatlanishi natijasida rivojlangan degenerativ-distrofik yondosh kasallik. Sh katta boʻgʻimlarning patologiyasiga qaraganda ozroq uchraydi ( son, tizza va oyoq Bilagi zoʻr ), lekin bu ish jarayoni va oʻz-oʻzini parvarish qilishdagi cheklovlar bilan bogʻliq jiddiy muammodir. Bilak boʻgʻimining osteoartritining sababi yoshga bogʻliq xaftaga nasli, tizimli ortiqcha yuk va boʻgʻimning mikrotraumi (rassomlar, musiqachilar, mashinistlar, kompyuter operatorlari va rassomlar), travma yoki yalligʻlanish bo'lishi mumkin.

**Klinik koʻrinishi**: harakatchanlik va og'riqni bartaraf etish, sog'lom insonlarda kuzatilmaydigan siqilish va bosish fonida bo'g'imdagi palpatsiya yoki passiv harakatlar bilan kuchayadi. Jarayonning rivojlanishi bilan og'riq sindromi kuchayadi va bo'g'imdagi harakat doirasi kamayadi - qattiqlik rivojlanadi.

**Davolash** ogʻriqni toʻxtatishga qaratilgan - maxsus bandajlar yoki ortezlar yordamida qoʻshilishning fiziologik tomondan qulay holatda uzoq vaqt immobilizatsiyasi, steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi dorilarni tayinlash. Dori terapiyasi fizioterapevtik usullar va ortopedik sanatoriylarda kurort davolash bilan toʻldiriladi. Ogʻriqni toʻxtatib boʻlmaydigan hollarda, glyukokortikoidlarning intraartikulyar inʼektsiyalari yoki sunʼiy ankilozni yaratish uchun jarrohlik davolash qoʻllanadi (boʻgʻimdagi qattiqlik bemorni ogʻriqdan xalos qiladi).Har qanday holatda terapevtik taktika faqat shifokor tomonidan klinik koʻrinish va rentgen maʼlumotlari asosida belgilanadi.

### Jarohatlari
Jarohatlar (kontuziya, dislokatsiya, sinish, choʻzilish) koʻpincha kaftga qaratilgan koʻkarishlar va tushish paytida toʻgʻridan-toʻgʻri kuch taʼsirida yuzaga keladi. Bilak suyaklarining shikastlanishiga juda jiddiy qarash kerak, chunki notoʻgʻri va oʻz boshimcha davolash funktsiyani yoʻqotishiga sabab boʻlishi munkin.

#### Sinish
Bilak suyaklari orasida skafoid suyagi va kam hollatda lunat suyagi sinadi:

* **Klinik ko'rinish** - bilak bo'g'imlari sohasining orqa yuzasida eng aniq ifodalangan og'riqli shish bor, harakatlar cheklangan, og'riq cho'zilgan barmoqlar o'qi bo'ylab yuk bilan kuchayadi.
* **Tashxis** anamnez va obyektiv tekshiruv ma'lumotlariga asoslanadi. Rentgen tekshiruvi tashxisni tasdiqlash imkonini beradi.
* **Davolash** - qo'l va bilakning o'rta fiziologik holatida, bilak suyaklarini qon bilan ta'minlashning past intensivligi tufayli 6 haftagacha gipsli shinalar yordamida immobilizatsiya qilish.

#### Jarohat(yara) lar
Bilak boʻgʻimining yaralari ( nayzalangan, yirtilgan, koʻkargan-yirtilgan, kesilgan, travmatik amputatsiyaga qadar kesilgan, ezilgan, tishlagan, lekin koʻpincha oʻq otish ) kamroq boʻladi.

**Birinchi yordam** - qon ketishini toʻxtatish (tomirga turniket yoki barmoq bosimi), aseptik bintni qoʻllash, qoʻl va bilakni improvizatsiya qilingan vositalar yordamida immobilizatsiya qilish (fiksatsiya qilish). Ambulatoriya yoki shifoxona sharoitida tetanozning oldini olish uchun, Bezredkaʼya koʻra antitetanoz sarum qoʻllanadi. Kasalxonada jarohatni birlamchi jarrohlik yoʻli bilan davolash amalga oshiriladi, qon ketishining yakuniy toʻxtashi, nekrotik toʻqimalarni, suyak parchalarini va boshqa artefaktlarni olib tashlash, shundan soʻng metakarpofalangeal boʻgʻimdan elkaning oʻrta uchdan bir qismiga gips qoʻyish oʻrnatiladi. tirsak va bilak qoʻshimchasining funktsional jihatdan foydali holatida. Bilak boʻgʻimining ochiq jarohatlarini birlamchi jarrohlik davolash bilak boʻgʻimiga zarar etkazishning yiringli asoratlari qoʻshilishi, shuningdek (uzoq muddatda) osteomielit rivojlanishining oldini olish uchun talab qilinadi.

## Suyak yoshi

Qoʻl va bilak boʻgʻimining odam skeletlari topildi tizimining rivojlanishini rentgenologik tadqiqotlar uchun eng oson obyektdir. Toʻgʻridan-toʻgʻri proyeksiyada qoʻl va bilak boʻgʻimining rentgenogrammasida bilak suyagi suyaklarining ossifikatsiya yadrolari, radius va ulna distal epifizlari, epifizlar va diafizlar sinostozlari borligi koʻrinadi. Ossifikatsiya va sinostoz yadrolarining hosil boʻlish vaqti jinsi va yoshga bogʻliq. Texnika biologik yoshni va uning pasport yoshiga toʻgʻri kelishini aniqlash uchun ishlatiladi.

Toʻliq muddatli yangi dunyoga kelgan chaqaloqda qoʻl va bilak boʻgʻimlarini rentgenologik kuzatuvlarda toʻgʻridan-toʻgʻri proyeksiyada naysimon suyaklar diafizalarining ossifikatsiyasi aniqlanadi (bachadon ichkarisidagi rivojlanishning ikkinchi oyidan boshlab asosiy ossifikatsiya (yoki ossifikatsiya) nuqtalaridan rivojlangan goʻdak), naysimon suyaklarning epifizlari va bilak suyaklari rivojlanishning xaftaga bosqichida, shu sababli rasmda koʻrsatilmagan. Baʼzida yangi tugʻilgan goʻdaklarning rentgenogrammasida kapitat va hamat suyaklarining ossifikatsiya nuqtalari topiladi, bu esa yondosh ravishda toʻliq tugʻilgan chaqaloqni tasdiqlaydi. Keyinchalik bilak suyaklari va naysimon suyaklarning epifizalarida ossifikatsiya yadrolarining tuzulishi koʻrinishi mavjud. Erkaklarda naysimon suyaklarning epifizlari va diafizalarining sinostozlari 19—23 yoshda, ayollarda 17—21 yoshda sodir boʻladi. Zamonaviy tadqiqotlar sinostozning oldingi shartlariga ishora qiladi (xaftaga tushadigan oʻsish zonalarining yopilishi). Koʻp sonli suyaklardan tashkil topgan bilak boʻgʻimi va qoʻlning skeleti yoshga qarab sezilarli oʻzgaradi. Ossifikatsiya yadrolarining hosil boʻlish vaqti va ketma-ketligini bilish mutaxassislarga endokrin patologiya va boshqa tana tizimlarining kasalliklari mavjudligini aniqlash imkonini beradi.

## Manbalar