open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maryam binti Imron

**Maryam Binti Imron** (‎) — Iso Masihning onasi. Maryam islomdagi eng soliha va eng hurmatli ayollardan biri xisoblanadi. Qur’oni Karimning 19-surasi uning ismi bilan nomlangan.

## Hayoti
Maryamning otasi Imron onasi esa Xanna boʻlgan, Qur’oni Karimda aytilishicha Iso Masih moʻjizaviy holatda Allohning irodasi bilan otasiz xolatda dunyoga kelgan.

Maryamni gunoxkorlikda xayosizlikda ayblashdi lekin Alloh Maryamni pokligini taʼkidladi.

Maryamning jasurligi tugʻilmasidan oldin boshlangan aniqrogʻi Falastin diyoridagi bir daraxtda qoʻnib turgan chumchuqdan boshlanadi. Sulaymon Alyhissalom naslidan boʻlgan Isroillik ulugʻ olim Imronnin ayoli Xanna bintu Faqud zaytun daraxtida polaponini ovqatlantirayotgan bir chumchuqni koʻrib qoladi. U paytida Xannaning farzandi yoʻq edi. U boyagi xolatni koʻrib onalik mehri tutuib Allohdan farzand soʻrab duo qiladi Alloh uning duosini ijobat qiladi.

Oradan vaqtlar oʻtib Maryam dunyoga keladi Zakariyo alayhissalom Maryamni oʻz tarbiyasiga oladi. U bir bogʻda oʻsgan gulday voyaga yetadi. Bu ayol keyinchalik Iso Alayhissalomning paygʻambarning onasi boʻlish baxtiga muyassar boʻladi

### „Va Maryam Imron qizini (misol keltirdi), u farjini pok saqlagan edi, Biz unga Oʻz ruhimizdan pufladik va u Robbisining soʻzlarini hamda kitoblarini tasdiq qildi va itoatkorlardan boʻldi“ („[[Tahrim surasi|Tahrim]]“ surasi, 12-oyat).
Maryam binti Imronning ismi Qurʼoni karimda jami 11 surada 33 marta zikr qilingan. Alloh taolo muslimalarni u kishining goʻzal sifatlaridan oʻrnak olish ila sharaflantirsin!

Koʻpgina musulmon oʻlkalarida kishilar havas bilan farzandlariga Maryam ismini qoʻyadilar. Arablarda bu ism Islomdan oldin ham ishlatilgan. Sahobiyalar roziyallohu anhunnaning orasida Maryam binti Iyas al-Ansoriya ismligi bor edi. U kishining otasi va amakisi Badr jangida ishtirok etgan. Yana Banu Amr ibn Avf qavmidan Maryam binti Abu Sufyon al-Ansoriya ad-Dausiya roziyallohu anho ham bor edi. U kishining otasi roziyallohu anhu Uhud jangida shahid boʻlgan. Shuningdek, Maryam binti Usmon al-Ansoriy, Maryam al-Magaliya roziyallohu anhumo ham sahobiyalardandir.

## Manbalar

# *Ali Zade A* Maryam// ** — M.: Ansor, 2007. — 
# Mary and Angels. (angl.)
# *Ali Zade A* Maryam // Islom ensiklopedik lugʻati. — M.: Ansor, 2007. — [B. 446 (pdf)]. — 396, [2] s. — (Oltin islom fondi). — ISBN 5-98443-025-8
# Maryam — mat proroka Isi (Iisusa) (mir emu) 

## Havolalar
Mariella

**Mariella** - Finlandiyaning Viking Line kompaniyasiga qarashli, 11 palubali kema. U Xelsinki — Mariehamn / Langnäs — Stokgolm yoʻnalishi boʻyicha muntazam reyslarni amalga oshiradi. 1985-yilda SF Line yuk tashish kompaniyasi buyurtmasiga asosan, Viking Line korparatsiyasining bir qismi sifatida qurilgan.

## Qurilish
Kema Finlandiyaning Turku shahridagi Wärtsila kemasozlik zavodida qurilgan. Ishga tushirish rejasi 1984-yil 8-aprelda tuzilgan va shu yilning 28-sentabrda ishga tushirilgan. U 1989-yilgacha dunyodagi eng katta (kruiz paromi) kema boʻlgan.

Kemani suvga tushirish ishlari 1984-yil 18-aprelda boshlangan boʻlsa, 1984-yil 28-sentabrda u ishga tushirildi. Dengiz sinovlaridan muvafaqiyatli oʻtgan kema, 1985-yil 18-mayda SF-Line AB (Viking Line korparatsiyasi operatori) ga topshirildi.

## Ekspluatatsiya
Mariella kemasi Xelsinki-Mariehamn/Longnaes-Stokgolm yoʻnalishi boʻyicha eng uzun uzluksiz ishlash boʻyicha rekordchi hisoblanadi.

1996-yilning yoz mavsumida Xelsinkida toʻqqiz soatlik dam olish vaqtining oʻrniga Mariella jadvaliga Xelsinkidan Tallinga toʻxtab oʻtish rejasi tuzildi va amalga oshirildi, biroq bu reja amalda oʻzini qoqlamadi va yoʻnalish yopildi.

2000-yil sentabr oyida Mariella paromi Naantali zavodida modernizatsiya qilindi. Orqa panduslar va yangi tezyurar qutqaruv qayiqlari oʻrnatildi. Ichki koʻrinishi ham sezilarli darajada yangilandi va jamoat joylari qayta qurildi.

Keyingi katta taʼmirlash 2006-yil sentabr oyida Naantali shahrida boʻlib oʻtdi. Bu safar boj olinmaydigan savdo doʻkoni qayta qurilib, yangi diskoteka zali va yana 1 ta restoran barpo etildi.

## Qiziqarli faktlar
Mariella 1994-yil sentabrida Estoniyadagi kema halokatiga yetib kelgan birinchi parom edi. Qutqaruv operatsiyalari davomida ekipajda 15 nafar tirik qolgan odamlar bortga olib chiqdi. Yana 11 kishi qutqaruv vertolyotida olib kelindi, chunki Mariella bortidan qutqaruv operatsiyasi davomida vertolyot qoʻnadigan joy sifatida foydalanilgan.

Deyarli barcha Viking Line kema (eng yangi Viking XPRS va Viking Greysdan tashqari) nomlarining oxirgi qismi *-ella* qoʻshimchasi bilan (Gabriella, Mariella, Amorella, Rosella, Cinderella). Ushbu anʼana kompaniya asoschisining rafiqasi sharafiga tashkillashtirilgan.

## Manbalar
Chorum

**Chorum** (turkcha talaffuzi: [ˈtʃoɾum]) — Shimoliy Anadoludagi shahar, Turkiyaning Chorum viloyatining markazi. Chorum Turkiyaning markaziy Qoradengiz mintaqasining ichki qismida joylashgan va Anqaradan taxminan 244 km (152 milya) va Istanbuldan 608 km (378 milya) uzoqlikda joylashgan. Shahar dengiz sathidan 801 m (2,628 fut) balandlikda, sirt maydoni 12,820 km2 (4,950 sq mi) va 2016-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra 237,000 aholiga ega.

## Manbalar
Hamako Mori

**Hamako Mori** (1930-yil 18-fevralda tugʻilgan), oʻzining **Gamer Grandma** onlayn taxallusi bilan mashhur yaponiyalik YouTuber va esport oʻyinchisi. U qariyb 40 yil davomida video va esport oʻyinlarini oʻynagani maʼlum. 2020-yil may oyida u dunyodagi 90 yoshlik eng keksa YouTube gamer deb eʼlon qilindi. U yosh omiliga qaramay maqtovga sazovor boʻldi va internet sensatsiyasiga aylandi.

## Karyera
Mori 1981-yilda (51-yoshida) bolalari va nabiralari soatlab videooʻyin oʻynashlarini bilgach, oʻyinga qiziqishni davom ettirdi. U 1981-yil 30-iyulda Yaponiyada rasman chiqarilgan Cassette Vision konsolida oʻynashni boshladi. Keyin u klassik yapon Nintendo Entertainment System-ga oʻtdi. Keyin Mori 1990-yillarda PlayStation-ga kirishga kirishdi.

Mori dastlab yolgʻiz videooʻyinlar oʻynagan, soʻngra dunyoning turli burchaklaridan kelgan boshqa oʻyinchilar bilan bogʻlanish uchun 2014-yilda **Gamer Grandma** nomi ostida YouTube kanalini ochgan. U YouTube kanalini yapon tilida ochdi va oyiga kamida toʻrtta oʻyin videosini joylashtirdi, koʻpincha tomoshabinlar tomonidan millionlab sahifalarni koʻrish orqali mashhurlikka erishdi. U shuningdek, rasmiy YouTube akkaunti orqali *Call of Duty: Modern Warfare* va *[[Grand Theft Auto V|GTA 5]]* kabi oʻyinlarni jonli efirga uzatishni boshladi. U *The Elder Scrolls V: Skyrim*, *[[Super Mario Bros.|Super Mario Brothers]]*, *Dragon Quest*, *Final Fantasy*, *Call of Duty* va *[[Grand Theft Auto V]]* kabi sevimli kisport oʻyinlarini oʻynashga oʻrtacha, kuniga kamida uch yoki undan koʻproq soat sarflashini aytdi.

2020-yil may oyi holatiga koʻra, Mori YouTubeʼda 250 000 dan ortiq obunachiga ega boʻlgan va 2020-yil iyun oyi holatiga koʻra u 300 000 ga yaqin obunachiga ega boʻlgan. 2020-yil 13-may holatiga koʻra, u 90 yoshida dunyodagi eng keksa oʻyin YouTuberiga aylangani uchun xalqaro miqyosda tan olingan va Ginnesning rekordlar kitobi bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Lukáš Krpálek

**Lukáš Krpálek** (tugʻ. 1990-yil 15-noyabr, Jihlava, Czech and Slovak Federative Republic) — chex dzudochi, 100 kgdan ortiq vazn toifasida, Chexiya terma jamoasi aʼzosi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, ikki karra Jahon chempioni, uch karra Yevropa chempioni. 2015-yilgi Yevropa oʻyinlarining kumush medali sovrindori, 2013-yilgi Yozgi Universiadaning ikki karra chempioni. Chexiya dzyudosi tarixidagi birinchi Olimpiya chempioni va Chexiya tarixidagi dzyudo boʻyicha Olimpiya medalining ikkinchi sovrindori (bundan oldin Vladimír Kocman 1980-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan Olimpiadada Chexoslovakiyaning birinchi bronza medalini olishga muvaffaq boʻlgan). Umuman olganda, u oʻz faoliyati davomida 21 marta yirik turnirlarda gʻolib chiqqan.

## Biografiyasi
1990-yilda Jihlava shahrida tugʻilgan. U dastlab karate bilan shugʻullanishni xohlaganini aytdi, lekin uni ushbu sport turiga kiritgan amakisi tasodifan seksiyalarni aralashtirib yubordi. Mixalning akasi ham dzyudochi. 2015-yilda Krpálek Eva Kaderkovaga turmushga chiqdi, 2016-yilda ular Antonin ismli oʻgʻilli va 2018-yilda Mariana ismli qizi bor edi.

Lukáš Krpálek ikki marta (2016 va 2019-yillarda) Chexiyada yilning eng yaxshi sportchi deb tan olingan. Shaxsiy murabbiy — Petr Latsina.

## Faoliyati
2006-yilda kadetlar (16 yoshgacha) oʻrtasidagi Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2008-yilda oʻsmirlar (20 yoshgacha) oʻrtasida Jahon va Yevropa chempioni boʻldi. 2009-yilda u oʻsmirlar oʻrtasida Jahon chempioni va oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi.

2011-yilda Jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. 2012-yilda u (23 yoshgacha) yoshlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻldi va Yozgi Olimpiada oʻyinlari 7-oʻrinni egalladi.

2013-yilda Yevropa chempioni boʻldi va Jahon chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, Qozondagi Universiadada ikkita oltin medalni qoʻlga kiritdi, shu jumladan ochiq vazn toifasida. 2014-yilda Jahon va Yevropa chempioni boʻldi. 2015-yilda Yevropa oʻyinlarining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 100&nbsp;kg vazn toifasida ozarbayjonlik dzyudochi Elmar Gasimovni magʻlub etib chempion boʻldi.

2017-yilda u 100 kgdan ortiq ogʻir vazn toifasida chiqish qilib, Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. 2018-yilda Yevropa chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida u chempionlik unvoni uchun kurashda yaponiyalik raqibi Hisayoshi Harasawadan ustun kelib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Krpalek 100 kgdan ortiq vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida u 100&nbsp;kg dan yuqori vazn toifasida chempion boʻlib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Finalda Krpalek gruziyalik dzyudochi Guram Tushishvilini magʻlub etdi.

## Manbalar
Çobanoğlu Mahmud Bey

**Çobanoğlu Mahmud Bey** — 1292-yilda Çobanoğulları bekligining uchinchi beki Muzaffereddin Yavlak Arslan Rükneddin Kılıçarslan tomonidan oʻldirilganidan soʻng, beklik taxtiga Mahmud Bey oʻtirdi. Mahmud Bey 1292-1309-yillarda Çobanoğulları bekligida hukmdorlik qildi.
## Hukmdorligi
Mahmud Bey humkronligi davrida ham Vizantiya imperiyasi hududiga kichik-kichik hujumlar amalga oshirilib turilgan. Ushbu hujumlarni amalga oshirishdagi asosiy katta ishni Mahmud Beyning ukasi Ali Bey bajargan. Ushbu hujumlar davomida Ali Bey Sakarya daryosidan ham yuqori hududlarni egallagan, ammo keyinchalik Vizantiya bilan tinchlik shartnomasi imzolagan. Bu kelishuv bilan Ali Beyning yonidagi turkmanlar kun sayin obroʻsi ortib borayotgan va Çobanoğullarıga itoatda ekanligi daʼvo qilingan, uch beyi sifatida oʻz davlatini qurishga harakat qilayotgan Usmonbey atrofida birlasha boshlaganlar.

1309-yilda asos solinganligiga koʻp boʻlmagan Candaroğulları bekligi beki Süleyman Bey I Kastamonuga hujum uyushtirib, Mahmud Beyni oʻldiradi. Shundan soʻng, Çobanoğulları bekligi Candaroğulları bekligiga qoʻshib olinadi va tarix sahifasida oʻchiriladi.

## Manbalar
Makedon koʻprigi

Makedon koʻprigi — Surxondaryo viloyati Qumqoʻrgʻon tumanida joylashgan tarixiy koʻprik. XVI asrda Abdullaxon II davrida bunyod etilgan.
Yo‘lovchi, transport va suv o‘tishi uchun mo‘ljallangan bu inshoot o‘tmishdagi ajdodlar meʼmorchilik sanʼatining noyob durdonasi sifatida nafaqat mahalliy, balki xorijlik sayyohlarda ham katta qiziqish uyg‘otib keladi. Keng va baland ko‘prik pishiq g‘ishtdan yuksak mahorat va did bilan barpo etilgan.

## Tarixi
Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, Iskandar (Aleksandr Makedonskiy) eramizdan avvalgi 327-yilda Termiz shahrini bosib oladi va unga Aleksandriya nomini beradi. Xullas, yodgorlikning qisqacha tarixi bitilgan lavhaga yozib qo‘yilganidek, uni Aleksandr Makedonskiy nomi bilan atasalar-da, lekin ko‘prikning Iskandar Zulqarnaynga hech qanday aloqasi yo‘q. Aniqrog‘i, noyob va mustahkam ushbu inshoot XVI asrda Abdullaxon II davrida barpo etilgan. Katta suv oqimiga ega bo‘lgan Bandixonsoyda qad rostlagan bu inshoot bir paytlar qo‘shni davlatlar bilan savdo-sotiq aloqalarini keng yo‘lga qo‘yishda muhim ahamiyat kasb etgan. Uni bunyod etishda pishgan g‘isht, alebastr, ohak, qum kabi qurilish materiallaridan foydalanilgan.
Ushbu koʻprik qurilishida 26x26x45 sm oʻlchamdagi pishgan gʻishtlardan foydalanilgan. G"ishtlar oʻziga xos sharqona usulda sinch usulda terilgan boʻlib, bu koʻprikning asrlar davomida korroziyaga chidamli boʻlishiga sabab boʻlgan. Uzoq yillar davomida qarovsiz qolgan tarixiy yodgorlik bugungi kunda qayta rekonstruksiya qilingan boʻlib, atrofida obodonlashtirish ishlari amalga oshirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Makedon koʻprigi haqida Daryo.uz maqolasi
Nomofobiya

**Nomofobiya** (,  – telefonsizlikdan qoʻrqish) – mobil telefonsiz yoki undan uzoqda qolishdan qoʻrqish (fobiya) hisoblanadi.

„Fobiya – mobil telefonsiz“ („ **no** **mo**bil phone **phobia**“) soʻzlarining qisqartmasi boʻlgan atama Buyuk Britaniya pochta boʻlimi tomonidan 2010-yilda YouGov tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotda paydo boʻlgan. Tadqiqotning maqsadi mobil telefon foydalanuvchilarining tashvishlarini oʻrganish boʻlib, unda 2,1 ming kishi ishtirok etgan. Buyuk Britaniyadagi mobil telefon foydalanuvchilarining qariyb 53 foizi „uyali telefonini yoʻqotib qoʻyishi, batareya quvvati yoki hisobi tugashi yoki qamrovi tugashi“ haqida tashvishlanishlarini aytgan. Erkaklarning taxminan 58 foizi va ayollarning 47 foizi bunday qoʻrquvni boshdan kechirishgan, yana 9 foizi mobil telefonlari oʻchirilganida tashvishlanishlarini aytishgan. Telefon foydalanuvchilarining 55% qismi tashvishlanishning asosiy sababi doʻstlar yoki oila aʼzolari bilan aloqada boʻlolmaslik deb aytishgan. Nomofobiyaning stress darajasi toʻy kunidagi stress yoki tish shifokoriga tashrif buyurish bilan taqqoslanadi. Soʻrovda qatnashganlarning har oʻndan biri ishi tufayli telefon orqali doimo mavjud boʻlishi kerakligini aytishgan. Shu bilan birga, nomofobiyaga nisbatan fobiya atamasi shartli boʻlib, aksariyat hollarda bu umumiy qoʻrquvdir.

Nomofoblarning yarmi hech qachon mobil telefonlarini oʻchirmaydi. Tadqiqot va hodisani keyingi oʻrganish natijasida mobil telefondan kamdan-kam yoki hech qachon foydalanmaydigan muharrirlarning bir nechta nashrlari paydo boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Timm Hogerzeil tomonidan 2014 yil www.lichtung.tv saytida „Smartfonga qaramlikni qanday yoʻqotish mumkin“
* Nomofobiya: mobil telefonsiz qolishdan qoʻrqish // Vesti, 06.09.2012
* Shifokorlar va psixologlar yangi kasallik – nomofobiya bilan kurashish yoʻllarini qidirmoqdalar // Birinchi kanal, 29 noyabr, 2013 yil
Tina Trstenjak

**Tina Trstenjak** (tugʻ. 1990-yil 24-avgust, Celje, Sloveniya) — sloveniyalik dzudochi, 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Sloveniya terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, 2015-yilgi Jahon chempioni, uch karra Yevropa chempioni. Jahon chempionatlari, Yevropa chempionatlari va Yevropa oʻyinlari gʻolibi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

## Faoliyati
2013-yilda boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Yevropa chempionatida 63&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida Tina Trstenjak bronza medali sovrindori boʻldi. 2014-yilda u Jahon chempionatining bronza medali va Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2015-yilda u Yevropa oʻyinlarining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda aprel oyida Qozonda (Rossiya) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Yevropa chempionatida u birinchi marta 63&nbsp;kg gacha vazn toifasidagi finalda avstriyalik Katrin Untervurzaxerni magʻlub etib, Yevropa chempioni boʻldi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida Tina ketma-ket italiyalik sportchi Edwige Gwend, xitoylik sportchi Yang Junxia, braziliyalik Mariana Silva va fransuz Clarisse Agbegnenouni magʻlub etib, Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritdi. Shu bilan birga, Trstenjak raqiblariga birorta ham ochko olishga imkon bermadi.

2016-yil oxirida Trstenjak Sloveniyada yilning eng yaxshi ayol sportchisi deb topildi.

2021-yil aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Tina 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida gʻalaba qozondi va uch karra qitʼa chempioni boʻldi. Finalda rossiyalik sportchi Darya Davidova sindi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida sloveniyalik sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda fransiyalik dzyudochi Clarisse Agbegnenouni yutqazib qoʻydi.

## Manbalar
Turkiston qaygʻusi

**Turkiston qaygʻusi** – Alixontoʻra Shokirxontoʻra oʻgʻlining tarixga oid asarlaridan biri hisoblanadi. Asar 1917—1950-yillar mobaynida Gʻarbiy va Sharqiy Turkistonda sodir boʻlgan voqealarni koʻpchilikka maʼlum boʻlmagan tomonlarini ochib beradi.
„Turkiston qaygʻusi“ asari 1966—1973-yillarda Toshkentda yoziladi.
Asarning birinchi qismi muallifning oʻz qoʻli bilan 1969-yilda yozib bitirilgan. Ikkinchi qismi esa muallif xohishiga koʻra oʻgʻli Asilxon tomonidan 1969-yildan boshlab bir necha yil davomida yozilgan va asar butun holatga keltirilgan.

## Voqealar rivoji

Alixontoʻra Sogʻuniy „Turkiston qaygʻusi“ nomli ushbu asarida Tukiston xalqi qanday qilib mustabid tuzumga qaram boʻlib qolganini davlat arbobi sifatida siyosiy va ijtimoiy jihatdan tahlil qilib ochiqlashga harakat qiladi. Shuningdek, asarda Markaziy Osiyo xalqlarining XIX asroxirlarigacha boʻlgan davrdagi davlatchilik tarixi, Amir Temur va turkiy xalqlar kelib chiqishiga doir qimmatli maʼlumotlar ham bor.
Shuningdek kitobning ikkinchi qismida Sharqiy Turkiston Jumhuriyati davlatining yuzaga kelishi va parokanda boʻlishi sabablari koʻrsatilgan. Jumhuriyatning qurilishi jarayoni, davlat asoslarini oʻrnatish yoʻl yoʻriqlari keltirilgan. Bu davlatning tugatilish sabablari yoritilgan.

## Senzura va nashrlar

„Turkiston qaygʻusi“ning toʻliq oʻzbekchasi uzoq vaqt siyosiy sabablarga koʻra berkitib, nashr qilinmay kelgan. Ammo, endilikda xalqimiz tarix haqiqatlarini bilishi zarur deb hisoblaymiz.
Asardan baʼzi parchalar „Yoshlik“ adabiyot jurnalida (1992-yil 3-4, 5-6 sonlar) eʼlon qilingan. 1-qism kitob holida oʻzbek tilida Toshkentda (Sharq nashriyoti 2003-yil) va uyg'ur tilida Istanbulda (Sharqiy Turkiston madaniyat vaqfi, 2007-yil) bosilib chiqqan. Ikkala qismdan iborat bir butun holida esa turk tilida Germaniyaning qadim nashriyotlaridan biri boʻlgan Vyutsburg sahrida (Ergon Verlag, 2006) bosildi.

## Uslub

Muallifning oʻzi asarida taʼkidlashicha kitob qiymatini oshiruvchi asosiy unsurlardan biri uning, chigʻatoy turkchasida, yaʼni klassik oʻzbekchada „Boburnoma“ uslubini davom ettirib yozilganidir.

## Tuzilishi

Kitobning Sharq nashriyotida nashr qilingan 2021-yilgi nashri ikki qism, 496 bet boʻlib, umumiy holda Mundarija, Qutlugʻxon (Ediqut) Shokirovdan „Taqdim“, „Ochiqlama“, Alixontoʻra Sogʻuniydan kirish soʻzi va I qism, Asilxon Alixontoʻra oʻglidan II qism hamda „Kim kimdir“ – Kitobda kelgan tarixiy va ahamiyatli shaxslar haqida qisqacha maʼlumotlardan iborat.

## Manbalar

## Havolalar

* „Turkiston qaygʻusi“ pfd holati
* „Turkiston qaygʻusi“ audio holati, Youtube
* Xurshid Davron maqolasi
* „Turkiston qaygʻusi“ asari haqida 
* „Turkiston qaygʻusi“ app koʻrinishida, Google Play
* "Turkiston qaygʻusi]
Clarisse Agbegnenou

**Clarisse Agbegnenou** (tugʻ. 1992-yil 25-oktyabr, Rennes, Fransiya) — fransuz dzudochi, 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Olimpiada oʻyinlari ikki karra chempioni va 2016-yilgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori. Besh karra Jahon chempioni, toʻrt karra Yevropa chempioni, Yevropa oʻyinlari chempioni. Jahon chempionatlari, Yevropa chempionatlari va Yevropa oʻyinlari gʻolibi.

## Faoliyati
1992-yilda Rennes shahrida tugʻilgan. 2012-yilda Chelyabinskda (Rossiya) u Yevropa chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2013-yilda Budapeshtda (Vengriya) u Yevropa chempioni va Ostonada (Qozogʻiston) Jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2014-yilda u Jahon (Chelyabinsk) va Yevropa (Montpellier) chempioni boʻldi. 2015-yilda Bokuda (Ozarbayjon) u Yevropa oʻyinlarining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida fransuz sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda sloveniyalik dzyudochi Tina Trstenjakni yutqazib qoʻydi.

2017 va 2018-yillarda mos ravishda Budapesht va Bokuda oʻtkazilgan Jahon chempionatlarida oltin medallarni qoʻlga kiritgan. 2018-yilda Tel-Avivda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Clarisse Agbegnenou 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida gʻalaba qozondi va uch karra qitʼa chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Mika Tashironi magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilgi Minskdagi (Belarus) Yevropa oʻyinlarida u chempion unvonini qoʻlga kiritdi.

2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Clarisse 63&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida chempion boʻlishga muvaffaq boʻldi. Finalda u avstriyalik sportchi Magdalena Krsakkovadan ustun keldi.

2021-yilda Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida Clarisse 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida chempionlik uchun kurashda sloveniyalik sportchi Andreja Leškini magʻlub etib va besh karra qitʼa chempioni boʻldi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 63&nbsp;kg gacha vazn toifasida u finalda sloveniyalik Tina Trstenjakni magʻlub etib, Olimpiada chempioniga aylandi va Fransiya terma jamoasi bilan Olimpiada oltinini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Romane Dicko

**Romane Dicko** (tugʻ. 1999-yil 30-sentyabr, Clamart, Fransiya) — fransuz dzyudochi, 78 kg dan yuqori vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. 2018, 2020 va 2022-yillarda uch karra Yevropa chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

## Biografiyasi
1999-yil 26-iyulda Romane Dicko Clamartda tugʻilgan. U fransiyalik sportchi Teddy Tamghoning amakivachchasi.

## Faoliyati
Romane Dicko dzyudo boʻyicha faoliyatini Parijning janubiy chekkasidagi „Randoris“ shahar klubi vakili sifatida boshlagan.

2016-yilda u ogʻir vazn toifasida Fransiya chempioniga aylandi. 2017-yilda Mariborda (Sloveniya) boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempioni boʻldi.

2018-yilda u Tbilisidagi (Gruziya) Gran-prida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2018-yilda Tel-Avivda (Isroil) dzyudo boʻyicha Yevropa chempionatida 78 kg vazn toifasida fransiyalik sportchi turnirning oltin medalini qoʻlga kiritdi.

2020-yilda Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Romane Dicko finalda ozarbayjonlik sportchi Irina Kindzerskayani magʻlub etib, 78 kgdan yuqori vazn toifasida chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Parijdagi „Katta dubulgʻa“ musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Doʻhada (Qatar) boʻlib oʻtgan „World Masters“ musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili yana Qozonda (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 78 kg gacha vazn toifasida u bronza uchun kurashda turkiyalik dzyudochi Kayra Sayitni va Fransiya terma jamoasi bilan Olimpiada oltinini qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Romane Dicko finalda isroillik sportchi Raz Hershkoni magʻlub etib, 78 kgdan yuqori vazn toifasida chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Great white shark

**Yirik oq akula** (*Carcharodon carcharias*), shuningdek, **oq akula**, **oq ko'rsatgich** yoki oddiygina **oq** akula sifatida ham tanilgan, barcha yirik okeanlarning qirg'oq yuzasi suvlarida uchraydigan yirik skumbriya akulalarining bir turi. U o'zining kattaligi bilan ajralib turadi, katta ayol akulalar uzunlig 6.1m gacha o'sadi  va etuklik davridagi og'irligi esa 1.905-2.268 kilogrammgacha yetishi mumkin. Biroq, barcha oq akulalar ham bu korsatgichga erisha olmaydi. O'rtacha erkak oq akulalar 3.4m dan 4.0 metrgacha urg'ochilari esa 4.6m dan 4.9 metrgacha bo'ladi.2014-yilgi tadqiqotga ko'ra, katta oq akulalarning umri 70 yil yoki undan ko'proqni tashkil qiladi. Ushbu ma'lumot avvalgi hisob-kitoblardan ancha yuqor ko'rsatgichni korsatgan.  Bu esa ularni hozirda ma'lum bo'lgan eng uzoq umr tog'ayli baliqlardan biriga aylantiradi.Xuddi shu tadqiqotga ko'ra, erkak oq akulalarga jinsiy etuklikka erishish uchun 26 yil, urg'ochilar esa nasl qoldirishga tayyor bo'lishlari uchun 33 yil kerak bo'ladi.  Yirik  oq akulalar 25&nbsp;km/s tezlikda suzishi mumkin. rity.

## Manbalar
Hoshim qanday ulg‘aydi

**Hoshim qanday ulgʻaydi** — 1976-yilda SSSR Davlat teleradiokompaniyasi buyurtmasi asosida “Oʻzbekfilm” kinostudiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan rangli talqindagi bolalar badiiy filmi. Xudoyberdi Toʻxtaboyevning “Sehrli qalpoq” hikoyasi asosida suratga olingan.

## '''Filmning qisqacha mazmuni'''
Film qahramoni toʻrtinchi sinf oʻquvchisi Hoshimjon na uyda, na maktabda muvaffaqiyat qozonardi. Bekorchilikdan va maqtanishdan uni boshqa ishi yoʻq edi.  Tanbal ona va uning oʻgʻillari Dunno va Bilmasvoy uni umuman maktabga bormaslikka va uydan qochishga koʻndirishadi. Hoshim ulardan uni voyaga yetkazib, katta qilib qoʻyishini iltimos qiladi. Hoshimjonning iltimosi rad qilinmay, bir ovozdan ma’qullanadi.

Katta boʻlgan Hoshimjon oʻzini agronom, rassom, oshpaz, sartarosh, tikuvchi sifatida sinab koʻrdi, biroq hech bir kasbda unga omad kulib boqmaydi. Chunki unda bilim tajriba yetishmasdi. Shunda Hoshimjon sehrgarlardan uni aqlli qilib qoʻyishini soʻraydi, ammo uning bu istagi qabul qilinmaydi. Umidsiz Hoshimjon yana kichik boʻlishini soʻraydi, bu talabi ham rad etiladi. Shundan keyin Hoshimjon uyga qanday boʻlsa shu holatida qaytadi. Lekin uni onasi va singlisidan boshqa hech kim tanimaydi.

Hoshimjon maktabda qunt bilan oʻqish, oʻrganish va uy ishlarida koʻmak berishdan boshqa chorasi qolmaydi. Shu tariqa undan afsun ham yoʻqolib, u asl holatiga qaytadi. Film soʻnggida tanbal ona va uning oʻgʻillari ishyoqmas va bekorchi bolalarni qidirish uchun koʻzdan gʻoyib boʻlishadi.

## Rollarda

* Rustam Toʻlaganov – Hoshimjonning bolaligi (Agar Vlasova ovoz bergan)
* Xayrulla Sagdiyev - Hoshimjonning-yetuklik davri
* Radjab Adashev - Dunno, tanbal ona oʻgʻli
* Shuhrat Ergashev – Bilmasvoy, tanbal ona oʻgʻli
* Oʻktam Luqmonova – Hoshimjonning onasi
* Maqsud Mansurov - Otajon aka, oʻqituvchi
* Nailya Tashkenbayeva – sehrgar
* Goʻzal Hamroyeva – Oysha, Hoshimjonning singlisi
* Maqsud Otaboyev - milisioner
* Anatoliy Kabulov - teatr rejissori
* Fayzullayev Yahyo - kolxozchilar brigadiri
* Maqsum Yusupov - teatr direktori
* Uchqun Rahmonov - tikuvchilik sexi mijozi

## Adabiyotlar
Tansoqchi (film, 1979)

**"Tansoqchi"** filmi 1979-yil rejissor Ali Hamroyevning ssenariysi boʻyicha suratga olingan badiiy filmi.

## '''Filmning qisqacha mazmuni'''
Qizil Armiya askarlari boʻlinmasi Turkistondagi millatchilik harakatining yirik mafkurachisi Sulton Nazarni asirlikda ushlab turadi. Bosmachilarni qurollarini tashlashga majburlash uchun uni Dushanbega olib borish kerak boʻladi. Mahbusni eson-omon yetkazish vazifasi ovchi Mirzoga yuklanadi. Ular bilan birga Sulton Nazarning qizi Zarangiz va uning sodiq xizmatkori Sayfulla ham yoʻlga tushadi. Fottabekning toʻdasi qudrat ramzi — tamgʻani qoʻlga kiritmoqchi boʻlishadi. Fottabekga toshdan fol koʻrib afsun qiladigan dono maslahatlar beradigan shamanlar oilasidan boʻlgan „jodugar“ rafiqasi Oybosh yordam beradi.

Mirzo Fottabekning qoʻriqchilarini pichoq uloqtirib saranjom qiladi. Keyin yoʻlchilar Mirzoning onasi yashaydigan qishloqqa tushadilar va oʻgʻlining boʻyniga tumor bogʻlab, togʻ ruhlari bilan duoibad qiladi. Qandaydir nomaʼlum bolakay kelib, kobra chaqishi natijasida komissarning oʻlimi haqida xabar beradi. Dovondan oʻtayotganda, Sayfulla tubsizlikka tushib halok boʻladi. Fottabek maqsadiga yeta olmaydi, sababi mergan Mirzo uning butun toʻdasini darada darada qirib tashlaydi, Fottabek esa Sulton Nazar tomonidan toshboʻron qilinadi Natijada qudrat ramzi boʻlgan tamgʻa mergan Mirzoda qoladi.

## Rollarda
Aleksandr Kaidanovskiy (Sergey Shakurov ovozi bergan) Mergan Mirzo

Anatoliy Solonisyn Bosmachi — Sulton Nazar

Shavkat Abdusalamov (Oleg Yankovskiy ovoz bergan) Fottabek qaroqchi

Gulcha Toshbayeva — Oybosh

Anvara Alimova — Zarangiz, Sulton Nazarning qizi

Nikolay Grinko — Qizil armiya qoʻmondoni

Radjab Adashev — Utash Ahmad-dodho

## Suratga olish guruhi

* Postanovkachi-rassom: Shavkat Abdusalomov
* Ovoz rejissori: Semyon Litvinov

## Adabiyotlar

*
Ami Yamato

**Ami Yamato** (1985-yil 26-oktabrda tugʻilgan) — yapon virtual YouTube videobloggeri. Oʻz videolarida u oʻzining animatsion ekanligini tushunmaydigan 3D-animatsiyali qahramon tomonidan videolar tayyorlaydi. Hozirgi kunda u Angliyaning London shahrida joylashgan va 2011-yilning bahorida Yaponiyadan koʻchib kelgan Uning videolari uning Starbucksga boʻlgan muhabbati va dunyoga nisbatan yengil qarashlari kabi mavzularga bagʻishlangan. U *[[Kelajakka qaytish|„Kelajakka qaytish“]]* mavzusidagi „Kapitan Disillusion“ filmi bilan hamkorlik qilgan. 2019-yilda u 11th Shorty Awards „Yil Videobloggeri“ mukofotiga nomzod boʻldi.

## References

## Havolalar
*
O‘g‘limning uylanish vaqti keldi

**"Oʻgʻlimning uylanish vaqti keldi"** — 1959-yilda „Tojikfilm“ kinostudiyasida sovet rejissori Tohir Sobirov tomonidan suratga olingan badiiy film.

Filmning premyerasi 1960-yil yanvarda Dushanbeda, 1960-yil 6-iyulda Moskvada boʻlib oʻtadi.

## '''Filmning qisqacha mazmuni'''
Ikki doʻst chorvachilik bilin shugʻullanuvchi Aʼzam va rassom Sayfi Zebo ismli qizni sevib qolishadi. Biri qizni qoramagʻiz desa boshqasi nozikoyim degan. Oqibatda qanday chalkashlik va tushunmovchiliklar sodir boʻlganligi haqida hikoya qiluvchi ushbu film musiqiy komediya sanaladi.

## Rollarda

* Marat Oripov — rassom Sayfi.
* Roziya Akobirova — qoramagʻiz Zebo.
* Dilbar Qosimova — shifokor.
* Jahon Saidmurodov — chorvachilik mutaxassisi Aʼzam.
* Sofiya Tuybayeva — qoʻshni.
* Asli (Asliddin) Burxonov — Karim-aka.
* Gulchehra Baqoyeva — Ona.
* Samariddin Sagʻdiyev — qoʻshni.
* Yormamat Ashurmamadov — milisioner.

## Suratga olish guruhi

* Rejissor: Tohir Sobirov
* Ssenariy muallifi: Shamsi Qiyomov
* Operator: G.Nikitin
* Bastakor: Ziyodullo Shohidiy, Yuriy Ter-Osipov
* Rassom: Aleksandr Vagichev
* Qoʻshiq matni: Garold Registon, A.Shukuhiy
* Qoʻshiq ijrochisi: Rena Galibova
* Badiiy rahbar: S.Tuchinyan

## Manbalar
Orkestrion

**Orkestrion** () — ishlash prinsipi organ va garmonikaga oʻxshash bir qator musiqa asboblarining nomi. Musiqiy vosita sifatida orkestrionlar, asosan, perfolentalardan foydalanganlar.

Orkestrion, dastlab, 1790-yilda Abbot Vogler tomonidan ishlab chiqilgan koʻchma organ edi. Unda 900 ga yaqin quvur, har birida 63 ta klavishli 4 ta manual va 39 ta tepki bor edi. Vogler orkestrionining „inqilobiy“ligikombinatsiyalangan ohanglarni faol ishlatishdan iborat boʻlib, bu labial organlar quvurlari hajmini sezilarli darajada kamaytirishga imkon berdi.

1791-yilda Pragada Tomas Anton Kunz tomonidan yaratilgan asbobga xuddi shu nom berildi. Ushbu asbob ham organ quvurlari, ham fortepyanoga oʻxshash torlar bilan jihozlangan. Kunz orkestrionida 65 ta klavish va 25 ta tepkidan iborat 2 ta manual, 21 ta registr, 230 ta tor va 360 ta quvur bor edi.

XIX-asr boshlarida orkestrion (shuningdek, orkestrin) nomi ostida orkestr ovoziga taqlid qilish uchun moslashtirilgan bir qator avtomatik mexanik asboblar paydo boʻldi. Asbob shkafga oʻxshardi, uning ichida prujinali yoki pnevmatik mexanizm oʻrnatilgan boʻlib, u tanga tashlaganda ishga tushardi. Asbobning torlari yoki quvurlarining joylashuvi shunday tanlanganki, mexanizmning ishlashi paytida maʼlum musiqiy asarlar ijro etiladi. Asbob 1920-yillarda Germaniyada ommalashib ketdi. Keyinchalik orkestrion oʻrnini grammofon plastinkalari egalladi.

## Yana qarang

* Komponium

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Orkestrion // Buyuk rus entsiklopediyasi. 24-jild. — M., 2014. — S. 421.
* 
* 
* 
* Gerbert Jüttemann: *Orchestrien aus dem Schwarzwald* : Instrumente, Firmen va Fertigungsprogramme. Bergkirchen: 2004-yil. ISBN 3-932275-84-5.
Orkestr qoʻngʻiroqlari

**Qoʻngʻiroqlar** (partiturali belgisi — *Campane tubolari*, *Orkestr qoʻngʻiroqlari*; , ) — simfonik orkestrning zarbli cholgʻu asbobi (idiofon).

Ustunli ramkada (taxminan, 2 m balandlikda) osilgan, diametri 25-38 mmli 12-18 ta silindrsimon metall quvurlar toʻplami. Ovoz chiqarish uchun ular boshiga teri qoplangan bolgʻacha bilan uriladi.

Ovoz qatori, odatda, xromatik (nazariy jihatdan u har qanday boʻlishi mumkin), diapazon 1-1,5 oktava (odatda F dan; u chiqqan tovushdan bir oktava balandroq belgilanadi).

Zamonaviy quvurli qoʻngʻiroqlar damper bilan jihozlangan. Orkestr qoʻngʻiroqlari qoʻngʻiroq ovozini imitatsiya qiladi. Qoʻngʻiroqlar orkestr tarkibiga Fransiya Buyuk Burjua inqilobi davrida kiritilgan, deb hisoblanadi. Bu sohada ustuvorlik, koʻpincha, fransuz bastakori Luidji Cherubiniga beriladi. Gektor Berliozning yozishicha, qoʻngʻiroqlar partituralarda sof musiqiy effektlardan koʻra koʻproq teatr taʼsirida qoʻllanila boshlandi: „Past qoʻngʻiroqlar ovozi faqat tantanali yoki ehtirosli sahnalarda mos keladi; baland qoʻngʻiroqlar, aksincha, tinchroq taassurot qoldiradi; Ularda qishloqqa xos soddalik bor va bu ularni qishloq hayotidagi diniy sahnalar uchun, ayniqsa, mos qiladi“. U birinchi marta rus orkestr musiqasiga Mixail Glinka tomonidan "Podsho uchun hayot " operasida („ Shon-sharaf“ finali) kiritilgan: „Qoʻngʻiroqlarning bayramona“ qizil jiringlashi ostida „Shon-sharaf“ xori zavq bilan yangraydi… Tignlovchi sodir boʻlayotgan narsaning ulugʻvorligini, iloji boricha, kuchliroq his qilsin va anglasin. Glinka orkestr va xor partiyasiga qoʻngʻiroqlarni kiritadi. Xor, orkestr va qoʻngʻiroq sadosi bir butunga birlashadi va shu yaxlitlikda ular operani qiyomiga yetkazadi".

Zamonaviy turdagi qoʻngʻiroqlar 1894-yilda ingliz Jon Xarrington (*John Harrington*) tomonidan patentlangan, ammo ular ilgari ishlatilganligi haqida ham dalillar mavjud. Ovoz balandligi silindrning uzunligiga, diametri kattaroq yoki kichikroqligiga — tovushning kuchiga bogʻliq. Klassik (haqiqiy, cherkov) qoʻngʻiroqlari bilan solishtirganda, silindrsimon qoʻngʻiroqlarni sozlash ancha oson va ular tembrda bir oz farq qilsa-da, anchagina ixchamdir. Shu bilan birga, orkestr qoʻngʻiroqlarining tarqalishiga qaramay, orkestrda klassik qoʻngʻiroqlar ham qoʻllanadi.

## MIDI
Orkestr qoʻngʻiroqlari MIDI asboblarining standart toʻplamiga 15 raqami ostida kiritilgan.

## Pop musiqada
Jaz, pop-musiqada qoʻllanadi. Britaniyalik multiinstrumentalist Mayk Oldfild Tubular Bells (1973), Tubular Bells II (1992), Tubular Bells III (1998) (shuningdek, zamonaviy yutuqlarni hisobga olgan holda trilogiyaning birinchi albomi Tubular Bells 2003 ning qayta yozilgan versiyasini chiqardi) musiqiy trilogiyasini yaratib, tinglovchilar orasida katta shuhrat qozondi. Faqatgina Britaniyada birinchi qismning 2 630 000 nusxasi (Buyuk Britaniyada barcha davrlarning eng koʻp sotilganlar roʻyxatidagi 34-albom) va dunyo boʻylab 15-17 million nusxada sotilgan. Ushbu albomlarning muqovalarida doimo Mayk Oldfildning taniqli ramziga aylangan egik silindrsimon qoʻngʻiroq tasvirlangan.

## Yana qarang

* Rodes pianino

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
*
Ofikleid

**Ofikleid** (,  „ilon“ va  „zulfin, kalit“) — klappenhornlar (klapanli bygelhornlar) oilasiga mansub mis puflama cholgʻu asbobi, tashqi tomondan fagotga oʻxshaydi. Hozir taomildan chiqqan.

Uni 1814-yilda parijlik J. I. Aste (*Jan Hilaire Aste*) patentlagan. Bu uchi tor spiralsimon qayrilgan, taqa shaklidagi konussimon trubka boʻlib, uchida chashkasimon mushtugi bor.

Uchta tizimda ishlab chiqarilgan: bas, alto (har biri 3 oktava) va kontrabas (2,5 oktava). Eng mashhur bas ofikleid edi, ammo XIX asrning oʻrtalarida u tuba bilan almashdi; hozir baʼzi Yevropa mamlakatlari (Fransiya, Italiya) va Janubiy Amerika mamlakatlari orkestrlarida, asosan, harbiy puflama orkestrlarda goh-goh ishlatiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

*
Paysyao

**Paysyao ―** qadimiy puflama cholgʻu asbobi, xitoycha pan nayining (pan-fleyta) analogi.

## Xususiyatlari
Ushbu asbobning oʻziga xos xususiyati 12 ta bambuk naylari mavjudligi boʻlib, u keng ovoz diapazonini taʼminlaydi. Shu bilan birga naylar soni boshqacha boʻlishi ham mumkin.

Fleytaning bu oʻxshashi qadimgi Xitoyning anʼanaviy orkestriga kiritilgan boʻlib, yumshoq va mayin tovush chiqaradi.

## Tarixi
Arxeologlar tomonidan topilgan eng qadimgi paysyao namunasi, taxminan, miloddan avvalgi 1046-yilda, yaʼni Shang sulolasining oxirida yoki Chjou sulolasining boshida yasalgandir. Ushbu paysyao puflama asbobi Xitoy xalq cholgʻulari muzeyida koʻrgazmaga qoʻyilgan.

Zeng qirolligidagi Markiz Yi qabrida bambukdan yasalgan, taxminan, 2400-yillik, yana ikkita qadimiy paysyao topilgan. Ularning ikkalasi ham uzunligi kamayish tartibida joylashtirilgan 13 ta bambuk naychadan iborat edi.

Vaqt oʻtishi bilan cholgʻu musiqiy taomildan chiqib ketdi, ammo XX-asrda uning qayta tuʼgʻilishi boshlandi.

## Yangi cholgʻular uchun namuna
Paysyao ushbu turdagi asboblarning keyingi avlodlarini ishlab chiqish uchun prototip boʻlib xizmat qildi. Misol uchun, Koreyada hangul deb nomlangan cholgʻu paysyaodan olingan va marosimlarda chalingan.

## Svireldan farqi
Xitoycha paysyao hamda Yevropa va Janubiy Amerika anʼanalarida uchrovchi svirel naylari oʻrtasidagi asosiy farq shundaki, qadimgi Xitoy puflama cholgʻu asbobining tepasidagi teshiklari burchakli yoki kamgakli boʻladi.

Bu Xitoy paysyao nayi ovoz balandligi oʻzgarishi va hatto, karnaylar diatonik tarzda sozlangan boʻlsa ham tembrni yoʻqotmasdan toʻliq xromatik boʻlishiga imkon beradi.

## Manbalar


## Havolalar

* „Xitoy musiqa asboblari“ koʻrgazmasi
Funa Tonaki

**Funa Tonaki** (; tugʻ. 1995-yil 15-avgust, Sagamihara, Kanagawa Prefecture, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 48 kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2017-yilda Jahon chempioni, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori. Jahon chempionatlari va Osiyo chempionatlari gʻolibi.

## Faoliyati
2013-yilda Xaynanda (Xitoy) boʻlib oʻtgan 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Osiyo chempionati va 2015-yilda Abu-Dabida (BAA) oʻtkazilgan shu yosh toifasidagi Jahon chempionatida Funa Tonaki gʻalaba qozonib, oʻzining ilk xalqaro yoshlar chempionligini qoʻlga kiritdi. Xuddi shu yili, u xalqaro musobaqada birinchi yirik natijalarini qoʻlga kiritdi, Budapesht (Vengriya) Gran-prisida ikkinchi oʻrinni egalladi va keyin Sindao (Xitoy) Gran-prisida gʻolib chiqdi.

Keyingi yili u Toshkentda (Oʻzbekiston) boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi va oʻzining birinchi „Katta dubulgʻa“si — Tyumendagi „Katta dubulgʻa“ musobaqasida gʻolib chiqdi. Yil oxirida u Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi yana bir turnirda uchinchi oʻrinni egalladi.

U 2017-yilni Dyusseldorf (Germaniya) Gran-prisida gʻalaba bilan boshlaydi. Hong Kongdagi Osiyo chempionatida u beshinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Funa Tonaki 48 kg gacha vazn toifasida gʻalaba qozondi va Jahon chempioni boʻldi. Finalda mongoliyalik sportchi Mönkhbatyn Urantsetseg sindi.

2018-yilda Bokuda (Ozerbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida oʻz unvonini himoya qilib, finalda ukrainalik sportchi Darya Belodedga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u ukrainalik sportchi Daria Belodedga oltin uchun bahsda yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarining birinchi kunida 48 kg gacha vazn toifasida Funa finalga chiqdi va u yerda kosovolik Distria Krasniqiga yutqazib, Olimpiada kumush medalini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
VOPRA

**VOPRA (Butunrossiya Proletar meʼmorlari jamiyati (Butunittifoq uyushmasi))** — 1929-yilda tashkil etilgan sovet meʼmorlarining tashkiloti boʻlib, sinfiy proletar arxitekturasini yaratishni eʼlon qilgan. U mafkuraviy jihatdan Rossiya Proletar Yozuvchilar uyushmasi (RPYU) va Proletkultga yaqin edi. 1932-yilda VOPRA Sovet arxitektorlari ittifoqining bir qismi boʻldi.

1929-yil avgustda Moskvada uni tashkil etish toʻgʻrisidagi deklaratsiyani imzolagan VOPRAning taʼsischilari K. Alabyan, V. Babenkov, V. Baburov, A. Vlasov, F. Deryabin, N. Zapletin, A. Zaslavskiy, A. Zilbert, K. Ivanov, G. Kozlenkov, G. Kochar, M. Krestin, M. Kryukov, M. Kupovskiy, M. Mazmanyan, I. Matsa, A. Mixaylov, A. Mordvinov, N. Polyakov, F. Teryoxin, V. Simbirtsev, G. Solodovnik va A. Fayfel boʻlgan. Tashkilot boshqaruvi tarkibiga yetti kishi — I. Matsa (rais), A. Zaslavskiy (rais oʻrinbosari), V. Baburov (kotib), G. Kozlenkov, A. Mordvinov, V. Simbirtsev, F. Deryabin (kengash aʼzolari) kirdi. 1930-yil boshiga kelib, Moskvadagi VOPRA soni 49 kishidan iborat edi. Bundan tashqari, Leningrad (35 kishi), Tomsk, Ukraina (45 kishi), Gruziya (20 kishi) va Armanistonda (18 kishi) jamiyatning boʻlimlari tashkil etilgan.

VOPRA aʼzolari mexanizatsiyalash, standartlashtirish va qurilish texnologiyasi yutuqlariga asoslangan yangi proletar arxitekturasini yaratishni eʼlon qildilar, bu ham yangi kollektiv hayotga, ham proletariat ehtiyojlariga xizmat qilish uchun moʻljallangan edi. Boshqa meʼmorlar tashkilotlarining faoliyati — MAJ, ASNOVA va ZAU — VOPRA deklaratsiyasida burjua sanʼati qatoriga kiritildi; bunga javoban ASNOVA aʼzolari voprachilarni eklektitsizmda, konstruktivistlar idealizmda aybladilar. VOPRA 1920-yillarning oxiri — 1930-yillarning boshidagi sovet arxitekturasining baʼzi namunalarini, xususan, meʼmor K. S. Melnikovaning oʻz uyini va boshqa binolarini keskin tanqid qilish bilan tanilgan.

1929-1931-yillarda VOPRAning brigadalari va alohida aʼzolari koʻplab meʼmorchilik tanlovlarida ishtirok etdilar, turli loyihalarni, jumladan, Moskvadagi Krestyanskaya Zastava maydonining dizayni (N. Kruglov, B. Shtivel, E. Rozenyatsm), Chardjuya rejasini tuzish (O. Balyan, V. Baburov, A. Zaslavskiy, I. Kichakov, A. Fayfel, A. Shvetsov), Moskvadagi Markaziy madaniyat va istirohat bogʻi loyihasi (P. Goldenberg, V. Dolganov), sirk teatri (B. Shtivel), Sverdlovskdagi Katta sintetik teatr (N. Kruglov, A. Mashinskiy) va boshqalarni amalga oshirdilar.

1930-yil iyun oyida VOPRA oʻz faoliyatini Butunittifoq arxitektura va ilmiy jamiyatining Moskva oblasti boʻlimiga (BAIJMOB) oʻtkazdi, ammo 1932-yilgacha u oʻz mustaqilligini saqlab qoldi. Sovet arxitektorlari ittifoqining tashkil etilishi munosabati bilan tamomila tugatildi.

## Yana qarang

* Moskva arxitektura jamiyati
* ASNOVA
* Zamonaviy arxitektorlar uyushmasi

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
*
Butunjahon hayvonlar salomatligini muhofaza qilish tashkiloti

**Butunjahon hayvonlar salomatligini muhofaza qilish tashkiloti** (, ; 2003-yilgacha **Xalqaro epizootik byuro**, ) — hayvonlar salomatligini muhofaza qiluvchi hukumatlararo tashkilotdir. Jahon savdo tashkiloti (JST) tomonidan maslahatchi tashkilot sifatida tan olingan. Tashkilotning bosh qarorgohi Fransiyaning Parij shahrida joylashgan.

## Tarixi
Tashkilot 1924-yil 25-yanvarda Parijda boʻlib oʻtgan xalqaro konferensiyada 1920-yilda Belgiyada yirik qoramol oʻlati tarqalishidan keyin tashkil etilgan. Tashkilotni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani 28 davlat imzolagan.

2003-yil may oyida Hayvonlar salomatligi boʻyicha xalqaro idora Butunjahon hayvonlar salomatligini muhofaza qilish tashkiloti (XEB) deb oʻzgartirildi.

## Aʼzolari
XEB ga 178 ta davlat aʼzodir. Rossiya (SSSR) 1927-yildan beri aʼzo hisoblanadi.

Hozirgi vaqtda quyidagi davlatlar XEB aʼzosi hisoblanmaydi: Sent-Kitts va Nevis, Antigua va Barbuda, Sent-Lyusiya, Sent-Vinsent va Grenadin orollari, Grenada, Dominikano Respublikasi, Liberiya, Janubiy Sudan, Monako, Vatikan, Palau, Marshall orollari, Kuk orollari, Solomon orollari, Nauru, Niue, Tuvalu, Kiribati, Samoa, Tonga, tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar.

XEB 45 ta xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan doimiy aloqada boʻlib, barcha qitʼalarda mintaqaviy vakolatxonalariga ega.

## Faoliyati
Tashkilot veterinariya nazorati sohasida xalqaro standartlarni ishlab chiqadi, dunyodagi epizootik vaziyat toʻgʻrisida maʼlumot toʻplaydi va uni ishtirokchi davlatlarga uzatadi, hayvonlarning yuqumli kasalliklariga qarshi kurashda, shu jumladan xalqaro karantin tadbirlarini muvofiqlashtiradi va yordam beradi. Hayvonlarning karantin kasalliklari roʻyxatini yuritadi.

## Manbalar


## Havolalar
* OIE — Официальный сайт организации
Gibi ASMR

**Gibi ASMR** ( ; 1994-yil-dekabrda tugʻilgan) [asosiy boʻlmagan manba kerak] — ASMR(avtonom sezgir meridian reatsiyasi) videolar tayyorlovchi amerikalik YouTuber, Twitch strimeri va kosplayer.

## Yoshligi
Gibi teatr va kino sohasida maʼlumotga ega va 2017-yilda Shimoliy-Gʻarbiy Universitetning Aloqa maktabini kino fanlari bakalavri bilan tamomlagan.

## Karyera
ASMR kontentining dastlabki yillarida Gibi oʻrta maktabning ikkinchi kurs talabasi boʻlib, YouTube tavsiyalar algoritmi uni ushbu janr bilan tanishtirganda tashvish va uyqusizlikdan aziyat chekardi. Yillar davomida ASMR ni tomosha qilgan va tinglagandan soʻng, Gibi oʻzining YouTube kanalini 2016-yil iyun oyida kollejning yuqori kursidan oldin yaratdi. Yozda u kosplay oʻynashni va anime anjumanlarida qatnashishni boshladi; oldingi ijodkorlardan ilhomlanib, u ushbu qiziqishlarni mavjud va asl qahramonlarni aks ettiruvchi ASMR videolariga kiritdi.Gibi boshidanoq video tayyorlashni toʻliq kunlik ish(full time) sifatida koʻrishni maqsad qilgan, jumladan, qishki chorakda kollejdan chiqib, videolar tayyorlashga eʼtibor qaratish. Oʻqishni tamomlagandan soʻng olti oy ichida u toʻliq videolar yaratish uchun yetarli daromad topdi va bir yildan soʻng bir million obunachiga erishdi.

Oʻz muharririning taklifiga koʻra, Gibi 2017-yilda oʻzining Twitch kanalini yaratdi, u ASMR ni jonli efirlarini uzata boshladi va videooʻyinlarni oʻynaydi. 2019-yilda u Roosted teeth tomonidan „Encounter Culture“ deb nomlangan veb-miniseriyani oʻtkazdi.[asosiy boʻlmagan manba kerak]

Polydor Records 2019-yilda Gibi bilan bogʻlanib, undan Billi Eilishning "*When We All Fall Asleep, Where Do We Go?* " nomli albomini ASMR orqali oʻqishini soʻradi. Gibi loyihani bepul yozdi; Yuklanganidan beri u 3 milliondan ortiq koʻrildi. Oʻsha yozda Gibi „*Reese The Movie: A Movie About Reese“ filmida rol oʻynashga yollangan edi,*Reeseʼs Peanut Butter Cups haqidagi rasmiy uzunlikdagi ASMR loyihasi.

## Qabul
Gibi YouTubening eng yaxshi ASMR yaratuvchilaridan biri hisoblanadi. Uning videolari *Bustle*, *Den of Geek ,* *Heavy.com*, va *Insider* uchun mualliflar tomonidan tavsiya etilgan. *The New York Times jurnali* uchun yozgan Jeymi Lauren Keyles Gibini "the LeBron James of touching stuff, " deb atadi va uning haqiqiy onlayn shaxsiyati haqida ijobiy yozdi.

## Shaxsiy hayot
Gibi doʻstlar va oila aʼzolari uchun maxfiylikka oid qatʼiy ehtiyot choralarini koʻrgan. Oʻtmishda u oʻzining munosabatlari yoki yashash shahri haqida maʼlumot berishdan bosh tortishini aytgan. 2019-yilda Gibi Shimoliy-Gʻarbiy qismida tanishgan eri Benga turmushga chiqdi va bugungi kunda uning biznes ishlarini boshqaradi. Er-xotin 2020-yil yanvar oyida boshqa shtatga koʻchib oʻtishdi va ularning sobiq yashash joyi Chikago chekkasida boʻlgani maʼlum boʻldi. 2020-yil noyabr oyida Gibi oʻzining Jina ismini oshkor qildi.

## Manbalar