open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sanʼat tarixi

**Sanʼat tarixi** deganda odamlar tomonidan estetik, aloqa, fikr, hissiyot yoki dunyoqarash bildirish maqsadida qilingan har qanday faoliyat yoki mahsulot tarixi tushuniladi. Sanʼat ikki turga bólinadi:amaliy va badiiy.

mustaqil va mexanik sanʼatlarga ajratilgan boʻlsa, keyincha u nafis va amaliy-dekorativ sanʼatga boʻlindi; hozirda sanʼat odam ijodkorligining namoyishi, deb taʼriflanadi. XX asrda kelib asosiy sanʼatlar qatoriga quyidagilar kirdi: arxitektura, raqs, haykaltaroshlik, musiqa, rassomchilik, nazm (adabiyotning estetik shakli yoki funksiyasi, oʻz ichiga teatr va narrativni ham oladi), kinematograf va fotografiya. Plastik va tasviriy sanʼatlar toʻqnashgan joyda dizayn va poligrafiya kelib chiqdi. Moda va gastronomiya kabi badiiy ifodalashning qadimiy shakllariga qoʻshimcha sifatida video, komputer, reklama, animatsiya, televideniye va videooʻyinlar kabi yangi sanʼatlar kelib chiqdi.

Sanʼat tarixi bir necha fanlarga tayanib, sanʼatning vaqt oʻtishi bilan qanday oʻzgarishi, madaniyatlarni sinflashtirish, davrlarga boʻlish hamda sanʼatning farqli va taʼsirli xarakteristikalarini oʻrganadi. Sanʼat tarixini oʻrganish Renessans davrida kelib chiqib, gʻarbiy tamaddun bilan cheklangan. Biroq vaqt oʻtishi bilan u boshqa tamaddunlar madaniyatini ham oʻz ichiga oldi va madaniy relativizm kelib chiqdi.

Bugunda sanʼatga insoniyatning tarix osha yigʻilgan badiiy merosining keng koʻlamli tadqiqoti, tarqatuvi va saqlanishidan foyda kelmoqda. XX asrda ham jamoa, ham xususiy sektorlarda sanʼat asarlari tahlili va katalogizatsiyasi hamda omma uchun moʻljallangan koʻrgazmalarga bagʻishlangan badiiy institut, jamgʻarma, muzey va galereyalar soni jadallik bilan oshdi. Aloqa vositalari rivojlanishi sanʼat tadqiqoti va tarqalishida hal qiluvchi rol oʻynab kelmoqda. Whitney, Venetsiya, San Paulu biennalelari, Kasseldagi documenta kabi xalqaro koʻrgazmalar yangi uslub va trendlar yuzaga kelishiga yordam qildi. Turner, Wolf, Pritzker, Pulitzer va Oscar kabi mukofotlar eng yaxshi sanʼat namunalarini xalqaro darajada ragʻbatlantirib kelmoqda. UNESCO kabi institutlar sayyoramizdagi ahamiyatli monumentlarni saqlab qolish yoʻlida ishlar olib bormoqda.

## Manbalar

السؤال الثاني الحلقة 11 مرحبا اهلين فيك يا قلبي انا يا غل

## Havolalar
* „History of Art: From Paleolithic Age to Contemporary Art“  – all-art.org
* „Art: The history of ideas in literature and the arts in aesthetic theory and literary criticism“  – *The Dictionary of the History of Ideas*
* Art History resources 
* Ars Summum Project 
* Smarthistory.org, The Open Art Project 

;Xronikalar
* Art History Timeline 
* ''Timeline of Art History''
Racécourt

**Racécourt** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
145 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,1&nbsp;km2. Dengiz sathidan 275 – 366 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Rainville (Vosges)

**Rainville** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
256 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 302 – 481 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Raon-l'Étape

**Raon-l'Étape** Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
6708 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 283,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 23,7&nbsp;km2. Dengiz sathidan 279 – 610 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Yevgeniy Savoyskiy

**Yevgeniy Savoyskiy** (nemischa: *Prinz Eugen von Savoyen;* 1663.18.10, Parij — 1736.21.4, Vena) — shahzoda, Avstriya sarkardasi. 17-asrning 90-yillarida Italiyada fransuz qoʻshinlarini bir necha marta yenggan; turklarni 2 marta (1697, 1716) magʻlubiyatga uchratgan; Ispaniya taxti vorisligi uchun boʻlgan janglarda (shu jumladan, Malplake yonida) fransuz va fransuz-bavar qoʻshinlari ustidan gʻalaba qozongan; lekin Denen yonida magʻlubiyatga uchragan. 1703-yildan imperator qoshidagi harbiy, keyinchalik maxfiy kengash raisi. Unga gʻalabalari uchun generalissimus (1697) harbiy unvoni berilgan.

## Manbalar
Yevgenika

Yevgenika (yun. ευγενες, eidepek — yaxshi zurriyot) — odam salomatligi irsiyati va uni yaxshilash toʻgʻrisidagi taʼlimot. Yevgenikaning tamoyillari birinchi marta 1869-yil ingliz paleontologi F. Galton tomonidan ishlab chiqilgan. U kelgusi avlod irsiy xususiyatlari (salomatligi, aqli, qobiliyati, iqtidori) ning yaxshilanishiga taʼsir etishni oʻrganishni taklif etgan. Yevgenikaga qiziqish ayniqsa 20-asrning 1-choragida genetikaning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi hamda odam belgilarining irsiylanishi toʻgʻrisida koʻplab dalillar toʻplanib borishi bilan oshib ketdi. Ilgʻor olimlar (F. Galton, G Meller, N. K. Kolsov) Yevgenika oldiga insonparvarlik vazifasini qoʻyishgan edi. Lekin Yevgenika gʻoyalaridan koʻpincha irqchilikni oqlash (mas, fashizm irqchilik gʻoyasi) maqsadlarida foydalanilganligi tufayli ilmiy gʻoya va tushuncha sifatida Yevgenikaning obroʻsi tushib ketdi. Hozir Yevgenikaning koʻpgina muammolari, ayniqsa insonning irsiy kasalliklariga qarshi kurash masalalari odam genetikasi, jumladan, tibbiy genetika doirasida oʻrganiladi.

## Manbalar
Yevdoks Knidlik

**Yevdoks Knidlik** (Biyoxok Ktyyuz) (taxminan mil. av. 408—355 yillar) — yunon matematigi va astronomi. Mil. av. taxminan 380-yil Misrga sayohat qilib, u yerda astronomiya va matematika boʻyicha maʼlumotlar toʻpladi. Ona yurti Knid shahrida matematiklar va astronomlar maktabini tashkil qildi, rasadxona qurdi, sayyoralar harakatining matematik nazariyasini ishlab chiqishga urindi. Nisbatlar nazariyasini va unga asoslangan oltin kesim qoidasini hamda qamrash usuli deb atalgan usulni yaratdi. Shu usul yordamida piramida hajmi u bilan bir xil asos va balandlikka ega boʻlgan prizma hajmining uchdan biriga teng, degan teoremani isbot qildi. Yevdoks asarlari bizgacha etib kelmagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Eudoxus of Cnidus  v arxive MacTutor. 
* *C. S. McConnell.* Models of Planetary Motion from Antiquity to the Renaissance
Yevklid

**Yevklid** yoki **Iskandariya Yevklidi** ( — *Eukleídēs*; mil. av. 3-asrda tugʻilgan) — yunon matematigi; matematika, optika, mexanika, musiqaga oid asarlar muallifi. Yevklid asli tir (Livan)lik boʻlib, Iskandariyada yashab, ijod etgan va u yerda oʻz ilmiy maktabini yaratgan. Asosiy matematik asari — „Negizlar“. Unda Yevklid oʻzigacha Yunonistonda toʻplangan boy matematik materialni mantiqiy tartibga tushirgan, matematikaning kelgusi taraqqiyotiga asos solgan. Bu asar matematika taraqqiyotida muhim oʻrin tutdi. „Shakllarni boʻlaklarga boʻlish toʻgʻrisida“ asarining arabcha tarjimasi saqlanib qolgan.

## Yana qarang
* Yevklid geometriyasi
## Manbalar

## Qoʻshimcha adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
* Yevklid negizlari
Yevklid geometriyasi

**Yevklid geometriyasi** — miloddan avvalgi 3-asrda Yevklid izchil asoslagan geometriya. Parallellik aksiomasiga (toʻgʻri chiziqda yotmagan nuqta orqali shu toʻgʻri chiziq bilan kesishmaydigan faqat bitta toʻgʻri chiziq oʻtkazish mumkin, degan aksiomaga) hamda mutlaq geometriya aksiomalari sistemalari deb ataluvchi besh guruh (bogʻlanish, tartib, harakat, uzluksizlik, parallellikdan iborat) aksiomalarga asoslangan. Yevklid geometriyasi aksiomalar sistemalari nuqta, toʻgʻri chiziq, tekislik, harakat va nuqta, toʻgʻri chiziq va tekislik orasidagi munosabatlarga tayanadi. Yevklid geometriyasi birinchi marta izchil ravishda Yevklid „negizlari“da bayon etilgan. Yevklid geometriyasidan farqli geometriya birinchi marta rus geometri N. I. Lobachevskiy yaratdi. Yevklid geometriyasi oʻrta maktabda oʻqitiladi va „elementar geometriya“ deb ham ataladi.

## Yana qarang

* Lobachevskiy geometriyasi

## Manbalar

## Havolalar

* „Yevklid geometriyasi“ , *Encyclopedia of Mathematics*, EMS Press, 2001 [1994]
Yevklid negizlari

**Yevklid ''negizlari*** ( *Stoikheîon'') — Yevklidning asosiy matematik asari. 13 kitobdan iborat boʻlgan. Yevkliddan keyin Gipsikl (mil. av. 2-asr) va miletlik Isidor (mil. av. 6-asr) Yevklid „Negizlari“ga XIV va XV kitoblarni qoʻshishgan; shuning uchun asar 15 kitobdan iborat ham deyiladi.
Asarda Yevklid davrigacha boʻlgan yunon matematikasi bayon etiladi. Yevklid „Negizlari“da geom. deduktiv asosda, yaʼni aksiomatik usulda yoritiladi; birinchi jumla (tasdiq) lar isbotsiz qabul qilinib, qolgan hamma daʼvolar — teoremalar shu aksiomalardan xulosa tariqasida chiqariladi. Yevklid „Negizlari“ning 1-1U kitoblari planemetrik kitoblar boʻlib, asosan, hozirgi oʻrta maktab dasturiga kirgan planemetriya bayon etiladi. V—VI kitoblarida geometrik miqdorlar (kesmalar, yuzalar) ning nisbatlari nazariyasi bayon etiladi. Bunda Yevdoks Knidlikning nisbatlar nazariyasi asos qilib olingan. VII—IX kitoblar arifmetik kitoblar boʻlib, butun sonlarga asoslangan nazariy arifmetika bayon etiladi. X kitobda irratsionalliklar nazariyasi va tasnifi beriladi. XI—XIII va qoʻshimcha XIV-XV kitoblar stereometriya ga bagʻishlangan. Yevklid „Negizlari“ kamchiliklardan ham xoli emas. Masalan: nuqta, toʻgʻri chiziq va boshqa geometrik obrazlarning taʼrifi mantiqiy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi. Asarda zaruriyatsiz kiritilgan aksiomalar mavjud (masalan: aksioma sifatida olingan „Xamma toʻgʻri burchaklar oʻzaro teng“, degan iborani isbotlash mumkin), geometriyani aksiomatik asosda qurish uchun zarur boʻlgan harakat aksiomalari va tartib aksiomalari berilmagan, vaholanki asarda ulardan foydalanilgan.l

## Manbalar
Yevkradit

Yevkradit (? — mil. av. 155) — Yunon-Baqtriya podsholigi shohi (mil. av. taxminan 171 — 155), dastlab Baqtriyadagi harbiy garnizon boshligʻi. Demetriy I ning Hindistonga qilgan yurishidan foydalanib, mil. av. taxminan 174-yilda Baktriyada qoʻzgʻolon koʻtargan va hokimiyatni oʻz qoʻliga olgan. Baqtriyaliklar Yevkradit boshchiligida sugʻdiylar, araxotlar, drangʻlar, areylar va hindlar bilan betinim urushlar olib borishgan. Demetriy I bir qism qoʻshini bilan Hindiston yurishidan qaytib Yevkradit qoʻshini bilan kurashga kirishgan va Baqtra shaharini qamal qilgan. Qamal 5 oyga choʻzilgan. Yevkradit 300 jangchisi bilan bot-bot qalʼadan chiqib 60 minglik qoʻshinga ega raqibiga ketma-ket zarbalar berib gʻalabaga erishgan, Demetriy I jangda halok boʻlgan. Demetriy I ning vorislari Hind vodiysidagi hokimiyatni oʻz qoʻllarida saqlab qolgan. 2 ta mustaqil hokimiyat: Yunon-Baqtriya va Yunon-Hind podsholigi vujudga kelgan. Mil. av. 162-yilda Yevkradit Parapamisadga bostirib kirib Demetriy I ning vorislaridan Panjobni tortib olgan. Ammo, uning hujumi Hind vohasidagi Yunon-Hind podsholigining shohi Menandr tomonidan toʻxtatilgan. Yevkradit Hindistondan qaytayotganida oʻgʻli va taxtdoshi Geliokl tomonidan oʻldirilgan. Yevkradit zarb etgan tangalar arxeologlar tomonidan Oʻzbekiston, Turkmaniston, Tojikiston va Afgʻoniston hududidan koʻplab topilgan.

## Yana qarang
* Yunon-Baqtriya podsholigi

## Manbalar
Yevklid fazosi

**Yevklid fazosi** matematika va fizikaning turli sohalarida qoʻllanadi.

Yevklid fazosi — Yevklid geometriyasida oʻrganiladigan tekislik va uch oʻlchovli fazoning umumlashgani. Agar vektor fazoda ixtiyoriy x, u vek- torga quyida keltirilgan aksiomalarni qanoatlantiruvchi va (x, u) deb belgilanuvchi son mos qoʻyilgan boʻlsa, bu vektor fazo Yevklid fazosi, (x, u) soni esa skalyar koʻpaytma deyiladi. Aksiomalar:
# (x, x)>0; x=0 boʻlgan xildagina (x, x)=0;
# (x, u)=(x, u);
# (Xx, u)=X(x, u);
# (x+u, 2)=(x, 2)+(u, 2).
Skalyarning haqiqiy yoki kompleksliligiga karab mos ravishda haqiqiy Yevklid fazosi kompleks Yevklid fazosi deb yuritiladi. Agar Yevklid fazosi hosil qilgan vektor fazo (i) oʻlchovli boʻlsa, Yevklid fazosi ham § oʻlchovli deyiladi.
Baʼzan, faqat chekli oʻlchovli fazolargina Yevklid fazosi deb ataladi.
Yevklid fazosida formula bilann vektor uzunligi, ikki vektor orasidagi burchak aniqlanadi.

## Manbalar
Yevpatiy Kolovrat

(13-asr) — yarim-afsonaviy bahodir, ryazanlik boyar. 1237-1238 yilning qishida „polk“i (1700 kishi) bilan Vladimir-Suzdal yerida moʻgʻullarni magʻlubiyatga uchratgan. Jangda halok boʻlgan. „Ryazanning Botu tomonidan vayron qilinishi haqida hikoyalar“ (14-asr 1-yarmi)da Yevpatiy Kolovratning kahramonligi bayon etilgan.

## Havolalar
* «Повесть о разорении Рязани Батыем». 
* «Повесть о разорении Рязани Батыем».

## Manbalar
Evnoxoidizm

**Evnoxoidizm** (yun. eipisoz - bichilgan odam), erkaklarda — hezalaklik, ayollarda — erkakchalishlik — jinsiy bezlarning tugʻma kamchiligi yoki jarohatlanishi, yoxud gipofizdan gonadotrop gormonlar kam chiqishi sababli roʻy beradigan kasallik. Erkaklarda koʻproq uchraydi. Yevnuxoid gigantizm va evnuxoid semirish (yogʻ bosish) degan ikki turi bor. Odatda, aralash xili uchraydi. Belgilari: boʻy oʻsib ketadi, skelet nomutanosib oʻsadi (qoʻl-oyoq, ayniqsa oyok uzun boʻladi), suyaklar ingichka, elka tor, chanok keng (ayollar chanogʻi tor), muskullar boʻsh (ilvillagan) boʻladi. Koʻkrak, qorin va sonni yogʻ bosadi, jinsiy bezlar etilmaydi, ikkilamchi jinsiy belgilar uncha bilinmaydi, kov va koʻltikda jun oʻsmaydi, ovoz ingichka (bolalarga xos), jinsiy his susaygan boʻladi. Jismoniy mehnatga yaraydi, ammo sustkash, zehni past boʻladi. Oʻtmishda bolaligida bichilganlar (gʻulomlar)da ham shunga oʻxshash hodisa kuzatilardi. Bemorlar genetik va endokrinolog nazoratida jinsiy gormonlar bilan uzoq davolanishi kerak.

## Manbalar
Yevropa valyuta bitimi

Yevropa valyuta bitimi (Yeigoreap Mope1agu AdgeeteSh) — Yevropa toʻlov ittifoqiga aʼzo boʻlgan mamlakatlarning valyuta munosabatlari, qisqa muddatli kreditlash va koʻp tomonlama oʻzaro (hamkorlik) hisob-kitoblar boʻyicha hamkorlik bitimi. 1955-yil 5-avgustda tuzilib, 1958-yil dekabrda (1950-yilda tuzilgan Yevropa toʻlov ittifoqi tugatilib, unga aʼzo boʻlgan koʻpgina mamlakatlarning valyutalari muomalaga kiritilgach) joriy etildi. Yevropa valyuta bitimining maqsadi koʻp tomonlama hisob-kitob ishlarini bajarish orqali iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish edi. 1973-yilga kelib, Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti doirasida boʻlgan Yevropa valyuta hamkorligi fondm tashkil etildi. Yevropa valyuta hamkorligi fondiga Direktorlar kengashi rahbarlik qiladi. Hisob-kitob ishlarini Bazeldagi xalqaro bank bajaradi.

## Manbalar
Yevropa valyuta hamkorligi fondi

Yevropa valyuta hamkorligi fondi — Yevropa Ittifoqining maxsus fondi. 1972-yil Bazelda imzolangan tartibga solinadigan valyuta yoʻlagini yaratish toʻgʻrisidagi bitimni amaliyotga joriy etish maqsadida 1973-yilda tuzilgan. Fond Xalqaro hisob-kitoblar banki yordamida Ittifoq mamlakatlari valyuta bozorida intervensiyalar tufayli yuzaga keladigan oʻzaro debet va kredit operatsiyalarida kliring agent sifatida faoliyat yuritadi. Bundan tashqari fond Ittifoq doirasida ishtirokchi mamlakatlar toʻlov balanslarida yuzaga keladigan vaqtinchalik qiyinchiliklarni engillatish imkoniyatini beruvchi qisqa muddatli kreditlar tizimini boshqaradi. Fond Yevropa valyuta tizimi doirasida ham shunday vazifalarni bajarib kelmoqda.

## Manbalar
Yevropa janubiy rasadxonasi

**Yevropa janubiy rasadxonasi** (YeJR) — Yevropa xalqaro astronomiya ilmiy tadqiqot tashkiloti. 1962-yilda 8 davlat — Belgiya, Daniya, Germaniya, Fransiya, Italiya, Gollandiya, Shvesiya va Shveysariya hamkorlikda tashkil etgan. Qarorgohi Germaniyaning Garshing shahrida joylashgan. Zamonaviy teleskoplarni oʻrnatish uchun dunyo boʻylab astroiklimni oʻrganish natijasida Chilidagi La Silla togʻida (2440 m) joy topilib, u yerga YeJR teleskoplari oʻrnatilgan. La Sillaga oʻrnatilgan eng zamonaviy 14 ta teleskop ichida koʻzgusining diametri 3,	6 m boʻlgan teleskop ham bor. Bu erdagi koʻpgina teleskoplar kosmik yoʻldosh aloqasi orqali Germaniyadan turib boshqariladi. Izlanishlar natijasida Chilida yana bir joy Paranal togida (2660 m) topildi. Bu yerga 1990-yildan boshlab koʻzgusining diametri 8,2 m boʻlgan 4 ta teleskop oʻrnatilayapti. Loyihaga muvofiq bu teleskoplarda toʻplangan yorugʻlik bir nuqtaga yigʻiladi, oʻshanda bu sistema yorugʻlik kuchi jihatdan 16 m diametrli koʻzguning kuchini, ajrata olish qobiliyati boʻyicha esa 200 mli teleskop kuchini beradi.

## Manbalar
Yevpatoriya

**Yevpatoriya** — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar (1784-yildan), Qora dengizdagi port. Simferopoldan 64 km shimoliy gʻarbda. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 110 ming kishidan ziyod (1990 yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyi iqlimiy va balneobalchiq (asosan bolalar) kurorti. Oziq-ovqat (sut, baliq va boshqalar) sanoat korxonalari, mexanika zavodidi bor. Hozir Yevpatoriya oʻrnida mil. av. 6—2-asrlarda yunonlarning Karkinitid koloniyasi boʻlgan, soʻngra uni skiflar egallab olgan. 16— 17-asrlarda turklarning Gezlov qalʼasi. Rossiya Qrimni bosib olgach, Gezlov 1784-yidan Yevpatoriya deb ataldi. Jome masjidi (1552, Xoja Sinon) saqlangan.

## Manbalar
Yevrodollarlar

**Yevrodollarlar **— Yevropa xususiy banklaridagi AQSh dollaridagi jamgʻarmalar; rivojlangan davlatlardagi tashkilotlar va xususiy shaxslar tomonidan AQSh chegaralaridan tashqarida joylashtirilgan. Turli banklardagi mavjud Yevrodollarlardan xalqaro bozorda ssuda kapitali operatsiyalarida foydalaniladi. Shuningdek, dollar jahon puli sifatida ham tan olingan.

## Manbalar
Yevropa Kengashi

**Yevropa Kengashi** (YeK) — Yevropa davlatlarining har tomonlama hamkorlik qilishiga koʻmaklashuvchi xalqaro tashkilot. 1949-yil taʼsis etilgan. YeK ning maqsadi: aʼzo mamlakatlar oʻrtasida yakin alokalarni taʼminlash; Yevropaning demokratik va xavfsiz makonga aylanishiga, plyuralistik demokratiyani va inson huquqlarini mustahkamlashga, yevropacha oʻzini oʻzi anglash va madaniy bir xillikni rivojlantirishga yordam berish. Yevropadagi 40 dan ortiq davlat aʼzo hisoblanadi. Yevropa Kengashiga aʼzo boʻlib kirishni istagan davlat muayyan talablarga javob berishi kerak: uning davlat muassasalari va huquqiy tuzilishi demokratiyaning asosiy prinsiplariga, inson huquqlariga rioya etilishiga muvofiq boʻlishi lozim, xalq vakillari esa erkin, teng va umumiy saylovlar yoʻli bilan saylanishi kerak. Yevropa Kengashiga qabul qilishda, jumladan, fikrni ifodalash erkinligi boʻlishi, milliy ozchiliklar himoyalanishi, xalqaro huquq meʼyorlariga rioya etilishi mezon hisoblanadi. Yevropa Kengashi aʼzosi inson huquqlari boʻyicha Yevropa konvensiyasining qatnashchisi boʻlishi shart. Yevropa Kengashining kuyidagi organlari bor: 
# Vazirlar koʻmitasi. 
# Parlament assambleyasi. 
# Tarmoq vazirlari kengashi. 
# Kotibiyat. 
Vazirlar qoʻmitasi Yevropa Kengashining oliy organidir. U aʼzo mamlakatlar tashki ishlar vazirlaridan tashkil topadi va Yevropa Kengashining ish dasturi yuzasidan qarorlar qabul qiladi, turli hukumatlararo ixtisoslashgan qoʻmitalar, tarmoq vazirlar kengashlari takliflari boʻyicha qarorlar chiqaradi, Yevropa Kengashi byudjetini qabul qiladi va inson huquqlari boʻyicha Yevropa komissiyasi aʼzolarini tayinlaydi. Odatda, yiliga 2 marta vazirlar darajasida yigʻilish oʻtkazadi. Parlament assambleyasi milliy parlamentlar deputatlaridan tashkil topgan deputatlar va ularning oʻrinbosarlaridan iborat. Assambleya kun tartibida turgan masalalarni muhokama qiladi, tavsiyalar ishlab chiqadi, konferensiya, kollokvium va ochiq parlament majlislarini tashkil qiladi. Bosh kotibni va uning oʻrinbosarini, inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudi sudyalarini saylaydi. Kotibiyatni 5 yil muddatga saylanadigan Bosh kotib boshqaradi. Yevropa Kengashi organlari Strasbur shahrida (Fransiya) joylashgan.

## Yana qarang

* Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti
* Yevropa Ittifoqi

## Manbalar
Yevropa kosmik agentligi

**Yevropa kosmik agentligi** (**YKA**;  (**ESA**);  (**ASE**)) — Yevropadagi 10 ta davlat oʻrtasida tuzilgan xalqaro tashkilot; 1975-yilda tuzilgan. Kommersiya va xoʻjalik-amaliy ishlarga moʻljallangan kosmik apparatlarni ishlab chiqadi. Yevropa kosmik agentligi kosmik apparatlarning uchishini kuzatish stansiyalari tarmogʻiga ega. Ularni boshqarish markazi Darmstadtda (Germaniya) joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Yevropa investitsiya banki

**Yevropa investitsiya banki** — Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlarning hukumatlararo kredit tashkiloti. 1958-yilda tashkil etilgan. Dastlabki bank hamjamiyat doirasidagi qoloq mintaqalarni investitsion moliyalash, sanoat modernizatsiyasi va konversiyasini, shuningdek, hamkorlikdagi loyihalarni moliyalash kabi masalalarda uzoq muddatli kreditlar berish va ularni kafolatlash yoʻli bilan Yevropa umumiy bozorini rivojlantirishni koʻzda tutgan edi. Keyingi paytda turli bitimlarning imzolanishi natijasida Yevropa investitsiya banki
Yevropa hamjamiyatiga aloqasi boʻlmagan Afrika, Karib dengizi va Tinch okeani havzalari hududidagi mamlakatlarga, shuningdek, Yevropa hamjamiyati bilan hamkorlik qilish toʻgʻrisida bitimga ega boʻlgan Oʻrta Yer dengizi atrofidagi davlatlarga ham bank xizmati koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. Yevropa investitsiya banki oʻz operatsiyalarini Yevropa Ittifoqi kapital bozori hamda xalqaro kapital bozoridan olingan mablagʻlar hisobiga amalga oshiradi. Shuningdek, bank loyixalarni moliya-kredit tashkilotlari tomonidan beriladigan „jahonshumul zayom“ lar hisobiga ham moliyalashi mumkin. 1981-yil dan Yevropa toʻlov ittifoqi hisob birligi oʻrnida ekyudan foydalandi, 1999-yil 1-yanvardan ekyu oʻrnini yangi xalqaro pul birligi — yevro egalladi. Bankni ishtirokchi mamlakatlar moliya vazirlaridan iborat Direktorlar kengashi boshqaradi. Boshqaruv Lyuksemburg shahrida joylashgan.

## Manbalar
Yevropa iqtisodiy hamjamiyati

**Yevropa iqtisodiy hamjamiyati** (; qisqartmasi **YIH**) — mintaqaviy integratsiya tashkilotlaridan biri. 1957-yilda Rim shartnomasiga koʻra tuzilgan, baʼzida „Umumiy bozor“ deb ham atalgan. Dastlab Yevropadagi 6 mamlakat (Fransiya, Germaniya, Italiya, Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg) tashkilot aʼzosi boʻlgan, keyin Buyuk Britaniya, Daniya, Irlandiya (1973-yildan), Gretsiya (1981-yildan), Ispaniya, Portugaliya (1986-yildan) qoʻshilgan. YEIH qitʼada — iqtisodiy taraqqiyot darajasini koʻtarish yoʻli bilan yagona iqtisodiy makonni vujudga keltirishga xizmat qildi. 1993-yil Yevropa Ittifoqiga tarkibiy qism boʻlib kirdi.

## Aʼzolari

## Manbalar

## Oʻqish uchun

* Acocella, Nicola (1992), ‘*Trade and direct investment within the EC: The impact of strategic considerations*’, in: Cantwell, John (ed.), ‘*Multinational investment in modern Europe*’, E. Elgar, Cheltenham, .
* Balassa, Bela (1962). *The Theory of Economic Integration*
*  
* Hallstein, Walter (1962). *A New Path to Peaceful Union*
* Milward, Alan S. (1992). *The European Rescue of the Nation-State*
* Moravcsik, Andrew (1998). *The Choice for Europe. Social Purpose and State Power from Messina to Maastricht* Books
* Ludlow, N. Piers (2006). *The European Community and the Crises of the 1960s. Negotiating the Gaullist Challenge* The European Community and the Crises of the 1960s: Negotiating the Gaullist Challenge
* Warlouzet, Laurent (2018). *Governing Europe in a Globalizing World. Neoliberalism and its Alternatives following the 1973 Oil Crisis* Governing Europe in a Globalizing World: Neoliberalism and its Alternatives following the 1973 Oil Crisis

### Birlamchi manbalar
* Bliss, Howard, ed. *The political development of the European Community: a documentary collection* (Blaisdell, 1969).
* Monnet, Jean. *Prospect for a New Europe* (1959).
* Schuman, Robert. *French Policy towards Germany since the war* (Oxford University Press, 1954).
* Spaak, Paul-Henri. *The Continuing Battle: Memories of a European* (1971)

## Havolalar

* YIH Buyuk Britaniya parlamenti vebsaytida 
* Yevropa ittifoqi vebsayti
Yevropa koʻmir va poʻlat birlashmasi

Yevropa koʻmir va poʻlat birlashmasi — Yevropa hamjamiyatini tashkil etgan mamlakatlarning koʻmir va poʻlat umumiy bozorini boshqargan birinchi rahbar organ. 1950-yilda Fransiya tashki ishlar vaziri R. Shuman taklif etgan rejaga asosan 1951-yilda koʻmir, temir rudasi qazib olish, poʻlat ishlab chiqarishni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. Dastlab birlashmaga Yevropa hamjamiyatining olti mamlakati (Fransiya, Germaniya, Italiya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg) kirgan, keyinchalik Yevropa Ittifoqining boshqa aʼzolari ham qoʻshildi. Gʻarbiy Yevropada qazib olinadigan deyarli barcha toshkoʻmirni, choʻyan va poʻlat eritishning 90 %ni, temir rudasi qazib olishning 90 %ni nazorat qiladi.

## Manbalar
Yevropa markaziy banki

**Yevropa markaziy banki** (YeMB) — Yevropa valyuta ittifoqining asosiy muassasasi. Yevropa Ittifoqi qaroriga koʻra 1998-yil 1-iyunda tashkil etilgan. Boshqaruvi Germaniyaning Frankfurt-Mayn shahrida joylashgan. Asosiy vazifasi yagona valyuta — yevroni muomalaga kiritgan Yevropa valyuta ittifoqiga aʼzo mamlakatlar pul siyosatini amalga oshirishdan iborat. Yevropa markaziy banki tizimi ikki bosqichli boʻlib, yuqori bosqichda Yevropa markaziy banki va quyi bosqichda Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyatiga aʼzo mamlakatlarning milliy Markaziy banklari turadi. Bu Markaziy banklar ayni paytda Yevropa markaziy banki bilan birga Yevropa Markaziy banklari tizimini hosil qiladi. Yevropa markaziy banki va milliy Markaziy banklar boshqa har qanday Yevropa yoki milliy organlarning koʻrsatmalaridan foydalanmaydi yoki ularga amal qilmaydi. Bank barcha hisob-kitoblarni yevroda olib boradi va uning barqarorligini taʼminlashga xizmat qiladi. 1999-yil 1-yanvardan boshlab pul siyosatini tartibga solish Yevropa markaziy banki boshqaruvchilari Kengashining mutlaqi vakolatiga kiradi. Milliy Markaziy banklar boshqaruvchilari Kengash aʼzolari hisoblanadi.

## Manbalar
Yevropa parlamenti

**Yevropa parlamenti**— Yevropa Ittifoqi muassasalaridan biri. Uni Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlar fuqarolari toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlar orqali 5 yil muddatga saylaydi. Bunda davlatlarning aholi soni va Ittifoq, doirasidagi ulushi hisobga olinadi (masalan, Germaniya 96 mandatga, Fransiya - 74 mandatga, Italiya - 73 mandatga, Ispaniya — 54 va hakozo mandatga ega). Yevropa parlamentining har oyda boʻladigan sessiyalari Strasbur (Fransiya)da, favqulodda majlislari — Bryussel (Belgiya)da oʻtadi. Bu shaharlarda Yevropa parlamenti qoʻmitalari ishlaydi, kotibiyati — Lyuksemburg shahrida.

## Manbalar
Affieux

**Affieux** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Corrèze departamenti Tulle tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
349 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 29,8&nbsp;km2. 

## Manbalar
Е (kirill)

**E, е** — oʻzbek-kirill alifbosining oltinchi harfi. „Y“ va „e (e)“ tovushlari birikmasini ifodalaydi (mas, yetti).

Oʻzbek adabiy tilida oʻrta koʻtarilishdagi til oldi, yarim tor, lablanmagan, unli tovush. Oʻrxun-Yenisey, turkiy (uygʻur) yozuv yodgorliklarida uchramaydi. Sof oʻzbek soʻzlarida, asosan, soʻz boshi va boʻgʻin boshida (yer, yel va b.) uchraydi. Boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda soʻz oxirida ham keladi (mas., buldozer va b.). Soʻz boshida y+e va soʻz oʻrtasida e shaklida talaffuz qilinadi: elim (y+elim), edim (y+e-dim). Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda Ye harfi oʻziga xos shakldadir.

## Manbalar
Albignac

**Albignac** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Corrèze departamenti Brive-la-Gaillarde tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
252 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Bonnefond

**Bonnefond** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Corrèze departamenti Ussel tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
134 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 3,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 45,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Feyt

**Feyt** () — inglizcha ayol ismi bo‘lib, imon (, ) so‘zidan olingan. Bu so‘z 17-asrda puritanlar uni fazilatlar nomi sifatida ishlata boshlaganlarida mashhur boʻldi. Puritanlar, shuningdek, imon so‘zini „Imon-mening quvonchim“ kabi to‘liq iboralar uchun ham ishlatgan.

Nomi ham o‘z opa-singillari Nadejda va Miloserdiya bilan birga o‘limgacha azob chekkan nasroniy bolalar shahidi bo‘lgan muqaddas Vera yunoncha ismining oddiy inglizcha tarjimasi. U yunon tilida Pistis va cherkov lotin tilida Fides nomi bilan tanilgan va uning ismi turli tillarga turli maʼnolarda tarjima qilingan.

Vera, Nadejda va Miloserdiye, uchta ilohiy ism. Vera va Nadejda egizak qizlar uchun umumiy ism bo‘lib qolganidek, bu ismlar anʼanaviy tarzda uch egizaklarga beriladi. 2009-yilda Qo‘shma Shtatlarda Vera va Nadejda ismli 40 ta egizak tug‘ildi, bu egizak qizlar uchun eng keng tarqalgan ikkinchi ism birikmasi. Bunga misol qilib 1899-yilda Texasda tug‘ilgan va 1994-yilda Ginnesning rekordlar kitobiga dunyodagi eng uzoq umr ko‘rgan uch egizak sifatida eʼtirof etilgan amerikalik Feyt, Houp va Chariti Kardvell ismlarini keltirish mumkin.

## Mashhurlik
Feyt — Qo‘shma Shtatlardagi qizlar uchun doimiy mashhur ism bo‘lib, 1880-yildan beri eng yaxshi 1000 ta ism va 1912-yildan beri eng yaxshi 500 ta ism orasiga kirgan. U 1999-yildan beri AQShning eng yaxshi 100 ta ismlari qatoriga kiradi va 71-o‘rinni egallaydi. 2011-yilda eng mashhur ism deb hisoblangan.
## Havolalar
* https://familii.info/person/name-en/9582/faith/
Yevropa yadro tadqiqotlari markazi

Yevropa yadro tadqiqotlari markazi — Yevropadagi 12 mamlakat (Avstriya, Belgiya, Buyuk Britaniya, Yunoniston, Daniya, Italiya, Niderlandlar, Norvegiya, Fransiya, Germaniya, Shveysariya, Shvetsiya) ilmiy tadqiqot muassasasi. Unda elementar zarralar fizikasi sohasida nazariy va eksperimental tadqiqotlar olib boriladi. YuNESKO rahnamoligida 1954-yil tashkil qilingan (markazi Jeneva yaqinida). Gʻarbiy Yevropadagi shunday tadqiqotlarni muvofiqlashtirib turadi. Yuqori organi — Kengash. 600 MeV quvvatli sinxrotron (1957), 28 GeV li (1959), 400 GeV li (1959) va 400 GeV li (1975) sinxrofazotronlar, yigʻuvchi proton halqalari va boshqalari bor.

## Manbalar
Yevropa hamjamiyatlari

**Yevropa hamjamiyatlari** - Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarining davlatlararo birlashmasi; Gʻarbiy Yevropa mintaqaviy tashkilotlari (Yevropa iqtisodiy hamjamiyati, Yevropa koʻmir va poʻlat birlashmasi hamda Atom energiyasi boʻyicha Yevropa hamkorligi)ning umumiy nomi. 1957-yilda Rimda imzolangan maxsus konvensiyaga asosan Yevropa hamjamiyatlarining yagona Yevropa parlamenti assambleyasi (1962-yildan Yevropa parlamenti) taʼsis etildi. 1967-yildan Yevropa hamjamiyatlarining Vazirlar Kengashi Strasburda va Komissiyalari Bryusselda joylashgan.

## Manbalar
Yevropa - Osiyo transkontinental avtomagistrali

Yevropa - Osiyo transkont - nental avtomagistrali — Xitoy va Markaziy Osiyo mamlakatlarini Rossiya orqali Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari bilan bogʻlaydigan avtomagistral. Jahondagi eng yirik avtomagistrallardan biri. Rotterdam (Gollandiya) — Shanxay (Xitoy) portlarini bogʻlaydi. Umumiy uzunligi 10 ming km.dan ortiq. Avtomagistralining Oʻzbekiston hududidan oʻtadigan qismi — Andijon — Toshkent — Nukus — Qoʻngʻirot trassasi umumiy uzunligi 1422 km, barcha kirish yoʻllarining uzunligi 500 km boʻlib, Fargʻona vodiysi viloyatlaridan boshlanib, soʻngra Toshkent, Sirdaryo, Jizzax, Samarqand, Navoiy, Buxoro viloyatilari, Qizilqum orqali Xorazm viloyati hududidan oʻtib, Qoraqalpogʻiston Respublikasining poytaxti Nukusga chiqadi. Trassa Afgʻoniston va Turkmaniston yoʻnalishidagi xalqaro trassalarni ham kesib oʻtadi. Trassani loyihalash ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 18-avgust qarori asosida 1999—2000 yillarda amalga oshirildi. Loyihalashtirishning subpudrat shartnomalarida ilgʻor xorijiy davlatlarning loyihalash institutlari ham ishtirok etgan. Loyihalash yechimlari jahon standartlari darajasida qabul qilinib, qurilgan yangi trassa avtotransport vositalarining katta tezlikdagi harakatni taʼminlovchi Oʻzbekiston milliy magistraliga aylanadi.
Trassa avtotransport vositalarining katta tezlikdagi harakatini taʼminlaydi va mamlakat iqtisodiyotida muhim ahamiyat kasb etadi. Trassaning qurilishi bilan yaqin kelajakda yoʻl atrofi choʻl hududlarini oʻzlashtirishga yanada qulay imkoniyatlar yaratiladi, sanoatni bir tekisda joylashtirish, aholini zich joylashgan hududlardan tarqoq joylashgan hududlarga koʻchirish va respublika hududlarining bir tekis rivojlanishi taʼminlanadi.

## Manbalar
Yevropeoid irqi

**Yevropeoid irqi** (baʼzida **Yevrosiyo irqi**) — insoniyatning asosiy eng yirik irqi (insoniyatning qariyb 40 %). Terisining tiniqligi, mayin va jingalak sochlari, serjunligi (erkaklarda), oldinga turtib chiqqan ingichka burni, yupqa labi, ortognatizm (yuz va jagʻ suyaklarining oldinga turtib chiqmaganligi) va boshqa belgilari bilan ajralib turadi. Yevropa, Shimoliy Afrika, Old Osiyo, Shimoliy Hindistonda tarqalgan; evropaliklarning koʻchib borishi natijasida Amerika, Avstraliya va Janubiy Afrikaga ham yoyilgan.

## Manbalar
Yevstaxiy nayi

**Yevstaxiy nayi** — quruqlikda yashaydigan umurtqali hayvonlarda yutqunni oʻrta quloq boʻshligʻiga tutashtiradigan kanal. 1563-yilda italyan olimi B. Yevstaxiy (1510-1574) tasvir etgan. Oʻrta quloqdagi havo bosimini tevarak muhutdagiga tenglashtirish uchun xizmat qiladi. Yevstaxiy nayi jabra yorigʻining rudimentidan kelib chiqqan. Timsoqlarda oʻzaro tutashuvchi kanallarning murakkab sistemasini hosil qiladi. Ilonlarda oʻrta quloq reduksiyalangani uchun Yevstaxiy nayi yoʻq. Insonda oʻrta quloq boʻshligʻi bilan yutqinning burun qismi oraligʻida joylashgan eshituv nayi, uzunligi oʻrta yoshdagi odamlarda 30–40&nbsp;mm, suyak va togʻaydan tuzilgan. Suyak qismi (10–15&nbsp;mm) chakka suyagi tarkibida boʻlsa, togʻay (2/3) qismi 20– 25&nbsp;mm boʻlib, yutqin tomonda joylashgan. Nayning bir uchi kengayib oʻrta quloqqa ochilsa, ikkinchi uchi kengayib yutqinga ochiladi. Nay yutqin orqali oʻrta quloq boʻshligʻini tashqi muhit bilan bogʻlab turadi. U oʻrta quloq boʻshligʻidagi havoni almashtirib, bir muvozanatda saqlaydi va tovush toʻlqinlarining normal oʻtishini taʼminlaydi. Nay shilliq qavati yalligʻlanib, teshigi berkilib qolsa, inson eshitish qobiliyatini yoʻqotadi. Shu sababli samolyotda havoga koʻtarilish, zambarak otish, kuchli yer portlashlarida ogʻizni ochib turish tavsiya etiladi. Aks holda tashqaridan kuchli havo toʻlqini nogʻora pardaga (oʻrta quloq boʻshligʻini chegaralab turadi) taʼsir etib pardani yirtishi mumkin. Yuqori nafas yoʻllari kasalliklari (shamollash, angina, burun yondosh boʻshliqlarining yalligʻlanishi) evstaxiitga (Yevstaxiy nayining yalligʻlanishi) sabab boʻladi.

## Manbalar
Yevtidem

**Yevtidem** () — (mil. av. 3-asr 2-yarmi) Yunon-Baqtriya podsholigi shohi (mil. av. 230-yildan). Asli Kichik Osiyoning Magnesiya shahridan. Dastlab (mil. av. taxminan 250 yildan) salavkiylardan ajrab chiqqan Sugʻd podshosi Diodotni taxtdan agʻdargach (mil. av. 230-yil), Yunon-Baqtriya podshosi. Mil. av. taxminan 230 — 220 yillarda koʻchmanchi saklar, toxarlar, qonqalar tazyiqi ostida Sugʻdni tashlab Baqtrata koʻchib oʻtgan. Sugʻd mil. av. 206-yildan soʻng koʻchmanchilar taʼsiriga oʻtgan. Mil. av. 208-yil salavkiylar podshosi Antiox III Turon satrapliklarini qaytarib olishga harakat qilgan. U Ox (Tajan) daryosi etaklarida, Margʻiyona hududida Yevtidem suvoriylarini tor-mor keltirib, Zariaspa shahri (hozirgi Balx) ni qamal qilgan. Tarixchi Polibiyning xabar berishicha, bu „tarixiy qamal“ 2 yil davom etgan. Yevtidem koʻchmanchilarni yordamga chaqiraman deb poʻpisa qilgandan keyingina Antiox, qamalni boʻshatgan. Mil. av. 206-yilda tuzilgan sulhga koʻra, Antiox III Yevtidemning shoxligini tan olgan. Yunon-Baktriya podsholigining eng kuchaygan davri Yevtidem va uning oʻgʻli Demetriy I hukmronligi davriga toʻgʻri kelgan. Yevtidem ellinistik tipdagi tangalarni Sugʻdda zarb ettirgan dastlabki podshoh edi. Oʻrta Osiyo hududidan Yevtidemning Sugʻd, Baktriyada zarb etgan tangalari koʻplab topilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Бактрии цари
Katta tanaffus

**Katta tanaffus** — maktabda beriladigan oddiy vaqti boʻyicha 10-20 daqiqa koʻproq tanaffus. Katta tanaffus 40 daqiqadan iboratdir.

fghj
Yevropiy

**Yevropiy** (lot. Yeigora — Yevropa soʻzidan olingan, Yeigorsht), Yevropiy — [[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning III guruhiga mansub kimyoviy element; lantanoidlarta kiradi; tartib raqami 63, atom massasi 151,96. Yevropiyni 1901-yilda fransuz olimi Yevropiy Demars kashf etgan. Ikkita barqaror izotop (|51 Yevropiy — 47,82 % va |53 Yevropiy — 52,18 %)dan tashkil topgan. Yer poʻstining ogʻirlik jihatidan 1,3-10 4 % ini tashkil etadi. Nodir metallar bilan birga tabiiy minerallar — monatsit, loparit, bostnezit, oz miqdorda ksenotim, evksenit, gadolinit va apatitlar tarkibida uchraydi. Dengiz suvlari tarkibidagi miqdori 1,1-10 6&nbsp;mg/l. Yevropiy — oqish kulrang metall, suyumanish harorati 826°, qaynash harprati 1559°, zichligi 5,245 g/sm3. Oddiy sharoitda suv, mineral kislotalar bilan, qizdirilganda azot va vodorod bilan reaksiyaga kirishadi. Yevropiyning ikki oksidi maʼlum: Yevropiy (P)-oksid EuO — qizgʻish- jigarrang, kubik panjarali kristall modda. Suyuqlanish harorati 1980°. 1000° da Eu2O, ga Yevropiy taʼsir ettirib, Yevropiyni oksidlab, vakuumda Eu(ON)2 ni parchalash usuli bilan olinadi. Yevropiy (Sh)-oksid Eu2O3 — rangsiz kristall modda. Kubik va monoklin panjarali ikki modifikasiyasi bor. Eu3+ tuzlari (oksalat, sulfat, nitrat va boshqalar)ni 800—1000&nbsp;°C da parchalash usuli bilan olinadi. Yadro reaksiyalari uchun keramik himoya qoplamlari tayyorlashda qoʻllanadi. Metall holdagi Yu Eu2O, ni 1200° da vakuumda lantan yoki argon muhitida uglerod bilan qaytarib, shuningdek, EuS13 eritmasini elektroliz qilib olinadi. Yevropiy yadro texnikasida neytronlarni yutuvchi, qizil rangda shuʼlalanuvchi molenoforlar tayyorlashda faollashtiruvchi modda sifatida ishlatiladi. Sunʼiy radioaktiv izotoplari: radioaktiv 152 Yevropiy (yarim emirilish davri T ‘/, 12,7 y.) kimyoviy tadqiqotlarda indikator, 154 Yevropiy (T ‘/2 16 y.) va 155 Yevropiy (T ‘/, 11,7 y.) — defektoskopiyada nurlanish manbai sifatida, 155 Yevropiy — tibbiyotda tashxis qoʻyishda qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Данные о европии на сайте WebElements
Ahun

**Ahun** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1568 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 33,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Alleyrat (Creuse)

**Alleyrat** — Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommuna. Creuse departamenti Aubusson tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
166 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Katta tanaffus (koʻrsatuv)

***Katta tanaffus*** — bolalar televizion musobaqaviy koʻrsatuvi. Yangi avlod studiyasi mahsuloti, Oʻzbekiston. Serialda "qoplar jangi", "rasm chizish", "makaronni tez yeyish" va shunga oʻxshash musobaqalar uyushtirilardi. Yoshlar telekanalida namoyish etilgan. 2003-2004-yillarda *Katta tanaffus* va shunga oʻxshash  Yangi avlod studiyasiga oid koʻrsatuvlar efirga uzatilmay qoʻyildi.
Bonnat

**Bonnat** quyidagilarga murojaat qilishi mumkin:

* Bonnat,Creuse,Fransiyada joylashgan kommunadir
* Bonnat kantoni, Creuse, Fransiya
* Bonnat Chocolates, Frantsuz shokolad ishlab chiqaruvchisi
* Feliks Bonnat (1921–2013), fransuz bobsleychisi
* Léon Bonnat (1833-1922), frantsuz rassomi
** Musée Bonnat, Bayonne, Nouvelle-Aquitaine, Fransiya
* Zakarias Bonnat, Dominikan respublikasi og'ir atletikachisi, Olimpiya og'ir atletika bo'yicha Dominikan Respublikasi rekordlari ro'yxatiga qarang
Farishta

**Farishta** – iudaizm, xristianlik, islom va boshqa baʼzi dinlarda xudoning amrini bajaruvchi gʻayritabiiy mavjudot. Farishtalar son-sanoqsiz boʻlib, har biri maʼlum vazifani bajaradi. Masalan, islomda har bir odamning savob va gunoh ishlarini hisobga olib yuruvchi farishtalar, jannat va doʻzaxda darvozabonlik qiluvchi, odamlarni qabrda soʻroq qiluvchi (Munkar va Nakir), arshni koʻtarib turuvchi va boshqa xizmatlarni bajaruvchi farishtalar mavjud deb qaraladi. Bu farishtalardan 4 tasi: Azroil, Jabroil, Mikoil, Isrofil **bosh** Farishtalar deb hisoblaniladi.

**Farishta** arabcha (arab tilida: ملاك) Islomiyatda – aqlli va ozod mavjudot. ALLOHning hamma buyruqlarini soʻzsiz bajarishadi (aslida ALLOHni ularga ehtiyoji yoʻq, lekin ularni yaratib, oʻzlarini chegarasiz idroklari boʻyicha qoʻllanadi)
Farishtalar inson koʻziga koʻrinmaydi, lekin oʻzi xohlaganda yoki ALLOHdan buyruq olganda koʻrinishi mumkin.
Ular nurdan yaratilgan.

## Farishtalarni taniqlilari
* **Farishta Jabroil** – Unga ALLOHning muqaddas ochiqlamalari(vahiy)ni paygʻambarlarga yetkazish vazifasi topshirilgan.
* **Farishta Mikoil** – rahmatga, rizqqa javobgar boʻlgan farishta.
* **Farishta Israfil **— Qiyomat kunida unga Surga puflash amr etilgan.
(surga puflaganda yer yuzidagi hamma mavjudot halok boʻladi, ikkinchi marta puflanganda barcha oʻliklar qayta tiriladi)
* **Malak ul mavt** – Oʻlim farishtasi, Azroil ham deyishadi, Malak ul mavt soʻzini tarjimasi – Oʻlim farishtasidir
* **Harut va Marut Farishtalari** – Qur’onda zikr etilgan, odamlarni sinash uchun ALLOH Taolo joʻnatgan farishtalar.
* **Farishta Malik** – Jahannamni (doʻzaxni) qoʻriqlovchi.
* **Munkar va Nakir Farishtalari** – Qabrda odamlarni soʻroq qiladigan Farishtalar.
Shuningdek, insonning oʻng yelkasidagi insonni yaxshi ishlarini (savoblarini) yozadigan farishta va chap yelkada insonning yomon ishlarini (gunohlarni) yozib turuvchi farishtalar.
ALLOH ularning xizmatisiz insonning hamma ishlarini biladigan zotdir, lekin inson vafotidan keyin u yozuvlar hujjat tariqasida qoʻllanadi.
Hamda insonni har xil yomonliklardan himoya qiladigan, ichki tuygʻu orqali baxtsiz xodisalardan xabar beradigan himoyachi farishta.
U farishta ALLOHning qudrati bilan yordam beradi va ALLOH buyrugʻi bilan chekinadi, yaʼni insonni sinovdan yolgʻiz oʻzi oʻtishga majburiy boʻlganida yoki ajali yetganda (va x.k.z) u farishta himoyada qatnashmaydi.

## Havolalar
* Farishtalarga imon
Kompozitor

**Kompozitor** ( – tuzuvchi, yaratuvchi, ijod etuvchi) — koʻp ovozli musiqa asarlari muallifi, musiqa ijodkori.

„Kompozitor“ atamasi  asrga kelib Italiyada keng tarqalgan. Kompozitorlik kasbi ijodkordan musiqiy-ijodiy qobiliyat bilan birga maxsus (kompozitsiya fani sohasidagi) puxta bilim ham talab etadi. Kompozitor nota yozuvi yordamida musiqa asarlarini ijod etadi, yangi, individual badiiy mazmunni ifodalashga harakat qiladi. Shu jihati bilan anʼanaviylik mezoniga tayanib monodiya tizimida ijod etuvchi bastakordan farq qiladi. Professional kompozitorlar oliy musiqa maktabi – konservatoriyaning kompozitorlik fakultetida taʼlim oladilar.

Oʻzbekistonda kompozitorlik ijodiyoti  asrning oxiri (Vyacheslav Leysek va boshqalar), ayniqsa, 1920–1930-yillardan boshlab (V.Uspenskiy, A.Kozlovskiy, Georgiy Mushel va boshqalar) jadal rivojlandi. Mahalliy kompozitorlardan M. Ashrafiy, T. Sodiqov, Manas Leviyev, Mutal  Burhonov, Sulaymon Yudakovlarning ilk ijodiy tajribalari 1930–1940-yillarga mansub.

1950–1960-yillarda Ikrom Akbarov, Sobir Boboyev, Boris Giyenko, X. Rahimov, Feliks Yanov-Yanovskiy, Razzoq Hamroyev, T. Qurbonov, Rumil Vildanov, Sayfi Jalil, 1970–1990-yillarda esa D.Saidaminova, N.Zokirov, Rustam Abdullayev, Mustafo Bafoyev, Mirsodiq Tojiyev va boshqa koʻp ovozli musiqaning turli janrlarida katta yutuqlarga erishdilar. Mustaqillik davrida Oʻzbekiston kompozitorlarining ijodi yangi bosqichga koʻtarildi. Yosh kompozitorlardan Avaz Mansurov, Dilorom Omonullayeva, K.Ergashev, D.Yanov-Yanovskiy, N.Gʻiyosov va boshqa musiqa hayotiga, shu jumladan, estrada va film musiqasi, simfonik hamda kamer musiqasi janrlari rivojiga salmoqli hissa qoʻshmoqda.

## Manbalar
Yevgeniy Yevtushenko

Yevtushenko Yevgeniy Aleksandrovich (1933.18.7, Irkutsk viloyati – 2017.1.4, Oklahoma) — rus shoiri. Birinchi sheʼriy toʻplami „Kelajak razvedkachilari“ (1952). Yevtushenko adabiyotni kompartiyaning gʻoyaviy quroliga aylantirmay, asl holiga qaytarishga — insoniyatning madadkoriga aylantirishga harakat qilgan. Eng yaxshi asarlarida murakkab ahloqiy va tarixiy masalalarni („Stalin vorislari“, „Babiy Yar“ sheʼrlari), xalqaro siyosatga daxldor muammolarni oʻrtaga tashlaydi, ijodida fuqarolik ruhi ustuvor mavqega ega. „Uchinchi qor“ (1955), „Tashabbuskor- lar koʻchasi“ (1956), „Nazokat“ (1962), „Bratsk GESi“ (1965), „Aloqa qayigʻi“ (1966), „Oppoq qor yogʻyapti“ (1969), „Qozon dorilfununi“ (1970), „Ishqiy lirika“ (1973), „Ertalabki xalq“ (1978), „Fuku“ (1985) kabi toʻplamlari va dostonlari nashr etilgan. „Mevali joylar“ (1981) romani ahloqiy mavzuda. „Isteʼdod — betakror moʻjiza“ (1983) makolalar toʻplami adabiyotshunoslik masalalari toʻgʻrisida. „Bolalar bogʻchasi“ (1984), „Stalinning dafn etilishi“ (1990) filmlari muallifi. Yevtushenkoning „Oq qorlar“ sheʼriy toʻplami oʻzbek tilida nashr kilingan (1982).

## Manbalar

## Havolalar
* Евгений Евтушенко. Биография, стихотворения, статьи. 
* Евгений Евтушенко. Биография и творчество
* Творчество Евгения Евтушенко на сайте The Electronic Literary Database 
* Интервью Евгения Евтушенко на радио «Эхо Москвы»
* Фотографии Евгения Евтушенко во время визита в Пензу в 2008
Moshtabib

**Moshtabib** qoʻlni qayiltirib olganlar va yelkasi kuragidan chiqib ketganlani joyiga tushurib beradigan usta.

* Ism yoki sharif (familiya)
* Toshkent shahar Mirobod tumanidaki koʻcha nomi
Kubizm

**Kubizm** () tasviriy sanʼatdagi modernist yoʻnalish boʻlib, XX asr boshida yuzaga kelgan. Real jismlarni stereometrik primitivlarga ajratish va geometrik shartli shakllarni ishlatish bilan xarakterlanadi.

**Kubizm** (kub soʻzidan) — Yevropa tasviriy sanʼati (koʻproq rang-tasvir)dagi modernistik oqim;  XX asr 1-choragida yuzaga kelgan. Dastlab Fransiyada paydo boʻlgan (1908—10). Kubizm sanʼatning realistik anʼanalaridan voz kechib, hajmli shakllarni loyihalash vazifasini birinchi oʻringa qoʻyadi. Namoyandalari P.Pikasso, J.Brak, X.Gris, J.Gri. Kubizm san'atida boshqa narsalar dunyosi handasiy hajm (kub, shar, silindr, konus)larning oddiy majmui koʻrinishlarida tasvirlanadi. Tekis yuzada zich joylashgan qirrali hajmlar relyefga oʻxshab ketadigan shakl hosil qiladi, bunda ranglar ayrim qirralarni ajratib shaklni maydalab koʻrsatadi. 
P.Pikassoning dramatik butunlikkacha koʻtarilgan asarlarida kubizmning hissiy obrazli xususiyatlari koʻzga tashlanadi. Koʻplab yirik realist rassomlar D.Rivero, R.Guttuzo va boshqalar kubizm taʼsirini yengib oʻtgan.

Kubizm oʻzidan keyingi formalistik oqimlarga taʼsir etgan (koʻp hollarda abstrakt sanʼatta oʻtish bosqichini oʻtagan).

## Kubizmning paydo boʻlishi
**Kubizm**(fransuzcha:Cubisme) — adamandist yoʻnalishi vizual sanʼat, birinchi navbatda,  XX asr boshlarida paydo boʻlgan va geometrik shakllardan foydalanish, stereometr primitivlar uchun haqiqiy obyektlarni „maydalash“ istagi bilan ajralib turadi.Tashqi koʻrinish kubizm anʼanaviy ravishda 1906-1907-yillarda  ijod qilgan Pablo Pikasso va Jorj Nikoh.  „Kubizm“ 1908-yilda badiiy tanqid qilingandan keyin paydo boʻladi. Lui Vyel Yangi rasmlar deb nomlangan „Kubik oziq-ovqat“ (fransuzlaring Turarresning kubiklari). 1912-yildan boshlab kubizm Yangi filial tugʻiladi, qaysi sanʼatchilar qoʻngʻiroq qildi „Suntetik kubizm“. Asosiy maqsad va prinsiplarning oddiy shakllanishi kubizmda tasvirlash juda qiyin. Siz taqsimlashingiz mumkin. Uch bosqichda bu yoʻnalish turli xil estetik tushunchalarni aks ettiradi va har bir alohida-alohida deb hisoblaydi: mayakovskiycha (1907-1909), tahliliy (1909-1912) va sintetik (1913-1914) kubizm.

## Manbalar