Apotozavr

***Apotozavr*** („aldamchi kaltakesak“) ma’nosini anglatadi - Shimoliy Amerikaning Laurentiya hududida yashagan o‘txo‘r dinozavrlar turkumi. Otniel Charlz Marsh 1877-yilda ma’lum bo‘lgan birinchi turni ***A. ajax*** deb nom bergan,ikkinchi turi esa William H. Holland tomonidan 1916 yilda kashf etilgan va ***A. louisae*** deb nomlangan.
*Apotozavr* taxminan 152 dan 151 million yil oldin (mya), so‘nggi Kimmeridjdan erta Titon davrigacha yashagan va hozirda AQShning Kolorado, Oklaxoma, Nyu-Meksiko, Vyoming va Uta shtatlaridagi Morrison formatsiyasidagi qazilmalardan ma’lum.*Apotozavr*ning o‘rtacha uzunligi  va o‘rtacha massasi . Ba’zi namunalar maksimal uzunligini 11-30% ga oshiradi.
*Apotozavr* ning bo‘yin umurtqalari *Apotozavr* ga o‘xshash *Diplodocus* ga qaraganda kamroq cho‘zilgan va suyaklari og‘irroq bo'lgan va oyoq suyaklari uzunroq bo‘lishiga qaramay ancha chidamli bo‘lib, *Apotozavr* ancha mustahkam hayvon ekanligini anglatadi. Dum normal harakat paytida yerdan yuqorida turgan.*Apotozavr* har bir oldingi oyoqda bitta panjaga va har bir orqa oyoqda uchta panjaga ega bo'lgan.Uzoq vaqtdan beri *Kamarozavr*ga o‘xshash deb hisoblangan *Apotozavr* bosh suyagi *Diplodocus* ga ko‘proq o‘xshaydi. Umurtqalarini yengillashtirish uchun *Apotozavr* suyaklarini ichki tomondan teshiklar bilan to‘ldirib turadigan havo qoplariga ega edi. Boshqa dinozavrlar singari, uning dumi kuchli shovqinlarni yaratish uchun qamchi sifatida yoki yaqinda taklif qilinganidek, sezuvchi organ sifatida ishlatilgan bo‘lishi mumkin.
*Apotozavr*ning bosh suyagi 1909-yilgacha *A. louisae* holotipi topilgunga qadar *Kamarozavr* va *Braxiozavr* bilan adashtirilgan va bo‘yinning old qismidan bir necha metr uzoqlikda to‘liq bosh suyagi topilgan. Henry Fairfield Osborn bu assotsiatsiyaga qo‘shilmadi va *Apotozavr* skeletini *Kamarozavr* bosh chanog‘i bilan o‘rnatishni davom ettirdi.
*Apotozavr* - Diplodocidae oilasiga mansub turkum. Bu ko‘proq basal turkumlardan biri bo‘lib, faqat "Amphicoelias" va ehtimol yangi, nomsiz, ibtidoiy jinsga ega. Apatosaurinae kenja oilasi 1929-yilda nomlangan bo‘lsa-da, guruh 2015-yilgi keng qamrovli tadqiqotgacha noto‘g‘ri nomlanmagan,faqat *[[Brontosaurus]]* ham kenja oilada bo‘lib, boshqa turkumlar unga sinonim hisoblanadi yoki diplodocines sifatida qayta tasniflanadi. *Brontozavr* uzoq vaqtdan beri *Apotozavr* ning kichik sinonimi hisoblangan; uning turi 1903 yilda "A.Excelsus" sifatida qayta tasniflangan. 2015-yilda o‘tkazilgan tadqiqotda *Brontozavr* *Apotozavr* dan farq qiladigan sauropodlarning haqiqiy jinsi degan xulosaga keldi, ammo barcha paleontologlar ham bu bo‘linishga qo‘shilishmaydi. Shimoliy Amerikada so‘nggi yura davrida mavjud bo‘lganligi sababli, *Apotozavr* *Allozavr,* *Kamarozavr,* *Diplodocus* va *Stegosau* kabi dinozavrlar bilan birga yashagan bo‘lar edi.
## Ta’rif

*Apotozavr* katta, uzun bo‘yinli, uzun, qamchiga o‘xshash dumli to‘rt oyoqli hayvon edi. Uning oldingi oyoqlari orqa oyoqlariga qaraganda biroz qisqaroq edi. Aksariyat o‘lchamlar uzunligi  va tana massasi  ga yetadigan "A.louisae" ning namunasiga asoslangan.  2015-yilda * Dreadnoughtus,*  *Apotozavr* va *Giraffatitan* hajmiy modellari massasini baholagan tadqiqotda Massasi bo‘yicha * Dreadnoughtus*  ga o‘xshash bo‘lgan CM3018 da  deb baholangan."A.ajax"ning ba’zi namunalari (masalan, Oklaxoma tabiiy tarix muzeyi OMNH1670) 1130% uzunroq individlarni aks ettiradi, bu esa eng katta titanozavrlar bilan raqobatlasha oladigan CM3018 yoki  massalaridan ikki baravar kattaligini ko‘rsatadi . Biroq, OMNH ning yuqori o‘lchami hisob-kitobi 1670 ehtimol bor, hajm tahlili asosida o‘lchami hisob-kitoblari 2020-yilda uzunligi  va tana massasi  da qayta ko‘rib chiqilgan
. Bosh suyagi hayvon o‘lchamiga nisbatan kichik. Jag‘lar spatula (chizelga o‘xshash) tishlari bilan qoplangan bo‘lib, ular o‘txo‘rlar hisoblangan*Apotozavr* va shunga o‘xshash diplodokoidlarning tumshug‘i kvadrat shaklda, faqat *Nigerozavr*ing bosh suyagi kvadrat shaklda bo'lgan*Apotozavr*ning miya qismi BYU nusxasida yaxshi saqlangan, u ham skeletning ko‘p qismini saqlab qolgan. Filogenetik tahlil shuni ko‘rsatdiki, bosh miya kazasining morfologiyasi boshqa diplodozoidlarnikiga o‘xshash edi.
## Manbalar
{{Reflist|30em|refs=