Flamingo

**Flamingolar** yoki **flamingolar**  *Phoenicopteriformes turkumidagi* yagona saqlanib qolgan oila bo'lgan **Phoenicopteridae** oilasiga kiruvchi suvda yuruvchi qushlarning bir turi hisoblanadi Amerikada (shu jumladan, Karib dengizida) tarqalgan to'rtta flamingo turi va Afro-Evroosiyoda tug'ilgan ikkita tur mavjud.

Flamingolar guruhiga "flamboyance" deyiladi.

## Etimologiya

*Flamingo* nomi portugal yoki ispancha  so'zidan kelib chiqqan ("olov rangli"), bu o'z navbatida Provans  keladi -  birikmasi(olov) va nemis tiliga o'xshash qo'shimcha **. Bu so'z Ispan etimologiyasida    so'zidan ham olingan bo'lishi mumkin ("Fleming" yoki "Flamand"). Jinsning nomi, *Phoenicopterus*, yunoncha ,  qirmizi /qizil patli&#x27;);. boshqa nasl nomlari orasida "qizil/qizil suv nimfasi degan ma'noni anglatuvchi *[[Lesser flamingo|Phoeniconaias]]* va "qizil/qizil qush (lekin noma'lum falokat qushi)" degan ma'noni anglatuvchi *Phoenicoparrus* turi ham kiradi.

## Taksonomiya va sistematika
Phoenicopteridae oilasi 1831-yilda fransuz zoologi Sharl Lyusen Bonapart tomonidan kiritilgan bo'lib, *[[Qizil gʻozlar|Fenikopterus]]* turiga tegishli.

An'anaga ko'ra, uzun oyoqli Ciconiiformes, ehtimol, parafiletik to'plam, flamingolarning eng yaqin turi hisoblangan va oila vakiliga kiritilgan. Odatda, Threskiornithidae ning ibislari va qoshiqlari ushbu tartib doirasida ularning eng yaqin qarindoshlari hisoblangan. Charlz Sibli va uning hamkasblari  o'tkazgan genetik tadqiqotlar ham bu munosabatlarni qo'llab-quvvatlagan. Suvda suzuvchi qushlar bilan aloqalar ham ko'rib chiqilgan, ayniqsa flamingolar *Anaticola* jinsining pat bitlari bilan parazitlik qiladi, aks holda ular faqat o'rdak va g'ozlarda uchragan bo'lardi. O'ziga xos presbyornithidlar flamingolar, suv qushlari va suvda suzuvchilar o'rtasidagi yaqin munosabatlar haqida baxslashish uchun ishlatilgan. 2002-yilgi kuzatuvlar ular suv qushlari degan xulosaga keldi. ammo 2014-yilda qushlar buyurtmalarini keng qamrovli o'rganish flamingolar va grebeslar suv qushlari emas, balki kaptarlar, qumtoshlar va mezitlar bilan birga Kolumbiyaning bir qismi ekanligi aniqlandi.

### Greblar bilan munosabat

Yaqinda o'tkazilgan molekulyar tadqiqotlar grebes bilan bog'liqligini ko'rsatdi. morfologik dalillar ham flamingolar va greblar o'rtasidagi munosabatlarni kuchli ekanligini tasdiqlaydi. Ular boshqa qushlarda uchramaydigan kamida 11 ta morfologik xususiyatga ega. Bu xususiyatlarning aksariyati ilgari flamingolarda aniqlangan, ammo greblarda emas. Qazilma palaelodidlarni evolyutsion va ekologik jihatdan flamingolar va greblar o'rtasidagi oraliq deb hisoblashga olib kelgan.

Grebe-flamingo sinfi uchun Mirandornithes taksoni (juda ham ajralib turishi va apomorfiyalari tufayli "molgan, bunda Phoenocopteriformes ustunlik qiladi.

### Filogeniya
Tirik flamingolar.

### Turlar
Oltita saqlanib qolgan flamingo turlari ko'pchilik manbalar tomonidan tan olingan va ular ilgari bitta jinsga (umumiy xususiyatlarga ega) - *Fenikopterga* joylashtirilgan. 2014-yilgi nashr natijasida. oila ikki avlodga qayta tasniflandi. HBW ma'lumotlariga ko'ra, 2020-yilda oila uchta tan olingan avlodga ega edi.

* *Elornis* ? Milne-Edvards, 1868-yil (Fransiyaning kech oligotsen, Yevropa).
* *Xarrisonavis* (Gervais, 1852-yil) (C. Yevropaning Oʻrta Oligotsen – Oʻrta Miotsen).
* *Leakeyornis* (Harrison va Uoker, 1976-yil) (Viktoriya ko'lining erta va o'rta miotsen davri, Keniya).
* *Phoenionaias proeses* (De Vis 1905-yil) (Pliotsen Kanunka koʻli, Avstraliya).
* *Phoeniconaias siamensis* Cheneval *va boshqalar* . 1991-yil (Mae Long suv omborining erta mioseni, Tailand).
* *Fenikonotiy* Miller 1963-yil (Janubiy Avstraliyaning kech oligotsen).
* *Phoenicopterus copei* (Miller 1963-yil) (Shimoliy Amerika va Meksikaning kech pleystosen).
* *Phoenicopterus floridanus* (Brodkorb 1953-yil) (Floridaning ilk Pliotsen davri).
* *Phoenicopterus minutus* Howard 1955-yil (Kaliforniyaning kech pleystosen, AQSh).
* *Phoenicopterus novaehollandiae* Miller 1963-yil (Janubiy Avstraliyaning kech oligotsen).
* *Phoenicopterus stocki* (Miller 1944-yil) (O'rta Pliotsen Rikon, Meksika).
* *Xenorhynchopsis* De Vis 1905-yil (Pliotsendan Avstraliyaning Pleystotsengacha).

## Tavsif
Flamingolar odatda bir oyog'ida turadi, ikkinchisi esa tanasining ostida turadi. Ushbu xatti-harakatning sababi to'liq  o'rganilmagan. Bir nazariyaga ko'ra, bir oyog'ida turish qushlarga sovuq suvda ko'p vaqt sarflashini hisobga olsa boshqa nazariyada ko'proq tana issiqligini saqlashga imkon beradi deyiladi. Biroq, xatti-harakatlar iliq suvda ham sodir bo'ladi va odatda suvda turmaydigan qushlarda ham kuzatiladi. Boshqa  nazariyadan shuni bilish mumkinki, bir oyoq ustida turish, bir oyoqda turish va muvozanatni saqlash uchun mushaklar kuchini ishlab chiqarish uchun energiya sarfini kamaytirishi mumkin. Kadavralar ustida o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, bir oyoqli pozani hech qanday mushak faolligisiz ushlab turish mumkin, tirik flamingolar esa bir oyoq holatida tananing sezilarli darajada kamroq chayqalish imkonini beradi.

Yurish paytida flamingoning oyoqlari orqaga egilgandek ko'rinishga keladi. Bunday ko'rinish ularning oyoqlaridagi o'rta bo'g'imning tizzasiga emas, balki to'pig'i bo'lishi bilan bog'liq. Flamingolarda suzishga yordam beradigan to'rli oyoqlari ham bor va ular ovqatni pastdan qo'zg'atish uchun oyoqlarini loyga solishlari mumkin.

Flamingolar qobiliyatli qushlar hisoblanadi va asirlikdagi flamingolar qochishning oldini olish uchun ko'pincha qanotlarini kesishni talab qiladi. 2005-yilda Kanzas shtatidagi Vichita hayvonot bog'idan qanotlari kesilmagan bir juft Afrikalik flamingolar qochib ketgan. Ulardan biri 14 yildan keyin Texasda paydo bo'lgan. Ilgari uni Texas, Viskonsin va Luiziana shtatlaridagi qushchilar ko‘rishgan.

Yosh flamingolardan kulrang-qizil patlar bilan chiqadi, lekin kattalar suvli bakteriyalar va oziq-ovqat ta'minotidan olingan beta-karotin tufayli och pushtidan yorqin qizil ranggacha borishlari mumkin. Yaxshi oziqlangan va sog'lom flamingo yanada yorqin rangga ega shuning uchun ko'proq orzu qilingan jufti; oq  flamingo odatda nosog'lom yoki to'yib ovqatlanmagan hisoblanadi. Asirga olingan flamingolar bundan mustasno; yetarli darajada oziqlangan bo'lsa ham, agar ularni yovvoyi tabiat bilan taqqoslasak ular yetarli darajada karotin bilan oziqlanmasaoch pushti rangga aylanishi kuzatilgan.

Flamingolar o'z hisoblarini yuqori jag'ni ko'tarish va pastki jag'ni tushirish orqali oziqlanishi mumkin.

## Xulq-atvor va ekologiya

### Oziqlantirish

Flamingolar sho'r suvli qisqichbaqalar va ko'k-yashil suv o'tlari, shuningdek, hasharotlar lichinkalari, mayda hasharotlar, mollyuskalar hamda qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi, bu ularni hamma narsa bilan oziqlanadigan hayvonlarga aylantiradi. Ularning tumshuqlari loy va loyni iste'mol qiladigan ovqatdan ajratish uchun maxsus moslashtirilgan va o'ziga xos tarzda teskari holda ishlatiladi. Oziq-ovqat mahsulotlarini filtrlashda mandibulalar bilan qoplangan lamellar deb ataladigan tukli tuzilmalar va katta qo'pol sirtli til yordam beradi. Flamingolarning pushti yoki qizg'ish rangi hayvonlar va o'simlik planktonlari ozuqasi karotenoidlardan kelib chiqadi. Amerika flamingolari oziq-ovqatlarida beta-karotin mavjudligi sababli yorqinroq qizil rangga ega kichik flamingolar esa bu pigmentning ozroq miqdorini iste'mol qilganligi sababli och pushti rangga ega hisoblanadi. Ushbu karotinoidlar jigar fermentlari tomonidan pigmentlarga aylantiriladi. Buning manbai turlarga qarab farq qiladi va ranglarning to'yinganligiga ta'sir qiladi. Yagona ozuqasi ko'k-yashil suv o'tlari bo'lgan flamingolar ko'k-yashil suv o'tlarini hazm qilgan hayvonlarni yeyish orqali uni ikkinchi qo'ldan olganlarga qaraganda quyuqroq.

Flamingolar chuchuk suv ichishni afzal ko'rsalarda biroq ularda ko'zlari ostida tanadan ortiqcha tuzni olib tashlaydigan bezlar bilan taminlangan. Bu organ ularga sho'r suv ichishga imkon beradi.

### Tovushlari
Flamingolar juda shovqinli qushlar sanaladi, ularning shovqinlari va ovozlari xirillash yoki go'ng'illagan tovushhosil qilib shovqin chiqaradi. Tovush signali ota-ona va jo'jalarni tanib olishga imkon beradi va namoyishlarda katta suruvlarni birga saqlashda muhim rol o'ynaydi. Har xil turdagi flamingolarning ovozlarida ovoz chiqarishdagi o'zgarishlar mavjud bo'ladi.

### Hayot davrasi

Flamingolar koloniya hosil qilib yashovchi qushlar hisoblanadi. Kaloniyada  minglab flamingolar bo'lishi mumkin. Ushbu yirik koloniyalar flamingolar uchun uchta maqsadga xizmat qiladi deb qaraladi:yirtqichlardan qochish, oziq-ovqat iste'molini ko'paytirish va kamdan-kam mos keladigan joydan samaraliroq foydalanish. Ko'paytirishdan oldin flamingo koloniyalari taxminan 15 dan 50 gacha qushlardan iborat naslchilik guruhlariga bo'lingan. Ushbu guruhlardagi erkaklar ham, ayollar ham  marosim namoyishlarini  o'tkazadilar. Guruh a'zolari birgalikda turishadi va bo'yinlarini yuqoriga cho'zish orqali bir-birlariga ko'rsatishadi, so'ngra boshlarini bayroq bilan ko'tarib qo'ng'iroq qilishadi va keyin qanotlarini qoqib qo'yishadi.

Flamingolar kuchli juftlik rishtalarini hosil qiladi, garchi katta koloniyalarda flamingolar ba'zan juftlarini o'zgartiradilar, chunki ular ko'proq juftlarni tanlashlari mumkin. Flamingo juftlari uya qurgan  hududlarni  himoya qiladilar. Uya qurish uchun ular loydan mos joy topadilar (odatda ayol bu joyni tanlaydi). Flamingolar o'z uylarini agressiv tarzda himoya qiladilar. Erkak ham, urg'ochi ham uya qurishga, uya va tuxumni himoya qilishga hissa qo'shadi. 

Jo'jalar chiqqach, ota-onaning yagona vazifasi ularni ovqatlanishdir. Erkak ham, urg'ochi ham jo'jalarini ovqat hazm qilish uchun bezlardan hosil bo'lgan o'simlik suti bilan boqadi. O'simlik suti sut emizuvchilar sutidagi kabi yog' va oqsilni ham o'z ichiga oladi, ammo sutemizuvchilar sutidan farqli o'laroq, unda uglevodlar bo'lmaydi. (Kabutarlar va kaptarlar - Columbidae - shuningdek, flamingo sutiga qaraganda kamroq yog' va ko'proq proteinni o'z ichiga olgan ekin suti (faqat hosilni qoplaydigan bezlarda) ishlab chiqaradi.

Jo'jalar chiqqandan keyingi dastlabki olti kun davomida jo'jalar uyalarida qoladilar. Taxminan 7-12 kunlik jo'jalar uyalaridan chiqib atrofini o'rganishni boshlaydilar. Ular ikki haftalik bo'lganda jo'jalar "mikrokreshlar" deb ataladigan guruhlarga yig'iladi va ota-onalari ularni yolg'iz qoldiradilar. Bir muncha vaqt o'tgach, mikrokreshlar minglab jo'jalarni o'z ichiga olgan "kreshlar" ga birlashadi. Bolalar bog'chasida turmaydigan jo'jalar yirtqichlarga nisbatan zaifdir. Yosh flamingolar uch-uch yarim oylik bo'lganda keyin ularning uchish patlari o'sishni to'htaydi va bu ularga uchish imkonini beradi.

## Holati
Yevropa hayvonot bog'ida birinchi bo'lib 1958-yilda Shveytsariyadagi Bazel hayvonot bog'ida Chili flamingosi paydo bo'lgan. Shundan buyon 389 dan ortiq flamingolar Bazelda tarqalgan va dunyoning boshqa hayvonot bog'lariga tarqatilgan.

2014-yil yanvar oyida Avstraliyaning Adelaida hayvonot bog'ida dunyodagi eng yoshi katta deb hisoblangan kamida 83 yoshli kattaroq flamingo vafot etdi.

Hayvonot bog'lari flamingolarni ko'paytirishni yaxshilash uchun ko'zgulardan foydalanilgan. Ko‘zgular flamingolarda o‘zlaridan ko‘ra ko‘proq suruvda ekani haqidagi taassurot qoldirishi mumkin.

## Qadimgi Rim oshxonasida flamingolar

Ko'p qush turlari  Rim taomlari uchun qadrli bo'lsa-da, flamingolar Qadimgi Rim oshxonasida eng qadrli hisoblangan. Ularning iste'moli va ayniqsa tillari haqidagi dastlabki ma'lumot *"Tabiat tarixi"* kitobida aytilgan oqsoqol Pliniyda mavjud.

* 220-tuxum sousi bilan qovurilgan, yog'och kabutarlar uchun retsept, squabs, semiz qushlar;flamingo-keyin o'ylangan narsa.
* 230-qaynatilgan;to'tiqush bilan almashtirilishi mumkin.
* 231-majburiy sous bilan qovurilgan.

Suetonius o'zining *Vitellius hayotida* flamingo tillarini eslatib o'tadi.

## Odamlar bilan  munosabatlar

* Amerikada qadimgi Perudagi moche xalqi tabiatga sig'inardi. Ular hayvonlarga e'tibor qaratishgan va ko'pincha o'z san'atlarida flamingolarni tasvirlashgan.
* Qadimgi Misr xudosi Set *Fayyum kitobida flamingo boshi bilan tasvirlangan*.Flamingolar Bagama orollarining milliy qushidir.
* And konchilari flamingolarni sil kasalligini davolaydi deb o'ylab, yog'lari uchun o'ldirishdi.
* Qo'shma Shtatlarda pushti plastik flamingolar ba'zan maysazor bezaklari sifatida ishlatiladi. Ular birinchi marta 1957-yilda Don Featherstone tomonidan ishlab chiqilgan . Ularning mashhurligiga qisman Floridadagi flamingo suvenirlari va Mayami-Bichdagi "Flamingo grand" mehmonxonasi ta'sir ko'rsatdi, bu esa flamingolarning uslub va boylik bilan o'zaro bog'liqligini keltirib chiqardi.

## Eslatmalar

## Manbalar

* Flamingo resurs markazi
* Internet qushlar to'plamida flamingo videolari va fotosuratlari