Irvin D. Yalom

**Irvin David Yalom** (; 1931-yil 13-iyunda tugʻilgan) — amerikalik ekzistensial psixiatr, Stanford universiteti professori.

## Yoshlik yillari
Yalom Vashingtonda tugʻilgan Qoʻshma Shtatlarda tugʻilishidan taxminan oʻn besh yil oldin Yalomning yahudiy ota-onasi Rossiyadan koʻchib oʻtishgan (garchi ularning kelib chiqishi Polsha boʻlsa ham) va oxir-oqibat Vashingtonda oziq-ovqat doʻkonini ochgan. Yalom bolaligining koʻp qismini oziq-ovqat doʻkoni ustidagi oilaviy uyda va mahalliy kutubxonada kitob oʻqish bilan oʻtkazdi. Oʻrta maktabni tugatgach, u Jorj Vashington universitetida, keyin esa Boston universiteti tibbiyot fakultetida oʻqidi .

## Karyera
1952-yilda Jorj Vashington universitetining bakalavr darajasini va 1956-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetining tibbiyot fanlari doktori darajasini tugatgandan soʻng, u Nyu-Yorkdagi Mount Sinay kasalxonasida stajirovkani va Jon Xopkins kasalxonasining Phipps klinikasida rezidenturasini tamomlagan.1960-yilda oʻqishni tugatdi. Gonoluludagi Tripler General Hospitalda ikki yillik armiya xizmatidan soʻng Yalom Stenford universitetida akademik faoliyatini boshladi. U 1963-yilda fakultetga tayinlangan va keyingi yillarda yuqori lavozimga koʻtarilgan, 1968-yilda lavozimga tayinlangan. Koʻp oʻtmay, u guruh psixoterapiyasi haqida oʻrgatish va ekzistensial psixoterapiya modelini ishlab chiqish orqali oʻzining eng doimiy hissalarini qoʻshdi.

Uning ekzistensial psixologiyaga bagʻishlangan asarida u insoniy holatning toʻrtta „berilganligi“ deb ataydigan narsaga asoslanadi: izolyatsiya, maʼnosizlik, oʻlim,erkinlik va inson bu tashvishlarga funksional yoki disfunksional tarzda javob berish usullarini muhokama qiladi.

1970-yilda Yalom guruh psixoterapiyasi va kichik guruh xatti-harakatlarining ijtimoiy psixologiyasi atrofidagi tadqiqot adabiyotlari haqida gapirib, „Guruh psixoterapiyasining nazariyasi va amaliyoti“ ni nashr etdi. Ushbu ish odamlarning guruh kontekstida qanday ishlashini va guruh terapiyasi aʼzolari uning ishtiroki guruhidan qanday foyda olishlarini oʻrganadi. 

O‘zining ilmiy, badiiy bo‘lmagan asarlaridan tashqari, Yalom bir qancha romanlar yaratgan va yozish texnikasini ham sinab ko‘rgan. *Har kuni bir oz yaqinroqda* Yalom bemorni terapiya tajribasi haqida birgalikda yozishga taklif qildi. Kitobda muqobil boʻlimlarda bir xil tajribaga qaraydigan ikkita alohida ovoz mavjud. Yalom asarlari kollegial darslik va psixologiya talabalari uchun standart o‘qish darsligi sifatida qo‘llanilgan. Uning bemor yoki mijoz munosabatlariga nisbatan yangi va oʻziga xos koʻrinishi Nyu-York shahridagi Jon Jey Jinoyat Adliya Kolleji kabi maktablarda psixologiya dasturlari boʻyicha oʻquv rejasiga qoʻshildi.

Yalom yarim kunlik xususiy amaliyotni davom ettirdi va terapevtik usullar haqida bir qator hujjatli videofilmlar muallifi. Yalom, shuningdek, 2003-yilda *"Oʻlimdan parvoz"* hujjatli filmida, inson zoʻravonligining oʻlim qoʻrquvi bilan bogʻliqligini, ongsiz taʼsirlar bilan bogʻliqligini oʻrganadi. Irvin D. Yalom Psixoterapiya Institutida u professor Ruthellen Josselson bilan birgalikda rahbarlik qiladi, Yalomning psixoterapiyaga yondashuvini rivojlantirish uchun ishlaydi. Koʻproq falsafani psixoterapiyaga integratsiyalashning bu noyob kombinatsiyasini psixosofa deb hisoblash mumkin.

U 2019-yil noyabr oyida vafot etgan yozuvchi va tarixchi Merilin Yalom bilan turmush qurgan. Ularning toʻrt farzandi: Eva ginekolog, Reid fotograf, Viktor psixolog va tadbirkor va Ben teatr direktori.

## Mukofotlari

* 1974-yil: Pensilvaniya universiteti tibbiyot fakulteti, psixiatriya boʻlimi tomonidan *bemorning psixiatriya sohasiga qoʻshgan katta hissasi uchun Edvard Streker mukofoti* 
* 1976-yil: Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi tomonidan *psixiatriya sohasidagi tadqiqotlar uchun Fond jamgʻarmasi mukofoti*
* 1977-yil: Xulq-atvor fanlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar markazi tomonidan *stipendiya mukofoti*
* 1987-yil: Rokfeller jamgʻarmasi tomonidan *stipendiya mukofoti* (Bellagio, Italiya) 
* 1992-yil: Kaliforniya Hamdoʻstlik klubi tomonidan „ *Eng yaxshi fantastika“ romani uchun Hamdoʻstlik klubi oltin mukofoti (Nitsshe yigʻlaganda)* 
* 2001-yil: Amerika Psixiatriya Jamgʻarmasi / Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi tomonidan *din va psixiatriyaga qoʻshgan muhim hissasi uchun Oskar Pfister mukofoti* 
* 2009-yil: *Butunjahon psixoterapiya kengashi tomonidan Avstriyaning Vena shahridagi Psixoterapiya boʻyicha Zigmund Freyd xalqaro mukofoti* 

## Nashrlari

### Romanlar va hikoyalar

* 1974-yil *Har kun bir oz yaqinlashmoqda*
* 1989-yil *"Muhabbatning jallodi" va boshqa psixoterapiya ertaklari*
* 1992-yil *Nitsshe yigʻlaganda*  (Kindle nashri 2019)
* 1996-yil *Divanda yotish*
* 1999-yil *"Onam va hayotning maʼnosi"*
* 2005-yil*Shopengauer davosi* 
* 2005-yil *Men politsiyaga qoʻngʻiroq qilyapman!* *Regressiya va tiklanish haqidagi ertak* 
* 2012-yil *Spinoza muammosi* 
* 2015-yil *kunning mavjudotlari — va boshqa psixoterapiya ertaklari* ,

### Badiiy adabiyot

* 1970-yil *Guruh psixoterapiyasi nazariyasi va amaliyoti* (6-nashr 2020 yil)
* 1980-yil *Ekzistensial psixoterapiya* (Kindle nashri 2020)
* 1983-yil *Statsionar guruh psixoterapiyasi*
* 1996-*yil Yalom kitobxoni*
* 2001-yil *Terapiya sovgʻasi: yangi avlod terapevtlari va ularning bemorlariga ochiq xat* 
* 2008-yil *Quyoshga tikilish: Oʻlim dahshatini yengish* 
* 2017-yil *Oʻzimga aylanish: Psixiatrning xotirasi*
* 202-yil *"Oʻlim va hayot masalasi",* Merilin Yalom bilan hamkorlikda yozilgan

## Filmografiya

* 2003-yil *"Oʻlimdan parvoz"* (rejissyor Patrik Shen, Ron Leifer, Robert Jey Lifton, Merlin Mouri va Sheldon Solomon va Irvin D. Yalom ishtirokida)
* 2007-yil *Nitsshe yigʻlaganda* (rejissyor Pinchas Perri, Ben Kross, Armand Assante, Ketrin Vinnik ishtirokida)
* 2014-yil Yalomning *davosi* (rejissyor Sabine Gisiger)

## Manbalar