open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fyodor Kovalyov

**Fyodor Arxipovich Kovalyov** (1890.4.2, Samara — 1965.12.4, Toshkent) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Krasnoyarsk, Kuybishev teatrlarida ishlagan. 1929—31 yillarda Toshkent ishchi-yoshlar teatrida, 1931 — 65 yillar Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida ishlagan. Oʻsh oʻzbek musiqali drama va Fargʻona oʻzbek musiqali drama teatrlarida ham spektakllar qoʻygan. Eng yaxshi spektakllari: "Platon Krechet", "Arshin mol olon", "Farhod va Shirin" singari musiqali dramalar, "Chio Chio San", "Dubrovskiy", "Faust", "Romeo va Julyetta" kabi operalar va boshqa 

## Manbalar
Kovatok

**Kovatok**, kovatok doʻlma — masalliklari tok bargiga oʻrab tayyorlanadigan milliy taom. Tayyorlanishi doʻlma usulida. Yogʻliq goʻsht va piyozdan toʻz, murch, qalampir solib qiyma tayyorlanadi. Yangi uzib olingan tok barglari issiq suvda yuviladi va har bir bargga qiyma solib oʻraladi. Oʻralgan K. ipga tiziladi. K. palov shoʻrvasiga goʻsht oʻrnida solib pishirilsa K. palov (tok oshi), qozonga terib shoʻrvada pishirilsa K. doʻlma, manti qasqonda pishirilsa K. manti deb yuritiladi. K. 25 —30 min.da pishadi. K.ni tok bargini konservatsiyalab, qishda ham tayyorlasa boʻladi. 0,5&nbsp;kg goʻshtga 0,5&nbsp;kg piyoz, 100—150 dona tok bargi kerak boʻladi.

## Manbalar
Kovak venalar

**Kovak venalar** — quruqda yashovchi umurtqalilar katta qon aylanish doirasining eng yirik tomirlari. Suvda va qurukda yashovchilarda qonni yurakning venoz boʻshligʻiga, sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilarda yurakning bevosita oʻng boʻlmachasiga olib kelib quyadi. Odamning tomirlar sistemasida yurakning chap qrrinchasidan boshlangan aorta tarmoqlari mayda kapillyarlar boʻlib, kislorodga boy qonni organizmga tarqatadi. Venalar esa kapillyardan yigʻilib, yiriklashib yuqori va pastki Kovak venalar boʻlib, oʻng boʻlmachaga quyiladi. Yuqori va pastki Kovak venalar farq qilinadi. Yuqori Kovak venalar yirik, ammo kalta boʻlib, koʻks oraligʻida oʻng va chap tomonlardagi yelkabosh va qoʻl venalarining qoʻshilishidan vujudga kelgan. U bosh, boʻyin, yelka kamari (oʻng va chap tomon), qoʻl, koʻkrak boʻshligʻi devorlari, orqa miya va uning qobiqlari (qisman), koʻks oraligʻidagi aʼzolardan qon yigʻadi. Pastki Kovak venalar eng yirik tomir boʻlib, IV, V bel umurtqalari roʻparasidagi oʻng va chap yonbosh venalarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Vena yuqoriga koʻtarilib yoʻlda bel, chanoq, oyoq venalari, jigardan chiqqan qopqa vena va qorin boʻshligʻidagi aʼzolar venalarini qabul qiladi. Qopqa vena diafragmadan oʻtib yurakning oʻng boʻlmachasiga quyiladi. U chanoq sohasidagi aʼzolar va devorlaridan, shuningdek, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar (jigar, buyrak, buyrak usti bezi) va devorlaridan diafragma, jinsiy bezlar, orqa miya va qisman miya qobiqlaridan hamda oyoqdagi venoz chigʻallardan qon yigʻadi. Yuqori va pastki qopqa venalar qorin devorining orqa va oldingi boʻlagidagi vena tomirlari bilan keng qoʻshilgan. Bu yuqori pastki kovak tomirlarda qon dimlanib qolganda vena qoni qoʻshilmalar orqali yoʻnalishiga imkon beradi.

## Manbalar
Kovak drenaj

**Kovak drenaj**, krot drenaj — yopiq gorizontam drenaj turi; tuproqdagi ortiqcha grunt suvlarini chiqarib yuborish uchun qazilgan yer osti kovaklari sistemasi. Kovaqlar 0,5—1,2 m chuq.da, diam. 6—20 sm, oraligʻi 2–20 m, nishabi 0,003—0,005° qilib kovak qazish mashinalari bilan qaziladi. Mashina ish organi bilan tuproq ustida kengligi 2—6 sm boʻltan tirqish ochiladi, tigʻli temir silindr-drener bilan uning osti kengaytirilib, boʻshliq hosil qilinadi. Soʻngra tirqishlar maxsus moslama bilan haydalma qatlam chuqurligigacha berkitiladi. Kovak drenaj koʻpincha shoʻr bosgan, ammo ortiqcha namlanmagan (botqoqlanmagan) yerlarda doimiy drenaj bilan birgalikda ishlatiladi. Oʻzbekistonning dehqonchilik zonalarida Kovak drenaj 20-asrning 40- va 60-yillarida sinab koʻrildi, ammo tarkibida koʻp miqdorda chang va qum zarrachalari boʻlgan gruntda kovaqlarning tez oʻpirilishi sababli keng qoʻllanilmadi.

## Manbalar
Kovellin

**Kovellin** (italyan mineralogi N.Kovelli (1790—1829) nomi bilan atalgan) — sulfidlar sinfiga mansub mineral, kimyoviy tarkibi — CuS. Geksonal singoniyali, plastinkasimon. Qattikligi 2—2,5; zichligi 4,6—4,7 g/ sm3. Och zangori yoki koʻkimtir. Kristallari nihoyatda kam uchraydi. Mis, qoʻrgʻoshin-rux va mis-kolchedan konlarining ikkilamchi sulfidlarga boyish zonasida hosil boʻladi. K. xalkopirit, pirit, xalkozin va boshqa tarkibida mis boʻlgan minerallar, yaʼni birlamchi va ikkilamchi sulfidlarning oʻrnini egʻallash yoʻli bilan rivojlanadi. Oʻzbekistonda K. Olmaliq — Qalmoqqir, Saricheka va boshqa mis-molibden konlarida, ayniqsa, keng tarqalgan. K.dan mis olinadigan ruda sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Covent Garden

**„KOVENT-GARDEN“** (), **„Qirol opera teatri K.-G.“** – Londondagi opera va balet teatri, Angliya opera sanʼatining eng yirik markazi. 

## Tarixi
1732-yilda tashkil topgan. 1930-yillardan Davlat teatri. „K.-G.“da dastlab dramatik, musiqali va balet spektakllari bilan birga sirk tomoshalari ham namoyish etilgan. 18- a. oʻrtasidan musiqali spektakllar, 1847-yil dan boshlab faqat opera va balet spektakllari qoʻyiladi. Repertuaridan mumtoz (G. F. Gendel, G. Pyorsell, V. A. Motsart, L. Betxoven, K. M. Veber, J. Rossini, G. Donitsetti, J. Verdi, R. Vagner, P. Chaykovskiy va boshqalar) hamda 20-asr, jumladan, Angliya kompozitorlari (F. Dilius, ayniqsa, B. Britten va boshqalar) asarlari oʻrin olgan. 19-asr oxiridan barcha operalari muallif yozgan tilda ijro etiladi. Yevropaning eng mashhur dirijyorlari (G. Maler, F. Motl, B. Valter, O. Klemperer, R. Kubelik, G. Rojdestvenskiy va boshqalar) hamda xonandalari (M. Malibran, J. Grizi, P. Viardo-Garsiya, A. Patti, E. Karuzo, M. Kallas, T. Gobbi, N. Gyaurov, K. Bergonsi, F. Shalyapin va boshqalar) „K.-G.“ spektakllarida ishtirok etgan. Teatr rivojiga Angliya dirijyorlaridan T. Bichem, G. Vud, A. Kouts, Ch. Makkeras, xonandalaridan J. Saterlend, M. Kolyer, G. Jons, G. Evans, P. Glossop, D. Uord va boshqa katta hissa qoʻshgan. 1946-yildan „K.-G.“ sahnasida „Sedlers Uells balle“ truppasi (1957-yildan „Qirol baleti“ nomida) balet spektakllari qoʻyilmoqda. Hozirgi binosi 1858-yilda qayta qurilgan (zali 2200 oʻrinli).

## Manbalar

## Havolalar
Coventry

**Koventri** — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyada. Aholisi 302 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Mamlakatning muhim mashinasozlik (avtomobilsozlik, samolyotsozlik, stanoksozlik, elektrotexnika, radioelektronika) markazi. Rangli metallurgiya, kimyo (sunʼiy tola ishlab chiqarish) sanoati korxonalari, universitet bor.

Shahar 1043 i. qurilgan monastir atrofida bunyodga kelgan. 13—17-yillarda savdo va hunarmandchilikning muhim markazi boʻlgan. K. ikkinchi jahon urushi vaqtida nemis fashistlari tomonidan vayron qilingan. 1946-yildan boshlab qayta tiklangan. 14-asrda qurilgan gotika sobori vayronalari fashizm yovuzligi xotirasi sifatida saqlab qoʻyilgan.

## Manbalar
Koverkot

**Koverkot** (ing. covercoat — palto qoplamasi) — diagonal urshshshda jun yoki yarim jun iplardan zich toʻqilgan mato. Bunda arqoq sifatida har xil (oq va qoramtir) tusli ikki ipdan iborat pishitilgan ip, tanda sifatida bir qavat qoramtir ip olinadi. Tayyor mato kulrang-yashil, sargʻish-jigarrang va koʻkish-kulrang tusda boʻladi. K.dan kostyum va paltolar tikiladi. Ip-gazlama tarzida toʻqilgan K.lar ham boʻladi. Ulardan plashlar tikiladi.

## Manbalar
Kovrak

**Kovrak** () — ziradoshlar (soyabonguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi. Oʻzbekistonda 45 turi oʻsadi. Sassiq K.ning boʻyi 1 m cha, ildizi sholgʻomsimon, diametri 15 sm cha. Poyasi tik, yoʻgʻon, ichi kovak, yuqori qismi shoxlangan. Ildizoldi barglari bandli, 3 boʻlakli, poyadagilari maydaroq, ketmaket joylashgan. Toʻpguli yirik, sharsimon, diametri 20 sm, yon toʻpgullari maydaroq. Erta bahorda gullaydi. Mevasi — ikki boʻlakli. Choʻllarda oʻsadi. Ildizidan olinadigan yelim (smola)dan astma va baʼzi nerv kasalliklarida ishlatiladigan dori tayyorlanadi.

## Manbalar
Kovrov

**Kovrov** — Rossiya Federatsiyasi Vladimir viloyatidagi shahar, Klyazma daryosidagi pristan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi – 162,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). V. A. Degtyaryov nomidagi zavod (yengil oʻt ochar qurollari, mototsikllar va boshqalar), ekskavator zavodi, toʻqimachilik fabrikasi, texnologiya instituti, Vladimir-Suzdal tarix-arxitektura va badiiy muzey-qoʻriqxona filiali bor. K. 12-asrdan maʼlum.

## Manbalar
Michal Kováč

**Kovach Mixal** (1930.5.8, Slovakiyaning Gumenne tumanidagi Lyubisha qishlogʻi) — Slovakiya Respublikasining birinchi prezidenti (1993—98). Bratislavadagi Savdo akademiyasi va Iqtisod institutini tugatgan. 1956—89 yillarda bank tizimida ishlagan. Slovakiya moliya vaziri (1989—91), Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi (CHSFR) Federal majlisi deputati (1990 yildan). "Demokratik Slovakiya uchun" harakati raisi oʻrinbosari (1991), CHSFR federal majlisi deputata va raisi (1992 yil iyundan 31 dekabr gacha).

## Manbalar

## Havolalar
Viktor Kovda

**Viktor Abramovich Kovda** (1904.29.12, Vladikavkaz — 1991.23.10, Moskva) — tuproqshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1943). Krasnodar qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1927). V. V. Dokuchayev nomidagi Tuproqshunoslik instituti shoʻrlangan tuproqlar laboratoriya mudiri (1931-39), Moskva universiteti professor (1939), tuproqshunoslik kafedrasi mudiri (1953-91), SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filiali Botaniqa va tuproqshunoslik instituti direktori (1941—42), YUNESKOning Aniq va tabiiy fanlar departamenti direktori (1958—65; Parij), Rossiya Fanlar akademiyasi Agrokimyo va tuproqshunoslik instituti direktori (1970—80).

K.ning asosiy tadqiqotlari Rossiya, Xitoy, Lotin Amerikasi tuproqlarini oʻrganishga bagʻishlangan va jahon darajasida eʼtirof qilingan, shoʻrlangan tuproklarning kelib chiqishi, evolyusiyasi, geografiyasi va melioratsiyasiga, gurunt suvlaridagi toʻz tarkibining shaqllanish qonuniyatlariga, ayrim mintaqalar va Yer sharining quruqlik qismi toʻz balansi masalalari, ularni haritaga tushirish ishlariga bagʻishlangan.

Uning rahbarligida "Jahon tuproq haritasi" nashr qilingan (1979). K. tuproqshunoslikka doir bir necha xalqaro loyihalarga rahbarlik qilgan.

## Manbalar

* Solonchaki i solonsi, M.-L., 1937; Osnovi ucheniya o pochvax: kn. 1—2. M., 1973; Aridizatsiya sushi i borba s zasuxoy. M., 1977.
Kovul

**Kovul**, kovar (Capparis spinosa L.) — kovuldoshlar oilasiga mansub yarim buta. Poya va shoxchalari yotiq, bargi tuxumsimon, guli yirik, oq yoki och pushti. Mevasi qizil etli, koʻp urugʻli.

Qrim, Kavkaz, Oʻrta Osiyo, Shimoliy Afrika va Oʻrta dengizning toshloq yerlarida koʻp tarqalgan. Janubiy Yevropada ekiladi. K.ning gʻunchasi, mevasi sirkalab yoki tuzlab ovqatga solinadi. Mevasida 18% oqsil moddalar, 36% cha moy bor. Choʻl va adirlarda, yoʻl boʻylarida, devorlar ustida, ekinlar orasida oʻsadigan kovul koʻp urugʻli rezavor boʻlib, mevalari etdor, uzunligi 2 smga boradi. Iyul-avgust oylarida urugʻlari pishadi. Bu dorivor oʻsimlikning mevalari tarkibida saponinlar, alkaloidlar, 32,9 foiz uglevodlar, 150&nbsp;mg askorbin kislota, 3,75 foiz moy, ildiz poʻstlogʻida staxidrin alkaloidi mavjud. Kovul yoki kavar oʻsimligi tabiiy holda Oʻrtayer dengizi, Yevropa janubida, Kavkazda, Oʻrta Osiyoda, shu jumladan, Oʻzbekistonda, Pokiston va Hindistonda tarqalgan. Bu oʻsimlik Fransiya, Ispaniya, Italiya, Aljir hamda Kiprda, Gretsiya va Shimoliy Amerikada madaniylashtirilgan boʻlib, landshaftlarning bezagi hisoblanadi. Oʻsimlikning nomi Erondagi Dashti-Kavir choʻli bilan bogʻliq holda atalgan. Chunki kovul bu hududlarda eng koʻp uchraydigan oʻsimlik sifatida ajralib turadi.

Kovul dorivor oʻsimlik boʻlishi bilan bir qatorda oziq-ovqatda ham ishlatiladi. Kovulning gʻunchali novdalari, gʻunchalari, rivojlanayotgan mevalari sirka kislotasida marinovat qilinadi hamda oziq-ovqatda «kaperslar» nomi bilan mashhur dori-darmon koʻrinishida foydalaniladi. Hindular kovulni kobra, kabra yoki kabarra nomlari bilan atashadi hamda oʻsimlik organlari qoʻshib tayyorlangan oziq-ovqatlarni yoqtirib iste’mol qilishadi.

Tabobatda pishgan mevasi, barglari, novda va ildiz poʻstlogʻi ishlatiladi.

May-avgust oylarida ochilmagan gʻunchalari, barglari terib olinadi. Shu bilan birga yosh, yogʻochlasha boshlagan novdalari va ildizining poʻstlogʻi shilib olinadi, maydalanadi hamda quyoshda yoki 50-60ºC haroratda quritiladi. Poʻstlogʻidan tayyorlangan damlama ishtaha ochuvchi ta’sirga ega. Xalq tabobatida yiringli yaralarni davolash uchun ishlatiladi. Yangi shilingan poʻstlogʻi ogʻrigan tishga bosilganda ijobiy natija beradi. Ba’zan ochiq yiringli yaralarga qoʻyilganda antiseptik ta’sir qiladi. Bundan tashqari oʻsimlikdan stenokardiyada, tireotoksikoz, gemorroyda, qandli diabet kasalligini davolashda ham foydalaniladi.

Ildiz poʻstlogʻidan nastoyka tayyorlash uchun 20 g shilib olingan poʻstlogʻi ustiga 0,5 l qaynagan suv quyiladi, 1-2 soat davomida tindiriladi. Kuniga uch mahal ovqatdan oldin 1/2 stakandan ichiladi.

## Manbalar
Kovsh

**Kovsh** — 1) metallurgiyada — eritilgan metall, shlak va shteynlarni qisqa muddat saqlash, tashish hamda qoliplarga quyishda ishlatiladigan poʻlat yoki choʻyan idish. Metall va shteynlar uchun ishlatiladigan K.ning ichi oʻtga chidamli gʻisht bilan terib chikiladi. K.ning 60&nbsp;kg gacha sigimli dasta-ki, 120&nbsp;kg sigʻimli osma relslar-monorelslarda tashiladigan, 500 t gacha sigʻimli koʻprik kranlar yoki temir yoʻl aravalarda tashiladigan turlari bor. Alyuminiy sanoatida metallni elektroliz vannalarda olish uchun vakuum K.lari ishlatiladi; 2) kon va qurilish mashinalari (ekskavator, elevator, skreper va boshqalar) da K. kon jinsi, tuproq va boshqalarni umumiy massadan ajratib olish hamda boshqa joyga toʻkish uchun ishlatiladi. Bir kovshli ekskavatorlar K.ining hajmi 0,15—200 m3, koʻp kovshlisiniki — 0,007—7 m3.

## Manbalar
Nikolay Kogay

**Nikolay Andreyevich Kogay** (1926.14.9, Rossiyaning Primorye oʻlkasi) — tabiiy geograf, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), geografiya fanlari doktori (1972), professor (1974). Oʻrta Osiyo Davlat universitetini (Toshkent) tugatgan (1951). Mehnat faoliyati shu universitetda oʻtgan. Geografiya fakulteti dekani (1975—1983), tabiiy geografiya kafedrasi mudiri (1975—83). Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyo (Turkiston) oʻlkasi hududini regional tabiiy geografik rayonlashtirish, Oʻzbekiston hududini agroiqlimiy sharoitini aniqlash va rayonlashtirish masalalariga bagʻishlangan. Bir qancha xarita va geografik atlaslarni nashr qilinishida qatnashgan. As: Turanskaya fiziko-geograficheskaya provinsiya, T., 1969; Agroklimaticheskiye usloviya selskogo hozyaystva Oʻzbekistona, T., 1975 (hammuallif); Fizicheskaya geografiya Sredney Azii, 1—2 t., T., 1978-1979.

## Manbalar
Abram Kogan

**Abram Aronovich Kogan** (1897.29.5, Moskva — 1982.2.7, Toshkent) — akusher-ginekolog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1948), tibbiyot fanlari doktori (1939), professor (1940). Moskva universiteti tibbiyot fakultetini tugatgach (1924), shu fakultet akusherlikginekologiya kafedrasida ordinator (1924—27), aspirant (1927—30), Moskva viloyati rayon kasalxonasida, keyinchalik Moskva tez yordam institutida, 1-Moskva tibbiyot instituti va Butunittifoq eksperimental tibbiyot institutida turli lavozimlarda ishlagan (1930— 39), 1940-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi davolash fakulteti akusherlik-ginekologiya kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari akusherlik va ginekologiyaga oid.

## Manbalar
Leonid Kogan

**Leonid Borisovich Kogan** (1924.14.11, hozirgi Dnepropetrovsk — 1982, Moskva) — zamonaviy skripka ijrochilik maktabining yirik namoyandasi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1948). Moskva filarmoniyasida yakkaxon sozanda (1944-yildan), Moskva konservatoriyasining oʻqituvchisi (1952-yildan), professor (1963-yildan), kafedra mudiri (1969-yildan). Romantik yoʻnalishdagi, koʻpqirrali va rang-barang ijro uslubi oʻzining koʻtarinki ruhi, teran falsafiy mazmundorligi, badiiy fikrlash qamrovi kengligi, ulugʻvorligi va, ayni paytda, nozikligi, kuychanligi bilan ajralib turadi. Repertuaridan mumtoz va 20-asr kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. 1951-yildan boshlab jahon boʻylab gastrolda boʻlgan.

## Manbalar
Kogeziya

**Kogeziya** (lotincha cohaesus — yopishgan, birikkan) — bir xil jinsli qattiq yoki suyuq jismlarning molekulalararo taʼsirlashuvi natijasida yaxlit jism boʻlib birikishi. Molekulalararo masofa oshgan sari K. kuchi keskin kamayadi, u gazlarda juda kichik, qattik jismlarda yetarlicha katta. K. jismning mustahkamligini ifodalaydi. Qattiq jism parchalanganda (burgʻilanganda, maydalanganda) yoki suyuqliklar sochilganda, K.ga teskari jarayon sodir boʻladi (qarang Adgeziya).

## Manbalar
Kod

**Kod** (,  – qonunlar majmui) – 1) turli axborotlarni ifodalovchi shartli belgilar (timsollar) tizimi. Kod belgilarining biror maʼnoni anglatgan tugal ketma-ketligi soʻz deyiladi. Kod soʻzlarida foydalaniladigan turli timsollar soni *uning asosi* deyiladi. Kodni yozma tarzda ifodalash uchun koʻpgina raqamlar, sonlar (masalan, 0; 1; …57; 927 va boshqalar), maxsus belgilar [mas, " – " (tire), " . " (nuqta) va ularning „omixta“lari] ishlatiladi (qarang: Morze alifbosi, Telegraf kodi);

2) raqamli hisoblash mashinalari (RHM) da programmalar (dasturlar) tayyorlash uchun qoʻllanadigan shartli belgilar tizimi. RHM da koʻpincha ikkilik pozitsion kod va ularga keltiriladigan kod qoʻllanadi. RHM da arifmetik amallarni bajarishda algoritmlarni soddalashtirish uchun toʻgʻri, teskari, qoʻshimcha kodlardan foydalaniladi. Toʻgʻri kod, odatda, sonlarni RHM ning xotira qurilmasida saqlashda, teskari va qoʻshimcha kodlar esa sonlar ustida arifmetik va boshqa amallarni bajarishda ishlatiladi;

3) telemexanikada – maʼlumotlarni aloqa kanali orqali uzatish uchun moʻljallangan signallar tizimi; bunda radio xalaqitlarga turgʻunlikni taʼminlash uchun korretsiyalovchi (tuzatuvchi) kodlar tuziladi. Kodning ayrim elementlarini ifodalash va uzatish uchun amplitudasi, chastotasi, fazasi va boshqa alomatlari turlicha boʻlgan signallar qoʻllanadi;

4) astronomiyada – kometalar, yangi va oʻrta yangi yulduzlar kashf qilinganligi, sayyoralarda noyob hodisalar kuzatilganligi va boshqa haqida rasadxonalar va astronomik telegrammalar xalqaro markaziy byurosi orasida oʻzaro telegraf axborotlari almashishda qoʻllanadigan soʻz va raqamlar tizimi. Shakli Xalqaro astronomiya ittifoqi, KOSPAR (Ilmiy uyushmalar xalqaro kengashi) va boshqa xalqaro ilmiy tashkilot tomonidan belgilanadigan kod va axborot-bibliografik koddan foydalaniladi. Sunʼiy kosmik obʼyektlarni kuzatish stansiyalarining ishini uyushtirish uchun maxsus kod tuziladi;

5) harbiy kod – harbiy mazmundagi maxfiy maʼlumotlarni yashirin uzatish uchun qoʻllanadigan shartli belgilar tizimi. Shartli belgilar shtablar tomonidan tuzilishi va raqamli, harfli va boshqa maxsus belgili boʻlishi mumkin. Umumiy qoʻshin kodlari va maxsus (bir qoʻshin turi yoki qurolli kuchlar xili, mas, aviatsiya, harbiy havo kuchlari, artilleriya va hokazo) kodlar boʻladi. Maʼlum qisqa vaqt uchun yoki jang va operatsiya vaqtlari uchun tuzilgan soʻzlashuv qamda radiosignal jadvallari eng va sodda harbiy kod hisoblanadi.

## Yana qarang
•Kodlash nazariyasi

## Manbalar
Koda

**Koda** (ital. coda, lotincha aouda — dum) — koʻp ovozli musiqa asarlarining yakunlovchi boʻlagi, xotimasi. K. asar mavzularini umumlashtirib, uning mazmuniga yakun yasaydi; musiqa jarayoni, shu jumladan, garmoniya rivojiga barqarorlikni baxsh etadi. 

## Manbalar
Zoltán Kodály

**Zoltán Kodály** (; 16-dekabr 1882 – 6-mart 1967), Vengriyalik bastakor, musiqiy folklorshunos, pedagog va musiqa jamoat arbobi; zamonaviy venger kompozitorlik maktabi asoschilaridan biri hisoblanadi. Vengriya Fanlar akademiyasi akademik (1945), prezidenti (1946—49), Vengriya musiqa arboblari uyushmasi prezidenti (1949-yildan), UNESCO qoshidagi Xalq musiqasi xalqaro kengashi (IFMC, 1963-yildan) hamda Musiqiy tarbiya xalqaro jamiyati (ISME, 1964-yildan) prezidenti. Budapesht musiqa akademiyasida professor (1908—40). 1905—25-yillari Vengriya qishloqlariga ekspeditsiyalar uyushtirib, 3500 ga yaqin venger xalq qoʻshiq va raqs kuylari (shu jumladan, qadimiy dehqon folklori hamda shahar qoʻshiqlari)ni yozib olgan. Xalq musiqasi toʻplamlari, ularga doir tadqiqotlar nashr ettirgan. Ijodida milliy kuylar va usullarni zamonaviy musiqa ifoda vositalari bilan uzviy bogʻlagan. "Hari Yanosh" operasi (1926), "Venger psalomi" kantatasi (1923), simfonik, xor, kamer musiqa asarlari, maktab oʻquvchilari uchun qayta ishlangan xalq qoʻshiklari hamda ashula darsliklari muallifi. Koshut nomidagi Vengriya Davlat mukofoti sovrindori (1948, 1952, 1957). Kamer va simfonik asarlari, qayta ishlangan xalq qoʻshiqlari Oʻzbekistonda ham ijro etiladi.

## Manbalar
Kodein

**Kodein** (Codeinum) — afyun tarkibidagi alkaloid. Hidsiz, achchiq oq poroshok, suvda yomon eriydi. Kimyoviy tarkibiga koʻra, morfinga yaqin tursa ham, ogʻriq qoldirish taʼsiri unga qaraganda kuchsizroq. Ogʻriq qoldiruvchi, tinchlantiruvchi, yoʻtalga qarshi vosita sifatida ishlatiladi. Hadeb ichaverilsa, narkomaniyaga olib keladi.

## Manbalar
Kodeks

**Kodeks** (lotincha codex) — 1) ijtimoiy munosabatlarning muayyan bir turdagi sohasini tartibga soluvchi sistemalashtirilgan yagona qonun hujjati (Fuqarolik kodeksi, Jinoyat kodeksi va hokazo). Davlatlarning koʻpchiligida mehnat, oila, jinoyat protsessi, fuqarolik protsessi boʻyicha kodekslar eng koʻp amalda boʻlgan qonunlar majmui hisoblanadi; 2) qadimgi kitob shakllaridan; Qadimgi Rimda paydo boʻlgan. Dastlab pergament yoki papirus, keyinroq qogʻozni daftar tarzida buklab, tikib tayyorlangan. VI asrdan kitobning asosiy shakliga aylangan. Kitobda mavjud boʻlgan muqova, sahifa va ularni bezash tartibi (sahifali miniatyura, unvon va boshqalar) hozirgi kitoblarda ham saqlangan.

## Manbalar
Kodekslash

**Kodifikatsiya**, **xalqaro huquqda** — bu mavjud normalarni tizimlashtirish, qarama-qarshiliklarni bartaraf etish, bo‘shliqlarni to‘ldirish, eskirgan normalarni yangilariga almashtirish jarayoni.

Bundan ko‘rinib turibdiki, kodifikatsiya qonun chiqarish jarayoniga aloqador. Davlatlar va ularning tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladigan rasmiy kodlash bilan davlat tashkilotlari, xususiy shaxslar ishtirokisiz ishlab chiqarilgan norasmiy kodlash o‘rtasidagi farqni aniqlash odat tusiga kirgan. Xalqaro Qizil Xoch Qo‘mitasi jamoat tashkiloti qurolli mojarolarining gumanitar qonunlarini kodifikatsiya qilish loyihasini tayyorlagan. Uning asosida 1949-yilda diplomatik konferensiyalar urush qurbonlarini himoya qilish to‘g‘risida o'tkazilgan to‘rtta Jeneva konvensiyasini va 1977-yildagi ikkita qo‘shimcha protokollarni qabul qilishgan.

Fanda kodifikatsiyalangan hujjatlar oʻz mazmuni va nomiga koʻra quyidagi turlarga boʻlinadi:

a) qonun asoslari - bu huquqning muayyan sohasi yoxud davlat boshqaruvi muayyan doirasining muhim qoidalarini belgilab beruvchi normativ-huquqiy hujjatdir. Kodifikatsiyalashning bunday shakli federativ yoki ittifoq davlatlarida qoʻllanadi.

b) kodeks - ijtimoiy hayotning asosiy sohalarida amal qiluvchi hamda huquq tizimining barqarorligini talab etuvchi kodifikatsiyalashgan hujjatlarning eng keng tarqalgan turidir ( FK,JK,JPK va x.k)

## Manbalar
Kodlash

**Kodlash** – bir kodning belgilarini yoki belgilar guruhini boshqa kod belgilariga yoki belgilar guruhiga keltirish. Biror aloqa kanaliga yoki qandaydir boshqa qurilmaga axborot shaklini moslashtirish talab etilganda amalga oshiriladi. Mas, harflar ketma-ketligi koʻrinishidagi axborotlar telegraf kodi yordamida maʼlum impulsi toklarga aylantiriladi. Boʻlarni hisoblash qurilmasiga kiritilganda oʻn ikkilik sistemasiga oʻzgartiriladi va boshqa K.dan koʻp sohalarda foydalaniladi. Mas, informatsiyalar nazariyasida haddan tashqari koʻp (ortiqcha) xabarlarni ixchamlashtirish, xabarlarni aloqa kanali boʻyicha uzatishda ularni buzuvchi radioxalaqitlar taʼsirini kamaytirish maqsadida qoʻllanadi. Shuning uchun, mas, telegraf kodida koʻp uchraydigan harflar oʻrniga ancha qisqa nuqta va tirelar uygʻunlashuvidan foydalaniladi (qarang: Kod). https://www.instagram.com/reel/DL6j0vNI5Y0/?igsh=OXBrZXI0dmR1cTk5

## Manbalar
Kodon

**Kodon** — genetik kodning muayyan (diskret) birligi. K. informatsion ribonuklein kislotaning bir qismi boʻlib, triplet harakteriga ega, yaʼni ketma-ket joylashgan uchta nukleotidlar toʻplamidan iborat. K. bitta aminokislota qoldigʻini, oqsil sintezining boshlanishi (insiatsiya K.i) yoki tamom boʻlishi (terminatsiya K.i)ni ifodalovchi belgi hisoblanadi. 64 ta K.dan 61 tasi aminokislotalarni, oqsil biosintezining boshlanishi va tugʻallanishini ifodalaydi. Bitta aminokislotaga bittadan (fenilalanin) oltitagacha (leysin) K. toʻgʻri keladi. Yonma-yon turgan K.lar bir-birini qoplamaydi, yaʼni birinchi K.ning oxirgi nukleotidi undan keyingi K.ning boshlangʻich nukleotidi boʻlolmaydi. K.lar universal harakterga ega, yaʼni barcha tirik organizmlar uchun umumiy boʻladi.

## Manbalar
Kodori dovoni

**Kodori dovoni** () - Katta Kavkaz ning suvayirgʻich tizmasi orqali oʻtadigan dovon. Dogʻistondagi Andi Koysuvning yuqori qismidagi vodiy bilan Gruziyadagi Alazani vodiysini birlashtiradi. Bal. 2365 m. 

## Manbalar
Kojartepa

**Kojartepa** — Qashqadaryo vohasidagi qad. shahar harobasi (milodiy 3—4 — 13-asr boshi). Shulluktepapyan 15&nbsp;km masofada joylashgan. K. ark (90 x 80 m) va shahriston (580 x 300 m)dan iborat boʻlib, atrofi qalinligi 4 m lik mudofaa devori bilan oʻrab olingan. K. qalʼasi 3—4-asrlarda qurilib, uning atrofida qishloq vujudga kelgan. 7—8asrlarda mudofaa devori bilan oʻralgan. 9 — 12-asrlarda K. vohaning kichik savdohunarmandchilik markazlaridan sanalgan. Moʻgʻullar istilosi davrida vayron boʻlgan. Kojar qishlogʻi hozir ham mavjud.

## Adabiyot
* Ahmedov B. A., Istoriya Balxa, T., 1982; Kamaliddinov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX - nachala XIII vv., T., 1996.

## Manbalar
Kojaeli

**Kojaeli**, Vifin yarim oroli — Turkiyadagi yarim orol. Qora dengiz, Bosfor boʻgʻozi va Marmar dengizining Izmit qoʻltigʻi oraligʻida. Oʻz. 75&nbsp;km chamasida, kengligi 50&nbsp;km gacha. Bal. 537 m gacha boʻlgan plato va doʻng tepalardan iborat. Kvarsit, ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Keng bargli oʻrmonlar, Oʻrta dengiz boʻyi butalari bilan qoplangan. Jan. sohillarida qurortlar (jumladan, Anadolu Rivyerasi) bor. K.da Izmit, Istanbulning Osiyodagi qismi — Uskudar joylashgan.

## Manbalar
Kojikode

**Kojikode**, Kalikut - Hindistonning janubiy qismidagi shahar, Kerala shtatida. Aholisi 450 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Shaharga Arabiston dengizining Malabar sohilidagi portdan tropik qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eksport qilinadi. Taxta tilish va yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Oʻsimlik moyi, parfyumeriya, sellyuloza ishlab chiqariladi va baliq ovlanadi. 16— 17-asrlarda hunarmandchilik usulida mitkal (kaliko) toʻqish bilan mashhur boʻlgan (shahar nomi ham shu nomdan kelib chiqqan). Ibn Mojid 1498-yilda Vasko da Gama boshchiligidagi kemalarni Hind okeani orqali Kojikodega olib oʻtgan. Oʻsha vaqtda shahar Hindistonning yirik savdo va hunarmandchilik markazlaridan biri edi.

## Manbalar
Ivan Kojedub

**Ivan Nikitovich Kojedub** (1920 — 1991) — sobiq Ittifoq aviatsiya marshali (1985). 3-marta Qahramon (1944-yil — 2-marta, 1945-yil) unvoniga sazovor boʻlgan. K. Ikkinchi jahon urushida qiruvchi aviatsiyada eskadrilya komandiri, polk komandiri oʻrinbosari; 120 ta havo jangida qatnashgan, dushmanning 62 ta samolyotini urib tushirgan. Urushdan keyin harbiy-havo kuchlarida rahbar lavozimlarda ishlagan.

## Manbalar
Junichiro Koizumi

**Junʼichiro Koidzumi** (1942.8.1, Yokosuka) — Yaponiya bosh vaziri. Keyo universitetining iqtisodiyot fakultetini tugatgan (1967). 1972-yildan Kanagava prefekturasidan parlamentning vakillar palatasi depatuti (1972—79), Yaponiya moliya vazirining parlamentdagi oʻrinbosari (1979), Yaponiya Liberal demokratik partiyasi (YALDP)ning moliya masalalari boʻyicha qoʻmitasi raisi (1980—82), Yaponiya parlamentida moliya masalalari qoʻmitasi raisi (1982-88), 1988-91 va 1996-98 yillarda Yaponiya sogʻliqni saqlash va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri, YALDP bosh kotibining birinchi oʻrinbosari (1991-yildan), Yaponiya pochta va telekommunikatsiya ishlari vaziri (1992 dan), YALDPda xususiy fraksiya rahbari (1998-yildanX 2001-2005-yillarda Yaponiya bosh vaziri.

## Manbalar
Koimbatur

**Koimbatur**, Koyamputtur -Hindistonning jan. qismidagi shahar. Tamilnad shtatida. Aholisi 820 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan 1,1 mln.). Temir yoʻl tuguni. Mamlakatning janubidagi toʻqimachilik sanoatining yirik markazi. Toʻqimachilik mashinalari, elektromotorlar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat, kimyo, sement sanoati korxonalari bor. Kino sanoati rivojlangan. Gips olinadi.

## Manbalar
Koinot ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi

"KOINOT" ILMIY ISHLAB CHIQARISH BIRLASHMASI (IICHB) -koinot sirlarini oʻrganish, uning imkoniyatlaridan foydalanish yoʻlyoʻriqlarini aniqlash uchun zarur asbob-uskunalar yaratish, ayrim telekommunikatsiya masalalarini hal qilish, mashq trenajyorlari va xalq hoʻjaligi ehtiyojlari uchun uskunalar yaratish bilan shugʻullanadigan muassasa. Toshkent umumiy mashinasozlik byurosi (1969), Toshkent mashinasozlik konstruktorlik byurosi (1980) negizida Oʻzbekiston davlat koinotni tadqiq etish agentligi qoshida 1992-yil tashkil qilingan.

Yoʻnalishlari: 1) Quyosh sistemasidagi jismlar (sayyoralar, ularning yoʻldoshlari, kometa va asteroidlar) ni oʻrganish; 2) vaznsizlik holatida moddalarni turli fazalarda yaratish va ulardan kristall, qotishma va amorf holatdagi moddalar olish; 3) koinotda ishlatiladigan uskunalar yaratish. Quyosh sistemasidagi jismlarni oʻrganish uchun "K." IICHB da LB-09 parmalash uskunasi ishlab chiqildi. Bu uskuna "Luna24" kosmik apparati tarkibida Oyga chiqarilib, Oy sirtini 2 m chuqurlikkacha parmalash, undagi jins namunasini kosmik apparatga joylash ishlarini bajardi (qarang "Luna"). Bundan tashqari, VB-01 parmalash uskunasi "Venera-13", "V.-14", "V.-15", "V.-16" apparatlari tarkibida Venera sayyorasiga chiqarilib, uning sirtini parmalash, tuproq namunalarini analiz qilish va natijalarini Yerga uzatish ishlarini bajardi (qarang "Venera"). Shunga oʻxshash Mars va uning yoʻldoshi Fobos dasturi boʻyicha MB-02, FB-01, -02 uskunalari ishlab chiqilib, sinovdan oʻtkazildi.

Dunyoda birinchi marta vaznsizlik holatida turli moddalardan kristallar oʻstirish, shisha va boshqa qotishmalar sintez qilish imkoniyatiga ega boʻlgan apparatlar ("Splav-01", "Splav-02", "Biryuza", "Analiz" va "Gavhar") yaratildi. "K." IICHB da diametri 30 m gacha boʻlgan koinotda ochiladigan parabolik antennalar, radioteleskoplar (KRT-30) yoki radioastronlar (Spektr-01); oʻzayadigan shtangalar (PB-01; -02; -03; -04;) qurilib sinovdan oʻtkazildi. PB-01, PB-02 asboblaridan yer magnetizmini oʻlchashda foydalanilmokda. Shavkat Vohidov.

## Manbalar
Kozimiy Murtazo Mushfiq

**Kozimiy Murtazo Mushfiq**(1887 — ?) — Eron yozuvchisi. Zamonaviy fors nasrining asoschilaridan biri. "Erane javan" ("Yosh Eron") jur.da bosh muharrir boʻlib ishlagan (1926). Ijodiy faoliyati 20-asrning 20-yillaridan boshlangan. K.ning birinchi yirikasari "Qoʻrqinchli Texron" (1922) romani hisoblanadi. Romanda Erondagi ijtimoiy hayot, xalq boshiga tushgan qiyinchiliklar, adolatsizliklar, ayollarning ogʻir qismati aks ettirilgan. Romanning 1-qismi "Mahuf" (1921) Tehronda, 2-qismi "Bir kecha xotirasi" (1924) Berlinda nashr etilgan. K. "Soʻligan gul", "Qimmatga tushgan rashk" va boshqa romanlar muallifi. Publitsistik asarlari, tarjimalari Eron adabiyotida oʻziga xos oʻrin tutadi. "Koʻrqinchli Tehron"ning 1-qismi Fafur Gʻulom, 2-qismi Sotiboldi Yoʻldoshev tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar
Kokain

**Kokain** () — koka butasi bargidan olinadigan alkaloid. Rangsiz, taʼmi achchiq, suvda yaxshi eriydigan kristall. Ogriqsizlantiruvchi moddalar guruhiga kiradi. Kuchli zaharlovchi taʼsiri borligidan faqat konʼyunktiva, mugoʻz parda, ogʻiz, burun, tomoq shilliq pardalari, siydik chiqarish nayi va boshqalarni mahalliy ogʻriqsizlantirishda ishlatiladi. Kokainga ruju qilinganda unga oʻrganib qolinadi (kokainizm). Hadeb isteʼmol qilinaversa, narkomaniyaga olib kelishi mumkin. KOKAINIZM,kokainomaniya — giyohvandlik (narkomaniya, bangilik) ning bir turi; ogriqsizlantiruvchi alkaloidlar guruhiga mansub kokainga oʻrganib qolish, uni isteʼmol qilmasdan turolmasliKokain Kokainni giyohvandlar teri ostiga, venaga yuborib, koʻp hollarda hidlab kayf (eyforiya) qiladilar. Birinchi marta isteʼmol qilgan kishi xushchaqchaq, sergap, serharakat boʻlib qoladi, fikrlashi tiniqlashgandek tuyuladi va har xil ishlarni bajarishga ishtiyoqi kuchayadi; 2—3 soat oʻtgach, bu holat kayfiyatning aynishi, umumiy holsizlanish, taʼsirchanlikning kuchayishi va loqaydlik bilan almashinadi.

Kokainda oʻtkir va surunkali zaharlanish kuzatiladi. Oʻtkir zaharlanishda yuz oqaradi, koʻz qorachiqlari kengayadi, yurak urishi tezlashadi. Bosh aylanadi, holsizlik, nafas markazining falajlanishi roʻy beradi, oqibatda nafas toʻxtab qolishi mumkin. Surunkali zaharlanishda kokainga juda tez oʻrganib qolinadi va giyohvandlarning shaxsi tezda tubanlashib (degradatsiya) ketadi. Kokainga mubtalo boʻlganlar tez orada qoʻpol, ezma, xudbin, shubhalanuvchan, taʼsirchan, isqirt, qarimsiq boʻlib qoladi. Mehnat qilmay tekinxoʻrlarcha hayot kechiradi va butunlay odamgarchilikdan chiqib ketadi. Kokainni surunkali va uzoq vaqt isteʼmol qilgan giyohvandlarda kokain psihozi (illyuziyalar, qoʻrqinchli koʻruv gallyusinatsiyalari, taktil gallyusinoz, rashk va boshqalar), vasvasalar koʻzatilishi mumkin. Keyingi yillarda ogʻriqsizlantiruvchi preparatlarning koʻpgina boshqa turlari paydo boʻlishi tufayli davolash amaliyotida kokainni qoʻllash taqiqlangan, shu bois uni isteʼmol qilish kamaydi.

## Manbalar
Kokil

**Kokil**, haydar — 1) ayollar sochining bir oʻrimi; 2) islom anʼanasida diniy tabaqaga mansublik va nazr belgisi sifatida bolalarning boshida krldiriladigan bir oʻrim soch. K. koʻyish 2 xil boʻlgan, boʻlar sayid kokil va nazr yoki atama K. deb atalgan. Sayid K. qoʻyishni (oʻz. taxminan 30—40 sm) faqat sayidlar (toʻralar) boshning ikki joyidan qoʻyganlar. Bu ularning paygʻambar avlodi ekanliklarining belgisi hisoblangan. Sayidlar bu K.ni umrbod saqlashgan. K. qoʻyish oddiy kishilar orasida ham odat boʻlgan. Ular oʻgʻil farzandlarning (koʻpincha yolgʻiz oʻgʻil) uzoq umr koʻrish, sogʻ-salomat yurishini niyat qilib muqaddas joylarga atab, boshning tepa oʻng qismidan bir oz soch krldirishgan. Uni 10—12 sm gacha oʻstirganlar. Bola 7—8 yoshga kirganda atalgan joyga jonliq olib borib, soʻyib K. ni oldirganlar.

## Manbalar
Koysan tillari

**Koysan tillari** - Afrika tillarining katta oilasi. Janubiy Afrika, Namibiya, Jan.-sharqiy Angola va Tanzaniyada tarqalgan. Koysan tillari gottentot va boʻshmen tillariga boʻlinadi. Bu tillarning kelib chiqishida oʻxshashliklar va koʻpgina farqlar mavjud. Har 2 guruh tillarda agglyutinatsiya xususiyati mavjud. Koysan tillari undosh tovushlarga juda boy, unli fonemalar soni 5 tadan oshmaydi.

Otlar son va rod kategoriyasiga ega. Feʼllar mustaqil qoʻshimchalar yordamida tuslanadi va olmoshdan keyin qoʻyiladi.

## Manbalar
Kokil (maʼnolari)

**Kokil**:

* Kokil, haydar — 1) ayollar sochining bir oʻrimi; 2) islom anʼanasida diniy tabaqaga mansublik va nazr belgisi sifatida bolalarning boshida krldiriladigan bir oʻrim soch.
* Kokil (bezak) — zargarlikt bezak; isirgʻa, sochpopuk, qoʻltiqtumor va b.
* Kokil (qolip) (frans.
Kokil (bezak)

**Kokil** — zargarlikt bezak; isirgʻa, sochpopuk, qoʻltiqtumor va boshqa taqinchoqlarning osiliv turgan qismlari, shokila. Har bir qatori oʻz. 10—12 sm li marjon, dur va boshqalardan tuzilgan 3, 5, 7 qator K.lardan iborat boʻlishi mumkin. Shingila, oyoq, osilchoq deb ham ataladi.

## Manbalar
Kokildor xonaqohi

**Kokildor xonaqohi** — Termiz shahri Namuna qishlogʻida joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Temuriylar hukmronlik davrida amalga oshirilgan qayta taʼmirlash ishlari sababli, hozirgi mahobatli holatiga kelgan. U koʻp xonali ulkan inshootdir. Unda qatʼiy nisbat va simmetriya saqlanib qolingan. Kokildor ota xonaqohi bugungi kunda Srxondaryo viloyatida turizmning rivojlanishiga katta hissa qoʻshib kelmoqda.

## Nomlanishi
Xalq orasida Aloulmulk Xudovandzoda (Termiz hukmdori) koʻshki, „Azizon“, „Azlar eshon“, „Kokildor“ (kokil qirqish udumi) deb nomlangan (13—16-asrlar).

Xonaqoh soʻzi forscha „xona-oʻy“ maʼnosini anglatadi. Avvallari soʻfiy va darveshlar yasagan maskan xonaqoh deb nomlangan.

Kokildor ota hakim Termiziyning kuyovi, hurayda binti Muhammad al-Hakimning umr yoʻldoshi hisoblanadi. U shaxsning asl ismi Somon Ashur Hamzai Hofiz Kokildor hisoblanadi. U hattot, olim hamda koʻplab asarlarning muallifi hamdir. Somon Ashur 21 yoshida sochini oʻstirib „Hamzai Hofiz Kokildor“ taxallusi bilan milodiy 952—953-yillarda Qirqqiz qalʼasiga ilm olish uchun boradi. 966-yilda Termiziyning qiziga uylanadi keyin „Koʻshki Kokildor“ maqbarasi qurishga ruhsat oladi. Lekin qurilish ishlari nihoyalanmay yaʼni milodiy 980—981-yilda Somon Ashur vafot etadi va oʻz maqbarasiga dafn qilinadi.

## Tuzilishi
Kokildor xonaqohi toʻgʻri toʻrtburchak tarxli (maydoni 27,5 x 17 metr), 5 xonadan iborat. Baland va chuqur ravoqli peshtoq orqali markaziy xona (maydoni 7,5 x 7,5 metr) ga kiriladi. Markaziy xonaning gumbazi 8 qirrali poygumbaz ustiga oʻrnatilgan, ikki yon tomonidagi xonalar oʻzaro oʻxshash, teng hajmda, dalon orqali bogʻlangan orqa va yon eshiklari boʻlgan. Markaziy xona sahnida bir necha qabr saqlanib qolgan. Ichkaridagi ravoq va namoyonlarga ganchqori usulida pardoz berilgan. Gumbaz osti bagʻallari muqarnaslar bilan bezatilgan. Xonaqohning ichki koʻrinishi tashqi koʻrinishidan keskin farq qiladi.

Kokildor ota xonaqohining old qismi pishiq gʻishtdan bunyod etilgan. Inshoot qurilishi rejasi koʻp jihatdan Sulton Saodat majmuasi qurilish rejasiga oʻxshab ketadi yaʼni uch pogʻonali old qism gʻoyasi qoʻllangan. Uning qurilish rejasi simmetrik ravishda boʻlgan. Asosiy qismda kirish va ulkan gumbazga ega katta zalli ayvon joy olgan. Bino devorlariga ganj bilan bezak berilgan. Binoning ichki qismida sagʻanalar joylashgan boʻlib, ularning orasida eng katta sagʻana Kokildor otaga tegishli.

## Taʼmirlanishi
Kokildor ota xonaqohiga kirish qismi XV asr Temuriylar davri meʼmoriy inshootlariga oʻxshab ketadi. Olimlarning fikricha, inshoot temuriylar davrida Termizdagi boshqa koʻplab yodgorliklar (Hakim al-Termiziy va Sulton Saodat majmualari) qatori qayta taʼmirlangan.

Termiz shahrining 2500 yilligi munosabati bilan atrofi obodonlashtirilib, taʼmir ishlari amalga oshirildi.

Maqbara shu yerda yashovchilar tomonidan bir necha marotaba taʼmirlangan. 2001-yil avgust oyida Somon Ashur Hamzai Hofiz Kokildorning xoki Sulton Sodot qabristoniga koʻchirib oʻtkaziladi.

## Adabiyot
* 
* Termiz — Buyuk yoʻllar chorrahasidagi koʻhna va yangi shahar, Toshkent, 2001-yil.

## Manbalar

## Havolalar
* 3D koʻrinishi
Koyot

**Koyot** AQShning shimoli-gʻarbiy qismidagi hindlarning afsonalarida va afsonalar qahramonlari sifatida tez-tez uchrab turadi. Asarlarda koyotning mavjudligi uning maʼlum bir hududda ommabop boʻlgani va hayvonning xususiyatlari bilan bogʻliq: rivojlangan intellekt va yuqori ijtimoiylashuvi. U afsonada navaxo , ne-perse , не-персе,  <span title="Coos people — версия статьи «Кус (народ)» на английском языке">Coos</span>) , yakama ,  <span title="Wasco-Wishram — версия статьи «Уаско (народ)» на английском языке">Vasko-Vishram</span> )  nomalari bilan mashhur.

Asarlarda Koyot odatda kichik qahramon sifatida namoyish etiladi. Uni bosh qahramonga qarama-qarshi qoʻllash mumkin, chunki u qahramonligi bilan emas, balki insoniy fazilatlari bilan ajralib turadi. Qoidata koʻra, u skandinaviya afsonasidagi Lokiga oʻxshash boʻlgan trikster rolini oʻynaydi. Bir qator afsonalarda koyot boshqa afsonaviy rollarni ham bajargan, masalan, navaxo afsonasida Koyot trikster boʻlish bilan bir qatorda, „bir vaqtning oʻzida“ ov, urush va sevgi xudosi, jodugarlik ixtirochisi ham boʻlgan.
Koyot koʻplab ijobiy xususiyatlarga ega. Kosmogon afsonalarida u baʼzi tuproq boʻlaklariga, ekstrement yoki qon quyqasini tepib dunyoni va birinchi odamlarni yaratgan. Yevropaliklarning Amerika Gʻarbiga kelishi bilan paydo boʻlgan asarlarda koyot yangi xususiyatga ega: anʼanaviy hind madaniyatini Yevropa bosqinidan himoya qilishdir. U yevropaliklarga qarshi boʻlgan satirik qahramonga aylangan. Misol uchun, zamonaviy hikoyalardan birida, koyot haqida hikoya qilmoqchi boʻlgan antropologning tuzogʻiga tushib qoladi, ammo notanish odamni aldab, unga faqatgina ekskrement yozuvlarini qoldirgan.

Koyot haqidagi hikoyalarning ahamiyati va ibratliligi hindlarning qishda, uy ishlari qisqargan va boʻsh vaqtlarini maʼnaviy bayramlarga bagʻishlashda foydalanganligi bilan taʼkidlanadi. Bahordan kuzning boshigacha koyot haqida hikoyalar aytilmagan.
## Zamonaviy madaniyatdagi koyot
Koyot Tomas Siddellning „Gannerkrig koʻchasi“ (Gunnerkrigg mahkamasi) deb nomlangan veb-komikasidagi bosh qahramonlardan biri boʻlgan , bu yerda u trikster xudosi, Gillliti oʻrmonining boshligʻi  sifatida tasvirlangan.

## Manbalar

## Adabiyot

* 
* 
*
Kokil mashinasi

**Kokil mashinasi** - kokil quyma olishga imkon beruvchi mashina. Kokil mashinasida kokil pallalarini ochibyopish, kuyma sterjenlarni oʻrnatish, kokilga metall quyish, tayyor quymani kokildan chiqarish, tozalash va ularning ichki yuzalarini boʻyash ishlari bajariladi. Bir pozitsiyali va koʻp pozitsiyali xillari bor. Bir pozitsiyali universal Kokil mashinasida kokilni almashtirib, turli quymalar olish mumkin. Kokil pallalari Kokil mashinasi yoʻnaltirgichlarida suriladigan pli-talarga oʻrnatiladi. Mashina qismlari pnevmatik (havoli) va gidravlik (suyuqlikli) usullarda harakatlantiriladi. Koʻp pozitsiyali Kokil mashinasi karusel va konveyerli turlarga boʻlinadi. Karusel Kokil mashinasi aylanib turuvchi stolga oʻrnatilgan bir nechta bir pozitsiyali mashinalardan iborat boʻladi. Konveyerli Kokil mashinasidagi transportyor qurilmasida bir pozitsiyali Kokil mashinasi yoki kokillar harakatlanadi. Kokil mashinasi avtomat liniyalar tarkibiga kiradi. Bunday liniyada induksion elektr pechlar, quyish mashi-nasi, ikkita karusel Kokil mashinasi, quymani termik ishlaydigan ikkita agregat va transportyor qurilmasi boʻladi.

## Manbalar
Vladimir Kokkinaki

**Vladimir Konstantinovich Kokkinaki** (1904—1985) — 2-marta Qahramon (1938, 1957) unvoniga sazovor boʻlgan. Xizmat koʻrsatgan sinovchiuchuvchi (1959), aviatsiya general-mayori (1943). Moskva-AKD1 va boshqa yerlar orasida qoʻnmasdan uchgan (1939); 22 ta jahon rekordi oʻrnatgan. Ikkinchi jahon urushi davrida yangi turdagi samoletlarni sinash rahbari. 1961-yildan Xalqaro aviatsiya federatsiyasi vitse-prezidenti, keyin prezidenti, 1968-yil dekabrdan faxriy prezidenti.

## Manbalar
Kokklar

**Kokklar** (yun. kokkos — don, sharcha) — harakatsiz sharsimon bakteriyalar. Ular sferasimon, ellipssimon, noʻxatsimon va boshqa koʻrinishlarda uchraydi. Diametri 0,5—4,0 mkm. Sporalar hosil qilmaydi. Hujayralarning boʻlinish soni va ularning bir-biriga nisbatan joylashish tartibiga qarab quyidagi shaqllari farq qilinadi: mikrokokklar, diplokokklar, streptokokklar, tetrakokklar, sarsinalar, stafilokokklar. Koʻpchilik K. grammusbat, ayrimlari grammanfiy. Tabiatda keng tarqalgan. Yashash sharoitiga koʻra, aerob yoki anaerob boʻladi. Tuprokda, suvda, havoda yashaydigan aksari K. (saprofitlar) odatdagi sharoitda zararsiz. Patogen turlari yalligʻlanish va yiringli kasalliklarni qoʻzgʻatadi.

## Manbalar
Kokkomikoz

**Kokkomikoz** — danakli meva daraxtlarida Cocomyces hiemalis zamburugʻlari qoʻzgʻatadigan kasallik. Asosan, oʻsimlik barglari kasallanadi. May oyining oxiri — iyun oyi boshlarida bargning ustki qismida koʻp miqdorda mayda (0,5—2 mm) toʻq qoʻngʻir dogʻlar paydo boʻlib, soʻngra dogʻlar kengayib, bir-biri bilan qoʻshilib ketadi. Mevalarda esa yirik jigarrang-oqish dogʻlar hosil boʻladi. Oʻlgan toʻqima toʻkilib ketgach, oʻrnida mayda teshikchalar hosil boʻladi, kasallik kuchli kechganda barglar toʻkilib ketadi. Bahorda yomgʻirning koʻp yogʻishi, shudring , past harorat (21° atrofida) kasallikning avj olishiga qulaylik yaratadi. Kurash choralari: toʻkilgan barglarni yigʻib olish va yoʻqotish; daraxtlarga kurtaklar boʻrtishiga qadar mis kuporosi (3—4%), nitrafen (3%) purkash; kurtaklar boʻrtishigacha, guldan tushishi bilan va undan keyin 15—20 kun oʻtgach, bordo suyukligi, mis xlor oksidi, koʻzan, kaptan, sineb kabi fungitsidlarning birortasi bilan ishlov berish.

## Manbalar
Kokos palmasi

**Kokos palmasi** (Cocos nucifera) — palmadoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxt. Boʻyi 20–25 m, diametri 60 sm cha. Tanasi uchida boʻyi 3–6 m keladigan patsimon barglari toʻp boʻlib joylashgan. Guli roʻvaksimon toʻpgul. Mevasi yirik, danakli (kokos yongʻogʻi deb ham ataladi), yangiligida ogʻirligi 1,5—2,5&nbsp;kg . Kokos palmasi tropiklardagi okean sohillarida koʻp tarqalgan. Koprasi (eti)dan kokos moyi, xushtaʼm kokos suti olinadi. Yogʻochi qurilish materiali hisoblanadi. Kokos palmasining yosh barglari ham, mevasining pishgani va dumbuli ham ovqatga ishlatiladi. Toʻpguli kesilgan joydan oqib chiqadigan shiradan vino, shirin ichimlik va qand tayyorlanadi. Kokos palmasigaoʻxshash butiya palmasi (Butia capilata, V. jagatay) manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

## Manbalar
John Cockcroft

**John Cockcroft** () (1897.27.5, Todmorden - 1967.18.9, Kembrij) — ingliz fizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1936). E.Uolton bilan hamkorlikda 1932 yilda birinchi protonlar tezlatkichi (kaskadli generator)ni yaratgan va proton bilan litiyli nishonni nurlantirib, 700 MeV gacha sunʼiy tezlashtirilgan yadro reaksiyasini amalga oshirgan. 1939—44 yillarda ingliz radar qurilmasini ishlab chiqishga rahbarlik qilgan, 1946—58 yillarda Xauel (Angliya)dagi Atom energiyasi boʻyicha ilmiy tadqiqot markazi doktori. Keyingi yillarda turli elementlarning yadrosiga zaryadlangan zarralar taʼsir etganda sodir boʻladigan reaksiyalarni tekshirgan. Nobel mukofoti laureati (1951, E.Uolton bilan birga).

## Manbalar
Kokil (qolip)

**Kokil** (frans. coquille — kovak, boʻshliq) — metall quymalar olishda ishlatiladigan metall qolip. Quymaning shakli oddiy yoki murakkabligiga qarab, K. 2 yoki undan ortiq qismdan iborat boʻladi. K. qismlari kokil mashinasiaa ochilib-yopiladi. Ajraladigan va ajralmaydigan xillari bor. Ajraladigan K. da vertikal, gorizontal va egri chizikdi ajraladigan sirtlari (pallalari) boʻladi. Ajralmaydigan K.dan quymalar qolipni silkitib chiqariladi. K.ning chidamliligini oshirish va quymaning sovishini sekinlashtirish uchun ish sirtiga maxsus boʻyoq surkaladi. K. bir necha yuzdan bir necha mingtagacha quyma olishga chidashi mumkin. Quymalarni seriyalab va koʻplab ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Koks

**Koks** (nem. Koks, ing . coke) — tabiiy yoqilgʻilar (toshkoʻmir, neft, torf va boshqalar) yoki ularning qayta ishlangan mahsulotlarini havo ishtirokisiz 950— 1050° gacha qizdirish (kokslash) jarayonida hosil boʻladigan uglerodli qattiq qoldiq. Toshkoʻmirli (domna, quyish pechlarida ishlatiladigan), elektrodli va neftdan olinadigan turlari bor. K. domna ishlab chiqarishda yoqilgʻi va qaytargich sifatida, quymakorliksya, rudalarni aglomeratsiyalashda, polimetall chiqindilarni qizdirib haydashda yoqilgʻi sifatida, elektrodlar ishlab chiqarishda xom ashyo sifatida va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.

## Manbalar