Pauline Musters

**Pauline Musters** (1878-yil 26-fevral – 1895-yil 1-mart) — gollandiyalik ayol. U Guinness rekordlar kitobi tomonidan tarixda qayd etilgan eng past bo‘yli ayol sifatida tan olingan. Uning bo‘yi atigi  bo‘lgan.

## Hayoti
Musters 1878-yilda Ossendrecht shaharchasida, Shimoliy Brabant viloyatida tug‘ilgan. U duradgor Michiel Musters (1843–1889) va Anna Maria Couwenberghning yettinchi farzandi bo‘lgan. Uning besh opasi va uch akasi bor edi. Tug‘ilganida uning bo‘yi 30 sm bo‘lgan. To‘qqiz yoshida esa u 54,61 sm bo‘y va 1,96 kg vaznga ega edi.

Ikki yoshidan boshlab, otasi uni yarmarkalarda ko‘rsata boshlagan va u bolaligidan boshlab gastrollarda bo‘lgan. Paulinaning mashhurligi oilasiga mo‘may daromad keltirgan: menejer Émile Grandsart otasiga yillik to‘rt barobar maosh taklif qilgan. Musters oilasi bir necha yer maydonlari sotib olgan va Ossendrechtdagi uyning fasadiga "Maison Princesse Pauline" ("Malika Paulina uyi") degan yozuv yozilgan.

Otasi vafotidan so‘ng, 1889-yildan boshlab Pauline belgiyalik jiyani va opasining eri Joseph "Sjef" Verschueren bilan safarlarda bo‘lgan. Ular dastlab Gollandiya va Belgiya bo‘ylab, keyin Germaniya, Fransiya va Angliyada (Berlin, Parij, Bordo, London, Liverpul) chiqish qilgan. Avvaliga u faqat namoyish qilinar, keyinchalik esa teatr, sirk va "ajablanarli odamlar" shoularida raqsga tushar, akrobatik harakatlar qilgan, kuylagan va tomoshabinlar bilan muloqotda bo‘lgan. U ba'zida 800 kishilik auditoriyani to‘plagan. U sahnada "Malika Pauline" nomi bilan chiqa boshlagan. Maxsus tikilgan hashamatli liboslar kiygan. U flamandcha, fransuzcha, nemischa va ozgina inglizcha gapira olgan.

U, jumladan, Niderlandiya qirolichasi Emma va Germaniya imperatori Vilgelm II tomonidan qabul qilingan.

1894-yilda u AQShga taklif etildi. 1894-yil 31-dekabrda u Broadway’dagi Proctor teatrida ilk bor sahnaga chiqdi. Verschueren bilan ikki yillik shartnoma imzolangan edi. U yaxshi kutib olindi va ko‘plab gazetalar uning suratlarini chop etdi. Har kuni u uch marta chiqish qilgan. Reklama uchun Verschueren 17 yoshdan katta bo‘lib, Paulinadan past bo‘yli odam topgan kishiga 12 000 gulden mukofot va’da qilgan.

Pauline Nyu-Yorkda ham chiroyi va nafisligi bilan mashhur bo‘lgan; u muloyim, xotirjam va yoqimtoy sifatida ta’riflangan. 

Amerikaga kelganidan ikki oy o‘tib, Pauline pnevmoniya va meningit sababli vafot etgan. (Boshqa manbalarga ko‘ra, u shamollash va ko‘krak kasalligi sababli vafot etgan). Spirtli ichimliklardan foydalanish kasallikni og‘irlashtirgan. U 17 yoshga to‘lishidan bir necha kun o‘tib vafot etgan. Autopsiya natijasiga ko‘ra, uning vazni 3.9 kg, bo‘yi esa 61 sm bo‘lgan (ba’zida o‘limdan keyin tana cho‘zilishi kuzatiladi).

Paulinaning jasadi St. Vincent de Paul cherkovida ko‘rgazmaga qo‘yilgan. Oilasiga jasad uchun 60 000 gulden taklif qilingan, ammo ular rad etgan. U balsamlangan holda Ossendrechtga olib kelingan. U yerda u uch qavatli tobutga (bronza, shisha va eman yog‘ochidan) joylashtirilgan va ipak libos, toj, olmos va qimmatbaho toshlar bilan "malika" sifatida dafn etilgan. Ko‘plab aholi xayrlashuv marosimida qatnashgan. 1895-yil 8-mart kuni u mahalliy qabristonga dafn etilgan.

Bugungi kunda Ossendrechtda Pauline Muster hayotiga oid eksponatlar mavjud. 2012-yilda jurnalist Mark Traa u haqida ikki yillik izlanishlardan so‘ng roman nashr etdi. 2018-yilda rassom Hans Hermes uning haykali yaratgan.

## Bo‘yi
Qisqa bo‘y (dvartizm) tufayli Musters 9 yoshida 54,61 sm bo‘y va 1,96 kg vaznga ega edi. Voyaga yetganida 58,9 sm bo‘yi bilan tarixdagi eng past bo‘yli odam sifatida qayd etilgan. (Ba’zi manbalarda meksikalik Lucía Zárate 51 sm bo‘lgan deyilgan, ammo rasmiy ravishda 67 sm sifatida qayd etilgan). Shuningdek, 48 sm va 42 sm degan noto‘g‘ri ma’lumotlar ham tarqatilgan bo‘lib, ehtimol ularni Verschueren o‘zi atay tarqatgan. Voyaga yetganida u 3,4 kg dan 4 kg gacha vaznga ega bo‘lgan.

Uning rekordi faqat 1990-yilda hindistonlik Gul Mohammed tomonidan (57 sm) rasman yangilangan. 2012-yilda nepalilik Chandra Bahadur Dangi bo‘yi 54,6 sm bo‘lishi aniqlangach, Musters to‘rtinchi eng past bo‘yli odam sifatida tan olingan (Muhammed, Dangi va filippinlik Junrey Balawingdan keyin) va tarixdagi eng past bo‘yli ayol sifatida qolmoqda.

## Manbalar