Markaziy Osiyo derbisi

'''Markaziy Osiyo''' **derbisi** — Sovet davrida Toshkentning „Paxtakor“ va Olmaotaning „Qayrat“ futbol jamoalari oʻrtasidagi SSSR chempionatlaridagi oʻyinlar shunday tus olgan.

## Tarix
SSSR chempionatlari doirasidagi Olma-Otaning „Qayrat“ va Toshkentning „Paxtakor“ jamoalari oʻrtasidagi raqobat  — Markaziy Osiyo derbisi — yilning asosiy sport voqeasi boʻlib, unda oliy darajadagi rahbariyat ishtirok etdi. respublikalar, albatta. Bu 20-asr oʻrtalarida Qozogʻiston va Oʻzbekiston oʻrtasida yuzaga kelgan barcha darajadagi umumiy qarama-qarshilikning bir qismi edi. Bu ikki Sovet respublikasi Sovet Ittifoqining Osiyo qismida hukmronlik qiladi va ular oʻrtasidagi munosabatlar Moskva siyosatining Markaziy Osiyo mintaqasida eng muhim elementi hisoblanadi, deb ishonilgan. Bu erdan SSSR partiya nomenklaturasida ikki respublika vakillarining aniq ierarxiyasi kuzatildi — Qozogʻiston rahbari, qoida tariqasida, KPSS Markaziy Qoʻmitasi Siyosiy byurosi aʼzosi edi, Oʻzbekiston rahbari esa — Siyosiy byuro aʼzoligiga nomzod. Hech boʻlmaganda sovet davrida Qozogʻiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi birinchi kotibi Dinmuhammad Qoʻnayev va Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi birinchi kotibi Sharof Rashidov kabi taniqli arboblarni eslashning oʻzi kifoya. Keyin raqobat oʻz respublikalarini eng ilgʻor va muvaffaqiyatli deb koʻrsatish istagida namoyon boʻldi. Tabiiyki, bu maqsadga erishishning eng samarali usullaridan biri oʻzaro intrigalar va, albatta, ittifoq respublikalarining ikki birinchi rahbarlarining sevimli oʻyini edi. Ularning hayotida futbol alohida oʻrin tutgan. Har bir jamoaning ikkita oʻyinidagi gʻalaba uchun hammasi kechirildi, hatto mavsum oxirida birinchi ligaga tushib ketish ham kechirildi.

„Paxtakor“ning sobiq futbolchisi **[[Sergey Strashnenko]]** shunday deb esladi:
 *... maoshlar oliy liganing boshqa jamoalari darajasida edi - tikish uchun 250 rubl, bundan tashqari sport ustasi unvoni uchun ular menga yana 10 rubl berishdi. Toʻgʻi, ular ham katta bonuslar berishdi. Bitta oʻyin biz uchun sayyoralararo deb hisoblangan. „<nowiki/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<nowiki/>“ [[Kiyev]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Dinamo (Kiyev futbol klubi)|Dinamo]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Spartak Moskva (futbol klubi)|Spartak]]<nowiki/>“ derbisiga oʻxshash [[Olmaota|Olma-Ota]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]]<nowiki/>“ klublari bilan raqobatlashdi va „*'Qayrat**“ ustidan qozonilgan g'alabalardan biridan so'ng, ular bizga yechinish xonasiga konvertda ikki baravar maosh olib kelishdi - 500 rubl.''
</blockquote>Taniqli futbolchi va „Qayrat“ ustozi **Timur Segizbayev**:<blockquote>
 ''- „<nowiki/>[[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]]<nowiki/>“ - „<nowiki/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<nowiki/>“! „<nowiki/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<nowiki/>“ -  „<nowiki/>[[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]]<nowiki/>“! Oʻtgan asrning 60, 70 va 80-yillari muxlislari uchun bu qanchalik baland va jozibali boʻldi. [[Olmaota|Olma-Ota]] va [[Toshkent]]<nowiki/>dagi toʻliq arenalar, “xorijiy” raqamlarga ega mashinalar qatori va ustalarning haqiqiy janglari. Bunday o'yinlarga moslashishimiz shart emas edi. Bunday oʻyinlar keyinchalik  „xalqaro“ deb nomlangan.''
</blockquote>Taniqli futbolchi va „AGMK“ seleksioner murabbiyi [[Igor Shkvirin]]:<blockquote>''- Bu ikki jamoa oʻrtasidagi uchrashuvlar hamisha muxlislarda katta qiziqish uygʻotib kelgan, futbolchilar esa, tabir joiz boʻlsa, yuqori jangovar shaylikda maydonga tushishgan. Albatta, mukofot puli yuqori edi. Siyosiy sabablarsiz bunday ishlarni amalga oshirib boʻlmaydi, bundan qutulib ham boʻlmaydi. Hozirgi kunda sport siyosatdan yiroq ekanligi haqidagi gaplar tez-tez quloqqa chalinadi, ammo mutlaqo unday emas. Oʻshanda ham shunday edi: albatta, ular bizning qoʻshnilarimiz, lekin respublikalar oʻrtasida bazi savollar paydo boʻlgandi. SHu bois, oʻzaro oʻyinlar har ikki tomon maydonida keskin kurashlar ostida kechgan.'' 

''Bazida futbol ikkinchi planga tushib qolar va biz maydonda shunchaki jang qilardik. Futbolchilar bir-birini mayib qilmasdi, ammo ularning hissiyotlari toʻlib-toshardi. Agar oʻyin chetlatishlarsiz oʻtgan boʻlsa, bu qoniqarsiz oʻyin deb hisoblangan. Ammo kurash faqat maydonda yuz berardi. Toshkentda ham, Olmaotada ham oʻyindan soʻng „Qayrat“ futbolchilari bilan uchrashib, qaysidir restoranda oʻtirib suhbatlashardik.''</blockquote>[[SSSR Oliy Ligasi|SSSR chempionati oliy ligasi]]<nowiki/>da birinchi marta oʻsha paytdagi „A klassi“ deb nomlangan jamoalar 1960-yil 25-sentyabrda Olma-Otada boʻlib oʻtgan uchrashuvda Qayrat 1:0 hisobida gʻalaba qozonishgan.

Futbol boʻyicha SSSR chempionatlari va kuboklarida jamoalar oʻzaro 50 marta toʻqnash kelishgan.

== Klublar oʻrtasidagi statistika ==

=== SSSR chempionatlarida va SSSR kubogida va oʻrtoqlik uchrashuvida ===


=== SSSR chempionatining yuqori guruhida ===


=== Soʻnggi oʻyin ===
<blockquote>**"Paxtakor" — „Qayrat“ 4:3**

**25.02.2023. 17:00,** „**Paxtakor**“ **stadioni**

**Hakamlar:** [[Ilgiz Tantashev|I.Tantashev]], B.SHavkatov, A.Sidorov, R.Lutfullin.

**Gol:** 1:0 — 4, [[Dragan Ćeran|CHeran]], 1:1 — 20, Aliqulov, 2:1 — 45, [[Dragan Ćeran|CHeran]], 2:2 — 50, Joao Paulo, 3:2 — 58, [[Sardor Rashidov|Rashidov]], 4:2 — 62, [[Xojiakbar Alijanov|Alijanov]], 4:3 — 73, Joao Paulo

**"Paxtakor":** [[Eldorbek Suyunov|Suyunov]] ([[Sanjar Quvvatov|Quvvatov]], 46), [[Xojiakbar Alijanov|Alijanov]], [[Dostonbek Tursunov|Tursunov]], Azmiddinov, [[Farruh Sayfiyev|Sayfiyev]], [[Odiljon Hamrobekov|Hamrobekov]], [[Sardor Sobirxoʻjaev|Sobirxoʻjaev]], [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]], [[Dragan Ćeran|CHeran]], [[Sardor Rashidov|Rashidov]] (Hamraliev, 66), Banashak (Xolmatov, 18)

**Zaxira**: Abdumajidov, Poyonov, Todorov, Usmonov, Oʻrinboev, Ibrohimov, Turdimurodov

**"Qayrat":** Ustimenko, Keyler, Vasin, Qasabulat (Arad, 46), Tkachenko, Buranchiev, Sadibekov, SHvirev, Joao Paulo, Aliqulov, SHushenaev

**Zaxira**: Ulyanov, Mrinskiy, Urgin, SHirobokov, Krachkovskiy, Kobeev, Ulshin, Abdulla, Seydaxmet, Kenjebek

**Ogohlantirishlar**: Hamrobekov (12), Keyler (43), Sayfiev (68)</blockquote>

== Mustaqillik yillari ==
Keyinroq ittifoq tarqalib, „Qayrat“ va „Paxtakor“ uchrashuvini toʻxtatdi. Biroq ikki davlat terma jamoalari haqiqiy raqibga aylanishi kerak. Ammo [[Qozogʻiston]] 2002-yilda [[UEFA]]<nowiki/>ga aʼzo boʻldi va Oʻzbekiston [[Osiyo Futbol Konfederatsiyasi|OFK]]<nowiki/>da qoldi va ikki terma jamoaning yoʻllari ajraldi. 2022-yilga qadar terma jamoalar miqiyosida bor yoʻgʻi yetti marta oʻynagan. U oʻyinlarda aytgan hayajon sodir boʻlmadi, chunki 90-yillarda har ikki davlatda ham futbol targʻiboti deyarli yoʻq edi. Koʻzi oʻtkir muxlislardan tashqari qolgan jamoatchilik oʻsha uchrashuvlar tarixidan mutlaqo bexabar boʻlardi.

Shu yetti oʻyinning uchtasida [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston]], bittasida [[Qozogʻiston milliy futbol terma jamoasi|Qozogʻiston]] gʻalaba qozondi. Uchta uchrashuv durang bilan yakunlangan.

=== Terma jamoalar statistikasi ===


=== Soʻnggi oʻyin ===
<blockquote>**Oʻzbekiston — Qozogʻiston — 2:0  **

**Bosh hakam**: [[Sergey Karasyov]]

**Qanot hakamlari:** Igor Demeshko, Maksim Gavrilin

**Toʻrtinchi hakam**: [[Akobirxoʻja Shukurullayev]]

**Komissar**: Muhammad Sodiq Sodiq-Ohunov

**"Paxtakor" stadioni. 18:00**

**Gollar:** Hojimat Erkinov 12, — 1:0. Eldor SHomurodov 45, — 2:0 (Otabek SHukurov).

**Oʻzbekiston:** 1.Oʻtkir Yusupov, 4.Farruh Sayfiev, 5.Rustam Ashurmatov, 7.Otabek SHukurov, 8.Dilshod Saitov (13.SHerzod Nasrullaev, 69), 9.Odiljon Hamrobekov (18.Abdulla Abdullaev, 90), 14.Eldor SHomurodov (21.Igor Sergeev, 84), 15.Umar Eshmurodov, 19.Azizbek Turgʻunboev (11.Oston Oʻrunov, 69), 20.Hojimat Erkinov (6.Sardor Sobirxoʻjaev, 69), 23.Husniddin Aliqulov

**Zaxira**: 12.Abduvohid Nematov, 16.Botirali Ergashev, 2.Alibek Davronov, 3.Ruslanbek Jiyanov, 10.Bobir Abdixoliqov, 17.Dostonbek Hamdamov, 22.Akmal Mozgovoy

**Qozogʻiston**: 12.Igor SHackiy, 2.Sergey Maliy, 3.Nurali Alip, 7.Aslan Darabaev (19.Baxtiyor Zaynutdinov, 46), 8.Asxat Tagibergen (s), 10.Elxan Astanov (5.Islambek Kuat, 80), 16.Mixail Gabishev (13.Bagdat Kairov, 73), 17.Abat Aymbetov (25.Aybar Jaksilikov, 73), 18.Timur Dosmagambetov (14.Dmitriy SHomko, 73), 20.Ramazan Orazov (9.Bauirjan Islamxan, 68), 22.Aleksandr Marochkin

**Zaxira''': 1.Aleksandr Zaruckiy,15.Danil Ustimenko, 4.Temirlan Erlanov, 6.Sultanbek Astanov, 11.Artur SHushenachev, 21.Abzal Beysebekov, 23.Abilayxan Jumabek, 24.Maksim Samorodov,

## Manbalar


## Havolalar
* „Paxtakor“ tarixi
* „Qayrat“ tarixi
* Statya o „Sredneaziatskom derbi“ na sayte ztgzt.kz