Ionlanish darajasi

**Ionlanish darajasi** (*ionlanish rentabelligi*) neytral zarrachalar, masalan, gaz yoki suvli eritmadagi ion zarrachalar nisbatini bildiradi. Elektrolitlar uchun kislota/asosning ionlash qobiliyati deb tushunish mumkin. Ionlanishning past darajasi baʼzan *qisman ionlangan* (*zaif ionlangan*) va yuqori darajadagi ionlanish *toʻliq ionlashtirilgan* deb ataladi. Biroq, toʻliq ionlashtirilgan ionning elektronlari qolmaganligini ham anglatishi mumkin.

Ionlanish deganda atom yoki molekula oʻzining atom orbitalidan bir yoki bir nechta elektronni yoʻqotish yoki aksincha, erkin zarracha elektrondan (elektron biriktirilishi) qoʻshimcha elektron olish jarayonini anglatadi. Ikkala holatda ham atom yoki molekula neytral zarracha boʻlishni toʻxtatadi va zaryad tashuvchiga aylanadi. Agar atom bir yoki bir nechta elektronni yoʻqotsa, u musbat zaryadlanadi va musbat ion yoki kation deb ataladi. Aksincha, agar atom bir yoki bir nechta qoʻshimcha elektron olgan boʻlsa, u manfiy zaryadlanadi va manfiy ion yoki anion deb ataladi. Plazmadagi alohida erkin elektronlar va ionlar juda qisqa zaryad hosil qiladi, chunki ionlanish va rekombinatsiya, qo'zg'alish va bo'shashish uzluksiz jarayonlar hisoblanadi.

## Kimyoda foydalanilishi
**Dissotsilanish darajasi** *α (shuningdek, ionlanish darajasi deb ham ataladi) kislota kuchini ifodalash usuli. U ionlangan molekulalar soni va suvda erigan molekulalar sonining nisbati sifatida aniqlanadi. U son yoki foiz sifatida koʻrsatilishi mumkin. Kuchli kislotalarni ionlanish darajasi *α* < 30% dan yuqori, kuchsiz kislotalarni *α* > 30% dan past, qolganlarini esa belgilangan molyar konsentratsiyada oʻrtacha kislotalar boʻladi.

== Fizikada foydalanilishi ==
[[Plazma|Plazmada]] ionlanish darajasi <math>\alpha</math> ionlangan neytral zarrachalar ulushini bildiradi.

: <math>
\alpha = \frac{n_i}{n_i + n_n}
</math>

Bu yerda: <math>n_i</math> ion zichligi va <math>n_n</math> neytral zichlik (kubometr zarrachalari). Bu hisobsiz raqam boʻlib, baʼzan foiz sifatida ifodalanadi.

Atom haqida gap ketganda, „toʻliq ionlangan“ [[bog'langan elektronlar]] yuqligini anglatadi, natijada atomlari yuq [[Atom yadrosi|yadro]] hosil boʻladi. Toʻliq ionlangan gazlarning alohida holati juda issiq [[Termoyadroviy plazmalardir|termoyadroviy plazmalar]] boʻlib, [[Yadro portlashi|yadroviy portlashlarda]] sunʼiy ravishda hosil boʻlgan yoki bizning [[Quyosh|Quyoshimizda]] va koinotdagi barcha [[Yulduz|yulduzlarda]] tabiiy ravishda hosil boʻlgan plazmalar hisoblanadi. [[Muntazam yulduzlar]] asosan [[vodorod]] va [[Geliy|geliyni]] oʻz ichiga oladi, ular [[Proton|protonlarga]] (H<sup>+</sup>) va [[Alfa-zarralar|alfa-zarrachalarga]] (He<sup>2+</sup>) toʻliq ionlanadi.

== Tarixi ==
Ionlashtirilgan modda birinchi marta tushirish trubkasida (yoki [[Crookes trubkasida]]) aniqlangan va 1879-yilda [[:en:Sir_William_Crookes|Sir William Crookes]] tomonidan koʻrsatilgan (u uni „nurli materiya“ deb atagan). [[Kruks trubasidagi]] „[[Katod nurlari|katod nurlar]]“ moddaning tabiati keyinchalik ingliz fizigi [[J. J. Thomson|Ser J. J. Thomson]] tomonidan 1897-yilda aniqlangan va 1928-yilda [[Irving Langmuir|Irving Langmur]] tomonidan „plazma“ deb nomlandi, ehtimol bu [[Plazma (qon)|qon plazmasini]] anglatadi.

== Yana qarang ==

* [[Plazma fizikasi bo'yicha maqolalar ro'yxati]]

== Manbalar ==
<div style="font-size: 95%">

<references />

* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>

* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode">G. L. Rogoff, Ed., *IEEE Transactions on Plasma Science'', vol. 19, p. 989, Dec. 1991. See extract at