Baykar Bayraktar Kızılelma

**Baykar Bayraktar Kizilelma** - turbofan dvigateli va yashirin xususiyatlariga ega bo'lgan uchuvchisiz qiruvchi samolyot bo'lib, uning dizayni va rivojlanishi Turkiyada joylashgan uchuvchisiz havo vositalari ishlab chiqaruvchisi Baykar Teknoloji tomonidan davom ettirilmoqda. 2021-yil 11-noyabr kuni SahaExpo koʻrgazmasida Baykar va Ukrainaning Ivchenko-Progress kompaniyalari oʻrtasida AI-322F Turbofan dvigatelini yetkazib berish shartnomasi va AI-25TLT Turbofan dvigatelini integratsiyalash toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi.Turli turbofanli dvigatellardan foydalangan holda Qizilelma variantlarini ishlab chiqish rejalashtirilgan.  Birinchi prototiplar subsonik (tovushsiz) tezlikda harakat qilsa-da, keyingi prototiplar tovush tezligidan (tovushdan yuqori ) oshib ketishi kutilmoqda.

## Rivojlanish jarayoni
Bayraktar MİUS uchun birinchi kontseptual tadqiqotlar 2013 yilda boshlangan. Loyiha bo'yicha eng muhim o'zgarishlar 2021 yil 20 iyulda sodir bo'ldi.2021-yil 11-noyabr kuni SahaExpo koʻrgazmasida Baykar va Ukrainaning Ivchenko-Progress kompaniyalari oʻrtasida AI-322F Turbofan dvigatelini yetkazib berish shartnomasi va AI-25TLT Turbofan dvigatelini integratsiyalash toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi. Turli turbofanli dvigatellardan foydalangan holda Qizilelma variantlarini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Birinchi prototiplar subsonik (tovushsiz) tezlikda harakat qilsa-da, keyingi prototiplar tovush tezligidan (tovushdan yuqori ) oshib ketishi kutilmoqda. Ushbu sanada Bayraktar MİUSning birinchi kontseptual dizayn tasvirlari va samolyotning xarakteristikalari haqidagi original ma'lumotlar jamoatchilik bilan baham ko'rildi. 2021-yil 11-noyabr kuni SahaExpo koʻrgazmasida Baykar va Ukrainaning Ivchenko-Progress kompaniyalari oʻrtasida AI-322F Turbofan dvigatelini yetkazib berish shartnomasi va AI-25TLT Turbofan dvigatelini integratsiyalash toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi. Turli turbofanli dvigatellardan foydalangan holda Qizilelma variantlarini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Birinchi prototiplar subsonik (tovushsiz) tezlikda harakat qilsa-da, keyingi prototiplar tovush tezligidan (tovushdan yuqori ) oshib ketishi kutilmoqda.

2021-yil 11-noyabr kuni SahaExpo koʻrgazmasida Baykar va Ukrainaning Ivchenko-Progress kompaniyalari oʻrtasida AI-322F Turbofan dvigatelini yetkazib berish shartnomasi va AI-25TLT Turbofan dvigatelini integratsiyalash toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi. Turli turbofanli dvigatellardan foydalangan holda Qizilelma variantlarini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Birinchi prototiplar subsonik (tovushsiz) tezlikda harakat qilsa-da, keyingi prototiplar tovush tezligidan (tovushdan yuqori ) oshib ketishi kutilmoqda. Loyihaning kod nomi dastlab MIUS (Combat Unmanned Aircraft System) edi; Rasmiy nomi Qizilelma 2022-yil 12-martda jamoatchilikka maʼlum qilindi. Loyihaning nomi e'lon qilingan kuni Selchuk Bayraktar birinchi Red Apple prototipi ishlab chiqarish liniyasiga kirganini aytdi. Uchishga tayyor prototip birinchi marta Samsun shahrida Teknofest 2022 doirasida namoyish etildi.

Loyihaning kod nomi dastlab MIUS (Combat Unmanned Aircraft System) edi; Rasmiy nomi Qizilelma 2022-yil 12-martda jamoatchilikka maʼlum qilindi. Loyihaning nomi e'lon qilingan kuni Selchuk Bayraktar birinchi Red Apple prototipi ishlab chiqarish liniyasiga kirganini aytdi. Uchishga tayyor prototip birinchi marta Samsun shahrida Teknofest 2022 doirasida namoyish etildi.

Loyihaning nomi e'lon qilingan kuni Selchuk Bayraktar birinchi Red Apple prototipi ishlab chiqarish liniyasiga kirganini aytdi. Uchishga tayyor prototip birinchi marta Samsun shahrida Teknofest 2022 doirasida namoyish etildi.Loyihaning kod nomi dastlab MIUS (Combat Unmanned Aircraft System) edi; Rasmiy nomi Qizilelma 2022-yil 12-martda jamoatchilikka maʼlum qilindi. Loyihaning nomi e'lon qilingan kuni Selchuk Bayraktar birinchi Red Apple prototipi ishlab chiqarish liniyasiga kirganini aytdi. Uchishga tayyor prototip birinchi marta Samsun shahrida Teknofest 2022 doirasida namoyish etildi.

Bayraktar Qizilelmaning tanasi yashirin texnologiyaga muvofiq ishlab chiqilgan. Shunday qilib, samolyot past radar imzosiga ega bo'lishi rejalashtirilgan. Old tomondagi vertikal dumlar va gorizontal boshqaruv sirtlari ( kanardlar ) tufayli Qizilelmaning yuqori manevr qobiliyati maqsad qilingan.Korpus suv korroziyasiga chidamli bo'lishi kutilmoqda, chunki Qizil olma qisqa uchish-qo'nish yo'lagidagi samolyot tashuvchi va LHD kemalaridan qo'nishi va uchishi mumkin. Qanot konstruktsiyasi maxsus ishlab chiqilgan bo'lib, kemaga qo'nish va uchish katapultga muhtoj bo'lmasdan amalga oshirilishi mumkin.Baykar Teknoloji, Samsun shahrida o'tkazilgan Teknofest 2022 doirasida turli xil xususiyatlarga ega Red Apple variantlari chiqarilishini e'lon qildi. Shunga ko'ra, *Qizilelma-A*, ishlashga tayyor bo'lgan birinchi versiya, Ivchenko-Progress AI-25TLT Turbofan dvigatellaridan foydalanadi va tovush tezligidan pastroq harakat qiladi; AI-322F dvigatelidan foydalanadigan Red Apple *-B* varianti tovushdan yuqori tezlikda uchadi. *Qizilelma-C* 2 ta AI-322F yonish dvigatelidan foydalanishi kutilmoqda.

Korpus suv korroziyasiga chidamli bo'lishi kutilmoqda, chunki Qizil olma qisqa uchish-qo'nish yo'lagidagi samolyot tashuvchi va LHD kemalaridan qo'nishi va uchishi mumkin. Qanot konstruktsiyasi maxsus ishlab chiqilgan bo'lib, kemaga qo'nish va uchish katapultga muhtoj bo'lmasdan amalga oshirilishi mumkin.Baykar Teknoloji, Samsun shahrida o'tkazilgan Teknofest 2022 doirasida turli xil xususiyatlarga ega Red Apple variantlari chiqarilishini e'lon qildi. Shunga ko'ra, *Qizilelma-A*, ishlashga tayyor bo'lgan birinchi versiya, Ivchenko-Progress AI-25TLT Turbofan dvigatellaridan foydalanadi va tovush tezligidan pastroq harakat qiladi; AI-322F dvigatelidan foydalanadigan Red Apple *-B* varianti tovushdan yuqori tezlikda uchadi. *Qizilelma-C* 2 ta AI-322F yonish dvigatelidan foydalanishi kutilmoqda.

## Variantlar
Baykar Teknoloji, Samsun shahrida o'tkazilgan Teknofest 2022 doirasida turli xil xususiyatlarga ega Red Apple variantlari chiqarilishini e'lon qildi. Shunga ko'ra, *Qizilelma-A*, ishlashga tayyor bo'lgan birinchi versiya, Ivchenko-Progress AI-25TLT Turbofan dvigatellaridan foydalanadi va tovush tezligidan pastroq harakat qiladi; AI-322F dvigatelidan foydalanadigan Red Apple *-B* varianti tovushdan yuqori tezlikda uchadi. *Qizilelma-C* 2 ta AI-322F yonish dvigatelidan foydalanishi kutilmoqda. Korpus suv korroziyasiga chidamli bo'lishi kutilmoqda, chunki Qizil olma qisqa uchish-qo'nish yo'lagidagi samolyot tashuvchi va LHD kemalaridan qo'nishi va uchishi mumkin. Qanot konstruktsiyasi maxsus ishlab chiqilgan bo'lib, kemaga qo'nish va uchish katapultga muhtoj bo'lmasdan amalga oshirilishi mumkin

## Umumiy xususiyatlar (Qizil qizil-A)
Manbalar: Baykar Teknoloji 

### Texnik spetsifikatsiyalar

* **Ekipaj:** Yo'q
* **Uzunligi:** 
* **Balandligi:** 
* **Qanotlari kengligi:** 
* **Qanot maydoni:** noma'lum
* **Maksimal uchish og'irligi :** 
* **Yuk ko'tarish qobiliyati:** 
* **[[Aviatsiya dvigateli|Quvvat manbai]] :** 1 × Ivchenko-Progress AI-25TLT, yondirgichsiz turbofanli dvigatel
** **Yonuvchansiz harakatlanish :** 1 × 

* **Kruiz tezligi:** Mach 0,6 - 
* **Maksimal tezlik:** Mach 0,9 - 
* **Jang radiusi:** 
* **Ishlash balandligi:** 
* **Maksimal balandlik:** 
* **Efir vaqti:** 5 soat
* **G chegarasi:** noma'lum

### Avionika

* AESA radar
* Ko'rish chizig'i va ko'rish chizig'i aloqasi

### Qurol tizimlari

* **Qurol stantsiyalari:** Qizil olma korpus ichida o'q-dorilarni olib yurish qobiliyatiga ega bo'ladi. Shuningdek, har bir qanot ostida kamida 3 ta o‘q-dorilar stansiyasi bo‘lishi taxmin qilinmoqda.
** 
*** havo-havo raketasi
**** Merlin
**** Go'kdo'g'an
*** havo-yer raketasi
**** Javelin
**** TÜBİTAK-SAGE Bozok
**** SOLID
** '''bombalar'''
*** MAM-C
*** MAM-L
*** MAM-T
*** Mk81
*** Mk82
*** Mk83

Uchuvchisiz samolyot tizimlari butun dunyo bo'ylab dolzarb havo doktrinasi munozarasidir. 2020-yil fevral oyida AQSh havo kuchlari Floridada ushbu masalaga bag'ishlangan konferentsiya o'tkazdi; Konferensiyaga aviatsiya, sun’iy intellekt va avtomatlashtirish sohalarida faoliyat yurituvchi mutaxassislar ham ma’ruzachi sifatida taklif etildi. Ushbu anjumanda so'zlagan Elon Mask, F-35 va shunga o'xshash 5-avlod boshqariladigan jangovar samolyotlarning kelajakda UAVlarga qarshi hech qanday imkoniyatga ega bo'lmasligini va kelajakning uchuvchisiz havo vositalaridan iborat ekanligini ta'kidladi.  2040 yilga qadar AQSh zarba beruvchi havo flotining kamida 50 foizini UAVlar tashkil qilishi kutilmoqda. Ushbu anjumanda so'zlagan Elon Mask, F-35 va shunga o'xshash 5-avlod boshqariladigan jangovar samolyotlarning kelajakda UAVlarga qarshi hech qanday imkoniyatga ega bo'lmasligini va kelajakning uchuvchisiz havo vositalaridan iborat ekanligini ta'kidladi.  2040 yilga qadar AQSh zarba beruvchi havo flotining kamida 50 foizini UAVlar tashkil qilishi kutilmoqda. Ushbu anjumanda so'zlagan Elon Mask, F-35 va shunga o'xshash 5-avlod boshqariladigan jangovar samolyotlarning kelajakda UAVlarga qarshi hech qanday imkoniyatga ega bo'lmasligini va kelajakning uchuvchisiz havo vositalaridan iborat ekanligini ta'kidladi.  2040 yilga qadar AQSh zarba beruvchi havo flotining kamida 50 foizini UAVlar tashkil qilishi kutilmoqda. Ushbu anjumanda so'zlagan Elon Mask, F-35 va shunga o'xshash 5-avlod boshqariladigan jangovar samolyotlarning kelajakda UAVlarga qarshi hech qanday imkoniyatga ega bo'lmasligini va kelajakning uchuvchisiz havo vositalaridan iborat ekanligini ta'kidladi.  2040 yilga qadar AQSh zarba beruvchi havo flotining kamida 50 foizini UAVlar tashkil qilishi kutilmoqda.

## Yana qarang
**Baykar tomonidan ishlab chiqarilgan boshqa samolyotlar**

* Baykar Bayraktar TB2
* Baykar Bayraktar Akinji
* Baykar Bayraktar TB3
* Baykar Bayraktar DIHA

## Manba