open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ohaklisoy

**Ohaklisoy** – Samarqand viloyati Samarqand tumanidagi soy. Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Dargʻom kanaliga quyiladi.

## Umumiy xususiyatlar
Daryoning uzunligi 37 km, havzasining maydoni 71 km². Yillik oʻrtacha suv oqimi 0,95 m³/s. Vodiysining eni 1–2&nbsp;km, togʻdan chiqqach, katta yoyilma hosil qiladi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,95 m³/sek. Oqim moduli 16 l/ sek. km². Suvining asosiy qismi (60— 75%) bahorda oqadi. Irmoqlarining umumiy uzunligi 100&nbsp;kmdan ortiq. Eng yirik irmogʻi – Oqbuvrasoy. Soy vodiysi juda xushmanzara, Samarqand shahriga yaqin boʻlganidan u yerda dam olish uylari, davolash muassasalari, sport maydonlari barpo qilingan. Oqimning 60-75% bahorga toʻgʻri keladi. Drenaj moduli 16 l/s⋅km².

## Daryo oqimi
Ohaklisoy Zarafshon tizmasining gʻarbiy qismidagi Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Daryo manbalari Kemqoʻtan togʻining janubi-gʻarbida, Ilonsoy dovoni shimoli-gʻarbida (taxminan 2000 m) joylashgan. Soy asosiy manbadan shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, lekin keyin keskin shimoli-sharqqa (1267,2 balandlikda) buriladi va bu yoʻnalishni tekis uchastkaga yetguncha ushlab turadi, lekin koʻp sonli burmalarni hosil qiladi. Oqtosh togʻlaridan sharqqa oʻtadi. Bu yerda Ohaklisoyning oʻng qirgʻogʻida balandligi 16 metr boʻlgan qoyalar bor. Togʻli qismida daryo vodiysining kengligi 1—2 km, tekislikka yetib borgani sari kengayib boradi.

Oʻrta oqimda, soy boʻyida Ohaklisoy qishlogʻi bor. Qishloq hududidan chiqib, toʻgʻridan-toʻgʻri quyilish qismigacha 5—15 metr chuqurlikdagi jardan oqib oʻtadi. Daryo kesimining boshida daryoning kengligi 5 m, chuqurligi 20 sm, pastki tuprogʻi qattiq jismlardan iborat. Quyi oqimda suv oqimi asta-sekin yarim doira boʻylab shimoli-gʻarbga, shimolga, soʻngra sharqqa yoʻnaladi va shu bilan Yangiariq posyolkasini oʻrab oladi. Soy oʻzanining sayoz qismlari bor. Yoʻl kesishmasi uchun temir-beton koʻprik qurilgan. Ohaklisoy Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, taxminan 730 m balandlikda joylashgan Xishraus GESi suv ombori hududidagi Dargʻom kanaliga quyiladi.

## Iqtisodiy jihatdan foydalanish
Ohaklisoy vodiysi oʻzining goʻzal manzaralari bilan mashhur. Bu yerda dam olish uylari, tibbiyot muassasalari, sport maydonchalari barpo etilgan.

## Irmoqlar
Ohaklisoy irmoqlarining umumiy uzunligi 100 km dan oshadi. Ulardan eng kattasi Oqbuyrasoy boʻlgan, ammo hozirda Ohaklisoyga yetib bormaydi.

## Manbalar
Ohak (maʼnolari)

**Ohak**:

* Ohak — qurilish materiali.
* Ohak (qaynatma) - OLTINGUGURT QAYNATMASI — akaritsid, fungitsid; kalsiy polisulfidning (CaS.
Ohak (qaynatma)

**Ohak** - OLTINGUGURT QAYNATMASI — akaritsid, fungitsid; kalsiy polisulfidning (CaS.

Sx) suvdagi 10— 30% li eritmasidan iborat. Rangi toʻk sarikdan och qizilgacha boʻlgan oʻtkir vodorod sulfid hidli tinik suyuklik. Oʻrgimchakkanalarga va oʻsimliklarning turli kasalliklariga karshi ishlatiladi. Suv, oltingugurt va ohakning 17:2:1 nisbatdagi (100 l suvga 12&nbsp;kg oltingugurt kukuni va 6&nbsp;kg ohak hisobida) aralashmasini 1—2 soat qaynatish bilan tayyorlanadi. Tayyor eritmaning areo-metrda aniklangan zichligi Bome boʻyi-cha 20° yoki 1,6 g/sm3 ni tashkil etishi kerak. Havo oʻtmaydigan (mas, moyli toʻsma pardali) shisha idishlarda saqlanadi. Zarur darajadagi kuvvatga ega boʻlgan ish suyukligi tayyorlashda eritmaga suv aralashtiriladi. Bome boʻyicha 0,5— 1,0° quvvatga ega boʻlgan eritma bilan ishla-nadi. Amadsa barcha (tok, pomidor, olma va boshqalar) ekinlar uchun qoʻllash mumkin.

## Manbalar
Ohaktoshlar

**Ohaktoshlar** — karbonatli choʻkindi togʻ jinslari. Tarkibi 50%dan ortiq kalsiydan yoki organizmlarning skeleti qoldiqlaridan, baʼzan aragonit minerali (CaCO3)dan iborat. Koʻpincha tarkibida autigen, diagene-tik va epigenetik minerallar, chakiq (terrigen va karbonat) zarralar aralashmasi uchraydi. Ohaktoshlarning tarkibida 4— 17% gacha MgO boʻlsa, dolomitli Ohaktoshlar; 6 — 21% siO2+R2O, — mergelli Ohaktoshlar; kvars,qumtoshli va kremniylashgan Ohaktoshlar deb yuritiladi. Strukturasi kristalli, organogen-chakikli, chakikli-kristalli va sizib toʻplangan (travertin, ohakli tuf) turlari farq qilinadi. Rangi oqish, sargʻish, boʻzrang. Koʻpincha ohaktosh ichida chigʻanoqlar ham boʻladi. Hosil boʻlishiga koʻra, organogen, xemogen yoki kimyoviy, chaqiq boʻladi. Tarkibidagi jins hosil qiluvchi organizmlarning koʻpligiga koʻra, organogen Ohaktoshlar, foraminiferali, marjonli, suvoʻtli va boshqa; xemogen va chaqiqlari (zarralar)ning kattaligiga qarab bir necha xilga boʻlinadi. Metamorfizm natijasida Ohaktoshlar marmarga aylanadi. Ohaktoshlar eng koʻp tarqalgan choʻkindi togʻ jinslaridan biri, Yerning turli relf shakllarida ishtirok etadi. Ohaktoshlar barcha yoshdagi (tokembriydan toʻrtlamchi davrgacha) yot-qiziqlarda uchraydi. Ohaktoshlarning fizik-mexanik xossalari ularning strukturasi va tuzilishiga bogʻliq boʻlib, juda keng chegarada oʻzgaradi, mas, hajmiy ogʻirligi 800&nbsp;kg/m3 dan (chigʻanoqtoshlar, travertin) 2800&nbsp;kg/m3 gacha (kristalli strukturali Ohaktoshlar). Chigʻanoq-toshlar va gʻovakli Ohaktoshlar nisbatan oson kesiladi hamda yoʻniladi, kristalli Ohaktoshlar esa, yaxshi silliklanadi. Ohaktoshlar sanoatda, qishloq xoʻjaligi va qurilishda keng qoʻllanadi. Qora metallurgiyada rudaning erishini oshirish va shlak hosil qilish uchun qoʻshiladigan modda (flyus) sifatida; ohak va sement ishlab chiqarishda xom-ashyo; soda, mineral oʻgʻitlar, shisha, qogʻoz ishlab chiqarishda, neft mahsulotlarini tozalash va boshqa jarayonlarda qoʻshimcha modda sifatida ishlatiladi. Ohaktoshlar muhim qurilish materiallari guruhini tashkil qiladi, ulardan qoplovchi va bezak toshlar, haykaltaroshlik va meʼmorlikda ishlatiladigan toshlar va hokazo tayyorlanadi. Oʻzbekistonda koʻplab Ohaktoshlar qazib olinadigan konlar, yirik ishlab chiqarish birlashma korxonalari ("Oʻzsanoatqurilishmateriallari", "Oʻzavtoyoʻl", Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari va boshqalar) tomonidan ishlatilmoqda.

## Manbalar
Ohang

**Ohang** (fors. — tovush, nagʻma, kuy) — musiqiy ifoda vositasi sifatida eng kichik kuy boʻlagi, intonatsiya. Ohang bir necha tovushlarning mantiqan ulanib bori-shidan hosil boʻlib, vokal musiqada sheʼriy ruknga mos keladi. Ohanglar birikib yirikroq tuzilmalar — kuy jumlalarini tashkil etadi. Ohang kuyning bosh (eng oʻziga xos) tuzilmasi va boshqa maʼnolarda ham, hindlarda esa "ohangit" musiqaning umumiy ifodasi sifatida, forsiyzabon xalklarda "ohangsoz" — bastakor maʼnosida ham qoʻllanadi.

## Manbalar
Ogʻriq qoldiruvchi dorilar

**Ogʻriq qoldiruvchi dorilar** - ogʻriq sezgisini yoʻqotuvchi yoki kamaytiruvchi dorilar. Bularga kimyoviy tuzilishi va taʼsir mexanizmi turlicha dori moddalari kiradi. Ogʻriq qoldiruvchi dorilardan nerv sistemasiga taʼsir etib, ogʻriqni kamaytiruvchi moddalar (analgetiklar) asosiy oʻrinni egallaydi. Narkotik analgetiklar va nonarkotik analgetiklar farq qilinadi. Narkotik analgetiklarga morfin va uning sintetik oʻrindoshlari (promedol, fentanil va boshqalar) kiradi. Narkotik analgetiklar turli ogʻriqlar, jumladan, shikastlanish, kuyish, miokard infarktida roʻy beradigan kuchli ogʻriqlarni ham qoldiradi. Morfin markaziy nerv sistemasiga taʼsir koʻrsatib, eshituv, qoʻrquv, taktil sezgisini oʻtkirlashtiradi, oʻziga xos gallyusinatsiyalar keltirib chiqaradi. Ogʻriq bilan kechadigan salbiy emotsiyalar (vahima, hayajonlanish, gʻam-gʻussa va boshqalar)ni susaytirib, xavfsizlik, oʻzini yengil his qilish, bamaylixotirlik tuygʻusini paydo qiladi. Narkotik analgetiklar takror-takror qabul qilinganda odam unga oʻrganib, qoʻmsaydigan boʻlib, narkomaniyaga sabab boʻlishi mumkin. Shuning uchun narkotik analgetiklar qatʼiy hisobda turadi va ular cheklangan holda beriladi. Narkotik analgetiklarni vrach ruxsatisiz ichish taqiqlanadi.

Nonarkotik analgetiklarga kimyoviy tuzil ishi turlicha boʻlgan sintetik moddalar (amidoprin, analgin, atsetilsalitsilat kislota, paratsetamol va boshqalar) kiradi. Bu xil analgetiklarning narkotik analgetiklarga qaraganda ogʻriq qoldiruvchi taʼsiri kuchsizroq boʻlib, asosan, nevralgiya tusidagi ogʻriqlarda, mialgiya (muskullar yalligʻlanishi)da, tish va bosh ogʻrigʻida, artralgiyada ishlatiladi. Nonarkotik analgetiklar ogʻriq qoldirishi bilan bir qatorda isitma tushishiga ham (qarang Isitma tushiruvchi dorilar) yordam beradi. Koʻpchilik nonarkotik analgetiklarning yalligʻlanishga qarshi taʼsiri ham bor (qarang Yalligʻlanishga qarshi dorilar). Vrach ruxsatisiz bu dorilarni ichmaslik kerak.

Analgetiklar guruhiga mansub boʻlmagan bir kancha dori moddalar ham ogʻriq qoldirishi mumkin. Masalan, silliq muskullarni boʻshashtiruvchi dorilar — atropin, bangidevona preparatlari, papaverin, noshpalar va boshqa qon tomirlar spazmida ishlatiladigan tomir kengaytiruvchi dorilar shular jumlasidandir.

Vrachga koʻrinib ogʻriq sababi va xususiyatini bilgandan soʻng ogʻriq qoldiruvchi dorilar ichilsa, yaxshi naf beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2006

## Manbalar
Ohak

**Ohak** — qurilish materiali. Ohaktosh, boʻr va boshqa karbonatli jinslarni 900° dan 1100&nbsp;°C temperaturada kuydirib, ishlov berib olinadi: CaCO3 2 T. Kalsiy oksid CaO — soʻndirilmagan Ohak, kalsiy gidroksid Ca(OH)2 esa soʻndirilgan ohak deb yuritiladi (qarang Kalsiy). Ohak qadimdan qovushqoq material sifatida ishlatib kelingan. Mil. av. 3000—2500-yildayoq Ohakning qum va suv bilan qorishmasidan turli inshootlar qurishda, tosh va gʻishtni biriktirishda, devorlarni suvashda hamda boʻyoq tayyorlashda foydalaniladi.

Ohak boʻlak va kukun holida ishlab chiqariladi. Kimyoviy tarkibiga qarab, havoda qotuvchi va gidravlik xillarga boʻlinadi. Havoda qotuvchi Ohak, asosan, kalsiy va magniy oksidlaridan iborat. Gidravlik Ohak tarkibida, bundan tashqari, ancha miqdorda kremniy, alyuminiy va temir oksid boʻladi. Havoda qotuvchi Ohak qurilish qorish-malari va betonning quruq havoda qotishini, gidravlik Ohak havoda ham, suvda ham qotishini taʼminlaydi. Ohak qurilishda, metallurgiyada, kimyo sa-noatida, qand, qogʻoz, shisha buyumlar, oyna ishlab chiqarishda, shuningdek, suvni tozalash va boshqa maqsadlarda keng qoʻllanadi.

## Manbalar
Ohangaron

**Ohangaron** (, , ) Oʻzbekiston, Toshkent viloyatidagi shahar.

## Tarix
Ohangaron shahri Ohangaron qishlogʻi oʻrnida paydo boʻlgan, hududda asosan oʻzbeklar va tojiklar yashagan. (tojikcha. „*Oxangaron*“ — „Temirchilar“ deb tarjima qilingan).

Rasmiy ravishda Ohangaron aholi punkti 1960-yilda sement zavodi qurilishi boshlanishi munosabati bilan aholi punkti maqomini olgan. Shahar maqomini esa 1966-yilda berilgan. Viloyatga boʻysunuvchi shahar maqomiga ega. 

## Geografiya
Ohangaron daryosi boʻyida Qurama togʻ tizmasining etaklarida joylashgan (daryoning boshqa nomi Angren). Dengiz sathidan balandligi — 567 metr.

## Infratuzilma
Ohangaron Oʻzbekiston uchun katta sanoat ahamiyatiga ega. Toshkent-Angren temir yoʻl yoʻnalishida joylashgan.

Shaharda yirik korxonalar sement (1966-yil ochilgan), shifer zavodlari, temir-beton buyumlar zavodi, „Santexlit“ zavodi (1996-yilda yopilgan), asbest-sement va issiqlik izolyatsion mahsulotlar, qurilish materiallari va plastmassa buyumlari zavodlari, gʻisht ishlab chiqarish, rezina buyumlar, paxta iplari va kalava, oziq ovqatlar ishlab chiqarish kabi korxona va zavodlar bor

Shuningdek, yashash va obodonlashtirish infratuzilmasi — uylar, bolalar bogʻchalari, maktablar, mehmonxonalar, bank muassasalari va aviakassalar mavjud.

## Manbalar

## Havolalar

* **Ohangaron** — *[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]*

* **Ohangaron** — ''Katta sovet ensiklopediyasi''
Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati

**Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati** – Oʻzbekistonda sement sanoatining yetakchi korxonalaridan biri hisoblanadi. 2006-yildan beri „Yevrosement grup“ xoldingi tarkibiga kiradi. Toshkent viloyati Ohangaron shahridagi sanoat zonasida joylashgan.

## Tarixi
„Ohangaronsement “– qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxona. U „Oʻzqurilishmateriallari“ aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Turli navli va markali sement (yuqori sifatli portlandsement, shlakportlandsement), shifer, mineral tolalar, akustik plitalar, asbest quvurlar, oʻtga chidamli gʻisht va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Korxona 1957-yil aprel oyidagi hukumat qarori bilan 1958-yildan „Ohangaron sement zavodi“ nomi bilan qurila boshlagan. Yillik quvvati 450 ming tonna boʻlgan 1-texnologik liniya 1961-yil oxirida ishga tushirildi. 1967-yilda 4-texnologik liniya ham ishga tushirildi va korxonaning sement boʻyicha ishlab chiqarish 1750 ming tonna sementga yetkazildi.

1963–1965-yillarda shifer ishlab chiqaradigan 6 ta texnologik liniya ishga tushirildi (yillik quvvati 170 mln. shartli taxta). 1970-yildan kombinat, 1980-yildan „Ohangaronsement“ ishlab chiqarish birlashmasi, 1994-yildan ochiq aksiyadorlik jamiyati deb nomlandi. 2000-yilda 750 ming tonna sement, 630 ming tonna klinker, 36 ming tonna mineral mahsulotlar ishlab chiqarildi. Korxona mahsulotlari xorijga eksport qilinadi.

## Zamonaviy holati
2017-yilda aksiyadorlik jamiyati tomonidan 1 million 875 ming tonna sement ishlab chiqarildi

„Ohangaronsement“ AJ tarkibiga Toshkent shahrining Sergeli tumanida joylashgan Qurilish materiallari va konstruksiyalari zavodi kiradi. Zavod 2006-yil avgust oyida tashkil etilgan boʻlib, loyiha quvvati qariyb 40 000 m³ temir-beton buyumlarni tashkil etdi. Zavodda keng assortimentda tayyor beton, ohak va temir-beton konstruksiyalar ishlab chiqariladi.

2017-yilda korxonada yiliga 3,5 ming tonna oʻtga chidamli gʻisht ishlab chiqaruvchi yangi korxona ishga tushirildi.

2018-yilda „Ohangaronsement“ uchastkasida quruq usulda yiliga 3 million tonna quvvatga ega yangi sement zavodiga poydevor qoʻyildi.

„Ohangaronsement“ respublikadagi yirik sement ishlab chiqaruvchi zavodlardan biridir.

Kompaniya Oʻzbekiston Respublikasining yigirmata yirik soliq toʻlovchilaridan biri hisoblanadi.

2020-yilda „AckermannCement“ kompaniyasi „Ohangaronsement“ni sotib oldi va shu tariqa 3-AckermannCement zavodiga aylandi.

## Sanksiya
2023-yilning 12-aprelida Rossiyaning Ukrainaga bosqinida USM xolding va „Ohangaronsement“, Alisher Usmonovga aloqador AQSh, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya sanksiyalariga uchragan kompaniyalar sifatida AQSh va Buyuk Britaniyaning sanksiyalar roʻyxatiga kiritilgan edi.

## Manbalar
Ohangdoshlik

**Ohangdoshlik** – turli balandlikdagi musiqa tovushlarining bir vaqtda sadolanib qoʻshilishi. Ohangdoshlik ikki (interval) va undan ortiq (akkord) tovushlardan tuzilib, konsonans yoki dissonans xususiyatiga ega boʻladi. Keng maʼnoda – tovush, kuylarning bir-biriga mos kelishi, oʻzaro uygʻunligi. 

## Manbalar
Ohorlash

**Ohorlash** (toʻqimachilikda) — tanda ipiga maxsus modda (ohor) shimdirish. Ohor kraxmal kislotalar, ishqorlar, sovun, yogʻlar, glitserin, antiseptik moddalar va boshqalardan tayyorlanadi. Asosan jun, paxta, lub tolalaridan iigirilgan ip ohorlanadi. Ancha pishiq, dagʻal iplar ohorlanmaydi. Oʻzbekistonda ilgari ohor bugʻdoy unidan atala koʻrinishida tayyorlangan va lattada suzilgan. Toʻqish uchun doʻkonga solingan tanda parralari (tuklari) gula (toʻqimachilik dastgohining bir qismi)ga va tigʻ tishlariga yopishib qolib, toʻqishga xalaqit bergan, ip salga uzilavergan. Shu sababli, toʻquvchi tandaga ohor purkab, ip parralarini yotqizib silliqlagan. Shu jarayon ohorlash deb atalgan. Hozir ohorlash maxsus ohorlash mashinalarida bajariladi. Buning uchun mashinaga bir necha tanda ipi joylanadi. Soʻngra ip ohorli togʻoraga botiriladi. Ohor shimib olgan ip quritish barabanlari yoki quritish kamerasida quritiladi. Ohor ip sirtini silliqlaydi, uni pishiqlantiradi. Ohorlangan ipdan toʻqilgan gazlama koʻrkam, pishiq chiqadi.

## Manbalar
П (kirill)

**П** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn yettinchi harfi. Lablab, portlovchishovqinli, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻzning boshi (paxta, poda, paypoq), oʻrtasi (tuproq, oppoq) va oxirida (qop, ip, toʻp) qoʻllana oladi. Biroq koʻp boʻgʻinli soʻzlarning oxirida kamroq uchraydi. Pekin talaffuzda soʻz oxirida kelgan b tovushi, shuningdek, oʻzbek tiliga oʻzlashgan soʻzlarda uchraydigan f tovushi aksariyat hollarda p tovushiga almashadi (borib — borip, kelib — kelip; gʻazab — gʻazap, fabrika — pabrika, foyda — poyda kabi), lekin bu hodisalar imlo (yozuv)da aks etmaydi. P Avesto, Urxun-Yenisey, sugʻd, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab, lotin alifbosi asosidagi uzbek yozuvida oʻziga xos koʻrinishga ega.

## Manbalar
Ohangaron suv ombori

**Ohangaron suv ombori** - Toshkent viloyatida, Ohangaron daryosi oʻzagida qurilgan gidrotexnika inshooti. 1989-yilda ishga tushirilgan. Umumiy hajmi 260 mln. m³, toʻgʻonning maksimal balandligi 100 m, suv oʻtkazish imkoniyati 480 m³/sek. Ohangaron daryosi suvini mavsumiy tartibga soladi. Toshkent viloyatidagi Ohangaron, Oʻrta Chirchiq, Piskent va Boʻka tumanlaridagi yerlar sugʻoriladi.

## Galereya

Fayl:Akhangaran water reservoir.JPG


## Manbalar
Pave de Kurteyl

**Pave de kurtey** (L) (Pavet de Courteille) (1821 — Parij — 1889) — fransuz lugʻatshunosi. Parij oliy oʻquv yurtlarida turkiy tillar kafedrasini boshqargan. "Boburnoma" (1871—73), "Merojnoma" (1882), "Tazkirai avliyo" (1889) asarlarini nashr qilgan. Pave de kurteyK. ilmiy faoliyatida "Chigʻatoycha — fransuzcha lugʻat" alohida ahamiyatga ega. Mazkur lugʻat soʻzligi Alisher Navoiy asarlari asosida tuzilgan. Misollar ichida Bobur, Abulgʻozixon asarlaridan olingan bayt va parchalar ham bor. Lugʻatda eski oʻzbek tilidagi soʻzlar fransuzchaga ixcham va loʻnda agʻdarilgan, shuningdek, oʻzbeklarning urf-odatlariga oid soʻzlarga keng izoxlar berilgan. Pave de kurteyK.ning ushbu lugʻati eski oʻzbek tilini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

## Manbalar
Pavel I

**Pavel I** [1754.20.9(1.10) - Peterburg — 1801.12.(24).3] — Rossiya imperatori (1796-yildan), Pyotr III va Yekaterina II ning oʻgʻli. Rossiyada harbiy politsiyachilik rejimini, armiyada pruss tartiblarini joriy qilgan; dvoryanlar imtiyozlarini cheklagan. Nobarqaror shaxs sifatida mashhur. 1796-yili onasi Ekaterina II oʻlimidan soʻng taxtga chiqqan. Ekaterina II oʻgʻliga deyarli hech qachon iliq munosabat  koʻrsatmagan. U onasi tomonidan oʻldirilgan otasi Pyotr III ni xotirasi tufayli onasi bilan yaqinlasha olmaydi.   Ritsarlarga xos xarakterga ega edi. Dastlab inqilobiy Fransiyaga qarshi chiqqan. Lekin, keyinchalik fransuzlar Shvetsariya hududidagi rus asirlarini Vataniga qaytarib yuborgani, sobiq ittifoqchilari tomonidan va'da qilingan Malta oroli berilmagani sabab 1800-yil Napoleon bilan ittifoq tuzgan. Hindistonni fransuzlar bilan birgalikda zabt etish boʻyicha rejalar tuzgan. Gvardiyachi zobitlar fitnasi natijasida oʻldirilgan. Uning o'rnini Aleksandr I egalladi. Dastlab, Pushkin ijodida Pavel I axmoqona obraz sifatida yoritilgan. Ammo, keyinchalik, shoirning munosabatlari oʻzgargan.

## Manbalar
Pavianlar

**Pavianlar** (*Papio*) — martishkalar kenja oilasiga mansub tor burunli maymunlar urugʻi. Tanasining uz. 75— 80 sm, dumi 50—60 sm, ogʻirligi 25&nbsp;kg dan ortiq. Juni uzun, baʼzan yol hosil qiladi. Quymich qadogʻi katta, qizil. Z— 5 yoshda voyaga yetadi, boʻgʻozlik davri 170 kun, odatda, bitta bola tugʻadi. Afrika, Arabiston va Sulavesi orolida uchraydi. Qoyalarda poda boʻlib yashaydi. Oʻsimliklarning ildiz mevalari, piyozlari, hasharotlar, mayda sudralib yuruvchilar va boshqa bilan oziqlanadi. 5 turi (gamadril, babuin va boshqalar) bor. Yerda hayot kechiradi.

## Manbalar
Pavilon

**Pavilon** (frans. pavilion, lot. papilio — chodir) — 1) atrofi ochiq, yengil va ixcham qurilgan koʻshksimon imorat, shiypon. Tabiat bilan oʻzaro uygʻunlashtirilgan. Sharq meʼmorligida saroy va ibodatxonalar qurilishida, Yevropa saroy park ansambllari meʼmorligida keng qoʻllangan;2) Yevropa saroylarining tarkibiy qismi: tomi alohida yopilgan yengil bino. Bunday P.lar tarhi murabba, koʻpqirrali boʻladi;3) vaqtincha yoki doimiy foydalanish uchun qurilgan yengil inshootlar. Koʻrgazma, kino, foto, savdo P.lari va hokazo;4) teatrda — interyerni gavdalantiruvchi dekoratsiya.

## Manbalar
Viktor Pavlenko

**Viktor Vladimirovich Pavlenko** (1932.14.4, Semipalatinsk viloyati Kukpekti qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1985). MXAT qoshidagi teatr studiyasini tugatgan (1971). Sahna faoliyatini 1954-yildan boshlagan. Pavlodar, Kustanay, Barnaul, Saratov, Orenburg teatrlarida, 1971—92 yillar Gorkiy nomidagi Toshkent rus akademik drama teatrida ishlagan. Otello, Altifol (U. Shekspir, "Otello", "Xatolar komediyasi"), Kutuzov, Satin (M. Gorkiy, "Qashshoq qalb qissasi", "Tubanlikda"), Batarsev (A. Gelman, "Imzo"), Lopaxin (A. Chexov, "Olchazor"), Avaliani (A. Chxeidze, "Uchdan oltigacha") kabi rollari bilan tanilgan. P. tragik rollar ustasi sifatida maʼlum.

## Manbalar
Juho Kusti Paasikivi

**Juho Kusti Paasikivi** (27-noyabr 1870 – 14-dekabr 1956) — Finlandiya bosh vaziri (1918 va 1944-46) hamda 7chi prezidenti (1946–1956). Ikkinchi jahon urushidan keyin Sovet Ittifoqi bilan tinchliksevar tashqi siyosat yurgizish yoʻli (Paasikivi-Kekkonen yoʻli) ni tutgan.

## Manbalar

## Bibliografiya
* 
* 
## Havolalar

* Paasikivi's greeting message for the 1952 Summer Olympics (Audio ba Visual [English])
* ''Juho Kusti Paasikivi in 375 humanists – 1-may 2015. Sanʼat fakulteti, Helsinki universiteti.
Pablisti

**Pablisti** (ing. publicity — oshkoralik, ochiqlik) — 1) dong chiqarish, firma, korxonaning mashhurligi; 2) firmalar, tovarlar, xizmatlar haqida ommaviy axborot vositalari orqali beriladigan axborotlar, ularning taqdimoti. Oʻzbekistonda 1990-yillarning boshlaridan buyon yirik korxonalar, ishlab chiqarish firmalari tomonidan amalga oshirib kelinadi (qarang reklama).

## Manbalar
Olga Nikolayevna Pavlova

**Olga Nikolayevna Pavlova** (1895, Margʻilon — 1982.16.3, Toshkent) — terapevt olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1950). Tibbiyot fanlari doktori (1945), professor (1948). Oʻrta Osiyo universitetining tibbiyot fakultetini tugatgach (1923), shu fakultet (keyinchalik Toshkent tibbiyot akademiyasi) terapiya klinikasining ordinatori (1924—26), assistenti (1927—39), dotsenti (1939—48), gospital terapiya va kasb kasalliklari kafedrasi mudiri (1946—1966), 1966-yildan gospital terapiya klinikasi konsultanti. Pomirning turli balandliklari va Qoraqumning subtropik choʻllari iqlimi sharoitida yurak-tomir va qon yaratish sistemalari klimatofiziologiya ustida tadqiqot ishlari olib borgan.

## Manbalar
* K voprosu sushnosti psevdogemofilii i yeyo lecheniye. T., 1930; K klinike i diagnostike ostrix i podostrix aleykemicheskix mielozov, T., 1938; Kartina krovi v usloviyax visokogornogo klimata, T., 1939.
Pavlograd

**Pavlograd** — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi shahar. Volchya daryosi (Dnepr havzasi) boʻyida. Pavlograd tuguni. Aholisi 137,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Donbassning koʻmir qazib oluvchi gʻarbiy qismining markazi. Kimyo mashinasozligi, metall quyish mashinalari, elektr yoritqich armaturalari, koʻn, kanopni qayta ishlash zavodlari, uysozlik kombinati, mebel va tikuvchilik fabrikalari bor. Shahar yaqinidan koʻmir qazib olinadi. Oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Mashinasozlik, tibbiyot bilim yurtlari, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi bor. P.ga 1780-yil asos solingan.

## Manbalar
Pavsaniy

**Pavsaniy** (? - miloddan avvalgi taxminan 470) -Sparta sarkardasi. Yunon-fors uruiiari davridagi Plateya yaqinidagi jangda gʻalaba qozongan (479). Ikki marta forslar bilan xiyonatkorona yashirin muzokara olib borishda shubha ostiga olingan, taxminan 470 yil ilotlar qoʻzgʻolonini tayyorlashda ayblangan, ibodatxonaga yashiringan va oʻsha yerda ochlikdan oʻlgan.

## Manbalar
Niccolò Paganini

Paganini (Paganini) Nikkolo (1782.27.10, Genuya — 1840.27.5, Nitssa) — italyan sozandasi (skripka, gitara) va kompozitor. 1797-yildan boshlab Italiyada, 1828-yildan Yevropaning koʻp mamlakatlarida mukammal mahoratini namoyish qilib, tarixda eng mashhur virtuozlardan biri sifatida nom qoldirgan. Paganini yangi, murakkab ijro usullarini qoʻllab, zamonaviy skripka ijrochiligi asoslarini yaratdi, shuningdek, 19-asr pianino ijrochiligi hamda cholgʻulashtirish sanʼatlari rivojiga taʼsir oʻtkazdi. Paganini sozanda va kompozitor sifatida musiqiy romantizm asoschilaridan. Skripka uchun 24 ta kaprichchio, skripka va orkestr uchun 1- va 2- konsertlari (jami 5 ta), shuningdek, sonatalari (ayniqsa, skripka va gitara uchun), yakka gitara (jami 200 ga yaqin) va boshqa sozlarga moʻljallangan pyesalari, kamer ansambllari, opera, balet va xalq kuylariga yaratgan variatsiyalari kuylarining ravonligi va kuychanligi, garmonik rivoji oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. 1954-yildan Genuyada har yili Paganini nomidagi xalqaro skripkachilar tanlovi oʻtkaziladi.

## Manbalar
Pago-pago

**Pago-pago** — Sharqiy Samoaning (Amerika Samoasi) maʼmuriy markazi, Tutuila orolida. Aholisi 8 ming kishidan ziyod (2023). Tinch okean sohilidagi port. Oziq-ovqat sanoati (baliq konservalash) korxonalari bor. Chetga kopra va baliq konservalari chiqariladi.Amerika Samoasi iqtisodiyotining rivojlanishiga qaramay,mamlakatda turizm jadal sur‘atlarda rivojlanmoqda.

## Manbalar
Paguosh harakati

**Paguosh harakati** - olimlarning tinchlik, qurolsizlanish, xalqaro xavfsizlik va ilmiy qamkorlik uchun yoʻnaltirilgan ijtimoiy harakati. Tashabbuskorlari (1955). A. Eynshteyn, F. Jolio-Kyuri, B. Rassel. Paguosh harakati tarafdorlarining 1-konferensiyasi 1957-yilda Paguosh shahrida (Kanada) boʻlgan. Shundan buyen, odatga koʻra, yil sayin oʻtkaziladi.

## Manbalar
Pagoda (tanga)

**Pagoda** ()-og'irligi taxminan 3,37 g boʻlgan oltin tanga,Hindiston janubida 19-asr boshlarigacha zarb qilingan.Bu nom ba'zi tangalarning orqa tomonida tasvirlangan pagodadan olingan.

Eng qadimgi pagodalar diametri taxminan 11&nbsp;mm boʻlgan dumaloq tangalar bo'lib, ularning bir tomonida tanga yuzasining faqat bir qismini qoplagan shtamp izi bor edi. Keyingi pagodalarda (VI-XII asrlar) ko'pincha hayvonlar ( cho'chqa, sher, yo'lbars, fil, baliq ) tasvirlangan. 14—17-asrlarda Vishnu yoki boshqa hind xudolari koʻpincha tangalarda tasvirlangan. Mugʻallar imperiyasining padishahi Muhammadshoh (1719-1748) pagodalar zarb qilgan, old tomonida uning nomi va zarb qilingan yili, orqa tomonida zarb qilingan joyi koʻrsatilgan.

Hindistonning Yevropa mustamlakasi boshlanishi bilan Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi,Gollandiya va Fransiya o'z mustamlakalarida pagodalarni zarb qilishni boshladilar.Britaniyada Hindiston pagodasi = 42 fanamam = 168 falus = 3360 karshas (kasu).

18-asrda Britaniya Madrasi va Fransiya Pondicherri  muxraga teng boʻlgan 3,4 g (2,7 g sof oltin) *yulduzli pagodalarni* zarb qildi.

1810-yilda Britaniya Hindistonida kumush standartiga o'tgandan so'ng,pagoda rupiy tomonidan muomaladan chiqarildi .Britaniya Ost-Hind kompaniyasining Bombey prezidentligi oxirgi oltin pagodalarni 1809 yilda,Madras prezidentligi 1815-yilda oltin 1 va 2 pagodalarni,1808-1811-yillarda kumush ¼ va ½ pagodalarni chiqargan.Ayrim hind knyazliklari keyinchalik (deyarli 19-asr oxirigacha) pagodalar zarb qilishni davom ettirdilar,masalan, Travankor knyazligi oxirgi marta 1877-yilda ½, 1 va 2 pagodalarda oltin tangalar zarb qilgan.

## Eslatmalar

## Adabiyot

* 
* 
* 

## .Havolalar
Padana tekisligi

**Padana tekisligi (PadanaVenetsiya tekisligi)** — Italiyaning shimoliy qismidagi tekislik. Alp va Apennin togʻlari bilan Adriatika dengizi oraligʻida. Padana tekisligi usti qalin dengiz va daryo jinslari bilan toʻlgan tektonik bukilma. Uzunligi 500&nbsp;km chamasida, eni 200&nbsp;km gacha. Yer yuzasi, asosan, tekis, balandligi gʻarbida 300–400 m. Tekislikning markaziy qismidan Po daryosi va uning irmoqlari oqib oʻtadi. Iqlimi subtropik, ayrim joylarida moʻtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0—4°C, iyulniki 22—24°C. Yillik yogʻin 600–1000&nbsp;mm. Toshqinlar boʻlib turadi. Oʻrmonlar qirqilib oʻrni ekinzorga aylantirilgan. Padana tekisligi — Italiyaning asosiy sanoat va qishloq xoʻjaligi rayoni. Bugʻdoy, makkajoʻxori, sholi ekiladi. Tokzorlar va mevali bogʻlar bor. Padana tekisligida Milan, Turin, Venetsiya, Bolonya shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Padang

**Padang** — Indoneziyadagi shahar, Sumatra o.ning gʻarbiy sohilida. Fapbiy Sumatra provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 721,5 ming kishi (1990-yillar oxiri). Plantatsiyalar va konchilik sanoati rivojlangan rayonning savdosanoat markazi. Sement zavodi, oziqovqat, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, kema verfi, universitet bor.

## Manbalar
Duvr boʻgʻozi

**Duvr boʻgʻozi** () yoki **Pa-de-kale** () — Buyuk Britaniya oroli bilan Yevropaning materik qismi (Fransiya qirgʻoklari) orasidagi boʻgʻoz, Shimoliy dengiz tomonidan La-Mansh boʻgʻoziga kiraverishda. Antropogen davrida quruqlikning choʻkishidan vujudga kelgan. Eng kambar joyi (Duvr bilan Kale shaharlari orasida) 32&nbsp;km, eng chuqur joyi 64 m. Yirik portlari: Duvr, Kale, Dyunkerk. Duvr — Kale, Duvr—Dyunkerk, Duvr—Bulon oʻrtasida parom qatnaydi.

## Manbalar
Paduya

**Paduya** — Italiyaning shimoliy qismidagi shahar. Paduya viloyatining maʼmuriy markazi. 2001-yil shahar aholisi 203,3 ming kishini tashkil qilgan. Transport yoʻllarining muhim tuguni, kema qatnaydigan kanal orqali Adriatika dengizi bilan bogʻlangan. Mashinasozlikning turli sohalari, kimyo, yengil sanoat, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Shaharda Galiley ishlagan universitet (1222), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shahar miloddan avvalgi 4-asrdan maʼlum. Uygʻonish davrida Paduyada rassomlik sanʼati nihoyatda yuksalgan. 1866-yilda Italiya qirolligiga qoʻshilgunga qadar turli davlatlar tarkibida boʻlgan. 12—15-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar (cherkov va saroylar) saqlangan. Paduyada har yili xalqaro yarmarkalar oʻtkaziladi.

## Manbalar
Pazandachilik

**Pazandachilik** — xom oʻsimlik va hayvon mahsulotlaridan xilma-xil taomlar va oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlash mahorati. Ovqatlanishni tartibga solish, taomlar xilma-xilligini taʼminlash, lazzatli taomlar tayyorlash va did bilan dasturxonga tortish P.ning asosini tashkil qiladi.

Turli xalqlarning milliy P.da shu millat xalqiga xos muayyan milliy P. taom turi boʻladi. Masalan, oʻzbeklarda palov, rus pazandaligida shchi, bilini; ukrainlarda borshch, vareniki; qozoqlarda beshbarmoq shunday taomlardir. Uzbek P.da koʻproq qoʻy, mol goʻshtlari ishlatiladi; ot, tovuq, oʻrdak goʻshtlari oʻrtacha meʼyorda; ilvasin va baliq goʻshtlaridan kamroq foydalaniladi; xamir taomlar ham koʻp tayyorlanadi (har xil tandir nonlar, somsalar, suyuq-quyuq xamir ovqatlar).

## Manbalar
Pagan

**Pagan** — myanmalarnnng birinchi davlati (11—13-asrlar). Poytaxti — Pagan shahri Hozirgi Myanmaning deyarli barcha hududlarini oʻz hokimiyatiga birlashtirgan. Anorata tomonidan asos solingan. 1057-yil Janubiy Birmadagi moi davlatlari birlashtirilishi bilan P. Jan.-Sharqiy Osiyodagi eng yirik davlatlardan biriga aylangan. Davlat dini — buddizm. P. da ulkan miqyosda ibodatxonalar qurilishi olib borilgan (5 mingga yakin ibodatxona va pagoda), bu, ayniqsa, Chanzita hukmronligi davrida (1084—1112) avjga chiqqan. 13-asrga kelib ichki nizolar tufayli davlat tanazzulga uchragan. 1283-yil Kaungsin yonidagi jangda myanma qoʻshinlari moʻgʻullar tomonidan tormor etilgach, P. barham topgan.

## Manbalar

Hammasini o'ldirish kerak!
Pay (ulush)

**Pay**, hissa — firma, kompaniya, jamiyat, shirkatning umumiy kapitalida muayyan jismoniy yoki yuridik shaxs hissasiga toʻgʻri keladigan pul badali summasi yoki ulush. P. egasi oladigan daromad, dividend, shuningdek, kompaniya tugatilganda u oladigan mulk ulushi yoki pul mablagʻlari P. miqdoriga bogʻliq boʻladi. P. badallari shirkat yoki kompaniyaning P. fondini tashkil etadi. P. pay guvohnomasida qayd etiladi.

## Manbalar
Pay choʻzilishi

**Pay choʻzilishi** — boʻgʻimlardagi payning shikastlanishi. Bunda pay yoki uning tolalari, baʼzan payning suyaklarga birikadigan qismi uziladi, lekin boʻgʻimdagi suyaklarga shikast yetmaydi. Koʻpincha boldir-oyoq panjasi boʻgʻimi paylari choʻziladi. Paylar choʻzilganda qattiq ogʻriq paydo boʻladi, bemor oqsab qoladi; boʻgʻim atrofi shishadi, terisi koʻkaradi, boʻgʻimda harakat qiyinlashadi. Paylar uzilganda bemor oyogʻini bosa olmaydi, boʻgʻimlari shishib ketadi, qon quyilishi mumkin. Pay choʻzilishiga ahamiyat bermay vrachga murojaat qilinmasa, shikast surunkali tus olib, kasallik uzoq vaqt bemorni bezovta qilishi mumkin. Pay choʻzilganda, birinchi navbatda, payi choʻzilgan boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab, ogʻriq kuchli boʻlsa, boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik, zudlik bilan vrachga murojaat qilish kerak. Toʻgʻri davo qilinsa, bemor hech qanday asoratsiz tuzalib ketadi, aks holda, Pay choʻzilishi tez-tez takrorlanib turishi mumkin. Pay choʻzilishining oldini olish uchun (xususan, sportsmenlarda) muskul sistemasi tonusini bir maromda tutish, sport oʻyinlari vaqtida elastik bint bilan boʻgʻimni siqib bogʻlab olish, maxsus sport poyabzali kiyish yoki tizzaband taqish tavsiya etiladi.

## Manbalar
Payariq

**Payariq** (1991-yilgacha Narimonovka posyolkasi) — Samarqand viloyati Payariq tumanidagn shahar (1991-yildan), tuman markazi. Nurota togʻlari yon bagʻrida joylashgan. Oʻrtacha 610 m balandlikda.. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Ulugʻbek (40&nbsp;km). Viloyat markazi (Samarqand)gacha —43&nbsp;km. Aholisi 11,5 ming kishi (2003).

P. oʻrnida 1880-yillarda Rossiyadan koʻchib kelib oʻrnashib olganlarning qishlogʻi boʻlgan va dastlab Fedorovka, Katalas deb atalgan. P. nomi tuman hududidan oʻtgan „Pay“ arigʻi nomidan olingan. P.da tuman hokimiyati binosi, maʼmuriy va davlat idoralari, ishlab chiqarish korxonalari, avtokorxona, MTP, bozor, 3 ta umumiy taʼlim maktabi, qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kolleji, tibbiyot va iqtisodiyot kollejlari, madaniyat uyi, markaziy kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Markaziy kasalxona, tez tibbiy yordam boʻlimi, poliklinika, dorixonalar, optika doʻkonlari mavjud.

## Manbalar
Payvandlash (maʼnolari)

**Payvandlash**:

* Payvandlash (texnikada) — qattiq materiallar (metall, keramika, shisha va b.
* Payvandlash (qishloq xoʻjaligi) (qishloq xoʻjaligida) — bir oʻsimlikka ikkinchi oʻsimlikning k,alamchasi yoki kurtagini ulash.
Pay

**Pay**, **singir** — biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar Pay yordamida suyaklarga birikadi. Payning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. Pay shunchalik pishiqki, koʻndalang kesimining 1 mm2 10&nbsp;kg, chanoqni bel suyagiga biriktirib turadigan paylar 350&nbsp;kg, oyoq tagidagi uzun paylar esa 200&nbsp;kg cha yuk koʻtara oladi. Bolalar payi juda nozik va egiluvchan boʻlib, yosh ulgʻaygan sari hatto suyaklanib ketadi.

Paylarning bir qismi statik funksiyalar (gavdani tik saqlash va boshqalar)ni bajarishda ishtirok etadi. Keskin harakat qilganda Payda turli oʻzgarishlar roʻy beradi, unga biror shikast yetishi natijasida pay haddan tashqari choʻzilib ketganda (qarang Pay choʻzilishi), odatda, suyak toʻqimasi bilan birga uziladi. Koʻproq boldir va oyoq panjasi boʻgʻimi paylari, baʼzan tizza, tirsak boʻgʻimi paylari shikastlanadi; bunda shikastlangan boʻgʻim qattiq ogʻriydi, shishadi, harakat qiyinlashadi. Pay shikastlanganda darxrl vrachga murojaat qilish, u kelguncha boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik kerak.

## Manbalar
Payvandlash (qishloq xoʻjaligi)

**Payvandlash** — bir oʻsimlikka ikkinchi oʻsimlikning qalamchasi yoki kurtagini ulash. Payvand qilinadigan oʻsimlik payvandtag, ulanadigan payvandust deyiladi. Mevachilikda payvandlash vegetativ koʻpaytirishning asosiy usuli hisoblanadi. Payvandlash payvandlanayotgan oʻsimlikning nav xususiyatini mustahkamlash va saqlash; xoʻjalik koʻrsatkichlari past navlarni aʼlo sifatli, sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chidamli navlar bilan almashtirish; gullashi va meva tugishini jadallashtirish; oʻsimlikning manzarali va ilashuvchi xillarini yaratish kabi maqsadlarda qoʻllanadi.

## Yana qarang

* Kurtak payvand
* Iskana payvand

## Manbalar
Payvandtag

**Payvandtag** — payvandust payvand qilinadigan oʻsimlik yoki uning qismlari. Payvand qilingan oʻsimlik ildiz sistemasi mevali daraxt uchun asos vazifasini oʻtaydi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston sharoitida P. sifatida olma uchun yovvoyi olma, dusen, paradija urugʻkoʻchatidan foydalaniladi. Nok uchun oʻrmon va jaydari nok urugʻkoʻchatidan, behi va b.dan, oʻrik uchun jaydari oʻrik, shaftoli uchun uning jaydari xillari va bodomdan, gilos va olcha uchun ularning barcha turlari va kamxastakdan, olxoʻri uchun togʻolchaning urugʻkoʻchatlaridan foydalaniladi.

## Manbalar
Payvandust

**Payvandust** — 1) payvandtagp ulanadigan qalamcha yoki kurtak;2) ulangan qalamcha yoki kurtakdan oʻsib chiqqan oʻsimlikning yer ustki qismi. P. navdor, sogʻlom, hosildor, turli noqulay sharoitlarga chidamli oʻsimliklardan olinadi.

## Manbalar
Payza

**Payza**, paydza (xitoycha-moʻgʻulcha) — yorliq. Chingizxon Yasyasiga binoan joriy etilgan, oltin, kumush, choʻyan, jez hamda yogʻoch taxtachalarga bitilgan, moʻgʻul xonlari tomonidan moʻgʻullar hukmronligiga tobe mamlakatlarga tayinlangan noiblar, shuningdek, chopar va elchilarga, ularning lavozimlariga qarab beriladigan yorliq, buyruq. Noiblarga hamda elchilarga beriladigan oltin P.ga xonning buyruklari yozilgan va ular noib yoki elchiga cheksiz vakolat huquqini bergan. P. egasi istagan narsani talab qilishga haqli boʻlgan, uning talabi soʻzsiz bajarilgan. Maqalliy hukumat vakillari P. bor maʼmurga ot, yoʻl koʻrsatuvchi kishi, oziq-ovqat va boshqa xizmatlarni koʻrsatishga masʼul boʻlganlar. P.ning darajasiga qarab unga qush yoki hayvon rasmi solingan. Eng oliy darajali P. yuziga yoʻlbars surati tushirilgan. Bu turdagi P. hukmronlik va daxlsizlik belgisi boʻlib xizmat qilgan. P.ga ega shaxslar talanish yoki jazolanishdan mustasno edilar.

## Manbalar
Payza (maʼnolari)

**Payza**:

* Payza, paydza (xitoycha-moʻgʻulcha) — yorliq.
* Payza (ekin), yapon tarigʻi (Echin-ochloa) — boshoqdoshlar oilasining kurmaklar turkumiga mansub bir yillik boshoqli don va yem-xashak ekini.
Payza (ekin)

**Payza**, yapon tarigʻi (Echin-ochloa) — boshoqdoshlar oilasining kurmaklar turkumiga mansub bir yillik boshoqli don va yem-xashak ekini. Xindiston, Xitoy, Koreya, Yaponiyada qadimdan yetishtiriladi. Donidan yorma, spirt olinadi, choʻchqa va parrandalarga yem sifatida ishlatiladi. Koʻk poyasidan silos bostiriladi va pichan tayyorlanadi. 100&nbsp;kg koʻk poyasida 12,5 ozuqa birligi va 1,6&nbsp;kg hazm boʻladigan protein (100&nbsp;kg pichanida tegishlicha 60,5 va 6,9; donida 92,7 va 10,5) bor. Chorva mollari uchun yaxshi ozuqa.

Namsevar va dalaning begona oʻtlardan tozaligiga talabchan oʻsimlik. Qulay sharoitda yozda 2—4-martagacha oʻrib olish mumkin. Yem-xashak uchun kech bahorda qatorlab, oddiy usulda (urugʻ ekish normasi 12–15&nbsp;kg/ga), don uchun keng qatorlab (urugʻ ekish normasi 5– 6&nbsp;kg/ga) ekiladi. Koʻk ozuqa uchun roʻvaklanish vaqtida, don uchun roʻvaklari sargʻayganda oʻriladi. Hosildorligi koʻk poya boʻyicha 140—400 s/ga, pichan boʻyicha 20—40 s/ga.

## Manbalar
Paykal

**Paykal** (turkiycha. pay — qism, ulush va fors-toj. kol — xandaq) — 1) marza, ariq, yoʻl va boshqa bilan ajratilgan katta ekin maydoni, sugʻoriladigan dalaning bir qismi; sholikorlikda pol; chek. 2) tarixiy-etnografik atama. Yozma adabiyotlarda dastlab Abu Abdulloh Xorazmiyning "Mafotih ul ulum" ("Ilmlar kaliti") asarida suv oʻlchov birligi tarzida qayd qilingan. 1 P. 10 basta, basta esa eni va boʻyi 1 shair (taxminan 3 sm) boʻlgan teshikdan bir kechakunduzda oʻtadigan suv miqdori. Keyingi davrlarda sath oʻlchovi sifatida qoʻllangan. Masalan, Quyi Qashqadaryoda 50 tanob yoki 12,5 ga yer 1 P. hisoblangan. Oʻrta Osiyoning bir qancha tumanlarda chek yerlarni shirkat (6—9 dehqon xoʻjaligi) boʻlib ishlash, yerga jamoa boʻlib egalik qilish shakli boʻlgan. Bunday P.lar Janubiy Oʻzbekistonda 20-asrning 1-choragiga qadar mavjud boʻlib keldi.

Ochil Boʻriyev.

## Manbalar
Payrov

**Payrov** — askiya sanʼatining eng ommaviy shakli, ijro uslubi. Unda ikki guruh ijrochi kelishilgan muayyan mavzu boʻyicha soʻz toʻqib, oʻzaro tortishadi; mavzuning maʼnolari oxirigacha yechilishi va ijrochilar mavzu doirasidan tashqariga chiqmasligi talab etiladi, bir-biriga javob qaytarganlarida fikr rivoji sezilib turishi lozim. Shiddat bilan, mazmunli qochirimli javob bergan tomon yutadi, sustkashlik qilgan, mavzudan tashqariga chiqqan yoki pala-partish, qoʻpol javob qilgan tomon yutqazadi. Askiya ishqibozlarining qizgʻin qahqahasi bilan gʻolib kelgan tomon olqishlanadi. P. mavzulari sonsanoqsiz: inson qayoti, xulq-atvori, uzaro munosabatlar, tabiat va jamiyat hodisalari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, mehnat turlari, kasb-hunar, qishloq xoʻjaligi va sanoat koʻrinishlari, taʼlim, tibbiyot, ilm-fan, sanʼat va adabiyot, bola tarbiyasi va boshqa P. askiyachidan ham bilim, ham badihagoʻylik, ham moqir ijrochilik talab qiladi. P., asosan, ogʻzaki ijod mahsuli. Tajribali askiyachilar muayyan mavzularni oldindan mashq qilib, pishitib yuradilar.

P., asosan, Fargʻona vodiysi va Toshkentda 18-asrdan tarqalgan va kundankunga rivoj topib, ommalashib bormoqda. Dehqon yuzboshi, Gʻoyib ota Toshmatov, Joʻraxon Sultanov, Gʻanijon Toshmatov, Gʻulomjon Roʻziboyev, Abdulhay Qozoqov kabi P. va askiya ustalari tanilgan. Ularning P.dagi tajribasi, anʼanalarini aka-uka Zaynobiddin va Madamin Yusupovlar, Joʻraxon Poʻlatov, Mamasiddiq Shirayev, Hasanboy Sultonov, Yoʻldoshxon Nosirov, Neʼmatjon Toshmatov, Mansurjon Oxunov, Muhiddin qizik Darveshov va boshqa davom ettirib keldilar. P. katta konsert dasturlaridan, Oʻzbekiston mustaqilligi va Navroʻz bayramiga bagʻishlangan maydon tomoshalaridan oʻrin olib, eng yaxshi namunalari radio va televideniye orqali targʻib etilmoqda.

## Adabiyot
* Muhammadiyev R., Askiya, T., 1962; Qodirov M., Tomosha sanʼati oʻtmishidan lavhalar, T., 1993.

Muhsin Qodirov.

## Manbalar
Paykon

**Paykon** — 1) kamon oʻqining uchi, oʻq uchidagi metall bashoq. P. mezolit, neolit va jez davrlarida chaqmoq toshdan, baʼzan, hayvon suyaklaridan yasalgan. Jezdan yasalgan P. temir davrining dastlabki davrlarida keng tarqalgan. Temirdan yasalgan P. miloddan avval qurollanishga kirib kelgan. P. aksar hollarda zoʻgʻatali qilib yasalgan va uni sanchilgan badandan sugʻurib olish amri mahol boʻlgan;2) nayzaga qadaladigan uch;3) tikon;4) mumtoz adabiyotda P. majozan kiprik maʼnosini ham ifodalagan.

## Manbalar
Payshanba (shaharcha)

**Payshanba shahari ** — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1989-yildan). Tuman markazi. 450 m balandlikda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (12&nbsp;km), Samarqand shahrigacha 90&nbsp;km. Aholisi 31 ming kishidan ziyod (2014).

P.dagi tepaliklari miloddan avvalgi 5—4-asrlardagi oid ostadonlarning topilishi u yerda qadimda aholi yashaganligi tasdiqlaydi. Qulay geografik mavqega ega boʻlgan P. ravnaq topib 18-asr oxirida mudofaa devori bilan oʻralgan 3 darvozali shaharga aylangan. 18—19-asrlarda P.da toʻqimachilik, chitgarlik, zargarlik, qandolatchilik, kulolchilik, misgarlik, attorlik, ganchkorlik, temirchilik kabi hunarmandchilik turlari rivojlangan. 1868-yildan Payshanba volostining markazi boʻlgan. P.da 1905—08-yillarda Rossiyaning mustamlakachilik zulmiga qarshi Namoz Pirimqul oʻgʻli boshchiligidagi xalq qurolli harakati boʻlib oʻtgan. Qadimda P.da masjid va madrasalar, karvonsaroylar faoliyat koʻrsatgan. Bulardan Odina masjidi (taxminan 17—18-asrlar) ulugʻvorligi bilan ajralib turgan, uni "Ona masjid" deb ham atashgan. 1791-yil P.da Muhammad Aminxoʻja Naqib Madrasa qurdirgan, 1902-yilda rus-tuzem maktabi binosi (hozirgi pochta) qurilgan. P.da tuman hokimiyati binosi, gʻisht zavodi, non kombinati, pilla qabul qilish korxonasi bor. Novvoylik, qandolatchilik, tikuvchilik, etikdoʻzlik, tandirchilik, baqqollik, duradgorlik, temirchilik bilan shutullanuvchi kichik korxonalar mavjud. 5 umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar litseyi, bolalar sport, musiqa maktablari, oʻsmirlar futbol maktabi faoliyat koʻrsatadi. 3 muzey, 4 kutubxona, markaziy kasalxona (400 oʻrin), sil kasalliklari shifoxonasi (40), ambulatoriya va poliklinika, kattalar va bolalar, stomatologiya poliklinikalari ishlab turibdi. Bir qancha madaniy, maishiy, savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari, Qalandarxona jome masjidi bor.

## Manbalar
Vera Pak

**Vera Borisovna Pak** (13.11.1938 — 26.10.2018) — Xiva shahridagi 20-son Mehribonlik uyi direktori,  Oʻzbekiston Qahramoni (2001),  Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʻlimi xodimi (1992), davlat va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatori (2005-2010). 

## Tarjimai holi
Vera Borisovna Pak 13-noyabrda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot shahrida tugʻilgan. 1961 yilda Nukus davlat pedagogika institutini tugatgan. 1961 — 85 yillarda Xiva shahridagi 3-maktabda kimyo-biologiya oʻqituvchisi, sinfdan tashqari ishlar tashkilotchisi, Xiva shahri xalq maorifi boʻlimi mehnat taʼlimi yoʻriqchisi, 1985-yildan umrining oxiriga qadar Xiva shahridagi 20-mehribonlik uyiga rahbarlik qilgan. Pak rahbarlik qilgan muassasa Oʻzbekistondagi namunali mehribonlik uylaridan hisoblangan. Vera Pak rahbarligida muassasa turli yillarda “Eng yaxshi Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi Mehribonlik uyi tarbiyachisi” ko'rik-tanlovlari va ularning “Eng mehmon­do'st Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi ta'lim-tarbiya dasturini ishlab chiqqan Mehribonlik uyi” kabi yo'nalishlarida respublika bosqichi g'olibi, sovrindorlari boʻlgan.

Vera Borisovna Pak bir necha bor O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi a’zosi, O‘zXDP Respublika kengashi a’zosi, xalq deputatlari viloyat va shahar Kengashlari deputati etib saylangan.

## Manbalar

## Havolalar
German Kim, Vera Borisovna Pak - O‘zbekiston Qahramoni

Vera Pak
Pak

**Pak** (inglizcha, pack), pak muzi — qutb havzalaridagi koʻp yillik dengiz muzi. Pak bir tekis qalinlikdagi (3–5 m) mustahkam muz dalalaridan iborat. Keng muz dalalari shaklida, asosan, Arktika havzasida kuzatiladi. Uning toʻgʻri nomi — koʻp yillik muz.

## Manbalar
Pakana gʻoʻza

**Pakana gʻoʻza** — boʻyi past, tupi ixcham, hosil shoxlari kalta, tabiiy holda uchraydigan gʻoʻza shakllari va sunʼiy yaratilgan navlari. Pakana gʻoʻza navlari oddiy madaniy navlarni past boʻyli gʻoʻza shakllari bilan chatishtirish, shuningdek, chigit yoki gʻoʻzaning generativ organlariga mutagenlar (kimyoviy modda, gamma nurlar va hokazo) taʼsir ettirish natijasida yaratilgan. Pakana gʻoʻzaning boʻyi 30—70 sm dan oshmaydi. Birinchi hosil shoxi 3—5 boʻgʻimda paydo boʻladi, koʻsaklari tez ochiladi. Barglari mayda va siyrak boʻlib, erta toʻkiladi. Ildiz tarmogʻi yaxshi rivojlanmagan, mineral oʻgʻit va suvga talabchan.

Tupining ixchamligi muayyan maydonda koʻp tup (300—350—400 ming) qoldirish imkonini beradi. Oʻzbekiston seleksionerlari gʻoʻzaning sifatli tola beradigan pakana navlari (Kalta poyali 1, Qarshi 2 va hokazo)ni yaratdilar. Keyingi vaqtda birmuncha kam ekiladi.

Abdumavlon Abdullayev.

## Manbalar
Pak In No

**Pak In No** (adabiy taxallusi – Noge) (1561.11.8 – Yonchxon viloyati – 1643.25.1) – koreys shoiri. Koreys adabiyetidagi kasa (doston) va sijo (uch misra) kabi poetik janrlarda ijod qilgan. Yapon bosqinchilariga qarshi boʻlgan Imjin ozodlik urushi (1592— 98) qatnashchisi. Vatanparvarlik ruhidagi „Tinchlik xaqida soʻz“ (1598), „Kemadagi oʻylar“ (1605), „Yonnam haqida qoʻshiq“ (1635) kabi dostonlar muallifi. 1605-yildan qarbiy xizmatni tashlab, yakka, xilvatda yashay boshlagan; bu holat uning tabiat manzaralari tasvirlangan eng yaxshi dostonlarida („Ovloq koʻcha qaqida toʻrtliklar“, „Noge manzili haqida qoʻshiq“, taxminan 1610—11) oʻz ifodasini topgan. Xanmun (xitoy adabiy tilining koreyslashgan shakli)da yaratilgan 7 kasa, 68 sijo va boshqa sheʼrlar „Nogelik oʻqituvchining asarlar toʻplami“ (1—3kitoblar, 1800-yilda nashr etilgan)ni tashkil etadi. 1961-yilda Jaxrn Tinchlik Kengashi qaroriga muvofiq shoir tavalludining 400 yilligi nishonlangan.

## Manbalar
Pakombo

**Pakombo** (? - 1867-yil dekabr) - Kambodjada fransuz mustamlakachilari va mulkdorlarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon rahbari; 1866—67 yillarda yuqori choʻqqisiga chiqqan. P. oʻzini qirol Ang Channing nabirasi deb eʼlon qilgan. Qoʻzgʻolonchilar P. rahbarligida bir qancha viloyatlarni egallaganlar. Ularning asosiy kuchlari 1866-yil fransuz qoʻshinlari va qirol otryadlari tomonidan tormor keltirilgan. P. asir olinib, qatl etilgan.

## Manbalar