Koprolaliya

**Koprolaliya** — bu beixtiyor soʻkinish, behayo yoki ijtimoiy jihatdan nooʻrin va kamsituvchi soʻzlarni beixtiyor aytish. Koprolaliya soʻzi yunoncha  (*kópros*), "goʻng, najas " va  (*laliā́*) „nutq“, degan maʼnoni anglatadi.

Koprolaliya tik buzilishlarining ayniqsa, Tourette sindromining tasodifiy xususiyati hisoblanadi, ammo bu sindrom tashxisi uchun talab qilinmaydi va Tourette bilan kasallangan bemorlarning atigi 10 foizida koprolaliya namoyon boʻladi. Koprolaliya tik buzilishlariga xos emas; u ham boshqa nevrologik kasalliklarning kam uchraydigan alomatidir.

Koprolaliya — koprofenomenlarning bir turidir. Boshqa koprofenomenlarga kopropraksiyaning tegishli belgilari, behayo yoki taqiqlangan imo-ishoralarni bajarish kabi beixtiyor harakatlar va koprografiya, odobsiz yozuvlar yoki chizmalar yaratish kiradi.

## Xususiyatlari
Koprolaliya madaniy jihatdan tabu boʻlgan, maqbul ijtimoiy foydalanish uchun umuman yaroqsiz boʻlgan soʻz va iboralarni oʻz ichiga oladi. Bu atama maʼlum bir holatga oid soʻkinishni tasvirlash uchun ishlatilmaydi. Bu odatda ijtimoiy yoki hissiy kontekstdan tashqarida ifodalanadi va odatdagi suhbatdan koʻra boshqacha ohangda, balandlikda aytilishi mumkin. Bu koʻpincha bitta soʻz yoki murakkab iboralar boʻladi. Koprolaliya bilan ogʻrigan odam soʻzni baland ovozda aytishdan koʻra, uni aqliy ravishda takrorlaydi; bunday subvokalizatsiyalar juda achinarli boʻlishi mumkin.

Koprolaliya Tourette sindromining tasodifiy xususiyatlari hisoblanadi, ammo bu Tourette tashxisini qoʻyish uchun talab qilinmagan. Tourette sindromida majburiy soʻkinish ushbu iboralarni aytayotgan odam tomonidan istalmagan va nazoratsiz boʻlishi, ayniqsa, beixtiyor irqiy yoki etnik haqorat qilish kabi soʻkishlar noqulay vaziyatga olib kelishi mumkin. Koprolaliya bilan ogʻrigan odam tomonidan aytilgan iboralar bemorning fikrlariga yoki oʻylariga aloqasi yoʻq boʻladi.

Kar-soqov Tourette bemorlarning imo- ishora tilida soʻkinish holatlari tasvirlangan.

Koprolaliya tik buzilishlariga xos emas; u ham boshqa nevrologik kasalliklarning kam uchraydigan alomatidir.  Bu miya jarohatlaridan keyin insult  va ensefalit kabi paydo boʻlishi ;  boshqa nevrologik sharoitlarda koreoakantotsitoz, duduqlanishlar va Lesch-Nyhan sindromi kabi ; va kamdan-kam hollarda tik ishtiroki boʻlmagan demantia yoki obsessiv-kompulsiv buzulish bilan ogʻrigan odamlarda paydo boʻlishi mumkin.

## Tourette sindromida tarqalishi
Tourette bilan kasallangan odamlarning atigi 10 foizida koprolaliya sindromi mavjud, lekin u boshqa alomatlarga qaraganda koʻproq eʼtiborni jalb qiladi.

Klinik namunalardan olingan Taurette sindromi boʻlgan 3500 kishidan iborat xalqaro, koʻp saytli maʼlumotlar bazasida Tourette bilan birga keladigan kasalliklar bilan kasallangan bemorlarning 14 foizida koprolaliya, asoratlanmagan („sof“) Tourette bilan kasallanganlarning atigi 6 foizida koprolaliya borligi aniqlangan. Xuddi shu tadqiqot koprolaliya bilan kasallanish ehtimoli komorbidli holatlar soni bilan chiziqli ravishda oshishini koʻrsatdi: toʻrt yoki beshta (tiklar ham qoʻshilganda)boshqa kasallikka chalingan bemorlarda koprolaliya faqat Tourette kasalligiga chalinganlarga qaraganda 4-6 baravar koʻproq boʻlgan.

Umumiy pediatriya amaliyotining bir tadqiqotida Tourette sindromi boʻlgan bolalarda 8 % koprolaliya darajasi aniqlangan boʻlsa, boshqa tadqiqotda uchinchi darajali yoʻnaltiruvchi markazda (odatda ogʻirroq holatlar yuborilgan) 60 % aniqlangan. Tourette sindromi bilan ogʻrigan 44 nafar bemorning yaqinda Braziliyada oʻtkazilgan tadqiqotida koprolaliyaning 14 % darajasi aniqlangan; Kosta-Rikada 85 ta shaxsni oʻrganish natijasida 20 % koprolaliya borligi aniqlandi; Chilida 70 nafar bemorni oʻrganishda koprolaliyaning 8,5 % darajasi aniqlangan; Yaponiyada oʻtkazilgan eski tadqiqotlarda koprolaliya bilan kasallanish 4 % ni tashkil qilgan; va Braziliyada oʻtkazilgan hali ham eski klinik tadqiqot 32 bemorning 28 foizida koprolaliya borligini aniqladi. Ushbu hisobotlarning barchasiga taʼsir qiluvchi uslubiy muammolarni hisobga olgan holda, Tourette sindromi assotsiatsiyasining konsensusiga koʻra, haqiqiy raqam 15 foizdan past.

## Davolash
Baʼzi bemorlar botulinum toksinini (botoks) vokal kordlari orqali davolangan. Bu vokalizatsiyaga toʻsqinlik qilmaydi, ammo natijada yuzaga keladigan yarim falajlik har qanday portlashlarni nazorat qilishga yordam beradi.   Botoks inʼektsiyalari tiklarni umumiy yengillashtirishga olib keladi.

## Jamiyat va madaniyat
Koʻngilochar industriya koʻpincha Tourette sindromi boʻlganlarni ijtimoiy omadsizlar va ularning yagona tiklari koprolaliya deya notoʻgʻri tasvirlaydi, bu Tourette sindromi boʻlgan odamlarning jamoatchilik tomonidan notoʻgʻri tushunilishiga olib keladi.   Shuningdek tourettening koprolalik simptomlari mavzusi radio hamda televidenie tok-shoulari uchun „ozuqa“ hisoblanadi.

## Manbalar