Olmaota xalqaro aeroporti

**Olmaota xalqaro aeroporti** ()  – Qozogʻistonning eng yirik shahri va iqtisodiy poytaxti boʻlgan Olmaotadan  shimoli-sharqda joylashgan yirik xalqaro aeroport. Bu Qozogʻiston va Markaziy Osiyodagi eng gavjum aeroport boʻlib, 2022-yilda 7,23 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan.

## Egalari va boshqaruvi
Aeroport dunyo boʻylab koʻplab aeroportlarga egalik qiluvchi Turkiyaning TAV Airports Holding kompaniyasiga tegishli boʻlgan „**Olmaota xalqaro aeroporti**“ (*Almaty International Airport*) **AJ** nomi bilan roʻyxatga olingan.

## Tarixi
### Dastlabki yillar
Aeroport 1935-yilda kichik fuqarolik va harbiy samolyotlar foydalanishi uchun qurilgan. 1990-yilgacha u Qozogʻiston fuqaro aviatsiyasi departamenti tarkibiga kirgan, keyin 1991-yilda „Olmaota aeroporti“ deb qayta tashkil etildi. 1993-yildan beri u mustaqil biznes subyekti sifatida ishlaydi. 1994-yilda u „Olmaota aeroporti“ OAJ deb qayta tashkil etilgan va keyinchalik „Olmaota xalqaro aeroporti“ AJ deb oʻzgartirilgan.

Tupolev Tu-144 tovush tezligidagi transport vositasi 1975-yil 26-dekabrda Moskva va Olmaota oʻrtasida 1977-yil noyabr oyida boshlangan yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatishga tayyorgarlik koʻrish maqsadida pochta va yuk tashishni boshladi. Aeroflotning 1978-yil 1-iyundagi parvozi Tu-144 ning 55-chi va oxirgi muntazam yoʻlovchi tashish xizmati boʻldi.

Uchish-qoʻnish yoʻlagi 1998-yilda rekonstruksiya qilinganidan soʻng aeroportga CAT II sertifikati va xalqaro aeroport maqomi berildi.

1999-yil 9-iyulda aeroport restoranining shashlik oshxonasida yongʻin chiqdi. Terminal binosi bir necha soat ichida yonib ketdi, ammo jiddiy jarohatlarsiz boʻldi.

### 2000-yildan beri rivojlanish
Yangi terminal qurilishi 2004-yilda yakunlandi. 2008-yil 30-sentyabrda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi ochildi, birinchi parvozni British Midland International aviakompaniyasi amalga oshirib, kompaniya samolyoti London-Hitrouga yoʻl oldi. Yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi, shuningdek, qoʻnish uchun ICAO CAT III sertifikatiga ega boʻldi, bu ayniqsa qish oylarida koʻrishning pastligi sababli yaqin atrofdagi aerodromlarga yoʻnaltiriladigan samolyotlar sonini sezilarli darajada kamaytiradi. Uchish-qoʻnish yoʻlagi Markaziy Osiyodagi eng uzuni hisoblanadi. Yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi uchish ogʻirligi va ishlash chastotasini cheklamagan holda barcha turdagi samolyotlarni qabul qilishi mumkin.

Ulanishning oʻsishi nisbatan qimmat va talabning oʻsishiga mos kelmaydigan aeroport infratuzilmasi tomonidan xavf ostida. Xalqaro havo transporti assosatsiyasi Qozogʻiston hukumatini ICAO tamoyillariga amal qilishga va mahalliy va xalqaro tashuvchilar oʻrtasidagi farqli ANSP toʻlovlarini bekor qilishga chaqirmoqda. Hozirda (2012-yilda) Airbus A320 ni Olmaotaga qoʻndirish Yevropadagi xuddi shunday oʻlchamdagi aeroportlarga qaraganda 18% qimmatroq. Boeing 767 uchun farq 43% gacha koʻtariladi.

Yaqin kelajakda xalqaro reyslar uchun oltita yuk ortish koʻprigiga ega va soatiga 2500 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatadigan yangi yoʻlovchi terminali qurish rejalashtirilgan edi. Ushbu terminalda Marriott mehmonxonasi, konferentsiya zallari, biznes markazi, savdo markazi va kinoteatrlardan iborat rivojlangan infratuzilma majmuasi boʻlishi lozim edi.

Yangi terminal aeroportga boradigan yoʻlda transport harakatini kamaytirish uchun Koʻlja yoʻli boʻylab joylashtirilishi kerak edi. Biroq, mavjud terminal ichki yoʻnalishlarga xizmat koʻrsatishi va bu Air Astananing xalqaro reyslarga xizmat koʻrsatishi kerak boʻlgan terminal rejasi bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli menejerlar 2010-yilda loyiha qurilishini keyinga qoldirishdi, natijada terminal qurilishi toʻxtatildi. Menejerlarning fikriga koʻra, bu rejaning muammolari shundan iboratki, Air Astanada fakultetlar ishlaydi va uning samolyotlari uchish-qoʻnish yoʻlagining bir chetidan ikkinchi chetiga oʻtadi, bu esa Air Astana uchun transport bilan bogʻliq kechikish muammolarini keltirib chiqaradi; chunki uchish-qoʻnish yoʻlaklari yangi uchish-qoʻnish yoʻlaklarini yaratish uchun joy yetishmasligi bilan band boʻlar edi. Qurilishni buzish va ichki va xalqaro reyslar uchun foydalaniladigan yangi terminalni qayta qurish boʻyicha xulosa chiqarildi. Endilikda Olmaotadan 48&nbsp;km uzoqlikdagi Qopchigʻay suv omborida yangi aeroport qurish rejalashtirilgan.

2012-yil 17-fevralda Moskvada Davlatlararo aviatsiya qoʻmitasining (DAQ) Aviatsiya va havo hududidan foydalanish boʻyicha Kengashining 32-sessiyasida Olmaota xalqaro aeroporti MDHda eng yaxshi deb topildi va „Xalqaro aeroportlarni rivojlantirishda erishgan yutuqlari uchun“ mukofotiga sazovor boʻldi.

2022-yilgi norozilik namoyishlari paytida namoyishchilar 5 yanvar kuni aeroportni egallab oldi va parvozlar toʻxtatildi. Qozogʻiston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Qozogʻiston xavfsizlik kuchlarining sakkiz nafar xodimi oʻldirilgani, isyonchilar beshta samolyotni oʻgʻirlab ketganini maʼlum qildi va Rossiya xavfsizlik kuchlariga obyektni qaytarib olishni soʻradi. 7-yanvar kuni *[[TASS]]* KXShT qoʻshinlari aeroportni egallab, tartib oʻrnatgani haqida xabar berdi.

2022-yil may oyida Qozogʻiston xalq partiyasidan bir guruh deputatlar tomonidan Bosh vazir oʻrinbosari Roman Sklyarga aeroportga qozoq sovet kommunist siyosatchisi Dinmuhammad Qoʻnayev nomini berish taklifi kiritilgan edi.

Yangi terminal qurilishini amalga oshirish uchun tarixiy VIP terminal 2022-yil oxirida demontaj qilindi va uni  uzoqlikda rekonstruksiya qilish rejalashtirildi.

2024-yil 1-iyunda Olmaota xalqaro aeroportida 2-terminal ochildi, bu aeroportning oʻtkazish qobiliyatini yiliga 14 million yoʻlovchiga yetkazish imkonini berdi va koʻp oʻtmay 10 ta davlatga 15 ta yangi xalqaro yoʻnalishlar ishga tushirildi. Yangi terminal birinchi terminalning shimoli-sharqida joylashgan boʻlib, faqat xalqaro reyslarga xizmat qiladi. Ikki terminal oʻrtasida birlashtiruvchi koʻprik mavjud.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Statistika

### Yillik yoʻlovchi tashish

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1980-yil 7-iyul: Aeroflot 4225-reysida uchgan Tupolev Tu-154B-2 samolyoti (roʻyxat raqami: *CCCP-85355*) Alma-Olmaota aeroportidan havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay halokatga uchradi, bortdagi 156 yoʻlovchi va 10 ekipaj aʼzosining barchasi halok boʻldi. Tergovchilar samolyot koʻtarilish vaqtida pastga tortuvchi oqimga duch kelgani sababli parvoz tezligi toʻsatdan tushib ketganini aniqladi, bu esa samolyotning havoda tura olmay qulab tushishiga, taxminan  uzoqlikda qulab tushdi va yonib ketdi.
* 1983-yil 30-avgust: Aeroflot 5463-reysida Chelyabinskdan parvoz qilgan Tupolev Tu-134 samolyoti Olmaotaga yaqinlashayotganda qulab tushdi; barcha 90 nafar yoʻlovchi va ekipaj halok boʻldi.
* 2013-yil 29-yanvar: SCAT Airlines 760-reysda uchgan Bombardier CRJ-200 ER samolyoti Olmaota xalqaro aeroportiga past koʻrinish sharoitida yaqinlashayotganda halokatga uchradi. Bortdagi barcha 21 kishi halok boʻldi. Tergovchilarning aniqlashicha, yomon ob-havo sababli qayta yondashuv amalga oshirilgan va bu vaqtida lift samolyot burnini yuqoriga koʻtarish oʻrniga pastga yoʻnaltirilgan, natija keskin shoʻngʻish va yerga urilish bilan yakunlangan. Lift harakati sababini aniqlab boʻlinmagan, biroq tizimning nosozligi yoki tashqi taʼsir belgilariga duch kelinmagan
* 2019-yil 27-dekabr: Bek Air 2100-reysi bilan Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroportiga uchib ketayotgan Fokker 100 samolyoti havoga koʻtarilishidan soʻng binoga qulashi oqibatida 13 kishi halok boʻldi.
* 2021-yil 13-mart: Qozogʻiston Respublikasi Milliy xavfsizlik qoʻmitasi Chegara xizmati uchun harakatlanayotgan Antonov An-26 samolyoti qoʻnish vaqtida halokatga uchradi; toʻrt nafar yoʻlovchi halok boʻldi, ikki omon qolgan esa jiddiy jarohat oldi. Hodisa sabablari oʻrganilmoqda.

## Yana qarang
* Qozogʻiston aeroportlari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*