Null oroli

**Null oroli** – bu nol daraja shimoliy enlik va nol daraja sharqiy uzunlik (0°N 0°E) nuqtasida joylashgan joy boʻlib, yaʼni boshlang‘ich meridian va ekvator kesishgan nuqta hisoblanadi. Bu yerda hech qanday quruqlik yoʻqligi sababli, u haqiqiy orol emas. „Null oroli“ nomi xaritalash dasturlarida xatolik tufayli 0,0 koordinatasi berilgan yozuvlarni aniqlash va tuzatishda vaqtincha belgi sifatida ishlatiladi. Bu atama dastlab geomaʼlumotlar sohasida hazil tariqasida paydo boʻlgan boʻlsa-da, keyinchalik geografik maʼlumotlar fanida takrorlanadigan muammoni hal qilishda foydali vositaga aylangan.

## Jismoniy joylashuv

Yer yuzasida Null oroli deb ataladigan nuqta Atlantika okeanining xalqaro suvlarida, taxminan Gʻarbiy Afrikaning qirgʻogʻidan 600 kilometr uzoqlikda, Gvineya qoʻltigʻida joylashgan. Bu joyda Soul nomli ob-havo buya (suvda suzuvchi qurilma) oʻrnatilgan boʻlib, uning nomi soul musiqasi janridan olingan.

Null oroliga eng yaqin quruqlik – Gana hududidagi kichik orolchadir, u taxminan 570 km shimolda (4°45′30″N 1°58′33″W) joylashgan. Eng yaqin materik nuqta esa Gananing Akwidaa va Dixcove shaharlari orasidagi Achowa nuqtasi hisoblanadi.

Soul buyasi ostidagi dengiz tubining chuqurligi taxminan 4 940 metr (16 210 fut) ni tashkil etadi.

## Dasturiy taʼminotda

Hisoblash tizimlari va joy nomlari bazalari kontekstida Null oroli koordinatalari taxminan 2010–2011-yillarda Natural Earth ochiq manbali xarita maʼlumotlar toʻplamiga qoʻshilgan. Shundan soʻng bu atama keng qoʻllanila boshlagan (garchi undan oldin ham foydalanilganiga dalillar mavjud boʻlsa ham). Keyinchalik bu „orol“ haqida xayoliy tarzda geografiyasi, tarixi va bayrogʻi yaratilgan. Natural Earth bu joyni „1 metr kvadratli orol“ (11 kvadrat fut) deb taʼriflaydi va unga „100-darajali masshtab reytingi“ bergan, bu esa uni xaritalarda hech qachon koʻrsatmaslik kerakligini bildiradi. „Null“ nomi ikki nol koordinatani anglatadi; sababi, null qiymatlar (yaʼni maʼlumot yoʻqligini bildiruvchi qiymatlar) koʻpincha butun son sifatida 0 qiymatiga majburan oʻtkaziladi, ayniqsa „nullga ruxsat yoʻq“ kontekstida.

Bu joy xaritalash tizimlari tomonidan xatolarni ushlash uchun ishlatiladi. Masalan, baʼzan tasvir yoki obyektga geopozitsiya biriktira olmagan dasturiy taʼminot uni notoʻgʻri tarzda „Null,Null“ yoki „0,0“ koordinatalariga bogʻlab qoʻyadi. 2018-yil yanvar oyida Bellingcat xabar berishicha, bu joyga Strava fitnes-yozuv ilovasidagi ayrim faoliyat harakatlari ham xaritada biriktirilgan, bu holat foydalanuvchilarning haqiqiy joylashuvini yashirish maqsadida „0,0“ koordinatalarini kiritgani sababli yuz bergan.

## Soul boʻyi

„Stansiya 13010 – Soul“ nomli buya PIRATA tizimining bir qismi boʻlgan – bu tizim 1997-yildan boshlab AQSh, Fransiya va Braziliya tomonidan tropik Atlantika okeanida oʻrnatilgan 17 ta buyadan iborat. Barcha buyalar singari, u ham musiqa janri nomi bilan atalgan. Buya konus shaklida, balandligi 3,8 metr (12 fut) boʻlgan va ATLAS (Autonomous Temperature Line Acquisition System) turiga kirgan. U kabellar yordamida dengiz tubiga mahkamlangan edi.

Buya oʻrnatilganidan bir yildan kamroq vaqt oʻtib yoʻqolgan va 1998-yilda yangisi bilan almashtirilgan. Oxir-oqibat, buya 2021-yil mart oyida xizmatdan chiqarilgan.

## Manbalar