open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baljuna ahdi

**Baljuna ahdi** – milodiy 1203-yilning oʻrtalarida moʻgʻul qabilalari va boʻlajak xon Temuchin oʻrtasida boʻlgan ahd hisoblanadi. Soʻngra ushbu qabilalar *Baljunatu* nomi bilan mashhur boʻldi. Temuchin 12-asr oxirida Kerayit xoni Toʻgʻrulning xizmatiga kelgan va asta-sekin hokimiyat tepasiga koʻtarila boshlagan. 1203-yilda Toʻgʻrulga Temuchin tomonidan ularning oila aʼzolari oʻrtasida nikoh ittifoqi tuzish haqidagi taklif berilgan. Toʻgʻrul esa bu harakat Temuchinning hokimiyatga intilishi va tortib olishga uruinishi ekaniga ishonch hosil qila boshlagan va uni yoʻq qilish kerak deb hisoblagan. Temuchinni kerayitlar tomonidan taʼqib qilish boshlangan. U  Kereyitlarning ketma-ket taʼqiblaridan qochib yurgan. Oxir-oqibat Borjiginlar va Kerayitlar oʻrtasida Qalakaljidda qattiq jang boʻlib oʻtdi. Ushbu jangda Temuchin magʻlubiyatga uchradi.
Temuchin qoʻshinlarining sochilib ketgan qoldiqlarini qayta toʻplab, Moʻgʻulistonning janubi-sharqidagi nomaʼlum daryoga yoki Baljuna koʻli tomonga chekingan. U yerda uning eng yaqin hamrohlari har qanday qiyinchilik va shon-shuhratni bir-birlari bilan boʻlishishga vaʼda berib, oʻzaro sadoqat qilishga qasamyod qilishgan. Shu yilgi yozni yurishlari uchun jangchilarni yollash bilan oʻtkazgan. Oʻsha yilning kuzida Kerayitlarni magʻlub etish uchun yetarlicha kuch toʻplay olgan. Uch yil oʻtgach, 1206-yilda dashtdagi barcha dushmanlarni magʻlub etgan. Qurultoyda oʻzini Chingizxon deb eʼlon qilgan va Baljuna koʻlidagi qasamyod qilgan hamrohlarining barchasini ulugʻ lavozimlarga tayinlagan. 19-asr tarixchilari ushbu hamrohlarning tarixiy shaxslar ekaniga shubha qilishgan, chunki Temuchinning yuksalishi haqida hikoya qiluvchi epik asar "Moʻgʻullarning maxfiy tarixi"da boshqa personajlar kelgan.

## Umumiy maʼlumotlar
Temuchin 1155—1167-yillarda moʻgʻul qabilalari hukmdori Yesugey va uning xotini Xoelun nikohidan tugʻilgan. Temuchin toʻqqiz yoshida otasi Yesugey vafot etdi. Onasi va olti aka-ukalari bilan qabila tomonidan tashlab ketilgan. Ammo oila omon qolgan va Temuchin bir guruh sodiq odamlarni yigʻa boshlagan. Kerayitlar 1201-yilga kelib moʻgʻul choʻlidagi eng qudratli qabila boʻlgan. Ammo qabila zodagonlari ularni ham tez orada Moʻgʻul choʻlining sharqiy qismida hukmron boʻlib kelayotgan Temuchin tomonidan bosib olinishidan qoʻrqishgan. Bu zodagonlarga Toʻgʻrulning oʻgʻli Sengʻum boshchilik qilgan.

## Manbalar
Lebap viloyati masjidi

**Lebap viloyati masjidi** yoki **Lebap welaýatynyň baş metji** – Turkmanistonning Turkmanobod shahridagi masjid, Lebap viloyatining asosiy masjidi boʻlib, Bitarap Turkmaniston koʻchasida joylashgan. Masjid bir vaqtning oʻzida 3000 tagacha namozxonni sigʻdira oladi.

## Tarixi
2015-yilning iyun oyida Lebap viloyati masjidining poydevor qoʻyish marosimi boʻlib oʻtadi.

2020-yil 21-fevralda Turkmaniston prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov tomonidan ochiladi.

## Arxitekturasi
Masjid binosi 2 qavatli boʻlib, umumiy maydoni 5 gektar (12 akr)ni tashkil etadi. Masjidda bir vaqtning oʻzida 3000 kishi namoz oʻqishi mumkin. Toʻrt minoraning har birining balandligi , gumbazning balandligi esa ga teng. Shuningdek, 500 oʻrinli sadaqa xonasi, 50 oʻrinli mehmonxona, avtoturargoh ham mavjud.

Masjidning markaziy gumbazi oltin yarim oy bilan bezatilgan. Arxitektura majmuasi, shuningdek, original dekorativ elementlar bilan bezatilgan toʻrtta nozik minorani oʻz ichiga oladi. Binoning birinchi qavati maydoni ga teng boʻlib, ayollar uchun moʻljallangan ikkinchi qavati ni tashkil qiladi.

## Manbalar
Dashkin bobo majmuasi

**Dashkin bobo majmuasi** (yoki *Dashqinjon bobo majmuasi*) — Xorazm viloyatining Urganch shahridagi arxitektura yodgorligi. Majmua 1915-yilda qurilgan boʻlib, bugungi kunda Yuldosh Bobojanov koʻchasi, 43 a-uyda joylashgan.

Obyekt Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishli.
## Tarixi va rekonstruksiya qilinishi
Dastlab majmua oʻrnida tarixiy qabriston mavjud boʻlgan. Maqbara VII—VIII asrlarda Xorazmga Islom dinini yoyish maqsadida kelgan arab lashkarboshisi Sayid ibn Abu Vaqqos nomiga qoʻyilgani aytiladi. Shuningdek, bu nomdagi qabristonlar Xorazm viloyatining Hazorasp va Qoraqalpogʻistonning Xoʻjayli tumanlarida ham mavjud.

Lashkarboshi Saʼd ibn Abu Vaqqos islom dinini targʻib qilgan va buning uchun vohada janglar olib borgan. Bu janglarning birida boshqa jangchilar qatorida lashkarboshining oʻzi ham halok boʻlgan va shu qabristonga dafn etilgan.

Har yili ikki marta Amudaryoning oʻz oʻzanidan chiqib ketib, toshishi va aynan qabriston hududiga yetib kelganda daryo suvi sathining pasayishiga guvoh boʻlgan aholi tomonidan qabr sohibiga „Toshqin qaytaruvchi avliyo“, yaʼni Doshqin bobo degan nom berilgan.

1646—1648-yillarda Abulgʻozi Bahodirxon qabriston atrofini paxsa devor bilan oʻrattirgan va maqbara ham qurdirgan.

Yana bir Xiva xoni Olloqulixon Xuroson va Janubiy Turkmaniston hududlarida olib borgan muvaffaqiyatsiz harbiy yurishlaridan soʻng qabriston atrofini obod ettirib, hozirgi kungacha yetib kelgan maqbarani bunyod ettirgan.

Inqilobdan avval bu yerda qorixona-madrasa faoliyat yuritgan. 1927-yilda Shoʻrolar tomonidan maqbara yopib qoʻyilgan. 1939-yilgacha maqbara qamoqxona vazifasini bajarib kelgan. 1941—1947-yillarda qaytadan ochilgan. 1948-yilda davlat roʻyxatiga olingan va yodgorlik „Oltin meros“ jamiyatiga berilgan. 1973-yil 21-dekabr kuni obida davlat muhofazasiga olingan. 1980-yillarda qisman taʼmirlangan va arxivga aylantirilgan. 1991-yilda Oʻzbekiston musulmonlari diniy idorasi ixtiyoriga berilgan. 2005-yilda Maʼmun akademiyasining 1000 yilligi munosabati bilan qayta taʼmirlangan. Hozirda Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Xorazm viloyat vakilligi va ziyoratgoh sifatida foydalanib kelinadi.

## Yana qarang
*Pahlavon Mahmud majmuasi
*Shayx Mavlon bobo majmuasi
*Avesto meʼmoriy majmuasi
*Al-Beruniy meʼmoriy majmuasi

## Manbalar
Guzman Abdullin

**Gusman Abdullin** (1884—1955) – Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati, Qozogʻiston SSR, , Stalin nomidagi kolxozdagi katta choʻpon.

XX asrning 20-yillari oxirida u kollektivlashtirishda faol ishtirok etgan. 1930-yildan tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi qishloq xoʻjaligi artelida (keyinchalik – Janibek tumanidagi Stalin nomidagi kolxozda) choʻpon, keyinchalik katta choʻpon boʻlib ishlagan.

1947-yilda qoʻychilikda yuqori natijalarga erishdi. 1948-yilda *"1947-yilda kolxoz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini majburiy yetkazib berish va chorvachilikni rivojlantirish rejasini bajarganida chorvachilikning yuqori mahsuldorligiga erishgani uchun"* Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi.

; **<big>Mukofotlari</big>**

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni – SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 23-iyuldagi farmoni bilan
* Lenin ordeni

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Muzalevskiy M. V. Sotsialistik mehnat qahramonlari. Biobibliografik lugʻat. – M.: RIC „Cavalier“, 2008 yil. – T. 2. – 200 s.
* Batys Kazakhstan kal. Entsiklopediya. – Olmaota: „Aris“ baspasi, 2002 ISBN 9965-607-02-8
Al-Ayn xalqaro aeroporti

**Al-Ayn xalqaro aeroporti**  (; transliteratsiyasi: Maṭār Al-ʿAyn Ad-Duvalī) – Birlashgan Arab Amirliklari Abu-Dabi amirligining sharqiy mintaqasidagi Al-Ayn shahridan  gʻarb-shimoli-gʻarbda joylashgan aeroport. 1994-yil 31-martda ochilgan. Bu BAAdagi beshinchi eng gavjum aeroportdir.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 2011-yil 27-fevralda sakkiz oʻrindiqli Grumman 21T samolyoti havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay qulab tushdi va bortdagi toʻrt kishi halok boʻldi.

## Manbalar
Yor-yor (maʼnolari)

**Yor-yor** – quyidagi maʼnolarda kelgan boʻlishi mumkin:
* „Yor-yor“ – nikoh toʻyi marosimlari jarayonida aytiladigan xalq qoʻshigʻi.
* „Yor-yor“ – musiqiy kinokomediya.
* „Yor-yor“ – Oʻzbekistonning „Zoʻr TV“ telekanalidagi shou.
Yor-yor (telekoʻrsatuv)

**Yor-yor** – Oʻzbekistonning „Zoʻr TV“ telekanalidagi tok-shou. 2020-yil 18-noyabrdan haftaning dushanbadan jumagacha boʻlgan kunlari efirga uzatilgan. Rossiyaning „Birinchi“ telekanalida Larisa Guzeyeva boshlovchiligida efirga chiqadigan „“ („Kel, turmush quramiz“) koʻrsatuvining analogi. Koʻrsatuvda kuyov va kelinlikka uch nafar nomzod (turmushga chiqmagan yoki turmushidan ajrashgan ayol-erkaklar) ishtirok etadi. Ular boshlovchilar tahlili asosida bir-birlari bilan uchrashtiriladilar.

Koʻrsatuv 2023-yilda suratga olingan „Yasha, xotin“ filmiga prototip qilib olingan.

Efirga chiqa boshlagan 2020-yil 18-noyabrdan 2024-yil 10-fevralgacha teleboshlovchi va shoira Muhabbat Hamroyeva, aktyor Toʻxtamurod Azizov va huquqshunos Ominaxon Karimova boshlovchiligida olib borilgan.

Koʻrsatuv efirga chiqqach, koʻplab muhokamalarga, aksariyat teletomoshabinlar eʼtirozlariga sabab boʻlib kelgan.

Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Shayxontohur tumaniga tashrifida mahalla faollari bilan uchrashgan. Uchrashuvda faollar televideniyeda efirga berilayotgan ayrim koʻrsatuvlar ustidan shikoyat qilishgan.

2023-yilning 28-fevral kuni Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumani Mirishkor qishlogʻida yashovchi, 1988-yilda tugʻilgan Surayyo Meliqulova oʻz singlisi uyida oʻldirib ketilganini xabar bergan. Qotil erkak qoʻlga olingan. Aniqlanishicha, marhuma „Yor-yor“ koʻrsatuvi orqali 2021-yilda buxorolik erkak bilan tanishgan va uchrashib yurgan. Oʻzaro janjallashib qolgach, erkak ayolni qasddan oʻldirgan.

Koʻrsatuvda turli ayollar va erkaklar oʻz juftlarini topayotganliklari boshlovchilar tomonidan eʼtirof etib kelinadi. Muhabbat Hamroyevaning aytishicha, koʻrsatuv boshlangandan buyon, 2000ga yaqin „erkak va ayolni turmush qurishiga sababchi boʻlgan“. Kun.uz nashrining „Subyektiv“ loyihasi muallifi Jamshid Ziyoxonov aytishicha, "koʻrsatuv boshlovchilari, ishtirokchilar kuchli hayajonda aytib yuborgan nooʻrin gaplarini (masalan „xotinimdan kaltak yeganman“, „men olamdagi sakkizinchi moʻjizaman“ kabi), koʻrsatuv reytingini koʻtarish maqsadida ataylab kesib tashlashmaydi".

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Davlet Eshimbetov

**Davlet Eshimbetov** — sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

## Biografiya
Davlet 1913-yilda tavallud topadi. 1939-yildan boshlab KPSS aʼzosi hisoblanadi.

1924-yildan - iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ish yuritgan. 1924-1978-yillarda - cho'pon, ishchilar fakulteti talabasi, Chimboy tuman aviatsiya, armiya va flotni targ'ib qiluvchi ko'ngili jamiyat kengashi raisi, Chimboy va Kegelinskiy tuman Ijroiya Qo'mitasida harbiy inspektor, tuman va shahar harbiy kommissari, Chimboy tuman Soveti ijroiya qoʻmitasi raisi, Qoraqalpogʻiston ASSR Nukus shahar harbiy komissari, Qoraqalpogʻiston ASSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisi.

6-(Qoraqalpogʻiston SSR Toʻrtkoʻl shahar saylov okrugidan)-7-(Toʻrtkoʻl saylov okrugidan) chaqiriqlarida SSSR Oliy Soveti Millatlar Kengashiga deputat etib saylanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* O‘zbek Sovet Ensiklopediyasi : [14 jildda] / OʻzSSR Fanlar akademiyasi, Ch. ed. o'zbek boyqushlar ensiklopediyalar; [Ch. ed. Zufarov K. A.]. — Toshkent : Uzb. boyqushlar ensiklopediya.
* Yeshimbetov
* GA RF R7523 105 157 SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971 yil 1 sentyabrdan 9 sentyabrgacha qabul qilingan Farmonlari va qarorlari va ularga tegishli materiallar / 15-sonli bayonnomaga / No 2094-VIII dan 2114-gacha. VIII. 1-jild
Shixnazarboy uyi

**Shixnazarboy uyi** – obyekt XIX asrda Xiva sharida Dishan qa'la qismida joylashgan. Shixnazarboy uyi Xiva shahrining Sirchali kanali yonida joylashgan. Bino Xivalik savdogar va amaldor Shixnazarboy tomonidan qurilgan. Shixnazarboy Muhammad Rahimxon II hukmronlik yillarida davlat amaldori bo'lgan. Shixnazarboy uyi Xiva me'morchilik an'analaridan biri sinchori uslubida qurilgan bo'lib, bino yaxshi holatda saqlangandir. Shixnazarboy uyi Xorazm viloyati Xiva shahridagi Mevaston MFY joylashgan. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Tarixiy, baadiy yoki o'zga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qo'llanilishi mumkin bo'lmagan obyektlar ro'yxatini tasdiqlash to'g'risidagi 2014-yil 15-dekabrdagi qaroriga muvofiq Shixnazarboy uyi davlat mulki tasavvuriga o'tkazilgan. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining  2019 — 2022- yillarda Xorazm viloyatining Xiva shahrini kompleks rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida 2019-yil 16-avgustdagi qaroriga muvofiq Shixnazarboy uyini tamirlash va qayta tiklash uchun 1.800 mln so'm ajratildi.
## Manbalar
Farmon Toshev

**Farmon Toshev Is’hoqovich** 1954-yil 6-aprelda Samarqand viloyati  Paxtachi tumani Qarnobota qishlog‘ida tug‘ilgan. Shoir,  nosir, jamoat va davlat arbobi, senator.

“Zarafshon” va “Samarkandskiy vestnik” gazetalari birlashgan tahririyati bosh muharriri.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Mudofaa va xavfsizlik masalalari qo‘mitasi a’zosi.

## Ilmiy darajasi
Maʼlumoti oliy. 1975-yilda Samarqand Davlat universitetini o‘zbek tili va adabiyoti o‘qituvchisi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan.

O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi hamda O‘zbekiston jurnalistlar uyushmasi aʼzosi.

## Mehnat faoliyati
1975—1976-yillarda “Zarafshon» gazetasida muxbir.

1976—1981-yillarda “Paxtachi” gazetasining muxbiri, bo‘lim mudiri, muharrir o‘rinbosari.

1981—1982-yillarda Samarqand viloyat teleradio qo‘mitasining katta muharriri.

1982—1984-yillarda “Zarafshon” gazetasining muxbiri, targ‘ibot bo‘limining mudiri.

1988—1990-yillarda “Zarafshon” gazetasi muharirrining o‘rinbosari.

1990—1996-yillarda “O‘zbekiston ovozi” gazetasining Samarqand viloyati bo‘yicha muxbiri.

1996—1997-yillarda “Inson va qonun” gazetasining muxbiri hamda “Registon” gazetasining muharriri.

1997—1998-yillarda “Ko‘ksaroy” gazetasining muharirri.

1998—2012-yillar  “Zarafshon” gazetasining bosh muharriri.

2012-yildan bugungi kungacha “Zarafshon” va “Samarkandskiy vestnik” gazetalari birlashgan tahririyati bosh muharriri.

2014—2023-yillar O‘zbekiston jurnalistlar uyushmasi Samarqand viyolat bo‘limi rahbari.

## Asarlari
«Qarnabcho‘l qo‘shig‘i» (ijodkorning birinchi kitobi 1994-yilda nashr etilgan)

«Onang tirik, bolam», (1995)

«Men yomg‘irli kunda kelaman», (1998)

«Qarnabota armoni», (2003)

«Jurnalistning noni qattiq», (2004)

«Otamning saboqlari»,  (2006)

«Umrning o‘rtasi», (2006)

«O‘zimdek yashashni istayman», (2006)

«Bedavo ko‘ngil», (2009)

«Sog‘inch», (2011)

“Ayollar nima deydi” (2011, hajviy she’rlar)

«Omonat», (2015)

«Ko‘ngil bilan suhbat» (2015) singari turli janrlardagi kitoblari nashr etilgan.

## Mukofotlari
“Mehnat shuhrati” ordeni (2003)

“El-yurt hurmati” ordeni (2013)

“O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist” unvoni (2022)

## Manbalar
Al-Xorazmiy majmuasi

**Al-Xorazmiy majmuasi** – Xorazm viloyatining Urganch shahri, Al-Xorazmiy koʻchasida joylashgan bogʻ hamda ramziy maqbaradan iborat majmua. Majmua Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
## Tarixi va qurilish uslubi
Majmua asosan ramziy maqbara hamda bogʻdan tashkil topgan. Al-Xorazmiy majmuasi 2000-yili Oʻzbekiston Respublikasining sobiq prezidenti Islom Karimovning tashabbusi bilan Urganch shahrining Al-Xorazmiy koʻchasida qurib bitkazilgan. Urganch xalqaro aeroporti Al-Xorazmiy koʻchasining ikki tomonida joylashgan Al-Xorazmiy va Al-Beruniy meʼmoriy majmualariga juda yaqin.

Al-Xorazmiy majmuasi oʻrta asr qurilish aʼnanalari xos boʻlgan uslub boʻyicha bunyod etilgan. Majmua asosan ikki meʼmoriy qismdan tashkil topgan. Birinchi qismi kirish qismi boʻlib, unda oʻziga xos darvoza va ramziy maqbara joylashgan. Kirish qismida yoʻlakning ikki cheti boʻylab ketgan ayvon va ikkita xona ham mavjud.
Ramziy maqbaraga odatiy gumbaz oʻrnatilgan boʻlib, bezagida moviy koshinlar ishlatilgan. Shuningdek, peshtoq qismi yozuv hamda naqshlar bilan bezalgan va unga oʻymakori eshik oʻrnatilgan.
Al-Xorazmiy meʼmoriy majmuasida mevali daraxtlar ekilgan bogʻ mavjud. Shu bilan birga majmuada Al-Xorazmiy muzey ekspozitsiyasi tashkil etilgan. Majmua 2018-yilning mart va aprel oylarida qayta rekonstruksiya qilingan.
## Yangi al-Xorazmiy majmuasi
2022-yil Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan umumiy maydoni 140 gektar boʻlgan Al-Xorazmiy majmuasi qurilishi loyihasi ishlab chiqilgan. Loyihaga koʻra Al-Xorazmiy nomidagi universitet va talabalar yotoqxonasi, 3000 oʻrinli maktab va 1500 oʻrinli maktabgacha taʼlim muassasasi, IT park, innovatsiya markazi, sport majmuasi, ilmiy-tadqiqot markazi, koʻp qavatli uylar va avtoturargohlar, markaziy alleya – „Yangi Oʻzbekiston“ bogʻi barpo etilishi belgilangan.

## Yana qarang
*Pahlavon Mahmud majmuasi

*Shayx Mavlon bobo majmuasi

*Avesto meʼmoriy majmuasi

*Dashkin bobo majmuasi

*Al-Beruniy meʼmoriy majmuasi

## Manbalar
Jumaniyoz Sultonmurodov

**Jumaniyoz Sultonmurodov** – Xivaning soʻnggi xoni Said Abdulla taxtdan tushirilganidan keyin 5 kishidan iborat muvaqqat inqilobiy hukumat raislaridan biri. Sultonmurodov harbiy tribunal rahbari, Xorazm Xalq Respublikasi Xalq komissarlari Kengashi raisi, Xorazm kompartiyasi kotibi lavozimlarida ishlab kelgan. Shuningdek, u Maryam Sultonmuodovaning otasidir.

## Manbalar
Shirin Xalmuratova

**Shirin Xalmuratova** () – qoraqalpoq xalq shoiri. „Oʻn sakkizinchi bahor“, „Sevimli odamlar“, „Bulbul qoʻshigʻi bilan uygʻonaman“ toʻplamlarining muallifi. Uning sheʼrlari 1974-yilda „Qoraqalpogʻiston“ nashriyotida chop etilgan qoraqalpoq shoirlarining „Amu qoʻshiqlari“ toʻplamiga kiritilgan.

## Hayoti va faoliyati
1949-yili 11-oktyabr Toshkent shahrida davlat arbobi Oʻtesh Xalmurat oʻgʻli (aslida Chimboyli boʻlgan ziyoli insonlardan biri, partiya xodimi) oilasida tavallud topgan. Bolaligidan xulq-atvori bilan ota-onasi, tengdoshlari diqqat-eʼtiboriga tushgan.

Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, Nukus davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetida tahsil olgan.

Uning dastlabki qoʻshiqlar toʻplami institutda 1-kursda oʻqib yurgan paytida „Oʻn sakkizinchi bahor“ nomli toʻplami nashr etilgan. Shoirning dastlabki qoʻshiqlariga taniqli qoraqalpoq kompozitorlari A.Sultanov, X.Turdiqulovlar musiqa yaratib, sahnada T.Doshumova, S.Mambetova, I.Rafiqovalar tomonidan ijro etilgan.

Shirin Xalmuratovaning ijod namunalari oʻzbek, ozorbayjon, dogʻiston, qirgʻiz, qozoq va Baltik boʻyi xalqlarining tillariga tarjima qilingan.

„Bilim“ va „Kitobsevarlar“ jamiyatlarida ishlab, uzoq yillar davomida „Qoraqalpogʻiston kengashi“ gazetasida shaxsiy muxbiri boʻlib ishlagan.

## Oilasi

Yozuvchi, shoir, tarjimon Uzoqboy Pirjonovning rafiqasi.

Bolalari: Lira Pirjonova, Goʻzal Pirjonova, Erpoʻlat Pirjanov, Oysultan Pirjanova va Muxtar Pirjanov. Nevaralari (nabiralari) Nodirabegim, Shahrizoda, Bobur, Tumaris, Alpamis.

## Vafoti

Shirin Xalmuratova 2013-yil 6-martda vafot etgan.

## Kitoblari
# 
# 

## Asarlari
# Oʻn sakkizinchi bahor, sheʼriy toʻplami. „Qoraqalpogʻiston“. 1969-yil 42 b.
# Bobom gullari (hikoya, Lira Pirjonovaning qoraqalpoq tilidan tarjimasi) „Yangi adabiyot“ jurnali sayti. 2021-yil 31-oktyabr.
# Azizlar: Sheʼrlar / Shirin Xalmuratova. Nukus: Qoraqalpogʻiston, 1984-yil 73 b.
# Bulbil sesti tanda oyatar meni. Toshkent: Zilol buloq, 2020-yil.

## Manbalar

## Havolalar
* https://webkamerton.ru/user/2861
* https://kknews.uz/kk/63895.html
Otabek Joʻraqoʻziyev

**Otabek Joʻraqoʻziyev** (; 2-aprel, 2002-yil, Oʻzbekiston) – „Soʻgʻdiyona“ klubi futbolchisi. Hujumkor yarim himoyachi va hujumchi pozitsiyalarida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Otabek futbolchilik faoliyatini Bunyodkor akademiyasida boshlagan. Bunyodkor jamoasining Oʻzbekiston Birinchi ligasida ishtirok etuvchi klubi „Bunyodkor Farm“ jamoasida oʻynagan. 2021-yil Toshkent boshqa bir jamoasi, „Olimpik“ klubi tarkibiga oʻtgan.

## Yutuqlar

*  AFC U-23 Osiyo kubogi ikkinchi oʻrin: 2022
*  Osiyo oʻyinlari uchinchi oʻrin: 2023

## Manbalar


## Havolalar

* Otabek Joʻraqoʻziyev Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Otabek Joʻraqoʻziyev Soccerway saytida futbolchi profili
Golan tepaligi

**Golan tepaligi** (yoki *Golon tepaliklari*, ; ;, , ) – Suriyaning janubi-gʻarbiy qismida va Isroilning shimoli-sharqida joylashgan tepalikli hudud. Golan platosi sifatida ham tanilgan Golan tepaliklari Livan, Iordaniya va Suriya bilan chegaraga yaqin hududda joylashgan. Hududda, shuningdek, boy suv manbalari ham mavjud. Golan tepaliklari Suriya hududida joylashgan boʻlsa-da, 1967-yili yuz bergan Olti kunlik urush vaqtida Isroil tomonidan bosib olingan. 1981-yilning oʻzida Isroil Golan tepaliklarini oʻz hududiga qoʻshganini rasman eʼlon qildi. Xalqaro tashkilotlar bu hududni Isroil tomonidan bosib olingan Suriya hududi sifatida qabul qilgan.

2019-yil 25-mart kuni Qoʻshma Shtatlar Isroilning Golan tepaliklari ustidan nazoratini tan olgan birinchi davlat boʻldi.

## Manbalar
Ivan Kudryashov

**Ivan Alekseyevich Kudryashov** (1896-yil 2-oktyabr, Kaluga, Rossiya imperiyasi – 1972-yil 30-avgust, Moskva, SSSR) – rus avangard rassomi, Kazimir Malevichning shogirdi.

## Hayoti
Uning otasi Konstantin Siolkovskiy ustaxonasida raketalar va aviatsiya vositalarining yogʻoch modellarini yasagan.

Moskvadagi Yakimanskiy shahar maktabini tugatgandan soʻng, Ivan Kudryashov 1911-yilda Stroganov nomidagi rassomlik va sanʼat maktabiga oʻqishga kirgan.

1912—1917-yillarda Moskva rassomchilik, haykaltaroshlik va arxitektura institutida (Nikolay Kasatkin va Pavel Kuznetsovlarning shogirdi) tahsil olgan. 1917-yilda u oʻzining dastlabki *Chasi*, *Dvijeniye*, *Germes i Dionis* kabi sanʼat asarlarini yaratgan.

1919-yilda u Kazimir Malevich bilan *Vtorix Gosudarstvennix Svobodnix* sanʼat institutida oʻqigan.

1919-yilda xalq komissarligi tomonidan Orenburgga davlat sanʼat maktablarining filialini tashkil qilish uchun yuborilgan. Malevich ishtirokida u Orenburgda *Utverditeli novogo iskusstva* rassomlar uyushmasining boʻlimini tashkil etgan va unga rahbarlik qilgan. U Orenburg shahar teatri uchun dizayn eskizlarini chizib bergan. Ushbu chizma real hayotda suprematizm usulidan foydalanishning eng mukammal misollaridan biri edi.

1921-yilda Moskvaga qaytgach, u oʻz asarlarini koʻplab koʻrgazmalarda namoyish etgan.

1925-yilda u *Obshestva stankovistov* badiiy aʼzosi boʻlgan. Ushbu birlashmaning koʻrgazmalarida Kudryashovning *Konstruktsii pryamolineynogo dvijeniya* (1923—1925), *Konstruktsii krivolineynogo dvijeniya* (1924—1925), *Prostranstvennaya jivopis* (1925—1926), *Dinamika v prostranstve* (1925—1926), *Rojdeniye planeti* (1927—1928) nomli sanʼat asarlari taqdim etilgan.

1937—1939-yillarda rassomlar va dizaynerlar malakasini oshirishda koʻmaklashish uchun institutida dars bergan.

1939-yilda rasmiyatchilik uchun Moskva Rassomlar uyushmasidan chiqarib yuborilgan.

Urushdan keyingi yillarda u grafik dizayner boʻlib ishlagan.

Rassomning umr boʻyi davomidagi yagona shaxsiy koʻrgazmasi 1970-yilda Parijda boʻlib oʻtgan. Ivan Kudryashovning asarlari Nyu-Yorkdagi guruh koʻrgazmalari doirasida Solomon R. Guggenxaym muzeyida (1977-yil, 1992-yil) va Manhattandagi sanʼat muzeylarida (1986-yil, 2006-yil) namoyish etilgan.

Ivan Alekseevich Kudryashovning asarlari hozirgi kunda Moskva Davlat galereyasida,Qoraqalpog‘iston davlat sanʼat muzeyida(Oʻzbekiston), Salonikidagi (Gretsiya) va boshqa shaxsiy galareyalarda saqlanadi.

Xotini – Timofeeva Nadejda Konstantinovna (1900-1973) ham rassom boʻlgan.

U rafiqasi bilan Moskvadagi Donskoye qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Iordan daryosining Gʻarbiy sohili

**Iordan daryosining Gʻarbiy sohili** (, ; , ) (inglizcha nomlanishining soʻzma-soʻz tarjimasi **Gʻarbiy Sohil**) – Gʻarbiy Osiyoning Levant hududida, Oʻrta yer dengizi yaqinida joylashgan hudud. Falastin Davlati daʼvo qiladigan hududlarning asosiy qismini tashkil qiladi. Sharqdan Iordaniya hamda Oʻlik dengiz, janub, gʻarb va shimoldan esa Isroil bilan chegaradosh. Hudud 1967-yilda sodir boʻlgan Olti kunlik urushdan beri Isroilning harbiy okkupatsiyasi ostida qolmoqda. 1995-yilda „Oslo II“ bitimi imzonlanganidan beri hudud Falastin milliy maʼmuriyatining (FMM) qisman yoki toʻliq administrativ boshqaruvi ostidagi 165 ta Falastin anklavlariga hamda Isroil qonunchiligi tatbiq qilinadigan 230 ta yahudiy manzilgohlaridan iborat qoʻshni hududni oʻz ichiga olib keladi. Gʻarbiy sohil Sharqiy Quddusni oʻz ichiga oladi. Isroil Gʻarbiy sohilning Sharqiy Quddusdan boshqa qismini Isroil fuqaroviy maʼmuriyati doirasida Iudeya va Samariya okrugi (, ) oʻlaroq boshqaradi.

## Izohlar

## Manbalar
Mixail Kurzin

**Kurzin Mixail Ivanovich** (1888-yil, Barnaul, Rossiya imperiyasi – 1957-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – rassom, oʻqituvchi, sibir va oʻzbek avangard rassom yetakchilaridan biri.

## Hayoti
Mixail Kurzin 1888-yilda Barnaul, Rossiya imperiyasida tugʻilgan.

1904—1907-yillarda Qozon rassomlik bilim yurtida tahsil olgan. 1908-yildan boshlab Moskva rassomlik, haykaltaroshlik va arxitektura institutida oʻqigan. Uning ustozi K. Korovin boʻlgan. 1910—1912-yillarda Sankt-Peterburgda rassom Brenshteynning qoʻlida ishlagan. 1916-yilda u armiya safiga chaqiruv xati olgan. 1918-yilda xizmatni oʻtab Barnaulga qaytgan. U oʻz atrofida bir guruh rassomlarni birlashtirib Oltoy oʻlkasidagi badiiy-texnika ustaxonalarida dars bergan. 1919-yilda Toshkent va Xitoyga sayohat qilgan. 1921—1922 yillarda u Moskva davlat institutida materiallar texnologiyasidan dars bergan.

1923-yilda rafiqasi Yelena Korovai bilan birga Qrimga koʻchib oʻtgan. 1924-yilda Toshkentga koʻchib kelgan va umrining oxirigacha shu yerda yashagan. U Toshkentdagi teatrlaridan birida rassom boʻlib ishlagan. 1927-yilda u *Mastera Novogo Vostoka* rassomlar guruhini tuzgan. 1929-yilda Toshkent tasviriy sanʼat hodimlari uyushmasining raisi boʻlib ishlagan.

1930-yilda V. P. Markovaga uylangan. Uning xotini ham rassom boʻlgan.

1936-yilda sud qilinib, besh yilga qamalgan. 1945-yildan boshlab Buxoroda yashagan. 1948-yilda u yana sud qilinib Krasnoyarsk oʻlkasiga surgun qilingan. 1956-yilda u ozodlikka chiqarilgan, 1957-yilda esa Toshkentda vafot etgan.

Mixail Kurzinning saqlanib qolgan asarlarining aksariyati Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyida va Toshkentdagi Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi, shuningdek, ayrim asarlari Rossiya davlat muzeyi, Barnaul va Omsk muzeylari va shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi.

## Manbalar
Aleksandr Kuprin

**Aleksandr Vasilyevich Kuprin** (1880-yil 10-mart, Voronej guberniyasi, Rossiya imperiyasi – 1960-yil 18-mart, Moskva, SSSR) – sovet rassomi, RSFSRda xizmat koʻrsatgan rassom (1956-yil), SSSR Badiiy akademiyasining aʼzosi (1954-yil).

## Hayoti
Aleksandr Kuprin Voronej guberniyasidagi kichik shaharchalardan birida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. Uning oilasi 1893-yildan Voronej guberniyasida yashay boshlashgan. 1896-yilda otasi vafotidan oldin u Voronej gimnaziyasida tahsil olgan. Moliyaviy tomondan yetishmovchiliklar tufayli temir yoʻl boshqaruvida xizmatchi boʻlishga majbur boʻlgan. Bu vaqtda uning sanʼatga boʻlgan qiziqishi tufayli Voronejdagi *Obshestve lyubiteley xudojestv* rassomchilik va chizmachilikka ixtisoslashgan maktabining kechki sinflarida oʻqiy boshlagan. Rassom boʻlishga qaror qilib, 1902-yilda u Sankt-Peterburgga oʻqishga borgan.

1904-yilgacha L. E. Dmitriev-Kavkazskiy maktabida oʻqigan. Keyinchalik u Moskvaga koʻchib oʻtgan va ikki yil davomida K. F. Yuon va I. O. Dudinlarning qoʻlida ishlagan. 1906-yilda u Moskva rassomchilik, haykaltaroshlik va arxitektura institutiga oʻqishga kirgan. 1907-yil 1-yanvardan u Konstantin Alekseyevich Korovin dars beradigan sinfga oʻtkazilgan. Biroq, bir oy oʻtgach, sil kasalligiga chalinganligi maʼlum boʻladi va u shifokorlarning talabiga binoan Qrimga ketishga majbur boʻlgan. 1908-yilda shifokorlar unga Moskvaga qaytishga ruxsat berishgan va Kuprin institutda oʻqishni davom ettirgan.

1910-yilda institutni tugatgan va undan soʻng deyarli 14 yil davomida u kubistik uslubda natyurmortlar chizish bilan shugʻullangan.

1913—1914-yillarda Italiya va Fransiyada boʻlgan.

1925-yildan – Moskva rassomlari ijodiy uyushmasi aʼzosi boʻlgan. 1928-yildan Kuprin Moskva toʻqimachilik institutida chizmachilik va rassomchilikdan dars bera boshlagan. 1929-yil iyun oyida rassomlik kafedrasi professori ilmiy unvoni bilan taqdirlangan va u yerda oʻsha davrning mashhur rassomlari Aleksandr Vasilyevich Shevchenko va Robert Rafailovich Falk bilan uchrashgan. 1930 yilda u Dnepropetrovsk va Moskvadagi zavodlarni tasvirlab, sanoat landshafti ustida oʻzining sanʼat asarlarini yarata boshlagan. U asosan urushdan oldin rus tabiatini, urushdan keyin esa Qrim manzaralari oʻzining sanʼat asarlarida aks ettirgan.

1954-yilda Kuprin SSSR Badiiy akademiyasining aʼzosi etib tayinlangan, 1956-yil 13-sentyabrda esa RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist unvoni bilan taqdirlangan.

Aleksandr Kuprinning aksariyat asarlari Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyida va Toshkentdagi Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi, shuningdek, Rossiya davlat muzeyi, Qrimdagi muzeylarda va shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi.

U Moskvadagi Novodevichy qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Aleksandr Shevchenko

**Aleksandr Vasilyevich Shevchenko** (1883-yil 26-may, Xarkov, Rossiya imperiyasi – 1948-yil 28-avgust, Moskva, SSSR) – sovet rassomi va grafik dizayneri, sanʼat nazariyotchisi, avangard rassomi.

## Hayoti
1883-yil 26-may Xarkovda tugʻilgan.

1898—1907-yillarda Stroganov nomidagi rassomchilik va sanʼat maktabiga oʻqishga kirgan. 1905-yilda u maktabda oʻqishni toʻxtatib, Parijga joʻnab ketgan va u yerda 1906-yilgacha Ejen Keryer qoʻlida ishlagan va Keryer vafotidan soʻng Etyen Dinet va Jan-Pol Loranlar bilan Julian akademiyasida ishlagan. Parijdan Rossiyaga qaytishdan oldin Angliya, Ispaniya, Misr va Turkiya boʻylab sayohat qilgan.

Moskvaga qaytib, Shevchenko Stroganov nomidagi rassomchilik va sanʼat maktabidagi oʻqishni tugatgan (1907-yil).

1908—1909 yillarda u Moskva rassomchilik, haykaltaroshlik va arxitektura institutida oʻqigan, uning oʻqituvchilari A. E. Arkipov va K. A. Korovin boʻlishgan.

1910-yillarda boʻlib oʻtgan *Mir iskusstva*, *Soyuz molodyoji*, *Osliniy Xvost* nomli koʻrgazmalarda Aleksandr Vasilyevich Shevchenkoning asarlari ham qoʻyilgan.

1914-yilda u armiya safiga chaqiruv xati olgan. 1916-yilda Birinchi jahon urushida qatnashgan va yaralangan. 1917-yilda demobilizatsiya qilingan.

U Xalq Maorif Komissarligi sanʼat kollegiyasining adabiy-badiiy boʻlimini boshqargan (1918—1921-yillar) va Moskva rassomlari jamiyati aʼzosi boʻlgan.

1920-yillarning oxiri – 30-yillarning boshlarida Qozogʻiston, Ozarbayjon, Gruziyada boʻlib, sharq mavzularida bir qancha asarlar yaratgan.

Aleksandr Vasilyevich Shevchenkoning asarlari hozirgi kunda Moskva Davlat galereyasida, Qoraqalpog‘iston davlat sanʼat muzeyida (Oʻzbekiston), va boshqa shaxsiy galareyalarda saqlanadi.

1941-yildan Moskva toʻqimachilik institutida rassomchilik boʻlimini boshqargan.

U 1948-yilda vafot etgan va Vagankovskoye qabristoniga dafn qilingan.

## Manbalar
Jaloliddin Manguberdi majmuasi

**Jaloliddin Manguberdi majmuasi** — Xorazm viloyatining Urganch shahri, Al-Xorazmiy koʻchasida joylashgan majmua. 1999-yilda qurib bitkazilgan majmua Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishli.
## Qurilish tarixi va uslubi
Majmua Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yilligi munosabati bilan 1999-yilda Urganch shahrining markaziy qismi boʻlgan Shovot kanalining soʻl sohilida bunyod etilgan. Majmuaning kirish qismida sharqona darvoza oʻrnatilgan boʻlib, uning ichki qismida favvoralar, Jaloliddin Manguberdining haykali va 15 gektarlik bogʻ mavjud.
1999-yil 5-noyabr kuni Oʻzbekistonning sobiq Prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan ochilgan.

Majmuaning markaziy qismida Jaloliddin Manguberdining 14,5 metrlik haykali oʻrnatilgan boʻlib, bu yodgorlik Oʻzbekistondagi eng baland monumentlardan biridir. Monument postamenti qizil granitdan tayyorlangan. Haykalni tayyorlashda esa bronzadan foydalanilgan. Xorazmlik meʼmor Polvonnazir Salayev monument loyihasining muallifi sanaladi. Toshkentlik haykaltaroshlar Ilhom va Kamol Jabborovlar tomonidan haykal tayyorlangan. Oʻzbekiston badiiy akademiyasi  aʼzosi Toʻra Quryozov oʻsha davrga oid boʻlgan tarixiy asarlardan kelib chiqib chizgan surati Manguberdi qiyofasini yaratilishi uchun asos qilib olingan. Shuningdek, Toʻra Quryozov Manguberdi asari uchun „Oʻzbekiston xalq rassomi“ unvoniga sazovor boʻlgan.
Majmuaning kirish qismida moviy rangda tayyorlangan va gumbaz bilan yopilgan darvoza mavjud. Darvozaning har ikki qanoti boʻylab Xorazm milliy hunarmandchiligi uslubi boʻyicha tayyorlangan, oʻntadan jilo berilgan yogʻoch oʻyma ustun oʻrnatilgan. Old qsimida katta favvora, ichkari qismida esa yana uchta favvora qurilgan.

1999-yil noyabr oyida Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yillik sanasi nishonlangan. Shuningdek, „Jaloliddin Manguberdi“ ordeni taʼsis qilinib, uning nomidagi bogʻ-majmua va haykali barpo qilindi.
## Yangi Jaloliddin Manguberdi majmuasi
Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 2022-yil 29-avgust kuni Jaloliddin Manguberdining „yangi“ majmuasi Urganch shahrining Al-Xorazmiy va Islom Karimov koʻchalari kesishgan 8 gektarlik maydonda boʻlishi belgilangan. Shu kuni Shavkat Mirziyoyev Jaloliddin Manguberdi uchun yangi oʻrnatilgan 25 metrlik haykalning ochilish marosimida ham ishtirok etgan.  

## Yana qarang
*Pahlavon Mahmud majmuasi

*Shayx Mavlon bobo majmuasi

*Avesto meʼmoriy majmuasi

*Al-Beruniy meʼmoriy majmuasi

*Dashkin bobo majmuasi

## Manbalar
Komiljon Otaniyozov ijod markazi

**Komiljon Otaniyozov ijod markazi** – Xorazm viloyati Urganch shahrida joylashgan. Shavkat Mirziyoyevning 2016-yil noyabrda Xorazmlik saylovchilar bilan uchrashuvda, Komiljon Otaniyozovning ijod markazini tashkil qilish va 100 yillik yubileyini nishonlash takliflarini berdi. 2017-yil Komiljon Otaniyozovning 100 yillik yubileyini nishonlash doirasida Komiljon Otaniyozov ijod markazi ochildi. Komiljon Otaniyozov O'zbekiston, Turkmaniston, Qoraqalpog'iston xalq artisti hisoblanib, Shovot tumanida tugʻilgan. Komiljon Otaniyozov ijod markazi 2017-yil 20-iyunda ijod markaz oʻz faoliyatini boshladi. Shavkat Mirziyoyevning Oʻzbekiston xalq artisti Komiljon Otaniyozov tavalludining 100 yillik bayrami qatnashchilariga tabrigini davlat maslahatchisi X.Sultonov oʻqib eshittirdi. Komiljon Otaniyozov oʻz sheʼrlaridan birida: „Oʻylasang oʻz baxtingni, el baxti birlan yor et, Ey, Komil, nomingni sen yaxshilar ichra bor et“, deb yozgan va bu hikmatni oʻzining hayotiy eʼtiqodiga aylantirgan shaxs edi. U faqatgina oʻz sozi va ovozi bilan emas, balki goʻzal insoniy fazilatlari bilan ham barchaga oʻrnak va namuna boʻlolgan buyuk sanʼatkor edi. Uning sanʼatga fidoyiligi, toʻgʻrisoʻz va samimiyligi, odamlarga mehribonligi hanuzgacha tillarda doston boʻlib kelayotgani bejiz emas. Mustaqillik yillarida madaniyatimizning barcha ulkan namoyandalari qatorida Komiljon Otaniyozov xotirasiga ham munosib hurmat va eʼtibor koʻrsatilib, u 2000-yilda Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Abdugʻaniyevich Karimovning farmoniga koʻra „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangani ayni el-yurtimizning koʻnglidagi ish boʻlgan edi. Dunyoga mana shunday buyuk zotlarni bergan, ularning yodini eʼzozlab, ardoqlab kelayotgan xalqimiz doimo omon boʻlsin. Shavkat Mirziyoyevning tabrigidan parcha. Shu bilan birga Komiljon Otaniyozov ijod markazi atrofida bogʻ barpo etildi. 
## Manbalar
Muhammad Salim oxund

**Muhammad Salim oxund** (1820-yil, Gurlan – 1916-yil, Xiva) – mudarris, yirik diniy olim. Xiva shahrining bosh qozisi.
## Tarjimayi holi
Muhammad Salim oxund 1820-yilda Gurlanda tugʻilgan. Ota tomonidan ajdodlari nayman boʻlgan. Xiva shahrida Olloqulixon madrasasida tahsil olgan. Madrasa taʼlimini tugatgandan soʻng, xalq orasida Muhammad Salim oxund sifatida nom qozonadi. Biroq, biroz vaqt Buxoroda yashaydi. Buxorodaligida oʻziga munosib ish topolmay, hamrohi bilan mardikor bozoriga chiqadi va bir badavlat odam tomonidan farzandlarini oʻqitish uchun muallimlikka yollanadi. Biroz pul jamgʻargandan keyin, Koʻkaldosh madrasasidan hujra olib, madrasada oʻqiy boshlaydi. Madrasa mudarrislar jamoasiga tahsil imtihonini aʼlo topshirgan Muhammad Salim oxund keyinchalik Koʻkaldosh madrasasida mudarris sifatida faoliyat yuritadi.

1860-yillarning oxirlarida Xiva xoni Muhammad Rahimxon Feruz Buxoro amiri saroyiga tashrif buyuradi va yurtiga qaytishda Muhammad Salim oxundni ham oʻzi bilan birga olib qaytadi. Muhammad Salim Gurlanga qaytganda ota-onasi vafot etib ketishgan edi. Uni ammasi va jiyani Yusufboy qarshi oladi. Keyinchalik Yusufboy jiyani Muhammad Salim oxundning Gurlan bekligidagi yerlarida ish boshqaruvchi vazifasini bajaradi.

Muhammad Salim oxund 1870-yilda Xivaga kelganda Muhammad Rahimxon uni Xiva shahri raisi lavozimiga tayinlaydi. U ijarada yashab, Xivada shariat qonun-qoidalari, diniy rasm-rusumlar, ibodatlar ijrosini adolat bilan nazorat qiladi. Shu bilan birga, oʻquvchilarning oʻz vaqtida maktabga qatnashi, talabalarning ahvoli, Xiva bozorlarida savdogarlar xaridorlarni aldamasligi uchun doimiy ravishda tosh-tarozini nazorat qilib boradi. Keyinchalik, aql-zakovati tufayli xon uni yangi lavozimga tayinlaydi. Salim oxund 30 yoshda ekanligida Xiva shahrining bosh qozisi mansabiga tayinlanadi. Shundan keyin oʻzining kuchli ilmi va iqtidori tufayli umrining soʻnggigacha uzoq payt bu mansabda faoliyat koʻrsatgan.

1873-yilgi podsho Rossiyasining Xiva yurishi natijasida Xiva xoni Muhammad Rahimxon urushda fon Kaufman qoʻshinlaridan yengiladi. Shu vaqtda Muhammad Salim oxundning Kaufman bilan olib borgan muzokaralari natijasida Konstantin Kaufman va Muhammad Rahimxon II oʻrtasida Gandimiyon shartnomasi imzolanadi.

1905-yilda Xiva shahrida Qozikalon madrasasini qurdiradi. Ichan qal’a muzey-qoʻriqxonasi yodgorliklari tarkibiga kiradi. Madrasa qurilishida taniqli xorazm ustalari Xudaybergan hoji, Qalandar Koʻchum, Matjon Qulimov, Bagʻbek Abdurahmonov, Vais Kulol va boshqalar qatnashgan.

Muhammad Salim oxund 1916-yilda, Xivada vafot etadi. Uni Shohi Mardon qabristoniga dafn etishadi. Muhammad Salim oxunddan olti farzand qolgan. Katta oʻgʻli Bobooxun Salimov Xorazm Xalq Sovet Respublikasining birinchi adliya vaziri (nozir) boʻlgan.
## Manbalar
Ogahiy uy-muzeyi

**Ogahiy uy muzeyi** – 1999-yilda Xorazm viloyati Xivadagi Qiyot mahallasida Muhammad Rizo Ogahiyning uyida tashkil etilgan uy-muzey. Muzeyning oldida Ogahiyning haykali oʻrnatilgan. Ogahiyning uy-muzeyi Koʻhna Arkdan taxminan 5-6 chaqirim masofada Xiva-Qoʻshk’opir yoʻlida joylashgan. Shoirning uyida „Ogahiy bogʻi“ tashkil etilgan boʻlib, bu yerda Muhammad Rizo Ogahiyning oʻzi ekkan tut daraxti ham bor. 2019-yil 16-17 dekabr kunlari shoirning 210 yillik yubileyini nishonlandi va Ogahiy uy-muzeyi qayatadan restavratsiya qilindi. Uy-muzey **„**Ichan-qal’a“ davlat muzey-qo‘riqxonasining filiali hisoblanadi.

## Manbalar
Matvafo karvonboshi savdo uyi

**Matvafo karvonboshi savdo uyi** – Xorazm viloyati Urganch shahrida Oʻzbekiston koʻchasida joylashgan. Savdo uyi Matvafo tomonidan qurilgan boʻlib u oʻz ichiga mehmonxona, Matvafo karvonboshining idorasi, oʻlchash va qabul qilish punktlaridan tashkil topgan. Savdo uyi 1910-yilda qurilgan boʻlib, Yangi hayot mahallasi, Najmiddin Kubro koʻchasi 27-uyda joylashgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 2014-yil 5-dekabrdagi qaroriga muvofiq Matvafo Karvonboshi uyi garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin bo;l, agan obyektlar sirasiga kiritildi.

## Tarixi
Matvafo karvonboshi xivalik boylardan biri boʻlib, savdogarchilik bilan shugʻullangan. Obyekt 1910-yildagi Xiva xonligi elchilarining Nikolay II bilan samarali uchrashuvidan soʻng barpo etilgan. Matvafo savdo uyi pishgan gʻishtdan qurilgan,. Bino 1987-yilda qayta taʼmirlandi. 2013-yilda qaytadan restavratsiya ishlari olib borildi va hozirgi kunda bank kolleji oʻquv binosi sifatida foydalanilmoqda.

## Manbalar
Usmon Said bobo maqbarasi

**Usmon Said bobo maqbarasi** – Xorazm viloyati Gurlan tumani Zarbdor qishloq fuqarolar yigʻinida joylashgan. Maqbara XIV-XIX asrlarga oid boʻlibdavlat mulki hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Tarixiy, badiiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 2014-yil 5-dekabrdagi qaroriga muvofiq Usmon Said bobo maqbarasi garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin bo;l, agan obyektlar sirasiga kiritildi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obttektlari milliy roʻyhatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 2014-yil 5-dekabragi qarorida muvofiq Usmon Said bobo maqbarasi koʻchmas mulk obyektlari roʻyhatiga kiritilgan.

## Manbalar
Rajabboy Otaboyev haykali

**Rajabboy Otaboyev haykali** – Xorazm viloyati Urganch tumani Qoravul qishloq fuqarolar yigʻinida joylashgan. Haykal 1993-yilda qurilgan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 2014-yil 5-dekabrdagi qaroriga muvofiq Rajabboy Otaboyev haykali garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi. 

## Manbalar
Muqimiy haykali

**Muqimiy haykali** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental san’at yodgorligi. Obyekt davri: 1965-yil. Xorazm viloyatining Hazoraspda joylashgan. Obyekt manzili: Navzo'z ko'chasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv xuquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Muqimiy haykali garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi. 
## Manbalar
Desouk

**Desouk** () – Misr shimolidagi shahar. Iskandariyadan 80 km sharqdagi Kafr al-Shayx gubernatorligida joylashgan va 2011-yil holatiga koʻra 137,660 aholiga istiqomat qiladi. Gʻarbda Beheyra gubernatorligi bilan chegaradosh.

Miloddan avvalgi 3200-yilda yuqori va quyi Misr birlashmasidan oldin qadimiy Buto shahrining bir qismi boʻlgan. 1250-yildan 1517-yilgacha Desuk shahri garbiya viloyatining bir qismi boʻlgan. 1798-yildan 1801-yilgacha esa u hozirda bekor qilingan Rosetta viloyatining bir qismi sifatida boʻlgan.

## Etimologiyasi
Shahar nomi qadimgi misr tilidan (tꜣ-sbk) olingan boʻlishi mumkin, hududda uchinchi oraliq davrga tegishli Sais haykalchasida tasdiqlangan, Coptic tilida: *ⲧⲉⲥⲟⲩⲭⲓ, yoki qadimiy misr tilida: tꜣ-ı͗ꜣ.t-sbk, yunon tilida *Tasouxios* () va *Tasukis* () shaklida tasdiqlangan. Sobek kulti Disoukning gʻarbida, Nil daryosining narigi tomonida joylashgan.

Boshqa taklif uni arab tilidagi *dasaqa* „toshib ketmoq (havzadan)“ feʼlidan va uning nominal shaklidan *dayaq* „suvga toʻla havza“ dan olingan boʻlib, oʻz navbatida  disk, antikvar patnis maʼnolarini ham anglatadi, lekin bu holat nomutanosib deb hisoblanadi.

## Umumiy koʻrinishi

Desouk Islom poytaxtlari va shaharlari tashkilotining aʼzosi boʻlib, shaharda muhim islomiy ziyoratgohlar, masalan, shaharning bosh markazida Misr soʻfisi avliyo Ibrohim El Desouki qabri joylashgan.

Desouk Nil daryosida, Rosetta filialining sharqiy qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, u yerdan shaharga faqat ikkita koʻprik orqali kiriladi.

Desoukda koʻplab mashhur misrliklar: Yusuf El-Mansi, Ahmad Zevayl, Muhammad Roshdi, Evelyn Ashamallah va shahardagi siyosatchi Abdel-Salom Muhammad Nasar kabilar chiqqan.

## Iqlimi
Köppen-Geiger iqlim tasnifi tizimiga koʻra, shahar Misrning qolgan qismi kabi issiq choʻl iqlimi (BWh) deb tasniflanadi.

## Taniqli odamlari

* Mohsen Hendawy (1981-yilda tugʻilgan), misrlik futbolchi

## Yana qarang

* Misrdagi shaharlar va qishloqlar roʻyxati
* Buto
* Desouk SC
* Desouk stadioni
* Desouki
* Desouk koʻprigi

## Manbalar

## Havolalar

* Desuk shahri raisligining rasmiy sayti  (arabcha)
* Kafr ash-Shayx gubernatorligining rasmiy sayti (arab, ingliz)
* Kafr ash-Shayx gubernatorligidagi Desuk shahrining rasmiy sayti  (arab, ingliz)
Allomalar muzeyi

**Allomalar muzeyi (Xiva)** – muzey „Ichan qal’a“ davlat muzey-qoʻriqxonasidagi 1765-yilda qurilgan Muhammad Amin inoq madrasasida joylashgan. Muzeyda Xorazm Maʼmun akademiyasi tarixi, akademiyada faoliyat yurishgan olimlarning asarlari, ularning ilmiy merosi oʻrin olgan. Muzeyda nafaqat renessans davridagi oʻzbek olimlari, balki ozarbayjonlik olimlarning nodir asarlari oʻrin olgan.
## Muzey eksponatlari
Muzeyda;

* Abu Abdullo Muhammad Ibn Muso al-Xorazmiy; Xorazmning Xiva shahrida tugʻilgan. Buyuk matematik astronom olim boʻlib, algebra fanining asoschisi hisoblanadi, „Al jabr val Muqobala“ asaridan algebra faniga asos solgan. Algaritm soʻzi buyuk allomaning nomidan kelib chiqqan. Muzeyda zich jadvali berilgan unda asarlari hamda oʻsha vaqtda maʼlum boʻlgan 5 ta sayyora, oy, quyosh, yulduzlar haqida umumiy maʼlumot berilgan, 116 ta jadvaldan iborat.
* Abu Rayhon Beruniy; Xorazmning qadimgi poytaxti Kat shahrida tugʻilgan. U ham Buyuk matematik astronom olim. Birinchi boʻlib globusni yaratgan. Beruniy tomonidan chiziligan birinchi dunyo xaritasi muzeyda mavjud. Yer dumaloq shaklda va u quyosh atrofida aylanadi degan farazni ilgari surgan. Bundan V asr oʻtib ingliz olimi bu farazni isbotlab bergan. Abu Rayhon Beruniy ham 70 dan ortiq til va shevalarni bilgan
* Abu Ali ibn Sino; Buxoro yaqinidagi Afshona qishlogʻida tugʻilgan. 10 yoshida Qur’oni Karimni toʻliq yod olgan. XVI-XVII yoshida mashhur tabib boʻlib tanilgan. Hozirda muzeyda uning mashhur Tib qonunlari asarining koʻchirma nusxasi saqlanib kelinadi, uning asli esa Toshkent shaxrining Sharqshunoslik institutining qoʻlyozmalar boʻlimida saqlanadi. Hamda muzeyda Qur’oni Karim Yosin surasining koʻchirma nusxasi 1883-yilda Sankt-Peterburgda chop ettirilgan. Kufiy (arab yozuvining eng qadimgi yozuvlaridan hisoblanadi) yoziuvida yozilgan. Usturlob asbobi Beruniy hamda Ahmad Fargʻoniy tomonidan yasalgan boʻlib, Beruniy 25 yoshida abservatoriyada turli xil tajribalar oʻtkazishda qoʻllashgan. Ushbu asboblar yordamida yorugʻlikni chiqish tushish paytini hamda joyni geografik kengiligini aniqlashda foydalanishgan.

* Mahmud Zamaxshariy;
* Nasriddin Tusiy;
* Afzaliddin Xoqoniy Shirvoniy;
* Abumuhammad Ilyos ibn Yusuf ibn Zakiy Muayyad Nizomiy Ganjaviy;
* Muxammad ibn Suleyman Fuzuli kabi olimlarning asar va ilmiy merosi muzeyda namoyish qilinadi.

## Yangiliklar
2022-yil 22-iyunda Oʻzbekiston va Ozarbayjon prezidentlari qadimiy Xiva shahrini ziyorat qilishdi. Ziyorat paytida Prezidentlar Ota darvozadan kirib, Koʻk minora, Koʻhna ark saroyi, Shergʻozixon madrasasi, Juma masjidi, Tosh hovlini tomosha qildi, Allomalar muzeyi bilan tanishdi.

## Manbalar
Xo'jamberdiboy qishloq uyi

**Xoʻjamberdiboy qishloq uyi** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1844-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyatining Urganch tumani Navzoʻz koʻchasida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Xoʻjamberdiboy qishloq uyi garov va ipoteka qoʻllanishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.
## Manbalar
Yangiyer futbol klubi mavsumlari ro‘yxati

Yangiyer Sirdaryo viloyatining Yangiyer shahriga tegishli jamoa hisoblanadi. Jamoaga 1966-yilda *Tselinnik* nomi ostida asos solingan. Shundan soʻng, klub nomi bir necha martta oʻzgartirilgan boʻlib, 1999-yildan buyon *Yangiyer* nomi saqlanib qolmoqda. Klub turli yillarda Oʻzbekistonning turli ligalarida qatnashib kelmoqda. Oʻzbekiston Oliy ligasidagi eng yaxshi natijani, 10-oʻrinni 1995-yilda qayd etgan. 
## Mavsumlar

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston — Yakuniy jadvallar roʻyxati (RSSSF)