U-Tapao xalqaro aeroporti

**U-Tapao–Rayong–Pattaya xalqaro aeroporti** , Utapao yoki U-Taphao deb ham yoziladi, Tailandning sharqidagi Rayong va Pattaya shaharlariga xizmat koʻrsatuvchi qoʻshma fuqarolik-harbiy xalqaro aeroportdir. Rayong provinsiyasining Ban Chang tumanida joylashgan.

Aeroport U-Tapao Tailand Qirollik harbiy-dengiz kuchlari aviabazasi sifatida ham xizmat qiladi, Tailand Qirollik dengiz kuchlari 1-havo qanoti shu yerda joylashgan. U-Tapaoda Thai Airways aviakompaniyasining yirik texnik xizmat koʻrsatish majmuasi joylashgan boʻlib, u nafaqat ushbu aviakompaniyaning, balki boshqa mijozlarning ham samolyotlariga xizmat koʻrsatadi. Bangkok aeroportlari muxolifat namoyishchilari tomonidan toʻsib qoʻyilgan paytda, U-Tapao 2008-yil 26-noyabrdan 5-dekabrgacha qisqa muddatda Tailandning asosiy havo darvozasi vazifasini bajargan. 2015-yildan boshlab mamlakatning sayyohlik oʻsishida muhim rol oʻynovchi ikkala Bangkok xalqaro aeroporti sigʻimidan oshib ishlayotgani sababli, U-Tapao poytaxtga nisbatan yaqinligi sababli muqobil xalqaro markaz sifatida koʻrilmoqda.

## Joylashuvi
U-Tapao Bangkokdan taxminan  janubi-sharqda, Sukhumvit yoʻlining 189-kilometrida, Sattahip yaqinida, Siyam qoʻltigʻi boʻyida, mamlakatning eng mashhur sohil kurortlaridan biri – Pattayadan mashinada 45 daqiqalik masofada joylashgan.

## Tarixi
### Vyetnam urushi
U-Tapao aviabazasi AQSh tomonidan Vyetnam urushi paytida Vyetnam, Laos va Kambodjada amalga oshirilgan topshiriqlar uchun B-52 bombardimonchi samolyotlarini joylashtirish maqsadida qurilgan. Qurilish 1965-yil 15-oktyabrda boshlangan va 1966-yil 2-iyunda yakunlangan. U-Tapao AQSh harbiy-havo kuchlarining B-52 bombardimonchilari uchun Janubi-Sharqiy Osiyodagi asosiy aviabaza boʻlgan, mahalliy tailandliklar uni „Bee-hasip-sawng“ (B-52) deb atashgan. U-Tapao Korat, Udon, Ubon, Nakhon Phanom va Takhli kabi boshqa AQSh bazalari bilan bir qatorda front chizigʻidagi baza sifatida faoliyat yuritgan. AQSh havo kuchlarining B-52 samolyotlari Shimoliy Vyetnam va Laosdagi shimoliy vyetnamliklar nazoratidagi hududlarga muntazam reydlar uyushtirgan, har bir parvoz oʻrtacha 108 ta 500 va 750 funtli bombalarni olib yurgan. U-Tapao harbiylar uchun Bob Hopening Rojdestvo shoularining muntazam toʻxtash joylaridan biri boʻlgan.

### Bangkokdagi 2008-yil noyabr noroziliklari
2008-yil noyabr oxirida Suvarnabhumi va Don Mueang aeroportlari hukumatga qarshi namoyishchilar tomonidan egallab olingani sababli vaqtincha yopilgach, U-Tapao qisqa muddatga Tailandning asosiy qoʻshimcha xalqaro havo darvozasi boʻlib xizmat qildi. Koʻplab aviakompaniyalar Suvarnabhumi aeroportining yopilishi tufayli qolib ketgan xalqaro yoʻlovchilarni tashish uchun U-Tapao orqali maxsus reyslar tashkil qildi. Italiya, Makao va Ispaniya kabi bir nechta davlatlar ham oʻz fuqarolarini evakuatsiya qilish uchun charter reyslarini yuborgan.

100 mingga yaqin yoʻlovchi dekabr oyining boshlarigacha Tailandda qolib ketgan. Garchi uchish-qoʻnish yoʻlagi yirik samolyotlarni qabul qila olsa-da, U-Tapaoning terminallari bir kunda bir nechta reysdan ortigʻini qabul qilish uchun moʻljallanmagan edi. Yoʻlovchilar koʻplab noqulayliklarga duch kelishdi, xavfsizlik tizimlari esa zamonaviy talabga javob bermagani uchun AQShga yoʻnalgan baʼzi reyslar Yaponiyaga yoʻnaltirildi va yoʻlovchilar u yerda qoʻshimcha xavfsizlik tekshiruvidan oʻtishga majbur boʻldi.

### Aeroportni kengaytirish
Bangkokdagi ikki xalqaro aeroport toʻliq sigʻimda ishlayotganligi sababli, hukumat U-Tapaoni aviakompaniyalar uchun uchinchi yirik yoʻnalishga aylantirishni rejalashtirmoqda. Yangi ikkinchi terminal aeroportning sigʻimini yiliga 800 ming yoʻlovchidan 3 milliongacha oshiradi. 2-terminal 2018-yil noyabr oyida qisman ochilgan va 2019-yil fevral oyida rasman ishga tushirilgan.

Xitoydan haftasiga 41 ta toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar ham amalga oshirilgan. Aeroport direktori kontr-admiral Worapol Tongpricha aytishicha, 620 million batlik terminal uch yillik rivojlanish dasturining birinchi bosqichi hisoblanadi. Ikkinchi bosqichda hukumat aeroportning sigʻimini yiliga 15 million yoʻlovchigacha oshirishni rejalashtirmoqda.

2022-yil noyabr oyida Tailand hukumati U-Tapaoni yanada kengaytirish rejasini maʼqulladi, bu orqali aeroport sigʻimi yiliga 60 million yoʻlovchigacha yetkaziladi. Loyihaga yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi, taksi yoʻlaklari va Pattaya hamda Bangkokning havo yoʻlovchilar sigʻimini oshiradigan, shuningdek, Sharqiy iqtisodiy koridor bilan aloqalarni mustahkamlaydigan infratuzilma kiradi.

## Konsessiyalar
2018-yil oxirida King Power kompaniyasi U-Tapao aeroportida bojsiz doʻkonlarni boshqarish uchun oʻn yillik shartnomani qoʻlga kiritdi. Tailandning Central Department Store Company (Central Group) va DFS Group oʻrtasidagi hamkorlik asosida chakana savdo va xizmat koʻrsatish, asosan oziq-ovqat va ichimliklar sohasi boʻyicha, 10 yil davomida amalga oshiriladi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1977-yil 28-oktyabrda Xoshimin shahrining Tan Son Nhat xalqaro aeroportidan Vyetnamning Phu Quoc shahridagi Duong Dong aeroportiga yoʻl olgan Vietnam Airlines aviakompaniyasining Douglas DC-3 samolyoti oʻgʻirlab ketildi va yoqilgʻi quyish uchun U-Tapao aviabazasiga yoʻnaltirildi. Samolyotdagi ikki vyetnamlik amaldor oʻgirlik oqibatida halok boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* Airport project gets Phumtham review. 2024-08-09. Bangkok Post
* U-Taphao Airport
* Pattaya Airport Guide (passenger information and real time flight arrivals / departures)