Rentgenogramma

**Radiografiya** (*Rentgendan* (bu turdagi elektromagnit toʻlqinlarni kashf etgan olimning nomi) + , yozuv) – maxsus plyonka yoki qogʻozga rentgen nurlari yordamida proyeksiya qilinadigan ob’ektlarning ichki tuzilishini oʻrganishdan iboratdur

Koʻpincha bu atama rentgen nurlarini oʻtkazish va rentgen nurlarining zaiflashuv darajasini qayd etish orqali tananing anatomik tuzilmalarining umumiy proektsiyali tasvirini olishga asoslangan tibbiy noinvaziv tadqiqotni asoslanadi.

## Tarixi

Radiologiya tarixi 1895 yilda Vilgelm Konrad Rentgen birinchi marta rentgen nurlari taʼsirida fotografik plastinkaning qorayishini paytdan boshlanadi. Shuningdek, u rentgen nurlari qoʻl toʻqimalaridan oʻtganda fotografik plastinkada suyak skeletining tasviri hosil boʻlishini aniqladi. Ushbu kashfiyot dunyodagi birinchi tibbiy tasvirlash usuli boʻlib va bundan oldin organlar va toʻqimalarning in vivo, invaziv boʻlmagan tasvirini olish mumkin emas edi. Radiografiya dunyo boʻylab juda tez tarqaldi. 1896 yilda Rossiyada birinchi rentgenogramma olingan  .

1918 yilda Rossiyada federatsiyasida birinchi rentgen klinikasi tashkil etildi. Koʻpayib borayotgan kasalliklarni aniqlash uchun rentgenografiya qoʻllanadi. Oʻpkaning rentgenografiyasi faol rivojnayotgan payt 1921 yilda Petrogradda birinchi rentgen stomatologiyasi kabineti ochildi. Tadqiqotlar faol olib borilib rentgen apparatlari yanada takomillashtirildi. Sovet hukumati Rossiyada rentgen apparatlarini ishlab chiqarishni kengaytirish uchun mablagʻ ajratadi. Radiologiya va uskunalar ishlab chiqarish global miqyosda bormoqda  .

Bugungi kunda koʻkrak qafasi rentgenogrammasi koʻpincha oʻpka infektsiyalari natijasida kelib chiqqan kasalliklarni aniqlash uchun foydalanilmoqda. Biroq bu usul COVID-19 keltirib chiqaradigan virusli pnevmoniyalarning dastlabki bosqichlarini aniqlashda samarasizligini isbotlab berdi.

Ogayo shtati universiteti professori boshchiligidagi amerikalik tadqiqotchilar koronavirus va ogʻir alomatlari tasdiqlangan 630 bemorning rentgen nurlarini oʻrganishdi. 89 foiz hollarda rentgenogrammada hech qanday anormallik koʻrinmadi yoki ularning bu uyrinishi foytdasiz edi. Kommunarka qishlogʻidagi 40-sonli shahar klinik shifoxonasi shifokorlarining Rossiyada pandemiyaning ogʻirligini birinchi boʻlib oʻz zimmasiga olgan shifokorlarning amaliyoti ham bu xulosalarni tasdiqladi. Biroq keyingi bosqichlarda rentgenografiya yordamida aniq va sifatli natijalarga erishish mumkin. Shuning uchun hozirgi sharoitda ogʻir ahvolda boʻlgan bemorlarning palatalarida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan portativ qurilmalar ayniqsa dolzarbdir  .

Hozirgi vaqtda rentgenografiya osteoartikulyar tizimning shikastlanishlarini tashxislashning asosiy usuli boʻlib qolmoqda. Oʻpkani tekshirishda, ayniqsa skrining usuli sifatida muhim ahamyadga ega. Kontrastli rentgenografiya usullari ichi boʻsh organlarning ichki relyefining holatini, oqma yoʻllarining tarqalishini va boshqalarni baholashga imkon beradi.

2018-yil 13-iyul kuni Jenevada Yangi Zelandiya olimlari uch oʻlchamli rangli tasvirlarni olishga qobilyatiga ega rentgen apparatini taqdim etdilar  .

## Ilova

### Tibbiyotda
Tashxis qoʻyish uchun rentgenografiya faydalaniladi: organlarning rentgenologik tekshiruvi (bundan buyon matnda RI deb yuritiladi) ushbu organlarning shaklini, ularning holatini, ohangini, peristaltikasini va shilliq qavatning relyef holatini aniqlash imkonini beradi.

* Oshqozon va oʻn ikki barmoqli ichakning RI tekshiruvi (duodenografiya) gastrit, yarali yaralar va oʻsmalarni aniqlash uchun muhimdir.
* Oʻt pufagi (xoletsistografiya) va oʻt yoʻllari (xolegrafiya) RI tekshiruvi jigar ichidagi va ekstrahepatik oʻt yoʻllarining konturlarini, hajmini, lümenini, toshlarning mavjudligi yoki yoʻqligini baholash, oʻt pufagining konsentratsiyasi va kontraktil funktsiyalarini aniqlash uchun amalga oshiriladi. .
* Yoʻgʻon ichakning RI tekshiruvi (irrigoskopiya) oʻsmalar, poliplar, divertikullar va ichak tutilishini aniqlash uchun ishlatiladi.
* koʻkrak qafasi rentgenogrammasi – yuqumli, oʻsma va boshqa kasalliklar,
* umurtqa pogʻonasi – degenerativ-distrofik (osteoxondroz, spondiloz, egrilik), yuqumli va yalligʻlanish (spondilitning har xil turlari), oʻsma kasalliklari.
* periferik skeletning turli qismlari – turli xil travmatik (sinishlar, dislokatsiyalar), yuqumli va oʻsma oʻzgarishlari uchun.
* qorin boʻshligʻi – organlarning teshilishi, buyraklar faoliyati (ekskretor urografiya) va boshqa oʻzgarishlar.
* Metrosalpingografiya – bu bachadon boʻshligʻining kontrastli rentgenologik tekshiruvi va bachadon naychalarining oʻtkazuvchanligi.
* tishlar – ortopantomografiya
* Koʻkrak qafasining RI – mammografiya

### Muhandislik va texnologiya sohasida
Radiografiya buzilmaydigan tekshirishning eng muhim turlaridan biridir. U ishlab chiqarish va foydalanish jarayonida nazorat tutish uchun ishlatiladi:

* Yoriqlar, gaz va siqilish teshiklari uchun quyma va zarblar;
* Penetratsiya, termal va mexanik yoriqlar, shlaklar, qobiqlarning qoʻshilishi yoʻqligi uchun payvandlash tikuvlari;
* Ichki yoriqlar va yoriqlar mavjudligi uchun rulman konstruktsiyalari, miller, oʻqlar, korpuslar;
* Ajralmaydigan yoki ajratish qiyin boʻlgan mashinalar va mexanizmlar, ularning yaxlitligi elementlarining nisbiy joylashuvining toʻgʻriligi va zarur boʻshliqlar mavjudligi;
* Boʻshliqlar, siljish yoriqlari yoki armatura va koʻmilgan elementlarni yoʻq qilish uchun temir-beton;
* Metallurgiya pechlari ichki yuzalarda konlarni shakllantirish boʻyicha ishlar jarayonida;
* Dizaynsiz yoki qasddan niqoblangan choklarni, boshqa materiallar bilan toʻldirilgan teshiklarni va boʻshliqlarni aniqlash uchun turli xil metall qismlar. Xususan, avtomobil korpusidagi VIN-kodni oʻz ichiga olgan belgini almashtirish faktini aniqlash.

### Tibbiyotda

* Ob’ektlarning ichki tuzilishini oʻrganish;
* Avtomobil qismlarini yoki qurollarini markalashdagi oʻzgarishlarni tekshirish (soʻnggi yillarda u boshqa tahlil usullari bilan almashtirildi);

## Foydalanilgan adabiyotlar

## Adabiyot

*


* Kishkovskiy A. N., Tyutin L. A., Yesinovskaya G. N. Atlas ukladok pri rentgenologicheskix issledovaniyax. – Leningrad: Meditsina, 1987. – 520 s.
* Lindenbraten L. D. Korolyuk I. P. Meditsinskaya radiologiya (osnovi luchevoy diagnostiki i luchevoy terapii). – 2-e pererabotannoe i dopolnennoe. Moskva: Meditsina, 2000. – S. 77—79. – 672 s. – .
* Katsman A. Ya. Meditsinskaya rentgenotexnika. – MYeDGIZ, 1957. – 647 s.

;

* Royal Philips Electronics