Dīpankara

**Dipankara** (Pali: *Dīpaṅkara*; Sanskrit: **', „Chiroq koʻtaruvchi“) yoki **Dipankara Buddasi*' – oʻtmishdagi buddalardan biri hisoblanadi. U Yerda toʻrt [[Asaṃkhyeya|asankheyya]] va yuz ming [[Kalpa (eon)|kalpa]] oldin yashagan deb ishoniladi. Buddistlarning eʼtiqodiga koʻra, Dipankara – tarixiy Budda boʻlmish [[Budda|Gautama Buddadan]] oldin, necha-necha evlar avval[[Buddizmda maʼrifat|maʼrifat]]ga erishgan qadimiy Buddalardan biri hisoblanadi.

Umuman olganda, buddistlar uzoq oʻtmishda koʻplab Buddalarning ketma-ket kelganligiga va kelajakda yana koʻplari paydo boʻlishiga ishonishadi. Dipankara shu oldingi Buddalardan biri boʻlsa, [[Budda|Gautama Budda]] hozirgi va eng soʻnggi maʼrifatli shaxs, [[Maitreya]] esa uzoq kelajakda keladigan keyingi Budda hisoblanadi.

[[Xitoy buddizmi]] Dipankarani oʻtmishdagi koʻplab Buddalardan biri sifatida hurmat qiladi. [[Yiguandao]]da Dipankara, Gautama va [[Maitreya]] „Uch vaqt Buddalari“ hisoblanadi.

== Ikonografiya ==

Dipankara odatda oʻtirgan Budda shaklida tasvirlanadi, ammo uning turgan Budda sifatidagi tasvirlari [[Xitoy]], [[Tailand]] va [[Nepal]]da keng tarqalgan; oʻng qoʻli bilan odatda himoya [[mudra]]sini (*abhaya mudra*) hosil qiladi, baʼzan uni ikkala qoʻli bilan ham hosil qiladi.

Dipankara kamdan-kam hollarda yakka holda tasvirlanadi; odatda u ikkita [[bodhisattva]] – [[Manjushri]] va [[Vajrapani]] ([[Yava]]da keng tarqalgan) yoki [[Avalokiteshvara]] va [[Vajrapani]] ([[Shri-Lanka]]da keng tarqalgan) bilan birga tasvirlanadi; yoki undan keyin keladigan Buddalar – Gautama va Maitreya bilan birga tasvirlanadi.

[[Afgʻoniston]]da 2001-yilda [[Toliban]] hukumatining vayron qilgan [[Bomiyon Buddalari]]dan biri Dipankarani tasvirlagan deb ishoniladi. Dipankara haykallarini [[Longmen gʻori|Longmen]] va [[Yungang gʻori|Yungang gʻorlarida]] (Xitoy) ham koʻrish mumkin.

== Bashorat ==
[[Buddist sanʼati]]da koʻrsatilgan hikoyalardan birida Gautama Budda [[Sumedha]] nomi bilan tanilgan sobiq avlodda – loydan suv birikmasiga oyoqlarini ifloslatmasdan oʻtishi uchun, boy Brahman boʻlib, keyin rohibga aylangan shaxs sifatida, tiz choʻkkan va uzun qora sochlarini yerga yoygan holda, dindorlikni namoyish qilgan inson sifatida tasvirlanadi.

Dipankara va Sumedha oʻrtasidagi bu uchrashuv Sumedhaning Gautama Budda (Shakyamuni) sifatida maʼrifatga erishishidan koʻp avlodlar oldin sodir boʻlgan. Ushbu harakatdan soʻng, Dipankara Sumedhaga „Kelajak avlodlarda siz 'Shakyamuni' ismli Budda boʻlasiz“, deb aytgan, bunga Sumedha: „Men Budda, maʼrifatga yetgan shaxs boʻlaman; tugʻilishim, keksaligim va oʻlimim – sochlarim ustidan oyoqlaring bilan yurishingni iltimos qilaman“, deb javob bergan.

Shundan soʻng Dipankara: „Inson mavjudligidan ozod boʻlib, siz dunyo uchun foydali oʻqituvchi boʻlasiz. [[Shakya]]lar qabilasida, Uch olamning timsoli, barcha mavjudotlarning chirogʻi sifatida tugʻilib, siz Gautama nomi bilan tan olinasiz. Siz Qirol [[Suddhodana]] va Malika [[Maya (Budda onasi)|Mayaning]] oʻgʻli boʻlasiz. [[Shariputra]] va [[Maudgalyayana|Moggallana]] sizning bosh shogirdlaringiz boʻladi. Sizning yordamchingizning ismi [[Ananda]] boʻladi“, deb aytgan.

Maʼrifatdan keyingi hayotining 40 yildan ortiq davri davomida Gautama Budda oʻzining oldingi mavjudliklari haqida deyarli 554 ta oldingi hayot hikoyalarini ([[Jataka]] ertaklari deb ataladi) aytib bergan. Gautama Budda shunday degan: "shaxs Budda boʻlish yoʻlini 10 ta [[Paramita]] yoki „mukammallik“ni toʻldirishdan boshlaydi". Baʼzi manbalar va matnlarda Bodhisattva Gautama Dipankara davrida Shahzoda Sumedha sifatida tugʻilgan, boy boʻlgan va rohib boʻlish uchun barcha boyligini tarqatib yuborganligi haqida hikoya qilinadi. Gautama Bodhisattvaning birinchi *Niyatha Vivarana*sini (yoki Buddaning aniq oldindan koʻrishi) Dipankaradan olgani aytiladi. Gautama Buddaning kelajakdagi maʼrifati haqidagi ushbu va boshqa koʻplab bashoratlar Mahayana matni boʻlgan *Sangatha Sutra*da topish mumkin.

== Hurmat qilinishi ==


XVII asrga kelib, Dipankara [[Nepalda buddizm|Nepal buddist jamoalari]]da hurmat qilinadigan shaxsga aylangan. Uning izdoshlari uni savdogarlarning himoyachisi deb hisoblaydilar va uni sadaqa berish anʼanasi bilan bogʻlaydilar. Shuningdek, u dengizchilarning himoyachisi hisoblanadi va baʼzan Dipankara haykallari qirgʻoq boʻyida kemalarni yoʻlida yoʻl-yoʻriq koʻrsatish va himoya qilish uchun joylashtiriladi.

Tayvandagi baʼzi [[Xitoy xalq dini|xitoy xalq dindorlari]] va chet eldagi xitoy jamoalari ham Dipankara Buddasiga sigʻinishgan.

*Buddhavamsa'' matnida Dipankara Nandaramada Nirvanaga erishganligi aytiladi, u yerda oʻttiz olti yojana balandlikda stupa qurilgan.

## Yana qarang
* Yigirma sakkiz Buddaning roʻyxati
* Randeng Daoren
* Samyak

## Manbalar