Humza Yusuf

**Humza Horun Yusuf** (, 1985-yil 7-aprelda tugʻilgan) — Shotlandiya siyosatchisi va birinchi vaziri. 2023-yil martidan beri Shotlandiya Milliy partiyasi (SNP) rahbari sifatida ishlaydi. Yusuf avvalroq Nicola Sturgeon qo‘l ostida 2018-yildan 2021-yilgacha adliya kotibi, keyin esa 2021-yildan 2023-yilgacha sog‘liqni saqlash kotibi lavozimlarida ishlagan. 2016- yildan beri Glasgow Pollok saylov okrugi boʻyicha Shotlandiya parlamentining (MSP) aʼzosi, 2011-yildan 2016-yilgacha Glasgow viloyati vakili boʻlgan.

Pokistonlik muhojirlar oilasida tug‘ilgan Yusuf Glasgow universitetida siyosat yoʻnalishi bo‘yicha tahsil olgan, 2007-yilda Shotlandiya parlamentiga saylangan ilk musulmon Bashir Ahmadning deputat yordamchisi bo‘lib ishlagan. Ikki yildan so‘ng Ahmad vafot etganidan so‘ng, Yusuf Alex Salmond va Nicola Sturgeonning yordamchisi bo‘lib ishladi. 2011-yilda parlamentga saylanishidan oldin SNP shtab-kvartirasida aloqa xodimi sifatida ishlagan. 2012-yilda Salmond qo‘l ostida kichik vazir lavozimiga tayinlangan. Yusuf 2014-yilgacha tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vaziri lavozimida ham faoliyat yuritgan.

Yusuf Sturgeonning 2014-yilda muvaffaqiyatli rahbarlik tashabbusini qo‘llab-quvvatlagan va birinchi vazir sifatida qasamyod qilganidan so‘ng, 2016-yilda transport va orollar vaziri etib tayinlanishidan oldin Yevropa vaziri etib tayinlangan. 2018-yilda Sturgeonning ikkinchi hukumati kabinetidagi o‘zgarishlar doirasida Yusuf adliya kotibi lavozimiga ko‘tarildi. Munozarali nafrat jinoyati haqidagi qonun loyihasini taqdim etdi. 2021-yilda COVID-19 pandemiyasining keyingi bosqichida sogʻliqni saqlash kotibi etib tayinlandi. Sturgeonning SNP rahbari va Shotlandiyaning birinchi vaziri lavozimidan ketish niyati eʼlon qilinganidan soʻng, Yusuf 2023-yilgi SNP rahbariyatiga saylovda gʻalaba qozondi va yakuniy bosqichda Kate Forbesni 52% ga 48% ovoz bilan magʻlub etdi.

Yusuf rasman 29 yil 2023 martda birinchi vazir etib tayinlandi va bu lavozimda xizmat qilgan eng yosh, birinchi shotlandiyalik Osiyolik va musulmon boʻldi.

## Hayotining boshlangʻich davri

### Tavalludi va oilasi
Humza Horun Yusuf 1985-yil 7-aprelda Glasgow shahrida tug‘ilgan. Otasi Mian Muzaffar Yusuf Pokistonning Panjob shtatidagi Mian Channu shahrida tugʻilgan va 1960-yillarda oilasi bilan shahardan ketgan, oxir-oqibat hisobchi boʻlib ishlagan.

Uning bobosi 1960-yillarda Clydebankdagi Singer tikuv mashinalari zavodida ishlagan. Yusufning onasi Shaaista Bhutta Keniyaning Nayrobi shahrida, panjobliklar oilasida tugʻilgan. Uning oilasi afrikaliklarga „tegishli“ ish oʻrinlarini egallagani uchun bir necha marta irqiy hujumlarga duchor boʻlgan va keyinchalik Shotlandiyaga koʻchib ketishgan.

### Taʼlimi

Humza Sharqiy Renfrewshire shahridagi Mearns boshlangʻich maktabida oʻqigan. Glasgowdagi mustaqil maktab boʻlgan Hutchesons xususiy Grammatika maktabida taʼlim olgan va u yerda zamonaviy tadqiqotlar saboqlari uni siyosat bilan shugʻullanishga sabab boʻlgan.

16 yoshida 11-sentabrni „dunyoni men uchun oʻzgartirgan kun“ deb taʼriflagan. Hujumdan oldin Yusuf roʻyxatga olish sinfida yonma-yon oʻtirgan ikki oʻquvchiga yaqin edi, ammo Nyu-Yorkdagi hujumdan keyin ular Yusufga „Nega musulmonlar Amerikani yomon koʻradilar?“ deb savol berishdi.

Yusuf Glasgow universitetida siyosat yoʻnalishi boʻyicha tahsil olgan, u yerda Glasgow universiteti musulmon talabalari uyushmasi prezidenti boʻlgan. 2007-yilda sanʼat magistri (magistr) darajasini olgan.
 

## Erta faoliyat va siyosiy ishtirok
Yoshligidanoq Yusuf yoshlar tashkilotlaridan tortib, xayriya mablag‘larini yig‘ishgacha bo‘lgan jamoat ishlari bilan shug‘ullangan. Islomiy Relief xayriya tashkilotining koʻngilli media vakili boʻlgan, oʻn ikki yil davomida jamoat radiosida ishlagan va Glasgowdagi uysizlar va boshpana izlovchilarga oziq-ovqat paketlari taqdim etgan loyihada qatnashgan.

Yusuf 2005-yilda Glasgow universitetida tahsil olayotgan paytda Shotlandiya Milliy partiyasiga (SNP) qo‘shilgan. Oʻsha paytdagi partiya rahbari Alex Salmond va urushga qarshi faol Rose Gentlening Iroq urushiga qarshi chiqishlari uni mustaqillik Shotlandiya uchun urushdan qochishning yagona yoʻli ekanligiga ishontirdi. SNP uchun, shu jumladan 2007-yilgi Shotlandiya parlamenti saylovlari uchun keng koʻlamli tashviqotni boshladi.

2006-yilda O2 korxonasi call-markazida ishladi, Ahmad 2007-yilda Shotlandiyaning birinchi musulmon MSP etib saylanganidan ikki yil oʻtib Ahmad vafotigacha uning yordamchisi boʻlib ishlagan. Yusuf keyin bir necha amaldorlar uchun parlament yordamchisi boʻlib ishlagan, jumladan Anne McLaughlin, Nicola Sturgeon va oʻsha paytda birinchi vazir boʻlgan Alex Salmond . Shotlandiya parlamentiga saylanishidan oldin u SNP shtab-kvartirasida aloqa boʻyicha mutaxassis boʻlib ishlagan.

2008-yilda, yordamchi boʻlib ishlaganda, Yusuf AQSh Davlat departamenti tomonidan oʻtkaziladigan „Xalqaro tashrif buyuruvchilar yetakchiligi“ dasturida ishtirok etdi. 2009-yilda Glasgow City Chambersda unga topshirilgan Shotlandiya yosh ozchilik etnik mukofotlarida „Siyosatning kelajak kuchi“ unvoni bilan taqdirlandi.

## Ilk deputatlik faoliyati

### Holyroodga saylovlar

Yusuf Shotlandiya parlamentiga 2011-yilgi saylovda Glasgow saylov hududi uchun qoʻshimcha aʼzo sifatida saylangan. 26 yoshida 4-parlamentga saylangan eng yosh MSP boʻldi. Ingliz va urdu tillarida qasamyod qildi.

U parlamentning Adliya va jamoatchilik nazorati qoʻmitalari aʼzosi boʻlgan. 2011-yil 25-mayda Yusuf Birinchi vazir devonining parlament bilan aloqalar boʻyicha xodimi etib tayinlandi va bu lavozimda 2012-yil 4-sentabrgacha qoldi.

### Kichik vazirlik faoliyati (2012-2018)
2012-yil 5-sentabrda birinchi vazir Alex Salmond Yusufni tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot uchun mas’ul boʻlgan vazir etib tayinladi. Bu kichik vazir tayinlashda uni Vazirlar Mahkamasi Madaniyat va tashqi ishlar boʻyicha kotibi qoʻlida ishlagan. Shotlandiya hukumatiga vazir etib tayinlangan birinchi osiyolik va musulmon Shotlandiyalik edi.

2013-yil oktabr oyida SNPning Birlashgan Millatlar Tashkilotining xorijga yordam koʻrsatish maqsadini mustaqil Shotlandiyada 0,7% miqdorida belgilash rejalarini bayon qildi va Buyuk Britaniya hukumatini 2010-yildagi koalitsiya kelishuvida bergan vaʼdasidan qaytganlikda aybladi. Yusuf, shuningdek, mustaqil Shotlandiya „tinchlik, tenglik va adolatni targʻib qiluvchi global muammolarga ilgʻor ovoz qoʻshishini“ taʼkidladi va qoʻshimcha mustaqillikka „bir tomchi qon toʻkilmasin va barcha xilma-xil odamlar bilan aralashmasdan demokratik, tinch yoʻl bilan erishiladi“, dedi.

Nicola Sturgeon 2014-yilning noyabrida Salmond isteʼfoga chiqqanidan keyin birinchi vazir boʻlganida, garchi u egallab turgan lavozim nomi Yevropa va xalqaro taraqqiyot vaziriga oʻzgartirilgan boʻlsa ham, u Yusufni kichik vazir lavozimida qoldirdi.

2016-yil 18-mayda Sturgeonning ikkinchi hukumati tuzilganidan keyin transport va orollar vaziri etib tayinlandi.

### Adliya Vazirlar Mahkamasi kotibi (2018-2021)
2018-yil 26-iyunda Sturgeon ikkinchi hukumati kabinetini oʻzgartirish niyatida ekanligini eʼlon qildi. U Yusufni Shotlandiya Vazirlar Mahkamasiga Maykl Mathesonning oʻrniga Adliya boʻyicha kotibi lavozimiga koʻtardi. Uning tayinlanishidan bir yil oldin (2017-2018) Shotlandiya politsiyasi tomonidan 244 504 jinoyat qayd etilgan, uning faoliyatining so‘nggi yilida (2020-2021) bu ko‘rsatkich 246 511 kishini tashkil qilgan.

#### Nafrat jinoyati toʻgʻrisidagi qonun
Uning asosiy siyosatlaridan biri nafratga oid jinoyatlar va jamoat tartibi (Shotlandiya) qonuni boʻlib, u mavjud qonunchilikni tartibga solish hamda soʻz va soʻz erkinligi huquqlarini saqlab qolish bilan birga taʼqibga uchragan ozchiliklarni qoʻshimcha himoya qilishni vaʼda qilgan. Qonun loyihasi katolik cherkovi, Milliy dunyoviy jamiyat hamda yozuvchilar tomonidan tanqid qilindi. 2020-yil sentabrida unga nafratni qasddan qo‘zg‘atish holatlari bo‘yicha taʼqiblarni olib tashlash uchun tuzatildi, bu nazariy jihatdan bahsli kitoblarni saqlaydigan kutubxonalarni o‘z ichiga olishi mumkin. 2020-yil oktabr oyida Yousaf 1986-yilgi „Jamoat tartibi to‘g‘risida“gi qonundan odamlarga o‘z uylarida noqonuniy tildan foydalanishga ruxsat beruvchi istisnoni bekor qilish kerakligini aytdi.

### Vazirlar Mahkamasining Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy yordam masalalari boʻyicha kotibi (2021-2023)
2021-yilgi Shotlandiya parlamenti saylovida Yusuf Glasgow Pollok saylov okrugi uchun MSP etib qayta saylandi. Sturgeon uchinchi maʼmuriyatni shakllantirish niyatini eʼlon qildi va Yusufni saylovda isteʼfoga chiqqan Jeane Freeman oʻrniga Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy yordam boʻyicha Vazirlar Mahkamasi kotibi etib tayinladi.

#### Covid-19 pandemiyasi

Yusuf davom etayotgan COVID-19 pandemiyasi davrida ofisga kirdi. 2021-yil iyun oyida oʻtgan haftada „COVID tufayli“ toʻqqiz yoshgacha boʻlgan oʻn nafar bola Shotlandiya kasalxonalariga yotqizilganini bildirdi. Shotlandiyadagi Qirollik pediatriya va bolalar salomatligi kolleji xodimi professor Steve Turner unga qarshi chiqdi va bolalar boʻlimlarida „Kovid bilan kasallanish holatlari koʻpaymayotganini“ aytdi. Uning qo‘shimcha qilishicha, bolalar boshqa sabablarga ko‘ra kasalxonaga yotqizilgan. Yusuf o‘z bayonotiga oydinlik kiritib, „o‘rinsiz ogohlantirish“ uchun uzr so‘radi.

Iyul oyida Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti Yevropadagi oʻnta virusli nuqtadan oltitasi Shotlandiyada degan xulosaga keldi. Reytingda Tayside shahri o‘tgan ikki haftada 1002 ta virus holati bilan birinchi oʻrinni qayd etdi. Shotlandiya hukumati birinchi vazir Nicola Sturgeon, birinchi vazir oʻrinbosari John Swinney va Yusaf taʼtilga chiqqani maʼlum boʻlgach, virusga qarshi harakatlar susayganligida ayblandi. Yusuf o‘gay qizini Garri Potter olamiga olib borishga vaʼda berganini aytdi va tvitterdagi sahifasida shunday dedi: „Men ega bo‘lgan eng muhim ish — xotinim va bolalarimga yaxshi ota, o‘gay ota va er bo‘lish. Oxirgi yetti oy ichida ular men bilan deyarli vaqt topa olishmadi“.

#### NHS kutish vaqtlari
2021-yil sentabr oyida Shotlandiyada tez yordam mashinasini kutishning o‘rtacha vaqti olti soatga ko‘tarildi va Yusuf jamoatchilikni 999 raqamiga qo‘ng‘iroq qilishdan oldin „ikki marta o‘ylab ko‘rishga“ chaqirdi. Shotlandiya konservativ sogʻliqni saqlash vakili doktor Sandesh Gulhane bu soʻzni „ehtiyotsiz xabarlar hayotni xavf ostiga qoʻyishi mumkin“ deb tanqid qildi va buning oʻrniga odamlarni tez yordam chaqirishga chaqirdi. Keksa shotlandiyaliklar tez yordam kelishini kutayotib vafot etgani haqidagi xabarlardan soʻng Yusuf Mudofaa vazirligidan yordam soʻradi va tez yordam mashinalarini haydash uchun Britaniya armiyasi askarlari yuborildi. Audit Scotland 2021-yilda Shotlandiyada 500 kishi shoshilinch tibbiy yordam olish imkoniyatining kechikishi tufayli vafot etgan degan xulosaga keldi.

### 2023-yilgi SNP rahbariyatiga saylov

2023-yil 15-fevralda Nicola Sturgeon Shotlandiya Milliy partiyasi rahbariyati va Shotlandiyaning birinchi vaziri lavozimidan isteʼfoga chiqish niyatida ekanligini eʼlon qildi, bu esa uning o‘rinbosarini saylash uchun SNPda rahbarlik sayloviga sabab bo‘ldi. 18-fevral kuni Yusuf *Sunday Mail* gazetasiga bergan intervyusida yetakchilikka nomzodligini eʼlon qildi. Buyuk Britaniya hukumatiga genderni tan olish islohoti (Shotlandiya) qonun loyihasini bloklash qaroriga qarshi eʼtiroz bildirish majburiyatini oldi va referendum oʻtkazishdan oldin Shotlandiya mustaqilligini qoʻllab-quvvatlashni kuchaytirish istagini bildirdi.

Yusuf 20-fevral kuni Clydebankda oʻzining yetakchilik kampaniyasini boshladi. Yusuf Shotlandiya parlamentini Buyuk Britaniya hukumatining gender islohoti toʻgʻrisidagi qonun loyihasini blokirovka qilishga qaratilgan 35-boʻlim buyrugʻiga qarshi himoya qilish majburiyatini yana bir bor tasdiqladi. Uning qo‘shimcha qilishicha, u qonun loyihasi o‘z partiyasi ichida „bir oz bo‘linishga olib kelmagan“ deb o‘ylay olmasligini va „haqiqiy tashvishga tushganlar bilan ishlashni xohlashini“ aytdi.

Kampaniya davomida Yusuf 2014-yilgi Nikoh va fuqarolik sherikligi (Shotlandiya) qonunini nima uchun oʻtkazib yuborganligi haqida savollarga duch keldi. Yusuf genderni tan olish islohoti (Shotlandiya) qonun loyihasini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi, uning raqiblari Kate Forbes va Ash Regan bunga qarshi chiqdi.

2023-yil 27-martda Yusuf yetakchilik poygasida g‘olib chiqqani eʼlon qilindi, yakuniy bosqichda Forbes 48% ovozga ega edi. Yusuf Murrayfield stadionida boʻlib oʻtgan tadbirda rahbarlikni qabul qildi va partiyani barcha aʼzolari manfaati uchun boshqarishga vaʼda berdi.

## Shotlandiyaning birinchi vaziri (2023-yildan hozirgi kungacha)

Yusuf 2023-yil 29-mart kuni Shotlandiyaning birinchi vaziri sifatida qasamyod keltirdi. U 1999-yilda tashkil etilganidan buyon bu lavozimda ishlagan eng yosh, birinchi osiyolik va musulmon shotland bo‘ldi.

### Ichki siyosat
Yusuf Buyuk Britaniya hukumatining Genderni tan olish islohoti toʻgʻrisidagi qonun loyihasining 35-boʻlimiga qarshi chiqadi. SNP rahbari sifatidagi birinchi kunida u Vestminsterdan Shotlandiya mustaqilligi boʻyicha ikkinchi referendum oʻtkazish boʻyicha 30-boʻlim buyrugʻini soʻradi, bu esa rad etildi. 

### Iqtisodiy siyosat
Yusuf yashash narxi inqirozi sharoitida lavozimga kirishga tayyor edi. Depozitlarni qaytarish sxemasini joriy etishni qoʻllab-quvvatlaydi, lekin hozirgi shaklda emas, balki kichik biznesni istisno qilish kerakligini taklif qiladi. U farovon iqtisodiyot zarurligini taʼkidladi va koʻproq farovonlik imtiyozlari uchun pul yigʻish uchun yangi boylik soligʻini joriy etishni taklif qildi.

## Siyosiy pozitsiyalar

Yusuf ijtimoiy jihatdan ilgʻor shaxs deb taʼriflangan. U Sturgeonning ijtimoiy progressiv siyosatini davom ettirish tarafdori hisoblanadi.

Shotlandiya mustaqilligi tarafdori boʻlgan SNP aʼzosi sifatida Yusuf 2014-yilgi mustaqillik referendumida „Ha“ deb ovoz bergan. U ikkinchi referendum oʻtkazish urinishlarini qoʻllab-quvvatladi. Buyuk Britaniyadagi navbatdagi umumiy saylovlardan *de-fakto* referendum sifatida foydalanishdan xavotir bildirdi, chunki u 16 va 17 yoshli oʻsmirlarning ovoz berishiga ruxsat bermas edi. U yana bir referendum faqat aniq jamoatchilik tomonidan qo‘llab-quvvatlansagina o‘tkazilishi kerak, deb hisoblaydi va „mustaqillikni qo‘llab-quvvatlovchilar 50 foi 51 foizni tashkil etgan so‘rovlar yetarli emas“, dedi.

2020-yilda Yusuf Shotlandiyadagi oliy davlat lavozimlarida irqiy xilma-xillikni oshirish tarafdori ekanligini bildirdi.

Yusuf 2023-yilda „hamma uchun tenglik tarafdori“ ekanligini va bir jinsli nikohlar, translar uchun gender islohotlarini qo‘llab-quvvatlaganini aytdi. Garchi u avvalgi bosqichlarda qonun loyihasini yoqlab ovoz bergan boʻlsa ham, 2014-yilda 2014-yilgi Nikoh va Fuqarolik Hamkorligi (Shotlandiya) toʻgʻrisidagi qonunning yakuniy ovoz berishda vazirlar bilan kelishilganligi sababli ishtirok etmadi. U, shuningdek, genderni tan olish islohoti (Shotlandiya) qonun loyihasini yoqlab ovoz berdi. Yusuf, shuningdek, agar Shotlandiya mustaqillikka erishsa, yozma konstitutsiyada LGBT hamjamiyatining huquqlarini taʼminlashga vaʼda berdi.

U Shotlandiya respublikachiligini qoʻllab-quvvatladi va „Men birinchi navbatda amaldorlar emas, balki fuqarolar boʻlishimiz kerak deb oʻylayman“, deb taʼkidladi.

## Parlament saylovlari tarixi

### 2021-yil

### 2016-yil

## Shaxsiy hayoti

Yousaf LGBT huquqlarining kuchli himoyachisi sanaladi. Nikohning tengligi va gomoseksual jinsiy aloqa mavzusida u shunday izoh berdi: "Men odamlarning nikohi, agar ular gey boʻlsa va ular turmush qurgan boʻlsa, ularning nikohi mening heteroseksual shaxs sifatidagi nikohimdan koʻra kam yoki qadrli emasligiga ishonaman. Yoʻq, men bu fikrga qoʻshilmayman. Kate Forbesning diniy qarashlari bilan bogʻliq bahs-munozaralar fonida, amaldagi musulmon Yusuf „oʻz eʼtiqodi asosida qonun chiqarmasligini“ aytdi.

Yusuf 2010-yildan 2016-yilgacha sobiq SNP xodimi Gail Lythgoe bilan turmush qurgan. 2019-yilda psixoterapevt Nadiya El-Nakla bilan turmush qurdi. Ularning hozirda ikki nafar farzandi bor.

2016-yilning noyabr oyida Yusuf do‘stining mashinasini sug‘urta qilmasdan haydab ketayotganida politsiya tomonidan ushlanganidan keyin 300 funt sterling miqdorida jarimaga tortildi va haydovchilik guvohnomasiga oltita jarima balli qo‘shildi. Yusuf to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga oldi va shunday dedi: „Men qarorni to‘liq qabul qilaman. Men jarimani toʻladim va sugʻurtalovchilarimga ballar haqida aytdim. Bu halol xato va ajralish paytidagi shaxsiy sharoitlarimning natijasi edi.“.

U va uning ikkinchi xotini 2021-yilda qiziga joy taklif qilmagan Dandi bolalar bogʻchasiga nisbatan kamsitish haqida shikoyat qilishdi. Shikoyatni parvarish qilish inspektsiyasi qanoatlantirdi, u bolalar bogʻchasi qabul qilish siyosati nuqtai nazaridan „adolat, tenglik va hurmatni targʻib qilmagan“ligini aniqladi. Keyinchalik Yusuf va Nadiya tomonidan qonuniy harakat tugatildi.

## Yana qarang

* Britaniyalik Pokistonliklar roʻyxati
* Shotlandiyaning birinchi vazirlari roʻyxati
* Birlashgan Qirollikdagi amaldagi hukumat boshliqlari va qaram davlatlar roʻyxati
* Buyuk Britaniyadagi etnik ozchilik siyosatchilari roʻyxati

## Havolalar

* Shaxsiy veb-sayt
* Scottish Parliament profiles of MSPs:
*  
* Shotlandiya milliy partiyasi profili

**Izohlar** 

## Manbalar