Pushkin, Sankt-Peterburg

**Pushkin** () — Sankt-Peterburg federal shahrining Pushkinskiy tumanidagi munitsipal shahar. Peterburg, Rossiyada, Sankt-Peterburg markazidan 24&nbsp;km janubda joylashgan. Sankt-Peterburg oʻziga xos va uning temir yoʻl stantsiyasi, Tsarskoye Selo, shaharning Vitebskiy terminali bilan toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl orqali bogʻlangan. Aholisi: 92,889 (2010-yil boʻyicha).

Pushkin 1710-yilda **Tsarskoye Selo** imperatorlik qarorgohi sifatida tashkil etilgan (, „Tsar qishlogʻi“) va 1808-yilda shahar maqomini oldi. Rossiyadagi birinchi umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar — Tsarskoye Selo temir yoʻllari hisoblanadi. Temir yoʻl 1837-yilda ochilgan va shaharni poytaxt Sankt-Peterburg bilan bogʻlagan. Oktyabr inqilobidan keyin shahar **Detskoye Selo** (, yaʼni „Bolalar qishlogʻi“) deb oʻzgartirildi. 1937-yilda rus shoiri Aleksandr Pushkin vafotining 100 yilligi munosabati bilan uning nomi Pushkin deb oʻzgartirildi. Shaharda XVIII asrning " Tsarskoye selo " ansambli mavjud. Shahardagi muzey majmuasi esa Ketrin saroyi, Aleksandr saroyi hamda boshqa binolar va bogʻlarni oʻz ichiga oladi; Bu hududdagi asosiy turistik diqqatga sazovor joy boʻlib, YUNESKO tomonidan himoyalangan yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

## Geologiyasi
Shahar Neva pasttekisligida, Neva daryosining chap qirgʻogʻida joylashgan. Landshaft juda xilma-xil boʻlib, vodiylar, tekisliklar, oʻrmonlar va qishloq xoʻjaligi yerlari bilan aralashgan tepaliklar, tizmalar va teraslardan iborat. Bahorda buloqlardan soylar va suv havzalari paydo boʻladi. Paleozoy erasida, 300-400 million yil oldin, hudud dengiz bilan qoplangan. Oʻsha davr choʻkindilari granit, gneys va diabazdan iborat boʻlib, Boltiq qalqoni tepasida qalinligi 200 metrdan qalinroq qatlam hosil qiladi. Zamonaviy topografiya 12,000 yil oldin muzliklarning chekinishi natijasida Littorina dengizini paydo boʻlgan. Taxminan 4000 yil oldin dengiz chekindi va Neva daryosi vodiysini hosil qildi. Soʻnggi 2500 yil ichida esa deyarli oʻzgarmadi.

## Geografiyasi

### Iqlimi
Pushkindagi iqlim moʻtadil va nam, okean va kontinental. Kunning uzunligi qishki kunning 5 soat 51 minutidan yozgi kunning 18 soat 50 minutigacha oʻzgarib turadi. Yoz qisqa va oʻrtacha issiq, qish esa uzoq va notekis, tez-tez erishi bilan. Havo harorati  dan yuqori aprel boshidan noyabr oyining oʻrtalarigacha hukmronlik qiladi. Eng sovuq oy fevral. Shamollar asosan janubga qarab esadi va shahar ustidagi havo massasini tez-tez oʻzgartiradi. Yozda gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy shamollar ustunlik qiladi, qishda esa shamol yoʻnalishi gʻarbiy va janubi-gʻarbiy tomonga oʻzgaradi. Eng bulutli oylar noyabr, dekabr va yanvar, eng kam bulutli oylar may, iyun va iyul. Yiliga kamida 240 quyoshli kun bor. May oyi orasida&nbsp;25 va iyul&nbsp;16, oq tunlar quyosh ufqdan qisqa vaqt oʻtib, kun deyarli 19 soat davom etganda kuzatiladi. Hudud asosan yer usti va er osti suvlari bilan oziqlanadi.

### Shahar

Park Rossiya imperatori Ketrin I sharafiga nomlangan. U 107 gektar maydonni egallaydi va katta hovuzlar bilan ajratilgan oddiy Eski bogʻ (1717—1720) va ingliz bogʻidan (1760—1796, arxitektor Vasiliy Neyelov) iborat. Bogʻda muhim meʼmoriy va tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan koʻplab pavilyonlar mavjud. Ularning aksariyati qayta tiklangan.

#### Ketrin saroyi

1717—1723 yillardagi asl saroy 1743—1756 yillarda dastlab Mixail Zemtsov, AV Kvasov va Savva Chevakinskiy, keyin esa Franchesko Bartolomeo Rastrelli tomonidan qayta tiklangan. Rastrelli rus barokkosi uslubidagi fasadning meʼmoriy dizayni va ajoyib haykaltarosh bezaklarining asosiy muallifi edi; u shuningdek, ichki tartib va bezakni loyihalashtirgan. Asosiy hovli gʻarbga qaragan boʻlib, zarhal zarb qilingan temir panjara va darvozalari bor. Saroy XVIII asr oxirida qoʻshilgan bir nechta binolar bilan oʻralgan. Ulardan biri janubdagi toʻrt qavatli uy boʻlib, u Tsarskoye Selo litseyiga mezbonlik qilgan va keyinchalik butun Rossiya Pushkin muzeyining filiali boʻlgan muzeyga aylantirilgan. Litsey saroy bilan Sadovaya koʻchasi ustidagi archa (meʼmor I. Neelov) bilan bogʻlangan. Saroyning boshqa qoʻshimchalari orasida janubiy tomonda Zubovskiy qanoti (meʼmor Y. M. Felton) va Kameronning galereyasi, sovuq saunalar va janubi-sharqda osilgan bogʻ mavjud. Saroyning eng mashhur xonalaridan biri Amber xonasidir.

#### Aleksandr bogʻi
Bogʻ asosiy kirish eshigi yonida boʻlib, 120 gektar maydonni egallaydi. Bogʻ (Yangi bogʻ, 1740-yillar, N. Girard) uchta koʻlmak va sunʼiy tepaliklar iborat boʻlgan Landshaftdan (1790-yillar) iborat. Toʻgʻon bilan ajratilgan Kuzminka daryosi parkning gʻarbiy qismida oqadi. Afsuski, bog‘dagi aksariyat obidalar xarob ahvolda.

#### Aleksandr saroyi
Ushbu klassik saroy 1792—1796 yillarda Giacomo Quarenghi tomonidan Aleksandr I uchun qurilgan. Saroy ikki qavatli bino boʻlib, ikki tomoni qoʻsh qanotli, shimoliy tomoni esa ikki qatorli ustundan iborat. Saroyning yonida esa koʻl va park bor.

1947-yildan 2010-yilgacha shaharda 3 nafar xizmat ko‘rsatgan sport ustasi, 19 nafar xalqaro toifadagi sport ustasi va 62 nafar sport ustasi yetishib chiqdi. Barcha asosiy sport turlari boʻyicha koʻplab klublar, ikkita suzish havzasi va 1500 tomoshabinga moʻljallangan shahar stadioni mavjud. Stadionda yengil atletika boʻyicha musobaqalar oʻtkaziladi va 2009-yilda tashkil etilgan mahalliy „Tsarskoye Selo“ futbol klubi joylashgan.