Abdurauf Joʻraxolov

**Abdurauf Joʻraxolov** (1960-yil 1-mart; Kattaqoʻrgʻon tumani, Oʻzbekiston SSR) — fizik olim, Antverpen universitetining professori, „BDC Benelux“ (Belgiya) kompaniyasi dasturchisi, U.A. Arifov nomidagi Ion-plazma va lazer texnologiyalari institutining sobiq ilmiy xodimi. Joʻraxolov, shuningdek, Marquis Who's Who ilmiy biografik nashri tomonidan dunyoning eʼtiborga molik fiziklaridan biri sifatida eʼtirof etilgan.

## Hayoti va ilmiy faoliyati
Abdurauf Joʻraxolov 1960-yil 1-mart kuni Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumaniga qarashli Moybuloq qishlogʻida tugʻilgan. Oʻrta maktabni (1967—1977) oltin medal bilan bitirib, Toshkent davlat texnika universitetida (1977—1982) Lenin stipendiati boʻlgan va imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1990-yil U.A. Arifov nomidagi Ion-plazma va lazer texnologiyalari institutida PhD yoqlagan. 2003-yildan fan doktori, 2005-yildan professor ilmiy unvoniga ega.

1982—1984-yillarda Arifov nomidagi Ion-plazma va lazer texnologiyalari institutining stajyor-tadqiqotchisi, 1984—1988-yillarda aspiranti. 1988—1991-yillarda kichik ilmiy xodim, 1991—1993-yillarda ilmiy xodim, 1993—1995-yillarda institut ilmiy kotibi, 1995—1998-yillarda doktorant, 1999—2003 va 2004—2006-yillarda ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari hamda 2001—2008-yillarda Nazariy laboratoriya mudiri bo‘lgan.

2003—2004 va 2006—2007-yillarda Bryussel mustaqil universitetida (ULB, Belgiya) postdoctorant stipendiyasi sovrindori sifatida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. 2007—2016-yillarda Antverpen universitetida (Belgiya) qattiq jism va nanozarralar fizikasi, lazer fizikasi, biofizik jarayonlarni modellashtirish, ilgʻor informatsion texnologiyalarni modellashtirishga tadbiq etish boʻyicha ilmiy ishlar olib borgan. 2000—2005-yillarda har yili bir oydan CNRS loyihasi doirasida IPCMS da (Strasburg, Fransiya), 2005-yilda Xalqaro nazariy fizika markazi (ICTP, Trieste, Italiya) Quyuq moddalar boʻlimida bir oylik ilmiy tashrif bilan ilmiy tadqiqotlar olib borgan. 2016-yildan „BDC Benelux“ (Belgiya) kompaniyasida Obyektlar interneti — IoT sohasida dasturchi lavozimida faoliyat yuritmoqda.

Abdurauf Joʻraxolov fizikaviy elektronika sohasidagi ilmiy tadqiqotlarini ustozlari Prof. Parilis E. S. va Umarov F. F. lar rahbarligida boshlagan. Dastlabki yutuqlaridan biri bu past va oʻrta energiyali (0,1 dan 30 keV gacha) atomlarning qattiq jism sirti bilan oʻzaro taʼsirini juft toʻqnashuvlar yaqinlashuvida kompyuterda modellashtirish dasturini yaratish hisoblanadi. Bu deterministic usul yordamida kristal bilan toʻqnashayotgan atom zarralarining traektoriyalarini bevosita kuzatish mumkin va shuningdek, kuzatilayotgan jarayonlarning mexanizmlarini aniqlash imkoni yaratilgan.

Monokristallar sirtiga sirpanuvchan burchaklar ostida tushayotgan ionlarning atomlar zanjiridan sochilishi va sirtdagi yarim kanallarda fokuslanishi qonuniyatlarini aniqlagan. Ionlarning sirtdagi atom oʻlchamida boʻlgan zinapoyalardan sochilish mexanizmlarini topgan va ularni sirt diagnostikasiga qoʻllash usullarini tadqiq qilgan.

Aspirantlari bilan hamkorlikda sirtni ionlar bilan urish yordamida sirt atomlarining toʻzgʻish jarayonlari va kislorodli sirtdan kislorod atomlarining desorbtsiya jarayonlari mexanizmlari ishlab chiqildi. Ushbu mexanizmlar yordamida sirtlarni qatlamma-qatlam toʻzgʻitish va silliqlash usullari taklif etildi. Ko‘p tarkibli kristallar sirtidagi jarayonlarni oʻrganish davomida tarkiblarni sellektiv toʻzgʻitish mexanizmlari aniqlandi.

Prof. Marc Hou (ULB, Belgiya) bilan molekulyar dinamika va Metropolis Monte-Karlo usulida nanozarralarning xususiyatlari, ularning sirtlar bilan oʻzaro taʼsiri — past energiyali klasterning sirtga choʻkishi va hosil boʻlgan nanostrukturali materiallarning xususiyatlari aniqlandi. Xususan, past energiyali (0,25-1,5 eV/atom) Co10Ag191 va Co285Ag301 kabi nanoklasterlarining Ag(100) kristali sirtiga tushisi o‘rganilgan. Bunday tarkibi aralashib ketmaydigan elementlardan hosil boʻlgan metal klasterlarga boʻlgan texnologik qiziqish ularning oʻziga xos magnit va optik xususiyatlariga bogʻliq.

Prof. Fransua Peeters (UAntwerpen, Belgiya) bilan hamkorlikda uglerod klasterlari va nanografenning tuzilmalari hamda vodorod atomlarining grafenga adsorbsiyasi tadqiq qilingan, ularning eng barqaror va muhim metastabil tuzilmalari aniqlangan.

Prof. Annemie Bogaerts (PLASMANT, UAntwerpen, Belgiya) bilan birlashgan atomistik-uzluksiz yondashuv yordamida Au, Cu va Ni monokristallarining ultraqisqa, 100 fs impulsli lazer nurlanishi natijasida yuzaga keladigan fazaga oʻtish jarayonlari oʻrganilgan va oʻta qattiq qizish mexanizmlari aniqlangan.

Prof. Yan Broeckhove (Kompyuter fanlari boʻlimi, UAntwerpen, Belgiya) va Prof. Gerrit Beemster (Biologiya boʻlimi, UAntwerpen, Belgiya) bilan olib borilgan tadqiqotlar fizika, biologiya va kompyuter fanlari oʻrtasida fanlararodir. Bunda oʻsimlik toʻqimalarining oʻsishi va morfogenezini hujayra va subhujayra darajasida modellash uchun fizik asoslangan yondashuv qoʻllangan. Oʻsimlik hujayralari biomexanikasiga yoʻnaltirilgan modellar va usullar ishlab chiqilgan, C++ dasturiy taʼminoti intensiv ravishda joriy etilgan va VirtualLeaf modellashtirish asoslari imkoniyatlari sezilarli darajada kengaytirgan.

Abdurauf Joʻraxolov Oʻzbekistonda atom zarralarining qattiq jism sirti bilan taʼsirini modellashtirish va nazariyasi sohasidagi ilmiy maktabning rivojiga katta hissa qoʻshgan. Uning rahbarligida fizikaviy elektronika ixtisosligi boʻyicha 7 ta PhD himoya qilingan, yosh olimlarning xorijiy grantlarda ishtirok etishi va xorijiy ilmiy markazlarda tadqiqotlar olib borishi tashkil etilgan. 1992—2006-yillar davomida Toshkent davlar texnika universiteti magistrlari va bakalavrlariga zarralarning kristallar sirti bilan taʼsirini modellashtirish boʻyicha maʼruzalar qilgan.

## Oilasi
Oilada Abdurauf Joʻraxolov 5 farzandning kenjasi boʻlgan.

Otasi — Aslon Joʻraxolov (1925—1991)

Onasi — Bonuoy Joʻraxolova (1928—2003)

Turmush oʻrtogʻi — Nasiba Joʻraxolova

6 ta farzandning otasidir:

Behzod (1988, oʻgʻli)

Shoxruz (1989, oʻgʻli)

Nargiza (1992, qizi)

Lobar (1994, qizi)

Madina (1998, qizi)

Iman (2009, oʻgʻli)

Nabiralari: Ayub (2013), Yunus (2016), Umid (2017), Yasmina (2021).

## Manbalar