Sian Proctor

**Sian Proctor** (tallafuzi: *Shan Prokter* 1970-yil 28-martda tugʻilgan) — amerikalik tijorat kosmonavti, geologiya professori va fan kommunikatori. U 2021-yil 15-sentabrda **Crew Dragon** kosmik kapsulasining uchuvchisi sifatida yer orbitasiga chiqarildi. Ushbu missiya Inspiration4 xususiy orbital kosmik parvozi edi. Proctor shbu missiyada uchuvchi sifatida kosmik kemani boshqargan birinchi afro-amerikalik ayol boʻldi. U, shuningdek, Gavayi orollaridagi kosmik tadqiqotlar analogi va simulyatsiyasi (HI-SEAS) missiyasining taʼlim boʻyicha mutaxassisi boʻlgan. Proktor Arizona shtatidagi South Mountain Community kollejining geologiya fanlari professori boʻlgan. U shuningdek, Fuqarolik havo patrulining mayori boʻlib, Arizonada aerokosmik taʼlim xodimi boʻlib xizmat qiladi.

## Erta hayot va taʼlim
Proctor 1970-yil 28-martda Guamning Xagatna shahrida, muhandis Sperry Univac oilasida tugʻilgan. Uning oilasi 14 yoshida Nyu-Yorkning Fairport shahriga koʻchib oʻtdi va u  Fairport oʻrta maktabini tugatdi. Proctor Arizona shtat universitetida tahsil olgan. Proctor 1998-yilda geologiya boʻyicha magistr, keyinroq 2006-yilda fan taʼlimi boʻyicha PhD darajasini olgan.

## Kosmik karer
### 2009-yil NASA astronavtlarni tanlash
Proctor 2009-yil NASA astronavtlarni tanlash jarayonining finalchisi edi. U 3500 dan ortiq daʼvogarlar bilan raqobatlashdi. Yakuniy bosqichda Proctor NASA astronavtlar guruhiga kira olmadi. U xalqaro maʼruzachi boʻlib, bir nechta TEDx maʼruzalarida qatnashgan.

### Inspiration4 tijorat kosmonavti
Proctor 2021-yil 15-sentabrda boshlangan Inspiration4 Crew Dragon missiyasi uchuvchisi etib tayinlandi. U bilan birga Jared Isaacman, Hayley Arceneaux va Chris Sembroski birinchi fuqarolik kosmik parvozi uchun qatnashdilar. 

Proctor parvoz mashgʻulotlari paytida „Leo“ chaqiruv belgisini oldi. U 2021-yil avgust oyida **Inspiration4** guruhining qolgan aʼzolari bilan, *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnalining muqovasida tasvirlangan.

U Koinot tadqiqotchilari uyushmasi aʼzosi.

## Ilmiy taʼlimni targʻib qilish
### HI-SEAS (2013)
Proctor NASA tomonidan moliyalashtirilgan Gavayi kosmik tadqiqotlar analogi va simulyatsiyasi (HI-SEAS) missiyasining taʼlim boʻyicha xodimi edi. Missiyaning maqsadi uzoq muddatli kosmik parvozlar  yoki Marsga missiyalar uchun oziq-ovqat tarkibini oʻrganish edi. Toʻrt oylik simulyatsiya davomida Proctor Discover jurnali tomonidan Kate Grinning „ *Yerda Marsni simulyatsiya* qilish“ maqolasi uchun suratkash sifatida yoʻllangan.

### PolarTREC (2014)
Proctor 2014-yilda PolarTREC oʻqituvchisi sifatida tanlandi. PolarTREC - Milliy Fan Jamgʻarmasi (NSF) tomonidan moliyalashtiriladigan dastur boʻlib, oʻqituvchilarni arktika va Antarktika mintaqalarida tadqiqot olib borayotgan olimlar bilan bogʻlaydi. Proctor bir oy davomida Alyaskaning Barrou shahrida iqlim oʻzgarishining jamiyatga taʼsirini oʻrgandi.

### Chilidagi astronomiya oʻqituvchilari dasturi (ACEAP) (2016)
Proctor 2016-yilda **ACEAP** elchisi etib saylandi. ACEAP Milliy Fan Jamgʻarmasi (NSF) dasturi boʻlib, K-16 rasmiy va norasmiy astronomiya oʻqituvchilarini Chilidagi AQSh astronomiya muassasalariga yuboradi. 2016-yilning yozida u Serro Tololo Amerikalararo rasadxonasi (CTIO), Gemini janubiy observatoriyasi va Atakama katta millimetr-submillimetr massivi (ALMA)ga borgan. Proctor 2017-yilda Chilining San-Pedro shahriga qaytib, mahalliy oʻrta maktab va atrofdagi hamjamiyat bilan STEM taʼlimi boʻyicha targʻibot tadbirlarida qatnashdi.

### Dengizdagi NOAA oʻqituvchisi (2017)
Proctor 2017-yilda Milliy okean va atmosfera maʼmuriyati (NOAA) „Dengizdagi oʻqituvchi“ dasturiga tanlangan. Dastur 1990-yilda boshlangan boʻlib, oʻqituvchilarni dengizda ishlash tajribasini ortirish uchun ishlab chiqilgan. U uch hafta davomida Bering dengizida *Oskar Dyson* baliqchilik kemasida pollok tadqiqotini oʻtkazdi.

## Televizion chiqishlar
Proctor oʻn epizoddan iborat boʻlgan, Nyu-Orleanda suratga olingan „Koloniya“ filmining 2-faslida roʻl ijro etgan. 2017-yildan beri u Science Channel shousining " *Gʻalati dalillar* " koʻrsatuvida fan namoyishchisi sifatida qatnashib keladi.

## Mukofot va unvonlar

* 2022 Massachusets Louell universitetining faxriy insoniy maktublar doktori.

## Havolalar

* 
* 
* Sian Proctor's South Mountain Community College Website 
* Tourist Biography: Sian Proctor

## Manbalar