Izmit soat minorasi

**Izmit soat minorasi**, shuningdek, **Kocaeli soat minorasi** nomi bilan ham tanilgan, Kocaeli soat minorasi Izmit markazida joylashgan. U viloyat va shahar ramzlari qatoriga kiradi.

Usmonlilar sultoni Abdulhamid II taxtga oʻtirganiga 25 yil toʻlganda, Yubileyni nishonlash uchun soatning qurilishi Izmit gubernatorligi tashabbusi bilan Izmir munitsipaliteti tomonidan boshlangan. Arxitektor Vedat (Tek) tomonidan yaratilgan loyiha Mihran Azaryan tomonidan amalga oshirilgan. 1900-yilning 1-sentyabr kuni poydevori qoʻyilgan minora keyingi yilning xuddi shu kuni yakunlanishi koʻzda tutilgan boʻlsa-da, jarayon kechiktirildi va minora 1902-yil sentabr oyida qurib bitkazildi.

Birinchi Milliy Arxitektura Harakatiga muvofiq neoklassik Usmonli meʼmorchilik uslubidagi Izmit soat minorasida neoklassik va islom meʼmorchiligi detallari ishlatilgan. Minora ikkita kvadrat prizma, bir qavatli poydevor qism va uch qavatli korpus qismdan iborat. Poydevorning har uch tomonida marmardan ishlangan favvora bor. Binoning ikkinchi qavatida derazalar bilan oʻralgan balkon mavjud. Minoraning toʻrtinchi qavatida toʻrt tomonining har birida soat bor boʻlib, ularda turli bezaklardan foydalanilgan. Binoning tomi piramidal konus shaklida.

## Tarixi

Usmonlilar sultoni Abdulhamid II. taxtga oʻtirganiga 25 yil toʻlganda, Yubileyni nishonlash uchun Izmit gubernatori Musa Kâzım Beyning tashabbusi bilan Izmit munitsipaliteti Sulton Abdülaziz qasrining (hozirgi Ov uyi saroyi muzeyi) yonidagi parkda soat minorasini qurishga qaror qildi. Binoning loyihasi Arxitektor Vedat (Tek) tomonidan tayyorlangan boʻlsa-da, amalga oshirish bosqichi loyihaga kiritilgan baʼzi oʻzgarishlar bilan Mihran Azaryan tomonidan amalga oshirildi. Soat minorasining poydevori 1900-yil 1-sentyabrda qoʻyilgan. Minorada foydalanish uchun Yevropadan olib kelingan soat, munitsipalitet soliq toʻlay olmagani uchun sultondan soliqdan ozod qilish ruxsatnomasi olingunga qadar bojxonada saqlangan. Ushbu ruxsatnoma 1902-yil 3-aprelda berilgan. 1901-yilning 1-sentyabr sanasida tugatilishi kerak boʻlgan soat minorasi toʻliq tayyor boʻlmagan boʻlsa-da, 1902-yil sentyabr oyida ochilgan. Minora ochilganda uning balkon panjaralari oʻrnatilmagan va hech qanday obodonlashtirish ishlari bajarilmagan edi.

1929-yilda minoradagi soatlar Mustafo Sem’i Pek tomonidan ishlab chiqarilgan soatlar bilan almashtirildi. SEKA Bosh boshqarmasi tashabbusi bilan 1970-yilda olib borilgan minoradagi restavratsiya ishlari 1971-yil fevral oyida yakunlandi. 1999-yildagi zilzila chogʻida sacaklar ostidagi tayanchlar singan. 2006-yilda Kocaeli shahar hokimiyati tomonidan ochilgan tenderdan keyin 2006-yil dekabr oyida boshlangan soat minorasini tiklash ishlari 2007-yil mart oyida yakunlandi. Ushbu ishlardan soʻng minora tunda yoritila boshladi. Izmit munitsipaliteti tomonidan 2010-yil oktyabr oyida soat minorasi va uning atrofini tartibga solish uchun tender boshlandi. 2007-yil noyabr oyida amalga oshirilgan chora-tadbirlardan soʻng qoʻriqlanadigan hudud deb eʼlon qilindi va 2011-yil iyun oyida oʻtkazilgan marosimda Madaniyat tepaligi nomi bilan ochildi hamda hozirgi koʻrinishiga keldi. 2013-yil dekabr oyidagi nosozlikdan soʻng minora soati 2014-yil dekabr oyida taʼmirlash uchun Milliy saroylar raisligining soat ishlab chiqaruvchisiga yuborildi. Taʼmirdan soʻng soat 2015-yil aprelda almashtirildi.

## Joylashuv va arxitekturasi

Izmit soat minorasi Kocaeli viloyatining markazi Izmitning Kemalpasa tumanidagi Izmit temir yoʻl vokzalining shimoli-sharqidagi tepalikda Ovxona saroy muzeyi atrofidagi parkda joylashgan boʻlib, viloyatdagi yagona soat minorasi hisoblanadi. Neoklassik Usmonli meʼmorchiligi uslubidagi minora Birinchi Milliy meʼmorchilik harakati namunalaridan biridir. Afife Batur va Münevver Eminoğluning soʻzlariga koʻra, „Bu Vedat ham Usmonli, ham Yevropa meʼmoriy elementlaridan foydalanishdagi qulaylikni namoyon qiladigan dizayndadir. Shuningdek, shahar miqyosida monumental shakllarni topish mumkinligini koʻrsatadi“.

Toshdan qurilgan minoraning zamin devorlari Herekedan olib kelingan konglomerat bilan qoplangan, tanasi esa Akçaovadan olib kelingan Kandira toshi bilan qoplangan. Qirralari paxsali kvadrat prizma shaklida boʻlgan soat minorasining tanasi 3,65 × 3,65 m boʻlib, reja bilan kvadrat prizma asosiga koʻtariladi. Minoraning balandligi 16,4 m boʻlib, toʻrt qavatga boʻlingan. Minora uchta gorizontal qolipga ega boʻlib, har biri turli xil meʼmoriy ilovalar va bezaklarga ega. Poydevorning har bir burchagida ikkitadan ustun, uch tomonida favvora va bir tomonida kirish eshigi bor. Rombsimon segmentli bosh harflar bilan ustunlar tepasida sakkiz segmentli bir-biriga bogʻlangan panellar mavjud. Panellar oʻrtasida konsol shaklidagi, dekorativ Ampire uslubidagi tayanchlar hech qanday qoʻllab-quvvatlovchi funksiyaga ega emas hamdayovvoyi gullar, akantlar, marvaridlar va segmentlangan kannelyuralar bilan bezatilgan.

Pastak dumaloq ravoqli boʻshliqlar koʻrinishidagi va marmar bilan oʻralgan favvoralarning har biri ellips shaklidagi qayiqqa ega. Ushbu qayiqlarning ikki tomonida stilize qilingan akantus naqshli barg boʻlaklari mavjud. Har bir qayiq stendga joylashtirilgan boʻlib, ularning oyoqlari akantus, marvarid iplari va kanellar bilan bezatilgan. Suv favvoralarining transomlarida uch boʻlakli shaklda yarim oy va yulduz tasvirlangan. Uning ostida gulchambar shaklidagi kavisli novda bor, lenta bilan oʻralgan, qarama-qarshi qoʻsh barglar va binafshalar qatoridan iborat boʻlib, uning yuqori qismi bitta barg bilan tugaydi. Koʻzgularning ikki tomonidagi boʻlaklarning ustki qismlarida vertikal ravishda pastga qarab stilize qilingan yovvoyi gul naqshlari, ustki qismlarida esa asosiy toshga oʻxshash oʻsimtalarda turli oʻsimliklar va tilim naqshlar oʻyilgan. Favvoralar peshtoqlarida va minora darvozasida epitafiyalar mavjud. Gʻarbiy jabhada oʻqilishi mumkin boʻlgan yagona yozuvda „1318-yilda shahar hokimiyati tomonidan ubu minora va Seyyit Kamari favvorasi qurilgan“ deb yozilgan. Bu yozuvlarning har ikki tomonida yovvoyi gul va barglardan tashkil topgan gulchambar kompozitsiyasi bittadan pannolarga oʻyilgan. Kirish darvozasi yonidagi turkcha yozuvda minora 1970-yilda SEKA tomonidan taʼmirlangani aytiladi.

Ikkinchi qavatda, katta prizma plintidan kichik prizma tanasiga oʻtish joyida, ustunlarni joylashtirish uchun tashqariga choʻzilgan balkon mavjud. Toʻrt tomondan temir panjara bilan oʻralgan balkon polining toʻrt burchagida bezakli kanellari mavjud ustunlar oʻrnatilgan. Islom arxitekturasi uslubidagi derazalarning qosh kamarlari, bu qavatning har ikki tomonida, ustunlar boshi shaklidagi kvadrat profilli pilasterlarga oʻrnatilgan. Zaminda ishlatiladigan barcha ustunlarning neoklassik bosh harflarida volyutalar va oʻsimlik naqshlari mavjud. Zamin burchagida joylashgan ustunlarga uchinchi qavatgacha tanasi shishgan va boshi dumaloq boʻlgan, oʻsimlik naqshlari bilan bezatilgan narsa oʻrnatilgan.

## Manbalar

; General

* 
*  
* Kaya, Şennur (Temmuz 2008). Tanzimatʼtan Cumhuriyete İzmit Kenti (doktora). 1. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

## Havolalar

*