Ishtirokchi jurnalistika.

**Ishtirokchi jurnalistika** – jurnalistikaning anʼanaviy “jurnalist-auditoriya” munosabatlarini, yanada insonparvarlik va demokratiyaga aylantirish bilan tavsiflangan yoʻnalishi. Ushbu tizim doirasida auditoriya, nafaqat axborot iste'molchisi, balki uning yetkazib beruvchisi, shuningdek, ijtimoiy ahamiyatga ega natijaga erishish uchun umumiy muammolarni hal qilishda sherik bo'ladi..

Ishtirokchi jurnalistika so'nggi o'n yil ichida yangi media ta'sirida, shuningdek , ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati tuzilmalarining o'zaro ta'siri, xayriya texnologiyalarining rivojlanishi bilan mustahkam o'rin egalladi. Mahalliy miqyosda ishtirokchi jurnalistika ancha kuchli an’anaga ega, biroq hududlarda yangi medianing rivojlanish sur’ati har xil, qaror qabul qiluvchilar tomonidan esa ularga bo‘lgan ishonch darajasi kutilgan natijaga erishish uchun nihoyatda past. 

## Termin haqida tushuncha
"Ishtirokchi jurnalistika" atamasini,bugungi kunda ikki jihatdan tushunish mumkin: Axborot materialini shakllantirish usuli (shu ma'noda u fuqarolik jurnalistikasi , ishtirokchi jurnalistika kabi sohalarga yaqin) va jamiyatning o'zaro hamkorligini tashkil etish usuli sifatida. Auditoriya bilan jurnalistlar hamjamiyati, ular doirasida ijtimoiy ahamiyatga ega loyihalar amalga oshiriladi..

Birinchi ma'noda, ishtirokchi jurnalistika - bu o'quvchining ishtiroki, yangiliklar ishlab chiqaruvchisi va o'quvchi o'rtasidagi chegaralarni yo'qotish, yangiliklarni birgalikda yaratish va tahrirlashni o'z ichiga olgan jurnalistikaning bir turi. Shu ma'noda, ishtirokchi jurnalistikaning turli turlari an'anaviy, ommaviy axborot vositalariga qarama-qarshidir..

Ikkinchi ma’noda esa “jurnalistika- o‘z oldiga haqiqiy odamlarga yordam berish vazifasini qo‘yadi. Bu yerda asosiy narsa tiraj, ta'sir emas, balki jurnalist va kitobxon o'rtasidagi o'zaro tushunishdir. Shu ma’noda “sheriklik jurnalistikasi” ingliz tilidagi “Civic journalism” atamasiga semantik jihatdan yaqin..

Ishtirokchi jurnalistika -jurnalistlarning huquqlarini emas, jamiyat oldidagi majburiyatlarini birinchi o‘ringa qo‘yadi. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, bunday jurnalistika muharrirlar va yangiliklar rahbarlaridan o'zlarining jurnalistik ishlarini odamlarda befarqlik, kuchsizlik va begonalashish tuyg'ularini yengishga yordam beradigan, ularni harakatga undaydigan, passiv tomoshabinlardan fuqarolik harakatining faol ishtirokchisiga aylantiradigan tarzda bajarishlarini talab qiladi. .

Ishtirokchi jurnalistikaning- asosiy vazifalari, fikricha, A. G. Kucherenko":fikrlarni ifodalash, muloqotni tashkil etish, diqqatni jamlash va integratsiya". 

## Terminning tarixi
“Ishtirokchi jurnalistika” atamasini birinchi marta rus jurnalistikasining terminologik apparatiga olim I. M. Dzyaloshinskiy , bu zamonaviy jurnalistikaning uch turini ajratib ko'rsatadi: boshqaruv jurnalistikasi, muvaffaqiyat jurnalistikasi (axborot jurnalistikasi, "bozor" jurnalistikasi) va aslida sheriklik jurnalistikasi.   

**Boshqaruv jurnalistikasi** vakillari ommaviy axborot vositalarining asosiy vazifasi odamlarning ongi va xatti-harakatlarini nazorat qilish, deb hisoblaydilar.  Ikkinchi tur .Muvaffaqiyat jurnalistikasi**, jurnalist- o'zining asosiy vazifasi,odamlar ongini boshqarish emas, balki ma'lumotni muvaffaqiyatli sotish deb hisoblagan vaziyatlarda ajralib turishi mumkin. Bu bozor jurnalistikasi, axborot xizmatlari jurnalistikasi bo'lib, u faqat ma'lum turdagi auditoriyaga kerak bo'lgan narsani berishiga aniq asoslanadi.  Jurnalistikaning uchinchi turi, **ishtirokchi jurnalistika*', haqiqiy odamlarga yordam berishga qaratilgan. Bu yerda asosiysi tiraj, ta’sir emas, jurnalistning o‘z xalqi, o‘quvchilari bilan o‘zaro tushunishi. 

Dzyaloshinskiyning so'zlariga ko'ra, I. M.fuqarolarning ishtiroki bir necha usullar bilan amalga oshirilishi mumkin.

* *Munozara* . Ba'zan jamoatchilik fikrini "tashlab yuborish" talab qilinadi. Siz shunchaki gazetada o'quvchilarning iqtiboslarini keltirishingiz mumkin; turli muammolar bo'yicha konsultativ shahar-xonalar tashkil etish ham mumkin.<br /><br /><br /><br />
* *Ishtirok etish* . Fuqarolik jurnalistikasining boshqa loyihalari faolroq ishtirok etishni taklif qiladi va ko'pincha potentsial ko'ngillilar uchun maxsus jadval taklif qiladi. Ko'ngillilar uchun imkoniyatlar nogiron bolalarni o'qitishdan tortib, kambag'al hududlardagi park chiroqlari uchun pul to'lashgacha.<br /><br /><br /><br />
* *Tashkilot'' . Jamoatchilikning o'zini o'zi anglashning eng yuqori darajasi - bu muayyan masalani o'rganish yoki loyihani amalga oshirish maqsadida fuqarolarning birlashishi. Bunday loyihalarni yaratish va qo'llab-quvvatlash ancha qiyin, ammo ular samarali tashkil etilgan taqdirda aniqroq natijalar beradi.

## Atamani tanqid qilish
Zamonaviy tadqiqotchilarning katta qismi o'z nashrlarida " fuqarolik jurnalistikasi " va "sheriklik jurnalistikasi" atamalarini sinonim sifatida ishlatib, so'nggi mustaqillikni inkor etadi.  Yagona “fuqarolik jurnalistikasi” atamasidan foydalanish foydasiga uning xalqaro miqyosda (bu butun dunyo olimlarining konventsiyaliligini mustahkamlashga yordam beradi) argumentlar keltiriladi.Buning o'rniga, fuqarolik jurnalistikasi fenomenini belgilash uchun I. M. Dzyaloshinskiy "fuqarolik kommunikatsiyalari" atamasini qo'llashni taklif qiladi, chunki "ma'lumotni qidirish, tahlil qilish va tarqatish jarayonida auditoriyaning faol ishtiroki, tadqiqotchining fikriga ko'ra, "o'z ichiga olgan integral tizimni shakllantirishga yordam beradi. professional jurnalistika, yarim professional va havaskor xarakterdagi turli xil axborot-kommunikatsiya komplekslari. .

## Rossiyadagi misollar
Bugungi kunda bir qator nashrlar mavjud bo'lib, ularda materiallarning bir qismi professional jurnalistlardan iborat tahririyat tomonidan yoziladi, ayrim nashrlar esa foydalanuvchilarga tegishli. Rossiyada foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent "Ridus" elektron davriy nashri, "Shaxsiy muxbir"  onlayn nashri va boshqalar kabi manbalar materiallarining muhim qismini tashkil qiladi. Yana bir e'tiborga molik misol - onlayn yangiliklar portali, radio va 24 soatlik yangiliklar telekanalini o'z ichiga olgan LIFE multimedia yangiliklar xizmati. Life veb-sayt manziliga maxsus mobil ilova orqali yuborilgan guvohlarning hisoblarini sotib oladi, shuningdek, pul mukofoti uchun tahririyat vazifasini bajarishni taklif qiladi.  Faqat foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent Internet loyihasi muharrirlari tomonidan nashr etiladi "Mobil reportyor" ..

Onlayn ommaviy axborot vositalari, shuningdek, bosma nashrlarning ko'plab onlayn versiyalari nafaqat foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontentdan foydalanadi, balki nashrlar uchun bepul platformani ham taqdim etadi - blog hosting . Misol uchun, "Moskovskiy komsomolets" gazetasi va "Exo Moskvy" radiostansiyasining veb-saytlarida bloglarni nafaqat professional jurnalistlar, balki rassomlar, siyosatchilar va ijtimoiy faollar ham yuritadilar.

## Ishtirokchi jurnalistika tamoyillarini amalga oshiruvchi loyihalar

* 2001-2002 yillarda “Internyus” ANO va “Ijtimoiy investitsiyalar” agentligi tomonidan hududiy telekompaniyalar, notijorat tashkilotlar, xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar va hokimiyat organlari o‘rtasida “ijtimoiy sheriklik” o‘rnatishga qaratilgan loyiha amalga oshirildi. .
* 2002 yilda Novgorod va Tomsk viloyatlarida amalga oshirilgan "Rossiya matbuoti: ijtimoiy etimlik kun tartibida" loyihasi. Mazkur loyiha doirasida bosma nashrlar muharrirlari va yetim bolalar bilan bog‘liq vaziyatdan qayg‘urayotgan jurnalistlar uchun o‘quv seminarlari o‘tkazildi. .
* 2004 yilda Jamoat televideniesi markazi ( Velikiy Novgorod ) "Fuqarolik jurnalistikasi - ommaviy axborot vositalarining ijtimoiy mas'uliyati" loyihasini boshladi. Loyihaning maqsadi jurnalistlarni kasbiy faoliyatning muqobil turi sifatida fuqarolik jurnalistikasi tamoyillari va usullari bilan tanishtirishdan iborat. Loyihani amalga oshirishning asosiy mexanizmi elektron va bosma ommaviy axborot vositalarida jurnalistlar uchun bir qator oʻquv seminarlarini tayyorlash va oʻtkazish edi. .
* 2005-yilda “Fuqarolik jurnalistikasi OAV mustaqilligi va demokratiyani qo‘llab-quvvatlash” loyihasi ishga tushirildi. Loyihaning asosiy maqsadlari: fuqarolik jurnalistikasi g'oyalarini ilgari surish, loyihalar uchun g'oyalar, strategiyalar va texnologiyalarni to'plash, Rossiyada fuqarolik jurnalistikasini rivojlantirishdan manfaatdor bo'lgan jurnalistlar va NNT vakillarini birlashtirish, loyihalar haqida ma'lumot to'plash va nashr etish, mutaxassislarni xabardor qilish. jamoatchilik va manfaatdor fuqarolar fuqarolik jurnalistikasi sohasidagi muvaffaqiyatli tajribalar, jurnalistika, tajriba almashish. .
* Shimoliy fuqarolik jurnalistika maktabi. Ushbu loyiha 2005 yil fevral oyida NED Jamg'armasi (AQSh) ko'magida ochilgan. Maktab bahor (aprel) va kuzgi (oktyabr) oromgohlari shaklida o'tkaziladi. Loyiha ishtirokchilari uch kun davomida nazariya bilan tanishib, ijtimoiy dizayn va axborot kampaniyalarini o‘tkazish usullari, yuqori sifatli yangiliklar tayyorlash texnologiyasi, koalitsiya tuzish va jamoada ishlash tamoyillarini amalda ishlab chiqdilar. 
.

## Adabiyot

* Gillmor D. Biz OAV. Yalpi jurnalistika xalq tomonidan, xalq uchun.
* Shaffer J. Fuqarolik jurnalistikasi: yangiliklarni qayta aniqlash, o‘quvchilarni jalb qilish, o‘zgarishlar kiritish
* Dzyaloshinskiy I. M. Yana bir bor tashviqotga texnokratik yondashuv haqida // O'qituvchi so'zi. - 1988 yil - 5-son
* Dzyaloshinskiy I. M. Jurnalist va ma'lumot: so'rash, talab qilish, sotib olish? // To'rtinchi kuch. - 1996 yil - 4-son.
* Dzyaloshinskiy I. M. Axborot olish va bag'rikenglik muammolari // "Bilish huquqi" byulleteni. - 2002. - No 1-2.
* Dzyaloshinskiy I. M. Hamkorlik jurnalistikasi. Qanday qilib ommaviy axborot vositalarini odamlarga foydali qilish kerak. - Prestij Moskva, 2006 yil.
* Pustovalov A.V. Berezina I.A. Fuqarolik jamiyati bilan hamkorlikda jurnalistikaning yangi shakllari // Vestn. Moskva universitet ser. 10. Jurnalistika. 2013 yil. № 1.
* Xlebnikova N.V. Fuqarolik jurnalistikasi: atamaning shakllanish tarixi bo'yicha // "Mediaskop" EJ, 3-son. 2011 yil.