Vyetnamda qahva ishlab chiqarish

Qahva ishlab chiqarish 20-asr boshidan beri Vyetnam uchun asosiy daromad manbai hisoblanadi. Birinchi marta fransuzlar tomonidan 1857 — yilda joriy etilgan Vyetnam qahva sanoati plantatsiya tizimi orqali rivojlanib, mamlakatda asosiy iqtisodiy kuchga aylangan. Vyetnam urushi paytida va undan keyin darhol toʻxtab, Doi moi iqtisodiy islohotlaridan soʻng ishlab chiqarish yana koʻtarilib, Vyetnamdan eksport qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qiymati boʻyicha qahvani guruchdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.

## Tarixi

Kofe zavodi Vyetnamga ilk marotaba 1857 — yilda fransuz missionerlari tomonidan kiritilgan deb ishoniladi, lekin birinchi kofe plantatsiyalari faqat 1888 — yilda Tonkinning Ninh Binh va Quang Binh viloyatlarida tashkil etilgan. Qahvaning dastlabki ishlab chiqarilishi asosan Arabica navidan iborat edi.

Kichik ishlab chiqarish tobora koʻproq tijorat plantatsiyalariga oʻtdi, bu esa kofe ishlab chiqarishning oʻsishi 20-asrning boshlarida borib natija berdi. 1920-yillarda fransuzlar Markaziy togʻlarning baʼzi qismlarida, asosan Dak Lak viloyatida qahva ishlab chiqarish zonalarini ochishga qaror qilishdi. 1930- yilga kelib har yili eksport uchun jami 1500 tonna qahva ishlab chiqarilgan; bu miqdor 1940 yilga kelib yiliga 2000 tonnagacha oshgan Birinchi eriydigan qahva zavodi Coronel Coffee Plant 1969 yilda Dang Nai provintsiyasining Bien Hoa shahrida tashkil etilgan boʻlib, uning ishlab chiqarish quvvati yiliga 80 tonnani tashkil etadi.

Vyetnam urushi kofe sanoatiga katta taʼsir koʻrsatdi, yaʼni sanoat markazi joylashgan plato Buon Ma Thuot hududida kofe ishlab chiqarishni toʻxtatdi. Garchi mojarolarda kamdan-kam ishtirok etsa-da, bu hudud shimol va janub oʻrtasidagi chorraha boʻlib, asosan aholi punkti edi. Shimoliy Vyetnam gʻalabasidan soʻng, sanoat, aksariyat qishloq xoʻjaligi kabi, kollektivlashtirildi, xususiy tadbirkorlikni cheklab qoʻydi va natijada ishlab chiqarish past boʻldi.

1986 — yildagi yirik islohotlaridan soʻng (Doi moi), xususiy tadbirkorlikka yana bir bor ruxsat berildi, bu sanoatda oʻsish sur’atlariga olib keldi.

Ishlab chiqaruvchilar va hukumat oʻrtasidagi hamkorlik natijasida tayyor kofe brendi va chakana savdo uchun mahsulotlar eksport qiladi. Ammo, 1970-yillarning oxiriga kelib, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar Markaziy togʻli hududlarda ishchi kuchi juda ham kamligiga olib kelgan va shu bilan pasttekislikdagi aholi soni koʻp boʻlgan va qashshoqlik bilan solishtirganda, bu kamroq aholi yashaydigan mintaqalarga migratsiya imkoniyatlarini yaratdi. 1975 — yildan keyin toʻrt milliondan besh milliongacha odam Markaziy togʻliklarga koʻchib kelgan boʻlishi mumkin

## Qahva ishlab chiqarishning taʼsiri

### Kofe iqtisodiyotidagi oʻsishlar

Vyetnam Braziliyadan keyin dunyodagi ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi hisoblanadi, Robusta kofesi Vyetnamning umumiy ishlab chiqarishining 97 foizini tashkil qiladi. Lekin, Vyetnamdagi qahva dehqonlari 1980-yillardan beri har doim bum va inqiroz davrlarini boshdan kechirdilar, bu esa sanoatni juda oʻzgaruvchan holga keltirdi. Butun dunyo boʻylab qahva narxlarining oʻzgarishiga qaramay, import qiluvchi mamlakatlar barqaror narxni toʻlashda davom etmoqda, eksport qiluvchi mamlakatlarning qahvaxonlari esa kunlik narxlarini koʻtarishadi.

Vyetnamda 2017 — yilda 29,3 million sumkada qahva ishlab chiqarishni koʻrsatdi, bu oʻsha yil uchun USDA hisob-kitobidan deyarli 600 000 paketga past, kech yomgʻir tufayli yoʻqotishlar tufayli. USDA Tashqi qishloq xoʻjaligi xizmati Bloomberg hisobotida koʻrsatilganidek, 2018 — yilda ishlab chiqarishning oʻsishini toʻgʻri bashorat qildi va 2019 — yilda yerni yaxshiroq boshqarish, koʻproq ekish stavkalari, yanada samarali saqlash va xususiy sektorning muhim ishtiroki tufayli yanada oʻsishini prognoz qilgan. Bosh vazir o‘rinbosari Vuong Dinh Xyuning so‘zlariga ko‘ra, Vyetnam 2018-yilda bu o‘sish 2017-yildagi 6,8 foizlik iqtisodiy o‘sishga mos keladigan hukumatning 6,7 foizlik ko‘rsatkichidan oshib ketishini kutmoqda. Shu bilan birga, hukumat ijtimoiy tengsizliklar va atrof-muhitning degradatsiyasi darajasida oʻsishni ragʻbatlantirish darajasini ham koʻrib chiqish kerak.

Tadqiqotlarga koʻra, 2001 — yilda kofening global narxi pasayganda, koʻplab fermer xoʻjaliklari kunlik ovqatlanishini kamaytirishga, dietalarini oʻzgartirishga yoki hukumatning oziq-ovqat xayriyalariga tayanishga majbur boʻldi. Aytish lozimki, oʻrta va kam taʼminlangan uy xoʻjaliklari bolalariga maktabga borishga va oilalarga televizor kabi uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olishga imkon bergan boʻlsa-da, qahva narxining pasayishi buni oʻzgartirdi; bolalar maktabni tashlab, oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlashga majbur boʻldi, oʻzboshimchalik bilan ishlaydigan dehqonlar maoshli ish topishga majbur boʻldilar.

Yomon boshqaruv 2013-2014 yillardagi kofe bumini esga olishi mumkin, o‘shanda 29,5 million qop (o‘tgan yili 17 million donadan) ko‘p hosil yig‘ish loviya yetkazib berishning global ko‘payishiga va qahva narxining keskin tushib ketishiga sabab bo‘lgan. Bu 127 mahalliy qahva eksport qiluvchi firmalarning deyarli yarmi kreditlarini toʻlay olmagani uchun savdoni toʻxtatishiga olib keldi. Qahva sektoridagi toʻlanmagan kreditlar yoki qarzlar miqdori 8 trillion donni (379 million AQSh dollari) tashkil etadi, bu Vetnamdagi qahva sanoati uchun berilgan barcha kreditlarning 60 foizini tashkil qiladi.

### Ijtimoiy tengsizlik haqida

#### Koʻpchilik King VS kamchilik etnoslari
Qarz tufayli korxonalar yopilishi bilan birga, kichik fermerlar ham narxlarning tushishi uchun javobgarlikni oʻz zimmalariga olishadi. Ammo, taʼsir ishlab chiqaruvchilar boʻylab bir hil emas; mavjud ijtimoiy tengsizliklarni kuchaytirish.

Etnik tengsizlik haqidagi hikoya 2003 — yildan 2013 — yilgacha yozilgan adabiyotlarda juda keng tarqalgan boʻlib, kofe sanoatining xavf-xatarlarini juda haqiqiy, tajriba darajasida joylashtirgan etnik tarixiy va rivojlanish tahlillarini ishlab chiqaradi. Kinx va ozchilikdagi Ede kofe dehqonlarining uy xoʻjaliklari daromadlarini oʻrganishda, dastlab qarama-qarshi boʻlib tuyulgan narsa aniqlandi: kattaroq fermalarga ega boʻlishlariga va King hamkasblariga qaraganda koʻproq kofe ekishlariga qaramay, Ede fermerlari hali ham uy xoʻjaliklarining daromadi past edi.

Dastlab, 2003 — yilda 209 ta kichik qahva dehqonlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov maʼlumotlari shuni koʻrsatdiki, uy xoʻjaliklarining koʻproq qaramligi va qahva plantatsiyalarida oilaviy mehnatdan foydalanish Edening kam uy xoʻjaligi daromadiga sabab boʻlishi mumkin, chunki bu haq toʻlanmagan mehnat turlari (odatda oʻqimagan ayollar va bolalar tomonidan) kamroq texnika va unumdorlik natijasida past hosildorlik kam boʻlgan. qoʻshimcha qilib aytish kerakki, Kinglar kichik oilalari tufayli ishchi kuchi yetishmaydi va kofe yetishtirish bilan allaqachon tanish boʻlishi mumkin boʻlgan ishchilarni (odatda boshqa Kinglar) yollaganlar. *Tadqiqotchilar ogohlantirishicha, bu ishga yollanish „uy xoʻjaliklarining yuqori daromadlari bilan bir qatorda bu daromadning sababidir* *“.*

Tepadagiga oʻxshash tadqiqotda 1999 va 2003 yillarda Ea Tul, Ea Kpal, Ea Pok va Quang Funing toʻrtta kommunalarining kichik fermerlari oʻrganildi. Ushbu tadqiqot King va Ede oʻrtasidagi kofe narxining tushishiga uy xoʻjaliklarining turlicha munosabatini va bu ularning daromadlariga qanday taʼsir qilganini oʻrganish orqali davom etdi. King uy xoʻjaliklari Ededan koʻra koʻproq qarz olish yoki qishloq xoʻjaligidan tashqari ishlar bilan shugʻullanishgan. Kattaroq fermer xoʻjaliklariga ega boʻlgan Ede aslida kofega boʻlgan ishonchdan qutulgan, chunki ular ekinlarni oʻzgartirishi yoki etishtirishni oʻzgartirishi mumkin edi. Ammo, bu Edening ahvoli yaxshiroq boʻlishini anglatmaydi va aslida ular qisqa muddatli kreditlarga ega boʻlolmasliklari yoki boshqa joylarda ish qidirish uchun oʻzlarining oilaviy fermalarini uzoq vaqt tark etishlari tufayli yomonlashdilar. Tadqiqotchilar, mavjud soʻl siyosatlar, Ede bilan boʻlgani kabi, ekinlarni diversifikatsiya qilishga asoslanmasdan, daromadlarni diversifikatsiya qilishga yordam berishni tavsiya qilganlar.

#### Migrant tarmoqlari haqida
Garchi bu ikkala tadqiqot ham inson dislokatsiyasi makro-darajadagi siyosatning notoʻgʻriligi bilan bogʻliqligini aniqlasada, bu muammoni hal qilish mas’uliyatini faqat hukumat zimmasiga yuklaydi va ular bu boradi ishlashadi. Hayratlanarlisi shundaki, bu tadqiqotlar qahva iqtisodiyotini oʻsishini mikro yaʼni eng past darajadagi taʼsiriga qaratilgan boʻlsada, bu fermerlar oʻrtasida muqobil ish joylarini taklif qilishda yoki hatto bir-birlarini kredit manbalariga yoʻnaltirishda motivatsiyalar yoki qoʻllab-quvvatlash tizimlari haqida kamroq maʼlumot beradi. Kinx fermerlari oʻzlarining etnik oʻzchilikdagi hamkasblariga qaraganda yaxshiroq istiqbolga ega boʻlishsa-da, bu guruh ichida tengsizliklar ham mavjud.

Umumiy aytganda, migrantlar tarmoqlari qahva dehqonlarining ishchi kuchi, moliyaviy yetukligi va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash kabi resurslardan foydalanish usullarini ochish uchun mintaqalararo istiqbolni tashkil qiladi. Misol uchun, King savdogarlari oʻz farzandlariga va uydagi yer — uchastkalariga qarash uchun oilaga ishonadilar, bu esa tuman va shahar maʼmurlari yerni qayta taqsimlamasligini taʼminlaydi va bular bir-biri bilan uzviy bogʻliq sanaladi. Baʼzida migrantlarning ota-onalari va turmush oʻrtoqlari togʻli hududlarda dehqonchilik investitsiyalarini qoʻllab-quvvatlash uchun ushbu yerlardan foydalangan holda kredit olishlari mumkin. Xullas, togʻlar va past tekisliklar oʻrtasidagi bu aloqalar, asosan, kelajakdagi xavflarni boshqarish mavzusida Markaziy togʻlarni tushunish uchun juda muhimdir.

### Atrof-muhitning buzilishi
Markaziy togʻlarda qahva ishlab chiqarishning kengayishi asosan Dak Lak mintaqasida sodir boʻldi. Baʼzi etnik kamchilik jamoalarining koʻchirilishiga qoʻshimcha ravishda, kofe ishlab chiqarish uchun yaroqsiz yerlarning doimiy ravishda kengayishi va konvertatsiyasi oʻrmonlarning sezilarli darajada kesilishiga va biologik xilma-xillikning yoʻqolishiga olib keladi. Muvaffaqiyat tarixi sifatida qahva yetishtirishning jozibadorligi yer usti va yer osti boyliklaridan barqaror foydalanishga olib keldi, chunki maqsad yuqori iqtisodiy oʻsishga erishish, ekologik xarajatlar va xavflarni ikkinchi darajali eʼtiborga olish boʻldi. Oʻgʻitlardan intensiv foydalanish va keng tarqalgan ekin ham tuproq unumdorligining pasayishiga va zararkunandalarning koʻpayishiga olib keladi. Jahon banki va EcoAgriculturepartners yaʼni Eko Qishloq xoʻjaligi tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotda aniqlashtirilishicha, bugungi yarim million fermer xoʻjaliklari tirikchiliklari bogʻliq boʻlgan jismoniy muhit bilan jamoaviy bogʻliqlikda; daraxtlarning qarishi, mehnat xarajatlarining koʻtarilishi, iqlim oʻzgarishi va tabiiy resurslar uchun raqobat ular uchun noqulay imkoniyatlar yaratadi. Kofe etishtirish uchun yaroqsiz yerlar koʻpincha statistikaga kiritilmaganda, bunday haqiqatlarni kam ifodalash rasmiy hisobotlar uchun samarasiz boʻlishi mumkin.

Lekin, atrof-muhitning buzilishi sodir boʻlsa-da, u bir hil emas va mintaqaga qarab oʻzgarib turadi, bu koʻpincha yuqorida aytib oʻtilgan ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikning natijasidir. Oʻrganilishlarga qarasak, bu kapitalga boy Kinx uy xoʻjaliklari qishloq xoʻjaligi erlarini sotib olib, tashqi bozorlar uchun koʻp yillik ekinlarga aylantirganda sodir boʻladi, bu esa oʻrmon chekkasi yaqinida ekin ekishga tayanadigan kambagʻal etnik ozchiliklarning koʻchishiga olib keladi. Xullas, oʻzgaruvchan qahva iqtisodiyoti, ijtimoiy tengsizlik va atrof-muhit degradatsiyasini alohida ob’ektlar sifatida emas, balki bir-biri bilan munosabatlarda joylashtirish toʻgʻriroq boʻladi.

## Barqaror ishlab chiqarish sari qadamlar
2010 — yilda Qishloq xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi vaziri rahbarligida Qishloq xoʻjaligiga yangi qarash (NVA) asoslari yaratildi. Ushbu 10 yillik strategiya milliy oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror iqtisodiy oʻsishga erishish uchun barqaror, keng koʻlamli qishloq xoʻjaligi mahsuldorligi, sifati va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan. NVA asosi 2011 — yil noyabr oyida Vyetnam hukumati tomonidan milliy qishloq xoʻjaligi strategiyasiga kiritilgan.

Qahva boʻyicha ishchi guruh Vyetnamdagi Barqaror qishloq xoʻjaligi boʻyicha hamkorlikning birinchi tashabbuslaridan biri edi. Bir qator taniqli qahva kompaniyalari qarigan qahva daraxtlarini almashtirish, kengaytirish va moliyalashtirish xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha raqobatdan oldingi harakatlar doirasida hukumat, fuqarolik jamiyati tashkilotlari va fermerlar bilan hamkorlik qildi.

## Global bozor

Starbucks 2013 — yilda Vyetnamda oʻzining birinchi doʻkonini ochdi va bu global chakana sotuvchilar uchun shunga oʻxshash tendentsiyani oʻrnatdi. 2017 — yilda Yevropadagi koʻzga koʻringan kofelar ishlab chiqaruvchisi Boncafé oʻzining birinchi koʻrgazma zalini Ho Shi Min va Bin Duong shahridagi qahva ishlab chiqaradigan va eksport qiladigan yuqori texnologiyali zavod bilan birga ochdi.

2002-yildagi Fermer xo‘jaligi xavfsizligi va qishloq investitsiyalari to‘g‘risidagi qonundan (7 USC 1638-1638d ning qabul qilingan 10816-bo‘limiga qarang) kelib chiqqan mamlakat yorlig‘i (COOL) qonunchiligiga ko‘ra, mahsulot shakli o‘zgarganda baʼzi tovarlar kelib chiqqan mamlakatni markalash talablaridan ozod qilingan. Kofe bilan boʻlgani kabi, qayta ishlash jarayonida xarakter. Shunday qilib, Vyetnam kofesini „Vyetnamning oʻzida ishlab chiqarilgan“ deb aniqlash shart emas.

AQShda Vyetnam uslubidagi kofe baʼzan Luizianada pishirilgan fransuz qovurilgan hindiba bilan qahva bilan aralashtiriladi. 20-asr oxirida shtatga kelgan vetnamlik muhojirlar Vyetnamda yetishtirilgan qahvani ololmagani uchun Nyu-Orlean uslubidagi qahvani qabul qilishdi. Luizianada mashhur boʻlgan fransuz qovurish uslubi oʻzining nisbatan qoʻpol tortilishida Vyetnam qahvasiga oʻxshardi, bu esa uni bir martalik filtr/pivo qaynatgichda anʼanaviy pivo tayyorlashning ajoyib oʻrnini bosdi. Biroq, Vyetnamda mahalliy ishlab chiqarilgan qahvalarda oʻrtacha qovurish bilan ajralib turadi va hindibo oʻz ichiga olmaydi.

Vyetnam qahvasining oʻsishi bilan (Đổi mới) ostida iqtisodiy liberalizatsiya qilinganligi sababli, ushbu mahsulot endi turli qonunlar, madaniyatlar, didlar va biznes amaliyotlari bilan xalqaro muhitda raqobatlashmoqda.

## Uslub

Vyetnam (Buôn Mê Thuột mintaqasi) uslubidagi kofe uni boshqa qahva va pishirish usullaridan ajratib turadigan xususiyatlarga ega:

# (Buôn Mê Thuột)ning oʻsib borayotgan hududlari xususiy sanoat tomonidan tuzilgan evropalik olimlar tomonidan mikro-iqlimlarga tasniflangan. Ushbu turli mintaqalarda kofening bir nechta turlari, jumladan *[[Coffea arabica|Arabica]]*, *[[Coffea canephora|Robusta]]*, *Chari* (Excelsa), Arabica navlari, jumladan *Catimor* va baʼzilari Arabica SE kabi mahalliy nasl-nasabga ega. Vyetnam qahva ishlab chiqaruvchilari turli xil lazzat xususiyatlari va muvozanati yoki ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish uchun bir nechta navli loviyalarni aralashtiradilar.
# Odatda kofe **' deb nomlanuvchi bir stakan filtr/pivo qaynatgichlarda bitta porsiyada tayyorlanadi. . Odatda qahva qaynayotganda stol yonida beriladi. Yangi sutdan koʻra shakarlangan quyultirilgan sutdan foydalanish birinchi navbatda uning mavjudligi va tropik iqlimda saqlashning qulayligi bilan bogʻliq edi. Quyultirilgan sut qahvani shirin qilish va qahvaning qalin taʼmini qoldirish uchun xizmat qiladi. Uzoq amaliyot bu Vyetnam hamjamiyatida taʼmni afzal koʻrishga olib keldi.
# Qahvani (**')uchun muzga tayyorlash mumkin, yoki (**) uchun quyultirilgan sut bilan boʻlganida .

## Yana qarang

* Sharqiy Germaniya qahva inqirozi
* Vyetnam muzli qahvasi

## Manbalar



* 1 2  1 2 3 4 

* 1 2 3 4  1 2 
* 1 2  1 2 
* 1 2  ↑ 
* ↑  1 2 
* 1 2  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  1 2 3 
* 1 2 3  ↑ 
* ↑  1 2 
* 1 2  1 2 
* 1 2  1 2 
* 1 2  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  1 2 3 4 5 6 7 8 
* 1 2 3 4 5 6 7 8  1 2 
* 1 2  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  1 2 3 4 5 6 7 
* 1 2 3 4 5 6 7  ↑ 
* ↑  1 2 3 4 5 
* 1 2 3 4 5  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑