Nymphaea nouchali

***Nymphaea nouchali***, koʻpincha **koʻk lotus,** **yulduz lotus**, **qizil suv nilufari**, **mitti akvarium nilufari**, **koʻk suv nilufari**, **koʻk yulduz suv nilufari** yoki **manel gul** nomlari bilan atalagab *[[Nilfiya|nymphaea]]* turkumiga mansub o‘simlik. Uning vatani Osiyoning janubiy va sharqiy qismi, o‘simlik Bangladesh va Shri-Lankaning milliy gulidir. Oʻtmishda *Nymphaea nouchali* nomi *[[Nymphaea pubescens]]* uchun notoʻgʻri qoʻllanilgani sababli taksonomik chalkashliklar yuzaga kelgan.

## Tarqalishi va o‘sish joyi

Bu suv oʻsimligining vatani Afgʻoniston, Hindiston, Tayvan, Janubi-Sharqiy Osiyo va Avstraliyagacha boʻlgan keng hududda joylashgan. U uzoq vaqtdan beri Tailand va Myanmada hovuzlar va bogʻlarni bezash uchun o‘stiriladi. Tabiiy holatida *Nymphaea nouchali* past va oʻrtacha chuqurlikdagi sekin oqadigan suvli joylarida o‘sadi. 

## Tavsif
*Nymphaea nouchali* kunduzi gullaydigan oʻsimlik boʻlib, ildizi va poyasi suv ostida bo‘ladi. Barglarning bir qismi suv ostida, boshqalari esa sirtda joylashadi. Barglari dumaloq. Suzuvchi barglarning toʻlqinsimon qirralari bor, bu ularga krenellangan koʻrinish beradi. Ularning kattaligi taxminan 20-23 sm.

Bu suv nilufarning gullari odatda oq yoki koʻk rangga ega boʻladi. Uning gullari oq, koʻk, binafsha, binafsha, pushti va krem/sargʻish oq rangga ega navlari mavjud. Gulning 13-15 gulbarglari burchakli koʻrinishga ega boʻlib, gul yuqoridan yulduz shaklida koʻrinadi. Kosasimon gulkosachaning diametri 4-15 sm ga teng.

O‘simlik barglari suvda yashovchi qoʻziqorinlardan taʼsirlanishi mumkin.

## Simvolizm
*Nymphaea nouchali* Bangladeshning milliy gulidir. Xira koʻk gulli *Nymphaea nouchali* Shri-Lankaning milliy guli boʻlib, u yerda *nil mānel* yoki *nil mahanel* () nomi bilan mashhur.
File:Nymphaea sp. Lotus bud in a cistern at Thotlakonda.jpg|Nymphaea nouchali
File:(Nymphaea nouchali) lotus flowers bunch 03.jpg|Nymphaea nouchali
File:Nymphaea nouchali 3.jpg|Nymphaea nouchali 

Shri-Lankada bu oʻsimlik odatda buyvollar hovuzlarida va tabiiy botqoq yerlarda oʻsadi. Uning goʻzal suv guli sanskrit, pali va sinhala adabiy asarlarida qadim zamonlardan beri *quvalaya*, *indhīwara*, *niluppala*, *nilothpala*, *nilupul* nomlari bilan fazilat, intizom va poklik ramzi sifatida tilga olingan. Aytishlaricha, Budda vafot etganida, u umri davomida yurgan hamma joyda lotus gullari ochilgan. 

Claire Waight Keller bu oʻsimlikdan Hamdoʻstlik mamlakatlarining oʻziga xos oʻsimliklarini oʻz ichiga olgan Meghan Marklening toʻy pardasida Bangladesh va Shri-Lanka ramzi sifatida kiritgan.

## Foydalanish
*Nymphaea nouchali* ajoyib gullari tufayli manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. O‘simlik gullari Shri-Lankadagi anʼanaviy va madaniy festivallar uchun ishlatiladi. Shuningdek, u „mitti nilufar“ yoki „mitti qizil nilufar“ nomi ostida akvarium oʻsimligi sifatida mashhur. *Nymphaea nouchali* hind Ayurveda tibbiyotida *ambal* nomi ostida ishlatiladi. U asosan hazm buzilishini davolash uchun ishlatilgan.

Barcha suv gullari singari, uning nok shaklidagi, qoʻngʻir, kartoshka kattaligidagi ildizpoyalari, barglari va oʻsimlikning koʻp qismi zaharli boʻlib, tarkibida nufarin deb ataladigan alkaloid mavjud. Yevropada uchrovchi nilufarlardan farqli oʻlaroq, bu turning ildizpoyalarini qaynatish orqali zararsizlantirilishi mumkin. Hindistonda ular ochlikka qarshi dorivor ovqat sifatida isteʼmol qilingan. Vetnamda u qovurilgan holda isteʼmol qilinadi. Shri-Lankada ilgari dori turi sifatida isteʼmol qilingan va uning narxi oddiy taomga qaraganda juda yuqori edi, ammo 1940-yillarda baʼzi qishloq aholisi musson mavsumida (Yala mavsumi) sholi dalalarida suv nilufarlarini yetishtirishni boshladilar va narx tushdi. U qaynatilgan holda va kori shaklida isteʼmol qilinadi.

Oʻsimlik quruqg‘oqchilik mavsumida hovuzlar, tanklar va botqoqlardan yigʻiladi va Hindistonda hayvonlar uchun ozuqa sifatida ishlatiladi.

### Geraldika

Fayl:Blason Antoine Dubois (1756-1837).svg|Napoleonga jarroh va akusherlik timsoli, baron Antuan Dyubois (1756-1837).
Fayl:Cyril Newall Arms.svg|Kiril Nyuallning shaxsiy gerbi, 1-baron Nyuall (1946)
Fayl:National emblem of Bangladesh.svg|Bangladeshning Davlat gerbi (1972-yildan hozirgi kungacha)


## Yana qarang

* *[[Nymphaea caerulea]]*, Misr koʻk lotus yoki muqaddas koʻk nilufar
* *[[Nymphaea lotus]]*, oq lotus yoki Misr oq suv nilufari
* *[[Nelumbo nucifera]]*, hind lotus, muqaddas lotus

## Manbalar