open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oqqayin (tuman)

**Oqqayin tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining tarkibiga kiradi. Oqqayin tumani 1928-yili tashkil topdi.
Tuman maydoni 4500&nbsp;km². Aholisi 2011-yilgi maʼlumot boʻyicha 21,968 kishini tashkil qildi. Aholi zichligi 4,9 kishi/km². Tuman markazi — Smirnovo qishlogʻi, u tumanning janubi-sharqiy qismida, temir yoʻl yoqasida joylashgan. Petropavlovsk shahri bilan Smirnovo qishlogʻining orasidagi masofa 60&nbsp;km.

## Aholisi
Tuman aholisi 2011-yil 1-dekabrda 21,968 kishini tashkil qildi. Aholisi koʻp millatli hisoblana., aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 11 031 kishi (41,00 %)
* qozoqlar — 9 666 kishi (35,93 %)
* ukrainlar — 2 479 kishi (9,21 %)
* olmonlar — 1 888 kishi (7,02 %)
* polyaklar — 431 kishi (1,60 %)
* beloruslar — 413 kishi (1,54 %)
* tatarlar — 400 kishi (1,49 %)
* ozarbayjonlar — 67 kishi
* litvalar — 67 kishi
* chechenlar — 58 kishi
* armanlar — 48 kishi
* boshqalar — 356 kishi (1,32 %)
* Umumiy — 26 904 kishi (100,00 %)

## Aholi punktlari
* Aralagʻash
* Amangeldi
* Astraxanka
* Barikoʻl
* Bezlesnoe
* Borki
* Vlasovka
* Grigorevka
* Dayindiq
* Dobrovolskoe
* Ivanovka
* Kamishlovo
* Qaratomar
* Kenjegali
* Qiyali
* Koʻkterek
* Kuchkovka
* Leninskoe
* Lesnie Polyani
* Novorossiyskoe
* Poltavka
* Rublevka
* Sennoe
* Smirnovo
* Stepnoe
* Toʻkushi
* Trudovoe
* Tyumenka
* Ulgi
* Cherkasskoe
* Yujnoe
* Shagalali

## Manbalar

## Havolalar
* Районная газета «Колос»
* Смирново. Жителям района посвящается
* Официальный сайт Аккайынского района
Oqjar (tuman)

**Oqjar tumani** (qoz. Ақжар ауданы اقجار اۋدانى) — Shimoliy Qozogʻiston viloyatidagi tuman. Tumanning maʼmuriy markazi Tolshiq qishlogʻi. Viloyat markazi sanalmish Petropavlovsk shahridan 285&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Tuman hududi — 8,04 ming km2. 2010-yilgi 1-yanvardagi maʼlumot boʻyicha tuman aholisi 21,4 ming kishini tashkil qildi. Aholining oʻrtacha zichligi 2,6 kishi/km².

## Tarixi
Oqjar tumani 1997-yili, Lenin va Leningrad tumanlarini biriktirish natijasida tashkil topdi.

## Aholisi
2010-yilgi maʼlumot boʻyicha aholisi 21,4 ming kishini tashkil qildi. Aholining oʻrtacha zichligi 2,6 kishi/km² (2010-yil 1-aprel).

Tumanning milliy tarkibi (2010-yil 1-apeldagi maʼlumot)
* qozoqlar — 15 897 kishi (74,18 %)
* ruslar — 3 056 kishi (14,26 %)
* ukrainlar — 957 kishi (4,47 %)
* beloruslar — 380 kishi (1,77 %)
* olmonlar — 360 kishi (1,68 %)
* tatarlar — 307 kishi (1,43 %)
* polyaklar — 87 kishi (0,41 %)
* chechenlar — 57 kishi (0,27 %)
* boshqalar — 328 kishi (1,53 %)
* Umumiy — 21 429 kishi (100,00 %)

## Geografiyasi
Aqjar tumani Shimoliy tomonidan Rossiya Federatsiyasi bilan, gʻarbiy tomonidan Tayinsha tumani, janubida Oqmoʻla viloyati, janubi-sharqidan esa Valixanov tumanlari bilan chegaradosh.
Tuman hududi orqali oʻtadigan 80 kilometr Ashisuv daryosi bor. Shuningdek bir nechta kichkina koʻllari ham mavjud, ular yomgʻir, qor va yer osti suvlaridan tashkil topgan.

## Aqjar tumanidagi aholi punktlari

# Achchiqko'l qishlogʻi
# Boymirzo qishlogʻi
# Boytuvis qishlogʻi
# Boʻstonliq qishlogʻi
# Dimitrovka qishlogʻi
# Dovut qishlogʻi
# Gorkovskoye qishlogʻi
# Jarqin qishlogʻi
# Kengochchi qishlogʻi
# Kichik Qoraoʻy qishlogʻi
# Leningradskoye qishlogʻi
# Mayskoye qishlogʻi
# Nayzatoʻmar qishlogʻi
# Olqaterak qishlogʻi
# Oqjarqin qishlogʻi
# Oqsari qishlogʻi
# Oysari qishlogʻi
# Qiziltoʻ qishlogʻi
# Qozon qishlogʻi
# Qulikoʻl qishlogʻi
# Tolshiq qishlogʻi
# Tugʻirjap qishlogʻi
# Ulgali qishlogʻi 
# Uyali qishlogʻi 
# Vosxodskoye qishlogʻi

## Manbalar
Ruud van Nistelrooy

**Ryutgeryus Yoxannes Martinius van Nistelroy** (; 1976-yil 1-iyulda tugʻilgan), **Rud van Nistelroy** nomi bilan mashhur() – sobiq golland futbolchisi, hujumchi. FIFA 100 roʻyxatiga kirgan buyuk futbolchilardan biri. Gollandiya, Angliya va Ispaniya chempionatlarida bombardir boʻlishga erishgan. Yuqoridagi uchta mamlakat chempioni unvoniga ham sazovor boʻlgan. Futbol Tarixi va Statistikasi Federatsiyasi tomonidan tuzilgan 2001-yildan 2010-yilgacha boʻlgan muddatdagi dunyoning eng yaxshi bombardirlari reytingida Ruud birinchi oʻrinni egallagan.

2012-yil 14-mayda Ruud „Malaga“ bilan yangi shartnoma tuzish taklifiga rad javobini berib, futboldagi faoliyatini yakunlaganini maʼlum qildi
. Sobiq „uchar golland“ hozirda Angliya Premyer Ligasining Lester Siti klubi bosh murabbiyi boʻlib faoliyat yuritadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* Ruud van Nistelrooy 11v11.com saytida
* Ruud van Nistelrooy Wereld van Oranje saytida
Fernando Morientes

**Fernando Morientes Sanches** (; 5-aprel 1976, Kaseres, Ispaniya) — ispaniyalik futbolchi, hujumchi. „Real Madrid“ tarkibida uch marta — 1998, 2000, 2002-yillarda UEFA Chempionlar Ligasi gʻolibi boʻlgan. Bundan tashqari u Ispaniya va Fransiya chempioni nomiga ham sazovor boʻlgan. 2003/04 mavsumda u Chempionlar ligasi toʻpurari boʻlishga erishdi.

## Manbalar
Vicente del Bosque

**Visente del Boske Gonsales**, 1-markiz del Boske (; 1950-yil 23-dekabrda tugʻilgan) — ispaniyalik isteʼfodagi futbol murabbiyi va sobiq futbolchi. U barcha davrlarning eng buyuk murabbiylaridan biri hisoblanadi va hozirgi kunga qadar Jahon chempionati, Chempionlar ligasi, Yevropa chempionati hamda Qitʼalararo kubokni yutgan yagona futbol murabbiyidir.

UEFA Yevro-2008 da Ispaniyani Yevropa turnirida muvaffaqiyatga yetaklagan Luis Aragonésdan soʻng, del Boske milliy terma jamoani 2010-yilda oʻz tarixidagi ilk FIFA Jahon chempionati gʻolibligiga olib keldi, soʻngra 2012-yilda Yevropa chempionligi unvonini saqlab qolishiga yordam berdi. Del Boske 1999-yildan 2003-yilgacha „Real Madrid“ klubiga murabbiylik qilgan va bu davr klubning zamonaviy tarixidagi eng muvaffaqiyatli davrlardan biri boʻlgan.

Oʻzining futbolchilik faoliyati davomida del Boske „Real Madrid“ safida 400 dan ortiq oʻyinda maydonga tushib, besh marta La Liga chempionligi va toʻrt marta Ispaniya Kubogini qoʻlga kiritgan. U Ispaniya milliy terma jamoasi safida 18 ta oʻyinda ishtirok etgan.

## Futbolchilik faoliyati
Del Boske futbolchi sifatida yarim himoyachi boʻlib, La Ligada 441 ta oʻyinda maydonga tushgan va 30 ta gol urgan. U oʻz faoliyati davomida „Castilla CF“, „Córdoba“, „Castellón“ va „Real Madrid“ klublari sharafini himoya qilgan. „Real Madrid“ bilan besh marta liga chempionligini (1974–75, 1975–76, 1977–78, 1978–79, 1979–80) va toʻrt marta Ispaniya Kubogini (1973–74, 1974–75, 1979–80, 1981–82) qoʻlga kiritgan. Shuningdek, u 1981-yilgi Yevropa Chempionlar Kubogi finalida „Liverpool“ga magʻlub boʻlgan „Real Madrid“ jamoasi tarkibida boʻlgan.

Xalqaro darajada del Boske Ispaniya milliy terma jamoasi safida 18 marta maydonga tushib, bitta gol urgan. U Ispaniya terma jamoasi bilan UEFA Yevro-1980 musobaqasida ishtirok etgan. Bu turnir Ispaniya uchun omadsiz yakunlangan, chunki jamoa guruh bosqichidayoq musobaqani tark etgan.

## Shaxsiy hayoti
Del Boske Mariya de la Santisima Trinidad „Trini“ Lopesga uylangan va ularning uch nafar farzandi — ikki oʻgʻil va bir qizi bor.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* National team data 
* Biography at Real Madrid Fans 
* Real Madrid biography
Yesil (tuman, Shimoliy Qozogʻiston viloyati)

**Yesil tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining janubi-gʻarbiy qismidagi hududda joylashgan. Yesil tumani 1997-yilning 17-aprelgacha Lenin, undan keyin Moskva nomlari bilan ataldi. Viloyat markazidan 74&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Maydoni 5,14 ming km2. Aholisi 33 054 kishi (2010). Tuman markazi — Yavlenka qishlogʻi.

## Aholisi
Tuman aholisi 1-yanvar 2010-yilgi statistika boʻyicha 33&nbsp;054 kishini tashkil qildi. Tuman aholisining zichligi 6,4 kishi/km².

Aholining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 15 993 kishi (48,38 %)
* qozoqlar — 14 252 kishi (43,12 %)
* ukrainlar — 922 kishi (2,79 %)
* olmonlar — 843 kishi (2,55 %)
* tatarlar — 205 kishi (0,62 %)
* beloruslar — 164 kishi (0,50 %)
* polyaklar — 136 kishi (0,41 %)
* chuvashlar — 90 kishi
* armanlar — 55 kishi
* boshqalar — 394 kishi (1,19 %)
* Umumiy — 33 054 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinentli: yanvarda oʻrtacha harorat −19&nbsp;°C, iyulda 20&nbsp;°C. yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 300 – 350&nbsp;mm. Yer havzasi suvlarini, tuman hududining janubi-gʻarbidan oqib oʻtuvchi Yesil daryosining oʻrta qismi va oz miqdordagi koʻllar tashkil qiladi. Katta koʻllari: Yesilning soʻng tomonidagi Alba, Kindikti, Qamisti, oʻng tarafidagi Jaltirkoʻl, Tarankoʻl, Sarikoʻl, Jilandi, Baliqti.

## Aholi punktlari
Katta qishloqlari: Yavlenka, Amangeldi, Petrovka, Nikolaevka, Pokrovka, Ilinka, Besqudiq, Bulaq, v.h.

## Qishloq xoʻjaligi
Yesil tumani asosan, qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Qishloq xoʻjaligiga foydalanadigan yer maydoni 454,9 ming ga.ni tashkil qiladi. Ekinzorining 70 %-ga yaqinini bashoqli oʻsimliklar tashkil qiladi. Chorvachiligida asosan sigir, yilqi, qoʻy va choʻchqa boqaladi. Tumanda 2 moy zavodi, non kombinati faoliyat yuritmoqda.

## Ijtimoiy soha
Tumanda 1 kasbiy-texnik maktab, 1 qishloq xoʻjalik kolledji, 54 oʻrta maktab, 56 shifokorlik punkt, 3 kasalxona, 10 shifokorlik ambulatoriya, 43 feldsher-akusherlik punkt faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar
Carles Puyol

**Karles Puyol Saforkada** (, , 13-aprel 1978 Pobla-de-Segur, Ispaniya) — ispaniyalik futbolchi, Barselona klubi va Ispaniya terma jamoasi sobiq himoyachisi. Barselona klubida jamoa sardori.

## Manbalar
Andriy Shevchenko

**Andriy Mykolayovych Shevchenko** (; 29-sentyabr 1976, Kiev viloyati) – sobiq futbolchi, hujumchi. Ukrainada eng koʻp natijalarga erishgan futbolchi, Ukraina terma jamoasining 48 ta urgan gollari bilan eng yaxshi bombardiri hisoblanadi. Terma jamoa sardori boʻlgan .

2004-yilda „Oltin toʻp“ sohibi boʻlgan. Chempionlar ligasida uch marta bombardir boʻlgan, Italiya chempionatida esa ikki marta bu nomga erishgan. Milan tarixidagi ikkinchi bombardir, milan derbisida tarixida esa eng yaxshi bombardir boʻlgan. Olti marta Ukrainaning eng yaxshi futbolchisi deb tan olingan. Ukrainada xizmat koʻrsatgan sport ustasi. 2012-yil 27-iyulda sportdagi faoliyatini yakunlashini eʼlon qildi va bundan keyin siyosat bilan shugʻullanmoqchiligini, 2012-yilda oʻtkaziladigan parlament saylovlarida qatnashish niyati borligini ham qayd etdi.

## Izohlar

## Manbalar

## Havolalar

* Andriy Shevchenko AC Milan saytida
* 
* 
*
Budjet

**Budjet** *(qadimiy [[Fransuzcha]] „baguete“-karmon, sumka)* – bu davlat va mahalliy oʻz-oʻzini boshqarish vazifalari va funksiyalarini moliyaviy taʼminlash uchun moʻljallangan pul mablagʻlari jamgʻarmalarini toʻplash va sarflash shakli hisoblanadi.

## Taʼrif
* davlat budjeti – moliyaviy rejalar tizimida yetakchi oʻrinda turadi va davlatning asosiy moliya rejasi hisoblanadi:
* davlat budjeti – moliya tizimining barcha asosiy moliya institutlari – daromadlar, xarajatlar, davlat qarzlari birlashadigan va oʻzaro bogʻlanadigan markaziy boʻgʻini hisoblanadi;
* davlat budjeti – davlatning soliqlar yordamida jamlanadigan eng yirik markazlashtirilgan pul jamgʻarmasidir. Davlat budjeti davlat tomonidan oʻz funksiyalari va vazifalarini amalga oshirish yoʻlida sarflanadi. Tasdiqlangan budjet qonun kuchiga ega.

## Davlat budjetining mohiyati
# davlat budjeti – davlat pul mablagʻlarining (shu jumladan davlat maqsadli jamgʻarmalari mablagʻlarining) markazlashtirilgan jamgʻarmasi boʻlib, unda daromadlar manbalari va ulardan tushumlar miqdori, shuningdek moliya yili mobaynida aniq maqsadlar uchun ajratiladigan mablagʻlar sarfi yoʻnalishlari va miqdori nazarda tutiladi;
# budjet iqtisodiy kategoriya sifatida oʻzining tegishli moddiy ifodasiga ega boʻladi.

Budjet munosabatlari davlatning markazlashtirilgan pul mablagʻlari jamgʻarmasida moddiylashadi. Bu jamgʻarma taqsim qilinishi sababli uning shakllanishi va sarflanishi qiymat xarakati orqali ifoda etiladi. Bu jarayon davlat tomonidan yigʻiladigan va sarflanadigan pul resurslari oqimlari koʻrinishiga ega boʻladi.

Oʻz iqtisodiy mohiyatiga koʻra davlat budjeti – bu iqtisodiyot, ijtimoiy-madaniy tadbirlar, mudofaa va davlat boshqaruvi extiyojlarini moliyalashga moʻljallangan budjet jamgʻarmasini shakllantirish hamda, undan foydalanish masalalarida milliy daromadni qisman milliy boylikni ham qayta taqsimlash borasida davlat bilan yuridik va jismoniy shaxslar oʻrtasida yuzaga keladigan pul munosabatlaridir.

**Byudjet** (ing. budget – hamyon, mablagʻ) – belgilangan muddat (yil, kvartal) uchun ishlab chiqilgan, meʼyorlashtirilgan hamda qonuniy ravishda tasdiqlangan daromadlar va harajatlar yigʻindisi. Budjet davlat darajasida (qarang Davlat byudjeti), shuningdek viloyat, tuman (mahalliy hokimiyat), xoʻjalik subʼyektlari, oila yoki shaxs darajasida tuzilishi mumkin. Budjetni tuzish va belgilangan tartibda tasdiqlash oʻz navbatida uning amal qilishi hamda bajarilishi ustidan nazorat yuritishni talab qiladi. Budjetda harajatlarning daromadlardan ortib ketishi budjet taqchilligi muammosini keltirib chiqaradi (qarang budjet taqchilligi), shu bois doimiy ravishda ularning muvofiqligi taʼminlab boriladi. Oʻzbekiston Respublikasining budjet tizimi tuzilishi va uni boshqarish asoslari, davlat byudjetini tuzish, koʻrib chiqish, qabul qilish, ijro etish tartibi va boshqa masalalar Oʻzbekiston Respublikasining „Byudjet tizimi toʻgʻrisida“ qonuni (2000-yil 14 dekabr) bilan tartibga solinadi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Havolalar
* Origin of the word
* Byudjet
Yavlenka

**Yavlenka** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining Yesil tumanidagi qishloq, tuman markazi. Viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan janubi-gʻarbga tomon 78&nbsp;km, Yesil daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 5,556 kishi (2012). Maydoni 15&nbsp;km². Poydevori 1875-yili qurilgan.

## Sanoati
Narx iqtisodiga koʻchishiga binoan avvalgi korxonalar xususiylashtirilib, „Avtotrans“ AJ-ga va bir nechta MChJ-ga biriktirildi. Yavlenka orqali Petropavlovsk — Sergeevka avtomobil yoʻli oʻtadi. Qishloqdan bronza davri, qadimgi temir asrining qoʻrgʻonlari topilgan.

## Ijtimoiy soha
Qishloq 3 ta bilim beruvchi maktab bor ular: Ayagan Shajimbayev nomli qozoq oʻrta maktabi, Timofeya Pozolotina nomli rus oʻrta maktabi va musiqa maktabi. «Balapan» bolalar bogʻchasi, madaniyat uyi, tuman va bolalar kutubxonasi, oʻlkashunoslik muzeyi, markaziy tuman kasalxonasi.

## Manbalar
Panorama

**Panorama** (yun. πᾶν „barcha“ + ὅραμα „koʻrinish“) deb keng burchakdan koʻrinishli har qanday tasvirga aytiladi. Atamani XVIII asrda yashab, ijod qilgan irland musavviri Robert Barker yaratgan. U oʻzi chizgan Edinburg va London keng rasmlarini *panorama* deb atagan.

**Panorama** (pan… va yun. horama— koʻrinish) – tasviriy sanʼat turi; aylana tarxli zal devoriga gorizontal qoplab ishlangan kartina. Illyuziya yordamida vokeani jonli gavdalantirish maqsadida kartina oldiga butafor va real narsalar (binolar, joylar, turli maketlar, kishilar, hayvonlar, narsalarning shakllari) joylashtiriladi. P. sunʼiy yoritishga moʻljallanadi. Tomoshabinlar P.ni zal markazidagi maxsus maydonchadan koʻradilar. Dastlabki P. XVIII-asr oxirida (irland rassomi R.Barker tomonidan) yaratilgan, XIX-asrdan keng tarqalgan, batal janridagi P. ommalashgan.

## Manbalar
Ratsional tenglama

**Ratsional tenglama** — ratsional ifodalardan tuzilgan tenglama. Agar f(x) va g(x) ratsional ifodalar boʻlsa, 

f(x)=g(x)

tenglama ratsional tenglama deyiladi. Bunda agar f(x) va g(x) butun ifodalar boʻlsa, tenglama *butun tenglama* deyiladi. Agar f(x), g(x) ifodalardan hech boʻlmaganda biri kasr ifoda boʻlsa, f(x)=g(x) *ratsional tenglama* yoki *kasr tenglama* deyiladi. Chiziqli, kvadrat tenglamalar butun tenglamalardir.

## Yechish

Ratsional tenglamani yechish uchun:
# Barcha kasrlarning umumiy maxraji topiladi;
# Berilgan tenglamaning ikkala tomonini umumiy maxrajga koʻpaytirib, butun tenglamaga keltiriladi;
# Hosil qilingan butun tenglama yechiladi;
# Uning ildizlari ichidan umumiy maxrajni nolga aylantiradiganlari chiqariladi (tashlab yuboriladi).

## Havolalar
* JSXGraph bilan ratsional funksiyalar tasviri
Bikvadrat tenglama

**Bikvadrat tenglama** — toʻrtinchi darajali tenglama. Umumiy koʻrinishi quyidagicha ifodalanadi:

: ax^4+bx^2+c=0.

Bu yerda a≠0.

## Yechish
Bikvadrat tenglama yangi oʻzgaruvchi kiritish usuli bilan yechiladi. 

: ~y=x^2; y\geqslant 0

deb

: ay^2+by+c=0\,

kvadrat tenglamaga kelamiz.

## Havolalar
* Bikvadrat tenglama MathWorld saytida 
* Bikvadrat tenglama PlanetMath saytida
Gazeta.uz

**Gazeta.uz** oʻzbek va rus tillarida faoliyat olib boruvchi axborot saytidir. 2008-yili 11-avgustda ishga tushgan.

Bosh muharrir — Azamat Atajanov. Muassis — Afisha Media. Oʻzbekiston Respublikasi Matbuot va axborot agentligi roʻyxatidan OAV sifatida oʻtgan.

Saytda senzura balandligi sababli koʻpchilik kommentarorlar sababsiz bloklanmoqda. Sayt maʼmuriyati esa Oʻzbekiston qonunchiligiga 20 santimetr qoʻtogʻini qoʻygan.

## Yana qarang
* Kun.uz
* LexUz
* Xabar.uz
* Gov.uz

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
Soslan Tigiyev

|}

**Soslan Vaznoyevich Tigiyev** (; 1983-yil 12-oktyabr kuni Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahrida tugʻilgan) – osetiyalik erkin kurashchi, musobaqalarda Oʻzbekiston nomidan ishtirok etadi, erkin kurash boʻyicha Jahon kubogi sohibi, 2008-yili Pekin va 2012-yilgi London Olimpiadalarining kumush va bronza medallari egasi. Xalqaro toifadagi sport ustasi.

## Hayoti
1983-yil 12-oktyabr kuni Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahrida, Tigiyevlar oilasida, egizak akasi Batraz bilan birga tugʻilgan. Egizaklar yoshligidan harakatchan boʻlishgan va onasi ularni bir yildan beri bolakaylarning akasi – Taymuraz shugʻullanayotgan erkin kurash toʻgaragiga topshirishga qaror qilgan. 1998-yili Soslan Moskvadagi Butunjahon oʻsmirlar oʻyinlarida bronza medalini qoʻlga kiritadi, biroq shu musobaqadan soʻng, jarohat sabab faoliyatida uzilish yuzaga keladi. 2005-yildan eʼtiboran yana katta sportga qaytgan Soslan musobaqalarda ketma-ket yutuqlarga erisha boshlaydi. 2006—2010-yillar davomida – Shimoliy Osetiya davlat Agrar universitetida tahsil oldi.

## Sport faoliyati
Soslanning faoliyati nisbatan yaxshi kechadi. U 2005-yildan beri Oʻzbekiston nomidan xalqaro musobaqalarda ishtirok etib keladi. Shu yili Uxanda boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida ikkinchi oʻrinni oladi.
* 2006-yil Ukraina davlatida oʻtkazilgan xalqaro turnirda 1-oʻrin, Rossiya Federatsiyasi davlatida oʻtkazilgan xalqaro turnirda 3-oʻrinlarni egallagan.
2006-yili esa Guanchjouda boʻlib oʻtgan jahon chempionati va Dohada boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida bronza medallarni qoʻlga kiritadi. Shu yili, Toshkent shahrida oʻtkazilgan „Mustaqillik Kubogi“ xalqaro turnirida 3-oʻrinlarni egallagan.
* 2007-yili Krasnoyarskda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida birinchi oʻrinni qoʻlga kiritadi.
* 2008-yil Shveysariya davlatida oʻtkazilgan Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma beruvchi xalqaro turnirda oltin medalni qoʻlga kiritib, Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanmasiga ega boʻldi.

2008-yili Pekinda boʻlib oʻtgan Olimpada oʻyinlarida kumush medal egasiga aylanadi.
* 2009-yili esa Bokuda oʻtkazigan „Golden Grand Prix“ musobaqasi gʻolibiga aylandi. 2012-yili esa Londonda oʻtkazilgan Olimpiada oʻyinlari bronza medal egasiga aylandi.
2008-yil avgust oyida Xitoyning Pekin shahrida oʻtkazilgan XXIX-yozgi Olimpiada oʻyinlarida munosib ishtirok etib 2- oʻrin.
* 2012-yil Angliyaning London shahrida oʻtkazilgan 2012 Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 3-oʻrinni egalladi.

## Mukofotlari
* 2006-yildan erkin kurash boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi aʼzosi. Erkin kurash boʻyicha xalqaro toifadagi sport ustasi.
* 2008-yili Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi faxriy unvoni.
* 2012-yil Oʻzbekiston iftixori faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

## Diskvalifikatsiya
7-noyabr kuni Associated Press axborot agentligi ikkita manbaga asoslanib, Soslan Tigiyevning organizmidan taqiqlangan metilgeksanamin moddasi topilgani va 2012-yilgi London Olimpiadasi medalidan mahrum etilishi haqida xabar tarqatdi. Shu kuni Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi ushbu xabarni tasdiqladi.

## Manbalar
Emilio Butragueño

**Emilio Butraguenyo dos Santos **(, 1963-yil 22-iyulda tugʻilgan) – sobiq ispaniyalik professional futbolchi, hujumchi ampulasida oʻynagan. Ikkita jahon chempionati ishtirokchisi. Ramziy FIFA 100 roʻyxatiga kiritilgan. Hozirda u „Real Madrid“ning vitse-prezidenti. 80-yillarda Butraguenyo Meksika terma jamoasi aʼzosi Ugo Sanches bilan Real Madrid jamoasining hujum chizigʻida birga oʻynagan. Emilioning hujumdagi sheriklaridan yana biri Michel boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Irratsional tenglama

**Irratsional tenglama** — tarkibida ildiz belgisi ostida oʻzgaruvchi boʻlgan tenglama.

## Yechish
Irratsional tenglamalarni yechishning ikkita usuli keng tarqalgan. Bular tenglamaning ikkala tomonini bir xil darajaga koʻtarish va yangi oʻzgaruvchilar kiritish usullaridir.

Tenglamaning ikkala tomonini bir xil darajaga koʻtarish usuli quyidagichadir:
: a) berilgan irratsional tenglama

 \sqrt[n] {f\left( x \right)}  = \sqrt[n] {g\left( x \right)}

koʻrinishga keltiriladi;
: b) hosil qilingan tenglamaning ikkala qismi n-darajaga koʻtariladi:

 \left ( \sqrt[n] {f\left( x \right)} \right )^n =\left ( \sqrt[n] {g\left( x \right) }\right )^n

: c)

 \left ( \sqrt[n] {a} \right )^n=a

ekanini eʼtiborga olib,

 f(x)=g(x) 

tenglama hosil qilinadi;

: d) bu tenglama yechiladi va tekshiriladi, chunki tenglamaning ikkala qismini bir xil juft darajaga koʻtarish chet ildizlarning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
* Irratsional tenglamalar Ditutor saytida 
* Irratsional yoki radikal tenglamalar Nabla saytida
Koʻrsatkichli tenglama

**Koʻrsatkichli tenglama** yoki  **darajali tenglama** — matematik darajasi koʻphaddan iborat tenglama. Koʻrsatkichli tenglamani odatda

:  a^{f(x)}=a^{g(x)} 

(bu yerda a>0, a≠1) koʻrinishga keltirish mumkin. Bu tenglama

 f(x)=g(x) 

tenglamaga teng kuchlidir. Zm

## Yechish
Koʻrsatkichli tenglamani yechishning ikkita asosiy usuli mavjud:
:1. koʻrsatkichlarni tenglashtirish, yaʼni berilgan tenglamani

:  a^{f(x)}=a^{g(x)} 

koʻrinishga keltirish;

:2. yangi oʻzgaruvchi kiritish.

## Havolalar
* Koʻrsatkichli tenglamalar Yosh matematik virtual maktabi saytida 
* Koʻrsatkichli tenglamalarni yechish, Sosmath
Logarifmik tenglama

**Logarifmik tenglama** — tarkibida logarifmlar boʻlgan tenglama. Logarifmik tenglama odatda

:  \log_a{f(x)} = \log_a{g(x)} \,

(Bu yerda a >0, a≠1) koʻrinishga keltiriladi.

## Yechish

:  \log_a{f(x)} = \log_a{g(x)} \,

tenglamani yechish uchun:
: 1. f(x)=g(x)

tenglamani yechish kerak;
: 2. topilgan ildizlar ichidan f(x) >0 va g(x) >0 tengsizliklarni qanoatlantiradiganlari tanlab olinadi; f(x)=g(x) tenglamaning qolgan ildizlari

:  \log_a{f(x)} = \log_a{g(x)} \,
tenglama uchun chet ildizlardir.

Umuman olganda, logarifmik tenglamalarni yechishning ikkita asosiy usuli mavjud:
: 1. berilgan tenglamani

:  \log_a{f(x)} = \log_a{g(x)}, \, 

soʻngra 

: f(x)=g(x)

koʻrinishiga keltirib yechish usuli;

: 2. yangi oʻzgaruvchi kiritib yechish usuli.

## Havolalar
* Logarifmik tenglamalarni yechish, SosMath 
* Logarifmik tenglamalar va tengsizliklar Yosh matematik virtual maktabi saytida
Burchak

**[[Burchak]]** deb bir nuqtadan chiqqan ikki nur orasida hosil boʻlgan ''geometrik shakl''ga aytiladi.

**Burchak** — bir nuqtadan chiqqan ikki nur (yarim toʻgʻri chiziq)dan tashkil topgan shakl. Nurlar burchak tomonlari, ular chiqadigan nuqta *burchak uchi* deb ataladi. Uchidagi harf yordamida burchak /LA shaklida, uchi va tomonlarida yotgan nuqtalar yordamida. VAS shaklida belgilanadi. Burchak tomonlari orqali tekislik oʻtkazilsa, u tekislikni ikki qismga ajratadi. Agar burchak tomonlaridan nurlarni burchak uchidan qarshi tomonga davom ettirganda u tekislikning qaysi qismini kesmasa, shu qism Burchakning *ichki tomoni* deb ataladi. Tomonlari bir toʻgʻri chiziqni tashkil qilgan burchak yoyiq, uning yarmi esa ''toʻgʻri burchak'' deb ataladi. Toʻgʻri Burchakdan *kichik burchaklar* oʻtkir, kattalari *oʻtmas burchak* deyiladi. Bir tomoni umumiy, qolgan ikki tomoni bir toʻgʻri chiziqni tashkil qiluvchi burchak qoʻshni burchaklar, ikki toʻgʻri chiziqning kesishishidan hosil boʻlgan burchaklar *vertikal burchaklar* deb ataladi. Tekislikdagi burchakning ichki qismi gradus yoki radian (=57°)larda oʻlchanadi. Maye, yoyiq burchak 180° yoki p, toʻgʻri burchak 90° yoki p/2 ga teng boʻladi.

Burchakni teng ikkiga boʻluvchi nur uning bissektrisas

Shuningdek tekislikning ushbu nurlar orasidagi barcha nuqtalaridan hosil boʻlgan shaklga ham *burchak* deyiladi. Umuman aytganda, bu ikki nur ikkita burchak hosil qiladi, chunki ular tekislikni ikkiga boʻladi. Shu burchaklardan biri *ichki*, boshqasi esa *tashqi* deyiladi.

Burchakq\angle belgisi bilan ifodalanadi, bu belgini 1634-yili fransuz matematigi Pierre Hérigone taklif qilgan.

Matematik ifodalarda α, β, γ, θ, φ va hokazo yunon harflari bilan belgilanadi. Pi bilan adashtirmaslik uchun π belgisi bilan burchak belgilanmaydi.

## Yana qarang

* Trigonometriya
* Geometriya
* Figura
* Radian

## Manbalar

## Havolalar
Jambul (tuman, Shimoliy Qozogʻiston viloyati)

**Jambul tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining shimoli-gʻarbida joylashgan hudud. Avvalgi Presnov va Jambul tumanlarini biriktirishi natijasida (1997) tashkil topdi. Maydoni 7,46 ming km2. Aholisi 23,397 kishi (2013), oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ga 3,1 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tuman markazi — Presnovka qishlogʻi. Tuman hududidan gʻarbdan sharqqa tomon davlat ahamiyatiga ega Qoʻstanay — Petropavlovsk avtomobil yoʻli, shimoldan janubga tomon Qorgʻan — Novoishim temir yoʻli oʻtadi.

## Aholisi
Tuman aholisi 23,397 kishi (2013), oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km2-ga 3,1 kishidan toʻgʻri keladi (2013)

Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 14 984 kishi (47,85 %)
* ruslar — 11 639 kishi (37,17 %)
* ukrainlar — 2 458 kishi (7,85 %)
* olmonlar — 975 kishi (3,11 %)
* tatarlar — 399 kishi (1,27 %)
* beloruslar — 211 kishi (0,67 %)
* chechenlar — 107 kishi (0,34 %)
* armanlar — 92 kishi (0,29 %)
* polyaklar — 50 kishi
* boshqalar — 330 kishi (1,05 %)
* Umumiy — 33 313 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, yozi issiq. Yanvar oyidagi oʻrtacha harorat −18 — 19&nbsp;°C, iyulda 20&nbsp;°C. Ayrim yillarda qishda −40&nbsp;°C qahraton, iyulda esa 40&nbsp;°C-dan yuqori darajada issiq boʻladi. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 300&nbsp;mm-dan 350&nbsp;mm-gacha boʻladi. Uning asosiy qismi yilning iliq mavsumida yogʻadi. Tumanda doimo shamol esib turadi. Yozda shimoliy va gʻarbiy shamollar, qishda janubi-gʻarbiy shamollar esadi. Ularning oʻrtacha tezligi 4 — 4,5&nbsp;m/s, yozda esa issiq kunlari esadigan shamolning tezligi. 6 – 10&nbsp;m/s.

## Manbalar
Presnovka

**Presnovka** — Shimoliy Qozog'iston viloyati Jambul tumanidagi qishloq, Tuman markazi. Viloyat markazi — Petropavlovsk (Qiziljar) shahridan janubi-gʻarbga tomon 147&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 5,481 kishi (2012). Poydevori 1752-yili Rossiya Qozogʻistondagi mustamlaka siyosatiga asoslangan holda qurilgan. Presnovka orqali „Petropavlovsk — Qoʻstanoy“ avtomagistrali oʻtadi.

## Manbalar
Rishod Sobirov

|}
**Rishod Rashidovich Sobirov** (1986-yil 11-sentyabrda Buxoro viloyati, Jondor tumanida tugʻilgan) — oʻzbekistonlik dzyudochi. Dzyudo boʻyicha Respublika va xalqaro miqyosdagi turli musobaqalarda ishtirok etib, sovrinli oʻrinlarni qoʻlga kiritgan. 2008-yil Buxoro davlat universitetini tamomlagan.

## Sport faoliyati
* 2005-yil 12-14-noyabr kunlari Xitoyning Taypey shahrida yoshlar oʻrtasida Osiyo birinchiligida 1-oʻrin.
* 2007-yil 12-18-may kunlari Quvaytda Osiyo chempionatida 2-oʻrin.
* 2007-yil 17-19-mart kunlari Qozogʻistonning Olmaota shahrida xalqaro turnirda 3-oʻrin.
* 2008-yil 23-29-aprel kunlari Koreyaning Chedju shahrida Osiyo chempionatda 5-oʻrin, 2008-yil 12-25-avgust kunlari Xitoyning Pekin shahrida Olimpiada oʻyinlarida 3-oʻrin, 2008-yil 3-6-oktyabr kunlari Yaponiyaning Tokio shahrida jamoalar oʻrtasida jahon chempionatida 2-oʻrinni egallab, musobaqaning kumush medali sovrindori boʻldi.
* 2009-yil 20-23-mart kunlari Germaniyaning Gamburg shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrin, 2009-yil 15-25-may kunlari Xitoyning Taypey shahrida Osiyo chempionatida 3-oʻrinni egalladi.
* 2010-yil 16-18-yanvar kunlari Koreyaning Suvon shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrin, 2010-yil 4-6-fevral kunlari Fransiyaning Parij shahrida xalqaro turnirda 2-oʻrin, 2010-yil 7-11-may kunlari Tunisning Gammart shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrin, 2010-yil 11-17-may kunlari Braziliyaning Rio-de-janero shahrida xalqaro turnirda 2-oʻrin, 2010-yil 1-5-iyul kunlari Rossiyaning Moskva shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrinlarni egalladi.
* 2010-yilning 6-12-sentyabr kunlari Yaponiyaning Tokio shahrida oʻtkazilgan jahon chempionatida oltin medalini qoʻlga kiritdi.
* 2010-yilning 13-16-noyabr kunlari Xitoyning Guanchjou shahrida XVI-Osiyo oʻyinlarida 1-oʻrinni egalladi va musobaqaning oltin medalini qoʻlga kiritdi.
* 2011-yilning 5-7-fevral kunlari Ozarbayjonning Baku shahrida oʻtkazilgan xalqaro turnirda ham munosib ishtirok etib 1-oʻrin.
* 2011-yil 5-6-fevral kunlari Fransiyaning Parij shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrin, 2011-yil 20-25-may kunlari Rossiyaning Moskva shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrin, 2011-yil 23-27-avgust kunlari Fransiyaning Parij shahrida jahon chempionatida 1-oʻrin, 
*2012-yil 9-12-yanvar kunlari Qozogʻistonning Olmaota shahrida xalqaro turnirda 2-oʻrin.
* 2012-yil 1-12-fevral kunlari Fransiyaning Parij shahrida xalqaro turnirda 1-oʻrinlarni egalladi. Shu yili Angliyaning London shahrida oʻtkazilgan XXX Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 3-oʻrinni egalladi.

## Mehnat faoliyati
* 2004—2008-yillar — Buxoro davlat universiteti talabasi
* 2008—2012-yillar — Chirchiq oliy tank komandir-muhandislik bilim yurti harbiy xizmatchisi

## Mukofotlari
* 2003-yildan buyon dzyudo boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi aʼzosi. Dzyudo boʻyicha xalqaro toifadagi sport ustasi.
* 2008-yili „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi“ faxriy unvoni.
* 2011-yili „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni bilan taqdirlangan.
* 2012-yil „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Kvadrat tenglama

**Kvadrat tenglama** — matematikada koʻp hadli, bir oʻzgaruvchili va ikkinchi darajali tenglama. Umumiy koʻrinishi odatda quyidagicha ifodalanadi:

: ax^2+bx+c=0.\,

Bu yerda a, b, c — haqiqiy sonlar va a \neq 0. Agar a = 1 boʻlsa, kvadrat tenglama *keltirilgan tenglama*, agar a \neq 1 boʻlsa, *keltirilmagan tenglama* deyiladi. a, b, c sonlari quyidagicha ataladi:
* a — birinchi (bosh) koeffitsiyent;
* b — ikkinchi koeffitsiyent;
* c — ozod had.
* D=b²-4ac

## Kvadrat tenglamalarni yechish
I. ax^2+bx+c=0 kvadrat tenglama ildizlari

: x=\frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac}}{2a}

formula boʻyicha topiladi.

II. ax^2+bx+c=0 kvadrat tenglamani to'la kvadratga keltirish usuli bilan ham yechish mumkin.

# Tenglamaning ikkala tarafini a ga bo'lib yuborib, x^2+ \frac{b}{a} x + \frac{c}{a} = 0 ga erishish mumkin.
# Tenglamaning ikkala tarafidan \frac{c}{a} ayirib yuboriladi: x^2 + \frac {b}{a} x = -\frac{c}{a}
# Tenglamaning ikkala tarafiga \frac{b}{2a} ning kvadrati qo'shib yuboriladi: x^2 + \frac{b}{a}x + \frac{b^2}{4a^2} = -\frac{c}{a} + \frac{b^2}{4a^2} 
# Natijada: (x+ \frac{b}{2a})^2 = \frac{b^2}{4a^2} - \frac{c}{a}  ga erishiladi.
# Tenglamaning ikkala tarafidan ildiz olgan holda, x  topiladi.

Misol:

2x^2 + 7x + 3 = 0 

x^2 + \frac{7}{2} x + \frac{3}{2} = 0

x^2 + \frac{7}{2} x  = -\frac{3}{2}

x^2 + \frac{7}{2} x + \frac{49}{16}  = -\frac{3}{2} + \frac{49}{16} 

(x+\frac{7}{4})^2 = \frac{25}{16} 

I. x+\frac{7}{4} = \frac{5}{4} \Rightarrow x = -\frac{1}{2} 

II. x+\frac{7}{4} = -\frac{5}{4} \Rightarrow x = -3 

## Kvadrat funksiyani ko'paytuvchilarga ajratish
ax^2+bx+c=0 tenglama ildizlari m va n bo'lsa, kvadrat tenglamani a(x-m)(x-n)=0 ko'rinishida yozish mumkin. Bu usul kvadrat funksiyani ko'paytuvchilarga ajratishda keng qo'llanilinadi

## Diskriminant
: D=b^2 - 4ac

kvadrat tenglamaning diskriminanti deyiladi. 

Agar D  boʻlsa, kvadrat tenglama ildizlarga ega boʻlmaydi. 

Agar D = 0 boʻlsa, tenglama bitta ildizga ega boʻladi.  D = 0 boʻlgan holda baʼzan kvadrat tenglama ikkita bir xil ildizga ega ham deyiladi.

Agar D > 0 boʻlsa, tenglama ikkita ildizga ega boʻladi.

: D=b^2 - 4ac

belgilashdan foydalanib,

: x=\frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac}}{2a}

formulani

: x=\frac{-b \pm \sqrt {D}}{2a}

koʻrinishda qayta yozish mumkin.

## Chala kvadrat tenglamalar
Agar

: ax^2+bx+c=0\,

kvadrat tenglamada ikkinchi koeffitsiyent b yoki ozod had c nolga teng boʻlsa, tenglama *chala kvadrat tenglama* deyiladi. Chala kvadrat tenglamani ajratib koʻrsatishdan maqsad uning ildizini topishda kvadrat tenglama ildizlari formulasidan foydalanish shart emasligida — chala kvadrat tenglamani uning chap tomonini koʻpaytuvchilarga ajratib yechish qulaydir.

## Yana qarang
* Bikvadrat tenglama
## Havolalar
* Kvadrat tenglama MathWorld saytida 
* Kvadrat tenglamaning 101 foydasi
0

**0** quyidagilardan birini bildirishi mumkin:
* 0 (son), -1 va +1 orasidagi son
* 0-yil, ayrim taqvimlardagi yil
0 (son)

**0** (**nol**, lotincha *nullus* — „hech“) sonlar oʻqida manfiy va musbat sonlarni ajratuvchi butun son. Baʼzan natural sonlar qatoriga qoʻshiladi.

## Xossalari
* Har qanday sonning 0 bilan yigʻindisi oʻsha sonning oʻziga teng.
* Har qanday sonning 0 ga koʻpaytmasi 0 ga teng.
* Nol manfiy yoki musbat belgiga ega emas.
* Nolni ikkiga boʻlganda butun son (0) chiqqani uchun 0 juft sondir.
* Nolni har qanday songa boʻlganda 0 chiqadi (0/0 dan tashqari, bu holda natija noaniq).
* Kompleks sonlarni nolga boʻlish mumkin emas.

## Havolalar
* Nol tarixi   (inglizcha)
Abbos Atoyev

**Abbos Abdurazzoqovich Atoyev** 1986-yil 7-iyun kuni Buxoro viloyati, Vobkent tumanida tugʻildi. 2008-yil Buxoro davlat universitetini tamomlagan.

* 2004-yilda Janubiy Koreyada boʻlib oʻtgan yoshlar orasida jahon chempionatida bronza medali sovrindori, 2004-yilda Turkiyada boʻlib oʻtgan talabalar orasida jahon chempionatida kumush medali sovrindori.
* 2007-yilda Moʻgʻulistonda boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida, 2007-yil Amerika Qoʻshma Shtatlari jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan.
* 2005-2012-yillar mobaynida Qozogʻiston, Ukraina, Chernogoriya, Xitoy Taypey, Turkiya, Finlandiya davlatlarida boʻlib oʻtgan xalqaro musobaqalarda oltin medallarni qoʻlga kiritgan. Rossiya, Bolgariya, Germaniya, Armanistonda boʻlib oʻtgan xalqaro musobaqalar sovrindori.
* 2009-yil Italiyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan.
* 2010-yilning 13-16-noyabr kunlari Xitoyning Guanchjou shahrida XVI-Osiyo oʻyinlarida 2-oʻrinni egalladi
* 2012-yil Qozogʻistonning Osiyo Olimpiya saralash musobaqasida oltin medal sohibiga aylandi va shu bilan London Olimpiyadasiga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi.
* 2012-yilda Angliyaning London shahrida oʻtkazilgan XXX Olimpiada oʻyinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etib bronza medalini qoʻlga kiritdi.

## Mehnat faoliyati
* 2004-2008 — Buxoro davlat universiteti talabasi
* 2004-2009 — Buxoro viloyati 2-son iqtisoslashtirilgan bolalar olimpiya zahiralari sport maktabida boks boʻyicha murabbiy
* 2009-h.v. — Markaziy harbiy sport klubida harbiy xizmatchi

## Mukofotlari
Boks boʻyicha xalqaro toifadagi sport ustasi.
* 2005-yil „Oʻzbekiston belgisi“ koʻkrak nishoni;
* 2007-yil „El-yurt hurmati“ ordeni;
* 2009-yil „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni;
* 2012-yil Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi.

## Manbalar
Tayinsha (tuman)

**Tayinsha tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining janubiy qismida joylashgan. Oqmoʻla viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 11,43 ming km2. 2011-yili 1-yanvarda tuman aholisi 48,816 kishini tashkil qildi. Aholi zichligi 5,0 kishi/km2. Maʼmuriy markazi — Tayinsha shahri. Tuman Viloyat markazidan 150&nbsp;km masofada joylashgan.

## Aholisi
Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi, ayniqsa bu tumanda polyaklarning koʻpchiligi istiqomat qilshadi. 2011-yilgi statistika boʻyicha tumanda 48,816 kishi istiqomat qilmoqda.
**Tuman aholisining 2009-yildagi milliy tarkibi**:
* qozoqlar — 26,8 % (15,7 ming)
* polyaklar — 22,4 % (13,2 ming)
* ruslar — 21,7 % (12,7 ming)
* ukrainlar — 12,7 % (7,4 ming)
* olmonlar — 9,9 % (5,8 ming)
* beloruslar — 3,2 % (1,9 ming)
* tatarlar — 0,7 % (0,3 tis.)
* boshqa millatlar — 2,6 % (1,5 ming)

**[[2010]]-yil 1-yanvardagi tuman aholisining milliy tarkibi**:
* qozoqlar — 15 748 kishi (27,84 %)
* polyaklar — 12 350 kishi (21,83 %)
* ruslar — 12 189 kishi (21,55 %)
* ukrainlar — 7 046 kishi (12,46 %)
* olmonlar — 5 540 kishi (9,79 %)
* beloruslar — 1 792 kishi (3,17 %)
* tatarlar — 382 kishi (0,68 %)
* ingushlar — 277 kishi (0,49 %)
* armanlar — 199 kishi (0,35 %)
* chechenlar — 149 kishi (0,26 %)
* oʻzbeklar — 106 kishi (0,19 %)
* ozarbayjonlar — 104 kishi (0,18 %)
* chuvashlar — 69 kishi (0,12 %)
* mordvalar — 54 kishi (0,10 %)
* boshqalar — 564 kishi (1,00 %)
* Umumiy — 56 569 kishi (100,00 %)

## Tarixi
**Krasnoarmeyskiy tumani** 1934-yilda tashkil topdi. 1997-yil 2-maydagi Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining farmoniga binoan Krasnoarmeyskiy tumanining nomi, Tayinsha tumani deb qayta nomlandi.

## Iqtisodii
Tumanda 2010-yili 1-yanvarda 475 ta korxona roʻyxatdan oʻtgan, shulardan 8 — yirik, 60 — oʻrta, 407 — kichik korxonalar.
Tumanda viloyat qishloq xoʻjaligining yalpi mahsulotining 13,5 %-i (32 237,5 mln. tenge) tashkil qilgan. Asosiy kapitalga investitsiya koʻlami 3 825,3 mln. tengeni tashkil qildi. Foydalanishga 7,7 ming m2 turar-joy berildi.
Tumanning iqtisodida 34,2 ming kishi ishlaydi. Oʻrtacha oylik maoshi (xususiy kichik korxonalarni hisobga olmaganda) oʻtgan yil bilan taqqoslagnada 13,1 % oʻsib, 35 807 tengeni tashkil qildi. Oylik 5,7 % oʻsti.

## Manbalar
Tayinsha

**Tayinsha** — (qoz. Тайынша, تايىنشا) Qozogʻistondagi shahar (1962-yildan buyon). Shimoliy Qozogʻiston viloyati Tayinsha tumanining maʼmuriy markazi (1932-yildan buyon), temir yoʻl stansiyasi. Viloyat markazi sanlmish — Petropavlovsk shahridan janubga tomon 120&nbsp;km masofada, Shagʻalali daryosining soʻng qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 11,647 kishi (2013). Tayinsha orqali Koʻkchatov — Petropavlovsk temir yoʻli oʻtadi.

## Tarixi
1997-yilgacha Krasnoarmeysk shahri deb nomlandi va avvalgi Koʻkchatov viloyatining Krasnoarmeysk tumanining markazi boʻldi.

## Sanoati
1996-yilgacha Tayinshada sozlash-mexanik, sut-non zavodlari, qurulish materiallari kombinati, jihoz fabrikasi, v.h. faoliyat yuritgan. Narx iqtisodiga oʻtishiga binoan ularning barchasi xususiylashtirilib, AJ-lar va MChB-larga biriktirildi. Shaharda 2006-yil bioetanol ishlab chiqaruvchi kompleks „Bioxim“ tashkil etilgan.

## Ijtimoiy soha
Tayinshada umumiy bilam beruvchi 5 maktab, kasibiy-texnik litsey, kinoteatr, madaniyat uyi, tuman kasalxonasi, tuberkulez kasalxonasi, oilaviy-shifokorlik ambulatoriya, v.h. faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar
Munitsipalitet

**Munitsipalitet** (, , dan) — aniq belgilangan hududga va unda yashovchi aholisiga ega oʻzini-oʻzi boshqaruvchi maʼmuriy-hududiy birlik (odatda aholi punktlari guruhi, shahar, shahar tipidagi qishloq yoki qishloq). Ayrim mamlakatlarda (masalan, AQSH, Buyuk Britaniya) shahar boshqaruv organlarigina munitsipalitet deb ataladi. Moskva shahrida mahalliy oʻzini oʻzi boshqaruvchi organ munitsipalitet deb ataladi, u munitsipal yigʻilish va mahalliy maʼmuriyat boshligʻi (munitsipalitet rahbari)ni oʻz ichiga oladi. munitsipalitet tegishli maʼmuriyhududiy birlik aholisi tomonidan saylanadi va unga konstitutsiyaviy huquqda xalq-huquqiy korporatsiyalari sifatida qaraladi. Odatda, munitsipalitet mer, burgomistr va shahrik. boshchiligidagi saylab qoʻyiladigan rayosat hamda ijrochi mulozimlar devonidan iborat boʻladi. Munitsipalitet munitsipal korxonalar, turar joy fondi va boshqa mulklar egasi boʻlishi mumkin; u davlat maktablari, sanitariya xizmati idoralari, mahalliy politsiya, bir qancha mamlakatlarda esa tibbiy xizmat va ijtimoiy taʼminot boʻyicha turli muassasalarni boshqaradi. munitsipalitetning asosiy daromad manbai aholidan yigʻiladigan mahalliy soliqlardir.

Odatda, har xil davlatlarda ikki xildagi maʼmuriy birlikni munitsipalitet deb ataydilar:
* **Shahar munitsipalitetlari** — (odatda yirik) shahar va oʻsha darajadagi mavjud boʻlgan asosan qishloq tumanlarini oʻz ichiga oluvchi maʼmuriy birliklar. Bunday holatda boshqaruv organlari odatda mer va shahar kengashi (yoki munitsipal kengash) hisoblanadi.
* Ayrim mamlakatlarda **yagona** aniqlangan darajadagi (odatda 2- yoki 3-) maʼmuriy birlik, undagi shaharlarning mavjudligi va ularning soniga qaramasdan munitsipalitet deb hisoblanadi. Koʻpchilik bunday mamlakatlarda *munitsipalitet* — saylov organlari tomonidan boshqariladigan eng kichik maʼmuriy birlik.

## Boshqa mamlakatlarda
Munitsipalitet quyidagi mamlakatlar maʼmuriy birligi hisoblanadi:

### 2-daraja
* Ozarbayjon munitsipalitetlari ()
* Angola munitsipalitetlari ()
* Braziliya munitsipalitetlari ()
* bermud munitsipalitetlari () — 2 shahar
* Venesuela munitsipalitetlari ()
* Gvatemala munitsipalitetlari ()
* Gonduras munitsipalitetlari ()
* Gruziya munitsipalitetlari ()
* Dominika Respublikasi munitsipalitetlari ()
* Indoneziya shahar munitsipalitetlari ()
* Kamboja munitsipalitetlari (, *кронг*) — shaharlar

### 3-daraja
* Argentina munitsipalitetlari ()
* Boliviya munitsipalitetlari ()
* Zimbabve munitsipalitetlari ()
* Ispaniya munitsipalitetlari ()

## Sifat
*Munitsipal* sifati shuningdek Rossiya, Ukraina va boshqa Sovet davridan keyingi mamlakatlarda davlat mulkchiligi obʼyektlariga nisbatan qoʻllanadi.

## Yana qarang
* Nomunitsipal hudud
* Mahalliy oʻzini-oʻzi boshqarish

## Havolalar
* «Муниципалитет » Rossiya jurnali
* Положение о муниципалитете внутригородского муниципального образования Отрадное в городе Москве 

## Manbalar
Parametrli tenglama

**Parametrli tenglama** — matematikada biron-bir bogʻlanishni parametrlar yordamida ifodalagan tenglama. Parametrli tenglamaga sodda misol sifatida kinematikadan vaqt parametri bilan harakatdagi jismning joyini, tezlanishini va boshqa xususiyatlarini ifodalovchi tenglamani keltirish mumkin. Abstrakt maʼnoda parametrli tenglama deb tenglamalar toʻplamini aytish mumkin.

## Matematik taʼrif
*x*, *a* oʻzgaruvchilar qatnashgan
:  f(x;a)=0\,
tenglama berilgan bo’lsin. Agar *a* ning har bir haqiqiy qiymati uchun bu tenglamani *x* ga nisbatan yechish masalasi qo’yilsa,
:  f(x;a)=0\,
tenglama *x oʻzgaruvchili va a parametrli tenglama* deyiladi. *a* parametrli tenglamani yechish bu — parametr *a*ning har bir qiymati uchun *x*ning bu tenglamani qanoatlantiruvchi qiymatlarini topish demakdir.

## Havolalar
* Tekislikda parametrli chiziqlar chizuvchi
Timiryazev (tuman)

**Timiryazev tumani**() — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining gʻarbiy qismida joylashgan. 1963-yilda tashkil topgan. Tuman maydoni 4,51 ming km2. 2011-yil 1-yanvarda aholisi 13,542 kishini tashkil qildi. Aholi zichligi (bir sharshi kilometrge) 3,8 kishi/km2. Iqlimi keskin kontinentli. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −18&nbsp;°C, iyulda 20&nbsp;°C. Tuman markazi — Timiryazev qishlogʻi, viloyat markazi bilan oraliq masofasi 236 kilometr.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 6 986 kishi (40,82 %)
* ruslar — 6 786 kishi (39,65 %)
* ukrainlar — 1 260 kishi (7,36 %)
* beloruslar — 379 kishi (2,21 %)
* tatarlar — 351 kishi (2,05 %)
* olmonlar — 350 kishi (2,04 %)
* ozarbayjonlar — 207 kishi (1,21 %)
* polyaklar — 89 kishi (0,52 %)
* boshqirdlar — 86 kishi (0,50 %)
* chuvashlar — 84 kishi (0,49 %)
* litvalar — 67 kishi (0,39 %)
* boshqalar — 471 kishi (2,75 %)
* Umumiy — 17 116 kishi (100,00 %)

Tuman aholisi 2011-yil 1-yanvarda 13 542 kishini tashkil qildi, shulardan: qozoqlar — 5800 kishi (43 %), ruslar — 5600 kishi (41,5 %), ukrainlar — 1200 kishi (9,0 %), polyaklar — 300 kishi (2,2 %), olmonlar — 200 kishi (1,4 %), tatarlar — 200 kishi (1,4 %), beloruslar — 100 kishi (0,7 %) va boshqalar — 100 kishi (0,7 %).

## Ijtimoiy soha
Tumanda umumiy bilim beruvchi 26 maktab, 1 kasibiy-texnik maktab, 9 klub, 22 kutubxona faoliyat yuritmoqda.

## Iqtisodi
Tumanda 2010-yili 1-yanvarda 190 ta korxona roʻyxatdan oʻtdi, shulardan 1 — katta, 10 — oʻrta, 179 — kichik korxonalar. Shularning 97 davlatniki, 93 — xususiy.

## Manbalar
Timiryazevka

**Timiryazevka** — Shimoliy Qozog'iston viloyati, Timiryazev tumanining markazi, qishloq. Viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan janubi-gʻarbgacha 240&nbsp;km, Suli temir yoʻli stansiyasidan gʻarbga tomon 1,5&nbsp;km uzoqlikda va Shigʻanaq koʻlining yoqasida joylashgan. Aholisi 4,567 kishi (2012). Poydevori 1954-yili qurilgan. 1962-yili Timiryazev tumanining markazi boʻldi.

## Ijtimoiy soha
Timiryazevkada davlat mahkamalari, tuman aloqa filiali, umumiy bilim beruvchi oʻrta maktab-gimnaziya, 20-kasibiy-texnik maktab, madaniyat uyi, kutubxona, tuman kasalxona va shifoxonalari faoliyat yuritmoqda. Timiryazevkada tumandagi avtomobil yoʻllarining asosiy qismi hisoblanadi.

## Manbalar
Savmalkoʻl (Volodar qishloq okrugi)

**Savmalkoʻl qishlogʻi** (qoz. Саумалкөл, ساۋمالكول) — Shimoliy Qozogʻiston viloyati Igirtov tumanidagi qishloq, tuman markazi. Viloyat markazi Petropavlovsk shahridan 92&nbsp;km oraliq masofada joylashgan. Aholisi 9,709 kishi (2012).

## Tarixi
Poydevorini 1854-yili Rossiya va Ukrainadan koʻchib kelganlar quradi. 1993-yili Volodar tumani Igirtov deb nomlanganda, Volodar qishlogʻi Savmalkoʻl qishlogʻi boʻlib oʻzgartirildi.

## Ijtimoiy soha
Qishloqda 4 ta oʻrta maktab, 2 ta toʻliqsiz oʻrta maktab, cherkov, machit, madaniyat uyi v.h faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar
Cherkov

**Cherkov** — xristian dinining urf-odatlari va ibodatlari uchun barpo etilgan imorat. Xristian dinining koʻp asrlik rivojlanish tarixida har bir xalqda har turli cherkov turlari shakillangan. Umumiy cherkovga oʻrtoq belgi Sharqqa yoʻnaltirilgan mixrabli qismi va unga qo'shimcha ibodat qiluvchilarga atalgan xonasi boʻladi. Cherkov undan boʻlak Kapella, Kripta, Pridel, Trapeznaya va boshqa boʻlaklardan tashkil topgan. Shaharning bosh cherkovi „Sobor“ deb ataladi. Lyuteranli cherkov — kirxa, polyaklarda katolik cherkovi — kastel deb ataladi.

**Cherkov** (yunoncha. kyriake — xudoning uyi) — 1) xristianlikdati maxsus diniy tashkilot. Oʻz diniy aqidalari va marosimlari tizimiga ega. Cherkov iyerarxik tarzda boshqariladi. Cherkovga mansub kishilar ruhoniylar va oddiy dindorlarga boʻlinadi. Xristianlik cherkovni "Isonning ilohiy tanasi", unga eʼtiqod qiluvchilar shu tana aʼzolaridir, Iso esa shu tananing boshi deb taʼlim beradi. Cherkov dindorlar uyushmasi bo'lib, sirli marosimlar (xususan, non va vino totish marosimi)da inson bilan xudoning birgalikdagi ishtiroki orqali ularning birlashib ketishi amalga oshiriladi, deb tasavvur qilinadi. Yirik xristian cherkovlari — pravoslav cherkovi (qarang: Pravoslaviye), katolik cherkovi (qarang Katolitsizm), protestant cherkovi (qarang Protestantizm) va boshqa; 2) xristian dinida ibodat qilish uchun maxsus qurilgan bino. U mehrobli qism va unga tutash zal — dindorlar ibodatga tuplanadigan xonadan iborat. Turli xalqlarda cherkov binolarining turli tiplari vujudga kelgan. Shahar yoki monastirning bosh cherkovi sobor deb ataladi. Lyuterchilar cherkovi, odatda, kirka yoki kirxa, polyak katolik cherkovi kostyol deyiladi. Oʻzbekistonda 160 ta xristian cherkovi faoliyat ko'rsatadi (2004-yil).
Mamlyut (tuman)

**Mamlyut tumani** — Shimoliy Qozogʻiston viloyatining shimoli-gʻarbiy hududida joylashgan. Mamlyut tumani 1932-yili tashkil topdi. Tuman maydoni 4,10 ming km2. 2011-yil 1-yanvarda tuman aholisi 20,900 kishini tashkil qildi. Aholining zichligi 5,1 kishi/km². Tuman gʻarbida Jambul tumani bilan, Shimolida Rossiyaning Qoʻrgʻan viloyati, sharqida va janubi-sharqida Qiziljar tumani, janubida Yesil tumani bilan chegaradosh. Tuman markazi Mamlyutka shahri, viloyat markazigacha oraliq masofa 41 kilometr.

## Aholisi
2011-yil 1-yanvarda tuman aholisi 20,9 ming kishini tashkil qildi (viloyat aholisining 3,5 %). Aholining zichligi 5,1 kishi/km².

Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil)
:
* ruslar — 14 291 kishi (56,80 %)
* qozoqlar — 6 841 kishi (27,19 %)
* tatarlar — 1 523 kishi (6,05 %)
* olmonlar — 922 kishi (3,66 %)
* ukrainlar — 731 kishi (2,91 %)
* beloruslar — 206 kishi (0,82 %)
* ozarbayjonlar — 70 kishi (0,28 %)
* litvalar — 69 kishi (0,27 %)
* polyaklar — 51 kishi (0,20 %)
* boshqalar — 458 kishi (1,82 %)
* Umumiy — 25 162 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi oʻrta kontinentli, qishi sovuq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati — 18&nbsp;°C, qahraton kunlari −50°S-gacha pasayadi. Yozi iliq, iyul oyining oʻrtacha harorati 19&nbsp;°C, ayrim vaqtda 40 — 41°S-gacha koʻtariladi. Yillik yogʻingarchilikning oʻrtacha miqdori 300&nbsp;mm. Tumanda 500-ga yaqin koʻllar bor, ularning 14-tasi tuzli, qolganlari chuchuk suvli.

## Manbalar