open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yevgeniy Arbenin

**Yevgeniy Aleksandrovich Arbenin** — M. Y. Lermontovning „Maskarad“ va „Arbenin“ dramalaridagi qahramon. Lermontov qahramonining nomini yoshligidagi „Gʻalati odam“ dramasidan olgan. Qahramonning nomi oʻquvchini Yevgeniy Oneginni eslashga majbur qildi.

## Tarjimai holi
Arbenin „hamma narsani his qildi, hamma narsani tushundi, hamma narsani bildi“, „yengiltak boʻldi va qattiq ishladi“. Bir marta goʻzal Nina bilan uchrashib, u „hayot va ezgulik uchun qayta tugʻildi“ va uni sevib qoldi. Biroq, atrofdagi jamiyat bilan uzviy bogʻliq boʻlgan Arbenin Shprixning gʻiybatiga osongina ishonadi va uning begunoh xotinini zaharlaydi, shundan soʻng u oliy janobdan oddiy qotilga aylanishiga dosh berolmay, aqldan ozadi.

## Qiziqarli faktlar

* Dramaning birinchi nashrida Arbenin aqldan ozmagan. Lermontov senzura talabiga binoan Arbeninga jazo qoʻshadi.
* Aleksandrinskiy teatrida „Maskarad“ dramasining birinchi spektakli oxirida Arbenin oʻzini xanjar bilan pichoqlaydi.

## Arbenin roli ijrochilari

* Karatigin, Vasiliy Andreyevich (1805-1879) — Aleksandrinskiy teatri
* Samarin, Ivan Vasilyevich (1817-1885) — Kichik teatr
* Agramov, Mixail Vasilyevich — Aleksandrinskiy teatri
* Pisarev, Modest Ivanovich (1844-1905) — Pushkin teatri Brenko
* Lenskiy, Aleksandr Pavlovich (1847-1908)
* Adamyan, Petros Iyeronimovich (1849-1891)
* Obolenskiy, Pavel Dmitriyevich (1851-1910)
* Yuriyev, Yuriy Mixaylovich (1872-1948) — Aleksandrinskiy teatri
* Vasilev, Georgiy Mixaylovich (1924) — Penza viloyat drama teatri
* Mordvinov, Nikolay Dmitriyevich (1901-1966) — „Maskarad“ filmi (1941); Moskva shahar kengashi nomidagi teatr (1964-yil 22-fevraldan).
* Kulikovskiy, Mixail Alekseyevich (1906-1996) — Irkutsk drama teatri, Krasnodar akademik drama teatri
* Tolubeyev, Andrey Yuriyevich (1945-2008) — KDT
* Knyazev, Yevgeniy Vladimirovich — Vaxtangov nomli Moskva teatri
* Klyuyev, Boris Vladimirovich (2015—2020) — Kichik teatr
* Oleg Viktorovich (1993-yildan) — NET (Volgograd)

## Manbalar
Pyotr I haykali, Kuzminki

**Pyotr I** **haykali** — Rossiya imperatori Pyotr I ning yoʻqolgan haykali, Moskva yaqinidagi knyaz S. M. Golitsinning Kuzminki mulki hududida joylashgan.

Yodgorlik 1844-yil oktabr oyida, aytishlaricha, Pyotr I 1722-yilda Fors yurishidan Moskvaga ketayotganda toʻxtagan uy joylashgan joyda oʻrnatilgan. Bu Golitsinning Perm metallurgiya zavodlarida meʼmor Mixail Bikovskiyning eskizlari boʻyicha yasalgan, bezakli choʻyan plitalar bilan qoplangan baland poydevor ustidagi yetti metrli obelisk edi. Obeliskning ustida Santino Kampioni tomonidan yaratilgan zarhal gerb oʻrnatilgan edi. Poydevordagi bronza hoshiyada: „Bu yerda imperator Buyuk Pyotrning qarorgohi joylashgan edi“ degan yozuv boʻlgan. Haykal ikkita tosh zinapoyada joylashib, sakkizta choʻyan tumbaga tortilgan choʻyan zanjir bilan oʻralgan edi. Inqilobdan keyin yodgorlik ikki boshli burgutidan ayrilgan. 1920-yillarning oxirida u butunlay vayron qilingan va eritishga yuborilgan. Shu kungacha obeliskdan faqat tosh poydevori saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Pyotr I haykali, Kronshtadt

**[[Pyotr I]]** **haykali** ― 1841-yilda Kronshtadtda Petrovskiy bogʻida oʻrnatilgan haykaltaroshlik yodgorligidir. Yodgorlik muallifi haykaltarosh T. Jak. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti hisoblanadi.

## Tarixi
Imperator Nikolay I farmoyishi bilan fransuz haykaltaroshi T. Jak Kronshtadtda Pyotr I haykali yaratish ustida ishladi. U haykalning asosi sifatida 1836-1837-yillarda yasalgan haykalni oldi. 1839-yilda yodgorlik postamentining loyihasi tasdiqlandi. Yodgorlikni yasash Badiiy akademiya prezidenti A. N. Olenin rahbarligida amalga oshirildi. Bronza haykal P. K. Klodt tomonidan Badiiy akademiya ustaxonasida ishlangan. Yodgorlikning umumiy qiymati 100 ming rublni tashkil etdi. Yodgorlik 1841-yil 27-iyunda — Poltava jangining bir yilligi munosabati bilan tantanali ravishda ochildi.

1860-yilda haykal atrofida Petrovskiy bogʻi qurildi.

## Tavsifi
Pyotr I toʻliq boʻy-basti bilan tasvirlangan. Egnida Preobrajenskiy polkining formasi va qoʻnji baland etik kiygan. Uning oʻng qoʻlida pastga qaragan yalangʻoch qilich bor. Boshi biroz koʻtarilgan. Haykal qirmizi sayqallangan granitdan ishlangan figurali poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning burchaklari XVIII-asr ruhidagi bezaklar bilan bezatilgan.

Poydevorning old tomonidagi yozuv zarhal belgilar bilan ishlangan: "*Buyuk Pyotrga / Asoschiga / Kronshtadt / 1841-yil* ". Uning tepasida Poltava jangi yili „1709“ tushirilgan medalyon bor. Poydevorning orqa tomonida „Mis chavandozi“ misolida dastlab yozuvning old tomondan lotin tiliga tarjimasi bor edi. Biroq, 1860-yilda uning oʻrniga quyidagi yozuv paydo boʻldi: „*Flotni / va / bu joyni / oxirigacha / kuch va hayot bilan tutib turish / eng muhimidir / Davlat rahbarining 1720-yil 18-maydagi farmonidan*“.

Haykalning balandligi 4,55 m, poydevorining balandligi 4 m.

Yodgorlik atrofida panjara oʻrnatilgan: yerga qazilgan toʻp teshiklari zanjirlar bilan bogʻlangan. Bu panjara Sovet davrida yoʻqolgan.

## Manbalar
Pionerlar Grisha Volkov va Fedya Ignatenko haykali

**Pionerlar Grisha Volkov va Fedya Ignatenko** **haykali** – Rostov viloyati, Tatsinskaya qishlogʻida Ulugʻ Vatan urushi pionerlari yodgorligi.

## Tarixi
1942-yil dekabr oyida Oʻrta Donda „Kichik Saturn“ hujum operatsiyasi boshlanganda, Sovet qoʻshinlari fashistlarning mudofaasini yorib oʻtib, ularning orqasiga tashlandilar. Operatsiyaning maqsadlaridan biri Tatsinskaya qishlogʻidagi nemis aerodromini qoʻlga kiritish edi.

General Vasiliy Badanov qoʻmondonligi ostidagi tank korpusining askarlari 1942-yil 24-dekabrda dushman orqasidan oʻtib, Tatsinskaya aerodromi va temir yoʻl stansiyasida uch yuzdan ortiq xorijiy samolyotlarni yoʻq qildilar va Stalingrad yaqinidagi qurshab olingan general Fridrix Paulus armiyasiga yordam berish uchun Germaniya tomonidan yaratilgan „havo koʻprigini“ vayron qildilar. Hali voyaga yetmagan Grisha Volkov va Fedya Ignatenko oʻn toʻrt yoshida qahramonlik koʻrsatdilar – bu hududni yaxshi bilgan holda ular Sovet tanklarini Tatsinskiy harbiy aerodromiga xavfsiz yoʻlda kutib olishdi va kuzatib borishdi.

Toʻrt kun davomida ularning tugʻilgan qishloqlari uchun jang boʻlib oʻtdi, unda yosh pionerlar sovet tankchilari bilan birga jang qilishdi. Qoʻmondonlik buyrugʻi bilan Sovet askarlari Tatsinskayadan Morozovsk shahriga chekinishdi. Grisha Volkov va Fedya Ignatenko qishloqni tark etib, jangga kirdi va halok boʻldi. Vatan qahramonlarning jasoratini yuqori baholadi – ular vafotidan keyin "Jasorati uchun" medallari bilan taqdirlandilar.

Tatsinskiy harbiy shon-sharaf muzeyi ekspozitsiyasi yosh qahramonlarning jasorati haqida hikoya qiladi.

## Tavsifi
Yodgorlik Tatsinskaya qishlogʻining M. Nechayeva nomidagi Markaziy maydonida joylashgan. Kulrang granit plitalari bilan bezatilgan poydevorda ikkita pioner bola toʻliq balandlikda turib, tankchilarga Germaniya aerodromi yoʻlini koʻrsatmoqda. Poydevorda *"Grisha Volkov, Fedya Ignatenko"* yozuvi bor. Yodgorlik oldida qabr toshi bor – 1966-yilgacha u birodarlik qabristoni boʻlgan, 1976-yilda esa uning yonida yodgorlik oʻrnatilgan. Dastlab, yodgorlik poydevorida hech qanday yozuv yoʻq edi, lekin pioner galstugining barelyefi oʻrnatildi.

Yodgorlik poyida tantanali tadbirlar oʻtkazilib, gullar qoʻyiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Memorial-pamyatnik pioneram geroyam na stansii Tatsinskaya
* Pioneri-geroi Grisha Volkov i Fedya Ignatenko 
* Pamyatniki pioneram-geroyam Velikoy Otechestvennoy voyni
* V Tatsinskoy oblagorodili pamyatnik pioneram-geroyam 
* Tatsinskiy tankoviy reyd
Yosh qahramonlar Kolya Sinitsyn, Petya Ignatenko va Mitya Balitskiy haykali

**Yosh qahramonlar Kolya Sinitsyn, Petya Ignatenko va Mitya Balitskiy** **haykali** — Belgorod viloyati, Grayvoron shahridagi Ulugʻ Vatan urushi pionerlari yodgorligi.

## Tarixi
Uch bolakay ham bir maktabning aʼlochi oʻquvchilari edi. Grayvoronni fashistlar bosib olish paytida yosh pionerlar partizan boʻlishadi: ular varaqalar qoʻyib, razvedka bilan shugʻullanib, Grayvoronda qancha va qayerda nemis boʻlinmalari joylashganligini aniqlaganlar. 1941-yil 31-oktabrga oʻtar kechasi ular Komsomolskiy bogʻidagi (sobiq Uchbirlik bogʻi) dushman qurol parkini portlatib, butunlay vayron qilishadi, 4-noyabrga oʻtar kechasi Germaniya harbiy komendaturalari oʻrtasidagi asosiy aloqa liniyasini uzib qoʻyishadi. Graivoron va Bolshaya Pisarevka gʻisht zavodi yaqinida. Oʻsha kuni ertalab Kolya, Petya va Mitya hibsga olinib, maktabning yertoʻlasiga qamaladi. Uch kunlik qiynoqlardan soʻng, 1941-yil 7-noyabr kuni tongda fashistlar oʻz safdoshlarini osib oʻldirishadi.

Urushdan keyin pioner qahramonlar oʻzlari oʻqigan maktab qarshisidagi maydonga sharaf bilan dafn qilinadi va 1983-yilda ularning ommaviy qabri ustiga yodgorlik stelasi oʻrnatiladi (haykaltarosh V. N. Savchenko). Grayvorondagi koʻchalardan biri ularning nomi bilan atalgan — Yosh partizanlar.

1981-yilda RSFSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan nomidagi maktab oʻquvchilari. Engels Mitya Balitskiy, Petya Ignatenko va Kolya Sinitsyn vafotidan keyin „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

Viloyat oʻlkashunoslik muzeyida Kolya Sinitsinning akasi Andrey Ilich Sinitsin tomonidan tuzilgan tarjimai holi mavjud.

## Adabiyotlar
* *Бахмут В.*, *Кочетов Н.* Грайворонские орлята // Герои в красных галстуках. — Воронеж, 1974.
## Manbalar


## Havolalar
* ЮНЫЕ ГЕРОИ-АНТИФАШИСТЫ БЕЛГОРОДЧИНЫ 
* Виртуальная энциклопедия «Дети-герои» 
* Памятники пионерам-героям Великой Отечественной войны
Yuriy Velikanovich haykali

**Yuriy Velikanovich haykali** — 1982-yil dekabr oyida Lvovda oʻrnatilgan Teodosiya Bryj tomonidan Yuriy Velikanovichning yoʻqolgan yodgorligi. 2017-yilda vandallar tomonidan vayron qilingan.

## Tarixi
Yodgorlik haykaltarosh Teodosiya Bryj tomonidan ishlab chiqilgan va 1982-yilda Iron Waters parkiga kiraverishda oʻrnatilgan.

Oʻttizinchi yillardagi ispan respublikachisi qiyofasidagi, tosh ustida oʻtirib, koʻksiga daftar yoki sheʼrlar yozilgan daftar bosgan yigitning nafis va yengil haykali.

Yodgorlik fashistlar tomonidan bir necha bor vandalizm harakatlariga uchragan, ular yodgorlikning boshini kesib, lablari, koʻzlari va tirnoqlarini boʻyashgan, unga svastika chizgan va hokazo.

2010-yilda vandallar yodgorlikning boshini kesib tashlashgan.

2015-yilda vandalizmdan soʻng, yodgorlik qayta tiklanishi, tozalanishi va joyiga qoʻyilishi uchun demontaj qilingan.

2017-yil 2-dekabrda vandallar yodgorlikni poydevordan sindirib, „Komunyaku get“ qizil yozuvli yodgorlik poydevorini bulgʻashgan. Voqea joyiga Sixovskiy tumani IIB xodimlari yetib kelgan.

## Manbalar
Long Wapper

**Long Wapper** () — gigant, afsonaga koʻra, Antverpenda yashaydi va shahar aholisini qoʻrqitadi. Antverpendan tashqari, Blankenberge va Neulenda Long Wapper afsonalari mavjud.

Long Wapper odatda ingichka va baland boʻlib, unga bir shahardan ikkinchisiga tezda sayohat qilish imkonini beradi. Villi Vanderstenning „Suske va Wiske“ komikslarida Long Wapperning soqolini tozalagan iyagiga urgʻu berilgan.

Long Wapper kechasi paydo boʻladi va u kattaroq va katta boʻlib, ichkilikbozlarni quvadi va mast uyga qaytganida, Wapper derazalaridan qarashni yaxshi koʻradi. Baʼzida Vapper goʻdakdek koʻrinadi va ona sutini ichadi va yana tez oʻsadi. Antverpenda bir hikoya borki, Long Wapper bir vaqtlar oʻzini ayolga oʻxshatib koʻrsatganda, toʻrt kishi unga xushomad qilib yurgan. Uning nomidan Long Wapper ularning barchasiga sevgilarini isbotlashni buyurdi: birinchisi qabriston xochida ikki soat oʻtirishi, ikkinchisi ikki soat davomida shu xoch ostidagi tobutda yotishi, uchinchisi tobutni taqillatishi kerak edi va toʻrtinchisi qoʻlida zanjir bilan xoch atrofida yugurishi kerak edi. Birinchisi, ikkinchisining tobutda qanday yotganini koʻrib, dahshatdan xochdan qulab tushdi va halok boʻldi. Ikkinchisi qoʻrquvdan vafot etdi, uchinchisi uning tobutini taqillatganini eshitdi. Uchinchisi, uning ruhi uchun zanjirli shayton keldi, deb oʻylab vafot etdi. Toʻrtinchisi aqldan ozdi, oʻzini Sheldtga tashladi va choʻkib ketdi.

## Bugungi Belgiyada Long Wapper

* Ushbu Long Wapper sharafiga Antverpenning transport muammolarini hal qilish uchun qurilgan koʻprikka uning nomi berildi.
* 1963-yilda Sten qal’asiga kiraverishda Albert Pouls tomonidan Long Wapper haykali oʻrnatilgan.
* Vannes Van de Velde qoʻshiqlaridan biri Long Wapperga bagʻishlangan.
* Antverpen qoʻgʻirchoq teatrlaridan biri Long Wapper sharafiga nomlangan.
* Dredging int., sigʻimi 13700 m³, roʻyxatga olish porti — Antverpen oʻz-oʻzidan boshqariladigan dredgerlardan biri Long Wapper nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Yuriy Gagarin haykali (Vifleym)

**Yuriy Gagarin haykali ―** 2018-yil 19-yanvarda oʻrnatilgan. Bu yodgorlik Yuriy Gagarinning Falastindagi birinchi yodgorligiga aylandi.

Yodgorlikni oʻrnatish „Madaniyatlar muloqoti — bir dunyo“ xayriya jamgʻarmasi dasturi doirasida amalga oshirilgan. Ushbu byust ushbu dastur doirasida qurilgan 44-yodgorlik boʻlgan.

Vifleymdagi yodgorlikni oʻrnatishda yordam Imperial Pravoslav Falastin Jamiyati (IOPS) va Rus Geografiya Jamiyati (RGO) tomonidan amalga oshirilgan.

Yodgorlik Iordan daryosining gʻarbiy qirgʻogʻida, rojdestvo cherkovining kirish eshigi yonida, afsonaga koʻra, Iso Masih tugʻilgan joyda bolalar bogʻchasi maydoni yonidagi maydonda oʻrnatilgan.

Vifleymdagi Gagarin haykalining ochilish marosimida Rossiyaning Falastin milliy maʼmuriyatidagi vakili Aydar Aganin, IOPS boʻlimi rahbari Daud Matar, Baytlahm meri Anton Salman, shuningdek, turli shaharlardagi IOPS vakillari ishtirok etgan. Tantanali marosimga IOPS raisi Sergey Stepashindan ham maktub yuboriladi, u marosim davomida oʻqib eshittiriladi.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik — Yuriy Gagarinning bronzadan yasalgan byusti boʻlib, u bu yerda u parvoz qilgan kosmik kostyumdan bosimli dubulgʻada taqdim etilgan.

Byust pushti granitdan yasalgan baland poydevorga oʻrnatilgan.

Poydevorning tagida Rossiya va Falastin bayroqlari tushirilgan lavha, bayroqlar ostida ingliz tilidagi yozuv.

Rus tiliga tarjima qilingan yozuv matnida shunday deyilgan:

*"Madaniyatlar muloqoti — Yagona dunyo" Rossiya xalqaro xayriya jamgʻarmasi tomonidan Falastin xalqiga sovgʻa qilingan"*.

## Manbalar
Diya mifologiya

**Diya** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Deyoney yoki Eyonayning qizi. Panopolitanlik Nonnusning soʻzlariga koʻra, u shimoliy Tesaliyadagi perrebiy qabilasidan kelgan. U Lapitlar shohi Ixionning xotini boʻldi. Diodor Sikulus tomonidan bayon etilgan versiyaga koʻra, Ixion xotiniga toʻy oldidan sovgʻa bermagan, shuning uchun qaynotasi undan otlarni garovga olgan. Toʻydan soʻng Lapitlar podshosi Diyaning otasini oʻz joyiga taklif qilib, olovli chuqurga itarib yuboradi.

Diyaning ikkita farzandi bor edi. Oʻgʻli Piritus va qizi Tesadiya. Antik davr boʻyicha olim Ulrich fon Wilamowitz-Möllendorffning soʻzlariga koʻra, Fisadiya Efra bilan birga Dioskuri tomonidan qoʻlga olingan va singlisi Elena Goʻzalning xizmatiga berilgan Klimena bilan bir xil. Fisadiya yoki Klimena oʻz bekasi bilan Troyaga joʻnab ketdi va shahar qulaganidan keyin oʻlja sifatida Akamantusga bordi.

Turli manbalarda yo Ixion yoki oliy xudo Zevsning oʻzi Piritusning otasi deb ataladi. Bir versiyaga koʻra, Zevs Diyani aygʻirga aylantirish orqali vasvasaga solgan va shu tariqa Ixiondan xotini Gerani jalb qilgani uchun qasos olgan.

Yupiterning yoʻldoshlaridan biri Diya nomi bilan atalgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pioner qahramonlar yodgorligi, Lipetsk

**Pioner qahramonlar** **yodgorligi (**hozirgi nomi — **Ulugʻ Vatan urushida halok boʻlgan bolalar yodgorligi**) — Lipetsk shahridagi yodgorlik, Lenin koʻchasidagi Pionerskiy (hozirgi — Yuqori) bogʻida oʻrnatilgan.

## Tarixi
Lipetskdagi pioner qahramonlarining asl yodgorligi 1972-yil 19-mayda pionerlar tashkilotining 50 yilligi sharafiga ochildi. U haykaltarosh Y. D. Grishko va meʼmor N. R. Polunin tomonidan ishlab chiqilgan. Betondan yasalgan va granit chiplari bilan qoplangan toʻrt metrli olov tillari fonida gipsdan yasalgan va mis bilan qoplangan ikkita figura oʻrnatilgan — boshini pastga tushirgan bola va qoʻlida dafna novdasini ushlagancha tiz choʻkkan qiz. Ushbu shaklda yodgorlik 1990-yillargacha turgan, SSSR parchalanganidan keyin u qulashni boshlagan va oxir-oqibat „Zarya“ kinoteatrini rekonstruksiya qilish paytida buzilgan (hozirgi Lipetsk va Zadonsk yeparxiyasi maʼmuriyati).

1996-yil 18-mayda Shahar kuni va sobiq Pionerlar kunidan bir kun oldin, buzib tashlangan yodgorlik joyida yangi yodgorlik tantanali ravishda ochildi. Mualliflar haykaltarosh Y. D. Grishko va meʼmor S. A. Soshnikov. Ikki bolaning siymosi koʻrinishidagi bronza yodgorlik past postamentda joylashgan — yalangoyoq oʻgʻil va qiz bola tiz choʻkib qoʻllarida gulchambar tutgan holda oʻrnatilgan, bu tinchlik va hayot ramzidir. Poydevorda *"Ulugʻ Vatan urushi yillarida halok boʻlgan bolalarga"* yozuvi oʻyilgan.

## Bibliografiya

* Pamyatnik pioneram-geroyam // Istoricheskie i pamyatnie mesta Lipeska / V. M. Koltakov, A. V. Ovchinnikov. — Lipesk: De-Fakto, 2007. — S. 167—170.
* Pamyatnik pioneram-geroyam, pogibshim v godi Velikoy Otechestvennoy voyni. 1972: foto // Lipesk: fotoalbom / fot. Ye. B. Stonalov, N. F. Milnichenko, A. S. Vayman; avt.-sost. A. S. Morgachev. — Moskva: Sovetskaya Rossiya, 1983. — S. 67.

## Manbalar

## Havolalar

* Pamyatnik detyam, pogibshim v godi Velikoy Otechestvennoy voyni 
* NYeOBIChNIYe PAMYaTNIKI (DYeTYaM VOYNI)
Ioann Xushxabarchiga homilador boʻlish

**Ioann Xushxabarchiga homilador boʻlish -** pravoslav cherkovining bayrami boʻlib, u paygʻambar Ioann Xushxabarchiga (shuningdek, Choʻqintiruvchi deb ataladi) homilador boʻlish sharafiga tashkil etilgan. Ioann Islomda paygʻambar Yahyo alayhissalomga mos keladi, nasroniy arab cherkovlarida Yuhanno nomi bilan keladi. 

## Bayram sanasi
Luqo Injilidan maʼlumki, Ioanning otasi, solih Zakariyodir, Aviy qatoridan (yigirma toʻrtdan sakkizinchi) edi. Agar Quddusning qulashi 9 Av shanba kunining oxirida sodir boʻlganligini va birinchi qatorning xizmati boshlanishiga toʻgʻri kelganligini hisobga olsak, u holda homiladorlik 7-nison (7-aprel) yoki 28-elulda sodir boʻlishi mumkin (22-sentabr).

## Ibodat hurmati
Ioann Xushxabarchiga homilador boʻlish kunini nishonlash V-asrdan beri maʼlum. Bayram Konstantinopoldan kelib chiqqan va dastlab yangi yil kuniga toʻgʻri kelgan, taxminan 462-yilda 23-dan 1-sentabrga koʻchirilgan.

Bayram kichik ulugʻvorliklardan biridir. Xizmatda Luqo Injilining 2-qismini  (solih Zakariyoga farishta paydo boʻlishi haqidagi rivoyatni oʻz ichiga oladi) va Galatiyaliklarga maktubni oʻqish kerak.

### Gimnografiya
**Tropar, 4-ovoz**

*Eng avvalo, meva bermaganlar shod boʻladilar, / mana, sen haqiqatda chiroq quyoshini oʻylab topding, / koʻrlik azobiga uchragan butun olam mulkini munavvar qil.* */ Xursand boʻling, Zakariyo, jasorat bilan qichqiradi: / U tugʻilgan boʻlsa ham, Parvardigorning paygʻambari bor.*

**Kontakion, 1-ovoz**

*Buyuk Zakariyo shodumon boʻladi / ulugʻvor turmush oʻrtogʻi Yelizaveta bilan / Xushxabarchi Ioannga homilador boʻlishga loyiq / uning bosh farishtasi xushxabardan quvonadi / va hurmatga loyiq odamlar / inoyat siri kabi.*

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Слово на Зачатие честного и славного Пророка, Предтечи и Крестителя Господня Иоанна // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. I: Сентябрь, День 23. — С. 454.

## Havolalar

* Православный календарь, 6 октября (по н.ст.) на сайте Православие.ру
Yuriy Gagarin haykali (Gagarin)

**Yuriy Gagarin haykali** — oʻz vatanidagi Gagarin shahrida (sobiq Gjatsk) 1974-yilda, Yuriy Gagarin vafotidan olti yil oʻtib oʻrnatilgan.

Yodgorlikning ochilishi 30-avgustda boʻlib oʻtadi. 2010-yilda yodgorlikda keng koʻlamli restavratsiya ishlari olib boriladi.

Yodgorlik Gagarin shahrining Qizil maydonida, „Vostok“ mehmonxonasi qarshisida oʻrnatiladi.

Haykaltaroshlar Yu. G. Orexov va M. A. Shmakov. Yodgorlikning meʼmorlari V. A. Peterburgjtsev va A. V. Stepanov.

Aslida, Yuriy Gagarin Gjatsk yaqinidagi qishloqda tugʻilgan, ammo keyinchalik uning oilasi shu yerda yashagan, u bu yerga ota-onasining oldiga kelgan, shu jumladan kosmosga parvoz qilganidan keyin.

Esda qolarli kunlarda yodgorlik yonida tantanali va motam tadbirlari oʻtkaziladi, mahalliy hokimlik vakillari tomonidan gullar qoʻyiladi. Shuningdek, monument yonidagi maydonda muntazam ravishda bayram tantanalari, shu jumladan 12-aprel Kosmonavtika kunini har yili nishonlash doirasida oʻtkaziladi.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik — bronzadan yasalgan balandligi 5 metr boʻlgan Yuriy Gagarinning toʻliq balandlikdagi haykali. Gagarin qomati dinamik koʻrinishda taqdim etilgan, u oʻzi oddiy fuqarolik kiyimida kiygan, bir qoʻlida yelkasiga tashlangan koʻylagi bor. Gagarin haykalining oyoqlarida bronzadan yasalgan „qogʻoz samolyot“ joylashgan. Haykal balandligi 6 metr boʻlgan qora granit poydevoriga oʻrnatilgan. Poydevorning oʻzi alohida bloklardan tashkil topgan.

Poydevorga quyidagi yozuv oʻyilgan:

*"Yuriy Gagarin"*.

## Manbalar
Kritlik Diktis

**Kritlik Diktis** ( va  ) — qadimgi yunon mifologiyasidan Kritlik personaj. Miflarga koʻra, Troyani qamal qilish paytida Idomeneusning sherigi.

Afsonaga koʻra, uning urush haqidagi yunoncha yozuvlari IV asrda lotin tiliga tarjima qilingan va „*Troya urushi kundaligi*“ (), Frigiya Daretining „Tarixi“ bilan birgalikda oʻrta asr tarixchilari Troyani taʼriflagan, masalan, fransuz saroy tarixchisi Benua de Sen-Maur oʻzining „Troya romantikasi“ asarida havola qilingan asardir. "(, 1160).

## Manbalar

## Havolalar

* Qoʻlyozmasi
* Fransiyaning Gallica onlayn kutubxonasida „Troyan urushi kundaligi“ ning lotincha matni, 1560-yil nashri.
* Rus tiliga tarjima
Yuriy Gagarin haykali (Yulduzli shaharcha)

**Yuriy Gagarin haykali** — 1971-yil avgust oyida oʻrnatilgan. Yodgorlik markazdagi parkda, Yuriy Gagarin nomi bilan atalgan kichik maydonda joylashgan.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 1971-yil 18-avgustda Gagarin uchuvchi sifatida bevosita bogʻliq boʻlgan Havo floti kuni boʻlib oʻtadi.

Joyi shunday tanlanganki, yodgorlik Yulduzli shaharda Yuriy Gagarin yashagan uy oldida turadi.

Yulduzli shahardagi Gagarin haykali yonida Xalqaro kosmik stansiyaga parvozdan qaytgan astronavtlarni rasmiy kutib olish marosimi boʻlib oʻtgan.

Yodgorlik mualliflari haykaltarosh B. I. Dyuzhev, arxitektor A. A. Zavarzin.

2018-yilda yodgorlik toʻliq restavratsiya qilinib, unga tutash hududda obodonlashtirish ishlari olib boriladi.

Xotira kunlarida yodgorlik yonida tantanali tadbirlar oʻtkazilib, gullar qoʻyiladi.

## Yodgorlik tavsifi
Yodgorlik toʻgʻri burchakli poydevorga oʻrnatilgan toshdan yasalgan toʻliq balandlikdagi haykaldir. Ushbu yodgorlikdagi Gagarin oddiy kiyimlarda — shim va yupqa koʻylagi kiygan boʻlib, uchuvchilarning yengil formasini eslatadi. Shakl harakat paytida, qadam paytida tasvirlangan. Orqa tarafdagi qoʻl yarasida romashka guli mavjud.

Yodgorlik yaratilishining qiziq jihati shundaki, yodgorlikning asl dizaynida kosmonavtning qoʻlida romashka yoʻq edi, u hozir u yerda joylashgan. Gul Yuriy Gagarinning rafiqasi Valentina Gagarinaning iltimosiga binoan qoʻshilgan. Bu iltimos, yugurishdan qaytgan Gagarin unga doimo gul olib kelganligi bilan bogʻliq edi.

Yodgorlik ortida kichik qayinzor Qayin.

## Manbalar
Egimiya o‘g‘li Dimant

**Dimant** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Dorian, Aegimiusning oʻgʻli. Peloponnes uchun Geraklid urushida halok boʻlgan. Ehtimol, Axayadagi Dima shahri uning nomi bilan atalgan. Afsonaga koʻra, sparta filalaridan biri uning nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Ziz (mifologiya)

**Ziz** () — yahudiy mifologiyasida ulkan griffinsimon afsonaviy qush. Manbalarda aytilishicha, u qanotlari bilan quyoshni toʻsishga qodir.

Ziz qushining arxetipi shunga oʻxshash afsonaviy qushlarga toʻgʻri keladi, deb ishoniladi: ravvinlar uni forslarning Simurgʻ qushi bilan solishtirish mumkin, deb aytishadi. Zamonaviy olimlar zizni shumerlarning ankh va qadimgi yunon feniksi bilan ham qiyoslashadi.

## Manbalar
Injil tarkibiga kiruvchi Zaburning ibroniycha asl nusxasida ziz haqida faqat ikkita juda qisqa eslatma mavjud (Zb. pravoslav raqamlashda 49:11; 79:14; Gʻarbiy raqamlashda 50:11, 80:13). Ular rus tilidagi sinodal tarjimada va Yevropa tillariga boshqa koʻpgina tarjimalarda yoʻq. Yahudiy aggadlari ziz haqida shunday deyishadi:

Yahudiy boʻlmagan manbalarda ham ziz haqida soʻz boradi. Iogann Buxtorfning 1603-yilda yozgan „Sinagoga Judaica“ asarida hamda 1613-yilda Samuel Zakups tomonidan ingliz tiliga tarjimasida Eliya Levita „ushbu bayramda dasturxonga tortilishi lozim boʻlgan Bariuxna deb ham ataladigan ulkan qush haqida xabar beradi; Talmudda aytilishicha, bir paytlar uyasidan tushgan tuxum uch yuzta baland sadr daraxtini sindirib tashlagan“.

1698-yilda Xamfri Prideaux zizni ulkan samoviy xoʻroz parrandasi sifatida tasvirlaydi:

## Yana qarang

* Rok
* Leviafan
* Begemot (mifologiya)

## Manbalar
Yuriy Gagarin haykali (Kaluga)

**Yuriy Gagarin haykali** — 2011-yil 9-aprelda Kaluga shahrida oʻrnatilgan Yerning birinchi kosmonavti Yuriy Alekseevich Gagarinning toʻliq boʻyli bronza haykali. Haykal muallifi yana bir mashhur kosmonavtning familiyasi Aleksey Leonovdir.

## Tavsif
Gagarin yodgorligi K. E. Tsiolkovskiy nomidagi Kosmonavtika tarixi davlat muzeyiga kirish eshigi qarshisida joylashgan. Insonning koinotga birinchi parvozining 50 yilligi sharafiga oʻrnatilgan. Haykalning balandligi 2,5 metrni tashkil qiladi. U Gagarinni kosmonavt sifatida emas, balki oddiy koʻylak va shim kiygan, yuzida tabassum paydo boʻlgan oddiy odam sifatida tasvirlaydi. Shu bilan birga, uning qoʻllari bir-biriga yoyilgan, goʻyo u butun dunyoni quchoqlashga harakat qilmoqda.

## Gagarin haykali nusxalari boshqa joylarda

#### Etnomirdagi Gagarin haykali
Aynan Kalugadagi kabi yodgorlik 2011-yil 16-aprelda Etnomir etnografik bogʻ-muzeyida oʻrnatilgan. Marosim davomida Etnomir xodimlari va mehmonlari avlodlar uchun xabar tuzib, uni 2061-yilda, insonning koinotga birinchi parvozining 100 yilligi munosabati bilan ommaga eʼlon qilish uchun Vaqt kapsulasiga joylashtirdilar.

#### Xyustondagi Gagarin haykali
2012-yil 15-oktabrda Amerikada birinchi Yuriy Gagarin haykali ochilishi boʻlib oʻtadi. U 2011-yilda Xyustonga insonning birinchi kosmik parvozining 50 yilligi munosabati bilan sovgʻa qilingan. Kaluga yodgorligining aniq nusxasi NASA birinchi shtab-kvartirasining tarixiy binosi yaqinida joylashgan. Yodgorlik yonida amerikalik kosmonavt Jon Glenn tasvirlangan poʻlat panel joylashgan boʻlib, u Gagarindan bir yil oʻtib Yerni aylanib chiqqan ikkinchi odam boʻlgan. Ochilish marosimida faxriy mehmon sifatida Yuriy Gagarinning qizi Galina va uning nabirasi Yuriy ishtirok etganlar.

#### Fransiyadagi Gagarin haykali
2017-yil 5-oktabrda Fransiyaning janubidagi Monpelye shahrida Yuriy Gagarin haykali ochildi, Kalugada oʻrnatilgan haykalning aniq nusxasi. Yodgorlik Gagarin nomi bilan atalgan koʻprik ustiga oʻrnatilgan. Oʻrnatish tashabbuskori Monpelye meri Filipp Sorel boʻlib, u Rossiyaga tashrifi chogʻida yodgorlikni koʻrgan.

## Manbalar
Daxanavar

**Daxanavar**, shuningdek **Dashnavar** () — qadimgi arman mifologiyasida, Ultish Alto-tem togʻlarida yashovchi vampir. U oʻz yerlarida yashagan aholini hech qachon oʻldirmagani bilan mashhur boʻlgan.

## Tavsif
Afsonaga koʻra, Daxanavar *366 vodiyga* egalik qilgan va unga begonalarning tashrif buyurishiga hech qachon ruxsat bermagan. U gʻayritabiiy kuchga ega boʻlib, koʻp yillar davomida odamlarni himoya qildi, dushmanlarning Ultish Alto-tem togʻidan oʻtishiga va Armanistonni egallashiga toʻsqinlik qildi. Kimdir uning yerlariga bostirib kirganda, u tunda ularga hujum qildi, qonini soʻrib oʻldirdi.

Baron Avgust fon Akstauzen tomonidan 1854-yilda yozilgan hikoyada, Daxanavara hududiga kelgan ikki sayohatchi haqida hikoya qilinadi. Bu sayohatchilar Daxanavarning faqat tunda notanishlarning qonini soʻrishini bilishgan va undan saqlanish uchun oyoqlarini bir-birining boshi ostida qoʻyib uxlashgan. Daxanavar ikki boshli, oyogʻi yoʻq bu gʻalati jonzotdan dovdirab qolib bu yerlarni tark etdi va uni bu yerlarda boshqa koʻrishmadi.

## Badiiy adabiyotda
* *Vampyres of Hollywood*, Adrienne Barbeau, Michael Scott, Macmillan, 2009, ISBN 1429991860, 9781429991865
* Цикл "Киндрет", Алексей Пехов, Елена Бычкова и Наталья Турчанинова

## Yana qarang
* Vampirlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *[https://books.google.ru/books?id=nMslAQAAMAAJ&pg=PA191&dq=dakhanavar&hl=ru&sa=X&ei=9HZTU7O1D4fL4ASfwIGgAQ&ved=0CGcQ6AEwBw#v=onepage&q=dakhanavar&f=false Transcaucasia: Sketches of the nations and races between the Black sea and the Caspian]*, Armenian Research Center collection, August Haxthausen (Freiherr von), перевод John Edward Taylor, Chapman and Hall, 1854.
* *The Vampire in Lore and Legend, Dover Occult*, Montague Summers, Courier Dover Publications, 2012, ISBN 0486121046, 9780486121048
* *The Vampire Book: The Encyclopedia of the Undead*, Visible Ink Series, J. Gordon Melton, Visible Ink Press, 2010, ISBN 157859281X, 9781578592814
Yuriy Gagarin haykali (Karlovi Vari)

**Yuriy Gagarin haykali** — SSSR hududidan tashqarida oʻrnatilgan birinchi Gagarin haykali boʻlgan.

Karlovi Varidagi Gagarin haykali (hozirgi Chexiya, oʻsha paytda u Chexoslovakiya edi) 1975-yilda oʻrnatilgan, yodgorlikning ochilishi 11-mayda boʻlib oʻtgan.

Yodgorlik Karlovi Vari xalqaro aeroportiga kiraverishda joylashgan.

Yodgorlikning joylashuvi koordinatalari: 50°12’4.475" N, 12°54’47.328" E.

Dastlab, yodgorlik boshqa joyda oʻrnatilgan edi, u Karlovi Vari markazida Yuriy Gagarin geyzer kolonnadi oldida joylashgan edi. Haykal 1992-yilda hozirgi joyiga koʻchirilgan.

Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar Antonin Kuxarj va Gisela Zubova-Kuxarjovaning turmush oʻrtoqlaridir.

Karlovi Varidagi Gagarin haykali Chexoslovakiyadagi birinchi kosmonavtning yagona yodgorligi boʻlgan va hozirda u Chexiya Respublikasidagi yagona Gagarin yodgorligi hisoblanadi. Yodgorlik Gagarin 1966-yilda kosmosga parvoz qilganidan keyin Karlovi Varida dam olish uchun kelganligi sababli bu yerda oʻrnatilgan.

Chexoslovakiyaga tashrifi chogʻida bu davlat rahbari unga Chexoslovakiya Qahramoni unvonini taqdim etgan.

Hozirgi kunda unutilmas sanalarda Rossiya Federatsiyasining Chexiya Respublikasidagi Bosh konsulligi vakillari tomonidan Karlovi Vari shahridagi Gagarin haykali poyiga gullar qoʻyilmoqda.

## Yodgorlik tavsifi
Yodgorlik bronzadan yasalgan, balandligi 3 metr 20 santimetr boʻlgan Yuriy Gagarinning toʻliq boʻyli balandlikdagi haykalidir. Gagarin yodgorlikda u parvoz qilgan skafandrda, boshidan dubulgʻa olib tashlangan holda tasvirlangan. Gagarinning oʻng qoʻli salomlashish ishorasida koʻtarilgan.

Haykal oq tayanchga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga astronavt nomi yozilgan oltin lavha mavjud.

## Manbalar
Yuriy Gagarin haykali (Irkutsk)

**Yuriy Gagarin haykali** — 1977-yilda Gagarin bulvarida oʻrnatilgan.

Irkutsk — ularni tark etgan kosmonavtlar soni boʻyicha Rossiyaning eng yaxshi beshta viloyatlaridan biri — bu yerdan, shuningdek, ushbu reytingda Irkutsk bilan uchinchi oʻrinni egallagan boshqa mintaqalardan toʻrtta rus kosmonavti kelgan.

Yodgorlik dumaloq gulzorning oʻrtasiga, poydevorga oʻrnatilgan.

Ushbu yodgorlik loyihasining muallifi va bosh haykaltaroshi Yu. F. Kuzmin, arxitektor V. N. Fedorin. Ushbu yodgorlikni yaratishda yana toʻrt kishi ishlagan — Yu. F. Kuznetsov, I. G. Knijnikov, V. N. Konetskiy, V. P. Verxozin.

Byust shahar maʼmuriyatining buyrugʻi bilan Irkutsk ogʻir mashinasozlik zavodida quyilgan. Ushbu loyihani amalga oshirishda ishtirok etgan ishchilarning ismlari esdalik lavhasida aks ettirilgan.

Unutilmas sanalarda yodgorlik yonida tantanali tadbirlar oʻtkaziladi va bu yerda shahar bayramlari ham oʻtkaziladi. Shahar Faxriylar Kengashi muntazam ravishda tadbirlarda ishtirok etadi, Yuriy Gagarin xotirasi kunlari va Kosmonavtika kunida haykalga gul qoʻyish marosimi oʻtkaziladi.

Yuriy Gagarin parvozining oltmish yilligi munosabati bilan yodgorlikka tutash hududda obodonlashtirish ishlari olib boriladi, yodgorlikning oʻzi qayta tiklanadi.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik bronzadan yasalgan va gulzorning markazida turgan granit poydevorga oʻrnatilgan byustdir. Koʻkrak tekis asosda joylashgan boʻlib, biroz oʻziga xos koʻrinish hosil qiladi, bu esa yodgorlikning mashhur nomlari paydo boʻlishiga sabab boʻlgan — „Dori“ yoki „Lagandagi bosh“.

Old tomondan poydevorda quyidagi yozuv bor:

*"YU.* A*.* *Gagarin"*.

Yodgorlik orqasida, poydevorida, yozuvi bor lavha bor:

*"IZTM.* *Kuznetsov Yu.* *F., Knijnikov I.* *G.* *, Konetskiy V.* *N., Verxozin V.* *P.* *"*.

## Manbalar
Yuriy Gagarin haykali (Mexiko)

**Yuriy Gagarin haykali**  ― Meksika poytaxti 2017-yil 19-iyulda oʻrnatilgan.

Yodgorlik Mexiko tabiat tarixi muzeyi binosi ichida joylashgan.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Aleksey Leonov.

Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi „Madaniyatlar muloqoti — bir dunyo“ xalqaro xayriya jamgʻarmasiga tegishli va bu gʻoyani amalga oshirish Rossiyaning Meksikadagi elchixonasi, Rossotrudnichestvo va Atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligi ishtirokida boʻlib oʻtgan.

Yodgorlikning ochilish marosimida Rossiyaning Meksikadagi Favqulodda va muxtor elchisi Eduard Malayan, Mexiko hukumati atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Tanya Myuller Garsiya, Aerokosmik agentligining ilmiy kashfiyotlar va kosmik texnologiyalarni ommalashtirish boʻyicha direktori ishtirok etadi. Manuel Arreola Santander, Rossotrudnichestvo vakillari. „Madaniyatlar muloqoti — Birlashgan dunyo“ jamgʻarmasi prezidenti Ruslan Bayramov tomoshabinlarga videomurojaat yoʻlladi.

2021-yil may oyida Meksikada "Yuriy Gagarin. Sayyoramizning birinchi kosmonavti", unga Yuriy Gagarinning nabirasi Yuriy Kondratchik oilasi bilan tashrif buyurdi. Festivalning tantanali ochilish marosimi ushbu yodgorlik joylashgan zalda boʻlib oʻtdi. Marosim ishtirokchilari monument poyiga gullar qoʻydilar.

## Yodgorlik tavsifi
Yodgorlik bronzadan yasalgan haykaltarosh byust boʻlib, boʻz toshdan yasalgan past poydevorga oʻrnatilgan. Yuriy Gagarin oʻzining parvozini amalga oshirgan kosmik kostyum va dubulgʻada tasvirlangan. Dubulgʻa visori birinchi kosmonavtning yuzini ochib beradi.

Piyodaning pastida Yuriy Gagarin nomi va uning tarjimai holiga oid baʼzi faktlar yozilgan plastinka bor.

## Manbalar
Jangdan so‘ng

**"Jangdan soʻng" haykaltaroshlik kompozitsiyasi** — Rossiyaning Belgorod viloyati, Stariy Oskol shahrining Gʻalaba maydonida oʻrnatilgan yodgorlikdir. U 2012-yil 5-mayda Georgiy Jukov haykali va Stariy Oskol Sovet Ittifoqi Qahramonlarining shon-shuhrat xiyoboni yonida ochildi. Haykaltarosh Anatoliy Shishkov.

## Yodgorlik
Yodgorlik Stariy Oskol shahriga „Harbiy shon-sharaf shahri“ unvoni berilganligi munosabati bilan ochilgan. Loyiha ustidagi ishlar bir yil davom etgan. Askarning prototipi aktyor Ivan Gerasimovich Lapikov boʻlib, u „Ular Vatan uchun kurashdilar“ filmida oʻynagan.

Haykaltarosh Anatoliy Shishkov: „Rasm olish mumkin boʻlgan kompozitsiya yaratildi. Doʻkon paydo boʻldi. Qanday doʻkon? Qishloq doʻkoni. Nega? Chunki askar qishloqdan. U professional jangchi emas. U professional novvoy. Haqiqiy rus kishisi. Qiyin kunlar kelganda vatanini himoya qilish uchun qoʻliga qurol olgan. Men avtomat olib, jangga otlandim“.

## Manbalar
Bitolsk bezisteni

**Bitolskiy bezisteni** (Maced ) — Shimoliy Makedoniyaning Bitola shahrida joylashgan madaniy va tarixiy joy.  Bitola bozorining markazida, Yeni masjidi va soat minorasi yonida joylashgan.

## Tarixi
Besisten binosi XV-asrda Rumeli Beylerbeyi va Sadr vazir Daut Posho Uzuncharshili buyrugʻi bilan qurilgan.

Bezisten Isoq Chelebiy ibn Isoning 1508-yilda tasdiqlangan ikkinchi vaqfida qayd etilgan. Bezisten 300 ming dirham atrofida qurilgan. Bitola bezisteni bir qator sayohatchilar — 1591-yilda venetsiyalik savdogar Leonardo Bernardo, 1661-yilda Bitoladan oʻtgan Evliya Chalabiy, XIX-asrda Iogann Georg fon Xan va Ami Bue va boshqalar tomonidan tilga olinadi.

1646-yil 14-iyulda Charliy qaroqchi Tane otryadi Bezistenga hujum qilib, 120 000 Akche miqdoridagi pulni oʻgʻirladi.

XIX-asrning oxiriga kelib Besistenda 84 ta doʻkon bor edi.

Oʻz tarixi davomida bino toʻrt marta taʼmirlangan. Uchinchi yirik rekonstruksiya XIX-asrning oxiriga toʻgʻri keladi, oʻshanda kirish joyida barokko pedimenti oʻrnatilgan. Oxirgi rekonstruksiya oʻtgan asrning 80-yillarida amalga oshirilgan.

## Arxitektura
Bezisten — uzunligi 65 m, toʻrtta kirish joyi boʻlgan tartibsiz toʻrtburchak shaklidagi bino. Binoning eng qadimgi qismlari yoyilgan toshdan qurilgan. Besisten dizaynida kemerli eshiklar ham mavjud.

## Galereya

Fayl:Безистен.JPG||
Fayl:Bezistenot vo Bitola.jpg||
Fayl:Bezisten Bitola007.jpg||


## Manbalar
Rus saroyi Visbyu

**Rossiya saroyi** (shved. Ryska gården) — Shvetsiyaning Gotland oroli, Visbi shahridagi oʻrta asr rus savdo idorasi.

Shved arxeologlari 1971-yilda Visbi shahrining Eski maydonida joylashgan binolar podvalida arxeologik tadqiqotlar olib borganda, XII-XIII asrlarga oid Avliyo Nikolay rus cherkovi poydevori, shuningdek, oʻttizga yaqin qabrni aniqlashdi.

Umumiy maydoni 208 m² boʻlgan ikkita bir-biriga bogʻlangan binolar majmuasi 1680- va 1750-yillarda barpo etilgan.

Binolar davlat muhofazasiga olingan va tarixiy obidalar reestriga kiritilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Ryska kyrkan och Ryska gården. )
Samtavr qabristoni

**Samtavr** **qabristoni** — Samtavr monastir ansambli yaqinida joylashgan. Gruziyadagi Mtsxeta shahrining shimoliy chekkasida, taxminan 18 gektar maydonda joylashgan.

## Tarixi
Samtavr qabristonida qazib olingan topilmalar bu yerda qadimiy manzilgoh boʻlganligini tasdiqlaydi. Qabriston hududida ilmiy asoslangan qazishmalar 1937-yildan boshlangan.

Qabriston Kura va Aragvi daryolari qoʻshilishida, shuningdek, Kartli davlatining qadimgi poytaxti Mtsxeta shahridagi shahargacha boʻlgan davrda boʻlgan aholi punkti hududining asosiy qabristoni hisoblanardi.

### Topilmalar
Qabriston hududida 3000 ga yaqin turli qabrlar qazilgan. Qazishmalar natijasida qurol-yarogʻlar, asbob-uskunalar, sehrgarlar osori-atiqalari, kulolchilik, shisha, zargarlik buyumlari, tangalar va boshqalar topilgan.

Samtavr qabristonining eng qadimiy qabrlarida Kaspiy tipidagi uzun boshli, yuzi choʻzinchoq bosh suyakli yevropoid irqiga mansub, kavkaz millatiga oʻxshash inson bosh suyaklari topilgan.

## Yana qarang

* Jabel Sahoba
* Sendimirka qabristoni

## Manbalar
Yuliy Fuchik haykali

**Yuliy Fuchik haykali** ( — 1943-yilda Berlinda qatl etilgan Chexoslovakiya antifashisti, jurnalist, publitsist, Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi faoli Yuliy Fuchik haykali.

## Tarixi
1973-yilda Burgerparkda (Berlin, Pankov) ochilgan. Yodgorlik muallifi Zdenek Nemechek.

Bu Sharqiy Berlinda boʻlib oʻtadigan X- Butunjahon yoshlar va talabalar festivaliga Chexoslovakiya yoshlar uyushmasining sovgʻasidir.

## Tavsif
Yodgorlik turli balandlikdagi beshta oq beton steladan iborat boʻlib, ulardan uchtasi balandligi olti metrgacha, ikkitasi toʻrt metrga yaqin boʻlib, beshta stelaning uchtasi bir-biridan biroz uzoqlashgan. Ular yodgorlikning asosiy koʻrinishini tashkil qiladi. Oʻng baland stelada kesikli naqshi, oʻrtadagi eng baland stelada Yuliy Fuchikning bronzadan yasalgan baland relyefli byusti, chap tomonda kichikroq stelada nemis, rus va chex tillarida yozuv joylashgan. Fuchikning soʻzlari *"Odamlar, men sizni sevardim, hushyor boʻling!"*. Oldingi ikkita ustunning pastki oʻng chetiga yopishtirilgan metall lavhada quyidagi yozuv bor: *"Ushbu yodgorlik [[Germaniya Demokratik Respublikasi|GDR]] yoshlariga va [[Germaniya Demokratik Respublikasi|GDR]] poytaxti Berlinga Chexoslovakiya yoshlari tomonidan bagʻishlangan".* Ikkinchi qatorda yana ikkita stella ham orqa tomonda siljigan. Qisman ular ham old yoki orqa tomondan yon panellarga oʻrnatilgan mavhum belgilar va raqamlardan iborat bezak bilan bezatilgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Julius-Fucik-Denkmal 
* Denkmal Julius Fucik
Ishchi haykal

**„Ishchi“** haykali — 1925-yilda Moskvada Abelmanovskaya koʻchasi yaqinidagi maydonda oʻrnatilgan. Loyiha muallifi Nikolay Andreyev. 1960-yilda yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Betondan yasalgan haykal ishchining toʻliq boʻy-bastida tasvirlangan. Boshida fartuk va kepka. U oʻng qoʻli bilan yoniga suyanadi, chap tomondagi detalga tikilib turadi. Uning oyoqlari orqasida boshqa yirik texnikalar mavjud. Yodgorlik toʻrtburchaklar poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga *"Ishchi haykali" yozuvi boʻlgan esdalik lavhasi bor. Haykaltarosh  ishi. 1925-yil"*.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*  
* 
*
Elishka Krasnogorskaya haykali

**Elishka Krasnogorskaya haykali** — Chexiya poytaxti Praga shahridagi Chexiya texnika universiteti qarshisida Karl maydonining gʻarbiy qismida oʻrnatilgan yodgorlik.

Chex yozuvchisi, shoirasi, dramaturg, chex ayollar harakati rahbari Elishka Krasnogorska sharafiga 1931-yilda ochilgan. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Karla Vobishova-Jakova boʻlib, u Chexoslovakiya Fanlar akademiyasining mukofotiga sazovor boʻlgan.

Yodgorlik oq Ruminiya marmarining bir blokidan oʻyilgan. Yozuvchining deyarli butun boʻyli oʻlchamdagi haykali yerga tushadigan silliq libosda, boʻyniga qalpoq bogʻlangan holda tasvirlangan. Uning qoʻlida qogʻoz oʻrami bor. Pastki tartibsiz kesilgan marmar poydevorda boʻrtma yozuvi ham bor: ELIŠKA KRÁSNOHORSKÁ.

Elishka Krasnogorska yodgorligi Chexiya Respublikasining madaniy yodgorligi boʻlib, 40068 / 1-1205 roʻyxatga olish raqami ostida Madaniy yodgorliklarning markaziy roʻyxatiga kiritilgan.

## Manbalar


## Havolalar
*  Pomník Elišky Krásnohorské
1941—1945-yillarda vatan uchun jon fido qilgan Ximkiliklarga atalgan yodgorlik

**1941-1945-yillarda vatan uchun jon fido qilgan Ximkiliklarga atalgan yodgorlik** — Ximki shahrining markazida Gʻalaba maydonida joylashgan yodgorlik. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi „Hayot baxsh etuvchi“ deb nomlanadi. Mualliflar: haykaltarosh Burganov I. A. va rassom Yu. V. Menchits. Yodgorlikning tantanali ochilishi 2015-yil 7-mayda boʻlib oʻtgan.

## Kompozitsiyasi
Yodgorlikda 1941-1945-yillardagi janglarda Vatan uchun jon fido qilgan 2500 dan ortiq ximkiliklarning ismlari oʻyib yozilgan. Yodgorlik kompozitsiyasi kesilgan yulduz shaklidagi ikkita plitadan iborat. Yulduz Ulug Vatan urushi janglarida halok boʻlgan qahramonlar jasoratining yutugʻiga oʻxshaydi, unda Avliyo Georgiy lentasi, jangchilarning bizga hayot baxsh etuvchi qoʻllari, qush tasvirlari bor. Yodgorlikning yon tomonlarida ismlar yozilgan granitdan yasalgan 12 ta yodgorlik toshlari mavjud. Yodgorlikning granit poydevorida bedarak yoʻqolgan Ximki jangchilarining ismlari yozilgan xotira kitobi mavjud.
## Manbalar
Shalyapin haykali (Ufa)

**F. I. Shalyapinning** **marmar haykali bilan yodgorlik ansambli** ― Ufa shahridagi Lenin koʻchasida , Ufa zodagonlar assambleyasi binosi va Aksakov xalq uyi qarshisidagi „Agidel“ mehmonxonasi oʻrtasida oʻrnatilgan . Haykaltarosh — R. A. Xasanov, meʼmor — K. A. Donguzov. Haykal mintaqalararo Shalyapin markazining Ufa filiali tashabbusi bilan oʻrnatilgan.

## Tarixi
1967-yil fevral oyida I. F. Shalyapina-Baksheyeva ishtirokidagi mitingda 1960-yillarda sanʼat maktabi joylashgan Dvoryanlar assambleyasi (hozirgi Zagir Ismagilov nomidagi Ufa davlat sanʼat instituti) binosida yodgorlik lavhasi tantanali ravishda ochib berilgan. Ushbu binoda 1891-yil 6-mayda F. I. Shalyapin Rubinshteynning " Demon „ operasida keksa xizmatkor rolini ijro etgan. B. Ya.Torikning xotiralariga koʻra, bu yodgorlik lavhasini oʻrnatish qiyin boʻlgan . Keyinchalik, asl yodgorlik lavhasi matni boshqird va rus tillarida yozilgan lavhaga almashtirilgan, bu uning tartibi oʻzgarishiga sabab boʻlgan.

2000-2001 yillarda R. A. Xasanov dissertatsiya ishini — gipsda F. I. Shaliapinning ikki metrli haykalini yakunlagan. Ishga kirishishdan oldin u xonandaning kundaliklarini oʻrgangan va uning ishtirokida arxiv kino materiallarini koʻrib chiqqan: *“Fyodor Ivanovich Ufaga kelganida, u unchalik quvonchga va optimizmga ega boʻlmagan. Qashshoqlik, noaniqlik, boʻlajak spektakllar haqidagi tashvish … Men haykalda koʻrsatmoqchi boʻlgan afsonaviy rassom hayotining aynan shu davri edi* . M.F.Shalyapinning bu gips haykali bilan (fotosuratdan) tanishib, maslahat berib, maʼqullagan: *"Haykalda pafos bo‘lmasligi kerak: frak ham, pastki ko‘ylak ham, shunchaki Bayronnikiga o‘xshash ko‘ylak boʻlishi kerak edi…"* . Keyinchalik yodgorlik uchun boshqa xomashyo — oq marmar topilgan. Arxitektor K. A. Donguzov bilan hamkorlikda Ufa zodagonlar assambleyasi binosi va Agidel mehmonxonasi oʻrtasida yodgorlik ansambli tashkil etilgan.

2006-yilda haykal oʻrnatish va yodgorlik majmuasini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. 2007-yil 12-iyunda ochilgan.

## Galereya

File:Здание дворянского собрания, здесь выступал Шаляпин Ф. И ....jpg
File:Башкирский театр оперы и балета.JPG
File:Ufa, Lenin Street .The building of the noble Assembly.jpg

## Manbalar

## Havolalar

*
Zara, Yahudoning oʻgʻli

**Zara** , yax. **Zerax** (Zeraxa)  ‎‎; „quyosh“), Qadimgi Ahd qahramoni; Peresning egizak ukasi, Famar oʻzining qaynotasi, Yoqubning oʻn ikki oʻgʻlidan biri boʻlgan Yahudodan tugʻgan.

Famar tugʻayotganda, birinchi boʻlib Zaraning qoʻli paydo boʻlgan va doya (Bit . 38:28) uning qoʻliga qizil ip bogʻlagan, lekin u birinchi boʻlib tugʻilmagan, uning ukasi Peres birinchi dunyoga kelgan (Ibron. Qalapmir; „buzmoq“), „toʻsiqni buzib yuborganligi“ uchun shunday nomlangan.

Zara hech nimasi bilan oʻziga eʼtibor qarata olmagan. Zara ismi Muqaddas Bitikda faqat bir nechta joylarda tilga olingan.
## Manbalar
Yuriy Gagarin haykali (Kiyev)

**Yuriy Gagarin haykali ―** Dneprning chap qirgʻogʻidagi Darnitsa deb nomlangan hududda maktab oʻquvchilarining texnik ijodiyoti va kasb-hunarga yoʻnaltirish markazi hovlisida oʻrnatilgan. Yuriy Gagarin prospekti ham shaharning xuddi shu hududida joylashgan.

Yodgorlik joylashgan joy: Yuriy Pasxalin koʻchasi, 15-uy.

Yodgorlik Yuriy Gagarinning kosmik parvozidan keyin Kiyevga tashrifi sharafiga oʻrnatilgan.

## Gagarin va Kiyev
Gagarin 1966-yil 23-aprelda Kiyevga keldi, u haqida 1972-yil 12-aprelda Gagarin tashrif buyurgan Kiyanka trikotaj fabrikasi binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan, chunki u rasmiy ravishda Kiyevning ustaxonalaridan biriga oʻqishga, fabrika ishchilar tashabbusi bilan kunlik normani bajargan jamoaning faxriy aʼzosi boʻlgan.

Shuningdek, Kiyevga kelish sabablaridan biri birinchi kosmonavtning Ukraina komsomolining XX Kongressida ishtirok etishi edi.

Bundan tashqari, Kiyevda Gagarin Kiyev samolyotsozlik zavodiga tashrif buyuradi.

## Yodgorlik tavsifi
Yodgorlik kulrang granitdan yasalgan haykaltaroshlik byustidir. Byust xuddi shu toshdan yasalgan toʻrtburchak shakldagi poydevorga oʻrnatilgan.

Ushbu yodgorlikdagi Gagarin parvoz dubulgʻasisiz tasvirlangan va kompozitsiyada uning astronavtika yoki aviatsiyaga tegishli ekanligini koʻrsatadigan hech qanday elementlar mavjud emas.

Poydevorning old tomonida quyidagi yozuv bor:

*"Gagarin Yuriy Oleksiyovich"* (Gagarin Yuriy Alekseevich).

Yozuvning harflari bronza bilan boʻyalgan.

Yodgorlik oldidagi maydon beton plitalar bilan qoplangan.

## Manbalar
Rumbolov tepaligi

**Rumbolovskaya Gora (Rumbolov tepaligi)** — „Shon-sharaf yashil kamari“ tarkibidagi yodgorlik.

yodgorlik majmuasi 1967-yilda Leningrad shahrining Frunze tumani ishchilari tomonidan barpo etilgan. U Vsevolojskdagi Hayot yoʻlidagi Rumbolovskaya togʻining etagidagi Koltushskoe shossesi bilan kesishgan joyda qurilgan. Arxitektorlar P. F. Kozlov, V. N. Poluxin.

## Tavsifi
Yodgorlik hayot va shon-shuhrat ramzlari boʻlgan eman va dafna daraxtlarining metaldan yasalgan barglari va ularning oldida — yangi hayotni ifodalovchi choʻchqayongʻoq shaklida qurilgan.

Yodgorlik yonida yuk mashinalari aks etgan va sheʼr matni boʻlgan stela mavjud:

Har yili oʻtkaziladigan „Hayot yoʻli“ xalqaro qishki marafonining yoʻnalishi yodgorlik yonidan oʻtadi.

Eman va dafna yodgorligi 2014-yil may oyida qayta tiklangan. Granit tosh sayqallanib, zinapoyalar taʼmirlangan, piyodalar yoʻlaklari qayta yotqizilgan, yodgorlik yonida gulzorlar tashkil etilgan.

Bu Rossiya Federatsiyasi xalqlarining madaniy merosi obyekti hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Gusarov A. Yu. Pamyatniki voinskoy slavi Peterburga. — SPb.: Paritet, 2010. — 400 s. — .