Taloqning kattalashuvi

Splenomegaliya―taloqning kattalashishi hisoblanadi. Taloq odatda inson qorin bo'shlig'ining chap yuqori burchagida(LUQ) joylashgan. Splenomegaliya gipersplenizmning to'rtta asosiy belgilaridan biri hisoblanadi: qizil qon tanachalari sonining kamayishi va suyak iligida kompensatsion o'zgarishlari kuzatiladi. *Splenomegaliyada organ hajmining ortishi  (masalan [[Gemolitik anemiya]]*) giperfunksiya natijasida yuzaga keladi. Shuning uchun splenomegaliya taloqda  qizil qon tanachalarini yemirilishini o'z ichiga olgan har qanday kasallik jarayonlari bilan bog'liq. Yuzaga keltiruvchi asosiy sabablari: portal gipertenziya va infiltratsiya tomonidan shakllangan Leykemiyava limfomalar hisoblanadi. Shunday qilib, kattalashgan taloqni topish portal gipertenziyaning muhim belgisi hisoblanadi.

## <small>Ta'rifi</small>

Ta'riflash uchun standart tizim splenomegaliya kunlik rentgenografiya bu:

* Oddiy (splenomegaliyagacha): eng katta o'lcham 11 sm dan kam bo'ladi
* O'rtacha splenomegaliya: eng katta o'lcham 11 va 20 sm orasida bo'ladi
* Og'ir splenomegaliya: eng katta o'lchami 20 sm dan katta bo'ladi

Shuningdek, splenomegaliyani aniqlash uchun kraniokaudal balandligini 13 sm bo'lgan kesmada ham ko'rish mumkin. Bundan tashqari, individual intervallar ham o'rnatiladi:

Bolalar uchun splenomegaliyada uchrovchi kesmalar ushbu jadvalda keltirilgan. Uning gumbazi va uchi orasidagi taloqning uzunligini o'lchashda, toj tekisligi bo'ylab tinch nafas olayotgan vaqtda aniqlanadi.

Otopsiyada splenomegaliya Taloqning vazni 230 g (8,1 oz) standart mos .

Splenomegaliya holatida taloqning kengayishi kasalikka qat'iy ishora qiladi va bunda doimiy gipersplenizm ajralib turadi.Bu har qanday holatdagi taloq uchun meyordan ortiq aktivlik hisoblanadi. Splenomegaliya va gipersplenizmni chalkashtirib yubormaslik kerak. Ular ba'zan bir vaqtda yuzaga kelishi yoki bir-biridan alohida rivojlanishi mumkin. Klinik jihatdan, agar taloq paypaslanadigan bo'lsa (tashqi tekshiruv orqali sezilsa), bu uning kattalashganligini anglatadi, chunki u paypaslash uchun kamida ikki marta kattalashishi kerak. Biroq, taloqning uchi uch oygacha bo'lgan yangi tug'ilgan chaqaloqda sezilishi  mumkin.

## Belgilari va xususiyatlari
Simptomlariga Qorin og'rig'i, ko'krak og'rig'i,oshqozon, siydik pufagi yoki  ichak to'lganida plevrik og'riqqa o'xshash ko'krak og'rig'i, bel og'rig'i, taloq tajovuzi tufayli erta to'yinganlik yoki hamrohlik qiluvchi sitopeniya tufayli anemiya belgilari yuzaga keladi.

Splenomegaliya belgilari sezgir chap yuqori kvadrant qorin massasini yoki Taloq ishqalanishini o'z ichiga olishi kuzatiladi.Uni fizik tekshiruvlarda Kastell belgisi, Travube kosmik perkussiyasi yoki Nikson belgisi yordamida aniqlash mumkin, ammo tashxisni tasdiqlash uchun ultratovushdan foydalaniladi. Splenomegaliya ehtimoli yuqori bo'lgan bemorlarda fizik tekshiruv aniqlash uchun yetarlicha sezgir emas; bunday bemorlarda qorinni ko'rish ko'rsatiladi.

Yuqumli mononuklyoz holatlarida splenomegaliya keng tarqalgan alomatlaridandir va sog'liqni saqlash xodimlari odamning ahvolini tushunish uchun qorinultratovush tekshiruvidan foydalanishlari mumkin bo'ladi. Biroq, taloq hajmi juda katta farq qilganligi sababli, Ultratovush tekshirish usuli taloqning kengayishini baholash uchun to'g'ri usul hisoblanmaydi.

## Sabablari
Ko'pgina rivojlangan mamlakatlarda splenomegaliyaning eng keng tarqalgan sabablaridan biri yuqumli mononuklyoz, gematologik malignit va portal gipertenziya (ko'pincha jigar kasalligi va sarkoidoz bilan ikkinchi darajali) saraton hujayralari bilan taloq infiltratsiyasi hisoblanadi. Splenomegaliya bakterial infektsiyalardan ham kelib chiqishi mumkin, masalan Sifiliz yoki yurakning ichki qoplamasi infeksiyasi (Endokardit)uchrashi mumkin. Splenomegaliya Cuterebra fontinella tomonidan parazitlangan sutemizuvchilarda ham uchrashi kuzatilgan*.*

O'rta hajmli splenomegaliyaning mumkin bo'lgan sabablari (taloq  1000 g)

* surunkali miyelogen leykemiyamiyelofibroz
* bezgak
* taloq marginal zonasi limfomasi
* taloq marginal zonasi limfomasi

## Patofiziologiya
Splenomegaliyani patofiziologik mexanizmiga qarab tasniflash mumkin:

* Kongestif, birlashtirilgan qon bilan (masalan, portal gipertenziya),taloq muhitiga begona hujayralar tomonidan egallanishi bilan (masalan, metastazlar, miyeloid neoplazmalar, lipidlarni saqlash kasalliklari)
* Immunologik faollikning oshishi va keyingi giperplaziya (masalan, endokardit, sarkoidoz ,revmatoid artrit) 
* Neoplastik,rezident immun hujayralari shish(masalan, limfoma) kelib qachon.

Kattalashgan Taloq chuqur dengiz g'avvoslari kabi qo'shimcha kislorod tashish qobiliyatiga muhtoj bo'lgan populyatsiyalarda tanlangan irsiy, moslashuvchan xususiyat bo'lishi kuzatiladi.

## Tashxis
Qorin bo'shlig'i KT eng aniq hisoblanadi. Jismoniy tekshiruvda qovurg'a chegarasi ostida palpatsiya qilish uchun taloq odatdagidan 2-3 baravar katta bo'lishi kuzatiladi.

## Davolash
Agar splenomegaliya gipersplenizm asosida bo'lsa, splenektomiya ko'rsatiladi va gipersplenizmni tuzatiladi. Biroq, gipersplenizmning asosiy sababi katta ehtimol bilan qoladi; binobarin, Leykemiya, Limfoma va boshqa jiddiy kasalliklar giperplaziya va splenomegaliyaga olib kelishi mumkinligi sababli, to'liq diagnostika ishi amalda ko'rsatiladi. Ammo splenektomiyadan so'ng bemorlarda yuqumli kasalliklarga chalinish xavfi ortadi.

Splenektomiya qilingan bemorlarga Gemofilus grippi, *Streptococcus pneumoniae* va Meningokokklarga qarshi *emlashi kerek hisoblanadi*. Shuningdek, ular har yili grippga qarshi emlashlarni olishlari tavsiya etiladi. Ba'zi hollarda uzoq muddatli profilaktik antibiotiklar berilishi mumkin sanaladi.

 

## Manbalar