open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ovring

**Ovring** — Tojikistonning togʻlik hududlarida tik togʻ yon bagʻirlaridan oʻtgan tor yoʻllarning ilmiy adabiyotda qabul qilingan nomi. O. qoyalarni oʻyib, mustahkam qoziklar ustiga shox-shabbalar toʻshab ishlanadi. Oʻtib boʻlmaydigan joylarga osma koʻpriklar quriladi. Tik silliq qoyaga baland zinapoyalar osib qoʻyiladi. Baʼzan qoyaning tepasiga katta qoziqlar qoqiladi, pishiq novdalardan eshilgan arqon halqa shu krziklarga osiladi. Arqon xalqalarning pastki uchiga gʻoʻlalar yotqiziladi. Kishilar ana shu gʻoʻlalar ustidan yuradi. O.lar, asosan, piyoda yurishga moʻljallangan. Baʼzi qismlarida eshak-otlarda oʻtsa ham boʻladi. O.larni tepadan tushgan suv, toshlar va qor koʻchkilari ishdan chiqaradi. Shugʻnon va Rushonda O. marja (marza), parin (parind), Yagʻnobda ra-faq deyiladi. Togʻlarda katta yoʻllar qurilishi munosabati bilan O. oʻz ahami-yatini tobora yoʻqotmokda.

## Manbalar
Ovulyatsiya

**Ovulyasiya** (lot. orum — tuxum) — tuxum hujayralarining tuxumdondan tana boʻshligʻiga chiqishi. Urgʻochi sut emizuvchi hayvonlarda va ayollarda O. vaqtida yetuk tuxum hujayrasi boʻlgan Graaf pufakchasi yoriladi va O. davri kechadi. O.ni, asosan, gipofiz gormonlari boshqaradi. Homiladorlik boshlanishi bilan O. toʻxtaydi (yana qarang Hayz). OVXONA — Samarqand viloyati Pastdargʻom tumanidagi soy. Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlarining shim. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 30&nbsp;km, havzasining maydoni 24,3&nbsp;km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/sek., oqim moduli 11,5 l/sek, km². Suvining asosiy qismi qishning 2-yarmida va erta bahorda oʻtadi. Soydan 4—5 yilda kuchli sel keladi.

## Manbalar
Ovchi qushlar

**Ovchi qushlar**, ovga oʻrgatilgan qushlar — yirtqich hayvonlar va parrandalarni ovlash va havaskorlik sporti maqsadida foydalaniladigan yirtqich qushlar (burgut, lochin, qarchigʻay, qirgʻiy). Oʻrgatilgan Ovchi qushlar bilan ov qilish Oʻrta Osiyoda 10—17-asrlarda, ayniqsa, ommaviy tus olgan. Hozirgi paytda bunday ov Abxaziya va Ajariyada (qir-gʻiy bilan bedana ovlash), Qirgʻiziston va Qozogʻistonda (burgut bilan tulki, quyon va boʻri ovlash, qarchigʻay bilan oʻrdak, gʻoz, qirgʻovul va quyon ovlash), Turkmanis-tonda (baloban bilan oʻrdak, tuvaloq, quyon ovlash) saqlanib qolgan.

Inidan olingan yoki toʻr bilan tutilgan yosh, polopon yirtqich qushlar hurkitilgan ovni qulatish yoki quvib yetish va ovchi yetib kelgunga qadar tu-tib turishga uzoq vaqt oʻrgatiladi. Kuz va qish oylarida tajribali ovchilar burgut bilan 30—40 tagacha tulki ovlashgan. Yirtqich qushlar sonining kamayib ketayotgani tufayli ovchi qushlar bilan ov qilish ham kamayib bormoqda.

## Manbalar
Ovchilik xoʻjaligi

**Ovchilik xoʻjaligi** (OʻzRda) -mamlakatdagi ovchilik maydonlarini qoʻriklash, tiklash va undan foydalanish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik. Ovchilik xoʻjaligi hukumat qarori bilan tashkil etiladi. Oʻzbekistonda ov qilinadigan joylar "Oʻzbekovchibaliqchi uyushmasi" tasarru-fida. Maydoni—708698 ga (2003). 40 ta Ovchilik xoʻjaligiga shartnoma asosida biriktirib koʻyilgan. Togʻli mintaqalardagi Ovchilik xoʻjaligi lari ixtiyorida 360 ming ga maydon bor. Eng yiriklari Baxmal-Zomin, Gʻova-Olmos, Sangzordon, Qurama, Beldorsoy Ovchilik xoʻjaligilari. Kaklik, bedana, ular, quyon, toʻngʻiz, boʻrsiq va boshqa ovlanadi. Choʻldasht va suvli yerlardagi Ovchilik xoʻjaligilari daryolar va suv omborlari atrofida tashkil etilgan: Aydar, Arnasoy, Zaraf-shon, Oqtepa, Sariqamish, Sirdaryo, Qoraqir, Janubiy Surxon, sharqiy Arnasoy va boshqa Umumiy maydoni 348 ming ga dan ortiq. Bu xoʻjaliklarda yana har xil baliklar va turli suv kushlari, shuningdek, koʻchmanchi qushlar ovlanadi.

Ovchilik xoʻjaligilari faoliyati xoʻjalik hisobi asosida olib boriladi. Ovshunoslar va yegerlar xoʻjalik ishlaridan tash kari biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi: qishda yovvoyi hayvonlar va qushlarni qoʻshimcha ovqatlantirish, sunʼ-iy inlar va uyalar qurish, daraxt va buta koʻchatlari oʻtqazish va parvarish qilish ishlari bajariladi. Bir yilda 2-marta hayvonlar va qushlarning miq-dori hisobga olinadi, ularning po-pulyasiyasiga zarar yetkazmasdan ovlash tadbirlari (otiladigan, tutiladigan hayvon va qushlar soni) belgilanadi.

## Manbalar
Ovshunoslik

**Ovshunoslik** – ov qilish va ovchilik xoʻjaligi, ovchilik faunasini boyitish va undan samarali foydalanish toʻgʻrisidagi fan. XX asr boshlarida mustaqil fan sifatida shakllangan.

Ov maydonlarini, ovlanadigan hayvonlar va qushlar biologiyasini oʻrganadi, ularni hisobga olish usullari-ni, ov qurollarini ishlatish va ovlash uslublarini ishlab chiqadi, ov tovarshunosligi va ovchilik xoʻjaliklari iqtisodiyoti va uni tashkil etish bilan shugʻullanadi. Ovshunoslikning muhim tadqiqot usullari – hayvonlarni muntazam kuzatish, tabiatda tajribalar oʻtkazish, hayvon qushlarni yashash joyida tamgʻalash, morfofiziologik indikatorlar yordamida hayvonlar populyasi-yasi tarkibini tahlil qilish. O. biologiya, ekologiya, biotsenologiya,, botanika, biogeografiya, iqtisodiyot fanlari bilan uzviy aloqada rivojlanadi. Oʻzbekistonda O. ka oid ishlar ovchilik xoʻjaliklari, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi intlari davlat qoʻriqxonalari va boshqalarda olib boriladi.

Yevropa va Shimoliy Amerika mamlakatlarida Ovshunoslik rivojlangan. Ovshunoslikning eng yirik xalqaro forumi 1953-yilda tashkil topgan Xalqaro biolog-ovshunoslar kongressi har 2 yilda bir marta yigʻiladi.

Ad:. Rusanov Ya., Osnovi oxotovedeniya, M., 1986.

## Manbalar
Ovqatlanish gigiyenasi

**Ovqatlanish gigiyenasi** - gigiyenaning bir tarmogʻi, sogʻlom odamning toʻfi va bekamu koʻst ovqatlanish muammolarini oʻrganadigan fan. Uning mustaqil boʻlimi — dietologiya bemorlar ovqatini oʻrganadi va parhez ovqatlar tarkibini ishlab chiqadi. Goʻdaklik davridagi ovqatlanishni oʻrganish ham O.g.ning mustaqil boʻlimidir. O.g. odamning ovqatlanishini jins, yosh, kasb, mehnat harakteri, jismoniy zoʻriqish, iqlim sharoiti, milliy va boshqa xususiyatlari, turli hududlardagi aholi ovqatining miqdori va sifat tomonlariga bogʻlab oʻrganadi va kishilarning mehnat sharoitiga qarab oziq moddalarga ehtiyojini belgilab beradi.

Ovqatlanish gigiyenasi korxonalarining jamoalari, maktablardagi, maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar va boshqa muassasalarning bolalar jamoalari uchun ratsional ovqat ishlab chiqish, umumiy ovqatlanish va ovqat sanoati korxonalarida oziq-ovqat masalliqlarini zararli moddalar qoʻshilishidan saqlashga doir taʼsirli sanitariya nazorati usullarini ishlab chiqish, ovqatdan boʻladigan toksikoin-feksiyalar va intoksikatsiyalarning oldini olish tadbirlarini ishlab chiqish, ovqat sanoati, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarini loyihalash, qurish va ishga tushirishni profilaktik sanitariya nazoratiga olish, yangi sanoat tovarlarining vaqtincha texnika shartlari va davlat andozasiga mos ishlab chiqishda qatnashish O.g.ning amaliy vazifalaridir.

O.g. oʻz tadqiqotlarida kimyo, mikrobiologiya, fiziologiya, stomatologiya, iqlimshunoslik va boshqa fanlarning ilmiy maʼlumotlariga tayanadi.

OʻzRda O.g. sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni respublika diyetologiya markazi, ToshTIning ovqatlanish gigiyenasi kafedralari, shuningdek, sanitariya-gigiyena ilmiy tadqiqot instituti, lab.lari va boʻlimlari, don, goʻsht va sut, konserva va sabzavot quritish, konditer sanoati va boshqalarning nazorat tarmoklari olib boradi.

## Manbalar
Ogayo (maʼnolari)

**Ogayo**:

* Ogayo - AQSh Shtati
* Ogayo (daryo) — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi.
* Ohio (qoʻshiq)
Ogayo (daryo)

**Ogayo** yoki **Ohayo** () — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1580&nbsp;km, havzasining maydoni 528,1 ming km². Appalachi togʻlaridan boshlanib, Appalachi platosi va Markaziy tekisliklardan oqadi. Asosiy irmoklari: Kentukki, Kamberlend, Tennesi (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 8000 m³/sek. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Yilning sovuq mavsumida toʻlib oqadi, avgust— sentabrda sayozlanib qoladi. Daryo deyarli hamma qismida shlyuzlangan va kema qatnaydi (Luisvill shahri yaqinidagi serostona qismida parallel ravishda kanallar qurilgan). Yirik GESlar bor. Ogayo soqilida Pitsburg, Sinsinnati, Luisvill shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Ovqat hazm qilish tizimi

**Ovqat hazm qilish sistemasi** — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta ishlanishi va hazm boʻlishini taʼminlaydigan organlar majmui. Koʻpchilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da Ovqat hazm qilish sistemasi.q.s. funksiya-sini ovqat hazm qilish vakuollari bajaradi. Bundan tashqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (ogʻiz, halqum) va oziq qoldiqlari chiqadigan maxsus teshikchalar ham boʻladi. Tuban koʻp hujayralilar (mas, gʻovaktanlilar, boʻshliqichlilar, ichaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar ichida hazm boʻladi. Umurtqasiz hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasi q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (boʻshliqichlilar, taroqlilar) Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. ogʻiz teshigi bilan boshlanadigan va shu teshik bilan tamom boʻladigan gastral boʻshliqdan iborat. Koʻpchilik hayvonlar (nemertinalar, toʻgarak chuvalchanglar, mollyuskalar, halqali chuvalchanglar, boʻgʻimoyoqlilar)rz- Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. oldingi, oʻrta va orqa boʻlimlardan tashkil topgan boʻlib, ogʻiz va anal. teshik or-qali tashqi muhit bilan bogʻlangan. Odam va umurtqali hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning tuzilishi oziqlanish xususiyati va sharoitiga bogʻliq. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslashib, ogʻiz boʻshligʻi, halqum va qiziloʻngacht hosil qiladi. Ogʻiz boʻshligʻida jagʻlar, tishlar, shilimshiq va soʻlak bezlari, til va boshqa joylashadi. Ovqat hazm qilish sistemasiq-S.ningoʻrta qis-mi hisobidan oshqozon, ingichka ichak, jigar, oshqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qilish nayining ke-yingi qismi yoʻgʻon ichak, toʻgʻri ichak va anal teshikdan iborat. Qiziloʻngach, oshqozon, ingichka ichak va yoʻgʻon ichak birgalikda ovqat hazm qilish nayini hosil qiladi; uning devori shilim-shiq, seroz va muskul qavatlaridan tashkil topgan. Evolyusiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklashuvi tufayli bilan ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati yuzasi har xil yoʻl bilan (ichakning uzayib sirtmoq hrsil qilishi, burmalar paydo boʻlishi, shilimshiq qavat vorsinkalarining rivojlanishi, epiteliyning ichak devoriga yoki ichak boʻshligʻiga botib kirishi or-qali) kengayib borgan. Ana shu tariqa juda koʻp sonli mayda (ichak devori) yoki yirik (jigar, oshqozon osti) bezlar hosil boʻlgan. Ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylashgan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. qon va limfa tomirlari bilan taʼminlangan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boshqariladi. Bu jarayonda Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning oʻz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyasiya, Gormonal regulyasiya).

## Manbalar
Ogbomosho

**Ogbomosho** — Nigeriyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Gʻarbiy shtatda. Aholisi 644 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Avtomobil yoʻllari tuguni. Kakao, moyli palma mahsulotlari bilan savdo qilinadi. Hunarmandchilikda har xil gazlama toʻqiladi. Poyabzal fabrikasi, oʻqituvchilar kolleji bor.

## Manbalar
O. Henry

**O. Henry** (taxallusi; asl nomi Uilyam Sidni Porter) (1862.2.9, Grinsboro yaqinida, Shimoliy Karolina —1910.5.6, Nyu-York) — amerikalik yozuvchi. Aptekachi, sotuvchi, kitob bezakchisi, noshir va boshqa kasblarda ishlagan; asar, felyetonlar yozishni mashq qilgan (1896-yil gacha), qamoqdaligida (1897—1901) yozgan hikoyalarini O. taxallusi bilan yashirin chop et-tirgan. 1904—10 yillarda 9 novellalar toʻplami („Yonayotgan sham“, „Gʻarb qalbi“, „Yoqimtoy oʻgʻri“ va boshqalar), vafotidan keyin yana 7 tasi bosilib chiqqan. „Kirollar va karam“ (1904) romani sarguzasht-yumoristik novellalardan tashkil topgan. O. amerika hikoyachiligining oʻziga xos tipini yaratdi. Yumorning kuchliligi, kinoya, qiyos, parodiya kabi usullarning koʻp ishla-tilganligi, eng muximi, muallifning oddiy mehnatkash — „kichik inson“ga samimiy muhabbati, olijanoblik va sofdillikni madh etish va boshqa O. hikoyalariga olamshumul shuhrat keltirdi („Toʻrt million“, 1909). Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Gʻ. Gʻulom („Mening oʻgʻrigina bolam“), A. Qaxdor („Anor“) va boshqa oʻzbek hikoyachiligini O. ijodining ilgʻor tomonlari bilan boyitdilar.

## Manbalar
Oglaxti

**Oglaxti** — Toshtiq madaniyatita mansub qabriston (miloddan avvalgi 1-asr -milodiy 1-asr). Yenisey daryosi boʻyidagi Oglaxti tori etagida joylashgan. 1903-yil A. V. Adrianov, 1969—70 yillarda L. R. Kizlasov tomonidan oʻrganilgan. Kabrlar ustidagi beresta ustunlar, moʻyna, ipak va jundan tikilgan kiyimlar, qalpoqlar, oyoq kiyimlari va boshqa yaxshi saqlanib qolgan. Qabrlarga gips boʻyoqli maskalar (niqoblar) kiydirib mumiyolangan mayyitlar koʻmilgan. Mayyitlar yoniga idish-tovoq, shuningdek, kichik hajmdagi shamshirlar, xanjarlar, sadoqlar, oʻqyoylar, jez qozonchalar va boshqa qoʻyilgan.

## Manbalar
Oda

**Oda** (yun. aoide — qoʻshiq) — sheʼriy va musiqiy janr. Yunonistonda paydo boʻlib, tantanavor, koʻtarinki ruxda yaratilgan nasihatomuz xor qoʻshigʻiga nisbatan aytilgan (Pindar va boshqalar). XVII asrdan Yevropa musikasida biror kishi shaʼniga yoki muhim voqea munosabati bilan yaratilgan vokal-cholgʻu musiqa asari. Kantatata yaqin (G. Pyorsell, G. F. Gendel, I. S. Bax, L. Betxoven va boshqalar) hamda cholgʻu joʻrligidagi qoʻshiq (G. F. Teleman, K. F. E. Bax, K. F. Glyuk va boshqalar) turlari mavjud. Hozirda turli shakldagi tantanavor, gimnga yaqin musiqa asari (I. Stravinskiy, S. Prokofyev, A. Shyonberg, M. Burhonov va boshqalar).

## Manbalar
Odam konstitutsiyasi

**Odam konstitutsiyasi**, tana konstitutsiyasi (qomati) – odam organizmining oʻziga xos alohida morfologik va funksional xususiyatlari majmui. Tabiiy va irsiy omillarga bogʻliq. Odam konstitutsiyasi tabiat va maʼlum bir jamiyat tuzumi taʼsirida oʻziga xos morfologik va fiziologik xususiyatlarga ega boʻlgan individual belgilar yigʻindisidan vujudga keladi. Odam qomati oʻz avlodi (nasli)dan orttirgan asosiy xususiyatlari zaminida rivojlanadi. Odam konstitutsiyasining har xil boʻlishi nasliga, tashqi muhit taʼsiriga, ijtimoiy sharoitga, kasbiga va iqtisodiy ahvoliga bogliq. Odam konstitutsiyasi morfologiktuzilishiga qarab 3 turga ajratiladi:
a) keng yelkali past boʻylilar; bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, baquvvat va tiqmachokdek, qorinlari koʻkragiga nisbatan katta, tananing koʻndalang oʻlchami boʻyicha nisbatan uzunroq boʻladi;
b) uzun boʻyli, tor koʻkraklilar – boʻylari uzun, organizmi zaifroq, vazni yengil, qoʻl va oyoklari uzun, koʻkraklari qorin qismidan katta;
v) oʻrta boʻylilar – past va uzun boʻylilar oraligidagi odamlar.

Odamning qomati uning ichki aʼzolari tuzilishiga ham taʼsir qiladi, jumladan, past boʻyli odamlarning diafragmasi yuqori, uzun boʻylilarda esa hamma aʼzolar hajmi kichik va pastroq joylashgan boʻladi.

## Manbalar
Nikolay Ogaryov

**Nikolay Platonovich Ogaryov** (24-noyabr 1813-yil (6.12), Peterburg – 31-may 1877-yil (12.6), Grinvich (Angliya)) -rus publitsisti, shoiri, jamoat arbobi. 1820-yildan boshlab Moskvada yashagan. 1825—26 yillarda olis qarindoshi A. I. Gersen bilan tanishgan. Dekabristlar harakati va qoʻzgʻolonining bostirilishidan keyin Rossiyada paydo boʻlgan sharoit ular dunyokarashining shakllanishiga katta taʼsir kursatgan. 1831-yilda Ogaryov Moskvadagi tashqi ishlar arxiviga ishga va Moskva universitetiga uqishga kiradi. Ammo oradan bir yil utgach, universitetni tashlab, Gersen va boshqa maslakdoshlari bilan birga fransuz sotsial utopistlari taʼsiriga beriladi. 1834-yilda „hukumatga qarshi toʻgarak“ yigʻilishlarida qatnashgani uchun hibsga olinib, 1835-yilda otasi nazorati ostida yashash sharti bilan Penza gubernya-siga surgun qilinadi. 1838-yilda Kavkazda davolanish paytida A. I. Odoyevskiy va boshqa surgun qilingan dekabristlar bilan tanishadi. 1840-yildan boshlab sheʼr yoza boshlaydi va sheʼrlari V. G. Belinskiy singari tanqidchilar tomonidan iliq kutib olinadi.

Ogaryov 1856-yilda Londonga koʻchib borib, Gersen bilan birga chor hokimiyatiga qarshi siyosiy faoliyat bilan shugʻullanadi. Ular „Polyarnaya zvezda“ („Qutb yulduzi“) almanaxidan tashkari, „Kolokol“ („Bong“), „Golosa iz Rossii“ („Rossiyadan sadolar“) singari nashrlarni chiqarish va tarkatish ishlarini yulga quyadilar. Ogaryov ayni paytda An-gliyadagi yosh rus muhojirlari bilan aloqa oʻrnatadi, qizgʻin siyosiy va adabiy faoliyat bilan shugʻullanadi.

Ogaryov ijodining dastlabki bosqichida romantik sheʼriyat ustuvorlik qilgan. hatto muhabbat va peyzaj lirikasining goʻzal namunalari yaratilgan boʻlsa, keyinchalik publitsistik ohanglar birinchi uringa chiqqan. Muhojirlik lirikasi esa ochikdan-ochiq rus inqilobiy demokratlarining gʻoyaviy kurashlariga xizmat qilgan.

## Manbalar

* Stixotvoreniya i poemi, M., 1961.
Odam oʻldirish

**Odam oʻldirish** — qasddan boshqa shaxsni hayotidan mahrum qilish. Jinoyat huquqida shaxsga qarshi qaratilgan eng ogʻir jinoyatlardan biri boʻlib, fuqarolar hayoti xavfsizligini taʼminlovchi ijtimoiy munosabatlarga tajovuz hisoblanadi.

## Oʻzbekistonda
Odam oʻldirish Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 97-moddasida nazarda tutilgan jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi. Odam oʻldirish moddiy tarkibli jinoyatlar sirasiga kiradi. Odam oʻldirgan aybdorning harakati yoki harakatsizligi tufayli odam oʻlgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida javobgarlik belgilangan Odam oʻldirish turlarini shartli ravishda 3 guruhga ajratish mumkin:
* qonunda nazarda tutilgan yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlarsiz Odam oʻldirish (10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish bilan jazolanadi);
* aybni ogʻirlashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (ikki yoki undan ortiq shaxsni; xomiladorligi aybdorga ayon boʻlgan ayolni; ojiz ahvolda ekanligi aybdorga ayon boʻlgan shaxsni; xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan shaxsni yoki uning qarindoshini; boshqa shaxslarning hayoti uchun xavfli boʻlgan usulda; ommaviy tartibsizliklar jarayonida; oʻta shafqatsizlik bilan oʻldirish va boshqa — 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish yoki oʻlim jazosi bilan jazolanadi);
* aybni yengillashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (kuchli ruhiy hayajonlanish holatida Odam oʻldirish — 5 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish; zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqib qasddan Odam oʻldirish — 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish; ehtiyotsizlik orqasida odam oʻldirish — 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi)

## Manbalar

## Havolalar
Odamato

**Odam** (), **Odamato** (shuningdek, **Abulbashar** yaʼni „insoniyat otasi“ deb ham ataladi) – islomga (shuningdek, iudaizm va xristianlikka) koʻra, Alloh tomonidan yaratilgan yer yuzidagi birinchi odam va inson zotining otasi. Qurʼonga koʻra, Alloh Odamatoni loydan oʻzining yerdagi oʻrinbosari (xalifa) sifatida yaratib, unga oʻz ruhidan jon ato etgan.

## Qurʼondagi qissa
Islomda Odamato birinchi paygʻambar hisoblanadi. Qurʼonga koʻra. Alloh Odamatoga barcha narsalarning nomlarini oʻrgatib, bu bilan uni farishtalardan yuqori qoʻygab va farishtalarga Odamatoga bosh egib sajda qilishni buyurgan. Faqat Iblis sajda qilishdan bosh tortgab. Iblis takabburligi va sarkashligi tufayli jannatdan quvilgan. Odamato jufti haloli Momohavo bilan jannatda yashab, ularga barcha neʼmatlardan yeyishlikka ruxsat berilgab, faqatgina bir daraxtning mevasidan yeyish taqiqlangan boʻladi:

Iblis Odamato bilan Momohavoni aldab, taqiqlangan daraxt mevasini yediradi. Buning jazosi evaziga ular jannatdan chiqarilib, ularning avlodlari yerda yashashga va mehnat qilishga mahkum etiladi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Odamsimon maymunlar

**Odamsimon maymunlar**, gominoidlar, antropoidlar (Hominoidea, Ahthropomorphidae) – tor burunli maymunlar katta oilasi. Gibbonsimonlar, pongidlar, gominidlar oilalarini oʻz ichiga oladi. Bir qancha belgilari, masalan, gavdasining yirik boʻlishi; dumi, jagʻ orti xaltasi va quymich soʻgalining boʻlmasligi, eshitish chigʻanogʻining tuzilishi bilan Odamsimon maymunlar martishkalarga nisbatan odamga koʻproq oʻxshaydi. Miyasi yirik boʻlib, unda egatchalar va pushtachalar rivojlangan; miya poʻstlogʻining sirti kengaygan. Tishlari odamlarnikiga oʻxshash tuzilgan. Odamlarga oʻxshashlik belgilari ichki organlari (jigar, buyrak va boshqalar)ning tuzilishi, appendiks oʻsimtasining boʻlishida ham koʻzga tashlanadi. Qon guruxlari (O, A, V va AV), qonning immunlik xususiyatlari va organizmda moddalar hamda energiya almashinuvi jarayonlari odamnikiga oʻxshash. Xususan, Odamsimon maymunlarda siydik orqali boshqa sut emizuvchilar va tuban maymunlarga oʻxshash allantoin emas, balki siydik kislotasi ajraladi. Anatomik tuzilishi va fiziologik xususiyatlariga koʻra shimpanze va gorilla odamga koʻproq oʻxshaydi. Buni molekulyar biologiyaga oid tadqiqotlar ham tasdiqlaydi. Masalan, shimpanze bilan odam oʻrtasidagi genlarning 91%, martishka bilan odam oʻrtasidagi genlarning 66% oʻzaro oʻxshash boʻladi. Patologik jarayonlar va infeksion kasalliklar kechishining oʻxshashligi tibbiy va biologik tadqiqotlarni oʻtkazishda shimpanzedan model sifatida foydalanishga imkon beradi. Xayvonlar orasida faqat Odamsimon maymunlarda zaxm va moxov kasalligi paydo qilingan. Boʻgʻozlik va balogʻatga yetish davrlari ham odamlarnikiga oʻxshaydi. Jinsiy dimorfizmning kuchli rivojlanganligi, tana oʻlchami, ancha murakkab xulq-atvori barcha Odamsimon maymunlarni bir-biriga yaqinlashtiradi.

## Manbalar
Odamtosh

**Odamtosh** — Chatqol tizmasining suvayirgʻich qismidagi dovon. Chirchiq va Ohangaron vodiylarini tutashtirib turadi. 2696 m balandlikda. Dovonga janubi-gʻarbda Kattasoy, janubi-sharqda Yertoshsoy vodiylari boʻylab chiqiladi. Dovon orqali Chatqol daryosining chap irmogʻi Teraklisoydan (Oqbuloq daryosining yuqori qismi) Irtosh daryosiga (Ohangaron daryosining oʻng irmogʻi) oʻtiladi. Dovondan iyundan oktabr gacha chorva mollarini haydab oʻtishda foydalaniladi.

## Manbalar
Odamtosh gaz-kondensat koni

**Odamtosh gaz-kondensat koni** – Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumanidagi Odamtosh antiklinal burmasida joylashgan kon. Odamtosh antiklinali jan. -gʻarbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan. Qanotlari asimmetrik tuzilgan, shim.-gʻarbiy qanoti tikroq. Yura davri ohaktoshlari boʻyicha antiklinalning uzunligi 14&nbsp;km, eni 5,2&nbsp;km, qalinligi 600 m. 1962-yilda konda qidiruv quduqlari burgʻilangan. Yura, boʻr va paleogen davrlariga mansub jinslar mavjud. Yura davri jinslari kontinental va dengiz sharoitida hosil boʻlgan terrigen jinslar, ohaktosh, tuz va angidritdan iborat, umumiy kalinligi 2000 m dan ziyod. Boʻr davri jinslari ham kontinental va dengiz sharoitida hosil boʻlgan shagʻaltosh, qumtosh alevrolit, gil, ohaktoshdan tuzilgan. Paleogen davri jinslari kam tarqalgan, qalinligi 100 m.

Odamtosh gaz-kondensat koni-k.k.da sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan gaz uyumlari yuqori yura ohaktoshlarining 15- va 15-a gorizontlarida topilgan. 15-gorizontdagi gaz uyumlari ohaktoshlarning yuqori gʻovakli qismida joylashgan. Gorizontning umumiy qalinligi 174–270 m, gʻovakligi 3,15%, oʻtkazuvchanligi 245 millidarsigacha, gaz uyumi 1397–1468 m chuqurlikda joylashgan boʻlib, uzunligi 12,2&nbsp;km, eni 4,4&nbsp;km. Qatlam bosimi 17,4 at. Gazning zichligi 0,691—0,782, tarkibi 0,10—0,30% vodorod sulfid, 0,4— 7,5% karbonat angidrid, 33,4—87,4% metan va 1,9—11,4% azotdan iborat. Kondensat quyuklashgan suyuq uglevo-dorodlar boʻlib, 1 m3 gaz tarkibida 12—700 sm3 ni tashkil etadi. Kondensatning zichligi 6,9—7,3 g/sm3. 15-a gorizont oʻrtasi mayda, darz ketgan toʻq kulrang ohaktoshlardan iborat boʻlib, 1287– 1210 m chuqurlikda joylashgan. Gorizontning umumiy kalinligi 129 – 173 m. Gʻovakligi 11,6%. Gaz uyumining uzunligi 8,7&nbsp;km, eni 2,4&nbsp;km, bosimi 174,4 at.

## Manbalar
Odat huquqi

**Odat huquqi** — jamiyatda uzoq vaqt amal qilinaverib, uning aʼzolari uchun oʻrganish boʻlib ketgan va davlat tomonidan ruxsat etilgan, lekin qonunlashtirilmagan tartib-qoidalar (odatlar) majmui. Odat huquqi normalari ijtimoiy normalardan biri boʻlib (ijtimoiy normalarga, shuningdek, huquqiy normalar, axloqiy, diniy normalar ham kiradi), kishilar hayotida yuzaga keladigan ijtimoiy munosa-batlarning aksar qismini tartibga soladi. Odat huquqi oʻzining 2 jihati bilan, yaʼni: xalqning huquqiy ongi, huquqiy mafkurasi bilan chambarchas bogʻlikligi; xalq orasida doimiy takrorlanib turuvchi, ammo yozilmagan, avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtuvchi jamiyatning asl qonun-qoidalari ila hamohangligi bilan eʼtiborlidir. Odat huquqi normalari ish muomalasi odatlari, mahalliy odat va anʼanalar shaklida namoyon boʻladi.

Hozirga kelib, Odat huquqi normalari huquqning alohida bir manbai sifatida eʼtirof etilmoqda. Chunonchi, Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi Fuqarolik kodeksi boʻyicha, Odat huquqi normalari ilk bor huquqning manbai sifatida kiritildi. Unga koʻra, tadbirkorlik faoliyatining bironbir sohasida vujudga kelgan va keng qoʻllanadigan, qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan xulq-atvor qoidasi, bironbir hujjatda yozilganligi yoki yozilmaganligidan qatʼi nazar, ish muomalasi odati boʻlib hisoblanadi. Fuqarolik qonun hujjatlarida tegishli normalar boʻlmagan taqdirda, bu munosabatlarni tartibga solishda mahalliy odat va anʼanalar qoʻllanadi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi Oila kodeksiga koʻra, qonun hujjatlarida oilaviy munosabatlarni tartibga solishga oid tegishli normalar boʻlmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari tamoyillariga zid boʻlmagan mahalliy urfodat va anʼanalar qoʻllanadi.

Mirodil Baratov.

## Manbalar
Oddiy kasr

**Oddiy kasr** — surat va maxraji butun sonlardan iborat bo'lgan kasr kasr (masalan, 4/5,-5/6,7/3). 

## Manbalar
Odamtosh seriyasi

**Odamtosh seriyasi** – Janubiy Oʻzbekistondagi yuqori boʻr davriga mansub qatlamlardagi stratigrafik birlik. O. M. Akramxoʻjayev, M. Egamberdiyev va H. H. Mirkamolovlar tomonidan 1971-yilda ajratilgan. Odamtosh seriyasi turon va konyak yaruslarining paleontologik qoldiqlariga boy boʻlgan giltosh, mergel hamda oz miqdorda gips, ohaktosh va qumtosh qatlamlaridan tashkil topgan. Odamtosh seriyasi, oʻz navbatida, Gʻozdahana, Chashmaobozon (quyi turon), Dehqonobod, Pachkamar (yuqori turon) va Oqrabot (konyak) mahalliy svitalariga boʻlinadi. Umumiy qalinligi 230–600 metr boʻlib, ostki neft-gazli mahsuldor qatlamlari uchun flyuidlarni toʻsib turuvchi ekran vazifasini bajaradi. Stratigrafik ahamiyatga ega.

## Manbalar
Odat

**[[Odat]]** (psixologiyada) – oʻrganish boʻlib qolgan va muayyan vaziyatda bajarish individ uchun ehtiyojga aylangan xattiharakat. Odat stixiyali tarzda shakllanishi, muayyan tarbiya mahsuli boʻlishi, harakterning barqaror xususiyatiga aylanishi, avtomatizm belgilariga ega boʻlishi mumkin. Odatning fiziologik asosi, malakanikn kabi, dinamik stereotip, yaʼni bosh miya katta yarim shari poʻstlogʻidagi nerv sistemasidir. Odat faoliyatning turli soxalari (mehnat, oʻquv, sport va boshqalar)da vujudga kelib, inson xatti-harakatining barcha tomonlari (axloqi, bilish jarayoni, madaniy-maishiy turmushi va boshqalar)ni qamrab oladi. Odat foydali (mas, ertalabki gimnastika) va zararli (mas, chekish) boʻlishi mumkin. Foydali odat shaxening ijobiy hislatlari shakllanishiga yordam beradi. Masalan, mehnat odati mehnatsevarlikni rivojlantiradi. Aksincha, zararli odatlar salbiy xususiyatlarni keltirib chiqaradi. Masalan, vaqtni behuda oʻtkazishdan dangasalik, ishni oxiriga yetkazmaslikdan irodasizlik odatlari kelib chiqadi. Odat tusini olgan xatti-harakatlar kishiga mustahkam singib, uning tabiatiga fazilati yoki illatiga aylanadi. Yoshlikdan ijobiy Odatlarni tarkib toptirib, salbiy odatlarga qarshi kurashish taʼlim-tarbiyaning muhim vazifasidir.

## Manbalar
Oddiy mehnat

**Oddiy mehnat** — hech qanday maxsus tayyorgarligi, malakasi, ixtisosi boʻlmagan odamning mehnati. Masalan, yuk tashuvchi va yukni tushirib-ortuvchi, farrosh yoki qorovul bajaradigan ishlar qandaydir tayyorgarlik koʻrishni, muayyan malakaga, qobiliyatga ega boʻlishni talab etmaydi. Shuningdek, odamlarning uyroʻzgʻor va uy-xoʻjalik borasidagi bajaradigan ishlari ham oddiy mehnathisoblanadi.

## Manbalar
Oddiy oʻgʻit

**Oddiy oʻgʻit** – tarkibida oʻsimliklar uchun asosiy oziq moddalardan biri boʻlgan oʻgʻit. Bu nom shartli ravishda berilgan. Chunki oddiy oʻgʻit tarkibida asosiy oziq moddalardan tashqari boshqa aralashmalar – oltingugurt, magniy, kalsiy va boshqa mikroelementlar ham boʻlishi mumkin. Masalan, oddiy superfosfatda 14—20% fosfor mavjud, qolgani kalsiy, oltingugurt va boshqa elementlardan iborat. Oddiy oʻgʻit azotli, fosforli, kaliyli va hokazo boʻladi. Qishloq xoʻjaligi ekinlarni oziqlantirish paytida zarur oziq moddalar toʻplamini olish uchun ularni koʻpincha aralashtirish kerak.

## Manbalar
Odense

**Odense** — Daniyadagi shahar va port. Fyun orolining shimoliy qismida. Aholisi 145,1 ming kishi (2000). Odense — mamlakat kemasozlik sanoatining eng katta markazi. Universitet (1964-yildan), X.K.Andersenning Muzey uyi, badiiyot muzeyi, tarix va madaniyat muzeyi, Fyun qishlogʻi-muzeyi va hokazo bor.

## Manbalar
Odessa universiteti

**Odessa universiteti**, II. Mechnikov nomidagi Odessa universiteti () — Ukrainadagi qad. universitetlardan biri. Tarixi 1865-yil Odessada tashkil etilgan Novorossiysk universitetidan boshlanadi. 1920-yil Novorossiysk universiteti negizida bir qancha oliy oʻquv yurtlari vujudga keldi. 1933-yil universitet qayta tiklanib, Odessa universiteti deb atala boshlandi. 1945-yil unga rus biolog olimi I. M. Mechnikov nomi berilgan. Universitet fizika, matematika, kimyo, biologiya, geologiya, geografiya, tarix, fi-lol., huquq va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 10 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

## Manbalar
Odil sudlov

**Odil sudlov** – haqiqiy holatni aniqlab, odamlar orasidagi, ular bilan jamiyat va davlat oʻrtasidagi kelish-movchilik va nizolarni faqat sud tomonidan hal etib berilishi. Odil sudlovni amalga oshirish borasida sud mustaqil, uning faoliyatiga bironbir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashuv qonunga muvofiq javob-garlikka sabab boʻladi. OʻzRda sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritadi. Oʻzbekiston Respublikasida sud tizimi 5 yil muddatga saylanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha oliy sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudidan, shu muddatga tayinlanadigan fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha viloyat va Toshkent shahar sudlari, fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, harbiy va xoʻjalik sudlaridan iborat.

Odil sudlovni yuritishning konstitutsiyaviy, fuqarolik, xoʻjalik, jinoiy va maʼmuriy turlari belgilangan. Mustaqillik sharofati bilan Odil sudlovni amalga oshirish uchun sud vakolatlarida tub oʻzgarishlar yuz berdi. „Sud toʻgʻrisida“ alohida qonun qabul qilindi (2000-yil 14-dekabr), sud vakolatlari xalqaro andozalarga mos keladigan darajada kengaytirilib, sudlar orqali inson huquklarini va jamiyatning huquqiy negizlarini samarali himoya qilishga imkon beradigan shartsharoitlar yaratilmoqda.

Sud islohoti yoʻsinida Odil sudlovni amalga oshirishning birmuncha takomillashtirilgan protsessual tartibi belgilandi, sudya kadrlar tanlash va joy-joyiga qoʻyish borasida samarali tizimga asos solindi, sud protsessi ishtirokchilarining tengligi qonunda mustahkamlab qoʻyildi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaning sud hokimiyatiga bagʻishlangan qoidalari Odil sudlovni tashkil etish, sud organlarining davlat mexanizmidagi va jamiyatning siyosiy tizimdagi roli va oʻrni haqidagi masalalarga doir qonunchilik uchun negiz hisoblanadi. Prezident Islom Karimov uqtirganidek, sud islohotini chuqurlashtirish, hokimiyatning mustaqil va qaram boʻlmagan tarmogʻi sifatida butun Odil sudlov tizimini demokratlashtirish – huquqiy davlatni mustahkamlashning yana bir muhim yoʻnalishidir. Ijtimoiy turmushning demokratik instituti tariqasida sudning ahamiyati jiddiy ravishda oshirilishi zarur.

## Manbalar
Ahmad Odilov

**Ahmad Odilovich Odilov** (21-iyul 1928-yil, Toshkent) – sozanda (chang), pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1952). Oʻzbek davlat filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestri sozandasi (1943—57), Toshkent musiqa bilim yurtida oʻqituvchi (1944— 82) va direktor (1957—60). Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida oʻqituvchi (1948-yildan), professor (1977), changchilar ansambli tashkilotchisi va rahbari (1971-yildan). Ijro uslubi yuqori badiiy-texnik mahoratiga asoslangan. Keng qamrovli konsert repertuarida oʻzbek xalq kuylari („Gulbahor“, „Tanavor“, „Sharof 1—2“, „Jazoir“, „Kurd“ va boshqalar) va, ayniqsa, oʻzbek va chet el kompozitorlari asarlari keng oʻrin olgan. Chang uchun darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Osiyo va Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

## Adabiyot
* Lutfullayev A., Ahmadjon Odilov, T., 1998.

## Manbalar
Sobir Odilov

**Sobir Rahimovich Odilov** (1-mart 1932-yil, — Toshkent — 2002-yil.18-iyul) — meʼmor, Odilov oʻzbek meʼmorligi va monumental sanʼatini rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan binokor (1967). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1955). Olmaliq shahri (1955—61) va Toshkent viloyati (1962—66) bosh meʼmori, Toshkent shahri bosh meʼmori (1970—84, 1990—91), "Oʻzbekdavlatqurilish" qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1975—85; 1990 —91). Oʻzbekiston madaniyat yodgorliklarini taʼmirlash ilmiy tadqiqot va loyihalash institutida boʻlim mudiri (1986), direktori (1989). Toshkent shahri bosh plani va Andijon, Jizzax markaz loyihalari (1970, 1980) muallifi. Odilov rahbarligida 80 dan ortiq loyiha (maydon, turar joy, haykal va boshqalar) yaratilgan.

## Manbalar
Hasan Odilov

**Hasan Pirmatovich Odilov** (24-iyul 1960-yil, Toshkent) — yogʻoch oʻymakori. Oʻzbekiston xalq ustasi (2002). 1982-yildan "Us to" birlashmasida ishlab Odilov Fayzullayevdan yogoch oʻymakorligi sirlarini oʻrgangan. 1991-yildan mustaqil usta. Respublika va xorijiy koʻrgazmalarda oʻzining "islimiy" va "girih" naqshli yogʻoch oʻymakorligi asarlari bilan qatnashib kelmoqda. Toshkentdagi "Toshkent kuranti" binosi zali, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oliy Majlis binosi zali va boshqa maʼmuriy binolarning yogʻoch oʻymakorligi bezaklarini bajargan. Iqti-dorli ustaning Buxoriy yodgorlik majmui, Toshkentdagi xotira maydonidagi ayvonning ustun bezaklari diqqatga sazovor. Odilovning kursi va xontaxtalari koʻp qirrali, oʻziga xos ishlov berilganligi bilan ajralib turadi.

## Manbalar
Onajon Odilxonova

**Onajon Odilxonova** (28-dekabr 1953-yil, Gurlan tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini (hozirgi Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti) tugatgan (1979). 1976-yildan Yangibozor tumanidagi 16-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi.

## Manbalar
Odimchilar

**Odimchilar** () - kapalaklar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. 12 ming turi maʼlum. Qanotlari yoyilganda 14–50&nbsp;mm. Odimchilar kapalagining rangi boʻgʻiq kulrang, qanotlari katga, hartumchasi rivojlangan, erkagining moʻylovlari patsimon yoki taroqsimon. Qurtlarining qorin oyoklari 2 ta, kamdan-kam 3—4 juft, harakatlanganida dastlab tanasining oldingi qismini ilgari suradi, soʻngra orqa qismini tortib oladi (goʻyo "odimlagandek" boʻladi; nomi ham shundan).

Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida koʻp uchraydi. Odimchilar barglar orqasiga, poʻstloq yoriqlariga, kurtak uchiga bittadan yoki toʻp-toʻp qilib tuxum qoʻyadi. Qurtining rivojlanishi 1—2 oy davom etib, tuprokda, toʻkilgan barglar orasida gʻumbakka aylanadi. Odimchilar oʻsimlik bargi, kurtaklari va boshqa bilan oziqlanadi. Asosan, begona oʻtlar orasida va bedazorlarda hayot kechiradi.

Kurash choralari: bedazorlarga fozalon (1,5&nbsp;kg/ga), xlorofosning hoʻllanuvchi kukuni yoki texnik xlorofos (1,5&nbsp;kg/ga), ambushning 25%li emulgirlanuvchi kukuni va boshqa bilan ishlov beriladi.

## Manbalar
Odob

**Odob** (arabcha — „adab“ soʻzining koʻpligi) — jamiyatda eʼtirof etilgan xulq normasi.

Shaxs maʼnaviy hayotining tashqi jihatini ifodalaydi va oʻzgalar bilan munosabat (oila, mehnat jamoasi, turli marosimlar)da namoyon boʻladi. Odob negizida axloqning baʼzi tamoyil va meʼyorlari, shuningdek, maqsadga muvofikdik va goʻzallik (estetika) talablari yotadi. Odob kishining jamoat orasida oʻzini qanday tutishi, odamlar bilan qay yoʻsinda muomala qilishi, oʻz turmushi, boʻsh vaqtini qanday tashkil etishi, inson tashqi qiyofasi qanday boʻlishi lozimligiga tegishli qoidalar (masalan, sharm-xayo, kamtarlik, xushmuomalalik, ozodalik singarilar)ni oʻz ichiga oladi. Insonning diniy eʼtiqodi uning odobli boʻlib, kamol topishiga samarali taʼsir koʻrsatadi. Odob taʼlim-tarbiya, amaliy tajriba jarayonida shakllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
Odoq

**Odoq** (oyoq soʻzidan) — daryo va soylar etagi, quyilishi yeri, baʼzan oʻrta oqimi sohillaridagi tekis pastlik yerlar. Odoqlarni toshqin vaqtida baʼzan suv bosadi, yer osti suvlari yuza boʻlib, daryo suvining sathiga qarab oʻzgarib turadi. Tuprogʻi koʻpincha, shoʻrtob botqoq boʻlib, qamish, koʻgʻa, yulgʻun, shoʻra, ajriq bilan qoplanib yotadi.

## Manbalar
Oyoq

**Oyoq** — tayanch va harakat aʼzosi. Hayvonlarda Oyoqning vujudga kelishi va tuzilishi turlicha boʻlsa ham, bajaradigan vazifasi oʻxshash. Koʻp qilli halqalilarning juda sodda tuzilgan juft oyogʻi muskulli, kalta, lekin serharakatdir. Xordali hayvonlar oyogʻi toq va juft boʻladi. Quruklikda yashaydigan barcha umurtqali hayvonlarda toq Oyoq boʻlmay-di, biroq ular suvda yashashga oʻtsa, toq Oyoq (suzgich qanotlar) qayta vujudga kelishi mumkin (mas, ixtiozavrlar, kitlar va boshqalarda). Toq Oyoq tufayli hayvon suvda muvozanatini saqlaydi, oldinga harakat qiladi va, asosan, oʻzini-oʻzi boshqaradi. Juft Oyoq dastlab baliqlarda paydo boʻlgan, u suvga shoʻngʻish yoki koʻtarilishni boshqaradi va muvo-zanatni saqlaydi.

Har bir Oyoq muskullar yordamida harakatlanuvchi va bir-biri bilan tutashgan togʻayli yoki suyakli skeletdan iborat. Kuruklikda yashaydigan umurtqali hayvonlarning oyoklari 3 boʻlimdan tashkil topgan; Oyoq kamari bilan tutashuvchi yelka (oldingi Oyoqda) yoki son (orqa Oyoqda), bilak (oldingi Oyoqda) yoki boldir (orqa Oyoqda) va panja (oldingi Oyoqda) yoki pay (orqa Oyoqda).

Evolyusiya jarayonida juft Oyoq koʻp oʻzgarishlarga uchragan. Uchar kaltakesaklar, qushlar va koʻrshapalaklarda uchishning taraqqiy etishi tufayli oldingi Oyoq kanotga, dengiz kaltakesaklari, kitsimonlar, kurakoyokli sut emizuvchilarniki kurakka aylangan va hokazo Baʼzan hayvonlarning oldingi oyoklari kovlashga (krotda), ayrimlarini-ki ushlashga (maymunlarda) moslashgan. Funksional ahamiyati kamayishi sa-babli ayrim hollarda juft oyoq yoʻq boʻlib ketgan (mas, ilonbalikdarning qorin suzgich qanoti, kitsimonlar va sirenalarning orka oyoklari, oyoqsiz amfibiyalar hamda barcha ilonlarning ikkala juft oyoklari va hokazo).

Odam da Oyoq suyaklari va muskullari gavdani koʻtarib turishga va turli hamda murakkab harakatlarni bajarishga moslashgan. Shuning uchun oyoq relyefining qoʻlga nisbatan oʻziga xos boʻlishida oyoq suyaklari, muskullari aqamiyatga ega. Oyoq dumba, son, boldir va oyoq kaftidan iborat. Dumba sohasining hajmi katta, boʻrtgan. Son hajmi oʻrta-sidan torayib borgan. Tizza qismi ol-dinga boʻrtgan, orqa sohasida tizza osti chuqurchasi joylashgan. Boldir soxasining orqa qismi muskul hisobiga boʻr-tib, pastga tomon asta kamayib boradi. Oyoq kafti koʻndalang joylashgan, pastki yuzasi yey shaklida boʻlgani uchun harakat osonlashadi.

Oyoq relyefi yosh, jins va odam krmatiga qarab turlicha boʻladi. Oyoq panjasi kaft oldi, kaft va barmoklardan tashkil topgan. Juda koʻp pishiq boylamlar va koʻplab muskullar paylari bilan yaxlitlashgan kaft oldi suyaklari yuqorida boʻrtib chiqqan gumbaz hosil qiladi. Oyoq panjasi boylamlari va muskulining zaiflashishi Oyoq panjasining yassilanishiga sabab boʻladi.

## Manbalar
Oyoqdumlilar

**Oyoqdumlilar**, ayrimdumlilar, **poduralar** () — tuban yoki birlamchi qanotsiz hasharotlarning eng katta turkumi. 8 mingdan ortiq, Oʻrta Osiyoning dehqonchilik mintaqalarida esa 50 ga yaqin turi maʼlum. Choʻzinchoq tanasining uz. 0,2–2&nbsp;mm. Qorni boʻgʻimlarga boʻlingan yoki yumaloq; oq, yashil, gunafsha, kulrang, koʻpincha ola-bula dogʻli. Usti tuklar yoki tangachalar bilan qoplangan. 4—6 boʻgʻimli moʻylovlari turli uzunlikda; ogʻiz apparati — kemi-ruvchi yoki sanchib soʻruvchi tipda. 3 juft koʻkrak oyoklari boʻlib, boldir va pan-jalari birlashib ketgan, uchida tirnoqlari bor. 6 boʻgʻimli qorni 3 oʻsimta — qorin naychasi, tayanch va sakrovchi ayridan iborat, sakrab harakatlanadi (tuprokda yashovchi koʻpgina O. sakrovchi ayrilari taraqqiy etmagan yoki butunlay yoʻq); chala oʻzgarish bilan rivojla-nadi. Sernam yerlarda yashaydi. Organik qoldikdar, bir qancha turlari esa tirik oʻsimlik bilan oziqlanadi. Qishloq xoʻjaligi ekinlariga, ayniqsa, dukkakliklarga zarar keltirishi mumkin. Kurash choralari: urugʻlikka, parnik va issiqxonalarga sirtdan taʼsir qiluvchi insektitsidlar (karbofos, keltan) bilan ishlov berish.

## Yana qarang

* Hasharotlar

## Manbalar
Oyoqogʻitma koʻli

**Oyoqogʻitma koʻli** — Buxoro viloyati shimolidagi Oyoqogʻitma qishlogʻi yaqinidagi koʻl. Oyoqogʻitma botigʻida. Oyoqogʻitma koʻliga Buxoro va Navoiy viloyatlari ekin maydonlaridan chiqadigan sizot va oqova suvlardan hosil boʻlgan Shoʻrkoʻl kollektori quyiladi. Suv yuzasi maydoni yoz oylarida 60&nbsp;km² gacha ortadi, shu vaqtda chuq. 10 m dan ortadi, kuzda suv yuzasi maydoni kichrayadi. Suvi shoʻr. Baliqlarning sazan, doʻngpeshona, laqqa kabi turlari uchraydi. O. atrofi qamishzor, botqoqlik, qushlarga boy.

## Yana qarang

* Oyoqogʻitma botigʻi

## Manbalar
Oyoqsiz amfibiyalar

**Oyoqsiz amfibiyalar** (Apoda, Gymnopkiona) — suvda hamda quruqlikda yashovchilar turkumi. Bitta chervyaga oilasi kiradi; 170 tur va 37 urugʻga ajratiladi. Afrika, Osiyo va Amerikaning tropik mintaqalarida tar-kalgan. Uzunligi 38—100 sm. Gavdaning shakli va tuzilishi tuproqni kovlab hayot kechirishga moslashgan. Gavdasi chuvalchangsimon, oyoqsiz, koʻndalang halqalarga boʻlingan. Terisi yalangʻoch, koʻp miqdorda shilimshiq bezlar bilan qoplangan. Boshi tanasidan deyarli ajralmagan, koʻzlari kuchsiz rivojlangan boʻlib, dumi kalta. Nogʻora pardasi va oʻrta qulogʻi boʻlmaydi, hid bilish va tuygʻu organlari yaxshi rivojlangan. Koʻpchilik turlari nam tuproqlarda, daryo va koʻllar boʻyida, ayrim turlari suvda yashaydi. Gavdasini ilonga oʻxshab egib harakatlanadi. Umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. 5 tadan 30 tagacha tuxum qoʻyadi. Bir xillarining tuxumdonidan suvda metamorfoz orqali rivojlanadigan lichinkalar chiqadi. Boshqalarida lichinkaning rivojlanishi tuxum ichida tugallanadi. Suvda yashovchi turlari tirik tugʻadi.

## Manbalar
Odoakr

**Odoakr** (Odoacer) (taxminan 431 – 493.15.3) – Gʻarbiy Rim imperiyasi imperatori armiyasidagi yollanma german otryadlaridan birining rahbari. Germanlarning skirlar kabilasidan. 476-yil 22 yoki 23 avgustda Gʻarbiy Rim imperiyasining soʻnggi imperatori Romul Avgustulni taxtdan agʻdargan, oʻzini Italiya hokimi deb eʼlon qilgan. 493-yil Odoakr davlati ostgotlar tomonidan zabt etilgan, O. esa oʻldirilgan.

## Manbalar
Sergey Ojegov

**Sergey Ivanovich Ojegov** (10-sentabr 1900-yil, Tver guberniyey — 15-dekabr 1964-yil, Moskva) — rus tilshunoslugʻatshunosi. Leningrad universitetini tugatgan (1926). Filologiya fanlari dri, professor (1961). SSSR Fanlar akademiyasi Rus tili instituti nutq madaniyati sektori mudiri (1952—64). Asosiy ishlari leksikologiya, leksikografiya, sotsiolingvistika, nutq madaniyati va amaliyoti, rus tili tarixi, ayrim yozuvchilar tili va boshqalarga bagʻishlangan. D.N.Ushakov tahriri ostidagi 4 jildli "Rus tilining izoxdi lugʻati" (1935—40) tuzuvchilaridan biri. Ojegovning 1 jildli "Rus tili lugʻati" (1949, 20-nashri 1988; N. Yu. Shvedova hammuallifligidagi 4-nashri 2000) rus tilining zamonaviy leksikasini qamrab olgan va koʻplab ruscha-milliy lugʻatlar, jumladan, 1983—84 yillarda nashr etilgan 2 jildli "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat" tuzishga asos boʻlgan. Ojegov "Rus tilining imlo lugʻati" (1956, 5-nashri 1963), "Rus adabiy talaffuzi va urgʻu" (1955), "Ruscha nutq toʻgʻriligi asoslari" (1962) kabi lugʻat-maʼlumotnomalar muallifi; "Nutq madaniyati masalalari" nodavriy toʻplamining (1—6-jildlar, 1955—66) asoschisi va bosh muharriri.

## Manbalar
Ojeshko Eliza

OJESHKO (Orzeszkowa) Eliza (6-iyul 1841-yil - Grodjmlahri - 18-may 1910-yil ) — polyak adibasi. Yirik yer egasining qizi. Varshava pansionida tarbiyalangan (1852—57). Asarlari 1866-yildan nashr etila boshlagan. Ojeshko Elizaning ilk roman va qissalari ("Pan Grabe", 1869; "Marta", 1873 va boshqalar) ayollarning insoniy qadr-qimmat va ijtimoiy erkinlik uchun kurashiga bagʻishlangan.Ojeshko Eliza ijodining asosiy mavzui eski pomeshchiklik tartibining inqirozi hamda burjuaziya obroʻ-eʼtiborining yuksalishidir: "Eli Makover" (1874—75), "Broxvichlar oilasi" (1876) romanlari va boshqa Realistik hikoyalar toʻplami "Turli-tuman davralardan" (1—3-jildlar, 1879—82), belorus dehqonlari hayotini aks ettiruvchi "Pastliklar" (1883), "Dzyurdzi" (1883) va "Surbet" (1888) qissalari shuhrat topgan. "Neman uzra" romani (1887) O. ijodiy yutuqlarining umumlashmasi boʻlib, unda tanazzulga yuz tutayotgan shlyaxta (polyak dvoryan)larga milliyvatanparvarlik anʼanalariga sodiq mehnatsevar dehqonlar qarshi qoʻyilgan. Ojeshko Eliza nasriy asarlari 19-asr polyak realizmi choʻqqilaridan biridir.

## Manbalar
Ojibvelar

**Ojibve** (chippeva) - AQSH (10 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari) va Kanada (20 ming kishi)dagi algonkinlar guruhiga mansub indeys xalqi- Dindorlari — asosan katoliklar.

## Manbalar
Ozar

**Ozar** (taxallusi; toʻliq nomi Lutf Alibek Ogʻoxon Begdiliy oʻgʻli) (1722— 1780) — shoir va adabiyotshunos. Eronning Qum, Sheroz va Isfahon shaharlarida yashab, fors tilida ijod etgan. Zamondoshi shoir Mir Sayd Ali Mushtoq taʼsirida sheʼrlar yozgan. "Vola", "Naghat" taxalluslari bilan ham asarlar yaratgan. Sheʼrlar devoni mavjud. "Yusuf va Zulayho", "Daftari noʻh osmon" kabi doston va tazkiralar muallifi. Mashhur asarlaridan biri "Otashkada" (1779) 2 kitobdan iborat boʻlib, unda 10—18-asrlarda Eron, Movarounnahr va Hindistonda yashab ijod etgan 842 shoir hayoti va ijodi haqida maʼlumot berilgan, ularning asarlaridan namunalar keltirilgan.

## Manbalar
Boku davlat universiteti

**Boku Davlat Universiteti**, M. E. Rasulzoda nomidagi Ozarbayjon universiteti — ilmiy va pedagog kadrlar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. 1919-yil Boku shahrida ochilgan. Avval Boku, 1922-yildan Ozarbayjon universiteti. 1930-yil tibbiyot, pedagogika, xalq xoʻjaligi va boshqa mustaqil oliy oʻquv yurtlariga boʻlinib ketdi. 1934-yil universitet sifatida qayta tiklandi. Matematika, mexanika, fizika, kimyo, biologiya, geologiya, geografiya, tarix, filologiya, huquq, sharqshunoslik, jurnalistika boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 13 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 1,5 mln.dan ortiq asar bor.

## Manbalar
Ozarbayjon fanlar akademiyasi

**Ozarbayjon fanlar akademiyasi** — Ozarbayjon Respublikasining oliy ilmiy muassasasi. 1945-yil SSSR Fanlar akademiyasi Ozarbayjon filiali asosida tash-kil qilingan. Boku shahrida joylashgan. Akademiyaning 6 boʻlimida 29 ilmiy muassasa boʻlib, bular bir qancha ilmiy tadqiqot instituti, Shemaxa astrofizika rasadxonasi, Botanika bogi, Respublika qoʻlyozma fondi, Ozarbayjon xalqi tarixi muzeyi, Ozarbayjon adabiyoti muzeyi, kutubxonasi (1,3 mln.dan ortiq asar) bor. Naxichevan va Ganja shaharlarida ilmiy markazlari mavjud. Bir qancha ilmiy jur., institutlarning asarlari va boshqa ilmiy adabiyotlar chiqaradi.

## Havolalar

## Manbalar
Ozodiy Davlatmamed

**Ozodiy Davlatmamed** (1700—1760) — turkman shoiri va maʼrifatparvari. Mahtumqulining otasi. Turkman mumtoz adabiyotining yirik vakillaridan biri. Avval eski maktabda, soʻngra Xiva madrasasida oʻqigan, arab, fors tillarini oʻrgangan, keyinchalik shu mad-rasada mudarrislik qilgan. U xalq ogʻzaki ijodini, Sharq adabiyotlari ulugʻ namoyandalari asarlarini chuqur oʻrgangan, ular taʼsirida kasida, ru-boiy, gʻazallar yozgan. 6000 misrali "Vaʼzi Ozod" nomli yirik ilmiy ri-sola-dostoni (1753—54) O. ijodida muhim oʻrin tutadi. Asar masnaviy usulda yozilgan boʻlib, 4 bobdan iborat. 1-qismida mamlakatda tartib oʻrnatish, 2-qismida qalʼa va saroylar qurish, 3-qismida jamiyatda fan va maorifning oʻrni, 4-qismida kambagʻallar va darveshlar toʻgʻrisida fikr yuritilgan. Asarda turkman kabilalarini birlashtirish, soliqlarni kamaytirish, kanallar oʻtkazish, yoʻl va koʻpriklar qurish kabi masalalar aks etgan. 

## Manbalar