open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cher (departament)

**Cher** (; Berrichon: *Char*) Fransiyaning Centre-Val-de-Luara mintaqasida joylashgan departamentdir. Hududd Cher daryosi nomi bilan atalgan. 2019-yilda uning aholisi 302 306 kishini tashkil etgan.

## Tarixi
Cher departamenti 1790-yil 4 martda fransuz inqilobi paytida yaratilgan 83 ta boʻlimdan biridir. Uning katta qismi sobiq Berry provinsiyasidan, Indrening qoʻshni boʻlimi bilan birga yaratilgan. Departamentning janubi-sharqiy burchagi esa Burbon gersogligining bir qismi edi.

## Geografiyasi
Departament Centre-Val-de-Luara hozirgi maʼmuriy hududining bir qismidir. U Indre, Loa-et-Cher, Loire, Nièvre, Allier va Creuse departamentlari bilan oʻralgan.

### Asosiy shaharlari
Aholisi eng koʻp boʻlgan kommuna Burj shahri hisoblanadi. 2019-yil holatiga koʻra, 5000 dan ortiq aholisi boʻlgan 8 ta kommuna mavjud.

## Demografiyasi
Departament aholisi sobiq Berry viloyati nomidan olingan boʻlib *Cheriens* yoki *Berrichons* deb ataladi.

## Siyosati
Bosh kengash prezidenti 2021-yil iyul oyida saylangan Respublikachilar partiyasidan Jacques Fleurydir.

## Turizmi
Bourges nomidagi Sent-Etyen sobori sayyohlarning diqqatga sazovor joyidir. Departament har yili koʻplab sayyohlarni oʻziga jalb qiladi.
Fayl:Bourges - 002 - Low Res.jpg|Bourges sobori
Fayl:Jacques Coeur Palace main tower.JPG|<nowiki/>Bourges
Fayl:Apremont sur Allier.jpg|Apremont-sur-Allier
Fayl:Noirlac abbey facade east.jpg|Noirlak Abbey
Fayl:Meillant 01 2009.jpg|Chateau de Meillant


## Tillari
Tarixiy tillari Berrixon va Burbonnaisning shimoliy versiyasi hisoblanadi. Bu ikkalasi ham fransuz tilining lahjalari yoki Langues d’oïl lahjasidan kelib chiqqan. Ular mos ravishda sobiq Berry provinsiyasi va sobiq Burbon gersogligi sharafiga nomlangan. Departament janubdagi 11 ta kommuna oksitan tilida gaplashadi.

Qadimgi lahjalar yigirmanchi asrning oʻrtalarigacha keng qoʻllangan va departament chegaralariga yaqin joylashgan qoʻshni viloyatlarning dialektlari taʼsirida boʻlim ichidagi lahjalarda oʻzgarishlar yuz bergan. Yigirmanchi asrda hukumatning taʼlim siyosati fransuz tilining standartlashtirilgan versiyasini ilgari surdi.

Departamentning or’ta janubida janubiy oksitan tilining taʼsiri bor.

## Yana qarang

* Cher kantonlari
* Cher kommunalari

## Manbalar
Jamie McShane

**Jeymi MakSheyn** — *[[Sons of Anarchy|"Anarxiya oʻgʻillari]]* „, *“Shotlandiya*" va *"Qonli yoʻl"* filmlaridagi rollari hamda Marvel cinematic universe (MCU) filmlaridagi *[[Thor (film)|"Thor"]]* (2011) va *[[Qasoskorlar (film, 2012)|"Qasoskorlar"]]* (2012) filmlarida Agent Jekson roli bilan mashhur boʻlgan amerikalik aktyor. 2021-yilda u *CSI: Vegas* kriminal teleseriallarida paydo boʻldi. 2022-yilning may oyida u Netflix seriallarida Linkoln huquqshunosi Det. Lankfordni oʻynadi.

## Yoshligi
Jeymi MakSheyn Shimoliy Nyu-Jersida tugʻilib oʻsgan. MakSheyn 1988-yilda Richmond universitetida ingliz tilida bakalavr darajasini oldi.

## Karyera
MakSheyn uzoq vaqt davomida *[[24 (teleserial)|24]]*,  *[[Doktor House|Uy]]*,  *Stalker*,  *Yuradigan oʻliklardan qoʻrqish*,  va *The Fosters* kabi teleseriallarda koʻplab mehmon va takrorlanuvchi rollarni ijro etgan.  Uning eng koʻzga koʻringan rollari — *[[Sons of Anarchy|"Anarxiya oʻgʻillari"]]* filmidagi Kemeron Xeyz,  *Southlanddagi* serjant Terri Xill,  va *Qon* yoʻlidagi Erik OʻBannon. 

## Filmografiya

### Film

## Manbalar
Fiji havo yo'llari

**Fiji havo yoʻllari** (inglizcha: *Fiji Airways)—* 2013-yil 27-iyungacha Air Pacific Limited sifatida faoliyat yuritib, Shimoliy Amerika, Yaponiya va Tinch okeani havzasi mamlakatlariga ichki va xalqaro reyslarni amalga oshiruvchi Fiji milliy aviakompaniyasi hisoblanadi.

## Tarix
Aviakompaniyaga 1947-yilda avstraliyalik aviator Garold Gatti tomonidan asos solingan va 1951-yilda tijorat havo qatnovini boshlagan.1971-yilgacha aviakompaniya *Fiji Airways* nomini oldi, keyin *Air Pacific* deb oʻzgartirildi va 2013-yil iyun oyida u oʻzining tarixiy nomiga qaytdi. 1983-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlariga birinchi yoʻnalishlar ochildi. 1995-yildan 2004-yilgacha aviakompaniya oʻzining asosiy faoliyatidan doimiy ravishda foyda koʻrdi, istisno 2001- yil boʻlib, sof zarar bilan yakunlandi. *Air Pacific* Avstraliya poytaxti Kanberradan rejalashtirilgan xalqaro reyslarni ochgan birinchi aviatashuvchidir, ammo uzoq vaqt davomida haftasiga ikki marta reyslar amalga oshirilganiga qaramay, hozirda Kanberraga parvozlar nomaʼlum muddatga toʻxtatilgan. 2004-yilda aviakompaniya 500 000 dan ortiq yoʻlovchini manziliga yetqazgan.

2007-yilda *Air Pacific* mahalliy Sun Air aviakompaniyasini sotib oldi va Pacific Sun mintaqaviy shoʻba korxonasini tashkil etdi, u keyinchalik mintaqaviy va ichki havo yoʻnalishlarini boshqardi. *Air Pacificning* asosiy egalari Fiji hukumati (51%) va Avstraliyaning Qantas milliy aviatashuvchisi (46,32%). Shuningdek, Kiribati, Tonga, Nauru va Samoa hukumatlari kompaniyadagi ozchilik ulushlariga ega.

2007-yil mart oyida *Air Pacific* 771 kishini ish bilan taʼminladi.

## Yoʻnalish tarmogʻi

2008-yil aprel holatiga koʻra *Air Pacific* rejalashtirilgan marshrut tarmogʻi quyidagi yoʻnalishlardan iborat edi:

## Manbalar
Pajeon

**Pajon** (koreyscha : **파전)** — krep turi, deyarli butunlay tuxum va undan iborat boʻlgan koreys krepiga oʻxshash taom. Bundan tashqari, u turli xil ingredientlarni oʻz ichiga olishi mumkinligi bilan koreys pitssasi bilan taqqoslanadi. Masalan, kimchi yoki kalmar kabi dengiz mahsulotlarini sabzi va piyoz kabi boshqa sabzavotlar bilan birga berish mumkin. Baʼzida mol goʻshti va jambon ham qoʻshiladi.

## Turi

### Dengiz mahsulotlaridan pajon
Hemulpajon — qisqichbaqalar yoki kalmar kabi dengiz mahsulotlarini suv xamiriga solib tayyorlanadigan taom . Kundalik pajonga oʻxshaydi. Oddiy retseptda dengiz mahsulotlari va suv xamirini aralashtirish va bir marta qovurish usuli qoʻllanadi, ammo Kyunghe universitetidagi pajon xiyobonida sotiladigan pajon odatda bir marta pishirilgan pajonni choʻchqa goʻshti kotleti kabi non boʻlaklari bilan qoplash va keyin qovurish orqali miqdorini oshiradigan retseptdir. Bir marta foydalaniladi.

### Dongne Pajon
Dongne hozirgi Pusan hududining sobiq nomi edi. Birinchi marta Choson sulolasida yaratilgan bu taom qirol uchun sovgʻa sifatida tasniflangan. Bu davrda koʻplab savdogarlar Dongne bozoriga tashrif buyurishdi va Dongne Pajonning taʼmidan zavqlanishdi. Umumiy dengiz mahsulotlari va yashil piyoz kreplaridan farqli oʻlaroq, Dongne Pajon iloji boricha koʻproq uzun chiviqlardan foydalanadi va yashil piyoz va dengiz mahsulotlari bir-biriga yopishib qolishi uchun unli xamirdan oz miqdorda foydalanadi. Grilda pishirayotganda piyozni kesmang, ularni uzun boʻlgani uchun panjara ustiga qator qilib yoyib, ustiga unli xamir va dengiz mahsulotlari, masalan, istiridye, mollyuska, krevetka, qisqichbaqa va midiya va boshqa dengiz mahsulotlarini qoʻyib va qovuriladi. Pajon odatda soya sousi bilan isteʼmol qilinadi, lekin Dongre Pajon baʼzan sirkalangan qizil qalampir pastasi bilan isteʼmol qilinadi.

### Kimchi Pajon
Bu kimchini oddiy pajon bilan aralashtirib tayyorlanadigan taomdir .

## Foto albom

Fayl:Korean pancake-Pajeon-08.jpg|Pajeon
Fayl:Korean.pancake-Pajeon-04.jpg|Pajeon
Fayl:Korean pancake-Haemul pajeon-03.jpg|Pajeon
Fayl:Korean pancake-Ingredients for Haemul pajeon.jpg|Dengiz mahsulotlari pancake uchun ingredientlar
Fayl:Buchimgae and makgeolli.jpg|Makgeolli bilan Pajeon.


## Oʻxshash

* Puchimge
* Chon
* Bindettok
* Kimchi chon

## Izoh

# Dongne Pajon oshxonasiga xush kelibsiz." . 05.07.2009 da asl nusxadan arxivlangan . 2008 yil 10 iyunda olindi .
Efter badet

***Efter badet*** (shvedcha, „After the Bath“) — ohaktoshdan yasalgan va Stokgolmning Västertorp tumanida joylashgan jamoat haykali. U haykaltarosh Pye Engström tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u 1971-yil va 1976-yillar orasida besh yil davomida ishlagan. 1976-yildan beri u *Västertorpshallen* tashqarisida joylashgan boʻlib, munitsipalitetga qarashli jamoat haykali hisoblanadi. U skameyka sifatida qurilgan boʻlib, unda tashrif buyuruvchilar Engström tomonidan tasvirlangan yetti xil siyosiy arbobning quchogʻida oʻtirishlari mumkin. Chapdan oʻngga, ular Elise Ottesen-Jensen, Paulo Freire, Sara Lidman, Mao Zedong, Angela Devis, Georg Borgström va Pablo Nerudalar hisoblanadi.

Haykal soʻnggi yillarda koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻlgan. 2006-yilda Liberal Xalq partiyasidan mahalliy siyosatchi Martina Lind Stagolom munitsipaliteti Assambleyasiga haykalni ommaviy namoyishdan olib tashlashni taklif qilgan va „shaharda eng dahshatli ommaviy qotillardan birini nishonlamaslik kerak“ deb taʼkidlagan. Shuningdek, u Stagolomda Sovet Ittifoqi va Xitoy qurbonlariga bagʻishlangan yodgorliklar yaratishni soʻragan.

2010-yilda Madlen Sjöstedt — taniqli munitsipal siyosatchi, Liberal xalq partiyasiga mansub sahxs. Yana *Efter badetiga* eʼtibor qaratgan va uni olib tashlashni talab qilmagan boʻlsa-da, u mas’ul organlardan keyingi oʻrinlarda oʻrnatishni talab qilgan. Omma oldidagi chiqishida, „Mao va kommunizm tomonidan sodir etilgan insoniyatga qarshi jinoyatlar“ haqida maʼlumot beragan. Shvetsiya Sotsial-demokratik partiyasi muxolifat siyosatchisi Rojer Mogert haykal „muammo emas“ deb izohlagan. Haykaltarosh Pye Engström tasvirlangan shaxslarning tanlovini „1970-yillar edi“ deb tushuntirdi va keyinchalik haykalda tasvirlangan har bir kishi haqida maʼlumot bergan boʻlsa, shahar maʼmuriyatining izohlariga koʻra manbalar yetalicha emasligi tufayli maʼlumotlarda anglashilmovchiliklar yuzaga kelgan.

## Manbalar
Mahmudxon Ahmadxonov

**Mahmudxon Ahmadxonov** (1896—1938) — davlat va jamoat arbobi.
Mahmudxon Ahmadxonov 1896-yil Qoʻqon shahrida tavallud topgan. Uning otasi ulgurji choy savdosi bilan shugʻullangan. Otasi Ahmadjon Hasanov paxta tozalash zavodi egasi boʻlgan. Mahmudxon Ahmadxonov 1910-yilgacha Qoʻqondagi mashhur jadid muallimi Salohididdin Majidovning yangi usul maktabida tahsil oladi. U 1911—1915-yillar madrasada taʼlim oladi va mustaqil ravishda rus tili va fors tilni oʻrganadi. U dastlab Sulaymon Shayx Nurxonov idorasida ishlay boshlaydi. Qoʻqondagi taraqqiyparvarlik harakatiga Mahmudxon Ahmadxonov 1915—1917-yillarda faol ishtirok etadi. Mahmudxon Ahmadxonov 1917-yil fevral inqiloblaridan soʻng Qoʻqon maʼrifatparvarlarning „Tamim Maorif“ tashkilotiga „Shoʻroyi Islom“ning vakili sifatida ishlay boshlaydi. 1919-yil kompartiyaga kirib, Qoʻqon uyezdida milliy ishlar boʻyicha vakil, 1919—1920-yillar Qoʻqon shahar va uyezdida inqilobiy qoʻmita raisi boʻladi. U faoliyati davomida 1921—1922-yillar davomida Fargʻona viloyati xalq xoʻjaligi soveti raisi oʻrinbosari va Fargʻona viloyati madaniy ishlar boshqarmasi boʻlimi mudiri, 1922—1923-yillar inqilobiy qoʻmita raisi, 1923-yildan 6 oy davomida Qoʻqonda viloyat militsiya boshligʻining oʻrinbosari, 1924—1927-yillarda Fargʻona viloyati xalq taʼlimi boshqarmasi boshligʻi, 1927—1929-yillarda Qoʻqonda viloyat Oʻzdavrnashr idorasida boʻlim boshligʻi lavozimlari ishlaydi. Mahmudxon Ahmadxonov 1929-yil Milliy Ittihod tashkilotining aʼzosi degan boʻhton bilan 11 oy qamoqda saqlangan.
Mahmudxon Ahmadxonovni 1942-yil 19-aprel kuni Fargʻona viloyati ichki ishlar boshqarmasi tomonidan qamoqqa olish uchun orden beriladi.
1942-yil Mahmudxon Ahmadxonov OʻzSSR JKning 66-moddasi II bandi, 67-moddasi bilan 10-yilgacha MTLga hukm etiladi. 1943-yil 3-mart kuni jazoni ijro etish uchun Mahmudxon Ahmadxonov Utoijemlagga surgun qilinadi.

## Manbalar
Tripp (Janubiy Dakota)

**Tripp** () — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 575 kishini tashkil qilgan.

## Geografiyasi
Tripp shahri koordinatalarda  (43,224966, −97,965391)joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni  tashkil qiladi.

## Demografiyasi
2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 647 kishi, 290 xonadon va 167 oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 98,5% oq tanli, 0,6% tubjoy amerikaliklar, 0,2% osiyoliklar, 0,2% boshqa irqlardan va 0,6% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1,7 foizini tashkil etadi.

Shaharda 290 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 19,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 46,2 foizi er-xotinlar birga yashagan, 5,5 foizida eri boʻlmagan ayollar, 5,9 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 42,4% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 38,6% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 26,2% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 55,2 yoshni tashkil etadi. Aholining 16,5 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 3,3% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 18,3% 25 dan 44 gacha; 24,8% 45 dan 64 gacha; va 37,2% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 48,1% erkaklar va 51,9% ayollarni tashkil qilgan.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 24 609 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 34 531 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 26 500 dollarni, ayollarniki esa 16 397 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 16 231 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 13,7 foizi va aholining 18,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 28,6 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 14,3 foizi qashshoq hisoblanadi.

## Manbalar
Mehmandoost(Masumzoda) minorasi

**Mehmandoost minorasi** Меҳмондӯст   Mehmondo‘st (Masumzoda minorasi) Saljuqiylar davriga tegishli minoralardan biri boʻlib, Damgʻon shahridagi Mehmandust qishlogʻining janubida va Imomobodning gʻarbida joylashgan. Bu minoraning janubiy qismida qadimiy Mehmandust tepaligida joylashgan. Mehmandoost minorasi Rey shahridagi Toghrel minorasiga o'xshaydi, binosining bir qismi qisman vayron bo'lgan, ammo qolgan qismiga qarab uning yoshi aniqlanadi.

## arxitektura
Uning tashqi tomondan aylanasi 34 tirsak, ichkaridan diametri 7,20 metr. Bu minora o‘n ikkita kamarli bo‘lib, ulardan biri kirish joyi bo‘lib, har bir arkning kengligi 1,23 metr bo‘lib, o‘n yarim tirsakdan keyin g‘ishtdan juda yaxshi holatda qurilgan bo‘lib, undan keyin 3 yozuvi bor. Qufiy yozuvida va uning tepasida Bani yozuvida yana bir yozuv bor.Ammo, gumbaz vayron boʻlib, qolgan qismi 14 tirsak balandlikda.

Rivoyat qilishlaricha bu minora Muso ibn Ja’far avlodidan bo‘lgan *Imomzoda Qosim* qabridir , lekin tuzulish jihatidan qabrga o'xshash emas.

## Fon
Bu minora **Masumozadeh minorasi** sifatida ham tanilgan. Uning asosiy gumbazi yiqilib, kufiy yozuvidagi tosh bitiklarga asoslanib, bu minoraning qurilgan sanasi milodiy 490-yil.

## bog'liq so'rovlar

* Toghrel minorasi
* qo'ng'iroq gumbazi
* Bastam Kashana minorasi
* Aladdin qabri minorasi

## Manbalar

# «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰
# اکتبر ۲۰۱۹. مشکوتی، نصرت‌الله (۱۳۴۹). فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران. سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران. از پارامتر ناشناخته |صفحهٔ= صرف‌نظر شد (کمک)
Janubiy Koreya an'anaviy tosh qozoni "Tolsot"

**Tosh qozon** (koreyscha : **돌솥)** to’lso’t yoki **gopdol qozon (koreyscha : 곱돌솥)** — toshdan yasalgan kichik qozon. U asosan taom tayyorlashda ishlatiladi va koreys anʼanaviy taomlari bilan shugʻullanadigan oshxonalarida guruch baʼzan tosh qozonda xizmat qiladi. Bundan tashqari, tosh qozonda maxsus mahsulot sifatida foydalaniladigan holatlar mavjud va Jonjuda, Tolsot pipimbab, tosh qozondan foydalanadigan taom.

## Surati

Fayl:Korea-Icheon-Dolsotbap-Cooked rice in a stone pot-01.jpg|toshda pishirilgan guruch
Fayl:Dolsot bibimbap, Hangang, Paris 001.jpg|dolsot bibimbab


## Oʻxshash

* Kamasot
* Ttukpegi

## Izoh
1. „Tosh qozon“ . 《Standart koreys tili lugʻati》. Koreys tili milliy instituti . 31/12/2017 olindi .

2. „Oltin tosh qozon“ . 《Standart koreys tili lugʻati》. Koreys tili milliy instituti . 31/12/2017 olindi .
Beau Mirchoff

*Uilyam* **Beau Mirchoff** (  ;  1989-yil 13 - yanvarda tug‘ilgan) - Kanadalik-amerikalik aktyor.

## Yoshligi
Mirchoff Vashington shtatining Sietl shahrida tugʻilgan. Ikki kundan keyin u Britaniya Kolumbiyasining Viktoriya shahridagi oilasining uyiga koʻchib oʻtdi. 

## Filmografiya

### Film

### Televideniye

## Manbalar

## Havolalar

* Media related to Beau Mirchoff at Wikimedia Commons
*
Borgåsgubben

**Borgåsgubben** — bu turli o'lchamdagi tosh g'ishtlardan yasalgan 10 futlik haykal. U Källtegen, Blomskog, Årjäng, Shvetsiyadagi Borgåsen nomli tog'ning tepasida joylashgan. Nega u yerga qo'yilganligi noma'lum rasmiy manbalarda keltirilmagan, ammo mahalliy aholining ko'chib yuruvchi rivoyatlariga ko'ra, u dushmanlarni qo'rqitish uchun qo'yilgan. Bu hujum qilganlarga tirik qo'riqchi posti haqida tasavvur berishi kerak bo'lgan. U 1600-yil—1700-yillarda Shvetsiya va Norvegiya o'rtasidagi urush davrida qurilgan. Ko'pchilik tosh haykalni Shvetsiya qiroli Charlz XII davrida armiyada xizmat qilgan karoleanlar deb atalgan askarlar yasagan deb hisoblashadi. Charlz va uning askarlari Norvegiyadagi Fredriksten qal'asiga ketayotgan vaqtda ular Blomskogda to'xtashgan va ushbu tarixiy yodgorlikni barpo qilishgan.

## Borgåsen tarixi
Blomskog atrofidagi hudud va butun Värmland juda ko'p tarixga ega. XVI-asrda hudud iqtisodiy qiyin vaqtlarni boshdan o'tkazgan va Shvetsiya va Norvegiya (Daniya hukmronligi ostida) o'rtasidagi urush nizosi Shvetsiya tomonidagi chegara shaharlarining bir necha bor yoqib yuborilishi o'z ta'sirini o'tkazgan. Olle Xyogstrandning 1979-yilda nashr etilgan „*När hela socknen brann“* nomli kitobida haykal yaratilganda jamiyat qanday ko‘rinish olgani tasvirlangan. Keyingi yillarda odamlar qochqinlik vaqtlarida o'zlarini xavfsiz va himoyalangan his qilishlariga imkon beruvchi tepalikdan foydalanishgan.

## Hozrigi kunlarda
Hozirgi kunda siz Borgåsgubbenni Blomskog aholisining o'ziga xos belgisi deb aytsa bo'ladi. Mahalliy aholining bir qismi, ya'ni yoshi katta odamlar uchun keng tarixni eslatib turadi. Tog', qal'a va tosh haykalning hikoyasi ularning merosining bir qismidir. Horijliklar Borgasgubben haykaliga nafaqat u tufayli, balki uning atrofidagi ajoyib go'zal tabiat uchun ham tashrif buyuradi. Tog' tepasida Västra Silen ko'lining ajoyib manzarasi diqqatga sozovor maskan hisoblanadi.

## Manbalar
Sheralixon (Afgʻoniston amiri)

**Sher Ali Xon** (1825—1879) — 1863—1879-yillarda Afgʻoniston amiri boʻlgan. U Afgʻonistondagi Barakzoylar urugʻiga mansub boʻlgan. Doʻstmuhammadxonning oʻgʻillaridan biri edi.

## Islohotlar
Sheralixonning amir sifatida hukmronligi Afg‘onistondagi Barakzoy boshqaruvini isloh qilishga urinishlari bilan ko‘pincha esga olinadi. Sher Ali Xon hukmronligi davrida amalga oshirilgan oʻzgarishlarga hukumat lavozimlarining yaratilishi, harbiy islohotlar, Afgʻonistonda birinchi pochta xizmatining joriy etilishi va afgʻon rahbarining pushtu tilini targʻib qilish boʻyicha birinchi urinishlari kiradi.

Sheralixon Barakzoy sardorlarining kuchini cheklashga harakat qildi. U oʻgʻillariga viloyatlarni boshqarishga ruxsat bermay, oʻziga sodiq hokimlarni tayinladi. Shuningdek, unga davlat masalalari boʻyicha maslahat beradigan 12 kishidan iborat kengash bor edi. U Bosh vazir (Sadr-i Aʼzam), moliya vaziri, ichki ishlar vaziri, urush vaziri, tashqi ishlar vaziri va xazina vaziri kabi turli vazirlik idoralarini yaratdi.

Sheralixon  davrida Afgʻoniston 5ta viloyatga: Kobul, Hirot, Afgʻon Turkistoni, Qandahor va Farohga boʻlingan. Ilgari Faroh Hirotga boʻysungan edi, lekin buning oʻrniga u uni alohida viloyat qilib, uni amakivachchasi Sardor Muhammad Afzalga berdi (Muhammad Afzalxon bilan adashtirmaslik kerak).

Sheralixonning hukmronligiga Britaniya imperiyasi va Rossiya imperiyasining bosimi toʻsqinlik qildi, ammo Sheralixon Afgʻonistonni ularning bosqinlaridan saqlashga harakat qildi. Afgʻonistonga Rossiya hukumatining general Stoletov boshchiligidagi missiyasi (1877-yil) yuborilishidan xavotirlangan inglizlar oz missiyasini 1878-yilda joʻnatadilar, afgʻon amiri Sheralixon esa bu missiyani qabul qilinishidan bosh tortdi va inglizlar oʻz kuchlarini yigʻib, Kobulga yurish qildilar.Sheralixon  Rossiya imperiyasidan siyosiy va harbiy yordam soʻrash maqsadida Kobulni tark etishni maʼqul koʻrdi. U Mozori Sharifda 1879-yilda vafot etdi va taxtni oʻgʻli Muhammad Yoqubxonga qoldirdi. Uning vafotidan soʻng ikkinchi ingliz-afgʻon urushi boshlandi.

## Manbalar

## Havolalar

* Profil: Amir Sher Ali Xon
Rahim Rahmonov

**Rahim Rahmonov** (1910—?) — davlat va jamoat arbobi.
Rahim Rahmonovich Rahmonov 1910-yili Fargʻona shahrida oddiy ishchi oilasida tavallud topgan. 1920-yilgacha oilasi bagʻrida, 1920-1924-yillarda Fargʻona shahrida joylashgan bolalar uyida tarbiya oladi. 1924-yil Toshkentga kelib, muallimlar bilim yurtiga oʻqishga kirgan. 1928-yilda u yerni tamomlab, Samarqanddagi Oʻzbekiston davlat universiteti kimyo fakultetiga oʻqishga kiradi. Talabalik davridayoq 1929—1930-yillarda Samarqand yer ishlari texnikumida mehnat faoliyatini boshlaydi. U keyinchalik Samarqand zoosovet institutida ishlab, ilmiy izlanishlar olib boradi. Rahim Rahmonov 1932-yilda universitetni tamomlaydi va 1932-1934-yillar davomida Qoʻqondagi paxtachilik institutining kimyo laboratoriyasida assistant boʻlib ishlaydi. 1932—1934-yillarda Qoʻqondagi Molotov nomidagi Pedagogika institutida kimyo laboratoriyasida assistent boʻlib, 1935-yil 1-martdan 15-noyabrgacha Chirchiq elektorookimyo kombinati qoshida tashkil etilgan elektrokimyo texnikumi direktori vazifasida ish olib boradi. Rahim Rahmonov 1936-yilda Leningrad shahridagi Lenin nomli Butunittifoq selxoz akademiyasining aspiranturasiga kiradi va 1940-yilda disertatsiyasini mutavvafiqatli himoya qiladi. U shu vaqfdan boshlab Biologiya fanlari nomzodi unvonini oladi. Rahim Rahmonov 1940—1941-yillarda SSSR FAning OʻzSSR Botanika instituti direktori boʻlib ishlaydi. U faoliyati davomida Oʻrta Osiyo davlat universiteti talabalariga biokimyo fanidan dars berib, dotsent ilmiy darajasini oladi. 1941-yil 27-sentabr kuni Rahim Rahmonovni qamoqqa olish toʻgʻrisida qaror chiqadi. 1941-yil 28-sentyabrda uning uyida tintuv oʻtkazilib, qamoqqa olinadi. 1942-yil 8-avgustdagi IIXK yigʻilishida 9 nafar oʻzbek olimi orasida Rahim Rahmonov ham 10 yil mehnat tuzatish lageri (MTL)ga hukm etiladi. 1942—1944-yillarda Rahim Rahmonov Karlagda agranom, 1944—1949-yillar Almati viloyatidagi qishloq xoʻjaligi lageri 5-boʻlimida agronom boʻladi. 1952-yil Rahim Rahmonov jazo muddatini toʻliq oʻtab lagerdan ozod boʻladi. 1956-yil 27-sentabr kuni OʻzSSR Oliy sudi qarori oqlanadi.

## Manbalar
Shomansur Alixoʻjayev

**Shomansur Alixoʻjayev** (1888 Namangan — 1938) — davlat va jamoat arbobi. Turkiston muxtoriyati qurolli kuchlarining boshligʻi. Fargʻona shahar inqilobiy qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1919). Margʻilon ugorkom inqilobiy qoʻmitasi raisi (1923–1929), Fargʻona inqilobiy qoʻmitasining raisi (1927), Oʻzbekiston SSR suv xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi (1931), Sudotrans va yoʻlavtotrans boshqarmasi boshligʻi (1931–1936).
## Tarjimai holi
Shomansur Alixoʻjayev 1888-yilda Namangan shahrida sangtarosh, pudratchi oilasida tavallud topgan. Uning otasi oʻzining quruvchilar guruhi bilan birgalikda buyutma asosida ishlagan. Shomansur Alixoʻjayev dastlab eski usuldagi maktabda oʻqigan. Otasiga qoʻshilib, bir qator ishchilar bilan birgalikda Namangan shahar va uning atroflarida ish olib borgan. Rus-tuzem maktabida ham tahsil olgan.

U faoliyati davomida avval yer oʻlchovchiga tarjimonlik qilgan, 1911-yil Namanganda politsiya pristaviga izvosh boʻlib ishga kirgan. Skobelev shahri pristaviga 1914–1917-yillarda izvoshchilik qilgan.

1917-yil Turkiston muxtoriyati tashkil etilgach, muxtoriyatning tadbirlarida faol ishtirok etgan. Muxtoriyat qurolli kuchlari boshligʻi sifatida bolsheviklarga qarshi kurashgan. 

1918-yil Shomansur Alixoʻjayev sovet militsiyasiga ishga olingan. 1923-yil bir muddat Toshkent shahar soveti raisi oʻrinbosari sifatida ishlagan. 1927-yilgacha Fargʻona muzofot inqilobiy qoʻmitasi raisi sifatida faoliyat olib borgan. 

Shomansur Alixoʻjayev keyingi yillarda OʻzSSR suv xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi, 1931-yildan OʻzSSR Boshavtoyoʻltrans boshqarmasi boshligʻi lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1937-yil 21-mart kuni OʻzSSR ichki ishlar xalq komissari Zagvozdin Shomansur Alixoʻjayevga nisbatan OʻzSSR JKning 60, 67-moddalari qoʻllab qamoqqa olish toʻgʻrisida qaror chiqargan, bu davrda Alixoʻjayev Toshqurilish trestida rais oʻrinbosari lavozimida ishlardi. 1937-yil 6-aprel kuni u qamoqqa olingan. 1938-yil 4-oktyabr kuni Oliy sud qaroriri bilan unga oʻlim jazosi tayinlangan va shu kunning oʻzidayoq amalga oshirilgan.

1957-yil 12-martda Shomansur Alixoʻjayevning turmush oʻrtogʻi Sabohat Alixoʻjayeva OʻzSSR KP(b) MK birinchi kotibi N. A. Muhiddinov nomiga ariza yozgan. Shomansur Alixoʻjayev 1957-yil 26-oktyabr kuni OʻzSSR Oliy sudi qarori bilan oqlangan va oqlov haqida oila aʼzolariga xabar berilgan.

## Manbalar
Pattimura

**Pattimura**

Tomas Matulessi yoki Tomas Matulessia, Kapitan Pattimura yoki shunchaki Pattimura nomi bilan tanilgan (1783-yil 8-iyun - 1817-yil 16 -ekabr) Indoneziya milliy qahramonlaridan biri hisoblanadi.
Pattimura nomi endi Pattimura universiteti, XVI/Pattimura mintaqaviy harbiy qo'mondonligi va Ambondagi Pattimura xalqaro aeroportining nomi sifatida mustahkamlangan.‌‌

## Asl ismi
Kapitan Pattimuraning shaxsi uning haqiqiy ismi Ahmad Lussi ekanligini aytib, ba'zi guruhlar tomonidan qayta-qayta e'tiroz bildirgan. Bu da'vo birinchi marta Ahmad Mansur Suryanegara nashri tomonidan e'lon qilingan. Ammo Ahmad Lussi nomini o'z ichiga olgan birlamchi hujjatlar yo'q. Pattimura universiteti tarixchisiga ko‘ra, Jon Pattiasina, Tomas Matulessi va Ahmad Lussi ikki xil odamlardir. Tomas Matulessi 1817-yilda Pattimura qo'zg'oloni bo'lib o'tgan Saparua shahridan keladi. Ayni paytda Ahmad Lussi Hualoy, Amalatu, G'arbiy Seramdan keladi. Ahmad Lussi Pattimura qo'zg'oloniga qo'shilish uchun Hualoydan Saparuaga boradigan qo'shinlarga rahbarlik qilgan.
Markaziy Maluku, Xaruku orolining Hulaliu shahrida yashovchi Tomas Matulessi (Kapitan Pattimura bilan bir xil ism bilan) u milliy qahramon Tomas Matulessining bevosi avlodi va qonuniy merosxo'ri ekanligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Indoneziya hukumati xatoga yo‘l qo‘ygan, chunki Tomas Matulessiga milliy qahramon unvonini berish to‘g‘risidagi farmonga faqat “Kapitan Pattimura” nomi kiritilgan. U, shuningdek, Indoneziya hukumati milliy qahramon Tomas Matulessining tug‘ilgan joyini belgilash va milliy qahramonning merosxo‘rlarini aniqlashda xatoga yo‘l qo‘yganini ta’kidladi.

## Pattimura oilasi
Tomas Matulessining so'zlariga ko'ra, milliy qahramon Tomas Matulessi Xulaliu, Xaruku oroli, Maluku shahrida Korneles Matulessi va Petrosina Noya oilasida tug'ilgan. Milliy qahramon Tomas Matulessi Mariya Tayxuttuga uylandi va 1817-yilda Saparuada Pattimura jangida vafot etishidan oldin uch farzand ko'rdi. Uch farzand - Xuapatti (suvga cho'mdirilgan Asaf ismi bilan), Risamena  va Benjamin.
Tomas Matulessining bayonoti 2021-yil 12-may kuni Pattimura universitetida “Milliy qahramon Tomas Matulessi taxallusi Kapitan Pattimuraning kelib chiqish tarixini to‘g‘rilash” mavzusidagi tadbirda taqdim etildi. Muhokamaviy tadbirdan tashqari, Tomas Matulessining bayonoti 2021-yilda nashr etiladigan “Tomas Matulessy Kapitang Pattimura – Hulaliu mamlakatining bolalari” nomli kitobda ham chop etilgan.

## Manbalar
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Pattimura

## Havolalar
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Pattimura
Muhammad Ali Hazin

**Muhammad Ali Hazin** – *(1692-1776)* Fors adabiyotining yirik namoyondalaridan biri. Veterinariya, memuar va tarixiy asarlar muallifi.

## Hayoti
Yuqorida tilga olingan Zohidiyev familiyasidan boʻlgan Gʻilon darvesh shayxlarining avlodi boʻlgan Shayx Muhammad Ali Hazin 1692-yilda Isfahon shahrida tugʻilgan. Eron, xususan, Kaspiy boʻyi mamlakatlariga koʻp sayohat qilgan. Taniqli olim Benaresda 1766-yilda vafot etgan. Otlarni parvarish qilish va zoologiyaga oid risolalar, shuningdek, shoirlar – zamondoshlari haqidagi biografik asar muallifi sifatida tanilgan. Taxminan 1740 yilda tuzilgan. n. e.) 20-40-yillardagi Eron tarixiga oid eng qimmatli manbalardan biri hisoblangan xotiralar. 18-asr Forscha matn Belfur tomonidan „Tarih-i ahval-i shayx-i Xazin, ki hud navishte ast“ („Shayx Hazin hayoti haqidagi hikoya, uning oʻzi yozgan“) nomi bilan nashr etilgan.
Shayx Hazinning xotiralarida Kaspiy mamlakatlari arzimas oʻrinni egallaydi. Ammo u 1720-30-yillardagi fuqarolar nizolari va urushlar davrida, bu mamlakatlarning vayronagarchiliklarini batafsil tasvirlagan. 18-asrdagi boshqa manbalar (arman, rus va boshqalar) bu maʼlumotlarini toʻldiradi. Shuningdek, Tahmasp Qulixon tomonidan 1736-yilda Mugʻonda chaqirilgan qurultoy va bu majlis tarkibiga oid tafsilotlar, Tabriz shahrining qoʻshinlardan himoya qilinishi haqidagi hikoyalari ham muhim ahamiyatga ega.

Turk qoʻshinlarini shahar aholisining eng kambagʻal qatlamlari (avamm – „oddiy xalq“, „niello“) tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi haqidagi maʼlumotlar va boshqalar. Kitobda feodal munosabatlarga oid maʼlumotlar koʻp uchraydi.

Safaviylar davlatining inqirozi natijasida; afgʻonlar Sharqiy Eronni, mamlakatning gʻarbini turklar, Kaspiy dengizining janubiy qirgʻogʻini ruslar bosib oldilar. Toʻqqiz yil davomida shafqatsiz urushlar davom etdi; pirovardida oddiy koʻchmanchilardan boʻlgan isteʼdodli sarkarda Nodirshoh qizilbosh qabilalarini birlashtirib, afgʻonlarni quvib chiqarishga muvaffaq boʻldi. Uzoq davom etgan urushlar mamlakatni vayron qildi. Isfaxon vohasidagi qishloq aholisining 2/3 qismi halok boʻldi. Hamma joyda ocharchilik va epidemiyalar hukm surdi. Yirik shaharlar: Isfaxon, Sheroz, Qazvin, Yazd, Tabriz talon-toroj qilindi va aholi manzilgohlari qirib tashlandi. Guvoh Shayx Muhammad Ali Hazinning aytishicha, Tabrizda va butun Janubiy Ozarbayjonda deyarli aholi qolmagan. Fors Iroqi esa shunday vayronagarchilik va qashshoqlik holatida ediki, uni tasvirlab boʻlmaydi. Gilonda ipakchilik olti barobar qisqardi, yoʻllardagi oʻgʻirliklar tufayli savdo toʻxtab qoldi.

## Ish faoliyati
* Kulliyat Hazin, Lakxnau, 1292 p. g. x. (1913);
* Tarixe Hazin, Isfahon, 1332 b. g. x. (1953);
* Tazkere-ye Hazin…, 2-nashr, Isfahon, 1334 b. g. x. (1955);
* Shayx Muhammad Ali Hazinning hayoti oʻzi tomonidan yozilgan, tahrir. va tarjima. F. C. Belfour, L., 1831 yil.
## Adabiyotlar
* Pigulevskaya N. V. va boshqalar. Farmon. op. 310-318-betlar; Mikluxo-Maklay N. D. Erondagi afgʻon hukmronligi tarixidan // Leningrad universitetining Uchenye qoʻriqxonasi. 1954. No 179. S. 138-158.
* Pigulevskaya N. V. va boshqalar. Farmon. op. S. 318.
Vaziri kasalxonasi

**Vaziriy kasalxonasi (Najmabodiy)** oʻz davrining mashhur olim va mujtahidlaridan boʻlgan hoj Shayx Hodi Najmabodiy tomonidan Vazir nomi bilan mashhur boʻlgan Mirzo Isoning uchinchi mulkidan oʻz vasiyatiga koʻra qurilgan. Kasalxona qurilishi 1275-yilda boshlanib, 1279-yilda tugallangan.

Vaziri kasalxonasi Qajarlar davriga tegishli boʻlib, Tehronda, Respublika chorrahasidan keyin, Hofiz koʻchasida joylashgan.

## Bog'liq so'rovlar

* Eron milliy asarlari ro'yxati
* Madaniy meros, hunarmandchilik va turizmni tashkil etish

## Manbalar
Ostin Abrams

**Ostin Noa Abrams** (1996-yil 2-sentyabrda tug'ilgan) - amerikalik aktyor. U "*[[The Walking Dead|Yurayotgan o'liklar"]]* (2015–2016) teleserialining beshinchi va oltinchi fasllarida Ron Anderson roli, *[[Euphoria|Eyforiyadagi]]* Ethan Deyli (2019-yildan) va *Dash va Lily* (2020) filmidagi Dash rollari bilan tanilgan. Shuningdek, u *“Yoz qirollari* ” (2013), *“Qog‘oz shaharchalar* ” (2015), *“Bredning holati”* (2017), *“Qorong‘uda aytiladigan qo‘rqinchli hikoyalar”* (2019) va *“Kimyoviy yuraklar”* (2020) kabi filmlarda suratga tushgan.

## Yoshligi
Abrams Florida shtatining Sarasota shahrida o'sgan va shifokor bo'lgan Lori va Bredli Abramsning o'g'lidir. U yahudiy.

Abrams besh yoshida aktyorlik saboqlarini olishni boshlagan va to'qqiz yoshida teatr spektakllarida qatnasha boshlagan. Uning birinchi filmdagi roli *Ticking Clock* filmida bo'lgan.

## Karyerasi
Ostin beshinchi va oltinchi fasllarida AMC teleserialidagi *[[The Walking Dead|"The Walking Dead"]]* serialida Ron Anderson rolini o'ynash orqali bilan tanilgan. 2017-yilda u Kayl Uilamovskining *“Yozning oxiri”* filmida o‘zining eng yaqin do‘sti Konradning birinchi muhabbatiga unchalik e’tibor qaratmaydigan 16 yoshli qo‘pol o‘spirin Hunter Gorski rolini o‘ynadi.

2017-yilda Abrams *"Bredning holati"* komediya-dramasida Troya rolini o'ynadi. Abrams 2018-yilda “*Amerikaliklar”* filmida Jekson Sartarosh rolini ijro etgan 2019-yilda u *“Qorong‘uda aytiladigan qo‘rqinchli hikoyalar” nomli* qo‘rqinchli kitobning moslashuvida katta rol o‘ynagan, va 2020-yilda *“Kimyoviy yuraklar”* romantik filmida bosh rolni o‘ynagan. U shuningdek, Netflix seriyali *Dash &amp;amp; Lilyda* bosh rolni o'ynagan. 

## Manbalar

## Havolalar

*
Muhiddin Ermatov

**Muhiddin Ermatov** (1898—1938) — davlat va jamoat arbobi.
Muhiddin Ermatov 1898-yil Qoʻqon shahrida masjid imom oilasida dunyoga kelgan. U dastlab jadid maktabida, soʻng rus-tuzem maktabida tahsil oladi. Madrasaga qatnab zamonasining ilgʻor yoshlaridan biriga aylanadi. Muhiddin Ermatov 1919—1920-yillar davomida Qoʻqon jome masjidi yonida joylashgan doʻkonda kitoblar va oʻquv ashyolari savdosini yoʻlga qoʻyadi. 1923-yilda u Qoʻqondagi „Nashri maorif“ jamiyatining rahbarlaridan biriga aylanadi. Keyinchalik u kompartiyaga kirib, mahalliy sovet idoralarida maʼsul lavozimlarda ishlay boshlaydi. U Fargʻona muzofotida qarshilik harakati davomida xonavayron boʻlgan xalq xoʻjaligini tiklash, madaniyat va maorifni oyoqqa qoʻyishda katta yutuqlarni qoʻlga kiritgan. Bu toʻgʻrisida „Fargʻona“ gazetasi sahifalaridagi qator maqolalari guvohlik beradi. 1930-yilda Moskvada Svedlov nomidagi komuniversitetda tahsil oladi. 1932—1937-yillarda Namangan shahar partiya qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlaydi. Namangan xalq xoʻjaligini ishga solish, qishloq xoʻjaligi va sanoatni rivojlantirishni yoʻlga qoʻyadi. U faoliyati davomida „Qizil bayroq ordeni“ bilan taqdirlanadi. 1937-yil 9-sentyabr kuni OʻzSSR JKning 60 va 67 moddalari bilan aksinqilobiy „Milliy ittihod“ tashkiloti aʼzosi deb ayblanib qamoqqa olishga qaror qabul qilinadi. 1937-yil 10-sentyabr kuni order berilib, uni uyida tintuv oʻtkaziladi va qamoqqa olinadi. 1937-yil 15-17-sentyabr kunlari soʻroq davomida Muhiddin Ermatov oʻz aybini tan olishga majbur boʻladi. 1938-yil 4-oktabr kuni Oliy sud qaroriri bilan unga oliy jazo tayinlanadi va shu kunning oʻzidayoq otib tashlanadi. 1957-yil 1-avgust SSSR Oliy sudi Harbiy kollegyasi qarori bilan Muhiddin Ermatov oqlanadi.

## Manbalar
Mojadiddin Bag'dodiy

**Majduddin Bag‘dodiy -** hijriy 554-yilda tug‘ilib, Aladdin Muhammad Xorazmshoh amri bilan 607-yilda Jihun daryosida g‘arq bo‘lgan eronlik shoir hisoblanadi.

U Xorazm ahlidan va Shayx Najmuddin Kubroning shogirdlaridan va o‘z davrining maxsus shoir va adiblaridan biridir. Uning asarlari quyidagilar:

* *Sayohat haqida risola* (fors tilida) 
* *“Al-Barrara Fi al-Masail al-ashrah” kitobi* (arabchadan forschaga tarjima qilingan) 
* *O'n to'rtinchi kitob*, *olamlar Parvardigorini zikr qilish fazilatida "Salvatul-muridin"* nomi bilan mashhur 

Rizo Qoli Xon Hidoyat *Fisih assambleyasida* Majadiddin Bag'dodiyni ruhiy ustozi va Atar Neyshaburiyning ustozidir.

## Manbalar

# مجدالدین بغدادی، رساله در سفر، جـ 1، صـ 182 - 190، به کوشش کرامت رعنا حسینی، در مجموعه سخنرانیها و مقاله‌ها دربارهٔ فلسفه و عرفان اسلامی، چاپ مهدی محقق و هرمان لندلت، تهرا 1349 
# ش. مجدالدین بغدادی، تحفة البررة فی المسائل العشرة، ج1، ص 66، ترجمة محمد باقر ساعدی خراسانی، چاپ حسین حیدرخانی مشتاقعلی، طهران 1368
# ش. دانشگاه تهران کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی ومرکز اسناد دانشگاه تهران، ج16، ص365 - 366، نگارش محمدتقی دانش‌پژوه، طهران 1357 ش. هدایت، رضاقلی خان، مجمع الفصحاء، به کوشش: سید رضی واحدی و سهراب زارع، امیر کبیر، تهران: 1389، صص 133-132
Yan Lyanke

**Yan Lyanke** (xitoycha 阎连科, pinyin Yan Lianke; 1958-yil 24-avgustda tugʻilgan) — Pekinda yashayotgan xitoylik roman va hikoyalar yozuvchisi.
## Tarjimai hol
Uning asarlari juda satirik boʻlib, ularning baʼzilari Xitoyda taqiqlangan. U tsenzuradan qochish uchun oʻz hikoyalarini yozganida oʻz-oʻzini tsenzura qilganini tan oldi.

Taʼlim: Xenan universiteti, Xalq adabiyot va sanʼat kolleji.

Xotin: Chjay Lisha. Bolalar — Yan Songvey.
## Adabiyotlar
* The Routledge Companion to Yan Lianke : [eng.] / Edited By Riccardo Moratto, Howard Yuen Fung Choy. — Routledge, 2022. — 572 p. — ISBN 978-0-367-70098-0.
## Havolalar
* 
* 
*  Upcoming4.me saytida
## Manbalar
Rasul Nosirov

**Rasul Nosirov** (1902—1938) — davlat va jamoat arbobi. Rasul Nosirov 1902-yil Qoʻqon shahrida tavallud topgan. Samarqanddagi markaziy partiya maktabini tamomlab, partiya va sovet idoralarida mehnat qiladi. 1935-yil Qoʻqonda ishchi fakulteti direktori, „Yangi Fargʻona“ gazetasi muharriri sifatida faoliyat olib boradi. Soʻng Fargʻona shahar qoʻmitasi madaniyat boshqarmasi mudiri sifatida ish olib boradi. 1937-yil 13-oktyabr kuni Rasul Nosirov qamoqqa olinadi. 1937-yil avgust konfirensiyada oʻqituvchi Mansurovning yonini olgan, millatchi, sovet siyosatiga qarshi S.Mirzajonovning odami degan ayblar taqaladi. Hatto 15-oktabr kuni jismoniy kuch ishlatish yoʻli bilan OʻzSSR IIXK Apresyan nomiga aybdorligi eʼtirof etilgan ariza yozdirladi. 1937-yil 20-oktyabr kuni soʻroqda R.Nosirov oʻzining 1937-yil iyunda S.Mirzajonov tomonidan aksinqilobiy tashkilotiga tortirganligini majburan tan oladi. Shundan keyingina Rasul Nosirov aksinqilobiy targʻibotda ayblab, OʻzSSR JKning 66-moddasi 1-bandi bilan aybdor deb qaror chiqariladi. 1937-yil 23-oktyabr kuni allaqachon qamoqqa olingan R.Nosirovni qamoqqa olishga order beriladi. 1937-yil 2-noyabr kuni Sobir Mirzajonov bilan yuzlashtirish „muvaffaqiyatli“ oʻtkaziladi. 1937-yil dekabrda oʻz ishini koʻrsatishda R.Nosirov boshqa qoʻshimcha yoʻq, roziman, ishni yopinglar deb imzo chekadi. 1937-yil 16-dekabrda Apresyan tomonidan imzolanadi, unga hech bir dalillar koʻrsatmagani holda OʻzSSR JKning 58, 64, 63, 67- moddalarini qoʻllaydilar. 1938-yil 4-oktabr kuni Oliy sud qaroriri bilan unga oliy jazo tayinlanadi va shu kunning oʻzidayoq otib tashlanadi. 1958-yil 12-aprel SSSR Oliy sudi Harbiy kollegyasi qarori bilan Rasul Nosirov oqlanadi.

## Manbalar
Kolombo operatsiyasi

**Kolombo operatsiyasi** 1975-yilda DINA (Chili maxfiy politsiyasi) tomonidan siyosiy dissidentlarni yoʻq qilish uchun amalga oshirilgan operatsiya edi. Kamida 119 kishi o‘g‘irlab ketilgan va keyinroq o‘ldirilgan. Jurnallarda 119 nafar oʻldirilgan siyosiy raqiblar roʻyxatini eʼlon qilgan.

Ushbu soxta jurnallardan biri, *LEA* deb nomlangan, Argentina farovonlik vazirligiga qaram boʻlgan Codex Editorial tomonidan nashr etilgan boʻlib, Isabel Peronning maslahatchisi va Triple A oʻlim guruhi asoschisi Xose Lopes Rega tomonidan boshqarilgan. Operatsiyadan maqsad milliy va xalqaro jamoatchilik fikrini — Chili va xorijdagi ommaviy axborot vositalarida yolg'on ma'lumotni chop etish orqali — g'oyib bo'lganlar xorijiy xavfsizlik kuchlari bilan to'qnashuvlarda halok bo'lgan yoki ichki tozalashlar qurboni bo'lgan degan fikrni uyg'otish edi.

## Augusto Pinochet
Chili sobiq harbiy hukmdori Avgusto Pinochet o‘z xavfsizlik xizmati tomonidan kamida uch dissidentni o‘g‘irlab ketishga aloqadorlikda ayblanib, uy qamog‘iga olindi. 

Sudya Xuan Guzman Tapiya Chili adliyasidan Pinochet DINAga ushbu operatsiyani bajarishni buyurgani haqidagi dalillarni toʻplaganidan soʻng uning daxlsizligini bekor qilishni soʻradi.

2005-yil sentabr oyida Chili Oliy sudi sudya Viktor Montiglioni tergovda ayblab, Pinochetning bu ish boʻyicha daxlsizligini bekor qilishga qaror qildi. 2005-yil noyabr oyida prokurorlarning aytishicha, Kolombo operatsiyasi boʻyicha sud tomonidan tayinlangan mutaxassislar, prezident yengil demensiyadan aziyat chekayotgan boʻlsa-da, sudda boʻlish uchun yetarli darajada yaroqli degan xulosaga kelgan.

Bu ish boʻyicha DINA direktori oʻrinbosari Raul Iturriaga ham ayblangan.

2005-yil dekabr oyida Pinochet sudga tortilishiga loyiq deb topildi. Biroq, Pinochet 2006-yil 10-dekabrda hukm qilinmasdan vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Pinochet va sobiq politsiya boshligʻi uchrashdi
* Pinochet mos deb topdi
Jo Turkel

**Jozef Turkel** (1927-yil 15-iyul - 2022-yil 27-iyun) - 1950-1960-yillarda Oltin asr davrida kino va televidenieda rol oʻynagan amerikalik aktyori. U Stenli Kubrikning *"Qotillik* ", *"Shon-sharaf yo'llari* " va " *Yorqin"* filmlaridagi rollari hamda *"Blade Runner"* filmidagi doktor Eldon Tyrell rollari bilan tanilgan. Shuningdek, u Bert I. Gordonning uchta filmida rol o'ynagan.

## Yoshligi
Turkel 1927-yil 15-iyulda Bruklinda tikuvchilik bilan shug‘ullangan Benjamin Turkel va uy bekasi va vaqti-vaqti bilan opera aytib turgan Gazella oilasida tug‘ilgan.  Uning ota-onasi polshalik yahudiy muhojirlar edi.  Uning Garold va Devid ismli ikkita ukasi bor edi.  Turkel o'n yetti yoshida Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasiga qo'shilgan va Ikkinchi Jahon urushi paytida Yevropa Operatsiya Teatrida xizmat qilgan. 

## Karyerasi
Turkelning filmdagi ilk surati 1948-yilda *suratga olingan “Daryo narigi tomonidagi shahar” filmi* edi.   Uning boshqa filmlardagi chiqishlari orasida Bert I. Gordonning " *Bola va qaroqchilar* Abu Jin roli", "Nik rolida *azoblangan* " (ikkalasi 1960) va *"Gigantlar qishlog'i"* (1965) sherif rolida;  *Binafsharang to'da"* (1959) filmida gangster yordamchisi sifatida;  1965-yilda asirga olingan *“Qirol kalamush* ” filmidagi “Dino” nomli harbiy asir;  *Qum toshlari* (1966) Bronson rolida; *Aziz Valentin kuni qirg'ini* (1967) Chikagodagi gangster Jeyk "Yog'li bosh barmoq" Guzik rolida;  va 1990-yilda qoʻrqinchli *“Oyning qorongʻu tomoni”* filmi. 

Turkel 1956-yil 13-noyabrda *Uayt Earpning hayoti va afsonasi* teleserialida Jim Relans rolida paydo bo‘ldi.  Uning boshqa televizion chiqishlari orasida *Sky King* (1957-yilda "Sirli ot" epizodida),  *Frontier Doctor*,  *Bat Masterson*,  *AQSh marshali*, *Asfalt oʻrmoni*,  *Makkenzi bosqinchilari*,  *Kojak*,  *Qorongʻu tarafdagi ertaklar*,  va *Mayami vitse* (“Hind urushlari” epizodida)lar bor.  Shuningdek, u *Bonanzada* uch marta paydo bo'lgan , jumladan, 1961-yilgi "Gidyon Flinchning ko'p yuzlari" epizodida, Bullet Head Burkeni o'ynagan. 

## Shaxsiy hayoti
Turkel Anita Josephine Cacciatore bilan turmush qurgan , uning ikki o'g'li bor edi.  U 2011-yilda Sietlni egallab ol mitingida qatnashganida  u o'zini "liberal progressiv demokrat " deb atagan.  

2022-yil 27-iyun kuni Turkel 94 yoshida Kaliforniyaning Santa-Monika shahridagi Sent-Jon sog‘liqni saqlash markazida jigar etishmovchiligidan vafot etdi. 

## Manbalar
**Maxsus**
 

## Qo'shimcha o'qish uchun

* Baucher, Jeoff; Crabtree, Shey (2007 yil 31 iyul). "Aktyorning hikoya qilish bo'yicha saboqlari" . *Los Angeles Times* . p.&nbsp;E5

## Havolalar

* 
*
Farnoosh Samadi

**Farnush Samadi** ( fors : frnwsẖ ṣmydy ; 23 dekabr) — eronlik rejissyor va ssenariy muallifi. uning qisqa metrajli filmi *“Jimjitlik”* (2016) 2016-yilda Kann kinofestivalida “ Oltin palma to‘g‘risida”gi qisqa metrajli film uchun nomzod bo‘lgan. 

## Karyera

Farnush Samadi Eronda tug'ilgan. Rimdagi Tasviriy san'at akademiyasini tamomlagan. U qisqa metrajli " *Jimjitlik* " (2016), " *Nazar* " (2017) va " *Rol* " (2018) filmlarini suratga olgan. " *180° qoidasi* " (2020) uning birinchi filmidir.  Ali Asgariy bilan hamkorlikda suratga olingan uning birinchi qisqa metrajli filmi " *Sukunat* " 2016 yilgi Kann kinofestivalida jahon premyerasi bo'lib o'tdi. Uning ikkinchi qisqa metrajli filmi " *Gaze* " 2017-yilda Lokarno kinofestivalida jahon premyerasi boʻlgan  va 2017-yilda AFI kinofestivalida Jonli harakatli qisqa metrajli film uchun hakamlar hay'atining Katta mukofotiga sazovor boʻlgan  shuningdek, "Oltin Pram" mukofotiga sazovor boʻlgan. 2018-yilda Zagreb kinofestivalida sovrindor.  u 74-Venetsiya xalqaro kinofestivalida va 2017-yilgi Toronto xalqaro kinofestivalida premyerasi boʻlgan eronlik rejissyor Ali Asgariyning “ *Yoʻqolish* ” debyut filmi ssenariysini yaratdi. 2017-yilda 28-Singapur xalqaro kinofestivalida eng yaxshi film uchun mukofot  uning debyut filmi *180° qoidasi* (2020) 2020-yilgi Toronto xalqaro kinofestivalida   premyerasi boʻlib oʻtdi va mukofot oldi. 65- Valyadolid xalqaro kinofestivalida uchrashuv nuqtasi boʻlimidagi eng yaxshi film uchun mukofot  shuningdek, Amir Husayn Gʻasemi uchun “Eng yaxshi ovoz effektlari” va Azita uchun “Eng yaxshi ikkinchi plandagi ayol roli” uchun “ Kristal Simurg” mukofotining ikkita nominatsiyasiga sazovor boʻldi. Hojian 39- Fajr xalqaro kinofestivalida . 

## Filmografiya

### Badiiy film

## Mukofotlar va nominatsiyalar
Pablo Pérez

**Pablo Javier Pérez** (; 1985-yil10-avgustda Argentinaning Rosario shahrida tugʻilgan) — argentinalik futbolchi, „Newell’s Old Boys“ va Argentina terma jamoasi yarim himoyachisi.

## Klublardagi faoliyati
Pablo Pérez „Newell’s Old Boys“ futbol klubi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi. 2006-yil 2-dekabrda „Godoy Cruz“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Argentina premyer ligasida debyut qilgan. 2007-yil 26- may kuni „Estudiantes“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Pablo Pérez xet-trik qayd etgan. 2009-yilda ijara asosida Ekvadorning „Emelec“ jamoasiga oʻtgan. 17-avgust kuni „Olmedo“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Pablo Pérez Ekvador A seriyasida debyut qilgan. 17-sentabr kuni „ESPOLI“ futbol klubiga qarshi bahsda Pablo Pérez yangi klubi safida ilk golini urgan. 2010-yilning yozida Pablo Pérez „Union Santa Fe“ futbol klubiga ijaraga berilgan. 8-avgust kuni Pablo Pérez „Deportivo Merlo“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u yangi jamoada debyut qilgan. 11-dekabr kuni „Ituzaingó“ futbol klubiga qarshi bahsda Pablo Pérez „dubl“ni amalga oshirgan.

2014-yilning qishida Pablo Pérez Ispaniyaning „Málaga“ futbol klubiga oʻtib, uch yarim yillik shartnoma imzolagan. 17-yanvar kuni „Valencia“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u ikkinchi boʻlimda debyut qilgan. 25-mart kuni „Espanyol“ futbol klubiga qarshi bahsda Pablo Pérez oʻzining birinchi golini „Málaga“ futbol klubi darvozasiga kiritgan.

2015-yil boshida Pablo Pérez „Boca Juniors“ futbol klubiga ijaraga oʻtgan. 15-fevral kuni „Olimpo“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Pablo yangi jamoada debyut qilgan. 3-may kuni „River Plate“ futbol klubiga qarshi bahsda Pablo Pérez „Boca Juniors“ safidagi ilk golini urgan. Sentabr oyida klub rahbariyati Pablo Pérezning transferini sotib olgan va Pablo Pérez bilan 2019- yilgacha shartnoma imzolagan.

Pablo Pérez 2019-yildan beri „Independiente“ futbol klubida oʻynamoqda.

## Xalqaro faoliyati
2018-yil 27-mart kuni Ispaniyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida Pablo Pérez Argentina terma jamoasi safida debyut qilgan va ikkinchi boʻlimda Ever Banega oʻrniga maydonga tushgan.

## Statistika

## Manbalar
Savsan

**Savsan** soʻzi fors-tojik tilidan oʻzbek tiliga oʻtib oʻzlashgan. Qadimgi turkiy yozma manbalarda qayd etilmagan. Alisher Navoiy asarlarida savsan tarzida uchraydi.
Boshi quyidurur savsan ollinda,
Chu nargiz oʻldi chaman maxzanda naqdulfanj.
(Gʻaroyib us-sigʻar , 110)
## Shakllari
Eski tojik tilida savsan-soʻsan **سوسن** , hozirgi eroniy tillarda:tojik tilida savsan, turkiy tillardan oʻzbek tilida savsan, ozarbayjon tilida susen koʻrinishida qoʻllanadi.
Soʻzning etimoni haqida maʼlumotlar yoʻq.
## Etimoni
Savsan soʻzi tarixan qoʻshma soʻz boʻlib, usu-sav va san kabi komponentlarning qoʻshilishidan yasalgan til birligidir."Gʻiyos ul-lugʻat"da ham bu soʻzga izoh berilganda, gulning bir turi, osmoni rang ekanligi qayd etiladi (269-bet).
## Morfemik tahlili
Savsan soʻzining birinchi komponenti su-savning mustaqil qoʻllanib, anglatgan maʼnosini yozma manbalarda uchratmadik. Ikkinchi komponent san esa mustaqil soʻz sifatida qadimgi fors-tojik yozma manbalarida(Roʻdakiy asarlarida)oʻsimlikning bir nav’i nomini atagan:San سن ashaqa, oshiqpechon, ishqndarpechon. Bu soʻzning maʼno tarixi, komponentlarning mustaqil forma va shakllari haqida toʻliq maʼlumot mavjud emas.
## Manbalar