Gatvik aeroporti

**Gatvik aeroporti** ( ;)  yoki **London Gatvik aeroporti** – Katta London va janubiy Angliyaga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroportlardan biri. Aeroport Gʻarbiy Sussexda, Crawley yaqinida (Markaziy Londondan  janubda) joylashgan. 2024-yilda Gatvik umumiy yoʻlovchilar oqimi boʻyicha Hitroudan keyin Birlashgan Qirollikdagi ikkinchi eng gavjum, Yevropada oʻninchi eng gavjum aeroport boʻldi. Umumiy maydoni .

Gatvik 1920-yillar oxirida aerodrom sifatida tashkil etilgan va 1933-yildan beri tijoriy parvozlar uchun foydalaniladi. Aeroportda ikkita terminal bor:  lik Shimoliy terminal va  lik Janubiy terminal. Bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi faoliyat koʻrsatmoqda, uzunligi . Ikkinchi yoʻlak mavjud, ammo asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagiga yaqinligi sababli, faqat asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi ishlatilmaganda foydalanish mumkin. 2018-yilda aeroport orqali 46,1 million yoʻlovchi oʻtdi, bu 2017-yilga nisbatan 1,1% ga koʻp. Gatvik British Airways uchun Londonning ikkinchi darajali markazi va lou-koster easyJet aviakompaniyasining eng yirik operatsion bazasi hisoblanadi.

## Tarixi
### Dastlabki yillari

Gatvik aeroporti oʻrnidagi birinchi aerodrom 1920-yillar oxirida qurilgan. Havo vazirligi 1933-yilda ushbu hududdan tijorat reyslarini tasdiqladi va birinchi terminal, „The Beehive“, 1935-yilda qurildi. Keyingi yili yangi terminaldan muntazam aviaqatnovlar boshlandi. Ikkinchi jahon urushi paytida aeroport harbiylar tomonidan egallab olindi va **RAF Gatvik** nomi bilan tanildi. Urushdan keyin aeroport oʻzining fuqarolik sigʻimiga qaytdi. Aeroportning oʻzi 1950-yillarning oʻrtalarida qurilgan va 1956-yilda ochilgan. Aeroport binolari 1955—1988-yillar oraligʻida Yorke Rosenberg Mardall tomonidan loyihalashtirilgan.

1960-yillarda British United Airways (BUA) va Dan-Air Gatvikdagi eng yirik Britaniya mustaqil[b] aviakompaniyalaridan ikkitasi edi, birinchisi aeroportda dominant muntazam operator sifatida oʻzini namoyon qildi, shuningdek, aeroportning nomuntazam xizmatlarining katta qismini taqdim etdi, ikkinchisi esa inklyuziv turistik charter xizmatlarining yetakchi provayderiga aylandi. Gatvikdagi charter reyslarining yanada tez oʻsishi Aviatsiya vazirligi tomonidan ragʻbatlantirildi, u aviakompaniyalarga Hitroudan muntazam charter reyslarini koʻchirishni buyurdi. Keyingi oʻn yillikning boshida Caledonian Airways tomonidan BUA sotib olingandan soʻng, natijada paydo boʻlgan British Caledonian (BCal) aviakompaniyasi 1970-yillarda Gatvikning dominant muntazam aviakompaniyasiga aylandi. 1980-yillarning koʻp qismida Gatvikda muntazam operatsiyalarda ustunlik qilishda davom etgan holda, BCal 1970-yillarning oxirigacha aeroportning asosiy charter aviakompaniyalaridan biri boʻlgan (Dan-Air, Laker Airways va British Airtours bilan birgalikda).

1980-yillarning oxirida oʻsha paytda yangi xususiylashtirilgan British Airways (BA) tomonidan BCalni sotib olish boʻyicha Britaniyaning Monopoliyalar va qoʻshilishlar komissiyasi tomonidan qoʻyilgan shartlar natijasida, Dan-Air va Air Europe BCalning Gatvikning dominant qisqa masofali reyslar operatori sifatidagi avvalgi rolini oʻz zimmalariga oldi, BA esa BCalning avvalgi aeroportning eng muhim uzoq masofali reyslar operatori sifatidagi rolini davom ettirdi. 1990-yillarning boshlarida Air Europe va Dan-Air (ikkalasi ham Gatvikda oʻsib borayotgan qisqa masofali reyslarga qoʻshimcha ravishda koʻp sonli charter reyslarini taʼminlashda davom etgan) tugatilgandan soʻng, BA (Dan-Airni sotib olgandan soʻng) Gatvikni ikkinchi darajali markazga aylantira boshladi (Hitroudagi asosiy markazini toʻldirdi). Bu harakatlar BAning ming yillik boshlariga kelib Gatwickning dominant aviakompaniyasiga aylanishiga olib keldi. BAning Gatvikni markazdan chiqarish toʻgʻrisidagi keyingi qarori easyJet uchun aeroportda eng katta bazasini tashkil etish va uning dominant aviakompaniyasiga aylanish uchun joy yaratdi.

### AQShga transatlantik parvozlar
1978-yildan 2008-yilgacha Buyuk Britaniya va AQSh oʻrtasidagi Bermuda II kelishuvida Hitroudan foydalanishga qoʻyilgan cheklovlar tufayli Qoʻshma Shtatlarga va undan koʻplab reyslar Gatvikdan foydalanilgan. 2008-yil 30-martda kuchga kirgan Yevropa Ittifoqi va AQSh Ochiq osmon kelishuvi bir nechta aviakompaniyalarni Gatvikdagi transatlantik operatsiyalarini Hitrou foydasiga qisqartirishga olib keldi. Continental Airlines 2009-yil 3-mayda mavsumiy Cleveland xizmatini Hitrouga oʻtkazishga qaror qilganidan keyin Gatvikni tark etgan ikkinchi transatlantik aviatashuvchi boʻldi (American Airlinesdan keyin).

Gatvikning qolgan oxirgi AQSh tashuvchisi boʻlgan US Airways 2013-yil 30-martda Gatvik va Sharlotta oʻrtasidagi xizmatini tugatdi. Bu Gatvikni 35 yil ichida birinchi marta AQSh aviakompaniyasisiz qoldirdi. COVID-19 pandemiyasidan oldin, Delta Air Lines 2020-yil yozida Gatvik va Boston oʻrtasida xizmat koʻrsatishni yoʻlga qoʻyish niyatini eʼlon qildi, bu uni 2013-yilda US Airways xizmati toʻxtatilganidan beri Gatvikka xizmat koʻrsatgan birinchi AQSh aviakompaniyasiga aylantirgan boʻlar edi, ammo global miqyosdagi sayohatlarning keskin pasayishi bu rejalarni nomaʼlum muddatga toʻxtatib qoʻydi. 2021-yilda JetBlue Airways 2013-yildan beri Gatvikka xizmat koʻrsatgan birinchi AQSh aviakompaniyasiga aylandi, Nyu-York–JFK va Bostonga xizmat koʻrsatdi.

### 2000-yillardan keyingi rivojlanishi
2008-yil 17-sentyabrda BAA Raqobat komissiyasi BAAning London va Janubi-sharqdagi bozordagi ustunligi haqidagi hisobotni eʼlon qilganidan soʻng, Gatvikni sotishini eʼlon qildi. 2009-yil 21-oktyabrda Gatvikni Global Infrastructure Partners (GIP) boshchiligidagi konsorsiumga sotish boʻyicha kelishuvga erishilgani eʼlon qilindi, keyinchalik u 2012-yilda Edinburg aeroportini ham £1,51 mlrdga sotib oldi. Savdo 3-dekabrda yakunlandi. 2010-yil fevral oyida GIP aeroportdagi 12% va 15% ozchilik ulushlarini Janubiy Koreya Milliy pensiya xizmati va Abu-Dabi Investitsiya Boshqarmasiga (ADIA) mos ravishda £100 mln va £125 mlnga sotdi. Ushbu savdo GIPning bank qarzlarini qayta moliyalashtirish uchun obligatsiyalar chiqarish orqali dastlabki sotib olishning equity qismini sindikatlashtirish strategiyasining bir qismi edi. Garchi bu aeroportga qoʻshimcha investorlarni jalb qilishni nazarda tutsa-da, GIP boshqaruv nazoratini saqlab qolishga intiladi.

Kaliforniya shtatining CalPERS pensiya jamgʻarmasi 2010-yil iyun oyida Gatvik aeroportining 12,7% ulushini taxminan $155 mlnga (£104,8 mln) sotib oldi. 2010-yil 21-dekabrda Avstraliya hukumati tomonidan 2006-yilda tashkil etilgan suveren boylik jamgʻarmasi boʻlgan A$69 mlrdga (£44 mlrd) teng Future Fund Gatvik aeroportining 17,2% ulushini GIPdan 145 million funt sterlingga sotib olishga rozi boʻldi. Ushbu bitim GIPning aeroport uchun sindikatlash jarayonini yakunladi va uning ulushini 42% gacha kamaytirdi (garchi firmaning qoʻshimcha ovoz berish huquqlari uning aeroport boshqaruvini hali ham nazorat qilishini anglatardi).

2020-yil avgust oyida aeroport COVID-19 pandemiyasi oqibatlari tufayli rejalashtirilgan kompaniyani qayta qurish natijasida xodimlarining toʻrtdan bir qismidan koʻprogʻini qisqartirish rejasini eʼlon qildi. Rejalashtirilgan qisqartirishlar aeroportning umumiy ishchi kuchini 1900 ga yetkazadi; pandemiya boshlanishidan oldin bu koʻrsatkich 3300 ta edi, ammo 2020-yil boshida qoʻshimcha 785 ta ish oʻrni qisqartirildi. 2021-yil avgust oyida Gatvik operatorlari birinchi yarim yillikda £245 mln miqdorida zarar koʻrganidan soʻng kreditorlar bilan muzokaralar olib borayotgani haqida xabar berilgan edi.

## Korporativ faoliyati
### Egaligi
Avvalgi BAA Limited (hozirgi Heathrow Airport Holdings) va uning oldingi kompaniyalari BAA plc va Britaniya aeroportlari boshqarmasi Gatvikka 1966-yil 1-apreldan 2009-yil 2-dekabrgacha egalik qilgan va uni boshqargan. Aeroport Ivy Holdco Limitedning toʻliq shoʻba korxonasi boʻlgan Gatwick Airport Limitedga tegishli va u tomonidan boshqariladi, Ivy Holdco Limited esa Global Infrastructure Partners (GIP) ga , GIP esa BlackRockka tegishli. 2018-yil dekabr oyida Vinci £2,9 mlrdga 50,01% koʻpchilik ulushini sotib olishini eʼlon qildi, qolgan 49,9% GIP tomonidan boshqariladigan investorlar konsorsiumiga (Abu Dabi investitsiya boshqarmasi, Avstraliyaning suveren boylik jamgʻarmasi va Kaliforniya va Janubiy Koreyadagi ikkita davlat pensiya jamgʻarmasi) tegishli. Savdo 2019-yil oʻrtalariga kelib yakunlandi.

### Rahbariyati
2023-yil sentyabr oyida Margaret Ford, baronessa Ford Gatvik aeroportining yangi raisi etib eʼlon qilindi.

## Faoliyati
### Inshootlari

2008-yil 31-mayda Virgin Holidays Gatvikning uzoq masofali dam olish sayohatchilariga moʻljallangan birinchi zal V xonasini ochdi. 2017-yil 25-yanvarda British Airways va Virgin Atlantic aviakompaniyalarining avvalgi terminal joylarini almashishi va easyJetning Shimoliy terminalda birlashishi natijasida aviakompaniyalarning harakatlari doirasida zal Virgin Atlantic Clubhouse bilan birgalikda Shimoliy terminalga koʻchib oʻtdi. 2009-yil 9-aprelda Janubiy terminalda mustaqil pullik kirish zal ochildi. Gatvikda shuningdek, konferensiya va biznes markazi, shuningdek, ijrochi klassdan tortib ekonom klassgacha boʻlgan bir nechta mehmonxonalar mavjud.

Aeroportda anglikan, katolik va erkin cherkov kapellanlari mavjud va har bir terminalda koʻp dinli ibodat va maslahat xonalari mavjud. Kundalik xizmatni kapellanlardan biri boshqaradi.

Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi xavfsizlikni tartibga solish guruhi Aviatsiya uyida joylashgan. Geofizik xizmatlar kompaniyasi WesternGeconing bosh ofisi va Yevropa-Afrika-Rossiya ofislari Schlumberger uyida, aeroport hududida joylashgan  binoda Janubiy terminal yaqinida joylashgan. Kompaniya binoni 15 yillik ijaraga olgan, uning muddati 2008-yil iyun oyida tugashi rejalashtirilgan. 2007-yilda WesternGeco oʻzining uy egasi BAA Lynton bilan ijara muddatini 2016-yilgacha, dastlabki ijara haqi £22,1 mln boʻlgan holda uzaytirish toʻgʻrisida kelishuvga erishdi. Fastjetning roʻyxatdan oʻtgan va bosh ofislari aeroportdagi First Pointdagi 2C-xonada joylashgan.

Sotishdan oldin, BAA Gatvikda besh yil davomida £874 mln miqdorida investitsiya kiritishni rejalashtirgan edi, jumladan, ikkala terminalning sigʻimini oshirish, transport almashinuvini yaxshilash va Janubiy Terminal uchun yangi bagaj tizimi. Aeroportdan oʻtayotgan yoʻlovchilarga qurilish javonlari ustiga katta mobil QR-kodlar qoʻyilgan holda qayta qurish dasturi haqida maʼlumot beriladi. Ushbu skanerlash qurilish haqidagi maʼlumotlarni foydalanuvchining smartfoniga oʻtkazadi.

2013-yil yozida Gatvik *Gatwick Connect* xizmatini taqdim etdi, bu Gatvikda reyslarini oʻzgartirayotgan yoʻlovchilarga aviakompaniyalari toʻliq reys ulanish xizmatini taqdim etmaydigan bepul reys ulanish xizmati hisoblanadi. 2015-yil 15-sentyabrda xizmat *GatwickConnects* nomi bilan rebrending qilindi. U bir nechta yirik aviakompaniyalarda reyslarni amalga oshirayotgan yoʻlovchilar uchun mavjud.

### Parvozlar harakati
Gatvik ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega boʻlsa-da, bitta uchish-qoʻnish yoʻlagidan iborat aeroport sifatida ishlaydi; shimoliy uchish-qoʻnish yoʻlagidan (08L/26R) faqat asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi (08R/26L) ishlatilmaganda foydalanish mumkin. Buyuk Britaniyaning Integratsiyalashgan aeronavtika maʼlumotlari paketida asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagining (08R/26L) uchish masofasi (TORA) samolyotlar gʻarbga uchganda 3255 m (26) va sharqqa uchish sodir boʻlganda 3159 m (08) deb berilgan. Hujjatlarda shimoliy uchish-qoʻnish yoʻlagi (08L/26R) uchun tegishli TORA ikkala yoʻnalishda ham 2565 m deb koʻrsatilgan. Parvozlarning deyarli toʻrtdan uch qismi gʻarbga qaratilgan (12 oy ichida 74%). Ikkala uchish-qoʻnish yoʻlagi ham  kenglikda; ular orasidagi masofa , bu ikkala uchish-qoʻnish yoʻlagidan bir vaqtning oʻzida foydalanish uchun yetarli emas. Oddiy operatsiyalar paytida shimoliy uchish-qoʻnish yoʻlagi rul yoʻli sifatida ishlatiladi, dastlabki konstruksiyasiga muvofiq (garchi u asta-sekin kengaytirilgan boʻlsa ham).

2018-yil oktyabr oyida aeroport „mavjud uchish-qoʻnish yoʻlaklaridan qanday qilib eng yaxshi foydalanishni, shu jumladan mavjud zaxira uchish-qoʻnish yoʻlagini odatiy foydalanishga olib kirish imkoniyatini oʻrganayotganini“ eʼlon qildi. Bir ssenariy boʻyicha, 08L/26R faqat uchib ketayotgan tor fyuzelyajli samolyotlar uchun ishlatiladi, uzunroq 08R/26L esa keng fyuzelyajli uchish-qoʻnish va barcha qoʻnishlar uchun ishlatiladi; 08L/26R ni kengaytirish markaziy chiziq ajralishini ham biroz oshiradi. Yangi texnologiyalar asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagidagi sigʻimni oshirish uchun ham ishlatilishi mumkin va uzoq muddatda aeroport janubga yangi uchish-qoʻnish yoʻlagini qurishdan manfaatdor boʻlib qolmoqda.

2023-yilda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagini kengaytirish va uni muntazam foydalanish uchun ishga tushirish rejalari eʼlon qilindi.

Asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagida III toifali asboblar qoʻnish tizimi (ILS) qoʻllaniladi. Shimoliy uchish-qoʻnish yoʻlagida ILS yoʻq; u foydalanilayotganda, samolyot jihozlangan va operatorning roziligi boʻlsa, kelayotgan samolyotlar RNAV (GNSS) yondashuvini toʻxtatish uchun radar vektori bilan boshqariladi. Bu yondashuv sunʼiy yoʻldoshga asoslangan va asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi uchun ham mavjud. RNAV yondashuvi imkoni boʻlmaganda, kuzatuv radaridan foydalangan holda yondashuv boshqaruvchisining yordami, „SRA yondashuvi“ mavjud. Bunga yoʻnalish boʻyicha koʻrsatmalar va Aviaharakatni boshqarish boshqaruvchisi tomonidan taqdim etilgan balandlik koʻrsatmalari kiradi. Ikkala uchish-qoʻnish yoʻlagida ham, ayniqsa kechasi, kiruvchi samolyotlarning atrof-muhitga taʼsirini minimallashtirish uchun uzluksiz tushish yondashuvi qoʻllaniladi.

Tungi reyslar cheklovlarga duchor boʻladi; soat 23:00 dan 07:00 gacha shovqinliroq samolyotlar (QC/8 va QC/16 reytinglari) ishlay olmaydi. Soat 23:30 dan 06:00 gacha (tungi kvota davri) uchta cheklov mavjud: Reyslar soni, kvotalarni hisoblash tizimi, ruxsat etilgan umumiy shovqinni cheklash va tungi QC/4 reyslarining yoʻqligi.

Aviaharakatni boshqarish xizmatlari autsorsing qilinadi. 2014-yilda aeroport operatorining xarid jarayonidagi xatolar tufayli aviaharakatni boshqarish xizmatlari uchun taklif qilingan shartnoma toʻxtatildi, bu oʻsha paytda Yevropa Ittifoqining energetika, telekommunikatsiya, transport va suv xoʻjaligi sohalarida xaridlar boʻyicha qoidalari bilan tartibga solingan edi. NATS UK tomonidan qoʻzgʻatilgan sud ishini koʻrib chiqishda sudning bunday ishlarni hal qilish yondashuvi Buyuk Britaniya milliy xaridlar qonunchiligida aks ettirilgan Amerika Cyanamid tamoyillarini yoki NATS tomonidan taklif qilingan boshqa „manfaatlar muvozanati“ testini hisobga olishi kerakmi, bu sinov muvaffaqiyatli daʼvogarga toʻlangan zarar yetarli huquqiy chora boʻlishi mumkin boʻlgan taklif qilingan shartnoma toʻloviga yoʻl qoʻyish ehtimoli kamroq edi. Janob sudya Ramsey tomonidan „manfaatlar muvozanati“ testidan foydalanish rad etildi.

### Xavfsizlik
Aeroport Sussexning Gatvik okrugi politsiyasi tomonidan nazorat qilinadi. Tuman butun aeroport (shu jumladan samolyotlar) va ayrim hollarda parvozdagi samolyotlar uchun javobgardir. Ushbu okrugga biriktirilgan 150 nafar zobit qurolli va qurolsiz zobitlar hamda kichik huquqbuzarliklar uchun jamoatchilikni qoʻllab-quvvatlash xodimlaridan iborat. Aeroport okrugi aeroport ichida va atrofida patrullik qilish orqali odam koʻtarib yuradigan yer-havo raketalariga (MANPADS) qarshi turadi va alohida boʻlinma aeroport atrofida transport vositalarini tekshiradi.

Aeroportning havo boʻyidagi qismlariga kirish aeroportning Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi tomonidan tartibga solinadigan xavfsizlik xodimlari jamoasi tomonidan nazorat qilinadi va saqlanadi. Immigratsiya nazorati organlarining immigratsiya deportatsiya markazi boʻlgan Brook House aeroport yaqinida 2009-yil 18-martda oʻsha paytdagi Ichki ishlar vaziri Jacqui Smith tomonidan ochilgan.

### Yirik aviakompaniyalar
Aeroport British Airways (BA), easyJet, Wizz Air kabi muntazam aviakompaniyalar va TUI Airways kabi charter operatorlari uchun baza hisoblanadi. Gatvik London aeroportlari orasida uchta asosiy aviakompaniya biznes modellarini: toʻliq xizmat koʻrsatish, arzon narxlardagi va charter reyslarini taqdim etishi bilan unikaldir. 2016-yil oktyabr holatiga koʻra, ular mos ravishda Gatvik oʻrindiqlar sigʻimining 26,6%, 61,3% va 13,1% ni tashkil etdi.

2015-yil oxiriga kelib, easyJet Gatvikdan 60 dan ortiq samolyotlar parki bilan 100 dan ortiq yoʻnalishlarda parvozlarni amalga oshirdi. Aeroport aviakompaniyaning eng katta bazasi boʻlib, uning yiliga 16 million yoʻlovchisi Gatvikning 2013-yildagi umumiy sonining 45% ni tashkil etdi (Gatvikning ikkinchi eng yirik yoʻlovchi aviakompaniyasi: BAdan oldinda, uning 4,5 million yoʻlovchisi 2011—2012-yillarda umumiy yoʻlovchilar oqimining 14% ni tashkil etgan).

easyJet, BA va Norwegian Air Shuttle Gatvikning uchta eng yirik rezident aviakompaniyalari boʻlgan, biroq 2020-yil oxirida Norwegian Gatvikdagi bazasini yopishini eʼlon qilgan. Airport Coordination Limited maʼlumotlariga koʻra, ushbu uchta aviakompaniya 2018-yil aprel oyida aeroportlardagi oʻrindiqlarning mos ravishda 43,3%, 19% va 10,5% ni tashkil etgan. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, 2018-yil aprel oyiga kelib Norwegian oʻrindiqlar sigʻimi boʻyicha Virgin Atlanticni ortda qoldirgan va BAning Norwegianning transatlantik biznesiga tobora ortib borayotgan tijorat tahdidiga raqobatbardosh javobi Virginning 2018-yil yozgi jadval davrida aeroportning transatlantik aviakompaniyalari orasida uchinchi oʻringa tushib ketishiga olib keladi. easyJet, BA va Norwegian 2016-yilda Gatvikning umumiy yoʻlovchilarining 65,43% ni tashkil etgan (easyJet: 40,37% / 17,4 million; BA: 14,39% / 6,2 million; Norwegian: 10,67% / 4,6 million). Rasmiy aviakompaniya qoʻllanmasi (OAG) ning 2017-yil 29-may haftasidagi maʼlumotlariga koʻra, 2017-yil yozida aeroportda xalqaro joʻnash oʻrindiqlari sigʻimi ulushi 42,1%, 15,4% va 9,4% ni tashkil qiladi.

Yoʻlovchilar soni boʻyicha easyJet va BA 2010-yilda Gatvikda faoliyat yuritgan eng yirik beshta aviakompaniya qatoriga (oʻsha paytda TUI Airways va Thomas Cook Airlines ham shu jumladan) va 2015-yilda eng yaxshi 10 talikka kirgan. 2014-yilda Gatvikdagi umumiy muntazam aviakompaniya oʻrindiqlari soni boʻyicha easyJet 18,36 millionni tashkil etdi, bu ikkinchi oʻrindagi BA (7 million) dan ikki yarim baravar koʻp va uchinchi oʻrindagi Norwegian Air Shuttle (3,74 million) taklif qilgan sondan deyarli besh baravar koʻp. OAG Schedules Analyserdan olingan maʼlumotlardan foydalangan holda, Gatvikning uchta eng yirik aviakompaniyasining uchib ketish oʻrindiqlari sigʻimi boʻyicha mos keladigan ulushlarida 2010-yildan 2015-yilgacha quyidagi oʻzgarishlar yuz berdi: easyJetning ulushi 2010-yildagi 26,1% dan 2015-yilda 42,1% gacha oshdi; BAning ulushi 2010-yildagi 18,3% dan 2015-yilda 15% gacha tushdi; Norwegianning ulushi 2010-yildagi 3% dan kam boʻlganidan 2015-yilda 8,3% gacha deyarli uch baravar oshdi. easyJet, BA, Norwegian, TUI Airways, Ryanair, Thomas Cook Airlines, Monarch Airlines, Virgin Atlantic, Vueling va Emirates 2017-yilda Gatvikning yoʻlovchilar ulushi boʻyicha eng yaxshi 10 ta aviakompaniyasi boʻldi.

easyJetning 2008-yil mart oyida BA franshiza tashuvchisi GB Airwaysni sotib olishi uning aeroportdagi oʻrinlar ulushini 24% gacha oshirdi (2007-yil oxiridagi 17% dan); aviakompaniya aeroportdagi eng yirik qisqa masofali operatorga aylandi va qisqa masofali yoʻlovchilarning 29% ni tashkil etdi. 2009-yilga kelib, BAning Gatvikdagi oʻrinlar ulushi 2001-yildagi eng yuqori 40% dan 20% gacha tushdi. 2010-yilga kelib bu koʻrsatkich 16% gacha tushdi. 2012-yil oʻrtalariga kelib, easyJet Gatvikning ertalabki eng yuqori vaqt oraligʻining 45% ni egalladi (ertalab soat 6 dan ertalab soat 8:55 gacha).

2008-yilga kelib, Flybe Gatvikning uchinchi yirik aviakompaniyasi (oʻrinlarning 9% ni tashkil etdi) va eng tez rivojlanayotgan aviakompaniyasiga aylandi. U aeroportning eng yirik ichki operatoriga aylandi va 2011—2012-moliya yilida Buyuk Britaniya, Normandiya orollari va Men orolidagi sakkizta yoʻnalishda 1,2 million yoʻlovchini tashidi. 2013-yil mart oyida aviakompaniya aeroport toʻlovlarining barqaror emasligi va Buyuk Britaniya aviayoʻlovchilari bojining oshishi sababli Gatvikdagi faoliyatini tugatishini eʼlon qildi. Flybe aeroportdagi 25 juft kunlik oʻrinlarini easyJetga 20 million funt sterlingga sotdi. EasyJetning Gatvikdagi oʻrindiqlarining ulushi 2014-yil yozida 44% gacha oshdi; ikkinchi oʻrindagi BA 2010-yildan beri aeroport oʻrinlarining taxminan 16% ni egallab kelmoqda. Gatvik oʻrinlari easyJetga sotilgandan soʻng, Flybe Gatvik va Newquay oʻrtasida muntazam reyslarni taqdim etishda davom etdi, natijada toʻrt yillik Davlat xizmati majburiyati (PSO) boʻyicha ushbu yoʻnalishda parvoz qilish shartnomasi olindi, keyinchalik reys 2019-yil aprel oyida Gatvikdan Hitrou aeroportiga koʻchirilgunga qadar.

AQSh aviakompaniyalari qoldirgan joylar (va Zoom Airlines, Oasis Hong Kong Airlines, XL Airways UK, Sterling Airlines, Monarch Airlines, Thomas Cook Airlines va Adria Airways kompaniyalarining qulashi) easyJet, Flybe, Norwegian Air Shuttle va Ryanair tomonidan egallab olindi. Air China, Cathay Pacific, China Eastern Airlines, China Southern Airlines, Delta Air Lines, JetBlue Airways, Qatar Airways, Singapore Airlines, Turkish Airlines va WestJet kabi koʻplab toʻliq xizmat koʻrsatuvchi aviakompaniyalar aeroportda oʻz faoliyatini yoʻlga qoʻydi yoki qayta tikladi. Bu aeroportning yuqori xarajatlarga ega ishbilarmon sayohatchilarni jalb qilish (Yevropaning arzon va charter bozorlariga qaramligiga qarshi turish), trafikning eng yuqori va eng past koʻrsatkichlarini yumshatish orqali yil davomida sigʻimdan foydalanishni oshirish strategiyasining bir qismidir. Gatvikning ushbu aviakompaniyalarni biznes va dam olish sayohatlari uchun muhim boʻlgan xorijiy yoʻnalishlarni ishga tushirishga (yoki qayta ishga tushirishga) ishontirishdagi muvaffaqiyati Hitrouda oʻxshash joylarning yoʻqligi bilan bogʻliq edi.

2020-yil 5-mayda Virgin Atlantic COVID-19 pandemiyasi tufayli Gatvikdagi faoliyatini toʻxtatishini eʼlon qildi. 2020-yil 18-avgustda Wizz Air Gatvik aeroportida yangi markaz ochilishini eʼlon qildi. Dastlab, u yerda oʻzining A321 samolyotlari joylashgan boʻlib, 2020-yil 22-oktyabrdan boshlab Gretsiya, Italiya, Ispaniya va Maltaga qoʻshimcha tijorat yoʻnalishlari faoliyat yuritgan.

2021-yil sentyabr oyida International Airlines Group British Airways Gatvikdagi qisqa va oʻrta masofali bazaviy faoliyatini darhol toʻxtatishini va natijada 30 dan ortiq yoʻnalishlar bekor qilinishini eʼlon qildi. Bu COVID-19 pandemiyasi tufayli hali ham toʻxtatilgan ushbu operatsiyalarni yangi tashkil etilgan budjetli shoʻba korxonaga topshirish boʻyicha mehnat muzokaralari muvaffaqiyatsiz tugaganidan keyin sodir boʻldi. British Airways Gatvikdan uzoq masofali tarmogʻi bilan birga ikkita ichki yoʻnalish – Glazgo va Manchesterga xizmat koʻrsatishda davom etmoqda.

Keyinchalik British Airways Gatvikdan qisqa masofali reyslarni qayta tikladi, bu dastlab British Airways tomonidan boshqariladigan yangi shoʻba korxona sifatida, ammo keyinchalik „BA EuroFlyer“ savdo nomi ostida amalga oshirildi. Kompaniya buning 2022-yil kuziga qadar amalga oshishini kutgan edi.

### City Place Gatwick
Gatwickning dastlabki terminali, Beehive, 1, 2 va 3 City Place bilan birga City Place Gatwick ofis majmuasiga kiritilgan. Majmua BAA Lynton tomonidan qurilgan. Baʼzi aviakompaniyalar, jumladan, BEA/British Airways Helicopters, Jersey Airlines, Caledonian Airways, Virgin Atlantic va GB Airways kabi kompaniyalarning Beehiveda ofislari boʻlgan. Aeroport hududida bosh qarorgohi boʻlgan boshqa aviakompaniyalar (shu jumladan, 1930-yillardagi dastlabki aeroport joylashgan yoki unga tutashgan ofis binolari) British Caledonian, British United Airways, CityFlyer Express, Fastjet, Laker Airways va Tradewinds Airways.

### Gatvik aviatsiya muzeyi
Charlwood qishlogʻi yaqinidagi aerodromning shimoli-gʻarbida joylashgan boʻlib, Gatvik tarixidan asl buyumlar va fotosuratlarni, shuningdek, turli xil harbiy samolyotlarni oʻz ichiga olgan muzey mavjud. U yil davomida juma, shanba va yakshanba kunlari ochiq.

## Terminallari

Aeroportda ikkita terminal mavjud: Janubiy va Shimoliy, jami 65 ta darvoza. Ikkalasida ham quruqlikda va havo yoʻlida doʻkonlar va restoranlar mavjud va barcha joylar nogiron yoʻlovchilar uchun qulay. Chaqaloqlar kiyimini almashtirish va ovqatlantirish uchun qulayliklar mavjud. Ishbilarmon sayohatchilar uchun maxsus dam olish xonalari mavjud. Shimoliy va Janubiy Terminallar  balandlikdagi, ikki tomonlama avtomatlashtirilgan odamlarni tashish platformasi bilan bogʻlangan. Xavfsizlikdan oʻtgandan soʻng ular ulanmagan.

### Janubiy terminal
Janubiy terminalda 32 ta teletrapli darvoza va 7 ta masofaviy darvoza mavjud. 1-pierda 1-5 darvozalar mavjud, ularning barchasi teletraplar bilan jihozlangan, 2-pierda 10A darvozalari va 10-28 darvozalari bor, barchasi teletraplar bilan jihozlangan, 10A dan tashqari. 3-pierda 31-39 teletraplar va 90-95 (avtobus darvozalari) darvozalari mavjud. Hozirgi Janubiy terminalning 11 ta samolyot toʻxtash joyiga ega markaziy pier binosining rasmiy ochilishi 1958-yil 9-iyunda boʻlib oʻtdi. Gatvik yopiq pier asosidagi terminalga ega dunyodagi birinchi aeroportlardan biri boʻlib, yoʻlovchilarga samolyot yaqinidagi kutish joylariga yashirincha kirishga imkon bergan (ochiq havoda qisqa yurish bilan). Gatvikning yangi aerovokzalining yana bir xususiyati uning modulli dizayni boʻlib, keyinchalik bosqichma-bosqich kengaytirishga imkon bergan. Yoʻlovchilar soni koʻpayib borishi bilan terminal binosiga dumaloq yoʻldosh pier binosi qoʻshildi. U Buyuk Britaniyaning birinchi avtomatlashtirilgan odamlarni tashish tizimi orqali asosiy terminalga ulangan edi. Bu 1962-yildan beri mavjud boʻlgan dastlabki shimoliy pier oʻrnini egalladi; odamlarni tashish keyinchalik piyodalar yoʻlagi va sayohatchilar bilan almashtirildi.

Janubiy terminal 2020-yil iyun oyidan vaqtincha yopildi va COVID-19 pandemiyasining halokatli taʼsiri natijasida yoʻlovchilar oqimining keskin kamayishi tufayli ushbu terminaldan odatda ishlaydigan barcha aviakompaniyalar Shimoliy terminalga koʻchirildi. Terminal 2022-yil mart oyida toʻliq qayta ochildi. Ishlamagan paytda u *Taskmaster* teleserialining oʻn toʻrtinchi seriyasi uchun masofaviy suratga olish joyi sifatida ishlatilgan.

### Shimoliy terminal
Shimoliy terminal 1988-yil mart oyida qirolicha Elizabeth II tomonidan ochilgan. Unda 31 ta teletrap mavjud, ulardan uchtasi Airbus A380 samolyotini qoʻllab-quvvatlay oladi. 4-pierda 45-avtobus darvozasi (bir nechta turli chiqishlarga boʻlingan) va 46–55-teletraplar mavjud. 5-pierda 557-574-darvozalar mavjud, ularning barchasi teletraplar bilan jihozlangan. 6-pierda 101-113-darvozalar mavjud, ularning barchasi teletraplar bilan jihozlangan, 103-darvozadan tashqari (teletrapi yoʻq) va 108, 109, 110-darvozalar, chunki bu darvozalar uchun A380 teletrapi foydalanishdan chiqarilgan edi. Shimoliy terminal qurilishi 1970-yil may oyidagi loyihada ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi uchun ajratilgan yerda boshlangan. Bu 1980-yillarda London janubidagi eng yirik qurilish loyihasi boʻlib, £200 mlnga tushdi. 1991-yilda Shimoliy terminalga ikkinchi samolyotlar uchun ustun qoʻshildi. 2005-yil 16-mayda yangi 6-pier £110 million funt sterlingga ochildi va 11 ta ustunga xizmat koʻrsatiladigan samolyotlar toʻxtash joyini qoʻshdi. Pir Shimoliy terminalning asosiy binosi bilan dunyodagi ikkinchi eng katta teletrap orqali bogʻlangan boʻlib, u taksi yoʻlini oʻz ichiga oladi va yoʻlovchilarga aeroport va taksiga chiqayotgan samolyotlarning manzaralarini taqdim etadi.

Terminalning katta kengaytmasi 2011-yil noyabr oyida sobiq bosh vazir John Major tomonidan ochilgan.

### Terminallarni tayinlash va qayta tashkil etish
Gatvik va EasyJet oʻrtasidagi yetti yillik strategik tijorat hamkorligi doirasida aeroport alohida aviakompaniyalarning terminal joylashuviga bir nechta oʻzgartirishlar kiritishni taklif qildi. Bu EasyJetning Shimoliy terminaldagi barcha Gatvik operatsiyalarini birlashtirishiga olib keladi, British Airways va Virgin Atlantic esa oʻz terminallarini almashtiradi. Gatvikning fikricha, ushbu terminallarning koʻchirilishi aeroportning operatsion samaradorligi va chidamliligini oshiradi, chunki EasyJet va British Airways tomonidan turli terminallardan foydalanish Shimoliy terminalning roʻyxatdan oʻtish, xavfsizlik, samolyotga chiqish va eng yuqori choʻqqilarda apron zonalariga bosimni kamaytiradi. Bundan tashqari, Virgin tomonidan terminalni almashtirish Janubiy terminalda BA uzoq masofali yoʻlovchilari uchun zal va darvoza maydonini boʻshatadi va BAning hozirgi qisqa masofali jadvallaridan farqli oʻlaroq, Virginning uzoq masofali jadvallari aviakompaniyalarning eng yuqori choʻqqi vaqtlari turlicha boʻlgani uchun Shimoliy terminaldagi EasyJetning band jadvaliga zid kelmaydi.

2015-yil yanvar oyida British Airways barcha reyslarini 2016-yil noyabr oyida Janubiy terminalga koʻchirishi, barcha EasyJet reyslari esa bir vaqtning oʻzida Shimoliy terminalda birlashtirilishi tasdiqlandi. Biroq, 2016-yil fevral oyida 2016—17-yilgi Rojdestvo mavsumida operatsion uzilishlarning oldini olish va barcha ishtirok etuvchi tomonlarga 2017-yil fevral oyidagi yarim yillik taʼtillar oldidan kutilmagan muammolarni hal qilish uchun yetarli vaqt berish maqsadida aviakompaniyalarning kelishilgan koʻchirilishini 2017-yil 25-yanvargacha kechiktirishga qaror qilindi. Ushbu aviakompaniyalarning koʻchirilishi 2017-yil 25-yanvarda qayta koʻrib chiqilgan sanaga qadar amalga oshirildi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Quyidagi aviakompaniyalar Gatvik aeroportidan muntazam qatnovlarni amalga oshiradi:

## Yana qarang
* London aeroporti

## Izohlar


## Manbalar

## Adabiyotlar

* Gwynne, Peter. (1990) *A History of Crawley* (2nd Edition) Philmore. 
* King, John, with Tait, Geoff, (1980) *Golden Gatwick – 50 Years of Aviation*, British Airports Authority.
* King, John, (1986) *Gatwick – The Evolution of an Airport*, Gatwick Airport Ltd. and Sussex Industrial Archaeology Society. 
* Bain, Gordon, (1994), *Gatwick Airport*, Airlife Publishing Ltd. 
* Tait, Geoffrey, (1984), *The Gatwick Express*, G. Tait & Associates Ltd. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Wood, Alan. „Hoping for a Junkers: More Recollections on Prewar Airline Exploits From a Fledgling Gatwick Airport“. *Air Enthusiast*, No. 83, September–October 1999, pp.&nbsp;52–57. ISSN 0143-5450
* 

## Havolalar

*