Richard Michael Mullane

**Richard Michael Mullane** (1945-yil 10-sentyabrda tugʻilgan) – muhandis va qurolli kuchlar xodimi, isteʼfodagi USAF xodimi va NASAning sobiq astronavti. Faoliyati davomida u STS-41-D, STS-27 va STS-36 kosmik kemalarida missiya mutaxassisi sifatida uchgan.

## Yoshlik yillari va taʼlimi
Richard Michael Mullane 1945-yil 10-sentyabrda AQShning Texas shtatidagi Wichita-Falls shahrida dunyoga kelgan. U tugʻilgan paytda, otasi Hugh Tinch okeanida urushda B-17 samolyotida uchuvchi sifatida xizmat qilgan. Otasiga poliomielit tashxisi qoʻyilib, oyoqlarini ishlatish qobiliyatini yoʻqotmaguncha, oila tez-tez koʻchib yurgan. Bu voqea oilaning Nyu-Meksiko shtatining Albukerke shahriga koʻchib oʻtishiga sabab boʻlgan. U Amerika Skautlar Tashkilotida Ikkinchi Darajali Skaut boʻlgan. Richard 1963-yilda Nyu-Meksiko shtatining Albuquerque shahrida joylashgan Avliyo Pius X nomli oʻrta maktabni bitirgan. Keyinchalik, 1967-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida harbiy muhandislik yoʻnalishi boʻyicha bakalavr darajasini olgan. 1975-yilda esa AQSH Harbiy-havo kuchlari Texnologiya Institutida aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistrlik darajasiga erishgan.

## Harbiy-havo kuchlaridagi karyerasi
Mullane, havo kuchlari polkovnigi, 1967-yilda West Pointni tamomlagan. U 1969-yilning yanvaridan noyabrigacha Vyetnamning Tan Son Nhut havo bazasida RF-4C qurolli kuchlar xodimi sifatida 134 ta jangovar missiyani bajargan. Keyinchalik u Angliyada 4 yillik xizmat safarini oʻtkazgan. 1976-yil iyul oyida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasida USAF parvoz muhandislari kursini tugatgandan soʻng, u Florida shtatidagi Eglin havo kuchlari bazasidagi 3246-sonli samolyotida qurolli kuchlar xodimi etib tayinlangan.

## NASAdagi faoliyati
Mullane 1978-yilning yanvar oyida NASA tomonidan tanlangan va 1979-yilning avgust oyida astronavt boʻlgan. U uchta Kosmik raketoplan missiyasida uchgan. 1984-yilning avgust oyida STS-41-D ekipajida, 1988-yilning dekabr oyida STS-27 va 1990-yilning mart oyida STS-36 da missiya mutaxassisi boʻlib ishlagan.

Mullane oʻzining ilk vazifasida 1984-yil 30-avgustda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan STS-41-D parvoz ekipajida missiya mutaxassisi sifatida ishtirok etgan. Bu "Orbiter Discovery" kosmik kemasining ilk parvozi boʻlgan. Ushbu yetti kunlik vazifa davomida ekipaj OAST-1 quyosh paneli tajribasini muvaffaqiyatli ishga tushirgan, uchta sunʼiy yoʻldoshni fazoga chiqargan, CFES-III tajribasini oʻtkazgan, talabalarning kristall oʻstirish tajribasini amalga oshirgan hamda IMAX kino kamerasi yordamida suratga olish tajribalarini bajarganlar. STS 41-D 1984-yil 5-sentyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishidan oldin 145 soat ichida Yer atrofida 96 marta aylanib chiqqan.

Shundan soʻng Mullane STS-62-A missiyasiga tayinlangan. Bu Vandenberg havo kuchlari bazasidan uchirilishi rejalashtirilgan birinchi Shuttle parvozi boʻishi kutilgan. Biroq, Space Shuttle Challenger halokati tufayli mazkur missiya bekor qilingan. Shuttle xizmatga qaytganidan soʻng, u 1988-yilning 2-dekabrida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan STS-27da Orbiter Atlantis bortida uchgan. Missiya Mudofaa vazirligining (DOD) yukini, shuningdek, bir qator ikkilamchi yuklarni olib uchgan. Missiya 1988-yilning 6-dekabrida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasidagi 17-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishi bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 105 soat boʻlgan. Atlantida parvozi paytida uning muhim issiqlikka chidamli plitkalari jiddiy shikastlangani sababli, ushbu missiya eʼtiborga loyiq hisoblangan.

Uchinchi parvozida Mullane 1990-yilning 28-fevralida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan „Atlantis“ kosmik kemasining STS-36 ekipajida xizmat qilgan. STS-36 missiyasi 1990-yilning 4-martida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishi bilan yakunlangan.

Uchinchi parvozi tugagandan soʻng, Mullane koinotda umumiy hisobda 356 soat vaqt oʻtkazgan. U 1990-yilning 1-iyulida NASA va Harbiy-havo kuchlaridan nafaqaga chiqqan.

## NASAdan keyingi faoliyati
2006-yilda Mullane „Riding Rockets: The Outrageous Tales of a Space Shuttle Astronaut“ nomli avtobiografiyasini nashr etgan, unda uning kosmik dasturdan oldingi va kosmosdagi hayoti batafsil yoritilgan hamda NASA astronavtlar korpusi madaniyatiga nisbatan tanqidiy fikrlarini bayon etgan. Mullane 2006-yilning 13-fevral, dushanba kuni Jon Stewart bilan Amerika Qoʻshma Shtatlarining „The Daily Show“ telekoʻrsatuvida oʻz kitobini targʻib qilish uchun suratga tushgan.

## Mukofotlari

* Havo medallari (6)
* Veytnam kompaniyasi medali
* Milliy mudofaa xizmati medali
* Veytnam xizmati medali
* Harbiy kuchlar faxriy medali
* NASA Kosmik parvoz medallari
* Milliy ma'lumot uchun medal
* USAF Navigator oʻquv maktabi (va uning komandir mukofoti oluvchi), USAF Texnologiya instituti va USAF Test Pilot maktabining aʼlochi bitiruvchisi.

U Harbiy-havo kuchlari assotsiatsiyasi va For All Moonkind boshqaruv kengashi aʼzosi.

## Adabiyotlar

* Riding Rockets: Space Shuttle astronavtining gʻazablangan hikoyalari. Muallif: Scribner. 
* *Qizil osmon: sevgi, kosmos va urush romanlari*. (1993 yil) Nashr: Shimoliy-gʻarbiy nashr. ISBN&nbsp;
* Kosmonda quloqlarini oching va kosmik sayohat haqida boshqa 500 ta hayratlanarli savollar. Muallif: Uily. ISBN&nbsp;
* *Chiqindi!: Kosmonavtning orzu*. . Nashr qiluvchi: Silver Burdett Press. ISBN&nbsp;

## Manbalar