open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xitoy — Qirgʻiziston munosabatlari

**Xitoy — Qirgʻiziston munosabatlari** — Xitoy va Qirgʻiziston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Ikkala davlat ham BMTga aʼzo. Mamlakatlar oʻrtasida diplomatik aloqalar 1992-yilda oʻrnatilgan. Mamlakatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 858 km. 2011-yilda Xitoy Qirgʻiziston tashqi savdo aylanmasining 15,57 foizini tashkil etgan.
## Tarix
Xitoy avvaliga sobiq SSSR respublikalariga mustaqillik berilishiga salbiy munosabatda boʻldi. Buning asosyiy sababi ushbu yangi mamlakatlarni oʻzlarining hududiy yaxlitligiga tahdid sifatida koʻrganliklarida edi. Xitoy hukumati mustaqillikka erishish uchun mamlakat gʻarbidagi uygʻur ozchilik isyon koʻtarishi mumkinligidan qoʻrqardi. Uygʻurlarga qarshi kayfiyat Qirgʻizistonning oʻzida keng tarqalgan. 2009-yilda Qirgʻiziston Bosh vaziri Doniyor Usenov uygʻurlarning Qirgʻizistonga doimiy ravishda koʻchib oʻtishi tufayli uning mamlakati Uygʻuristonga aylanib qolishi mumkin ekanligini aytdi. Qirgʻiziston Uygʻurlarning Uygʻur muxtor viloyatini tashkil etish huquqini rad etadi.

## Savdo
1990-yillarda Xitoy bilan savdo-sotiq juda oʻsdi. Xitoy isteʼmol tovarlarini qoʻshni Oʻzbekistonga (asosan Oʻsh viloyatining Qora-Suvdagi Karasuu bozori orqali) va Qozogʻiston va Rossiyaga (asosan Bishkekdagi Dordoy bozori orqali) reeksport qilishi muhim ahamiyatga ega. 

2019-yildan boshlab Xitoy Qirgʻizistonning asosiy savdo-iqtisodiy sheriklaridan biri hisoblanadi. Xitoy Qirgʻizistonning asosiy ikki tomonlama kreditor davlati hisoblanadi. Ularning iqtisodiy munosabatlari juda assimetrikdir, chunki „Xitoy uchun Qirgʻizistondagi ikki tomonlama loyihalar kichik, ular Qirgʻiziston uchun muhimdir“.

## Manbalar
Hindiston — Qirgʻiziston munosabatlari

**Hindiston — Qirgʻiziston munosabatlari** — Hindiston va Qirgʻiziston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Ikkala davlat ham BMTga aʼzo.
## Tarix
Tarixiy jihatdan Hindiston Markaziy Osiyo, qadimgi Ipak yoʻlining bir qismi boʻlgan mamlakatlar, shu jumladan Qirgʻiziston bilan yaqin aloqada boʻlgan. Sovet Ittifoqi davrida Hindiston va Qirgʻiz Sovet Sotsialistik Respublikasi siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni cheklab qoʻyganlar.

Hindiston sobiq Bosh vaziri Rajiv Gandi 1985-yilda Bishkek va Issiqkoʻlga tashrif buyurgan. 1991-yil 31-avgustda Qirgʻiziston Respublikasi mustaqillikka erishganidan Hindiston birinchilardan boʻlib 1992-yilda diplomatik aloqalarni oʻrnatdi. Hindistonning doimiy vakolatxonasi 1994-yilda tashkil etilgan.
## Mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlar
### Siyosiy munosabatlar
Hindistonning Qirgʻiziston Respublikasi bilan siyosiy aloqalar anʼanaviy ravishda iliq va doʻstona. Qirgʻiziston rahbariyati asosan Hindistonning Kashmirga nisbatan pozitsiyasini qoʻllab-quvvatladi va davom etayotgan tinchlik jarayonini mamnuniyat bilan qabul qildi. Bosh vazir Narendra Modi 2015-yil 11-12-iyul kunlari Qirgʻizistonga tashrif buyurdi. Modining Qirgʻizistonga ikkinchi tashrifi 2019-yil 13-14-iyun kunlari boʻlib oʻtdi va tashrif doirasida Strategik sheriklik oʻrnatish toʻgʻrisida qoʻshma deklaratsiya imzolandi.
### Tashqi savdo
2020-yil yanvar-noyabr oylarida Hindiston va Qirgʻiziston oʻrtasidagi tashqi savdo aylanmasi 35,5 million dollarni tashkil etdi. Hindiston Qirgʻizistonga kofe, choy, kimyoviy mahsulotlar, farmatsevtika mahsulotlari, Qirgʻiziston Hindistonga qurol, oʻq-dorilar, yoqilgʻi, tamaki yetkazib beradi.
### Qirgʻizistondagi hindular
Mamlakatning turli tibbiyot muassasalarida 12 mingga yaqin hindistonlik talabalar tahsil oladi. Qirgʻizistonga Hindistonlik talabalarning koʻplab kelishi asosan oʻqitish xarajatlariga bogʻliq boʻlib, Hindistonda 2020-yilga kelib bu koʻrsatkichlar yiliga 10-15 ming dollarni, Qirgʻizistonda esa atigi 3-4 ming dollarni tashkil etadi.

## Manbalar
Idlib

**Idlib** () — Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi shahar. Idlib muhofazasining maʼmuriy markazi. 

## Aholisi
Suriya markaziy statistika byurosi tomonidan 2004-yilgi aholini roʻyxatga olishda Idlib aholisi 98,791 kishini tashkil etgan boʻlsa, 2010-yilda aholi soni 165,000 atrofida edi. Aholisi asosan sunniy musulmonlar. Ilgari sezilarli darajada nasroniy ozchilik yashagan boʻlsa-da, 2022-yilga kelib shaharda faqat bitta keksa nasroniy erkak qolgan edi. Idlib oltita asosiy tumanga boʻlingan: Ashrafiya (aholisi eng koʻp), Hittin, Hijoz, Shahar markazi, Hurriya va al-Qusur.

## Iqtisodiyoti

Idlib zaytun, paxta, bugʻdoy va mevalar, xususan, gilos yetishtiruvchi yirik markazdir. Boshqa asosiy ekinlarga bodom, kunjut, anjir, uzum va pomidor kiradi. 1995-yilda 300 gektarga yaqin sitrus oʻsimliklar ekilgan. Zaytun moyini siqish va toʻqimachilik shahar mahalliy sanoatining bir qismidir. Halab shahriga geografik jihatdan yaqinligi muhim iqtisodiy ahamiyatga ega.

Idlib — Suriyaning yirik qishloq xoʻjaligi markazi, Idlib hududi ham tarixiy ahamiyatga ega boʻlib, koʻplab „oʻlik shaharlar“ va tepaliklarni oʻz ichiga oladi.

Suriya funtining tez pasayib borayotgan qiymati tufayli turk lirasi Idlibda keng qoʻllanila boshlandi va 2020-yil 15-iyunda shaharda qonuniy toʻlov vositasi sifatida qabul qilindi.

## Madaniyati
Shahardagi Idlib mintaqaviy muzeyi 17 000 dan ortiq Ebla taxtachalarini oʻz ichiga oladi va Ebla yaqinidagi qadimiy joydan tashqari, Idlibning asosiy turistik diqqatga sazovor joyi boʻlib xizmat qiladi. Italiya va Suriya hukumatlari oʻrtasida texnik va moliyaviy hamkorlik toʻgʻrisidagi kelishuvga koʻra, muzey 2010-yildan boshlab restavratsiya va rekonstruksiya loyihasidan oʻtishi kerak edi.

## Sporti
1972-yilda tashkil etilgan Omayya SC shahardagi eng mashhur futbol jamoasi hisoblanadi. Jamoa 2011—2012-yilgi mavsumda Suriya premer-ligasida oʻynagan. Idlib shahar stadioni shaharning asosiy futbol maydoni hisoblanadi.

Qochqin va paratlet Dima Aktaa idliblik.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
*
*
*
*
*
*

## Havolalar
*eIdleb Idleb yangiliklari va xizmatlari uchun birinchi toʻliq veb-sayt
*E.sy: Birinchi toʻliq davlat onlayn xizmatlari
Darʼo

**Darʼo** ( / ) — Suriyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar. Darʼo gubernatorligining maʼmuriy markazi.

## Tarixi
### Qadimgi tarixi
Darʼo kanʼonliklar davridan qolgan qadimiy shahardir. Miloddan avvalgi 1490—1436-yillar oraligʻida Firʼavn Tutmos III davriga oid Misr ieroglif yozuvlarida tilga olingan. Oʻsha kunlarda u **Atharaa** shahri sifatida tanilgan. Keyinchalik u ibroniy Injilida **Edrei** yoki Edreʼi (אֶדְרֶעִי), deb tilga olinadi. U isroilliklar podshoh Ogni magʻlub etgan jang boʻlgan Bashanning poytaxti sanaladi. Yahudiylarning urf-odatlariga koʻra, Eldad va Medad Edreyda dafn etilgan.

### Klassik davr
Yunon Salavkiylar imperiyasida va keyinchalik 106-yilda Trayan tomonidan qoʻshilgan Rim imperiyasida shahar **Adraa** (Ἀδράα) nomi bilan tanilgan, bu nom tanga zarb qilinganida ishlatilgan. Arabia Petraea viloyati tarkibiga kiritilgan .

3-asrga kelib u *[[polis]]* (oʻzini oʻzi boshqaradigan shahar) maqomiga ega boʻldi. Rim tarixchisi Yevseviy **Adraani** Arabistonning mashhur *polisi* deb atagan. Adraadan sharqda joylashgan hudud ebionitlarning markazi edi. Adraaning oʻzi xristian yeparxiyasi boʻlgan. 359-yildagi Salavkiya kengashida Adraaning birinchi yepiskopi Arabio ishtirok etgan. Uran 381-yilda Konstantinopolning birinchi kengashida, Prokl 448-yilda Konstantinopolning Evtixlarga qarshi sinodida va 451-yilda Xalkidon kengashida va Dorimenius 553-yilda Konstantinopol ikkinchi kengashida ishtirok etgan. Bu vaqtga kelib u turar-joy yepiskopligi emas, Adraa bugungi kunda katolik cherkovi tomonidan titul kafedra sifatida roʻyxatga olingan. Shuningdek, u Suriya choʻlidagi monastir va missionerlik faoliyati markazi boʻlgan.

614-yilda sosoniy forslar 602—628-yillardagi Vizantiya-Sosoniy urushi paytida Adraani talon-taroj qilishdi, ammo aholini saqlab qolishdi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hasaka

**Hasaka** () — Suriyaning shimoli-sharqiy qismidagi shahar. Hasaka muhofazasining maʼmuriy markazi.

## Tarixi

Fransuz ossuriyashunosi Dominik Charpin shahar markazidagi qadimiy tepalikni Qirdahat shahri ekanligini aniqlagan. Yana bir ehtimolga koʻra, bu shahar yaqinida oromiylar bilan jang qilgan Ossuriya shohi Ashur-bel-kala tilga olgan qadimiy Magarisu shahri boʻlgan. „Magarisu“ etimologiyasi oromiychadan (mgrys ildizidan olingan) boʻlib, „yaylov“ degan maʼnoni bildiradi. Shahar Ossuriya shohlari Tukulti-Ninurta II va Ashurnasirapal II tomonidan bosib olingan oromiylarning Bit-Yahiri davlatining poytaxti edi.

Qazishmalar natijasida Oʻrta Ossuriya, Vizantiya va Islom davriga oid materiallar topilgan. Bosqinchilikning oxirgi darajasi XV asrda tugaydi. 1500 yillik davr Oʻrta Ossuriya va Vizantiya darajalarini ajratadi.

Atrofda shahardan 7,6 kilometr shimolda joylashgan Tall Sulaymoniy kabi boshqa koʻplab arxeologik tepalar mavjud.

Usmoniylar davrida shahar ahamiyatsiz edi. Bugungi aholi punkti 1922-yil aprel oyida fransuz harbiy posti sifatida tashkil etilgan boʻlib, u tez orada shaharga aylandi. Suriyaning shimolida yangi shaharlar barpo etish Fransiya mandati maʼmuriyati tomonidan zarur deb topildi, chunki Turkiya Respublikasi tashkil etilgandan keyin barcha yirik iqtisodiy markazlar Turkiyaga oʻtib ketgan edi. Usmonli imperiyasida arman genotsidi va Ossuriya genotsididan soʻng, koʻplab qochqinlar quvilganidan keyin hududga qochib ketishdi va 1920-yillarda uni rivojlantirishga kirishdilar.

Fransiya mandati davrida Simele qirgʻini paytida Iroqdagi etnik tozalashdan qochgan ossuriylar 1930-yillarda Xobur daryosi boʻyida koʻplab qishloqlar qurdilar. Oʻsha paytda fransuz qoʻshinlari Citadel tepaligida joylashgan edi. 1942-yilda Al-Hasakada 7835 nafar aholi, bir nechta maktablar, ikkita cherkov va yoqilgʻi quyish shoxobchasi bor edi. Yangi shahar 1950-yillardan boshlab mintaqaning maʼmuriy markaziga aylandi. Qamishli va Al-Hasaka shaharlaridagi iqtisodiy yuksalish 1960-yillarda boshlangan irrigatsiya loyihalari natijasi boʻlib, Suriya shimoli-sharqini paxta ekiladigan hududga aylantirgan.

1993-yil 23-martda Al-Hasaka markaziy qamoqxonasida mahbuslar u yerdagi sharoitga norozilik bildirganidan soʻng katta yongʻin sodir boʻldi, natijada 61 mahbus halok boʻldi va 90 kishi yaralandi. Hibsga olinganlar politsiya boshligʻi va Suriya kuchlarini oʻt qoʻyganlikda aybladi. Hukumat besh mahbusni aybladi va ular 1993-yil 24-mayda qatl etildi.

## Galereya

File:St George cathedral - Hassaké, Syria - كاتدرائية مار جرجس.jpg|Avliyo Georgiy suryoniy pravoslav sobori
File:Chaldean Catholic Church, Al-Hasakah, Syria.jpg|Xaldean katolik cherkovi
File:Tal hajar Quarter in AL-Hasakah.JPG|Tell Hajjar mahallasi


## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Raqqa

**Raqqa** (, lotincha: *ar-Raqqah* yoki *Rakka*) — Suriyaning shimoliy qismidagi, Furot daryosining chap qirgʻogʻidagi, Halabdan  sharqdagi shahar. Raqqa muhofazasining maʼmuriy markazi. Shahar Suriyaning eng yirik toʻgʻoni Tabqa toʻgʻonidan  sharqda joylashgan. Yunon, Rim va Vizantiya davridagi shahar va Kallinikum yepiskopligi (sobiq lotin, hozirgi moruniy katoliklarining titulli kafedrasi) 796—809-yillarda Horun ar-Rashid davrida Bagʻdod xalifaligi poytaxti boʻlgan. 2014—2017-yillarda Islom davlati poytaxti vazifasini ham bajargan. 2021-yilgi rasmiy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholisi 531 952 kishi boʻlgan Raqqa Suriyadagi oltinchi yirik shahardir.

Suriya fuqarolar urushi paytida shahar 2013-yilda Suriya muxolifati, keyin esa Islom davlati tomonidan bosib olingan edi. IShID 2014-yilda shaharni poytaxtga aylantirgan. Natijada shahar Suriya hukumati, Rossiya, AQSh va boshqa bir qancha davlatlarning havo hujumlariga uchragan. Shahardagi sunniy boʻlmagan diniy inshootlarning aksariyati, xususan, shia Uvays Qaraniy masjidi IShID tomonidan vayron qilingan, boshqalari esa sunniy masjidlarga aylantirilgan. 2017-yilning 17-oktyabrida shahar katta vayronaga aylangan uzoq davom etgan jangdan soʻng Suriya Demokratik kuchlari (SDF, hukumatga qarshi kurashayotgan koalitsiya) Raqqa shahri IShIDdan ozod qilinganini eʼlon qildi.

## Tarixi
### Ellinlarning Nikeforion va Kallinikosi
Raqqa hududida uzoq qadim zamonlardan beri odamlar yashab keladi, buni Tall Zaydon va Tall al-Biya tepalari tasdiqlaydi.

Zamonaviy shaharning tarixi **Nikeforion** (qadimgi yunoncha:Νικηφόριον, lotinchasiga *Nicephorion* yoki *Nicephorium*) shahriga asos solingan ellinistik davrga borib taqaladi. Shaharning tashkil etilishi haqida ikkita versiya mavjud. Pliniy oʻzining Tabiiy tarix asarida uning asos solganini Aleksandr Makedonskiy bilan bogʻlaydi va uning tashkil etilishining mantiqiy asosi sifatida qulay joylashuvini koʻrsatadi. Xuddi shunday, Isidor Xaraxskiy ham oʻzining Parfiya bekatlari asarida shahar asosini Aleksandrga bogʻlaydi. Aksincha, Appian Nikeforionni Salavkiylar shohi Salavk I Nikatorga (miloddan avvalgi 301-281 yillarda hukmronlik qilgan) tegishli deb hisoblagan turar-joylar roʻyxatiga kiritadi.. Tatsitning yozishicha, Nikeforion, Anthemousias kabi boshqa shaharlar qatorida makedoniyaliklar tomonidan tashkil etilgan va yunoncha nom olgan.

Salavk I vorisi Salavk II Kalinik (miloddan avvalgi 246-225 yillar hukmronligi) shaharni kengaytirib, uning nomini **Kallinikos** (Καλλίνικος, lotinchasi *Callinicum*) deb oʻzgartirdi.

Kassius Dioning yozishicha, Krass miloddan avvalgi I asr oʻrtalarida Parfiyaga qarshi yurishga tayyorgarlik koʻrayotganda Nikeforion uni qoʻllab-quvvatlagan yunon polislari qatorida boʻlgan

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
; Videolar
* 
* 
* 
*
Tartus

**Tartus** () — Suriyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Tartus muhofazasining maʼmuriy markazi.

## Iqtisodiyoti
### Sanoati va dengiz floti

Tartus Suriyaning muhim savdo markazi boʻlib, mamlakatning Oʻrta yer dengizidagi ikkita asosiy portidan biriga ega. Shahar porti katta kengayishni boshdan kechirmoqda, chunki Iroqning koʻplab import tovarlari Tartus porti orqali Iroqni qayta qurish ishlariga yordam berish uchun keltiriladi. Shaharda kuniga 6,5 ming tonna sement ishlab chiqarish quvvatiga ega sement zavodi mavjud. Shaharda farmatsevtika sanoati ham mavjud, mamlakatda mojaro boshlanganidan beri yettita farmatsevtika zavodi ochildi va yana 3 tasi qurilmoqda. Shahar sanoat zonasida oziq-ovqat, kimyo va yogʻochni qayta ishlash sanoati ham mavjud.

Xizmat koʻrsatish sohasi Tartus shahrida bandlik uchun eng jozibador sohalardan biridir. Yaxshi ilmiy malakaga ega boʻlgan aholisining yuqori foizi xizmat koʻrsatish sohasida ishlaydi hamda ular davlat va xususiy sektor oʻrtasida taqsimlanadi, garchi xususiy sektorning ishtiroki Oʻrta yer dengizining boshqa qirgʻoqboʻyi shaharlari bilan solishtirganda hali ham talab darajasidan past.

### Turizmi

Tartus — sayyohlar uchun sevimli manzil va binolari, bozorlari, zamonaviy kurortlari, sayyohlik inshootlari va porti bilan goʻzal zamonaviy shahar. Tartus plyajlari Suriya qirgʻogʻining goʻzal davomi boʻlib, uzunligi taxminan 90&nbsp;km, yumshoq qum, shaletlar, mehmonxonalar, kafelar va dengiz restoranlari joylashgan. Soʻnggi bir necha yil ichida shaharga investitsiyalar kiritildi. Eng kattasi *Antaradus* va Porto qirgʻoqlarini rivojlantirishdir.

### Rossiya harbiy-dengiz bazasi
Tartusda 1971-yilda Suriya bilan tuzilgan shartnomaga koʻra, Sovet davridan qolgan harbiy-dengiz kuchlarining taʼminot va texnik bazasi joylashgan boʻlib, unda hozirgacha Rossiya harbiy-dengiz kuchlari xizmat qiladi. Tartus sobiq Sovet Ittifoqidan tashqaridagi soʻnggi rus harbiy bazasi va uning Oʻrta yer dengizidagi yagona yonilgʻi quyish joyi boʻlib, Rossiya harbiy kemalarini NATO aʼzosi boʻlgan Turkiya boʻgʻozlari orqali Qora dengiz bazalariga qaytishdan saqlaydi.

## Madaniyati
### Muzeyi

Avliyo Meri sobori dastlab 12-asrda Tampler cherkovi sifatida qurilgan. Sobor musulmonlar shaharni egallab olgandan keyin masjid, keyin esa Usmonlilar tomonidan kazarma sifatida foydalanilgan. U Fransiya mandati ostida taʼmirlangan va 1956-yildan buyon binoda Amrit va mintaqadagi boshqa koʻplab joylardan topilgan qadimiy buyumlar namoyish etilgan Tartus milliy muzeyi joylashgan.

2021-yil sentyabr oyida Qadimiy ashyolar bosh boshqarmasi Tartus milliy muzeyida parchalanib ketgan meʼmoriy elementlarni keng qamrovli taʼmirlash va oʻrnatish ishlarini boshladi.

## Manbalar

## Havolalar

* haqidagi maqolalar, hikoyalar va postlar
* Mariya va Abufares tomonidan dengiz tomoni. Suriya qirgʻoqlari va Tartus fonida roman
* Tartus porti
* Abufares dedi... Tartuslikning ingliz blogiga koʻra dunyo 
* eTartus - Tartus yangiliklari va xizmatlari uchun veb-sayt
Aktam Hayitov

**Aktam Ahmadovich Haitov** (1974-yil 26-yanvar, Qashqadaryo viloyati, Kitob tumani) — oʻzbek siyosatchisi, 2018-yil 3-avgustdan Oʻzbekiston liberal-demokratik partiyasi yetakchisi, 2019-yil dekabridan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Iqtisod fanlari nomzodi.

## Tarjimai hol
### Taʼlim
1994-yilda Samarqand iqtisodiyot va servis institutini „Iqtisodiyot va menejment“ mutaxassisligi boʻyicha tugatgan.
### Mehnat faoliyati
1994—2000-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis institutida, shuningdek, Samarqand viloyati hokimligi axborot-tahlil guruhida ishlagan. 2000—2002-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi axborot-tahlil boʻlimi yetakchi mutaxassisi, 2002—2005-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Iqtisodiyot va tashqi iqtisodiy aloqalar yigʻma axborot-tahlil boʻlimi boshligʻi, 2005-yilda qisqa muddat Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi huzuridagi iqtisodiy nochor korxonalar ishlari qoʻmitasi raisi oʻrinbosari, 2005—2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari, 2006—2014-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri, 2014—2016-yillarda „Biokimyo“ AJ Boshqaruv raisi oʻrinbosari, 2016—2017-yillarda Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bosh direktori, 2017—2018-yillarda Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri lavozimlarida ishlagan. 
2018-yil 3-avgustda Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi siyosiy kengashining oʻninchi yigʻilishida partiya rahbari (siyosiy kengash ijroiya qoʻmitasi raisi) etib saylandi. Shuningdek, u Oʻzbekiston fermerlar, dehqon xoʻjaliklari va yer egalari kengashi kengashining raisi.
2019-yilda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati, spiker oʻrinbosari lavozimlarida ishlab kelmoqda.

## Tanqidlar
2019-yilgi Oliy Majlis deputatligi uchun saylov kompaniyasi davrida Aktam Hayitovning „koʻp goʻsht yeyapmiz“ mazmunidagi gaplari koʻplab memlar va muhokamalarga sabab boʻlgan edi.

## Manbalar
Qirgʻiziston — Malayziya munosabatlari

**Qirgʻiziston — Malayziya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Malayziya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Kuala-Lumpurda Qirgʻizistonning elchixonasi mavjud boʻlib, Malayziyaning Toshkentdagi (Oʻzbekistondagi) elchixonasi Qirgʻizistonda akkreditatsiyadan oʻtgan.
## Tarix
Ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar 1992-yil mart oyida oʻrnatilgan. Qirgʻiziston elchixonasi 1997-yilda Malayziya hukumati koʻmagida oʻrnatilgan. 1995-yilda Qirgʻiziston Prezidenti Asqar Akaev Malayziyaga birinchi rasmiy tashrifni amalga oshirdi. Keyin Malayziya Bosh vaziri Mahathir Mohamad 1996-yilda Qirgʻizistonga oʻzaro rasmiy tashrif bilan kelgan. Shu vaqtdan boshlab ikki tomonlama aloqalar savdo-iqtisodiy, investitsiya, madaniy-gumanitar va oʻzaro manfaatli boshqa sohalarda yaxshilandi.

## Taʼlimdagi munosabatlar
Malayziyada asosan ishlash yoki oʻqish uchun borgan qirgʻizlar va malaylar oʻrtasida aralash nikohlar ham mavjud. 
## Iqtisodiy aloqalar
Ayni paytda Qirgʻiziston Respublikasi Malayziya bilan yaqin iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishni xohlamoqda. Malayziyaning sobiq bosh vaziri Najib Razak bilan uchrashuv chogʻida Qirgʻizistonga Malayziya sarmoyasini jalb qilish niyati borligini eʼlon qildi. Ikki mamlakat oʻrtasida oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi kam boʻlib, ikki poytaxt shaharlari oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri havo aloqasi mavjud emasligi sababli, taxminan 3 million AQSh dollarini tashkil etadi. Ammo, koʻplab Malayziya kompaniyalari mamlakatga sarmoya kiritish imkoniyatlarini izlamoqda.

## Manbalar
Qirgʻiziston — Pokiston munosabatlari

**Qirgʻiziston — Pokiston munosabatlari** — Qirgʻiziston va Pokiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar.
## Tarixi
Pokiston Qirgʻiziston mustaqilligini tan olgan birinchi davlatlardan biri boʻlgan. Ikki mamlakat oʻrtasida oʻzaro diplomatik aloqalar 1992-yil 10-may kuni oʻrnatilgan. 1992-yil noyabrda Pokiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston va beshta sobiq ittifoq respublikalari: Qozogʻiston, Ozarbayjon, Qirgʻiziston, Turkmaniston va Oʻzbekiston dunyodagi eng yirik iqtisodiy tashkilotlardan biriga aylangan Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti doirasida faol hamkorlik qila boshladilar. Pokiston Bosh vaziri Navoz Sharif EKO tarixiy Buyuk Ipak yoʻlining vorisi deb hisoblagan. Pokiston Markaziy Osiyoni Arab dengizi bilan bogʻlaydigan yirik avtomobil yoʻllari tarmogʻini qurishni tashkil etishga, shuningdek mintaqa davlatlari oʻrtasida temir yoʻl aloqalarini rivojlantirishga tayyorligini bildirdi.

2013-yil 24-sentabrda Qirgʻizistonning Muvaqqat ishlar vakili Kubanychbek Pochoyevich Toktorbayev Islomobodda oʻz mamlakati Pokiston bilan iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishdan manfaatdor ekanligi va Xitoy-Pokiston iqtisodiy koridoriga qoʻshilishga tayyorligi toʻgʻrisida bayonot berdi. 2015-yil 30-iyun kuni Pokiston Bosh vaziri Navoz Sharif rasmiy tashrif bilan Bishkekka keldi va bu yerda Qirgʻiziston Prezidenti Almazbek Atambayev bilan uchrashib, muzokaralar oʻtkazdi.

2017-yil may oyida ikki mamlakat hukumatlari diplomatik munosabatlar oʻrnatilganining 25 yilligini nishonladilar.
## Savdo munosabatlari
2015-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi qariyb 1 million AQSh dollarini tashkil etdi.
## Diplomatik vakolatxonalar
* Islomobodda Qirgʻizistonning elchixonasi bor.
* Pokistonning Bishkekda elchixonasi mavjud.

## Manbalar
Qirgʻiziston — Tojikiston munosabatlari

**Qirgʻiziston — Tojikiston munosabatlari** — Qirgʻiziston va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar.
## Tarixi
Ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar 1993-yil 14-yanvarda oʻrnatilgan. 1997-yil mart oyida Dushanbeda Qirgʻiziston elchixonasi ochilgan. Bishkekda Tojikiston elchixonasi mavjud.

Tojikiston Respublikasi rahbari Imomali Rahmon 1993-yil yanvar, 1998-yil may, 2013-yil may oylarida Qirgʻizistonga tashrif buyurgan. Qirgʻiziston Respublikasining birinchi prezidenti Asqar Akayev 1996-yil iyul va 2004-yil may oylarida Tojikistonga tashrif buyurgan. Qirgʻizistonning ikkinchi prezidenti Qurmanbek Bakiyev 2008-yil may oyida Tojikistonning Soʻgʻd viloyatiga tashrif buyurgan.
## Davlat tashriflari
### Tojikistondan Qirgʻizistonga
* Imomali Rahmon (1993-yil yanvar)
* Imomali Rahmon (1998-yil may) 
* Imomali Rahmon (2007-yil sentyabr)
* Imomali Rahmon (2013-yil may)

### Qirgʻizistondan Tojikistonga
* Asqar Akayev (1996-yil iyul)
* Asqar Akayev (2004-yil may) 
* Qurmanbek Bakiyev (2008-yil may)
* Roza Otunbayeva (2010-yil noyabr)
* Soʻronboy Jeenbekov (2018-yil fevral)

## Yana qarang

* Qirg‘iz-tojik chegarasidagi mojaro (2021)

## Manbalar
Qirgʻiziston — Turkiya munosabatlari

**Qirgʻiziston — Turkiya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Turkiya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar.
## Diplomatik aloqalar
Pan-turkiy birdamlik Turkiyani Qirgʻiziston bilan aloqalarini kengaytirishga undadi. Keyinchalik, Turkiya Qirgʻiziston bilan koʻplab madaniy, iqtisodiy va texnik yordam shartnomalarini tuzdi va uning asosiy aʼzolari Eron, Pokiston va Turkiya boʻlgan mintaqaviy savdo shartnomasi boʻlgan ECOga toʻliq aʼzo boʻlishiga homiylik qildi.

Sovet Ittifoqi tarqatib yuborilgandan soʻng, Turkiyaning tashqi siyosati Markaziy Osiyodagi turli xil turkiyzabon davlatlar bilan kelishuvga erishishga bogʻliq edi. Turkiya tezda yangi mustaqil boʻlgan Qirgʻiziston hukumat rahbarlari bilan diplomatik almashinuvlarni yoʻlga qoʻydi va 1991-yil 16-dekabrda Qirgʻizistonni tan olgan birinchi mamlakat boʻldi. 1992-yil 29-yanvarda ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi. 1992-yilda Bishkek va Anqarada oʻzaro elchixonalar ochildi.

Ushbu panturkiy tashqi siyosat Turkiyani Rossiya bilan raqobatlashishga undadi. Oxir oqibat Qirgʻiziston Rossiya bilan yanada yaqinlashdi. Anqaraga qaraganda ancha barqaror iqtisodiy yordam manbai boʻlgan, xalqlarning harbiylari sobiq Sovet harbiylari tomonidan oʻqitilgan va ularga yaqin his qilishgan, mintaqaning infratuzilmasi Rossiyaga bogʻliq edi.

2019-yilga kelib, oʻzaro munosabatlarning huquqiy asoslarini yaratish uchun ikki mamlakat oʻrtasida 100 dan ortiq ikki tomonlama bitimlar va protokollar tuzildi va koʻplab oʻzaro yuqori darajadagi tashriflar amalga oshirildi.
## Qiyosiy tavsif

## Manbalar
Gretsiya — Qirgʻiziston munosabatlari

**Gretsiya — Qirgʻiziston munosabatlari** — Gretsiya va Qirgʻiziston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Ikkala davlat ham BMTga aʼzo. Ikki mamlakat oʻrtasidagi diplomatik aloqalar 1992-yilda oʻrnatilgan. Gretsiyaning Olmaotadagi elchixonasi Qirgʻiziston uchun ham akredatsiyadan oʻtgan. Tarixda Aleksandr Makedonskiy hozirgi qirgʻizlar yashaydigan hududni istilo qilgan.
## Rasmiy tashriflar
2002-yilda Qirgʻiziston tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari Asanbek Osmonaliyev „ikki tomonlama siyosiy hamkorlik istiqbollari va Qirgʻiziston prezidenti Asqar Akayevning Gretsiyaga rasmiy tashrifini tashkil etish imkoniyatlarini“ muhokama qilish uchun Gretsiyaga tashrif buyurgan.

2004-yil 1-noyabrda Qirgʻiziston prezidenti Asqar Akayev Gretsiyaga rasmiy tashrif bilan bordi va Gretsiya Prezidenti Konstantinos Stefanopulos bilan uchrashdi. Akayev: „Ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatilganiga 12 yil toʻldi va bu yaqin va samarali hamkorlikni yoʻlga qoʻyish uchun yaxshi boshlanishdir. Bizda Qirgʻiziston-Gretsiya munosabatlarini yanada yuqori darajaga koʻtarish va aloqalarni kengaytirish uchun yaxshi istiqbollar mavjud. Mening tashrifimdan maqsad oʻzaro aloqalarni boshqa sifat darajasiga koʻtarish va ikki tomonlama hujjatlarni imzolash orqali ularning huquqiy asoslariga ega boʻlishdir“—deya intervyu bergan.
## Muhojirlar
Qirgʻizistonda kelib chiqishi yunon millatiga mansub 650 dan 700 gacha boʻlgan odamlar yashaydi. Ammo, chet eldagi yunonlar uchun Bosh kotibiyat maʼlumotlari bundan ham pastroq sonni (50 kishi) koʻrsatadi. 
## Ikki tomonlama shartnomalar
2004-yilda Gretsiya va Qirgʻiziston prezident Asqar Akayevning Gretsiyaga tashrifi chogʻida havo transporti, turizm va diplomatiya boʻyicha ikki tomonlama bitimni imzolaganlar.

## Manbalar
Suvaydo

**Suvaydo** () — Suriyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar. Suvaydo muhofazasining maʼmuriy markazi.

## Tarixi
### Qadimgi va oʻrta asrlar

Shaharga nabatiylar **Suada** nomi bilan asos solgan. Ellinlar davrida va Rim imperiyasida sharob homiysi boʻlgan xudo Dionis sharafiga **Dionisias Soada** (qadimgi yunoncha: Dionisos) nomi bilan mashhur boʻlgan: shahar qadimiy mashhur vino ishlab chiqaruvchi mintaqada joylashgan.

Eramizning 149-yilida nabatiylarning taʼsiri kamayganidan soʻng, oʻsha paytdagi Kole-Suriyaning ellenizatsiyasining tezlashishi natijasida janubga toʻplanganidan keyin *Dionisiy* nomi sobiq nabatiy nomni almashtirdi.

Dionisiy Rimning Arabia Petraea provinsiyasining bir qismi boʻlib, 180—185-yillar orasida Kommod hukmronligi davrida civitas huquqlarini olgan.

Xudo Dionisga nabatiylarning Dusharaga bagʻishlangan ibodatxonasida sigʻinishgan. Mahalliy va ellin xudolariga sigʻinishni birlashtirishning bunday amaliyoti ellinistik Suriyada keng tarqalgan edi.

Bu nom Vizantiya imperiyasi davrida, shahar Gʻassoniylar taʼsirida boʻlgan paytda ham qoʻllangan. Dionisiy oʻsha paytda Busrodan kelgan suffragan yepiskopi bilan yeparxiya edi. Bu haqda Ieroklning *Sinekdemida* eslatib oʻtilgan. Musulmonlarning ilk istilolaridan keyin shahar 629-yilda arablarning Rashidun xalifaligi tomonidan bosib olindi va titulli kafedraga aylandi.

Yoqut Hamaviy 1220-yillarda As-Suvaydo „Hauran viloyatidagi qishloq“ ekanligini taʼkidlagan.

### Usmonli davri
1516-yilda shahar va unga tutash hudud Usmonlilar imperiyasi tomonidan Mamluklar sultonligidan tortib olindi. 1596-yilda As-Suvaydo *Majdal Savda* nomi bilan Usmonlilarning soliq registrlarida Hauran sanjagʻining Bani Nasiyya *nohiyasi* tarkibiga kiritldi. Unda 5 xoʻjalik va 5 nafar boʻydoq yashagan, hammasi musulmon. Qishloq aholisi turli qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, jumladan, bugʻdoy, arpa, yozgi ekinlar, echki va/yoki asalari uyalari uchun „vaqtinchalik daromadlar“dan tashqari 20% miqdorida qatʼiy belgilangan soliq stavkasini toʻlagan, jami 6125 aqcha. Daromadning 3/4 qismi vaqfga ketgan.

Soʻnggi paytlarda Suvaydoning qadimgi Dionisiy ekanligini birinchi marta Uilyam Ueddington aniqlagan.

19-asrda ziyoratchilar hozirda vayron boʻlgan Hamrat maqbarasini yozib olishgan, u miloddan avvalgi 1-asrga oid soʻnggi ellinistik maqbaradir.

### Zamonaviy davri
Shahar Suriya fuqarolar urushi davrida Suriya hukumati tomonidan ushlab turilgan va nisbatan kam janglar kuzatilgan. 2012-yil 28-oktyabrda xavfsizlik kuchlari shaharda ommaviy hibsga olish kampaniyasini boshladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar
* Shahar xaritasi, Google Maps
Eron — Qirgʻiziston munosabatlari

**Eron — Qirgʻiziston munosabatlari** — Eron va Qirgʻiziston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Ikkala davlat ham BMTga aʼzo.
## Tarix
1992-yilda Eron va Qirgʻiziston oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi. 2013-yilda Eron Prezidenti Hasan Ruhoniy Shanxay hamkorlik tashkilotining sammitida qatnashish uchun Bishkekka birinchi rasmiy tashrifini amalga oshirdi. 2015-yilda Qirgʻiziston prezidenti Almazbek Atambayev Tehronga rasmiy tashrif bilan keldi va u yerda Eron prezidenti Hasan Ruhoniy bilan muzokaralar oʻtkazdi. 2017-yil aprel oyida Qirgʻiziston tashqi ishlar vaziri Erlan Abdildaev Bishkekda eronlik hamkasbi Muhammad Javad Zarif bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatilganining 25 yilligi munosabati bilan uchrashdi.
## Savdo
Eron Qirgʻizistonga kiyim-kechak, yongʻoq, boʻyoq va pol qoplamalari, Qirgʻiziston Eronga goʻsht, don va poʻlat eksport qiladi. 2008-yilda Eron Qirgʻizistonga iqtisodiy loyihalarni amalga oshirish uchun 200 million yevro miqdorida moliyaviy yordam berishga vaʼda bergan. Eron kompaniyalari Bishkek va Oʻshni bogʻlaydigan magistral yoʻl qurilishida ishtirok etishdi. Mamlakatlar yillik tovar aylanmasini 100 million AQSh dollarigacha oshirishni rejalashtirmoqda. 2012-yil iyul oyida Joʻqorgʻi Kenges deputati Oqilbek Japarov Eronga muzokaralar uchun tashrif buyurdi. Eron tomoni Qigʻizistonga qisqa muddatli loyihalarga 1 milliard AQSh dollaridan va uzoq muddatli loyihalarga 10 milliard AQSh dollaridan koʻproq mablagʻ kiritish istagini bildirdi.
## Diplomatik vakolatxonalar
* Bishkekda Eronning elchixonasi bor.
* Qirgʻizistonning Tehronda elchixonasi mavjud.

## Manbalar
Qirgʻiziston — Rossiya munosabatlari

**Qirgʻiziston — Rossiya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Rossiya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Rossiyaning Bishkekda va Oʻshda konsulligi, Qirgʻizistonning Moskvada, Yekaterinburgda konsulligi va Novosibirskda vitse-konsulligi mavjud.
## Tarix

Rossiya prezidenti Boris Yeltsin 1991-yilda prezident etib saylanganidan soʻng birinchi xalqaro tashrifini Qirgʻizistonga amalga oshirdi. 

Qozogʻiston Prezidenti Nursulton Nazarboyev 1994-yil iyun oyida taklif qilgan Yevrosiyo ittifoqi reintegratsiyasiga Prezident Asqar Aqayev juda ijobiy yondashdi. Akayevning Rossiya chegarachilarini Qirgʻizistonning Xitoy bilan chegarasini qoʻriqlashini taklif qilishi reintegratsiya yoʻlidagi yana bir qadam boʻldi. 

Prezident Almazbek Atambayev rahbarlik qilgan yillarida bir necha bor oʻzini rossiyaparast siyosatchi sifatida namoyish qilgan. U Qirgʻizistonning Bojxona ittifoqiga kirishini eʼlon qildi, 2014-yilda Amerika 376-sonli ekspeditsiya qanotining mamlakatdan chiqarilishini taʼminladi va Rossiya Federatsiyasi bilan yaqin iqtisodiy aloqalar zarurligi haqida gapirdi.
## Xalqlar oʻrtasidagi munosabatlar
### Migratsiya siyosati
Oʻz navbatida, Rossiya Qirgʻizistonga bergan yordamini oʻzining bir vaqtlar Sovet respublikalari boʻlgan davlatlarda taʼsir o'tkazishga qaratilgan yangi siyosatining muvaffaqiyatli namunasi deb biladi. Rossiya yangi respublikalardan ruslarning ommaviy migratsiya qilib ketishini istamadi, 1992-1995-yillarda taxminan 2 million etnik ruslar Rossiyaga koʻchib ketishdi. Akayev vrachlar, oʻqituvchilar va muhandislarning ulkan tanqisligini keltirib chiqargan rus aholisining koʻchishini toʻxtatish yoʻlini izladi. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2020 yilda mamlakatda etnik ruslar soni 1989-yilga nisbatan uchdan biriga teng.

### Etnik siyosat
Shu sabablarga koʻra, qirgʻiz millatchilari va boshqa mustaqillikni oʻylaydigan siyosatchilarning qarshiliklariga qaramay, 1995-yilda Akayev Rossiya prezidenti Boris Yeltsinning qirgʻizlarni yagona rasmiy tilga aylantirgan konstitutsiyaviy qoidasini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi iltimosini qondirdi. Amaldagi konstitutsiyada rus tili „rasmiy til“ roʻyxatiga kiritilgan, qirgʻiz tili esa „davlat tili“ hisoblanadi.
## Galereya

Fayl:Vladimir Putin and Sooronbay Jeenbekov (2019-03-28) 04.jpg|Vladimir Putin va Soʻronboy Jeenbekov.
Fayl:Bakiev and Putin.jpg|Rossiya prezidenti Vladimir Putin va sobiq Qirgʻiziston prezidenti Qurmanbek Bakiyev.
Fayl:Shoigu with President Jeenbekov.jpg|Sergey Shoygu Prezident Soʻronboy Jeenbekov bilan uchrashuvda.


## Manbalar
Qirgʻiziston — Ispaniya munosabatlari

**Qirgʻiziston — Ispaniya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Ispaniya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Qirgʻizistonning Ispaniyada elchixonasi yoki konsulligi yoʻq. Ispaniyaning Qirgʻizistonda elchixonasi yoʻq, ammo Qozogʻistonning Nur-Sulton shahridagi elchixonasi Qirgʻiziston uchun akredatsiyadan oʻtgan.
## Diplomatik aloqalar
Ispaniya va Qirgʻiziston Respublikasi oʻrtasidagi munosabatlar hali ham yaxshi rivojlanmagan. Aslida Qirgʻiziston Respublikasida Ispaniya hukumati tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan elchixona yoʻq. 2002-yil fevralidan 2009-yil oktabrigacha boʻlgan vaqt oraligʻida Ispaniya „Manas“ aviabazasida 50 ga yaqin askarlardan tashkil topgan boʻlinmasi mavjud boʻlib, ularning maqsadi Afgʻonistonda boʻlgan ispan qoʻshinlariga yordam berish hisoblangan.
## Iqtisodiy aloqalar
Qirgʻiziston Respublikasining siyosiy va qonunchilikdagi noaniqligi Ispaniya va xalqaro investorlarni tormozladi. Mamlakat rivojlanmaganligini hisobga olib, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish Qirgʻiziston iqtisodiy siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir.

## Manbalar
Qirgʻiziston — Buyuk Britaniya munosabatlari

**Qirgʻiziston — Buyuk Britaniya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Buyuk Britaniya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar.

Buyuk Britaniya Qirgʻizistonni 1992-yil 20-yanvarda tan oldi (Sovet Ittifoqi tarqatib yuborilgandan keyin) va diplomatik munosabatlar 1992-yil 12-iyunda oʻrnatildi. Qirgʻizistonning Buyuk Britaniyadagi birinchi elchisi 1997-yil sentyabr oyida oʻz ish vazifasini boshlagan. Qirgʻiziston elchixonasi London shahridagi Ascot Houseda joylashgan. 

1992-yildan 2012-yilgacha Buyuk Britaniyaning Qozogʻistondagi elchisi Qirgʻiziston uchun ham akkreditatsiyadan oʻtgan. Britaniyaning Bishkekdagi elchixonasi 2011-yil dekabrida ish boshladi va Qirgʻizistondagi yangi elchi 2012-yil mart oyida prezidentga ishonch yorligʻini topshirgandan keyin rasmiy ravishda ish boshladi.
## Manbalar
Tojikiston — Amerika Qoʻshma Shtatlari munosabatlari

**Tojikiston — Amerika Qoʻshma Shtatlari munosabatlari** — Tojikiston va Amerika Qoʻshma Shtatlari oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Ikki mamlakat oʻrtasidagi oʻzaro diplomatik aloqalar 1992-yilda oʻrnatilgan.

2012-yil maʼlumotlariga koʻra, tojikistonliklarning 44 foizi AQSh rahbariyatining xatti-harakatlarini qoʻllab-quvvatlaydi, 38 foizi ularni rad etadi va 18 foizi oʻz pozitsiyasiga qaror qilmagan.
## Tarix
### Diplomatik aloqalarni oʻrnatilishi
1991-yil 25-dekabrda AQSh birinchilardan boʻlib Tojikiston mustaqilligini tan oldi.

1992-yil 16-martda AQShning Tojikistondagi Muvaqqat vakili Edmund MakVilliams AQShning Dushanbedagi muvaqqat elchixonasini rasman ochdi.

1992-yil mart oyida „Avesto“ mehmonxonasida birinchi elchixona ochildi, ammo 1992-yil oktabr oyida fuqarolik urushi boshlanganligi sababli elchixona oʻz faoliyatini toʻxtatishga majbur boʻldi.

1993-yil mart oyida AQShning Tojikistondagi birinchi elchisi Stenli Eskudero Oliy Kengashning oʻsha paytdagi raisi Imomali Rahmonovga ishonch yorliqlarini topshirdi.
## Harbiy-texnik hamkorlik
Qoʻshma Shtatlarning harbiy yordami 2000-yillarda kuchaygan, ammo yildan-yilga yordam hajmi kichrayib borgan: 2005-2006-yillarda tojik-afgʻon chegarasidagi 15 ta postlarni rekonstruktsiya qilish, taʼmirlash va jihozlash uchun qariyb 40 million dollar ajratilgan. 2011-yilda Tursunzoda shahrida Tojikiston qurolli kuchlariga askar tayyorlaydiga oʻquv markazi ochilgan.

## Manbalar
Afgʻoniston — Tojikiston munosabatlari

**Afgʻoniston — Tojikiston munosabatlari** — Afgʻoniston va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Ikki mamlakatlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar 1992-yilda oʻrnatilgan. Afgʻonistonning Dushanbeda elchixonasi va Xorugʻda konsulligi mavjud. Afgʻonistonning Tojikistondagi hozirgi elchisi doktor Abdulgʻafur Arezoudir. Tojikistonning Kobulda elchixonasi va Mozori Sharif, Fayzobod va Qunduzda konsulligi bor. Ayni paytdagi Tojikistonning Afgʻonistondagi elchisi Sharofiddin Imomdir.
## Tarix
Tarixda ikki mamlakat Somoniylar, Gʻaznaviylar va Temuriylar davrida bir-biriga bogʻlangan. 1750-yilda afgʻonistonlik Ahmad Shoh Durraniy va buxorolik Muhammad Murod begim oʻrtasida tuzilgan doʻstlik shartnomasidan soʻng Amudaryo (Oksus daryosi) Afgʻonistonning rasmiy chegarasiga aylandi. Fors tili har ikki mamlakatda ham keng qoʻoʻllaniladi va Afgʻonistonda Tojikiston tojiklariga qaraganda tojiklar birmuncha koʻproq.

Ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar 1992-yil 15-iyunda oʻrnatilgan. 1992-yil davomida kamida 80 ming tojikistonlik Afgʻonistonga koʻchib ketib, boshpana topdi. Tojikiston oppozitsiyasi rahbarlari Afgʻoniston hukumatining qoʻllab-quvvatlashidan ega boʻlib, asosan Badaxshon viloyatida joylashdilar. Afgʻonistondagi fuqarolar urushi ham ikki mamlakat oʻrtasida qochqinlar migratsiyasini keltirib chiqardi, bu safar Afgʻonistondan qochqinlar Tojikistonga kirib kelishdi.

Karzay maʼmuriyati Afgʻoniston ustidan nazoratni qoʻlga kiritgach, Tojikiston Kobulda oʻz elchixonasini ochdi. Mozori-Sharifdagi konsullik ham oʻsha yilning noyabrida ochilgan. Emomalii Rahmon va Hamid Karzay Dushanbeda  2004-yil boʻlib oʻtgan iqtisodiy hamkorlik tashkiloti sammiti doirasida uchrashdilar. 2005-yil aprel oyida Rahmon rasmiy tashrif bilan Afgʻonistonga kelgan. Oʻshandan beri ikki mamlakat oʻrtasidagi diplomatik, ishbilarmonlik va madaniy aloqalar kengayib bormoqda. Tojikistonda taxminan 6,5 ming afgʻon bor. Ularning 500 ga yaqini Tojikistonning turli universitetlarida tahsil olmoqda.

## Chegara muammolari
## Manbalar
Muxtor Tleuberdi

**Muxtor Beskenuly Tleuberdi (Tleuberdin)** (qozoqcha: *Mұxtar Beskenұli Tіleuberdі*, 1968-yil 30-iyun, Oqsuvkent, Sayram tumani, Turkiston viloyati, Qozogʻiston SSR) — Qozogʻiston davlat arbobi, Qozogʻiston Respublikasi tashqi ishlar vaziri.

## Biografiyasi
1990-yilda Qozoq milliy universitetining falsafa fakultetini tamomlagan. 1993-yildan — Attaşe, Osiyo mamlakatlari idorasining uchinchi kotibi. 1996-yildan — Qozogʻiston Respublikasining Koreya Respublikasidagi elchixonasining uchinchi, ikkinchi kotibi.

1999-yildan — Osiyo, Yaqin Sharq va Afrika departamentining birinchi kotibi, Ikki tomonlama hamkorlik boʻlimi boshligʻi. Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasida Davlat kotibining xalqaro ishlar boʻyicha maslahatchisi. 2001-yildan — Qozogʻiston Respublikasining Isroil davlatidagi elchixonasi maslahatchisi. 2003-yildan — Qozogʻiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari. 2004-yildan — Qozogʻistonning Malayziyadagi elchisi. 2005-yildan — Qozogʻistonning Indoneziya Respublikasi, Bruney Darussalom va Filippin Respublikasidagi elchisi bilan bir vaqtda. 2009-yildan — Qozogʻistonning Shveytsariyadagi elchisi, Qozogʻiston Respublikasining Vatikan shtati Lixtenshteyn knyazligida favqulodda va muxtor elchisi. 2016-yildan — Qozogʻiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

2019-yildan — Qozogʻiston Respublikasi tashqi ishlar vaziri.

## Mukofotlar
„Parasat“ ordeni (2020).

## Manbalar
Armaniston — Tojikiston munosabatlari

**Armaniston — Tojikiston munosabatlari** — Armaniston va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Armaniston masalalari Tojikistonda Turkmanistonning Ashxoboddagi elchixonasi orqali hal etiladi va Dushanbeda faxriy konsulligi mavjud. Armanistondagi Tojikiston masalalari Rossiya poytaxti Moskvadagi elchixona orqali hal qilinadi. Tojikistonda armanlarning kichik bir jamoasi mavjud boʻlib, Sovet Ittifoqi qulashi va Tojikistonda yuz bergan keyingi fuqarolar urushidan keyin koʻplab arman aholi mamlakatni tark etishgan. 
## Tarix
Birinchi armanlar 1930-yillarda Tojikistonga kelgan deb faraz qilinadi. 1990-yillarning boshlarida koʻplab Armanistonga qarshi xurofot paydo boʻldi, masalan 1990-yilgi Dushanbedagi tartibsizliklar vaqtida arman qochqinlari uy-joy yetishmovchiligi paytida bepul uy-joy olishadi degan asossiz mish-mish tufayli paydo boʻlgan janjal.

Diplomatik munosabatlar 1992-yil 12-oktabrda oʻrnatildi. Diplomatik munosabatlar uchun taʼsis hujjati — Tojikiston Respublikasi va Armaniston Respublikasi oʻrtasidagi Doʻstlik va Hamkorlik shartnomasi imzolangan.
## Madaniy aloqalar
Ayni paytda mamlakatda 1989-yilda Dushanbeda tashkil etilgan Mesrop Mashtots Armaniston Jamiyati deb nomlangan bitta Arman madaniy birlashmasi mavjud. Uni Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy Telman Gurgen Voskanyan 20 yil davomida tashkil etgan va boshqargan. Arman maktabi va raqs ansambli 2009-yilda tashkil etilgan.
## Iqtisodiy aloqalar
Tojikiston va Armaniston oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlarni muvofiqlashtiruvchi savdo-iqtisodiy hamkorlik boʻyicha tojik-arman hukumatlararo komissiyasi mavjud. 1994-yilda tashqi savdo aylanmasi hajmi 239 ming AQSh dollarini tashkil etgan. 2000-yilda savdo aylanmasi atigi 1000 dollarni tashkil etdi. 2014-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi qariyb 1 million AQSh dollarini tashkil etgan. 
## Davlat tashriflari
### Armanistondan Tojikistonga prezident tashriflari
* Prezident Robert Kocharyan (2002-yil aprel)
* Tashqi ishlar vaziri Vartan Oskanian (2003-yil aprel)
* Prezident Serj Sargsyan (2011-yil avgust)
* Prezident Serj Sargsyan (2015-yil sentabr)
### Tojikistondan Armanistonga prezident tashriflari
* Prezident Imomali Rahmon (2003)
* Prezident Imomali Rahmon (2004)
* Prezident Imomali Rahmon (2005)
* Prezident Imomali Rahmon (2010)
*Prezident Imomali Rahmon (2017)

## Manbalar
Botir Maxmudov

**Botir Maxmudovich Maxmudov** (1941-yilda tugʻilgan) — oʻzbek davlat arbobi, 1992-yil 11-fevraldan 1993-yil 9-oktyabrgacha Sirdaryo viloyati hokimi.

## Biografiyasi
Botir Maxmudov 1941-yilda tugʻilgan. Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tugatgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, oʻz ixtisosligi boʻyicha, keyin Sirdaryo viloyatidagi partiya ishlarida ishlagan. 1992-yil 11-fevralda Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimovning farmoni bilan Sirdaryo viloyati hokimi etib tayinlandi.

1993-yil 9-oktyabrda Xalq deputatlari Sirdaryo viloyat Kengashining navbatdan tashqari sessiyasi paytida Botir Maxmudov hokim lavozimidan ozod qilindi.

## Manbalar
Yadro membranasi

**Yadro membranasi (yadro qobigʻi, kariolemma, karioteka, nukleolemma)** — ikki qavatli lipidli biqatlam, eukariotik hujayralardagi yadroni oʻrab turgan membrana.

Yadro membranasi ikkita lipidli biqatlamdan iborat — tashqi yadro membranasi va ichki yadro membranasi.

## Manbalar
Bangladesh — Tojikiston munosabatlari

**Bangladesh — Tojikiston munosabatlari** — Bangladesh va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Bangladesh va Tojikiston iliq diplomatik aloqalarni davom ettirish istagidagi davlatlar hisoblanadi.
## Yuqori darajadagi tashriflar
Bangladeshning sobiq tashqi ishlar vaziri doktor Dipu Moni 2013-yilda Dushanbega tashrif buyurgan.
## Tabiiy ofatlarni boshqarish boʻyicha hamkorlik
Bangladeshning tabiiy ofatlarni boshqarish boʻyicha katta tajribasi tufayli, Tojikiston bu sohada Bangladesh bilan hamkorlik qilishga intilmoqda. Bangladesh Tojikistonga toshqin xavfini boshqarish boʻyicha bir qator loyihalar uchun texnik hamkorlik qilish uchun oʻz mutaxassislarini Tojikistonga yuborib kelmoqda.
## Iqtisodiy hamkorlik
Bangladesh va Tojikiston ikki mamlakat oʻrtasidagi iqtisodiy faoliyatni kengaytirishga oʻzaro qiziqish bildirishmoqda. Bangladeshlik sarmoyadorlar yengil sanoat va paxtachilik sohalariga sarmoya kiritishga intilmoqdalar. 2007-yilda Bangladeshning COSMOTEX firmasi Tojikistonda paxta va terini qayta ishlash zavodlarini tashkil etgan.

Bangladeshning tayyor kiyimlari va farmasevtika mahsulotlari Tojikiston bozorida yuqori salohiyatga ega mahsulotlar sifatida baholanadi. 2013-yilda Bangladesh va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama iqtisodiy faoliyatni kengaytirish maqsadida savdo-iqtisodiy hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolangan.

## Manbalar
Xitoy — Tojikiston munosabatlari

**Xitoy — Tojikiston munosabatlari** — Xitoy va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Sovet Ittifoqi parchalanganidan koʻp oʻtmay 1992-yil 4-yanvar kuni ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatilgan.
## Iqtisodiyot va savdo
2012-yilda ikki mamlakat oʻrtasidagi umumiy tovar ayirboshlash hajmi 2 milliard AQSh dollarini tashkil etdi. Xitoy Tojikistonning uchta eng yirik savdo sheriklari qatoriga kiradi. Tojikistonda Xitoyning turli sohalaridagi qator yirik korxonalari faoliyat koʻrsatmoqda.
## Chegaradagi nizo
1884-yilda Xitoyda oʻsha paytdagi Sin sulolasidan shartnomalar asosida tortib olingan tojikistonliklarning qariyb 28,430 kvadrat kilometr (10,977 kvadrat milya) maydoni boʻyicha uzoq yillik hududiy daʼvosiga ega.

2011-yilda chegara kelishuvi doirasida Xitoy rasmiy ravishda bahsli hududning 96 foiziga boʻlgan daʼvosidan voz kechdi, Tojikiston esa qariyb 4 foizni — taxminan 1,177 kvadrat kilometrni (439 kvadrat milya) maydonini Xitoyga topshirdi.
## Harbiy hamkorlik
Taʼkidlanishicha, Xitoy qoʻshinlari Tojikistonda Vaxon yoʻlagiga kirishni kuzatish maqsadida taxminan 2016-yildan beri Tojikiston hududida mavjud. Ammo Tojikiston Respublikasi tashqi ishlar vaziri Tojikistonda Xitoy qoʻshinlari borligini rad etdi.
## Manbalar
Durbek Ahmedov

**Durbek Qudratillayevich Ahmedov** (tugʻ. 1963-yil 19-noyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Makroiqtisodiyot kafedrasi oʻzbek professori. 2017-yil 27-iyuldan boshlab Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi deputati.

## Biografiyasi
Durbek Ahmedov 1963-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1984-yilda Toshkent Xalq xoʻjaligi institutini (kunduzgi), xalq xoʻjaligini rejalashtirish ixtisosligi boʻyicha tugatgan.

1984-1984-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti Xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi assistenti.

1984-1986-yillar – Harbiy xizmat.

1986-1986-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti Xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi assistenti.

1986-1989-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti aspiranti.

1989-1990-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti Xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi assistenti.

1990-1993-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti Xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi dotsenti.

1993-1994-yillar – Toshkent Xalq xoʻjaligi instituti doktoranti.

1994-2001-yillar – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti ilmiy ishlar boʻyicha prorektori.

2001-2003 – Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi huzuridagi Samarali iqtisodiy siyosat markazi direktori.

2003-2006 – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti ilmiy ishlar va axborot texnologiyalari boʻyicha prorektori.

2006—2013 – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Makroiqtisodiyot kafedrasi professori.

2013—2017 – Toshkent davlat iqtisodiy universiteti Makroiqtisodiyot kafedrasi professori.

2017-yil – hozirgi kungacha – Toshkent davlat iqtisodiy universiteti qoshidagi „Oʻzbekiston iqtisodiyotining ilmiy asoslari va rivojlanish muammolari“ ilmiy-tadqiqot markazining direktori. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti prorektori.

## Manbalar