open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shia ensiklopediyasi

***Shia ensiklopediyasi*** () – shiashunoslikka bagʻishlangan ensiklopediya boʻlib, 1981-yildan 2011-yilgacha 14 jildda nashr etilgan. Bosh muharriri Ahmad Sayyid Javodiy hisoblanadi. Ushbu ensiklopediyani yozish ishlari 1981-yilda Tohir jamg‘armasi homiyligida boshlangan va keyinchalik Fahime Mohebbiy homiyligida davom ettirilgan
.

## Yana qarang
* Umdat at-Tolib

## Manbalar
Encyclopaedia Islamica

***Encyclopaedia Islamica*** – islomshunoslik va Eronshunoslik boʻyicha Brill tomonidan chop etilayotgan ensiklopediya boʻlib, u fors tilidagi *Dā'erat-ol-Maʼāref-e Bozorg-e Eslāmi* (, „*Buyuk Islom Ensiklopediyasi*“)dan tanlab olingan maqolalarining 16 jildlik tarjimasidan iborat (loyiha hali ham davom etmoqda) va Ismoiliylar instituti bilan bogʻlangan olimlar tomonidan ingliz tilida yozilgan qoʻshimcha maqolalar bilan toʻldirilgan.

Ushbu fors tilidagi loyiha 1983-yildan beri Kazim Musaviy-Bojnurdiy rahbarligida olib borilmoqda. Oʻsha yili Tehronda Buyuk Islom ensiklopediyasi markazi tashkil etilib, ilmiy qoʻmitani shakllantirish orqali loyiha ustida ish boshlangan. Loyihaning asosiy eʼtibori shia islomiga qaratilgan va u islom olamida katta qiziqish uygʻotgan. Bugungi kunda undan fors tilida soʻzlashuvchi koʻplab islomshunos olimlar qoʻllanmoqda 2016-yil holatiga koʻra, ensiklopediya fors alifbosidagi toʻqqizinchi harfgacha yetgan va 22-jildi tugallangan..

Brill nashriyotining *Encyclopaedia Islamica* muharrirlari – Farhad Daftariy va Wilferd Madelung. Loyiha 2008-yilda boshlangan boʻlib, 2028-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan. U asosan ilmiy izlanish olib borayotgan magistratura va undan yuqori bosqichdagi talabalar uchun moʻljallangan boʻlib, puxta hujjatlashtirishga urgʻu berilgan.

## Yana qarang
* Buyuk Islom ensiklopediyasi markazi
* *[[Eronning mukammal tarixi]]*
* *[[Ikki inqilob oralig‘ida Eron]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Fors tilidagi dastlabki 24 jildning rasmiy matni rasmiy vebsayt
* Brill nashriyotining rasmiy eʼloni va koʻrish imkoni
* Ismoiliylar instituti tarjimasi
Qora ko‘l majmuasi

## Majmua haqida umumiy maʼlumot
Ushbu sayyohlik markazi „Xiva qorakoʻl“ fermer xo‘jaligi qoshida tashkil etilgan. Sayyohlik markaziga tegishli binolarda Xivaning „Ichanqal’a“ va „Dishan qalʼa“sidagi tarixiy obidalar koʻrinishini aks ettirishga harakat qilingan. Shuningdek, balandligi 36 metr boʻlgan minora, milliy uslubda bezatilgan va barcha qulayliklarga ega o‘tovlar mavjud. Bu yerda sayyohlarga tuya va otda Qizilqum choʻli boʻylab sayr qilish, markaz yonidagi koʻl uzra qayiqlarda suzish, baliq ovlash, milliy taomlar, qo‘chqor va xo'roz urishtirish tomoshasi va boshqa xizmatlar taklif etiladi.
## Sayyohlik xizmatlari
Majmua mehmonlarga quyidagi xizmatlarni taklif etadi:
* Tuya va otda Qizilqum choʻli boʻylab sayr qilish
* Markaz yonidagi koʻl uzra qayiqlarda suzish
* Baliq ovlash
* Milliy taomlar bilan tanishish
* Qoʻchqor va xoʻroz urishtirish tomoshalari
Bu xizmatlar sayyohlar uchun O‘zbekistonning milliy madaniyati va an'analarini yaqindan oʻrganish imkonini yaratadi .
## Ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati
Majmua faoliyati natijasida turizm sohasida turli mutaxassisliklarga ega boʻlgan oʻnlab yoshlar ish bilan taʼminlangan. Bu esa hududda yangi ish oʻrinlari yaratish va iqtisodiy rivojlanishga hissa qoʻshmoqda .
## Havolalar
* „Xiva qorakoʻl“ sayyohlar xizmatida
Ikrima ibn Abbos

**Ikrima ibn Abbos** (hijriy 107-yilda vafot etgan) – Abdulloh ibn Abbos tomonidan ozod etilgan kishi boʻlib, saroyda tarbiyalangan va yetuk islom olimlaridan biriga aylangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Izospara

**IZOSPORA** (***isospora*** ; yun. *isos* – teng, bir xil, spora, urug‘) – ***Coccidiida*** turkumi, ***Eimeriidae*** oilasiga mansub sodda hayvonlar bo‘lib, umurtqali hayvonlarning hujayralari ichida parazitlik qiladi. Kasal hayvonlar organizmidan ajralayotgan ootsitlar axlat b­n tashqi muhitga chiqadi. I.ning yetilgan ootsitlari ikkita sporatsitga va ularning har qaysisida to‘rttadan sporazoitlarni hosil bo‘lishi b­n xarakterlanadi.

## Manbalar
Faxriddin az-Zaylaʼiy

**Usmon ibn Ali Zaylaʼiy** () (vafoti 1342-yil) – zeylalik 14-asrda yashagan Somali ilohiyotchisi va faqihi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Zayla

**Zayla** (shuningdek, **Zaila** yoki **Zeila** nomi bilan tanilgan) – musulmonlarning tarixiy hududi. Somali yarim orolida joylashgan. Mintaqaga zamonaviy Somalilenddagi Zayla port shahri nomi berilgan.
## Manbalar
Rajab Ali Tabriziy

**Rajab Ali Tabriziy** (1670-yilda vafot etgan) – eronlik shia faylasufi va tasavvufchisi. Shayx Lutfulloh maktabida tahsil olgan.
## Manbalar
Salim ibn Abul Jaʼd

**Salim ibn Abul Jaʼd** (; hijriy 100-yilda vafot etgan) — Kufalik roviylaridan biri.

## Manbalar

## Havolalar
Kazim Musaviy-Bojnurdiy

**Sayyid Muhammad-Kazim Musaviy-Bojnurdiy** (; 1942-yil 22-mayda tugʻilgan) – Iroqning Najaf shahrida tugʻilgan eronlik tarixchi, ilohiyotchi va yozuvchi.

U 1997-yildan 2005-yilgacha Eron milliy kutubxonasi direktori lavozimida ishlagan va Eron hamda islomiy madaniyatni oʻrganishga bagʻishlangan ilmiy-tadqiqot muassasasi – Buyuk islom enskiylopediyasi markazi asoschisi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Payvand yangiliklari 
* Eron Inson Huquqlari: Musaviy Bojnurdiyning bahoizm haqidagi qarashlari
* Xalqaro falsafa tadqiqot markazida Kazem Musaviy-Bojnurdiy 
* Kazem Musaviy-Bojnurdiy teg arxivi 
* Kazem Musaviy-Bojnurdiy IMDb sahifasi
* Katta Islom Ansiklopediyasi Markazi tarixi
Anvar ul-Bayon

**Anvar ul Bayon** – Qurʼonga oid besh jildli sharh (tafsir) boʻlib, Oshiq Ilohiy Bulandshahriy tomonidan urdu tilida yozilgan.

## Muallif haqida

Oshiq Ilohiy Bulandshahriy – Madinai Munavvarada vafot etgan islom olimi boʻlib, Zakariyyo Kandhlaviyning shogirdi edi. U Madinada taxminan 20 yil yashab, Qurʼon va sunnat taʼlimiga umrini bagʻishlagan. Shuningdek, Hindiston va Pokistondagi turli ilmiy muassasalar va madrasalarda dars bergan.

## Tarjimalari
Asar Janubiy Afrikada Mavlono Ismoil Ibrohim tomonidan ingliz tiliga mahorat bilan tarjima qilingan, Ismoil Kathrada va Muftiy Afzal Husayn Elias tomonidan tahrirlangan.

Inglizcha tarjimasi **The Illuminating Discourses of the Noble Quran** nomi bilan nashr etilgan.

## Yana qarang
* Tafsir at-Tabariy – Muhammad ibn Jarir at-Tabariy
* Tafsir ibn Kasir – Ibn Kasir (milodiy 1301–1373 / hijriy 747).
* *Maalim al-Tanzil* – Hasan bin Masʼud al-Bagʻaviy

## Manbalar

## Havolalar
* Avstraliya Islom kutubxonasidagi koʻp tilli tafsir toʻplamlari (onlayn)
* Tafsir Anwar ul Bayan (urdu)
* Tafsir Anwar ul Bayan (inglizcha)
Sibt ibn al-Javziy

**Shamsuddin Abu al-Muzaffar Yusuf ibn Kizogʻlu** (taxminan 581/1185 – 654/1256; xalq orasida **Sibt ibn al-Javzi** ( bilan mashhur) yozuvchi, voiz, islom olimi va tarixchi edi.

## Manbalar
Farida

**Farida as-Sagʻir** (; taxminan 830-yilda tugʻilgan) yoki **Farida** () – Abbosiylar davrida yashagan *[[qayna]]* (qullikdagi qoʻshiqchi qiz). Abbosiy xalifalari al-Vosiq () va al-Mutavakkil () saroyida qoʻshiqlar ijro etgan.

Dastlab musiqachi Amr ibn Bano mulkida boʻlgan qoʻshiqchi choʻri Farida keyinchalik xalifa al-Vosiqqa sovgʻa sifatida taqdim etilgan. U mashhur sanʼatkor Shariyadan taʼlim olgan va al-Vosiq hamda uning vorisi al-Mutavakkil saroylarida katta shuhrat qozongan.

Farida Fadl ash-Shayraning shogirdi edi. Farida juda mohir ijrochilik mahoratiga ega boʻlgan. Uning ismi „Farida“ – „noyob“, „betakror“, „yagona“ degan maʼnoni bildiradi. Farida, asosan, „Farida al-Sagʻir“ yaʼni „kichik Farida“ nomi bilan tanilgan.

Farida al-Mutavakkilning yagona xotini edi. U avvaliga al-Mutavakkilning akasi xalifa al-Vosiqning saroyida yashagan. Garchi Farida ilgari qoʻshiqchi Amr ibn Banoga tegishli boʻlgan boʻlsa ham al-Vosiq unga sevimli choʻrisi sifatida munosabatda boʻlgan. Al-Vosiq vafot etgach (847-yil 10-avgustda ehtimol jigar shikastlanishi yoki diabet sabab yuzaga kelgan shish tufayli bu kasallikka davo topish maqsadida tandirda oʻtirgan paytda vafot etgan), Amr uni al-Mutavakkilga koʻrsatgan. Al-Mutavakkil uni nikohiga olgan va u tez orada xalifaning eng sevimli ayollaridan biriga aylangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Mir Sayyid Hussayn Simnoniy

**Mir Sayid Husayn Simnoniy** – hijriy 8-asrda yashagan hind soʻfiy avliyosi. Kashmir vodiysida islom dinining tarqalishidagi roli bilan tanilgan. U Eronning Simnon shahridan boʻlib, Janubiy Kashmirning Kulgam tumanidagi xayriya faoliyati va maʼnaviy taʼlimotlari bilan mashhur. U Muhammad paygʻabarning nabirasi Imom Husayn orqali avlodi boʻlib, Alining toʻgʻridan-toʻgʻri 16-avlodi. Soʻfiy avliyo Mir Sayyid Ali Hamadoniyning amakivachchasi va Sayyid Tojuddin Hamadoniyning ukasi edi.

## Manbalar
Kitab al-Buldan

***Kitab al-Buldan*** (, yaʼni *Mamlakatlar kitobi*) – muallif va geograf Abu Abbos al-Yaʼqubiy (vafoti 897-yilda) tomonidan yozilgan asar boʻlib, u Abbosiylar xalifaligi davriga taalluqli eng qadimgi arab geografik manbalaridan biridir. Matnda Eron, Turkiston, Afg‘oniston, Iroq, Misr, Mag‘rib va boshqa Osiyo hamda Afrika mamlakatlari tasvirlab berilgan.

Kitobning birinchi nashri gollandiyalik sharqshunos Michael Jan de Goeje tomonidan 1850-yilda Leidenda chop etilgan, keyinchalik 1892-yilda yana nashr qilingan.

Asar „adabiy geografiya“ turkumiga kiradi, chunki u joylar bilan bogʻliq tarix, etnografiya va afsonalarni ham oʻz ichiga oladi.

## Manbalar
Xavaja Habibulloh Nuvshehriy

**Xavaja Habibulloh Nuvshehriy** ()  – kashmiriy tasavvuf shoiri. „*Hubbi*“ taxallusi bilan mashhur.
## Manbalar
Silsalat al-Hadis as-Sahiha

***Silsilat al-Hadis as-Sahiha*** () – hadis ilmi olimi Muhammad Nosiriddin al-Alboniy tomonidan toʻplangan hadis asari boʻlib, u sahih hadislarni (yaʼni hadis atamalariga koʻra ishonchli deb hisoblangan hadislarni) jamlagan. Hadislar fiqhiy boblarga ajratilgan holda tartiblangan.

Asarda taxminan 900 ta hadis muhokama qilingan. Koʻpchilik boblar hadisning foydalari bilan boshlanadi, soʻngra u orqali chiqarilgan islomiy hukmlar () keltiriladi. Oxirgi ikki bobda esa hadisning umumiy mazmuniga oid tahliliy izohlar ham berilgan.

## Yana qarang
* Hadis kitoblari roʻyxati

## Manbalar
Hamid ibn al-Abbos

**Hamid ibn Abbos** Abbosiylar davrida yuqori martabali amaldor boʻlgan, 918–923-yillarda xalifa al-Muqtadir davrida vazir lavozimida xizmat qilgan. Biroq bu davrning katta qismida hokimiyat amalda uning oʻrinbosari Ali ibn Iso ibn al-Jarroh qoʻlida boʻlgan. Hamid esa koʻproq Vosit viloyatidagi soliq ishlari bilan shugʻullanib, u yerdagi mulklariga eʼtibor qaratgan.

## Yoshlik davri
Hamid 837-yilda Xurosonda, past tabaqadan chiqqan oilada tugʻilgan. Tarixiy manbalarga koʻra, dastlab suv, xurmo va anor sotish bilan shugʻullangan. Biroq qandaydir yoʻllar bilan nihoyatda boy odamga aylangan. U avval Fors, keyinchalik esa Vosit viloyatlari boʻyicha soliq yigʻish huquqini (ijara shartnomalarini) qoʻlga kiritgan. Hamid ibn al-Abbos oʻzining katta boyligi, dabdabali sarf-xarajatlari va hashamatli hayot tarzi bilan mashhur boʻlgan. Bu haqida koʻplab tarixiy manbalarda batafsil maʼlumotlar uchraydi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
*
An Islamic Utopian

***An Islamic Utopian: A Political Biography of Ali Shariati*** – 1998-yilda nashr etilgan kitob boʻlib, muallifi Ali Rahnama unda Ali Shariatining hayoti va ijodini tadqiq qiladi. Kitob forscha, arabcha, turkcha va indonez tiliga tarjima qilingan. Bu asar ingliz tilida Ali Shariati haqida yozilgan ilk chuqur tadqiqot asari hisoblanadi.

## Qabul qilinishi
Kitob Donna Robinson Divine, Vanessa Martin va Behruz Gʻamariy-Tabriziy tomonidan ijobiy baholangan.

## Manbalar

## Havolalar
* An Islamic Utopian
Sirat al-Halbiya

**Sirat al-Halbiya** () yoki asl nomi bilan **Insan al-Uyun Fi Siratil Aminil Maʼmun** () – Islom paygʻambari Muhammadning klassik tarjimai holi boʻlib, 16-asrda Halablik islom olimi Ali ibn Burhoniddin al-Halabiy (Nuriddin al-Halabiy nomi bilan ham tanilgan) tomonidan yozilgan.

## Mazmuni
Sirat al-Halabiya Muhammadning tugʻilishidan vafotigacha boʻlgan hayotini qamrab oladi. Unda paygʻambarning nasabi, bolaligi, paygʻambarlik vazifasi, Qur’onning vahiy qilinishi, Madinaga hijrati, janglari, ijtimoiy va siyosiy faoliyati, taʼlimotlari va oilaviy hayoti batafsil bayon etilgan. Asar oʻziga xos batafsil rivoyatlar va eskiroq manbalardan olingan turli qadriyatlarni oʻz ichiga olganligi bilan ajralib turadi. Shuningdek, unda Muhammadga nisbat etilgan moʻjizalar ham muhokama qilinadi. Boshqa Siyra asarlari singari, u ham Muhammadning namunasi asosida musulmonlar uchun keng qamrovli hayot modelini taqdim etishga intiladi.

## Muallifi
**Ali bin Burhoniddin al-Halabiy ash-Shofiy** (; hijriy 975/milodiy 1567hijriy 1044/milodiy 1635) Abul Faraj Nuriddin bin Burhanoniddin – Misrda tugʻilgan va oʻsha yerda vafot etgan musulmon tarixchisi, yozuvchi va olim boʻlib, asli Halablik edi. U Solihiya madrasasida dars bergan va hijriy 1044-yil Shabon oyining oxirgi kunida (shanba kuni) vafot etgan, Mujavorin qabristoniga dafn qilingan.

## Taʼsiri va merosi
Sirat al-Halabiya butun musulmon dunyosida, ayniqsa sunniy islom ilmiy doiralarida keng oʻrganilgan va foydalanilgan. Undagi batafsil bayonlar va keng qamrovli matnlari uni Muhammad hayotiga oid xutbalar, maʼruzalar va ilmiy asarlar uchun mashhur manbaga aylantirgan. Asar turli tillarga tarjima qilingan.

## Yana qarang
* Siyra
* Qadi Iyad (Shifo kitobi muallifi)
* Ibn Hisham (As-Sirat an-Nabaviya muallifi)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Internet Archiveʼdagi Sirat al-Halabiyaning raqamli nusxalari (arabcha)
* 6 jildlik urducha tarjimasi
Hamdavayh ibn Ali ibn Iso ibn Mahan

**Hamdavayh ibn Ali ibn Iso ibn Mahan** () – IX asrda Abbosiylar xalifaligi xizmatidagi harbiy qoʻmondon. 816-yilda Yamanga hokim etib tayinlangan, biroq keyinchalik markaziy hokimiyatga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Ushbu isyon 820-yilda uning magʻlubiyati va asirga olinishi bilan yakunlangan.

## Faoliyati
Hamdavayh Xurosonda uzoq yillar hokimlik qilgan. U xalifa Horun ar-Rashid () davrida *abnaʼ* (xalifaning maxsus gvardiyasi) yetakchilaridan biri boʻlgan Ali ibn Iso ibn Mahanning oʻgʻli edi. Hamdavayh 815-yilda raqib xalifalar al-Amin () va al-Maʼmun () oʻrtasidagi fuqarolar urushidan keyingi notinch davrda, janubiy Iroqda al-Hasan ibn Sahlga sodiq qoʻshinlar tarkibida xizmat qilayotgan edi. 815-yil oxirida Aliylar tarafdorlari boʻlgan isyonchi Abu al-Saraya as-Sirri vafotidan soʻng, Hamdavayh al-Hasan ibn Sahl tomonidan Yaman hokimi etib tayinlandi. Unga ushbu viloyatni al-Maʼmun nomidan qaytarib olish vazifasi yuklandi, chunki bu vaqtda Yaman Aliylardan Ibrohim ibn Muso al-Jazzarning qoʻlida edi. 816-yil haj mavsumida, boʻlajak xalifa Abu Is’hoq (boʻlajak xalifa al-Mu’tasim, ) bilan birgalikda Makka shahriga yetib kelgach, Hamdavayh Yaman tomonga yurish qildi. U yerda Ibrohimning qoʻshinlari bilan jang boʻlib oʻtdi, natijada, Ibrohim magʻlubiyatga uchradi va qochishga majbur boʻldi. Hamdavayh esa Sano va Yamanning togʻli hududlarini nazoratiga oldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Beyond Shariati

***Beyond Shariati: Modernity, Cosmopolitanism, and Islam in Iranian Political Thought*** – 2017-yilda nashr etilgan kitob boʻlib, muallifi Siavash Safari unda Ali Shariatining intellektual merosini tahlil qiladi. Kitob Alberta universitetidagi Safari himoya qilgan doktorlik dissertatsiyasiga asoslangan boʻlib, 2018-yilda Amerika Siyosiy fanlar assotsiatsiyasi tomonidan „Birinchi kitob“ mukofoti bilan taqdirlangan.

## Qabul qilinishi
Kitob Abdulaziz Sachedina, Hamid Daboshiy, Fred Dallmayr, Parmida Esmaeilpour, Arash Davariy, Catherine Sameh, Sayyid Muhammad Ali Tagʻaviy, Adis Duderija va Mojtaba Mahdaviy tomonidan tahlil qilingan va sharhlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Beyond Shariati
Vahob Xar

**Abduvahob Xar** (  ; **Vahob Xar** nomi sifatida ham taniladi) – 19-asr kashmiriy soʻfiy tasavvuf shoiri va avliyo. Uni Kashmir adabiyotiga qoʻshgan hissasi uchun baʼzan „olim“ deb atashadi. Soʻfiyga bagʻishlangan sheʼrlar yozish bilan faol shugʻullangan va butun umri davomida musiqa yigʻinlarida qatnashgan. Sheʼriyat nuqtai nazaridan u, birinchi navbatda, Kashmiriy tilidagi sheʼrlarni oʻz ichiga olgan „*Vahob Xar oyatlari*“ nomli bagʻishlangan sheʼriy kitobi bilan mashhur boʻlib, keyinchalik 2007-yilda Kashmir Jey Kay Books tomonidan nashr etilgan.
## Manbalar

## Izohlar
Siavash Safari

**Siavash Safari** – eronlik siyosatshunos va Seul milliy universitetida Gʻarbiy Osiyo tadqiqotlari boʻyicha dotsent. U Eronning intellektual tarixi boʻyicha amalga oshirgan ishlari bilan tanilgan.

## Asarlari
* *[[Beyond Shariati|Beyond Shariati: Modernity, Cosmopolitanism, and Islam in Iranian Political Thought]]*, Cambridge University Press, 2017-yil.
* *Unsettling Colonial Modernity in Islamicate Contexts*, hammualliflikda: Roxana Akhbari, Kara Abdolmaleki va Evelyn Hamdon bilan birga, Cambridge Scholars Publishing, 2017-yil.

## Manbalar

## Havolalar
* Shaxsiy vebsayti
Harsama Shar Bomiyon

**Harsama Shar Bomiyon** () - Abbosiylar xalifaligining viloyat hokimi, IX asrda yashagan.

## Faoliyati
Shar Bomiyon Hindukush togʻlaridagi Bomiyon shahrining hukmronlar sulolasiga mansub boʻlgan. Bu hudud hukmdorlari forscha „sher“ (yaʼni „shar“) unvonini olganlar. VIII asr oxirlarida Bomiyon hukmdorlari islomni qabul qilganidan soʻng, ushbu sulola vakillari Abbosiylar xizmatiga kirgan va Iroqdagi xalifa saroyida muhim lavozimlarni egallaganlar. Shar Bomiyon ham siyosiy faoliyat yoʻliga kirgan va Samarra shahriga koʻchib oʻtgan. U yerda qudratli turk amiri Itaxga qoʻshilgan va Yazid ibn Abdulloh al-Hulvaniy bilan birgalikda Itaxning eng yaqin hamrohlaridan biri sifatida tanilgan.

Al-Vosiq xalifaligi davrida () Shar Bomiyon Itax nomidan Yamanga hokim etib tayinlangan. Bu tayinlov Yamandagi Yu‘firiylar isyoniga qarshi yordam soʻragan mahalliylarning murojaatiga javoban amalga oshirilgan. 844-yil boshlarida Yamanga yetib kelgan Shar Bomiyon oʻz qoʻshini bilan yurish qilib, isyonchilarni Jabal Zuxar qal’asida qamal ostiga olgan. Biroq qal’ani zabt etishda muvaffaqiyat qozona olmagan. Isyonchilarga qarshi hech qanday yutuqqa erisholmaganini anglagach, Shar Bomiyon orqaga chekingan va Sano shahriga qaytgan. Natijada Yu‘firiylar oʻz oʻrnini saqlab qolgan. Harbiy yurishning muvaffaqiyatsiz tugashi uning lavozimidan ozod qilinishiga sabab boʻlgan va uning oʻrniga Ja’far ibn Dinor al-Xayyot Yamanga hokim etib tayinlangan.

Keyinchalik, xalifa al-Mutavakkil () hukmronligining boshida Shar Bomiyonga Suriyadagi Halab, Qinnasrin va al-Avosim viloyatlarining hokimligi topshirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Jangi Muqaddas

**Jangi Muqqaddas** (oʻzbekcha: „Muqaddas jang“) – Mirzo Gʻulom Ahmad (musulmonlar vakili) va Abdulla Osam (xristianlar vakili) oʻrtasida yozma bahs koʻrinishida oʻtgan munozaraga xristianlar tomonidan berilgan nom. Bahs 1893-yil 22-mayda boshlangan va 5-iyungacha davom etgan. Bahs majlislari ikki kishi tomonidan birgalikda boshqarilgan: musulmon vakili Gʻulom Qodir Fasih va xristian vakili Henry Martyn Clark Ikkala tomonning yozma chiqishlari keyinchalik Mirzo Gʻulom Ahmad tomonidan shu nom ostida nashr qilingan..

## Manbalar
Bahar-e-Shariat

***Bahar-e-Shariat*** (; 1939) – Hanafiylik mazhabiga koʻra islomiy fiqh (huquqshunoslik) sohasidagi ensiklopediyadir. 20 jilddan iborat bu asarning dastlabki 17 jildini Ahmad Rizoxonning shogirdi Amjad Ali Aʼzamiy yozgan. Qolgan uchta jild esa uning vafotidan soʻng shogirdlari tomonidan toʻplangan. Kitob sodda urdu tilida yozilgan boʻlib, 11 624 mavzuni oʻz ichiga oladi.

Kitobda aqida, namoz, tahorat, roʻza, zakot va haj kabi mavzular boʻlimlarga ajratilgan. Ikkinchi qismda taloq va xula (ajralish turlari), savdo, kufr ifodalari kabi masalalar yoritilgan. 14-jilddan 20-jildgacha boʻlgan boʻlimlar kitobning uchinchi qismida jamlangan boʻlib, ular meros, qasos, diya kabi mavzularni qamrab oladi. Asar inson hayotining deyarli barcha jabhalarini qamrab olgan. Kitob Hindiston va Pokistondagi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan. Ilyos Qodiriy asos solgan Davat-e-Islamiy tashkiloti uni raqamlashtirish ustida ish olib borgan.

## Yana qarang
* Sunniy kitoblar ro‘yxati
* Kanzul Iman
* Fatava-e-Razviya
* Husamul Haramain

## Manbalar

## Havolalar
* 
* ''Bahar-e-Shariat''ni yuklab olish
* Online oʻqish yoki PDF yuklab olish (urdu tilida)
Hasan al-Askariy

**Hasan al-Askariy** (; ) – islom paygʻambari Muhammadning avlodi. Oʻn ikki imomning oʻn birinchi imomi sifatida eʼtirof etiladi, otasi Ali al-Hodiydan keyin imomlik maqomiga ega boʻlgan. 844-yilda Madinada tugʻilgan va 848-yilda otasi bilan birga Samarraga olib ketilgan va Abbosiy xalifalari tomonidan qatʼiy nazorat ostida saqlangan. Garchi Hasan va uning otasi siyosiy jihatdan faol boʻlmagan boʻlsalar-da, ular vafotlariga qadar doimiy kuzatuv ostida boʻlgan. 868-yilda Ali al-Hodiyning vafotidan soʻng, uning izdoshlarining aksariyati Hasan al-Askariyni navbatdagi imom sifatida tan olgan. Ammo xalifalar tomonidan al-Askariyning shialar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa oʻrnatishi cheklangan, shuning uchun Hasan izdoshlariga maxsus vakillar tarmogʻi orqali murojaat qilgan. Hasan al-Askariy 873–874-yillarda taxminan 28 yoshida Samarrada vafot etgan va otasining qabri yoniga dafn etilgan. Keyinchalik bu joy shialarning muqaddas ziyoratgohlaridan biri al-Askariy maqbarasiga aylangan. Shialik manbalarida al-Askariyning (shuningdek, otasining) oʻlimida Abbosiylar aybdor qilingan. Hasan al-Askariyga Qur’oni karimning ilk shia tafsirlaridan biri ham nisbat beriladi.

## Nomlari
Hasan ibn Ali *as-Somit*, *al-Hodiy* va *az-Zakiy* nomlari bilan tanilgan, biroq asosan, al-Askariy nomi bilan mashhur boʻlgan. Bu laqab unga deyarli butun hayoti davomida Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdod yaqinidagi Samarra shahrida qamoqda saqlangani sababli berilgan. Oʻn ikki imomdan sakkizinchisi boʻlgan Ali ar-Rizoning nabirasi sifatida Hasan oʻz zamondoshlari orasida *Ibn ar-Rizo* (Rizoning oʻgʻli) nomi bilan ham tanilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Oʻn birinchi imom Hasan ibn Ali (al-Askariy)
Encyclopaedia of the Qurʾān

**Encyclopaedia of the Qurʾān** (qisqartmasi ***EQ***) – bu islomshunos olim Jane Dammen McAuliffe tomonidan tahrirlangan va Brill Publishers nashriyoti tomonidan nashr etilgan Qurʼon tadqiqotlariga bagʻishlangan ensiklopediya.

U 2001–2006-yillar oraligʻida besh jildda nashr etilgan:

* Jild I: A–D (2001)
* Jild II: E–I (2002)
* Jild III: J–O (2003)
* Jild IV: P–Sh (2004)
* Jild V: Si–Z (2006)
* Indeks jildi (2006)

## Yana qarang
* *[[Islom ensiklopediyasi]]*
* *[[Encyclopædia Iranica]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Onlayn versiya: ''Encyclopaedia of the Qurʾān''
* Nashriyot veb-sayti: Brill nashriyotidagi ''Encyclopaedia of the Qurʾān''
* Sharh: 
* Boshqa ensiklopediya: ''Integrated Encyclopedia of the Qur'ān'' IEQ loyihasida
Ali ibn Sulaymon al-Hoshimiy

**Ali ibn Sulaymon al-Hoshimiy** () – **al-Hoshimiy** nomi bilan tanilgan astronom va matematik.

## Hayoti
Ali ibn Sulaymonning hayoti haqida aniq tarixiy maʼlumotlar saqlanib qolmagan, biroq u taxminan 890-yillarda faoliyat yuritgan deb hisoblaniladi. Ali, nafaqat, astronomiya sohasida faoliyat yuritgan, balki irratsional sonlar nazariyasining rivojlanishiga ham hissa qoʻshgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Qoʻlyozmaning yozuvi Oksforddagi Bodleian kutubxonasida saqlanadi.
Imom Ali ensiklopediyasi

**Imom Ali ensiklopediyasi** () – bu shialikda birinchi Imom hisoblangan Imom Ali haqidagi 13 jildli forscha ensiklopediya. Bosh muharrir – Ali Akbar Rashad. Ushbu ensiklopediya Islom madaniyati va fikri ilmiy-tadqiqot instituti nashriyoti tomonidan nashr etilgan.

## Galereya

File:Encyclopaedia of Imam Ali4.JPG


## Yana qarang
* Umdat at-Talib

## Manbalar
Humayd ibn Maʼyuf al-Hajuriy

**Humayd ibn Maʼyuf al-Hajūriy** () – IX asr boshlarida Abbosiylar xalifaligida xizmat qilgan arab qoʻmondoni.

## Hayoti
Humayd Damashq atrofidagi Gʻuta tekisligida joylashgan arab zodagonlar (*[[Sharif|ashraf]]*) oilasiga mansub boʻlgan. Katta bobosi Maʼyuf ibn Yahyo al-Hujariydan boshlab uning oilasi Abbosiylarga sadoqat bilan xizmat qilgan va Suriyada katta mavqega ega boʻlgan.

Tarixchi at-Tabariyning yozishicha, 806-yilda xalifa Horun ar-Rashid uni „Sharqiy Oʻrta yer dengizi boʻylaridan Misrgacha boʻlgan Levant sohillariga“ mas’ul etib tayinlagan. Humayd Kipr orolini bosib olish uchun yuborilgan, bu paytda xalifaning oʻzi Vizantiya imperiyasining Onadoʻlidagi hududlariga katta yurish boshlagan edi. Humayd orolni vayron qilgan, koʻplab oʻljalarni qoʻlga kiritgan va 16 000 nafar aholini, shu jumladan, mahalliy yepiskopni ham asir olgan. Ular ar-Rafiqadagi bozorlarda, qozi Abu al-Baxtariy Vahb ibn Vahb nazorati ostida qul sifatida sotilgan. Keyingi yili Humayd yana Vizantiya imperiyasiga qarshi yurish uyushtirgan, bu safar Rodos orolini nishonga olgan. Orol talon-taroj qilingan, biroq Rodos shahri uning hujumlariga qarshi turgan. Orqaga qaytishda Humayd Miraga kelib, Avliyo Nikolay maqbarasini buzmoqchi boʻlgan. Ammo toʻsatdan kuchli dengiz boʻroni koʻtarilib, bir nechta kemalarni choʻktirgan va uni chekinishga majbur qilgan. Mahalliy aholi bu hodisani avliyoning moʻjizaviy aralashuvi sifatida talqin qilgan. Baʼzi manbalarda aytilishicha, Humayd Rodosga hujum qilishdan oldin oʻz floti bilan Peloponnesga yoʻl olgan va u yerda mahalliy slavyanlar isyonini qoʻllab-quvvatlagan yoki uning kuchayishiga sabab boʻlgan. Natijada, Patra port shahri qamali muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan. Biroq tarixchilarning fikricha, bu xabarlar keyinchalik aralashib ketgan voqealarning natijasi boʻlishi, yaʼni aslida slavyan isyoni boʻlib oʻtgan voqealarga arablarning ishtiroki keyinroq qoʻshib yozilgan boʻlishi mumkin.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Ibrohim al-Ifriqiy

**Ibrohim al-Ifriqiy** () – IX asrda Abbosiylar xalifaligining Yaman viloyati hokimi.

Banu Shaybon qabilasidan boʻlgan Ibrohim al-Maʼmun xalifaligi davrida () Hisn ibn al-Minholning oʻrniga hokim etib tayinlangan. Keyinchalik uning oʻrnini bir vaqtning oʻzida viloyat hokimi vazifasini bajargan Nuʼaym ibn al-Vadda al-Azdiy va al-Muzaffar ibn Yahyo al-Kindiy egallagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Ibn al-Allaf

**Abu Bakr al-Hasan ibn 'Ali ibn Ahmad ibn Bashshar ibn Ziyod Ibn al-Alloh an-Nahravoniy** (, hijriy 218–318/ milodiy 833–930) – Bagʻdoddagi Abbosiylar saroyida, ayniqsa, xalifa al-Mutazid va Ibn al-Mu’tazz hukmronligi davrida ijod qilgan shoir. Manbalarda juda koʻp sheʼrlar yozgan deb taʼkidlanadi, biroq, asosan, aruz vaznida yozilgan va –dī qoʻshimchasi bilan tugovchi qofiyali, 65 misrali qasidasi bilan mashhur. Ushbu qasida Ibn al-Mu’tazz vafoti munosabati bilan yozilgan marsiya boʻlishi mumkin, uslub jihatidan ramziy va ishoralarga boy boʻlib, baʼzi joylarda falsafiy va hikmatli baytlar ham mavjud. Qiziqarli jihati shundaki, bu baytlarda shoir oʻzining mushugi vafoti tufayli ham gʻam chekishini ifodalaydi. Mushuk qoʻshnilarning kaptarlarini yeb qoʻymoqchi boʻlganligi sababli oʻldirilgan va ushbu hodisa shoirda chuqur taʼsir qoldirgan.

## Manbalar
Ibn Bayhas al-Kilobiy

**Muhammad ibn Solih ibn Bayhas al-Kilobiy**, asosan, **Ibn Bayhas** nomi bilan mashhur () Abbosiylar davrida Damashq hokimi boʻlgan (taxminan 813-yil sentyabrdan 824/825-yilgacha). Qays qabilalari ittifoqining yetakchisi sifatida Damashq atrofidagi hududlarda Yamaniy raqiblariga qarshi kurash olib borgan. Ibn Bayhas rahbarligida Umaviylar xalifaligini tiklashga daʼvogar boʻlgan bir qator nomzodlar, jumladan, Abu al-Umaytir as-Sufyoniy, Maslama ibn Yaʼqub al-Marvoniy va Saʼid ibn Xolid al-Usmoniy magʻlubiyatga uchratilgan. Bu gʻalabalar 750-yilda Abbosiylar tomonidan agʻdarilgan Umaviylar sulolasining Suriyadagi jiddiy qarshiliklariga barham bergan. Garchi Muhammad ibn Solih xalifa al-Maʼmun tarafdori boʻlgan boʻlsa-da, Suriya noibi Abdulloh ibn Tohir ibn al-Husayn uni raqib sifatida koʻrgan va taxminan 824/825-yillarda lavozimidan chetlatgan. Oradan ikki yil oʻtgach, Ibn Bayhas Iroqqa olib ketilgan va oʻsha yerda vafot etgan.

## Oilasi
Ibn Bayhas Solih ibn Bayhosning oʻgʻli boʻlib, Solih 800-yilda Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashid tomonidan Konstantinopoldagi Vizantiya imperatori Irenening huzuriga abbosiy asirlarini ozod qilish boʻyicha muzokaralar olib borish maqsadida yuborilgan. Solihning akasi Kardam esa Umaviylar davrida Ummon viloyatining hokimi boʻlgan. Ularning otasi Bayhas ibn Zumayl Damashqdagi Banu Kilob qabilasining zodagonlaridan boʻlgan. U Umaviy xalifasi al-Volid II ning muhrdori sifatida xizmat qilgan va 743-yilda xalifaning oʻldirilishiga guvoh boʻlgan. Bu voqea Uchinchi musulmon fuqarolar urushining boshlanishiga sabab boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati saralashi

**Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati saralashi** – musobaqa oʻtkaziladigan mezbon davlatlar jamoalari Kanada, Meksika va AQSh bilan birga jahon chempionatida ishtirok etadigan yana 45 ta jamoani aniqlaydi.

Saralash 2023-yil 7-sentyabr kuni CONMEBOL zonasidagi uchta oʻyin bilan boshlandi. Saralash bosqichining ilk goli kolumbiyalik futbolchi Rafael Santos Borré tomonidan Venesuela darvozasiga urildi.

## Formati
Har bir konfederatsiya oʻzlarining tanlovi uchun mas’ul boʻlgan, bu quyidagicha boʻladi:

* Guruhdagi har bir jamoa oʻz guruhidagi barcha boshqa jamoalar bilan ikki marta – bir marta uyda va bir marta safarda oʻynaydigan ikki davrali (yoki „liga“) formati.
* Guruhdagi har bir jamoa oʻz guruhidagi boshqa barcha jamoalar bilan bir marta oʻynaydigan bitta aylanma format: joylar tasodifiy ravishda yoki assotsiatsiyalarning kelishuvi bilan konfederatsiya tomonidan tayinlanadi.
* Bir raundda har bir jamoa ikki oʻyinda – bir marta uyda va bir marta safarda oʻynaydigan formati.
* FIFA ruxsati bilan ishtirokchi davlatlardan birida yoki neytral hududda oʻtkaziladigan turnir.
* FIFA ruxsati bilan bir oʻyindan iborat sinov formati.

## Ajratish
FIFA Kengashi (prezident va har olti konfederatsiyaning raislaridan iborat) Byurosi 2017-yil 30-martda 2026-yilgi jahon chempionatida slotbek ajratishni taklif qildi. Ushbu tavsiya FIFA Kengashi tomonidan ratifikatsiya uchun taqdim etilgan.

2017 -yil 9-may kuni, FIFAning 67-kongressiga ikki kun qolganida, FIFA Kengashi Bahraynning Manama shahrida boʻlib oʻtgan yigʻilishda slotlar ajratilishini tasdiqladi. Bu shartiga olti jamoa ishtirok etgan qitʼalararo play-off turnirlari kiradi.

Slot ajratish ratifikatsiyasi Okeaniya davlatlari jamoalariga jahon chempionati tarixida birinchi marta kafolatlangan joy beradi: Bu turnir barcha olti konfederatsiyaning kamida bitta kafolatlangan joyi boʻlgan birinchi turnir boʻladi.

### Ishtiroki taqiqlangan va chiqarib yuborilgan jamoalar
Rossiya terma jamoasi ushbu mamlakatining Ukrainaga bostirib kirishi tufayli UEFA va FIFA qaroriga binoan musobaqalarga qatnashishdan 2022-yil 28-fevral kuni cheksiz muddatga chetlatildi.

Eritreya ishtirok etishdan voz kechgan. Maʼlum boʻlishicha, agar futbolchilarga xorijga chiqishga ruxsat berilsa, ular xorijdan siyosiy boshpana soʻrashlari mumkinligidan mazkur davlat rahbariyati tashvishlangan.

Kongo hukumati Kongo futbol federatsiyasi faoliyatiga noqonuniy aralashgani sababli 2025-yil 6-fevralda diskvalifikatsiya qilindi. CAF qolgan oʻyinlarini bekor qildi. Taqiq FIFA tomonidan 2025-yil 14-mayda olib tashlandi.

## Saralanganlar

## Saralash jarayoni

## Izohlar


## Manbalar
Die with a Smile

**Die with a Smile** (inglizchadan *Tabassum ila oʻlmoq*) – amerikalik qoʻshiqchilar Lady Gaga va Bruno Marsning qoʻshigʻi. Dastlab alohida singl sifatida 2024-yil 16-avgustda Streamline va Interscope Records leybllarida chiqarilgan, lekin keyinchalik Gaganing *Mayhem* (2025) albomiga kiritilgan. Mars, Gaga, Dernst „D’Mile“ Emil II, Andrew Watt va James Fauntleroy tomonidan yozilgan va birinchi toʻrtlik prodyuserlik qilingan singldir.

Mars Gagani yangi musiqa ustida ishlayotgan studiyasiga taklif qilishi bilan hamkorlik yuzaga kelgan. Mars Gagaga tayyor trekni taqdim etadi va duet oʻsha kuni qoʻshiqni yozib olishni yakunlaydi. Trek bilan bir vaqtda Mars va Daniel Ramos tomonidan suratga olingan musiqiy video ham chiqariladi, unda duet qoʻshiqni retro sahnada ijro etadi.

„Die with a Smile“ qoʻshigʻi AQSH, Malayziya, Yangi Zelandiya, Singapur chartlarida birinchi oʻrinni egallaydi va Billboard Global 200 chartida 18 ta rekord haftada birinchi oʻrinni egalladi. Bundan tashqari, qoʻshiq Avstraliya, Boliviya, Kanada, Xorvatiya, Daniya, Gonkong, Islandiya, Irlandiya, Latviya, Lyuksemburg, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika, Niderlandlar, Norvegiya, Paragvay, Peru, Filippin, Portugaliya, Shvetsiya, Shveysariya, Tayvan, Buyuk Britaniyada, shuningdek, Braziliya, El-Salvador, Panama va San-Marinoda kuchli oʻntalikka kirgan. Qoʻshiq tanqidchilarning ijobiy baholariga sazovor boʻladi, ular ikkala ijrochining ovozi va uygʻunligini yuqori baholaydilar. „Die with a Smile“ qoʻshigʻi, shuningdek, „Yilning eng yaxshi qoʻshigʻi“ va „Eng yaxshi pop duet/guruh ijrosi“ nominatsiyalarida 67-Gremmi mukofotiga nomzod boʻlgan va ikkinchi yoʻnalishda gʻolib chiqqan.
## Manbalar

## Havolalar
Nasiba

**Nasiba** ( — ulush, qism; taqdir; omad, iqbol) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nasiba Abdullayeva — oʻzbek xonanda va aktrisasi, O‘zbekiston xalq artisti;
* Nasiba Ibragimova — oʻzbekistonlik suxandon, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist;
* Nasiba Islomova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995);
* Nasiba Qayumova — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.

## Manbalar
Nasim

**Nasim** ( — mayin shabada, sabo) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar
* Nasim Hasanov — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, „Shuhrat“ ordenining toʻliq sohibi, 39-gvardiya oʻqchi diviziyasining 41-alohida gvardiya razvedka rotasi razvedkachisi, gvardiya serjanti;
* Nasim Hoshimov — ashulachi, opera xonandasi (lirik bariton), pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1959);
* Nasim Mahram — shoir;
* Nasim Rajab — yozuvchi, „SSSR maorifi aʼlochisi“, „Tojikiston madaniyati aʼlochisi“ hamda „Matbuot aʼlochisi“ mukofotlari sohibi;
* Nasimxon Rahmonov — adabiyotshunos, filologiya fanlari doktori (1971), professor (1993).

## Familiyalar
* Nasimov
* Nasimova

## Manbalar
Navbahor (ism)

**Navbahor** ( — erta, ilk bahor) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Navbahor Hamidova — oʻzbekistonlik bokschi;
* Navbahor Imamova — Amerika Ovozining oʻzbek jurnalisti.

## Manbalar
Navroʻz (ism)

**Navroʻz** ( — yangi kun) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar
* Navroʻz Alimov — oʻzbek nafaqadagi futbolchisi;
* Navroʻz Haipov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Navroʻz Rizayev — oʻzbek filologi va siyosatchisi, 2020-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati, Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi;
* Navroʻzbek Iminjonov — oʻzbekistonlik futbolchi.

## Familiyalar
* Navroʻzov
* Navroʻzova

## Manbalar
Abul Hasan Siriy

**Abul Hasan Siriy** ( 251-yilda vafot etgan) — oʻrta asr tasavvuf shayxi.

## Manbalar

## Havolalar

## Adabiyotlar

*
Shoh ibn Shujoʼ

**Shoh ibn Shujoʼ** (? — 889-yilda vafot etgan) — tasavvuf ulamosi, Kirmon podshohining oʻgʻli.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Riyo

**Riyo** ( – ikkiyuzlamalik, munofiqlik; nosamimiylik) – islomiy atama boʻlib, Alloh uchun emas, balki boshqalarga oʻzini koʻrsatish maqsadida, xoʻjakoʻrsinga qilingan amallarni anglatadi. Aqidada bu tushuncha ixlos tushunchasiga qarama-qarshi qoʻyiladi.

## Manbalar

## Havolalar
Anor (hikoya)

**Anor** – Oʻzbekiston xalq yozuvchi Abdulla Qahhor qalamiga mansub hikoya. 1936-yilda yozib tugatilgan va nashr etilgan.

Hikoyada jamiyatdagi ijtimoiy tengsizlik va qashshoqlikning inson hayotiga ta’siri yoritiladi. Asarda Turobjon ismli qahramon moddiy yetishmovchilik tufayli xotinining homiladorlik davrida boshqorong‘i paytda yegisi kelgan anorni topib bera olmaydi. Bu holat uning o‘zini ojiz his qilishiga hamda er-xotin o‘rtasida tushunmovchilik yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Natijada Turobjon g‘ururi tufayli og‘ir ahvolda qolib, hatto o‘g‘rilikka qo‘l urishga majbur bo‘ladi.

## Manbalar
Bemor (hikoya)

**Bemor** – Oʻzbekiston xalq yozuvchi Abdulla Qahhor qalamiga mansub hikoya. Asar 1936-yilda yozib tugatilgan va nashr etilgan.

Hikoya yozuvchining oʻzi yashagan davr muhitini yoritadi hamda unda jamiyatdagi muhim muammolar – qashshoqlik, ilmsizlik, loqaydlik kabi illatlar tanqid qilinadi. Asarda boy va kambagʻallar oʻrtasidagi tafovut, ularning oʻzaro munosabatlari hamda inson qadr-qimmati dolzarb masala sifatida koʻtariladi. Hikoyaning bosh qahramoni – bemor ayol obrazi orqali muallif butun bir xalqning oʻsha davrdagi ogʻir ijtimoiy holatini ochib beradi.

## Manbalar
Jupp Heynckes

**Josef „Jupp“ Heynckes** (nemischa talaffuzi: [ˈjʊp ˈhaɪnkəs]; 1945-yil 9-mayda tugʻilgan) – germaniyalik sobiq professional futbolchi va nafaqadagi futbol murabbiyi. U oʻzining futbolchilik faoliyatining asosiy qismini 1960—1970-yillardagi oltin davrda Myonxengladbaxning „Borussia“ jamoasida hujumchi sifatida oʻtkazgan. Bu davrda jamoa koʻplab milliy chempionatlar, DFB-Pokal va UEFA kubogini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, 1977-yilda „Borussiya“ oʻzining yagona Yevropa chempionlar kubogi finalida ishtirok etib, „Liverpul“ga magʻlub boʻlgan. Xaynkes 220 ta gol bilan Bundesliga tarixidagi toʻrtinchi eng samarali toʻpurar hisoblanadi. U Gʻarbiy Germaniya terma jamoasi tarkibida 1972-yilgi UEFA Yevropa chempionati va 1974-yilgi FIFA Jahon chempionati gʻolibligini qoʻlga kiritgan.

Murabbiy sifatida Xaynkes „Bayern“ bilan toʻrt marta Bundesliga chempioni unvonini va ikki marta UEFA Chempionlar Ligasini qozongan: 1997-98-yillarda „Real Madrid“ bilan va 2012-13-yillarda „Bayern“ bilan chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan. U barcha davrlarning eng buyuk murabbiylaridan biri sifatida eʼtirof etiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Jupp Heynckes at eintracht-archiv.de 
* 
* 
*
Alyaskada aloqa

**Alyaskada aloqa** (oldin **Alyaska aloqa tizimi** yoki **ACS** ) — bosh qarorgohi Alyaskaning Ankorij shahrida telekommunikatsiya korporatsiyasi joylashgan. U Alyaska shtatini uchinchi avlod internet tarmogʻiga xizmat ko'rsatadigan birinchi telekommunikatsiya yutugʻi va yirik telekommunikatsiya tizimlari uchun to'liq infratuzilmaga ega bo'lgan Alyaskadagi yagona aloqa tizimi edi; u quyidagilardan tashkil topgan: simsiz aloqa, Internet tarmog'i, mahalliy va shaharlararo telefon xizmati. Alyaskada aloqa kuchli signal uzatuvchi tarmoqlari va suv osti optik tolali aloqa tizimini o'z ichiga oladi. Alyaskada aloqa tizimi simsiz operatsiyalarni shtat bo'ylab 3G CDMA tarmog'ini qamrab olgan holda, Shimoliy Nishabdan Janubi-Sharqiy Alyaskagacha bo'lgan hududni oʻz ichiga oladi.

## Tarix
Kompaniya 1998-yilda, *CenturyTel* o'zining Alyaskadagi operatsiyalarini ( PacifiCorp'dan yangi sotib olingan edi) mahalliy boshqaruv va Fox Paine & Company kompaniyasiga sotishini e'lon qilganida tashkil etilgan.  1999-yilda Alyaska aloqa kompaniyasi Ankorij munitsipalitetidan *Anchorage* telefon yordam dasturini sotib oldi. 

2014-yil 3-fevralda Alyaska aloqa kompaniyasi TekMate-ni sotib olganini maʼlum qildi. 

2014-yil 4-dekabrda GCI Wireless Alyaska aloqa kompaniyasining simsiz aloqa tizimlarini 300 million dollarga sotib olishga rozilik bildirdi. Kelishuv 2015-yilning birinchi choragida yakunlandi. 

2021-yil iyul oyida Alyaska aloqa kompaniyasi Nasdaq ro‘yxatiga kiritilgan *ATN International Inc.* tomonidan 343 million dollarga sotib olindi. 

## Hozirgi loyihalari
2017-yil 25-may kuni Alyaska aloqa kompaniyasi *OneWeb* tizimi orqali Internet xizmatlarini taklif qilishini maʼlum qildi. 

Alyaska aloqa kompaniyasi *Quintillion* bilan Alyaskaning eng shimoliy hududlari: Utqiaġvik , Nome , Kotzebue , Point Hope va Ueynraytga xizmatlar ko'rsatish uchun yangi suv osti optik tolali kabellaridan foydalanish bo'yicha kelishib oldilar.

## Kompaniya ishi
Alyaska aloqa xayriya tashkiloti , Junior Achievement , Alyaska universiteti bilan hamkorlikda 2020-yilga kelib, 90% va Alyaskada *FIRST* loyihasini qo'llab-quvvatladi. Shuningdek, u Alyaskaning janubiy qismidagi oʻgʻil-qizlar klublari bilan hamkorlikda , jamoat ishlarida band boʻlgan yoshlarga stipendiyalar taqdim etuvchi “Qahramonlar yozi” dasturini oʻtkazishadi.
## Manbalar

## Havolalar
*
Nazokat

**Nazokat** ( — xushmuomalalik, latiflik, noziklik) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nazokat Azizova — ozarbayjonlik dzyudochi, dzyudo boʻyicha Ozarbayjon terma jamoasi a’zosi;
* Nazokat Neʼmatova — oʻzbekistonlik aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti (1950);
* Nazokat Qosimova — oʻzbek olimi, siyosiy fanlar doktori, professor.

## Manbalar
Nazira (maʼnolari)

**Nazira** (:
* Nazira — sharq adabiyotidagi anʼanaviy usullardan biri; oʻtgan yoki zamondosh adib asariga oʻxshatma tariqasida yozilgan asar;
* Nazira — xotin-qizlar ismi.
Bahodir Abdurahimov

**Bahodir** **Abdurahimovich** **Abdurahimov** (1948-yil 23-sentyabr, Olmos qishlogʻi, Chust tumani, Namangan viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2016-yil 14-mart, Namangan viloyati, Oʻzbekiston) – sanʼatshunoslik fanlari doktori, professor, „Oʻzbeknavo“ estrada birlashmasining sobiq bosh direktori va Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan quruvchi faxriy unvoni sohibi.

## Biografiyasi
Bahodir Abdurahimov 1948-yil 23-martda Namangan viloyati, Chust tumani, Olmos qishlogʻida tavallud topgan. 1966–1972-yillarda Fargʻona politexnika institutida tahsil olgan. 1972—1992-yillarda Namangan viloyat qurilish uyushmasi boshligʻi, Qurilish tresti boshligʻi, Namangan viloyati Chust shahar ijroiya qoʻmitasi raisi, „Oʻzkolxozqurilish“ tresti bosh muhandisi va Davqurilish bosh muhandisi boʻlib ishlagan.

992–2001-yillarda Madaniyat vaziri oʻrinbosari, 2001–2008-yillarda „Oʻzbeknavo“ estrada birlashmasi bosh direktori, keyinchalik Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti „Xalqaro madaniy aloqalar va sanʼatshunoslik“ kafedrasi mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan.

## Mukofotlari
* Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan quruvchi.
## Manbalar
Hugo Ekitike

**Hugo Ekitike** (yoki Ekitiké; 2002-yil 20-iyunda tugʻilgan) fransuz professional futbolchisi boʻlib, Angliya Premyer-ligasining „Liverpool“ jamoasida hujumchi ampulasida toʻp surmoqda.

## Biografiyasi
Hugo Ekitike 2002-yil 20-iyunda Fransiyaning Marn departamentidagi Reyms shahrida tugʻilgan. Hugoning otasi kamerunlik va onasi esa fransuz millatiga mansub.

## Faoliyat statistikasi

## Yutuqlar
;Paris Saint-Germain

* Liga 1: 2022–23, 2023–24

;Fransiya U20

* Moris Revello turniri: 2022

;Individual

* Bundesliganing mavsumdagi jamoasi: 2024–25

## Manbalar

## Havolalar

* Hugo Ekitike Eintracht Frankfurt saytida
*
Shashqol

**Shashqol** yoki **oʻyin toshi** (baʼzan **zardak** va **kubik** deb ham ataladi) — bu odatda kichik, teng tomonli, kub shaklidagi predmet boʻlib, u qimor oʻyinlarida, oʻyinlarda va ayrim hollarda tasodifiy sonlarni aniqlashda ishlatiladi. Eng keng tarqalgan koʻrinishi – har bir tomonida 1 dan 6 gacha nuqtalar (yoki raqamlar) tushirilgan kub shaklidagi oʻyin qutisidir.

## Tavsifi
Shashqol odatda plastmassa, yogʻoch, metall yoki suyakdan tayyorlanadi. Har bir qutining tomonlari bir xil va har bir yuzida 1 dan 6 gacha nuqta boʻladi. Bunday shashqollarda nuqtalarning joylashuvi har ikki qarama-qarshi yuzalar yigʻindisi 7 ga teng boʻlishi uchun tuziladi (masalan, 1 va 6, 2 va 5, 3 va 4).

## Tarixi
Oʻyin qutisining tarixi ming yilliklarni oʻz ichiga oladi. Arxeologik topilmalar shuni koʻrsatadiki, qadimgi Misr, Hindiston, Xitoy va Rimda ham oʻyin qutisi ishlatilgan. Eng qadimgi oʻyin qutisi miloddan avvalgi taxminan 3000-yillarga tegishli boʻlib, qadimgi Mesopotamiyada topilgan.

## Ishlatilishi
Shashqol koʻplab oʻyinlarda, xususan, tavla, narshilar, kraps, Ludo va boshqalarda keng qoʻllaniladi. Qimor oʻyinlarida esa u tasodifiy natijani taʼminlash uchun muhim element hisoblanadi. Koʻp hollarda bir nechta quti bir vaqtning oʻzida tashlanadi.

## Turli shakllari
Shashqolning klassik shakli kub (olti tomonli) boʻlsa-da, boshqa koʻplab koʻrinishlari ham mavjud: tetraedr (toʻrt tomonli), oktaedr (sakkiz tomonli), dodekaedr (oʻn ikki tomonli) va ikosaedr (yigirma tomonli) va hokazo. Bunday koʻpyoqlilar odatda stol usti rolli oʻyinlarida qoʻllaniladi.

## Qiziqarli faktlar
* Qadimgi Rimda zardak bilan oʻynash qonun bilan tartibga solingan.
* Baʼzi oʻyinlarda oʻyin qutisi maxsus qutiga yoki naychaga solinib tashlanadi.
* Bugungi kunda oʻyin qutisi koʻplab oʻyinchoq ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqariladi.

## Manbalar

* Shashqol – Oʻzbekcha lugʻat (Wiktionary)
Blekjek

**Blekjek** (inglizcha: *Blackjack*) — dunyo boʻylab eng mashhur qarta oʻyinlaridan biri boʻlib, asosan kazinolarda oʻynaladi. Oʻyinchi va diler oʻrtasidagi asosiy maqsad — 21 ochkoga eng yaqin natija olish, biroq bu koʻrsatkichdan oshmaslikdir. Blekjekda omad, strategiya va matematik tafakkur muhim ahamiyat kasb etadi.
## Oʻyin qoidalari
Oʻyin boshida oʻyinchi va dilergacha ikki qartadan beriladi. Qartalar qiymati 21 ochkoga teng yoki unga yaqin boʻlsa, oʻyinchi gʻalaba qozonadi. Tuz (A) — 1 yoki 11 ochko, tusli qartalar — 10 ochko. Oʻyinchi qartalarni qoʻshimcha olish yoki toʻxtashga qaror qiladi. Agar birinchi ikkita qarta — tuz va 10 ochkoik qarta boʻlsa, bu **blekjek** deb ataladi.
## Terminologiya va izohlar

## Maxsus terminlar izohi
* Sugʻurta (Insurance) — Dilerning birinchi qartasi tuz boʻlsa, oʻyinchi sugʻurta tikishi mumkin. Agar dilerda blekjek chiqsa, asosiy yutqazishlarni qoplash uchun bu tikish ishlaydi.
* Mukammal juftlik (Perfect Pair)
* Bir xil qiymat va bir xil mastdagi ikki qarta.
* Strit-flesh (Straight Flush)
* Bir mastda va ketma-ket qiymatda uchta qarta.
* Uchtalik (Three of a Kind)
* Uch bir xil qiymatdagi qarta.
* Bir tusli uchtalik (Suited Trips)
* Uch bir xil mastdagi va qiymatdagi qarta.
### Xulosa
Blekjek — nafaqat omad, balki mantiqiy fikrlash, matematik hisob-kitob va strategik qarorlar oʻyinidir. Oʻyinchining asosiy vazifasi — dilerga qarshi toʻgʻri strategiyani tanlash va risklarni boshqarishdir. Bugungi kunda, zamonaviy kazino platformalarida blekjekning turli xil variantlari, yangi tikish turlari va bonusli imkoniyatlari mavjud boʻlib, oʻyin jarayonini yanada hayajonli qiladi.
## Manbalar
Nazira (ism)

**Nazira** ( — oʻxshash narsa; oʻxshatish; nusxa) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nazira Ahmedova — oʻzbek opera xonandasi (lirik-koloraturali soprano). Oʻzbekiston xalq artisti (1951);
* Nazira Aliyeva — oʻzbekistonlik aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti (1969);
* Nazira Botirova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respubdikasi xalq oʻqituvchisi (2001);
* Nazira Muxtorova — Oʻzbekiston davlat arbobi;
* Nazira Yoʻldosheva — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949), KPSS aʼzosi (1945);
* Nazira as-Salom — oʻzbekistonlik shoira. „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni sohibasi;
* Naziraxon Husanova — toʻquvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Manbalar
Nazar (ism)

**Nazar** ( — koʻrish qobiliyati, koʻrish; nigoh) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Nazar Baýramow — sobiq futbolchi, oxirgi marta Turkmaniston terma jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynagan;
* Nazar Beknazarov — diniy xizmatchi, tabib;
* Nazar Choʻlliyev — turkman siyosatchisi;
* Nazar Eshonqul — oʻzbek yozuvchisi, ssenarist va telejurnalist;
* Nazar Matchonov — Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi raisi (1970—1978);
* Nazar Shukur — oʻzbekistonlik shoir;
* Nazar Toʻrayev — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), fizikamat, fanlari doktori (1980), professor (1982).

## Familiyalar
* Nazarov
* Nazarova

## Manbalar