open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puasson tenglamasi

**Puasson tenglamasi** — ikkinchi tartibli, xususiy hosilali differensial tenglama. Tenglamani 1812-yilda S.D.Puasson oʻrgangan. Puasson tenglamasi potensiallar nazariyasida gravitatsiya va elektrostatika masalalarini yechishda qoʻllanadi.

## Manbalar
Yemelyan Pugachyov

**Yemelyan Ivanovich Pugachyov** (, 1740 yoki 1742—75) — Rossiyada dehqonlar urushi (1773—75) rahbari, Don kazagi, Yetti yillik (1756—63) va rusturk (1768—74) urushlari qatnashchisi, xorunjiy. Imperator Pyotr III nomi os-tida Yoyiq kazaklari qoʻzgʻoloniga boshchilikqilgan (qarang Pugachyov qoʻzyuloni). Ml A y. sentabrda fitnachilar tomonidan hukumatga tutib berilgan. Moskvadagi Bolotnaya maydonida qatl etilgan.

## Manbalar
Pugachyov qoʻzgʻoloni

**Pugachyov qoʻzgʻoloni** (1773-75) -rossiyada hokimiyatga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon. Uralboʻyi, Uralorti, Oʻrta va Quyi Volgaboʻyiga tarqalgan. Unga Ye.I. Pugachyov rahbarlik qilgan. Yoyiq kazaklari, zavod ishchilari, krepostnoy dehqonlar, Volgaboʻyi aholisi, Salavat Yulayev, Kinzya Arslonov boshchiligidagi boshqirdlar dehqonlar urushining harakatlantiruvchi kuchlari boʻlgan. 1773-yil sentabrda qoʻzgʻolonchilar Iletsk va boshqa istehkom shaharchalarini egallaganlar. 1773-yil oktabrda Pugachyov 2500 kishilik otryadi bilan Orenburg qalʼasini qamal qilgan. Qoʻzgʻolonchilarning soni dekabr oyida 30 ming kishiga yetib, ularning qoʻlida 86 toʻp boʻlgan. Qoʻzgʻolon noyabr-dek. oylarida katta hududga yoyilgan. 1774-yil fevralda Chelyabinsk egallangan. Qoʻzgʻolonchilarga qarshi Yekaterina II hukumati muntazam qoʻshinlarini yuborgan. Pugachyov Orenburg qamalini boʻshatish, Chelyabinsk va Kurganni tashlab chiqish, qoʻzgʻolon avj olgan Ural zavodlariga ketishga majbur boʻlgan. 1774-yil iyulida qoʻzgʻolonchilar Qozon uchun boʻlgan jangda yengilganlar. Pugachyov dehqonlar harakati keng yoyilgan Volganing oʻng sohiliga oʻtib ketgan. Uning keng yoyilishiga Pugachyovning dehqonlarga yerlarni boʻlib berish, krepostnoy huquqni tugatish, dvoryan va podsho amaldorlarini yoʻqotishga daʼvat etuvchi manifestlari yordam bergan. Dehqonlar qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchragan. Pugachyov tutib olinib, 1775-yil Moskvada qatl etilgan. Minglab qoʻzgʻolonchilar shafqatsiz jazolangan.

## Manbalar
Pugachyova Alla Borisovna

**Pugachyova Alla Borisovna** (1949.15.4, Moskva) — rus estrada xonandasi. Xalq artisti (1991). Moskvadagi Teatr sanʼati institutini tugatgan (1981). O. Lundstrem rahbarligidagi estrada orkestrida (1971—72), Roskonsertda (1978—87) yakka xonanda, "Qoʻshiq teatri" teatr-studiyasining asoschisi va badiiy rahbari (1988-yildan). P. ijodi yuqori vokal va aktyorlik sanʼati, har bir qoʻshigʻini mukammal dramaturgik asar darajasiga koʻta-ra olishi, joʻshqinlik, koʻtarinkilik kabi oʻziga xos uslubi bilan ajralib tu-radi. Repertuaridan R. Pauls, A. Zatsepin, M. Tariverdiyev, I. Nikolayev va boshqa kompozitorlar hamda oʻzi bastalagan qoʻshiqlar oʻrin olgan ("Arlekino", "Million qizil atirgul", "Maestro", "Paromchi", "Bu dunyo", "Menga yokadi", "Aysberg" va boshqalar). Yevropa, Amerika va Osiyo (jumladan, Oʻzbekistonda ham) gastrolda boʻlgan. Xalqaro estrada tanlovlarida (Bolgariya, 1975; Polsha, 1978) Gran-pri mukofotiga sazovor boʻlgan. Rossiya Davlat mukofoti laureata (1994).
 

Ushbular bilan turmush qurgan:
Mikolas Orbakas (t-q. 1969; ajr. 1973)
Aleksander Stefanovich (t-q. 1976;
ajr. 1980)
Yevgeniy Boldin (t-q. 1985; ajr. 1993)
Filipp Kirkorov (t-q. 1994; ajr. 2005)
Maksim Galkin (t-q. 2011)
Bolalari 3 ta
Ota-onasi: Boris Mixailovich Pugachov (otasi)
Zinaida Arxipovna Odegova (onasi)

## Manbalar
Pud

**Pud** — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi. Qiymati 40 qadoqqa teng. 1 P.= 40 qadoq=40-0,4095512&nbsp;kg=16,3805&nbsp;kg. Baʼzi shevalarda put deb ham ishlatilgan.

## Manbalar
Pudrat shartnomasi

**Чет эллик фуқаролар билан фуқаролик-хуқуқли шартнома тузиш: тўлиқ кўлланма** 

**Кириш:**

Россия Федерациясида чет эллик фуқаролар билан фуқаролик-хуқуқли шартнома (ГПД) тузиш - бу мураккаб жараён бўлиб, махсус билим ва эҳтиёткорликни талаб этади. Ушбу мақолада шартномани тўғри тузиш, ҳужжатларни рўйхатга олиш ва сотув орқали хавфлардан сақланиш бўйича тўлиқ дастур тақдим этилади.

**Асосий бўлимлар:**

# **Шартноманинг ҳуқуқий асослари**
#* Россия Федерациясининг меҳнат ва мигрантлар қонунчилиги
#* Халқаро шартномаларнинг аҳамияти
#* Икки томоннинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
# **Ҳужжатлар тайёрлаш**
#* Чет эллик фуқаронинг легаллигини текшириш (патент, РВП, ВНЖ)
#* Шахсини аниклаш ҳужжатларининг тўгрилиги
#* Нотариал тасдикланган tarjimalar
# **Солик масалалари**
#* НДФЛни хисоблаш ва тўлаш
#* sug'urta badallari
#* Солик органикари хисоботлар
# **Хавфлар ва yechimlar**
#* Шартномани бузганлик учун жавобгарлик
#* Мигрантнинг ноqonuniy фаолияти оқибатлари
#* Тан олинган хатолардан сақланиш
# **Амалий Maslahatlar**
#* Шартномани тўлдириш намунаси
#* Ҳужжатлар тўпламини тайёрлаш
#* Davlat organlari bilan мулокот

**Хулоса:**

Ушбу кўлланма ёрдамида ташки корхоналар ва yakka tadbirkorlar Россияда чет эллик ходимлар билан xavfsiz va qonuniy shartnoma tuzish имкониятига эга бўлади. Муаллифлар har bir bosqichda amaliy maslahatlar бергандир, бу esa ноqonuniy operatsiyalar ва jarimalardan сақланишта ёрдам беради.

**Қўшимча маълумот:**

* ФНС расмий веб-сайтида мигрантларни текшириш имконияти
* Шартномани нотариал тасдиклаш тавсиялари
* Viza va ruxsatnoma jarayonlari  Мақола  манбаига асосланган.

## Manbalar

https://konsol.pro/blog/grazhdansko-pravovoi-dogovor-s-inostrantsem

https://konsol.pro/masspayment

https://konsol.pro/blog/kak-legalno-rabotat-s-inostrannymi-kompaniyami
Pul belgilari

**Pul belgilari** – pulning koʻrinish shakli, muomalada qatnashadigan pulning turlari. Pulga xos umumiy belgilar: qiymat miqdorini koʻrsatuvchi raqamlar, davlat gerbi, individual seriya va uning soni, maxsus rasm, chizmalar, naqshlar; xususiy belgilar: qogʻoz tarkibi, hajmi, eni va boʻyi, boshqa pullardan farqlanadigan va takrorlanmaydigan belgilardan iborat. Oʻzbekistonda qogʻoz belgilar va mayda tangalar shaklida chiqariladi. Pul belgilari nominallari naqd hisob-kitoblarni, toʻlovlarni oqilona tashkil etishga imkoniyat beradigan darajada belgilanadi. Inflyasiya yuz berayotgan vaziyatlarda Pul belgilari yirik nominalda chiqariladi.

## Manbalar
Pul birligi

**Pul birligi**, mamlakatning pul birligi — mamlakatda qonun yoʻli bilan joriy pul belgisi, mamlakat pul tizimining asosiy unsuri boʻlgan pul hisob kitobi birligi. Mas, Oʻzbekistonning Pul birligi — soʻm. AQShning Pul birligi — AQSH dollari, Buyuk Britaniya Pul birligi — funt sterling. Pul birligi mayda qismlarga boʻlinadi. Mas, 1 soʻm=100 tiyin, 1 rubl=100 kopeyka, 1 AQSH dollari=100 sent. 21-asr boshiga kelib jahon mamlakatlarining birontasida ham monometall pul muomalasi qolmadi. Shu sababli, asosiy Pul birligi kredit bank biletlari (banknotlar), shuningdek, davlat xazina biletlari va tanga pullardan iborat.
## Manbalar
Pul bozori

**Pul bozori** — moliya bozorining asosan qisqa muddatli (bir yilgacha) kredit operatsiyalari amalga oshiriladigan qismi. Pul bozoridagi operatsiyalar firmalarning aylanma kapitali hara-katiga, banklarning qisqa muddatli resurelariga xizmat koʻrsatadi. Ken g maʼnoda Pul bozori xususiy shaxslar, davlat, nobank davlat muassasalari pulga talab bilan va banklar pul taklifi bilan chiqadigan bozordir. Pul bozori vaqtincha yetishmayotgan aylanma vositalarni toʻldirish imkoniyatini beradi. Pul bozorining asosiy ishtirokchilari — Markaziy bank va tijorat banklari hisoblanadi. Keyingi yillarda bankdan tashqari moliya vositachilari (mas, AQShdagi P.b, hamkorlik fondlari) ham ishtirok etadi. Pul bozorida yuqori likvidlikka ega boʻlgan qimmatbaho qogʻozlar — xazina va tijorat veksellari, depozit sertifikatlari, bank akseptlari, qimmatli qogʻozlar, munitsipal veksellari va boshqa qatnashadi. Pul bozori iqtisodiyotni boshqarishning muhim obʼyektlaridan biridir. Pul bozori davlat harajatlarini kreditlash va byudjet taqchilligini qoplashning manbai sifatida kat-ta ahamiyatga ega. Xalqaro valyuta-kredit munosabatlari rivojlanishi bilan xalqaro Pul bozorilari paydo boʻldi (eng yiriklari Amerika Pul bozori, Yevropa Pul bozori).

## Manbalar
Pul kapitali

**Pul kapitali** — pul shaklidagi, pul mablagʻi koʻrinishidagi kapital. Pul kapitali (pul investitsiyalari, kapital qoʻyilmalar) hisobiga sotib olinadigan va unumli tovar kapitalini hosil qiladigan jismoniy kapitalni, ishlab chiqarish vositalarini barpo etishga xizmat qiladi.

## Manbalar
Pul massasi

**Pul massasi** — xoʻjalik aylanmasiga xizmat koʻrsatadigan va xususiy shaxslar, korxonalar va davlatga tegishli xarid va toʻlov vositalarining jami hajmi. Pul massasi muomaladagi va jami Pul massasigaboʻlinadi. Muomaladagi Pul massasi muayyan davrda, muayyan sanada harakatda, muomalada boʻlgan pul miqdorini, jami Pul massasi muomalaga chiqarilgan pullarning toʻliq miqdorini bildiradi. Unga naqd pullar, korxonalar va aholining banklarda hisob varaqlarda saqlanayotgan pul mablagʻlari, toʻlanishi shart boʻlgan pul majburiyatlari kiradi. Tovar ayirboshlash va toʻlov-hisobkitob munosabatlari shakllarining rivojlanishi bilan muomalada yurgan Pul massasining tarkibi va tuzilmasi jiddiy oʻzgarishlarga uchraydi.

## Manbalar
Pul fetishizmi

**Pul [[Fetishizm|fetishizmi]]** (frans. Feticheisme, portugalcha fetico — tumor, moʻʼjiza) — pulni ilohiylashtirish, unda moʻʼjizaviy kuch bor deb karash, unga sigʻinish. Pulning tovarlik tabiatini, pul bilan tovar massasi oʻrtasidagi aloqalarni tushunmaslik, shuningdek, iqtisodiyotda va hayotda pulning ahamiyati va oʻrnini boʻrttirib koʻrsatish Pul fetishizmini paydo etadi. Pul fetishizmi juda yashovchan, ayniqsa, pulga deyarli hamma narsa sotiladigan va sotib olinadigan, pulga egalik jamiyatda katta iqtisodiy imkoniyatlar ochib beradigan, obroʻ-eʼtiborni oshiradigan jamiyatlarda bu narsa yaqqol koʻrinadi. Jamiyatda sogʻlom iqtisodiy munosabatlar va maʼnaviyatning yuksalishi bilan Pul fetishizmi yoʻqolib boradi.

## Manbalar
Pul emissiyasi

**Pul emissiyasi** (,  — chiqarish) — davlat tomonidan muomalaga jami turdagi pul belgilarni chiqarish. Pul emissiyasi pul belgilarini bosib chiqarish bilan birga muomaladagi nakd va nakd boʻlmagan pul massasining koʻpayishini ham bildi-radi. Pul emissiyasining asosiy shakllari kredit pullar — banknotlar va depozit-cheklar emissiyasi.

Baʼzi mamlakatlarda hukumat oʻz harajatlarini, byudjet taqchilligini qoplash maqsadida qoʻshimcha Pul emissiyasini amalga oshiradi, natijada inflyasiya kuchayadi. Koʻpgina mamlakatlarda Pul emissiyasi ni hukumat nomidan Markaziy bank amalga oshiradi.

## Manbalar
Pula (maʼnolari)

**Pula**:

* Pula - {{Bilgiquti aholi punkti
| ozbekcha nomi = Pula
| mavqe = kommuna
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishiViloyat
| mintaqa = Sardiniya
| jadvalda mintaqa = Sardiniya
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Cagliari (provinsiya)Cagliari
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 39 | lat_min = 1 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 0 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 280
| mintaqa xaritasi olchami = 
| tuman xaritasi olchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 139
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 10
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 7200
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 47
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 070
| pochta indeksi = 9010
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 092050
| Commons turkumi = Pula
| sayt = http://www.
* Pula (Xorvatiya) — Xorvatiyadagi shahar, Istriya ya.
Pula (Xorvatiya)

**Pula** — Xorvatiyadagi shahar, Istriya yarim orolda. Aholisi 62,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Adriatika dengizi sohilidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Kemasozlik, kimyo, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Arxeologiya muzeyi tashkil etilgan. Miloddan avvalgi 1-asr — milodiy 2-asrlarda qurilgan meʼmoriy obidalar (zafar arki, Avgust ibodatxonasi va boshqalar), shuningdek, 6—17-asr larga oid binolar sakdangan. Turizm markazlaridan.

## Manbalar
Pulemyot

**Pulemyot** (rus. pulya — oʻq va metat — otish) — dushmanning yer, havo va suvdagi nishonlarini shikastlash uchun ishlatiladigan tezotar avtomatik qurol. Tuzilishi va vazifasiga koʻra: stanokli, koʻl, tank, zenit, aviatsiya va rota P.lari, stvolining diametri boʻyicha asosiy kalibrli (6,5 — 8,0&nbsp;mm) va yirik kalibrli (12,7–15&nbsp;mm) xillarga boʻlinadi. Stanokli P. 2000– 2800 m gacha masofadan yerdagi nishonlarni va 500 m gacha masofadan havodagi nishonlarni shikastlaydi. Stanokli P. minutiga 250 — 700 oʻq uzadi, ogʻirligi 40–41&nbsp;kg. Bu P.dan otishda ikki kishi ishtirok etadi. Zenit P.i havodagi nishonlarni (500 m gacha masofada) otish uchun moʻljallangan. Bu P. yirik kalibrli boʻlib, tank, bronetransportyor, kema va boshqa ga oʻrnatiladi. Nishonni 1830–3500 m dan shikastlaydi. Tank P.i tankka oʻrnatila-di: dushmanga tank toʻpi bilan birga yoki alohida talafot yetkazish uchun moʻljallangan. Aviatsiya P.i, odatda, samolyot va vertolyotlarga oʻrnatila-di; dushman samolyotini, parashyutchilarini hamda yerdagi nishonlarni otish uchun qoʻllanadi. Qoʻl P. dushmanning jonli kuchlari va oʻt ochish vosi-talarini shikastlash uchun moʻljallangan; 1500–1830 m gacha masofadagi nishonni aniquradi. Qoʻl P.idan past uchuvchi samolyotlarga qarshi otishda ham foydalanish mumkin. Qoʻl P.ining jangovar oʻq uzish tezligi minutiga 150—600 oʻq, ogʻirligi 10 — 16,25&nbsp;kg. Uni bir kishi ishlata oladi. Rota P.i 1000 m gacha masofadagi ochiq gruppa-viy va yolgʻiz nishonlarni shikastlash uchun qoʻllanadi. Jangovar otish tezligi minutiga 250 oʻq. P.lar magazinli va lentali turlarga boʻlinadi. P. bilan piyoda askarlar, tank, aviatsiya va boshqa harbiy boʻlinmalar qurollantiriladi. Birinchi P.ni amerika ixtirochisi X. S. Maksim 1883-yil ixtiro qilgan. Hozir koʻp mamlakatlarning qoʻshinlarida rus ixtirochilari V. A. Degtarev va M. T. Kalashnikov P.laridan foydalaniladi.

## Manbalar
Pul tizimi

**Pul tizimi** — muamlakatning pul belgilari, pul birliklari, pul emissiyasi qoidalari va muomalasi shakllari, mamlakatda milliy qonunchilik bilan joriy etilgan pul munosabatlari. Tarixan Pul tizimining metall pul muomalasi va pul belgilari (qogʻoz pullar) muomalasi koʻrinishlari bor. Oʻz navbatida metall pul muomalasi tizimi bimetallizm va monometallizmga boʻlinadi. Oʻzbekiston Respublikasining hozirgi Pul tizimi 1995-yil 21 dekabrda qabul qilingan "Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida"gi qonunga muvo-fiq tashkil etilgan. Rasmiy pul birligi soʻm. Soʻmning chet el valyutalariga nisbatan kursini Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilaydi va matbuotda eʼlon qiladi. Oʻzbekiston hududida naqd pullar (banknotlar va tangalar) ʻva naqd boʻlmagan pullar (kredit muassasalarida hisobvaraqlardagi mablagʻlar koʻrinishida) amal qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki naqd pullarni chiqarish, ularning Oʻzbekiston Respublikasi xudu-dida muomalada boʻlishini tashkil etish va muomaladan chiqarish boʻyicha mutlaq huquqlarga ega.

## Manbalar
Pul muomalasi

**Pul muomalasi** — pulning bajarilgan ish, koʻrsatilgan xizmatlar, sotib olingan tovarlar haqqini toʻlash, hisob-kitoblar va toʻlovlarni amalga oshirish, nafaqalar berish, qarzlarni qaytarish vositasi sifatida foydalanish jarayonidagi uzluksiz harakati. Pul muomalasi har bir mamlakat pul tizimi miqyosida amalga oshadi. Pul muomalasi naqd va naqd boʻlmagan muomalaga boʻlinadi. Naqd pul bankdan chiqqach, korxona, tashkilotlar kassasiga va aholi qoʻliga oʻtadi. Oldi-sotdi va toʻlov harakatlari bajarilgach, yana bankka qaytadi. Naqd boʻlmagan pul muomalasiga firma, korxona, tashkilotlarning bankdagi hisobida turgan pulning harakati kiradi va bunday muomala chek, kredit kartochkasi, veksel, obligatsiya, sertifikat va boshqa vositalar harakati shaklida olib boriladi. Pul muomalasi jarayonlariga ishtirok etadigan pullar 2 ga bo'linadi. 1-aktiv pullar,2-passiv pullar.

## Manbalar
Pulkovo rasadxonasi

**Pulkovo rasadxonasi** - Sankt-Peterburgdagi i. t. muassasasi; dengiz sathidan 75 m balandlikdagi Pulkovo qishlogʻida joylashgan. 1839-yil tashkil etilgan. 1840 yil ish boshlagan. Ikkinchi jahon urushida nemis fashist qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan, 1954-yil qayta tiklangan.

Pulkovo rasadxonasida 65 sm li refraktor, fotografik qutb trubasi, zenit-teleskop, 2 ta quyosh teleskopi, meridian teleskopi, koronograf, katta radioteleskop va boshqa asboblar ishlab turibdi. Unda astrometriya, astrofizika, radioastronomiya va boshqa sohalarga doir ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi. Rasadxonada 10000 ga yaqin xira yulduzlar katalogi tuzilgan.

## Manbalar
Pul-kredit siyosati

**[[Pul]]-kredit siyosati** – hukumatning pul muomalasi va kredit sohasida olib boradigan bosh yoʻli va mamlakat iqtisodiyoti barqarorligini va uning samarali faoliyatini taʼminlashga, pul tizimini lozim darajada mustahkam sak/gab turishga qaratilgan chora-tadbirlari. Pul-kredit siyosati davlat iqtisodiy siyosatining tarkibiy qismi boʻlib, odatda, uni Markaziy bank amalga oshiradi. Pul kredit siyosati orqali muomaladagi ortiqcha pul massasi qisqartiriladi yoki koʻpaytiriladi, inflyasiyann pasaytirish chora-tadbirlari koʻriladi. Markaziy bank Pul kredit siyosatini olib borishda pul bozoriga toʻgʻridan toʻgʻri oʻzining boshqaruv vakolatlari yordamida va pul emissiyasi orqali taʼsir oʻtkazishi mumkin.

Pul kredit siyosati bevosita va bilvosita vositalar orqali amalga oshiriladi. Bevosita vositalar – moliyaviy institutlardagi moliyaviy aktivlar narxlari (foiz stavkalari)ni yoki ular hajmini toʻgʻridantoʻgʻri boshqarish orqali olib boriladi. Markaziy bank tomonidan tijorat banklaridagi mavjud depozit kurinishidagi pullarni hamda ular tomonidan beriladigan kreditlar narxlari va hajmi nazorat qilinadi. Bilvosita vositalar – Markaziy bank tomonidan moliyaviy institutlar resurslarita bozor mexanizmlari (majburiy zaxiratalablari, ochiq bozordagi operatsiyalar, tijorat banklarini qayta moliyalash va Markaziy bankning hisob stavkasi, tijorat banklaridan depozitlarni qabul qilish va boshqalar) orqali iqtisodiyotdagi pul massasiga taʼsir etiladi.

Markaziy bank foydalanadigan vositalarning har biri foiz stavkalarining oʻsishiga, kreditlash va qarz olish hajmini kamaytirishga, lozim boʻlganda foiz stavkalarini oshirishga yoki, aksincha, tushirishga xizmat qiladi. Ochiq bozordagi operatsiyalar, majburiy eng kam zaxiralarning boʻlishi, hisobga olish siyosati, valyuta siyosati Pul kredit siyosatining asosiy tarkibiy qismlarini tashkil etadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent,
* Valyuta siyosati

## Manbalar
Pulmonologiya

**Pulmonologiya** (lot. pulmonis -oʻpka va ...logiya) — klinik tibbiyotning bir boʻlimi bo'lib, oʻpka, bronxlar va plevra kasalliklarini oʻrganadi. Ularni aniqlash, davolash va oldini olish usullarini ishlab chiqadi. P. nisbatan yangi soha boʻlganligi uchun 70-yillar oxirlaridan boshlab uni mukammal oʻrganishga kirishildi. Ilgari Oʻzbekistnnda "paxta yakka xokimligi" natijasida yuzaga kelgan ekologik oʻzgarishlar va koʻp miqdorda ishlatilgan pestitsidlar taʼsirida oʻpkaning surunkali nospetsifik kasalligi, ayniqsa, qishloq joylarida koʻpayib ketgan edi, shularni hisobga olib Toshkentda 1978-yil Toshkent vrachlar malakasini oshirish it-ti qoshida klinik P. kafedrasi tashkil etildi va Oʻzbekistonda pulmonoglar ilmiy maktabi va pulmonologiya xizmati yaratildi. Hozirgi Oʻzbekistonning shaharlari va viloyatlarida P. boʻlimlari tashkil qilingan.

1989-yil dan Sil ilmiy tadqiqot instituti Ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy tadqiqot institutiga aylantirildi va u Oʻzbekistonda shu sohadagi yirik ilmiy markaz boʻlib qoldi. 1990-yilda Ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy tadqiqot instituta qoshida Respublika pulmonologiya markazi tashkil qilindi. Bu markaz P. sohasidagi ilmiy tadqiqot va amaliy ishlarni koordinatsiya qilib boradi. Oʻzbekistonda Markaziy Osiyoda birinchi boʻlib nospetsifik oʻpka kasalliklari (bronxial astma, surunkali bronxit)ning epidemiologiyasi, funksional diagnostikasi, farmakoterapiyasi, immunologik va klinik allergologiyasi, uning genetik mexanizmlari, bioritmologik tashki liy sistemasi va patogenetik terapiya hamda meqnat qobiliyatini tiklashning ilmiy asoslari ishlab chiqildi. P.da turli tadqiqot usullari: rentgenologik (tomografiya, bronxografiya), en-doskopik (traxeobronxoskopiya), funksional diagnostika usullari va hokazo qoʻllanadi. Pulmonologiya Oʻzbekistondagi mavjud tibbiyot institutlari, vrachlar malakasini oshirish institutida P. kafedralari, shuningdek, klinik shifoxonalar tarkibida P. boʻlimlari faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda P.ning rivojlanishida A.M. Ubaydullayev, D. X. Mahmudova, Sh. U. Ismoilov, M. A. Yakimova, B. S. Aripov va boshqa olimlarning xizmatlari katta.

Abdulla Ubaydullayev.

## Manbalar
Pulpa

**Pulpa** — 1) tishning yumshoq toʻqimasi. Har bir tish oʻrtasidagi boʻshliqni toʻldirib turadi. Tishni qon bilan taʼminlaydigan kon tomirlari, limfa tomirlari va nerv tolalaridan tashkil topgan; P.da tishdagi qattiqtoʻqimalarning moddalar almashinuviga yordam beradigan hujayralar — odon-toblastlar bor. 2) taloqnsnt asosiy massasi; retikulyar toʻqimadan tuzil gan.

## Manbalar
Pulsarlar

**Pulsarlar** [ing. pulsars, Pulsating Sources of Radioemission (radionurlanishlarning pulyelanuvchi manbalari) soʻzlarining qisqartmasidan] — davriy radionurlanishlar tarqatib turuvchi kosmik obʼyektlar. P. nurlanishi 10 sm dan 10 m gacha kuzatiladi, uning maksimumi metrli radiodiapazonga toʻgʻri keladi. Birinchi P. 1967-yilda ingliz radioastronomlari tomonidan kashf etilgan. Hozirgi kungacha 100 dan ortiq P. topilgan. Bu P.ning pulsa-siyalanish davri 0,033 dan 3,75 sekundgacha boʻlgan oraliqda sodir boʻladi. P. davri asta-sekin ortadi. Davrning ikki marta ortishi uchun ketadigan vaqt million va bir necha oʻn million yil-ga, yaʼni P. yoshiga barobar vaqtga teng boʻladi. Masalan, Qisqichbaqasimon tumanlik ichidagi P.ning davri 2400-yilda, "Yelkanlar" yulduz turkumida chaknagan oʻta yangi yulduz markazidagi P.niki 24 ming yilda ikki martagacha uzoklashadi. Bu P. eng yosh hisoblanadi va davri eng qisqa, chunki ular atrofida gaz qobigʻi kuzatiladi. Uzun davrli P. keksa sanaladi, ular atrofidagi gaz qobigʻi fazoga sochilib ketgan. Yosh P.da davrni sakrab kamayishi kuzatiladi.

P. nurlanishining alohida impuls lar tarzida kuzatilishi tez aylanayotgan va projektor singari yoʻnaltirilgan nurlanish sochayotgan yulduzlar boʻlsa kerak, degan xulosaga olib keladi. Ketmaket impulyelar oraligʻi yulduzning aylanish davriga teng. Kichik davr bilan aylanuvchi yulduzning oʻzi ham juda kichik (radiusi bir necha km) boʻlishi kerak. Bunday yulduz oʻta yangi yulduzning chaqnashi natijasida hosil boʻlgan neytron yulduz boʻlishi mumkin. P. orasida rentgen nurlanishi pulsatsiyalanuvchilari ham bor. Bunday P. rentgen P. deb ataladi va ular zich qoʻshaloq yulduz tizimiga kiruvchi neytron yudduzga qoʻshni yudduzdan oqib tushayotgan modda energiyasi hisobiga rentgen nurlanish sochadi.

## Manbalar
Bhumibol Adulyadej

**Pumipon Adulyadet** (Buyuk Rama IX) (Bhumibol Adulyadej) (Rama IX) (1927, AQShning Kembrij shahri - 2016, Bangkok) -Tailand davlat arbobi. Lozanna va Bangkok universitetlarida oʻqigan. 1946-yil 9-iyunda akasi, qirol Rama VIII (Anand Maxi-dol)ning vafotidan soʻng taxt egasi. 1950-yil 5 mayda Tailand Qirolligi qiroli Rama IX sifatida rasman taxtga oʻtirgan. 1987 y, unga Buyuk unvoni berilgan. Bir qancha xayriya jamgʻarmalari asoschisi, milliarder.

## Manbalar
Puna

**Puna** — Hindistondagi shahar, Ma-harashtra shtatida. Dekan yassitogʻligining shim.-gʻarbiy qismida, Mutha va Mula daryolarining qoʻshilish yerida joylashgan. Aholisi 3,1 mln. kishi (2001). Gʻarbiy Gat togʻining Borgxat dovonidan oʻtgan magistraldagi muhim transport yoʻllari tuguni. P. Mumbay bilan iqtisodiy jihatdan bogʻliq boʻlgan, tez oʻsib borayotgan savdosanoat markazi. Mashinasozlik, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, qogʻoz, kimyo, farmatsevtika sanoati korxonalari; universitet (1949) bor. M. qadimda, marathlar shahri boʻlgan. 17-asrda Marath sultonligi poytaxti. Meʼmoriy obidalaridan oʻrta asrlarda qurilgan Shanvar-Petx qalʼasi qoldiqlari saqlangan.

## Manbalar
Puni urushlari

**Puni urushlari** - Oʻrta dengizga hukmronlik qilish uchun Rim va Karfagen oʻrtasidagi urushlar: 1 — Puni urushi (miloddan avvalgi 264—241), 2si (miloddan avvalgi 218—201), 3si (miloddan avvalgi 149—146). Eng yirik janglar: Mila yaqinida (260) va Egat o.larida (241) rimliklar dengiz jangida zafar qozonganlar; Tra-zimen koʻli sohilida (217) va Kanna (216)da karfagenliklar Gannibal boshchiligida gʻalaba qilganlar; Metavr (207), Zam jangida (202) — rimliklar Ssipion Katta rahbarligida gʻala-ba qozonganlar; 149—146 yillarda rimliklar Karfagen shahrini qamal qilib, uni zabt etganlar. Puni urushlari Rimning gʻalabasi bilan tugagan; Karfagen hududining bir qismi Rimning Afrika provin-siyasiga aylantirilgan, bir qismi esa Numidiyaga berilgan.

## Manbalar
Punkt

**Punkt** (matbaada) — bosmaxona belgilari (harflar, raqamlar va boshqalar) oʻlchamlarini aniqlash uchun qoʻllanadigan birlik. Kvadratttt 1/48 ulushi (0,376&nbsp;mm)ga teng. Shriftlarning kegli P. bilan belgilanadi. P. fransuz dyuymi (27,1&nbsp;mm) ga asoslanadi. Shunda P.=0,376&nbsp;mm. Ingliz oʻlchov tizimida ingliz dyuymi (25,4 m) dan foydalaniladi. Bunda P.=0,351&nbsp;mm.

## Manbalar
Punktuatsiya

**Punktuatsiya** (lotincha: *“<span lang="la">punctum</span>”* — nuqta; kichkina dogʻ) — 1) maʼlum bir til yozuvidagi tinish belgilari tizimi; 2) yozma matnni puntuatsion rasmiylashtirishni tartibga soluvchi, har bir tildan tarixan shakllangan qoidalar, meʼyorlar; 3) tinish belgilari tizimi qonuniyatlarini, shuningdek, tinish belgilarining qoʻllanish meʼyorlarini oʻrganadigan tilshunoslik boʻlimi.

Alifbodan tashqari boʻlgan grafik belgilar (tinish belgilari) tizimi boʻlib, grafika va orfografiya (imlo) bilan birgalikda yozma tilning asosiy vositalarini tashkil etadi. Punktuatsiyaning asosiy vazifasi yozma (bosma) matnni qismlarga ajratish, grafik jihatdan shakllantirishdir.

Muayyan milliy til grafikasi (yozuvi) 2 xil vositadan: harflar (alifbo) va tinish belgilari (punktuatsiya) tizimidan iborat. Punktuatsiya tarixi, punktuatsion tizimning paydo boʻlishi, tinish belgilarining soni turli tillarda turlicha namoyon boʻladi. Masalan, punktuatsion tizim hozirgi maʼno va koʻrinishda Gʻarbiy Yevropa tillari yozuvlarida 15–16-asrlarda, rus yozuvida 18-asrda, oʼzbek yozuvida esa 19-asrning 2-yarmida paydo boʻlgan. Yoki ingliz tili punktuatsion tizimida apostrof va defis ham tinish belgisi hisoblanib, ularning jami 12 ta boʻlsa, hozirgi oʻzbek punktuatsiyasi quyidagi 10 ta tinish belgisidan iborat: vergul, ikki nuqta, koʻp nuqta, nuqta, nuqtali vergul, soʻroq belgisi, tire, undov belgisi, qavs, qoʻshtirnoq. Punktuatsiyaning qoʻllanishida ham tillararo tafovut boʻlishi mumkin, Masalan, ispan tilida soʻroq va undov belgilari gapning boshida va oxirida qoʻyiladi.

Punktuatsiya tilning sintaktik qurilishi bilan uzviy bogʻliq boʻlib, yozma nutqni toʻgʻri, ifodali, aniq bayon qilishda, uning uslubiy ravonligini, tez tushunilishini taʼminlashda muhim vositadir. Oʻz navbatida, muayyan tildagi punktuatsiya anʼanalarining mustahkamlanishi va takomillashuvida taniqli yozuvchilarning ijodi hamda tinish belgilarining qoʻllanish kridalarini belgilovchi va tartibga soluvchi tilshunoslar faoliyati katta ahamiyatga ega. Hozirgi oʻzbek punktuatsiyasining shakllanishi, rivoji, uning oʻrganilishi Fitrat, Sobirjon Ibrohimov, H. Gʻoziyev, O. Usmon, Gʻanijon Abdurahmonov, K. Nazarov va boshqa tilshunoslarning nomi bilan bogʻliq.

## Manbalar
Puls

**Puls** (lot. pulsus — turtki) — tomir urishi. Yurak qisqarishi natijasida qon tomirlarining ritmik tebranishi; kengayib, torayishi. Arterialvenoz va kapillyar P. tafovut etiladi. Odatda, bilak arteriyasi P.i eng katta amaliy ahamiyatga ega.

Sogʻlom kishilarda P.ning tezligi yurak qisqarishi tezligiga moye boʻlib, bir min.da 60—80 marta tomir urishiga teng . Yurakning bir min.da 90 mar-tadan ortiq qisqarishi taxikardiya, 60 martadan kam qisqarishi — bradikar-diya deb ataladi. Yurakning baʼzi kasalliklarida P. yurak qisqarishi tezligidan kam boʻlishi mumkin — P. defitsita. P. bolalarda kattalarga nisbatan ortiqroq, qiz bolalarda oʻgʻil bolalarga nisbatan birmuncha ortiqroq, tunda kunduziga nisbatan kamroq boʻladi.

Jismoniy mehnat qilganda, nervemotsional reaksiyalarda P. ortadi.

Normal holatda P. ritmik (bir tekis), yaʼni P. toʻlqinlari maʼlum vaqt oraligʻida sodir boʻladi. Yurak ritmining buzilishi aritmiya deb ataladi (qarang Yurak-tomir sistemasi), bunda P. toʻlqinlari bir xil vaqt oraligʻida notekis boʻladi. P.ning tarangligi ar-terial qon bosimiga bogʻliq, gipertoniyada goyatda kuchayadi, gipotoniya va yurak kasalliklarida boʻshashadi. P.ning toʻliq yoki toʻliq emasligi yurak qisqarishi kuchiga bogʻliq. P.ning boshqa oʻziga xos koʻpgina xususiyatlarini bilish vrachga bemorning ahvoli haqida maʼlumot beradi.

## Manbalar
Punksiya

**Punksiya** (lot. punctio — sanchish) — davo yoki diagnostika maqsadida organizmdagi biror boʻshliq, tomir devo-ri, parenximatoz organ va boshqalarga shprits ignasi sanchish muolajasi. Diagnostik P. biror boʻshliq (mas, plevra)dagi suyuqlikni sitologik, biokimyo-viy, bakteriologik tekshirish, shuningdek, yirik tomirlar, orqa miya kanali va hokazo bosimini oʻlchash yoki boʻshliqqa biror modda yuborishda qoʻllanadi. Davo P.sidan koʻproq organizmdagi kasal aʼzodan patologik suyuklik yoki havoni chiqarib tashlash (mas, plevrit va boshqalarda) hamda dori yuborish va hokazoda foydalaniladi.

## Manbalar
Purizm (oqim)

**Purizm** — 1910-yillar oxiri — 20 yillarda fransuz rangtasvirida yuzaga kelgan oqim. Asoschilari A. Ozanfan va meʼmor Sh.E. Jannere (Le Korbyuzye). P. namoyandalari kubizmniig bezak tamoyillari hamda 1920-yillardagi avangard tarafdorlarining naturani buzib tasvirlashlariga qarshi chiqib, natura shakllarining qatʼiy va oʻziga xos tomonlarini hamda buyumlarning or-tiqcha unsurlardan xoli, toza boʻlgan tiniq holatini koʻrsatishga harakat qildilar. P. vakillari asarlarining harakterli tomoni buyumlarni yassi holda, ularning tashqi chegaralarini toza va tiniq egiluvchan chiziqlarda tasvirlashda koʻrinadi.

Oʻzbekiston tasviriy sanʼatida P. belgilari ayrim rassomlarning asarlarida koʻzga tashlanadi (mas, Us t a Moʻminnint "Choyxonachi" asaridagi samovar, qumgʻon va boshqa tasviri, 1928).

## Manbalar
Purkagichlar

**Purkagichlar** — oʻsimlik zararku-nandalari va kasalliklariga, begona oʻtlarga qarshi kurashishda, defoliatsiya va dezinfeksiya tadbirlarida kimyoviy moddalarni purkaydigan mashina yoki apparatlar. P. maxsus (tokzor, bogʻ, oʻrmonlar uchun moʻljallangan) va universal turlarga boʻlinadi. Traktor yura olmaydigan kichik maydonlarda yelkaga osib ishlatiladigan P. ham bor. Traktor P.i tirkama, oʻrnatma va yarim oʻrnatma boʻladi.

Purkash qurilmalarining turiga qarab, P. gidravlik, ventilyatorli va aerozol xillarga boʻlinadi. Gidravlik P.da suyuklik purkash uchliklariga bosim bilan uzatilib, mayda tomchilarga parchalanib purkaladi. Ventilyatorli P.da purkash uchliklaridan chikayotgan suyuklik ventilyatorning havo oqimi bilan aralashib purkaladi. Suyuklik, asosan, plunjerli, porshenli, uyurma va shesternyali nasoslar yordamida purkagich uchlariga haydaladi. Traktorga tirkab ishlatiladigan P., asosan, ikki-ta pnevmatik gʻildirakka oʻrnatilgan rama, suyuklik idishi, qorishtirgich, reduksion saqlagich klapani, filtr, uch plunjerli nasos, reduktor, ventilyator, harakatlantiruvchi mexanizm, soʻrish va haydash magistrallari, suyuklik purkalishini boshqarish tizi-mi, purkagich uchliklari va suyuklikni olish shlangidan iborat. Bu mashi-nadan, asosan, mevali daraxtlar, burdoy, sabzavot va texnika ekinlari kasalliklari hamda zararkunandalariga karshi dori purkashda foydalaniladi. Katta maydondagi oʻsimliklar maxsus purkash apparatlari oʻrnatilgan samolyotlar va vertolyotlar yordamida dorilanadi.

## Manbalar
Purizm

**Purizm** (frans. purisme, lot. purus — sof, toza) — 1) adabiy tilni boshqa tillardan olingan oʻzlashtirmalar, neologizmlardan tozalash hamda adabiy tilga meʼyorlanmagan leksik va grammatik (xalqchil soʻzlashuv, sodda tilga oid, sheva va boshqalar) unsurlarni tabiiy ravishda kirib kelishidan saqlashga intilish. Milliy adabiy tillar shakllanishi davrida P. turli siyosiy va madaniy oqimlar bilan bogʻlanishi mumkin. 2) urfodatlar (feʼl-atvorlar)ning sofligi va jiddiyligiga (baʼzida yuzaki tarzda) intilish.

P.ga milliy adabiy tillar meʼyorlari shakllanish davri va adabiy tilning uslubiy tizimidagi oʻzgarishlar (leksikaga yangi unsurlarning oqib kelishi, ularning uslubiy jihatdan qay-ta taqsimlanishi) xos boʻlib, u koʻp hollarda ayrim siyosiy va madaniy oqimlar bilan bogʻliq (mas, Vengriya, Chexoslovakiya, Turkiya, Hindistonda adabiy tillarning vujudga kelishi). Puristlar milliy tilning oʻziga xosligini — uning hattoki oʻzlashtirilgan (chet tillardan olinib, allaqachon isteʼmolga kirgan zaruriy unsurlardan toʻla ozod boʻlishi bilan izoxlaganlar.

## Manbalar
Busan

**Busan** (Koreyacha talaffuzi: [pusan]) – Janubiy Koreyadagi shahar, mamlakatning janubiy-sharqiy qismida joylashgan hisoblanadi. Maʼmuriy jihatdan provinsiyaga tenglashtirilgan. Aholisi 3,5 million kishini tashkil etib, ushbu shahar aholisi boʻyicha Janubiy Koreyadagi Seuldan keyin ikkinchi eng koʻp aholiga ega shahar hisoblanadi. Transport yoʻllarining muhim tuguni. Mamlakatning Koreya boʻgʻozi sohilidagi yirik porti (yiliga 30 million tonnadan ortiq yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik sanoat markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallurgiya, elektrotexnika, kimyo va rezina, mashinasozlik (jumladan, kema va avtomobil dvigatellari ishlab chiqarish), harbiy, radiotexnika sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chikariladi. Yirik issiklik elektr stansiyasi va AES qurilgan. Baliq ovlanadi. Busan milod boshlarida Kaya qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. 15-asrda shahar dengiz boʻyi qalʼasi sifatida Yaponiya-Koreya savdo aloqalarida muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 20-asrda Busan yirik sanoat shahriga aylandi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*All About Busan – The Official Korea Tourism Guide Site
Pussen Nikola

PUSSEN (Poussin) Nikola (1594, iyun, Normandiya — 1665.19.11, Rim) — fransuz rassomi, 17-asr sanʼati klassitsizmining eng yirik namoyandasi. Qad. Dunyo sanʼati, shuningdek, Rafael, Titsian, manyerizm rassomlari, bolonya maktabi ustalari asarlarini oʻrgangan, perspektiva, shuningdek, anatomiya va matematika bilan shugʻullangan. 1612-yilda Parijga koʻchib oʻtgan, keyinroq 1624—40 va 1642-yildan Rimda ishlagan. P. tarixiy, mifologiya, madaniy va adabiy mavzularga bagʻishlangan asarlarida inson goʻzalligi, aqli va olijanobligini tarannum etdi: "Rinaldo va Armida" (1625—27), "Xochdan olish" (taxminan 1630), "Flora saltanati" (taxminan 1631—32), "Arkadlik choʻponlar" (taxminan 1650) va boshqa 40-yillar oxiridan tabiatni tasvirlashga eʼti-borni kuchaytirdi, manzara janrida ajoyib asarlar yaratdi ("Yil fasllari", 1660—64 va boshqalar), "Avtoportret" (1650)da inson shaʼni, vazminligi, mehnatiga ishonch mahorat bilan tasvirlangan.

## Manbalar
Pustula

**Pustula** (Lotincha: *pustula* — gʻudda), ichiga yiring toʻplangan pufakcha. Pustulaning terida yuza yoki chuqur joylashishiga qarab yuzaki (husnbuzar, follikulit, impetigo, sizlogʻich) hamda chuqur (ektima, ruliya) xillari farq qilinadi. Terining turli yiringli kasalliklari (piodermiya) kasallikning ikkinchi davrida uchraydi. Chuqur pustula bitganidan keyin oʻrni chandiq boʻlib qoladi.

## Manbalar
Putti

**Putti** (ital. putti — goʻdak) — kichik oʻgʻil bolalarni (baʼzan qanotli hodda) tasvirlash. Uygonish davri, shuningdek, 17—18-asrlar sanʼatida eng sevimli be-zak usuli. P. sanʼatda ilohiy ibtidoning qaror topishidan guvoxlik beradi.

## Manbalar
Pufak kamera

**Pufak kamera** — ionlashgan zar-ralar izlarini qayd qiluvchi asbob. Dastlabki Pufak kamerani 1952-yilda D. Glezer ixtiro qilgan. Pufak kamera Vilson kamerasiga oʻxshab zarralarning tabiati va xossalarini aniklashga, ularning oʻzaro taʼsirlashuvi va parchalanishi toʻgʻrisida toʻliq maʼlumot olishga imkon beradi. Pufak kameraning ishlashi zarra trayektoriyasi yaqinida oʻta qizigan suyuqlikning qay-nab ketishi (mayda bugʻ pufakchalari hosil boʻlishi) hodisasiga asoslangan. Pufak kamerada membrana yoki porshen yordamida bosimni tez pasaytirib suyuklikning qaynab ketishiga erishiladi (rasmga q.). Ish suyukligi sifatida koʻpincha suyuq vodorod va deyteriydan (kriogen Pufak kamera) yoki proton, freon, propan-freon aralashmasidan (ogʻir suyuqlikli Pufak kamera) foydalaniladi. Qaynab ketgan suyuklik qisqagina vaqt mavjud boʻladi. Kamera oʻta sezgir holatga kelgan (suyukdik qay-nay boshlagan vaqt)da unga ionlashgan zarralar kiritiladi. Zarralarning izlari boʻylab pufakchalar zanjir hosil qilib koʻpaya boshlaydi. Pufakchalar 0,1— 0,3&nbsp;mm oʻlchamga ega boʻlganda, kamera L manba bilan yoritiladi va izlar O va O2 obʼyektivlar yordamida suratga olinadi (stereorasmga olish deyiladi). Shundan soʻng kamerada bosim osha boshlaydi, pufakchalar yoʻqola boshlaydi va kamera yana ishlashga tayyor boʻladi. Pufak kamerada ish sikli 1 sekunddan qisqa vaqt davom etadi. Kuchli magnit maydonida Pufak kamera yordamida za-ryadlangan zarralar trayektoriyasining egrilik radiusi boʻyicha ularning im-pulsi aniqlanadi. Pufak kameradan koʻpincha za-ryadlangan zarralar tezlatkichila foydalaniladi. Bunda kamerada ish siklining boshlanishi unga zarralarning kirish vaqtiga moye tushishi kerak.

## Adabiyot
* Aleksandrov Yu. A. [i dr.], Puzirkovie kameri, M., 1963.

## Manbalar
Pufakoyoqlilar

**Pufakoyoqlilar** *(Physopoda)*, popukli qanotlilar *(Thysanoptera)*, tripelar — hasharotlar turkumi. Uzunligi 0,5—2 (baʼzan 14) mm. Qanotlari ingichka, 2 juft, baʼzan boʻlmaydi. Qanotlarining qirrasi boʻylab mayda tuklardan iborat popuklari joylashgan. Ogʻiz organlari sanchib soʻruvchi. 2 mingdan ortiq turi bor. Oʻsimliklarning guli, bargi, mevasida, moxlar va daraxtlar poʻstlogʻida yashaydi. Oʻsimlik shirasi bilan oziqlanadi, baʼzi turlari yirtqich. Murakkab metamorfoz *(gipermetamorfoz)* orqali rivojlanadi. Oʻsimlik toʻqimalari, gullari, barglari, qoʻltigʻiga tuxum qoʻyadi. Rivojlanishi 2—3 oy davom etadi. Bir qancha turlari qishloq xoʻjaligi ekinlariga zarar yetkazadi; ayrim turlari viruslar va zamburugʻ kasalliklarini oʻsimliklarga yuqtiradi.

## Manbalar
Purpura

**Purpura** (lotincha purpura — toʻq qizil rang), trombotsitope nik purpura, gemmoragik purpura — gemmorragik diatez guruhiga mansub kasallik. Odam va hayvonlarda koʻp uch-raydi. Qonda trombotsitlarning kamayishi va qon ivishining buzilishidan kelib chiqadi. P.da, asosan, teriga qon quyilib, shilliq pardalar qonaydi. Simptomatik (septik endokardit, splenomegaliya, leykoz) va doridan (analgetiklar, sulfanilamidlar) boʻladigan P. ajratiladi.

## Manbalar
Purkash

**Purkash** — qishloq xoʻjaligi ekinlari hamda oʻrmonzorlarni zararkunanda, kasalliklar va begona oʻtlardan himoya qilishda maxsus purkagichlar bilan pestitsid eritmalarini sepish, shuning-dek, defoliatsiya va desikatsiya qilish usuli. P. uchun turli xil preparatlarning suv yoki boshqa erituvchilardagi emulsiya va suspenziyalaridan foydalaniladi. P. uchun olingan suyukliklar barqaror va yopishqoq boʻlishi, ishlov berilgan sathni bir tekisda hoʻllab tarqalishi kerak. Suyuq preparatlarning yopishqokligi va satxda ushlanib turish darajasini oshirish uchun ularga har xil moylar (quriydigan glitseridlar, kalsiy sulfati va boshqalar) qoʻshiladi. P. muddatlari zararkunanda va kasallik qoʻzgʻatuvchilarning biologik xususiyatlari hamda ob-havo sharoitiga qarab belgilanadi. P. changitishga nisbatan bir qator afzalliklarga ega: ishlov berilgan satxda preparatning bir tekisda taqsimlanishi va yopishib ushlanib turishini taʼminlaydi; ob-havo sharoitlariga kamroq bogʻliq boʻladi. Kuchli shamol paytida P. mumkin emas, preparat chetga uchib, muhitning ifloslanishiga sabab boʻladi; havo harorati 27° dan yuqori boʻlganda P. oʻsimliklarni kuyishga olib keladi. Shuning uchun P.ni erta bilan yoki kechki salqinda oʻtkazish tavsiya etiladi. Issiqiqlim sharoitida samolyotlar bilan kichik hajmli P.man qilinadi.

Sulton Alimuhamedov.

## Manbalar
Puflama musiqa cholgʻulari

**Puflama musiqa cholgʻulari** yoki **aerofonlar** — musiqa cholgʻu asboblari guruhi; tovush manbai vazifasini cholgʻuning trubkasidagi havo bajaradi. Tovush chiqarish usuliga qarab naysimon, tilchali va mundshtukli toifalarga, ishlab chiqarish materialiga qarab mis (valtorna, karnay kabi) va yogʻoch (nay, fleyta, goboy) puflama musiqa cholgʻular turlariga ajratiladi.

## Manbalar
Puflama sozlar musiqasi

**Puflama sozlar musiqasi** - puflab chalinadigan sozlar ijrosidagi musiqa. Puflama hamda urma musiqa chol-gʻularidan iborat orkestr (yoki ansambl), shuningdek yakka sozlar uchun moslangan musiqa namunalaridan iborat. Qadimdan turli marosim, rasmiy tadbir, harbiy mashq va yurish, millim bayramlarda ijro etilgan signal, oʻyinraqs, tantanavor va boshqa kuylardan tashkil topgan. Oʻrta Osiyoda surnay, karnay va nogʻora (yoki surnay — doyra va boshqalar) dan iborat ansambl ijrosidagi musika namunalari oʻzbek, tojik, uygʻur va boshqa xalklar merosidan keng oʻrin olgan. Yana q. Harbiy mussha, Surnay yoʻllari.

## Manbalar
Puflama sozlar orkestri

**Puflama sozlar orkestri** – puflama (yogʻoch, mis yoki faqat mis — banda) va urma cholgʻulardan iborat orkestr. Yevropada 17-asrda shakl topgan. Turli (jumladan, ochiq havo, yurish) sharoitlarga moslanganligi tufayli koʻpgina mamlakatlar armiyalari tarkibiga kirgan. Ijrochilar soniga qarab kichik (20), oʻrta (30) va katta (40—55, baʼzan 80—100 sozandadan iborat) Puflama sozlar orkestrio.lari ajratiladi. Katta Puflama sozlar orkestrio. fleyta, goboy, klarnet, saksofon va fagot turlari, shuningdek, valtorna, truba, kornet, trombon, alt, tenor, bariton, baslar va turli urma cholgʻulardan tashkil topgan.

Oʻzbekistonda dastlab rus chor qoʻshinlari tarkibida, keyinchalik (1910-yillarda) Margʻilon, Andijon, Samarqand, Toshkent va boshqa shaharlarda havaskor (jumladan, milliy) sozan-dalardan iborat Puflama sozlar orkestrio. paydo boʻlgan. 1920-yillardan Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari, shuningdek, madaniyat saroylari, oʻquv muassasalari tarkibida keng rivoj topgan.

## Manbalar
Puxtalik

**Puxtalik**, ishonchlilik — buyumning belgilangan xizmat muddati davomida ish qobiliyati (ish koʻrsatkichlari)ni muayyan chegarada saqlagan holda oʻz funksiyasini bajarish xossasi. Buyum sifatini belgilovchi koʻp xususiyatlar koʻrsatkichi vaqt oʻtishi bilan oʻzgara bo-radi. P. buyumning vazifasiga va ishlash sharoitiga qarab, buzilmaslik, mustahkamlik va chidamlilik xossalarini oʻz ichiga oluvchi umumiy xususiyatdir. P. buyumdan oʻz oʻrnida, kerak vaqtda va samarali foydalanishning texnik imkoniyatlarini taʼminlaydi. P. darajasi tayyorgarlik koeffitsiyenta, texnik foydalanish koeffitsiyenta, buzilmasdan ishlash ehtimolligi va boshqa koʻrsatkichlar bilan belgilanadi.

## Manbalar
Pushti kishmish

**Pushti kishmish**, Qizil kishmish, Pushti Yerevani, Vardagubi kishmish, Karshir kishmishi — oʻrtapishar xoʻraki uzum navi. Gʻarbiy Osiyoda yaratilgan. Oʻzbekistonga Armanistondan keltirilgan. Sharkay ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha kattalikda yoki yirik, yumaloq, 3—5 boʻlmali, och yashil tusda, silliq. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, vazni 230—250 g, ayrimlari 1,0—1,5 kgkeladi, bandi qattiq, shakli silindrsimon (boʻyi 25, eni 15 sm), oʻrtachazich. Gʻujumi mayda (13x8 mm), yumaloq-oval, rangi pushti, baʼzan, toʻla pishganda qizil. Etdor, sershira, poʻsti yupqa. Tarkibida 24—27% qand, 5,2—6,4 g/l kombinata bor. Faol haro-rat yigʻindisi 3300° da 135—140 kunda pishadi. Hosildorligi 100—150 s/ga. Novdasi yaxshi yetiladi. Oidiumdan kam zararlanadi, sovuqqa chidami past. Asosan, yangiligida yeyiladi va mayiz qili-nadi. 1959-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

## Manbalar
Pushtirang chirish

**Pushtirang chirish**, gʻoʻza koʻsaklarining pushtirang chirishi — Tricho-thecium roseum Link. zamburugʻlari qoʻzgʻatadigan kasallik. Eng koʻp tarqalgan kasalliklardan biri. Koʻsak yetilishining turli davrlarida uchraydi. Chanoqlarda sargʻish pushti rangdagi gʻuborli dogʻlar hosil boʻlib, baʼzan koʻsaklarni batamom qoplab oladi. Koʻsaklar butunlay ochilmay-di yoki kechroq kasallanganda ularning uch tomoni yoriladi. Zamburugʻ koʻsak ichiga ham kirib, tolani chiritadi va kukunsimon mod-daga aylantiradi. Pushtirang chirish bilan kasallangan koʻsaklar qurigandan soʻng toʻkiladi. Pushtirang chirish ning koʻplab rivojlanishiga ortiqcha sugʻorish natijasida vujudga keladigan namlik sabab boʻladi. Sovuq tushishi bilan koʻk koʻsaklarda Pushtirang chirish rivojlana boshlaydi.

Kurash choralari: gʻoʻzaga ishlov berishning agrotexnika qoidalariga rioya qilish; ularning yotib qolishiga yoʻl qoʻymaslik.

## Manbalar
Pushtu tili

**Pashtu tili**, afgʻon tili, pashtu — eroniy tillarning sharqiy guruhiga mansub tillardan biri; Afgʻonistondagi ikki rasmiy tildan (dariy tili bilan birga) biri. Afgʻonistonning Qandahor, Jalolobod, Gʻazna, Xost, Farax viloyatlari va Kobul shahrida, Pokistonning Vaziriston, Balujiston va boshqa hududlarida, Peshovar shahrida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 25 mln. kishidan ortiq boʻlib, ularning uchdan ikki qismi Pokistonda yashaydi. Koʻp sonli hududiy va qabilaviy lahjalar asosan 2 guruhni tashkil etadi: sharqiy yoki peshovar-jalolobod lahjasi va gʻarbiy yoki qandahor lahjasi; shuningdek, janubiy lahja ham (Afgʻonistonning Paktiya viloyati) farqlanadi. Pashtu tilida undoshlar 30 ta; boshqa eroniy tillardan farqlanuvchi undosh tovushlarga ega; urgʻu dinamik xususiyatli, urgʻularning oʻzgaruvchanligiga qarab soʻzlarning maʼnolari farqlanadi; grammatik qurilishi uchun otlarning flektivligi kuchlidir.

Adabiy pashtu tili 2 lahjali asosga ega boʻlib, Afgʻonistonda oʻziga nisbatan qadimiyroq va boyroq yozma anʼanalarga ega boʻlgan dariy tili bilan yonma-yon qoʻllanish sharoitida rivojlanmoqda. Adabiy pashtu tili avval nisbatan kam meʼyorlangan va rasmiy hujjatlar doirasida, ijtimoiy-siyosiy amaliyotda kam qoʻllangan, lekin uning qoʻllanish doirasi tobora kengayib bormoqda: tilni meʼyorlashtirish choralari koʻrilmoqda, izohli va ikki tilli lugʻatlar, soʻz va grammatik shakllarni meʼyoriy qoʻllashga doir maxsus ishlar chop etilmoqda, terminologiya shakllantirilmoqda va boshqalar. Pashtu tili arab-fors yozuvidan unga pashtu tiliga xos boʻlgan tovushlarni ifodalovchi harflarni qoʻshish yoʻli bilan foydalanadi. Dastlabki yozma manbalari XVI asrga taalluqli.
Pushtunlar

**Pashtunlar**, pashtular — 1) Afgʻonistondan tashqarida (asosan, Pokistonda) yashovchi afgʻonlarning etnik nomi (ilgarigi nomi — patanlar). Umumiy soni — 50 mln.ga yaqin (2011). Pashtu tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, sunniy musulmonlar, oz qismi shialar. Pashtunda qabila va xellarga (qabiladan kichik, to urugʻgacha boʻlgan birlik) boʻlinish saqlangan. Eng yirik qabilalar: Xaybar dovoni atrofida afridiylar, momandlar, orakzoylar; Peshovar shimolida yusufzoylar, janubi va gʻarbida bangashlar, xattaklar, soʻngra vazirlar; Shimoliy Balujistonda — kakarlar yashaydi va boshqa Asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik, yaylov chorvachiligi; bir qismi koʻchmanchilar. Pashtunlar boy folklorga ega, turli raqs va ashulalari mavjud. Pashtu tilida adabiyot rivojlanmoqda. Pashtun tarixi XX asrgacha afgʻonlar tarixi bilan uzviy bogʻliq; 2) afgʻonlar oʻzlarini Pashtun deb atashadi.

## Manbalar
Puebla

**Puebla**, Puebla-de-Saragosa — Meksikadagi shahar, Meksika togʻligining jan.da, oʻrtacha 2150 m balandlikda. Puebla shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,34 mln. kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Mamlakatning eng muhim toʻqimachilik (ip gazlama va jun) sanoati markazi. Koʻn-teri, sement, keramika, oziq-ovqat sanoati, metallsozlik korxonalari mavjud. Qishloq xoʻjaligi rayoni (agava, shakarqamish, kunjut) markazi. Hunarmandchilik rivojlangan. Un-tlar, mu-zeylar bor. Shaharga 1531-yilda asos solingan. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16—18-asrlarda qurilgan sobor, cherkov va boshqa saqlangan.

## Manbalar
Puebla (maʼnolari)

**Puebla**:

* Puebla, Puebla-de-Saragosa — Meksikadagi shahar, Meksika togʻligining jan.
* Puebla (shtat) — Meksikadagi shtat.