William B. Allison

**William Boyd Allison** (1829-yil 2-mart — 1908-yil 4-avgust) — amerikalik siyosatchi. Ayova Respublikachilar partiyasining dastlabki rahbari, Amerika Qoʻshma Shtatlari Senatida oʻz shtatini vakillik qilishdan oldin Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasida shimoli-sharqiy Ayova shtatini vakillik qilgan. 1890-yillarga kelib, Allison Konnektikutlik Orvil X. Platt, Viskonsinlik Jon Koit Spuner va Rod-Aylenddan Nelson V. Aldrich bilan bir qatorda Senatni asosan nazorat qiluvchi „katta to‘rtlik“ asosiy respublikachilardan biriga aylanadi.Ogayo shtati Perri shahrida tugʻilgan Allison Ayova shtatining Dubuque shahrida yuridik amaliyot oʻrnatdi va yangi paydo boʻlgan Ayova Respublikachilar partiyasining taniqli aʼzosiga aylandi. U 1860 yilgi Respublikachilar konventsiyasining delegati boʻlgan va 1862 yilda Vakillar palatasiga saylovda gʻalaba qozongan. U Palatada toʻrt muddat xizmat qildi va 1872 yilda Senatga saylovda gʻalaba qozondi. U 1881 va 1908 yillar oraligʻida ikki yildan tashqari hamma vaqt xizmat qilgan kuchli Senatning mablagʻlar qoʻmitasining raisi boʻladi. Toʻrt xil respublikachi prezidentlar Allisondan oʻzlarining vazirlar mahkamasiga qoʻshilishini soʻrashdi, ammo Allison har bir taklifni rad etdi. 1888 va 1896 yillardagi Respublikachilar milliy qurultoylarida uning prezidentlikka nomzodini qoʻllab-quvvatlagan delegatlarning katta qismi.Allison Senatda markazchi va pragmatik lider sifatida paydo boʻldi va u bir nechta muhim qonun loyihalarini qabul qilishga yordam berdi. 1878 yildagi Bland-Allison qonuni bimetallizmni qayta tikladi, ammo Kongress aʼzosi Richard P. Bland talab qilganidan kamroq inflyatsiya darajasida . Yuqori tariflarning taniqli himoyachisi Allison McKinley tarifi va Dingley qonunining qabul qilinishida katta rol oʻynadi. U, shuningdek, sudlarga Davlatlararo savdo komissiyasining temir yoʻl tariflarini koʻrib chiqish huquqini beruvchi Allison tuzatishini taklif qilish orqali Xepbern qonunini qabul qilishga yordam berdi. Allison 1908 yilda rekord darajadagi ettinchi muddatga saylandi, ammo ilgʻor yetakchi Albert B. Kamminsga qarshi Respublikachilar praymerizda gʻalaba qozonganidan koʻp oʻtmay vafot etadi.

## Shaxsiy hayot
Ogayo shtati Perri shahrida tugʻilgan Allison Vuster akademiyasida tahsil olgan.  Keyinchalik, u Pensilvaniyadagi Allegheny kollejida bir yil oʻqidi, keyin 1849 yilda Gʻarbiy rezerv kollejini (oʻsha paytda Ogayo shtatining Gudson shahrida joylashgan) tugatdi. Keyin u huquqni oʻrgandi va Ogayo shtatining Ashland shahrida amaliyotni boshladi. 1852 yildan 1857 yilgacha u yerda advokatlik bilan shug‘ullanar ekan, u 1855 yilgi Ogayo shtatidagi respublika konventsiyasining delegati va 1856 yilda tuman prokurori lavozimiga muvaffaqiyatsiz nomzod bo‘lgan  1857 yilda u Dubukega (Ayova shtati) koʻchib oʻtadi, u hayotining soʻnggi ellik yilida uning ona shahri boʻlib xizmat qiladi.Ogayoda boʻlganida, Allisonning siyosatdagi yuksalishi Whig partiyasi qullik boʻyicha ichki boʻlinishlar tufayli qulashi bilan yuzma-yuz kelgan davrga toʻgʻri keldi. Bekor qilish tarafdori va biznes manfaatlari tarafdori boʻlib, u yangi tashkil etilgan Respublikachilar partiyasi va "Hech narsani bilmaslik " partiyasi konventsiyalarida qatnashgan. 1856 yilgi „Hech narsa bilmaslik“ milliy kongressida xizmat qilgan boʻlsa-da, Allison partiyani tark etdi va respublikachilarga qoʻshildi.  Okrug advokati uchun muvaffaqiyatsiz taklifdan soʻng, u katta akasi istiqomat qiladigan Ayova shtatidagi Dubuke shahriga koʻchib oʻtadi. Garchi shahar oʻsha paytda Demokratik partiya uchun tayanch boʻlgan boʻlsa-da, Allisonning qonun hamkorligi va Presviterian cherkovi bilan aloqalari uni shtat GOP rahbariyatiga muvaffaqiyatli olib kirdi. 

## Karyera
Dubukega kelganidan soʻng, Allison yangi tashkil etilgan Respublikachilar partiyasi siyosatida muhim ishtirok etdi. U 1860 yilda Chikagoda boʻlib oʻtgan Respublikachilarning milliy konventsiyasi  delegati boʻlib, u Avraam Linkolnni Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidentligiga nomzodini koʻrsatadi.Keyingi fuqarolar urushi paytida u Ayova shtati gubernatori Samuel J. Kirkvudning shtatlarida edi, u unga davlatga urush uchun polklarni koʻtarishda yordam berishni buyurdi. U shaxsan toʻrtta polkni koʻtarishga yordam berdi. Urush paytida unga podpolkovnik unvoni berilgan, garchi u aslida formada xizmat qilgan boʻlsa ham.1862 yilda, urush oʻrtasida, Allison Ayova shtatining yangi tashkil etilgan 3-kongress okrugi vakili sifatida Qoʻshma Shtatlar Vakillar palatasiga saylandi.  Kongressmen va Vakillar palatasining yoʻllari va vositalari qoʻmitasi aʼzosi sifatida u yuqori tariflarni talab qiladi.1860-yilgi aholini roʻyxatga olish Ayova shtatidagi kongress okrugidagi oʻrinlarni ikkidan oltitaga koʻpayishiga olib keldi. 1862 yilgi oraliq saylovlarda Allison amaldagi respublikachi kongressmen Uilyam Vandeverga daʼvogarlik qilib, Dubuqueni oʻz ichiga olgan uchinchi okrugdan AQSh Vakillar palatasiga nomzod boʻldi.  Temir yoʻl manfaatlariga qoʻshimcha ravishda Kirkvud bilan aloqalardan foydalanib, u Vandeverning nomzodini rad etdi va umumiy saylovda gʻalaba qozonadi. Palatada Allison partiyaning kuchli Radikal Respublikachilar qanoti tarafida botadil deb qarshi chiqdi  oʻrniga Konfederatsiyaga nisbatan qattiqroq munosabatda boʻlishni yoqladi. 1864 yilda qayta saylanganidan soʻng,  u himoya tariflari va temir yoʻllar boʻyicha etakchi mutaxassis sifatida paydo boʻlishidan tashqari, kuchli yoʻllar va vositalar qoʻmitasining aʼzosi edi.  Uning tarif nuqtai nazari „har doim ham maʼqul kelmaydi“ deb taʼriflangan. Radikal respublikachilar qora tanlilarning konstitutsiyaviy huquqlarini taʼminlash va himoya qilish uchun qattiqroq qayta qurish siyosatini targʻib qilishdan tashqari, mafkuraviy masalalarda birlashmagan. Darhaqiqat, Allison tarif siyosati boʻyicha moʻtadil pozitsiyani saqlab qolish uchun fraktsiyalarning yanada qatʼiy konservativ aʼzolaridan ajralib chiqdi.  Biroq, u temir yoʻl manfaatlarini kuchli himoya qilgan , bunda u manfaatlar toʻqnashuvida ayblangan.

## Manbalar