Vilgelmina Druker

**Vilgelmina Druker** (niderlandcha: Wilhelmina Drucker, tugʻilgan paytidagi ismi: *Vilgelmina Elizabet Lensing*; 1847-yil 30-sentabr – 1925-yil 5-dekabr) – niderlandiyalik siyosatchi va yozuvchi. Niderlandiyadagi birinchi feministlardan biri boʻlib, u oʻz asarlarini Gipsy, Gitano va E. Prezcier kabi taxalluslar ostida ham nashr ettirgan.

## Hayoti
Druker tikuvchi Konstantiya Kristina Lensing va nemis-yahudiy bankiri Lui Drukerning ikki qizidan biri edi. Uning otasi onasiga uylanishni ham, farzandlarini qonuniy ravishda tan olishni ham rad etgan, shu sababli Vilgelmina ogʻir sharoitlarda voyaga yetgan. U katolik taʼlimini olgan va onasining kasbini davom ettirgan. 1886-yildan boshlab u Sotsial-demokratik ittifoq, „De Unie“ kasaba uyushmasi, Niderlandiya Umumiy saylov huquqi ligasi hamda erkin fikrlovchilar uyushmasi „De Dageraad“ yigʻilishlarida qatnasha boshlagan. Keyingi yillarda sotsializm uning dunyoqarashi shakllanishida muhim oʻrin tutdi. U shaxsiy tajribasiga tayangan holda, ayollarga taʼsir koʻrsatuvchi ijtimoiy mexanizmlarni kengroq ijtimoiy kontekstda tahlil qildi va tushundi hamda jamiyatda oʻzgarishlar amalga oshirish uchun qanday choralar koʻrish zarurligini ilgari surdi. Taxallus ostida u otasining axloqiy ikkiyuzlamachiligini tanqid qiluvchi kitob yozdi. Unda otasi faqat badavlat ayoldan tugʻilgan farzandlarinigina tan olganini keskin qoralagan.

U, shuningdek, oʻzining oʻgay akasi – liberal siyosatchi Hendrik Lodeveyk Drukerga qarshi sud daʼvosi qoʻzgʻadi. U Lui Drukerdan meros olgan edi. Vilgelmina 1888-yilda sud ishida gʻalaba qozonib, moliyaviy mustaqillikka erishdi. Shundan soʻng u radikal va sotsialistik qarashdagi boshqa ayollar bilan birgalikda „Ayol“ nomli haftalik jurnalga asos soldi. Ushbu nashr ayollar va qizlar uchun moʻljallangan edi. 1889-yilda Druker „Erkin ayollar uyushmasi“ni tashkil etdi. Bu uyushma 1894-yilda „Ayollar saylov huquqi uyushmasi“ga aylantirildi. 1891-yilda Druker Bryussel shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro sotsialistik ishchilar yigʻinida – Ikkinchi Xalqaro ishchilar uyushmasining ikkinchi umumiy yigʻinida – „Erkin ayollar“ uyushmasi nomidan vakil sifatida ishtirok etdi. Ushbu yigʻin davomida u Germaniya, Avstriya va Italiyadan kelgan vakillar bilan birgalikda barcha mamlakatlar sotsialistik partiyalari dasturlariga erkaklar va ayollarning toʻliq huquqiy hamda siyosiy tengligini talab qiluvchi band kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qilishni taklif etdi. Ushbu qaror yigʻin tomonidan maʼqullanib, qabul qilindi.1893-yilda Druker oʻzining yaqin hamkori Dora Shuk-Haver bilan birgalikda „Evolyutsiya“ nomli haftalik jurnalga asos soldi. Ushbu nashr 1926-yilgacha faoliyat yuritdi.

Druker, shuningdek, Niderlandiya boʻylab maʼruzalar oʻqidi, bir nechta ayollar kasaba uyushmalarini tashkil etishda ishtirok etdi va 1897-yilda yangi tashkil etilgan „Ayollar oʻzaro himoya uyushmasi“ga aʼzo boʻldi. Bu uyushma turmush qurmagan onalar hamda ularning farzandlari huquqlarini himoya qilish bilan shugʻullangan. Drukerning fikricha, mazkur uyushma kurashchan tashkilot boʻlishi, turmush qurgan yoki qurmagan, farzandli yoki farzandsiz barcha ayollarni birlashtirib, jamoat hayotida ayollar huquqlari uchun hamda adolatsiz qonunlar va eskirgan axloqiy qarashlarga qarshi faol kurash olib borishi kerak edi. U oʻz qarashlari va gʻoyalarini batafsil tushuntirib, keyinchalik tashkil etilgan faollik yoʻnalishidagi uyushmalar uchun asos yaratdi. Jumladan, „Menga tegma“ (ayollar boshpanalari tarmogʻi) hamda „Zoʻrlashga qarshi ayollar“ kabi tashkilotlar shular jumlasidandir. Ayollar tengligi yoʻlida keskin va qatʼiy choralar koʻrishga daʼvat etgani sababli unga „Temir Mina“ yoki „Jinnivor Mina“ taxalluslari berilgan. Bu taxalluslar ayollar korsetlarini ramziy ravishda omma oldida yoqib yuborish aksiyasidan soʻng yanada keng tarqaldi. 1970-yilda tashkil etilgan va keng jamoatchilik eʼtiborini qozongan „Jasur Mina“ nomli faollar guruhi Vilgelmina Druker sharafiga nomlangan boʻlib, bu voqea Amsterdam shahrida ommaviy korsetni yoqish marosimi bilan nishonlangan.

## Manbalar