Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi

**Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi** Rossiya Federatsiyasining eng yuqori normativ-huquqiy hujjatidir . 1993-yil 12-dekabrda umumxalq ovoz berish yo'li bilan qabul qilingan va 1993-yil 25-dekabrda kuchga kirgan. Konstitutsiya eng yuqori yuridik kuchga ega bo'lib, Rossiya konstitutsiyaviy tuzumining asoslarini, davlat tuzilishini, vakillik, ijro etuvchi, sud hokimiyati va mahalliy o'zini o'zi boshqarish tizimini shakllantirishni, inson va fuqaroning huquq va erkinliklarini belgilaydi, shuningdek, konstitutsiyaviy tuzatishlar va Konstitutsiyani qayta ko'rib chiqish.

2017-yil dekabr oyida VTsIOM tomonidan o'tkazilgan sotsiologik so'rov natijalariga ko'ra, so'rovda qatnashgan rossiyaliklarning 61 foiz aholisi Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasini mamlakat va uning aholisi ehtiyojlariga to'liq yoki aniqrog'i javob beradigan hujjat deb hisoblashga.

2020-yil 1-iyulda bo'lib o'tgan Butunrossiya ovoz berishda rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, ko'pchilik rossiyaliklar tomonidan ma'qullangan tuzatishlar qabul qilinishi munosabati bilan Asosiy qonunga sezilarli o'zgarishlar kiritildi. O'zgartirishlar 2020-yil 4-iyulda kuchga kirdi .

Rossiya bosqinchiligi paytida Ukrainaning bosib olingan hududlarini qo'shib olish munosabati bilan Konstitutsiyaga o'zgartirishlar kiritildi va 2022-yil 6-oktyabrda yangi tahrirda chiqdi.

## Konstitutsiya tarixi
1990-1991 yillarda SSSR parchalanib ketdi. Barcha respublikalar, shu jumladan RSFSR, o'zlarining davlat suvereniteti to'g'risida deklaratsiyalarni qabul qildilar . RSFSR xalq deputatlari qurultoyi 1990-yil 12-iyunda RSFSRning davlat suvereniteti to'g'risidagi deklaratsiyani qabul qildi. U birinchi marta RSFSRning yangi Konstitutsiyasini unda e'lon qilingan tamoyillar asosida ishlab chiqish vazifasini qo'ydi.

### Loyihani ishlab chiqish (1990)
1990=yil 16-iyunda RSFSR xalq deputatlari 1-s'ezdining Konstitutsiyaviy komissiyasi tuzildi, u bu ishni Kremlning 14-binosining Marmar zalida boshladi. Komissiya kotibi etib RSFSR Oliy Kengashi raisi Boris Yeltsin, RSFSR Oliy Kengashi raisining birinchi oʻrinbosari Ruslan Xasbulatov va RSFSR xalq deputati Oleg Rumyantsev tayinlandi. Dastlab, komissiya tarkibiga 102 deputat kirdi, ammo 1992-yil noyabriga kelib uning soni 98 kishiga qisqartirildi, xususan, Konstitutsiyaviy komissiyaning uchta a'zosi Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudiga saylanganligi sababli.

Biroq xalq deputatlari tarkibidagi siyosiy kuchlarning murakkab jipslashuvi yangi Konstitutsiyani qabul qilishning sezilarli kechikishiga olib keldi. Asosan, jarayon RSFSRning amaldagi Konstitutsiyasiga ko'plab o'zgartirishlar kiritish yo'lidan bordi, bu bilan bog'liq holda qarama-qarshi xarakterga ega bo'ldi, uning ba'zi normalari boshqalarga zid edi.

Konstitutsiya loyihasini ishlab chiqishda AQSH Xalqaro taraqqiyot agentligi tomonidan moliyalashtirilgan mutaxassislar ishtirok etdi. Yuriy Baturinning so'zlariga ko'ra: "Xorijiy ekspertlardan, men aniq nomlashim mumkin Manuel Garsiya Alvares, Leon universiteti (Ispaniya) konstitutsiyaviy huquq professori" .

1993-yil 21-sentyabrda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Boris Yeltsin "Rossiya Federatsiyasida bosqichma-bosqich konstitutsiyaviy islohot to'g'risida" gi farmon chiqardi, unga ko'ra Xalq deputatlari Kongressi va Rossiya Oliy Kengashi o'z faoliyatini to'xtatishi kerak edi. 12-dekabrgacha yangi Konstitutsiya ishlab chiqilishi kerak edi. Bir necha soat o'tgach, Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudi Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudining 1993-yil 21-sentyabrdagi Z-2-sonli "Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining harakatlari va qarorlari Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga muvofiqligi to'g'risida" xulosasini chiqardi. Rossiya Federatsiyasi Prezidenti B.N. Rossiya Federatsiyasida konstitutsiyaviy islohot "", unda B. N. Yeltsin Rossiya Federatsiyasi Prezidenti lavozimidan Prezident va uning atrofidagilar tomonidan tan olinmadi.

Ushbu mojaroning eng yuqori nuqtasi 1993-yil oktabr voqealari bo'lib, ular hokimiyat o'rtasidagi qurolli to'qnashuvda Xalq deputatlari qurultoyi va Oliy Kengashning tarqatilishi bilan hal qilindi. Bu yerda nafaqat siyosiy, balki konstitutsiyaviy inqiroz ham bor edi.

### Qabul qilish (1993)

1993-yil 15-oktyabrda Prezident Boris Yeltsin Rossiya Konstitutsiyasi loyihasi bo'yicha umumxalq ovoz berish to'g'risidagi farmonni imzoladi va "Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi loyihasi bo'yicha 1993-yil 12-dekabrdagi umumxalq ovoz berish to'g'risidagi nizomni" tasdiqladi  . Nizomga ko‘ra, agar ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilarning ko‘pchiligi uni qabul qilish uchun ovoz bergan bo‘lsa, ro‘yxatga kiritilgan saylovchilar sonining yarmidan ko‘pi ishtirok etgan taqdirda Konstitutsiya tasdiqlangan hisoblanadi. "Xalq ovozi" atamasi ("referendum" o'rniga) 1990-yil 16-oktyabrdagi "RSFSR referendumi to'g'risida"gi amaldagi qonunning 9-moddasiga binoan referendum faqat o'z tomonidan tayinlanishi mumkin bo'lgan qoidani chetlab o'tish uchun ishlatilgan. 

Ovoz berish 1993-yil 12-dekabrda bo'lib o'tdi. Konstitutsiyani qabul qilish uchun 58,43%, qarshi 41,57% ovoz berdi. Yangi konstitutsiya qabul qilindi va 1993-yil 25-dekabrda "Rossiyskaya gazeta" da e'lon qilingan kundan boshlab kuchga kirdi.

## Tuzilishi
Rossiyaning amaldagi Konstitutsiyasi muqaddima va ikkita bo'limdan iborat. Preambula Rossiya xalqi ushbu Konstitutsiyani qabul qilganligini e'lon qiladi; demokratik va insonparvarlik qadriyatlari mustahkamlandi; Rossiyaning zamonaviy dunyodagi o'rnini belgilaydi. Birinchi bo'lim 9 bobni o'z ichiga oladi va 141 moddadan iborat (Rossiya Federatsiyasining 2020-yil 14-martdagi "Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga o'zgartishlar kiritish to'g'risida"gi № 1-FKZ "Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining ayrim masalalarini tartibga solishni takomillashtirish to'g'risida" gi Qonuniga muvofiq. Rossiya Federatsiyasidagi siyosiy, ijtimoiy, huquqiy, iqtisodiy, ijtimoiy tizimlarning asoslarini, asosiy huquqlarni belgilovchi amaldagi 137 ta moddaga yana 5 ta modda qo'shildi, shuningdek, bittasi o'z kuchini yo'qotdi.

## Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi haqida filmlar

* "Konstitutsiyaviy amaliyot", 2013-yil.
* "Asosiy qonun", "NTV", 2013-yil.

## Yana qarang

* Rossiyadagi konstitutsiyaviy inqiroz (1992-1993)
* Xalq deputatlari qurultoyi va Rossiya Federatsiyasi Oliy Kengashining tarqatilishi
* Rossiya Konstitutsiyasi bo'yicha umumxalq ovoz berish
* Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudi
* SSSR Konstitutsiyasi
* Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy yig'ilishi
* Rossiya Konstitutsiyasiga o'zgartirishlar kiritish
* Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi kuni

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Беляев И. А. : Какая Конституция нужна современной России?  // Социально-гуманитарные инновации : стратегии фундаментальных и прикладных научных исследований : материалы Всероссийской научно-практической конференции. — Оренбург : ОГУ, 2019. — С. 740—747.
* Собянин А. А., Суховольский В. Т. Демократия, ограниченная фальсификациями : Выборы и референдумы в России в 1991—1993 гг. — М.: Изд-во ИНТУ, 1995. — 263 с.

## Havolalar

* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining rasmiy veb-saytida Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining matni
* Rossiya Federatsiyasining 2014 yil 11 apreldagi Konstitutsiyasi // Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining yangi tahriri e'lon qilindi.
* Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga sharhlar
* "Rossiya Federatsiyasi referendumi to'g'risida" 2004 yil 28 iyundagi N 5-FKZ Federal konstitutsiyaviy qonuni (2017 yil 18 iyundagi tahrirda).