Gumanoid robot

**Gumanoid robot** — inson tanasi shakliga oʻxshash qilib yaratilgan robot. Dizaynning bunaqa boʻlishi turli xil maqsadlarda qoʻllanishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Masalan funksional maqsadlarda robot, insonlar yashaydigan muhit va ular ishlatadigan uskunalarni oʻrganish bilan, tajriba maqsadlarida, ikki oyoqli harakatlarni oʻrganishda va boshqa maqsadlarda qoʻllanishi mumkin. Umuman olganda, gumanoid robotlarning tanasi, boshi, ikki qoʻli va ikki oyogʻi bor, ammo baʼzi gumanoid robotlarda tananing faqat bir qismi yaʼni, beldan yuqori qismi boʻladi. Ayrim gumanoid robotlarning inson yuz ifodalarini takrorlashga moʻljallangan koʻzlari va ogʻizlari boʻladi. Androidlar estetik jihatdan insonlarga taqlid qilish uchun yaratilgan gumanoid robotlardir.

## Tarixi
Gumanoid robot tushunchasi dunyoning turli madaniyatlarida paydo boʻlgan. Gumanoid mexanizmlar gʻoyasi haqidagi dastlabki maʼlumotlar miloddan avvalgi IV asrga toʻgʻri keladi, ular yunon mifologiyalarida va Xitoydan kelgan turli diniy va falsafiy matnlarda uchraydi. Keyinchalik Yaqin Sharq, Italiya, Yaponiya va Frantsiyada gumanoid mexanizmlarning jismoniy prototiplari yaratilgan.

### Gretsiya
Yunon temirchilik xudosi Gefest turli afsonalarga koʻra bir nechta turli xil gumanoid mexanizmlarni yaratgani aytiladi. Gomerning „Iliada“sida Gefest tilla choʻrilarni yaratdi va ularni soʻzlashuvchi yordamchi yoki asboblar sifatida xizmat qilish uchun odamga oʻxshash ovozlar bilan boyitdi. Yana bir yunon afsonasi, Gefest Krit orolini bosqinchilardan himoya qilish uchun Talos ismli ulkan bronza robotni qanday yasaganligi haqida batafsil maʼlumot beradi.

### Xitoy
Miloddan avvalgi III asrda Xitoy faylasufi Li Yukou tomonidan yozilgan *[[Liezi]]* deb nomlangan daoistik falsafiy matnda insonga oʻxshash mexanizm gʻoyasi batafsil bayon etilgan. Matnda Xitoy Chjou sulolasining beshinchi qiroli Qirol Mu uchun haqiqiy oʻlchamdagi, odamga oʻxshash robot yaratgan Yan Shi ismli muhandis haqida aytib oʻtilgan. Robot asosan teri va yogʻochdan yasalgan boʻlib, yurishga, qoʻshiq aytishga va tanasining barcha qismlarini harakatga keltirishga qodir edi.

### Yaqin Sharq
XIII asrda Ismoil al-Jazariy ismli musulmon muhandis turli xil odamsimon mexanizmlarni ishlab chiqdi. U ichimliklar quyib beradigan va eshikdan eshikka yurib xizmat qiladigan robot yaratdi. Uning yana bir ixtirosi suv havzasi tozalanayotgan vaqtda qoʻl yuvish uchun ishlatiladigan uskuna edi.

### Italiya

1400-yillarda Leonardo da Vinchi sovut kiygan, oʻtirish, turish va qoʻllarini mustaqil ravishda harakatga keltira oladigan murakkab mexanik robot gʻoyasini yaratdi. Butun robot tanasi vint va simlar orqali boshqarilardi.

### Yaponiya
XVII — XIX asrlarda yaponlar karakuri qoʻgʻirchoqlari deb ataladigan odamga oʻxshash robotlarni yasadilar. Bu qoʻgʻirchoqlar teatrlarda, uylarda va diniy bayramlarda oʻyin-kulgi uchun ishlatilgan. Teatr spektakllari uchun ishlatiladigan qoʻgʻirchoqlar *butay karakuri* deb atalgan. Uylarda ishlatilgan, *zashiki kurakuri* deb ataladigan kichik karakuri qoʻgʻirchoqlari raqsga tushish, baraban chalish yoki ichimliklar berish uchun stollarga qoʻyilgan. Diniy bayramlarda ishlatiladigan qoʻgʻirchoqlar *dashi karakuri* nomi bilan tanilgan va ular afsonalarni qayta gavdalantirish uchun xizmat qilgan.

### Fransiya
XVIII asrda fransuz ixtirochisi Jak de Vokanson „Naychi“ deb nomlangan muhim insoniy avtomatni yaratdi. Yogʻochdan yasalgan, odam oʻlchamidagi bu robot nay bilan turli xil kuylarni chala olardi.

## Yana qarang
* Frankenshteyn kompleksi
* Shaxsiy robot

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Humanoid Robots' jobs in Japan
* Ulrich Hottelet: Albert is not happy — How robots learn to live with people, African Times, June 2009