Oqqovoq GES-1

**Oqqovoq GES-1** (GES-10) – Oʻzbekistondagi gidroelektr stansiya, Toshkent shahrida. Chirchiq daryosida (Chirchiq GESlar Derivatsiya kanali) joylashgan, Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti, Chirchiq GESlari guruhi tarkibiga kiradi. Oʻzbekistondagi eng qadimgi elektr stansiyalaridan biri, 1943-yilda ishga tushirilgan. Stansiyaga davlat nomidan „Oʻzbekgidroenergo“ AJ egalik qiladi.

## Stansiya tuzilishi
Oqqovoq GES-1 dervatsiya kanali shaklidagi tabiiy oqim bilan taʼminlangan burilishga ega, inshoot tarkibida toʻgʻon yoʻq. Elektr stansiyasining oʻrnatilgan quvvati 39,7 MVt, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 213,8 ​​million kVt/soatni tashkil etadi. Stansiyaga quyidagilar kiradi:

* Chirchiq GESning chiqish kanalidagi shlyuz regulyatori (GES qurilayotgan vaqtida qurilgan), derivatsiya kanaliga suv olishni taʼminlovchi bosh inshoot funksiyalarini bajaradi. Segmentli klapanli ikkita suv oʻtkazgich bilan jihozlangan;
* Kirish kanali uzunligi 7595 m, pastki qismi boʻylab kengligi 12-19,73 m, oʻtkazuvchanligi 220 m³ / s boʻlgan trapezoid kesmaga ega. 4202 metr qismi qattiq qoplama bilan qoplanmagan, 3387 metr qismi esa betonlangan;
* Oqim tezligi 15 m³/s boʻlgan Xonim ariqning bosh regulyatori;
* 65 m³/s oqim tezligidagi Zax ariqning bosh regulyatori;
* Oʻtkazish quvvati 50 m³/s boʻlgan GES birinchi bosqichining suv olish inshooti;
* GES birinchi navbatining bosimli suv havzasi, boʻsh turgan suv oʻtkazgichi bilan;
* GES birinchi navbati suv chiqargichi;
* GESning birinchi navbatining bosimli quvur liniyasi;
* Sifon tipidagi suv olish va tez oqimdan iborat boʻsh suv oqimi. Dastlabki qismida suv oʻtkazgichning quvvati 85 m³ / s ni tashkil qiladi, oxirgi qismida bosimli havzaning boʻsh turgan suv oqimi bilan birlashgandan keyin – 125 m³ / s. GESning birinchi va ikkinchi navbati suv olish joylari orasida joylashgan;
* GES ikkinchi bosqichining avankamerasi (suv olish);
* Uzunligi 160 m, diametri 5,4 m boʻlgan GESning ikkinchi navbatidagi metall derivatsiya truboprovodi;
* Diametri 12 m va balandligi 20 m boʻlgan metall tenglashtirgich;
* Uzunligi 65 m va diametri 5,4 m boʻlgan ikkinchi bosqichning metall suv chiqargichi;
* GES binosi (birinchi va ikkinchi bosqichlar uchun umumiy);
* Chiqish kanalining uzunligi 891 m, quvvati 125 m³/s boʻlib, Boʻzsuv kanaliga quyiladi.

GES binosida ikkita vertikal gidroagregat oʻrnatilgan. 2023-yilda tugallanadigan modernizatsiya jarayonida gidravlik agregatlari almashtirildi, ular quyidagi parametrlarga ega edi: birinchi nvabat gidroagregati 10,7 MVt quvvatga ega, 28,25 m balandlikda ishlagan va ishchi oʻqi diametri 2,5 metr, oʻtkazish quvvati 45 m³/s boʻlgan radial-oʻqli turbina bilan jihozlangan. Ikkinchi navbat gidroagregat bloki 24 MVt quvvatga ega boʻlib, 35,5 m balandlikda ishlagan va ishchi oʻqi diametri 3,875 metr, oʻtkazish quvvati 45 m³/s boʻlgan aylanadigan qanotli turbina bilan jihozlangan. GES binosiga yuk koʻtarish quvvati 75 tonna boʻlgan ikkita yuk koʻtaruvchi kran oʻrnatilgan. Birinchi bosqich gidroagregati TD-15000/35 quvvat transformatoriga 6,6 kV kuchlanishdagi elektr energiyasini, ikkinchi bosqich gidroagregati TD-31500/35 quvvat transformatoriga 10,4 kV kuchlanishli elektr energiyasini yetkazib bergan. Transformatorlardan elektr energiyasi energiya tizimiga 35 kV kuchlanishli ochiq kommutator orqali yetkazib beriladi.

## Tarixi
Ulugʻ Vatan urushi boshlangandan soʻng, Toshkentda beshta yangi GES qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi: Oqtepa, Oqqovoq-1, Qibray, Salor va Quyi Boʻzsuv-1. Stansiyalarni Rossiyaning shimoli-gʻarbidagi (Kondopoga, Quyi Tuloma, Niva-2) gidroelektr stansiyalaridan koʻchirilgan uskunalardan qisman foydalanish orqali imkon qadar tezroq qurish rejalashtirilgan edi. Chirchiq shahrining energiyadan foydalanish sxemasiga koʻra, Oqqovoq GES-1 qurilgan maydonda dastlab 40 m balandlikdagi va 260 m³/s suv oqimiga ega Troitsk GESni qurish rejalashtirilgan edi. Stansiyani tezroq foydalanishga topshirish zarurligini inobatga olib, GESni ikki bosqichda qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Oqqovoq GES-1ning qurilishi 1941-yil oxirida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 1942-yilda) boshlangan, stansiyaning birinchi bosqichi 1943-yil mart oyida ishga tushirilgan va Quyi Tuloma GESdan evakuatsiya qilingan gidroagregat oʻrnatilgan. Shunday qilib, qurilish muddati, turli manbalarga koʻra, faqat 8 yoki 15 oy davom etgan. Birinchi navbatni qurishda mavjud Zax irrigatsiya kanalidan foydalanildi, bu esa birinchi bosqichdagi bosimni 28,25 m gacha cheklagan. Stansiyaning ikkinchi navbati 1951-yil iyulda foydalanishga topshirilgan, 1957-yil aprelda suv kelish kanalini kengaytirish ishlari nihoyasiga yetgach, Oqqovoq GES toʻliq quvvatga – 35,2 MVt quvvatga keltirildi. GESning loyiha quvvati (36,8 MVt) va ishlab chiqarish quvvatiga (232 million kVt/soat) erishilmagan. 2019-yil holatiga koʻra, gidroelektrostantsiyaning quvvati 34,7 MVtni, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish esa 172 million kVt/soatni tashkil etadi.

2019-yil aprel oyida stansiyani modernizatsiya qilish loyihasining texnik-iqtisodiy asoslari tasdiqlandi, loyihani Xitoyning Eksim banki krediti hamda „Oʻzbekgidroenergo“ aksiyadorlik jamiyati oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshirish rejalashtirilgan. Loyihaning umumiy qiymati 18,6 million dollarga baholanmoqda, ish 2020-yilda boshlanib, 2023-yilda yakunlanadi. Modernizatsiya natijasida stansiyaning quvvati va elektr energiyasi ishlab chiqarilishi oshiriladi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*