open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdumavlon Abdukarimov

**Abdumavlon Abdukarimov** (1922-yil tavallud topgan – 2001-yil vafot etgan) – Qirgʻiziston SSR Jalolobod viloyati Suzoq MTS traktorchisi. Lenin ordeni, "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali, Vatanparvarlik ordeni sohibi va Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Hayoti va faoliyati
1922-yilda Turkiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Fargʻona viloyati Andijon tumani Oktyabrskoy qishlogʻida, (hozirgi Qirgʻiziston Jalolobod viloyati Bogʻish qishlogʻida) tugʻilgan. Millati oʻzbek. Mehnat faoliyatini erta boshlagan: 1933-yildan 1938-yilgacha u mahalliy kolxozning dala jamoasida ishlagan.

1942-yil mart oyida Qizil Armiya safiga chaqirildi. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Abdukarimov Abdumavlon Stalingrad yaqinida ogʻir yaralangan va 1942-yil oktyabr oyida armiya safidan chiqarilgan. Oʻzining tugʻilgan qishlogʻiga qaytib, Suzoq mashina-traktor stansiyasida (MTS) traktorchi boʻlib ishlay boshladi. U agrotexnika ilm yutuqlari va ilgʻor tajribani oʻz amaliyotida qoʻllagan holda bir necha yillar davomida paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olishni taʼminladi. U xizmat qilgan brigadalarda 1954—1957-yillarda paxta hosili gektariga 27—53 sentnerni yoki oʻrtacha 40 sentnerni tashkil etdi. MTS qayta tashkil etilgandan soʻng u mahalliy Lenin nomidagi kolxozda mexanizator boʻlib ishlashni davom ettirdi. 1983-yildan nafaqaga chiqadi. Jalolobod viloyati (1959—1990-yillarda Oʻsh) viloyatida yashagan. 2001-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 15-fevraldagi Farmoni bilan qandlavlagi, paxta va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirish, ilm-fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni yetishtirishda keng qoʻllashda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun, Abdukarimov Abdumavlon Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Abdukarimov Abdumavlon 1957-yil 15-fevralda Lenin ordeni, 1985-yil 3-noyabrda Vatanparvarlik ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Ubaydullo Abdullaev

**Ubaydullo Abdullaev** (1928-yil tavallud topgan — vafot etgan sanasi noma’lum) — Tojikiston SSR Stalinobod viloyati Ko‘ktosh tumani rahbari. „Leningrad“ kolxozi paxtakorlari brigadiri (1953-yildan), „Leningrad“ kolxozida bo‘g‘inchi (1970-yildan),  „Leningrad“ kolxozi mexanizatori (1968 — 1983-yillarda). „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali, Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni va Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi sohibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni va Tojikiston SSR paxta ustasi.

## Hayoti va faoliyati
Ubaydullo Abdullaev 1928-yil Oʻzbekiston SSR Fargʻona tumani, hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi Oltinsuyuq qishlogʻida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Ulug‘ Vatan urushi yillarida mehnat faoliyatini Tojikiston SSR (hozirgi Tojikiston)da Stalinobod viloyati Ko‘ktosh tumanidagi „Kommunizm“ kolxoz paxtachilikda (1951-yildan Respublika bo‘ysunuvchi tuman) bo‘g‘inchi sifatida boshlagan (1970-yildan). 1947-yilda 20 yoshli paxtakor rahbarlik qilayotgan 5 gektar maydondan 87,86 sentnerdan paxta olib, yuqori hosil oldi. 1953-yilda „Kommunizm“ kolxozi (keyingi o‘rinlarda „Leningrad“) paxtakorlari brigadiri etib tayinlandi. Ubaydullo Abdulayev brigadasi paxta yetishtirishni mexanizatsiyalashni joriy etishga hissa qo‘shdi, 1960—1962-yillarda paxtadan yana yuqori hosil oldi. 1968—1983-yillarda „Leningrad“ kolxozida mexanizator bo‘lib ishlagan. 1984-yildan nafaqaga chiqadi va Tojikistonda yashaydi.

## Mukofotlari
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 1-martdagi farmoniga koʻra Abdulayev Ubaydulo  Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali hamda Lenin ordeni bilan taqdirlangan. 1948-yil 3-yanvarda Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni shuningdek,Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi bilan taqdirlangan. 1962-yil Tojikiston SSR paxta ustasi.Золотая медаль

* Oʻroq va bolgʻa oltin medali (1948-yil 1-mart — № 933);
* Lenin ordeni (1948-yil 1-mart — № 67996);
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni;
* Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi;
* Tojikiston SSR paxta ustasi (1962-yil).

## Adabiyotlar

* Таджикская советская энциклопедия. — Душанбе, 1978. — Т. 1.
* Таджикская национальная энциклопедия. — Душанбе, 2012. — Т. 1.
* Абдуллоев Убайдулло // А — Асос. — Д.: СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик: [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир А. Қурбонов; 2011—2017, ҷ. 1). — .

## Manbalar
Sirojiddin Qoʻziyev

**Sirojiddin Qoʻziyev** (1996-yil 1-sentyabrda tugʻilgan) Oʻzbek futbolchisi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynaydi. Hozirda Hindistonning „Bengaluru“ futbolchisi.

## Faoliyati
Katta futboldagi faoliyatini Qarshining „Nasaf“ klubida boshlagan dastlabki mavsumlarida kam maydonga tushgan boʻlsada, oʻzining jamoaviy ilk sovrinlarini qoʻlga kiritdi. 2018-yilda oʻsib borayotgan raqobat tufayli Termizning „Surxon“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Surxon tarkibida yarim mavsum davomida harakat qilib, yana Qashaqadaryoga, bus safar Muborakning „Mash’al“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Muborakliklar safida 4 mavsum davomida harakat qildi. Jamoaning Oʻzbekiston Pro ligasida gʻolib boʻlib, Superligaga yoʻllanma olishida katta hissa qoʻshdi. 2022-yilgi mavsum oldidan Fargʻonaning „Neftchi“ klubidan tushgan taklifni qabul qilib, shartnoma imzoladi. Jamoaviy hisobda katta yutuqlarga erishmagan boʻlsada, Sirojiddin jamoaning 3 toʻpuraridan biriga aylandi. 2023-yilgi mavsum oldidan ungga Malaziya yuqori ligasi vakili „Kuching sity“ klubidan taklifini qabul qilib, shartnoma imzoladi.

## Yutuqlari

* Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi oʻrin: 2017
* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2016
* Oʻzbekiston Kubogi Ikkinchi oʻrin:2016
* Oʻzbekiston Superkubogi sohibi: 2016
* Oʻzbekiston Pro ligasi chempioni: 2019
* Oʻzbekiston Pro ligasi Ikkinchi oʻrin:2018

## Manbalar

## Havolalar

* Sirojiddin Qoʻziyev Soccerway saytida
* Sirojiddin Qoʻziyev Transfermarkt saytida
Abdurashid Abduqodirov

**Abdurashid Abduqodirov** (1919-yil tavallud topgan — 1978-yil vafot etgan) — O‘sh viloyati, Qirg‘iziston SSR „Moskva“ kolxozining raisi (1959-yil). Oktyabr inqilobi, Mehnat Qizil Bayroq, Lenin ordeni, Qizil Yulduz va Mehnat jasorati uchun ordenlari sohibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Hayoti va faoliyati
Abduqodirov Abdurashid 1919-yilda Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Farg‘ona viloyati Namangan uyezdi Suzoq qishlog‘i (hozirgi Qirg‘iziston, Jalolobod viloyati) da dehqon oilasida tugʻilgan. Millati o‘zbek. Mehnat faoliyatini 1935-yilda Qirg‘iziston SSR Jalolobod tumanidagi (1938-yildan Jalolobod tumani) „Moskva“ kolxozida boshlagan, 1939-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgunga qadar paxtachilik bilan shug‘ullangan. Vatan urushi mobaynida Brestda 6-piyodalar diviziyasining 125-piyoda polkida xizmat qilgan. Brest qal’asi mudofaasi aʼzosi. Keyinchalik u 488-artilleriya polkida kapral unvoni bilan xizmat qildi. 1943-yilda KPSS safiga qoʻshildi. Gorkiy (hozirgi Nijniy Novgorod) shahridagi 5815-sonli protez-ortopediya evakuatsiya kasalxonasida og‘ir jarohat olib, davolanganidan so‘ng 1944-yilning may oyida kasalxonadan chiqgan. 1959-yilda Moskva kolxozi raisi etib saylandi. Bu lavozimda u oʻzini ajoyib tashkilotchi va biznes boshqaruvchisi sifatida koʻrsatdi. Uning rahbarligida kolxozning daromadi 1959-yildagi 949 ming rubldan 1965-yilda 1 million 629 ming rublga yaʼni 1,7 barobardan ko‘proqqa oshdi. Yetti yilda davlatga 18 ming 636 tonna yaʼni rejadan 939 tonnaga ko‘p paxta xomashyosi sotildi. Kolxozda chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish va davlatga topshirish keskin ortdi. Kolxozchilar uchun bolalar bogʻchasi, hammom, klub qurildi. U kolxozni O‘sh viloyatining ilg‘or xo‘jaliklari qatorida saqlab qolishda davom etdi. Keyinchalik u Moskva kolxozining boʻlimlaridan birini boshqargan. O‘sh (hozirgi Jalolobod) viloyatining Suzoq qishlog‘ida yashagan. 1978-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1966-yil 30-apreldagi Farmoni bilan paxta xomashyosi yetishtirish va tayyorlashni ko‘paytirishda erishilgan muvaffaqiyatlari uchun Abduqodirov Abdrashidga Lenin ordeni (1966-yil 30-aprel), Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va Oʻroq va bolgʻa oltin medali bilan taqdirlangan.

Oktyabr inqilobi (1971-yil 4-avgust);

Mehnat Qizil Bayroq (1964-yil 1-noyabr);

Qizil Yulduz (1966-yil 24-sentyabr);

Mehnat jasorati uchun ordeni.

## Xotirasi
"Brest qal’asi mudofaasi" muzeyida urush faxriysi Abdurashid Abduqodirov eksponatlari va u haqida maʼlumotlar mavjud.

## Manbalar
Rashit Sulaymonov

**Rashit Sulaymonov** — (1950-yil 5-iyulda tavallud topgan) Oʻzbekistonlik haykaltarosh. Moskva tasviriy sanʼat bilim yurti, Olmaota tasviriy sanʼat kolleji va Toshkent tasviriy sanʼat institutida tamomlagan.

O‘zbekiston Badiiy akademiyasining aʼzosi. 2012-yil Oscar Kokoschka mukofoti sovrindori. Oʻzbekistondagi koʻplab obidalar, jumladan, Rashit Sulaymonov Andijonda oʻrnatilgan Boburning birinchi yodgorligi muallifi. Bu haykal Sovet davrida hokimiyat mintaqaviy oʻzlikni ifodalovchi asarlarni bostirishga uringanida oʻziga xos bahs-munozaralarga ega boʻlgan.

Rashit Sulaymonovning asarlari Rossiya, Turkiya, Germaniya, Britaniya va boshqa mamlakatlardagi ko‘plab muzeylarda shaxsiy kolleksiyalaridan joy olgan. Rashit bronza va misdan tortib tosh, yogʻoch va loygacha boʻlgan materiallaridan mohironalik bilan turli haykallar yaratadi.

## Mukofotlar
Xalqaro Bobur jamg‘armasi laureati, 2001-yil.
2012-yil sentyabr oyida Avstriyaning Pochlarn shahrida boʻlib oʻtgan „Atelier an Der Donau“ simpoziumida qatnashgan Rashit Oscar Kokoschka mukofoti sovrindori
.

## Sanʼat asarlari va koʻrgazmalar
2009-yil iyul oyida Rashit AQShning Toshkentdagi elchixonasiga 2005-yilda Nyu-Orleanda Katrina toʻfonida halok boʻlganlar xotirasiga bagʻishlangan haykalchasini sovgʻa qilgan
.
2007-yilda Rashit Germaniyaning Trierda shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazadi. 2002—2005- yillarda Rashit Moskvada Fanlar akademiyasining bir guruh paleontologlari bilan mamont faunasini tiklash loyihasida ishlagan. Rashit Sulaymonovning muzlik davri faunasidan ilhomlangan baʼzi asarlari Moskvadagi Timirayzev muzeyida namoyish etilgan.
Andijon viloyati Asaka tumaniga kiraverishda ikkinchi jahon urushining 26 nafar uchuvchi-qahramoni yodgorligi shuningdek „O‘zbekiston gavhari“ „Shoirlar xiyoboni“ „Ot“ kabi asarlari bugungi kunda xalqimizning madaniy meroslaridan biri hisoblanadi.

Rashit Sulaymonov yirik jamoat obidalari bilan cheklanib qolmay, tashkilotlar va xususiy mijozlar uchun koʻproq bezak ishlari olib boridi. Rashit Sulaymonovning asarlari Toshkentdagi Intercontinental mehmonxonasi foyesini va Xalqaro ishlar vazirligini bezab turibdi.

Rashit Sulaymonovning asarlari keng uslubiy va tematik diapazonni oʻz ichiga olgan. Bronza, guruch, marmar, granit, oniks, otashli loy va kulolchilik kabi turli xil materiallarda oʻz ijodiy asarlarini mahorat bilan ijro etilgan.

## Havolalar
* http://www.rashitsuleymanov.com/

## Manbalar
Meliboy Erboʻtayev

**Meliboy Erboʻtayev** (1987-yil tavallud topgan — 1938-yil hibsga olingan) — „Krasniy oktyabr“ nomli 2-yog‘ zavodida direktor o‘rinbosari. Behbudiy shahri, Qashqadaryo suv xo‘jaligi boshqarmasi boshlig‘i. Quva MTS direktori.

## Hayoti va taʼlimi
M. Erboʻtayev 1987-yilda Fargʻona viloyati Qoʻqon shahri Naymancha dahasida ishchi-mashinist oilasida tavallud topgan. Oilasi 5 kishidan iborat bo‘lgan.

1938-yil oktyabr oyida SSSR Oliy harbiy sudi kollegiyasi sayyor sessiyasining Toshkentdagi yig‘ilishida Meliboy Erbo‘tayevga 12 yillik qamoq jazosi tayinlangan. Ammo manbalarda uning qayerda va qachon vafot etganligi haqida maʼlumotlar mavjud emas.

Maʼlumoti — quyi. 1929-1930-yillari Toshkent shahrida VKP(b) Markaziy Komiteti O‘rta Osiyo Byurosiga qarashli partiya sovet kursida tahsil olgan.

## Faoliyati
1925-yildan boshlab partiya aʼzosi hisoblangan. 1936-yil 17-iyunda to‘lg‘izgan xodimlarni hisobga olish bo‘yicha shaxsiy varaqasida uning mehnat faoliyatlari haqida baʼzi bir maʼlumotlar keltirilgan. 1908-1912-yillari Qo‘qon shahridagi paxta zavodida slesar qoʻl ostida shogird boʻlib, 1912-1919-yillar oraligʻida esa oʻzi slesar sifatida xizmat qilgan. 1919-yil — 1923-yil shahardagi 1-son davlat tegirmonida faoliyatini davom ettirgan. Biroz muddatdan soʻng 1923—1924-yilda „Krasniy oktyabr“ nomidagi 2-yog‘ zavodida slesar, 1924—1925-yilga kelib esa ushbu zavodda qorovul boʻlib, 1925-yildan 1929-yilgacha aynan shu zavodning oʻzida direktor o‘rinbosari lavozimida ish olib borgan. 1930-yildan to 1931-yilning 1-iyul sanasigacha Quva MTS direktori lavozimida, keyinchalik 1931-yil 1-iyuldan 1933-yil 1-dekabrigacha Quva tumani partiya komitetining mas’ul kotibi boʻlib ishlagan. 1933—1936 yillarda Behbudiy shahrida Qashqadaryo suv xo‘jaligi boshqarmasi boshlig‘i sifatida faoliyat yuritgan.

## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Sodiq Toshxoʻjayev

**Sodiq Toshxoʻjayev** (1906-yil tavallud topgan — 1938-yil vafot etgan) — Namangan shahri kasaba soyuz sovetida klub mudiri. Namangan shahar komsomol komitetining sekretari.

## Hayoti va taʼlimi
S. Toshxoʻjayev 1906-yilda Namangan viloyati Namangan shahrida etikdo‘z-hunarmand oilasida tavallud topgan. Millati — o‘zbek. Asosiy kasbi — xizmatchi. Onasi 1906-yilning oʻzidayoq vafot etgan. Otasi esa 1919-yilda vafot etgan. Toshkent shahri, Pushkin ko‘chasi, 19-uyda istiqomat qilgan.

SSSR Harbiy Oliy sudi hamjamiyati sayyor sessiyasining 1938-yil oktyabr oyida oʻtkazilgan yig‘ilishida 15 yil qamoq jazosi berilgan. Ammo manbalarda qaysi lagerda va qachon jazo muddatini o‘tagani, lagerdagi hayoti, mehnat faoliyati, u yerdan qaytgan yoki qaytmaganligi haqida aniq maʼlumotlar mavjud emas.

Maʼlumoti — o‘rta. 1922-yildan 1924-yilgacha Namangan shahridagi bolalar xodimlari tayyorlaydigan kurslarda tahsil olgan. 1929-yilda O‘zKompartiya Markaziy Komiteti qoshidagi partiya targ‘ibotchilari tayyorlaydigan kursni oʻqib tugatdi. 1932—1933 yillar oraligʻida Samarqandda joylashgan UzGUda o‘qidi, bu joydan 2-kursga oʻtganda siyosiy bo‘limda ishlash uchun safarbar qilindi.

## Faoliyati
1917-yildan 1922-yilgacha boʻlgan muddatda Mulla Otaboy va Nasriddin Qodirov ismli boylar qo‘l ostida batrak bo‘lib xizmat qilgan. 1924—1926-yillarda Chust shahridagi bolalar uyida tarbiyachi bo‘lib ishlagan, 1926-yil — 1927-yil Namangan shahar kasaba soyuz sovetida klub mudiri sifatida faoliyat olib bordi. 1927-yildan 1928-yilgacha Namangan shahar komsomol komitetining sekretari bo‘lib ishlagan. Shundan soʻng 1928-yil Asakaga tuman komsomol komiteti sekretari lavozimiga tayinlangan va bu lavozimda 1929-yilgacha xizmat qilgan. 1930-yilning oxirlaridan Andijon okrug xalq maorifi bo‘limi ijtimoiy tarbiya mudiri, keyinchalik Kadrlar bo‘limi mudiri boʻlgan. 1930-yil oxirida okruglar tugatilishi sababli Baliqchi tumaniga o‘tkazilgan va bu tumanda 2 yil xalq maorifi bo‘limi mudiri, shu vaqtning o‘zida tuman sog‘liqni saqlash mudiri lavozimida ham faoliyat olib bordi. 1933-yilning 10-mart sanasidan 1935-yilgacha birinchi Marg‘ilon MTS komsomol ishi bo‘yicha siyosiy bo‘lim yordamchisi bo‘lib xizmat koʻrsatgan. 1935-yil yanvar oyidan boshlab, siyosiy bo‘limlar tugatilgandan soʻng Oktyabr tumani komsomol komitetining sekretari lavozimida ishlagan. 1935-yil 5-maydan 1937-yil 13-yanvargacha O‘zbekiston leninchi kommunistik yoshlar soyuzi Markaziy Komitetining komsomol rahbariyat organlari bo‘limi mudiri bo‘lib, keyinroq bu lavozimdan LKSMUZ Markaziy Komiteti qaroriga binoan Qo‘qon shahar komsomol komiteti sekretari lavozimiga o‘tkazilgan.

## Adabiyotlar
* 
## Manbalar
Shukurjon Mamatqulov

**Mamatqulov Shukurjon** (1940-yil 12-iyun) Andijon viloyati, Andijon tumanida tugʻilgan. „Oʻzbekiston Qahramoni“ va „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiyi“ unvonlari bilan taqdirlangan.

## Taʼlim olishi va mehnat faoliyati

1967-yilda Toshkentdagi xalq xoʻjaligi institutini tamomlagan. Mutaxassisligi boʻyicha xisobchi-iqtisodchi. Andijon viloyati Oltinkoʻl tumanidagi Oltinkoʻl iqtisodiyot kolleji direktori.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining „Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmita“si aʼzosi. Oliy Majlis Senati Kengashining 2021-yil 1-fevraldagi qarori bilan „Faxriy senator“ maqomlari berilgan.

## Manbalar
Tolibjon Madumarov

**Madumarov Tolibjon Abdumalikovich** — 1959-yil 2-dekabrda Andijon viloyati Paxtaobod tumanida tugʻilgan. 2016-yilda „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.

## Taʼlim olishi va mehnat faoiliyati

1984-yilda Namangan davlat pedagogika institutini tamomlagan. Mutaxassisligi boʻyicha geografiya va biologiya oʻqituvchisi, professor. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari qoʻmitasi raisi oʻrinbosari. Senatning mahalliy hokimiyat vakillik organlari faoliyatini kuchaytirishga ko‘maklashuvchi komissiyasi raisi.

## Manbalar
Tojibar Yoʻldosheva

**Yuldasheva Tojibar Oʻktamovna** — 1954-yil 29-aprelda Andijon viloyati, Xoʻjaobod tumanida tugʻilgan. „Doʻstlik“ hamda „El-yurt hurmati“ ordenlari bilan taqdirlangan.

## Taʼlim olishi va mehnat faoiliyati

1976-yilda Andijon davlat tillar pedagogika institutini tamomlagan. Mutaxassisligi boʻyicha ingliz tili fani oʻqituvchisi. Xoʻjaobod tumani, Shahrixonsoy shaharcha fuqarolar yigʻinining diniy maʼrifat, maʼnaviy ahloqiy tarbiya masalalari boʻyicha maslahatchi. 2015-2020-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Andijon viloyati deputati sifatida faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Ahmad ibn Harb

**Ahmad ibn Harb** (toʻliq ismi **Abu Abdulloh Ahmad ibn Harb Naysoburiy**) — Nishopurning taniqli zohidi va muhaddisi.

Xuroson faqihi va shayxlarining oqsoqollaridan biri bo‘lgan Ahmad ibn Harb “al-Arbain”, “Kitobuz-zuhd” va “Iyalulloh” kabi hadis va tasavvufga oid asarlar yozgan. Biroq uning birorta asari bugungi kungacha yetib kelmagan. U Yahyo ibn Muoz ar-Roziyning ustozi, Sufyon ibn Uyayniyning shogirdi edi. Bir muddat Turkistonda g‘ayrimusulmon turklarga qarshi jihodda qatnashgan. Makkada ham istiqomat qilgan. U Ahmad ibn Hanbal davrida Bag‘dodga tashrif buyurib, u yerda dars bergan. Islomning oltin asrida 234-yilda (milodiy 849-yil) 85 yoshida vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
Ibn Abbod Rundiy

**Ibn Abbod Rundiy**-(arab. ابن عباد الرندي) (1333-1390) to‘liq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Abu Is’hoq Ibrohim an-Nafzi al-Himyariy ar-Rundiy bo‘lib, o‘z davrining yetakchi so‘fiy ilohiyotchilaridan biri. Andalusning Ronda shahrida tug‘ilgan. Marokashdagi mashhur madrasalarda tahsil olishga qiziqqan Ibn Abbod yoshligida u yerga hijrat qiladi. U umrining katta qismini Marokashning turli shaharlarida (Sale, Marrakesh, Fos) yashab o‘tkazgan va Fosdagi “Bob al-Futuh” qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Marat Giniyatullin

**Marat Gindullinovich Giniyatullin** (1953-yil 8-mart, Oʻzbekiston) – chorvachilik boʻyicha rossiyalik mutaxassisi. Qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1999), professor (2006), 1989—1991-yillarda Boshqirdiston Respublikasida yagona turdagi Boshqird davlat agrar universitetining asalarichilik kafedrasi mudiri.

## Tarjimai holi
Oʻzbekiston SSRning Andijon viloyati Baliqchi tumani Baliqchi qishlogʻida tugʻilgan.

1975-yilda Boshqird qishloq xoʻjaligi institutining (hozirgi Boshqird davlat agrar universiteti) zootexnika fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan. Akademik D. T. Shokirovning oʻquvchisi.

1979—1981-yillarda Asalarichilik ilmiy-tadqiqot instituti (Ribnoye) kunduzgi boʻlimi aspiranturasida 1982-yildan kichik, 1985—1988-yillarda esa katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1986-yil Moskvada „Pavilonlarda asalarilarni yil davomida saqlash“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1988-yildan boshlab alma-materda dars beradi, 1989—1991-yillarda asalarichilik va zoologiya kafedrasi mudiri, 2002-yildan chorvachilik va asalarichilik kafedrasi professori. Asalarichilik, xususiy chorvachilik va chorvachilik kafedrasi, universitet qoshidagi D 220.003.03 doktorlik dissertatsiya kengashining ilmiy kotibi. Bir vaqtning oʻzida Boshqird asalarichilik va apiterapiya ilmiy-tadqiqot markazi direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlgan.

1999-yilda „Apis mellifera L. asalarilardan kompleks foydalanish texnologiyasining nazariy va amaliy jihatlari“ doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan.

Apiterapiya sohasida ham faoliyat olib bormoqda.

3 nafar fan nomzodi tayyorlagan.

Belarus Respublikasi asalarichilar va apiterapevtlar uyushmasi vitse-prezidenti, „Propolis“ gazetasi bosh muharriri, „Pchelovodstvo i apiterapiya“ jurnali tahririyati aʼzosi boʻlgan.

Boshqirdiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (2005). Shuningdek, Belarus Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi (2003, 2005), Boshqird davlat agrar universiteti (2003, 2013)ning faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

## Asosiy ishlari
200 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan 8 ta kitob, monografiya, amaliy mashgʻulotlar, oʻquv qoʻllanmalar muallifi, 2 ta patentga ega.

* Asalari oilalaridan kompleks foydalanish (tavsiyalar) / A. M. Ishemgulov, M. G. Giniyatullin, I. I. Buranbayev va boshqalar – Ufa, 2004. – 48 b.
* Asalarichilik mahsulotlarini qayta ishlash boʻyicha seminar: darslik. nafaqa. – Ufa: BSAU, 2008. – 95 b.
* Asalarichilik mahsulotlarini ishlab chiqarish boʻyicha seminar: darslik. nafaqa / M. G. Giniyatullin, N. M. Gubaydullin, A. A. Sattarova. – Ufa: BSAU, 2008. – 120 b.
* *Giniyatullin M. G., Ishemgulov A. M., Mishukovskaya G. S., Tuktarov V. R.* Boshqirdistonda asalarichilik. – Ufa, 2012 yil.
* *Smolnikova E. A., Giniyatullin M. G., Shelexov D. V.* Asalarilar oilasining biologiyasi boʻyicha seminar. – Ufa, 2012 yil.
* *Giniyatullin M. G., Sattarova A. A.* Asalarichilik mahsulotlari ishlab chiqarish sexi. – Ufa, 2013 yil.

## Manbalar

## Havolalar

* Boshqird davlat agrar universiteti 
* Boshqird ensiklopediyasi
* http://www.kugeyko.ru/ginijtullin.htm
Ibn Masarra

**Ibn Masarra**- toʻliq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Abdulloh ibn Masarra ibn Najih al-Jabaliy (arab. أبو عبد الله محمد بن عبد الله بن مسرة بن نجيح الجبلي) (883–931) – andalusiyalik musulmon zohid va olim. U ilk so‘fiylardan, shuningdek, Andalusning ilk faylasuflaridan biri hisoblanadi.

U muvallad bo‘lgani taxmin qilinadi.

Otasi bilan Makkaga borgan Ibn Masarra, otasi vafot etgach, Ispaniyaga qaytib, shogirdlari bilan bir takkaga kirib ketgan. Qarashlari rad etilgach, Misr va Makkada yashagan. Umrining oxirlarida Kordovaga qaytib kelgan.

## Manbalar
Aleksandr Butkov

**Aleksandr Yakovlevich Butkov** (1911-yil 25-mart, Gorchakova stansiyasi, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1981-yil 2-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — sovet botanik olimi, sistematik va geobotanik, Oʻzbekiston oʻsimliklari va florasi boʻyicha mutaxassis. Koʻp tomli „Oʻzbekiston florasi“ () monografiyasi mualliflaridan biri.
## Tarjimayi holi
Aleksandr Butkov 1911-yil 25-mart kuni Gorchakova (hozirgi Margʻilon) stansiyasi temiryoʻl ishchisi oilasida tavallud topgan. 1934-yilda Oʻrta Osiyo davlat universiteti fizik-matematika fakultetining biologiya boʻlimini tugatadi. Talabalik davridanoq Botanika bogʻida dori tayyorlovchi, soʻngra kichik ilmiy xodim, assistent boʻlib faoliyat koʻrsata boshlaydi. 1934-yili Butkov Xoʻja Gʻur-Gʻur ota gʻoriga qilingan ekspeditsiyada ishtirok etib, ushbu hududning birinchi botanik tavsifini tuzib chiqadi. 1944-yildan boshlab Oʻrta Osiyo davlat universitetining Botanika bogʻiga rahbarlik qila boshlaydi. 1946-yilda zarpechak oʻsimlik turkumi boʻyicha dissertatsiyani yoqlab, biologiya fanlari nomzodi ilmiy unvonini oladi. 1949-yildan Oʻrta Osiyo davlat universitetida katta oʻqituvchi, soʻngra darvinizm kafedrasi dotsenti boʻlib ishlagan. 1952-yilda Oʻzbekiston SSR FA Botanika instituti Geobotanika laboratoriyasini boshqara boshlaydi. Olim yongʻoqli-mevali oʻrmonlarning hosildorligini oʻgʻitlar yordamida oshirish gʻoyasini ilgari surib, ularni ekologik va fitotsenologik jihatdan oʻrganish bilan shugʻullangan. Koʻp tomli „Oʻzbekiston florasi“ () monografiyasi yozilishida ishtirok etgan. Adonis oʻsimligi boʻyicha monografik tadqiqot olib borgan. Oʻzbekistonning manzarali oʻsimliklari haqida kitob yozgan. 1981-yil 2-iyul kuni Toshkent shahrida 56 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Rentgen nurlarining difraksiyasi

**Rentgen nurlarining difraksiyasi** - Tiron ekstraktining rentgen nurlari diffraktsiyasi juda keng choʻqqilarni oʻz ichiga oladi, bu qattiq moddalarning amorf tabiatini koʻrsatadi. 3-jadvalda standartlarning XRD naqshlari bilan taqqoslash asosida d-oraliqlar va taxminiy topshiriqlar roʻyxati keltirilgan. Eng kuchli choʻqqi allofanlar, amorf kremniy oksidi, halloysitlar va muskovit uchun naqsh bilan bir-biriga toʻgʻri keladi va bu materiallar turli nisbatlarda mavjud boʻlgan bir nechta komponentlarning aralashmasidan iborat boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Boshqa choʻqqilar halloysit va muskovitning standart rentgen diffraktsiya naqshlariga mos keladi. Shunday qilib, Tiron ekstraktlari uchun XRD namunasi halloysitlar, muskovit va ehtimol allofanlar va amorf kremniy oksidi mavjudligini koʻrsatadi.

Rentgen nurlari diffraktsiyasi (XRD) tadqiqot va sanoatda keng qoʻllaniladigan kuchli vositadir. XRD odatda materiallardagi kristall fazalarning sifat va miqdoriy tahlillari uchun yaxshi maʼlum boʻlsa-da, diffraktsiya naqshlarini sinchkovlik bilan tahlil qilish yoki maxsus XRD sozlamalarini qoʻllash orqali koʻproq maʼlumot olish mumkin : yaʼni qattiq eritmalarning tavsifi, kristallit oʻlchami va shakli, kristall orientatsiyasi, turli darajadagi ichki elastik shtammlar/stresslar, harorat taʼsiri, yaqin sirt xarakteristikasi va boshqalar. Ushbu maqolaning maqsadi birinchi navbatda rentgen nurlari diffraktsiyasining baʼzi asosiy tamoyillarini umumlashtirish va keyin XRDni qoʻllashning baʼzi misollarini keltirishdir. keramika materiallari sohasi.

Boʻlimni koʻrishKitob sotib olish.

### Rentgen nurlari diffraktsiyasining tamoyillari
X-nurlarining diffraksiyasi rentgen nurlari va kristall namuna oʻrtasidagi konstruktiv shovqin natijasidir. Amaldagi rentgen nurlarining toʻlqin uzunligi kristall panjaradagi atomlar orasidagi masofaning kattaligi bilan bir xil. Bu turli yoʻllar bilan tahlil qilinishi mumkin boʻlgan diffraktsiya naqshini keltirib chiqaradi, eng mashhuri kristallar va ularning fazalarini oʻlchashda ishlatiladigan mashhur Bragg qonunini (nl = 2d sin th) qoʻllashdir.

### Rentgen nurlarining tarqalishi
Turli xil rentgen nurlarini tarqatish usullaridan foydalangan holda materialning kristal boʻlmagan tarkibiy qismlarini oʻrganadigan boshqa usullarga oʻtlash chastotasi kichik burchakli rentgen nurlarining tarqalishi (GISAXS), kichik burchakli rentgen nurlarining tarqalishi (SAXS), umumiy tarqalish (shuningdek, deb ataladi) kiradi. Juftlikni taqsimlash funksiyasi (PDF) tahlili), rentgen reflektometriyasi (XRR). Har bir usul asosiy tarqalish nazariyasiga asoslangan maʼlumotlarni tahlil qilish uchun oʻz algoritmiga ega..
Nazarmahram (Shahrixon tumani)

**Nazarmaxram** () — Oʻzbekiston, Andijon viloyati Shahrixon tumanidagi qishloq. Xaldivonbek tumani markazi. 

## Manbalar
Moʻmin Rizo

**Moʻminjon Qoʻchqorov** (1983-yil 5-noyabrda tugʻilgan), **Moʻmin Rizo** taxallusi bilan mashhur, oʻzbek aktyori.

## Hayoti
Mo‘minjon Qo‘chqorov 1983-yil 5-noyabrda Farg‘ona viloyatida ziyolilar oilasida tug‘ilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, Moʻmin 2001—2006-yillarda Qirgʻiziston — Oʻzbek xalqaro universitetining huquq va bojxona fakultetida tahsil oldi.

### Shaxsiy hayoti
Mo‘min Rizo oilali, 5 nafar farzandi, yaʼni 4 nafar qiz, bir o‘g‘li bor. Uning rafiqasi Ziyoda Normurodova ham aktrisa.

## Faoliyati
Ijodiy faoliyatini 2005-yilda boshlagan Mo‘min Rizo 2006-yilda suratga olingan „Superjamoa“ nomli ilk filmi bilan mashhur bo‘ldi. 2007-yilda „Bahor oylarida“ filmlarida suratga tushadi, bu filmlar Mo‘minga katta shuhrat keltirdi. „Dilozorim“, „Voris“, „Ota rozi“, „Snayper“ kabi qator filmlarda turli rollarni ijro etgan. 2018-yilda „Egizak oshiqlar“ komediyasi. Bu egizaklardan biri Rustam rolini ijro etgan boʻlib, ushbu roli tufayli tomoshabinlar mehrini qozongan. Shundan so‘ng aktyor o‘zbek-turk kinoijodkorlari bilan hamkorlikda yaratilgan „Yuraklar jangi“ serialida Bobur aka obrazini yaratdi. Moʻmin Rizo 2020-yilda Hindiston bilan hamkorlikda suratga olingan "Proshaniye" filmida rol oʻynagan. Huda Hofizning filmi unga unchalik shuhrat keltirmadi. Bu tasvir aktyorning oʻziga xos belgisiga aylandi. Shundan so‘ng Mo‘min Rizoga ham ko‘plab serial takliflari tushdi va u „Bokira“, „Baxt qushi“, „Asira“ seriallarida turli rollarni ijro etdi. 2021-yilda Mo‘min Rizo ham o‘zining prodyuserlik faoliyatini boshladi, uning birinchi prodyuserlik seriali „Rizo“ tez orada O‘zbekiston telekanallarida namoyish etilishi kutilmoqda. 2022-yilda Mo‘min Rizo o‘zbek-turk kinoijodkorlari bilan birgalikda suratga olingan „Yur muxabbat“ serialida suratga tushgan.

## Filmografiyasi
Quyida Mo‘min Rizo bosh rolni ijro etgan filmlarning xronologik tartibda ro‘yxati keltirilgan.

### Televizion seriallar

* 2006-yil — Oʻzbekiston NTT telekanalining „Sevimli oʻzbek aktyori“ mahalliy nominatsiyasida XXVIII „Sevimli aktyor tanlovi“ mukofoti laureati.
* 2007-yil — „Bahor oylari“ teleserialidagi Ulug‘bek roli uchun „M&tv“ O‘zbekiston milliy kinosining „Yilning eng yaxshi o‘zbek negativ obrazi“ notijorat mukofoti sovrindori (2008).
* 2017-yil — „Asira“ teleserialida Nodir rolini ijro etgani uchun.
* 2018-yil — Kino va televideniye prodyuserlari assotsiatsiyasining telekino sohasidagi professional mukofoti uchun „Yuraklar jangi / serialining eng yaxshi aktyori“ nominatsiyasi.
* 2019-yil — Oltin tasma! " nomidagi milliy televideniye mukofoti laureati. „Baxt Qushi“ maxsus nominatsiyasida.

## Manbalar
Yekaterina Lobaznyuk

**Yekaterina Vladimirovna Lobaznyuk** (; 1983-yil 10-iyunda SSSR, Oʻzbekiston SSR, Fargʻona) Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan sobiq gimnastikachi. 2000-yilda Avstraliyaning Sidney shahrida boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida Rossiya davlati nomidan qatnashib, uchta medalni qoʻlga kiritgan. Uning ismi baʼzan *Ekaterina Lobazniouk* deb yoziladi.

## Yoshlik yillari
Gimnastika boʻyicha murabbiy (u ham sobiq gimnastikachi) va sport maktabi direktorining ikkinchi qizi Lobaznyuk Oʻzbekistonda 1980-yillardagi janjal va notinchlik sharoitida ulgʻaygan. Gimnastika boʻyicha faoliyatini olti yoshida onasi uni Fargʻonadagi sport zaliga olib kelganida boshlagan. 1990-yillarda SSSR parchalanib ketganidan keyin Lobaznyuklar oilasi Fargʻona vodiysi hududidagi zoʻravonlik va tartibsizliklar oqibatida Toshkentga qochib ketgan. Oila u yerda sirkka ishga kirishga harakat qilgan, ammo bu ishda ular muvaffaqiyatsizlikka uchrashgan. Keyinchalik, 1994-yilda oʻsha paytda Rossiyada istiqomat qilgan buvisi ularga yordam bergan. Lobaznyuklar oxir-oqibat Sibirning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan 170 000 ga yaqin aholiga ega Rubsovsk shahriga joylashgan.

Aynan Rubsovskda Lobaznyuk oʻzining boʻlajak murabbiyi Valeriy Fyodotovich Dianov bilan uchrashgan va ular tezda bir jamoaga aylanishgan.

## Milliy musobaqalardagi debyuti
Lobaznyuk ilk marotaba 1996-yilda bolalar oʻrtasidagi sport uchrashuvlarida chiqish qilgan. Garchi u musobaqa davomida oʻn bir marta yiqilgan boʻlsa-da, Rossiya terma jamoasi bosh murabbiyi Leonid Arkayevda juda katta taassurot qoldirgan. 1996-yilda Rossiya yoshlar chempionatida koʻpkurash va polda bajariladigan bahslarda birinchi oʻrinni egallagan (sport ustaligiga nomzod toifasida) va keyingi yili oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya kubogi musobaqasida toʻrtta oltin va bitta kumush medalni qoʻlga kiritgan.

## Gimnastikadan keyingi hayot
Lobaznyuk hozirda Kanadaning Britaniya Kolumbiyasining Langli shahrida istiqomat qiladi, u yerda Langley Gimnastika Jamgʻarmasida murabbiy boʻlgan onasi Lyudmila bilan birga raqobatbardosh murabbiy sifatida mashq qiladi. Sportchi hozirgi kunga kelib turmushga chiqqan va uning Aleksey ismli oʻgʻli bor.

## Raqobat tarixi

## Manbalar

## Havolalar

* Lobaznyuk’s photos at GymBox
* Lobaznyuk Set for Monday Surgery  an article in *International Gymnast Online*, January 27, 2002
Fquih Ben Salah

**Fquih Ben Salah** yoki *Fkih Ben Saleh* Fkih Ben Salah ( berber tilida : Fqih Ben Ṣaleḥ, ⴼⵇⵉⵀ ⴱⴻⵏ ⵚⴰⵍⴻⵃ; arab tilida : ạlfqyhṭ bn ṵṣ, Morko shahrida). Béni Mellal-Khénifra mintaqasidagi Béni Mellalda joylashgan,  2004-yilda 128,446 aholidan tashkil topgan shahar. Uning asosiy iqtisodiy faoliyati qishloq xo'jaligi hisoblanadi.

## Tarixi
Shahar Beni Amir arab qabilasi hududida joylashgan bo'lib, u Tadla qabila konfederatsiyasi tarkibiga kirgan.

## Egizak shaharlar

*  Don Benito, Spain

*

## Manbalar

Fquih Ben Salah viloyati
Fquih Ben Salah viloyati

**Fquih Ben Salah** (    ) Marokashning Beni Mellal-Khénifra mintaqasida joylashgan provinsiya hisoblanadi. 2014-yildagi statistik ma'lumotlarga ko'ra, uning aholisi 502 827 kishini tashkil qiladi.

## Ma'muriy bo'linmalar

## Manbalar
Yevgeniy Rachinskiy

**Yevgeniy Konstantinovich Rachinskiy** (1909 — 1991) — Sovet qurollari konstruktori.

## Tarjimayi holi
1909-yil 1-yanvarda Qoʻqon shahrida (hozirgi Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) xizmatchi oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni Toshkentda tugatgan, ularning oilasi keyinchalik Toshkentga koʻchib kelgan.

1926—1929-yillarda Toshkent paxta sanoati bosh mexanika zavodida chizmachi-konstruktor, 1929—1931-yillarda Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodi qurilishi yigʻish boʻlimida muhandis-konstruktor boʻlib ishlagan. Ham ishlab, ham oʻqib Toshkent universitetining ishchilar fakulteti va 3 kursini tamomlagan.

1931-yilda Rachinskiy Moskvaga koʻchib oʻtdi. Moskvada u mudofaa sanoati korxonalari va konstruktorlik byurolarida ishlagan: muhandis-konstruktor, yetakchi dizayner, bosh loyiha dizayneri.

Ikkinchi jahon urushi yillarida SSSRning turli zavodlarida Shpagin avtomati ishlab chiqarishni tashkil etishda qatnashgan.

1940—1960-yillarda u bir qator yangi uskunalar modellarini ishlab chiquvchi boʻlib ishladi, ulardan toʻrttasi Sovet Armiyasi tomonidan qabul qilingan. Ular orasida:

— (Vodopyanov E. D. bilan birgalikda) Vladimirov tomonidan ishlab chiqilgan 14,5 mm kalibrli KPV pulemyoti ostida ZPU-1 bitta zenit pulemyoti

— (Pursen R.Ya bilan birga) Afanasyev-Yakushev tomonidan ishlab chiqilgan 23 mm 2A14 zenit qurollari uchun ZU-23 ikkita zenit quroli oʻrin olgan.
Umuman olganda, Rachinskiy — dastgoh asboblari va oʻqotar qurollarning juda mashhur dizayneri. „Mashinistlar“ ning barcha keksa avlodi — Stepanov, Samojenkov, Malinovskiylarning barchasi uni oʻz ustozlari deb bilishadi.

1957-yildan 1963-yilgacha Y. K. Rachinskiy Tula TsKB-14 (Asboblarni loyihalash byurosi) boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan.

## Mukofotlar va ordenlar

Rachinskiy 1949-yilda 1-darajali Stalin mukofoti laureati,
1968-yilda SSSR Davlat mukofoti
1949-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni kavaleri, 1945-yilda „1941-1945-yillardagi Ikkinchi jahon urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medallari bilan taqdirlangan. 1950-yilda „Mehnat jasorati uchun“ ordeni sohibi boʻldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Istoriya sovetskogo strelkovogo orujiya i patronov. David Naumovich Bolotin. Poligon, 1995-yil.

## Havolalar
* http://www.museum-arms.ru/about/tula-armory/detail.php? ELEMENT_ID=2544
Baxrom Muzaffer

**Bahrom Muzaffer** (; 1986-yil 4-avgust, Fargʻona) – turkiyalik bokschi, yengil va birinchi ogʻir vazn toifalarida jang olib boradi. 2000-yillarning ikkinchi yarmidan 2010-yillarning birinchi yarmiga qadar Turkiya milliy boks terma jamoasi safida oʻynagan, Yevropa chempionatining bronza medali sohibi, koʻplab xalqaro turnirlar gʻolib va sovrindori, ikki karra Yozgi Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan.

## Biografiyasi
Bahrom Muzaffer 1986-yil 4-avgustda Oʻzbekiston SSR Fargʻona shahrida mesxetin turklari oilasida dunyoga kelgan. Uch yildan soʻng ota-onasi Rossiyaga, soʻngra Ozarbayjonga koʻchib ketishgan va nihoyat, 1996-yilda Turkiyaga joylashishgan.

Ilk bor 2005-yilgi mavsumda Tallin shahrida oʻtkazilgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritib, oʻz sport faoliyati bilan xalqaro maydonda tanildi.

2006-yilda Olmaotada oʻtkazilgan talabalar oʻrtasidagi jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻlgan. Bir marotaba Turkiya terma jamoasi safida Pech shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa Ittifoqi chempionatida ishtirok etdi va u yerdan yengil vazn toifasida qoʻlga kiritilgan oltin medal bilan uyiga qaytdi.

2007-yilda yengil vazn toifasida Turkiya chempioni boʻldi. Dublindagi Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik Chikagodagi Jahon chempionatida ishtirok etdi va 1/16 finalda oʻz bahslarini yakunladi.

2010-yil iyun oyida Moskvada boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida chorak finalda vengriyalik Yozef Darmosga kichik ochkolar evaziga (5:9) yutqazdi.

Trabzonda boʻlib oʻtgan Yevropa Olimpiya saralash bahslarida yengil vaznda birinchi oʻrinni egalladi va bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqini qoʻlga kiritdi. Ammo 81 kg vazn toifasidagi birinchi jangida eronlik Esxon Ruzbaxoniyga bahsni boy berdi va medallar uchun kurashlarni tark etdi.

Baxrom Muzaffer 2015-yilda Bokudagi Yevropa oʻyinlarida ishtirok etdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Baxram Muzaffer – stranitsa na sayte Mejdunarodnogo olimpiyskogo komiteta
Vitaliy Zaxarov

**Vitaliy Georgiyevich Zaxarov** () – belaruslik qilichboz, Yevropa chempioni (2001), ikki karra jahon chempionati sovrindori (2002, 2003), ikki karra Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi (1996, 2000). Belarusiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2003).

## Biografiyasi
Vitaliy Zaxarov 1967-yil 18-dekabrda Fargʻonada tavallud topgan. 1987-yilda Minskka koʻchib oʻtgan.

### Sportchilik faoliyati
16 yoshida qilichbozlik bilan shugʻullanishni boshlaydi. Birinchi murabbiyi Aleksandr Goppe boʻlgan. Jahon Kubrasi finalchisi, 1996-yilgi jahon chempionatining bronza medali sovrindori. 1999-yildan boshlab Anatoliy Novikov rahbarligida sport faoliyatini davom ettirdi.

Vitaliy Zaxarov oʻzining eng muhim yutuqlariga 2000-yillarning boshlarida erishgan. 2001-yilda Koblenz shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida finalga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi va finalda italiyalik Paolo Milanolini magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Ushbu muvaffaqiyati tufayli Zaxarov Yevropa chempioni boʻlgan birinchi belarus qilichbozi sifatida oʻz nomini tarixga muxrladi. 2002 va 2003-yillarda oʻtkazilgan jahon chempionatlarida bronza medallarini qoʻlga kiritgan.

### Murabbiylik faoliyati
Sport faoliyatini yakunlagandan soʻng, Vitaliy Zaxarov murabbiylik faoliyatini boshladi. Hozirda Respublika olimpiya zaxiralari tayyorlash markazida zamonaviy beshkurash boʻyicha murabbiy sifatida ish olib boradi.

## Oʻyin uslubi
Zaxarovning soʻzlariga koʻra, qilishbozlikda sportchi koʻp qirrali boʻlishi, raqib tomondan beriladigan barcha zarbalarga tayyor turishi kerak. Vitaliy Zaxarov oʻyinda eng koʻp amalga oshiradigan oʻziga xos uslublardan biri – „flesh“ zarbasidir. Bunda sportchi qilichi bilan toʻsatdan oldinga intiladi va raqibiga tezkor zarba berib, uni noqulay ahvolga solib qoʻyadi. Bu zarbaga qarshi raqib qanday yoʻl tutishidan qatʼi nazar, aksariyat hollarda Zaxarovning ushbu uslubi hamisha unga ochko olib kelgan.

Sport faoliyati davomida Zaxarovning eng kuchli jangi jahon chempionatining bronza medali uchun vengriyalik sportchi bilan kechgan bahsi boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Strela Vitaliya Zaxarova
Irina Tebenixina

**Irina Viktorovna Tebenixina** (1978-yil 5-dekabr, Oʻzbekiston SSR, Fargʻona) – rossiyalik voleybolchi. 2004-yilgi Olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindori, ikki karra Yevropa chempioni, uch karra Rossiya chempioni. Maydondagi markaziy blokirovkada oʻyin olib boradi. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.

## Biografiyasi
Irina Tebenixina Oʻzbekiston SSR Fargʻona shahrida murabbiy Maya Ivanovna Domnidi bilan voleybol oʻynashni boshlagan. 1990-yillarning oʻrtalaridan Yekaterinburgdagi 1-sonli Olimpiya zaxiralari maktabida faoliyat olib borgan.

Irina 2009-yilda homiladorligi sababli sport faoliyatida tanaffus eʼlon qildi va oʻsha yilning 24-dekabrida qiz farzandini dunyoga keltirdi

Irina Tebenixina quyidagi jamoalar safida oʻyin olib borgan:

* 1995 – 1996 – „Malaxit“ (Yekaterinburg);
* 1996 – 2001 – „Uraltransbank“/"Aeroflot-Malaxit" (Yekaterinburg);
* 2001 – 2003 – „Uralochka-NTMK“ (Sverdlovsk viloyati);
* 2003 – 2004 – „Dinamo“ (Moskva viloyati);
* 2004 – 2009 – „Uralochka-NTMK“ (Sverdlovsk viloyati).

3 karra Rossiya chempioni (2002, 2003, 2005), 4 karra kumush (1998, 1999, 2000, 2004) va 3 karra bronza (1997, 2001, 2009) medallari sohibi. Yevropa chempionlar kubogining ikki karra kumush medali sohibi (1997, 1999), 1999-yilgi CEV kubogi bronza medali sovrindori.

Rossiya yoshlar terma jamoasi tarkibida oʻyin olib borgan va 1997-yilgi jahon chempionligini qoʻlga kiritgan. 1995-yilgi jahon chempionatining bronza medali sovrindori, 1997, 1999-yilgi Yevropa chempioni va 1996-yilgi Yevropa chempionati kumush medali sovrindori boʻlgan. Rossiya oʻsmirlar terma jamoasi safida 1995-yilda qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻlgan va 1995-yilgi Yevropa chempioniga aylangan. Rossiya talabalar jamoasi tarkibida Jahon Universiadasining ikki karra kumush medali sovrindori (1999, 2001).

1997—1999 va 2003—2004-yillarda Rossiya terma jamoasida oʻynagan. Jamoa bilan birgalikda quyidagi natijalarni qoʻlga kiritgan:

* 2004-yilgi Olimpiya oʻyinlarining kumush medali sovrindori;
* 1998-yilgi jahon chempionatining bronza medali sovrindori;
* 1999-yilgi jahon chempionatining kumush medali sovrindori;
* 1997-yilgi jahon chempionlar kubogi gʻolibi;
* ikki karra Gran-pri gʻolibi (1997, 1999) va ikki karra sovrindori;
* ikki karra Yevropa chempioni (1997, 1999).

## Mukofotlari va unvonlari

* Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.
* Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, yuqori sport yutuqlari uchun II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2006-yil 3-oktyabr) sohibi.

## Manbalar

## Havolalar

* „Uralda sport“ saytidagi profil 
* Irina Tebenikhina ROC veb-saytida
* Irina Tebenixinaning fotogalereyasi
Jismlarni nur sochish va nur chiqarish qobilyati

## Kirish, asosiy tushunchalar.
Elektromagnit nurlanishi elektr zaryadlarining hususan moddaning atomlari va molekulalari tarkibiga kiruvchi zaryadlarning tebranishi sababli boʻladi. Masalan, molekulalar va atomlarning tebranma va aylanma harakati infraqizil nurlanishini, atomda elektronlarning muayyan kuchishlari koʻrinadigan va infraqizil nurlanishni, erkin elektronlarning tomozlanishi esa rentgen nurlanishini va hokazolarni vujudga keltiradi.

## Nurlanish (nur chiqarish).

Tabiatda elektromagnit nurlanishning eng keng tarqalgan turi issiqlik nurlanishi yoki nur chiqarishdan iborat boʻlib, umoddaning atomlari va molekulalarining issiqlik harakati energiyasi hisobiga, yani moddaning ichki energiyasi hisobiga bajariladi va shuning uchun nurlanayotgan jismning sovishiga olib keladi.
Nur chikarish, temperaturasi absolyut noldan farq qiladigan istalgan temperaturadagi barcha jismlarga hosdir. Issiqlik nurlanishi tutash spektrga ega boʻlsa-da, ammo unda energiya taqsimoti temperaturaga bogliq: past temperaturalarda issiqlik nurlanishi asosan infraqizil nurlanishdan, yuqori temperaturalarda esa koʻrinadigan va ultrabinafsha nurlanishdan iborat.
## Nur yutilishi.

Har qanday jism o`zi nurlanishi bilan birga boshqa (atrofdagi) jismlar chiqayotgan nur energiyasining bir qismini yutadi; bu prosessni nur yutish deb ataladi. Nur yutish prosessi muayyan jismning isishiga olib keladi.Ravshanki, muayyan jism nur chiqarish yo`li bilan energiyasini yuqota borib, aynan shu vaqtda nur yutishi bilan energiya olib ohiri issiqlik yoki nur yuitishi bilan energiya olib ohiri issiqlik yoki nur muvozanati holatini olish kerak, bunda nur chiqarish hisobiga energiya yuqolishi, nur yutish hisobiga energiya olinishi kompensasiyalanadi. Shu holatga mos keladigan temperaturani nur muvozanati temperaturasi deb ataladi.
Nur muvozanati o`z holiga qo`yilgan jismlarning odatdagi holatidan iborat. Nur chiqarish va nur yutish prosesslarini miqdoriy jihatdan baholash uchun ushbu harakteristikalar kiritiladi.
Ichki sirti qoraytirilgan va devorida kichkina teshigi bor berk kovakdan iborat jism amalda absolyut qora jismga ancha yaqin bo`ladi. Teshikka tushgan nur kovakning ichki sirtidan ko`p marta qaytganidan keyin amalda qaytib qisman yutiladi.Absolyut qora jism o`ziga tushuvchi nurni yutishi bilan birga, uzi ham nurlanadi. Past temperaturada kovakning teshigi qoraga o`hshab ko`rinadi. Agar kovak yuqori temperaturagacha qizdirilsa, u vaqtda teshik ravshan nurlanayotganday bo`lib ko`rinadi. Ko`z qorachigi va marten pechidagi kuzatish (qarash) teshigi absolyut qora jismlarga misol oladi.
## '''Manbalar'''
1.Savelyev I.V. Umumiy fizika kursi, t. 1–3.–M, Nauka, 1989–1992.

2.Sivuxin D.V. Umumiy fizika. Mexanika.–T.,  О‘qituvchi, 1981.

3.Ahmadjonov O.I. Fizika kursi. 1–3 q.–T., О‘qituvchi, 1988–1989.
Yevgeniy Turgunov

**Yevgeniy Ilyich Turgunov** (1947-yil 5-iyul; Andijon, Oʻzbekiston SSR) – sovet, tojik va rus davlat va arbobi, xalq deputatlari Togʻli Badaxshon viloyat Kengashi Ijroiya qoʻmitasi raisi (1988—1990), MK ikkinchi kotibi. Tojikiston Kommunistik partiyasi deputati (1990—1991), Tojikiston SSR Oliy Kengashining raisi (1990), 12-chaqiriq Tojikiston SSR Oliy Kengashi deputati.

## Tarjimai holi
Yevgeniy Ilyich Turgunov 1947-yil 5-iyulda Oʻzbekiston SSRning Andijon shahrida (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Andijon viloyatining viloyat markazi) tugʻilgan.

Tojikiston SSR Matchin tumanidagi Lenin nomidagi sovxoz-texnika bilim yurti (1966), Tojikiston qishloq xoʻjaligi instituti (1978) bitiruvchisi.

Yoqut qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot instituti (hozirgi M. G. Safonov nomidagi Yoqut qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot instituti) katta laboranti (1966—1967).

Yoqut Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Orjonikidze RK komsomol boʻlimi boshligʻi (1967—1969). 1969-yildan KPSS aʼzosi. Yoqut viloyati komsomol qoʻmitasi instruktori (1969—1971).

Tojikiston komsomoli Leninobod viloyat komiteti instruktor, sektor mudiri, soʻng boʻlim mudiri (1971—1978). Tojikiston Kompartiyasi Leninobod viloyat komiteti instruktori (1978—1980). Tojikiston Kommunistik partiyasi Asht tumani qoʻmitasi ikkinchi kotibi (1980-1983).

Tojikiston Kommunistik partiyasi Togʻli Badaxshon viloyati qoʻmitasi (1983—1986) tashkilot-partiya ishlari (tashkiliy ishlar) boʻlimi mudiri.

Togʻli Badaxshon viloyat agrosanoat majmuasi (ASM) raisi, Togʻli Badaxshon viloyat ijroiya qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari va raisi (1986—1988).

Togʻli Badaxshon muxtor viloyati xalq deputatlari Togʻli Badaxshon viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi (1988—1990). KPSS Markaziy Qoʻmitasi (KPSS Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi AON) huzuridagi Ijtimoiy fanlar akademiyasining talabasi (1989).
1990-yil 26-mayda boʻlib oʻtgan I plenumida Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komitetining ikkinchi kotibi (1990—1991) .

Leninoboddagi „Sverdlovsk“ OAJ direktorining oʻrinbosari (1991—1996).

Proletarskiy OAJ bosh direktorining oʻrinbosari (1996—1999).

Rossiya Federatsiyasi Hukumati Raisining oʻrinbosari maslahatchisi, Rossiya Federatsiyasi Hukumatining Mintaqaviy rivojlanish departamenti maslahatchisi, keyin Rossiya Federatsiyasi Hukumati Maʼmuriy boshqarmasi boʻlimi boshligʻi (2000—2010).

## Ijtimoiy faoliyati

* xalq deputatlari Togʻli Badaxshon viloyat Kengashi deputati,
* Tojikiston SSR Oliy Soveti 12-chaqiriq deputati (1990—1994),
* Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi (1990—1991).

## Manbalar


## Havolalar

* Rossiya Federatsiyasi Hukumatining maʼmuriy boshqarmasi
* Dushanbe Tojikiston Soveti gazetasi, 1990-yil, 21-aprel