open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katolik Izabella haykali Мadrid

**Katolik Izabella haykali** (*Monumento a Isabel la Católica*) ― Paseo de la Castellanada, Milliy tabiiy fanlar muzeyiga (Madrid, Ispaniya) kiraverishdagi bogʻlarda joylashgan. U ispan haykaltaroshi Manuel Oms tomonidan yaratilgan va Pedro Gonsales de Mendoza va Gonsalo Fernandes de Kordova figuralari bilan yonma-yon joylashgan Kastiliya qirolichasi Izabella I ning otliq haykali oʻrnatilgan bronza haykaltarosh ansambldir.

## Tarixi va tavsifi
Keyinchalik, yodgorlik asl joyidan tabiiy fanlar milliy muzeyiga kiraverishdagi bogʻlarda joylashgan Paseo de la Castellana yonidagi saytga koʻchirildi.

Yodgorlik poydevorida Madrid gerbi va katolik monarxlarining gerblari tasvirlangan boʻlib, oʻyib ishlangan yozuvda shunday deyilgan: „Ulugʻvor saltanatida milliy birlikka erishgan va Amerika kashf etilgan katolik Izabellaga. Madrid aholisi. 1883“. Oʻsha yili ushbu matn Pedro de Madrazo tomonidan tarixiy aniqlik yoʻqligi sababli tanqid qilingan va „milliy birlik“ ning qayd etilgan yutugʻiga mos keladigan voqealar 1504-yilda Izabella vafotidan keyin sodir boʻlganligini taʼkidlagan. Shunday qilib, Aragon 1516-yilda Ferdinand Aragonlik vafotigacha rasmiy mustaqillikni saqlab qoldi va Navarra 1515-yilda Kastiliyaga qoʻshildi. Tarixiy voqelik bilan bu nomuvofiqlik , Burbon restavratsiyasi  davridagi Madrid jamoat sanʼatida ispan millatchiligining taʼsiri va oʻsishiga misol boʻladi. Bundan tashqari, yodgorlik tomonidan shakllantirilgan erkak figuralari boshchiligidagi ayol surati qayd etilgan.

Bronza haykal Nellining Rimdagi quyish zavodida quyilgan va Madridga koʻchirilishidan oldin oʻsha shaharda namoyish etilgan.

Yodgorlik 1883-yil 30-noyabrda Madrid shahar kengashi tomonidan rasman ochilgan. Sanʼatshunos Pedro de Madrazoning taʼrifiga koʻra, u uchta haykaldan iborat edi: Izabella zirhda, qirollik toji va mantiyasida, bir qoʻlida hassa, ikkinchisida jilovi, ispan figurasi tasvirlangan otliq haykal. kardinal Pedro Gonsales de Mendoza, oʻng qoʻlida „Xushxabar“, ikkinchisi qirolicha otining jilovidan biriga tayangan holda, shuningdek, zirh kiygan general Gonsalo Fernandes de Kordoba haykali bilan chap qoʻlida qirralangan qilich, oʻng qoʻli bilan shoh otining jilovini ushlab. Har uchala haykal ham bronza poydevor ustida joylashgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

*  Arxivnaya kopiya ot 8-oktabrya 2020 na Wayback Machine
* 
* 
*  Arxivnaya kopiya ot 1-avgusta 2021 na Wayback Machine
*
Duxshala

**Duxshala** — qadimgi hind eposining „Mahabharata“ qahramoni. Oy sulolasining malikasi, koʻzlari koʻr qirol Dxritarashtra va malika Gandxarining qizi. Valiahd shahzoda, „Mahabharata“ ning asosiy salbiy qahramoni Duryadxonning singlisi.
Shivaning sehrli aralashuvi va ilohiy donishmand Vyasaning yordami natijasida qirolicha Gandxari yuz nafat oʻgʻil (aka-uka Kauravalar) va yagona qizi Duxshalani dunyoga keltirdi. Duxshala Sindxu va Sauvir shohi Jayadratxaga turmushga berilgan. Malika Kauravalarning singlisi va Pandavalarning amakivachchasi boʻlib, Pandavalarning Kauravalar bilan sulolaviy janjaliga aralashib qoldi. Jayadratxa Pandavaning rafiqasi Draupadiga suiqasd qilgan, Pandavalarga qarshi kurashda Kauravalar tomonida jang qilgan va Kurukshetra jangida beshta Pandavalarning oʻrtanchasi Arjuna tomonidan oʻldirilgan. Oʻn sakkiz kunlik qonli jangda Pandavalar gʻalaba qozondi, ularning eng katta akasi Yudxishtxira Kaurava taxtiga oʻtirdi va Duxshala turmush oʻrtogʻi, farzandlari, barcha akalari, amakilari va jiyanlaridan ayrildi. Uning nabirasi Kurukshetra jangidan keyin Sindxu qirolligiga atrofdagi shohlarni boʻysundirish va Kaurava shohi Yudxishtxira tomonidan ot qurbonligi (ashvamedha) uchun soliq yigʻishga kelganida Arjuna bilan jang qilgan. Arjuna Dushxalani oʻzining singlisi deb bilgan va shuning uchun unga boʻlgan muhabbati tufayli Surataning oʻgʻlini oʻldirmadi va Sindxu shohligini tark etdi.

## Adabiyotlar
* Махабхарата. Книга первая Адипарва. Пер. с санскр. и коммент. В. И. Кальянова. М.-Л., 1950.
* Махабхарата. Книга третья Араньякапарва (Книга Лесная). Пер. с санскр. и коммент. Я. В. Василькова и С. Л. Невелевой. М., 1987.
* Махабхарата. Книга седьмая Дронапарва (Книга о Дроне). Пер. с санскр. и коммент. В. И. Кальянова. СПб., 1992.
* Махабхарата. Книга четырнадцатая Ашвамедхикапарва (Книга об жертвоприношении коня). Пер. с санскр. и коммент. Я. В. Василькова и С. Л. Невелевой. СПб., 2003.

## Havolalar
* The story of Duhsala
Toʻqay feruzaqanoti

To‘qay feruzaqanoti ( ) — feruzaqanotlilar oilasiga mansub kunlik kapalak.

## '''Lotincha nomining kelib chiqishi'''
Turning lotincha nomi - ***charibdis*** - yunon mifologiyasidan dengiz mahluqi Xaribda nomiga qo‘yilgan. Qadimgi yunon eposidagi Xaribda hamma narsani yamlamay yutadigan dengizning timsoli bo‘lgan (etimologik jihatdan Xaribda "o‘pqon, girdob" degan ma’noni anglatadi). Odisseyda Xaribda dengiz ma’budi sifatida tasvirlangan, u qoya ostidagi bo‘g‘ozda yashagan va Skillaga xizmat qilgan.

## '''Ta’rif'''
Bunday kapalak turlarining erkaklarida oldingi qanot uzunligi 22–32&nbsp;mm, urg‘ochilarda  21–30&nbsp;mm ga bo‘ladi. Erkaklarning yuqori tomonidagi qanotlari binafsha rangga ega ko‘k va juda tor bo‘lmagan tashqi chegarasi bilan qora-jigarrang. Qanotlarning pastki qismi kulrang. Oldingi qanotlarida median hujayraning oxirida ko‘ndalang cho‘zilgan ko‘zcha va bir oz egilgan katta qora-jigarrang “ko‘z” qatori bor. Orqa qanotlarning pastki qismida chiziqli "ko‘z" bor. Urg‘ochi qanotlarining tepa qismi jigarrang, ba’zida tangalari moviy tus olgan bo‘ladi.

## '''Tarqalishi va yashash joylari'''
Turlarning tarqalishi O‘zbekiston, Tojikiston, Turkmaniston kabi mamlakatlar hududini qamrab oladi. O‘zbekistonda kapalaklar Surxondaryoning Ko‘qayti va Oqqo‘rg‘on qishloqlari yaqinidagi yaylovda, Samarqand shaharlari yaqinidagi Zarafshon daryosining tekisligida, shuningdek, Qizilqumning Amudaryoga tutash qismlari, Markaziy Farg‘ona. O‘zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Turkmaniston.

To‘qay feruzaqanotining yashash joylari pasttekislik daryolari va ularning atrofidagi to‘rang‘i to‘qay o‘rmonlari, daryo yoki vohadagi ser o‘rmonlari, cho‘l va chala cho‘l daryolarining vodiylari va tekisliklari bo‘lib, bu yerda qurtlarning ozuqa o‘simligi o‘sadi. Bu tur sug‘orish kanallari va ariqlar qirg‘oqlari bo‘ylab sug‘oriladigan yerlarga qaytadan kirib borishi mumkin.

## '''Hayot tarzi'''
Turlarning turmush tarzi kam o‘rganilgan. Bir yilda bir marta nasl beradi. To‘qay feruzaqanotining uchish vaqti aprel-may oylariga to‘g‘ri keladi. Urg‘ochilar juftlashgandan so‘ng dukkaklilar oilasiga mansub ko‘p yillik o‘t o‘simligi — qizilmiya Glycyrrhiza glabra  bo‘lgan ozuqa o‘simligining turli qismlariga birin-ketin tuxum qo‘yadi. 

Ilgari bu tur o‘z yashash joylarida keng tarqalgan edi, ammo so‘nggi o‘n yilliklarda ularning soni keskin kamaydi.  

## '''Cheklovchi omillar'''
Inson xo‘jalik faoliyati natijasida to‘qay o‘rmonlari va ozuqa o‘simligining nobud bo‘lishi kiradi.  

## '''Muhofaza etish'''
Tur O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan – 2-maqom: “Zaif, qisqarib borayotgan, mozaik jihatdan keng tarqalgan Janubiy Turon endemik turlari”. Zarafshon va Qizilqum qo‘riqxonalari hududida muhofaza qilinadi. Zarafshon Milliy tabiat bog‘i va Qizilqum qo‘riqxonasida muhofaza ostiga olingan; yashash joylari, soni va yashash tarzini mukammal o‘rganish lozim.

## Manbalar
Ilf va Petrov haykali

**Ilf va Petrov yodgorligi (oʻn ikki stul, stul yodgorligi)** — sovet yozuvchilari Ilf va Petrovga va ularning mashhur „Oʻn ikki stul“ romaniga bagʻishlangan bronza yodgorlik.

Haykaltarosh Mixail Reva yodgorlik gʻoyasini shunday taʼriflagan: *“Plastik sanʼat … tomoshabin va haykal oʻrtasidagi munosabatlarning bir qismiga aylanadi.* *Oʻyinning bir turi bor.* *Axir, asosiy narsa stul emas, balki u bilan kim suratga olingan.* Stul *- bu provokatsiya*. Yodgorlikka „tegish“ mumkin — sayyohlar va Odessa aholisi suratga tushishni yaxshi koʻradilar, unda oʻtirib.

Yodgorlik 1999-yil 1-aprelda ochilgan. Haqiqiy oʻlchamdagi bronza stul toʻrtburchak granit poydevorga, oʻz navbatida yulka gʻishtlari bilan qoplangan dumaloq plintusga tayanadi. Poydevorga oʻrnatilgan bronza plastinkada: „Odessa fuqarolari — Ilf va Petrovlar“ deb yozilgan. Plintusning oʻzida „Ostap Bender maydoni“ yozuvi bilan bronza plastinka bor.

## Yana qarang

* farishta bilan uy
* Sevgi daraxti (Odessa)

## Manbalar

## Havolalar

*
Georgiy Dimitrov haykali Krasnodar

**Georgiy Dimitrov** **haykali** — Bolgariya davlat va siyosat arbobi, Bolgariya va xalqaro kommunistik harakati rahbari Georgiy Dimitrovning Krasnodar shahridagi haykali. yodgorlik mualliflari haykaltarosh Georgiev M. va meʼmor Goloverov V. T. Krasnodar oʻlkasining „Krasnodar oʻlkasi hududida joylashgan madaniy meros ob’ektlari (tarix va madaniyat yodgorliklari) roʻyxati toʻgʻrisida“ gi qonuniga muvofiq. 17.08.2000-yildagi 313-KZ-son mintaqaviy ahamiyatga ega yodgorliklarga tegishli.

## Tarixi
Kuban koʻp yillar davomida Burgas okrugi bilan yaqin aloqada boʻlib kelgan, Krasnodar esa Burgasning qardosh shahri boʻlgan. Bolgariya siyosatchisi Georgiy Dimitrov haykalini ochish toʻgʻrisida qaror Kompartiya Markaziy Qoʻmitasi va SSSR Vazirlar Soveti tomonidan qabul qilingan. Yodgorlik 1980-yil 9-sentabrda, Bolgariya ozod qilinganining 36 yilligi munosabati bilan ochilgan. Yodgorlikning ochilishida Bolgariya delegatsiyasi ishtirok etdi.

Yodgorlik Krasnodar maydonida, Bolgariya nomini olgan Kosmos kinoteatri yonida oʻrnatilgan. Maydon Georgiy Dimitrov nomi bilan ham atalgan.

Yodgorlik mualliflari haykaltarosh M. Georgieva va arxitektor V. T. Goloverov. Haykal G. Dimitrova marmar plitkali past poydevorga oʻrnatiladi. Gergiy Dimitrov ustki kiyimda, ochiq plashli kostyum va pastki qismida shim kiygan keksa odam sifatida tasvirlangan.

## Texnik tafsilotlar
Yodgorlik bronzadan, poydevori marmardan qilingan. Yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

## Havolalar

* Georgiy Dimitrov haykali 
* Krasnodar yodgorliklari
* G. DIMITROV YODLIGI
Murat Kalikulov

**Murat Kalikulov** (1978-yil 19-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek dzyudochisi, 66 kilogrammgacha vazn toifasida ishtirok etgan. XXVIII  yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, Osiyo chempionati va Jahon Universiadasi sovrindori. 

## Sport faoliyati
Murat Kalikulov 1999-yildan xalqaro musobaqalarda ishtirok eta boshlaydi. U Moskvada boʻlib oʻtgan (Rossiya) jahon chempionatida 1/8 finalda rossiyalik dzyudochi Viktor Krestyaninovga imkoniyatni qoʻldan boy beradi. Murat Kalikulov 2001-yilda Myunxenda (Germaniya) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha jahon chempionatida 66 kilogrammgacha vazn toifasida boʻlgan bellashuvda yana magʻlubiyat sari yuz tutadi. Minsk shahrida (Belarus) dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan jahon kubogida vazni 66 kilogrammgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasida finalda ukrainalik Mussa Nastuyevga imkoniyatni boy berib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. Pekinda (Xitoy) boʻlib oʻtgan Yozgi Universiadada 66 kg vazn toifasida finalda rossiyalik dzyudochi Magomed Jafarovga imkoniyatni boy berib, turnirning kumush medaliga sazovor boʻladi.

2004-yilda Olma-Otada (Qozogʻiston) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 66 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Afinada (Gresiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 66 kg vazn toifasida birinchi davrada serbiyalik dzyudochi Milosh Miyalkovichga iagʻlub boʻladi. Portu Sant Elpidio (Italiya) shahrida oʻtkazilgan xalqaro turnirda vazni 66 kilogrammgacha boʻlgan polvonlar bahsida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Chirchiq shahrida oʻtkazilgan Oʻzbekiston chempionatida oʻz vazn toifasida birinchi oʻrinni egalladi. Murat Kalikulov 2004-yilda u sport faoliyatiga nuqta qoʻyishga qaror qilldi.

## Manbalar
Georgiy Dimitrov haykali Moskva

**Georgiy Dimitrov** haykali ― 1972-yilda Moskvada Bolshaya Yakimanka koʻchasida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari, haykaltaroshlar K. M. Merabishvili, M. TO. Merabishvili va arxitektor R. N. Gvozdev. Yodgorlik eʼlon qilingan madaniy meros obyekti maqomiga ega.

## Tarixi
Haykaltarosh K. M. Merabishvili Bolgariya kommunistlari yetakchisi Georgiy Dimitrov (1882-1949) portretini 1934- yilda Leypsig jarayonidan soʻng Borjomida dam olayotgan paytdagi hayotidan haykaltaroshlik qilgan. SSSR Georgiy Dimitrov tavalludining 90 yilligini Moskvada unga haykal oʻrnatish orqali nishonlashga qaror qildi. Yodgorlikni Dimitrova koʻchasidagi (hozirgi Bolshaya Yakimanka) 1934- yildan 1945-yilgacha yashagan Sohildagi uydan unchalik uzoq boʻlmagan maydonga oʻrnatishga qaror qilindi. Georgiy Dimitrovning bronza haykali granit poydevoriga oʻrnatilgan. Goʻyo u minbarda turib, olovli inqilobiy nutq bilan xalqqa murojaat qiladi. Uning obrazi ifodali va dinamikaga boy.

Yodgorlikning tantanali ochilishi 1972-yil 16-iyun da koʻplab odamlar bilan boʻlib oʻtdi. Yodgorlikni Moskva shahar kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi V. F. hunarmandchilik, keyin KPSS Moskva shahar qoʻmitasining birinchi kotibi V. V. Grishin. Bolgariya Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti Siyosiy byurosi aʼzosi Todor Pavlov va BKP MK aʼzosi, Belarus Xalq Respublikasining SSSRdagi elchisi  hozir boʻldilar.

## Manbalar
Lotta Ökvist

**Lotta Ökvist** (1997-yil 17-fevralda tugʻilgan) - shvetsiyalik futbolchi, Damalsvenskanda BK Hacken uchun va Shvetsiya terma jamoasida  himoyachi sifatida oʻynaydi.

U ilgari Shvetsiyaning Hammarby IF, Piteå IF va Umeå IK klublari hamda FA WSLda Manchester Unitedda oʻynagan.

## Jamoalardagi faoliyati
Oʻzining tugʻilgan Shvetsiyasida Piteå IF va Umeå IK bilan bir necha mavsum oʻtkazgandan soʻng, Ökvist 2017-yil oktabr oyida 2018-yilgi mavsum oldidan NWSL jamoasi Boston Breakers bilan shartnoma imzoladi. Biroq, mavsum boshlanishidan oldin, Boston Breakers yopilgan va Ökvist Houston Dash tomonidan 2018-yil 7-mart kuni yakunlangan tarqatish loyihasida 13-chi tanlov sifatida tanlangan Ikki hafta oʻtgach, Ökvist 2019 NWSL kolleji loyihasida Orlandoning uchinchi bosqich tanlovi evaziga Orlando Pridega almashtirildi.  2018-yil 3-iyulda Orlando Pride ular  Ökvist erkin agent sifatida qoʻyib yuborishganini eʼlon qildi va bu unga Yevropada omadini sinab koʻrishga imkon berdi. Ökvist hech qachon Pride uchun oʻyinda maydonga tushmagan.

### Shvetsiyaga qaytish
2018-yil 4-iyul kuni Shvetsiyaning Damallsvenskan jamoasidan Hammarby IF 2018-yilgi mavsumning qolgan qismi uchun Ökvist bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Jamoa Elitettanga tushib ketdi. Ökvist Hammarbi bilan 2019-yilgacha qoldi va avgust oyida ketishidan oldin Elitettan bilan har bir oʻyinda asosoiy tarkibda maydonga tushdi.

### Manchester United
2019-yil 20-avgust kuni Ökvist Angliya FA WSL klubi Manchester United bilan shartnoma imzoladi.. Ökvist 2019-yil 7-sentabrda FA WSL doirasida Manchester Cityga qarshi Manchester United safida debyut qildi, ilk Manchester derbisida 1:0 hisobida magʻlub boʻldi.

### BK Häcken
2021-yil 14-yanvarda Shvetsiyaning amaldagi chempioni Kopparbergs/Göteborg FC (2021-yilgi mavsum oldidan BK Häcken nomi oʻzgartirildi) Manchester uniteddan Ökvist masalasida ikki yillik shartnoma imzolaganini e’lon qildi. U oʻzining debyutini 13-mart kuni mavsumning birinchi oʻyinida, Svenska Kupenida Växjö DFF ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinda oʻtkazgan.

## Xalqaro karyera
Ökvist Shvetsiyani 17 yoshgacha, 19 yoshgacha va 23 yoshgacha boʻlgan jamoalarida himoya qilgan. 2015-yilda u Shvetsiyaga 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionatida gʻolib chiqishga yordam berdi.

2020-yil mart oyida Ökvist 2020-yilgi Algarve kubogida ishtirok etish uchun birinchi marta Shvetsiya terma jamoasidan chaqiruv oldi. U 7-mart kuni Daniyaga qarshi turnirning ikkinchi oʻyinida, kattalar safida debyut qildi.

## Karyera statistikasi

### Klub

## Yutuqlar
**Xalqaro**

* 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionati : 2015 

## Manbalar

## Havolalar
* Manchester United FC veb-sayti
Georg Sholti haykali

**Georg Sholti haykali** () — 20-yildan ortiq (1969-1991) Chikago simfonik orkestrining musiqa rahbari va bosh dirijyori boʻlgan jahonga mashhur dirijyor ser Georg Solti sharafiga AQShning Illinoys shtati, Chikago shahrida oʻrnatilgan bronza byust va oʻttiz ikki karra Grammy mukofoti sovrindori. Muallif — ingliz haykaltaroshi Elizabet Frink. U birinchi marta Londondagi Qirollik opera teatrida ijro etilgan. 1987-yil 10-oktabrda Linkoln Park konservatoriyasi oldidagi bogʻda dirijyorning yetmish besh yillik yubileyini nishonlash uchun ochilgan.

2006-yil oktabr oyida byust janubga, orkestr zaliga yaqinroq, Grant Parkdagi Ser Georg Solti maydoniga koʻchirildi. Haykal „Musiqa ruhi“ni ifodalaydi. Qora granit poydevorida Soltining bronza byusti, „Ser Georg Solti“ yozuvi bor.

## Havolalar

* Ser Georg Solti byusti  -da arxivlangan
* Ser Georg Solti byusti    )
* Solti 33: 75 yoshingiz  -da arxivlangan )
Louise Schillgard

**Louise Anneli Schillgard** (1989-yil 23-oktabrda tugʻilgan) - shvetsiyalik yarim himoyachi, u oxirgi marta 2016-yilda Amerika Milliy Ayollar Futbol Ligasining (NWSL) Boston Breakers jamoasida oʻynagan. U 2015-yilda toʻliq mavsum oʻynamadi, lekin 2014-yilning bir qismini Angliya FA WSLning Liverpul jamoasidan ijaraga olingan holda Elitettanning Älta IF jamoasida oʻtkazdi. Klub darajasida u Shvetsiyaning Damallsvenskan shahridagi  Linköping FC, Hammarbi IF, AIK, Avstraliyaning W-ligasida Vestern Sidney Uonderers va Ispaniyaning Superliga Femeninadagi RCD Espanyol" klublarida oʻynagan. Schillgard Shvetsiya ayollar terma jamoasi safida 23 ta oʻyinda gʻolib chigani va Finlandiyada boʻlib oʻtgan UEFA Ayollar oʻrtasidagi Yevro-2009 musobaqasida oʻz mamlakatini sharafini himoya qilgan.

## Jamoalardagi faoliyati
Lollo laqabli Schillgard 2011-yil oktabr oyida Linköpings bilan shartnomasini ikki yilga uzaytirdi.

2012-yilning 12-dekabrida Schillgardning Liverpool bilan shartnoma imzolagani e’lon qilindi. 2013-yilning 29-sentabrida mavsum oxirida Bristolga qarshi 2:0 hisobida gʻalaba qozongan Schillgard penaltidan Liverpoolning birinchi golini urdi va Liverpoolga FA WSL chempionligini qoʻlga kiritishiga yordam berdi. Schillgard 2014-yilning yanvarida Liverpoolni ijara asosida tark etib, Elitettanning Alta IF jamoasiga borib qoʻshildi. Qaror uning toʻyini rejalashtirish bilan bogʻliq edi. U 2014-15-yillardagi UEFA ayollar chempionlar ligasi musobaqasi uchun qizillarga qaytishni niyat qilgan edi.

2014-yil 30-iyun kuni yigirma toʻrt yoshli Schillgard oʻzining toʻsatdan futboldan ketishini e’lon qildi. 14 yoshidan beri yuqori saviyada oʻynab keldi, lekin endi u oilaviy hayotini birinchi oʻringa qoʻyishni xohlayotganini, ammo kelajakda professional futbolga qaytishni aytib oʻtgan.

2016-yil yanvar oyida uni sobiq Liverpool bosh murabbiyi Mett Beard futbolga qaytishga koʻndirdi va uni oʻzining yangi klubi - Milliy ayollar futbol ligasining (NWSL) Boston Breakers bilan shartnoma imzolashiga sababchi boʻldi.

2016-yil 10-noyabrda, Boston Breakersdagi bir mavsumdan soʻng, klub Schillgard shaxsiy muaommolariga koʻra 2017-yilgi mavsumga qaytmasligini eʼlon qildi.

## Xalqaro karyera
Schillgard 2008-yil sentabr oyida Ruminiyaga qarshi oʻyindagi debyutidan boshlab Shvetsiya terma jamoasi aʼzosi boʻlgan va 2009-yilgi Yevropa chempionatida oʻynagan. Keyinchalik u 2011-yilgi Jahon chempionati saralash musobaqalarida ishtirok etdi, ammo final turniriga saralangan tarkibda joy olmagan.

Shuningdek, u Londonda boʻlib oʻtgan 2012-yilgi futbol Olimpiadasi va Shvetsiya mezbonlik qilgan UEFA Ayollar oʻrtasidagi Yevro-2013 musobaqalarida ham tarkibga kiritilmadi. Hafsalasi pir boʻlgan Schillgard, futbol bilan xayrlashdi.

## Yutuqlar

### Klub

#### Liverpul

* FA WSL (1): 2013-yil

## Manbalar

## Havolalar
* Shvetsiya milliy terma jamoasi
German Titov haykali Vyetnam

**Vetnamda German Titov haykali ―** 2015-yilda oʻrnatilgan boʻlib, ochilish German Titov tavalludining 80-yilligiga toʻgʻri keldi. Yodgorlik Quang Nin provinsiyasida German Titov nomidagi orolda oʻrnatilgan.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 2015-yil 14-sentabrda boʻlib oʻtdi.

Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi Rossiya-Vyetnam va Vetnam-Rossiya doʻstlik jamiyatlariga tegishli.

Yodgorlikning ochilish marosimida Rossiya Federatsiyasining Vetnamdagi elchisi Konstantin Vnukov, Vetnam-Rossiya doʻstlik jamiyati raisi Dao Chong Thi, German Titovning bevasi Tamara Titova ishtirok etdi.

Yodgorlik loyihasi muallifi haykaltarosh Svetlana Farniyeva. Yodgorlikni oʻrnatish va bezashda vetnamlik haykaltarosh Lam Quang Noi ishlagan.

## German Titov Vyetnamda
Avvalroq, 1962-yilda Vetnamning birinchi prezidenti Xo Chi Min Xalong koʻrfazidagi orolga Titov nomini bergan. Titov Vetnamning ikkita mukofoti — Xo Chi Min ordeni va Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

Vetnamda Titovni „Vyetnam xalqining buyuk doʻsti“ deb atashadi. German Titov 25-yil davomida Sovet-Vyetnam doʻstlik jamiyatiga raislik qilgan, 1991-yildan esa Rossiya-Vyetnam doʻstlik jamiyatining faxriy raisi etib tayinlangan. U vafotigacha bu lavozimda qoldi.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik kulrang marmardan qilingan, tashqi koʻrinishida bu byust boʻlib, unda German Titov koʻkragidan bir oz pastroqda tasvirlangan. Kosmonavt haykaltarosh tomonidan harbiy tunikada, bosh kiyimsiz tasvirlangan.

Yodgorlik Kaluga viloyatida oʻrnatilgan yodgorlikning nusxasi.

Haykal kulrang marmarning bir boʻlagidan oʻyilgan.

Yodgorlik iskala yaqinidagi engil tosh bilan qoplangan platformaning markazida joylashgan boʻlib, unga bir necha qadamlar olib boradi.

Poydevorda German Titovning ismi va familiyasi, shuningdek, uning vetnam tilida yashagan sanalari yozilgan plastinka bor.

## Manbalar
Qahramon-qutqaruvchi haykali

**"Qahramon-qutqaruvchi" yodgorligi ―** Donetskdagi Leninskiy tumanidagi 2-sonli oʻt oʻchirish boʻlimi oldidagi maydonda oʻrnatildi.

Dastlab, oʻt oʻchiruvchiga haykal yaratish rejalashtirilgan edi. Ammo yongʻin brigadasi va fuqarolik mudofaasi qoʻshinlari favqulodda qutqaruv xizmatiga birlashtirildi va qutqaruvchi qahramonning jamoaviy qiyofasi paydo boʻldi.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Viktor Fedorovich Piskun, oʻgʻillari Fedor va Vladimir bilan. Yodgorlik Ukraina Favqulodda vaziyatlar vazirligining Donetsk viloyatidagi bosh boshqarmasi tashabbusi bilan yaratilgan. Qurilish viloyat korxona va tashkilotlari hamda Favqulodda vaziyatlar vazirligining Donetsk viloyatidagi bosh boshqarmasi boʻlinmalarining homiylik mablagʻlari hisobidan amalga oshirildi.

Yodgorlik yetti metrli stela fonida besh metrli qutqaruvchining figurasidir. Stelada Donetskdagi teatrlar, muzeylar, viloyat davlat maʼmuriyati va boshqa binolar tasvirlangan. Qutqaruvchi, goʻyo Donetskni koʻkragi bilan himoya qiladi, uning qatʼiyati tarang holatda va qatʼiy qarashda ifodalanadi. Yodgorlik poyiga avlodlariga xabar yozilgan kapsula qoʻyildi, u yodgorlik ochilganidan keyin 50-yil oʻtib ochilishi kerak boʻladi.

Yodgorlik 2006-yil 14-sentabrda-, Fuqaro muhofazasi xodimlari kunini nishonlashdan ikki kun oldin ochilgan.

## Havolalar

* DONETSK ARXITEKTURASI  
* 
* 
*  (mavjud havola)
* 
* 
*
Sergey Zalyotin

{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sergey Viktorovich Zalyotin|image=Sergei Zalyotin 2002.jpg|nationality=Rus|birth_date=|birth_place=Shyokino, RSFSR, Sovet Ittifoqi|occupation=Uchuvchi|rank=Rossiya Harbiy havo kuchlari polkovnigi|selection=1990|time=83 kun 16 soat 36 daqiqa|mission=Soyuz TM-30, Soyuz TMA-1/TM-34|insignia= |awards=}}
**Sergey Viktorovich Zalyotin** (; 1962-yil 21-aprelda tugʻilgan) - rossiyalik kosmonavt va ikkita kosmik missiya faxriysi.

Zalyotin Tula shahrida tugʻilgan va Rossiya harbiy-havo kuchlarida qiruvchi uchuvchi boʻlishdan oldin Borisoglebsk oliy harbiy maktabida oʻqigan. U, shuningdek, ekologik menejment boʻyicha ilmiy darajaga ega. Zalyotin 1990-yilda kosmonavtlikka nomzod sifatida tanlangan. 2000-yilda Zalyotin "Mir" kosmik stansiyasida oxirgi rezident ekipaj a'zosi boʻldi. U 2002-yilda Soyuz TMA-1 bortida Xalqaro kosmik stansiyaga qisqa muddatli tashrif buyurdi.

## Shaxsiy hayoti
1962-yil 21-aprelda Shekino, Tula viloyati, RF (Rossiya)da tugʻilgan. Otasi: Viktor Dmitrievich Zaletin (1930-1988). Onasi: Valentina Ivanovna Zaletina (Proxorova), 1926-yilda tugʻilgan. Yelena Mixaylovna Zaletina (Goriacheva) bilan turmush qurgan, ularning bir oʻgʻli bor.

## Ta'lim
1983-yilda V.P.Chkalov nomidagi Borisoglebsk oliy harbiy uchuvchilar maktabini tamomlagan va uchuvchi-muhandis diplomini olgan. 1994-yilda Xalqaro ta'lim tizimlari markazida sirtqi oʻqishdan soʻng muhandis-ekolog malakasini va ekologiyani boshqarish magistri darajasini oldi.

## Tajriba
1983—1990-yillarda Moskva harbiy okrugi Harbiy-havo kuchlari boʻlinmalarida uchuvchi, usta uchuvchi va parvoz komandiri boʻlib xizmat qilgan va 1990-yilda kosmonavtlar otryadiga qabul qilingan. 1990-yil oktabrdan 1992-yil martgacha u Yu. A.Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazida ta'lim olgan. 1992-yil 11-martda Idoralararo malaka komissiyasi qarori bilan unga sinov-kosmonavt malakasi berildi. 1992—1997-yillarda "Mir" stansiyasiga parvozlar dasturi boʻyicha malaka oshirgan. 1997-yil sentabrdan 1998-yil iyulgacha Mir stantsiyasida PC-26 dasturi boʻyicha zaxira ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi.

1998-yil oktabridan 1999-yil martigacha Yu. NASA qoshidagi A. Gagarin kosmonavtlarni tayyorlash markazi koordinatori boʻldi.

1999-yil mart-may oylarida u Mir stantsiyasida PC-28 dasturi boʻyicha bosh ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi. Ammo zarur mablagʻ yoʻqligi sababli 1999-yil iyun oyida Bosh dizaynerlar koʻrib chiqishi uchun PC-28ni ishga tushirishni bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 1999-yil iyunidan 2000-yil martigacha u PC-28 uchun bosh ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi.

2000-yil 4-apreldan 16-iyungacha A.Kaleri bilan birgalikda PC-28 dasturi boʻyicha “Soyuz TM-30” kosmik kemasi va “Mir” orbital majmuasi komandiri sifatida birinchi kosmik parvozni amalga oshirdi. Orbital kompleksdagi operatsiyalar davomida ekipaj stansiyani faollashtirishni amalga oshirdi. Parvoz davomida u 5 soat 3 daqiqa davom etgan ochiq kosmosga bir marta chiqishni amalga oshirdi.

## Maxsus unvonlar
Rossiya Federatsiyasi Qahramoni, Rossiya Federatsiyasining uchuvchi-kosmonavti.

## Manbalar
Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlari yodgorligi

**Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga** yodgorlik — Xabarovskdagi 1918-1922-yillardagi Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga bagʻishlangan yodgorlik. Komsomolskaya maydonida joylashgan.

## Tarixi
Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Andrey Faydish-Krandievskiy va meʼmor Mixail Barshch edi. Yodgorlikni quyish boʻyicha ishlar Moskva yaqinidagi Mytishchi shahridagi badiiy quyma zavodida amalga oshirildi. Keyin barcha materiallar Xabarovskka temir yoʻl orqali yetkazildi. Yodgorlik 1956-yil 26-oktabrda Uzoq Sharqdan kelgan 300 dan ortiq partizanlar ishtirokida tantanali ravishda ochildi va toʻrt yildan soʻng respublika maqomini oldi va Uzoq Sharqda ushbu darajadagi birinchi yodgorlik boʻldi.

## Tavsifi
Yodgorlik Komsomolskaya maydonining markazida joylashgan. Yodgorlikning markazi — yigirma ikki metrli toʻrt qirrali, kulrang granitdan yasalgan, dafna shoxlarida bronza besh qirrali yulduz bilan tojlangan. Yodgorlik poydevorida balandligi uch metr boʻlgan uchta figura bor: „Maksim“ avtomati bilan qoʻy poʻstlogʻidagi partizan, komissar va qizil gvardiya miltiq va ochilmagan Sovet bayrogʻi — jangovar xalqlar birligining ramzi sifatida. Quyida soʻzlar keltirilgan:
1918-1922-yillarda Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga
Poydevorning yon tomonida „Vodiylar uzra, adirlar uzra“ qoʻshigʻidagi soʻzlar oʻyib yozilgan.
## Manbalar
Kari Skogland

Kari Skogland — kanadalik rejissor."Kari Skogland". MUBI.2015-12-02. 2016-yilda u oʻzining ** „Mad Rabbit“** mustaqil produserlik kompaniyasiga asos solgan.
Kari Skogland „Mad Rabbit“ ga asos soldi. Uning eng soʻnggi loyihasi — Marvel Studios uchun „Lochin va qishki askar“ teleseriali.

## Manbalar
„Budapeshtni ozod qilganlik uchun“ medali

**"Budapeshtni ozod qilganlik uchun" medali** — SSSR Qurolli Kuchlari Prezidiumining 1945-yil 9-iyundagi farmoni asosida taʼsis etilgan. Medal toʻgʻrisidagi nizom SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1980-yil 18-iyuldagi 2523-X sonli qarori bilan oʻzgartirilgan. Medal loyihasi muallifi — rassom A. I. Kuznetsov.
## Medal toʻgʻrisidagi nizom
„Budapeshtni qoʻlga kiritgani uchun“ medali Qizil Armiya, Harbiy-dengiz floti va NKVD qoʻshinlarining harbiy xizmatchilariga 1944-yil 20-dekabrdan 1945-yil 15-fevralgacha Budapeshtni qahramonlarcha hujum qilishda ishtirok etganlat va bosib olishda,ushbu shaharni egallash paytida harbiy harakatlar tashkilotchilari, rahbarlariga va bevosita ishtirokchilariga berildi. „Budapeshtni ozod qilganlik uchun“ medali koʻkrakning chap tomoniga taqilgan va SSSRning boshqa medallari mavjud boʻlsa, "Yaponiya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medalidan keyin joylashgan. 2005-yil 18-iyulda Rossiya Federatsiyasi Favqulodda vaziyatlar vazirining 552-son buyrugʻi bilan „Favqulodda vaziyat oqibatlarini bartaraf etishdagi farqi uchun“ medali tasmasi rangli lentaga oʻxshash lenta bilan taʼsis etildi. 1995-yil 1-yanvar holatiga koʻra, „Budapeshtni ozod qilganlik uchun“ medali bilan taxminan 362 050 kishi taqdirlangan
## Medalning tavsifi
„Budapeshtni qoʻlga kiritgani uchun“ medali misdan yasalgan boʻlib, diametri 32 mm boʻlgan oddiy doira shakliga ega. Medalning old tomonida markazda „BUDAPESHTNI EGALLAGANI UCHUN“ yozuvi, yozuvning tepasida  besh qirrali yulduz, pastda — ikki kesishgan dafna shoxlarida oʻroq va bolgʻa tasvirlangan. Medalning orqa tomonida Budapeshtni qoʻlga kiritish sanasi „1945-yil 13-fevral“, sana ustida besh qirrali yulduzcha tasvirlangan. Medaldagi barcha yozuvlar va tasvirlar qavariq qilib ishlangan. Medalning old va orqa tomonlari halqa bilan chegaralangan.
Medal koʻz va halqa bilan 24 mm kenglikdagi apelsin ipak muare lentasi bilan qoplangan beshburchak blokga bogʻlangan. Lentaning oʻrtasida kengligi 8 mm boʻlgan koʻk chiziq mavjud.
## Qabul qiluvchilar (qisman roʻyxati)
Quyidagi shaxslar „Budapeshtni egallaganlik uchun“ medali bilan taqdirlanganlar.

* Sovet Ittifoqi marshali Rodion Yakovlevich Malinovskiy
* Sovet Ittifoqi marshali Fyodor Ivanovich Tolbuxin
* Sovet Ittifoqi marshali Nikolay Vasilyevich Ogarkov
* Sovet Ittifoqi marshali Vasiliy Ivanovich Petrov
* General-polkovnik Nikolay Petrovich Kamanin
* Sappyoʻr Vladimir Fedorovich Chekalov
* Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, rassom Piotr Konstantinovich Vasilev
* Urush muxbiri Pyotr Andreevich Pavlenko
* PolkovnikIvan Fedorovich Ladyga
* Armiya generali Semion Pavlovich Ivanov
* General-leytenant Georgiy Timofeyevich Beregovoy
* Harbiy fotosuratchi Yevgeniy Ananevich Xaldei
* General-leytenant Kuzma Nikolaevich Derevyanko
* Aktyor Georgiy Aleksandrovich Yumatov
* Artilleriya bosh marshali Mitrofan Ivanovich Nedelin
* Leytenant [Grigoriy Yakovlevich Baklanov
* General-leytenant [Vitaliy Ivanovich Popkov
* Bosh kichik ofitser Yekaterina Illarionovna Mixaylova-Demina
* Askar Pavel Filimonovich Tuxari
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Frontdagi muxbirlar haykali

**Frontdagi muxbirlar haykali** — Moskvada Arbat tumanidagi Nikitskiy bulvarida joylashgan Jurnalistlar markaziy uyiga kiraverishda oʻrnatildi.

## Tarix
Faxriy jurnalist Fyodor Tsarev aytganidek, u oʻz hamkasblari bilan haykaltarosh Lev Kerbelga murojaat qildi, u ular bilan uchrashganida, u „gazetaga yozishmalar yozish uchun oʻtirgan jurnalistning qiyofasini“ tasvirini koʻrishni xohlashini tan oldi. „Frontdagi muxbirlar haykali“ haykaltaroshlik kompozitsiyasi haykaltarosh L. E. Karbel va arxitektor E. G. Rozanov tomonidan yaratilgan. Bu Reyxstag xarobalarida oʻtirgan yomgʻir paltosidagi muxbirning qiyofasi. Koʻkragida buyurtmalar, kamera osilgan, qoʻlida qalam va daftar, oyogʻida duffel sumkasi. Jurnalistning orqasida tepasida yozuvi boʻlgan eskirgan ustun bor („Moskvadan Brestgacha“ oldingi muxbirlarning qoʻshigʻidan iqtibos — Konstantin Simonov matni, musiqa — Matvey Blanter):Sugʻorish idishi va daftar bilan, hatto avtomat bilan, olov va sovuqdan oʻtib ketdik …va pastdaUlugʻ Vatan urushi jurnalistlari 1941-1945-yillarda.Butun haykaltaroshlik kompozitsiyasi kichik granit poydevorida joylashgan.

Yodgorlik, 1993-yilda ochilgan. Faxriy jurnalistlar, bayram kunlari u yerda yigʻilib, haykal poyiga gul qoʻyishadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Frontdagi hamshira haykali, Moskvada

**Frontdagi hamshira haykali** — MoskvadagiPechatniki tumanida, Guryanov koʻchasida, 109-sonli poliklinikaga kiraverishda joylashgan.

## Tarix
2015-yilda, Moskva janubi-sharqiy okrugining Pechatniki tumani faxriylar kengashi, Ulugʻ Vatan urushi frontlarida Qizil Armiya askarlari va ofitserlarining hayotini saqlab qolgan shifokorlarning jasoratlarini, tosh bilan ulugʻlash gʻoyasi bilan chiqdi. Yodgorlikni oʻrnatish tashabbuskori, Kreml kursanti polkovnik Malinin Boris Aleksandrovich, u urush paytida yaralangan va hamshira tomonidan qutqarilgandi. Faxriylar kengashi munitsipalitet rahbariyati va deputatlariga yodgorlik oʻrnatish uchun hujjatlar va zarur mablagʻ yigʻish boʻyicha komissiya tuzish tashabbusi bilan murojaat qildi. Bunday komissiya tuzildi. Yodgorlikni yaratish uchun 78 nafar jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan mablagʻlar ajratildi. Yodgorlik mualliflari, haykaltaroshlar Valeriy Vladimirovich Nikiforov, Natalya Viktorovna va meʼmor Anna Valerievna Korotaeva edi.

Yodgorlikni oʻrnatish uchun joy Guryanova koʻchasidagi 109-sonli poliklinikaning kirish qismida tanlangan, 4-bino 3 — bu yerda Ulugʻ Vatan urushi davrida, Moskva mudofaasi paytida yaradorlar yotqizilgan kasalxona boʻlgan. 2016-yil 2-sentabr kuni poliklinikaga kiraverishda yodgorlik plitasi qoʻyildi. Yodgorlikning ochilishi, 2017-yilning 28-oktabr kuni boʻlib oʻtdi. Marosimda, 150 ga yaqin kishi — Davlat dumasi va Moskva shahar dumasi deputatlari, Ulugʻ Vatan urushi faxriylari, hamshiralar, harbiy shifokorlar va faxriylar ishtirok etdilar.

Bronza yodgorlik hamshiraning jamoaviy qiyofasini tasvirlaydi — pogonli harbiy kiyim kiygan yosh qiz, , kamar bilan bogʻlangan bosh kiyimda, yelkasida sumka va avtomat qurol. Yodgorlikni yaratishda haykaltaroshlar harbiy shifokor Anna Aleksandrovna Margelova (Kurakina), ikki Vatan urushi ordeni, Qizil Yulduz ordeni va medallar sohibi Vasiliy Filippovich Margelovning uchinchi rafiqasi tasviridan foydalanganlar. „Harbiy xizmatlari uchun“, „Leningrad mudofaasi uchun“, „Stalingrad mudofaasi uchun“, „Budapeshtni qoʻlga kiritgani uchun“, „Venani qoʻlga kiritgani uchun“ va boshqalar.

## Havolalar

* 
* 
* 
*
Qizil Saritsin mudofaasi qahramonlari haykali

**Qizil Saritsin mudofaasi qahramonlari** haykali — Rossiyadagi fuqarolar urushi qahramonlariga, shuningdek, janglarda faol ishtirok etgan Saritsin qishlogʻi (hozirgi Volgograd) korxonalari xodimlariga bagʻishlangan haykaltaroshlik kompozitsiyasi. 1918-1919-yillarda Volgograddagi Metallurglar maydonida Tsaritsin operasi binosi oldida joylashgan.

## Tarixi
Mamlakatning markaziy rayonlarini Quyi Volgaboʻyi, Shimoliy Kavkaz va Oʻrta Osiyo bilan bogʻlaydigan yirik sanoat markazi va asosiy aloqa markazi boʻlgan Saritsin mudofaasi fuqarolar urushi voqealarida muhim rol oʻynadi. Qattiq mudofaa uchun shahar 1919-yil 17-mayda Faxriy Inqilobiy Qizil Bayroq, 1924-yil 14-aprelda Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Yodgorlik RSFSR Vazirlar Kengashining 1974-yil 4- dekabrdagi 624-sonli qarori bilan davlat muhofazasiga qabul qilingan.

Haykaltarosh Aleksandr Kibalnikov va arxitektor Vasiliy Shalashov tomonidan yaratilgan shahar himoyachilariga yodgorlik 1961-yilda Stalingrad Metallurglar maydonida Madaniyat saroyi oldida oʻrnatilgan (hozirgi — Saritsin operasi).

## Tavsifi
Balandligi 4 metr boʻlgan haykal bronzadan yasalgan boʻlib, qoʻllarida qurol boʻlgan olti ishchining qiyofasini aks ettiradi. ularning yuzlarida shaharni istalgan vaqtda himoya qilishga qatʼiylik bildirilgan. U toʻq kulrang marmar plitalar bilan qoplangan, parallelepiped shaklidagi 4 metrli beton poydevorga oʻrnatiladi. Yuqori markaziy kafelda „Qizil Tsaritsin mudofaasi qahramonlariga abadiy shon-shuhrat“ yozuvi bor".

## Manbalar
„Ilmen ustidagi turnalar“ yodgorligi maydoni

„**Ilmen ustidagi turnalar“ yodgorligi maydoni** —Yakutskdagi yodgorlik maydoni, Ilmen koʻlida Ulugʻ Vatan urushi paytida halok boʻlgan yakut jangchilariga bagʻishlangan.

## Yodgorlikning maʼnosi
1943-yil 23-fevral kuni, ertalab soat beshda Ilmen koʻli boʻylab harakatlanib 19-chi alohida changʻi brigadasining askarlari Retle qishlogʻidagi nemis pozitsiyalariga yetib kelishdi. Nemis askarlari chekinishdi, lekin keyinroq qarshi hujumga oʻtib, oʻz pozitsiyalarini tikladilar. Sovet askarlariga qarshi minomyotlar, artilleriya va samolyotlar ishlatilgan. Ogʻir jangda sovet askarlari katta yoʻqotishlarga uchradilar.

## Yodgorlik tarixi
2005-yil 29-sentabrda Novgorod viloyati, Ilmen koʻlida 1943-yil 23-fevralda halok boʻlgan 220 yakut jangchisi xotirasiga abadiylashtirilgan „Ilmen ustidagi turnalar“ yodgorlik maydoni ochildi. „Ilmen koʻlida halok boʻlganlar xotirasi“ jamoat fondi direktori Nikolay Atlasov va uning oʻrinbosari Anatoliy Kirillin bogʻning gʻoyasi bilan chiqdi. Loyihaning dizayni Moskva zamonaviy sanʼat instituti filiali talabalari tomonidan Yakutsk bosh arxitektori oʻrinbosari Semyon Sergeev rahbarligida ishlab chiqilgan.

Yodgorlikda uchta yorilgan muz koʻrinishidagi tosh plitalar mavjud. Ularda Yakutiya Respublikasining vafot etgan aholisining ismlari bor. Ilmen koʻlidagi fojia 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi davrida Yakutiyaning chaqirilgan aholisi uchun eng qonli harbiy operatsiya boʻldi.

## Manbalar
N. G. Krapivyanskiyning qabri

**N. G. Krapivyanskiyning qabri** — mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik (1957-1965-yillar, 2010-yildan), ilgari Nijindagi (1965-2009-yillar) respublika ahamiyatga ega.

## Tarix
Ukraina SSR Vazirlar Mahkamasi va KPU Markaziy komitetining 13.08.1957-yildagi 947 — sonli qarori bilan *fuqarolik urushi qatnashchisi* N. G. Krapivyanskiyning qabri deb nomlangan 86-sonli *xavfsizlik yodgorligi maqomi* berildi.

Ukraina SSR Vazirlar Kengashining 1965-yil 21-iyuldagi 711-sonli „Ukraina SSR sanʼat, tarix va arxeologiya yodgorliklari roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“gi qarori (*"Sanʼat yodgorliklari roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida" Ukraina SSR tarixi va arxeologiyasi*) *Fuqarolar urushi qahramoni N. G. Krapivyanskiy maqbarasi* deb nomlangan *respublika ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik* maqomi berildi. *1948-yilda dafn etilgan*.

Ukraina Vazirlar Mahkamasining 03.09.2009-yildagi 928-sonli „Ukrainaning milliy ahamiyatga ega madaniy meros obʻektlarini Ukrainaning koʻchmas yodgorliklari davlat reestriga kiritish toʻgʻrisida“ gi qarori (*"Milliy ahamiyatga ega madaniy meros obʻektlarini kiritish toʻgʻrisida" „Ukrainaning tartibsiz xotiralarining suveren reestriga“*), Vazirlar Mahkamasining 1965-yil 21-iyuldagi 711-sonli Ukraina SSR Vazirlari qarori oʻz kuchini yoʻqotdi.

Ukraina madaniyat va turizm vazirligining 03.02.2010-yildagi 58/0/16-10-sonli qarori bilan (16.06.2011-yildagi 453/0/16-11-sonli tahririda) *fuqarolik urushi faoli N. G. Krapivyanskiyning qabri* deb nomlangan 5528-Chr *xavfsizlik xizmati bilan mahalliy tarix yodgorligi* maqomi berildi.

## Tavsif
Sovet harbiy va davlat arbobi, Chernigov viloyatida tugʻilgan Nikolay Grigoryevich Krapivyanskiy Nejin shahridagi Avdeevskiy qabristoniga dafn etilgan. Qabr ustiga granit tosh yotqizilgan.

## Yana qarang

# Mulk saytidagi uy N. G. Krapivyanskiy (Volodkova qiz)
# 1922-1930-yillarda N. G. Krapivyanskiy vaqti-vaqti bilan boʻlgan uy (Nijin)
# N haykali. G. Krapivyanskiy (Chernigov)

## Manbalar

## Manbalar

# PERELIK XOTIRA BU OBYEKTIV MADANIYAT SPADSHINA m. CHERNIGOV ARXITEKTURA, TARIXIY, MONUMENTAL SANʼAT KOʻRISI UCHUN
# DAFON ZONALARI VA TARIXIY XAYOTLARNING XALQARO REJIMLARINI BEYALASH BOʻYICHA CHERNIGOVA SHAHRINING TARIXIY-MEʼMORATIY ASOSIY REJASI (19.10.2018-yil № 2-shartnoma)
# Chernigivshchina: Entsiklopedik dovidnik, K.: URE va m. M. P. Bazhan, 1990-yil.
Oktabr inqilobi va fuqarolar urushi qahramnlari yodgorligi

**Oktabr inqilobi va fuqarolar urushi qahramonlari** yodgorligi Ufada oʻrnatilgan monumental haykaldir.

## Tarixi
Yodgorlik bronzadan yasalgan, umumiy balandligi 12 m, figuralarning balandligi 9 m.Yodgorlikning vazni 95 tonna.

Poydevorda uchta figuradan iborat guruh joylashgan. Haykaltaroshlik guruhining markazida miltigʻini bolgʻadek boshiga silkitgan temirchi qiyofasi joylashgan. Temirchining oʻng tomonida Qizil Armiya askarining surati, temirchining chap tomonida dehqon otliqi tasvirlangan. Kompozitsiyada tizzasiga suyanib, bir qoʻli bilan yarador yuragini, ikkinchi qoʻli bilan qurolni ushlab turgan keksa askar qiyofasi ham mavjud. Uch figura — ishchi, Qizil Armiya askari va dehqon — uni oʻzlari bilan himoya qiladi va oldinga shoshiladi.

Yodgorlik 1975-yil 29-aprelda Mingajeva koʻchalari orasidagi maydonda, 8-mart va Oktabrning 50-yilligida oʻrnatilgan.

Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Kuznetsov L. V., meʼmor Semenov A. V., muhandis-konstruktor Kotkin A.

Yodgorlikni yaratish boʻyicha ishlar toʻqqiz yil davomida olib borildi. Haykaltarosh L. V. Kuznetsov 1978-yil Salavat Yulaev nomidagi Respublika mukofoti laureati unvoni bilan taqdirlangan.

Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Kuznetsov L. V., meʼmor Semenov A. V., muhandis-konstruktor Kotkin A.

## Qiziqarli faktlar
Yodgorlikning mashhur nomi „Beshdan yettigacha“. Bunga bir vaqtlar haykal roʻparasida oziq-ovqat doʻkoni boʻlganligi, u soat 19.00 da yopilganligi va raqamlar soʻnggi kuchlari bilan doʻkonga oshiqayotgan xaridorlarga oʻxshab ketganligi bilan bogʻliq edi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Krasnodon qahramonlari yodgorligi Sankt-Peterburg

**Krasnodon qahramonlari** yodgorligi — Sankt-Peterburgdagi „Yosh gvardiya“ yer osti tashkiloti aʼzolariga oʻrnatilgan yodgorlik.

1956-yil yanvarda Leningradda, Komsomolning 30 yilligi nomidagi bogʻdagi asosiy xiyobonda (hozirgi Yekateringof, Liflyandskaya koʻchasi, 12), haykaltaroshlarning loyihasiga koʻra, Katta hovuzdan unchalik uzoq boʻlmagan V.I. Agibalov, V. I. Muxin va V. X. Fedchenko Krasnodon qahramonlariga yodgorlik oʻrnatdilar. 11 metr balandlikdagi yodgorlik muallifning Krasnodon shahridagi „Qasamyod“ monumental haykaltaroshlik kompozitsiyasining takroridir. Leningrad loyihasining meʼmori V. D. Kirxoglani.

Yodgorlikning kompozitsion markazi — banner boʻlib, uning atrofida yaqin halqada turgan yosh posbonlar tasvirlangan: Oleg Koshevoy, Ulyana Gromova, Ivan Zemnuxov, Lyubov Shevtsova va Sergey Tyulenin. Poydevorning old tomonida *"Krasnodon qahramonlariga"* yozuvi boʻlgan bronza lenta bor. Orqa tomonda *"Yodgorlik haykalchasi", Leningrad, 1955-yil yozuvi boʻlgan plastinka bor.* *Mualliflar: Muxin V.* *I., Agibalov V.* *I., Fedchenko V.* *x.* *"*.

Bronza haykaltaroshlik guruhi qizil granit bloklaridan yasalgan va bir xil dumaloq granit asosiga ega boʻlgan dumaloq konus shaklidagi poydevorda koʻtarilgan. U parkning markazida granit bordyur bilan oʻralgan tepalikda joylashgan. Park xiyobonlari yodgorlikdan ajralib turadi.

Yodgorlik ham alohida qiziqish uygʻotadi, chunki unda Sankt-Peterburgda saqlangan sanoqlilaridan biri — Stalin surati mavjud. Yosh gvardiyachilar guruhi tepasida turgan bannerda Stalinning profili va Leninning profili koʻrinadi.

Yodgorlik 1954-yilda Lugansk viloyatining Krasnodon shahrida oʻrnatilgan „Qasamyod“ haykaltaroshlik guruhining mualliflik nusxasi. Ushbu haykalning bronza quyish ishlari Leningraddagi Monumentskulptura zavodida amalga oshirildi. Ukraina Butunittifoq Leninchi Kommunistik Ligasi Markaziy Qoʻmitasining qarori bilan xuddi shu zavodda ishlab chiqarilgan ushbu modeldan qayta quyish Leningrad komsomoliga sovgʻa qilindi.

## Manbalar

## Havolalar

* Yekateringof. „Krasnodon qahramonlari“ yodgorligi Arxivnaya kopiya -da
* Krasnodon qahramonlari yodgorligi (Yosh gvardiya)  Arxivnaya kopiya -da
* -da Arxivnaya kopiya Yosh gvardiya xotirasini hurmat qilish vaqti keldi.
Krasnodon qahramonlari yodgorligi Saratov

**Krasnodon qahramonlari** yodgorligi — Saratovdagi „Yosh gvardiya“ yashirin tashkiloti aʼzolariga oʻrnatilgan yodgorlik.

Ulugʻ Vatan urushidan keyin ushbu saytda Krasnodon qahramonlari nomidagi maydon obodonlashtirildi; ibodatxona poydevorining qoldiqlari asfaltlangan va qurbongoh oʻrnida Krasnodon qahramonlari haykali oʻrnatilgan.

Saratovning Voljskiy tumanidagi Bolshaya Gornaya va Nekrasova koʻchalari burchagidagi shahar maydonida joylashgan. Ilgari, „togʻlarda“ Novo-Nikolskiy ibodatxonasi bor edi, 1930-yillarda vayron qilingan.

Yevgeniy Fedorovich Timofeev — Ulugʻ Vatan urushi faxriysi, 32-Saratov miltiq diviziyasi tarkibida jang qilgan. Yodgorlikdan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Krasnodon qahramonlarining kichik koʻchasi va 32-piyoda diviziyasi koʻchasi joylashganligi ramziy maʼnoga ega.

1949-yilda ochilgan yodgorlik muallifi E. F. Timofeev. Beton stele-obelisk oldidagi poydevorda qoʻllarida qizil bayroqni ushlab turgan Oleg Koshevoy va Ulyana Gromovaning figuralari koʻtariladi. Obeliskning orqa va yon tomonlarida oʻtmishda Koshevoyning hozirda yoʻqolgan vatanparvarlik sheʼrlari bitilgan. Poydevorning old qismidagi yodgorlik lavhasiga *"Yangi avlod odamlari yetishib chiqadi, lekin Donetskning Krasnodon shahridan kelgan yosh, qoʻrqmas qahramonlarning nomlari hech qachon unutilmaydi" degan yozuv bor.* Ilgari yodgorlik poydevori sopol koshinlar bilan, hozirda esa jigarrang granit plitalar bilan bezatilgan.

## Manbalar


## Havolalar

* Krasnodon qahramonlari yodgorligi
* Krasnodon qahramonlari yodgorligi 
* Krasnodon qahramonlari yodgorligi
Andrey Pervoznanniy yodgorligi, Moskvada

**Andrey Pervoznanniy** **yodgorligi** — Moskva kanali qurilgan chogʻida qatagʻon qilingan mahbuslar xotirasiga X shaklidagi (Andreevskiy) xochga mixlangan avliyo Andrey Pervoznanniy koʻrinishidagi yodgorlik, bu joy ularning umumiy qabri edi.

U 2006-yil 13-dekabrda, avliyo Andrey Andrey PervoznanniyPervoznanniy xotirasi kuni Moskva halqa yoʻlining 76-kilometrida oʻrnatildi. Oʻrnatish tashabbuskorlari qoʻshiqchi Vika Tsyganova va uning turmush oʻrtogʻi Vadim Tsyganov edi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Birinchi jahon urushi qahramonlari yodgorligi Аzov

**Birinchi jahon urushi qahramonlari** **yodgorligi** — Azov shahridagi yodgorliklardan biri boʻlib, Birinchi jahon urushida qatnashgan Rossiya imperatorlik armiyasining askarlari va ofitserlariga bagʻishlangan. 2014-yilda oʻrnatilgan. U Petrovskiy bulvarida, Markaziy shahar kasalxonasi binosi yonida joylashgan.
## Yodgorlikning ochilishi
2014-yilda Rossiya Birinchi jahon urushi boshlanganining 100 yilligini nishonladi. Rossiya urushda Antanta tomonida qatnashdi, uning armiyasi Sharqiy frontda jang qildi. Rossiya Prezidenti Vladimir Putin 2012-yil 27-iyunda senator A.ning savoliga javob berar ekan. I. Lisitsin, bolsheviklar rahbariyatini Birinchi jahon urushida Rossiyaga yutqazganlikda aybladi — „…bu oʻsha paytdagi hukumatning xiyonati natijasi … bolsheviklar milliy xiyonat qildi …“. Prezident Rossiyaning yoʻqotishini oʻziga xos deb atadi: „Mamlakatimiz bu urushda yutqazgan tomonga yutqazdi“.

Birinchi jahon urushi (1914-1918) dalalarida boʻlib oʻtgan janglarda 125 mingga yaqin kazaklar, oltmishta otliq polk, oʻttiz uchta otliq akkumulyator, oltita plastun bataloni, beshta zaxira polk, uchta zaxira batareya va saksondan ortiq alohida maxsus yuzlik qatnashdi. Don viloyatidan. Donetslar aksariyat harbiy amaliyotlarda qatnashgan.

Kazaklar haykalining balandligi ikki yarim metr, haykal bronzadan qilingan. Uch metrlik Avliyo Jorj xochi bronza va guruchdan qilingan. Poydevor uchun granit Kareliya va Ukrainadan keltirildi. Yodgorlik Azov aholisining mablagʻlari hisobidan yaratilgan.

Azov shahrida yodgorlik ustida ish 2012-yilda boshlangan. Yodgorlik 2014-yilning fevral oyidan beri quyiladi. Yodgorlik rus askarlarining qahramonlik xizmatlarining ramzi boʻlgan tik turgan kazakning figurasi boʻlib, uning orqasida Sankt-Jorj xochi joylashgan. Oʻng qoʻlida kazak shamshirni, chap qoʻlida — qilichdan qinini ushlab turadi. Kazakning qaygʻuli pozasi Birinchi jahon urushi natijalariga mos keladi. Yodgorlik granit poydevorga oʻrnatilgan. Haykaltarosh A. M. Dementiyev.

Urush boshlanganining 100 yilligi mamlakatda uning qahramonlariga yodgorlik barpo etish orqali uning xotirasini abadiylashtirishga jamoatchilik qiziqishini uygʻotdi.

Azovdan tashqari, Rostov viloyatida „unutilgan urush“ qahramonlariga yodgorliklar Rostov-na-Donu, Konlar, Novocherkassk, Bataysk va boshqa aholi punktlarida ochildi.

Yodgorlikning ochilishi 2014-yil 30-iyulda boʻlib oʻtdi. Yodgorlikni muqaddaslash marosimini Muqaddas Uch Birlik cherkovi rektori Ota Sergius oʻtkazdi.

## Yana qarang

* Birinchi jahon urushi qahramonlari yodgorliklari

## Havolalar

* Zavadskaya, A. Imon, podshoh va vatan uchun / A. Zavadskaya // Azov haftasi. — 2014-yil — 7-avgust. — 5-bet. 
* 
* Azov shahrida Birinchi jahon urushi kazak qahramonlariga yodgorlik ochildi Arxivning  -da

## Manbalar