McKinsey & Company

**McKinsey & Company** – 1926-yilda Chikago universiteti professori James O. McKinsey tomonidan asos solingan, korporatsiyalar, hukumatlar va boshqa tashkilotlarga professional xizmatlarni taklif qiluvchi global boshqaruv konsalting kompaniyasi. McKinsey “Katta uchlik” boshqaruv konsalting kompaniyasining (MBB) eng qadimgi va eng kattasi boʻlib, daromadlari boʻyicha dunyodagi eng yirik uchta strategiya konsalting firmasidir. Kompaniya asosan oʻz mijozlarining moliyaviy va operatsiyalariga eʼtibor qaratadi.

Marvin Bower boshchiligida McKinsey 1940 va 1950-yillarda Yevropaga tarqaldi. 1960-yillarda McKinseyʼs Fred Gluck – Boston Consulting Groupdan Bruce Henderson, Bain & Companydagi Bill Bain va Garvard Biznes maktabi Micheal Porter bilan birgalikda – korporativ madaniyatga aylandi. McKinseyʼs John L. Neuman tomonidan 1975-yilda nashr etilgan nashrda “qoʻshimcha qiymat tahlili” biznes amaliyoti joriy etildi, bu esa oʻrta boshqaruvdagi koʻplab ish oʻrinlarini yoʻq qilgan qisqarish tendensiyasiga yordam berdi.

McKinsey ishga yollash jarayonining raqobatbardoshligi bilan mashhur va u dunyodagi eng yaxshi ish beruvchilardan biri sifatida koʻriladi. McKinsey asosan dunyoning eng yaxshi biznes maktablaridan yollaydi va ilgʻor ilmiy darajaga ega boʻlgan cheklangan miqdordagi nomzodlarni yollagan birinchi boshqaruv maslahatchilaridan biri edi (masalan, PhD, MD) va chuqur soha tajribasi, shuningdek, ishbilarmonlik va tahliliy koʻnikmalarni namoyish etganlar McKinsey *McKinsey Quarterly* biznes jurnalini nashr etadi.

Firma 2001-yilda Enronning qulashi, 2007–2008 yillardagi moliyaviy inqiroz va Janubiy Afrikada davlatni bosib olishga yordam berish kabi bir qator eʼtiborga molik janjallar bilan bogʻlangan. Shuningdek, u Purdue Pharma AQSh immigratsiya va bojxona nazorati va avtoritar rejimlar bilan aloqadorligi uchun tortishuvlarga sabab boʻldi. 2021-yil fevral oyida McKinsey OxyContin savdosini rag‘batlantirish va kattaroq opioid epidemiyasini kuchaytirishdagi roliga oid tergovlarni hal qilish uchun 600 million dollar to‘ladi.

## Tarixi

### Erta tarixi

McKinsey & Company Chikagoda Jeyms O. McKinsey & Company nomi ostida 1926-yilda Chikago universitetining buxgalteriya hisobi professori James O. McKinsey tomonidan tashkil etilgan. U bu gʻoyani Amerika Qoʻshma Shtatlari Armiya Qurolli Kuchlar Departamentida ishlayotgan paytda harbiy yetkazib beruvchilarning samarasizligiga guvoh boʻlganidan keyin oʻylab topdi. Firma oʻzini “buxgalteriya hisobi va boshqaruv firmasi” deb atadi va boshqaruv vositasi sifatida buxgalteriya hisobi tamoyillaridan foydalanish boʻyicha maslahatlar berishni boshladi. McKinseyning birinchi hamkorlari 1929-yilda yollangan Tom Kirni va 1933-yilda yollangan Marvin Bouer edi.

Marvin Bower 1937-yilda oʻzining advokatlik tajribasiga asoslanib, McKinseyning qadriyatlari va tamoyillarini oʻrnatgan. Firma “up or out” siyosatini ishlab chiqdi, unda koʻtarilmagan maslahatchilar ketishlari soʻraladi. 1937-yilda Bower bir qator qoidalarni oʻrnatdi: maslahatchilar mijozlar manfaatlarini McKinsey daromadlaridan ustun qoʻyishlari, mijozlar ishlarini muhokama qilmasliklari, mijozning fikriga qarshi chiqsa ham haqiqatni aytishlari va faqat shunday ishlarni bajarishlari kerak. Bower firmaning faqat bosh direktorlar bilan ishlash tamoyilini yaratdi, keyinchalik u shoʻba va boʻlinmalarning bosh direktorlarigacha kengaytirildi. U, shuningdek, McKinsey kompaniyasining faqat mijozlar bilan ishlash tamoyilini yaratdi va kompaniya uning tavsiyalariga amal qiladi. Bower firmaning tilini ham oʻrnatdi.

1937-yilda Jeyms O. McKinsey pnevmoniyadan vafot etdi.  Bu 1939-yilda McKinsey, Wellington & Company kompaniyasining boʻlinishiga olib keldi. Buxgalteriya amaliyoti Scovell, Wellington & Company kompaniyasiga qaytdi, boshqaruv muhandisligi amaliyoti esa McKinsey & Company va McKinsey, Kearney & Companyga boʻlingan. Bower yangi McKinsey & Company kompaniyasiga sarmoya kiritgan va boshqaruvchi hamkor boʻlgan Skovell Vellingtonlik Guy Crockett bilan hamkorlik qilgan, Marvin Bower esa uning oʻrinbosari sifatida firma tamoyillari va strategiyasini asos solgan. Nyu-Yorkdagi ofis 1946-yilda McKinsey nomiga eksklyuziv huquqlarni sotib oldi

### Oʻsish yillari
McKinsey & Company 1940 va 50-yillarda, ayniqsa Yevropada tez rivojlandi. 1951-yilda 88 nafar va 1960-yillarda 200 dan ortiq, jumladan, 1966-yilda Londonda 37 nafar xodim bor edi Xuddi shu yili McKinsey AQShning San-Fransisko, Klivlend, Los-Anjeles va Vashington kabi yirik shaharlarida oltita, shuningdek, chet elda oltita ofisiga ega edi. Bu xorijiy idoralar, birinchi navbatda, Yevropada, masalan, London, Parij, Amsterdam, shuningdek, Melburnda edi. Bu vaqtga kelib kompaniya daromadlarining uchdan bir qismi Yevropadagi ofislaridan kelib tushgan. 1959-yilda Guy Crockett boshqaruvchi direktor lavozimini tark etdi va uning oʻrniga Marvin Bower saylandi. McKinsey kompaniyasining foydani taqsimlash, ijroiya va rejalashtirish qoʻmitalari 1951-yilda tuzilgan. Tashkilotning mijozlar bazasi Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrda ayniqsa, hukumatlar, mudofaa pudratchilari, bluechip kompaniyalari va harbiy tashkilotlar orasida kengaydi. McKinsey 1956-yilda faqat McKinsey xodimlariga tegishli boʻlgan aksiyalarga ega xususiy korporatsiyaga aylandi.

2003-yilda London ofisining rahbari Ian Davis boshqaruvchi direktor lavozimiga saylandi. Davis firma shiddat bilan kengaygan davrdan keyin kompaniyaning asosiy qadriyatlariga qaytishni vaʼda qildi, baʼzi McKinsey maslahatchilari buni kompaniya merosidan voz kechish deb bilishdi. Shuningdek, 2003-yilda firma Shanxayda Osiyo-Tinch okeani mintaqasi uchun shtab-kvartirasini tashkil etdi. 2004-yilga kelib, McKinsey daromadlarining 60 foizdan ortigʻi AQShdan tashqarida ishlab chiqarilgan. Kompaniya 2008-yilda Ijtimoiy Sektor Ofisini (SSO) ochdi, u uchta amaliyotga boʻlingan: Global sogʻliqni saqlash, Iqtisodiy rivojlanish va Imkoniyatlar yaratish (EDHOC) va Xayriya. McKinsey oʻzining koʻp qismini SSO orqali amalga oshiradi, 1997-yilda tashkil etilgan Biznes Texnologiyalari Ofisi (BTO) texnologiya strategiyasi boʻyicha maslahat beradi.

2009-yilga kelib firma 400 direktordan (katta hamkorlardan) iborat boʻlib, 1993-yilda bu koʻrsatkich 151 ta edi. Dominic Barton boshqaruvchi direktor etib saylandi, u 2012 va 2015-yillarda bu lavozimga qayta saylandi.

### Yaqin tarix
Rajat Gupta va boshqa McKinsey rahbari Anil Kumar Galleon Group hedjirlash fondi egasi Raj Rajaratnam bilan ichki maʼlumot almashgani uchun insayder savdosi boʻyicha hukumat tergovida hukm qilinganlar orasida edi. Garchi McKinsey hech qanday qonunbuzarlikda ayblanmagan boʻlsa-da, sudlanganlik firma uchun noqulay edi, chunki u halollik va mijozlarning maxfiyligi bilan faxrlanardi. McKinsey endi hech qanday katta sherik bilan munosabatlarni saqlamaslikka qaror qildi. McKinsey 2021-yilda investitsiya banki boʻyicha maslahat boʻlimi faoliyatini toʻxtatdi va bunga “kadrlar masalalari” sabab boʻldi.

2021-yil dekabr oyida McKinsey sherigi Puneet Dikshit insayder savdosida aybdor deb topdi. Dikshit Goldman Sachsga GreenSky, fintech kompaniyasini sotib olish haqida maslahat berdi va bu maxfiy maʼlumotlardan koll opsion savdosi uchun foydalandi. 2022-yil 1-iyun kuni McKinsey maʼlumotlar muhandisligi boʻyicha Caserta kompaniyasini sotib olganini eʼlon qildi.

## Tashkilot va xizmatlar

### Tuzilishi

McKinsey & Company 1956-yilda uning sheriklariga tegishli ulushlarga ega boʻlgan xususiy korporatsiya sifatida qonuniy ravishda qayta tuzilishidan oldin hamkorlik sifatida tashkil etilgan. U sheriklik tuzilmasini taqlid qiladi va xodimlar “sheriklar” deb ataladi. Kompaniya tekis ierarxiyaga ega va har bir aʼzoga murabbiy tayinlangan. 1960-yillardan boshlab, McKinsey boshqaruvchi direktori katta direktorlar ovozi bilan uch, uch yillik muddatga yoki 60 yoshga toʻlgunga qadar xizmat qilish uchun saylanadi Firma shuningdek, har birining oʻz masʼuliyat sohasiga ega boʻlgan bir qator qoʻmitalar tomonidan boshqariladi.

2013-yilga kelib, McKinsey markazlashtirilmagan tuzilmaga ega deb taʼriflandi, bunda turli ofislar oʻxshash, lekin mustaqil ishlaydi. Kompaniyaning byudjeti markazlashtirilgan, ammo individual maslahatchilarga katta darajadagi avtonomiyalar berilgan. Haqiqiy global firma sifatida McKinsey anʼanaviy “shtab-kvartirasi”ga ega emas, lekin u odatda hozirgi boshqaruvchi hamkorning uy ofisi hisoblanadi.

#### Global boshqaruvchi hamkorlar roʻyxati

# James O. McKinsey (1926–1935), Chikagodagi ofisi
# Guy Crockett (1939-1950)
# Marvin Bower (1950–1967), Nyu-Yorkdagi ofis
# Gil Clee (1967–1968)
# Chester Walton (1968-1976)
# Alonzo L. McDonald (1973–1976)
# Ron Daniel (1976–1988)
# Frederick Gluck (1988-1994), Nyu-Yorkdagi ofis
# Rajat Gupta (1994–2003), Nyu-Yorkdagi ofis
# Ian Davis (2003–2009), Londondagi ofis
# Dominic Barton (2009–2018), Londondagi ofis
# Kevin Sneader (2018–2021), Gonkongdagi ofisi
# Bob Sternfels (2021– ), San-Fransiskodagi ofis

### Konsalting xizmatlari
McKinsey & Company 2013-yilda chop *etilgan “Firm”* kitobiga koʻra, sotib olish boʻyicha maslahatlar berish, savdo kuchini qayta qurish rejasini ishlab chiqish, yangi biznes strategiyasini yaratish yoki xodimlarni qisqartirish boʻyicha maslahatlar berish kabi strategiya va boshqaruv konsalting xizmatlarini taqdim etadi. 1999-yilda chop *etilgan “The McKinsey Way”* kitobida aytilishicha, McKinsey maslahatchilari farazlarni sinab koʻrish uchun maʼlumotlar va intervyulardan foydalangan holda boshqaruv qarorlarini baholash uchun tadqiqotlar ishlab chiqdilar va amalga oshirdilar. Ular yuqori boshqaruvga, odatda PowerPoint taqdimoti va buklet shaklida taqdim etildi.

McKinsey & Company anʼanaviy ravishda raqobatchilarga qaraganda taxminan 25 foizga koʻproq haq soʻraydi.

Oddiy McKinsey kelishuvi ikki oydan oʻn ikki oygacha davom etishi mumkin va uchdan oltitagacha McKinsey maslahatchisini oʻz ichiga oladi. Shartnoma odatda mijozning shtab-kvartirasi joylashgan hududni qamrab oluvchi generalist va sanoat yoki funksional tajribaga ega boʻlgan mutaxassislar tomonidan boshqariladi. Baʼzi raqobatdosh konsalting firmalaridan farqli oʻlaroq, McKinsey bir nechta raqobatchi kompaniyalarda ishlashga qarshi siyosat yuritmaydi (garchi individual maslahatchilarga buni qilish taqiqlangan boʻlsa ham).

### Ishga qabul qilish
McKinsey & Company 1953-yilda bu ishni boshlaganida tajribali biznes menejerlari oʻrniga yaqinda bitirganlarni yollagan birinchi boshqaruv konsalting firmasi boʻldi.

Koʻpgina ishga qabul qilinganlar MBA darajalariga ega boʻlsa-da, 2009-yilga kelib, firmaning ishga qabul qilinganlarning yarmidan kamrogʻi biznes yoʻnalishlari boʻlgan; 1999-yilga kelib, ishga qabul qilinganlar fan, tibbiyot, muhandislik yoki huquq boʻyicha yuqori darajaga ega boʻlishdi.

### Madaniyat
1993-yil 1-noyabrda *Fortune* jurnalidagi profil hikoyasida aytilishicha, McKinsey & Company “yer yuzidagi eng taniqli, eng sirli, eng yuqori baholi, eng obroʻli, eng muvaffaqiyatli, eng hasad qilingan, eng ishonchli va eng yoqmaydigan boshqaruv konsalting kompaniyasidir”. Maqolada McKinsey oʻz maslahatchilari pul bilan motivatsiya qilinmagani va sheriklar bir-birlari bilan “shaxsiy mehr va hayrat tuygʻusi” bilan gaplashgani haqida daʼvo qilingan. Maqolada 1990-yillarning boshida sodir boʻlgan madaniy toʻqnashuv tasvirlangan, bu 254 ICG xodimidan 151 nafarining ishdan ketishiga olib kelgan.

## Taʼsiri
McKinseyning koʻplab sobiq xodimlari yirik korporatsiyalarning bosh direktori boʻlishadi yoki muhim davlat lavozimlarini egallaydilar. Shunday qilib, ular boshqa tashkilotga McKinseyning qadriyatlari va madaniyati bilan taʼsir qiladi. McKinseyʼs sobiq xodimlari bosh direktorlar yoki yuqori darajadagi rahbarlar etib tayinlangan.

### Tadqiqot va nashriyot
McKinsey & Company maslahatchilari biznes va menejmentga oid kitoblar, tadqiqotlar va maqolalarni muntazam nashr etadi. Firma tadqiqotga yiliga 50-100 million dollar sarflaydi. 1955-yilda Menejment tadqiqotlari jamgʻarmasiga asos solganida, menejment boʻyicha tadqiqotlarni moliyalashtirgan birinchi tashkilotlardan biri edi. Firma 1964-yilda *The McKinsey Quarterly* biznes jurnalini nashr eta boshladi. U 1990-yilda tashkil etilgan va global iqtisodiy tendensiyalarni oʻrganuvchi McKinsey Global institutini moliyalashtiradi. Shuningdek, u 2020-yilda butun dunyo boʻylab inklyuziv oʻsish va irqiy tenglikni rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlarni moliyalashtirish uchun McKinsey qora tanli iqtisodiy mobillik institutini ishga tushirdi. Koʻpgina maslahatchilar Garvard Business Reviewʼga hissa qoʻshadilar. McKinsey maslahatchilari 1960-yildan 1980-yilgacha atigi ikkita kitob, keyin esa 1980-yildan 1996-yilgacha 50 dan ortiq kitob chop etishdi. McKinsey nashrlari va tadqiqotlari firmaga “kvazi-akademik” imidj beradi.

2011-yil fevral oyida McKinsey AQShning 1300 xususiy sektor ish beruvchilari orasida “Affordable Care Act” (ACA) ga kutilayotgan munosabati yuzasidan soʻrov oʻtkazdi. Respondentlarning 30 foizi ACA 2014-yilda kuchga kirgandan soʻng, ish beruvchi homiyligidagi sogʻliqni saqlash sugʻurtasini taklif qilishni toʻxtatib qoʻyishlarini taxmin qilishgan. 2011-yil iyun oyida McKinsey e-Quarterly jurnalida chop etilgan ushbu natijalar TIME jurnalidagi maqolaga koʻra, “AKA tanqidchilari uchun foydali vosita va qonun himoyachilari uchun chuqur bezovtalik” boʻldi. Sogʻliqni saqlash islohoti tarafdorlari soʻrov Kongressning Byudjet byurosi hisob-kitoblaridan ancha oshib ketganini taʼkidlab, McKinsey tadqiqot metodologiyasini oshkor etishini taʼkidladi. Soʻrov natijalarini eʼlon qilganidan ikki hafta oʻtgach, McKinsey soʻrovnoma mazmunini, jumladan, soʻrovnoma va 206 sahifalik soʻrov maʼlumotlarini eʼlon qildi. McKinsey oʻzining qoʻshimcha bayonotida, u prognoz qilish emas, balki maʼlum bir vaqtning oʻzida ish beruvchilarning munosabatini qoʻlga kiritish uchun moʻljallanganligini aytdi.

#### Atrof-muhit boʻyicha maslahat
Marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlari mintaqadagi ifloslanishni kamaytirishning turli xil variantlari moliyaviy xarajatlarini solishtirishga harakat qiladi va emissiya savdosi, siyosat muhokamalari va ragʻbatlantirish dasturlarida qoʻllanadi. McKinsey & Company 2007-yilning fevralida issiqxona gazlari emissiyasi boʻyicha oʻzining birinchi marginal pasaytirish qiymati (MAC) egri chizigʻini chiqardi, u 2009-yil yanvarida ikkinchi versiyaga yangilandi. McKinsey & Company kompaniyasining MAC egri chizigʻi eng koʻp qoʻllanadigan boʻldi va McKinseyʼning iqlim oʻzgarishi va barqarorlik boʻyicha maslahatlari uchun asos boʻldi.

McKinsey egri chizigʻi iqtisodchilar oʻrtasida bahsli boʻlgan salbiy xarajatlarni kamaytirish strategiyasini bashorat qiladi. Xalqaro Energiya Iqtisodiyoti Assotsiatsiyasi *The Energy Journal jurnalida* ta'kidlaganidek, McKinseyning tannarx egri chizigʻi siyosatchilar orasida mashhur boʻlgan, chunki bu ular “jamiyatga xarajat qilmasdan energiya samaradorligini oshirish boʻyicha dadil harakat qilishlari” mumkinligini koʻrsatadi.

### Muhim konsalting loyihalari
McKinsey & Company asoschisi James O. McKinsey 1922-yilda oʻzining beshinchi kitobida – “*Budjet nazorati”da* byudjetni rejalashtirish tushunchasini boshqaruv asosi sifatida kiritgan. Firmaning birinchi mijozi Armor &amp;amp; Company gʻaznachisi boʻlib, u McKinseyning boshqa dastlabki mijozlari bilan birga “*Budjet nazorati”*ni oʻqigan edi. 1931-yilda McKinsey 1924-yilda “*Biznes boshqaruvi”* kitobida kiritilgan gʻoyalar asosida tashkil etilgan General Survey Outline (GSO) deb nomlangan kompaniyani tahlil qilish metodologiyasini yaratdi. U Bankirlar Soʻrovi sifatida ham tanilgan, chunki 1930-yillarda undan foydalangan McKinsey mijozlari asosan banklar edi. 1935-yilda Vagner qonuni xodimlarga kasaba uyushmalariga birlashish uchun maʼlum huquqlarni berganidan soʻng, McKinsey korporatsiyalarga xodimlar bilan munosabatlar boʻyicha maslahat berishni boshladi. Keyinchalik 1950-yillarda McKinsey maslahatchisining kompensatsiya boʻyicha ishi “boshqaruv maoshining osmonga koʻtarilishi”ga taʼsir koʻrsatdi. Bu, shuningdek, Heinz, IBM va Hoover kabi koʻplab kompaniyalarning Yevropaga kengayishiga yordam berdi.

1940-yillarda McKinsey koʻplab korporatsiyalarga Ikkinchi Jahon urushi uchun urush davridagi ishlab chiqarishga oʻtishga yordam berdi. Shuningdek, u 1958-yilda NASAni pudratchilarga tayanadigan tashkilotga aylantirishga yordam berdi. McKinsey 1953-yilda Duayt D. Eyzenxauer uchun hukumat tayinlashlarini boshqarishda foydalanilgan hisobotni yaratdi. 1973-yilda McKinsey & Company shtrix kodini yaratish uchun yagona oziq-ovqat mahsuloti kodeksi boʻyicha AQSh Supermarketlari Ad Hoc qoʻmitasi tomonidan taqdim etilgan oziq-ovqat zanjirlari konsorsiumi loyihasini boshqargan. “*Biznes tadqiqot usullari”* kitobiga koʻra, shtrix kod McKinsey tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot Krogerni uni qabul qilishga koʻndirganidan keyin odatiy holga aylandi.

Allstatega qarshi daʼvoning bir qismi sifatida 13 000 ta McKinsey hujjatlari eʼlon qilindi, bu McKinsey kompaniyasiga kam hisob-kitoblarni taklif qilish orqali sugʻurta daʼvogarlariga toʻlovlarni kamaytirishni, daʼvogarlarning eskirishi uchun ishlov berishni kechiktirishni va sudda norozilik bildirgan mijozlarga qarshi kurashishni tavsiya qilganligini koʻrsatdi. Allstate foydasi McKinsey strategiyasini qabul qilganidan keyin oʻn yil ichida ikki baravar koʻpaydi, biroq bu, shuningdek, ular daʼvogarlarni qonuniy sugʻurta daʼvolaridan aldaganliklari haqidagi daʼvolarga olib keldi.

## Bahslar
### 2008-yilgi moliyaviy inqiroz
Aytilishicha, McKinsey 2008-yildagi moliyaviy inqirozda ipoteka aktivlarini sekyuritizatsiya qilishni ragʻbatlantirish va banklarni oʻz balanslarini qarzlar bilan moliyalashtirishga undagan, bu esa “jahon moliya tizimini zaharlagan va 2008-yilda kredit inqirozini keltirib chiqargan xavfni oshirgan”. Bundan tashqari, McKinsey Allstate Insurance kompaniyasiga daʼvogarlarga ataylab past takliflar berishni maslahat berdi. ''Huffington Post gazetasining'' maʼlum qilishicha, strategiya “shunchalik qimmat va koʻp vaqt talab qiladigan daʼvolarni ilgari surishdan iborat boʻlib, advokatlar mijozlarga yordam berishdan bosh tortishadi”. Bundan tashqari, 2016-yilda McKinsey sherigi Navdeep Arora Davlat fermasi xodimi bilan hamkorlikda 8 yil davomida 500 000 dollardan ortiq mablagʻni noqonuniy ravishda yoʻqotganligi uchun sudlangan.

### Valeant
2015-yilda SEC tomonidan tekshirilgan Kanada farmasevtika kompaniyasi Valeant notoʻgʻri hisobda ayblangan va u oʻsishni kuchaytirish uchun juda yuqori narxlarini yana oshirgan. *Financial Times* taʼkidlashicha, “Valeantning qulashi aynan McKinseyning aybi emas, balki uning barmoq izlari hamma joyda bor”. Oltita yuqori lavozimli rahbardan uchtasi yaqinda McKinsey kompaniyasining sobiq xodimlari, shuningdek, “Isteʼdod va kompensatsiya” qoʻmitasining raisi edi.

#### Avtoritar rejimlarni qoʻllab-quvvatlash
McKinseyʼning avtoritar rejimlarni biznesi va siyosatini qo‘llab-quvvatlashi 2018-yil dekabr oyida Xitoyda minglab uyg‘urlar sababsiz hibsga olingan Xitoy hukumati internirlash lagerlari yonida joylashgan shirkatning dabdabali chekinishi ortidan ko‘rib chiqildi. 2021-yil dekabr oyida NBC News McKinseyning Uyg‘ur genotsidiga yordam berishda ishtirok etganlikda ayblanib, Amerika Qo‘shma Shtatlari Moliya vazirligi tomonidan sanksiyalangan dron ishlab chiqaruvchi DJI kompaniyasiga tegishli ishlab chiqarish korxonasi bilan bog‘langani haqida xabar berdi. Oldingi bir necha yil ichida McKinsey mijozlari orasida Saudiya Arabistonining mutlaq monarxiyasi, Turkiyaning avtokratik rahbari Recep Tayyip Erdoğan, Ukrainaning sobiq prezidenti Viktor Yanukovich va sanksiyalar ostidagi bir qancha Xitoy va Rossiya kompaniyalari bor edi.

### Janubiy Afrikadagi korruptsiya mojarosi
*The Economist* 2019-yil noyabr oyida xabar berishicha, McKinseyning 2016-yildagi Janubiy Afrikadagi mojarosi va uning 12,7 milliard dollarlik sarmoyaviy filiali McKinsey Investment Office (MIO) bilan bog‘liq bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvi kabi janjallari uning uzoq tarixi nuqtai nazaridan nisbatan yaqinda sodir bo‘lgan. Maqolada aytilishicha, McKinsey kompaniyasining yangi global boshqaruvchi hamkori Kevin Sneader oldida turgan huquqiy muammolar kompaniyaning 2009-yilga nisbatan 2200 ta hamkorga koʻpayishi bilan tez surʼatlar bilan oʻsishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Xuddi shu vaqt oraligʻida butun dunyo boʻylab xodimlar soni 17 000 dan 30 000 gacha koʻtarildi.

2020-yilda McKinsey vakillari Zondo shtatini qoʻlga olish boʻyicha tergov komissiyasiga guvohlik berib, firmaning korrupsiya janjaliga aloqadorlikda aybdorligini McKinseyning sobiq hamkori Vikas Sagarga qoʻydi. 2021-yil davomida McKinsey & Co korruptsiya ayblovlari bilan bogʻliq shartnomalardan uzoqlashishga intilib, Janubiy Afrika davlat logistika kompaniyasi Transnet SOC Ltd.ga 870 million R (63 million AQSh dollari) toʻlovlarni qaytarishga rozi boʻldi. 2022-yil aprel oyida Zondo komissiyasi Eskomning asosiy rahbarlariga McKinsey & Company kompaniyasiga konsalting shartnomalarini notoʻgʻri topshirganliklari uchun jinoiy tergov qilishni tavsiya qildi.

## Izohlar

## Manbalar