Bosh ogʻrigʻi

**Bosh ogʻrigʻi** — boshda ogʻriq hissining paydo bo'lishi turli xastaliklarda eng koʻp uchraydigan belgilaridan biri hisoblanadi. Bosh og'rig'i miya pardalari va tomirlaridagi nerv oxirlarining taʼsirlanishi tufayli kelib chiqadi. Og'riq sabalariga qattiq charchash, shamollash, asabiylashish holatlari, burun yondosh boʻshliqlarining kasalliklari, gipertoniya, miyada qon aylanishining buzilishi yoki unda oʻsma paydo boʻlishi, yuqumli kasalliklar, ichki aʼzolar kasalliklari, zaharlanish va boshqa bosh ogʻrigʻiga sabab boʻladi. Tomirlar kasalliklarida bosh oʻqtin-oʻqtin ogʻrib, kishi qattik charchaganda, spirtli ichimliklar ichganda, koʻp chekkanda, shuningdek shovqin-suron, noxush hid, ravshan yorugʻlik taʼsir etganda kuchayadi. Gipertoniya kasalligi bilan ogʻrigan bemorlar uxlab turganidan keyin boshida ogʻirlik sezadi va ensasi tortishib ogʻriydi. Odatda, shamollatilgan xonada uxlaganda va ertalab yengil mashqlar qilganda ogʻriq kamayadi. Migren bosh ogʻrigʻining bir shakli boʻlib, unda boshning oʻng yoki chap yarmi tutib-tutib ogʻriydi. Osteoxondroz bosh muskullari taranglashganda, ish vaqtida, oʻqiganda boshni notoʻgʻri tutish natijasida boʻyin muskullari zoʻriqishi oqibatida ham bosh ogʻriydi. Xira yorugʻda oʻqib yozganda koʻzga zoʻr kelishi, koʻz kasalligi, glaukoma ham bosh ogʻrigʻiga sabab boʻlishi mumkin. Doim bosh ogʻrib tursa bemor sinchiklab tekshirilishi va bosh ogʻrigʻi sababi aniqlangandan soʻng shifokor nazoratida davolanishi lozim.

## Sabablari
Bosh og'rig'ining 200 dan ortiq turlari mavjud. Ba'zilari zararsiz, ba'zilari esa hayotga xavf tug'diradi. Bosh og'rig'ining tavsifi va nevrologik tekshiruv natijalari, qo'shimcha sinovlar kerakligini va qaysi davolash eng yaxshi ekanligini aniqlaydi. Bosh og'riqlari keng tarqalgan holda "ma'lum" yoki "ikkinchi" deb tarqalgan. Bosh og'riqlari - bu salbiy, asosiy kasallik yoki tarkibiy muammolar tufayli yuz bermaydigan, qayta tiklanuvchi bosh og'riqidir. Misol uchun migren - bu bosh og'rig'ining asosiy turi. Bosh og'riqlari kundalik og'riq va nogironlikka sabab bo'lishi mumkin, ammo bu jismoniy jihatdan xavfli emas. Ikkinchi bosh og'riqlari asosiy kasalliklardan infeksiya, bosh jarohatlari, suyak kasalliklari, miyaning qon ketishi, oshqozon buzilishi  o'simliklar tufayli paydo bo'ladi. Ikkinchi bosh og'riqlari xavfli bo'lishi mumkin. Ba'zi "qizil bayroqlar" yoki ogohlantirish belgilari ikkinchi darajali bosh og'rig'i xavfli bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi.

## Patofizyologiyasi
Miyaning o'zi og'riqqa sezgir emas, chunki unda og'riq retseptorlari yo'q. Biroq, bosh va bo'yinning bir nechta joylarida og'riq retseptorlari mavjud va shuning uchun og'riqni sezishi mumkin. Bularga bosh miyadan tashqari arteriyalar, oʻrta meningeal arteriya, yirik venalar, venoz sinuslar, kranial va orqa miya nervlari, bosh va boʻyin muskullari, miya pardasi, falx serebri, miya poyasining qismlari, koʻzlar, quloqlar, tishlar va ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatlari kiradi. Og'riq paydo bo'lishi uchun pial tomirlar emas, balki pial arteriyalar javobgardir. Bosh og'riqlari ko'pincha mening va qon tomirlarining tortilishi yoki g'azablanishidan kelib chiqadi. Ogʻriq qabul qiluvchilarini bosh jarohatlari yoki oʻsimliklar stimulyatsiya qilishi va bosh ogʻrigʻiga sabab boʻlishi mumkin. qon tomirlari spasmlari, qon tomirlari kenglashgan, meninglar ildizlari yoki infektsiyasi va mushaklarning g'azabini kuchaytirish ham og'riq qabul qiluvchilarini rag'batlantirishi mumkin.  Bir marta rag'batlantirilganda, notiseptor miyadagi sinir hujayralariga sinir hujayrasining uzunligi bo'ylab xabar yuboradi va tanadagi bir qism og'riqliligini bildiradi.

## Sinflashtirish
Bosh og'riqlari 2004-yilda ikkinchi nusxasini nashr etgan. Xalqaro bosh og'riq jamiyati va Xalqaro bosh og'rig'i kasalliklari tasnifi (ICHD) tomonidan eng puxta tasniflanadi.  Xalqaro bosh og'rig'i tasnifining uchinchi nashri 2013-yilda yakuniy versiyadan oldin beta versiyasida nashr etilgan. Ushbu tasnif ShHT tomonidan qabul qilinadi. 
## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}