John Motson

**John Walker Motson** — OBE (1945-yil 10-iyul — 2023-yil 23-fevral) - ingliz futbol sharhlovchisi. 1971-yilda BBS bilan televideniye sharhlovchisi sifatida u televidenie va radioda 2000 dan ortiq o‘yinlarni sharhlagan. 1970-yillarning oxiridan 2008-yilgacha Motson 1990-yillarning oʻrtalarida qisqacha afsungarlikdan tashqari, BBCda futbol sharhlovchilari boʻlgan asosiy shaxs edi.

Motson 1990-yil dekabr oyida „Wycombe Wanderers F. C.“Peterborough United" bilan Angliya Kubogi bahsi oldidan gorizontal qor yogʻishidan" keyin qish oylarida tez-tez qoʻy terisini kiyib yurgan. Ushbu paltolar Motsonning savdo belgisiga aylandi va uni tomoshabinlar uchun darhol tanib olish imkonini berdi.

2008-yilda Motson jonli televidenie sharhidan nafaqaga chiqqanini eʼlon qildi. U *"Match of the Day"* uchun oʻyinlarni yoritishda davom etdi va BBC Radio 5 Live-da paydo boʻldi, CBeebies-ning *Footy Pups-*ga sharh berdi. 2017-yil sentabrida u 10 ta FIFA Jahon chempionati, 10 ta UEFA European Championship va 29 ta Angliya kubogi finallarini sharhlab, BBC sharhlovchisi faoliyatini to‘liq yakunlaganini eʼlon qildi. 2018-yil iyul oyida u nafaqadan qaytganini va Talksport uchun ishlashni eʼlon qildi.

## Dastlabki yillar
Motson Lankashir shtatining Salford shahrida tugʻilgan, u yerda otasi metodist vazir boʻlgan. U Bostonda, Lincolnshireda suvga choʻmgan va u yerda bolalik bayramlarini oʻtkazgan. Bolaligida u „Boston United0“ning izdoshi boʻlgan va klubning 1955-yilda Angliya kubogida "Derby Country F.C" ustidan qozongan gʻalabasini eslagan.

U Bury St Edmunds yaqinidagi Kulford maktabida tahsil olgan. Culford davlat maktabi boʻlib, oʻsha paytda futbol umuman yomon koʻrilgan; Rugby union, Field hockey va kriket oʻquvchilar uchun asosiy sport turlari edi.

1963-yilda Motsonning karyerasi Chipping Barnetda gazeta muxbiri sifatida boshlandi. 1967 va 1968-yillarda u *Sheffild Morning Telegraph* gazetasida ishlagan va u yerda futbolni birinchi marta yoritgan.

## Radioeshittirish karyerasi
Motson BBCga 1968-yilda Radio 2 da sport boshlovchisi sifatida qoʻshilgan. Uning birinchi radio sharhi 1969-yil dekabr oyida Everton va Derby County oʻrtasidagi futbol oʻyini uchun edi. 1971-yil oktyabr oyida u BBC televizion dasturida *"Match of the Day"*da muntazam sharhlovchi sifatida qatnasha boshladi, uning birinchi sharhi „Liverpul“ va „Chelsi“ oʻrtasidagi 0:0 hisobidagi durang edi.

1972-yilning 5-fevralida Motson oʻzining katta yutugʻi deb taʼriflaganida, unga Angliya Kubogining *kunning eng yaxshi oʻyini* uchun Hereford United va Newcatle United oʻrtasidagi takroriy oʻyinni yoritish tayinlanganida erishdi. „Nyukasl“ osongina gʻalaba qozonishi kutilgandi, ammo Hereford katta xafa boʻlib gʻalaba qozondi. Ronnie Radford golni urganida Motsonning sharhi shunday boʻldi: „Oh, qanday gol! Radford gol muallifi. Ronniew Radford! Olomon esa maydonda. Ronnie Radford tomonidan qanday ajoyib zarba“. Keyinchalik Motson bu oʻyinni mavsum hikoyasi deb taʼrifladi. Uning sharhi BBC rahbarlarining unga yuqori darajadagi televizion oʻyinlarni tayinlashiga sabab boʻldi va u keyinchalik telekompaniya bilan uch yillik shartnoma imzoladi.

Motsonning sharhlovchi sifatidagi birinchi Angliya kubogi finali 1977-yilda "Manchester United" va "Liverpool" oʻrtasidagi oʻyin boʻlgan. Motson BBC bilan shartnoma boʻyicha kelishmovchilikda boʻlgan David Colemanning oʻrniga kechikib chaqirilgan edi. „Manchester United“dan Martin Buchan kubokni olish uchun „Wembley Stadium“ zinapoyasiga koʻtarilganida, Motson „*The Thirty-Nine Steps*“ romaniga ishora qilib, „Buchan ismli odam birinchi boʻlib 39 pogʻonaga koʻtarilishi toʻgʻri keladi“, deb izoh berdi. Shotlandiya yozuvchisi John Buchan. 1979 va 2008-yillar oraligʻida (1995 va 1996-yillar bundan mustasno) Motson BBC yoritgan barcha Angliya kubogi finallarini sharhladi. Umuman olganda, Motson 29 ta Angliya kubogi finalini yoritgan.

BBC 1985-yilda *"Match of the Day"ni* translyatsiya qilishni toʻxtatdi, bu esa yorqin voqealardan koʻra jonli futbolga boʻlgan ishtahaning ortishi va ITV Angliya Futbol Ligasini translyatsiya qilish huquqini qoʻlga kiritdi. Motson muntazam ravishda sharhlashda davom etdi, chunki BBC Yevropa turnirlaridagi hafta oʻrtasidagi oʻyinlarni yoritib bordi va 1992-yilda Premer-League boshlanganidan keyin *"Match of the Day" shousi* qaytganida u asosiy sharhlovchi boʻlib qoldi.

1989-yil aprel oyida Motson „Liverpul“ va „Nottingem Forest“ oʻrtasidagi Angliya kubogi yarim finalida Hillsborough disaster sodir boʻlganida sharh berdi. Motson oʻzini futbol oʻyini emas, balki fojia haqida sharhlayotganini topdi va keyinchalik u Hillsborough disaster guvoh sifatida paydo boʻldi.

2001-yilda BBC Premer-liganing muhim voqealarini ITV telekanaliga ko‘rsatish huquqidan mahrum bo‘ldi, yaʼni *"Match of the Day"* endi haftalik taqvim emas edi. *Kunning oʻyini* 2004-yilda yana Premer-ligani translyatsiya qilishni boshladi.

2001-yilda nutq terapevti Jane Comins sakkizta eng yaxshi tele va radio sharhlovchilarining namunalarini oʻrganish uchun ovozli profil tahlilini oʻtkazdi. Mezonlarga ohang, ovoz balandligi, ritm va ohang kiradi va Comins Motson eng yaxshi natijalarga erishganini aniqladi. Futbol ishqibozlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovda 32% unga Britaniyaning eng sevimli sharhlovchisi sifatida ovoz bergan.

BBC 2008-yilda Angliya kubogi futbolini jonli yoritish huquqini Setanta Sports va ITVga yo‘qotdi. Motson Setantaga qoʻshilishga harakat qildi, ammo BBC ruxsat bermadi, shuning uchun u jonli televizion sharhlardan voz kechdi. Uning soʻnggi jonli telekoʻrsatuvi Evro 2008 finali edi. U *kunning oʻyini* uchun oldindan yozib olingan oʻyinlarni yoritishda davom etdi.

Motson 1978-yilgi turnirdan boshlab jami 10 ta FIFA Jahon kubogini qamrab olgan. Motsonning Jahon chempionatining unutilmas lahzalaridan biri 1998-yilga toʻgʻri keldi, oʻshanda Ronaldo FIFAga finaldan 72 daqiqa oldin taqdim etilgan rasmiy jamoa varaqasidan oʻtkazib yuborilgan, keyinroq oʻzgartirilgan jamoa varaqasida qayta tiklangan. Motson Parijdagi sahnalarni „mutlaq tartibsizlik va tartibsizlik“ deb taʼrifladi. Uning soʻnggi Jahon kubogi 2010-yilda, u BBC jamoasi tarkibida Janubiy Afrikaga borganida va *"Match of the Day*" koʻrsatuvida studiya mehmoni sifatida qatnashgan, BBC veb-saytida hisobotlarni taqdim etganida boʻlgan. 2015-yildan boshlab Motson CBeebies *Footy Pups* futbol dasturi uchun sharh va rivoyatlarni taqdim etdi. U 10 ta UEFA Yevropa chempionati va jami 200 dan ortiq Angliya terma jamoasi o‘yinlarini yoritgan.

Motson EA Sports tomonidan FIFA videooʻyinlari seriyasining sharhlovchisi boʻlgan va Ally McCoist, Andy Gray, Des Lynam, Mark Lawrenson va Chris Waddle bilan birga ishlagan. Motson birinchi boʻlib *FIFA Soccer 96* franshizasiga qoʻshildi; u va McCoist *FIFA 06* uchun Grey va Clive Tyldesley bilan almashtirildi, lekin keyinchalik *FIFA Manager 08* uchun qaytib keldi.

2017-yil sentabrida Motson futbol mavsumi oxirida BBCdagi faoliyatini yakunlashini eʼlon qildi. Uning so‘nggi jonli radio sharhi 2018-yil 11-martda bo‘lib o‘tgan "Arsenal" va "Wa" o‘yinida bo‘lgan Uning soʻnggi oldindan yozib olingan telekoʻrsatuvi „Ctrystal Palace“ va "West Bromwich Albion" oʻrtasidagi oʻyin boʻlib, 2018-yilning 13-mayida *"Kunning oʻyini"* da efirga uzatilgan.

2018-19-yilgi mavsumda Motson Football INDEX qimor kompaniyasining reklamalarida paydo boʻldi.

## Shaxsiy hayoti
Motson 1976-yilda Anne Joblingga turmushga chiqdi. Ular Bukingemshirdagi Little Brickhillda yashagan va bir oʻgʻli Frederik (1986-yilda tugʻilgan) bor edi.

2012-yilda u Barnetning tarafdori ekanligini aytdi.

Motson 1996-yilda *"This Is Your Life"* mavzusi boʻlib, u xayriya tadbirida Michael Aspelni hayratda qoldirdi. U 2007-yilda BBC Radio 4 ning *"Great Lives"* biografik dasturida ishtirok etdi va unda u Brian Cloughni oʻzining „buyuk hayoti“ sifatida koʻrsatdi. 2018-yil 19-may kuni BBC Two Motsonning karyerasini uchta maxsus dasturlardan iborat oqshom bilan nishonladi — *Motty Mastermind*, *Motty — The Man Behind the Qoʻy terisi* va *Toʻliq Motty uchun ortga hisoblash*.

Motson 2001-yilda sport translyatsiyasidagi xizmatlari uchun Tugʻilgan kun mukofotida Britaniya Imperiyasi ordeni (OBE) xodimi etib tayinlangan. U 2023-yil 23-fevralda 77 yoshida vafot etdi.

## Manbalar