William Selig

**William Nicholas Selig**(1864-yil 14 mart - 1948-yil 15-iyul) — Amerika kino sanoatining mashhur insonlaridan edi. U 1896-yilda birinchi kino ishlab chiqarish kompaniyalaridan biri Chikagodagi Selig Polyscope kompaniyasini yaratdi. Seligning ta'kidlashicha, Los-Anjelesda suratga olingan "Graf Monte-Kristo" (1908-yilgi film) va 1909-yilda Los-Anjelesdagi Edendeylda birinchi doimiy LA studiyasi bo'lgan va AQShda birinchi hikoyaviy filmni suratga olgan. kompaniyasi Deymon va Pifiy (1908) nomli ikki g'altakli filmni va birinchi haqiqiy serial " Ketlinning sarguzashtlari" (1913-1914) ni suratga oldi.

= Bolaligi =
William Nicholas Selig1864-yil 14-martda, Chikago shtati, Illinoys shtatidagi Kramer koʻchasi, 10-uyda, Chikagoning asosan polshalik boʻlimida Antoniya (naviyasi Linskiy) va Jozef Frans Selig bogemiya-polyak immigrant oilasida tugʻilgan va o'sha hududdagi boshlang'ich maktabga qatnagan.

= Shou-biznes =
Uilyam N. Selig shou-biznesga “Selig sehrgar” nomi bilan kirib keldi va Bert Uilyams hamda “beshta oq tanli, toʻrt qora tanli va ot jamoasini boshqargan “meksikalik” ishtirok etgan “Seligning mastodon ashulalari” obraziga aylandi. trombon o'ynadi va keyin proyeksiya uskunalarini ishlab chiqaruvchi va litsenziyalagan Selig Polyscope kompaniyasining egasiga aylandi. Selig o'z ishini mebel qoplamasi ustasi sifatida boshlagan. Selig sehrgarning shogirdi bo'lgan va hali o'spirin bo'lganida, O'rta G'arb bo'ylab o'zining vodvil ijrochisi sifatida gastrol qilgan. Keyinchalik u San-Frantsiskoga joylashdi va "Selig the Conjurer" sifatida shtat bo'ylab sayohat qildi.  Aktyorlardan biri Bert Uilyams edi.

Sehrgar sifatida Selig o'zini " *[[:en:Professor|professor Selig]]" deb atagan va keyinchalik o'zini [[:en:Colonel_(U.S._honorary_title)|polkovnik]]* deb atashni boshlagan. 

= Multiscope va kino kompaniyasi =
Selig yordam so'rab murojaat qilgan mexanik o'zi bilmagan holda sayohatchi Lumière operatori uchun dublikat Cinematographe yasagan va Seligning kamerasi va Poliskop proyektori Lumière mashinasi chizmalariga asoslangan edi. 1894-yilda Dallasdagi Texas shtat yarmarkasida Selig Tomas Edison laboratoriyasining kinetoskopni namoyish qilayotgan xodimlari bilan uchrashdi.  U Chikagoga qaytib, kichik fotografiya studiyasini ochdi va Edison kompaniyasiga patent toʻlovisiz qanday qilib oʻzining harakatlanuvchi suratlarini yaratishi mumkinligini oʻrgana boshladi. Ma'lumotlarga ko'ra, Selig aka- uka Lyumyerlarning kinokamerasini o'zi bilmagan holda ta'mirlagan va uning yordami bilan ishlaydigan tizimni ishlab chiqqan muhandis ishchini topdi.1896-yilda Selig Selig Poliskop kompaniyasiga asos soldi. Chikagoda nafaqat kinofilmlar, balki kino uskunalarini ham ishlab chiqaradi, shuningdek, Amerikadagi birinchi kinostudiyalardan biri sifatida Chikagodagi biznes uchun qisqa metrajli filmlar, sayohatnomalar va sanoat filmlarini yaratadi.Multiscope & Film Company 1895-yilda Chikago va Nyu-Yorkdagi Edison Vitagraph kompaniyasi bilan Minnesota shtatida birinchi harakatlanuvchi rasmlarni namoyish qilish uchun besh yillik franchayzaga ega bo'ldi va Viskonsin franchayzi egasidan Vitagrafning birinchi harakatlanuvchi suratlarini namoyish qilish huquqini oldi. Burlington va Elkhorn, Burlingtonni Vitascope namoyish etilgan Amerikaning eng yirik shaharlaridan tashqarida birinchi o'ringa aylantirdi.1896-yilda  Viskonsin shtatining Burlington shahridagi 43 Pek sudidagi loftda Selig o'zining birinchi kinokompaniyasiga asos solgan. Multiscope and Film Company  va o'zining birinchi filmi "The Tramp and the Tramp" filmini suratga oldi.

Selig, shuningdek, boshqa kompaniyalar singari, o'z kataloglari orqali sotish uchun boshqalarning mahsulotlarini ko'chirib olar edi.

= Selig Poliskop kompaniyasi =

1900-yil noyabr oyida Selig Selig Poliskop kompaniyasini asos soldi.  1904-yilga kelib, u komediyalar va oʻyinchi-komiks sahnalariga eʼtibor qaratdi va keyinchalik Essanay Studios asoschilaridan biri boʻlgan Broncho Billi Andersonning birinchi vesternlarini ishlab chiqardi.  1909-yilda Selig birinchi produser  boʻlib, kinoijodkorlik faoliyatini Gʻarbiy sohilgacha kengaytirdi va u yerda rejissor Frensis Boggs bilan Los-Anjelesning Edendeyl hududida studiya qurdi. Janubiy Kaliforniyadagi ob-havo yilning ko'p qismida ochiq havoda suratga olish imkonini berdi va dunyo bo'ylab uzoq joylarga mos keladigan turli xil geografiya va sharoitlar bor edi.

1911-yilda Boggs kompaniyada ishlaydigan yapon bog'bon tomonidan o'ldirilgan. Selig uni himoya qilmoqchi boʻlganida oʻq tegib, qoʻlidan yaralangan.

Edison bilan hisob-kitob qilib, Selig Motion Picture Patents kompaniyasiga qo'shildi va 1913-yilda Vitagraph, Lubin va Essanay bilan birga VLSE Incorporated distribyutorlik kompaniyasini tashkil qildi. *1909-yilda Afrikada katta oʻyin* , Teodor Ruzveltning safari boʻyicha janrlari aks ettirilgan film suratga olingan. *Kolumbning kelishi 1912,* Rim papasi Piy X dan medalni qo'lga kiritgan uch g'ildirakli va *Ketlinning sarguzashtlari* 1913, Ketlin Uilyams ishtirokidagi birinchi serial. 

Selig mingga yaqin filmlar suratga oldi  va Rosko Arbukl kabi ilk kovboy g'arbiy yulduzlari Gilbert M. "Bronko Billi" Anderson va Tom Mix kabi yangi kino iste'dodini rivojlantirish uchun mas'ul edi. U shuningdek *, "Ketlinning sarguzashtlari"* (1913) seriali orqali anchagina tanildi. *Alyaskadagi g'arbiy suratga olingan "Spoilers"* (1914) ko'pincha uning eng katta muvaffaqiyati sifatida tilga olinadi.

1915-yilda Qo'shma Shtatlar Oliy sudi Edisonning barcha MPPC patentlarini bekor qildi, kartelni buzdi va raqobatning kuchayishiga yo'l qo'ydi.

= Shekspirning reklamasi =

1916-yilda Selig Jorj Fabyanni sudga berdi, chunki Shekspir asarlarining bo'lajak filmlari va "Shekspirning hayoti" filmi Fabyanning Frensis Bekon Shekspir asarining haqiqiy muallifi, mashhur bo'lganligi haqidagi ta'kidlashi tufayli ziyon ko'radi. U Fabyanning ushbu mavzu bo'yicha kitobini nashr etishni to'xtatish to'g'risida allaqachon buyruq olgan edi, unda Fabyan o'zining Fabyan Villa shaxsiy laboratoriyasida aniqlangan Shekspir pyesalaridagi shifrlarni topishga yordam berdi. Selig 1916-yil apreliga rejalashtirilgan Shekspir vafotining 300-yilligiga bagʻishlangan tantanalardan foydalanishga umid qilgan edi. Kuk okrugi sudi sudya Richard Tuthill Shekspirga qarshi chiqdi. U Fabyanning tahlilchisi Elizabeth Wells Gallup tomonidan aniqlangan shifrlar haqiqiy ekanligini va shuning uchun Frensis Bekon asarlarning muallifi ekanligini aniqladi. Fabyanga kitobning nashr etilishiga xalaqit bergani uchun 5000 dollar tovon puli berildi. Keyingi shov-shuvda Tuthill o'z qarorini bekor qildi va boshqa sudya, sudya Frederik A. Smit qarorni rad etdi.  Keyinchalik matbuot tomonidan bu ish har ikki tomon tomonidan oshkoralik uchun uydirilgan deb taklif qilindi, chunki Selig va Fabyan eski do'stlar ekanligi ma'lum edi. Selig kompaniyasi rasmiysi ishning dastlabki yo'qolishi haqida "Bu qayg'uli emasmi. Bu taxminan to'qqiz million ustunlik reklama bo'ladi, shunday emasmi?"

= Selig Poliskopidan keyin =

Selig katta xarajat evaziga Sharqiy Los-Anjelesda hayvonot bog'ini yaratdi, u o'z studiyasining o'rmon rasmlari  uchun to'plagan yuzlab hayvonlari bilan jihozlangan. U o'z studiyasini ham u yerga ko'chirdi. Shu bilan birga, Birinchi Jahon urushi Selig Polyscope kompaniyasining Yevropadagi keng ko'lamli operatsiyalaridan daromadlarni qisqartira boshladi va urush tugashi bilan kino sanoati qimmatroq ishlab chiqarilgan to'liq metrajli badiiy filmlarga o'tdi. Bunday sharoitda Selig Polyscope raqobatlasha olmadi va 1918-yilda yopildi.

Shunga qaramay, Selig hayvonot bog'iga katta umid bog'lagan. Uolt Disney Disneylendni qurishdan o'ttiz yildan ko'proq vaqt oldin Selig uni yirik ko'ngilochar parki va Selig hayvonot bog'i deb nomlangan kurortga aylantirishni rejalashtirgan edi. Bosh hayvonot bog'i boshlig'i sifatida u Linkoln Park hayvonot bog'i direktori bo'lgan Cy DeVryni ishga oldi. Biroq, faqat bitta karusel qurilgan va olomon hech qachon kelmagan. O'n yil avval dunyodagi eng sermahsul va mashhur kinostudiyalardan biri bo'lgan biznes, aslida, Birinchi jahon urushidan keyin Gollivudning gullab-yashnagan kino sanoatidan Los-Anjeles markazining narigi tomonida kurashayotgan hayvonot bog'iga aylandi. Bir muncha vaqt u yovvoyi hayvonlarning "joylashuvi" ni suratga olish va boshqa loyihalar uchun uchastkada joy ijaraga olgan bo'lsa-da, biznesning bu tomoni tezda hayvonlarni ijaraga berish xizmatiga aylanib ketdi.

Selig 1930-yillarda mustaqil produser va ekspeditsiya promouteri sifatida bir qancha ishlarni amalga oshirdi, ammo oxir-oqibat Buyuk Depressiya davrida hayvonot bog'i va o'z aktivlarini yo'qotdi. Keyin u adabiy agentga aylandi va o'zi ishlab chiqargan yoki yillar oldin sotib olgan film mulklariga hikoya huquqlarini qayta sotdi.

= Shaxsiy hayot =
Seligning rafiqasi Meri Holdens Pinkham bo'lgan. Selig 1918-yilda kino  ishlab chiqarishni to'xtatib nafaqaga chiqadi. Selig kichik kino ishlarini davom ettirdi va alpinizm ekspeditsiyalari va tadqiqotchilarga homiylik qildi.  Uilyam Selig 1948-yil 15-iyulda vafot etdi.  Uning kullari Los-Anjelesdagi Pines krematoriyasi kapellasidagi Xotira kolumbariy zalida saqlanadi.

= Filmografiya =

* Tramp va it , 1896-yil
* O'yindagi askarlar, 1898-yil
* Chikago politsiyasi paradi, 1901-yil
* Dyui paradi, 1901-yil
* Gans-McGovern jangi, 1901-yil
* Cho'milish plyajidagi issiq vaqt, 1903-yil
* Ishbilarmonlik raqobati, 1903-yil
* Chikagodagi olov yugurishi, 1903-yil
* Chikagodagi Firecats paradda, 1903-yil
* Moviy kiygan qiz, 1903-yil
* Union Loop bo'ylab sayohat, 1903-yil
* State Street ko'rinishi, 1903-yil
* Humpty Dumpty, 1904-yil
* Sershovqin it, 1904-yil
* Grafter, 1907-yil
* Monte-Kristo grafi , 1908-yil
* Deymon va Pifiy, 1908-yil
* Ertak va radio spektakllari , 1908-yil
* Afrikada katta o'yin ovlash, 1909-yil
* Ozning ajoyib sehrgarlari , 1910-yil
* Arktikada yo'qolgan, 1911-yil
* Chegaradagi hayot, 1911-yil 
* Kolumbning kelishi, 1911-yil
* Inson birodarligi, 1912-yil
* Kings Forest, 1912-yil
* Urush davri romantikasi, 1912-yil
* Ketlinning sarguzashtlari 1913-yil
* Arabiston, ot detektivi, 1913-yil
* Yavapay okrugining sherifi, 1913-yil
* Buzg'unchilar , 1914-yil
* Qora qo'y, 1915-yil
* Inqiroz, 1915-yil
* Ming shamlar uyi, 1915-yil
* Texaslik odam, 1915-yil
* Rangli qiz va kovboy, 1915-yil
* Allohning bog'i, 1916-yil
* Ne'er-Do-Well (1916). 1921-yilda qayta nashr etilgan 
* In the Days of Daring, 1916-yil. rejissor va bosh rolni Tom Mix ijro etgan , 1920-yilda Ayvon Film korporatsiyasi tomonidan Jasur *kunlar* nomi bilan qayta chiqarilgan. 
* Binafsha tushlar shahri, 1918-yil
* Kichkina etim Enni, 1918-yil
* Yo'qolgan shahar (Serial film , 1920-yil, Selig Poliskop kompaniyasi va Warner Brothers)
* Sic-Em (1920, Uilyam N. Selig Productions)
* Jangchi begona (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions & Canyon Pictures Corporation (pt))
* Qon ochligi (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions & Canyon Pictures Corporation (pt))
* Oxirgi imkoniyat (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions & Canyon Pictures Corporation (pt))
* Kurash (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions & Canyon Pictures Corporation)
* Bosqinchilar (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions & Canyon Pictures Corporation)
* Qozon (1921-yil, Uilyam N. Selig Productions)
* pt: Jungle mo'jizalari (1921-yil, Selig Studios & Warner Brothers)
* Yaxshi odam (1921-yil, Selig-Rork Productions)
* Jangchi zot (1921-yil, Selig-Rork Productions)
* Chaqmoq tizmasining soyasi (1921, Selig-Rork Productions)
* Rosary (1922-yil, Selig-Rork Productions)
* Koʻk rangdagi doʻstlar (1924-yil, polkovnik V. N. Selig)
* Jungle ma'budasi  (1922-yil, polkovnik V. N. Selig va Uorner Brothers)

= Manbalar =