Geriatrik psixiatriya

**Geriatrik psixiatriya**, shuningdek, **geropsixiatriya**, **psixogeriatriya** yoki keksalik psixiatriyasi sifatida ham tanilgan, keksa **yoshdagi** odamlarda neyrodegenerativ, kognitiv buzilishlar va ruhiy kasalliklarni o'rganish, oldini olish va davolash bilan shug'ullanadigan tibbiyot sohasi va psixiatriyaning kichik ixtisosligi. Geriatrik psixiatriya kichik mutaxassislik sifatida geriatrik tibbiyot, xulq-atvor nevrologiyasi, neyropsixiatriya, nevrologiya va umumiy psixiatriya mutaxassisliklari bilan sezilarli darajada mos keladi.

## Tarixi

### Kelib chiqishi

Geriatrik psixiatriyaning kelib chiqishi nemis psixiatri va nevropatologi Alois Altsgeymer bilan boshlangan, u birinchi marta Auguste D deb nomlangan ellik yoshli ayolda amiloid plitalari va neyrofibrilyar chigallarni aniqlagan. Keyinchalik bu blyashka va chalkashliklar uning xulq-atvor belgilari, qisqa muddatli xotira yo'qolishi va psixiatrik alomatlar uchun javobgar ekanligi aniqlandi. Ushbu miya anomaliyalari keyinchalik Altsgeymer kasalligi deb nomlanuvchi kasallikning identifikatoriga aylanadi.

### Kichik mutaxassislik
Geriatrik psixiatriyaning kichik ixtisosligi Buyuk Britaniyada 1950-yillarda paydo bo'lgan.

### Nomlanishi
Kasalxonaga asoslangan geriatrik psixiatriya dasturining atamasi bo'lgan *geropsixiatriya bo'limi* birinchi marta 1984-yilda Norman Uayt  tomonidan Nyu-Gempshir shtatining Rochester shahridagi jamoat kasalxonasida Nyu-Englandning birinchi ixtisoslashtirilgan dasturini ochganida kiritilgan. Uayt geriatrik psixiatriyada kashshof bo'lib, bu sohada kengash sertifikatiga erishgan milliy psixiatrlar orasida birinchilardan bo'lib hisoblanadi. *Psixo* prefiksi keksalik dasturi uchun taklif qilingan edi, ammo Uayt Nyu- *Englandiyaliklarning* har qanday narsadan nafratlanishini bilgan holda, *psixogeriatrik* emas, balki *geropsixiatrik* nomini muvaffaqiyatli qabul qildi. 

## Kasalliklar
Geriatrik psixiatrlar tomonidan tashxis qo'yilgan yoki boshqariladigan kasalliklarga quyidagilar kiradi:

* Dementia
** Yengil kognitiv buzilish
** Altsgeymer kasalligi
** Qon tomir demensiyasi
** Lyui jismlari bilan demansi
** Parkinson kasalligi
* Qon tomiridan kelib chiqqan neyropsixiatrik asoratlar, ko'p tarmoqli skleroz
* Psixiatrik kasalliklarning so'nggi taqdimotlari
** Depressiya
*** Melanxolik depressiya
** Xavotir buzilishi
** Bipolyar buzilish
** Shizofreniya
** Shaxsiyatning buzilishi
* Tibbiy-psixiatrik kasalliklar
** Deliryum
** Katatoniya.

## Geriatrik psixiatr
 
**Geriatrik psixiatr** - bu geriatrik psixiatr deb ataladigan tibbiy kichik mutaxassislik sohasida ixtisoslashgan shifokor . Geriatrik psixiatr tibbiy daraja, rezidentura va qo'shimcha geriatrik psixiatriya bo'yicha o'quv dasturiga ega bo'lgandan so'ng maxsus treningdan so'ng kengash sertifikatiga ega bo'ladi. Talablar mamlakatlarga qarab farq qilishi mumkin. Geriatrik psixiatr, shuningdek, psixiatrik kasalliklarning umumiy diagnostikasi va davolashda malakali psixiatrlardir. Ba'zi keksa psixiatrlar, shuningdek, neyrogenerativ kasalliklar va kechki ruhiy kasalliklarning sabablarini yaxshiroq davolash usullarini aniqlash uchun tadqiqot olib boradilar.

Geriatrik psixiatrlar keksa yoshda kuzatiladigan psixiatrik yoki nevrologik simptomlarning sabablarini o'rganish uchun nevrologik tekshiruvlar, ruhiy holatni tekshirish, laboratoriya tekshiruvlari, neyroimaging, kognitiv baholashlarni amalga oshirishi mumkin.

### Trening

#### Xalqaro
Xalqaro Psixogeriatrik Assotsiatsiya - bu qarish davrida ruhiy salomatlik uchun ishlaydigan olimlar va sog'liqni saqlash sohasidagi geriatrik mutaxassislarning xalqaro hamjamiyatidir. *Xalqaro psixogeriatriya* Xalqaro psixogeriatrik assotsiatsiyaning rasmiy jurnalidir.

#### Kanada
Kanada Qirollik shifokorlar va jarrohlar kolleji Kanadada geriatrik psixiatrlarni tayyorlash va sertifikatlash uchun javobgardir. Geriatrik psixiatriya umumiy psixiatriya mashg'ulotlariga qo'shimcha ravishda qo'shimcha bir yillik subixtisoslik bo'yicha ta'limni talab qiladi.

#### Birlashgan Qirollik
Qirollik psixiatrlar kolleji Buyuk Britaniyada psixiatrlarni tayyorlash va sertifikatlash uchun javobgardir. Qirollik Psixiatrlar Kollejida Geriatrik Psixiatriya fakulteti Geriatrik Psixiatriyasi bo'yicha o'qitish uchun mas'uldir. Qirollik Psixiatrlar Kollejiga a'zo bo'lgan shifokorlar geriatirk psixiatriya bo'yicha mutaxassis bo'lish uchun uch yoki to'rt yillik o'quv dasturidan o'tishlari mumkin. Ayni paytda Buyuk Britaniyada geriatrik psixiatrlar yetishmaydi.

#### Qo'shma Shtatlar
Amerika Geriatrik Psixiatriya Assotsiatsiyasi (AAGP) hayotning kechikish davridagi ruhiy kasalliklarga ixtisoslashgan tibbiyot xodimlarini tayyorlovchi milliy tashkilotdir. *American Journal of Geriatrik Psixiatriya* AAGPning rasmiy jurnali. Amerika Psixiatriya va Nevrologiya Kengashi va Amerika Nevrologiya va Psixiatriya Osteopatik Kengashi ikkalasi ham geriatrik psixiatriya bo'yicha kengash sertifikatini chiqaradi.

Psixiatriya bo'yicha 4 yillik rezidenturadan so'ng, psixiatr geriatrik psixiatriya bo'yicha bir yillik stipendiyani yakunlashi mumkin. Geriatrik psixiatriya bo'yicha ko'plab stipendiyalar mavjud.

## Manbalar