open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shayton taomi

**Shayton taomi** () ― mashhur amerikalik shokoladli tort. Bu, qaysidir maʼnoda, Angel Food yengil tortiga qarama-qarshidir.

Tort boshqa nomlar ostida ham mavjud — *red velvet cake*, *red devil’s cake*, *Waldorf Astoria cake*, *demon cake*, *devil’s delight cake*, *satan cake*, *mahogany cake*, *oxblood cake* va *$100 cake*.

Boshqa shokoladli tortlardan farqli oʻlaroq, uni tayyorlashda koʻproq soda (pHni oshiradi va chuqur qizil daraxt rangi uchun kakao bilan birlashadi) va kamroq tuxum ishlatiladi. Boshqa masalliqlar sariyogʻ, un, baʼzan qaymoq yoki tvorog.

Yana bir farq — eritilgan shokolad va sutni ishlatmasdan, buning oʻrniga shokoladli glazur va issiq suvdan foydalanishdir. Ushbu shirinlik 1902-yilda „Mrs. Rorer’s New Cook Book“yangi oshpazlik kitobi () da paydo boʻlgan. 1913-yilga kelib, retsept Amerikaning koʻplab oshxona kitoblarida chop etildi.

1940-yillarda bir shahar afsonasi bor edi, unda restoran mexmoni tort retseptini soʻraganda 100 dollarlik banknotaga ega boʻldi. Gʻazablanib, u retseptni ommaga eʼlon qildi (shuning uchun tortning boshqa nomi — *$100 cake*). Boshqa nom, *Waldorf Astoria cake*, 1950-yillardan beri mashhur boʻlgan versiyadan kelib chiqqan boʻlib, tort Nyu-Yorkdagi Waldorf Astoria mehmonxonasi restoranining ixtirosi hisoblanadi. Va buning uchun hech qanday dalil boʻlmasa-da, mehmonxona restorani versiyasini bajonidil qoʻllab-quvvatlaydi. Amarant rangi (E123) tort tayyorlashda kerakli rangga erishish uchun ishlatilgan, 1970-yillarda AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi kanserogen xususiyatga ega boʻlganligi sababli uni taqiqlagan, shundan soʻng "shayton taomining mashhurligi pasaygan.

## Manbalar

## Havolalar
* Devil’s food cake
Chauder

**Chauder** () amerikacha baliqchilar taomidir. Chauder amerikaliklar taomi hisoblanib, bundan 250 yil oldin Angliya va Fransiyadan kelgan muhojirlar tomonidan AQShga olib kelingan.

## Tarixi
1890-yilda *American Notes and Queries* nashri ushbu retseptni Kanadaga (boshqa versiyaga koʻra, Yangi Angliyaga) fransuzlar tomonidan olib kelinganligi haqida xabar berdi. Soʻnggi yillarda taom tayyorlanishining soddaligi tufayli mashhurlikka erishdi. „Chauder“ nomi fransuzcha *chaudière* soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „kotyol“ degan maʼnoni anglatadi. Dastavval baliqchilar bir kun davomida sota olishmagan baliq va dengiz mahsulotlaridan tayyorlanadigan toʻyimli taomga nisbatan chauder deyishgan.

Biroq taom haqida eslatma XVIII asrning oʻrtalarida, xususan, Tobias Smollett romanlaridan birida topilgan. Ushbu taomning xushboʻyligi Herman Melvillening „Moby-Dick“ romanida ham tasvirlangan. 1786-yilda Buyuk Britaniya shahzodasi William IV oʻsha paytda Nyu-Brunsvikda kema kapitani boʻlib xizmat qilganida chauder bilan mehmon qilishgan.

Keyinchalik taomning tarkibi yanada xilma-xil boʻldi: ular sabzavot, sut va bekon, koʻpincha tovuq goʻshti qoʻsha boshladilar. Buning natijasida baliqchilarning kamtar shoʻrvasi Shimoliy Amerikada mashhur birinchi taomga aylandi.

## Asosiy komponentlar va retsept
Taomning retsepti 1894-yilda New Yorkdagi Delmonico restoranining mashhur oshpazi Charles Ranhofer tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan. Retsept *Chowder de Lucines*, deb nomlangan; uning tarkibiy qismlari orasida choʻchqa goʻshti, mollyuskalar, kartoshka, piyoz, maydanoz, pomidor, kekik, tuz va murch bilan bezatilgan krakerlar boʻlgan. Chauderning ham sut va mollyuska qoʻshib tayyorlanadigan turli xillari bor, misol uchun, klem-chauder.

Biroq boshqa retseptlar ham bor. Masalan, tovuq va sut qoʻshib tayyorlanadigan. Bundan tashqari, taomning yogʻ miqdorini oshirish uchun baʼzi retseptlarga maxsus yogʻ, bekon, shuningdek sariyogʻ va zaytun moyi qoʻshiladi. Bugʻdoy uni va rudan quyuqlashtirish uchun ham foydalanish mumkin Manhattan chauderi uning tarkibida pomidor borligi bilan ajralib turadi.

## Manbalar
Loviyali pasta

**Loviyali pasta** ( (loviyali) odatiy italyan taomi, viloyatga qarab uning bir nechta variantlari mavjud.

Tarkibida quyidagi mahsulotlar boʻlishi mumkin: makaron, loviya, sarimsoq, bulyon, salo, zaytun moyi, selderey, marmarak, rozmarin, toshchoʻp, petrushka, mayoran, qalampir, pomidor, vetchina yoki panchetta, choʻchqa terisi ().

Ushbu taomning kelib chiqish mintaqasi noaniq va u turli viloyatlar, masalan: Latsio, Kampaniya, Lombardiya, Toskana, Piedmont va Veneto oshxonasining odatiy taomi hisoblanadi.

## Pasta va loviya Neapolitan oshxonasida
Neapolitan oshxonasida loviya bilan pastaning, shuningdek, boshqa dukkaklilar bilan pishirilgan pastaning oʻziga xos xususiyati shundaki, pasta loviyaga qoʻshilishidan oldin shoʻr suvda alohida emas, balki bevosita dukkaklilar bilan pishiriladi. Bunday tayyorlaganda makaronning barcha kraxmallari saqlanib qoladi, makaron suvini toʻkib tashlaganda esa yoʻqoladi. Bu qaymoqli sousni qalinroq va boy qiladi. Ushbu pastani tayyorlashning ikkita varianti mavjud: oq qayla yoki pomidor bilan. Bundan tashqari, loviyali pastani tayyorlagandan keyingi kun isteʼmol qilish odatiy holdir.

Pastada va dukkaklilarda teridagi choʻchqa salosidan, „kotika“ yoki „kotiche“, yoki midiyadan foydalanish ham Neapolitan oshxonasida juda mashhur. Oxirgi variant Salerno shahrida juda keng tarqalgan.

## Loviyali makaron Lotin vodiysida
Italiyaning bu qismida loviyali pasta qadimdan beri keng va kalta „sanye“ () makaronlaridan, talyatellening bir turidan foydalanilgan holda tayyorlanadi; shuningdek, kannellini () (oq loviya), sarimsoq, rozmarin, baʼzan zaytun moyidagi bekondan ham foydalaniladi. Bunday pasta Rim imperiyasi davridayoq tayyorlangan deb hisoblanadi, uni ayniqsa Tsitseron yaxshi koʻrar edi, garchi oʻsha paytda boshqa navdagi loviya ishlatilgan boʻlsa ham.

Sofrito qaylasida dimlangan dukkakli (loviya) asosida (), lekin makaronsiz, shoʻrva ham tayyorlanadi; u non boʻlaklari (qovurilgan non boʻlaklari) bilan tortiladi, loviyaga esa sikoriy qoʻshiladi.

## Manbalar
Qisqichbaqali shoʻrva

**Qisqichbaqali shoʻrva**, ayniqsa, Lent paytida, nemis va fransuz oshxonasida mashhur boʻlgan birinchi taomdir. Kremli shoʻrva. Klassik retsept boʻyicha, qisqichbaqa shoʻrvasi uchun oʻnlab jonli qisqichbaqalar talab qilinadi.

Shoʻrva uchun qisqichbaqa suv ostida yuviladi va 15 daqiqa davomida shoʻr suvda qaynatiladi soʻng ichaklari chiqariladi. Fransuz shoʻrvasida Écrevisses à la nage, qisqichbaqa sharob, sabzi, piyoz va ziravorlar — lavr barglari va timyanbilan ziravorlangan bulyonda dasturxonga tortiladi. Shoʻrvaga qoʻshilib non ham marxamat qilinadi. Nemis oshxonasida qisqichbaqa bulyoni tmin va ukrop bilan dasturxonga tortiladi. Qadimgi retseptlarda qaynatilgan qisqichbaqa yogʻ bilan maydalanar edi. Hosil boʻlgan qisqichbaqa yogʻi skovorodkada qovurilgan, soʻng qisqichbaqa bulyoniga qoʻshilgan. Qaynatgandan soʻng, bulyondan olingan yogʻ olib tashlandi va keyinchalik foydalanish uchun saqlanib, bulyon un, tuxum sarigʻi va qaymoq bilan quyuqlashtirilardi. Ushbu qiqichbaqa shoʻrvasi boy qizil rangga ega edi. Baʼzi retseptlarda qisqichbaqa shoʻrvasiga tuxum va qaymoq oʻrniga limon sharbati hamda muskat yongʻogʻi qoʻshilgan.

"Yosh uy bekalariga sovgʻa" da E.I.Moloxovets oʻttiz nafar qisqichbaqada tayyorlangan shoʻrvasini mashaqqatli retseptini taqdim etadi, unda qaynatilgan qisqichbaqa qisqichlariga guruch va qisqichbaqa goʻshti bilan toʻldirib, qisqichbaqa boʻyni bilan birga, un va qaymoq bilan quyuqlashtirilgan mol goʻshti bulonida dasturxonga tortilar edi.

Qadimda qisqichbaqa shoʻrvasi kasallar uchun tetiklantiruvchi taom deb hisoblangan. Sil bilan ogʻrigan bemorlarga har ikki soatda bir kosa qisqichbaqa bulyonini ichish tavsiya qilinar edi. Qisqichbaqa shoʻrvasi patogon va siydik haydovchi boʻlib, kuchli terlash va issiq chaqnashlarga olib kelishi mumkin.

## Manbalar
Samoa tropik yomgʻirli oʻrmonlari

**Samoa** tropik yomgʻirli oʻrmonlari — Samoa orollaridagi tropik yomgʻirli oʻrmon ekoregioni. Ular 3100 km² maydonni egallaydi.

Samoa arxipelagining bir qismi boʻlgan Savayi orolida 727 km² maydonni egallagan **markaziy** Savayi yomgʻirli oʻrmoni Polineziyadagi tropik oʻrmonlarning eng katta qoʻshni qismidir. Hududda 100 dan ortiq vulqon kraterlari, eskirib ulgurmagan lava oqimlari mavjud. Yomgʻir oʻrmonlarining uchta asosiy turi mavjud. Bular eng keng tarqalgan pasttekislik oʻrmonlari, shuningdek togʻli va bulutli oʻrmonlar. Yomgʻir oʻrmonlari butun orolni qoplaydi va Samoaning endemik mahalliy turlarini oʻz ichiga oladi, ularning aksariyati yoʻqolib ketish xavfi ostida. Baʼzilari deyarli yoʻq boʻlib ketgan.

Bularga tish bilan qoplangan, manumea deb ham ataluvchi kaptar (*Didinculus strigirostris*), Samoa milliy qushi va Samoa Mao honeyeater (*Gymnomyza samoensis*) kabi boshqa qushlar kiradi. Samoa oq koʻzi (*Zosterops samoensis*) va samoa qamish qushi (*Gallinula pacifica*) Savayi orollarining mahalliy jonzotlaridir. Samoa moorhen oxirgi marta 1873-yilda, 1984-yilda baland togʻli oʻrmonlarda va 2003-yilda Silisili togʻida roʻyxatga olingan.

1994-yilda Samoa biologik xilma-xillikni saqlash va barqaror foydalanish boʻyicha milliy strategiyalarni ishlab chiqish maqsadida Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konvenssiyani ratifikatsiya qildi. Bugungi kunga kelib mamlakatning qoʻriqlanadigan hududlari hududning 5% ni egallagan.

Samoaning biologik xilma-xilligining taxminan 30 % endemik boʻlib, ularfaqat Samoada uchraydi. Yangi turlar hali ham kashf qilinmoqda. 2009-yilda aniqlangan fan uchun yangi ikkita yangi kapalak va chuchuk suv baliqlari shular jumlasidandir. Mamlakatda paporotnik va kapalaklarning mahalliy turlari oʻzidan 85 baravar katta boʻlgan Yangi Zelandiyaga qaraganda koʻproq.

Samoa yerlarining katta qismi odatiy mulkchilik koʻrinishida boʻlib, ularning 81 % ga yaqini mahalliy matay oila boshliqlari tomonidan boshqariladi. Shu sababli, tabiatni muhofaza qilish loyihalari matay bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. Xususan Savayining gʻarbiy uchidagi Falealupo qishlogʻidagi va janubi-sharqiy qirgʻogʻidagi Tafua qishloq pasttekisligidagi yomgʻir oʻrmon qoʻriqxonasida.

## Galereya

Fayl:Savaii3.JPG|Savayi orolining NASA sunʼiy yoʻldosh surati
Fayl:Top of Falealupo rainforest.JPG|Falealupodagi pasttekislik tropik oʻrmonining havodan koʻrinishi
Fayl:Hypolimnas bolina in Japan.jpg|Butterfly *[[Hypolimnas bolina]]*
Fayl:Canopy Falealupo Rainforest, Savaii.JPG|Falealupodagi oʻrmon soyaboni


## Yana qarang

* Samoaning qoʻriqlanadigan hududlari roʻyxati
* Samoa qushlari roʻyxati
* Samoa sutemizuvchilari roʻyxati

## Havolalar
Siracha

**Siracha**, yoki **sriracha** (tay: hảhảhẲ; Inglizcha: /sɪrɑːtʃə/) chili sousining bir turi. Siracha sousining tarkibiga chili, sirka, sarimsoq, shakar va tuz kiradi. Sriacha sousi Tailandning sharqiy qismidagi Chonburi provinsiyasidagi Si Racha qirgʻoq shaharchasi sharafiga nomlangan. Bu shaharda birinchi marta siracha sousi tayyorlangan deb ishoniladi. Qoida tariqasida, sriracha sousi dengiz mahsulotlari taomlariga qoʻshiladi.

## Foydalanish
Tailandda sriacha sousi odatda toʻgʻridan-toʻgʻri idishga qoʻshilmaydi. Idish bilan birga sous quyilgan alohida idish beriladi. Vetnamda sriacha sousi qovurilgan lapsha, rull bilan isteʼmol qilinganda, boshqa souslarga qoʻshiladi. Bundan tashqari, sriacha sousi shoʻrvalar, turli tuxumli taomlar va burgerlarga qoʻshiladi. Shuningdek, Tailandda doʻkonlar va bozorlarda siz siracha sousi bilan murabbo, xoʻrozqand, kokteyllar ham topishingiz mumkin. Sriacha taʼmli kartoshka chipslari Tailandda mashhur mahsulot hisoblanadi.

## Tailandda
Tailandda sousni koʻpincha „sot siracha“ (tay: hảẖẖh) va faqat vaqti-vaqti bilan „nam phrik siracha“ (tay. Anʼanaviy Tailand sriacha sousi boshqa souslarga qaraganda achchiqroq taʼmga ega. Bundan tashqari, siracha sousi boshqa tay souslaridan konsistensiyasi bilan farq qiladi: u quyuqroq.

Osiyo mahsulotlarining Amerika distribyutori Eastland Food Corporation Bon Appétit jurnaliga bergan intervyusida, Eastland doʻkonlarida sotiladigan sriacha issiq sousining Tailand brendi aslida asl Tailand retseptidan tayyorlanganligini daʼvo qildi. Sriacha sousining retsepti 1930-yillarda Tailandning Si Racha shahrida yaratilgan. Bu retsept Thanom Chakkapak ismli uy bekasiga tegishli.

## AQSH-da
Qoʻshma Shtatlarda sriacha sousi koʻpincha Huy Fong Foods tomonidan tayyorlangan sous bilan taqqoslanadi. Bu sous koʻpincha „xoʻroz“ sousi deb ataladi, chunki sousning qadoqlarida xoʻroz rasmi chizilgan. AQSh-da sriacha sousining boshqa turlari ham mavjud.

AQSh-ning turli restoranlari, jumladan Wendyʼs, Applebeeʼs, PF Changʻs, Pizza Hut, Dominoʻs Pizza, Jack in the Box, McDonaldʼs, Subway, Taco Bell, White Castle, Gordon Biersch, Chick-fil-a, Firehouse Subs, Starbucks va Burger King. siracha sousini, koʻpincha mayonez yoki boshqa souslar bilan aralashtirib isteʼmol qilishadi.

## Madaniyatda
2013-yil dekabr oyida amerikalik kinorejissor Griffin Hammond sriacha sousining kelib chiqishi va ishlab chiqarilishi haqida kinofilm chiqardi.

## Mukofotlar
2010-yilda Amerikaning koʻngilochar va madaniy oylik „Bon Appetit“ sriacha sousi oy ziravori deb nomlandi.

## Manbalar
Shayterxaufen

**"Shayterxaufen"** ( — „gulxan“) — u avstriyacha, nemischa va chexcha deserti yoki asosiy taomi, shuningdek, melshpayze, bavarcha oshxonaning maxsus pishirigʻi hisoblanadi.

Shayterxaufen — mayda tugʻralgan olma yoki nok va mayiz bilan bugʻdoy noni, brioshi yoki oshirma nonni shirin tuxum va sut aralashmasiga botirib, qatlamli holda pishirilgan zapekanka yeguligi hisoblanadi. Unga bodom, doljin va sariyogʻ va baʼzan romga botirilgan mayizni qoʻshimcha tarkib sifatida qoʻshish mumkin. Dastlab, mazkur pishiriqni, boshqa desertlardan qolgan qoldiqlardan xalos boʻlish uchun tayyorlangan. Janubiy nemis shirinligi „ofenshlupfer“ ( — tom manoda „pechdan sakrab chiqqan“) pishiriq, bizning shirinligimizga oʻxshash hisoblangan. Shayterxaufen odatda shakar kukuni bilan sepilgan boʻlib, meva yoki vanil sousi, shuningdek, yongʻoq yoki vanilli muzqaymoq bilan birga dasturxonga tortiladi. Avstriyada Shayterxaufen tayyor boʻlishidan bir necha daqiqa oldin unga koʻpirtirilgan tuxum oqi surtiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* Erhard Gorys. Scheiterhaufen // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 475. — 599 S. — .
* Eckhard Supp. Scheiterhaufen // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 95. — 128 S. — .
* Eckhard Supp. Ofenschlupfer // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 94. — 128 S. — .

## Havolalar

* Retsept )
* Glintveynli Shayterxaufen )
Rolmops

**Rolmops** (shuningdek, **rolli pug**,  — „oʻralgan pug“) — sirka va tuz bilan marinadlangan seld filesining oʻramasi kornishot yoki Shprevald bodringlari, piyoz va ziravorlar bilan toʻldirilgan. Oʻramalar oʻz shaklini saqlab qolish uchun ikkita yogʻochlar bilan birlashtiriladi. Taom Berlin oshxonasi uchun anʼanaviy boʻlib, Berlinda paydo boʻlgan, lekin temir yoʻl tarmogʻining rivojlanishi bilan Boltiqboʻyi va Shimoliy dengizlarning ichki qismidan yogʻoch bochkalarni tuzlangan seld baligʻini yetkazib berish imkonini berdi, u butun Germaniya va shimoliyYevropa hududlarda mashhurlikka erishdi. Taom oʻz nomini XIX-asrda, Germaniyada Bidermeyer davrida mops itlar uchun moda boshlangan paytda oldi: seld oʻramalari nemislarga mops itlarning yuzlarini eslatar edi. Dastlab, tamaddi eski Berlin oynali pablarining bufetlarida paydo boʻldi — "ochlik minoralari" ().

Rolmops odatda oshxona jixozlarsiz, ochiq (bodringli) tomoni bilan toʻgʻridan-toʻgʻri ogʻizga kiritiladi va hech qachon ochilmaydi. Ular toʻgʻri alkogolli bazmdan keyingi nonushta taomi hisoblanadi. Bundan tashqari, ular koʻpincha labskaus bilan dasturxonga tortiladi.

Rolmopsning gʻayrioddiy shakli va oʻziga xos taʼmi uning adabiyotdagi oʻrnini taʼminladi. E.M.Remark izoh "Qora obelisk" non bilan rolmops dunyo qaygʻu barcha turdagi nonushta uchun ayni muddao, deb ishongan. Aka-uka Strugatskiyning „Dunyoning oxiriga bir milliard yil qolganda“ hikoyasida Weingarten oxirgi stakan spirtli ichimligini rolmops bilan ichadi. Yaroslav Hasekning „Yaxshi askar Shveykning sarguzashtlari“ asarida „ahmoq rollmopslar“ serjant-mayor, Sileziyalik qutbning lablaridan laʼnat. Rollmops, qaymoqli pishloq, jambon, dudlangan qizil ikra va oq baliq bilan birga Jon Cheeverning Wapshot Family Chronicleʼdagi boy stolda joylashgan. "PQ-17 karvoniga rekviyem" tarixiy romanida V.S.Pikul dengizchilar girdobni qayiqni rollmops bilan agʻdarish qobiliyati bilan solishtirishadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Poxlyobkin V. V. Rolmops // O kulinarii ot A do Ya: Slovar-spravochnik. — Mn.: Polimya, 1988. — S. 154. — 224 s. — 200 000 ekz. — .
* Poxlyobkin V. V. Rolmops // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 312—313. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* 
* Markina L. G. ROLLMOPS ROLMOPS // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 824. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
* Rolmops // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 315. — 540 s. — .
* Erhard Gorys. Rollmops // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 444. — 599 S. — .
* Lothar Bendel. Rollmops // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — .
Ptolimey toʻplami

**Ptolemey** toʻplami (, , , ) — chayon yulduz turkumidagi yoyilgan **toʻplam**.

## Kashf etish tarixi
**Toʻplam** Klavdiy Ptolemeyga maʼlum boʻlib, uni miloddiy 130-yilda tumanlik deb tasvirlab bergan. Jovanni Battista Godierna toʻplamni 1654-yilgacha kuzatgan va unda 30 nafar yulduzlarni sanab oʻtgan. Charlz Messier 1764-yilda toʻplamni katalogga kiritdi, soʻng uni M7 sifatida kometaga oʻxshash obyektlar roʻyxatiga kiritdi.

## Qiziqarli xususiyatlar
Toʻplami10 ballgacha boʻlgan 80 ga burchagining diametri 1,3 daraja yulduzlarni oʻz ichiga oladi. Toʻplamgacha masofa 800-1000 yorugʻlik yili deb baholanadi, bu diametri 18-25 yorugʻlik yiliga toʻgʻri keladi. Toʻplamning yoshi taxminan 220 million yil. Eng yorqin yulduzning yorqinligi 5,6m ni tashkil qiladi.

## Kuzatishlar

Bu yozda „Galaktika yoʻlidan yirtilgan bulut“ Chayonning dumi ustida osilgan koʻrinishidagi ochiq toʻplam. Moskva kengligida u deyarli ufqdan koʻtarilmaydi. Janubda (Kavkaz, Qora dengiz qirgʻogʻi, Primorye va boshqalar) bu toʻplam eng oddiy havaskor teleskoplarda va hatto durbinlarda kuzatishlar uchun ajoyib obyektdir. Teleskopning diafragmasi 70 mm boʻlgan ochiq toʻplam koʻrish maydoni boʻylab bir darajada tarqalgan koʻp, oʻnlab oq-koʻk yulduzlarga boʻlinadi. Yulduzlar zanjirlarga oʻralgan boʻlib, markazda aniq kvadrat bilan xochsimon shaklidagi naqsh hosil qiladi. 250-350 mm diafragmali teleskop yordamida ushbu toʻplam ichida zaif sharsimon fon toʻplamni (gʻarbiy chekkada NGC 6453), bir juft ochiq toʻplamni (Tr 30, NGC 6444), qorongʻi changni kuzatish mumkin. tumanlik (B 283) va bir nechta sayyora tumanliklari (PK 356-4.1, PK 355-4.2, PK 355-4.1).

### Messie katalogidan osmon qoʻshnilari

* M 6 — (shimoli-gʻarbda) ochiq „Butterfly“ toʻplami, shunchaki koʻz bilan ham koʻrinadi;
* M 8 va M 20 — (shimoli-sharqda, Sagittariusda) yorqin diffuz tumanlik „Laguna“ va „Uchlikqismlik“;
* M 62 — (shimoli-sharq Oʻqotarda) janubiy chegarasida unchalik yorqin boʻlmagan sharsimon toʻplam.

## Yana qarang

* Messier obyektlari roʻyxati
* Yangi umumiy katalog

## Manbalar

## Havolalar
* Messier 7, SEDS Messier pages
* Informatsiya na angliyskom i fransuzskom iz originalnogo 
* Informatsiya
* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* [Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 6475](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=%22NGC+6475 %22&version=1)
* Messier 7, SEDS Messier pages
Rus sousi

**Rus sousi** (; soʻzma-soʻz tarjimasi — „ruscha ziravorlash“) — salat uchun amerikacha achchiq ziravor. Sousning asosini mayonez va ketchup tashkil etadi. „Ruben“ sendvichi kabi Amerika oshxonasining muhim tarkibiy qismi. Ming orol sousiga oʻxshash.

## Tarixi
Rus sousi haqida birinchi marta 1910-yilda tilga olingan va Amerika manbalariga tegishli. Xuddi shu yili Charlz Fellouzning pazandalik kitobida pomidor va sarsabil tortilganda rus sousi sirka bilan taqqoslanadi.

Sous nomining kelib chiqishi aniq emas, chunki na ketchup, na mayonez anʼanaviy rus oshxonasida yoʻq. U 1910-yilgacha AQShdan tashqarida mavjud boʻlgani haqida hech qanday dalil yoʻq.

Tarixchilarning fikriga koʻra, mayonezga asoslangan sous versiyasi 1910-yillarning boshlarida. Nyu-Xempshir shtatidagi Nashua shahrida paydo boʻlgan. Uning asl yaratuvchisi Jeyms Kolberndir. 1927-yildagi biografik maqola uni „rus sousidek mazali ziravorning muallifi va birinchi ishlab chiqaruvchisi“ deb ataydi. Kolbern kamida 1910-yildan beri doʻkonida bu mayonezli sousni sotgan. 1914-yilga kelib, Kolbern sous ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyadi hamda uni baqqollar va mehmonxonalarga sotishni boshlaydi.

## Tayyorlanishi
Rus sousi, odatda, pimento mitti achchiq qalampiri (oʻzbek mahalliy shevasida „bomba“ qalampir) hisobiga oʻtkir taʼmli boʻladi. Mayonez va ketchupdan tashqari, unga, koʻpincha, yerqalampir, shnit-piyoz va dorivorlar qoʻshiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Erhard Gorys. Russian Dressing // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 456. — 599 S. — .
* Eckhard Supp. Russian Dressing // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 76. — 128 S. — .
* Charles Sinclair. Russian dressing // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 494. — 632 p. — .
Kalakukko

**Kalakukko** (**kalekukko**  — „baliqli xoʻroz“ yoki „baliqli bulochka“) — bu anʼanaviy Fin javdar baliq pirogi. Odatda pirog qiymasi uchun baliq filesi, koʻpincha losos baligʻi, choʻchqa yogʻi yoki bekon qoʻshiladi. Pirog tashqi tomondan katta javdar bolka nonini yodga soladi. Kalakukko har Rojdestvo bayramida Finlarning dasturxonidan joy oladi. Sharqiy Finlandiyadagi Savo tarixiy provinsiyasida yaratilgan mazkur pirog 2002-yildan buyon Yevropa Ittifoqida geografik koʻrsatkich himoyasiga ega.

Kalakukko uchun tayyorlangan baliqli qiyma javdar uni, suv va tuz qoʻshilb qorilgan xamir ustiga yoyiladi. Qavat-qavat qilib bekon boʻlaklari teriladi. Hamma tomoni xamir bilan yopilib, pirog yumaloq shaklga keltiriladi. Bir necha soat davomida pishiriladi. Dasturxonga tortishdan oldin, kalakukko pichoq bilan spiral shaklida ochiladi va ichidagi qiyma porsiyalangan likoplarga solinadi. Ovqat javdar pirogining qotgan chetlari bilan birga isteʼmol qilinadi, xuddi non kabi.

1953-yilgi Finlandiya kinokomediyasida poytaxt shahar Xelsinkini Shimoliy Savodagi Kuopio porti bilan bogʻlaydigan tezyurar poezdga „Uchayotgan Kalakukko“nomi berilgan edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* Kalekukko // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 114. — 540 s. — .
* Charles Sinclair. kalakukko // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 305. — 632 p. — .
Pastitsi

**Pastitsi** (maltacha: Pastizzi) — anʼanaviy shirin boʻlmagan Malta pishirigʻi. Odatda, pastitsi ricottadan nachinka bilan tayyorlanadi va ular maltachada pastizzi taʼ l-irkotta deb ataladi yoki noʻxat pyuresi bilan tayyorlanadi va keyin ular maltachada pastizzi tal-piżelli. Pastitsi — taniqli va juda mashhur Malta taomidir.

## Ovqat pishirish
Pastitsi odatda romb shaklida yoki oʻtkir uchli qayiqcha shaklida tayyorlanadi. Ular yunoncha fillo xamiriga oʻxshash xamirdan tayyorlanadi, ammo bu pishiriqni oʻzbek somsasi xamirini eslatuvchi qatlama xamirdan tayyorlash retseptlari ham mavjud. Nachinka odatda: rikotta pishlogʻi, noʻxat pyuresi yoki goʻsht qiymasi. Maltada koʻplab pastitseriyalar (maltacha pastizzerija) mavjud, odatda, bu gaz yoki elektr pechlarida temir listlarda pirojoklar pishiradigan kichik oilaviy kafelar.

## Dunyoda
Pastitsi maltaliklar orasida shunchalik mashhurki, ular boshqa mamlakatlarga koʻchib oʻtganidan keyin ham ularni nafaqat oʻzlari uchun, balki sotish uchun ham tayyorlashda davom etmoqdalar. Pastitseriyalar Avstraliyada, Kanadada, Buyuk Britaniyada, AQShda, Malta jamoalari boʻlgan hamma joyda mavjud.

## Pastitsiyalar Malta tilida
Mashhurligi tufayli „pastitsiyalar“ soʻzi Malta tilida koʻp maʼnoga ega. U pishiriqning shakli tufayli ayol jinsiy aʼzosi uchun evfemizm sifatida va biror narsani „arzimas narsa“ deb taʼriflash uchun ishlatiladi. Malta tilidagi jinbiegħu bħall-pastizzi („pastitsi kabi sotish“) idiomasi bitmas-tuganmas, doimiy talabga ega boʻlgan mahsulotni tasvirlash uchun „issiq pirojokdek sotiladi“ iborasiga teng. Jinħarġu bħall-pastizzi boʻlgan narsalar pastitsi kabi paydo boʻladi, ular juda tez, baʼzan hatto haddan ortiq tez paydo boʻladi, deb aytish mumkin.

## Yana qarang

* Gibanitsa
* Banitsa
* Bugatsa

## Adabiyotlar

* Spice Journey: Adventures in Middle Eastern cooking, by Shane Delia. ISBN	1952533384, 9781952533389
* Maltese in Detroit, by Diane Gale Andreassi, Larry Zahr U.O.M. ISBN 1439640815, 9781439640814

## Havolalar
* Three-cheese pastizzi
* Пастицци

## Manbalar
Medichi chinnisi

**Medichi chinnisi** — 16-asr oxirida Florensiyada, Franchesko I Medichi homiyligidagi ustaxonada amalga oshirilgan, Yevropaliklar tomonidan chinni ishlab chiqarishdagi birinchi ishonchli va muvaffaqiyatli tajriba.

## Tarixi
Xitoydan olib kelingan asl chinni mahsulotlari Yevropa mamlakatlarida oʻta yuksak baholanar, ammo ularni ishlab chiqarish usuli boshqalardan qattiq sir tutilardi. Yevropada yuqori sifatli chinni ishlab chiqarilishining ommalashish jarayoni 18-asrda boshlangan boʻlsa-da, chinni ishlab chiqariluvchi shaxsiy ustaxona ochishga urinishlar undan avvalroq ham boʻlgan.

Jorjio Vazarining maʼlum qilishicha, Florensiya ustaxonasidagi tajribalar 1568-yilda boshlangan, birinchi muvaffaqiyatli tajriba haqida esa 1575-yilda Venetsiya elchisi Andrea Gussoni maʼlum qilgan. Gussoni Franchesko Medichining chinni ishlab chiqarish usulini kashf etgani haqida xabar bergan, uning sifatlari: shaffofligi, qattiqligi, yengilligi va nafisligiga ishora qilgan. Gussonining soʻzlariga koʻra, usulni kashf qilish uchun oʻn yil vaqt kerak boʻlgan.

Medichi ustaxonasining mahsulotlari tijoriy savdo uchun moʻljallanmagan, ammo diplomatik sovgʻa sifatida, masalan, Ispaniya qiroli Filipp II ga taqdim etilgan.

## Xususiyatlari

Medichi chinnisi — kukun koʻrinishidagi dala shpati, kalsiy fosfat, vollastonit va kvartsni oʻz ichiga olgan yumshoq chinni. Oʻsha davr mayolikasiga xos boʻlgan shakllar barcha turdagi guldonlar, laganlar, koʻzalar, shu jumladan boʻyni ingichka idishlarni oʻz ichiga olgan.

Medichi chinnisining rangi va bezaklarida asosan Xitoyning anʼanaviy oq va koʻk sopollaridan nusxa olingan, ammo namunalar orasida Iznikning turk kulolchiligiga xos boʻlgan naqshlarni ham topishingiz mumkin. Mahsulotlarning orqa tomoniga Brunelleski gumbazi koʻrinishidagi belgi qoʻyilgan.

Medichi ustaxonasi mahsulotlarida ishlab chiqarish jarayoniga xos koʻplab kamchiliklar yaqqol koʻrinadi, haddan tashqari noziklik, sirdagi pufakchalar va yoriqlar, noaniq naqshlar va ularni tuzatishga urinishdan qolgan izlar, toblash natijasida hosil boʻlgan oʻta yorqin yoki xira ranglar shular jumlasidan edi. Ustiga-ustak mustaqil ravishda chinni ishlab chiqarish jarayoni juda qimmatga tushdi va Franchesko vafotidan keyin ustaxona ishi tugatildi. Oʻtgan vaqt davomida hammasi boʻlib 300 ga yaqin buyum tayyorlangan, ulardan bir necha oʻntasi bugungi kunga qadar saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* G. Cora va A. Fanfani, *La porcellana dei Medici*. Milan, 1986-yil.
* Juzeppe Liverani, *Katalog delle porcellane dei Medici*, Faenzadagi *Piccola Biblioteca del Museo delle Ceramiche* seriyasida: II (Faenza), 1936-yil.
* Artur Leyn, *Italiya chinni*. London, 1954-yil.
Xarcho

**Xarcho** (, *dzrohis khortsi kharshot* — mol go'shtidan tayyorlangan sho'rva ) — guruch, yong'oq va tklapi yoki tkemali nordon sousi bilan birga dasturxonga tortiluvchi gruzincha milliy mol go'shti sho'rvasi hisoblanadi.

Sho'rva juda achchiq bo'lib, uning tarkibida juda ko'p miqdorda sarimsoq va ko'katlar (asosan, kinza) mavjud va boshqa sho'rvalarga qaraganda ancha quyuq, u "sho'rvada suyuqlik yarmigacha bo'lishi kerak" qoidasiga amal qiladi. Hattoki qarshi nazar ham mavjud: "haqiqiy xarcho — bu sho'rva emas, balki tuzilishga ko'ra karriga o'xshash to'laqonli issiq taomdir".

Ushbu gruzincha milliy taomining boshqa go'shtli sho'rvalardan ajralib turuvchi o'ziga xos xususiyati —  bu uning tayyorlanishida faqatgina mol go'shtidan (asosan, ko'krak qafasi yoki kamdan-kam hollarda rulka), tkemali olxo'risi va qirg'ichdan chiqarilgan yong'oqdan foydalanilgan. "Klassik" retseptga ko'ra, taomdan ushbu uchta tarkibni olib tashlash yoki boshqalariga almashtirish mumkin emas. Xarcho retsepti orqali u Gruziyaning qaysi hududiga tegishli ekanligini bilish mumkin (gruzincha megrelcha va boshqalarda xarcho sho'rvalarining turlari mavjud), ammo uning tarkibi — tklapi va yong'oq bilan tayyorlangan achchiq mol go'shti sho'rvasi bo'lib, o'zgarishsiz qoladi.

Biroq, kundalik oshxonada tklapi (katta korjdan olingan katta bo'lak — lavash, xarcho qo'shib, botirilgan) yoki boshqa taomlar bilan o'rindosh bo'lishi mumkin; xarcho retseptlarida ko'pincha "tklapi, bir kaftdek bo'lak"ni topishingiz mumkin) yangi alichu, tkemali sousi, anor sharbati yoki pomidor va tomat pastasi bilan dasturxonga tortiladi.

Xarcho sho'rvasi Sovet oshxonalarida va Kubandagi uy oshxonalarida mashhur taomga aylangan.

Xarchoning nomini xazilkash Grigoriya Gorinning "Xarcho istayman!" yaratgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Похлёбкин В. В. Харчо // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 381—382. — 456 с. — 4000 экз. — .
* 
* Харчо // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 387. — 540 с. — .
Xonbandi (maʻnolari)

* Xonbandi — Jizzax viloyati Forish tumanidagi sobiq konchilar shaharchasi.
* Xonbandi — qadimgi suv ombori (10-asr).
Don't Speak

„**Donʼt Speak**“ (inglizchadan tarjimasi: „Gapirma“) AQShda tuzilgan No Doubt rok guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. 1996-yilning 15-aprelida guruhning *[[Tragic Kingdom]]* nomli uchinchi studiyaviy albomining uchinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq soʻzlarini guruh solisti Gwen Stefani va uning akasi Eric Stefani (sobiq No Doubt guruhi aʼzosi) yozishgan. Avvalboshda muhabbat haqida boʻlgan ushbu tarona matni bir necha bor oʻzgartirilgan. Soʻngida, Gwen guruhdoshi va sobiq yigiti Tony Kanal bilan yetti yillik munosabatini tugatgagani ortidan qoʻshiq matnini ajralish haqidagi ashulaga oʻzgartirgan.

Mashhur boʻlishiga qaramay, „Donʼt Speak“ ''Billboard'' Hot 100 chartidan oʻrin olishga muvaffaq boʻlmadi, ammo Hot 100 Airplay chartida 16 hafta davomida birinchi pogʻonani egallab turdi. AQShdan tashqarida, ashula Avstraliya, Birlashgan Qirollik, Kanada, Irlandiya, Islandiya, Niderlandiya va Yangi Zelandiya kabi mamlakatlar hit-paradlarida choʻqqiga erishgan (birinchi pogʻonani egallagan) va No Doubt guruhining hit ashulasiga aylangan. Bundan tashqari, „Donʼt Speak“ „Yil qoʻshigʻi“ va „Eng yaxshi pop ijro“ nominatsiyalarida Grammy mukofotiga nomzod boʻlgan.

„Donʼt Speak“ qoʻshigʻi *Blender* jurnalining „Eng buyuk 500 ashula“ roʻyxatida 495-oʻrinni egallagan. Bundan tashqari, *Band Hero*, *Rock Band 2* va *Guitar Hero III* kabi videooʻyinlarga kiritilgan.

## Trek-list
**UK, European CD single**
**UK cassette single**
#"Don't Speak" – 4:23
#"Greener Pastures" (*The Beacon Street Collection* albomidan) – 5:05

**UK, European, Australian and Japanese CD maxi single**
#"Don't Speak" – 4:23
#"Don't Speak" (Alternate Version) – 4:23 
#"Hey You" (Acoustic Version) – 3:25 
#"Greener Pastures" (*The Beacon Street Collection* albomidan) – 5:05

**UK limited 7-inch vinyl single**
:A. "Don't Speak" – 4:23
:B. "Greener Pastures" – 5:05

## Reliz tarixi

## Manbalar

## Havolalar
* .
Tavriya

**Tavriya** — Krim yarim orolning oʻrta asrlarda keng tarqalgan nomi; 19—20-asr boshlarida T.ga, shuningdek, Tavriya guberniyasi tarkibidagi Janubiy Ukraina tumanlari ham kiritilgan (Shim.T.).
Tezaurus

**Tezaurus** (yunoncha, thesauros — xazina, boylik) — 1) muayyan tildagi barcha soʻzlarni qamrab oladigan, ularning matnda qoʻllanish holatlarini toʻlatoʻkis aks ettiradigan lugʻat. Jonli tilning lugʻat tarkibi doimo oʻzgarib turishi sababli T. faqat oʻlik tillar materiallari asosida yoki oldindan belgilab olingan yozma yedgorliklar uchun tuzilishi mumkin. Muayyan yozuv yodgorliklaridan leksikani yoppasiga terib olishga asoslangan lugʻatlar (mas., yunon, lotin tillariga tuzilgan lugʻatlar) shunday lugʻatlardan hisoblanadi. Turkiyshunoslikda A.K.Borovkov, E.I.Fozilov, A.Najiblarning 13—14-asrlar turkiy yozma yedgorliklari asosida tuzilgan lugʻatlari ham glossariy, ham T. belgilariga ega. Soʻz tanlash prinsipiga koʻra yozuvchilar yoki ular ijodiga mansub ayrim asar tili boʻyicha tuzilgan lugʻatlar ham T. hisoblanadi; 2) bironbir ilmfan sohasiga oid lugʻaviy birlik (soʻz)lar mavzu tartibida joylashtirilgan va ana shu birliklar oʻrtasidagi semantik (turjins, sinonimik va boshqalar) munosabatlar aks ettirilgan ideografik lugʻat. Bunda soʻzlar alifbo tartibida emas, balki bir mavzu, bir tushunchaga aloqador soʻzlarning barchasi bir joyda beriladi: kerakli soʻzlar tushunchaga qarab qidiriladi. Nazariy jihatdan T. leksika semantik tizimining ehtimoliy modellaridan biridir. Amadda undan yozuvchi individual lugʻatini boyitish vositasi sifatida foydalaniladi.
Radjab Adashev

**Radjab Adashev** (1944-yil 15-iyul, Urgut tumani, Samarqand viloyati) — oʻzbek teatr va kino aktyori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1997) va Oʻzbekiston Xalq artisti (2010).

## Tarjimai hol
1944-yil 15-iyul Samarqand viloyatining Urgut tumanida tavallud topgan. Maktabni bitirgach, Rajab Adashev qurilish tashkilotlarida ishlaydi va boʻsh vaqtlarida Urgut xalq teatrida rollar ijro etadi. 1964-yili u „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi aktyoriga aylanadi, 1970-yili esa Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va sanʼat institutining aktyorlik fakultetini tamomlaydi. Oʻzining aktyorlik faoliyati davomida 60 dan ziyod filmlarda suratga tushgan.

## Yutuq va mukofotlari

* „Abdullajon“ filmidagi „Eng yaxshi erkak roli uchun“ mukofot (1993)
* Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist unvoni(1997)
* Oʻzbekiston Republikasi Xalq artisti unvoni (2010)
* „Doʻstlik“ ordeni (2021)

## Filmografiyasi

## Manbalar
Allach

**Allach / Porzellan Manufaktur Allach nafis chinni fabrikasi ―** Germaniyada 1935 va 1945-yillar oraligʻida ish olib borgan. Faoliyatining birinchi yilidan keyin korxona SS tomonidan Daxau kontslageri mahbuslarining majburiy mehnatidan foydalangan holda boshqarilgan.

## Tarixi
Kulolchilik sohasining ustasi Frants Nad 1925-yildan beri Allach zavodi tashkil etilgan Myunxen chekkasida hudud — Allak (Allach) dagi yerga egalik qilib kelardi.

1935-yil boshida u kichik chinni fabrikasiga asos solgan.

Ustav kapitali 45 000 reyxsmarkga teng boʻlgan Allach GmbH kompaniyasining rasman tashkil etilgan sanasi 1936-yiling 3-yanvar kuni edi. Taʼsischilar — Frants Nad korxona rahbari, Teodor Kerner (Theodor Kärner) haykaltarosh, Karl Dibich rassom va Bruno Galke savdo agenti boʻlgan. Fabrikaning norasmiy egasi esa Genrix Himmler edi. Fabrika oʻz eʼtiborini birinchi navbatda dekorativ va nafis chinnibuyumlar ishlab chiqarishga, shu jumladan, nemischa yangi badiiy didni „tarbiyalash“ va rivojlantirishni orzu qilgan Reyxsfyurerning oʻzi tomonidan beriladigan maxsus buyurtmalarga qaratgan. Shuningdek, fabrika uy uchun sopol mahsulotlarni yanada ommaviy tarzda ishlab chiqarishni va idish-tovoqlarning maxsus qismini tashkil etishni amalga oshirgan.

1939-yil 1-aprelda Berlinda, Leypsigshtrasse-13 dagi Allach fabrikasining koʻrgazma zali ochilishida professor Karl Dibich keyinchalik bashorat sifatida qabul qilingan soʻzlarni aytdi: „Xalq uning madaniyati dalillari tirik ekan mavjud boʻlaveradi. Fyurerning bu soʻzlari biz uchun madaniy shiordir. Biz har bir ishimizning bizdan keyin keladigan avlod tomonidan sinchkovlik bilan tadqiq etilishini yaxshi bilamiz. Va kelajak avlodlar ishimizga yomon baho berishlarini istamaymiz“.

## Yana qarang

* Yol tunchirogʻi — natsizm davrida Allahdagi chinni fabrikasida chiqarilgan ommaviy mahsulot.

## Havolalar

* Allach chinni zavodi tarixiga bagʻishlangan loyiha — Porzellan Manufaktur Allach
* Ollohda chinni fabrikasi

## Manbalar
Batenin

**Batenin chinni zavodi** — Rossiya imperiyasidagi chinnidan idishlar, sanʼat va hunarmandchilik buyumlari ishlab chiqarish zavodi.

## Tarixi
1805-yilda qabul qilingan farmonga koʻra, Sankt-Peterburgda „katta miqdorda oʻtin yoki koʻp sonli ishchi qoʻllarni talab qiladigan“ ishlab chiqarish korxonalarini ochish taqiqlandi. Taxminan mana shu vaqtda sanoatchi Batenin Viborgskiy trakti, Bolshaya Nevka sohilida kichik chinni zavodini ochdi. Joy xomashyo yetkazishni osonlashtirish maqsadida tanlangan edi: gil Chernigov viloyatidan suv yoʻli orqali, kvarts — Olonets viloyatidan, shpat Finlandiyadan olib kelingan.

Zavodning egalari vaqti-vaqti bilan oʻzgarib turgan, shuning uchun ishlab chiqarish zavodining nomlari ham bir necha marta oʻzgargan: „Savdogar Batenin vorislari zavodi“, „Bateninlar zavodi“, „Batenin zavodi“, „Aka-uka Bateninlar zavodi“, „Devyatov-Batenin zavodi“.

Zavodning yaratilgan vaqti haqida turli xil fikrlar mavjud. Ayrim tarixchilar unga 1814, boshqalari 1838-yilda asos solinganini aytishadi.

Zavodning egasi Filipp Sergeevich Batenin zavodning asoschisi emasdi, garchi bir qator manbalarda ishlab chiqarish zavodiga Sergey Batenin tomonidan asos solingani koʻrsatilsa ham, bu arxiv maʼlumotlari bilan rad etilgan.

Fyodor Devyatov 1811-yilda savdogar Venkerdan binoli yer hududini sotib oldi. Filipp Batenin 1814-yilda Devyatovdan chinni zavodini xarid qildi. 1814-1815-yillarda Pyotr Batenin uning sherigiga aylandi.

Ishlab chiqarish shiddat bilan rivojlandi: 1815-yilda 18 873 dona, 1817-yilda 30 000 dan ortiq mahsulot ishlab chiqarildi. Xuddi shu davrda ishchilar soni 18 tadan 65 tagacha koʻpaydi. 1823-yildan 1830-yilgacha Filipp Batenin zavodning yagona egasi edi.

1829-yilda zavod mahsulotlari Sankt-Peterburgda boʻlib oʻtgan 1-Umumrossiya ishlab chiqarish mahsulotlari koʻrgazmasida taqdim etildi va oltin medal bilan taqdirlandi. Uning oʻlimidan soʻng rafiqasi Agrafena tirikchilik uchun daromadsiz qoldi va ustalarga maosh toʻlay olmadi. U yordam soʻrab Moliya vazirligiga murojaat qildi. 1832-yildan boshlab zavod vasiylar rahbarligida oʻz faoliyatini qayta tikladi, ular orasida Agrafena Bateninaning oʻzi ham, savdogarlar Pyotr Kuxanov va Ivan Yemovlar ham bor edi. 1832-yildan keyin kompaniya „Batenin vorislari“ nomi bilan faoliyat yuritdi.

Batenin chinnilarining oʻziga xos uslubi — guldonlar va kosalarga Sankt-Peterburgning diqqatga sazovor maskanlari tasviri tushirilishi edi.

Batenin chinnilari ustidagi mashhur belgilardan biri toʻrtburchak rama ichidagi „S.Z.K.B“ qisqartmasi boʻlgan. 1814-yildan 1832-yilgacha ishlab chiqarilgan buyumlar orasida uchraydigan eng qadimgi belgi — qiya holatda yozildan „B“ harfidir.

Batenin zavodi idishlar ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan, u yerda haykaltaroshlik kompozitsiyalari ishlab chiqarilmagan.

## Manbalar



## Havolalar
Ikamesi

**Ikamesi** ( - kalmar ichidagi guruch) — yapon taomi, guruch bilan toʻldirilgan kalmar. Osima viloyati, Xokkaydoning milliy taomi.

## Tayyorlanishi
Ikamesini tayyorlash uchun boʻlaklangan kalmarning paypaslagichlari olib tashlanadi, keyin esa ichiga suvda yuvilgan guruch toʻldiriladi va anʼanaviy dasi bulyonida pishiriladi. Guruchning sochilib ketmasligi uchun kalmarni tishchoʻp yoki shunga mos keladigan boshqa biror narsa bilan mahkamlash mumkin. Ovqat pishirish uchun odatda yopishqoq va glyutensiz guruch aralashmasi ishlatiladi. Kalmarning ichiga boshqa turdagi mahsulotlar: toʻgʻralgan kalmar paypaslagichlari, bambuk novdalari, sabzi, aburaage toʻldirish ham mumkin.

## Tarixi
1941-yilda Ikkinchi Jahon urushi paytida odamlar taomnomasida guruch taqchilligi yuzaga kelgan, Xokkaydodagi Mori bekatida bento sotuvchi Abesyoten (bu hozirgi kunda bentoning maxsus turi — ekiben tayyorlash va oziq-ovqat yetkazib beruvchi Ikamesi Abesyoten kompaniyasi) guruch kam sarf etiladigan taom tayytorlash uchun oʻsha vaqtlarda faol ovlangan Tinch okeani kalmaridan foydalanishqa qaror qilgan.

Urush tugagandan soʻng 1966-yilda „Keio Department Store“ univermagi birinchi marta „Milliy tansiq taomlar va mashhur bentolar pishirish boʻyicha tanlov“ (yapon.元祖有名駅弁と全国うまいもの大会 *Ganso Yūmē Ekiben to Zenkoku Umaimono Taikai*) oʻtkazdi. Unda Abesyoten oʻzining ikamesisini tayyorladi. Ikkinchi tanlov vaqtida ikamesi sotuvi misli koʻrilmagan darajada oshib ketdi va keyingi yillarda muntazamlik paydo boʻldi. Ikamesi asta-sekin milliy miqyosda Mori qishlogʻining tansiq taomi va Xokkaydo milliy taomi sifatida tanildi.

Soʻnggi vaqtlarda ikamesining Abesyotendan tashqari boshqa ishlab chiqaruvchilari ham paydo boʻldi va endilikda ushbu taomga maxsus tadbirlar uchun qadoqlangan yoki konservalangan koʻrinishda, shuningdek pochta orqali hech qanday muammosiz buyurtma berish mumkin boʻldi. Ikamesi hattoki Xonsyuda ham kalmar ovlanadigan koʻplab bekatlarda sotiladi.

## Manbalar
Messier 36

**M 36 tarqoq toʻdasi** (shuningdek, **Messiye Obyekti 36** yoki **NGC 1960** nomi bilan ham tanilgan) Aravakash yulduz turkumidagi tarqoq toʻdadi.

## Kashfiyot tarixi
Toʻda 1654-yilgacha Jovanni Battista Godierna tomonidan kashf etilgan.

## Qiziqarli xususiyatlari
M36 Yerdan 4100 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan va koʻndalang oʻlchami 14 yorugʻlik yilini tashkil etadi. Toʻdada kamida 60 ta yulduz bor. U Pleyadalar (M 45) ga juda oʻxshaydi va agar u ham Yerdan xuddi shunday masofa uzoqlikda boʻlsa, deyarli bir xil kattalikka ega boʻlar edi.

## Kuzatishlar

Bu Aravakashning uchta mashhur tarqoq toʻdalaridan biridir. Uni, butun yulduz turkumi singari, kuzdan bahorgacha kuzatish mumkin. Durbin yordamida β Savr — Χ Aravakash chizigʻining davomida tumanli dogʻ sifatida koʻrish oson. Oʻrtacha (100-127 mm) optikli teleskopda toʻda uchburchak shaklda yigʻilgan ikkita oʻntalik havorang yulduzlarga boʻlinadi. Juda yaqin boʻlmagan (9m, 11") qoʻsh STF 737 toʻdaning markazida joylashgan.

## Messiye katalogidagi osmon qoʻshnilari

* M 38 — (shimoliy-gʻarbda bir-ikki daraja) Aravakashning yana bir toʻdasi;
* M 37 — (uch daraja janubiy-sharqda) Aravakashning uchinchi yorqin toʻdasi;
* M 45 — „Pleyadalar“ (gʻarbda, shuningdek, Savr yulduz turkumida);
* M 1 — (janubda, Savr yulduz turkumida) mashhur „Qisqichbaqasimon“ tumanlik;
* M 35 — (janubiy-sharqda, Egizaklar turkumida) yorqin ochiq toʻda;

## "Messiye Marafon" dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 1 → M 38 → **M 36** → M 37 → M 35 …

## Manbalar


## Havolalar
* Messier 36, SEDS Messier pages
* Informatsiya na angliyskom i fransuzskom
* Informatsiya
* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* [Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 1960](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=%22NGC+1960 %22&version=1)
* Messier 36, SEDS Messier pages
Skon

**Skon** () — ingliz shirin pishiriqlarining umumiy nomi. Skonlar odatda choy bilan birga beriladi. Ular Angliyada (ayniqsa, mamlakatning janubi-gʻarbiy qismida), Shotlandiya va Kornuollda, shuningdek, Britaniyaning koʻplab sobiq koloniyalarida ommalashgan. Skon uchun, odatda, bugʻdoy uni ishlatiladi, lekin, baʼzida, boshqa un, masalan, joʻxori uni ishlatish mumkin. Odatda, pishiriqlarga koʻptiruvchi kukun qoʻshiladi. Ushbu pishiriqlar Kornuol yoki Devonshir choyxoʻrligining ajralmas qismidir.

## Tarixi va tavsifi
Dastlab skonlar oʻrtacha idishning oʻgʻzidek oʻlchamda yumaloq va yassi qilib pishirilgan. Ular xamirturushsiz suli unidan tayyorlanib, tovada pishirilgan, keyin uchburchak boʻlaklarga boʻlinib, dasturxonga tortilgan. Bugungi kunda koʻpchilik bunaqa katta dumaloq nonni „obinon“ () va uning qismlarini — „skon“ deb ataydi. Shotlandiyada ikkala soʻz ham ishlatilishi mumkin.

Koʻptirish kukuni keng tarqalgach, skonlar pechda pishirila boshlandi. Zamonaviy skonlar Britaniya va Irlandiyaning koʻplab novvoyxonalarida, oziq-ovqat doʻkonlarida, restoranlarda va supermarketlarda mavjud, ammo aksar uy bekalari hali ham ularni uyda pishirishni afzal koʻrishadi.

Doʻkonlarda sotiladigan skonlar odatda yumaloq shaklga ega, ammo olti burchaklilari ham topiladi. Uy sharoitida tayyorlangan pishiriqlar turli shakllarda boʻladi va koʻpincha, noyob oilaviy retseptlardan tayyorlanadi. Koʻpincha, skonlarga mayiz qoʻshiladi. Mayizdan tashqari, boshqa talay qoʻshimchalardan foydalanish mumkin, ammo ichiga narsa toʻldirilmagan skon klassik hisoblanadi. Koʻpchilik skonlar oʻrtacha shirinlikda yoki chuchuk boʻlsa-da, piyoz yoki bekon solinadigan oʻtkirroq taʼmli turlari ham bor.

## Sobiq koloniyalarda

### Avstraliya
Xamirga qaynatilgan qovoq pyuresini qoʻshib tayyorlangan qovoqli skonlar Avstraliyada yuqori martabali siyosatchining rafiqasi Florens Belke-Petersen tufayli juda ommalashib ketgan va u oʻzining mashhur pazandalik kitobiga qovoqli pishiriqlar retseptini kiritgan. Bundan tashqari, Avstraliyada maydalangan xurmo qoqisi va tovada qovurilgan skonlar mavjud. Qovurilgan skonlar, odatda, sovuq oylarda tayyorlanadi. Ular „puftalun“ deb ataladi.

### Yangi Zelandiya
Yangi Zelandiyada pishloqli skonlar mashhur boʻlib, koʻpincha, kafelarda beriladi. Biroq Edmondsning mashhur pazandalik kitobiga koʻra, bu mamlakatda skon tayyorlash uchun faqat un, koʻptirish kukuni, tuz, sariyogʻ va sut ishlatiladi. Skonlar Yangi Zelandiyada mashhur boʻlib, koʻpincha, „kiviana“ (Yangi Zelandiya madaniy merosining hazilomuz nomi) qismi sifatida qabul qilinadi.

## Manbalar
Messier 37

**M 37 tarqoq toʻdasi** (**Messiye Obyekti 37**, **NGC 2099**) ― Aravakash yulduz turkumidagi tarqoq yulduzlar toʻdasidir.

Toʻdada 19 ta oq mitti yulduzlar kuzatiladi, ulardan 11 tasi 0,75 dan 0,95 gacha boʻlgan Quyosh massasi oraligʻida. Ushbu toʻdadagi oq mitti yulduzlardan biri bu turdagi obyektlar nisbatan juda katta 1,28 Quyosh massasiga ega.

NGC 2099 asosiy ketma-ketligidagi yulduzlar soni taxminan 1599 yulduzni tashkil etadi. NGC 2099 dagi qizil yulduzlarning ulushi NGC 6866ga qaraganda koʻproqdir.

Toʻdada 24 ta oʻzgaruvchan yulduzlar topilgan. Ulardan 9 tasi Qalqonning Delta tipidagi oʻzgaruvchan yulduzlar (lekin, katta ehtimol bilan, ulardan faqat 2 tasi M 37 ga tegishli), 7 tasi tutilgan ikkilik yulduzlar va 1 tasi oʻziga xos oʻzgaruvchidir.

## Kashfiyot tarixi
Bu toʻda 1654-yildan oldin Jovanni Battista Godierna tomonidan kashf etilgan, ammo bu faqat 1984-yilda aniqlandi. Sharl Messiye uni 1764-yilda mustaqil ravishda kashf etgan.

## Kuzatishlar

M 37 uchta mashhur Aravakash tarqoq toʻdasining eng yorqinidir. Boshqa yulduz turkumlari singari, uni kuzdan bahorgacha kuzatish mumkin. Teleskop izlovchisi yoki dala durbinlari bilan toʻdani θ Aravakash dan taxminan 5 daraja janubda kuzatish qiyin emas (aniqrogʻi, υ Aur da). Oʻrtacha optikli teleskopda (150-200 mm) toʻda yuzga yaqin oq-sariq xira yulduzlar boʻlib koʻrinadi, ular sochilgan manka yormasi kabi, okulyarning koʻrish maydonini toʻldiradi. Toʻda markazida toʻq sariq rangli qoʻsh yulduz yorqinligi va rangi bilan ajralib turadi.

## Messiye katalogidagi osmon qoʻshnilari

* M 36 — (uch daraja shimoli-gʻarbda) — Aravakashning yana bir toʻdasi;
* M 38 — (yanada shimoli-gʻarbiy tomonda) — Aravakashning uchinchi yorqin toʻdasi;
* M 45 — (gʻarbda, Savr yulduz turkumida ham) — Pleyadalar toʻdasi;
* M 1 — (janubda, Savr yulduz turkumida) — mashhur Qisqichbaqasimon tumanlik;
* M 35 — (janubiy-sharqda, Egizaklar turkumida) — yorqin tarqoq toʻda.

## "Messiye Marafoni" dagi kuzatishlar ketma-ketligi
… M 38 → M 36 → **M 37** → M 35 → M 41 …

## Manbalar


## Havolalar
* Informatsiya na angliyskom i fransuzskom 
* Informatsiya
* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* [Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 2099](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/basic_connect?qsearch=%22NGC+2099 %22&version=1)
*Messier 37
*The Messier Catalog
*Arxivirovano