open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oqtepa (shaharcha)

**Oqtepa** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi oq va tepa soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Akademik, tarixshunos olim Yahyo Gʻulomovning tadqiqotlariga koʻra, milodning IV-V asrlaridan boshlab Oʻrta Osiyoning barcha hududlarida sugʻorish kanallarining ustida va ekin dalalari markazida dehqonlarning xom gʻishtdan bunyod etilgan shiyponlari boʻlgan. Bu joylarning xarobalari hozirgi kunga qadar saqlanib qolgan. Bu hududlar tepa, oqtepa yoki tal deb nomlangan. Shahar ichi va tashqarisi asosan tekisliklardan iborat boʻlgan. Yirik qishloqlarning atrofida esa tepaliklar boʻlgan. Oqtepa ayni shunday tepaliklardan boʻlgan boʻlishi yoki qadimiy qoʻrgʻonlarning xarobasi boʻlishi mumkin. Choʻl zonalaridagi choshtepa, qorovultepa, qoratepa singari tepaliklarning bir turi oqtepa deb ataladi. Bu birikma keyinchalik geografik nomga aylanib ketgan. Yaʼni oqtepa nomli oddiy tepalik hudud nomiga Oqtepa shaklida berilgan. Mazkur shaharchada ham tepalik oʻz nomini qishloqqa bergan.

## Aholisi
2016-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Oqtepa shaharchasida 2600 dan ortiq inson yashagan. Bu 3 yil avvalgi hisob-kitob natijasidan 200 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari yashaydi.

## Tuzilishi
Shaharcha hududida 74-sonli va 49-sonli maktab hamda bir necha doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharchada Xalqobod mahallasi joylashgan.
## Iqlimi
Oqtepa shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, iyulning oʻrtacha harorati 35-40°, yanvarniki 0 dan 1° gacha boʻlishi kuzatilgan. Shaharcha Qarshi choʻl zonasida joylashganligi sababli ham qishi sovuq, yozi esa issiq va jaziramali boʻladi.
### Yogʻin miqdori
Oqtepadagi oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 190-200 mm ni tashkil etib, yogʻin asosan, bahor va qish oylarida tushadi. Vegetatsiya davri 210—240 kunga teng.

## Manbalar
Boygʻundi

**Boygʻundi** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Boygʻundi bu mangʻitlarning bir urugʻi hisoblnadi. Baʼzida ularni boygʻundi mangʻit deb ham atashadi. Mahalliy yerlik aholi bu soʻzni *boy qoʻndi* yaʼni boy qoʻnish qildi, qoʻrgʻon qurdi maʼnosida talqin qilishadi. Shuningdek, boygʻundi bu tarixiy turkiy xunn xalqi nomi bilan aloqador boʻlgan etnonim hamdir. Etnonim tarkibidagi *boy* soʻzi qudratli, kuchli, ulugʻvor; ulkan va yoki yuksak maʼnosida qoʻllanadi. Shuningdek u totem vazifasini bajargan yoki jamoadagi totem boʻlgan qushning nomi boʻlgan, yaʼni aholi shu totemga sigʻinishgan. Bunda eng yaqin maʼnoli jonivor bu boy qushi. Lekin soʻzning keyingi qismidagi *gʻundi*, *qundi*, *xundi*, *gʻunli*, *qunli* va *xunli* shakllari maʼnosi aniqlanmagan.

## Oʻxshash nomlar
Qarshi tumanida Boygʻundi nomli qishloq, Kasbi tumanida esa ayni shu nomdagi mahalla mavjud.

## Joylashuvi
Boygʻundi shaharchasi Qashqadaryo viloyati Koson tumanining janubi-gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha hududidan E 60 avtomagistral yoʻli oʻtadi. Boygʻundi shaharchasiga eng yaqin aholi yashash punktlari shimolda Puduna va Mudin, gʻarbda Quyi-Obron shaharchalaridir. Shaharchaning eng mashhur qismi bu mol bozori boʻlib, vohaning turli tomonlaridan ayni shu bozor uchun tashrif buyurishadi.
Shaharchaning asosiy qismi choʻl zonasida joylashganligi uchun hududda boshqa ahamiyatli obyektlar mavjud emas.

## Aholisi
2013-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Boygʻundi shaharchasida 3895 dan ortiq inson yashagan. 2016-yildagi qayta hisob-kitob natijasiga koʻra bu koʻrsatkich 4100 dan ortiqni tashkil etgan.

Mahalliy aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi.
## Iqlimi
Boygʻundi shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi quruq va issiq, qishi yogʻingarchiliksiz va izgʻirinli kechadi. Orografik toʻsiqlar mavjud emasligi sababli sovuq havo oqimlari, asosan, qish oylarida hududning shimoli-sharq tomondan kirib keladi.

## Manbalar
Guvalak (shaharcha)

**Guvalak** (, ayrim manbalarda **Gubalak** shaklida ham uchraydi) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi boʻlmish *guvalak* soʻzi umumturkiy etnonimlar sirasiga kiradi. Tatariston Respublikasida *gubalak* nomli urugʻ bor. Boshqird xalqining ham ayni shu nomdagi urugʻi mavjud. Qashqadaryo hududida yashagan mangʻitlarning ayni oqmangʻit urugʻi orasida *guvalak* yoki *gubalak* nomli urugʻi boʻlganligi aniqlangan. Shuningdek mazkur urugʻ nomi gualak shaklida ham talaffuz qilinadi. Goʻbalak tuja urugʻi asli qoʻngʻirotlar vaxtamgʻali boʻlimi tarkibiga kiruvchi tujalarga tegishli. XIII-XIV asrlarda qipchoq turkiy tillari orasida koʻbalak nomli itning zoti mavjud boʻlgan. Guvalak, gubalak, goʻbalak bu asli totem, xalq orasida muqaddas hisoblangan jonivor hisoblangan. Keyinchalik bu totem nomi shaharcha nomiga berilgan. Aholining etnik tarkibiga asoslangan holda shaharcha hozirgi nomini olgan.

## Oʻxshash nomlar
Tatariston Respublikasida Gubalak nomli tuman mavjud.
## Joylashuvi
Guvalak shaharchasi Qashqadaryo viloyati Koson tumanining shimoliy qismida joylashgan. Shaharcha hududidan Qarshi magistral kanali oqib oʻtadi. Mazkur hududda 96-sonli va 50-sonli maktablar faoliyat yuritadi.
## Aholisi
2013-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Guvalak shaharchasida 6198 nafardan ortiq inson istiqomat qilgan. 2016-yildagi hisob-kitob natijasiga koʻra bu koʻrsatkich 6900 tani tashkil etgan. Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi.

## Iqlimi
Guvalak shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, bu shaharning ayni choʻl zonasida joylashganligi bilan bogʻliq. Iyul oyining oʻrtacha harorati 35-40° C, yanvar oyiniki 0 dan 1° C gacha yetadi. Vegetatsiya davri oʻrtacha 210—240 kunni tashkil etadi.

## Manbalar
Pudina

**Pudina** – Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Bugungi kunda ushbu shaharchada uchta maktab, bitta tibbiyot punkti va bitta dehqon bozori faoliyat olib bormoqda. Shuningdek, bu yerda qadimiy yodgorlik „Hazrat Qusam Shayx“ ziyoratgohi joylashgan boʻlib, koʻplab sayyohlarning ham eʼtiborini oʻziga jalb qilib kelmoqda.

## Manbalar
Surhon

**Surxon** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda Surxon qishlogʻiga shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Surxon shaharchasi choʻlda yangi oʻzlashtirilgan hududida tashkil topgan qoʻrgʻon boʻlib, XX asrning 80-yillaridan boshlab Surxon deb atala boshlangan. Buning asosiy sababi shundaki, mazkur hududga Surxondaryo viloyatining Sherobod, Qiziriq, Jarqoʻrgʻon va Muzrabot tumanlaridan paxtakor, dehqon va fermerlar koʻchib kelib yashay boshlashgan. Lekin aslida bu aholi qashqadaryoliklardan boʻlib, oʻz vaqtida Surxondaryo hududlarini oʻzlashtirish maqsadida Koson, Gʻuzor va Yakkabogʻ tumanlaridan qoʻshni viloyatga XX asrning 50-yillarida koʻchib oʻtishgan.

Surxon shaharchasi Surxon daryosi boʻyida joy olgan. Bu yerga odamlar xoʻjalik va qishloqlardan koʻchib kela boshlagan va hudud kengayib yangidan oʻzlashtirilgan.

„Surxon“ soʻzi aslida *surx* va *ob* soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan boʻlsa ham, keyinchalik talaffuzi oʻzgarib ketgan. Surx va ob soʻzlari suvi tarkibida qizil tuproq boʻlganligini anglatadi. Shu tufayli ham, aholi yangi oʻzlashtirilgan hududni Surxob deb atashgan, yaʼni qizil suvli daryo maʼnosida.

## Iqlimi
Surxon shaharchasining iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha harorati 35-40° ni, yanvarniki esa 0 dan 1° gachani tashkil etadi. Shaharchada vegetatsiya davri 210—240 kunga teng.

### Yogʻin miqdori
Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 190-200 mm ni tashkil etib, yogʻinning asosiy qismi asosan, bahor va qish oylarida tushadi. Orografik toʻsiqlar yoʻqligi sababli ham sovuq havo oqimlari, asosan, qish oylarida shimoli-sharq tomondan kirib kela oladi.
## Sanoati
Shaharcha sanoatining asosiy qismini fermer xoʻjaliklari taʼminlaydi. Ularda asosan gʻalla va paxta oʻsimliklari yetishtiriladi. 2020-yilda fermer xoʻjaligi tumanda eng koʻp gʻalla yetishtirgan (41 tonna). 2019-yilda esa Koson tumani shaharcha hisobiga eng birinchi gʻalla hosilini topshirgan edi.
## Manbalar
Esaboy

**Esaboy** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.
## Etimologiyasi
Shaharcha nomidagi *esavoy*, *esaboy* soʻzlari asli urugʻ nomi boʻli, mazkur urugʻ mangʻitlarga tegishli hisoblanadi. Shuningdek, *toʻqboy* — *toʻqvoy* urugʻlari ham mavjud boʻlib mazkur ikki urugʻ bir-biriga oʻxshash nom tuzilishiga ega, yaʼni *esa (t) + boy*, *toʻq + boy* shaklida. Shu bilan birgalikda, Tojikiston laqaylari orasida ham ayni esaboy nomli urugʻ tarmogʻi mavjudligi aniqlangan. Aslida urugʻ nomida esat oʻzagi boʻlishi kerak edi. Unga boy soʻzining qoʻshilishi tufayli t harfi tushib qolgan va esatboy shaklida emas Esaboy shaklida talaffuz qilina boshlangan. *Esat* bu asli qadimiy tillarda sher maʼnosini anglatgan va urugʻ qabila totemi boʻlgan boʻlishi mumkin. Esaboy urugʻining nomi keyinchalik qishloq nomiga qoʻyilgan.
## Oʻxshash nomlar
Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanida, shuningdek Qamashi tumanida ham Esaboy nomli qishloqlar mavjud. Bu qishloqlar Qashqadaryoning oʻng va chap qirgʻoqlarida joylashgan.

## Joylashuvi
Esaboy shaharchasi Qashqadaryo viloyati Koson tumanining janubi-gʻarbiy qismida, Qashqadaryo daryosining shimoliy sohilida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari Halimesaboy (shimol), Turkmangʻit (gʻarb), Baydoqchi va Oʻyrot (janub) shaharchalaridir.

## Aholisi
Esaboy shaharchasida asosan oʻzbeklar istiqomat qiladi. Shuningdek tarixda mangʻitlar yashaganligi ham maʼlum. Shaharchada qozoq, qoraqalpoq va tojik millatiga mansub aholini ham topish mumkin.

2013-yilda mazkur shaharchada 3401 nafar kishi yashagan. Keyingi aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, 2016-yil 1-yanvarda hududda 3700 dan oshiqroq inson mavjudligi aniqlangan.
## Manbalar
Doʻstlik (Kasbi tumani)

**Doʻstlik** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi *doʻst* soʻzi va -*lik* qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Oʻzbek, turkman va boshqa xalq va millatlarning ittifoqligi, hamkorligi hamda yonma-yon yashashi, inoqlikda xoʻjalik yuritishi, eng ahamiyatlisi doʻstlikda faoliyat olib borisi sharafiga shunday nomlangan. SSSR davlatlarining turli nuqtalaridan kelgan aholi shu yerda qoʻnim topgan. Avvaliga shunchaki ramziy qoʻllangan nom, keyinchalik rasmiy-maʼmuriy shaklda qoʻllanila boshlangan.

## Oʻxshash joylar
Oʻzbekiston hududida Doʻstlik nomi bilan ataluvchi koʻplab etnonimlar mavjud. Jumladan, Andijon viloyati Andijon tumani (1985-yildan), Jalaquduq tumani va Paxtaobod tumanida Doʻstlik shaharchasi, Jizzax viloyatida Doʻstlik tumani va shaharchasi, Toshkent viloyati Boʻstonliq va Chinoz tumanida, Surxondaryo viloyati Denov tumanida va Sirdaryo viloyatidagi Doʻstlik shaharchasi va Doʻstlik kanali. Shuningdek Qirgʻiziston respublikasi Botkent viloyati Botkent tumani, Qadamjoy tumani va Laylak tumanida, Norin viloyati Norin tumanida, Jalolobod viloyati Novkent tumani va Ola-Buqa tumanida, Chuy viloyati Soʻquluk tumani va Olamuddin tumanida ayni shu nomdagi shaharchalar mavjud. Shuningdek Toshkent metropolitenida ham Doʻstlik metro bekati bor.
## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Doʻstlik shaharchasida 3600 tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yildagi hisob-kitob natijasida, bu koʻrsatkich 3448 tani tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Ammo shaharcha hududi vujudga kelish vaqtida bu yerga SSSR ning koʻplab davlatlaridan boshqa millat vakillari, jumladan, qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, tatar va tojiklar koʻchirib oʻtkazilgan

## Manbalar
Kasbi (shaharcha)

**Kasbi** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Kasbi shaharchasi Kasbi tumanining maʼmuriy markazi hisoblanadi.

## Tarixi
Kasbi tumani 1970-yilda tashkil etilgan. Kasbi shaharchasi avvaliga qishloq boʻlib, aholi soning oshganligi sababli ham 2009-yilda shaharcha maqomini olgan.

Oʻrta asrlarda asarb solnomachi sayyohlaridan Istahriy, Somoniy, Yaqut al-Hamaviy asarlarida kasba, Bezda — Bazda — Bezdava (hozirli Fazli) singari yirik qishloq nomlari tilga olinadi. Arman manbalarida esa hudud nomi Kazbion shaklida qoʻllanilib kelingan. Ularda muqaddas hudud hajmi kattaligiga koʻra Kasbi hatto Nasaf shahridan ham katta ekanligi aytib oʻtiladi. Kasbi nomi vaqf hujjatlarida ham uchraydi.

## Etimologiyasi
Kasbi nomiga qasaba (a) soʻzi asos boʻlgan degan taxminlar mavjud. Mazkur soʻzning ikki xil turdagi maʼnosi bor. Bu soʻz XX — XIX asrlarda tojik xalqlari orasida qoʻllangan. Asosan katta qishloq, kichik shahar sifatida qoʻllangan. Bu soʻzning ikkinchi maʼnosi gʻarov, qamish hisoblanadi. Shunga koʻra, hududning ayni Qashqadryo daryosining quyi qismlarida qamishzor hududlarida joylashganligini asos qilish mumkin. Lekin katta qishloq va kichik shaharcha maʼnosi ancha asosli va ishonchli hisoblanadi.

## Iqlimi
Kasbi shahrining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi quruq, issiq va uzoq davom etadi. bahor va kuz oylarida yogʻin u qadar koʻp kuzatilmaydi. yanvarning oʻrtacha harorati 0° darajani, iyulniki esa 28.2-31.6° darajani tashkil qiladi.

### Yogʻin miqdori
Shaharcha hududida yogʻin miqdori juda oz. Yillik oʻrtacha 58-60 kun davomidagina yogʻin kuzatiladi. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 270 mm ni tashkil etadi. Ammo baʼzi yillari 310-320 mm gacha yogʻin tushgani aniqlangan.

## Tuzilishi
Kasbi shahrida 2-sonli kasb hunar maktabi, doʻkonlar, bitta xususiy korxona faoliyat yuritadi. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari sharqda Jizza, shimolda Doʻrmon, gʻarbda Xoʻjakasbi, shimolda Kulqishloq hisoblanadi.

## Manbalar
Rahimsoʻfi

**Rahimsoʻfi** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Manbalar
Koʻhna Qatagʻon

**Koʻxna Qatagʻon** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi *koʻhna* va *qatagʻon* soʻzlarining birikishidan hosil qilingan. Qatagʻon bu Qashqadaryo daryosining chap quyi oqimida joylashgan tarixiy va ahamiyatli qishloqlardan biri boʻlgan. Mazkur qishloq ahlining maʼlum qismi Shahrisabz, Yakkabogʻ, Kasbi tumanlarida ham yashagan. Shaharcha aholining atnik tarkibiga asoslangan holda nomlangan. Shu bilan birgalikda, tarixiy Qatagʻon qishlogʻi va hozirgi Qatagʻon qishlogʻi oʻzaro taqqoslangan. Avvaldan mavjud boʻlgan Qatagʻon qishlogʻi yaqinida yangi aholi yashash punkti bunyod etilgan va Koʻhna Qatagʻon nomi berilgan.

Shuningdek, ayrim rasmiy manbalarda shaharcha nomi Qatagʻon shaklida ham tilga olinadi.
## Joylashuvi
Koʻhna Qatagʻon shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanining shimoliy qismida Maymanoq, Oqjangal va Masit shaharchalari oraligʻida joylashgan. Shaharcha hududining asosiy qismi Qarshi choʻl zonasiga toʻgʻri keladi. Shaharcha yaqinidan Qashqadaryo qaryosi oqib oʻtadi. Shaharcha hududida 3-sonli va 28-sonli maktablar faoliyat yuritadi.
## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Koʻhna Qatagʻon shaharchasida 7200 tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yildagi hisob-kitob natijasida, bu koʻrsatkich 6665 tani tashkil etgan edi.
## Iqlimi
Koʻhna Qatagʻon shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi issiq, quruq va uzoq davom etadi. Buning sababi hududning choʻl zonasida joylashganligidir. Bahor va kuzda yogʻin miqdori kam boʻladi. Qishda qor oz yogʻadi, Maymanoqtogʻ togʻ tizmasining yaqinligi sababli sovuq havo oqimlari shaharchaga kirib kelmaydi va shu sababli ham qattiq sovuq boʻlmaydi.
## Manbalar
Maymanoq

**Maymanoq** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi arab tilidan oʻzlashtirilgan boʻlib, maymana soʻzi qoʻshinning oʻng tomoni sifatida qoʻllanadi. Lugʻatshunos olim Suyun Qorayevning izlanishlariga koʻra, qirgʻiz xalqining manaq nomli urugʻi ayni shu hudud nomi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Maymanoq asli qadim tarixiy eron tillariga mansub nom hisoblanadi. Shaharcha nomini may + man + (-) aq yoki may + manak dan tarkib topgan. Manaq yoki manak soʻzlari qishloqcha maʼnosida qoʻllangan. Maymanak bu kichik Manak qishlogʻi hisoblanadi.

## Oʻxshash joy nomlari
Andijon viloyati Xoʻjaobod tumanida Manaq nomli qishloq bor. Afgʻonistonda esa bir shahar nomi Maymana deb ataladi.

## Joylashuvi
Maymanoq shaharchasi Kasbi tumanining shimoliy qismida, ayni tuman chegarasida joylashgan. Hududga yaqin aholi punktlari Olchin va Koʻhna Qatagʻon shaharchalari hisoblanadi. Maymanoqtogʻ togʻ tizmasi shaharning janubiy-gʻarbiy qismida joylashgan va shahar hududiga kirmaydi.

## Iqlimi
Shaharchaga yaqin hududda Maymanoq togʻ tizmasi mavjudligi shahar iqlimiga taʼsir qiladi. Maqmanoqning iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi issiq, quruq va uzoq davom etadi. Bahor va kuzda yogʻin kam miqdorda tushadi. Qishda qor juda oz yogʻadi, qattiq sovuq boʻlmaydi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0° C dan 6° C gacha, iyul oyiniki esa 28,2°-31,6° C ga yetadi. Yil davomida yogʻingarchilik kunlari 58-60 kundan oshmaydi.
## Aholisi
2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Maymanoq shaharchasida 19517 nafar kishi yashagan. 2025-yil 1-yanvardagi xatlov natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 30 mingdan ortiqroq boʻlgan.Rashidov Nazarbek

## Manbalar
Bektemir (shaharcha)

**Bektemir** —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Yana qarang

* Bektemir
* Bektemir tumani

## Manbalar
Beshqozoq

**Baxt darvozasi shaharchasi** (ruschasi Городок ворота счастья) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan va nomi Baxt darvozasi shaharchasiga o'zgartirilgan. Eski nomi Beshqozoq.
## Etimologiyasi
Shaharcha nomi besh va qozoq soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qadimiy rivoyatlarga koʻra bu yerlarga besh nafar qozoq millatiga mansub yigitlar kelib, shu yerlarni oʻzlashtirishgan, obod qilishgan va yangi shaharchani barpo etishgan. Shu sababli ham hudud Beshqozoq deb nomlanadi.

Aslida esa qozoq xalqi va oʻzbeklarning qozoq urugʻiga mazkur nomning hech qanday aloqasi yoʻq. Qadimiy turkiy tillarda qazuq ariq soʻzi qazilgan ariq maʼnosini bildirgan. Qazuq soʻzi xalq orasida tovush oʻzgarishiga uchrab qozoq shakliga kelib qolgan. Ana shu qazilgan katta anhorning beshta kichik arigʻi boʻlgan. Mazkur shaharcha ham ayni mana shunday beshta ariq yaqinida joylashganligi sababli shunday nom olgan. Beshqozoq shaharchasining nomi Beshariq nomi bilan sinonim (maʼnodosh) hisoblanadi.

## Joylashuvi
Beshqozoq shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining janubi-gʻarbiy qismida, tuman maʼmuriy markazi Kitob shahridan 7.5 km uzoqlikda joylashgan. Beshqozoq shahriga eng yaqin aholi yashash punktlari: Birlik (gʻarb) va Qalmoq (janub) shaharchalaridir. Shaharcha yaqinidan Oqdaryo va uning irmoqlari oqib oʻtadi.

Beshqozoq shaharchasida Hazrati Bohovuddin Naqshband nomli jom’e masjidi joylashgan. Shaharcha hududida aholi yashash inshootlari juda zich tarzda bunyod etilgan.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga Baxt darvozasi shaharchasida 4.5 ming tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yilda bu koʻrsatkich 4263 nafar ekanligi aniqlangan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada qozoq millatiga mansub aholi yashaydi. Shuningdek, tojik va qirgʻiz millatiga mansublar ham bor.

## Manbalar
Varganza

**Varganza** — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Roʻdakiy asarlarida vargʻ soʻzi toʻgʻon, band maʼnosida qoʻllanadi. X-XIX asrlarga mansub tojik qoʻlyozma manbalarida vargʻ soʻzi band, toʻsib toʻplangan suv havzasi maʼnosida ishlatilgan. Yangi soʻgʻd tili boʻlmish yagʻnob tilida esa vargʻ dalaning yuqori tomoni degan maʼnoni bildirgan. Asl soʻgʻdiychada esa vargʻ bu suv toʻplanadigan joy, band, toʻgʻon deganidir. oʻsha davrlarda -on qoʻshimchasi oʻrin-joy otini yasovchi qoʻshimcha sifatida qoʻllangan. Hudud nomi dastavval vodiy, soylik nomi sifatida qollanilgan. V-X asrlarda u qayta shakllanib Vargʻonzoy — Vargʻanzoy — Varganzay — Varganza degan shaklga kelib qolgan. Shaharcha nomidagi soʻz asli suv bandi yonidagi joy, toʻgʻonga yaqin hudud maʼnosini bildirgan.

## Joylashuvi
Varganza shaharchasi Qashqadaryo viloyatining kitob tumanining sharqiy qismida Kitob shahridan 25 km uzoqlikda joylashgan. Shaharchada 52-sonli va 54-sonli maktablar, Sanoat va xizmat koʻrsatish kolleji, vahdat jom’e masjidi va bitta qabriston joylashgan. Varganza shaharchasidan Qashqadaryo daryosi oqib oʻtadi.

## Aholisi
1-yanvar 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Varganza shaharchasida 3626 dan ortiq inson yashagan. 2016-yildagi qayta hisob-kitob natijasiga koʻra bu koʻrsatkich 3700 tani tashkil qilgan.

Mahalliy aholining asosiy qismini tojiklar tashkil etadi.

## Ijtimoiy va ekonomik tarkibi
Varganza shaharchasi anorlari va tadbirkor aholisi bilan mashhur. Shaharchada „Anor“ xalqaro agroturizm festivali oʻtkazilgan. Mazkur festivalda dunyoning yigirma uchga yaqin mamlakati ishtirok etgan.

## Manbalar
Sevaz

**Sevaz** () —  O'zbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. Shaharcha Kitob Shahrisabz botig'ining sharqiy qismi, Qoraxon tog'ining quyi adir qismiga tutash hududda joylashgan. Tuman markazidan 10 km uzoqlikda joylashgan. Eng yaqin Kitob temir yo'l vokzaligacha boʻlgan masofa 15 km. Viloyat markazi Qarshi shahridan 142 km shimoli sharqda joylashgan. Poytaxtgacha boʻlgan masofa 380 km. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Shaharchada 1 ta maktab, 1 ta kollej, 1 ta maktabgacha ta'lim muassasasi, 1 ta jome masjidi faoliyat olib bormoqda. Shaharcha hududida marmar plita zavodi, rangli bo'yoq xomashyosi ishlab chiqaruvchi zavod, meva sabzavot konservalash zavodi, Sevaz tabiiy sharbatlari zavodi, qoramolchilik fermasi va bir qancha ishlab chiqarish korxonalari mavjud. Shaharchada maishiy xizmat ko'rsatish yaxshi yo'lga qo'yilgan. 

## Geografik joylashuvi

Sevaz Kitob–Shahrisabz botig‘ining sharqiy qismida, Qoraxon tog‘ining quyi adirlarida joylashgan.  U tuman markazi Kitob shahridan 10 km, eng yaqin temir yo‘l vokzali — Kitob vokzalidan 15 km, viloyat markazi Qarshi shahridan 142 km shimoli-sharqda, poytaxt Toshkentdan esa taxminan 380 km masofada joylashgan.

## Iqtisodiy faoliyat

Sevazda bir nechta tadbirkorlik subyektlari faoliyat yuritadi.  Masalan, "SEVAZ BARAKA ZAMIN FAYZ" xususiy korxonasi va "SEVAZ-ANDRONIKS" MChJ bu yerda ro‘yxatdan o‘tgan.  "SEVAZ-ANDRONIKS" MChJ uzum yetishtirish bilan shug‘ullanadi va 2005-yilda tashkil etilgan.

## Ijtimoiy infratuzilma
Shaharchada 44-sonli umumta'lim maktabi mavjud bo‘lib, bu hududdagi asosiy ta'lim maskanlaridan biridir.

## Pochta indeksi
Sevazning *pochta indeksi* 180718 bo‘lib, bu ma'lumot pochta xizmatlaridan foydalanishda foydali bo‘lishi mumkin.

## Manbalar
Yangiobod (Kitob tumani)

**Yangiobod**   — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.
## Etimologiyasi
Yangiobod shaharchasi XX asrning elliginchi-oltmishinchi yillarida barpo etilgan. Bu nom yangidan oʻzlashtirilgan, qoʻriq va boʻz yerlarda tashkil etilgan hudud maʼnosini beradi. Shu sababli ham Yangiobod deb nomlangan. Shaharcha nomi yangi va obodd soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan. Bundagi yangi oʻzbekcha, obod esa fors-tojikcha soʻz. Obod soʻzi odatda qishloq maʼnosida qoʻllanadi. Sharqiy hududlarda joy nomlarini obod deb nomlash va nomlarga obod soʻzini qoʻshib atash IX asrdan boshlangan. Avvaliga shunchaki nomlangan va xalq orasida ommalashgan nom keyinchalik rasmiy tarzda qoʻllanila boshlangan.
## Maʼnodosh nomlar
Yangiobod soʻzi Yangiqishloq va Denov nomlari bilan maʼnodosh. Ayni shu nomdagi hududlar Respublikaning turli burchaklarida uchraydi. Masalan, Angor, Denov, Angren, Andijon Oqdaryo tumanlarida Yangiobod nomli shaharcha, Jizzax viloyatida Yangiobod tumani va Yangiobod shahri bor.
## Joylashuvi
Yangiobod shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha hududida 92-sonli va 74-sonli maktablar, Amiru hamza jom’e masjidi joylashgan.

Yangiobod shaharchasiga eng yaqin joylashgan aholi yashash punktlari: Chirkay va Makrid (shimol), Fayzobod (gʻarb) va Chimboy (janub) qishloqlaridir.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yangiobod shaharchasida 2900 nafardan ortiq aholi istiqomat qilgan. 2013-yilgi hisob-kitoblarda bu koʻrsatkich 2533 nafarni tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, hududda qozoq, qirgʻiz, tojik millatiga mansub aholi ham yashaydi.
## Iqlimi
Yangiobod shaharchasining iqlimi keskin kontinental.
## Manbalar
Jeynov

**Jeynov** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Mirishkor tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.Madaniy jihatdan Suriya va Ummon davlatlarida yashovchi arablarga yaqin. 

## Manbalar
Hozirgi kunda shaharchada 6-maktab 1 ta Kasb hunar maktabi faoliyat turitib kelmoqda.Aholisi madaniy tarkibi arab tojik turkmanlar bor .Bugungi kunda 35 mingdan ortiq kishi istiqomat qiladi.
Xitoy (Muborak tumani)

**Xitoy** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Manbalar
Oydin (shaharcha)

**Oydin** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomiga berilgan Oydin soʻzi xalq orasida asosan qiz bolalar, baʼzi holatlarda esa oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism. Shuningdek, oydin yer yuza shakllari yaʼni yerning past joylari va suv havzalari (asosan koʻl va hovuz) nomlarida ham uchraydi. Mazkur ikki turdagi joylarning tabiiy belgisini bildirish uchun maxsus qoʻllanadi. Oydin soʻzining yer yuza shakllariga nisbatan beriladigan maʼnosi bu oʻydim-chuqur, baland-past, notekis joy deganidir. Qadimiy turkiy tillarda esa birozgina chuqur, quyi joylar, doʻngliklar va kichik balandliklar, notekis joylar oydin deb atalgan. Oʻng + doʻng soʻzlarining birikmasi oʻngdoʻng, uydun, oʻydin va oydin shaklida shakllangan. Avvaliga shaharcha joylashgan hudud yaylov, oʻtloqdan iborat boʻlgan va oydin deb nomlangan. Keyinchalik bu soʻz qishloq nomiga aylanib ketgan.

## Joylashuvi
Oydin shaharchasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining shimoli-gʻarbiy qismida Tallimarjon suv ombori yaqinida joylashgan. Hududning asosiy suv manbasi Mirishkor kanali hisoblanadi.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Oydin shaharchasida 5100 nafardan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi hisob-kitob natijasididan 500 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

## Iqlimi
Oydin shaharchasi choʻl-yaylov hududida joylashgan. Uning iqlimi keskin kontinentalboʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorat —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori harorat 45° ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun boʻlishi kuzatilgan.

## Manbalar
Oqoltin (Nishon tumani)

**Oqoltin** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Manbalar
Guliston (Nishon tumani)

**Guliston** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi *gul* va *iston* qoʻshimchasining qoʻshilishidan tarkib topgan. Guliston bu avvallari dasht, choʻl boʻlgan hududda tashkil etilgan obod joy, oʻzlashtirilib obod qilingan hudud maʼnosini bildiradi. Guliston soʻzi XX asrning 70-yillaridan boshlab qoʻllanila boshlangan. Bu soʻzni yangi oʻzlashtirilib tashkil etilgan, bogʻ qilingan joylarga nisbatan qoʻllanila boshlangan. Joyning tabiiy belgisini bildiruvchi *guliston* soʻzi keyinchalik shaharchaning nomiga aylanib ketgan.

## Oʻxshash nomlar
Sirdaryo viloyatining maʼmuriy markazi boʻlmish Guliston shahri 1961-yilda tashkil etilgan. Viloyatda Guliston tumani ham mavjud. Bu hudud 1923-yil va 1952—1960-yillarda shahar maqomini olgan, soʻngra shaharchaga aylantirilgan, keyinchalik 1961-yil 8-maydan yana shahar maqomini olgan.
## Joylashuvi
Guliston shaharchasini Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining markazida joylashgan. Hududga eng yaqin aholi yashash punktlari Sharqda Nuriston va Karim bobo, shimolda Abdulla Qodiriy, janubda Shirinobod shaharchalari hisoblanadi. Guliston shaharchasining gʻarbiy qismidan Mirishkor kanali oqib oʻtadi. Shaharchada 23-sonli maktab mavjud. Shaharcha hududining asosiy qismi choʻl zonasida joylashgan.
## Aholisi
1-yanvar 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida aytilishicha, Guliston shaharchasida 5165 nafar inson yashagan. 2016-yildagi hisob-kitob natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 5500 nafarni tashkil qilgan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shaharchada boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladi.

## Iqlimi
Guliston shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2° C, eng past harorat esa —15° C, iyul oyiniki 28,8° C, eng yuqori harorat 45° C ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun atrofida boʻladi.

## Manbalar
Paxtaobod (Nishon tumani)

**Paxtaobod** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. Shunday bo'lishiga qaramay, Qarshi shahriga masofa jihatidan yaqin. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. 

## Manbalar
Paxtachi

**Paxtachi** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi paxta va -chi qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Nishon tumani hududi qadimdan choʻldan iborat boʻlgan. XX asrning 60-yilllari yakunida Amu-Qarshi kanali qurilishi natijasida koʻplab paxtakorlik xoʻjaliklari tuzilgan va dehqonlar uchun yangi aholi punktlari barpo etilgan. Paxtachilik mazkur hudud aholisining asosiy mashgʻulotiga aylangan, hamda yangi yerlar oʻzlashtira boshlangan. Yangi oʻzlashtirilgan hududlar shu yerdagi paxtakorlar va ularning mehnati evaziga Paxtachi deb nom olgan. Paxtachi bu paxtakorlar yashaydigan aholi punkti, shaharchasi hisoblanadi.

## Aholisi
2016-yil 1-yanvargi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Paxtachi shaharchasida jami 5700 dan ortiq aholi istiqomat qilgan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi xatlov natijalariga qaraganda 600 taga ortiqdir. Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi, shuningdek, rus, tatar, tojik, turkman, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

## Iqlimi
Paxtachi shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorati esa —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori esa harorat 45° darajaga teng. Vegetatsiya davri oʻrtacha 230 kun boʻlishi kuzatilgan. Oktabr oyining oxirlari va noyabr oyining boshlaridan havo soviydi va namgarchilik boshlanadi. Hudud avvaldan choʻl zonasida ekanligi sababli ham, qishi izgʻirin, yozi esa jaziramali boʻladi.

### Yogʻin miqdori
Shaharchada yillik yogʻin miqdori 180-220 mm ni tashkil etadi.

## Oʻxshash nomlar
Samarqand viloyatida Paxtachi nomli tuman, Xorazm viloyati Gurlan tumanida Paxtachi shaharchasi mavjud. Shuningdek Paxtaobod nomli shaharchalar ham koʻplab topiladi.

## Manbalar
Ayritom (shaharcha)

**Ayritom** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi *ayri* va *tom* soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida *tom* soʻzi uy va hovli maʼnosida qoʻllangan. *Ayri* soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi.

## Joylashuvi
Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan Koʻkdala tumani tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, Nurobod tumani bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom (janub); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir.

## Iqlimi
Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.
### Yogʻin miqdori
Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.
## Aholisi
Ayritom shaharchasida 1-yanvar 2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. 2016-yil 1-yanvarda bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan.

## Manbalar
Chiyal (shaharcha)

**Chiyal** (, ayrim manbalarda Chiyali koʻrinishi ham uchraydi) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Chiyali shaharchasi ayrim manbalarda Chiyali holatida ham yangilish yozish holatlari kuzatiladi. Chiyali nomi chiyaboʻriga nisbatan qoʻllangan. Shuningdek chiya nomli oʻsimlik ham mavjud. Togʻlarda oʻsadigan yovvoyi olchani chiya deb nomlashadi.

Chiyal bu asli urugʻ nomi. Chiyal qishloqchasi hududida asosan kuchchilar istiqomat qilgan. Yaʼni kuchchilar chiyal urugʻidan boʻlgan. Akademik K.Shoniyozov Fargʻona qipchoqlari orasida chiyal nomli urugʻ boʻlgannligini eʼtirof etgan. Bu urugʻ vakillari Namangan viloyatining Pop tumanida Quranas qishlogʻida yashagan.

Boshqa taxminlarga koʻra, urugʻ nomiga chiyaboʻrilar asos boʻlgan boʻlishi ham mumkin. Chiyaboʻridagi boʻri soʻzi keyinchalik qoʻshilgan. Urugʻning totemi chiya (chiyaboʻri) boʻlganligi (yaʼni aholi chiyaboʻriga sigʻinganlar), ularni shu nom olishlariga sabab boʻlgan. Chiyal nomining qadimiy shakli Chiyali boʻlgan. Keyinchlik soddalashish natijasida i harfi tushib qolgan.

## Joylashuvi
Chiyal shaharchasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanining markazida dengiz sathidan 535 metr balandlikda joylashgan. Shaharcha hududida bozor, bolalar stadioni, doʻkonlar mavjud.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chiyali shaharchasida 6100 nafar kishi istiqomat qilgan. Bu 3 yil avvalgi koʻrsatkichdan bor yoʻgʻi 40 taga koʻproqdir, yaʼni shaharchaning aholi oʻsish koʻrsatkichi juda past.
## Iqlimi
Chiyal shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° ni tashkil etadi. Yanvarnning oʻrtacha harorati 2,7° darajani, eng past harorati esa —20° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28° darajaga, eng yuqori harorati esa 45° darajaga teng. Mazkur hududdagi vegetatsiya davri 220—230 kunni tashkil etadi.

## Manbalar
Ammogʻon-1

**Ammogʻon-1** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Ammogʻon shaharchasi nomi tarkibi aymoq va -on qoʻshimchalaridan tarkib topgan. Aymoq bu urugʻ boʻlib, ayni shu urugʻ nomiga -on koʻplik qoʻshimchasi qoʻshilgan. Shaharcha nomi aymoqlar degan maʼnoni anglatadi. Xalq orasida nom tovush oʻzgarishiga uchragan va aymoq soʻzining koʻplik shakli aymogʻonga keyinchalik esa Ammogʻonga oʻzgarib ketgan. Hududga bu nomning berilishida qoʻshni qishloqda istiqomat qilgan tojik tilli yoki ikki tilli aholining hissasi bor boʻlishi mumkin.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, Ammogʻon shaharchasida jami 2500 nafar aholi yashaydi. 2013-yilda bu koʻrsatkich 2165 nafarni tashkil qilgan.

## Joylashuvi
Ammagʻon shaharchasi Shahrisabz tumaning markazida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari shimolda Bashkop, gʻarbda Kamar, janubda Xitoy va sharqda Suvtushar shaharchalaridir. Shaharcha hududidan Taragʻaysoyning irmoqlari oqib oʻtadi.

## Tuzilishi
Ammogʻon shaharchasida 69-sonli maktab, Ammagan qabristoni joylashgan. Shaharchadagi asosiy mahalla Ammogon MFY hisoblanadi.

Hududning asosiy qismi yaylovlardan iboratligi uchun ham, bu hudud yaqinida yil davomida Koʻpkari oʻyinlari oʻtkazilib turiladi.

## Iqlimi
Ammogʻon shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C ni tashkil etadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,8° C ga, eng past harorati esa —26° C ga teng.

Iyulning oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 43° C.

### Yogʻin miqdori
Hududga yiliga oʻrtacha 545 mm miqdorida yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri — 219 kunni tashkil etadi.

## Manbalar
Anday (shaharcha)

**Anday** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomidagi tovushlar va soʻzning tarkibi oʻzgarishga uchragan. *Ustay* va *Anday* singari joy nomlarining soʻnggi boʻgʻinidagi *day* va *tay* soʻzi qadimgi eroniy tillarga mansub. Hozirgi kundagi Pomir tillarida qoʻllaniluvchi oqmoq maʼnosidagi feʼlning asosida *tak* soʻzi yotadi. Mazkur soʻz oqim, oqayotgan suv, daryo maʼnosida qoʻllanadi. Osetin tilida esa *tax* bu daryoning tez oqadigan joyi hisoblanadi. Soʻgʻdiylar tilida *tagʻi* bu daryo deganidir. Shaharcha nomining birinchi qismdagi *an* soʻzi eroniy tillarga aloqador boʻlgan ar soʻzining oʻzgargan shakli boʻlishi mumkin. *Ar* soʻzi eroniycha oqim, oqin, oqar suv maʼnosida qoʻllangan. Xorazmiycha va soʻgʻdiychada *arna* soʻzi katta ariq degan maʼnoni bildirgan. Anday bu oqar suv, hamisha oqib turuvchi jilgʻa hisoblanadi. Nomning qadimiy shakli Artak yoki Ardak shaklida ham boʻlgan boʻlishi mumkin.

## Oʻxshash nomlar
Fransiya hududida Anday nomli shaharcha mavjud.

## Joylashuvi
Anday shaharchasi Shahrisabz tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari sharqda Suvsulton, Shimoli-sharqda Qushqanot, shimolda Ustay va gʻarbda Qovchin shaharchalari hisoblanadi.

Shaharchadagi asosiy mahalla Oqoltin MFY dir. Mazkur hududda 68-sonli maktab joylashgan. Shaharcha hududidan Tanxozdaryoning irmogʻi oqib oʻtadi.

## Aholisi
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Anday shaharchasida 2600 dan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yilgi hisob-kitob natijasididan 200 taga koʻproqdir.

Tub yerlik aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham topiladi.

## Manbalar
Keldihayot

**Keldihayot** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Keldihayot shaharchasining eski nomi Kerayit boʻlib, xalq ogʻzaki tilida oʻzgarishga uchragan va hozirgi nomini olgan. XX asrning 70-yillaridan qishloqcha Keldihayot nomi ostida manbalarda uchraydi. Buning sababi esa Kitob tumanidagi huddi shu nomdagi (Kerayit) nomli qishloqning mavjudligida.

Lekin oʻzbek tilidagi soʻz yasash qoidalariga koʻra har ikki hudud nomi notoʻgʻri shakllantirilgan (*kel+hayit, kel+hayot*).

Kerayit soʻzi asli turkiy, moʻgʻul qabilalaridan biri boʻlgan urugʻ hisoblanadi. Qadimiy xalqlarning urugʻ nomi shaharchaga berilgan, yaʼni aholining etnik tarkibi inobatga olingan.

## Oʻxshash nomlar
Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida XX asrning 70-yillariga qadar Kerayit keyinchalik esa Kelhayit nomi bilan atala boshlangan qishloq mavjud.

## Tarkibi
Keldihayot shaharchasida 24-sonli maktab, 3 ta qabriston, metan quyish shaxobchalari va doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida ikkita mahalla mavjud, bular: Ravot va Oqdaryo mahalla fuqarolar yigʻini. Oqdaryo mahallasining bir qismi qoʻshni shaharchaning tarkibiga kiradi.
Shaharchaga eng yaqin hududlar janubdan Sayilla va Oqadaryo; shimoldan Xoʻjaxuroson va Shamatan; gʻarbdan Yangibogʻ, Saroy va Kulobod aholi yashash punktlari hisoblanadi. Shaharcha yaqinidagi hududlarning katta qismi hali oʻzlashtirilmagan.

Shaharcha hududida Garovchashma nomli ariq oqib oʻtadi.

Keldihayot shaharchasiga eng yaqin magistral yoʻl M-39 avtomobil yoʻli hisoblanadi.

## Tabiati
Keldihayot shaharchasining iqlimi yumshoq va moʻtadil. Qish fasli yumshoq va unchalik sovuq emas, kechalari salqin boʻladi. Yozi odatda juda issiq va hatto tunda ham havo harorati yuqori boʻladi.

## Aholisi
Aholisining, asosiy qismini oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqalar millat vakillarini tashkil qiladi

## Manbalar
Qumqishloq

**Qumqishloq** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Nomlanishi
Shaharcha nomi „qum“ va „qishloq“ soʻzlarining yigʻindisidan kelib chiqqan boʻlsa ham, bu yerda qum, tosh, shagʻal, kvars singari mayda zarralarning hech qanday aloqasi yoʻq. Shaharcha hududida bunday zahiralar aniqlanmagan. Bu shunchaki qumli joyda bunyod etilgan qishloq maʼnosida qoʻllanadi degan taxminlar ham mavjud. Shuningdek, qum soʻzi xum soʻzining oʻzgangan varianti boʻlishi ham mumkin. Yaʼni qishloq avvvallari Xumqishloq deb nomlangan. Bu nom esa hududda xumdonlar mavjud boʻlganligidan dalolat beradi. Mahmud Qoshgʻariy oʻz asarlarida oʻrta asrlarda Qum shahri nomli joy boʻlganligini yozib oʻtadi. Uning tarifiga koʻra qum-xum-xun-xon-xona, dargoh, maskan, saroy, karvonsaroy, ibodatxona, maʼbad maʼnolarida oʻzgargan boʻlishi ham mumkin. Yaʼni Qumqishloq asli qoʻrgʻonli qishloq maʼnosini anglatgan.

## Oʻxshash nomlar
Eronda Qum shahri nomli maskan mavjud. Shuningdek, Zarafshon vodiysining yuqori qismida — Yagnobda qum qishlogʻi boʻlgan. Ustyurt platosida esa Qumkent nomli hudud bor.

## Aholi maskanlari
Qumqishloq shaharchasida 15-sonli maktab va 33-sonli maktabgacha ta'lim muassasasi faoliyat yuritadi. Shuningdek shaharcha hududida Qum Qishloq jom’e masjidi, bolalar stadioni ham mavjud.
## Iqlimi
Qumqishloq shaharchaning iqlimi keskin kontinental bo'lib, yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajaga teng. Yanvarning oʻrtacha harorati 0.8°, eng past harorati esa 26° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28°, eng yuqori harorati esa 43° ga teng.

### Yogʻin miqdori
Qumqishloq shaharchasiga yillik 545 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 219 kunni tashkil qiladi.

### Tuprogʻi
Qumqishloq shahri hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

## Yana qarang
* Shahrisabz tumani

## Manbalar
Paxtaobod (Chiroqchi tumani)

**Paxtaobod** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

## Manbalar
Oʻymovut

**Oʻymovut** () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

## Etimologiyasi
Shaharcha nomi Oʻymovut etnonimi bilan aloqador. Etnonim maʼlum yillar oʻtgach qishloq (keyinchalik shaharcha) nomiga aylanib ketgan. Nomlanishda asos qilib shu qishloqning etnik tarkibi inobatga olingan. Hududagi aholining urugʻi mangʻitlardir, oʻymovut qabilasi esa qadimda mangʻitlar tarkibida boʻlgan degan taxminlar mavjud.

Abulgʻozi Bahodirxonning qoʻlyozmalarida keltirilishicha, moʻgʻullar orasida ayni oʻymavut nomli urugʻ boʻlgan. Oddiy odamlar tilida nom boshqacha shakllanib *a* harfi *o* ga oʻzgarib ketgan. Lekin eski oʻzbek tili lugʻatlarida bu ikki soʻz ham uchramasligi, uning boshqa tillarga ham bogʻliqligidan dalolat beradi. Shaharcha nomining soʻnggi boʻgʻinidagi -u va -t tovushlari etnonimlar tarkibiga odatda jamlik, toʻp, jamoa, kishiar guruhi, kichik uyushmasi maʼnosini berish maqsadida qoʻshilgan.

Joy nomining tarkibi uch qismga boʻlib tahlil qilinadi: *oʻy + movu +t*. Bundagi *Oʻy, uy, ud* soʻzlari eski turkiy tillarda buqa, hoʻkiz maʼnosida qoʻllangan. Moʻgʻul tilida esa *udus* va *oʻdus* soʻzlari ayni shu jonivorga qiyoslangan. Keyingi qismdagi movut soʻzining mugʻut, moʻgʻut, mugut, bugʻut, bugut singari shakllari boʻlgan boʻlishi mumkin. Bu soʻzlarning asosida soʻz koʻplab turkiy tillarda bugʻuni bildirgan. Shuningdek, kuchli, bilagʻon shaxslarga nisbatan ham qoʻllangan. Soʻnggi uchinchi qism qoʻshilishi esa erkak (nar) bugʻu maʼnosini bergan. Shunga koʻra yerlik aholi nar bugʻuga sigʻingan. Bugʻu ularning totemi boʻlgan va tugʻlarida ham uni tasvirlashgan. Oʻymovur erkak bugʻuga sigʻinuvchilar jamoasi boʻlgan va keyinchalik bu ibtidoiy kishilarning nomi qabila va hudud nomlariga aylanib ketgan.

## Oʻxshash joy nomlari
Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanida Oʻymovut nomli qishloq mavjud. Jizzax viloyatining Gʻallaorol tumanida ham Oʻymovut nomli qishloqch bor. Respublika hududida Oʻymovut, Oʻymavut, Uymavut nomli qishloq, mahalla va guzar nomlari koʻplab uchraydi. Buning sababi esa, oʻzbek xalqi tarkibiga kiruvchi urug va qabilalar orasida oʻymovut etnonimi ham mavjudligidadir.

## Aholisi
Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlariga koʻra, Obihayot shaharchasida 2013-yil 1-yanvarda 5531 nafar, 2016-yilda esa 6.1 ming nafar aholi istiqomat qilgan.

## Manbalar
Kunchiqar Darvoza

**Kunchiqar Darvoza** () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Registratsiya vaqti 2015-yil 9-sentyabr sanasiga toʻgʻri keladi.

## Etimologiyasi
Kunchiqar soʻzi kun va chiqar soʻzlari yigʻindisi hisoblanadi. Bu soʻzlar xalqi nutqidagi ifodasi sharq — kunchiqar, yuqori, baland; janub esa kunyurar, kunoʻrta; gʻarb tomoni esa kunbotar va doq, etak, quyi; shimol esa kunorqa, baland, yuqori maʼnosida qoʻllanadi. Shaharcha Kesh (Shahrisabz) shahrining sharqiy qismida joylashganligi sababli ham *kunchiqar tomon* yaʼni Kunchiqar deb nom olgan. Moʻljal olish Shahrisabzga koʻra olingan. Sababi shahar oʻsha vaqtda ahamiyatli hudud hisoblangan.

## Tarkibi
Kunchiqar Darvoza shaharchasida asosiy bitta mahalla boʻlib bu Kunchiqar MFY hisoblanadi. Mazkur hududda 41-sonli maktab va maktabgacha taʼlim muassasasi, Qarshi Davlat universitetining tarix fakulteti binosi, bir nechta ishlab chiqarish korxonalari va doʻkonlar, shuningdek, bitta masjid faoliyat yuritadi.

## Iqlimi
Shaharcha iqlimi keskin kontinental. Yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0,8°, eng past harorati esa —26° ga teng. Kunchiqar Darvoza shaharchasida iyulning oʻrtacha harorati 28° darajani, eng yuqori harorati esa 43°darajani tashkil etadi.
### Yogʻin miqdori
Shaharchaning yillik yogʻin miqdori 545 mm ga teng. Vegetatsiya davri — 219 kunni tashkil qiladi.

## Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqalar millat vakillaridan tarkib topgan.

## Oʻxshash joylar
Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida ham Kunchiqar nomli qishloq mavjud boʻlib, bu nom shu hududagi *Solnechnaya (Solnechnaya)* soʻzining tarjimasi hisoblanadi. Surxondaryo viloyati Qiziriq tumanida Kunchiqish nomli qishloqcha ham mavjud.

## Manbalar