open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Varlam Liparteliani

**Varlam Liparteliani** (; tugʻ. 1989-yil 27-fevral, Lentekhi, Racha-Lechkhumi va Kvemo Svaneti, Gruziya) — gruziyalik dzudochi, 90&nbsp;kg gacha va 100&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Gruziya terma jamoasi aʼzosi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, Jahon chempioni, sakkiz karra Yevropa chempioni, Yevropa oʻyinlari gʻolibi.

## Hayoti
1989-yil 27-fevralda Varlam Liparteliani Lentekhi shahrida tugʻilgan. Liparteliani dzyudoni 11 yoshida boshlagan. Uning ilhomlari yaponiyalik afsonaviy Kōsei Inoue va gruziyalik dzyudochi Zurab Zviadauri edi. Oilali, uch oʻgʻli bor.

U jamoadoshi Avtandil Tchrikishvili bilan 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oldidan Gruziyaning Borjomi shahrida oʻtkazilgan yigʻin vaqtida avtohalokatga uchradi. Mashinada boʻlgan yoʻlovchilar ogʻir jarohat olishgan, biroq omon qolishgan.

## Faoliyati
2008-yilda jamoalar oʻrtasidagi Jahon chempionatining oltin medalini qoʻlga kiritdi. 2009-yilda Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2010-yilgi Yevropa chempionatida kumush, jamoaviy chempionatda esa oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2011-yilgi Yevropa chempionatida u shaxsiy va jamoaviy chempionatlarda bronza medallarini qoʻlga kiritdi. 2012-yilgi Yevropa chempionatida u shaxsiy va jamoaviy chempionatlarda oltin medallarni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Londonda (Birlashgan Qirollik) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 9-oʻrinni egalladi.

2013-yilda u Yevropa chempionatining kumush medalini (jamoa aʼzosi sifatida oltin medalni olishda) va Jahon chempionatining kumush medalini (yana jamoa aʼzosi sifatida oltin medalni) qoʻlga kiritdi. 2014-yilda yakkalik va jamoaviy chempionatlarda Yevropa chempionatining oltin medallari, yakka va jamoaviy chempionatlarda Jahon chempionatining bronza medallarini qoʻlga kiritdi. 2015-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida kumush medali sohibiga aylandi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Lissabondagi (Portugaliya) Yevropa chempionatining kumush medali sohibiga aylandi. 2021-yilda Budapeshtdagi (Vengriya) Jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. Oʻsha yili Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 5-oʻrin egalladi.

## Medal natijalari

### Yozgi Olimpiada oʻyinlari

### Yevropa chempionati

## Manbalar
Qilu texnologiya universiteti

**Qilu Texnologiya Universiteti** (, **QLU**da qisqartirilgan)— Xitoyning Shandun provinsiyasi, Jinan shahridagi davlat universiteti. Universitet 1948-yilda Jiaodong sanoat maktabi sifatida tashkil etilgan. 2013-yilda uning nomi **Shandong yengil sanoat instituti** dan **Qilu texnologiya universiteti** ga oʻzgartirilgan va 2017-yilda Shandong Fanlar akademiyasi bilan birlashtirilgan. Universitetning asosiy kampusi Jinanning Changqing tumanidagi Gʻarbiy Universitet ilmiy parkida, filial kampuslari esa Heze Siti va Qingdao shaharlarida joylashgan.
## Asosiy laboratoriyalar va fanlar

## Maktablar va boʻlimlar

### Kimyo va kimyo muhandisligi maktabi
Kimyo va kimyoviy muhandislik maktabi (SCCE) Qilu Texnologiya Universitetining dastlabki tashkil etilgan fakultetlaridan biridir. Hozirgi kunda u besh xil fanni oʻz ichiga oladi, ular: kimyo, kimyo muhandisligi, amaliy kimyo, farmatsevtika tayyorlash va energetika muhandisligi. MDQda 150 ga yaqin oʻqituvchi va tadqiqotchilar, jumladan, 22 nafar professor, 46 nafar dotsent faoliyat yuritadi. Talabalar Jinan va Heze kampusida boʻysunadilar va jami 2400 bakalavr va 200 dan ortiq magistr talabalari bor.

Kimyo va kimyo muhandisligi fakulteti xalqaro taʼlim va hamkorlikka katta ahamiyat beradi. Taʼlim va akademik tadqiqotlar sohasida xalqaro universitetlar bilan yaqindan hamkorlik qilgan. 2012-yilda Amaliy kimyo fanidan birinchi xalqaro sinf topildi. Xalqaro sinf dastlab Finlandiyadagi Saimaa amaliy fanlar universiteti bilan hamkorlik qilgan va keyin Tampere amaliy fanlar universitetiga oʻtkazilgan. Aspirantlarning aksariyati magistratura/Ph.D.ga muvaffaqiyatli hujjat topshirgan. Finlandiya, Shvetsiya, Daniya, AQSh va boshqalarda diplom dasturlari.
## Tarixi

## Manbalar
J. J. Matijevic

**Jozef Jon Matijevich** (1995-yil 14-noyabrda tug'ilgan) – amerikalik professional beysbol bo'yicha birinchi Beysbol Ligasining (MLB) Xyuston Astros jamoasi uchun beysbolchi. U MLBdagi debyutini 2022-yilda qilgan.

## Havaskor karyera
Matijevich Pensilvaniya shtatining Shimoliy Xantingdon shahridagi Norvin o'rta maktabida o'qigan u yerda beysbol va basketbol o'ynagan. Boston Red Sox uni 2014-yilgi MLB loyihasining 22-raundida shortstop sifatida tanladi. U imzo chekmadi va Arizona universitetiga o'qishga kirdi, u yerda Arizona Wildcats uchun kollej beysbolini o'ynadi. 2015 va 2016-yillarda Matijevich Cape Cod Beysbol Ligasining Falmut kommodorlari bilan yozgi kollegial beysbol o'ynadi va u yerda 2015-yilda liganing barcha yulduzi deb topildi.

## Professional karyera

### Kichik ligalar
Xyuston Astros Matijevichni 2017-yilgi MLB loyihasining 75- umumiy tanlovi bilan tanladi. U Astros bilan shartnoma imzoladi va 700 000 dollar bonus oldi va o'zining professional faoliyatini boshlagan Nyu-York-Penn ligasining A sinfidagi Tri-City ValleyCats jamoasiga tayinlandi. Avgust oyida Matijevich A sinfidagi O'rta G'arb Ligasining Quad Cities daryosi banditlariga ko'tarildi. Ikki jamoa o'rtasidagi 59 ta o'yinda u ettita uy yugurish, 31 ta RBI va 11 ta o'g'irlangan bazalar bilan.228 natijaga erishdi.

Matijevich 2018-yilni “Quad Cities” jamoasida boshlagan. May oyida Astros uni A-Advanced Karolina ligasining Buies Creek Astros jamoasiga ko'tardi. Ikkala jamoa o'rtasidagi 101 o'yinda u 22 uyin va 62 RBI bilan.277 /.350 /.538 natijani qayd etdi. U 2019-yilni Texas ligasining AA sinfidagi Korpus Kristi Hooks bilan boshladi. 30-aprel kuni Matijevich ikkinchi sinovdan o'ta olmagani uchun 50 o'yinga diskvalifikaciya qilingan edi. U mavsumdan keyin Peoria Javelinas uchun Arizona Kuz Ligasida o'ynash uchun tanlangan.

Matijevich 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi tufayli kichik liga mavsumi bekor qilingani uchun oʻyinda maydonga tushmadi. U 2021-yilgi mavsumni Korpus Kristi va Triple-A Sugar Land Skeeters o'rtasida bo'lib, 109 jami o'yinda 25 uy yugurish va 75 RBI bilan.254 /.341 /.512 ni qisqartirdi.

Astros Matijevichni 2022-yil bahorgi mashg'ulotlarga taklif qildi. U mavsum boshida jamoaga kirmadi va Sugar Land Space Cowboys nomini olgan Triple-A Sugar Landga tayinlandi. U mavsumni.310 (13-for-42),.420 OBP,.714 SLG, 1.134 OPS, to'rtta uy yugurish va 11 o'yinda 10 RBI bilan boshladi.

### Xyuston Astros
Xose Altuvening tizzasidan olgan jarohatidan so'ng, 2022-yil aprel oyida "Astros" Matijevichni "Sugar Land"dan chaqirdi. U oliy ligadagi debyutini 22-aprel kuni Toronto Blue Jeysga qarshi o'tkazdi, to'qqizinchi bosqichda 4:3 hisobida mag'lub bo'ldi. U ko'rshapalakda yolg'iz zarba berdi. U oliy ligadagi ilk karerasini 2022-yil 27-aprelda oldi, Texas Reynjersga qarshi birinchi bazani tashkil qildi. 2022-yil 19-iyun kuni u oʻzining birinchi yirik ligadagi zarbasini qayd etdi, Chikago Uayt Soks starteri Maykl Kopechga qarshi, Minute Maid Parkdagi Crawford Box oʻrindiqlariga Astrosning 4-3 hisobida gʻalaba qozondi.

## Manbalar
Slow arxitektura uslubi

**Slow (Sekin) arxitektura uslubi** — bu 1980-yillarning oʻrtalarida sekin ovqatlanish harakatidan kelib chiqqan deb hisoblangan atamadir. Slow arxitektura uslubi — bu qisqa muddatli maqsadlar uchun tezda qurishdan farqli oʻlaroq, asta-sekin va organik tarzda yaratilgan arxitektura uslubidir. Koʻpincha, ekologik xom-ashyo, ekologik barqaror yondashuv bilan birlashtiriladi. Soʻngra uzoq yillar davomida oʻta noziklik bilan ishlar olib boriladi.

Slow uslubi, shuningdek, Barselonadagi Sagrada Familia kabi qurilishga juda uzoq vaqt ketgan arxitekturani ham anglatishi mumkin.

Eduardo Souto de Moura 2011-yilda Pritsker mukofotini qoʻlga kiritganida, hakamlar hay’ati aʼzosi uning binolarini slow uslubidagi arxitektura deb taʼrifladi, chunki uning nozik tomonlarini qadrlash uchun ehtiyotkorlik bilan koʻrib chiqish kerak edi. Professor Kennet Fremptonning aytishicha, „Suto de Mouraning ishi qaysidir maʼnoda asosliroq edi. Ular tuzilma sifatida ishlab chiqilganidan kelib chiqadigan xarakterga ega boʻlgan.“ 2012-yil Pritsker gʻolibi Van Shu „Slow arxitektura boʻyicha Xitoy chempioni“ deb taʼriflangan.

## Slow uslubiga misollari

### Kanada
Kalgari universiteti professori Jon Braun „Slow uylar“ni targʻib qilish uchun moʻljallangan notijorat veb  -saytini ishga tushirdi. Bu oʻn yillik tadqiqotlardan soʻng, Slow uy jozibador, mahalla bilan hamohang va energiyani tejaydigan, kichikroq uglerod izidan foydalangan holda tasvirlangan.

### Xitoy
Pritsker mukofoti sovrindori arxitektor Van Shu „Slow meʼmorchilik boʻyicha Xitoy chempioni“ deb taʼriflangan, uning binolari Xitoyning eski shaharlarining zich gavjum arxitekturasini uygʻotadi, samimiy hovlilari, egilgan devorlari va turli xil nishabli tomlari bilan ajralib turadi. Shuningdek "Bugungi shaharlar juda kattalashgan. Men juda xavotirdaman, chunki bu juda tez sodir boʻlmoqda va biz allaqachon juda koʻp narsani yoʻqotdik "deydi.

### Irlandiya
Irlandiyadagi Slow uslubi loyihasi 2010-yilda kanal qayigʻi bilan sayohat koʻrgazmasini boshladi. Qayiq olti hafta davomida yettita joy oʻrtasida sayohat qildi, rassomlar va meʼmorlar har bir toʻxtash joyida seminarlar va maʼruzalar oʻtkazdilar.

### Qoʻshma Shtatlar
2008-yilda AQShning yetakchi tajribalaridan arxitektorlar San-Fransiskoda joylashgan Slow Food Nation loyihasida ishtirok etishdi. Ular odatda oziq-ovqat bilan bogʻliq va ekologik jihatdan gʻayrioddiy boʻlgan inshootlarni, jumladan, turli pavilyonlar, qayta ishlangan idishlardan tayyorlangan suv stantsiyasi, kompost koʻrgazmasi va fermerlar uchun " sovun qutisi " ni yaratdilar.

## Yana qarang

* Adam arxitektura uslubi
* Bovellizm
* Yakobet uslubi
* Barokko uslubi

## Manbalar

## Havolalar

* Slow arxitekturasi
Clarion angelfish

Klarion farishta baligʻi (*Holacanthus clarionensis*) — dengiz nurli qanotli baliqlar turi, Pomacanthidae oilasiga mansub dengiz farishtasi. U Tinch okeanining sharqiy qismida Meksikaning Tinch okeani sohilidagi orollar yaqinida uchraydi.

## Tavsif
Clarion farishta baliqlari yon tomondan siqilgan, to'rtburchak tanaga ega. Uning kichik og'zi bor, og'zi cho'tkaga  o'xshash tishlar  bilan jihozlangan. Voyaga etmaganlarning tanasi va qanotlarida sarg'ish-to'q sariq rangdagi  dog'lar  bor; tanasi bir necha ko'k vertikal chiziqlar bilan belgilanadi,  baliq voyaga yetganda yo'qoladi. Voyaga etmaganlarida , shuningdek, dorsal va anal qanotlarida ko'k lablar va ko'k chekkalarga ega bo'lishi mumkin. Kattalar jigarrang yuzga ega, tananing qo'shni qismi qizg'ish to'q sariq rang orqasida, orqa tanasi esa jigarrangroq. Dorsal va anal qanotlari yorqin to'q sariq rangga ega, kaudal suzgich esa vermiliondir. Orqa suzgichda 14 ta tikan va 17-19 ta yumshoq nurlar, anal suzgichda esa 3 ta tikan va 19-19 ta yumshoq nurlar mavjud. Ushbu turning maksimal umumiy uzunligi .

## Yashash joyi
Clarion farishta baliqlari toshloq riflarda   chuqurlikda yashaydi. Ular odatda yolg'iz  yoki juft bo'lib  uchraydi. Bu kam  o'rganilgan tur.

## Sistematika
Klarion farishta balig'i birinchi marta 1890-yilda amerikalik ixtiolog Charlz Genri Gilbert (1859-1928) tomonidan tasvirlangan bo'lib, u Meksikaning g'arbiy qismidagi Revillajigedo orollaridagi Klarion, Sokorro va San-Benedikto orollari sifatida berilgan.  Baliq nomi  Klarion oroli nomidan kelib chiqqan.

## Foydalanish
Ilgari Clarion farishta baliqlari akvarium uchun yig'ilgan, ammo Revillajigedo orollari qo'riqlanadigan hudud deb e'lon qilinganidan beri baliqni ovlash  noqonuniy hisoblanadi. Biroq, uning tutqunlikda  o'stirilgan  namunalari savdoga chiqarilgan.

## Erl Stannard Herald
Amerikalik ixtiolog va teleboshlovchi Earl Stannard Herald (1914-yilda tugʻilgan) bu turni o'rgansyotgan paytda , 1973-yil -yanvarda Kabo-San-Lukasda boshqa gʻavvoslar tomonidan xabar qilinganidek, akvalangda halokatga uchragan.

## Manbalar
Afgʻoniston shaharlari

**Afgʻonistondagi shaharlar roʻyxati**. Afgʻonistondagi beqarorlik tufayli mamlakatda oxirgi aholini roʻyxatga olish 1979-yilda oʻtkazilgan. Turli tashkilotlarning joriy hisob-kitoblari faqat shahar aholisining tahminiy hisob-kitoblarini beradi.

Quyida Afgʻonistonning eng yirik shaharlari roʻyxati keltirilgan. Aholi soni 2020-yilda tahminiy hisob kitobi.

## Galereya

Fayl:Herat view mosques.jpg|Hirot
Fayl:Street in Jalalabad, Afghanistan.jpg|Jalolobod koʻchalari.
Fayl:Kabul TV Hill view.jpg|Kobul (poytaxt)


## Havolalar

## Manbalar

* Afgʻonistonning rasmiy statistikasi
* Afgʻoniston shaharlari fotosuratlari
Cephalopholis igarashiensis

***Cephalopholis igarashiensis*** , **garish** hindi, **Neptun orfozi** , oltin bargli **orfoz** yoki **yapon** treskasi nomi bilan  tanilgan, dengiz nur taratuvchi  baliqlarining chuqur suvda yashovchi  turi, Epinephelinae kenja turkumiga mansub boʻlib, Serranidae oilasiga kiradi. U marjon riflarida 80 m dan 200 metrgacha chuqurlikda yashaydi.

## Tavsif
*Cephalopholis igarashiensis* tanasining  bosh uzunligi tana uzunligidan 2 yoki 2,4 martagacha uzun boʻladi.  Boshning dorsal profili toʻgʻri yoki koʻzdan tashqarida chekka konkav, ensa esa aniq konveksdir. Preoperkleis yumaloq va qirralari nozik tishli boʻlsa-da, qorin boʻshligʻidagilar biroz maydaroq boʻlib, u tartibsiz koʻrinishga ega, ammo tishlar teri ichida saqlanib qoladi. Orqa suzgichda 9 ta tikan va 14 ta yumshoq nurlar, anal suzgichda esa 3 ta tikan va 9 ta yumshoq nurlar mavjud. Kaudal suzgich yumaloqlashgan. Ushbu turning umumiy rangi qizgʻish-toʻq sariq rangga ega boʻlib, uning yuqori qanotlarida dorsal qanotga yetib boradigan yettita keng, limon-sariq novdalar va boshida uchta keng sariq rangli tartibsiz qiyshiq chiziqlar mavjud. Voyaga yetmaganlarida esa sargʻaygan, pastki qismi qoraygan, tanasida bir nechta oq chiziqlar va orqa suzgichning yumshoq nurli qismida katta qora koʻz dogʻi bor. Shuningdek, ularda qora rangdagi tos suzgichlari va anal qanotining pastki qismida qora joy bor. Ushbu turning maksimal uzunligi 40 sm, lekin keng tarqalgan uzunlik 25 sm (10 dyuym).

## Tarqatish
*Cephalopholis igarashiensis* asosan Gʻarbiy Tinch okeanida shimolda Yaponiya, sharqda Fidji va Fransiya Polineziyasi va janubda Avstraliya suvlarida uchraydi. Avstraliyada Gʻarbiy Avstraliyadagi Skott rifidan shimoliy hududdan sharqda Arafura dengizigacha boʻlgan hududda uchrashi haqida  maʼlumot bor. Hind okeanidagi Rojdestvo oroli atrofida ham topilgan.

## Habitat va biologiya
*Cephalopholis igarashiensis* - 64 metrdan 260 metrgacha boʻlgan chuqurlikdagi riflar, dengiz togʻlari va dengiz qirgʻoqlarining makon tutadi. Mayda baliqlar va qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi.

## Taksonomiya
*Cephalopholis igarashiensisni*  birinchi marta 1957-yilda yapon ixtiologi Masao Katayama  Yaponiyaning Izu orollaridagi Sumisu-tu suvlarida  uchratgan va tavsiflab bergan. 

## Foydalanish
Bu turning yorqin qizil va sariq naqshlari uchun  akvariumda saqlashadi, ammo tabiiy ravishda ovlash  qiyin  uni suv yuzasiga olib chiqish juda murakkab ish, chunki baliq oʻzgaruvchan sharoitlarga moslasha olmaydi. Shuning uchun baliqni tirik saqlash uchun maxsus dekompressiya tartiblari talab qilinadi. Binobarin, bu tur juda qimmat; Singapurda voyaga etmagan baliqlar  $8000 SGD ($6300 USD) ga sotilgan.

Bu tur tirikchilik uchun baliqchilikda  akvarium baliqlari sifatida ovlanadi. Okinavadagi baliqchilar uni ajoyib naqshlari tufayli *hind Mibayi* deb atashadi. Yaponiyadagi Okinava Churaumi akvariumi 2009-yil yanvar oyida ushbu turni namoyish etgan birinchi akvarium boʻldi

## Manbalar
Egamnazar Akbarov

**Egamnazar Muftillaevich Akbarov**(1973-yil 18-iyulda Toshkent shahrida tugʻilgan, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek dzyudochisi, 73 va 81 kilogrammgacha vazn toifalarida ishtirok etgan. XXVIII yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi va Osiyo chempionatlari sovrindori, Jahon Universiadasi sovrindori.

## Sport faoliyati
Akbarov Egamnazar 1998-yildan buyon xalqaro musobaqalarda ishtirok etib kelmoqda. 1999-yilda Venchjouda (Xitoy) dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida oʻz vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritadi. 2001-yilda u Pekinda (Xitoy) boʻlib oʻtgan Yozgi Universiadada 73 kg gacha vazn toifasida finalda koreyalik dzyudochi Choi Yong-sinni magʻlub etib, Universiada chempioni boʻladi. 2002-yilda Pusan shahrida (Koreya Respublikasi) boʻlib oʻtgan yozgi Osiyo oʻyinlarida 73 kg vazn toifasida bronza medali sohibi boʻladi. 2002-2003-yillarda Yaponiyadagi xalqaro turnirda bronza medallarini olishga muvaffaq boʻladi.

2003-yilda Osaka shahrida (Yaponiya) dzyudo boʻyicha boʻlib oʻtgan jahon chempionatida 73 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida u faqat beshinchi oʻrinni egallab, bronza medalini oladi. 2004-yilda Akbarov Egamnazar Olma-Otada (Qozogʻiston) dzyudo boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 73 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritadi. U Afinada (Gresiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 73 kg vazn toifasida birinchi davradayoq kamerunlik dzyudochi Bernard Mvondo-Etogga magʻlub boʻladi. Sportchimiz Chirchiq shahrida oʻtkazilgan Oʻzbekiston chempionatida 81 kilogrammgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasida 81 kilogrammgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasida bronza medalini olishga musharraf boʻladi.

Akbarov Egamnazar 2006-yilda Qozogʻistonda oʻtkazilgan xalqaro turnirda 81 kg vazn toifasida birinchi oʻrinni egalladi. 2007-yilda esa Quvaytda oʻtkazilgan dzyudo boʻyicha Osiyo chempionatida 81 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida yana bir bronza medalini qoʻlga kiritadi. U Rio-de-Janeyroda (Braziliya) dzyudo boʻyicha oʻtkazilayotgan jahon chempionatida 81 kilogramm vazn toifasida 1/32 finalda shveysariyalik Kristof Kellerga imkoniyatni boy berib qoʻyadi. Shundan keyin u sportdagi faoliyatiga nuqta qoʻyadi.

## Manbalar
Desmont

**Desmont** () — yunon mifologiyasida Melanippening tarbiyachisi, Eol va uning rafiqasi Gippaning qizi.

## Mifologiya
Afsonalar Desmontning kelib chiqishi haqida gapirmaydi. U haqida ma’lum boʻlgan hamma narsa uning shogirdi Melanippe hayoti bilan chambarchas bogʻliq.

Afsonaga koʻra, Eol qizi Melanippeni Desmontga ishonib topshirgan. Shundan soʻng, u turmush qurish yoshiga etishi bilanoq dengizlar xudosi Poseydonning sevgilisiga aylandi va Melanippe undan homilador boʻlib qoldi. Boshqa versiyaga koʻra esa, uning sevgilisi Amfiktyonning oʻgʻli Iton edi. Tez orada Desmont oʻquvchisining homiladorligi haqida bilib qoldi. Jazo sifatida qizning koʻzini koʻr qilib, boʻsh qabrga qamab qoʻydi. Desmont  unga faqat kam miqdorda non va suv olib kelib turdi. Qabrda Melanippe ikkita oʻgʻil (Beot va kichik Eol) tugʻdi. Desmont yangi tugʻilgan chaqaloqlarni Pelion togʻiga olib borishni buyurdi va yovvoyi hayvonlar ularning hidini sezib, yeyishi uchun u yerda qoldirdi. Biroq, egizaklar oʻlimga loyiq emas edi. Ikariyalik choʻpon chaqaloqlarni topib olib ularni oʻlimdan qutqardi. Aka-uka oʻsib ulgʻaygach, otasi Poseydonning buyrugʻi bilan onasini qutqardi va yovuz Desmontni oʻldirishdi.

Bu afsonaning boshqa shakllari ham mavjud. Ularda voqealar biroz boshqacha rivojlanadi, qahramonlarning nomlari ham boshqacha keltiriladi. Shunday qilib, ba’zi versiyalarda qizning ismi Melanippe emas, balki Arna, lekin Desmont emas, balki uning otasi Eol oʻqituvchi sifatida keltiriladi va hokazo. Ammo oʻxshashliklarning koʻpligi sababli, xuddi shu voqea turli yoʻllar bilan tasvirlangan deb taxmin qilish mumkin. Biroq, koʻplab tadqiqotchilar Arnening hikoyasi Melanippe afsonasining oʻzgarishi deb ishonishga moyil boʻlib, Melanippe Arnaning katta buvisi boʻlganligi sababli, biz bir xil genealogik chiziqning turli vaqt darajalarida syujetning takrorlanishi haqida deb oʻylash mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
* *[[:ru:Гай_Юлий_Гигин|Гай Юлий Гигин]]*. Мифы. 150.
* *А. П. Кондрашов*. Кто есть кто в мифологии Древней Греции и Рима. 1738 героев и мифов. — М.: РИПОЛ классик, 2016. ISBN 978-5-386-09554-3 (онлайн-версия).
* *Carlos Parada.* Genealogical Guide to Greek Mythology Greek Mythology Link: Dictionary. — 1997.
Lev Oshanin haykali

**Lev Oshanin haykali** — Rossiyaning Yaroslavl viloyati, Ribinsk shahrida rus sovet qoʻshiq yozuvchisi Lev Ivanovich Oshanin haykali. Shoirning toʻliq uzunlikdagi bronza figurasi Volga qirgʻogʻidagi kuzatuv maydonchasiga oʻrnatilgan. Yodgorlikning ochilishi 2003-yil 2-avgustda Ribinsk shahri kuni boʻlib oʻtdi. Ushbu ishi uchun yodgorlik muallifi, haykaltarosh Mahmud Muhammedovich Nurmatov Yaroslavl viloyati mukofotiga sazovor boʻldi. Haykal Ribinsk davlat aviatsiya texnologik akademiyasining laboratoriyasida P. A. Solovyova, V. A. Izotov boshchiligida bronzadan ishlangan.

XX asr boshlariga qadar Rossiyada shahar muhitida yodgorliklarni qurish anʼanasi yoʻq edi. Ruslar bronza zanjirlar orqasida baland plintuslarga oʻrnatilgan ulkan ulugʻvor figuralarga oʻrganib qolgan. Rossiyada kamera yodgorliklarining paydo boʻlishini koʻrsatgan birinchi monumental sanʼat asarlaridan biri Moskvadagi Arbatdagi Bulat Okudjava haykali edi (haykaltarosh Georgiy Frangulyan). Ribinskda Lev Oshanin haykali oʻrnatilishi shahar landshaftiga yozilgan yodgorlik gʻoyasining davomi va rivojlanishidir.

SSSR Davlat mukofoti laureati, shoir Lev Ivanovich Oshanin Ribinskning eng hurmatli aholisidan biri, shaharning faxriy fuqarosi, oʻz ona joylari bilan aloqani hech qachon uzmagan. L. I. Oshaninning chinakam umumxalq shuhratiga sazovor boʻlgan asari — 1962-yilda yozilgan „Volga daryosi oqadi“ qoʻshigʻi. „Mana mening iskala va mana mening doʻstlarim“ qoʻshigʻidagi bayt bronza lavhaga oʻyib yozilgan.

Yodgorlikning gʻayrioddiy koʻrinishi dastlab shahar aholisining ehtiyotkor va hatto istehzoli munosabatini keltirib chiqardi. Biroq, taniqli vatandoshiga yaqinlashish, teginish, suratga olish va hatto uni quchoqlash imkoniyati tufayli shoirning siymosi tez orada Ribinsk aholisining mashhurligi va muhabbatiga sazovor boʻldi. Yangi turmush qurganlar va faxriylar Lev Ivanovichga kelishadi. Hatto Lev Ivanovichning oyoq kiyimining barmoqlarini ishqalasangiz, u imtihonda albatta yordam beradi, degan talabaning belgisi bor edi. Binobarin, shoirning tuflisi hamisha yaltirab jilolanadi.

Lev Oshanin qoʻlida kitob bilan Volga qirgʻogʻida turibdi, qirgʻoq parapetiga suyanib, yomgʻir paltosi yaqin atrofga tashlangan. Shoirning oʻychan nigohi buyuk rus daryosi tomon buriladi. Shoir oldida ajoyib panorama ochiladi: Sheksnaning Volgaga oqib oʻtadigan joyi, Petrovskiy bogʻi, Ust-Sheksna arxeologik maydoni.

## Manbalar
M.A. Romanov haykali

**Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich** yodgorligi — Orel shahrida tashkil etilgan 17-chi Chernigov hussarlari qoʻmondoni Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovichga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tavsifi
Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich haykalini oʻrnatish Imperial Pravoslav Falastin jamiyatining Orel boʻlimi tashabbusi bilan boshlangan. Ochilish marosimida ushbu jamiyat raisi Sergey Stepashin ishtirok etdi. Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovichning byusti 2016-yil 23-avgustda 17-Chernigov Gussar polkining sobiq shtab-kvartirasi binosi yonida ochildi. Granit ustunga balandligi 2,7 m boʻlgan bronza byust oʻrnatilgan. Taxminan 4 million rubllik haykaltaroshlik kompozitsiyasi Oryol xayrixohlarining pullari bilan oʻrnatildi: A. Drogaytseva, A. Kasyanova, G. Mironova, S. Potemkin, V. Stroyeva, S. Fefelova, M. Yagelskiy.

Chernigov polkining tarixi XVII asrga borib taqaladi. Hetman Demyan Mnohohrishniy tomonidan kazaklardan tuzilgan polk Bogdan Xmelnitskiy tomonidan imzolangan Pereyaslav shartnomasiga sodiq edi. 1783-yilda polk Chernigov Karabineri nomi bilan tanildi va A.V. Suvorov armiyasining bir qismi edi. 1833-yilda u tarqatib yuborildi, lekin 1896-yilda Orelda qayta tashkil etildi. 1899-yilda Orelda Chernigov polkining Muqaddas Xudo onasining shafoati cherkovi qurilgan. 1907-yilda u Chernigovning XVII gusarlari deb oʻzgartirildi. 1909-yilda imperator Nikolay II ning ukasi, 1918-yil iyun oyida bolsheviklar tomonidan otib tashlangan Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich polk komandiri boʻldi. Fuqarolar urushi davrida polk oq gvardiyachilar tomonida jang qilgan.

## Manbalar
Turkmaniston shaharlari

**[[Turkmaniston]] shaharlari**: 2014-yil 1-yanvar holatiga Turkmanistonda 24 ta shahar bor edi. 2016-yilgi maʼmuriy-hududiy islohotlardan soʻng shaharlar soni 47 taga koʻpaydi. 2018-yil 1-yanvar holatiga koʻra Turkmanistondagi shaharlar soni allaqachon 51 taga yetdi.

## Turkmaniston shaharlari roʻyxati

## Sobiq shaharlar
Abadan shahri (sobiq Bezmeyn, Buzmeyn) 2013-yilda Ashxobod shahriga qoshildi.

## Xarita

Xarita legendasi:
*  Turkmaniston poytaxti
*  Viloyat markazlari
*  Boshqa shaharlar

Fayl:Turkmenbashi3.jpg|Turkmanboshi
Fayl:Turkmenabat Airport.jpg|Turkmanobod aeroporti
Fayl:Turkmenbashi2.jpg|Turkmanboshi - port shahri.
Fayl:Tekinka-mary-01.jpg| Meri.



## Havolalar
I. D. Pastuxov haykali

**I. D. Pastuxov haykali ―** Udmurtiyadagi birinchi inqilobchi ishchi, Izhevsk shahar kengashi raisi  Izhevskda Kommunarov va Krasnogeroyskaya koʻchalari burchagida joylashgan. Udmurt Respublikasining mintaqaviy arxitektura yodgorligi.

Dastlab 1932-yilda, Oktabr inqilobining yilligi munosabati bilan Ivan Pastuxovga haykal oʻrnatish rejalashtirilgan edi. Ammo haykaltarosh ishni tugatishga ulgurmadi va yodgorlik 1933-yil 1-mayda Aleksandr Nevskiy sobori yaqinidagi sobiq markaziy (Pastuxovskaya) maydonida (Sovetskaya va Gorkiy koʻchalari burchagida) ochildi. 1968-yilda yodgorlik Kommunarov va Krasnogeroyskaya koʻchalari chorrahasiga koʻchirildi. Oʻtkazish paytida poydevor buzilib, barelyefini yoʻqotgan.

2000-yillarning boshlarida yodgorlik Izhevsk qoʻzgʻoloniga bagʻishlangan ikkita dekorativ miltiq va ikkita barelyefni yoʻqotdi.

Yodgorlik  hayotidagi eng muhim voqealarni aks ettiradi. Ikkita koʻp figurali barelyef 1918-yil avgustda qoʻzgʻolonchilar SR bilan jangga bagʻishlangan. Yodgorlikning markaziy haykaltaroshlik tasviri Pastuxovni qoʻzgʻolon paytida shahar mudofaasi rahbari sifatida ifodalaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — .
* Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — .
* Shumilov Ye. F. Arxitektura Ijevska: istoriya razvitiya i perspektivi arxitekturi, gradostroitelstva i monumentalnogo iskusstva / pod red. A. S. Teryoxin, V. P. Orlov — Ijevsk: Udmurtiya, 1978. — 116 s. — 3000 ekz.
Oʻqituvchi haykali, Toropetsda

**Oʻqituvchi** **haykali** — Tver viloyati (Rossiya) Toropets shahrida oʻqituvchi timsoliga bagʻishlangan bronza haykal. Yodgorlik maʼlum bir shaxs sharafiga emas, balki „oqilona, mehribon, boqiylik ekuvchi“ har bir toʻropchanlarga hurmat sifatida oʻrnatilgan. Yodgorlik 1940-1950-yillarda Toropetsk 1-sonli maktab bitiruvchilari tomonidan yigʻilgan mablagʻ evaziga yaratilgan, ular orasida kardiojarroh Vladimir Almazov ham bor edi. Ustoz haykali sayyohlar eʼtiborini tortadigan qadimiy rus shahrining taniqli diqqatga sazovor joyidir.

1968-yilning sentabr oyida Toropets shahridagi 1-sonli umum taʼlim maktabining 60-yilligi nishonlandi. Maktabning 300 dan ortiq bitiruvchilari 1913-yilgi bitiruvdan boshlab nafaqat dars bergan, balki qoʻlida qurol bilan Vatanni himoya qilgan barcha ustozlarga haykal oʻrnatishga qaror qildi. Bitiruvchilari bilan birgalikda 1-sonli maktab direktori A. I. Svetikov, oʻqituvchilar I. N. Gavrilov, D. I. Byuro, I. T. Bloch, P. A. Jeleznyakov, S. M. Mixaylov, P. I. Egorov.

Bepul ishlagan Moskva haykaltaroshlari Yu.G.Orexov va V.X.Dumanyan tomonidan yaratilgan ustoz haykali 1974 -yil 27-iyunda Toropets tashkil topganining 900-yilligi munosabati bilan ochilgan. Yodgorlikda „Oʻqituvchiga minnatdor talabalardan“ degan soʻzlar oʻyilgan. Komsomolskaya koʻchasida, 1-sonli oʻrta maktab roʻparasida oʻrnatilgan yodgorlik SSSR va Rossiya hududidagi birinchi oʻqituvchi haykali boʻldi. Shakl darsni olib borayotgan oʻqituvchini tasvirlaydi: ozgʻin, oʻrta yoshli erkak maktab stoliga suyanib, hikoyachi qiyofasida turibdi.

Har yili Bilimlar kuni va Oʻqituvchilar kunida Toropskning yosh aholisi haykalga gullar qoʻyishadi. 1-sonli umum taʼlim maktabida shunday odat bor: bitiruvchi sinf oʻquvchilari „Ustoz“ haykali oldida suratga tushishlari shart. Belgilarsiz emas: yodgorlikning oyogʻini silagan oʻquvchining baholari bilan bogʻliq muammolar boʻlmaydi.

## Yana qarang

* Saratovdagi birinchi oʻqituvchi haykali.
* Rostov-Dondagi birinchi oʻqituvchi haykali.
* Maktab stoliga yodgorlik.
## Manbalar
Fyodor Tolbuxin haykali, Maskvada

**Sovet Ittifoqi marshali Fyodor Ivanovich Tolbuxin** haykali — 1960-yilda Moskvada Samotexnaya koʻchasidagi bogʻda oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh L. E. Kerbel va arxitektor G. A. Zaxarov. Yodgorlik federal ahamiyatga ega madaniy meros obʻekti maqomiga ega.

## Tarix
1949-yilda haykaltarosh L. E. Kerbel marshal F. I. Tolbuxin byustini yasadi va bir yildan soʻng u yodgorlik loyihasi ustida ish boshladi. 1960-yilga kelib yodgorlik tayyor edi.

1960-yil 14-mayda Samotechnaya koʻchasidagi parkda yodgorlik ochildi. Ishchilar, shaharning partiya, jamoat tashkilotlari, Moskva garnizoni harbiy qismlarining vakillari bor edi.

## Tavsif
Uch metrli bronza haykal qora labradoritdan yasalgan plintusga oʻrnatilgan. Marshal F. I. Tolbuxin toʻliq oʻsishda, paltoda tasvirlangan. Uning nigohi uzoqqa qaratilgan, chap oyogʻi biroz oldinga siljiydi. Qoʻllar yarim tushiriladi, chap qoʻlda qoʻlqoplar chiqariladi. Haykaltarosh harbiy boshliqning ishonchi va qatʼiyatini, shaxsiy jasorat bilan qoʻshinlarni boshqarish sanʼati uygʻunligini yetkazdi. Haykal old tomondan va toʻrtdan uch qismi chap tomondan yaxshi qabul qilinadi.

Meʼmor G.A. Zaxarov tomonidan qurilgan yodgorlikning poydevori sayqallangan toʻq kulrang granit kubidir. Pastki qismdagi bu kub qiyalik bilan kvadrat plintusga oʻrnatilgan qoʻpol yonma blokga aylanadi. Kublik poydevorda quyidagi soʻzlar oʻyilgan: „*Sovet Ittifoqi marshali. Fedor Ivanovich Tolbuxin. 1894-1949-yillar“*.
## Manbalar
F. I. Shubin haykali

**F. I. Shubin haykali** — XVIII-asr rus haykaltaroshi F. I. Shubin haykali-büstü. 1959-yilda Mixaylovskiy bogʻida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh V. A. Sinaiskiy va meʼmor S. B. Speranskiy. 2000-yillarda, Mixaylovskiy bogʻini rekonstruksiya qilish paytida, yodgorlik demontaj qilingan va restavratsiya qilish uchun olib ketilgan. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obʻekti hisoblanadi.

## Tarix
Haykaltarosh V. A. Sinaiskiy kuyovi, meʼmor S. B. Speranskiy bilan birgalikda 1957-yilda F. I. Shubin haykali loyihasi ustida ish boshladi. Bronza byusti 1959-yilda Monumentskulptura zavodida quyilgan. Granit poydevori Leningrad toshni qayta ishlash zavodi tomonidan ishlab chiqarilgan. Mixaylovskiy bogʻidagi yodgorlikning tantanali ochilishi 1959 -yil 23-sentabrda boʻlib oʻtdi.

2000-yillarda, Mixaylovskiy bogʻini qayta tamirlash paytida, yodgorlik demontaj qilingan va qayta tamirlash uchun olib ketilgan. Madaniyat qoʻmitasi vakillari qayta tamirlashni tugaganidan keyin 2-yil ichida yodgorlikni oʻz joyiga qaytarishga vaʼda berishdi, ammo bu amalga oshmadi. Hozirgi vaqtda yodgorlik Davlat rus muzeyi hovlisida joylashgan.

## Tavsif
F.I. Shubinaning qattiq va nafis bronza byusti, pushti granitdan yasalgan baland poydevorda joylashgan. Sanʼatshunosning fikriga koʻra V. G. Isachenko, haykaltarosh byust ustida ishlayotganda XVIII-asrda badiiy texnikani nozik talqin qilgan. Yodgorlik F.I. Shubinning haykaltarosh portretlari bilan yangraydi, yaqin davlat rus muzeyida saqlanadi. Speranskiy nafaqat portret oʻxshashligini, balki Shubinning psixologiyasi va hissiy holatini ham nozik tarzda yetkaza oldi. Yodgorlik uchun poydevor toʻrtburchak asosda turgan ustun shaklida qilingan. U nafis bronza kartush bilan bezatilgan. Mualliflar yodgorlikni Mixaylovskiy bogʻi landshaftiga organik tarzda moslashtirishga muvaffaq boʻlishdi.
## Manbalar
Fyodor I Ioannovich haykali

**Fyodor I Ioannovich** haykali — Butun Rossiya podshosi va Moskva Buyuk Gertsogi Fyodor I Ioannovich haykali. 2009 -yil 4-noyabrda ochilgan, Yoshkar-Ola shahrida, Voskresenskaya qirgʻogʻida joylashgan. Bu Rossiyada va dunyodagi birinchi toʻliq balandlikdagi suveren yodgorligidir.

## Yaratilish tarixi
Qozon bosib olinib, keyinchalik Ivan Grozniy tomonidan Qozon xonligi Rossiya qirolligi yerlariga qoʻshib olinganidan soʻng, anneksiya qilingan hududlar tomonidan Volga boʻyidagi mahalliy xalqlar, shu jumladan, keng koʻlamli qoʻzgʻolonlar boshlandi. Mariy, qirol hokimiyatiga qarshi qaratilgan. Qoʻzgʻolonlarni tinchlantirish uchun Ivan Grozniy Cheremis urushlari deb nomlanuvchi qasos yurishlarini oʻtkazdi. Ularning oxirgisi paytida, 1581-yildan 1585-yilgacha davom etgan uchinchi Cheremis urushi, zich Mariy oʻrmonlaridagi qoʻzgʻolonlarni bostirish uchun allaqachon Ivan Grozniyning uchinchi oʻgʻli podshoh Fyodor Ioannovich bu yerda mustahkam harbiy shaharchalar hududi, ulardan biri Koʻkshagadagi Tsarev shahri — kelajak Tsarevokokshaysk va zamonaviy Yoshkar-Ola shahrini qurishni buyurgan.

Podshoh Fyodor Ioannovich haykali 2009-yil 2-noyabrda „Tsarevokokshayskiy Kreml“ madaniy-tarixiy majmuasi hududida oʻrnatilgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 2009-yil 4-noyabrda, Milliy birlik kuni va Mariy El Respublikasi tashkil topganining 89-yilligi munosabati bilan boʻlib oʻtdi.

2011-yil 21-oktabrda yodgorlik Voskresenskaya qirgʻogʻiga koʻchirildi.

## Tavsif
Yodgorlik bir figurali kompozitsiyadan iborat : poydevorda podshoh Fyodor Ioannovichning katta kiyimdagi toʻliq boʻyli figurasi (qirollik kiyimida, boshida toj, yelkasida diadema, chap tomonida shar, qoʻli va oʻng tomonida koʻkragida xoch). Poydevorda quyidagi yozuv bor:

## Xususiyatlari
Yodgorlik Moskva viloyatining, Jukovskiy shahrida oʻrnatilgan. Yodgorlikning ogʻirligi — 1,3 tonnani tashkil qiladi; balandligi — 5 m dan ortiq, shundan: 3,5 m haykalning balandligi, 1,5 metr — poydevor; material — bronza. Muallifi Rossiya xalq rassomi, haykaltarosh Andrey Kovalchuk.
## Manbalar
Xerson tarvuzi yodgorligi

**"Xerson viloyatining sovgʻalari" yodgorlik belgisi** (yaxshiroq **Xerson tarvuzi yodgorligi** sifatida tanilgan) — Xerson viloyatining qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga, xususan, Xerson tarvuziga bagʻishlangan badiiy obyektdir. U Ukrainaning Xerson viloyatidagi Osokorovka qishlogʻi yaqinida T0403 Dnepr — Xerson avtomobil yoʻlida joylashgan va Vysokopolye ga burilishni belgilaydi. 1988-yilda oʻrnatilgan. Ukraina hududidagi birinchi va eng katta tarvuzning esdalik belgisi.

## Tarix
Obyekt 1988-yilda „Ukraina“ kolxozining buyrugʻi va Osokorovka qishlogʻi, qishloq kengashi raisi Viktor Volchenkoning qarori bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikni yaratishda Osokorovka qishlogʻi aholisi, yodgorlikni oʻrnatish boshligʻi Aleksandr Topchiy, rassom Sergey Polinok, shuningdek payvandchilar Vasiliy Pasko va Pyotr Bondarenko ishtirok etdilar.

Boshqa Tahlilga koʻra, obyekt 2003-yilda oʻrnatilgan.

## Tarkibi
Tuzilishi metall va betondan qilingan. Umumiy balandligi 4 metrga yaqin. Kesilgan qirmizi tarvuz shaklida yasalgan badiiy obyektning balandligi 2 metrdan oshadi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Xachaturyan haykali, Moskvada

**Bastakor [[Aram Xachaturyan|Aram Ilich Xachaturyan]] haykali** — Moskvada, shaharning Presnenskiy tumanidagi Bryusov koʻchasida joylashgan.

## Tarix
Aram Ilyich Xachaturyan haykali, Yerevan munitsipaliteti mablagʻlari hisobidan yaratilgan va Moskvaga sovgʻa qilingan. Yodgorlik mualliflari, haykaltarosh Georgiy Frangulyan va meʼmor Igor Voskresenskiy edi. Haykal ustidagi ishlar bir yildan ortiq davom etdi.

Bastakorning figurasi bronzadan yasalgan va kichik granit platformaga oʻrnatilgan boʻlib, uning ismi va familiyasi ikki tilda — rus va arman tillarida oʻyib yozilgan. Yodgorlik, Xachaturyanning ilhomlanish lahzasida pianino, organ va violonchel yonida va tizzalarida notalar bilan tasvirlangan. Bryusov koʻchasidagi joy tasodifan tanlanmagan: u Xachaturyan yashagan Bryusov koʻchasidagi uydan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, Moskva konservatoriyasi va Moskva Bastakorlar uyijoylashgan.

Yodgorlik 2006-yil 31-oktabrda Rossiya Armanistonda ochilgan. Ochilish marosimida Armaniston prezidenti Robert Kocharyan, Moskva meri Yuriy Lujkov va Rossiya federatsiyasi Prezidenti Lyudmila Putina rafiqasi ishtirok etishdi.

## Havolalar

* 
* 
*
Fyodor Koni haykali

**Fyodor Koni haykali** — Smolenskning diqqatga sazovor joylaridan biridir. XVI-asrning ikkinchi yarmidagi rus meʼmori Fyodor Savelyevich Konga bagʻishlangan.

Fyodor Kon 1596-1602-yillarda Smolenskning bugungi kungacha saqlanib qolgan shahar devorlari va minoralarini, shuningdek, 1585-1593-yillarda Moskvadagi „Oq shahar“ ning tosh devorlari va minoralarini (hozirgi oqim chizigʻiga toʻgʻri keladi) qurdi. Bulvar halqasi; XVIII-asrda buzib tashlangan).

Yodgorlik 1991-yil may oyida tiklangan qalʻa minoralarining birinchisi — Gromovaya yaqinida oʻrnatilgan. Uning mualliflari haykaltarosh O. N. Komov va arxitektor A. K. Anipko. Meʼmorning haqiqiy tasvirlari saqlanib qolmagan, shuning uchun yodgorlik XVI -asr oxiri — XVII-asr boshlaridagi rus meʼmorining jamoaviy qiyofasi hisoblanadi.
## Manbalar
Yevpatoriya desanti ishtirokchilarining ommaviy qabri

**Yevpatoriya desanti ishtirokchilarining ommaviy qabri** — yodgorlik 1942-yildagi Yevpatoriya desantining halok boʻlgan ishtirokchilariga bagʻishlangan. U Simferopol-Evpatoriya magistralining 58-kilometrida joylashgan. Haykal 1970-yilda ochilgan.

## Tarix
"Vzrivatel" mina tashuvchi kemasidan Yevpatoriya desantining halok boʻlgan dengizchilarining jasadlari 1942-yil 7-yanvarda qirgʻoqqa dafn qilindi. 1950-yillarda bu joyda moʻrt betondan dengizchi haykali oʻrnatilgan. 1970-yil 7-iyunda bu yodgorlik yangi uch figurali haykaltaroshlik kompozitsiyasi bilan almashtirildi. Loyiha mualliflari haykaltarosh N. I. Bratsun va arxitektorlar V. N. Eniosov, S. I. Kulev. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi SSSR Badiiy fondi Moskva filialining eksperimental ustaxonasida yaratilgan.

Ommaviy qabrga dafn etilgan 58 kishining nomi maʼlum.

Qrim viloyat ijroiya qoʻmitasining 1980-yil 15-yanvardagi 16-sonli qarori bilan yodgorlik konservatsiya maqomini oldi. Ukraina Madaniyat vazirligining 2012-yil 22-noyabrdagi 1364-sonli qarori bilan yodgorlik „tarix yodgorligi“ maqomini oldi.

## Tavsif
Uch figurali haykalda Yevpatoriya desant qoʻshinlarining qoʻnishi tasvirlangan. Markazda dengizchi granata uloqtirmoqda. Yon tomonda granata va pulemyotga ega desant aʼzolari ham bor. Haykalning dinamikasi, shamolda hilpirayotgan qalpoqlar va figuralarning oldinga yoʻnalishi tufayli berilgan. Haykal zarb qilingan misdan yasalgan.

Poydevorda shunday yozuv bor: " *Sizning jasoratingiz Vatanni ulugʻlaydi, uning mukofoti oʻlmaslikdir* ".
Fayl:Памятный знак на месте высадки Евпаторийского десанта на закате.jpg|
Fayl:0101-monument marines.jpg|
Fayl:Памятник морским пехотинцам — участникам Евпаторийского десанта.jpg|


## Manbalar

## Havolalar

* shukach.com 
* obd-memorial.ru  -da arxivlangan
Buena-Vista

**Buena-Vista** () — Peru poytaxti Lima shimolidagi Chillon daryosi vodiysida joylashgan 8 gektarlik arxeologik joy. Birinchi marta qazish ishlari Frederik Engel tomonidan amalga oshirilgan (1987-yil). U radiokarbon bu joyni Andda kulolchilikdan oldingi davrdan (taxminan 9700 ± 200-yil, yaʼni miloddan avvalgi 8 ming yillikning boshi) erta oraliq davrgacha (1960 ± 80-yil yoki eramizning boshi) mavjudligini aniqladi.

2006-yilda Missuri universiteti arxeologi Robert Benfer 3000-yillarning oxiriga oid (hozirgi kungacha 4200-yil) observatoriya topilganini eʼlon qildi. Observatoriya „Tulkilar ibodatxonasi“ kod nomini oldi. U kichkina piramidaning tepasida edi. Maʼbadning dizayn xususiyatlari maʼlum belgilarning qish va yozgi kunning nuqtalari bilan mos kelishini taʼminlaydi. Maʼbadda topilgan organik materiallar miloddan avvalgi 2200-yillarga toʻgʻri keladi. Shunday qilib, Tulkilar ibodatxonasi Amerikadagi eng qadimgi rasadxona hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar

* milliy geografik hikoya
Navro‘z Jo‘raqobilov

**Navroʻz Ahmadovich Joʻraqobilov** (1984-yil 17-martda Qashqadaryo viloyatida tugʻilgan) – oʻzbek dzyudochisi, Oʻzbekiston chempionatlari chempioni va sovrindori, Osiyo oʻyinlari sovrindori, Osiyo va jahon chempionatlari sovrindori, 2012-yil Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi sanaladi.

## Tarjimai hol
Navroʻz Joʻraqobilov yengil vazn toifasida (73&nbsp;kg gacha) ishtirok etadi. Oʻzbekiston chempionatlarining chempioni (2004), kumush (2010) va bronza (2014) medallari sovrindori. 2010-yilda Joʻraqobilov yakkalik bahslarida, 2014-yilda esa jamoada Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori boʻladi. 2012-yilda Toshkentda oʻtkazilgan qitʼa chempionatining bronza medalini qoʻlga oladi. 2011-yilda Parijdagi jahon chempionatida uchinchi oʻrinni egalladi.

Dzyudochi Navroʻz Joʻraqobilov 2011-yilda Bokuda Gran-prini qoʻlga kiritadi va 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtadigan yozgi Olimpiya oʻyinlariga yoʻl oladi. U Olimpiada naurulik Sled Dovabobo va kanadalik Nikola Trittonlarni ustidan gʻalaba qozondi, biroq tojikistonlik Rasul Bakiyevga yutqazib, medallar uchun kurashishda yengiladi.

## Havolalar

* Navruz Jurakobilov – judoinside.com (ingliz.)
I. S. Turgenev haykali Оryol

Oryol **[[Ivan Turgenev|shahridagi Ivan Sergeevich Turgenev]] haykali** ― Rossiya Federatsiyasining madaniy meros obyekti hisoblanadi.

Yodgorlik 1968-yil 4-noyabrda rus yozuvchisi I.S. Turgenev tavalludining 150 yilligi munosabati bilan ochilgan.

Shaharning eng goʻzal joylaridan birida, „Turgenevskiy Berejka“ deb ataladigan joyda — daryo qirgʻogʻining qiyalik tepasida oʻrnatilgan. Oki shahar madaniyat va istirohat bogʻi yonida.

Bronza figurasi Qora, sayqallangan granit poydevoriga oʻrnatilgan, I. S. Turgenev uzoqlarga qarab oʻychan oʻtirgan yozuvchini tasvirlaydi.

Yodgorlik mualliflari haykaltarosh G. P. Bessarabskiy. Arxitektorlar A. I. Sviridov va V. S. Atanov.

Shuningdek, u mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi hisoblanadi.

Poyezdning yon tomonida „Turgenev Ivan Sergeevich“, boshqa tomonida yozuvchining hayot yillari — „1818.28. X.“ — „22.1883. VIII.“

## Manbalar

## Havolalar

* Orel shahri yodgorliklar nigohida Arxivnaya kopiya
* Orelning unutilmas joylari. I.S haykali. Turgenev Arxivnaya kopiya
* Orel shahrining 450 yilligi. yodgorliklar
* Yavorskaya E.V. The Eagle: Were + Legends Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Kondratenko A. Oryol Yozuvchilar. Burgutda adabiy yurish  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
F. E. Dzerjinskiy haykali, Oryolda

**F. E.** **Dzerjinskiy** **haykali** — rus professional inqilobchisi, sovet siyosatchisi, Cheka asoschisi haykali.

## Tavsif
Feliks Edmundovich Dzerjinskiy (1877-1926-yillarda) Rossiya imperiyasining Vilna viloyatida (hozirgi Belarusiyaning Minsk viloyati) kichik polshalik zodagon, Dzerjinovo fermasi egasi oilasida tugʻilgan.

Inqilobdan oldingi davrda, u faol inqilobiy faoliyat bilan shugʻullangan. U „chap kommunistlar“ ga tegishli edi. 1913-1914-yillarda jazoni Orel qamoq lagerida oʻtagan, Oktabr inqilobini tayyorlashda faol qatnashgan, Moskvada Qizil gvardiya otryadlarini tashkil qilgan. Aksil-inqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi (VChK) tuzilgandan soʻng, Dzerjinskiy uning raisi etib tayinlandi. U, shuningdek, bolalar uysizligiga qarshi kurash komissiyasining raisi boʻlgan. Yurak xurujidan vafot etgan, Moskvadagi Qizil maydonda Kreml devori yonida dafn qilingan.

Dzerjinskiy haykali 1987-yil 11-sentabrda Polesskaya va Saltikov-Shchedrin koʻchalari chorrahasida, Orel viloyatidagi FSB binosi yonida ochilgan. Pastki granit poydevorda, bronzadan chekist inqilobchisi oyoqlarini qoʻshib oʻtirib, suhbatlashishga chaqirayotganday.

2017-yil 19-iyunda Feliks Dzerjinskiy yodgorligi poydevordan olib tashlandi va qayta taʼmirlash uchun olib ketildi. 2017-yil 1-avgustda yodgorlik yangilangan holatda oʻz joyiga qaytarildi.

## Yana qarang

* Dzerjinskiy yodgorliklari
## Manbalar
I. D. Sanko haykali Оryol

**I. D. Sanko** haykali — Orel shahri fashist bosqinchilaridan ozod qilingan kuni Tinchlik maydonidagi 5-uyda Gʻalaba Qizil bayrogʻini koʻtargan qahramon-skautning byusti.

## Tavsifi
1943-yil 5-avgustda, shahar ozod qilingan kuni, 380-piyoda diviziyasining 1262-piyoda polkining skautlari Ivan Sanko va Vasiliy Obraztsov Moskva koʻchasidagi 11-uyda (hozirgi Tinchlik maydonida 5-uy) Gʻalaba Qizil bayrogʻini koʻtarishdi. Qahramonlar xotirasini abadiylashtirish tashabbusi „Orel viloyati jamoat birlashmasi“ jamoat tashkiloti tomonidan ilgari surilgan. 1943-yil aprel oyida, Kursk jangi arafasida Ivan Dmitrievich skautlar safiga qabul qilindi. Oryol erini ozod qilgani uchun u Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. 1990-yil aprel oyida xalq deputatlari Oryol shahar kengashi qarori bilan unga „Orel shahrining faxriy fuqarosi“ unvoni berildi. 2018-yil 4-avgust kuni Orel shahrida Shahar kuni arafasida Pobeda bulvarida I. D. Sanko haykali ochildi. Roʻparasida quroldoshi — Vasiliy Obraztsov haykali oʻrnatilgan. Byustlar skautlar xizmat qilgan 3-armiya qoʻmondoni general Aleksandr Gorbatov haykali yonida oʻrnatildi.

## Manbalar
Frantsisk Skarina haykali, Polotskda

**Fransisk Skarina haykali** () — Frantsisk Skarina uchun dunyodagi birinchi yodgorlik, 1974-yilda Belarusiyaning Vitebsk viloyati Polotsk shahrining F. Skaryna maydonida. Yodgorlikni yaratuvchilar A. Zaspitskiy A. Glebov, I. Glebov. Polotskdagi Fransisk Skarina yodgorligi Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy qadriyatlari davlat roʻyxatiga kiritilgan.

## Tavsif

Haykal eng yaqin binolar bilan uygʻun boʻlib, temir yoʻl vokzalidan tarixiy shahar markaziga silliq oʻtadigan Gogol koʻchasining oxiri hisoblanadi. Bronza figuraning balandligi 5,5 m, poydevorli haykal esa 12 m. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi toʻliq oʻsishda kitob nashrlovchini tasvirlaydi. Bir qoʻli bilan Skorina oʻychan iyagini tikadi, ikkinchi qoʻli bilan kitobni ushlab turadi. Granit poydevorida belarus tilida — „FRANTSISK SKARYNA“ yozuvi bor.

## Tarix
Polotsk — Fransisk Skarynaning tugʻilgan joyi. Maʼrifatparvarning nomi oʻz nashrlarining keyingi soʻzida „*Polatskdan*“, "Shon *-sharafli Polotsk shahridan* ", „*Polotsk shahridan*“, „*Polotsk shahridan*“ bilan birga keladi.

Polotskdagi Frantsisk Skarina haykali 1925-yilda BSSRda Belorusiya kitob bosilishining 400 yilligini nishonlash doirasida oʻrnatilishi rejalashtirilgan edi. Yodgorlik uchun joy Gʻarbiy Dvina qirgʻogʻidagi Zamkova tepaligida tanlangan. Yodgorlikni bronzadan yasash va 1926-yil bahorida ikkita granit toshga oʻrnatish rejalashtirilgan edi. Yodgorlikning badiiy tomonini rivojlantirish Vitebsk rassomlik kolleji ishchilariga topshirildi. Biroq, yodgorlikni tayyorlash boʻyicha ishlar kechiktirildi va oxir-oqibat u hech qachon oʻrnatilmadi.

1967-yilda belaruslik sovet haykaltaroshi Aleksey Glebov Polotsk uchun Skarina haykaliga maket yaratdi. U bronzadan haykal yasashga ulgurmadi, uning shogirdlari haykaltaroshlar Igor Glebov va Andrey Zaspitskiy ishni uning oʻrniga yasashdi.

1976-yilda Polotskdagi Fransisk Skarina haykali uchun A. Glebov vafotidan keyin BSSR Davlat mukofoti bilan taqdirlandi.

Belarus Respublikasi Vazirlar Kengashining 2007-yil 14-maydagi qarori bilan yodgorlik Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy qadriyatlari davlat roʻyxatiga respublika ahamiyatiga ega boʻlgan tarixiy va madaniy boylik sifatida kiritilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Polotskdagi Fransisk Skarina yodgorligi ''Holiday.by'' veb-saytida -da 
* Polotskdagi Fransisk Skarina haykali ''Pro Belarus'' veb-saytida 
* Polotskdagi Fransisk Skarina haykali ''Globus Belarus'' veb-saytida 
* Polotskdagi Fransisk Skarina haykali, ''Planeta Belarus'' veb-saytida