Kepler samoviy teleskopi

**Kepler samoviy teleskopi** NASA tomonidan 2009-yilda boshqa yulduzlarni aylanib yuruvchi Yer oʻlchamidagi sayyoralarni kashf qilish uchun ishga tushirilgan hozirda ishlatilmayotgan kosmik teleskopdir. Astronom Johannes Kepler nomi bilan atalgan, kosmik kema Yerdan orqada kelayotgan geliosentrik orbitaga uchirilgan. Bosh oʻrganuvchi – William J. Borucki. Toʻqqiz yarim yillik faoliyatdan soʻng teleskopning reaksiyani boshqarish tizimi yonilgʻisi tugaydi va NASA 2018-yil 30-oktabrda teleskopning faoliyatini yakunlaganini eʼlon qildi.

Somon yoʻlining Yer mintaqasining bir qismini oʻrganish, yashash uchun qulay zonalar yoki Yer yaqinida Yer oʻlchamidagi ekzosayyoralarni kashf qilish va Somon Yoʻlidagi milliardlab yulduzlarning nechtasida bunday sayyoralar borligini taxmin qilish  uchun moʻljallangan. Keplerning yagona ilmiy asbob – doimiy koʻrish maydonida taxminan 150 000 ta asosiy ketma-ketlik yulduzlarining yorqinligini doimiy ravishda kuzatadigan fotometr. Ushbu maʼlumotlar Yerga uzatildi, soʻngra ularning yulduzi oldidan kesib oʻtadigan ekzosayyoralarning davriy xiralashishini aniqlash uchun tahlil qilindi. Faqat orbitalari Yerdan chetda koʻrinadigan sayyoralarni aniqlash mumkin edi. Kepler 530 506 ta yulduzni kuzatdi va 2 662 ta sayyorani aniqladi.

## Tarixi

### Ishga tushirishdan oldin ishlab chiqish
Kepler kosmik teleskopi NASAning nisbatan arzon ilmiy missiyalarning kashfiyot dasturining bir qismi edi. Teleskopning qurilishi va dastlabki ekspluatatsiyasi NASAning Jet Propulsion Laboratory tomonidan boshqarilgan, Ball Aerospace esa Kepler parvoz tizimini ishlab chiqish uchun masʼul boʻlgan.

2006-yil yanvar oyida loyihani ishga tushirish NASAda byudjetni qisqartirish va konsolidatsiya tufayli sakkiz oyga kechiktirildi. 2006-yil mart oyida moliyaviy muammolar tufayli u yana toʻrt oyga kechiktirildi.

### Ishga tushgandan keyin
Ames tadqiqot markazi yer tizimini ishlab chiqish, 2009-yil dekabridan beri missiya operatsiyalari va ilmiy maʼlumotlarni tahlil qilish uchun masʼul edi. Dastlabki rejalashtirilgan ishlash muddati 3,5 yil edi, lekin yulduzlar va kosmik kemadan olingan maʼlumotlardagi shovqin kutilganidan koʻproq edi, bu esa barcha missiya maqsadlarini bajarish uchun qoʻshimcha vaqt kerakligini anglatardi. Dastlab, 2012-yilda, missiya 2016-yilgacha uzaytirilishi kutilgan edi, ammo 2012-yil 14-iyulda kosmik kemaning toʻrtta reaksiya gʻildiragidan biri aylanishdan toʻxtadi va missiyani yakunlash faqat hamma gʻildiraklar aylanishdan toʻxtashi kerak edi. Keyin, 2013-yil 11-mayda ikkinchi reaksiya gʻildiragi ishlamay qoldi, bu fan maʼlumotlarini toʻplashni oʻchirib qoʻydi va missiyaning davom etishiga tahdid soldi.

2013-yil 15-avgustda NASA ikkita muvaffaqiyatsiz reaksiya gʻildiragini tuzatishga urinishdan voz kechganliklarini e’lon qildi. Bu hozirgi missiyani oʻzgartirish kerakligini anglatardi, ammo bu sayyora ovining tugashini anglatmaydi. NASA kosmik fanlar hamjamiyatidan “qolgan ikkita yaxshi reaksiya gʻildiragi va itargichlardan foydalangan holda ekzosayyorani qidirishni oʻz ichiga olgan” muqobil missiya rejalarini taklif qilishni soʻradi 2014-yil 16-mayda NASA K2 kengaytmasini ma’qullaganini eʼlon qildi.

2015-yil 6-yanvarda NASA Kepler kosmik teleskopi tomonidan kashf etilgan 1000-tasdiqlangan ekzosayyorani eʼlon qildi. Yangi tasdiqlangan ekzosayyoralarning toʻrttasi oʻz yulduzlarining yashashga yaroqli zonalarida orbitada aylangani aniqlandi: toʻrttadan uchtasi Kepler-438b, Kepler-442b va Kepler-452b deyarli Yer kattaligida va toshloq boʻlishi mumkin; toʻrtinchisi, Kepler-440b - super Yer. 2016-yilning 10-mayida NASA Kepler tomonidan topilgan 1284 ta yangi ekzosayyoralarni tasdiqladi, bu hozirgi kungacha sayyoralarning yagona eng katta topilmasi edi.

2018-yil 30-oktabrda kosmik kemada yonilgʻi tugashi bilan NASA teleskopning ishlamay qolgani haqida eʼlon qildi. Teleskop oʻsha kuniyoq yopildi, bu uning toʻqqiz yillik xizmatini toʻxtatdi. Kepler oʻz hayoti davomida 530 506 ta yulduzni kuzatdi va 2 662 ta ekzosayyorani kashf etdi. NASAning 2018-yilda ishga tushirilgan yangi missiyasi TESS ekzosayyoralarni qidirishni davom ettirmoqda.

## Kosmik kema dizayni

Teleskopning massasi 1039 kilogram va 0,95 metr birlamchi oyna — ishga tushirilganda bu Yer orbitasidan tashqaridagi har qanday teleskopdagi eng katta oyna edi. Uning teleskopi 115 gradus 2 (taxminan 12 gradus diametrli) koʻrish maydoniga (FoV) ega, bu taxminan qoʻl uzunligida tutilgan mushtning oʻlchamiga teng. Shundan 105 deg 2 ilmiy sifatga ega, vinyetlanish 11% dan kam. Fotometr aniq tasvirlarni emas, balki mukammal fotometriyani taʼminlash uchun yumshoq fokusga ega. Missiyaning maqsadi 6,5 soatlik integratsiya uchun *m* (V) = 12 Quyoshga oʻxshash yulduz uchun 20 ppm boʻlgan kombinatsiyalangan differensial fotometrik aniqlik (CDPP) edi, ammo kuzatuvlar bu maqsadga erisha olmadi.

### Kamera

Kosmik kema kamerasining fokus tekisligi qirq ikkita , har biri 2200×1024 pikselli CCDlar, umumiy tasvir aniqligi 94,6 megapiksel boʻlgan bu oʻsha paytda uni kosmosga chiqarilgan eng katta kamera tizimiga aylantirgan. Massiv tashqi radiatorga ulangan issiqlik quvurlari orqali sovitilgan.

### Asosiy oyna

Kepler asosiy oynasi 1,4 metr diametrda. Corning shisha ishlab chiqaruvchisi tomonidan ultra past kengaytiruvchi (ULE) oynadan foydalangan holda ishlab chiqarilgan oyna, bir xil oʻlchamdagi qattiq oynaning atigi 14% massasiga ega boʻlishi uchun maxsus ishlab chiqilgan. Nisbatan kichik sayyoralarni aniqlash uchun yetarli sezgirlikka ega boʻlgan kosmik teleskop tizimini ishlab chiqarish uchun ular yulduzlar oldida oʻtayotganda, birlamchi oynada juda yuqori aks ettiruvchi qoplama kerak edi.

### Orbita va orientatsiya

Kepler Quyosh atrofida aylanadi, bu Yerning okkultatsiyasidan, adashgan yorugʻlikdan va Yer orbitasiga xos boʻlgan tortishish tebranishlari va momentlaridan qochadi.

NASA Kepler orbitasini “Yerdan orqada yuruvchi” deb tavsifladi. 372,5 kunlik orbital davri bilan Kepler asta-sekin Yerdan ( taxminan 16 million milya) uzoqlashmoqda. , Yerdan Keplergacha boʻlgan masofa taxminan 0,917 astronomik birlik edi.  Bu shuni anglatadiki, taxminan 26 yildan soʻng Kepler Quyoshning narigi tomoniga yetib boradi va 51 yildan keyin yana Yerga qoʻshni boʻladi.

 

### Operatsiyalar

Kepler Kolorado shtatining Boulder shahridan Ball Aerospace &amp;amp; Technologies bilan tuzilgan shartnoma asosida Atmosfera va kosmik fizika laboratoriyasi (LASP) tomonidan boshqarilgan. Kosmik kemaning quyosh massivi quyosh massiviga tushadigan quyosh nuri miqdorini optimallashtirish va issiqlik radiatorini chuqur kosmosga yoʻnaltirishini taʼminlash uchun quyosh toʻntarishlari va tengkunlik kunlarida Quyoshga qaragan holda aylantirildi. LASP va Ball Aerospace birgalikda kosmik kemani Kolorado universiteti tadqiqot kampusida joylashgan missiya operatsiyalari markazidan boshqaradi. LASP muhim missiyani rejalashtirish va fan maʼlumotlarini dastlabki yigʻish va tarqatishni amalga oshiradi. Missiyaning hayotiy siklining dastlabki qiymati 3,5 yillik operatsiyani moliyalashtirishni hisobga olgan holda 600 million AQSH dollariga baholandi. 2012-yilda NASA Kepler missiyasi 2016-yilgacha yiliga taxminan 20 million dollar xarajat bilan moliyalashtirilishini eʼlon qildi.

#### Maʼlumotlarni boshqarish
LASPda missiya operatsiyalari davomida toʻplangan ilmiy maʼlumotlar telemetriyasi Merilend shtatining Baltimor shahridagi John Hopkinsuniversiteti kampusidagi Kosmik teleskop ilmiy institutida joylashgan Kepler maʼlumotlarini boshqarish markaziga (DMC) qayta ishlash uchun yuboriladi. Ilmiy maʼlumotlar telemetriyasi dekodlanadi va DMC tomonidan kalibrlanmagan FITS formatidagi ilmiy maʼlumotlar mahsulotlariga qayta ishlanadi, soʻngra kalibrlash va yakuniy qayta ishlash uchun NASA Ames tadqiqot markazidagi Ilmiy operatsiyalar markaziga (SOC) uzatiladi. NASA Ames tadqiqot markazi (ARC) qoshidagi SOC *Kepler* Science Office (SO) tomonidan foydalanish uchun ilmiy maʼlumotlarni qayta ishlash uchun zarur boʻlgan vositalarni ishlab chiqadi va boshqaradi.

# DMC dan kalibrlanmagan piksel maʼlumotlarini oladi
# Har bir yulduz uchun kalibrlangan piksellar va yorugʻlik egri chiziqlarini yaratish uchun tahlil algoritmlarini qoʻllaydi
# Sayyoralarni aniqlash uchun tranzit qidiruvlarini amalga oshiradi (chegaradan oʻtish hodisalari yoki TCElar)
# Nomzod sayyoralarning maʼlumotlarini tekshirishni turli xil maʼlumotlar mahsulotlarini notoʻgʻri ijobiy aniqlashlarni bartaraf etish usuli sifatida muvofiqlik uchun baholash orqali amalga oshiradi

#### Reaksiya gʻildiragining nosozliklari
2012-yil 14-iyulda kosmik kemani aniq koʻrsatish uchun ishlatiladigan toʻrtta reaksiya gʻildiragidan biri ishdan chiqdi. Kepler teleskopni aniq nishonga olish uchun faqat uchta reaksiya gʻildiragini talab qilsa-da, yana bir nosozlik kosmik kemani oʻzining asl maydonida moʻljallay olmasligiga olib keladi.

### Operatsion vaqt jadvali

2006-yil yanvar oyida loyihani ishga tushirish NASAda byudjetni qisqartirish va konsolidatsiya tufayli sakkiz oyga kechiktirildi. 2006-yil mart oyida moliyaviy muammolar tufayli u yana toʻrt oyga kechiktirildi. 

2009-yil 13-may kuni UTC soat 00:01 da Kepler ishga tushirish bosqichini muvaffaqiyatli yakunladi va boshqa yulduzlar atrofidagi sayyoralarni qidirishni boshladi.

Kepler taxminan oʻn ikki gigabayt maʼlumotni oyiga bir marta pastga yuborgan.

## Koʻrish maydoni

Kepler osmonga nisbatan qattiq koʻrish maydoniga (FOV) ega. Oʻngdagi diagrammada osmon koordinatalari va detektor maydonlari joylashgan joy, shuningdek, yuqori chap burchakda samoviy shimolga ega boʻlgan bir nechta yorqin yulduzlarning joylashuvi koʻrsatilgan. 

Keplerning koʻrish maydoni 115 kvadrat gradusni, osmonning taxminan 0,25 foizini yoki “Katta Ayiqning taxminan ikki qoshigʻini” qamrab oladi. Shunday qilib, butun osmonni qoplash uchun Keplerga oʻxshash 400 ga yaqin teleskop kerak boʻladi. Kepler maydonida Cygnus, Lyra va Draco yulduz turkumlarining qismlari mavjud.

## Maqsad va usullar
Kepler kosmik teleskopining ilmiy maqsadi sayyora tizimlarining tuzilishi va xilma-xilligini oʻrganish edi. Ushbu kosmik kema bir nechta asosiy maqsadlarga erishish uchun yulduzlarning katta namunasini kuzatadi:

* Turli xil spektrli yulduzlarning joylashuv zonasida (koʻpincha “Goldilocks sayyoralari” deb ataladi) yoki yaqinida qancha Yer kattaligidagi va undan kattaroq sayyoralar mavjudligini aniqlash.
* Ushbu sayyoralar orbitalarining oʻlchamlari va shakli diapazonini aniqlash.
* Koʻp yulduzli tizimlarda qancha sayyora borligini taxmin qilish.
* Qisqa davrli gigant sayyoralarning orbita kattaligi, yorqinligi, oʻlchami, massasi va zichligi diapazonini aniqlash.
* Boshqa usullardan foydalangan holda har bir kashf etilgan sayyora tizimining qoʻshimcha aʼzolarini aniqlash.
* Sayyora tizimlari joylashgan yulduzlarning xususiyatlarini aniqlang.

Kepler yulduzning xiralashishiga tranzit sayyora sabab boʻlganini tasdiqlash uchun kamida uchta tranzitni kuzatishi kerakligi va kattaroq sayyoralar tekshirish osonroq boʻlgan signal berganligi sababli, olimlar birinchi hisobot natijalari Yupiter oʻlchamidagi kattaroq sayyoralar boʻlishini kutishgan. Kichikroq sayyoralar va quyoshdan uzoqroq boʻlgan sayyoralar koʻproq vaqt oladi va Yer bilan taqqoslanadigan sayyoralarni kashf qilish uch yil yoki undan koʻproq vaqtni oladi.

Kepler tomonidan toʻplangan maʼlumotlar, shuningdek, har xil turdagi oʻzgaruvchan yulduzlarni oʻrganish va asterosesmologiyani amalga oshirish uchun, ayniqsa quyoshga oʻxshash tebranishlarni koʻrsatadigan yulduzlarda ishlatiladi.

## Sayyoralarni topish jarayoni

### Sayyora nomzodlarini topish

Ushbu testlardan oʻtgan chegaradan oʻtish hodisalari Kepler Objects of Interest (KOI) deb ataladi, KOI belgisini oladi va arxivlanadi. KOIlar dispozitsiya deb ataladigan jarayonda batafsilroq tekshiriladi. Dispozitsiyadan oʻtganlar Kepler sayyorasi nomzodlari deb ataladi. KOI arxivi statik emas, yaʼni Kepler nomzodi keyingi tekshiruvdan soʻng notoʻgʻri-musbat roʻyxatga tushishi mumkin. Oʻz navbatida, notoʻgʻri pozitiv deb notoʻgʻri tasniflangan KOIlar nomzodlar roʻyxatiga qaytishi mumkin.

### Sayyora nomzodlarini tasdiqlash

Kepler maʼlumotlaridan mos nomzodlar topilgandan soʻng, keyingi testlar bilan notoʻgʻri pozitivlarni istisno qilish kerak.

#### Boshqa aniqlash usullari orqali
Ekzosayyorani aniqlashning bir necha xil usullari mavjud boʻlib, ular nomzodning haqiqiy sayyora ekanligini isbotlash orqali notoʻgʻri pozitivlarni istisno qilishga yordam beradi. Doppler spektroskopiyasi deb ataladigan usullardan biri yerga asoslangan teleskoplardan keyingi kuzatishlarni talab qiladi. Agar sayyora massiv boʻlsa yoki nisbatan yorqin yulduz atrofida joylashgan boʻlsa, bu usul yaxshi ishlaydi. Nisbatan xira yulduzlar atrofida kichik massaga ega boʻlgan sayyora nomzodlarini tasdiqlash uchun joriy spektrograflar yetarli boʻlmasa-da, bu usul maqsadli yulduzlar atrofida qoʻshimcha massiv oʻtmaydigan sayyora nomzodlarini topish uchun ishlatilishi mumkin. 

Keplerning fotometrik aniqligi koʻpincha doppler nurlanishi yoki yulduz shakli deformatsiyasi natijasida yulduzning yorqinligi oʻzgarishini kuzatish uchun yetarlicha yuqori edi. Baʼzan bu taʼsirlar juda sezilarli boʻlsa, ular yulduz yoki jigarrang mitti tomonidan yuzaga kelgan notoʻgʻri pozitivlar sifatida issiq Yupiter nomzodlarini istisno qilish uchun ishlatilishi mumkin. Ammo, bunday taʼsirlar hatto TrES-2b kabi sayyora-massa hamrohlari tomonidan aniqlangan baʼzi holatlar mavjud.

#### Tasdiqlash orqali
Agar sayyorani hech boʻlmaganda boshqa aniqlash usullaridan biri orqali aniqlash mumkin boʻlmasa, Kepler nomzodining haqiqiy sayyora boʻlish ehtimoli har qanday notoʻgʻri-musbat stsenariylardan sezilarli darajada katta yoki yoʻqligini aniqlash orqali tasdiqlanishi mumkin. Birinchi usullardan biri boshqa teleskoplar ham tranzitni koʻra oladimi yoki yoʻqligini koʻrish edi. Ushbu usul orqali tasdiqlangan birinchi sayyora Kepler-22b boʻlib, u boshqa notoʻgʻri-ijobiy imkoniyatlarni tahlil qilishdan tashqari, Spitzer kosmik teleskopi bilan ham kuzatilgan. Bunday tasdiqlash qimmatga tushadi, chunki kichik sayyoralarni odatda faqat kosmik teleskoplar yordamida aniqlash mumkin.

## Missiya natijalari

Kepler kosmik teleskopi 2009-yildan 2013-yilgacha faol ishladi va birinchi asosiy natijalar 2010-yil 4-yanvarda eʼlon qilindi. Kutilganidek, dastlabki kashfiyotlar qisqa davrli sayyoralar edi. Missiya davom etar ekan, qoʻshimcha uzoqroq muddatga nomzodlar topildi. Kepler 5011 ta ekzosayyora nomzodini va 2662 ta tasdiqlangan ekzosayyorani kashf etdi. 2022-yil avgust holatiga koʻra, 2056 ta ekzosayyora nomzodi tasdiqlanishi kerak, 2711 tasi esa tasdiqlangan ekzosayyoralar hisoblanadi.

### 2009-yil
NASA 2009-yil 6-avgustda Kepler missiyasining dastlabki ilmiy natijalarini muhokama qilish uchun matbuot anjumani oʻtkazdi Ushbu matbuot anjumanida Kepler ilgari maʼlum boʻlgan HAT-P-7b tranzit ekzosayyorasi mavjudligini tasdiqlagani va Yer oʻlchamidagi sayyoralarni kashf qilish uchun yetarlicha yaxshi ishlayotgani maʼlum boʻldi.

### 2010-yil
2010-yil 15-iyun kuni Kepler missiyasi 156 000 ta sayyora yulduzlaridan 400 tasidan tashqari barcha maʼlumotlarni ommaga eʼlon qildi. Ushbu birinchi maʼlumotlar toʻplamidan 706 ta nishonning oʻlchamlari Yer kabi kichikdan Yupiterdan kattaroqgacha boʻlgan ekzosayyoralarga munosib nomzodlarga ega. 706 ta maqsaddan 306 tasining xususiyatlari berilgan. Chiqarilgan maqsadlar beshtadan iborat edi nomzod koʻp sayyorali tizimlar, shu jumladan oltita qoʻshimcha ekzosayyora nomzodlari. Koʻpgina nomzodlar uchun atigi 33,5 kunlik maʼlumotlar mavjud edi NASA, shuningdek, *Kepler* jamoasi aʼzolariga keyingi kuzatuvlarni oʻtkazishga imkon berish uchun yana 400 nomzodga oid maʼlumotlar saqlanishini eʼlon qildi. Bu nomzodlar boʻyicha maʼlumotlar 2011-yil 2-fevralda chop etilgan. 

### 2011-yil

2011-yil 2-fevralda Kepler jamoasi 2009-yil 2-maydan 16-sentabrgacha olingan maʼlumotlar tahlili natijalarini eʼlon qildi Ular 997 mezbon yulduz atrofida 1235 sayyora nomzodini topdilar. (Keyingi raqamlar nomzodlarni haqiqatan ham sayyoralar deb hisoblaydi, ammo rasmiy hujjatlar ularni faqat nomzodlar deb atagan. Mustaqil tahlil shuni koʻrsatdiki, ularning kamida 90% haqiqiy sayyoralar va notoʻgʻri pozitivlar emas). 68 ta sayyora taxminan Yer kattaligi, 288 tasi super Yer, 662 tasi Neptun, 165 tasi Yupiter va 19 tasi Yupiterdan ikki baravar kattaroq edi. Oldingi ishlardan farqli oʻlaroq, sayyoralarning taxminan 74% Neptundan kichikroq edi.

2011-yil 20-dekabrda Kepler jamoasi Quyoshga oʻxshash yulduz Kepler-20 atrofida aylanib yuruvchi birinchi Yer oʻlchamidagi Kepler-20e [ va Kepler-20f ekzosayyoralari kashf etilganini eʼlon qildi.

Keplerning topilmalariga asoslanib, astronom Set Shostak 2011-yilda “Yerdan ming yorugʻlik yili” oraligʻida “kamida 30 000" yashashga yaroqli sayyoralar borligini taxmin qildi. Shuningdek, topilmalarga asoslanib, Kepler jamoasi “Somon yoʻlida kamida 50 milliard sayyora” borligini, ulardan “kamida 500 millioni” yashashga yaroqli zonada ekanligini taxmin qildi. 

### 2012-yil
2012-yil yanvar oyida xalqaro astronomlar jamoasi Somon yoʻlidagi har bir yulduz “oʻrtacha... kamida 1,6 sayyora”ni joylashtirishi mumkinligini xabar qildi, bu esa Somon yoʻlida 160 milliarddan ortiq yulduzlar bilan bogʻlangan sayyoralar mavjudligini koʻrsatmoqda. Kepler shuningdek, 1859-yildagi Karrington hodisasidan 10 000 baravar kuchliroq boʻlgan uzoqdagi yulduzlarning oʻta chaqnashlarini qayd etdi. Superflares yaqin orbitadagi Yupiter oʻlchamidagi sayyoralar tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin. Kepler-9d ni kashf qilishda foydalanilgan Transit Timing Variation (TTV) texnikasi ekzosayyora kashfiyotlarini tasdiqlash uchun mashhurlikka erishdi. Toʻrt yulduzli tizimdagi sayyora ham tasdiqlandi, bunday tizim birinchi marta kashf etilgan.

### 2013-yil

2013-yil yanvar oyida eʼlon qilingan Caltech astronomlari tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, Somon yoʻlida kamida yulduzlar kabi koʻplab sayyoralar mavjud boʻlib, natijada 100-400 milliard ekzosayyora paydo boʻladi. Kepler-32 yulduzi atrofida aylanuvchi sayyoralar asosida olib borilgan tadqiqot Somon yoʻlidagi yulduzlar atrofida sayyora tizimlari keng tarqalgan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. 2013-yil 7-yanvarda yana 461 nafar nomzod topilgani eʼlon qilindi Kepler qancha uzoq vaqt kuzatsa, u shunchalik uzoq vaqtga ega boʻlgan sayyoralarni aniqlay oladi.

2013-yil 7-yanvarda yangi eʼlon qilingan nomzod Kepler-69c (avvalgi *KOI-172.02*), yashash zonasida Quyoshga oʻxshash yulduz atrofida aylanadigan va ehtimol yashashga yaroqli boʻlgan Yer oʻlchamidagi ekzosayyora edi.

Muammodan soʻng Kepler sohasidan yangi fan maʼlumotlari toʻplanmagan boʻlsa-da, ilgari toʻplangan kuzatishlar asosida 2013-yil iyul oyida qoʻshimcha oltmish uchta nomzod eʼlon qilindi.

2013-yil noyabr oyida ikkinchi Kepler ilmiy konferensiyasi boʻlib oʻtdi. Bu kashfiyotlar 2013-yil boshiga nisbatan kichikroq boʻlgan sayyora nomzodlarining oʻrtacha hajmini, yashashga yaroqli zonada bir nechta aylanma sayyoralar va sayyoralarni kashf qilishning dastlabki natijalarini oʻz ichiga oladi.

### 2014-yil

13-fevralda yagona sayyora tizimlari atrofida yashovchi 530 dan ortiq qoʻshimcha sayyora nomzodlari eʼlon qilindi. Ulardan baʼzilari deyarli Yerga teng boʻlib, yashash uchun qulay zonada joylashgan. Bu raqam 2014-yil iyun oyida yana 400 ga koʻpaydi.

17-aprel kuni Kepler jamoasi Kepler-186f, yashash uchun qulay zonada joylashgan deyarli Yer oʻlchamidagi birinchi sayyora topilganini eʼlon qildi. Bu sayyora qizil mitti atrofida aylanadi.

2014-yil may oyida K2 kuzatuv maydonlari 0 dan 13 gacha eʼlon qilindi va batafsil tavsiflangan. K2 kuzatuvlari 2014-yil iyun oyida boshlangan.

2014-yil iyul oyida K2 dala maʼlumotlari boʻyicha birinchi kashfiyotlar tutilgan ikkilik fayllar koʻrinishida xabar qilindi. Kashfiyotlar asosiy *K2* missiyasiga tayyorgarlik koʻrish uchun 0 kampaniyasidan oldin toʻplangan Kepler muhandislik maʼlumotlari toʻplamidan olingan.

2014-yil 23-sentabrda NASA *K2* missiyasi 1-kampaniya ilmiy kuzatuvlarning birinchi rasmiy toʻplamini yakunlagani va 2-kampaniya davom etayotgani haqida xabar berdi.

Kampaniya 3 2014-yil 14-noyabrdan 2015-yil 6-fevralgacha davom etdi va “16375 standart uzun kadans va 55 standart qisqa kadans nishonlarini” oʻz ichiga oldi.

### 2015-yil

* 2015-yil yanvar oyida tasdiqlangan Kepler sayyoralari soni 1000 dan oshdi. Topilgan sayyoralarning kamida ikkitasi (Kepler-438b va Kepler-442b) oʻsha oy toshloq va yashashga yaroqli zonada boʻlganini eʼlon qildi. Shuningdek, 2015-yilning yanvar oyida NASA 11,2 milliard yoshli Kepler-444 yulduzi atrofida aylanib yurgan, Venera sayyorasidan kichikroq boʻlgan beshta tasdiqlangan qoyali ekzosayyoralar topilganligini maʼlum qilgan edi.
* 2015-yil aprel oyida 4-kampaniya 2015-yil 7-fevraldan 2015-yil 24-aprelgacha davom etishi va 16000 ga yaqin maqsadli yulduzlar va ikkita mashhur ochiq yulduz klasterlari, Pleiades va Gyades kuzatuvlarini oʻz ichiga olganligi xabar qilingan edi.
* 2015-yil may oyida Kepler portlashdan oldin, portlash paytida va undan keyin yangi kashf etilgan KSN 2011b (1a turi) oʻta yangi yulduzini kuzatdi.
* 2015-yil 24-iyulda NASA Kepler-452b, oʻlchami Yerga yaqin boʻlgan va Quyoshga oʻxshash yulduzning yashash zonasi orbitasida aylangani tasdiqlangan ekzosayyora topilganini eʼlon qildi. Kepler sayyorasi nomzodlarining yettinchi katalogi chiqarildi, unda 4696 nomzod mavjud boʻlib, 2015-yilning yanvar oyida katalogning avvalgi nashridan buyon 521 ta nomzod koʻpaydi.
* 2015-yil 14-sentabrda astronomlar ekzosayyoralarni qidirish chogʻida Kepler tomonidan aniqlangan Cygnus yulduz turkumidagi F tipidagi asosiy ketma-ketlik yulduzi KIC 8462852 yorugʻlikning gʻayrioddiy tebranishlari haqida xabar berishdi. Kometalar, asteroidlar va begona sivilizatsiyani oʻz ichiga olgan turli farazlar taqdim etilgan.

### 2016-yil
2016-yilning 10-mayiga qadar Kepler missiyasi 1284 ta yangi sayyorani tekshirdi. Ularning oʻlchamiga koʻra, taxminan 550 ta toshli sayyoralar boʻlishi mumkin. Ulardan toʻqqiztasi oʻz yulduzlarining yashash zonasida:.

## Missiya holati
Kepler 2009-yilda ishga tushirilgan. U ekzosayyoralarni topishda juda muvaffaqiyatli boʻldi, ammo toʻrtta reaksiya gʻildiragidan ikkitasida nosozliklar uning kengaytirilgan missiyasini 2013-yilda toʻxtatdi. 2018-yil 30-oktabrda NASA kosmik kemada yonilgʻi tugashi va uning missiyasi rasman yakunlanganini e’lon qildi.

### Kengaytma

2012-yil aprel oyida NASAning katta olimlaridan iborat mustaqil hayʼat Kepler missiyasini 2016-yilgacha davom ettirishni tavsiya qildi. Katta sharhga koʻra, Kepler kuzatuvlari barcha belgilangan ilmiy maqsadlarga erishish uchun kamida 2015-yilgacha davom etishi kerak edi. 2012-yilning 14-noyabrida NASA Keplerning asosiy missiyasi yakunlangani va 2018-yilda yonilgʻi tugashi bilan yakunlangan kengaytirilgan missiyasi boshlanganini eʼlon qildi.
### Boshqalar tomonidan kuzatuvlar
Vaqti-vaqti bilan Kepler jamoasi nomzodlar roʻyxatini (Kepler Objects of Interest yoki KOI) ommaga eʼlon qiladi. Ushbu maʼlumotdan foydalanib, astronomlar jamoasi 2010-yilda KOI-428b nomzodi mavjudligini tasdiqlash uchun SOPHIE échelle spektrografidan foydalangan holda radial tezlik maʼlumotlarini toʻpladi, keyinchalik Kepler-40b deb nomlandi. 2011-yilda xuddi shu jamoa KOI-423b nomzodini tasdiqladi, keyinchalik Kepler- 39b deb nomlandi.
## Tasdiqlangan ekzosayyoralar

*Kepler* yordamida topilgan, ammo tashqi tadqiqotchilar tomonidan tasdiqlangan ekzosayyoralar orasida KOI-423b, KOI-428b, KOI-196b, KOI-135b, KOI-204b, Kepler-45 (sobiq KOI-254b), KOI-730, va Kepler-42 (sobiq KOI-961).

## Isteʼfo
2018-yil 30-oktabrda NASA Kepler kosmik teleskopi yonilgʻisi tugab, toʻqqiz yillik xizmatdan soʻng va 2600 dan ortiq ekzosayyoralar topilganidan soʻng rasman ishdan olinganini va oʻzining hozirgi, Yer xavfsiz orbitasi maqomini saqlab qolishini e’lon qildi Koinot kemasi 2018-yil 15-noyabrda Atmosfera va kosmik fizika laboratoriyasidagi missiyaning boshqaruv markazidan yuborilgan “xayrli tun” buyrugʻi bilan oʻchirildi Keplerning nafaqaga chiqishi 1630-yilda Johannes Kepler vafotining 388-yilligiga toʻgʻri keladi

## Manbalar