Shimoliy dengiz armiyasi

**Shimoliy dengiz** imperiyasi, shuningdek, **Angliya-Skandinaviya** imperiyasi sifatida ham tanilgan. Viking davrining oxirigacha boʻlgan 1013-1042-yillar oraligʻida Angliya, Daniya va Norvegiya qirolliklarining shaxsiy ittifoqi edi. Skandinavlar tomonidan boshqariladigan bu vaqtinchalik imperiya talassokratiya edi, uning tarkibiy qismlari faqat dengiz orqali bogʻlangan va unga bogʻliq edi.

Har uchala qirollikni birlashtirgan birinchi qirol 986-yildan Daniya va 1013-yilda Angliyani zabt etgan Norvegiyaning 1000-yildan beri qiroli Sweyn Forkbeard edi. U Keyingi yili vafot etdi va uning saltanati ikkiga boʻlindi. Uning oʻgʻli Knut Buyuk Angliyani 1016-yilda, Daniyani 1018-yilda va Norvegiyani 1028-yilda qoʻlga kiritdi. U 1035-yilda vafot etdi va uning saltanati yana boʻlindi, lekin uning Daniyadagi vorisi Xartaknut 1040-yilda Angliyani meros qilib oldi. 1042-yilda vafotigacha saltanatini boshqardi. Kuchning eng yuqori choʻqqisida, Knut har uchala shohlikni (1028–1035) boshqarganida, u Muqaddas Rim imperatoridan keyin gʻarbiy Yevropadagi eng qudratli hukmdor edi.

## Nomning kelib chiqishi
"Shimoliy dengiz imperiyasi" atamasi tarixchilar tomonidan XX asrning boshlarida kiritilgan, garchi Knutning domenlari imperiyani tashkil etganligi haqidagi tushunchani 1623-yilda Jon Spedning „Buyuk tarix“ asarida topish mumkin. Tarixiy jihatdan ittifoq uning alohida qismlari: Daniya, Norvegiya va Angliya qirolliklari bilan atalgan.

## Imperiyaning shakllanishi
Knut Daniya qiroli Sweyn Forkbeardning kenja oʻgʻli edi. 1014-yil 3-fevralda Angliyaga bosqinchilik paytida otasi vafot etganida, Sweyn Angliyaning janubida boʻlganida Trent daryosida flot qoʻmondonligida qolgan Knut daniyaliklar tomonidan olqishlandi. Biroq, bosqin zaiflashib ketdi: taktik reyd uchun otlar yetkazib berishga vaʼda bergan Lindsey qirolligining odamlari ingliz zodagonlari qirol Atelredni (ular ilgari surgunga joʻnatib yuborgan) majburlab qayta oʻrnatishlaridan oldin tayyor emas edilar. Kamroq qattiqqoʻllik bilan boshqarishga rozi boʻlish.

Knutning ukasi Xarald Daniya qiroli boʻldi, ammo norvegiyalik Erik Xaakonssonning yordami bilan Knut oʻzining yangi bosqin flotini koʻtardi va 1015 yilning yozida Angliyaga qaytib keldi. Inglizlar qirol, uning oʻgʻillari, va boshqa zodagonlar; toʻrt oy ichida Atelredning oʻgʻillaridan biri Knutga bay’at berdi va u qirollikning tarixiy yuragi boʻlgan Vesseksni nazorat qildi. London uchun hal qiluvchi jang boʻlishidan oldin, Aethelred 1016-yil 23-aprelda vafot etdi. Londonliklar uning oʻgʻli Edmundni qirol qilib tanladilar, koʻpchilik zodagonlar Sautgemptonda uchrashib, Knutga sodiqlik qasamyod qildilar. Cnut Londonni qamal qildi, ammo zaxiralarini toʻldirish uchun ketishga majbur boʻldi va Otford jangida Edmund tomonidan kaltaklandi; ammo, Daniyaliklar Esseksga bostirib kirganlarida, Edmund oʻz navbatida Assandun jangida magʻlub boʻldi. U va Knut kelishuvga erishdilar, unga koʻra Edmund Uesseksni saqlab qoladi va Knut Temza daryosining shimolidagi butun Angliyani boshqaradi. Biroq, 1016-yil 30-noyabrda Edmund oʻz navbatida vafot etdi va Knut Angliya qiroli sifatida qoldi.

## Dini
XI asr boshlariga kelib, Angliya fuqarolari xristian diniga eʼtiqod qilishni boshlashdi; Danelaw butparastlikdan nasroniylikka oʻtish davrida edi, lekin Skandinaviya mamlakatlari hali ham asosan butparast edi. Knutning otasi Sweyn dastlab butparast boʻlgan, ammo keyingi hayotida asosan xristian diniga eʼtiqod qilgan. Angliyada Knut astoydil cherkov manfaatlarini ilgari surdi va bu unga Yevropaning nasroniy hukmdorlari tomonidan ilgari hech qanday Skandinaviya qiroliga berilmagan qarorini qabul qildi. Norvegiyada, aksincha, cherkovlar qurdi, ruhoniylarga hurmat va saxiylik bilan munosabatda boʻldi. Shuningdek, majusiy boshliqlarining ittifoqchilariga aylandi va Olafdan farqli oʻlaroq, uning hokimiyati mustahkam asosga kelguncha cherkovga foyda keltiradigan qonunlar chiqarmadi.

## Manbalar