Ispaniya avtomobil sanoati

2019-yilda **[[Ispaniya]]** 2,82 million dona avtomobil ishlab chiqargan va dunyodagi avtomobil ishlab chiqaruvchi mamlakatlar orasida toʻqqizinchi va Yevropada Germaniyadan keyin ikkinchi oʻrinni egallagan. 2019-yil yakunlari boʻyocha 2,21 mln yengil avtomobil, 574 ming tijorat va 20 ming yengil tijorat avtomobili ishlab chiqarildi.
Ulardan har-yili 80 foizdan koʻprogʻi eksport qilinadi (2019-yil — 82 %, yoki 2,3 mln. dona avtomobil). 2019-yilda avtomobilsozlik umumiy Ispaniya eksportining 18,9 foizini tashkil etdi.
Asosiy eksport bozorlari bu — Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya va Fransiya boʻlib, bu davlatlarga 2019-yil Ispaniya avtomobil eksportining 65 % toʻgʻri keldi. Shuningdek Yaponiya, Janubiy Afrika, BAA, Isroil, Ukraina va Marokkoga ham eksport hajmlari oʻsishi kuzatildi. Shunda tijorat avtomobillarining eksporti 405,8 ming dona tashkil qildi.

2019-yilda avtomobilsozlik sanoati Ispaniya yalpi ichki mahsulotining 8,6 foizini ishlab chiqargan, bu ishlab chiqarish sanoatida qariyb toʻqqiz foiz ishchilarni ish bilan taʼminlagan.

Hammasi boʻlib Ispaniyada 17 ta fabrika joylashgan va rivojlanayotgan mahalliy avtomobil komponentlari sanoati tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi, shu qatorda Gestamp Automoción yoki Grupo Antolin kabi tez oʻsib boruvchi ispan transmillatli tashkilotlari mavjud. Mamlakatda tashkil etilgan asosiy ishlab chiqaruvchilar: Daimler AG (Vitoriyadagi ishlab chiqarish zavodi), Ford (Almussafesda joylashgan zavod — Yevropadagi eng yirik Ford), Opel (Figueruelas), Nissan (Barselona), PSA Peugeot Citroen (Vigo)., Renault (Palencia va boshqa ispan joylaridagi oʻsimliklar bilan), SEAT (Martorell), Volkswagen (Pamplona).

Ushbu ishlab chiqarish zavodlaridan, Martorelldagi SEAT va Vigodagi PSA zavodlari hajmi boʻyicha ikkita eng kattasi.

## Tarixiy rivojlanish
Ilk Ispaniya ishlab chiqaruvchilari 1898-yilda dastlab „La Cuadra“ deb nomlangan Hispano-Suiza kabi jahon darajasidagi brendni, shuningdek, Elizalde yoki Ricart kabi kichik kompaniyalarni oʻz ichiga olgan. Keyin chet el avtomobilsozlari shoʻba korxonalari ochilishni boshladi, 1920-yilda Ford Motor Ibérica mahalliy shoʻba korxonasi Cádiz da tashkil etildi  va General Motors Peninsular 1927-yilda Malaga da. 1936-yilga kelib sanoat katta hajmlarga etdi va doimiy ravishda oʻsib va modernizatsiya qilindi.

Ispaniya fuqarolik urushi bu rivojlanishni toʻxtatdi va iqtisodiy izolyatsiyaning oʻn-yilligi uni qayta tiklashga qiyinchilik tugʻdirdi. 1940-yillarning oʻrtalarida davlat konglomerati — Enasa boshchiligida bir qator mahalliy kompaniyalar paydo boʻldi, bu konglomerat Pegaso yoki Sava kabi markalarga ega bolgan Hispano-Suiza qoldiqlari atrofida tashkil etilgan. 1960-yilda Ispaniya avtomobil sanoati uchun barcha narsa oʻzgara boshladi, chunki sanoat siyosati joriy etildi va bu chora-tadbirlar Ispaniya mojizasiga olib keldi.

1958-yildan 1972-yilgacha soha har-yili oʻrtacha 21,7 % oʻsdi; 1946-yilda Ispaniyada 72 mingta shaxsiy avtomobil boʻlsa, 1966-yilda 1 millionga etdi. Bu oʻsish sur’ati dunyoda boshqa hech qaerda boʻlmagan. Seat 600 model avtomobili shu vaqtning eng havas qilingan SEAT ispan kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobili boʻlgan. Ulardan 794 000 dan ortigʻi 1957 va 1973-yillar orasida ishlab chiqarilgan va agar bu davr boshida koʻplab ispan ishchilar oilalari uchun birinchi mashina boʻlsa, oxirida u koʻpchilik uchun birinchi *ikkinchi avtomobil* edi.

Keyinchalik, 1980-yillarda, Ispaniyaning eng yirik avtomobil kompaniyasi boʻlgan SEAT Volkswagen guruhiga sotildi, ammo shu vaqtga qadar ishlab chiqarish klasteri tuzilib boʻlgan edi, boshqa xalqaro ishlab chiqaruvchilar ham Ispaniyada ishlab chiqarar edilar.

## Ispaniya brendlari

### Hozirgi Ispaniya brendlari

#### GTA Spano

#### Xurtan

#### IFR Aspid

#### SEAT
SEAT — bu faol ishlab chiqarish potentsialiga ega va oʻz modellarini oʻz ichida ishlab chiqish imkoniyatiga ega boʻlgan yagona faol ispan brendidir. Bugungi kunda u 1950-yilda Instituto Nacional de Industria (INI) va FIAT yordami bilan oltita ispan banklari tomonidan tashkil etilgan Volkswagen guruhining shoba korxonasi sifatida ishlaydi, bu nom **Sociedad Española de Automóviles de Turismo** (Ispaniyalik Saloon / Sedan avtomobil kompaniyasi) nomiga ega. 1953-yilda kompaniya oʻzining birinchi modeli — SEAT 1400 ni chiqardi . Bu 44 &nbsp; ot kuchi (33&nbsp;kVt) toʻrt eshikli salonli avtomobil, yuqori tezlikka ega edi 75 mil (120&nbsp;km / soat). 1964-yilda ishlab chiqarish toʻxtatilguncha 98000 dan ortiq ishlab chiqarilgan edi. 1960-yillarda ishlab chiqarilgan va FIAT tomonidan litsenziyalangan modellar — 600, 850, 1500 va 124 edi. 800 chi modeldan 815 319 ta avtomobil 1964-yildan 1967-yilgacha ishlab chiqarilgan. 1968-yilda SEAT oʻzining millioninchi avtomobilini ishlab chiqardi. 2003-yilga kelib bu koʻrsatkich 14 milliondan oshdi.

70-yillarda SEAT 67ot kuchiga ega (50&nbsp;kVt) 1200 chi modelini ishlab chiqardi (1975-1980-yillarda) va 1,5 million ortiq 131 chi modeldan (1974-yildan 1984-yilgacha).

SEAT 1200 Sport — bu ikki eshikli kupe boʻlib, 1975-yildan 1979-yilgacha SEAT tomonidan ishlab chiqarilgan. Avtomobil har doim qora plastik burun paneli shakli tufayli old panjara va faralarni qamrab olgan va 1970-yillarga kelib taniqli old bamperni oʻz ichiga olgan „Bokanegra“ nomi bilan tanilgan. „Boca negra“ ispan tilida „qora ogʻiz“ degan maʼnoni anglatadi.

Bu vaqtda ishlab chiqarilgan boshqa modellarga 127, 128, 132, 133 va Ritmo kiradi. 1981-yilda FIATning yordami tugadi va uning oʻrniga 1982-yilda Volkswagen Group bilan hamkorlik shartnomasi imzolandi.

1981-yilgacha SEAT avtomobillarining aksariyati FIAT modellariga oʻxshardi. 1982-yilgi Ronda modeli SEAT tomonidan FIAT yordamisiz ishlab chiqarilgan birinchi mashina edi. 1986-yilda SEAT Volkswagen guruhining filialiga aylandi.

1980-yillarda ishlab chiqarilgan boshqa avtomobillar qatoriga Fura (1981-86), Marbella (1986-98), Malaga (1985-92) va Ibiza kiradi . Marbella bu qayta oʻzgargan Fiat Panda edi, Giugiaro esa Ibiza ning yangi dizaynlangan turi edi (1984-yilda ishga tushirilgan) — FIAT bilan ajralishdan keyingi birinchi yangi mahsulot edi. Malaga Ibizaning saloni versiyasi edi, ammo Ibiza ancha mashhur edi.

1990 va 2007-yillar orasida ishlab chiqarilgan modellar Arosa, Leon, Cordoba, Toledo, Alhambra va Altea. 2008-yilda kompaniya 1,4 litrli 170 ot kuchiga ega (127&nbsp;kVt) Bocanegra (4-avlod Ibiza) kontseptual avtomobilini taqdim etdi. 1991-yilda ishga tushirilgan Toledo, FIAT- dan ajralib chiqqanidan keyin SEAT ning birinchi katta oilaviy avtomobili boʻldi. 1993-yildan 2008-yilgacha chiqarilgan Cordoba ikkinchi va uchinchi avlod Ibiza xetchbeklarining salonli versiyasi edi va avvalgi Malaga-dan ancha mashhur edi. Alhambra SEAT-ning birinchi MPV-si boʻlib, 1996-yilda ishga tushirilgan va Volkswagen Sharan va Ford Galaxy- ga asoslangan. 1999-yilda ishga tushirilgan Leon, Ford Focus va Opel Astra avtomobillariga moʻljallangan kichik oilaviy xetchbek edi. SEAT uzoq vaqt chiqarilgan Marbella ni 1997-yilda SEAT Arosa bilan almashtirgan; u bir-yildan keyin taqdim etilgan Volkswagen Lupo asosini tashkil etdi.

2009-yilgi modellar orasida León Mk2, Córdoba Mk2, Toledo Mk3, Alhambra Mk1, Ibiza Mk4 va Altea va Exeo yangi sedan modeli mavjud. Exeo Audi A4- dan olingan boʻlib, xuddi shu asosiy kuch-quvvat rejimi va platformasini birlashtiradi.

1980-yillarning oʻrtalariga qadar SEAT avtomobillari Ispaniya tashqarisida kamdan-kam uchrardi, ammo shu vaqtdan boshlab koʻplab eksport bozorlarida, shu jumladan Buyuk Britaniyada mashhur boʻlib kelmoqda, u yerda savdo 1985-yil kuzida boshlangan edi. 1986-yilda Buyuk Britaniyada faqat 6000 SEAT sotildi, bu kompaniyaning birinchi toʻliq savdo-yili edi, 1988-yilda 10000 dan oshdi va 2000-yilda-yiliga 20000 dan oshdi, 2013-yilda 45000 dan oshdi.

#### Sunred

#### Tauro Sport Auto

#### Tramontana

## Avtobus ishlab chiqarish
Ispaniya Yevropada eng katta mustaqil turistik avtobuslar (coach) ishlab chiqaruvchilariga ega, xalqaro bozor uchun juda yaxshi modellarni ishlab chiqaradi. Avtobuslarini ajralmas shassida standart model sifatida yaratadigan Yevropaning yirik avtobus ishlab chiqaruvchilardan farqli oʻlaroq, koʻpgina ispaniyalik ishlab chiqaruvchilar uchinchi tomonidan taqdim etilgan shassida korpus yasashadi, bu turli xil dizaynlarni olish imkoniyatini beradi. 2017-yil dekabr holatiga koʻra faol murabbiylar tarkibiga quyidagilar kiradi:

* Ayats
* Beulas
* Castrosua
* Ferqui
* Indcar
* Irizar
* Nogebus
* Obradors
* Sunsundegui
* Unvi
* Vectia

## Chet el avtomobil kompaniyalari
Volkswagen, Nissan, Daimler AG, Ford, Renault, Opel, PSA Peugeot / Citroën, Fiat Chrysler avtomashinalari — Iveco va boshqalar kabi koʻplab xorijiy avtomobil va yuk mashinalari ishlab chiqaruvchilari, shuningdek, etkazib beruvchilar Ispaniyada bugungi kunda transport vositalari ishlab chiqaradigan va butlovchi qismlar ishlab chiqaradigan zavodlarga ega, nafaqat ichki bozor ehtiyojlari uchun, balki eksportga ham .

1976-yilda Ford oʻzining yangi Yevropa supermini — Fiesta- ni chiqarish uchun Valensiya shahrida fabrika ochdi, u 40-yil dan keyin ham ishlab chiqaraadi hamda u Buyuk Britaniya va Germaniyada ham qurilgan. Escort va Orion ham shu yerda 1980 va 1990-yillarda qurilgan, Ka singari 1996-yildan 2008-yilgacha, uning vorisi ishlab chiqarish Polshadagi Fiat zavodiga oʻtganida. Eskortning vorisi, Focus Valensiya zavodida 1998-yildan 2011-yilgacha ishlab chiqarilgan, chunki Yevropada uchinchi avlod Focus ishlab chiqarishi Germaniyada kontsentratsiya qilingan edi. Uchinchi avlod Focus-ning C-Max versiyasi u yerda 2010-yildan 2014-yilgacha yaratilgan. 2002-yildan 2007-yilgacha ishlab chiqariladigan Mazda rusumidagi Mazda 2 modeli ishlab chiqarilishi Fordning yapon avtomobil ishlab chiqaruvchi korxonasi bilan hamkorlikda amalga oshirildi.

Nissan 1983-yildan beri Ispaniyada Barcelona zavodida avtomobillar ishlab chiqaradi. U yerda birinchi boʻlib Patrol toʻrt gʻildirakli haydovchi ishlab chiqarilgan. Hozirgi vaqtda u engil avtomobillar va tijorat transporti bozorlari uchun bir nechta model qatorlarini yaratmoqda, ularning eng yangi qoʻshilishi 2014-yilda Pulsar oilaviy xetchbeki boʻldi.

Renault 1951-yilda Valladolidda Ispaniya bozori uchun Fransiyada ishlab chiqargan mahsulotlarini ishlab chiqaradigan zavodni tashkil etdi. Baʼzi Renault modellarining Ispaniyada ishlab chiqarilishi dastlab FASA-Renault bayrogʻi ostida boʻlgan va 1974-yildan 1984-yilgacha kompaniya Renault 7 nomi bilan tanilgan va juda muvaffaqiyatli boʻlgan Renault 5 xetchbekining salon versiyasini faqat Valladolid zavodida chiqargan. Taxminan 160 000 R7-lar sotilgan, ularning aksariyati Ispaniya bozorida. Ispaniyalik operatsiyalar Renault Espana- deb 2000-yildan beri rebrendlangan.

General Motors Europe 1982-yilda Zaragoza shahrida yangi Corsa supermini ishlab chiqarish uchun yangi zavod ochdi. U Buyuk Britaniyaga Vauxhall Nova sifatida export qilingan. Opel Kadett / Vauxhall Astra avtomobili ham 1986-yilda Zaragosada boshlangan. U yerda Meriva 2003-2017-yillarda ishlab chiqarilgan.

Volkswagen oʻzining Polo supermini ishlab chiqarishni SEATning Barselonadagi zavodida 1986-yilda sotib olganidan beri ishlab chiqaradi. 1993-yildan beri ishlab chiqarilgan SEAT Ibiza- ning barcha versiyalarida xuddi Volkswagen Polo oʻsha avlodidagi singari tegi-panel va dvigatellar ishlatiladi.

## Adabiyotlar