open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Titan suvosti kemasi voqeasi

2023-yil 18-iyun kuni OceanGate tomonidan boshqariluvchi, ekipaj tarkibi besh kishidan iborat boʻlgan *[[Titan (suvosti kemasi)|Titan]]* suvosti kemasi Shimoliy Atlantika okeanidagi ekspeditsiya chog‘ida halokatga uchragan Titanikni ko‘rish uchun shoʻngʻish paytida portlab ketdi. Portlash, taxminan Nyufaundlend (Kanada) qirgʻogʻidan 690 km uzoqlikda sodir boʻlgan. Suvosti kemasi bortida OceanGate bosh direktori Stockton Rush, fransuz dengiz tadqiqotchisi va *[[RMS Titanic|Titanik]]* boʻyicha ekspert Paul-Henri Nargeolet, britaniyalik tadbirkor Hamish Harding, pokistonlik-britaniyalik tadbirkor Shahzada Dawood va uning o‘g‘li Suleman boʻlgan.

*Titan* bilan aloqa dengiz ostiga shoʻngʻilganidan 1 soatu 45 daqiqa oʻtgach uzilib qoladi. Oʻsha kuniyoq, rejalashtirilgan vaqtgacha aloqa qayta tiklanmaganidan soʻng, ekspeditsiya rasmiylari ogohlantirilgan. Suvosti kemasi toʻrt kun davomida topilmagandan soʻng, masofadan boshqariladigan suvosti transport vositasi *Titan* qismlarini oʻz ichiga olgan vayronalar maydonini, taxminan  chuqurlikdan topdi. Qidiruv hududiga Amerika Qo‘shma Shtatlari Harbiy-dengiz kuchlari (QSHHK) exoloti yordamida suvosti kemasi bilan aloqa uzilib qolgan paytdagi portlash bilan mos keladigan akustika belgilari aniqlangani maʼlum qilingan.

Qidiruv-qutqaruv operatsiyasi Amerika Qo'shma Shtatlari sohil xavfsizlik xizmati (QSHSXX), QSHHK hamda Kanada qirg'oq xavfsizligi tashkilotlari ishtirokidagi xalqaro guruh tomonidan amalga oshirildi. Qoʻllab-quvvatlash Kanada Qirollik havo kuchlari hamda Amerika Qo'shma Shtatlari Havo milliy gvardiyasi samolyotlari, Kanada Qirollik dengiz floti kemasi, shuningdek, bir nechta tijorat va tadqiqot kemalari va ROVlar tomonidan taqdim etilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Vladimir Baenko

**Vladimir Vladimirovich Baenko** ( ; 9-fevral 1990-yil, Komsomolske, Donetsk viloyati) - Ukrainalik futbolchi, himoyachi.

## Tarjimai holi
Donetsk viloyatida tug'ilgan. Ukraina yoshlar futbol ligasidagi „Shaxtyor“ (15 o'yin) va „Olimpik“ (50 o'yin, 1 gol) jamoalarida o'ynagan. Keyin viloyat chempionatidagi havaskor jamoalarda to‘p surdi.

U o'zining ilk professional shartnomasini 2011-yilda Dneprodzerjinskning „Stal“ jamoasi bilan imzolagan. Ammo jarohat bilan jamoada debyut qilgan. Professional faoliyatini 2013-yilda „Nikopol“ jamoasida boshlagan. Nikopol klubida bir yil o'tkazgandan so'ng, 2014-yilda „Gornyak“ klubiga ko'chib o'tdi. Jamoa bilan birinchi mavsumda yuqori ligaga koʻtarilishga erishdi. Shundan so'ng Baenko yana 2 yil Ukraina chempionatining Birinchi ligasidagi Gornyak jamoasi tarkibida harakat qildi. 2016-yilning yozida Gornyak tarqatib yuborildi va Baenko yangi klub izlashga majbur bo'ldi. 2016-yil 26-iyunda oldingi mavsumda Premer-ligada o'ynash huquqini qo'lga kiritgan „Zvezda“ bilan shartnoma imzoladi. Ukraina chempionati oliy divizionida debyutini 2016-yilning 30-iyulida „Zarya”ga qarshi kechgan uy uchrashuvida o‘tkazdi. Mavsumning birinchi yarmida jamoaning asosiy o‘yinchilaridan biri bo‘lgandi. Ammo Dario Drudi ishdan bo‘shatilgach, Roman Monaryov bosh murabbiy etib tayinlandi va Baenko sekin-asta asosiy tarkibdagi o‘rnini yo‘qotib, klubni tark etdi. 2017-yil yanvarida O‘zbekistonning „Buxoro“ klubi bilan shartnoma imzolagan.

2018-yilgi mavsum oxirida „Riga“ klubini tark etgan. 2019-yilning avgustida Poltavaning „Vorskla“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

Baenko futbolchilik faoliyatini 2021-yilda yakunlagan. Xuddi shu yili „Krivbass“ klubining bosh direktori bo'ldi.

## Yutuqlari

* Latviya chempionati g'olibi: 2018-yil
* Latviya kubogi sohibi: 2018-yil
* Ukraina kubogi finalchisi: 2019—20
* Estoniya kubogi sohibi: 2020—21

## Manbalar
Mo Gawdat

**Mohammad** **Gawdat** () — misrlik tadbirkor va yozuvchi. Google X kompaniyasining sobiq bosh direktori va *Solve for Happy* va *Scary Smart* kitoblarining muallifi.

## Yoshligi
Gavdat Misrda qurilish muhandisi va ingliz professori oilasida tugʻilgan. Texnologiyaga boʻlgan qiziqishi bilan tengdoshlari orasida ajralib turgan.

Gavdat muhandis boʻlib, Gollandiyadagi Maastricht menejment maktabi magistranti hisoblanadi.

*Solve for Happy: Engineering Your Path to Joy* (2017) kitobining muallifi. 2014-yilda vafot etgan o‘g‘li Aliga bag‘ishlangan ushbu kitobda umidsizlikni boshqarish va oldini olish usullari ochiqlab berilgan.

Gawdat 2021-yilda *Scary Smart: The Future of Artificial Intelligence and How You Can Save Our World* nomli kitobini Macmillan nashriyoti yordamida chop ettiradi.

## Shaxsiy hayoti
Gawdat universitetda tanishgan rafiqasi Nibal bilan ajrashgan. Ularning Aya ismli qiz farzandlari bor. Oʻgʻli Ali esa 2014-yilda appendektomiya oqibatida vafot etgan.

## Manbalar
Guillermo Lasso

**Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza** (1955-yil 16-noyabrda tugʻilgan) — ekvadorlik tadbirkor, bankir va siyosatchi, 2021-yil 24-maydan Ekvadorning 47-prezidenti. Mamlakatning qariyb yigirma yil ichidagi dastlabki konservativ partiyasidan saylangan prezident.

## Manbalar

## Havolalar
* Gilermo Lassoning shaxsiy sahifasi
* CIDOB tarjimai holi  (ispan tilida)

|-

|-

|-
Bogdan Hauși

**Bogdan Vasile Xaushi** (; 1985-yil 29-sentyabr, Baya-mare, Ruminiya) - Ruminiyalik futbolchi, himoyachi.

## Tarjimai holi
Ruminiyaning „Baya-mare“ klubi tarkibida oʻz debyutini amalga oshirgan. 2008-yilning yozida Moldovaning „Iskra-Stal“ jamoasiga ko'chib o'tdi. Moldova chempionatida 2008-yilning 2-iyulida „Olimpiya“ga qarshi o'yinda (1:1) debyut qildi. 24-daqiqada Xaushi gol urdi va 33-daqiqada qizil kartochka oldi. 2008—09-yilgi mavsumda u jamoa bilan birgalikda faqat „Dacia“ va „Sherif“ klublaridan ortda qolgan holda Moldova chempionatining bronza medali sohibiga aylandi. 2009-yil iyul oyida u UEFA kubogi saralashida bolgariyaning „Cherno More“ klubiga qarshi 2 ta o'yin o'tkazdi. Bogdan Xaushi Moldova chempionatida „Iskra-Stal“ jamosi safida jami 31 ta o‘yin o‘tkazib, 8 ta gol urdi va 2 ta qizil kartochka oldi. 2009-yil oxirida u „Iskra-Stal“ni tark etdi. 2010-yil fevral oyida „Goverla“ klubi bilan bir yillik shartnoma imzoladi. 2012-yilda Xaushi Moldovaning „Rapid“ jamoasida o'ynagan. 2013-yil fevral oyida „Tiraspol“ futbol klubiga o'tgan. Bogdan Xaushi 2015-yil 9-martda Aleksandr Mochinov boshchiligidagi „Buxoro“ futbol klubi bilan shartnoma imzolagan. Ruminiyalik futbolchi Buxoroliklar safida 23-raqamda harakat qilgan. 2015-yilda Oʻzbekiston Oliy ligasi doirasida boʻlib oʻtgan Muborakning „Mashʻal“ klubiga qarshi bahsda Xaushi raqib darvozasini ishgʻol qilgan. 2015-yil yakunlariga koʻra mazkur futbolchi klub safida 10 ta oʻyinda maydonga tushib, raqiblar darvozasiga 1 ta toʻp kiritgan, 4 ta sariq va 1 ta qizil kartochka olgan.  Futbolchi 2021-yilda oʻz faoliyatini yakunlashini eʻlon qilgan.

## Professional Faoliyati

## Yutuqlari

; „Iskra-Stal“ klubi tarkibida
* Moldova chempionatining bronza medali sohibi: 2008—09
; „Tiraspol“ klubi tarkibida
* Moldova kubogi sohibi: 2013-yil

## Manbalar
Aleksandr Frank

**Aleksandr Aleksandrovich Frank** (; 1982-yil 23-sentyabr, Dushanbe, Tojikiston SSR, SSSR) — tojikistonlik-germaniyalik futbolchi, markaziy yarim himoyachi va himoyachi. Tojikiston kubogi chempioni va sovrindori, OFK prezidenti kubogi sohibi.

## Faoliyati
Aleksandr Frank bolaligida Avstriyaga, keyin esa otasi bilan Germaniyaga koʻchib oʻtgan. U „Sankt-Pauli“ klubi maktabida tahsil olgan. 15 yoshida „Sherif Tiraspol“ jamoasiga o‘tgan. Biroq asosiy tarkibda o‘ynamagan.

1999-yilda Frank Avstriyaning „Admira Vakker Mödling“ jamoasiga oʻtdi. Keyingi mavsumda Avstriyaning boshqa bir klubi — „Vurmla“ safidada harakat qildi. 2001-yildan Germaniyaning mahalliy darajadagi klublarida oʻynadi. Ulardan eng mashhuri „Rot-Vays“ (Erfurt) klubi hisoblanadi. Frank Shlezvig-Golshteynning „Vorverk“ klubi safida okrug chempionatida oʻynagan.

2000-yillarning oʻrtalarida Aleksandr Frank Tojikistonga koʻchib oʻtdi. Milliy chempionatning oʻrtamiyona klublari — Dushanbening „SSKA-Pomir“ va „Energetik“ jamoalarida oʻynadi. 2010-yilning yozida „Istiqlol“ klubiga ko‘chib o‘tdi. O‘sha mavsumda Tojikiston chempionati va kubogi sohibiga aylandi. Frank keyingi mavsumni Oʻzbekistonning „Qizilqum“ klubida oʻtkazdi. 2011-yil yakunlariga koʻra mazkur futbolchi klub safida 10 ta oʻyinda maydonga tushgan (oʻyinlarning 6 tasini asosiy tarkibda boshlagan), raqiblar darvozasiga toʻp kiritmagan, 2 ta sariq kartochka olgan. 2012-yilda „Istiqlol“ga qaytdi va OFK Prezidenti kubogi sohibiga aylandi. Shu yillar davomida Tojikiston chempionatidagi tanaffuslarda Frank Germaniyaning havaskor klublarida o‘ynadi.

2013-yilda „Istiqlol“ bilan shartnomasi yakunlangach, professional faoliyatini yakunladi.

## Yutuqlari

* „Istiqlol“ klubi safida
** Futbol boʻyicha Tojikiston chempionati gʻolibi: 2011-yil
** OFK Prezidenti kubogi sohibi: 2012-yil

## Oilasi
Turmush qurgan. Oʻgʻli Ruslan (2007-yilda tugʻilgan).

Otasi — 1980-yillarda „SSKA Pomir“ klubi tarkibida harakat qilgan futbolchi Aleksandr Azimov (1961-yilda tugʻilgan).

## Manbalar
Gabdulhaq Samatov

**Gabdulhaq Gabdulgatovich Samatov** (1930-yil 12-oktyabr — 2009-yil 6-mart) — tatar dinshunosi.

## Tarjimai holi
1930-yil 12-oktyabrda TASSRning Oqsubayev tumani tarkibiga kiruvchi Staroye Ibraikino qishlogʻida tugʻilgan. Uning ota-onasi taqvodor boʻlgan, eʼtiqodlari uchun ular hokimiyat tomonidan taʼqibga uchraganlar. Gabdulhaqning otasi kolxozda ishlashni rad etgani uchun repressiyaga uchrab, qamoqda vafot etgan.

Bolaligidan shariat qonunlariga rioya qilishga harakat qilgan Gabdulhaq oʻz eʼtiqodini doimiy ravishda himoya qilgan, oktyabr bolasi yoki kashshof boʻlmagan, komsomolga qoʻshilmagan .

1951-yilda armiyaga chaqirilgan, keyin haydovchi boʻlib ishlagan. Armiyada boʻlganida ham diniy koʻrsatmalarga rioya qilgan va muntazam namoz oʻqigan. Ish bilan bir vaqtda Islomni oʻrganishni davom ettirgan. Ustozlaridan biri Gabdulhaq Sodiqov (Sadiqov familiyasi bilan ham mashhur).

Bir necha bor Talg‘at Tojuddin bilan birga o‘qishga kirib Miri Arab madrasasini bitirmoqchi bo‘lgan, ammo barcha urinishlar hokimiyatning qarshiliklari tufayli muvaffaqiyatsiz yakunlangan. Oxirgi marta 1968-yilda KGB bilan hamkorlik qilishdan bosh tortganidan keyin haydalgan. Hatto muftiylar Shokir Xiyaletdinov va Shamsiddinxon Boboxonovlarning shafoatlari ham yordam bermagan.

1972-yilda Perm viloyatida joylashgan Kayan qishlogʻiga imomlikka tayinlangan, ammo mahalliy hokimiyat bilan kelishmovchiliklar tufayli 3 oydan keyin oilasi yashagan Qozonga qaytishga majbur boʻlgan. Shundan soʻng Qozon shahrida oʻsha paytda faoliyat koʻrsatgan yagona masjid boʻlgan Marjoniy masjidida chilangar boʻlib ishlagan. Bu yerda imomlar Gabdelxabir Yarullin va Ahmadzaki Safiullin bilan uchrashgan. 1981-yilda Almetyevsk, Orenburgdagi masjidlarga imom, shuningdek, Chistopol masjidiga rahbarlik qilgan. 1990-yilda Qozon oliy musulmon madrasasida Isxoq Lutfullin bilan birga ishlagan. U yerda dars bergan, ayni paytda Marjoniy masjidida imomlik qilgan. 1998-yilda Tatariston DUM bosh qozisi etib saylangan.

2009-yil 6-martda yurak xastaligidan vafot etgan. Marhum janozasini shaxsan Talg'at Tojuddin oʻqigan.

Qozondagi tatar qabristoniga dafn etilgan.

Tataristonda Gabdulxaq Samatov xotirasiga bag‘ishlangan „Samatovskiy chteniye“ o‘tkazilmoqda.

### Shaxsiy hayoti
Oilali, to‘rt farzandi bor. Gabdulxaqning oʻgʻli Tagir Samatov Xanti-Mansi avtonom okrugi Yugra muftiysi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rossiyaning taniqli musulmon yetakchisi Gabdulhak Hazrat Samatov uzoq davom etgan og‘ir xastalikdan so‘ng 79 yoshida vafot etdi.
* Gabdulhaq Samatov tavalludining 80 yilligiga
* Tatariston Respublikasi muftiysi: Gabdulxak Samatov anʼanaviy islomning tiklanishida inkor etib boʻlmas rol oʻynadi
* Gabdulhaq-Hazrat Samatov xotirasiga
Mavlono Sharif madrasasi

**Mavlono Sharif madrasasi** — Buxoro viloyati Mirzo Ulugʻbek tuman X.Ashurov mahallasida joylashgan madrasalardan biri.
## Tarixi
Hazrati Mavlono Sharif 1617-yilda Buxoroda tavallud topgan, 1690-yilda vafot etgan va o‘z nomi bilan atalgan maqbaraga dafn etilgan.Buxoroning (Oʻzbekiston) tarixiy markazi 17-asrda oʻzbek hukmdori Abdulazizxon (1645—1681-yillar) davrida mashhur darveshlik nazariyotchisi, Buxoro xoniga oʻz maslahatlari bilan yordam bergan buxorolik huquqshunos mablagʻ hisobidan qurilgan madrasalardan. 
Meʼmoriy yodgorlik “Oʻzbekiston moddiy madaniy merosi koʻchmas mulk obʼyektlari milliy roʻyxati”ga kiritilgan. Hozirda u turistik xizmat ko'rsatish va ko'rgazma ob'ektlaridan biri hisoblanadi.Davlat dasturida madrasani 2013—2015-yillarda kapital ta’mirlash va ta’mirlash ko‘zda tutilgan.

## Manbalar
Yo‘ldosh Sohibnazarov

**Yo‘ldosh Sohibnazarov** (1902-yil — 1979-yil) — Tojikiston SSR sovet davlati, siyosiy va jamoat arbobi va Lenin ordeni sohibi.
## Biografiyasi
1902-yilda Buxoro amirligi Hisor bekchilik qoshida dehqon oilasida tavallud topgan.

Sovet hokimiyati shakllangan yillarida Sharqiy Buxoroning belgilab beruvchi viloyatlaridan biri Hisor viloyatida xalq hokimiyatini himoya qilgan, shuningdek istiqomat joyida qizil tayoqlardan iborat ko‘ngilli otryadga rahbarlik qilgan va so‘ngra Ko‘ktoshda mas’ul lavozimlarda ishlagan.
Yo‘ldosh Sohibnazarov 1922-yil kuzida Sharqiy Buxoroda jangovar harakatlar boshlanganda, bosmachilar yetakchisi Ibrohim bek va turk zobiti Salim posho boshchiligidagi otryadlar, qizil armiya va mahalliy ko‘ngilli qurolli guruhlar qarshilik ko‘rsatdilar. Usto Sharif (Dushanbelik), Qarshi oqsoqol (Yovondan), Mullosharif Rahimov (Hisordan), Yo‘ldosh Sohibnazarov (Lokaydan), Karo-komandir (Dahan-kiik) va boshqalar qo‘mondonligidagi otryadlar shular jumlasidandir.
1923-yil 15-iyulda Qizil Armiya va koʻngilli otryadlarning birgalikdagi saʼy-harakatlari bilan Hisor va Loʻqay vodiylarida harakat qilayotgan Bosmachi toʻdalari va Salim Poshoning ogʻir qurollangan otryadlari tor-mor etilgan.

Zamondoshlarining xotiralariga koʻra, Yu. Sahibnazarov boshchiligida faoliyat yurituvchi koʻngillilar otryadi (50 kishigacha) zimmasiga xalq hokimiyati tomonidan xavfsizlikni taʼminlashda alohida muhim vazifalar yuklangan.
Karvonga oziq-ovqat bilan birga kelgan uning otryadi uch kun davomida bir necha bosmachilar guruhining tinimsiz hujumlariga qarshi kurashib, xalqning mol-mulkini qoʻlga kiritishga harakat qilgani va Yoʻldosh jangchilarining jasorati va matonati tufayli — xalq yuklari toʻliq xavfsiz holda manziliga yetkazilgan.
1939-yil 11-oktyabrda SSSR Oliy Soveti Prezidiumining farmoni bilan „Tojikiston SSR qishloq xoʻjaligidagi ulkan muvaffaqiyati uchun — paxta yigʻim-terim rejasini ortigʻi bilan bajarganligi uchun“ Koʻktosh tumanidagi „Partizani Surx“ kolxozi raisi boʻlgan. Tojikiston SSR Yu. Sahibnazarovning Lenin ordeni bilan oliy davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

1942-yil — Tojikiston SSR Koʻktosh tuman ijroiya qoʻmitasi raisi boʻlgan.

Yo‘ldosh Sohibnazarov 1979-yilda vafot etgan.
## Manbalar
Xabibullo Nazarov

**Xabibullo Nazarov**(1907-yil 15-avgust, Buxoro viloyati Buxoro amirligi — 1978-yil 25-yanvar, Dushanbe) — tojik sovet yozuvchisi, shoiri va ssenariynavisi. Davlat va jamoat arbobi. Tojikiston SSR adliya vaziri (1952—1959-yillar), Tojikiston SSR Oliy sudi raisi (1959—1962-yillar).
## Biografiyasi
Xabibullo Nazarov Hisor tumani, Toʻda qishlogʻida tavallud topgan. Xabibullo Nazarov Kambagʻal dehqon oilaning oʻgʻli boʻlgan. Bolaligida mehnatkash boʻlib, cho‘ponlik qilgan. Inqilobdan soʻng Xabibullo Nazarov qoʻmita raisi etib saylangan, qishloq kengashi kotibi va rais oʻrinbosari, komsomol tashkiloti kotibi, qishloq xoʻjaligi kollektivi raisi boʻlib ishlagan.

Savodxonlik kurslarida va tungi maktabda qatnashgan. 1938—1941-yillarda Butun ittifoq sirtqi yuridik institutida tahsil olgan, 1950-yilda Moskva yuridik institutini tamomlagan.1933-yildan adliya va sud organlarida ish boshlagan.1935-yildan — adliya organlarida xalq sudyasi, tuman prokurori, Tojikiston otliq diviziyasi harbiy tribunalining aʼzosi boʻlgan.1941—1945-yillarda Tojikiston SSR Oliy sudi aʼzosi boʻlgan. 1945—1952-yillarda — Tojikiston SSR adliya vazirining oʻrinbosari boʻlgan. 1952—1959-yillarda Tojikiston SSR adliya vaziri lavozimida ishlagan. 1959—1962-yillarda — Tojikiston SSR Oliy sudi raisi boʻlgan.

Tojikiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan.1978-yil 25-yanvarda vafot etdi, Dushanbe markaziy qabristoniga dafn qilinadi. Tojikiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan (1958-yil).

„Tinchlik uchun“ (1956-yil), „Ozod qalam“ (rus tilida, 1960-yil), „Abadiy baxt“ (1962-yil va b.) sheʼriy toʻplamlar muallifi boʻlgan.
1958-yilda „Sharqiy surx“ jurnalida Xabibullo Nazarovning „Karim-devonni izlab“ qissasi bosilib, keyinchalik rus, nemis va o‘zbek tillariga tarjima qilinib nashr etilib, adibga shuhrat keltirgan.1965-yilda uning Yo‘ldosh Sohibnazarov haqidagi „Yo‘ldosh-komandir“, „Aʼlo va Targel“ hikoyalari nashr etilgan. X.Nazarovning „Mirzo Rizo“, „144-post“ romanlari uning yuksak ijodiy salohiyatidan dalolat beradi. 1971-yilda (Ikromiy bilan hammualliflikda) „Safarmahsumning sarguzashtlari“ hajviy romanini yozgan.

## Manbalar
Hoji Akbar To‘rajonzoda

**Hoji Akbar To‘rajonzoda** (; tugʻilgandagi ismi **Akbar To‘rayevich Qahhorov**  1954-yil) Tojikiston Milliy Assambleyasi senatori. 1988-yildan 1991-yilgacha Tojikistondagi eng oliy musulmon hokimiyat organi Qozi Kalon lavozimida ishlagan. 1993-yildan 1999-yilda partiyadan chiqarib yuborilgunga qadar Tojikiston Islom Uyg‘onish partiyasi va Birlashgan tojik muxolifatining ikkinchi qo‘mondoni bo‘lib ishlagan. Fuqarolar urushidan keyin Tojikiston hukumatida Bosh vazir oʻrinbosari boʻlib ishlagan .

## Tarjimai holi
Toʻrajonzoda Tojikiston SSRning Dushanbe shahri yaqinidagi Kofarnihon tumanida tugʻilgan. 1985—1987-yillarda O‘zbekiston SSR Toshkent shahridagi O‘rta Osiyo musulmonlari diniy boshqarmasining xalqaro aloqalar bo‘limida ishlagan. 1992-yilda fuqarolar urushi boshlanganda Tojikistonni tark etib, Eron, arab dunyosi, AQSh, Yevropa, Rossiya va O‘zbekistonga tashrif buyurgan. OʻTO yetakchisi Said Abdulla Nuriy va Toʻrajonzoda Afgʻoniston va Erondan 1998-yil fevralida Tojikistonga qaytib kelganlar.

## Hizb ut-Tahrir haqida mulohazalari

Hizb ut-Tahrir xalqaro islomiy tashkilotni Tojikiston barqarorligiga tahdid deb atagan. Uning taʼkidlashicha: „HT Gʻarb tomonidan homiylik qilinadi va Markaziy Osiyoni qayta tiklamoqchi. . . HTning dasturiy va mafkuraviy qarashlari va faoliyatiga oid aniq misollar batafsilroq tahlil qilinsa, u islomga qarshi kuchlar tomonidan yaratilganligini ko‘rsatadi. Buning bir dalili, bu tashkilotning islom xalifaligi konsepsiyasini ishlab chiqadigan yirik markazlari va idoralariga ega boʻlgan qator Gʻarb davlatlarida qulay yashashidir“.

To‘rajonzoda Nuriy vafotidan keyin maqtab, „Ustoz Nuriyning tabiati juda o‘ziga xos edi. Qisqa umri davomida juda ko‘p yaxshilik qildi. U birinchi navbatda 1992-yilda fuqarolar urushining oldini olishga intilgan, keyin esa [mamlakatni] tinchlik va barqarorlikka qaytarishga harakat qilgan shaxslardan biri edi. Urush yuklanganidan keyin va boshqa choramiz qolmagani uchun biz u bilan birgalikda Afg‘onistondan Tojikistonga qochqinlarimiz sharaf bilan qaytishlari uchun adolatli tinchlik kelishuviga erishishga harakat qildik“.

## Amnistiyaga chorlov
2007-yil 12-martda Rahmonov maʼmuriyatini Yagona Tinchlik Shartnomasi imzolanganining 10 yilligi munosabati bilan fuqarolar urushida qatnashganlarning barchasini umumiy amnistiya qilishga chaqirgan. „Aslida [amnistiya] Nuriyning fikri edi. . . Gap hali ham qamoqda oʻtirgan odamlar uchun amnistiya haqida. Men unga to‘liq amnistiya bo‘lishini taklif qildim va u buni chin yurakdan qabul qildi, lekin muxolifatning barcha yetakchilariga nisbatan haligacha ko‘rib chiqilayotgan jinoyat ishlarini tugatishni ham kiritishimiz kerakligini qo‘shimcha qildi“. Urush davridagi hukmlarni tanqid qilib, dalillar koʻpincha ayblovlarni tasdiqlamasligini aytdi.

Kommunistik partiya rahbari Shodi Shabdolov va Tojikiston mustaqil huquqshunoslar uyushmasi raisi Abduqayum Yusufov amnistiya taklifini qo‘llab-quvvatlagan.

## Manbalar
To'yboyeva Sofiya

**Sofiya Erjanovna Tuyboyeva** (; 1913-yil 30-yanvar, Buxoro — 1996-yil 25-oktyabr, Dushanbe) — tojik va oʻzbek aktrisasi, teatr va kino aktrisasi, tojik akademik drama teatrining uzoq yillik aktrisasi . Laxuti (Dushanbe). Tojikiston SSR xalq artisti (1941). SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi (1958).

## Biografiyasi

* 1913-yil  Buxoroda tug'ilgan.
* 1929—1931-yillar Hamza nomidagi Oʻzbek akademik drama teatri aktrisasi.
* 1931—1991-yillar Dushanbeda A.Laxuti nomidagi Tojikiston akademik drama teatri aktrisasi. 

1996-yil 25-oktyabrda Dushanbe shahrida vafot etdi va Sari Osiyo qabristoniga dafn qilindi.

## Teatr ishi
Aktrisaning ijodi chuqur emotsionallik va yuksak  nafosat, jozibadorlik, nutq va rolning plastik chizmasining birligi, pardozlash detallarining puxtaligi bilan ajralib turadi. Aktrisada katta badiiy madaniyat, mutanosiblik hissi bor edi. Buni Sofiya To'yboyevaning Laxuti nomidagi Tojikiston drama teatri sahnasida  ijro etgan rollari tasdiqlaydi.

* Dilbar ("Dva kommunista" Yashena, 1931-yil)
* Tursun (“ Xudjum ” Yana 1931-yil)
* Shirin ("Borba" Usmonova, 1933-yil)
* Luiza ("Kovarstvo i lyubov")
* Dezdemona; Baxtiyor ("Kleveta" Saidmurodov va Ismoilov)
* Gurdo-farid (Pirmuhammedzoda va Volkenshteyn tomonidan "Rustam va Suxrob")
* Laurensiya (1942), Juletta (1947)
* Saodat ( Saidmurodov va Rabiyevning shu nomli pyesasi, 1948)
* Lyubov Yarovaya (1955)
* Shi Pin ( Tsao Yuya "Tayfun", 1958)
* Sarvar ("Prigavor materi" Ansori, 1962)
* Krupskaya ("Uragan" Qiyomov va Abdullo, 1957)
* Tuanet ("Mnimiy bolnoy")
* Poshlepkina ("Revizor")
* Xolniso ("Ipak so'zana" Abdulla Qahhor )
* Gulbibi (“Serdtse serdtsu vest podayot” Qiyomov va Moroz).

## Filmografiyasi
Sofiya Toʻyboyeva tojik milliy kinosining birinchi aktrisasidir. U "Emigrant" (1934) badiiy filmida rol o'ynagan. 1937-yildan tojik tilidagi badiiy filmlarni dublyaj qilishda qatnashgan.

## Aktrisaning ishi haqida
Aktrisaning hayoti va faoliyati haqida 1991-yilda "Sofiya Tuyboyeva" hujjatli filmi suratga olingan (rejissyor R. Samadov). Tojikiston televideniyesi va radiosining davriy matbuotida aktrisaning ijodiy faoliyatiga oid nashrlar mavjud.

## Mukofotlari

* Lenin ordeni (1954)
* Uchta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1941, 1949, 1957).
* SSSR va Tojikiston SSR medallari va diplomlari.
* Tojikiston SSR xalq artisti (1941).

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Kino: Ensiklopedik lug'at / Ch. ed. S. I. Yutkevich Moskva, Sovet Entsiklopediyasi, 1987. - s. 429.
* Sofiya Tuyboeva//Tojikiston kinosi ensiklopediyasi. - Dushanbe, 2012, b. 206-207.
* Nurdjanov N. Sofiyaxon Tuyboeva (Sofiya Tuybayeva). – Dushanbe: Adabiyoti bachagona va farhang, 2013. – 316 b. (toj. lang)
Natalya Dianskaya

**Natalya Yevgeniyevna Dianskaya** (7-mart, 1989-yil, Navoiy) — asli oʻzbekistonlik Rossiya voleybolchisi, markaziy bloker, xalqaro toifadagi sport ustasi.

## Biografiyasi
Natalya Dianskaya Oʻzbekistonning Navoiy shahrida tugʻilgan, bolaligida oilasi bilan Cherepovetsga koʻchib oʻtgan. Cherepovets SDYUSSHORda murabbiy Tatyana Borisovna Myasnikova bilan voleybol oʻynashni boshlagan, 2004-yilda Severstal jamoasiga qoʻshilgan.

2005-yilda Rossiya oʻsmirlar terma jamoasi tarkibida Tallindagi Yevropa chempionatida kumush medal va „eng yaxshi bloker“ sovrinni qoʻlga kiritdi. Makaodagi jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan. 2006-yilda yoshlar toifasidagi jamoada, Fransiyada boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida eng yaxshi oʻyinchi boʻlgan.

2008-yilda Natalya Dianskaya „Severstal“dan Krasnodarning „Dinamo“siga oʻtdi. 2008—2009-yilgi mavsumda yangi jamoasi bilan Superliga yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi. Mavsum oxirida Fakelga klubiga oʻtdi, keyingi ikki yil davomida Novy Urengoy jamoasida oʻynadi.

2011-yilda ilk klubi — „Severstal“ga qaytdi. Ushbu jamoada ikki mavsum oʻynadi. 2012—2013-yilgi Rossiya chempionatida dastlabki bosqichdan keyin blokda toʻplangan ochkolar boʻyicha 4-oʻyinchi boʻldi. Chempionat yakunlariga koʻra, „Severstal“ elit divizionni tark etdi, Natalya Dianskaya „Dinamo Krasnodar“ bilan shartnoma imzoladi.

Keyin esa Rossiya terma jamoasi murabbiyi Yuriy Marichev Natalyani terma jamoaga taklif qildi.

2013-yil yozida Montreux Volley Masters turnirining kumush medali sovrindori, Yeltsin kubogi va Qozondagi Universiada gʻolibi boʻldi. 11-avgust kuni Yekaterinburgdagi Gran-pri turnirida u Rossiya terma jamoasi safidagi ilk rasmiy oʻyinni oʻtkazdi. Sentyabr oyida terma jamoa bilan Yevropa chempionatida gʻolib chiqdi.

2014—2015-yilgi mavsumda „Dinamo Krasnodar“ tarkibida „Oltilik“ning „eng yaxshi blokeri“ sovrini, Yevropa voleybol konfederatsiyasi kubogi va klublar oʻrtasidagi jahon chempionatining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

## Statistika

## Manbalar


## Havolalar

* Natalya Dianskayaning „Dinamo Krasnodar“ saytidagi sahifasi
* Xalqaro voleybol federatsiyasi veb-saytidagi sahifa )
* „Voley Service“ agentligi saytidagi sahifa
Aleksandr Tarasenko

**Aleksandr Viktorovich Tarasenko** (1978-yil 11-dekabr, Jovti Vodi, Dnepropetrovsk viloyati) — ukrainalik futbolchi, himoyachi.

## Faoliyati
Jettivodsk futboli tarbiyalanuvchisi. Birinchi murabbiy P. A. Sheremet.

Ilk professional klubi — Sirius jamoasiga 1994-yilda qoʻshilgan. Klub bilan ikki mavsumda atigi 2 ta oʻyin oʻtkazgan. 1995-yilda Nikolayev viloyati kubogi gʻolibi va 1995-yilda Nikolayev viloyati chempionatining bronza medali sovrindori.

1997-yildan 2004-yilgacha ikkinchi liganing „Olympia FC AES“ jamoasida oʻynagan. „Olimpiya“ safida 149 ta oʻyinda 12 ta gol urgan. 2001—2002-yilgi mavsumda „Nikolayev“ safida 18 ta oʻyinda maydonga tushgan. Aleksandr keyingi faoliyati davomida Gornyak-Sport (Komsomolsk), IgroService (Simferopol), Oleksandriya va Neftyanik-Ukrnafta klublarida oʻynagan. 2011-yilda Nikolaevga qaytdi.

Keyingi qishda Nikolayev klubini tark etdi. Oʻzbekistonning „Buxoro“ klubida bir oylik yigʻinda boʻlganidan soʻng shartnoma imzoladi. O‘zbekiston chempionati oliy ligasida 2012-yil 15-mart kuni Paxtakorga qarshi 1-tur uchrashuvida (0:1) debyut qilgan. „Buxoro“ safida esa 2012-yilgi chempionatning birinchi davrasidagi barcha 13 ta o‘yinda toʻliq 90 daqiqa harakat qilgan.

2012-yilning yozida u Nikolayev klubiga ikkinchi marotaba qaytdi. Bukovinaga qarshi birinchi oʻyinda Football.ua saytiga koʻra birinchi liga turining ramziy jamoasiga kirdi. 2012—2013-yilgi mavsum yakunlangach, jamoani tark etdi. Yangi mavsumni Armanistonning „Titan“ jamoasi bilan boshladi, u yerda yarim yil oʻynadi. Yil yakunida Granitas jamoasiga oʻtdi

2014-yilda Tarasenko vatandoshi Oleg Dmitrenko bilan birgalikda Granitas (Klaypeda) jamoasida qoʻshildi. Klub 2013-yilgi mavsum oxirida Litva futbolining yuqori divizioni boʻlmish A-ligada oʻynash huquqini qoʻlga kiritgandi. Keyingi yili Litvaning Kruoja jamoasiga qoʻshildi. Futbolchilik faoliyatning soʻnggi yillarida Kanadaning Ukraine United va Vorkuta klublarida oʻynagan.

## Yutuqlari

* Ukraina Ikkinchi ligasi gʻolibi: 2010—2011
* Ukraina Ikkinchi ligasining ikkinchi oʻrin sohibi: 2005—2006

## Manbalar
Farob (Turkmaniston)

**Farob** () — Turkmanistonning Lebap viloyatidagi shahar. Aholisi 16 731 nafar (2009). Farob Oʻzbekistonning Olot tumani bilan chegarada joylashgan shahar hisoblanadi.

## Etimologiyasi
Farob nomining kelib chiqishi va maʼnosi nomaʼlum. Vamberi buni forscha „toza suv“ jumlasining buzilgan shakli deb hisoblagan.

## Tarixi

Farob shaharchasi SSSR vaqtida Turkmaniston SSRning Chorjoʻy viloyati Farob tumanining markazi edi. 2016-yildan shahar maqomi berilgan.

2022-yil 9-noyabrda markazi Farob boʻlgan Farob tumanining tugatilishi munosabati bilan u Chorjoʻy tumani tarkibiga kiritildi.

## Geografiyasi
Turkmanoboddan 8 km shimoli-gʻarbda, Amudaryoning oʻng qirgʻogʻida, Ashxoboddan 474 km uzoqlikda joylashgan. Turkmanobod — Farob yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi.

## Aholisi

## Diqqatga sazovor joylari

* Temir yoʻl vokzali;
* Xristian qabristoni;
* Musulmon qabristoni.

## Yana qarang

* Farob vokzali surati

## Manbalar
O‘runxo‘ja Eshon ibn Ahmadxo‘ja

**O‘runxo‘ja Eshon ibn Ahmadxo‘ja** (; 1830—1928) — islom dini arbobi, huquqshunos, ilohiyot olimi, mudarris (ustoz). U mufassir (Qur’on tarjimoni), (hadislar boʻyicha mutaxassis), mutafakkir, murshid (maslahatchi), zohid sifatida tanilgan.

## Tarjimai holi
1830-yilda Qoʻqon xonligining Xoʻjand shahrida (hozirgi Tojikiston Respublikasi Sugʻd viloyatining Xoʻjand shahri) taniqli din arbobi, Naqshbandiya tariqati, Xoʻjand madrasasining mudarrisi, soʻfiylik izdoshi, olim Ustoz Ahmadxoʻja Eshon oilasida tugʻilgan.

O‘runxo‘ja Eshon 13 yoshga to‘lganida, yoshi kichik bola Buxorodagi Miri Arab madrasasiga o‘qishga yuborilgan. Buxoroning taniqli ilohiyotshunoslari uning ustozi bo‘lishgan. Ularning taʼsirida o‘smirning dunyoqarashi, uning naqshbandiylik tariqatiga sodiqligi shakllangan. Unga XIX asrning atoqli mufassir va muhaddislari Miyon Malik Maxsumiy bilan boʻlgan uchrashuv va suhbatlar katta taʼsir koʻrsatgan.

O‘qishni tamomlagandan so‘ng yosh dinshunos va huquqshunos faoliyatini Samarqand va Xo‘jand shaharlarida boshlagan.

Koʻp oʻtmay oʻz homiysi Said Muhammadxon Eshonning qizi Oyposhoxon Poshoga uylangan, bu nikoh Oʻrunxoʻja eshonning ijtimoiy mavqeini oshirgan. Mahr sifatida nodir kitoblardan iborat katta kutubxona va islom diniga oid boy qo‘lyozma to‘plamini bergan. Bolaligidan arab, turk va rus kabi tillarni mukammal bilgan. Samarqand, Xoʻjand va Fargʻona vodiysida katta yer uchastkalari boʻlgan. Shu bilan birga, u kamtarona yashagan va daromadining katta qismini xayriya va taʼlimga sarflagan.

Uning shiori sof aqida (aqida) va chinakam sof islomga intilish, Qur’on va Sunnatni o‘rganish, ularga amal qilish, islom maʼrifatini yoyish boʻlgan. Fanatizm va xurofotga qarshi boʻlgan.

O‘zining ilmiy suhbatlarida qayta-qayta hanafiy mazhabi tarafdori, dunyoda avliyo Xoja Ahror nomi bilan mashhur Nosiriddin Ubaydulloh ibn Mahmud Shoshiy naslining davomchisi ekanini taʼkidlagan.

O‘runxo‘ja Eshon Xo‘jand yaqinidagi Xistevarz qishlog‘idagi „Ahroriyen“ nomli oilaviy qabristonga dafn etilgan.
## Manbalar
Artur Konolli

**Artur Konolli** (; 1807-yil 2- iyul, London, Britaniya imperiyasi — 1842-yil 17-iyun, Buxoro, Buxoro amirligi) — ingliz razvedkachisi, sayyoh, yozuvchi. "Katta o'yin" atamasining muallifi.

## Biografiyasi
Artur Konollining ota-onasi u o'n ikki yosh bo'lganida vafot etgan. Undan tashqari oilada yana besh aka-uka bor edi. Konolli harbiy xizmatni 16 yoshida Hindistonda boshlagan.
1829-yil oxirida leytenant Konolli ta'tildan Moskva orqali Hindistonga qaytadi. U Moskvadan Kavkazga, soʻngra Xiva xonligiga yetib borish niyatida Qoraqum choʻlini bosib oʻtgan. U Xivaga yetib bora olmadi, lekin 1830-yilning sentyabrida Afgʻonistonning Hirot shahriga yetib keldi. O'zining xavfli sayohati natijasida u *"Putishestviye v Severnuyu Indiyu suxoputnim putyom iz Britanii cherez Rossiyu, Persiyu i Afganistan*" kitobini nashr etdi; 1843-yil. U Britaniya Hirot hukmdori Kamron shohni qo'llab-quvvatlashi kerak deb hisoblagan.

1841-yil sentyabrda Rossiyaning Oʻrta Osiyoga kirib kelishiga qarshilik koʻrsatish maqsadida Konolli kapitanlik darajasida boʻlgan holda Xiva, Buxoro va Qoʻqon xonliklari hukmdorlarini oʻzaro kelishmovchiliklarni bir chetga surib qoʻyishga ishontirmoqchi boʻldi, biroq buning uddasidan chiqa olmadi. Oktyabr oyida Konolli Buxoroda qo'lga olindi va u yerda yana bir britaniyalik razvedkachi polkovnik Charlz Stoddartni ozod qilish uchun keldi. Keyingi yilning 17-iyunida Buxoro amiri Nasrulloning buyrug‘i bilan josuslikda ayblangan har ikki zobitning boshi kesildi. 1845-yilda ruhoniy Jozef Vulf ikki zobitning taqdirini bilish uchun sayohatga chiqdi va qatl haqidagi xabarni tasdiqladi.
Konolli portreti Londondagi Milliy portret galereyasida,  kundaliklari va xatlari Britaniya kutubxonasi va Durham universiteti kutubxonasida saqlanadi.

## "Buyuk o'yin" iborasi
"Buyuk o'yin" iborasi Konolliga tegishli. Bu XIX asr oxirida Angliya va Rossiya imperiyasining O'rta Osiyo va Hindistonda ta'sir o'tkazish uchun kurashini anglatadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Дэниел Ергин. Energiya izlashda: resurslar urushi, yangi texnologiyalar va energiya kelajagi = Daniel Yergin "Izlanish: energiya, xavfsizlik va zamonaviy dunyoni qayta tiklash". - M .: Alpina nashriyoti, 2016 yil. - 720 p. -  .
*
Dmitriy Popovich

**Dmitriy Anatolyevich Popovich** (; 1983-yil 5-avgust, Rybnitsa, Moldova) — moldaviyalik futbolchi. Moldova terma jamoasida himoyachi va yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

## Biografiyasi
Professional faoliyatining boshida Popovich „Konstruktorul“ va „Sheriff“ jamoalarida oʻynagan. Sheriff safida 2001—2002-yilgi mavsumda atigi 2 ta oʻyinda maydonga tushgan boʻlsa-da, Moldova chempionati va kubogini qoʻlga kiritgan. 2003-yildan 2007-yilgacha „Tiligul-Tiras“ klubi bilan yuqori divizionda oʻynagan. Klub safida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazib, 7 ta gol urgan. 2007-yilda Suriyaning „Al-Ittihod“ jamoasida oʻynagan va Osiyo chempionlar ligasida 5 ta oʻyin oʻtkazgan. 2008-yilning kuzida „Dinamo“ jamoasida oʻynagan.

2009-yil boshida Kishinyovning Dacia klubiga oʻtdi. Bu klubda toʻrt yarim mavsum davomida mamlakat chempionatida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazdi. 2010—2011-yilgi mavsumda klub bilan Moldova chempioni, 2008—2009-, 2011—2012- va 2012—2013-yilgi mavsumlarda kumush medal sohibi boʻlgan.

2013-yilning yozida Tiraspolga oʻtdi. Klubda yarim mavsum oʻynadi. Keyin esa Cheadir-Lunganing „A“ divizioni vakili boʻlmish „Saksan“ jamoasida oʻynadi. Klub bilan turnir gʻolibiga aylandi. 2014-yilning kuzida „Buxoro“ safida O‘zbekiston oliy ligasida o‘ynadi. Klub ligada 14 jamoa orasida 12-o‘rinni egalladi.

Dmitriy oʻz vataniga qaytgach, yana „Saksan“da oʻynadi, 2015—2016-yilgi mavsumda Bălți klubiga oʻtdi. Mavsum tugashidan oldin esa Saksan klubiga qaytdi.

Faoliyatining oxirida ikki mavsumni oliy divizion autsayderi „Dinamo-Avto“ safida o‘tkazgan, so‘ngra A divizionida „Spartaniy“ va „Iskra“ klublarida to‘p surgan.

Moldova oliy divizionida umumiy 290 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. Xvrokubok oʻyinlarida qatnashgan.

Moldova oʻsmirlar va yoshlar terma jamoalarida oʻynagan. Moldova terma jamoasida yagona oʻyinini 2009-yil 10-iyunda Belarusga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida oʻtkazgan .

## Yutuqlari

* Moldova chempioni: 2001—2002, 2010—2011
* Moldova chempionatining kumush medali sovrindori: 2008—2009, 2011—2012, 2012—2013
* Moldaviya kubogi sohibi: 2001—2002
* Moldova kubogi finalchisi: 2008—2009, 2009—2010

## Shaxsiy hayoti
Akasi Aleksandr ham futbolchi, Moldaviya terma jamoasi hujumchisi.

## Manbalar


## Havolalar

* Futbolfacts.ru saytidagi profil da arxiv nusxasi
*
Vyacheslav Koloda

**Vyacheslav Gennadyevich Koloda** (2-oktyabr, 1971-yil) — sovet, rus, qozoq futbolchisi, hujumchi.

## Biografiyasi
Semey shahri 4-sonli oʻsmirlar sport maktabi bitiruvchisi. 1988-yilda Qayrat Aubakirov bilan birgalikda mahalliy „Spartak“ klubiga taklif qilingan. 1989-yilda, 17 yoshida ikkinchi ligada debyut qildi. 1990—1991-yillarda ikkinchi quyi ligada oʻynagan. 1991-yilda 18 ta gol urgan.

1992-yilda „Spartak“ moliyaviy muammolarga duch keldi. Qozogʻistonning birinchi chempionati oldidan u bir guruh futbolchilar bilan birgalikda „Vostok Ust-Kamenogorsk“ klubiga oʻtdi. Klubda 37 uchrashuvda 13 ta gol urgan.

1993-yilda Rossiya birinchi ligasi „Dinamo Barnaul“ klubiga oʻtdi. Keyingi mavsum boshlanishidan oldin Koloda va Aleksey Smertin Moskvaning „Dinamo“ bilan shartnoma tuzmoqchi boʻlishdi. Ammo transfer amalga oshmadi. Koloda Barnaulga qaytib keldi, ikkinchi ligada klub bilan 3,5 mavsum davomida oʻynadi. 1997-yilning ikkinchi yarmini „Metallurg-Zapsib Novokuznetsk“ jamoasida oʻtkazdi.

1997—1998-yillar mavsumni dastlab „Chkalovets“ da oʻtkazdi. 1998-yilgi mavsumni Oʻzbekistonning „Buxoro“ jamoasida oʻtkazdi. Keyingi mavsum oldidan Koloda Novokuznetskning „Metallurg“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

2001-yilda Yelimay klubida oʻynagan. 2002-yilda Dinamo Barnaulda toʻp surdi. 2003-yilni „Esil-Bogatyr“da oʻtkazgach, faoliyatini yakunladi. Umumiy hisobda u Qozog‘iston Premyer-ligasida 119 ta o‘yin o‘tkazib, 31 ta gol urgan. Qozogʻiston chempionatining ikki karra 2-oʻrin sohibi boʻlgan.

2000-yilda Qozogʻiston terma jamoasi tarkibida Bolgariyada oʻtkazilgan „Albena Mobitel-2000“ norasmiy xalqaro turnirida qatnashgan.

2004-yildan „Yesil-Bogatyr“ yoshlar jamoasida ishlagan. Keyin u yetti yil qishloq xoʻjaligida ishladi. 2016-yilda u „Kyzylhar SK“ FKni boshqargan. Keyinchalik yoshlar jamoasi murabbiyi boʻldi.

Kolodaning oʻgʻli Vsevolod ham futbolchi, 2000-yilda tugʻilgan.

## Manbalar
Vladimir Kilikevich

**Vladimir Vladimirovich Kilikevich** (; 30-noyabr, 1983-yil) – ukrainalik sobiq futbolchi, hujumchi. Yarud klubi bosh murabbiyi.

## Klubdagi faoliyati
2000-yilda Kilikevich professional faoliyatini „Ilyichevets“ klubida boshlagan. Ilychevetsning asosiy jamoasida Kilikevich 37 ta oʻyinda qatnashdi va birorta ham gol ura olmadi. „Mariupol-2“ futbol klubiga oʻtdi. „Ilyichevets-2“ klubida 83 ta oʻyinda maydonga tushib, 16 ta gol urgan.

2007-yilda „Aleksandriya“ klubi bilan shartnoma imzoladi va bu klubda 1 yil oʻynadi. Shu vaqt ichida 16 ta oʻyinda maydonga tushib, 2 ta gol urdi. Keyinchalik u Finlandiyaning „Oulun Pallo“ klubiga sotildi. Uning navbatdagi manzili esa Finlandiyaning „Tornyon Pallo“ jamoasi boʻldi. 2009-yil oʻrtasida shartnomani bekor qilib, Ukrainaga qaytdi.

Ukrainada u „Desna“ klubi bilan shartnoma imzoladi va 2009-yilning sentyabriga qadar jami 6 oʻyinda maydonga tushib, 1ta gol urdi. 2009-yil oxirida Moldovaning „Iskra-Stal“ klubiga oʻtdi va u yerda 2012-yil oxirigacha oʻynadi. Shu vaqt ichida 43 ta oʻyinda maydonga tushdi, 19 ta gol urdi.

2013-yil boshida Samarqandning „Dinamo“ klubi Kilikevichga eʼtibor qaratdi. „Dinamo“ tarkibida Kilikevich yarim mavsum oʻynadi va shu vaqt ichida liganing 12 ta oʻyinida qatnashib, 2 ta gol urdi. 2013-yil oxirida oʻzbekistonning boshqa klubi – „Buxoro“ ga oʻtdi.

2015-yilning bahorida tajribali hujumkor yarim himoyachi Estoniya Meisterligasi klubi – „Narva-Trans“ bilan shartnoma imzoladi. 2015-yil sentyabr oyi oxirida „Nomme Kalju“ga qarshi kubok oʻyinida Kilikevich xorijiy jamoalar safida oʻzining 50-golini urdi.

## Milliy terma jamoadagi faoliyati
Vladimir Kilikevich 2003-yilda Ukraina yoshlar terma jamoasi tarkibida 1 ta oʻrtoqlik oʻyini oʻtkazdi.

## Murabbiylik faoliyati
2020—21-yilgi mavsum boshidan u Ukraina Ikkinchi ligasida debyut qilgan Mariupolning „Yarud“ klubini boshqargan.

## Yutuqlari

; „Iskra-Stal“ tarkibida

* Moldova chempionati vitse-chempioni: 2009—10
* Moldaviya kubogi sohibi: 2010—11

## Manbalar
Kirill Pasichnik

**Kirill Nikolayevich Pasichnik** (1993-yil 24-may, Tutayev, Yaroslavl viloyati, Rossiya) — qozog'istonlik futbolchi, himoyachi.

## Klubdagi faoliyati
„Dnepr“ yoshlar akademiyasi tarbiyalanuvchisi. U professional futbolchilik faoliyatini „Dnepropetrovsk“ klubida boshlagan.

2013 yilda Qozog'istonga yo'l oldi. U yerda „Astana“ bilan shartnoma imzoladi. Mavsumning katta qismini poytaxt klubining o'rinbosarlar jamoasida oʻtkazdi. Keyingi mavsumni „Atirau“ tarkibida boshladi. Bu klubda ham asosan zaxira jamosida harakat qildi. Mavsum davomida Qozog‘iston Birinchi ligasidagi „Oqjetpes“ klubiga o‘tib, Oliy ligaga koʻtarilishiga yordam berdi. 2015-yil boshida „Oqjetpes“ning zaxira jamoasida o‘ynadi. Keyinchalik birinchi liga jamoasi — „Baytarek“ safiga oʻtdi. 2016-yilda „Qiziljar“ klubi safida Birinchi ligada 2 ta, Qozogʻiston kubogida 1 ta oʻyinda maydonga tushgan.

2017-yilda esa qo‘shni O‘zbekistonga jo‘nab ketdi va u yerda O‘zbekiston Superligasining „Buxoro“ klubi bilan shartnoma imzolagan. 2017-yil uchun kengaytirilgan tarkibdan joy olgan. Ammo keyingi yilning o‘zidayoq Kirill PasichnikQozog‘istonga qatgan. Qozogʻistonda „Shaxtyor“ va „Shaxtyor U-21“ jamoalarida to‘p surgan. Bundan tashqari, „Shaxtyor-Bulat“ klubida ham faoliyat yuritgan.

2019-yil boshida u „Kyeran“ futbol klubi tarkibida o'ynagan. Ammo yozda  Ukrainaga qaytib, „Ujgorod“ flubi safiga oʻtgan. 2019-yil 27-iyul kuni „Gorodyan“ libosida 1-tur doirasidagi Chernovtsining „Bukovina“ jamoasiga qarshi safardagi bahsda g‘alaba qozongan (3:1) o‘yinda debyut qildi. Kirill asosiy tarkibda maydonga tushdi va butun uchrashuvni o'tkazdi. 63 va 89-daqiqalarda Bukovina jamoasi darvozasiga gol urdi.

## Terma jamoadagi faoliyati
2013—2014-yillarda  Qozog'iston yoshlar terma jamoasida 7 ta o'yin o'tkazgan.

## Yutuqlari

*  **[[Qozogʻiston Premyer-ligasi|Qozogʻiston Premyer-ligasida]]**
**  Kumush medal: 2013-yil

*  **[[Futbol bo'yicha Qozog'iston Superkubogi|Qozog'iston Superkubogida]]**
**  Finalchi: 2013-yil

## Manbalar

## Havolalar
*
*
*
Baqtriya bugʻusi

**Baqtriya bugʻusi** (***Cervus hanglu bactrianus***), shuningdek, **Buxoro bugʻusi** yoki **Baqtriya vapiti** deb ham ataladi. Baqtriya bugʻusi Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. U Oʻrta Osiyo qizil bugʻularining kenja turiga mansub sanaladi. Ushbu tur choʻllarda keng tarqalgan turdosh yarkand bugʻulariga (*C. h. yarkandensis*) oʻxshaydi.

## Tavsifi

Baqtriya bugʻulari tanasi odatda kulrang-sargʻish rangda, dumlari esa kulrang-oqish rangda boʻladi. Balogʻatga yetgan bugʻularning har bir shoxida beshta shoxi boʻladi.

Urgʻochi bugʻular erkak bugʻularga qaraganda biroz kichikroq boʻladi.

Baqtriya bugʻulari, xuddi Yakand bugʻulari singari kalta dumlarga ega. Bugʻu bolalari odatda, yevropalik qizil bugʻu bolalariga oʻxshab dogʻli boʻlib tugʻiladi. Ammo koʻpchiligi balogʻat yoshida dogʻlarini yoʻqotadi.

## Diapazoni
Baqtriya bugʻulari Markaziy Xuroson, Rossiya Turkistonida (Gʻarbiy Turkiston), Afgʻonistonning shimolida va Tyan-Shan togʻlarining gʻarbidagi hududlarda keng tarqalgan. Baqtriya bugʻulari choʻllar va pasttekisliklarda yashaydi. Ular koʻchanchi tarzda yashamaydi. Lekin sovuqroq haroratli vaqtlarda qoʻshni choʻl hududlariga tarqalishi mumkin.

## Soni

1999-yilga kelib Baqtriya bugʻularining umumiy soni 400 tani tashkil qilgan. Bu turning kamayib ketishiga asosiy sabab Tojikistonda harbiy mojarolar boʻlgan. Oʻshandan beri ekologik tashkilotlar bu turni saqlab qolish uchun bir qancha choralarni amalga oshirdi.

Bundan tashqari, Butunjahon tabiatni muhofaza qilish jamg'armasi Buxoro bugʻularini bir vaqtlar ular yashagan joylarga qaytarish uchun reintroduksiya dasturini amalga oshirdi. Ushbu dastur asosida Qozogʻistonning Turkiston viloyatidagi Sirdaryo-Turkiston davlat hududiy tabiat bogʻidan Oʻzbekistondagi Zarafshon qoʻriqxonasiga Baqtriya bugʻulari qaytarib olib keltirildi. 2021-yilda Qozog‘istonning Balxash viloyatida ushbu turni qayta tiklash maqsadida 61 bosh Buxora bug‘ulari tabiat bagʻriga qo‘yib yuborildi.

Tabiatni muhofaza qilish ishlari natijasida bugʻular soni ko‘paydi. 2006-yilda Markaziy Osiyoda 1000 ga yaqin Buxoro bugʻulari aniqlangan.

## Saqlanishi
2002-yil 16-mayda Yovvoyi hayvonlarning koʻchib yuruvchi turlari toʻgʻrisidagi konventsiya asosida Buxoro bugʻusini saqlash va qayta tiklash boʻyicha oʻzaro hamkorlik memorandumi tuzildi. Buxoro bug‘ularining inson faoliyati natijasida yo‘q bo‘lib ketish xavfi borligini eʼtirof etgan holda, ushbu memorandum hukumatlar, olimlar va boshqa guruhlarga tabiatni muhofaza qilish bo‘yicha olib borilayotgan saʼy-harakatlarni kuzatish va muvofiqlashtirish uchun hukumatlararo asos yaratadi.

## Yirtqichlar
Odamlardan tashqari, Buxoro bugʻularini Himoloy boʻrisi (ularning eng xavfli ovchisi), qoʻngʻir ayiqlar, qor qoplonlari . Yevroosiyo silovsinlari va yovvoyi choʻchqalar ham ovlashadi.

## Manbalar
Saroyi Tash madrasasi

**Saroyi Tash madrasasi**(Tosh Saroy nomi bilan ham mashhur; Oʻzbek Saroyi Tosh madrasasi) — Buxoro viloyati (Oʻzbekiston) shahrining tarixiy markazidagi madrasa, 18-asrda oʻzbek ashtarxoniylar (yoki mangʻitlar) sulolasi vakillari davrida qurilgan.Buxoro viloyati Samarqand mahallasi „Koʻkaldosh“ koʻchasida joylashgan madrasa.

Meʼmoriy yodgorlik „Oʻzbekiston moddiy madaniy merosi koʻchmas mulk obʼyektlari milliy roʻyxati“ga kiritilgan.Hozirda madrasa sayyohlik koʻrgazmasining obyektiga aylangan.

Saroyi Tosh madrasasi binosi bugungi kungacha juda yomon holatda saqlanib qolgan. Davlat dasturida 2010-yilda avariya holatlarini oʻrganish, demontaj qilish, madrasani konstruktiv mustahkamlash va taʼmirlash koʻzda tutilgan.

## Manbalar
Leonid Kuris

**Leonid Moiseyevich Kuris** (1944-yil 17-avgust, Buxoro) — rassom va kitob lavhalari kolleksiyachisi (30 000-tablitalar kolleksiyasi egasi), dunyoning koʻplab mamlakatlarida oʻtkazilgan koʻrgazmalar ishtirokchisi.

## Tarjimai holi
Leonid Moiseyevich Kuris 1944-yil 17-avgustda Buxoroda tugʻilgan. Urushdan keyin, 1946-yilda ota-onasi bilan Kiyevga koʻchib oʻtgan.

1973-yilda Taras Shevchenko nomidagi Kiyev davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.

1991-yildan Isroilda yashaydi.

Rassomning asarlari Avstriya, Angliya, Belgiya, Bolgariya, Vengriya, Germaniya, Daniya, Isroil, Italiya, Polsha, Rossiya, AQSh, Chexiya, Shvetsiya va boshqa mamlakatlarda oʻtkazilgan koʻrgazmalarda namoyish etilmoqda.

Bir qator ekslibris va kichik grafika koʻrgazmalarida mukofotlangan.

Leonid Kurisning asarlari muzeylar va shaxsiy ekslibris kolleksiyalarida, xususan: Belgiyaninng Sint-Niklas ekslibris muzeyida; Moskvadagi kitoblar muzeyida; Daniyaning Friderikshaven shahridagi kitoblar muzeyida; Polshaning Malbork qal’a muzeyida va boshqa koʻplab shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.

## Fikrlar va tanqidlar
Yakov Berdichevskiy:
U tabiyatan oʻymakor. Material bilan xoh yogʻoch, xoh plastmassa chambarchas va organik ravishda bogʻlanadi. Oʻzi istagan asarni har qanday holatda ham yarata oladi va maqsadiga yetishadi. U gravyurachi, shuning uchun baʼzan kutilmagan va gʻayrioddiy umumlashmalarga erisha oladi.

## Koʻrgazmalari
1987-yil — Slavno (Polsha);

1994-yil — Tel-Aviv universiteti kutubxonasi (Isroil);

1995 yil — Tel-Avivdagi fransuz madaniyat markazi (Isroil);

1997-yil — Gothenburg (Shvetsiya);

1997-yil — Frederikshaven (Daniya);

2002-yil — Varshavadagi kitoblar galereyasi (Polsha);

2008-yil — Xalqaro kitobsevarlar ittifoqining ekslibris muzeyi (Moskva);

2013-yil — „Leonid Kuris. Isroil. Bookplate“ Brest (Belarus), keyin ushbu koʻrgazma Pinsk (Belarus) va Biala-Podlyaska (Polsha) shaharlarida namoyish etildi;

2013-yil — Wielkopolski oroli (Polsha);

2015-yil — Kohtla-Järve (Estoniya);

2015-yil — Krakow (Polsha) „POLONICA“.

2019-yil — Varshavadagi kitoblar galereyasi (Polsha).

## Manbalar

## Havolalar

* Kiyev kalendari
Qorako‘l (moʻyna)

**Qorako‘l** — qorakoʻl zotiga mansub qoʻzilarning tugʻilgandan keyingi 1-3 kunlarda qalin, elastik, ipaksimon tuzilishi bilan ajralib turadigan, turli shakl va oʻlchamdagi jingalaklarni hosil qiladigan moʻynasi.

## Etimologiya
„Qorakoʻl“ soʻzi rus tiliga XIX asr oʻrtalarida kirib kelgan. U birinchi marta Ilya Berezinning ensiklopedik lugʻatida qayd etilgan. Bu nom qora jingalak junli qoʻylar yetishtirilgan Qorakoʻl shahri nomidan kelib chiqqan. Shahar nomi, oʻz navbatida, yaqin atrofdagi xuddi shu nomdagi koʻldan olingan boʻlib, uning nomi turkiylarning *kara* — „qora“ va *kul* — „koʻl“ soʻzlaridan kelib chiqqan.

Gʻarbiy Yevropa tillarida qorakoʻl terisi „Astraxan“ deb ataladi (,  yoki astracan,  va boshqalar). Bunga sabab, bir paytlar qorakoʻl terisi savdosi bilan hozirgi Rossiyaning Astraxan shahri shug‘ullangan.

## Asosiy maʼlumotlar
Dastlab Oʻrta Osiyoda qadimda yetishtirilgan qorakoʻl qoʻzilarining tabiiy terilari qorakoʻl deb atalgan. „Qorakoʻl“ soʻzining oʻzi turkiy tillardan boʻlib, soʻzma-soʻz „qora koʻl“ degan maʼnoni bildiradi, lekin qorakoʻl mo‘ynasi turli rangda boʻlishi mumkin.

Qorakoʻl — bozorda eng mashhur moʻyna turlaridan biri. Oʻzbek qorakoʻl qoʻylari hozirgi qorakoʻl qoʻylarining barcha turlarining ajdodi hisoblanadi. Qoʻylarning bu zoti oʻzining oddiyligi va choʻl sharoitlariga mukammal moslashishi tufayli Oʻrta Osiyo xalqlari orasida juda mashhur bo‘lgan. Oʻrta asrlarda savdo karvonlari qorakoʻl terilarini Buxoro va Xorazmdan butun Buyuk Ipak yoʻli boʻylab Oʻrta yer dengizigacha tarqatishgan.

Ulardan bosh kiyimlar, moʻynali kiyimlar va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

1920-yillarda ishlab chiqarish hajmi yiliga 1013-1800 ming donani tashkil etgan. 2016-yilda O‘zbekistonda 57,6 ming tonna qorako‘l terisi (1058,2 ming tonna) yetishtirildi.

Sunʼiy qorako‘l terilari neylon ipdan tayyorlanadi.

## Yana qarang

* Moʻyna

## Manbalar

## Havolalar

* 
* GOST 8748-70. Karakul chistoporodniy cherniy nevidelanniy. Texnicheskie usloviya. 1972