Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti

**Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti** (, *Maṭār Sharm al Shaykh al Dawli*)  – Misrning Sharm al-Shayx shahrida joylashgan xalqaro aeroport. Qohira xalqaro aeroporti va Hurgada xalqaro aeroportidan keyin Misrdagi uchinchi eng gavjum aeroport. Ilgari Ofira xalqaro aeroporti sifatida tanilgan.

## Umumiy maʼlumotlar

Aeroport 1968-yil 14-mayda Isroil havo kuchlari bazasi sifatida ochilgan. 1979-yilda Misr-Isroil tinchlik shartnomasi imzolangandan va Isroilning Sinay yarim orolidan chiqib ketishidan soʻng, fuqarolik aeroporti sifatida qaytadan tashkil etilgan.

Aeroportdan parvoz qiladigan eng katta muntazam samolyot Transaero Airlines tomonidan boshqariladigan Boeing 747-400 edi. Moskvadan tranzit qilingan ushbu reyslar 2015-yil oktyabr oyida Transaero faoliyatini toʻxtatgandan soʻng yakunlandi. 2022-yil dekabr holatiga koʻra, Red Wings Airlines aviakompaniyasi Moskvaning Domodedovo aeroportidan tranzit orqali oʻtuvchi hozirgi eng yirik muntazam parvoz qiluvchi samolyoti – Boeing 777-200ER hisoblanadi.

2008-yilda Egyptian Airports Holding Company (EAHC) aeroportda uchinchi yangi terminal qurish rejalarini eʼlon qildi. 2009-yil iyul oyida Misrning aeroportlar va aeronavigatsiya xolding kompaniyasi (EHCAAN) Ispaniyaning Pointec konstruktorlari bilan uchinchi terminal uchun shartnoma imzoladi. Terminal aeroportning oʻtkazish qobiliyatini yiliga 7,5 milliondan 15 million yoʻlovchiga yetkazish rejalashtirilgan edi. Loyihaning dastlabki xarajatlari 420 million dollarga baholandi. Loyihalash bosqichi 2010-yil boshida yakunlanishi kerak edi. Keyin xalqaro pudratchilar terminalni qurish uchun ochiq tenderga taklif qilindi, u 2015-yilga qadar toʻliq qurilishi rejalashtirilgan edi. 2016-yil sentyabriga kelib qurilish ishlari boshlanmadi. Aeroport 2025-yilga kelib har yili 18 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi kutilmoqda.

2015-yil 31-oktyabr kuni Sharm-ash-Shayxdan Rossiyaning Sankt-Peterburg shahriga yoʻl olgan Metrojet 9268-reysi Sinay yarim orolida Nexel va Husna oʻrtasidagi qulab tushdi va bortdagi barcha 224 kishi halok boʻldi, ularning aksariyati rossiyalik sayyohlar edi. Yaqindagi Suriyada Rossiya kuchlari bilan urushayotgan IShID jihodchi guruhi zudlik bilan halokat uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga oldi, Gʻarb hukumatlari buni terrorchilar portlashi natijasi deb hisobladi. Rossiyalik tergovchilar noyabr oʻrtalarida samolyot bombalanganini tasdiqladi. Ushbu voqealardan soʻng koʻplab davlatlar Sharm-ash-Shayxga barcha reyslarni keyingi ogohlantirishgacha toʻxtatib turishni buyurdi.

2015-yilning noyabr oyida 2015-yil 31-oktyabrda Metrojet 9268-reysi urib tushirilishi tufayli yoʻlovchilar soni sezilarli darajada kamaydi. Bu aviakompaniyalarning aeroportdan reyslarni bekor qilishiga va qolib ketgan yoʻlovchilar uchun qutqaruv reyslarini amalga oshirishiga olib keldi. Rossiya va Buyuk Britaniya kabi Yevropa davlatlari hukumatlari aviakompaniyalarning aeroportga parvozlarini taqiqlab qoʻydi, bu esa aviahalokatdan soʻng taʼkidlangan xavfsizlik xavotirlarini keltirib chiqardi. Birlashgan Qirollik hukumati, HM hukumati Sharm ash-Shayxga har qanday sayohat va qaytishni taqiqladi.

2018-yil yanvar oyida EgyptAir Express oʻzining Airbus A220 samolyotlari parki uchun aeroportda baza ochishi maʼlum qilindi. Bu Italiya, Germaniya, Marokash va Hindiston shaharlariga toʻxtovsiz parvoz qilish imkoniyati bilan aeroportda aviakompaniya tomonidan xizmat koʻrsatadigan yoʻnalishlar miqdorini oshiradi.

2019-yil 22-oktyabrda xavfsizlik tartib-qoidalari keng qamrovli qayta koʻrib chiqilgandan soʻng, Buyuk Britaniya oʻzining aeroportlari va Sharm-ash-Shayx oʻrtasidagi reyslarga qoʻyilgan taqiqni bekor qildi.

2019-yil 1-noyabrda TUI Airways va TUI UKning bosh kompaniyasi hisoblangan Germaniyaning TUI guruhi 2020-yil fevral oyidan boshlab aeroportga parvozlarni qayta tiklashini eʼlon qildi.

2021-yil 9-avgust kuni Rossiya havo yoʻllari aviakompaniyasi Metrojet 9268-reysining urib tushirilishi munosabati bilan kurort va Rossiya oʻrtasidagi reyslar taqiqlanganidan keyin 5 yil ichida ilk marotaba Rossiya va Sharm-ash-Shayx oʻrtasida birinchi reysni amalga oshirdi.

## Terminallari

### 1-terminal

2007-yil 23-mayda aeroportning ikkinchi terminali, yiliga 5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega yangi 1-terminal ishga tushirildi. Ikki qavatli,  terminalda 40 ta roʻyxatdan oʻtish taymerlari mavjud va koʻplab xalqaro va charter reyslariga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan. Ikkita ichki va oltita xalqaro darvozalari bor, ularning barchasi uzoq tribunalarga chiqadi. Terminal uchta qurilish komponentini oʻz ichiga oladi: „qayiq“ deb nomlangan xanjar shaklidagi oraliq boʻshliq bilan birlashtirilgan ikkita dumaloq zal. Bu pasport nazorati, boj olinmaydigan doʻkonlar va VIP zonalari, shuningdek, kafe/restoranlar uchun yoʻlovchi tranzit markazi boʻlib xizmat qiladi. Zallarda „qayiq“ning qattiq massasidan keskin farqli oʻlaroq, mahalliy badaviy madaniyatidan ilhomlangan havodor, chodirga oʻxshash tomlar mavjud.

### 2-terminal
2-terminal nomi bilan tanilgan boʻlsa-da, bu aslida aeroportning dastlabki terminal binosi. Bino 2004-yilda toʻliq modernizatsiya dasturidan oʻtkazildi va yiliga 2,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega. 2007-yilda 1-terminal ishga tushirilgandan beri koʻpgina aviakompaniyalar oʻz faoliyatini yangi binoga oʻtkazgan.

2016-yil dekabr oyida Egyptian Airports kompaniyasi 2-terminalni uzaytirish rejasini eʼlon qildi. EAC terminalni kengaytirish va uning sigʻimini yiliga ikki million yoʻlovchiga oshirishni rejalashtirmoqda, shu bilan aeroportning umumiy sigʻimini 9,5 millionga yetkazadi. Bu, shuningdek, yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi va 40 ta yangi havo yoʻlaklari qurishni oʻz ichiga oladi.

2019-yil noyabr oyida 2-terminalni kengaytirishning bir qismi yakunlangani, aeroportlarning yillik sigʻimini yiliga 7 milliondan 9 millionga oshirilgani maʼlum qilindi. Rejaga koʻra, kurort shaharga, xususan, qishda sayyohlar soni ortib borayotgani sababli, yoʻlovchi tashish imkoniyatini yiliga 20 million yoʻlovchiga yetkazish koʻzda tutilgan. Hozircha darvozalar soni 8 tadan 12 taga koʻpaytiriladi. Aeroportdagi qurilish ishlarining umumiy qiymati hozirgacha 800 million Misr funtiga yetdi.

### 3-terminal
2008-yildagi 3-terminal aeroportning yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish imkoniyatlarini 10 millionga oshirish taklif qilgan. Aeroport 2025-yilgacha har yili 18 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi kutilmoqda. Yangi terminal va uchish-qoʻnish yoʻlagini As-Salom yoʻliga tutashtirib qurish rejalashtirilgan edi. Uchinchi terminal va uning aloqa stendlari taxminan 183 000 m² maydonni egallaydi va xalqaro va mahalliy yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatadigan uchib ketish va kelish zali mavjud. Uchinchi terminal mavjud aeroportning shimolidagi yangi aerodromga qaragan edi. Origami shaklidagi tom burmalari uchib ketish joyining soyasini taʼminlaydi, jabhalarni toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlaridan himoya qiladi va butun bino boʻylab tabiiy yoritishni taʼminlaydi. Loyiha doirasida taksi yoʻllari va fartuklar ham qurilishi kerak edi. Boshqa tegishli infratuzilmalarga elektr yoki mexanik zavod, xavfsizlik xizmatlari uchun shiypon, masjid, avtoturargoh va oqava suvlarni tozalash inshooti kiradi. Yangi binoning oqava suvlari mavjud kanalizatsiya tizimiga ulanishi va sugʻorish uchun tashishdan oldin tozalanishi kerak edi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 2004-yil 3-yanvarda Flash Airlines aviakompaniyasining 604-reysi Qohiraga, soʻngra oxirgi manzil sifatida Parijga yoʻl olgani Sharm-ash-Shayxdan havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay Qizil dengizga qulab tushdi va bortdagi barcha 148 kishi halok boʻldi. Hodisa sabablari orasida uchuvchi xatosi va asbobning nosozligi bor, ammo tergovchilar bir qarorga kela olmadi.
* 2015-yil 23-avgust kuni London Stansted aeroportidan bortida 189 yoʻlovchisi boʻlgan reys oxirida Sharm-ash-Shayxga yaqinlashib kelayotgan Thomson Airways aviakompaniyasining 476-reysi oʻziga qarab kelayotgan raketaning oldini olish uchun qochish choralarini koʻrdi. Raketa laynerni taxminan 1000 fut (300 metr) masofaga oʻtkazib yubordi va samolyot xavfsiz qoʻndi. Tergov xulosasiga koʻra, raketa Misr qurolli kuchlarining harbiy mashgʻulotlardan adashgan raketasi boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
*