open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zayd ibn Hasan

**Zayd ibn Al-Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib**, u Hasan ibn Alining oʻgʻli va Ali as-Sajjodning sahobalaridan biridir. Hijriy 120-yilda Makka va Madina oʻrtasidagi Sajir degan joyda 90 yoshida vafot etdi va Al- Baqiyda dafn qilindi. U shahar shahzodasi Hasan bin Zaydning otasidir.

U otasi va Abdulloh ibn Abbosdan hadis rivoyat qilgan. O‘g‘li Yazid ibn Ayyod ibn Jaʼdoba va Abdurrahmon ibn Abulaziz u kishidan koʻplab hadis rivoyat qilishgan. Ibn Hibbon rivoyat qilgan. Ishonchli kitoblarda u zotning yaratgan buyukligidan odamlar hayratda qolgani haqida aytilgan. U zot to‘qson yil yashagan boʻlishiga qaramay shoirlar uni maqtab, yuz yildan keyin vafot etganligini aytishgan.

## Zoti
Zayd ibn Al- Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib ibn Abdul-Muttalib ibn **[[Hoshim ibn Abdulmanaf|Hoshim]]** ibn Abd Manaf ibn Qusay ibn Kilab ibn Murra ibn Kaʼb ibn Lu’ay ibn Gʻolib ibn Fahr ibn Molik ibn **[[Quraysh]]** ibn **Kinana** ibn Xuzayma ibn Mudraka ibn Ilyos ibn **Mudar** ibn Nizor ibn Maad ibn **Adnan** .

## Farzandlari
Zaydning toʻrt oʻgʻli bor edi:

* Muhammad ibn Zayd ibn Al-Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib uning onasi va o‘g‘li o‘ldirilgan, Ibn Saʼd "Al- Tabaqat "da, Al-Asiliy esa Tolibiylarning nasabnomalarida zikr qilgan.
* Abu al-Husayn Yahyo ibn Zayd ibn Al-Hasan bin Ali bin Tolib, Al-Asiliy uni tolibiylarning nasabnomalarida tilga olgan.
* Al-Husayn ibn Zayd bin Al-Hasan Al-Bast bin Ali bin Abu Tolib keyinchalik u Tolibiy laqabini oldii va Uqba Ahmad Sammak bin Muhammad ibn Al-Husayn ibn Zayd ibn Al-Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib bilan birgalikda yashaydi. Al-Asiliy uni tolibiylarning nasabnomalarida tilga olgan.
* Madina hokimi Abu Muhammad al -Hasan ibn Zayd bin al-Hasan bin Ali bin Abu Tolib boʻlib, koʻp yillar yuqori lavozimlarda faoliyat olib borgan.

## Manbalar
Renault-Nissan-Mitsubishi alyansi

**Renault-Nissan-Mitsubishi alyansi** – dastlab *Renault-Nissan ittifoqi* nomi bilan tanilgan, bu avtomobil ishlab chiqaruvchilari *Renault* (Fransiyaning Bulon-Bilankur shahrida joylashgan), Nissan (Yaponiyaning Yokogama shahrida joylashgan) va *Mitsubishi Motors* oʻrtasidagi *Fransiya-Yaponiya strategik ittifoqidir*. (Tokio, Yaponiyada joylashgan), ular birgalikda butun dunyo boʻylab har 9 ta avtomobildan 1 tadan koʻprogʻini sotadilar. Renault va Nissan 1999-yildan beri strategik hamkorlar boʻlib, 450 000 ga yaqin xodimga ega va sakkizta yirik brendni nazorat qiladi: Renault, Nissan, Mitsubishi, Infiniti, Renault Korea, Dacia, Alpine va Venucia. Avtomobillar guruhi 2017-yilda butun dunyo bo‘ylab 10,6 million avtomobil sotdi, bu esa uni yengil avtomobillar ishlab chiqarish bo‘yicha dunyodagi yetakchi guruhga aylantirdi. Alyans o‘zining hozirgi nomini 2017-yil sentabrida, *Nissan Mitsubishining* nazorat paketiga ega bo‘lganidan bir yil o‘tib, Mitsubishi’ni Ittifoqdagi teng huquqli hamkorga aylantirganidan keyin qabul qildi.

2021-yil dekabr holatiga koʻra, *Ittifoq elektr transport vositalari* ishlab chiqarish boʻyicha dunyodagi yetakchi guruhlardan biri boʻlib, 2009-yildan buyon 1 milliondan ortiq yengil elektr transport vositalari sotilgan. Uning EV liniyasining eng koʻp sotiladigan avtomobillari *Nissan Leaf* va *Renault Zoe* toʻliq elektr avtomobillaridir.

Renault, Nissan va Mitsubishi oʻrtasidagi strategik hamkorlik qoʻshilish va sotib olish emas. Uch kompaniya oʻzaro almashish shartnomasi orqali birlashtiriladi. Ushbu tuzilma 1990-yillardagi konsolidatsiya tendensiyasi davrida avtomobil sanoatida noyob boʻlgan va keyinchalik *General Motors* va *PSA Group* va *Mitsubishi*, shuningdek, Volkswagen Group va Suzuki uchun namuna boʻlib xizmat qilgan, ammo oxirgi kombinatsiya muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Alyansning oʻzi oʻz qamrovini sezilarli darajada kengaytirdi va avtomobil ishlab chiqaruvchilari, jumladan, Germaniyaning *Daimler* va Xitoyning *Dongfeng* kompaniyalari bilan qoʻshimcha hamkorlik aloqalarini oʻrnatdi.

2018-yil noyabr oyida *Alyans* raisi va bosh direktori Karlos Gon hibsga olinib, uning alyans va uning tarkibiy qismlaridan ishdan bo‘shatilishi bilan birga, matbuot tahlilchilari *Alyansning aksiyadorlik kelishuvi* barqarorligiga ham, uning uzoq muddatli mavjudligiga ham shubha uyg‘otdi. Ushbu tahlilchilar, shuningdek, kompaniyalarning soʻnggi biznes strategiyalari bir-biriga bogʻliq boʻlganligi sababli, Ittifoqni qayta qurishga urinishlar barcha aʼzolar uchun teskari samara berishi mumkinligini taʼkidlamoqda.

## Manbalar
Jinjurek

**Junjurek** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Lepsinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Lepsinskiy qishloq okrugi Junjurek qishlogʻidan tashqari Lepsi, Bayzerek va Shimbulaq qishloqlarini oʻz ichiga oladi. KATO kodi — 193467300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 146 kishini (75 erkak va 71 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 79 kishi (41 erkak va 38 ayol) yashagan. 2009-yilda aholi soni 1999-yildagi aholi roʻyxatiga nisbatan 54,1% ni tashkil etgan.
## Iqlimi
Junjurek qishlogʻining iqlimi kontinental. Yanvarning oʻrtacha harorati 12°, iyulning oʻrtacha harorati 23°. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 350-400 mm, asosiy miqdori mart-may va noyabr-dekabr oylariga toʻgʻri keladi. Shimoli-sharqiy (34%) va shimoliy (16%) tomondan shamollari ustunlik qiladi. Noyabr oyining oxirgi oʻn kunligida uzluksiz qor yogʻadi va mart oyining ikkinchi oʻn kunligida tugaydi.
## Nomi
Junjurek (Jinjurek) nomining kelib chiqishi haqida turli xil qarashlar mavjud. Aytim Abdraxmonov „Topononimiya va etnotoponimiya“ asarida: "Bu moʻgʻulcha „*zunun“* — „sharq“, „*zurag“* — „tasvir“ soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlishi kerak. „Junjurek (zuunzurag)“ „sharqdagi togʻ tasviri“ degan maʼnoni anglatadi" deb yozgan. E. Qo‘yshiboyev o‘zining „Qozog‘iston yer-suvlari nomlari lug‘ati“ nomli kitobida — "Qadimgi gotika tilidan „Junjurek“ so‘zlarining qismlari „*jun“* (qozoq „jon“ so‘zining fonetik shakli) va „*yurek“* (*"* *jurnek"*) degan maʼnoni bildiradi.*"* Shunday qilib, E. Qoʻyshibayevning fikriga koʻra „Junjurek“ — „parcha yurak“ degan maʼnoni anglatadi. "  *Ismning* birinchi boʻgʻinidagi jun soʻzi qirgʻiz tilidan tarjima qilingan *hayvonot bogʻi* — „baland, tosh“ degan maʼnoni anglatadi; turkmancha *chaqiruv, bosh* — „jar ichidagi tosh“; tojikcha *zoudan* — „yalang tosh, jar“. Ochig‘i, mo‘g‘ulcha „tog‘ alangasi“ maʼnosini anglatuvchi *zo* so‘zi ham shu so‘z turkumiga kiradi. Demak, jun so‘zi qozoq tilidagi bu „hayvonot bog‘i, bosh, *zau*, zo“ so‘zlarining fonetik varianti ekanligini tushunish mumkin. Moʻgʻulcha *zuragdan* tarjima qilingan ismning ikkinchi boʻgʻinidagi *zhurek* soʻzi „rasm, tasvir“ degan maʼnoni anglatadi. Shunda „Junzhurek“ nomining toʻliq maʼnosini „baland qoyadagi rasm“ deb atash mumkin.
## Manbalar
Zelyoniy Lug (Almati viloyati)

**Zelyoniy Lug** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi tugatilgan qishloq. Tugatish sanasi belgilanmagan.
## Geografiyasi
Qishloq Tokjaylau (Dzerjinskoye) qishlogʻidan 7 km shimolda, Balabay daryosi boʻyida joylashgan.
## Tarixi
Zelyoniy Lug qishlogʻi 1912-yilda tashkil etilgan. Qishloq Lepsinskiy uchastkasi, Kolpakovskaya volostining bir qismi edi. 1913-yilda u 41 ta xonadondan iborat boʻlgan.
## Manbalar
Qabanbay (Almati viloyati)

**Qabanbay** (, 1992-yilgacha — Andreevka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Qabanbay qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Usharal shahridan 45 km janubi-gʻarbda, Shinjili daryosi boʻyida joylashgan. KATO kodi — 193459100. 

Olmaota — Oʻskemen temiryoʻli ushbu qishloqdan oʻtadi.
## Tarixi
Andreevka qishlogʻi 1909-yilda Shinjili daryosining (Tentek daryosining irmogʻi) boshida rus koʻchmanchilari tomonidan tashkil etilgan. Yangi qishloq Semirechensk viloyatining Lepsinskiy tumanidagi Gerasimovskaya volostining bir qismi edi. Aholining asosiy mashgʻuloti dehqonchilik va chorvachilik boʻlgan. Inqilob arafasida qishloqda 4 tegirmon va don zavodi ishlagan.

Qozogʻiston hududida fuqarolar urushi tarixidagi eng esda qolarli sahifalaridan biri mashhur Cherkas mudofaasidir . Andreevka qishlogʻi Sovet hokimiyati uchun kurashgan hududning bir qismi edi. Kichik bir qishloq oq kazaklar Annenkov va Gulidovga qarshi ikkita otryad tuzadi. 

1920-yilda qishloq shu okrugning Uchntek volosti tarkibiga kiritilgan. Qishloq komsomollari tomonidan qiroatxona tashkil etilib, u yerda ham sahna ko‘rinishlari, ommaviy yig‘ilishlar, maʼruzalar, suhbatlar o‘tkazilgan. 1920-yillarning boshlarida boshlangʻich maktab ham ochilgan. 1928-yildagi maʼmuriy-hududiy islohot natijasida xaritada yangi tuman paydo boʻladi. Ushbu tuman — Andreevskiy edi. Qishloqda kinoteatr, oʻrta maktab, klub, maishiy xizmat koʻrsatish shaxobchalari paydo boʻladi. Olmaota — Oʻskemen trassasida joylashgan qishloq olma bogʻlarining koʻpligi sabab eng yam-yashil qishloqlardan biri boʻlgan. 

SSSR parchalanishi bilan mahalliy boʻlmagan millatlar aholisining aksariyati, asosan ruslar va ukrainlar oʻz vatanlariga ketishadi. 1999-yilga kelib, qishloqda 1989-yilda yashagan 11 000 kishidan atigi 8 000 kishi qolgan. 2009-yilga kelib esa 6000 ga yaqin aholi istiqomat qilgan. 1992-yil 8-sentyabrda tuman nomi Andreevka Kabanbay deb oʻzgartiriladi. Undan keyin tez orada tuman tugatilib, hozirgi Alakoʻl tumaniga o‘tkaziladi.

Hozirda ushbu tuman Kabanbay qishloq okrugining maʼmuriy markazi boʻlib, unga Kabanbay qishlogʻidan tashqari Jambil qishlogʻi ham kiradi.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 8069 kishini (3898 erkak va 4171 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 6049 kishi (2978 erkak va 3071 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qazaqstan (Alakoʻl tumani)

**Qazaqstan** (, 199?-yilgacha — Jagatal) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Jagatala qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193449100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2365 kishini (1233 erkak va 1132 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1904 kishi (975 erkak va 929 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qaynar (Alakoʻl tumani)

**Qaynar** (, 1996-yilgacha — Sotsialdi) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Qaynar qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 193461100  .
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 952 kishini (504 erkak va 448 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 905 kishi (478 erkak va 427 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qamisqala

**Qamisqala** (, 199?-yilgacha — Ribachye) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Qamisqala qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193463100.
Qishloqda „QDU Alakoʻl oʻrta maktabi“ maktabi va masjid bor.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1733 kishini (887 erkak va 846 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 878 kishi (443 erkak va 435 ayol) yashagan.
## Manbalar
Jumaxan Balapanov

**Jumaxan Balapanov** (, 07.10.2005 yilgacha — Qizilashi) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Qizilashi qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 193465100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1958 kishini (1000 erkak va 958 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1696 kishi (886 erkak va 810 ayol) yashagan.
## Manbalar
Janama (Almati viloyati)

**Janama** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumaniga qarashli qishloq. Janamin qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193451100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1526 kishini (785 erkak va 741 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 924 kishi (460 erkak va 464 ayol) yashagan.
## Manbalar
Abdulloh al-Omuliy

**Abdulloh ibn Hammod ibn Ayyub ibn Muso al-Omuliy** (Abu Abdurrahmon) — hadisshunos. U boshqalardan, undan esa ulamolar hadis aytganlar.

Abdulloh al-Omuliy hijriy 269-yilda rabiussoniy oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmajid az-Zanjoniy

**Abdulmajid ibn Abdulʼali az-Zanjoniy** — mutakallim, hakim va faqih bo‘lgan. Zanjonda gumanitar va adabiy fanlarni o‘rgangan. Usul va fiqhda baʼzi ustozlarining darslarida ishtirok etgan. So‘ngra Tehronga safar qilgan. U yerda Ali al-Mudarris, Abul Hasan Jilvadan dars olgan. Zanjonga qaytib, dars bergan.
## Asarlari
* „Havosh kasira ala-l-kutubi-l-mutadovila fi-l-kalom va-l-hikma“ („Kalom va hikmat ilmlaridagi munozaralar haqidagi kitoblarga ko‘p hoshiya-izohlar“)
Abdulmajid az-Zanjoniy milodiy 1902-yil (hijriy 1320-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmajid ash-Shaljiykasiy

**Abdulmajid ibn Yusuf ibn Shuʼayb ibn Binon ash-Shaljiykasiy** (al-Imom) — hadisshunos. Samarqandda fiqh ilmini o‘rgangan. Undan o‘g‘li Ali ibn Abdulmajid hadis rivoyat qilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdulmajid ash-Shaljiykasiy hijriy 457-yilda, 80 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Maxrama

**Abdulloh ibn Maxrama** (arabcha: عبد الله بن مخرمة — Abu Muhammad Abdulloh ibn Maxrama ibn Abduluzzo ibn Abu-l-Qays al-Qurashiy al-Omiriy, ? — 12/633, Shom/Yamoma) — sahoba.

## Hayoti
Abdulloh ibn Maxram Quraysh qabilasining Bani Omir ibn Luay urug‘iga mansub bo‘lgan. Sahobalar tarixi haqidagi manbalarda onasining ismi turlicha keltirilgan. Jumladan, Ibn Abdulbarning *"Istӣ’āb"ida* Ummu Nuhayk bint Safvon, Ibn Hajarning *„al-Isāba“* asarida Bahnona bint Safvon bin Umayya bin Muharrab deb zikr qilingan. Abdulloh ibn Maxrama Islomni birinchilardan bo‘lib qabul qilgan sahoba, Habashistonga hijrat qilgan muhojirlardan. Tarixchilar uning Habashistonga hijrati haqida ixtilof qilganlar. Al-Voqidiy uni Habashistonga ikki bor hijrat qilgan desa, Ibn Ishoq nubuvvatning oltinchi yili Ja’far ibn Abu Tolib bilan hijrat qilgan deydi. Muso ibn Uqba va Abu Maʼshar al-Balxiylar uni har ikki hijratda muhojirlar orasida zikr qilmaganlar. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning *„Islom tarixi“* kitobida Habashistonga birinchi hijrat qilgan o‘n olti nafar muhojirlar orasida ham Abdulloh ibn Maxramaning ismi zikr qilinmagan. Biroq uning Yasribga hijrat qilgani va u yerda Kulsum ibn al-Hidmning uyiga tushgani aniq. Bu vaqtda u o‘ttiz yoshda bo‘lgan. Payg‘ambar Yasribda u va Farva ibn Amr al-Ansoriy al-Bayoziy o‘rtasida birodarlik aloqasini o‘rnatadilar. Abdulloh ibn Maxrama Payg‘ambar bilan birga Badr jangidan boshlab barcha g‘azotlarda qatnashgan. Payg‘ambar vafotlaridan keyin bo‘lib o‘tgan ridda urushida ham ishtirok etgan. Obidligi bilan tanilgan Abdulloh ibn Maxrama Alloh yo‘lida shahid bo‘lishni orzu qilgan. Uning bu orzusi qirq bir yoshida Yamoma jangida ushaladi.
Abdulloh ibn Umar uni jang maydonida jon berayotgan vaqtida ko‘rganida iftor vaqti bo‘lganini so‘­rab, ro‘zasini ochishi uchun qalqonida ozgina suv keltirishini so‘raydi. Ammo u suvni keltirgunicha Abdulloh ibn Maxrama ro‘zasini ochishga ulgurmay jon taslim qiladi.

## Adabiyotlar

# Ibn Ishoq. As-Sӣra. — Rabot: 1967. 207;
# Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 156, 341; II, 496;
# Ibn Hishom. As-Sӣra. — Qohira: 1955. I, 352; II, 7, 341;
# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. III, 404;
# Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 379;
# Kemal Sandikçi. „Abdullah b. Mahreme“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 114;
# Alixonto‘ra Sog‘uniy. Tarixi Muhammadiy. — T.: „Movarounnahr“, 2017. 670;
# Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Islom tarixi. — T.: „HİLOL-NASHR“ 2017. I, 222-223.

## Manbalar
Nafisa Sodiqova

**Nafisa Sodiqovna Sodiqova** — taniqli oʻzbekistonlik olima.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, tarix fanlari doktori N. S. Sodiqova 1930-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1949-yilda Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti aspiranti (1950-1953). FA Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyining (hozirgi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi) katta ilmiy xodimi, boʻlim mudiri (1954-1959), 1960- 1985 yy. direktor lavozimida ishlab kelgan. Nafisa Sodiqova „Sovet Oʻzbekistonida muzeyshunoslik ishining vujudga kelishi va taraqqiyoti tarixi (1917-1973)“ mavzuida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan.
Mustaqillik yillarida N.Sodiqova Oʻzbekistonda muzeyshunoslik ishini rivojlantirishdagi koʻp yillik xizmatlari va jamoatchilik faoliyatlari uchun „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (2000).

## Asosiy nashr qilgan ilmiy ishlari:
* Muzeynoe delo v Uzbekistane, 1975. — 289 s.
* Sodiqova. N.Madaniy yodgorliklar xazinasi. Toshkent."Fan". 1981. 272 bet.
* Sadikova N., Levteeva L., Sultonova N., Tursunaliev K. Kustarnie promisli v bitu narodov Uzbekistana XIX — XX vekov. T.: Fan, 1986. 163 s.
* Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2001. — 302 s.
* Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2003. −159 s.
* Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2006. — 191 s.
* Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Tashkenta i Fergani, 2006. — 32 s.
* Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Buxari i Samarkanda, 2006. — 32 s.
* Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Xorezma, 2007. — 34 s.
## Adabiyotlar
Р.Ҳ.Муртазаева.Ўзбекистон тарихчилари. I жилд (биобиблиографик маълумотнома). Т.: «Fan va tehnologiya», 2012, 246 бет.
## Manbalar
Abdulmalik az-Zandinoiy

**Abdulmalik ibn Muhammad ibn Zakariyo ibn Yahyo ibn Bakr ibn Habib an-Nasafiy, az-Zandinoiy** (Abulfavoris) – hadisshunos. Abdulmalik az-Zandinoiy hijriy 428-yilda tugʻilgan. Samarqandda yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdulmalik az-Zandinoiy hijriy 495-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmalik al-Baylaqoniy

**Abdulmalik ibn Ahmad ibn Abdulmalik ibn Abdikon al-Baylaqoniy** (Abulmaʼoliy) — chiroyli husnixat sohibi bo‘lgan. U ilm izlab, Xuroson va Iroqqa borgan, u yerda ulamolardan hadis tinglagan.

Abdulmalik al-Baylaqoniy hijriy 496-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmalik as-Siddiqiy

**Abdulmalik ibn Ali ibn Ali ibn Muborakshoh ibn Abu Bakr al-Bakriy** (shuningdek, as-Siddiqiy, as-Sovajiy, at-Tabriziy, vafotidan keyin esa al-Qazviniy, ash-Shiroziy, ash-Shofiʼiy sifatida tilga olingan, (Abulqat)) — soʻfiy bo‘lgan. Abdulmalik as-Siddiqiy milodiy 1491-yil (hijriy 896-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Hadiyyatu-l-muhibbiyn fi-l-axbor va-l-adʼiyati va-l-azkor“ („Xabarlar, duolar va zikrlarni yoqtiradiganlarning hadyasi“)
* „al-Habalu-l-matin fi-lazkor va-l-adʼiyati-l-maʼsurati an sayyidi-l-mursaliyn“ („Mursal nabiylarning sarvari haqidagi unutilmas zikrlar va duolardan tuzilgan mustahkam arqon“)
* „Duraru-l-maʼoni-l-jaliya“ („Maʼnolarning yaltiroq durlari“)
## Manbalar
Baxtiyor Rahmonov

**Baxtiyor Rahmonov** (1959-yilda Toshkent viloyatida tug‘ilgan) — Toshkent shahar hokimi. 

## Biografiyasi
1981-yilda Kiyev muhandislik-qurilish institutini tugatgan.

2000-yilda prezident huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan.

Toshkent shahar hokimining arxitektura, kapital qurilish va kommunikatsiyalarni rivojlantirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari. 

2018-yildan 2021-yilga qadar Toshkent shahar Olmazor tumani hokimi

2021-yildan 2023-yilgacha Toshkent shahar hokimining birinchi oʻrinbosari

2023-yil 16-yanvardan 23-martgacha Toshkent shahar hokimi

## Manbalar
Abdulmajid az-Zanjoniy (...-1932)

**Abdulmajid Mirzo ibn Taqiy ibn Rashid ibn Abdulloh ibn Fath Ali Shot al-Qojoroy az-Zanjoniy** — olim, hakim, bir qancha ilmlar sohibi bo‘lgan.
Abdulmajid az-Zanjoniy milodiy 1932-yil (hijriy 1351-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „al-Favoʻid fi-l-ulumi-l-mutanavviʼa“ („Turli ilmlar haqida foydalar“)
* „Hoshiya ala-l-asfor fi-l-hikma va-l-falsafa“ („Hikmat va falsafa haqidagi kitoblarga hoshiya-izoh“)

## Manbalar
Abulmakorim az-Zanjoniy

**Abulmakorim ibn Abul Qosim al-Musoviy az-Zanjoniy** — faqih bo‘lgan. U milodiy 1839-yil (hijriy 1255-yil) tavallud topib, milodiy 1912-yil (hijriy 1330-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Risola fi hurriyati-l-xamr“ („Kuhulga munosabat haqida risola“)
* „Latoifu-l-ahkom“ („Latif hukmlar“)
* „Miftohu-z-zafar“ („Muvaffaqiyat kaliti“)
* „at-Tahiya al-muboraka“ („Muborak tabriklar“)
* „Maʼoriju-r-rizvon“ („Rozilik pog‘onalari“)
## Manbalar
Abdulmunʼim al-Furoviy

**Abdulmunʼim ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn al-Fazl ibn Ahmad al-Furoviy as-Soʻidiy an-Nishopuriy ash-Shofiʼiy** — muhaddis va Xuroson musnadi bo‘lgan.
## Asarlari
* „Arbaʼuna hadisan“ („Qirq hadis“).

## Manbalar
Abulmaoliy al-Pazdaviy

**Ahmad ibn Muhammad ibn al-Husayn ibn Abdulkarim ibn Muso ibn Abdulloh ibn Mujohid an-Nasafiy al-Pazdaviy** (Abulmaoliy) — faqih. Otasi Abulyusr Muhammad zamonasida Qozi Sadr nomi bilan tanilgan buxorolik qozi. Abulmaoliy ilm talabi bilan Marv, Bag‘dodga borgan va muqaddas haj safariga borib, vatani Saraxsga qaytib milodiy 1148-yil (hijriy 542-yil)ning jumodulavval oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmoʼmin ibn Xalaf an-Nasafiy

**Abdulmo‘min ibn Xalaf ibn Tufayl ibn Zayd ibn Tufayl at-Tamimiy an-Nasafiy** — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

## Manbalar
Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy

**Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy** — muhaddis. U Ustrushananing Xarqona qishlog‘ida tavallud topgan va shu yerda muqim yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy Xarqonada tarqagan vabo kasalligidan milodiy 1056-yil (hijriy 448-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmalik al-Ofironiy

**Abuttayyib Abdulmalik ibn Isʼhoq ibn al-Muhtadiy al-Ofironiy** — adib va shoir bo‘lgan. Marvga borgan va u yerda faqih bo‘lib yetishgan.

Abdulmalik al-Ofironiy hijriy 388-yil shaʼbon oyining ikkinchi o‘n kunligida vafot etgan .

## Manbalar
Melothia

***Melothria*** - Amerika Qo'shma Shtatlari, Argentina, Afrikada uchrovchi Qovoqdoshlar oilasiga mansub gulli o'simliklar turkumi. Ilgari *Melotriyada* bo'lgan bir qator turlar *Cucumis turkumiga* qo‘shilgan.

## Turlar
Hozirgi vaqtda qabul qilingan turlarga quyidagilar kiradi:
 **[[Melothria campestris]]* (Naudin) H.Schaef. & S.S.Renner
**[[Melothria cucumis]]* Vell.
**[[Melothria dulcis]]* Wunderlin
**[[Melothria hirsuta]]* Cogn.
**[[Melothria longituba]]* C.Jeffrey
**[[Melothria pendula]]* L.
**[[Melothria pringlei]]* (S.Watson) Mart.Crov.
**[[Melothria scabra]]* Naudin
**[[Melothria schulziana]]* Mart.Crov.
**[[Melothria sphaerocarpa]]* (Cogn.) H.Schaef. & S.S.Renner
**[[Melothria trilobata]]* Cogn.
**[[Melothria warmingii]]* Cogn.

## Manbalar
Abdurazzoq al-Moxuvoniy

**Abdurazzoq ibn Muhammad al-Moxuvoniy** (Abu Abdulloh) — Abu Bakr al-Moxuvoniyning birodari. U o‘z otasidan, shuningdek, ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Abdurazzoq al-Moxuvoniy hijriy 540-yildan keyin vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrasul al-Koshoniy

**Abdurrasul ibn Muhammad ibn Mahmud ibn al-Og‘o Ali ash-Sharodiy al-Koshoniy al-Madaniy** — olim va ko‘p asarlar muallifi. Koshonda Habibulloh ibn Ali al-Koshoniy, Faxruddin an-Naroqiy kabi taniqli olimlardan taʼlim olgan, so‘ngra Najafda Muhammad Kozim az-Zaradiy va boshqalardan ham saboq olgan. So‘ngra Koshonga kelgan va uning yirik olimlaridan biri sifatida faoliyat ko‘rsatgan.

Abdurrasul al-Koshoniy hijriy 1366-yil safar oyining 8-sanasi, chorshanba kuni quyosh botayotgan vaqtda vafot qilgan va Panja Shoh degan joyga dafn etilgan.
## Asarlari
* „Tiryoqu-s-sumum“ („Zaharga qarshi davo“)
* „Tafkiku-l-olami-l-haqiyqa ani-t-tabiyʼa“ („Tabiatdan haqiqat olamini ochish“)
* „ar-Radd ala-lbobiya“ („Bobiya oqimiga raddiya“)
* „Aʼloimu-l-haqiyqa“ („Haqiqat alomatlari“)
* „Hidoyatu-l-muhibb“ („Tolibi ilmga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatish“)
* „Riyozu-l-mutakallimiyn“ („Mutakallim olimlarning bo‘stonlari“)
## Manbalar
Abdurashid al-Valvolijiy

**Abdurashid ibn Abu Hanifa an-Nuʼmon ibn Abdurazzoq ibn Abdulloh al-Valvolijiy** (Abul Fath, Zahiruddin) — fozil imom va hanafiy faqih bo‘lgan. U hijriy 467-yilda tavallud topgan. Samarqandda yashagan, shu yerda hadis eshitgan va rivoyat qilgan. Bir muddat Keshda yashagan, keyinroq esa Samarqandga ko‘chib o‘tgan. Balxda fiqh ilmini o‘zlashtirgan. Balx va Buxoroda ulamolardan hadislar eshitgan, ulamolar undan hadislar rivoyat qilganlar. Uning „al-Fatovo al-valvolijiya“ („Valvolijiy fatvolari“) degan asari bor.

Abdurashid al-Valvolijiy hijriy 540-yil vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahim at-Tabriziy

**Abdurrahim ibn Ibrohim at-Tabriziy** — Tabrizning mashhur faqihlaridan. U taxminan hijriy 710-yilda tavallud topgan. U tasnif qilgan asarlar bor.

## Manbalar
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy

**Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy** (arabcha: عبد الله بن مقري السمرقندي — Abu Muhammad Abdulloh ibn Muqriy Muhaqqiq Ahmad ibn Umar ibn Abu Ash’as ibn as-Samarqandiy, 444/1052, Damashq — 1122, Bag‘dod) — shayx, imom, muhaddis va hofiz.

## Hayoti
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy Damashqda tug‘ilib, o‘sha yerda voyaga etgan. Muhaddis Ismoil ibn as-Samarqandiyning akasi bo‘lib, u lug‘at olimlaridan edi. Damashqda Abu Bakr al-Xatib, Abdulaziz al-Kattoniy, Abu Nasr ibn Tullob, Nishopurda Fazl ibn Muhibdan, Isfahonda Abu Mansur ibn Shukrvayhdan taʼlim olib, ulardan hadis rivoyat qilgan. Hadis ilmi bilan qiziqqan va o‘zi uchun qomus tayyorlab olgan. Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy, shuningdek, Damashqda Abduddoim al-Hiloliydan, Bag‘dodda Abu-l-­Husayn ibn Naqqur, as-Sarifiyniy va boshqa muhaddislardan, Bushanjda Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Afiyfdan, Marvda Ali ibn Musa al-Musaviydan, Jurjonda Komil ibn Ibrohim al-Xandaqiydan, Nishopurda al-Fazl ibn Mu­hib va boshqa bir necha muhaddislardan hadis eshitgan.

## Ijodi
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy hadis ilmi bilan tanilib, ko‘p asar yozgan. Hadislarni ishonch, qiziqish bilan rivoyat qilgan. Dindor va adabiyot bilimdonlaridan bo‘lgan. *Nizomul-mulkka* o‘z sanadlari bilan hadis o‘qib bergan.
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiydan as-Silafiy hadis rivoyat qilgan va: „Alloma fozil, olim, ishonchli bo‘lib, arab tilida so‘zga usta edi. Uni qoyilmaqom qilib o‘qir va hammani hayratda qoldirar edi“, degan.
Otasi qiroat ilmida Abu Ali al-Ahvoziyning yetuk shogirdlaridan bo‘lgan."Mu’jam" yozgan.
Ibn Najjor aytgan: „Abu Muhammad chiroyli va bexato yozar, quvvai hofiza va ishonchlilikda vasf qilingan edi. U kishidan akasi, qizi Ummul-Hasan Kamol(a) bint Abdulloh ibn Ahmad as-Samarqandiy, Ibn Nosir, Hibatulloh ibn Mukarram va shayxlarimiz Zokir ibn Komil hamda Yahyo ibn Bavshlar hadis rivoyat qilganlar“.
Abdulg‘ofirning *"As-Siyāq"* kitobida: „Abu Muhammad as-Samarqandiy fozil, hofiz, o‘tkir xotirali, ruhi yengil yigit edi“. Kitobning boshqa bir o‘rnida: „Zamonasining hofizi edi“, deyilgan.

### Asari

* „Mu’jam“.

## Adabiyotlar

# Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIX, 465;
# Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 2009. VI, 29;
# Ibn Kasir. Al-Bidāya. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 1988. 236;
# Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. IV, 41. O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 310-311.

## Manbalar
Abdurrahim at-Tamimiy

**Abdurrahim ibn Ahmad ibn Nasr ibn Isʼhoq ibn Mazohim ibn G‘iyos ibn Amr at-Tamimiy al-Buxoriy** (Abu Zakariyo) — Misrga kelib, shu yerda muqim yashagan. Muhaddis, hofiz va sayyoh bo‘lgan. U milodiy 382-yil (hijriy 992-yil) rabiulavval oyida tug‘ilgan. Mag‘rib-u Mashriqda hadis tinglagan va o‘zi ham hadis aytgan. So‘ngra Misrda istiqomat qilgan va shu yerda hadis aytgan. Hofizlardan bo‘lgan. Havroda vafot etgan. Uning qalamiga mansub bo‘lgan asarlar: „Risolatu-r-rihlati va asbobuho“ (Rihlat va uning sabablari haqidagi risola), *Risola „Lo iloha illolloh va savobuho“* („Lo iloha illolloh“ kalimasi va uni to‘g‘ri aytish haqidagi risola), „Mushtabahu-n-nisbati“ („Shubhali nisbalar“) kitobida Abdulg‘aniy ibn Saiddan hadis aytgan.

Abdurrahim at-Tamimiy milodiy 461-yil (hijriy 1068-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdulmuʼtiy al-Bobiy

**Abdulmuʼtiy ibn Abdulqodir al-Bobiy** — asli kelib chiqishiga qarab, nisbasi – al-Bobiy va yashagan joyiga qarab esa, nisbasi –— al-Halabiy bo‘lgan. Arifmetika, faroiz, nahv, tasrif va ilm-fanning boshqa sohalarida faoliyat olib borgan olim. U taʼlif etgan asarlardan: „Sharhu nazmi-l-ujrumiya“ (Umritiyning nahv ilmi haqidagi „Nazmu-l-ujrumiya“ asariga sharh), „Sharhu mutuni-l-Izziy“ (Tasrif ilmi haqidagi „Izziy matnlari“ga sharh), „Sharhu mutuni-s-saxoviya“ (Arifmetika haqidagi „Saxoviy matnlari“ga sharh).

## Manbalar
Abdurrahim ash-Sharvoniy

**Abdurrahim ibn Ahmad ash-Sharvoniy, al-Marvaziy, al-Hanafiy** — Qunstantiniya mudarrislaridan bo‘lgan.
Abdurrahim ash-Sharvoniy milodiy 1722-yil (hijriy 1134-yil) vafot etgan.
## Asarlari
* „Hoshiya ala odobil-bahs li Masʼud ash-Sharvoniy“ (Masʼud ash-Sharvoniyning „Odobul-bahs“ asariga hoshiya-izoh)
* „Hoshiya ala lavomiʼi-l-asror sharhi matoliʼi-l-anvor fi-l-mantiq va-l hikma li-l-Armaviy“ (Armaviyning mantiq va hikmat ilmi haqidagi „Lavomiʼu-l-asror sharh matoliʼi-l-anvor“ („Nurlar chiqadigan joylarning sharhi va sirlarning ko‘rinishi“) sharhiga hoshiya-izoh)

## Manbalar
Abdurahim al-Yagʻnaviy

**Abdurahim ibn Ali ibn Niyoziy ibn Ali ibn an-Nuʼmon al-Yag‘naviy** (Abu Muhammad) — adib bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abdurahim al-Yagʻnaviy hijriy 555-yil rabiussoniy oyining o‘rtalarida seshanba kuni vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn al-Muteʼ

Abdulloh ibn al-Muteʼ (arabcha: عبد الله بن المطيع —
Abdulloh ibn al-Muteʼ ibn al-Asvad ibn Horisa ibn Nazla ibn Avf ibn Ubayd ibn Adiy ibn Kaʼb ibn Luay ibn Gʻolib al-Madaniy al-Qurashiy al-Adaviy,?, Madina — 74/693, Makka) — tobeʼin.

## Faoliyati
Ilk siyosiy faoliyatini Muoviya davrida boshlagan Abdulloh ibn al-Muteʼ xalifaning Ziyodni Madinaga voliy etib tayinlashiga qarshi chiqqan. Uning bu ishidan umaviylar tarafdorlari norozi bo‘lganlar. Shu bois og‘ir ayblov va haqoratlarga uchragan. Yazid ibn Muoviyaga bay’at qildirish masalasi muhokama qilinayotganda Abdulloh ibn al-Muteʼ xalqni g‘alayonga boshlashidan xavotirlanib, Madinada qamoqqa olinadi, ammo Abdulloh ibn Umar boshchiligidagi Adiy qabilasi aʼzolarining jiddiy eʼtirozi tufayli qo‘yib yuboriladi. Abdulloh ibn al-Muteʼ Husaynni Kufaga borishdan voz kechirishga uringan bo‘lsa-da, ijobiy natijaga erisha olmagan. Yazidning xalifaligidan norozi bo‘lib, Madinani tark etishga qaror qiladi. Biroq, Ibn Umar birorta xalifaga bay’at qilmay o‘lganlar jaholatda dunyoni tark etgan hisoblanishini taʼkidlangan hadisni eslatgani sababli, Madinada qoladi va Yazidga qarshi ish olib borishda davom etadi. Xalqning bir qismini Makkada xalifaligini eʼlon qilgan Abdulloh ibn Zubayrga bay’at qilish­larini taʼminlagan. Harra voqeasida umaviylarga qarshi jang qilgan (683-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼning Madinani mudofaa qilish paytida xalqni shijoatlantirish uchun aytgan xutbasi mashhurdir. Umaviylar Madinani qo‘lga kiritgach, Abdulloh ibn al-Muteʼ Ibn Zubayr­ning yoniga borib, Makkani qurshab olgan qo‘shinga qarshi kurashadi. 65/684-85-yil Ibn Zubayr tomonidan Kufaga voliy etib tayinlanadi. Kufa xalqini Ibn Zubayrga qayrab, Muhammad ibn Hanafiyyaga bay’at qilishga chorlagan Muxtor as-Saqafiyning faoliyati va o‘zi tayinlagan amiri-shurtaning xiyo­natidan xavotirlangach, Makkaga qaytadi (66/685-86-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼ Hajjoj ibn Yusuf Makkani qurshovga olgan vaqtda yaralanib, Ibn Zubayrdan bir oz oldinroq vafot etgan.

## Hadisi
Otasi orqali rivoyat qilgan yagona hadisi Imom Muslimning *„Sahӣh“i*, Imom ad-Dorimiyning *„Sunan“i* va Ahmad ibn Hanbalning *„Musnad“ida* zikr qilingan.

## Adabiyotlar

# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 144-149; 
# Xalifa ibn Xayyot. At-Tabaqāt. — Damashq: 1966-67. II, 589; 
# Xalifa ibn Xayyot. Tarӣx. — Damashq: 1967-68. 289-290, 342; 
# Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. — Qohira: 1960. 395; 
# Al-Balozuriy. Ansāb al-ashrāf. — Bayrut: 1979. I, 16, 276, 301-302, 307, 310, 319, 321, 324, 328, 333, 350, 352, 353, 441; 
# At-Tabariy. Tarӣx. — Leyden: 1879-1901. II, 232-233, 289-290, 404-405, 413, 529, 598, 601-606, 609, 614, 617-621, 624, 634; 
# Ibn al-­Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1285-87. III, 262; 
# Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. V, 25-27; 
# K. V. Zetterstyeen. „Abdullah“. İA. I, 38; 
# Mustafa Fayda. „Abdullah b. Mutî‘“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 122.

## Manbalar
Abdurrahim al-Margʻinoniy

**Abdurrahim ibn Abu Bakr ibn Imoduddin ibn Abu Bakr ibn Ali ibn Abduljalil al-Marg‘inoniy, al-Farg‘oniy, as-Samarqandiy, al-Hanafiy** (Zaynuddin) (Abul Fath) — faqih bo‘lgan. U taxminan hijriy 651-yil (milodiy 1253-yil)da hayot bo‘lgan. Tug‘ilgan va vafot sanasi aniq emas.

## Asarlari
* „Fusulu-l-ahkom li usuli-l-ahkom“ (Hukmlarning usullari uchun hukmlarning fasllari) ushbu asar „Fusulu-l-Imodiy“ („Imodiy fusuli“) nomi bilan tanilgan
## Manbalar
Abdulhamid al-Qatavoniy

**Abdulhamid ibn Umar ibn Husayn ibn Ali ibn Amr al-Qatavoniy** — muhaddis. Ustrushananing Qatavon qishlog‘ida tug‘ilgan. Ilm talabi bilan Samarqandga kelgan va shu yerda muqim yashab qolgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. U milodiy 1129-yil, hijriy 523-yili Samarqandda vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Abdurrahim al-Buxoriy

**Abdurrahim ibn Abdulloh ar-Romitaniy al-Buxoriy an-Naqshbandiy** — soʻfiy, tariqat ahlidan bo‘lgan. Uning „as-Silsila az-zahabiya at-tayfuriya al-xafiya an-naqshbandiya“ („Tayfuriy xafiy naqshbandiyga xos oltin silsila“) nomli asari bor. 

Abdurrahim al-Buxoriy taxminan hijriy 1103-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Munozil

**Abdulloh ibn Munozil** (arabcha: عبد الله بن محمد بن منازل — Abu Muhammad Abdulloh ibn Munozil an-Naysoburiy,? — 330/941-42,Nishopur) — malomiylar namoyandasi.

## Hayoti
Hijriy IV asrda yashagan ahli sunna val-jamoa ulamolaridan hamda tasavvuf namoyandalaridan biri. Ilk diniy bilimlarini o‘spirinlik davrida olgan. Xususan, hadis ilmini o‘rgangan. Keyinroq tasavvufga o‘tgan. Manbalar uning malomatiylarning piri Hamdun al-Qassorning eng mashhur muridi bo‘lganini tasdiqlaydi. Sha’roniy va Munoviylar o‘z shayxlaridan keyin Xuroson-Nishopur mintaqasining eng nufuzli so‘fiysi bo‘lgan Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozilni malomatiy shayxi sifatida eʼtirof etganlar. 
## Vafoti
Nishopurda vafot etgan. Qabri Anbordagi „Birodarlik qabristoni“da. 
## Faoliyati
Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil tasavvufiy tushunchasi­ning eng asosiy xususiyati malomiy-­mashrab ekanidir. Hamdun al-Qassor boshlab bergan bu tushuncha uning g‘oyalari, qarashlari va qarorlari bilan yanada ravnaq topgan. Al-Qushayriy *„Ar-Risāla“* asarida malomatiyya atamasiga joy ajratmagan bo‘lsa-da, ismlari zikr qilingan bu ikki shaxsning malomatiy bo‘lganini maʼlum qiladi.  Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil „Kasb va g‘ayrat bilan birga Allohga tavakkul, kasbsiz xilvatdan afzaldir“, deb ichki dunyosi va darvesh­ligini maxfiy tutish uchun tirikchilik ishlariga sho‘ng‘ib ketuvchi hamda ja­miyat bilan aralashib yuruvchi malomiylarning bu boradagi asosiy qarashlariga eʼtiborini qaratadi. Uning fik­richa, o‘zini kuchsiz hisob­lab, tasavvuf yo‘liga kirgan shaxs quvvatlanadi, o‘zini kuchli hisoblagan esa, zaiflashadi. Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil nafsning istak­larini jilovlash uchun hatto tilanchilik qilishni ham tavsiya qilib, har bir voqeaga ilohiy qonun nuqtai nazaridan yondashadi va orif kishining hyech bir ishi g‘arib sanalmasligi kerakligini aytgan. Duo qilmagani va hech kimdan o‘zining haqqiga duo qilishini so‘ramaganini aytib, bu ishi bilan rozilik va taslimiyat namunasini ko‘rsatishga harakat qilgan.

## Adabiyotlar

# Al-Qushayriy. Ar-Risāla. — Qohira: 1972-74. 163;
# Attor. Tazkirat ul-avliyo. — Leyden: 1905-1907. II, 107; 
# Ash-Shaʼroniy. At-Tabaqāt al-kubrā. — Qohira: 1954. I, 107; 
# Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“. II, 330. Mustafa Kara. „Abdullah b. Muhammed b. Münâzil“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 120-121.

## Manbalar
Abdulloh ibn Navfal

Abdulloh ibn Navfal (arabcha: عبد الله بن نوفل) – Abu Muhammad Abdulloh ibn Navfal ibn Horis ibn Abdulmuttalib ibn Hishom) – sahoba.

## Hayoti
U va otasi sahobalardan. Paygʻambarning eng katta amakisi Horis Abdulloh ibn Navfalning bobosi edi. U paygʻambarga koʻproq oʻxshagan sahobalardan boʻlgan.

### Qozilik davri
Madina voliysi Marvon ibn Hakam uni 622-yil Madinaga qozi qilib tayinlagan. 669-yil Muoviya Marvon ibn Hakamni lavozimidan boʻshatib, voliylikka Saʼid ibn Osni tayinlaydi. Yangi voliy Abdulloh ibn Navfalni vazifasidan boʻshatib, oʻrniga Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avfni qoʻyadi. Abu Hurayraning Abdulloh ibn Navfal haqida „U Islomda men koʻrgan birinchi qozidir“, degani rivoyat qilingan. Imom Molik ham shu fikrni bildirgan. Holbuki, Paygʻambar davrlarida ham, xulafoi roshidiyn­lar tomonidan ham koʻpgina shaharlarga qozilar tayinlangani maʼlum. Shuning­dek, Abu Bakr davrida Umarning, Umar davrida Abu Dardoning, Usmon davrida esa, Mugʻiyra ibn Navfal ibn Horisning qozilik ishlarini yuritganlari haqida manbalarda aniq maʼlumotlar mavjud. Abdulloh ibn Navfalning sakkiz yil davom etgan Madina qoziligidan soʻng, boshqa lavozimda faoliyat olib borgani xususida manbalarda maʼlumotlar yoʻq. Abdulloh ibn Navfalning hadis rivoyat qilgani haqida ham hech qaysi manbada maʼlumotlar yoʻq.

## Vafoti
Uning vafot sanasi haqida ham har xil rivoyatlar mavjud. Muoviya xalifalik davrining oxirgi (661-680-yillar) yillarida yoki 63/682-yil Harra voqeasida vafot etgani aytiladi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ayrim mualliflar 84-yilda (milodiy 703) vafot etgan jiyani Abdulloh ibn Horis al-Hoshimiyni Abdulloh ibn Navfal bilan adashtirganlar.

## Adabiyotlar

* Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. – Bayrut: 1968. IV, 45; V, 21-22;
* Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. – Qohira: 1981. 127, 588;
* At-Tabariy. Tarӣx. – Qohira: 1960-70. V, 172, 232; XI, 628-629;
* Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1970-73. III, 407-408;
* Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. Al-Kāmil. – Leiden: 1851-76. III, 420, 460; IV, 121;
* Ibn Hajar. Al-Isāba. – Qohira: 1328. II, 377; III, 453-454;
* Ahmet Özel. „Abdullah b. Nevfel“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 126.

## Manbalar
Cota tinctoria

***Cota tinctoria***, **oltin marguerit**, **sariq romashka** yoki **oxeye romashka**, kungaboqar oilasiga mansub koʻp yillik gullaydigan oʻsimlik turi. Boshqa umumiy nomlari orasida **boʻyoqchi romashka**, **Boston romashkasi** va **Parij romashkasi kiradi**. Bogʻdorchilikda bu oʻsimlik hali ham ***Anthemis tinctoria*** nomi bilan keng tarqalgan.

Bu qisqa umr koʻradigan tur boʻlib, Yevropa, Oʻrta yer dengizi va Gʻarbiy Osiyoda paydo boʻlgan va Shimoliy Amerikaning baʼzi hududlarida naturalizatsiya qilinadi. U xushboʻy, yorqin yashil, tukli barglarga ega. Serrat barglari bi-pinnatifid (= mayda boʻlingan) va ostida momiq. Boʻyi  gacha oʻsadi.

Uning uzun ingichka burchakli poyalarida sariq romashka oʻxshash terminal gul boshlari bor, yozda gullaydi.

U faqat cheklangan miqdorda dorivor maqsadlarda qoʻllanadi. Biroq, oʻtmishda oʻsimlikdan matolarni boʻyash uchun sariq va oltin-toʻq sariq boʻyoqlar olingan.

*Cota tinctoria* oʻzining yorqin jozibali gullari va nozik barglari uchun bogʻlarda oʻstiriladi; oq gulli shakli mavjud. *Anthemis tinctoria* nomi ostida „EC Buxton“ navi Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻldi.

## Kichik turlar

* *Cota tinctoria* subsp. *australis* (R.Fern. ) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *euxina* (Boiss. ) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *fussii* (Griseb. & Schenk) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *gaudium-solis* (Velen. ) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *parnassica* (Boiss. & Heldr. ) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *sancti-johannis* (Stoj. va boshqalar. ) Oberpr. & Greuter
* *Cota tinctoria* subsp. *virescens* (Bornm. ) Oberpr. & Greuter

## Manbalar
Abdulloh ibn Mugʻaffal

**Abdulloh ibn Mugʻaffal** (arabcha: عبد الله بن مغفل — Abu Saʼid Abdulloh ibn Mug‘affal al-Muzaniy,? — 59/679, Basra) — sahoba.

## Hayoti
Baʼzi manbalarda kunyasi Abu Abdurrahmon, Abu Zayyod deb ham keltiriladi. Hijriy sakkizinchi sana Hudaybiya kuni Rizvon bay’atida qatnashgan sahobalardan biri. Madinada yashagan, so‘ng Basraga ko‘chib o‘tib, o‘sha yerda istiqomat qilgan. Abdulloh ibn Mug‘affal Umar ibn Xattob tomonidan Islom dinini o‘rgatish uchun Basraga yuborilgan o‘n kishidan biri bo‘lgan.

## Tabuk jangi
Tabuk jangidan oldin faqir bo‘lganligidan minadigan ulov topa olmagani uchun Payg‘ambarga murojaat qilganida, Ul Zot ham uni biror ulov bilan taʼminlay olmaganlar. Shu sababli qo‘shinga qo‘shila olmasligidan xafa bo‘lib, ko‘z yoshi to‘kib, nola qilgan. Bunday samimiyati sabab u eʼtibor qozongan. *[[Tavba surasi|„Tavba“]]* surasining 92-oyati nozil bo‘lishiga sabab bo‘lgan sahobalardan biri. Abdulloh ibn Mugʻaffal Rizvon bay’atida tagida bay’­at etilayotgan daraxt shoxini ko‘tarib, Payg‘ambarning soyalanishlarini taʼminlagan. Abdulloh ibn Mugʻaffaldan qirq uchta hadis rivoyat qilingan. Ulardan oltitasi sahih hadislar qatoridan joy olgan. Undan Hasan al-Basriy, Muoviya ibn Kurra, Sobit al-Bunoniy va Abu-l-Oliya kabi mashhur olimlar hadis ri­voyat qilganlar. Tustarni fath etishda shaharga ilk kirgan Abdulloh ibn Mugʻaffal Basraga mual­lim qilib tayinlangan va shu yerda yashab, vafot etgan. Vasiyatiga binoan janoza namozini Abu Barza al-Aslamiy o‘qigan.

## Adabiyotlar

# Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 994, 1036; 
# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kub­rā. — Bayrut: 1968. VII, 13-14; 
# Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 398-399; 
# Az-Zahabiy. Siyar. II, 483-485; 
# Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 372.

## Manbalar
Abdulloh ibn Nofeʼ

Abdulloh ibn Nofeʼ (arabcha: عبد الله بن نافع — Abu Muhammad Abdulloh ibn Nofe’ as-Soig‘ al-Maxzumiy) — muhaddis, faqih.

## Hadislari
Imom Molik, Lays, Usoma ibn Zayd al-Laysiy, Ibn Abu Zi’b, Sulaymon ibn Yazid al-Ka’biy, Dovud ibn Qays al-Farro, Ibn Abu-z-Zinod singari moʻtabar zotlardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa, Qutayba, Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr, Salama ibn Shabib, Zubayr ibn Bakkor, Ibrohim ibn Munzir, Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Qirq yilga yaqin muntazam ravishda Imom Molikning ilm majlislarida qatnashgan. Ustozining fikrlari qayd qilinishi va keyingi avlodlarga yetib borishida Abdulloh ibn Nofeʼning xizmatlari katta. Imom Molikning vafotidan so‘ng Madinada fatvo bo‘yicha Abdulloh ibn Nofeʼga murojaat qilinadigan bo‘lgan va u ustozining fikr va qarashlariga asoslanib fatvo bera boshlagan. Abdulloh ibn Nofeʼning fiqhda, ayniqsa, Imom Molikning fikr va dalillarini yaxshi bilishda yagonaligi va ishonchli roviyligi xususida deyarli barcha manba mualliflari yakdildir. Ahmad ibn Hanbal va Abu Dovudlar ham Abdulloh ibn Nofeʼni Imom Molikning fikrlari va hadislarini eng yaxshi biluvchi kishi sifatida eʼtirof etishgan. Fiqhda yuksak mavqega ega bo‘lishiga qaramay, al-Buxoriy, Ahmad ibn Hanbal va Abu Hotim singari hadis peshvolari uning yoddan naql qilgan hadislariga ehtiyotkor munosabatda bo‘lganlar. Yozma rivoyatlarini esa, sahihroq deb hisoblaganlar. Abdulloh ibn Nofeʼning rivoyatlari *„Sahӣh al-Buxārӣ“dan* tashqari *„Kutubi sitta“ning* barchasida keltirilgan. Abdulloh ibn Nofeʼ *„Al-Muvatto“ga* sharh yozgan va bu sharhni undan Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy rivoyat qilgan. Ko‘pgina faqihlar otasi zargar bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ as-Soig‘ bilan Zubayr ibn Avvom zurriyotidan bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ az-Zubayriyni (vafoti: hijriy 216, milodiy 831-yil) bir shaxs deb o‘ylab, ularning rivoyatlarini chalkashtiradilar. Ushbu xatoning nati­jasi o‘laroq bu ikki kishidan qilingan rivoyatlar bir-biriga zid kelganda, manbalarda „Ibn Nofeʼ bu borada Imom Molikdan ikki xil fikr rivoyat qilgan“ tarzida uchraydigan taʼvillar alohida eʼtiborni tortadi.

## Vafoti
Abdulloh ibn Nofeʼ 206-yil (milodiy 822) ramazon oyida vafot etgan bo‘lib, ayrim manbalarda uning vafot sanasi sifatida 186-yil (milodiy 802) ham ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, az-Zahabiy buni inkor qilgan.

## Adabiyotlar

* Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 438; 
* Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1941-60. V, 213; 
* Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydarobod: 1952-53. V, 183-184; 
* Qozi Iyoz. Tartӣb al-madārik. — Bayrut: 1967. I, 47-48, 356-358; 
* Az-Zahabiy. Siyar. X, 371-374; 
* Ali Bardakoğlu. „Abdullah b. Nâfi‘“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 124.

## Manbalar
Baxtiyor Rahmon

**Baxtiyor Rahmanov** (1987-yil 2-mart, Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri) — oʻzbekistonlik xonanda va bastakor.
## Hayoti
Baxtiyor Rahman 1987-yilning 2-mart kuni Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan. Qarshi shahridagi 26, 27, 3 maktablarda tahsil olgan. Qarshi muhandislik-iqtisodiyot institutini tamomlagan. Oilali. Ikki nafar farzandning otasi. 

Bastakorlik faoliyatini Shekspir sonetlari, Navoiy g‘azallariga musiqa bastalashdan boshlagan.

## Mukofotlari
2007 va 2008-yillarda „Barhayot anʼanalar“ folklor festivali laureati boʻlgan.

2008-yilda „Kelajak ovozi“ respublika tanlovida g‘oliblikni qoʻlga kiritgan.

2009, 2010 va 2011-yillarda „Yagonasan, muqaddas Vatan“ ko‘rik-tanlovining shahar bosqichida g‘olib boʻlgan.

2010 va 2011-yillarda „Nihol“ ko‘rik-tanlovining viloyat bosqichi g‘olibi boʻlgan.

2011-yilda „Yilning eng yaxshi qoʻshigʻi“ nominatsiyasida M&TVA -2011 mukofotini olgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
* 

* В единстве паря...
* Облака // Oblaka
* Baxtiyor Rahmonov - Bahor | Бахтиёр Раҳмонов - Баҳор
* BAXTIYOR RAHMANOV - ESHIKKA SUYANIB JILMAYGAN AYOL
* "Fevral - Mart" (LIVE)
* QUYOSH PORLAMOQ UCHUN
Abdulloh ibn Omir

Abdulloh ibn Omir (arabcha: عبد الله بن عامر — Abdulloh ibn Omir ibn Yazid ibn Tamim ibn Rabi’a ibn Omir ibn Abdulloh ibn Imron al-­Yahsubiy ad-Dimashqiy, 21/642, Damashq — 118/736, ?) — qiroat sohibi.

## Hayoti
Abdulloh Ibn Omir arablarning Himyar qabilasiga mansub. Uning kunyasi haqida ikki-uch xil rivoyat keltirilgan, to‘g‘rirog‘i, Abu Imrondir. U Damashq tumanlaridan biri — Balqoda tavallud topgan. Rasululloh vafot etganlarida ikki yoshda bo‘lgan. Abdulloh Ibn Omir buyuk tobe’in, mashhur yetti qorilarning biri va ularning qiroatdagi sanadi oliylaridan hisoblanib, u qiroatni Abu Hoshim Mug‘iyra ibn Abu Shihob va Abu Dardodan olgan. Mug‘iyra Qur’onni Usmonga o‘qib bergan. Usmon va Abu Dardo bu qiroatni Rasulullohdan o‘rganganlar. Abdulloh Ibn Omir qiroatni bir tomondan ikkita vosita, ikkinchi tomondan bitta vosita orqali Rasulullohdan naql qilgan. Imom al-Jazariy Shom diyorlarida 56/676-yillarda ham, asosan, Abdulloh Ibn Omirning qiroati mashhur bo‘lgani, xalq ommasi Qur’onni shu qiroatda o‘qiganini aytgan.

## Faoliyati
Abdulloh Ibn Omir Qur’on, hadis ilmi, arab tili qoidalari va balog‘atda yetuk bilimdonlardan bo‘lgan. Abu Dardodan keyin Shom ahlining qiroat ilmidagi katta ustozi sifatida peshvo bo‘lgan. Xalifa Valid ibn Abdulmalik davrida qozi etib tayinlangan. U Damashqdagi markaziy masjid „Jome al-umaviy“da ko‘p yil imomlik qilgan. Xalifa Umar ibn Abdulaziz ham kelib, uning orqasida namoz o‘qir edi.

Shogirdi Yahyo az-Zimoriy aytadi: „Ibn Omir mamlakatning qozisi edi, Damashq masjidining binosida o‘tirardi. U mas­jidning raisi bo‘lib, u yerda biror bid’at ko‘rsa, albatta uni o‘zgartirar edi“.

Abu Ali al-Ahvoziy aytadi: „Ibn Omir imom, olim, keltirgan maʼlumotida ishonchli, rivoyat qilganlarini esda yaxshi saqlagan, yod olganlarini puxta egallagan, aytgan gapini yaxshi bilib, to‘g‘ri fahmlay olgan, naql qilganlarida sodiq kishi edi. Musulmonlarning afzallaridan, tobeʼinlarning eng yaxshilaridan, roviylarning ulug‘laridan bo‘lgan. U din-­diyonati haqida yomon gumon qilinmagan, iymonida shak etilmagan, omonatida shubha qilinmagan, ri­voyatida gap-so‘z bo‘lmagan olimdir“.

## Hadislari
Abdulloh Ibn Omir Muoviya ibn Abu Sufyon, Noʻmon ibn Bashirlardan hadis tinglagan va rivoyat qilgan. Imom an-Nasoiy va boshqa muhaddislar uni o‘ta ishonchli kishilardan deb aytishgan. U rivoyat qilgan hadislarni Imom Muslim, Ibn Hibbon va Imom Ahmadlar o‘z hadis to‘plamlarida keltirganlar.

Abdulloh ibn Omirdan ukasi Abdurrahmon ibn Omir, Yahyo ibn Horis az-Zimoriy, Rabi’a ibn Yazid, Jaʼfar ibn Robi’a, Ismoil ibn Ubaydulloh ibn Abu Muhojir, Saʼid ibn Abdulaziz, Bulqo qozisi Xallod ibn Yazid ibn Subayh al-Murriy, Yazid ibn Abu Molik va boshqa qiroatdan taʼlim olganlar va uning qiroatini rivoyat qilganlar. U kishidan Abdurrahmon ibn Yazid ibn Jobir, Abdulloh ibn Alo, az-Zubaydiy, Yahyo az-Zimoriy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Imom Abdulloh Ibn Omirning qiroatini rivoyat qilganlar ichida eng moʻtabarlari Hishom va Ibn Zakvonlardir.

## Adabiyotlar

# Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. I, 424;
# Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 24;
# Az-Zahabiy. Siyar. 2001. III, 19-21; V, 292-293;
# Az-Zahabiy. Maʼrifa al-qurrā. I, 85.

## Manbalar