Abdulahad Momand

**Abdulahad Momand** (; ) — Afgʻonistonning birinchi va hozircha yagona fazogiri, Sovet Ittifoqi Qahramoni. U 1988-yilda "Soyuz TM-6" kosmik kemasida koinotga parvoz qilgan. Momand koinotga ko'tarilgan dunyodagi 208-chi inson va islom olamidagi uchinchi fazogirdir.

## Biografiyasi
Abdulahad Momand 1959-yil 1-yanvarda Afg'onistonning Gʻazna viloyatidagi Shangar qishlog'ida, pushtun oilasida dunyoga kelgan. Uning bolaligi va yoshligi Afg'onistonning murakkab siyosiy davrlariga to'g'ri kelgan bo'lsa-da, u ta'limga katta e'tibor qaratdi.

### Ta'limi va harbiy faoliyati
* 1977-yilda Kobul politexnika institutiga o'qishga kirdi.
* Keyinchalik harbiy xizmatga chaqirilib, SSSRga uchuvchilar tayyorlash kursiga yuborildi.
* Krasnodar va Kiyevdagi oliy harbiy aviatsiya bilim yurtlarida tahsil oldi.
* Afg'onistonga qaytgach, Harbiy havo kuchlarida xizmat qildi va qisqa vaqt ichida tajribali uchuvchiga aylandi.
* 1987-yilda Gagarin nomidagi Harbiy-havo akademiyasini tamomlagan.

## Koinotga parvoz
1987-yilda Afg'oniston va SSSR o'rtasidagi kelishuvga binoan "Interkosmos" dasturi doirasida afg'on fazogirini koinotga uchirishga qaror qilindi. 400 dan ortiq nomzodlar orasidan Abdulahad Momand va uning dublyori Muhammad Davron tanlab olindi.

### Parvoz tafsilotlari
Abdulahad Momand 1988-yil 29-avgustda Vladimir Lyaxov va Valeriy Polyakov bilan birgalikda "Soyuz TM-6" kemasida koinotga ko'tarildi.
* **Stansiya:** Ular "Mir" orbital stansiyasida 6 kun davomida ilmiy tadqiqotlar olib borishdi.
* **Tadqiqotlar:** Momand koinotdan Afg'oniston hududini suratga oldi (Shamshad loyihasi), kartografiya va tibbiyot sohasida tajribalar o'tkazdi.
* **Qiziqarli fakt:** U koinotda bo'lgan vaqtida onasi bilan telefonda gaplashgan va koinotga o'zi bilan birga ikki nusxa Qur'on kitobini hamda Afg'oniston bayrog'ini olib chiqqan.

### Qaytishdagi xavfli vaziyat
1988-yil 6-sentyabrda Yerga qaytish vaqtida "Soyuz TM-7" kemasining tormoz tizimida nosozlik yuz berdi. Fazogirlar 24 soat davomida ochiq koinotda, hayot va mamot orasida qolishdi. Faqatgina Momand va Lyaxovning sovuqqonligi hamda to'g'ri hisob-kitoblari tufayli kemani xavfsiz qo'ndirishga muvaffaq bo'lindi.

## Mukofotlari

## Keyingi hayoti
1992-yilda Afg'onistonda hokimiyat almashganidan so'ng, Momand xorijga chiqib ketishga majbur bo'ldi. U uzoq vaqt Germaniyada yashadi va u yerda xizmat ko'rsatish sohasida faoliyat yuritdi. 2013-yilda u uzoq yillik tanaffusdan so'ng yana Afg'onistonga tashrif buyurdi va prezident Hamid Karzai tomonidan tantanali kutib olindi.

## Manbalar

1. "Abdul Ahad Momand: The first Afghan in space". BBC News, 2013.
2. Hall, Rex; Shayler, David. "The Rocket Men: Vostok & Voskhod, The First Soviet Passenger Spacecraft".
3. Burgess, Colin. "Interkosmos: The Eastern Bloc's Early Space Program".
4. "Soyuz TM-6: Details of the Mission and Crew". NASA Space Science Data Coordinated Archive.
5. "Momand, Abdul Ahad". Encyclopedia Astronautica.
6. Afghanistan National Encyclopedia: "Space Exploration and National Heroes".
7. "Mir Space Station: International Missions Records", 1988.
8. Interview with Abdul Ahad Momand, Stuttgart, 2010.
9. Russian Space Agency (Roskosmos) - Anniversary of Afghan Flight.
10. "The Rescue of Soyuz TM-7: Technical Analysis of the 1988 Landing". Space Engineering Journal.