open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bosh Sahifa

Tanlangan&nbsp;maqola




Yaxshi&nbsp;maqola




Xushsifat&nbsp;maqola




Tanlangan&nbsp;roʻyxatlar
 





Yangiliklar





Bilasizmi…




Tarixda&nbsp;bugun





Tanlangan&nbsp;tasvir
 

 
__NOTOC____NOEDITSECTION__
Gagra

**Gagra** () — Gruziyaning Abxaziya Respublikasidagi shahar. Qora dengiz boʻyidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 26,6 ming kishi (1990-yillar urtalari). Dengiz boʻyi iqlimiy va balneologik kurort. Yozi issiq (avgustning oʻrtacha temperaturasi 23°), qishi yumshoq (yanvarning Urtacha temperaturasi 6°), yiliga 1400 mm gacha yogʻin tushadi. Aerogeliotalassoterapiya va vodorod sulfidli suv bilan davolash yoʻlga qoʻyilgan. Nafas yoʻllari, qon aylanish organlari, nerv sistemasi davolanadi. Sanatoriyalar, dam olish uylari, pansionatlar, turbaza bor. May oyidan oktyabrgacha dengizda chumilish mumkin. Oziq-ovqat sanoati korxonalari (goʻsht kombinati, sut, vino, baliq zavodlari) va kurortga xizmat qiluvchi korxonalar bor.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti 
* gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm 
* gagra.narod.ru
Turk tili

**Turk tili** (Turkcha: *Türkçe*) — soʻzlashuvchisi eng koʻp bolgan turkiy til. Turk tilida gaplashuvchilar asosan Turkiyada yashashadi. Shimoliy Kipr, Iroq, Bolgariya, Yunoniston, Ozarbayjon, Turkmaniston, Eron, Oʻzbekiston, Olmoniya, Niderlandlar kabi davlatlarida ham turk tilida gaplashuvchilar bor.

**Turk tili** — turkiy tillardan biri. Asosan, Turkiyada, shuningdek, Iroq, Suriya, Eron, Ruminiya, Bolgariya, Gretsiya, Rossiya, Germaniya, Niderlandiya, Fransiya, Kipr oroli, Makedoniya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Turkiya Respublikasining va Kipr Respublikasining (grek tili bilan birga) rasmiy tili hisoblanadi. Oʻtgan asr oxirlarida soʻzlashuvchilarning umumiy soni 55 mln. ga yaqin (Turkiyaning oʻzida 50 mln. dan ortiq) kishini tashkil etgan. Dialektal jihatdan Turkiyada Sharqdagi, ayniqsa, Anatoliya shimoli-sharqidagi mintaqa ozarbayjon tiliga oʻxshashlik belgilari bilan ajralib turadi. Anatoliyaning boshqa qismi hamda sharqiy frakiya shevalari, shuningdek, boshqa mamlakatlardagi Turk tili lahjalari oʻzaro unchalik farq qilmaydi.

Turk tilining fonetik oʻziga xosliklari: soʻz boshidagi va oʻrtasidagi *j* undoshining qarindosh turkiy tillardagi boshqa oʻxshash tovushlarga toʻgʻri kelishi, soʻz boshidagi *p-b*, *t-d*, *k-g* jarangsizlari va jaranglilarining farqlanishi va singarmonizmning mavjudligi, bir qancha soʻzlarda portlovchi *b* oʻrniga sirgʻaluvchi *v* undoshining kelishi; boshqa turkiy tillardagi „bol-“ (boʻl-) feʼlining „ol-“ tarzida qoʻllanishi va boshqa Morfologik belgilaridan „miş-“ (-mish) shaklli sifatdoshning qipchoq va boshqa bir qancha turkiy tillardagi „-gan“ shaklli sifatdosh bilan vazifadoshligi; „-dik“ shaklli qad. harakat nomi va „-yor“ shaklli aniq hozirgi zamon feʼlining faol qoʻllanishi va boshqani koʻrsatish mumkin.

Adabiy Turk tili hozirgi shaklida 19-asr oʻrtalaridan shakllana boshlaydi. Bu davrda oʻrta asr adabiy tili (eski turk yoki usmonli turk tili) arabcha, forscha elementlarga boy boʻlgan. 20-asrning 20-yillaridagi islohotlardan soʻng adabiy til umumxalq soʻzlashuv tili bilan yaqinlashdi. Eski Turk tili ning arab yozuvida bitilgan yodgorliklari 13-asrdan boshlab mavjud. Dastlabki yodgorliklarda sharqiy turkiy (qoraxoniyuygʻur) adabiy tilining sezilarli taʼsiri bor. Hozirgi yozuvi 1929-yildan lotin grafikasi asosida.

## Grammatikasi
### Kelishiklar

Turk tilida 6 ta kelishik bor.

## Havolalar
* oʻzbekcha-turkcha lugʻat
* turkcha-oʻzbekcha lugʻat
Vikipediya

**Vikipediya** — koʻp tilli, erkin, onlayn ensiklopediya. U koʻngillilar jamoasi tomonidan ochiq hamkorlik hamda vikiga tayanuvchi tahrir tizimi asosida yoziladi va yuritiladi. Ushbu loyiha 2001-yil 15-yanvarda mutaxassislarga moʻljallangan Nupediaga toʻldiruvchi sifatida yaratilib, hozirda uni notijorat Wikimedia Foundation tashkiloti boshqaradi. Vikipediya bugunga kelib eng katta va eng koʻp koʻzdan kechiriladigan maʼlumot manbasiga aylandi. Hozirda bu bepul ensiklopediyada dunyoning 283 tilida 59 milliondan oshiq maqola bor. Vikipediyaning eng katta ingliz tili boʻlimi  ta maqolaga ega. Taqqoslash uchun, qogʻoz nashrdagi ensiklopediyalar orasida eng kattasi boʻlmish ''Encyclopædia Britannica'' (''Britaniya Ensiklopediyasi'')dagi maqolalar soni 130 ming atrofidadir. Bundan tashqari, Vikipediyaning juda mashhur boʻlib ketishi ortidan unga yondosh Vikiombor, Vikilugʻat, Vikikitob, Vikiversitet, Vikiiqtibos hamda Vikiyangiliklar kabi loyihalar ham paydo boʻlgan.

## Tarixi

*wikipedia.com* va *wikipedia.org* domenlari mos ravishda 2001-yil 12-yanvarda va 2001-yil 13-yanvarda roʻyxatga olingan.

Vikipediyaga 2001-yil 15-yanvarda Amerika Qoʻshma Shtatlari fuqarolari Jimmy Wales va Larry Sanger asos solishgan. Sanger „Vikipediya“ soʻzini inglizcha „wiki“ va „encyclopedia“ soʻzlarini birlashtirib oʻylab topgan. „Wiki“ soʻzi aslida gavayiliklarning soʻzi boʻlib, „tez“ degan maʼnoni bildiradi va koʻpchilik birgalikda yaratadigan web sahifalar shu nom bilan ataladi. Jimmy Walesning niyati *[[Encyclopædia Britannica|Britannica]]* sifatiga yoki undan ham yuqori darajaga erishish va ensiklopediyani bosma holida tarqatish boʻlgan edi.

## Oʻzbek tilidagi Vikipediya

Oʻzbek tilidagi Vikipediyada  ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — , ulardan  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazo bilan qoʻshib hisoblaganda) — .

## Oʻzbekcha Vikipediyaning Oʻzbekiston hududida toʻsilishi

2011-yilning oxirida nomaʼlum sabablarga koʻra Oʻzbekiston hududida oʻzbek Vikipediyasi toʻsib qoʻyildi. Bu oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishini jiddiy oqsoqlantirdi. Bugungi kunda esa Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech qanday muammolarsiz ocha oladilar.

## Turli tillardagi nashrlari
Vikipediya juda koʻplab tillarda har kun, soat va soniyada toʻldirilib borilmoqda. Ayniqsa quyidagi tillar bunga yaqqol misol boʻla oladi:

# Inglizcha Vikipediya ()
# Nemischa Vikipediya ()
# Fransuzcha Vikipediya ()

Toʻliq roʻyxat .

## Manbalar

## Havolalar
Vladivostok

**Vladivostok** — Rossiya Federatsiyasidagi shahari, Primore oʻlkasining markazi (1888-yildan). Sibir temir yo'l magistralining oxirgi punkti. Tinch okean sohilidagi yirik port. Yirik aeroport bor. Zolotoy Rog buxtasi atrofida va Amur qoʻltigʻining sharqiy sohili boʻylab amfiteatr shaklida joylashgan. Aholi 648 ming kishidan ziyod (1999). Vladivostok 1860-yilda bunyod etilgan. 1862-yildan port, 1880-yildan shahar. Vladivostokda kema tuzatish korxonalari bor, baliq konserva zavodlari uchun texnologik liniyalar, kon-shaxta asbobuskunalari, konveyerlar, nasoslar, metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat sanoati korxonalaridan baliq, goʻsht kombinatlari, sut zavodlari, konditer fabrikasi, qurilish materiallari sanoati korxonalaridan temir-beton konstruksiyalari va yirik panelli uysozlik zavodlari mavjud. Uzoq Sharqda kit, krab, yovvoyi hayvonlarni ovlash va refrijerator floti bazasi.

Vladivostokda 8 oliy oʻquv yurti, 13 maxsus oʻrta oʻquv yurti, Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi, 3 teatr, filarmoniya, 3 muzey va suratlar galereyasi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan dengiz vokzali (1965), mehmonxona (1965), Madaniyat uyi (1967), keng formatdagi kinoteatr (1969) mavjud.

## Manbalar

 h
Tojik tili

**Tojik tili** — hind-yevropa tillari oilasidagi eroniy tillar guruhining janubi-gʻarbiy guruhchasiga mansub til. Asosan, Tojikiston va Afgʻoniston shimolida, Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Qozogʻistonning ayrim tumanlarida, qisman Eronda tarqalgan. Tojik tilida jami 35 mln.dan ortiq (mas., Tojikistonda 10 mln.dan, Oʻzbekistonda 2 mln (rasmiy), Afgʻonistonda 15- 17 mln.ga yaqin) kishi soʻzlashadi (2022). Fonetik tizimida 6 unli va 24 undosh fonema bor. Urgʻu dinamik xususiyatga ega, koʻpincha soʻzning oxirgi boʻgʻiniga tushadi. Grammatik qurilishi agglyutinativ xususiyatga ega. Ot, sifat, son turkumlaridagi soʻz oʻzgarishining qadimda rivojlangan tizimi hozirda yoʻqolgan. Jins va kelishik kategoriyalari mavjud emas. Kelishik munosabatlari sintaktik usulda ifodalanadi. Izofa otlar aloqasida eng keng tarqalgan vositalardandir. Feʼl sohasida koʻplab analitik shakllar va birikmalar uchraydi. 4 ta mayl (aniqlik, buyruq, shart va ehtimollik) bor.

Hozirgi zamon tilshunosligidagi muammolardan biri tojik tilining til yoki dialekt ekanligi boʻlib qolmoqda. Bugungi kunda koʻpchilik tilshunoslar tojik va dariy tillarini umumiy fors tilining dialekti sifatida eʼtirof etishmoqda. Tojik tili bugungi nomini 1929-yil lotin yozuviga oʻtish bilan birga qabul qildi. Dariy tili esa, 1964-yilgi siyosiy oʻyinlardan keyin hozirgi nomiga ega boʻlgan. Shu voqealargacha bu ikki tilning ham nomi forsiy (yo porsiy) edi. Bu 3 til (tojik, dariy va fors tillari) shunchalik yaqinki, til sohiblari oʻzaro suhbatlashishsa, bir-birlarini hech qanday muammosiz yuz foiz tushunadilar.

Adabiy Tojik tili qadimgi fors-tojik tili (9-15-asrlar)ga — fors, tojik va dariy tillarida soʻzlashuvchilar uchun umumiy manbaga borib taqaladi. 20-asrda adabiy tilning soʻzlashuv tili bilan yaqinlashuvi natijasida unda, ayniqsa, leksikada, jiddiy oʻzgarishlar roʻy beradi.

Fors-Tojik tilidagi ilk yozma yodgorliklar 8-asrga mansub. 

Tojikiston Respublikasidagi Tojik tilida 1929-yil gacha arab, 1940-yilgacha lotin, 1940-yildan rus grafikasi asosidagi Kirill yozuvidan foydalaniladi.

## Alifbodagi oʻzaro farqlari
Amerika

Amerika asosan quyidagi maʼnolarda ishlatiladi:
* Tinch okeani va Atlantika okeani orasidagi Amerika qitʼasiga oid maʼnoda:
** Shimoliy Amerika
** Markaziy Amerika va Karib havzasi
** Janubiy Amerika
* Amerika Qoʻshma Shtatlari
Guliston

**Guliston** — Sirdaryo viloyatining markazi. Guliston shahri 1961-yil 5-avgustda tashkil etilgan. Maydoni 36,2 km.kv. Mahalla fuqarolar yig'inlari soni 24 ta. Aholisi 99 300 kishi (2023 y.). Milliy tarkibi asosan oʻzbeklar (77,5%), shuningdek, qozoq, tatar, rus, koreys, tojik, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

## '''Tarixi'''
1895 yilda qurilishi boshlangan Samarqand-Toshkent temir yo‘li yoqasida (hozirgi Guliston shahri o‘rnida) dastlabki uylar qad ko‘targan. Keyinchalik bu yerda 2 ta qo‘rg‘on – Duxovskiy (1895 yil) va Krivosheino (1897 yil) barpo etilgan. Mazkur qo‘rg‘onlar o‘zagida “Golodnaya step” posyolkasi vujudga kelib, 1922 yilda uning nomi “Mirzacho‘l” deb o‘zgartirilgan. 1952 yilda qo‘rg‘on shaharcha maqomini olib, 1961 yil 5 avgustda esa Guliston shahri deb atalgan.

**Guliston** atamasi forscha so‘z bo‘lib, **“gullar makoni”**, **“obod o‘lka”** kabi maʼnolarni anglatadi.

Shaharning qadimgi tarixi eramizning VII asriga borib taqaladi. Shu davrdan boshlab bu hudud “Ulkan soylik”, XVI asrdan eʼtiboran esa “Achchiqko‘l” nomi bilan maʼlum.

“Ulkan soylik” – Sirdaryoning qadimgi o‘zanida qad ko‘targan turkiy o‘g‘uz qabilasi sardori dafn etilgan ehrom bo‘lib, hozirgi Guliston shahrining Mirzo Ulug‘bek nomli mahallasi hududida joylashgan. “Achchiqko‘l” esa daryo o‘zanini o‘zgartirganda hosil bo‘lgan ko‘llardan biri.

Arxeologlar “Ulkan soylik” tepaligida qidiruv ishlarini olib borib, unga dafn etilgan turkiy o‘g‘uz qabilasi sardorining dubulg‘asi, egar-jabduq, qilich va kamon o‘qlarining paykonlarini topishgan (X-XII asrlarga mansub). Yodgorlikning diametri 90 metr, balandligi 12 metr.

Shuningdek, Guliston shahrida Chor Rossiyasi hukmronligi davriga mansub bir qator madaniy meros obyektlari (General Alekseyevskiyning sobiq mehmonxonasi, General Alekseyevskiyning sobiq yashash joyi, Maʼmuriy bino, General Chernyayevning sobiq uyi, General Alekseyevskiyning sobiq cherkovi va boshqalar) mavjud1.

## '''Iqlimi'''
Yiliga oʻrtacha 295-300&nbsp;mm yogʻin yogʻadi, yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 2,5°, minimum temperatura — 35°, iyulning oʻrtacha temperaturasi — 28°, maksimum temperatura — 45°. 

## '''Ijtimoiy-iqtisodiy ko'rsatkichlari'''
Shahar iqtisodiyoti ishlab chiqarish, savdo va xizmat ko‘rsatish sohalariga ixtisoslashgan. 26 ta maktab, 96 ta maktabgacha ta'lim tashkiloti, 2 ta oliy ta'lim muassasasi, 5 ta kutubxona, 89 ta sog‘liqni saqlash muassasasi, 4 ta masjid, 3 ta cherkov, musiqali drama teatri, muzey mavjud. Yirik sanoat korxonalar 9 ta, qo‘shma korxonalar 58 ta, kichik sanoat korxonalar 600 ta.

## Manbalar
1"Sirdaryo kecha va bugun" risolasi. Pirimqul Do‘st Muhammad.
Iso Masih

**Iso**, **Iso Masih**, **Iso ibn Maryam** () – Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Islomda Muhammad paygʻambardan oldingi paygʻambar sifatida alohida eʼzozlanadi.

Qurʼonda, shuningdek, *Al-Masih* („xudo yarlaqagan“), *Ibn Maryam* („Maryamning oʻgʻli“), *Abdulloh* („Allohning quli“), *Rasululloh* („Allohning elchisi“), *Allohning muqarrabi* (yaqini), *Haqni soʻzlovchi*, deb taʼriflanadi. Isoga Injil nozil qilingan. Qurʼonga koʻra, Iso – Allohning oʻgʻli emas, Xudo ham emas.

Iso – Allohning bandasi va bokira qiz Maryamdan moʻjiza bilan tugʻilgan. Alloh unga „Bani Isroil“ qavmini hidoyatga boshlash uchun paygʻambarlik darajasini iroda etdi. Iso odamlarni oʻz taʼlimotiga ergashishlariga daʼvat qildi. Yahudiylarni notoʻgʻri yoʻllardan qaytarib, ularga halol va haromni tushuntira boshladi. Oʻzidan keyin Ahmad (yaʼni Muhammad) nomida bir paygʻambar boʻlishi bashoratini ham yetkazdi.

## Yana qarang
* Nasroniylikda Iso Masih

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar
Algoritm

**Algoritm** — maʼlum bir turga oid masalalarni yechishda ishlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida (dastur). Kibernetika va matematikaning asosiy tushunchalaridan biri. Oʻrta asrlarda sanoqning oʻnli tizimi boʻyicha toʻrt arifmetik amal bajariladigan qoidani algoritm deb atashgan. "Bu qoidalarni matematikaga IX asrda al-Xorazmiy kiritgan. Yevropada bunday qoidalar uning tug'ilgan yurtiga nisbatan lotinchalashtirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus shaklida „algorizm“ deyilgan), keyinchalik „algoritm“ga aylangan". Fanda „Yevklid algoritmi“, „Gʻiyosiddin Koshiy algoritmi“, „Laure algoritmi“, „Markov algoritmi“ deb ataluvchi algoritmlar maʼlum. Algoritm tushunchasi tobora kengayib borib, kibernetikaning nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan algoritmlar nazariyasi paydo boʻldi. Oʻzbekistonda bir necha ilmiy tadqiqot muassasalari va hisoblash markazlarida algoritmdan foydalanish sohasida samarali ishlar olib borilmoqda. Masalan, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi „Kibernetika“ ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida, Oʻzbekistondagi barcha universitetlarda, Toshkent davlat texnika universitetida, Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisod va statistika vazirligi qoshidagi Hisoblash markazi va boshqa muassasalarda olib borilayotgan ishlar bunga misol boʻla oladi.

## Xususiyatlari
* Aniqlik (deterministik) — har bir vaqtda algoritmning keyingi qadami uning mazkur holati bilan toʻliq aniqlanadi.
* Tushunarlilik — **algoritm** faqat uni bajaruvchisi uchun tushunarli buyruqlardan iborat boʻlishi shart.
* Yakunlanishi — **algoritm** albatta chekli qadamdan soʻng yakunlashishi lozim.

## Turlari
* **Chiziqli algoritm** — barcha koʻrsatmalari hech qanday shartsiz, faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlar.
* **Tarmoqlanuvchi algoritm** — hisoblash jarayoni qandaydir berilgan shartning bajarilishiga qarab turli tarmoqlar boʻyicha davom ettiriladigan va hisoblash jarayonida har bir tarmoq faqat bir marta bajariladigan jarayonlar.
* **Takrorlanuvchi algoritm** — biron bir shart tekshirilishi yoki qandaydir parametrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan jarayonlar.
* **Aralash (kombinatsiyalashgan) algoritm** — tarkibida bir necha turdagi algoritmlar qatnashgan algoritmdir.

## Manbalar
Chirchiq

**Chirchiq** — Toshkent viloyatidagi shahar. Chirchiqdaryosining oʻng sohilida, Qorjontovning yon bagʻrida, 730 m balandlikda, Toshkentdan 30&nbsp;km shim.sharqda joylashgan. Aholisi 170,1 ming kishi (2015).Maydoni 100 km.kv
## Shahar tarixi
Toshkent Chorvoq temir yoʻldagi stansiya va avtomobil yoʻllari chorrahasi. Ch. 1932-yilda daryo boʻyidagi Qirgʻizquloq, Qipchoq, Niyozbek qishloqlari oʻrnida yirik elektrkimyo qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Yangi sanoat korxonalari qurilishi bilan aholi soni ham tez oʻsdi (1939-yil — 15 ming kishi, 1959-yil — 65 ming kishi, 1970-yil — 107,4 ming kishi). 30 — 40-yil larda Industrial texnikumi binosi, 50-yillarda elektrkimyo korxonasining Madaniyat saroyi va boshqa jamoat binolari qurildi. 1966—67 yillardan koʻp qavatli yirik panelli binolar qad koʻtardi. Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan chirchiqliklar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik, madaniyat va istirohat bogʻlari, xiyobonlar, maktablar, poliklinika, kasalxona va boshqa bunyod etildi. Shahar yonida aholining dam olish joylari mavjud.

## Zavod va fabrikalar
Shaharda „Chirchiqqishloqmash“, „Transformator“, „Oʻzbekkimyomash“, „Elektrkimyosanoat“ (mineral oʻgʻitlar), qattiq qotishmalar va oʻtga chidamli metallar kti kabi korxonalar ishlab turibdi. 26 ta qoʻshma korxona (shu jumladan, „Kibo“, „Chirkom“, „Uzmetalltexnolodji“, „Bursel—Tashkent—Tekstil“), 850 dan ziyod kichik korxona faoliyat koʻrsatadi. Qurilish materiallari, temirbeton konstruksiyalari ishlab chiqariladi. Gʻisht, asfaltbeton zavodlari, goʻsht, non ktlari, poyabzal va tikuvchilik fabrikalari mavjud.
## Aholisi
Chirchiq aholisi 170 000 ming odam atrofida sanaladi. Chirchiq koʻp millatlarni oʻz bagʻriga sigʻdirgan shahar. Chirchiqda oʻzbek, qozoq, tojik, rus, tatar, qoraqolpoq, qizgʻiz, koreys va boshqa millat vakillari tinch totuvlikda hayot kechirmoqdalar. Chirchiq shahrining aholisi yildan yilga oshib bormoqda. Ohirgi yillarda yangi turar joylar qurilib shahar infrastrukturasi rivojlanmoqda.
Aholisi asosan oʻzbek, rus va qozoq tillarida gaplashishadi.
## Taʼlim va madaniyat
Chirchiq oliy tank komandirmuhandislik bilim yurti, 25 umumiy taʼlim maktabi, 7 oʻrta maxsus bilim yurti, 12 kutubxona, 3 madaniyat muassasasi, muzey, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Kasalxona (500 oʻrin), poliklinika, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar ishlab turibdi. 2017-yili Chirchiqda yangi Pedagogika Insituti ochildi.

## Transport
Chirchiqdan Toshkent shahriga avtobuslar va yonalishli kichik mikroavtobuslar(gazel) qatnaydi. Shahar ichida 26 ta yonalishli avtobus va mikro avtobuslar qatnamoqda. Shahardan poezd yoli oʻtgan.

„Chirchiq tongi“ gazeta (1932-yildan nashr etiladi, adadi 760), „Chirchiq“ (1932-yildan nashr etiladi, adadi 800) gaz.lari chiqariladi.
## Manbalar
Yozyovon

**Yozyovon** — O‘zbekiston Respublikasining Fargʻona viloyatidagi shaharcha (1974-yildan). Yozyovon tumani markazi. Yozyovon nomi yozi yovon, yaʼni yozgi choʻl, tekislik maʼnosini bildiradi. Yozyovon tumani Fargʻona shahridan 30&nbsp;km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (22 km). Aholisi 10,9 ming kishi (2000); Umumiy taʼlim maktablari, 1 kollej, 2 litsey, 3 kutubxona, 2 kasalxona, 3 tibbiy punkt, aloqa boʻlimi, muzey, bozor, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, kichik va xususiy korxonalar bor.Yozyovon tumani Farg'ona vodiysining eng markazida joylashgan.  Andijon, Qoʻqon, Fargʻona, Namangan shaharlarini birlashtiruvchi avtomobil yoʻllari oʻtgan.Bundan tashqari A373 magistral yo'li o'tgan.
## Manbalar
Ixtikor

Ixtikorning lugʻatiy maʼnosi "bir narsani oʻz boʻlishini va narxini oshishi istab sotib olmoqlik"dir.

Shariati Islomiyyada: Insonlarning va uy hayvonlarining oziq ovqatlarini narxi arzonligida olib uning narxini oshishini 40 kun kutmoqlikdir.

Rosul Akram sallallohu alayhi vasallam shunday dedilar: "Ixtikor qilgan kishi xato qilibdur." Imom Muslim rivoyati. Yana Rosul Akram sallallohu alayhi vasallam shunday dedilar: "Tujjor rizqlangandir, muxtakir esa laʼnatlangan." Ibni Mojja va Doromiy rivoyatlari.

Imom Aʼzamga koʻra ixtikor faqat oziq-ovqat mollarida boʻladi. Imom Muhammadga koʻra esa liboslarda ham ixtikor boʻlishi mumkin. Imom Abu Yusufga koʻra esa musulmon jamiyatiga ziyoni yetadigan boʻlsa jamii narsalarda ixtikor mavjud boʻlishi mumkin.
Thierry de Montbrial

**Tyerri de Monbrial** - taniqli fransuz tahlilchilaridan biri. Boshida iqtisodiyot sohasida kitoblar yozgan, lekin hozirda siyosat, geosiyosat, tarix va boshqa dolzarb mavzularda koʻplab kitoblari bor. Fransiyada birinchi "think-tank" IFRI- Fransiya Xalqaro Munosabatlar Instituti asoschisi. Eng soʻnggi asarlaridan biri : Action et système du monde - Harakat va dunyo tuzilishi.
KISI

KISI - **Kazahstanskiy Institut Strategicheskih Issledovaniy**:

Qozogʻiston Strategik Tadqiqotlar Instituti.

Asoschisi, Markaziy Osiyoda tanilgan siyosatshunos Umirserik Kasenov.
Internet saytida Qozogʻiston va Markaziy Osiyo hamda Yevroosiyoga tegishli qiziqarli hujatlarni topishingiz mumkin.

## Link

*kisi.kz
Novqat (Fargʻona)

**Novqat** qishlogʻi Fargʻona vodiysida joylashgan Oʻsh viloyatiga bogʻliq, Oʻsh va Qizil-Qiya ortasidagi 66.000 aholiga ega qishloq. 3 yil avval shahar deb eʼlon etildi. Aholisining koʻpchiligi oʻzbek, lekin chekka qishloqlarda qirgʻizlar ham oz emas.
Oʻzbekiston viloyatlari

Oʻzbekiston Respublikasi 12 ta viloyat va Qoraqalpogʻiston Respublikasidan tashkil topgan:

Toshkent viloyati maʼlumoti Toshkent shahri haqidagi maʼlumotni oʻz ichiga oladi.

### Chegaralanishi

Respublika shimolda va shimoliy-sharqda Qozogʻiston, sharqda va janubiy-sharqda Qirgʻiziston va Tojikiston, gʻarbda Turkmaniston, janubda esa Afgʻoniston bilan chegaradoshdir. Davlat chegarasining Afgʻoniston bilan uzunligi – 137 km., Qozogʻiston – 2 203 km., Qirgʻiziston 1 099 km., Tojikiston – 1 161 km. va Turkmaniston bilan – 1 621 km.

## Manbalar
Nur

**Nur**:
*Nur (fizika) - nuqtaviy yorugʻlik yoki tovush manbaidan maʼlum yoʻnalish boʻylab chiqarilgan energiyaning tarqalish chizigʻi.
*Nur (geometriya) - toʻgʻri chiziq yarmi.
Osmon

**Osmon** koinot yoki atmosferaning biror sayyora sirtidan koʻrinuvchi qismidir. Osmon rangi atmosferadagi gazlarning yorugʻlikni yutish va sindirish xususiyatlariga bogʻliq boʻladi.

**Osmon**, osmon gumbazi — Yer ustida gumbaz shaklida koʻrinib turadigan fazo (samo, falak, koʻk). Osmon bulutsiz kunlari kunduzi havo rang (quyosh nurlarining Yer atmosferasida sochilishi koʻproq qisqa toʻlqin uzunliklariga toʻgʻri kelgani uchun), kechalari qora boʻlib koʻrinadi. Kunduzi Osmonda Quyoshni, baʼzan Oyni va kamdan-kam hollarda baʼzi osmon jismlari (mars, Zuhra yulduzi, yaʼni Venera)ni, kechalari esa bir vaqtning oʻzida 3000 tacha yulduz, sayyoralar, Oy, tumanliklarni, baʼzan kometa, meteor va boshqa osmon jismlarini koʻrish mumkin.

## Manbalar

Yorugʻlikning sinishi
Massa

**Massa** — asosiy fizik kattaliklardan biri boʻlib, materiyaning inersion va gravitatsion xossalarini aniqlovchi skalyar kattalik.
SIda massa kgda oʻlchanadi.

**Massa** ( — katta tosh; boʻlak) (fizikada) — jismning inertlik va gravitatsion xususiyatlarini ifodalovchi fizik kattalik. M. tushunchasini fanga birinchi boʻlib I. Nyuton 1687-yilda "Natural falsafaning matematik asoslari" nomli asarida olib kirgan. Har qanday jism unga boshqa jismlar taʼsir etmaguncha tinch yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. Jismlarning bu xususiyati inertlilik deb ataladi. Jism inertliligining oʻlchovi — inersion M. Berk sistemani tashkil etuvchi ikki jism faqat oʻzaro taʼsirlashadi. At vaqt mobaynida birinchi jism tezligi Di va ikkinchi jism tezligi Di, ga oʻzgargan bulsin. Nyuton qonunlariga asosan mt&v=—t2Di, boʻladi, bunda t va t2 — koeffitsiyentlar. At oʻzgarsa, unga mos ravishda Di va Di2 lar ham oʻzgaradi, lekin /i va t2 oʻzgarmas kattalik boʻlib qolaveradi, /i va t2 lar faqat birinchi va ikkinchi jismlarning oʻziga bogʻliq boʻlgani uchun ular inersion M.lar deb ataladi. Ammo jism faqat inersion xususiyatlarga ega boʻlibgina qolmay, atrofidagi fazoda gravitatsiya maydonini vujudga keltiradi. Bu maydon oʻz xususiyatlari boʻyicha zaryadlangan jism hosil qilgan elektrostatik maydonga oʻxshaydi. Gravitatsiya maydonini vujudga keltiruvchi zaryad gravitatsion zaryad yoki gravitatsion M. deb ataladi. Nyutonning butun olam tortishish qonunita asosan, Yerning gravitatsiya maydoniga emas, Yer sirti yaqinida joylashgan jismga Yerning tortishish kuchi taʼsir etadi.

Tinch holatdagi M.si nolga teng boʻlgan zarralar ham bor. Masalan, fotonlar.Bunday zarralar tinch holatda mavjud boʻlmaydi.Paydo boʻlgan ondayoq c(yorugʻlik tezligi) tezlik bilan harakatlana boshlaydi.

## Belgilanishi

* Belgisi: *m *(ingl. *m* — *mass*)
* SI da: kilogramm, *kg*
* Boshqa kattaliklari: tonna *t*, gramm *g*, karat *Kt* va boshq.
* Oʻlchov asboblari: tarozilar

## Xossalari
E = mc^2

*E* — energiya,
*m* — massa,
*c* — yorugʻlik tezligi

## Havolalar
* Успехи физических наук (ruscha)

## Manbalar
Hajm

Hajm — geometrik jism sirtlari bilan chegaralangan fazo qismi. Oddiy holatlarda qirrasi birga teng kublar soniga teng koʻriladi.

**Hajm** (matematikada) — geometrik jismlarning sonli xarakteristikalaridan biri. U chekli sondagi birlik kublarga ajratish mumkin boʻlgan jismlar uchun shu kublarning soniga teng . Qadimda prizma shaklli toʻsinlar, silindr, toʻliq hamda kesik piramida va boshqalarning hajmlarini hisoblashni bilishgan. Arximed ixtiyoriy yuza va hajmni aniqlash mumkin boʻlgan umumiy usulni topgan. Arximed gʻoyalari integral ^sksobning asosini tashkil etgan. U oʻzining usullari yordamida koʻhna matematikada oʻrganilgan deyarli hamma jismlarning yuzalari va hajmlarini aniqlagan. Jism hajmiga matematik jihatdan taʼrif berish va uni hisoblash formulasining yaratish masalasi yassi figura yuziga doir muhokamalardan farq qiladi; har qanday (yassi) figurani toʻgʻri chiziqlar kesib, uni kvadratchalarga ajratish mumkin, ammo ixtiyoriy koʻp yoqlikda bu usul bilan kub hosil qilish mumkin emas. Yevklid uch yoqli piramida hajmiga taʼrif berish va uni hisoblash uchun piramidaga cheksiz ichki prizmalar chizish usulini qoʻllagan. Uch oʻlchamli jismlar hajmi quyidagi xossalarga ega: 1) nomanfiy; 2) additiv, yaʼni umumiy nuqtaga ega boʻlmagan R va £> jismlar uchun \® va U(£>) hajmlar aniqlangan boʻlsa, bu jismlar birlashmasining hajmi, hajmlar yigʻindisiga teng:\(R^0) = \® + \(0); 3) harakatga nisbatan invariant: R va £> jismlar uchun hajmlar aniqlangan boʻlib, ular kongruent boʻlsa, U®=\(0) boʻladi; 4) birlik kubning hajmi birga teng.

Yuqoridagi xossalardan hajmning monotonligi kelib chiqadi: R va £> jismlar uchun RsS? boʻlsa, u holda U®<U(0) munosabat bajariladi. Oʻxshash jismlarning hajmlari nis-bati oʻxshashlik koeffitsiyentining kubiga teng.

Uch oʻlchamli jismning hajmi tushunchasi ixtiyoriy p oʻlchamli yevklid fazosi K" ning qism toʻplami uchun umumlashtiriladi. p oʻlchamli hajmni hisoblash p karrali integralni hisoblashga keltiriladi. Ye parallelepiped a,, a2, au…, apvektorlardan yasalgan boʻlsa, uning hajmi \(Ye) = L yoye! || d, a ||| formuladan topiladi (bu yerda ildiz ostidagi ifoda Gram determinantining mutlaq qiymatiga teng). Oʻlchov tushunchasi hajm tushunchasining umumlashmasidir. Baʼzi hollarda hajm va oʻlchov tushunchalari sinonim sifatida ishlatiladi.

## Formulalar

## Yana qarang

* Yuza
* Perimetr
Antik davr

**Antik davr** — ( — qadimiy) qadimgi yunonlar va rimliklar madaniyatiga xos davr. Uygʻonish davrida yuzaga kelgan atama.

**Antik davr** ( — qadimiy) — keng maʼnoda qadimgi davrni anglatuvchi termin; isteʼmolda boʻlgan maʼnoda esa Yunoniston va Qadimgi Rim tarixi va madaniyatining ellinizm davrini anglatadi.

Bolqon yarimorali va Oʻrtayer dengizi orollaridagi qadimgi yunon davlatlarining umumiy nomi Qadimgi Yunoniston deb atalgan

## Manbalar
Asr

**Asr** (arab. – davr, vaqt):

1) yuz taqvim yili (kalendar yil)ga teng vaqt oraligʻi; masalan, 1901-yil 1-yanvardan 2000-yil 31-dekabrgacha davrni oʻz ichiga oladi; yuz tropik yil; 36524, 2199 oʻrtacha Quyosh sutkasiga teng; 

2) geologik davrning bir qismini oʻz ichiga olgan vaqt. A. ichida bir yarusning barcha togʻ jinslari paydo boʻladi. Geoxronologiya jadvalida A. eng kichik qism (vaqt) hisoblanib, bir A. bir yarusga toʻgʻri keladi; 

3) kun (Quyosh) botishi chogʻidan 1–2 soatcha oldingi payt va shu paytda oʻqiladigan namoz. A. namozining muddati – kun botishidan 2 soat ilgaridan to kun botgungachadir (yana qarang Asr namozi).

## Manbalar
Astronom

**Astronom** — astronomiya bilan shugʻullanuchi ilmiy xodim.

Mashhur astronomlar:
* Galileo Galilei
* Mirzo Ulugʻbek
* Tycho Brahe
* Johannes Kepler
Muallif

**Muallif** yoki **avtor** (lotincha *au(c)tor*), deb badiiy yoki ommabop asar, ilmiy tadqiqot, loyiha, ixtiro va boshqalar yaratuvchisiga aytiladi.

**Muallif**, avtor – muayyan badiiy, ilmiy yoki publitsistik asar, loyiha, ixtiro va boshqa ijodkori.

## Manbalar
Diametr

**Diametr** – (yunoncha *diametros* – koʻndalang) aylana markazidan oʻtuvchi vatar. Shu vatar uzunligi (ikki radiusga teng).

**Diametr** (yun. diametros – koʻndalang oʻlcham) – aylana va doiraning markazdan oʻtuvchi (yaʼni eng katta) vatari. Radiusning ikkilanganiga teng boʻlgan bu vatar uzunligi ham D. deyiladi. D. tushunchasi boshqa figuralar uchun umumlashtiriladi. Masalan, r radiusli aylana yoki shar diametri 2r ga, ellips va ellipsoid diametri ularning katta oʻqiga, kvadrat va kubniki diagonaliga teng boʻladi. Analitik geometriyada konus kesimi (ikkinchi tartibli chiziq)ning diametri biror yoʻnalishga parallel vatarlar oʻrtasidan oʻtuvchi toʻgʻri chiziq boʻladi. Ellips va giperbolaning D.i ularning markazidan oʻtuvchi, parabolaning D.i esa uning oʻqi va oʻqiga parallel boruvchi toʻgʻri chiziqdan iborat.

## Yana qarang

* Radius
* Aylana
* Geometriya
* Vatar

## Manbalar
Kilometr

**Kilometr** — xalqaro birliklar sistemasida uzunlikning karrali birligi, 1000 metrga teng. Belgilanishi *km*. 1&nbsp;km = 0,62137 ingliz mili = 0,53996 dengiz mili. **Kilometr** (kilo... va metr) — Xalqaro birliklar tizimi SIdz. uzunlik oʻlchov birligi. km bilan belgilanadi. 1&nbsp;km = 1000 m.

## Manbalar
Markaz

**Markaz** deganda odatda oʻrta nuqta yoki vaziyat tushuniladi. Bundan tashqari **markaz** soʻzi quyidagilarni anglatishi mumkin:

## Tashkilotlar

* Markaz — ilgari Levantin Madaniyat Markazi deb nomlangan, Kaliforniyaning Los-Anjeles shahrida joylashgan diniy va madaniy markaz.
* Markazu Saqafathi Sunniyya — Hindistonning Kerala shtatida joylashgan universitet.
* Markaz Bilimlar Shahri — Hindistonning Kerala shtatidagi Kozhikode shahrida joylashgan shahar loyihasi.
* Quvat Moliya Markazi (Markaz) — Quvaytdan chiqqan aktivlarni boshqarish va investitsiya banki instituti.
* Markaz, Dubay — Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida joylashgan diniy va madaniy markaz.

## Joylar

* Markaz, Vengriya — Vengriyaning shimoliy qismidagi qishloq.
* Markaz, Qirg'iziston — Qirgʻizistonning Batken viloyatida joylashgan qishloq.
* Markaz Rif Dimashq tumani
* Markaz-e Garm

## Boshqalar
*Markaz (geometriya)
*Markaz (algebra)
Daraja

**Daraja** quyidagilardan birini anglatadi: 

*Son darajasi — matematik maʼnoda: bir necha teng koʻpaytuvchilar koʻpaytmasidagi koʻpaytuvchilar soni
*Burchak darajasi (burchak *gradusi* ham deyiladi) — geometriyada: burchak oʻlchov birligi
*Harorat darajasi (harorat *gradusi* ham deyiladi) — turli harorat shkalalaridagi harorat birliklarining umumiy nomlanishi (*masalan*, Kelvin darajasi, Selsiy darajasi)
Turkiston

**Turkiston** – Markaziy Osiyoning oʻrta asr tarixiy-geografik adabiyotlarda uchraydigan nomi. Manbalarda Turon va Turkiston atamalari oʻrnida qayd etilgan. 639-yil Turonda tuzilgan sugʻd hujjatida Oʻrta Osiyo mintaqasining nomi sifatida ishlatilgan. „Turkiston“ atamasi „Oʻrta Osiyo“ va „Movarounnahr“ nomlaridan farqli ravishda nafaqat geografik, balki etnogeografik tushunchani anglatib, shuningdek, siyosiy-huquqiy ahamiyatga ham ega boʻlgan. Arablar istilosidan soʻng „Turkiston“ toponimi oʻzining siyosiy-huquqiy maʼnosini yoʻqotmagan. Uning siyosiy sarhadlari Shimol va Sharqqa, Arab xalifaligi, Qarluq va Uygʻur xoqonliklari bilan chegaradosh boʻlgan yerlargacha yoyilgan. Ayni mana shu davlatlar endilikda Turkiston nomi bilan arab tarixchi-geograflari asarlarida (VIII-X asrlar) qayd etilgan. Markaziy Osiyoning markaziy va janubiy viloyatlari (Amudaryo va Sirdaryo oraligʻi) Movarounnahr deb atala boshlagan.

## Tarix
Qoraxoniylar davlati barpo etilishi bilan „Turkiston“ toponimining ahamiyati yana qayta oʻzining sobiq hududlari doirasida deyarli tiklanadi, uning janubiy sarhadlari Amudaryo bilan belgilanadi. „Movarounnahr“ atamasi esa, Turkistonning bir qismi sifatida, yaʼni Qoraxoniylar, soʻngra Xorazmshohlar, Chigʻatoiylar, Temuriylar va Shayboniylar davlatining bir qismi sifatida qarala boshlagan. Mahmud ibn Valnning yozishicha, „Turkiston – bu keng va koʻngilli yurtdir, bu yurtning uzunligi Sayhun daryosining qirgʻogʻidan Qoramurun daryosi qirgʻogʻigacha boʻlib, bu yerni Moʻgʻuliston nomi bilan ataganlar“. Muallif Turkistonning yana bir nomi – bu Turon va uning aholisi turklar deb yozadi. Shu davrdagi Moʻgʻuliston Sharqiy Turkiston, Yettisuv va Oltoyni qamrab olgan. XIX asr oʻrtalarida Turkiston hududi (3 mln. kv. km dan ortiq) gʻarbda Ural togʻlari etagi va Kaspiy dengizi, sharqda Oltoy togʻlari va Xitoy, janubda Eron va Afgʻoniston, shimolda Tomsk va Tobolsk gubernyalari bilan chegaradosh boʻlgan. Turkiston shartli ravishda Gʻarbiy (Qozogʻistonning janubiy qismi, Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmaniston hududlari), Sharqiy (Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni) va Afgʻon Turkistoni (Afgʻonistonning shimoliy qismi)ga boʻlingan. Rossiya imperiyasi bosib olgan Gʻarbiy Turkiston hududida 1867-yil Turkiston general-gubernatorligi tashkil qilingan. 1886-yildan rasman Turkiston oʻlkasi deb atala boshlagan. Oktabr toʻntarishidan soʻng, 1918-yil aprelda Gʻarbiy Turkiston hududida Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi (TurkASSR) tuzilgan. Shoʻro hokimiyati yagona va mustaqil Turkistonni qayta tiklash gʻoyasi tugʻilishidan xavfsirab 1924—25-yillarda shoshilinch sur’atda „Turkiston xalqlarining milliy davlat chegaralanishi“ deb atalmish tadbirni oʻtkazgan. Natijada, siyosiy ahamiyat kasb etgan „Turkiston“ atamasi sunʼiy ravishda isteʼmoldan chiqarilib, oʻrniga rasman „Oʻrta Osiyo“ geografik termini joriy qilingan.

## Yana qarang
* Turkiston general-gubernatorligi
* Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi

## Manbalar
1. Bartold V. V., Istoriya Turkestana, Sochineniya, T. 11(1), M., 1963;
2. Sagdullayev A. S., Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma manbalarda, T., 1996.
Sirt

**Sirt** — asosiy geometrik tushunchalardan biri, maʼlum shartlarni qanoatlantiruvchi nuqtalar toʻplami. Masalan, shar sirti (sfera) — shar markazidan bir xil masofada tarqalgan nuqtalar toʻplami.

## Yana qarang

* Geometriya
Muhammad Iqbol

Alloma **Muhammad Iqbol** (1877 - 1938) - mashhur Hind shoir, faylasuf va davlat arbobi. Bundan tashqari, XX asrda islom jamiyatining eng oʻrnakka sazovor farzandlaridan hisoblanadi. Ilk ta'limini uyda ota-onasi yonida boshlaydi, keyinchalik bilimlarini Hind, Ingliz va Nemis universitetlarida shakllantiradi.

Islom olamida "Alloma Iqbol" nomi bilan yodga olinadi. Hindiston mustaqilligi uchun olib borilgan siyosiy kurashlarda faol ishtirok etgan. Hindistonda hindular va musulmonlar oʻrtasidagi kelishmovchilik va oʻzaro kurashning avj olib ketgani va ikki jamiyat oʻrtasida sulhga erishish imkonsiz ekanligini tushunib yetgani uchun, Hindiston musulmonlari uchun mustaqil davlat tuzish gʻoyasini yoqlab chiqadi. U Pokiston davlati qurilishidan oldin vafot etgan boʻlsada, bu gʻoyani ilk yoqlab chiqqan inson sifatida Pokistonning ma'naviy asoschisi hisoblanadi. Pokiston xalqi hurmat bilan Alloma Iqbolni "Pokiston mutafakkiri" va "Sharq shoiri" sifatida yodga oladi.
Alloma Iqbol nafaqat Pokiston va Hindistonda, balki dunyoning koʻp mamlakatlarida hozirgacha hurmat bilan yodga olinadi va asarlari sevilib oʻqiladi. Shu jumladan, Oʻzbekiston va Markaziy Osiyoda ham.

Hindiston va butun dunyo musulmonlari, ayniqsa yoshlariga oʻz she'rlari va maqolalari bilan juda qattiq ta'sir koʻrsatgan. Fors, urdu va ingliz tillarida ijod qilgan. "Asrori Xudi", "Jovidnoma" kabi goʻzal she'r turkumlari bilan bir qatorda, "Islomda diniy fikrni qaytadan qurish" (The reconstruction of religious thought in Islam) kitobi din bilan jamiyat, falsafa, ilm va huquq kabi sohalar oʻrtasidagi aloqalar, ushbu sohalarni rivojlantirish va zamonaviy fan uchratgan muammolarni yechish uchun "Qur'on" va Islom darslariga juda keng istiqbollar ochib berish kerakligini koʻrsatib bergan mumtoz asar xisoblanadi. Alloma Iqbolning asarlari mana bir asrga toʻlib qolayotgan boʻlsada, hozirgi juda muammoli dunyoda bazi juda muhim prinsiplarni yoritib beraolishi va fikrlarimizni rivojlantirish uchun juda keng istiqbollar ochib beraolish kuchi uchun hali ham oʻz dolzarbligini yoʻqotmagan.

## Mashhur soʻzlaridan
"Agar sen Qur'onni tushunmoqchi boʻlsang, uning oyatlarini xuddi senga yangidan vahiy qilinayotgandek his qilib oʻqigin".

## Alloma Iqbol haqida:
"Iqbolning insoniyatga eng buyuk chaqirigʻi: Iso kabi yuraging boʻlsin, Suqrot kabi fikring va Qaysar kabi qoʻling boʻlsin. Lekin shularning hammasi sen, oddiy bir insonda yagona ruh ostida va yagona bir maqsad uchun birlashgan boʻlsin. Yani, Iqbolning oʻzi kabi boʻl."

Ali Shariatiy

## Manba
* Alloma Iqbol - shoir va faylasuf 
* Muhammad Iqbol she'rlari. Erkin Vohidov tarjimasi
* Muhammad Iqbol hikmatlari
Olivier Roy

**Olivier Roy** ( 1949-yilda tugʻilgan) fransuz siyosatshunosi. Fransiyaning Ilmiy Tadqiqotlar Milliy Markazida (CNRS) va Ijtimoiy fanlarda Yuksak Tadqiqotlar Maktabida (EHESS) bosh ilmiy mutaxassis (*directeur de recherches* - tadqiqotlat direktori) boʻlip ishlaydi.
Asosan, Islom dunyosi xaqida olib borgan tadqiqotlari bilan tanilgan. Fransiya, Yevropa va Amerikada zamonaviy islom olamidagi jarayonlarga tegishli mavzular boʻyicha eng koʻp murojaat qilinadigan mutaxassislardan biri.

Olivier Roy Markaziy Osiyo davlatlari xaqida ham koʻplap asar va maqolalar yozgan. Uning "La Nouvelle Asie Centrale ou la Fabrication des nations" ("Yangi Markaziy Osiyo yoki Millatlarning yasalishi" (1997) asari chor rus hukumati tomonidan boshlangan va keyinchalik XX asrda sovet hukumati tomonidan davom ettrilgan Markaziy Osiyoda millatlar siyosati xaqida yozilgan eng qiziqarli asarlardan biridir.
Izmir

**Izmir** (Turkiya turkchasida *İzmir*) – Turkiyaning gʻarbidagi shahar, yirik port. Izmir elining maʼmuriy markazi. Egey dengizining Izmir qoʻltigʻi sohilida. Aholisi 2,018 mln. kishi (1995). Izmir mil. av. 2ming yillikda bunyod etilgan va Smirna (yunoncha Smirne) deb atalgan. 15-asrdan Usmonli turklar saltanati tarkibida. 18-asr oxiridan Izmir Turkiyaning iqtisodiy va madaniy markazlaridan biri. 1919-yil 15-mayda shaharni Gretsiya askarlari okkupatsiya qildi; 1922-yil 9-sentyabrda ozod qilindi. Ikkinchi jahon urushidan keyin I. porti harbiy dengiz baza-siga aylantirildi. Izmir Turkiyaning eksport boʻyicha bi-rinchi, import boʻyicha (Istanbuldan keyin) 2-oʻrindagi porti. Temir yoʻl va shosse yoʻllar tugu-ni. Xalqaro ahami-yatga ega aeroport bor. Muhim qishloq xoʻjaligi rayonining (tamaki, paxta, uzum, zaytun, don yetishtiriladi) sanoat va savdo markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, tamaki, sement, oyna-keramika, yogʻochsozlik, mashinasozlik, kemasozlik va boshqa korxonalari bor. Izmir atrofidan lignit, simob, asbest qazib chiqariladi. Shaharda har yili xalqaro yarmarka oʻtkaziladi. Universitet, iqtisodiyot va savdo akademiyasi, konservatoriya, arxeologiya muzeyi bor. Qad. binolarning qoldiklari (maqbaralar, teatr, stadion va boshqalar) sakdangan. IZO… (yunoncha isos – bir xil, teng) – qoʻshma soʻz boʻlagi boʻlib, oʻzi qoʻshilgan soʻzga tenglik yoki turi, vazifasi jihatidan oʻxshashlik maʼnosi ifodasini beradi (mas, izomeriya, izotoplar).



Fayl:Basmane Gar, Izmir.jpg|19-asr Bosmona Temir Yoʻl Bekati (1876)
Fayl:FaikSarikayaIzmirBorsa.jpg|Izmir fond birjasi binosi
Fayl:Faik Sarikaya BUCA SIRINYER HIPODROMU 3.jpg|Bujo Shirinyer gipodromi.
Fayl:N Duzen Izmir Etnografya Muzesi.jpg|Etnografiya muzeyi
Fayl:Halil Rifat Pasha Mansion Izmir Turkey.jpg|Asansor yaqininda Xalil Rifat Pasha Saroyi
Fayl:LohnerMansion Facade KarsiyakaIzmir.jpg|Izmir Qarshiyakada tarixiy bir uy
Fayl:Karsiyaka Izmir SakizHouse. JPG|Izmir Qarshiyakada tarixiy bir uy
Fayl:BornovaHouse IzmirTurkey EUnluBlogspot.jpg|Izmir Boʻrnovoda tarixiy bir uy



## Manbalar
A (lotin)

**A** — oʻzbek kirill alifbosining birinchi harfi. Unli, til oldi, lablanmagan tovushni ifoda etadi (mas., archa, barcha). 1929—39-yillarda amalda boʻlgan oʻzbek lotin alifbosi va 1995-yilda qabul qilingan keyingi oʻzbek lotin alifbosida birinchi harf ham ayni shunday. 
Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda A harfi oʻziga xos shaklda boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi
B

**B** (lotin):

* **[[B (lotin)]]** — lotin alifbosining ikkinchi harfi.
* **[[Bor (unsur)]]** — **B** kabi ifodalanadigan kimyoviy unsur.
* **[[Bi (dasturlash tili)|B (dasturlash tili)]]** — dasturlash tili.
* **B** — musiqada si bemol notasini yoki **si bemol major** akkordini ifodalaydi; shuningdek si notasining yoki **si major** akkordining ifodasi sifatida qoʻllanadi.
* **[[В turidagi vagon metro|В]]** — Moskva metropolitenida ishga tushirilgan oʻlja qilib olingan olmon vagonlarining ifodasi.
* **[[B vitamini]]**
* Oʻn oltilik sanoq tizimida **B** «11» oʻnlik soniga teng.
* В — Sochma oʻq oʻlchami.
* **B** — Populyatsion genetikada B (mtDNK) galoguruhining va B (Y-DNK) galoguruhiining ifodasi.

## Yana qarang
* **[[В (qiymati)]]** (kirill)
* **[[Б (qiymati)]]**
D

**[[D (lotin)|D]]** — lotin alifbosi harfi. Shuningdek:

## D
* D — dasturlash tili
* D, dinamik trassirovka freymvorkida DTrace foydalaniladigan dasturlash tili 
* D (axborot tilini aniqlash) — Soʻrovlar tili, axborot tili
* D (re) — nota
* D — vodorod izotopi boʻlgan deyteriyning kimyoviy belgisi.
* D` — moliyaviy jurnal
* D — 500 rim raqamlari bilan
* D oʻn oltilik sanoq tizimida 13 soniga ekvivalent
* **D** — Populyatsion genetikada D (mtDNK) galoguruhi va D (Y-DNK) galoguruhining ifodalanishi.
* D — Kendzi Eno videooʻyini

## d
* d — deytron belgisi
* d — diametr
* d — Differensial operator
* d’ — familiyalarda fransuzcha De "dan" prefiksining qisqartmasi, misol uchun D’Artanyan (d’Artagnan)

## Yana qarang
* Д

## Manbalar
E

**E** (lotin), **Е** (kirill):

**E** — oʻzbek-kirill alifbosining oltinchi harfi. "Y" va "e (ye)" tovushlari birikmasini ifodalaydi. Oʻzbek adabiy tilida oʻrta koʻtarilishdagi til oldi, yarim tor, lablanmagan, unli tovush. Oʻrxun-Yenisey, turkiy (uygʻur) yozuv yodgorliklarida uchramaydi. Sof oʻzbek soʻzlarida, asosan, soʻz boshi va boʻgʻin boshida (yer, yel va boshqalar) uchraydi. Boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda soʻz oxirida ham keladi (mas, buldozer va boshqalar). Soʻz boshida y+ye va soʻz oʻrtasida e shaklida talaffuz qilinadi: yel im (y+yelim), yedim (y+ye-dim). Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda Ye harfi oʻziga xos shakldadir.

; Kirill alifbosi
* **[[Е (kirill)|Е]]** — kirill harfi, oʻzbek kirill alifbosining oltinchi harfi.
* **Е** — parovozlar seriyasi (qar.: Е parovozi).
* **Е** — metrovagonlar tipi (qar.: Е tipidagi metro vagoni).
* **[[Yat|Ѣ (kirill)]]** — harf.

; Lotin
* **[[E (lotin)|E]]** — lotin alifbosining beshinchi harfi.
* **[[Radiodetallar nominallari qatorlari|E qatorlar]]** — radiodetallarda foydalanish uchun qoʻllaniladigan qatorlar.
* **[[e (son)|e]]** — Eyler soni, Neper soni, matematik oʻzgarmas, natural logarigm asosi, transsendent son.
* **E** — Yung moduli, egiluvchan shakl oʻzgarishida materialning qisilishi-yoyilishining qarshiligini ifodalovchi koeffitsient.
* **Exxx** — oziq-ovqat qoʻshilmalarini kodlash yevropa sxemasi.
* **E** — yevropa avtomobil yoʻnalishlari prefiksi.
* **E** — Piyoda turizmi Yevropa asosatsiyasining yevropa piyoda yoʻnalishlari prefiksi ().
* **E** — musiqada mi notasining yoki mi major akkordining ifodasi.
* **E** — oʻn oltilik sanoq tizimida 14 sonining yozuvi.
* **[[E vitamini]]**
* **E** — Xabbl tizimi boʻyicha elliptik galaktikalar ifodasi.
* **E** — fizikada energiya ifodasi.
* **E** — fizikada elektr maydon kuchlanishi ifodasi.
* **e**, e- — elementar qismlar fizikasida elektron ifodasi.
* **E** — daraja koʻrsatkichi (exponent), "15e6" koʻrinishidagi yozuvda "*10^"ni bildiradi («darajaga 10ni koʻpaytirish»).
* **E** — Ekstaz narkotigining jargon nomi.
* **E** — ikki xil turdagi obyektga moʻljallangan dasturlash tillarining nomi: E va E.
* **E** — в ommaviy genetikada E (mtDNK) galoguruhi va E (Y-DNK) galoguruhining ifodasi.

## Yana qarang
* **[[Ё (maʼnolari)]]**
* **[[Ye]]** () — Fransiyaning Atlantika sohillaridan 20&nbsp;km uzoqlikdagi Biskay koʻrfazidagi orol.
* **[[Е (shahar)|Е]]** () — Myanma Uyushmasi Jumhuriyatining Mon shtatidagi shahar.
* **Ε** (Epsilon) — yunon alifbosining beshinchi harfi.
* **[[Е (kana)|Е]]** — kana belgisi.
* **[[e²]]** — musiqiy albom.
*Е-metr
*Σ (sigma)

## Manbalar
Alifbo

**Alifbo** (arab Alifbosining boshlangʻich ikki harfi – alif va bongl nomidan olingan) – biror tilning yozuviga qabul qilingan va maʼlum anʼanaviy tartib berilgan yozuv belgilari (mas, arab Alifbosi, lotin Alifbosi) yoki boʻgʻin belgilar (mas, hind Alifbosi – devanagari) majmui. Alifbo miloddan avvalgi 2000-yil oxirlarida qad. Uga-rit va finikiy yozuvi tovush tizimidan kelib chiqqan. Undan ilgari Misr iyerogliflari sanoq tizimi mavjud boʻlgan, deb taxmin qilinadi. Turkiy xalqlarning run, Urxun-Yenisey yozuvi va turkiy (uygʻur) yozuvlari boʻlgan. Ularga oid harflar jadvali tovush belgilari haqidagi boshqa manbalardagi maʼlumotlar hamda shu yozuv yodgorliklari asosida tuzilgan. Hozirgi harfiy va baʼzan boʻgʻin Alifbolari finikiy Alifbo sidan, oromiy (arab, yahudiy), yunon (lotin va hokazo) va boshqa Alardan kelib chiqqan. Arab Alifbosiga – barcha arab mamlakatlari, shuning-dek Eron, Afgʻoniston, Pokiston, Sharqiy Turkiston – Shinjon, shuningdek XIII—XX-asr boshlarida turkiy xalqlar yozuv tizimida; lotin Alifbosiga Amerika, Avstraliya qitʼasidagi barcha xalqlar, Yevropaning koʻpchilik xalqlari, Osiyo va Afrikadagi baʼzi xalqlar (Indoneziya, Turkiya va boshqalar) yozuv tizimida; Kirill Alifbosiga – Yevropa, Osiyodagi baʼ-zi xalqlar yozuv tizimida; hind boʻgʻin Alifbosiga – Hindistondagi koʻpgina elatlar yozuv tizimida amal qilingan.

## Alifbolar

* Runik yozuv
* Arman yozuvi
* Gruzin yozuvi
* Koreys yozuvi
* Turkiy (uygʻur) yozuvi,
* Oʻrxun-yenisey yozuvi ,
* Yunon yozuvi
* Hind yozuvi

* Lotin alifbosi
* Kirill alifbosi
* Arab alifbosi
* Urdu alifbosi
* Japon kanjilari
* Xitoy yozuvi
* Yahudiy yozuvi

## Yana qarang

* Tilshunoslik

## Manbalar
F

**F**:
* **[[F (lotin)]]** — lotin alifbosining oltinchi harfi.
* **F** — doimiy Faradeya.
* **F** — musiqada fa notasi yoki **fa major** akkordining ifodasi.
* **[[Ftor]]** — kimyoviy unsur, обозначается как **F** sifatida ifodalanadi.
* **[[F Sharp|F#]]** — .Net platfomasi uchun funksional dasturlash tili.
* oʻn oltilik sanoq tizimi **F** "15" oʻnlik soniga teng.
* **F** — Farengeyt gradusi
* **[[F (anime)]]**
* **F** — Populyatsion genetikada F (mtDNK) galoguruhi va F (Y-DNK) galoguruhi ifodasi.

## Yana qarang
* Ғ (kirill)
G

**G**:
* **[[G (lotin)|G]]** — lotin alifbosining yettinchi harfi.

**G** — oʻzbek Kirill alifbosining toʻrtinchi harfi. Yaqin til orqa, portlovchi, jarangli undosh. Soʻz boshi (gul, goʻzal), oʻrtasi (yugur, egar), oxiri (barg, tong)da keladi. Soʻz oxirida tub oʻzbek soʻzlarida deyarli uchramaydi. Boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda jarangsizlashadi (pedagog — pedagok, buldog — buldok va hokazo). 1995-yilda qabul qilingan oʻzbek lotin alifbosida oltinchi harf. Turkiy xalqlar, jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda bu harf oʻziga xos shaklga egadir.

* **[[Siljish kuchlanishi|G]]** — siljish moduli, materialning hajm saqlangan holda shakl oʻzgarishiga qarshilik koʻrsatish qobiliyati.
* **G** — musiqada sol yoki **sol major** akkordining ifodasi.
* **G** — kinoda Amerika kinoassotsatsiyasi reytinglar tizimi boʻyicha *General audiences* reytingining ifodasi.
* **G** — Gravitatsion doimiy, G=(6{,}6742\pm0{,}001) \cdot 10^{-11} m³s−2kg−1
* **[[Erkin ogʻish tezlanishi]]** — tezlanishning tizimdan tashqari birligi, **g** sifatida ifodalanadi.
* **G** — LabVIEWda foydalaniladigan grafik dasturlash tili.
* **g** — Umumiy intellekt faktori ifodasi.
* **[[Kenni Ji|Kenny G]]** — amerikalik jaz saksofonchisi.
* **G** — Populyatsion genetikada G (mtDNK) galoguruhining va G (Y-DNK) galoguruhining ifodasi.
* G-nuqta — qin old devorining uncha katta boʻlmagan qismi.
* G (katak)
* G-funk
* G-Unit
* G-olmaxon
* G-Man
* Katepsin (G)
* MKB-10: G sinfi
* 3G
* 4G
* G
* G++
* Qisqartma:
** G.Don
** G.Forst.
** G.rev

## Yana qarang
* Г

## Manbalar