Qualcomm

**Qualcomm** ()  — bosh qarorgohi Kaliforniyaning San-Diego shahrida joylashgan va Delaver shtatida joylashgan Amerika transmilliy korporatsiyasi. U simsiz texnologiyalar bilan bogʻliq yarimoʻtkazgichlar, dasturiy taʼminot va xizmatlarni yaratadi. U 5G, 4G, CDMA2000, TD-SCDMA va WCDMA mobil aloqa standartlari uchun muhim patentlarga ega.

Qualcomm kompaniyasi 1985-yilda Irvin M. Jeykobs va boshqa olti nafar hammuassisi tomonidan tashkil etilgan. CDMA simsiz uyali telefon texnologiyasi boʻyicha dastlabki tadqiqotlari Omnitracs deb nomlanuvchi ikki tomonlama mobil raqamli sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimini sotish orqali moliyalashtirildi. Simsiz tarmoqdagi qizgʻin bahs-munozaralardan soʻng, 2G standarti Qualcomm kompaniyasining CDMA patentlari bilan qabul qilindi. Keyinchalik, standart talab qiladigan patentlarni litsenziyalash uchun narxlarni belgilash boʻyicha bir qator huquqiy tortishuvlar yuzaga keldi.

Yillar davomida Qualcomm yarimoʻtkazgich mahsulotlarini asosan fabless ishlab chiqarish modelida sotishni kengaytirdi. Shuningdek, u avtomobillar, soatlar, noutbuklar, Wi-Fi, smartfonlar va boshqa qurilmalar uchun yarimoʻtkazgich komponentlarini yoki dasturiy taʼminotini ishlab chiqdi.

## Tarixi
Qualcomm 1985-yil iyul oyida Irvin Jeykobs boshchiligidagi yetti nafar sobiq Linkabit xodimi tomonidan yaratilgan. Kompaniya “Sifatli aloqa” uchun Qualcomm nomini oldi. Uning ishi asosan hukumat va mudofaa loyihalari uchun shartnomaviy tadqiqot va ishlanmalar markazi sifatida boshlangan.

Qualcomm 1988-yilda Omninet bilan birlashdi va yuk tashish kompaniyalari uchun Omnitracs sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimini ishlab chiqarish uchun 3,5 million dollar mablagʻ toʻpladi. Qualcomm Omnitracsga boʻlgan talab tufayli 1986-yilda sakkiz xodimdan 1991-yilda 620 xodimga koʻpaydi. 1989-yilga kelib Qualcomm 32 million dollar daromad oldi, uning 50 foizi Omnitracsning Schneider National bilan shartnomasidan tushgan. Omnitracs daromadlari Qualcommning uyali telefon tarmoqlari uchun kod boʻlinadigan koʻp kirish (CDMA) texnologiyalari boʻyicha tadqiqot va ishlanmalarini moliyalashtirishga yordam berdi.

### 1990—2015-yillar
Qualcomm 1990-yillarda CDMA tadqiqotlariga sarmoya kiritganligi sababli zarar koʻrgan. Mablagʻ olish uchun kompaniya 1991-yil sentabr oyida 68 million dollar yigʻib, birlamchi ommaviy taklifni topshirdi. 1995-yilda yana 11,5 million aksiyalarni sotish orqali qoʻshimcha 486 million dollar yigʻilgan. AQSHda joylashgan uyali aloqa tarmoqlarining aksariyati CDMA standartini qabul qilishini eʼlon qilgandan soʻng, ikkinchi moliyalash bosqichi CDMA asosidagi telefonlar, tayanch stansiyalar va uskunalarni ommaviy ishlab chiqarish uchun pul yigʻish uchun amalga oshirildi. Kompaniyaning yillik daromadi 1995-yilda 383 million dollarni tashkil etgan va 1996-yilga kelib 814 million dollar edi.

2005-yilda Qualcomm asoschisi Irvin Jeykobsning oʻgʻli Pol E. Jeykobs Qualcommning yangi bosh direktori etib tayinlandi. Irvin Jeykobs CDMA patentlariga eʼtibor qaratgan boʻlsa, Pol Jeykobs Qualcommning yangi tadqiqotlari va ishlanmalarining koʻp qismini narsalar interneti bilan bogʻliq loyihalarga qaratdi. Xuddi shu yili ular simsiz keng polosali ortogonal chastotali boʻlinish multipleks kirish (OFDMA) texnologiyasini ishlab chiqaruvchi Flarion Technologies kompaniyasini sotib oldilar.

Qualcomm 2013-yil dekabr oyida Stiven Mollenkopf Pol Jeykobsning oʻrniga bosh direktor boʻlishini e’lon qildi Mollenkopf, u Qualcomm eʼtiborini avtomobillar, taqiladigan qurilmalar va boshqa yangi bozorlar uchun simsiz texnologiyalarga kengaytirishini aytdi.

### 2015-yildan hozirgacha: NXP, Broadcom va NUVIA
Qualcomm 2016-yil oktabr oyida NXP Semiconductors’ni 47 milliard dollarga sotib olish niyatini e’lon qildi Bitim 2017-yil aprel oyida AQSHning monopoliyaga qarshi regulyatorlari tomonidan ma’qullangan, shartnomani monopoliyaga qarshi regulyatorlar tomonidan ma’qullanishi uchun ba’zi standart-asosiy patentlar bundan mustasno.

NXP sotib olish davom etar ekan, Broadcom Qualcommni sotib olish uchun 103 milliard dollar taklif qildi va Qualcomm taklifni rad etdi. Broadcom bir dushmanlik bilan egallashga urindi, va oʻz taklifini koʻtardi, oxir-oqibat potensial Broadcom xaridi AQSHning xorijiy investitsiyalar boʻyicha qoʻmitasi tomonidan tekshirildi va milliy xavfsizlik xavotirlari sabab AQSHning sobiq prezidenti Donald Trampning farmoni bilan bloklandi.

Qualcommning NXP sotib olishi 2018-yilgi Xitoy-AQSH savdo urushining bir qismiga aylandi. AQSH prezidenti Donald Tramp Xitoyda joylashgan ZTE korporatsiyasiga Qualcomm kompaniyasi kabi Amerikada ishlab chiqarilgan komponentlarni sotib olishni taqiqladi. Ikki davlat kelishuvga erishganidan soʻng ZTE cheklovi bekor qilindi, ammo keyin Tramp Xitoy tovarlariga nisbatan tariflarni oshirdi. Qualcomm 2018-yil iyul oyida kelishuvdan voz kechishdan oldin Xitoyning maʼqullanishini kutgunga qadar NXP uchun tender taklifini kamida 29 marta uzaytirdi

2021-yil 6-yanvarda Qualcomm oʻzining prezidenti va chip boʻlimi rahbari Krishtianu Amonni yangi bosh direktor etib tayinladi. 2021-yil 13-yanvarda Qualcomm NUVIA’ni taxminan 1,4 milliard dollarga sotib olish boʻyicha kelishuvni e’lon qildi. NUVIA 2019-yil boshida sobiq Apple va sobiq Google arxitektorlari tomonidan tashkil etilgan server protsessor startapi edi. 2021-yil 16-martda Qualcomm NUVIAʼni sotib olish yakunlanganini eʼlon qildi va birinchi mahsulotlar noutbuk protsessorlari boʻladi va 2022-yilning ikkinchi yarmida namuna olinadi.

2022-yil mart oyida Qualcomm SSW Partners investitsiya kompaniyasidan Advanced Driver Assistance Systems va Autonomous Driving dasturiy brendi Arriverni sotib oldi.

#### Ishlab chiqarish
Dastlab, Qualcommning ishlab chiqarish operatsiyalari Omnitracs tizimini qoʻllab-quvvatlash uchun kichik ASIC dizayn va ishlab chiqarish jamoasi bilan cheklangan. Qualcomm 1990-yillarda Qualcomm intellektual mulkidan foydalanadigan CDMA tarmoqlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan apparat tashuvchilarni ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarishni kengaytirishga majbur boʻldi. Qualcommning birinchi yirik ishlab chiqarish loyihasi 1993-yilning may oyida AQSHning Gʻarbiy qismiga 36000 CDMA telefonlarini yetkazib berish boʻyicha kelishuvga erishdi.

Bir muncha vaqt Qualcomm kechikishlar va boshqa ishlab chiqarish muammolariga duch keldi, chunki u ommaviy ishlab chiqarishda tajribaga ega edi. 1994-yilda Qualcomm Northern Telecom bilan hamkorlik qildi va ishlab chiqarish tajribasidan foydalanish uchun Sony bilan qoʻshma hamkorlikni yoʻlga qoʻydi. Nokia, Samsung va Motorola 1997-yilda oʻzlarining CDMA telefonlarini taqdim etishdi Qualcommʼning ishlab chiqarish biznesi katta kapital uskunalari xarajatlari va raqobat tufayli narxlarning pasayishi tufayli pul yoʻqotdi. Bundan tashqari, 1997-yil mart oyida, Qualcomm oʻzining Q telefonini taqdim etganidan soʻng, Motorola oʻzining Startac telefonining dizaynini nusxalash uchun sudga daʼvo qoʻzgʻatdi (2000-yilda suddan tashqarida).

## Dasturiy taʼminot va boshqa texnologiyalar
Qualcomm 1991-yilda Eudora nomli elektron pochta ilovasini sotib oldi 1996-yilga kelib Eudora shaxsiy kompyuterlarning 63 foiziga oʻrnatildi. Microsoft Outlook Eudoraʼdan oʻzib ketdi, chunki u Windowsʼga asoslangan mashinalarda sukut boʻyicha bepul taqdim etilgan. 2003-yilga kelib Qualcomm kompaniyasining Eudora dasturi Microsoft Outlookʼga eng mashhur muqobil boʻlgan, ammo baribir bozorning atigi besh foiz ulushiga ega edi. Eudora uchun dasturiy taʼminot ishlab chiqish 2006-yilda tugatilgan.

2001-yilda Qualcomm telefonda kontaktlar, hisob-kitoblar, ilovalar doʻkonlari yoki multimediyaga kirish uchun API’larga ega boʻlgan smartfon ilovalarini ishlab chiqish boʻyicha Brew xizmatini taqdim etdi. Janubiy Koreyaning KTFreeTel tashuvchisi Brew tizimini birinchi boʻlib 2001-yil noyabrda, soʻngra Verizon 2002-yil mart oyida oʻzining “Hozir oling” dasturi uchun qabul qildi. 2002-yil oxiriga kelib Brew foydalanuvchilari soni 2,5 million, 2003-yilda esa 73 million edi.

### Boshqa texnologiya
2004-yilda Qualcomm oʻzining FLO (faqat oldinga havola) spetsifikatsiyasini bozorga chiqarish uchun MediaFLO shoʻba korxonasini yaratdi. Qualcomm operator tarmoqlarini multimedia uchun moʻljallangan tarmoq bilan toʻldirish uchun 800 million dollarlik MediaFLO uyali minoralar tarmogʻini qurdi. Har bir uyali telefon bilan alohida-alohida ikki tomonlama aloqani taʼminlaydigan uyali aloqa minoralari bilan taqqoslaganda, MediaFLO minoralari multimedia kontentini mobil telefonlarga bir tomonlama efirda uzatadi. Qualcomm shuningdek, FLO asosidagi yarimoʻtkazgichlar va litsenziyalarni sotgan.

## Patentlari
2021-yilda Butunjahon intellektual mulk tashkilotining (BIMT) yillik Jahon intellektual mulk koʻrsatkichlari hisoboti Qualcomm kompaniyasining PCT tizimi ostida chop etilgan patent talabnomalari sonini dunyoda 5-oʻringa qoʻydi, 2020-yilda 2173 ta patent talabnomasi chop etildi Bu pozitsiya ularning oldingi reytingidan 2019-yilda 2127 ta ariza bilan 4-oʻringa tushib ketdi. 2017-yilda Qualcomm 130 000 dan ortiq amaldagi yoki kutilayotgan patentlarga ega edi. Qualcomm 1000 dan ortiq patentga ega boʻlgan CDMA tadqiqotlari va ishlanmalarining yagona dastlabki investori sifatida Qualcomm patent portfeli CDMA texnologiyalari uchun zarur boʻlgan koʻpgina intellektual mulkni oʻz ichiga oladi.

## Operatsiyalar va bozor ulushi
Qualcomm dasturiy taʼminot, yarimoʻtkazgich dizaynlari, patentlangan intellektual mulk, ishlab chiqish vositalari va xizmatlarini ishlab chiqadi, lekin telefonlar yoki infratuzilma uskunalari kabi jismoniy mahsulotlarni ishlab chiqarmaydi. Kompaniyaning daromadlari uning intellektual mulkidan foydalanish uchun litsenziya toʻlovlari, uning dizayni asosida ishlab chiqarilgan yarimoʻtkazgich mahsulotlarini sotish va boshqa simsiz qurilmalar, dasturiy taʼminot yoki xizmatlardan olinadi.

Qualcomm oʻz biznesini uchta toifaga ajratadi:

* QCT (Qualcomm CDMA Technologies): CDMA simsiz mahsulotlari; 80% daromad
* QTL (Qualcomm Technology Licensing): Litsenziyalash; daromadning 19%
* QSI (Qualcomm strategik tashabbuslari): Boshqa texnologiya kompaniyalariga sarmoya kiritish; daromadning 1% dan kamrogʻi
## Manbalar