open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekvadorda Islom

Ekvadorda aholisi asosan nasroniylardan iborat. **[[Islom]]** diniga eʼtiqod qiluvchilar ozchilikni tashkil qiladi. Mamlakatda musulmonlar diniy eʼtiqod qilish va ibodatxonalar qurish huquqiga ega. Pyu tadqiqot markazining hisob-kitoblariga koʻra, Ekvadorda 2000 ga yaqin musulmonlar yashaydi, bu 16,965,000 aholining 0,011 foizini tashkil qiladi.

Ekvadordagi birinchi musulmon muhojirlar asosan Birinchi jahon urushi davrida Yaqin Sharqdan va keyinchalik Usmonli imperiyasining hududlaridan koʻchib kelgan arablar edi. Ular asosan Kito, Ambato va Guayaquilga, shuningdek, Manabi, Los-Rios va Esmeraldas viloyatlaridagi kichikroq jamoalarga joylashganlar. Levantlik nasroniylar va musulmonlar 1940-yillarda Lekla va 1980-yillarda The Arab Club deb nomlangan dunyoviy etnik tashkilotlarni tuzdilar. Keyinroq, Misr elchixonasi xuddi shu maqsadlar uchun yana bir xususiy joy taqdim etdi. 1994-yil 15-oktyabrda tashkil topgan Centro Islámico del Ecuador hukumat tomonidan tan olingan birinchi musulmon diniy tashkiloti boʻlgan. Biroq, bu shaharda oʻz eshiklarini ochgan ilk tashkilot emas edi. Xolid ibn al-Valid nomli masjid 1991-yilda tashkil etilib, diniy marosimlarini shaxsiy xonadonda oʻtkazgan. Diniy faoliyatlar, shuningdek, ijtimoiy, madaniy va taʼlim tadbirlari sunniy islomi boʻyicha olib boriladi. Hozirda Xolid ibn al Valid masjidini Shayx Muhammad Mamduh boshqaradi va u Kitoda istiqomat qiluvchi barcha musulmonlar uchun ochiq. Yaqinda Spier (2022) Ekvadorning Kito shahrida islomofobiya kuchayishini tahlil qilgan tadqiqotni taqdim etdi.

## Manbalar
Şirvani masjidi

**Şirvani masjidi**, shuningdek, **Şirvani Mehmet Afandi masjidi** yoki **İki Şerefeli Camii** deb ham nomlanadi, Turkiyaning Gaziantep shahridagi masjid.

Masjid Gaziantep qal’asining janubi-gʻarbiy qismida, Safarposho mahallasida joylashgan. Shahardagi eng qadimgi masjidlardan biri boʻlgan ushbu masjid qurilishini Şirvani Mehmet afandi oʻz zimmasiga olgan.

Masjidning yana bir nomi *İki Şerefeli Camii* (Qoʻshaloq balkonli masjid) boʻlib, boshqa koʻplab masjidlardan farqli oʻlaroq, masjid minorasi ikkita balkonga ega boʻlganligi uchun ham shu nom berilgan. Bundan tashqari, minbar oʻziga xos tarzda maxsus joyga joylashtirilgan boʻlib, maxsus xizmatlar uchun bir joydan boshqa joyga koʻchirib oʻtkazish mumkin.

2023-yil 6-fevralda masjid ketma-ket ikki marta sodir boʻlgan zilzilalar oqibatida jiddiy zarar koʻrgan.

## Manbalar
Syerra-Leoneda Islom

**[[Syerra-Leone|Syerra-Leoneda]] [[islom]]** diniga aholining katta qismi eʼtiqod qiladi. Pyu Research Center tadqiqot markazining 2015-yilgi tadqiqotiga koʻra, Syerra-Leone aholisining 78 foizi musulmonlardir. Syerra-leonelik musulmonlarning katta qismi sunniy islom tarafdorlaridir.

## Tarkibi
2020-yilga koʻra, Syerra-Leone aholisining 77 foizi musulmonlardir. Syerra-Leoneda 16 etnik guruh mavjud boʻlib, ikkita eng kattasi Temne va Mende ham musulmonlardir. Syerra-Leonedagi oʻn olti etnik guruhdan oʻntasi koʻpchilikni musulmonlar tashkil qiladi.

Syerra-Leonelik musulmonlarning aksariyati Molikiy fiqh maktabi sunniylaridir.

## Tarixi
Mintaqada Islomning eng qadimgi mavjudligi Mali imperiyasidan kelgan musulmon savdogarlarning hozirgi Serra-Leone shimoliy hududlariga koʻchib oʻtishi natijasida vujudga kelgan. XVIII-XIX asrlarda Islom tez sur’atda tarqala boshladi, chunki savdogarlar mahalliy aholi (masalan, Temne qabilasi) bilan ijtimoiy va iqtisodiy aloqalarni oʻrnatib, masjidlar tashkil etdilar. Bu omillar din madaniy taʼsirining kuchayishi bilan birga koʻplab kishilarning Islomga kirishiga olib keldi va bu oʻz navbatida yanada koʻproq odamlarning dinni qabul qilishiga turtki boʻldi. Britaniya hukmronligi davrida nasroniylikni yoyish uchun qilingan harakatlar asosan natijas iz qoldi.

1961-yildagi mustaqillikdan soʻng ham islom dini tarqalishda davom etdi. 1960-yilda musulmonlar aholining 35 foizini tashkil etgan boʻlsa, 2000-yilga kelib bu koʻrsatkich 60 foizga, 2008-yilda esa 71 foizga yetdi. Syerra-Leone aholisi uchun Islomning beshinchi ustuni boʻlmish Hajni ado etish uchun Makkaga borish qiyin, chunki ikki mamlakat orasidagi masofa uzoq va sayohat xarajatlari koʻpchilik serra-leoneliklar uchun haddan tashqari qimmat. 2014-2016-yillardagi Ebola inqirozi vaziyatni yanada murakkablashtirdi, chunki Syerra-Leone fuqarolarining Saudiya Arabistoniga viza olishi imkonsiz boʻlib qoldi.
## Manbalar
Seyshell orollarida Islom

**Hind okeanidagi Islom** musulmon dengiz savdogarlari tomonidan Seyshell orollaril kashf etilishidan ancha oldin kirib kelgan. Biroq, Komor orollari yoki Maldiv orollari kabi boshqa orol davlatlaridan farqli oʻlaroq, 1770-yilda fransuzlar joylashguncha Seyshell orollarida doimiy aholi yoʻq edi. Bugungi kunda orollarning musulmon aholisi taxminan 1,1% ni, taxminan 900 kishini tashkil qiladi. Hind okeanining janubidagi qoʻshni orollar, jumladan Komor orollari, Maldiv orollari va Zanjibar, Yevropa mustamlakachiligidan oldin musulmonlar tomonidan oʻzlashtirilgani sababli musulmonlarning taʼsiri ancha katta. Mavrikiyda ham Seyshell orollarida kuzatilmagan darajada Britaniya Hindistonidan ishchi kuchi olib kelinganligi sababli musulmonlar soni ancha yuqori. Seyshel orollari hukumati musulmon jamiyati uchun har juma kuni 15 daqiqalik diniy maʼruzalarga ruxsat beradi.

## Tarixi
Mamlakat boʻylab koʻplab islomiy masjidlar qurilgan boʻlsa-da, Seyshell orollarining taxminan 1,6 foizi musulmonlardir. Musulmonlar va masjidlar koʻp boʻlgan mashhur orollardan biri Mahe orolidir.

## Demografiyasi

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Seyshel orollarida orollarida 1459 musulmon boʻlgan. Bu umumiy aholining 1.6 foizini tashkil etadi. 1994-yilda musulmonlar soni 506 nafar boʻlib, mamlakat aholisining 0,7% foizini tashkil etgan.

## Seyshel orollari islom jamiyati va ramazon
Seyshel orollari Islom jamiyati (hozirgi prezidenti: **Ibrohim Afif**) „*Islomni oʻrganing*“ nomli oʻz dasturini boshlashga harakat qildi. Biroq, dastur kutilmaganda yopildi.

2019-yil 5-iyun kuni islom jamoatchiligi Stad Popilerda (poytaxt Viktoriya shahrida joylashgan) Ramazon hayitini nishonladi.
## Manbalar
Ahmad ash-Sharʼaning xalqaro safarlari roʻyxati

Bu Suriya Prezidenti **[[Ahmad ash-Sharʼa|Ahmad ash-Sharʼaning]] xalqaro prezidentlik safarlari roʻyxati**.

## 2025

## Manbalar

## Havolalar
Martin Šroler

**Martin Šroler** (1998-yil 2-noyabrda tugʻilgan) – Xorvatiyalik professional futbolchi, HSK Posusje jamoasida hujumkor yarim himoyachi yoki vinger sifatida oʻynaydi.

## Klub faoliyati
2022-yil 23-mayda Šroler NŠ Mura bilan 2025-yilning yoziga qadar shartnoma imzoladi. 2023-yilning 27-iyulida Šroler oʻzining avvalgi klubi Goricaga qaytib, uch yillik shartnoma imzoladi.

2024-yil 7-fevralda Oʻzbekiston Superligasi ishtirokchisi, Toshkentning „Bunyodkor“ klubi bilan shartnoma imzolagan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Tekfur

**Tekfur** – Vizantiya imperiyasi davrida Onadoʻli va Rumelida voliy darajasidagi boshqaruvchilar va xristian hukmdorlariga berilgan umumiy nom.

Tekfur arman tilidan olingan soʻz boʻlib, Usmonli turkchasida xristian hukmdorlarga berilgan unvondir. Soʻzning asli Takavor boʻlib, „qirol“ degan maʼnoni aglatadi. Vizantiya imperiyasida davlatning markazidan tashqaridagi shaharlarning mustaqil hokimlari Tekfur deb atalgan. Ularning maʼmuriy va harbiy vazifalari boʻlgan. Onadoʻli saljuqiylari va Usmonlilar imperiyasining hukmdorlari dastlabki davrlarida tekfurlar bilan juda yaqin aloqalar oʻrnatganlar. Tekfurlar turk bosqinlaridan oʻzlarini himoya qilish va oʻz mustaqilligini saqlab qolish uchun turklarga katta miqdorda soliq toʻlaganlar.

Baʼzi tekfurlar oʻz mavqeini saqlab qolish uchun turk qoʻmondonlari va beylari bilan qarindoshlik aloqalarini oʻrnatishga harakat qilishgan. Shu sababdan koʻpchilik tekfurlaR qizlarini turk qoʻmondonlariga yoki ularning oʻgʻillariga kelin qilib berishardi. Tekfurlar orasida musulmonlikni qabul qilganlari ham bor edi. Harmankaya tekfuri Köse Mihal musulmonlikni qabul qilganlar orasidagi eng mashhuridir.

Vizantiya imperiyasi qulagach, maʼmuriyatdagi tekfur atamasi ham tarix sahnasidan oʻchib ketdi.
## Manbalar

* 
*
Kızıl Buğa

**Kızıl Buğa** yoki **Basuk** – Kaya Alpning otasi va Süleyman Şahning bobosi. Gök Hanning oʻgʻlidir.
## Manbalar
Zamrin

**Zamrin** Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan qishloq boʻlib, maʼmuriy jihatdan Tartus muhofazasi tarkibiga kiradi. Qishloq Oʻrta yer dengizi sohiliga yaqin hududda joylashgan. Gʻarbda Maten as-Sahel, janubda as-Savda va Baashtar, shimoli-sharqda esa al-Annaza bilan chegaradosh.

Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda as-Savda aholisi  kishini tashkil qilgan boʻlib, ulardan  nafari Zamrin aholisi edi. Ushbu hudud aholisi asosan sunniylar boʻlib, as-Savda qishlogʻi aholisining koʻpchiligini yunon pravoslavlari tashkil qilgan (Avaru qishlogʻi asosan ismoiliylardan, Baashtar esa asosan alaviylardan iborat).
## Tarixi
1970-yilda Zamrin as-Savda va yaqin atrofdagi boshqa qishloqlar bilan birga as-Savda munitsipaliteti tarkibiga kiritildi. Munitsipalitetdagi eng yirik qishloq boʻlishiga va aholisi umumiy munitsipalitet aholisining yarmini tashkil etishiga qaramay, Zamrin vakillari oʻn kishilik munitsipal kengashda atigi ikkita oʻrinni egallaydi. Qishloq Husayn al-Baher va Maten as-Sahel kabi as-Savdadan mustaqil munitsipal maqom olishga erisha olmagan. As-Savda va Avarudan farqli oʻlaroq, Zamrinda trotuarlar, asfaltlangan yoʻllar, koʻcha yoritgichlari va kanalizatsiya tizimi mavjud emas. Zamrinning siyosiy ahamiyatga ega emasligi, asosan, qishloqda hukmron Baas partiyasining taʼsiri zaif boʻlgani va shu sababli tegishli hokimiyat organlariga taʼsir oʻtkaza olmasligi bilan izohlanadi.
## Manbalar
Zahraa (Idlib)

**Zahraa** () Suriyaning Idlib muhofazasidagi Idlib okrugining Darkush nohiyasida joylashgan qishloq. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Zahraa aholisi  kishini tashkil qilgan.

## Manbalar
Katta masjid (Porto-Novo)

**Katta masjid** () – Beninning Porto-Novo shahridagi Ouemé departamentida joylashgan masjid.

## Tarixi
Masjidning qurilishi 1912-yilda boshlangan va 1925-yilda Fransiya Dagomeyasi davrida yakunlangan. Masjid Porto-Novo shahar hukumati tomonidan tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilingan.

Afrika-Braziliya meʼmoriy uslubidagi masjid uzun markaziy zali va gumbazli tomi boʻlgan ibodatxonaga oʻxshab qurilgan. Masjidning old qismi turli gul naqshlari, oʻsimlik tasvirlari va burama suvoq bezaklari bilan ziynatlangan.

## Yana qarang

* Benindagi masjidlar roʻyxati
* Beninda islom
## Manbalar
Dahil Najafiy

**Shayx Dahil al-Hakamiy al-Najafiy** (arabcha: دخيل النجفي) (tugʻilgan.y. 1888) – Iroqdagi shialik marjasi, huquqshunos, muallif, yozuvchi va diniy rahbar. Taniqli shialik din arbobi Murtado Ansoriy talabalaridan biri hisoblanadi.

## Asarlari
Al-Najafiy Islom (shar’iy) hukmi (yaʼni fiqh) boʻyicha turli xil asarlar yozgan. Asarlarining hammasi arab tilida yozilgan boʻlib, hech qachon ingliz tili yoki boshqa tilga tarjima qilinmagan. Uning asarlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* *Anvārul Faqāha*. Bu Muhaqqiq al-Hilli tomonidan yozilgan Shar’ul Islomning taniqli asarining sharxi.
* Ar-Raddu 'Ala al Akbariyyo. Bu Akbarizmga javobdir.
## Manbalar
Baashtar

**Baashtar** () Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan qishloq boʻlib, maʼmuriy jihatdan Tartus muhofazasi tarkibiga kiradi. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Baashtar aholisi  kishini tashkil qilgan. Aholisi xristianlar. Qishloq 1970-yilda as-Savda munitsipaliteti tarkibiga kirgan boʻlib, munitsipal kengashdan qishloq uchun bitta oʻrin ajratilgan. Mintaqadagi aksariyat boshqa nasroniy jamoalar singari, mazkur qishloqning past oʻsish sur’ati ham asosan yuqori darajadagi koʻchib ketish va past tugʻilish koʻrsatkichlari bilan bogʻliq.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Yashil masjid (Iznik)

**Yashil masjid** () – Turkiyaning Iznik shahrida joylashgan tarixiy Usmoniylar masjidi.

## Meʼmorchiligi
Usmoniylar meʼmorchiligining ilk namunalaridan biri boʻlgan Yashil masjid Iznikda sulton Murod I ning Sadr vaziri Chandarli Qora Xalil Xayriddin posho buyrugʻi bilan qurilgan. Keyinchalik qurilish uning oʻgʻli Chandarli Ali posho tomonidan yakuniga yetkazilgan. Masjiddagi yozuvga koʻra, qurilish ishlari hijriy 780-yil (milodiy 1378/1379-yil)dan 794-yil (milodiy 1391/1392-yil)gacha amalga oshirilgan. Masjid meʼmori – Hoji ibn Muso.

Yashil masjid shaharning sharqiy chekkasida Lefke darvozasi yaqinida joylashgan. Bino uch qavatli ayvon va diametri  oʻlchamdagi bitta gumbaz bilan qoplangan bitta namozxonadan iborat. Gumbazning balandligi poldan , toʻrtta derazasi mavjud. Ichki devorlarning pastki qismi kulrang marmar panellar bilan qoplangan.

Binoning shimoli-gʻarbiy burchagida bitta minora joylashgan boʻlib, yashil, sariq, feruza va toʻq binafsha rangdagi sirlangan terrakota plitalari bilan bezatilgan.

Masjid 1922-yilda Turkiyaning mustaqillik urushi paytida yunon armiyasi tomonidan vayron qilingan, keyinchalik 1956–1969-yillarda qayta tiklangan.

## Galereya

Fayl:Iznik_Green_mosque_8159.jpg|alt=Exterior|Tashqi koʻrinishi
Fayl:Iznik_Green_mosque_8182.jpg|alt=Exterior|Tashqi koʻrinishi
Fayl:Iznik_Green_mosque_8180.jpg|alt=Exterior decoration|Tashqi qismidagi bezaklari
Fayl:Iznik_Green_mosque_8171.jpg|alt=Exterior decoration above entrance|Kirish qismi tepasidagi tashqi bezagi
Fayl:Iznik_Green_mosque_8166.jpg|alt=Interior with minber|Minbar bilan ichki qismi
Fayl:Iznik_Green_Mosque_Minaret_002.jpg|alt=Minaret|Minora


## Yana qarang

* Turkiyada islom
* Turkiyadagi masjidlar roʻyxati

## Havolalar
* Yesil Cami , Archnet
Katta masjid (Monastir)

**Monastir katta masjidi** (arabcha: الجامع الكبير بالمنستير) Tunisdagi Monastir shahrida joylashgan tarixiy masjiddir. Shahar chekkasida, dengiz boʻyida, Monastir Ribatiga yaqin joylashgan bu masjid oʻzining toshdan qurilgan baland tashqi devorlari, deraza va eshiklarni oʻrab turgan naqshlari, hamda mehrob boʻylab choʻzilgan ravoqlari bilan ajralib turadi.

## Tarixi va arxitekturasi
Asrlar davomida bir necha marotaba kengaytirilgan va qoʻshimchalar kiritilgan hozirgi masjid tarkibida namozxona va minora mavjud, ammo ichki hovlisi yoʻq. Bu holat qurilishning toʻrt bosqichi natijasida yuzaga kelgan. IX asrga oid birinchi bosqichda zal ravoqli gumbazlar bilan qoplangan va xochsimon ustunlarga tayanuvchi yarim doiraviy ravoqlar bilan mustahkamlangan holda qurilgan. XI asr davomida masjidning janubi-sharq tomonga kengayishi sababli ravoqli gumbazlar bilan qoplangan ustunlar qoʻshilgan. Aynan shu davrdan boshlab mehrob holati yanada yaxshilanishni boshlagan. Ziriylar uslubidagi naqshlar bilan bezatilgan mehrob qovurgʻasimon gumbazli yarim silindrik shakldagi tokchadan iborat. U kufiy yozuvlari va naqshinkor gul bezaklari bilan ziynatlangan. Hafsiylar davrida masjidni kengaytirish ishlari davom ettirilgan boʻlib, toʻrtburchak asosli minora qurilgan va shimoli-gʻarbiy qismiga ikkita qoʻshimcha namozxona qoʻshilgan. Masjidning qurilishi XVIII asrda tashqi peshtoqlardan biri boʻylab ayvon qoʻshilishi bilan yakuniga yetgan. Monastir katta masjidining oʻziga xos xususiyatlaridan biri – oʻrta asr Ifriqiyon meʼmorchiligida kamdan-kam uchraydigan mehrob ustidagi gumbazning mavjud emasligi hisoblanadi.

## Yana qarang

* Eng qadimgi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Husayn al-Baher

**Husayn al-Baher** (, shuningdek **Husain al-Bahr** yoki **Hussein al-Baher**) Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan qishloq boʻlib, maʼmuriy jihatdan Tartus muhofazasi tarkibiga kiradi. Tartusning shimolida joylashgan. Shimolda Maten as-Sahel, shimoli-sharqda Annaza, sharqda as-Savda, janubi-sharqda Avaru va Xirbet al-Faras, janubda esa Dvayr ash-Shayx Saad joylashgan. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Husayn al-Baher aholisi  nafarli aholi soni bilan as-Savda *nohiya]]si* tarkibidagi  aholi soni eng koʻp hudud boʻlgan. Qishloq aholisi asosan alaviylar va kamchilik nasroniylardan iborat. 

1970-yilda qishloq yangi tashkil etilgan as-Savda munitsipaliteti tarkibiga kiritildi. Ushbu munitsipalitetga asosan alaviylar yashaydigan Maten as-Sahel, Mazra’a, Mazra’a Shamamis, Bayt Jadid qishloqlari, sunniylar yashaydigan Zamrin qishlogʻi, nasroniylar yashaydigan as-Savda va Baashtar qishloqlari hamda ismoiliylar yashaydigan Avaru qishlogʻi ham kiritildi. Biroq, 1985-yilda Husayn al-Baher oʻzining kattaligi va qishloq aholisi bilan hokimiyat oʻrtasidagi yaxshi munosabatlar tufayli alohida munitsipalitetga aylandi. Qishloq aholisining koʻpchiligi hukmron Baas partiyasi a’zolari edi. Husayn al-Baher suriyalik yozuvchi Haydar Haydar va dramaturg Saadulloh Vannusning vatani hisoblanadi.

## Manbalar
Islandiya 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Islandiya]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 5 nafar sportchilar bilan 4 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Islandiya XOQ rasmiy sayti
Muhammad Yahyo Rasul Nagariy

**Muhammad Yahyo ibn Nurulloh Baloch Rasul Nagariy** (2020-yil 31-mayda vafot etgan) pokistonlik Qurʼon qiroati ustasi va tajvid boʻyicha oʻqituvchi. U tajvid va qiroatda mahorati bilan tanilgan edi.

## Hayoti
Rasul Nagariy Qur’on tilovati qoidalarini Izhar Ahmad Tanvidan oʻrgangan. Muhammad Yahyo 1970-yilda Sahivaldagi Jamiya Aziziyaga oʻqituvchi sifatida qoʻshilgan va u yerda taxminan ellik yil davomida dars bergan. Uning shogirdlari orasida Saud Al-Shuraym ham bor edi. Rasul Nagariyni shogirdlari „Qiroat otasi“ deb atashgan. Rasul Nagariy 2020-yil 31-mayda 75 yoshida vafot etdi 1-iyun kuni Pokistonning Okara shahrida dafn qilindi.

Rasul Nagariyning oʻgʻli Izhar Ahmad Baloch Markaziy Jamiyat Ahli Hadis, Sahival okrugi himoyachisi, akasi Hafizulloh Baloch Pokiston Tehrik-e-Insaf yetakchisi, kuyovi Abdulbosit Baloch esa jurnalistdir.

## Asarlari

* *As-hal al-Tajvid fi al-Qur’an al-Majeed*
* *Tuhfat al-Qur’an*
## Manbalar
Lubayna

**Lubayna** (arabcha: لبينة) – Arabistondagi sobiq qul ayol, islomni qabul qilgan va Islom paygʻambari Muhammad izdoshi (sahoba) hisoblanadi. Lubayna sahoba Abu Bakr tomonidan ozod qilingan qullardan biri.

Unga Qurayshning Adiy qabilasi egalik qilar edi. Zunayra uning qullikdagi doʻsti boʻlgan. Ikkalasi ham Makkadagi ilk islom diniga kirganlar safida edilar.

614-yilda qurayshliklar oʻz eʼtiqodidan voz kechganlarni jazolash maqsadida past sinfdagi musulmonlarni taʼqib qilish strategiyasini tuzdilar. Umar Lubaynani qiynagan Adi urugʻining aʼzosi edi. Abu Bakr yoʻldan oʻtib ketayotgan vaqtda Umar Lubaynani jazolanayotganini koʻradi. Umar qizni charchaguniga qadar urgan, soʻngra:„Men faqat charchaganim uchungina urishni toʻxtatdim“ deb aytgan.

Abu Bakr shu zahoti Lubaynani Umardan sotib olib, ozod qilgan.

## Yana qarang

* Arab boʻlmagan sahabalar roʻyxati
* Sahoba
## Manbalar
Kitob at-Tavhid

***Kitob at-Tavhid*** (arabcha:كتاب التوحيد) – sunniylik va ilohiyotga oid kitob boʻlib, moturidiy mazhabining asosiy manbasi. Hanafiy olimi Abu Mansur al-Moturidiy (vaf. h.333/m.944-yil) tomonidan yozilgan.

„Kitob at-tavhid“ Ahli sunna val-jamoa aqida va eʼtiqodlarini ochib beruvchi, karromiylar, moʻʼtaziliylar, qadariylar, majusiylar, faylasuflar, dualistlar va nasroniylar kabi muxoliflarning pozitsiyalariga qarshi turuvchi monumental asardir.
Ushbu asar islom ilohiyotiga batafsil va yaxlit yondashuvni taqdim etadi, shu bilan birga uning eng qadimgi keng qamrovli manbasi boʻlib xizmat qiladi. Moturidiy oʻz taʼlimotining asoslarini taqdim etadi va tavhidni himoya qilish uchun batafsil dalillarni, jumladan, olamning yaratilishi va mavjudligi kabi kosmologik taʼlimotlarini taqdim etadi. U, shuningdek, Xudoga, uning mavjudligi va sifatlariga eʼtibor qaratadi, boshqalar qatori antropomorfizm va ratsionalizm bilan bogʻliq muammolarni tahlil qiladi.

## Nashrlar
Kitob Bakir Toʻpalogʻli va Muhammad Aruchi tomonidan tahrir qilingan va ikki marta İSAM nashrlari tomonidan nashr etilgan (2000 va 2003). Uchinchi nashri 2007-yilda Bayrutda paydo boʻlgan. Kitob Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tomonidan oʻzbek tiliga ham tarjima qilinib, nashrdan chiqqan.

## Mukofotlar
Kitob 2008-yilda Eron Islom Respublikasi Madaniyat va Islomiy hidoyat vazirligi tomonidan islomshunoslik sohasidagi „Yil kitobi“ 16-Jahon mukofotiga sazovor boʻlgan. Kitob muharrirlari Bakir Toʻpaloʻgʻli va Muhammad Aruchi shu munosabat bilan Madaniyat va Islomiy hidoyat vazirligi tomonidan Eronga taklif qilindi. 2009-yil 7-fevralda musulmon ilohiyotshunosligi boʻyicha „Yil kitobi“ mukofoti Prezident Mahmud Ahmadinajod tomonidan gʻoliblarga topshirildi.

Jozef Shaxt oʻzining „Kitob at-Tavhid“ topilganini eʼlon qilgan maqolasida Kembrij qoʻlyozmasini Moturidiyning sahih asari deb taʼriflagan. Bizgacha yetib kelgan bitta qoʻlyozma Fathulloh Xalif tomonidan 1970-yilda nashr etilganidan buyon uning asosida islom ilohiyotshunosligi talabalari tomonidan tadqiqotlar olib borildi va unga oid bir qancha sharh va tadqiqotlar nashr etildi.

## Havolalar

* Kitabü't-Tevhid / Ebu Mansur al-Maturidiy 
* Kitabü't-Tevhid / Ebû Mansur el-Maturidi’nin (ö. 333/944) kelama day eseri 

## Manbalar
Muhammad Alaviy Ko'ragoniy

Oyatulloh **Sayyid Muhammad Ali Husayniy Alaviy Koʻragoniy** () (1940-yil mart – 2022-yil 15-mart) – Eronlik oʻn ikki shialik marjasi.

Muhammad Alaviy Koʻragoniy Iroqning Najaf shahrida diniy oilada tugʻilgan. Muhammad Alaviy Najafda yetakchi olimga aylandi va 1979-yilda Pahlaviylar davlati qulaganidan keyin Qumga koʻchib oʻtdi. Oyatulloh Alaviy Gorgoniy marhum Oyatulloh Burujerdiy, Oyatulloh Xomeyniy, Oyatulloh Muhammad Ali Arakiy va Oyatulloh Gulpoyigoniy qoʻlida taʼlim olgan.

Alaviy Koʻragoniy 2022-yil 15-mart kuni vafot etgan.

## Yana qarang

* Rizo Ostadiy
* Ali Akbar Rafsanjoniy
## Manbalar
Ayyamul Arab (Arablar kunlari)

**Ayyamul Arab** (Arablar kunlari) (arabcha:أيام العرب) eng qadimgi arab rivoyatlari toʻplami.

Unda islomdan oldin Arabiston yarimorolidagi qabilalar oʻrtasidagi bosqinlar va janglar haqida hikoyalar mavjud. Matn ham nasriy, ham sheʼriy boʻlib, nasr va sheʼrning oʻzgaruvchan qismlarini oʻz ichiga oladi. Qahramonlar tomonidan aytilgan sheʼrlarning parchalari hikoyalarni tuzuvchilar tomonidan nasriy hikoyalarga kiritilgan.
## Manbalar
Rizo Ostadiy

**Rizo Ostadiy Muqaddam** (1937-yilda Tehronda tugʻilgan) Eron Islom Respublikasi Ekspertlar assambleyasi aʼzosi. Ilgari u ham Qoʻriqchilar kengashining aʼzosi boʻlgan.

2000-yilda Qoʻriqchilar kengashi aʼzosi boʻlganida, Rizo Ostadiy davlat lavozimiga daʼvogarlik qilgan dastlabki 758 nomzoddan 600 nafari rad etilganini tasdiqlagan.

2009-yil iyul oyida Oyatulloh Ostadiy Ahmadinajod va „status-kvo“ni qattiq tanqid qildi. U Qum masjidida juma namoziga imomlik qilishni toʻxtatishini maʼlum qilgan. Ostadiy Qum shahrining seminariya oʻqituvchilari jamiyatiga aʼzodir.

## Yana qarang
* Oyatullohlar roʻyxati

## Manbalar
Katta masjid (Rabot)

**Rabot katta masjidi** (arabcha: الجامع الكبير), shuningdek, al-Xarrazin masjidi (arabcha: خرازين, soʻzma-soʻz tarjimasi:etikdoʻzlar masjidi) nomi bilan ham tanilgan, Marokash poytaxti Rabot shahrining tarixiy Andalusiya madinasi ichidagi eng katta juma masjididir. Masjid Souk Sebbat va Bob Chella koʻchalari („Chella darvozasi koʻchasi“) kesishmasida joylashgan.

## Tarixi
Masjid dastlab 13-asr oxiri yoki 14-asr boshlarida Mariniylar davrida qurilgan. Keyinchalik bir necha marotaba qayta qurilgan. 1882-yilda keng qamrovli qurish ishlari amalga oshirilgan boʻlib, hozirgi minorasi 1939-yilda qurilgan.

## Tuzilishi
Masjid taxminan 1800 kvadrat metr maydonni egallaydi. Minorasining balandligi 33,15 metrni tashkil etadi. Masjidning oltita darvozasi bor. Masjid Marokash masjidlari uchun anʼanaviy boʻlgan loyiha asosida (yaʼni hovli yoki *[[sahn]]* va ichki namoz gipostil zali) joylashtirilgan.

## Yana qarang

* As-Sunna masjidi
* Masjidlar roʻyxati
* Afrikadagi masjidlar roʻyxati
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati
## Manbalar
Karim Xon Kirmoniy

**Hoji Mirzo Muhammad Karim Xon-i Kirmoniy** (1810-1873) shayxi-shia olimi. U Kirmoniy shayxiy jamoasining uchinchi rahbari boʻlgan. Ustozi Sayyid Kozim Rashtiyning vafotidan soʻng, Kirmoniy oʻz umrini Shayx Ahmad va Sayyid Kozim taʼlimotlarini targʻib qilishga bagʻishladi. Kirmoniy Shayxiy olimlar orasida Bobning masihiy daʼvolarini inkor etganlar orasida birinchilardan hisoblanadi. Kirmoniy bobiylikka qarshi oʻnlab kitoblar yozgan, ulardan biri *Risala izhaq al-batil fi radd al-bobiyya* („Bobiylikni rad etishda yolgʻonning yoʻq qilinishi“) deb nomlanadi.

Garchi u oʻzini faqat Shayx Ahmad va Sayyid Kozim taʼlimotlarini sharhlovchi sifatida koʻrsatgan boʻlsa ham, Kirmoniy mustaqil fikrlovchi sifatida ham eʼtirof etiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* Emir Nosratedine Ghaffary (1965). Farah. L’Univers Paradiasiaque des Soufis Persans. Teheran. 1965.
* Chamankhah, L. (2021), *Shaykhizmni* forslashtirish: Ahmad al-Ahsoiydan Karimxon Kirmoniygacha boʻlgan *Rukn-i Rabi*' taʼlimoti. Musulmon olami, 111: 299-335. https://doi.org/10.1111/muwo.12405
Avstriya 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Avstriya]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 78 nafar sportchilar bilan 21 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Avstriya XOQ rasmiy sayti
Al-Habibiy masjidi

**Al-Habibiy masjidi** (), Bou Zabbana masjidi () nomi bilan ham tanilgan, Tunisning poytaxtidagi Madina kvartalidagi kichik masjiddir.

## Joylashuvi
Masjid Sidi Saber koʻchasidagi 14-uyda joylashgan.

## Etimologiyasi
Masjid oʻz nomini Tunis beklaridan biri boʻlgan Muhammad VI al-Habibdan olgan. Muhammad VI al-Habib 1922-yildan to vafot etgunga qadar Husayniylar sulolasini boshqargan.

## Tarixi
Esdalik lavhasidagi yozuvga koʻra, Al-Habibiy masjidi 1926-yilda qurilgan.
## Manbalar
Isabey masjidi

**Isabey masjidi** () – 1374–1375-yillarda qurilgan masjid, Onadoʻli beyliklaridan qolgan eng qadimgi meʼmoriy sanʼat asarlaridan biri. Izmirning Selçuk shahridagi Ayasluğ tepaliklari etagida joylashgan.

## Tarixi
Bino suriyalik meʼmor Ali ibn Mushaimish ad-Dimashqiy tomonidan Aydınoğulları begi Isabey sharafiga qurilgan. Masjid loyihasi Damashqdagi Umaviylar masjidi asosida ishlab chiqilgan.

1829-yilda kelib masjid vayronaga aylangan, 1842-yilda esa minora qulab tushgan. XIX asrda karvonsaroy sifatida ham foydalanilgan. Masjidning yonida sakkizburchak shaklida tosh va gʻishtdan qurilgan, piramida shaklidagi tomga ega boʻlgan Saljuqiylar ehromi mavjud.

## Meʼmorchiligi
Masjid sharqiy va gʻarbiy tomonlarda joylashgan ikkita asosiy kirish eshigiga ega boʻlib, ichkarisida hovli va hovuz mavjud. Gʻarbiy devorga yozuvlar va geometrik shakllar ishlangan. Bu devorlar marmar bilan qoplangan, qolgan tomonlari esa yo'nilgan toshdan qilingan. Diametri  va  boʻlgan gumbazlarining chetlari Iznik kafellari bilan bezatilgan. Ichki hovlida 12 ta ustunlar ayvonlarni oʻrab turadi. Gʻishtdan qurilgan minoraning poydevori sakkiz burchakli qilib qurilgan, uning balkondan yuqori qismi vayron boʻlgan. Masjidning gʻarbiy tomonida yana bir minora joylashgan boʻlib, ushbu minora hozirgi kunda butunlay vayron boʻlgan. Mehrob esa boshqa masjidga koʻchirilgan, chunki uning oʻrnida binoda yangi eshik ochilgan.

## Galereya

Fayl:Isa_Bey_Mosque_Exterior.jpg|alt=Isa Bey Mosque Exterior view|Iso Bey masjidining tashqi ko'rinishi
Fayl:IsabeySelcukToraußen1.jpg|alt=Entrance of the courtyard|Hovliga kirish
Fayl:IsabeySelcukEingangGebetsraum.jpg|alt=Entrance of the mosque|Masjidga kirish
Fayl:Selcuk_3.jpg|alt=Interior of the mosque|Masjidning ichki qismi
Fayl:Ephesos_Ayasoluk_Isa_Bey_Mosque.svg|alt=Plan|Reja


## Yana qarang

* Aydınoğulları bekligi
* Islom arxitekturasi
* Masjidlar roʻyxati
* Musulmon tarixining vaqt jadvallari

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Bayrak, Orhan M. (1994). p.&nbsp;407, *Türkiye Tarihi Yerler Rehberi* (expanded 3rd edition). İnkılâp Kitabevi. .

## Havolalar

* Isabey masjidining tarixi va meʼmorchiligi koʻplab fotosuratlar bilan 
* Isabey masjidi tasvirlari 
* Masjidning 30 dan ortiq rasmlari
* Iso Bey masjidiga tashrif – Suratlar kiritilgan
Avaru

**Avaru** (, shuningdek **Uru**) Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi hamlet boʻlib, maʼmuriy jihatdan Tartus muhofazasining as-Savda munitsipaliteti tarkibiga kiradi. Tartusning shimoli-sharqida joylashgan. Shimolda as-Savda, sharqda Xavabi, janubi-sharqda Xirbet al-Faras, janubda Bimalkah, janubi-gʻarda Dveir ash-Shayx Saad, shimoli-gʻarbda esa Husayn al-Baher joylashgan. 

Avaru aholisi ismoiliylardir. Hamlet 1971-yilda as-Savda munitsipaliteti tarkibiga kiritilgan. Oʻn nafar saylangan vakildan iborat munitsipal kengashda hamlet uchun bitta oʻrin ajratilgan.
## Manbalar
Muhammad Xusayn Koshif al-Gʻita

**Muhammad-Husayn Koshif al-Gʻita** (1877-yilda Najafda tugʻilgan; 1954-yilda Karandda vafot etgan) shia huquqshunosi, faylasuf, muallif, oʻqituvchi boʻlgan. U Iroqdagi eng yuqori martabali olimlardan biri hisoblangan, ammo unchalik mashhur emas edi. U Iroqdagi shia jamiyati farovonligi va sunniy-shia yaqinlashuvi va birdamligi uchun ishlagan.

## Hayoti va taʼlimi
Koshif al-Gʻita 1877-yilda Najafda tugʻilgan. U mashhur shia huquqshunoslarining avlodidan kelib chiqqan.

Koshif al-Gʻita Najafdagi islom diniy seminariyalarida Mirzo Husayn Nuriy, Mulla Rizo Hamadoniy (vafoti 1904-yil), Mirzo Husayn Haliliy (vafoti 1908-yil), Shayx Muhammad Kozim Xurosoniy va Sayyid Yazim Muhammad kabi buyuk olimlardan tahsil olgan.

## Asarlari
Koshif al-Gʻita fiqh, nufuz, hadis kabi diniy ilmlar boʻyicha 80 ga yaqin kitob yozgan. Ulardan baʼzilari quyidagilardir:

* *Daʼvat al-Islomiya elā mahab al-Emāmiya* (Imomiy maktabiga islomiy taklif)*.* 4 jild.
* *Tavżiḥ fi bayān mā hova al-Enjil va mā hova al-Masih* (Injil nima va Iso kim boʻlganligi haqida tushuntirish)
* *Asl al-Shi’a va osuluho* (Shia islomining kelib chiqishi va uning tamoyillari). Bu kitob shayx Nosir Makarim Sheroziy tomonidan fors tiliga tarjima qilingan boʻlib, *Bu bizning maktabimiz* deb nomlangan.
* *al-Oyat al-bayyenot* (Aniq alomatlar).
* *al-Moṯol al-olyā fi’l-Eslam, lā fi Behamdun* (Oliy ideallar Bhamdunda emas, balki Islomda topiladi).
* *Al Ardh va at-Torbah al Husayniya* (Imom Husaynning tuprog‘i va xoki).

## Vafoti
Koshif al-Gʻita 1954-yil 19-iyulda Kerend shahrida vafot etgan. U Najafdagi Vodi-us-Salom qabristoniga dafn etilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* KĀŠEF-AL-ḠEṬĀʾ, MOHAMMAD HOSAYN Encyclopædia Iranica tomonidan.
* Shayx Muhammad-Husayn Koshif al-Gʻitaʼ hayoti (fors tilida) *Hawza.net.*
Başdurak masjidi

**Başdurak masjidi** () – Turkiyaning Izmir shahridagi tarixiy masjid.

## Bino
Masjiddagi yozuvga koʻra, bino Hoji Husayn tomonidan qurilgan. XVII asrda masjidga tashrif buyurgan sayyoh Avliyo Chalabiy tomonidan qurilish sanasi 1652-yil deb qayd etilgan. Masjidning bitta katta gumbazi bor. Namozona binoning shimol tomonida, minora esa gʻarbiy qismida joylashgan. Uning yonida madrasa, kutubxona va sebil (suv ichiladigan favvora) mavjud. Atrofdagi koʻcha va bozordagi bir qancha doʻkonlar uning poydevoriga integratsiya qilingan. Masjid bir necha marta taʼmirlangan boʻlib, oxirgi restavratsiya ishlari 2001-yilda amalga oshirilgan.

## Galereya

Fayl:TR_Izmir_asv2020-02_img60_Başdurak_Mosque.jpg|alt=Interior of the mosque|Masjidning ichki qismi
Fayl:TR_Izmir_asv2020-02_img61_Başdurak_Mosque.jpg|alt=Dome interior|Gumbazning ichki qismi
Fayl:TR_Izmir_asv2020-02_img59_Başdurak_Mosque.jpg|alt=View from the market area|Bozor hududidan koʻrinishi


## Manbalar
Al-Hafsiya masjidi

**Al-Hafsiya masjidi** () Tunis poytaxtining Madina kvartali shimolidagi Hafsiya Hudda joylashgan kichik masjiddir.

## Joylashuvi
Masjid Achour koʻchasi, 23-uyda joylashgan.

## Tarixi
Masjidga kiraverishdagi lavhadagi yozuvga koʻra, Al-Hafsiya masjidi Muhammad VIII al-Amin davrida qurilgan. Qurilish 1954-yilda Salah bin Ali bin Belgachem Bouzinbila al-Duiriy tomonidan taklif qilingan loyiha asosida boshlangan va ikki yildan soʻng 1956-yilda tugagan. Masjidda 2011-yilda qayta qurilish ishlari amalga oshirilgan.

## Etimologiyasi
Masjid oʻz nomini dastlab al-Hara yoki yahudiy mahallasi deb atalgan hududdan olgan.

## Galereya

Fayl:Mosquée_El_Hafsia_photo5_مسجد_الحفصية.jpg|alt=Entrance of the mosque|Masjidga kirish qismi
Fayl:Mosquée_El_Hafsia_photo4_مسجد_الحفصية.jpg|alt=Commemorative panel of the mosque|Masjidning esdalik lavhasi
Fayl:Mosquée_El_Hafsia_photo3_مسجد_الحفصية.jpg|alt=A marbel plaque with the restoration date|Restavratsiya sanasi yozilgan marmar lavha

## Manbalar
Hisor masjidi

**Hisor masjidi** () yoki **Hisarönü masjidi** () – Turkiyaning Izmir shahridagi tarixiy masjid. 1592–1598-yillar oraligʻida Izmir beyi va Usmoniylar hokimi Aydinogʻlu Yoqubbey tomonidan qurilganligi qayd etilgan. XVI asrga oid ushbu masjid shahar markazidagi eng yirik masjidlardan biri boʻlib, uning ichki qismida Izmirda joylashgan Usmoniylar islom sanʼati namunalari mavjud.

## Meʼmorchiligi
Masjidning markazida, kirish eshigiga qaragan holda bitta asosiy gumbaz joylashgan boʻlib, sakkizta yirik ustunlar gumbazni koʻtarib, mustahkamlab turadi. Uning har ikkala tomonida yana uchta katta gumbazlar joylashgan, gumbazning eng yuqori qismi orqa tarafida uchta kichik gumbaz mavjud. Hovlining yon tomonlari boʻylab ketma-ket yettita gumbaz joylashgan. Hovliga qaragan holda joylashgan shodirvon (tahorat olinadigan favvora) ham mavjud. Masjid shikastlanganidan keyin 1813, 1881, 1927 va 1980-yillarda qayta tiklangan.

## Galereya

Fayl:TR_Izmir_asv2020-02_img07_Hisar_Mosque.jpg|alt=Interior of the Hisar Mosque|Hisor masjidining ichki qismi
Fayl:TR_Izmir_asv2020-02_img09_Hisar_Mosque.jpg|alt=Dome interior|Gumbazning ichki qismi
Fayl:Hisar_Camii3.jpg|alt=Mihrab of the Mosque|Masjidning mehrob
Fayl:Hisar_Camii2.jpg|alt=Minbar of the Mosque|Masjid minbari


## Manbalar
Xirbet al-Faras

**Xirbat Al Faras** () maʼmuriy jihatdan Tartus muhofazasi tarkibiga kiruvchi Suriya qishlogʻi. Xavabi mintaqasida joylashgan. Qishloq va Tartus orasidagi masofa taxminan 20 kmni tashkil qiladi. Xirbat al-Faras 300 metr balandlikda joylashgan boʻlib, atrofidan ikkita daryo oqib oʻtadi. Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Xirbet al-Faras aholisi  kishini tashkil qilgan. Aholisining asosiy qismini alaviylar tashkil qilib, kamchilik ismoiliy shialar ham istiqomat qiladi.

## Manbalar
Hammom ar-Ramimiy masjidi

**Hamam ar-Rumaimiy masjidi** () Tunis poytaxtining Madina kvartali shimolidagi Halfayin hududida joylashgan masjididir.

## Tarixi
Kirish joyidagi esdalik lavhasi yozuviga koʻra, u 1781-yilda, Husayniylar davrida qurilgan.

## Etimologiyasi
Masjid oʻz nomini uning yaqinidagi hammom nomidan olgan. Bu hammom 1245-yilda Hafsiylar davrida Almeriadan kelgan Muhammad Ramimiy (arabcha: محمد الرميمي) tomonidan qurilgan.

## Joylashuvi
Masjid binosi Hammom Ramimiy koʻchasida, Madina shahrining Bob Suika va Bob al-Xadra nomli ikki darvozasi oraligʻida joylashgan.

## Galereya

Fayl:Mosquée_hammam_El_Rmimi_photo_1_مسجد_حمام_الرميمى.jpg|alt=Commemorative plaque of the mosque|Masjidning esdalik lavhasi
Fayl:Mosquée_hammam_El_Rmimi_photo_2_مسجد_حمام_الرميمى.jpg|alt=Entrance of the mosque|Masjidning kirish eshigi
Fayl:Mosquée_hammam_El_Rmimi_photo_4_مسجد_حمام_الرميمى.jpg|alt=Minaret of the mosque|Masjid minorasi

## Manbalar
Nepalda Islom

**[[Nepal|Nepalda]] [[Islom]]** dini uchinchi yirik din hisoblanadi. 2021-yilgi Nepal aholisini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Nepalda taxminan 1,483 million musulmon yashaydi, bu mamlakat aholisining 5,09 foizi degani.

## Demografiyasi
Musulmonlarning aksariyati barchasi Teray viloyatida istiqomat qiladi. Musulmonlar koʻpchilikni tashkil etadigan tumanlar: Sarlahi (9,9%), Rautahat (17,2%), Bara (11,9%), Parsa (17,3%), Banke (16%) gʻarbiy Terai, Siraxa (7%), Sunsari (10%), Saptari (10%) va Gorkka (13%). Poytaxt Katmanduda esa atigi 21 866 musulmon (shahar aholisining 1,25 foizi) yashaydi.

## Manbalar
Ahmad bin Hamad al-Xaliliy

MisolSheyx Ahmad bin Hamad Al-Xaliliy (1942-yil tugʻilgan) Ummon sultonligining Buyuk muftisi

## Fikrlar

* Bosh muftiy muntazam ravishda televideniyeda chiqish qilib, koʻrsatuv davomida aholining Islom diniga oid turli savollariga javob beradi. Ahmad al-Xaliliy hukumatni Arabiston yarim orolida joylashgan, liberal davlatlardan biri boʻlgan Ummon hududida spirtli ichimliklarni taqiqlashga chaqirdi.

* Shunga qaramay, Muftiy diniy bagʻrikenglikning kuchli tarafdori boʻlib, Ummondagi turli diniy maktablarning qarashlari oʻrtasida oʻzaro murosani taʼminlash uchun qattiq mehnat qiladi.

* Al-Xaliliy musulmon pravoslavligini farqlash uchun kengash asosi boʻladigan „Amman Xabari“ni imzoladi.

* 2021-yil avgust oyida muftiy: „Aniq gʻalaba va tajovuzkor bosqinchilarning buyuk zabt etilishi, hamda biz ham oʻzimizni va butun islom millatini Xudoning samimiy vaʼdasini bajarganimiz uchun tabriklaymiz.“ – deya Tolibonlarga tabrik bildirdi.

## Hayoti
Ahmad bin Hamad al-Xaliliy 1942-yil 27-iyulda Zanzibar orolida (Zanzibar hali ham Ummondan boʻlgan as-Said sultonlarning hukmronligi ostida boʻlgan paytda) tugʻilgan. Uning qabilaviy uyi Bahla shahrida joylashgan.

U Adliya, Islom ishlari va Avqaf va Islom ishlari vazirligining direktori etib tayinlangan. Shuningdek, Ahmad al-Xaliliy hijriy 1395-yilda (milodiy 1975 yilda) olim Ibrohim bin Said al-Abriy vafot etganidan soʻng, qirollik farmoni bilan Ummondagi Oliy Islom hokimyati Ummon Sultonligining Bosh Muftisi etib tayinlandi.

## Mukofatlari

* Nishon-i-Pokiston (2022) 
* Nishon-i-Imtiyoz (2022) 
## Manbalar
Kestanepazarı masjidi

**Kestanepazarı masjidi** (; *Kashtan bozori masjidi* degan maʼnoni anglatadi) – Turkiyaning Izmir shahridagi tarixiy masjid.

Sayyoh Avliyo Chalabiy tomonidan qayd etilgan maʼlumotlarga koʻra, masjiddagi yozuvda uning islomiy taqvim boʻyicha 1078-yilda (milodiy taxminan 1668-yil) Ahmet ogʻa tomonidan qurilgani qayd etilgan. Masjid XIX asrda Eminzoda Ahmet ogʻa tomonidan kengaytirilgan va hozirgi koʻrinishiga keltirilgan.

## Meʼmorchiligi
Ikki qavatli masjid tosh va marmardan qurilgan. Markaziy qismida bitta katta asosiy gumbazi, uning toʻrt burchagida toʻrtta kichikroq gumbaz joylashgan. Ushbu kichik gumbazlar orasida yarimgumbazlar bor. Masjid mehrobi Selçukdagi Isabey masjididan olib kelingan. Mehrob Qur’on oyatlari va zarhal gul naqshlari bilan bezatilgan panelga ega. Masjidning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan minora yoʻnilgan toshdan qurilgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Musa ibn Musʼab al-Xasamiy

**Musa ibn Musʼab al-Xasamiy** () (785-yilda vafot etgan) Abbosiylar xalifaligida turli viloyatlar noibi lavozimlarida xizmat qilgan amaldor. Turli yillarda Jazira, Mosul va Misr noibi vazifalarida ishlagan.

## Faoliyati
Xas’am qabilasining *[[mavla]]si* sifatida ta’riflangan Musa Abbosiylar inqilobi davrida Abbosiylardan yengilgan so‘nggi Umaviy xalifa Marvon IIning kotibi bo‘lgan Mus’ab ibn Rabi’ning o‘g‘li edi. Musa hukmron Abbosiylar xonadoni bilan yaqin aloqalarda bo‘lgan ko‘rsatadi. Maʼlumotlarga koʻra, uchinchi xalifa al-Mahdiyning Humaymadagi emikdoshi bo‘lgan ekan. 

Xalifa al-Mansur hukmronligi davrida () Musa bir necha bor Jazira va Mosul viloyatlariga noib etib tayinlangan. Musa mazkur hududlarda qattiq soliq siyosatini joriy etdi. Bu siyosat keng ko‘lamli tartibsizliklarni keltirib chiqargani sababli faoliyati Tell-Mahrelik soxta Dionisiy yilnomasida uzoq qoralangan. Shunday bo‘lsa-da, Al-Mahdiy Musani 783—784-yillarda yana eski lavozimga qaytardi. Shu davrda xalifaning Mosuldagi jome masjidini kengaytirish rejalarini amalga oshirdi.

784-yilda Muso Misr noibi etib tayinlandi. Unga harbiy va soliq masalalari ustidan nazorat qilish hamda Yuqori Misrda davom etayotgan Dihya ibn Mus’ab boshchiligidagi qo‘zg‘olonni bostirish vazifalari topshirildi. Musa lavozimga kirishganidan so‘ng qisqa vaqt ichida aholi katta qismining g‘azabini qo‘zg‘adi. Bunga sabab, joriy etgan katta soliqlari, jumladan *[[Feddan|faddan]]* solig‘ini ikki baravarga oshirish, bozorlar va yuk hayvonlariga soliq solish kabilar edi. Pora olishda ayblanishi obro‘sining yanada tushib ketishiga sabab bo‘ldi. Bunga javoban, Havf tumanidagi Qays va Yaman arablari noibga qarshi birlashib, qarshilik urushi e’lon qilishdi. Shu bilan birga, g‘azablangan Fustat *[[jund]]i* a’zolari o‘z navbatida Havfiylar bilan oʻzaro kurashmaslik haqida maxfiy bitim tuzishdi. 785-yil bahorida Muso o‘z qo‘shinlarini havfiylarga qarshi safarbar etdi. Biroq, sodir boʻlgan to‘qnashuvda mag‘lubiyatga uchragach, askarlari uni tark etdi va isyonchilar tomonidan o‘ldirildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Serbiya 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

**[[Serbiya]] 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida** 112 nafar sportchilar bilan 15 sport turi boʻyicha ishtirok etdi.

## Sportchilar
Quyida Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Manbalar

## Havolalar
* Serbiya XOQ rasmiy sayti
Gabonda Islom

2020-yilgi maʼlumotlarga koʻra, **[[Gabon|Gabonda]] Islom** diniga eʼtiqod qiluvchilar umumiy aholining 10 foizini () tashkil etadi. Mamlakat aholisining aksariyati nasroniy. Gabon musulmonlarining deyarli barchasi sunniy islomga amal qiladi. Mamlakatda musulmonlar diniy targʻibot qilish va masjidlar qurish huquqiga ega.

## Tarixi
Islom Gabonga dastlab 19—20-asrlarda fransuzlar tomonidan yuborilgan senegallik askarlar va xausa savdogarlari orqali kirib kelgan. Biroq islom dini 1970—1980-yillargacha faol tarqalmagan. Gabon prezidenti Omar Bongoning Islomni qabul qilishi, boshqa taniqli gabonlik shaxslarning ham musulmon boʻlishi dinning ommalashuviga turtki boʻldi. Oʻshandan beri Islom mamlakatdagi muhim dinlardan biriga aylandi.

Gabondagi aksariyat musulmonlar mahalliy gabonliklardir. Chetdan kelgan musulmonlarning aksariyati Gʻarbiy Afrikadan. 2017-yil holatiga koʻra, Gabon 24 ta masjid mavjud. Eng yirik masjidlar Librevil, Port-jantil, Franceville va Oyemda joylashgan.
## Manbalar
Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali

**2022-yilgi Oʻzbekiston kubogi finali** — Oʻzbekiston kubogining 30-marotaba oʻtkazilgan finalidir.

## Tafsilotlar
Final 2022-yil 30-oktyabr kuni Buxoro shahrida boʻlib oʻtdi. Kubok finali Qashqadaryo viloyatining Nasaf klubi va Namangan viloyatining Navbahor klublari oʻrtasida boʻlib oʻtdi. Oʻyinning 29-daqiqasida Nasaf futbolchisi Akmal Mozgovoy tomonidan kiritilgan gol hisobni ochdi. Oʻyinning 57-daqiqasida Navbahor oʻyinchisi Doniyor Abdumannopov hisobni tenglashtirdi. Asosiy daqiqalar 1:1 hisobda yakunlanib, jamoalar qoʻshimcha daqiqalarda ham oʻynashdi. Qoʻshimcha vaqtning 100-daqiqasida Mateus Lima tomonidan kiritilgan gol Nasaf klubini hisobda oldinga olib chiqdi. Nasaf futbol klubi 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi sohibiga aylandi.

## Oʻyin




## Jamoalar

## Manbalar
Maxtumquli Firogʻiy (film)

**Maxtumquli Firogʻiy** — turkman shoiri Maxtumquli hayoti va ijodiga bagʻishlangan tarixiy-badiiy film.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning qaroriga binoan Kinematografiya agentligi, „Turkmanfilm“ birlashmasi hamda Milliy kinematografiyani rivojlantirish markazi hamkorligida tasvirga olingan.

## Mukofotlari
Film Turkmanistonning Ashxobod shahrida oʻtkazilgan „Qoʻrqut ota“ IV xalqaro kinofestivalida „Eng yaxshi film“ nominatsiyasida gʻolib boʻlgan.

Film rejissyori Muzaffarxon Erkinov va turkmanistonlik bosh rol ijrochisi Axmet Amandurdiyev Turkmaniston Prezidenti Serdar Berdimuhamedov qarori bilan tasdiqlangan „Maxtumquli Firog‘iy“ medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali

**2021-yilgi Oʻzbekiston kubogi finali** – Oʻzbekiston Kubogining 29-marotaba oʻtkazilgan finalidir.

## Tafsilotlar
2021-yil 18-mart kuni Oʻzbekiston Coca-Cola Kubogining hal qiluvchi bahsiga qurʼa tashlash marosimida Samarqand shahridagi Dinamo stadioni mezbonlik qilishi aniqlandi.

24-noyabrda „Nasaf“ klubi „AGMK“ klubini yengib, finalga chiqdi. Shu kuni Paxtakor va Bunyodkor klublari 1–1 hisobida durang oʻynashdi va penaltilar seriyasida Paxtakor 5–4 hisobida gʻalaba qozonib, finalga chiqdi.

Final 4-dekabr kuni Qashqadaryo viloyatining Nasaf klubi va Toshkent shahrining Paxtakor klublari oʻrtasida boʻlib oʻtdi. Nasaf futbol klubi oʻz tarixida birinchi marta Oʻzbekiston Kubogi sohibiga aylandi.

## Tarkiblar
**[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]**: 25. Eldorbek Suyunov, 3. Hojiakbar Alijonov, 5. Anzur Ismoilov, 7. Odiljon Hamrobekov, 9.Sherzod Temirov, 17. Dostonbek Hamdamov, 18. Hojimat Erkinov, 27. Sardor Sobirxoʻjayev, 34. Farrux Sayfiyev, 42. Abbosbek Fayzullayev (11. Bojan Matić, 68), 88. Shahzod Azmiddinov (16. Marlen Chobanov, 46)

*Zaxira*: 35. Sanjar Quvvatov, 8. Azizbek Turgʻunboyev, 14. Humoyunmirzo Iminov, 19. Sharof Muhiddinov, 21. Abror Ismoilov, 28. Diyor Xolmatov, 58. Abubakir Ashurov

**[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]**: 1.Umidjon Ergashev, 5.Gʻolib Gʻaybullayev, 8.Dilshod Saitov, 18.Bahrom Abdurahimov (55. Shahzod Akromov, 61), 19.Husayin Norchayev, 20. Suhrob Nurulloyev, 22.Akmal Mozgovoy, 34.Sherzod Nasrullayev, 70.Abubakrrizo Turdialiyev (6. Murodbek Rahmatov, 61), 77.Oybek Bozorov, 92.Umar Eshmurodov

*Zaxira*: 13. Azamat Soyibov, 75. Shahzod Akromov, 2. Alibek Davronov, 28. Sardor Saʼdullayev, 50. Shohmalik Komilov, 71. Jasur Jumayev, 99. Andrija Kaluđerović

## Final

## Manbalar
Al-Fadl ibn Solih ibn Ali al-Abbosiy

**Al-Fadl ibn Solih ibn Ali ibn Abdulloh ibn al-Abbos** () 
(740—789) 8-asr oxirlarida Suriyaning bir qancha hududlarida Abbosiylar xalifaligi noibi bo‘lgan. Shuningdek, qisqa muddat Misr noibi vazifasini ham bajargan. Al-Fadl Abbosiy xalifalarga qarindosh bo‘lib, Abbosiylar sulolasining Banu Solih tarmog‘iga mansub edi.

## Faoliyati
755-yilda al-Fadl haj qilish uchun Makka va Madinaga boradigan ziyoratchilar karvoniga boshchilik qilgan. 766-yilda Jund Dimashq (bosh shahri Damashq) noibi lavozimiga tayinlandi. Uch yil o‘tgach, xalifa al-Mansur hukmronligi davrida o‘z mulkiga Jund Qinnasrinni (bosh shahri Halab) ham qo‘shib oldi. 775-yilda Abbosiy xalifa al-Mahdiy Damashq shahrining shimolida joylashgan Jazira mintaqasiga noib etib tayinlagan. Shu yili Jaziraga koʻchib oʻtgan. Al-Fadl 780-yilda Quddusga safaridan so‘ng Damashqqa qaytib kelib, al-Mahdiyga hamrohlik qildi. Taxminan shu vaqtda Jazira noibi lavozimidan olinib, o‘rniga Abdussamad ibn Ali tayinlangan.

785-yilda Al-Fadl Misrdagi qo‘zg‘olonni bostirish uchun katta qo‘shin bilan yuborilgan. Buvitdagi isyonchilar magʻlub etilgandan soʻng, al-Mahdiy al-Fadlni Fustat shahri noibi etib tayinlagan. Fustatda askarlar kazarmasi va al-Asqar jome masjidini barpo etdi. Al-Fadl davrida al-Askar va Fustat shaharlari bitta yirik shaharga birlashtirildi. Boshqaruvi atigi bir yil davom etib, 786-yilda al-Hodiy otasining oʻrniga taxtga kelgach, oʻz lavozimidan ozod qilingan. 789-yilda Suriyaga qaytgach, Umaviylar masjidining eshiklarini yangisiga almashtirib, masjid mablag‘larini saqlash uchun mashhur Baytulmol xazina gumbazini barpo etdi. Al-Fadl 780-yilda qurilgan sharqiy Soat gumbazining barpo etilishiga ham mas’ul bo‘lgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
*
*
*
*
*
*
Bimalka

**Bimalka** (, shuningdek **Bmalkyeh**) Suriyaning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan qishloq va shahar atrofi hududi boʻlib, ma’muriy jihatdan Tartus muhofazasiga qarashli. Qishloq Tartusdan 10 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Gʻarbda Dveir ash-Shayx Saad, janubi-gʻarbda ash-Shayx Saad va al-Xreibat, janubi-sharqda Tayshur, sharqda al-Baqaa va Hamin (Suriya)|Hamin]], shimoli-sharqda Xavabi va Xirbet al-Faras, shimolda Avaru va as-Savda, shimoli-gʻarbda esa Husayn al-Baher joylashgan.

Suriya Markaziy Statistika Byurosi (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Bimalka aholisi  kishini tashkil qilgan. Qishloq aholisi asosan yunon pravoslav cherkovi nasroniylari yoki alaviy jamoalaridan iborat. Tartusning koʻplab boy sunniylari Bimalkahda ham oʻz villalarini qurishgan. Tartusning nasroniy hududlarini Bimalkah, al-Xreibat va Duvayr Taha (as-Savda shahrining bir qismi) tashkil etadi.

Usmoniylar va fransuz mandati davrlarida Bimalkah va al-Xraibetning nasroniy aholisi sohil mintaqasining kam sonli dehqon xalqlaridan boʻlib, zaytun bogʻlariga ega edi. Bu holat boshqa koʻpchilik dehqon jamoalaridan farq qilardi. Chunki ularning yerlari yirik qirgʻoq shaharlarining yer egalariga qarashli edi.

## Manbalar