Qoʻshma Shtatlarga immigratsiya

Immigratsiya Qoʻshma Shtatlar tarixida aholi oʻsishi va madaniy oʻzgarishlarning asosiy manbai boʻlib kelgan. Mutlaq raqamlarda Qoʻshma Shtatlarda immigrantlar soni dunyoning boshqa mamlakatlariga qaraganda koʻproq, 2015-yil holatiga koʻra 47 million muhojir ni tashkil etgan. Bu dunyo boʻylab 244 million xalqaro muhojirning 19,1 foizini va Qoʻshma Shtatlar aholisining 14,4 foizini tashkil qiladi. Baʼzi boshqa mamlakatlarda ham immigrantlar soni koʻproq, masalan, Avstraliya 30 % va Kanada 21,9 %.

2016-yilgi Immigratsiya statistikasi yilnomasiga koʻra, Qoʻshma Shtatlar 2016-yilda jami 1,18 million qonuniy immigrantni (618 ming yangi kelgan, 565 ming maqomga oʻzgartirish kiritgan) qabul qilgan. Ularning 48 foizi Qoʻshma Shtatlar fuqarolarining yaqin qarindoshlari, 20 foizi oila tomonidan homiylik qilingan, 13 foizi qochqinlar yoki boshpana izlovchilar, 12 foizi ish bilan bogʻliq imtiyozlar, 4,2 foizi turli millatlarga mansub immigratsion vizalar dasturining bir qismi boʻlgan, 1,4 foizi jinoyat qurboni boʻlgan (U1) yoki ularning oila aʼzolari (U2 dan U5 gacha) va 1 % AQSh hukumati tomonidan ishlagan iroqliklar va afgʻonlar uchun maxsus immigratsion vizani (SIV) olgan. Qolgan 0,4 % boshqa bir qancha toifadagi kichik raqamlarni oʻz ichiga oladi, shu jumladan 0,2 % kishilar fuqaroning bevosita qarindoshi sifatida deportatsiyani toʻxtatib turish huquqiga ega (Z13). Nikaragua va Markaziy Amerikaga yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq qabul qilingan shaxslar, ota-ona vizasi berilgandan keyin tugʻilgan bolalar va sobiq Sovet Ittifoqi, Kambodja, Laos va Vetnamdan shartli ravishda ozod qilingan baʼzilar qochqin maqomidan mahrum boʻlganlar ham ushbu qatorga kiradi.

1921 va 1965-yillar oraligʻida milliy kelib chiqish formulasi kabi siyosat Gʻarbiy Yevropadan tashqaridagi odamlar uchun immigratsiya va naturalizatsiya imkoniyatlarini cheklab qoʻydi. 1880-yillarda qabul qilingan istisno toʻgʻrisidagi qonunlar odatda Osiyodan immigratsiyani taqiqlagan yoki qattiq cheklagan, 1920-yillarda qabul qilingan kvota qonunlari esa Sharqiy Yevropa immigratsiyasini cheklagan. Fuqarolik huquqlari harakati ushbu etnik kvotalar oila tomonidan homiylik qilinadigan va ishga asoslangan imtiyozli vizalar emigratsiyalarning koʻpayishiga olib kelgan. Oʻshandan beri Qoʻshma Shtatlarda yashovchi birinchi avlod immigrantlari soni toʻrt baravar koʻpaydi. Muhojirlarning umumiy soni soʻnggi yillarda, ayniqsa Donald Trump saylanganidan keyin va COVID-19 pandemiyasidan keyin toʻxtab qoldi. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2018-yil mart oyida 45,3 million xorijiy fuqarolar orasida farzand koʻrish roʻy bergan va 2021-yil sentabr oyida 45,4 million kishini tashkil etib, oʻn yilliklardagi eng past yillik oʻsishga erishgan.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki**, Qoʻshma Shtatlarga immigratsiya** Qoʻshma Shtatlar iqtisodiyoti uchun foydalidir. Bir nechta istisnolardan tashqari, dalillar shuni koʻrsatadiki, oʻrtacha immigratsiya mahalliy aholiga ijobiy iqtisodiy taʼsir koʻrsatadi, ammo past malakali immigratsiya past malakali mahalliy aholiga salbiy taʼsir qiladimi yoki yoʻqmi degan savol ochiq qolmoqda. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, immigrantlar orasida Qoʻshma Shtatlardagi mahalliy aholiga qaraganda jinoyatchilik darajasi pastroq. Immigratsiyaning iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy jihatlari etnik bir xillikni saqlash, ish beruvchilar uchun ishchilar va muhojir boʻlmaganlar uchun ish oʻrinlari, turar-joy shakllari, ijtimoiy harakatchanlikka taʼsir qilish, jinoyatchilik va ovoz berish xulq-atvori kabi masalalar boʻyicha munozaralarga sabab boʻlgan.

## Tarixi

Amerika immigratsiya tarixini toʻrtta davrda koʻrish mumkin: mustamlaka davri, XIX asr oʻrtalari, XX asr boshlari va 1965-yildan keyingi davr. Har bir davr Amerika Qoʻshma Shtatlariga alohida milliy guruhlar, irqlar va etnik guruhlarni olib kelgan.

### Mustamlaka davri
XVIIasr davomida 400 000 ga yaqin inglizlar mustamlakachi Amerikaga koʻchib oʻtganlar. Ular 1790-yildagi birinchi aholini roʻyxatga olish vaqtida oq tanli aholining 83,5 foizini tashkil qilgan. 1700-yildan 1775-yilgacha 350 000 dan 500 000 gacha yevropaliklar koʻchib kelgan: taxminlar manbalarda farq qiladi. XVIII asrning ingliz koʻchmanchilari haqida bir manbada aytilishicha, 1701-yildan 1775-yilgacha 52 000 ingliz koʻchib kelgan, ammo bu koʻrsatkich juda past. XVIII asr muhojirlarining 400 000-450 000 nafari shotlandlar, Olsterdan kelgan shotland-irlandlar, nemislar, shveytsariyaliklar, fransuzlar gugenotlari boʻlgan. XVII-XVIII asrlarda mustamlakachi Amerikaga yevropalik muhojirlarning yarmidan koʻpi shartnoma asosida xizmatkor sifatida kelgan. Ularning soni 350 000 kishi boʻlgan. 1770-yildan 1775-yilgacha (oxirgi yil Amerika inqilobiy urushi boshlangan) 7 000 ingliz, 15 000 shotland, 13 200 shotland-irland, 5 200 nemis va 3 900 irland katoliklari Oʻn uchta koloniyaga koʻchib oʻtishgan. 1790-yilda birinchi aholini roʻyxatga olish vaqtida *ingliz tili* AQShning barcha shtatlarida koʻpchilikning ajdodlari boʻlib, Konnektikutdagi eng yuqori 96,2 % dan Nyu-Jersidagi eng past 58,0 % gacha boʻlgan.

Tarixchilarning hisob-kitoblariga koʻra, 1600—1799-yillar oraligʻida Yevropadan Qoʻshma Shtatlarga bir milliondan kam muhojir koʻchib kelgan. Taqqoslash uchun, 1790-yilda oʻtkazilgan birinchi federal aholini roʻyxatga olishda Qoʻshma Shtatlar aholisi 3,929,214 kishini tashkil etgan edi.

### Amerika Qoʻshma Shtatlarining dastlabki davri
1790-yildagi naturalizatsiya toʻgʻrisidagi qonun „erkin oq tanlilar“ uchun fuqarolikni chekladi. 1860-yillarda qora tanlilarni va 1950-yillarda osiyoliklarni qamrab olish uchun kengaytirildi. Bu Qoʻshma Shtatlarni chetlab oʻtgan, chunki irqiy tafovutlarni belgilovchi qonunlar XVIII asrda dunyoda kam tarqalgan edi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari mustaqllligining dastlabki yillarida immigratsiya (odamlardan koʻra tovar sifatida muomala qilingan qullarni hisobga olmaganda) yiliga 8000 kishidan kam boʻlgan. 1808-yildan keyin qul boʻlgan afrikaliklarni qonuniy olib kirish taqiqlangan, ammo koʻplari sotish uchun yashirincha olib kelingan. 1820-yildan keyin immigratsiya asta-sekin oʻsib bordi. 1836-yildan 1914-yilgacha 30 milliondan ortiq yevropaliklar Qoʻshma Shtatlarga koʻchib keldi.  Ushbu transatlantik sayohatlarda oʻlim darajasi yuqori boʻlib, har yetti sayohatchidan biri vafot etgan.

Kaliforniyadagi Oltin Rushdan keyin Xitoydan immigratsiyaning dastlabki toʻlqinidan soʻng, Kongress oʻzining birinchi immigratsiya qonunini, xitoylik ayollarni taqiqlovchi 1875-yildagi sahifa qonunini qabul qildi. Buning ortidan 1882-yilda Xitoydan chetlatish toʻgʻrisidagi qonun qabul qilindi, u 1943-yilda qonun bekor qilinmaguncha Xitoydan deyarli barcha immigratsiyani taqiqladi. 1800-yillarning oxirlarida Osiyoning boshqa davlatlaridan, xususan, Gʻarbiy sohilga immigratsiya keng tarqalgan.

### Cheklash davri
Yeropa immigratsiyasining eng yuqori koʻrsatkichi 1907-yilda boʻlib, mamlakatga 1,285,349 kishi kirgan. 1910-yilga kelib Qoʻshma Shtatlarda 13,5 million muhojir yashagan.

1882-yilgi Xitoydan chetlashtirish toʻgʻrisidagi qonun allaqachon Xitoydan muhojirlarni chiqarib tashlagan boʻlsa-da , 1917-yilgi Immigratsiya toʻgʻrisidagi qonun bilan Xitoydan tashqari aqliy zaiflik va anarxistik dunyoqarashga ega odamlardegan sabab bilan Osiyo davlatlaridan ham odamlarning immigratsiyasi taqiqlangan edi. 1921-yilda Favqulodda kvota qonuni, keyin esa 1924-yilgi Immigratsiya qonuni qabul qilingan. 1924-yilgi qonun Janubiy va Sharqiy Yevropadan kelgan muhojirlarni, xususan, 1890-yillardan boshlab mamlakatga koʻp miqdorda kirib kela boshlagan yahudiy, italyan va slavyan xalqlarini yanada cheklashga qaratilgan edi. 1924-yilgi qonun ham Osiyo immigratsiyasini taqiqlashni mustahkamladi. 

1930-yillardagi immigratsiya koʻchishlari Buyuk Depressiyadan soʻng pasaygan. 1929-yilda 279 678 muhojir qayd etilgan edi, lekin 1933-yilda atigi 23 068 kishi AQShga koʻchib oʻtdi. 1930-yillarning boshlarida Qoʻshma Shtatlardan immigratsiyaga qaraganda koʻproq odam koʻchib ketdi. AQSh hukumati odamlarni ixtiyoriy ravishda Meksikaga koʻchib oʻtishga undashga qaratilgan Meksikaning Repatriatsiya dasturiga homiylik qildi, biroq minglab odamlar ularning xohishiga qarshi deportatsiya qilindi. Hammasi boʻlib, taxminan 400 000 meksikalik vataniga qaytarildi; ularning yarmi AQSh fuqarolari boʻlgan. Natsistlar va Ikkinchi jahon urushidan qochgan yahudiy qochqinlarning aksariyatiga AQShga kelish taqiqlangan. Urushdan keyingi davrda Adliya departamenti Wetback operatsiyasini boshladi, uning doirasida 1954-yilda 1 075 168 meksikalik deportatsiya qilindi.

### 1965-yildan beri

1965-yildagi Immigratsiya va fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun, shuningdek, Xart-Cellar qonuni sifatida ham tanilgan, milliy kelib chiqish kvotalari tizimini bekor qildi. Immigratsiya siyosatini tenglashtirib, bu harakat Yevropadan tashqari davlatlardan yangi immigratsiyaga olib keldi, bu esa Qoʻshma Shtatlarning etnik demografiyasini oʻzgartirdi 1970-yilda immigrantlarning 60 % Yevropadan boʻlgan, bu 2000-yilga kelib 15 % ga kamaydi. 1990-yilda Jorj H.V. Bush 1990-yilgi Immigratsiya qonunini imzoladi, bu esa Qoʻshma Shtatlarga qonuniy immigratsiyani 40 % ga oshirdi. 1991-yilda Bush AQSh Qurolli Kuchlarida 12 yoki undan ortiq yil xizmat qilgan chet ellik harbiy xizmatchilarga doimiy rezidentlik va baʼzi hollarda fuqarolikni olish huquqini beruvchi 1991-yildagi Qurolli kuchlarning immigratsiyasini tartibga solish toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi.

1994-yil noyabr oyida Kaliforniya saylovchilari shtat konstitutsiyasiga oʻzgartirish kiritish boʻyicha 187-sonli taklifni qabul qilib, noqonuniy muhojirlarga davlat moliyaviy yordamini rad etishdi. Federal sudlar bu oʻzgarishni federal konstitutsiyaga zid deb topib, bekor qildi.

Bill Klinton tomonidan tayinlangan AQSh Immigratsiya islohoti komissiyasi qonuniy immigratsiyani yiliga taxminan 800 000 kishidan taxminan 550 000 kishigacha kamaytirishni tavsiya qildi. 1998-yilda Prezident Bill Klinton aytganidek, turli madaniyatlardan yangi aholi oqimi baʼzi qiyinchiliklar tugʻdirsa-da, „Qoʻshma Shtatlar har doim oʻzining immigrant populyatsiyasi tomonidan quvvatlangan“. „Amerika muhojirlar toʻlqinidan doimo kuch va ruhni tortib oldi. . . Immigrantlar odamlarning eng notinch, eng sarguzashtli, eng innovatsion, eng mehnatkash ekanliklarini isbotladilar“.

2001-yilda Prezident Jorj Bush Meksika prezidenti Vinsente Foks bilan yangi kelishuvni muhokama qildi. 11-sentabr xurujlari tufayli mumkin boʻlgan kelishuv amalga oshmadi. 2005-yildan 2013-yilgacha AQSh Kongressi immigratsiyani nazorat qilishning turli usullarini muhokama qildi. Senat va Palata kelishuvga erisha olmadi.

2000-yildan 2010-yilgacha Qoʻshma Shtatlarga 14 millionga yaqin immigrant kirgan va 2008-yilda bir milliondan ortiq kishi AQSh fuqaroligiga qabul qilingan. Har bir davlat chegarasi aholi sonidan qatʼiy nazar barcha mamlakatlarga vizalar soni boʻyicha bir xil maksimal miqdorni qoʻllaydi va shuning uchun Meksika, Xitoy, Hindiston va boshqa aholi gavjum davlatlarda tugʻilgan shaxslarning immigratsiyasini sezilarli darajada cheklash taʼsirini koʻrsatdi. Filippin — 2013-yilda Qoʻshma Shtatlarga qonuniy ravishda qabul qilingan immigrantlar uchun yetakchi mamlakatlar qatoriga kirdi. Shunga qaramay, AQSh aholini roʻyxatga olish byurosi tadqiqotiga koʻra, 2013-yilda huquqiy maqomidan qatʼi nazar,Xitoy, Hindiston va Meksika yetakchi davlatlar boʻlgan.

2000-yildan 2005-yilgacha AQShga 8 millionga yaqin odam koʻchib kelgan. Ulardan 3,7 millioni hujjatsiz kirgan. 1986-yilda prezident Ronald Reygan immigratsiya islohotini imzoladi, bu mamlakatdagi 3 million hujjatsiz muhojirlarga amnistiya berdi. Ispaniyalik muhojirlar 2000-yillarning oxiridagi tanazzul paytida ish joylarini yoʻqotishdi, ammo 2009-yil iyun oyida retsessiya tugaganidan beri immigrantlar 656 000 ish oʻrni bilan sof daromad olishgan. 2011-yilda 1 milliondan ortiq muhojirga qonuniy yashash huquqi berildi.

AQShga Meksika-Amerika Qoʻshma Shtatlari chegarasi orqali va boshqa joylarda noqonuniy ravishda kirganlar uchun migratsiya qiyin, qimmat va xavfli. Deyarli barcha hujjatsiz immigrantlar uchun yashil kartalar boʻyicha cheklangan qonuniy cheklovlar va past malakali ishchilar uchun immigratsion vizalar yoʻqligi sababli Qoʻshma Shtatlarga qonuniy kirish imkoniyati yoʻq. XXI asr boshlarida immigratsiya boʻyicha munozaralar ishtirokchilari Qoʻshma Shtatlarga noqonuniy immigratsiyani tartibga soluvchi amaldagi qonunlar ijrosini kuchaytirishga,  bir qismi yoki barchasi boʻylab toʻsiq qurishga chaqirishdi. 2006-yil davomida mamlakat va Kongress ushbu takliflar boʻyicha munozaralar bilan shugʻullangan. Ushbu takliflarning bir nechtasi qonunga aylandi, qisman chegara toʻsiqlari tasdiqlangan va keyinchalik bekor qilingan.

### Zamonaviy islohot urinishlari
1980-yillarda Ronald Reygandan boshlab, har ikkala siyosiy partiyaning prezidentlari chegara patrul agentlari sonini doimiy ravishda koʻpaytirdilar va immigratsiya qoidalarini buzganlik uchun qattiqroq jazo choralarini qoʻlladilar. Ronald Reyganning 1986-yildagi Immigratsiya islohoti va nazorati toʻgʻrisidagi qonuni va Klinton davridagi  strategiyasi bu siyosatlarga misol boʻla oladi. Sotsiolog Duglas Masseyning taʼkidlashicha, bu siyosatlar chegarani himoyalash haqidagi tasavvurni shakllantirishga muvaffaq boʻlgan, ammo Lotin Amerikasidan emigratsiyaning oldini olishda muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Taʼkidlash joizki, noqonuniy immigratsiyani cheklash oʻrniga, chegara patrul xodimlarining koʻpayishi AQSh-Meksika chegarasi boʻylab aylanma migratsiyani kamaytirdi va shu bilan AQShda ispaniyaliklar sonining koʻpayishiga olib keldi.

Ikkala partiyaning prezidentlari oʻz siyosatini ikki partiyaviy qoʻllab-quvvatlash uchun muhojirlarga qarshi ritorikadan foydalanishgan. Reygan va Donald Tramp kabi respublikachilar ispan immigrantlarini jinoyatchi sifatida koʻrsatishda yetakchilik qilgan boʻlsa-da, Duglas Massi „hozirgi ochiq irqchilik va ksenofobiya lahzasi demokratlarning roziligi bilan sodir boʻlishi mumkin emasligini“ taʼkidlaydi. Misol uchun, 1986-yilgi immigratsiya qonuni loyihasida Reygan ruxsatsiz immigratsiyani „milliy xavfsizlik“ muammosi deb hisobladi va „terrorchilar va qoʻporuvchilar uchun mamlakat hududidan haydash ikki kunlik ish“ deb ogohlantirdi. Keyinchalik prezidentlar, jumladan, demokratlar Bill Klinton va Barak Obama, respublikachilarning keng qamrovli immigratsiya islohotini qoʻllab-quvvatlashini sud qilish harakatlarida xuddi shunday „xavfsizlik“ ritorikasidan foydalanishgan. Obama 2013-yilgi Ittifoq holatiga murojaatida „haqiqiy islohot kuchli chegara xavfsizligini anglatadi va biz, mening maʼmuriyatim erishgan yutuqlarga asoslanishimiz mumkin“, dedi.

#### Tramp maʼmuriyati siyosati
ICE 2016-moliya yilida 240 255 immigrantni, 2017-yilda 226 119 va 2018-yilda 256 085 immigrantni deportatsiya qilinganini xabar qiladi. Markaziy Amerika mamlakatlari (shu jumladan Meksika) fuqarolari 2017-moliya yilida olib qoʻyilganlarning 90 % dan ortigʻini va 2018-moliya yilida 80 % dan ortigʻini tashkil etgan.

2017-yil yanvar oyida AQSh prezidenti Donald Tramp 7 nafar musulmon davlat fuqarolarining AQShga kirishini vaqtinchalik toʻxtatib turish haqidagi farmonni imzolagan edi. U 2017-yil mart oyida boshqa ijroiya qarori va 2017-yil sentabr oyida prezidentning eʼlonlari bilan mamlakatlar roʻyxatiga turli oʻzgartirishlar va istisnolar bilan almashtirildi. Buyurtmalar federal sudlar tomonidan vaqtincha toʻxtatildi, ammo keyinchalik ularning qonuniyligi toʻgʻrisida aniq qaror qabul qilinmaguncha, Oliy sud tomonidan davom ettirishga ruxsat berildi. Boshqa bir ijroiya qarori AQSh-Meksika chegarasida zudlik bilan devor qurishni, 5000 yangi chegara patrul agenti va 10 000 yangi immigratsiya xodimlarini yollashni va qoʻriqxona shaharlari uchun federal moliyalashtirishni talab qildi.

„Nol bardoshlik“ siyosati 2018-yilda joriy etilgan boʻlib, u qonuniy ravishda bolalarni AQShga noqonuniy kirib kelayotgan kattalardan ajratishga imkon beradi. Bu qonunga xilof ravishda kirgan barchani kattalarni jinoyatchi deb belgilash va shu bilan ularni jinoiy javobgarlikka tortish bilan oqlanadi. Tramp maʼmuriyati, shuningdek, uning siyosati Obama maʼmuriyatida ham mavjud boʻlganini taʼkidladi, bu esa migrantlar kattalarni mamlakatga kiritish uchun bolalardan tobora koʻproq foydalanayotganiga javoban oilaviy qamoqxonalar ochgan. Biroq, Obama maʼmuriyati oilalarni jinoiy emas, balki maʼmuriy hibsda ushlab turgan.

Qoʻshma Shtatlarga boshpana izlovchilar sonini yanada kamaytirish uchun advokat Jeff Seshns toʻda zoʻravonligi va uydagi zoʻravonlikdan qochganlarni „xususiy jinoyat“ sifatida cheklovchi qaror chiqardi, shuning uchun ularning daʼvolarini boshpana olish huquqidan mahrum qildi. Amalga oshirilgan ushbu yangi siyosatlar koʻpchilikning hayotini xavf ostiga qoʻyadi, shu sababli ACLU Jeff Seshnsni Trump maʼmuriyatining boshqa aʼzolari bilan birga rasman sudga berdi. ACLUning taʼkidlashicha, hozirda ushbu Prezident maʼmuriyati tomonidan amalga oshirilayotgan siyosat Qoʻshma Shtatlarga koʻchib kelganlarning, xususan ayollarning asosiy inson huquqlariga putur yetkazmoqda. Ular, shuningdek, bu siyosatlar oʻnlab yillar davomida qabul qilingan boshpana toʻgʻrisidagi qonunni buzayotganini daʼvo qilmoqda.

2020-yil aprel oyida Prezident Tramp Qoʻshma Shtatlardagi COVID-19 pandemiyasi sababli AQShga immigratsiyani vaqtincha toʻxtatish toʻgʻrisidagi farmonni imzolashini aytgan.

### AQSh immigratsion aholisining kelib chiqishi, 1960—2016-yillar

Eslatma: „Boshqa Lotin Amerikasi“ga Markaziy Amerika, Janubiy Amerika va Karib dengizi kiradi.

Qochqinlar raqamlari

Davlat departamenti maʼlumotlariga koʻra, 2016-moliya yilida butun dunyodan AQShga 84 988 qochqin qabul qilingan. 2017-moliya yilida AQShga 53 691 qochqin qabul qilingan. Tramp lavozimga kelganidan keyin sezilarli pasayish kuzatildi. 2018-yilda atigi 22 405 qochqin AQShga qabul qilindi. Bu Trump maʼmuriyati mavjud boʻlganidan beri qochqinlarni qabul qilishning sezilarli darajada kamayganini koʻrsatadi.

2019-yil 26-sentabrda Tramp maʼmuriyati 2020-moliya yilida atigi 18 ming qochqinning Qoʻshma Shtatlarga joylashishiga ruxsat berishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi, bu zamonaviy dastur 1980-yilda boshlanganidan beri eng past koʻrsatkichni tashkil etadi

2020-yilda Tramp maʼmuriyati 2021-yilda AQShga qochqinlar qabul qilishni rekord darajada kamaytirishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi, yaʼni 2020-yilda 18 ming qochqindan 15000 nafarga qisqaradi. Bu Tramp davridagi ketma-ket toʻrtinchi yildirki, qochqinlarni qabul qilish kamayganini anglatadi.

## Zamonaviy immigratsiya

1930-yillargacha qonuniy immigrantlarning aksariyati erkaklar boʻlgan. 1990-yillarga kelib, ayollar barcha qonuniy immigrantlarning yarmidan koʻprogʻini tashkil etdi. Zamonaviy immigrantlar odatda Qoʻshma Shtatlarning tub aholisidan yoshroq boʻlib, 15 yoshdan 34 yoshgacha boʻlgan odamlar koʻp vakillik qiladilar. Immigrantlar, shuningdek, oʻsha yoshdagi amerikaliklarga qaraganda koʻproq turmush qurishadi va ajralish ehtimoli kamroq.

Immigrantlar, ehtimol, oʻz mamlakatlar yaqinidan kelgan odamlar yashaydigan joylarga koʻchib oʻtishlari va yashashlari mumkin. Bu hodisa Qoʻshma Shtatlarga immigratsiya tarixi davomida toʻgʻri boʻlib qoldi. 2009-yilda Public Agenda tomonidan soʻralgan oʻn nafar immigrantdan yetti nafari AQShni oʻzining doimiy uyiga aylantirish niyatida ekanliklarini aytishgan va 71 % agar buni qaytadan qila olsalar, hali ham AQShga kelishlarini aytishgan. Xuddi shu tadqiqotda, muhojirlarning 76 foizi 2001-yil 11-sentabrdagi xurujlardan keyin hukumat immigratsiya qonunlarini qoʻllashda qattiqqoʻllashganini taʼkidlagan va 24 foizi shaxsan oʻzlari biroz yoki koʻp diskriminatsiyaga uchraganliklarini bildirishgan.

11-sentabr xurujlaridan keyin AQShdagi immigratsiya jamoatchilikning munosabati katta taʼsir koʻrsatdi. Hujumlardan soʻng, 2009-yilda Gallup soʻroviga koʻra, amerikaliklarning 52 foizi immigratsiya AQSh uchun yaxshi narsa deb hisoblagan, bu avvalgi yildagi 62 foizdan kam. 2008-yildagi „Publika kun tartibi“ soʻrovi shuni koʻrsatdiki, amerikaliklarning yarmi immigratsiya ustidan nazoratni kuchaytirish AQSh milliy xavfsizligini mustahkamlash uchun „katta ish“ qilishini aytishgan. Garvard siyosatshunosi va tarixchisi Samuel P. Xantington oʻzining 2004-yilda chop etilgan *"Biz kimmiz? Amerikaning milliy oʻziga xosligi bilan bogʻliq muammolar* Lotin Amerikasidan, ayniqsa Meksikadan ommaviy immigratsiyaning davom etishining kelajakdagi potentsial oqibatlari Qoʻshma Shtatlarning bifurkatsiyasiga olib kelishi mumkin degan.

AQShdagi noqonuniy meksikalik muhojirlarning taxminiy soni 2007-yildagi taxminan 7 milliondan 2011-yilda 6,1 millionga kamaydi. Sharhlovchilar immigratsiya tendensiyasining teskarisini 2008-yilda boshlangan iqtisodiy tanazzul bilan bogʻlaydilar, bu esa kamroq ish oʻrinlari mavjudligini anglatadi. Pyu tadqiqot markazi maʼlumotlariga koʻra, 2010-yilda Meksikada tugʻilganlarning aniq immigratsiyasi toʻxtab qolgan va salbiy koʻrsatkichlarga oʻtishga moyil boʻlgan.

AQShning 80 dan ortiq shaharlari, jumladan Vashington, Nyu-York, Los-Anjeles, Chikago, San-Fransisko, San-Diego, San-Xose, Solt-Leyk Siti, Feniks, Dallas, Fort-Uort, Xyuston, Detroyt, Jersi Siti, Minneapolis, Denver, Baltimor, Sietl, Portlend, Oregon va Portlend, Meyn shaharlarida muqaddas shahar siyosati mavjud.

### Kelib chiqqan mamlakatlar

Manba: AQSh Ichki xavfsizlik departamenti, Immigratsiya statistikasi boshqarmasi



## Demografiya

### Qatlam va yoʻnalishlar

* 2010, 2017, 2018

Qoʻshma Shtatlar 1991-yildan 2000-yilgacha oʻn milliondan oʻn bir milliongacha qonuniy immigrantlarni qabul qildi, bu avvalgi oʻn yillikdagiga qaraganda koʻproq. Eng soʻnggi oʻn yillikda,  AQShda istiqomat qilgan 10 million qonuniy immigrantlar yillik oʻsishning qariyb uchdan bir qismini tashkil etadi, chunki AQSh aholisi 32 millionga (249 milliondan 281 millionga) koʻpaydi. Taqqoslash uchun, oldingi eng yuqori oʻn yillik 1900-yillar boʻlib, 8,8 million kishi kelgan va bu AQSh aholisining umumiy soni har yili bir foizga koʻpaygan. Xususan, „Amerikaliklarning qariyb 15 foizi 1910-yilda chet elda tugʻilgan boʻlsa, 1999-yilda atigi 10 foizga yaqini chet elda tugʻilgan“.

1970-yilga kelib, immigrantlar AQSh aholisining 4,7 foizini tashkil qilgan va 1980-yilda 6,2 foizga oshgan, 2009-yilda esa 12,5 foizni tashkil etgan. 2010-yil holatiga koʻra, 18 yoshgacha boʻlgan AQSh aholisining 25 % birinchi yoki ikkinchi avlod immigrantlari edi. Yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, 2008-yilda AQShda tugʻilgan chaqaloqlarning sakkiz foizi noqonuniy immigrant ota-onalarga tegishli.

AQShga qonuniy immigratsiya 1930-yillarda 250 000 dan 1950-yillarda 2,5 millionga, 1970-yillarda 4,5 millionga va 1980-yillarda 7,3 millionga oshdi, 1990-yillarda 10 millionga yaqin boʻldi. 2000-yildan beri Qoʻshma Shtatlarga qonuniy immigrantlar yiliga taxminan 1 000 000 kishini tashkil etgan 37 000 000 dan oshiq qonuniy immigrantlar soni eng yuqori darajada. 2005—2006-yillardagi hisobotlarda noqonuniy immigratsiya yiliga 700 000 dan 1 500 000 gacha boʻlgan. Immigratsiya 1990-yildan 2000-yilgacha xorijda tugʻilgan aholining 57,4 % ga oʻsishiga olib keldi.

### Kelib chiqishi
**2019-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi chet elda tugʻilgan aholi**

## Immigratsiya taʼsiri

Qoʻshma Shtatlarga immigratsiya aholi sonini sezilarli darajada oshiradi. Aholini roʻyxatga olish byurosi hisob-kitoblariga koʻra, AQSh aholisi 2014-yildagi 317 milliondan 2060-yilda immigratsiya bilan 417 millionga oshadi, bunda qariyb aholining 20 foizi chet elda tugʻilganlar boʻladi. Xususan, ispan va osiyolik amerikaliklarning aholisi immigratsiya tufayli sezilarli darajada koʻpaygan, ikkala populyatsiyada ham katta oʻsish kutilmoqda. Umuman olganda, Pyu hisobotida aytilishicha, Qoʻshma Shtatlar aholisi 2005-yildagi 296 milliondan 2065-yilda 441 millionga koʻtariladi, ammo immigratsiyasiz atigi 338 millionga etadi. Qoʻshma Shtatlarga immigratsiya diniy xilma-xillikni ham oshirdi, immigratsiya tufayli Qoʻshma Shtatlarda islom, hinduizm, buddizm va sikxizm oʻsib bormoqda. Immigratsiya natijasida demografiyaning oʻzgarishi siyosiy qarashlarga taʼsir qildi. Muhojirlar Demokratik partiyani mahalliy aholiga qaraganda koʻproq qoʻllab-quvvatlaydi. Immigratsiyani qoʻllab-quvvatlovchi va unga qarshi boʻlgan manfaat guruhlari immigratsiya siyosatida rol oʻynaydi.

Muhojirlar Qoʻshma Shtatlarda jinoyatni koʻpaytirishi aniqlanmagan va immigrantlar mahalliy aholiga qaraganda kamroq jinoyatga qoʻl uradi. Baʼzi tadqiqotlarga koʻra, immigratsiyaning koʻpayishi AQShda jinoyatchilik darajasining pasayishini qisman tushuntirishi mumkin. Bir tadqiqotga koʻra, odamlarni faqat noqonuniy immigrant boʻlgani uchun taʼqib qilmaslik siyosatini qabul qiladigan *muqaddas shaharlar* jinoyatga statistik jihatdan ahamiyatli taʼsir koʻrsatmaydi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, irqiy kamsitilish ozchiliklar yashaydigan hududlarda haddan tashqari politsiya nazorati va guruh ichidagi qarama-qarshilik jinoyatda gumon qilinganlar orasida muhojirlarning nomutanosib ravishda koʻpayishiga olib kelishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, sud tizimi tomonidan kamsitishlar boʻlishi mumkin, bu esa muhojirlar uchun sudlanganliklarning koʻpayishiga yordam beradi. Krimmigratsiya immigratsiya boʻyicha tanqidiy olimlar joriy immigratsiya qonunchiligini qoʻllash tizimini kontsepsiyalashtirgan soha sifatida paydo boʻldi.

Qoʻshma Shtatlarga immigratsiyaning kuchayishi tarixan kamsitish va irqiy tartibsizliklarga sabab boʻlgan.  Aholisi koʻproq ozchiliklar boʻlgan hududlar politsiyaning kuchaytirilishi va qattiqroq jazoga tortilishi mumkin. Taʼlim muassasalaridagi professor-oʻqituvchilar oq tanli talabalarga nisbatan koʻproq javob berishlari aniqlangan, ammo ijobiy harakatlar siyosati kollejlarni ozchilik abituriyentlarini qoʻllab-quvvatlashiga olib kelishi mumkin. Dalillar, shuningdek, uy-joy bozori va mehnat bozorida irqiy kamsitish mavjudligini koʻrsatadi. Turli immigrantlar guruhlari oʻrtasida diskriminatsiya ham mavjud. 2018-yilda daromadlar boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, koʻpchilik immigrantlar 20 yil ichida AQShga iqtisodiy jihatdan oʻzlashtirilib, irqi va etnik kelib chiqishi oʻxshash boʻlmagan muhojirlarning iqtisodiy ahvoliga mos keladi.

Immigratsiya mahalliy aholining sogʻligʻiga kam taʼsir qilishi aniqlangan. Tadqiqotchilar, shuningdek, „sogʻlom immigrant effekti“ deb nomlanuvchi narsani aniqladilar, bunda immigrantlar odatda AQShda tugʻilgan shaxslarga qaraganda sogʻlomroq boʻladi. Biroq, baʼzi kasalliklar Qoʻshma Shtatlarga kiritilgan deb ishoniladi yoki immigratsiya tufayli koʻpayishiga sabab boʻlgan. Immigrantlarga asli tugʻilgan amerikaliklarga qaraganda koʻproq kompensatsiyasiz tibbiy yordam koʻrsatishadi.

Amerikalik olimlar va muhandislarning katta qismini immigrantlar tashkil etadi. Magistratura talabalari bakalavriat talabalariga qaraganda koʻproq immigrant boʻlishadi, chunki immigrantlar koʻpincha immigratsiyadan oldin oʻz vatanlarida bakalavriat taʼlimini tugatadilar. 2004-yil holatiga koʻra, AQSH fan va muhandislik fanlari nomzodlarining 33 % chet elda tugʻilgan aspirantlarga berilgan.

### Iqtisodiy taʼsirlar

Immigratsiyaning iqtisodiyotga umumiy taʼsiri minimal boʻladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, xilma-xillik samaradorlikka va iqtisodiy farovonlikka aniq ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Immigrantlarning soliq va iqtisod orqali qoʻshgan hissasi ular foydalanadigan xizmatlar narxidan oshib ketgani aniqlangan. Umumiy immigratsiya mahalliy ish haqi tengsizligiga unchalik taʼsir koʻrsatmagan, ammo past malakali immigratsiya mahalliy aholining daromadlari tengsizligi bilan bogʻliq. Kasaba uyushmalari tarixan iqtisodiy muammolar tufayli immigratsiyaga qarshi chiqqan.

Immigrantlar, shuningdek, iqtisodiy samaradorlikni oshirishi aniqlandi, chunki ular mahalliy aholi qilishni istamaydigan ishlarni egallashlari ehtimoli koʻproq. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, immigrantlar AQSHda tugʻilgan ishchilarga qaraganda xavfli ishlarda ishlash ehtimoli koʻproq, bu qisman immigrantlarning ingliz tilini bilish qobiliyati va taʼlim darajasi pastligi kabi oʻrtacha xususiyatlardagi farqlar tufayli. Qochqinlar mehnat bozoriga boshqa immigrantlarga qaraganda sekinroq integratsiyalashgani aniqlangan, biroq ular umuman davlat daromadlarini oshirishi ham aniqlangan. Immigratsiya, shuningdek, innovatsiyalar va tadbirkorlikning ortishi bilan bogʻliq boʻlib, immigrantlar mahalliy amerikaliklarga qaraganda biznes boshlash ehtimoli koʻproq.

Hujjatsiz muhojirlar ham Qoʻshma Shtatlardagi iqtisodiy sharoitga ijobiy taʼsir koʻrsatishi aniqlangan. 2005-yilda NPR maʼlumotlariga koʻra, noqonuniy muhojirlarning taxminan 3 foizi qishloq xoʻjaligida ishlagan va H-2A vizasi AQSh ish beruvchilariga vaqtinchalik qishloq xoʻjaligi ishlarini toʻldirish uchun chet el fuqarolarini AQShga olib kelish imkonini beradi. Qattiqroq immigratsiya qonunlarini joriy qilgan davlatlar sezilarli iqtisodiy yoʻqotishlarga duchor boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Anbinder, Tyler. *City of Dreams: The 400-Year Epic History of Immigrant New York* (Houghton Mifflin Harcourt, 2016). 766 pp. 
* Archdeacon, Thomas J. *Becoming American: An Ethnic History* (1984)
* Bankston, Carl L. III and Danielle Antoinette Hidalgo, eds. *Immigration in U.S. History* Salem Press, (2006) 
*  short scholarly biographies With bibliographies; 448 pp.
* Bodnar, John. *The Transplanted: A History of Immigrants in Urban America* Indiana University Press, (1985) 
* Daniels, Roger. *Asian America: Chinese and Japanese in the United States since 1850* University of Washington Press, (1988) 
* Daniels, Roger. *Coming to America* 2nd ed. (2005) 
* Daniels, Roger. *Guarding the Golden Door : American Immigration Policy and Immigrants since 1882* (2005) 
* Diner, Hasia. *The Jews of the United States, 1654 to 2000* (2004) 
* Dinnerstein, Leonard, and David M. Reimers. *Ethnic Americans: a history of immigration* (1999) online
* Gerber, David A. *American Immigration: A Very Short Introduction* (2011). 
* Gjerde, Jon, ed. *Major Problems in American Immigration and Ethnic History* (1998).
* Glazier, Michael, ed. *The Encyclopedia of the Irish in America* (1999). 
* Jones, Maldwyn A. *American immigration* (1960) online
* Joselit, Jenna Weissman. *Immigration and American religion* (2001) online
* Parker, Kunal M. *Making Foreigners: Immigration and Citizenship Law in America, 1600-2000.* New York: Cambridge University Press, 2015. 
* Sowell, Thomas. *Ethnic America: A History* (1981). 
* Thernstrom, Stephan, ed. *Harvard Encyclopedia of American Ethnic Groups* (1980). 
* Alexander, June Granatir. *Daily Life in Immigrant America, 1870-1920: How the Second Great Wave of Immigrants Made Their Way in America* (Chicago: Ivan R. Dee, 2007. xvi, 332 pp.)
* Berthoff, Rowland Tappan. *British Immigrants in Industrial America, 1790-1950* (1953). 
* Briggs, John. *An Italian Passage: Immigrants to Three American Cities, 1890-1930* Yale University Press, (1978). 
* Diner, Hasia. *Hungering for America: Italian, Irish, and Jewish Foodways in the Age of Migration* (2003). 
* Dudley, William, ed. *Illegal immigration: opposing viewpoints* (2002) online
* Eltis, David; *Coerced and Free Migration: Global Perspectives* (2002) emphasis on migration to Americas before 1800. 
* Greene, Victor R. *A Singing Ambivalence: American Immigrants Between Old World and New, 1830-1930* (2004), covering musical traditions. 
* Isaac Aaronovich Hourwich. ''Immigration and Labor: The Economic Aspects of European Immigration to the United States'' (1912) (full text online)
* Joseph, Samuel; *Jewish Immigration to the United States from 1881 to 1910* Columbia University Press, (1914). 
* Kulikoff, Allan; *From British Peasants to Colonial American Farmers* (2000), details on colonial immigration. 
* Meagher, Timothy J. *The Columbia Guide to Irish American History*. (2005). 
* Miller, Kerby M. *Emigrants and Exiles* (1985), influential scholarly interpretation of Irish immigration
* Motomura, Hiroshi. *Americans in Waiting: The Lost Story of Immigration and Citizenship in the United States* (2006), legal history. 
* Pochmann, Henry A. and Arthur R. Schultz; *German Culture in America, 1600-1900: Philosophical and Literary Influences* (1957). 
* Waters, Tony. *Crime and Immigrant Youth* Sage Publications (1999), a sociological analysis. 
* U.S. Immigration Commission, *Abstracts of Reports,* 2 vols. (1911); the full 42-volume report is summarized (with additional information) in Jeremiah W. Jenks and W. Jett Lauck, *The Immigrant Problem* (1912; 6th ed. 1926)
* Wittke, Carl. *We Who Built America: The Saga of the Immigrant* (1939), covers all major groups
* Yans-McLaughlin, Virginia ed. *Immigration Reconsidered: History, Sociology, and Politics* Oxford University Press. (1990) 
* Beasley, Vanessa B. ed. *Who Belongs in America?: Presidents, Rhetoric, And Immigration* (2006) 
* Bogen, Elizabeth. *Immigration in New York* (1987) 
* Bommes, Michael and Andrew Geddes. *Immigration and Welfare: Challenging the Borders of the Welfare State* (2000) 
* Borjas, George J. ed. *Issues in the Economics of Immigration* (National Bureau of Economic Research Conference Report) (2000). 
* Borjas, George. *Friends or Strangers* (1990) 
* 
* Briggs, Vernon M., Jr. *Immigration Policy and the America Labor Force.* Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 1984. 
* Briggs, Vernon M., Jr. *Mass Immigration and the National Interest* (1992) 
* Cafaro, Philip. *How Many Is Too Many? The Progressive Argument for Reducing Immigration into the United States*. University of Chicago Press, 2015. 
* Cooper, Mark A. *Moving to the United States of America and Immigration.* 2008. 
* Egendorf, Laura K., ed. *Illegal immigration : an opposing viewpoints guide* (2007) online
* Fawcett, James T., and Benjamin V. Carino. *Pacific Bridges: The New Immigration from Asia and the Pacific Islands*. New York: Center for Migration Studies, 1987. 
* Foner, Nancy. *In A New Land: A Comparative View Of Immigration* (2005) 
* Garland, Libby. *After They Closed the Gate: Jewish Illegal Immigration to the United States, 1921-1965.* Chicago: University of Chicago Press, 2014.
* Levinson, David and Melvin Ember, eds. *American Immigrant Cultures* 2 vol (1997). 
* Lowe, Lisa. *Immigrant Acts: On Asian American Cultural Politics* (1996) 
* Meier, Matt S. and Gutierrez, Margo, eds. *The Mexican American Experience : An Encyclopedia* (2003) ()
* Mohl, Raymond A. „Latinization in the Heart of Dixie: Hispanics in Late-twentieth-century Alabama“ *[[Alabama Review]]* 2002 55(4): 243-74. 
* Portes, Alejandro, and Robert L. Bach. *Latin Journey: Cuban and Mexican Immigrants in the United States.* Berkeley, CA: University of California Press, 1985. 
* 
* Portes, Alejandro, and Rubén Rumbaut. *Immigrant America.* Berkeley, CA: University of California Press, 1990. 
* Reimers, David. *Still the Golden Door: The Third World Comes to America.* New York: Columbia University Press, (1985). 
* Smith, James P., and Barry Edmonston, eds. *The Immigration Debate: Studies on the Economic, Demographic, and Fiscal Effects of Immigration* (1998), online version
* Waters, Tony. *Crime and Immigrant Youth* Thousand Oaks: Sage 1999. 
* Zhou, Min and Carl L. Bankston III. *[[Growing Up American: How Vietnamese Children Adapt to Life in the United States]]* Russell Sage Foundation. (1998)
* Borjas, George J. *Heavenʼs Door: Immigration Policy and the American Economy*. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1999. xvii, 263 pp. 
* Lamm, Richard D., and Gary Imhoff. *The Immigration Time Bomb: the Fragmenting of America*, in series, *Truman Talley Books*. First ed. New York: E.P. Dutton, 1985. xiii, 271 pp. 

## Havolalar
### Tarixiy
* Immigrant Servants Database
* Asian-Nation: Early Asian Immigration to the U.S.
* Irish Catholic Immigration to America
* Scotch-Irish Immigration to Colonial America
* Immigration Archives of Historical Documents, Articles, and Immigrants
* Maurer, Elizabeth. „New Beginnings: Immigrant Women and the American Experience“. National Womenʼs History Museum. 2014.

### Immigratsiya siyosati
* Immigration policy reports from the Brookings Institution
* Immigration policy  reports from the Urban Institute
* Permanent Legal Immigration to the United States: Policy Overview  Congressional Research Service (May 2018)
* A Primer on U.S. Immigration Policy  Congressional Research Service (November 2017)

### Hozirgi immigratsiya
* U.S. Citizenship and Immigration Services
* U.S. Immigration and Customs Enforcement
* Cornell University’s Legal Information Institute: Immigration
* Yearbook of Immigration Statistics — United States Department of Homeland Security, Office of Immigration Statistics 2004, 2005 editions available.
* „Estimates of the Unauthorized Immigrant Population Residing in the United States: January 2005“ M. Hoefer, N. Rytina, C. Campbell (2006) "Population Estimates (August). U.S. Department of Homeland Security, Office of Immigration Statistics.

### Iqtisodiy taʼsir
*