Bart sindromi

**Bart sindromi** Bart sindromi kardiyomiopatiya, skelet miopatiyasi, oʻsishning kechikishi, neytropeniya va siydikda 3-metilglutakonik kislotaning koʻpayishi bilan tavsiflangan X bilan bogʻliq retsessiv kasallikdir. Sindrom birinchi marta 1983-yilda Piter Bart tomonidan tasvirlangan.

## Epidemiologiya
BSF qaydiga koʻra (Barth sindromi fondi) 2012-yilda 151 bemor maʼlum boʻlgan. Sindromning chastotasi 1/300 000-400 000 tirik tugʻilgan chaqaloqlarni tashkil qiladi.

## Patogenez
Mutatsiyalar X xromosomasining (X28) uzun qoʻlida joylashgan *TAZ* genida sodir boʻladi. TAZ genidagi mutatsiyalarning aksariyati notoʻgʻri mutatsiyalar, kichik qoʻshimchalar yoki oʻchirishlardir. *TAZ* geni mitoxondrial ichki membrananing asosiy fosfolipidi boʻlgan kardiolipinni qayta qurishda ishtirok etadigan atsiltransferaza boʻlgan tafuzzin oqsilini kodlaydi. *TAZ* genidagi mutatsiyalar natijasida mitoxondrial membrananing tuzilishi va nafas olish zanjiri fermentlarining funksiyalari buziladi. Kardiolipin atsil zanjirlarining konfiguratsiyasi toʻqimalarga xosdir.

Toʻrtta linoleil boʻlaklari boʻlgan kardiolipin (tetralinoleyl-kardiolipin, L4-CL) asosan yuqori oksidlanish potentsiali boʻlgan toʻqimalarda lokalizatsiya qilinadi. Yurak va skelet mushaklarida L4-CL umumiy kardiolipinning 70-80% ni tashkil qiladi. TAZ genidagi mutatsiyalar bilan L4-CL shakllanishi turli asil tarkibidagi kardiolipin molekulalari foydasiga kamayadi. Natijada, uning oraliq turlari toʻplanib, 4 ta linoleoil guruhini emas, balki 3 tasini (monolizokardiolipinlar, MLCL) oʻz ichiga oladi. Bu Bart sindromini tashxislash uchun hozirda ishlab chiqilgan sezgir test uchun asos boʻlib xizmat qiladigan MLCL: L4-CL nisbatining sezilarli darajada oshishiga olib keladi.

## Klinik koʻrinishlar
Kasallik asosan quyidagi tizimlarning buzilishi bilan namoyon boʻladi: yurak-qon tomir, mushak-skelet tizimi, shuningdek, gematologik kasalliklar va infektsiyalar.

**Yurak-qon tomir kasalliklari** :

* kengaygan kardiyomiyopatiya ;
* chap qorincha ixcham boʻlmagan miokard;
* uzaytirilgan tuzatilgan QT oraligʻi (QTc);
* endokardning fibroelastozi;
* qorincha aritmi / toʻsatdan yurak oʻlimi;
* aniqlanmagan kardiyomiyopatiya ;
* gipertrofik kardiyomiyopatiya.

**Nerv-mushak kasalliklari** :

* vosita rivojlanishining kechikishi;
* proksimal miyopatiya;
* patologik charchoq;
* yukga chidamlilik.

**Gematologik va yuqumli**:

* neytropeniya;
* takroriy aft yarasi va milk ogʻrigʻi;
* perianal dermatit ;
* takroriy bakterial infektsiyalar ;
* septisemiya.

**Endokrin va metabolik**:

* 3-metilglutakonik atsiduriya;
* konstitutsiyaviy oʻsishning kechikishi va suyak yoshi;
* kechiktirilgan balogʻat yoshi ;
* gipoxolesterinemiya;
* gipoglikemiya; Bundan tashqari, Bart sindromi bilan ogʻrigan oʻgʻil bolalar, ayniqsa, goʻdaklikdan erta oʻsmirlik davriga qadar yuz xususiyatlarida sezilarli oʻxshashliklarga ega. Erta bolalik davrida yuz toʻliq yonoqlari bilan yumaloq, bolalar „farishta“ deb ataladigan koʻrinishga ega. Balogʻat yoshidan keyin bosh va yuz torayadi, quloqlar esa koʻzga tashlanadi. (dismorfologiya)

## Diagnostika
3 ta usul qoʻllanadi:

# **3-metilglutakonik kislotaning chiqarilishini aniqlash**. Tashxis koʻrsatilgan metabolitning chiqarilishining 5-20 baravar oshishi bilan belgilanadi. Usul oʻziga xos emas, tashxisni tasdiqlash uchun TAZ genidagi mutatsiyani aniqlash yoki kardiolipin nisbatini aniqlash kerak.
# **Monolizokardiolipin/kardiolipin nisbatini aniqlash (MLCL: L4–CL)**. Ushbu test 100% diagnostik sezgirlik va oʻziga xoslik bilan eng yaxshi aniqlikka ega, ammo hozircha faqat bir nechta laboratoriyalarda mavjud. Monolizokardiolipin (Monolizokardiolipin – MLCL) va tetralinoil-kardiolipin (tetralinoleyl-kardiolipin – CL4) nisbatiga qarang. Sogʻlom bolalarda MLCL / CL4 nisbati <0,006 (0,004-0,009), Bart sindromi boʻlgan bemorlarda 2,52 (1,51-4,22) dan oshadi.
# **TAZ genining ketma-ketligi**. Tadqiqot kardiolipinning anormal nisbati boʻlgan bemorlarda yoki kardiolipin testi mavjud boʻlmaganda oʻtkazilishi kerak. Tibbiy genetik maslahat va prenatal diagnostika maqsadida bemorlar va ularning qarindoshlari uchun molekulyar genetik tekshiruv tavsiya etiladi.

## Differensial diagnostika
Differentsial diagnostika quyidagi kasalliklar bilan amalga oshirilishi kerak:

# Kardiomiopatiya (kengaygan endokrin yoki metabolik etiologiya, irsiy)
# Mitoxondriyal kasallik
# Siklik yoki idiopatik neytropeniya

## Davolash

# Kardiomiopatiyani davolash yurak yetishmovchiligi belgilarini tuzatishga qaratilgan. Odatda, Bart sindromi boʻlgan bemorlar ACE ingibitorlari va beta-blokerlar, digoksin va diuretiklarga yaxshi javob beradi. Bemorlarning yarmidan koʻpida chap qorincha inyeksion fraktsiyalari va diastolik hajm normallashadi. Qorincha aritmiyasini aniqlash qoʻshimcha testlarni oʻtkazish va kardiodefibrilatorni implantatsiya qilishni hisobga olishni talab qiladi. Biroq, bir necha oy yoki yillar barqarorlikdan soʻng, buzilish qayd etiladi, bu yurak transplantatsiyasini talab qiladi.
# Simptomatik neytropeniya bilan ogʻrigan bemorlar odatda granulotsitlar koloniyasini qoʻzgʻatuvchi omilni teri ostiga yuborish va profilaktik antibiotiklar bilan birgalikda davolanadi.
# Metabolik sindromda terapiya samaradorligi haqida maʼlumot yoʻq. Bir qator tadqiqotlar L-karnitinning yurakning sistolik funksiyasini yaxshilashda samaradorligini koʻrsatdi.

## Prognoz
BSF qaydiga koʻra, tashxisdan keyin oʻrtacha umr koʻrish 3,3 yilni tashkil qiladi. Taʼminot terapiyasi boʻlsa, umr koʻrish davomiyligi oshadi. Shunday qilib, agar 2000-yilda 15 yoshdan oshgan kasal oʻgʻil bolalar barcha bemorlarning 10% ni tashkil etgan boʻlsa, 2011-yilda – 36%.Oʻlim yurak etishmovchiligi yoki infekt\siyadan kelib chiqadi.

## Eslatmalar