Alining hayot yoʻli xronologiyasi

* 599-yil 17-mart (hijriy 24-yil Rajab oyining 13-kuni) – Ali ibn Abu Tolib Makka shahridagi Kaʼbada tugʻilgan.
* 610-yil – Ali Qurʼon nozil qilinishidan oldin islomni qabul qilgan.
* 613-yil – Yavm al-Inzor, Muhammad Banu Hoshimni islomni qabul qilishga daʼvat qilgan, uning daʼvatini faqatgina Ali qabul qilgan.
* 617–619-yillar – Hoshimiylarga qarshi Makka shahri boykot eʼlon qilgan.
* 619-yil – Qaygʻu yili, Alining otasi Abu Tolib vafot etgan.
* 622-yil
** 622-yil sentyabr – Laylat ul-mabit, Ali Muhammadning Madinaga hijrat qilishida unga suiqasd qilinishining oldini olish maqsadida Muhammadning toʻshagida uxlab, oʻz hayotini xavf ostiga qoʻygan.
** Ali xotini Fotima, Ummu Kulsum bint Ali va boshqa ayollar bilan birga hijrat qilgan.
* 622 yoki 623-yil – Muhammad uni oʻziga birodar qilib tanlagan.
* 623-yil – Ali Muhammadning qizi Fotimaga uylangan.
* 624-yil
** 17-mart – Badr jangi, Ali birinchi marta jangchi sifatida boshqalardan ajralib turgan va taxminan 20 nafar butparastni oʻldirgan.
** Banu Qaynuqo yahudiylari Madinadan quvilgan.
* 625-yil
** Alining oʻgʻli, ikkinchi shia imomi Hasan ibn Ali tugʻilgan.
** Uhud jangida Ali dushman bayroqdorlarini yoʻq qilgan hamda islom qoʻshini magʻlubiyatga uchrab, koʻpchilik musulmonlar qochib ketgan vaqtda Muhammadning yonida qolgan va uni himoya qilgan.
** Banu Nodir yahudiylari Madinadan quvilgan.
* 626-yil
** Alining oʻgli, uchinchi shia imomi Husayn ibn Ali tugʻilgan.
** Banu Mustaliq gʻazoti sodir etilgan.
* 627-yil
** Xandaq jangida Ali arablarning qahramoni hisoblanmish Amr ibn Vodd ustidan jangda gʻalaba qozongan va uni oʻldirgan.
** Banu Qurayza qabilasi aʼzolari oʻldirilgan va qul qilingan.
* 628-yil
** Hudaybiya shartnomasi tuzilgan.
** Xaybar jangida Ali bayroqdor boʻlgan va Xaybar qoʻrgʻonini fath qilgan.
** Alining qizi Zaynab bint Ali tugʻilgan.
* 629-yil
** Ali paygʻambar Muhammad bilan Birinchi Hajga borgan.
** Alining akasi Jaʼfar ibn Abu Tolib Muʼta jangida halok boʻlgan.
* 630-yil
** Makkaning fath qilinishida Ali bayroqdor boʻlgan.
** Hunayn jangi boʻlib oʻtgan.
** Autas jangi boʻlib oʻtgan.
** Toif qamali sodir boʻlgan.
** Yirik arab qabilasi Banu Tayyga qarshi harakat rejasi tuzilgan.
* 631-yil
** Najron nasroniylari bilan oʻrtadagi diniy nizolarni hal qilish uchun urinish amalga oshirilgan.
** Banu Rumlaga qarshi yurish qilingan.
** Banu Zubudaga qarshi harakat amalga rejasi tuzilgan.
** Yamanga yurish qilingan.
* 632-yil
** Ali Makkada Vidolashuv ziyoratida qatnashgan.
** Gʻadir Xum yigʻilishi sodir boʻlgan.
** Islom paygʻambari Muhammad vafot etgan.
** Abu Bakr birinchi Roshidun xalifasi sifatida hokimiyatni egallagan.
** Alining turmush oʻrtogʻi Fotima vafot etgan.
* 644-yil – ikkinchi Roshidun xalifasi Umar oʻldirilgan. Uchinchi xalifa saylanadigan saylov kengashida Ali ham ishtirok etgan.
* 648-yil – Abbos ibn Ali tugʻilgan.
* 656-yil
** Uchinchi Roshidun xalifasi Usmon qamal qilingan va oʻldirilgan.
** Ali toʻrtinchi Roshidun xalifasi etib tayinlangan.
** Birinchi fitna (Birinchi islom fuqarolar urushi) boshlangan.
** Tuya jangi sodir boʻlgan.
* 657-yil
** Ali Roshidun xalifaligi poytaxtini Madinadan Iroqning Kufa shahriga koʻchirgan.
** 657-yil may–iyul – Siffin jangi boʻlib oʻtgan.
* 658-yil
** Siyosiy va diniy nizolarni tinch yoʻl bilan hal etishga qaratilgan Hakamlik sudi boʻlgan.
** Xazarjiylar isyon koʻtargan.
** 658-yil iyul – Nahravon jangi boʻlib oʻtgan.
* 659-yil
** Ali tomonida boʻlgan Misr hokimi magʻlubiyatga uchratilgan va Misr Amr ibn al-Os tomonidan bosib olingan.
** Xurrit ibn Rashid isyon koʻtargan.
** Muoviya I Iroqni talon-taroj qilgan.
* 660-yil
** Muoviya I Hijoz va Yamanni talon-taroj qilgan, biroq kechinchalik ortga chekingan.
** 661-yil 28-yanvar Ramazon oyining 21-kuni – Ali vafot etgan. U Abdurahmon ibn Muljam tomonidan Kufaning Ulugʻ masjidida oʻdirilgan va oradan 2 kun oʻtib, Najaf shahrida dafn qilingan.
** Alining oʻlimidan keyin Hasan ibn Ali xalifa etib tayinlangan.
** Muoviya I Damashqda oʻzini xalifa deb eʼlon qilgan.

## Yana qarang

* Islom tarixi
* Islom tarixining xronologiyasi
* Muhammad Madinada
* Muhammad Makka fath qilingandan keyin

## Manbalar

## Adabiyotlar
*