Sian Syanyan xalqaro aeroporti

**Sian Syanyan xalqaro aeroporti**  – Shimol-gʻarbiy Xitoyning Shensi provinsiyasi maʼmuriy markazi Sian shahri va butun Guanzhong hududiga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport.  maydonni egallagan Sian aeroportining toʻrtta terminali bor: T1, T2, T3 va T5. Terminal binosining umumiy maydoni 1,1 million kvadrat metrdan oshadi, bu uni Xitoyning eng yirik yoʻlovchi aeroportlaridan biriga aylantirgan, shuningdek, u Shimoli-gʻarbiy Xitoyning eng katta aeroporti va Shimoliy Xitoyning ikkinchi eng katta aeroportidir. Aeroport 2002-yilda kompaniya China Eastern Airlines bilan birlashgunga qadar China Northwest Airlines uchun markaz boʻlgan. Sian aeroporti shuningdek, Joy Air va Hainan Airlines uchun ham markaz hisoblanadi. Sian Syanyan xalqaro aeroporti Skytrax 4 yulduzli aeroportidir.

2024-yilda aeroport 47 039 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu uni Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismidagi eng gavjum aeroportga aylantirdi. Bu butun mamlakat boʻylab toʻqqizinchi eng gavjum aeroportdir. Sian Syanyan xalqaro aeroporti, shuningdek, yuk tashish boʻyicha mamlakatdagi 9-eng gavjum aeroport va transport harakati boʻyicha 7-eng gavjum aeroport boʻlgan.

## Joylashuvi
Aeroport Syanyan shahrining ma'muriy hududida joylashgan bo'lib, aeroportga ham shahar nom berilgan. Sian shahar markazidan  shimoli-g'arbda va Syanyan markazidan  shimoli-sharqda joylashgan.

## Tarixi
Syanyan aeroporti qurilishidan oldin Sian shahriga Sian Xiguan aeroporti xizmat koʻrsatgan. 1984-yilda Xitoy davlat kengashi va Markaziy harbiy komissiya Syanyan aerodromi oʻrnida katta fuqarolik aeroporti qurishni taklif qildi. Qurilishning birinchi bosqichi 1987-yil avgustda boshlandi va 1991-yil 1-sentyabrda yakunlandi hamda faoliyatini boshladi. Xiguan aeroporti ham shu vaqtda yopildi. 2-bosqich 2000-yil avgustda boshlandi va 2003-yil 16-sentyabrda yakunlandi. Yana bir 7,592 milliard yuanlik loyiha 2020-yilga qadar yakunlanishi rejalashtirilgan.

Finnairning Helsinkiga parvozi Siandan amalga oshiriladigan birinchi qitʼalararo yoʻnalish boʻlib, 2013-yil 14-iyunda ishga tushirilgan. Biroq, Xitoyda COVID-19 pandemiyasi va Rossiyaning Ukrainaga bosqini natijasida Rossiya havo hududining yopilishi tufayli yoʻnalish bekor qilindi.

Aeroport hozirda uch bosqichli kengaytirish tashabbusi amalga oshirilmoqda, uning qurilishi 2025-yilda yakunlanishi kutilmoqda, unda toʻrtta uchish-qoʻnish yoʻlagi va toʻrtta terminal mavjud boʻlib, aeroportni muhim mahalliy va xalqaro aviatsiya tranzit markaziga aylantiradi. 2025-yil 20-fevralda 5-terminal rasman jamoatchilik uchun ochildi va ish boshladi. China Eastern Airlines, Shanghai Airlines va China United Airlines, shuningdek, barcha xalqaro reyslar shu kundan boshlab ushbu yangi terminalga koʻchib oʻtdi.

## Infratuzilmasi
### 1-terminal
1-terminaldan asosan 9 Air va Spring Airlines aviakompaniyalari foydalanadi. Terminal 2017-yil 6-iyunda qayta ochildi.

### 2-terminal
2-terminal 2003-yilda ochilgan va 3-terminaldan 700 metr chapda joylashgan. T2 asosan Xitoy ichidagi mahalliy reyslarga xizmat koʻrsatadi.

### 3-terminal va ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi
3-terminal va ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi 2012-yil 3-mayda ochildi, bu esa aeroportning oʻtkazish qobiliyatini yiliga 33 milliondan ortiq yoʻlovchiga oshirdi. Faqatgina yangi terminal yiliga 22 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsata oladi, bu boshqa ikkita terminalning umumiy sonidan ikki baravar koʻp. Yangi terminalga koʻchib oʻtgan aviakompaniyalar China Eastern Airlines, China Southern Airlines va Shanghai Airlines. Ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi uzunligi 3800 metrni tashkil etadi va Airbus A380 samolyotlarini qabul qilish uchun yetarlicha katta.

### 5-terminal va yangi uchish-qoʻnish yoʻlaklari

5-terminalning qurilishi 2021-yil iyul oyida boshlangan va 2024-yil sentyabr oyida yakunlangan boʻlib, Tan sulolasi meʼmorchiligidan ilhomlangan boʻlib, umumiy qurilish qiymati 46,9 milliard yuan (6,47 milliard dollar) ni tashkil etdi. Keyinchalik xavfsizlik tekshiruvlari oʻtkazildi va 8-noyabrda qabul qilindi. Terminal 705 500 kvadrat metr maydonni egallaydi – bu T1, T2 va T3 ning umumiy maydonidan kattaroq va 2030-yilga kelib 83 million yoʻlovchi va 1 million tonna yukni qabul qilishga moʻljallangan. Unda Shensida topilgan artefaktlarni namoyish etuvchi dunyodagi birinchi aeroport muzeyi joylashgan. Terminalga koʻplab yangi texnologiyalar, jumladan, robotlashtirilgan xavfsizlik tizimlari va Xitoyning eng ilgʻor yuklarni tashish tizimi kiritildi.

Terminal yonida ikkita yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi qurildi va 2024-yil 26-dekabrda ishga tushirildi. Hozirda aeroportda 4 ta uchish-qoʻnish yoʻlagi va 4 ta terminal mavjud.

#### CWAG meros muzeyi
CWAG meros muzeyi 2025-yil 26-fevralda ochilgan 5-terminal ichida joylashgan muzeydir. Muzeyda aeroport qurilishi paytida topilgan Tan sulolasiga oid 121 ta artefakt mavjud. Muzeyda qabrlarga muhrlangan terrakota musiqachilari ham namoyish etilgan. Muzey faoliyatining birinchi oyida muzeyga 45 000 kishi tashrif buyurdi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar
### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Yer usti transporti

Sakkizta aeroport avtobus yoʻnalishi aeroportni Sian va Sianyan shaharlari bilan bogʻlaydi.

Shuningdek, aeroportni Baoji, Yangling, Lintong, Hancheng, Hanzhong, Weinan, Tongchuan, Yan'an, Qingyang va Pingliang bilan bogʻlaydigan uzoq masofali avtobuslar ham mavjud.

Beykezhan (Beiguangchang) bekati va aeroport oʻrtasidagi Sian metropolitenining 14-liniyasi 2019-yil 29-sentyabrda ochilgan. Liniya 2021-yil 29-iyunda Heshaoga choʻzilgan.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1994-yil 6-iyunda China Northwest Airlinesning Siandan Guanchjouga ketayotgan 2303-reysi havoda parchalanib, Sian yaqinida halokatga uchradi. Texnik xizmat koʻrsatishdagi xatolik sabab boʻlgan. Bortdagi barcha 160 kishi halok boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Official website