Yashil Gumbaz

**Yashil Gumbaz** (; ) – islom paygʻambari Muhammad va ilk Rashidun xalifalari Abu Bakr () va Umar () qabrlari ustiga qurilgan yashil gumbaz. Gumbaz hozirgi Saudiya Arabistoni Madina shahridagi *[[Al-Masjid an-Nabaviy|Al-Masjid an-Nabaviyning]]* (Paygʻambar masjidi) janubi-sharqiy burchagida joylashgan. Har yili millionlab odamlar bu yerga tashrif buyurishadi, chunki hajdan keyin yoki undan oldin masjidga tashrif buyurish anʼanaga aylangan.

Qurilish 1279-yilga toʻgʻri keladi. Qabr ustiga boʻyalmagan yogʻoch gumbaz qurilgan. Keyinchalik u 15-asr oxirida ikki marta va 1817-yilda bir marta turli xil ranglarda (koʻk va kumush) qayta qurilgan va boʻyalgan. Gumbaz birinchi marta 1837-yilda yashil rangga boʻyalgan va shuning uchun „Yashil gumbaz“ nomi bilan mashhur boʻlgan.

## Tarixi

Milodiy 1279-yilda (hijriy 678-yilda), Mamluk sultoni Al-Mansur Qalavun davrida qurilgan asl inshoot yogʻochdan yasalgan. Keyingi restavratsiyalarda oq va koʻk rangga boʻyalgan. 1481-yilda masjidda sodir boʻlgan jiddiy yongʻindan soʻng, masjid va gumbaz yonib ketgan va kelajakda gumbazning qulashiga yoʻl qoʻymaslik uchun Sulton Qaytbay tomonidan qayta tiklash loyihasi boshlangan. Yogʻoch poydevorning katta qismi gʻisht konstruktsiyasiga almashtirilgan va yangi yogʻoch gumbazni yopish uchun qoʻrgʻoshin plitalari ishlatilgan. Bino, jumladan, Paygʻambar maqbarasi Qayitbay homiyligida keng qamrovli taʼmirlandi. Hozirgi gumbaz 1818-yilda Usmonli sultoni Mahmud II tomonidan qoʻshilgan. Gumbaz ilk marta 1837-yilda yashil rangga boʻyalgan.

## Muhammad maqbarasi va ilk xalifalar

Muhammadning qabri hijrat davrida uning va uning ayoli Oishaning uyi boʻlgan hududda joylashgan. Uning hayoti davomida bu joy masjidga tutash edi. Birinchi va ikkinchi roshidun xalifalari Abu Bakr va Umar Muhammadning yoniga dafn etilgan. Oisha Umarga Abu Bakrning yonidan joy bergan. Masjid Umaviylar xalifasi al-Volid ibn Abdulmalik davrida kengaytirilib, ularning qabrlarini ham qamrab olgan. Qabrlarning oʻzini koʻrib boʻlmaydi, chunki hudud oltin toʻr va qora pardalar bilan oʻralgan.

Qabrlar va Oyshaning uyining qoldiqlari xalifa Umar ibn Abdulaziz tomonidan qurilgan, eshik va derazasiz 5 qirrali devor bilan oʻralgan. Mamluk Sulton Qaytbay 1481-yilda rekonstruksiya qilganidan beri bu hududga kirish imkonsiz edi. Bir necha asrlar oʻtib qurilgan va hozirda ommaga ochiq boʻlgan panjaralar orqali faqat yashil mato bilan oʻralgan tashqi janubiy devorni koʻrish mumkin.

## Panorama

## Galereya

Fayl:Raouda. JPG|alt=View from the western side of the Hujra|Hujraning gʻarbiy tomondan koʻrinish
Fayl:'Madinah_Sharif’_Indian_token.jpg|alt=17th century bronze coin depicting Mamluk era dome which preceded the current dome|Mamluklar davri gumbazi tasvirlangan XVII asr bronza tangasi hozirgi gumbazdan oldin
Fayl:Burton_Nabi.gif|alt=The Green Dome, in Burtonʼs Pilgrimage, c. 1850 CE|Yashil gumbaz, Burtonningziyoratida,
Fayl:Khalili_Collection_Hajj_and_Arts_of_Pilgrimage_Arc.pp-0254.11.jpg|alt=The Dome, first photographed in 1880 by Muhammad Sadiq|Birinchi marta 1880-yilMuhammad Sodiqtomonidan suratga olingan gumbaz
Fayl:Mrs_Aisha_room.jpg|alt=The grave of Muhammad located inside the quarter seen here|Muhammadning qabri shu yerda joylashgan


## Yana qarang

* *[[Bayt al-Mavlid]]*, Muhammad tugʻilgan deb hisoblangan uy
* Jahon dinlari asoschilarining dafn etilgan joylari

## Manbalar