Inson yogʻidan tayyorlangan sovun

**Inson yogʻidan tayyorlangan sovun** Nyurnberg sinovlari materiallariga koʻra, inson tanasidan sovun ishlab chiqarishni baʼzi olimlar fashistlar Germaniyasida tajriba sifatida oʻtkazganlar. Kichik partiyani Danzigdagi Anatomiya instituti professori Rudolf Spanner tayyorladi. Ushbu tajribalarning maqsadi va hajmi tadqiqot va ilmiy munozaralar mavzusidir.

## Tarixi
Nemislar inson jasadlaridan tayyorlangan sovunni ishlatgani haqidagi daʼvolar Birinchi jahon urushi paytida paydo boʻlgan. 1917-yil aprel oyida *[[Tayms|"Tayms"]]* gazetasi nemislar oʻz askarlarining jasadlaridan sovun va boshqa mahsulotlar tayyorlayotganligini taʼkidlagan. 1925-yilda Buyuk Britaniya Bosh vaziri bu xabarni yolgʻon deb atadi.

Germaniyada inson jasadlaridan sovun tayyorlanayotgani haqidagi mish-mishlar Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan yana avj oldi. Shunday qilib, Germaniyada ishlab chiqarilgan sovun qutilaridagi *RJF* qisqartmasi *Reines Jüdisches Fett* („sof yahudiy yogʻi“) deb shifrlangan. Aslida, bu *Reichsstelle für industrielle Fettversorgung* (Sanoat yogʻlarini yetkazib berish boʻyicha davlat idorasi) degani edi.

Keyinchalik professor Rudolf Spanner mahbuslarning jasadlaridan 100 kg gacha sovun ishlab chiqargan. Nyurnberg sudlarida paydo boʻlgan koʻrsatmalarni institutda ishlagan guvohlar bergan. 1945-yil 28-mayda Zigmund Mazur soʻroq paytida anatomik institutda tayyorlovchi boʻlib ishlaganligini aytdi. Jasadlar Koenigsberg va Danzig qamoqxonalaridan keltirilgan. Retsept boʻyicha 5 kg odam yogʻi 10 litr suv va 500-1000 g kaustik soda bilan 2-3 soat davomida qaynatiladi. Sovutilgandan soʻng, sovun yuzaga suzib chiqdi. Aralashmaga tuz, soda, toza suv qoʻshiladi va yana qaynatiladi. Sovunning yoqimsiz hidi bor, bu hidbenzaldegid bilan yoʻq qilingan. Mazur oʻzining ehtiyojlari uchun (hojatxona va kir yuvish uchun) bu sovundan 4 kg ishlatganini aytadi.

Mazurning soʻzlariga koʻra, taʼlim vaziri Bernxard Rust, sogʻliqni saqlash vaziri Leonardo Konti, Danzigning Gauleiter Albert Forster institutga tashrif buyurdi. Institutda qurilish bilan shugʻullangan ikki ingliz harbiy asirlari — Jon Genri Vitton va Uilyam Anderson Nili ham guvohlik berishdi. Ular murdalardan sovun tayyorlash faktini tasdiqlashdi.



## Zamonaviy hisob-kitoblar
Odam tanasidan sovunning sanoat uchun ishlab chiqarilishi haqidagi koʻplab hikoyalar olimlar tomonidan urush yillarining folklori deb hisoblanadi  . Xususan, tarixchilar Valter Laker, Gitta Sereni, Debora Lipstadt   . Quddus yahudiy universiteti professori Yehuda Bauer va Yad Vashem arxivi direktori Shmul Krakovski   ham shu fikrda. Ushbu nuqtai nazar professor Yoaxim Neander tomonidan "Dansig sovun ishi: „Professor Spanner“ va Danzig Anatomiya instituti 1944-1945-yillar atrofidagi faktlar va afsonalar"  maqolasida batafsil taqdim etilgan.

2006-yil oktabr oyida Polsha milliy xotira instituti rasmiy tekshiruvni yakunlab, urush paytida Gdansk yaqinidagi Anatomiya institutida nemis professori Rudolf Spanner sovun tayyorlash uchun inson jasadlaridan olingan yog‘dan foydalanganini tasdiqladi. Nyurnberg sinovlarida xuddi shu sovunning laboratoriya tahlilida inson yogʻlari topildi. Texnologiya bu jinoyatni faqat XXI srda isbotlash imkonini berdi  .

## Sanʼatda
„Jang klubi“ filmida Edvard Norton va Bred Pitt oʻynagan bosh qahramonlar kosmetika klinikasining axlat qutisidan inson yogʻini (liposaktsiya chiqindilarini) oʻgʻirlab, ular uchun ayniqsa yuqori sifatli (*va shuning uchun ayniqsa qimmat*) sovun tayyorlashadi va sotishadi. Bu lahza kino afishasida aks etgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* Guvohlarning koʻrsatmalari va sovun retsepti. Nyurnberg sudlari materiallari toʻplami. Davlat yuridik adabiyot nashriyoti, Moskva 1954 yil. Birinchi jild
*