Maskat xalqaro aeroporti

**Maskat xalqaro aeroporti** , avvalgi **Seeb xalqaro aeroporti** – Ummonning eng yirik va eng gavjum xalqaro aeroporti. Mamlakatning Sib viloyatida, mamlakat poytaxti va eng qadimgi shahri Maskatdan  uzoqlikda, Maskat aglomeratsiyasida joylashgan. Aeroport flagman aviakompaniya Oman Air va Ummonning birinchi lou-kosteri Salam Air uchun aviahab boʻlib xizmat qiladi, u bir nechta mintaqaviy yoʻnalishlarga, shuningdek, Osiyo, Afrika va Yevropaga koʻplab qitʼalararo aviaqatnovlarni taqdim etadi.

## Tarixi
1929-yilda Maskatning dastlabki aeroporti Bayt al-Falaj aeroporti tashkil etildi va toʻliq ishga tushirildi. Aeroport poytaxtning birinchi aeroporti boʻlib, keskin burilishlar va tik tushishlar bilan mashhur boʻlgan. Gulf Aviation (keyinchalik Gulf Air) va Oman International Services kabi aviakompaniyalar uning birinchi foydalanuvchilari boʻlgan, ammo, u asosan harbiy maqsadlarda foydalanilgan. Bundan tashqari, u muntazam ravishda Petroleum Development Oman Company tomonidan Maskat va Fahud, Qarn Al-Olam va boshqa joylardagi neft qidiruv konlari oʻrtasida parvozlar uchun samolyotlari uchun foydalanilgan .

Keyingi oʻn yilliklarda Bayt al-Falaj aeroporti tobora kattalashib borayotgan samolyotlar uchun juda kichik boʻlib qoldi, shuningdek, atrofdagi togʻlar tufayli tik yaqinlashishi tufayli oʻrtacha darajadan yuqori xavfli deb hisoblandi. Natijada, operatsiyalarni kengaytirish uchun kengroq maydonlarga ega yangi aeroport qurish zarurati tugʻildi. Hukumat yangi aeroport uchun bir nechta joylarni koʻrib chiqqandan soʻng, oxir-oqibat Seeb qishlogʻini eng maqbul deb tanladi, shuning uchun aeroport hozirgi joyida qurildi. Ummonning hukmron qirollik oilasi, Al Bu Said sulolasi, Netherlands Airport Consultancyga (NACO) loyihalash va qurilishni nazorat qilish shartnomasini berdi. Bundan tashqari, uchish-qoʻnish yoʻlagi, yoʻlaklar va samolyotlar toʻxtash joylarini qurish shartnomasi yunon qurilish kompaniyasi Joannou & Paraskevaidesga berildi .

Aeroport 1973-yil 1-yanvarda Seeb xalqaro aeroporti sifatida tantanali ravishda ochildi. Dastlabki yillarda u uchib kelish va ketishga xizmat koʻrsatadigan bitta operatsion terminal binosiga va faqat ikkita roʻyxatdan oʻtish va immigratsiya stoliga ega edi. 1970-yillarning oʻrtalarida aeroport keyinchalik tungi vaqtda ham ishlay oladigan boʻldi .

1980- va 1990-yillarda eski terminal yangi inshootlar bilan kengaytirildi. Uchib kelish va immigratsiya, shuningdek, transferlarni qabul qilish uchun yangi terminal qurildi. Keyinchalik yangi yuk terminali ham qurildi .

Ilgari, aeroportda Buyuk Britaniya Qirollik harbiy-havo kuchlarining BAe Nimrods samolyotlari, jumladan, 1991-yilda Koʻrfaz urushi paytida foydalanilgan harbiy samolyotlar joylashgan edi. Ushbu samolyotlar Ummon Qirollik dengiz floti bilan „Sehrli aylanma yoʻl“ mashqlar seriyasida hamkorlik qilgan. Bazadan Fors koʻrfazi urushi mashgʻulotlari paytida Qirollik harbiy-havo kuchlari SEPECAT Jaguars bilan 101-sonli eskadron Buyuk Britaniya Qirollik harbiy-havo kuchlarining Vickers VC10 tankerlari otryadi foydalangan.

2008-yil 1-fevralda aeroportga hozirgi nomi berildi.

## Inshootlari
Aeroport  maydonni egallaydi. Dastlab bitta yoʻlovchi terminali binosi va bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi, shuningdek, kichik yuk tashish va texnik xizmat koʻrsatish inshootlariga ega boʻlgan. Aeroport majmuasi kengaytmasining bir qismida aeroport xodimlari va Oman Air xodimlari uchun turar joy mavjud boʻlgan. Kengaytirish jarayonida yangi terminal va boshqaruv minorasi, shuningdek, yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi qurildi. Hozirgi terminal Maskat aeroportini mamlakatdagi eng katta aeroportga aylantiradi. Uning qurilishi 2007-yilda boshlangan va aeroport 2018-yilda ochilgan. Bundan tashqari, yangi qurilgan inshootlar orasida xususiy samolyotlar uchun VIP terminali, shuningdek, aeroport mehmonxonasi mavjud.

Aeroport shuningdek, Royal Flight of Oman va Ummon Qirollik harbiy-havo kuchlari uchun operatsion baza boʻlib xizmat qiluvchi qoʻshma harbiy va fuqarolik inshooti hisoblanadi. Eski terminal yonida Qirollik terminali va Qirollik parvozi angarlari joylashgan.

2019-yilda aeroport hududida Aaronia AARTOS C-UAS dronlarni aniqlash tizimi oʻrnatildi, bu esa Maskat xalqaro aeroportini dronlarni aniqlash tizimi mavjud boʻlgan dunyodagi birinchi xalqaro aeroportga aylantirdi.

### Terminallari
### Yangi 1-terminal

Mavjud terminal va birinchi uchish-qoʻnish yoʻlagining shimolida joylashgan aeroportning yangi va ancha katta terminali 2018-yilda ochildi. Ushbu yangi bino dastlab birinchi bosqich tugagandan soʻng aeroportning imkoniyatlarini yiliga 20 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsata oladigan darajada kengaytirdi. Ikkinchi va uchinchi bosqichlar doirasida keyingi kengaytirishlar aeroportning sigʻimini mos ravishda yillik 24 va 48 million yoʻlovchiga oshiradi. Terminal 580 000 kv.m maydonni egallaydi va 118 ta roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasi, 10 ta yuk topshirish lentasi, 82 ta immigratsiya peshtaxtasi, 45 ta darvoza va 97 metr balandlikdagi yangi boshqaruv minorasiga ega. Yangi terminal eski va yangi uchish-qoʻnish yoʻlaklari orasida joylashgan boʻlib, Airbus A380 va Boeing 747 kabi yirik samolyotlarni qabul qila oladi. Terminal 2018-yil 18-martda ochildi, Najafdan amalga oshirilgan birinchi reys – Oman Air reysi soat 18:30 da yetib keldi[15].

### Eski 2-terminal
2-terminal bir binoli, ikki qavatli, T shaklidagi yoʻlovchi terminalidir. 1970-yilda qurilgan u 1973-yilda Bayt al-Falaj aeroporti oʻrniga ochilgan va soʻnggi yillarda yoʻlovchilar sonining koʻpayishini taʼminlash uchun bir necha bor kengaytirilgan. Ushbu terminalda 58 ta roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasi, 23 ta uchib ketish eshigi, toʻrtta yuk topshirish lentasi va bir nechta xizmat koʻrsatish peshtaxtalari va doʻkonlar mavjud boʻlgan. 2007-yilda yangi pier qurildi, qoʻshimcha doʻkonlar, restoranlar va savdo nuqtalari 2009-yilda ochildi. Ishlayotgan yillarida yoʻlovchilar va ekipaj samolyotga avtobuslar yordamida olib kelindi, chunki terminalda teletraplar yoʻq.

Eski terminaldan uchgan soʻnggi xalqaro reys Oman Airning Shveysariyaning Syurix shahriga parvozi boʻldi, Salolaga yoʻl olgan yana bir Oman Air reysi esa oxirgi mahalliy reys boʻldi. Eski bino lou-koster terminaliga aylantirilishi rejalashtirilgan edi, ammo COVID-19 virusi tarqalgandan beri dala kasalxonasi va COVID-19ga qarshi emlash joyiga aylantirildi.

### Uchish-qoʻnish yoʻlaklari va apronlari
Aeroportda ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud: dastlabki 08R/26L uchish-qoʻnish yoʻlagi va yangi terminal binosining shimolida joylashgan va 2014-yil 14-dekabrda ochilgan ikkinchi 08L/26R uchish-qoʻnish yoʻlagi. Ikkala uchish-qoʻnish yoʻlagi ham Boeing 747-8, Airbus A380 va An-225 kabi katta samolyotlarni qabul qilish uchun jihozlangan. Yangi va eski yoʻlovchi terminali oʻrtasida joylashgan dastlabki uchish-qoʻnish yoʻlagi 2015-yilda taʼmirlash va kengaytirish uchun yopildi, bu butunlay yangi asosiy terminal binosi va aeroport apron maydoni qurilishi bilan mos tushdi. Dastlabki uchish-qoʻnish yoʻlagini taʼmirlash 2023-yil oktyabr oyida yakunlandi va u rasman 2023-yil noyabr oyida faoliyatini davom ettirdi.

Eski terminalning apron qismida T shaklidagi yoʻlovchi terminali binosining ikkala tomonida 32 ta tirgak joylashgan boʻlib, yangi terminal binosi oldida ikki bosqichda qurilgan 30 ta yangi tirgak mavjud boʻlib, ulardan bir nechtasi 2016-yil sentyabr holatiga koʻra allaqachon foydalanishga topshirilgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻlovchilar
### Yoʻlovchi tashish
Quyidagi aviakompaniyalar Maskatga va Maskatdan muntazam va charter reyslarini amalga oshiradi:

;Eslatmalar
*  Biman Bangladesh Airlinesning Maskatdan Dakkaka reysi Silhetga toʻxtash bilan amalga oshiriladi.

### Yuk tashish

## Statistika

## Yer usti transport
Ummon milliy transport kompaniyasi (Mwasalat) belgilangan vaqt oraligʻida 24 soatlik maxsus aeroport avtobuslarini boshqaradi. A1 yoʻnalishi Mabela va Ruvi avtobus bekati oʻrtasida Maskat aeroportida toʻxtash joyi bilan xizmat koʻrsatadi. 8-avtobus yoʻnalishi (Al-Mouj-Al-Xuvayr) ham Maskat aeroportida toʻxtaydi. Bagaj va uchib kelish zallarida maxsus hisoblagichlari boʻlgan aeroport taksilari mavjud. Avtomobil ijarasi va haydovchi xizmatlari ham bor.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1986-yil 25-martda Hindiston harbiy-havo kuchlarining An-32 samolyoti Maskatdan Jamnagarga yoʻl olgan holda Arabiston dengizi ustida gʻoyib boʻldi. Barcha saʼy-harakatlarga qaramay, hodisa sababi nomaʼlumligicha qolmoqda.
* 2017-yil 7-yanvarda MHS Aviation tomonidan boshqarilgan Bombardier Challenger 604 samolyoti Emiratesning Airbus A380 samolyoti ortidan turbulentlikka uchradi. Samolyot jiddiy shikastlandi va ikki kishi jiddiy jarohat oldi. Natijada, samolyot Maskatga xavfsiz qoʻndi. Barcha 9 yoʻlovchi falokatdan omon qoldi.
* 2024-yil 19-iyul kuni Damashq xalqaro aeroportidan uchib kelayotgan Cham Wings Airlinesning Airbus A320 samolyoti qoʻnishdan keyin ekipaj boshqaruv tizimining nosozligi tufayli samolyot boshqaruvini yoʻqotganidi va uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Hech kim jarohat olmadi va samolyotga kichik zarar yetdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Official website
* Traffic Statistic 2018 Salalah & Muscat 
* Annual Report 2017 MOTC for Reference