Lazer diagnostikasi

## Lazer diagnostikasi tarixi
Tibbiyotda lazerlar 80-yillarda AQSh kasalxonalari va klinikalarida keng qoʻllanila boshlandi. Keyin ularning koʻplari karbonat angidrid va argon lazerlaridan foydalanishgan va ular jarrohlik va oftalmologiyada ishlatilgan. Oʻsha davrdagi lazerlarning kamchiliklari haqida shuni yozish mumkinki, ular doimiy uzluksiz rejimda ishlar edi, bu aniqroq ishlash imkoniyatini istisno qildi, bu davolangan maydon atrofidagi toʻqimalarga termal shikast yetkazdi. Oʻsha paytda lazer texnologiyalarining muvaffaqiyatli qoʻllanishi juda katta tajribani talab qildi.

Tibbiyot uchun lazerli texnologiyalarni rivojlantirishdagi navbatdagi qadam impulsli lazerlar ixtiro qilindi. Bunday lazer atrofdagi toʻqimalarga zarar bermasdan, faqat muammoli hududda harakat qilishga imkon berdi.

90-yillarning boshlarida skanerlash texnologiyalari ishlab chiqilgan va joriy qilingan. Lazerni qayta ishlashning aniqligi endi kompyuter tomonidan boshqarildi va terining lazer bilan qayta tiklanishini amalga oshirish mumkin boʻldi, bu esa lazerlarning mashhurligini ancha oshirdi.

## Lazerlarning tibbiyotda qoʻllanilish sohalari
Bugungi kunda lazerlarni tibbiyotda qoʻllash sohasi juda keng. Bular jarrohlik, oftalmologiya, stomatologiya, neyroxirurgiya, kosmetologiya, urologiya, ginekologiya, kardiologiya va boshqalar. Bir paytlar lazer skalpelga yaxshi alternativa boʻlgan, ammo bugungi kunda u saraton hujayralarini olib tashlash, turli aʼzolarda juda aniq operatsiyalarni bajarish va saraton kabi dastlabki kasalliklarda jiddiy kasalliklarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. Endi tibbiyotda lazerli texnologiyalar lazer terapiyasi, fizioterapiya, dori-darmonlar va ultratovush bilan birgalikda davolash usullarini ishlab chiqishga kirishmoqda. Masalan, yiringli kasalliklarni davolashda lazer bilan davolash, antioksidantlar va turli xil biologik faol materiallardan foydalanishni oʻz ichiga olgan chora-tadbirlar ishlab chiqilgan.

Ushbu diagnostika usuli progressiv tarzda rivojlanmoqda. Bu usul koʻplab jiddiy kasalliklarni rivojlanishning dastlabki bosqichida aniqlash imkonini beradi. Lazerli tashxis terining, suyak toʻqimalarining va ichki organlarning saraton kasalligini aniqlashda yordam beradi degan dalillar mavjud. U oftalmologiyada — kataraktni aniqlash va uning bosqichini aniqlash uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, bunday tadqiqot usuli gematologlar tomonidan qoʻllanadi — qon hujayralaridagi sifat va miqdoriy oʻzgarishlarni oʻrganish uchun.

## Lazer nurlanishining inson tanasiga taʼsiri

Lazer nurlanishi hujayralarning proliferativ faolligini sezilarli darajada 1.3-3.5 barobar oshiradi. Aniqlanishicha, lazer nuri ogʻiz shilliq qavatining shikastlanishiga yalligʻlanishga qarshi taʼsir koʻrsatadi, epitelizatsiyaning tezlashishiga va nuqson sohasidagi shilliq qavat toʻqimalarining tiklanishiga yordam beradi. Bu taʼsir birinchi navbatda hujayralarda DNK sintezining kuchayishi bilan bogʻliq. Aniqlanishicha, nurlanish paytida qon taʼminoti intensivligi 20% ga oshadi. Vazokonstriktor nurlanishining optimal dozasi 100 mW/s2 (GNL uchun) ga teng. Konstriktor reaksiyasi rivojlanishi bilan baʼzi tadqiqotchilar klinikada kuzatilgan lazer nurlanishining deterministik taʼsirini ham bogʻlaydilar. Tilning shilliq qavatining jarohatdan keyingi qayta tiklanishi modeli boʻyicha oʻtkazilgan tajribada, geliy-neon lazer nuriga taʼsir qilgandan soʻng, yarani tezroq va yaxshiroq epitelizatsiyasi (quvvat zichligi 200 mW/sm2, bitta taʼsir qilish bilan) va 1 mW/sm2 kundalik taʼsir bilan) qayd etilgan. GNL nurlari bilan kundalik nurlanishning 1, 3 va 6 sessiyalaridan soʻng tish milkining mikrostrukturasini oʻrganish, uning asosiy elementlari tomonidan aniq reaksiya mavjudligini koʻrsatdi. Stratum corneumning epiteliya hujayralarida yengil vakuolalar va kuchli osmotik boʻlaklar, granular qatlamda esa osmotik granulalar soni ortadi. Mushak tolalarida koʻp miqdordagi mitoxondriyalar paydo boʻladi va qon tomirlarida eritrotsitlar toʻplanishi aniqlanadi. Bularning barchasi lazer nurlanishi taʼsirida hujayralarda moddalar sintezi kuchayganidan dalolat beradi.

Hujayra proliferatsiyasini ragʻbatlantirish 10 dan 100 mW/ sm$²$ gacha boʻlgan quvvat zichligida kuzatiladi, bitta maydonga 30 s dan 5 min gacha taʼsir qiladi; yalligʻlanishga qarshi va ogʻriq qoldiruvchi taʼsir-100-200 mW/sm2 quvvat zichligida, har bir maydonga 2-5 daqiqa taʼsir qilish; inhibitiv taʼsir-100-400 mW/sm2 quvvat zichligida va 1-6 daqiqa taʼsir qilish orqali amalga oshiriladi. Shuni taʼkidlash kerakki, lazer nurlanishining quvvat zichligining koʻrsatilgan qiymatlariga maxsus optik tolalar yordamida erishiladi.

Yarimoʻtkazgichli impulsli lazerlar, xususan, ALT „Matritsa“ uchun infraqizil spektrning (LO4) boshlari koʻp hollarda yorugʻlik qoʻllanmasisiz bajarishga imkon beradi. Qachonki koʻzgu va koʻzgu-magnit qoʻshimchalari yordamida zararlangan hududning proektsiyasiga taʼsir oʻtkazilsa. Bu koʻpincha samaraliroq va bunday sharoitni talab qilmaydi yuqori zichlik kuch Infraqizil impulsli infraqizil nurlanishning xususiyatlari ancha past energiya taʼsirida (quvvat zichligi) yuqori samaradorlikdagi lazer terapiyasi usullarini amalga oshirish imkonini beradi. Koʻrsatilganki, lazerli impulsli infraqizil nurlanish 0.03-0.86 J/sm2 dozada uyali tuzilmalarning proliferativ faolligi jarayonlarini 0.22 J/sm² dozada maksimal taʼsir bilan ragʻbatlantiradi. Holbuki GNL (qizil spektrning uzluksiz nurlanishi) uchun maksimal effektga 3 J/sm² ga erishiladi. Yuzning odontogen flegmonalari boʻlgan bemorlarni kompleks davolashda har ikki turdagi nurlanishning kombinatsiyalangan taʼsiridan foydalanish davolashning eng yaxshi natijalarini olish, nogironlik davomiyligini oʻrtacha 8 kunga qisqartirish imkonini beradi.

35-50 mT doimiy magnit maydon bilan birgalikda impulsli infraqizil lazer nurlanishidan ortodontik davolanishning barcha bosqichlarida samarali foydalanish mumkin. Asoratlar va relapslarning yoʻqligi, umuman shifokorlar va hamshiralarning ish unumdorligining oshishi umumiy iqtisodiy samarani 36-43% ga beradi

## Shuningdek qarang
• impulsli lazerlar

• fotorefraksion keratektomiya

## Manbalar