Matritsa: Inqilob

**Matrix Revolyutsiyasi** (inglizcha: *The Matrix Revolutions*) — ilmiy-fantastik va aksion janrdagi badiiy film bo‘lib, mashhur Matrix trilogiyasining uchinchi qismi hisoblanadi. Filmni Vachovski birodarlar (hozirgi nomlari — Lana va Lilli Vachovski) rejissyorlik qilgan va ssenariyni ham o‘zlari yozgan. Film 2003-yilda namoyishga chiqarilgan va *[[The Matrix Reloaded]]* filmida boshlangan voqealarni yakunlaydi.

## Tarix va ishlab chiqarish
*Matrix Revolyutsiyasi* va *Matrix Reloaded* filmlari bir vaqtning o‘zida suratga olingan. Kinostudiyaning maqsadi hikoyani ikki qismli, lekin uzviy tarzda bog‘langan diptix sifatida namoyish etish edi. Shuning uchun 2003-yilda qisqa muddat ichida trilogiyaning ikkinchi va uchinchi qismlari tomoshabinlarga taqdim etildi.

Filmda kompyuter grafikasidan keng foydalanilgan. Ayniqsa, Zayon (Zion) shahriga bo‘lgan mashinalar hujumi, ulkan mexanik ekzoskeletlar (APU’lar) bilan jang sahnalari va Neo hamda Agent Smit o‘rtasidagi yakuniy to‘qnashuv vizual effektlar nuqtai nazaridan trilogiyaning eng yorqin lahzalari sifatida tilga olinadi.

## Syujet
### Kirish qismi
Film *Matrix Reloaded* voqealaridan so‘ng davom etadi. Neo ikki olam — Matrix va haqiqiy dunyo o‘rtasidagi g‘alati “oraliq stansiya”da qolib ketgan. Bu yerda uni *Trainman* (Poyezdchi) nomli dastur tutib turadi, u esa kuchli dastur va “yer osti dunyosi hukmdori” sifatida tasvirlanadigan Merovingianga xizmat qiladi.

Zayonga mashinalar armiyasi tobora yaqinlashib kelmoqda. Shahar aholisi, jumladan, Morfeus, Naobi va boshqa kema kapitanlari mashinalar hujumiga tayyorgarlik ko‘rishmoqda. Shu orada Neo o‘zining maxsus qobiliyatlarini va mashinalar dunyosi bilan bo‘lgan sirli aloqasini tushunishga urinadi.

### Zayonga hujum
Zayon — insoniyatning so‘nggi katta shahri — mashinalar hujumidan himoyalanishga majbur bo‘ladi. Shahar mudofaasi uchun ulkan mexanik zirhli kostyumlar, qurollar va minalar ishga tushiriladi. Sentinellar (o‘rgimchakga o‘xshash suzuvchi mashinalar) to‘lqin-to‘lqin bo‘lib shahar ichiga kirishga harakat qiladi.

Insonlar og‘ir talafotlarga qaramay, mudofaani ushlab turishga harakat qiladilar. Shu paytda Neo mashinalar markazi — Machine City’ga borish kerak, degan qarorga keladi. U yerda u mashinalar bilan sulh tuzishi va nazoratdan chiqqan Agent Smitni to‘xtatish yo‘lini topishi mumkinligiga ishonadi. Triniti Neo’ni yolg‘iz tashlab ketmaydi va unga bu safarda hamrohlik qiladi.

### Yakuniy to‘qnashuv
Neo va Triniti haqiqiy dunyodagi kema orqali Machine City sari yo‘l oladi. Yo‘lda ular turli to‘siqlar va avtomatlashtirilgan mudofaa tizimlaridan o‘tishlari kerak bo‘ladi. Og‘ir sinovlar natijasida Triniti qurbon bo‘ladi, Neo esa Machine City markaziga yetib boradi.

Neo mashinalar boshqaruv tizimi bilan muloqot qilib, Agent Smit faqat odamlar uchun emas, balki mashinalar tizimi uchun ham tahdid ekanini tushuntiradi. Neo o‘zini qurbon qilish evaziga Smitni to‘xtatishni taklif qiladi. Kelishuvga erishilgach, Neo qaytadan Matrixga ulanadi va Agent Smitning ko‘plab nusxalari bilan yakuniy jangga kirishadi.

Jang yakunida Neo Smitga ataylab “mag‘lub bo‘ladi” va Smit Neoni o‘zlashtiradi. Shu orqali Neo bilan bo‘lgan maxsus aloqa orqali mashinalar Smit kodini aniqlab, uni butun Matrix bo‘ylab yo‘q qilishga muvaffaq bo‘ladi. Neo qurbon bo‘ladi, Matrix esa qayta ishga tushiriladi. Mashinalar va odamlar o‘rtasida muvaqqat sulh o‘rnatiladi.

## Personajlar
* **Neo** — trilogiyaning bosh qahramoni, Matrixdagi “Tanlangan” (The One). U Matrix ichida ham, haqiqiy dunyoda ham noodatiy qobiliyatlarga ega.
* **Triniti** — Neo’ning safdoshi va sevgan ayoli, tajribali jangchi.
* **Morfeus** — Neo’ni topgan va unga ishonch bildirgan qo‘zg‘olon yetakchilaridan biri.
* **Agent Smit** — dastlab Matrixdagi standart agent bo‘lgan, keyinchalik nazoratdan chiqqan va virusga o‘xshash dasturga aylangan.
* **Naobi** — malakali kema kapitani, Zayon mudofaasida muhim rol o‘ynaydi.
* **Oracle** — Matrix ichidagi donishmand dastur, Neo’ga va boshqa qahramonlarga yo‘l ko‘rsatib turuvchi ramziy obraz.
* **Merovingian** — qadimiy va kuchli dastur, turli “buzilgan” dasturlar va oraliq dunyolar ustidan nazoratni qo‘lida tutadi.

## Mavzular va talqinlar
Film erkin iroda va taqdir, inson va mashina o‘rtasidagi murakkab munosabat, qurbonlik va tanlov mavzularini chuqur o‘rganadi. Neo’ning yakuniy qarori ko‘p talqin qilinadi: ayrimlar uni “najotkor” timsoli, boshqalar esa tizim muvozanatini tiklovchi zarur element sifatida ko‘rishadi.

Shuningdek, film trilogiya davomida ko‘tarilgan falsafiy savollarga bir tomondan javob beradi, boshqa tomondan esa ayrim masalalarni ochiq qoldiradi. Shu bois *Matrix Revolyutsiyasi* chiqarganidan keyin ham kinotanqidchilar, muxlislar va falsafa ixlosmandlari orasida turli talqinlar va bahslar davom etgan.

## Qabul qilinishi
Tanqidchilar filmni turlicha baholashgan. Vizual effektlar, jang sahnalari va musiqiy bezaklar yuqori baholangan bo‘lsa-da, ayrimlar syujet chiziqlari murakkabligi va falsafiy qatlamlarning ko‘pligini oddiy tomoshabinlar uchun qiyin deb hisoblagan.

Shunga qaramay, film ilmiy-fantastik kino tarixida muhim o‘rin egallaydi va Matrix trilogiyasi yakuni sifatida katta madaniy ta’sir ko‘rsatgan.

## Meros va ta’siri
*Matrix* turkumi kino, kompyuter o‘yinlari, komikslar va pop-madaniyatga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Yashil raqamli kod oqimi, sekinlashtirilgan jang sahnalari (*bullet time*), qora mantiyalar va quyosh ko‘rinmaydigan postapokaliptik dunyo tasvirlari Matrix bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib qolgan.

Keyingi yillarda ham Matrix olami bilan bog‘liq qo‘shimcha mahsulotlar, o‘yinlar va yangi film — *[[The Matrix Resurrections]]* — yaratilgan.

## Shuningdek qarang
* The Matrix
* The Matrix Reloaded
* The Matrix (turkum)
* Ilmiy-fantastik film
* Kiberpank

## Manbalar

***Matritsa: Inqilob*** () 2003-yilda katta ekranlarga chiqqan, Warner Bros. Pictures tomonidan tarqatilgan ilmiy fantastika janridagi AQSh filmidir.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*