Masofadan boshqariladigan transport vositasi

**Masofadan boshqariladigan transport vositasi** – tashqi boshqaruv qurilmasi yordamida masofadan turib boshqariladigan har qanday texnika turi. Bunday boshqaruv odatda radioaloqa, boshqaruv pulti bilan texnika oʻrtasidagi kabel, yoki infraqizil nurlar orqali amalga oshiriladi.

## Dasturlari

### Ilmiy sohada qoʻllanilishi
Masofadan boshqariladigan texnikalar inson hayoti uchun xavfli boʻlgan muhitlarda, okean tubida va koinot tadqiqotlarida keng qoʻllaniladi.

### Koinot zondlari
Quyosh tizimidagi boshqa sayyoralarga yuborilgan zondlarning aksariyati masofadan boshqariladigan qurilmalardir. Garchi soʻnggi yillarda yaratilganlari qisman avtonom boʻlsa-da, ularning murakkabligi insonning koinotga uchishi va tadqiqotlar oʻtkazishi qanchalik zarurligi haqidagi bahslarni kuchaytirdi. Voyager I – Quyosh tizimini tark etgan birinchi texnik qurilma. Spirit va Opportunity apparatlari 2004-yil 3-yanvardan boshlab Mars yuzasi haqida uzluksiz maʼlumotlar yetkazib beradi.

### Suv osti kemalari
Jason Woods Hole okeanografiya institutiga tegishli chuqur dengiz tadqiqotchi apparati. U okean tubining taxminan 1 980 metr chuqurligidagi ulkan bosimga bardosh bera oladi. Scorpio ROV 2005-yil 7-avgustda Rossiyaning AS-28 suv osti kemasi ekipajini qutqargan Britaniya suv osti apparati.

### Harbiy va huquqni muhofaza qilish sohalarida qoʻllanilishi
Masofadan boshqariladigan transport vositalaridan harbiy maqsadlarda foydalanish XX asrning birinchi yarmiga borib taqaladi. John Hays Hammond (kichik) 1910-yildan boshlab kemalarni simsiz boshqarish usullarini ixtiro qilgan va patentlagan. 1930-yillarda, yaʼni Qishki urush va Ikkinchi jahon urushining dastlabki bosqichlarida Sovet Qizil Armiyasi masofadan boshqariladigan teletanklardan foydalangan. Shuningdek, Qizil Armiya tarkibida masofadan boshqariladigan katerlar va tajribaviy samolyotlar ham mavjud boʻlgan.

Huquqni muhofaza qilish organlari va harbiylar ushbu texnikalardan oʻxshash sabablarga koʻra foydalanishadi. Eng asosiysi – xavf ostida boʻlgan operatorning hayotini saqlab qolish; u qurilmani nisbatan xavfsiz joydan turib boshqaradi. Masofadan boshqariladigan vositalar, ayniqsa, bombalarni zararsizlantirish ishlarida juda muhimdir.

Soʻnggi oʻn yillikda uchuvchisiz uchish apparatlari (UUA yoki dronlar) oʻz imkoniyatlari jihatidan katta oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. Dastlabki dronlar faqatgina qisqa masofada razvedka qilishga qodir boʻlgan. Hozirgi zamonaviy dronlar esa nishonni aniqlaguncha uning tepasida havoda muallaq turishi va shundan soʻnggina qurollarini ishga tushirishi mumkin. Hatto askarlarning sumkasiga sigʻadigan kichik hajmli dronlar ham bor boʻlib, ular piyoda qoʻshinlarga uzoq masofalarni kuzatish imkonini beradi.

##### Hordiq va sevimli mashgʻulot
Kichik hajmdagi masofadan boshqariladigan transport vositalari azaldan havaskorlar orasida mashhur boʻlib kelgan. Bunday texnikalar narxi va murakkabligi jihatidan juda keng tanlovga ega. Radio orqali boshqariladigan vositalarning koʻplab turlari mavjud boʻlib, ularga oddiy yoʻlda yuruvchi avtomobillar, yoʻltanlamas yuk mashinalari, qayiqlar, suv osti kemalari, samolyotlar va vertolyotlar kiradi. Hozirgi kunda „Robotlar jangi“ kabi telekoʻrsatuvlarda ommalashgan robotlar ushbu xobbining zamonaviy davomidir.

Boshqaruv uchun radioaloqa eng ommabop tanlov hisoblanadi, chunki bunda vositaning harakatlanish masofasi kabel uzunligi bilan cheklanib qolmaydi. Shuningdek, u infraqizil boshqaruvdan farqli oʻlaroq, boshqaruv pulti va qurilma oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrinish boʻlishini talab qilmaydi.

## Manbalar