Galataport

**Galataport** – Istanbulning Karaköy (ilgari Galata deb atalgan) mahallasida, Bosfor boʻgʻozi va Qizilqum qoʻshilish joyiga yaqin, shahar markazida joylashgan 1,2 km uzunlikdagi qirgʻoq boʻyidagi 400 000 kvadrat metr (4 300 000 kvadrat fut) maydonni egallagan aralash turdagi rivojlanish loyihasidir. Loyiha shaharning kruiz kemalari porti, taxminan 250 ta doʻkon va restoran, Peninsula mehmonxonasi, Istanbul zamonaviy sanʼat muzeyi hamda boshqa madaniy va koʻngilochar obyektlarni oʻz ichiga oladi, shuningdek, bu majmua turli festivallarga ham mezbonlik qiladi.

## Tarixi
### Kelib chiqishi
Galataport Karaköydagi parom bekatidan biroz shimoli-sharqda joylashgan boʻlib, u shaharning avvalgi yoʻlovchi kemalari porti hisoblanadi. XX asr oxirlariga kelib, bu joy shaharga kirib kelayotgan katta va tobora koʻpayib borayotgan kruiz kemalarini qabul qilish uchun qulay boʻlmay qoldi, shuning uchun yangi joy qidirildi. Tanlangan joyda uzoq yillar davomida portga tegishli omborlar joylashgan boʻlib, lekin ularning aksariyatidan endi foydalanilmas edi. XX asr oxirlariga kelib, bu hudud eng koʻp Istanbul zamonaviy sanʼat galereyasi (eski omborda joylashgan) va yoshlar orasida mashhur suv quvuri kafelari bilan tanilgan edi. Ammo Karaköydan shimol tomonga choʻzilgan, aksariyati maqsadsiz qolgan ulkan binolar qatori yangi hayot berilishini kutayotgandek edi. Ulardan eng koʻzga tashlanadigani Paket Postanesi, eski joʻnatmalarni saralash idorasi edi, ammo eski Bojxona ham juda ajoyib bino edi.
### Portning rivojlanishi
Galataportni rivojlantirish loyihasi Turkiyaning Doğuş Group va Bilgili Holding kompaniyalari hamkorligida amalga oshirilgan boʻlib, ular birgalikda ushbu loyihaga 1,8 milliard AQSh dollaridan ortiq mablagʻ sarflagan. Hozirgi kunda loyiha 1 200 metr (3 900 fut) uzunlikdagi qirgʻoqni egallaydi, uning bir qismi qayta qurilgan yerda joylashgan.

Qisman COVID-19 pandemiyasi sabab boʻlgan kechikishlardan soʻng, port 2021-yilda ochila boshladi va birinchi kema u yerga 2021-yil oktyabr oyida kirib keldi. 2022-yilga kelib port kemalar uchun toʻliq ochildi.
## Tarkibiy qismlar

## Kruiz porti
Kruiz porti 29 ming kvadrat metr maydonni egallaydi va qirgʻoq boʻylab 1,2 kilometr masofaga choʻzilgan. Undan Istanbulning tarixiy yarimoroli – markazida Topkapı saroyi va Sofiya ibodatxonasi joylashgan hudud – dengiz orqali yaqqol koʻrinadi. Uchta yirik kruiz kemasi bir vaqtda yonma-yon toʻxtashi mumkin boʻlgan joy mavjud. Maxsus ishlab chiqilgan toʻsiqlar kemalar kelganda koʻtarilib, yoʻlovchilarning bojxona va immigratsiya nazoratidan oʻtmasdan chiqib ketishiga yoʻl qoʻymaydi, kemalar boʻlmaganda esa bu toʻsiqlar pastga tushiriladi. Bojxona va immigratsiya xizmatlari yer ostida joylashgan boʻlib, yer ustidagi maydonning katta qismini doʻkonlar, restoranlar va ofislar egallagan. Koʻpchilikka tanish boʻlgan Starbucks va Burger King kabi xalqaro tarmoqlar bu yerda oʻz filiallarini ochgan, ular bilan bir qatorda Kahve Dünyası, D&R va Baylan kabi turk tarmoq doʻkonlari ham faoliyat yuritmoqda.
## Jamoat maydoni
Port hududini rivojlantirish doirasida ilgari harbiy paradlar oʻtkazilgan maydon oʻrnida yangi maydon barpo etildi. Bu maydon Istanbuldagi birinchi alohida qurilgan soat minorasi atrofida joylashgan. Maydonning suv tomonini 2022-yil kuzda ochilishi moʻljallangan Istanbul zamonaviy sanʼat galereyasining Renzo Piano loyihalagan yangi binosi egallagan. Maydonning shimoliy tomonida Istanbul rassomlik va haykaltaroshlik muzeyining (turkcha: İstanbul Resim ve Heykel Müzesi) yangi binosi joylashgan. Asosan XIX asr va XX asr boshlariga oid turk sanʼat asarlaridan iborat bu toʻplam Dolmabahçe saroyi yonidagi eski joyidan bu yerga koʻchirildi va muzeyni 2022-yil kuzida ochish rejalashtirilgan. Maydonning gʻarbiy tomonida 1820-yillarga oid, koʻzga darrov tashlanadigan Nusretiye (Gʻalaba) masjidi hamda 1852 yilda qurilgan, meʼmor William James Smith loyihasi asosida bunyod etilgan chiroyli Tophane pavilyoni (turkcha: Tophane Kasrı) joylashgan. Pavilyon sultonning maydonda saf tortgan qoʻshinlarini tomosha qilishi uchun maxsus qarorgoh sifatida barpo etilgan. Maydonning janub tomonida qisman XVI asrda mashhur meʼmor Mimar Sinan tomonidan qurilgan Kılıç Ali Paşa masjidi hamda 1732 yilda barpo etilgan, bezaklari juda chiroyli Tophane favvorasi joylashgan.

Maydon shunchalik kengki, unda konsertlar va boshqa turli tashkillashtirilgan tadbirlar uchun sahna oʻrnatish imkoniyati bor.
### Savdo va ovqatlanish maskanlari

Galataport loyihasi doirasida kruiz portining asosiy qismini Karaköy parom porti va Galataport koʻprigi bilan bogʻlovchi qirgʻoq hududi ham yangidan qayta qurildi.

Savdo va ovqatlanish majmuasi zamonaviy binolardan iborat yirik majmuani (Galataportning shimoliy qismidagi blokni) oʻz ichiga oladi. Shuningdek, 1911-yilda S Saboureaux tomonidan loyihalangan va foydalanishga topshirilgan Paket Postanesi („pochta joʻnatma boʻlimi“) qayta tiklanib, unda doʻkonlar va koʻrgazma maydonlari joylashtirilgan. Umuman olganda, ushbu hududlarning umumiy maydoni 52 ming kvadrat metrni tashkil etadi.

Umumiy hisobda bu yerda 250 ta doʻkon, restoran va boshqa ovqatlanish shoxobchalari faoliyat yuritadi.
### Boshqalar

Galataport shuningdek oʻz ichiga oladi:
* Istanbul zamonaviy sanʼat muzeyi
* Mimar Sinan tasviriy sanʼat universitetining İstanbul davlat sanʼat va haykaltaroshlik muzeyi
* 1936-yilda Rebii Gorbon tomonidan loyihalangan eski Karaköy yoʻlovchilar terminali (Yolcu Salonu) binosida Peninsula mehmonxonasi barpo etilgan. Binoning tom qismida diqqatga sazovor minora boʻlib, unda dastlab Sultan Abdülhamid II saroyida faoliyat yuritgan soatsoz Mustafa Şem-i tomonidan yaratilgan soat oʻrnatilgan.
* Yaqin atrofdagi boshqa binolar, jumladan, 1895-yilga oid hashamatli koshinlar bilan bezatilgan eski bojxona binosi (turkcha:Gümrük Binası) hali ham taʼmirlanmoqda va yangi maqsadlarda foydalanish uchun moslanmoqda.
* 43 000 kv.m ofis maydoni
* 2400 avtomobilga moʻljallangan avtoturargoh
## Taʼsiri

Galataport – Istanbul uchun inqilobiy loyiha. Bu loyiha shaharga yirik guruhlar holida keladigan sayyohlar sonini keskin oshirish bilan birga, unga tutash Karaköy va Tophane hududlarida ham sezilarli oʻzgarishlarni boshlab yubordi: doʻkon va restoranlar asta-sekin mahalliy aholi uchun xizmat koʻrsatishdan koʻra, sayyohlarga yoʻnaltirilgan faoliyatga oʻtayapti. Yangi kruiz porti ochilishidan avvalgi yillarda, ushbu hududlarda koʻplab yangi mehmonxonalar ishga tushirilgan edi, shuningdek, Airbnb orqali ijaraga berilgan turar joylar soni ham sezilarli darajada ortgan. Port ochilgandan soʻng, bu tendensiyalar yanada tezlashishi kutilmoqda
.

## Manbalar