A.P.Chexov nomidagi Moskva badiiy teatri

Anton Pavlovich Chexov nomidagi Moskva badiiy teatri.

**Oldingi nomi:** Barcha foydalansihi mumkin bo'lgan badiiy teatr

**Teatrтning turi:**  Dramma teatri

**Asos solingan yili:** 1898 yil / 1987 yil

**Asoschisi:** Konstantin Stansilavskiy, Vladimir Nemirovich Danchenko

**Joylashuvi:** Rossiya, Moskva

**Arxetektura uslubi:** Modern

**Arxitektor:** F.O.Shextel

**Ochilgan yili:** 1902 yil

**Taʼmirlangan yili:** 2007 yil

**Sigʻimi:** Asosiy sahna - 850 o'rin, Kichik sahna-250 o'rin, Yangi sahna- 100 o'rindan iborat

**Maqomi:** Rosiya Federatsiyasi xalqining madaniy meros ob'yekti.

**Boshqaruv**

**Boʻlim**: Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi

**Badiiy rahbar:** Konstantin Yuryevich Xabenskiy

**Bosh rejissyor:** Voyteshonok Aleksandr Leonidovich

**Bosh rassom:** Nikolay Simonov

Anton Pavlovich Chexov Nomidagi Moskva badiiy teatri (Moskva badiiy akademik teatri) - 1987 yilda SSSR Maksim Gorkiy Moskva badiiy teatri ikki qisimga boʻlingandan soʻng tashkil topgan. 1989 yildan buyon Anton Pavlovich Chehov nomidagi Moskva badiiy teatri, oʻzining mashxur mualiflardan birining nomini bilan atalgan.2004 yilda "Akademik" nomidan voz kechib oʻzining tarixiy"Moskva badiiy teatri" nomini tikladi.

Badiiy raxbar- direktor- Konstantin Yurevich Xabenskiy, Rossiya Federatsiyasining xalq artisti

**Nomlanishi**

Yagona teatr

* Xalq bdiiy teatri (1898-1901)
* Moskva badiiy teatri (1901-1919)
* Moskva badiiy akademik teatri (1919-1932)
* Maksim Gorkiy nomidagi SSSR Moskva badiiy teatri (1932-1989)

Ajrab chiqgandan soʻngo nomlanishlari

Anton Pavlovich Chexov nomidagi Moskva badiiy akademik teatri (1989-2004)

Anton Pavlovich Chexov nomidagi  Moskva badiiy teatri (2004 yildan)

**Teatrning Tarixi**

**Oleg Yefremov Davridagi Moskva badiiy teatri**

SSSR Moskva badiiy akademik teatri 1987 yilda Madaniyat vaziri Vasiliy Zaxrovning 383 sonli buyrugʻini imzolagandan soʻng tashkil etilgan.Ushbu hujjatga koʻra teatr rasman ikki qisimga boʻlingan.

Maksim Gorkiy nomidagi  Tverskoy bulvarida Tatyana Doronina boshchiligidagi Moskva badiiy teatr hamda Anton chexov nomidagi Moskva badiiy teatri ( ajralgandan soʻng ikki yil oʻtgach, u ham 2000 yilda  Gorkiy nomini olgan) Teatr direktori, SSSR xalq artisti Oleg Efremov  etib tayinlandi. Oʻsha yili Efremov tomonidan sahnalashtirilgan "Marvarid Zinaida" spektaklining premyerasi boʻlib oʻtdi.

1989 yilda Moskva badiiy akademik teatri Chexov nomini oldi. 1996 yilda Rossiya Prezidenti B.N.Yeltsinning farmoni bilan teatr Rossiyaning madaniy meros obʼektlari roʻyxatiga kiritilgan. 1997 yil 16 iyunda Rossiya hukumati teatr nizomini tasdiqladi va rasman Oleg Nikolaevich Efremovni Chexov nomidagi Moskva badiiy akademik  teatrining badiiy rahbari etib tayinladi.

2000 yilda O. Efremov vafotidan soʻng Moskva badiiy akademik teatrining badiiy rahbari SSSR xalq artisti Oleg Tabakov  aylandi, u repertuar va truppani yangilash, teatrga keng tomoshabinlarni jalb qilish yo‘lini belgiladi. Garovlar jahon dramaturgiyasining klassik asarlari - “Oq gvardiya”, “Gamlet”, “Gilos bog‘i”, “Golovlevlar”, “Qirol Lir”, “Tartuf”, “Ivanov”, “Vassa Jeleznova”, Teatr sahnasida "Nikoh", "Zoykaning kvartirasi", shuningdek, zamonaviy mahalliy va xorijiy dramaturgiya - Olga Muxina, aka-uka Presnyakovlar, Mixail va Vyacheslav Durnenkovlar, Vasiliy Sigarev va boshqa mualliflarning pyesalari namoyish etildi.

Tabakovning taklifiga binoan truppa tarkibiga Olga Yakovleva, Avangard Leontyev, Alla Pokrovskaya, Valeriy Xlevinskiy, Vladimir Krasnov, Marina Golub, Sergey Sosnovskiy, Boris Plotnikov, Dmitriy Nazarov, Konstantin Xabenskiy, Mixail Porechenkov, Anatoliy Truxenkov, Anatoliy Kexey Belyy, Miravk Alexey, Miravk kirgan., Kseniya Lavrova -Glinka, Yuriy Chursin, Irina Pegova, Fyodor Lavrov, Maksim Matveev, Aleksey Devotchenko va boshqalar.

Spektakllarni yaratishda yetakchi rejissyorlar ishtirok eta boshladilar: Mindaugas Karbauskis, Sergey Jenovach, Viktor Ryjakov, Yuriy Butusov, Evgeniy Pisarev, Adolf Shapiro, Vladimir Mashkov, Kirill Serebrennikov, Konstantin Bogomolov, Marina Brusnikina, Vladimir Petrov, Temuridzeki, Dmitriy Brusnikin, Lev Erenburg, Anton Yakovlev, Marat Gatsalov, Vasiliy Barxatov, Sergey Puskepalis, Alla Sigalova, Dmitriy Krimov va boshqalar

Rejissyorlar “Oltin niqob”, “Billur Turandot”, “Gilos oʻrmoni”, Konstantin Stanislavskiy nomidagi jamgʻarma festivali, “Chayka” mukofoti va boshqa nufuzli teatr festivallarida muntazam ishtirok etib, laureatlarga aylanishdi.

2001 yilda Kamergerskiy koʻchasidagi 3-A uyida eksperimental spektakllar uchun moʻljallangan yangi teatr sahnasi ochildi. Bu teatrning uchinchi bosqichi boʻlib, Asosiy va Kichik sahnalarni toʻldiradi.

2004 yilda teatr nomidan "akademik" soʻzini olib tashlagan holda, Moskva badiiy teatrining  tarixiy nomiga qaytdi.

2006-2007 yillarda Oleg Tabakov tashabbusi bilan Asosiy sahna va zalni keng koʻlamli rekonstruksiya qilish amalga oshirildi, buning natijasida Moskva badiiy teatri dunyodagi eng texnik jihatdan jihozlangan teatrlardan biriga aylandi: ish paytida, yuqori va quyi sahna mexanizmlari, ovoz va yoritish uskunalari yangilandi.

2010 yilda Moskva badiiy teatri Chexovning 150 yilligiga bagʻishlangan cheklangan nashrdagi esdalik medalini chiqardi. Mukofot Rossiya va xorijiy mamlakatlarning taniqli madaniyat arboblariga sanʼatni rivojlantirish va Chexov ijodi xotirasini saqlashga qoʻshgan shaxsiy hissasi uchun topshirildi. Oʻsha yili Bosh Sahnada dramaturg va Badiiy teatr asoschilarining maktublari asosida Evgeniy Pisarev tomonidan sahnalashtirilgan **"Bizning Chexov"** yubiley kechasi boʻlib oʻtdi.

2012 yilda Konstantin Stanislavskiyning yubileyiga Madaniyat vazirligi koʻmagida "San'at teatri merosi" Internet loyihasi ishga tushirildi. Raqamli kutubxona". “Moskva badiiy teatri” nashriyot-matbaa ijodiy uyi kitoblari, shuningdek, 1990-2000-yillarda “Madaniyat” telekanali tomonidan yaratilgan spektakllarning televizion va kino versiyalari, teledasturlarning turkumlari omma eʼtiboriga havola etildi.

Teatrning ko'plab maxsus loyihalari orasida Vladimir Nemirovich-Danchenkoning 150 yilligiga bag'ishlangan kechani (2008, rejissyor Evgeniy Pisarev), G'alabaning 65 yilligiga bag'ishlangan "Rekviyem" simfonik spektaklini (2010, rejissyor Kirill Serebrennikov) ajratib ko'rsatish mumkin. ), Oleg Efremov xotirasiga bag'ishlangan kechalar (2012 - "Agar rostini aytsam, kerak", rejissyor Dmitriy Chernyakov, 2017 - "Bizning Efremov", rejissyor Nikolay Skorik), rejissyor laboratoriyalari "Zamonaviy teatrda zamonaviy aktyor", "Yangi ertaklar"; zamonaviy frantsuz, ispan, nemis, fin dramaturgiyasi va rejissyorligiga bag'ishlangan "Birinchi marta rus tilida" xalqaro loyihalarini belgilashimiz mumiin;  Komediya." 2018 yil "Moskva badiiy teatrida Gorkiy yili" boʻldi - yil dasturiga rejissyorning "Gorkiy" laboratoriyasi kiritilgan. Proza”, “Quyosh chiqmoqda” nomli hujjatli spektakl (rejissyor Viktor Rijakov), maʼruzalar va boshqa tadbirlardan iborat edi.

20 yildan buyon teatrda zamonaviy va mumtoz nasr, sheʼriyat va dramaturgiyaga bagʻishlangan “Oʻqish toʻgaragi” turkumidagi sheʼriy va adabiy kechalar (ideolog va rejissyor - Marina Brusnikina) oʻtkazib kelinmoqda. “O‘qish to‘garagi” doirasida bir necha yil ketma-ket David Samoylov, Jozef Brodskiy, Bella Axmadulina, Andrey Voznesenskiyga bag‘ishlangan kechalar, “Sheʼriyat kechasi”, shuningdek, “Makon” kechasi o‘tkazildi; "Proza" spektakli bir vaqtning oʻzida teatrning barcha uch sahnasida boʻlib oʻtdi. 2015 yilda "O'qish doirasi" turkumidagi oqshom Rossiyada Adabiyot yilini ochdi.

1998 yil avgust oyida Meri Yuriy Lujkov Moskva badiiy teatrining 100 yilligiga bagʻishlangan Chexov haykali qurish toʻg'risidagi buyruqni imzoladi. SSSR xalq artisti Mixail Anikushin loyihasi boʻyicha yaratilgan yodgorlik teatr qarshisidagi Kamergerskiy koʻchasida oʻrnatilgan. 2014 yil sentyabr oyida Tabakov tashabbusi bilan Kamergerskiy koʻchasi va Tverskaya koʻchasi chorrahasida teatr binosidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Moskva badiiy teatri asoschilari Vladimir Nemirovich-Danchenko va Konstantin Stanislavskiy haykali meʼmor Aleksey Morozov tomonidan yaratilgan., ochildi. Yodgorlik ikki figurali kompozitsiya boʻlib, poydevorda stela oʻrnatilgan. Stelaning pastki qismida lotin yozuvi boʻlgan taxtacha bor: Chexovning Nina Zarechnaya monologining "Odamlar, sherlar, burgutlar va kekliklar, shoxli bug'ular ..." boshidagi tarjimasi "Chaqa" spektaklidan.

2006 yilda teatr Glinishchevskiy koʻchasidagi 5/7-uyga yodgorlik lavhasini oʻrnatishni moliyalashtirdi, u yerda SSSR xalq artisti, 75 yil davomida teatrda ishlagan Mark Isaakovich Prudkin yashagan.

2018 yil 12 mart kuni teatr direktori va badiiy rahbari Oleg Tabakov vafot etdi.

**Sergey Jenovach rahbarligida (2018-2021)**

Madaniyat vazirining 2018-yil 23-martdagi buyrug‘i bilan 2018-yil 23-apreldan teatr direktori, Rossiya Federatsiyasida xizmat ko‘rsatgan artist Sergey Vasilyevich Jenovach teatr direktori va badiiy rahbari etib tayinlandi.

2018 yil 26 oktyabrda teatr foyesida Oleg Tabakov byusti ochildi.

2021 yil 27 oktyabrda Zhenovach teatrning badiiy rahbari - direktori lavozimini tark etdi.