open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yevgeniy Ustyugov

**Evgeniy Romanovich Ustyugov** (; 1985-yil 4-iyunda tugʻilgan) — rossiyalik sobiq biatlonchi. Changʻichilar oilasida tugʻilgan Ustyugov biatlon bilan uch yoshida tanishgan. U oʻz faoliyatini 2005-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi turnirlarda boshlagan, uch yildan soʻng Yevropa chempionatida professional boʻlgan. 2010-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida 15&nbsp;km koʻrinishdagi ommaviy start erkaklar oʻrtasidagi poygada Olimpiya chempioni boʻlgan. 2010-yilgi Olimpiada oʻyinlari oldidan uning shaxsiy musobaqada jahon chempionatidagi eng yaxshi marrasi 20-oʻrin hisoblangan.

Anton Shipulin, Aleksey Volkov va Dmitriy Malyshko bilan birgalikda 2014-yil Rossiyaning Sochi shahrida boʻlib oʻtgan qishki Olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasidagi estafetada oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2013—2014-yilgi Jahon chempionati yakunlanganidan soʻng, Ustyugov faoliyatini yakunlaganini eʼlon qilgan.

2020-yil fevral oyida u doping qoidabuzarligi sababli 2013—2014-yilgi mavsumdagi barcha natijalar, jumladan, 2014-yilgi Olimpiada oʻyinlaridan diskvalifikatsiya qilingani eʼlon qilingan. 2020-yil oktyabr oyida yangi sinovlar tufayli uning Vankuverdagi 2010-yilgi medali ham doping tufayli bekor qilinishi maʼlum boʻlgan.

## Yoshligi
Evgeniy Ustyugov 1985-yil 4-iyunda Sovet Ittifoqining Krasnoyarsk shahrida sportchi oilasida tugʻilgan; onasi Olga Rudolfovna va otasi Roman Valeryevich changʻi sporti boʻyicha professional boʻlgan. Ustigov va uning ukasi Aleksandr uch yoshida changʻi uchishni boshlaganlar. Ustyugov klub sportida qatnashmagan, chunki ular uydan juda uzoqda boʻlgan. Uzoq vaqt davomida changʻi uchish, shuningdek, toqqa chiqish va togʻ changʻisi uning sevimli mashgʻulotlari hisoblangan. Maktabda u tez-tez sport tadbirlarida qatnashgan. Biatlon oyinlariga boʻlgan istedodini1997-yilda „Пионерская правда“ (Pionerskaya Pravda) tadbirida kashf etgan. Uning oilasi Ustigovning professional biatlonchi boʻlish istagiga rozi boʻlishgan; uning birinchi murabbiyi Viktor Ermakov hisoblanadi.

## Faoliyati
Ustyugov oʻzining birinchi oʻsmirlar chempionatida 2005-yilda Finlandiyaning Kontiolahti shahrida qatnashib, yakkalik bahslarida 12-oʻrinni, sprint va taʼqib qilish bahslarida mos ravishda 42 va 36-oʻrinlarni egallagan. Meyn shtatining Presk-Ayle shahrida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi biatlon boʻyicha jahon chempionatida u estafetada ikkinchi, yakka va taʼqib qilishda birinchi va sprintda toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Langdorf-Arbersee shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Ustyugov estafeta bahslarida gʻolib boʻlgan. 

## Biatlon natijalari
Barcha natijalar Xalqaro biatlon ittifoqidan olingan.

### Olimpiya oʻyinlari
*2 ta medal (1 ta oltin, 1 ta bronza)*

### Jahon chempionatlari
*2 ta medal (2 ta kumush)*

### Oʻsmirlar/yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati
*3 ta medal (2 ta oltin, 1 ta kumush)*

### Shaxsiy gʻalabalar
*3 ta gʻalaba*

## Manbalar
Christoph Sumann

**Christoph „Sumi“ Sumann** (1976-yil 19-yanvarda tugʻilgan) — avstriyalik sobiq biatlonchi.

## Hayot va faoliyati
Koʻpgina biatlonchilar bilan boʻlgani kabi, Sumann ham bolaligidan beri shugʻullangan changʻi sportidan biatlonga kirib kelgan. 1990-yillarning oʻrtalariga kelib u Avstriyaning changʻi sporti oʻsmirlar jamoasiga qabul qilingan va keyinchalik yuqori darajaga koʻtarilgan. Oʻsha paytda u mohir changida uchuvchi boʻlgan.

Sumann 2000-yilda faoliyatini biatlonchi sifatida boshlangan va 11 ta mavsum davomida yuqori darajadagi biatlon musobaqalarida ishtirok etgan.

Uning Jahon kubogidagi birinchi gʻalabasi 2002—2003-yilgi mavsumga toʻgʻri kelgan va Jahon kubogida umumiy hisobda 15-oʻrinni egallagan. 2006—2007-yillarda biatlon boʻyicha Jahon kubogida Sumann ommaviy start poygasida gʻolib bo;lgan va mavsumning soʻnggi bosqichiga qadar ommaviy start kubogi yetakchisining qizil koʻylagini kiyib yutgan, garchi u biatlon boʻyicha avstriyaliklar uchun bu juda ajoyib tarix boʻlgan. Vanihoyat maqolni Ole Eynar Byorndalenga boy bergan, u shu tariqa oʻsha mavsumda ommaviy start jahon kubogini qoʻlga kiritgan.

Uning eng yorqin mavsumi 2009—2010-yilgi biatlon boʻyicha Jahon kubogi hisoblanadi. Summan 2010-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida estafeta va taʼqib qilish boʻyicha ikkita kumush medalni qoʻlga kiritgan, Jahon kubogida ikkinchi oʻrinni egallagan va shaxsiy kubokdagi unvon uni oʻsha mavsumning eng sovrindor sportchilaridan biriga aylantirgan.

2010—2011-yilgi biatlon boʻyicha Jahon kubogi Sumann uchun qiyinchiliklarga toʻla kechgan, chunki u dekabr oyida Shvetsiyaning Östersund shahrida ichak kasalligiga chalingan va u butun mavsum davomida unga qarshi kurashishga majbur boʻlgan. Biroq, u Jahon chempionatida 20 km yakkalik bahslarda bronza medalini qoʻlga kiritib yana eʼtibor markaziga qaytgan.

Sumann 2013—2014-yilgi mavsum oxirida sportni tark etgan.

## Shaxsiy hayoti

* Union Sportverein Frojach-Katsch klubida Gösvayner Reynxard murabbiylik qilayotgan Sumann oʻz vatanida politsiyachilik bilan shugʻullangan. Bundan tashqari, u uylangan va ikki farzandi, qizi Lea va oʻgʻli Felikslar dunyoga kelgan.

## Biatlon natijalari
Barcha natijalar Xalqaro biatlon ittifoqidan olingan.

### Olimpiya oʻyinlari
*3 ta medal (2 ta kumush, 1 ta bronza)*

: **Ommaviy start musobaqa sifatida 2006-yilda qoʻshilgan, aralash estafeta 2014-yilda qoʻshilgan.*

### Jahon chempionatlari
*4 ta medal (2 ta kumush, 2 ta bronza)*

## Manbalar
Trennt Michaud

**Trennt Michaud** (Talaffuzi: Trennt Misho; 1996-yil 22-avgust, Belvill, Ontario) — Kanadalik figurali uchuvchi boʻlib, Evelyn Walsh bilan juftlikda konkida uchish boʻyicha musobaqalarda qatnashadi. Ular Toʻrt qitʼa chempionatining bronza medali sohiblari (2022), Kanada chempionatining uch karra kumush medali sovrindorlari (2019, 2020, 2022) boʻlgan.

2022-yil 21-iyun holatiga koʻra, Walsh/Michaud juftligi Xalqaro konkida uchish ittifoqi (ISU) reytingida oʻn toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

## Faoliyati
Trennt 2004-yilda konkida uchishni oʻrgana boshladi. U 2013-yilgi Kanada chempionatida yangi konkida uchuvchilar toifasida qatnashib, yakka holda sakkizinchi va Judit Murta-Anderson bilan juftlikda ikkinchi oʻrinni egallagan.

Trenntning Hope Maklin bilan sherikligi 2014-yilda boshlangan. 2016-yilda ular Kanada oʻsmirlar chempioni boʻlishdi va 2016-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatiga yoʻllanma olishdi. Turnirda ular qisqa dasturdagi namoyishdan soʻng oʻn uchinchi oʻrinni egalladi, lekin juftlik erkin dasturda bosqichidan chiqib ketdi. Ularga Alison Purkiss va Skott Rachuk Londonda murabbiylik qilishgan.

2016-yilda Trennt Evelyn Walsh bilan sport juftligini hosil qildi. Xalqaro musobaqada debyutini amalga oshirgan juftlik sentyabr oyi oxirida Tallinda boʻlib oʻtgan Oʻsmirlar oʻrtasidagi Grand Pri seriyasiga kiruvchi musobaqada oʻn birinchi, keyingi oy esa Drezdenda oʻtkazilgan turnirda beshinchi oʻrinni egalladi. 2017-yil yanvar oyida ular Kanada oʻsmirlar chempioni boʻlishdi va mart oyida Taypeyda boʻlib oʻtadigan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatiga yuborildi. Turnirda ular qisqa dasturda oltinchi, erkin dasturda beshinchi oʻrinni egalladi. Bu natijalari ularga dunyoning eng yaxshi 5 ta konkida uchuvchi juftliklar roʻyxatiga kirishga imkon berdi.

2017-yilgi mavsumda Walsh va Michuad juftligi oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri seriyasining ikki bosqichiga yoʻllanma olishdi. Rigada oʻtkazilgan birinchi bosqichda juftlik bronza medalini qoʻlga kiritdi. Zagrebda boʻlib oʻtgan bosqichda esa toʻrtinchi oʻrinni egalladilar. 2018-yil yanvar oyida bu juftlik birinchi marta kattalar oʻrtasidagi Kanada chempionatida ishtirok etishdi. Musobaqa natijalariga koʻra, Evelyn va Trennt beshinchi oʻrinni egalladilar. 2018-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida bu juftlik qisqa dasturda beshinchi, erkin dasturda esa oltinchi oʻrinni egalladi.

Bu juftlik 2021-yilning „Challenger“ seriyasiga kiruvchi Autumn Classic International turnirida debyutini oʻtkazishi rejalashtirilgan edi, biroq Evelyn koʻkrak qafasi infeksiyasini yuqtirib olgan va u davolanishi uchun ikki oy antibiotiklar qabul qilish talab qilingan.

Juftlik oʻzlarining birinchi Skate America Gran-pri turnirida oxirgi oʻrinni egalladi. Bir necha hafta oʻtgach NHK Trophy musobaqasida qatnahsib, oltinchi oʻrinni egalladi.

## Natijalari
* (Evelyn Walsh bilan)*

## Manbalar
Yomgʻirlar

„**Yomgʻirlar**“ — Renat Sobirov va Tohir Sodiqov ijro etgan qoʻshiq. 2018-yil eʼlon qilingan. Qoʻshiq soʻzini Shohruz (Abadiya) va Azamat Otajonov, musiqasini esa Shohruz yozgan. Sobirov taronani aranjirovka qilishda qatnashgan. „Yomgʻirlar“ qoʻshigʻi 2019-yil Sobirovning ayni nomli ilk studiyaviy albomiga kiritilgan. 2019-yil „Bolalar“ guruhining 30-yillik konsertida Sobirov Sodiqov bilan „Yomgʻirlar“ qoʻshigʻini yakuniy „Xayolim senda“ qoʻshigʻidan oldin ijro etgan.

Tarona sol minor tonalligida boʻlib, unda boshdan-oyoq i — v — VII — VI akkord ketma-ketligi qoʻllangan. Xususan, ashulada Gm — Dm7 — F — E♭ akkordlari chalingan.

2018-yilning noyabr oyida „Yomgʻirlar“ qoʻshigʻi uchun rejissyor Rustam Meliyev klip suratga olgan. Klip 2019-yil eʼlon qilingan boʻlib, unda avtohalokatga uchragan yigit qismati tasvirlangan. Klipdan Sodiqov bilan Sobirov qoʻshiqni qora fonda ijro etayotgani aks etgan kadrlar ham oʻrin olgan.

## Yana qarang
* „Yomgʻir“

## Manbalar

## Havolalar
*
Rayan Cherki

**Mathis Rayan Cherki** (2003-yil 17-avgustda tugʻilgan) – fransiyalik professional futbolchi, hujumkor qanot yarim himoyachisi (vinger) pozitsiyasida oʻynaydi. Rayan Fransiyaning Ligue 1 turniri vakili Lyonnais hamda Fransiya milliy terma jamoasida toʻp tepadi.

## Biografiyasi
Cherki 2003-yilning 17-avgustida Lionda tugʻilgan. Uning otasi Fabrice Amsellem italyan kelib chiqishiga ega boʻlsa, onasi jazoir millatiga mansub.

## Klubdagi faoliyati
Cherki Lyon yoshlar akademiyasining mahsuloti boʻlib, ularning eng yaxshi istiqbollaridan biri hisoblanadi. U 15 yoshida Championat National 2 da ularning jamoasida zaxira oʻyinchisi sifatida oʻynay boshladi. 2019-yilning 7-iyulida Cherki „Lyon“ bilan 2022-yilgacha boʻlgan birinchi professional shartnomasini imzoladi. U professional debyutini 2019-yil 19-oktabr kuni Liga 1 doirasidagi „Dijon“ga qarshi oʻyinda (0:0) oʻtkazdi.

2019-20-yilgi UEFA Yoshlar ligasida toʻrtta gol urganidan soʻng, u Yevropadagi debyutini 2019-yil 27-noyabr kuni Chempionlar ligasi guruh bosqichida Zenitga qarshi oʻyinda oʻtkazdi, 16 yoshu 102 kunlik, oʻyinda u 2:0 hisobidagi magʻlubiyatning 74-daqiqasida Maksvel Kornetga almashtirildi.

2020-yilning 4-yanvarida Cherki Fransiya kubogi doirasidagi „Bur -an-Bresse“ ustidan 7:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda zaxira oʻyinida oʻzining birinchi asosiy golini urdi va „Lion“ safida 16 yosh140 kunligida gol urgan eng yosh futbolchiga aylandi. 18-yanvar kuni u Fransiya kubogi doirasidagi yana bir oʻyinda „Nant“ klubi ustidan 4:3 hisobida gʻalaba qozongan „Lyon“ klubining toʻrtta golida ishtirok etdi; u dubl qayd etdi va qolgan ikkita golga assistentlik qildi.

2020-yil 19-avgustda Cherki UEFA Chempionlar ligasi doirasidagi „Bavariya“ klubiga qarshi oʻyinda maydonga tushdi. Shu tariqa u UEFA Chempionlar Ligasi yarim finalida maydonga tushgan eng yosh futbolchiga aylandi. Oʻsha oʻyinda „Lyon“ klubi gʻoliblarga 3:0 hisobida magʻlub boʻlib, musobaqadan chiqib ketgan edi.

Cherki oʻzining Liga 1 dagi birinchi golini 2021-yil 2-may kuni „Monako“ ustidan 3:2 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvda urgan. Uchrashuvning soʻnggi daqiqalarida uning goli „Lyon“ klubining gʻalabasini taminladi.

## Xalqaro darajadagi faoliyati
Cherki ota-onasi sabab Jazoir va Fransiya termalarida oʻynash huquqiga ega hisoblanadi. Cherki 2018-yilda Fransiyaning 16 yoshgacha boʻlgan terma jamoasida ikki marta oʻynagan, har ikkisi ham Daniya terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyini edi.

## Faoliyat statistikasi

### Klubdagi natijalari

## Yutuqlari
**Olympique Lyon**

* Kupe de la Liga 2-oʻrin sohibi: 2019-20-yil.

## Manbalar

## Havolalar

* Profile Olympique Lyonnais saytida
* 
*
Guljon Qurbonova

**Guljon Qurbonova** (1932-yil, Beruniy tumani, Qoraqalpogʻiston ASSR — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957), KPSS aʼzosi (1962).
## Tarjimayi holi
Guljon Qurbonova 1932-yil Beruniy tumanida tavallud topgan. Qurbonova 1947—1950-yillarda Beruniy tumanidagi Beruniy nomli sovxozda ishchi, 1950-yildan zveno boshligʻi boʻlib ishlagan. Qurbonova boshliq zvenoda 10 gektar maydonning gektarida 70 sentner paxta yetishtirilgan, oʻzi qoʻlda 25 tonna paxta tergan (1956). 4—5-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati (1955—1962) boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Marc Cardona

**Marc Cardona Rovira** () (1995-yil 8-iyulda tugʻilgan) — ispaniyalik professional futbolchi, „Las-Palmas“ hujumchisi.

## Klubdagi faoliyati
Kataloniyaning Lleyda shahrida tugʻilgan Cardona yoshligida Kadis provinsiyasiga koʻchib oʻtgan va Atletiko Sanluqueño CF, Xerez CD va San Benito CF klublarini himoya qilgan. 2014-yilda u Atletiko Sanluqueño CFga qaytgan va 2014-yilning 24-avgustida Tercera Divizionida maydonga tushgan.

Cardona oʻzining birinchi mavsumida asosiy jamoada juda kam maydonga tushgan. Ikkinchi oʻyinda u Sanlukenoning Segunda B divizioniga koʻtarilishida asosiy oʻyinchi boʻlib, faoliyatidagi eng yaxshi mavsumlaridan birini oʻtkazgan va 20 ta gol urgan. 2016-yilning 24-yanvarida „Sevilya“ga qarshi oʻyinda (5:1) xet-trik qayd etgan.

2016-yilning 29-iyunida Cardona „Barselona“ tarkibiga qoʻshilgan va darhol uchinchi divizion jamoasiga qoʻshilgan. U 20-avgust kuni „*Barsa B*“ safida debyut qilgan va „Atletiko Saguntino“ga qarshi uyinda (3:1) xet-trik qayd etgan.

Cardona 2017-yilda 15 ta gol urib, B jamoasiga Segunda divizioniga chiqishga yordam bergan. U ikkinchi diviziondagi birinchi oʻyinini 2017-yilning 19-avgustida oʻtkazgan va „Real Valyadolid“ga qarshi safarda jamoasining gʻalaba golini kiritgan.

2018-yilning 19-iyulida Cardona La Liga vakili SD Eybarga sotib olish sharti bilan bir yilga ijaraga berilgan. 31-avgust kuni u „ Real Sosedad“ga qarshi oʻyinda maydonga tushgan va gol muallifiga aylangan.

2019-yilning 25-iyunida Cardona 2023-yilgacha „CA Osasuna“ga qoʻshilgan. Keyingi yilning 5-oktyabrida u ikkinchi divizion vakili RCD Mallorcaga bir yilga ijaraga berilgan.

2021-yil 29-iyulda Cardona Gollandiyaning Erediviziya jamoasi Go Ahead Eagles bilan bir yillik ijara shartnomasini imzolagan.

2022-yilning 7-iyulida Cardona UD Las-Palmas bilan ikki yillik shartnoma imzolagan.

## Faoliyat statistikasi

## Yutuqlari
**Barselona**

* Qirol kubogi : 2016—2017

## Manbalar
Valentin Carboni

**Valentín Carboni** (talaffuzi**:** *Valentín Karboniy)* (2005-yil 5-martda tugʻilgan) – argentinalik hujumkor yarim himoyachi. Milanning „Inter“ klubi safida faoliyat olib boradi.

## Klubdagi faoliyati
2019-yilda Carboni Italiyaning uchinchi toifasi Kataniyaning yoshlar akademiyasiga qoʻshildi. 2020-yilda u Italiya A Seriyasida „Inter“ yoshlar akademiyasiga qoʻshildi.

Carboni professional debyutini 2022-yil 1-oktabrda oʻtkazdi, u ligada „Roma“ga qarshi oʻyinda (2:1) 88-daqiqada Federiko Dimarko oʻrniga maydonga tushdi.

## Xalqaro darajadagi faoliyati
Argentinada tugʻilgan Carboni Italiya va Argentinani xalqaro miqyosda himoya qilish huquqiga ega. U oʻz vatani Argentinaga sodiq boʻlishidan va 2022-yilda Argentina milliy futbol jamoasiga chaqirilishidan oldin Italiyani 17 yoshgacha boʻlganlar darajasida himoya qilgan. Uzun boʻyli, mohir trekvartista benuqson texnikaga ega, u maqsadni koʻzlaydi, ayniqsa havoda xavfli. Hozirda u „Inter“ning „Primavera“ jamoasida oʻynamoqda, u yerda ikki yosh katta ukasi Franko ham oʻynaydi. Bu yil 17 yoshida Xaver Maskeranoning Argentina milliy futbol terma jamoasining 20 yoshgacha boʻlgan jamoasini Tulon turnirida himoya qildi.

## Shaxsiy hayoti
Argentina milliy futbol terma jamoasining sobiq futbolchisi Ezekiel Carbonining oʻgʻli va Carboni argentinalik futbolchi Franko Carbonining ukasi, Red Bull Salzburg va Kataniya klublarida oʻynagan. Bu otaning sayohatlari natijasida Valentin ikki fuqarolikka ega. 2022-yil mart oyida Lionel Skaloni tomonidan hayratlanarli tarzda dastlabki kattalar tarkibiga chaqirilganidan keyin, otasining tugʻilgan mamlakati sharafini himoya qilishga qaror qilishdan oldin Italiya va Argentinaning kichik yoshdagi jamoalarida oʻynagan.

## Manbalar
Alp Tog'lari (Oy)

**Alp togʻlari** — Oy togʻlari, taxminan 4 milliard yil oldin, oyning asteroid bilan toʻqnashuvi natijasida paydo boʻlgan.

## Tavsif

Alp togʻlari Yomgʻir dengizi mintaqasida joylashgan boʻlib, balandligi boʻyicha ular yer yuzidagi haqiqiy Alp togʻlaridan bir oz pastroqdir. Ushbu togʻ tizmasining gʻarbida ham katta krater Platon joylashgan. Alp togʻlarining shimolida Sovuq dengiz joylashgan. Togʻlarning shimoliy qismida Platonning joʻyaklari, sharqiy qismida Alp vodiysi joylashgan.

Togʻlar 42,04° — 52,81° shimoliy kenglikdagi selenografik koordinatalar bilanchegaralangan hududda joylashgan, 5,6° — 3,22° E.

Yuqoridagi rasmda Alp togʻlari rasmning yuqori qismida joylashgan. Rasmning oʻng tomonida janubiy-shimoliy yoʻnalishda yoʻnaltirilgan Kavkaz togʻlari koʻrinadi. Platon krateri tasvirning chap chetidan tashqarida joylashgan. Tasvir markazidan biroz pastroqda Kassini krateri joylashgan boʻlib, uning shimoli-gʻarbiy qismida Agassiz burni koʻrinadi — Alp togʻlarining janubiy uchi.

## Sunʼiy yoʻldosh kraterlari

Alp togʻlari maʼlum bir oy krateri bilan bogʻlanmagan ikkita sunʼiy yoʻldosh kraterini oʻz ichiga oladi.

## Nomi
Oy togʻlari va dengizlari insoniyat tomonidan nisbatan kuchli teleskoplar ixtiro qilingandan soʻng kashf qilindi va tekshirildi. Alp togʻlari oʻz nomini 17-asrning oʻrtalarida, polshalik astronom Yan Geveliyning Oydagi togʻlarni Yerdagi kabi nomlar bilan chaqirish taklifidan keyin oldi.

## Oyga koʻtarilish
Oyda Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish haqidagi hazillarga qaramay (masalan, Platon kraterida Olimpiya qishlogʻiga mezbonlik qilish orqali), tortishish kuchidagi farqlar Oyda changʻi yoki snoubordda uchishni butunlay istisno qiladi (taxminan 70 kg ogʻirlikdagi changʻichining vazni atigi 12 kg boʻladi). Boshqa tomondan, tortishish kuchining farqi toqqa chiqishni va oyga chiqishni Yerdagi shunga oʻxshash harakatlarga qaraganda osonroq boʻladi.

## Manbalar
William S. McArthur

**William McArthur** (talaffuzi: *Uilyam MakArtur* 1951-yil 26-iyulda tugʻilgan) — isteʼfodagi Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasi polkovnigi va NASA astronavti.

## Armiya faoliyati
McArthur 1951-yil 26-iyulda tugʻilgan va Shimoliy Karolina shtatining Red Springs shahrida oʻsgan. McArthurAmerikaning Boy Skautlarida faol boʻlgan va u yerda oʻzining ikkinchi eng yuqori darajasi – Life Scout -ga erishgan. U Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida oʻqidi, 1973-yilda Amaliy fan va muhandislik boʻyicha bakalavr darajasini oldi. McArthur Shimoliy Karolina shtatining Fort Bragg shahridagi 82-havo desant diviziyasida xizmat qilgan soʻngra, AQSh armiyasi aviatsiya maktabida oʻqigan. Koreya va Jorjiyada xizmat safarlarida boʻlgan (1983-yilda Jorjiya Texnologiya Institutida Aerokosmik muhandislik fanlari magistri darajasini olgan).

## NASA faoliyati
1987-yilda McArthur AQSh harbiy-dengiz kuchlari sinov uchuvchilar maktabida oʻqidi va eksperimental sinov uchuvchisi sifatida taʼlim oldi. U NASAda parvoz sinovlari muhandisi lavozimiga tayinlangan va 1990-yilda astronavt nomzodi sifatida tanlangan. McArthuring birinchi kosmik parvozi 1993-yilda STS-58 bortida boʻlgan. Keyingi missiyalarga STS-74 va STS-92 kirdi.

McArthur 41 xil samolyot va kosmik kemada 9000 soatdan ortiq parvozni amalga oshirdi.

## Shaxsiy hayoti
McArthur sobiq Cynthia Kathryn Lovinga uylangan. Uning ikki qizi bor. McArthur velosipedda yurishni, suratga olishni va shaxsiy kompyuterlar bilan ishlashni yoqtiradi. 2009-yil may oyida u koinot fani va muhandislik sohasiga qoʻshgan hissasi, shuningdek, Shotlandiya kosmik maktabi bilan olib borgan targʻibot ishlari uchun Strathclyde universitetining faxriy doktori unvoniga sazovor boʻldi. U hozirda Texasning Friendswood shahrida istiqomat qiladi.

## Manbalar
Matthias Maurer

**Matthias Maurer** (talaffuzi: *Matthew Maurer* 1970-yil 18-martda tugʻilgan) — Yevropa kosmik agentligi astronavti va materiallar boʻyicha olim. Maurer 2015-yilda kosmik mashgʻulotlarda qatnashish uchun tanlangan.

## Hayoti
 
Maurer Sankt Wendel, Saarlandda tugʻlulib oʻsgan. Maurer Malteser Favqulodda Xizmatida feldsher sifatida majburiy fuqarolik xizmatini oʻtagan. U Germaniyaning Saarbrücken shahridagi Saarland universitetida materialshunoslik va texnologiya boʻyicha tahsil olgan. 1999-yildan 2004-yilgacha Maurer Germaniyaning RWTH Aachen universiteti Materialshunoslik institutida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. Uning muhandislik fanlari doktori (Dr.-Ing.). “Termik purkalgan qoplamali alyuminiy koʻpikli engil kompozitsiyalar” mavzusidagi dissertatsiyasi bir qancha ilmiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Doktorlik darajasini tugatgandan soʻng, Maurer butun dunyo boʻylab uzoq muddatli sayohatga chiqdi. 2006-yilda Maurer MBA boshqaruv darajasiga ega boʻlgan Hagen universitetida iqtisod boʻyicha qoʻshimcha oʻqish kursini muvaffaqiyatli yakunladi.

## Astronavt faoliyati
Maurer 2008-yilda 8500 nafar nomzodlar bilan birga kosmonavt sifatida Yevropa kosmik agentligiga ariza topshirgan va tanlovdan oʻtgan oʻn kishidan biri boʻlgan. Ammo dastlab Yevropa astronavtlar korpusiga tayinlanmagan. 2010-yilda u Yevropa kosmik agentligida ekipajni qoʻllab-quvvatlash muhandisi sifatida ishlay boshladi. 2015-yil iyul oyida Yevropa astronavtlar korpusiga rasman qoʻshilgan

2020-yil 12-may kuni u Texasdagi Jonson kosmik markaziga ESA astronavti Thomas Pesquet va rossiyalik kosmonavtlar Sergey Ryzhikov, Sergey Kud-Sverchkov, Oleg Novitskiy va Pyotr Dubrov bilan birga COVID-19 pandemiyasi davridagi mashgʻulotlar uchun yetib keldi.

### Ekspeditsiya 66/67
2020-yil 28-iyulda Maurer SpaceX Crew-2 da Thomas Pesquet uchun zaxira ekipaj aʼzosi sifatida eʼlon qilindi.

2020-yil 14-dekabrda Maurer rasman 2021-yil 10-noyabrda boshlangan SpaceX Crew-3 missiyasiga tayinlandi. U NASA astronavtlari Raja Chari bilan birga Xalqaro kosmik stansiyaga uchishdi. Stansiya bortida ular 66-ekspeditsiyaga qoʻshilishdi. Bu missiya uni 2018-yilda Aleksandr Gerstdan keyin oʻn ikkinchi nemis kosmonavtiga aylantirdi.

## Manbalar
Aʼlam madrasasi

**Aʼlam madrasasi (Abdurahmoni Aʼlam madrasasi)** — Buxoro madrasasi. Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati, Buxoro shahrining tarixiy markazida joylashgan 2 qavatli madrasa inshooti. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Aʼlam madrasasi 1809-yilda Gavkushon guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar davrida, Mirzo Abdurahmon a’lam tomonidan bunyod etilgan. Mirzo Abdurahmon Buxoro amirligida aʼlam vazifasini bajargan. Mirzo Abdurahmon zamonasining eng mashhur shaxslaridan biri boʻlgan. U Buxoro amiri Amir Haydar davrida aʼlam vazifasiga tayinlangan. Abdurahmon Aʼlam muammoni hal etish yoʻlini topa olish qobiliyati boʻlganligi sababli, Qoʻqon xoni Umarxon huzuriga elchi qilib joʻnatilgan. U mazkur elchilikni muvaffaqiyatli olib borgan. 1809-yilda Abdurahmon Aʼlam Buxoroda vafot etadi. Ushbu madrasa ikki qavatli boʻlib, shoʻrolar inqilobiga qadar dars oʻtilgan. Ushbu madrasa mudarrisi bir nafar boʻlgan. Abdurahmoni Aʼlam madrasasiga doir bir qancha vaqf hujjatlari topib oʻrganilgan. Tadqiqotchi Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, 1888-yilga oid vaqf hujjatini topgan. Unda shunday yozilgan: „Sayida Begim binti mulla Mir Hanif faxrli Buxoroyi sharif shahrida Mirzo Haydar guzaridagi yeri va Mohi tobon guzaridagi bir necha hujra va doʻkonlardan iborat boʻlgan karvonsaroylarni marhum mulla Mirzo Abdurahmon aʼlam madrasasi uchun vaqf qiladi“.

## Meʼmorchiligi
Abdurahmoni Aʼlam madrasasi ikki qavatli boʻlib, 21 ta hujradan iborat. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda Bahovuddin Naqshband koʻchasida va Gavkushon guzarida joylashgan.

## Manbalar
Vaccinium myrtillus

***Vaccinium myrtillus*** yoki **yevropa koʻk mevasi** - bu koʻk rangdagi isteʼmol qilish mumkin boʻlgan mevalarni beruvchibutalarning golarktik. *[[Chernika|Vacciniumning]]* boshqa qarindoshlaridan farqlash uchun uni **oddiy qaragʻay** yoki **koʻk boʻtqa** deyiladi.

## Tavsif
*Vaccinium myrtillus* boʻyi 4-18 sm ga yetadigan kichik bargli buta. Kuzda qizil rangga aylangan och yashil barglari bor. Barglarining uzunligi 1-3 sm tuxumsimon, lansetsimon yoki keng elliptik shaklga ega.

## Umumiy nomlar
Umumiy nomlariga **blaeberry** (Shotlandiya), **urts** or **hurts** (Kornwall va Devon), **hurtleberry**, **myrtleberry**, **wimberry**, **whinberry**, **winberry** va **fraughan kiradi**.

## Tarqalishi va yashash joyi
*Vaccinium myrtillus* golarktik tur boʻlib, Shimoliy Yevropa qitʼasi, Britaniya orollari, Shimoliy Osiyo, Yaponiya, Grenlandiya, Islandiya, Gʻarbiy Kanada va Gʻarbiy Qoʻshma Shtatlarda oʻsadi. U shilimshiq kislotali tuproqlarida, botqoqliklarda, buzilgan oʻtloqlarda, ochiq oʻrmonlar va bogʻlarda, yon bagʻirlari va morenalarida uchraydi. Qaragʻay va tegishli *[[Golubika|V. uliginosum]]* iqlim oʻzgarishidan taʼsirlanmagan.

## Foydalanish

Mevalarni isteʼmol qilish paytida qoʻllar, tishlar va tillar koʻk yoki binafsha rangga boʻyaladi. Shuning uchun u Britaniyada anʼanaviy ravishda oziq-ovqat va kiyim-kechak uchun boʻyoq sifatida ishlatilgan.

### Meva
*Vaccinium myrtillus* asrlar davomida anʼanaviy tibbiyotda, ayniqsa anʼanaviy Avstriya tibbiyotida turli kasalliklarni davolashda choy yoki likyor sifatida ishlatilgan. Bilberry  qoʻshimchalari Qoʻshma Shtatlarda sotiladi, ammo bu mahsulotlarning sogʻliq yoki kasalliklarga taʼsiri haqida dalillar juda kam. Mevasi odatda pirog, tort va flan, kek, murabbo, kekslar, pechene, siroplar, sharbatlar va shakarlamalar uchun ishlatiladi.

### Barglar
Anʼanaviy tibbiyotda barglari asosan teri kasalliklarini davolash uchun ishlatilgan. Barglarni isteʼmol qilish xavfli boʻlishi mumkin.
File:Vaccinium myrtillus2 ies.jpg|Vaccinium myrtillus
File:Vaccinium myrtillus 30999834.jpg|Vaccinium myrtillus 
File:2020. Herbarium. Vaccinium myrtillus. img-023.jpg| Vaccinium myrtillus


## Oʻrim-yigʻim
Shimoliy Yevropadagi mevaga talab katta boʻlsa-da mevalar sunʼiy yetishtirilmaydi, barcha mevalar yovvoyi tabiatda yigʻib olinadi. Baʼzi mualliflarning taʼkidlashicha, agar umumiy qishloq xoʻjaligi usullaridan foydalangan holda etishtirilsa, hosilni yaxshilash uchun imkoniyatlar mavjud.

## Kimyo
*[[Golubika|V. uliginosum]]* va V. myrtillus ham lignin ishlab chiqaradi, chunki ular himoya kimyoviy moddalar sifatida ishlatiladi. Garchi koʻpgina oʻsimliklar iqlim oʻzgarishining stressini yengish uchun lignin ishlab chiqarishni oʻzgartirsalar ham, *Vacciniumning* ikkala turining lignin darajasiga taʼsir qilmagan koʻrinadi. *V. myrtillus* triterpenlarning yuqori konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi.

## Yana qarang

* Blaeberry daryosi
* *[[Mahonia aquifolium]]* (Oregon uzum)
* *[[Myrtus]]*

## Manbalar
Gabriel Slonina

**Gabriel Pawel „Gaga“ Slonina** (; 2004-yil 15-mayda tugʻilgan) – amerikalik professional futbolchi, Oliy liganing „Chicago Fire“ klubida darvozabon sifatida oʻynaydi, Premer-liganing „Chelsea“ klubidan ijaraga olingan.

## Klubdagi faoliyati

### Chicago Fire
Illinoys shtatining Addison shahrida tugʻilgan Slonina 2013-yilda „Chicago Fire Major League Soccer“ klubining yoshlar akademiyasiga qoʻshilgan. 2019-yil 8-mart kuni Slonina klub bilan professional vatandoshi futbolchi shartnomasini imzoladi. 14 yoshida Slonina Oliy Liga futbol tarixidagi ikkinchi eng yosh va Chikago Fayr tarixidagi eng yosh shartnoma imzolagan futbolchiga aylandi.

2021-yil 4-avgust kuni Slonina „Chicago Fire“da „New York City FC“ klubiga qarshi oʻzining professional debyutini oʻtkazdi va 17 yoshu 81 kun ichida liga tarixidagi eng yosh asosiy darvozabonga aylandi. Uchrashuv 0:0 hisobidagi durang bilan yakunlanganida Slonina „Chicago Fire“ uchun toʻrtta seyv amalga oshirdi, bu esa, uni Oliy Liga futboli tarixidagi eng yosh darvozabonga aylantirdi.

### Chelsea
2022-yil 2-avgustda Slonina Premer-liganing „Chelsea“ klubi bilan 10 million dollarlik transfer narxi evaziga shartnoma imzoladi va qoʻshimchalar bilan 15 million dollarga koʻtarilishi mumkin edi.

### "Chicago Fire" klubiga ijaraga
Slonina 2023-yilning 1-yanvarida „Chelsea“ ga qoʻshilishdan oldin MLS mavsumining qolgan qismini yakunlash uchun „Chicago Fire“da ijara asosida qoladi.

## Xalqaro darajadagi faoliyati
Slonina Qoʻshma Shtatlar sharafini 15 yoshgacha, 16 yoshgacha, 17 yoshgacha va 20 yoshgacha boʻlgan yoshlar turnirlarida himoya qildi. Slonina 2021-yil dekabr oyida Qoʻshma Shtatlar kattalar terma jamoasi lageriga chaqirilgan, ammo oʻyinda ishtirok etmagan. 2022-yil 21-yanvarda Slonina AQSH katta terma jamoasi bilan Jahon chempionati saralash lageriga chaqirildi, ammo yana oʻyinda ishtirok etmadi. 17-may kuni u bosh murabbiy Cheslav Michnievich tomonidan Millatlar ligasining Uels, Belgiya va Gollandiyaga qarshi oʻyinlari uchun Polsha kattalar jamoasiga chaqirildi. Uch kundan keyin Slonina chaqiruvni rad etdi va AQSh milliy futbol terma jamoa sharafini xalqaro miqyosda himoya qilish istagini bildirdi.

## Shaxsiy hayoti
Amerika Qoʻshma Shtatlarida tugʻilgan, asli polshalik va AQSh yoki Polsha milliy futbol terma jamoasi sharafini xalqaro miqyosda himoya qilish huquqiga ega.

## Faoliyat statistikasi

### Klubdagi natijalari

## Manbalar

## Havolalar

* Chikago Firedagi profil
Myrtus communis

***Myrtus communis***, **oddiy mirta** yoki **haqiqiy mirta**, Myrtaceae oilasiga mansub gulli oʻsimliklarning bir turi. Bu oʻsimlik Yevropaning janubi, Shimoliy Afrika, Gʻarbiy Osiyo, Makaronezda va Hindiston yarim orolida oʻsadigan doimiy yashil buta hisoblanadi. U baʼzan Korsika qalampiri deb ham ataladi. 

*Myrtus communisning* shifobaxsh xususiyatlari tufayli miloddan avvalgi 600-yillarda foydalanilgan. Oʻsimlik qadimgi davrlarda ramziy va marosimiy ahamiyatga ega boʻlib, u sharaf, adolat, farovonlik, saxiylik, umid, sevgi va baxtni ifodalash uchun ishlatilgan. Yunon-rim mifologiyasida xudolar Afrodita va Demeter oddiy mirta va uning gullari bilan bogʻlangan. Bibliyada uning tozalash marosimlarida qoʻllanishi aytilgan. Suv yoʻllari boʻylab gullab-yashnagan buta sifatida u tiklanish va tiklanish ramzi sifatida ham koʻrilgan.

Uygʻonish davrida Yevropada oʻsimlik sevgi ramzi sifatida mashhur boʻlgan. Undan toʻy guldastasining bir qismi sifatida foydalanishgan.

## Tavsif
Oʻsimlik doimiy yashil buta yoki kichik daraxt shaklida oʻsadi,  boʻyi  gacha yetadi. Barglarining uzunligi  uzun, xushboʻy, tarkibida efir moyi bor. 

Gullari oq yoki pushti rangga boʻyalgan, beshta gulbargli. Mevasi isteʼmol qilish mumkin boʻlgan rezavor, pishganida koʻk-qora rangga kiradi. 

Bu oʻsimlikdan olingan efir moylari koʻpayish va antikvorumni sezuvchi xususiyatlarga ega boʻlib, oziq-ovqatdan zaharlanishga qarshi yordam beradi. Mirto likyorini tayyorlash uchun Myrtus communis rezavorlari spirtli ichimliklarga solinadi.

Bu tur va yanada kichikroq oʻlchamli *M. communis* subsp. *tarentina* Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotini qoʻlga kiritdi. Ular chidamli, ammo quyoshda himoyalangan joyni afzal koʻradilar.
Fayl:Myrtus communis10.jpg|Myrtle o'simligi butasi
Fayl:Myrtus communis 001.JPG|Myrtle barglari butasi barglari
Fayl:Myrtus communis Fruits Closeup DehesaBoyalPuertollano.jpg|Myrtle mevalari.
Fayl:Myrtus communis 10.jpg|''Mirto'' likyorini tayyorlash uchun rezavorlar alkogolga solinadi.


## Yana qarang

* *Austromyrtus dulcis* (Midgen berry)
* *Ugni molinae* (Chili guava mevasi)

## Manbalar
Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi

**Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan. Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi Asiriy guzarida, Buxoro amiriligida hukmronlik qilgan Amir Nasrulloxon (1826—1860) davrida, Domulla Ahmadjon ibn mulla Avazjon tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa 1705-yilda qurilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasa oldida Domulla Ahmadjon pishiq gʻisht, yogʻoch va ganchdan bitta maktab ham qurdirgan. Domulla Ahmadjon madrasa va maktab faoliyatini taʼminlash maqsadida Buxoroning shimoli rud tumanida 363 tanob yer, Chorbogʻi oliyda bir hammom, Asiriy guzarida esa uchta doʻkonini vaqf qilinadi.
Ushbu madrasada har juma kuni imom va maktab muallimi „Ixlos“ surasini uch marotaba oʻqib, savobini voqif ruhiga bagʻishlagan. Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi har bir hujrasida ikki nafardan talabalar istiqomat qilgan. Vaqf mulki ijaradorlariga uch yildan ortiq ijaraga berilmagan. Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasida koʻplab muallimlar dars bergan. Boshqa vaqf hujjatlariga koʻra ushbu madrasa uchun 1858—1858-yillarda Ahmadjon ibn Avazbadal tomonidan 306 tanob yer vaqf qilingan. Ushbu madrasada tahsil olgan talabalar va mudarrislar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar saqlangan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 10 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi 9 ta hujra va 1 ta dars xona, qishqi masjid va yozgi ayvondan iborat boʻlgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

## Manbalar
Bashorat Mirboboyeva

**Bashorat Toʻlaganovna Mirboboyeva** (1916-yil 5-dekabr, Verniy  2010-yil 20-mart, Toshkent) — birinchi oʻzbek ayol parashyutchisi va birinchi oʻzbek ayol parovoz mashinisti.

## Manbalar
Kaide Gordon

**Kaide Gordon** (talaffuzi: *Kayde Gordon;* 2004-yil 5-oktyabrda tugʻilgan) — ingliz professional futbolchisi, Premier League Liverpool F.C. klubida qanot yoki hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Yoshlik hayoti
Gordon Derbishir, Derbi shahrida tugʻilgan. Yurgen Klopp hech kimni tasvirlash uchun „ajoyib isteʼdod“ iborasini ishlatmaydi, shuning uchun „Liverpool“ hujumchisi Kayde Gordon oʻziga xos narsa ekanligi aniq.

2021-yil yanvar oyida Derbi Kauntidan 3 million funt sterling (4 million dollar) evaziga shartnoma imzolagan 17 yoshli futbolchi allaqachon „qizillar“ning ikkinchi eng yosh toʻpurari boʻlib turibdi, uning asosiy jamoaga kirganidan beri ishonchli oʻyinlari hujumchining tajribasi bilan izohlanadi.

Gordonning Derbidagi sobiq murabbiylari 2021-yilning yozida GOAL nashriga „u futbol bilan hamma narsani qila oladi“ deb aytishgan va u koʻp yillar davomida „Enfild“ stadionida oʻzining ajoyib mahoratini namoyish etishga tayyor ekanligiga ishonishadi.

## Klubdagi faoliyati
Gordon „Derbi Kaunti“ga 2013-yilda 9 yoshgacha boʻlgan safida qoʻshilgan va 2020-yil 29-dekabrda „Birmingem Siti“ga qarshi 4:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda zaxira oʻrindigʻida debyutini oʻtkazgan.

2021-yilning 5-fevralida Gordon „Liverpool“ ga oʻtgani eʼlon qilindi. Derbi Kaunti 1 million funt sterling atrofida boʻlgan nomaʼlum tovon toʻlovini oldi va qoʻshimchalar bilan 3 million funtga koʻtarildi. Gordon „Liverpool“ safidagi debyutini 2021-yil 21-sentyabrda Kerrouud da boʻlib oʻtgan Angliya liga kubogi bahsida oʻtkazdi. U Angliya kubogining uchinchi bosqichida „Liverpool“ safidagi ikkinchi oʻyinida „Shrewsbury“ klubiga qarshi oʻyinda „Liverpool“ uchun birinchi golini urdi va „Liverpool“ning barcha musobaqalardagi ikkinchi eng yosh toʻpurariga aylandi va Angliya Kubogidagi eng yosh toʻpurariga aylandi. U Angliya Premer-ligasidagi debyutini 16-yanvar kuni Brentfordga qarshi ikkinchi boʻlimda oʻtkazdi.

## Xalqaro darajadagi faoliyati
Angliya milliy futbol terma jamoasining sharafini U16 chempionatida himoya qilgan. Gordon 2021-yil 3-sentabr kuni Nyuport xalqaro sport qishlogʻida Uels milliy futbol terma jamoasi bilan 1:1 hisobidagi durang oʻyinida Angliya U18 milliy futbol terma jamoasi safida debyut qildi.

## Shaxsiy hayoti
Gordonning akasi Kellan Gordon „Mansfild Town“ jamoasining professional futbolchisi.

## Faoliyat statistikasi

## Manbalar

## Havolalar

* Liverpool FC veb-saytidagi profil
Gomphrena globosa

***Gomphrena globosa***, odatda **globus amaranth** sifatida tanilgan, gultojixoʻrozdoshlar oilasiga mansub oʻsimlik. Dumaloq shakldagi gul toʻpgullari koʻzga aniq tashlanib turadi. Toʻq qizil, binafsha, qizil, toʻq sariq, oq, pushti va nilufar rangli navlari yaratilgan. Gul boshlari ichida joylashgan haqiqiy gullar kichik va koʻzga tashlanmaydi.

*Gomphrena globosaning* vatani Markaziy Amerika, Panama va Gvatemala mintaqalari, ammo hozir butun dunyoda oʻstiriladi. *G. globosa* tropik bir yillik oʻsimlik sifatida yoz va kuzning boshida  gullaydi. U  issiqlikka va qurgʻoqchilikka chidamli, ammo toʻliq quyoshda va muntazam namlikda yaxshi oʻsadi. Yetuklik davrida gul boshlari taxminan 4 sm va oʻsimlik balandligi 24 dyuymgacha yetadi.

*Gomphrena globosa* - kapalaklar, asalarilar va boshqa hasharotlar tomonidan changlanadi. Gul tarqatadigan uchuvchi moddalar changlatuvchilarni jalb qiladi.

## Foydalanish
Oʻsimlik quritgandan keyin shakli va rangini saqlab qoladi.

Nepalda gul odatda m*akhamali ful* nomi bilan tanilgan va Tihar festivalining oxirgi kuni Bhai Tika paytida gulchambar yasash uchun ishlatiladi. Gulchambarni singil akaning boʻyniga osib qoʻyadi. Gulning asta-sekin soʻnishi birodar uchun uzoq umrni anglatadi. Gul 1855-yilda Jung Bahodur Rana tomonidan Britaniyaga yuborilgan. Bu gul sanskrit tilida *Rakta Mallika* nomi bilan tanilgan.

Bu oʻsimlik oʻzining yorqin ranglari uchun qadrlanadi.

*G. globosa* oʻsimlik tibbiyotida ishlatilgan.

*G. globosa* gullari oziq-ovqat sanoati, kosmetika va chorva ozuqalarida qoʻshimchalar sifatida keng qoʻllaniladigan betasiyaninlarga boy.

## Kimyoviy xossalari

### Fitokimyoviy moddalar
*G. globosada* kamida yigirma yettita fitokimyoviy moddalar, jumladan, oltita fenolik kislota hosilalari va oʻn beshta oʻziga xos flavonoidlar aniqlangan. Mavjud eng koʻp fenolik birikmalar flavonoidlardir. Gomfrenol hosilalari ham fenolik tarkibga hissa qoʻshadi. Boshqa flavanollarga quercetin, kempferol va izorhamnetin hosilalari kiradi.

### Betasiyaninlar
Globus amarantida aniqlangan asosiy betasiyaninlar gomfrenin, izogomfrenin II va izogomfrenin III hisoblanadi. Bu birikmalar oʻsimlikdagi vakuolalarda saqlanadi.

## Galereya

Fayl:Hongkong Gomphrena.JPG
Fayl:2010. Выставка цветов в Донецке на день города 32.jpg
Fayl:Gomphrena globosa - 1199885271.jpg
Fayl:Http Rudrashki flower.jpg|*G. globosa gullari*


## Manbalar
Muhammad Ali hoji madrasasi

Muhammad Ali hoji madrasasi — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Muhammad Ali hoji madrasasi 1707—1708-yillarda Qoʻsh madrasa guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniy Ubaydullaxon davrida, Muhammmad Ali hoji tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrada uchinchi darajadagi oliy toifaga kirib, banoraspoʻsh mudarris dars bergan. Abdurauf Fitratning maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasaning yillik vaqf mablagʻi 150 ming tangani tashkil etgan. Muhammmad Ali hoji Buxoro xoni Subhonqulixonning amirlaridan biri hisoblangan. Muhammad Ali hoji madrasasida har bir hujrasida ikki nafardan talabalar istiqomat qilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Muhammad Ali hoji madrasasi Buxorodagi eng mashhur madrasalardan biri boʻlgan. Ushbu madrasada faoliyat koʻrsatgan mudarrislarning yillik maoshi 85—90 tilla miqdorida boʻlgan. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq beshdan ortiq vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Ushbu madrasa faoliyati bilan bogʻliq Buxoro amiri Amir Muzaffarxonning bitta yorligʻi topib oʻrganilgan. Ushbu yorligʻ 1875-yil avgust oyida rasmiylashtirilgan boʻlib, unda qozi askar domulla Xojikalonga Muhammad Alixon madrasasida yarim sahm dars berilganligi toʻgʻrisida maʼlumot keltiriladi. Sadri Ziyo Muhammad Ali hoji madrasasida 17 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Muhammad Ali hoji madrasasi 19 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. 

## Manbalar
Richard Mastracchio

**Richard Mastracchio** (1960-yil 11-fevralda tugʻilgan) — amerikalik muhandis va sobiq NASA astronavti. U Xalqaro kosmik stansiyaga uzoq muddatli Soyuz TMA-11M (38-ekspeditsiya / 39 -ekspeditsiya) missiyasida parvoz muhandisi sifatida xizmat qilgan. Bundan tashqari u, missiya mutaxassisi sifatida uchta NASA Space Shuttle missiyalarida uchgan. Hozirda u Orbital ATK'da tijorat taʼminoti xizmatlari boʻyicha katta direktor sifatida faoliyat olib boradi.

## Shaxsiy
Richard Mastracchio Connecticut shtatining Uoterberi shahrida tugʻilgan. U 1978-yilda Crosby High Schoolni tamomlagan. Richard 1982-yilda Connecticut universitetida elektrotexnika fanlari boʻyicha bakalavr darajasini, 1987-yilda Rensselaer politexnika institutida elektrotexnika boʻyicha fan magistri va Houston universitetida fizika fanlari boʻyicha fanlar magistri darajasini olgan.

Richard Elektr va elektronika muhandislari instituti aʼzosi.

U Candi Mastracchio bilan turmush qurgan.

## Muhandislik faoliyati
Richard 1982-yildan 1987-yilgacha Connecticutdagi Hamilton Standard kompaniyasida tizim dizayn guruhida muhandis sifatida ishlagan. Shu vaqt ichida u yuqori unumdorlik, inertial oʻlchov birliklari va parvozlarni boshqarish kompyuterlarini yaratishda ishtirok etdi.

## NASA faoliyati
1987-yilda Richard Jonson kosmik markazidagi Rockwell Shuttle Operations kompaniyasida ishlash uchun Texasning Hyuston shahriga koʻchib oʻtdi. 1990-yilda u NASAga Parvoz ekipaji operatsiyalari muhandisi sifatida ishga kirdi. Uning vazifalariga kosmik kemalar parvozi uchun dasturiy taʼminot talablarini ishlab chiqish, Shuttle Avionika integratsiyasi laboratoriyasida kosmik kemalar parvozi dasturiy taʼminotini tekshirish va Astronavtlar idorasi uchun koʻtarilish va ekipajni toʻxtatish tartiblarini ishlab chiqish kiradi.

## NASAdan keyingi martaba
2017-yil 19-iyun kuni Richard Orbital ATK kompaniyasining tijorat taʼminoti xizmatlari boʻyicha katta direktor etib tayinlandi. Hozirda u Northrop Grumman Space Systems kompaniyasining biznesni rivojlantirish boʻyicha direktori.

## Manbalar
Сhuchuk oyim sangin madrasasi

**Chuchuk oyim sangin madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Chuchuk oyim sangin madrasasi 1792—1793-yillarda Naqib guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida Chuchuk oyim binti Muhammad Shukur toʻqsabo tomonidan bunyod etilgan. Madrasaning yillik vaqf mablagʻi 25 ming tangani tashkil etgan boʻlib, 2 qavatdan iborat boʻlgan. Olga Suxareva maʼlumotlariga koʻra Chuqur guzarida Hakim oyim madrasasi joylashgan va Parfyonov-Fenin xaritasida u Chuchuk oyim madrasasi deb koʻrsatilgan va bu guzarda Boqixon naqib madrasasi ham mavjud boʻlgan. Ushbu guzar XVIII asrgacha Chorbogʻi Boqixon nomi bilan atab kelingan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaga oid ikkita vaqf hujjati saqlanib qolgan. Birinchi vaqf hujjatlariga koʻra madrasa Eshon hoji mozori yaqinida joylashgan. Madrasaning gaʼrbi va sharqida koʻcha, shimolida hovlilar, janubida hazrat Eshon qabriga boradigan yoʻl mavjud boʻlgan. Chuchuk oyim sangin madrasasining masjidi va oliy toqlari ham boʻlgan. Ikkinchi vaqf hujjatida madrasa Chuchuk oyim binti Qulmuhammad dodhoh tomonidan vaqf qilingan. Madrasada sovet davrigacha oʻqish davom etgan. Bundan tashqari madrasada faoliyat olib borgan mudarris va talabalar toʻgʻrisida maʼlumotlar ham mavjud. Sadri Ziyo ushbu madrasada 13 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Chuchuk oyim sangin madrasasi 13 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. 

## Manbalar
Apeninlar (Oy)

**Apeninlar (Oy)** () — Oy togʻlari Oyning koʻrinadigan tomonining shimoliy qismida, Yomgʻir dengizining janubi-sharqiy chegarasida joylashgan. Ular quruqlikdagi Apennin orollari nomini 1647-yilda Yan Geveliydan Oy togʻlarini quruqlikdagilarning nomlari bilan nomlash amaliyotiga koʻra oldilar. 1961-yilda bu nom hozirgi imloda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.

## Tavsif

Oy Apenninlarining uzunligi taxminan 600 km va maksimal balandligi 5400 m gacha, bu ularga oyning koʻrinadigan tomonidagi eng baland togʻlar deb nomlanish huquqini beradi. Togʻlarning gʻarbiy qismida Eratosfen krateri va Znoya koʻrfazi joylashgan. Sharqda togʻlar aniqlik dengiziga yetib boradi, shimoli-Sharqdagi Keyp Fresnelga oʻtadi va Kemsk togʻlari bilan chegaradosh. Togʻlarning shimolida chirish Botqogʻi va Arximed togʻlari, janubda bugʻlar dengizi joylashgan. Sharqda togʻlar Tiniq dengizga yetib boradi va Gem togʻlari bilan chegaralanadi. Togʻlarni koʻp sonli oʻralgan vodiylar kesib, umumiy yoʻnalishi janubi-sharqga yoʻnaltirilgan. Apennin togʻlari 14,6-28,5° koordinatalari bilan cheklangan hududda joylashgan. Hududda Arat va Konon kraterlari mavjud.

Apennin togʻlari Mare Imbriumni tashkil etgan Imbriya taʼsiri va taʼsirdan oldin mavjud boʻlgan geologik tuzilmalar, ayniqsa Orollar dengizi va havzalarida murakkab oʻzaro taʼsirning mahsulidir. Togʻlar Imbriya havzasining asosiy toʻlqinining janubi-sharqiy qismi ekanligiga ishoniladi. Togʻlarning shakllanishi 3,72-3,92 sodir boʻlgan milliard yil oldin, erta Imbriya davrida.

Apennin orollarida quyidagi choʻqqilar mavjud boʻlib, ular oʻz nomlariga ega va gʻarbdan shimoli-sharqgacha sanab oʻtilgan:

* Boʻri choʻqqisi
* Amperning choʻqqisi
* Bredli choʻqqisi
* Hadley deltasining choʻqqisi

Apennindagi choʻqqilarning umumiy soni  dan oshadi.

## Kosmik kemalarning qoʻnish joylari
Apennin togʻlarining shimoli-sharqiy uchida, Xedli Froz va Xedli choʻqqisi deltasi mintaqasida Apollon 15-oy moduli qoʻngan.

## Yana qarang

* Oydagi togʻlar roʻyxati
* Selenografiya
* Oyning geologiyasi
* Kechiktirilgan kuchli bombardimon

## Manbalar
Mir Doʻstimbiy madrasasi

**Mir Doʻstimbiy madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Mir Doʻstimbiy madrasasi XVI asrda Mir Doʻstim guzarida, Buxoroda hukmronlik qilgan shayboniy Abdullaxon II davrida Mir Doʻstimbiy ibn amir Tangriqulibiy tomonidan bunyod etilgan. Sadri Ziyo maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasa Abdullaxon ibn Iskandarxonning kuyovi Muhammad Amin ibn Muhammad Nafas mablagʻiga qurilganini yozadi. U Abdullaxon II ning Bibi Robiya qiziga uylangan. Mir Doʻstimbiy ibn amir Tangriqulibiy oʻzbek qavming qoʻshchi urugʻidan boʻlgan. U faoliyati davomida Samarqandda shayboniy hukmdor Abdulatifxonning otaligʻi boʻlgan va u yerda amirlar amiri vazifasini bajargan. U bundan tashqari Abdullaxon II ning ishonchli kishilaridan biri boʻlgan va tez-tez hukmdorning muhim topshiriqlarini bajarib turgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Buxoro amirligida faoliyat olib borgan Ostonqul qoʻshbegi 1904—1905-yillarda ushbu madrasa uchun mulkidan vaqf qilgan. Bundan tashqari 1915-yil 19-dekabr kuni Masturaoy binti Mirzo Umar ushbu madrasa uchun 5 tanob mulki xur yerini vaqf qilgan. Mir Doʻstimbiy madrasasida har bir hujrasida ikki nafardan talabalar istiqomat qilgan. Talabalar har juma va dushanba kunlari „Ixlos“ surasini uch martadan tilovat qilib, savobini voqif ajdodlari ruhiga bagʻishlagan. 1917-yil 1-iyul kuni Tuhfaoy binti Qurbonoy mazkur madrasa uchun Janubi ruddagi Oshpaymoni mavzesida 4,25 tanob yerni vaqf qilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 10 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Mir Doʻstimbiy madrasasi 10 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. 

## Manbalar