Mijozlarga kirish litsenziyasi

**Mijozlar uchun kirish litsenziyasi** (inglizcha qisqartmasi – **CAL**) mijoz kompyuterlariga server dasturiy taʼminoti xizmatlaridan foydalanish imkonini beruvchi tijorat dasturiy taʼminot litsenziyasidir . Aksariyat tijorat ish stoli ilovalari har bir oʻrnatish uchun toʻlov olinadigan tarzda litsenziyalangan, biroq baʼzi server mahsulotlari dasturiy taʼminot tomonidan taqdim etilgan xizmatga kiradigan har bir qurilma yoki foydalanuvchi uchun toʻlov talab qilinadigan tarzda litsenziyalanishi mumkin. Misol uchun, oʻnta foydalanuvchi CAL sotib olingan Windows Server 2016 namunasi 10 ta CAL ni sotib olgan foydalanuvchilarga serverga kirish imkonini beradi.

## Litsenziyalash
Commercial apps are licensed to end users or businesses: in a legally binding agreement between the proprietor of the software (the „licensor“) and the end user or business (the „licensee“), the licensor gives permission to the licensee to use the app under certain limitations, which are set forth in the license agreement. In case of Microsoft, the consumer retail or „off-the-shelf“ products generally use very similar licence agreements, allowing the licensee to use the software on one computer, subject to the usual terms and conditions. For businesses however, Microsoft offers several types of licensing schemes for a range of their products, which are designed to be cost effective, flexible, or both.

Windows Server 2003 va SQL Server 2005 kabi tijorat server dasturlari Windows Vista kabi ish stoli dasturlari uchun sotib olinganlarga qaraganda qimmatroq litsenziyalarni talab qiladi. Bu server mahsulotlariga ulangan hamma mijozlar oʻzlarining xizmatlaridan foydalanish uchun ulanish litsenziyasiga ega boʻlishi kerak. Ushbu maxsus litsenziyalar CAL shaklida beriladi.

## Amalga oshirish
CAL qonuniy ravishda mijoz kompyuterlariga tijorat server dasturlariga ulanish imkonini beradi. Ular odatda Haqiqiylik sertifikati (CoA) va litsenziya kaliti shaklida boʻladi, baʼzan esa sertifikatning oʻzi bilan birga boʻladi. Koʻpgina Microsoft server dasturiy taʼminotlarining turli nashrlari odatda CALlarning litsenziyalash rejimiga qarab dasturiy taʼminotdan bir nechta foydalanuvchilar yoki bir nechta kompyuterlar tomonidan foydalanishga imkon beruvchi oz sonli CALlarni oʻz ichiga oladi. Agar koʻproq mijozlar serverga kirishni talab qilsa, qoʻshimcha mijoz litsenziyalarini sotib olish kerak.

Microsoft Server mahsulotlari istalgan vaqtda qancha mijoz ulanishidan qatʼi nazar, har bir noyob mijoz uchun CAL talab qiladi. Baʼzi Microsoft server dasturlari, Windows Server Web Editionʼda boʻlgani kabi, CALlarni umuman talab qilmaydi. Microsoft SQL Server CAL uchun yoki muqobil ravishda CPU yadrolari uchun litsenziyalanishi mumkin.

## Turlari
CALlar „qurilma“ (litsenziya shartnomasida belgilanganidek) yoki „foydalanuvchi“ uchun qoʻllanadi. Biznes istalgan rejimni tanlashda erkindir.

Foydalanuvchi CAL-laridan foydalanganda, har bir mijoz litsenziyasi bir foydalanuvchiga kerak boʻlganda server dasturiga ulanish imkonini beradi. Ushbu foydalanuvchiga CAL ajratilgandan soʻng, uni boshqa foydalanuvchi ishlata olmaydi. Besh, besh yuz yoki har qanday foydalanuvchi serverga ulanishi uchun istalgan miqdordagi CAL sotib olishingiz mumkin. Foydalanuvchi CALlari har bir foydalanuvchiga istalgan sonli qurilmalardan server dasturiga ulanish imkonini beradi. Qurilmalar hisobga olinmaydi, lekin ularga faqat maʼlum miqdordagi foydalanuvchilar ulanishi mumkin.

Har bir qurilma rejimi deyarli bir xil ishlaydi, lekin ulanadigan qurilmalar sonini cheklaydi, foydalanuvchilar sonini emas. Bitta mijoz litsenziyasi bitta qurilmaga qancha foydalanuvchi ulanishidan qatʼi nazar, server dasturiga ulanish va undan foydalanish imkonini beradi.

Foydalanuvchi va Device CAL’lari hozirda bir xil narxga ega boʻlsa-da, ularni bir-birining oʻrnida ishlatib boʻlmaydi va yangi CAL sotib olmasdan almashtirib boʻlmaydi. Har bir foydalanuvchi uchun CAL narxi 2012-yil dekabr oyidan (Buyuk Britaniyada) oshdi, garchi har bir qurilma uchun CAL qiymati oʻzgarmadi.

## Birlashtirilgan sxemalar
Core CAL – bu Enterprise, Select yoki Open Value kabi hajmli litsenziya shartnomalari boʻyicha Microsoft tomonidan taqdim etiladigan maxsus mijoz litsenziyasi. Asosiy CAL Windows Server, Exchange Server, SharePoint Server CAL’lari, System Center Configuration Client Management litsenziyasi, Lync Server va Forefront Endpoint SL ning birikmasidir. Asosiy CALlar yuqoridagi litsenziyalar summasidan taxminan 30 foizga arzonroq.

2007 yildagi mahsulotlarning chiqarilishi bilan Microsoft Enterprise CAL Suite-ni taklif qila boshladi. Enterprise CAL Suite 15 ta KAL toʻplamini oʻz ichiga oladi, jumladan Core CAL’lar, Enterprise Features for Exchange, Lync va SharePoint Server, shuningdek, System Center Data Protection Manager, Operation Manager va Service Manager Client Management litsenziyalari. Asosiy CALlar uchun Enterprise CAL’lar faqat Open, Enterprise yoki Select shartnomalarida mavjud.

## Dasturiy taʼminot nashrlari
CALlar odatda server dasturiga uning versiyasidan qatʼiy nazar ulanish imkonini beradi. Masalan, mijozlarni Windows Server 2003 Enterprise Edition bilan ulash uchun sotib olingan CALlar Windows Server 2003 Datacenter Edition bilan ishlatilishi mumkin. Biroq, orqaga qarab muvofiqlik odatda kafolatlanadi. Masalan, Windows Server 2012 CAL-dan nafaqat Windows Server 2012-da ishlaydigan serverlarga, balki istalgan vaqtda Windows Server 2008, Windows Server 2008 R2, Windows Server 2003 va oldingi versiyalaridan biriga kirish uchun ham foydalanish mumkin.

## Terminal xizmatlari
Terminal xizmatlari – bu tizimning server komponentlariga bir necha usul bilan ulanish imkonini beruvchi Microsoft Windows funksiyasi. Windows Serverning 2003 yilgacha boʻlgan versiyalari ixtisoslashtirilgan Terminal xizmatlari CAL-laridan foydalanishni talab qilmaydi; aksincha, operatsion tizimning bir xil yoki oldingi versiyasiga ega mijozlarga avtomatik ravishda kirishga ruxsat beriladi. Masalan, Windows NT 4.0 mijozlari Windows NT 4.0 terminal serverlariga ulanishi mumkin, lekin Windows 2000 yoki undan keyingi versiyalari emas; Windows 2000 yoki Windows XP mijozlari Windows NT 4.0 yoki Windows 2000 terminal serverlariga ulanishi mumkin. Bu ekvivalent litsenziya deb ataladi.

NTdan keyingi versiyalarda qoʻllangan TS („Microsoft majburiy litsenziyalash“) CAL hisobini nazorat qilish tizimi „FLAME“ zararli dasturi tomonidan buzildi, natijada 2012-yilda terminal xizmatlari uchun sertifikat yaratish tizimini cheklovchi yamoq paydo boʻldi.

Windows 2008 da har bir foydalanuvchi uchun TS CAL soni bajarilmaydi, chunki Microsoft operatsion tizim chiqarilishidan oldin texnik talablarni bajarishga ulgurmagan.

## Yana qarang