open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirniy

**Mirniy** — Rossiya Federatsiyasining Saxa Respublikasidagi Mirniy tumanining shahar va maʼmuriy markazi boʻlib, Irelyax daryosida (Vilyuy havzasi), respublikaning poytaxti Yakutskdan 820 km (510 milya) gʻarbda joylashgan. 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, uning aholisi 37,188 kishi edi.
## Tarixi
Mirny 1955-yilda Yuriy Xabardin boshchiligidagi ekspeditsiya tomonidan yaqinda kimberlit trubasi topilganidan keyin tashkil etilgan. Unga shahar maqomi 1959-yilda berilgan
.

## Iqtisod
Mir koni shahar ichida joylashgan. Bu ochiq kondir, uning chuqurligi 525 metr (1,722 fut) va diametri 1,25 kilometr (0,78 mil) dunyodagi toʻrtinchi eng yirik hisoblanadi. Ishlab chiqarish 2004-yilda toʻxtatildi, 2011-yilda esa konning tiklanishi qisqarganligi va uzoq shimoliy iqlim sharoitida ishlash xarajatlari tufayli butunlay yopildi.

## Manbalar

## Havolalar
Qozon davlat tibbiyot universiteti

**Qozon davlat tibbiyot universiteti**—Qozon shahridagi davlat oliy tibbiy oʻquv yurti.

Universitetning tashkil etilgan sanasi 1814-yil 14-maydir. Shu kuni Imperator Qozon universiteti tibbiy boʻlimi kengashining birinchi yigʻilishi boʻlib oʻtdi. RSFSR SNK-ning 1930-yil 5-noyabrdagi 132-sonli qaroriga binoan oʻquv muassasasi mustaqil muassasa maqomini oldi.

## Tarixi
1804-yil 18-noyabrda Qozon universiteti imperator Aleksandr I tomonidan tashkil etilgan boʻlib, unga tibbiyot fanlari kafedrasi kiritilgan. Tibbiyot fanlari fakultetining ochilishi 1814-yil 15-mayda boʻlib oʻtdi.

1837-yilda Anatomik Teatr (kech klassizmning durdona asari) va universitet klinikasi (1840) qurilishi yakunlandi. Universitetning birinchi professorlari K.F.Fuchs, F.X.Erdman, I.O.Braun, N.A.Skandovskiy, E.F. Aristov boʻlgan.

1893-yilda Nevrologik byulleten, 1901-yilda Qozon tibbiy jurnali nashr etila boshlandi.

1994-yil 24-aprel kuni universitet maqomini oldi.

Qozon tibbiyot maktabi bitiruvchilari orasida 30 dan ortiq akademiklar va Rossiya Fanlar akademiyasi va Tibbiyot fanlari akademiyasining tegishli aʼzolari bor.

## Fakutetlar

## Manbalar

## Havolalar
Qozon davlat agrar universiteti

**Qozon davlat agrar universiteti**— Rossiya Federatsiyasining Tatariston Respublikasi markazi Qozon shahrida joylashgan Rossiya Federatsiyasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimidagi oliy oʻquv yurti hisoblanadi. Bu universitet Tatariston Respublikasining agranomiya sohasiga yetuk mutaxassislarni yetkazib beradi.
## Tarixi
Qozon davlat agrar universiteti dastlab ikki taʼlim muassasasining bir-biriga qoʻshilishidan hosil boʻlgan. 1922-yil 22-mayda Politexnika instituti qishloq xoʻjaligi fakulteti va Qozon universitetining oʻrmon fakulteti birlashmasi asosida Qozon qishloq va oʻrmon xoʻjaligi instituti tashkil etildi. Oʻtgan yillar davomida institut tuzilmasi bir necha bor oʻzgartirildi. Turli davrlarda zootexnika, meva-sabzavot, agro-oʻrmonchilik fakultetlarida mashgʻulotlar olib borilgan.
## Mashhur bitiruvchilari
* Tolskiy Andrey Petrovovich — Rossiyaning Sovet davridagi oʻrmon xoʻjaligi olimi, nazariyotchisi, Rossiyaning qurgʻoq hududlarida oʻrmonlarni tiklashning tarafdorlaridan, oʻrmon madaniyati va meteorologiya mutaxassisi boʻlgan. Oʻqituvchi, professor. Mari ASSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi.

## Manbalar

## Havolalar
Qozogʻistonda taʼlim

Sovet Ittifoqidan mustaqillikka erishgandan soʻng, Qozogʻistonda taʼlimni „davlat tomonidan moliyalashtirish“ qisqartirildi. 1991-yilda yalpi ichki mahsulotning 6 foizidan 1994-yilda 3 foizga tushdi, 1999-yilda esa bu koʻrsatkich 4 foizgacha koʻtarildi. Boshlangʻich va oʻrta maktab oʻqituvchilari yomon maosh oladilar; 1993-yilda 30,000 dan ortiq oʻqituvchilar (yoki 1990-yildagi oʻqituvchilarning yettidan bir qismi) taʼlimni tark etdilar, ularning aksariyati koʻproq daromadli ish qidirish uchun ketdilar.

1994-yilda Qozogʻistonda 8575 boshlangʻich va oʻrta maktabga (birdan oʻn birgacha), taxminan 3,2 million oʻquvchi qatnashdi. 1992-yilda Qozogʻistondagi 8500 ga yaqin bolalar maktabgacha taʼlim muassasalariga qatnadilar. 1994-yilda respublikaning oltmish bitta oliy oʻquv yurtida 272,1 ming talaba tahsil oldi. Talabalarning ellik toʻrt foizi qozoq, 31 foizi ruslar edi.

Qozogʻistonning 1995-yilgi konstitutsiyasi majburiy, ijtimoiylashtirilgan oʻrta maktab taʼlimini beradi. Fuqarolar ijtimoiylashtirilgan oliy oʻquv yurtlari uchun raqobatlashadi. Xususiy taʼlim mamlakatda oʻsib bormoqda, oʻquvchilarning 5 foizga yaqini xususiy maktablarda oʻqiydilar, ular asosan oʻzboshimchalik bilan davlat nazorati ostida qoldirilgan.

2002-yilda Osiyo Taraqqiyot Banki Qozogʻistonga taʼlim sohasidagi muhim muammolar va ustuvorliklarni aniqlash va hukumatning taʼlim sohasini rivojlantirish strategiyasini kuchaytirishga hissa qoʻshish uchun texnik yordam koʻrsatdi. Amerika Qoʻshma Shtatlari 2004-yilda Tinchlik korpusining 137 aʼzosiga „taʼlim va NNTni rivojlantirishda“ ishlashni taʼminladi.

1999-yilda Qozogʻistonda erkaklarning 99,1 % va ayollarning 97,7 % oʻqish yozishni bilgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat kotibi Kondoliza Rays 2006-yil 12-13-oktabr kunlari Qozogʻistonga tashrif buyurganida, u: "Har qanday davlatning kelajagi uning bilim darajasiga bogʻliq. Bu mening Qozogʻistonga toʻrtinchi tashrifimdir. Men allaqachon atirau va Almatida boʻlganman. Men har qanday mamlakat muvaffaqiyatining kaliti boʻlgan millatingizning maʼlumot darajasi yuqori ekaniga guvoh boʻldim-degan.

## Taʼlim jarayoni
### Maktabgacha taʼlim
## Manbalar

## Havolalar
Satbayev universiteti

**Satbayev universiteti** — () Qozogʻistonning Olmaota shahridagi texnik universitet. Universitet Qozogʻistonning eng qadimgi texnik universiteti boʻlib, uning tarkibiga 10 ta muassasa va 27 ta boʻlim kiradi.

## Tarixi
Oʻtgan asrning 30-yillarida xalq xoʻjaligining texnik-iqtisodiy holatini yaxshilash uchun oliy texnik taʼlimni rivojlantirish ustuvor vazifa sifatida belgilandi.

1933-yil 20-oktabrda SSSR Xalq Komissarlari Kengashining „Qozogʻiston uchun kadrlar tayyorlash toʻgʻrisida“ gi qarori bilan Qozogʻiston kon-metallurgiya instituti (KazMMI) ikki fakultetga ega boʻldi: Qozogʻiston poytaxtida togʻ-kon va rangli metallar, Olma-Ota.

1934-yil 19-sentabrda Qozoq kon-metallurgiya institutida birinchi oʻquv yili boshlandi.

* 1934-1960 — Qozoq kon-metallurgiya instituti (KazMMI);
* 1960-1994 — Qozoq politexnika instituti (KazPTI);
* 1994 yildan — Qozoq milliy texnik universiteti (KazNTU).

V.I. Lenin nomidagi Qozoq politexnika instituti. Qozogʻiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 7-yanvardagi 43-sonli qarori va Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan 1994-yil 2-fevralda chiqarilgan 1-sonli buyruq asosida Lenin Qozogʻiston milliy texnik universiteti deb nomlandi.

Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 1999-yil 22-sentabrdagi 1436-sonli qarori asosida Qozoqiston milliy texnik universiteti Kanish Satpayev nomi bilan atalgan. 1999-yil 8-dekabrda qabul qilingan 1879-sonli qarorga binoan, Kanish Satpayev nomidagi Qozoq milliy texnik universiteti respublika byudjeti tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan korxonaga aylantirildi.

Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 2001-yil 29-iyundagi 892-sonli qaroriga binoan, Kanish Satpayev nomidagi Qozoq milliy texnik universiteti Satbaev nomidagi Qozogʻiston milliy texnik universiteti deb oʻzgartirildi.

Hukumat tomonidan 2003-yil 11-fevralda qabul qilingan 149-sonli qaroriga asosan „Satbaev nomidagi Qozoq milliy texnik universiteti“ respublika byudjeti tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan korxona „Satbaev nomidagi Qozogʻiston milliy texnika universiteti“ qoshidagi xoʻjalik boshqaruvi huquqi asosida respublika korxonasi sifatida qayta tashkil etildi. Taʼlim va fan vazirligi tomonidan.
## Manbalar

## Havolalar
Qozoq milliy pedagogika universiteti

**Qozoq milliy pedagogika universiteti** () — Qozogʻistonning birinchi oliy oʻquv yurti. U 1928-yilda tashkil etilgan.

## Tarixi
Taʼlim muassasasining asoschisi Qozoq taʼlim instituti boʻlib, 1920-yilda Toshkent pedagogika maktabi negizida tashkil etilgan oʻrta maxsus oʻquv yurti boʻlgan. 1920-yillarning oxirida Qozoq Taʼlim instituti qozoq oʻrta maktab oʻquvchilari uchun universitetlarga va ishchi fakultetlariga kirishga tayyorlov kurslariga aylantirildi. 1928-1929-yillarda maktabni Saken Seyfullin boshqargan. 1933-yil 15-oktabrda Qozogʻiston taʼlim instituti yopildi.

Kelajakdagi Qozoq milliy pedagogika universiteti 1928-yilda „Qozoq davlat universiteti“ nomi bilan tashkil etilgan. Ochilgan yili u uchta kafedra (fizika-matematik, tabiiy, lingvistik-pedagogik) boʻlgan yagona pedagogik fakultetdan iborat edi. 1928-1929 oʻquv yilida 124 talaba tahsil oldi, 9 oʻqituvchi ishladi.

30-yillarda S. Seyfullin, U. Jandosov, M. Auezov, S. Mukanov, B. Shalabaev, K. Djubanov va boshqalar institutda maʼruzalar oʻqidilar. Xuddi shu davrda, KazPI H. Bekxojin, M. Gabdullin, K. Jumaliev, T. Jarokov, O. Jutkov, M. Karataev, G. Ormanov va boshqalarni bitirgan. 1939-yildan boshlab aspirantura ish boshladi.

1974-yilda institut respublikaning asosiy pedagogik universiteti sifatida Qozogʻiston SSR Taʼlim vazirligi tizimidagi tematik toʻplamlarni, professor-oʻqituvchilar va aspirantlarning asarlarini nashr etish huquqiga ega boʻldi.
## Manbalar

## Havolalar
Izmir Texnologiya instituti

**Izmir Texnologiya instituti** () — Turkiyaning Izmir shahridagi jamoat tadqiqot universitetidir. İYTE tabiiy fanlar va muhandislik sohalariga katta eʼtibor beradi va ilmiy izlanishlarga alohida eʼtibor qaratgan Turkiyadagi yagona institutdir. Izmir Texnologiya Instituti koʻpincha Turkiyaning eng yaxshi universitetlari qatorida tilga olinadi.

IYTE ning barcha boʻlimlarida darslar ingliz tilida olib boriladi.
## Tarixi va asosiy maʼlumotlar
Egeyning Izmir shahrida 1992-yil 11-iyulda tashkil topgan boʻlib, Izmir Texnologiya Institutiga kirish mumkin boʻlgan asosiy taʼlim yoʻnalishlari — bu fan va texnologiyalar. Ushbu sohalarda universitetning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar, taʼlim, ishlab chiqarish, nashr etish va maslahat berishdir.

## Tashkilotlar

### Fakultet va kafedralar
IYTE 16 ta ilmiy boʻlimga ega, ularning koʻpi 3 ta fakultetda tashkil etilgan. Ushbu kafedralar bakalavr dasturlari uchun javobgardir.

Bulardan tashqari chet tillar kafedrasi va umumiy madaniy kurslar kafedrasi mavjud.

## İzmir Texnologiya Rivojlanish Zonasi

Izmir Texnologiya Rivojlanish Zonasi (odatda İYTE Teknopark deb nomlanadi) — bu IYTE kampusida 225,5 gektar maydonni egallagan ilmiy va tadqiqot parki. Aeroport, dengiz porti va uyushgan sanoat tumanlariga ulanish Izmir-Çeshme avtomagistrali tomonidan taʼminlanadi. Zonada 12.200 kvadrat metr yopiq maydonda beshta bino mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
Nazarboyev universiteti

**Nazarboyev universiteti (NU)** — Qozogʻiston poytaxti Nur-Sultondagi avtonom tadqiqot universiteti. Qozogʻistonning birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning tashabbusi bilan 2010-yilda tashkil etilgan boʻlib, u xalqaro oʻqituvchilar va xodimlarga ega boʻlgan ingliz tilida oʻqitiladigan oʻrta maktabdir. Bakalavriat dasturlariga qabul qilish darajasi 1: 8.5. Barcha bakalavr talabalari bepul oʻqiydilar va yaxshi bahodagi talabalar stipendiya oladilar. Oʻqituvchilar va talabalar sinfining nisbati 1: 9 ni tashkil qiladi.

Nazarboev universiteti milliy taʼlim tizimining afzalliklari va dunyoning eng yaxshi ilmiy va taʼlim amaliyotini oʻzida mujassam etgan Qozogʻiston oliy taʼlimining milliy brendiga aylanishni maqsad qilgan. Universitetning boshqaruv organlari — bu Ijroiya Kengashi, Vasiylik Kengashi va Oliy Vasiylik Kengashi. Oliy Vasiylik Kengashi raisi — Qozogʻiston Respublikasining sobiq Prezidenti Nursulton Nazarboyev.

## Tarixi
## Dasturlar

## Manbalar

## Havolalar
*NU official website 
*Advanced Robotics and Mechatronics Systems Laboratory (ARMS Lab)
*National Laboratory Astana (NLA)
*Astana LAboratory for Robotic and Intelligent Systems (ALARIS)
*Laboratory of Medicinal and Molecular Electrochemistry (LAM Group)
*Advanced Materials Research & Laser Technologies (AMRELAT) Laboratory
Xoʻja Ahmad Yassaviy nomidagi xalqaro qozoq-turk universiteti

**Ahmad Yassaviy Universiteti** (, *Ahmet Iasaýı ýnıversıteti*; ) — XII asrda yashagan soʻfiy shoiri Xoʻja Axmad Yassaviy nomi bilan atalgan Qozogʻistonning Turkiston shahridagi universitetdir. 1993-yilda tashkil etilgan bu universitetda 20,000 talaba tahsil oladi, ularning 10 foizi Turkiyadan. Ahmead Yassaviy Universiteti Tibbiy Markaz kasalxonasi Turkistondagi asosiy shaharchasida ishlaydi.

Universitet Qozogʻiston va Turkiya oʻrtasida „oʻzaro hamkorlik“ sifatida 1993-yilda Nursulton Nazarboyev va Sulaymon Demirel oʻrtasida tuzilgan kelishuv asosida tuzilgan. Universitet nizomiga binoan universitet rektori Qozogʻiston Respublikasi Oliy taʼlim kengashi tomonidan, birinchi prorektor esa Turkiya Respublikasi Oliy taʼlim kengashi tomonidan tayinlanadi. Vasiylik Kengashining yarmini har bir davlat tayinlaydi va Turkiya Boshqaruv Rahbarini tayinlaydi.

Universitet Kavkaz universitetlari assotsiatsiyasining aʼzosi.
## Tarixi
IKTU kashfiyoti va shakllanish tarixi. X.A. Yassaviy Turkiston sivilizatsiyasida alohida oʻrin tutgan Turkiston shahrining 1500 yillik tarixi bilan bogʻliq. Qadimgi shaharning aniq geosiyosiy joylashuvi va uning turkiy xalqlarning tan olingan maʼnaviy markazi sifatida ahamiyatini hisobga olgan holda, universitetni tashkil etishdan asosiy maqsad zamonaviy yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash bilan bir qatorda turkiyzabon xalqlarning qadimgi ilm-fan va madaniyat markazi — Turkiston shahrining tiklanishi va rivojlanishi edi. Shu asnosda bu buyuk tarixiy shaxs nomi berilgan universitet ochildi. Universitet 1991-yil 6-iyunda Respublikaning Birinchi Prezidenti Nursulton Abishevich Nazarboyevning shaxsiy tashabbusi bilan ochilgan (1991-yil 6-iyundagi 329-son, Olma-Ota qarori).
## Manbalar

## Havolalar
* Official site of IKTU
Qoradengiz Texnologiya universiteti

**Qoradengiz Texnologiya universiteti** ( — Turkiyaning Qora dengiz mintaqasidagi Trabzondagi jamoat tadqiqot universiteti. 1955-yilda tashkil etilgan bu Turkiyadagi eng qadimiy toʻrtinchi universitetdir. Karadeniz Texnik Universiteti Turkiyadagi Oliy Taʼlim toʻgʻrisida 2547-sonli Qonunga muvofiq tashkil etilgan davlat universitetidir. Bunga asosan Turkiya parlamenti tomonidan ajratilgan davlat mablagʻlari yordam beradi.

Universitetda 80 ta kafedra, 12 ta fakultet va 6 ta magistratura maktabi mavjud. 2122 oʻqituvchi va 39763 talabaga ega boʻlgan Qoradengiz Texnologiya Universiteti Turkiyadagi eng yirik universitetlardan biridir.

## Tarixi
1955-yil 20-mayda tashkil etilgan Karadeniz Texnik Universiteti (KTU) Turkiyaning toʻrtinchi eng qadimiy universiteti va Istanbul va Anqara tashqarisida tashkil etilgan birinchi universitetdir. Sakkiz yil oʻtgach, 1963-yil 19-sentabrda bugungi Karadeniz texnik universitetining poydevori boʻlgan tabiiy fanlar, qurilish muhandisligi-arxitektura, mexanika va elektrotexnika va oʻrmon xoʻjaligi fakultetlari tashkil etildi. Toʻrt oy oʻtgach, 1963-yil 2-dekabrda universitet oʻzining taʼlim faoliyatini boshladi. Talabalar turar joyi oʻshandan beri tobora kengayib bormoqda va barcha ijtimoiy, madaniy va sport talablari qondirilgach, u oʻrmonlarning yashil kamarida va oʻyin maydonchalarida oʻrnatilgan eng yaxshi saytga aylandi, bu esa uni eng yaxshi joylardan biriga aylantirmoqda.

Universitetning kengayishi 1973-yilda Yer haqidagi fanlar va tibbiyot fakultetlari ochilishi bilan davom etdi. Asosiy kampusdan oʻn ikki chaqirim narida yangi kampus tashkil etildi, u yerda turli xil oʻqituvchilik yoʻnalishlari boʻyicha koʻplab boʻlimlari boʻlgan oʻquv fakulteti tashkil etildi. Karadeniz Texnik Universiteti yangi boʻlimlarning kiritilishi bilan kengayib bormoqda. Aloqa va stomatologiya fakultetlari yaqinda tashkil etilgan akademik birliklardir.

## Kompus
### Asosiy kompus (Kanuni)
* Rektorat
* Otaturk madaniyat markazi
* Faiq Ahmet Barutchi kutubxonasi
* Muhandislik fakulteti
* Fanlar fakulteti
* Xatlar fakulteti
* Arxitektura fakulteti
* Oʻrmon xoʻjaligi fakulteti
* Iqtisodiyot va maʼmuriy fanlar fakulteti
* Tibbiyot fakulteti
* Sogʻliqni saqlash fanlari fakulteti
* Stomatologiya fakulteti
* Farmatsiya fakulteti
* Tasviriy sanʼat fakulteti
* Chet tillari maktabi
* Heath Services kasb-hunar kolleji
* Turizm va mehmondoʻstlik ishi maktabi
* Ijtimoiy fanlar instituti
* Fan va texnologiyalar instituti
* Tibbiyot fanlari instituti
* Qora dengiz tadqiqot instituti
* Sud tibbiyoti instituti
* Tadqiqot markazlari
* Trabzon sogʻliqni saqlash fanlari maktabi
### Fotih kompusi
* Fotiha Fakulteti
* Aloqa fakulteti
* Davlat konservatoriyasi
* Taʼlim fanlari instituti
* Trabzon ilohiyot maktabi
* Kasbiy oliy taʼlim jismoniy tarbiya va sport maktabi
### Akçaabat kompusi
* Tasviriy sanʼat fakulteti
* Trabzon kasb-hunar kolleji

## Manbalar

## Havolalar
Anqara Yildirim Boyazid universiteti

**Anqara Yildirim Boyazid universiteti** — Turkiyaning Anqara shahrida joylashgan universitet. U 2010-yilda tashkil etilgan.

Yaratilganining birinchi yilida Erasmus bayonotini olish huquqiga ega boʻlgan universitet 100 dan ortiq xalqaro universitetlar, shu jumladan Florida universiteti, San-Antonio Texas universiteti, Sterling universiteti, Chester universiteti, Xan Yang universiteti, Maksim Gorkiy instituti bilan hamkorlik protokollarini imzolagan.

## Munosabatlari
Universitet Kavkaz universitetlari assotsiatsiyasining aʼzosi hisoblanadi.
## Fakultetlar
* Tibbiyot fakulteti
* Huquq fakulteti
* Gumanitar va ijtimoiy fanlar fakulteti
* Islom fanlari fakulteti
* Biznes maktabi
* Muhandislik va tabiiy fanlar fakulteti
* Sogʻliqni saqlash fanlari fakulteti
* Tasviriy sanʼat fakulteti
* Siyosiy fanlar fakulteti
* Arxitektura fakulteti
* Stomatologiya fakulteti
* Aerokosmik fanlar fakulteti
* Turk musiqasi davlat konservatoriyasi.

## Kompuslar
* Asosiy Esenboga kompusi (Çubuk / Anqara)
* Milliy irade kompusi (Kechiören / Anqara)
* 15 Iyul kompusi (Kechiören / Anqara)
* Cinna kompusi (Chankaya / Anqara)
* Bilkent kompusi (Chankaya / Anqara)
* Chubuk kompusi (Chubuk / Anqara)
* Ulus -Extra maʼmuriy binosi — (Altidağ / Anqara).

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
Yoqut qoramollari

**Yoqut qoramollari** — Saxa Respublikasidagi Arktik shimolida oʻstiriladigan qoramol zoti. Ular haddan tashqari chidamliligi va muzlash haroratiga bardoshliligi bilan ajralib turadi.

## Taʼrif

Yoqut qoramollari nisbatan oz miqdorda qolgan. Bu sigirlar quruq joylarda 110 va 112 sm balandlikda, tirik vazni 350 dan 400 kg gacha, buqalar 115 dan 127 sm gacha va vazni 500 dan 600 kg gacha boʻladi. Ularning qisqa, kuchli oyoqlari va chuqur, ammo nisbatan tor koʻkragi bor. Ularning rangi turlicha. U qora, qizil yoki dogʻli boʻlishi mumkin. Aksariyat hayvonlarning orqa qismida oq dorsal chiziq bor, qorongʻu hayvonlarda esa shoxlar orasidagi sochlar koʻpincha qizgʻish jigarrang rangga ega.

Katta qorin va uzun ovqat hazm qilish tizimi ularga oʻtdan ham samarali foydalanishga imkon beradi. Qisqa yaylov mavsumida ular teri osti yogʻini juda tez koʻpaytiradi va qishda yomon ozuqa sharoitida omon qoladi.

Yoqut qoramollari sil, leykoz va brutsellyozga chidamliligini namoyish etadi.

## Manbalar

## Havolalar
Abdullah Gül universiteti

**Abdullah Gül universiteti** (AGU) — Turkiyaning Kayseri shahrida joylashgan sobiq prezident Abdullah Gül xayriya jamgʻarmasi (AGUV) tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan davlat universiteti.

## Tarixi

2010-yilda ochilgan universitetda 14 ta magistratura va bakalavr dasturlari boʻyicha 5 ta maktab mavjud. AGU barcha kurslari ingliz tilida olib boriladi. 
Abdulloh Gul Universitetini tashkil etish yoʻlidagi dastlabki qadamlar 2007-yilda Kayseri shahar kengashi va boshqa shaharning taniqli namoyandalari tomonidan qoʻyildi. Maqsad Kayseridagi taʼlimning mavqeini shaharning oʻz rivojlanishiga boʻlgan qarashiga muvofiq koʻtarish edi. AGU birinchi marta 2013-2014 oʻquv yilida talabalar uchun oʻz eshiklarini ochdi. Universitet taniqli Kayseri fuqarosi va Turkiya Respublikasining 11-prezidenti Abdulla Gul sharafiga nomlangan universitet 2010-yil 21-iyulda rasmiy ochilish marosimini oʻtkazdi. Universitetning birinchi yotoqxonasi Turkiyaning birinchi sanoat kompleksining oldingi qismida tashkil etilgan. Kelajakda universitetda Mimar Sinan nomi bilan tanilgan ikkinchi kampus ham ochiladi. Hozirda universitetning asosiy joylashgan joyi Yozgi kampus boʻlib, u 280.000 m² maydonni oʻz ichiga oladi, ammo universitet ikkinchi shaharcha — Mimar Sinan kampusini qurishni boshladi, u shahar markazidan tashqarida va rejalashtirilgan umumiy maydoni 360.000 m² ni tashkil etadi.
## Kampuslar

### Sumer kompusi
AGU hozirgi shaharchasi sobiq toʻqimachilik fabrikasi ichida qurilgan boʻlib, hozirgi kunda 280.000 m² maydonni oʻz ichiga oladi. U Kayseri shahar markazidan oʻn daqiqa narida joylashgan boʻlib, oʻzining „Student Village“ da talabalar turar joyini taklif etadi. Yaqinda yotoqxonasi yangi poʻlatdan yasalgan bino ochilishi bilan kengaytirildi.
### Mimar Sinan kompusi
AGU Kayseri shahar markazidan 14&nbsp;km uzoqlikda (mashhur Kayseriyalik meʼmor Xoʻja Sinon nomi bilan) Mimar Sinan kampusini qurishni boshladi. Tugatgandan soʻng u universitetning asosiy shaharchasiga aylanadi va AGU servis tizimi uni shahar markaziga bogʻlaydi. Bundan tashqari, kelajakda shahar tramvayining filiali — shahar markazini sharqdan gʻarbga bogʻlaydigan Kayseray oromgohi orqali oʻtish rejalashtirilgan. Ushbu kelajakdagi kampus uchun rejalashtirilgan umumiy maydoni 360.000 m² dan ortiq (2/3 qismi yashil maydonlar va oʻrmonlar uchun ajratilgan).
## Manbalar
Sait Faik Abasıyanık

**Sait Faik Abasıyanık** — buyuk hikoyalar va sheʼrlar yozgan eng yirik turkiy yozuvchilardan biri boʻlgan va 1940-yillarning muhim adabiy namoyandasi deb hisoblangan. U turk adabiyotida yangi uslubni yaratdi va oʻzining mehnatkashlar, baliqchilar, bolalar, ishsizlar va kambagʻallarning qattiq, ammo insonparvarlik bilan tasvirlangan qisqa hikoyalarini turk hayotiga olib keldi. Uning hikoyalari shahar hayotiga bagʻishlangan va u Istanbulning qorongʻu joylarida yashovchilarni tasvirlab bergan. U shuningdek, „… inson qalbining azoblari va sevgi va xiyonat azoblari …“ ni ham oʻrgangan.
## Hayoti

1906-yil 18-noyabrda Adapazarida tugʻilgan, u Istanbuldagi Litseyi, keyin Bursa shahrida tahsil olgan. U 1928-yilda Istanbul universitetining turkologiya boʻlimiga oʻqishga kirdi, ammo otasining bosimi ostida 1930-yilda iqtisodiyotni oʻrganish uchun Shveysariyaga borgan.

U maktabni tashlab 1931-yildan 1935-yilgacha Fransiyada yashagan (asosan Grenobl) — bu uning sanʼatiga va feʼl-atvoriga chuqur taʼsir koʻrsatgan. Turkiyaga qaytib kelgandan keyin u Halıcıogʻlu Armanlar yetimlari uchun armanlar maktabida turk tilidan dars berdi va otasining xohish-istaklariga amal qilishga va biznes bilan shugʻullanishga harakat qildi, ammo muvaffaqiyatsiz boʻldi. Ayni paytda u oʻz asarlarini milliy davriy nashrda Varlikada nashr eta boshladi.

U 1954-yil 11-may kuni Istanbul shahrida vafot etgan.
## Asarlari

## Manbalar
Melih Cevdet Anday

**Melih Cevdet Anday** — noyob sheʼriyati anʼanaviy adabiy oqimlardan tashqarida boʻlgan turkiyalik yozuvchi edi. U, shuningdek, olti yil ichida oʻn bitta sheʼrlar toʻplamini, sakkizta pyesani, sakkizta romani, oʻn beshta esse toʻplamini oʻz ichiga olgan koʻplab boshqa janrlarda yozgan, ularning bir qancha yirik adabiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Shuningdek, u turli tillardan bir nechta kitoblarni turkchaga tarjima qilgan.

## Hayoti
Melih Jevdet Anday 1915-yilda Istanbulda tugʻilgan va 1931-yilda ota-onasi Anqaraga koʻchib borguncha oʻsha yerda yashagan. U Gazi oʻrta maktabini tugatgan va bir muncha vaqt Belgiyada Davlat temir yoʻllari stipendiyasi boʻyicha sotsiologiyani oʻrganishni boshlagan, ammo 1940-yilda Germaniya istilosi sabali uyga qaytishga majbur boʻlgan.1942-51-yillarda u Anqara Taʼlim vazirligida nashriyot boʻyicha maslahatchi, keyin shahar kutubxonachisi boʻlib ishlagan. Bu vaqt ichida u bir nechta gazetalarda jurnalist sifatida ish faoliyatini boshladi. 1954-yildan keyin u Istanbul munisipal konservatoriyasida oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1964-yildan 1969-yilgacha Anday Turkiya Radio Televideniyesi Direktorlar Kengashida ishlagan. 1977-yilda Konservatoriyadagi lavozimidan isteʼfoga chiqqanidan keyin, Anday hukumat almashgandan keyin chaqirib olingunga qadar Parijdagi YUNESKOning Madaniyat attashei lavozimiga tayinlandi.

## Asarlari

;Sheʼriyat:
* *Garip* (Gʻarib)
* *Rahatı Kaçan Ağaç* (Rohatsiz daraxt, 1946)
* *Telgrafhane* (Telegramxona, 1952)
* *Yan Yana* (Yonma-yon, 1956)
* *Kolları bağlı Odysseus* (Qoʻllari bogʻliq oddisey, 1963)
* *Göçebe Denizin Üstünde* (Nomad dengizida, 1970)
* *Teknenin Ölümü* (Qayiqning oʻlimi, 1975)
* *Sözcükler* (Soʻzlar, 1978)
* *Ölümsüzlük Ardında Gılgamış* (Gilgamish oʻlmaslik ortida, 1981)
* *Güneşte* (Quyoshda, 1989)
* *Yağmurun Altında* (Yomgʻir ostida, 1995)
* *Seçme Siirler* (Tanlangan sheʼrlar, 1997).
;Romanlar:
* *Aylaklar* (Vagabondlar, 1965)
* *Gizli Emir* (Yashirin buyruq, 1970)
* *İsaʼnın Güncesi* (Masihning kundaligi, 1974)
* *Raziye* (1975)
* *Yagmurlu Sokak* (Yomgʻirli koʻchalar, 1991),
* *Meryem Gibi* (Maryam kabi, 1991)
* *Birbirimizi Anlayamayiz* (Biz bir-birimizni tushuna olmaymiz, 1992).

## Manbalar
Namanganlik qoʻrboshilar roʻyxati

**Namanganlik qoʻrboshilar** - Namangan va butun Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat qilgan harbiy rahbarlardir. Qo’rboshilar xalqning turli tabaqalari orasidan chiqqan obroʻli shaxslar hisoblangan.
Doğan Avcıoğlu

**Doğan Avcıoğlu** — Turk jurnalist, yozuvchi, mutafakkir va siyosatchi.
## Hayoti
U 1926-yilda Bursaning Mustafakemalpasha tumanida tugʻilgan. Oʻrta maʼlumotni Bursa litseyida tugatgan Avjiogʻlu, Fransiyada iqtisodiy va siyosiy fanlar boʻyicha tahsil oldi. 1955-yilda u Turkiya va Yaqin Sharqqa qaytib, Davlat boshqaruvi institutida assistent boʻlgan. 1956-yildan buyon u Respublika Xalq Partiyasining (CHP) ilmiy-tadqiqot byurosida ishlagan va partiyaning nashrida, „Ulus“ gazetasida maqolalar yozgan. U shuningdek Ulusdan tashqaridagi haftalik Akis va Kim jurnallarida maqolalar yozdi; U oppozitsion kuchlar bilan munosabatlar keskinlashayotgan kunlarda Akis jurnalini boshqargan. 27-may toʻntarishidan keyin CHPdan Vakillar Palatasi aʼzosi etib saylangan Avcıogʻlu, 1961-yil Konstitutsiyasining tayyorlanishiga hissa qoʻshdi. 1960-61-yillarda „Vatan“ va „Ulus“ gazetalarida yozuvchi va Anqara radiosida xorijiy yangiliklar sharhlovchisi sifatida ishlagan.

Avjioʻgʻlu 1960-yilda Mümtaz Soysal va Jemal Reşit Eyuboʻgʻlu bilan birgalikda tuzgan va 1967-yilgacha nashr etgan Direktorlik jurnali bilan 1960-yildan keyin siyosiy fikr muhitida faol rol oʻynadi. Yon jurnalida chop etilgan maqolalarida u oʻziga xos „Kamalist Sotsializm“ yondashuvini himoya qildi.
Kemalistik inqilobning yutuqlarini himoya qilgan va uni olgʻa sotsializm tomon ilgari surgan fikrlar oʻsha paytda keng tarafdorlarni toʻplagan. 1960-yildan keyin chap fikrlar va harakatlarning shakllanishiga chuqur taʼsir koʻrsatgan ushbu jurnal 30-yillarda Kadro jurnali atrofida tashkil etilgan Kadrlar harakatining qarashlari bilan muhim oʻxshashliklarga ega edi. Shuningdek, u Dirda yozgan asarlari bilan irqchilik va turanizmga qarshi kurashgan.

1963-1965-yillarda Turk-Tadqiqot Markazining direktori va 1968-yildan 1969-yilgacha CHP Oliy Maslahat Kengashi aʼzosi sifatida ishlagan. Sotsialistik Madaniyat Uyushmasining asoschilaridan biri boʻlgan Avjiogʻlu iqtisodiy mustaqillikni „kapitalizm“ va „imperializm“ ga qarshi himoya qildi.

1971-yil 12-martdagi memorandumdan soʻng, 1971-yil 9-martda davlat toʻntarishiga urinishda isteʼfodagi general-leytenant Jamol Madanoʻgʻlu bilan sud qilingan va oqlangan Avjioʻgʻlu 1973-yilda siyosiy hayotdan chiqib ketdi.

Istanbulda oshqozon saratoni kasalligi bilan davolanayotgan Avciogʻlu 1983-yil 4-noyabr kuni shu yerda vafot etdi, U vasiyatiga koʻra Buyukukada dafn qilindi. Ikki marta turmushga chiqqan Dogʻan Avcıogʻlu, Sevil Yurdakuldan ikki oʻgʻli bor.
## Manbalar
Pelin Batu

**Pelin Batu** — turk yozuvchisi, aktrisasi, tarixchisi va televideniyedagi shaxs.

## Hayoti
Otasi Inal Batu diplomat boʻlib ishlaganligi sababli u bolaligini koʻplab xorijiy mamlakatlarda, jumladan Pokiston, Kipr, Chexiya, Fransiya va AQShda oʻtkazgan. U Nyu-York shahridagi Marymount maktabida oʻrta maktabni tugatgan va Mannes musiqa kollejida musiqiy va teatr taʼlimi bilan shugʻullangan. Nyu-York universitetida adabiyot va falsafani boshlaganidan soʻng, u tarix fanini oʻqishni boshladi va uni Istanbuldagi Boğazichi universitetida tamomladi. U oʻzining kino debyutini 1999-yilda Garem Suare-dagi Cherkesian Nevres rolini tasvirlab, yana bir qancha film va seriallarda davom ettirdi. Batuning onasi Nevra Batu alban millatidandir  .

Batu, shuningdek, „Tarihin Arka Odasi“ nomli shou dasturiga mezbonlik qildi, u „HaberTürk“ da Murat Bardakchi va Erhan Afyonku bilan birgalikda namoyish etildi. Yoshligidan sheʼriyatga qiziqib, u koʻplab sheʼrlar yozgan, tarjima qilgan va nashr etgan. Uning birinchi „Shisha“ sheʼriy kitobi 2003-yilda, 2009-yilda „Shamollar kitobi“ nashr etilgan.
## Filmografiyasi

## Manbalar
Fatma Girik

**Fatma Girik** (12-dekabr 1943-yil — 24-yanvar 2022-yil) — turk aktrisasi va siyosatchisi.

U Istanbuldagi Cagalogʻlu Qizlar Litseyini bitirgan. Kamera oldida uning birinchi koʻrinishi Arshavir Alyanak tomonidan yozilgan Günahkar Baba (gunohkor ota) kinosida jonlangan.

Kichik-kichik kinolarda rol namoyish etgan Fatma 1958-yil Seyfi Havaeri tomonidan suratga olingan kinoda bosh rolni ijro etgan.

Uch yil oʻtgach, Memduh Ün rejissor Ölüm Peşimizde (Oʻlim bizni quvib chiqaradi) filmidagi bosh roli bilan taniqli kino yulduziga aylandi. U 180 dan ortiq filmlarda rol oʻynadi. Keyinchalik u siyosat bilan shugʻullanib, 1989-94-yillarda Istanbulning Shishli tuman hokimi boʻlib ishlagan.

## Filmografiyasi

## Manbalar
Koʻrinmas odam

***Koʻrinmas odam*** () — 2020-yilda Leigh Whannell tomonidan ishlangan hamda Universal Pictures tomonidan tarqatilgan Amerika ilmiy fantastika qoʻrqinchli filmi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Çolpan İlhan

**Çolpan İlhan** () — turk kino va teatr aktrisasi boʻlgan. 1998-yilda unga Turkiya davlat rassomi unvoni berilgan. U 300 dan ortiq film va teatr spektakllarida rol ijro etgan.
## Dastlabki yillari
Ilhan oʻrta maʼlumotni Istanbuldagi Kandilli Qizlar Litseyida oldi. Keyinchalik u Istanbul munitsipal drama maktabida teatr va Istanbul davlat tasviriy sanʼat akademiyasida tahsil olgan. U akademiyadagi talabalari bilan keyinchalik „Akademi Tiyatrosu“ nomli havaskor teatr guruhini tuzdi va spektakllar va dramalar tayyorladi.
## Turkiya davlat rassomi
1998-yilda unga Turkiya Madaniyat vazirligi tomonidan „Turkiya davlat rassomi“ unvoni berilgan.
## Shaxsiy hayoti
U taniqli shoir va yozuvchi Attila Ilxonning singlisi va Turkiya kinosining eng taniqli aktyorlaridan biri Sadri Alishikning rafiqasi boʻlib, u 1959-yildan to 1995-yil erining vafotigacha turmush qurgan.

U 2014-yil 25-iyulda Istanbuldagi uyida infarktdan vafot etdi. U eri bilan birga Istanbuldagi Zincirlikuyu qabristonida orom oladi.

## Filmografiyasi

* Kamelyalı Kadın (1957)
* Ak Altın (1957) 
* Yaşamak Hakkımdır (1958)
* Bir Şoförün Gizli Defteri (1958)
* Asi Evlat (1958)
* Zümrüt (1959) 
* Yalnızlar Rıhtımı (1959) 
* Şeytan Mayası (1959)
* Kalpaklılar (1959)
* Hayatım Sana Feda (1959)
* Sepetçioğlu (1961)
* Avare Mustafa (1961) 
* Cumbadan Rumbaya (1961)
* Aşkın Saati Gelince (1961)
* In der Hölle ist noch Platz (1961)
* Allah Cezanı Versin Osman Bey (1961)
* Ver Elini İstanbul (1962)
* Sonbahar Yaprakları (1962)
* İkimize Bir Dünya (1962)
* Zorla Evlendik (1963)
* Temem Bilakis (1963)
* Korkusuz Kabadayı (1963)
* Kamil Abi (1963)
* Bütün Suçumuz Sevmek (1963)
* Barut Fıçısı (1963)
* Ömer Turist (1964)
* Şu Kızların Elinden (1964)
* Ahtapotun Kolları (1964)
* Zennube (1965)
* Yankesicinin Aşkı (1965)
* Tamirci Parçası (1965)
* Komşunun Tavuğu (1965)
* Kocamın Nişanlısı (1965)
* Bir Garip Adam (1965)
* Berduş Milyoner (1965)
* *[[Şaka ile Karışık]]* (1965)
* Ekmekçi Kadın (1965)
* Seven Kadın Unutmaz (1965)
* Turist Ömer Dümenciler Kralı (1965)
* Turist Ömer Almanya'da (1966)
* Siyah Gül (1966)
* Namus Kanla Yazılır (1966) 
* Kıskanç Kadın (1966)
* Kenar Mahalle (1966)
* İdam Mahkumu (1966)
* El Kızı (1966)
* Boyacı (1966)
* Allahaısmarladık (1966)
* Kolejli Kızın Aşkı (1966)
* Sokak Kızı (1966)
* Zehirli Hayat (1967)
* Yıkılan Gurur (1967)
* Sinekli Bakkal (1967) 
* Marko Paşa (1967)
* Akşamcı (1967)
* Ağlayan Kadın (1967)
* Ağır Suç (1967)
* Kaderin Cilvesi (1967) 
* Hicran Gecesi (1968)
* Cemile (1968)
* Sonbahar Rüzgarları (1969) 
* Kaldırım Çiçeği (1969)
* İnleyen Nağmeler (1969)
* İki yetime (1969)
* Galatalı Fatma (1969)
* Talihsiz Yavru Fatoş (1970)
* Aşk-ı Memnu (1974) 
* Seni Kalbime Gömdüm (1982)
* İlk Aşk (1997)
* Ağaçlar Ayakta Ölür (2000) 
* Tatlı Hayat (2001)
* *Belly oyuncu* (2001) 
* *Yeşil Işık* (2002)
* Yanık Koza (2005-2006)

## Manbalar
Pat Kilbane

**Patrick F.** "**Pat**" **Kilbane** (talaffuzi: 1969-yili Lakewoodda tugʻilgan) amerikalik aktyor, komik va musiqachidir.
Usmonlilar sulolasi shajarasi

__TOC__

# 

* Usmonlilar tarixidagi muhim davrlar









## Yana qarang
* Usmonli imperiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
*
*
*TURKEY: ''"The Genealogy of the Imperial House of Osman"'', Publisher: ''The Royal Ark.''<small>The web's most comprehensive site on the genealogies of the Royal and ruling houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas, 2003;'' (Fifteen Sections narrating the biographies of ''the thirty-six Ottoman Sultâns and the Last Ottoman Caliph of Islam including their sons and daughters:'' From chapter ''turkey.htm'' to chapter ''turkey15.htm''), Copyright©Christopher Buyers, December 2000 - April 2003</small>
* Website of the 700th Anniversary of the Ottoman Empire
* Official website of the immediate living descendants of the Ottoman Dynasty
Onadoʻli Saljuqiylar sulolasi shajarasi

**Onadoʻlu saljuqiylari** (shuningdek, **Rum** va **Turkiya saljuqlari** deb ham ataladi) Turkiyada hukmronlik qilgan qadimgi sulola boʻlgan . 

|

  

 

 

|
***Important events**
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*Battle of Malazgirt
*.
*Establishment
*.
*.
*.
*First Crusade
*.
*.
*.
*Second Crusade
*.
*.
*Battle of Myriokephalon
*Third Crusade
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*Zenith
*Battle of Yassıçimen
*.
*.
*Babai Revolt
*Battle of Kösedağ
*.
*Triple reign
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*Disestablishment

## Izohlar

## Manbalar
Marina Radish

**Marina Radish** ( — Moldovalik qoʻshiqchi (soprano). U karerasini aktrisa sifatida boshlagan. 11 yoshida u Chadir-Lungda oʻtkazilgan Gagauz xalq qoʻshiq tanlovida gʻolib boʻldi. 18 yoshida u har yili oʻtkaziladigan Gagauz Sesi qoʻshiq tanlovida Gran-priga sazovor boʻldi. U bir necha bor Kishinyovda boʻlib oʻtgan „Viktoriya“ vatanparvarlik qoʻshiq tanlovida gʻolib boʻlgan. 2000-yilda oʻrta musiqiy maʼlumotga ega emasligiga qaramay, Kishinyovdagi Musiqa, teatr va tasviriy sanʼat akademiyasining akademik vokal boʻlimiga (I. Kvasyuva sinfi) qabul qilindi. Keyinchalik Marina Svetlana Popovaning opera qoʻshiqchilik mahorati Marinaga katta taʼsir koʻrsatdi. 2003-yilda X. Derkle Breyladagi Xalqaro Vokal tanlovida gʻolib boʻldi.

U 2005-yilda Moldova milliy opera va balet teatrida Violetta (Juzeppe Verdining La Traviata) partiyasida sahna debyutini qilgan. Kishinyov sahnasida u Mikaela (Jorj Bizet, Karmen), Donna Anna (Don Jovanni, Wolfgang Amadeus Motsart) kabi chiqish qiladi. U bir necha bor Rossiyada boʻlib oʻtgan Moldova madaniyat kunlarida ishtirok etgan. U Qozogʻiston, Germaniya va Shveysariyada kontsert bergan.

## Musobaqalar va festivallar
### Musobaqalar
* 2003-yil — „Hariclea Darclee“ xalqaro vokal tanlovi, Braila, Ruminiya — laureat
* 2005-yil — Aleksandrovskiy nomli xalqaro vokal tanlovi, Minsk, Belarusiya — diplom
* 2006-yil — Yelena Obraztsova xalqaro opera tanlovi, Moskva, Rossiya - gʻoliblik diplomi
* 2007-yil — Madam Butterfly xalqaro opera tanlovi, Kishinyov, Moldova — laureat

### Festivallar
* 2006-yil - MDHga a'zo davlatlar yoshlari delfin o'yinlari, Ostona, Qozog'iston
* 2008-yil - "Ostona 10 yil" festivali, Qozog'iston
* 2008-yil - Türksoy - Dais, Mersin, Turkiya, Girne, Opera festivalining Kipri
* 2008-yil - "Türksoy-15" festivali, Anqara, Turkiya
* 2008-yil - "Opera-2008" IV Xalqaro musiqa festivali - Ostona, Qozog'iston
* 2009-yil - "Türksoy-Dais" opera festivali, Istanbul, Turkiya
* 2011-yil - "Safoniy" Butunrossiya ochiq-oydin rok festivali, Rossiya, Smolensk viloyati, Safonovo

## Manbalar
Sait Ismagilov

**Sait Axmetovich Ismagilov** () — shoir, folklorshunos, Boshqird adabiyotining klassigi. Boshqird Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining xalq shoiri (1944), BASSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1938).
## Hayoti
Ismagilov Sait Axmetovich 1884-yil 8-sentabrda Ufa viloyatining Ufa tumanidagi Yeremeyevo qishlogʻida (hozirgi Boshqirdistonning Chishminskiy tumani) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan.

Bolaligidan Sait temir yoʻl stantsiyalarida ishladilar.

18 yoshida u Safarovo qishlogʻidan kelgan skripka ustasi Mullagaliya bilan skripka chalishni oʻrgandi. U skripkani Sabantuyda, Yiynda ijro etdi, qoʻshiqlarini, takmaks va yemlarini ijro etdi. Sait Ismagilovning isteʼdodi 1915-yilda Ufa provintsiyasining „Tormosh“ gazetasida yozilgan.

Sait Axmetovich 1926—1927-yillarda Chishminskiy xalq teatrida rassom boʻlib ishlagan.

1937-yilda u oʻz asarlarining matnlarini yozishni boshladi va 1940-yilda u qoʻshiqlar va sheʼrlar toʻplamini chiqardi.

Ulug 'Vatan urushi paytida u Boshqird filarmoniyasida skripkachi boʻlib ishlagan, Qizil Armiya qismlarida soʻzlagan.

1938-yilda u Boshqirdiston Yozuvchilar uyushmasiga qabul qilindi. 1944-yilda BASSR Oliy Kengashi Prezidiumining qarori bilan unga bir vaqtning oʻzida Muhametsha Burangulov va Farrax Davletshin bilan birgalikda Boshqirdiston Xalq Seseni faxriy unvoni berilgan.

1972-yilda Ufada vafot etgan.

Sait Ismagilovning oʻgʻli Zokir Ismagilov — raqqosa, xoreograf, Boshqird televideniesi direktori, BASSR xizmat koʻrsatgan artist, RSFSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, „Shon-sharaf belgisi“ ordenining kavaleri va koʻplab medallar sohibi.

## Xotirasi
Uning tug'ilgan qishlog'idagi ko'cha S. Ismagilov nomi bilan atalgan.
## Manbalar

## Havolalar
* Bashkir ensiklopediyasidan maqola

* Sait Ismagilov — respublikadagi birinchi milliy sesenslardan biri 

* Ulugʻ Vatan urushi davridagi Bashkird rivoyati . „Vatandash“ jurnali.

* Sait Ismagilov. Boshqirdiston etsiklopediyasi.

* Sait Ismagilov. Boshqirdiston Respublikasining adabiy xaritasi.
Germaniyadagi turklar

**Germaniyadagi turklar** — Germaniyada yashovchi etnik turk xalqi. Ushbu atamalar, shuningdek, toʻliq yoki qisman turk ajdodlari boʻlgan nemis millatiga mansub shaxslarga nisbatan ham qoʻllanadi. Aksariyat turklar Turkiyadan kelgan yoki kelib chiqqan boʻlsa-da, Germaniyada Janubi-Sharqiy Yevropadan kelgan (yoki kelib chiqqan) etnik turk jamoalari ham bor (masalan, Gretsiya, Bolgariya, Shimoliy Makedoniya, Serbiya, Bosniya va Gertsegovina, Ruminiya), Kipr va yaqinda Suriya va Iroqdan kelgan qochqinlar sifatida. Turk xalqlari Germaniyadagi eng katta etnik xalqni tashkil qiladi.

Germaniyaga koʻchgan turklar oʻzlariga madaniy elementlarni, shu jumladan turk tili va islomni saqlab qolishdi. Ushbu madaniy qadriyatlar koʻpincha oʻz farzandlari va avlodlariga beriladi, ammo nemis turklari ham tobora dunyoviy boʻlib kelmoqda. Bundan tashqari, katta nemis jamiyati turk madaniyatiga, xususan, turk taomlari va sanʼatiga taʼsir koʻrsatdi.
## Tarixi
### Usmonli turlar davridagi koʻchish

Oʻn oltinchi asrdan boshlab Usmonli imperiyasi oʻz hududlarini Shimoliy Bolqon hududlaridan tashqarida kengaytirishga harakat qilgan paytda turk xalqlari nemis davlatlari bilan aloqada boʻlgan. Usmonli turklari Vena shahrida ikkita qamalni oʻtkazdilar: 1529-yildagi birinchi Vena qurshovi va 1683-yilda Vena ikkinchi qurshovi. Xususan, ikkinchi qamaldan soʻng, turk jamoasining Germaniyada doimiy yashashi uchun sharoit yaratildi.

Vena ikkinchi qamalidan keyin qolgan ko'plab Usmonli askarlari va lager izdoshlari  asirga aylanishdi. Taxminlarga ko'ra, kamida 500 nafar turkiyalik mahbus Germaniyada majburan joylashtirilgan. Tarixiy ma'lumotlarga ko'ra, ba'zi turklar, xususan Germaniyaning janubida, savdogar bo'lishgan yoki boshqa kasblarni egallashgan. Ba'zi turklar Germaniyada juda yaxshi muvaffaqiyatga erishdilar; masalan, bitta Usmonli turklari Gannoveriya zodagonlariga ko'tarilganligi qayd etilgan. Tarixiy ma'lumotlarga ko'ra, ko'plab Usmonli turklari xristianlikni qabul qilib, ruhoniy yoki pastor boʻlgan.

## Manbalar
Gagauziya bayrogʻi

**Gagauziya bayrogʻi** — 1995-yildan beri Gagauziya avtonom mintaqaning rasmiy belgisi sifatida ishlatiladi va Moldova tomonidan mintaqaviy ramz sifatida qabul qilingan bayroqdir. „Osmon bayrogʻi“ deb nomlanuvchi bayroq uchburchak shaklida joylashtirilgan uchta sariq yulduzdan iborat koʻk-oq-qizil rangdagi qabila rangiga ega. Bugun bayroq dizayni muhokama qilinadi; ammo yulduzlar Moldovadagi uchta Gagauz munitsipaliteti vakili ekanligi maʼlum. Uch rang Gagauziyada mashhur boʻlgan Rossiya bayrogʻiga oʻxshaydi; bu masala Gagauz va Moldova siyosatchilari oʻrtasida bahs mavzusidir.

## Ramzlari
Bugungi kunda Gagauziyaning „milliy bayrogʻi“ da „pastki qismida tor oq va qizil gorizontal chiziqlar va yuqori kranda uchta sariq yulduzli koʻk maydon“ mavjud. Maʼlum boʻlgan maʼlumotlarga koʻra, uchta yulduz „oʻtmish, hozirgi va kelajak“ ni yoki alternativ ravishda Gagauziyaning uchta taʼsis etilgan munitsipalitetini anglatadi: Komrat (Komrat), Chodir Lunga (Cedirr-Lunga) va Valkanesh (Vulcaneshti). Muallif Shtefan Kureoglu Gagauzning ota-bobolarini eslatuvchi uchburchak qabilalar bitimining himoyachisi boʻlgan. Ushbu uchta guruh gagauzlarning ajdodlari: bijanaklar, qipchaklar va oʻgʻuz turklari. Baʼzi nashrlar eski Gagauziya bayrogʻidagi ramzni „turklarni togʻlardan dashtlarga olib boruvchi afsonaviy kulrang boʻri“ deb taʼriflashadi. Tadqiqotchi Anatol Makrixning taʼkidlashicha, eski Gagauziya bayrogʻida „yashil dashtdagi boʻri“ boʻlgan.

## Tarixi

Xristianlikni qabul qilgan gagauzlar Usmonlilar imperiyasidan haydalgan. Koʻpchilik 1856-yilda Moldaviyaga qaytarilgan; ammo, u 1878-yilda Rossiya tomonidan qabul qilingan. Gagauziya birinchi marta 1905-yil inqilobidan keyin mustaqil davlat boʻlish istagini bildirdi: Gagauz Xalki yoki „Komrat respublikasi“ deb nomlangan kichik bir respublika 1906-yil yanvar oyida tashkil etilgan va ikki hafta ichida tirik qoldi. Bu keyingi millatchilar tomonidan ilgari surilgan boʻlsa ham, bu hukumat asosan etnik avtonomiyaga emas, balki yer islohoti bilan shugʻullangan.

Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Gagauz faollari Komrat shtat universitetining tashkil etilishiga qarshi norozilik namoyishlari paytida oq diskda qizil boʻrining boshi tasvirlangan och koʻk bayroq bilan shiorlarni baqirishgan.

1990-yil 11-avgustda Moldovaning DSKni tark etib, Ukrainada istiqomat qiluvchi gagauzlar bilan birlashishga harakat qilib, Gagauziya Respublikasi tuzildi. Yangi Moldova davlati 1992-yilgacha mintaqa ustidan nazoratni yoʻqotgan boʻlsa ham, millatchi Gagauziyani Rossiya Federatsiyasi ga qoʻshilishga majburlagan ozchilik va Moldova ichida muxtoriyat olishni istagan koʻpchilik oʻrtasida boʻlinib ketdi.

## Manbalar
Tarixiy Boshqirdiston

**Tarixiy Boshqirdiston** () — Ufa tumanining Boshqird Ufa viloyatiga aylantirilishi natijasida shakllangan tarixiy va geografik mintaqadir. Hozirda Boshqirdiston Respublikasi, Orenburg va Chelyabinsk viloyatlari, Tatariston Respublikasining sharqiy qismi, Udmurtiyaning janubi-sharqiy qismi, Perm viloyatining janubiy qismi, Sverdlovskning janubi-gʻarbiy qismi, Kurganning gʻarbiy qismi, Samara shimoli-sharqi va Saratovning sharqiy qismi uning bir qismi boʻlgan.

Tarixiy, etnografik, lingvistik va boshqa izlanishlar tarixiy Boshqirdiston atamasidan tarixning turli davrlarida boshqird qabilalari va boshqird etnik guruhlarining joylarini tasvirlash uchun foydalaniladi. Irek Akmanovning soʻzlariga koʻra, bu atama birinchi boʻlib 30-yillarda Matvey Lubavskiy tomonidan ishlatilgan.
## Etimologiyasi
Ilgari, Bashqirdlar yashagan barcha mintaqalar „Boshqirdlarning viloyati“ deb nomlangan (Boshqird).

Mintaqa nomining oldingi variantlari atamaning sinonimi sifatida belgilanishi mumkin: Boshqird, Boshqirdiya, Boshqirdiya, Bashkiriya, Bokira choʻllari, Boshqirdlar mamlakati, Boshkar va boshqalar. XII-XIV asrlarga oid nomlardir. Asrlar davomida yashagan Feshlulloh Hemedoniyning „Rishiduddin“ asarida u Boshqird nomli mintaqani eslatib oʻtadi.
## Geografik joylashuvi
Mintaqaning geografik joylashuvi Janubiy Ural va uning atroflariga toʻgʻri keladi. Ushbu mintaqaning chegaralari rasman aniqlanmagan. Turli manbalar chegaralarni aniqlash uchun turli xil alternativalarni taklif qilishadi, odatda ular koʻrib chiqilayotgan tarixiy davrlarga bogʻliq.

Ushbu hudud haqidagi eng dastlabki maʼlumotlar Devoni Lugʻati Turk muallifi (1072-1074) ga tegishli boʻlgan Mahmud Qoshgʻariyga tegishli, bu yerda Bashkir dashti deb nomlangan joy oʻzining sxematik rejasida koʻrsatilgan. Sxematik reja aniq geografik izoh bermasa ham, Kaspiy dengizi va Volga daryosining gʻarbga yaqinligi gʻarbiy va shimolda Ural togʻlarini va sharqda Boshqirdiston choʻlini topishga yordam beradi. Bundan oldin ham, X asrda, Ahmad ibn Fadlan al-Beshgird bu mamlakatni eslatib oʻtgan va sayohatlari davomida oʻtgan daryolarni sanab oʻtgan.

## Manbalar
Boshqird asali

**Boshqird bali** () — Rossiya Federatsiyasining Boshqirdiston Respublikasida ishlab chiqariladigan asal.
## Tovar
"Boshqird asal" nomi himoyalangan savdo belgisidir. Boshqirdistondagi asalarichilik va apiterapiya tadqiqot markazi Rossiya Federatsiyasida 2005-yildan beri asal mahsulotlarini markalash uchun „Boshqird asali“ atamasidan foydalanish huquqiga ega boʻlgan yagona muassasa hisoblanadi.

## Madaniyat
Boshqird asali uzoq vaqtdan beri ishlab chiqariladigan va Boshqirdiston uchun milliy taom hisoblanadi. Boshqirdistondagi asal anʼanaviy ravishda Boshqird choyi bilan birga isteʼmol qilinadi. Bundan tashqari, qishloqlarda qaymoq va asal noni Boshqird stollarida oʻz oʻrnini topadi.

## Ishlab chiqarish
Boshqirdistonda ishlab chiqarilgan asalning oʻrtacha yillik miqdori 5-6 ming tonnani tashkil qiladi.

## Eksport qilish
Boshqird asali va unga tegishli mahsulotlar koʻplab Yevropa davlatlariga, AQSh, Yaponiya, Yaqin Sharq va MDH davlatlariga, shuningdek Rossiyaga eksport qilinadi.

2014-yilda Xitoyga 3 milliard rublga 6000 tonna asalni eksport qilish toʻgʻrisida shartnoma imzolandi. 2014-yil avgust oyida Xitoyning Szyujian shahrida Boshqird asalining birinchi doʻkoni ochildi.
## Mukofotlari
* 1961-yil — Erfurtda oltin medal (Germaniya).
* 1965-yil — Buxarestda (Ruminiya) XX. Xalqaro Apimondi kongressida kumush medal.
* 1971-yil — Moskvada oʻtkazilgan XXIII Xalqaro Apimondi Kongressida oltin medal (SSSR).
* 2001-yil — Sankt-Peterburgdagi „Rossiyalik fermer“ — „Agrorus“ koʻrgazma yarmarkasi eng katta mukofotdir.
* 2002-yil — Germaniya, Berlinda boʻlib oʻtgan „Yashil hafta“ xalqaro koʻrgazmasidagi eng yuqori mukofot.
* 2002-yil — Sankt-Peterburgdagi „Rossiyalik fermer“ — „Agrorus“ koʻrgazma yarmarkasi eng katta mukofotdir.
* 2003-yil — Sankt-Peterburgdagi „Rossiyalik fermer“ — „Agrorus“ koʻrgazma yarmarkasi eng katta mukofotdir.
* 2004-yil — Sankt-Peterburgdagi „Rossiyalik fermer“ — „Agrorus“ koʻrgazma yarmarkasi eng katta mukofotdir.

## Galireya

Арслан с дедушкой Робертом.jpg||
Бал айырыу.jpg||
УФА-ЛАДЬЯ. АРТ.РЕМЕСЛА. СУВЕНИРЫ 40.jpg||
УФА-ЛАДЬЯ. АРТ.РЕМЕСЛА. СУВЕНИРЫ 54.jpg||


## Manbalar

## Havolalar
* Asalarichilik va apiterapiya bo'yicha GU BNITS