Wilm Hosenfeld

**Wilhelm Adalbert Hosenfeld** (1895-yil 2-may — 1952-yil 13-avgust) — asli maktab oʻqituvchisi, Ikkinchi Jahon urushi oxirida Gauptmann (kapitan) darajasiga koʻtarilgan nemis armiyasi ofitseri edi. U fashistlar tomonidan bosib olingan Polshada bir nechta polshaliklarni, shu jumladan yahudiylarni yashirishga yoki qutqarishga yordam berdi va yahudiy pianinochi va bastakor Vladislav Shpilmanga 1944-yilning soʻnggi oylarida Varshava xarobalarida yashirinib omon qolishga yordam berdi, bu harakat 2002-yilda chiqqan „Pianist“ filmida tasvirlangan. U Qizil Armiya tomonidan asirga olingan va 1952=yilda Sovet asirligida vafot etgan.

2007-yil oktabr oyida Hosenfeld Polsha prezidenti Lech Kaczyński tomonidan vafotidan keyin *Polonia Restituta* ordeni bilan taqdirlandi. 2009-yil iyun oyida Hosenfeld Yad Vashemda (Isroilning Holocaust qurbonlari uchun rasmiy yodgorligi) oʻlimidan soʻng Millatlar orasida solihlardan biri sifatida tan olingan.

## Yoshligi va Birinchi jahon urushi
Hosenfeld Fulda yaqinida yashovchi taqvodor Rim-katolik maktab oʻqituvchisi oilasida tugʻilgan. Uning oilaviy hayoti katolik xarakteriga ega edi va taʼlim davrida xristian xayriya ishlariga alohida eʼtibor qaratildi. Unga katolik harakati va cherkov tomonidan ilhomlantirilgan ijtimoiy ish, shuningdek, Prussiyaning itoatkorligi, nemis vatanparvarligi va turmush oʻrtogʻi Annemarining kuchayib borayotgan pasifizmi taʼsir koʻrsatdi. Shuningdek, unga Wandervogel harakati (nemis yoshlar siyosiy guruhi) va uning tarafdorlari taʼsir koʻrsatdi. 1914-yildan boshlab u Birinchi jahon urushida faol xizmatni koʻrdi va 1917-yilda ogʻir yaralanganidan keyin Hosenfeld Ikkinchi darajali Temir xochni oldi.

## Ikkinchi jahon urushi

Hosenfeld 1939-yil avgust oyida Vermaxtga chaqirilgan va 1939-yil sentabr oʻrtalaridan 1945-yil 17-yanvarda Sovet Armiyasi tomonidan qoʻlga olinguniga qadar Polshada boʻlgan. Uning Polshadagi birinchi manzili Pabianitsa boʻlib, u yerda harbiy asirlar lageri xizmatni qurish va boshqarishda ishtirok etgan. Keyinchalik, u 1939-yil dekabr oyida Vegrowda joylashdi va 1940-yil may oyining oxirida oʻz bataloni Yadovga yana 30 km uzoqlikda koʻchirilgunga qadar u yerda qoldi. Nihoyat u 1940-yil iyul oyida Varshavaga koʻchirildi va u yerda urushning qolgan qismini oʻtkazdi. U Koʻpincha, Vach-Bataillon (qoʻriqchi bataloni) 660-ga biriktirilgan, u shtab ofitseri va batalyon sport ofitseri sifatida xizmat qilgan Varshau (Varshava gvardiya polki) Vach-polkining bir qismidir. U Varshavadagi Armiya stadionidagi sport tadbirlariga mas’ul edi.

1935-yildan beri fashistlar partiyasining aʼzosi, vaqt oʻtishi bilan Hosenfeld partiya va uning siyosatidan koʻngli qoldi, polyaklar va ayniqsa yahudiylarga qanday munosabatda boʻlganini koʻrgan. U va bir qancha nemis armiyasi ofitserlari bosib olingan Polshaning barcha xalqlariga hamdardlik bildirdilar. Baʼzi yurtdoshlarining qilmishlaridan uyalib, imkoni boricha yordam berishdi.

Hosenfeld koʻplab polyaklar bilan doʻstlashdi va hatto ularning tilini oʻrganishga harakat qildi. U, shuningdek, Massada qatnashdi, Muqaddas Birlikni qabul qildi va Polsha cherkovlarida tan olish uchun bordi, garchi bu taqiqlangan boʻlsa ham. Uning polyaklar nomidan harakatlari 1939-yilning kuzida boshlangan, oʻshanda u polshalik harbiy asirlarga oʻz oilalariga kirishiga ruxsat bergan va hatto kamida bittasini muddatidan oldin ozod qilishga muvaffaq boʻlgan. Varshavada boʻlgan vaqtlarida Hosenfeld oʻz mansabidan foydalangan holda odamlarga, ularning kelib chiqishidan qatʼi nazar, boshpana bergan, shu jumladan kamida bitta siyosiy taʼqibga uchragan natsistlarga qarshi etnik nemis, ular taʼqibga uchragan, hatto Gestapo tomonidan hibsga olingan, baʼzan ularni qoʻlga kiritish orqali, ularga kerak boʻlgan hujjatlar va uning nazorati ostida boʻlgan sport stadionidagi ish joylari. Hosenfeld Varshavadan 30 km gʻarbda joylashgan kichik Polsha shahri Blonieda oʻzi boshqargan Vermaxt kompaniyasining odamlari bilan Sovetlarga taslim boʻldi.

## Qamoqqa olinishi va oʻlimi
U harbiy jinoyatlarda ayblanib, harbiy boʻlinmaga mansubligi sababli 25 yillik ogʻir mehnatga hukm qilingan. 1946-yilda Gʻarbiy Germaniyadagi xotiniga yoʻllagan maktubida Hosenfeld oʻzi qutqargan yahudiylarning ismlarini aytib, ular bilan bogʻlanib, uni ozod qilishlarini soʻrashini soʻradi.

1950-yilda pianinochi Vladislav Shpilman 1944-yilda unga yordam taklif qilgan nemis ofitserining ismini bilib oldi. Koʻp izlanishlardan soʻng Shpilman oʻzi shaxsiy ravishda oʻzi „nopok“ deb hisoblagan odam, yaʼni Yakub Bermanning shafoatini soʻradi. Polsha maxfiy politsiyasi. Bir necha kundan keyin Berman Shpilmanning uyiga tashrif buyurdi va u hech narsa qila olmasligini aytdi. U qoʻshimcha qildi: "Agar sizning nemisingiz hali ham Polshada boʻlganida, biz uni chiqarib yuborishimiz mumkin edi. Lekin Sovet Ittifoqidagi oʻrtoqlarimiz uni qoʻyib yuborishmaydi. Ular sizning zobitingiz josuslik bilan shugʻullangan otryadga tegishli, deyishadi — shuning uchun bizda hech narsa yoʻq. Buni polyaklar sifatida qila olaman va men kuchsizman ".

Shpilman hech qachon Bermanning kuchsizlik haqidagi daʼvolariga ishonmagan. Wolf Biermannga bergan intervyusida Szpilman Bermanni „Stalinning inoyati bilan barcha qudratli“ deb taʼrifladi va „Shunday qilib, men eng yomon firibgarga murojaat qildim va bu hech qanday foyda keltirmadi“ dedi. Hosenfeld 1952-yil 13-avgustda sovet lagerida, 22:00 dan biroz oldin, qiynoqlar paytida koʻkrak aortasining yorilishidan vafot etdi.

## Manbalar