Pokistonda Ahmadiya ta’limoti

**Pokistondagi** Ahmadiya harakati Ahmadiya Musulmon Jamiyatining asosiy aʼzolaridan. Mamlakatdagi Ahmadiya soni Pokiston aholisining 0,22 % dan 2,2 % gacha deb baholanadi. Demak, Pokiston dunyodagi eng koʻp Ahmadiylar yashaydigan mamlakatdir. Panjob viloyatidagi Rabva shahri Ahmadiya Jamiyati Angliyaga koʻchirilishidan oldin ularning global shtab-kvartirasi boʻlgan.

Pokistondagi Ahmadiylar koʻpincha diniy taʼqib va diskriminatsiyaga uchragan. Pew tadqiqot markazi maʼlumotlariga koʻra, pokistonliklarning atigi 7 foizi Ahmadiylarni musulmon deb biladi.

Ahmadiya harakati Qodyan shahrida vujudga kelgan. Pokiston mustaqillikka erishgach, Ahmadiylar oʻz qarorgohlarini yaratish uchun Rabvah shahriga koʻchib oʻtdilar. Ahmadiya jamoasiga mansub boʻlgan bir qancha taniqli Pokiston odamlari bor edi, ular orasida mamlakatning birinchi Nobel mukofoti sovrindori Abdus Salam va Pokistonning birinchi tashqi ishlar vaziri Muhammad Zafarulloh Xon ham bor. Ahmadiya va Mahdaviya Pokistondagi ikkita asosiy Mahdiylik aqidalarini tashkil qiladi.

## Tarixi

### Mustaqillikdan oldingi davr

#### Pokiston harakati tarafdorlari
Jamiyatning ikkinchi ruhiy rahbari Mirzo Basherud-Din Mahmud Ahmad Angliyadagi Ahmadiya jamoatining Mavlana Abdul Rahim Dard ismli ulamosiga Jinna bilan suhbatlashishni buyurdi. U Jinna bilan Londondagi Kingʻs Bench Walkda uchrashdi va ular uch soat suhbatlashdilar. Jinna bunga rozi boʻlib Hindistonga qaytdi.

##### 1946-yilda Hindistondagi saylovlarda BHMLni qoʻllab-quvvatlash
Pokiston rezolyutsiyasi loyihasini ishlab chiqqan Muhammad Zafarulloh Xon Ahmad Ahmadiylarga 1945-6 yilgi saylovlarda Butun Hindiston musulmonlar ligasini qoʻllab-quvvatlashni maslahat berdi. Xon ham Londonda Hindiston ozodligi uchun nutq soʻzladi.

##### Xizar Hayat Tivannaning isteʼfosi
Xizar Hayot 1946-yilda Panjobda mahalliy hukumatni boshqargan, Kongress va Akali Dal tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Musulmonlar Ligasi uning hukumatiga qarshi chiqdi. Panjobni qamrab olgan boykotlar tufayli u 1947-yil 2-martda Bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi. Keyinchalik u bir necha yil Pokiston ichida koʻchib yashadi, keyin esa Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi va u yerda vafot etdi.

### Pokiston davlati tashkil etilgandan keyin
Pokiston tashkil etilgandan soʻng, baʼzi Ahmadiylar Mirzo Bashiriddin Mahmud Ahmad bilan birga Pokistonga kelib, vaʼda qilingan yer deb hisoblagan oʻz shaharlarini qurdilar.

#### 1953-yil Ahmadiyaga qarshi gʻalayonlar
Ahmadiya musulmonlar jamoasini islomchilar, shu jumladan, „Jamoat-e-Islomi“ tomonidan taʼqib qilish uchun Ahmadiyaga qarshi guruhlar tomonidan ommaviy taʼqiblar boshlandi. Pokiston hukumati tartibsizliklarni bostirdi. Oradan koʻp oʻtmay Ahror mazhabi man etildi.

#### 1974-yil Ahmadiyaga qarshi tartibsizliklar va Pokiston Konstitutsiyasiga ikkinchi tuzatish
Koʻproq ommaviy taʼqiblar va „Tehrik-e-Xatme Nabuvvat“ deb nomlangan Ahmadiyaga qarshi harakat paydo boʻlgan bir paytda, barcha islomiy partiyalar Pasban Xatme Nabuvvat harakatini boshladilar. Ular Zulfiqor Ali Bxutto boshchiligidagi Pokiston hukumatini Ahmadiya Musulmon Jamiyati aʼzolarini musulmon boʻlmaganlar deb eʼlon qilgani uchun Pokiston Konstitutsiyasiga ikkinchi konstitutsiyaviy tuzatish kiritishga majbur qilishdi.

#### 1984-yil Ahmadiyaga qarshi tuzatish
Prezident Ziyo-ul-Haq davrida Pokiston Konstitutsiyasida Ahmadiylarning diniy erkinligini cheklovchi aksil-Ahmadiylik qarori qabul qilindi. Ushbu qonunga koʻra, Ahmadiylar oʻzlarini musulmon deb atashlari yoki „musulmon sifatida namoyon boʻlishlari“ mumkin emas, bu uch yillik qamoq jazosi bilan jazolanadi.
#### Bosh qarorgohning Londonga koʻchirilishi
Ahmadiylarni taʼqib qilishni qonuniylashtirgan ushbu ikki tuzatish kuchga kirganidan soʻng, jamoa xalifasi Mirzo Tohir Ahmad 1985-yilda markaziy qarorgohni Londonga koʻchirdi.

## Jamiyatdagi muammolar

### Taʼqiblar va Ahmadiyaga qarshi kayfiyat
Qodoniy va Mirzoiy Ahmadiylar uchun ishlatiladigan kamsituvchi atamalardir. Ahmadiyaga qarshi guruhlar jamiyatni tugatish uchun islomiy jihodga chaqirishdi. 2018-yilda Azad Jammu va Kashmir parlamenti bir ovozdan Ahmadiylarni musulmon boʻlmaganlar deb eʼlon qildi.

Pokistonliklar odatda Ahmadlarni qadiyaniylar deb atashadi, bu esa jamiyat uchun kamsituvchi atamadir. Pokiston Konstitutsiyasiga kiritilgan ikkinchi tuzatish Ahmadiylarni rasman musulmon emas deb eʼlon qildi.

## Yana qarang

* Pokistondagi ozchiliklar
* Pokistondagi Islom

## Manbalar