David Julius

**Devid Jey Julius** (1955-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik fiziolog va Nobel mukofoti laureati, ogʻriq hissi va issiqlikning molekulyar mexanizmlari, shu jumladan kapsaitsin, mentol va haroratni aniqlaydigan TRPV1 va TRPM8 retseptorlarining tavsifi boʻyicha ishi bilan mashhur. U San-Frantsiskodagi Kaliforniya universiteti professori,.

Julius 2010-yilda Hayot haqida fanlar va tibbiyot boʻyicha Shou mukofotini va 2020-yilgi hayot fanlari boʻyicha yutuq mukofotini qoʻlga kiritdi. U Ardem Patapoutyan bilan birga fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha 2021-yilgi Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Erta hayot va taʼlim
Yuliy Ashkenazilar oilasida (Rossiyadan) Brighton Beach, Bruklin, Nyu-York shahrida tugʻilgan u yerda Avraam Linkoln oʻrta maktabida oʻqigan. 1977-yilda Massachusets texnologiya institutida bakalavr darajasini oldi. U 1984-yilda Berkli Kaliforniya universitetida Jeremi Torner va Rendi Shekmanning rahbarligi ostida doktorlik darajasini oldi, u yerda Kex2 ni furinga oʻxshash proprotein konvertazalarining asosi ekanligini aniqladi. 1989-yilda u Kolumbiya universitetida Richard Axel bilan doktorlikdan keyingi taʼlimni tugatdi va u yerda serotonin 1c retseptorini klonlash va tavsiflash imkoniga ega boʻldi.

Berkli va Kolumbiyada boʻlganida, Yuliy silosibin qoʻziqorinlari va lisergik kislota dietilamidining qanday ishlashi bilan qiziqdi, bu esa uni tabiatdagi narsalarning inson retseptorlari bilan oʻzaro taʼsirini kengroq oʻrganishga olib keldi.

## Tadqiqotlari

U oʻz faoliyatini 1989-yilda San-Fransiskodagi Kaliforniya universitetida oʻqituvchi sifatida boshlagan 1997-yilda Yuliyning laboratoriyasi TRPV1 ni klonladi va tavsifladi, bu orqali u chili qalampirini „achchiq“ qiladi kapsaitsinni aniqlaydigan retseptorni kashf etdi,. Ular TRPV1 zararli issiqlikni ham aniqlashini aniqladilar (termotseptsiya). TRPV1 tizimli ravishda bogʻliq boʻlgan TRP (oʻtkinchi retseptor potentsiali) kation kanallarining katta oilasining bir qismidir. TRPV1 (oqsilning genetik nokautlari yordamida) yoʻq hayvonlar zararli issiqlik va kapsaitsinga sezgirligini yoʻqotadi.

Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, TRP super oilasining aʼzolari boʻlgan TRPM8 (CMR1) va TRPA1 ni klonladi va tavsifladi. Ular TRPM8 mentol va sovuqroq haroratni aniqlashini va TRPA1 xantal moyini (allil izotiosiyanat) aniqlashini koʻrsatdi. Ushbu kuzatishlar TRP kanallari harorat va kimyoviy moddalar oraligʻini aniqlashini koʻrsatdi. Devid Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, ushbu kanallarni modulyatsiya qiluvchi toksinlarni topish, turli turlardagi kanallarning noyob moslashuvini [ tasvirlab, koʻplab kanallarning kriyo-EM tuzilmalarini echish orqali nositseptsiyani oʻrganishga oʻz hissasini qoʻshdi.

2007-2020-yillarda Yuliy *"Fiziologiyaning yillik sharhi"* jurnalining muharriri boʻlib ishlagan.

## Mukofotlar
2000-yilda Yuliy kapsaitsin retseptorlarini klonlash boʻyicha ishi uchun Neyrologiya boʻyicha Perl-UNC mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u nositseptsiyaning turli jihatlarida ishtirok etgan ion kanallarini aniqlagan ishi uchun Shou mukofotiga sazovor boʻldi. 2014-yilda ogʻriq va termosensatsiyaning molekulyar asoslarini kashf etgani uchun u Jonson &amp;amp; Jonson tomonidan biotibbiyot tadqiqotlari uchun doktor Pol Yanssen mukofoti bilan taqdirlangan. 2017-yilda u Gairdner Foundation xalqaro mukofoti va HFSP Nakasone mukofotini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, u texnik va ilmiy tadqiqotlar uchun 2010-yil Asturiya shahzodasi mukofoti, hayot fanlari boʻyicha 2020-yilgi yutuqlar mukofoti va 2020-yil Neyrologiya boʻyicha Kavli mukofoti (Ardem Patapoutian bilan birga) va VA BB Jamgʻarmasi tomonidan 2020-yilgi mukofotlarga sazovor boʻlgan.

2021-yilda u harorat va bosim retseptorlarini kashf etgani uchun Ardem Patapoutian bilan birga fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* UCSF veb-sayti
* UCSF profillari — David Julius