open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barkamol avlod sport oʻyinlari

**Barkamol avlod sport oʻyinlari** – Oʻzbekistonning kasbhunar kollejlari va akademik litseylari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkaziladigan ommaviy sport musobaqalari. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish toʻgʻrisida“gi qarori (2001-yil 19-yanvar) asosida tashkil etilgan hamda „Oʻquvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluksiz sport musobaqalari tizimini tashkil etish toʻgʻrisida“gi (2003-yil 3-iyun) qaroriga binoan respublika final bosqichlari 3 yilda bir marta oʻtkazilishi belgilangan. Maqsadi – oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi tizimidagi oʻquv muassasalaridagi oʻquvchi yoshlarni jismonan yetuk, axloqan bar-kamol va vatanga sadoqat ruhida tarbiyalash, iqtidorli sportchi yoshlarni nufuzli musobaqalarga tayyorlash, yoshlar oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni yanada ommaviylashtirish. „Barkamol avlod sport oʻyinlari“ s.oʻ.da badiiy gimnastika, bas-ketbol, boks, voleybol, gandbol, yengil atletika, stol tennisi, suzish, tennis, futbol kabi olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan va shaxmat, bel-bogʻli kurash, kurash singari ommalashgan sport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkaziladi. Saralash musobaqalari oʻquv yurti, tuman, shahar va viloyatlarda, respublika final bosqichi bitta hududda tantanali ravishda tashkil etiladi. Respublika final bosqichlari ilk bor Jizzax (2001), soʻngra Andijon (2003) va uchinchisi Toshkent (2005) viloyatlarida boʻlib oʻtdi. Uchinchi "Barkamol avlod sport oʻyinlari " s.oʻ. saralash musobaqalarida 645 mingdan ziyod, uning final bosqichida 2170 nafar oʻquvchi qatnashdi (2005).
Barrel

**Barrel** (ing . agge1, asosiy maʼnosi — bochka) — ingliz oʻlchovlar tizimidan foydalaniladigan AQSH, Buyuk Britaniya va boshqa mamlakatlarda qoʻllanadigan sigʻim va hajm oʻlchovi. AQSH da quruq B. (115,628 dm3) va neft B. (158, 988 dm3) qoʻllanadi. Buyuk Britaniyada sochiluvchan modda uchun qoʻllanadigan B. 163,65 dm3ga teng .
Michelle Bachelet

**Bachelet Mishel** (1951, Santyago shahri) — Chili davlat arbobi. 1979 yil Chili universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirgan. 1973 yil 11 sentyabrdagi harbiy toʻntarishdan soʻng, Avstraliya va Germaniya Demokratik Respublikasida yashagan; Berlindagi Gumboldt universitetida tibbiyot boʻyicha oʻqishni davom ettirgan. Vataniga qaytib kelgach, 1982 yil oʻqishni tugatgan. Chili sotsialistik partiyasi aʼzosi boʻlgan. Chili sogʻliqni saqlash vaziri lavozimida ishlagan. 2002 yildan mamlakat harbiy muassasasini boshqargan. 2006 yildan Chili Respublikasi prezidenti.

## Manbalar

## Oilaviy kelib chiqishi
Bachelet arxeolog Anjela Jeria Gomes (1926–2020) va Harbiy havo kuchlari brigadasi generali Alberto Bachelet Martinesning (1923–1974) ikkinchi farzandi boʻlgan.

Uning katta bobosi Lui-Jozef Bachelet Lapier (1820–1864) fransuz vino sotuvchisi boʻlib, 1860-yilda Parijlik rafiqasi Fransuaza Jan Boul bilan birga Chiliga koʻchib kelgan. Fransuaza Jan Boul Shassagne-Montrachet shahridan boʻlgan. Bachelet Lapierrening oʻgʻli German 1862-yilda Santyagoda tugʻilgan va 1891-yilda shveytsariyalik Luisa Brandt Kadotga uylangan. Ular 1894-yilda Alberto Bachelet Brandtni dunyoga keltirdilar.

Bacheletning onasi tomonidan katta bobosi, ispan (Basklar mintaqasi) va yunon merosidan boʻlgan Maximo Jeria Chakon Chilida agrotexnika boʻyicha ilmiy daraja olgan birinchi odam edi. U mamlakatda bir qancha agronomiya maktablariga asos solgan[10] va Chilida ishlaydigan ingliz shifokorining qizi Leli Jonsonga uylangan. Ularning oʻgʻli Maximo Jeria Jonson Anjela Gomes Zamoraga uylandi va besh farzand koʻrdi, Bacheletning onasi esa toʻrtinchi farzand edi

## Bolalik yillari
Bachelet Santyagoning chekkasida joylashgan La Sisternadatugʻilgan. U bolaligining koʻp yillarini ona shahri Chili boʻylab sayohat qilib, oilasi bilan bir harbiy bazadan boshqasiga koʻchib oʻtgan. Jumladan Kintero, Antofagasta va San Bernardoda yashagan va boshlangʻich maktabni oʻsha joylarda oʻqigan. 1962-yilda u oilasi bilan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtgandan soʻng, u yerda otasi Chilining Vashingtondagi elchixonasida harbiy missiyaga tayinlandi. Uning oilasi deyarli ikki yil davomida Merilend shtatining Bethesda shahrida yashagan, Bachelet u yerdagi Gʻarbiy oʻrta maktabda oʻqib, ingliz tilida ravon gapirishni ham oʻrgangan.
Bashshor ibn Burd

**Bashshor ibn Burd** (714, Basra - 783, Bagʻdod) — arab shoiri. Asli fors boʻlib, yoshligidan koʻzi koʻr boʻlgan. Basra va Bagʻdodda yashab, arab va fors tillarida ijod qilgan. Muhabbat lirikasining ustasi, maqtov-madhiya va hajviy mazmundagi sheʼrlar muallifi. Arab sheʼriyatidagi anʼanaviy qoidalarni buzib, "yangicha uslub"ning asoschisi boʻlgan. Ochiqchasiga zar-dushtiylik gʻoyalarini targʻib qilgani, binobarin, "axloqsizligi" uchun 744-yildan ona shahridan quvgʻin qilingan. Iroq boʻylab sarson-sargar-don boʻlib yurib, 762 yilda Basraga qaytib kelgan. Xalifa al-Mahdiyning saroy (maddoh) shoiri boʻlishga hara-kat qilgan. Vazir Yaʼqub ibn Dovud haqidagi zaharxanda hajviyasi uchun xalifa amriga koʻra kaltaklab oʻldirilgan. Bashshar ibn Burd haqida koʻplab lati-falar toʻqilgan; ular Abulfaraj isfahoniyning 20 j.li "Al-agʻoni ulkabir" ("Qoʻshiqlar katta kitobi")da saqlanib qolgan.
## Manbalar
Benedikt XVI

**Benedikt XVI**, tugʻilgan nomi **Joseph Aloisius Ratzinger** (talaffuzi: *Yozef Aloyzius Ratsinga*; 16-aprel 1927, Marktl, Germaniya — 31-dekabr 2022, Vatikan) — Rim papasi (2005-2013), Rim katolik cherkovi va Vatikan davlati boshligʻi. Fuqarolik nomi — Yozef Ratsinger. Myunxen universiteti huzuridagi Ilohiyot institutini tugatgach, 1951-yili ruhoniy rutbasini qabul qildi. 1952—1977 yillarda Germaniyadagi oliy oʻquv yurtlarida oʻqituvchi. 1977-yildan Myunxen va Frayzing arxiyepiskopi, shuningdek, kardinal. 1981—2005-yillarda diniy taʼlimotlar boʻyicha kongregatsiya (boshqaruv organi) prefekti, Vatikan kardinallari hayʼati dekani (2002—2005). 2005-yil 19-aprelda Rim papasi va Rim katolik cherkovi boshligʻi etib saylandi hamda Benedikt XVI nomini oldi va 2013-yilgacha xizmat qildi. Rim papalari ichida eng uzoq yashagan shaxs sifatida rekord oʻrnatgan. Kelib chiqishi nemis boʻlgan ilk Rim papasi (soʻnggi ming yil ichida).

## Manbalar
Ikrom Berdiyev

**Berdiyev Ikrom Nugmonovich** (23-iyun 1974, Chirchiq) – oʻzbekistonlik bokschi, 2002-yil „Oʻzbekiston iftixori“ va xalqaro miqyosdagi sport ustasi unvoni sohibi boʻlgan. 81&nbsp;kg vazn toifasida Oʻzbekistonning 2000-yil va 2001-yilgi chempioni, Boks boʻyicha 1997-yilgi Osiyo Chempionati chempioni hamda Boks boʻyicha 2002-yilgi Osiyo Chempionati kumush medal sohibi, Pusanda tashkil etilgan 2002-yilgi Osiyo oʻyinlari chempioni, 2003-yilgi Afri-Osiyo oʻyinlari bronza medali sovrindori. 1997-yilda Oʻzbekiston Jismoniy Tarbiya Institutini tugatgan, 1997-yildan Chirchiq shahri ichki ishlar boʻlimining inspektori lavozimida ishlagan. 2004-2006-yillarda professional bokschi sifatida faoliyat yuritgan.
Beshkent

**Beshkent** — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati Qarshi tumanidagi shahar. 1977-yilda shahar maqomini olgan. 1964-yildan eʼtiboran Qarshi tumani markazi hisoblangan. 1926—1930 va 1935—1959-yillarda Beshkent tumani markazi boʻlgan.

## Etimologiyasi
Mahalliy yerlik aholi *besh kas* (kas bu yerda odam, inson maʼnosida) birikmasini besh aka-ukalar qishloqchani tashkil etgan deb izohlashadi. Shuningdek, bir necha qishloq va mahallar yigʻindisi shaklida ham eʼtirof etiladi. Shahar nomi tarkibida *besh* soʻzi asli turkiycha soʻz hisoblanadi, forschada *besh* koʻp, ortiq, ziyod maʼnolarida qoʻllanadi.

Somʼoniy, Yoqut Hamaviy asarlarida *Fijkant, Fijakent* nomlari tilga olinaddi. XVI asr vaqf hujjatlarida bu nom *Vijkat, Bijkat, Bejkat* shaklida talqin etiladi. Nomning tovush tartibi oʻzgarib, boshlangʻich boʻgʻin *fij — vij — bij — besh* tarzida shakllangan. Yerlik aholi nomni oʻz tiliga moslab olgan. Shuningdek, ayrim hududlarda *besh* shakli emas *pesh* yoki *pish* shakli saqlangan.

Shahar nomining keyingi boʻgʻinidagi *kent* soʻzi qadimiy eron tiliga xos boʻlib, qoʻrgʻon, qishloq yoki qoʻrgʻonlar yigʻindisi maʼnosini anglatgan. Lekin bu oʻrinda kat soʻzi qadimiyroqdir. Yaʼni shahar nomi aslida *Beshakat* boʻlishi ham mumkin. *Kent* soʻzi bilan joy nomlarini atash asosan turkiy tilli xalqlar orasida keng tarqalgan. XVI asrning ikkinchi yarmiga kelib shahar nomidagi *kat* qoʻshimchasi kentga oʻzgarib ketgan. Qishloq Naxshabning quyi janubiy qismida joylashgan. Nom tarkibidagi *fij — vij — bij — pish — vish — bish — besh* soʻzi quyi qismi, adogʻi maʼnosini ham bergan. Shunga koʻra, Beshkent quyi qishloq degan maʼnoni anglatgan.

## Oʻxshash nomlar
Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanida Beshkent qishlogʻi bor. Shuningdek, Qirgʻiziston va Tojikiston respublikalarida ham Beshkent nomli qishloqlar bor.

## Joylashuvi
Beshkent shahri tumanning shimoli-sharqiy qismida joylashgan. Viloyat markazi va yaqin temir yoʻl stansiyasi joylashgan Qarshi shahrigacha 7 km lik masofa bor.

## Aholisi
Aholisi 15,8 ming kishi (2005-yil).

2016-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Beshkent shahrida 18,9 ming kishi yashashi qayd etilgan.

## Sanoati
Xoʻjaliklari va aholisi Beshkent kanalidan suv oladi. Shaharda paxta tozalash zavodi, non kombinati, 5 qoʻshma korxona (shu jumladan, Oʻzbekiston — Rossiya, Oʻzbekiston — Pokiston qoʻshma korxonalari) faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, Qarshi choʻlini oʻzlashtirish bilan shugʻullanuvchi bir qancha korxona va muassasalar ham faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida 4 ta umumiy taʼlim maktabi (3,9 ming oʻquvchi), 1 ta litsey (237 oʻquvchi), 1 kasb-hunar kolleji (627 oʻquvchi) mavjud. 11 ta sport inshooti, 32 ta jismoniy tarbiya va sport jamoalari faoliyat koʻrsatadi. 2 ta kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, kasalxona, 3 ta poliklinika aholiga xizmat koʻrsatadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Bit (maʼnolari)

**Bit**:

* Bit - **Bit**, bitlar (Anoplura, Siphunculata) — qon soʻruvchi hasharotlar turkumi.
* Bit (oʻlchov birligi) (ing . ʼp, ʼtagu — ikkilik y\$,I — belgi, raqam soʻzlaridan) — 1) ikkilik sanoq tizimidagi raqam; 2) axborotlar sonining oʻlchov birli-gi; son jihatidan "ha" — "yoʻq" turdagi maʼlumotdan (ikkilik kodida "0" — "1") iborat boʻlgan axborotlar hajmiga teng .
Bobo Boboyev

**Boboyev Bobo** (1949, Kasbi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1974). 1979-yildan Kasbi tumanidagi 2-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.
Islom Bobojonov

**Bobojonov Islom Alimovich** (1957.9.4, Xonqa tumani) — sobiq Xorazm viloyati hokimi, O'zbekiston Qahramoni (2002).

## Biografiya
* Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti (1979) 
* Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Magistraturasini tugatgan (2000).
* Mehnat faoliyatini Xonqa paxta tozalash zavodida smena boshligʻi vazifasida boshlagan, shu korxonada texnika xavfsizligi muhandisi (1979—84),
* Xorazm viloyati paxta tayyorlash va qayta ishlash birlashmasi katta muhandisi (1984—85),
* Xonqa paxta tozalash zavodi bosh muhandisi (1985—86), shu korxona rahbari (1986—96),
* Xonqa tumani hokimi (1996—97),
* Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari (1997—98), vazir (1998—99),
* 1999-yil mart oyidan 2008-yilgacha Xorazm viloyati hokimi.
* 2016-yil 16-sentyabrdan — Jizzax viloyati Zarbdor tumani hokimi.
* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi (2003-2008), "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1999-yil).

## Manbalar
Salomat Boboxonov

**Salomat Boboxonov** (1930.18.3, Shoʻrchi tumani, Surxondaryo viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Buxoro oʻqituvchilar institutini tugatgan (1954). Boboxonov Shoʻrchi tumanidagi 10-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi (1954—1957; 1963—1986-yillarda oʻquv boʻlimi mudiri), 28-maktabda oʻquv boʻlimi mudiri (1957—1960), 52-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisy (1960-1963). 1986-2003-yillarda Shoʻrchi tumanidagi 42-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi.

## Manbalar
Zulayho Boyxonova

**Zulayho Boyxonova** (28-aprel, 1964-yil, Namangan viloyati, Uychi tumani) – aktrisa, xonanda (lirik soprano). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1996), Oʻzbekiston xalq artisti (2003).

## Biografiya
Boyxonova Zulayho Muhammadovna 28-aprel 1964-yil Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan. 1980-yil maktabni tugatib, 1981-yil Mannon Uygʻur nomidagi Toshkent davlat sanʼat institutining musiqali drama fakultetiga oʻqishga kirdi. 1986-yil oliygohni bitirib, "Muqimiy" nomidagi oʻzbek davlat musiqa va drama teatriga ishga kiradi. Teatr sanʼatidagi xizmatlari va takrorlanmas ijodi uchun 1996-yil O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist unvoniga, 2003-yil esa Oʻzbekiston xalq artisti unvoniga ega boʻldi. 2005-yilda Zulayho Boyxonova Madaniyat va sport vazirligi tomonidan „Sahnamiz farishtasi“ nomi bilan taqdirlandi.

Xonanda hozirgi kunda ustozi Oʻzbekiston xalq artisti Abduhoshim Ismoilov boshchiligida „Ofarin“ ansamblining xonandasi boʻlib ishlaydi.

## Ijodiy faoliyati
Nurxon (Komil Yashin, Toʻxtasin Jalilov, „Nurxon“) – uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Zulayho Boyxonova teatrda sahnalashtirilgan deyarli barcha spektakllarda bosh rollarni ijro etib tanildi:

* Zulayho (Ramz Bobojon, F.Olimov, „Yusuf va Zulayho“);
* Nodirabegim (T.Toʻla, F.Olimov, „Nodirabegim“);
* Barchinoy (U.Azim, B.Lutfullayev, „Quduq tubidagi faryod“);
* Oyjamol (R.Maʼdiyev, B.Lutfullayev, „Taqdir“);
* Umida (R.Maʼdiyev, F.Olimov, „Devona“)
* Shirin (Xurshid, Yunus Rajabiy, „Farhod va Shirin“) va boshqa boshqalar.

## Diskografiyasi

U shuningdek, telenovella („Izhor“da Zulayho), videofilm („Yusuf va Zulayho“da Zulayho, „Koʻngil koʻchalari“da Unsin, „Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi“da Bonu va boshqalar)larda ham suratga tushgan.

## Manbalar

__INDEKS__
Boyqobil gʻori

**Boyqobil gʻori** — Qashqadaryo viloyati Qamashi tumaniaati gʻor. Qorasirt togʻi (Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi)ning shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Oʻradaryo vodiysida joylashgan. 1930 m balandlikda. Yuqori yura davriga mansub gips qatlamlarida hosil boʻlgan.

Gʻorning kirish qismi shimoliy tomonga qaragan, doira shaklida, diametri 4 m ga yaqin. Gʻor egri-bugri boʻlib boshlangan, eni 1,5 m dan 9 m gacha, balandligi 0,5 m dan 15 m gacha. Sahni ichkarisiga tomon bir oz koʻtarilgan. Gʻorda havoning temperaturasi kirish qismida 22°, ichkarisida 9°. Nisbiy namlik 97% (sentabr). Umumiy uz. 240 m, maydoni 1210 m2, hajmi 1440 m3.
Asra Boliyev

**Asra Boliyev** (1940.16.12, Nurota tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Nurota tumanidagi 17-maktabda kimyo-biologiya oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari, 1975-yildan Qoʻshrabod tumanidagi 17-maktab direktori, 1989-yildan Qoʻshrabod tuman xalq taʼlimi boʻlimida mstodika kabinsti mudiri, 2000—2003-yillarda Qoʻshrabod gumanidagi 27-maktabda biologiya oʻqituvchisi.
Bolalar ijodiyoti uyi

**Bolalar ijodiyoti uyi** - bolalarning maktabdan tashqi ommaviy taʼlim-tarbiyaviy ishlarini tashkil qilish, yosh avlodni bilim darajasi, qiziqishlari, ijodiy qobiliyatini oʻstirish, kasb tanlashga yordam berish, ular tayyorlagan mahsulotni chet elda targʻib qilishga qaratilgan markaziy ijodiyot uyi. Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vazirligi tizimiga qaraydi. Bolalar ijodiyoti uyida radioelektron, yogʻoch oʻymakorligi, bichish va tikish, videostudiya, tasviriy sanʼat, adabiyot, lak miniatyurasi toʻgaraklari, shaxmat klubi, estrada-vokal studiyasi, kompyuter sinfi va boshqa bor. Ijodiyot uyi Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Bolalar ijodiyoti uyining binosi Toshkentning Eski juva maydonida 2005-yilda qurildi. Bino 2 qavatli boʻlib, spiral boʻylab yuqoriga chiqiladigan zinavor shakldagi oʻziga xos meʼmoriy yechimga ega. Bino balandligi 18,0 m, eni 42,9 m. 1-qavatda ijodiyot uyining toʻgaraklari, shuningdek, konferensiya zali, maʼmuriyat. 2-qavatdan koʻrgazma galereya (maydoni 480,0 kv.m), tomosha maydonchasi (16,8 kv.m) oʻrin odgan. Markaziy qismidagi muhtasham koʻrgazma zali 12 metrli gumbaz bilan yopilgan. Mazkur gumbaz Samarqanddagi Tillakori madrasasi gumbazidan andoza olingan bezaklar bilan pardozlangan. Milliy uslubdagi bezaklarni "Us to" uyushmasining Toshkent va Samarqand korxonalarining mohir ganchkor, naqqosh ustalaridan A.Ilhomov, A.Karimov, X.Jalolovlar shogirdlari bilan bajarganlar.

Toʻlqinoy Qodirovi, Rahmatilla Solihov.
Boriy (unsur)

BORIY (lotincha Vopshp). VN — Mendeleyev davriy sistemasining VII guru-higa mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 107. Barqaror nuklidlari yoʻq, massa soni 261 va 262 ga teng boʻlgan 2 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi nuklidi 62V[T|/2= 1 1,8 mk sek, boshqa maʼlumotlarga koʻra (I— 2)-10’ sek]. Oksidlanish darajasi +3 dan +7 gacha; baholangan maʼlumotlarga koʻra VN^’ ionining radiusi 0,083&nbsp;nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, uning xossalari oʻrganilmagan. Kimyoviy xossalariga koʻra Boriy (unsur) Ke (reniy)ning analogi boʻlishi kerak (nazariy hisoblar). VN°/ Vp5+ning standart elektron potensiali — 0,1V (hisoblab topilgan). Boriy (unsur) izotoplari V1 (vismut) izotoplarini 54Sg (xrom) ionlari bilan siklotronda nurlantirish (bombardirovka qilish) yoʻli bilan sintez qilinadi. Boriy (unsur)ni olish borasidagi ilk tajribalar 1976-yilda SSSRda Yu.Boriy (unsur)Oganesyan rahbarligida oʻtkazilgan. 262VN va 26|VN ning yadroviy xossalari toʻgʻrisidagi birinchi ishonchli maʼlumotlar tegishlicha 1981 va 1989-yillarda Germaniyada olingan. 1997-yilda IYUPAK elementni boriy (Boriy (unsur)Bor sharafiga) deb tasdikdadi.
Hayitmat Bogʻbekov

**Bogʻbekov Hayitmat** (1953.27.6, Xiva tumani) — yogoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). Xiva hunar-texnika bilim yurtini yogʻoch oʻymakorligi boʻyicha tugatgan (1977). 1977-yildan Hayitmat Bogbekovning Toshkent shahri "Xotira va qadrlash maydoni"dagi ustunga ishlagan oʻymakorlik ishi.

"Us to" uyushmasida usta. B. Xiva va xorazm yogʻoch oʻymakorligi sanʼatini tiklash va taraqqiy ettirishga katta hissa qoʻshdi. 1969-yildan otasi usta Safo Bogʻbekov bilan birgalikda ishladi: K°ra dengiz flotining "Oʻzbekiston" kemasi uchun naqshinkor eshik, darvoza, ustunlar va boshqa tayyorladi. B. meʼmoriy yodgorliklarning yogʻoch oʻymakorligi bilan taʼmirlashda, zamonaviy binolarni sharqona bezashda samarali ijod qilmoqda; Turkmanistondagi jamoa xoʻjaliklaridagi madaniyat saroylari (1979), Yurmada shahridagi "Oʻzbekiston" restorani (1983), Xorazm yogʻoch oʻymakorligi namunasi (1983, Moskvadagi Xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasining sovrini bilan mukofotlangan), Toshkent shahridagi faxriylar choyxonasi (1991), Qoraqalpogʻistondagi Berdaq kinoteatri (1993) va boshqalardagi yogʻoch oʻymakorligi ishlarini yuk-sak did bilan bajardi. Toshkent shahridagi Xotira va qadrlash maydoni milliy ayvonining 12 ustuni hamda shifti uchun 1000 dona vassani islimiy va girix. naqshlar bilan bezab, tabaqa pardoz va doʻla pardoz usulida ziynatlashga rahbarlik qildi; Urganchdagi Xotira maydoni ayvonlarini farzandlari va shogirdlari bilan tiklashda B.ning isteʼdodi yorqin namoyon boʻldi. B. koʻplab shogirdlar tayyorladi.
Anatoliy Bushuy

**Anatoliy Mixaylovich Bushuy** (1939.18.4, Sevastopol) – tilshunos. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (2001). Samarqand universiteti chet tillar fakulteti nemis tili boʻlimini tugatgan (1963). Shu universitetda katta oʻqituvchi, dotsent, professor, kafedra mudiri. Til-shunoslik nazariyasi, roman-german, slavyan va turkiy tilshunoslik, folklorshunoslik, lingvistik in-formatika, lingvodidaktika va tillar oʻqitish metodikasi boʻyicha ilmiy tadqiqot olib borgan. Mazkur sohalar boʻyicha bir nechta asarlar muallifi: "Frazeografiyaning leksikografik tavsifi" (1982), "Frazsologiya nazariyasi asoslari" (1987). "Frazeologik lu-gʻat asoslari" (1993), "Til va jamiyat" (2002), "Umumiy va german fra-zeologiyasi asoslari" (2003), "Tilning umumiy tilshunoslik muammosi sifatidagi mohiyati" (2004) va boshqa
Jamoliddin Boʻronov

**Jamoliddin Boʻronov** (1933.10.9, Shahrixon tumani) – tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989). Filologiya fanlari doktori (1981), professor (1983). Andijon pedagogika bilim yurtini (1952), Toshkent chet tillar pedagogika institutini (1956) tugatgan. Shu institutda oʻqituvchi (1956 – 57), katta oʻqituvchi, dekan oʻrinbosari (1961—62), dotsent, kafedra mudiri (1962—68; 1970-84), rektori (1984—1992-yil 15-may). 1992-2002-yillar Oʻzbekiston jahon tillari universiteti rektori. 2002-yildan shu universitetning tillar tipologiyasi, germanistika va ingliz tili tarixi kafedrasi mudiri. Buning asosiy ilmiy ishlari ger-man va turkiy tillarning diaxronik hamda sinxronik rivojidagi oʻziga xoyeliklarni tipologik tahlil qilishga, german va turkiy tillar leksikografiyasi masalalariga bagishlangan. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

## Asarlari
* Ingliz va oʻzbek tillari qiyosiy grammatikasi. Toshkent, „Oʻqituvchi“, 1973
* Ingliz tili grammatikasi (Boʻronova va Toshboyeva bilan hamkorlikda). Toshkent, „Oʻqituvchi“, 1978

## Manbalar
Abdoulaye Wade

**VAD (Uade) Abdullay** (1926-yil 29-may, senegaliipg Sen-Lui shahri) – Senegal davlat arbobi. Senegaldagi Sebikotan shaharchasida federal maktabini tugatgan (1947-yilda). Fransiyadagi Bechapson, Dijon, Grenobl universitetlarida oliy taʼlim olgan. Iqtisodiyot va davlag huquqi, 1955–1957–yillar Bechanzon advokatlar kollegiyasida boʻlgan. 1960-yildan Dakar universitetida dotsent. 1967-yildan Bostop (AQSH) universitetida tajriba orttirgan, soʻng, Fransiya oʻquv yurtlarida, jumladan Sorbonne Universiteti oʻqituvchisi, 1970-yildan boshlab Dakar universitetida fakultet dekani, 1974-yildan Senegal parlamenti deputati, Senegal demokratik partiyasi taʼsischisi, bosh kotibi, Xalqaro Liberal partiya (Buyuk Britaniya, Lopdop) vitse-prezidenti. 1991-yildan boshlab Senegal Respublikasi davlat vaziri, 1995-yildan Senegal Respublikasi vaziri, 2000-yilda Senegal prezidenti. Iqtisodiyot va huquq boʻyicha bir qancha ilmiy asarlar muallifi.

## Manbalar
Valvaliz

**Valvaliz**, Valvalij, Valij — ilk oʻrga asrdarda Toxariston shaharlaridan biri. Xitoy sayyohi Syu-an Szanning asarida "Xu", "Tanshu"da esa A-xuan shaklida qayd etilib, hozirgi Qunduz atrofida joylashgani aytilgan. Syuan Szanning maʼlumotiga koʻra, Xu mulki Uxu, yaʼni Amudaryoningjan. qirgʻogʻida joylashgan. Ushbu mulkning xoqoni Tun yabgʻuning oʻgʻli Tardu shad boʻlib, unga Temir qapigʻdan janubidagi barcha mayda mulklar tobe boʻlgan. Aholining bir qismi buddaviy, bir qismi ajdodlar ruhiga eʼtiqod qilgan. V.da 10 ga yaqin Budda monastiri va 100 ga yaqin rohiblar boʻlgan. "Tanshu"ga koʻra, 656 — 660 yillarda A-xuan, yaʼni V.da "ashina" unvoniga ega boʻlgan Toxariston hokimi turgan. 9-asrda V. shahrini arablardan Muchaxim ibn Bistom idora etgan. Shaharda jome masjidi boʻlgan. 10-asrda V. Toxaristonda Toliqondan keyingi 2-yirik shahar hisoblangan "Hudud ul-olam"gya koʻra, V. maʼlum muddat "qasa-ba", yaʼni Toxaristonning bosh shahri boʻlgan. 10-asrda shahar gudlab-yash-nagan, obod boʻlgap. V.dan kunjut va upipg moyi, yongoq, bodom, pista, sholi, mosh va, shupipgdek, hayvon iyuxlari, 1>lki terisi va boshqa chsgga chiqarilgan. 11-asrda gaznaviylar davrida V. da zarbxona joplashgan. 12-asrdan V. Qunduz deb agala boshlapgan. 12-asrda saljuqiylar, soʻngra xorazmshoxdar davrida V.da zarb egilgan tangalarla Qunduz nomi koʻrsatilgan.

Ad.. Kamaliddinov Sh.S., Istoriches kaya gsografiya Yujpogo Sogda i Toxarisgapa po araboya 1gp11m istochpikam 1X-nachala XIII vv., T., 1996.
Yelena Valyano

**Yelena Dmitriyevna Valyano** (1934.7.3, Rossiya Federatsiyasining Grozniy shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Shimoliy Osstiya universitetini tugatgan (1959). 1966-yildai Guliston shahridagi 5-, 1972 -2003-yillarda Jizzax shahridagi 5-maktabda tarix oʻqituvchisi.
Nazira Botirova

**Nazira Botirova** (1948.4.9, Shovot tumani) — Oʻzbekiston Respubdikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Xorazm pedogogika institutini tugatgan (1970). Biologiya va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish asoslari fani oʻqituvchisi. 1970-yildan Shovot tumanidagi 5-, 1973—83 va 1991-93 yillarda 32-maktabda maktab direktori oʻrinbosari, 1983—87 yillarda va 1993-yildan 32-maktab, 1987-yildan 42-maktab direktori.
Botkent gʻori

**Botkent gʻori** — Fargʻona viloyati Soʻx tumanidagi gʻor. Soʻx daryosining chap sohilida joylashgan. 1400 m balandlikda. daryo oʻzanidan bad. 110 m. Oʻrta devon lavriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻor ogʻzi ravoq shaklida, eni 10 m, bad. 13 m. Bir xonadan iborat. Uz. 56 m, eni 2-13 m, balandligi 6-18 m. Xona gumbaz shaklida. Sahni qalinligi 2 m gacha boʻlgan guano va qisman gil bilan qoplangan. Gʻorda koʻrshapalak galasi yashaydi. Temperaturasi kirish joyida 25°, ichkarida 16°, namligi 58% (iyul). Umumiy uz. 72 m, maydoni 4040 m2.
Varxuman

**Varxuman** — Sugd hukmdori (655 690). Ixshid unvoniga ega boʻlgan V.Shishpirdan keyin taxtga chiqqan. Uning davrida Sugʻd iqtisodi, madaniyati va sanʼati yuksak darajada rivojlandi. V. Samarqandla devoriy rasmlar bilan bezatilgap hashamatli saroy qurgan. Uizbu jahoiga mashhur boʻlgan rasmlarning birila V.ping oʻzi tasvir etilgan. V. davrila pul islo-\ogi oʻ|kachi;shb. Tan imisratorligi tashalariga oʻxshash jszlan tangalar tomopida 2 ta tamga tasvir etilgan boʻ.tsa, 2-tomonida hukmdorning ismi va unvopi yozilgan.

## Adabiyot
* Smirnova O. I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1970.
Vashgird

**Vashgird**, Vashjird — ilk oʻrta asrlarda Shimoliy Toxaristondagi shahar va viloyat. Dastlab Avestoda Visagird, soʻngra Firdavsiyning "Shohnoma"sida Afrosiyob podsholigi davridagi voqealar bayopida Visa, Visagird shaklida qayd etilgan. Afrosiyobning vaziri Piron Visa nomi bilan bogliq boʻlishi yoxud "Vaxsh" va "Kard" — "maʼbud Vaxsh gomonidan yaratilgan" maʼnopi anglatgan boʻlishi \am e\timol. 19-asrla Oʻrga Osiyoda "vashgird" soʻzi dars qumidan oltinni ajratib olish uchup ishlatiladigan asbobpi anglatgan. 7-asrning 1-yarmida Xuttalon viloyagi rustoqlaridap biriping markazi boʻlgan. Xitoy yilnomasi "Tan-shu"ga koʻra, U-shs-ke, yani Vashgirl Xuttalonga tegishli Kumel rustogining maʼmuriy markachi boʻlgan. 9-asrda V. musulmonlarning eng yirik chegara sha\ri \isoblangan, unign atrofida 700 ga yaqin mustahkam iste\komlar ("hisp") boʻlgan. 826 — 827 yillarda V. viloyati xalifalikka 1000 dir-ham soliq toʻlagap. V. shahri toglar orasila joylashgap. 10-asrda V. sha\ri Shumandap kagta va Tsrmich b-i deyarli barobar boʻlgan. 12-asrla V.da mashhur rabotlar, islom dini kirib kelishidap avvalgi alifboda bitilgan ajoyib yozma yodyurliklar boʻlgan. V.ga turli xorijiy oʻlkalarlan say-shlar kslishgan.

V.V.Bartold V.pi \oz. Fayyubodoʻrnida boʻlgan leb hisoblayli. Biroq A.M. Bedepinkiyning fikricha, V.Faychoboldan biroch uchoqlikdagi Sari Mochor qishlogʻi chetida joylashgai Talli Voch-ljur sh. xarobasi (80 ga maydonga ega) oʻrpida boʻlgan. Shahar xarobasi yaqini-lagi qabristonla 9-asrdan Balxda yasha-gap mashhur sufny av.tiyo X.OJI Abu Abduraqmon Xatim mozori bor. Xotim xt-Asomm maqbarasi 17-asr manbalarida qayd> etilgan. U balxlik mashhur sufiy Shaqiq Balxiyning shogirdi (851 yilda Balxda vafot etgan) boʻlgan. Shaqiq Balxiy mozori V.da 10-asrda maʼlum boʻlgan. Keyinchalik u Balxga qayta dafn etilgan.

L: Kamaliddiiov Sh. S.. Istori-cheskaya geografiya Yujioyu Sogda va Toxaris-tana po araboyazichtlm istochnikam IX — iachala XIII vv., T„ 19%.
Ogul Vahobova

**Ogul Vahobova** (1936.5.8, Toshkent shahri) - Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1961). 1964-yildan Yunusobod tumanidagi 51-maktabda fransuz tili oʻqituvchisi.
Videokarta

**Videokarta** (lotincha — koʻrayapman va yunoncha saggeya — varaq) — kompyuterdagi mos keluvchi qurilma boshqaruvida monitor ishini boshqaruvchi mikro-sxema. Videokarta ichidagi xotirasi videoxotira deyiladi. Videoxotiraning 2 turi mavjud: ichki (kompyuter tezkor xotirasiga oʻriatilgan videoxotira) va tashqi (tezkor xotiraning tashqarisida joylashgan xotira). Tashqi turdagi videoxotira mukammalroq hisoblanadi.

## GPU (Grafik ishlov berish birligi)
Grafik ishlov berish birligi yoki GPU shaxsiy va biznes hisoblash uchun hisoblash texnologiyasining eng muhim turlaridan biriga aylandi. Parallel ishlov berish uchun moʻljallangan GPU keng koʻlamdagi dasturlarda, shu jumladan grafik va video renderlashda qoʻllanadi. Garchi ular oʻyinlardagi qobiliyatlari bilan tanilgan boʻlsalar-da, GPU-lar ijodiy ishlab chiqarish va sunʼiy intellekt (AI) da foydalanish uchun yanada ommalashmoqda.

Dastlab GPU-lar 3D grafikani koʻrsatishni tezlashtirish uchun ishlab chiqilgan. Vaqt oʻtishi bilan ular yanada moslashuvchan va dasturlashtiriladigan boʻlib, oʻz imkoniyatlarini oshirdilar. Bu grafik dasturchilarga yanada qiziqarli vizual effektlar va zamonaviy yoritish va soyalash texnikasi bilan real sahnalarni yaratishga imkon berdi. Boshqa ishlab chiquvchilar, shuningdek, yuqori samarali hisoblash (HPC), chuqur oʻrganish va boshqa qoʻshimcha ish yuklarini keskin tezlashtirish uchun GPU-larning kuchiga tegishni boshladilar.
## Manbalar

## Havolalar
* Zamonaviy video kartalarni taqqoslash | HDDV
Ivan Gašparovič

**Gashparovich Ivan** (1941.27.3, Poltar) — Slovakiya davlat arbobi. Bratislava universitetini tugatgan. 1968-yildan Bratislava universitetida ishlagan. 1989-yildan Chexoslovakiya Mustaqil yuristlar ittifoqi raisi, 1990-yil Bratislava universiteti prorektori, 1990-yildan Chexoslovakiya Federativ Respublikasi bosh prokurori. 1992-yildan va 1998— 2002-yillarda Slovakiya Respublikasi Milliy kengashi (parlament) deputati, 1994—98 yillarda raisi. 1992—2002-yillarda Demokratik Slovakiya uchun harakat partiyasi aʼzosi, 2002-yildan Demokratiya uchun harakat parti-yasi ʼaʼsischisi va raisi. 2002—2004-yillarda Bratislava universitetida ishlagan. 2004-yil 15 iyundan 2009-yilgacha Slovakiya Respublikasi prezidenti.

## Manbalar

## Havolalar
Grand mir xoutel

**GRAND MIR XOUTEL** ( — "Katta Mir mehmonxonasi") — Toshkent shahrida joylashgan to'rt yulduzli mehmonxona. 1964-yilda qurilgan "Rossiya" mehmonxonasi (meʼmor V.Muratov)ning taʼmirlash loyihasi "Toshgiprogor" ochiq aksiyadorlik jamiyatida ishlab chiqilgan (2003—04). 2004-yildan boshlab hozirgi nomni olgan. 

## Mehmonxona

Mehmonxona 7 qavatli hamda 2 qavatli bloklardan tashkil topgan. 7 qavatli turar joy blokining yer osti qismini texnik xonalar, oshxona, yordamchi xonalar va ayrim ofislar egallagan. 1-qavatda vestibyul, sartaroshxona, 50 va 100 oʻripli barlar, savdo doʻkonlari, 2—7-qavatlarda esa 126 xona mavjud bo'lib, bulardan: 6 ta lyuks, 11 ta yarim lyuks, 18 ta 1 oʻrinli, 85 ta 2 oʻrinli xonalar joylashgan. 2 qavatli blokda restoran, oshxona, xollar, 1-qavatda 250 oʻrinli ekspress yengil ovqatlanish joylari mavjud. 2 blok oʻzaro 1-qavatdagi xoll orqali bogʻlangan. Taʼmir chogʻida gorizontal derazalar qatori paydo boʻldi, binoning old qismi yanada koʻrkam tus oldi. Xonalar kengaytirilib, bino pardozida marmar, granit va boshqa zamonaviy materiallardan foydalanildi, vitraj va yengil panellar, alyukopanlar qoʻllandi.

## Manbalar
Grafika (maʼnolari)

**Grafika**:

* Grafika - **Grafika** (yun.
* Grafika (tilshunoslik) (yun. yogargnke, yogarpo — yoza-man, chizaman) (tilshunoslikda ) — 1) u yoki bu yozuvning grafemalarni, tinish belgilari, urgʻu belgisi va b.
Devkamar gʻori

**Devkamar gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gor. Sarimastogʻning janubiy yon bagʻrida, 1315 m balandlikda, togʻ etagidan nisbiy balandligi 160 m. Yura davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Kirish qismi ravoq shaklida, eni 20 m, balandligi 13 m gacha. Gʻor bir necha yoʻlak va xonalardan iborat boʻlib, ularning eni 5-10 m, balandligi 2-3 m. Sahni deyarli tekis, guano qatlami bilan qoplangan. Gʻor ogʻzi qismidagi ohaktosh yoriqlarida va gʻor toʻridagi shipida sizib chiqqan mumiyo izlarini koʻrish mumkin. Ichkarida uz. 6 m gacha, eni 1,5 m gacha va balandligi 0,7 m gacha boʻlgan har tomonga yoʻnalgan yoʻlakchalar mavjud. Gʻorning umumiy uz. 46 m, maydoni 423 m2, hajmi 2682 m3.
Dediman silk roud tashkent

"DEDIMAN SILK ROUD TASHKENT" (ingl. "Dediman Ipak yoʻli Toshkent") — 4 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahrida joylashgan. 1970-yilda "Doʻstlik" mehmonxonasi nomi bilan ishga tushgan (voronejlik quruvchilar bunyol etgan). Taʼmirlash loyihasini "TAMAX" firmasi, qurilishini esa "Apeas" firmasi bajardi (2003). 2004-yildan hozirgi nomda. Taʼmir vaqtida mehmonxonaning ichki qiyofasi oʻzgartirildi, xonalar kengaytirildi, zamonaviy uskunalar bilan jihozlandi, mehmonlar uchun barcha qulayliklar yaratildi, bino qiyofasi mahobatli, zamonaviy koʻrinishga ega boʻldi. Mehmonxona 9 qavatli, 206 ta xonadan iborat; 1 oʻrinli 36 ta, 2 oʻrinli 48 ta, 2 oʻrinli (lyuks) 63 ta, 2 oʻrinli (su-per lyuks) 45 ta, 2 oʻrinli (aparta-mentli) 14 ta zamonaviy xonalar mavjud. Mehmonxona yer osti qava-tida garaj, texnik xonalar, 1-qavatda vestibyul, sogʻlomlashtirish majmuasi (ochiq va yopiq basseynlar bilan), ofis, maʼmuriy xonalar va doʻkonlar bor. 2-qavatda turar joy xonalari hamda restoran va xollar, 3—8-qavatda turar joy va xollar, 10-qavatda ochiq qahvaxona joylashgan.
Divayrom gʻori

**Divayrom gʻori** — Fargʻona viloyati Soʻx tumanidagi gʻor. Soʻx daryosi chap sohilida, 1685 m balandlikda, daryo oʻzanidan 655 m yuqorida. Tektonik harakatlar natijasila kuchli darz ketgan quyi tosh-koʻmir davriga man-sub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi (eni va balandligi 1,2 m) sharqtomonga qaragan. Gʻor tuzilishi murakkab boʻlib, tor yoʻlaklar (eni va balandligi 2- 4 m), xonalardan (eni 3 m, balandligi 10-20 m) tashkil topgan. Oxirida torayib tugaydi. Umumiy uz. 62 m, maydoni 1708 m2. Gʻorda koʻrshapalak va yovvoyi kaptarlar yashaydi.
Dolgan tili

**Dolgan tili** — turkiy tillarning sharqiy tarmogʻiga mansub tillardan biri. RFda Taymir (Dolgan-Nenets) muxtor okrugida, shuningdek, Saxa Respublikasida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 5 ming kishidan ortiqroq (1990-yillar oʻrtalari). Dolgan tili aloqida rivojlanishi va evenk tilittg taʼsiri ostida qayta qurilishi jarayonida mustaqil til sifatida saxa tilitn ajralib chiqqan. Oʻz navbatida noril, pyasin, avam, xatang va popigay shevalaridan tashkil topgan. Bir qancha fonetik, morfologik jihatlari bilan boshqa turkiy tillardan, xususan, saxa tilidan farq qiladi.

Dolgan maktablariga moslashtirilgan alifbe 1933-yilda saxa tilida nashr etilgan. 1973-yilla Dolgan tilidagi birinchi kitob — Ogdo Aksyonovaning sheʼrny goʻplami, 1984-yilda esa Dolgan tili alifbesi nashr qilinadi. Baʼzi olimlar (masalan, N.A.Baskakov) Dolgan tilini saxa tilining bir lahjasi deb hisoblaydilar.

## Manbalar

## Adabiyot
* Baskakov N., Vveleniye p izucheniye tyurkskix yazshkov. 2 izd., M. 1969.
Toʻlashboy Doniyorov

**Toʻlashboy Ashuraliyevich Doniyorov** (1981-yil 30-mart, Andijon viloyati, Izboskan tumani) — bokschi, „Oʻzbekiston iftixori“ unvoni sohibi (2002). 48 kg va 51 kg vazn toifalarida Oʻzbekiston chempioni (1999, 2003, 2005), Osiyo chempionati bronza medallari sovrindori (2002, Seremban, 2004, Puerto-Prinsesa).

## Hayoti
Toʻlashboy Doniyorov 1981-yil 30-martda Oʻzbekiston SSR Andijon viloyati Izboskan tumanida tavallud topgan. Namangan universitetini tugatgan (2004), hozirda Namangan shahri oliy sport maktabida boks boʻyicha murabbiy (2000-yildan) sifatida faoliyat olib boradi.

### Sport faoliyati
2001-yilda Doniyorov Belfastda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etadi, ammo oʻsha musobaqada u birinchi vaznda 1/8 finalda rossiyalik Sergey Kazakovga oʻyinni boy beradi va sovrindorlar safidan joy egallay olmaydi.

Toʻlashboy Doniyorov kattalar oʻrtasida xalqaro miqyosdagi eng yaxshi natijasiga 2002-yil Oʻzbekiston milliy terma jamoasining asosiy tarkibi safida Seremban shahrida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida erishadi. Sportchi Osiyo chempionatida yengil vazn boʻyicha 3-oʻrinni egallab, bronza medalini qoʻlga kiritadi va keyinchalik ushbu yutug‘i uchun „O‘zbekiston iftixori“ faxriy unvoni bilan taqdirlanadi.

Toʻlashboy Doniyorov 2003-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan Anvar Choudri kubogida gʻoliblikni qoʻlga kiritadi. Keyingi musobaqasi Bangkokdagi jahon chempionatida u yana 1/8 finalda bolgariyalik Aleksandr Aleksandrovga magʻlub boʻladi va musobaqalardagi oʻyinini toʻxtatishga majbur boʻladi.

2004-yil Puerto-Prinsesadagi oʻtkazilgan Osiyo chempionatida sportchi yana bir bor bronza medali sohibiga aylanadi. Keyinchalik Doniyorov Guanchjouda bo‘lib o‘tgan Osiyo Olimpiya saralash oʻyinlarida birinchi o‘rinni egallaydi va ushbu g‘alabasi unga Afinada boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiya o‘yinlarida mamlakat sharafini himoya qilish imkoniyatini beradi. Olimpiadada 51 kg vazn toifasida u dastlabki ikkita jangini muvaffaqiyatli yakunlaydi, biroq uchinchi chorak final jangida yakunda Olimpiadaning kumush medali sohibi fransiyalik Jerom Tomasga 16:25 hisobda oʻyinni boy beradi.

2005-yilda Doniyorov Halle shahrida boʻlib oʻtgan kimyo kubogida bronza medaliga ega chiqadi va jahon chempionatida qatnashish imkoniyatini qoʻlga kiritadi. Chempionatning ilk oʻyinlarida Valid Sherifga oʻyinni boy berib, musobaqaning dastlabki bosqichidayoq medallar uchun kurashni toʻxtatishga majbur boʻladi.

2007-yilda Toʻlashboy Doniyorov Mariupolning Makar Mazaida shahrida oʻtkazilgan musobaqadagi gʻalabasi bilan eʼtirof etiladi, musobaqaning finaliga qadar magʻlubiyatsiz yetib boradi va finalda Ukraina vakili Georgiy Chigaevni magʻlub etgan holda oltin medalga sazovor boʻladi. Keyinchalik Chikagodagi jahon chempionatida yengil vazn toifasida 1/32 finalida musoboqaning mutlaq gʻolibi amerikalik Roshi Uorren tomonidan magʻlubiyatga uchraydi va jahon chempionatida medalsiz qaytadi.

Toʻlashboy Doniyorov hozirda Namangan Olimpiya zaxiralari kollejida bokschilarga murabbiylik qilib kelmoqda.

## Manbalar
Janez Drnovšek

**Drnovshek Yansz** (1950.17.5, Sele) — Sloveniya davlat avrbobi. Lyublyana universitetini tugatgan. 1974-yildan qishloq xoʻjaligi kooperativida ishlagan, soʻng Lyublyana bankining Trbovledagi boʻlimi direktori, 1982-yildan Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi (YUSFR)ning Misrdagi elchixonasida maslahatchi yordamchisi, 1984—89 yillarda YUSFR Skupshchinasi (parlamenti) deputati, 1989—90 yillarda YUSFR prezidiumi raisi, 1992 yil mar-tdan Sloveniya Liberal-demokratik partiyasi (1994 yildan Sloveniya Liberal-demokratiya partiyasi) raisi, 1992 yil dekabr — 2000 yil aprel va 2000 yil noyabr — 2002 yil dekabrda Sloveniya Respublikasi bosh vaziri, 2002 yil dekabrdan Sloveniya Respublikasi prezidenti. Boston, Illinoys universiteti, Yevropa fan va sanʼat akademiyasining faxriy doktori.

## Manbalar
Dubniy

**Dubniy** (lotincha: Oipsht), 1) - Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 105. Barqaror izotoplari yoʻq, massa soni 255, 257, 259—262 ga teng boʻlgan 6 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq manjul boʻluvchi izotopi 2,,D> (T,, =40 sek). Oksidlaggish darajasi +5. Ogirlik miqdorida olinmagan, uggipg xossalari faqat yakka atomlaridan foylalanib aniqlagggan. Dubniy izotoplari At, Vk va ST nishonlarni "^s, ʻYU,,xO yoki ʻl\ ning tezkor ionlari bilan nurlantirib hosil qilinadi. Ilk bor 2|’"P izoto-pini 1970-yilda amerikalik fizik va kimyogar DubniyGiorso 4CHSG ga ]^ ionlarini taʼsir etgirib olgan. Keyinroq u epg uzoq mavjud boʻluvchi :,,’O izo-gopiii ham olishga muvaffaq boʻlgai. 2(,|O izotopini rus fizigi va kim-sgari DubniyDubniy Flyorov oʻz shogirdlari b-i birga 1970-yilda olgan.
Beknazar Doʻstmurodov

**Beknazar Doʻstmurodov** (1957.15.6, Yakkabogʻ tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq hofizi (2001). Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1980). Muqimiy teatrida aktyor va xonanda. Mumtoz ashula, katta ashula va maqom yoʻllarini Orifxon Hotamov, Fattohxon Mamadaliyev, O.Otaxonov, Abdulhoshim Ismoilovlardan oʻzlashtirgan. Repertuaridan Shashmaqom va Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllari („Saraxbori Navo“, „Saraxbori Segoh“, „Chorgoh“, „Ushshoq“ va boshqalar), mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalari („Firoqingizda“, „Guluzorim“, „Sensiz“, „Vatan yagonadir“ va boshqalar), katta ashulalar („Yovvoyi Chorgoh“, „Diyorim Oʻzbekiston“, „Oʻzbekiston madhi“, „Muborak toʻyga keldik“ va boshqalar) oʻrin olgan. M.Dadaboyeva, M. Hasanova bilan hamnafaslikda O.Hotamov bastalagan „Koʻzing ne balo qaro boʻlibdur“, „Sarvqomat“ kabi ikki ovozli (duet) ashulalarni ijro etgan. Doʻstmurodov keng diapazonli, shirali va baland ovoz sohibi; uning ijrosi barcha pardalarda ravon va tekis. Doʻstmurodov hamnafaslari S.Niyozov va A.Ibrohimovlar bilan Respublika katta ashula ijrochilarining koʻrik-tanlovi laureati (bosh sovrin, Andijon, 2001). Doʻstmurodov ijodiga bagʻishlangan 2 videofilm yaratilgan („Oʻzbektelefilm“ studiyasi, 1994. 2001). Doʻstmurodov AQSH, Angliya, Fransiya, Germaniya, Hindiston, Saudiya Arabistoni kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.
Aleksandr Dokturashvili

|}
**Aleksandr Dokturashvili** (, ; 1980-yil 22-may Gardabanida tugʻilgan) – gruzin – oʻzbek kurashchisi, sportchi, Olimpiada chempioni, Yevropa chempioni, Osiyo chempioni boʻlgan. Kurash boʻyicha Oʻzbekiston tarixidagi birinchi Olimpiada chempioni hisoblanadi. „Oʻzbekiston iftixori“ (2004). Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi jismoniy tarbiya sport jamiyatida yunon-rum kurashi boʻyicha sport yoʻriqchisi (2003-yildan).

## Biografiyasi
1997-yilda u oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida sakkizinchi, jahon chempionatida esa oʻn beshinchi oʻrinni egalladi. 1998-yilda u oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida 11, jahon chempionatida sakkizinchi oʻrinni egalladi. 1999-yilda u jahon chempionatida ham, oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ham bronza medallarini qoʻlga kiritdi. 2000-yilda u oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻldi va jahon chempionatida ettinchi oʻrinda qoldi. 2001-yilda u kattalar oʻrtasidagi xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi va darhol Yevropa chempioni unvonini qoʻlga kiritdi va jahon chempionatida u atigi 18-oʻrinni egalladi.

2001-yilda u fuqaroligini oʻzgartirib, Oʻzbekiston uchun kurashni boshladi, shuningdek, yarim oʻrta vazndan oʻrta vaznga oʻtdi. 2003-yilda Osiyo kubogi gʻolibi boʻlgan. 2004-yilda Olimpiya oʻyinlari oldidan oʻtkazilgan saralash turnirida ikkinchi oʻrinni egallab, Osiyo chempioni boʻldi va Germaniya Gran-prisida toʻqqizinchi oʻrinni egalladi.

2004-yilda Afinada boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida u 74 kilogrammgacha (oʻrta vazn) toifasida jang qilgan. 20 kishidan iborat turnir ishtirokchilari oltita guruhga boʻlingan boʻlib, ularning har birida kurash aylana tizimida oʻtkazildi. Guruhlarda gʻolib boʻlgan jamoalar chorak finalga yoʻl olishdi va ular magʻlubiyatdan soʻng eʼlon qilingan tizim boʻyicha kurash olib borishdi. Magʻlub boʻlganlar janglarda olingan saralash va texnik ochkolarga koʻra oʻrinlarni egalladi. Aleksandr Dokturishvili guruhda gʻalaba qozondi va chorak finalni chetlab oʻtib, toʻgʻri yarim finalga yoʻl oldi (guruhda uchta emas, toʻrtta sportchi bor edi). Yarim finalda Aleksandr Dokturishvili yaqqol favorit, amaldagi Olimpiya chempioni Varteres Samurgashevni magʻlub etdi, keyin finalda gʻalaba qozondi va Olimpiya chempioni boʻldi.

Olimpiadadagi gʻalabasi uchun unga „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni berilgan.

2005-yilda jahon chempionatida yettinchi, keyingi yili esa 11-oʻrinni egalladi. 2006-yilda ham Osiyo oʻyinlarida beshinchi boʻldi. 2008-yilda u jahon chempionatida 9-oʻrinni egalladi va keyin faoliyatini tark etdi.

2010-yildan Oʻzbekiston terma jamoasi murabbiy.

## Manbalar

## Havolalar
* Aleksandr Dokturashvili
* Aleksandr Dokturashvili
* Aleksandr Dokturashvili
Diftong

**Diftong** (yun. s11rI1Nop§o8 — qoʻsh tovushli, qoʻsh ovozli) — bir boʻgʻin hosil qiluvchi 2 fonetik unsur (un-li)dan tashkil topgan murakkab unli; shu jihati bilan monoftongyaang farq qiladi, unsurlarning biri bevosita boʻgʻin hosil qiladi, ikkinchisi esa unga ergashib keladi va boʻgʻin hosil qiluvchi hisoblanmaydi. Pasayuvchi (birinchi unli boʻgʻin hosil qiladi) va koʻtariluvchi (ikkinchi unli boʻgʻin hosil qiladi) D.lar oʻzaro farqlanadi. D. koʻpincha nemis, ingliz, ispan, fransuz, xitoy kabi tillarda uchraydi. Turkiy tillarda, xususan, oʻzbek adabiy tilida bunday unlilar yoʻq, faqat oʻzbek tilining qipchoq lahjalarida (masalan, Gʻallaorol lahjasida) E. unlisining D.lashuvi kuzatiladi.

## Adabiyot
* Rsshetov V.V., Shoabdurahmo-nov 111., Oʻzbek dialektologiyasi, T.. 1978; Reformatskiy A.A., Vvedeniye v yaz1kovedsniye, M., 1998.
Mirzabek Doʻstmurodov

**Mirzabek Doʻstmurodov** (1925.25. 12, Toshkent viloyati) — peyroxirurg, ortoped-travmatolog, Oʻzbskisgonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988). Tibbiyot faplari lri (1971), professor (1971). Urush qatnashchisi (194145). Dushanba tibbiyot institutiii tugatgach (1952), shu klinik ordinator (1952—55), N.N.Vurdenko nomidagi neyroxirurgiya institutida aspirant (1955 — 59). Andijon tibbiyot institutida assistent (1960-63), dotsent (1964—69), kafedra mudiri (1969—80). Oʻzbekiston travmatodogiya va ortopediya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1980 — 86). Oʻzbekiston milliy reabilitatsiya markazi direktori (1986—96), 1996-yildan professor-konsultant. Ilmiy ishlari koʻkrak osteoxopdrozi diagnostikasi va da`vosi, shuningdek, travmatologiya va ortopediya, neyroxirurgiya hamda nogironlarni tibbiiy reabilitatiyasi masalalariga oid.

## Manbalar
* Vrojdsnnai spiino-molonaya grmja, I.. 14X1; Ortopedin anomalii rashitiya iij-nix konschiostsy, T.. 2000.
Yetimkalos gʻori

**Yetimkalos gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Yetimkalos togʻi (Boysun tizmasi)niggg shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, tuman markazidan 25&nbsp;km janubi-sharqda, 880 m balaggdlikda joylashgan. Yura davriga mansub gips qatlamlarida hosil boʻlgagg. Gʻor ogʻzi janubga qaragan, eggi 3,5 m, balandligi 1,7 m. Ichki tuzilishi murakkab: bir qancha xonalar va har tomonga yoʻpalgan turli kattalikdagi yoʻlaklardan iborat. Yoʻlaklarning deyarli hammasi oxirida torayib tugagan. Ularning eggi 1-3 m dan 7-9 m gacha, balandligi 1 — 2 m dagg 5 m gacha. Sahnida gʻor devori va shipidan qulab tushgan tosh parchalari mavjud. Gʻorning umumiy uz. 182 m, maydon 360 m-, hajmi 700 m1dan ziyod.
Afanasiy Yefimov

**Afanasiy Semyonovich Yefimov** (1913.5.5, Boshqirdistonning Messli qishlogʻi — 1993, Samarqand) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgagg fan arbobi (1977), professor (1963). Boshqirdiston gged. I1g-tini tugatgan. Uning 1939-yildagg keyingi faoliyati Sam DU bilan bogʻliq. SamDU pedagogika kafedrasida oʻqituvchi, professor va mudir. 1950—55 yillarda ilmiy ishlar va oʻquv ishlari boʻyicha prorsktor.

## Manbalar
Ahmad Jabborov

**Ahmad Hamidovich Jabborov** (1925.8.8, Namangan – 2018) – musiqashunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990), professor (1994). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1960). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943—1945). Musiqa oʻquv yurti (1950—1954), Toshkent kopservatoriyasi (1959—1974)da oʻqituvchi, Toshkent madaniyat institutida dotsent, kafedra mudiri (1974—1987), Oʻzbekiston kopservatoriyasida professor (1994-yildan). Ayni paytda, Oʻzbekiston bastakorlar uyushmasi raisi (1965—1975 va 1987—1992), OʻzSSR Madaniyat ishlari vazirligining Sanʼat bosh boshqarmasi boshligi (1975—1985). Ilmiy ishlari oʻzbek musiqali teatri, oʻzbek bastakor va kompozitorlarining ijodi masalalariga bagʻishlangan. Oʻzbek va rus tillarida „Oʻzbekiston bastakorlari va musiqashunoslari“ (T., 1975; T., 2004) toʻplamlari muallifi. Bir pecha ilmiy anjumanlar (Moskva, 1971; Tunis, 1972; Olmaota, 1973; Samarqand, 1978, 1983, 1987 va boshqalar) ishtirokchisi. „El-yurt hurmati“ ordeni (1999), Jasorat medali (1995) bilan mukofotlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Manas Leviyep, T., 1986; Musiqali drama na komediya janrlari Oʻzbekiston kompozitorlarining ijodida, T.. 2000.
Said Sirojiddin Jamolullayl

**Jamallullayl Tuanku Said sirojiddin bin al-Marhum Tuanku Said Putra** (1943.17.5, Malayziya, Perlis shtatidagi Arau shahri) — malayziya davlat arbobi. Angliyaning Vellingboro shahridagi umumiy taʼlim kollejini (1963), Qirollik harbiy akademiyaning Sandxyortst zobit kadetlar kursini (1965) tugatgan. 1965 yildan Malayziya qurolli kuchlari safida, soʻng Perlis futbol assotsiatsiyasi prezidenti (1977—95), Tuanku Said Putra jamgʻarmasi raisi (1986— 2001), 2001 yil 7 maydan rasman Perlis shtati rojasi (hukmdori). 2001 yil 12 dekabrdan 2006 yil 12 dekabrgacha Malayziyaning Oliy hukmdori (podshosi). 2006-2011 yillarda Perlis shtati rojasi.

## Manbalar