open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihaela Cambei

Mihaela Valentina Cambei (2002-yil 18-noyabrda tugʻilgan) – ruminiyalik ogʻir atletikachi. U Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritgan. 2023-yilda Armanistonning Yerevan shahrida oʻtkazilgan ogʻir atletika boʻyicha Yevropa chempionatida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, u 2024-yilda Bolgariyaning Sofiya shahrida oʻtkazilgan Yevropa chempionatida ham oʻz vazn toifasida oltin medalga sazovor boʻlgan.

## Hayoti va faoliyati
2018-yilda Cambei Buenos-Ayres (Argentina) shahrida boʻlib oʻtgan Yozgi oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarida 48 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2019-yilda u Buxarest (Ruminiya) shahrida tashkil etilgan ogʻir atletika boʻyicha Yevropa oʻsmirlar va U23 chempionatida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida siltab koʻtarish, dast koʻtarish hamda umumiy hisobda kumush medalga sazovor boʻldi.

2021-yilda Cambei Moskva (Rossiya) shahrida oʻtkazilgan ogʻir atletika boʻyicha Yevropa chempionatida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, Toshkent (Oʻzbekiston) shahrida boʻlib oʻtgan ogʻir atletika boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ushbu toifada kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yilda u Durrës (Albaniya) shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa oʻsmirlar va U23 chempionatida oʻz vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Cambei 2022-yilda Bogota (Kolumbiya) shahrida oʻtkazilgan ogʻir atletika boʻyicha jahon chempionatida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida siltab koʻtarish dasturida kumush medal sohibi boʻldi. 2023-yilda u Yerevan (Armaniston) shahrida oʻtkazilgan Yevropa chempionatida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida oltin medalni, shuningdek siltab koʻtarish va dast koʻtarish dasturlarida ham oltin medallarni qoʻlga kiritdi. U 2023-yilda Riyod (Saudiya Arabistoni) shahrida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida siltab koʻtarish dasturida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2024-yil avgust oyida Cambei Parij (Fransiya) shahrida oʻtkazilgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida ayollar oʻrtasidagi 49 kg vazn toifasida ishtirok etdi. U siltab koʻtarishda 93 kg koʻtarib dastlabki natijalarga koʻra birinchi oʻrinni egalladi. Dast koʻtarishda esa 112 kg natija bilan Xitoy vakili Xu Chjixuydan 1 kg kam natija koʻrsatib, ikkinchi oʻrinni egalladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Mihaela Cambei at the International Weightlifting Federation
Ko‘zgu sindromi

**Koʻzgu sindromi** – uch tomonlama shish yoki Ballantin sindromi homilador ayollarda kam uchraydigan kasallik hisoblanadi. Sindrom homila va yoʻldoshning gidropsi bilan onaning preeklampsiyasi orasidagi gʻayrioddiy bogʻliqlikni ifodalaydi.

„Koʻzgu sindromi“ nomi onaning shishi va homilaning gidropsi oʻrtasidagi oʻxshashlikka ishora qiladi. Sindrom birinchi marta 1892-yilda Jon Uilyam Ballantin tomonidan taʼriflangan.

## Belgi va simptomlari

Ballantin sindromi quyidagi xususiyatlarga ega:

* shish, doimo asosiy belgi hisoblanadi

* onada albuminuriya, odatda yengil kechadi

* preeklampsiya, kamdan-kam uchraydi

Homila belgilari suyuqlik ushlanib qolishi bilan bogʻliq boʻlib, bularga assit va koʻpsuvlilik kiradi. Homila gidropi jiddiy va ehtimol oʻlimga olib boruvchi homila patologiyasi mavjudligini koʻrsatadi.

Kasallik parvovirus B19 infeksiyasi va egizaklararo qon oʻtkazish sindromi bilan bogʻliq boʻlishi ham mumkin.

## Sabablari

Etiologiyasi immunologik kasalliklardan tortib, jumladan rezus-izoimmunizatsiya, homila infeksiyalari, moddalar almashinuvi buzilishlari va homila rivojlanish nuqsonlarigacha boʻlgan turli xil akusherlik muammolaridan biri boʻlishi mumkin.

Ballantin sindromi ota-onaning ikkalasidan ham irsiy olingan qoʻshaloq alfa talassemiya belgisi (ogʻir alfa talassemiya) tufayli homilada gemoglobin Barts kasalligi rivojlanishiga onaning reaksiyasi natijasida yuzaga kelishi mumkin.

## Patogenezi
Ballantin sindromining etiopatogenetik mexanizmi hamon nomaʼlum boʻlib qolmoqda.

## Tashxisi

Ballantin sindromining aniq etiopatogenetik mexanizmi nomaʼlum boʻlsa-da, koʻplab tadqiqotchilar gemoliz boʻlmagan holda siydik kislotasi miqdorining koʻtarilishi, kamqonlik va gematokrit koʻrsatkichining pastligi haqida maʼlumot berishgan.
### Differensial tashxisi
Ballantin sindromi va preeklampsiyani farqlash kerak. Homilaning ogʻir gidropsi etiologiyasi homila holati jiddiy tarzda yomonlashganda Ballantin sindromiga sabab boʻlishi ehtimoli yuqori. Bu sindrom faqatgina homila-yoʻldosh patologiyasining oʻta ogʻir koʻrinishi hisoblanadi. Trombotsitlar soni, aspartat transaminaza, alanin transaminaza va gaptoglobin odatda oʻzgarmaydi va bular koʻzgu sindromini HELLP sindromidan farqlash uchun qoʻllanilishi mumkin.

## Davolash
Koʻp hollarda, Ballantin sindromi homila yoki chaqaloqning oʻlimiga olib keladi. Aksincha, onaga taʼsiri koʻp boʻlsa preeklampsiya bilan cheklanadi.

## Manbalar
Yuriy Ruf

**Yuriy Ruf** (), haqiqiy ismi **Yuriy Romanovich Dadak** (; 1980-yil 26-sentyabr – 2022-yil 1-aprel) – ukrainalik shoir, yozuvchi, olim, jamoat arbobi, „Dux Natsiyi“ („Millat ruhi“) adabiy loyihasining asoschisi.

## Hayoti
Yuriy Ruf 1980-yil 26-sentybrda Ukrainaning Ternopil viloyatida tugʻilgan. Rufning „Bagryana lirika“ (2012), „Chas Revolyutsii“ (2014) va „Na zlami epox“ (2015) kabi asarlari bor. Uning sheʼrlari, shuningdek, „Golos krovi“ (2013) va „Vidlunnya svintsevix gromovits“ (2015) sheʼrlari ukrain zamonaviy millatchilik sheʼriyati toʻplamlariga kiritilgan. Yuriy Ruf 14 yoshida sheʼr yozishni boshlagan. Ruf anʼanaviy ukrain sheʼriyatiga tanqidiy munosabati bilan tanilgan boʻlib, uning fikricha, bu sheʼriyatda ukrainaliklarning aksariyati kambagʻal va baxtsiz qiyofada tasvirlanadi. Ruf bunday sheʼriyat oʻzini qadrlash va milliy gʻurur tuygʻusini pasaytirishiga ishongan. Shu sababli, oʻz sheʼriyatini vatanparvarlikni targʻib qiluvchi sheʼriy vosita deb hisoblagan. Muxlislar uning sheʼriyatini „front chizigʻi lirikasi“ deb taʼriflashadi, yaʼni jangovar ruhni koʻtarish, ruhlantirishga undash va milliy gʻurur tuygʻusini uygʻotishga qaratilgan urush va vatanparvarlik sheʼriyati sifatida baholashadi.

Rufning soʻnggi asari „Na zlamı epox“ (2015) hozirgi Rossiya-Ukraina urushidagi ukrainalik qahramonlarga bagʻishlangan boʻlib, unda maʼlum shaxslar, harbiy boʻlinmalar, ukrainalik askarlar, janglar va urush davridagi boshqa voqealarni sharaflovchi sheʼrlar mavjud.

Ruf Lvovda yashagan va ikki farzandning otasi boʻlgan. Ruf 24-mexanizatsiyalashgan brigadaning zaxirasi tarkibida boʻlgan va 2022-yilda Lugansk viloyatida Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida jangda halok boʻlgan.

## Manbalar
Yaroslav Gritsak

**Yaroslav Yosipovich Gritsak** (; 1960-yil 1-yanvar, Dovge qishlogʻi, Lvov viloyati, Ukraina SSR, SSSR) – sovet va ukrainalik tarixchi, publitsist. Tarix fanlari doktori, professor.

## Hayoti
Lvov universitetining tarix fakultetini tamomlagan (1977—1982).

1982—1992-yillarda shu universitetda katta ilmiy xodim lavozimida ishlagan. Professor, Lvov universiteti Tarixiy tadqiqotlar instituti direktori, Ukraina katolik universitetining Ukrainaning eng yangi va zamonaviy tarixi kafedrasi professori, xalqaro ukrainashunoslar uyushmasi vitse-prezidenti (1999—2008). Gritsak Kolumbiya universiteti  va Markaziy Yevropa universitetining (1996–2009) taklif etilgan professori boʻlgan.

1987-yilda tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun „Rabochie Borislavsko-Drogobichskogo neftyanogo basseyna vo vtoroy polovine XIX – nachale XX vv.: formirovanie, polojenie, klassovaya borba“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1996-yilda „Formirovanie sovremennoy ukrainskoy natsii: istoriografiya i istoriosofiya problemi“ mavzusida tarix fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (1996).

„Ukraina moderna“ ilmiy yilnomasining asoschisi va bosh muharriri, „Ukrainskiy gumanіtarniy oglyad“, „Kritika“, Ab Imperio jurnallari tahririyat kengashi aʼzosi.

2014-yil dekabr oyida Ukraina Milliy korruptsiyaga qarshi byurosining tanlov qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

400 dan ortiq ilmiy ishlar nashr etgan va publitsistik asarlar muallifi sifatida ham tanilgan.

## Mukofotlari

* Antonovich fondi mukofoti (2007)
* Polsha Tashqi ishlar vazirligining „Bene Merito“ faxriy nishoni (2009)
* „Intellektual jasorati uchun“ ordeni (2010, Ukraina)
* Jerzy Giedroyc nomidagi mukofot (2013)
* Polsha Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun ordeni sohibi(2014)

## Manbalar
Androulla Vassiliou

**Androulla Vassiliou** (; 1943-yil 30-noyabrda tugʻilgan) – kiprlik va yevropalik siyosatchi. 2008-yil mart oyidan 2010-yil fevral oyiga qadar Yevropa Ittifoqining Sogʻliqni saqlash boʻyicha komissari, soʻngra 2014-yil noyabrgacha Taʼlim, madaniyat, koʻp tillilik va yoshlar boʻyicha Yevropa komissari lavozimida xizmat qilgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Yevropa Ittifoqi doirasida ijtimoiy va madaniy sohalarda faol ishtirok etadi. Kiprda koʻplab muhim lavozimlarni egallagan va bir qancha davlat va xususiy kompaniyalar kengashlarida aʼzolik qilgan.

## Yuridik faoliyati
Androulla Vassiliou 1943-yil 30-noyabrda Britaniya Qibrisining Paphos shahrida dunyoga kelgan. 1961-yildan 1964-yilga qadar Londonda Middle Temple (Inn of Court) huquq maktabida tahsil olgan, soʻngra 1964–1966-yillarda Londonning Xalqaro munosabatlar boʻyicha Qirollik institutida xalqaro munosabatlar boʻyicha tahsil olgan. 1968-yilda Vassiliou Kiprga qaytib, yurist sifatida ishlay boshlagan. Shu bilan birga Standard Chartered Bank, keyinchalik Kipr bankida huquqiy maslahatchi boʻlib xizmat qilgan (bir vaqtning oʻzida turli korporatsiyalar boshqaruv kengashida ham faoliyat yuritgan). 1988-yilda Vassiliou oʻzining huquqiy faoliyatini toʻxtatgan, chunki uning turmush oʻrtogʻi Georgios Vassiliou Kipr Prezidenti boʻlgan.

## Siyosiy faoliyati
Vassiliou 1988-yildan 1993-yilgacha Kiprning birinchi xonimi boʻlgan.

Vassiliou 1996-yilda Birlashgan Demokratlar Harakati nomidan Kipr Vakillar Palatasiga deputat etib saylangan. 2001-yilda ham yana qayta saylanib, 2006-yilga qadar faoliyat yuritgan. Ushbu davr mobaynida Vassiliou Yevropa ishlari qoʻmitasi hamda Kipr va Yevropa Ittifoqi qoʻshma parlament qoʻmitasida xizmat qilgan. Shuningdek, Yevropa Konstitutsiyasini ishlab chiqqan Yevropa Konvensiyasida Kiprning muqobil vakili sifatida ham ishtirok etgan.

2001-yildan 2006-yilgacha Yevropa Liberal Demokrat va Islohotlar Partiyasining vitse-prezidenti hamda Yevropa Liberal Ayollar Tarmogʻining raisi lavozimlarida ishlagan.

2008-yil fevral oyida Vassiliou Sogʻliqni saqlash boʻyicha Yevropa komissari lavozimiga Markos Kyprianouning oʻrniga oʻrniga nomzod sifatida koʻrsatilgan. 2008-yil 3-martda Yevropa Komissiyasida uning oʻrnini egallagan. 9-aprel kuni 446 ta rozi, 7 ta qarshi va 29 ta betaraf ovoz bilan uning nomzodi maʼqul deb topilgan. 2010-yil fevraldan boshlab Ikkinchi Barroso komissiyasi tarkibida unga Yevropa Komissiyasining Taʼlim, madaniyat, koʻp tillilik va yoshlar masalalari boʻyicha komissari lavozimi rasmiy tarzda topshirilgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Androulla Vassiliouning rasmiy media galereyasi Archived
*  2014 yil 3 noyabrda arxivlangan.
Irene Charalambidou

**Irene Charalambidou** (; 1964-yil 19-martda tugʻilgan) – kiprlik jurnalist va siyosatchi. 2011-yilda saylov okrugidan AKEL partiyasi nomidan parlament aʼzosi etib saylangan, keyinchalik 2016 va 2021-yillarda ham qayta saylangan.

## Yoshlik yillari va taʼlimi
Irene Charalambidou 1964-yil 19-martda Kiprning Limasol shahrida dunyoga kelgan.

Charalambidou Nikosiya universitetida psixologiya, Afina shahridagi Oʻrta yer dengizi kollejida esa jurnalistika sohasida tahsil olgan.

## Karyerasi

### Jurnalistika
Charalambidou „The Games“ va „Eleftherotypia“ gazetalarida jurnalist boʻlib ishlagan, shuningdek, „Kiryka“ gazetasi bilan ham hamkorlik qilgan. Bundan tashqari „Louis“ turizm tashkilotining ommaviy aloqalar boʻyicha direktori boʻlgan. U Kipr radiosi va televideniyasida ham ishlagan, oʻsha davrning eng mashhur dasturlaridan biri „Pleasant Saturday Night“ () koʻrsatuvini olib borgan. Shuningdek, Charalambidou „Logos“ va „ANT1 Cyprus“ telekanallarida ham faoliyat yuritgan. 2005–2011-yillarda esa RIK telekanalining „We Discuss It“ () dasturining tadqiqot, jurnalistik nazorat va taqdimot ishlariga mas’ul boʻlgan. 2008-yil dekabrida Kipr Respublikasi Prezidenti Demetris Christofias ushbu koʻrsatuvda birinchi prezidentlik hisobotini taqdim qilgan.

### Yozuvchilik
2007-yilda Charalambidou „*What We Talked*“ (*Biz nima haqida soʻzlashdik*) nomli birinchi kitobini chop ettirgan. 2011-yil yanvarida esa „*The White Pages of the Cyprus issue*“ nomli ikkinchi kitobini nashr qilgan. Ikkinchi kitob zamonaviy Kipr siyosati tarixidagi voqealarning siyosiy tahliliga bagʻishlangan edi. Kitob taqdimoti Kipr Respublikasi Prezidenti Dimitris Christofias tomonidan amalga oshirilgan.

## Shaxsiy hayoti
Irene Charalambidou Andros Papapavlou bilan oila qurgan. Juftlikning ikki nafar oʻgʻli bor.

## Manbalar
Koʻrlik (roman)

**Koʻrlik** () – portugaliyalik yozuvchi José Saramagoning 1995-yilda yaratilgan romani. 1998-yilda Saramago adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. Mukofotni eʼlon qilish chogʻida qoʻmita alohida taʼkidlagan asarlar orasida muallifning ushbu romani ham bor edi.

2004-yilda „Seeing“ nomi ostida asarning davomi nashr etildi. „Koʻrlik“ romani asosida 2008-yilda aynan shu nomdagi badiiy film suratga olindi.

## Manbalar
Catherine Cornaro

**Catherine Cornaro** (; ; 1454-yil 25-noyabrda tugʻilgan – 1510-yil 10-iyulda vafot etgan) – Kipr Qirolligining soʻnggi monarxi. Quddus qirolichasi va Armaniston qirolichasi unvonlariga ham ega. Kipr qiroli James II ga turmushga chiqish orqali Kipr qirolichasi boʻlgan, keyinchalik esa 1473–1474-yillarda oʻgʻli James III voyaga yetgunga qadar Kiprning muvaqqat qirolichasi sifatida mamlakatni boshqargan. Oʻgʻlining vafotidan soʻng Kipr ustidan toʻliq hukmronlik vakolatiga ega boʻlgan va 1474-yil 26-avgustdan 1489-yil 26-fevralga qadar hukmronlik qilgan. Qirol James II ning vafotidan keyin Venetsiya Respublikasi Kipr ustidan nazoratni qoʻlga kiritishi uchun Catherine Cornaro „Muqaddas Markning qizi“ deb eʼlon qilingan.

## Hayoti
Catherine Cornaro 1454-yil 25-noyabrda tugʻilgan. Caterina nomi bilan ham tanilgan. U Muqaddas Rim imperiyasi ritsari (Cavaliere del Sacro Romano Impero), venetsiyalik Marco Cornaro va va Fiorenza Crisponing qizi boʻlgan. Catherine „Padre della Patria“ (Vatan otasi) faxriy unvoniga ega boʻlgan Muqaddas Rim Imperiyasi ritsari *Nobil Huomo* Giorgio Cornaroning (1452–1527-yil 31-iyul) singlisi edi. Onasi Fiorenza Crisponing kelib chiqishi yunon millatiga mansub boʻlgan. Catherine, shuningdek, John Komnenosning nabirasi edi.

Cornarolar oilasidan toʻrt nafar *doj* yaʼni saylangan hukmdorlar yetishib chiqqan. Ularning oilasi Kipr bilan, ayniqsa, savdo va tijorat sohasida uzoq yillik aloqalarga ega boʻlgan. Limasol viloyatidagi Episkopi hududida Cornarolar oilasi bir nechta qand zavodlarini boshqargan va Kipr mahsulotlarini Venetsiyaga eksport qilgan.

Catherine Cornaroning surati Bellini, Albrecht Dürer, Titsian va Giorgione kabi taniqli rassomlar tomonidan ishlangan.

## Manbalar
Samayfa ibn Nakur

**Zu al-Kala Samayfa ibn Nakur al-Himyoriy** () 630-yillarda boʻlib oʻtgan Shom (Suriya)ning musulmonlar tomonidan fath qilinishi davrida qoʻmondon boʻlgan. Shomdagi Himyar qabilasining yetakchisi hamda bu qabilaning Zu al-Kala sulolasiga asos solgan. Samayfa Hims shahrida yashagan, o'sha vaqtda Himyar va boshqa yamanlik qabilalar musulmon garnizonida ustunlik qilishar va Suriyaning hokimi Muoviya ibn Abu Sufyondan koʻra koʻproq Samayfaga boʻysunishar edi. Samayfa Muoviya qoʻshinining eng nufuzli sarkardalaridan biri sifatida Siffin jangida qatnashgan. Uning jangda halok boʻlishi Shomda Himyar qabilasi mavqeining pasayishiga olib kelgan.

## Hayoti
Samayfa dastlab tarixiy manbalarda Zu al-Kala sulolasining boshligʻi sifatida tilga olinadi. Bu sulola Muhammad paygʻambar davrida Yamandagi eng kuchli sulolalardan biri boʻlgan. Samayfa Abu Bakr xalifaligi davrida () faol boʻlgan. 630-yillarda Suriyani musulmonlar tomonidan bosib olish harakatlarida ishtirok etgan va boshqa koʻplab yamanlik qabilalar kabi qoʻshin tarkibida Hims shahriga joylashib olgan. U yerda Himyar qabilasining ikki asosiy yetakchisidan biriga aylangan, yetakchilarning ikkinchisi Zu al-Asboh Kurayb ibn Abraha boʻlgan. Samayfa uning opasi Kuraybaga uylangan.

## Manbalar
Ubaydulloh ibn Umar

**Ubaydulloh ibn Umar ibn al-Xattob** (; 657-yil yozida vafot etgan) – xalifa Umarning () oʻgʻli. 644-yilda otasining oʻldirilishiga aloqadorlikda gumon qilingan Hormuzonni oʻldirgan va keyinchalik bu ishi uchun xalifa Usmon () tomonidan kechirilgan. Biroq uning kechirilishiga islom paygʻambari Muhammadning amakivachchasi Ali qarshi boʻlgan. 656-yilda Ali xalifa boʻlgach, Ubaydulloh undan Usmonning kechirimini tasdiqlashini iltimos qilgan, biroq xalifa Ali buni rad etgan. Shundan keyin Ubaydulloh Alining asosiy dushmani, Suriya hokimi Muoviya ibn Abu Sufyonga tomonga oʻtib ketgan. Muoviya Ubaydullohni Siffin jangida oʻzining elita qoʻshiniga qoʻmondon qilib tayinlagan. Ubaydulloh ibn Umar aynan shu jangda halok boʻlgan.

## Oilasi
Ubaydulloh xalifa Umar ibn al-Xattobning oʻgʻli edi. Uning otasi islom paygʻambari Muhammadning sahobalaridan boʻlib, Makkaning Quraysh qabilasi Banu Adiy urugʻidan boʻlgan. Umar 634-yildan 644-yilda unga suiqasd uyushtirilib, oʻldirilgunga qadar xalifa boʻlgan. Ubaydullohning onasi Banu Xuzoa qabilasidan edi, biroq keyinchalik Umar uni taloq qilgan. Tarixchi al-Madoiniy (vafoti: 843) uning ismini Mulayka binti Jarval deya maʼlumot bergan va uning Umar bilan ajrashganidan soʻng Abu al-Jahm ibn Huzayfa bilan turmush qurganini yozgan. Boshqa bir tarixchi al-Voqidiy (vafoti: 823) Ubaydullohning onasi Ummu Kulsum boʻlgan deya taʼkidlagan.

Ubaydulloh Utarid ibn Hojibning qizi Asmo bilan turmush qurgan. Utarid ibn Hojib Banu Tamim qabilasi Dorim urugʻining nufuzli kishilaridan boʻlgan. Shuningdek, u Zi Qar jangida (609) qatnashgan mashhur arab sarkardasi Honiy ibn Qabisaning qizi Bahriya bilan ham turmush qurgan. Honiy ibn Qabisa esa Rabi’a qabilasidan boʻlgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Komil ash-Shokiriy

**Abdulloh ibn Komil ash-Shokiri** () Muxtor as-Saqafiy qoʻshini tarkibida qoʻmondon boʻlgan. Basrada (yoki baʼzi manbalarda Ahvozda) tugʻilgan. 686-yili Madhar va Haruro janglarida Zubayriylar qoʻshini tomonidan oʻldirilgan.

## Hayoti
Abdulloh ibn Komil 639-yilda Basrada (baʼzi manbalarda Ahvozda) tugʻilgan. Dastlab tuyalarga qarovchi choʻpon boʻlgan, biroq 659-yilda Muxtor as-Saqafiy bilan uchrashganidan soʻng uning qoʻshiniga qoʻshilib, Husayn ibn Aliga yordam berish va Umaviylar qoʻshiniga qarshi kurashishga qaror qilgan. 680-yilda Husayn ibn Ali Umaviylar qoʻshini tomonidan shahid qilingach, Abdulloh Husayn, uning oilasi va doʻstlarining qotillaridan qasos olishga bel bogʻlagan. Abdulloh Ayn al-Varda jangida Tavvobinlar bilan, inqilob paytida Muxtor bilan birga jang qilgan. Shu davrda u Husayn ibn Alining qotillaridan boʻlgan Xavliy ibn Yazid al-Asbohiy, Zayd ibn Raqqod al-Janabiy va boshqa koʻplab qotillarni oʻldirgan. Shuningdek, u Madhar va Haruro janglarida qatnashgan, bu janglarda koʻplab Zubayriy askarlarini yoʻq qilgan, ammo aynan shu janglarning birida oʻzi ham halok boʻlgan. Uning oʻldirilishi Muxtorning qoʻshiniga kuchli taʼsir koʻrsatgan va ruhiy zarba boʻlgan.

## Manbalar
Oʻzbekiston Milliy media birlashmasi

**Oʻzbekiston Milliy media birlashmasi** – 2003-yilda tashkil etilgan va mamlakatning ommaviy axborot vositalarini birlashtirgan nodavlat notijorat tashkilot boʻlib, u media sanoatini rivojlantirish, jurnalistlarni qoʻllab-quvvatlash hamda turli taʼlim va kasbiy loyihalarni amalga oshirish bilan shugʻullanadi. Uyushma zamonaviy media muhitini rivojlantirish, soʻz erkinligini taʼminlash va jurnalistlarning kasbiy mahoratini oshirish boʻyicha faol ish olib bormoqda.

## Hikoya
Oʻzbekiston Milliy media birlashmasi dastlab 2003-yilda Firdavs Abduxoliqov tomonidan Oʻzbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy uyushmasi sifatida tashkil etilgan. Uning maqsadi Oʻzbekiston media sohasini mustahkamlash va mustaqil jurnalistikani rivojlantirishga koʻmaklashish edi. Uyushma ijtimoiy ahamiyatga ega muammolarni yoritish, soʻz erkinligini himoya qilish va jurnalistlarning kasbiy mahoratini oshirish vazifasini oʻz oldiga qoʻygan. 2022-yilda tashkilot oʻz nomini Oʻzbekiston Milliy media birlashmasiga oʻzgartirdi. Ushbu yil boshida esa Sherzodxon Qudratxoʻja uyushmaga rais etib tayinlandi.

## Tuzilma
Oʻzbekiston Milliy media birlashmasi tarkibiga 53 dan ortiq ommaviy axborot vositalari kiradi, jumladan:

* 22 ta telekanal;
* 18 ta radiostansiya;
* 8 ta onlayn telekanal;
* 2 ta internet nashr;
* 1 ta jurnal;
* 1 ta platforma;
* Xalqaro matbuot klubi.

## Asosiy loyihalar
Oʻzbekiston Milliy media birlashmasi ommaviy axborot vositalari sohasini rivojlantirishga qaratilgan koʻplab tashabbuslarga rahbarlik qilmoqda:

* „Debat Xoll“ – turli xil siyosiy xususiyatga ega boʻlgan ijtimoiy tadbirlarni muhokama qilish uchun moʻljallangan platforma hisoblanadi.
* „Renessans“ milliy mukofoti – har yili oʻtkaziladigan tantanali tadbir, Prezidentning 2022-yil 27-iyundagi PQ-294-son qarorining 3-ilovasida belgilangan vazifalarni amalga oshirishga qaratilgan.

### Media forumlar

„Radio kuni“ – Butunjahon radio kuniga bagʻishlangan tadbir (13-fevral);
„Birlashish nuqtasi“ – Butunjahon matbuot erkinligi kuniga bagʻishlangan tadbir (3-may);
„OAV haftaligi“ – Butunjahon media kuniga bagʻishlangan bir qator media-konferensiyalar (27-iyun).

### Konferensiyalar

* Matbuot kotiblari va OAV vakillari;
* Ayollar media-klubi;
* Uyushma aʼzolarining badiiy kengashi uchun;
* Barcha nodavlat tele va radiokanallar uchun.

### Taʼlim loyihalari:

* Mahalliy va xalqaro ekspertlar ishtirokida seminar va treninglar;
* France 24, TRT Avaz, Konrad Adenauer jamgʻarmasi va UNICEF kabi xalqaro hamkorlar bilan qoʻshma loyihalar;
* „Media Camp“ – yozgi media-lager yosh jurnalistlar uchun.

## Hamkorlar
* Oʻzbekiston Milliy kinematografiya agentligi;
* Konrad Adenauer nomidagi jamgʻarma, UNESCO, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamgʻarmasi, „Sinxua“ axborot agentligi, BMTning Aholishunoslik jamgʻarmasi, shuningdek, SHHTning Oʻzbekistondagi Xalq diplomatiyasi markazi kabi xalqaro tashkilotlar;
* BBC, CNN, Euronews, France Medias Monde va TRT Avaz, France 24 va Xitoy Media korporatsiyasi kabi xorijiy teleradiokompaniyalar bilan hamkorlik.

## Manbalar
Laziz

**Laziz** ( — lazzatli, totli; nozik) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Laziz Azizzoda — ilmiy xodim, sharqshunos. „Milliy istiqlol“ tashkiloti faollaridan biri sifatida qatag‘on;
* Laziz Orziyev — oʻzbek kino va teatr aktyori;
* Laziz Qayumov — adabiyotshunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, filologiya fanlari doktori, professor;
* Laziz Qudratov — oʻzbek davlat arbobi;
* Laziz Ubaydullayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Laziz Zokirov — bokschi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi;
* Lazizbek Mirzayev — oʻzbek futbolchisi;
* Lazizbek Mullajonov — oʻzbekistonlik bokschi;
* Lazizxon Moʻydinov — oʻzbekistonlik futbolchi.

## Familiyalar

* Lazizov
* Lazizova

## Yana qarang

* Laziza

## Manbalar
Lazzat

**Lazzat** ( — totlilik, shirinlik; yoqimtoylik; huzur-halovat) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Lazzat Tanisbay — jurnalist, „Qozogʻiston“ RTRK OAJ boshqaruvi raisi. Qozogʻiston Jurnalistlar uyushmasi mukofoti laureati, „Hurmat“ ordeni (2010), Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim.

## Manbalar
Laʼli (ism)

**Laʼli** (arabcha +  — laʼl bilan bezatilgan, laʼldan qilingan; laʼl singari; qip-qizil) — kelib chiqishi arabcha va forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Manbalar
Laʼli (maʼnolari)

**Laʼli** (arabcha +  — laʼl bilan bezatilgan, laʼldan qilingan; laʼl singari; qip-qizil):
* Laʼli — roʻzgʻor buyumi;
* Laʼli — xotin-qizlar ismi.
Sayiddin Mavlonov

**Sayiddin Xurshid oʻgʻli Mavlonov** — oʻzbekistonlik futbolchi. „Lokomotiv“ klubi hujumchisi.

## Manbalar
Nataliya Kobrinska

**Nataliya Kobrinska** (8-iyun 1851-yil &#x2013; 22-yanvar 1920-yil) – ukrainalik yozuvchi, sotsialist feminist, va avstriya-vengriyalik faol.

## Hayoti
Avstriya parlamentiga keyinchalik saylangan ruhoniy Ivan Ozarkevich va Teofilia Okunevskaning qizi Nataliya Ozarkevich 1851-yil 8-iyunda Avstriya-Vengriyaning Galitsiya viloyatidagi Beleluya qishlogʻida tugʻilgan. Oʻsha davrda ayollarga boshlangʻich taʼlimdan ykeyingi taʼlimda oʻqishga ruxsat berilmagani sababli Nataliya asosan uyda taʼlim olgan. Nataliya bir nechta tillarni oʻrgangan: nemis, fransuz, polyak va rus tillarini, hamda turli mamlakatlar adabiyotini oʻqigan. 1871-yilda Nataliya Teofil Kobrinskiga turmushga chiqqan. Bir necha yildan soʻng eri vafot etgach, Nataliya ota-onasi bilan yashash uchun Bolexivga qaytishga majbur boʻlgan.

Kobrinska otasi bilan Venaga bordi va u yerda Ivan Franko bilan uchrashgan. Franko Nataliyani ukrainalik ayollar maqomini yaxshilash va ularni erkaklar bilan tenglikka intilishga undagan. 1884-yilda Nataliya ayollarni adabiyot bilan tanishtirish va ayollar huquqlari boʻyicha munozaralarni targʻib qilish orqali maʼrifatli qilish maqsadida Tovaristvo Ruskix Jinok (Ruteniya ayollari uyushmasi)ni tashkil etgan. 1890-yilda Nataliya ayollarga universitetda oʻqishga ruxsat berish uchun Taʼlim vaziri bilan muzokaralar olib borgan delegatsiyaning bir aʼzosi boʻlgan. Nataliya, shuningdek, umumiy saylov huquqi, bolalar kunduzgi parvarishi va jamoat oshxonalari gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlagan.

Nataliya oʻzining birinchi „Shuminska“ (keyinchalik „Zamon ruhi“ nomi bilan tanilgan) hikoyasini 1883-yilda yozgan; keyingi yili esa „Zadlia kusnika xliba“ („Bir burda non uchun“) qissasini yozgan. 1887-yilda Olena Pchilka bilan hamkorlikda ukrainalik ayollar asarlaridan iborat „Pershyi vinok“ („Birinchi gulchambar“) toʻplamini tahrir qilgan. Nataliyaning „Jinocha Sprava“ („Ayollar ishi“) nashriyoti ukrainalik yozuvchi Anna Pavlikning asarlarini oʻz ichiga olgan „Nasha dolya“ („Bizning taqdirimiz“) nomli ayollar almanaxining uch sonini chop etgan. 1893—1896-yillarda Nataliya Kobrinska nashriyot ishlariga faol qatnashgan. Nataliyaning „Jinocha Sprava“ nashriyoti „Bizning taqdirimiz“ almanaxining uch kitobini nashr etgan. Kitob nashr etish jarayonini yanada samarali yoʻlga qoʻyish va feministik gʻoyalarni keng yoyish uchun qulay sharoit izlab, Nataliya Kobrinska Lvov shahriga koʻchib oʻtgan.

Nataliya 1920-yil 22-yanvarda Bolexivda vafot etgan.

Nataliyaning quyidagi asarlari inglizchaga tarjima qilingan: „The Spirit of the Times“ (1998) va „Warm the Children, O Sun“ (1998).

## Manbalar
Izidora Kosach-Borisova

**Izidora Petrivna Kosach-Borisova** (; 1888-yil 21-mart – 1980-yil 12-aprel) – ukrainalik yozuvchi, olima, pedagog va tarjimon.

## Hayoti
Kosach-Borisova Kolodyajne shahrida Petro Antonovich Kosach va yozuvchi Olena Pchilka oilasida tugʻilgan. Yozuvchilar Lesya Ukrainka va Olga Kosach-Krivinyuk Izidoraning opalari boʻlishgan, Mixaylo Dragomanov esa ularning amakisi boʻlgan. Izidora Kiyev politexnika institutiga qabul qilingan birinchi ayollardan biri boʻlib, 1911-yilda instutning agronomiya fakultetini tamomlagan.

## Faoliyati
Izidora Kishinyovda uzumchilik sohasida ishlagan, 1917-yildan keyin Kiyevda oʻsimliklar fiziologiyasidan dars bergan va tadqiqotlar qilgan va fransuz adabiyoti tarjimoni sifatida faoliyat yuritgan. 1937-yilda „aksilinqilobiy tashviqot“da ayblanib, ikki yil mehnat lagerida va Kiyevdagi Lukyanivska qamoqxonasida oʻtirgan. Iziidora Gestapo tomonidan qamoqqa olinganidan keyin 1944-yilda qizi va opasi Olga bilan Ukrainani tark etgan. Avval qochqinlar lagerlarida yashagan va 1949-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan.

Kosach-Borisova oʻz xotiralari ham yozgan. Izidora va opasi, jurnalist Olga Kosach-Krivinyuk Lesya Ukrainkaning 100 yilligi munosabati bilan opalarining asarlarini nashr etish uchun Ukraina Sanʼat va Fanlar Akademiyasi (UVAN) bilan hamkorlik qilishgan. Izidora Amerikadagi ukrainalik ayollar uyushmasining faxriy aʼzosi boʻlgan.

## Shaxsiy hayoti
Izidora 1912-yilda Yuriy Grigorovich Borisovga turmushga chiqqan. Ularning Olga ismli qizi bor boʻlgan. Eri 1941-yilda Sibir qamoqxonasida vafot etgan. Izidora 1980-yilda 12-aprelda 92 yoshida Nyu Jersidagi Piscataway shahrida vafot etgan. Vafotidan keyin 1989-yilda SSSR Oliy Kengashi tomonidan „reabilitatsiya qilingan“ va koʻp oʻtmay qizi Izidoraga tegishli qoʻlyozmalarni Ukraina arxiviga topshirgan.

## Manbalar
Boks boʻyicha Jahon Kubogi

**Boks boʻyicha Jahon Kubogi** – Jahon Boks tashkiloti tomonidan xavaskor bokschilar oʻrtasida tashkil etiladigan musobaqa. Musobaqa yil davomida oʻtkaziladi va reytingga koʻra siralanadi. Erkaklar va ayollar teng, 10 ta vaznda gʻoliblik uchun kurash olib boradilar.
## Musobalar jadvali

## Medallar jadvali
*[[Boks boʻyicha 2025-yilgi Jahon Kubogi]]ning birinchi qismiga koʻra*

## Manbalar
Vsevolod Nestayko

**Vsevolod Zinoviyovich Nestayko** (; 1930-yil 30-yanvar – 2014-yil 16-avgust) – ukrainalik zamonaviy bolalar yozuvchisi. Ukrainada mamlakatning eng taniqli va eng sevimli ukrain bolalar adabiyoti yozuvchisi hisoblanadi.

## Hayoti
Birinchi jahon urushi paytida Nestaykoning ota-onasi frontning qarama-qarshi tomonlarida boʻlishgan. Uning otasi Sich oʻqchisi (Avstriya-Vengriya armiyasidan) va keyinchalik Ukraina Galisiya armiyasi askari boʻlgan, onasi rus adabiyoti oʻqituvchisi, rus imperatorlik armiyasida hamshira boʻlgan. 1933-yilda otasi NKVD tomonidan oʻldirilgan. Golodomor ochligidan qutilish uchun Nestayko va uning onasi Kiyevga singlisinikiga koʻchib oʻtishgan. Nestayko oʻshandan boshlab Kiyevda yashab, ishlagan.

1947-yilda Taras Shevchenko nomidagi Kiyev milliy universitetiga oʻqishga kirgan va 1952-yilda Nestayko universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Keyin „Dnipro“, „Barvinok“ va „Molod“ jurnallarida ishlagan. 1956-yildan 1987-yilgacha Nestayko „Veselka“ bolalar adabiyoti jurnaliga mas’ul muharrir boʻlgan. Nestaykoning birinchi kitobi „Shurka i Shurko“ 1956-yilda nashr etilgan. Oʻshandan to vafotigacha yozuvchining 30 ga yaqin hikoyalari, ertaklari, romanlari va pyesalari nashr etilgan. Yozuvchining kitoblari dunyoning yigirmata tiliga, jumladan, ingliz, nemis, fransuz, ispan, rus, arab, bengal, venger, rumin, bolgar va slovak tillariga tarjima qilingan. Nestaykoning „Toreadori z Vasyukіvki“ asari Myunxendagi xalqaro festivalda Gran-pri (1968) va Sidneyda (1969) bosh mukofotga sazovor boʻlgan. Yozuvchining „Odinitsya z obmanom“ povesti asosida olingan film Kiyevdagi Butunittifoq kinofestivali mukofoti (1984) va Gabrovo kinofestivalida (1985, Bolgariya) maxsus mukofot bilan taqdirlangan. Nestayko asarlari Ukrainadagi maktab oʻquv dasturlariga kiritilgan.

2010-yilda Viktor Yushchenko yozuvchini beshinchi darajali knyaz Yaroslav ordeni bilan taqdirlagan.

2014-yil 16-avgustda 84 yoshida Kiyevda vafot egan.

2015-yil 30-yanvar kuni Google yozuvchining 85 yilligini Google Doodle orqali nishonlagan.

## Manbalar
Boks boʻyicha 2025-yilgi Jahon Kubogi

**Boks boʻyicha 2025-yilgi Jahon Kubogi** – 2025-yil 31-mart kunidan noyabr oyiga qadar boʻlib oʻtadigan xavaskor boks boʻyicha Jahon Kubogi. Erkak va ayollar uchun har biriga 10 tadan vazn ajratilgan boʻlib, 19 ta mamlakatdan bokschilar qatnashmoqda. Musobaqaning birinchi bosqichi 31-mart – 5-aprelda Braziliyada boʻlib oʻtgan. Ushbu musobaqa Boks boʻyicha Jahon Kubogining ilk musobaqasi hisoblanib, Jahon Boks tashkiloti tomonidan tashkil etilmoqda.
## Manbalar
Macron

**Macron** – bosh qarorgohi Bolonya viloyatining Crespellano shahrida joylashgan sport kiyimlari va anjomlari ishlab chiqaruvchi shirkat. Sport kiyimlari ishlab chiqarishda Yevropaning yetakchi korxonalaridan hisoblanadi.

## Tarix
Macron 1971-yilda AQSh sport brendlarining Italiyadagi distribyutori sifatida tashkil etilgan. 1994-yilgacha kompaniya faoliyati Amerika Qoʻshma Shtatlari sport mahsulotlarini import qilishga qaratilgan. Kompaniyaning katta kengayishi 1994-yilda sodir boʻldi va bir vaqtda bosh ofisi Crespellanoga koʻchib oʻtdi.

1994-yildan boshlab kompaniya oʻz brendi ostida mahsulot ishlab chiqarish bilan shugʻullanadi va 2001-yilda Italiyaning „Bolonya“ futbol klubi bilan birinchi homiylik shartnomasini imzoladi. 2005-yilda kompaniya tashqi bozorga chiqdi.

2014-yilda Macron va „Bolton Wonderers“ ingliz futbol klubi oʻrtasida klubning uy arenasini „Macron Stadium“ deb nomlash toʻgʻrisida shartnoma imzolandi, bu nom 2018-yilgacha arenada qoldi.

2012-yildan boshlab kompaniya bir nechta klublarning texnik homiysi boʻldi: Torpedo Moskva, Arsenal Tula, Argentinos Juniors, Stoke City, Munchen 1860, Napoli, Latsio, Sporting, Mallorca, Real Betis, Oser va boshqalar.

## Manbalar
Grokko nafasi

**Grokko nafasi** – bu nafas olishning patologik turi boʻlib, markaziy asab tizimi faoliyatining ogʻir buzilishlari natijasida yuzaga keladi. Grokko nafasi, odatda, chuqur koma holatidagi bemorlarda kuzatiladi va nafas olish markazining soʻnishi bilan bogʻliq.
Grokko nafasi, asosan, miya ustuni (bulbar soha)ning jiddiy shikastlanishlari natijasida yuzaga keladi. Bu holat quyidagi sabablarga bogʻliq boʻlishi mumkin:

1.Ogʻir miya shikastlanishlari:

• travmatik shikastlar

• qon quyilishi

• o‘smalar.

2.Intoksikatsiyalar:

• dori vositalari yoki zaharli moddalar bilan zaharlanish.

3.Yuqori darajadagi gipoksiya:

• kislorod yetishmovchiligi.

4.Markaziy asab tizimi kasalliklari:

•meningit

•ensefalit va boshqa yalligʻlanishli kasalliklar.
## Mexanizmi
Grokko nafasi nafas olish markazining faoliyati soʻnishi natijasida yuzaga keladi. Bu holatda nafas olish harakatlari toʻxtaydi yoki juda sustlashadi, bu esa kislorod yetishmovchiligi va karbonat angidrid toʻplanishiga olib keladi. Nafas olish markazi faoliyatining toʻxtashi, odatda, miya ustunining shikastlanishi yoki uning funksiyasining buzilishi bilan bogʻliq.
Bunday bemorlar sunʼiy nafas oldirishga muhtoj boʻlishadi, aks holda hayot uchun xavf tugʻiladi.
Grokko „toʻlqinsimon nafasi“ Cheyn-Stoks nafasini yodga soladi, farqi shundaki, nafas tanaffusi oʻrniga sust, yuzaki nafas harakatlari chuqurligi ortishi kuzatilib, keyin susayishi roʻy beradi. Hansirashning ushbu turini Cheyn-Stoks nafasini yuzaga keltirgan patologik jarayonlarning ilk bosqichi sifatida qabul qilish mumkin.
Grokko nafasi (paradoksal nafas) – nafas markazining koordinasion qobiliyati buzilganda paydo boʻladi. Qovurgʻalararo mushaklar va diafragma qisqarishi buziladi. Natijada, shunday holat yuzaga keladiki, bunda koʻkrak qafasining yuqori va oʻrta qismlari nafas olish fazasida boʻladi, pastki qismi esa goʻyo nafas chiqarish harakatlarini amalga oshiradi.

## Manbalar
Dovud al-Qaysariy

**Dovud al-Qaysariy** () – dastlabki Usmonlilar davrining soʻfiy olimi, faylasuf va orif. U Markaziy Anatoliyadagi Qayseri shahrida tugʻilgan va eronlik olim Abdurrozoq Koshiyniyning (vaf. 1329) shogirdi boʻlgan.

U oʻnlab falsafiy asarlar muallifi boʻlib, ularning koʻpchiligi hozirda ham shia diniy maktablarida muhim darslik hisoblanadi. Uning eng muhim asari – Ibn Arabiyning „Fusus al-Hikam“ asariga sharh va Ibn al-Forid sheʼriyatiga tanqididir. Sulton Orhon Gʻoziy uning sharafiga Iznik shahrida maktab qurdirgan, bu Usmonli davlatining birinchi rasmiy madrasasi hisoblanadi.

## Yana qarang
* Akbariya

## Manbalar
Abdulloh al-Gʻazvoniy

**Abu Muhammad Abdulloh al-Gʻazvoniy** () (vafoti 1529-yil) – Marokashlik soʻfiy avliyo boʻlib, al-Jazuliy va ash-Shodiliy anʼanalariga rioya qilgan. U Abduaziz at-Tabbaning vorisi boʻlgan. Vafotidan ikki yuz yil oʻtib, u Marokashning „Sabaatu rijales“ (yetti avliyosi) qatoriga kiritilgan. Abdulloh al-Gʻazvoniy „Tariqa Muhammadiyya“ gʻoyasi haqida asarlar yozgan.

Al-Gʻazvoniy, shuningdek, quduq qazish va kanal qurish bilan ham shugʻullangan. U Fnideq shahrida sufiy tariqatiga asos solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Hasan Jallab, *Abu Muhammad Abdullah Al Ghazwani*, Morocco: Imprimerie et Papeterie Nationale, 2005 (Al-Gʻazvoniy tarjimai holi)
Muhammad Afzaal Ahmad Husayn Gʻiloniy

**Muhammad Afzaal Ahmad Husayn Gʻiloniy** (Urdu: ) (shuningdek, „Saxiyi Kamil“, „Mahbubi Xos“ nomlari bilan ham tanilgan) (1926–1998) – Pokistonlik soʻfiy avliyosi edi.

Gʻiloniyning va uning otasi Ahmad Husayn Gʻiloniy Qodiriy (1899–1961)ning maqbarasi Mundayr Kalonda joylashgan.

Ashfaq Niyoz oʻzining „Tarixi Sialkot“ kitobida Gʻiloniy hayotining qisqacha tavsifini keltirgan.

## Manbalar
Qabrga sigʻinuvchi

**Qabrga sigʻinuvchi** () – soʻfiylarga nisbatan qoʻllaniladigan atama. Bu atama salafiylar tomonidan keng qoʻllanilib, koʻpincha „bid’atchi“ yoki  amaliyotchisi maʼnosida ishlatiladi.

## Manbalar
Gudfiyya

**Gudfiyya** (yoki **Goudfiyya** va boshqa variantlari mavjud) – Gʻarbiy Magʻrib (Shimoli-gʻarbiy Afrika)da fransuz va ispan mustamlakachilariga qarshi kurash olib borgan soʻfiy Qodiriya tariqati shayxi Mavlono al-Aynayn tomonidan tashkil etilgan kichik, militant diniy tashkilot edi.

1905-yilda Gudfiyya aʼzosi Kavier Coppolanini oʻldirib, fransuzlarning hozirgi Mavritaniyaning shimolidagi Adrar amirligiga hujumini toʻxtatgan

## Manbalar
Darbar Baba Nu Lax Hazariy

**Darba Baba Nu Lax Hazariy** soʻfizm maqbarasi boʻlib, Pokistonning Panjob viloyati, Nankana Sohib tumanidagi Shaxot shahrida joylashgan .

Bu maqbara 12-asrda Abu Alxayr Sayyid Murod Ali Shah Buxoriy (Noulaxa nomi bilan mashhur) sharafiga qurilgan boʻlib, u Hindiston yarim orolida Islom dinini targʻib qilish uchun 12-asrda Shaxot hududiga kelgan. „*Nau lax*“ panjob tilida „toʻqqiz yuz ming“ degan maʼnoni anglatadi. Noulaxa bu nomni olgan, chunki mahalliy aholining eʼtiqodiga koʻra, u hayoti davomida Qurʼonni 900 000 marta tilovat qilgan.

Maqbara yaqinida bir togʻ mavjud. Har yili 23-mart kuni Baba Nu Lax Hazariyning Ursi (vafot etgan kuni) sharafiga oʻsha yerda yigʻin oʻtkaziladi.

## Manbalar
Vosil (tasavvuf)

Soʻfizmda ***vosil*** (; „erishuvchi“) – bu *suluk* yoʻlini muvaffaqiyatli bosib oʻtgan va tamomlagan murid yoki solihdir.

## Tavsifi
*Vosit* – bu ilohiy hijobi uning qalbida ochilgan ruhiy bosqichga yetgan soʻfiydir.

*Solih*ning qalbi hijoblanganda va uning oldida *[[tajalli]]* namoyon boʻlganda, soʻfiy *vusul* () maqomiga yetgan deyiladi.

Haqiqatan ham, *murid*ning *suluk* yoʻlini bosib oʻtishdagi yaxshi niyati uni *solih* bosqichiga olib kiradi va uning qalbini ilohiy rahmat bilan bogʻlaydi.

## Turlari
Soʻfizmda *vosil* quyidagi sifatlar bilan tavsiflanadi:
* Siddiq
* Valiy
* Al-Insan al-Komil
* Rabboniy
* Majzub
* Muqarrab
* Orif ()

## Yana qarang
  
* Murid
* Solih

## Manbalar
Madhumalati

„**Madhumalati**“ yoki „kechasi gullab-yashnagan yasmin“ – 1545-yilda Mir Sayyid Manjhan Shattariy Rajgiriy tomonidan yozilgan hind soʻfiy sevgi dostoni hisoblanadi. Doston Avadhi shevasida yozilgan.

## Yana qarang
* „Gulshan-i Ishq“ – 1657-yilda Nusratiy tomonidan Madhumalati asosida yozilgan soʻfiy doston

## Manbalar
Menzuma

**Menzuma** – soʻfiylik anʼanasidagi Efiopiyaliklar tomonidan ijro etiladigan ilohiy qasida boʻlib, asosan Allohni madh etishva Muhammad paygʻambarni ulugʻlash uchun kuylanadi. Bu qasida asosan Mavlud va shunga oʻxshash marosimlarda kuylanadi.

## Manbalar
Urs (tasavvuf)

**Urs** ( yoki *Urus* – soʻzma-soʻz „toʻy“ maʼnosini bildiradi) – soʻfiy avliyolarining vafot etganining yillik bayrami boʻlib, odatda avliyoning dargohida (maqbara yoki ziyoratgohida) oʻtkaziladi. Naqshbandiya, Suhravardiya, Chishtiya, Qodiriya kabi koʻpgina soʻfiy tariqatlarida Urs anʼanasi mavjud. Bu tadbir katta tantana bilan nishonlanadi. Muxlislar avliyolarni Xudo muhabbatiga erishgan deya baolab „Xudo oshiqlari“ deb atashadi.

Urs marosimlari odatda dargoh qoʻriqchilari yoki silsilaning amaldagi shayxi tomonidan oʻtkaziladi. Urs nishonlanishi Hamddan Naʼtgacha boʻlgan diniy marosimlarni, koʻp hollarda qavvali kabi diniy musiqiy ijrolarni ham oʻz ichiga oladi. Marosimda, shuningdek, turli xil taomlar tayyorlanadi, savdo doʻkonlari va bozorlar tashkil etiladi.

Ajmer Sharifdagi Xoja Moʻyinuddin Chishtiy Urs marosimiga har yili 400,000 dan ortiq ziyoratchi tashrif buyuradi va bu dunyodagi eng mashhur Urs festivallaridan biri hisoblanadi.

## Manbalar
Qodiriya-Shattariya

**Qodiriya-Shattariya** soʻfizm tariqati boʻlib, Hindiston va Pokistonda tarqalgan. U Qodiriya va Shattariya oqimlarining sintezi hisoblanadi. Siyosatshunos Ishtiaq Ahmedning yozishicha, Qodiriya-Shattariya anʼanalari hind va musulmon tasavvufini uygʻunlashtirishga intilgan va vahdat al-vujud gʻoyasiga eʼtibor qaratgan.

## Mashhur soʻfiy shayxlari
* Muhammad Gʻavs
* Vajihuddin Alviy
* Sayyid Hoshim Pir Dastagir
* Shoh Inoyat Qodiriy
* Bulaxshoh
* Baduddin Ziyoulhaq Qodiriy Shattariy
* Shayx Bahouddin Shattariy Qodiriy

## Yana qarang

* Hindistonda soʻfizm
* Pokistonda soʻfizm

## Manbalar
Sodiqshoh Qodiriy

**Sodiqshoh Qodiriy** (1918-yil 10-iyun – 1978-yil 3-sentyabr) – Hindistonlik soʻfiy avliyo va yogi boʻlib, Pune shahridan 15 kilometr uzoqlikda joylashgan Pashan qishlogʻida yashagan.

## Manbalar
Raxyol Shoh

**Raxyol Shoh** (1842–1940) – Balujistonning Fathpur Sharif shahridan chiqqan soʻfiy shoiri boʻlib, uning „Bahor ul-ishq“ koʻp jildli soʻfiy sheʼriy toʻplami mashhurdir. Shoir oʻz davrida bir maktab yetakchisi boʻlgan va 1940-yilda vafotidan soʻng uning sharafiga Fathpur Sharifda dargoh qurilgan. Raxyol Shoh beshta tilda – sindhi, baluji, saraiki, urdu va fors tillarida sheʼrlar yozgan. Uning dargohi 2005 va 2017-yillarda terrorchilar hujumlariga uchragan.

## Manbalar

### Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
*  – Internet Archiveʼdagi toʻliq kitob
* Balujiston hukumati – Madaniyat boʻlimi – Balujistondagi dargohlar, soʻfiy merosi va diniy bayramlar roʻyxati
* Hazrat Sayyid Raxyol Shoh Sufiy Al Qodiriy dargohi – Yangiliklarda yoritilishi – Fathpur Sharifdagi dargoh tarixi va madaniy ahamiyati haqida maqola
Xatmiyya

**Xatmiyya** () – Sayyid Muhammad Usmon al-Mirgʻoniy al-Xatim tomonidan asos solingan soʻfiy tariqati hisoblanadi.

Xatmiyya tariqati Sudan, Eritreya va Efiopiyadagi eng katta soʻfiy tariqatidir. Shuningdek, uning izdoshlari Misr, Chad, Saudiya Arabistoni, Somali, Uganda, Yaman va Hindistonda ham uchraydi.

As-Sayyid al-Xatim Hijozning At-Toif shahrida tavallud topgan va Tihomadagi Makkada dafn etilgan. U 25 yoshida, oʻz davrining Makkadagi taniqli islom olimlari (jumladan Sayyid Ahmad ibn Idris al-Fasiy) qoʻlida tahsil olgach, sayohatlarini boshlagan.

## Manbalar
Muhammad Sherin

**Muhammad Sherin** (pushtucha: محمد شیرین), Marghuzar Boboji nomi bilan ham mashhur – Qodiriya-Chishtiya silsilasiga mansub musulmon soʻfiy (pir), avliyo va islom olimidir.

U 1933-yilda Dir shtatidagi Talash shahrida Gʻulom Muhammad oilasida tugʻilgan. Uning bobosi Hasan Xon Svat Axundining muridi boʻlgan. Muhammad Sherinning ikki qizi bor. U Abdulhadiy (Shoh Mansur), Mavlono Xon Bahodir (Martung bobojee), Mavlono Sirojul Yum (Gʻaroy bobojee), Mavlono Zardod bobojee (Mingora) va Mavlono Rahimulloh (Mingora) kabi ustozlardan taʼlim olgan.

Muhammad Sherin taxminan 17 yil davomida Marghuzar shahri yaqinidagi Svat Axundi gʻorida (Sayidu Baba ibodat qilgan gʻor) yashagan. Hozirda u Marghuzar yaqinidagi masjidda istiqomat qiladi va uning koʻplab muridlari undan ruhiy taʼlim olish uchun kelishadi.

Muhammad Sherin toʻrt marta haj va bir necha marta umra qilgan. Chillaga oʻtishdan oldin u Svatda yoʻl qurilishida ishchi boʻlib faoliyat yuritgan. U birodarlari bilan Hindistonga borib, tirikchilik uchun ishlagan. 1997-yilda Afgʻonistonga safar qilib, u yerda diniy ulamolar bilan uchrashgan. Shuningdek, u Tamim Ansoriy va Jubayr maqbaralarini ham ziyorat qilgan.

## Manbalar
Telli Baba

**Telli Baba** – Istanbulning Sariyer tumanidagi Bospor sohilida dafn etilgan Qodiriya soʻfiy tariqati shayxi va avliyo hisoblanadi.

Telli Babaning shaxsiyati haqida turli afsonalar mavjud. Baʼzi manbalarga koʻra, uning asl ismi Imom Abdulloh Afandi boʻlib, Mehmed II Fotih davridagi Usmonli imperiyasi armiyasida imom boʻlib xizmat qilgan va jangda halok boʻlgan.

Odamlar uning qabrini ziyorat qilib, duo qilgandan soʻng orzularining roʻyobga chiqqanini aytishadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Istanbul aholisi Telli Boboga oqib kelmoqda
Mushohada

**Mushohada** yoki Mushohida (kuzatish, guvohlik) – Soʻfizmdagi muhim tushuncha boʻlib, arabcha „shuhud“ (guvoh boʻlish) soʻzidan olingan. Bu Xudoni nimadir bilan yoki nimadir orqali koʻrish holati boʻlib, izlovchi yaqin (ishonch) darajasiga erishadi. Bu holatni na meros qilib olish, na aql-idrok orqali qoʻlga kiritish mumkin. Soʻfiy yoki Xudoni izlovchi uchun mushohadasiz hayot maʼnosiz hisoblanadi, chunki uning maqsadi doimo Xudo koʻz oʻngida boʻlishdir. Mushohadaning teskarisi hijob (parda)dir – bu Xudo yuzi parda ortida qolganda roʻy beradi va soʻfiy uchun jazo hisoblanadi. „Ilohiy muhabbat mushohidaga (Xudoni kuzatishga) olib boradi va haqiqiy irfoniy bilimning mohiyatiga ega boʻladi, aql esa faqat sathiy bilimga egadir“.

Mushohada – bu Xudoning neʼmatlarini koʻrish, Murshidining ruhiy fazilati orqali izlovchiga yetib boradigan sirli bilimdir. Bunday holatda ular ruhiy koʻzi bilan faqat Xudoni koʻradi. Barcha idrok etish tushunchalari Xudo sifatida namoyon boʻladi.

Mashhur soʻfiy Bayozid Bistomiyga bogʻliq rivoyatga koʻra, undan yoshi soʻralganda u: „Toʻrt yoshdaman“, deb javob bergan. Sababini soʻrashganda esa: „Yetmish yil davomida men bu dunyo bilan Xudodan parda ortida qoldim, lekin soʻnggi toʻrt yil ichida Uni koʻrdim. Parda ortida boʻlgan davr hayot hisoblanmaydi“, deb izoh bergan. „Koʻruvchi, koʻrilayotgan narsa va koʻrish jarayoni – barchasi bir boʻlganda, kim kuzatayotganini va bu kuzatuv nima ekanini tushunish qiyin“.

## Manbalar
Mian Gʻulom Siddiq

**Mian Gʻulom Siddiq Mekan** (1844-yil 23-mart, Nasirobod tumani, Balujiston – 1905-yil 28-may, Shahdadkot) – Pokistonning Sindh viloyati Kamber tumanidagi Shahdadkot shahridan chiqqan musulmon olimi, Qodiriya tariqatiga mansub soʻfiy avliyo va shoir.

Uning otasi Alloma Mian Nur Muhammad Mekan Kalat xoni Mir Mehrob Xon, keyin esa Mir Nosir Xon II saroyida bosh qozi boʻlib ishlagan. Keyinchalik Mir Xudodod Xon zulmidan norozi boʻlib, isteʼfoga chiqqan va 1857-yilda Miro Xondagi Mian Hamid Huzuriy Tunio (1798–1873) huzuriga, soʻngra Shahdadkotga koʻchib oʻtgan va u yerda madrasa tashkil etgan. Mian Gʻulom Siddiq ham otasidan taʼlim olib, ushbu madrasa oʻqituvchilar tarkibiga qoʻshilgan. Mavlono Toj Muhammad Amrotiy ham shu madrasaning bitiruvchisi boʻlgan.

## Manbalar