open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xertek Toybuxaa

**Xertek Toybuxaa** () — Tuvaning mashhur tosh ustasi, Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist, Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi I. E. Repin nomidagi Davlat mukofoti laureati, Tuva Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining xalq artisti, Tuva Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Davlat mukofoti laureati.
## Hayoti
Xertek Toybuxaa 1917-yilda Barun-Kemchik tumanida, Xondelen daryosi boʻyida choʻpon oilasida tugʻilgan (Kop-Suk qishlogʻi, Bay-Taiga kojuun). Mehnat faoliyatini qishloqda oddiy ishchi sifatida boshladi. 1936-yilda Xertek Toybuxaa Gizil-Majalik qishlogʻida paramedik-veterinariya kursini tugatdi va Bay-Tayga viloyatining Gizildag qishlogʻida veterinar boʻlib ishladi. 1949-yildan Xertek Toybuxaa turli koʻrgazmalarda ishtirok etgan va uning ishi yuqori baholangan. 1964-yilda SSSR Rassomlar uyushmasiga qabul qilindi. Tuva va rus tasviriy sanʼati rivojiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Xertek Toybuxaa „Rossiya Sovet Federativistik Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist“ (1970), „Tuva Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining xalq artisti“ unvonlari (1977) ni oldi. U Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasining Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.

Uning ismi Bay-Tayga bolalar badiiy maktabiga, mamlakatdagi eng yaxshi maktablardan biriga berilgan.

## Ijodkorlik
Xertek Toybuxaa ustozi eski tosh kesuvchi Kujuget Duktuq-ooladan koʻp narsani oʻrganadi. Birinchi mustaqil ishini 8 yoshida terak daraxtining oʻyilgan ildizidan yasagan. Unda poygachi otning dam olishi tasvirlangan. U bolaligidanoq kiyik shoxidan kapalak, kumush tikan, egar plitalari, oq tosh togʻ echki shoxidan hayvonlar tasvirlari, mis va temir tuva pichogʻi, teridan ishlangan oʻq yasagan.

Bugungi kuda Tuva muzeyida Xertek Toybuxaaning 100 dan ortiq haykallari mavjud.

## Manbalar
Abdulhaq Igebayev

**Igebayev Abdulhaq** () — Boshqird sovet shoiri va nasriy yozuvchisi, Boshqirdiston Respublikasining xalq shoiri. Salavat Yulaev nomidagi Respublika mukofoti laureati (1991).
## Hayoti
U Kusay qishlogʻida (hozirgi Boshqirdistonning Baymak tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Erta yoshida yetim qolgan boʻlib, u bolalar uyida oʻsgan.

1946-yilda Temyasov nomidagi pedagogika kollejini, 1950-yilda Boshqirdiston davlat universitetini tamomlagan.

1950—1969-yillarda „Sovet Boshqirdiston“ (Boshqirdiston) gazetasida, „Oltin Tan“ va „Agidel“ jurnallarida adabiy xodim boʻlgan.

1969—1971-yillarda SSSR Yozuvchilar uyushmasining Oliy adabiy kurslarida oʻqidi.

1971-1990 — „Agidel“ jurnalining sheʼrlar boʻlimining mudiri etib tayinlandi.

## Oilasi
Qizi Faniya Igebayeva — Boshqirdiston davlat agrar universitetining falsafa, sotsiologiya va pedagogika kafedrasi dotsenti. U „Sotsiologiya“, „Siyosatshunoslik“ va „Ishbilarmon aloqa“ fanlaridan maʼruzalari bilan tanilgan. 160 ta ilmiy va oʻquv ishlar, shuningdek ikkita elektron darslik muallifi.
## Ijodi
Birinchi sheʼrlar toʻplamini 1948-yilda nashr etgan. „Irendekdan kelgan burgut“ (Ulug 'Vatan urushida vafot etgan vatandoshiga, Sovet Ittifoqi Qahramoni Taftizan Minnigulovga bagʻishlangan) (1959), „Vatan qichqirigʻi“ (1966—1967), „Ural sadosi“ (1969) va bastakorlar X. Ahmadov, Z.Ismagilov, R. Salmanov, Sh. Kulborisov — R. Xasanovning mashhur qoʻshiqlariga soʻzlar muallifi.

Abdulla Igebayev 30 dan ortiq kitoblarni nashr etdi, shu jumladan „Mening singlim“ (1958), „Akbuzat“ (1960), „Mis qoʻngʻirogʻi“ (1968), „Nima uchun zarang yigʻladi?“ (1982), „Mening dengiz flotim xizmati“ (1987), „Oltin quyon raqslari“ (1977) va boshqalar

U hazilkash va satirik sheʼrlar yozgani bilan ham mashhur edi. Boshqird adabiyotining olti jildlik tarixining asoschilaridan biri edi.

## Mukofotlari
G. Salyam mukofoti (1968) („Ovozli ona zamin“ dostoni uchun)

Boshqird Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1980)

Salavat Yulaev nomidagi Respublika mukofoti (1991) („Ochiq soʻzlar“ sheʼrlar toʻplami uchun)

Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1991)

B. Valid mukofoti (1997)

Salavat Yulaev ordeni (2005)

Boshqirdiston Respublikasining xalq shoiri (2010)

Baymak shahri va Boshqirdiston Respublikasining Baymak tumanining faxriy fuqarosi.
## Xotirasi
Baymak viloyatining Merach qishlogʻidagi koʻchalardan biri Abdulhaq Igebaev nomi bilan atalgan.
Tuvada buddizm

**Tuvada buddizm** — Tibet buddizmi XVIII-XIX asrlarda Tuva hududida rivojlangan.
## Tuva hududida buddizmning tarqalishi
Buddizmning birinchi toʻlqini IX asrda Uygʻur xoqonligi davrida paydo boʻlgan. XIII va XIV asrlarda, Tuva Moʻgʻullar imperiyasi tarkibiga kirganda, birinchi budda ibodatxonalari qurilgan. Buni respublikada arxeologlar tomonidan topilgan eng qadimgi budda ibodatxonalari tasdiqlaydi. XVIII asrning ikkinchi yarmida Sin sulolasi qoʻshinlari tomonidan Jungar xonligi magʻlubiyatga uchraganidan keyin Tuva Mangus hukmronligi ostiga oʻtdi va Gelug maktabining vakillari boʻlgan moʻgʻullar bu yerda faol missionerlik faoliyatini boshladilar. Bu davrlarda Ningqma anʼanasi ham ildiz otadi. 1770-yillardan boshlab birinchi statsionar Buddist monastirlari — Xurees paydo boʻldi.
## Buddizmning rivojlanishi
XIX asrning ikkinchi yarmida Tuvada koju monastirlari (xuree) boʻlgan. Iqtisodiy nuqtai nazardan, ular yuzlab akr yer, chorva mollari va savdo-sotiq bilan shugʻullanadigan yirik fermalar edi.

Tuva buddizmining rahbari sifatida u Chadan Khuree lideri Kambi Lama deb nomlangan. 1912-yilgacha Manchuriya hukmronligi ostida boʻlgan Tuvadagi Kambi Lamalar ham Moʻgʻuliston singari, Urga shahridagi Bogd-Gegenlaga boʻysungan. Tuva buddizmi Moʻgʻuliston bilan Buryat buddizmiga yaqinroq edi. Sanghining tuzilishi umumiy qabul qilingan qonunlarga asoslangan diniy jamiyat edi. Buddist tuvanlar moʻgʻul va Tibet monastirlariga tez-tez tashrif buyurar edi.
Buddizm Tibetlarning anʼanaviy madaniyatiga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. U oʻz davrini (uy-roʻzgʻor, toʻy, dafn marosimi), taqvim bayramlarida, xalq tabobatida iz qoldiradi. Bundan tashqari, bu shamanizmda zamonaviyistik innovatsiyalar uchun yoʻl ochib beradi. Tuvada buddizm mahalliy shamanistik anʼana bilan birga rivojlanib bormoqda. Baʼzi hollarda odamlar shamanlarga, boshqalarida esa Buddist lamalariga murojaat qilishgan. Tibet tibbiyoti bu yerda mashhurlik va eʼtirofga sazovor boʻldi.

1920-yillarning oxirlarida Tuvada 19 xuree va 3000 ga yaqin lama bor edi. 1940-yillarning boshlarida qisqa vaqt ichida barcha xureelar yopilib, yoʻq qilindi. Deyarli barcha lamalar qatagʻon qilindi va koʻpchilik Moʻgʻulistonga qochishga majbur boʻldi. 60-yillargacha bir nechta lamalar omon qoldi: Ivolginskiy Datsandan Lama Kenden-Syuryun, Kirbish ooi-Kullar shahridan Shimbay Xelin, Kirbiish-Saroylik Kula Orus Boshki va boshqalar. Ular diniy marosimlarni oʻtkazdilar va odamlarni qabul qildilar.

## Hozirgi holat
Bugungi kunda Tuvaga buddaviylik yana qaytmoqda. Tuvadagi buddistlar jamoasi 1990-yildan beri jonlanib kelmoqda va eski oʻzlarining mavqeylarini tiklamoqdalar.

## Manbalar

## Havolalar
* khurul.ru 
* www.tuva.asia
* savetibet.ru
* www.comprendrebouddhisme.com
Burak Eldem

**Burak Eldem** — turk yozuvchisi / tadqiqotchisi, sobiq radio va televidenie dasturchisi, veb-ishlab chiqaruvchi va jurnalist. U „2012: Rendez-vous bilan Marduk“ (shuningdek, 2012: Marduk bilan uchrashuv — 2003), Fraternis: Yoʻqotilgan kitoblar, Yashirin birodarlik (2006) va Talismans Thee Prote Thee (2004) mualliflari. Dastlabki ikkita sarlavha sivilizatsiya tarixi haqidagi trilogiyaga tegishli boʻlib, uni „Yashirin tarix“ deb nomlagan. Ikkinchisi — boqiylik, qadimiy sirlar va xalqaro fitnalar haqidagi ilmiy-fantastik roman. Uning „Talismans“ asariga bagʻishlangan „Sunset Fandango“ ning soʻnggi asari 2007-yil noyabr oyida nashr etilgan.
## Dastlabki yillari va jurnalistlik
Eldem bolaligini Turkiyaning poytaxti Anqarada oʻtkazdi. Uning otasi Atilla Eldem Anqara davlat teatrining taniqli aktyori va onasi oʻrta maktab adabiyoti oʻqituvchisi boʻlgan. U shuningdek, Usmonli Sulton Abdulhamid II ning Vizi (Sadrazam) Ibrohim Edhem Poshoning nabirasi edi. Eldem 1975-yilda otasi vafot etganida Istanbulga koʻchib oʻtdi va oʻrta maktabni ushbu shaharda davom ettirdi. Boğazichi Universitetining Turizm Menejmenti boʻlimini va keyin Marmara Universitetining Biznes Boshqaruvi fakultetini tamomlagan, lekin hech qachon biznes rahbari boʻlishni istamagan; uning asosiy qiziqishlari yozuvchilik va tarix edi.

Uning jurnalistik faoliyati 1984-yilda boshlanib, turk sanʼat va madaniyat jurnallari uchun badiiy maqolalar yozdi; ular orasida 80-yillar asrlarning eng mashhur nashrlari „Gösteri“, „Sanat Olayi“ va „Milliyet Sanat“ bor edi. Uning asarlari asosan Ikkinchi Jahon Urushidan keyingi Gʻarbiy Dunyoda aksil-madaniy harakatlarga, xususan, 50-yillar avangard adabiyotiga va ayniqsa rok musiqasiga bagʻishlangan. Uning „Beat Generation“ adabiyoti va 60-yillardagi „Gul kuchi“ harakatiga bagʻishlangan rang-barang tahlillari yosh shahar ziyolilari tomonidan iliq kutib olindi. 1985-yilda uning birinchi kitobi „Bob Marli va Reggi“ nomli Imge Publications tomonidan nashr etilgan; Yamaykalik reggi yulduzining tarjimai holi va Rastafariya harakatining qisqacha mazmuni, uning siyosati va anti-imperializm unsurlarini ozgina taʼkidlagan. Oʻsha yili u „Rok musiqa tarixi“ ni nashr etdi; XX asr kapitalistik dunyosining sotsiologik va siyosiy hodisasi sifatida jazz, blyuz va rok musiqasining ildizlari boʻyicha tadqiqotlarni yozdi.

1991-96-yillarda u turk televideniesi (TRT) uchun hujjatli musiqiy dasturlarni tayyorladi va taqdim etdi.

1997-yilda u karerasini „yangi media“ tomon boshladi, ZDNet-ning turk nashrlarida hissa qoʻshadigan muharrir va sharhlovchi sifatida ishladi; 2000-yilda u „Ixir“ Internet-provayderi portalining menejeri boʻldi. U, shuningdek, „Atlantis“ nomli shaxsiy veb-saytini ham yuritdi, u yerda gumanitar va ayniqsa qadimiy tarixga oid tadqiqotlar bilan oʻrtoqlashdi

## Manbalar

## Havolalar
* Burak Eldemning veb sayti.
* Uning turkcha sayti
* İnkılap Kitabevi - Burak Eldemning nashrlari 
* A downloadable English synopsis of "2012: Rendez-vous With Marduk" (Microsoft Word document)
* "Derki.com" onlayn-jurnali, unga Eldem yordam beradi
Turkiya bayrogʻi

**Turkiya bayrogʻi** — Bu Turkiya Respublikasining milliy va rasmiy bayrogʻi. Oq yarim oy va yulduz bilan shakllangan birinchi bayroq ustidagi rangli zamin Tanzimat davrida qabul qilindi, 1844-yilda Abdulmajid davrida qabul qilindi, 1936-yil 29-mayda Respublika davrida Turkiya Respublikasining Davlat bayrogʻi 2994-qonuni bilan davlat bayrogʻi sifatida qabul qilindi. 1983-yil 22-sentabrda bayroq mezonlari 2893-sonli Turkiya bayrogʻi qonuni bilan aniqlandi va bayroq oʻzining yakuniy shaklini oldi.

Afsonaga koʻra, bayroqdagi al qizil qon boʻlib, shahidlarning toʻkilgan qonini anglatadi. Yarim tunda turk bayrogʻining tasviri yarim oy va shu qonda aks etgan yulduz bilan hosil boʻladi. Bu afsona 1389-yilda Kosovoning birinchi jangida yuz bergan deb aytiladi.

Bundan tashqari, Turkiya Davlat madhiyasining birinchi, ikkinchi va oʻninchi qitʼalarida turk bayrogʻi tilga olingan.
## Tarixi

Usmonlilar imperiyasidan oldin Onadoʻli turk davlatlarida ishlatilgan bayroq ranglari va ramzlari toʻgʻrisida yetarli maʼlumot yoʻq. Turk bayrogʻi dastlab Oq bayroq sifatida koʻriladi.

XV asrdan keyin Salim I Yovuz davrida Chaldiran jangida yashil bayroq ishlatila boshlandi. Turk bayrogʻiga eng yaqin shakl — Salim III davrida uchraydi. Bayroqda hilol bilan birga sakkiz burchak ishlatilgan. Sakkiz qirrali yulduz shakl ilmiga koʻra gʻalaba deganidir. Tanzimat davrida 1844-yilda Abdulmajid davrida bayroqdagi yulduz besh burchak shaklida boʻlgan.

Sultonlik tugatilgach, bayroqning shakli 1936-yil 29-mayda belgilandi. Turkiya bayrogʻidan foydalanish 1937-yil 28-iyuldagi 27175-sonli „Turk bayrogʻi toʻgʻrisidagi farmon“ bilan tartibga solingan.
## Bichimi
Turkiya Vazirlar Mahkamasining 1985-yil 25-yanvardagi 85/9034-sonli qarori va 4-moddasining „Turk bayrogʻi qoidalari“ da bayroqning oʻlchamlari aniqlangan.
## Manbalar

## Havolalar
* 22 Eylül 1983 tarih, 2893 sayılı Türk bayrağı Kanunu
Shollar suvi

**Shollar suvi** () — Ozarbayjon Respublikasining Xachmaz viloyati Shollar qishlogʻida joylashgan buloq suvi.
## Tarixi

XIX asrning oʻrtalarida Bokuda toza ichimlik suvi bilan fojiali holat yuzaga keldi: quduqlardan olingan suv mazasiz va har doim ham toza emas edi. Shaharda vabo, qizil isitma, ich qotishi hollari tobora koʻproq uchrab turdi. Shuning uchun, 1860-yillarning oxirida, Boku qal’asi yaqinida ichimlik suvini tekshirish boshlandi.

1879-yil sentabr oyida Boku shahar dumasining yigʻilishida Hoji Zeynalabdin Tagiyev suv qidirish va kelajakdagi suv taʼminotini loyihalash uchun 1000 rubl miqdorida mablag 'ajratishni taklif qildi. Geolog Betsevichning rahbarligi ostida shaharning oʻzida va uning atroflarida toʻplangan yer osti suvlari miqdori mahalliy isteʼmol uchun yetarli boʻlgan, ammo uning sifati qoniqarli emasligi maʼlum boʻldi. 1880-yil may oyida Boku Dumasi Boku yaqinida yer osti suvlarini qidirish uchun komissiya tuzdi.

1884-yilda muhandis Otto Lenz Bokudagi Mashta va Buzovna qishloqlarida suv topdi, ammo tuz miqdori juda koʻp boʻlgani sababli uni ichishga yaroqsiz boʻlib chiqdi va uni tozalash foydasiz deb topildi.
## Suv quvurlari

1899-yil oktabr oyida ingliz muhandisi Uilyam Lindli buloq va daryolarga boy Kubin uyezdining grafliklarida qidiruv ishlarini boshladi. Muvozanatli suv Bokudan 180 kilometr narida, baland tekislikda joylashgan Shollar va Fersali qishloqlarida topilgan. 1901-yil may oyida Boku shahriga navbatdagi tashrifi davomida Lindli Boku Dumasiga hisobot taqdim etdi, shundan soʻng 1901-yil 23-iyunda uning loyihasi maʼqullanib, uni amalga oshirish uchun 35,000 rubl ajratildi (ulardan 25 mingini Dumadagi ovozli Alimardanbek Topchibashev shaxsan topshirdi).

1902-yilda Duma suv taʼminoti tizimini qurish uchun 182 ming rubl ajratdi. 1903-yil kuzida Lindley vakillari Bokuga oʻzining soʻnggi loyihasini taqdim etdilar.

Quduq burgʻulash Lindley kompaniyasining shaxsiy nazorati ostida fransuz kompaniyasi tomonidan amalga oshirildi. Qurilish ishlari 1904-yil fevralda boshlangan, ammo keyingi inqilobiy voqealar va bir qator vabo epidemiyalari tufayli jiddiy tanaffuslar bilan davom etgan.

Nihoyat, 1909-yil 5-mayda shahar Dumasi Rossiyada (177 kilometr) yagona Boku-Shollar suv taʼminoti tizimini qurish masalasini nihoyat hal qildi: maʼmuriyat ostida „Suv ​​taʼminoti qurilishi boshqarmasi“ tashkil etildi va uning bevosita muallifi loyiha muhandisi etib tayinlandi. 1912-yil yanvar oyida Boku Dumasi tomonidan berilgan petitsiya munosabati bilan imperator Nikolay II maʼlum miqdordagi yerni Boku shahrining mulkiga oʻtkazish toʻgʻrisida farmon chiqardi.

1916-yil oxiriga kelib Boku-Shollar suv taʼminoti tizimi qurilishi asosan yakunlandi. 1917-yil 21-yanvarda Bokuda birinchi Shollar suvi Krasnovodskaya koʻchasida (hozirgi S. Vurgun koʻchasi) paydo boʻldi. 6 million chelak suv sigʻimiga ega boʻlgan suv oʻtkazgichi kuniga 3 million chelakni suv bilan taʼminlash uchun moʻljallangan edi. Shollar qishlogʻida artezian nasoslaridan tortib, Sumgait shahri yaqinidagi Nasosniy qishlogʻigacha (taxminan 190 kilometr) suv taʼminoti orqali suv tortishish kuchi bilan oqadi.

## Manbalar
Hoshim Arslonov

**Hoshim Arslonov** – kino va teatr aktyori. Kino, teatr va dublyaj sohasida samarali faoliyat olib borgan. 2020-yilning 29-may kuni saraton kasalligidan vafot etgan.

## Biografiyasi
* 1950-yilda Chust tumanida tugʻilgan. 
* 1977-yilda Mannon Uyg'ur nomidagi Toshkent davlat san'at institutini tamomlagan.
* 1977-yildan 2017-yilgacha Oʻzbek davlat drama teatrida faoliyat yuritgan.

## Filmografiya
Arslonov „Margʻiyona“ (1996), „Otamdan qolgan dalalar“ (1997), „Alpomish“ (2000), „Xoʻja Nasriddin: Oʻyin boshlandi“ (2006), „Chavandoz“ (2007), „Qasos“ (2011) va boshqa filmlarda suratga tushgan. Uning kinodagi soʻnggi ishi 2019-yilda suratga olingan „101-reys“ filmi boʻlib qoldi. Bu filmda Hoshim Arslonov layner bosh uchuvchisi samolyot kapitani obrazini gavdalantirdi. Italiyaning Iskya shahrida xalqaro kinofestivalda „Ulugʻbek. Osmon toqiga qoʻyilgan narvon“ filmidagi roli uchun gʻoliblikni qoʻlga kiritgan va sovrindor boʻlgan.

Hoshim Arslonov dublyaj sohasida uzoq va samarali faoliyat olib borib, minglab kino-film va seriallarni ovozlashtirishda qatnashgan. Karib dengizi qaroqchilari, Garri Potter, Uzuklar Hukumdori kabi filmlarda bosh qahramonlarga ovoz bergan.

## Manbalar

## Havolalar
Ozarbayjonda futbol

**Ozarbayjonda futbol** — Ozarbayjon Respublikasida sportning muhim yoʻnalishlaridan biri. Oʻnlab yillar davomida futbol Ozarbayjonning eng sevimli sport turlaridan biri boʻlib kelgan. Ozarbayjon futbol olamiga koʻplab yorqin nomlar berdi, ular orasida koʻplab millat vakillari — Tofiq Baxramov, Nazim Sulaymonov, Anatoliy Banishevskiy, Kazbek Tuaev, Aleksandr Jidkov, Veli Kasumov, Dmitriy Kramarenko, Lev Mayorov, Igor Ponomaryov va boshqalar bor.

## Ozarbayjon Futbol Federatsiyalari uyushmasi
### Davlat dasturi

OFFU — Ozarbayjon futbol federatsiyalari uyushmasi Ozarbayjonda futbolni boshqarishni amalga oshiradi. Bosh ofis Bokuda joylashgan. Shuningdek, mintaqaviy vakolatxonalar mavjud. U milliy chempionat, mamlakat kubogi, super kubogi, mamlakat milliy jamoalarining oʻyinlarini tashkillashtirish, umuman butun futbolni qoʻllab-quvvatlash, rivojlantirish va ommalashtirish bilan shugʻullanadi. Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev 2005-yilda oʻz farmoni bilan 2006—2015-yillarda mamlakatda futbolni rivojlantirish Davlat dasturini tasdiqlagan. Bolalar futbolini rivojlantirish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish dasturning asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Shu munosabat bilan respublikaning shahar va tumanlarida 20 ta yopiq sport maydonchalari qurildi. Mamlakatdagi futbol klublari mavqeyi mustahkamlanmoqda, moddiy-texnik baza rivojlanmoqda, ularning aksariyati stadionlar va oʻquv bazalarini qurmoqda. Bu allaqachon maʼlum ijobiy natijalarni berdi.
## Ozarbayjon futbol akademiyasi

Ozarbayjonda birinchi Futbol akademiyasi UEFA va AFFA moliyaviy koʻmagida mamlakatda bolalar futbolini rivojlantirish maqsadida qurilgan. Akademiyaning rasmiy ochilish marosimi 2009-yil 23-fevralda FIFA Ijroiya qoʻmitasi aʼzosi, UEFA vitse-prezidenti Chenes Erzik, FIFA texnik direktori Jan Mishel Benenez, Ozarbayjon Futbol Federatsiyalari assotsiatsiyasi prezidenti Rovnag Abdullayev, Ozarbayjon yoshlar va sport vazirining oʻrinbosari — Ismoil Ismoilov, vitse-prezident ishtirokida boʻlib oʻtdi. Ozarbayjon Milliy olimpiya qoʻmitasi prezidenti Chingiz Xuseynzoda, OFFU Ijroiya qoʻmitasi aʼzolari, futbol faxriylari va boshqa rasmiy shaxslar ishtirok etgan.
## Ozarbayjon Futbol Premer-ligasi

Premer-liga Yevropada eng keng tarqalgan ikki doira tizimiga muvofiq amalga oshiriladi. 2008/09-yilgi mavsumda Musobaqa Ozarbayjon chempionatidan Premer-ligaga oʻzgartirildi. Musobaqada mamlakatning turli mintaqalaridan kelgan 16 ta klub qatnashmoqda. Mavsum avgust oyida boshlanadi va kelgusi yilning may oyining oxirigacha davom etadi va qishki tanaffus dekabr oyining boshidan fevral oyining oʻrtalariga qadar davom etadi. Mavsum natijalariga koʻra soʻnggi ikki oʻrinni egallagan jamoalar birinchi divizionga oʻtishadi va ularning oʻrnini mos ravishda birinchi divizonning eng yaxshi ikkita klubi egallashadi.
## Manbalar
Qozogʻistonda futbol

**[[Qozogʻiston]]da [[futbol]]** — Qozogʻiston Futbol Federatsiyasi milliy organ tomonidan boshqariladi. QFF erkaklar, ayollar va futzal terma jamoalarini tashkillashtiradi. Futbol mamlakatda eng ommabop sport turlaridan biri boʻlib, undan keyin xokkey turadi.

## Tarix
Qozoq futboli birinchi Semeyda Birinchi Jahon urushidan oldin paydo boʻlgan, oʻsha paytda britaniyalik savdogarlar oʻyinni Qozogʻistonga olib kelishgan edi. Oʻyinning ilk oʻyinchilaridan biri yozuvchi Muxtor Avezov edi. Koʻp oʻtmay jamoalar Pavlodar va Jambulda, 1928-yilda Qozogʻiston SSR vakili jamoasining birinchi rasmiy paydo boʻldi. 1930-yillarga kelib, qozoq klublari Sovet futbolining quyi divizionlarida muntazam qatnashib turishdi.

Ikkinchi Jahon Urushidan keyin 1946-yilda muntazam liga boshlandi, 1948-yilda doimiy ravishda tashkil qilingan kubok musobaqasi tashkil etildi. 1959-yilda Qozogʻiston SSR doimiy futbol federatsiyasi tashkil etildi. „Qayrat“ jamoasining yetakchi klubi 1960-yilda tarixga kirdi. 1963-yilda Sovet Ittifoqi Oliy Ligasida kurash olib borgan birinchi qozoq tomoni boʻlib, Sovet Ittifoqi Kubogining yarim finaliga qadar yetib borgan va bu tarixdagi eng yaxshi koʻrsatkich. Ular 1976-yilda Sovet Birinchi Ligasida Qozogʻistonning birinchi gʻalabasini qayd etishgan.

1977-yilgacha „Qayrat“ klubi himoyachisi Seilda Baishakov Jahon chempionati saralashida Vengriyaga qarshi oʻyinda debyut qilgan paytgacha biron bir qozoq futbolchisi SSSR terma jamoasida oʻynamagan edi. Keyinchalik, 1986-yilda uning klubi oliy ligada yettinchi — qozoq klublari uchun eng yaxshi marrani zabt etish bilan oʻzlarining shon-sharaflariga yana yangi gʻalaba qoʻshishdi. Shuningdek, mamlakatning Yevgeniy Yarovenko ham 1988-yilgi Yozgi Olimpiada Oʻyinlarida gʻolib boʻlib Sovet Ittifoqining shon-sharaflariga qoʻshildi.

Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, 1992-yilda Qozogʻiston Respublikasi Futbol Uyushmasi tashkil etildi va koʻp oʻtmay FIFA va Osiyo Futbol Konfederatsiyasiga qabul qilindi. Tez orada terma jamoa debyut qildi va qozoq individual musobaqalari tashkil etildi. Qayta nomlangan FFK 2002-yilda UEFA ga oʻtidi, OFK bilan munosabatlarini tugatdi
.

## Manbalar
Qirgʻizistonda futbol

**[[Qirgʻiziston]]da [[futbol]]** sport turini Qirgʻiziston Futbol Federatsiyasi boshqaradi. Uyushma milliy futbol jamoasini, shuningdek, Qirgʻiziston ligasini boshqaradi. Futbol mamlakatda eng ommabop sport turidir.

## Terma jamoa
Qirgʻiziston milliy terma jamoasi oʻzining ilk oʻyinini 1992-yil 23-avgustda Toshkentda Markaziy Osiyo kubogi doirasida oʻtkazib, Oʻzbekistonga 0:3 hisobida magʻlub boʻlgan.

1994-yilda Qirg‘iziston Futbol Federatsiyasi Osiyo Futbol Konfederatsiyasi va FIFAga aʼzo boʻlib, ular homiyligidagi xalqaro musobaqalarda qatnashish huquqini qoʻlga kiritgan. 1990—2000-yillarda Qirgʻiziston milliy terma jamoasi muntazam oʻynamagan – masalan, 1995, 1998, 2002 va 2005-yillarda bironta ham oʻyin oʻtkazmagan. Shuningdek, 1996-yilda qirgʻizistonlik futbolchilar Osiyo kubogi saralash bosqichidan, 1997-yilda esa jahon chempionati saralash bosqichidan oʻta olishmagan. 2007-yilgi Osiyo kubogining saralash bisqichida Qirgʻiziston terma jamoasi FIFA reytingida pastroq oʻrinda turganligi sababli ishtirok etmagan.

## Qirgʻizistondagi futbol stadionlari sigʻimi boʻyicha

## Manbalar
Tojikistonda futbol

**[[Tojikiston]]da [[futbol]]** eng ommabop sport turlaridan biri bo'lib, 1991-yilda mustaqillikka erishgandan keyin rivojlangan. Milliy assotsiatsiya FIFA va Osiyo Futbol Konfederatsiyasi tomonidan kattalar va yoshlar o'rtasidagi musobaqalarda muntazam qatnashib keladi. Biroq, mamlakat hali biron bir haqiqiy muvaffaqiyatga erisha olmadi. Pul mablag'lari cheklangan, xalqaro o'yinlarni o'tkazish va turar joy xarajatlari juda qimmat. Shu sababli milliy jamoalarga rasmiy musobaqalardan tashqari tajriba orttirish juda qiyin.

## Tojikistonda futbol tarixi
### Sovet davri
Tojikistonda futbol 1920-yillarda rivojlana boshlagan va Tojikiston milliy futbol federatsiyasi 1936-yilda tashkil etilgan. 1937-yilda Tojikiston SSR birinchi chempionati (ya'ni Tojikiston ligasi) bo'lib, unga 20 dan ortiq jamoalar kirgan. "Dinamo Stalinobod" birinchi, "Spartak" Stalinobod ikkinchi, "Dinamo Kirovobod" uchinchi bo'ldi. O'sha yili "Dinamo Stalinobod" SSSR kubogida debyutini o'tkazdi, u yerda "Spartak" Toshkentni 2-1 hisobida mag'lubiyatga uchratdi, ammo Boku "Lokomotiv" jamoasiga 5: 0 hisobida yutqazdi. 

SSSR oliy ligasida o'ynagan Tojikiston SSR dan yagona futbol klubi bu SKA-Pomir Dushanbe bo'lib, ular 1989-yildan 1991-yilgacha ketma-ket uch mavsum o'ynashgan.

1974-yildan 1992-yilgacha bir qancha tojikistonlik futbolchilar SSSR milliy futbol jamoasi va MDH milliy terma jamoasining a'zolari bo'lishgan:

## Mustaqillikdan keyin
Fuqarolar urushidan keyin 19920yilda Tojikiston Ligasi va Tojikiston kubogi qayta tiklandi. 1994-yilda Tojikiston milliy futbol federatsiyasi qayta tashkil etildi.

Tojikiston milliy terma jamoasining muvaffaqiyati 1993-yilda, EKO kubogida uchinchi oʻrinni egallagan, 1998-yilgi Osiyo oʻyinlarida ham muvaffaqiyatli ishtirok etib, ikkinchi bosqichga chiqdi. Ammo eng katta koʻrsatkich 2006-yilda Osiyo Chempionlar Kubogi chempionlari boʻlgan. Chaqiriq Kubogidagi keyingi oʻyinlar ham qoniqarli edi, 2008-yilgi OFK Chaqiriq Kubogida uchinchi oʻrinni, 2010-yil gʻolib boʻldi.

17 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha Tojikiston milliy terma jamoasi 2006-yil 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida bronza medaliga sazovor boʻlgan va keyingi yili 2007-yilda boʻlib oʻtgan FIFA U-17 Jahon chempionatida nimchorak finalga chiqqan.

## Manbalar
Mosley

***Mosley*** — 2019-yilda Huhu Studios va China Film Animation tomonidan ishlab chiqarilgan Yangi Zelandiya kompyuter-animatsion filmi.

## Ovoz berganlar
* Kirby Atkins ovozi Mosley
* Leah Atkins ovozi Rue
* Rhys Darby ovozi Deaver
* Lucy Lawless ovozi Bera
* Temuera Morrison ovozi Warfield
* Timothy Raby ovozi Turpin
* John Rhys-Davies ovozi Warnie
* Daryl Habraken ovozi the Guardian

## Manbalar

## Havolalar
*
*IMDB Mosley film maqola
The Boxtrolls

***The Boxtrolls*** („Quti-trollar“) 2014-yilda ishlangan, Graham Annable va Anthony Stacchi rejissorlik qilgan hamda Alan Snow qalamiga mansub 2005-yilda yozilgan *[[Here Be Monsters!]]* nomli romanga asoslangan komediya va fantastika janridagi Amerika stop-motion animatsion filmdir.

## Manbalar

## Havolalar
*
Qochish rejasi 3

**Qochish rejasi 3** () — 2019-yilda John Herzfeld tomonidan suratga olingan AQSH triller filmi.

## Rollarda

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* 
* 
* 
*
Crawl

***Crawl*** — 2019-yilda ishlangan Amerika dahshatli filmi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Paramount Pictures - Crawl
Chow Yun-fat

**Chow Yun-fat** (1955-yil 18-mayda tugʻilgan) ilgari **Donald Chow** nomi bilan tanilgan Hong Konglik aktyor.

*[[The Replacement Killers]]* (1998), *[[Anna and the King]]* (1999), *[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]* (2000), *[[Bulletproof Monk]]* (2003), *[[Karib dengizi qaroqchilari: Dunyolar chegarasida]]* (2007), *[[God of Gamblers]]* (1989), *[[Curse of the Golden Flower]]* (2006)*, *Let the Bullets Fly* (2010)* kabi filmlarida rollar ijro etgan*.*

## Manbalar
Stellan Skarsgård

**Stella John Skarsgård** (1951-yil 13-iyunda tugʻilgan) – shvetsiyalik aktyor. U *[[Qirol Arthur (film)|Qirol Artur]]*, *[[Karib dengizi qaroqchilari: Murdalar sandigʻi]]* (2006), *[[Karib dengizi qaroqchilari: Dunyolar chegarasida]]* (2007), *[[Mamma Mia! (film)|Mamma Mia!]]* (2008),*[[Thor]]* (2011), *[[Qasoskorlar (film, 2012)|Qasoskorlar]]* (2012), ** (2013), *[[Qasoskorlar: Ultron davri]]* (2015), *[[Cinderella (film)|Cinderella]]* (2015) va *[[Dune (film)|Dune]]* (2021) kabi filmlarda suratga tushgan.

## Manbalar
Kanada musulmonlar uyushmasi

**Kanada Musulmonlar Uyushmasi** (KMU) — Kanadada roʻyxatdan oʻtgan notijorat korporatsiya hisoblanadi.

CMU 2006-yil 20-avgustda Kanada Musulmonlari Kongressi (MCC) kengashidagi chuqur boʻlinishlarni hal qilishga urinish natijasida natijasida boshlandi. Kengash yigʻilishlarida fraktsiyalardan birining vakillari boʻlgan aʼzolar kelishmovchiliklarni bartaraf etish va yangi rahbarni saylash uchun yigʻilishga urinish muvaffaqiyatsiz tugadi. Toronto mintaqasidagi barcha ijro etuvchi (shu jumladan El-Faruk Xaki) va kengashning koʻp qismi (shu jumladan Gari Deyl) ishtirok etgan kengash aʼzolari bir ovozdan MMCdan ketishga va yangi demokratik tashkilotni tuzishga qaror qilishdi.

Din va davlatning boʻlinishini qoʻllab-quvvatlagan CMU musulmon jamoatchiligi va uning ichida inson huquqlari, inson qadr-qimmati, ijtimoiy adolat va Islom toʻgʻrisidagi muqobil ilgʻor va keng qamrovli gʻoyalarni hal qilish bilan ishlaydi. U musulmonlar va kanadaliklarning kimligini jamoat vijdoni va ijtimoiy adolatga sodiqligi bilan nishonlashda quvonchni uygʻotishga intiladi.

CMU shuningdek 2007-yilda Ontario Fuqarolar Assambleyasiga saylov islohoti boʻyicha oʻz pozitsiyasini bayon qilgan koʻplab guruhlardan biri edi. Ular koʻproq vakolatli hukumatni tanlashning kaliti sifatida mutanosib vakillikning baʼzi shakllarini qoʻllab-quvvatladilar.
## Manbalar

## Havolalar
*Canadian Muslim Union 
*Progressive Muslim group implodes Reuel S. Amdur, * Arab-Amerika yangiliklari*
The Babysitter

**The Babysitter** &mdash; 2017-yilda Netflix tomonidan tarqatilgan Amerika dahshatli komediya filmi.
## Manbalar

## Havolalar
*
Qozogʻiston geografiyasi

Qozogʻiston Oʻrta Osiyo va Sharqiy Yevropada joylashgan. 2,724,900 kvadrat kilometr maydonga ega boʻlgan Qozogʻiston Oʻrta Osiyodagi toʻrtta davlatdan ikki baravar va Alyaskadan 60 % katta. Mamlakat janubda Turkmaniston, Oʻzbekiston va Qirgʻiziston; Rossiya shimolda; gʻ'arbda Kaspiy dengizi; sharqda Xitoyning Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati bilan chegaradosh.
## Yevropa hududi
Qozogʻiston — dunyoning ikki qismida, Yevropa va Osiyo chegarasida joylashgan davlat; mamlakatning katta qismi Osiyoda, kichikroq — Sharqiy Yevropada joylashgan. Sovet, rus va qozoq manbalarida Yevropaning Qozogʻiston orqali oʻtadigan chegarasi Mugodjari togʻlari va Emba daryosi boʻylab berilgan. Ilgari dunyoning chegaralari Ural daryosi boʻylab tortilgan, shuning uchun baʼzi manbalarda farqlar mavjud: „Britannica“ ensiklopediyasi „Yevropa“ maqolasida TSB (Mugodjari va Emba uchun) bilan bir vaqtga toʻgʻri keladigan Yevropa va Osiyoning chegaralari tasvirlangan, ammo ingliz tilidagi xaritalarda chegara Ural daryosi boʻyida koʻrsatilgan. Markaziy razvedka boshqarmasining Umumjahon faktlar kitobi Qozogʻistonning Yevropa qismini Ural daryosi boʻylab chizishda davom etmoqda.

## Iqlimi

Qozogʻistondagi iqlim kontinentaldir. Yozda havo harorati oʻrtacha 30 °C va qishda oʻrtacha −20 °C boʻladi.

Quyida iqlim diagrammalarida mamlakatning turli xil iqlimlaridan namunalar keltirilgan, ular ikkita qarama-qarshi shaharlardan olingan (tegishli jadvallar bilan); Aktau va mamlakatning gʻarbiy qismidagi Kaspiy dengizi sohillari sovuq choʻl iqlimi va sovuq quruq iqlimi bilan ajralib turadi, Petropavl iqlimi mamlakatning qolgan qismi uchun odatiy iqlimga ega; nam faslli kontinental iqlimning keskin oʻzgarishi, yogʻingarchilikning notekis taqsimlanishi va fasllar orasidagi haroratning keskin oʻzgarishi bilan farqlanadi.

## Maydon va chegaralar

CIA World Factbook hisob-kitoblariga koʻra:
;Maydon
:* Umumiy: 
:* Quruqlik: 
:* Suv: 
; Yer chegaralari
* Chegaradosh davlatlari: Xitoy (janubi-sharqdan) , Qirgʻiziston (janubi-sharqdan) , Rossiya (shimoldan) , Turkmaniston (janubdan) , Oʻzbekiston (janubdan) .

## Manbalar
Xidirnazar Olloqulov

**Xidirnazar Olloqulov** (yoki **Allaqulov** yoki **Alloqulov**) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisod fanlari doktori, professor, dissident. 2002-yilning mayidan 2004-yilning iyunigacha Termiz davlat universitetining rektori lavozimida faoliyat yuritgan.

Surxondaryo viloyatida tugʻilgan. 2020-yilning mayida „Adabiyot“ gazetasi bosh muharriri Baxtiyor Karim bilan boʻlgan sal kam bir soatlik videointervyusida Islom Karimov va Shavkat Mirziyoyev siyosatini, Oʻzbekistondagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy ahvolni keskin tanqid qilib chiqishi bilan keng ommaga tanildi. Ushbu intervyusida U Oʻzbekistonni dunyodagi eng kambagʻal mamlakatlar sirasiga kirganini, mamlakat aholisining aksar qismi kambagʻallikda va qashshoqlikda yashab kelayotganini taʼkidlab, mamlakatda tub siyosiy va iqtisodiy-ijtimoiy oʻzgarishlar kerakligiga urgʻu berdi. Ushbu intervyu oʻzbekistonliklar orasida keng ommalashib, Xidirnazar Olloqulovning tarafdorlari paydo boʻldi. 2020-yilning 4-iyunida Xidirnazar Olloqulov navbatdagi intervyusida Oʻzbekistonda yangi siyosiy partiya — „Haqiqat va taraqqiyot“ sotsial-demokratik partiyasi yaratilishni boshlaganini eʼlon qildi. Shuningdek U 2021-yilda Oʻzbekistonda boʻlib oʻtishi rejalashtirilayotgan navbatdagi prezidentlik saylovlarida qatnashishi mumkinligini aytib oʻtdi.

Xidirnazar Olloqulov va mustaqil OAVlarga koʻra, rektorlik lavozimidan nohaq olingan va unga nisbatan sunʼiy ravishda jinoiy ish ochilgan. U Oʻzbekistondagi 14 ta sudda (shu jumladan, Oliy sudda) va Inson huquqlari boʻyicha BMT qoʻmitasida bu ishda yutib chiqqan va toʻliq oqlanib, aybsizligi isbotlangan.

## Manbalar
The Delicious One

**The Delicious One**, Wienerschnitzel tomonidan yaratilgan quvnoq animatsiya qahramoni.

## Manbalar

## Havolalar
*
O‘zbekiston bosh vazirlari ro‘yxati

## Oʻzbekiston bosh vazirlari roʻyxati
### Oʻzbekiston SSR
* 1925-yil fevral — 1937-yil iyun — Fayzulla Xoʻjayev
* 1937-yil iyun — oktabr — Abdulla Karimov
* 1937-yil oktabr — 1938-yil iyul — Sulton Segizboyev
* 1938-yil 23-iyul — 1950-yil 21-avgust — Abdujabbor Abdurahmonov
* 1950-yil 21-avgust — 1951-yil 18-may — Abdurazzoq Mavlonov
* 1951-yil 18-may — 1953-yil 7-aprel — Nuriddin Muhiddinov
* 1953-yil 7-aprel — 1954-yil 18-dekabr — Usmon Yusupov
* 1954-yil 18-dekabr — 1955-yil 22-dekabr — Nuriddin Muhiddinov
* 1955-yil 22-dekabr — 1957-yil 30-dekabr — Sobir Kamolov
* 1957-yil 30-dekabr — 1959-yil 16-mart — Mansur Mirzaahmedov
* 1959-yil 16-mart — 1961-yil 27-sentabr — Orif Alimov
* 1961-yil 27-sentabr — 1971-yil 25-fevral — Rahmonqul Qurbonov
* 1971-yil 25-fevral — 1984-yil 19-noyabr — Narmaxonmadi Xudoyberdiyev
* 1984-yil 19-noyabr — 1989-yil 21-oktabr — Gʻayrat Qodirov
* 1989-yil 21-oktabr — 1990-yil 26-mart — Mirahad Mirqosimov
* 1990-yil 26-mart — 1-noyabr — Shukrullo Mirsaidov
### Oʻzbekiston
* 1990-yil 13-noyabr — 1992-yil 8-yanvar — Islom Karimov
* 1992-yil 13-yanvar — 1995-yil 21-dekabr — Abdulhoshim Mutalov
* 1995-yil 21-dekabr — 2003-yil 11-dekabr  — Oʻtkir Sultonov
* 2003-yil 12-dekabr — 2016-yil 13-dekabr— Shavkat Mirziyoyev
* 2016-yil 14-dekabr — h.v. — Abdulla Oripov
Butunjahon qozoqlar uyushmasi

**Butunjahon qozoqlar uyushmasi** (BQU), **Jahon qozoqlari hamjamiyati** ()— respublika miqyosidagi xalqaro nodavlat notijorat tashkiloti.

1992-yil 29-sentabrda Olmaotada Birinchi Jahon qozoqlari Qurultoyining qarori bilan tashkil etilgan. Dunyoning 33 mamlakatidan 800 nafar inson Butunjahon qozoqlar uyushmasini tuzdilar va bir ovozdan Nursulton Nazarboyevni Rayosat raisi etib sayladilar.

Qozogʻiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1992-yil 3-noyabrda *Butunjahon qozoqlar uyushmasi* sifatida roʻyxatga olingan.

Uyushmaning dunyoning 19 mamlakatida boʻlinmalari va vakolatxonalari mavjud. Uyushmaning maʼlumotlariga koʻra, dunyoning 43 mamlakatida 5 milliondan ortiq qozoqlar Qozogʻistondan tashqarida istiqomat qilishadi.

Uyushmaning asosiy maqsadi — chet ellik vatandoshlar bilan madaniy va maʼnaviy rivojlanish, taʼlim va biznes masalalari boʻyicha aloqalarni oʻrnatish.

Unda „Atajurt“ nashriyot markazi, kutubxona va sanʼat markazi mavjud. Uyushma aktivlariga rus va qozoq tillaridagi monografiyalar kiradi: "Qozoq diasporasining tarixiy taqdirlari. „Kelib chiqishi va rivojlanishi“ (G. Mendikulova, 2006) „Butunjahon qozoqlar uyushmasi va Butunjahon qozoqlarning Qurultoyi“ boʻlimi va „Өзбекстандағы қазақтардың тарихы және бүгінгі дамуы“ monografiyasi (Qoblandin Q., Mugʻqulova G. M., 2009).
## Ijrochilar
Uyushma Prezidiumi raisi — Qozogʻiston Respublikasi Elboshisi Nursulton Abishevich Nazarboyev.
### Raisining birinchi oʻrinbosarlari
* Naimanbayev, Kaldarbek Naimanbaevich 1992 — 2004-yillar
* Mamashev, Talgat Asilovich 2004-10-06-06.2017
* Turisbekov, Zautbek Kausbekovich 06.2017 dan-hozir

## Manbalar
Robot bolasi

***Robot bolasi*** (; asl tarjimasi: „Men onaman“) 2019-yili katta ekranlarga chiqarilgan AQSh filmidir.
## Manbalar

## Havolalar
*
Bolgariyadagi gagauzlar

**Bolgariyadagi gagauzlar** — bir paytlar zamonaviy sharqiy (Qora dengiz) Bolgariyaning asosiy aholisini tashkil etgan mahalliy turkiy tilli pravoslavlar. Ularning qishloqlari anʼanaviy ravishda Bolgariyaning shimoli-sharqida (Dobrudja) toʻplangan. Biroq, dastlabki yashash joylaridagi murakkab migratsiya va assimilyatsiya jarayonlari natijasida gagauzlar deyarli butunlay zamonaviy bolgar millatiga kirdi. Bundan tashqari, 1812-1830-yillarda Usmonlilar imperiyasining shartli ravishda „bolgar“ yerlaridan Rossiya imperiyasiga kelgan 10 mingdan ortiq turkiyzabon muhojirlarning taqdiri mutlaqo boshqacha edi: vaqt oʻtishi bilan bu yerga koʻchib kelgan bolgarlarning bir qismi va vaqt oʻtishi bilan immigrantlarning avlodlari qabul qilinganligi sababli ularning soni oʻn baravar koʻpaydi. Gagauzlarning anʼanaviy dini — bu pravoslavlikka aylandi.
## Tarixi

Gagauziyaliklarga birinchi marta Qora dengizning gʻarbiy sohilida (hozirgi Bolgariyaning sharqiy qismida) duch kelishadi. Ularning qishloqlari Keyp-Emona va Ruminiyaning Konstanta shahri oʻrtasidagi hududda joylashgan. Bolgariya ichida Gagauz qishloqlari Provadiya va Shumen shaharlariga qadar joylashgan. Gagauziyaning asosiy shaharlari: Varna, Kavarna, Dobrich, Balchik, Shumen va Provadiya. Umuman olganda, 70 ga yaqin qishloq va shahar Gagauziya deb hisoblanadi.

1812-1830-yillarda Rossiya-Turkiya urushlarining oqibatlari tufayli gagauzlarning bir qismi Bessarabiyaga koʻchib ketgan. 1870-yildan beri Bessarabiya koloniyalari aholisining statistik maʼlumotlariga koʻra, oʻsha paytda Bessarabiya gagauzlari soni 30 ming kishidan oshmagan. Bundan taxmin qilish mumkinki, bundan yarim asr oldin, Bessarabiyaga 10 mingdan ortiq odam koʻchib oʻtmagan. Ular Benderi va Izmail synutlarida joylashgan.

1870-78-yillarda rus-turk urushidan keyin Adrianopollarni (bolgarcha:Odrin, turkcha:Edirne) ruslarning Gagauz qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinishi munosabati bilan, Yunon cherkovini qoʻllab-quvvatlab, bolgar cherkoviga borishni istamay, janubga koʻchib oʻtdilar va Xovs provinsiyasida joylashdilar.

Ushbu davrda 6,000 ga yaqin gagauzlar yangi yerlarga koʻchib oʻtishgan deb ishoniladi. Bundan tashqari, 1,000 ga yaqin gagauzlar Bolgariyaning Kazi Yambol qishlogʻida joylashdilar. Keyin, 1923-yildagi Lozanna tinchlik shartnomasi boʻyicha Turkiya va Yunoniston oʻrtasida aholi almashinuvi paytida, ular Sharqiy Frakiyadan Yunoniston Evros (Gʻarbiy Frakiya) hududiga koʻchirildi.
## Yana qarang
* Gagauzlar

* Braziliyadagi gagauzlar

* Gretsiyadagi gagauzlar

* Ruminiyadagi gagauzlar
## Manbalar
Gretsiyadagi gagauzlar

**Gretsiyadagi gagauzlar** — Gagauziya tashqarisidagi Gagauz diasporalari ichida eng yiriklaridan biri. Ularning yashash joylari asosan Evros shahrida joylashgan va ularning dini pravoslav.
## Til
Yunoniston gagauzining madaniy va etnik xususiyatlari gagauz tilining lahjalarida, shuningdek, maʼnaviy va maishiy madaniyatdagi mahalliy tafovutlarda namoyon boʻladi. Gagauz lahjalaridan Vulcanesti lahjasi yunonc tiliga eng yaqin. Gagauz tilini asosan 50 yoshdan katta avlod biladi.
## Din
Yunon gagauzlari barchasi xristianlar, aksariyati pravoslavlikni qabul qiladilar.
## Qayta tiklash
Yunonistonda gagauzlar uch guruhga boʻlingan:
# Sharqiy Frakiyadan kelgan muhojirlar. Bu Gretsiyaning shimolida (Evros shahrida), Orestiada va Didimotika atrofidagi qishloqlarda joylashgan Gagauz qishloqlarining eng katta guruhidir.
# Xuddi shu sharqiy Frakiyadan kelgan muhojirlar. Faqat ular Yunon Makedoniyasida joylashdilar.
# Gagauzlarning uchinchi guruhi Yunon Makedoniyasining tub aholisi.
### Birinchi guruh
Gagauzlar 1923-yilgacha Sharqiy Trakiyada, taxminan 26 qishloqda yashaganlar.

Yunon-turk urushidan keyin turklar gʻalaba qozondi va 1923-yilda ikki davlat oʻrtasida kelishuv imzolandi, unga koʻra Afina va Anqara xristian va musulmon aholini bir-biri bilan almashtirish majburiyatini olishdi. Ushbu shartnomadan soʻng 1 million xristianlar (asosan yunonlar) Onadoʻlini (Turkiyani) tark etdilar (ular orasida gagauzlar ham bor edi) va Yunonistonda yangi yerlarga joylashdilar, 500 ming musulmonlar va turklar Yunonistonni tark etib, Turkiyada joylashdilar.
#### Yunonistonda aholi punktlari
Sharqiy Trakiyadan koʻchirilgan gagauzlar Orestiada va Didimotik shaharlarida va yaqin atrofdagi qishloqlarda (Evros nomining shimoliy qismi) joylashdi.
### Ikkinchi guruh
Sharqiy Trakiyadan Gagauzlarning bir qismi Yunoniston Makedoniyasida joylashib, Xrizoxoraf va Nea Kallisti qishloqlarini barpo qildilar. Ushbu qishloqlarning aholisi asosan Turkiyadan kelgan muhojirlar. Kara Xalil, Kirklareli shahri yaqinida (Lozengrad).
### Uchinchi guruh
Uchinchi guruh Yunon Makedoniyasida, Nea Zixni qishlogʻida yashaydi, ammo mahalliy gagauzlar, dastlabki ikki guruhdan farqli oʻlaroq, ushbu hududning tub aholisi.
## Mashhur shaxslar
* Xristian Kozaridis — yunon olimi.
* Kupchu, Armen inqilobchi, Elinomededoniya qoʻmitasi aʼzosi va Makedoniya uchun kurash qatnashchisi.
* Yannis Stankoglu — yunon aktyori (Turio qishlogʻidan).

## Yana qarang
* Gagauzlar

* Braziliyadagi gagauzlar

* Bolgariyadagi gagauzlar

* Ruminiyadagi gagauzlar
## Manbalar

## Havolalar
* Gagauziyaga tashrif buyurgan Gretsiyaning gagauzlari (Komrat), 2009-yil
* Gretsiyalik gagauz Gagauziyaga tashrif buyurdi
* Yunonistonning Gagauzida tuya odati (Orestiada)
* Yunonistonning Gagauzida tuya odati
* Gretsiya televideniesining Gretsiya Gagauzlari haqidagi reportaj (Gagauz tilidagi qo'shiqlar)
* 1980-yil Gretsiya gagauzining to'yi, Orestiada (yunoncha subtitrlar)
Butunjahon Gagauzlar kongressi

**Butunjahon Gagauz kongresi** — har 3 yilda bir marta ATU Gagauziya poytaxti Komrat shahrida boʻlib oʻtadi. Ushbu tadbir butun dunyodan gagauzliklarni toʻplaydi.
## Kongresslar

### I kongress
Avtonom taʼlim tarixidagi birinchi Gagauz Kongressi 2006-yilda tashkil etilgan va 20-21-iyul kunlari boʻlib oʻtdi. Ikki kun davomida uning ishtirokchilari Gagauziyaning tarixi va hayoti bilan tanishdilar, madaniy va tarixiy korxonalariga tashrif buyurdilar. Kongressda Bolgariya, Gretsiya, Rossiya, Ukraina, Turkiya, Kanada, AQSh, Braziliya va dunyoning gagauz diasporalari joylashgan bir qator boshqa mamlakatlardan 220 ga yaqin delegat qatnashdi. Kongressning asosiy maqsadi amalga oshirildi — tadbirning barcha ishtirokchilari ushbu fikrga qoʻshildi. Kongress Gagauziya va chet eldagi Gagauz diasporasi vakillari oʻrtasida yaqin ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy aloqalarni oʻrnatishga muvaffaqiyatli hissa qoʻshdi.
### II kongress
Gagauziyaning ikkinchi Kongressi 2009-yil 18-19-avgust kunlari boʻlib oʻtdi. Birinchidan, Komratning markaziy koʻchasi boʻylab Gagauziya va boshqa mamlakatlarning milliy folklor guruhlarining paradi boʻlib oʻtdi. Keyin, markaziy maydonda Gagauziyaning turli shaharlari va qishloqlarining milliy bogʻlarining tantanali marosimi boʻlib oʻtdi. Milliy liboslar, idishlar, uylarning namunalari va turli xil tomoshalar namoyish etildi. Kechqurun chet-el badiiy jamoalari va Gagauziya jamoalari, shuningdek, Gagauz va Moldaviya yulduzlari ishtirokida konsert tashkil etildi.

Fayl:Конгресс гагаузов1.JPG|Lenin ko'chasidagi milliy raqs guruhlarining namoyishi
Fayl:Конгресс гагаузов2.JPG|"Kadinja" raqs guruhi
Fayl:Конгресс гагаузов5.JPG|Chadir Lunga shahri vakillari
Fayl:Конгресс гагаузов6.JPG|Avdarma qishlog'idagi uyning misoli
Fayl:Конгресс гагаузов7.JPG|Gagauz milliy taomlari
Fayl:Конгресс гагаузов11.JPG|An'anaviy Gagauz uyi
Fayl:Конгресс гагаузов13.JPG|"Komrat vinolari" ko'rgazmasi

### III kongress
Uchinchi Kongress 2012-yil 2-3-noyabrgacha boʻlib oʻtdi. Ushbu tadbir 2012-yil 9-sentabrda boʻlib oʻtgan Gagauziya parlament saylovlari munosabati bilan avgustdan noyabrgacha qoldirildi. Gagauziya ham 4-noyabr kuni Vino kunini nishonlaydi, shuning uchun kongress ishtirokchilari ushbu tadbirda qatnashish imkoniyatiga ega boʻlishdi.
Uchinchi kongressda dunyoning 18 mamlakatidan 200 ga yaqin gagauz vakillari tashrif buyurishdi. Gagauzlarning aksariyati Ukrainadan, Rossiya, Bolgariya, Gretsiyadan kelgan.
### IV kongress
Toʻrtinchi Kongress 2017-yil 5-6-may kunlari boʻlib oʻtdi. Butunjahon Gagauz Kongressi uchun Ukraina gagauzlari haqida film tayyorlangan. Gagauziyaning ilmiy yutuqlariga bagʻishlangan „Bilgular“ jurnali tuzildi. IV Gagauz kongressi sana Gagauziyaga koʻplab yuqori martabali mehmonlar kelishi bilan bir vaqtga toʻgʻri keldi. Ular orasida Turkiya Bosh vaziri Binali Ylddirim, Moldova prezidenti Igor Dodon, Moldova Bosh vaziri Pavel Filip, shuningdek Gagauziya mamlakatlarining 20 vakili bor.

## Manbalar
Braziliyadagi gagauzlar

**Braziliyadagi gagauzlar** — gagauzlarning diasporalaridan biri. Ularning koʻpi San-Pauluda istiqomat qiladi.
## Tarix
Argentina va Braziliyaga gagauziyaliklarning katta oqimi 1922-yilda, Bessarabiya Ruminiya tomonidan boshqarilgandan keyin boshlandi.

## Taniqli shaxslar
* Dmitriy Dyakov Kiriyet-Lunga qishlogʻida tugʻilgan, San-Xose dos-Kampos koʻchalaridan biri uning sharafiga nomlangan.

* Afanasio Yazaji - jurnalist.

## Yana qarang
* Gagauzlar

* Bolgariyadagi gagauzlar

* Gretsiyadagi gagauzlar

* Ruminiyadagi gagauzlar
## Havolalar
* Braziliyalik gagauzlar hujjatli filmi
* Braziliyadagi gagauzlar haqida film
Ozarbayjondagi tatarlar

**[[Ozarbayjon Respublikasi]]dagi [[tatarlar]]** — Ozarbayjon Respublikasida yashovchi tatar millatiga mansub aholi, ushbu mamlakat fuqarolari hisoblanadi va 2009-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra, Ozarbayjon Respublikasida 25,882 tatarlar istiqomat qiladi. Bu jami aholining 0,29 foizini tashkil etadi.
## Soni

Tatarlar asosan Ozarbayjonning yirik shaharlarida: Boku, Sumqayit, Ganja, Xachmaz, Guba, Gabala va boshqalarda toʻplangan. Tatar jamoasining 90% dan ortigʻi Bokuda joylashgan. Bu yerda 25,171 tatar yashaydi. Ular Bokuda ozarbayjon turklari va ruslaridan keyin uchinchi yirik etnik guruhdir

## Din va til
Tatarlar asosan musulmon. Ular hanafiy Islom maktabiga ishonadilar.
## Bayramlari
Ozarbayjonda yashovchi tatarlar ozarbayjonlar bilan birgalikda Navroʻz, Yangi yil, Qurbon hayiti va Ramazonni, shuningdek, milliy bayrami Sabantuyi nishonlaydilar.

## Manbalar
Ozarbayjon Respublikasining davlat gerbi

**Ozarbayjon Respublikasining davlat gerbi** () — Ozarbayjon Respublikasining rasmiy davlat ramzlaridan biri (bayroq va madhiya bilan birga). Ozarbayjon Respublikasining davlat gerbi Ozarbayjon davlatining mustaqilligining ramzidir.

## Taʼrif
Qalqonlarga davlat gerblarini berish amaliyoti geraldika sanʼatida keng tarqalgan. Qalqon odamlar ming yillar davomida oʻzlarini himoya qilish, shuningdek, milliy ramzlarni namoyish qilish uchun ishlatilgan. Shubhasiz, bu sharq mamlakatlaridagi eng muhim milliy qurol vositalaridan biri, qahramonlik timsolidir. Gʻarbdan farqli oʻlaroq, sharqiy qalqon yumaloq. Ushbu qalqonda davlat gerbi tasviri Ozarbayjonning sharq tsivilizatsiyasiga tegishli ekanligidan dalolat beradi. Qalqon markazidagi sakkiz qirrali yulduz quyosh ramzidir. Quyosh (shuningdek oy) geraldika sanʼatining dunyosidagi „abadiy, doimiy, hayotdir“. Quyosh oq rangda yaʼni „tinchlik“ degan maʼnoni anglatadi.

Quyida bugʻdoy va eman shoxlarining gulchambari. Eman novdalari kuch va quvvatni anglatadi.

## Tarixi

1920-yil 30-yanvarda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi hukumati davlat madhiyasi, milliy gerbi va matbuot loyihalarini taqdim etish uchun tanlov eʼlon qilish toʻgʻrisida qaror qabul qildi:
 *Taʼlim vazirligiga davlat gerbi va bayrogʻi uchun tanlov eʼlon qilishiga buyruq. Birinchi oʻringa 50 ming rubl. Ikkinchi oʻringa 25 ming rubl pul mukofoti beriladi.* 

Tanlov 1920-yil 1-mayda yakunlanishi kerak edi. Biroq, 1920-yil 28-aprelning qulashi natijasida Ozarbayjon Demokratik Respublikasi gerbni qabul qilmadi. Taʼkidlash joizki, u Bokuda yashagan Abxaziya shahzodasi Shervashidze tomonidan ishlab chiqarilgan gerbi loyihasi edi.

1993-yil 19-yanvardagi Konstitutsiya bilan Ozarbayjon Respublikasi Davlat gerbining rangli va oq-qora tasvirlari tasdiqlandi. 1993-yil 23-fevralda Ozarbayjon Prezidenti Abulfaz Elchibey „Ozarbayjon Respublikasining Davlat gerbi toʻgʻrisidagi nizomni“ tasdiqladi.

## Manbalar