open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alvand daryosi

**Alvand** yoki **Halvon** (, , ) Sharqiy Iroq va Gʻarbiy Erondagi daryo. Erondagi Zagros togʻlaridan boshlanadi.

Daryo togʻlardan gʻarbga qarab Qasri Shirin shahriga oqib oʻtadi. U yerdan janubga buriladi va Iroq bilan chegarani kesib oʻtadi. Keyin Xanaqin shahri oʻrtasidan oqib oʻtadi. Bu yer dehqonchilikda va hududda qishloq xoʻjaligi rivojida katta rol oʻynagan. Daryo Xonaqin aholisi birligi va kurd oʻzligining ramzi hisoblangan.

Daryo Zengabadda Diyala daryosiga qoʻshiladi.

## Nomi
Vladimir Minorskiyning yozishicha, „Alvand“ nomi hozirgi Sarpoli Zahab shahri yaqinidagi daryo boʻyida joylashgan tarixiy Hulvan shahri nomi bilan bogʻliq.

## Geografiyasi
Alvand havzasi Zagrosning gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlib, taxminan 2700 km2 maydonni egallaydi. Bu hududning iqlimi yarim qurgʻoqchil boʻlib, Oʻrta yer dengizi iqlimiga xos tarzda qishi salqin va yozi quruq. Yillik yogʻingarchilik miqdori 530 mm. Hudud karst relyefi bilan ajralib turadi. Alvand havzasida 35 ga yaqin karst buloqlari (12 ta katta va 23 ta kichik) mavjud.

## Geologiya
Alvand havzasida yettita asosiy antiklinal mavjud boʻlib, ular bir-biridan sinklinallar bilan ajralib turadi. Havzaning 36% ga yaqini karbonatli jinslardan, birinchi navbatda Asmari qatlamlaridan iborat. Antiklinallarning asosiy qismini tashkil etuvchi Asmari qatlami uchinchi davrning dolomitli ohaktoshi va dolomitidan iborat. Uning tepasida mergel-qumtoshli Agʻajari qatlami yoki gips va marnli Gachasaran qatlami mavjud. Undan pastda boʻr davriga oid Pabde-Gurpi tuzilmasi joylashgan boʻlib, u mergel va slanetslardan iborat. Yana bir karbonat birikmasi boʻr davri Ilam qatlami ohaktoshidan iborat boʻlib, faqat Patagʻ antiklinalida ochilgan. Suv oʻtkazmaydigan Agʻajari va Gachasaran qatlamlari ostida joylashgan Asmari qatlami Alvand havzasidagi asosiy suv qatlami hisoblanadi.

## Yana qarang
* Alvand toʻgʻoni

## Manbalar
Xosr daryosi

**Xosr daryosi** (, *Nahr al-Xosr*) Dajla daryosining irmogʻi bo'lib, Shimoliy Mesopotamiyadagi qadimgi Nineviya shahrining markazidan oqib oʻtgan. Sanxerib hukmronligi davrida Xosr daryosidan suv toshqinining oldini olish uchun qirgʻoqlari boʻylab devorlar qurilgan.

## Yana qarang
* Nineviya
* Dajla daryosi

## Manbalar
Kifriy tumani (Diyola muhofazasi)

**Kifriy tumani** () Iroqdagi Diyola muhofazasining olti tumanidan biri. Maʼmuriy markazi Kifriy shahri. 2003-yil holatiga koʻra, aholisi soni 42,010 nafar.

Tuman hududi masalasi Sulaymoniya muhofazasi bilan bahsli. Tuman de facto Sulaymoniya muhofazasi tarkibiga kirsa-da, rasmiy ravishda Diyala muhofazoti tarkibida.

## Manbalar
Kirkuk tumani

**Kirkuk tumani** (, ) Iroqning Kirkuk muhofazoti tarkibidagi tuman. Maʼmuriy markazi Kirkuk shahri. 

Tuman Dibis, Daquq va Havija kabi uch tuman bilan chegaradosh.

## Manbalar
Mukaradib

**Mukaradib** yoki **Makr al-Sib** () Iroqdagi qishloq. Suriya bilan chegara yaqinida joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar
* http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,1223563,00.html
Musanno muhofazasi

**Musanno muhofazasi** ( *Al Mutannā*) yoki **Musanno viloyati** Iroqdagi muhofaza. 7-asrda yashagan arab generali al-Musanno ibn Horisa nomi bilan atalgan. muhofaza mamlakat janubida, Saudiya Arabistoni va Quvayt bilan chegarada joylashgan. Maʼmuriy markazi Samova shahri boʻlib, shahar Iroqdagi eng yuqori qashshoqlik darajasi – 52%ga ega.
## Tarixi
Muhofaza 1976-yilgacha hozirgi Najaf va Qodisiya muhofazalarini oʻz ichiga olgan Divaniya muhofazasi tarkibiga kirgan. 

Samova, ehtimol, Iroq nomining ham manbasi boʻlgan qadimgi Shumer – Bobil shahri Uruk (oromiycha: Erech)ga juda yaqin joylashgan. Salavka Salavkiylar davlatiga asos solganidan keyin Bobil tanazzulga uchrab, Uruk Bobil janubidagi eng yirik shaharga aylandi. Uruk nomi Bobiliyga (Bobiliya) oʻzgardi. Shahar sobiq poytaxtdan koʻra uzoq vaqt, milodiy 7-asrgacha, saqlanib qolgan.

1991-yil fevral oyida bu yerda Fors koʻrfazi urushi davomida tarixdagi eng yirik tanklar janglaridan biri boʻlmish Norfolk jangi boʻlib oʻtgan.

## Demografiya

## muhofaza hukumati
Gubernator: Ahmad Manfiy Jude
Gubernator oʻrinbosari: Sami al-Hassaniy
Al-Mutanna muhofaza kengashi raisi: Abdulatif al-Hassaniy

## Manbalar
Nahr Umr koni

**Nahr Umr koni** — Iroqning Basra shahridan shimolda joylashgan neft koni. Nahr Umr koni 6,6 milliard barrel qayta tiklanadigan zahiraga ega ekanligi isbotlangan. Neft koni 1948-yilda Iraq Petroleum Companyning hamkori Basra Petroleum Company tomonidan topilgan.

## Yana qarang

* Basra

## Manbalar
Xanke

**Xanke**  (Shuningdek, **Xanik** yoki **Xanek** tarzida ham yoziladi, ) Kurdiston mintaqasidagi Dohuk muhofazotining Simele tumanida joylashgan shaharcha. Shahar Dohukdan taxminan  janubi-gʻarbda joylashgan.

Xankeda yazidiylar istiqomat qiladi.

## Manbalar
Hemrin toʻgʻoni

**Hemrin toʻgʻoni** — Iroqning Bagʻdod shahridan 100 km shimoli-sharqda joylashgan Diyala daryosidagi toʻgʻon. Toʻgʻonning asosiy vazifasi suv toshqini oldini olish, sugʻorish va gidroenergetika ishlab chiqarishdir. Undagi elektr stantsiyasi 50 MVt quvvatga ega. Toʻgʻon va unga biriktirilgan elektr inshooti 1976—1981-yillarda oʻsha paytdagi Yugoslaviya kompaniyasi GIK Hidrogradnja (Sarayevo, hozirgi Bosniya-Gersegovina) tomonidan qurilgan. Barcha jihozlar (darvozalar, turbinalar, generatorlar) oʻsha paytdagi Yugoslaviya kompaniyalaridan yetkazib berilgan.

Suv ombori (hozirgi Hamrin koʻli) toʻla boshlagach, toshqin xavfi ostida qolgan arxeologik obyektlarni qazish uchun katta arxeologik qutqaruv operatsiyasi oʻtkazilgan. Ushbu operatsiya doirasida qazilgan joylarga Tell Madhur, Tell Rashid, Tell Saadiya va Tell Abada kiradi.

## Manbalar
Yangi Bagʻdod

**Yangi Bagʻdod** yoki **Bagʻdod al-Jidida** () Iroq poytaxti Bagʻdoddagi oʻnta maʼmuriy tumandan biri. Tumanda toʻqqizta mahalla maslahat kengashi (MAK) va bitta tuman maslahat kengashi mavjud. Tuman shahar markazidan sharqda joylashgan. Bu tuman nomi **9 Nissan** yoki **Tisa Nissan** deb oʻzgartirilgan. *[[Nisan|Nissan]]* – bu aprel oyining nomi. Biroq, koʻpchilik iroqliklar bu yangi nomdan (9 Nissan) foydalanmaydi. Shuningdek, **7 Nissan** deb ham nomlanadi.
## Manbalar

## Havolalar
* New Baghdad on Google maps
* Washington Post interview with LTC Kevin Farrell
Kaʼb ibn Zuhayr

**Kaʼb ibn Zuhayr** () – VII asrda yashab ijod etgan arab shoiri va islom paygʻambari Muhammadning zamondoshi.

Kaʼb ibn Zuhayr islom dinining soʻnggi paygʻambari Muhammad maqtab yozilgan „*Bānat Suʿād*“ qasidasining muallifi. Ushbu asar arab tilidagi birinchi madh etib yozilgan qasida boʻlgan. Sheʼr Muhammad paygʻambarning libosi – burda haqida yozilgan. Kaʼb ibn Zuhayr islomni qabul qilganidan keyin Muhammadning oldida shu sheʼrni oʻqib beradi. Paygʻambar sheʼrdan shu qadar taʼsirlanadiki, kiyimini yechib, shoirning ustiga oʻrab qoʻyadi. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, Muhammadning madh etib yozilgan ushbu burdasi yodgorlik sifatida saqlanib qolgan. Muhammad paygʻambar al-Busiriyga tushida, Kaʼb ibn Zuhayrga esa oʻngida oʻz libosini kiydirgan boʻlsa-da, burda haqida yozilgan Kaʼb ibn Zuhayrning qasidasi imom al-Busiriy yozgan asar kabi mashhur emas.

## Hayoti
Kaʼb Ibn Zuhayr bolaligidan sheʼr yozishni boshlagan. Otasi ham oʻsha davrning taniqli shoirlaridan biri boʻlgan va toki fikri va nutqi mustahkamlanmagunga qadar oʻgʻliga sheʼr yozishni taʼqiqlab qoʻygan. Shunga qaramay, ibn Zuhayr sheʼr yozishda davom etadi. Bir kuni ota oʻgʻlini sinovdan oʻtkazadi, ibn Zuhayr ushbu sinovdan muvaffaqiyatli oʻtadi va nihoyat, otasi Kaʼbga sheʼr yozishga ruxsat beradi. Sheʼrlar mashq qilishda davom etgan ibn Zuhayr oʻz davrining taniqli shoiriga aylanadi.

## Islomni qabul qilishi
Asta-sekinlik bilan kishilar islomni qabul qilib, musulmon boʻlayotgan davrda, Kaʼb va uning akasi Bujayr ham paygʻambar Muhammadning oldiga boradi, lekin birdan Kaʼbning niyati oʻzgaradi va ortiga qaytadi. Akasi Bujayr esa Muhammadning islomni qabul qiladi va musulmon boʻladi. Kaʼb akasining islomni qabul qilganidan xabar topgach, u va Muhammad haqida kinoyali sheʼr yozadi. Bundan xabar topgan Muhammad paygʻambar Kaʼb ibn Zuhayrga jazo eʼlon qiladi. Shunda ukasi Bujayr Kaʼbga Muhammadning istigʻforini soʻrashni maslahat beradi. Avvaliga Kaʼb akasining gapiga quloq solmay, bu masalada boshqalardan yordam soʻray boshlaydi. Ammo keyin xalifa Abu Bakr Siddiq orqali Muhammadning huzuriga kirishga izn oladi va islomni qabul qiladi. Oʻsha vaqtda Kaʼb ibn Zuhayr birinchi madhiya asar „*Bānat Suʿād“ni* oʻqiydi.

## Sheʼriyat
Kaʼb ibn Zuhayrning otasi ham mashhur shoir boʻlganligi sababli yoshligidan sheʼriyat muhitida katta boʻladi. Shu bois kichikligidanoq sheʼr yoza boshlaydi va kelajakda mashhur shoirga aylanadi. Tanqidchi Xalful Ahmarning aytishicha, agar Zuhayr mashhur boʻlgan bir sheʼrini yaratmaganida, uni oʻgʻli Kaʼbdan ham mashhur shoir deb hisoblashmagan boʻlar edi. Yana bir munaqqidning aytishicha, agar Kaʼb ibn Zuhayr oʻtkir tilda sheʼr yozmaganida, otasidek buyuk shoir boʻlishi mumkin edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Penzer, Norman Mosley. „“, Chapter XI
* The Burda of Hadrat Kaʼb bin Zuhair
An-Numaniya

**An-Nuʼmānīya** () Iroqdagi Dajla daryosi boʻyida, Bagʻdoddan taxminan  janubi-sharqda, Vosit muhofazotida joylashgan shahar. Bu shaharda Iroq armiyasi uchun toʻrtta milliy oʻquv markazlaridan biri joylashgan.

Bu shaharda, shuningdek, Husayn rejimi davrida Yugoslaviya pudratchisi boʻlgan Mostogradnja tomonidan qurilgan baza ham joylashgan. Iroq urushi boshlangandan soʻng, 2004-yil 1-sentyabrda baza maqsadi oʻzgartirilib, yangi chaqirilganlar uchun oʻquv bazasi sifatida faoliyat yuritgan hamda Iroq Intervensiya kuchlarining uchta batalyoni – Iroq armiyasining isyonga qarshi qanoti uchun shtab-kvartira vazifasini bajargan.

## Tarixi
An-Nuʼmoniya mintaqani boshqargan Nuʼmon III ibn al-Munzir sharafiga nomlangan. Shaharda Mutanabbiyning qabri joylashgan.

Nuʼmoniya oʻrta asrlarda muhim shahar boʻlgan. U Dajlaning gʻarbiy sohilida, Jabbul shahri roʻparasida joylashgan boʻlib, Yuqori Zab tumanining markazi boʻlgan. Shahar bozorida Juma masjidi boʻlgan. Ibn Rusta taʼkidlaganidek, Nuʼmoniya oʻzining Hiradagi gilamlari tufayli mashhur boʻlgan. 1300-yillarda Hamdalloh Mustavfiy Nuʼmoniyani xurmozorlar bilan oʻralgan obod shahar deb taʼriflagan. Shahar yaqinida Dayr Hizqil nomli monastir boʻlib, u yerda rohiblar ruhiy kasallarni davolashgan.

## An-Numaniya aerodromi
Globalsecurity.org maʼlumotlariga koʻra, „Numaniya aviabazasi Iroq janubida, Bagʻdoddan taxminan 294 kilometr janubda joylashgan. Aerodromda  uzunlikdagi yagona uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. An-Nuʼmaniya aviabazasi 17 kvadrat kilometr maydonni egallaydi va 18 kilometrlik xavfsizlik perimetri bilan himoyalangan.“

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Penjven tumani

**Penjven tumani** (; ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Eron — Iroq urushi paytida hududning koʻp qismi havo hujumlari natijasida vayron boʻlgan, tumandagi minglab odamlar koʻchirilgan. „Penjven“ nomi kurdcha „Penj“ va „Jven“ soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, mintaqada shakllangan beshta kurd-yahudiy aholi punktlari taʼsirida paydo boʻlgan nom hisoblanadi. Penjven oʻzining yam-yashil oʻrmonlari, togʻlari va turizm uchun moʻljallangan buloqlari bilan mashhur.

## Yana qarang
* Kurdiston
* Iroq Kurdistoni

## Manbalar
Pshdar tumani

**Pişder tumani** (; ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Tuman Sulaymoniya shahrining sharqida, Eron bilan chegara yaqinida joylashgan. Tumandagi eng gavjum shahar markazi Qeladizê. Tumanda 220,836 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar
Pumbedita

**Pumbedita** (baʼzida **Pumpedita** yoki **Pumbedisa**;  *Pūmbəḏīṯāʾ*, „Daryo ogʻzi“) Iroqning Falluja shahri yaqinida joylashgan qadimiy shahar. Shaharda Pumbedita akademiyasi faoliyat yuritgani bilan mashhur.

## Tarixi
Pumbedita shahrida Quddusning Ikkinchi ibodatxonasi davridan beri yahudiylar istiqomat qilgan.

Shaharda koʻp yahudiy aholi yashagan. Shahar Pumbedita akademiyasi bilan mashhur edi. Akademiya faoliyati natijasida Sura shahri shakllangan va Bobil Talmudi yuzaga kelgan. Akademiyaga III asr oxirida Yahudo ben Hizqiyol asos solgan. Akademiya Nehardeya akademiyasi vayron qilinganidan keyin tashkil etilgan. Poytaxt shahar Nehardeya Fors-Palmira urushi paytida vayron qilingan.

Tudelalik Benjaminning 12-asrdagi sayohatlari haqidagi maʼlumotlarida shunday taʼrif berilgan:
: Mosuldan ikki kunlik] Juba, yaʼni Nehardeyadagi Pumbedisa, ikki mingga yaqin yahudiylarni oʻz ichiga olgan. Ularning baʼzilari taniqli olimlardir. Ulardan asosiylari ravvin R. Chen, R. Moshe va R. Eliakim kabilar. Bu yerda sayohatchi ikki sinagoga qarshisidagi R.Yehuda va R.Shmuil qabrlarini va tutqunlik shahzodasi R. Natan va R. Bostenay, R. Nachman, B. Papa haykallarini koʻrishi mumkin. Qabrlar Yehuda va Shmeilning hayotlari davomida oʻzlari tomonidan barpo etilgan.

Guy Le Strange Ibn Serapion tuzgan Abbosiylar davridagi Mesopotamiya geografiyasi () asosida Pumbeditaning taxminiy oʻrnini aytib oʻtgan:
: Nahr-al-Badat (yoki Budot) Furot daryosining Kufa irmogʻi chap qirgʻogʻidan, Kufa shahrining shimoliga qarab bir kunlik yoʻlda, ehtimol Kantara-al-Kufa shahri yaqinida qazilgan uzun drenaj kanali edi. Aks holda Al-Kanatir, „Koʻpriklar“ deb atalgan, shubhasiz Badat boʻylab katta yoʻlni kesib oʻtadi. Bu „Koʻpriklar“ shahri buyuk Suro qayiqlar koʻprigidan 27 mil janubda va Kufadan 28 mil shimolda joylashgan. U, ehtimol, ibroniycha Pombedita (arabcha Fam-al-Badat, „Badat kanalining ogʻzi“) bilan yonma-yon boʻlgan yoki unga oʻxshash bo'lgan.

## Manbalar
Qadisiya koʻli

**Qadisiya koʻli** () Iroqning Al-Anbar shahridagi sunʼiy suv ombori. Koʻl Hadisa toʻgʻonining shimoliy tomonida joylashgan. Qodisiya Iroqning Hadisa shahri yuqori qismida Furot daryosining toʻsilishi natijasida shakllangan. Koʻl qirgʻogʻi  va yaqin atrofdagi ekin maydonlarini suv bilan taʼminlaydi.

2006-yil 3-dekabrda Amerikaning 3rd Marine Aircraft Wing harbiy boʻlinmasi vertolyoti CH-46E Sea Knight favqulodda qoʻngan joy boʻlib, oʻn olti nafar yoʻlovchidan toʻrt nafari choʻkib halok boʻlgan.

## Yana qarang
* Tartar koʻli
* Habbaniya koʻli
* Milh koʻli
* Mosul toʻgʻoni

## Manbalar
Al-Qoim chegara punkti

**Al-Qoim chegara punkti** () Suriya va Iroq oʻrtasidagi Yaqin Sharqda joylashgan asosiy taʼminot yoʻllaridan biri hisoblanadi. U Suriyaning Dayr-az-Zor muhofazotidagi Abu Kamol shahrini Iroqning Al-Anbar muhofazotidagi Al-Qoim tumanida joylashgan Husayba shahri bilan bogʻlaydi. Chegara punkti Suriya poytaxti Damashqdan 450&nbsp;km, Iroq poytaxti Bagʻdoddan 340&nbsp;km uzoqlikda joylashgan.

2019-yil 30-sentabrda Iroq Suriya fuqarolar urushi va Iroqdagi fuqarolar urushi tufayli sakkiz yillik tanaffusdan soʻng chegara punktini qayta ochdi.

## Manbalar
Qalʼat Saleh tumani

**Qalʼat Saleh tumani** () Iroqning Maysan muhofazotidagi tuman. 

Tuman markazi taxminan 40,000 aholi istiqomat qiladigan Qalʼat Saleh boʻlib, shahar Dajla daryosi sohilida, Basrani Amara bilan bogʻlaydigan 40 km uzunlikdagi yoʻl boʻyida joylashgan. Qalat Salehning eng yaqin shaharlari Al-Majar Al-Kabir (20 km shimol-gʻarb), Al-Kahlaa (shimolda 17 km) va Al-Azir (29 km janubda) kabilar.

## Mandaean jamiyati

Qalʼat Saleh tumanidagi Liṭlaṭa shahri ingliz olimi E.S.Drover tez-tez tashrif buyuradigan Mandaean *[[bit manda]]si* (ibodatxona) joylashgan manzil hisoblanadi. 20-asr mandaean ruhoniysi shayx Negm bar Zahrun umrining koʻp qismini Liṭlaṭa shahrida oʻtkazgan.

## Manbalar
Safvan tepaligi

**Safvan tepaligi** (yoki **Jabal Sanam**) janubiy Iroqdagi Basra muhofazotida joylashgan. Safvan tepaligi mintaqadagi eng baland relyef boʻlib, balandligi taxminan .

## Iroq urushi (2003)
2003-yil 19-martda Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusining 3-dengiz havo qanoti Iroq armiyasining Safvan tepaligidagi kuzatuv postiga hujum qildi.

## Manbalar

## Havolalar
* Al-Naqib, K. M. "Geology of Jabal Sanam, south of Iraq." Journal of the Geological Society of Iraq 3 (1970): 9-36.
Saidsodiq

**Said Sodiq** (; ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan shahar. Shaharga yaqin atrofda Begum tepaligi arxeologik yodgorligi mavjud boʻlib, hududning soʻnggi Halaf davrida oʻzlashtirilganini koʻrsatadi.

## Mashhur shaxslar
* Vali Devane (1826—1881) — shoir.

## Manbalar
Begum tepaligi

**Begum tepaligi** — tepalik yoki Iroqdagi arxeologik qoʻrgʻon. U Iroq Kurdistonidagi Shahrizor tekisligida, Said Sodiq yaqinida joylashgan. Arxeologik yodgorlik balandligi  boʻlgan tik konussimon tepalik va pastroq tepalikdan iborat. Yodgorlik 5 gektar (12 akr) maydonni egallaydi. Bu joy birinchi marta 1960-yilda iroqlik arxeologlar guruhi tomonidan tekshirilgan. 2013-yilda Leyden universiteti arxeologlari tomonidan yangi qazish ishlari olib borilgan. Ushbu loyihada eski qazishmalar qayta oʻrganib chiqilib, cheklangan miqdordagi yangi qazishmalar ham oʻtkazildi.

Eng qadimgi qazilgan qatlamlar Halaf davrining oxiriga toʻgʻri keladi. Oradagi biroz tanaffusdan so'ng, bu joyda soʻnggi xalkolit 1 (LC1) davrida yana odamlar yashay boshlagan va soʻnggi xalkolit 3 (LC3) davrida (miloddan avvalgi 4300—3600-yillar) ham manzilgohdan foydalanish davom etgan. Oʻrta asrlarda ham odamlar yashagani tasdiqlangan.

## Manbalar
Salman Pak

**Salman Pak** (, ) Bagʻdoddan taxminan  janubda, Dajlaning sharqqa tomon keng yoyilishidan hosil boʻlgan yarim orol yaqinida joylashgan shahar. U shahardagi Salmon al-Forsiy masjidida dafn etilgan deb ishoniladigan Islom paygʻambari Muhammadning sahobasi Salmon al-Forisiy sharafiga nomlangan.

Shahar qadimiy Ktesifon va qadimgi Salavkiya xarobalarini oʻz ichiga olgan qadimiy al-Madaʼin metropolisi bilan chegaradosh. Shuningdek, shahar Saddam Husaynning biologik va kimyoviy qurol dasturlarining asosiy markazi boʻlgan Iroq harbiy obʼekti Salmon Pak inshootiga juda yaqin joylashgan, ammo ularning hech biri topilmagan. Hududda Iroq razvedkasi maxsus operatsiyalar kuchlarini boshqarish uchun foydalanadigan oʻquv maydonchalari ham joylashgan.

## Yana qarang
* Oʻrta Sharq
** Mesopotamiya

## Manbalar
Saidsodiq tumani

**Saidsadiq tumani** (; ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Asosiy shahri Saidsodiq boʻlib, Sharazur hududida joylashgan va u Sulaymoniyadan 60 km janubi-sharqda joylashgan. SaidSodiq shahri nomi masalasida bir nechta hikoyalar mavjud. Aytilishicha, shaharga Sidsadeg ismli shaxs asos solgan. Shuningdek, bu nom Iroq Kurdistonidagi Sincere togʻi nomidan kelib chiqqani aytiladi. Sidesadegda 100 000 dan ortiq aholi va 25 000 dan ortiq xonadon mavjud. Bu shahar kosmopolit shahar. 

1988-yilda Saddam Husayn armiyasi 23 000 dan ortiq uyni vayron qilib, 6 000 kishini oʻldirgan.

2014-yil 2-yanvarda Sidsadeg shahrida davlat xizmatlarining yomonligi va tumanni Halabja muhofazotiga kiritish taklifiga qarshilik uchun yirik norozilik namoyishlari boʻlib oʻtgan. Namoyishchilar xavfsizlik kuchlari bir namoyishchini otib oʻldirib, 100 dan ortiq odamni yaralaganidan soʻng, shahar hokimining iste’fosini talab qilishdi.

## Manbalar

## Havolalar
* Determine the suitable site to build dams of Saidsadiq district by using Geographical information system
* Working women of Saidsadiq
Saddat al-Hindiya

**Saddat al-Hindiya** Iroqda, Furot daryosi sohilida joylashgan shaharcha. Shaharcha Musayyibning janubida va Bagʻdoddan 80&nbsp;km janubida joylashgan. 2018-yil holatiga koʻrsa, aholisi soni 33,900 nafar. Uning nomi arabcha „hind“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, Buyuk Britaniya Birinchi jahon urushidan keyin shaharlarga qishloq xoʻjaligi yerlarida ishlash uchun olib kelingan oʻnlab hind ishchilariga ishora qiladi.

2003-yil oktyabr oyida AQSh armiyasi botqoqlarni quritish va asosiy yoʻllarni asfaltlash orqali aholining ijtimoiy va iqtisodiy tarmoqlarga kirishini yaxshilash uchun Sadat al Hindiyaning Nosir mahallasidagi yoʻllar va botqoqlik hududlarini tiklashni boshladi.

Eski va yangi Hindiya toʻgʻonlari ushbu shaharcha yaqinida joylashgan.

## Manbalar
Sami Abdulrahmon parki

**Sami Abdulrahmon parki** () Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Arbilda joylashgan park.

## Tarixi

Bu joyda avval Saddam Husayn armiyasining 5-korpusi harbiy bazasi joylashgan edi. Park qurilishi 1998-yilda boshlanib, shu yili tugallangan. Park 2004-yil 1-fevralda xudkushlik hujumi oqibatida halok boʻlgan, Kurdiston mintaqaviy hukumatining 71 yoshli bosh vaziri oʻrinbosari Sami Abdulrahmon sharafiga nomlangan.

## Xususiyatlari
Park 200 gektar (2,0&nbsp;km2) maydonni egallaydi. Ikkita koʻl, atirgul bogʻi va shahidlar yodgorligi, shuningdek, restoran va bozorni oʻz ichiga oladi. Parkda „Ozodlik tekin emas“, degan yozuv yozilgan yodgorlik ham bor.

Har yili oʻtkaziladigan Arbil marafonining marrasi ham parkda.

## Manbalar
Sapna vodiysi

**Sapna vodiysi** () Iroqning Kurdiston mintaqasidagi katta vodiy boʻlib, shimolda katta Zagros togʻ tizmasi tarkibiga kiruvchi ikkita kichik togʻ tizmasi joylashgan. Vodiyning asosiy suv manbai sharqiy qismidan oqib oʻtadigan Katta Zab daryosi hisoblanadi. Vodiyning markaziy qismidagi Amadiya tumani atrofida tepalikli yerlar mavjud.

## Yana qarang
* Araden
* Bamarni
* Dehi

## Manbalar
Mazori Qasmiy

**Mazori-Qāsmiy**, shuningdek, **Qabristoni-Qāsmiy** – Dorul Ulum Deoband hududida joylashgan qabriston boʻlib, u yerda taniqli Deobandiy olimlari dafn etilgan.

## Eʼtiborga molik olimlar

* Muhammad Qosim Nanautaviy (1880-yilda vafot etgan)
* Mahmud Hasan Deobandi (1920-yilda vafot etgan)
* Aziz ul-Rahmon Usmoniy (1928-yilda vafot etgan)
* Izaz Ali Amrohi (1955-yilda vafot etgan)
* Husayn Ahmad Madaniy (1957-yilda vafot etgan)
* Vohiduzzaman Qayranaviy (1995-yilda vafot etgan)
* Asad Madaniy (2006-yilda vafot etgan)
* Kafilur Rahmon Nishat Usmoniy (2006-yilda vafot etgan)
* Margʻubur Rahmon Bijnoriy (2010-yilda vafot etgan)
* Abdul Haq Azmiy (2016-yilda vafot etgan)
* Gʻulom Nabi Kashmiriy (2019-yilda vafot etgan)
* Muhammad Salim Qosmiy (vafoti 2018-yil)
* Nur Alam Halil Aminiy (2021-yilda vafot etgan)
* Abdul Xoliq Sambhaliy (2021-yil vafot etgan)
## Manbalar
Qingjing masjidi

**Qingjing masjidi** () **Ashab masjidi** sifatida ham tanilgan, Xitoyning Futszyan, Quanzhou shahrida joylashgan masjiddir. Tumen koʻchasida joylashgan. 2021-yilda masjid Song va Yuan sulolalari davridagi diniy ahamiyati, Xitoyning oʻrta asrlardagi dengiz savdosidagi ahamiyati tufayli Quanchjou va uning atrofidagi boshqa obyektlar qatori UNESCOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritildi.

## Tarixi
1009-yilda qurilgan arab uslubidagi masjid Xitoydagi eng qadimgi masjiddir.

## Arxitekturasi

Masjid umumiy maydoni 2500 kvadrat metrni tashkil qiladi. Koʻplab Song sulolasi masjidlari sohil boʻyidagi shaharlarda arab savdogarlarining jamoalari tufayli ushbu arab uslubida qurilgan. Quanchjou Qingjingsi masjidining yozuvlarida arab tili koʻproq.

## Yana qarang

* Xitoyda Islom
* Xitoydagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* 

## Havolalar

* Fuzhou tarixiy Qingjing masjidi
Fors karvonsaroyi

**Fors karvonsaroyi** – 54 ta turli xil karvonsaroydan tashkil topgan YuNESKO Butunjahon merosi obidasi.

U 2023-yilda jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Tavsifi

Karvonsaroy yoʻl boʻyidagi mehmonxona boʻlib, sayyohlarni boshpana bilan taʼminlagan.

## Roʻyxati

## Manbalar
Fors viloyatining sosoniy arxeologik landshafti

**Fors viloyatining sosoniy arxeologik landshafti** – Eronning Fors ustoni janubi-sharqida joylashgan sakkizta sosoniylar davri arxeologik obidalariga YUNESKO tomonidan berilgan rasmiy nominatsiya. U 2018-yil 30-iyunda Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

## Obidalar

## Manbalar
Shamayev

**Shamayev**

* Ahmad xoji Shamayev – Checheniston Respublikasi muftiysi va 2000-yil 22-avgustdan 2005-yil 26-maygacha Checheniston Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi
* Hoji Shamayev - Boshqirdiston ASSR Starmetanax shahridan, sobiq savdogar, diniy xizmatchi-domla, imom
* Oleg Shamayev — oʻzbekistonlik togʻ changʻi sportchi

## Yana qarang
* Shamayeva
Mirzayev

**Mirzayev**

* Abduvali Mirzayev - Oʻzbekistondagi taniqli imomlardan biri boʻlgan
* Alisher Mirzayev — rangtasvir va grafika ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997)
* Boborahim Mirzayev — xonanda (bariton), Oʻzbekiston xalq artista (1942)
* Bozorboy Mirzayev
* Davron Mirzayev — oʻzbekistonlik futbolchi, oxirgi marta Qrim Premer-ligasida „Rubin Yaltada“ oʻynagan
* Ergash Mirzayev — Oʻzbekiston SSR Andijon viloyati Izboskent tumanidagi Stalin nomidagi kolxoz dalachilik brigadasi brigadiri, xalq deputatlari Andijon shahar Kengashi ijroiya qo‘mitasi raisi
* Fattoh Mirzayev — kimyogar olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981)
* Gʻofurjon Mirzayev — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi (2020-yildan)
* Hikmat Mirzayev — Ozarbayjon harbiy ofitseri
* Isroil Mirzayev - Hayoti Taniqli adabiyotshunos olim, filologiya fanlari doktori
* Lazizbek Mirzayev — oʻzbek futbolchisi
* Mahmud Mirzayev — bogʻdorchilik va uzumchilik sohasidagi olim, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish tashkilotchisi
* Mirhomid Mirzayev — jurnalist, oʻzbek adibi
* Muhammadjon Mirzayev — bastakor, sozanda (qashqar rubobi). Oʻzbekiston xalq artisti (1967)
* Mustaqim Mirzayev — tilshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975)
* Omonqul Mirzayev - bosmachilik harakatining faol ishtirokchisi
* Osman Mirzayev - oʻsha paytda SSSR tarkibiga kirgan Sovet Ozarbayjonida jurnalist, yozuvchi va publitsist boʻlgan
* Rahmat Mirzayev — zardoʻz, Buxoro zardoʻzlik maktabining yirik namoyandasi
* Ruslan Mirzayev — oʻzbekistonlik harbiy arbob, general-mayor
* Saidali Mirzayev — ganchkor, Oʻzbekiston xalq ustasi (2000)
* Sardor Mirzayev — oʻzbek professional assostatsiyasi futbolchisi
* Saydulla Ziyodullayevich Mirzayev — adabiyot-shunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), filologiya fanlari doktori (1973), professor(1977)
* Saydirahmon Mirzayev — gidrogeolog, geologiya-mineralogiya fanlari doktori, professor
* Shavkat Mirzayev — fizika va texnika sohalaridagi olim, texnika fanlari doktori, professor
* Sulton Mirzayev – rus diniy arbobi va din olimi
* Teshaboy Mirzayev — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi
* Toʻra Mirzayev — folklorshunos olim
* Toʻxtasin Mirzayev — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi
* Zoir Mirzayev — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining aʼzosi (2010-yildan)
* Zokirjon Mirzayev

## Yana qarang
* Mirzayeva
Mallayev

**Mallayev**

* Ilyos Mallayev — buyuk oʻzbek-yahudiy shoiri, qoʻshiqchisi, dramaturgi
* Natan Mallayev — adabiyotshunos, tarjimon

## Yana qarang
* Mallayeva
* Malayev
Jamilova

**Jamilova**

* Gulchehra Jamilova – Oʻzbekiston xalq artisti (1992)
* Nargiza Jamilova — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori (DSc, 2020), professor (2021)

## Yana qarang
* Jamilov
Axtam Yoqubov

**Axtam Yoqubov** (, 1976-yil, 2-dekabr, Samarqand), **Axtam Samarkandskiy** nomi bilan tanilgan – Oʻzbekiston jinoyat olamining nufuzli shaxslaridan biri, qonundagi oʻgʻri.

1998-yilda Birlashgan Arab Amirliklarida oʻzbek ayollarini fohishalikka majburlagan ayol va uning tansoqchisini oʻldirganlikda aybdor deb topilib, dastlab bir umrga ozodlikdan mahrum etilgan, soʻngra mazkur jazo muddati 17 yilga oʻzgartirilgan. Dubaydagi qamoqxonada oʻgʻrilarning nazoratchisi boʻlgani va „Ravshan Zolotoy“ laqabli Ravshan Muhiddinov bilan tanishgani, uning vositasida oʻzbekistonlik yirik tadbirkor Gʻofur Rahimov bilan aloqa oʻrnatgani aytiladi. Jazo muddatining uchdan ikki qismini oʻtab, 2015-yilda ozodlikka chiqqan va Turkiyaning Istanbul shahriga kelgan.

2019-yilning 12-aprel kuni gurjistonlik qonundagi oʻgʻri Nadir Salifov (laqabi „Lotu Guli“) tashabbusi bilan yigʻilish („sxodka“) oʻtkazilgan, unga qonundagi oʻgʻri David Chxikvishvili (laqabi „Dato Surgutskiy“) boshlovchilik qilgan. Unda Axtam Yoqubovga yoshini va 16 yil oʻtirib chiqqanini inobatga olib, istisno tariqasida „qonundagi oʻgʻri“ rutbasi berilgan. Oʻrta Osiyolik avtoritetlar (jumladan Qamchi Ko‘lboyev, Baxtiyor Qudratillayev) ham Axtam Samarkandskiy nomzodini videoqoʻngʻiroq orqali qoʻllab fikr bildirishgan.

## Manbalar

 
## Havolalar
* Криминал авторитет "Лоту Гули" Анталияда отиб ўлдирилди, турк полицияси ўзбекистонлик "Равшан Золотой"ни сўроқ қилган
Sya sulolasi

**Sya** (, pinyin xià cháo) – afsonaviy sulola boʻlib, qadimgi Xitoyda miloddan avvalgi 2070—1765-yillarda hukmronlik qilgan, deb ishoniladi. Boshqa bir versiyada sulola hukmronligi miloddan avvalgi 2700-yilga toʻgʻri keladi. Xitoy arxeologlari koʻpincha Sya sulolasini Erlitou arxeologik madaniyati bilan bogʻlashadi. Sharqiy Chjou davrida Szin qirolligi Sya bilan belgilangan hududda joylashgan edi.
## Adabiyotlar
* Сыма Цянь. Исторические записки. Т. 1. (перевод Р. В. Вяткина)
* *Блюмхен С. И.* Становление династии Ся и «Событие 4200ВР» в свете исследований китайских и западных учёных // Общество и государство в Китае: XLII конференция: т. I. М., 2012. — С.70-88. ISSN 2072-5795
* Douglas J. Keenan (2002), «Astro-historiographic chronologies of early China are unfounded», *East Asian History*, 23: 61-68.
* Yun Kuen Lee (2002), «Building the chronology of early Chinese history», *Asian Perspectives: the Journal of Archaeology for Asia and the Pacific*, 41.1: 15-42.
* Li Xueqin (2002), «The Xia-Shang-Zhou Chronology Project», *Journal of East Asian Archaeology*, 4: 321—333.
I Was Never There

„**I Was Never There**“ – kanadalik qoʻshiqchi The Weekndning fransiyalik DJ Gesaffelstein ishtirokida yozilgan, *[[My Dear Melancholy]]* mini-albomi (2018) tarkibiga kiruvchi qoʻshigʻi. Qoʻshiq The Weeknd, Gesaffelstein va Frank Dukes tomonidan yozilgan va soʻnggi ikki ijodkor tomonidan ishlab chiqarilgan. Qoʻshiq ikki sanʼatkorning uchta hamkorligidan birinchisidir.

## Tanqidiy qabul
Qoʻshiq koʻpchilikning eʼtirofiga sazovor boʻldi, tanqidchilar uni EP ning eng ajoyib qoʻshigʻi deb atashdi. Qoʻshiq Gesaffelsteinning prodakshn ishi va The Weekndning hissiy vokal yetkazib olishi tufayli *Rolling Stone* tomonidan The Weekndning 33-eng yaxshi qoʻshigʻi deb topildi.

## Qoʻshiq matni
Qoʻshiq soʻzlari The Weekndning model Bella Hadid va qoʻshiqchi hamda aktrisa Selena Gomez bilan oldingi munosabatlariga ishora qiladi.

## Tijoriy koʻrsatkichlar
Qoʻshiq 2018-yil 7-apreldagi AQSH ''Billboard'' Hot 100 roʻyxatida 35-oʻrinda debyut qildi. Keyinchalik, 2022-yil davomida „I Was Never There“ isteʼmolining oʻsishi kuzatildi, chunki qoʻshiq TikTok ijtimoiy media platformasida The Weeknd tomonidan boshqa bir nechta treklar bilan birga virusdek tarqaldi, bu qoʻshiq *Billboard* Global 200 chartiga 159-oʻrinda kirishiga olib keldi va oxir-oqibat 119-oʻringacha koʻtarila oldi.

## Chartlar

### Haftalik chartlar

### Yil yakuni boʻyicha chartlar

## Sertifikatsiya

## Manbalar

## Havolalar

*
Sheʼr oʻqish sanʼati

**Sheʼr oʻqish sanʼati** – sheʼrni ifodali va ohangdor qilib oʻqish. Sheʼrni ovoz chiqarib oʻqish oʻquvchiga sheʼr orqali oʻz tajribasini ifodalash, uni his-tuygʻular bilan yetkazib berish imkonini beradi. Oʻqish jarayonida ijrochi ohang va ichki kechinmalardan foydalangan holda pauzalarni oʻz oʻrnida qoʻllashi kerak boʻladi. Sheʼriy chiqishlar odatda kafe yoki kitob doʻkonlaridagi kichik sahnalarda uyushtiriladi, u yerda bir nechta shoirlar oʻz ijod namunalarini oʻqiydilar. Bunday tadbirlarning „asosiy mehmoni“ sifatida taniqli shoirlardan biri tanlanishi mumkin va boshqa mashhur shoirlar ham amfiteatr yoki institut auditoriyasi kabi kattaroq joyda sahnaga chiqib sheʼr oʻqishlari mumkin.

Ovoz ogʻzaki sheʼriyatda faol, jismoniy jihatdan muhim narsadir. Unga voiz va tinglovchi, ijrochi va auditoriya kerak. Sado „shoir ovozi“ning jonlanish tizimi. Sheʼr baland ovozda oʻqilganda tinglovchi uni tushunadi, his qiladi, shu bilan birga sheʼrning oʻz „ovozi“ boʻladi. Sheʼriyat, uni ifodali oʻqish ovoz bilan bogʻliq sanʼat boʻlgani uchun, oʻquvchi oʻz tajribasidan kelib chiqqan holda, uni oʻz his-tuygʻulariga, intonatsiyaga, maʼnosiga koʻra oʻzgartiradi; ohang va urgʻu orqali boshqariladigan sheʼrlar oʻziga xos tarzda har qanday oʻquvchi ham anglab yetmaydigan mohiyatga ega boʻladi. Sheʼrni ifodali oʻqish uning asosiy elementi sifatida „pauza“ni ham oʻz oʻrnida va aniq koʻrsatadi.
## Manbalar
BYD Yuan UP

**BYD Yuan Up** () — 2024-yildan boshlab BYD Auto tomonidan ishlab chiqarilgan subixcham krossover SUV. Ushbu elektromobil B-segmentiga mansub. Elektromobil Yuan sulolasi nomi bilan atalgan BYD Yuan seriyasiga kiradi. Yuan Up 2024-yil fevral oyida taqdim etilgan va Xitoyda 2024-yil mart oyida sotuvga chiqarilgan.

## Oʻzbekistonda

2024-yil 16-oktyabr kuni Toshkent shahridagi CAEx ko‘rgazmalar zalida
BYD Yuan Up modelining taqdimot marosimi bo‘lib o‘tadi. Oʻzbekistonda Yuan Up avtomobilning faqat premium 401km Flagship variantida sotuvga chiqarilishi kutilmoqda hamda yashil, qora, oq va kulrang ranglarda taklif etiladi.

## Galereya

## Yana qarang

* Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari
* Shanxay Avtomobillar muzeyi
* Xitoy avtomobil sanoati

## Manbalar
Qosimjonov

**Qosim** ismidan yasalgan familiya.

## Usta

* Olimjon Qosimjonov (1878—1952) — naqqosh usta, Toshkent naqqoshligining yirik vakili. 

## Sport

* Rustam Qosimjonov  (1979-yil 5-dekabr) — oʻzbek xalqaro shaxmat grossmeysteri, FIDE tasnifiga koʻra 2004—2005-yillar davomida shaxmat boʻyicha jahon chempioni, 1998-yilda Osiyo chempioni boʻlgan.
Abdurashid Joʻraboyev

**Abdurashid Abduvohidovich Joʻraboyev** – oʻzbek iqtisodchisi va davlat arbobi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi raisi, Vazirlar Mahkamasining Yoshlar siyosati, madaniyat, maʼnaviyat, ommaviy axborot vositalari, ijodiy va jamoat tashkilotlari masalalari kotibiyati mudiri, Prezidentning yoshlar, fan, taʼlim, sogʻliqni saqlash va sport masalalari boʻyicha maslahatchisining oʻrinbosari boʻlgan. 2024-yil 2-fevraldan Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi raisi.

2011-yilda Doʻstlik ordeni bilan mukofotlangan.

Akasi – Abduqahhor Joʻraboyev, 2020-yildan Toshloq tumani hokimi

## Manbalar
Dongsi masjidi

**Dongsi masjidi** – Xitoyning Pekin shahri Dongcheng tumani Dongsi okrugidagi masjid.

## Tarixi
Mahalliy afsonalarga koʻra, masjid Liao sulolasi davrida Pekin Liaoning ikkinchi darajali poytaxtlaridan biri boʻlganida qurilgan. Biroq, ayrim maʼlumotlarga koʻra, masjid 1346-yilda Yuan sulolasi davrida qurilgan. Masjid 1447-yilda va 1486-yilda kengaytirilib, taʼmirlangan. Avvalgi taʼmirlash ishlari Ming sulolasi davridagi taniqli zobit Chen Yuyuan tomonidan moliyalashtirilgan. Masjid 19-asr oxiridagi yongʻindan zarar koʻrgan. 20-asr davomida masjidda keng qamrovli taʼmirlash ishlari olib borilgan.

## Arxitekturasi
Masjid ikki darvoza, minora, namozxona va kutubxonadan iborat. Namoz zali zalning arklarida Qur’on oʻyib yozilgan boʻlib, 500 nafargacha namozxonni sigʻdira oladi. Hovlining janubiy qismida besh qanotli, shimoliy qismida uchta qanotli zal mavjud. Hovlining janubiy qismida joylashgan kutubxonada Qur’onning turli nusxalari mavjud.

## Transporti
Masjidga Pekin metrosining Dongsi stantsiyasidan janubga piyoda yurish orqali borish mumkin.

## Yana qarang

* Xitoyda Islom
* Xitoydagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
National Geographic (jurnal)

**National Geographic** (ilgari **The National Geographic Magazine**, baʼzan **NAT GEO** deb nomlanadi) – National Geographic Partners tomonidan chop etiladigan Amerika oylik jurnali. Jurnal 1888-yilda ilmiy jurnal sifatida, jamiyat tashkil topganidan toʻqqiz oy oʻtib tashkil etilgan boʻlsa-da, hozirda eng mashhur jurnallardan biri hisoblanadi. 1905-yilda u suratlarni qoʻshishni boshladi, bu uslub bilan mashhur boʻldi. Uning birinchi rangli fotosuratlari 1910-yillarda paydo boʻlgan. Sovuq urush davrida jurnal Temir parda ortidagi mamlakatlarning jismoniy va insoniy geografiyasining muvozanatli koʻrinishini taqdim etish majburiyatini oldi. Keyinchalik jurnal atrof-muhit muammolari haqida ochiq gapira boshlaydi.

2015-yilgacha jurnal toʻliq National Geographic Jamiyatiga tegishli boʻlgan. 2019-yildan boshlab aksiyalarning nazorat paketiga The Walt Disney kompaniyasi ham qoʻshilgan.

Koʻproq geografiya, tarix, tabiat, fan va jahon madaniyatiga oid mavzularni yoritib boradi. Jurnal oʻzining: sariq toʻrtburchak hoshiyali oʻralgan yaltiroq formati bilan mashhur. Yana jurnalning anʼanaviy bosma va interaktiv onlayn nashrlariga National Geographic Mapsʼdan xaritalar qoʻshilgan.

1995-yil holatiga koʻra, jurnal butun dunyo boʻylab qirqqa yaqin mahalliy tilda nashr etilgan va oyiga kamida 6,5 million (1980-yillar oxiridagi 12 milliondan kam), shu jumladan AQShda 3,5 million global tirajda bosib chiqarilgan. 2015-yil holatiga koʻra, jurnal 25 ta Milliy jurnal mukofotini qoʻlga kiritgan.

2022-yil oktabr holatiga koʻra, Instagram sahifasida 243 million obunachiga ega, bu alohida mashhur kishiga tegishli boʻlmagan akkauntlarning orasida eng koʻpidir. 2022-yil 31-dekabr holatiga koʻra tiraj 1,8 millionga yaqin edi.

2023-yilda National Geographic barcha yozuvchilarni ishdan boʻshatadi va kelgusi yilda AQSh gazeta doʻkonlari savdosini toʻxtatadi.

## Adabiyotlar
* Stephanie L. Hawkins, *American Iconographic: "National Geographic, " Global Culture, and the Visual Imagination*, University of Virginia Press, 2010, 264 pages. A scholarly study of the magazineʼs rise as a cultural institution that uses the letters of its founders and its readers; argues that *National Geographic* encouraged readers to question Western values and identify with others. 
* Catherine A. Lutz and Jane L. Collins. *Reading National Geographic.* Chicago: The University of Chicago Press, 1993. A foundational work in the field of visual anthropology. In 1915, Gilbert Hovey Grosvenor announced seven principles which would guide *National Geographic*. These included a call for absolute accuracy and objective reporting of important issues. Nothing controversial or partisan would be included. The emphasis would be on the photographs themselves.
* Robert M. Poole, *Explorers House: National Geographic and the World it Made*, 2004; reprint, Penguin Press, 2006. 
## Manbalar

## Havolalar

* 
* All the magazineʼs covers published since 1888 until the year 2000
*  Internet Archiveda
Nyu-York (Ukraina)

**Nyu-York** (; 1951—2021-yillarda **Novgorodske**,  deb atalgan) — Ukrainaning Donetsk viloyati, Baxmut tumani, Toretsk shahar jamoatiga qarashli shahar tipidagi posyolka. 
## Tarixi
Nyu-York posyolkasiga Yekaterina II taklifi bilan Rossiyaga  kelib joylashgan mennonitlar jamoati tomonidan  asos solingan. SSSR davrida (1931-yilgacha) mennonitlar Amur viloyatiga surgun qilinib, u yerda ham shu nomdagi qishloqqa asos solishgan.

Posyolka 1951-yilgacha Nyu-York deb atalgan, hatto Viktor Nekrasovning „V rodnom gorode“ dramasida ham shu nom bilan eslab oʻtilgan. Keyinchalik, posyolkaning nomi Novgorodske deb oʻzgartirilgan. Yaʼni Sovuq urush oqibatida sobiq hamkorlar — SSSR va AQSh munosabatlari buzilguniga qadar posyolkaning nomi oʻzgartirilmagan. 

Posyolkada Dzerjinsk fenol zavodi faoliyat yuritadi. Avval Grigoriy Petrovskiy nomidagi Novgorodske mashina zavodi ham boʻlgan (hozirda ishlamaydi, sexlar va boshqa binolar sotilgan; ayrimlarida turli xildagi mahsulotlar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan, boshqalari konservatsiyalangan; uchta sex qurilish materiali sifatida foydalanish uchun buzilgan).

Posyolkada „Fenolna“ nomli temiryoʻl stansiyasi joylashgan. 

2021-yilning 1-iyul kuni Ukraina Verxovna Radasi Novgorodske shahar tipidagi posyolkani Nyu-York deb nomlab, unga tarixiy nomini qaytardi. 
## Aholisi

## Geografiyasi

Posyolka hududida Fenolna temiryoʻl stansiyasi va „Kostyantinivka—Yasinuvata“ temiryoʻl liniyasining Fenolna stansiyasi joylashgan.
## Diqqatga sazovor joylari
* Bogdan Xmelnitskiy haykali
* Fenol zavodi istirohat bogʻi
* Nemis qabristoni
* Ulugʻ vatan urushi qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykal
* „Ukraina Nyu-Yorki“ tarix va madaniyat markazi

## Izohlar

## Manbalar
Fayuan masjidi

**Fayuan masjidi** (), shuningdek, **Dewai masjidi** yoki **Dewai Guanxiang masjidi** sifatida ham tanilgan, Xitoyning Pekin shahri Xicheng tumanidagi masjiddir.

## Tarixi
Masjid dastlab Min sulolasi davrida qurilgan. 2003-yilda masjid Xicheng tumani hukumati tomonidan moliyalashtirilgan 8 million yuanga taʼmirlandi. Keyin 2007-yil sentabr oyida rasman qayta ochildi.

## Arxitekturasi
Masjid 4000 m2 maydonni egallagan 300 namozxonga moʻljallangan. Xitoy va Islom arxitekturasining aralashmasi bilan qurilgan.

## Transporti
Masjidga Pekin metrosining Jishuitan stantsiyasidan shimoli-sharq tomon piyoda borish mumkin.

## Yana qarang

* Xitoyda Islom
* Xitoydagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Bilolxon Toshmirzayev

**Bilolxon Toshmirzayev** (; 8-avgust 1997-yil, Namangan) – Oʻzbekistonlik futbolchi, hujumkor yarimhimoyachi va qanot himoyachisi, yarim himoyachisi pozitsiyalarida oʻynaydi. Toshkentning „Bunyodkor“ klubi futbolchisi.

## Futbolchilik faoliyati
Bilolxon futboldagi dastlabki Namangan futbol maktabida olgan. 2017-yildan „Navbahor“ klubi asosiy jamoasiga jalb etilgan. 2018-yilgi mavsumda asosiy jamoa tarkibida oʻtkazgan va asosan oʻrinbosarlar tarkibida maydongga tushgan. 2019-yilgi mavsumda asosiy tarkibdagi raqobat sababli jamoani tark etgan va Toshkentning „Oqtepa“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Oqtepa klubi bir mavsum davomida oʻynaganidan soʻng 2020-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Pro ligasi debtytanti Yaypanning „Turon“ klubi tarkibiga oʻtgan. „Turon“ jamoasi tarkibida klubning asosiy futbolchilaridan biriga aylandi va mavsum yakunida klub bilan Oʻzbekiston Proligasi gʻolibligini qoʻlga kiritgan va Oʻzbekiston Superligasiga yoʻllanma olgan.

2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasining 16-turida, Toshkentda „Lokomotiv“ jamosiga qarshi oʻyinda maydon markazining qanot qismidan raqib darvozasini ishgʻol qilgan. Bu gol Bilolxonning Yaypan jamoasi tarkibidagi debyut goliga aylandi va mavsumning eng chiroyli gollaridan biri boʻldi.

2021-yil mavsum soʻnggida „Turon“ jamoasini Superliganing tark etganidan soʻng, Oʻzbekiston Superligasining boshqa bir ishtirokchisi Qoʻqon 1912 jamoasiga bir mavsumga ijaraga berilgan. Qoʻqon jamoasida bir mavsumida oʻynaganidan soʻng 2023-yilgi mavsum boshida „Turon“ klubi tarkibiga qaytgan. 2023-yilgi mavsum ikkinchi davrasida Fargʻonaninga „Neftchi“ jamoasiga ijaraga berilgan. 2024-yil mavsum oldidan „Neftchi“ klubida ijara muddati yakunlangan va Turon klubi bilan shartnomasi yaknlanganidan soʻng, Neftchi jamoasi bilan yanggi bir yillik shartnoma imzoladi.

## Yutuqlar
### Klub

;Navbahor
* Oʻzbekiston Superligasi uchinchi oʻrin: 2018
;Turon
* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2020

;Neftchi
* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 2025

### Individual
* Oʻzbekiston Superligasi eng chiroyli gol muallifi: 2021

## Manbalar

## Havolalar

* Bilolxon Toshmirzayev Transfermarkt saytida
* Bilolxon Toshmirzayev  OʻzPFL saytida
* 
* Bilolxon Toshmirzayev Globalsportsarchive saytida
Jaloliddin Jumaboyev

**Jaloliddin Jumaboyev** (; 19-fevral 2000-yil, Toshkent) – Oʻzbekistonlik futbolchi, markaziy himoyachi pozitsiyasida oʻynaydi. Fargʻonaning „Neftchi“ klubi futbolchisi.

## Futbolchilik faoliyati
Jaloliddin Toshkentning „Lokomotiv“ jamoasi akademiyasi tarbiyalanuvchisi. Lokomotiv asosiy jamoasi tarkibiga 2019-yildan jalb etila boshlagan va asosan yoshlar ligasida oʻynagan. 2020-yilgi mavsumda „Lokomotiv“ jamoasi tarkibidagi debyutini 15-sentyabrda „Navbahor“ klubiga qarshi oʻtkazgan. Temiryoʻlchilar safidagi debyut golini 2022-yilgi mavsumda „Lokomotiv stadioni“da Neftchi jamoasiga kiritgan ammo yakunda Lokomotiv klubi magʻlub boʻlgan.

2024-yil yanvar oyida Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2023

## Manbalar

## Havolalar

* Jaloliddin Jumaboyev  OʻzPFL saytida
* Jaloliddin Jumaboyev Transfermarkt saytida
*
Al-Mugʻiyra ibn Abdulloh

**Al-Mugʻiyra ibn Abdulloh ibn Umar** () – VI asrda yashagan, Makkadagi Quraysh qabilasi Banu Maxzum urugʻining nufuzli rahbari. Uning avlodlari, Banu al-Mugʻiyra, islomgacha boʻlgan davrning qolgan qismida va 620-yillarda islom dini kirib kelganidan keyingi asrlarda Maxzumning asosiy uyiga aylangan.

## Hayoti va merosi
Al-Mugʻiyra ibn Abdullohning otasi Abdulloh ibn Umar, bobosi esa Qurayshning eng boy urugʻlaridan boʻlgan Banu Maxzum urugʻi yetakchisi Maxzum boʻlgan. U milodiy VI asr oʻrtalarida oʻz urugʻi va qabilasining yetakchisi sifatida faol shaxslardan biri boʻlgan, bu vaqtda islomgacha boʻlgan davrda mushrik arablar uchun anʼanaviy ziyorat markazi boʻlgan Makka ham siyosiy markazga aylangan edi. Al-Mugʻiyra Qurayshning Banu Hoshim qabilasidan boʻlgan Abdulmuttalibning zamondoshi va Islom paygʻambari Muhammadning bobosi edi. VIII–IX asr tarixchilari Mus’ab al-Zubayriy va Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud tomonidan qayd etilgan maʼlumotlarda al-Mugʻiyra koʻchmanchi Banu Fazora qabilasi tomonidan Fazoraning boshligʻini Makkaga diniy ziyorat qilishdan mahrum qilishi natijasida Kaʼbada qoʻzgʻolon uyushtirgani haqida eslatib oʻtiladi.

Banu Maxum al-Mugʻiyraning rahbarligi natijasida islomdan oldingi davrda Qurayshning eng kuchli va eng boy urugʻiga aylangan edi. Al-Mugʻiyra yoki uning oʻgʻillari davrida Makka tashqi bozorlar, xususan, Janubiy Arabiston va Habashiston bilan savdo qilishi mumkin boʻlgan. Kaʼbani hisobga olmaganda, Banu Maxzum urugʻi butun Makkani nazorat qilgan. Al-Mugʻiyra oilasi Banu Maxzum urugʻining eng nufuzli xonadoni boʻlib, islomdan oldingi davrning qolgan qismida va islomdan keyingi davrda Banu Maxzum urugʻining eng koʻzga koʻringan aʼzolari al-Mugʻiyra avlodlari boʻlgan. Al-Mugʻiyraning kamida oʻn toʻqqiz aka-uka va amakivachchalarining oilalari urugʻning asosiy boʻlimlariga aylangan. Al-Mugʻiyraning Hishom, Valid ibn al-Mugʻiyra, Abu Umayya, Abu Rabi’a va Hoshim kabi oʻn uch-oʻn toʻrt nafar oʻgʻli boʻlgan. 624-yilda Muhammad va uning tarafdorlariga qarshi boʻlib oʻtgan Badr jangida al-Mugʻiyraning yetti-sakkiz nafar nevarasi oʻldirilgan. Uning avlodlari orasida musulmonlarning ilk istilolari davrida muhim rol oʻynagan Xolid ibn Volid, Ikrima ibn Abu Jahl va al-Horis ibn Hishom kabi taniqli shaxslar bor edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Sarf

„**Sarf**“ (toʻliq nomi: *Oʻzbek tili qoidalari toʻgʻrusida bir tajriba. Birinchi kitob: Sarf* yoki morfologiya) – Fitrat tomonidan yozilib, 1924-yilda chop etilgan va oʻzbek tili qoidalariga bagʻishlangan darslik. Darslik dastlab eski oʻzbek yozuvida, keyinchalik yangi joriy etilgan lotin yozuviga asoslangan „Yanalif“ alifbosida chop etilgan.

## Tarixi
„Sarf“ asari 1924—1930-yillarda jami olti marta qayta nashr etilgan. Ikkinchi Til va imlo qurultoyi 1921-yil Toshkentda, uchinchi qurultoy esa 1926-yili Bokuda boʻlib oʻtgan edi. Bu asar orqali Fitrat oʻzbek tilidagi 9 ta unli tovushini sanab oʻtgan (Aa, Ää, Ee, Ii, Iı, Oo, Öö Uu, Üü) va shunday degan: 

1923—1930-yillarda asar maktablarda oʻqitilgan. 

## Manbalar
Mahershala Ali

**Mahershala Ali** (   ;   **Mahershalalhashbaz Gilmore** 1974-yil 16-fevralda tugʻilgan) — amerikalik aktyor. Ikkita Oscar, ikkita Screen Actors Guild Awards, Oltin globus, BAFTA va Emmy mukofotlari sovrindori. 2019-yilda *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnali tomonidan dunyodagi eng nufuzli 100 kishidan biri deb topilgan .  2020-yilda esa *[[The New York Times]]* nashri Alini 21-asrning 25 ta eng buyuk aktyorlari qatoriga kiritdi.

Nyu-York universitetida TIV diplomini olgandan soʻng, Ali oʻz faoliyatini *„Crossing Jordan“* (2001–2002) va *„The Threat Matrix“* (2003-2004) teleseriallarida muntazam ishtirok etishdan boshlagan. Uning kinodagi birinchi yirik roli David Fincherning *„[[The Curious Case of Benjamin Button]]“* (2008) fantastik filmida bo'lgan. 

Ali *„[[Moonlight|"Moonlight]]“* (2016) dramasida giyohvand moddalar sotuvchisi va *„[[Yashil kitob|Yashil kitob]]“* (2018) komediya-drama filmidagi Don Shirley roli uchun *„Ikkinchi darajali eng yaxshi aktyor“* nominatsiyasida „Oscar“ mukofotiga sazovor boʻldi. U „Oscar“ni qo'lga kiritgan birinchi musulmon aktyor va  bir xil toifada ikkita „Oscar“" mukofotini qoʻlga kiritgan birinchi qora tanli aktyor hisoblanadi.

Ali shuningdek *„[[Spider-Man: Into the Spider-Verse]]“ (2018)* va *„[[Spider-Man: Across the Spider-Verse]]“ (2023)* animatsion filmlarida Aaron Davis obraziga ovoz bergan.

## Bolaligi
Ali 1974-yil 16-fevralda Kaliforniyaning Oakland  shahrida Willicia Goines va Phillip Gilmorer oilasida tugʻilgan   .  U Kaliforniyaning Hayward  shahrida onasi tomonidan nasroniy sifatida tarbiyalangan. Onasi Evia Goines Haywarddagi Palma Ceia Baptistlar cherkovi xodimi boʻo'lgan  . Otasi Broadwaydan kelgan aktyor edi  .
## Filmografiya

## Mukofot va nominatsiyalar

### [[Oscar|Akademiya mukofoti (Oscar)]]

### [[BAFTA]]

### [[Emmy]]

### [[Oltin globus]]

### [[Screen Actors Guild Awards]]

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Ali college basketball stats at Sports Reference