Liverpul

**Liverpul** (,) Buyuk Britaniyaning Mersisayd okrugidagi shahar, Angliyaning shimoli-g'arbiy sohilidagi port, Mersi daryosining og'zida joylashgan. Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Mersisayd grafligining maʼmuriy markazi. Mersi daryosining Irlandiya dengiziga quyilish joyida. 

Aholisi - 441 477 kishi (2002) - Buyuk Britaniyadagi beshinchi shahar (va Angliyada uchinchi). Liverpul aglomeratsiyasining aholisi 800 000 kishidan oshadi. 20-asrning 2-yarmida Liverpul tushkun shahar nomiga ega edi: 1930-yillardan 2000-yillarning boshigacha uning aholisi deyarli ikki baravar kamaydi

## Tarix
1170-yilda *Liuerpulle* deb nomlangan aholi punkti birinchi marta tilga olinadi, bu "loyqa suv ombori " degan ma'noni anglatadi. Ba'zi tadqiqotchilar asl toponim sifatida *elverpul* variantini - " yilbaliqlari bilan suv ombori " ni keltiradilar.

1207-yilda qirol Ioann Yersiz Liverpulga tuman maqomini beruvchi xartiya chiqardi. Liverpul qal'asining soyasi ostida ingliz qo'shinlari Irlandiyaga ko'chirildi.

16-asrning o'rtalarida Liverpul besh yuz nafar aholisi boʻlgan juda ahamiyatsiz aholi punkti bo'lib qoldi. 17-asrda savdo-sotiq va aholi sonining oʻsishi sekinroq boʻldi. Fuqarolar urushi paytida, 1644-yilda qal'a o'n sakkiz kunlik qamalga duchor bo'ldi.

Liverpulning g'arbiy sohildagi port sifatidagi ahamiyati 18-asrda, transatlantik qul savdosining o'sishi va Amerika koloniyalarining iqtisodiy rivojlanishi bilan o'sishni boshladi. 1715-yilda Angliyada birinchi ochiq port dock bu yerda qurilgan.

19-asr boshlariga kelib, 40 ga yaqin global savdo trafigining %. 1831-yilda Liverpul banki ochildi.

19-asr davomida Liverpul xuddi Manchester kabi sanoat inqilobining flagmani bo'lib xizmat qildi. Rivojlanishning barcha mamlakatlar va qit'alar uchun umumiy boʻlgan ko'plab xususiyatlari birinchi bo'lib Liverpul tomonidan boshdan kechirildi.

1840-yillarda aholi tez oʻsdi, ayniqsa irlandiyalik koʻchmanchilar kela boshlagan. 1851-yilga kelib, shahar aholisining taxminan 25% irlandiyaliklar edi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Liverpul butun Yevropadan ko'plab muhojirlarni qabul qildi. Bu shahar bo'ylab joylashgan turli xil diniy binolarning mavjudligida o'z aksini topdi, ularning aksariyati bugungi kunda ham foydalanilmoqda.

Liverpul 1880-yilda shahar maqomini oldi. Ikkinchi jahon urushi boshlangunga qadar u dinamik rivojlanishda davom etdi.

Liverpul ham Britaniya imperiyasidagi kemasozlikning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. Mashhur super paroxod Titanik va boshqa ko'plab transatlantik laynerlar Liverpul portiga tayinlangan.1960-yillarda Liverpul yoshlar madaniyatining eng mashhur markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda tug'ilgan eng mashhur madaniy hodisa The Beatles edi. Mahalliy aholi o'ziga xos Scouse lahjasida gapiradi *.*

## Muzeylar

* Liverpul muzeyi (Liverpul muzeyi)
* Teyt galereyasining Liverpul filiali
* Jahon tarixi muzeyi (*Jahon muzeyi)*
* Walker galereyasi (*Uoker san'at galereyasi*)
* Qullik muzeyi (*xalqaro qullik muzeyi*)
* Liverpul hayoti muzeyi (Liverpul hayoti muzeyi
* Bitlz muzeyi
* Dengiz muzeyi

Fayl:Liverpool Pier Head.jpg|Liverpul portining ma'muriy binolari
Fayl:Albert dock at night.jpg|albert dok
Fayl:Liverpool Metropolitan Cathedral at dusk (reduced grain), corrected perspective.jpg|Liverpul katolik sobori


## Turli yodgorliklar

* Liverpul meriyasi (1754-1802, arxitektor Jon Vud)
* Avliyo Jorj zali (1841-1854) - Viktoriya davridagi neoklassik uslubdagi ulkan jamoat binosi
* Vellington ustuni (1861-1865) - Britaniyaning Vaterlodagi g'alabasi xotirasiga qurilgan.
* Liverpul Anglikan sobori - Neo- Gotik, XX asr
* Liverpul katolik sobori - modernizm, 1960-yillar
* Superlambanana - "banan qo'zichoq" yodgorligi
* Nelson haykali - 1813-yil
* Qirollik jigar binosi (1908-1911) -  hududidagi ofis binosi  . U Britaniyaning arxitektura yoki tarixiy ahamiyatga ega binolar ro'yxatida birinchi, eng yuqori sinfga (alohida qiziqish) ega (). U YuNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan Liverpul port hududining bir qismidir. 1911-yildan 1932-yilgacha Yevropadagi eng baland bino, 1911-yildan 1961-yilgacha Buyuk Britaniyaning eng baland binosi, 1911-yildan 1965-yilgacha   . Temir- betondan qurilgan dunyodagi birinchi ko'p qavatli binolardan biri.

## Adabiyotlar

* Ливерпуль, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Havolalar

* Liverpul shahar kengashining rasmiy sayti )
* Liverpuldagi turizm uchun rasmiy sayt )
* Liverpul porti  

## Manbalar