Aleksandr Yevseyevich Braunshteyn

**Aleksandr Yevseyevich Braunshteyn** (1902-1986) - sovet biokimyogari. U Mariya Kritzman bilan birgalikda fermentativ transaminatsiyani va uning B6 vitaminiga bogʻliqligini kashf etgani bilan mashhur. Braunshteyn va amerikalik olim Esmond Emerson Snell "B6 vitaminining otalari" sifatida tilga olinadi.

## Yoshligi va ta'lim
Braunshteyn 1902-yilda Ukrainaning Xarkiv shahrida (oʻsha paytda Xarkov) tugʻilgan. Uning otasi oftalmolog edi. Dastlabki ta'limda u tillarni oʻrganishga ishtiyoq koʻrsatdi, kimyoni oʻrganishga qiziqdi. Oxir-oqibat 1920-yilda Xarkov davlat tibbiyot institutida tibbiyot boʻyicha oʻqishni boshladi. Keyin u Moskvaga koʻchib oʻtdi va 1928-yilda Vladimir Engelgardt rahbarligida fan nomzodi ilmiy darajasini oldi.

## Akademik martaba
Braunshteyn oʻzining dastlabki ilmiy faoliyatini Sogʻliqni saqlash xalq komissarligida boshladi. 1936-yilda u A.M.Gorkiy nomidagi Eksperimental tibbiyot institutiga ishga oʻtdi. 1945-yilda, Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng, u oʻsha paytdagi yangi SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi qoshidagi Biologik va tibbiy kimyo institutida laboratoriyaga rahbarlik qildi. 1959-yilda uning sobiq fan nomzodi darajasi uchun maslahatchisi Engelxardt yangi radiatsiya va fizik-kimyoviy biologiya institutini (keyinchalik molekulyar biologiya instituti) tashkil etdi. Braunshteyn u yerda laboratoriyani boshqargan.

## Ilmiy tadqiqotlari
Braunshteynning eng mashhur ishi fermentativ transaminatsiyaga va B6 vitaminining (ayniqsa, uning piridoksal fosfat shaklida) bu reaksiyalarda kofaktor sifatidagi roliga qaratilgan. Braunshteyn Mariya Kritsman bilan birgalikda 1937-yildan boshlangan bir qator ilmiy maqolalarida transaminatsiya hodisasini kashf etdi va uning biologik ahamiyatini bayon qildi. Keyinchalik Braunshteyn va Esmond Emerson Snell tadqiqot guruhlari piridoksal fosfat (PLP) sifatida tanilgan B6 vitaminining biologik faol shakliga bogʻliq boʻlgan fermentlarning umumiy katalitik mexanizmini mustaqil ravishda tavsiflab berdilar. O'zining keyingi faoliyatida Braunshteyn rentgen kristallografiyasiga e'tibor qaratdi va transaminaza fermentlarining tuzilishini yechishga harakat qildi.

O'limidan soʻng Braunshteyn hamkasblari tomonidan ilmiy rahbarligi uchun tan olingan. Uning tillar boʻyicha mahorati butun faoliyati davomida, ingliz tili ilmiy til sifatida unchalik mustahkamlanmagan bir paytda xalqaro uchrashuvlarni osonlashtirgani sifatida eslab qolindi. Braunshteyn rus va ingliz tilidagi ilmiy jurnallarda nashr etish bilan bir qatorda ilmiy asarlarni ham tarjima qilgan.

## Mukofotlar va unvonlar

* Fan va texnologiya sohasidagi Stalin mukofoti (1941)
* SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining aʼzosi (1945)
* Germaniya Milliy Fanlar Akademiyasi aʼzosi (1958)
* Amerika sanʼat va fanlar akademiyasining xorijiy faxriy aʼzosi (1961) 
* Sovet Ittifoqi Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (1964)
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1972)
* Lenin ordeni (1972)
* Milliy Fanlar Akademiyasi xorijiy aʼzosi (1974)
* Lenin mukofoti (1980)
* Uch Mehnat Qizil Bayroq ordeni

Uning B6 vitamini biokimyosini oʻrganishga qoʻshgan hissasini e'tirof etgan holda, 1987-yilda piridoksal kataliz boʻyicha muntazam xalqaro simpoziumlar seriyasidagi uchrashuvlar Braunshteyn xotirasiga bagʻishlangan.

## Manbalar