Bolat Utemuratov

**Bolat Jamit Ogʻli Utemuratov** (1957-yil 13-noyabr) – qozogʻistonlik tadbirkor va milliarder. Qozogʻiston tennis federatsiyasi prezidenti, ITF xalqaro tennis federatsiyasi vitse-prezidenti va direktorlar kengashi aʼzosi, jamoat arbobi.

## Hayoti
1957-yil 13-noyabrda Qozogʻiston SSRning Guryev (hozirgi Atirau) shahrida tugʻilgan. Urugʻi – Xoʻja

Qiziloʻrda shahridagi K. E. Voroshilov nomidagi 3-maktabda oʻqigan va 1975-yilda 10-sinfni tamomlagan.

1981-yilda Olmaota xalq xoʻjaligi institutini tamomlagan va iqtisodchi mutaxassisligini olgan. Institutni tamomlagach, u yerda oʻqituvchi boʻldi, soʻngra 1986-yilgacha Olmaota savdo boshqarmasi tizimida ishlaydi. 1986-1990 yillarda Sovet tuman ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

1990-1992 yillarda Qozogʻiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar davlat qoʻmitasi, keyinchalik Qozogʻiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi boʻlimi boshligʻi. 1992-yilda Avstriyadagi Qozogʻiston savdo uyining bosh direktori etib tayinlandi. 1993-yilda Qozogʻistonga qaytib, Qozogʻiston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar vazirining oʻrinbosari (1993-94), Qozogʻiston Respublikasi sanoat va savdo vazirining birinchi oʻrinbosari (1994-1995) lavozimlarida ishlagan.

1996-1999-yillarda Qozogʻiston Respublikasining Shveysariyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi, BMTning Jeneva va boshqa xalqaro tashkilotlardagi boʻlimining doimiy vakili

Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti maʼmuriyatida turli lavozimlarda ishlagan: 1999-yil fevraldan 2003-yil iyungacha – Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining tashqi siyosat va tashqi iqtisodiy masalalar boʻyicha yordamchisi, 2003-yil iyunidan 2006-yil martigacha – Qozogʻiston Respublikasi Xavfsizlik Kengashi kotibi, shuningdek, Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Demokratiya va fuqarolik jamiyati masalalari boʻyicha milliy komissiya raisi (2004-yil noyabr – 2006-yil mart). 2006-yil martidan 2008-yil dekabrigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining ishlari boʻyicha boshqaruvchi boʻlgan. 2007-yilda Qozogʻiston tennis federatsiyasi prezidenti etib saylangan. 2007-yil iyulidan 2022-yilga qadar. yanvargacha – „Nur Otan“ Xalq demokratik partiyasi Siyosiy Kengashi aʼzosi.

2008-yil dekabridan 2013-yil martigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining mustaqil maslahatchisi, 2010-yil may oyidan 2013-yil martigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining Qirgʻiziston Respublikasi bilan hamkorlik masalalari boʻyicha maxsus vakili boʻlgan.

2019-yil 1-oktabrdan Xalqaro tennis federatsiyasi vitse-prezidenti etib saylangan.

## Tijorat faoliyati
Bolat Utemuratov Qozogʻistonning eng yirik tadbirkorlaridan biri. Uning birinchi yirik loyihasi „ATF Bank“ ni ishlab chiqish va uni Italiyaning UniCredit guruhiga muvaffaqiyatli sotish edi (1995-yil – 2007-yil noyabr). Bu davrda bank kichik moliya institutidan 160 ta filial va 8 mlrd. balansga ega boʻlgan yirik koʻp mintaqaviy va koʻp mahsulotli moliyaviy guruhga aylandi. 2009-yil inqirozidan keyin u quyidagi banklarga asos soldi: Kassa Nova-Qozogʻistondagi birinchi mikrokredit banki va ForteBank – biznes banki. 2014-yil may oyida „Samruk-Qazina“ MTJ „Temirbank“dagi ulushini va „Alyans Bank“dagi aksiyalarining bir qismini tadbirkor Bolat Utemuratovga sotish boʻyicha bitimni yakunladi. Jamgʻarma „Temirbank“ AKning 79,88 % oddiy aksiyalarini 35,7 mlrd. tengega, shuningdek, „Alyans Bank“ AJning 16 % oddiy va imtiyozli aksiyalarini 1,5 mlrd. „Temirbank“ AK 2010-2012-yillarda „Samruq-Qazina“ AKga taqsimlanmagan foydadan qoʻshimcha ravishda 9,1 mlrd. Bitim natijasida „Samruq-Qazina“ AK „Alyans Bank“ 51 foiz oddiy va imtiyozli aksiyalarga ega boʻlgan aksiyalarning nazorat paketini oʻzida saqlab qoldi, Bolat Oʻtemuratov „Temirbank“ AK aksiyadorlarining nazorat paketiga aylandi. Mazkur bitim yuzasidan Utemuratov quyidagi fikrni bildirdi: „Temirbank“ aksiyalarining nazorat paketi va „Alyans bank“ aksiyalarining minoritar ulushini sotib olish boʻyicha bitimning yakunlanishi ushbu banklarni tiklash jarayonidagi asosiy qadamdar. „Alyans Bank“ga kelsak, „Samruk-Qazina“ jamgʻarmasi bilan hamkorlikda bank kapitalini mustahkam tiklash maqsadida uning tashqi majburiyatlarini tarkibiy oʻzgartirish boʻyicha bank kreditorlari vakillari bilan puxta va keng qamrovli muzokaralar olib borilmoqda. Oʻz navbatida, „Temirbank“ kapitalini kiritish va kelajakda ularni birlashtirish orqali „Alyans bank“ni qayta tiklashda ishtirok etishga tayyorman". Bundan tashqari, janob Utemuratov „Verniy Kapital“ investitsiya guruhining asosiy hissadori (aksiyadori emas), VimpelCom Ltd bilan birgalikda „Beeline“ brendi ostida faoliyat yurituvchi ikkita telekommunikatsiya operatoriga-Qozogʻistonda „KarTel“ va Qirgʻizistondagi „Sky Mobile“ga egalik qiladi.

## Boyligi
Forbes maʼlumotlariga koʻra, Utemuratovning boyligi 2019-yil may holatiga koʻra 3,4 milliard AQSh dollarini tashkil qilgan.

## Jamoatchilik va xayriya ishlari
2007-yilning avgust oyida Bolat Utemuratov Qozogʻiston Respublikasi tennis federatsiyasi prezidenti etib saylandi. Federatsiyada „Maktab tennisi tashabbusi“ joriy etilib, „Oʻn yoshgacha boʻlgan tennischilar uchun“ dasturi ishlab chiqilmoqda. Team Kazakhstan tennis akademiyasi tashkil etildi, bu maktab-internat boʻlib, tennis boʻyicha terma jamoaning boʻlajak aʼzolari tayyorlana di. Erkaklar tennis jamoasi Devis kubogining chorak finaliga uch marta (2011, 2013, 2014-yillar yetib borgan), ayollar terma jamoasi Federatsiya kubogining jahon guruhida ishtirok etadi.

2015-yil dekabr oyida u 2019-yilgacha Qozogʻiston tennis federatsiyasi prezidenti lavozimiga qayta saylangan. Bolat Utemuratov 2015-yildan buyon Xalqaro tennis federatsiyasi (ITF) va Devis kubogi qoʻmitasi direktorlar kengashi aʼzosi boʻlib, jahon tennisini rivojlantirishda ham faol ishtirok etib kelmoqda. Qozogʻistonda tennisni rivojlantirishdagi ulkan yutuqlari uchun u Xalqaro tennis federatsiyasi va Osiyo tennis federatsiyasining sovrinlari bilan taqdirlangan.

2019-yil sentabr oyida Bolat Utemuratov Xalqaro tennis federatsiyasi (ITF) direktorlar kengashiga qayta saylandi, shuningdek, tashkilot vitse-prezidenti lavozimiga tayinlandi.2019-yil oktabr oyida Qozogʻiston tennis federatsiyasi Nur-Sultonda Novak Jokovich va Rafael Nadal oʻrtasida xayriya uchrashuvini tashkil qildi.

2014-yilda Bolat Utemuratov xayriya jamgʻarmasi tashkil etildi. Jamgʻarma faoliyati quyidagi yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi:

* "Autizm. „Dunyo umumiydir“ dasturi – Qozogʻistonning 8 ta shahrida – Nur-Sulton, Olmaota, Ust-Kamenogorsk, Qiziloʻrda, Aqtoʻbe, Ural, Chimkent va Petropavlovskda autistik spektri buzilgan bolalar uchun „Asil Miras“ autizm markazlari muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. Har yili "Autizm „Imkoniyatlar olami“ xalqaro konferensiyasi boʻlib oʻtadi.
* Qizil Yarim Oy Jamiyati bilan hamkorlikda favqulodda vaziyatlardan jabrlanganlarga moddiy yordam koʻrsatadi;
* BCS Ardi hamjamiyatining BCSli bolalar ota-onalari loyihalarini qoʻllab-quvvatlaydi;
* Koʻp bolali va kam taʼminlangan oilalar uchun uy-joy qurish boʻyicha „Balameken“ loyihasi – „Balameken“ loyihasi doirasida Bolat Oʻtemuratov jamgʻarmasi tomonidan Qiziloʻrda shahrida 100 ta kam taʼminlangan koʻp bolali oilalar uchun uy-joylar qurildi. Ushbu loyihaning qiymati 450 million tenge edi. Aris shahrida 2019-yil iyun oyida oʻq-dorilar omborida sodir boʻlgan portlash oqibatida uylaridan ayrilgan mahalliy aholiga 50 ta yangi uyning kalitlari topshirildi. Boshpana 100 oilaga moʻljallangan. Jamgʻarma bu maqsadda 850 million tenge ajratdi.2020-yil may oyida Bolat Oʻtemuratov Turkiston viloyatining Maqtaaral tumanida seldan jabr koʻrgan aholi uchun 150 ta yangi uy-joy qurish uchun 6 million AQSh dollari ajratdi;
* Olmaota botanika bogʻini rekonstruksiya qilish. 2020-yil may oyida Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Qosim-Jomart Tokayev Olmaota shahriga amaliy tashrifi doirasida Botanika bogʻiga tashrif buyurib, bogʻni rekonstruksiya qilish loyihasiga 15 million AQSh dollarini baholadi;
* Botirxon Shukenov nomidagi fondni qoʻllab-quvvatlash.

Bolat Utemuratov jamgʻarmasi Burabike Fest sport va musiqa xayriya festivali tashkilotchilaridan biri. Yetti yillik xayriya festivali davomida 1 milliard tenge yigʻildi, bu mablagʻlar Qozogʻistonning bolalar tibbiyot muassasalari, perinatal va reabilitatsiya markazlarini jihozlash uchun sarflandi.

2019-yilda Jamgʻarma tomonidan taʼlim, sogʻliqni saqlash, madaniyat, ilm-fan, tabiiy va texnogen ofatlar qurbonlarini qoʻllab-quvvatlash, ehtiyojmandlar uchun uy-joy qurish kabi sohalarda xayriya loyihalarini amalga oshirishga 6 milliard tenge sarflandi.

2020-yil mart oyida Bolat Utemuratov jamgʻarmasi Nur-Sulton va Olmaota shaharlarida koronavirus infeksiyasiga qarshi kurashish chora-tadbirlari uchun 200 million tenge ajratdi. Jamgʻarma Nur-Sulton va Olmaota shaharlari sogʻliqni saqlash boʻlimlariga koronavirusni aniqlash uchun 94 000 ta ekspress testlarni topshirdi.

Bolat Utemuratov Qozogʻiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning chaqirigʻiga birinchilardan boʻlib javob bergan qozogʻistonlik ishbilarmonlardan boʻldi va „Verniy Kapital“ kompaniyalar guruhi orqali 1 million AQSh dollari miqdorida mablagʻ ajratish toʻgʻrisida qarorini eʼlon qildi. Respublika koronavirusga qarshi kurashish jamgʻarmasiga.

Bolat Utemuratov-Balet va milliy raqsni qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish jamgʻarmasi Vasiylik kengashi raisi, qozoq musiqachisi Botirxon Shukenov fondini qoʻllab-quvvatlaydi, yogʻoch va guruch cholgʻu asboblari respublika tanlovini moliyalashtiradi hamda Qurmangazi nomidagi milliy konservatoriyaning iqtidorli talabalari uchun stipendiyalar ajratadi. Uning homiyligida Forte Bank Kulanshi Art Space  koʻrgazma maydonida Kulanshi zamonaviy sanʼat markazining doimiy koʻrgazmalari oʻtkaziladi. „Nazarboyev fondi“ faxriy homiysi.

## Ijtimoiy va ekologik javobgarlik
Tadbirkorga tegishli kompaniya 2019-yil 12-mart kuni havo ifloslanishi va atrof-muhit muammolari boʻyicha muhokama uchrashuvini tashkil etib, ommaviy axborot vositalari orqali oʻzining ekologik mas’uliyatini namoyish etmoqda. Uning xayriya jamgʻarmasi Olmaotadagi Botanika bogʻini rekonstruksiya qilish loyihasini amalga oshirmoqda. Botanika bogʻi taʼmirdan soʻng Prezident Qosim-Jomart Toqayevga koʻrsatildi. Rekonstruksiya ishlariga 15 million AQSH dollari sarflandi.

2019-yilda shahar hokimligi Qozogʻiston tennis federatsiyasiga Qaragʻandi markaziy bogʻida tennis markazi qurish uchun yer ajratadi. Shu sababli jamoatchilik, aholi va atrof-muhit faollari norozilik toʻlqinini koʻtarishdi va bunga javoban Tennis federatsiyasi qurilish maydonini boshqa joyga koʻchirishga tayyorligini maʼlum qildi. Natijada shahar aholisi davlat tasarrufidagi bogʻ hududi va undagi yosh daraxtlarni asrab-avaylashdi. KTF tennis markazi uchun boshqa joy topishga qaror qildi. Investitsiyalar hajmi 2,2 milliard tenge.

2019-yilda Pavlodar shahar hokimligi tomonidan oʻtkazilgan tender doirasida „ForteBank“ AK filial binosi qurish uchun Pavlodar shahridagi „Densaulik“ istirohat bogʻi yer uchastkasidan vaqtincha foydalanish olish huquqini óldi. Bundan norozi boʻlgan aholi va ekologlar bogʻning buzilishi va bino qurilishiga keskin qarshi chiqdi. Forte Bank qonun talabiga binoan 1:15 hisobidan kompensatsiya sifatida yangi daraxtlar ekdi. Qonun talabiga koʻra, bogʻdagi qurilish masalasi boʻyicha jamoatchilik muhokamasi oʻtkazilmagan va faqat jamoatchilik eʼtirozidan soʻng tinglovni 16 may kuni oʻtkazishga qaror qilingan. Istirohat bogʻi hududi ommaviy yigʻilishlar oʻtkazmasdan oʻrab olindi va 9-aprel kuni daraxtlarni noqonuniy kesish boshlandi.2012-yilda 9-mintaqalararo hamkorlik forumi arafasida Prezidentlar Nazarboyev va Putinning kelishi munosabati bilan „Salomatlik“ bogʻini byudjet mablagʻlari hisobidan kompleks obodonlashtirish bogʻ qurilishiga toʻsqinlik qilmadi.

## Mukofotlar

* „Shon-sharaf“ ordeni (2002)
* Birinchi Prezident ordeni (2007)
* 2-darajali „Doʻstlik“ ordeni (2014)
* Qiziloʻrda viloyati faxriy fuqarosi
* Qozogʻistonda tennisni rivojlantirishdagi ulkan yutuqlari uchun Xalqaro tennis federatsiyasi va Osiyo tennis federatsiyasining mukofotlari (2017)
* Oltin yurak yilining xayriyachisi (2018)

## Oila
Uning otasi Guryev viloyat prokuraturasi mas’ul xodimi Jamit Oʻtemuratov.

Turmush oʻrtogʻi-Utemuratova (Baishuakova) Azhar Abjamiovna. Farzandlari: oʻgʻillari-Alidar Utemuratov (1979-yilda tugʻilgan) va Anuar Utemuratov (1983-yilda tugʻilgan), qizi – Dinara (2003-yilda tugʻilgan).

## Manbalar