Eng yaxshi erkak roli uchun Oscar mukofoti

**Eng yaxshi erkak roli uchun Oscar mukofoti** har yili Kino sanʼati va fanlari akademiyasi (AMPAS) tomonidan taqdim etiladigan mukofotdir. 1-Oscar mukofoti berila boshlaganidan beri oʻsha yili chiqarilgan filmda bosh rolni ajoyib ijro etgan aktyorga beriladi. Mukofot anʼanaviy ravishda oʻtgan yilning eng yaxshi aktrisasi tomonidan topshirilgan. Ammo soʻnggi yillarda uning oʻrniga oʻtgan yillardagi „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasi gʻoliblari tomonidan taqdim etiladigan boʻldi.

Eng yaxshi erkak roli uchun mukofot 97 marta, 86 aktyorga topshirilgan. Ilk sovrinni nemis aktyori Emil Jannings *The Last Command* (1928) va *The Way of All Flesh* (1927) filmlaridagi rollari uchun qoʻlga kiritgan. Eng soʻnggi sovringa esa *[[The Brutalist]]* (2024) filmidagi roli uchun Adrien Brody loyiq koʻrildi; aktyor 29 yoshida *[[Pianinochi (film)|Pianinochi]]* (2002) filmi uchun mukofotni qoʻlga kiritib, Oskar mukofotini qoʻlga kiritgan eng yosh sovrindorga aylangan. Eng koʻp sovrin yutgan aktyor Daniel Day-Lewisdir va yana oʻnta aktyor ikki marotaba gʻolib boʻlgan. Spencer Tracy va Laurence Olivierlar esa eng koʻp yaʼni toʻqqiz martadan mukofotga nomzodlari qoʻyilgan. 1932-yildagi 5-Oscar mukofoti marosimida Fredric March Wallace Beerydan bir ovoz ustun keldi. Oʻsha paytdagi qoidalarga koʻra, ushbu holatda mukofotga ikkala aktyor ham loyiq koʻrildi. Bunday hodisa tarixda bir marta sodir boʻlgan.
## Nomzod koʻrsatish jarayoni

Hozirda nomzodlar AMPAS aktyorlar boʻlimida oʻtkaziladigan ovoz berish yoʻli bilan aniqlanadi; gʻoliblar Akademiyaning ovoz berish huquqiga ega boʻlgan barcha aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan tanlanadi.

Mukofot topshirilishining dastlabki uch yilida aktyor va aktrisalar oʻz toifalarida eng yaxshi ijrochilar sifatida nomzodga koʻrsatilgan. Oʻsha paytda ularning saralash davridagi barcha ishlari (baʼzi hollarda uchtagacha film) mukofotdan soʻng roʻyxatga kiritilgan. Shunday boʻlsa-da, 1930-yilda oʻtkazilgan 3-Oscar mukofotlari marosimida, gʻoliblar nechta filmda ishtirok etganidan qatʼi nazar, har bir gʻolib uchun faqat bitta film tilga olingan. Hozirgi tizim, yaʼni aktyorning bitta filmdagi muayyan ijrosi uchun nomzod qilib koʻrsatilishi, 4-Oscar mukofoti marosimida joriy etilgan. 1937-yilda oʻtkazilgan 9-Oscar mukofoti marosimidan boshlab esa, har bir toifa boʻyicha nomzodlar soni yiliga eng koʻpi bilan beshtaga cheklangan.

## Sovrindor va nomzodlar

Quyidagi jadvalda yillar Akademiya konvensiyasiga muvofiq keltirilgan boʻlib, odatda Los-Anjeles okrugida filmlar namoyish etilgan yilga toʻgʻri keladi; marosimlar har doim keyingi yili oʻtkaziladi. Dastlabki beshta marosim uchun muvofiqlik muddati oʻn ikki oyni, yaʼni 1-avgustdan 31-iyulgacha qamrab olgan. 1934-yilda boʻlib oʻtgan 6-marosim uchun muvofiqlik muddati 1932-yil 1-avgustdan 1933-yil 31-dekabrgacha davom etgan. 1935-yilda oʻtkazilgan 7-marosimdan boshlab, muvofiqlik davri oldingi toʻliq kalendar yilga, yaʼni 1-yanvardan 31-dekabrgacha boʻlgan muddatga oʻzgartirilgan.

### 1920-yillar

### 1930-yillar

### 1940-yillar

### 1950-yillar

### 1960-yillar

### 1970-yillar

### 1980-yillar

### 1990-yillar

### 2000-yillar

### 2010-yillar

### 2020-yillar

## Koʻp bora sovrindor va nomzod boʻlganlar

Quyidagi shaxslar eng yaxshi aktyor uchun ikki yoki undan ortiq Oscar mukofotini qoʻlga kiritganlar:

Quyidagi shaxslar uch yoki undan ortiq „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasini qoʻlga kiritganlar:

## Yosh boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichlar

## Bir necha bor „Eng yaxshi bosh rol“ nominatsiyalariga sazovor boʻlgan filmlar
Sovrindorlar **qalin** yozuv bilan belgilangan:
* *[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]* (1935) — Clark Gable, Charles Laughton va Franchot Tone
* *[[Going My Way]]* (1944) — **[[Bing Crosby]]** va Barry Fitzgerald
* *[[From Here to Eternity]]* (1953) — Montgomery Clift va Burt Lancaster
* *[[Giant (1956 film)|Giant]]* (1956) — James Dean va Rock Hudson
* *[[The Defiant Ones]]* (1958) — Tony Curtis va Sidney Poitier
* *[[Judgment at Nuremberg]]* (1961) — **[[Maximilian Schell]]** va Spencer Tracy
* *[[Becket (1964 film)|Becket]]* (1964) — Richard Burton va Peter O'Toole
* *[[Midnight Cowboy]]* (1969) — Dustin Hoffman va Jon Voight
* *[[Sleuth (1972 film)|Sleuth]]* (1972) — Michael Caine va Laurence Olivier
* *[[Network (1976 film)|Network]]* (1976) — **[[Peter Finch]]** va William Holden
* *[[The Dresser (1983 film)|The Dresser]]* (1983) — Tom Courtenay va Albert Finney
* *[[Amadeus (film)|Amadeus]]* (1984) — **[[F. Murray Abraham]]** va Tom Hulce
## Bir necha bor nomzod boʻlgan personajlar
Quyidagilar alohida filmlarda (shu jumladan asl nusxaning turli xil talqinlarida) bir xil badiiy yoki tarixiy shaxsni aks ettirganliklari uchun nomzodlikka koʻrsatilgan.

Sovrindorlar **qalin** yozuv bilan belgilangan:
* Cyrano de Bergerac *[[Cyrano de Bergerac (1950 film)|Cyrano de Bergerac]]* (**[[José Ferrer]]**, 1950) va *[[Cyrano de Bergerac (1990 film)|Cyrano de Bergerac]]* (Gérard Depardieu, 1990) filmlaridan
* Eddie „Fast Eddie“ Felson *[[The Hustler]]* (Paul Newman, 1961) va *[[The Color of Money]]* (**Paul Newman**, 1986) filmlaridan
* Ruhoniy ota Chuck OʻMalley *[[Going My Way]]* (**[[Bing Crosby]]**, 1944) va *[[The Bells of St. Mary's]]* (Bing Crosby, 1945) filmlaridan
* Joe Pendleton *[[Here Comes Mr. Jordan]]* (Robert Montgomery, 1941) va *[[Heaven Can Wait (1978 film)|Heaven Can Wait]]* (Warren Beatty, 1978) filmlaridan
* Qirol Henry II *[[Becket (1964 film)|Becket]]* (Peter O'Toole, 1964) va *[[The Lion in Winter (1968 film)|The Lion in Winter]]* (Peter OʻToole, 1968) filmlaridan
* Qirol Henry V *[[Henry V (1944 film)|Henry V]]* (Laurence Olivier, 1946) va *[[Henry V (1989 film)|Henry V]]* (Kenneth Branagh, 1989) filmlaridan
* Qirol Henry VIII from *[[The Private Life of Henry VIII]]* (**[[Charles Laughton]]**, 1933) va *[[Anne of the Thousand Days]]* (Richard Burton, 1969) filmlaridan
* Mr. Chipping *[[Goodbye, Mr. Chips (1939 film)|Goodbye, Mr. Chips]]* (**[[Robert Donat]]**, 1939) va *[[Goodbye, Mr. Chips (1969 film)|Goodbye, Mr. Chips]]* (Peter OʻToole, 1969) filmlaridan
* Norman Maine *[[A Star Is Born (1937 film)|A Star Is Born]]* (Fredric March, 1937) va *[[A Star Is Born (1954 film)|A Star Is Born]]* (James Mason, 1954) filmlaridan
** Jackson „Jack“ Maine *[[A Star Is Born (2018 film)|A Star Is Born]]* (Bradley Cooper, 2018) filmidan
* Prezident Abraham Lincoln *[[Abe Lincoln in Illinois (film)|Abe Lincoln in Illinois]]* (Raymond Massey, 1940) va *[[Lincoln (film)|Lincoln]]* (**[[Daniel Day-Lewis]]**, 2012) filmlaridan
* Prezident Richard Nixon *[[Nixon (film)|Nixon]]* (Anthony Hopkins, 1995) va *[[Frost/Nixon (film)|Frost/Nixon]]* (Frank Langella, 2008) filmlaridan
* Professor Henry Higgins *[[Pygmalion (1938 film)|Pygmalion]]* (Leslie Howard, 1938) va *[[My Fair Lady (film)|My Fair Lady]]* (**[[Rex Harrison]]**, 1964) filmlaridan
* Rooster Cogburn *[[True Grit (1969 film)|True Grit]]* (**[[John Wayne]]**, 1969) va *[[True Grit (2010 film)|True Grit]]* (Jeff Bridges, 2010) filmlaridan
* Vincent van Gogh *[[Lust for Life (1956 film)|Lust for Life]]* (Kirk Douglas, 1956) va *[[At Eternity's Gate (film)|At Eternity’s Gate]]* (Willem Dafoe, 2018) filmlaridan
## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Izohlar

: **A**:Susan Orlean tomonidan xabar qilingan uzoq yillik Gollivud afsonasiga koʻra, aslida Rin Tin Tin eng koʻp ovoz olgan ekan. Biroq Akademiya birinchi mukofotni itga berishni istamay, Jannings gʻolib boʻlishini taʼminlash uchun ovozlarni qayta hisoblagan.
: **B**:*The Circus* filmi dastlab uchta nominatsiyaga sazovor boʻlgan edi: Charlz Chaplin „Eng yaxshi rejissyor“ (komediya janrida), „Eng yaxshi aktyor“ va „Eng yaxshi original ssenariy“. Biroq, keyinchalik Akademiya Chaplinning nomini musobaqa mukofotlari toifasidan chiqarib tashlashga va buning oʻrniga unga *The Circus* filmini yaratgani, rejissyorlik qilgani, ssenariy yozgani va bosh rolni ijro etgani uchun Maxsus mukofot topshirishga qaror qiladi
: **C**: Dastlabki uchta marosim paytidagi qoidalar ijrochiga bir nechta filmlardagi ishi uchun bitta nominatsiya olish imkonini bergan. George Arliss, Maurice Chevalier va Ronald Colman bir toifada ikki xil rol uchun nomzod qilib koʻrsatilgan. Hozirgi Akademiya qoidalari bunday holatlarga yoʻl qoʻymaydi. Arliss nima sababdan roʻyxatga kiritilgan ikkita filmdan faqat bittasi uchun mukofot olgani haqida hech qachon rasmiy tushuntirish berilmagan.
: **D**: Fredric March Wallace Beerydan bitta koʻp ovoz oldi. Oʻsha paytdagi Akademiya qoidalari bunday yaqin farqni tenglik deb hisoblagan, shuning uchun March ham, Beery ham mukofotni qoʻlga kiritgan. Hozirda Akademiya qoidalariga koʻra, tenglik ovozlar soni aynan bir xil boʻlishi kerak.
: **E**: Oʻtgan yildagi kabi, Akademiya *Of Human Bondage* filmi uchun Bette Devisning eʼtibordan chetda qoldirilishiga qarshi norozilikdan soʻng, qoʻshimcha ovoz berishga ruxsat berish qoidalarini yumshatgandi. Shu yili ham Akademiya qoʻshimcha ovoz berishga ruxsat berdi. Natijada, Paul Muni *Black Fury* filmidagi roli uchun qoʻshimcha nominatsiya oldi va ovoz berishda ikkinchi oʻrinni egalladi. Garchi oʻtgan yili Devis bilan boʻlgani kabi, Akademiya bu ikkalasini „rasmiy nomzodlar“ sifatida tan olmagan boʻlsa-da, ular kelajak avlod uchun Akademiyaning rasmiy veb-saytida oʻzlari sovrindor boʻlgan yillaridagi nominatsiyalar roʻyxatiga kiritilgan.
: **F**: Toifalar oʻrtasidagi chalkashlik tufayli, Barry Fitsgerald 1944-yilda *Going My Way* filmi-dagi Ota Fitzgibbon rolini ijro etgani uchun ham bosh, ham ikkinchi darajali aktyor nominatsiyalarida nomzod boʻldi va ikkinchisi uchun Oscar mukofotini qoʻlga kiritdi. Ushbu holat natijasida Akademiya oʻz qoidalariga oʻzgartirish kiritgan: agar biror aktyor yoki aktrisa yana ikki toifada ham beshta nomzod qatoriga kirish uchun yetarli ovoz toʻplasa, u faqat koʻproq foiz ovoz olgan toifada nomzod sifatida eʼtirof etiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Oscars.org  (Akademiya rasmiy sayti)
* The Academy Awards Database (rasmiy sayt)
* Oscar.com  (marosimning promo-sayti)

ʻ