Neptun (qanotli raketa)

**"Neptun"** — Ukrainaning past balandlikdagi kemaga qarshi raketasi 5000 tonnagacha boʻlgan kemalarni, shuningdek, yerdagi nishonlarni yoʻq qilish uchun moʻljallangan raketasi hisoblanadi.

„Luch“ Kiyev konstruktorlik byurosi tomonidan „Sovet X-35“ raketasi asosida ishlab chiqilgan boʻlib, uni yigʻish va ishlab chiqarishda Ukraina korxonalari birga hamkorlikni yoʻlga qoʻyib ishlashgan. „Neptun“ X-35 dan kattaroq hajmi va uzoqroq diapazoni, shuningdek, yangi boshqaruv tizimi bilan ajralib turadi.

U kemalar, samolyotlar va yer usti qurilmalaridan foydalanish imkoniyatiga ega deb qaraladi.

## Yaratilish tarixi
2014-yilda Qrim Rossiya Federatsiyasiga qoʻshib olinganidan keyin Ukraina Harbiy-dengiz kuchlari asosiy kema tuzilmasi, shuningdek, „Rubej“ qirgʻoq raketa tizimlarini boy berib qoʻydi. Ukraina dengiz flotining salohiyati Rossiya Federatsiyasining Qora dengiz flotiga, xususan, Rossiya Federatsiyasining ehtimoliy hujum operatsiyasiga, shu jumladan Ukraina qirgʻoqlariga qoʻnishga, shuningdek dengiz blokadasi tahdidiga qarshi turishga yetarli darajada tayyor boʻlmadi va bunga imkoni yetmadi.

Shuningdek, 2014-yildan keyin Rossiya Qrimdagi harbiy kuchlarini sezilarli darajada oshirgan va shu bilan bir qatorda Qrim hududida kemalarga qarshi mudofaa tizimi joylashtirilgan. 500 km gacha boʻlgan masofadagi kemalarni aniqlash uchun quyi tizimni oʻz ichiga olgan; avtomatlashtirilgan boshqaruv va maqsadli belgilash uchun quyi tizim; „Bal“, „Bastion“, „Utyos“ katta raketa kemasi kemalarga qarshi raketa boʻlinmalari, shuningdek, RF Qurolli Kuchlarining kemalari suv osti kemalari va dengiz aviatsiyasini boshqaradigan 350 km gacha boʻlgan masofaga ega yongʻinni yoʻq qilish quyi tizimi kabilarni oʻz ichiga oladi.

Ukraina uchun oʻzining kemaga qarshi raketa tizimini yaratish masalasi juda muhim deb qaralgan, chunki kompleks hududiy suvlar va kanallarni nazorat qilishni taʼminlashi, dengiz bazalarini, qirgʻoq ob’ektlarini va qirgʻoq infratuzilmasini himoya qilishi, shuningdek, potentsial dushman Rossiyaning amfibiya hujumiga qarshi turishi muhim masala deb qaralgan.

### Rivojlanishi
Raketa ustidagi ishlar 2014-yilda boshlangan. U birinchi marta 2015-yilda Kiyevdagi Qurol va mudofaa koʻrgazmasida ommaga namoyish etilgan va Sovet X-35 kemaga qarshi raketasining dizayn yechimlari asosida ishlab chiqilgan. Birinchi sinovlar 2016-yil 22-martda boʻlib oʻtgan.

Ochiq manbalardan olingan maʼlumotlarga koʻra, 2016-yilning bahorida qanotli raketaning birinchi parvoz namunalari yaratilgan. Ilgʻor raketa qurollarini ishlab chiqarish Ukrainaning boshqa korxonalari, jumladan Xarkov aviatsiya zavodi, Motor Sich korxonasi bilan hamkorlikda amalga oshirilgan hamda 2016-yilda Neptun raketa tizimining uchta modifikatsiyasini ishlab chiqish mumkinligi haqida xabar tarqatilgan: kemada, yerda va havoda. Kompleksni ishlab chiquvchi davlat „Luch“ Kiyev dizayn byurosi deb tanlangan. Raketaning maqsadi ham aniq boʻlib, jangovar yer usti kemalari va transport kemalarini zarba guruhlari (konvoylar) tarkibidan yoʻq qilish yoki 5000 tonnagacha suv oʻtkazuvchanligi bilan yakka holda harakatlanish deya qatʼiy qilib belgilangan.

„Luch“ konstruktorlik byurosining bosh direktori Oleg Korostelevning taʼkidlashicha, raketa tizimi cheklangan moliyaviy resurslar sharoitida 2,5 yil ichida ishlab chiqilgan, LCD-360MTs Neptun qurolini ishlab chiqishda asosan Ukraina komponentlaridan, xususan, dvigatel, inertial navigatsiya tizimi, radar aloqa tizimidan foydalanilgan.

2020-yil 23-avgustda Ukraina Mudofaa vazirining farmoni bilan Neptun raketa tizimi Ukraina Qurolli Kuchlari tomonidan foydalanish uchun maʼqul deb topilgan.

2020-yilning 20-oktabr kuni Ukraina Mudofaa vaziri Andrey Taran yaqin yillar ichida, 2020-yil oxirigacha Neptunning bitta boʻlinmasini sotib olish uchun mablagʻlarni qayta taqsimlashni eʼlon qilgan.

2021-yil 15-martda RK-360MTs Neptun majmuasining prototiplari Ukraina harbiy-dengiz kuchlariga foydalanish uchun topshirilgani aytilgan.

Ukraina mustaqilligining 30 yilligi sharafiga oʻtkazilgan paradda birinchi marta kompleksning bir qismi boʻlgan birinchi seriyali namunalar namoyish qilingan hamda Chexiya Tatra maxsus shassisida bir nechta ishga tushirish moslamalari, yuk ortish mashinalari, transport vositalari va qoʻmondonlik punkti joylashtirilgan.

## Taktik va texnik xususiyatlar

* **Uzunlik:**
** kema, qirgʻoq, vertolyotga asoslangan: 5,5 m
* **Qanotlari kengligi:** 1,33 m
* **Raketaning diametri:** 0,38 m
* **Boshlangʻich vazni:** 870 kg
* **Dvigatel:** turbofan MS-400
* **Yoqilgʻi:** reaktiv yoqilgʻi
* **Yoʻl-yoʻriq tizimi:** faol radar qidiruvi
* **Jang boshi:** yuqori portlovchi boʻlinishli penetratsion turdagi
* **Jang kallagining ogʻirligi:** 150 kg
* **Uchirish masofasi:** 280 km gacha
* **Parvoz balandligi:**
** yurish qismida: 10-300 m
** yakuniy qismda: 3-10 m
* **Parvoz tezligi:** 0,8-0,85 M

## Kompleks RK-360MTs

RK-360MTs qirgʻoq majmuasi bir vaqtning oʻzida 3-5 soniya oraligʻida turli nishonlarga 24 ta qanotli raketalarni otish imkoniyatini oʻzida mujassam etgan qurol hisoblanadi.

Kompleks 72 tagacha R-360 raketalari bilan qurollanish salohiyatiga ega boʻlib, ularning har biri toʻrttadan ishga tushirish moslamasida, yuk tashuvchi transport vositasida va transport vositasida bir xil sondaligi diqqatga sazovor.

Kompleks oʻz ichiga quyidagilarni oladi:

* 6 ta **USPU-360** ishga tushirish moslamasi
* Butun kompleksni boshqarish uchun **RKP-360** qoʻmondon posti
* 6 ta **TZM-360** transport-yuklash avtomashinalari **TPK-360** tashish-tushirish konteynerlari bilan
* **R-360** raketalari bilan qoʻshimcha toʻrtta konteynerni tashish uchun 6 ta **TM-360** transport vositalari.

## Operatorlar
 Ukraina — 2022-yil uchun „The Military Balance“ harbiy statistik byulleteniga koʻra 1 ta RK-360MTs kompleksiga yoki „19FortyFive“ onlayn nashriga koʻra 20 tagacha uchirish moslamalariga ega ekanligi taxmin qilinadi.

## Analoglar bilan taqqoslash

## Jangovar foydalanish
2022-yil 13-aprelda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Ukraina harbiy-dengiz kuchlari Rossiyaning Moskva raketa kreyseriga Neptun qanotli raketa hujumini amalga oshirdi, bu esa kreyserga zarar yetkazdi va natijada Rossiya armiyasiga tegishli yirik kreyser choʻkib ketishiga olib keldi.

## Manbalar


## Havolalar

* Ukraina qanday jangovar raketalarni ishlab chiqmoqda Arxivnaya kopiya // BBC Ukraina, 2018-yil 13-fevral