KrAZ

**KrAZ** ( , *Kremenchutskiy avtomobilniy zavod*, **Kremenchug avtomobil zavodi**, **AvtoKrÁZ** yoki **AvtoKrAZ**) – Ukrainaning Kremenchug shahridagi yuk mashinalari va boshqa maxsus avtomobillarni, xususan, ogʻir yuk koʻtaruvchi yoʻltanlamas modellarni ishlab chiqaradigan zavod. Zavod butun mamlakat boʻylab bir nechta boshqa zavodlarni birlashtirgan xolding kompaniyasi sifatida tashkil etilgan va **Moliya va Kredit** moliya-sanoat guruhining sanoat qanotiga aylangan.

## Tarixi
### Sovet davri
KrAZ 1945-yil 31-avgustda Transport yoʻllari xalq komissarligi Kremenchugda mexanik koʻprik zavodini qurish uchun order berganida tashkil etilgan. 1946-yilda zavod poydevoriga birinchi gʻisht qoʻyilgan va keyingi sakkiz yil ichida Dnepr, Moskva, Dnestr, Volga va Daugava daryolarida foydalanish uchun umumiy uzunligi taxinan 27 kilometr boʻlgan 600 ga yaqin koʻprik ishlab chiqarildi. 1956-yilda zavodda gʻalla oʻrish kombaynlari va boshqa qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Kremenchug kombayn zavodi oʻz faoliyatining dastlabki ikki yilida 11 mingta qishloq xoʻjaligi mashinasi ishlab chiqardi.

1958-yil 17-aprelda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi ogʻir yuk mashinalari ishlab chiqaradigan zavodni qayta qurish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Ogʻir yuk mashinalari ishlab chiqarish Yaroslavl motor zavodidan (YAZ) oʻtkazildi. Birinchi ikkita KrAZ-222 samosvallari 1959-yil 10-aprelda import qilingan qismlar va butlovchi komponentlardan yigʻildi va 1961-yilga kelib zavod Argentina, Afgʻoniston, Bolgariya, Xitoy, Hindiston, Vyetnam kabi dunyoning 26 davlatiga 500 dan ortiq texnikalarni eksport qildi.

1968-yil 30-dekabrda KrAZ asosiy yigʻish zavodida 100 000-yuk mashinasi konveyrdan chiqdi.

1971-yil 26-yanvarda KrAZ besh yillik rejani muddatidan oldin bajarganligi va yangi yuk mashinalari modellarini muvaffaqiyatli ishlab chiqqanligi uchun Lenin ordeni bilan taqdirlandi. 1976-yil 15-yanvarda zavod nomi „AvtoKrAZ“ ga oʻzgartirildi.

1984-yil 30-aprelda KrAZ asosiy yigʻish zavodida 500 000-yuk mashinasi yigʻildi.

1986-yilga kelib KrAZning yillik ishlab chiqarish hajmi 30 655 dona texnikaga yetdi.

1990-yilda KrAZning yillik ishlab chiqarish hajmi 27 667 yuk avtomobilini tashkil etdi. 1991-yil KrAZning yillik ishlab chiqarish hajmi 25 094 yuk avtomobilini tashkil etdi.

### Ukraina davri
1993-yil mart oyida KrAZ asosiy yigʻish zavodida 750 000-yuk mashinasi yigʻildi.

KrAZ 1996-yil iyun oyida xolding kompaniyasi sifatida roʻyxatdan oʻtkazildi. 1996-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 1 919 yuk avtomobilini tashkil etdi.

1999-yilda KrAZni xususiylashtirish jarayoni boshlandi. 1999-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 827 yuk mashinasini tashkil etdi.

2001-yilda „Mega-Motors“ deb nomlangan Ukraina-Germaniya qoʻshma korxonasi tomonidan zavod aksiyalari bloki sotib olindi.

2003-yilda KrAZ Rossiya va Vyetnamda avtomobil yigʻish zavodlarini ochdi. 2004-yilda zavod Iroqqa 2200 ta KrAZ rusumli avtomashinalarni yetkazib berish buyurtmasini qo'lga kiritdi. KrAZ sifat nazorati uchun ISO 9001:2000 sertifikatini oldi.

2006-yil 27-yanvarda KrAZ asosiy yigʻish zavodida 800 000-yuk mashinasi yigʻildi. Oʻsha yilning oktyabr oyida KrAZ „Eng dinamik 100 ta kompaniya“ reytingi natijalariga koʻra sof foydaning oʻsishi boʻyicha eng yaxshi rivojlanish surʼatiga ega 100 ta Ukraina kompaniyalari orasida birinchi oʻrinni egalladi.

2007-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 4 206 yuk mashinasini tashkil etdi.

2007—2008-yillardagi moliyaviy inqirozdan soʻng, avtomobillarga buyurtmalar keskin kamaydi, chunki hodisa Ukrainaga jiddiy taʼsir koʻrsatdi, zavod minimal quvvat bilan ishladi. 2009-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 280 yuk mashinasini tashkil etdi.

2010-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 1 002 yuk mashinasini tashkil etdi.

2011-yil 23-avgustda KrAZ-5233 „Spetsnaz“ Ukraina armiyasiga taqdim etildi.

2013-yilda kompaniyaning yillik ishlab chiqarish hajmi 891 yuk mashinasini tashkil etdi.

Ukraina hukumati yangi harbiy mashinalarga katta buyurtmalar berdi. Chegara qoʻshinlari, Milliy gvardiya va armiya yangi KrAZ zirhli yuk mashinalarini qabul qilishi rejalashtirilgan. Bundan tashqari, KrAZ **Streit Group** Kanada mudofaa firmasi bilan Cougar va Spartan zirhli mashinalarini ishlab chiqarish uchun hamkorlik qildi. Mudofaa vazirligi qoʻshimcha 40 ta buyurtma berish imkoniyati bilan jami 21 ta Spartanga hamda 20 ta Cougarga buyurtma berdi.

Kiyev mustaqillik kuni paradida Streit Groupning bir nechta Spartan BTRlari koʻrinish berdi, bu esa buyurtmaning qisman bajarilganligini koʻrsatdi.

2014-yil noyabr oyida Ukraina hukumati 1 200 ta mashina va 200 ta bronetransportga buyurtma bergan edi. Shartnoma qiymati 1 milliard grivnani (64 267 360,00 dollar) tashkil qilgan.

2021-yil 19-may kuni KrAZ AQSh quruqlik qoʻshinlari Pudratchi qoʻmondonligini ogʻir yuk koʻtaruvchi KrAZ 4x4 avtomobillari va ehtiyot qismlari bilan taʼminlash boʻyicha uch yillik shartnoma imzoladi.

## Zelenskiy hukumati tomonidan milliylashtirish
2022-yil 6-noyabrda prezident Vladimir Zelenskiy hukumati kompaniyani milliylashtirish uchun harbiy holatni qoʻlladi. „Urush holatida mamlakatimiz uchun zarur boʻlgan bunday qadamlar amaldagi qonunlar asosida amalga oshirilib, mudofaa sohamizning dolzarb ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi“. Ukrain hukumati, shuningdek, dvigatel ishlab chiqaruvchi **Motor Sich**, energetika kompaniyalari **Ukrnafta** va **Ukrtatnafta** va transformator ishlab chiqaruvchi **Zaporojtransformator** kompaniyalarini ham davlat nazoratiga oldi.

## Mahsulotlari
### Fuqarolik transport vositalari

* KrAZ-214 – 6×6 yuk tashuvchi, ikki taktli dizel dvigatel
* KrAZ-219 – 6×4, ikki taktli dizel dvigatel
* KrAZ-222 – 6×4 samosval, ikki taktli dizel dvigatel
* KrAZ-250 – 6×4
* KrAZ-255 – 6 × 6 yuk mashinasi, toʻrt taktli dizel
* KrAZ-256 – 6×4 samosval, toʻrt taktli dizel
* KrAZ-260 – 6×6
* KrAZ-5133B2 – 4×2 – 
* KrAZ-5401 – 4×2 – 
* KrAZ-6510 – 4×4 yoki 6×4 –  dvigatel
* KrAZ-65055 – 6×6 –  dvigatel
* KrAZ-65032 – toʻliq gʻildirakli 6 × 6 samosvallar – 
* KrAZ-6130S4 – toʻliq gʻildirakli 6 × 6 samosvallar – 
* KrAZ-7133S4 – 4 oʻqli (8×4) samosvallar
* KrAZ-7140 – 4 oʻqli (8×6)
* KrAZ-65053 – 
* KrAZ-7634 – toʻliq gʻildirakli haydovchi 8 × 8 – 
* KrAZ V12.2MEH – 6×6 – ?

### Shassi
Shassilar asfaltlangan va tuproqli yoʻllarda foydalanish uchun turli xil kuzov uskunalari bilan jihozlash uchun moʻljallangan.

* KrAZ-257 – 6 × 4, toʻrt taktli dizel
* KrAZ-5133H2 – 4×2 – 
* KrAZ-5233 H2 – 4×2 – 
* KrAZ-5233 HE turi 1 va 2 – 4×4  (yoʻltanlamas)
* KrAZ-6322 turi 1, 2 va 3 – 6×6 – 
** KrAZ-6322 1 turdagi 2 – 6×6 –  (yoʻltanlamas)
** KrAZ-6322 1 turdagi 3 – 6×6 – 
* KrAZ-65053 – 6×4 – 
* KrAZ-65101 – 6×4 – 
* KrAZ-7133H4 – 8×4 – 
* KrAZ-7140 H6 – 8×6 –  (yoʻltanlamas)
* KrAZ H12.2 – 4×2 – 
* KrAZ N23.2 – 6×4 – 
** KrAZ N23.2M – 6×4 – 
** KrAZ N23.2R – 6×4 – 

### Yarim traktorlar

* KrAZ-221 – 6×4, ikki taktli dizel dvigatel
* KrAZ-250V
* KrAZ-255V
* KrAZ-258 – 6 × 4, toʻrt taktli dizel
* KrAZ-5444 – 2 oʻqli – 
* KrAZ-6140TE – 3 oʻqli – 
* KrAZ-6443 – 3 oʻqli
* KrAZ-6444 – 3 oʻqli
* KrAZ-6446 – 3 oʻqli
* KrAZ-64431 – 3 oʻqli

### Harbiy transport vositalari

* KrAZ-5233 BE 4×4 – 
* KrAZ-6322 6×6 – 
* KrAZ-6135B6 6×6 – 
* KrAZ-6446 6×6 – 

### Maxsus transport vositalar

* KrAZ-255L – yogʻoch yuk mashinasi
* KrAZ-6133M6 – yogʻoch yuk mashinasi
* KrAZ-64372 – yogʻoch yuk mashinasi
* KrAZ-6233R4 – beton aralashtirish mashinasi
* KrAZ-6333R4 – beton aralashtirish mashinasi
* KrAZ-7133R4 – beton aralashtirish mashinasi
* KrAZ-65055DM – samosval / qor tozalovchi (shahar uchun)

### Zirhli transport vositalari

* KrAZ Spartan (Spartan) – 4×4, Ford F550 asosida
* KrAZ Cougar (Kugar) – 4×4, Toyota Land Cruiser 79 asosida
* KrAZ-ASV Panther (Panter) – KrAZ-5233 yoki KrAZ-6322 asosidagi MRAP
* KrAZ-MPV Shrek One (Shrek) – KrAZ-5233 asosidagi MRAP
* KrAZ Feona (Fiona) – KrAZ-6322 asosidagi 6×6 MRAP
* KrAZ-6322 Raptor (Raptor) – 6×6
* KrAZ boʻroni (Uragan) – KrAZ H27.3 (KrAZ-7634) asosidagi 8×8 MRAP
* KrAZ konvoy (Konvoy) – 4 × 4/6 × 6/8 × 8 zirhli shassi kabinasi / tekis yotoq

## Galereya
Yuk mashinalari

Image:KrAZ-214 in Technical museum Togliatti.jpg|KrAZ-214 
Image:PMP-Pontoon-Bridge-latrun-2.jpg|PMP Pontoon koʻprikli KrAZ-214
Image:Finnish Artillery Museum 009 - KrAZ-255 PMP (26792351279).jpg| TMM katlama koʻprikli KrAZ-255
Image:FinalTraining2018-01.jpg|TMM katlama koʻprikli KrAZ-255
Image:Kraz255b.jpg|KrAZ-255B oʻzining pastki qismini koʻrsatmoqda
File:790th_Fighter_Order_of_Kutuzov_3rd_class_Aviation_Regiment,_Khotilovo_airbase_(356-27).jpg|KrAZ-255B
File:Three KrAZ 256 trucks, Putbus Station, East Germany Jan 1990.jpg|KrAZ-256
Image:Kraz260.jpg|KrAZ-255 ning davomi, KrAZ-260. Bu GDRning Milliy Xalq armiyasiga tegishli. 
File:790th Fighter Order of Kutuzov 3rd class Aviation Regiment, Khotilovo airbase (356-28).jpg|KrAZ-260
File:A KrAZ-258 tractor truck and transport trailer.JPEG|Yarim tirkamali KrAZ-258
File:Iraqi_KrAZ_trucks.jpg|Iroq armiyasining KrAZ-6322 yuk mashinalari
File:Командно-штабне навчання ВМС ЗС України “Шторм – 2018” (45133462231).jpg|Ukraina harbiy xizmatlarining KrAZ-6446 yuk mashinasi


Zirhli transport vositalari

File:Гвардійський спецназ взяв нову висоту - наодинці з небом 7216 (21514334409).jpg|KrAZ Spartan
File:Діяльність НГУ (21) (16749299979).jpg|KrAZ Cougar
File:KrAZ Cougar 2016 1.jpg|KrAZ Cobra


MRAP S

File:KrAZ Shrek One.jpg|KrAZ Shrek One
File:KrAZ Shrek-M 4.jpg|KrAZ Shrek-M


## Yana qarang

* Kremenchug poʻlat zavodi

## Manbalar


## Havolalar
*  
* 
* 
*