open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kingston (Yamayka)

**Kingston** — Yamaykaning poytaxti. Yamayka o.ning janubi-sharqida, Karib dengizi sohilida. K. Sent-Andru bilan alohida maʼmuriy birlikni tashkil qiladi. Iqlimi tropik, sernam; yanvarning oʻrtacha temperaturasi 24,3°, iyulniki 27,6°. Yillik yogʻin 700&nbsp;mm. Kuchli zilzilalar boʻlib turadi. Aholisi 600 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari).

K. 1693-yilda inglizlar tomonidan bunyod etilgan, keyinroq shahar qul savdosining Vest-Indiyadagi eng katta markazi boʻlgan. 1872-yildan Yamaykaning maʼmuriy markazi. Shahar 1907-yilgi zilziladan deyarli butunlay vayron boʻlgan. 1962-yilda K.da Yamayka mustaqilligi eʼlon qilingan.

K. — mamlakatning savdo-sanoat va madaniyat markazi. Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Karib dengizi soqilidagi yirik port. Mamlakat import mollarining deyarli hammasi, eksporti (shakarqand, rom, paxta, kofe, banan)ning koʻp qismi K. porti orqali oʻtadi. Sanoati oziq-ovqat, toʻqimachilik, koʻn poyabzal, yogʻochsozlik, metallsozlik korxonalari, neftni qayta ishlash, sement zavodlaridan iborat. K.da Vest-Indiya universitetining fakultetlari, institutlar, Yamaykani oʻrganish instituti (kutubxona, muzey va sanʼat koʻrgazmasidan iborat), sanʼat, tabiiy fanlar va texnologiya kolleji, teatr va boshqa bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Rokfort qalʼasi (17—19-asrlar), San-Tomas sobori (17-asr, 1907-yilda qayta qurilgan) saqlangan. K.da hukumat, chet el kompaniya va banklari idoralari joylashgan.

## Manbalar
Kindaktepa

**Kindaktepa** — 2-13-asrlarga mansub shahar harobasi. Toshkent suv ombori zonasida. Dastlab 1959 y. V. I. Nilsen va T. Aʼzamxoʻjayev tomonidan oʻrganilib, uning fakat ark va 1 shahristoni aniqlangan. 1971-yil uni Yu. F. Buryakov va V. I. Sprishevskiy atroflicha tekshirgan. 1972—75 yillarda esa Yu. F. Buryakov u yerda kazish ishlari olib borgan. Tadqiqotlar natijasida shahar stratigrafiyasiga tegishli muhim maʼlumotlar hamda Burganli madaniyati va Krvunchi madaniyatita doir bir qancha ashyoviy dalillarga ega boʻlindi; ichida sopol idishlar mavjud silindrsimon xumdonlar, Uspgrushona hukmdori Raxanch II, Samarqand hukmdorlari Gʻurak va Turgar (738— 750), abbosiy xalifalar hamda typkashlar davrida zarb qilingan tangalar topildi.

## Manbalar
Kindia

**Kindia** — Gvineya Respublikasining jan.-gʻarbiy qismidagi shahar. Kindia viloyatinig maʼmuriy markazi. Aholisi 60 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtasi). Kindia shosse yoʻli orqali Konakri shahri bilan bogʻlangan. Qishloq xoʻjaligi (banan, ananas, sholi, sitrus mevalar) boʻyicha hududning savdo markazi. Oziq-ovqat va yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. K. yaqinida yirik boksit konlari ochilgan.

## Manbalar
Kindiy

**Kindiy**, Abu Yusuf Yoqub ibn Ishoq (taxminan 800, Basra – taxminan 870, Bagʻdod) – arab faylasufi. Sharq aristotelizmi asoschilaridan. Muʼtaziliylar bilan yaqin aloqada boʻlgan. Xalifa Mutavakkil (847—861)ning ratsionalistlar bilan kurashi vaqtida kuvgʻinga uchragan. Yunon mutafakkirlarining risolalarini arab tiliga tarjima qilgan, Aristotelning „Kategoriyalar“, „Ikkinchi analitika“, Yevklidning „Unsurlar“ va Ptolemeyning „Almagest“ asarlariga sharhlar yozgan. K. fikricha, olamning yaratuvchisi Alloh, u abadiy mavjud, yagona. Tabi-atdagi narsalar oʻzaro sababiy bogʻlangan, ular 4 unsur – olov, suv, havo va tuprokdan iborat. K. 5 ta substansiya – fazo, vaqt, materiya, shakl va harakatning mavjudligi haqida, dunyoni bilish mumkinligi xaqida fikr yuritdi. K. asarlarining aksariyati bizgacha yetib kelmagan, faqat 29 risolasi topilgan, ularning koʻpchiligi riyoziyot, mantiq, falsafa va boshqa fanlarga bagʻishlangan. K.ning falsafiy qarashlari keyingi davrlarda Sharq mutafakkirlari dunyoqarashiga, oʻrta asr Yevropa falsafasi rivojiga samarali taʼsir koʻrsatdi. Muhim asarlari: „Aql haqida“, „Jon haqida mulohaza“, „Ashʼyolarning taʼrifi va bayoni“, „Beshta substansiya haqida kitob“ va boshqalar.

## Manbalar

## Adabiyot
* Jonmatova X. A., Al-Kindiy (hayoti va ijodi), T., 1967.
Kindik

**Kindik**, kindik tizimchasi — odam va platsentali sut emizuvchi hayvonlarda homilani ona organizmi bilan bogʻlab turadigan (platsenta orqali) tizimchasimon anatomik tuzilma, aʼzo; tarkibida qon tomirlar, allotois yoʻli va hokazo boʻladi. K. orqali homila — platsenta qon aylanishi roʻy beradi. Asosan, dirildoq toʻqimadan tuzilgan, undan ikki arteriya va bitta vena oʻtadi. Bola tugʻilgach, K. halqasi yaqinidan bogʻlab turib qirqiladi, uning qoldigʻi esa tez qurib, bola 5—7 kunligidayoq tushib ketadi. Tozalikka rioya qilinmasa, K. orqali infeksiya kirib, yara, kindik sepsisi va boshqa kasalliklar roʻy berishi mumkin. K. tezda bitmasa yoki chandigʻi notoʻgʻri shakllansa, vrach ga murojaat qilish kerak.

## Manbalar
Kindiktepa

**Kindiktepa** — oʻrta asr qishloq harobasi (milodiy 6—12-asrlar). Qashqadaryo viloyatidagi Yakkabog tumanida joylashgan. Dastlab G. Ya. Dresvyanskaya, soʻngra S. B. Lunina (1980-yildan) qazishma ishlari olib borgan. K.ning jan. qismida maydoni 35x20 m keladigan baland tepalik bor. K. aholisi qad. Bolxonariqdan suv ichgan. K.ning mudofaa devori boʻlmagan. Qazishma ishlari markaziy tepalik 6—8asrlarda mahalliy zodagonning uy-qasri boʻlgani va uning atrofida qishloq vujudga kelganligini koʻrsatdi. 9-asrda uy-qasr tashlandiq holga kelgan va markaziy tepalikda hayot qayta jonlanmagan. 10—12-asrlarda K. yirik qishloqqa aylangan, u mana shu davrdagi bir qancha qishloqlarni (Poxoltepa, Katta Javogʻatepa, Kichik Javogʻa, Boʻstontepa va boshqalar) oʻz taʼsir doirasiga kiritgan kichik rustoqning markazi boʻlgani taxmin qilinadi. K.dan tarvuz urugʻi topilganligi aholining polizchilik bilan ham shugʻullanganligini koʻrsatadi. Turar joy binolari qoldiklgari, koʻplab sopol idish parchalari va boshqa chiqqan.

## Manbalar
Kinematika

**[[Kinematika va uning asosiy kattaliklari|Kinematika]]** (yunoncha kinema — harakat) — mexanikaning bir boʻlimi. Jism harakatini vujudga keltiruvchi kuchlarni hisobga olmagan holda jism harakatining geometrik xossalarini oʻrganadi. Oʻrganiladigan obyekt xossalariga koʻra, nuqta, qattiq jism, deformatsiyalanuvchi jism, tutash muhit (gaz, suyuqlik, elastik jism) Kinematikasiga boʻlinadi. Odatda, kinematika dinamikani oʻrganishda qoʻshimcha vosita hisoblanadi. Nuqta va qattiq jism Kinematikasining asosiy vazifasi nuqta yoki qattiq jismning muayyan sanok, sistemasiga nisbatan harakatlarini (sanoq sistemasiga nisbatan nuqta vaziyati koordinatalar bilan belgilanadi) va harakatlarning barcha kinematik tasniflari orasidagi bogʻlanishlarni aniqlashdir.

Nuqta tezligi (t>) va tezlanish (sh) uning harakatini ifodalovchi asosiy kinematik omillardir. Boʻlar harakat turiga bogʻliq. Jismning eng oddiy harakati ilgarilanma va aylanma harakatdan iborat. Ilgarilanma harakat vaqtida jismning barcha nuqtalari birday harakat qiladi; jism harakatini (trayektoriyasini) ifodalash uchun bitta nuqtaning harakatini bilish kifoya. Har qanday jism toʻgʻri va egri chiziq boʻylab harakatlanadi. Harakat tekis toʻgʻri chiziqli (yoki aylanma) hamda teqismas (oʻzgaruvchi) boʻlishi mumkin. Teqismas harakatda tezlikning oniy (haqiqiy) yoki oʻrtacha qiymati aniqlanadi. Tekis harakatda tezlanish nolga teng. Jism qoʻzgʻalmas oʻq atrofida aylanma harakat qilsa, bitta erkinlik darajasiga ega boʻladi va uning vaziyati burilish burchagi (davri), burchak tezligi (chastota) va burchak tezlanishi bilan ifodalanadi.

Erkin qattiq jism massa markazi bilan birga ilgarilanma va aylanma harakat qiladi. Artilleriya snaryadi, raqsta, fazoviy jismlar va boshqa harakati boʻnga misol boʻladi.

Deformatsi ya l anu vchi muh i t l a r K.si deformatsiyalar umumiy nazariyasi va muhitning uzluksizligi shartini aks ettiruvchi uzluksizlik tenglamalarini hamda uzluksiz muhit harakatining tavsiflarini aniqlaydi. Tutash muhit K. muhit elementlar harakatini ularning deformatsiyalanuvchanligini hisobga olgan holda bayon qiladi. Yorugʻlik tezligiga yaqin boʻlgan harakat K.si haqida nisbiylik nazariyasida, mikrozarralar harakati haqida kvant mexaniqat qaraladi. K. usullari turli mexanizmlar va boshqalarda harakat uzatishni hisoblashda muhim ahamiyatga ega.

## Adabiyotlar
* Oʻrozboye v M. T., Nazariy mexaniqa asosiy kursi (3-nashr), T., 1966; Rashi-dov T. R., Shoziyotov Sh., Moʻminov K. B., Nazariy mexaniqa asoslari, T., 1990.

## Manbalar
Kinda

**Kinda** — arab qabilasi, Xadramavtning gʻarbida istiqomat qilgan. Milodiy 5-asr boshida kinda himyariy podshohlari yordamida Markaziy Arabiston qabilalarini boʻysundirgan va markazi Yamoma va Bahraynda boʻlib, Himyariylar podshohligiga qaram boʻlgan davlat barpo etgan. Kindaning eng mashhur podshohlari — sulola asoschisi Hujr ibn Amr (425-458) va uning nabirasm al-Xo-ris (489-529). Uning davrida Kinda yerlari Vizantiya va Eron chegaralarigacha yetgan. Kinda davlati 529 yil laxmiylardan magʻlubiyatga uchrab oʻzaro nizolar natijasida qudrati singan. 6-asr oʻrtasida Kinda davlati Markaziy Arabistondagi mulklaridan mahrum boʻlgan. Kindaning Yamoma va Bahrayndagi hukmronligi 7-asrning 30-yillarigacha saqlangan. Kindadavlati — Markaziy Arabiston hududida vujudga kelgan ilk davlat birlashmasi boʻlib, u Arab xalifaligining barpo etilishiga zamin tayyorlagan. Johiliyat davrining mashhur shoiri Imrulqays (6-asr) Kindadan chiqqan.

## Manbalar
Kindaklitepa

**Kindaklitepa** - Oʻzbekistonning janubidagi qad. qishloqharobasi (miloddan avvalgi 4 — milodiy 6—7-asrlar). Qashqadaryo vohasining oʻrta qismida, Qorabogʻ qishlogʻi yaqinida. Mazkur qishloq harobasi oʻzi joylashgan tepalik (balandligi 12 m, maydoni 0,25 ga) ning shakliga koʻra shunday nom olgan. 1955—57 yillarda Qashqadaryo arxeologiya-topografiya ekspeditsiyasi (rahbari V. D. Jukov) bu yerda qazish ishlari olib borgan. Arxeologik tadqiqotlar vaqtida madaniy qatlamlar orasida puxta qilib qurilgan bir qancha toʻrtburchak shakldagi inshootlar qoldiklari (tarhi 5,87x6,65 m, 6x7,5 m, 5x5,4 m) borligi aniqlandi. Saqlanib qolgan devorlarning balandligi 0,7 m dan 3 m gacha, qalinligi 1,4 m dan 1,7 m gacha boʻlib, baʼzilari xom gʻisht (54x32x11 sm3, 47x27x9 sm3, 58x32x9 sm3, 25x10 sm3) va baʼzilari paxsadan qurilgan. K.dan sopol idishlar siniqlari, koʻza va xumlar, kozon va oʻchoqlar, suyak, tosh, mis, temir va shishadan qilintan buyumlar, chiroqdonlar, oʻgʻir va yorgʻuchoqlar, sopol muhr va tugmalar, urchuq hamda toʻquvchilik dastgohlarida ishlatiladigan konussimon, bikonussimon va yassi yuk toshlari hamda kulolchilik dastgohlari boʻlaklari topildi. Urchuq va toʻquv dastgoxlarida ishlatiladigan yuk toshlari toʻquvchilik K. aholisining asosiy mashgʻulotlaridan biri boʻlganligini koʻrsatdi. Mazkur ashyoviy dalillar va ilmiy tadqiqotlar natijasida K. aholisining oʻtroq tarzda hayot kechirib, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan mashgʻul boʻlganligi hamda keyinchalik suv tanqisligi oqibatida bu yerni tark etganligi aniqlandi.

## Manbalar
Kineskop

**Kineskop** (yun. kinesis — harakat va sropeo — qarayman) — qabul qiluvchi televizion trubka — elektr signallarni yorugʻlik signallariga aylantiruvchi qurilma; televizion tasvirlarni qayta koʻrsatuvchi elektron nurli trubka. Oqqora tasvir hosil qilinadigan K. elektron projektorli shisha kolbadan iborat boʻlib, uning old devori (ekrani) oq yorugʻlik beradigan lyuminofor qatlami bilan qoplangan. Elektron oqimi (elektron nur) taʼsirida lyuminofor yorisha boshlaydi, magnit tizim bilan ogʻdiriladigan elektron nur esa tasvirni yoyib, ekranda televizion tasvir hosil qilinadi. Tasvirning yorugʻligini va kontrastligini oshirish, shuningdek, lyuminoforning manfiy ionlar oqimidan yemirilmasligi uchun kolbaning ichki sirtiga yupqa (0,5—1,0 mkm) alyuminiy parda qoplanadi. Rangli tasvir hosil qilinadigan K.da uchta elektron projektor bor, ekrani esa qizil, yashil va koʻk yorugʻlik beradigan lyuminofor bilan qoplangan (qarang Rangli televideniye). Katta (3—4 m2) ekranda televizion tasvir hosil qilish uchun ravshanligi yuqori boʻlgan proyeksion K.dan foydalaniladi. Ok,-qora tasvirli K.ning ekrani diagonali boʻyicha 3, 6, 11, 16, 23&nbsp;mm (koʻtarib yuriladigan), 35, 43, 47, 59, 61, 65 va 67&nbsp;mm oʻlchamda; rangli tasvirli K. 25, 40, 59 va 61&nbsp;mm va hokazo oʻlcham qilib ishlab chiqariladi.

## Manbalar
Kinetik sanʼat

**Kinetik sanʼat** (yun. Kinetikos -harakatga keltiruvchi) — harakatga keltiruvchi qurilmalar (shuningdek, yorugʻlik va tovush) yordamida estetik samaraga erishish. Kinetik sanʼat 20-asrning 20— 30-yillarida paydo boʻlgan. Rossiyada V. Ye. Tatlin, AKShda A. Kolder va boshqa oʻz asarlarining ayrim boʻlak va qismlariga harakat, siljish, parchalanish kabi xususiyatlarni kiritib, muhit bilan sanʼat asarining oʻzaro munosabatiga yanada taʼsirchanlik baxsh etishga intildilar.

60-yillarda Kinetik sanʼat fransuz N. Shoffer, argentinalik X. Le Park va boshqa ijodida toʻla shakllandi. Ular turli optik-akustik vositalar (mexaniq kurilmalarni uzgartirish, ularga turli shakl berish, yorugʻlantirish, sterio tovushlar chiqarish va hakozo) yordamida kompozitsiya yaratishga, 20-asr ilmiy texnika taraqqiyoti va inqilobini koʻrsatishga harakat qildilar. Bu sanʼat Oʻzbekistonda qisman bezash sanʼati (koʻrgazmali targʻibot) da, reklamalarda oʻz ifodasini topdi.

## Manbalar
Kinetik energiya

**Kinetik energiya** – jismning mexanik harakatdagi energiyasi. Ilgarilanma harakatda ishtirok etayotgan moddiy nuqtaning Kinetik energiyasi shu nuqta massasi t ni uning tezligi -i kvadratiga koʻpaytmasining yarmiga teng:Yek = j mv, Koʻzgʻalmas oʻq atrofida aylanma harakat qilayotgan jismning Kinetik energiyasi: bunda /—jismning aylanish oʻqiga nisbatan inersiya momenti, so – jismning burchak tezligi. Yorugʻlik tezligiga yaqin tezlik bilan harakatlanayotgan moddiy nuqtaning Kinetik energiyasi:bunda t0 – moddiy nuqtaning tinch holatidagi massasi, s – yorugʻlikning vakuumdagi tezligi, tos2 – moddiy nuqtaning tinch holatidagi energiyasi.

Umumiy formula T = \sum{{m_i v_i^2} \over 2}

Bitta moddiy nuqtaning holati – T = {{m v^2} \over 2}

## Yana qarang

* Potensial energiya

## Manbalar

 

## Havolalar
Kinetika

**Kinetika** (yun. kinetikos — harakatga keltiruvchi) — mexanikaning dinamika (kuch taʼsirida jismning harakatini oʻrganadi) va statika (kuch taʼsirida jismning muvozanatini oʻrganadi) sohalarini birlashtiruvchi boʻlimi (yana qarang Kimyoviy kinetika, Fizik kinetika).

## Manbalar
Kinetostatika

**Kinetostatika** (yun. kinetos -harakatdagi va statika) — mexaniqa boʻlimi; unda dinamika masalalari statikaning analitik (tahliliy) yoki grafik (chizma) usullari bilan yechiladi. K. Glamber prinpitsplariga asoslangan. Koʻpchilik dinamika masalalari, xususan, mashina va mexanizmlar dina-mikasining asosiy masalalari K. usullari bilan hal qilinadi (qarang Mexanizmlar kinetostatikasi).

## Manbalar
Kino...

**Kino...** (yunoncha: kineo — harakat qilaman) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi boʻlib, kinematografiyaga oidlik maʼnosini ifodalaydi (masalan,kinokomediya).

## Manbalar
Kineshma

**Kineshma** — Rossiya Federatsiyasi Ivanovo viloyatidagi shahar (1777-yildan), Volga daryosi boʻyidagi port. Kineshma stansiyasi. Aholisi qariyb 103 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Yirik toʻqimachilik sanoati markazi (ip gazlama kombinati, toʻqimachilik fabrikalari). "Elektrokontakt", "Avtoagregat", oʻrmon kimyosi zavodlari, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi bor. Kineshma 16-asrdan maʼlum.

## Manbalar
Kiniklar

**Kiniklar** () yoki **kinizm** () – Yunonistondagi Suqrot falsafa maktablaridan biri. Miloddan avvalgi IV asrda Antisfen asos solgan. Diogen Sinoplik, Kratet va boshqa uning vakillari boʻlgan. Antisfen Afinadagi Kinosarg tepaligida („Kiniklar“ nomi shundan) shogirdlari bilan shugʻullangan. Kiniklar Suqrot va Platonning yaxshilik, adolat, goʻzallik gʻoyalari kabi umumiy tushunchalarning obyektiv mavjudligi toʻgʻrisidagi taʼlimotini tanqid qildi va aniq, odamlar hissiy qabul qiluvchi narsalargina real mavjuddir, deb hisobladi. Etika masalalariga alohida eʼtibor berdi. Boylik, hashamdorlik, madaniyat yutuqlaridan voz kechib, „tabiiy holat“ga qaytishni talab qildi. Kiniklarning axloqiy qarashlari insonning ijtimoiy hayotdan ajralib yashashi, biron-bir qonun, ijtimoiy meʼyorlarga boʻysunishdan voz kechishiga asoslangan edi. Kiniklar Yunonistonda axloqiy gʻoyalarning rivojlanishiga, xususan, antik stoiklarning qarashlariga taʼsir koʻrsatgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 1-jild, Toshkent, 2000-yil.
Kino sanoati

**Kino sanoati** — filmdan nusxa koʻpaytirish, kinovideokassetalar, kino ishlash uchun asbob-uskunalar, jihozlar ishlab chiqaruvchi, kinotexnika sanoati bilan shugʻullanuvchi soha. Boshqa sanoat tarmoqlaridan farqli oʻlaroq Kino sanoatining pirovard mahsuli kino va videofilmdir. Oʻzbekistonda kinovideofilmlar ishlab chiqarish bilan "Oʻzbekfilm" va Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi (SDF), Respublika "Videomarkaz" ishlab chiqarish ijodiy birlashmasi, "Dostonfilm", "Vatan", "Inson", "Imon", "Shod" studiyalari, Eksperimental yoshlar ijodiy birlashmasi, "5-studiya", "Oʻzbektelefilm" studiyasi va boshqa har xil egalik shaklida faoliyat koʻrsatayotgan studiyalar shugʻullanadi. Oʻzbekiston Kino sanoati tarkibiy qismiga "Ishonch-M" ("Oʻzbekkinodetal" zavodi) ochiq turdagi aksionerlik jamiyati, "Oʻzbekkinotaʼminot" firmasi, kinoteatrlar, joylardagi taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, "Oʻzbekkinovideoijara" korxonasi va uning joylardagi boʻlimlari kiradi. Boshqa sanoat korxonalari kabi ular ham ishlab chiqarish uchun kerak boʻlgan barcha vositalarga ega: bino, turli qurilish inshootlari, asbob-uskunalar, jihozlar, transport vositalari, energetik resurslar, aylanma mablagʻlar (xom ashyo, materiallar, pul) va boshqa

Anvar Yoqubxoʻjayev.

## Manbalar
Kino dekoratsiyasi sanʼati

**Kino dekoratsiyasi sanʼati** – film voqealarini suratga olish uchun ssenariy asosida pavilon va tabiiy sharoitda yaratilgan moddiy muhit (joy, jihozlar). Filmning turli epizodlarida dekoratsiya turlicha ahamiyatga ega: ayrim hollarda tomoshabinga sezilmaydigan zamin (fon) boʻlsa, baʼzan voqealarni yuzaga keltirib chiqaruvchi obrazli muhit vazifasini oʻtaydi. Kino dekoratsiyasi sanʼati film rassomining film operatori va rejissyor bilan maslahatlashib yaratgan eskizlari asosida tayyorlanadi. Deqoratsiya film orqali hikoya qilinayotgan tarixiy voqealar, oʻsha joydagi muhit va sharoitni tomoshabin koʻz oʻngida gavdalantirishga, rejissyor va kinodramaturg ilgari surgan gʻoyani tomoshabinga yetkazishga xizmat qiladi.

Dastlabki kino dekoratsiyasi sanʼati matoga chizilgan. XX asrning 10-yillaridan hajmli qilib ishlana boshlagan, aktyor oʻynaydigan joy (old qismi) tabiiy hajmda ishlanib, yigʻma (muvaqqat) va doimiy foydalaniladigan pavilonlar qurilib, film oʻzgarmas bir nuqtadan tasvirga olingan, dekoratsiyaning old qismi bilan olis manzara (perspektiva) si uygʻunlashtirilgan. Texnikaning takomillashuvi, oddiy va koʻp kamerali tasvirga olish kompleks deqoratsiya yaratishni yuzaga keltirdi: bunda dekoratsiyani rejalash muhim ahamiyatga ega, chunki bir vaqtning oʻzida bir necha obʼyektlarni tasvirga olishga toʻgʻri keladi. Bu esa rassomdan oʻta katta topqirlikni talab qiladi.

Oʻzbek kino dekoratsiyasi sanʼatining rivojida B. Chelli, V. Yeremyan, V. Sinichenko, E. Kalontarov, S. Ziyomuhamedov, N. Rahimboyev, B. Nazarov, S. Alibekov va boshqa rassomlarning xizmati katta.

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kinoga olish apparati

**Kinoga olish apparati** - hujjatli va badiiy kinofilmlar va videofilmlarni hamda turli obyektlarni izchil ravishda ketma-ket tasvirlar (kadrlar) tarzida kinolentaga tushirish qurilmasi. Enining kengligi va formatining oʻlchami har xil boʻlgan kinolentalarga suratga olish uchun moʻljallab ishlab chiqariladi. Masalan, keng formatli filmlar 70&nbsp;mm li; oddiy va keng ekranli filmlar 35&nbsp;mm li; televizion, ilmiy, oʻquv va havaskorlik filmlari 16&nbsp;mm, 8&nbsp;mm va 2x8 mm li kinolentalarga moʻljallangan apparatlarda suratga olinadi. Vazifasi va tuzilish xususiyatlariga koʻra, dastaki va muqim (statsionar) Kinoga olish apparatia. farqlanadi. Dastaki apparatlar ixchamroq boʻlib, qoʻlda olib yurib, istalgan joyda kinoga olish mumkin. Muqim apparatlar muayyan joyda uchoyoqli shtativga oʻrnatib ishlatiladi. Kinoga olish apparatia. sinxron, prezitsion, ixtisoslashtirilgan, havaskorlik va maxsus turlarga ham boʻlinadi. Sinxron Kinoga olish apparatia. bilan tasvirni kinoga olish paytida (sinxron tarzda) tovushni ham alohida magnit lentaga yozib olish mumkin. Pretsizion Kinoga olish apparatia. murakkab kinoga olish uchun moʻljallanadi. Ix-tisoslashtirilgan Kinoga olish apparatia. bilan panoram, doiraviy, stereoskop filmlar suratga olinadi. Havaskorlik Kinoga olish apparatia. eni 16&nbsp;mm, 8&nbsp;mm va 2x8 mm li kinolentalarga ilmiy, oʻquv va havaskorlik filmlarini kinoga olish uchun ishlatiladi. Maxsus Kinoga olish apparatia. tez va qisqa muddatda utadigan jarayonlarni qayd qilish (juda tezkorlik bilan kinoga olish) hamda aviatsiya va kosmik parvozlarda foydalanish uchun muljallanadi.

Har qanday Kinoga olish apparatia. optik va mexaniq qismlardan iborat. Optik qism kinoga olish obyektivi va vizir (vizir tizim) ni oʻz ichiga oladi. Obyektiv obyektning tasvirini kinolentaning yorugʻlik sezgir katlamiga tushiradi. Vizir orqali esa obyekt kuzatiladi va apparatning obyektga nisbatan zarur vaziyati urnatiladi. Mexaniq qism lenta tortish mexanizmi, harakatlantirish mexanizmi va obtyuratordan iborat. Lenta tortish mexanizmida lentani bir meʼyorda surib, zarur paytda toʻxtatib turadigan moslamalar ham boʻladi. Obtyurator kinolenta kadr tuynugi tomon bir kadr surilganda shu tuynukka kelayotgan yorugʻlik nurlari yoʻlini dam-badam toʻsib turish vazi-fasini oʻtaydi.

Kinoga olish apparatia., asosan, 19-asr oxirlaridan boshlab turli markalarda ishlab chiqariladi. Ular borgan sari takomillashib bormokda. Ayniqsa, ilmiy tadqiqot ishlari uchun moʻljallangan Kinoga olish apparatia.lari — ixcham aviatsiya va kosmik kinoga olish, mikrokinoga olish apparatlari, tezkor va rastrli apparatlar, suv ostida kinoga olish, sekinlatib suratga olish apparatlari va boshqa yoʻnalishlardagi Kinoga olish apparatia. lari juda takomillashib ketdi. Bu borada Yaponiyada, AQSH va boshqa mamlakatlarda ishlab chiqarilayotgan apparatlarni misol qilib koʻrsatish mumkin (qarang Kinotexnika).

## Manbalar
Kinodramaturgiya

**Kinodramaturgiya** (kino... va dramaturgiya) — adabiyotning ekranda koʻrsatish uchun moʻljallangan alohida turi. K. asari — kinossenariy filmning adabiy va gʻoyaviy-badiiy asosini tashkil etadi. Kinodramaturglar badiiy proza va dramadan foydalanilgan holda hayot voqealarini tasvirlashda kino imkoniyatlarini hisobga olib, asarni ekranga moslashtirib yozadilar. K., oʻz xususiyatiga koʻra, adabiy hamda kinematografik shaklga ega: mustaqil badiiy qiymatga ega, kinematografik asar sifatida yaratilajak filmning mazmunini va qurilishini ifoda etadi. K.ning shakllanish davri murakkab jarayon boʻlib, u asar yozishdan boshlanib, montaj stolida tugaydi. Ovozli kino yuzaga kelgach, inson harakterini ochib berishdagi asosiy vositalardan — dialog muhim rol oʻynadi. Kino sanʼati imkoniyatlarining kengayishi K.dan hayotni yanada chuqurroq oʻrganishni, uni yanada murakkab va rangbarang tasvirlashni taqozo etadi. Kino taraqqiyotining boshlangʻich bosqichida K. janrlari (sarguzasht, komediya, melodrama va boshqalar) maʼlum darajada chegaralangan boʻlib, zamonaviy mavzu kam yoritilgan. Hozir esa K. asarlari xohlagan janrda yozilib, koʻplab filmlar yaratilmokda.

Oʻzbek K.si proza koʻlamini, drama oʻtkirligini, poeziya jozibasini, tasviriy sanʼat yorqinligini, musiqa ravonligini oʻzida mujassamlashtirdi. Hozirgi kunda tarix, tarixiy shaxslar hayoti, milliy qadriyatlar aks etgan yoki yosh avlodda Vataniga, xalqiga, ota-onasiga mehr-muhabbat tuygʻusini uygʻotadigan K. dolzarb mavzu boʻlib, shu asosda filmlar ishlanmoqsa ("Buyuk Amir Temur", "Parimoma" va boshqalar). S. Abdulla, I. Sulton, A. Krdiriy, M. Shayxzoda, Oybek, S. Ahmad, U.Nazarov, F. Musajonov, O. Agishev kabi yozuvchilarning asarlari oʻzbek kinosining rivojida salmoqli oʻrin tutadi.

## Manbalar
Kinojurnal

**Kinojurnal** (kino... va jurnal) — kundalik turmush va xalqaro ijtimoiy-siyosiy voqealarga bagʻishlab davriy chiqarib turiladigan kinofilm turi.

Oʻzbekistonda 1960-yilgacha "Oʻzbek Davlat kinojurnali", "Sovet Oʻzbekistoni", "Ordenli Oʻzbekiston" va boshqa K.lar chiqarilgan. 60—70-yillardan "Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi" ularning oʻrniga kinoalmanaxlar chiqardi, hozir esa faqat hujjatli filmlar, shuningdek, "Nashtar", "Zumrasha" hajviy K.lari ishlanmoqda.

## Manbalar
Kinokomediya

**Kinokomediya** yoki **komediyali film** – kino sanʼati turi. Filmda xarakter, konflikt, vaziyatni tasvirlashda tomoshabinda kulgi qoʻzgʻatish kinokomediyaning asosiy xususiyatidir. Yumoristik va hajviy jihatlari bir-biriga bogʻliq holda koʻrsatiladi. Kinovodevil, ekssentrik „komik“, lirik, maishiy, hajviy, tragikomik, fantastik kinokomediya janrlari keng tarqalgan. Sirk, karikaturani oʻzida singdirgan ekssentrik „komik“ kinokomediya XX asrning 10—20-yillarida yuzaga kelgan (A. Did, M. Linder, R.Kler – Fransiya; M. Sennet, Charlie Chaplin, B. Kiton, G. Lloyd – AQSh). F.Kapra ovozsiz kino davrida „Bir kunlik xonim“, „Mister Dids shaharga koʻchib oʻtmoqda“, „Tundagi hodisa“ kabi filmlarni ishlab Amerika kinokomediyasining rivojlanish davrini boshlab berdi. Keyinchalik A.Blazetti, X.Bardem, J.Bekker, L.Berlanga, G.Krichton, R.Kornelius kabi chet el rejissyorlari jamiyatdagi mavjud nuqsonlarga qarshi kinokomediyalar („Millioner Neapol“, „Tramvay oʻgʻirlandi“, „Dadam, oyim, xizmatkor qiz va men“ va boshqalar) yaratdilar.

Y.Protazanovning „Nasriddin Buxoroda“ (1943) filmi – birinchi oʻzbek kinokomediyasi. „Nasriddinning sarguzashtlari“ (rejissyor N. Gʻaniyev), „Mahallada duv-duv gap“ (Sh. Abbosov), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Maysaraning ishi“, „Chimildiq“ (M. Abzalov), „Sharif va Maʼrif“, „Temir erkak“ (I. Ergashev), „Bomba“ (Z. Musoqov), „Masharaboz“ (Sh. Boshbekov) va boshqalar eng yaxshi oʻzbek kinokomediyalaridir. R. Pirmuhamedov, R. Hamroyev, N. Raximov, H. Umarov, S. Xoʻjayev. Baxtiyor Ixtiyorov, H. Sharipov, O. Asomov, M. Xolmedov va boshqalarning oʻzbek kinokomediyasi rivojida hissalari katta. Zamonaviy rejissyorlar izlanishi natijasida kinokomediya unsurlari kinoning boshqa janrlariga ham singib bormoqda.

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kinokonsert

**Kinokonsert** (kino... va konsert)— alohida konsert nomerlaridan iborat film; kinematografiya turi. Ovozli kinoning dastlabki yillarida yuzaga keldi. Gʻarb mamlakatlarida filmrevyular mashhur. Taniqli sanʼatkorlar ijodi bilan eng oʻzoq, chekka shaharlar aholisini tanishtirish, mashhur ijrochilar ijodini abadiylashtirish, yoshlarni estetik ruhda tarbiyalashda K. ning muhim ahamiyati bor. K. barcha kinostudiyalarda muntazam ravishda ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda "Frontdagi doʻstlarga", "Besh respublika konserti", "Shashmaqom" hamda alohida xonanda va raqqosalar ijodiga bagʻishlangan koʻplab K.lar ishlangan.

## Manbalar
Kinologiya

**Kinologiya** (yunoncha: kyon — it va logiya) — itlar toʻgʻrisidagi fan. Kinologiya itchilikning ilmiy asosini tashkil etadi. Kinologiya itlarning evolyusiyasi, zotlari, anatomiyasi, fiziologiyasi, shu jumladan, oliy nerv sistemasi, xattiharakatlari, seleksiyasi, ularni urchitish, oziqlantirish, saqlash, oʻrgatish va ov, krrovul, qidiruv, bojxona, chegara va boshqa xizmatlarda foydalanish masalalarini oʻrganadi. Kinologiya fan sifatida XIX asrning 2-yarmida vujudga kelgan.

Koʻpgina Yevropa mamlakatlarida va AQShda kinologiya tashkilotlari ish olib boradi. Oʻzbekistonda kinologiya masalalarini ilmiy oʻrganish rus ofitserlar ovchilik jamiyatlari va itchilik klublari tashkil etilgan XX asr boshlariga toʻgʻri keladi. 1927-yilda Oʻzbekiston ov itlari shajara daftari joriy qilingan. DOSAAF Oʻzbekiston boʻlimi hoʻzurida 1937-yildan kinologiya kengashi faoliyat koʻrsatdi. 1992-yil may oyida Oʻzbekiston Kinologiya federatsiyasi tashkil etildi. Oʻzbekistonda respublika davlat bojxona qoʻmitasining milliy Kinologiya markazi, Milliy xavfsizlik xizmatining naslchilik pitomnigi va Toshkent shahri Ichki ishlar bosh boshkarmasining naslchilik pitomnigida kinologiya nazariy masalalari oʻrganiladi, itchilikka oid naslchilik ishlari, itlarni amaliy maqsadlarda foydalanishga tayyorlash, yangi it zotlarini yetishtirish, ularni sinovdan oʻtkazish, shajara va naslchilik daftarlarini yuritish ishlari olib boriladi. Kinologiya koʻpgina mamlakatlarda zootexniya hamda veterinariya oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarining dasturlariga kiritilgan.

## Yana qarang
* Itchilik
## Manbalar
Kino qoʻyish apparati

**Kino qoʻyish apparati**, kino proyektor (kino va lot. projectio — oldinga irgʻitish) — kinoga olish apparati bilan kinolentalarga olingan kinofilmlarni ekranga tushirish uchun moʻljallangan qurilma. U kinolentaning surilishini taʼminlaydigan tortish mexanizmi, lenta oʻraladigan va boʻshaladigan kassetalar, ekranni yoritish va tasvirni ekranga tushirish uchun yoritish-proyeksiyalash tizimi, ovoz eshittirish qurilmasi, elektr energiyasi bilan taʼminlash va apparat ishini boshqarish qurilmalaridan iborat. Kino qoʻyish apparatia.da kinolenta maxsus mexanizm (malta mexanizmi yoki greyferli mexanizm) yordamida toʻxtab-toʻxtab (oʻzlukli) harakatlanadi. Toʻxtab-toʻxtab aylanuvchi tishli baraban ki-nolentani bitta kadrga surib turadi. Bir kadrdan ikkinchisiga oʻtish vaqtida obtyurator yorugʻlik nurlari oqimini toʻsadi, lenta yana bir kadr surilganda obtyurator yorugʻlik nurlari yoʻlini ochadi. Shunda ekranga tasvir toʻshadi. Bu jarayon shu tariqa davom etaveradi va juda tez (sekundiga 24 kadr) yuz bergani uchun tomoshabin oradagi oʻzilishlarni sezmaydi. Kino qoʻyish apparati a. ekranga tasvirni tushirish bilan birga fonogrammaga yozilgan tovushni ham tasvirga monand (sinxron) ravishda eshittiradi. Kino qoʻyish apparatia.ning muqim (statsionar) va koʻchma turlari boʻladi. Muqim apparatlar kinoapparatxonalarga doimiy oʻrnatib qoʻyiladi. Ularning yordamida kinofilmlar ochiq yoki yopiq zallarda namoyish qilinadi. Koʻchma apparatlarni istalgan joyga olib borib ishlatish mumkin. Ular bilan ochiq maydonlarda ham, yopiq zallarda ham kinofilmlar qoʻyiladi.

Kino qoʻyish apparati a. kinolentaning eniga qarab ham farqlanadi: 16&nbsp;mm, 35&nbsp;mm va 70&nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan, universal hamda maxsus (doiraviy, stereo-skopik va boshqa filmlarni namoyish qilish uchun moʻljallangan) apparatlar boʻladi. Boʻlardan tashqari, havaskor kinematograflar uchun moʻljallangan apparatlarda eni 8&nbsp;mm li kinofilmlarni qoʻyish mumkin. Bunday apparatlarda, asosan, ovozsiz filmlar qoʻyiladi. Ovozli filmlarni qoʻyish uchun magnitofon va sinxronlovchi (tasvir bilan ovozning bir vaqtda ketishini taʼminlovchi) qurilmadan foydalanish kerak. Kino qoʻyish apparatia.ning eng muhim koʻrsatkichi — ekranning yorqinligini ifodalaydigan foydali yorugʻlik oqimi. U lyumen (lm)da oʻlchanadi (350—50000 lm). Yorugʻlik oqimini choʻgʻlanma lampa, ksenon lampa yoki koʻmir yoyi hosil qiladi (yana qarang Kinotexnika).

## Manbalar
Kino tarmogʻi

**Kino tarmogʻi** — aholini kino xizmati bilan taʼminlovchi madaniyat, tomosha muassasalarining umumiy nomi. Oʻzbekistonda Kino tarmogʻi kinoteatr, kinolashtirilgan klublar, qishloq doimiy kino qurilmalari va koʻchma kinolardan iborat. Davlat (shaharlar, tuman markazlari, qishloq va boshqa joylardagi davlat kinoteatrlari, jamoa xoʻjaliklari klublari, koʻchma kino qurilmalari, filmlarni ijaraga beruvchi idoralar, kinostudiyalar, filmdan nusxa kuchiruvchi fabrikalar, filmlarga reklama tayerlovchi boʻlimlar) va kasaba uyushmalari (shahar va qishloqlardagi klublarda, madaniyat uylari va saroylari, dam olish maskanlarida kasaba uyushmalari ixtiyoridagi kino tarmoqlari) tomonidan boshqariladi. Panoramali, stereoskopik, aylana kinopanoramali, shuningdek, statsionar va koʻchma kinoqurilmalar bor. Oʻzbekistonda davlat kinoqurilmalarining soni 5 mingga yaqin (2002).

Bundan tashqari, kasaba uyushmalari va muassasalar (shu jumladan, jamoa xoʻjaliklari) ixtiyorida ham anchagina kino qurilmalar mavjud.

## Manbalar
Kinotelevizion texnika

**Kinotelevizion texnika** -tasvirlarni suratga olish, montaj qilish va oʻzatish uchun kino va televideniye vositalaridan foydalaniladigan usullar majmui. Kino va televideniye vositalari deganda kinotexnika, televideniye va videoyozuv vositalarining uygʻunlashuvi tushuniladi. Ushbu yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi: televizion filmlarni toʻgʻridan-toʻgʻri kinoga olish; televizion tasvirlarni kineskop ekranidan yoki bevosita elektron nurli kamera yordamida yozib olish; videonazorat qurilmasi (monitor) va nazorat videoyozuvidan foydalangan holda kinoga olish; kinofilmlarni montaj qilish va koʻpaytirishda televideonazoratdan foydalanish; telekinoproyeksiyalash (kinolentaga tushirilgan filmlarni televideniye orqali oʻzatish).

Maʼlumki, kinotexnika 19-asr 80-yillaridan, televideniye asosan 20-asr boshlaridan, videoyozuv 20-asr 50-yillaridan rivojlana boshlagan va asta-sekin takomillashtirib borilgan. Ayniqsa, videofilm yaratish rasm boʻlganidan (Oʻzbekistonda 20-asr 70-yil laridan) soʻng Kinotelevizion texnikaning ahamiyati yanada ortdi. Kinotelevizion texnika da koʻp (ikki va undan ortiq) kinokamerali kinotelevizion jihozlar va boshqa oʻziga xos usullardan foydalaniladi. Kinokameralarning har qaysisiga ixcham teleuzatish kamerasi ham biriktirilgan boʻladi.

Kinotelevizion texnika vositasida bevosita kinolentaga suratga olingan kinofilmlarni ham, videomagnitlentaga tushirilgan videofilmlarni ham, bevosita olinadigan "jonli" tasvirlarni ham televideniye orqali namoyish qilish mumkin.

Umuman televizion tasvirlarni kinolentaga tushirishning optik, elektron nurli va lazerli usullari mavjud. Optik usulda suratga olish qurilmalarida tasvirlarni kineskop ekranidan koʻchirish mumkin. Elektron nurli usulda suratga olish qurilmalarida videosignal oʻzgartirib yuboradigan elektron nur havosi soʻrib olingan (vakuum) kamerada harakatlanayotgan kinolentaga toʻshadi. Vakuum kamera elektron nurli projektor, lenta tortish mexanizmi va vakuum hosil qiluvchi qurilmadan iborat boʻladi. Rangli tasvirni lazer nur yordamida 35&nbsp;mm yoki 16&nbsp;mm li lentaga yozib oladigan qurilma ham mavjud. Hozir Kinotelevizion texnika sohasida kompyuterlar texnikasidan unumli foydalaniladi. Kinotelevizion texnika vositalaridan murakkab kinoga olishda, multfilmlar ishlashda, kassetali kinoni suratga olishda, maxsus dasturlarni tayyorlash va boshqalarda foydalaniladi (yana qarang Kinotexnika).

## Manbalar
Kinofestival

**Kinofestival** (kino… va frans. festival — bayram) — kino sanʼati asarlarining turli shaklda oʻtkaziladigan koʻrigi. Kinematografiyasi rivojlangan koʻpgina davlatlar milliy kino sanʼatining eng yaxshi yutuqlarini namoyish etish, keyingi rivojlanish yoʻnalishini belgilab olish, xalqlarning oʻzaro yaqinlashuvi, sanʼat rivojiga oʻz hissalarini qoʻshish maqsadida kinofestivallar uyushtiradi.

Kinofestivalning anʼanaviy turi — xalqaro kinofestivallardir. Ular konkursli yoki konkurssiz, ixtisoslashgan va ixtisoslashmagan boʻladi. Konkursli xalqaro kinofestivallarda hakamlar hayʼati film yaratuvchilari (rejissyor, aktyor, operator, rassom va boshqalar)ni mukofot, sovrin, diplom va boshqa bilan takdirlaydilar. Konkurssiz festivalda koʻrsatilgan har bir film „festival katnashchisi“ degan diplom, shuningdek, turli tashkilotlar taʼsis etgan mukofot va sovrinlarga ega boʻladilar.

Maxsus xalqaro kinofestivallar janrlar (hujjatli, multiplikatsion, ilmiy-ommaviy, reklama filmlar va boshqalar), regionlararo (Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi, Boltiq boʻyi va MDH, arab mamlakatlari va boshqalar), boshqa ajratib turuvchi jihatlar (yosh rejissyorlar filmi, festivallar festivali, ayol rejissyor kabi) asosida oʻtkaziladi. Har bir kinofestivalning aniq belgilangan vaqti („kun“, „dekada“, „turkum“, „oylik“, „haftalik“ kabi) hamda koʻrsatiladigan filmlar soni (konkursga kiritilgan yoki informatsion filmlar) oldindan maʼlum boʻladi. Reglamentga asosan ilgari biror kinofestivalda mukofotlangan filmlar konkursga kiritilmaydi.

Jahonda oʻtkaziladigan eng yirik kinofestivallardan qad.si Venetsiya (Italiya) kinofestivalidir (1932). Bu festivalning Bosh. sovrini „Avliyo Markning oltin sheri“ (eng yaxshi filmga, eng yaxshi debyutga, eng yaxshi ayol va erkak roliga). Cannes xalqaro kinofestivali 1946-yil dan har yili aprel—may oylarida oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Oltin palma shoxi“, Katta maxsus sovrin „Oltin kamera“ (eng yaxshi ayol va erkak roli, eng yaxshi rejissura, eng yaxshi operatorlik ishi, eng yaxshi debyut uchun).

Berlin xalqaro kinofestivali 1951-yildan mavjud. Eng katta sovrin „Oltin ayiq“, keyingisi „Kumush ayiq“. Har yili SanSebastyan (Ispaniya)da oʻtkaziladigan xalqaro kinofestival 1953-yildan faoliyat koʻrsatadi. Sovrinlari: „Katta oltin chigʻanoq“, „Oltin chiganoq“, „Kumush chigʻanoq“.

Moskva xalqaro kinofestivali 1959-yildan oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Avliyo Georgiy“.

Birinchi Toshkent xalqaro kinofestivali 1968-yilda oʻtkazilgan. Shundan buyon Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari festivali sifatida faoliyat koʻrsatadi. Bosh sovrini: „Oltin semurgʻ“ (eng yaxshi film uchun), „Xoʻja Nasriddin“ (eng yaxshi rejissura uchun), „Kumush semurgʻ“ (eng yaxshi debyut uchun), „Oltin archa“ (eng yaxshi erkak roli uchun), „Oltin lola“ (eng yaxshi ayol roli uchun) (yana qarang Toshkent xalqaro kinofestivali).

## Manbalar
Kinochilar uyi

**Kinochilar uyi** — kino sanʼati arboblarining ijodiy uyi. Teatr va kino xodimlari uyi bazasida 1966-yil ochilgan. Yangi binosi (meʼmorlari R. A. Xayrutdinov, V. N. Breusenko; binoni bezashda rassom V. Gan, haykaltarosh R. Avakyan qatnashgan) 1982-yil Toshkentda ochilgan kinofestival arafasida ishga tushirilgan. Bosh tomosha zali (1810 oʻrinli), 320 va 60 oʻrinli yana 2 kichik tomosha zali bor. Bino meʼmorligida quyosh nuridan asraydigan konstruksiyalar va milliy meʼmoriy elementlardan foydalanilgan; boʻlar bino loyihasi va shakli, oʻrnida oʻz aksini topgan. Bosh zal ellips shaklda, 4 ustunga tayangan, chapdan maʼmuriy bino, oʻngdan klub bilan tutash. Loyihalashda tashqi koʻrinishi bilan ichki koʻrinishi oʻzaro bogʻlangan. Umumiy yechimi binoga mutanosib boʻlgan restoran (zali — 100 oʻrinli) hovli orqali bosh tomosha zaliga tutashgan. Bino milliy meʼmoriy qismlar, kichik meʼmoriy shakllar va favvoralar bilan jozibalashtirilgan. Bezagida Gʻozgʻon marmari, granit, ganch oʻymakorligidan foydalanilgan. Interyeridagi B. Jalolov ishlagan devoriy rasmlarda oʻzbek kino sanʼati rivoji aks ettirilgan. Kinochilar uyi da yangi filmlar koʻrigi, yubileylar, tomoshabinlar bilan ijodiy uchrashuvlar va boshqa oʻtkazib turiladi. Kinochilar uyi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Kinematografiya agentligiga qaraydi.

## Manbalar
Kinoya

**Kinoya** — uslubiy vosita; maʼqullagandek yoki rizo bergandek boʻlib, rad etish, istehzoli kulish. K.da soʻz yoki ifoda nutkda asl maʼnosiga teskari, hatto uni rad etuvchi mazmun kasb etadi. Kinoya uslubiy vosita sifatida majoziy soʻzlar orqali piching va istehzoni ifodalaydi. Komiklikning bir turi boʻlgan Kinoyada kulgililik jiddiylik niqobi ostiga yashirinib, oʻzida soʻzlovchidagi ustunlik yoxud gumonsirash tuygʻusini aks ettiradi. Kinoya xalq ogʻzaki ijodida ham, yozma adabiyot namunalarida ham keng qoʻllanadi. Alisher Navoiyning "Lison ut-tayr", Gulxaniyning "Zarbulmasal", Abdulla Qahhorning "Mayiz yemagan xotin" va boshqa asarlarda K. jonli va konkret badiiylik yaratishga xizmat qilgan.

## Manbalar

 

 Kinoyaga Misollar: "Nyuton" bo'lsang ham mayli edi, Fizikadan gap Ochishga
Kinorinxlar

**Kinorinxlar** (Kinorhyncha) -birlamchi tana boʻshliqli chuvalchanglar sinfi. Oʻz. 0,1 — 1mm. Tanasi yassi, kalin kutikula bilan qoplangan. 13 ta segment (bosh, boʻyin va 11 ta boʻgʻim)ga boʻlingan. Tanasida pixlar va ilmoqlar boʻladi. Tanasining old qismi buralib chiqadigan hartumni hosil qiladi. Koʻndalang-targʻil muskullari dasta boʻlib joylashgan, ichagi naysimon. Nerv sistemasi halqum atrofi nerv halqasi va qorin nerv stvolidan iborat. Sezgi organlari hartumidagi qillar va 1—2 juft pigment koʻzchalardan tashkil topgan. Ayirish sistemasi — 1 juft protonefridiydir. Ayrim jinsli. Metamorfoz orqali rivojlanadi. Bir hujayrali suv oʻtlari va mikroorganizmlar bilan oziqlanadi. Hartumini oldinga otib, soʻngra tanasini tortib olib harakatlanadi. 2 turkumi, 100 ga yaqin turi maʼlum, koʻpchilik dengizlar tubida uchraydi.

## Manbalar
Kinostudiya

**Kinostudiya** (*kino* va  – „oʻrganish“) – kinofilmlar ishlab chiqaruvchi korxona. Kinostudiya badiiy-ijodiy va texnik ishlab chiqarish jarayonlarini birlashtiradi. Qanday film chiqarishiga qarab badiiy, hujjatli-xronikal, ilmiy-ommabop, oʻquv kinostudiyasi, animatsion filmlar kinostudiyasiga ajraladi. Kinostudiyaning tashkiliy tuzilishi ishlab chiqariladigan filmlarga, ishlab chiqarish hajmiga, texnik jihozlarga bogʻliq. Film ishlab chiqarish 4 bosqichdan iborat: 1) ssenariy tayyorlash; 2) suratga olish uchun tayyorgarlik (suratga olish joyini, aktyorlarni tanlash, dekoratsiya, kiyim tayyorlash, kinoproba va repetitsiya oʻtkazish, film ishlab chiqarish rejasini tuzish); 3) suratga olish. Bu eng masʼuliyatli va sermehnat bosqich boʻlib, kinostudiya pavilonida va tabiat quchogʻida amalga oshiriladi; 4) filmni montaj qilish, unga ovoz berish, musiqa yozish va qayta ovoz berish.

Suratga oluvchi guruh asosiy ijodiy boʻgʻin boʻlib, film yaratish davrida barcha ijodiy va boshqa xodimlarni oʻz atrofida uyushtiradi. Suratga olishda badiiy-ijodiy guruh faoliyatiga film direktori rahbarlik qiladi.

Oʻzbekistonda „Oʻzbekfilm“, „Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi“, „Dostonfilm“, „Yogʻdu“, „Imon“, „Inson“, „Samarqandfilm“, „Shod“, „Yulduz“ va boshqa kinostudiyalar, „Nashtar“ hajviy kinojurnali, shuningdek, Oʻzteleradio qoshida „Oʻzbektelefilm“ faoliyat koʻrsatadi.

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kintana-Roo

**Kintana-roo** — Meksika shtati, Yukatan yarim orolda. Maydoni 50,4 ming km². Aholisi 873,8 ming kishi (2000), asosan, mayya indeyslari. Maʼmuriy markazi — Chetumal shahri Yer yuzasi tekislik, ohaktoshlardan tuzilgan, karst hodisasi keng tarqalgan. Oʻrtacha oylik temperatura 24°, yiliga oʻrtacha 1350&nbsp;mm yogin yogʻadi. Tropik sernam urmonlar bilan qoplangan. Meksikaning alohida ajralgan olis shtatlaridan. Aholining katta qismi oʻrmonchilik bilan shugʻullanadi. Chikle sharbati yigʻish uchun qoʻshni shtatlardan ham indeyslar keladi. Rio-Ondo daryosi xavzasida yogʻoch-taxta tayyorlanadi. Katta maydonlardagi oʻrmonlarni yoqib dehqonchilik qilinadi. Muhim transport aloqalari Merida — Chetumal shosse yoʻli orqali amalga oshiriladi.

## Manbalar
Kinshasa

**Kinshasa** (1966-yilgacha *Leopoldvil*) — Kongo Demokratik Respublikasining poytaxti. Shahar Kongo daryosining soʻl sohili boʻylab 15 km ga choʻzilgan. Kinshasa provinsiya huquqiga tenglashtirilgan alohida maʼmuriy birlikdir. Aholisi 14,7 mln. kishi (2021). Iqlimi subekvatorial. Iyulning oʻrtacha harorati 22° ni, aprelniki esa 27° ni tashkil qiladi. Yillik yogʻin miqdori 1359 mm ga teng.

## Tarixi

Shahar 1881-yildan qurila boshlagan va Belgiya qiroli Leopold II nomiga qoʻyilgan. Shahar 1926—1960-yillarda Belgiya mustamlakasining maʼmuriy markazi boʻlgan. 1960-yildan Kongo Respublikasi (1964-yildan Kongo Demokratik Respublikasi), 1971—1997 yillar Zair Respublikasi poytaxti boʻlgan.

## Iqlimi

## Transport

Kinshasa mamlakatning asosiy savdo, transport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining koʻp qismi K. orqali oʻtadi. K. portida yillik yuk ortib-tushirish 2 mln. t atrofida. Kinshasa orqali Kongo daryosi quyi qismidagi Matadi dengiz porti bilan bogʻlangan. K.dan Brazzavil shahriga parom qatnaydi. 

## Sanoat

Oziq-ovqat, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻn poyabzal, kimyo, mashinasozlik, yogʻochsozlik, kemasozlik sanoati, kema remonti, elektr priborlari ishlab chiqarish, qurilish materiallari korxonalari, oyna va shisha idishlar zavodi bor. Maluku rayonida yirik metallurgiya kompleksi qurilgan. 

## Taʼlim

Milliy universitet, institutlar, Nafis sanʼat milliy akademiyasi, Geografiya ilmiy tadqiqot instituti, Geologiya xizmati ilmiy muassasasi, Tropik tibbiyot instituti (1899), Afrika sanʼati muzeyi, hayvonot bogʻi va boshqa bor.

## Yana qarang

## Manbalar
Kio

**Kio** - koʻzboyloqchi (illyuziyachi) sirk artistlari oilasi. Emil Teodorovich (asl fam. Girshfeld — Renard) [1894.30.3 (11.4), Moskva — 1965. 19.12, Kiyev; Moskvada dafn etilgan] — Rossiya xalq artisti (1958). Koʻzboyloqchilik tomoshalarining yaratuvchisi, sirk apparaturalari (asboblari)ning konstruktori. Uning oʻgʻillari: Emil Emilovich (1938.12.7) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1972). Sirkda 1961-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. Igor Emilovich (1944.13.3) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1980). Sirkda 1956-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. 1977-yilda Oskar mukofotini olgan.

## Manbalar
Kiodo susin

**Kiodo susin** — yapon axborot agentligi. 1945-yil Tokioda tashkil etilgan. Yetakchi milliy gazetalar va En-EychKey radiotelevideniye korporatsiyasi kooperativ birlashmasi. Gazetalar, radio va telekoʻrsatuvlarni ichki va xalqaro miqyosdagi axborotlar bilan taʼmin etadi. Jahonning koʻp mamlakatlarida muxbirlik boʻlimlariga ega.

## Manbalar
Kioto universiteti

**Kioto universiteti** () – Yaponiyadagi yetakchi va ikkinchi qadimiy milliy universitetlardan biri. 1897-yil Yaponiya imperatori farmoniga muvofiq, fizika-matematika va muhandislik kolleji sifatida tashkil etilgan. Filologiya, pedagogika, huquq, iqtisod, tabiiy fanlar, tibbiyot, farmatsevtika, qishloq xoʻjaligi, muhandislik boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kioto universitetida oʻnta bakalavriat uchun, oʻn sakkizta aspirantura uchun fakultetlar va oʻn uchta ilmiy tadqiqot institutlari tashkil qilingan. Kioto universitetida 16 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Osiyodagi universitetlar orasida eng koʻp Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan universitetdir.

## Kampusi
Kioto universitetining taʼlim va tadqiqot faoliyati Kiotodagi uchta asosiy kampusda olib boriladi. Bular: Yoshida, Uji va Katsura kampuslaridir. Kampuslarning har biri universitet ilmiy faoliyatida alohida ahamiyatga ega. Kioto universiteti kampuslari boʻylab tarqalgan kutubxonalar tarmogʻi 40 dan ortiqdir. Universitet kutubxonasi 7,49 milliondan ortiq kitoblar toʻplamiga ega va bu uni mamlakatdagi ikkinchi yirik universitet kutubxonasi ekanligining isbotidir. Ushbu kampuslardan tashqari, universitet mamlakat boʻylab taʼlim va tadqiqot obyektlari va yerlarga egalik qiladi.

## Manbalar
Kipr

**Kipr**:

* Kipr oroli
* Kipr Respublikasi
*Turkiy Shimoliy Kipr Respublikasi

## Qadimiy hududlar
* Kipr (Rim provintsiyasi)
* Kipr Qirolligi
Kiprikli chuvalchanglar

**Kiprikli chuvalchanglar**, tur bellyariyalar (Turbellaria) — yassi chuvalchanglar sinfi. Tuban tuzilgan ikki tomonlama simmetriyali hayvonlar. Tanasi kiprikli epiteliy bilan qoplangan. Ogʻzi tanasining oldingi uchida yoki qorin tomonida. Ichagi xaltasimon, baʼzan yosh shoxchalarga ega, anal teshigi boʻlmaydi. Tuban Kiprikli chuvalchanglarda oziq parenximada hazm boʻladi. Ayirish organi protonefridiylar (tuban tuzilgan Kiprikli chuvalchanglarda boʻlmaydi). Tuban Kiprikli chuvalchanglar nerv sistemasi teri ostida tarqoqjoylashgan nerv hujayralaridan, boshqalarda bosh gangliylar va koʻndalang nerv tolalari bilan oʻzaro bogʻlangan bir necha juft boʻylama nerv stvollaridan iborat. Germafrodit. Kiprikli chuvalchanglar gnatostomulidlar, temnotsefallar, udonellidlar, se-relatlar kabi 11 ta turkumga boʻlinadigan 3000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Koʻpchiligi yirtqich, erkin yashaydi. Dengiz va chuchuk suv havzalarida, koʻpincha, suv tubida uchraydi; ayrim.turlari ignaterililar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar va boshqa hayvonlarda parazitlik qiladi. Nam tropik oʻrmonlarda quruqlikda yashaydigan turlari ham bor.

## Manbalar
Kir

**Kir**, Kichik Kir (miloddan avvalgi 401-yil) — Kichik Osiyodagi Lidiya, Buyuk Frigiya, Kappadokiyanit noibi (satrapi) (408 yoki 407—401). Doro II ning oʻgli. 404-yil birodari Artakserks II Ahomaniylar davlatiga podshoh boʻlgach, hokimiyatni qoʻlga olishga harakat qilgan. Kir 401-yil katta qoʻshin toʻplab, Artakserks II ga qarshi Sarddan Bobil tomon yurish boshlagan. Ammo Kunaks boʻsagʻasidagi jangda halok boʻlib, qoʻshini magʻlubiyatga uchragan. Bu voqealar Ksenofontning „Anabasis“ida bayon etilgan.

## Manbalar
Kirakos Gandzaketsi

**Kirakos Gandzaketsi** (1200-1271) — arman tarixchisi. Moʻgʻullarda asirlikda boʻlgan. Asosiy asari "Armaniston tarixi" (4-asr boshlaridan — 1265-yilgacha, arman tilida 1961-yil nashr etilgan). Moʻgʻullar tomonidan Armanistonning bosib olinishi, Jaloliddin Xorazmshohning yurishlari va boshqa ni tasvirlagan.

## Manbalar