Kurumoch xalqaro aeroporti

**[[Sergey Korolyov]] nomidagi Kurumoch xalqaro aeroporti** ()  – Rossiyaning Samara viloyati markazi Samara shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport, shahardan  shimolda joylashgan. Samaradan tashqari, aeroport mintaqadagi ikkinchi yirik shahar boʻlgan Tolyatti shahriga xizmat koʻrsatadi. Aeroport nomi eng yaqin boʻlgan  janubi-gʻarbdagi Kurumoch qishlogʻidan kelib chiqqan. Kurumoch 2008-yilda Samara Airlines bankrot boʻlgunga qadar aviakompaniya uchun markaz vazifasini bajargan. 2011-yilda Kurumochni Rossiyadagi eng yirik aeroport xolding va boshqaruv kompaniyasi – „Mintaqalar aeroportlari“ sotib oldi.

## Tavsifi
Kurumoch 1961-yil 15 mayda rasmiy ravishda mahalliy aeroport sifatida ishga tushdi. Aeroport Volga federal okrugidagi eng katta aeroport (yoʻlovchi tashish boʻyicha) ekanligi bilan ajralib turadi. 2017-yilda Kurumoch aeroporti 2 649 426 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu oʻtgan yilga nisbatan 26,6 foizga koʻp. 2017-yilda 30 dan ortiq aviakompaniya 43 ta yoʻnalish boʻyicha 12 959 ta parvozni amalga oshirdi, bundan tashqari yuk terminalida 3 483 tonna yuk qayta ishlandi. 2018-yil avgust holatiga koʻra, aeroport yoʻlovchilar soni boʻyicha Rossiyada 13-oʻrinni egalladi, 8 oylik davrdan keyin 2 092 064 kishi, 2017-yil avgust natijalariga nisbatan 20,7 foizga oʻsdi.

## Tarixi

### 1957–1991-yillar
1957-yil 19-dekabrda Sovet Ittifoqi Vazirlar Kengashining qaroriga binoan Kurumoch aeroporti qurilishi boshlandi. Qurilish 1958-yil 7-yanvardan 1959-yil 14-dekabrgacha Kuybishev aeroportining raisi N. P. Skrinskiy tomonidan nazorat qilingan va boshqarilgan. Aeroport dastlab Kurumoch aeroporti deb nomlangan, ammo keyinchalik **Kuybishev aeroporti** deb oʻzgartirilgan, chunki 1935-yildan 1991-yilgacha Samaraning rasmiy nomi Kuybishev boʻlgan. Aeroport ichki yoki xalqaro yoʻlovchi maqomiga ega emas edi, chunki aeroportning dastlabki maqsadi harbiy amaliyotlar va yuklarni import/eksport qilish edi.
1960-yil 30-iyulda Kuybishev aeroporti harbiy maqsadlarda ishga tushdi. Oʻsha kuni 13 ta Ilyushin Il-18 va yettita Antonov An-10 samolyotlari bilan birinchi avionik amaliyot oʻtkazildi. Kuybishev aeroporti yonilgʻi quyishga muhtoj boʻlgan qisqa masofali samolyotlar uchun tranzit aerodrom sifatida ham foydalanilgan.

1961-yil 27-fevralda Kuybishev aeroportidan Moskvaning Sheremetyevo xalqaro aeroportiga birinchi tijoriy reys V. A. Mixaylov tomonidan amalga oshirildi. 1961-yil 15-mayda Kuybishev ichki yoʻlovchi maqomiga ega boʻldi va Mineralnye Vodiga birinchi kunlik parvozini amalga oshirdi. Oʻsha yili Kuybishev aeroportiga Leningrad (Sankt-Peterburg), Toshkent, Adler va boshqalarga parvozlar berildi.

Qurilish 1965-yildan 1970-yilgacha davom etdi, aeroport infratuzilmasiga yangi texnik xizmat koʻrsatish angar, bagajni qabul qilish joyi, 5 qavatli mehmonxona, ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va yangi neft saqlash bunkerlari qoʻshildi. 1970-yilda Kuybishev aeroporti orqali taxminan 700 000 yoʻlovchi va 27 000 tonna yuk oʻtdi. 1971-yilga kelib, barcha obyektlar va kengaytirish ishlari yakunlandi. 1972-yilda bort muhandislarini tayyorlash markazining qurilishi yakunlandi. Oʻsha yili, chidamlilik sinovlari tugallangandan soʻng, ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi tijorat maqsadlarida foydalanish uchun foydalanildi.

1981-yildan 1990-yilgacha Kuybishev aeroporti ikkita yopiq rekonstruksiyadan oʻtkazildi. Ikkinchisi, 1989-yilda, ikki xil dam olish joylarini yaratish uchun edi. Sovet Ittifoqi qulagandan soʻng, bu ikki hudud aeroportning ichki uchib ketish hududiga aylandi. Yangi parvozlar uchun ovqatlanish majmuasi qurildi. Obyekt muzlatgichlar va konveyer lentalari uchun katta miqdorda elektr energiyasini talab qildi, shuning uchun aeroportga ancha kuchli uzatish minorasi kabel tizimi oʻtkazildi. Bu kabel orqali oʻtgan yaqin atrofdagi Kurumoch qishlogʻining yashash sharoitini ham yaxshiladi. 1990-yilda Kuybishev aeroporti 3 million 700 ming yoʻlovchi tashishning eng yuqori choʻqqisiga chiqdi.

### 1991–2011-yillar
Sovet Ittifoqi parchalanishidan oldin Kuybishev shahri Samara deb oʻzgartirildi. 1992-yilda ICAO talablariga javob bergandan soʻng, Kurumoch aeroportiga xalqaro maqom berildi. 1993-yilda yangi xalqaro terminal qurilishi yakunlandi. U hozirgacha asosiy va yagona terminal sifatida ishlatiladi.

1993-yil 19-fevralda aeroportda Samara Airlines ochiq aksiyadorlik jamiyati (OAJ) tashkil etildi. Samara aviakompaniyasi Kuybishev xalqaro aeroportining foydasi va farovonligi uchun yaratilgan. 1994-yil 9-dekabrda aeroport yana bir AJ – „Samara xalqaro aeroporti“ OAJni tashkil qildi.

2002-yil 31-mayda Kuybishev xalqaro aeroporti Kurumoch xalqaro aeroporti deb oʻzgartirildi. Oldingi nom Sovet Ittifoqi bilan aloqalari tufayli bekor qilingan (Shahar va aeroport Valerian Kuybishev nomi bilan atalgan: sovet tarafdori inqilobchi). Aeroportning asl nomi Kurumoch aeroporti boʻlgani sababli yaqinidagi kichik qishloq sharafiga Kurumoch nomini oldi.

2007-yilda Rosaviatsiya bilan Rossiya Transport vazirligi bilan hamkorlikda 2008-yildan 2020-yilgacha Rossiyada mintaqaviy va umumiy aviatsiyani rivojlantirish boʻyicha tizimli reja tuzildi. Bunga Rossiya aviakompaniyalari (Aeroflot, S7 va boshqalar) va aeroportlarni optimallashtirish, shuningdek, tranzit tashish va markaz aeroportlarini yaratish kiradi. Kurumoch kelajakda Volga federal okrugi uchun eng yaxshi aeroport deb topildi.

### 2011–2015-yillar
2011-yilda Rossiya Prezidenti Dmitriy Medvedev talab qilganidek, „Samara xalqaro aeroporti“ OAJ oʻz aksiyalarining 50,99 foizini kapitalistik investorlarga kim oshdi savdosiga qoʻyishi kerak edi. Oʻsha yili Rossiyadagi eng yirik aeroport xolding kompaniyasi boʻlgan „Mintaqalar aeroportlari“ (Renova guruhiga tegishli) Kurumoch xalqaro aeroportiga sarmoya kiritish boʻyicha tenderda gʻolib chiqdi.

2012-yil 17-yanvarda „Koltsovo Invest“ va „Samara oblasti rivojlanish korporatsiyasi“ OAJ oʻrtasida „Kurumoch“ loyihasini rasmiy ravishda amalga oshirish boʻyicha shartnoma imzolandi. Shartnomada aytilishicha, qurilishning birinchi bosqichida Hududlar aeroportlari kamida 35 000&nbsp;m 2 yangi terminal qurishi va obyekt 2014-yil 31-dekabrdan kechiktirmay foydalanishga topshirilishi kerak edi. Shartnomada, shuningdek, aeroport har yili 3 500 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi va taxminan 12 300 000 000 rubl (2011-yildagi valyuta kursi boʻyicha), shundan 4 331 000 000 tasi xususiy mulkdorlar/kompaniyalar tomonidan investitsiya qilinishi kerakligi taʼkidlangan. Loyihaning birinchi bosqichiga oid shartnoma bandlarining aksariyati bajarildi.

### 2015 – hozirgi kungacha
II bosqich 2015 va 2018-yillar oraligʻida belgilangan va oʻsha paytda mavjud boʻlgan terminal maydonini koʻpaytirishga qaratilgan (qoʻshimcha 25 000&nbsp;m 2, umumiy maydoni 60 000&nbsp;m 2 boʻlgan obyekt yaratish), yangi 4 yulduzli mehmonxona, biznes markazi, koʻp qavatli avtoturargoh va Aeroexpress /poezd vokzali qurilishi. Ikkinchi bosqichdan soʻng aeroport har yili 4 000 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi kerak.

2017-yilda Skytrax Kurumoch aeroportini 4 yulduz bilan taqdirladi va uni Rossiya va MDHda Boku, Qozon va Yekaterinburgdan keyin „Mintaqalar aeroportlari“ga tegishli toʻrtinchi aeroportga aylantirdi.

## Homiylik va xayriya ishlari
1970-yillardan beri Kurumoch xalqaro aeroporti SSSR teatr artisti Aleksandr Komissarov bilan hamkorlikda yaratgan Polet futbol klubiga homiylik qiladi. Bugungi kunda futbol klubiga „Kurumoch xalqaro aeroporti“ AJ homiylik qilmoqda. 2014-yil noyabr oyida Kurumoch xalqaro aeroporti Poletning keyingi mavsumda oʻtkazgan barcha oʻyinlarini Samaradagi "Metallurg" stadioniga koʻchirishga qaror qildi.

## Infratuzilmasi

Bugungi kunda aeroport 2 ta uchish-qoʻnish yoʻlagi, 1 ta yuk terminali, 1 ta VIP terminal (ketish va kelish) va 2 ta aeroport obyektlaridan iborat. Kurumochda har xil turdagi samolyotlar uchun 50 ta avtoturargoh mavjud. Aeroport istalgan vaqtda 19 ta samolyotni qabul qila oladi.

### A terminali
Asosiy terminal va uchib ketish binosi sifatida ham tanilgan A terminali butun aeroportning eng koʻp foydalaniladigan inshootidir. A terminali 1993-yilda qurilishni tugatdi, lekin 1998 va 2004-yillarda katta taʼmirdan chiqarildi. Bino – 11 340&nbsp;m 2 va 3 qavatdan iborat: yer osti qavati, 1-qavat va 2-qavat, asosiy terminal xalqaro va ichki reyslar uchun uchib ketish (jumladan, joʻnash reyslari uchun bagajni qayta ishlash) va havo harakatini boshqarish minorasi sifatida xizmat qiladi. Bundan tashqari, „Kurumoch“ xalqaro aeroporti AJning aksariyat ofislari A terminalida joylashgan. Umuman olganda, A terminali soatiga 750 yoʻlovchini qabul qilish imkoniyatiga ega. Ichki zona soatiga 600 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega, xalqaro terminal esa soatiga 150 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi mumkin.

Terminal ichidagi taʼmirlash ishlari 2014-yilning bahorida amalga oshirildi. 1-qavatda ichki qatnovlar uchun 8 ta roʻyxatga olish stoli va 6 ta xalqaro va ichki uchib ketish zali mavjud. 2-qavatda aviakompaniyaning turli ofislari, xalqaro ketish zonasi va xodimlar xonalari mavjud.

### VIP terminal
Biznes terminali 2004-yilda qurilgan. Soatiga 50 nafar yoʻlovchini qabul qila oladi. Biznes terminalda shaxsiy roʻyxatdan oʻtish stollari va standart koʻngilochar tizimlar bilan jihozlangan dam olish zonasi mavjud. Kurumoch, shuningdek, barcha biznes-klass xodimlariga alohida avtobuslarda oʻz samolyotlariga chiqishni taklif qiladi.

### Uchish-qoʻnish yoʻlaklari/boshqalar
Aeroportda 2 ta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud, ammo hozirda faqat foydalanilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi ILS uskunalari bilan jihozlangan va III A toifali ICAO ILS litsenziyasi bilan sertifikatlangan. Foydalanilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi 3001mx55m boʻlib, asfalt-betondan qilingan. Ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi 2548x60 m boʻlib, betondan yasalgan, ammo hozirda rekonstruksiya qilinmoqda. Yuk terminali soatiga 200 tonna yuk tashish imkoniyatiga ega va 3758&nbsp;m 2 ni tashkil etadi.

## Qurilishi

### Yangi terminal uchun qaror
1990-yillarda Kurumochning yoʻlovchi tashish tezligi pasayib bordi, shuning uchun u sezilarli investitsiyalarga ega emas edi. Yoʻlovchilar oqimi nisbatan past edi va eski terminalda qulaylik bilan xizmat koʻrsatish mumkin edi. Ammo yoʻlovchilar tashish tezligi oshib borayotganligi sababli, haddan tashqari toʻlib ketish muammosi potensial xavf tugʻdirdi. Kurumoch terminali har yili taxminan 1,250,000 yoʻlovchiga moʻljallangan edi, ammo 2008-yilda aeroport allaqachon 1,400,000 dan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. 1990-yillarning oxirigacha asosiy terminalda aniq yetib kelish boʻlimi yoʻq edi va bugungi kundagi ichki va xalqaro bagaj talablari bunday yoʻlovchilar oqimini boshqarish uchun jihozlanmagan.

2011-yil bahorida Kurumoch obyektlarini toʻliq rekonstruktsiya qilish uchun investitsiyalar boʻyicha tanlov eʼlon qilindi. 2011-yil kuzida HC Airports of Regions tenderda gʻolib chiqdi va Kurumoch xalqaro aeroportiga sarmoya kiritish boʻyicha toʻliq qonuniy huquqlarga ega boʻldi. 2012-yilning bahorida Hududlar aeroportlari koʻplab yangi obyektlarni qurish boʻyicha oʻzlarining toʻliq rejasini ishlab chiqishni yakunladilar. Qurilish ikki bosqichga boʻlingan: I va II bosqich. Yangi aeroportning dastlabki narxi 339 11 1370 AQSH dollari yoki 13 000 000 000 rubl deb belgilangan. Bugungi kunda yangi aeroport quruvchilari KOMPACT YoAJ Sankt-Peterburg . KOMPAKT 2014-yil 31-dekabrda I bosqichni yakunlash muddatini belgiladi. II bosqich 2018-yilning bahorida, Samara mezbonlik qiladigan 2018-yilgi Jahon chempionati oldidan yakunlanishi aytilgan.

### I bosqich
Birinchi bosqichda B terminali, yer usti avtoturargohi, yangi yuk terminali qurilishi va qoʻshimcha ravishda foydalanilmayotgan uchish-qoʻnish yoʻlagi rekonstruksiya qilinadi.

Aeroport terminalida 7 ta reaktiv koʻprik boʻladi, ulardan 2 tasi qoʻsh koʻprik, 4 ta konveyer, 2000&nbsp;m 2 bojsiz doʻkonlar, Biznes zal, 24 ta roʻyxatdan oʻtish stoli va savdo doʻkonlari/restoranlari. Yangi terminalning oʻzi 41 700&nbsp;m 2 dan ortiq ekanligi aytilmoqda. Reaktiv koʻpriklar Thyssen Krupp kompaniyasi tomonidan yetkazib beriladi. Aeroport 5 qavatdan iborat boʻladi: 3 ta asosiy qavat va 2 ta mezonin. Birinchi qavatda roʻyxatdan oʻtish stollari, yuklarni oʻrash, Good Trip va Zdorovye Lyudi (Zdorovie Lyudi) kabi savdo doʻkonlari joylashgan. Chizmalar ikkinchi qavatda kelganlar va yuklarni qabul qilish boʻlimini koʻrsatadi. Uchinchi qavatda xavfsizlik stollari, pasport nazorati va joʻnab ketish zonasi, shuningdek, boj olinmaydigan doʻkonlar va VIP zal boʻladi. Ichki va xalqaro xavfsizlikni tekshirish punktlari va pasport nazorati bir-biridan alohida boʻladi. Aytilishicha, aeroportning ichki qismida 4 ta reaktiv koʻpriklar, xalqaro qismida esa 3 tasi boʻladi. Reaktiv koʻpriklar uchun 7 ta va avtobus tizimlari uchun 6 ta darvoza boʻladi. Yangi terminalda turli xil restoranlar boʻladi. Aeroport yiliga 4 000 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻladi.

### II bosqich
Ikkinchi bosqich B terminaliga ulangan yoki uning yonida biznes markazi va mehmonxona, Kurumoch xalqaro aeroportidan Samaragacha boʻlgan poyezdlar tizimi va tekislangan avtoturargoh qurilishini oʻz ichiga oladi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika
### Yillik trafik

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1965-yil 8-martda Aeroflot 513-reysi havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay qulab tushdi. Bortdagi 39 kishidan 30 nafari halok boʻlgan.
* 1986-yil 20-okyabrda Aeroflot 6502-reysi qoʻnish vaqtida halokatga uchradi va bortdagi 94 kishidan 70 nafari halok boʻldi.
* 2007-yil 17-martda Utair Tupolev Tu-134 samolyoti Utairning 471-reysi bilan qoʻnish paytida 7 kishi halok boʻldi va yana 23 kishi jarohat oldi.

## Manbalar

## Havolalar
* Kurumoch xalqaro aeroportining rasmiy veb-sayti  Archived
* NOAA/NWS joriy ob-havo kuzatuvlari
* UWWW uchun ASN Avariya tarixi
* Samara uchun tarixiy ob-havo rekordlari
* Kurumoch xalqaro aeroportini rivojlantirish loyihasi tafsilotlari