Antonio Gaudi

**Antoni Plasid Gilem Gaudi i Kornet** (qisqacha, Antonio;  [ənˈtɔni ɣəu̯ˈði i kuɾˈnɛt], ; 1852-yil 25-iyun, Reus, Kataloniya — 1926-yil 10-iyun, Barselona) — ispan meʼmori, uning aksariyat loyihalari, shu jumladan eng katta binosi Sagrada Familia Barselonada qurilgan.

## Hayoti

### Oilasi

Antonio Gaudi i Kornet 1852-yil 25-iyunda Kataloniyaning Tarragona yaqinidagi Reusshaharchasida tugʻilgan. Boshqa maʼlumotlarda esa, u Reusdan 4 km uzoqlikda joylashgan Ryudomsda dunyoga kelgan deyiladi. U yerda uning ota-onasiga tegishli kichik qishloq uyi mavjud boʻlgan. U qozon ustasi Franchesk Gaudi i Serra va uning rafiqasi Antonia Kurnet i Bertrand oilasida beshinchi, eng kichik farzandi edi. Meʼmorning soʻzlariga koʻra, otasining ustaxonasida boʻshliq hissi uygʻongan. Gaudining ikki akasi goʻdakligida, uchinchi akasi 1876-yilda vafot etgan, onasi ham koʻp oʻtmay olamdan oʻtgan. 1879-yilda uning opasi ham vafot etdi va kichkina qizini Gaudi qaramogʻida qoldirdi. Otasi va jiyani bilan birga Gaudi Barselonaga kelgach, u yerda 1906-yilda otasi, olti yil oʻtgach esa sogʻligʻi yomon boʻlgan jiyani vafot etdi. Gaudi hech qachon turmush qurmagan. U bolalik davridayoq revmatizmdan aziyat chekar va bu boshqa bolalar bilan oʻynashga toʻsqinlik qilardi. Bu xastalik butun umr u bilan boʻldi.

### Mustaqil hayotning boshlanishi
19-asrning 70-yillarida Gaudi Barselonaga koʻchib oʻtdi va u yerda besh yillik tayyorgarlik kurslaridan soʻng viloyat arxitektura maktabiga qabul qilindi va uni 1878-yilda tugatdi.

1870-1882 yillarda Antoni Gaudi arxitektorlar Emilio Sala va Fransisko Villar rahbarligida chizmachi sifatida ishlab, tanlovlarda muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi; hunarmandchilikni oʻrganib, koʻplab kichik ishlarni bajardi (toʻsiqlar, chiroqlar va boshqalar), shuningdek, oʻz uyi uchun mebel ishlab chiqdi.

Gaudining birinchi loyihalaridan baʼzilari - Barselonaning Qirollik maydoni uchun koʻcha chiroqi, qurilishi tugallanmagan gazeta doʻkonlari, Mataronin kooperativining loyihalari edi. 1878-yilda Parijda boʻlib oʻtgan Jahon koʻrgazmasida Gaudi qoʻlqop ishlab chiqaruvchisi Esteve Comelha buyurmasiga binoan tayyorlangan temir, yogʻoch va shisha vitrinani namoyish etdi. Gaudi dizayni kataloniyalik sanoatchi Eysebi Guellda katta taassurot qoldirdi, keyin u Gaudining eng koʻzga koʻringan asarlaridan baʼzilarini buyurtma qildi.

Oʻsha paytda Yevropada neo-gotik uslubning gʻayrioddiy gullashi kuzatildi va yosh Gaudi neo-gotik ixlosmandlari — fransuz meʼmori va yozuvchisi Viollet-le-Dukning (19-asrdagotika uslubidagi Notre Dame Soborini tiklagan eng katta restavrator) va ingliz tanqidchisi va sanʼatshunosi Jon Ruskin gʻoyalariga ishtiyoq bilan ergashdi. Ular tomonidan eʼlon qilingan „Dekorativlik — arxitekturaning boshlanishi“ deklaratsiyasi Gaudining oʻz fikr va gʻoyalariga toʻliq mos kelib, uning ijodiy uslubi yillar davomida oʻziga xos boʻlib bordi.

Barselona arxitekturasining taʼsiri bilan ajralib turadigan ilk ijod davrida, shuningdek, ispan meʼmori Martorell, uning birinchi boy bezatilgan, dastlabki modern uslubidagi loyihalari qurilishiga ilhomlantirdi: „stilistik egizaklar“ — bezakli Visens uyi (Barselona) va gʻaroyib El Capriccio (Comillas, Cantabria); psevdo-barokko uslubidagiKalvet uyi (Barselona). Shuningdek, bu yillarda cheklangan gotika, hatto „mustahkamlangan“ uslubda loyiha paydo boʻldi — Sankt Tereza monastiridagi maktab (Barselona), shuningdek, Tangierdagi Fransiskan missiyasi binolari uchun amalga oshirilmagan loyiha; Astorgadagi neogotik episkop saroyi (Kastilya, Leon) va Dom Botines (Leon) shular jumlasidandir.

Biroq, Eusebi Güell bilan uchrashuv yosh meʼmorning gʻoyalarini amalga oshirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻldi. Gaudi keyinchalik Guell bilan doʻst boʻldi. Bu toʻqimachilik magnati, Kataloniyaning eng boy odami, estetik tushunchalarga begona boʻlmagan, har qanday istakni buyurtma qilish imkoniyatiga ega boʻlgan boyvachcha edi va Gaudi har bir ijodkor orzu qilgan narsaga ega boʻldi: bahodan qatʼi nazar erkinlikka.

Gaudi Barselona yaqinidagi Pedralbesda Guell oilasi uchun pavilyonlar loyihalashtirdi: Garrafadagi vino omborlari, Colonia Güell ibodatxonalari va kriptalari (Santa Coloma de Cervelho); fantastik Park Güell va Palace Güell (Barselona).

### Shuhrati

Koʻp oʻtmay Gaudi 19-asr eklektizmidagi hukmron tarixiy uslublardan oshib, oʻzining aniq tanib boʻlmaydigan uslubini shakllantirish uchun egri sirtlar dunyosiga abadiy oʻtdi.

Barselonadagi *Palau Güell* deb nomlangan zavod egasining uyi rassomning sanʼat homiysiga javobi edi. Saroyning qurilishi bilan Antoni Gaudi nomsiz quruvchi boʻlishni toʻxtatdi va tezda Barselonadagi eng zamonaviy meʼmorga aylandi va tez orada uning ishlari „amaldagi hamyonbop hashamat“ga aylandi. Barselona burjuaziyasi uchun u boshqalaridan koʻra gʻayrioddiy uylar qurdi: tugʻilib rivojlanadigan, tirik materiya kabi kengayib, harakatlanadigan makon — **[[Casa Mila (Mila uyi)|Mila uyi]]**; jonli titroq jonzot, gʻalati fantaziya mevasi — **[[Casa Batllo (Batlo uyi)|Casa Batllo]]** .

Oʻz boyligining yarmini qurilishga sarflashga tayyor boʻlgan xaridorlar dastlab meʼmorchilikda yangi yoʻl ochgan meʼmor dahosiga ishonishdi.

### Shaxsiy hayoti
Gaudi oʻzini butunlay meʼmorchilikka bagʻishladi va butun umri davomida yolgʻiz oʻtdi. Maʼlumki, u 1884-yilda Matarodagi ishchilar kooperativida oʻqituvchi boʻlib ishlagan Jozef Moroni yaxshi koʻrgan, ammo uning muhabbati javobsiz qolgan. Shundan soʻng Gaudi katoliklik diniga kirdi. Meʼmor yopiq va yoqimsiz, qoʻpol va takabbur odam boʻlgan, deb ishoniladi. Biroq, unga yaqin boʻlganlar Gaudini haqiqiy doʻst va xushmuomala odam boʻlganligini daʼvo qilishadi.

Yoshligida Gaudi oliftaga oʻxshardi, qimmatbaho kostyumlar kiygan, soch turmagi va soqoli har doim benuqson boʻlgan. U shohona ovqatlanar, doimiy ravishda teatr va operaga tashrif buyurar va oʻz aravasida qurilish maydonchalarini aylanib chiqardi. Voyaga yetganida, meʼmor oʻzining tashqi qiyofasini kuzatishni toʻxtatdi, tartibsiz kiyindi va juda kamtarona ovqatlandi. Koʻchada uni baʼzan tilanchi bilan adashtirishardi.

### Oʻlimi
1926-yil 7-iyun kuni 73 yoshli Gaudi oʻzi cherkov aʼzosi boʻlgan Sant Felip Neri cherkoviga kunlik sayohatga chiqish uchun uyini tark etdi. Girona va Bailen koʻchalari orasidagi Gran Via de las Cortes Catalanes boʻylab befarq yurib oʻtayotganida tramvay urib ketdi va hushini yoʻqotdi. Taksi haydovchilari yoʻl haqi toʻlanmasligidan qoʻrqib, begʻubor, puli va hujjatlari yoʻq, notanish cholni kasalxonaga olib borishdan bosh tortishdi. Oxir-oqibat, Gaudi kambagʻallar kasalxonasiga olib borildi, u yerda faqat almisoqdan qolgan tibbiy usullar bilan yordam koʻrsatildi. Ertasi kuni uni Sagrada Familia ruhoniysi Mosen Gil Pares i Vilasau topdi va shaxsini tasdiqladi. Bu vaqtga kelib, Gaudining ahvoli shu qadar yomonlashgan ediki, hatto eng yaxshi davolanish ham unga yordam bera olmadi.

Gaudi 1926-yil 10-iyunda vafot etdi va ikki kundan soʻng qurilishi tugallanmagan ibodadxona dahmasiga dafn qilindi.

## Binolarning xronologiyasi
Gaudi ishlagan uslub modern deb ataladi. Biroq, aslida, u oʻz ishida turli xil uslublar elementlaridan foydalangan, ularni ijodiy qayta ishlagan. Arxitektor binolari murakkab tabiiy, organik shakllar va fazoviy tuzilmalarni oʻz ichiga oladi: giperboloidlar, konoidlarva helikoidlar. Gaudi ijodini ikki davrga boʻlish mumkin: ilk binolar va milliy modern uslubidagi binolar (1900-yildan keyin).

## Antonio Gaudi biografiyasidan faktlar

Taxminan oʻn yildan beri Gaudining avliyo sifatida hisoblashni qoʻllab-quvvatlash kampaniyasi olib borilmoqda. 2015-yilda Rim papasi toʻrt bosqichli bu jarayonning uchinchisi boʻlgan beatifikatsiya toʻgʻrisidagi hujjatni imzolashi kutilgan edi. Ular Antonio Gaudini barcha meʼmorlarning avliyo homiysi qilmoqchi.

## Xotira

* Afsonaga koʻra, Barselonadagi taksilar asosan qora rangda (motam rangi) (sariq qoʻshilgan holda — sharmandalik rangi) boʻladi. Bu hol Gaudi xotirasiga, uni kasalxonaga taksilarda olib borishdan bosh tortgan haydovchilarni eslab qilingan deyishadi. Biroq, taksining qora va sariq rangi 1929-yilda Barselonada oʻtkazilgan va taksi haydovchilari oʻrtasida katta raqobatni keltirib chiqargan koʻrgazma bilan bogʻliq boʻlib, taksidagi chiziqning rangi haydovchi taklif qilgan narxni bildirgan va hokimlik tomonidan sariq taksilar narxiga mos keladigan har bir kilometr uchun 60 sentlik tarif joriy qilingan.

* 2013-yil 10-iyundan Gaudi va Eden Lexner vafot etgan kun har yili Xalqaro modern kuni sifatida tanlandi.

* 2013-yil 25-iyun kuni Google internet qidiruv tizimi *Antoni Gaudi* tavalludining 161 yilligini oʻzining birinchi sahifasida Doodle logotipi bilan nishonladi. Kompaniya nomidagi harflar ijodkor asarlaridan taniqli tasvirlar sifatida stilayz qilingan edi.

## Yana qarang

* Antoni Gaudi tomonidan qurilgan binolar roʻyxati
* Gaudi uy muzeyi
* Antoni Gaudi tomonidan qurilgan binolar

## Manbalar:

## Adabiyotlar

* Antonio Gaudi. Avt.: Bassegoda Nonel X.,Per. s isp. M. Garsia Ordones Pod red.: V. L. Glazicheva. — M.: Стройиздат, 1986;
* 
* N. Ya. Nadejdin. Antonio Gaudi: „Vozdushnie zamki Katalonii“: Biograficheskie rasskazi. — 2-e izd. — M.: Mayor, Osipenko, 2011. 192 s., Seriya „Neformalnie biografii“, 2000 ekz., ISBN 978-5-98551-159-8
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Pere Hereu, *Els anys d’aprenentatge de Gaudí*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* Gaudi hayoti va ijodi
* Gaudining asosiy asarlariga umumiy nuqtai
* Sagrada Familia haqida maʼlumot va kam taniqli Gaudi asarlari muhokamasi
* Sagrada Familia rasmlar galereyasi
* Casa Batllo haqida maʼlumot va rasm galereyasi
* Gaudi arxitektura uslubida fraktallar va boshqa matematik elementlarning tahlili
* Cercle Artístic de Sant Lluc sahifasi 
* Antoni Placid Guillem Gaudi va Kornet 
* Park Guelldagi qoʻriqchilar uyi boʻylab virtual yurish