Serbiya qishloq xoʻjaligi

**Serbiyada qishloq xo'jaligi** Serbiya iqtisodiyotining muhim tarmog'i bo'lib, YaIMning 6,0 foizini tashkil qiladi va 2,416 milliard yevroga baholanadi (2017-yil holatiga ko'ra).

Serbiyada jami 3,475,894 gektar foydalaniladigan ekin maydonlari mavjud bo'lib, mavjud jami haydaladigan yerlarning 67,12 foizini (shu jumladan o'rmon ostidagi yerlar) tashkil etadi.  Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari asosan shimoliy Voyvodina viloyatida unumdor Pannoniya tekisligida (barcha foydalaniladigan ekin maydonlarining 45%) va Sava, Dunay va Buyuk Morava daryolariga tutashgan janubiy pasttekisliklarda joylashgan.

1948-yilda aholining deyarli to'rtdan uch qismi dehqonchilik bilan shug'ullanar ekan, hozirgi oltidan bir qismigacha qishloq xo'jaligi faoliyati keskin pasaygan.  Hisob-kitoblarga ko‘ra, Serbiyada 1,1 millionga yaqin kishi (jami aholining 15,70 foizi) qishloq xo‘jaligi fermer xo‘jaliklarida band bo‘lib, 530 mingga yaqin kishi yil davomida (2018-yil holatiga) fermer xo‘jaliklarida ishlaydi.  2018-yil holatiga ko'ra, Serbiyada jami 564 542 qishloq xo'jaligi mavjud bo'lib, ularning 99,7 foizi an'anaviy oilaviy fermer xo'jaliklaridir. 

## Umumiy koʻrinishi
Serbiya turli xil qishloq xo'jaligi mahsulotlarini, asosan, yalpi ichki mahsulot va eksportning muhim qismini tashkil etuvchi don, meva va sabzavotlarni ishlab chiqaradi. Serbiya dunyoda malina (2018-yil holatiga ko‘ra 127 011 tonna) va olxo‘ri (201-yil holatiga ko‘ra 430 199 tonna) yetishtirish bo‘yicha yetakchi beshlikka kiradi. Bundan tashqari, makkajo'xori (6 158 120 tonna, dunyoda 32-o'rinda) va bug'doy (2 095,4 ming tonna, dunyoda 35-o'rinda) yetishtiruvchi muhim mamlakat hisoblanadi. Qand lavlagi (2 299 770 tonna) va kungaboqar urug'i (454 282 tonna) ishlab chiqarish shakar va o'simlik moyiga bo'lgan ichki ehtiyojni qondiradi va Yevropa Ittifoqiga 180 ming tonnaga yaqin shakar eksport qilish imkonini beradi.

### Mevalar
Serbiyada mevali fermer xo‘jaliklari 182 922 gektar ekin maydonlarini egallaydi (2018-yil holatiga ko‘ra).  Quyidagi jadvalda hudud va erishilgan hosil boʻyicha (2018-yil holatiga koʻra) keng tarqalgan ekilgan meva turlari koʻrsatilgan:

### Donlar
Serbiyada g‘alla xo‘jaliklari 1 702 829 gektarga yaqin ekin maydonlarini egallaydi (2018-yil holatiga ko‘ra) umumiy foydalaniladigan ekin maydonlarining 66,22 foizini tashkil qiladi.  Quyidagi jadvalda maydon va erishilgan hosil boʻyicha (2018-yil holatiga koʻra) keng tarqalgan ekilgan mahsulot turlari koʻrsatilgan:

### O'simliklar
Serbiyada g‘allani hisobga olmaganda, 869 ming gektardan ortiq ekin maydonlariga turli qishloq xo‘jaligi ekinlari ekiladi. 

Sabzavot, tarvuz va qulupnay o‘simliklaridan ochiq havoda yetishtirilgan 34 ming 190 gektari yangi holatda, 12 ming 83 gektar maydondagisi sanoatda qayta ishlash, 3 ming 843 gektar maydondagisi esa issiqxonada yetishtiriladi.

### Vino

Serbiya vino ishlab chiqarish bo‘yicha dunyoda 19-o‘rinda turadi. Mamlakat uzumchilik bo'yicha Yevropaning eng uzoq tarixiga ega va xronologik jihatdan qadimgi vinolar mavjud mamlakat.

Serbiyada 21 359 gektar uzumzorlar mavjud (2018-yil holatiga ko'ra),  yiliga 198 183 tonna uzum hosili olinadi (2014-yil holatiga ko'ra), bu Serbiyani dunyodagi birinchi 20 vino ishlab chiqaruvchi mamlakatlar qatoriga qo'yadi. Ishlab chiqarishning asosiy qismi mahalliy vino zavodlariga to'g'ri keladi.

Asosiy navlari orasida Belgrad urug'siz, Prokupac, Sauvignon, "Italian Riesling", Cabernet, Chardonnay, Oq va Qizil Burgundiya, Gamburg, Maskat, Afus Ali, Vranac, Tamjanika, Krstac, Smederevka va Dinka kiradi. 
Fayl:Vlasotince vinogorje4.jpg|*[[Vlasotince]] yaqinidagi [[Vineyard|uzumzor]]*
Fayl:NP01-Vinogradi.jpg|*[[Sremski Karlovci]] yaqinidagi [[Fruška Gora|Frushka Goradagi]] uzumzorlar*


## Chorvachilik
2018-yil holatiga ko'ra, Serbiyaning qishloq xo'jaligi mahsulotlarida chorvachilik ulushi 32,6% ni tashkil etdi, umumiy chorva mollari 1,460 milliard yevroga va chorvachilik mahsulotlarining yillik ishlab chiqarish qiymati 450 million yevroga teng. 

Chorvachilikning umumiy ishlab chiqarish qiymati tarkibida cho'chqalar eng ko'p (66,2%), qoramol (31,0%), parrandalar (14,4%) va qo'y va echkilar 8,4%ni tashkil etadi. 2018-yil holatiga koʻra 23 million tovuq, 3,3 million choʻchqa, 1,8 million qoʻy, 881 ming qoramol, 218 ming echki va 15 ming ot bor. Shuningdek, 914 000 asalari uyasi, 31 800 quyon, 4 800 eshak va oz sonli buyvol va tuyaqushlar borligi taxmin qilinadi. 

## Qishloq xo'jaligida ta'lim va tadqiqot
Talabalarga qishloq xo'jaligi bo'yicha oliy ma'lumotni taklif qiladigan bir nechta fakultetlar mavjud:

* Belgrad universiteti Zemundagi qishloq xo'jaligi fakulteti
* Novi Sad universiteti, Novi Saddagi qishloq xo'jaligi fakulteti
* Čačak shahridagi Kragujevac universiteti agronomiya fakulteti
* Krushevacdagi Nish universiteti qishloq xo'jaligi fakulteti

Qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan bir qancha ilmiy institutlar mavjud: 

* Belgraddagi "Josif Panchić" dorivor o'simliklar tadqiqot instituti
* Belgraddagi Qishloq xo'jaligi iqtisodiyoti instituti
* Belgraddagi O'simliklarni muhofaza qilish va atrof-muhitni muhofaza qilish instituti
* Belgraddagi chorvachilik instituti
* Belgraddagi O'rmon xo'jaligi instituti
* Novi Saddagi dala va sabzavot ekinlari instituti
* Zemundagi "Zemun Polje" makkajo'xori ilmiy-tadqiqot instituti
* Belgraddagi qishloq xo'jaligida fanni qo'llash instituti
* Belgraddagi Go'sht gigiyenasi va texnologiyasi instituti
* Belgraddagi pestitsidlar va atrof-muhitni muhofaza qilish instituti
* Belgraddagi Qishloq xo'jaligi iqtisodiyoti instituti
* Chačakdagi meva ilmiy-tadqiqot instituti

## Manbalar

## Havolalar

* Anketa o struktri po joprivrednix gazdinstava, 2018. – Struktura, ekonomska snaga i marketing proizvoda po joprivrednix gazdinstava stat.gov.rs saytida 
* Anketa o struktri po jopriivrednix gazdinstava, 2018. – Po jopriivredna gazdinstva prema tipu proizvodnye va ekonomskoj velichini stat.gov.rs saytida 
* Anketa o struktri po jopriivrednix gazdinstava, 2018. – Radna snaga i rad na po joprivrednim gazdinstvima - stat.gov.rs saytida stahe i trend 
* Anketa o strukturi po jopriivrednix gazdinstava, 2018. – Shta potvrĒuje, shta opovrgava i na shta ukazuje, stat.gov.rs