open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wilmington (Will County (Illinois)

**Wilmington** — AQShning Illinois shtatida joylashgan shaharlardan biri. Will County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
6127 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 11,7&nbsp;km2. Shundan 10,9&nbsp;km2 quruqlik, 0,8&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 171 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Qoʻstanay (tuman)

**Qoʻstanoy tumani** () — Qoʻstanoy viloyatida joylashgan tuman. Maydoni 7,5 ming km2. Aholisi 68,940 kishi (2012). Tumanning maʼmuriy markazi — Zatobolsk qishlogʻi.

## Tarix
Tuman 1928-yili tashkil topdi.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 28 121 kishi (40,91 %)
* qozoqlar — 23 531 kishi (34,23 %)
* ukrainlar — 7 595 kishi (11,05 %)
* olmonlar — 3 765 kishi (5,48 %)
* beloruslar — 1 695 kishi (2,47 %)
* tatarlar — 1 063 kishi (1,55 %)
* ozarbayjonlar — 534 kishi (0,78 %)
* boshqirdlar — 330 kishi (0,48 %)
* koreyslar — 268 kishi (0,39 %)
* udmurtlar — 239 kishi (0,35 %)
* moldavanlar — 231 kishi (0,34 %)
* mordvalar — 210 kishi (0,31 %)
* polyaklar — 128 kishi (0,19 %)
* chuvashlar — 125 kishi (0,18 %)
* chechenlar — 122 kishi (0,18 %)
* armanlar — 120 kishi (0,17 %)
* boshqalari — 660 kishi (0,96 %)
* Umumiy — 68 737 kishi (100,00 %)

## Manbalar
Qamishli (tuman)

**Qamishli tumani** — Qoʻstanoy viloyatidagi tuman (1951-yildan buyon). Maydoni 12 ming km². Aholisi 16,2 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 1,3 kishidan toʻgʻri keladi (2008). Qamishli tumani viloyatning gʻarbiy tomonida joylashgan. Tumanning maʼmuriy markazi — Qamishli qishlogʻi.

## Aholisi
Tuman aholisining millliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 7 825 kishi (50,40 %)
* ruslar — 3 279 kishi (21,12 %)
* ukrainlar — 2 565 kishi (16,52 %)
* beloruslar — 485 kishi (3,12 %)
* olmonlar — 344 kishi (2,22 %)
* boshqirdlar — 252 kishi (1,62 %)
* tatarlar — 186 kishi (1,20 %)
* boshqalari — 589 kishi (3,79 %)
* Umumiy — 15 525 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, yozi jazirama issiq. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 200 – 250&nbsp;mm. Shamolli va boʻronli kunlari qishda koʻp uchraydi. Shamollar asosan janubiy-gʻarbiy tarafida esadi.

## Koʻl va daryolari
Qamishli tumani koʻlga boy, ularning koʻpchiligi Sipsinagʻashda joylashgan va yarmidan ziyodi chuchuk koʻllar. Qulikoʻl, Taldikoʻl, Aqbay, Tumarliqopa, Jolshara, Shoʻptikoʻl, Mamirkoʻl, Jarkoʻl, v.h. koʻllarida baliqchilk yaxshi rivojlangan. Orqash koʻlida osh tuzi ishlab chiqariladi. Tuman hududining gʻarbiy tarafi bilan (66&nbsp;km-ga yaqin) Toʻbil daryosi oqib oʻtadi.

## Manbalar
Farasman

**Farasman** - Xorazm podshosi (mil. avv. IV asr). 

Mil. avv. 328-yil Makedoniyalik Aleksandrning Oʻrta Osiyoga yurish chogʻida Farasman 1500 kishilik otliq qoʻshini bilan Aleksandrning qarorgohi joylashgan Baqtra shahriga kelgan va u bilan ittifoqchilik bitimi tuzgan. Farasman Aleksandrga Shimoliy Qora dengiz sohillariga, u yerdan Kolxidaga birga harbiy yurish uyushtirishni taklif qilgan, biroq uning loyihasi qabul qilinmagan.
## Adabiyotlar
* Gulyamov Y.G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957 
* Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Afrigʻ

**Afrigʻ**, **Ofrigʻ** — milodiy IV asr boshida Xorazmda hukmronlik qilgan xorazmshoh, afrigʻiylar sulolasi asoschisi.

Qadimgi Xorazmdagi koʻplab qalʼalarning bunyod etilishi Afrigʻ nomi bilan bogʻliq. 305-yilda xorazmshoh Afrigʻ oʻz qarorgohini Kat shahriga koʻchiradi. Kat qayta tiklanib, Al-Fir qalʼasi ichida shoh oʻziga yangi saroy qurdiradi. Xuddi shu vaqtdan boshlab Xorazmning Afrigʻiy shohlari betiga shoh va orqasiga suvoriy tasvirlari tushirilgan kumush tangalar zarb etib, mamlakatning ichki va tashqi savdo munosabatlarida mustaqil boʻlib oladilar.

## Yana qarang
* Afrigʻiylar madaniyati

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Gulyamov Y. G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957
* Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ridgefield (Connecticut)

**Ridgefield** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Fairfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
7212 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 16,6&nbsp;km2. Shundan 16,6&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Rockville (Connecticut)

**Rockville** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Tolland County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
7708 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 4,6&nbsp;km2. Shundan 4,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 237 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Zeigler

**Zeigler** — AQShning Illinois shtatida joylashgan shahar. Franklin County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1685 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 2,2&nbsp;km2. Shundan 2,2&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Stonington (Connecticut)

**Stonington** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. New London County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1035 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 1,8&nbsp;km2. Shundan 0,9&nbsp;km2 quruqlik, 0,9&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Suffield (Connecticut)

**Suffield** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Hartford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
14704 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Geografiyasi
Maydoni — 111,1&nbsp;km2. Shundan 111,1&nbsp;km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 60 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Torrington (Connecticut)

**Torrington** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Litchfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
35903 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 104,6&nbsp;km2. Shundan 103,1&nbsp;km2 quruqlik, 1,5&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 326 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Canaan

**Canaan**, AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Litchfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1288 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 4,4&nbsp;km2. Shundan 4,4&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Fairfield (Connecticut)

**Fairfield** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Fairfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
58800 nafar aholi istiqomat qiladi (2004).

## Geografiyasi
Maydoni — 81,1&nbsp;km2. Shundan 81,1&nbsp;km2 quruqlik.

## Manbalar
Hamden (Connecticut)

**Hamden** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. New Haven County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
58180 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

## Geografiyasi
Maydoni — 56,2&nbsp;km2. Shundan 54,8&nbsp;km2 quruqlik, 1,4&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 56 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Hazardville

**Hazardville** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Hartford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
6795nafar aholi istiqomat qiladi (2022).

## Geografiyasi
Maydoni — 8,5&nbsp;km2. Shundan 8,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Heritage Village

**Heritage Village** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. New Haven County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
3435 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 5,9&nbsp;km2. Shundan 5,9&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Higganum

**Higganum** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Middlesex County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1671 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 13,2&nbsp;km2. Shundan 12,6&nbsp;km2 quruqlik, 0,6&nbsp;km2 esa suv maydonini tashkil etadi.

## Manbalar
Litchfield (Connecticut)

**Litchfield** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Litchfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
8316 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 147,1&nbsp;km2. Shundan 145,2&nbsp;km2 quruqlik, 1,9&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 281 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Mianus

**Mianus** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Fairfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Geografiyasi
Maydoni — 0&nbsp;km2. Shundan 0&nbsp;km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 7 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Middletown (Connecticut)

**Middletown** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Middlesex County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2006-yilgi ma'lumotlarga ko'ra, 47481 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Geografiyasi
Maydoni — 109,6&nbsp;km2. Shundan 105,9&nbsp;km2 quruqlik, 3,7&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 57 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Milford (Connecticut)

**Milford** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar.

## Aholisi
53262 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 61,5&nbsp;km2. Shundan 57,7&nbsp;km2 quruqlik, 3,8&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
New Canaan

**New Canaan** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Fairfield County (Connecticut) okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
19984 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

## Geografiyasi
Maydoni — 44,6&nbsp;km2. Shundan 22,5&nbsp;km2 quruqlik, 22,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 105 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
New Britain (Connecticut)

**New Britain** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Hartford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
70746 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 34,7&nbsp;km2. Shundan 34,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,2&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 58 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
New Haven (Connecticut)

**New Haven** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. New Haven County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
124.001 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 52,6&nbsp;km2. Shundan 49,0&nbsp;km2 quruqlik, 3,6&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Newtown (Connecticut)

**Newtown** ()  — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Fairfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
25031 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 153&nbsp;km2. Shundan 149,6&nbsp;km2 quruqlik, 3,4&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 102 m balandlikda joylashgan.
## Tarixi

### 2012-yilgi maktab otishmasi

2012-yil 14-dekabrida shaharga qarashli Sandy Hook qishlogʻidagi maktabda 27 odam otib oʻldirildi, otishmani boshlagan shaxs oʻzini ham otdi. Qurbonlarning yigirma nafari yosh bolalar edi.

## Manbalar
Niantic (Connecticut)

**Niantic** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. New London County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
3085 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 9,2&nbsp;km2. Shundan 3,8&nbsp;km2 quruqlik, 5,4&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
North Granby

**North Granby** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Hartford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1,425 nafar aholi istiqomat qiladi (2020).

## Geografiyasi
Maydoni — 21,6&nbsp;km2. Shundan 21,6&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
New Preston

**New Preston** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Litchfield County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1110 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 20,3&nbsp;km2. Shundan 19,1&nbsp;km2 quruqlik, 1,2&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 158 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Quinebaug

**Quinebaug -** — AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahar. Windham County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1122 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 11,8&nbsp;km2. Shundan 11,3&nbsp;km2 quruqlik, 0,5&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Malik Babayev

**Boboyev Malik Qurbonaliyevich** – oʻzbekistonlik davlat va jamoat arbobi, sport funksioneri. Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi sobiq prezidenti.

## Biografiyasi
1962-yil 30-iyunda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1984-yili Toshkent universiteti (hozirgi O'zMU)ning sharqshunoslik fakultetini tugatgan.

1984—1987 – Sovet Ittifoqi Iroqdagi elchixonasining iqtisod boʻyicha maslahatchisi apparatida referent-tarjimon.

1987—1991 – Chet mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy aloqalar jamiyati katta referenti.

1991—1997 – „Intersport“ sport firmasining bosh direktori.

1993—1994 – Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi bosh kotibi.

1995—1999 – „Arms“ firmasi direktori.

1999—2009 – Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasining Olimpiya birdamligi dasturi boʻyicha milliy kurslari direktori.

1999—2003 – Osiyo Olimpiya Kengashining axborot va statistika qoʻmitasining doimiy aʼzosi.

2000—2004 – Osiyo Olimpiya Kengashi ijroiya qoʻmitasi aʼzosi.

2001—2009 – Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi Bosh kotibi.

2009—2013 – Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi Prezidenti.

2013—2017 – Oʻzbekiston boks federatsiyasi vitse-prezidenti.

## Manbalar
Toʻqtagʻul (tuman)

**Toʻqtoʻgʻul tumani** () - Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi — Toʻqtoʻgʻul qishlogʻi.

## Tarixi
1926-yilda tuman sifatida tashkil etilgan. Tuman tashkil topgunga qadar 1920-yilda Qirgʻiziston hududida Sovet hokimiyati oʻrnatilishi bilan Namangan uyezdiga qarashli boʻlgan Ketmontepa vodiysida Muztoʻr, Suvsamir va Arim boʻlisliklari mavjud boʻlgan. 1926-yilda bu uch volost birlashtirilib, tuman tashkil etildi. 1939-yilgacha Ketmontepa tumani mashhur shoir, qoʻshiqchi, mutafakkir Toʻqtagʻul Satilgʻan oʻgʻli sharafiga nomlangan.

* 1930-yil sentyabrda Qirgʻiziston SSR tarkibida Ketmontepa tumanining markazi Qorasuv-Aqchiy qishlogʻi boʻlib, tashkil etilgan.
* 1936-yil sentyabrda markazi Uch-Terek qishlog‘i boʻlib qayta tashkil etildi.
* 1939-yilda Ketmontepa va Uch-Terek tumanlari Jalolobod viloyati tasarrufiga o‘tgan.
* 1940-yil dekabrda Ketmontepa tumani Toʻqtagʻul tumani deb ataldi, markazi Toʻqtagʻul qishlog‘i boʻlgan.
* 1956-yilda Uch-Terek tumani tugatilib, Jalolobod viloyatidan Oʻsh viloyati tarkibiga kirdi.
* 1980-yilda Toʻqtagʻul tumani Oʻsh viloyati tarkibidan chiqib, Talas viloyati tarkibiga oʻtkazildi. 1988-yilda Talas viloyati tugatilgani sababli Toʻqtagʻul tumani Oʻsh viloyatiga oʻtkazildi.
* 1990-yilning dekabr oyida Toʻqtagʻul tumani qayta tashkil etilgan Jalolobod viloyati tarkibiga kirgan.

## Geografiyasi
Toʻqtoʻgʻul tumani Jalolobod viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. Tuman Qirgʻizistondagi uch viloyat ( Talas, Chuy, Norin ) bilan chegaradosh hisoblanadi.

Tuman hududidan Norin daryosi oqib oʻtadi. Qirgʻizistondagi eng yirik Toʻqtoʻgʻul suv ombori ham Toʻqtoʻgʻul tumani hududida joylashgan.

## Aholisi
2009-yilgi Qirgʻiziston xalqini roʻyxatga olish boshqarmasining maʼ lumotiga loyiq, tumanda  86306 nafar kishi istiqomat qiladilar. Ulardan qirgʻizlar —85683 kishi (yoki 99,3%), ruslar — 188 kishi yoki 0,2%, oʻzbeklar — 185 kishi yoki 0,2%, uygʻurlar — 145 kishi 0,2%, boshqa millatlar — 105 kishi yoki 0,1%.

## Maʼmuriy boʻlinishi
Tuman tarkibiga bir shahar tipidagi qishloq va 10 ovul okrugi kiradi:
* shahar tipidagi qishloq - Toʻqtoʻgʻul qishlogʻi
* Aralbayev ovul okrugi markazi - Toʻluq qishlogʻi
* Bel-Oldi ovul okrugi markazi - Sariq-Soʻgoʻt qishlogʻi
*  Yangi-Yoʻl ovul okrugi markazi - Yangi-Yoʻl qishlogʻi
* Qizil-Oʻzgoʻrush ovul okrugi markazi - Qizil-Oʻzgoʻrush qishlogʻi
* Nichke-Soy ovul okrugi markazi - Nichke-Soy qishlogʻi
* Ketmon-Tepa ovul okrugi  markazi - Terak-Suv qishlogʻi
* Sariq-Qamish ovul okrugi markazi - Birlik qishlogʻi
* Abdu Suyerkulov ovul okrugi  markazi -  Toʻrkent qishlogʻi
* Uch-Terak ovul okrugi markazi - Uch-Terak qishlogʻi
* Choʻlpon-Ota ovul okrugi markazi - Choʻlpon-Ota qishlogʻi

## Iqtisodiyoyi
## Manbalar
Ak-Suu (tuman)

**Ak-Suu tumani**() - Qirgʻiziston Respublikasining Issiq-koʻl viloyatidagi tuman.

Markazi - Ak-Suu.

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Manbalar
Issiqkoʻl (tuman)

**Issiq-koʻl tumani**() - Qirgʻiziston Respublikasining Issiq-koʻl viloyatidagi tuman.

Markazi - Choʻlpon-Ota.

## Tarixi
Issiq-koʻl tumani 1962 yilda Baliqchi, Issiq-koʻl rayonlarining birlashishi natiyjasida tuzilgan.

## Geografiyasi
 
Tuman Issiq-koʻl vohasining, Kungay Olatogʻning janubiy boʻligini egallaydi. Maydoning tuzilishi boʻyicha togʻlik va tekkisliklardan iborat. Tumanning koʻpgina qismini Issiq-koʻl qirgʻoqlari va togʻlar yon bagʻridagi adirlar egallaydi. Togʻlarning oʻrtacha balandligi 1700-2000 metrni tashkil qiladi. Eng baland nuqta Chok-Tal choʻqqisi boʻlib, uning balandligi 4771 metrni tashkil qiladi.

## Aholisi
2009 yilgi Qirgʻiziston aholisining roʻyxatga olish natijasiga koʻra, tumanda 75533 kishi istiqomat qiladi.

Tumanda asosan qirgʻizlar istiqomat qiladi, 63580 kishi (yoki 84,2 %), ruslar — 8777 kishi yoki 11,6 %, qozoqlar — 1715 kishi yoki 2,3 %, oʻzbeklar — 237 kishi yoki 0,3 %, tatarlar — 231 kishi yoki 0,3 %, ukrainlar — 229 kishi yoki 0,3 %, uygʻurlar — 149 kishi yoki 0,2 %, olmonlar — 146 kishi yoki 0,2 %.

Aholining koʻpchiligi asosan Issiq-koʻlning qirgʻoqlariga joylashgan.

## Aholi punktlari
Issiq-koʻl tumani tarkibiga 12 ovul okrugi va 30 ovul (qishloq), 1 shahar kiradi:
* **[[Choʻlpon-Ota]]- [[Shahar|shahri]]**
* **Ananyev ovul okrugi**: 
* **Boʻsteri ovul okrugi**: 
* **Sadir-Ake ovul okrugi**:
* **Qora-Oʻy ovul okrugi**: 
* **Qum-Bel ovul okrugi**: 
* **Semenov ovul okrugi**: 
* **Tomchi ovul okrugi**:
* **Abdiraxmanov ovul okrugi**: 
* **Temirov ovul okrugi**:
* **Toru-Aygir ovul okrugi**: 
* **Oʻrukti ovul okrugi**: 
* **Choʻn-Sari-Oʻy ovul okrugi**:

## Galereya

Image:E8169-Tamchy-guesthouse-gate.jpg|  Tomchi
Image:E8184-Tamchy-mud-dam.jpg|
Image:E8206-Tamchy-desert.jpg| 
Image:E8234-Tamchy-dry-gulch.jpg| 
Image:E8304-Kosh-Kol-sea-buckthorn.jpg|Qoʻshkoʻl
Image:E8332-Koshkol-abandoned-building.jpg| 
Image:E8316-Koshkol-beach-umbrellas.jpg| 


## Manbalar
Bear (Delaware)

**Bear** — AQShning Delaware shtatida joylashgan shahar. New Castle County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
17593 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 14,9&nbsp;km2. Shundan 14,9&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Bethany Beach

**Bethany Beach** — AQShning Delaware shtatida joylashgan shahar. Sussex County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
942 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 3&nbsp;km2. Shundan 3,0&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 3 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Toʻgʻiz-Toʻra tumani

**Toʻgʻuz-Toʻra tumani** - () Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyatidagi tuman.

Tuman markazi - Qazarman

## Tarixi
Toʻgʻiz-Toʻra tumani 1935-yilda tashkil topgan. 1938-yilda Tyan-Shan viloyatining tarkibiga kirgan.

## Geografiyasi
Toʻgʻiz-Toʻra tumani Jalolobod viloyatining shimoli-sharqida joylashgan.  Shimolida Norin viloyatining Jumgʻol tumani bilan, sharqida Oqtola tumani bilan, shimoli-gʻarbidan Toʻqtoʻgʻul tumani bilan, gʻarbida Bozor-Qoʻrgʻon va Suzoq tumani bilan, janubiy qismida esa Oʻsh viloyatining  Oʻzgan tumani bilan tutashgan. Maydoni 3962&nbsp;km.

## Maʼmuriy boʻlinishi
Tuman tarkibiga 5 ovul (qishloq) okrugi kiradi:
# Atay ovul okrugi markazi — Atay qishlogʻi.
# Koʻk-Irim ovul okrugi markazi — Orol qishlogʻi.
# Kargalik ovul okrugi markazi — Qazarman qishlogʻi.
# Sariq-Bulun ovul okrugi markazi — Qorasuv qishlogʻi.
# Toʻgʻiz-Toʻra ovul okrugi markazi — Doʻdoʻmoʻl qishlogʻi.

## Aholisi
## Iqtisodiyoyi

## Manbalar
Dilnaz Axmadiyeva

**Ahmadiyeva Dilnaz Muratovna** -
1980-yil 20-noyabrda Almati shahrida dunyoga kelgan. Millati uygʻur.

Otasi — Ahmadiyev Murod Abdurahimovich, Qozogʻiston Respublikasining xalq artisti, Qozogʻiston Respublikasining Parlament Majlisining deputati.
Onasi — Hoshimova Rizvongul Muhammedovna, aktrisa, televiziya diktori boʻlib ishlagan.

Qozoq davlat xalqaro tillar universitetining ingliz tili fakultetini bitirgan (2002), tarjimon-referent. Hozirgi kunda Gollivudda akterlik kasb kurslarida oʻqiydi (AQSh).

rus, qozoq, uygʻur, ingliz va ispan (lugʻat asosida)
tillarini biladi.

1997-2007-yillarda — „Davlat respublika uygʻur teatri“ RKQK solist-vokalisi.

Hozirgi kunda xususiy mansabi bilan shugʻullanadi.

„Siyqirli alma“ musiqiy filmida (1984), amerika-qozogʻiston birgalikda tasvirga olgan „Kochevniki“ filmida
(2003) rol ijro etgan.

Xobbisi — bilyard.

Qiziqib oʻqiydigan adabiyoti — koʻrkam adabiyot, tarixiy romanlar.

17-sentyabr 2011-yili Astana shahridagi restoranlarning birida Dilnaz Axmadieva va xususiy tadbirkor Axmad ismli yigit bilan nikoh toʻyi boʻldi

## Diskografiya
* „Mojet odnajdi“ — 2001
* „Wapadarim“ — 2002
* „Zolotoy“ — 2005
* „Moyo serdse“ — 2007
* „Lyubovyu zadeti“ — 2010

## Manbalar

## Havolalar
* Biografiya
Leipsic (Delaware)

**Leipsic** — AQShning Delaware shtatida joylashgan shahar. Kent County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
221 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 0,8&nbsp;km2. Shundan 0,7&nbsp;km2 quruqlik, 0,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Jeti Oʻgʻuz tumani

**Jeti Oʻgʻuz tumani**() - Qirgʻiziston Respublikasining Issiq-koʻl viloyatidagi tuman.

Markazi - Qizil-Suv.

## Tarixi
## Geografiyasi

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Galereya

File:Kyrgyzstan Canyons Dzhety Oguz 001.jpg|Yorilgan-Yurak
File:Jeti Oguz rock formation and resort.jpg|Yetti Oʻgʻuz 
File:Mountains around Jeti Oguz.jpg|Yetti Oʻgʻuz manzarasi


## Manbalar
Aberdeen (Maryland)

**Aberdeen** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Harford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
14130 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 16,5&nbsp;km2. Shundan 16,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 142 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Aberdeen Proving Ground

**Aberdeen Proving Ground** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Harford County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
3116 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 31&nbsp;km2. Shundan 29,4&nbsp;km2 quruqlik, 1,6&nbsp;km2 esa suv maydonidir. 

## Manbalar
Barclay (Maryland)

**Barclay** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Queen Anne's County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
147 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 0,7&nbsp;km2. Shundan 0,7&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Beltsville

**Beltsville** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Prince George's County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
15690 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 17,2&nbsp;km2. Shundan 17,2&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 109 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Calverton (Maryland)

**Calverton** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Montgomery County en Prince George's County (Maryland)|Prince George's County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
12610 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 12,2&nbsp;km2. Shundan 12,2&nbsp;km2 quruqlik,  suv maydoni 0,0&nbsp;km2.

## Manbalar
Colmar Manor

**Colmar Manor** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Prince George's County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1297 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 1,3&nbsp;km2. Shundan 1,2&nbsp;km2 quruqlik, 0,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Coral Hills

**Coral Hills** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Prince Georgeʼs County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
10720 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 3,9km2. Shundan 3,9km2 quruqlik, 0,0km2 esa suv maydonidir.

## Taʼlim
Coral Hills Shahzoda Jorj okrugi davlat maktablari tizimining bir qismidir.

CDP uchun zonalarga ajratilgan boshlangʻich maktablar: Bredberi Heights, Doswell Bruks, Konkord va Uilyam Xoll. CDP uchun rayonlashtirilgan oʻrta maktablar: Drew-Friman, Uilyam Xoll va Uoker Mill. Barcha rezidentlar Suitland oʻrta maktabiga ajratilgan. Uilyam Xoll avval boshlangʻich maktab boʻlgan, ammo 2009-yilda K-8 ga aylanishi rejalashtirilgan edi.

Jon Edgar Xovard boshlangʻich maktabi avval Coral Hills CDPda edi. 2009-yilda yopilishi rejalashtirilgan edi. Hozirda ushbu muassasadan Jon E. Xovard jamoat markazi sifatida foydalanilmoqda.

## Manbalar
Cresaptown-Bel Air

**Cresaptown-Bel Air** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar.

## Aholisi
5884 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 19,3&nbsp;km2. Shundan 19,3&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Deale

**Deale** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Anne Arundel County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
4796 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 11,7&nbsp;km2. Shundan 11,2&nbsp;km2 quruqlik, 0,5&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 0 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Deer Park (Maryland)

**Deer Park** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Garrett County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
390 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 2,6&nbsp;km2. Shundan 2,6&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 777 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Dundalk (Maryland)

**Dundalk** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Baltimore County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
62306 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 45&nbsp;km2. Shundan 34,4&nbsp;km2 quruqlik, 10,6&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Ferndale (Maryland)

Ferndale AQShning Merilend shtatining Anne Arundel okrugida joylashgan aholini roʻyxatga olish uchun moʻljallangan joy (CDP). 2010 yilgi aholini ro'yxatga olishda aholi soni 16,746 kishi edi.

## Geografiya
Ferndale shimoliy Anne Arundel okrugidagi  (39.188065, -76.635810)da, Baltimore shahar chizig'idan 5 milya (8 km) janubda joylashgan. Ferndale CDP shimolda shtatlararo 695 (Baltimor yo'li) va Kabin filiali (oqim), g'arbda Merilend yo'nalishi 162 (Aviatsiya bulvari), janubda Merilend yo'nalishi 176 (Dorsi yo'li) va 8-avenyu bilan chegaralangan.  va Merilend yo'nalishi 2 (gubernator Ritchi shossesi) tomonidan sharqqa. Qo'shni jamoalar - shimoli-g'arbda Linthicum, shimoli-sharqda Bruklin Park, sharq va janubda Glen Burni. Baltimor-Vashington xalqaro Thurgud Marshall aeroporti aviatsiya bulvari bo'ylab g'arbda joylashgan.

Amerika Qo'shma Shtatlari aholini ro'yxatga olish byurosiga ko'ra, CDP umumiy maydoni 4,0 kvadrat mil (10,3 km2) ni tashkil etadi, bu butun quruqlikdir.

### Iqlim
Bu hududning iqlimi issiq, nam yoz va odatda yumshoq va sovuq qish bilan tavsiflanadi. Köppen iqlim tasnifi tizimiga ko'ra, Ferndale iqlim xaritalarida "Cfa" deb qisqartirilgan nam subtropik iqlimga ega.

## Demografiya
2000 yilgi aholini ro'yxatga olishda XDPda 16,056 kishi, 6,240 xonadon va 4,286 oila yashagan. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 3951,8 nafar kishi (1526,9/km2). Kvadrat milya (612,7/km2) o‘rtacha 1585,8 zichlikda 6443 ta uy-joy mavjud edi. Irqiy tarkibi 77,20% oq, 15,60% afro-amerikalik, 0,40% tubjoy amerikalik, 3,29% osiyolik, 0,02% Tinch okeani orollari, 1,47% boshqa irqlardan va 2,02% ikki yoki undan ortiq irqlardan. Har qanday irqga mansub ispan yoki latinolar aholining 3,11% ni tashkil etdi.

6240 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 32,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor edi, 48.3 foizi er-xotinlar bilan birga yashagan, 15.1 foizida eri boʻlmagan, 31.3 foizi oilasiz boʻlgan. Barcha uy xo'jaliklarining 24,1 foizi jismoniy shaxslardan iborat bo'lib, 9,1 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolg'iz yashaydiganlar bor edi. Uy xo'jaliklarining o'rtacha kattaligi 2,57, oilaning o'rtacha kattaligi 3,05 edi.

Aholining 25,5 foizini 18 yoshgacha, 8,2 foizini 18 yoshdan 24 yoshgacha, 33,5 foizini 25 yoshdan 44 yoshgacha, 20,5 foizini 45 yoshdan 64 yoshgacha, 12,4 foizini 65 yoshdan kattalar tashkil etdi. O'rtacha yosh 35 yil edi. Har 100 ayolga 95,0 erkak to'g'ri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 90,7 erkak to'g'ri keladi.

Oilaning o'rtacha daromadi 45,816 dollarni, oilaning o'rtacha daromadi esa 51,289 dollarni tashkil etdi. Erkaklar o'rtacha daromadi 38 068 dollarni, ayollar esa 28 892 dollarni tashkil qilgan. Aholi jon boshiga daromad 20 806 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,4 foizi va aholining 7,8 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 8,9 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 6,7 foizi.

## Manbalar
Highfield-Cascade

**Highfield-Cascade**, AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Washington County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1141 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 4,4&nbsp;km2. Shundan 4,4&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Highland Beach (Maryland)

**Highland Beach** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Anne Arundel County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
110 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 0,2&nbsp;km2. Shundan 0,2&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Hyattsville

**Hyattsville** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Prince George's County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
15091 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 5,6&nbsp;km2. Shundan 5,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Aygul Imanbayeva

**Aygul Serikqulqizi Imanbaeva** (; 1977-yili 15-martda, Jambul viloyati, Qoʻrday tumani, Kenen qishlogʻida dunyoga kelgan) — estrada qoʻshiqchisi, aktrisa.

## Tarjimai hol
Bolaligi Jambul viloyati Qoʻrday tumani Kenen Azirboy qishlogʻida oʻtgan. Oʻrta maktab vaqtidan boshlab musiqaga yaqin boʻlgan Aygul „Bayan“ klasini tamonlaydi. 1994 — 1998-yillar orasida Temirbek Jurgenov nomli hunar akademiyasini muvaffaqiyatli tamomlaydi. 1998-yili Jusipbek Yelebekov nomli kolledjga oʻqituvchi boʻlib ishga kiradi va shu vaqt orasida Gʻabit Musirepov nomli akademiya teatriga aktrisalikka ishga kiradi. 2001-yili Xabar telekanalidagi „Uyat bo'lmasin“ dasturining olib boruvchisi va kelinning obrazini ijro etadi. 2001-yili ilk bor jamaotlashtirilgan Respublika miqyosida o'tgan hazil musobaqasida qo'shiqchilarga parodiya qilgani uchun birinchi o'rinni egallaydi.

Teatr saxnasida har turli ko'rinishdagi obrazlarni ijro etgan. „Qiz Jibek“ spektakilida „Jibek“ rolini, „Pay, pay, jas jubaylar ay“ da „Gʻaziz“ ro'lini, Talangʻan tagʻdir" da „Guljan“ rolini, „Alma bagʻi“, da „Alma“ rolini „Ko'gildir taksi“, da „Klara“ rolini, „Jeltoqsan jeli“ da „Aqmaral“ v.h. rollari.
Kino soxasida ham ancha yutuqlarga erishdi. 2004-yili Mosfilm tasvirga olgan „Chelovek veter“ filmida Sho'lpan degan qizning rolini ijro etdi. Davlat kinorejisserlarning ham ancha ijodlarining bosh rollarini ijro etgan. Shulardan: 2005-yili „Suyinshi“ filmida yurtboshi Nursulton Nazarboyevning onasining rolini ijro etsa 2010-yili Bayan Esentaevaning prodyuserligi bilan va barcha hunar shaxslarining qatnashishi bilan tasvirga olingan „Gʻashiq jurek“ nomli kinoda bosh rollardan birini Mayra Itayaqovaning obrazini ijro etadi. 2011-yili atalmish filmning ikkinchi qismida ham qatnashadi.

2002-yili Al-Farobiy nomli Qozoq Milliy Universitetining magistraturasiga jurnalistika fakultetiga topshiradi.

Estrada soxasida 1999-yildan boshlab faoliyat yuritmoqda. Hozirgi kunda 10 videoklipi o'ttizdan ziyod qo'shiqlari bor. 2007-yili eng birinchi „Tangʻi eles“ nomli ijodkorlik kechasini o'tkazdi. 2006-yili Davlat „Darin“ mukofotiga sazavor bo'ldi.

2011-yili tavakkalga bel bog'lab shaxsiy „A.I“ drama teatrini ochadi. Oradan ozgina vaqt o'tsa da tomoshobinlarga ikki spektaklini namoish etib ulgurdi. Uning biri J.Anuyning „Medeya“ tragediyasi bo'lsa ikkinchisi Sh.Boshpekovning „Temir qatin“ komediyasi bo'lib hisoblanadi.

## Shaxsiy maʼlumotlari
* Dini — Islom.
* Siyosiy arbob sifatidagi ideali — N.A. Nazarbaev, I.N. Tasmagʻambetov.
* Xobbisi — raqsga tushish, vokal, sport.
* Qozoq, rus va fransuz tillarini yaxshi biladi.

Abdimutaliev Asiljan Sabituli degan bir farzandi bor.

## Mukofotlari
* 2004-yil — xalqaro „Aziya Dauisi“ konkursining „Qazaq anderi“ konkursidagi Bosh mukofotga sazavor bo'ldi.
* 2006-yil — A. Mambetov nomli „Darin“ sovg'alarining laureati.
* 2010-yil — „Yilning mashhur qo'shiqchisi“.

## Manbalar
Robinwood

**Robinwood** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shaharlardan biri. Washington County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
4731 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 9,8&nbsp;km2. Shundan 9,8&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Thurmont

**Thurmont** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Frederick County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
6027 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

2019-yilda aholi soni: 6895 (98% shahar, 2% qishloq).

## Geografiyasi
Maydoni — 7,7&nbsp;km2. Shundan 7,7&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Trappe (Maryland)

**Trappe** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Talbot County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1181 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

## Geografiyasi
Maydoni — 2,1&nbsp;km2. Shundan 2,1&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 4 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Travilah

**Travilah** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Montgomery County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
7442 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 40,3&nbsp;km2. Shundan 37,2&nbsp;km2 quruqlik, 3,1&nbsp;km2 esa suv maydonidir.

## Manbalar
Wetipquin

**Wetipquin** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Wicomico County okrugi tarkibiga kiradi.

## Geografiyasi
Maydoni — 0&nbsp;km2. Shundan 0&nbsp;km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 4,2 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Whaleyville

**Whaleyville** — AQShning Maryland shtatida joylashgan shahar. Worcester County okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
124 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

## Geografiyasi
Maydoni — 2,5&nbsp;km2. Shundan 2,5&nbsp;km2 quruqlik, 0,0&nbsp;km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 11 m balandlikda joylashgan.

## Manbalar
Mendiqara (tuman)

**Mendiqara tumani** — Qoʻstanoy viloyatining shimoliy qismida joylashgan. 1928-yili Qoʻstanoy viloyatida **Borovskoy tumani** va **Mendiqara tumani** tashkil topdi, 1930-yili esa ikkala tumanni qoʻshib yubordi va Mendiqara tumani nomi bilan ataldi. 1963-yili yanvar oyida Borovskoy tumani nomi bilan qayta tashkil topdi. Maydoni 6,6 ming km². Aholisi 31,433 kishi (2010). Tumanning maʼmuriy markazi — Borovskoy qishlogʻi. Tumanning dengiz sathidan balandligi 200 m-dan 83 m-gacha pasayadi.

## Iqlimi
Mendiqara tumanining iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq, yoz oyi iliq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −17 — 18&nbsp;°C, iyulnili 20 — 22C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 300 – 350&nbsp;mm, uning 70 — 75 %-i yilning iliq mavsumida yogʻadi. Katta koʻllari: Qamistiteniz, Alakoʻl. Alaoʻlda baliqchilik yaxshi rivojlangan.

## Aholisi
Mendiqara tumani aholisining asosiy qismini qozoqlar va ruslar tashkil qiladi. Aholi zichligi 1&nbsp;km²-ga 5,5 kishidan toʻgʻri keladi.
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil)
* ruslar — 12 957 kishi (41,22 %)
* qozoqlar — 12 486 kishi (39,72 %)
* ukrainlar — 2 591 kishi (8,24 %)
* olmonlar — 1 390 kishi (4,42 %)
* beloruslar — 898 kishi (2,86 %)
* tatarlar — 375 kishi (1,19 %)
* ozarbayjonlar — 143 kishi (0,45 %)
* boshqirdlar — 99 kishi (0,31 %)
* udmurtlar — 90 kishi (0,29 %)
* boshqalari — 404 kishi (1,29 %)
* Umumiy — 31 433 kishi (100,00 %)

## Hududiy boʻlinishi
* Arxipovka
* Krasnaya Presnya
* Borki
* Mixaylovka
* Borovskoy
* Molodejniy
* Borovskoy-1
* Pervomayskoe*
* Budennovka
* Stepanovka
* Vvedenka
* Tenizovskiy
* Dolbushka
* Uzinagash
* Kamensk-Uralskoe
* Xarkovskoe
* Kaskat

## Manbalar

## Havolalar
* Tumanning rasmiy sayti
Aytmatov tumani

**Aytmatov tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Talas viloyatidagi tuman.

Markazi- Qizil-Adir qishlogʻi.
## Tarixi
1930-yillarda Rikov tumani deb nomlangan. 1992-yilgacha - Kirov tumani, 2023-yilgacha Qora-Bura tumani deb nomlangan.
2023-yilda Jogorku Kengesh qarori bilan Aytmatov tumani deb nomlandi.

## Aholisi
2009-yildagi Qirg'iziston aholisini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi soni 56442 kishini, jumladan qishloq aholisi 55555 nafarni tashkil etdi.  Qirg'izlar 58 056 kishidan 51 243 kishi yoki 88,3%, kurdlar - 3338 kishi yoki 5,7%, qozoqlar - 1157 kishi yoki 2,0%, turklar - 792 kishi yoki 1,4%, Ruslar - 773 kishi yoki 1,3%, o'zbeklar - 361 kishi yoki 0,6% va boshqalar - 392 kishi(0,7%).

## Geografiyasi
2005-yilda Gʻarbiy Tyan-Shanning noyob oʻrta togʻ savannoidlari, alp va subalp oʻtloqlari hamda biologik xilma-xilligini saqlab qolish maqsadida viloyatda Qorabuura davlat qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

## Aholi punktlari
## Manbalar
Talas tumani

**Talas tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Talas viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi - Manas

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Dzudo

**Dzyudo** (yaponcha:柔道; dzyu – yumshoq, do – yoʻl) – sport yakkakurashi. Dzyudoga Yaponiyada professor Dzigoro Kano (1860—1938) 1882-yilda asos solgan. U yaponlarning jiu-jitsu yakkakurashidan inson salomatligiga ziyon yetkazmaydigan usullarini olib, Dzyudoni jismoniy barkamollikka yetaklaydigan sport turi sifatida shakllantirdi. Dzyudochilar kimano (oq kalta kamzul va cholvor) kiyib, yalang oyoqda tatami (gilam) ustida bellashadilar. Asosan 7 vazn toifasida (erkaklarda 60, 66, 73, 81, 90, 100, 100+, ayollarda 48, 52, 57, 63, 70, 78, 78 + kg) musobaqa uyushtiriladi, kurash erkaklarda 4 min., ayollarda 4 min. davom etadi. Tik turib kurashilganda raqiblar (chalish, siltab tashlash, yelkadan oshirib otish va hokazo) usullar qoʻllab bir-birlarini tatamiga yiqitib baho olishga harakat qiladilar. Yotib kurashilganda qoʻl-oyoqlarni qayirish, ogʻritish va boʻgʻish usullarini qoʻllab, raqibining yelkasini tatamiga 20 sek. davomida bosib turib yengishga (yengilganini tan olishga majbur etishga) ruxsat etiladi. Usullar bajarilishiga qarab, kurashchilarga „vazari“ va „ippon“ baxrlari beriladi („ippon“ – sof gʻalaba, 2 ta „vazari“ – gʻalaba, ino-batga olinadi).

Dzyudo boʻyicha musobaqalar 1883-yildan oʻtkaziladi. Xalqaro dzyudo federatsiyasi (FIJ) 1956-yilda tuzilgan, unga 150 ga yaqin mamlakat, shu jumladan Oʻzbekiston dzyudo federatsiyasi aʼzo (1991). 1956-yildan jahon chempionati oʻtkazib kelinadi, 1964-yildan olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan.

Oʻzbekistonda dzyudo bilan 20-asrning 80-yillaridan shugʻullaniladi. Dzyudoning ayrim jihatlari oʻzbek kurashiga oʻxshash boʻlgani uchun tez ommalashdi. Dzyudo chilarimiz, ayniqsa, mustaqillik yillarida yuqori natijalarga erishdi, ular nufuzli musobakalarda 30 dan ziyod medal bilan taqdirlanishdi. Jumladan, Armen Bagdasarov olimpiada (1996) va Osiyo oʻyinlarida (1998) – kumush, Farhod Toʻrayev jahon chempionatida (1999) – kumush va „A“ toifasidagi musobaqalarda (1998, 2001) – 2 ta oltin, Egamnazar Akbarov jahon universiadasida (2001) – oltin, „A“ toifasidagi musobaqalarda Kamol Murodov (1998) va Vladimir Shturbabin (1999) – oltin, Suzanna Ahmedova Osiyo chempionatida (1999) – bronza medallarini qoʻlga kiritishgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston Dzyudo Federatsiyasi rasmiy sayti
Issiqota tumani

**Issiqota tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Chuy viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi - Qand

## Tarixi
**Issiqota tumani** 1977-yilda tashkil topgan. 1998-yilda Qand tumani bilan birlashgan.

## Aholisi

## Geografiyasi

Tuman Chuy vohasining markaziy qismida joylashgan boʻlib, Shimolida Qozogʻiston Respublikasi, janubida Norin viloyatining Qoʻchqor tumani, gʻarbida Olamuddin tumani, sharqida Chuy tumani bilan tutashadi. Tuman hududi shimoldan janubgacha 65 kmga, gʻarbdan sharqgacha 44 kmga choʻzilgan. Bishkek shahridan 20&nbsp;km sharq tomonda joylashgan. Maydoning koʻp qismi tekkislik va adirlar egallaydi, dengiz sathidan balandligi 1000–2000  m. Shimoliy qismini Qirgʻiz Olatogʻining shimoliy qismi va uning yon bagʻridagi adirlar egallaydi. Togʻli boʻlimini toʻyit qatorida, adirlari dehqonchilikda foydalaniladi.

Qirgʻiz Olatogʻining shimoliy qismida Issiqota darasi va boshqa voha-daralar oʻrin olgan. Shimoli-gʻarbdan shimoli-shaqgacha 50 kmga oraliqga choʻzilgan. Daralarning baland nuqtasi dengiz sathidan 4500 metr, pastki qismi qismi 1000 metr balandlikda joylashgan. Tumanning shimoliy qismini Chuy vohasi egallaydi.  Kon boyliklaridan polimetal, qurulish materiallari, tosh tuz  bor. Issiqota darasida mineralli issiq suv chiqadi. Iqlimi kontenental Yanvardagi oʻrtacha harorat –6°…–10&nbsp;°C,   iyulda  18–20&nbsp;°C. Tuman hududidan Chuy daryosi va uning irmoqlari - Issiqota, Qizilsuv, Norus soylari va boshqa kichik daryolar oqib oʻtadi.
Yillik yogʻingarchilik  300–600&nbsp;mm. ni tashkil qiladi.

## Aholi punktlari

* Oq-Quduq ovul okrugi - Kirov  Oq-Quduq  KotovskoyPervomayskoy Xun-Chi
* Birlik ovul okrugi - Birlik  Xun-Chi 
* Ivanov ovul okrugi -  Ivanovka
* Nurmanbet ovul okrugi - Nurmanbet  Pervomayskoy  Aliaskar
* Jeek ovul okrugi -Dmitrevka  Gagarina  Jeek
* Ken-Bulun ovul okrugi - Ken-Bulun  Gidrostroitel  Drujba  Choʻlpon
* Internasionalniy ovul okrugi - Internasionalniy  Jar-Boshi
* Issiqota ovul okrugi - Almaluu  Gornaya Serafimovka  Yoqori-Ichke-Suv  Ichke-Suv Qaragʻay-Buloq  Norus  Tosh-Boshot  Toʻqqiz-Buloq  Uch-Emchek
* Krasnorechenskiy ovul okrugi - Krasnaya Rechka
* Logvinenko ovul okrugi - Novopokrovka Choʻn-Dali
* Qoʻchqorboyev ovul okrugi - Kengash Budennovka Dokturbek Kurmanaliyev
* Luksemburg ovul okrugi - Luksemburg Kirshelk
* Milyafan ovul okrugi - Milyafan
* Sin-Tosh ovul okrugi - Telman  Oq-Soy  Jetigen  Oʻtoʻgon  Rot-Front Sovetskoy Sintosh  Qizil-Ariq
* Novopokrovka ovul okrugi - Novopokrovka Leninskoy  Sariq-Joʻn
* Yurevka ovul okrugi - Yurevka Issiqota
* Tuz ovul okrugi - Tuz Dayirbek JayalmaNijniy Serafimovka 
* Uzun-Qir ovul okrugi - Yer-Qazar Drujba  Nijniy-Norus

## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Oris (qishloq)

**Oris qishlogʻi** — Janubiy Qozog'iston viloyati Sayram tumanida joylashgan. Markazi—Inqilob qishlogʻi. Aholisi soni 10500 kishi.

## Qisqacha tarixi
Oris va Qorasuv daryolari yoqasiga dastlabki aholi XX asrning boshlarida kelib joylashgan ekan. Koʻchib kelganlarning koʻpchiligi qorabuloqliklar deyishadi. Oʻzlari egallagan erlarni kengaytirgisi kelgan boy kishilar Doʻlanabuloq, Qatorbuloq, Toshbuloq singari buloqlar boshiga joylashadilar. Shajaraga tayanadigan boʻlsak, Qorabuloq boylaridan biri Nurjon ismli kishi bu yerga birinchi koʻchib kelganlardan boʻlgan. Keyinroq borib uning uy-joyi Nurjonqoʻrgon deb atalib ketgan. Ayrim hujjatlarda u Devonaqoʻrgon deb ham ataladi. Bu yer yurt kezib yurgan odamlar uchun boshpana, tunaydigan joy boʻlgan. Xoʻjaqoʻrgʻon, Moʻmin bobo qoʻrgoni, Boyishqoʻrgʻon, Sagizqoʻrgon deyiladigan atamalarga qarab qoʻrgʻon egalarining kimlar boʻlganini aniqlab olish uncha qiyin emas. Qishloq 1933-yilgi ocharchilikdan qattiq jabr koʻrdi. Qirqinchi yillargacha bu yerda *Inqilob* va *Internatsional* nomli ikkita kolxoz boʻldi. Keyinroq ular *Yangi turmush*, *Madaniy*, *Paxtazarbdor* kolxozlari bilan birlashib, yirik N. Xrushchev nomli kolxozni tashkil etdilar. 1964-yilda N. Xrushchev ketgach, *Leninizm* deb atala boshladi. 1965-yilda yirikpashtirish natijasida Navoiy nomli sovxoz tarkibiga kirdi. 1991-yilda Nurjonqoʻrgon yana *Inqilob* kolxozi boʻlib, 1996-yilda Xoʻjaqoʻrgʻon qishlogʻi ahli „Oris“ kolxozi boʻlib boʻlinib chiqdi.
Ulugʻ Vatan urushida qishloqdan 300 kishi qatnashib, ulardan 70 nafari jang maydonlarida halok boʻldi.

## Maorif soxasi
* T. Rustamov nomli gimnaziya maktabi. 1936-yilda dastlab toʻliqsiz oʻrta maktab boʻlib ochildi. Unda 5 ta sinf xonasi bor edi. Yangi maktab dastavval boʻlimning nomi bilan **III Internatsional** deb ataldi. 1957-yilda qoʻshimcha sinfxonalari solinib, kengaydi. 1962-yilda maktabga Sovet Ittifoqi Qahramoni Toshtemir Rusgamov nomi berildi. 1969-yilda u oʻrta maktabga aylantirildi. 1990-yilda yangi loyiha asosida qurilgan binoga koʻchdi. Ayni paytda 1224 oʻquvchisi, 110 oʻqituvchisi bor.
Direktori: Irisaliev Xotam.
* M. Anortoev nomli toʻliqsiz oʻrta maktab. 1983-yili boshlangich maktab oʻrnida tashkil etilgan.
Direktorlari:
S. Qurbonboev. T. Abduhoshimov. E. Sarmonov. E. Adahamov (1999-yildan beri).

## Xoʻjaliklari
*Inqilob*, Boltaboy Temirov nomli ishlab chiqarish shirkatlari, *Barakot*, *Nortoy ota* tegirmonlari, Nizom Ismoilovning avtotransportni taʼmirlash sexi

## Jamoat tashkilotlari
* Faxriylar kengashi (raisi Choʻrmon Sarmonov).
* Xotin-qizlar kengashi (raisi Mehrijon Davronova).
* Yoshlar tashkiloti (raisi Botir Yunusov).
* Nogironlar tashkiloti (raisi Umrzoq Abdullaev).

### Qishloqqa mehnati singgan azamatlar
Boltaboy Temirov, Arzioy Abdukarimova.

## Manbalar
Lebedinovka

**Lebedinovka** () — Qirgʻiziston Respublikasining Chuy viloyatidagi qishloq. Olamuddin tumaning maʻmuriy markazi.

Aholisi —  20 709 kishi, tumandagi yirik aholi punkti hisoblanadi.

Qishloqdan  Bishkek — Baliqchi avtoyoʻli  oʻtadi.

## Manbalar
Qoʻchqor tumani

**Qoʻchqor tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Norin viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi - Qoʻchqor qishlogʻi.

## Geografiyasi
Qoʻchqor tumani Norin viloyatining shimoli-sharqiy tomonida joylashgan. Shimolidan Qirgʻiziston Respublikasining Chuy viloyati, sharqida - Issiq-Koʻl viloyati bilan tutashgan. Janubida Xitoy Xalq Respublikasi bilan tutashgan. Maydoni 6300&nbsp;km

## Aholisi
2009-yilgi Qirgʻiziston xalqini roʻyxatga olish boshqarmasining maʼ lumotiga loyiq, tumanda 58247 kishi istiqomat qiladi, ulardan qirgʻizlar 57582 nafar (98,8%), dunganlar 299 nafar (0,5%), oʻzbeklar 146 nafar  (0,3%).

## Hududiy boʻlinishi
Qoʻchqor tumani tarkibiga 11 ovul okrugi kiradi:
* Oq-Qiya ovul okrugi — markazi Qora-Suv qishlogʻi.  Yangi-Yoʻl 
* Qora-Suv ovul okrugi — markazi Mantish qishlogʻi. Oq-Tola,  Qora-Moʻnoq,Qizil-Tepa,Oʻrtoq. 
* Qoʻchqor ovul okrugi — markazi Qoʻchqor qishlogʻi. Bolshevik, Tenglik. 
* Qum-Tepa ovul okrugi — markazi Qum-Tepa qishlogʻi. Oq-Jar, Bugʻuchu, Shamshi. 
* Qoʻsh-Tepa ovul okrugi — markazi Qora-Soz qishlogʻi. Qora-Kungay.
* Sariq-Buloq ovul okrugi — markazi Oq-Qiya qishlogʻi. Sariq-Buloq. 
* Semiz-Bel ovul okrugi — markazi Qora-Togʻ qishlogʻi. Arsi, Semiz-Bel, Chekildek. 
* Tola-Buloq ovul okrugi — markazi Den-Alish qishlogʻi. Komsomol. 
* Koʻk-Jar ovul okrugi — markazi Koʻk-Jar qishlogʻi.
* Choʻlpon ovul okrugi — markazi Choʻlpon qishlogʻi. Ora-Koʻl, Osoaviaxim, Tuz, Epkin 
* Soʻn-Koʻl ovul okrugi — markazi Telek qishlogʻi.

## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Otboshi tumani

**Otboshi tumani** () — Qirgʻiziston Respublikasining Norin viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi — Otboshi
## Geografiyasi
Ot-Bashi tumani Norin viloyatining janubiy qismida joylashgan. Maydoni 19 000 km². Shimolda Norin viloyatining Oq-Tola va Norin tumani, gʻarbda Oʻsh viloyati, sharqda Issiqkoʻl viloyati, janubda Xitoy (Qizilsuv-Qirgʻiz avtonom okrugi, Shinjon-Uygʻur muxtor tumani) bilan chegaradosh.

Dengiz sathidan 2300 m balandlikda joylashgan. Ot-Boshi hududi boʻyicha Qirgʻizistondagi eng katta tuman hisoblanadi. Tuman hududidan Ot-Boshi daryosi oqib oʻtadi, havzasining maydoni 5540 km². Oʻrtacha oqim meyori 5,98 l / sek * km² ni tashkil qiladi.
## Aholisi
2009-yilgi Qirgʻiziston aholisini roʻyxatga olish hisobotiga koʻra, tumanda 49.238 kishi istiqomat qilib, qirgʻizlar 48.690 kishi (98,9 %), oʻzbeklar 256 kishi (0,5 %) va uygʻurlar 133 kishini (0,3 %) tashkil qiladi.

## Aholi punktlari
## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Norin tumani (Qirgʻiziston)

**Norin tumani** (), 1962—2004 yillarda — *Tyan-Shan tumani* () — Qirgʻiz Respublikasining Norin viloyatidagi tuman.

Maʼmuriy markazi - Norin shahri

## Geografiyasi
Tuman hududi asosan Oʻrta Norin vohasining va uni oʻrab olgan togʻlarni egallaydi. Vohaning kengligi sharqidan 30&nbsp;km, gʻarbdan 85&nbsp;km gacha.

## Aholisi
## Aholi punktlari

## Taniqli shaxslar
## Manbalar
Lenin tumani (Bishkek)

**Lenin tumani** (, ) Qirgʻiziston Respublikasi  Bishkek shahridagi toʻrt  muxtor tumandan biri.

Aholisi - 198 019 kishi.

Tuman tarkibiga Choʻn-Ariq qishlogʻi kiradi.

## Manbalar
Choʻn-Ariq

**Choʻn-Ariq**  — Qirgʻiziston Respublikasi poytaxti Bishkek shahrining  Lenin tumanidagi shahar tipidagi qishloq. Bishkek shahridan 10 km olisda joylashgan.

Aholisi tahminan 9717  kishi.

## Manbalar
Mayevka

**Mayevka**  — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Olamuddin tumanidagi qishloq. Bishkek shahri atrofida joylashgan. Qishloqqa 20-asrning 30 yillarida asos solingan.

## Aholisi
Aholisi -  10 475 kishi.

## Manbalar