Imperiyaning qayta tiklani-shi

**Imperiyaning qayta tiklanishi** – Shimoliy Italiya feodallarining oʻzaro urush-janjallariga aralashib, Otton I Italiyaga 951-yilda qoʻshin tortib bordi. U Paviya shahrini oldi, shimoliy Italiya knyazlaridan bir nechtasini tor-mor qilib, Provans bilan Italiya koroli Lotar-70 ning beva qolgan xotini — *korolicha* Adelgeydaga uylandi. Germaniyaning shimoliy Italiyaga taʼsiri va german korollarining Italiya siyosati deb atalmish siyosati ana shundan boshlandi. 961 yilda Otton Italiyaga yana yurish qildi. Bu safar Ottonni yigirma ikki yoshli papa Ioann XII yordamga chaqirgan edi, bu papaga uning oʻz vassallari — rim baronlari xavf solayotgan edi. Karl Buyuk oʻlgandan keyin kuchaygan va IX asrning oʻrtalarida diniy hokimiyatni dunyoviy hokimiyatdan ustun turadi 1  degan nazariyani  chiqqan papalikning oʻzi endi Italiyada feodallashuv protsessining yanada kuchayishi munosabati bilan qattiq krizisga uchrab, korol hokimiyatining yordamiga muhtoj boʻlib qolgan edi. Otton I Rim feodallarini bostirib, papani  taxtga oʻtqazdi. Bunga minnatdorlik bildirib, papa 962-yilning byushida Ottonga imperatorlik tojini kiygizdi. Shunday qilib, yangi «imperiya tiklandi». Shu narsa xarakterliki, ilgari Karl Buyuk boʻlgani singari, bu safar ham Otton Rim imyeratori deb eʼlon qilindi (ilgari Karl Buyuk ham Rim imperatori deb eʼlon qilingan edi). Yangi imperiyaga «Muqaddas Rim imperiyasi» deb nom berildi. Faqat keyinroq borib, XII asrdagina bu iboraga ikki soʻz qoʻshilib, «German millatining muqaddas Rim imperiyasi» 2 deb ataladigan boʻldi.Deyarli butun Italiya ustidan nazorat qilish huquqini beradigan imperatorlik unvonining qabul qilinishini *Otton* va uning atrofidagilar eng katta gʻalaba deb hisobladilar. Haqiqatda esa german *korollarining* Italiyadagi siyosatida chuqur ziddiyatlar bor edi. Italiyada nemis feodallariga juda ham nafrat bilan qarar edilar. 964 yilda imperator Italiyada yoʻq vaqtida vafot etgan Ioann XII oʻrniga Otton tomonidan tayin-langan yangi papani tanishdan Rim bosh tortdi. Keyingi yili Otton yana Italiyaga kelganda Rimni qattiq hujum bilan zoʻrgʻa oldi. «Abadiy shahar»ning tevarak-atrofi va butun Rim oblasti juda qattiq talanib, xarobazorga aylantirildi. Italiya yil-nomachilaridan biri bu voqeani quyidagicha tasvirladi: «Shoʻ-ring qursin, Rim. Qancha-qancha xalqlar seni oyoq osti qilib,ezib keldi. Endi senga sakson koroli ega boʻlib oldi. Farzand-laring qilich zarbalaridan halok boʻldi. Kuch-quvvating koʻkka sovurildi. Oltin, kumushlaringni ajnabiylar hamyoniga solib olib ketmoqda». Shu bilan bir vaqtda Vizantiya bilan arablar ham yangi imperatorga qarshi zdi, ular oʻzlarining Italiyadagi  taʼsirini yangi kelgindilarga berib qoʻyishni istamas edilar. Oʻgʻli Otton II ni Vizantiya malikasi Feofaniyaga uylantirib, Otton I Vizantiya bilan boʻlgan munosabatlarini birmuncha vaqt- gacha yaxshilab olishga muvaffaq dan boshlangan edi). Genrix III Chexiya knyazi slavyan Brjetislavni oʻziga vassal tarzida qaram qilib oldi (1041). U Polsha bilan Vengriyaga ham oʻz taʼsirini oʻtkazdi. Germaniyada Frankoniya yerlaridan tashqari, imperator Bavariya va Shvabiya gersoglarini hamda janubi-sharqda yangi bir gersoglikni — Karintiyani ham bevosita nazorat qilar edi. Faqat Saksoniya, Lotaringiya za Burgundiyagina ilgarigi avtonomiyalik holatini saqlab qol- gan edi. Biroq Genrix III Saksoniya gersogligi ustidan nazorat oʻrnatishga intilib, bu gersoglikda ham mustahkam korol qasr-lari qurdi. Genrix III koʻpayib borayotgan ritsarlarga tayanish bilan birga, oʻz ittifoqchisi boʻlgan cheriov xizmatlaridan foy-dalanishni ham davom ettirdi. Papalarni ham uning oʻzi tayinlardi va shu bilan birga, *papalar* koʻpincha nemis *yepiskoplaridan* boʻlardi. Lekin Frankoniya dinastiyasi idora qila boshlagan davrda imperiyaning yuksalishi va markazlashtirish sohasida erishilgan baʼzi muvaffaqiyatlar dunyoviy va ruhoniy zodagonlar oʻrtasidagi kurash natijasida barbod boʻldi. Genrix III ning oʻgʼli — Genrix IV zamonida (1056—1106) imperator bilan papalar oʻrtasida uzoq davom etgan qattiq kurash boshlandi, bu kurash german feodallarining Italiyadagi bosqinchilik avantyuralari natijasida ogʻirlashib ketdi va bu hol oqibatini imperator hokimiyatini zaiflashtirib yubordi.

## Manbalar

В.С.Смёнов урта асрлар тарихи