Benz Patent-Motorwagen

**Benz Patent-Motorwagen** (nemischa „*Benz’s patent avtomobili*“ dan) dunyodagi birinchi ichki yonuv dvigatelli avtomobil 1885-yilda qurilgan. Avtomobinil nemis ixtirochisi Karl Benz ixtiro qilgan. 1886-yil 29-yanvarda 37435-sonli patent rasman olingan. Savdoda mavjud boʻlgan va muvaffaqiyatli ichki yonuv dvigatelli avtomobil hisoblangan.
Avtomobil zamonaviy avtomobillar bilan juda koʻp umumiy xususiyatlarga ega: u shassi, benzinli dvigatel, sovutish tizimi, transmissiya va tormoz mexanizmi bilan jihozlangan. Benz avtomobil yoʻnalishini sozlashni amalga oshirish uchun maqbul yechimni ishlab chiqa olmagan. „Rulni boshqarishning nazariy muammosini hal qila olmaganim uchun men uchta g‘ildirakli mashina yasashga qaror qildim“, dedi u. 1893-yilga kelib, nemis muhandisi bu muammoni hal qildi va boshqa koʻplab dizayn elementlarini takomillashtirib, yangi avtomobil modeli „Benz Victoria“ ni chiqargan.
## Tarixi

Karl Benz oʻzining dizayni boʻyicha ichki yonuv dvigateli ustida ishlashni 70-yillarning oxirida boshlagan. Dizayn nemis muhandisi Nikolaus Otto tomonidan ishlab chiqilgan. Yoqilgʻi sifatida Benz raqobatchilarning dvigatellarini quvvatlaydigan, benzinni ishlatishga qaror qilgan. Yonuvchan aralashmani yoqish uchqun yordamida amalga oshirilgan. Batareya quvvat manbai boʻlib xizmat qilgan. Kunduzi Karl o‘z ustaxonalarida ishlagan, kechasi esa uy yonidagi omborxonada tajriba o‘tkazgan. Muhandisning qatʼiyati, tashabbusi va intilishi Benzga barcha qiyinchiliklarni yengishga imkon bergan. 1882-yilda dvigatelning ishchi versiyasining birinchi sinovlarini oʻtkazgan.
1885-yilda velosipedchi boʻlgan Benz birinchi marta gʻildirakli aravaga oʻz dvigatelini oʻrnatgan . Muhandis baʼzi qismlarni toʻgʻridan-toʻgʻri taniqli velosiped ishlab chiqaruvchisi Adlerdan sotib olgan. Benz oʻzi avtomobilining barcha tarkibiy qismlarini ishlab chiqdi. Karl Benz velosipeddan quvur shaklidagi ramka va rezina shinalari boʻlgan katta gʻildiraklarni olgan. Kimdir uning g‘oyalarini o‘g‘irlashidan qo‘rqib, muhandis uzoq vaqt davomida o‘z ixtirosi ustida yashirincha ishlagan. U oʻzining birinchi prototipini koʻchada faqat tunda va zavodiga yaqin joyda sinab koʻrishgan. U kecha-kunduz oʻz mashinasining harakatlarini asta-sekin oʻrganib chiqgan va uning texnologik komponenti ustida ishlagan, dizayni diqqat bilan oʻzgartirdi. Benz avtomobilni ommaga taqdim etish uchun patentlanishini kutayotgan edi.
1886-yil 29-yanvarda Karl Benz oʻzining avtomashinasini rasmiy ravishda roʻyxatdan oʻtkazgan .1886-yil 3-iyul, yakshanba kuni nemis ixtirochi Mannxaymni oʻrab turgan eski mudofaa halqasini aylanib chiqgan. U sarosimaga tushgan piyodalarni qoʻrqitib, shahar boʻylab yurdi va uning oʻgʻli Evgen mashina bilan toʻldirilgan shisha benzin bilan transport vositasining yoniga yugurdi. Mannheimdagi Ringstrasseda Benzning uch gʻildirakli ixtirosini birinchi marta omma oldida paydo boʻlgani haqida xabar berishgan.
1887-yilda muhandis avtomobilga texnik oʻzgartirishlar kiritib, 2 raqami modelini yaratgan. 1888-yilda rasmiy sotuvlar boshlangan. 1889-yilda Parijdagi jahon ko‘rgazmasiga taqdim etilgan modeli yaratilgan.

Nemis muhandisining yangi ixtirosi dastlab jamoatchilikda katta qiziqish uygʻotmagan. Mashina dvigatelining shovqini otlarni cho‘chitib, mahalliy aholini bezovta qilgan. Avtomobil ixlosmandlari ushbu modelga qiziqish bildirishgan. „Benz Patent-Motorwagen“ dastlab Fransiyada eng muvaffaqiyatli boʻlgan, 1890-yillarda marketing va sport orqali Evropadagi avtomobillar hamjamiyatining trendsetteriga aylangan. Karlning rafiqasi Berta Benz turmush oʻrtogʻining mashinasida 1888-yilda Mannheimdan Pforsgeymga birinchi „quruqlik safari“ni qilgan.
1893-yilda Karl Benz avtomobilning toʻrt gʻildirakli yangi versiyasini chiqargan va uni „Benz Victoria“ deb nomlagan. 1886-yildan 1893-yilgacha ishlab chiqarish davrida 25 ta Benz Patent-Motorwagen avtomobillari yaratilgan.
### Hozirgi holati
1906-yilda oʻz ixtirosining 20 yilligi sharafiga Karl Benz Benz Patent-Motorwagen avtomobilini Germaniyaning Myunxen shahridagi muzeyga sovgʻa qilgan. Hozirda u muzeyning transport markazida shisha idishda saqlanmoqda.
1936-yilda 50 yilligi munosabati bilan Mercedes-Benz muzeyida, Venadagi Texnik muzeyda va Drezdendagi Transport muzeyida nihoyasiga yetgan Benz avtomobilining uchta nusxasi ishlab chiqarilgan. 1939-1961-yillarda Germaniyada birinchi avtomobil (DR 695 va DBP 364) tasvirlangan pochta markalari chiqarila boshlangan. 2003-2004-yillarda avtomobilning 150 ta nusxasi yigʻilgan.
Amerikaning mashhur „Los-Anjeles Tayms“ nashriga koʻra, 1886-yilda birinchi Benz prototipining narxi 600 oltin nemis markasiga baholangan.
## Tavsifi

Avtomobilga ish hajmi 954 sm 3 boʻlgan bir silindrli toʻrt zarbali ichki yonish dvigateli oʻrnatilgan. Qabul qilish eksantrik surish yordamida amalga oshirilgan egzoz shisha disk, qoʻzgʻatuvchi qoʻl va itargich yordamida amalga oshiriladi. Dvigatel orqa oʻqning ustida gorizontal ravishda oʻrnatilgan. Dvigatel ostiga katta gorizontal gʻildirak oʻrnatild. Benz Patent-Motorwagen-da qoʻllaniladigan ochiq karter va tomchilatib moylash tizimi zamonaviy mexanikaga begona boʻlsa-da, poppet koʻtargichlardan foydalanish bugungi avtomobil sanoatida yaxshi maʼlum. Mannheim universiteti tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, bu avtomobilning haqiqiy quvvati 0,9 litrni tashkil qiladi. Bilan. 400 rpm da, ixtiro uchun patent 250 rpm da 2/3 ot kuchini bildirsa-da  . Ushbu dvigatelning massasi taxminan 100 kg edi. Debriyaj, erkin aylanish mexanizmi bilan jihozlangan, kamar haydovchi kasnaklardan biri edi. Dvigatelning yonishi elektr , galvanik batareyadan edi. Avtomobil soatiga 16 kilometrgacha tezlikni ishlab chiqdi  . Sovutish tizimi ham eng oddiy dizayn edi: suv bilan toʻldirilgan bitta tsilindrga metall bugʻlanish moslamasi qoʻyildi. Suyuqlik korpus va qoʻshimcha rezervuar oʻrtasida aylanardi. Vaqt oʻtishi bilan suv qaynab ketdi va uni toʻldirishga toʻgʻri keldi  .
1887 yildan keyin ishlab chiqarilgan dvigatelning yangilangan versiyalari 1,5 dan 3 ot kuchigacha quvvatga ega edi. Benz quvvat blokining siljishini (avval 1045 sm 3 ga, keyin 1660 ga va keyinroq 1990 ga ) oshirish, shuningdek silindrning qiymatlarini oʻzgartirish orqali unumdorlikni oshirishga muvaffaq boʻldi. diametri va piston zarbasi. 1888 yilda ilgari gorizontal holatda boʻlgan yagona silindr endi vertikal ravishda oʻrnatildi. Vana mexanizmi ham modernizatsiya qilindi: endi dvigatel dizayni ikkita klapanga ega edi — qabul qilish va chiqarish  .
### Shassi

Benz uch gʻildirakli velosipedining shassisi poʻlat quvurlardan yasalgan ramka edi  . Old qismda rul vilkasida bitta old gʻildirak bilan oddiy dizayn oʻrnatildi, orqa qismda — elliptik kamonli qattiq oʻq  . Mashina taglik va pinion boshqaruvi bilan jihozlangan; Rulda tutqichi avtomobilning markazida joylashgan edi. Dvigatel momenti bitta tekis kamar orqali quvvat blokidan oraliq vitesga erkin va mahkamlangan kasnaq oʻrnatilgan va oʻrnatilgan differentsial, soʻngra oraliq vitesdan har bir orqa gʻildirakka zanjir orqali uzatildi  . Yoʻlovchi va haydovchi ixtiyorida ikkita oʻrindiqli bitta skameyka bor edi  .
Transmissiya tizimi debriyajsiz (zamonaviy koʻrinishda), bitta vitesli (1887 yildan — ikkita vites ), qoʻzgʻalmas va boshqarilmaydigan kasnaklar, kamar va teskari uzatmalarsiz eng oddiy dizayn edi. Tormoz tizimi faqat qoʻlda tormozdan iborat boʻlib, u qoʻzgʻaluvchan kamar kasnagida harakat qiladigan kamar mexanizmiga ega. Oyoq tormozi yoʻq edi  .
Mashinaga gʻildiraklari  va metall jantlar yoki qattiq rezina shinalar bilan uchta yogʻoch gʻildirak oʻrnatilgan; bitta old gʻildirakning diametri 730 mm, ikkita orqa gʻildirakning diametri 1125 mm  (keyinchalik gʻildirak oʻlchamlari mos ravishda 760 va 1260 mm gacha koʻtarildi)  .
## Forsgeymga sayohat

1888-yil avgustda Karl Benzning rafiqasi Berta Benz oʻgʻillari Eugen (15 yosh) va Richard (14 yosh) bilan birgalikda eridan yashirincha uzunlikdagi birinchi avtomobilni ishga tushirishgаn.  Ushbu tarixiy sayohatdan oldin avtomobillar bosib oʻtgan masofalar qisqa boʻlib, faqat avtotransport vositalarining sinovdan oʻtganini bildirgan. Miting davomida sayohatchilarni qiyinchiliklar kutib turardi, biroq Berta ulardan chiqish yo‘lini topgаn. Saytlardan birida ularni koʻtarilish kutib olgаn. Dorixonalar avtomobil yoʻnalishi boʻylab yoqilgʻi quyish shoxobchalari boʻlib xizmat qilgan.  Benzga sayohatning muvaffaqiyatli yakunlanishi haqida telegraf qilingаn. Bertaning sayohati Karl Benzga avtomobilning kamchiliklarini aniqlash va tuzatishga yordam bergаn . Poyga orqali Berta Benz turmush o'rtog'ini  mashinasini samarali reklama qilgаn, ichki yonuv dvigatelli avtomobilni oʻzi boshqargan birinchi ayolga aylangаn.
## Manbalar