Abdülmelik Fırat

**Abdulmelik Firat** (1934 - 29-sentyabr 2009, Anqara), zaza millatiga mansub turk siyosatchisi.

## Hayoti
Abdulmelik Firat, Shayx Saidning nabirasi, 11 yosh. Erzurum deputati (DP) va 19 Erzurum deputati (DYP) lavozimida ishlagan. U 2002-yilda “ Huquq va erkinliklar” partiyasiga asos solgan va uning faxriy raisi sifatida faoliyat yuritgan. 2009-yil 29-sentyabrda vafot etdi. Erzurumning Hinis tumanidagi Kolhisar qishlogʻidagi oilaviy qabristonga dafn etilgan.

Diyarbakir ijtimoiy fanlar kasb-hunar maktabi bitiruvchisi. Uning otasi Shayx Shahabettin Shayx Saidning jiyani va qizi Ayshan Hanimga ham uylangan. 1925-yilgi qo'zg'olondan keyin Shayx Said va uning ko'plab qarindoshlari qatl etildi. Oilaning tirik qolgan a'zolari ham surgun qilingan. Surgun qilinganlar 1929-yil mart oyida eʼlon qilish qonunining bekor qilinishi bilan oʻz shaharlariga qaytishga muvaffaq boʻldilar. Biroq ularning yerlari tortib olindi. Ularga yana borib yashashga ruxsat berildi, lekin yerlar rasman berilmadi. Ayni paytda Familiya qonuni qabul qilindi va Shayx Said oilasining ba'zilariga surgunda Firat familiyasi berildi. Biroq, oila 1935-yilda ikkinchi marta surgun qilindi.

Ko’p partiyaviylik davri boshlanishi bilan Turkiya Oliy Millat Majlisi 1947-yil 8-iyun kuni 5098-sonli qonunni qabul qildi va 1934-yili Majburiy iskan qonunining ba’zi moddalarini o’zgartirib, ayrim moddalarini bekor qildi. Shunday qilib, Firat oilasi bir necha kunlik yo'ldan so'ng Hinisning Kolhisar qishlog'iga qaytib keldi. 1957-yili ilk bor Demokratik partiya Erzurum deputati boʻldi va yoshini 7 yoshga oshirdi. U 27-maydagi davlat to'ntarishida hibsga olingan 500 ga yaqin odam orasida eng yoshi edi. Yassiadada taxminan 1,5 yil turdi. Sud jarayoni natijasida avvaliga oʻlim jazosiga hukm qilindi, keyin jazosi qamoq bilan almashtirildi va 1,5 yil Kayseri qamoqxonasida qoldi.

U 1991-yilda Erzurumdan DYP deputati etib saylangan, biroq hukumatning kurd siyosatiga zid ravishda isteʼfoga chiqqan.

1994-yil 22-noyabr kuni Oʻzgʻur Ülke gazetasiga oʻzining isteʼfosi bilan bogʻliq intervyu berdi: “Isteʼfoga chiqish, kechirim soʻrash... Oʻz burchini bajarmaganda kechirim soʻrash sharafli ishdir. Parlamentdagi vaziyat va ruhiy holatimni ta’kidlab, aziz xalqimdan ruxsat soʻrayman va meni afv etaman. Parlamentda deputatning panjara bo'lishdan boshqa vazifasi yo'q, qolmagan. Sizning mandatingizni to'g'ri bajara olishimga ishonchimni yo'qotish arafasidaman. Bu uni va sizning qadr-qimmatingizni haqorat qiladi. Men katta yoʻqotishni his qilyapman”. U bir muddat RPdan haydalgan Hasan Mezarji bilan yangi partiya tuzmoqchi boʻldi, biroq natija bermadi. U Yangi Demokratiya Harakati bilan aloqaga chiqdi va oxir-oqibat Huquq va erkinliklar partiyasini tuzdi.

Kurd va turk tillari bilan bir qatorda arab, fors, ingliz va fransuz tillarini bilgan Firat Turkiya Buyuk Millat Majlisining eng chet tillarini bilgan deputatlaridan biri edi. HAKPARning faxriy raisi edi.

Ko'p yillardan beri " Ko'p miyelom " deb nomlangan qon kasalligi bilan kurashgan Firat 2009-yil 29-sentyabrda buyrak etishmovchiligi natijasida nafas olish va yutishda muammolar paydo bo'lganida reanimatsiya bo'limiga yotqizilgan va soat 13.55 da vafot etgan. nafas olish va qon aylanishining buzilishi natijasi.

2009-yil 1-oktabr kuni Erzurumning Xinis tumanidagi Koʻlhisar mahallasidagi oʻz qishlogʻidagi oilaviy qabristonga dafn etilgan.

## Manbalar

#  - ''Abdülmelik Fırat yazı dizisi'' - Dizi temelde Gazeteci-Yazar Ferzende Kaya'nın kaleme aldığı ve Anka Yayınları'ndan çıkan ''Mezopotamya Sürgünü/Abdulmelik Fırat'ın Yaşam Öyküsü'' isimli kitaptan alıntıdır 23 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.