Frank-Starling qonuni

Yurakning **Frank-Starling qonuni** (shuningdek**, Starling qonuni** va **Frank-Starling mexanizmi deb ham ataladi)** insult hajmi va oxirgi diastolik hajm oʻrtasidagi munosabatni ifodalaydigan qonun boʻlib, unda qayt etilishicha, yurak urishi hajmi qorinchalarda qon hajmining oshishiga javoban, qisqarishdan oldin (yakuniy diastolik hajmi), qolgan barcha omillar doimiy boʻlib qolganda ortadi. Qorinchaga katta hajmdagi qon oqib oʻtishi bilan qon yurak mushagini choʻzadi, bu esa qisqarish kuchining kuchayishiga olib keladi. Frank-Starling qonuni yurak urishini venoz qaytish, arterial qon taʼminoti va gumoral yoʻl bilan sinxronlashtirishga imkon beradi, tashqi omilga bogʻliq holda oʻzgarishlarga sabab boʻladi. Mexanizmning fiziologik ahamiyati, asosan, chap va oʻng qorincha chiqishi joyini normal holatda boʻlishini taʼminlaydi.

## Fiziologiyasi
Frank-Starling mexanizmi koʻndalang-targʻil mushaklarda, jumladan, skelet mushaklari, artropod mushaklari va yurak (yurak) mushaklarida kuzatilgan **uzunlik-taranglik munosabatlari** natijasida yuzaga keladi. Koʻndalang-targʻil mushak choʻzilganda, qalin va ingichka tolalarning bir-biriga yopishishini oʻzgartirish orqali faol kuchlanish hosil boʻladi. Eng katta izometrik faol kuchlanish mushak optimal uzunlikda boʻlganda rivojlanadi. Koʻpgina boʻshashgan skelet mushak tolalarida passiv elastik xususiyatlar mushak tolalari uzunligini optimal darajada ushlab turadi, chunki odatda mushakning ikkala uchida tendonlarning suyaklarga (yoki artropodlarning ekzoskeletiga) ulanish nuqtalari orasidagi qatʼiy masofa bilan belgilanadi. Aksincha, tinch holatda qorinchadagi yurak mushak hujayralarining boʻshashgan sarkomer uzunligi qisqarishi uchun optimal uzunlikdan pastroqdir. Yuragida (har qanday hayvonning) sarkomer uzunligini mustahkamlash uchun suyak yoʻq, shuning uchun sarkomer uzunligi juda oʻzgaruvchan va toʻgʻridan-toʻgʻri qonni toʻldirishga va shu bilan yurak kameralarini kengaytirishga bogʻliq boʻladi. Inson yuragida maksimal quvvat sarkomerning dastlabki uzunligi 2,2 mikrometr boʻlganida hosil boʻladi, bu uzunlik oddiy yurakda kamdan-kam holatlarda uchrab turadi. Ushbu optimal qiymatdan kattaroq yoki kichikroq boshlangʻich uzunlikdagi mushak tolalari erisha oladigan kuchni kamaytiradi. Uzunroq sarkomer tolalari uchun bu yupqa va qalin tolalarning kamayishi natijasidir, qisqaroq sarkomerlar sabab miofibrillalar tomonidan kalsiyga sezgirlikning pasayishi hisoblanadi. Qorinchani qon bilan toʻlishining koʻpayishi yurak mushaklari hujayralarining yukini oshiradi va ularning sarkomerlarini optimal uzunlikka choʻzilishiga sabab boʻladi.

## Klinik misollar

### Qorinchalarning erta qisqarishi
Qorinchalarning erta qisqarishi sababli chap qorincha (LV) aortaga erta boʻshatilishiga olib keladi. Keyingi qorincha qisqarishi odatdagi vaqtda sodir boʻlganligi sababli, LV uchun toʻldirish vaqti ortib boradi, soʻngra esa LV diastolik hajmining oshishiga sabab boʻladi. Frank-Starling mexanizmi tufayli qorinchaning keyingi qisqarishi kuchliroq boʻlib, qonning odatdagidan kattaroq va koʻproq hajmini chiqarib yuboradi va LV oxirgi sistolik hajmini dastlabki darajaga qaytaradi.

### Diastolik disfunktsiya — yurak etishmovchiligi
Diastolik disfunktsiya qorincha devorining moslashuvchanligining pasayishi yoki kuchayishi bilan bogʻliq hisoblanib, bu muvofiqlikning pasayishi qorinchaning yetarli darajada toʻldirilmaslikka va diastolik bosim va diastolik hajmning pasayishiga olib keladi. Keyinchalik diastolik bosim va diastolik hajmning pasayishi Frank-Starling mexanizmi tufayli insult hajmining pasayishiga olib keladi.

## Tarixi
Frank-Starling qonuni ikki fiziolog Otto Frank va Ernest Genri Starling sharafiga nomlangan. Biroq, na Frank, na Starling oxirgi diastolik hajm va yurak qisqarishini tartibga solish oʻrtasidagi bogʻliqlikni birinchi boʻlib tasvirlab bermagan. Qonunning birinchi formulasi italiyalik fiziolog Dario Maestrini tomonidan 1914-yil 13-dekabrda *"legge del cuore" ni* shakllantirishga olib kelgan 19 ta tajribadan birinchisini boshlagan vaqtda kashf etgan. 

## Yana qarang

* Starling tenglamasi

## Manbalar