open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uchinchi reyx

**Uchinchi reyx** yoki **Natsistik Olmoniya** (, „uchinchi imperiya“) – 1933 yilning 30 yanvardan 1945 yil 23 maygacha Olmoniyaning norasmiy nomi. Bir qator tarixchilar Olmoniya kapitulyatsiya eʼlon qilgan kun – 8 mayni Uchinchi reyxning qulashi bilan adashtiradilar. Rasman u 23 mayda, Karl Dyonits boshchiligidagi Flensburg hokimiyati hibsga olinganidan keyin oʻz faoliyatini tugatgan. Shuningdek, ushbu davlatning **fashistik Olmoniya**, **Mingyillik reyx** kabi norasmiy nomlari ham mavjud.
Veymar Respublikasini almashtirish uchun hokimiyat tepasiga Adolf Gitler boshchiligidagi natsional-sotsialistik partiya keldi. Gitler Uchinchi reyxning faoliyatidagi amaldagi yagona reyxskantsleri boʻlgan.

Termin „uch podsholik“ haqidagi oʻrtaasrlarning mistik taʼlimotidan olingan. Ushbu taʼlimot nemis milliy adabiyotida keng qoʻllangan. Birinchi imperiya oʻrta asrlarda hukm surgan olmon xalqlarining Muqaddas Rim imperiyasi hisoblangan. Uning asoschisi Otton I boʻlgan va u 1806 yilga qadar hukm surgan. Ikkinchi imperiya 1871 yilda asos solingan va 1918 yilda amaliy jihatdan (yuridik jihatdan emas) tugatilgan. Uchinchisi yangilangan, Birinchi Jahon urushidagi magʻlubiyatdan keyin ruhi koʻtarilgan va revolyutsiyalardan hosil boʻlgan yangi milliy Olmoniya boʻlishi kerak edi va u ming yil yashashi kerak edi. Natsistlar terminni oʻng kayfiyatdagi mashhur publitsist Meleren van den Bruk tomonidan nashr etilgan „Uchinchi reyx“ kitobidan bevosita olishgan edi.

## Saytlar
* Uchinchi reyx ensiklopediyasi 
* „Jinoiy maqsadlar – jinoiy vositalar“. Uchinchi reyx tomonidan bosib olingan SSRI hududlaridagi reyx siyosati 
* Natsizim tarixi . Maqolalar toʻplami
* Mark Uloker „Natsional-sotsializmda fan“
* www.verbrechen-der-wehrmacht.de
Weimar Respublikasi

**Veymar respublikasi** — nemis davlatining tarixiy nomi. Veymar shahrida boʻlgan konstitutsiyaviy Milliy yigʻin sharafiga shunday nomlangan.

Oʻz faoliyatining ilk yillari uning siyosiy mavjudligini sotsial-demokratlar, Germaniya demokratik partiyasi va Markaz partiyalaridan iborat parlament koʻpchiligi belgilab turgan. GSDP oʻzining avvalgi inqilobiy gʻoyalaridan voz kechgan. Demokratiya hukm surgan. Davlat qurilishini sotsializm yoʻnalishiga oʻtkazishga boʻlgan harakatlar bostirilgan. Shaxsiy mulk dahlsizligini saqlab qolgan.

Biroq 1920 yillarga kelib, respublika bazasi oddiy xalq orasida obroʻsi qanchalik moʻrt ekanligi koʻrinib qoldi. Iqtisodiy inqiroz, inflyatsiya, Rurning okkupatsiya qilinishi va 1923 yildagi kommunistik davlat toʻntarishlari Veymar respublikasida demokratlar ozchilikni tashkil etishini koʻrsatib qoʻydi.

1925 yildagi Lokarna bitimlari yakunari va 1926 yilda Millatlar Ligasiga kirish, magʻlub Germaniyaga xalqaro maydondagi siyosiy tenghuquqligini taʼminladi. Bu bilan shuni tushuntirish mumkinmi, aholi oʻsha yillarni «oltin yigirmanchi yillar» sifatida qabul qildi. Lekin respublikaning gullagan davri uzoq davom etmadi, 1929 yilda boshlangan yangi iqtisodiy inqiroz bilan respublikaning inqirozi ham boshlandi.

## Saytlar
* Mark Uolker «Veymar Germaniyasida fan»
Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)

**Germaniya Federativ Respublikasi** (**GFR**) — davlat, 1949-yil 7-sentyabrda Trizoniya hududida tashkil etilgan. Respublika shu koʻrinishda 1990-yil 2-oktyabrgacha faoliyat koʻrsatgan.

3-oktyabrdan Germaniya Demokratik Respublikasi bilan birlashgan. Birlashgan Germaniya gʻarbiy davlat nomini saqlab qolgan.

## Tarixi

Germaniya tarixi

## Siyosat

### Gerb, madhiya va bayroq
* Germaniya madhiyasi
* Germaniya bayrog'i

### Qurolli kuchlari

### Siyosiy partiyalari, tashkilotlari
* Germaniya ozod demokrati partiyasi
* Germaniya sotsial-demokratik partiyasi
* Xristian-demokratik ittifoq
* Xristian-sotsial ittifoq
* Yashillar partiyasi (Germaniya)
Kreml

**Kreml** (rus.) — qadimgi rus shaharlarining markaziy qismi; atrofi devor bilan oʻralgan minorali qalʼa, mudofaa inshootlari, saroy va cherkovlardan iborat. Ilk bor 1331-yil yozma manbalarda "Kremnik" debtilga olingan. Kreml devorlari dastlab yogʻoch va loydan, 11-asr dan tosh va gʻishtdan qurilgan. Asosan shaharning baland joyida, daryo yoki koʻl boʻyida barpo etilgan. Shaharning negizi hisoblanib, uning qiyofasida muhim oʻrin tutgan. Novgorod, Pskov, Tula, Smolensk, Moskva kabi shaharlar Kremlni saqlangan. Kremlda knyaz yoki podshohlarning qarorgohi, sobor, boyarlar uyi va boshqa boʻlgan. 16— 17-asrlarda Kreml qurilishi keng avj oldi, ammo 19-asr dan harbiy-strategik ahamiyatini yoʻqotib shahar majmuasidan faqat maʼmuriy markaz va tarixiy-badiiy ansambl sifatida oʻrin oldi.

**Kreml** — (*shahar ichidagi [[qal'a]]*, XIV asrgacha boʻlgan nomlanishi - *Detinets*) qadimgi rus shaharlarining markaziy qismi, minoralar va бойницаdan iborat qal'a devori bilan o'ralgan.

Kreml ichida cherkovlar, qurol-yarog' omborlari va ustaxonalar, boshqaruv xo'jaligi kabi hayotiy zarur muassalar joylashgan. Kreml qurilishida odatda daryo bo'yidagi yoki tabiiy to'siqlar oldida joylashgan tepaliklarda qurilgan.Qurdirgan hukmdor Ivan Kalita

## Mashhurlari

* Butunjahon merosiga kirgan kremllar ro'yxati
** Moskva kremli
** Novgorod kremli
** Qozon kremli
** Solovetskiy kremli
* Himoya qilinadiganlari
** Nijegorod kremli
** Pskov kremli
** Smolensk kremli
** Kolomen kremli
** Astraxan kremli
** Zaray kremli
** Tobol kremli
** Tula kremli
** Suzdal kremli
** Rostov kremli
** Aleksandrov kremli (Vladimir oblasti)
*Devorsiz
** Dmitrov
** Ryazan
** Vologda
** Yaroslavl (ko'pincha Yaroslavl kremlini Spas-Brajenbo'yi monastiri deb adashtirishadi)
*Vayronalar 
** Gdov
** Izborsk
** Porxov
** Serpuxov
** Velikiye Luki
*faqatgina devorlari qolgan
** Borovsk
** Opochka
** Starodub
*Holati no'malum
** Ostrov
** Torjok
** Volokolamsk

## Manbalar
3-avgust

**3-avgust** — Grigoriy taqvimida yilning 215- (kabisa yilida 216-) kuni. Yil yakuniga 150 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-avgust bayramlari]]*

Niger — Mustaqillik kuni

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:3-avgust voqealari]]*
* 1492 — yahudiylarning Ispaniyadan quvilishi.
* 1783 — Yaponiyada Asama vulqoni 35 ming kishini halok etdi.
* 1914 — Birinchi jahon urushi: Germaniya Fransiyaga urush eʻlon qildi.
* 1921 — rus shoiri Nikolay Gumilyov sovet tuzumiga qarshi chiqqanlikda ayblanib hibsga olindi.
* 1946 — AQSH basketbol assotsatsiyasi tashkil topdi.
* 1958 — «Nautilus» suvosti kemasi *(suratda)* Shimoliy qutbga yetdi. 
* 1980 — SSSR poytaxti Moskva shaxrida yozgi olimpiyada oʻyinlarining yopilish marosimi bo'lib o'tdi

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-avgustda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-avgustda vafot etganlar]]*

## Havolalar

*  days.peoples.ru
Grigoriy taqvimi

**Grigoriy taqvimi** (yoki yangi uslub) — Rim papasi Grigoriy XIII tomonidan Yulian taqvimi (eski uslub) oʻrniga 1582-yilda joriy etilgan taqvim. Perudjiy universiteti oʻqituvchisi Luidji Lilio 1576-yilda taklif etgan loyihaga binoan tuzilgan. Yulian taqvimida yoʻl qoʻyilgan xatolik tuzatilib hisob 10 kun oldinga surilgan. Bahorgi teng kunlik, yaʼni 21 martga toʻgʻri kelgan. Xatolik yana takrorlanmasligi uchun har 400 yilda kabisa yil 3 kunga qisqartirilgan, yaʼni 100 kabisa yili oʻrniga 97 kabisa yili joriy etilgan. Grigoriy taqvimiga koʻra oxirgi 2 raqami 4 ga boʻlinadigan yillar kabisa yillardir, lekin 2 nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yillar bundan mustasno, masalan, 1700-, 1800-, 1900- va 2100-yillar oddiy yil, 1600-, 2000-, 2400- va 2800-yillar esa kabisa yil hisoblanadi. Shu hisobda yilning davomiyligi 365, 242500 sutkani tashkil etib, tropik yilga qaraganda har yili 26 soniya ortib boradi va sal kam 3300-yilda 1 kun xato qilinadi. Grigoriy taqvimining birdan-bir noqulayligi oylardagi kunlar sonining har xilligidir. Sovet Ittifoqiga (shu jumladan, Oʻzbekistonda) Grigoriy taqvimi 1918-yil 14-fevraldan (eski uslubda 1-fevraldan) boshlab qabul qilingan.

## Taqvim oylari

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Geliy

**Geliy** (), **He** – Mendeleyev davriy sistemasining sakkizinchi guruh kimyoviy elementi, tartib raqami 2, atom massasi 4,0026, rangsiz va hidsiz gaz. Tabiiy Geliy ikki izotop aralashmasidan iborat (3He, 4He). 1868-yilda fransuz astronomi Geliy Jansen va ingliz astronomi Geliy Lokyer quyosh spektrida yangi sariq chiziqni aniqladilar. U oʻsha vaqgda maʼlum boʻlgan elementlar chizigʻiga sira oʻxshamasdi. Bu nomaʼlum elementga Geliy deb nom berildi (yun. helios – quyosh). 1895-yilda ingliz kimyogari Geliy Ramzay Geliyni radioaktiv kleveit mineralidan olishga muvaffaq boʻldi. Kleveitni qizdirilganda ajralib chiqqan gaz spektrida ham oʻsha chiziq bor edi. Yerda Geliy juda kam: 1 m^3 havoda bor-yoʻgʻi 5—24 sm^3, 1&nbsp;kg yer moddasida 0,003&nbsp;mg Geliy bor. Geliy fazoda eng koʻp tarqalgan elementlardan biri (vodoroddan keyin 2-oʻrinda turadi). Kosmos massasining deyarli 23% i Geliydan iborat. U hajm jihatidan yer atmosferasining 0,0005% ini tashkil etadi. Yer yuzida Geliy asosan Yer poʻstidagi radioaktiv elementlar (kleveit, monatsit va torianit) tarkibida uchraydi. Geliy sanoat miqyosida tabiiy gazlardan va neft gazlarining uglevodorodli yoki azotli birikmalaridan olinadi. Koʻpgina neft va gaz konlarida tabiiy Geliy zaxiralari bor. Yer yuzidagi Geliyning asosiy qismini 4Ne tashkil etadi. 4He uran, toriy kabi radioaktiv elementlarning parchalanishidan hosil boʻladi. 3He juda oz miqdorda uchraydi. Tarkibida 2 g uran va 10 g toriy tutgan 1 t granit radioaktiv parchalanganda 1&nbsp;mg Geliy ajralib chiqadi. Atmosferada vodorodning ogʻir izotopi tritiy (T) parchalanganda 3He hosil boʻladi. Geliy normal sharoitda bir atomli gaz. Zichligi 0,17846 g/l, qaynash temperaturasi – 268,9°. Geliy normal bosimda har qancha sovitilganda ham suyuq holatini saqlay oladigan yagona modda. Geliy 2,5 MPa bosim ostida kristallanadi. Issiqlik oʻtkazuvchanligi 0,1437 Vt/(m. K.). Geliy atomining radiusi 0,85 dan 1,33 Ye gacha. 20° da 1 l suvda 8,61 sm^3/l, etanodda 3 sm^3/l Geliy eriydi. 4He izotoplaridan iborat suyuq Geliyning ajoyib xossalari bor. U tarkibida Geliy boʻlgan tabiiy gazlardan olinadi. Geliyning inertlik xossasidan metallarni qirqishda, payvandlash va oziq-ovqat mahsulotlarini konservalashda foydalaniladi. Geliyning yonmasligi va zichligining kichikligi stratostatlarni toʻldirishda qoʻl keladi. Geliy yuqori issiqlik oʻtkazuvchanligi, kimyoviy inertligi, yadro reaksiyasidagi neytronlar bilan deyarli reaksiyaga kirishmasligi tufayli atom reaktorlarini sovitishda qoʻllanadi. Suyuq holdagi Geliy yer yuzidagi eng sovuq suyuqlikdir, u turli ilmiy tekshirishlarda sovutkich sifatida ishlatiladi.

## Manbalar
Litiy

**Litiy** (lito... va ), **Li** — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 3, atom massasi 6,941, ishqoriy metallarga mansub. Ikkita barqaror iztopi bor: 6Li (7,52%) va 7Li(92,48%). 1817-yilda shved kimyogari Litiy Arfvedson kashf qilgan. Litiy tabiatda keng tarqalgan. Yer poʻstining massa jihatdan 6,5-10~3% ni tashkil qiladi. 150 dan ortiq minerali maʼlum. Asosiy minerallari: spodumen LiAl[Si2O6], lepidolit K, 5A1, 5[SiAll0] (F2OH)2 va petalit (Li,Na)[Si4A10lo]. Litiy kumushdek oqmetall (havoda xiralashib, qoramtir parda bilan qrplanadi) yengil, yumshoq, choʻziluvchan, pichoq bilan kesiladi. Zichligi 533&nbsp;kg/m³ , suyuqlanish temperaturasi 180,54°, qaynash temperaturasi 1340°. Brinell boʻyicha qattiqligi 7850Pa. Barcha birikmalarida Litiy bir valentli. Kislorod bilan bevosita reaksiyaga kirishganda yoki isitilganda (havorang alanga berib yonadi) litiy oksid hosil qiladi. Suv bilan birikkanda litiy ishqori LiOH hosil qilib vodorod ajratib chiqaradi. Mineral kislotalar bilan faol reaksiyaga kirishib, tuzlar beradi. Azot, vodorod, galogenlar, uglerod, kremniy, fosfor birikmalari va boshqa koʻpgina moddalar bilan reaksiyaga kirishadi. Metallorganik birikmalar hosil kila olish Litiyning muhim xususiyati. Shunga koʻra, organik sintezda koʻp qoʻllanadi (qarang Litiyorganik birikmalar). Litiy olish uchun tarkibida 0,25—30% litiy oksid boʻlgan ruda boyitiladi. Natijada hosil boʻlgan mineral (spodumen, lepidolit, petalit) konsentratlaridan Litiy ajratib olinadi. Sanoatda Litiy metali litiy xlorid va kaliy xlorid aralashmasini elektroliz qilish yoʻli bilan olinadi. Hozirgi vaqtda Litiy metallotermik usul bilan ham olinmoqda. Metall Litiy quyma, donalar, sim, sterjen shaklida chiqarilib, vazelin yoki parafin qatlami ostida (germetik idishda) saqlanadi. Litiy yadro energiyasi ishlab chiqarishda, silikat sanoatida, kora va rangli metallurgiyada, kimyo, toʻqimachilik sanoatlarida va qishloq xoʻjaligida ishlatiladi.Litiyni 1818 -yilda Britaniyalik olim Gemfri Devid tomonidan metall xolida ajratib olingan

**Lítiy** (Li) — unsurlar davriy jadvalining 3 unsuri, metall.

## Manbalar
Reyxskansler

**Reyxskansler** (), toʻgʻrisi imperiya kansleri - kayzer Germaniyasi va Veymar Respublikasidagi hukumat boshligʻi (bosh vazirga teng) lavozimi. Reyxskansler 1918 yilga qadar imperator tomonidan tayinlangan, 1918-yildan keyin reyxsprezident (Germaniya prezidenti) tayinlagan, lekin un (reyxskansler)ga nisbatan reyxstag saylovlarida gʻalaba qozongan partiya deputatlari tomonidan ishonchsizlik votumi eʻlon qilinishi mumkin boʻlgan, shuning uchun odatda reyxskansler reyxstagning partiya tarkibidan kelib chiqib tayinlangan.

**Reyxskansler** (nem. Reichskanzler) — 1871 — 1945-yillarda Germaniyada hukumat boshligʻi.

1933 yilda Adolf Gitler reyxskansler etib tayinlangan, shundan keyin Veymar Respublikasi oʻzgarmas dohiy fyurer bilan birga Uchinchi reyxga  oʻzgargan (1934 yilda prezidentlik lavozimi bekor qilingan). Gitler oʻz joniga qasd qilgach, 1945-yil 30 apreldan 1 mayga qadar Yozef Gebbels bir kun reyxskansler boʻlgan (oʻz joniga qasd qilguncha), shundan keyin kansler lavozimini Flensburgdagi Karl Dyonits hukumatida graf Lyudvig Shverin fon Krozig bajargan.

GFR kansleri haqida Germaniya federal kanslerlariga qarang.

## Manbalar
Imperiya

**Imperiya** (lotincha imperium — hokimiyat) — 1) imperator boshqargan monarxiya davlatining nomi; baʼzi qadimiy zamon (Rim imperiyasi), oʻrta asr ("Muqaddas Rim imperiyasi") yirik monarxiya davlatlari ham imperiya deb atalgan. Podsho Rossiyasi Pyotr I davri (1721)dan Romanovlar hokimiyati agʻdarilguniga qadar (1917), Fransiya Napoleon I (1-imperiya) va Napoleon III (2-imperiya) davrida, Avstriya 1804— 1914-yillarda (1868-yildan Avstriya-Vengriya), Germaniya (1871-yildan 1918-yil inqilobiga qadar) imperiya boʻlgan; 2) mustamlakalari boʻlgan yirik davlatlar. Masalan, Buyuk Britaniya dominion va mustamlakalari bilan birga Britaniya imperiyasini tashkil etgan.

**Imperiya** (lotincha *imperium*, ma'nosi *yuqori hokimiyat*) — boshligʻi imperator unvoniga ega boʻlgan monarxiya davlati. Bitta markazdan boshqariladigan koʻpmillatli, yoki koloniyalarga ega boʻlgan davlatlar ham imperiya deb yuritiladi. Hozirgi vaqtda davlat boshligʻi imperator boʻlgan bitta davlat bor - Yaponiya (lekin amalda Yaponiyaning oʻzi imperiya emas).

## Mashhur imperiyalar
* Avstriya-Vengriya imperiyasi (1867 — 1918)
* Akkad imperiyasi (tah. e. a. 2350 — 2150 - tarixdagi ilk imperiya)
* Ossuriya imperiyasi (ок. 900 — 612 до н. э.)
* Bolgariya imperiyasi (681 — 1018; 1185 — 1396)
* Braziliya imperiyasi (1822 — 1889)
* Britaniya imperiyasi (ок. 1583 — 1960)
* Venetsiya imperiyasi (c. 900 — 1797)
* Vizantiya imperiyasi (395 — 1453)
* Vetnam imperiyasi ( — 1945)
* Gʻaznaviylar imperiyasi (977 — 1186)
* German imperiyasi (1871 — 1918) 
* Germaniya kolonial imperiyasi (1884 — 1918)
* Daniya kolonial imperiyasi
* Misr imperiyasi (e. a. 1550 — 1070)
* Oltin Oʻrda (1378 — 1502)
* Asteklar imperiyasi (1375 — 1521)
* Gabsburglar imperiyasi (Avstriya imperiyasi) (1804 — 1867)
* Gaiti imperiyasi (1804 — 1806)
* Gana imperiyasi
* Gupta imperiyasi (320 — 550)
* Inklar imperiyasi (1438 — 1533)
* Kongo imperiyasi
* Kushon imperiyasi
* Mali imperiyasi
* Nanda imperiyasi
* Sosoniylar imperiyasi (224 — 651)
* Temuriylar imperiyasi (1401 — 1505)
* Tu'i Tonga imperiyasi (950 — 1875)
* Ispan imperiyasi (1492 — 1975)
* Italiya kolonial imperiyasi(1885-1960)
* Xitoy imperiyasi (e. a. 221 — 1912)
* Koreya imperiyasi (1897 — 1910)
* Kxmer imperiyasi (802 — 1462)
* Makedon imperiyasi (tah. e. a. 338 — tah. e. a. 309)
* Boburiylar saltanati (1526 — 1857)
* Maura imperiyasi
* Meksika imperiyasi (1822 — 1823, 1864 — 1867)
* Mog'ul imperiyasi (1206 — 1294)
* Niderlandiya kolonial imperiyasi
* Usmoniylar imperiyasi (1281 — 1923)
* Fors imperiyasi (tah. e. a. 550 — 330)
* Portugaliya imperiyasi (1495 — 1975)
* Rim imperiyasi (27 до н. э. — 476)
* Rossiya imperiyasi (1721 — 1917)
* Muqaddas Rim imperiyasi (843 &ndash; 1806)
* Serb imperiyasi (1345 — 1371)
* Teotixuakan imperiyasi
* Uchinchi reyx (1933 — 1945)
* Birinchi fransuz imperiyasi (1804 — 1815) 
* Ikkinchi fransuz imperiyasi (1853 — 1871) 
* Fransuz kolonial imperiyasi (tah. 1605 — 1960-yillar)  
* Xett imperiyasi (e. a. 1460 — 1180)
* Markaziy Afrika imperiyasi (1977 — 1979)
* Shved imperiyasi (1561 — 1878) 
* Shved kolonial imperiyasi
* Elam imperiyasi
* Efiopiya imperiyasi (XIX asr — 1974)
* Yaponiya imperiyasi(1867-1945)

## Manbalar
Monarxiya

**Monarxiya** (yunoncha: *monarchia* — yakka hokimlik) — davlat boshqaruvi shakli. Bunda davlat boshligi monarx hisoblanadi. Monarxiyaning 2 turi mavjud: mutlaq (absolyut) monarxiya, bunda monarxning toʻla hokimiyatini cheklaydigan bironbir davlat organi boʻlmaydi; konstitutsiyaviy monarxiya, bunda monarx hokimiyati konstitutsiya asosida amal qiladigan muayyan vakolatli organ bilan cheklangan boʻladi, yaʼni qonunchilikni parlament, ijro hokimiyatini hukumat olib boradi. Ayrim mamlakatlarda davlat boshligʻi ayni vaqtda diniy rahbar ham hisoblanadi

## Monarxiya koʻrinishlari
* Mutlaq monarxiya — monarx cheksiz hokimiyatga egalik qiladigan monarxiya koʻrinishi. Mutlaq monarxiyada hukumat yoki boshqa hokimiyat organlari faqat davlat boshligʻi boʻlgan monarx oldida javobgardir, odatda parlament boʻlmaydi, boʻlgan taqdirda u maslahat kengashi vazifasini bajaradi, xolos.
* Konstitutsiyaviy monarxiya — monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklangan monarxiya. Konstitutsiyaviy monarxiyada qonun chiqaruvchi hokimiyat organi vazifasini parlament bajaradi, bajaruvchi organ esa hukumat boʻladi. Konstitutsiyaviy monarxiya ikki xil koʻrinishda boʻladi: dualistik va parlamentar monarxiya.
** Dualistik monarxiya — () — monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklanuvchi monarxiya, lekin shunga qaramasdan monarx oʻzining hokimiyat uchun keng vakolatlarini saqlab qoladi.
** Parlamentar monarxiya — monarx vakolatlari oʻta cheklangan, hukumat va hukumat organlari monarx oldida emas, parlament oldida javob beradi.
* Teokratik monarxiya — siyosiy hokimiyat diniy rahbar qoʻlida boʻlgan monarxiya.

## Hozirgi kundagi monarxiya davlatlari
### Osiyo
* Bahrayn
* Bruney
* Butan
* Iordaniya
* Kambodja
* Qatar
* Quvayt
* Malayziya (saylanadigan)
* BAA (saylanadigan)
* Ummon
* Saudiya Arabistoni
* Tailand
* Yaponiya

### [[Afrika]]
* Esvatini
* Lesoto
* Marokash

### [[Yevropa]]
* Belgiya
* Vatikan (saylanadigan)
* Birlashgan Qirollik
* Daniya
* Ispaniya
* Lixtenshteyn
* Lyuksemburg
* Monako
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Shvetsiya
* Andorra

### Okeaniya
* Samoa (vaqtincha)
* Tonga

## Yana qarang
Davlatlar boshqaruv shakllari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar
Nagasaki

**Nagasaki** — Yaponiyadagi shahar, Kyusyu o.ning gʻarbida, Nagasaki qoʻltigʻi soxilida joylashgan. Nagasaki prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 423,2 ming kishi (2000). Yirik port. Yaponiyaning jan. suvlaridagi baliqovlash bazasi. Kemasozlik va kema taʼmirlashning yirik markazi. Mashinasozlik, oziq-ovqat, metallurgiya, toʻqimachilik, neft kimyosi, yogʻoch tilish sanoatlari rivojlangan. Universitet, savdo-sanoat muzeyi, qad. sanʼat va boshqa muzeylar bor. Shahar 12-asrdan maʼlum. 16— 17-asrlarda N.da por-tugallar faktoriyasi boʻlgan. Ikkinchi jahon urushi oxirida, 1945-yil 9-avgustda shaharga tashlangan atom bombasi natijasida shaharning koʻp qismi vayron boʻlgan, 75 mingdan ortiq kishi halok boʻlgan va yaralangan. N. erkin reja asosida kurilgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16—19-asrlarda qurilgan Suva ibodatxonasi, budda ibodatxonalari ansambllari, koʻpriklar, katoliklar cherkovlari saqlangan. 1945-yil 9-avgustdagi vayronagarchiliklardan keyin qayta qurilgan binolar qatorida Tinchlik bogʻi (xalqaro madaniyat markazi binosi bilan) va monumenti qurilgan.

**Nagasaki** — Yaponiyadagi shahar, Kyusyu oroli gʻarbida, Nagasaki koʻrfazida joylashgan. Nagasaki Prefekturasi maʻmuriy markazi.

Aholisi - 447,4 ming kishi (2004).

Nagasaki 1945 yil 9-avgust kuni AQShning Yaponiyaga qarshi uyushtirgan ikkinchi yadroviy hujum nishoni boʻlgan: Amerika bombardimonchi samolyotlari tomonidan "Semiz" bombasi tashlangan va bu hujum halokatli natijalar va minglab insonlarning ommaviy halok boʻlishiga olib kelgan.

Hozirgi kunda Nagasaki - yirik savdo va yoʻlovchi porti, Yaponiyaning janubiy suvlaridagi baliqchilik bazasi. Yirik kema qurish va taʻmirlash markazi (suv sigʻimi 300-500 ming tonna boʻlgan kemalar tayyorlanadi). Mashinasozlik bilan bir qatorda oziq-ovqat (shuningdek baliq konervalash), metallurgiya, yengil sanoat, neftekimyo, o'rmonchilik sanoatlari ham rivojlangan.

## Manbalar
Xirosima

**Xirosima** — Yaponiyadagi shahar, Xonsyu oroli janubi-gʻarbida joylashgan. Xirosima prefekturasi maʻmuriy markazi.

**Xirosima** — Yaponiyadagi shahar. Xonsyu o.ning janubi-gʻarbida. Xirosima prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,12 mln. kishi (2000). Mamlakatning muhim transport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Ota daryosi deltasidagi port. Kemasozlik va stanoksozlik, avtomobilsozlik, harbiy, rezinatexnika, yogʻochsozlik, qogʻoz, toʻqimachilik, oziq-ovqat va poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. universitet bor. Shahar zamindorlar qasri atrofida 16-asrda bunyod etilgan. 1945-yil 6 avgustda AQSH aviatsiyasi tomonidan tashlangan atom bombasidan qattiq zarar koʻrgan. Bombardimon natijasida halok boʻlganlar xotirasiga yodgorlik muzeyi barpo etilgan. Tinchlik memorial markazi X.dagi eng muhim zamonaviy meʼmoriy bino hisoblanadi.

Aholisi - 1,15 mln. kishidan koʻproq, maydoni - 905 kv. km.

Shahar tarixi XVI asrda mahalliy yer egasi shu yerda oppoq Zogʻora baliq qasri (Ridzyo)ni qurdirgani boshlanadi.

Mashinasozlik, tekstil, ximiya, harbiy va boshqa sanoat tarmoqlari rivojlangan. Universitet bor.

1945 yil 6 avgust kuni B-29 Enola Gay amerika bombardimonchi samolyoti Xirosimaga birinchi atom bombasini tashladi. Xirosimaning katta qismi vayronaga aylandi, birinchi yarimyillikning oʻzida 140 ming kishi vafot etdi.

1951-52 yillarda Tinchlik Hiyoboni arxitekturaviy-dam olish ramziy boʻgʻi qurilgan.

## Bombardimon qilishdan maʻno boʻlganmi?

Haligicha Xirosimaning harbiy bombardimon qilinishidan maʻno bormi degan savolga yakuniy javob berilmagan. SSSR va uning maslakdoshlari, 1945-yil 6 avgustdagi Xirosimaga atom bombasini tashlanishi hech qanaqasiga urush yakunlanishini tezlashtirmagan, bu shunchaki jahonni yangi qurol bilan qoʻrqitish maqsadida qilingan, deb ishontirishga harakat qiladilar. Ularning fikricha, tasdiqlanganidek, Uzoq Sharqdagi urushga Sovet Ittifoqi ham qoʻshilgach, rasmiy Tokio baribir kapitulyatsiya eʻlon qilardi.
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** () (29-avgust 1958-yil – 25-iyun 2009-yil) pop-qoʻshiqchi, boshlovchi va raqqosdir. Ayrimlar M. Jeksonni „pop janrining qiroli“ deb hisoblaydi.

Uning faoliyati 1965-yilda otasi Michael va uning toʻrt nafar ukalari bilan *[[The Jackson Five]]* („Jacksonlar beshligi“) guruhini tashkil etish bilan boshlanadi. 1969-yilda guruh „ABC“, „I Want You Back“, „The Love You Save“ va „Iʼll Be There“ qoʻshiqlari orqali mashhurlikka erishadi. Yakkaxon qoʻshiqchi sifatida M. Jekson 1979-yilda „Off the Wall“ („Rasm-rusumdan xoli“), 1982-yilda „Thriller“ albomlarini chiqardi. „Thriller“ dan soʻng uni „King of Pop“ („Pop qiroli“), deb atay boshlashdi. 1980-yildan u oʻzini raqqos sifatida namoyon eta boshladi. 1982-yilda uning „Beat it“, „Billie Jean“ hamda 1987-yilda „Smooth criminal“ nomi ostidagi qoʻshiqlarni uning ijodining eng yorqin namunalari sifatida tan olinadi.

## Vafoti
M. Jekson 2009-yil 25-iyun kuni Amerika Qoʻshma Shtatlarining Los Angeles shahrida porpofol dorisini koʻp qabul qilish natijasida yurak xuruji oqibatida vafot etdi. Atigi 18 kundan keyin esa uning faoliyatidagi oxirgi konserti boʻlib oʻtishi kerak edi. Uning oʻlimi butun dunyo boʻylab qaygʻuni qoʻzgʻatdi, buning oqibatida esa uning musiqasi sotuvida keskin oʻsishga olib keldi. Los-Anjelesdagi Staples markazida boʻlib oʻtgan Jeksonning televideniyedagi xotira marosimini butun dunyo boʻylab 2,5 milliarddan ortiq odam tomosha qilgan. Vafotidan keyin ham, oʻz qoʻshiqlari orqali M. Jekson qariyb 2 milliard AQSH dollari ishlab topgan. Bu pullarning 40% qismi onasiga qolgan qismi esa farzandlarining hisobiga qolgan.

## Albomlari roʻyxati
* *Got To Be There*, Motown 1973
* *Ben*, Motown 1973
* *Music & Me*, Motown 1973
* *Forever*, Michael, Motown 1975
* *The Best Of Michael Jackson*, Motown 1975
* *Off The Wall*, Epic 1979
* *One Day In Your Life (Greatest Hits)*, Motown 1981
* *Thriller*, Epic 1982
* *E. T. The Extra-terrestrial*, MCA 1982
* *Ainʼt No Sunshine (Greatest Hits)*, Motown UK 1982
* *Farewell My Summer Love*, Motown 1984
* *The Great Love Songs Of Michael Jackson (Greatest Hits)*, Motown 1984
* *Motown Legends – Michael Jackson (Greatest Hits)*, Motown 1985
* *Michael Jackson Anthology (2 CD Greatest Hits)*, Motown 1986
* *Looking Back To Yesterday*, Motown 1986
* *Bad*, Epic 1987
* *The Michael Jackson Mix (2LP/2CD Greatest Hits mixes)*, Motown UK 1987
* *The Original Soul Of Michael Jackson (Greatest Hits)*, Motown 1988
* *Dangerous*, Epic 1991
* *HIStory The Past Present & Future*, Epic 1995
* *Blood On The Dancefloor*, Epic 1997
* *Invincible*, Epic 2001
* *Number Ones*, Epic 2003
* *The Essential Michael Jackson*, Epic 2005

## Manbalar
https://www.koimoi.com/hollywood-news/do-you-know-michael-jackson-went-from-being-bankrupt-to-garnering-2-billion-posthumously/#:~:text=Michael%20Jackson%20made%20over%20%242,big%20fortune%20through%20his%20albums.

## Havolalar

* Video sayti
* Rasmiy sayti (Sony)
* Niderlandiyadagi Fan-klub
* Rasmiy sayti
2-yanvar

**2-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 2-kuni. Yil yakuniga 363 (kabisa yilida 364) kun qoladi.

## Bayramlar
* Ilmiy fantastika kuni.
### Milliy bayramlar
*  - Qishki quyosh turishi kuni. 
*  - Kanse-Klopse karnavali. 
*  - Takai bayrami.
*  - Muqaddas Bartold kuni. 
*  - Ajdodlar xotirasi kuni. 
*  - Karnaval kuni.
*  - “Praga qishi” musiqa festivali kuni.
*  - Ekiden - marafon estafetasi o‘tkaziladigan kun.

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:2-yanvar voqealari]]*
* 1492 – Granadaning olinishi (*suratdaʼ').
* [[1547]] – [[:ru:Фиески, Джан Луиджи|Gian Louigi Fiesci]] [[Genuya]]da hokimiyatni olishga urindi.
* [[1860]] – [[:ru:Французская академия наук|Fransiya Fanlar Akademiyasida]] [[:ru:Вулкан (планета)|Vulqon]] sayyorasi kashf qilinganligi eʼlon qilindi.
* [[1870]] – [[:ru:Бруклинский мост|Brooklyn koʻprigi]] qurilishi boshlandi
* [[1901]] – [[:ru:Фрейд, Зигмунд|Zigmund Frayd]] „[[:ru:Психопатология обыденной жизни|Hayotiy psixopatologiya]]“ asarini yozdi.
* [[1905]] – [[:ru:Оборона Порт-Артура|Port-Artur mudofaasi]] tugadi.
* [[1959]] – [[:ru:Луна-1|SSSRdagi birinchi kosmik kema]] [[Oy]]ga uchirildi.
* [[1992]] – [[Rossiya]]da narx erkinlashtiruvi boshlandi.
* 1992 – [[Oʻzbekiston]] va [[Xitoy]] oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.
* 1992 – [[Rossiya  Federatsiyasi]] preziden­ti [[Boris Eltsin]] baholarni liberallashtirish toʻgrisida qonun chiqardi.
== Tavalludlar ==

*Yana qarang: :Turkum:2-yanvarda tugʻilganlar*

* [[1642]] – [[Mehmed IV]]
* [[1880]] – [[Vasiliy Degtyaryov]]
* [[1886]] – [[Alixan Bukeyxanov]]
* [[1929]] – [[Latif Fayziyev]]
* [[1949]] – [[Boʻritosh Mustafoyev]]
* [[1950]] – [[Fayzulla Mullajonov]]
* [[1968]] – [[Oleg Deripaska]]
* [[1989]] – [[Fozil Musayev]]
* [[1992]] – [[Ayzek Azimov]]
* 2007-Salieva Jadira

== Vafot etganlar ==

*Yana qarang: :Turkum:2-yanvarda vafot etganlar''

* 1917 – Eduard Bernett Taylor
* 1984 – Shodmon Umarov
* 1991 – Gʻulom Karimov
* 2002 – Masharip Quvapov
* 2016 – Nimr an-Nimr

## Havolalar

* days.peoples.ru  
* Yangi yil urf-odatlari 

## Manbalar
3-yanvar

**3-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 3-kuni. Yil yakuniga 362 (kabisa yilida 363) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-yanvar bayramlari]]*

*  - Rok-n-rolchi ayollar kuni.
*  - Bank va moliya xodimlari kuni.
*  Burkina Faso - Inqilob kuni.
*  Indoneziya - Diniy ishlar vazirligi xodimlari kuni.
*  Estoniya - Ozodlik urushi kurashchilarini xotirlash kuni.
*  Yaponiya - Tamaseseri festivali

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:3-yanvar voqealari]]*
* 1851 – Jean Fuko *(suratda)* tajriba oʻtkazib, Yerning aylanishini isbotladi
* 1868 – Yaponiyada Meydzi imperatorlikni qayta tikladi.
* 1958 – Vest-Indiya federatsiyasi tashkil topdi.
* 1962 – Ioann XXIII Fidel Castroni cherkodan badargʻa qildi.
* 1987 – Areta Franklin ismi Rock-n-Roll hurmat taxtasiga yozildi.
* 1993 – George H. W. Bush va Boris Yeltsin Qurollanishni cheklash haqida shartnomaga imzo chekdilar.
* 1994 – Tu-154 uchogʻi halokati.
## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-yanvarda tugʻilganlar]]*
* 1927 – Doʻsjon Nasirov
* 1938 – Yoqub Ahmedov
* 1883 – Clement Attlee
* 1936 – Veniamin Akudin
* 1945 – Mariyash Bostanova
* 1953 – Karlush Keyrush
* 1956 – Mel Gibson
* 1961 – Vladimir Potanin
* 1970 – Bahrom Avazov  
* 1995-Kim Jisoo  

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:3-yanvarda vafot etganlar]]*
* 1501 – Alisher Navoi
* 1871 – Konstantin Ushinskiy
* 1923 – Jaroslav Hašek
* 1971 – Viktor Jirmunskiy
* 1977 – Aleksey Kozlovskiy
* 1990 – Oʻktam Usmonov
* 1993 – Bobo Xoʻjayev
* 1995 – Saodat Sodiqov
* 2009 – Pat Hingle

## Havolalar
* days.peoples.ru
6-yanvar

**6-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 6-kuni. Yil yakuniga 359 (kabisa yilida 360) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:6-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:6-yanvar voqealari]]*
* 1579 — Aras uniyasi tuzildi.
* 1943 — Qizil armiya uchun pogonlar ishlab chiqildi.
* 1978 — AQSH Davlat kotibi Cyrus Wens Vengriya hukumatiga Ishtvan tojini *(tasvirda)* berdi.
* 1992 — Gurjiston prezidenti Gamsaxurdiya hokimiyatdan agʻdarildi
* 1992 — Togli Qorabog Respublikasi oʻz mustaqilligini eʼlon qildi. Aslini olganda respublikada yashovchi armanlar Armaniston davlati yordamida bu hududning tub aholisi boʻlgan ozarbayjonlarni u yerdan haydab chiqarib, oʻzlari hokimiyatni egallab olishdi.
* 1994 — Muborak gazni qayta ishlash zavodida yangi 14-blok ishga tushirildi.

* 1994 — „Toshkent-Jizzax“ elektr poyezdi qatnovi yoʻlga qoʻyildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:6-yanvarda tugʻilganlar]]*
* Rowan Atkinson (1955-yilda tugʻilgan) — ingliz aktyori.

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:6-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
7-yanvar

**7-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 7-kuni. Yil yakuniga 358 (kabisa yilida 359) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:7-yanvar bayramlari]]*
* Rojdestvo (yulian taqvimida)

## Voqealar
*Yana qarang: [[:Turkum:7-yanvar voqealari]]*
* 1558 – Fransiya Kale yerini bosib oldi.
* 1610 – Galileo Galiley Yupiterning to'rt yo'ldoshini topdi.
* 1785 – Jan-Pyer Blanshar La-Mansh bo'g'ozidan uchib o'tdi.
* 1953 – AQSh Prezidenti Trumen mamlakatning o'z vodorod bombasi borligi haqida aytdi.
* 1979 – Vyetnam armiyasi Kambodjada Pol Pot rejimini ag'dardi.
* 2015 – Parijdagi Charlie Hebdo tahririyatiga terroristik hujum uyushtirildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang [[:Turkum:7-yanvarda tugʻilganlar]]* Sardorxo'ja Qosimxo'jayev, Grigoriylar davlati boshligi

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:7-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
4-yanvar

**4-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 4-kuni. Yil yakuniga 361 (kabisa yilida 362) kun qoladi.

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:4-yanvar voqealari]]*
* 1698 – Londondagi qirollar saroyi yonib ketdi.
* 1884 – Londonda Fabianlar jamiyati tashkil topdi.
* 1894 – Frank-rus ittifoqi tuzildi
* 1989 – AQSH va Liviya Qurolli kuchlari oʻrtasidagi janglar
* 2004 – „Spirit“ marsoxodi Marsga qoʻndi *(tasvirda)*.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:4-yanvarda tugʻilganlar]]*
* 1643 – Isaac Newton
* 1710 – Giovanni Battista Pergolesi
* 1929 – Rustam Nurullin
* 1934 – Zurab Sereteli
* 1941 – Shafoat Rahmatullayeva
* 1942 – Joʻra Mahmudov
* 1948 – Flyura Hafizova
* 1975 – Dilshod Muxtorov
* 1986 – Aleksandr Lobanov
* 2008 - Yahyo Tohirjonov
## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:4-yanvarda vafot etganlar]]*
* 1752 – Kramer Gabriyel
* 1932 – Jalil Mamadqulizoda
* 1941 – Henri Bergson
* 1960 – Albert Camus
* 1961 – Erwin Schrödinger
* 1965 – T. S. Eliot
* 2011 – Minavar Tursunov
## Havolalar
* days.peoples.ru
5-yanvar

**5-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 5-kuni. Yil yakuniga 360 (kabisa yilida 361) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:5-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar
*Yana qarang: [[:Turkum:5-yanvar voqealari]]*

* 1477 – Nansi jangi.
* 1769 – James Watt par mashinasini patentladi.
* 1933 – San-Fransiskoda Oltin darvozalar *(tasvirda)* koʻprigi ishga tushdi.
* 1968 – Chexoslovakiyada Aleksandr Dubchek hokimiyat tepasiga keldi.
* 2005 – Palomar observatoriyasi Erida sayyorasi mavjudligini tasdiqladi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:5-yanvarda tugʻilganlar]]*
*1902 &ndash; Hubert Beuve-Méry, fransuz jurnalisti (v. 1989)
*  1902   &ndash; Stella Gibbons, ingliz jurnalisti (v. 1989)
*1903 &ndash; Harold Gatty, avstraliyalik uchuvchi (v. 1957)
*1904 &ndash; Jeane Dixon, amerikalik astrolog (v. 1997)
*  1904   &ndash; Erika Morini, avstriyalik skripkachi (v. 1995)
*1906 &ndash; Kathleen Kenyon, ingliz arxeologi va akademigi (v. 1978)
*1907 &ndash; Volmari Iso-Hollo, fin atletikachisi (v. 1969)

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:5-yanvarda vafot etganlar]]*

## Manbalar

## Havolalar
* days.peoples.ru
8-yanvar

**8-yanvar** – Grigoriy taqvimida yilning 8-kuni. Yil yakuniga 357 (kabisa yilida 358) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:8-yanvar voqealari]]*
* 1297 – Francesco Grimaldi Monakodagi saroyni egallab oldi.
* 1806 – Kap koloniyasi gollandlardan Buyuk Britaniyaga oʻtdi.
* 1926 – Abdulaziz ibn Saud Hijoz taxtiga chiqdi.
* 1977 – Moskvada terroristik hurujlar sodir boʻldi.
* 1993 – Oʻzbekiston avtomobil transporti ("Oʻzavtotrans") Davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tashkil etildi.
* 2004 – "Queen Mary 2" *(tasvirda)* kemasi suvga tushirildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
11-yanvar

**11-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 11-kuni. Yil yakuniga 354 (kabisa yilida 355) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-yanvar voqealari]]*
* 1693 — Sitsiliya zilzilasi oʻn minglab odamlarni halok qildi.
* 1879 — Britaniya imperiyasi Zuluslarga urush eʼlon qildi.
* 1917 — Rossiyada Barguzin qoʻriqxonasi ochildi.
* 1923 — Rur mojarosi.
* 1949 — Los-Anjelesda qor yogʻdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:11-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
12-yanvar

**12-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 12-kuni. Yil yakuniga 353 (kabisa yilida 354) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:12-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:12-yanvar voqealari]]*
* 1919 — Berlinda spartakchilar qoʻzgʻoloni bostirildi.
* 1945 — Ikkinchi jahon urushi: Vislo-Oder operatsiyasi boshlandi.
* 1959 — Berry Gordy *[[:ru:Motown Records|Motown Records]]* *(tasvirda)* studiyasini ochdi.
* 1990 — Ruminiyada kommunistik partiyalar taqiqlandi.
* 2010 — Gaiti zilzilasi: 220 ming kishi halok boʻldi.

       == Tavalludlar ==

  Kozimjonov Azizbek Azamjon ogli Andijon viloyat Paxtaobod tumanda tugulgan xozr ATB Mikrokreditbankda ishlamoqda

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:12-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
13-yanvar

**13-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 13-kuni. Yil yakuniga 352 (kabisa yilida 353) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:13-yanvar voqealari]]*
* 532 — Vizantiya imperiyasida Nika inqilobi boshlandi.
* 1840 — Lexington kemasidagi *(tasvirda)* yongʻin tufayli 139 kishi halok boʻldi.
* 1915 — Italiyadagi Avetsanno zilzilasi 30 000 kishini halok qildi.
* 1953 — SSSRda "Shifokorlar ishi" boʻyicha qamoqqa olishlar boshlandi.
* 1992 — Toshkentda Respublika baynalmilal madaniyat markazi tashkil qilindi.
* 1992 — Mongoliyaning amaldagi konstitutsiyasi qabul qilindi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-yanvarda tugʻilganlar]]*

* 1998 - yil. Shahandiy(Xusniddin Yo'ldoshev). 2018-yildan boshlab yakka tartibda, 2020-yildan boshlab MChJ shaklida tashkil etilgan "Smart Corporation" kompaniyasi asoschisi hamda rahbari. U keng qamrovli biznes imperiya fundamentini bunyod etmoqda.
* 2011 - Saidazizxon Saidkamolov, Prezident maktabi o’quvchisi

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:13-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
14-yanvar

**14-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 14-kuni. Yil yakuniga 351 (kabisa yilida 352) kun qoladi.

## Voqealar
 
*Yana qarang: [[:Turkum:14-yanvar voqealari]]*
* 1506 — Laokoon“ *(tasvirda)* skulpturasi topildi.
* 1761 — Panipat jangi.
* 1814 — Kil shartnomasi tuzildi.
* 1969 — USS Enterprise kemasidagi yongʻinda 27 kishi halok boʻldi.
* 2004 — Gurjiston bayrogʻi tasdiqlandi.
* 2011 — Tunis prezidenti Zin al-Obidin bin Ali lavozimidan chetlatildi  va u mamlakatdan qochib ketishga majbur boʻldi.
* 2011 — Turku shahri Yevropaning madaniy poytaxti deb e’lon kilindi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:14-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:14-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
16-yanvar

**16-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 16-kuni. Yil yakuniga 349 (kabisa yilida 350) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:16-yanvar voqealari]]*
* 1120 — Nablus cherkovi Quddus qirolligining ramzlarini *(tasvirda)* qabul qildi.
* 1756 — Whitehall konvensiyasi qabul qilindi.
* 1820 — F. Bellinsgauzen Antarktidaga yetib keldi.
* 1878 — Plovdivdagi jang.
* 1979 — Eron shohi oilasi bilan mamlakatdan chiqib ketdi.
* 2001 — Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti tashkil topdi.
* 2002 — BMT Xavfsizlik Kengashi „Al-Qoida“ va „Tolibon“ni terroristik tashkilot deb hisobladi.
* 2011 — Janubiy Sudanda referendum oʻtkazilib, u mustaqil davlat deb e’lon kilindi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-yanvarda tugʻilganlar]]*

●1996-Kim Jennie

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:16-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
9-yanvar

**9-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 9-kuni. Yil yakuniga 356 (kabisa yilida 357) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:9-yanvar voqealari]]*
* 475 — Vizantiya imperatori Konstantinopoldan quvildi.
* 1713 — Shimoliy urush: shvedlar Altona shahrini yoqib yuborishdi.
* 1792 — Yas tinchlik shartnomasi tuzildi.
* 1951 — Nyu Yorkda BMT shtab-kvartirasi *(tasvirda)* ochildi.
* 1992 — Qoraqalpog’iston Respublikasining Oʻzbekiston Respublikasi tarkibida suveren respub­lika boʻlishi qonun yoʻli bilan mustahkamlandi.
* 2000 — Islom Karimov 5 yil muddatga ikkinchi marta Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti etib saylandi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-yanvarda tugʻilganlar]]*
* 1897 — Ronald Norrish
* 1913 — Richard Nixon
* 1920 — Clive Dunn
* 1922 — Har Gobind Khorana
* 1944 — Ikrom Aliboyev
* 1947 — Azimboy Saʼdullayev
* 1970 — Lara Fabian
* 1980 — Guljigit Satibekov
* 1982 — Catherine Middleton
## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:9-yanvarda vafot etganlar]]*
* 1962 — Lev Vasilyevich Oshanin
* 1998 — Kenichi Fukui
* 2012 — Alisher Azizxoʻjayev

## Havolalar
* days.peoples.ru
10-yanvar

**10-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 10-kuni. Yil yakuniga 355 (kabisa yilida 356) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:10-yanvar voqealari]]*
* 49 — Yuliy Sezar qoʻshini bilan Rubikon daryosidan oʻtdi.
* 1072 — Robert Gviskar arablardan Palermoni qaytarib oldi.
* 1430 — Oltin moʻyna ordeni *(tasvirda)* taʼsis etildi.
* 1863 — Londonda dunyoda birinchi metropoliten ishga tushdi.
* 1946 — BMT Bosh Assambleyasining birinchi majlisi.
## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-yanvarda tugʻilganlar]]*
* 1893 — Vasiliy Shishkin
* 1940 — Shirin Azizova
* 1942 — Rixsivoy Avazov
* 1951 — Oʻlmas Saidjonov
* 1957 — Alisher Fayzullayev
* 1985 — Chaker Zouagi
## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:10-yanvarda vafot etganlar]]*
* 1778 — Carl Linnaeus
* 1944 — Valdemar Shalandin
* 1997 — Aleksandr Todd
* 2016 — David Bowie
## Havolalar
* days.peoples.ru
17-yanvar

**17-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 17-kuni. Yil yakuniga 348 (kabisa yilida 349) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:17-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:17-yanvar voqealari]]*
* 1772 — Kristiansborgda *(tasvirda)* Daniya Qirolichasining shifokori Struenze hibsga olindi.
* 1966 — Ispaniyadagi aviahalokat tufayli termoyadro quroli yoʻqoldi.
* 1991 — Fors koʻrfazida „Sahrodagi boʻron“ operatsiyasining boshlanishi.
* 1992 — Oʻzbekiston va Vyetnam davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.
* 1995 — Kobe zilzilasi 6434 kishini halok qildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:17-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:17-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
18-yanvar

**18-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 18-kuni. Yil yakuniga 347 (kabisa yilida 348) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:18-yanvar voqealari]]*
* 1535 — Fransisko Pisarro Lima shahriga asos soldi *(suratda)*.
* 1778 — James Cook Gavayi orollarini kashf etdi.
* 1871 — Versal saroyida Germaniya imperiyasi tuzilgani haqidagi bitim imzolandi.
* 1915 — Okuma Sigenobu Xitoyga 21 shart qoʻydi.
* 1919 — Parij tinchlik konferensiyasi boshlandi.
* 1943 — SSSR armiyasi Leningrad qamalini yakunlashdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:18-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
19-yanvar

**19-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 19-kuni. Yil yakuniga 346 (kabisa yilida 347) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:19-yanvar voqealari]]*
* 1817 — Xose San-Martin *(tasvirda)* Armiyasi bilan And togʻlaridan oʻtdi.
* 1945 — Lodzin gettosi ozod qilindi.
* 1977 — Mayamida va Bagama orollarida qor yogʻdi.
* 1978 — ":ru:Volkswagen Käfer" avtomobili ishlab chiqarishdan toʻxtatildi.
* 1992 — Oʻzbekiston va AQSh o’rtasida diplomatik aloqalar o’rnatildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-yanvarda tugʻilganlar]]*

1875-yil 19-yanvarda Mahmudxo'ja Behbudiy Samarqand yaqinidagi Baxshitepa qishlog'ida tug'ilgan

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:19-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
20-yanvar

**20-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 20-kuni. Yil yakuniga 345 (kabisa yilida 346) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-yanvar bayramlari]]*

* Xalqaro erkaklar kuni

 
## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:20-yanvar voqealari]]*
* 1752 — Louigi Vanvitelli Kazertdagi qirol saroyini * (tasvirda)* qurishni boshladi.
* 1892 — AQSHda birinchi basketbol oʻyini.
* 1942 — Vanzey konferensiyasi Yevropa taqdiri masalasini koʻrib chiqdi.
* 1961 — John Kennedy AQSh Prezidenti etib saylandi.
* 1990 — Bakuda qonli voqealar.
* 2009 — AQShning 44-prezidenti Ba­rak Obama prezidentlik vazifasini bajarishga kirish­di.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:20-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
21-yanvar

**21-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 21-kuni. Yil yakuniga 344 (kabisa yilida 345) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:21-yanvar voqealari]]*
* 1506 — Rim papasi Yuliy II qarori bilan sveytsar gvardiyasi tashkil qilindi.
* 1775 — Moskvada Yemelyan Pugachev qatl qilindi.
* 1793 — Fransiya sobiq qiroli Lyudovik XVI qatl qilindi.
* 1854 — RMS Tayleur kemasi halokati. 
* 1948 — Kvebek parlamenti binosiga *(Suratda)* bayroq o’rnatildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:21-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
25-yanvar

**25-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 25-kuni. Yil yakuniga 340 (kabisa yilida 341) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:25-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:25-yanvar voqealari]]*
* 1533 — Genrix VIII va Anne Boleyn *(suratda)* xufiyona turmush qurdilar.
* 1554 — Jose di Anchieta Iyezuitlar missiyasini boshlab berdi.
* 1725 — Amaro Pargo zodagon unvonini oladi.
* 1755 — Moskva davlat universiteti tashkil topdi.
* 1905 — JARda 3106 karat keladigan „Kullinan“ olmosi topildi.
* 1919 — Parij tinchlik konferensiyasida Millatlar ligasining prinsiplari tasdiqlandi.
* 1924 — Shamonida Qishki olimpiya oʻyinlari boshlandi.
* 1992 — Oʻzbekiston Moʻgʻuliston va Daniya bilan diplomatik aloqalar oʻrnatdi.
* 1994 — Toshkentda Yevropa va Osiyo mamlakatlari sanoatchilar va ishbilarmonlar xalqaro kongressi kengashining yigʻilishi ish boshladi.
* 2004 — "Opportunity" fazo kemasi Marsga qoʻndi.
* 2006 — Sankt-Peterburg sammitida Evroosiyo iqtisodiy hamjamiyatiga Oʻzbekiston Respublikasi rasman a’zo boʻldi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:25-yanvarda tugʻilganlar]]*

* 1902 — General-mayor Sobir Rahimov.
* 1938 — Vladimir Visotskiy
* 1952 — Mark Vayl, oʻzbekistonlik rejissyor.
* 1982 — Noemi, Italiyalik qoʻshiqchi.

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:25-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru
26-yanvar

**26-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 26-kuni. Yil yakuniga 339 (kabisa yilida 340) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:26-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:26-yanvar voqealari]]*
* 1500 — Y. Pinson Amazonkani tadqiq etdi.
* 1582 — Livon urushi tugatildi.
* 1911 — Drezden opera teatrida *(suratda)* Shtrausning asari taqdim etildi.
* 1924 — Petrograd shahri Leningrad deb nomlandi.
* 1934 — Germaniya va Polsha oʻrtasida hujum qilmaslik haqida bitim tuzildi.
* 1983 — AQShda "Lotus 1-2-3" elektron jadvali yaratildi.
* 1992 — Oʻzbekiston va Yaponiya davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:26-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:26-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
27-yanvar

**27-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 27-kuni. Yil yakuniga 338 (kabisa yilida 339) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:27-yanvar bayramlari]]*
* Xolokost qurbonlarini yod etish kuni

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:27-yanvar voqealari]]*
* 661 — Ali ibn Abu Tolib vafot etishi bilan Xulafoi Roshidin davri tugadi.
* 1918 — Finlandiyada fuqarolar urushi boshlandi.
* 1944 — Leningrad qamali yakunlandi.
* 1962 — Inga Voronina „Medeu“ muz oʻyingohida *(tasvirda)* konkida uchish boʻyicha jahon rekordini yangiladi.
* 1973 — Vyetnamda tinchlik o‘rnatish haqidagi kelishuv.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:27-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:27-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar

* days.peoples.ru
28-yanvar

**28-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 28-kuni. Yil yakuniga 337 (kabisa yilida 338) kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:28-yanvar bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:28-yanvar voqealari]]*
* 1855 — Panama temir yoʻlidan ilk poyezd oʻtdi.
* 1932 — birinchi shnxay urushi.
* 1933 — Rahmat Ali Hindiston musulmonlari davlatini Pokiston deb atashni taklif etdi.
* 1986 —"Challenger" fazo kemasi *(tasvirda)* portlab ketdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:28-yanvarda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:28-yanvarda vafot etganlar]]*

## Havolalar
* days.peoples.ru