open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lutfulloh Dezhkam

**Lutfulloh Dezhkam** () – Oliy rahbarning Fors viloyatidagi vakili, Sheroz juma namozi imomi va Ekspertlar assambleyasida Fors viloyati vakili.

U bir nutqida shunday degan: „Amerika boshchiligidagi global istibdor Isroil bilan hamkorlikda muhim masala – Sionistik rejimning yoʻq qilinishini kechiktirishga intilmoqda“, bu orqali Isroil davlatini yoʻq qilishga chaqirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* https://www.jpost.com/international/iran-regime-supreme-leaders-rep-calls-for-destruction-of-israel-680835
Shayx Muhammad Ruhaniy

**Shayx Muhammad Ruhaniy** (~ 616-704 hijriy/ ~1220-1305 milodiy) (pashtucha: **شيخ محمد روحانى**) — 13-asr so'fiy avliyosi edi. Uning dafn etilgan joyi Afg‘oniston janubidagi manzarali tepalikda joylashgan bo‘lib, minglab ziyoratchilar tashrif buyuradigan ziyoratgoh hisoblanadi. Avliyo hozirgi Afg'onistonga milodiy 13-asrning keyingi qismlarida Abbosiylar xalifaligining tanazzulga uchrashi davrida ko'chib kelgani aytiladi. U mashhur Shayx Rukni Olam zamondoshi edi.
## Manbalar
Parvin Davlatabadiy

**Parvin Davlatabadiy** (; 1924—2008-yil 15-aprel) – eronlik bolalar adabiyoti muallifi va shoiri.

Buyuk Britaniyada interyer fotografiyasi boʻyicha tahsil olgan, Eron Bolalar kitobi kengashining asoschilaridan biri boʻlgan. U bolalar uchun 20 ta kitob yozgan, jumladan „Chumchuq va qurbaqa“, „Bolalar adabiyotiga bir nazar“, „Yogʻoch ot (Bollar sheʼriyati)“ va „Bir aktyor“.

U 2008-yil 15-aprelda, 84 yoshida Tehronda yurak xurujidan vafot etgan.

## Manbalar
Abubakr Mujadidiy

**Abubakr Mujadidiy** (dariycha: **ابوبکر مجددی**) – afgʻonistonlik musulmon lider va ijtimoiy-siyosiy aktivist.
## Manbalar
Mirzo G‘ulom Rizo Isfahoniy

**Mirzo Gʻulom Rizo Isfahoniy**, **Xushnavis** laqabli ( – ) – 19-asr oxirida yashagan eronlik xattot va epigrafist. U fors xattotligi, xususan Nastaʼliq, Shekaste-Nastaʼliq va Shekasteh xat uslublari ustalaridan biri boʻlgan.

U poytaxt Tehronda tugʻilib, shu yerda vafot etgan. Asarlarini ikkita ibora bilan imzolagan: „*Yo Ali madad*“ yoki „Gʻulom Rizo, *Yo Ali madadast*“.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Muhammad al-Makkiy

**Sayyid Muhammad al-Husayniy al-Makkiy** ((), **Sayyid Mahmudshoh al-Makkiy** nomi bilan ham tanilgan ()) – bukkuriy yoki bhaakri sayyidlarining ajdodi boʻlib, u Sinddadagi Bukkur shahriga asos solgan.
## Manbalar
Shahpur Bonyod

**Shahpur Bonyod** (1947, Sheroz – 2000, Sheroz; forscha: شاپور بنیاد) – eronlik shoir boʻlgan.

## Hayoti
U kinematografiya boʻyicha Fransiyada tahsil olgan. 1979-yilgi Eron inqilobidan keyin bir necha oy oʻtgach, Bonyod Eronga qaytgan, biroq siyosiy qarashlari tufayli vatanida faoliyatini davom ettira olmagan. Bir muddat Sheroz universitetida fransuz adabiyotidan dars bergan, ammo fundamentalistik hukumat tomonidan ishdan boʻshatilgan.

Hozirgacha uning beshta sheʼriy toʻplami Sherozda nashr etilgan; shuningdek, u „Nilufar halqasi“ adabiy loyihasi tahririyat aʼzosi boʻlgan.

U Sherozda yurak xurujidan vafot etgan.

## Manbalar
Baba Valiy Kandhari

**Baba Valiy Kandhari** (1476-yil – 1529-yil) – Qandahorda tugʻilgan soʻfiy pir. Taxminan 1529-yilda Qandahordagi Bobo Vali nomli qishloqda vafot etgan. Ziyoratchilar uning tepaligiga koʻtarilib, u yerda  qilishadi.

## Manbalar
Rahmon Baba

**Abdur Rahmān Momand** (;  – 1706) yoki **Rahmon Baba** () – mashhur afgʻon soʻfiy avliyo, soʻfiy darvish aʼzosi va Boburiylar davridagi (hozirgi Xayber Paxtunxva, Pokiston) shoir. Zamondoshi Xushholxon Xattak bilan birga pashtu adabiyotining eng mashhur shoirlaridan hisoblanadi. Uning sheʼriyati soʻfiylik tabiatiga mos ravishda islomning tasavvufiy tomonlarini ifodalaydi.
## Manbalar
Goharshod Gʻazviniy

**Goharshod Gʻazviniy**, **Goharshod Hassaniy Gʻazviniy** nomi bilan ham tanilgan, 17-asrda Nastaʼliq uslubida ijod qilgan fors xattoti edi. U Mir Imodning qizi boʻlib, oʻsmirlik chogʻida xattotlikni oʻrganishni boshlagan va Nastaʼliq xat uslubini otasidan oʻrgangan.

Otasining vafotidan keyin, 1623-yilda tugʻilgan joyi Qazvinga (Eron) qaytib kelgan va u yerda xattotlik ustozligi bilan shugʻullangan, 1628-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Muhammad Attaulloh Fayzoniy

**Muhammad Attaulloh Fayzoniy** (1923-yil 17-aprelda tugʻilgan, oʻlimi nomaʼlum) – „Fayzoniy“ degan sharafli nom, yaʼni „Allohning nuri bilan toʻlib-toshgan“ maʼnosini anglatuvchi unvonni, u haj ziyorati paytida Kaʼba imomidan olgan.
## Manbalar
Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohir

**Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohir** () – IX asrda Abbosiylar xalifaligi xizmatidagi Tohiriylar sulolasiga mansub amaldor. Tabaristonning soʻnggi hokimi, 864-yilda al-Hasan ibn Zayd boshchiligidagi qoʻzgʻolon natijasida hokimiyatdan agʻdarilgunga qadar hukmronlik qilgan. Keyinchalik, 869-yilda Bagʻdod va Savod viloyatlariga hokim etib tayinlangan va bu lavozimni 879-yilda vafotiga qadar egallab turgan.

## Tabariston hokimligi
Sulaymon 828-yildan 845-yilgacha Xuroson hokimi boʻlgan Abdulloh ibn Tohirning oʻgʻli edi. Tarixchi Ibn Isfandiyorning maʼlumotlariga koʻra, Sulaymon 851 yoki 854-yilda Tabariston viloyatiga hokim etib tayinlangan va bu lavozimda Tohiriylar nomidan xizmat qilgan, chunki bu viloyat ularning yurisdiksiyasiga kirgan. Tabaristonda hokimlik qilgan davrida Sulaymon oʻzining noibi Muhammad ibn Avs al-Balxiy taʼsiriga tushib qolgan, Muhammad esa oʻz oilasining aʼzolarini viloyatdagi shahar va tumanlarga hokim etib tayinlay olgan. Biroq bu shaxslar mahalliy aholiga nisbatan nihoyatda shafqatsiz munosabatda boʻlganlar va natijada Sulaymonning boshqaruvi haddan tashqari zolimlikda va soliqqa tortishda ayblana boshlagan.

864-yilga kelib, Tabaristonda Tohiriylar boshqaruvining adolatsizligi viloyatning gʻarbiy tumanlarida yashovchi aholining qoʻzgʻolon koʻtarishiga sabab boʻldi. Qoʻzgʻolonchilar Aliylardan boʻlgan al-Hasan ibn Zayd ismli kishini yetakchi sifatida eʼlon qildilar va qisqa fursatda kuchayib bordilar. Ularni nafaqat tabaristonliklar, balki qoʻshni Daylam viloyati aholisi ham keng qoʻllab-quvvatladi. Muhammad ibn Avs ustidan jangda gʻalaba qozongan qoʻzgʻolonchilar 864-yilning noyabr oyida Omul shahriga kirib bordilar, undan soʻng Sulaymon joylashgan Sariya tomon yurish qildilar. Sulaymonning askarlari shahar mudofaasi uchun mas’ul qilgan boʻlsa-da, al-Hasan oʻz qoʻshinining bir qismini yashirin yoʻl bilan u yerga yuborib, hech qanday qarshiliksiz Sariyaga kirishga erishdi. Shundan soʻng Sulaymon Tabaristonni tashlab, Jurjon shahriga chekinishga majbur boʻldi. Shundan soʻng, nihoyat, viloyat ustidan toʻliq nazorat al-Hasanning qoʻliga oʻtdi.

Jurjonga chekinganidan soʻng Sulaymon oʻz qoʻshinlarini qayta toʻpladi va Xuroson hokimi boʻlgan jiyani Muhammad ibn Tohirdan yordam kuchlari soʻradi. Shundan soʻng u yana Tabariston tomon yurish qilib, 865-yil boshlarida qoʻzgʻolonchilarga qarshi jangda gʻalaba qozondi. Bu gʻalaba natijasida al-Hasan chekinishga majbur boʻldi va Sulaymon viloyatning katta qismini qayta egallashga muvaffaq boʻldi. Biroq bu muvaffaqiyat uzoqqa choʻzilmadi, qoʻzgʻolonchilar bilan yana kurash boshlandi va Sulayonning qoʻshini magʻlubiyatga uchradi. Ushbu magʻlubiyatdan soʻng u yana Jurjonga chekinishga majbur boʻldi. Oradan koʻp oʻtmay, qoʻzgʻolonchilarga qarshi yana bir yurish uyushtirildi, biroq yurish ham muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Shundan soʻng Sulaymon Tabaristonni qaytarib olishga boʻlgan urinishlaridan butunlay voz kechdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* }
*
Sahl ibn Bishr

**Sahl ibn Bishr al-Isroiliy** (taxminan 786—845) – tabaristonlik yahudiy yoki suriyalik nasroniy munajjim. U olim va tabib Ali ibn Sahlning otasi boʻlgan, Ali keyinchalik islomni qabul qilgan.

Sahl avval Xuriston hokimi, soʻngra Bagʻdoddagi vazir saroyida munajjim sifatida xizmat qilgan. U astronomiya, astrologiya va arifmetika boʻyicha kitoblar yozgan.

## Manbalar
Sulaymon at-Tajir

**Sulaymon at-Tajir** () – IX asrda yashagan musulmon savdogar, sayyoh va yozuvchi. Hozirgi Eronning Sirof shahridan boʻlgan. Hindiston va Xitoyga sayohat qilib, bu sayohatlariga oid hisobot yozgan. Uning ushbu asari koʻpincha Abu Zayd as-Sirofiy tomonidan yozilgan shunga oʻxshash sayohatnomalar bilan bogʻliq holda tilga olinadi. Asosan, Tan sulolasi davrida Xitoyning Guanchjou shahriga qilgan safari bilan mashhur boʻlib, u yerda ishlab chiqarilgan chinni buyumlarning nihoyatda yuqori sifati uni hayratga solgan.

## Hayoti
Sulaymon haqida maʼlumotlar juda kam, savdogar boʻlgan va shu sababli ham unga „*at-Tojir*“ („savdogar“) laqabi berilgan. Hindistonga Pala imperiyasi davrida tashrif buyurgan va „Ruhma“ nomli qirollikni tilga olib, ularning harbiy qudratini eʼtirof etgan. Shuningdek, Gurjara-Pratihara imperiyasining buyuk hukmdorlaridan biri Mihira Bhoja haqida ham yozib qoldirgan. Uning yozishicha, Mihira Bhoja „musulmonlarning ashaddiy dushmani“ boʻlib, yirik qoʻshin, shuningdek, kuchli otliq qoʻshinga ega edi.

## Manbalar
Shoriya

**Shoriya** () (taxminan 815-yil, Basra – taxminan 870-yil) – abbosiy *[[qayna]]* (ozod qilingan qoʻshiqchi qul). Xalifa al-Vosiq () saroyida yuksak mavqega ega boʻlgan.

Shoriyaning hayoti haqidagi asosiy manba Abulfaraj Isfahoniyning X asrda yozilgan „''Kitob al-Agʻoniy''“ asari hisoblanadi.

## Manbalar
Obida (ism)

**Obida** () — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi boʻlib, toat-ibodatni kanda qilmaydigan, xudojoʻy, taqvodor ayol kabi maʼnolarni bildiradi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Yana qarang
* Obid

## Manbalar
Gʻulom Husayn Sarmadniya

**Gʻulom Husayn Sarmadniyo** (1949 – 1994-yil 12-oktyabr) – eronlik tadqiqotchi boʻlib, Isfahon texnologiya universiteti Qishloq xoʻjaligi fakultetida dotsent lavozimida ishlagan. U 1987-yilda „Physiological Aspects of Dryland Farming“ (Qurgʻoqchilikka chidamli ekinlarning fiziologik jihatlari) kitobini tarjima qilgani uchun Eron yil kitobi mukofoti bilan taqdirlangan.

## Vafoti
Sarmadniyo Eron havo yoʻllari 746-reysi halokatida halok boʻlgan.

## Manbalar
Abulhasan Gulistoniy

**Abulhasan Gulistoniy** (18-asr oxirlari) – Isfahonlik eron davlat arbobi boʻlib, 1780-yilda „Mojamal at-tavorix“ tarixiy yilnomasini yozgan. Asar Eron hukmdori Nodirshoh () vafotidan keyingi voqealarni, jumladan afgʻon hukmdori Ahmadshoh Durroniy () tomonidan Durroniylar imperiyasining barpo etilishi va 1747–1782-yillar oraligʻida Eronning gʻarbiy qismidagi siyosiy jarayonlarni yoritgan muhim manba hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Sartor Faqir

**Sartor Faqir** (; 1917-yil vafot etgan; „**Mulla Mastan** yoki **Mulla Mastana**“ Pashtu tilida **Pipi Faqir** yoki **Saydulloh** „Svatlik aqldan ozgan Faqir“ yoki „Mad Mulloh“ – pushtu lideri va ozodlik kurashchisi. Mulla Mastan ismi „Xudoga mast boʻlgan“ deb tarjima qilinadi. Bu uning diniy eʼtiqodiga, oʻzini moʻjizaviy kuchlarga ega deb bilishiga va Britaniya imperiyasiga qarshi tura olishiga ishora qiladi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Solih ibn Vosif

**Solih ibn Vosif** () (870-yil  29-yanvarda vafotetgan) – Abbosiylar xalifaligi xizmatida boʻlgan turk zobiti. Samarradagi anarxiya davrida muhim shaxslardan biri boʻlgan Vosif at-Turkiyning oʻgʻli. 869-yilda poytaxt Samarrada qisqa muddat hokimiyatni qoʻlga kiritib, xalifa al-Mu’tazzni taxtdan agʻdargan. Biroq keyinchalik sarkarda Muso ibn Bugʻa al-Kabir tomonidan magʻlub etilgan va keyingi yili oʻldirilgan.

## Datlabki faoliyati
Solih al-Mu’tasim xalifaligi davrida () mashhurlikka erishgan turk qoʻmondoni Vosif at-Turkiyning oʻgʻli edi. Vosif oʻzining ittifoqchisi, yana bir turk sarkardasi Bugʻa ash-Sharabiy bilan birgalikda xalifa al-Mutavakkilning () oʻldirilishida ishtirok etgan. Al-Mutavakkilning oʻlimidan keyin boshlangan notinch davrda (yaʼni 861–870 yillardagi Samarradagi anarxiya davrida) Vosif va Bugʻa yuzaga kelgan voqealarning asosiy ishtirokchilaridan boʻlishgan. Ular markaziy hokimiyat ustidan katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan va bir nechta xalifalar hamda nufuzli shaxslarning hokimiyatdan qulashiga sabab boʻlgan.

868-yilda otasi Vosifning vafotidan oldin, Solih, asosan, uning qoʻl ostida xizmat qilgan boʻlishi mumkin. 867-yilga qadar boʻlgan davrda Solihning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam. Tarixchi at-Tabariyning yozishicha, Solih xalifa al-Mutavakkilga uyushtirilgan suiqasdda bilvosita ishtirok etgan, u otasi tomonidan fitnachilarga yordam berish uchun yuborilgan besh oʻgʻillaridan biri edi. 865-yilda esa Solih otasi Vosif, Bugʻa al-Sharobiy va xalifa al-Mustaʼin () bilan birga Samarradan Bagʻdodga qochib ketgan. 865–866-yillardagi al-Mustaʼin va al-Muʼtazz () oʻrtasidagi fuqarolar urushi oxirlariga kelib, Solih shaharning sharqiy qismidagi Shammosiyya darvozasi boshqaruviga tayinlangan.

867-yil oktyabr oyi oxirlarida Vosif Samarradagi gʻazablangan askarlar tomonidan oʻldirilgach, dastlab uning oilasi noaniq va zaif ahvolda qoldi. Vosifning rasmiy lavozimlari uning eski ittifoqchisi Bugʻa al-Sharobiyga topshirildi. Olomon Vosif hamda uning oʻgʻillarining uylari va mol-mulkini talon-taroj qilishga urinishdi, biroq bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Bu paytda Solih Vosif urugʻining yetakchiligini oʻz zimmasiga oldi va otasining tarafdorlarini oʻziga sodiq qolishiga erishdi. Ushbu tarafdorlar tarmogʻi orqali u tez orada otasining siyosiy mavqeini egalladi va katta taʼsir kuchiga ega boʻldi. Solihning obroʻ-eʼtibori ortishi natijasida u bir qancha xalifalik lavozimlariga tayinlandi. 868-yil boshlarida Diyor Mudar, Qinnasrin va Avasim viloyatlarining boshqaruvini oʻz zimmasiga oldi va bu hududlarga oʻzining vakili sifatida Abu as-Soj Devdadni hokim etib tayinladi.

## Manbalar
Murtazo Hoji

**Murtazo Hoji** () – eronlik islohotchi siyosatchi. U 1980–2000-yillarda gubernator va vazir lavozimlarida ishlagan.

U 1997-yilda Muhammad Xotamiyning prezidentlik kampaniyasi rahbari va 2017-yilda Hasan Ruhoniyning prezidentlik kampaniyasi direktori boʻlgan.

## Manbalar
Qudoma ibn Jaʼfar

**Qudoma ibn Jaʼfar al-Kotib al-Bagʻdodiy** () (taxminan 873 – taxminan 932/948) – suriyalik olim, Abbosiylar xalifaligi boshqaruvida xizmat qilgan shaxs.

## Hayoti
Qudomaning hayoti va ijodi haqida aniq maʼlumotlar juda kam. U taxminan 873/874-yillarda Basrada tugʻilgan boʻlishi mumkin. Uning bobosi suriyalik nasroniy boʻlgan. Ibn an-Nadim Qudomani yaxshi yozuvchi, mantiq ilmining taniqli faylasufi sifatida taʼriflagan. Qudoma Bagʻdodda xalifalik devonida turli quyi darajadagi maʼmuriy lavozimlarda xizmat qilgan. Keyinchalik moliya boʻlimida yuqori martabaga koʻtarilgan. Qudoma 932-yildan 939/940 yoki 948-yilgacha boʻlgan davrda vafot etgan deb taxmin qilinadi.

## Manbalar
Halo Xon Ardalan

**Halo Xon Ardalan** () – 16-17-asrlarda yashagan Ardalan hukmdorlaridan biri. U 1590–1616-yillarda Ardalan avtonom davlatini boshqargan. U eng qudratli Ardalan hukmdori sifatida tanilgan. Halo Xon Kurdistonning katta qismiga hukmronlik qilgan va uning davlati Safaviylar va Usmonli imperiyasidan mustaqil boʻlgan.

## Manbalar
Oʻz-oʻzini anglash

**Oʻz-oʻzini anglash** (, ) bu insonning oʻz shaxsiyati yoki individualligini, shu jumladan xususiyatlari, his-tuygʻulari va xulq-atvorini anglashi hamda ular haqida fikr yuritishidir.

## Manbalar

## Havolalar
Habibulloh Ashuriy

**Habibulloh Ashuriy** () – eronlik shia ulamosi va inqilobchi boʻlgan.

Mahdi Halajiyning yozishicha, Eron inqilobidan oldin Ashuriy Mashhadda Ali Xomeneiyning yaqinlari orasida boʻlgan, biroq Ashuriy „Tavhid“ (Yagona Alloh) mavzusida maqola yozganidan soʻng ularning orasi buzilgan. Xomeneiy bu maqolani oʻz maʼruzalaridan plagiat qilingan deb hisoblagan. Halajiyning taʼkidlashicha, maqolada sinflanmagan jamiyatning islomiy koʻrinishi uchun ilohiyot tamoyillari qoʻllangan.

Ashuriy „irtido“da ayblanib, 1981-yilda qatl etilgan. Unga qoʻyilgan ayblardan biri „Tavhid“ maqolasida aks etgan bidʼat eʼtiqodlar boʻlgan.

James A. Billning fikricha, u „moʻtadil ruhoniylar ekstremist oʻng qanotning nishoniga aylangan“ ruhoniylar qatorida boʻlgan.

## Manbalar
Rizo Hamzey

**Rizo G. Hamzey** (, 1951-yil 7-mayda tugʻilgan) – asli eronlik, Amerikada yashovchi iqtisodchi va Missuri Gʻarbiy davlat universitetida BOG-Distinguished professori. U bank ishi va boshqaruv iqtisodi sohasidagi tadqiqotlari bilan tanilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Hamzeyning MWSUdagi sahifasi 
* June2017.pdf Hamzeyning rezyumesi
*
Qatr an-Nada

**Asmo binti Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun** (), **Qatr an-Nada** nomi bilan mashhur (), Tuluniylar sulolasiga mansub vassal hokim Xumaravayh ibn Ahmadning qizi va oʻn oltinchi abbosiy xalifasi al-Mu’tazidning bosh xotini.

## Hayoti
Qatr an-Nada otasi Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun tomonidan siyosiy ittifoqqa erishish maqsadida xalifa al-Mu’tazidga taklif etilgan. Ushbu kelishuv 893-yil bahorida imzolangan boʻlib, Tuluniylar bilan Abbosiylar saroyi oʻrtasida uzoq yillar davom etgan raqobat va janglarga barham bergan. Kelishuvga koʻra, Xumaravayh Misr va Bilod ash-Shom ustidan merosiy hokim sifatida tan olingan va Bagʻdoddan maʼlum darajada mustaqil boʻlishi eʼtirof etilgan. Buning evaziga u Abbosiylar xalifaligiga yillik xiroj toʻlashga rozi boʻlgan.

Qatr an-Nadaning dastlab xalifaning oʻgʻillaridan biri Ali (boʻlajak al-Muktafiy) bilan turmush qurishi moʻljallangan edi, ammo al-Mu’tazid uni oʻziga xotinlikka olishni tanlagan. Qatr an-Nada oʻzi bilan birga million oltin dinor olib kelgan, tarixchi Thierry Bianquisning soʻzlariga koʻra, bu „oʻrta asrlar arab tarixidagi eng dabdabali toʻy sovgʻasi“ boʻlgan. Xalifa unga shaxsan oʻzi emas, balki vakil orqali uylangan. Vakil shaxs zargarlik bilan shugʻullanuvchi vositachi Abu Abdulloh al-Javhariy ibn al-Jassos boʻlgan. Yaʼni, nikoh marosimi Bagʻdodda oʻtgan, lekin Qatr an-Nada oʻsha paytda hali ham Misrda boʻlgan. Shundan soʻng Qatr u yerdan Ibn al-Jassos va uning amakisi Abu al-Karadis tomonidan Bagʻdoddagi Abbosiylar haramiga kuzatib qoʻyilgan. U Bagʻdodga 895-yil 3-mart kuni yetib kelgan, uning safar karvoni, koʻrkam kiyimlari, boyliklari va xizmatkorlar bilan tashrifi juda hashamatli va dabdabali koʻrinishda boʻlib, qashshoqlikda qolgan xalifa saroyining holatidan mutlaqo farq qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Abdulhamid Baba

**Abdulhamid Mashogʻagar** (; 1732-yilda vafot etgan; **Abdulhamid Baba** nomi bilan ham tanilgan) — pushtun shoiri va soʻfiy shaxsiyati edi.

## Manbalar
Hasan Abbospur

**Hasan Abbospur** (; 1944-yil 29-sentyabr, Tehron – 1981-yil 28-iyun) – eronlik siyosatchi boʻlib, 1979–1981-yillarda energetika vaziri lavozimida ishlagan. Abbospur 1981-yil 28-iyunda Eron Islom Respublikasi partiyasining 70 dan ortiq aʼzolari bilan birga Haft-e Tir portlashlarida halok boʻlgan.

## Yana qarang
* Haft-e Tir portlashlari
* Mahmud Gʻandiy

## Manbalar
Oxunzoda Sayifurahmon Muborak

**Oxundzoda Pir Sayifurahmon Muborak** (; **Muborak Sohib** nomi bilan ham tanilgan; (1925 – 2010)) – Naqshbandiya tariqati soʻfiy olimi, Sayfiya tariqatining asoschisi. Hanafiy mazhabi, moturidiy maktabi, naqshbandiya tariqatiga amal qilgan.
## Manbalar
Al-Qosim ar-Rassiy

**Al-Qosim ibn Ibrohim Tabotabo ibn Ismoil al-Diboj ibn Ibrohim al-Gʻamr ibn al-Hasan al-Musanno ibn al-Hasan ibn-Ali ibn Abu Tolib ar-Rassiy** () (785–860) Arabiston yarim orolida yashagan, shialik mazhabining Zaydiylar yoʻnalishi aqidaviy anʼanalaridan birining asoschilaridan biri. Zaydiylar tomonidan imom sifatida eʼtirof etiladi. Uning nabirasi Yahyo esa Yamandagi Zaydiy imomlarining Rassiylar sulolasiga asos solgan.

## Hayoti
Qosim paygʻambar Muhammadning kuyovi va shialik mazhabining birinchi imomi Ali ibn Abu Tolibning oʻgʻli al-Hasanning avlodidan boʻlgan. Qosim al-Hasanning nabirasi Ibrohim ash-Shibhning chevarasi edi. U Madinada tugʻilib oʻsgan. Unga mashhur faqih Molik ibn Anasning jiyani Abu Bakr Abdulhamid ibn Abu Uvays tomonidan Zaydiylar taʼlimoti, hadislar, shuningdek, Qur’on va arab tilini boʻyicha ham taʼlim berilgan.

Qosim shialik mazhabining Zaydiylar oqimi vakillaridan biri sifatida asosiy diniy arboblardan biri sifatida tan olingan. Uning ukasi Muhammad, Ibn Tabotabo nomi bilan tanilgan boʻlib, u ham imom sifatida tan olingan va 814-yilda Kufada Abbosiylar xalifaligiga qarshi isyon koʻtargan, biroq bu isyon muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan.

## Yana qarang
* Ahmad ibn Iso ibn Zayd

## Manbalar
Nuʼaym ibn al-Vaddah al-Azdiy

**Nu’aym ibn al-Vaddah al-Azdiy** () – IX asrda yashagan harbiy qoʻmondon. Abbosiylar xalifaligining Yaman viloyati hokimi boʻlib xizmat qilgan.

Nu’aym 812–813-yillardagi Bagʻdod qamali vaqtida Tohir ibn al-Husayn qoʻl ostidagi qoʻmondonlaridan biri sifatida tilga olinadi. Nu’aym oʻsha vaqtda Tohir tomonidan shaharning janubiy chekkasidagi bir hududni himoya qilish uchun yuborilgan. Keyinchalik, 821-yilda al-Muzaffar ibn Yahyo al-Kindiy bilan birgalikda Yamanga hokim etib tayinlangan. Nu’aym Sanoda, al-Muzaffar esa al-Janadda hokimlik qilgan. Al-Muzaffarning vafotiga qadar ular Yamanni birgalikda boshqarib kelgan. Uning oʻlimidan soʻng, Nu’aym lavozimdan olinib, oʻrniga Muhammad ibn Abdullah ibn Muhriz tayinlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Haydarxon Zangana

**Haydarxon Zangana** – Zand davlati davlat arbobi boʻlib, kurd millatiga mansub edi. U Kirmonshohda yashovchi Zangana qabilasidan boʻlgan. Haydarxon Zand hukmdori Karimxon (hukmronligi 1751-1779) davrida yuqori lavozimlarda ishlagan va ikki marta Usmonli imperiyasining muhim shahri Bagʻdodga diplomatik vakil sifatida yuborilgan.

## Manbalar
Mir Ibrohim Sayyid Hotamiy

**Mir-Ibrohim Sayyid Hotamiy** (; 1924, Ardabil – 2019-yil 6-yanvar) – Ardabil viloyatining yuqori martabali Oyatullohlaridan biri boʻlib, Eron ekspertlar assambleyasi aʼzosi boʻlgan.

U Eronning 3 va 4-chaqiriq Ekspertlar Assambleyasi aʼzosi boʻlgan. Hotamiy 2019-yil 6-yanvarda vafot etgan va ertasi kuni dafn qilingan.

## Yana qarang
* Oyatullohlar roʻyxati

## Manbalar
Imom Fassiy

**Muhammad bin Muhammad al-Fassiy** (odatda **Qutbul Ujud Imom Fassiy** nomi bilan mashhur; ; 1760 – 1863) – Fassiyatush Shoziliya soʻfiylik tariqatini tashkil etuvchi shayxlarning Fassiylar oilasiga asos solgan soʻfiy.
## Manbalar
Naim ibn Muso

**Naim ibn Muso** () – Islom oltin davrida yashagan matematik, olim Sobit Ibn Qurraning shogirdi. Asli bagʻdodlik boʻlib, IX asrning ikkinchi yarmida yashagan. Otasining ismi Muhammad ibn Muso ibn Shokir boʻlib, mashhur aka-uka Banu Musolarning eng kattasi boʻlgan.

## Yana qarang
* Banu Muso – otasi va ikki amakisi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Ahmad Nahovandiy

**Ahmad ibn Muhammad an-Nahovandiy** (), **al-Nahovandiy** deb ham ataladi, VIII/IX asrlarda yashagan fors astronomi. Ismidan uning nahovandlik ekanligini koʻrsatadi.

## Hayoti
An-Nahovandiy Xuzistonning Gundi-Shopur akademiyasida yashab, oʻsha yerda faoliyat yuritgan. Taxminan 800-yillar atrofida an-Nahovandiy ushbu akademiyada astronomik kuzatuvlar olib borgan deb xabar berilgan. U va boshqa mashhur astronom hamda matematik Mashallah ibn Asar Abbosiylar davrining ilk davrlarida, xususan, ikkinchi xalifa al-Mansur hukmronligi davrida faoliyat koʻrsatgan eng qadimgi astronomlaridan hisoblanadi&#x5B; ** &#x5D;.

## Ishlari
An-Nahovandiy „Mushtamil“ nomli *[[zijlar]]* tuzgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Qoʻshimcha adabiyotlar

*  (p.221)
*
Muso ibn Zurara

**Muso ibn Zurara** () – Abbosiylar xalifaligi davrida Yuqori Mesopotamiya va Armaniston oʻrtasidagi chegarada joylashgan Arzen viloyati amiri.

Tarixiy manbalarda Muso mansub boʻlgan sulola vakillari orasida birinchi boʻlib uning nomi tilga olingan. Musoning faqat ismi va otasining ismi (kunya) keltirilgan boʻlib, nasabi koʻrsatilmagan. Shu sababli, oilasining aniq kelib chiqishi maʼlum emas. Ularning oilasi Diyor Bakr hududida hukmronlik qilgan Shayboniylar kabi Banu Bakr qabilasiga mansub boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Agʻlan Tappeh

**Agʻlan Tappeh** () Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshining Agʻlan Tappeh dehistonida joylashgan qishloq va okrugning maʼmuriy markazi. 
## Demografiyasi
### Aholi soni
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 369 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshi tarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 635 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Agʻlan Tappeh Agʻlan Tappeh dehistoni deya oʻzgartirildi.
## Manbalar
Muso al-Mubarqaʼ

**Muso ibn Muhammad al-Mubarqaʼ** () – islom paygʻambari Muhammadning avlodi. Oʻn ikki imomning toʻqqizinchi imomi Muhammad al-Javodning oʻgʻli (vafoti: 835), oʻninchi imom Ali al-Hodiyning ukasi (vafoti: 868). *Al-Mubarraqa* laqabi bilan mashhur boʻlib, bu laqab unga yuzini burqa bilan yopib yurishi tufayli berilgan.

## Hayoti
Muso al-Mubarqaʼ Muhammad al-Javodning kenja oʻgʻli boʻlgan. Otasi Muhammad Oʻn ikki imom oqimining toʻqqizinchi imomi edi. Uning katta akasi Ali al-Hodiy otasi al-Javoddan keyin oʻninchi imom sifatida rahbarlikni davom ettirgan. Musoning ikki yoki toʻrt nafar singlisi boʻlgan, ularning ismlari manbalarda turlicha keltirilgan. Al-Javodning barcha farzandlari Samana ismli asli Marokashdan boʻlgan ozod qilingan choʻridan tugʻilgan. Al-Javodning nasli, asosan, Ali va Muso orqali davom etgan.

## Galereya

## Manbalar
Muxoriq

**Abu al-Muhanno Muxoriq ibn Yahyo ibn Navus** () (taxminan 800–844/5 yillarda faoliyat yuritgan) – Abbosiylar davrining eng koʻzga koʻringan qoʻshiqchilaridan biri. Barmakiylar va xalifalar Horun ar-Rashiddan tortib al-Vosiq homiyligida ijod qilgan.

## Hayoti
Muxoriq Madma shahrida (baʼzi manbalarda Kufa deb koʻrsatiladi) tugʻilgan boʻlib, qassobning oʻgʻli edi. U mashhur qoʻshiqchi Atika binti Shuhdaning quli boʻlgan. Atika Muxoriq yoshligidayoq uning isteʼdodini payqab, uni tarbiyalagan. Keyinchalik esa uni saroy musiqachisi Ibrohim al-Mavsiliyga sotib yuborgan. Ibrohim Muxoriqning isteʼdodini qadrlab, uni oʻqitgan va hatto oʻzining vorisi sifatida koʻrgan. Ibrohimning topshirigʻi bilan u yaratgan yangi kuylarni Barmakiylarga ijro qilib bergan va shu orqali saroy muhitiga kirib kelgan. Barmakiylar uning ijrosidan shu darajada hayratda qolishganki, Ibrohim uni al-Fadl ibn Yahyo al-Barmakiyga sovgʻa qilgan, al-Fadl esa xalifa Horun ar-Rashidga () taqdim etgan. Xalifa Muxoriqning mahoratidan hayratda qolib, uni ozod qilgan va unga ehtirom koʻrsatgan, unga oʻzi bilan bir kursida oʻtirishga ruxsat bergan, shuningdek, saroy musiqachilarini xalifadan ajratib turuvchi pardani olib tashlagan. Muxoriq Horun ar-Rashidning vorislari davrida ham saroydagi obroʻsini saqlab qolgan. Ustozlari Ibrohim al-Mavsiliy va Ibn Jamining vafotidan soʻng, xalifa al-Maʼmun () davriga kelib, Muxoriq oʻz zamonasining eng mashhur qoʻshiqchisiga aylangan. Sozanda sifatida Abbosiylar xalifaligi shahzodasi Ibrohim ibn al-Mahdiy, Ibrohimning oʻgʻli Isʼhoq al-Mavsiliy va Aluyya kabi sanʼatkorlar bilan raqobat qilar edi.

## Manbalar
Hazrat Xonim Nasra Sulton

**Nasra Sulton** (1896-yil 10-noyabr – 1932-yil 22-iyul), shuningdek „Ogʻayi Andarun“ nomi bilan ham tanilgan, fors zodagon ayoli edi. U Mir Ali Mardanxon Nusrat ul-Mulk va Malika Ashraf as-Sulton Qojarning qizi, Amirtemur Kaloliyning singlisi edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Agheli, Bagher, *Teymourtash Dar Sahneye-h Siasate-h Iran* („Teimurtash in the Political Arena of Iran“) (Javeed: Tehran, 1371).
* Ansari, Ali, *Modern Iran Since 1921: The Pahlavis and After* (Longman: London, 2003) .
* 'Alí Rizā Awsatí (عليرضا اوسطى), *Iran in the Past Three Centuries* (*Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh* – ايران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and
* Sheikholeslami, Javad, *So-oud va Sog-out-e Teymourtash* („The Rise and Fall of Teymourtash“) (Tous: Tehran, 1379) .
Muhammad Alaviy al-Molikiy

**Muhammad al-Hasan ibn Alaviy ibn al-Abbos ibn Abdulaziz** (1944 – 2004; **Muhammad** **Alaviy al-Molikiy**  bilan ham tanilgan) – 20—21-asr mujaddidi , Saudiya Arabistonidan boʻlgan zamonaviy sunniy islomiy olimlardan biri.
## Manbalar
Muhammad ibn Vosil

**Muhammad bin Vosil ibn Ibrohim at-Tamimiy** (), **al-Hanzaliy** nomi bilan ham tanilgan, 870-yilda Abbosiylar xalifaligining Fors viloyati ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan harbiy sarkarda. 876-yilgacha Fors viloyatida vaqti-vaqti bilan hukmronlik qilgan, keyinchalik Seyistonning Safforiy amiri Yaʼqub ibn al-Lays as-Saffor tomonidan qoʻlga olinib, qamoqqa tashlangan.

## Dastlabki faoliyati
Muhammad Xorijiylar bilan uzoq tarixiy aloqalarga ega boʻlgan arab oilasiga mansub edi. 837-yilda Bost shahrida Xorijiylar guruhiga boshchilik qilgan va Abbosiylar hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Uning qoʻshinlari Seyiston hokimining qoʻshinini magʻlub etishga va hokimning oʻgʻli, armiya yetakchisini asir olishga muvaffaq boʻlgan. Muhammad muzokaralardan soʻng uni ozod qilgan, keyinchalik u Bost hududini tark etib, koʻplab boshqa Xorijiy qochqinlar yashiringan Kirmon hududi tomon yoʻl olgan.

## Fors viloyati boshqaruvi

Sharqda maʼlum muddat faoliyat olib borganidan soʻng Muhammad Fors viloyatiga koʻchib oʻtdi. 870-yilda xalifaning Fors ustidan nazorati yillar davomida tartibsizliklar tufayli zaiflashgani sababli u hukumatga qarshi isyon koʻtarishga qaror qildi. Muhammad mahalliy kurdlar yetakchisi bilan ittifoq tuzdi va ular birgalikda viloyat hokimi al-Horis ibn Sima ash-Sharobiyni magʻlub etdi va uni oʻldirdi. Bu gʻalaba natijasida Forsda Abbosiylar hokimiyati quladi va Muhammad viloyat ustidan nazoratni qoʻlga oldi.

## Manbalar
Odil

**Odil** ( — adolatli, haqqoniy; qonunga asoslangan) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Odil Abdumajidov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Odil Abdurahmonov — oʻzbek iqtisodchisi, iqtisod fanlari doktori va davlat arbobi;
* Odil Ahmedov — oʻzbekistonlik futbolchi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. Olimpiya jamoasi prezidenti;
* Odil Ikrom — oʻzbekistonlik shoir va tarjimon, Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi aʼzosi;
* Odil Qoʻysinov — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor;
* Odil Salohiy — islom dini haqida turli kitoblar yozgan va ingliz tiliga tarjima qilgan olim, yozuvchi va tarjimon;
* Odil Shokirov — ortopedtravmatolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1971);
* Odil Sobitov —  sovet, tojik va oʻzbek shaxmatchisi, SSSR sport ustasi (1977);
* Odil Sunnatov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995);
* Odil Yoqubov — oʻzbek sovet yozuvchisi, davlat va jamoat arbobi;
* Odilbek Rustamov — sozanda (surnay, nogʻora), mehtar, Rustam mehtar Yusufalizodaning oʻgʻli;
* Odiljon Abdurahmonov — qirgʻizistonlik futbolchi;
* Odiljon Akbarov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Xalq oʻqituvchisi (1983). „Oʻzbekiston hunar-texnika taʼlimi aʼlochisi“ (1969);
* Odiljon Arslonov — oʻrta, ikkinchi oʻrta va yengil vazn toifalarida ishtirok etgan oʻzbek havaskor va professional bokschisi;
* Odiljon Hamrobekov — oʻzbekistonlik professional futbolchi;
* Odiljon Iminov — muhandis, iqtisodchi, iqtisod fanlari doktori;
* Odiljon Mamatkarimov — oʻzbekistonlik olim, fizika-matematika fanlari doktori, professor, Namangan muhandislik-texnologiya instituti rektori;
* Odiljon Tojiyev — oʻzbekistonlik huquqshunos va siyosatchi;
* Odiljon Yusupov — oʻzbekistonlik qoʻshiqchi, sozanda (doira, dutor, gʻijjak). Oʻzbekiston xalq hofizi (1991);
* Odiljon Ziyodullayev — oʻzbekistonlik olim, kimyo fanlari doktori, professor;
* Odilxon eshon — Naqshbandiya tariqati murshidi.

## Familiyalar
* Odilov
* Odilova

## Manbalar
Olima (ism)

**Olima** () — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

## Yana qarang
* Olim

## Manbalar
Olim (ism)

**Olim** ( — bilimli, ilimli, dono; maʼlumotli) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

### Davlat va jamoat arboblari

* Olimxon — Qoʻqon xoni (1801–1810);
* Olimbek dodxoh — XIX asr qoʻqonlik yirik siyosatchi. Bir qancha vaqt xonlikning siyosiy faollaridan boʻlgan;
* Olimxontoʻra Shokirxontoʻrayev — Turkiston muxtoriyati Milliy Majlisi aʼzosi, jamoat arbobi;
* Olimjon Qodiriy — jadid;
* Olim Alixonov — Sovet ittifoqning siyosat, iqtisod va davlat arbobi;
* Olim Hakimov — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, mayor;
* Olim Orazbakov — siyosatchi, diplomat, jamoat arbobi;
* Olim Qurbonov — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Olimboy Qoʻchqorov — oʻzbek sovet davlat va partiya arbobi;
* Olimjon O‘sarov — jurnalist, huquqshunos. Filologiya fanlari nomzodi, dotsent, 3-toifali adliya maslahatchisi. Ikki chaqiriq Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati;
* Olimjon Toʻychiyev — oʻzbekistonlik texnolog va jamoat arbobi. Turin universiteti rektori.

### Ilm-fan va sanʼat arboblari

* Olim Aminov — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1968), iqtisod fanlari direktori (1955), professor (1959), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964);
* Olim Davlatov — adabiyotshunos, sharqshunos, navoiyshunos;
* Olim Odilov — oʻzbek musavviri;
* Olim Pardayev — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori, professor;
* Olim Sharafiddinov — adabiyotshunos. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning muxbir aʼzosi;
* Olim Toʻraqulov — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor, Oʻzbekiston milliy universiteti Jizzax filiali direktori;
* Olim Usmon — tilshunos olim, lugʻatshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973);
* Olimjon Karimov — texnika fanlar doktori (1967), professor (1974), paxta terish mashinalarini yaratish boʻyicha yirik konstruktorlardan biri;
* Olimjon Sarimsoqov — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor;
* Olimjon Xoldorov — shoir va yozuvchi, dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1992), professor (2002).

### Sanʼatkorlar

* Olimjon Halimov — kompozitor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekiston (1957) va Qoraqalpogʻiston (1982) xalq artisti, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949);
* Olimjon Qosimjonov — naqqosh usta, Toshkent naqqoshligining yirik vakili;
* Olimjon Salimov — oʻzbekistonlik rejissyor, aktyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990).

### Sportchilar

* Olim Ashirov — sovet va oʻzbek futbolchisi;
* Olim Karimov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Olim Navkarov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Olim Qurbonov (sportchi) — tojikistonlik suzuvchi;
* Olim Shokirov (futbolchi) — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Olim Tillayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Olim Xudoyqulov — oʻzbek sambochisi va dzyudochisi.

### Boshqalar

* Olimjon Toʻxtaoxunov — jinoyatchi.

## Familiyalar
* Olimov
* Olimova

## Yana qarang
* Olima

## Manbalar
Mossad

**Mossad** (; al-Mosad; „**Idora**“; toʻliq nomi „**Razvedka va maxsus xizmatlar idorasi**“; , ha-Mosad le-modiin u-le-tafkidim meyuhadim) – Isroilning harbiy razvedka va kontrrazvedka bilan bir qatordagi uch asosiy maxsus xizmatlaridan biri boʻlgan milliy razvedka xizmati. Tashkilotning bosh ofisi Tel-Avivdagi Shaul Xa-Melex xiyobonida joylashgan. Asosiy operativ boʻlinmalar 1989-yildan beri Tel-Avivning shahar chetidadir. Bu xizmat faqat Isroil Bosh vaziri yurisdiksiyasida boʻladi. Tashkilot emblemasida Isroil gerbida mavjud menora tasvirlangan hamda quyidagi shior yozilgan: „Gʻamxoʻrlik yetishmasa, xalq tanazzulga yuz tutadi, ammo maslahatgoʻylar koʻp boʻlsa, farovonlikka erishadi.“.

„Mossad“ning faoliyat doirasiga bevosita razvedka (axborot toʻplash), niqob ostida turli operatsiyalar oʻtkazish va terrorchilikka qarshi operatsiyalar kiradi. „Mossad“ Isroilning hech qanday demokratik institutlari bilan bogʻliq emas, uning faoliyati hech qanday tarzda Isroil qonunchiligi (hatto Asosiy qonunlar) bilan rasman tartibga solinmaydi, shuning uchun koʻpincha „Mossad“ „davlat ichidagi davlat“ yoki ichkaridagi davlat sifatida tavsiflanadi. Shuningdek, tashkilot oʻz vazifasi va funksiyalari boʻyicha Markaziy razvedka boshqarmasi bilan taqqoslanadigan Isroilning „siyosiy razvedkasi“ deb ataladi. „Mossad“ning byudjeti va xodimlar soni haqidagi maʼlumotlar aslida davlat siri xarakteriga ega. Baʼzi hisob-kitoblarga koʻra, yillik byudjet 10 milliard shekelni (taxminan 2,73 milliard AQSH dollari) tashkil qiladi va razvedka xizmati faoliyatiga 7 mingga yaqin kishi jalb qilingan: bu koʻrsatkichlar boʻyicha Gʻarb davlatlari orasida Mossad faqat Markaziy razvedka boshqarmasidan ortda qoladi.
## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
## Manbalar

## Havolalar
Olim (maʼnolari)

**Olim** ( — bilimli, ilimli, dono; maʼlumotli):
* Olim — fanning biror sohasi boʻyicha maxsus bilimga ega boʻlgan kishi;
* Olim — erkaklar ismi.
Olmos (ism)

**Olmos** (tojikcha +  — qimmatbaho tosh <  — buzilmas, mustahkam) — erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Olmos Yusupov — sportning kikboksing turi boʻyicha 4 karra jahon chempioni, „Oʻzbekiston iftixori“ (1998);

* Olmosxon Otabekova — sovet qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957).

## Familiyalar
* Olmosov
* Olmosova

## Manbalar
Olmos (maʼnolari)

**Olmos** ( — qimmatbaho tosh):
* Olmos — tugʻma elementlar guruhiga mansub mineral, sof uglerodning kristall holidagi turi;
* Olmos — erkaklar va xotin-qizlar ismi.
* Olmos — Toshkentdagi metro bekati.
* Olmos — Namangan viloyati Chust tumaniga qarashli shaharcha.
IOS 26

**iOS 26** - bu iPhone telefonlari uchun Apple kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan iOS operatsion tizimining 19- va keyingi yirik versiyasidir. U 2025-yil 9-iyun kuni Apple kompaniyasining *Butunjahon dasturchilar konferensiyasida* (WWDC) e’lon qilingan   va sentyabr oyida chiqarilishi kutilmoqda.

Bu iOS 18 modelining bevosita vorisi ; Apple kompaniyasining operatsion tizimlari uchun yangi chiqarilgan yagona versiya raqamlari tufayli uning versiya raqami 26 ga ko'tarildi, endi ular ishlab chiqarilgandan keyingi yilga (avtomobil modeli kabi ) asoslanadi.

## Yuqori sifatli qurilmalari
iOS 26 Apple A13 Bionic protsessorli yoki undan ham yangi versiyasini talab qiladi, shuning uchun iPhone XS, XS Max va XR modellarini qo'llab-quvvatlamaydi. Apple Intelligence funksiyasi uchun *Apple A17 Pro* yoki undan yangi versiyasi kerak boʻladi. 

## Chiqarilish vaqti
iOS 26 modelining birinchi beta-versiyasi 2025-yil 9-iyunda ishlab chiqarildi, birinchi beta-versiyasining qayta sinovdan oʻtkazilish jarayonida iPhone 15 va iPhone 16 seriyalari uchun 13-iyunda chiqariladi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Mujohid ibn Jabr

**Mujohid ibn Jabr** (milodiy 642—722 yillar) — tobein, ilk islom olamining yirik olimlaridan va oʻz davrining eng nufuzli ulamolaridan biri sanalgan.

## Manbalar

## Havolalar
Ahmad Husayniy Xurosoniy

Sayyid **Ahmad Husayniy Xurosoniy** (forscha: سید احمد حسینی خراسانی) – 1959-yilda Shirvon shahrida tugʻilgan eronlik 12-imomlik shia oyatullohidir. U Konstitutsiyaviy kengash aʼzosi hamda Razaviy Xuroson viloyati aholisining Ekspertlar assambleyasidagi vakilidir.

Hozirda Qum shahrida yashovchi Sayyid Ahmad Husayniy-Xurosoniy dastlab Shirvondagi „Oyatulloh Hakim Havzasi“da, keyinroq Mashhad diniy seminariyasida tahsil olgan. U Falsafiy, Murtazaviy va Rizozoda kabi olimlardan taʼlim olgan va bir vaqtning oʻzida Havza hamda Mashhad Ferdavsiy universitetida dars bergan. Keyinchalik Qumga koʻchib oʻtib, Hasanzoda Amoliy, Javodiy-Amoliylar kabi shia olimlarining darslarida qatnashgan. Hozirgacha bu eronlik oyatullohning 50 dan ortiq ilmiy maqolasi nashr etilgan.

## Yana qarang
* Eron ekspertlar assambleyasi
* Ahmad Alamulhudo
* Muhammad-Taqiy Misboh Yazdiy

## Manbalar
Ali Akbar Isfahoniy

**Ali Akbar Isfahoniy** () – Safaviylar davlatining 17-asrda yashagan fors meʼmori edi. U 1611–1631-yillarda Shoh Abbos buyrugʻi bilan qurilgan Shoh masjidi bilan mashhur. Uning ismi masjidning kirish ayvoni ustidagi yozuvda qayd etilgan.

Isfahoniy hijriy 985-yilda (milodiy 1577-yil) tugʻilgan. U Shoh Abbosning bosh meʼmori Badi al-Zaman Yazdiyning shogirdi boʻlgan.

## Manbalar
Asadulloh Isfahoniy

**Asadulloh Isfahoniy** (), shuningdek **Isfahonlik Asadulloh** nomi bilan ham tanilgan, 17-asrda yashagan eronlik shamshir (qilich) ustasi. U Shoh Abbos I uchun maxsus qilich yasagan, keyinchalik bu qilich Nodirshoh qoʻliga oʻtgan. Uning sanʼat mahorati butun dunyoga mashhur boʻlgan.

Isfahoniyning asarlari dunyoning taniqli muzeylarida, jumladan Metropolitan sanʼat muzeyi va Viktoriya va Albert muzeyida saqlanadi. Uning oʻgʻli *Ismoil ibn Asadulloh Isfahoniy* ham taniqli qilichsoz boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Jacob David

**Javob David** (1873-yil 15-noyabr – 1967-yil 26-may) – Eronda tugʻilgan ossuriy ruhoniy va taskin beruvchi boʻlgan. U Urmiya shahri gʻarbidagi Seyr qishlogʻida tugʻilib, Chikagoda vafot etgan.

## Manbalar
Ahmet Mahmut Ünlü

**Ahmet Ünlü** (1965-yil 27-fevralda tugʻilgan; xalq orasida **Cübbeli Ahmet [[Hoca|Xojaefendi]]** nomi bilan tanilgan) – turk ulamosi va hofizi. Mahmut Ustaosmanoğlu qoʻl ostida tahsil olgan. Uning bahsli fikrlari turk matbuotida tez-tez yoziladi.
## Manbalar
Jafarquli Xon

**Jafarquli Xon**, shuningdek **Jafarquli Beg** nomi bilan ham tanilgan, gruzin millatiga mansub Safaviylar davlat arbobi boʻlib, Abbos II (1642-1666) hukmronligi davrida 1664 yoki 1666-yillarda Astarobod hokimi (*beglarbeg*) lavozimida ishlagan. Undiladze urugʻiga mansub Jafarquli Xon taniqli safaviy harbiy va siyosiy yetakchi Imomquli Xonning nevarasi boʻlib, uning qizlaridan birining va Dashtiston hokimi Dovudning oʻgʻli edi. Undiladze oilasi Shoh Safiy hukmronligining dastlabki yillarida (1629-1642) deyarli butunlay qirgʻin qilingan boʻlsa-da, Jafarquli bu oilaning Safaviylar saroyidagi mavqeini mustahkamlashga muvaffaq boʻlgan.

## Manbalar
Majid Jahonpur

**Majid Jahanpur** (, ) – sobiq eronlik futbolchi va murabbiy, ilgari Rah Ahan va Sepidrood Rasht jamoalarida oʻynagan. Hozirda S.C. Damash klubi bosh murabbiyi hisoblanadi.

## Manbalar
Bijan Jaloliy

**Bijan Jaloliy** (; 1927 – 2000-yil yanvar) – zamonaviy fors shoiri boʻlgan.

Jaloliy Eronning Tehron shahrida tugʻilgan. Uning asarlari orasida „Suvning rangi“, „Kunlar“, „Kundaliklar“, „Bizning qalbimiz va dunyo“, „Nur oʻyini“ va „Suv va quyosh“ kabi sheʼrlar mavjud.

## Yana qarang

* Nima Yushij
* Fors adabiyoti

## Manbalar

## Havolalar
* Bijan Jaloliy sheʼriy dunyosiga bir nazar
Burhoniddin Gʻarib

**Burhoniddin Gʻarib** (taxminan 1240-yil – 1340-yil) – Chishtiylik tariqatiga mansub hind soʻfiysi. Soʻfiy avliyo Nizomiddin Avliyoning shogirdi.
## Manbalar
Jamoliddin Muhammad Isfahoniy

**Jamoliddin Muhammad Isfahoniy** () – 12-asrning ikkinchi yarmida Isfahonda yashagan fors shoiri va rassomi.

Zamonaviy tadqiqotchilar uning gʻazallarini yuqori darajadagi asarlar deb hisoblaydilar, shuningdek Sheroziy (vafoti 1291/1292) gʻazallarining kashshofi sifatida qarashadi.

Shunga qaramay, Jamoliddin haqida fikrlar turlichadir. Nafisiy Said uni „12-asrning eng buyuk eron shoiri“ va „Unsuriydan keyingi Eronning eng yaxshi shoiri“ deb bilgan. Vohid Dastgirdiy esa Jamoliddinni Sanoiy (vafoti 1131/1141) bilan tenglashishga qodir yagona shoir deb hisoblagan. Badiozzamon Foruzonfar va Yan Ripkaning fikrlari esa unchalik ijobiy emas.

Jamoliddinning toʻrt nafar farzandi boʻlgan boʻlishi mumkin, ulardan ikkitasi maʼlum: Kamoliddin Mahmud (u otasidan oldin vafot etgan) va Kamoliddin Isfahoniy (vaf. 1237) boʻlib, u shoir sifatida otasidan ham oshib ketgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Nizomiddin Avliyo

Xoʻja Sayyid **Muhammad Nizomiddin Avliyo** (1238 – 1325-yil 3-aprel), **Hazrat Nizomiddin**, **Sulton-ul-Mashayx** va **Mahbubi Ilohiy** nomlari bilan tanilgan) – hind sunniy musulmon olimi, Chishtiy tariqati soʻfiy avliyosi va Hindiston yarimorolidagi eng mashhur soʻfiylardan biri. Uning oʻtmishdoshlari Fariduddin Ganjshakar, Qutbiddin Baxtiyor Kaki va Muiniddin Chishtiy boʻlib, ular Hindiston yarimorolidagi Chishtiy*[[Silsila (islom)|silsilasining]]* ustalari boʻlgan.
## Manbalar
Jonibeg Xon Shamlu

**Jonibeg Xon Shamlu** (; vafoti 1645-yil 15-oktyabr) – Safaviylar davrida Shoh Safiy (hukmronligi 1629-1642) va Abbos II (hukmronligi 1642-1666) hukmronligi davrida *eshikogʻosi* (saroy marosimlari rahbari) va *qoʻrchiboshi* (shoh qoʻriqchilari qoʻmondoni) lavozimlarida ishlagan.

Shamlu qabilasi aʼzosi boʻlgan Jonibegning kelib chiqishi noaniq; nemis olimi Adam Olearius uni „dehqon oʻgʻli“ deb ataydi va Abbos I (hukmronligi 1588-1629) davrida „kambagʻal xizmatkor“ boʻlganligini qayd etadi.

1645-yil 15-oktyabrda Jonibeg, Abbos II ning onasi tashabbusi bilan koʻplab safdoshlari va qabiladoshlari bilan birga oʻldirilgan. Uning lavozimdan qulashi uning oʻgʻli Abulqosimbeg Shamluning martabasiga salbiy taʼsir koʻrsatmadi, u keyinchalik suv taqsimoti boshqaruvchisi, *devonbegi*, Qazvin hokimi va nihoyat Hamadon hokimi boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Jiyran Xonim

**Jiyron Xonim** (forscha: جیران خانم), shuningdek **Jayron Xonim** deb ham yoziladi, Ashogʻa-Bosh qabilasi boshligʻi Muhammad Hasan Xon Qojarning xotini, Husaynquli Xon Qojar va Ogʻa Muhammadxon Qojar (Qojarlar sulolasi asoschisi)ning onasi, Iskandarxon Qovonluning qizi edi.

U jasur, qobiliyatli, dono va siyosiy aql-idrokka ega ayol sifatida tasvirlangan. Vafotigacha Ashogʻa-Bosh qabilasini boshqargan va bu lavozimdagi vazifasini Muhammad Hasan Xon turli shaharlarda janglarda boʻlgan davrda bajargan. Uning kelib chiqishi turkiy boʻlib, ismi ham shu merosni aks ettiradi. Ogʻa Muhammadxon bolaligida onasidan kamon otish, ot minish, oʻqish-yozish va Qurʼon yod olishni oʻrgangan.

## Manbalar
Nasiriddin Chiragʻ Dehlaviy

**Nasiriddin Mahmud „Roshan Chiragʻi Dehli“** (Urdu: نصیرالدین چراغ دہلوی) () – 14-asr tasavvuf shoiri va Chishtiya tariqati avliyosi. Hazrat Nizomiddin Avliyoning shogirdi va davomchisi. U Dehlidagi Chishtiylik tariqatining soʻnggi soʻfiysi hisoblanadi.

Uning „Roshan Chiragʻi Dehli“ unvoni forschada „Dehlining yoritilgan chirogʻi“ degan maʼnoni anglatadi.
## Manbalar
Azon Faqir

**Azon Faqir** (), (Assamcha : আজান ফকীৰ; asl ismi **Shoh Miron**; shuningdek, **Hazrati Shoh Miron** va **Shoh Milan** bilan tanilgan) – bagʻdodlik 17-asr soʻfiy sayyidi, shoiri, voizi va avliyosi. Assom shtatining Brahmaputra vodiysi aholisini birlashtirishga yordam bergan va Assam mintaqasida islomni yoyishga harakat qilgan. *Azon* taxallusi uning azon chaqirshidan kelib chiqqan.
## Manbalar
Tavakkul

Arab tilida **tavakkul** () tavakkala () feʼlining ot shakli boʻlib, „ishonch bildirmoq“ yoki „suyanmoq“ (biror narsaga yoki kimgadir) maʼnosini anglatadi. Bu soʻz, shuningdek, islomda Allohga tayanish yoki „Allohning rejasiga ishonish“ tushunchasini ifodalaydi va „Allohga toʻliq ishonish va faqat Unga suyanish“ deb ham tushuniladi.

## Musulmonchilik anʼanasida
### Qurʼon
Qurʼonda tavakkulning faol sifatdosh shakli 38 ta oyatda ishlatilgan:

### Hadis

## Manbalar

## Havolalar
Ubayda

**Ubayda at-Tunburiya** (), shuningdek, **Obeydet** yoki **Ubayda**, arab millatiga mansub tunbur yoki pandura ijrochisi, qoʻshiqchi.

Ubaydaning otasi Abdulloh ibn Tohir al-Xurosoniyning safdoshlaridan birining mavlosi boʻlgan. Tanbur chalishni uyiga az-Zabaydiy at-Tunburiydan oʻrgangan.

Ota-onasining vafotidan keyin Ubayda xalq qoʻshiqchisi boʻlgan. Keyinchalik uni Ali ibn al-Faraj al-Jahhiy sotib olgan. Ularning bir oʻgʻli boʻlgan. Ubayda bir qancha kishilar bilan ishqiy munosabatda boʻlgan va ulardan katta boylik orttirgan.

Ubayda oʻz davrining eng yaxshi cholgʻuchisi boʻlgan va *tunbūrīyya* nomini olgan. Uning zamondoshi, tunburchi Masdud Ubaydaga magʻlub boʻlishdan qoʻrqib u bilan musobaqalashishni istamagan. Musiqachi Isʼhoq al-Mavsiliy u haqida shunday degan: „Tunbur chalish sanʼatida kim Ubaydadan oshib oʻtmoqchi boʻlsa, shunchaki shovqin qiladi, xolos“. U bir safar Ubaydaning chiqishiga yashirin mehmon sifatida tashrif buyurgan. Ubayda u yerda nihoyatda mahorat bilan ijro etgan, biroq Is’hoqning borligidan xabar topgach, chalishdan toʻxtab qolgan. Ubaydaning tanburiga „Muhabbatda xiyonatdan boshqa hamma narsa kechiriladi“ degan yozuv boʻlgan.

## Manbalar