J. K. Rouling

**Joanna Rouling**  (  "rouling"; 1965-yil 31-iyulda tug'ilgan), **J.&nbsp;K. Rouling** taxallusi bilan tanilgan britaniyalik yozuvchi va xayriyachi. U 1997-yildan 2007-yilgacha nashr etilgan yetti jildlik  *[[Harry Potter|Garri Potter]]*  bolalar fantastik seriyalarini yozgan. Kitob serialari 600 million nusxadan ortiq sotilgan, 84 ta tilga tarjima qilingan va filmlar va video o'yinlarni o'z ichiga olgan global media franshizasini yaratgan. *The Casual Vacancy (Tasodifiy vakansiya)* (2012) uning kattalar uchun yozgan ilk romani edi. U **Robert Galbraith** taxallusi ostida davom etayotgan jinoiy fantastika seriyali *Cormoran Strike* ni yozadi.

Gloucestershire shtatidagi Yate shahrida tug'ilgan Rouling 1990-yilda Manchesterdan Londonga kechiktirilgan poyezdda Garri Potter seriyasi g'oyasini topgunga qadar Xalqaro Amnistiya tashkilotida tadqiqotchi va ikki tilda so'zlashuvchi kotib bo'lib ishlagan. Keyingi yetti yil davomida onasining o'limi, birinchi farzandining tug'ilishi, birinchi turmush o'rtog'idan ajralishi va nisbiy qashshoqlik, seriyadagi birinchi roman *[[Harry Potter va hikmatlar toshi|"Garri Potter va falsafa toshi"]]* 1997-yilda nashr etilgunga qadar davom etdi. Undan keyin oltita seria yozilishda davom etdi va 2008-yilga kelib *[[Forbes]]* uni dunyodagi eng ko'p maosh oluvchi muallif deb e'lon qildi.

Rouling *Garri Potter* seriyasini *[[Harry Potter va ajal tuhfalari|"Garri Potter va ajal tuhfasi"]]* (2007) bilan yakunladi. Romanlardagi voqealar rivoji Garri Potter ismli bola Xogvarts (sehrgarlar maktabi)da o'qiyotgani va Lord Voldemort bilan janglarini hikoya qiladi. O'lim va yaxshilik va yomonlik o'rtasidagi bo'linish seriyaning asosiy mavzulari. Uning ta'siri ostiga *[[Tarbiyaviy roman|Bildungsroman]]* (yoshlar janri), maktab hikoyalari, ertaklar va nasroniy allegoriyasi kiradi. Serial bolalar kitoblari bozorida fantastikani janr sifatida jonlantirdi, ko'plab taqlidchilarni tug'dirdi va faol fandomni ilhomlantirdi. Tanqidiy qabul ko'proq aralashgan. Ko'pgina sharhlovchilar Roulingning yozuvlarini odatiy deb bilishadi; ba'zilar uning gender va ijtimoiy bo'linish tasvirini regressiv deb hisoblashadi. Garri Potter seriyasi bo'yicha diniy bahslar ham olib borilgan.

Rouling o'z ishi uchun ko'plab mukofotlarga sazovor bo'lgan. U OBE (Britaniya Imperiyasi Ordeni)ni qo'lga kiritadi va adabiyot va xayriya sohasidagi xizmatlari uchun Faxriy hamrohga aylandi. *Garri Potter* unga olib kelgan boylik va e'tirofni Rouling xayriya sa'y-harakatlari va siyosiy sabablarga ko'ra foydalangan. U Lumos xayriya tashkilotiga asos solgan va onasining nomi bilan atalgan Volant Charitable Trustni tashkil etgan. Roulingning xayriya markazlari tibbiy muammolarga ega va xavf ostida bo'lgan ayollar va bolalarni qo'llab-quvvatlaydi. Siyosatda u Britaniyaning Leyboristlar partiyasiga xayriya qilgan va Shotlandiya mustaqilligi va Brexitga qarshi chiqqan. U 2017 yildan beri doimiy ravishda transgenderlar va ular bilan bog'liq fuqarolik huquqlari bo'yicha o'z fikrlarini ochiqchasiga izhor qilib keladi. Ular LGBT huquqlari tashkilotlari va ba'zi feministlar tomonidan transfobik deb tanqid qilingan, ammo boshqa feministlar va shaxslar tomonidan qo'llab-quvvatlangan.

## Taxallusi
Garchi u JK Rouling taxallusi ostida ijod qilsa-da, qayta turmush qurishdan oldin uning ismi Joanna Rouling  yoki Jo edi. Tug'ilganda unga otasining ismi berilmagan edi.  Bloomsbury Publishing hodimlari yosh o'g'il bolalar - ularning maqsadli auditoriyasi - ayol yozgan kitobni o'qishni xohlamasligini taxmin qilib, undan o'zining to'liq ismidan ko'ra ikkita bosh harfdan foydalanishni so'raydi.  U taxallusining ikkinchi bosh harfi sifatida otasi tomonidan buvisi nomidan va ketma-ket ikkita harfni talaffuz qilish qulayligi tufayli *K ni* (Ketlin) tanlaydi. 2001 yilda qayta turmush qurganidan so'ng, u shaxsiy biznesini olib borishda ba'zan Joan Myurrey ismidan foydalangan.

## Hayoti va ijodi

### Yoshlik hayoti va oila
Joanna Rouling 1965-yil 31-iyulda Glostershirdagi Yeyt shahridagi Kottej kasalxonasida oʻrtahol oilada tugʻilgan. Uning ota-onasi Ann ( nee Volant) va Piter ("Pit") Jeyms Rouling o'tgan yili Londonning King's Cross stantsiyasidan Shotlandiyaning Arbroat shahridagi dengiz postlariga sayohatga borganlarida, poyezdda uchrashgan edi. Anne Wrens bilan, Pit esa Qirollik dengiz floti bilan borgandi. Pit keyinchalik oziq-ovqat do'konini ochgan dastgoh ustasining o'g'li edi.  Ular dengiz floti hayotini tark etib, oʻzlari kutgan chaqaloqni tarbiyalash uchun qishloq uyini izlashdi  va 1965-yil 14-martda  ikkalasi ham 19 yoshda boʻlganida turmush qurishdi  Roulinglar Yeyt shahrida joylashdilar,  u yerda Pit Bristol Siddeley zavodida yig'ish liniyasi ishlab chiqarish xodimi sifatida ish boshladi. Kompaniya Rolls-Royce ning bir qismi bo'ldi va u boshqaruvda usta muhandis sifatida ishladi. Anna keyinchalik ilmiy texnik boʻlib ishlagan.  Anna ham, Pit ham universitetda oʻqimagan.

Joan singlisi Dayandan ikki yosh katta. Joan to'rt yoshga to'lganda, oila Glostershirdagi Uinterburnga ko'chib o'tdi. U besh yoshida Vinterburndagi Angliyaning Sent-Maykl cherkovi boshlangʻich maktabida o'qiy boshlagan.  Roulinglar Potter ismli oila yaqinida yashagan - bu ism Joanga doim yoqardi.Enn mutoalani yaxshi ko'rardi va ularning uylari kitoblar bilan to'la bo'lgan. Pit oʻz qizlariga *“Tollardagi shamol”ni* oʻqirdi, Enn esa ularni Richard Skarrining kitoblaridagi hayvonlar bilan tanishtirgan. Joannaning yozishga birinchi urinishi, u olti yoshida yozgan "Quyon" nomli hikoya bilan, Skarrining ijodlaridan ilhomlangan holda boshlangan.

Rouling to'qqiz yoshga to'lganda, oila Tutshilldagi tarixiy cherkov kottejini sotib oldi. 1974 yilda Rouling yaqin atrofdagi Angliya cherkovi maktabiga qatnay boshladi. Biografer Sin Smit uning o'qituvchisini "bolalarning qalbiga qo'rquv solgan" "jang boltasi" deb ta'riflaydi; arifmetik testda yomon natija koʻrsatganidan soʻng Roulingni “axmoqlar qatoriga” oʻtkazadi. 1975 yilda Rouling Brownies to'plamiga qo'shildi. Uning maxsus tadbirlari va kechalari, shuningdek, to'plam guruhlari (Fairies, Pixies, Sprites, Elflar, Gnomes va Imps) uning qattiq o'qituvchisidan uzoqda sehrli dunyoni taqdim etdi. U oʻn bir yoki oʻn ikki yoshida “Yetti laʼnati olmos” nomli qissa yozgan. Keyinchalik u bu davrda oʻzini “kitobxon bolaning timsoli – kalta va choʻkkalab oʻtirgan, qalin Milliy salomatlik koʻzoynaklari taqqan, toʻliq orzular dunyosida yashovchi” deb taʼrifladi.

### O'rta maktab va universitet

Roulingning o'rta maktabi Wyedean davlat maktabi bo'lib, u o'n bir yoshida qatnay boshlagan. Rouling yozishda tuzilish va aniqlik muhimligini oʻrgatgan sevimli oʻqituvchisi Lyusi Shepherddan ilhomlangan. Smitning yozishicha, Rouling "ogʻir elektrogitarada chalishni xohlardi" va uni "aqlli, lekin uyatchan" deb taʼriflaydi. Uning oʻqituvchisi Deyl Noyshvander uning tasavvuriga qoyil qolgan. U yosh oʻsmir boʻlgan kezlarida, Roulingning katta xolasi unga fuqarolik huquqlari faoli Jessika Mitfordning tarjimai holi boʻlgan *“Hons and Rebels”* kitobini beradi. Shundan so'ng Mitford Roulingning qahramoniga aylanadi va u oʻzining barcha kitoblarini oʻqiydi.

Anna qiziga kuchli ta'sir ko'rsatdi.  Rouling hayotining boshida onasi va singlisining qoʻllab-quvvatlashi hikoya qilishga ishonch va ishtiyoq uygʻotdi.  Anna mohir oshpaz edi, qizlarining Brownie faoliyatini olib borishda yordam berdi  va qizlari Wyedeanda bo'lgan paytda u yerdagi kimyo bo'limiga ishga joylashdi.  Uchovlon maktabga va maktabdan uyga piyoda kelishardi, o'z kunlari haqida hikoyalar bilan o'rtoqlashdilar, ular ona va qizlardan ko'ra ko'proq opa-singillarga o'xshardi. Wyedean fan bo'limi boshlig'i Jon Netlship Annani "mutlaqo ajoyib, yorqin xarakter ...juda xayolparast" deb ta'riflagan. 

Anna Roulingga 34  yoki 35 yoshda, Jo esa 15 yoshda bo'lganida , sklerozning "virulent shtammi" tashxisi qo'yilgan va o'z ishini tark etishga majbur bo'lgan.  Roulingning oilaviy hayoti onasining kasalligi  va otasi bilan keskin munosabatlari tufayli murakkablashadi. Keyinchalik Rouling o'smirlik yillari baxtsiz o'tganligi haqida "uyda bo'lish qiyin edi", deya  aytdi.  2020-yilda u otasi o'g'ilni afzal ko'rishini yozgan va o'smirligini og'ir obsesif-kompulsiv kasalligi bilan tavsiflagan. U chekishni boshladi, muqobil rok bilan qiziqdi, va Siouxsie Siouxning orqasiga taralgan sochlari va qora ko'z qopqog'ini qabul qildi.  Sin Xarris, Yuqori Oltinchidagi eng yaqin do'sti, firuza rangli Ford Anglia avtomobiliga ega bo'lib, bu uning qiyin uy hayotidan qochish va Xarris va Roulingga o'z faoliyatini kengaytirish uchun vositalarni taqdim etdi. 

Kichkina shaharchada uyda siqilish bilan yashab, Rouling maktabdagi ishlariga ko'proq qiziqib qoldi. Stiv Eddi, Roulingning birinchi oʻrta maktab ingliz tili oʻqituvchisi, uni “alohida” emas, balki “oʻtkir va ingliz tilini yaxshi biladigan bir guruh qizlardan biri” sifatida eslaydi.  Rouling ingliz, fransuz va nemis tillarida A-darajasini egallab, ikkita A'lar va B ballga erishdi va Wyedean universitetida yetakchi qiz deb nomlandi. U 1982-yilda Oksford universitetiga hujjat topshirgan, ammo rad etilgan. Biograflar uning rad etilishini imtiyoz bilan bog'lashadi, chunki u xususiy maktabda emas, balki davlat maktabida o'qigan. 

Rouling har doim yozuvchi bo'lishni xohlagan, lekin amaliy sabablarga ko'ra Ekseter universitetida fransuz tili va klassikalarni o'rganishni tanlagan, chunki uning ota-onasi ikki tillilik dalillari bilan ish istiqbollari yaxshiroq bo'ladi deb o'ylagan. Keyinchalik u Ekseterni dastlab u kutganidek  ("ko'plab o'xshash odamlar orasida bo'lish - radikal fikrlarni o'ylash") emasligini, lekin u o'ziga o'xshagan odamlarni ko'proq uchratganidan keyin zavqlanganini aytadi. U Ekseterda o'rtacha talaba bo'lgan, uni biograflar o'qishdan ko'ra ijtimoiy hayotini birinchi o'ringa qo'ygan, shuhratparastlik va ishtiyoqdan mahrum deb ta'riflagan. Rouling universitetda kam ishlaganini, Dikkens va Tolkienni oʻqishni afzal koʻrganini eslaydi.  U Exeterda fransuz tilida bakalavr darajasini, Parijda bir yillik o'qishdan so'ng 1987 yilda tugatdi.

### Ilhom va onaning o'limi
Universitetni tugatgandan so'ng, Rouling do'stlari bilan Clapham Junctiondagi kvartiraga ko'chib o'tadi  va ikki tilda so'zlashuvchi  kotib bo'lish uchun kurs oladi. U Londonda vaqtinchalik ishlarda ishlayotganida Xalqaro Amnistiya uni fransuz tilida so'zlashuvchi Afrikadagi inson huquqlari muammolarini hujjatlashtirish uchun yollagan.  U vaqtinchalik ishlayotgan paytda garchi hech qachon nashr etilmagan bo'lsa-da kattalar romanlarini yozishni boshladi.  1990-yilda u ma'shuqi bilan Manchesterga koʻchib oʻtishni rejalashtirgan  va tashrif buyurish uchun uzoq davom etuvchi poyezd safarlarida bo'lgan.  1990-yilning oʻrtalarida u Manchesterdan Londonga to'rt soatga kechiktirilgan poezdda bo'lganida, uning xayoliga Garri Potter, Ron Uizli va Germiona Grenjer obrazlari keladi. Qalam yoki qog'ozning yo'qligi unga kvartirasiga yetib, yozishni boshlashdan oldin qahramonlar va ularning hikoyalarini o'z tasavvurida to'liq o'rganishga imkon berdi.

Rouling 1990-yilning noyabrida Manchesterga ko'chib o'tdi. U Manchesterdagi, u yerda Savdo-sanoat palatasi  va Manchester universitetida vaqtinchalik ishlarda ishlagan vaqtini  "qashshoqlik yili" deb ta'rifladi.  Uning onasi 1990-yil 30-dekabrda sklerozdan vafot etdi. Oʻshanda u *Garri Potterni* yozayotgan va bu haqda onasiga hech qachon aytmagan edi. Onasining o'limi Roulingning yozishiga qattiq ta'sir qildi. Keyinchalik u oʻzining “Ko'ngildagi orzular ko'zgusi” nomli adabiy ijodi ("Garri Potter va Hikmatlar toshi") onasining oʻlimi haqida ekanligini aytdi va Garrining oʻz oʻlimi va uning hayotiga qarshi turishi oʻrtasida “yaqin parallellik” borligini taʼkidladi.

### ''Garri Potterni'' nashr qilish

Rouling *“Garri Potter va hikmatlar toshi”ni* 1995-yil iyun oyida tugatdi. Dastlabki qoralama Garrining kamin yonidagi illyustratsiyasini oʻz ichiga olgan boʻlib, uning peshonasida chaqmoq shaklidagi chandiq koʻrsatilgan. Ilk o'quvchining jo'shqin hisobotidan so'ng, Kristofer Little Literary Agency Rouling vakili bo'lishga rozi bo'ldi. Uning qo'lyozmasi dastlab uni rad etgan o'n ikkita nashriyotga topshirilgan.  Bloomsbury nashriyotida bolalar adabiyoti bo'limini boshqargan Barri Kanningem uni o'sha paytda Bloomsberini boshqargan Nayjel Nyuton sakkiz yoshli qizining bitta bobni tugatganini va o'qishni davom ettirishni xohlaganidan keyin sotib oldi. Rouling Kanningem unga shunday deganini eslaydi: "Siz hech qachon bolalar kitoblaridan pul ishlay olmaysiz, Jo." Rouling Shotlandiya Badiiy Kengashitomonidan "*Himatlar toshi"* nashr etilishidan oldin bola parvarishi va moliyaviy xarajatlarini qo'llab-quvvatlash va ''“Garri Potter va Maxfiy xujra”'' davomini yozishga yordam berish uchun yozuvchi grantiga sazovor bo'ldi. 1997-yil 26-iyunda Bloomsbury "Falsafa toshini" 5650 nusxada chop etdi. "*Garri Potter va maxfiy xujra"* nashr etilishidan oldin Rouling gonorar sifatida 2800 funt sterling (4200 dollar) olgan edi.

*"Hikmatlar toshi"* Garri Potter bilan tanishtiradi. Garri sehrgar bo'lmagan qarindoshlari bilan o'n birinchi tug'ilgan kunigacha yashaydi, va Xogvarts jodugarlik va sehrgarlik maktabiga taklif qilinadi. Rouling Garrining doʻstlari Germiona Grenjer va Ron Uizli bilan Xogvartsdagi sarguzashtlari va Garrining ota-onasini bolaligida oʻldirgan lord Voldemortni magʻlub etishga urinishlari haqida hikoya qiluvchi oltita davomiy asar yozgan. *"Hikmatlar toshi* "da Garri Voldemortning hayot eliksiriga ega bo'lish rejasini buzadi; ''Ajal tuxfalari''da, oxirgi kitobda u Voldemortni o'ldiradi.

### Filmlar

1999-yilda Warner Bros. *Garri Potter* haqidagi dastlabki ikkita romanga film huquqlarini 1 million dollarga sotib oldi. Rouling taklifni qabul qilib, studiya faqat o'zi yozgan kitoblar asosida Garri Potter filmlarini ishlab chiqarishi sharti, shu bilan birga yakuniy stsenariyni tasdiqlash va merchandaysing ustidan ba'zi nazorat qilish huquqini saqlab qoldi.  *[[Harry Potter va hikmatlar toshi (film)|Garri Potter va hikmatlar toshi]]* 2001-yilning noyabrida chop etilgan. Stiv Klovs Rouling yordami bilan uning ssenariylari romanlar syujetiga mos kelishini ta'minlagan holda beshinchi filmdan boshqa barcha filmlar uchun ssenariy yozdi.  Film seriyasi ikki qismga ajratilgan *"Garri Potter va ajal tuhfalari "* bilan yakunlandi; birinchi qism 2010-yil 19-noyabrda  va ikkinchi qism 2011-yil 15-iyulda chiqdi.

Warner Bros. 2013-yilda Rouling bilan kengaytirilgan munosabatlari, jumladan, uning personaji Nyut Skamander haqidagi rejalashtirilgan filmlar seriyasini, *“Fantastik hayvonlar va ularni qayerdan topish mumkin”* romanining xayoliy muallifi haqida eʼlon qildi.  Beshta birinchi film, *Garri Potter* seriyasining oldingi filmi, taxminan 70 filmni o'z ichiga oladi&nbsp;yil oldin, 2016 yil noyabr oyida chiqarilgan  Rouling stsenariyni yozgan, u kitob sifatida chiqarilgan.  *[[Jodu saltanati 2: Grindelwaldning jinoyati|Grindelvald jinoyatlari]]* 2018-yil noyabr oyida chiqarilgan  *[[Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore|“Dambldor sirlari”]]* 2022-yil aprel oyida chiqdi