open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mujir ad-din Baylaqoniy

**Mujir ad-Din Baylaqani** (shuningdek **Baylaqoniy** deb yoziladi; ; 1197/98-yilda vafot etgan) — 12-asrning fors shoiri.

Uning *[[nisba]]si*dan koʻrinib turibdiki, Baylaqoniy Arrondagi Baylaqon shahridan boʻlgan. 12-asrda Baylaqon Shirvonshohlar, gruzinlar, saljuqiylar va Eldegiziylar taʼsir doiralari oʻrtasidagi chegara hududi vazifasini bajargan. Bu davrda Kavkaz mintaqasida turli etnik guruhlar yashagan, buni Baylaqoniyning onasi tomoni arman boʻlgani ham koʻrsatadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Munira Sulton (Shahzoda Kamoliddinning qizi)

**Munira Sulton** (; 1880-yil 5-aprel — 1939-yil 7-oktyabr) — Usmoniylar malikasi, Shahzoda Ahmad Kamoliddinning qizi, sulton Abdulmajid I ning nevarasi.

## Yoshligi
Munira Sulton 1880-yil 5-aprel kuni Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Otasi sulton Abdulmajid I ning oʻgʻli Shahzoda Ahmad Kamoliddin, onasi esa Fotma Sezadil xonimdan boʻlgan. Otasining tugʻishgan opasi Munira Sulton sharafiga unga shunday ism berilgan. Munira Sulton otasining ham va onasining ham ikkinchi farzand edi. Uning oʻzidan 2 yosh katta Atiyetulloh Sulton ismli opasi boʻlib, u bolaligida vafot etgan. Munira Sulton Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulmajid I va Verdicenan Kadınning nabirasi edi.

## Nikohi
1907-yilda Abdulhamid II Munira Sultonni tunislik bosh vazir Xayriddin poshoning oʻgʻli Mehmed Solih posho bilan unashtirgan. Xayriddin posho Sulton Abdulmajidning bosh vazirlaridan biri boʻlgan, Solih poshoning onasi esa uning toʻrtinchi xotini Kamer xonim edi. Ularning nikohi 1907-yil 10-yanvarda Yıldız saroyida boʻlib oʻtgan. Juftlikning 1908-yil 18-iyunda Nişantaşı saroyida tugʻilgan Sultonzoda Ahmad Kamoliddin bey ismli oʻgʻli boʻlgan. Solih posho bosh vazir, general Mahmud Shavkat poshoga uyushtirilgan suiqasdda ishtirok etganlikda ayblanib, 1913-yilda oʻlimga hukm qilingan. Munira va uning onasi Sezadil xonim Mehmed V dan Solih poshoga yozilgan oʻlim hukmini imzolamaslikni soʻragan, biroq sulton eʼtirozsiz bu hukmni imzolagan va Solih posho 1913-yil 11-iyunda osib oʻdirilgan.

## Surgun qilinishi va vafoti
1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi oila aʼzolari surgun qilingach, Munira Sulton va uning oʻgʻli avval Tunisga joylashishgan va u yerda 4 yil davomida yashagan. Soʻngra Fransiyaning Nice shahriga koʻchib oʻtganlar. Bu yerda ularning moliyaviy imkoniyatlari juda cheklangan edi. Munira Sulton koʻp ham koʻrinish bermas, chunki hali ham turmush oʻrtogʻining oʻlimi uchun motam tutayotgan edi. Munira Sulton 1939-yil 7-oktyabr kuni 59 yoshida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan.

## Mukofotlari
* Usmon uyi ordeni
* Majidiya ordeni
* 1-darajali Xayriya ordeni
* Hijoz temiryoʻli oltin medali

## Farzandlari

## Nasabi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dolichoderus longipennis

**Dolichoderus longipennis** — Dolichoderus urug‘iga mansub, Eotsen davrida yashagan hozirda qirilib ketgan chumoli turi. Tur ilk bor 1868-yilda Mayr tomonidan tavsiflangan. Ushbu turning qoldiqlari Boltiq kahrabosida topilgan.
## Manbalar
Muʼizziy

**Amir ash-Shuaroʻ Abu Abdulloh Muhammad b. Abdulmalik Muizziy ** () (Nishopurda 1048/9-yilda tugʻilgan) — forscha *[[Qasida|qasida]]* janrining buyuk ustalaridan biri hisoblangan shoir.

Mu‘izziyning otasi Abdulmalik Burhoniy Malikshoh va Sanjar davrida Sanjarning saroy shoiri boʻlgan. Oʻgʻli otasining yoʻlidan borib, oʻzini otasining oʻrinbosari deb atagan va uning vazifasini meros qilib olgan.. U ham oʻz davrida, ham keyingi tadqiqotlarda mashhur boʻlgan.

Bizgacha yetib kelgan *devon*i 18 000 baytni oʻz ichiga oladi. Anvariy Mu‘izziyni boshqa shoirlarning misralarini koʻchirganlikda ayblaydi (buni qatʼiy isbotlab boʻlmaydi), biroq Anvariyning oʻzi ham Mu‘izziyning misralarini koʻchirganligi maʼlum. Aytilishicha, Mu‘izziy 1125-yilda nomaʼlum sabablarga koʻra podshohning oʻgʻli otgan oʻqdan vafot etgan. Uni Sanjar tasodifan otib qoʻygan.

## Hayoti
Mu‘izziy fors kelib chiqishiga mansub edi. U saljuqiylar hukmdorlari Alp Arslon va Malikshoh saroylarida boʻlib turgan mashhur saroy shoiri (*Amir ash-Shuaro*) Abdulmalik Burhoniy oilasida tugʻilgan.

## Ijodi

Uning ayrim sheʼrlari otasining homiylariga bagʻishlangan. Otasining ijodi haqida koʻp narsa maʼlum emas. Burhoniy Malikshoh hukmronligining ilk yillarida Qazvinda vafot etgan. Mu‘izziyning otasidan keyin „bulbulning farzandi“ sifatida uning oʻrnini egallaganini daʼvo qilishi, goʻyoki Nizomiy Aruziy Ibn Samarqandiy va Avfiy Buxoriy keltirgan mashhur bayt bilan asoslangandek tuyulsa-da, boʻshliqlar va misraning boshqa muallifga nisbat berilishi ehtimoli sababli shubha ostiga olingan. Burhoniyning devoni tarixning ilk davrlaridayoq yoʻqolib ketganga oʻxshaydi va tazkiralar hamda keyingi asarlar orqali kelib tushgan ishoralar juda oz. Raduyani Burhoniyni *[[Tarjuman ul-Balag'a]]* asarida bir marta keltiradi, biroq bundan tashqari uning nomi keyingi asrlarda yaratilgan, masalan, Rashididdin Vatvatning *Hadaʼiq al-sihr*i va Shamsi Qaysning *al-Mujam*i kabi mashhur asarlarda uchramaydi. Har ikki keyingi asarda Mu‘izziy haqida eslatmalar bor, ammo uning otasi haqida yoʻq. Mu‘izziy oʻzi ham otasining ijodidan bir marta, Nizomulmulk noibi uchun yozilgan bir *qasida*da iqtibos keltiradi.

## Farruxiy Seyistoniy bilan qiyos

Mu‘izziy Unsuri va Farruxiy Seyistoniyning muxlisi edi. Uning sheʼrlari ular asos solgan madh anʼanasi doirasida bitilgan boʻlib, keyinchalik Sanoiy va boshqalar tomonidan taqlid qilingan.

## Manbalar

## Manbalar
* 

## Qoʻshimcha oʻqish uchun
* 

## Yana qarang

* Fors shoirlari va mualliflari roʻyxati
* Fors adabiyoti
Valad al-Hamra masjidi

**Valad al-Hamra masjidi** () — Kasablanka madinasida joylashgan masjid boʻlib, dastlab 1789-yilda qurilgan. Ettedgui sinagogasi va San Buenaventura cherkovi bilan birga u madinada 250 m2 maydonda joylashgan uchta binodan biri boʻlib, uch Ibrohimiy dinni ifodalaydi.

## Tarixi

U sulton Muhammad III ibn Abdulloh hukmronligi davrida hijriy 1204-yilda, yaʼni milodiy 1789-yilda qurilgan. Kasablanka sulton Muhammad III tomonidan 1755-yilgi zilziladan soʻng qayta jonlantirilgan bir qator shaharlar — As-Suvayra, Marokash, va Rabot qatoriga kirgan. Tarixchi Abdulloh Laruviy sultonni „zamonaviy Marokash meʼmori“ deb atagan.

Hijriy 1320-yilda, yaʼni milodiy 1892-yilda sulton Hasan I davrida u taʼmirdan chiqarilgan.

2010-yil 14-maydan boshlab taʼmirlash ishlari  tomonidan nazorat qilingan. Podshoh Muhammad VI taʼmirdan keyin masjidni 2016-yil 16-dekabrda juma xutbasi bilan ochib bergan.

## Meʼmorchilik
Masjid meʼmorchiligi Mag‘rib uslubidadir. Namozxona 1500 kishini sigʻdira oladi

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Dolichoderus jiaoyanshanensis

**Dolichoderus jiaoyanshanensis** — Dolichoderus urug‘iga mansub, Miotsen davrida yashagan hozirda qirilib ketgan chumoli turi. Tur ilk bor 1985-yilda Hong tomonidan tavsiflangan. Ushbu turning qoldiqlari Xitoyning Shanvang hududida topilgan.
## Manbalar
Dolichoderus semiorbis

**Dolichoderus semiorbis** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2013-yilda Shattuck va Marsden tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Avstraliyada endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Dolichoderus semirugosus

**Dolichoderus semirugosus** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1870-yilda Mayr tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Borneo oroli va Tailandda endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Nemika Sulton

**Emine Nemika Sulton** (; 1888-yil 9-mart — 1969-yil 6-sentyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Abdulhamid II ning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Salimning qizi.

## Yoshligi
Nemika Sulton 1888-yil 9-mart kuni Yıldız saroyida tugʻilgan. Uning otasi Shahzoda Mehmed Salim, onasi esa Hassan Ali Marshan va Fotma Horecan Aredbaning qizi Iryale xonim edi. Onasi Sulton Mehmed VI ning birinchi xotini Nazikeda Kadınning singlisi boʻlgan. Nemika Sulton otasining ham, onasining ikkinchi farzandi, yagona qizi edi. Uning yoshligida vafot etgan Shahzoda Mehmed ismli akasi hamda ota bir Shahzoda Mehmed Abdulkarim ismli ukasi boʻlgan. Nemika Sulton Abdulhamid II va Bedrifelek Xotunning nabirasi edi. U sulton Abdulhamidning goʻdaklik chogʻida vafot etmay, omon qolgan eng katta nabirasi boʻlgan.

1898-yil mart oyida u ammasi Naima Sulton (Abdulhamid II va Bidar Sultonning qizi) hamda G‘ozi Usmon poshoning oʻgʻli Mehmed Kamoliddin poshoning toʻy marosimida qatnashgan. Marosim davomida u ammalari Shodiya Sulton va Hamida Oysha Sulton bilan birga oʻtirgan.

1904-yilda Nemika Sulton 16 yoshida onasidan ayrilgan.

## Nikohi

Nemika Sulton 1911-yil 22-iyun kuni Yildiz saroyida Ali Kenan Isin beyga turmushga chiqqan. Er-xotinga yashashi uchun Gʻoztapa saroyi berilgan. 1912-yil 13-noyabrda ularning birinchi farzandi Fotma Fathiya xonimsulton ismli qizi tugʻilgan. Oradan 3 yil oʻtgach, 1915-yil 14-sentyabrda Gʻoztapa saroyida ularning ikkinchi farzandi Sultonzoda Ibrohim ismli oʻgʻil dunyoga kelgan. Yana toʻrt yildan keyin, 1920-yil 1-martda esa Gʻoztapa saroyida uchinchi farzandi Sultonzoda Kozim ismli oʻgʻillari dunyoga kelgan. Nemika Sultonning eri xorijda tahsil olgan va Turkiyaning ilk konchilik muhandisi boʻlgan.

1924-yil mart oyida Usmoniylar imperiyasi oila aʼzolari surgun qilingach, Nemika va uning oilasi Parijga joylashishgan. U yerda 1927-yil 15-yanvarda Nemika toʻrtinchi va soʻnggi farzandi Emine Satiya *xonimsulton* ismli qizini dunyoga keltirgan. Keyinroq ular Livanning Tripoli shahriga koʻchib oʻtgan. Bu yerda uning eri Ali Kenan Tripoli meri boʻlib xizmat qilgan. Ali Kenan 1962-yilda vafot etgan va Nemika Sulton beva qolgan.

## Vafoti
1952-yilda malikalar uchun surgun bekor qilingan va Nemika Turkiyaga qaytib, Istanbulning Bostanci tumaniga joylashgan. U 1969-yil 6-sentyabrda 81 yoshida vafot etgan va Istanbulda joylashgan Yahyo afandi qabristonidagi Shahzoda Ahmad Kamoliddin maqbarasiga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* Usmon uyi ordeni
* Majidiya ordeni
* 1-darajali Saxovat ordeni

## Farzandlari

## Nasabi

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Shayx Zayd universiteti

**Shayx Zayd universiteti** (**SZU**; pashtu: د شیخ زاید پوهنتون), shuningdek, **Xost universiteti** (pashtu: د خوست پوهنتون) nomi bilan ham tanilgan — Afgʻonistonning janubi-sharqidagi Xost shahrida joylashgan davlat universiteti. Dastlab *Peshovardagi Afgʻoniston universiteti* nomi bilan 2000-yilda Peshovar shahrida tashkil etilgan. Keyinchalik sobiq Afgʻoniston prezidenti Hamid Karzayning maxsus qarori bilan Xost shahriga koʻchirildi va 2003-yilda rasmiy ravishda roʻyxatdan oʻtkazildi. Universitet Birlashgan Arab Amirliklarining birinchi prezidenti Zayd ibn Sulton al Nahayon sharafiga nomlangan boʻlib, u Xost shahridagi universitet kampusining qurilishini moliyaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlagan.

## Fakultetlari

* Informatika
* Tibbiyot
* Muhandislik
* Adabiyot
* Jurnalistika
* Shariat
* Siyosat
* Qishloq xoʻjaligi
* Taʼlim
* Iqtisodiyot va boshqaruv

## Manbalar

## Havolalar

*
* (May 4, 2023)
* (March 13, 2023)
Dolichoderus vexillarius

**Dolichoderus vexillarius** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Ushbu tur Eotsen davriga oid bo‘lib, 1915-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Qoldiq namunasi Boltiq qahrabosidan topilgan.
## Manbalar
Die Rosenheim-Cops

**Die Rosenheim-Cops** — voqealari asosan Chiemgaudagi Rosenheim hududida sodir boʻladigan nemis teleseriali. U Bavaria Film GmbH tomonidan ZDF jamoat televideniyesi uchun ishlab chiqarilgan.

Har bir epizodning taxminiy qiymati 425 000 yevroni tashkil etadi.

## Rollarda
„Die Rosenheim-Cops“ filmining aktyorlar tarkibi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Rosa Roth

**Rosa Roth** — 1994-yildan 2013-yilgacha suratga olingan 31 ta qismdan iborat nemis teleseriali.

## Havolalar
*
Die seltsamen Methoden des Franz Josef Wanninger

**Die seltsamen Methoden des Franz Josef Wanninger** — 1965-yildan 1970-yilgacha, so‘ngra 1978-yildan 1982-yilgacha efirga uzatilgan nemis teleseriali.

## Havolalar
*
SK Kölsch

**SK Kölsch** — Kyolnda ishlab chiqarilgan nemis teleseriali. Sat.1 telekanalida 1999-yildan 2006-yilgacha efirga uzatilgan.

## Yana qarang
* Nemis teleseriallari ro‘yxati

## Havolalar
*
Dolichoderus septemspinosus

**Dolichoderus septemspinosus** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur 1894-yilda Emery tomonidan tavsiflangan. Tur Janubiy Amerika hududida uchraydi.
## Manbalar
Manmit Kaur

**Manmit Kaur** — pokistonlik jurnalist va ijtimoiy ish xodimi. Pokistondan chiqqan birinchi sikh jurnalist.

## Shaxsiy hayoti
Manmit Kaur Pokistonning Xaybar Paxtunxva viloyati Peshovar shahridan. Ular oilada besh farzand. Otasi nafaqadagi tadbirkor. Kaur Peshovardagi Jinnoh ayollar kollejida ijtimoiy fanlar boʻyicha magistratura darajasini egallagan. Manmit turmush qurgan va bir farzandi bor.

## Faoliyati
Dastlab Manmit model boʻlishni istagan va Pokistondagi birinchi sikh model boʻlishni orzu qilgan. Biroq oʻzining aytishicha, Pokistondagi sikh jamoasi uchun koʻplab ijtimoiy va madaniy masalalarni yoritishni ham xohlagan va shu sababli jurnalistika sohasi bilan shugʻullanishni tanlagan. Ammasi Rajesh Toni Singh Kaurni jurnalistika faoliyati bilan shugʻullanishi uchun ruhlantirgan. Manmit jurnalistikadagi faoliyatini boshlagan paytida oilasi uni qoʻllab-quvvatlamagan edi, chunki ular ayollar uchun uydan tashqarida ishlash nomunosib deb hisoblashgan. Biroq Manmitning sikh jamoasi haqidagi hikoyalarni yoritishga eʼtibor qaratishi oxir-oqibat kishilarni xursand qilgan va tez orada u oʻz oilasining qoʻllab-quvvatloviga erishgan.

Jurnalist sifatida faoliyat yuritishidan oldin Manmit uch yil davomida kompyuter akademiyasida administrator boʻlib xizmat qilgan.

2018-yilda Manmit xususiy boshqariladigan „HUM TV“ yangiliklar kanaliga ishga kirgan va u yerda Pokistondagi birinchi sikh ayol jurnalistiga aylangan. U, shuningdek, Pokistondagi sikh ozchilik jamoasi hayotiga oid hikoyalarni yoritish hamda ayollar huquqlarini himoya qilish bilan ham shugʻullangan.

## Mukofotlari
2020-yilda 25 yoshida Manmit Kaur Buyuk Britaniyada joylashgan xalqaro sikh diniy tashkiloti „The Sikh group“ tomonidan 30 yoshgacha boʻlgan eng kuchli taʼsirga ega 100 nafar sikh shaxslari roʻyxatiga kiritilgan. Ushbu mukofot sikhlarning biznes, sport, xayriya, OAV, koʻngilochar sohalar, taʼlim, fidokorona koʻngilli xizmatlari hamda boshqa eʼtiqod vakiliga multikulturalizmni targʻib qilgani va shu kabi yoʻnalishlarda amalga oshirgan xizmatlari uchun taqdim qilinadi. 2020-yilgi roʻyxatga Ammy Virk, Guru Randhawa, Sidhu Moosevala, Sonam Bajwa va Jass Manak kabi koʻplab mashhur kishilar kiritilgan edi.

Yangiliklar muxbiriga bergan intervyusida Manmit Kaur shunday degan edi: „Mehnat qilganlar mukofotini oladi. Buyuk Britaniyaga borib, Pokiston nomidan vakillik qilish oilam uchun katta sharafdir“.

U, shuningdek, ozchiliklar va ayollar duch keladigan muammolarni yoritgani uchun ham koʻplab mahalliy mukofotlar bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Dolichoderus setosus

**Dolichoderus setosus** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1959-yilda Kempf tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliyada endemik hisoblanadi.
## Manbalar
Dolichoderus sibiricus

**Dolichoderus sibiricus** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1889-yilda Emery tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Xitoy, Shimoliy Koreya, Yaponiya, Moʻgʻuliston, Janubiy Koreya va Rossiyada uchraydi.
## Manbalar
Dolichoderus spinicollis

**Dolichoderus spinicollis** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1817-yilda Pierre André Latreille tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliya va Venesuela hududlarida uchraydi.
## Manbalar
Mavlono Idris II zaviyasi

**Mavlono Idris II zaviyasi** () — Marokashning Fos shahrida joylashgan zaviya (soʻfiylikka oid islomiy diniy majmua)dir. Marokashdagi eng muqaddas ziyoratgohlardan biri hisoblanadigan ushbu majmua tarkibida Idris IIning qabri joylashgan. U sharif (yaʼni Muhammad avlodidan boʻlgan shaxs) boʻlib, 807-yildan 828-yilgacha hozirgi Marokash hududini boshqargan hamda anʼanaviy ravishda Fos shahrining asoschisi va uning homiy avliyosi deb hisoblanadi. Zoviya shaharning tarixiy qismi boʻlgan Fos al-Bali medinasining markazida joylashgan.

Dastlab bu joy IX asrdagi Shurafa masjidi joylashgan hudud boʻlgan, biroq keyingi asrlarda eʼtiborsizlik tufayli qarovsiz holga kelib qolgan. XIV–XV asrlarda shariflarning diniy mavqei ortib borishi bilan mazkur ziyoratgohning ahamiyati yana tiklandi. Anʼanaviy rivoyatlarga koʻra, 1437-yilda Idris II ning jasadi qayta topilgan. Shundan soʻng majmua bir necha bor taʼmirlandi. XVIII asr boshlarida sulton Moulay Ismoil tomonidan katta qayta qurish ishlari amalga oshirilgan. Natijada majmua hozirgi umumiy koʻrinishini oldi, jumladan minora va katta piramidasimon tomga ega maqbara xonasi ham shu davrda barpo etilgan.

## Meʼmorchilik
Zaviya binosining eng ulkan kirish darvozasi uning shimoliy tomonida, minora etagida hamda Talaʼa Kabiradagi asosiy souq koʻchasidan toʻgʻridan-toʻgʻri boshlanadigan tor koʻcha oxirida joylashgan. Ushbu kirish eshigi *sahn*ga, yaʼni asosiy hovliga olib kiradi. Bu hovlida markaziy oq marmardan yasalgan favvora mavjud boʻlib, u Moulay Ismoil hukmronligi davriga (XVIII asr) taalluqlidir. Hovlida, shuningdek, tahorat (yuvinish va marosimiy poklanish) uchun ishlatiladigan devor favvoralari ham bor. Zaviya hovlisining janubiy devorida joylashgan *Alloh* nomining yirik xattotlik tasviri XIX asrda Muhammad al-Qandusi tomonidan ishlangan.

## Galereya

File:Minaret of moulay idris II DSCF8135.jpg|Zaviyaning minorasi
File:Main north entrance to Zawiya of Moulay Idris II.jpg|Shimoliy darvoza
File:Decoration around main north entrance to Zawiya of Moulay Idris II 3.jpg|Shimoliy darvoza bezaklari
File:Fès est un exemple de coexistence entre les différentes religions célestes.jpg|Hovli (*sahn*); g‘arb tomonga qarab, maqbara kirish qismi tomoni
File:Mausolée de Moulay Idriss II 13102019 001.jpg|Hovlidagi bezak (*[[zellij]]* va o‘yma stukko bilan bezatilgan eshik, minora ostida joylashgan)


## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Siska

**Siska** — Herbert Reinecker va Helmut Ringelmann tomonidan yaratilgan nemis teleseriali. Serial 1998-yil 30-oktyabrdan beri ZDF telekanali orqali efirga uzatib kelinmoqda. Fransiyada esa serial France 3 telekanalida namoyish etilgan va keyinchalik 13th Street telekanalida qayta efirga uzatilgan.

## Rollarda
*Peter Kremer: Politsiya ofitseri Peter Siska (1–56 qismlar, 1998–2004)
*Matthias Freihof: Politsiya ofitseri Lorenz Wiegand (1–50 qismlar, 1998–2003)
*Robinson Reichel: Politsiya ofitseri Felix Bender (51–56 qismlar, 2003)
*Tobias Nath: Politsiya ofitseri Gerhard Lessmann (57–77 qismlar, 2005–2007)
*Wolfgang Maria Bauer: Politsiya ofitseri Viktor Siska (57–91 qismlar, 2004–2008)
*Werner Schnitzer: Politsiya ofitseri Jacob Hahne (1998–2008-yildan)
*Dirk Plönissen: Politsiya ofitseri Robert Dahlberg (2007–2008-yildan)

## Manbalar

## Havolalar
*
Dolichoderus transversipetiolaris

**Dolichoderus transversipetiolaris** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Ushbu tur Miotsen davriga oid bo‘lib, 1994-yilda Zhang, Sun va Zhang tomonidan tavsiflangan. Tur Xitoyda topilgan malika chumolining toshqotgan qoldig‘i asosida aniqlangan.
## Manbalar
Dolichoderus tertiarius

**Dolichoderus tertiarius** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Ushbu tur Eotsen davriga oid bo‘lib, 1868-yilda Mayr tomonidan tavsiflangan. Ishchi, malika va erkak chumoliga oid toshqotgan qoldiqlar Boltiq qahrabosidan topilgan.
## Manbalar
Dolichoderus sculpturatus

**Dolichoderus sculpturatus** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Tur ilk bor 1868-yilda Mayr tomonidan tavsiflangan. Toshqotgan ishchi chumoli qoldig‘i Boltiq qahrabosidan topilgan.
## Manbalar
Andalusiylar masjidi

**Andalusiylar masjidi** yoki **Al-Andalusiyyin masjidi** (), baʼzan **Andalus masjidi** deb ham ataladi Marokashning Fos shahridagi eski medina qismi — Fos al-Balida joylashgan muhim tarixiy masjiddir.

Masjid 859–860-yillarda asos solingan boʻlib, u Marokashdagi eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi. U tarixan Andalusdan kelgan muhojirlar bilan bogʻliq boʻlgan mahalla markazida joylashgan boʻlib, masjid nomi ham shundan kelib chiqqan. Shundan beri masjid bir necha bor taʼmirlanib va kengaytirilib kelgan. Bugungi kunda u Idrisiylar sulolasi davridan saqlanib qolgan kam sonli inshootlardan biri hamda shahar­ning asosiy tarixiy obidalaridan biridir.

Masjid minorasi 956-yilda qurilgan, binoning qolgan qismi esa asosan 1203–1207-yillar oraligʻida Almohadlar hukmronligi davrida qayta qurilgan. Keyingi davrlarda ham turli paytlarda qoʻshimcha qurilish va taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan.

## Tarixi
Tarixiy manbalarga, jumladan al-Jaznoiy maʼlumotlariga koʻra, masjid 859–860-yillarda (hijriy 245-yil) Maryam bint Muhammad ibn Abdulloh al-Fihriy tomonidan asos solingan. U Fotima al-Fihriyning singlisi boʻlib, Fotima oʻsha davrda Qaraviyyin masjidini ham bunyod etgan. Masjid qurilishi andalusiyalik kelib chiqishga ega boʻlgan bir guruh mahalliy aholi tomonidan berilgan qoʻshimcha mablagʻlar hisobiga ham amalga oshirilgan. Shu sababli masjid hozirgi nomini olgan.

Mazkur andalusiyaliklar 818-yilda shaharga qochqinlar sifatida kelgan boʻlib, ular Kordova shahridagi muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolondan keyin Kordova amirligi hukmdori al-Hakam I tomonidan amalga oshirilgan qattiq jazolardan qochib kelgan edilar.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Dolichoderus primitivus

**Dolichoderus primitivus** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Ushbu tur Miotsen davriga oid bo‘lib, 1985-yilda Wilson tomonidan tavsiflangan. Toshqotgan qoldiqlari Dominikan qahrabosidan topilgan.
## Manbalar
Abul-Ala Ganjaviy

**Abul-Ala Ganjaviy** () () — 12-asrda Shirvonshohlar saroyida yashab ijod qilgan fors shoiri. U, shuningdek, „Shoirlar ustozi“ ( ) nomi bilan ham tanilgan, chunki u Xoqoniyning sheʼriyatdagi ustozi boʻlib, uni Xoqon Manuchehr Shirvonshoh va Falakiy Shironiy saroyiga tanishtirgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
*
Fos al-Jadid katta masjidi

**Fos al-Jadid katta masjidi** () — Marokashning Fos shahridagi Fos al-Jadid hududining tarixiy asosiy juma masjididir. Fos al-Jadid — Mariniylar davrida qurilgan qirollik shahri va qal’a hisoblanadi. Masjid 1276-yilda, shahar tashkil etilgan davr atrofida barpo etilgan deb hisoblanadi va shu sababli u Fos al-Jadid hududidagi eng qadimiy masjid hisoblanadi.

Masjid keyinchalik yana bezatilgan boʻlishi mumkin. U Shimoliy Afrika masjidlariga xos boʻlgan odatiy reja asosida qurilgan boʻlib, gipostayle uslubidagi namoz zali, ichki hovli va bezakli minoraga ega. Masjidga tutash inshootlar tarkibida bir nechta qabrlar joylashgan maqbara ham mavjud. Ulardan biri odatda sulton Abu Inanga tegishli deb hisoblanadi, biroq bu hech qanday yozuv yoki bitik bilan tasdiqlanmagan.

## Tarixi
Masjid taxminan 1276-yilda Mariniylar sultoni Abu Yusuf tomonidan asos solingan. Bu voqea u yangi qirollik shahri — Fos al-Jadid („Yangi Fos“)ni barpo etgan davrga toʻgʻri keladi. Fos al-Jadid Fos al-Bali („Eski Fos“)dan alohida boʻlgan, mustahkamlangan saroy va maʼmuriy shahar sifatida barpo etilgan boʻlib, Mariniylar sulolasi Marokashni aynan shu yerdan boshqargan.

Masjid qurilishiga rahbarlik qilish Abu Abdallah ibn Abd al-Karim al-Jadudiy hamda Meknes hokimi Abu Ali ibn Azraq zimmasiga yuklatilgan. Bir tarixiy manbada aytilishicha, masjid qurilishi qisman Meknesdagi zaytun moyi ishlab chiqarishdan tushgan mablagʻlar hisobiga moliyalashtirilgan, qurilish ishlari esa al-Andalusda (hozirgi Ispaniya) asirga olingan nasroniy mahbuslar mehnati bilan amalga oshirilgan.

Masjid qurilishi 1278-yilda yakunlangan. Masjidning ''minbar''i (xutba oʻqiladigan minbar), „Algʻarnati“ nomi bilan tanilgan hunarmand tomonidan tayyorlanib, 1279-yilda tugallangan. ''Maqsura'' (sulton namoz oʻqiyotganda uni himoya qilish uchun oʻrnatilgan yogʻoch toʻsiq) va masjidning katta qandili 1280-yilda oʻrnatilgan/

Masjid Fos shahrida barpo etilgan toʻrtinchi juma masjidi (yaʼni juma xutbalari oʻqiladigan katta masjid) boʻlgan. Qolganlari — Qaraviyyin masjidi, Andalusiylar masjidi va Bou Jelud masjidi edi. Bu masjid yangi barpo etilgan shaharga xizmat qilish uchun moʻljallangan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Dolichoderus kutschlinicus

**Dolichoderus kutschlinicus** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Tur ilk bor 1881-yilda Deichmüller tomonidan tavsiflangan. Malika chumolining toshqotgan qoldig‘i sobiq Chexoslovakiya hududidan topilgan.
## Manbalar
Dolichoderus rohweri

**Dolichoderus rohweri** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Tur ilk bor 1930-yilda Carpenter tomonidan tavsiflangan. Ushbu turning toshqotgan qoldiqlari AQShning Kolorado shtatidagi Florissant qatlamlaridan topilgan.
## Manbalar
SOKO Rhein-Main

**SOKO Rhein-Main** — politsiya drama janridagi nemis teleseriali. 2006-yil 19-aprelda ZDF telekanalida premyera qilingan. Serial ikki mavsum davomida efirga uzatilgan va 2008-yilda to‘xtatilgan.

## Rollarda

## Havolalar
* 
* ''SOKO Rhein-Main'' on ZDF (archived)
Dolichoderus balticus

**Dolichoderus balticus** — Dolichoderus urug‘iga mansub yo‘q bo‘lib ketgan chumoli turi. Ushbu tur Eotsen davriga oid bo‘lib, 1868-yilda Mayr tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
Dolichoderus brevicornis

**Dolichoderus brevicornis** — Dolichoderus urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2002-yilda Dlussky tomonidan tavsiflangan.
## Manbalar
SOKO München

**SOKO München** (2015-yilgacha: *SOKO 5113*) — politsiya drama janridagi nemis teleseriali. Ilk bor 1978-yil 2-yanvarda ZDF telekanalida efirga uzatilgan. „SOKO“ atamasi nemischa *Sonderkommission* soʻzining qisqartmasi boʻlib, „maxsus tergov guruhi“ degan maʼnoni anglatadi. Serial ishlab chiqarilishi 42 yildan soʻng, 2020-yilda yakunlangan.

## Spin-offlari
:* *[[Leipzig Homicide]]* (*SOKO Leipzig*, since 2001)
:* *[[SOKO Kitzbühel]]* (2001–2021)
:* *[[SOKO Köln]]* (2003-yildan)
:* *[[SOKO Wismar]]* (2004-yildan)
:* *[[SOKO Donau]]* (Germaniyada *SOKO Wien*; 2005-yildan)
:* *[[SOKO Rhein-Main]]* (2006–2007; sarlavhasi *Die Spezialisten: Kripo Rhein-Main*)
:* *[[SOKO Stuttgart]]* (2009-yildan)
:* *[[SOKO Hamburg]]* (2018–2024)
:* *[[SOKO Potsdam]]* (2018-yildan)
:* *[[SOKO Linz]]* (2021-yildan)

## Manbalar

## Havolalar
*
Abd ur-Rofiy Hiraviy

**Abd ur-Rofiy Hiraviy** 12-asr fors shoiri bo‘lib, Gʻaznaviylar hukmdori Xusrav Malik (hukmronlik davri 1160 – 1186) saroyida xizmat qilgan. Biroq 1186-yilda G‘aznaviylar podsholigi g‘uriylar hukmdori Muhammad Gʻuriyning bosqini natijasida zabt etildi va u Xusrav Malikni qamoqqa tashladi. Shundan so‘ng Hiraviy g‘uriylar xizmatiga o‘tdi, u yerda mahorati tufayli qadrlangan. Asarlarining katta qismi yo‘qolib ketgan. Asosan fors yozuvchisi Avfiy Buxoriy asarlarida bir necha bor tilga olingani ortidan tanilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
SOKO Potsdam

**SOKO Potsdam** — politsiya drama janridagi nemis teleseriali. 2018-yil 24-sentyabrda ZDF telekanalida premyera qilingan. Serial 1978-yilda boshlangan *[[SOKO München]]* teleserialining oʻninchi spin-offi hisoblanadi. „SOKO“ atamasi nemischa *Sonderkommission* soʻzining qisqartmasi boʻlib, „maxsus tergov guruhi“ degan maʼnoni anglatadi. Serial Potsdam shahrida va uning atrofidagi hududlarda sodir etilgan qotilliklar hamda boshqa ogʻir jinoyatlarni tergov qiluvchi politsiya jamoasi faoliyati haqida hikoya qiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
* ''SOKO Potsdam'' on ZDF
* Bantry Bay productions
Solo für Sudmann

**Solo für Sudmann** — jinoyat-drama janridagi nemis teleseriali. 1997-yil 23-yanvarda ZDF telekanalida premyera qilingan. 12 epizoddan iborat bir mavsumdan tashkil topgan ushbu serial 1978-yilda *SOKO 5113* nomi bilan boshlangan *[[SOKO München]]* teleserialining birinchi spin-offi hisoblanadi.

## Rollarda
* Heinz Baumann — Jürgen Sudmann
* Esther Francksen — Susanne Wegener
* Veronika Faber — Johanna Naumann
* Kurt Weinzierl — Bank direktor Dreyfuss
* Wilfried Klaus — Horst Schickl
* Michel Guillaume — Theo Renner

## Manbalar

## Havolalar
*
Stahlkammer Zürich

**Stahlkammer Zürich** — nemis teleseriali.

## Yana qarang
* Nemis teleseriallari ro‘yxati

## Havolalar
*
Stahlnetz

**Stahlnetz** — 1958-yildan 1968-yilgacha, so‘ngra 1999-yildan 2003-yilgacha efirga uzatilgan politsiya drama janridagi nemis teleseriali.

## Havolalar
*
Stolberg

**Stolberg** — 2006-yildan 2013-yilgacha ZDF telekanalida efirga uzatilgan nemis detektiv teleseriali. Serialda Düsseldorf bosh tergovchisi Martin Stolberg obrazini Rudolf Kowalski ijro etgan.

## Rollarda
* Rudolf Kowalski 
* Victoria Mayer 
* Aurel Manthei 
* Eva Scheurer 
* Annett Renneberg 
* Wanja Mues
* Jasmin Schwiers

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Interview with Rudolf Kowalski about Stolberg
* Network Movie official website
Technomyrmex elatior

**Technomyrmex elatior** — Technomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur Dolichoderinae kenja oilasiga kiradi. Tur keng tarqalgan bo‘lib, Sharqiy Osiyo va Palearktika hududlarida uchraydi.

## Tarqalishi
Ushbu tur Borneo, Bruney, Indoneziya, Malayziya, Filippin, Singapur, Kambodja, Hindiston, Nepal, Shri-Lanka, Vyetnam, Xitoy va Italiya hududlarida uchraydi.
## Manbalar

## Havolalar
* https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=575167
* http://animaldiversity.org/accounts/Technomyrmex_elatior/classification/#Technomyrmex_elatior
*
* at *[http://www.antwiki.org/wiki/Main_Page antwiki.org]*
Reema Omer

**Reema Omer** (; 1986-yil 3-iyunda tugʻilgan) — pokistonlik yurist, inson huquqlari boʻyicha mutaxassis, yangiliklar tahlilchisi. Hozirda Yuristlar xalqaro komissiyasida yuridik maslahatchi sifatida faoliyat yuritadi. Muntazam ravishda yuridik muhit va Pokistondagi inson huquqlari muammolari yuzasidan oʻz fikrlarini yozib boradi hamda turli telekanallarning dolzarb mavzular haqidagi dasturlarida huquqiy va siyosiy tahlillarini taqdim etadi.

## Yoshligi
Reema oilada ikki farzandning biri boʻlib, Panjob viloyati Lohur shahrida tugʻilib oʻsgan. Dastlab Lohur Grammatika maktabida tahsil olgan. U 2009-yilda Lohur Menejment Fanlari Universitetida gumanitar fanlar boʻyicha bakalavr darajasini olgan va eng yaxshi talaba sifatida oltin medal bilan taqdirlangan. Keyinchalik 2010-yilda Buyuk Britaniyadagi Kembrij universitetida Ommaviy xalqaro huquq yoʻnalishi boʻyicha magistr darajasini egallagan. Reema doktor Ali Jan bilan turmush qurgan va ularning bir qizi bor.

## Faoliyati
2011-yilda Reema Yuristlar xalqaro komissiyasi tarkibiga Janubiy Osiyo boʻyicha maslahatchi sifatida qoʻshilgan. 2013-yildan boshlab Pokiston uchun yuridik maslahatchi lavozimida xizmat qilib keladi.

Reema Pokiston Oliy sudi hamda Oliy sud tomonidan konstitutsiyaviy va inson huquqlari boʻyicha muhim ishlar yuzasidan sud maslahatchisi etib tayinlanganhttps://www.dawn.com/news/1802576https://www.dawn.com/news/1658512.

U turli telekanallarning dolzarb mavzular haqidagi koʻrsatuvlarida muntazam ravishda huquqiy va siyosiy tahlilchi sifatida qatnashadi. Shuningdek, tez-tez inson huquqlariga oid mavzularda, jumladan, qonun ustuvorligi, soʻz erkinligi, ijtimoiy adolat, adolatga erishish imkoniyati, yuridik sohada gender tafovuti, Pokistonning xalqaro majburiyatlari hamda milliy inson huquqlari institutlari va boshqalar haqida bir qator internet va bosma gazeta-jurnallarga maqolalar taqdim etib keladi.

## Report Card
Reema Omer Geo News’ning „Report Card“ nomli dolzarb mavzular yoritiladigan tok-shousida tahlilchi sifatida muntazam chiqish qiladi. U yerda Suhail Warraich, Mazhar Abbos, Hassan Nisor, Benazir Shoh, Shahzad Iqbol, Muneeb Farooq, Ather Kazmi va Irshad Hameed kabi yetakchi tahlilchilar bilan birga ishtirok etadi. U tok-shouda Pokistondagi huquqiy masalalar hamda siyosiy vaziyat yuzasidan oʻz fikri va tahlilini bayon qiladi.

## Aurat Card
Reema Omer ayol jurnalistlar, jumladan, Benazir Shoh, Mehmal Sarfaraz va Natasha bilan birga ayollarga oʻz muammolarini erkin soʻzlash va oʻz qarashlarini ulashish uchun maydon yaratish maqsadida „Aurat Card“ nomli YouTube shousini tashkil etgan. Ular siyosat, huquq, sport yoki koʻngilochar sohalar bilan bogʻliq oʻzlarining tajriba va qiziqishlari doirasidagi turli mavzu hamda masalalarni muhokama qiladilar. Shuningdek, dolzarb voqealarni tahlil qilishadi, filmlar va seriallarni koʻrib chiqishadi va turli isteʼmol mahsulotlarini sharhlashadi.

## Manbalar
Technomyrmex bicolor

**Technomyrmex bicolor** — Technomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1893-yilda Shri-Lankada tavsiflangan. Ushbu tur Xitoy hududlarida ham uchraydi.
## Manbalar

## Havolalar
*
* at *[http://www.antwiki.org/wiki/Main_Page antwiki.org]*
Wolffs Revier

**Wolffs Revier** — 1992-yildan 2006-yilgacha efirga uzatilgan nemis kriminal drama teleseriali. Serial Berlin qotillik boʻlimida ishlovchi bosh politsiya inspektori Andreas Wolff haqida hikoya qiladi. Serial Grimme-Preis mukofotini qoʻlga kiritgan hamda 13 mavsumdan iborat boʻlib, jami 173 ta epizoddan tashkil topgan. 2011-yilda koʻrsatuvning davomi sifatida film suratga olingan.

## Rollarda
* Jürgen Heinrich — Andreas Wolff
* Klaus Pönitz — Gunther Sawatzki
* Gerd Wameling — Peter Fried
* Nadine Seiffert — Verena Wolff
* Steven Merting — Tom Borkmann

## Manbalar

## Havolalar
*
Technomyrmex difficilis

**Technomyrmex difficilis** — Technomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur odatda *oq oyoqli chumoli* nomi bilan ham tanilgan. Tur Eski dunyo hududlarida tabiiy ravishda tarqalgan bo‘lib, 1986-yildan boshlab Shimoliy Amerikada ham uchray boshlagan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

*
Zwei Brüder

**Zwei Brüder** — 1994-yildan 2000-yilgacha ZDF telekanali uchun ishlab chiqarilgan nemis detektiv teleseriali. Serial gʻoyasi Felix Hubyga tegishli boʻlib, u bir necha ssenariylarni ham yozgan. Oʻn bir nafar rejissyor tomonidan 85–90 daqiqalik davomiylikka ega 17 ta epizod suratga olingan. Serial musiqasi Frank Langer va Wilbert Hirsch tomonidan yaratilgan.

## Qismlar
Quyida epizodlar berilgan:

* 1. Zwei Brüder
* 2. Die lange Nacht
* 3. Die Quirini-Affäre
* 4. Der Gassenmörder
* 5. In eigener Sache
* 6. Die Tochter
* 7. Nervenkrieg
* 8. Einzelgänger
* 9. Kaltes Herz
* 10. Tödliche Träume
* 11. Verschleppt
* 12. Gift
* 13. Herztod
* 14. Mörderische Rache
* 15. Tod im See
* 16. Farbe der Nacht
* 17. Abschied

## Rollarda

* Klaus J. Behrendt
* Suzanne von Borsody
* Jacques Breuer
* Anne-Sophie Briest
* Sky du Mont
* Alexander Duda
* Anton Feichtner
* Peter Fricke
* Dirk Galuba
* Gerald A. Held
* Jörg Hube
* 
* Oliver Korittke
* 
* Axel Milberg
* Franka Potente
* Ralf Richter
* Barbara Rudnik
* Dietmar Schönherr
* Ellen Schwiers
* 
* Dietz-Werner Steck
* Oliver Stritzel
* Friedrich von Thun
* Max Tidof
* Christian Tramitz
* Karl-Heinz Vosgerau
* Klaus Wennemann
* Rolf Zacher

## Manbalar

## Havolalar
Shrabliyyin masjidi

**Shrabliyyin masjidi** (; shuningdek arab yozuvini lotinlashtirishda *Shirabliyyin, Cherabliyine* va boshqa shakllarda ham yoziladi) — Marokashning Fos shahrida joylashgan, Mariniylar sulolasi davriga oid masjiddir.

## Tarixi

Masjid XIV asrda Mariniylar davrida barpo etilgan. Qurilishning aniq sanasi va homiysi tasdiqlanmagan boʻlsa-da, u milodiy 1331–1348-yillarda hukmronlik qilgan Mariniy sultoni Abu al-Hasan tomonidan qurilgan deb hisoblaniladi.

Abu al-Hasan Mariniylar davrining eng sermahsul quruvchilaridan biri boʻlgan va u Fos hamda uning atrofida bir necha madrasa va masjidlar qurilishiga boshchilik qilgan.

## Meʼmorchiligi
Masjid ayniqsa oʻzining minorasi bilan mashhur boʻlib, u oʻrta asrlarga xos Marokash–Andalus meʼmorchiligi uslubida (avvalgi Almohadlar davri namunalaridan rivojlangan) juda boy bezatilgan. Minora bezagida ''darj-v-ktaf'' yoki ''sebka'' naqshi qoʻllanilgan boʻlib, u palmette yoki fleur-de-lis shakllarini eslatadi va fasadlarning katta qismini qoplaydi. Bundan tashqari, poydevor qismida koʻp bargli kamar (polilobli ark) naqshlari, yuqori qismida merlonlar hamda boʻsh joylarni toʻldirib turuvchi rang-barang mozaik plitkalar (*[[zellij]]*) mavjud.

Bu mozaikalardan biri, yaʼni minora ichki hovliga qaragan tomonidagi bezak, kvadrat kufiy uslubidagi mashhur yozuv bilan ziynatlangan. Minoradagi rangli mozaika plitkalari ehtimol Moulay Sulaymon hukmronligi davrida (1792–1822-yillar oraligʻida) qoʻshilgan boʻlishi mumkin, biroq minoraning yuqori qismidagi keng *zellij* tasmasi katta ehtimol bilan Mariniylar davridagi asl loyihaning bir qismi hisoblanadi.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Zubeida Rahimtoola

**Zubeida Habib Rahimtoola** (1917-yil 12-avgustda tugʻilgan — 2015-yil 5-iyulda vafot etgan), tavallud paytidagi ismi **Zubeida Sulton Chinoy**, faol, ijtimoiy xodim, asosan, Karachi shahrida faoliyat yuritgan. Birlashgan Qirollikdagi Butun Hindiston Musulmonlar Ligasi prezidenti hamda Butun Pokiston Ayollar Assotsiatsiyasining taʼsischi aʼzosi boʻlib xizmat qilgan. Pokiston Prezidenti Ayub Xon tomonidan qilgan xizmatlari uchun „*Sitara-e-Xidmat*“ (Xizmat yulduzi) bilan taqdirlangan.

## Shaxsiy hayoti
Zubeida Sulton Chinoy 1917-yil 12-avgustda Mumbay shahrida dunyoga kelgan.

1935-yilda Zubeida Habib Rahimtoolaga turmushga chiqqan. Shundan soʻng u Britaniya Hindistonidagi musulmon ayollarni qoʻllab-quvvatlash uchun ijtimoiy farovonlik yoʻnalishida faol ish boshlagan. Pokiston tashkil topganidan keyin esa, asosan, taʼlim atrofida jamlangan bir qator ayollarni rivojlantirish loyihalarida ishtirok etgan.

Zubaida Rahimtoolaning otasi Sulton Chinoy tadbirkor boʻlib, Bombey meri (1938–1939) lavozimida ham faoliyat yuritgan. Habib Ibrohim Rahimtoola va Zebeidaning ikki oʻgʻil va bir qiz farzandi bor.

## Yoshligi va faoliyati
Rahimtoola boshlangʻich taʼlimni Mumbaydagi Iso va Maryam monastir maktabida olgan, soʻngra Queen Mary’s maktabida oʻrta taʼlimni yakunlagan. Shundan keyin Elphinstone kollejida oʻqib, bakalavr darajasini olgan.

Zubeida Rahimtoola Butun Pokiston Ayollar Assotsiatsiyasining (APWA) taʼsischi aʼzolaridan biri boʻlgan. U 1947-yilgi boʻlinish paytida Birlashgan Qirollikda boʻlgani sababli APWAning Birlashgan Qirollikdagi birinchi prezidentiga aylangan.

Rahimtoola 1953-yilda Pokistonga qaytib, APWA bilan faoliyatini davom ettirgan. U Afro-Osiyo konferensiyalari va Xitoyga tashkilotning turli delegatsiyalariga boshchilik qilib olib borgan. Zubeida Rahimtoola faoliyati davomida Sind APWA prezidenti (1953–1954), soʻngra APWAning milliy miqyosdagi vitse-prezident (1955–1958) boʻlgan. Shuningdek, APWAning uy sanoati boʻlimi raisi (1956–74) lavozimini ham egallagan. Yakunda Rahimtoola Karachidagi APWA raisiga (1991–1997) aylangan. Shuningdek, u Karachidagi Pokiston–Amerika madaniyat markazida kotib lavozimida ham xizmat qilgan.

## Mukofotlari
Zubeida Rahimtoola 1960-yilda Pokistondagi ayollar tashkilotlariga qoʻshgan hissasi hamda ayollar huquqlarini oʻz ichiga olgan „Gʻarbiy Pokistonning oila qonunlari“ boʻyicha olib borgan ishlari uchun Pokiston Prezidenti Ayub Xon tomonidan *„Sitara-e-Xidmat“* (Xizmat yulduzi) bilan taqdirlangan.

## Vafoti
Zubeida Habib Rahimtoola 2015-yil 5-iyul kuni 97 yoshida Pokistonning Karachi shahrida vafot etgan.

## Manbalar
Said Abdulqodir al-Fossiy zaviyasi

**Said Abdulqodir al-Fossiy zaviyasi**, shuningdek **Zaviya al-Fassiya** nomi bilan ham tanilgan, Marokashning Fes shahridagi eng muhim tarixiy zaviyalardan biri (diniy majmua va soʻfiylar ziyoratgohi) hisoblanadi. U shahardagi yirik XVII asr ulamoi, *[[Muftiy|muftiy]]* va soʻfiy avliyosi boʻlgan va shu zaviya hududiga dafn qilingan Said Abdulqodir al-Fossiy (ismining yozilishi *Abdulqodir al-Fassi* shaklida ham uchraydi) nomi bilan atalgan. Bino Fosning eski medinasi — Fos al-Balining janubidagi Qalqiliyin mahallasida joylashgan. U shaharda va butun mamlakat boʻylab al-Fassiya tasavvufiy anʼanasi bilan bogʻlangan bir nechta zaviya maskanlaridan biri edi.

## Tarixi
Birinchi „Zaviya al-Fassiya“ avvaliga Abdulqodirning ajdodi, 1604-yilda vafot etgan, Qasr al-Kabirdan boʻlgan va asl kelib chiqishi andalusiy boʻlgan burjua oilasiga mansub ulamo Abulmahosin tomonidan tashkil etilgan. Fosga kelishidan avval Abuulmahosin 1578-yildagi Qasr al-Kabir jangida (Uch podsho jangi deb ham ataladi) jang qilish uchun joʻnatgan jangchilari tufayli Saʼdiylar sultoni Ahmad al-Mansurning marhamatiga sazovor boʻlgan. U 1580-yilda Fosga koʻchib kelib, al-Muxfiya mahallasidagi (shahar Andalusiyin mavzesi ichida) oʻz uyida dars berish orqali zaviya tashkil etishni boshladi; bu joy tez orada mustaqil ravishda muhim ilmiy markazga aylandi. Abuulmahosin zaviya kengayishi uchun yon-atrofdagi uylarni sotib oldi va 1596-yilda shu uylardan birini oʻz zaviyasi uchun masjidga aylantirdi hamda oʻgʻli Abulabbos Ahmad al-Hofizni imom etib tayin qildi. Zaviya taʼlimoti al-Jazuliy (oʻzi esa Shaziliy tariqati doirasida) maktabi qarashlariga va Fosda yashab oʻtgan hamda Abuulmahosinning ustozlaridan boʻlgan avvalgi soʻfiy shayxi 1569-yilda vafot etgan Abdurahmon al-Majdubning taʼlimotlariga asoslangan edi.

Abuulmahosinning kichik ukasi, 1626-yilda vafot etgan Abdurahmon al-Orif al-Fassiy uning maʼnaviy vorisi boʻldi. U Fosning Qaraviyin mavzesidagi Qalqiliyin mahallasida ikkinchi zaviya tashkil etdi. Bu ikkinchi maskan yangi shogirdlarni irshod qilish va *sama* kabi yanada botiniy amaliyotlar uchun bagʻishlangan boʻlib, Andalusiyin mavzesidagi asl zaviya esa tariqatning yanada ommaviy va institutsional jihatlari bilan bogʻlana bordi. XVII asr davomida Zaviya al-Fassiya Fosning maʼnaviy hayotiga ustunlik qildi va qoʻshimcha ijtimoiy-siyosiy ahamiyat kasb etdi. Abuulmahosinning boshqa ayrim shogirdlari ham butun Marokash boʻylab yangi zaviya shoxobchalarini tashkil etdilar; ularning eng muhimlaridan biri Qasr al-Kabirda joylashgan edi. Shogirdlardan biri, Muhammad al-Maʼan al-Muxfiya mahallasida oʻz zaviyasini tashkil etgan.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Bujlud masjidi

**Bujlud masjidi** () — Marokashning Fos shahrida, Bab Bujlud yaqinida joylashgan Bab Bujludning sobiq Kasba hududidagi tarixiy Almohadlar davri masjididir.

## Tarixi

Olim Henri Terrasse maʼlumotiga koʻra, masjid milodiy 1184–1199-yillarda hukmronlik qilgan Almohadlar xalifasi Abu Yusuf Yoqub al-Mansur tomonidan asos solingan. Biroq Richard Parker masjid asos solinishini 1199–1214-yillar oraligʻida hukmronlik qilgan Muhammad an-Nosir tomonidan amalga oshirilgan deb hisoblaydi. Shu sababli u shahardagi eng qadimiy yodgorliklardan biri hamda Fosdagi kam sonli Almohad masjidlaridan biri hisoblanadi.

Oʻsha davrda al-Mansur oʻzidan oldingi hukmdor Abdulmoʻmin tomonidan 1145-yildan keyin vayron qilingan Fos shahar mudofaa devorlarini qayta tiklashni buyurgan edi, biroq bu ishlar uning vorisi Muhammad al-Nasir davrida yakunlangan.

Masjid Fos shahrining gʻarbiy chekkasida, shaharning qolgan qismidan balandroq boʻlgan tekislikda joylashgan sobiq Almoraviylar kasbasi (qal’a) oʻrnida qurilgan.

Muhammad an-Nosir davrida ushbu qal’a, yaʼni Kasba Bujlud qayta qurilib, masjid uning tarkibiga kiritilgan va qal’aning asosiy masjidi sifatida xizmat qilgan.

## Meʼmorchilik

Masjid koʻpgina oʻrta asr Marokash masjidlariga xos boʻlgan meʼmoriy xususiyatlarga ega. U asosan gʻishtdan qurilgan boʻlib, tashqi tomoni oq ohak qatlami bilan qoplangan. Masjid ichki qismi bir nechta qator taqa shaklidagi arklar bilan ajratilgan gipstil tipidagi namoz zalidan iborat boʻlib, ular orasida yoʻlaklar yoki „nef“lar joylashgan. Zalning eng janubiy yoʻlagi, yaʼni *[[qibla]]* devori (namoz paytida yuzlaniladigan yoʻnalish devori) boʻylab joylashgan qismi boshqalariga qaraganda kengroq.

Namoz zali markazida favvorasi boʻlgan kvadrat hovli (*[[sahn]]*) atrofida joylashgan. Masjidning dastlabki toʻrtburchak rejasida hovlining gʻarbiy, sharqiy va janubiy tomonlarida uchta yoʻlak va arklar qatori mavjud boʻlgan, shimoliy tomonida esa galereya hosil qiluvchi bitta yoʻlak joylashgan. Biroq Vattasiylar davrida amalga oshirilgan kengaytirish ishlari gʻarb tomonga notekis toʻrtburchak shaklidagi qoʻshimcha qismni qoʻshgan va tashqi devor qiya shaklda qurilganligi sababli bugungi kunda masjidning umumiy rejasi nosimmetrik koʻrinishga ega.

Namoz zalining janubiy (*qibla*) devorida joylashgan *[[mehrob]]* (namoz yoʻnalishini bildiruvchi qism) hovlining markaziy oʻqi bilan mos keladi. Masjidning asl kirish eshigi ham ehtimol shu oʻq boʻylab, masjidning qarama-qarshi shimoliy tomonida joylashgan boʻlgan. Biroq Mariniylar davrida qurilgan minora aynan shu joyda barpo etilib, dastlab kirish qismini toʻsib qoʻygan va uning oʻrniga gʻarbiy hamda sharqiy tomonlarda boshqa kirish eshiklari ochilgan.

Mehrobning ikki tomonida joylashgan eshiklar masjid ortidagi kichik qoʻshimcha xonaga olib boradi. Bu xona ehtimol *[[minbar]]* (masjid minbari)ni saqlash joyi hamda imomning xonasi sifatida xizmat qilgan boʻlishi mumkin.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Abu al-Hasan masjidi

**Abu al-Hasan masjidi** — tarixiy mahalla masjidi boʻlib, u Fas al-Boliyda, Marokashning Fos shahridagi qadimgi *[[Madina (ichki shahar)|medina]]*sida joylashgan. U Talaʼa Segʻira koʻchasida, Bou Inania madrasasi yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Masjid 1341-yilda Mariniy sultoni Abu al-Hasan tomonidan qurilgan boʻlib, bu haqda ichkaridagi marmar lavhada oʻyib yozilgan vaqfnomadan maʼlum. U 1792-yildan 1822-yilgacha boʻlgan hukmronligi davrida Alaviy sultoni Muloy Sulaymon tomonidan taʼmirlangan. U sharq tomonda joylashgan Shrabliyin masjidi bilan koʻplab oʻxshashliklarga ega boʻlib, u ham xuddi shu davrlarda bunyod etilgan va keyinchalik taʼmirlangan.

## Meʼmorchilik

### Umumiy reja va ichki tuzilishi
Masjid, odatdagidek, eni 17 metr va chuqurligi 10,35 metr boʻlgan toʻrtburchak bino koʻrinishida qurilgan. Masjidning koʻchaga qaragan peshtoqi tuyoqsimon kamon shaklidagi eshik bilan ajralib turadi; eshik usti nafis oʻyma yogʻochdan yasalgan soyabon bilan yopilgan.

## Galereya

File:ETH-BIB-Mann vor einem Haus in Fès-Nordafrikaflug 1932-LBS MH02-13-0299.tif|1932-yilda olingan suratda masjid kirish qismi
File:Abu al-Hasan Mosque DSCF3283.jpg|Masjid kirish qismi hozirgi ko‘rinishda (2023-yil fotosurati)
File:All in the details (825936589).jpg|Kirish qismi ustidagi yog‘och o‘ymakorlikligi


## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Bab Guissa masjidi

**Bab Guissa masjidi** () — Marokashning Fos shahridagi eski shahar qismi — Fos al-Balining shimoliy qismida joylashgan oʻrta asrlarga oid masjiddir. U shu nomdagi shahar darvozasi yonida joylashgan boʻlib, unga tutash madrasa ham mavjud.

## Tarixi

Masjiddagi marmar ustunlardan biridagi yozuvga koʻra, masjid qurilishi XIV asrga, yaʼni Mariniylar sultoni Abu al-Hasan () hukmronligi davriga borib taqaladi.

XVIII asr oxirida Alaviylar sulolasidan boʻlgan sulton Muhammad ibn Abdulloh () masjid yonida madrasa qurdirgan hamda masjidning oʻzini ham taʼmirlab, kengaytirgan. XIX asr oxirida ham masjid katta taʼmirlash va oʻzgartirish ishlari orqali qayta tiklanganligi qayd etiladi.

Masjid nomi yaqinidagi Bab Guissa darvozasi nomidan olingan. Bu darvoza esa oʻz navbatida XI asr Zenata amiri  () nomi bilan atalgan boʻlib, u shu nomdagi dastlabki darvozani qurdirgan.

## Meʼmorchiligi
Masjid taxminan  maydonni egallaydi. U Bab Guissa deb ataladigan shimoliy shahar darvozasi ichkarisida joylashgan. Bu joy Fos al-Balining qolgan qismiga nisbatan ancha balandroq hudud hisoblanadi. Shu sababli masjidning minorasi tarixiy shaharning shimoliy manzarasida yaqqol koʻzga tashlanadi.

Minora sodda koʻrinishda boʻlib, deyarli bezaksizdir. Masjidning sharqiy tomonida, minora poydevori yonida masjidning asosiy kirish eshigi joylashgan. Darvoza Marokash meʼmorchiligiga xos bezaklar bilan bezatilgan boʻlib, ular orasida eshik arkasi atrofidagi oʻzaro tutash yarim doira shakllari hamda tashqi tomonini oʻrab turuvchi katta kvadrat ramka mavjud. Bu ramka ''darj-v-ktaf'' yoki ''sebka'' naqshi bilan bezatilgan boʻlib, undagi shakllar palmette yoki fleur-de-lisga oʻxshaydi.

Eshik ustida oʻyma va rangli bezaklarga ega yogʻoch soyabon joylashgan boʻlib, u ham anʼanaviy Marokash meʼmorchiligiga xos elementdir. Ushbu kirish qismi yonida, shahar devoriga tutashgan holda kichik ochiq galereya mavjud boʻlib, unda tahorat (namozdan oldingi marosimiy yuvinish) uchun devor favvoralari joylashgan. Bu joy zellij mozaik plitkalari bilan geometrik naqshlar tarzida bezatilgan, shuningdek arabesque va arab xattotligi naqshlari bilan bezaklangan plitkalar ham mavjud.

## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Bab Guissa masjid va madrasasi  *ArchNet* saytida. Masjidning tashqi va ichki koʻrinishi fotolari mavjud.