Tatyana Makarova

**Tatyana Petrovna Makarova** (   ; 1920-yil 25-sentabr - 1944-yil 25-avgust) - Marina Raskova tomonidan tashkil etilgan uchta ayol aviatsiya polklaridan biri bo'lgan 46-Taman gvardiyasi tungi bombardimonchi aviatsiya polkida parvoz komandiri. U va uning navigatori Vera Belik o'limidan so'ng Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo'ldilar, ularning samolyoti natsistlar tomonidan bosib olingan Polshada eksa kuchlari tomonidan urib tushirilgan.

## Fuqarolik hayoti
Makarova 1920-yil 25-noyabrda Moskvada ishchi rus oilasida tugʻilgan otasi Birinchi jahon urushi paytida yaralangan pochta xodimi, onasi esa savodsiz edi. 1935-yilda yetti yillik maktabni tamomlab, qandolat fabrikasida ishlay boshladi. Mahalliy aeroklubda boshlang'ich mashg'ulotlarni tugatgandan so'ng, u harbiy akademiyaga kirishga harakat qildi, ammo ayollarga kirishga ruxsat berilmagani uchun rad etildi. U aviatsiyani davom ettirdi va 1939-yilda kasb-hunar maktabini tugatdi; o'sha yili u parvoz kurslarini tugatdi. 1940-yilda u serjant unvonini oldi va o'zi tayyorlangan aeroklubda parvoz instruktori bo'ldi.

## Harbiy martaba
1941-yil oktabr oyining boshida Marina Raskova tomonidan ayollar aviatsiya bo'linmasi tashkil etilganidan bir oy o'tmay, Makarova o'z ixtiyori bilan qo'shildi va qabul qilindi. Engels harbiy aviatsiya maktabini tugatgandan so'ng, u 1942-yil may oyida 588-sonli tungi bombardimonchi polkida parvoz komandiri sifatida urush frontiga yuborildi, 1943-yilda u gvardiya unvoniga sazovor bo'ldi va 46-gvardiya tungi bombardimonchi polkiga o'zgartirildi. 1942-yil 19-oktabrda u 195 ta topshiriqni bajargani uchun Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlandi. Ilgari u samolyot zenit urushi va qidiruv chiroqlari tomonidan nishonga olinganidan keyin qo'nishga muvaffaq bo'lgan edi; vaqtincha nazoratni yo'qotib qo'yganidan so'ng, u hududni tark etish va quruqlikka chiqish uchun etarli vaqtni ta'minlab, yana bir bomba qo'yib, nemis kuchlarini chalg'itishga muvaffaq bo'ldi.

1943-yilda polk uchinchi eskadronni qo'shishga qaror qilgandan so'ng u eskadron komandiri lavozimiga ko'tarildi, lekin uning sakkiz a'zosi bir kechada Kuban osmonida otib tushirilganidan so'ng, u o'zini aybladi va yana parvoz komandiri lavozimiga tushirilishini so'radi. Uning so'rovi qabul qilindi. Uning do'sti Vera Belik, o'zidan ajralmas bo'lib, o'z ekipajida qolish uchun eskadron navigatoridan parvoz navigatoriga tushirishni so'radi. Bosh shtab boshlig'i Irina Rakobolskaya Makarovani o'z vazifalarini juda engil deb ta'rifladi va uni hamkasbi Mariya Smirnova kabi qattiqqo'l emasligi uchun tanqid qildi. Biroq, uning qo'mondonligi ostida uchgan Olga Golubeva-Teres uni yaxshi parvoz komandiri deb ta'riflagan.

Hujumlarining aniqligini oshirish uchun Makarova tez-tez bomba tashlashdan oldin 100-150 metrgacha uchib ketardi. Jangda oʻlimidan oldin u Vera Belik bilan oʻz polkidan Germaniya hududini bombalagan birinchi ekipaj boʻldi; bu missiyada ular Sharqiy Prussiyaga o'z bombalarini tashladilar. Urush paytida Shimoliy Kavkaz, Qrim, Kuban, Taman yarim oroli, Belorussiya va Sharqiy Prussiyada nemis kuchlariga qarshi bombardimon qilishda qatnashgan.

Uning so'nggi missiyasi 1944-yil 25-avgustda Ostrolekada bo'lib o'tdi. Odatdagidek Vera Belik bilan uchib ketdi. Ular nishonga bomba tashlashga muvaffaq bo'lishdi, ammo dushman ularning samolyotlarini payqab, projektorlar va zenit o'q-dorilarini ishga tushirdi. Ular aerodromga qaytib ketayotganda qiruvchi samolyot ortlaridan bordi va ularning samolyotini Sovet nazorati ostidagi hududda urib tushirdi. Og'ir yuk tufayli samolyot tungi portlashlar uchun ko'tarishi kerak edi, na Makarova, na Belik parashyutga ega emas edi va ikkalasi ham yonayotgan samolyotda halok bo'ldi. Hammasi bo'lib u 628 marta parvoz qildi, parvoz davomida 96 tonna bomba tashladi, natijada ikkita parom, ikkita zenit quroli, bitta projektor, ikkita o'q-dorilar ombori vayron bo'ldi va ikki vzvoddan ortiq dushman askarlari o'ldirildi

## Mukofot va unvonlar

* Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945-yil 23-fevral)
* Lenin ordeni (1945-yil 23-fevral)
* Ikki Qizil Bayroq ordeni (1942-yil 19-oktabr va 1944-yil 30-iyul)
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1943-yil 25-oktabr)

Uning xotirasini sharaflash uchun Moskvaning janubida unga bag'ishlangan kichik muzey, Moskvadagi ko'cha va Kerchda uning nomidagi maktab, u o'qigan texnikumdagi yodgorlik va uning yonida uning portreti tushirilgan SSSR rasmiy konverti mavjud. Vera Belikningki.

## Manbalar