open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baron (film)

**Baron** – oʻzbek kinoijodkorlari tomonidan suratga olingan oʻtkir sujetli drama.

## Mazmuni
Boks boʻyicha jahon chempioni Botir Saidov koʻchadagi ahmoqona olishuv tufayli qamoqqa tushadi. Uni qamoqdan qutqarishga harakat qilgan xotini esa, giyohvand moddalar kontrabandasini bajarishga majbur boʻladi. Oʻz organizmida giyohvand moddalarni olib oʻtayotgan bir paytda, geroinning qadoqdan chiqishi sababli Toshkent xalqaro aeroportida vafot etadi. Botir Saidov Afgʻonistondan giyohvand moddalarni yetkazib berish tranzit tarmogʻini bartaraf etish boʻyicha murakkab operatsiya tayyorlayotgan Oʻzbekiston maxsus xizmatlari bilan hamkorlik qilishiga toʻgʻri keladi. Film oxirida yirik jinoiy guruh vakillari qoʻlga olinadi

## Rollarda

## Manbalar
Oʻzbekistonning sohil hayvonlari

**Sohil hayvonlari.** Oʻzbekistonning daryo sohillarida — hasharotlar (mas., suzuvchi qoʻzgʻizlar va ninachilar lichinkasi), koʻl baqasi, suv ilonlari, baliqchilar, chigirtchilar, qoravoylar, meshkopchiqushlar, qoʻngʻir va qanjirlar, koʻk qoʻtonlar, koʻlbuqalar, oʻrdaklar, suv burgutlar, koʻktargʻoq, skopa, suvsar yashaydi.

Qamishzor va toʻqaylarda yashaydigan hayvonlar suvga bevosita ehtiyoj sezmasa ham, hayot uchun zarur narsalarning hammasini suv havzalari qirgʻogʻidan topadi, uchraydi va dushmanlaridan saqlanish uchun ovloq joy axtaradi. Bunday sharoitda yashil qurbaqa va koʻl baqasi, sudralib yuruvchilardan sahro kaltakesagi, ildam kaltakesak, suvilon, guldor chipor ilon, choʻl qora iloni koʻp. Toʻqaylarda qirgʻovul, oddiy kakku, sariq jiblajibon, zagʻizgʻon, ola qargʻa, vahimaqush, gʻarb bulbuli uchrab turadi. Sut emizuvchilardan tovushqon, plastinka tishli kalamush, taroq tishli qumsichqon, kasbiy orti dala sichqoni, chiyaboʻri, toʻngʻiz, toʻqay mushugi va yoʻlbars bor. Qamishzorlarda moʻylovlar chiitak va toʻqay dehqon chumchugi ayniqsa koʻp.

Daryo atrofidagi lyoss tuproqli jarliklarda kulrang gekkon, turkiston gekkoni, chipor ilonlar uchraydi. Gʻorlari esa buxoro taqaburun koʻrshapalagi, oʻqquloqli tungi koʻrshapalagi, oʻqquloqli tungi koʻrshapalak uchun makon.

## Manbalar
Fargʻona xalqaro aeroporti

**Fargʻona xalqaro aeroporti**  – Fargʻona viloyatining Fargʻona shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Bu aeroportdan xorijga va mahalliy yoʻnalishlarda parvozlar amalga oshiriladi, 1938-yil tashkil etilgan va oʻsha yildan boshlab aeroportdan havo kemalari ucha boshlagan. Aeroportga Uzbekistan Airports kompaniyasi egalik qiladi. Oʻzbekiston havo yoʻllari milly aviakompaniyasining dastlabki yillarida havo kemalari faqat mahalliy yoʻnalishlarda harakatlana boshlagan keyinchalik esa uzoq masofaga uchuvchi Boeing havo kemalari olib kelingandan keyin xorijga boradigan reyslar amalga oshirila boshlagan.

1992-yil 4-fevraldagi VMQ-44-sonli qaror bilan Fargʻona aeroporti yangi tashkil etilgan Oʻzbekiston havo yoʻllari tarkibiga kiritilgan.

2018-yil 27-noyabrdagi PF-5584-sonli prezident farmoni bilan Oʻzbekistondagi aeroportlarni boshqarish uchun Uzbekistan Airports kompaniyasi tashkil etildi va Fargʻona aeroporti ham yangi kompaniya tarkibiga kiritildi.

## Ishlash jarayoni
Aeroportning geografik joylashuviga koʻra qulay maskanda qurilgan, havo kemalarining uchib ketish va qoʻnishi uchun katta qulayliklar yaratadi. Uchish qoʻnish maydoni tekis beton bilan qoplangan va uning raqami 18/36 va oʻlchamlari esa eniga 50 metrni boʻyiga esa 2862 metrni tashkil etadi. Aeorportning butunlay taʼmirdan chiqarilgandan keyin unda yana koʻplab havo kemalarini qabul qilish imkoniyati paydo boʻldi. Xalqaro talablarga javob berish darajasi bilan u ICAO ning II – darajasini qoʻlga kiritgan, bu esa xalqaro nomdagi aeroport nomiga toʻliq mos keladi. Oʻzbekiston havo yoʻllari kompaniyasi tarkibiga kiradigan barcha aeroportlarni ishlash tizimi va boshqarish menejmentini yanada rivojlantirish toʻgrisidagi qarorga muvofiq Fargʻona viloyatidagi aeroportda sifat menejmentini yaxshilash tizimi joriy etilgan. Kompaniyani xizmat koʻrsatish jarayonini yanada yuksaltirish uchun 2015-yilda yangi ish rejasi ishla chiqilgan. Kompaniya tomonidan 2014-yilda oʻtkazilgan kengashda aeroport Russkiy registr-Srednyaa Aziya sertifikatlashtirish kompaniyasing xulosalariga koʻra ISOning barcha talablariga javob berishi aniqlandi va 3 yilga amal qiladigan sersifikat taqdim etildi. Oʻzbekiston havo yoʻllari kompaniyasining parvozlar xavfsizligini taminlash va terminallarni yanada aniqroq ishlashini taʼminlash toʻgrisidagi qaroriga koʻra Fargʻona xalqaro aeroportiga yangi xavfsizlikni taminlovchi moslamalar olib kelingan (2013). Aeroportni bosqichma-bosqich rivojlantirish yoʻlida 2009-yildan boshlab kompaniya hududida taʼmirlash va qayta jihozlash ishlari olib borilmoqda.

## Infratuzilmasi
Aeroportning ichida katta kutish zali, valyuta almashtirish xonasi, bir nechta doʻkon, tibbiyot xonasi, Vip kutish xonalari aviakassa, ovqatlanish joylari va yoʻlovchilarga maʼlumot ulashuvchi monitorlar joylashgan. Aeroportdan shahar markazigacha boʻlgan masofa esa 10 kmni tashkil etadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Statistika

## Manbalar

## Havolalar
*  Fergana Airport AviaPages.ru saytida
* Fergana aeroporti
* UTKF uchun aeronavtika jadvali SkyVectorda
Oʻzbekistonning ovlanadigan baliqlari

**Ovlanadigan baliqlar.** Oʻzbekiston hududida ovlanadigan baliqlarning oʻndan ortiq turi tarqalgan. Zogʻora, oq sla, choʻrtan, laqqa, moʻylovdor baliq, oqcha, tanga baliq, qora baliq, mahalliy ovlanadigan oq amur, targʻil doʻng peshona, ilonbosh, balxash, olabugʻasi Uzoq Sharq daryolari va Balxash ko'lidan olib kelib iqlimlashtirilgan. Qora baliq, olabugʻa baliqlar sport maqsadida ovlanadi. Baliqlarni koʻpaytirish maqsadida baliqchilik xoʻjaliklarida qora, oq amur, doʻngpeshona va b. Baliqlar hovuzlarda koʻpaytiriladi. Moʻylovdor baliq, choʻrtan, bakra baliqlar soni keskin kamayib ketganligi tufayli hozir ovlanmaydi.

## Manbalar
Oʻzbekistonning ovlanadigan qushlari

**Ovlanadigan qushlar.** Mamlakat hududida 60 turdan ortiq ovlanadigan qushlar yashaydi. Tovuqlar turkumiga mansub kaklik, bedana; g'ozsimonlardan - dala gʻozi; o'rdaksimonlardan - churrak, haydar kokil, olaqanot suqsur va suqsurlar, Oʻzbekistonda in qurib yashaydigan turlardan kulrang gʻoz, kulrang oʻrdak, qizil boʻyin oʻrdak, olmabosh oʻrdak, olaqanot (oqqanot, chagʻirqanot) ham ovlanadi. Bu qushlar sovuq qattiq kelmagan yillari bemalol qishlaydi, ammo sovuq kuchli boʻlsa, koʻpchiligi qirilib ketadi. Yirik baliqchi qushlardan - katta qiziloyoq baliqchi, qiziloyoq, suvtargʻoqlar, respublika hududidan uchib oʻtadigan o'tkinchi baliqchi qush - loyxoʻraklar, oxirgi yillarda oddiy hamda yirik gʻurraklar koʻplab, koʻk kaptar va b. turdagi kaptarlar kamroq miqdorda ovlanadi. Turnasimonlar turkumidan, ayniqsa, qashqaldoqlar koʻproq ovlanadi. Ular kichikroq koʻllarda in qoʻyib yashaydi, sovuq tushishi bilan koʻpchiligi issiq joylarga uchib ketadi, maʼlum bir qismi esa qishlab qoladi.

## Manbalar
Neil Etheridge

**Neil Leonard Dula Etheridge**, talaffuzi: **Nil Leonard Dula Eteridj** (1990-yil, 7-fevral; Enfild, London, Buyuk Britaniya) — Angliyalik va Filippinlik futbolchi. Ampluasi darvozabon. Filippin milliy terma jamoasi va Angliyaning «Uolsoll» klubi futbolchisidir.

## Manbalar

* Profili
Jadid teatrlari

**Jadid teatrlari** XIX-XX asrlarda Oʻzbekiston hududida paydo boʻlgan, bu teatrlar o'zbek milliy teatrlarining koʻp jihatidan yuksalishida katta ahamiyatga ega.
1911-yil Turkiston hududida ilk drama asarlar sahnalashtirilgan. Misol qilib olganda Behbudiyning „Padarkush“ spektakli, „Mahramlar“ nomi bilan mashhur
boʻlgan A.Samadovning spektakllarini eʼtiborga loyiq asarlar sifatida olish mumkin. Bular ichida "Padarkush" spektaklini yaqqol ajratib olsa boʻladi, chunki oʻsha
davrda uning gʻoyaviy ahamiyati juda katta boʻlgan. Samarqand shahrida birinchilardan boʻlib yangi Oʻzbek jadid teatri ish boshladi, uning ochilishida va qurilishida
Mahmudxoʻja Behbudiyning xizmatlari juda katta boʻlgan.

Bu teatrda birinchilardan boʻlib uning mashhur  "Padarkush“ pyesasi namoyish etilgan. Jadidchilar harakatida
yana koʻplab atoqli namoyandalar va maʼrifatparvarlar bu kabi jadid teatrlarini vujudga kelishida juda katta xizmat qilganlar. Misol qilib olganda Abdulla Avloniy
va Hamza Hakimzoda Niyoziyning xizmatlari juda ham katta boʻlgan. Toshkent shahrida birinchi jadid teatri 1914-yilda oʻz ishini boshlagan. Bu teatrning ochilishida
Abdulla Avloniyning xizmatlari juda katta. U bu teatrni „ Turon teatri“ deb nomlagan. Bu teatrda ham birinichi spektakl „Padarkush“ pyesasi hisoblanadi.Shu jumladan
Turon teatri Turkiston boʻylab oʻzlarining gastrol safarlarini oʻtkazgan.Uning 1915-yildagi gastrol safari juda ham muvaffaqiyatli chiqadi.
Jadidchilarning yana bir yirik namoyondasi
hisoblangan Hamza Hakimzoda Niyoziy oʻzining havaskorlar teatrini 1916-yilda Qoʻqon shahrida tuzadi. Oʻzbek teatrini yuksalishida katta ahamiyatga ega boʻlgan Hamzaning
„Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari“ pyesasi boʻlgan. Bu teatrda ushbu asar ilk bor 1917-yilda sahnalashtirilgan. Shunday qilib jadid teatrlari xalq orasida mashhur boʻlgan.
Toshkentdagi hozirgi Milliy teatr tashkilotchilaridan biri boʻlgan Mannon Uygʻur va Oʻzbek jadid teatrining ilk ayol aktrisasi Masuma Qoriyeva oʻz ish faoliyatini boshladilar.
Turkistonning boshqa hududlarida, Fargʻonada, Andijonda va Xivada yana shunga oʻxshash teatrlar ochildi. Mannon Uygʻur tashabbusi bilan Buxoro shahrida yana bir teatr ochildi.
Bu teatrlarda xalqning koʻngliga yaqin axloqiy va ijtimoiy jihatlarga aloqador mavzularda sahna koʻrinishlar koʻrsatildi.Bu sahna koʻrinishlarda zulmga qarshi kurash, odamiylik
kabi insoniy xislatlar koʻrsatildi. Shu tariqa jadidlar tomonidan birinchilardan boʻlib tashkil etilgan jadid teatrlari Oʻzbek milliy teatrini vujudga kelishiga asos boʻldi.

## Yana qarang
* Jadidchilik

## Manbalar
Temuriylar shajarasi

**Temuriylar shajarasi** Oʻrta Osiyo va xususan Oʻzbekiston hududida XIV-XVII asrlarda hukumdorlik qilganlar. Buyuk sarkarda va hukumdor, markazlashgan davlat tuzishgan erishgan Amir Temurning avlodlari tarixda juda katta iz qoldirishgan. Amir Temurning 6 ta xotini boʻlgan, ularda eng kattasi Saroy Mulk Xonim boʻladi, Moʻguliy malikлалпgan, Amir Temur Saroy Mulk Xonimga uylangandan keyin „Koʻragon“ unvonini oladi, bu degani Moʻgʻul tilida kuyov maʼnosini beradi. Amir Temurning ikkinchi xotini
Choʻlpon Mulk Ogʻo begim boʻlgan. Temurning yana bir xotini bu Dilshod Ogʻo begim Sulton Hasan Jazoy tarafdan boʻlgan. Amir Temurning yana bir xarami Tuman Ogʻo begi hisoblanadi, u Saroy Mulki Xonimga qarindosh sanalgan. Amir Temurning yana ikki xotini boʻlgan ular Tukal Xonim va Rux Parvar Ogʻo boʻlganlar. Temurning ikki qizi boʻlgan Oʻgʻi Begi Xonim va Sulton Baxt Begim. Amir Temurning eng katta oʻgʻli bu Muhammad Jahongir Mirzo, uning tugʻilgan sanasi 1356-yil, onasi esa Turmish Ogʻo hisoblanadi. Umarshayx Mirzo Amir Temurning ikkinchi sevikli farzandi hisoblangan, 1389-yilda dunyoga kelgan Umarshayx Mirzo harbiy harakatlarda juda koʻp bor otasi bilan ishtirok etgan. Temurning 3 oʻgʻil farzandi Mironshoh Mirzo sanaladi va 1366-yil dunyoga kelgan. Amir Temurning soʻngi oʻgʻil farzandi bu Shohrux Mirzo 1377-yilda dunyoga kelgan.

## Temuriylar shajarasi

👑 1. Jahongir Mirzo (1356–1376)
Temurning to‘ng‘ich o‘g‘li, yoshligida vafot etgan.  
Farzandlari:
- Muhammad Sulton Mirzo — Temurning suyukli nabirasi, valiahd sifatida ko‘rilgan.
- Pirmuhammad Mirzo — 1405-yilda Temur vafotidan so‘ng taxt uchun kurashgan.

---

⚔️ 2. Umarshayx Mirzo (1356–1394)
Temurning ikkinchi o‘g‘li, Forsda jangda halok bo‘lgan.  
Farzandlari:
- Pirmuhammad Mirzo
- Rustam Mirzo
- Iskandar Mirzo
- Saydi Ahmad Mirzo
- Boyqaro Mirzo
- Ahmad Mirzo

---

🏛️ 3. Mironshoh Mirzo (1366–1408)
Temurning uchinchi o‘g‘li, G‘arbiy Eron va Iroq hokimi.  
Farzandlari:
- Abu Bakr Mirzo
- Umar Mirzo
- Halil Sulton Mirzo
- Suyurtg‘amish Mirzo
- Iyjal Mirzo
- Sulton Muhammad Mirzo

📌 Bobur aynan Mironshoh Mirzo naslidan keladi.

---

🌟 4. Shohrux Mirzo (1377–1447)
Temurning to‘rtinchi o‘g‘li, ilm-fan homiysi, Hirot hukmdori.
  
Farzandlari:

- Jon O‘g‘lon
- Ibrohim Sulton Mirzo
- Muhammad Jo‘ki Mirzo
- Muhammad Yoriy Mirzo
- Suyug‘artmish Mirzo
- Mirzo Ulug‘bek 

## Manbalar
Abu Nuaym

**Abu Nuaym**, toʻliq ismi Ahmad ibn Abdulloh al-Isfahoniy (944-1038, Isfahon) — tanikdi hadis imomlaridan biri. Fiqh va tasavvufda ham zamonasining yetakchi olimi boʻlgan. Tabaroniy kabi buyuk muhaddislardan hadis olgan, uning oʻzidan ham Xatib Bagʻdodiy kabi yuksak shaxslar hadislar rivoyat etgan. Eng mashhur asarlari: yigirma jildli „Hiltul-avliyo“, „Daloilun-nabaviyya“, „Kitobul-mustaxraj alal-Buxoriy“, „Al mustaxraj alo sahihi Muslim“, „Kitobut-taboqat“, „Maʼrifatus-sahoba“ va boshqalar.
## Manbalar
Oʻzbekistonning ovlanadigan ilonlari

**Ovlanadigan ilonlar.** Respublikada 60-yillardayoq har yili 3000 tagacha zaharli ilon ushlanar edi. Ular Toshkent va Termizdagi ilonxonalarda farmasevtika sanoati hamda ilmiy tadqiqot tashkilotlarida foydalanish uchun zahar yetkazib berish maqsadida boqiladi. Ovlanadigan ilonlarning 600-700 tasini-qoʻlborilon, qum charx iloni, qolgani koʻzoynakli ilon, choʻl qora iloni va qalqontumshuq ilon tashkil etadi. Oxirgi yillarda respublikada ko'lborilonga boʻlgan talab juda kuchayib ketganligi sababli ular koʻplab tutilishi natijasida soni keskin kamayib ketdi.

## Manbalar
Abu Shayba

**Abu Shayba**, toʻliq ismi Abubakr Abdulloh ibn Muhammad ibn Abu Shayba (? – 849-yil) -muhaddis, olim. Sufyon ibn Uyayna, Abdulloh ibn Muborak, Yahyo ibn Said kabi zotlardan qadis olgan, uning oʻzidan ham Buxoriy, Muslim, Abu Dovud kabi buyuk muhaddislar qadis nakd etganlar. Xalifa Mutavakkilning amri bilan xalqqa hadisdan dars bermogʻi uchun Bagʻdoddagi Rusofa yaqinida bir minbar hozirlatgan. Uni tinglagani 3000 kishi toʻplangan. Hadisga doir „Musnad“ va uch jildli „Almusannaf“ asarlari mashxurdir.

## Manbalar
Abu Qatoda

**Abu Qatoda** (toʻliq ismi: **Abu Qatoda al-Haris ibn Rabʼiy al-Ansoriy as-Sulamiy**;  604-yil — 674-yil, Madina) — Muhammad paygʻambarning suvoriysi va ansorlardan biri.

Muhammad paygʻambardan 170 ta hadis rivoyat etgan. Bulardan 21 tasida Buxoriy va Muslim hamfikrdirlar. Faqat Buxoriyda 2 ta, Muslimda 8 ta hadisi bor. Qolgani boshqasi kitoblardadir. Madina yoki Kufada vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
Ajr

**Ajr** (arab. — toʻlanadigan haq, mukofot) -islomdagi tushuncha. Qurʼonga koʻra, odamlar bu dunyodagi yaxshi ishlari uchun oxiratda ajrini topadi, yaʼni nasib etgan moʻmin-musulmonlarga savobli ishlari evaziga turli maqom va martabalar, nozu neʼmatlar beriladi.

## Manbalar
Koreya Xalq Demokratik Respublikasi madhiyasi

**Koreys Xalq Demokratik Respublikasi madhiyasi** () — KXDRning rasmiy davlat madhiyasi hisoblanadi. 1947-yilda qabul qilingan. Madhiya soʻzlari muallifi — Pak Se Yun, bastakori — Kim Von Gyun.

## Matni

## Manbalar

* Гимн КНДР в исполнении Государственного Заслуженного хора Корейской Народной Армии
Oʻzbekistonning tuproq resurslari

**Tuproq resurslari.** Oʻzbekiston yer fondidan qishloq xoʻjaligida turli-tuman maqsadlarda foydalaniladi. Respublika ummumiy quruqlik maydoni (qariyb 40 mln.ga) ning 5-6 mln.ga dexqonchilikda foydalaniladi. Bu maydon *sugʻoriladigan* va *lalmikor* yerlardan iborat. Qolgan yerlar, asosan, *yaylov* va qisman *togʻ oʻrmonzorlari* bilan band.

**Sugʻoriladigan yerlar** 4,2 mln. gad an iborat, shunday 1,6 mln.ga choʻl zonasida, qolgan qismi boʻz tuproqli mintaqada. Avtomorf tuproqli maydonlar yirik daryolarning oʻzlashtirilgan vodiy va delʼtalari, shuningdek, togʻ etagidagi tekisliklar (mas., Mirzachoʻl) dan iborat. Sugʻorish natijasida bu yerlarda grunt suvlari koʻtarilgan.

Sugʻoriladigan tuproqlar maydoning yarmidan koʻprogʻI (2,4 mln.ga) shoʻrlangan va shoʻrlanishga moyil, shu sababdan shoʻrini muntazam yuvib turish va b. tadbirlarni koʻrish zarurati mavjud. Choʻl zonasi tekisliklaridagi (Mirzachoʻl, qisman Qarshi choʻli) boʻz tuproqlar sirasiga mansub.

Sugʻoriladigan tuproqlarning aksar qismi mexanik tarkibiga koʻra *oʻrta* va *yengil qumoqli* tuproqlardan iborat. *Soz* va *ogʻir qumoqli* mexanik tarkibli tuproqlar esa 22 % dan koʻproqni tashkil etadi.

Sugʻoriladigan tuproqlar Fargʻona vodiysi (900 ming ga), Zarafshon vodiysi (750 ming ga), Amudaryo quyi qismi (780 ming ga)da katta maydonlarni egallagan.

**Lalmikor yerlar** maydoni 6,6 mln ga dan ziyod. Ekin ekish uchun yetarli darajada foydalaniladi. Lalmikor yerlarning nisbatan katta maydonlari Qashqadaryo, Samarqand, Toshkent va Jizzax viloyatlarida joylashgan. Och boʻz tuproqli lalmikor yerlarning bir qismi sugʻorib ekiladi.

Choʻl yaylovlari Oʻzbekistonda eng katta maydon-26,5 mln.ga ni tashkil qiladi, shundan 11 mln.ga boʻz-qoʻngʻir tuproqli, qariyb 13 mln.ga qumli yerlar va qumli tuproqlar. Qolgan qismi *oʻtloqi-taqir*, *taqir tuproqlar* va *taqirli* hamda shoʻrxoklardan iborat. Choʻl-yaylov joylardagi sugʻorishga yaroqli yalpi maydon qariyb 12 mln.ga.

Amudaryo delʼtasining qurib borayotgan qismidagi oʻtloqi va oʻtloqi-taqir tuproqlar 600 ming ga dan ziyod maydonni tashkil qiladi. Taqir tuproqlar va taqirlar-2,3 mln.ga. Togʻ jigarrang va oʻrmon qoʻngʻir tuproqlar (1160 ming ga) oʻrtacha balandlikdagi togʻlarning past-baland togʻli relʼefli qismiga toʻgʻri keladi. Bu joylarda respublikada togʻ yon bagʻrilaridagi sel va tuproqlarni eroziyadan asrovchi yagona oʻrmon zonasidan yuqorida och-qoʻngʻir oʻtloqi-dasht baland togʻ tuproq xillari tarqalgan. U joylar yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Vali Gʻafurov

**Vali Gʻafurov** (1922-1994) — Jangchi adib Vali Gʻafurov oʻzining ikki kitobdan iborat „Vafodor“ romani, „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalari, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar va oʻnlab ajoyib hikoyalar muallifi. U 1922-yilda Toshkentda tugʻilgan. Tarjimai holi nihoyatda oddiy, ayni chogʻda hayajonli, jasoratga toʻla, sermazmun.

Oddiylik — u ayrim hamkasblari kabi lavozimlarda oʻtirmadi. Oʻqish, mehnat bilan mashgʻul boʻldi. Toshkent Davlat dorilfununida tahsil oldi, Samarqand viloyat maktablarida oʻqituvchilik dildi. 19 yoshga yetar-yetmas jangu jadalga yoʻl oldi. Stalingrad ostonalarida mardlik, qahramonlik namunalarini koʻrsatdi. Navbatdagi razvedka vaqtida bir yoʻla ikki koʻzidan ajraldi, bir oyogʻi nogiron boʻlib qoldi. Jangdan qaytgach tirishqoqligi, mehnatsevarligi va yaxshi odamlar koʻmagida brail-igna bilan yozish, oʻqish usulini tezda oʻzlashtirib oldi. Oʻqituvchilik qildi, koʻzi ojizlarga rahbarlik qildi. Va nihoyat, 60-yillar boshlariga kelib uning igna bilan yozilgan „Vafodor“ romanining birinchi kitobi nashr etildi. 1973 yilda „Vafodor“ romanining ikkinchi kitobi: paydo boʻldi. Asar kitobxon va adabiy jamoatchilik tomonidan iliq kutib olindi, rus va qardosh tillarga tarjima boʻldi. Romanda yozuvchining shaxsiy hayoti, Taqdiri orqali xalqimizga xos metin-mustahkam iroda, qahramonlik, birodarlik tuygʻulari ulugʻlandi.

Vali Gʻofurov „Vafodor“ romanidan soʻng „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalar, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar xarakterdagi polotnolar va koʻplab hikoyalar yaratdi. Ular orasida „Soʻnggi pushaymon“ qissasi alohida ajrab turadi. Unda zamonamiz va zamondosh yoshlarning maʼnaviy-axloqiy barkamollashuviga toʻsiq boʻlayotgan ayrim eskicha urf-odatlar, nuqsonlarni bartaraf etish yoʻllari izlanadi. U Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni sohibi (2025).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Vali Gʻafurov 1994 yilning 31 iyulida vafot etgan.

## RASM
https://saviya.uz/hayot/tarjimai-hol/vali-gafurov-1922-1995/ 

## Manbalar

## Havolalar
* http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=91.45
* http://n.ziyouz.com/adabiyot/ziyolilar/vali-g-afurov-1922
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Kosmik tadqiqotlar markazi

Kosmik tadqiqotlar markazi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni bilan 2002-yilning 26 — sentabrda Oʻzbekiston agentligi asosida
tashkil etilgan. Markaz tarkibiga *Astronomiya instituti* , *Toshkent kosmik asbobsozlik ilmiy tekshirish instituti* , *PT-70 radioastromonik rasatxona* ,Chirchiq
"Kompozit " tajriba eksperimental zavodi kiradi .

## Markaz faoliyati
Markazda texnikaviy taraqqiyot va menejment, maxsus amaliy dasturlar, xalqaro aloqa, moliyaviy iqtisodiy sektorlar mavjud. Markazda va markaz tarkibiga kiruvchi
muassasalarda 18 ta fan va texnologiyalar markazi grantlari, 3 ta Ukraina ilmiy texnikaviy markazi grantlari va 2 ta *Fanlar akademiyasining* fundamental tadqiqotlarini
qoʻllab-quvvatlash fondi grantlari boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Buning natijasida qator qurilmalar, jumladan kosmik malumotlarni raqamli qabul qilivchi stansiya,
kosmik tasvirlarni qayta ishlovchi dasturiy-texnikaviy majmua, tematik xarita tuzish kompleksi, bir kuniga 5 tonna meva va sabzavotni tez sovituvchi mostlama,
*portativ soʻz sintezatori* yaratildi. Oʻzbekiston fanlar akademiyasi kosmik tadqiqot markazida kosmos sohasida ishlovchi chet el va xalqaro muassasalar bilan
aloqalarni yaxshilash borasida katta ishlar olib borilmoqda. Jumladan *Birlashgan Millatlar Tashkilotining* (BMT) kosmik fazodan tinchlik yoʻlida foydalanish dasturi boʻyicha,
BMTning Dehli shahridagi kosmik fanlar ilmiy markazi, Yevropa kosmik agentligi, Xalqaro astronomik , Avstria kosmik agentligi , Hindiston kosmik tadqiqotlar tashkiloti ,
*Rosaviakosmos* , Ukraina milly kosmik agentligi ,Qozogʻiston milliy kosmik agentligi va boshqalar bilan oʻzaro aloqalarga ega.
Markaz tarkibiga kirgan muassasalar tomonidan kosmik tasvirlar asosida kartogradik malumotlar, turli geografik axborot tizimlari, IL-114 samolyoti uchun extiyot qisimlari,
suniy yoʻldosh orqali uzatilayotgan teledasturlarni qabul qiluvchi antennalar, suv tozalash stansiyalari va neftni qayta ishlovchi uskunalar uchun extiyot qisimlar
ishlab chiqaradi. Kosmik tadqiqot markazi tomonidan Oʻzbekiston uchun suniy yoʻldosh orqali aloqa tizimini yaratish, kosmik malumotlarni qabul qilish, qayta ishlash
va tarqatish kompleks markazi tashkil etish va shu markazda *GAT- texnologiyalar*, raqamli xarita tuzish, *RT-70 radioobservatoriyasini* qurilishini tugatish va ishga solish ,
Chirchiq kompozit tajriba experimental zavodi asosida quyosh batareyalarini va fotoelektrik stansiyalarni barpo etish, qoʻshma korxona tashkil etish kabi ishlarni
amalga oshirishni maqsad qilgan.

## Manbalar
Akademasbob

**Akademasbob** ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi (IICHB) Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi farmoishi bilan markaziy ilmiy asbobsozlik loyixalash-komstruktorlik
va texnologiya byurosi asosida 1993 yilda tashkil etilgan. IICHB oʻz ish faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasini ilmiy texnik rivojlantirishning ustivor yoʻnalishlari boʻyicha
fundamental va amaliy tadqiqotlar olib boriladi. IICHB tarkibida 5 ta loboratoriya, 6 ta texnik va texnologik boʻlimlar va eksperimental ishlab chiqarish korxonasi mavjud.

## Birlashma faoliyati
# **IICHB tomonida olib borilaotgan asosiy yonalishlar **
* Lazer nurining moddalarga tasiri asosiy qonunlarini oʻrganish, yangi yazer tizimlari va zamonaviy lazer texnalogiyasi asosida turli maqsadlarga (fan, texnika, ekologiya, sanoat va qishloq xoʻjaligi) asbob uskunalar ishlab chiqarish va yaratish.
* Materiallarni xususiyatlarini ionlar oqimi tasirida oʻzgartirish boʻyicha tadqiqotlar olib borish va shu asosda xalq xoʻjaligi uchun asboblar va tizimlar yaratish .
* Noananaviy energertika muammolarini oʻrganish va uning yutuqlarini xalq xoʻjaligiga tadbiq etish .
* Qishloq xoʻjaligi maxsulotlarini saqlash va qayta ishlash uchun asboblar, qurilmalr va texnologiyalar yaratish.
* Asbobsozlik sohasida innovatsiya ishlarini olib borish .
Mustaqillik yillarida olingan fundamental va amaliy tadqiqotlar natijalari asosida birlashmada oʻnlab asbob uskunalar va bir qator yangi texnologiyar yaratildi va xalq
xoʻjaligini turli tarmoqlariga joriy qilindi. Jumladan Yunusobod metro yoʻnalishi uchun turli *turniketlar* , *energetika* , *santexnika* , *inshootlari va eskalatorlani*
nazorat qiluvchi avtomatlashgan *dispecher punktlari* yaratildi va ishga solindi . Toshkent shahrining *radon* xaritasi yaratildi.Kichik va oʻrta biznes uchun import oʻnini
bosadigan kichik *yogʻ zavodi*, hoʻl mevalarni uzoq muddat saqlash uchun *sublimatsion quritish texnologiyasi* hamda birinchi marta magʻizni qayta ishlovchi texnologik
liniya yaratildi. Uning maxsuloti Germaniya sertifikatiga sazovor boʻlib chet ellarga eksport qilinmoqda. Harbiy oʻquv yurtlari uchun mikoprosessor element bazasi
asosida zamonaviy kompyuter mashgʻulot tizimlari ishlab chiqildi va ular oʻquv jarayonlarida qoʻllanmoqda. CRDF granti boʻyicha katta quvvatli lazer olindi va uning
asosida turli materiallarga ishlov berish boʻyicha izlanishlar olib borish maqsadida lazer texnologiya markazi barpo qilindi.IICHB olimlari Amerika , Germaniya ,
Yaponiya , Hindiston ,Rossiya, Ukraina ilmiy markazlari bilan faol hamkorlik qilmoqdalar. Birlashmada „Optika“ va „Fizikaviy elektronika“ sohalari boʻyicha asperantura,
„Radioaloqalar“ tuzilishi va „Asbobsozlik“ kafedralari filiallari mavjud. Birlashma olimlaridan fizika-matematika fanlari doktori R.A.Ganeev *Xalqaro Optika Jamiyati*
tomonida taqdim etilgan Galileo Galiley medali va mukofoti sovrindori boʻldi .

## Manbalar
Barry Nelson

**Barry Nelson** ( yoki **Robert Haakon Nilsen** (); 1917—2007) — amerikalik aktyor. Jeyms Bond obrazini yaratgan birinchi aktyor sifatida tanilgan.

## Bolaligi
Nelson San-Fransiskoda tugʻilgan. Norvegiyalik muhojirlar — Betsie (Kristofersen) va Trygve Nilsenning oʻgʻli. Uning tugʻilgan yili baʼzi munozaralarga sabab boʻldi, ammo uning 1943-yilgi Armiya havo kuchlari roʻyxatida va 1993-yilgi saylovchilar roʻyxatida 1917-yil sifatida koʻrsatilgan. 1941-yilda Berkli universitetini tugatgan va u yerda talabalar teatri spektakllarida aktyor sifatida ishtirok etgan.

## Aktyorlik karyerasi
Donna Reed va Myrna Loy bilan birga William Powellning „Shadow of the thin man“ (1941) filmida Pol Klark rolida oʻynagan. Robert Taylor va Lana Turner ishtirokidagi „Johnnie Eager“ (1942) roli bilan tanildi.

Ikkinchi jahon urushi paytida Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy havo kuchlarida xizmat qilgan paytida Nelson Broadway sahnasida Moss Hartning „Winged Victory“ (1943) spektaklida Bobby Grills rolida debyut qildi. Brodveyda Barbara Bel Geddes bilan birga „The Moon Is Blue“ filmida oʻynadi. 1965-yilda "Abe Berrouzning „Cactus Flower“ komediyasida Loren Bakall bilan va 1969-yilda „The Fig Leaves Are Falling“ filmida Doroti Loudon bilan birga rol oʻynagan.

1954-yilda Ian Flemingning „Climax!“ televizion antologiya seriyasidagi „Casino Royale“ romanining qahramoni James Bond rolini ekranda oʻynagan birinchi aktyor boʻldi. Prezident John Kennedy 1961-yil 17-martdagi maqolasida oʻzining sevimli 10ta kitobi qatoriga „From Russia with Love“ kitobini kiritmaguncha Bond AQShda unchalik mashhur boʻlmadi.

Dasturda shuningdek, asosiy yovuz qahramon Le Chiffre rolida Peter Lorre ham ishtirok etdi. Keyinchalik Nelson Lorre bilan ishlash imkoniyati uning rolni oʻynashiga sabab boʻlganini taʼkidladi.

## Shaxsiy hayoti
Nelson ikki marta uylandi.

Nelson 2007-yil 7-aprelda Pensilvaniya shtatining Baks okrugida sayohat qilayotganda, 90 yoshga toʻlishidan toʻqqiz kun oldin vafot etdi.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar
*
Zohidjon Obidov

Zohidjon Obidov — jangchi shoir, 1923-yili Toshkentda tugʻilgan. U oʻrta maktabni tugatib oliy oʻquv yurtiga emas, frontga — jangga otlandi. Leningrad janglarida, qamal holatida oʻsha yurt uchun jonini fido etdi. Yarador boʻlib qaytdi. Shundan soʻng Toshkent Davlat dorilfununiga oʻqishga kirada. Tugatgach, Namangan pedagogika institutida dars beradi. Ayni chogʻda viloyat yozuvchilari uyushmasiga rahbarlik qiladi. Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida, Gʻafur Gʻulom va „Yosh gvardiya“ va „Mushtum“ oynomasida faoliyat koʻrsatadi.

U shoir sifatida 50-yillardan beri ijod qilib keladi. Shu damgacha yigirmadan ortiq sheʼriy toʻplamlari eʼlon qilingan. Jumladan, „Yaxshi niyat“ (1957), „Yangi oyning oʻrogʻi“ (1961), „Oshiq koʻngil bilan“ (1963), „Xitoydan sovgʻa“ (1963), „Tong yulduzlari“ (1965), „Koʻngil navosi“ (1968), „Xandalarim“ (1969), „Umid toʻlqinlari“ (1972), „Yurakdagi mavjlar“ (1973), „Kuygan kuyov“ (1973), Tanlangan asarlar (1974), „Talpinur dil“ (1977), „Qoʻlingni ber“ (1979), „Koʻngil
taronasi“ (1983), „Kuyla dilkash dutorim“ (1984), „Dilrabosan“ (1984), „Bahshida“ (1985), „Senga talpinaman“ (1990), „Qanotli qoʻshiqlar“ (1991), kabi kitoblari bosilgan. Uning sheʼriy toʻpdamlarida bir xil sheʼrlar qoʻshiq boʻlib yangraydi, bir xillari hashviya sifatida kulgiga yetaklaydi, yana bir xili zamon va zamondoshlarning oʻy-fikrlarini ifoda etadi.

Ayni chogʻda mazkur sheʼrlarning koʻpchiligi rus va oʻzga tillarga ham tarjima boʻlgan. Zohidjon Obidov M. Lermontov, T. Shevchenko. M. Bajan, R. Hamzatov, S. Mixalkov kabi mashhur shoirlar asarlarini ham oʻzbek tiliga tarjima qilgan. U urush faxriysi, qoʻsha-qoʻsha orden va medallar sovrindori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

## Manbalar

## Havolalar
* Zohidjon Obidovga qoʻshimcha maʼlumot
Aziz Abdurazzoq

**Aziz Abdurazzoq** — 1928-yili Toshkentda tavallud topgan. Oʻrta maktabdan so‘ng madaniy-oqartuv bilim yurtida tahsil oladi. So‘ngra Moskvadagi M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida o‘qiydi. U ko‘p kasbdoshlari kabi jurnalist sifatida „Yosh leninchi“ ro‘znomasi, „Sharq yulduzi“, „Guliston“ kabi oynomalarda faoliyat ko‘rsatadi. Hozirda ko‘p yillardan beri Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida ishlaydi.

„Qalb nuri“ to‘plamiga kirgan ko‘pchilik sheʼrlar shoirning ellik yilligi yakuni sifatida saylanma tarzida eʼlon qilingan. Turob To‘la aytganidek, uning har bir sheʼridan, yaʼni *"Aziz sheʼrlaridan non hidi keladi, o‘zl kezib o‘tgan bog‘lar, dala-dashtlar hidi keladi"*.

Ayni chog‘da uning bolalar uchun yozilgan „Oh, qanday shirin“ (1977), „Qiz va lola“ (1979), „Tap-tap elak“ (1981) kabi o‘nlab asarlari chop bo‘ldi. Ularda beg‘ubor yoshlik tuyg‘ulari, sho‘x, kulgili, baʼzan hajviy, kinoyali tarzda o‘z ifodasini topdi.

U tarjimon sifatida M. Lermontov, T. Shevchenko hamda amerikalik mashhur shoir G. Longfello asarlarini o‘zbekchalashtirgan. Uning asarlari o‘nlab o‘zga tillarga ham o‘girilgan.

## Toʻplamlari
* „Do‘stlarimga“ (1959)
* „Yapa bahor“ (1961)
* „Mavj“ (1965)
* „Bodom gulladi“ (1965)
* „Lirika“ (1970)
* „Aziz odamlar“ (1975)
* „Shoʻx yomgʻir“ (1975)
* „Qalb nuri“ (1978)
* „Yostiqdan chiqqan ertaklar“ (1988)
* „Bog‘da bitgan ertaklar“ (1989)
* „To‘rt og‘ayni botirlar“ (1989)

## Manbalar

## Havolalar
* Sevimli sheʼrlar
* Sheʼrlar
Oʻzbekistonning oʻsimlik dunyosi

**Oʻsimliklar dunyosi:** Oʻzbekiston oʻsimliklar dunyosi xilma-xil boʻlib, xalq xoʻjaligida muhim ahamiyatga ega. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti (Botanika ilmiy-i. ch markazi)da olib borilgan tadqiqotlar natijalariga koʻra, oʻlkada 166 oilaga mansub 4500 ga yaqin yuksak oʻsimlik turlari borligi maʼlum boʻldi. Bularning aksariyat qismini *qoqioʻtdoshlar* (260 ga yaqin tur) *karamdoshlar*, *[[yalpizdoshlar]]*, *[[shoʻradoshlar]]*, *[[loladoshlar]]*, *[[chinniguldoshlar]]*, *[[yoronguldoshlar]]*, *govzabondoshlar*, *[[raʼnodoshlar]]* kabi yirik oilalarning vakillari tashkil etadi.

Oʻzbekiston florasi paydo boʻlishi, tarqalishi, tur, turkum va oilalarining ummumiy oʻxshashligi jihatidan Markaziy Osiyodagi boshqa mamlakatlar, xususan, Eron, Afgʻoniston oʻsimliklar dunyosiga juda yaqin turadi. Oʻzbekiston florasi uzoq tarixga ega. Paleobotanik tadqiqotlar respublika xududida quruqlikdagi yuksak oʻsimliklarning (ksilofitlardan tortib) barcha evolyutsion davrlarga oid oʻsimlik qoldiqlari borligini koʻrsatdi. Hatto hozirgi Qizilqum choʻllaridan bir vaqtlar bu yerlarda oʻsgan xurmo, chinor, terak kabi daraxt va butalarning qoldiqlari topilgan.

Oʻzbekistonda oʻsimliklar oʻsmaydigan joy yoʻq. Ularni tekislikdagi qumli choʻllardan tortib, qorli baland togʻlargacha boʻlgan turli relʼyef va tuproq sharoitida uchratish mumkin. Oʻzbekiston oʻsimliklarning tarqalishini yoritish uchun tavsiya etilgan 4 tik (vertikal) mintaqa (choʻl, adir, togʻ, yaylov) asos qilib olindi. Har bir mintaqa oʻziga xos relʼyef, iqlim, tuproq va oʻsimliklar dunyosiga ega.

## Manbalar
Oʻzbekistonning adirlardagi oʻsimliklari

Adirlar — oʻsimlik turlariga juda boy. Unda *qoʻgʻirbosh*, *qoʻziquloq*, *karrak*, *shashir*, *kakra*, *qatron*, *astragal*, *shirach* kabi koʻp yillik oʻtlar bilan bir qatorda bir yillik oʻtlar (efemerlar) ham bor. Baʼzan 1 m2 yerda 15-20 turga xos yuzlab va hatto minglab oʻsimlik tuplari joylashgan boʻlishi mumkin.

Adirlarda (ayniqsa, respublikaning janubida) saqlanib qolgan *pistalar* ularning bir vaqtlar bu yerlarda koʻplab oʻsganligidan, biroq turli maqsadlar uchun ayovsiz kesib olinishi tufayli kamayib ketganligidan darak beradi.

Adirlarning yuqori qismida *bugʻdoyiq*, *tak-tak* (togʻarpa), *andiz*, *gulxayri* kabi boʻyi baland koʻp yillik oʻtlar, toshloq va shagʻalli joylarida *bodom*, *naʼmatak* turkumining vakillari — butalar, astragal hamda piyoz turkumiga mansub turlar keng tarqalgan.

## Manbalar
Oʻzbekistonning togʻlardagi oʻsimliklari

**Toglar** — tabiiy holda osadigan daraxtlga boyligi bilan boshqa mintaqalardan farq qiladi. Oʻzbekiston togʻlarini *archalar*siz tasavvur etib boʻlmaydi. Ular togʻlarimizning koʻrki boʻlibgina qolmay, togʻ yon bagʻirlarini eroziyadan saqlashda ishonchli omildir. Archalar juda uzoq — 300-700, hatto 1000-yillar mobaynida oʻsib rivojlanadi. Keng bargli daraxtlardan *zarang*, *olma*, *nok*, *olcha*, *doʻlana*, *qatrongʻi*, *pista*, *bodom*, *yongʻoq*, *oq qayin*, *tol*, *terak*, *shumtol* va *hastakar* koʻp tarqalgan. Ular koʻpincha mustaqil guruhlarni tashkil qiladi. Togʻlardagi mevali daraxtlar mevasidan odamlar va hayvonlar oziq-ovqat sifatida foydalanadi.

U yerlarda daraxtlar bilan bir qatorda turli oila va turkumlarga mansub butalar koʻp. Ular alohida-alohida guruhlar hosil qilib yoki daraxtlar bilan aralashgan qolda oʻsadi. *Uchqat*, *naʼmatak*, *zirk*, *irgʻay*, *tobulgʻa*, *chiya*, *qizilcha* kabi butalar keng tarqalgan. Togʻ sharoitida oʻsishga moslanish darajasiga monand ravishda koʻp yillik oʻtlardan *yovvoyi beda*, *marmarak*, *shashir*, *rovoch*, *kiyikoʻt*, *choyoʻt*, *zira*, *qiziltikan*, *lola*, *shirach*, *turli boshoqli*, *dukkakli* va *piyozli* oʻsimliklarga damba-dam duch kelish mumkin. Bu oʻsimliklar orasida dorivor, efir moyli, oziq-ovqat, yem-xashak va boshqa maqsadlarda foydalaniladiganlari talaygina. Shuningdek, muhofazaga muhtojlari Oʻzbekiston Respublikasining „Qizil kitobi“ga kiritilgan.

## Manbalar
Oʻzbekistonning yaylovlardagi oʻsimliklari

**Yaylovlar**. Baland boʻyli daraxtlarning oʻsmasligi, qoyalar va baland tekisliklar (plato)ning koʻpligi hamda torom, betaga, shuvoq, sutlama, isfarak, yorongullarga boyligi bilan oʻziga xos manzara hosil qiladi. Shuningdek, yostiq hosil qilib oʻsimcha kirpioʻt va zirakoʻtlar ham tarqalgan.

Tabiatda oʻsimlikar yakka-yakka holda yoki toʻp-toʻp boʻlib (fan tili bilan aytganda assotsiyasi, formatsiya hosil qilib) oʻsadi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutining xodimlari yaratgan toʻr jildli > (rus tilida) monografiyasida respublikadagi 1196 assotsiyasini qamragan 170 formatsiya keltirilgan. Oʻzbekiston florasiga oid maʼlumotlarni Botanika institute tomonidan chop etilgan > (6 jildli) va
>dan (10 jildli; Oʻzbekiston milliy universiteti bilan hamkorlikda)olish mumkin.

Respublika florasi isteʼmol qilinadigan, dorivor, efir moyli, yemxashak, boʻyoqboq va boshqa foydali oʻsimliklarga nihoyatda boy. Lekin undan oqilona foydalanmaslik natijasida tabiiy oʻsimlik qoplamlarining maydonlari, undagi foydali turlarning zaxiralari tobora kamayib bormoqda. Shuning uchun ham Oʻzbekiston >ga kiritiladigan oʻsimlik turlari soni yil sayin ortib bormoqda, jumladan,Oʻzbekiston Respublikasi >ining 1998-yili chop etilgan 2-nashrigi 301 tur kamyob oʻsimliklar kiritilgan.

## Manbalar
Turgʻun Poʻlat

**Turg‘un Po‘lat** — yozuvchi, 1928-yilda Namanganda tavallud topgan. U ko‘p vaqt jamoa, davlat xo‘jaliklarida hisobchi, xo‘jalik ishlari bilan mashg‘ul bo‘lgan. Yozuvchi sifatida 50-yillarning boshlarida matbuotda ko‘rina boshlagan.

Dastlab shoir sifatida „Bizning bobo“ (1951); „Buyuk savdo“ (1952), „Mangu qo‘ldoshimsan“ (1956), „Festival qo‘shig‘i“ (1959) kabi sheʼriy asarlari bilan tanildi. Ayni chog‘da „Ayollar isyoni“ (1967), „Jig‘ildon qori“ (1970), „To‘ra hujjat“ (1970) kabi hajviy hikoyalari yaratildi. So‘ngra uning „Mirrixdan kelgan mehmon“ (1973) hajviy hikoyalar to‘plami, „Vodiylarni yayov kezganda“ (1971) ocherklari, „Ichkuyov“ (Qissa va hajviyalar" — 1979—1986) nashrlari chop etildi.

Shuningdek, Turg‘un Po‘lat publitsist va ocherknavis sifatida ham o‘nlab asarlar yaratdi. Uning „Tabarruk zaminda“ (1970), „Xotinboz“ (1972), „Yalovbardor“ (1986) kabi asarlari shu jihatdan muhim edi. Xullas, yozuvchi o‘zinnpg sheʼr va ocherklarida bo‘ladimi, hikoya va qissalarida bo‘ladimi, hayotdagi, odamlardagi nuqsonlar ustidan kulib, uni bartaraf etish yo‘lini izlaydi. Ayniqsa, uning „Ichkuyov“ (1975) qissasi adibga shu jihatdan sharaf keltirdi: shu nomdagi televizion badiiy filmi uchun unga 1979-yili vafotidan so‘ng Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti berildi.

## Manbalar

## Havolalae
* Turgʻun Poʻlat haqida qoʻshimcha maʼlumot
* Saylanma: „Ichkuyov“
Oʻzbekistonning voha hayvonlari

**Voha hayvonlari.** Vohalarda qushlardan qishloq qaldirgʻochi, qora jarqaldirgʻoch, musucha, dala chumchugʻi kabilar, sut emizuvchilardan — mitti koʻrshapalak, uy sichqoni, kulrang kalamush koʻp. *Uy-joylarda* va *zarobalarda* koʻpincha kulrang gekkon, turkiston gekkoni, koʻk kaptar, oq laylak, boyoʻgʻli, ukki, koʻk qargʻa, zagʻcha, katta taqaburun koʻrshapalak, moʻylovdor uch rangli tungi koʻrshapalak, kechki koʻrshapalak hayot kechiradi. *Daraxtzorlarda* qora kalxat, tyuvik, jigʻaltoy, qora kaptar, zagʻizgʻon, goʻngqargʻa, zargʻaldoq, vahimaqush, uzun dumli dumparast; uy chumchugʻi, qoratoʻsh chumchuq, malla vyurok, gʻarb bulbuli, qorayaloq va boshqa qushlar in qoʻyishadi. *Bedapoyalarda* qirgʻovul va bedana uchrab turadi. Chiyaboʻri va uzun quloq tipratikan, choʻl kaltakesagi, tez kaltakesak, rang-barang chipor ilonlar koʻp. Janubiy vohalarda koʻzoynakli ilon uchrab qoladi. Dala, bogʻ va polizlarda yashil qurbaqalar yashaydi.

Tuproq biotasi tarkibiga kiruvchi hayvonlar juda xilma-xil boʻlib, katta-kichikligi, tuproq bilan bogʻlanish darajasi, oziqlanish usullari va boshqa xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi. *Tuproqda* yashaydigan barcha jonvorlar tuproq faunasini tashkil etadi. Ularni katta-kichikligi boʻyicha 5 guruhga ajratish mumkin: 1) *nanofaunaga* (uzunligi 150 mikrongacha boʻlgan mikroskopik hayvonlar) bir hujayrali hayvonlar (soxtaoyoqlilar, xivchinlilar, infuzoriyalar)ning hamma turlari hamda kanalar, imillab yuruvchilar nematodalar, bosh aylangichlilar va oyoqdumlilarning bir qancha vakillari kiradi. 1 m2 tuproqda bir necha 10 mingdan bir necha milliardgacha nanofauna boʻlishi mumkin; 2) *mikrofaunaga* (uzunligi 150 mikrondan 1,3&nbsp;mm gacha) nematodalar ogʻiz aylangichlar, kanalar, imillab yuruvchilar, oyoq dumlilar, simfillar kiradi. Ularning 1 m2 dagi miqdori bir necha mingdan bir necha yuz minggacha boʻladi; 3) *mezofauna* (uzunligi 1,3&nbsp;mm dan 10&nbsp;mm gacha) oʻrgimchaklar, koʻpoyoqlilar, hashorotlar, zahkashlar, mollyuzkalar, kanalar, oyoqdumlilarning bir qancha turlaridan tarkib topgan. Ular 1 m2 tuproqda oʻnlab, hatto yuzlab uchrashi mumkin; 4) *makrofauna* (uzunligi 1 sm dan 8 sm gacha) koʻpchilik mollyuskalar hamda koʻp oyoqlilar, hashoratlar zahkashlar va yomgʻir chuvalchanglarining bir qancha turlaridan tashkil topgan; 5) *megofauna* (uzunligi 8 sm dan katta), asosan, kemiruvchilar, yer qazarlar, hashoratxoʻrlar va yomgʻir chuvalchanglarining bir qancha turlaridan iborat.

Tuproq hayvonlari oziqlanish usuliga binoan ham guruhlarga ajratiladi. Ular orasida yashil oʻsimliklar bilan oziqlanadigan hayvonlar — fitofaglar koʻpchilikni tashkil etadi; yana **yirtqichlar** — tirik hayvonlar, **mikrofaglar** — hayvon murdalari, **saprofaglar** — chiriyotgan moddalar, detritofaglar, boshqa organik qoldiqlar bilan oziqlanuvchi xillar, shuningdek, **parazit** — boshqa hayvonlar tanasida yashovchilar mavjud.

## Manbalar
Farhod Musajonov

**Farhod Musajonov** — adib, nosir, dramaturg va kinossenarist. U 1932-yili Toshkentda tavallud topgan. 1956-yilga kelib, Toshkent Davlat dorilfununining sharq fakultetini tugatadi. Respublika radiosi, televideniyesi hamda „Oʻzbekiston madaniyati“ ro‘znomasi, „Gʻuncha“ va „Sharq yulduzi“ oynomalarida faoliyatda bo‘ladi. Hozirgi kunda esa „Oʻzbekfilm“ studiyasida ishlaydi.

Hozirgacha uning hikoya va qissalardan iborat 30 ga yaqin to‘plami nashr etilgan. Shulardan 10 ga yaqini hikoyalar, to‘rtta qissasi mavjud. Farhod Musajonov *dramaturg* sifatida oltita pʼesa, beshta *kinossenariy muallifi* hamdir. Yana qanchadan-qancha hajviy hikoya, intermediya, bolalar uchun rang-barang janrda asarlar ham yaratgan.

## Hikoyalari
* „Oftobni quvalab“
* „Bo‘sh kelma, Aliqulov!“
* „Bir qultum buloq suvi“

Shuningdek, yaratilgan yuzdan ortiq hikoyalarining yarmidan ko‘pi hajviy asarlar sirasiga kiradi.

## Qissalari
* „Dushanba, nonushtadan so‘ng“ (1974)
* „Bog‘ ko‘chamni qo‘msayman“ (1977)
* „Qilich va shamshir“
* „Ko‘rgulik“

## Dramalari
* „Oq kabutar“
* „Najot istab“ (Hamza teatrida qo‘yilgan)
* „Olifta“
* „Xizmatingga hozirman“
* „Talvasa“ (Muqimiy teatrida sahialashtirilgan)

## Ssenariylari
* „Jazirama oftob ostidagi uy“
* „Birovning boshi“
* „Minoralar ostidagi sirk“
* „Ko‘zlarim yo‘lingda“
* „Huvaydo“ (Ikki seriyali)

Farhod Jumaniyozning „Hamlet“ (1984), „Bog‘ ko‘cha“ (1987) kabi qissa va hikoyalardan iborat to‘plamlari „Tekin tomosha“ (1989) kabi bolalar uchun hikoyalar majmuasi hamda „Glotok rodnikovoy vodi“ (1987, rus tilida) singari kitoblari chop etildi.

Isteʼdodli va sermahsul *hikoyanavis*, *qissanavis* bo‘lishi bilan birga, *hajviy janr ustasi*, *bolalar adibi*, *dramaturg*, *kinossenarist* va *kinopublitsist* sifatida kitobxon va tomoshabinga yaqindir.

## Manbalar
Oqiljon Husanov

**Oqiljon Husanov** (1932.04, Jizzax tumani, Ravotlik qishlogʻi &ndash; 2001-yilda vafot etgan) — shoir. Oʻrta maktabni bitirgach (1940—1949), Samarqand dorulfununida (1949— 1954) taʼlim oladi. Samarqand viloyat gazetasi „Lenin yo‘lida“ musahhihlikdan masʼul kotib darajasigacha bo‘lgan lavozimga ko‘tariladi. Toshkentda „Mushtum“ (1960), „Sharq yulduzi“ (1967-1979) oynomalarida adabiy xodim, bo‘lim mudiri, masʼul kotib sifatida faoliyat ko‘rsatadi. Oqiljon Husanov „Guliston“ (1980-2011) oynomasida turli lavozimlardan bosh muharrir o‘rinbosari darajasigacha xizmat qildi.

## Asarlari
* „Qo‘shiqchining taqdiri“ (1963)
* „Samarqand bulbuli“
* „Mehri daryolar“ (1971)
* „Bo‘lmagapga bo‘lishma“ (1973)
* „Qashqar go‘zali“ (1976)
* „Tog‘da o‘sgan bola“ (1975)
* „Tog‘da o‘sgan bola yohud jiyapning yangi sarguzashtlari“ (1980)
* „Sirli odam“ (1980)
* „Bulbulning go‘shti“ (1977)
* „Taqilmagan uzuk“ (1983)
* „Baxt qayerda“ (1987)
* „Qishloqqa sayohat“ (1988)
* „Ucholsa ham ucholmagan turna“ (1990)
* „Ustaning muhabbati“ (1991)
* „Go‘ro‘g‘li qissasi“

Oqiljon Husanovning yuqorida keltirilgan asarlarida pokiza va beg‘ubor yoshlik kechinmalaridan, ularning yechilgan yoxud yechilmay qolgan orzu-armonlaridan, muhabbat sarguzashtlaridan hikoya qiladi. Uning ko‘p asarlari rus va qardosh xalqlar tillarida ham chop etilgan.

Yozuvchi 1982-yilda Oʻzbekistopda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi faxriy unvoniga sazovor bo‘lgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Oqiljon Husanovning surʼati
Uchqun Nazarov

**Uchqun Nazarov** (1934, Toshkent, 2016-yilda vafot etgan) — adib nosir, kinodramaturg, kinorejissor. Oʻrta maktabni tugatgach, Toshkent teatr va rassomchilik oliy bilimgohida rejissyorlik bo‘limida tahsil olgan. Qo‘qon shahridagi Hamza drama teatrining bosh rejissyori, hozirgi kungacha esa „Oʻzbek film“ kinostudiyasining yetakchi mutaxassislaridan bo‘lib faoliyat ko‘rsatib keladi.

## Asarlari
* „Odamlar“ (1961)
* „Gʻurur“ (1965, hikoyalar)
* „Jurʼat“ (1977, qissa va hikoyalar)
* „Sadoqat“ (1965)
* „Listopad“ (1976, M., rus tilida)
* „Vernost“ (1987, M., rus tilida)
* „Iqror“
* „Odamlar“
* „Gʻurur“
* „Chayon yili“ (roman)

Adib Abdulla Qahhor 1961-yillarda yozuvchi Oʻlmas Umarbekovning „Boboyong‘oq“ hikoyasi bilan Uchqun Nazarovning mazkur „Odamlar“ hikoyasini yoshlarning eng yaxshi asarlari qatoriga qo‘shgan edi.

## Sahna asarlari
* „Oina“ (1987) (dramasi, Hamza nomli drama teatrida)

## Badiiy filmlari
* „Surayyo“
* „Siz va yigit“
* „Shiddat“
* „Alangali sohil“
* „Qo‘qon voqeasi“ (uch bo‘limli)

Adib har bir asarida insoniylikni ulug‘lashga, ular o‘rtasidagi mehr-oqibat va sadoqatni ehtiyot qilishga, o‘zaro bir-biriga muruvvatli, shafqatli bo‘lishga chorlab keldi. Shu sababli u yaratgan qahramonlarining maʼnaviy-axloqiy butunligini taʼminladi.

## Mukofotlari
* „Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti“ („Qoʻqon voqeasi“ filmi uchun, 1977)
* „Oʻzbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist“

## Manbalar

## Havolalar
* Oyna dramasi 
* Yangi choyxona qatrasi 
* Xalqaro artistlar maʼlumotnomasi (nemis tilida) 
* Uchqun Nazarov turkumidagi asarlar
Razzoq Abdurashid

**Razzoq Abdurashid** (1936-yil tugʻilgan 2023-yil Vafot etgan) — oʻrta maktabni tugatgan, Toshkent Davlat dorilfununi filologiya fakultetining jurnalistika bo‘limida (1953-1958) tahsil ko‘rgan. „Gulxan“ (1958-1964) oynomasida, „Lenin uchquni“ ro‘znomasida (1964-1966), „Yosh gvardiya“ (1961-1969) nashriyotida ishlagan. Moskvadagi Oliy adabiyot kursida (1969-1971) o‘qigan. Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida maslahatchi, Respublika Radiosida muharrir, 1979-yildan to shu kungacha Gʻafur Gʻulom nashriyotida yetakchi muharrirdir.

## Sheʼriy toʻplamlari
* „Yo‘l boshida“ (1962, birinchisi)
* „Kaftimda olam“ (1969)
* „Qalbim qo‘lingda“ (1970)
* „Yulduzlar xayoli“ (1975)
* „Sukunat“
* „Yoruglik“ (1983)
* „Otalar chirog‘i“ (1986)
* „Yo‘l o‘rtasida“ (1988)

## Dostonlari
* „Yulduzlar xayoli“
* „Toshfaryod“
* „Umrdan lavhalar“

Shoir barcha asarlarida Ona Vatan madhi, mehri, yor vasli va soginchi, go‘zal tabiat manzaralarini kuylaydi.

## Bolalar uchun kitoblari
* „Buvimning ertaklari“ (rus tilida)
* „Quyonpolvonning ertaklari“
* „Pritok“ (1979, rus tili, M.)

Razzoq Abdurashid tarjimon sifatida S. Vurg‘un, M. Jalil va Ye. Isayev asarlarini o‘zbek tiliga o‘girgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Razzoq Abdurashid surʼati 
* Shoir haqida qoʻshimcha maʼlumot 
* Oʻzbek ziyolilari 
* Oʻzbek adiblari pdf
* Sheʼriy toʻplamlarini xarid qilish