open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibn Rusta

**Ibn Rusta**, Abu Ali Ahmad ibn Umar ibn Rusta (9-asr 2-yarmi, Isfahon — 10 a. boshi) — geograf, arab tilida ijod qilgan. 903 y. da haj ziyora-tiga borgan. 7 jilddan iborat "Kitob alaʼloqannafisa" ("Qimmatbaho durlar haqida kitob") ensiklopedik asarini 903 y. da yozgan. Asarning astronomiya va geog . da oid fakat yettinchi jildigina bizgacha yetib kelgan. Muallif asarni yozishda Ahmad alfargʻoniy, Abu Maʼshar al-Balxiy, Ibn Hurdodbeh kabi taniqli olimlarning asarlaridan foydalangan. I. R. asarida yer yuzidagi dengizlar, daryolar, yetti iqlim, turli oʻlkalar (Arabiston ya. o., Eron-zamin, Ikki dare oraligʻi (Mesopotamiya), Misr, Kichik Osiyo ya. o., Hindiston sharqi va b.), xalq va elatlar, shaharlarning geografik tasviri berilgan. Amudaryoning quyi oqimi va Orol dengizining sohillari birinchi marta I. R. asarida batafeil yori-tilgan. Asar ilmiy-ommabop tarzda yozilgan va unga oʻsimlik hamda hayvonot olamiga tegishli ajoyib hikoyatlar badiiy tarzda ilova qilingan; Yevropada ilmiy nashr etilgan (1892).

## Manbalar
Ibn Rushd

**Ibn Rushd Abdulvalid Muhammad** (arabcha: ابن رشد)(lotincha: Averroes) (1126-yil, Kordova — 10-dekabr 1198-yil, Marokash) — arab faylasufi va tabibi, Andalusiya va Marokashda yashagan, qozi va saroy haqimi boʻlgan. Aristotel asarlariga sharxlar yozgan. Gʻazoliy taʼlimotiga qarshi "Tahofut ut-tahofut" ("Raddiyatni rad etish") asari bilan falsafada muayyan oʻrin tutadi.   Ibn Rushd ikki haqiqat nazariyasini ilgari surib, bilimni eʼtiqodga, falsafani ilohiyotga qarama-qarshi qoʻydi hamda fanning, inson aqlining roliga yuqori baho berdi. Ibn Rushd kishi oliy kamolotga zikru sano orqali emas, balki ilmiy-falsafiy bilim orqali erishadi, deb hisoblagan. Oʻz davrining ilgʻor kishisi boʻlgan Ibn Rushd adolatli jamiyat qurishni, xotin-qizlarga teng huquq berilishini, hurlik gʻoyalarini targʻib qildi. [manba keltirish kerak]

Ibn Rushd gʻoyalari oʻrta asr falsafasiga katta taʼsir koʻrsatdi (qarang Averroizm). Ibn Rushd 7 jildli qomusiy tibbiy asar "Kitob al-kulliyot" (tibbiyot boʻyicha umumiy qoʻllanma) muallifidir.

## Manbalar
Ibn Fazlon

**Ibn Fadlan Ahmad Ibn Abbos** (10-asr) — arab sayyohi, tarixchisi. 921—922 yillarda abbosiylar xalifasi Muqtadir elchilari tarkibida kotib sifatida Buxoro va Xorazm orqali Volga bulgʻorlari podshohi huzuriga sayohat qilgan. Sayohat tavsifi, shuningdek, Xorazm, oʻgʻuzlar, boshqirdlar, bulgʻorlar, ruslar va b. xaqida boy folklor-etnografik maʼlumotlar keltirilgan kitob yozgan. I. F. kitobining dastlab-ki matni yoʻqolgan. 13-asr dayoq arab olimi Yoqut Hamaviy tomonidan foydalanilgan, qisqartirilgan tahriri Mashhad sh. da topilgan (1923).

## Adabiyot
* Kovalevskiy A. P., Kniga Axmeda Ibnfadlana o yego puteshestvii na Volgu v 921—922 gg ., Harkov, 1956; Puteshestviye Ibnfadlana na Volgu, M. — L., 1939.

## Manbalar
Ibn Xaldun

**Ibn Xaldun Abduraxman Abu Zayd Ibn Muhammad** (1332-yil 27-may, Tunis – 1406-yil 17-mart, Qohira) – arab tarixchisi va faylasufi. Ibn Rushdning izdoshi. 1349–1375-yillarda Tunis, Fes, Gʻarnota, Bujjoya (Jazoirda) hukmdorlari saroyida yuqori lavozimlarda ishlagan. 1382-yil Misrga kelib, mudarrislik qilgan, umrining oxirida molikiylar mazhabi qozisi boʻlgan.

Ibn Xaldun Damashq shahrining Amir Temurga topshirilishi shartlari haqida muzokara olib borgan delegatsiya tarkibiga kirgan edi. Shu tariqa Ibn Xaldun Amir Temur bilan shaxsan suhbatlashishga musharraf boʻlgan. Ibn Xaldunning dalolat berishicha, Amir Temur undan Magʻrib mamlakatlari, uning manzillari va shaharlarini batafsil bayon qilib berishni soʻragan. Ibn Xaldun Amir Temur tashqi siyosiy faoliyatiga salbiy nazar bilan qarashidan qatʼi nazar, sohibqiron shaxsiga munosib baho bergan. U Amir Temurning harbiy tarix sohasidagi teran bilimidan hayratga tushgan, uni „munozara-bahslarni yaxshi koʻradigan oʻtkir zakovatli va teran zehnli inson“, deb taʼriflagan.

Asosiy asari: „Kitob ul-Ibar“ („Ibratli misollar kitobi“, 1370). Asarda Ibn Xaldun jamiyat taraqqiyoti xususida oʻz fikrlarini hamda sharq musulmon xalqlari (xususan, Magʻrib) tarixini bayon qilgan. Ibn Xaldun kishilar hayot tarzidagi tafovutlarni, asosan, geografik va boshqa moddiy omillarga bogʻliq deb hisoblagan. Asarda Ibn Xaldun oʻz tarixiy-ijtimoiy nazariyasini bayon qilib, axloq va ijtimoiy muassasalar kishilar turmushi bilan bogʻliqligini hamda mehnat va kishilarning oʻzaro munosabati jamiyat hayotida muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlagan. Ibn Xaldun tarixiy-ijtimoiy taraqqiyotning moddiy tamoyillarga asoslanishi haqida fikr yuritgan.

## Yana qarang

* Kitob ul-Ibar
* Muqaddima

## Manbalar
Ibn Xallikon

**Ibn Xallikon Ahmad Ibn Muhammad Ibn Shamsuddin Abulabbos albar-makiy al-Arbiliy ash-Shofiʼiy** (1211.23.9, Arbil - 1282.21.10) -irokdik arab tarixchisi. Halab va Damashqda tahsil koʻrgan, Qohirada oʻqigan (1238). 1261-yil Damashqqa qozi-kalon qilib tayinlangan. Keyinchalik Qohira qozikaloni yordamchisi va "Alfaxriyya" va b. madrasalarda dars bergan. 1256—74 yillarda "Vafayot ul-aʼyon va anboʼ abnoʼ iz-zamon" ("Mashhur kishilar vafoti va zamondoshlar haqida xabarlar") nomli yirik asar yozgan. Unda mashhur olim va adiblar tarjimai holi (xususan, movarounnahrlik olimlar toʻgʻrisida), Huroson va Movarounnahrda Arab xalifaligi davrida roʻy bergan ijtimoiy-siyosiy voqealar (Muqanna voqeasi va b.), xalifalikdan ajrab chiqqan sulolalar (tohiriylar, safforiylar, somoniylar) tarixiga oid, shuningdek, Yaqin va Oʻrta Sharqning siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayoti haqida qimmatli maʼlumotlar berilgan. Bu asar Gyottingen (1835—43), Parij (1838—42), Qohira (1892), Teqron (1867) va Istanbul (1863) da nashr etilgan.

## Manbalar
Ibn Hurdodbeh

**Ibn Hurdodbeh Abulqosim Ubaydulloh Ibn Abdulloh** (820-913) – geograf va tarixchi. Eronda tugʻilgan, Bagʻdodda maʼlumot olgan.

Jibal viloyati (Eronning shimoli-gʻarbida) aloqa mahkamasi boshligʻi vazifasida ishlagan. Musiqa, tarix, meteorologiya, pazandachilikdan ham xabardor boʻlgan. Ibn Hurdodbehning arabcha bizgacha yetib kelgan ilk geografik bayoniy uslubdagi „Kitob masolik ul-mamolik“ (Mamlakatlarga boradigan yoʻllar haqida kitob) asarida, jumladan, Kaspiy dengizi boʻyidan to Gʻarbiy va Sharqiy Turkistongacha boʻlgan hududdagi mamlakatlar va ularning aholisi, shaharlar orasidagi masofa, yoʻllar, aholidan olinadigan soliqlar haqida muhim maʼlumotlar bor.

## Manbalar
Ibn Yunus

**Ibn Yunus** (950-1009) - arab astronomi. Qohira yaqinidagi rasadxonada kuzatish ishlarini olib borib, shu asosda Oy, Quyosh va sayyoralar haraka-tining astronomik jadvalini tuzdi. I. Yu. pretsession doimiylik qiymatini va ekliptikaning ekvatorga ogʻish burchagini aniqladi, yassi va sferik uchburchaklarning yechish uslublarini takomillashtirdi, gnomonni yaxshiladi. Bunda gnomonning soyasi Quyosh markazi emas, balki Quyosh diskining yuqorigi chekkalari gorizontdan balan-dligini koʻrsatishini isbotlagan. 

## Manbalar
Ibn Havqal

**Ibn Havqal**, Abulqosim ibn Havqal an-Nisibiy (? — Bagʻdod, 976) — arab sayyohi va geografi. 931—943 yil larda Magʻrib va Mashriq mamlakatlari, Sitsiliya o., Italiya, Ispaniya, Mesopotamiya (Ikki daryo oraligʻi), Eron boʻylab sayohat qilgan; Kordovada maʼlum vaqt yashagan. 952 yil da Istaxriyning "Kitob masolik al-mamolik" ("Mamlakatlar yoʻllari haqida kitob") asaridagi va haritalaridagi chalkashliklarni uning roziligi bilan tuzatib, keyinchalik shu asosda "Kitob ul-masolik va-l-mamolik" ("Yoʻllar va mamlakatlar haqida kitob") deb atalgan mukammal asar yaratgan. Mazkur kitobni yozishda Ibn Hurdodbeh, Jayhoniy, Qudama ibn Jaʼfar asarlaridan ham foydalangan. I. H. ning Afrika va Yevropadagi mamlakatlarga oid xabarlari, xususan, etnik maʼlumotlari oʻsha davr ilmfani uchun muhim yangilik boʻldi. 

## Manbalar
Ahmad ibn Hanbal

**Abu Abdulloh Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal** (780-yil, Bagʻdod – 855-yil, Bagʻdod) — ilohiyotchi olim, sunniylikdagi hanbaliylik mazhabining asoschisi va imomi.

## Hayoti
Otasi Hurosonlik boʻlib, I. H. tug'ilishidan bir oz avval oilasi bilan Bagʻdodga koʻchib oʻtgan. I. H. oʻsmirligidanoq hadis va fiqhni oʻrgana boshladi, zamonasining yirik ulamolari, jumladan Abu Yusuf va ash-Shofiʼiylar bilan muloqotda boʻldi. 816—833-yillarda Bagʻdodda mudarrislik qilib, fiqh ilmi bilan ham shugʻullandi. I. H. anʼanaviy sunniylikni himoya qilgan, muʼtaziliylarga qarshi kurashgan. Abbosiy xalifalar: Maʼmun (813 — 833), Muʼtasim (833-842) va Vosiq (842-847) lar davrida muʼtaziliylar oqimi taʼlimoti rasmiy eʼtiqod sifatida eʼtirof etilgach, I. H. mansub boʻlgan anʼanaviy islom tarafdorlari taʼqib ostiga olingan edi. Aslida anʼanaviy islom ulamolari va muʼtaziliylar oʻrtasidagi bahs bir asrdan (xalifa Hishom (724—743) davridan) beri davom etib kelar, ular islom ummasining parchalanishida bir-birini ayblardi. Maʼmun ana shu bahsga barham berish, muʼtaziliylarning bir necha aqidalari va, ayniqsa, Qurʼonning yaratilganligi (yaʼni Alloh tomonidan yaratilgani, bunga Muhammad ham daxldorligi) haqidagi fikrni qaror toptirish maqsadida 833-yil maxsus xayʼat tuzdi va barcha ulamolarni imtihon (mehna) qildirdi. Bu aqidalarni qabul qilmagan din arbobi Qurʼonni Alloh bilan bir darajaga qoʻyuvchi mushrik, yaʼni koʻpxudolik tarafdori deb eʼlon qilinar va shunga yarasha jazoga tortilardi. Oʻz fikrlaridan qaytmagan bir necha ulamo qatori I.H. 2-yil zindonda yotdi. Ozodlikka chiqqach, umrining oxirigacha diniy-siyosiy faoliyatini davom ettirdi. Pirovardida mehna kutilgan natija bermadi va anʼanaviy islom tarafiga oʻtgan xalifa Mutavakkil (847—861) 848-yil mehnani bekor qildi. Keksayib qolgan I. H. Bagʻdodda endi oʻzining nomi bilan atala boshlagan diniy-siyosiy harakatning gʻoyaviy rahnamosiga aylandi. Bagʻdod va Basradagi faol muʼtaziliylarning roʻyxati tuzilib, ular qirgʻin qilindilar. 9- a. ning 20—40-y, lari musulmon ummasida yuz bergan parokandalik holatini tahlil qilib, I. H. islomning "oltin davri" — Muhammad (sav) va ilk xalifalar davriga qaytish kerak degan xulosaga keldi. Ayniqsa, "bidʼat" masalasida u keskin mavqeda boʻldi. Uning fikricha, Qurʼonga, Hadisga va musulmon ulamolarining ilk uch avlodi fikri (ijmo) ga asoslanmagan din va hayotga oid har qanday "yangilik" qoralanmogʻi darkor. Siyosat sohasida I. H. diniy-siyosiy kurash, fitna-isyonlar uyushtirish joiz deb hisobladi. Shuningdek, u diniy arboblar hokimga taʼsir oʻtkazishlari lozim, deb uqtirdi. I. H. taʼlimotini uning shogirdi albarbahariy (847— 941) oʻz asarlarida davom ettirdi. Hanbaliylik mazhabi nazariyasi Ibn al-Javziy (1116-1200) va Ibn Taymiya asarlarida oʻz ifodasini topdi. I. H. taʼlimoti 18- a. oxirlarida vahhobiylikning shakllanishiga asos boʻldi. I. H. ning "6 aqida" (islom dini ahkomlarining qisqacha bayoni), hadislar toʻplamlari, shu jumladan 30 ming hadisni oʻz ichiga olgan "Musnad" (Suyanchiq yoki "Isnodli hadislar toʻplami") va imon-eʼtiqod, fiqh va ibodat masalalari boʻyicha risolalari hozirgacha saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Havolalar
Ibodat

**Ibodat** ( — sigʻinmoq, bosh egmoq) — gʻayritabiiy kuchlarga (xudo, ruh va boshqalar) sig‘inish, iltijo qilish. Ibodat har qanday dinga xos. Turli dinlarda turlicha Ibodat qilinadi. Diniy eʼtiqodning tarkibiy qismi sifatida Ibodat qatʼiy tartib va qoidalarga boʻysundirilgan. Masalan, xristianlar xochga choʻqinadilar, musulmonlar kuniga besh vaqt namoz oʻqib ibodat qiladilar. Islomda diniy pok hisoblanmaganlar, akli norasolar, xastalar Ibodat dan ozod qilingan. Ibodat yakka holda yoki koʻpchilik boʻlib bajariladi. Diniy taʼlimotga koʻra, butun borliqni unutib, oʻzini faqat xudoga yaqinligini, unga itoatkorligini his etgan holda ibodat qilish kerak.

## Manbalar

## Havolalar
Ibodatxona

**Ibodatxona** – dindorlarning xudoga muayyan tartibda sigʻinadigan joyi, diniy rasm-rusum va marosimlar oʻtkaziladigan bino, inshootlar majmuasi. Ibodatxonaning qurilish uslubi va meʼmoriy bezagi diniy mavzular bilan bogʻliq: mas, xristianlik Ibodatxonalari cherkov, sobor, monastir va boshqa, katoliklarda kostyol, kapella va boshqa, buddizm Ibodatxonalari tera, pagoda, zikkurat, dagoba, stupa va boshqa, yahudiylarda sinagoga, musulmonlarda masjid kabilar.

Ibodatxonalar kadimdan yirik jamoat binolari hisoblangan. Qadimgi Misr ehrom (piramida) lari, Ossuriya va Bobilda zikkuratlar, Hindiston, Xitoy, Yaponiyada stupalar, Qadimgi Rimda haykaltaroshlik va rassomlik asarlari bilan bezatilgan xashamatli Ibodatxonalar qurilgan. Keyinchalik Yevropada bazilika, roman, gotika, barokko, klassitsizm, konstruktivizm uslubida qurilgan gumbazli Ibodatxonalar keng tarqalgan.

Oʻzbekiston hududida turli davrlarda Budda Ibodatxonalari (Qoratepa, Fayoztepa), masjidlar, cherkov, kostel, monastirlar barpo etilgan. Ibodatxonalarning taraqqiyot tarixi diniy talablardan tashqari, turli xalqlarda meʼmoriy taraqqiyotning umumiy yoʻnalishi bilan ham belgilangan.

## Manbalar
Ibodiyev Abduvahob

**Ibodiyev Abduvahob**, Mulla Abduvahob Ibodiy (1877, Qoʻqon — 1943) — Oʻzbekistonda maorif tashkilotchilaridan, taraqqiyparvar muallim. 23 yoshidan maorif ishlari bilan shugʻullangan. Madrasada tahsil olgach, 1901-yil Qoʻqonda "Maktabi voqiya" ("Hayot maktabi") deb nomlangan yangi usuldagi maktab ochdi va oʻzi muallimlik qildi. Keyinchalik maktab "Irfon" ("Ilm") deb nomlandi va 1918/19 oʻquv yilidan 1namuna xalq maktabiga aylantirildi. Bu yerda oʻzi mudir va muallim boʻlib ishladi. 1919-yil yetim va muh-toj bolalar uchun Qoʻqonda 100 oʻrinli internat tashkil etildi va I. unga mudir qilib tayinlandi. 1923-yil I Qoʻqon sh. maorif boʻlimining topshi-rigʻi bilan 2 bosqichli oʻzbek maktabini tashkil etdi (1-bosqich 1—3 sinf, 2-bosqich 4—5 sinfdan iborat boʻlgan) va shu maktabda mudir hamda muallim boʻlib ishladi. Akademik Tesha Zohidov, shoir va publitsist Shokir Sulaymon va boshqalar shu maktabni tugatganlar. 1927-yil internatlar qayta tashkil etilishi munosabati bilan I. bolalar uyida kariyb 10-yil mudir boʻlib ishladi. I. yangi usul maktablari uchun nashr qilingan "Tahsil-ul alifbo" ("Alifbo oʻqishi", Toshkent, 1912) alifbe kitobi, "Eʼtiqodi islomiya" ("Islom eʼtiqodi", Toshkent, 1914) qoʻllanmasi muallifi. "Mehnat qahramoni" (1936). Qatagʻonga uchrab 1937-yil 16sent. da qamoqqa olingan va oʻsha yerda vafot etgan.

## Manbalar
Ibodiylar

**Ibodiylar**, abodiylar — xorijiylar jamoalaridan biri, 7-asr ning 2-yarmida yashagan Abdulloh ibn Iboz (Aboz) izdoshlari. Ular oʻz qoʻzgʻolonlari bilan abbosiylarning hokimiyatni egallashlariga yordam berganlar. Hoz. Shim. Afrikada, Ummon, Zanjibarda I. jamoalari bor. I. diniy-siyosiy karashlari asosini imomat haqidagi taʼlimot tashkil etadi. Ular yagona imomat gʻoyasini qatʼiy qilib qoʻymasalarda, bir vaqtning oʻzida musulmon olamining turli joylarida bir necha imomlar boʻlishi mumkin, deb hisoblaganlar. I. ning qarashlarida sunniylar va muʼ-taziliylarning aqidaviy gʻoyalari oʻz ifodasini topdi. I. odamlarning qil-mishlarini vujudga keltiruvchi Allohdir, deb biladilar. I. siyosiy va diniy sabablarga koʻra kishini oʻldirishni rad etgan (xorijiylarning aqidasi) boʻlsalar ham antropomor-fistlar (xudoni odam qiyofasida ta-savvur qiluvchilar) ni oʻldirsa boʻladi, ularni, xotinlari va bolalarini asir olish, mol-mulklarini oʻlja sifatida qoʻlga kiritish mumkin, deb hisoblardilar. Boshqa xorijiylardan farqli ravishda I. musulmonlar orasidan chiqqan oʻz raqiblarini "kofir" sanamasdilar, ular bilan nikohlanishga ruxsat berardilar. I. taʼlimotining tarafdorlari koʻpgina musulmon mamlakatlarida bor edi, biroq ular diniy sohada ham, siyosiy sohada ham yak-dil boʻlmaganlar. Ularning diniy eʼtiqod va marosimlari sunniylik va shialikdagi oqim, firqalardagi eʼtiqod va marosimlardan oʻzining ayrim xususiyatlari bilan farq qiladi.

## Manbalar
Ibn Yamin Faryumodiy

**Ibn Yamin** , **Ibn-i Yamin** ham yoziladi;   1286/87-1368) - fors shoiri, Ilxonlik, Sarbadorlar va Kartidlar hukmronligida xizmat qilgan.

## Biografiya
Ibn Yamin 1286/87- yillarda Xuroson g'arbidagi Faryumod shahrida tug'ilgan  .U mahalliy yer egalari oilasiga mansub bo'lib, ular qadim zamonlardan beri shunday maqomga ega edilar. Uning otasi Xuroson hokimi Xoja Alaiddin Muhammadning *mustavfisi* (moliya mudiri) edi. Ibn Yamin o‘sha paytda madaniyat markazi bo‘lgan ona shahrida ta’lim olgan  . U asosan tibbiyot va adabiyot bilan bog'liq boʻlgan odatiy ma'lumotga ega edi. Ibn Yamin yoshligida otasi ham shoir bo‘lganligi sababli she’riyatga qiziqadi. Ibn Yamin 1323/24- yillarda otasining vafotidan keyin saroy shoiri, moliya xodimi, keyinroq Xoja Alaiddin Muhammadning *mustavfisi* etib tayinlandi. U ham oxir-oqibat *[[amir]]* unvonini oldi  .Ibn Yamin saroy hayotini yoqtirmasdi va 1327–1329 yillarda oʻzining Xoja Alaiddin Muhammad bilan toʻqnash keldi, uning oʻrniga Tari Tagʻiy keldi. Yangi hokim zolim bo‘lib, dastlab Ibn Yaminning ko‘p mol-mulkini musodara qilgan, keyin esa qolganini tortib olgan. 1337-yilda Ibn Yamin Gurgan shahriga borib, u yerda Ilxonlik taxtiga daʼvogar Togʻa Temurning (1353-yilda vafot etgan) saroy shoiri boʻlib xizmat qiladi. 1341- yilda Ibn Yamin sarbadorlar xizmatiga kirdi. .

Musulmon shia Ibn Yamin o'n ikki imom va Karbalo jangi haqida yozgan birinchi shoirlardan biridir .

## Manbalar
Ibn Qutayba

**Ibn Qutayba Abu Muhammad Abdulloh Ibn Muslim Al-Marvaziy** (828— Bagʻdod — taxminan 889) — arab filologi, tarixchi va yozuvchisi. Asli marv (hoz. Turkmanistonning Mari sh.) lik, Bagdodda yashagan. Arab filologiyasining Bagʻdod maktabi asoschisi. Qad. adabiy yodgorliklarni toʻplash, tizimga solish va tanqidiy oʻrganish bilan shu-gʻullangan. "Taqvim ullison" ("Tilni toʻgʻrilash"), "Kitob fi xalq il-inson" ("Insonning yaratilishi haqida kitob"), "Diyvon ul-kuttob" ("Kotiblar devoni"), "Tabaqot ush-shuaro" ("Shoirlarning tabaqalari") va b. asarlar muallifi. "Uyun ul-axbor" (10 jildli, "Axborot manbalari") adabiy-tarixiy tazkirasida davlat hokimiyati, qoʻshin xususida, bundan tashqari, yomon xulq-odatlar tanqid qilinadi, maʼrifat, birodarlik, insoniy tuygʻular ulugʻlanadi. I. Q. ning "Adab ulkotib" ("Kotibning sanʼati"), "Ash-sheʼr va-sh-shuaro" ("Sheʼriyat va shoirlar") asarida xat va sheʼr sanʼati haqida fikr yuritilgan.

## Manbalar
Ibodulla sulton

**Ibodulla sulton** (?—1586) — shayboniy sultonlardan, Abdullaxon II ning inisi. Iskandarxon (1563—1583) va Abdullaxon II (1583—98) hukmronligining dastlabki yillarida Samarqand hokimi boʻlgan. 1583 yil Abdullaxon bilan oralari buzilgan, Abdullaxon Andijonda isyon koʻtargan Isfandiyor sultonga qarshi qoʻshin tortganda Ibodulla sulton unga koʻshilishdan bosh tortgan. Doʻstum sulton (Toshkent hokimi), Isfandiyor sulton (Andijon hokimi) va Oʻzbekxon (Hisor hokimi) bilan Abdullaxonga qarshi ittifoq tuzib (1586 yil 3 avgust) Ibodulla sulton boshliq qoʻshin Buxoro atrofini talon-toroj qilgan. 16 avgustda fitnachilar tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Ismoil Ibodov

**Ismoil Yusupovich Ibodov** (1927.25.10 - Andijon - 1998.1.5) - xirurg, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1969), professor (1971). Toshkent tibbiyot akademiyasi (1953). Andijon viloyat kasalxonasi xirurgiya boʻlimida ordinator (1953— 58), Anjidon tibbiyot instituti umumiy xirurgiya kafedrasi assistenta, dotsenti, kafedra mudiri va professor (1958— 96). Ilmiy ishlari, asosan, meʼdaichak, jigar va buyrak kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalariga bagʻishlangan. Bolalarda siydik toshini olish operatsiyasida qovuqni yuqoridan kesib, bir qatorli chok solish usulini amalda joriy etgan.

## Manbalar
Sattorxon Ibodullayev

**Sattorxon Ibodullayev** (1930.2.1 — Janubiy Qozogʻiston, Turkiston sh., Qar-noq qishlogʻi) — geolog olim. Oʻzbekistonda (1975), Qoraqalpogʻistonda (1994) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Geologiya--mineralogiya fanlari doktori (1976), professor (1979). Oʻrta Osiyo universitetining geologiya fakultetini tugatgan (1951). 1953—67 yillarda Toshkent Davlat Universitetida ishlagan. Oʻrta Osiyo geologiya va xom ashyo ilmiy tad-qiqot instituti direktori (1976 — 81), ToshPI geologiya va razvedka fakultetida kafedra mudiri (1981—83), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1983—88), Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalash muhandislari instituti prorektori (1988-92), rektori (1992-95), geodeziya kafedrasi mudiri (1995-yildan). Ibodullayevning ilmiy ishlari geologiya-geodeziya masalalariga bagʻishlangan.

## Manbalar
Ibora

Ibora (arabcha: عبارة, ʿibāra) soʻzi, asosan „soʻzlash“, „ifodalash“ yoki „tushuntirish“ maʼnolarini anglatadi. Tilshunoslikda ibora, maʼlum bir fikrni yoki tushunchani ifodalovchi soʻzlar birikmasidir. Bu soʻzlar birga ishlatilganda, ularning umumiy maʼnosi alohida-alohida olingan soʻzlarning maʼnosidan farq qiladi. Ibora, tilning boy va rang-barang ifodalovchi vositasi boʻlib, koʻpincha ijtimoiy, madaniy va tarixiy kontekstga bogʻliqdir.

## Ibora va Soʻzlarning Tabiati

Ibora, oʻz tarkibidagi soʻzlar birga yangi maʼno yaratadi. Boshqacha aytganda, iboradagi soʻzlar oʻzining oddiy, literal maʼnolaridan farq qiladi va birga ishlatilganda aniq bir tushunchani anglatadi. Ibora tilshunoslikda, asosan, soʻzlarning semantik xususiyatlarini ifodalaydi va shuning uchun tilni chuqurroq tushunish uchun muhim vosita hisoblanadi.

## Misollar:

„Koʻzni ochib yumguncha“ – bu ibora qisqa vaqt ichida sodir boʻladigan hodisani ifodalaydi, yaʼni tezda.
„Boshqa tomondan qarash“ – bu ibora, biror narsaga yangi nuqtai nazardan qarashni bildiradi.

## Ibora va Madaniyat

Ibora tilning ijtimoiy va madaniy jihatlarini aks ettiradi. Bir tilda ishlatilgan ibora boshqa tilda toʻliq tushunilmasligi mumkin, chunki ularning maʼnosi oʻsha tilga xos madaniy kontekstni talab qiladi. Misol uchun, „yurakni eritamiz“ iborasi bir tilda samimiy hislar va mehrni bildirsa, boshqa tilda boshqa bir tushunchani anglatishi mumkin.

## Ibora va Lingvistika

Ibora lingvistik tadqiqotlarda, asosan, frazeologik birliklar sifatida oʻrganiladi. Ularning qanday paydo boʻlishi, tarixi va oʻzgarishlari tilshunoslar tomonidan diqqat bilan oʻrganiladi. Tilshunoslikda iboralar koʻpincha ijtimoiy guruhlar yoki xalqlarning madaniy xususiyatlarini ifodalovchi vosita sifatida tahlil qilinadi.
Ibora Misollarining Tahlili:
1. „Boshqacha yoʻl tutish“ – bu ibora, yangi yoʻlga kirish yoki oʻzgacha qaror qabul qilishni bildiradi.
2. „Yuragini olib tashlamoq“ – bu ibora, biror narsaga nisbatan keskin qarash yoki kuchli his-tuygʻularni anglatadi.

## Xulosa
Ibora – bu tilning eng nozik va boy ifodalovchi vositalaridan biridir. U soʻz birikmalaridan tashkil topgan boʻlib, oʻzining har bir tarkibiy qismlarining maʼnosidan farq qiladi, yangi, aniq bir maʼno yaratadi. Ibora, koʻpincha, tilni boyitish, chuqurroq tushunish va madaniy jihatlarni aks ettirishda muhim vosita sifatida ishlatiladi. Tilda iboralarni toʻgʻri ishlatish, nafaqat muloqotda, balki ilmiy va adabiy yozuvlarda ham muhim ahamiyatga ega.

## Yana qarang

* Gap
* Frazeologizm

## Manbalar

## Havolalar

* Finch, G. 2000. Linguistic terms and concepts. New York: St. Martinʼs Press.
* Kroeger, Paul 2005. Analyzing grammar: An introduction. Cambridge University Press.
* Miller, J. 2011. A critical introduction to syntax. London: continuum.
* Osborne, Timothy, Michael Putnam, and Thomas Gross 2011. Bare phrase structure, label-less structures, and specifier-less syntax: Is Minimalism becoming a dependency grammar? The Linguistic Review 28: 315–364.
* Sobin, N. 2011. Syntactic analysis: The basics. Malden, MA: Wiley-Blackwell.
Ibrohim I Darbandiy

**Ibrohim I Darbandiy** (? — 1417) — darbandiya sulolasi asoschisi, Shirvon shohi (1382—1417). I I rivoyatlarga koʻra, Anushirvon naslidan boʻlib, davlatni adolat va tadbirkorlik bilan idora qilgan. Amir Temur bilan Toʻxshamishnpng manfaatlari Ozarbayjonda toʻqnash kelganda (1385—86) u Shirvonni mustahkamlash va unga Ozarbayjonning boʻlak yerlarini birlashtirish siyosatini ustalik bilan amalga oshirgan. Chunonchi, I. I Amir Temurdek jahongirga qarshilik koʻrsatmoq akldan emasligini idrok etib, darhol uning nomiga xutba oʻqitgan, tanga zarb qildirgan. Soʻng , katta hadyalar bilan yoʻliga peshvoz chiqib, unga itoatkorlik bildirgan va bu bilan u oʻz joni, taxti hamda mamlakatini omon saqlab qolgan. Amir Temur va-fot etgach (1405), I. I temuriylar oʻrtasida boshlangan taxt uchun kurashdan foydalanib, Ozarbayjon mulkdorlari yordamida Shirvon mustaqilligini tiklagan, Gurjiston bilan ittifoqlikda Tabrizni egallagan (1406). Pekin u ittifoqchilari — Kaxetiya podshohi va Sheki hokimi bilan birgalikda qora qoʻyunlilarga qarshi jang qilib yengilgach (1410), Shirvon yana oʻz mustaqilligini yoʻqotgan.

## Manbalar
Tamgʻachxon

**Ibrohim Ibn Nasr**, Boʻritegin, Tamgʻachxon Ibrohim (1000 — 1070) — Movarounnahrdagi Gʻarbiy Qoraxoniylar xoqonligi nomli Turkiy davlatning asoschisi (1040—70).

Qoraxoniylardan. Otasi — Nasr ibn Ali. Iloq hokimi (1017—21). Bu yerda Boʻritegin, amir va malik unvonlari bilan tangalar zarb ettirgan. Qoraxoniy beklaridan Alitegin turkmanlar yordamida Movarounahrni bosib olgan paytda (1025) I. ibn N. uning farzandlari qoʻliga asir tushgan. 1037-yil asirlikdan qochib Xoʻjandni egallagan. Biroq, akasi, Fargʻona hukmdori Muhammad bilan chiqisha olmay, jan. ga yoʻl olgan va Chagʻoniyonni bosib olgan. Bu yerda kuch toʻplab Movarounnahrning markaziy hududlariga bostirib kirgan va Kesh, Samarqandni egallagan (1040). Ibrohim ibn Nasr oʻzini Tamgʻachxon deb eʼlon qilgan va mustaqil davlat birlashmasi — Gʻarbiy Qoraxoniylar xoqonligiga asos solgan. I. ibn N. 1041—42-yil larda Buxoroni egallagan. 1043-yil Chagʻoniyonni gʻaznaviylar, soʻngra bir oz vaqtdan keyin saljuqiylar bosib olgan. I. ibn N. saljuqiylar bilan Termiz va Balxga egalik qilish uchun kurashgan. 11 -a. oʻrtalarida Sharqiy xoqonlikni qamrab olgan oʻzaro janjallar, nizolardan foydalanib I. ibn N. Fargʻona, Shosh, Isfijob, Taroz va hatto Qoraxoniylarning Chu vohasida joylashgan asosiy poytaxti Bolasogʻunni ham egallab olgan. Biroq, shunga qaramasdan, u Samarqandni oʻz poytaxtiligicha qoldirgan. Umrining oxirida falaj boʻlib qolgan Ibrohim hokimiyatni oʻgʻli Shamsulmulkka topshirgan. Tamgʻachxon Ibrohim oʻqimishli, aqlli va tadbirkor xoqon boʻlgan. Oʻz siyosatida ulamolarga tayanib ish yuritgan. U Samarq-andda tartib-osoyishtalik oʻrnatish va uning xavfsizligini taʼminlash toʻgʻrisida alohida gʻamxoʻrlik qilgan, oʻgʻrilik va talonchilik uchun qattiq jazolagan. Qurilish ishlariga katta eʼtibor bergan. Masalan, 1066-yil uning buyrugʻi bilan Qusam ibn Abbos maqbarasiga yaqin joyda Madrasa qurilgan, shuningdek, Samarqandda qasr ham qurdirganligi maʼlum.

## Adabiyot
* Kochnev B. D., Ibraxim ibn Nasr — sozdatel Zapadnogo Karaxanidskogo kaganata. Drevniye sivilizatsii Yevrazii. Istoriya i kultura, M., 1998;
* Samarqand tarixi, 1-j., T., 1971.

## Manbalar

Qoraxoniylar
Ibrohim Loʻdiy

**Ibrohim Loʻdiy** (?-1526) — Loʻdiylar sulolasining uchinchi va soʻnggi vakili, Dehli sultoni (1517—1526). 1517-yil otasi Sikandar (1488—1517) vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan. Ibrohim Loʻdiy oʻz xukmronligi davrida ichki nizolarga barham berib, markaziy xokimiyatni mustahkamlagan, qoʻshni Gvalior rojasi Vikramajit va Mevar rojasi Rano Sango ustidan gʻalaba qozongan. Ammo, 1526-yil Bobur bilan boʻlgan Panipat jangida yengilib, halok boʻlgan.

Ibrohim Loʻdiy davrida mamlakatda ilm-fan va madaniyat birmuncha taraqqiy etgan. Oʻsha vaqtlarda bunyod etilgan bir qancha meʼmoriy yodgorliklar hozirgacha saqlanib qolgan.

## Manbalar
Ibrohim Mirzo

**Ibrohim-Sulton** (1394 – 3-aprel 1435) – temuriylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, Fors hukmdori (1415-1435), Movarounnahr hukmdori Shohruhning oʻgʻli va Temurning nabirasi. U rassom va xattot, shuningdek, Temurning tarjimai holi boʻlgan tarixchi va shoir Sharafiddin Yazdiyning homiysi sifatida tanilgan.

## Biografiyasi
Shohruhning ikkinchi oʻgʻli (1377-1447). 1415-yilda Ibrohim-Sulton Fors mintaqasini (Fors) otasi Shohruhdan oladi.

Ibrohim-Sulton buyuk rassom, jonkuyar xattot va kitob yigʻuvchi edi. Diniy masalalarda mushohada yuritish qobiliyati bilan tanilgan u Sherozda asos solgan ikkita madrasa va kamida beshta Qur’on nusxasiga shaxsan taqvodor yozuvlarni yozib qoʻygan. U tomonidan nasx yozuvida yozilgan va 1427-yil iyun oyida tugallangan ikki jilddan iborat qoʻlyozma Qur’on saqlanib qolgan. Ikki jildlik ushbu qoʻlyozma ilk temuriylar davri qoʻlyozmalariga namunadir. Sherozdagi Qur’on darvozasi tepasida joylashgan kichik bir xonada saqlangan. Darvoza ostidan oʻtayotgan sayohatchilar Sherozga yoki undan qaytishni boshlaganlarida muqaddas kitobning marhamatini olishlariga ishonishgan. 1937-yilda darvozadan ikkita Qur’on olib tashlangan va Sherozdagi Pars muzeyiga olib ketilgan va ular hozirgacha saqlanib qolgan.

## Bir oila

### Xotinlar
Ibrohim Sultonning toʻrt xotini bor edi:

* Alu Chuxr Sariqtoshning qizi Mihr Sulton ogʻa;
* Amirak Kauchinning qizi Fotima Sulton ogʻa;
* Jahon begi ogʻa, Abdulloh Toifiyning qizi;
* Boyazid Sivishning qizi Sulton ogʻani boshqaring.

### Oʻgʻillari
Ibrohim Sultonning toʻrt oʻgʻli bor edi:

* Sulton Ishoq Mirzo, Fotima Sulton ogʻadan;
* Sulton Muhammad Mirzo, Jahon Beki Ogʻadan;
* Begi Sulton ogʻadan Ismoil Mirzo;
* Sulton Abdulloh Mirzo, Mihr Sulton ogʻadan.

### Qizlari
Ibrohimning ikki qizi bor edi:

* Ruqaiya begi begim, Mihr Sulton ogʻadan;
* Zaynab Sulton Begim, Fotima Sulton ogʻadan.

## Manbalar

## Adabiyot

* E. Glassen: BĀYQARĀ (ing.). Iranika entsiklopediyasi. [dostęp 16 kvetnia 2017].
* Beatrice Forbes Manz: Temuriylar Eronida hokimiyat, siyosat va din. Kembrij: Kembrij universiteti nashriyoti, 2007. ISBN 0-521-86547-6 .
* Priscilla P. Soucek: EBRĀHĪM SOLṬĀN (ang.). Iranika entsiklopediyasi. [dostęp 16 kvetnia 2017].
Ibrohim ota maqbarasi

**Ibrohim ota maqbarasi** - Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15— 17-asr lar). Rivoyatlarga koʻra, Xoʻja Ahmad Yassaviyning otasi Ibrohim ota mozori (qabri) ustiga qurilgan deb taxmin qilinadi. Maqbara (tarhi 6,7x9,34 m, bal. 4,5 m) bir xonali, oldi peshtoqli (bal. 5,65 m), gumbaz tomli. Tarzlari bezaksiz, ichkarisi ganch suvoq qilingan. Poliga gʻishtyotqizilgan. Eshik tepasidagi tuynukka panjara ishlangan. Maqbaraning gʻarbida yer sathidan 1,5 m chuqurlikda chillaxona ham bor. Maqbara keyingi asrlarda bir necha marta taʼmir qilingan.

## Manbalar
Ibrohim posho

**Ibrohim posho**, Ibrohim bosho (1789, Kavala, hozirgi Gretsiya hududida —1848.10.11, Qohira) — Misr davlat va harbiy arbobi. Otasi Muhammad Ali oʻtkazgan iqtisodiy islohlarda va Misr armiyasini tuzishda qatnashgan. 1807—12 yillarda daftardor (moliya boʻlimi boshligʻi); 1812—16 yillarda Yuqori Misr gubernatori. Misr armiyasining qoʻmondoni (1816—41). Misr armiyasi I. p. rahbarligida Arabistondagi vahhobiylar harakatini (1816—18) bostirgan. Sudanni egallagan (1820—22). I. p. Gretsiyadagi milliy ozodlik harakati (1821—29) ni bostirishda qatnashgan. Misrturkiya urushida bir necha gʻalabaga erishgan (1831—33). I. p. bosib olingan mamlakatlar (Falastin, Suriya, Livan) gubernatori (1833—40). 1847 yil dan esa Misr hukmdori. 1848 yil iyundan Usmonli turk hukumati uni Misrning voris poshosi qilib tayinladi.

## Manbalar
Ibrohim davron

**Ibrohim Davron** (taxallusi; asl ism-sharifi **Mirzaaʼzam Ibrohim oʻgʻli**) (1874, Qoʻqon – 1922.5.4) – oʻzbek shoiri, maʼrifatparvar, dramaturg, publitsist. Davron, asosan, sheʼr va pyesalar, maqolalar yozgan. „Ashʼori nisvon“, „Turkcha figʻonlar“ (1912), „Oltin soʻzlar“ (1912), „Taʼlim jugʻrofiyasi“ (1913), „Madaniy jumboqlar“ (1914) sheʼr va topishmoq toʻplamlari; „Ogʻir hollar“, „Vatan ishqi“, „Tengsiz uylanish“ (1916) va boshqa pyesalarida vatan taqdiri uchun qaygʻurgan, ayollarning ahvoli, chor Rossiyasi zulmi ostidagi ogʻir hayotni tasvirlagan, xalqni bilim olishga chaqirgan. Ibn Sino asarlari taʼsirida tibga oid lugʻat tuzgan (nashr etilmagan). Qoʻqonda birinchi boʻlib suratxona (1901), „Madoro“ („Quvvat“) nomli kutubxona ochgan (1912). Hamza bilan hamkorlikda „Kengash“, „Hurriyat“ jurnallarini chiqargan, jurnallarda rassomlik qilgan, yoshlar tarbiyasiga oid maqolalar yozgan. 1918-yil dan boshlab maktablar ochish ishlarida faol ishtirok etgan. Davron asarlari „Sadoi Turkiston“, „Turkiston viloyatining gazeti“da bosilgan.

## Adabiyotlar
* Sharipov J., Oʻzbekiston tarjima tarixidan, Toshkent, 1965-yil.
* Jalolov T., Usmonov J., Zahmatli umrning zarhal sahifalari, Toshkent, 1983-yil.
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Ibrohim ibn Masʼud

**Ibrohim ibn Masʼud** (? -1099) — Gʻaznaviylar davlati hukmdori (105999). Masʼud I (1030-41) ning oʻgʻli, Maxmud Gʻaznaviyning nabirasi. Akasi Farruxzod (1053—59) vafot etgach, taxtga oʻtirgan. Farruxzod hukmronligi davrida saljuqiylar bilan boshlangan urushni toʻxtatib, oʻzaro sulh tuzishga (1059) va hatto Malikshoh (1072— 92) ning qizini oʻgʻli Masʼud (1099—1114) ga olib berib, ular bilan quda-anda boʻlishga muvaffaq boʻlgan. Soʻng, Hindistonga qoʻshin tortib, bobosi Mahmud Gʻaznaviy u yerda zabt eta olmagan bir qancha qalʼa va viloyatlarni fath qilgan, aholisini Islomga kiritgan. I. ibn M. gʻoyatda taqvodor, adolatli, xalqparvar, ilmparvar hukmdor boʻlgan.

## Manbalar
Abduqahhor Ibrohimov

**Abduqahhor Abdusamatovich Ibrohimov** (1939-yil 16-avgust, Toshkent) — yozuvchi, dramaturg, publitsist, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1990). Toshkent davlat universiteti filologiya fakultetining jurnalistika boʻlimini tugatgan (1962). „Oʻzbekiston madaniyati“ gazetasida adabiy xodim va boʻlim mudiri (1962—1972), „Guliston“ jurnalida masʼul kotib (1972—1975), „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“ gazetasida boʻlim mudiri (1978—1984), Oʻzbekiston Madaniyat vazirligida repertuar-tahrir hayʼati bosh muharriri (1984—1986), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida konsultant va yetakchi konsultant (1990—1993), „Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat“ markazida bosh mutaxassis (1994-yildan). Adabiy faoliyati 60-yillarda boshlangan. „Qoya ostida“ (1972), „Soʻnggi nur“ (1977), „Osmon yaqin, yer yumshoq“ (1982) hikoyalar toʻplamlari, „Uyqu kelmas kechalar“ (1998) romani muallifi. „Til – taqdir demak“ (1990), „Vatan tuygʻusi“ (hamkorlikda, 1996), „Bizkim, oʻzbeklar“ (1999) kabi badiiy va siyosiy publitsistik asarlarida til, koʻhna milliy davlatchiligimiz tarixi aks ettirilgan. „Birinchi boʻsa“ lirik dramasi „Yosh gvardiya“ (hozirda Abror Hidoyatov nomli) teatrida sahnalashtirilgan (1971). Bundan tashqari, „Arra“ (1971), „Mayli, mayli“ (1972), „Zoʻldir“ (1973), „Meni aytdi demang“ (1973), „Tanisangiz kerak“ (1974), „Sochqi“ (1976), „Tovushsiz karsaklar“ (1980), „Oʻzbekcha nikoh“ (1993), „Shaytonning yoʻli“ (1994) va boshqa pyesalari Oʻzbekistonda va boshqa davlatlarning teatrlarida sahnalashtirilgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

## Manbalar
Aysar Ibrohimov

**Aysar Ibrohimov** (1910-yil 5-may, Asaka — 1989-yil 29-iyun, Andijon) — aktyor, qoʻshiqchi. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1970).

## Biografiyasi
Aysar Ibrohimov 1910-yili 5-may kuni Andijon viloyatining Asaka shahrida dehqon oilasida dunyoga kelgan. Qashqadaryo yaylovlarida qoʻy boʻqib katta boʻlgan. Qashqadaryoda toʻliqsiz oʻrta maktabni tamomlab, 1927-yili 17 yoshida otasining talabiga binoan Fargʻona shahridagi tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga kirgan.

Aysar Ibrohimov havaskorlar toʻgaragida ishtirok etib, qoʻshiq kuylab yurgan. Fargʻonaga Andijon teatri guruhi kelib, sahnada „Farhod va Shirin“ musiqali dramasini namoyish qilishgan. Spektaklda bosh rolni Muhitdin Qoriyoqubov ijro qilgan. Namoyishni tomosha qilgan Aysar Ibrohimov Muhiddin Qoriyoqubovdan ilhomlangan va qoʻshiq kuylashga boʻlgan ishtiyoqi yanada ortgan. Aysar Ibrohimov Navoiyning „Farhod va Shirin“ hamda „Layli va Majnun“ asarlarining koʻp qismlarini yod olgan.

Aysar Ibrohimov ijodiy faoliyatini 1929-yili Asakada tashkil qilingan havaskorlar teatrida boshlagan. Mustaqil oʻqib, oʻrgangan. Unga berilgan rollarning katta yoki kichikligiga ahamiyat bermay ularni yaxshi ijro qilishga harakat qilgan.

Aysar Ibrohimovning sanʼatdagi qobiliyatini payqagan Ziyod Said, Mannon Uygʻur, Yatim Bobojonov uni Hamza nomidagi akademik drama taetriga taklif qilgan. Aysar Ibrohimov teatr sahnasida „Halima“ spektaklida Neʼmat, „Arshin mol-olan“ spektaklida Asqar obrazlarini ijro etib, muxlislar olqishiga sazovor boʻlgan.

Aysar Ibrohimov 1931 — 1933-yillar Hamza teatri qoshidagi koʻchma Ishchi-yoshlar teatri, Fargʻona teatri, Chust kolxoz-sovxoz teatrida, 1933-yildan Andijon teatrida aktyor boʻlib faoliyat yuritgan.

Andijon teatrida Aysar Ibrohimov Toʻxtasin Jalilov, Rasul Sultonov, Murod Qoʻldoshev, Vahob Azimov, Asad Ismatov singari ustoz-sanʼatkorlar bilan birga faoliyat yuritgan va ular Aysarga asosiy rollarni topshirishgan. Aysar Ibrohimovning Andijon teatridagi ilk roli Shopur obrazida boʻlgan. Sahnada ikki yuzdan ortiq ijobiy va salbiy rollarda oʻynagan. Aysar Ibrohimovning eng koʻzga koʻringan rollaridan biri „Layli va Majnun“ spektaklidagi Majnun roli boʻlgan.

Ifoda vositalari (ovoz, mimika, plastika) dan mohirona foydalanish, obraz yaratishda qahramonlarning ichki dunyosini chuqur ochishga intilish Aysar Ibrohimov ijodiga xos edi.

Aysar Ibrohimovning eng yaxshi rollari: Miller („Makr va muhabbat“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Davron ota („Davron ota“), Majnun („Layli va Majnun“), Mavlon („Shohi soʻzana“), Abror („Parvona“), Tribule („Qirolning dil xushi“), Lord Mer („Richard III“), Shushu domla („Inson aziz“) va Aysar Ibrohimov Majnun rolida („Layli va Majnun“).

### Vafoti
Aysar Ibrohimov 1989-yili 29-iyunda Andijonda vafot etgan.

## Mukofot va unvonlari
Aysar Ibrohimov 1970-yilda „O‘zbekiston xalq artisti“ unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Ahmad Ibrohimov

**Ahmad Pochchayevich Ibrohimov** (1928-yil 12-dekabr, Turkiston) — biokimyogar, genetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), biologiya fanlari doktori (1966), professor (1969). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1950). Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti organik va biologiya kimyo kafedrasida dotsent, kafedra mudiri (1954—1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1967—1971), nuklein kislotalar laboratoriya mudiri (1967—1976), 1996-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti (1997-yildan Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti)da gʻoʻza molekulyar genetikasi laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari gʻoʻza turlari va navlarida oqsil va nuklein kislotalar biosintezining molekulyargenetik xususiyatlari, gʻoʻzaning vertitsillyoz viltga chidamliligini oshirishning nazariy masalalariga bagʻishlangan.

## Manbalar

* Molekulyarnogeneticheskiye osobennosti ustoychivosti xlopchatnika k viltu. T., 1978; Biosintez belkov i nukleinovix kislot xlopchatnika v ontogeneze, T., 1986.
Mirza Ibrohimov

**Ibrohimov Mirza Ajdar oʻgʻli** (1911.15(28).10, Sarob viloyati — 1993.17.12, Boku) – Ozarbayjon xalq yozuvchisi (1961), jamoat arbobi. Ozarbayjon FA akad. (1945). "Hayot" dramasida (1935) Ozarbayjon qishloqlaridagi oʻzgarishlar tasvirlangan boʻlsa, "Madrid" dramasi (1938) ispan xalqining fashizmga qarshi kurashiga bagʻishlangan. "Muhab-bat" (1942), "Qishloq qizi" (1962), "Yaxshi odam" (1965) dramalari zamonaviy mavzuda. "Shunday kun keladi" romani (1948) da Eron xalqining istibdodga qarshi kurashi oʻz ifodasini topgan. "Buyuk tayanch" (1957), "Parvona" (1969—70), "Yangi davr" (1970) romanlari, qissa va adabiytanqidiy maqolalar muallifi. Oʻzbekiston haqida ocherk ("Zangori osmon") va ma-qolalar yozgan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar

* Shunday kun keladi, T., 1956; Buyuk tayanch, T., 1964; Boʻron qushi, T., 1971; Parvona, T., 1979.
Neʼmat Ibrohimov

**Neʼmat Ibrohimov** (1925, Toshkent) – yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Otasi usta Ibrohimjon Zokirovdan hunar oʻrgangan. Neʼmat ijodida anʼanaviy naqsh sanʼati (islimiy naqshlar) ni keng qoʻllab, uni yangi ohanglar bilan boyitgan, maho-batli oʻymakorlik sanʼatini rivojlantirdi. Juftlama eshiklar, devoriy namoyonlar va boshqa yaratgan, ularning bezak mujassamotida yirik yoʻllar hosil qiluvchi ohanglar qatorida mayda nafis naqsh tasvirlarini ham qoʻllagan, 2—3 qavatli ta-baqa pardoz usulidan keng foydalangan. 1950-yildan Ibrohimov yaratgan ishlari (kitob javoni, stol va boshqa buyumlar) bilan koʻrgazmalarda qatnashadi. 1966-yil Toshkent zilzilasidan keyin shaharni qayta qurish ishlarida faol ishtirok etdi. Vazirlar Mahkamasi binosi kinoleksiya zaliga 10 ta namoyon (1967), „Rossiya“ mehmonxonasi uchun namoyon, Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi uchun ikki eshik (1968; Hamza mukofoti, 1968) hamda namoyonlar (1974, 1978), hozirgi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi binosining ichki bezaklari (1970), „Oʻzbekiston“ mehmonxonasi uchun eshiklar (1980), Oʻquvchilar va bolalar saroyi uchun eshik va panjara (1982), „Shirin“ qahvaxonasi uchun eshik (1984) va boshqa yaratdi. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

## Manbalar
Ibrohim qiziq Teshaboyev

**Ibrohim qiziq Teshaboyev** (1899 -Andijon — 1985) — oʻzbek xalq qiziqchisi. 9 yoshidan otasi — Tesha qoʻgʻirchoqboz yonida, 10 yoshidan Komil simdor toʻdasida qiziqchi. Keyinroq rus qiziqchi-masharabozlari bilan "Shayton", "Asalari", "Oʻlik sotdi" tomoshalarini koʻrsatgan. F. Yupatov (1923— 26), "Sharq" (Namangan, 1926—28) dirklarida, Turgʻun dorboz va Orif garmon Toshmatov toʻdalarida (1928— 42), Oʻzbek davlat dirkida (1942—47) qiziqchilik qilgan. 1947 yil dan Andijondagi Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi qoshidagi ansamblda shogirdi Gʻ. Yunusov bilan tomoshalar koʻrsatgan, ashulachilarga muqallid qilgan. Askiya janri boʻyicha oʻtkazilgan koʻriklarda qatnashgan. "Oshxona", "Bozordagi sartarosh", "Dangasalar", "Toʻy", "Bemaza ashulachi" kabi kulgihikoyalar yaratgan. Qad. qiziqchilik tomoshalari ("Bola oʻqitish", "Yurak ogʻrigʻi" kabi) ni tiklashda sanʼatshunoslarga yordam bergan.

## Adabiyot
* Qodirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

## Manbalar
Sobirjon Ibrohimov

**Sobirjon Ibrohimov** (1905-yil 21-dekabr, Andijon – 1974-yil 22-dekabr, Toshkent) – tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), filologiya fanlari doktori (1961), professor (1965). Samarqanddagi Oʻzbekiston Pedagogika akademiyasida oʻqigan (1928—1929), „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasining maxsus muxbiri (1929), Oʻzbekiston davlat nashriyotida adabiy muharrir (1929—1933), Madaniy qurilish ilmiy tekshirish institutida ilmiy xodim (1933), Yangi alifbo va terminologiya qoʻmitasida boʻlim mudiri (1934—1937), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1937—1974). Ilmiy tadqiqotlari oʻzbek tilining fammatika, dialektologiya, leksikologiya, imlo, orfoepiya kabi sohalariga oid („Fargʻona shevalarining kasb-hunar leksikasi“, 1—3-kitob, 1956—1959; „Bosh harflarni ishlatish qoidalari“ 1964; „Oʻzbek imlosidagi baʼzi qiyin holatlar“, 1970; „Adabiy talaffuz madaniyati“, 1972 va boshqalar). Ibrohimov „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1954; 1950—1955), „Navoiy asarlari lugʻati“ (1972), „Oʻzbek tilining izohli lugʻati“ (1981) va boshqalar tuzishda qatnashgan.

## Manbalar

* Oʻzbek tilining Andijon shevasi, T., 1967; Nutq madaniyati va adabiy talaffuz haqida, T., 1972; Tilga eʼtibor – elga eʼtibor, T., 1972.
Shukur Ibrohimov

**Ibrohimov Shukur** (1927-yil 5-mart, Toshkent) — seleksionergenetik olim, qishloq xoʻjalik fanlari doktori (1974), professor (1976), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1972). Toshkent qishloq xoʻjalik institutini tugatgan (1948). 1948—1984-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar genetikasi va fiziologiyasi, Gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi, Paxtachilik ilmiy tadqiqot institutlarida ilmiy xodim, laborotoriya mudiri (1965-yildan), q. h. boshqaruvi idoralarida rahbarlik lavozimlarida ishladi. VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimi raisi oʻrinbosari (1984— 1990), „Paxta“ IIB bosh direktori (1990—1992), Oʻzbekiston Paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti direktori (1992—1995). 1995-yildan Gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot institutida ilmiy maslahatchi va gʻoʻza mutagenezi laborotoriya mudiri. Ilmiy ishlari gʻoʻza seleksiyasi, genetikasi, biologiyasi, urugʻchiligi, agrotexnikasi va boshqa masalalarga bagʻishlangan. Ibrohimov gʻoʻzaning serhosil va rayonlashtirilgan S—6029, S-6030, S-6037, S-6040, Termiz 14, Termiz 16, Qizil Ravot, S—2602, Uychi 2 va Andijon 60 navlarining hammuallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987).

## Manbalar

* Ostroye oblucheniye rasteniy, mutagenez i seleksiya xlopchatnika, T., 1976; Otdalyonnaya gibridizatsiya xlopchatnika, izlucheniye i rekombinogenez, T., 1985.
Gʻalimjon Ibrohimov

**Ibrohimov Gʻalimjon Girfanovich** (1887-yil 28-fevral (12-mart), Boshqirdistonning hozirgi Aurgazin tumani — 1938-yil 21-yanvar) — tatar yozuvchisi, olim, jamoat arbobi. Zamonaviy tatar adabiyoti asoschilaridan. Orenburg (1898—1905) va Ufa (1906—1909) madrasalarida oʻqigan. "Bizning yoʻl", "Maorif" jurnallarida muharrir. Ibrohimovning dastlabki realistik hikoya va qissalari ("Zakiy talabaning madrasadan haydalishi", 1907; "Tatar ayoli taqdiri", 1910; "Tabiat bolalari", 1914 va boshqalar)da tatar yoshlarining hayoti va kurashi aks etgan. Uning "Yosh yuraklar" asari (1912) — tatar adabiyotidagi birinchi psixologik roman. "Bizning kunlar" (1920) kitobi 1905—1907-yillardagi inqilobiy voqealarga bagʻishlangan. "Teran tomirlar" (1926—1928) romanida fuqarolar urushi davri aks etgan. Ibrohimov tatar tilshunosligi va tarixiga oid ilmiy asarlar, darsliklar muallifi ("Tatar grammatikasi", 1911; "Adabiyot nazariyasi", 1916; "Ona tilini oʻqitish metodikasi", 1918 va boshqalar).

As.:Teran tomirlar, T., 1961; Qozoqqizi, T., 1964.

## Manbalar
Hojimurod Ibrohimov

**Hojimurod Isroilovich Ibrohimov** (1935-yil 9-aprel, Toshkent) — kinorejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). „Oʻzbektelefilm“ tashkilotchilaridan. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston televideniyesida rejissyor yordamchisi, rejissyor (1957—64), bosh rejissyor (1974—79). 1979-yildan Oʻzbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida rejissyor. Eng yaxshi filmlari: „Jamila“, „Yodgor“, „Nur qidirib“ (ham spektakl, ham film rejissyor), „Tugʻilish“ (3 qismli telepostanovka) va boshqalar. Shuningdek, „Oybek“, „Choʻl, qoʻlingni ber!“, „Toshkent, 26-aprel 1966-yil“, „Kuyla, Sanobar“, „Yagona oilada“, „Inson uchun“, „Davr mening taqdirimda“ (D. Salimov bilan hamkorlikda), „Mening Oʻzbekistonim“ kabi hujjatli filmlar yaratgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1976).

## Manbalar
Rixsixon Ibrohimova

**Rixsixon Ismoilovna Ibrohimova** (1937-yil 29-dekabr, Toshkent) – O‘zbekiston SSR xalq artisti (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1959). 1956-yildan Hamza teatri (hozirgi Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri)da. Ibrohimova lirik-dramatik aktrisa boʻlib, yaratgan obrazlari kuchli dramatizmi, hissiyotlarning chuqurligi, mukammal nutq va plastik ifodaviyligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi rollari: Feruza, Gavharshodbegim („Mirzo Ulugʻbek“), Guli („Alisher Navoiy“), Ofeliya, Kardeliya, Emiliya („Hamlet“, „Qirol Lir“, „Otello“), Ozoda, Gulyuz („Imon“, „Qotil“), Hemnolini („Gang daryosining qizi“), Nazmi („Kuyov“), Yorqinoy („Momo xotin“), Bibisalima („Mashrab“), Huri aya („Boshi qotgan oshiqlar“) va b. Shuningdek, bir kator videofilmlarda – Fazilat („Diyonat“), ona („Dunyoning ishlari“, „Alisher Navoiy“); kinoda – Oyxon („Integral“), Toshbonu („Shumbola“), Rixsi aya („Seni izlab“), Xosiyat („Farishtalar olov ichida“), Boʻston („Kelinlar qoʻzgʻoloni“), kampir („Yuzsiz“), Qurbonbibi („Kecha va kunduz“) kabi obrazlarni yaratgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1997).

## Manbalar

Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Hafiza Ibrohimova

**Hafiza Ibrohimova** (1927-yil Fargʻona — 1967-yil) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). 15 yoshida Fargʻonadagi „Kooperativ“ artelida ishlab, shu yerdagi havaskorlar toʻgaragiga qatnashgan. 1946-yildan Fargʻona viloyati musiqali drama va komediya teatrida aktrisa. Eng yaxshi rollari: Obida ("Muqimiy"), Sanam ("Aziz va Sanam"), Zulxumor ("Ravshan va Zulxumor"), Qumri ("Qumrining murodi"), Gulsara ("Gulsara"), Zuhra ("Tohir va Zuxra") va boshqalar. Qahramonning lirik, psixologik kechinmalarini ochib berishda hayotiy va ishonarli talqin, mahorat va tabiiylik Ibrohimova ijodiga xos.

## Manbalar