open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1000 yoki undan ortiq rasmiy oʻyin oʻtkazgan erkak futbolchilar roʻyxati

Futbolda kamida 45 futbolchi barcha yoshdagi 1000 ta rasmiy oʻyin oʻynagan. Yoshlar futbolida faqat milliy jamoalar bilan oʻyinlar hisoblab chiqiladi, chunki klub darajasi boʻyicha bunday maʼlumotlar futbolchilarning aksariyati uchun topilmaydi. B jamoalari va zaxira jamoalari boʻyicha bunday jamoalar uchun oʻyinlar faqat asosiy futbol piramidalarida oʻtkazilgan boʻlsa, zaxira boʻlimlarida emas.

Ingliz darvozaboni Peter Shilton eng koʻp oʻyin oʻtkazish boʻyicha rekordchi boʻlib, 1960-yillardan 1990-yillar oraligʻida 1400 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan, shu jumladan Angliya terma jamoasida 125 ta oʻyin oʻtkazgan va 1996-yilda ligada 1000 ta oʻyin oʻtkazgan birinchi futbolchi boʻlgan. 2022-yil mart oyida urugvaylik Robert Karmona Ginnesning rekordlar kitobi tomonidan eng keksa faol futbolchi sifatida eʼtirof etilgan va 2200 ga yaqin rasmiy oʻyin oʻtkazgani haqida xabar berilgan. Bunday natija uni roʻyxatning eng yuqori pogʻonasiga koʻtarilishiga sabab boʻlar ed, ammo, bu oʻyinlarning yiliga va jamoalarga taqsimlanishi, hatto qaysi jamoalarda oʻynagani haqida batafsil maʼlumotlar yoʻqligi sababli uni hozircha roʻyxatga qoʻshib boʻlmaydi.

## Oʻrinlar
Toʻq rangdagi oʻyinchi hozirda faol ekanligini koʻrsatadi.

## Eslatmalar

 
 

## Yana qarang

* Mamlakatlar boʻyicha eng yaxshi xalqaro erkaklar futbol toʻpurarlari roʻyxati
* 100 yoki undan ortiq xalqaro oʻyinda qatnashgan erkaklar futbolchilari roʻyxati
* 50 va undan ortiq xalqaro golga ega erkaklar futbolchilari roʻyxati
* 500 va undan koʻp gol urgan erkaklar futbolchilari roʻyxati
* Toʻpurar darvozabonlar roʻyxati
* Futboldagi bir klubli erkaklar roʻyxati

## Manbalar
**Bibliografiya**

*   *  

*   *  

*   *  

*   *  

## Havolalar

* 

*
Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari

**OOʻO** nomi bilan ham tanilgan **Osiyo oʻsmirlar oʻyinlari** har toʻrt yilda bir marta butun Osiyo mamlakatlaridan kelgan sportchilar oʻrtasida oʻtkaziladigan sport musobaqasidir. Oʻyinlar Osiyo Olimpiya Kengashi (OOK) tomonidan tashkil etilgan. Oʻyinlar Osiyo oʻyinlaridan keyin ikkinchi yirik koʻp sport musobaqasidir.

AYGning yaratilishi Singapurning 2010-yilgi oʻsmirlar yozgi Olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish taklifining bir qismidir. U Singapurning tashkiliy imkoniyatlari va infratuzilmasini koʻrsatish uchun moʻljallangan edi.

Oʻz tarixida ikki davlat yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlariga mezbonlik qilgan. Musoboqalar davomoda qirq beshta davlat ishtirok etgan.

Oxirgi oʻtkazilgan msoboqa 2013-yilning 16-24-avgust kunlari Xitoyning Nankin shahrida boʻlib oʻtgan boʻlsa, navbatdagi oʻyinlar 2025-yilda Oʻzbekistonning Toshkent shahrida boʻlib oʻtadi.

## Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari roʻyxati

## Sport
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlarida shu kunga qadar jami 19 ta sport turi doisrasida musoboqlar oʻtkazilgan.

## Medallar soni

## Manbalar
Rangin qushcha

„**Rangin qushcha**“ () — asli kelib chiqishi polyak boʻlgan amerikalik yozuvchi Jerzy Kosiński tomonidan yozilgan roman. Roman ilk bor 1965-yil nashr etilgan. U oʻz davrida koʻplab bahslarga sabab boʻlsa-da, urush dahshatlarining yorqin portretini chizib bergan asar ekanligi taʼkidlanadi. Roman Ikkinchi jahon urushi vaqtida Sharqiy Yevropa (ehtimol Polsha) boʻylab kezib yurgan bolaning baxtiqaro taqdiri haqida hikoya qilib beradi. Shuningdek, romanda zoʻravonlik unsurlari yaqqol koʻzga tashlanib, u avtobiografik xususiyatlar bilan mujassamlashgan.

## Mavzusi
Asar Ikkinchi jahon urushining front orti voqealarini yoritib bergan. Kitobdagi voqealar Jerzy Kosinski bolani oʻquvchiga tanishtirishi bilan boshlanadi. 20 bobdan iborat asardagi barcha voqealar 6 yosh bola nigohi bilan koʻrsatilgani bilan oʻzgacha ahamiyat kasb etgan. Millati loʻli yoki yahudiy ekanligiga urgʻu berilgan bolani ota-onasi konslagerdan omon saqlab qolish uchun uni Sharqiy Yevropa qishloqlariga joʻnatishga majbur boʻlishadi. Bolaga vaqtinchalik qarab turgan keksa xola vafotidan keyin bola uchun chinakam ogʻir davrlar boshlanadi.

## Manbalar
Oʻzbekiston aviakompaniyalari roʻyxati

Bu O‘zbekistonda hozirgi kunda faoliyat ko‘rsatayotgan aviakompaniyalarning ro‘yxatidir.

## Jadval bo‘yicha uchuvchi aviakompaniyalar

## Yana qarang

* Oʻzbekistonning transport sohasi
Oʻzbekistonning muzeylari roʻyxati

Maqolada Oʻzbekistonda joylashgan muzeylar roʻyxati keltirilgan.

## Oʻzbekistondagi muzeylar roʻyxati

* Temuriylar tarixi davlat muzeyi — 1996-yilda Toshkentda ochilgan. Muzey Amir Temur va temuriylar sulolasi vakillari davridagi Oʻrta Osiyo tarixiga bagʻishlangan. Muzeyda 5 mingdan ortiq eksponatlar saqlanadi. Oʻzbekiston birinchi prezidenti Islom Karimov 1996-yilni Oʻzbekistonda „Amir Temur yili“ deb eʼlon qilgan va Amir Temurning 660 yilligi Oʻzbekistonda keng nishonlangan. Keyinchalik respublika Toshkent markazida Temuriylar tarixini aks ettiruvchi davlat muzeyini qurishga qaror qilgan.
* Afrosiyob muzeyi — 1970-yilda ochilgan. Muzey Samarqand shahri va uning atrofi tarixiga bagʻishlangan. Dunyodagi eng yirik arxeologik yodgorliklardan biri va 13-asr boshlarida moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan qadimiy shahar boʻlgan Afrasiyob tarixiy oʻrnida joylashgan muzey.
* Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey qoʻriqxonasi — 1922-yil Buxoroda ochilgan. Muzeyda Buxoroning turli meʼmoriy yodgorliklarida joylashgan 18 ta doimiy koʻrgazmalarni birlashtirgan 6 ta filial ham mavjud.
* Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyi — 1966-yilda Nukus shahrida ochilgan. Muzey kollektsiyasi rus avangardining asarlari toʻplamlari orasida ahamiyati va hajmi boʻyicha dunyoda ikkinchi oʻrinda turadi. Muzeyni The Guardian nashri Oʻzbekiston Luvri deb taʼriflagan.
* Ulugʻbek rasadxonasi 1420-yilda ochilgan. Rasadxona 1908-yilda arxeolog Vasiliy Vyatkin tomonidan tekshirilgan.
* Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi — 1876-yil Toshkentda ochilgan. Bu Markaziy Osiyo va Toshkentdagi eng qadimiy muzeydir.
* Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi — 1918-yil Toshkentda ochilgan. Muzeyning dastlabki kolleksiyasi knyaz Nikolay Konstantinovich Romanovning 100 ta sanʼat asaridan iborat boʻlgan. 1930-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab muzey kolleksiyasi sezilarli darajada kengayib, Oʻzbekiston rassomlari asarlarini qamrab oldi.
* Oʻzbekiston Аlоqа tаriхi muzеyi: Muzeyda mamlakatimiz telekommunikatsiya sohasining shakllanish va rivojlanish yoʻlini koʻrsatuvchi 400 dan ortiq turli eksponatlar jamlangan.
* Shahrisabz moddiy madaniyat tarixi muzeyi — 1966-yil Shahrisabzda ochilgan.

## Yana qarang

* Muzeylar roʻyxati
* Oʻzbekiston madaniyati
* Oʻzbekiston arxivlari roʻyxati
* Oʻzbekiston kutubxonalari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
Eleni Karinte

**Eleni Karinte** – kelib chiqishi arman ega boʻlgan gretsiyalik ayol. Turkiya Respublikasining asoschisi Mustafa Kemal Ataturkning birinchi muhabbati sifatida tanilgan. Mustafa Kemalning Eleni bilan boʻlgan munosabatlari haqidagi maʼlumotlar kam. Xalq orasida tarqalgan mish-mishlariga koʻra, uni balkonidan kuzatib turganlarida bir-biriga qarab turishardi, ammo uning boy savdogar otasi munosabatlarini xayrixohlik bildirmaydi va qizi qochishga harakat qilganda uni uyga qulflab qoʻygadi. Keyinchalik Eftim Karinte Florinaga boradi, u yerda otasi uni boshqa erkak bilan turmushga chiqarishga harakat qilib koʻradi.

## Ommaviy madaniyatda
Ushbu sevgi hikoyasi Dejan Dukovskini rol oʻynashiga ilhom berdi, keyinchalik Aleksandar Popovski tomonidan suratga olingan. Shuningdek, u Nikolina Vasilevskaga Eleni rolida monodramaga olishga ilhom bergan.

## Manba
Brian Hill

**Brian Hill** (1941-yil 31-iyul 2016-yil 27-oktabr) — ingliz futbolchisi boʻlib, u shuningdek Futbol ligasida Bristol City, Coventry City va Torquay United kabi fudbol klublarida faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Tatra chamois

**Tatra chamois** ( *Rupicapra rupicapra tatrica;* ) *rupicapra* turkumiga mansub kenja tur. Tatra chamois Slovakiya va Polshadagi Tatra tog'larida yashovchi sutemizuvchi hayvon.

## Turlar soni va tarqalishi
Tatra chamoislari Tatra togʻining barcha qismlarida yashaydi: Gʻarbiy Tatra (Slovakiya va Polsha) va Sharqiy Tatra, ular Yuqori Tatra (Slovakiya va Polsha) va Belianske Tatra (Slovakiya). Tur ikkala mamlakatning milliy bogʻlari tomonidan himoyalangan.

Populatsiyadagi turlar soni yillar davomida goh kamayib goh koʻpayib turgan, eng sezilarli pasayishlar ikkala jahon urushi davrida sodir boʻlgan. XX asrdagi eng koʻp oʻsish 1964-yilda qayd etilgan boʻlib, Slovakiyaning Tatra viloyatida 940 ga yaqin hayvonlar hisoblangan. 1999-2000-yillarda ularning soni 200 tadan kamaydi.

2001-yilda Tatra qoʻyini qutqarish boʻyicha 5 yillik dastur boshlandi, loyihaga turizmni qatʼiy tartibga solish va brakonerlikni yoʻqotish orqali, hayvonlarni, ayniqsa juftlash mavsumida saqlashga qaratilgan. Koʻrilgan chora tadbirlar natijasida opulyatsiya tiklana boshladi va taxminan 10 yil oʻtgach, tur soni tarixdagi eng yuqori koʻrsatkichlarga erishdi.

2006-yil holatiga koʻra, Slovakiya Tatra milliy bogʻida 371 bosh qoʻy saqlanmoqda, shundan 72 tasi yosh qoʻzichoqlar, Polsha Tatra milliy bogʻida 117 bosh qoʻy, ulardan 27 tasi qoʻzilar edi. 2010-yil holatiga koʻra, populyatsiya soni 841 boshga tiklandi. Tarixdagi eng yuqori tur soni 2018-yilda qayd etilgan, oʻshanda Tatra togʻida 1431 tur qayd etilgan.

Populyatsiyani roʻyxatga olish natijalari :

## Manbalar
Malta kaltakesagi

**Malta kaltakesagi** () — kichik sudralib yuruvchi hayvon.

## Tavsif
Kichik kaltakesak. Tana uzunligi 6,5 sm gacha, dum uzunligi tana uzunligidan taxminan ikki baravar ortiq.

Rangi juda oʻzgaruvchan kulrang va jigarrangdan yashil ranggacha boʻlgan turli xillarini uchratish mumkin. Odatda tanasining orqa tomonida tartibsiz shakldagi kichik qora dogʻlar va uzunasiga ketgan chiziqlar bor. Yonlarda quyuq toʻr naqsh koʻzga tashlanadi. Tananing pastki qismi sariq, toʻq sariq yoki qizil. Erkaklar yorqinroq rangga ega, urgʻochilar asosan jigarrang.

Turlarning yashash joyi — Oʻrta yer dengizidagi Malta arxipelagi va Pelagik orollari. Malta va unga tutash kichik Filfla, Gozo, Linosa, Lampione va boshqa orollarda uchraydi.

Kaltakesaklar chakalakzorlarda, qoyalarda, binolar devorlarida, toshloq joylarda yashaydi. Bundan tashqari ekin maydonlarida, yaylovlarda va bogʻlarda koʻrish mumkin.

U hasharotlar va boshqa umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi, shuningdek , oʻsimliklarning gullari hamda mevalarini ham isteʼmol qilishi mumkin. Turlar orasida kannibalizm qayd etilgan.

Koʻpayish juda kam oʻrganilgan. Erkaklar oʻz hududlarini boshqa erkaklardan himoya qiladi. Juftlanish bahorda sodir boʻladi. Urgʻochilar 1-2 ta tuxum qoʻyadi, undan bolalar iyul — avgust oylarida chiqadi.

## Tasniflash
Turning rangi va oʻlchami bilan farq qiluvchi 5-6 kichik turlari bor.

**Kichik turlar:**

* *Podarcis filfolensis maltensis* — Malta, Gozo va Komino orollarida yashaydi. Rangi odatda yashil, baʼzan dogʻli.
* *Podarcis filfolensis filfolensis* eng katta kenja turi boʻlib, Filfla orolida yashaydi. Koʻk va yashil dogʻlar bilan quyuq qora rangga ega.
* *Podarcis filfolensis kieselbachi* Sent-Pol orollari uchun endemik hisoblanadi. Rangi har xil: jigarrang, kulrang, qora dogʻlar va toʻq sariq qorin bilan.
* *Podarcis filfolensis generalensis* Gozoning gʻarbiy sohilidagi qoʻziqorin qoyasining endemik turi. Qizil qorin va moviy chiziqlati bor.
* *Podarcis filfolensis laurentimulleri* — Linosa va Lampione orollarida uchraydi.

Oltinchi kichik tur Kominotto orolida mavjud deb ishoniladi.

## Xavfsizlik holati
Populyatsiyaning tarqalish maydoni 5 ming km² dan kamroq, ammo turga eng past xavf bilan (*LC*) muhofaza maqomi berilgan. Ularning soni barqaror, lekin baʼzi joylarda yashash joylarining buzilishi tufayli kamayib bormoqda. Baʼzi populyatsiyalar (masalan, Lampione orolida) ham xavf ostida boʻlishi mumkin, chunki ularning tarqalish maydoni juda kichik orollar bilan cheklangan. Turlarning yashash muhitining bir qismi qoʻriqlanadigan hududdir.

## Manbalar
Marisol Prado

**Rossana Marisol Prado Villegas** (1968-yil 5-aprelda Santyago shahrida tugʻilgan) — chililik shifokor, psixiatr va akademik. 1906-yil tashkil etilgan Chili universiteti talabalar federatsiyasining 2010-yilgacha yagona va ilk ayol prezidenti.

## Hayoti va taʼlimi
Prado Chili universitetida tibbiyot yoʻnalishida tahsil olgan. 1995-yilda Chili Kommunistik yoshlar partiyasiga aʼzo boʻlgan. Rodrigo Roco davrida talabalar federetsiyasining kommunikatsiya va bosh kotibi sifatida faoliyat olib borgan. 1997-yilda taxminan 40% ovoz bilan federatsiya prezidenti etib saylangan. Uning talabalar bosh rahbari sifatidagi faoliyati davomida Chili 1990-yillarda talabalarning eng muhim ommaviy safarbarliklaridan birini boshdan kechirgan. 1990-yil mart oyida Augusto Pinochet davlat rahbari sifatida soʻnggi *(Oʻqituvchilik toʻgʻrisidagi)* konstitutsiyaviy qonunni qabul qilgan. Buning natijasida amalga oshirila boshlagan oliy taʼlimni xususiylashtirish  jarayoniga javoban ushbu safarbarlik e’lon qilingan.

Katolik cherkoviga yaqin boʻlgan Prado 1998-yilda *Mintaqaviy yoshlar yigʻilishi*da ishtirok etgan. U *New left* universitet harakatining asoschilaridan biri boʻlgan.

Doktoranturadan soʻng,  Barselona avtonom universitetida psixiatriya va klinik psixologiya boʻyicha tadqiqot olib borgan.

## Faoliyati
Prado hozirda Chili universiteti tibbiyot fakultetida yordamchi professor sifatida faoliyat yuritadi.

## Manbalar
Hurricane (2018-yilgi film)

***Hurricane*** filmi ***Hurricane: 303 Squadron*** nomi bilan ham mashhur boʻlib, Amerikada ***Mission of honour*** (Polsha: *303: Bitwa o Anglię*) nomlari bilan ham tanilgan. 2018-yilgi biografik urush filmi hisoblanadi. Alastair Galbraith va Robert David tomonidan yozilgan ushbu film Krystian Kozlowski va Matthew Whyte tomonidan suratga olingan va filmga David Blair rejissorlik qilgan. Iwan Reon, Milo Gibson, Stefanie Martini, Marcin Dorocinskiy, Kryštof Hádek va Kristofer Jaciow kabilar film qahramonlari sirasidan oʻrin olgan. Hurricane filmida Ikkinchi jahon urushi davridagi Britaniya jangida 303 ta harbiy guruh sirasiga kiruvchi polshalik uchuvchilarining tajribalari tasvirlangan. Film premyerasi 2018-yilning 17-avgust kuni Polsha shahridagi Varshavada boʻlib oʻtgan. Buyuk Britaniyada esa 2018-yilning 7-sentabrida efirga uzatilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Myriam Spiteri Debono

**Myriam Spiteri Debono** yoki **Miriam Spiteri Debono** (1952-yil 25-oktyabrda tugʻilgan) — maltalik siyosatchi, Maltaning oʻn birinchi va hozirgi prezidenti. Bu lavozimga saylangan birinchi gozitan ayolidir. Shuningdek, 1996-yildan 1998-yilgacha Malta Vakillar palatasi spikeri va bu lavozimni egallagan birinchi ayol boʻlgan.

## Yoshligi va faoliyati
Spiteri Debono Gozoda, Pawlu Zammit oilasida tugʻilgan. Gozoda boshlang'ich taʼlimini olgan va keyinchalik Malta universitetida oʻqigan, bu yerda ingliz adabiyoti va tilshunosligi boʻyicha tahsil olgan va oʻqishni 1973-yilda tamomlagan. Shuningdek, huquqshunoslik fakultetida tahsil olgan va 1980-yilda notarius fakultetini tamomlagan.

Birinchi davlat lavozimiga tayinlanishi kooperativlar kengashi raisi va gender tengligi boʻyicha komissiyaning taʼsischi aʼzoligi boʻlgan.

Beshta umumiy saylovda (1981, 1987, 1992, 1996, 2003) Malta Mehnat partiyasidan nomzod boʻlgan, ammo saylanmagan. Biroq, 1982-yilda partiyaning milliy ijroiya organiga saylangan.

Spiteri Debono 1993―1996-yillarda Partit Laburistaning ayollar boʻlimi prezidenti boʻlib ishlagan.

1996-yil sentyabr oyida Bosh vazir Alfred Sant tomonidan Maltaning Vakillar palatasi spikeri etib tayinlangan. Maltada bu lavozimda xizmat qilgan birinchi ayol boʻlgan va 1998-yil oktyabr oyida uning oʻrniga Anton Tabone kelgan.

2023-yil yanvar oyida Millatchilar partiyasi tomonidan standartlar boʻyicha komissari lavozimiga taklif qilingan, ammo bu lavozimga mos kelmasligi va lavozimni egallashdan manfaatdor emasligini daʼvo qilib, rasman koʻrib chiqishdan bosh tortgan.

## Prezidentlik faoliyati
2024-yilning 21-martida Malta Respublikasi Prezidenti etib tayinlanish uchun birinchi nomzod boʻlgani xabar qilingan. Keyingi hafta bu xabar Bosh vazir va Muxolifat yetakchisi idoralari tomonidan eʼlon qilingan qoʻshma bayonotda tasdiqlangan. Malta Vakillar palatasi 2024-yil 27-martda Spiteri Debononi Maltaning 11-prezidenti etib saylash uchun bir ovozdan yoqlab ovoz bergan va shu jumladan prezidentlikka nomzodning uchdan ikki qismi parlament tomonidan maʼqullanishi talabi bilan 2020-yilgi yangi konstitutsiyaviy islohotlardan foydalangan holda saylangan birinchi prezident etib saylangan.

Spiteri Debono Agata Barbara va Marie Louise Coleiro Precadan keyin Malta prezidenti lavozimini egallagan uchinchi ayoldir. Shuningdek, Anton Buttigieg va Ċensu Tabonedan keyin Gozodan ushbu lavozimga tayinlangan uchinchi shaxsdir.

2024-yil 4-aprelda inauguratsiya boʻlib oʻtgan.

Tayinlangan paytda texnofob ekanligini tan olgan; flip telefonga ega boʻlib, oʻz xatlari va boshqa yozishmalarini yordamchiga aytib berishni afzal koʻrgan, elektron pochta xabarlarini erining nomidagi elektron pochta manziliga qoldirgan.

## Shaxsiy hayoti
Spiteri Debono kattalar hayotining koʻp qismini Maltaning Birkirkara shahrida oʻtkazgan. Notarius Anthony Spiteri Debono bilan turmush qurgan va ularning Elena, George va Maria Kristina ismli uchta farzandi bor. Spiteri Debono va turmush oʻrtogʻining toʻrt nabirasi bor: Aleksandra, Pol, Pippa va Beppe.

## Manbalar
Lilium pensylvanicum

**Pensilvaniya** nilufari yoki dauriya nilufari () — bir urugʻpallalilar sinfi liliyadoshlar oilasiga mansub bir pallali gulli oʻsimlik turi. Liliya turkumining *Isolirion* kenja turkumiga kiritilgan.

## Nomi
Pensilvaniya nilufarlari birinchi marta 1805-yilda Jon Ker tomonidan „*Lilium pensylvanicum*“ nomi bilan tasvirlangan. Kehr bu oʻsimlikka „pensilvanicum“ nomini berdi, lekin bu tur Shimoliy Amerikada tabiiy ravishda oʻsmaydi. 1809-yilda olim oʻsimlik nomini *Lilium dauricum* — „Daurian“ deb oʻzgartirishga harakat qildi. Ushbu nom koʻplab adabiyotda uchraydi. Biroq, ICBN maʼlumotlariga koʻra, *Lilium pensylvanicum nomini* rad etish uchun hech qanday sabab yoʻq, shuning uchun nilufar nomi oʻzgarishsiz qoldi. Mahalliy aholi uni Sardana deb ham atashadi.

## Botanika tavsifi

Balandligi 1,4 m ga yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Poyasi qattiq, burchaksimon, yashil, baʼzan jigarrang, oq rangli tuk bilan qoplangan. piyozcha katta, diametri 7 sm gacha, sharsimon, oq, oʻtkir qobiqli.

Barglari soni 20-50 ta gacha, oʻsimtasimon, naysimon, uzunligi 18 sm, pastki qismi gorizontal, ustki qismi poyaga yopishgan.

Gullari tik, bir oʻsimlikda 1-5 dona, diametri 12,5 sm gacha, uzunligi 10 sm gacha boʻlgan 6 ta gultojibarg boʻlaklari boʻlib, ulardan uchtasi tashqi (sepals) uchta ichki qismida. Tojibarglar qizil-toʻq sariq, tagida sariq, binafsha-jigarrang dogʻlar bilan qoplangan, silliq.

Mevasi tuxumsimon, burchaksimon kapsula, tepasi yassilangan, taxminan 5x2 sm.

Shimoliy Amerikada *Isolirionning* yana bir turi, Filadelfiya nilufari (*Lilium philadelphicum* deb ham ataladi) baʼzan Daurian nilufari bilan adashtiriladi.

## Tarqalish
Daurian nilufar yovvoyi tabiatda Sharqiy Sibir va Uzoq Sharqda (Rossiyada — Yakutiya, Amur viloyati, Xabarovsk, Kamchatka, Primorsk oʻlkasi, Saxalin), shuningdek, Xitoy, Moʻgʻuliston va Shimoliy Koreyada oʻsadi.

## Qoʻllanilishi
Ushbu turdagi nilufar manzarali oʻsimlik sifatida keng oʻstiriladi. Bir nechta bogʻ navlari yaratilgan.

Daurian nilufarining lilium bulboferum va dogʻli nilufar bilan sunʼiy ravishda oʻstirilgan duragaylari — *Aurantiacum*, *Cloth of Gold*, *Sensation* va ''Tottenhami deb ataladi.
### Sinonimlar
* Lilium bulbiferum subsp. dauricum (Ker Gawl.) Baker, 1871
* Lilium bulbiferum var. wilsonii (T.Moore) Baker, 1873
* Lilium catesbaei Kunth, 1843, nom. illeg.
* Lilium dauricum Ker Gawl., 1809
* Lilium formosum Lem., 1865
* Lilium maculatum subsp. dauricum (Ker Gawl.) H.Hara, 1963
* Lilium maculatum var. dauricum (Ker Gawl.) Ohwi, 1965
* Lilium sachalinense Vrishcz, 1968
* Lilium spectabile Link, 1821
* Lilium umbellatum hort. ex Baker, 1875, nom. illeg.
* Lilium wilsonii T.Moore, 1868
## Manbalar
Qrim faunasi

**Qrim faunasi** Kavkaz, Bolqon va Ukraina faunalaridan yuqori darajada izolyatsiya qilingan noyob turlar majmuasi sanaladi. Qrimda koʻplab endemik turlarni uchratish mumkin.

## Fauna tarkibi

### Umurtqali hayvonlar
Qrim yarim orolida chuchuk suv baliqlarining 31 turi, dengiz baliqlarining 116 tur, amfibiyalarning 6 turi, sudralib yuruvchilarning 14 turi, sutemizuvchilarning 53 turi, 336 ta qush turlari (jumladan, 283 ta oʻtroq qush). Endemik tur Lindholm kaltakesagidir, u faqat togʻli hududlarda va yarim orolning janubiy qirgʻogʻida uchraydi.

### Umurtqasizlar
Qrimda umurtqasiz hayvonlarning 10 mingdan ortiq turlari qayd etilgan, shu jumladan ninachilarning 60 turi, 3000 ga yaqin qoʻngʻiz turlari, 700 dan ortiq qandalalar, toʻgʻriqanotlarning 100 dan ortiq turlari, 5 ta beshiktevratar, 8 ta tarakanlar, 7 ta teri qanotlilar, kapalaklarning 2200 dan ortiq turlari yashaydi. Qon soʻruvchi chivinlarning 40 turi, 190 turi va 55 turi hoverflies  , oʻrgimchaklarning 500 dan ortiq turlari , quruqlikdagi mollyuskalarning 110 dan ortiq turlari (shundan 19 turi endemik) mavjud. Oyoq dumlilarga *Arrhopalites karabiensis*, *Pygmarrhopalites tauricus kiradi.*

Pardaqanotlilar turkumiga mansub quyidagi oilalar uchraydi. Masalan: chumolilarning 86 turi (Janubiy Qrimda 70 dan ortiq; 3 endemik — *Chalepoxenus tauricus*, *Strongylognathus arnoldii*, *Plagiolepis karawajewi*), arilarning 50 turi, asalarilarning 100 dan ortiq turi, tukli arilarning 24 turi va boshqalar.

Ukraina Qizil kitobiga kiritilgan 228 turdagi hasharotlardan 195 tasi (2009) Qrimda yashaydi (faqat Qrimda 45 tur).

## Noyob va yoʻqolib ketgan turlar
Tarixiy davrlarda yirik sutemizuvchilar faunasining aksariyat vakillari gʻoyib boʻldi. XIV asrda qulon, XVII asrda ayiq, XIX asrda tarpan, XX asr boshlarida saygʻoq yoʻqolib ketdi. Oʻrmon mushugining oxirgi topilmasi IV asrga toʻgʻri keladi. XIX asrning oxirigacha Qrimda boʻrilar keng tarqalgan edi. Biroq, Qrim davlat oʻrmon xoʻjaligi va ovchilik qoʻmitasi matbuot xizmatining rasmiy maʼlumotlariga koʻra, oxirgi Qrim boʻrisi 1922-yilda Chatir-Dagʻning sharqiy yonbagʻirlarida oʻldirilgan. 2000-yillarda Qrimda boʻrilar koʻpaygan. 2012-yil aprel oyida Krasnogvardeiskiy tumanidagi Pyatihatka va Kurgannoye qishloqlarida quturgan boʻrining hujumi natijasida toʻrt kishi jarohat olgan.

## Iqlimlashgan turlar
Muvaffaqiyatli iqlimlashtirilgan turlarga Yevropa muflonlari kiradi, 1913-yildan beri yarim orolning togʻlarida bu turga mansub  387 dona hayvon bor.

## Qayta iqlimlashtirilgan turlar
XX asrning boshlarida Qrimda toʻngʻiz deyarli yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, 1957-yilda Ukraina SSRning Chernigov viloyati va RSFSRning Uzoq Sharqidagi yovvoyi toʻngʻizlar togʻli Qrimga olib kelindi. Oʻshandan beri ularning avlodlari yaxshi moslashdi va yarim orolning togʻ etaklarida tarqaldi.

## Manbalar
Sevil Shhaideh

**Sevil Shhaideh** (qizlik familiyasi **Geambek** (); 1964-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — ruminiyalik iqtisodchi, davlat xizmatchisi va siyosatchisi. 2016-yil 21-dekabrda sotsial-demokratlar tomonidan Ruminiya bosh vaziri lavozimiga taklif qilingan, biroq prezident Klaus Iohannis tomonidan rad etilgan.

## Taʼlimi va faoliyati
Shhaideh 1964-yil 4-dekabrda Ruminiyaning Konstanta shahrida tugʻilgan. Onasi Muezel Cambek (qizlik familiyasi Karpat) asli qrim-tatar, otasi Saedin Cambek asli turk. 1987-yilda Buxarest Iqtisodiy fanlar akademiyasining Iqtisodiy rejalashtirish va kibernetika fakultetini tamomlagan. Keyin Konstansa okrugi davlat boshqaruvida ishlagan, keyin loyihalar boʻyicha bosh direktor lavozimiga koʻtarilgan. Xuddi shu davrda Ruminiya okrug kengashlari milliy ittifoqining koordinatori boʻlgan. 2012-yildan Mintaqaviy rivojlanish vazirligida davlat kotibi lavozimida ishlagan.

2015-yil may va noyabr oylari orasida Shhaideh Liviu Dragneaning oʻrniga Viktor Ponta boshchiligidagi Sotsial-demokratik hukumatda mintaqaviy rivojlanish va davlat boshqaruvi vaziri boʻlgan.

2016-yil 21-dekabrda PSD va ALDE partiyalari tomonidan Ruminiya prezidenti Klaus Ioxannisga bosh vazirlikka nomzod sifatida koʻrsatilgan. Dragnea, PSD rahbari, Shhaideh hukumati ustidan umumiy siyosiy mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishini bildirgan. Agar prezident bu taklifnimaʼqullanganida, u bu lavozimni egallagan birinchi ayol va musulmon boʻlar edi. 27-dekabrda hukumat koalitsiyasidan magʻlub boʻlgan Milliy liberal partiyadan chiqqan Iohannis nomzodlikni rad etgan. Bu esa Dragnea hamda Liberallar va Demokratlar ittifoqining kichik koalitsiya hamkori rahbari Kalin Popescu-Tariceanu Ioxannini siyosiy oʻyinchilik va partiyaviylikda ayblagan.

## Shaxsiy hayoti
Shhaideh oilasi sunniy musulmon diniga eʼtiqod qiladi, Ruminiyada uzoq vaqtdan beri shakllangan turk va tatar etnik ozchiliklariga mansub. Onasi turk tarixchisi Kamol Karpatning jiyani.

Suriyalik tadbirkor Akram Shhaideh () ga turmushga chiqqan; ruminiyalik siyosatchi Liviu Dragnea 2011-yilda ularning toʻy marosimida ishtirok etgan. 2015-yil iyul oyidan boshlab moliyaviy manfaatlar deklaratsiyasiga koʻra, er-xotin Suriyada uchta, biri Latakiyada va ikkitasi Damashqda boʻlgan mulkka ega.

## Manbalar
Golden Zephyr

**Golden Zephyr** — Disney California Adventure Parkda joylashgan koʻngilochar bogʻlardan biri. D. H. Morgan Manufacturing tomonidan qurilgan. Park nomi Buck Rojers va Flash Gordon kemalari sharafiga atab qoʻyilgan.

## Havolalar
* 

## Manbalar
Stanisława Nikodym

**Stanisława Nikodym** (1897-yil 2-iyul — 1988-yil 25-mart) — polshalik matematik va rassom. Continuum nazariyasi, ayniqsa Jordan continuumlari boʻyicha koʻrsatgan natijalari bilan mashhur.

## Hayoti
Stanisława Dorota Liliental Varshavada etnograf Regina Lilientalowa va Natan Liliental oilasida tugʻilgan. Stanisławaning Antoni ismli ukasi boʻlgan (1908-yilda tugʻilgan). Helena Skłodowska-Szalayning boshlangʻich maktabi va Varshavadagi ayollar maxsus maktabida 7 yil oʻqigan. 1916-yilda Varshava universitetiga qabul qilingan hamda Stefan Mazurkiewicz, Zygmunt Janiszewski va Wacław Sierpińskilardan matematika boʻyicha saboq olgan.

1924-yil Krakovda matematik Otto M. Nikodymga turmushga chiqqan. Mazurkiewicz rahbarligida 1925yilda Yagellon universitetida doktorlik darajasi berilgan. Polshada matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan birinchi ayoldir.

Parijda oʻqish uchun hukumatdan mablagʻ olib, eri bilan 1926-yildan ikki yil davomida Sorbonnada oʻqishgan. 1930-yilda ular Varshavaga qaytishgan. Varshava politexnika institutida ishlagan va 1936-yilgacha Franciszek Leja bilan birga ishlagan.

Ukasi, kimyogar va Polsha armiyasining ofitseri Antoni 1940-yilda Katin qirgʻini paytida ruslar tomonidan oʻldirilgan. Germaniya fashistlarining Polshani bosib olishi ostida „keraksiz“ kasblar, jumladan, oliy taʼlim ham cheklangan. Nikodymlar jazo xavfiga qaramay, matematikadan yashirin darslar oʻtkanganlar. 1944-yilgi Varshava qoʻzgʻolonida eri bilan oʻzlarining mol-mulkini, jumladan, nashr etilmagan bir nechta matematik ishlarini yoʻqotganlar. 1946-yilda matematiklar kongressida qatnashish uchun Belgiyaga koʻchib oʻtishgan va Otto Amerika Qoʻshma Shtatlarining Ohio shtati Gambier shahriga joylashishdan oldin Yevropaning turli shaharlarida maʼruzalar oʻqigan.

1974-yilda turmush oʻrtogʻi vafotidan soʻng, oʻz qogʻozlari va rasmlarini Austindagi Texas universiteti Brisko Amerika tarixi markaziga sovgʻa qilgan. Stanisława Nikodym 1988-yilda Varshavada vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Keshyu yongʻogʻi

**Keshyu** (, ), yoki **Gʻarbiy Anacardium** (), **hind yongʻogʻi** — Pistadoshlar oilasining Anacardium turiga mansub mevasi oddiy oziq-ovqat mahsuloti boʻlgan daraxt. Vatani — Braziliya. Tropiklarda oʻstiriladi. Mevasi yongʻoqsimon, magʻzli; Keshyu yogʻi (kardoil) qobiqgʻdan olinadi va tibbiyot hamda texnologiyada qoʻllanadi. Nok shaklidagi qismi isteʼmol qilinadi (keshyu olmasi deb ataladi).

12 metrga yetgan eski daraxtlarning tanasidan daraxt yelimi olinadi.

## Adabiyotlar

* Anacardium occidentale // Botanicheskiy slovar / sost. N. I. Annenkov. — SPb.: Tip. Imp. AN, 1878. — XXI + 645 s.
* Anacardium occidentale // Flora of China : [angl.] = 中国植物志 : in 25 vol. / ed. by Z. Wu, P. H. Raven, D. Hong. — Beijing : Science Press ; St. Louis : Missouri Botanical Garden Press, 2008. — Vol. 11 : Oxalidaceae through Aceraceae. — P. 337. — 622 p. — . —  (vol. 11).

## Havolalar

* ''Cashew'' USDA NRCS veb-saytidagi -da Arxivnaya kopiya , 2009 yil 18 yanvarda olingan
* Keju tarixi Arxivnaya kopiya — „Derazadagi tropiklar“
* GOST 31855-2012 Arxivnaya kopiya . Kaju yadrolari. Texnik shartlar
*
Lamington milliy bogʻi

**Lamington milliy bogʻi** — Avstraliyaning Kvinslend / Yangi Janubiy Uels chegarasidagi Makferson tizmasidagi Lamington platosida joylashgan milliy bogʻ. Lamington milliy bog'i Avstraliyaning Butunjahon merosi hududining Gondvana yomg'irli o'rmonlarining bir qismi bo'lib, dunyodagi eng keng subtropik tropik o'rmondir. 

Hudud o'zining go'zal sharsharalari va 160 kmdan ortiq piyoda yo'llari, jumladan 1930-yillarning oxirida qurilgan 21,4 kilometrlik Chegara yo'li va Coomera vodiysi sharsharalarini ko'radigan Binna Burra g'orlari aylanmasi bilan mashhur.

Binna Burra Lodge to'g'ridan-to'g'ri butazorda sayr qiluvchi Makkaning ostonasida joylashgan.
Elizabeta Gjorgievska

**Elizabeta Gjorgievska** (; 1972-yil 6-mayda tugʻilgan) — makedoniyalik shifokor, 2019-yildan beri Shimoliy Makedoniyaning beshinchi prezidenti Stevo Pendarovski rafiqasi va birinchi xonim.

## Biografiyasi
Gjorgievska 1972-yil 6-mayda Skopyeda tugʻilgan. 1996-yil mart oyida Skopye universitetining stomatologiya fakultetini (hozirgi Kirill va Mefodiy nomidagi Skopye universiteti) tamomlagan. 1998-yildan shu fakultetning magistratura bosqichida tahsil olgan va 2002-yilda nomzodlik, 2006-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1997-yildan 1998-yilgacha Gjorgievska yuz-jagʻ jarrohligi klinikasida koʻngilli, 1998-yilda esa bolalar va profilaktik stomatologiya klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 2002-yilda mutaxassisligi boʻyicha imtihondan oʻtgan. 2004-yilda Gjorgievska kichik assistent, 2006-yilda esa Skopye universitetining bolalar profilaktik stomatologiyasi kafedrasida assistenti. 2008-yilda dotsent unvonini olgan.

2002-yilda Gjorgievska magistrlik darajasini olib, bolalar va profilaktik stomatologiya boʻyicha mutaxassis boʻldi, 2006-yildan esa fan doktori. Buyuk Britaniya, Belgiya va Amerika Qoʻshma Shtatlardagi universitetlarga bir nechta tadqiqot tashriflarini amalga oshirgan va bir nechta xalqaro tadqiqot loyihalarida ishlagan.

Gjorgievska 90 dan ortiq maqolalarni nashr ettirgan. Bir qancha milliy hamda xalqaro simpozium va konferensiyalarning tashkiliy va ilmiy qoʻmita aʼzosi boʻlgan. Shimoliy Makedoniya va xorijdagi ilmiy anjumanlarda maʼruzalar hamda seminarlar oʻqigan. Koʻplab asarlar muallifi, jumladan ikkita monografiya va yana uchta monografiya hammuallifidir. 2010-yildan 2014-yilgacha Makedoniya pediatriya va profilaktik stomatologiya assotsiatsiyasining raisi boʻlgan. Stomatologiya bilan bogʻliq turli xalqaro tashkilotlarning aʼzosi va Nyu Yorkdagi Kolumbiya universitetiga tashrif buyurgan.

## Shaxsiy hayoti
Gjorgievska va Pendarovskiyning bitta farzandi bor. 2014 va 2019-yillardagi mamlakat prezidentlik saylovlarida erini qoʻllab-quvvatlagan. Pendarovskiy intervyusida Gjorgievskaga turmushga chiqqani, chunki xotini „avvalo uy bekasi, ham mehnatkash va fanlar nomzodi“ ligini taʼkidlab oʻtgan.

## Manbalar

### Adabiyotlar

*
Boeny

**Boeny** — mintaqasi Madagaskarning shimoli-gʻarbida joylashgan. Shimoli-sharqda Sofiya viloyati, janubdan Betsiboka va janubi-gʻarbda Melaky bilan chegaradosh. Viloyat poytaxti Mahajanga boʻlib, 2018-yilda aholi soni 931 171 kishini tashkil qiladi.
## Maʼmuriy boʻlinmalar
Boeny viloyati oltita tumanga va 43 ta kommunaga boʻlingan.
* Ambato-Boeni tumani — 11 kommuna
* Mahajanga I tumani — 1 kommuna
* Mahajanga II tumani — 9 ta kommuna
* Marovoy tumani — 12 kommuna
* Mitsinjo tumani — 7 ta kommuna
* Soalala tumani — 3 ta kommuna
## Transportlar
### Aeroportlar
* Mahajanga aeroporti
* Soalala aeroporti
## Hududlar
* Mahavavy-Kinkony Suv-botqoqli yerlar majmuasi
* Bombetoka Beloboka Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Antrema Yangi muhofaza qilinadigan hudud
* Ankarafantsika milliy bog'i
* Baie de Bali milliy bog'i
* Tsingi de Namoroka milliy bogʻi
* Bongolava o'rmoni
Kasijy maxsus qo'riqxonasi

## Manbalar
Grundfos

**Grundfos ** (***Grundfos***) — Daniya kompaniyasi, nasos uskunalari ishlab chiqaruvchisi. Bosh ofis Bjerringbro (Daniya) shahrida joylashgan boʻlib, 2009-yil holatiga koʻra, bir qancha mamlakatlarda xodimlar soni taxminan 18 ming kishini tashkil etadi.
## Tarixi
1945-yilda Pol Du Jensen tomonidan asos solingan, birinchi nomi „Bjerringbro Pressestoberi og Maskinfabrik“ („Bjerringbro press quyish va ishlov berish zavodi“), 1967-yilda bir necha bor nomlarini oʻzgartirilgandan soʻng, kompaniya hozirgi nomini oldi.

Pol Du Jensen jamgʻarmasi 1975-yilda oʻzini oʻzi boshqarish instituti sifatida tashkil etilgan. Jamgʻarmaning maqsadi — Grundfos guruhining uzluksiz rivojlanishi. Jamgʻarmaning kapitali va foydasi faqat Jamgʻarma maqsadlari uchun ishlatiladi, yaʼni foyda Grundfos kompaniyalariga qayta investitsiya qilinishi kerak.

Bugungi kunda Grundfos Holding A/S aksiyalarining qariyb 86 foizi fondga, 2 foizga yaqin xodimlarga va 12 foizga yaqin taʼsischilar oilasiga tegishli.

Grundfos Holding A/S barcha Grundfos kompaniyalarining aksariyat aksiyadori hisoblanadi.

1990-yil may oyida Grundfos texnologiya markazi ochildi. Markazda yangi materiallar oʻrganildi, texnologik jarayonlar ishlab chiqildi, zamonaviy ishlab chiqarish uskunalari va mexanizmlari barpo etildi.1993-yilda mahsulotni ishlab chiqish, loyihalash va boshqarish yangi qurilgan „Innovatsiya markazi“ ga koʻchdi.

Alldos, dozalash nasoslari va dezinfeksiya uskunalarini ishlab chiqaruvchi nemis ishlab chiqaruvchisi 2005-yil boshida sotib olingan. Alldos taxminan 250 kishini ish bilan taʼminlagan va Yevropa, Yaqin Sharq va Avstraliyada kuchli ishtirok etgan. Kompaniya dozalash texnologiyasi boʻyicha Grundfosning yagona raqobatchisi edi.

2007-yil 1-dekabrda Grundfos AQSH nasos ishlab chiqaruvchisi Peerless Pumpni sotib olganini eʼlon qildi.

## Faoliyatlari

Ishlab chiqarish hajmi yiliga 16 million nasos dona, asosiy mahsulot guruhlari: aylanma nasoslar (UP), suv osti nasoslari (SP) va markazdan qochma nasoslar (CR).Grundfos nasoslardan tashqari nasos elektr dvigatellari va ular uchun butlovchi qismlar ishlab chiqaradi.

Grundfos guruhi dunyoning barcha burchaklaridagi kompaniyalar tomonidan taqdim etilgan.56 ta davlatda vakolatxonalar ochilgan, bir qator mamlakatlarda, xususan, Rossiyada ishlab chiqarish boʻlinmalari ochilgan, 2005-yildan beri Leshkovo qishlogʻida zavod faoliyat koʻrsatmoqda ([ [Moskva viloyati]]). Grundfos guruhi dunyoning barcha burchaklaridagi kompaniyalar tomonidan taqdim etilgan. Bundan tashqari, Grundfos mahsulotlari 50 dan ortiq mamlakatlardagi distribyutorlar tomonidan sotiladi.

## Manbalar
Arusiyya madrasasi

**Arusiyya madrasasi** ( ; Tamil: அரூஸிய்யா மத்ரஸா *Arūsiyya Madrasa*) — Janubiy Hindiston Tamil Nadu shahrida (Tamil: தமிழ்நாடு *Tamizh-Nādu*) eng qadimiy arabcha va islomiy taʼlim muassasasi. U qirgʻoq boʻyida va Kilakarai islom markazida joylashgan (tamilcha: கீழக்கரை *Kīzhakkarai*). U hijriy 1082 (milodiy 1671) yilda tashkil etilgan. Arvi mintaqasining (hozirgi Janubiy Hindiston va Shri-Lanka) hurmatli musulmon olimi va avliyosi *[[Shayx]]* Sadaqatulloh b. Sulaymon al-Qohiriy as-Siddiqiy (1042-1115 hijriy/1632-1703-yillar) nomi bilan tanilgan. U arabcha *Mādiḥ r-Rasūl* (مادح الرسول) epiteti bilan mashhur. Tamil Naduning tamil tilida soʻzlashuvchi musulmon ommasi va olimlari ham oʻzlarining nutqlarida va adabiyotlarida uni *Appā*(tamilcha: அப்பா) deb atashadi.

## Yangi sxema
Tamil Naduda ushbu seminariya tashkil etilishidan oldin, mintaqada musulmon olimlari masjidlarda bepul taʼlim berish amaliyoti keng tarqalgan. U

*Shayx* Sadaqatullohning fikricha, ovqat tayyorlash va turar joyni tartibga solish talabalarni oʻqishga fikrini toʻliq jamlashdan chalgʻitmoqda. Shu sababli, u talabalar uchun zarur boʻlgan barcha qulayliklar, jumladan, oziq-ovqat va turar joy bilan taʼminlab, mutlaqo bepul diniy taʼlim berish uchun muassasa qurishga ahd qilgan.

Bu Janubiy Hindistonning Madras port shahri hukmdori *Navob Gʻulom Gʻavt Xon Valaja Vning* qiziqishini uygʻotgan muvaffaqiyatli tashabbus boʻlgan. Natijalardan u shunday taassurot qoldirdiki, u Madrasda *Madrasa-e-Azam* nomi bilan tanilgan arab kollejida ushbu sxemani amalga oshirgan.
## Manbalar
Ambenja

**Ambenja** — Boeny mintaqasi shimoliy-gʻarbiy qirgʻoq boʻyida joylashgan shahar. Madagaskar Mozambik kanali yaqinida boʻlib, Mahajangadan taxminan 70 kilometr uzoqlikda joylashgan.
Vitaliy Petrusevich

**Vitaliy Viktorovich Petrusevich** ( 1960-yil 13-iyun, Minsk, Belarus SSR, SSSR) — sovet va belarus futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida oʻynagan.

## Futbolchilik faoliyati
Minsk FSM bitiruvchisi. 1979—1981-yillarda Minskning „Dinamo“ jamoasining oʻrinbosarlar jamoasida oʻynagan. 1981-yilda u „Dinamo Brest“ga oʻtdi. 1983-yilda u Tselinnik Tselinograd safiga qoʻshildi va u bilan Ikkinchi liganing 8-zonasi gʻolibi va Qozogʻiston SSR kubogi gʻolibi boʻldi. 1987-yildan 1990-yilgacha Mogilevning „Dnepr“ klubida oʻynagan. 1990—1991-yillarda Oʻzbekiston SSRning "Soʻgʻdiyona" va Fargʻonaning "Neftyanik" klublarida toʻp surgan. 1992-yilda Polshaning Koninning „Gornik“ klubida oʻynagan va u bilan uchinchi liganing 8-zonasi gʻolibiga aylangan. 1993-yilda u "Baltika" ga koʻchib oʻtdi va buning uchun Rossiya kubogida Chernyaxovning „Progress“ (1:0) va Pskov Mashinostroitel (1:0) klublariga qarshi 2 ta oʻyin oʻtkazdi. U 1993/1994-yilgi mavsumni Belarus Oliy ligasida oʻynagan „Torpedo Minsk“ tarkibida oʻtkazgan. 1994-yil avgust oyida u Vladivostok Luch bilan shartnoma imzoladi. 1995-yilda u Belarusga qaytib keldi va u yerda Minskning „Smena“ va „Kobrin“ klublarida oʻynadi. 1996-yilda nafaqaga chiqdi.

## Yutuqlar

* SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi gʻolibi: 1984
* SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi kumush medali sohibi: 1985
* SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi bronza medali sovrindori: 1986
* Qozogʻiston SSR kubogi gʻolibi: 1986
* Qozogʻiston SSR kubogi finalchisi: 1985
* Polsha uchinchi ligasining 8-zonasi gʻolibi: 1991/1992

## Shahsiy hayot
Ikki oʻgʻli Vitaliy (1988-yilda tugʻilgan) va Aleksey (1996-yilda tugʻilgan) ham professional futbolchi boʻlishgan.

## Eslatmalar

## Havolalar

* Profil *Sportbox.ru* saytida
* Profil *Footballfacts.ru* saytida
* Profil *Teams.by* veb-saytida
Yanos Aczel

**János Dezső Aczél** 26 dekabr 1924 yil — 1 yanvar 2020 yil), , shuningdek, **Jon Aczel** funktsional tenglamalar va axborot nazariyasiga ixtisoslashgan venger — kanadalik matematik edi.

## Uning hayoti va faoliyati
Aczél 1924 yil 26 dekabrda Budapeshtda tugʻilgan. Funktsional tenglamalar va axborot nazariyasi ustida ishlagan.

Aczél Budapesht universitetida matematik tahlil boʻyicha PhD darajasini oldi va Kyoln universiteti, Kossuth universiteti, Miskolc universiteti va Szeged universitetida lavozimlarda ishlagan. U 1965 yilda Vaterlou universiteti fakultetiga qoʻshildi va oxir-oqibat sof matematika kafedrasining taniqli professori boʻldi.  U Florida universiteti, Stenford universiteti va Kaliforniya texnologiya institutida yordamchi professor sifatida ham ishlagan.

U oʻzi asos solgan va birinchi soni 1968 yilda nashr etilgan " *Aequationes Mathematicae* " jurnalining faxriy bosh muharriri boʻlib qoldi.

## Mukofot va unvonlar
U 1961 yil M. Beke mukofoti va 1962 yil Vengriya Fanlar Akademiyasi mukofoti kabi turli mukofotlar sohibidir. Aczél Karlsrue universiteti, Grats universiteti va Katovitseʼdeki Sileziya universitetining faxriy unvonlarini oldi.  1971 yilda Kanada Qirollik jamiyati aʼzosi etib saylangan. 1988 yilda u Santyago Ramon va Kajal medalini qoʻlga kiritdi.  1990 yilda u Vengriya Fanlar akademiyasining tashqi aʼzosi boʻldi  va 2004 yilda u akademiya tomonidan eng koʻzga koʻringan „beshta buyuk“ vengriya matematiklaridan biri sifatida taqdirlandi. Qolganlari Jon Horvat, Stiven Gal, Akos Kassar va Laslo Fuchs edi. 2008 yilda u dunyodagi eng qadimgi faol matematik jamiyati Gamburg matematika jamiyatining faxriy aʼzosi boʻldi.

2004 yilda u „funktsional tenglamalar nazariyasi, axborot oʻlchovlari, indeks raqamlari, guruh qarorlarini qabul qilish, yigʻish, ishlab chiqarish funktsiyalari boʻyicha kashshof ishi uchun“ yillik „Axborotni qayta ishlash va noaniqlikni boshqarish“ konferentsiyasining Kampe de Fériet mukofotiga sazovor boʻldi.

Aequationes Mathematicae jurnalining soni 1999, 2005 va 2010 yillarda Akselga uning 75, 80 va 85 yilligi sharafiga bag'ishlangan edi. Venger-kanadalik matematik Yanosh Acsel 2020-yil 1-yanvarda 95 yoshga toʻldi. U tugʻilgan kunidan olti kun oʻtib vafot etdi.

## Kitoblar
Aczél quyidagi asarlarning muallifi yoki hammuallifi edi:

* .
* . Previously published in German as *Vorlesungen über Funktionalgleichungen und ihre Anwendungen* (Birkhäuser, 1961).
* .
* .
* .

## Manbalar
Neniya

**Nenia Dea** (Lotin: **Nenia Dea**; kamdan-kam hollarda *Naenia*) — Rimning qadimiy dafn marosimi xudosi boʻlib, uning Viminal darvoza tashqarisida ziyoratgohi boʻlgan. Neniyaga sigʻinish, shubhasiz, juda qadimiy, ammo Georg Wissow soʻzlariga koʻra.
## Rim dafn marosimining maʼbudasi
Nenia oʻz ismini baʼzan „karmen funebre“ („rekviem xizmati“) maʼnosini olgan "„nenia“ bilan baham koʻradi va Markus Terens Varro Nenia Deani dafn marosimining himoya kuchini ifodalaydi deb hisoblaydi. Shuning uchun u inson hayotining oxiri bilan bogʻliq boʻlgan maʼbuda edi.

Arnobius oʻlimga yaqin odamlarni Neniyaning qaramogʻiga qoʻyadi. Garchi Arnobiy asarlari asosan taʼsirida boʻlgan boʻlsa-da, bu yerda Neniyaning inson oʻtkinchiligi maʼbudasi sifatida aniqlanishi ham Varroniyaliklarning kelib chiqishini koʻrsatadi. Neyasno, ssilalsya li Тертуллиан na Neniyu Dea, kogda pisal o „samoy bogine smerti“. Quintus Septimius Florens Tertullianus, *Libri duo ad Nationes*.
## Boshqa farazlar

Heller Nenyaning dafn marosimi xudosi maqomini rad etadi va uning asl tabiatini „bolalar oʻyinlari“ maʼbudasi sifatida taklif qiladi. Xellerning „neniya“ ni „ding“ yoki „oʻyinchoq“ sifatida cheklovchi taʼkidlashi rad etildi, chunki Xellerning oʻzi dafn marosimining xarakteri haqida etarli maʼlumot manbalarini taqdim etgan, garchi u bu faktni hisobga olmagan boʻlsa ham.

Qanday boʻlmasin, hatto Xellerning „neniya“ atamasini notoʻgʻri talqin qilishini ham Rim dafn marosimlariga nisbatan qoʻllash mumkin edi, chunki oʻlim ham keyingi hayotda qayta tugʻilish sifatida koʻrilgan.Lukretsiy dafn marosimini „bolalar dunyo qirgʻoqlarini birinchi koʻrganlarida koʻtaradigan faryod“ bilan aniq bogʻlaydi. Bundan tashqari, dafn marosimida baʼzan onalar oʻz farzandlariga qoʻshiq aytadigan parallel ninnilar boʻlishi mumkin, tak kak nekotorie *neniae* bili speti uspokaivayuщim golosom. Tem ne menee, etot istochnik i drugie istochniki o nenii v kachestve kolibelnoy ne otnosyatsya konkretno k panixidam, no v selom otnosyatsya k nenii. Nenyaning feʼl-atvori halokatni oldini olish uchun yigʻlashdan tashqari, qayta tugʻilish uchun yigʻlash kabi baʼzi faraziy falsafalarni oʻz ichiga olgan boʻlishi mumkin, ammo manbalar maʼbudaning oʻzi haqida sukut saqlaganligi sababli, Nenya Dea haqidagi bu qarashlar taxmin boʻlib qolmoqda.
## Shuningdek qarang
* Rim mifologiyasi
* Rim dini
* yer osti xudolari xudosi
* Rim dinida bolalik xudolari
## Adabiyot
* Jon Lyuis Xeller, „Nenia 'phainyonʼ“, in: *Amerika Filologiya Assotsiatsiyasining operatsiyalari va ishlari*, jild. 74, 1943, bet. 215-268

## Manbalar
Abdulaziz Sotvoldiyev

**Sotvoldiyev Abdulaziz Abdimoʻminovich** – iqtisodiyot fanlari doktori, professor (1993). 1995-yildan 2011-yilga qadar Andijon muhandislik-iqtisodiyot instituti (hozirgi Andijon mashinasozlik instituti rektori sifatida faoliyat yuritgan.

## Tarjimai holi
Abdulaziz Sotvoldiyev 1950-yilda Andijon shahrida tugʻilgan. 1971-yilda Toshkent politexnika institutini Iqtisodiyot va kimyo sanoatini tashkil etish yoʻnalishi bakalavriatini, 1977-yilda aspiranturasini tamomlagan. Shuningdek, 1993-yilda Sankt-Peterburg iqtisod va moliya universiteti doktoranturasini bitirgan.
Abdulaziz Sotvoldiyev 2024-yilning 31-mart kuni vafot etgan.

## Mehnat faoliyati
Abdulaziz Sotvoldiyev mehnat faoliyatini 1971—1974-yillarda Toshkent politexnika instituti Kimyo sanoati iqtisodi va uni boshqarish kafedrasi assistentligidan boshlagan. 1977—1990-yillarda Andijon viloyati mehnatni tashkil etish markazi boʻlim boshligʻi, Toshkent xalq xoʻjaligi instituti Andijon filiali savdo iqtisodi kafedrasi katta oʻqituvchisi, mudiri, 1993—1995-yillarda Andijon iqtisodiyot va boshqaruv instituti ilmiy ishlar boʻyicha prorektori vazifalarida ishlagan. 2011—2021-yillarda Andijon mashinasozlik instituti iqtisodiyot, ishlab chiqarishni boshqarish va tashkil etish, sanoat ishlab chiqarishini tashkil etish kafedralari professori lavozimlarida ishladi. 2021-yildan vafotiga qadar Iqtisodiyot kafedrasi professori sifatida yoshlarga taʼlim tarbiya berib kelayotgandi.

Abdulaziz Sotvoldiyev 1995-yildan 2011-yilga qadar Andijon muhandislik-iqtisodiyot instituti (hozirgi Andijon mashinasozlik instituti rektori sifatida faoliyat yuritib, oliy taʼlim tizimini rivojlantirish, malakali mutaxassislarni tayyorlashda oʻzining salmoqli hissasini qoʻshgan.

## Ilmiy faoliyati
Abdulaziz Sotvoldiyev 1979-yilda Sankt-Peterburg davlat iqtisodiyot va moliya universiteti „Uzluksiz ishlab chiqarishda mehnatni tashkil etishni takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari: OʻzSSR qurilish materiallari sanoatining asosiy tarmoqlari misolida“(Osnovnie napravleniya sovershenstvovaniya organizatsii truda v neprerivnix proizvodstvax : na primere osnovnix otrasley promishlennosti stroitelnix materialov UzSSR) mavzusida iqtisod fanlari nomzodi dissertatsiya ishini himoya qilgan hamda iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasi ega boʻlgan. 1993-yilda esa iqtisod fanlari doktorlik ilmiy darajasi uchun „Oʻzbekiston Respublikasida bandlikni boshqarish“ mavzusida dissertatiya ishini munosib himoya qilgan.
Abdulaziz Sotvoldiyev bir nechta darslik, oʻquv va amaliy qoʻllanmalar , yuzlab ilmiy maqola va tezislar muallifi hisoblanadi.

## Manbalar
Valeriy Fadeyev (futbolchi, 1939)

**Valeriy Vladimirovich Fadeyev** (1939-yil 20-iyul, Moskva — 2021-yil 11-avgust) — sovet futbolchisi. 1960-yildan sport ustasi.

## Biografiya
Valeriy „Metrostroy“ yoshlar jamoasida futbol oʻynay boshlagan. Maktab direktori 1930—1940-yillardagi mashhur CDKA himoyachisi Konstantin Lyaskovskiy, Fadeyevning birinchi murabbiyi esa bolalar murabbiyi Nil Gugnin edi. Fadeyev yoshlar jamoasi tarkibidagi dastlabki oʻyinini GPZ (podshipnik zavodi) jamoasi bilan oʻyinda debyut qildi va birinchi oʻyinda 4 ta gol urgan. Tez orada u FSMga oʻtdi. 1958-yilda Voronejda boʻlib oʻtgan futbol maktablari oʻrtasidagi SSSR chempionatidan soʻng, Fadeyev Moskvaning „Spartak“, „CSK MO“ va „Dinamo“ klublaridan takliflar ola boshlagan. Fadeyevning murabbiyi Konstantin Beskov unga „Dinamo“ga oʻtishni maslahat bergan. Jamoadagi ilk mavsumida u 5 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urib, mamlakat chempioniga aylangan. 1966-yil aprel oyidan beri Fadeyev doimiy ravishda tarkibda boʻlgan va shu vaqt ichida 7 ta oʻyin oʻtkazdi, ammo Kiyevning „Dinamo“ jamoasidan (0:2) magʻlub boʻlganidan soʻng, bosh murabbiy Solovyov yigʻilish oʻtkazib, Fadeyev va Vladimir Glotov jamoani magʻlubiyatiga asosiy sababchilar boʻlganini aytgan. Fadeyev shundan soʻng Donetskning „Shaxtyor“ klubiga oʻtdi. Keyinchalik Oʻzbekistonning „Politodel“, Mahachqalʼaning „Dinamo“ va Tselinograd „Dinamo“ jamoalari tarkibida oʻynagan.

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng „Avtomatika“ konstruktorlik byurosida katta, keyinchalik esa yetakchi muhandis boʻlib ishlagan. Qayta qurish davrida u restoranda bosh ofitsiant boʻlgan, keyin nafaqaga chiqqunga qadar „Lukoyl“ shoʻba korxonasi „Kvorum“ bosh direktorining oʻrinbosari boʻlgan.

2021-yil 11-avgustda vafot etgan.

## Milliy jamoadagi faoliyati
Murabbiy Vyacheslav Solovyov tomonidan SSSR olimpiya terma jamoasiga taklif qilingan. 1964-yil 28-iyunda GDR terma jamoasi qarshi oʻynagan. Oʻyin Germaniyaning 4:1 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan, bu uchrashuvda Fadeyev gol ura olmagan.

## Shahsiy hayot
Bolaligida u eri bilan Kauchuk zavodida ishlagan xolasi qoʻlida tarbiyalangan. Mening otam oddiy ishchi sifatida chet elga joʻnatilgan va Avstriya va Angliya mamlakatlarida ishlagan. Uyga qaytgach, u tarmoq vazirliklaridan birida boshqarmaga rahbarlik qilgan. Plexanov nomidagi institutda tahsil olgan, 1966-yilda institutni tamomlagan.

## Yutuqlar

### Jamoalar

; Dinamo Moskva

* SSSR chempioni : 1959, 1963
* SSSR chempionatining kumush medali sovrindori: 1962
* SSSR chempionatining bronza medali sovrindori: 1960

### Shaxsiy

* SSSRda mavsumning eng yaxshi 33 nafar futbolchisi roʻyxatida 3-oʻrin: 1963

## Manbalar