open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marvel Comics

**Marvel Comics** (inglizchadan ** — „moʻjiza“) — nashriyot; komikslarni tayyorlash va nashr qilish bilan shugʻullanadi. The Walt Disney Company mediakonglomerati tarkibiga kiradi. Nashriyotga 1939-yil  asos solgan. Shtab-kvartirasi AQShning Nyu-York shahrida joylashgan.

Marvel „Oʻrgimchak odam“, „Temir odam“, „Rosomaxa“, „Kapitan Amerika“, „Qora beva“, „Thor“, „Hulk“, „Daredevil“, „Doktor Strange“, „Qora pantera“, „Kapitan Marvel“ kabi superqahramonlari, „Qasoskorlar“, „X-Men“, „Fantastik toʻrtlik“, „Galaktika qoʻriqchilari“ kabi superqahramonlar jamoalari, shuningdek, „Doktor Doom“, „Magneto“, „Yashil goblin“, „Red Skull“, „Loki“, „Ultron“, „Thanos“, „Zabtkor Kang“, „Venom“, „Galactus“ kabi salbiy qahramonlari bilan mashhurdir. Marvel komikslaridagi personajlarning aksarisi „Yer-616“ deb ataluvchi xayoliy olamda yashashadi.

2009-yilning 31-dekabrida The Walt Disney Company kompaniyasi Marvel Comicsni $4,24 milliard evaziga sotib olgan. 

## Marvel personajlariga asoslanib ishlangan filmlar

## Manbalar

## Havolalar

*
Marvel kinematografiya koinoti

**Marvel kinematografiya koinoti** (**MKK**) () — AQSh mediafranshizasi. Franshiza Marvel Studios kinostudiyasi tomonidan ishlangan filmlar, teleseriallar, qisqa metrajli filmlar va veb-seriallarni oʻz ichiga oladi.

## Filmlar

MKK filmlari „fazalar“ deb ataluvchi guruhlarga boʻlingan.

### The Infinity Saga
Birinchi, ikkinchi va uchinchi fazalar „Infinity Saga“ („Cheksizlik sagasi“) deb ataladi.

Birinchi fazaga kiruvchi filmlar: *[[Iron Man]]* (2008), *[[The Incredible Hulk]]* (2008), *[[Iron Man 2]]* (2010), *[[Thor]]* (2011), *[[Captain America: The First Avenger]]* (2011) va *[[Qasoskorlar (film, 2012)|The Avengers]]* (2012).

Ikkinchi fazaga kiruvchi filmlar: *[[Iron Man 3]]* (2013), **' (2013), ''[[Captain America: The Winter Soldier]]'' (2014), ''[[Guardians of the Galaxy (film)|Guardians of the Galaxy]]'' (2014), **' (2015) va *[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]* (2015).

Uchinchi fazaga kiruvchi filmlar: *[[Captain America: Civil War]]* (2016), *[[Doctor Strange (2016 film)|Doctor Strange]]* (2016), *[[Guardians of the Galaxy Vol. 2]]* (2017), *[[Spider-Man: Homecoming]]* (2017), **' (2017), ''[[Black Panther (film)|Black Panther]]'' (2018), **' (2018), *[[Ant-Man and the Wasp]]* (2018), *[[Captain Marvel (film)|Captain Marvel]]* (2019), **' (2019) va ''[[Spider-Man: Far From Home]]'' (2019).

=== The Multiverse Saga ===
Toʻrtinchi, beshinchi va oltinchi fazalar „The Multiverse Saga“ („Multi-olam sagasi“) deb ataladi.

Toʻrtinchi fazaga kiruvchi filmlar: ''[[Qora beva (film)|Black Widow]]'' (2021), ''[[Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings]]'' (2021), ''[[Eternals (film)|Eternals]]'' (2021), ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' (2021), ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' (2022), **' (2022) va *[[Black Panther: Wakanda Forever]]* (2022).

Beshinchi fazaga kiruvchi filmlar: *[[Ant-Man and the Wasp: Quantumania]]* (2023), *[[Guardians of the Galaxy Vol. 3]]* (2023), *[[The Marvels]]* (2023), *Captain America: New World Order* (2024), *Thunderbolts* (2024) va *Blade* (2024).

Oltinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Deadpool 3* (2024), *Fantastic Four* (2025), *Avengers: The Kang Dynasty* (2025) va *Avengers: Secret Wars* (2026).

## Teleseriallar

## Komikslar

## Manbalar

## Havolalar
* A Marvel Cinematic Universe Timeline (inglizcha)
* Marvel Cinematic Universe Wiki (inglizcha)
Qunut duosi

**Qunut** () — vitr namozining 3-rakatida oʻqiladigan duo boʻlib, uni oʻqish vojib hisoblanadi. Ammo „robbana“ duosini oʻqisa ham vojibni bajargan hisoblanadi. Namoz oʻquvchi vitr namozini maxfiy qiroat bilan yolgʻiz oʻqiydi. Ramazon oyida esa tarovihdan keyin jamoat bilan oʻqiydi. Unda imom vitr namozining barcha rakʼatida ovoz chiqarib (jahriy) qiroat qiladi. Qunut duosini esa ovoz chiqarmasdan (maxfiy) oʻqiydi.

## Matni
**[[Arabcha]]si:**

: 
:   


**[[Transkripsiya]]si:**

: Allohumma innaa nastaʼiynuka va nastagʻfiruk. Va nuʼminu bika va natavakkalu alayka Va nusniy alaykal xoyro kullah. Nashkuruka va laa nakfuruk. Va naxlaʼu va natruku may yafjuruk.
: Allohumma iyyaka naʼbudu va laka nusolliy va nasjudu va ilayka nasʼaa va nahfidu. Narjuu rohmatak va naxshaa azaabak. Inna azaabaka bil kuffaari mulhiq.


**[[Tarjima]]si:**

: Allohim! Biz Sendan yordam istaymiz, gunohlarimizni afu etishingni soʻraymiz. Allohim! Senga imon keltiramiz, ishlarimizda Senga suyanamiz va Senga tavakkal qilamiz. Va Senga hamd aytamiz. Butun yaxshiliklar Sendandir. Bizlarga berganing shuncha neʼmatlar tufayli Senga shukrona aytamiz va nonkoʻrlik qilmaymiz. Senga qarshi nonkoʻrlik qilgan gunohkorlardan ayrilamiz, ular bilan aloqani uzamiz.
: Allohim! Biz yolgʻiz Sengagina qullik qilamiz, namozni Sen uchungina oʻqiymiz. Sengagina sajda qilamiz. Sengagina intilamiz. Ibodatni xushu'-kamtarlik bilan ado etamiz. Rahmating koʻp boʻlishini soʻraymiz, azobingdan qoʻrqamiz. Hech shubha yoʻqki, Sening azobing kofirlargadir.


## Manbalar
Bill English

**Simon William „Bill“ English** (; 30-dekabr 1961) – Yangi Zelandiyaning 39-Bosh vaziri (2016—2017). John Key va Beshinchi Milliy hukumat davrida Yangi Zelandiya bosh vazirining oʻrinbosari va 2008-yildan 2016-yilgacha moliya vaziri boʻlib ishlagan.

Siyosatga kirishdan oldin fermer va davlat xizmatchisi boʻlgan. 1990-yilda Walles elektoratida Milliy partiyadan nomzod sifatida Yangi Zelandiya parlamentiga saylangan. 1996-yilda Vazirlar Mahkamasi aʼzoligiga koʻtarildi. 1999-yilgi umumxalq saylovida partiyasi magʻlubiyatga uchraganligi sababli bir yildan kamroq vaqt ishlagan. 1999-yilda moliya vaziri etib tayinlandi. 2001-yil oktyabr oyida Jenny Shipley oʻrniga milliy partiya rahbari va muxolifat rahbari lavozimini egalladi. 2002-yilgi umumxalq saylovlarida partiya magʻlubiyatga uchradi. 2003-yil oktyabr oyida uning oʻrniga Don Brash rahbarlik qildi.

Jon Key 2016-yil dekabrida Milliy partiya rahbari va bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi. English 2016-yil 12-dekabrda oʻtkazilgan rahbarlik saylovlarida raqibsiz gʻalaba qozondi va bosh vazir sifatida qasamyod qildi. Uning vakolat muddati bor-yoʻgʻi oʻn oy edi va uch oylik saylov kampaniyasini oʻz ichiga oldi. 2017-yilgi umumiy saylovda Milliy eng koʻp oʻrinlarni qoʻlga kiritdi, ammo koʻpchilik oʻrinni egallay olmadi. Kuchlar muvozanatiga ega boʻlgan partiyalar mavjud hukumatni qoʻllab-quvvatlashdan bosh tortdi. Leyboristlar partiyasi rahbari Jacinda Ardern uning oʻrnini egalladi. English 2018-yil 27-fevralda milliy partiya rahbari lavozimini va ikki haftadan keyin parlamentni tark etdi.

## Biografiyasi
English 1961-yil 30-dekabrda Lumsden shahridagi Lumsden tugʻruq markazida tugʻilgan. Mervin English va Norah (OʻBrien)ning oʻn ikki farzandidan oʻn birinchisi.

Uintondagi Sent-Tomas maktabida, Upper Xuttdagi Sent-Patrik kollejiga oʻqidi. Otago universitetida va Vellingtondagi Viktoriya universitetida oliy maʼlumot oldi.

Oʻqishni tugatgandan soʻng, 1987-yildan 1989-yilgacha Vellingtonda Yangi Zelandiya gʻaznachiligida siyosat tahlilchisi boʻlib ishlagan, bu vaqtda Mehnat vaziri Roger Douglas („Rogernomics“ nomi bilan tanilgan) tomonidan ishlangan erkin bozor siyosati amalga oshirilayotgan paytlar edi.

1980-yilda Viktoriya universitetida boʻlganida Milliy partiyaga qoʻshildi. Uolles saylov komissiyasining aʼzosi boʻldi. Vellingtonga koʻchib oʻtgandan soʻng, bir muddat mos ravishda Island Bay va Miramar saylov komissiyalarida ishladi.

1990-yilgi umumxalq saylovda Uollesda Adam Hamiltonning elektorati boʻldi. 1996-yilda mamlakat parlamenti deputatligiga saylandi. Parlamentdagi birinchi muddatida ingliz ijtimoiy xizmatlar boʻyicha tanlangan qoʻmitaga raislik qildi. 1993-yilda Sogʻliqni saqlash vaziri qoshida ishlagan parlament kotibi oʻrinbosari etib tayinlangan.

## Shaxsiy hayoti
Rafiqasi Mary Scanlon bilan universitetda tanishgan. Oʻsha paytda u tibbiyot sohasida oʻqigan va umumiy amaliyot shifokori boʻlgan. Uning ikkala ota-onasi muhojir boʻlgan, otasi samoalik va onasi Stromboli orolida tugʻilgan italyan edi. Ularning olti farzandi bor: bir qiz va besh oʻgʻil.

English katolik.

Yangi Zelandiyaning ritsar darajali xizmatlari uchun ordeni bilan mukofotlangan.

## Manbalar
Mauricio Macri

**Mauricio Macri** (; 8-fevral 1959) – argentinalik tadbirkor va siyosatchi, 2015—2019 yillarda Argentina prezidenti boʻlgan. 2005-yilda tashkil etilgan Respublikachilar (PRO) partiyasiga yetakchilik qilib keladi. 2007-yildan 2015-yilgacha Buenos-Ayres hukumatining boshligʻi lavozimida ishlagan. 2005-yildan 2007-yilgacha boʻlgan Deputatlar palatasining aʼzosi, Buenos-Ayres vakili boʻlgan. Mafkuraviy nuqtai nazardan, oʻzini Argentina oʻng markazidagi liberal va konservativ deb biladi. Panama hujjatlarida qayd etilgan.

Tandil shahrida tugʻilgan. Argentinaning Pontifik Katolik Universitetida qurilish muhandisi mutaxassisligiga oʻqigan va Kolumbiya universitetida biznes maktabida oʻqigan. 1991-yilda oʻgʻirlab ketilgan. Ozod qilinganidan keyin siyosatga kirdi. 1994-yildan 2007-yilgacha "Boca Juniors " futbol klubi prezidenti boʻlib ishlagan va uning daromadliligini tiklagan. 2003-yilda „Oʻzgarish majburiyati“ partiyasini ishga tushirdi va keyinchalik PRO partiyasiga aylantirdi. 2003-yilda Buenos-Ayres hukumati boshligʻi lavozimiga nomzodi muvaffaqiyatsizlikka uchragan. 2007-yildagi saylovda gʻalaba qozondi. Toʻrt yil oʻtgach, 2015-yilgi umumxalq saylovida Argentina prezidenti etib saylandi.

Makrining prezidentligi milliy iqtisodiyotni isloh qilish va diplomatik munosabatlarni yaxshilashga qaratilgan. U qatʼiy belgilangan valyuta kursi tizimidan „suzuvchi kurs“ga oʻtdi. Byudjet taqchilligini kamaytirish uchun eksportga soliqlarni olib tashladi va energiyaga subsidiyalarni qisqartirdi. Mamlakatni bosqichma-bosqich neoliberalizm bilan uygʻunlashtirib, Argentinani xalqaro bozorlarga qayta ochdi. Mamlakat ichkarisida moʻtadil ijtimoiy liberal siyosat olib bordi va energetika sektorini liberallashtirdi.

Inson huquqlarini poymol qilgani uchun Venesueladagi Nicolas Maduro hukumatiga keskin qarshi chiqdi va mamlakatda demokratiyani tiklashga chaqirdi. 2019-yilgi Venesuela prezidentlik inqirozi paytida milliy assambleya tomonidan Venesuela prezidenti etib saylangan Xuan Guaydoni tan oldi. Qoʻshma Shtatlar bilan munosabatlarni yaxshiladi va Yevropa Ittifoqi bilan erkin savdo kelishuviga erishdi. Vazifasining birinchi haftasida Argentina va Eron oʻrtasidagi anglashuv memorandumini bekor qildi.

Uning qonunchilik faoliyati samaradorligi jihatidan turlicha qabul qilindi. Uning prezidentligi korrupsiyaga qarshi kurashgani va Argentinaning suveren bozor qobiliyatini oshirgani uchun maqtovga sazovor boʻldi. Iqtisodiyotni jiddiy isloh qila olmagani, inflyatsiya va tashqi qarz oshib ketgani uchun tanqid qilindi. Ish haqi uning davrida pasayib ketdi, koʻplab kichik va oʻrta kompaniyalar oʻz faoliyatini toʻxtatdi. 2019-yilgi umumxalq saylovida Alberto Fernandesga magʻlub boʻldi.

## Manbalar
Netta Barzilai

**Netta Barzilai** () yoki **Netta** (22-yanvar, 1993-yili tugʻilgan, Hod HaSharon) — isroil qoʻshiqchisidir.

Netta Lissabonda oʻtkazilgan 2018-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovida Isroil nomidan "Toy" (*Oʻyinchoq*) ashulasini ijro etib, 529 ball bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar

## Havolalar
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón** (; 10-avgust 1951) – kolumbiyalik siyosatchi, 2010-yildan 2018-yilgacha Kolumbiya prezidenti boʻlgan. 2016-yilgi tinchlik boʻyicha Nobel mukofotining yagona laureati edi.

Maʼlumoti boʻyicha iqtisodchi va kasbi boʻyicha jurnalist boʻlgan Santos boy va nufuzli Santos oilasining aʼzosi boʻlib, 1913-yildan 2007-yilgacha Kolumbiyaning „El Tiempo“ gazetasining asosiy aksiyadorlari boʻlishgan.

1991-yilda Santos Prezident Sezar Gaviria Trujillo tomonidan Kolumbiyaning birinchi tashqi savdo vaziri etib tayinlandi. 2000-yilda Prezident Andres Pastrana Arango tomonidan moliya va davlat krediti vaziri etib tayinlandi.

2002-yilda saylangan prezident Alvaro Uribe Velez boshqaruvi davrida mashhurlikka erishdi. 2005-yilda Santos Prezident Uribe siyosatini qoʻllab-quvvatlagan. 2006-yilda Uribe qayta saylanganidan soʻng, Santos Mudofaa vaziri etib tayinlandi va Prezident Uribening xavfsizlik siyosatini himoya qilishni davom ettirdi. Uning mudofaa vazirligidagi faoliyati "yolgʻon pozitivlar" mojarosi va minglab tinch aholining qirgʻini tufayli qoralangan edi.

2010-yilda prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozondi.

2016-yil 7-oktabrda Santos „Yoʻq“ kampaniyasi boshchiligidagi kelishuv boʻyicha oʻtkazilgan referendumda magʻlubiyatga uchragan. Uribening Demokratik Markazi kichik hisobda gʻalaba qozondi. Shunga qaramay, mamlakatda FARC partizanlari bilan tinchlik shartnomasini tuzish borasidagi saʼy-harakatlari uchun Tinchlik uchun Nobel mukofoti laureati deb eʼlon qilindi. Kolumbiya hukumati va FARC 24-noyabr kuni qayta koʻrib chiqilgan tinchlik bitimini imzoladi va uni ikkinchi referendum oʻtkazish oʻrniga ratifikatsiya qilish uchun Kongressga yubordi. Kongressning ikkala palatasi 2016-yil 29-30-noyabr kunlari qayta koʻrib chiqilgan tinchlik bitimini ratifikatsiya qildi va bu mojaroga barham berdi. Shartnoma mamlakatda chuqur boʻlinish va qutblanishni keltirib chiqardi. Santos Time jurnalining 100 nafar nufuzli kishilaridan biri sifatida tan olingan. Uribening yangi himoyachisi Santosning FARC partizanlari bilan tinchlik shartnomasining tanqidchisi Iván Duque Márquez boʻldi.

## Manbalar
Avengers: Endgame

„**Avengers: Endgame**“ (oʻzbekcha manbalarda „**Qasoskorlar: Intiho**“ oʻlaroq maʼlum) — 2019-yilda chiqarilgan superqahramonlik filmi; „Marvel kinematografiya koinoti“ (MKK) mediafranshizasidagi yigirma ikkinchi film; „“ (2018) filmining mantiqiy davomi. Marvel Comics komikslaridagi ayni nomli superqahramonlar jamoasiga asoslangan. Marvel Studios tomonidan ishlangan, Walt Disney Studios Motion Pictures tomonidan esa tarqatilgan. Filmga Anthony va Joe Russolar rejissyorlik qilgan. Ssenariyni Christopher Markus va Stephen McFeely yozgan. Bosh rollarni Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Don Cheadle, Paul Rudd, Brie Larson, Karen Gillan, Danai Gurira, Benedict Wong, Jon Favreau, Bradley Cooper, Gwyneth Paltrow va Josh Brolin ijro etgan.

Film premyerasi 2019-yilning 22-aprelida Los-Anjeles shahrida boʻlib oʻtgan. 2019-yilning 26-aprelidan AQSh, 29-aprelidan esa Oʻzbekiston kinoteatrlarida namoyish etila boshlagan. Umumjahon boʻylab kinoprokatlarda $2,799 milliard mablagʻ toʻplab, tarixdagi eng kassabop filmga aylangan (2019-yilning iyulidan 2021-yilning martigacha). Filmning sikvellari — „Avengers: Doomsday“ va „Avengers: Secret Wars“ mos ravishda 2026- va 2027-yilda chiqarilishi rejalashtirilgan.

## Rollarda
* Robert Downey Jr. — Tony Stark / Temir odam
* Chris Evans — Steve Rogers / Kapitan Amerika
* Mark Ruffalo — Bruce Banner / Hulk
* Chris Hemsworth — Thor
* Scarlett Johansson — Natasha Romanoff / Qora beva
* Jeremy Renner — Clint Barton / Hawkeye
* Don Cheadle — James Rhodes / War Machine
* Paul Rudd — Scott Lang / Chumoli-odam
* Brie Larson — Carol Danvers / Kapitan Marvel
* Karen Gillan — Nebula
* Danai Gurira — Okoye
* Benedict Wong — Wong
* Jon Favreau — Happy Hogan
* Bradley Cooper — Rocket
* Gwyneth Paltrow — Pepper Potts
* Josh Brolin — Thanos

### Oʻzbekcha dublyaj
* Tarjimon: Davron Abdullayev
* Rejissyor va ovoz rejissyori: Jamshid Tangliberdiyev
* Rejissyor yordamchisi: Raʼno Suyunova
* Montaj ustasi: Hamidulla Latipov
* Texnik xodim: Muhammadli Rashidov
* Bekzod Muhammadkarimov — 
* Hoshim Arslonov — 
* Muhammadjon Xoʻjayev — 
* Elbek Mirzohidov — 
* Zulximor Moʻminova — 

## Musiqasi

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Anglo-russkiy russko-angliyskiy vizualniy mini-slovar

**„Anglo-russkiy russko-angliyskiy vizualniy mini-slovar“** () — rasmlar bilan bezatilgan inglizcha-ruscha lugʻat. Lugʻat Jean-Claude Corbeil hamda Ariane Archambault fransuz tilida tuzgan lugʻat asosida nashrga tayyorlangan. Kitob huquqlari QA International tashkilotiga tegishlidir.

Inglizcha-ruscha nashr ilk bor 2014-yil Moskva shahrida „Eksmo“ nashriyotida bosilib chiqqan. 2016-, 2018-yillarda qayta chop etilgan. Lugʻatdan 13&nbsp;500 soʻz hamda 5&nbsp;500 rasm oʻrin olgan.

„Anglo-russkiy russko-angliyskiy vizualniy mini-slovar“ boshqa tillar juftligida ham chop etilgan. Ruscha-inglizcha versiya Rossiyada ayrim oliy taʼlim muassalasrining dasturlarida talabalarga tavsiya qilinadgian qoʻshimcha adabiyorlardan oʻrin olgan.

## Manbalar

## Havolalar
* QA International sayti
Jack Kirby

**Jack Kirby** (; tugʻilgan paytidagi ismi — **Jacob Kurtzberg** (); 1917-yil 28-avgust  1994-yil 6-fevral) — amerikalik yozuvchi, rassom, komikslar redaktori. Stan Lee va Steve Ditko bilan hamkorlikda Chumoli odam, Kapitan Amerika, Qora pantera, Hulk, Thor, Temir odam, Fantastik toʻrtlik, X-Men va boshqa mashhur personajlarni oʻylab topgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Olamga nur sochgan oy

***Olamga nur sochgan oy*** yoki ***Qamar Bani Hashim*** – 2008-yilda Livanning Islam Channel telekanalida namoyish etilgan tarixiy teleserial. Ushbu teleserialda Islom dini paygʻambari Muhammad hayoti haqida hikoya qilinadi.

## Mazmuni
2008-yilda Mahmud Abdulkarim ssenariysi va Muhammad Shayx Najib rejissyorligida tasvirga olingan. Serialda Muhammadning bolalik, oʻsmirlik va yetuklik davrlari, ilohiy vahiy kelishi, birinchi musulmonlarning eʼtiqod yoʻlidagi sharaf va mashaqqatlari, Islomning keng yoyilib borilishi haqida hikoya qilinadi.

## Rollarda
* Rashid Assaf – Hamza ibn Abdul Muttolib
* Bassim Yahur – Abdulmuttalib
* Asad Fidda – Umayya ibn Xalaf
* Naja Safkuniy – Abu Sufyon
* Taysir Idris – Abu Jahl
* Zuhayr Ramadan – Abu Lahab
* Mahmud Nasr – Zayd ibn Horisa
* Ali Karim – Utba ibn Robiya
* Yasir Abdullatif – Bilol ibn Raboh

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* 

## Yana qarang
* Umar (serial)
Christopher Markus va Stephen McFeely

**Christopher Markus** (; 1969-yil 16-oktyabrda tugʻilgan) va **Stephen McFeely** (; 1970-yil 24-fevralda tugʻilgan) — amerikalik ssenariynavislar va kinoprodyuserlar.

## Filmografiyasi
### Kino

### Televideniye

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Sherali Mirzo

**Sherali Mirzo** (; 24-may 1967) – tojikistonlik harbiy, davlat va siyosat arbobi, 2013-yil 20-noyabrdan buyon Tojikiston Mudofaa vaziri.

## Faoliyati
Mirzo 1967-yilda Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasi Xatlon viloyatining Moskva (hozirgi Hamadoniy) tumanida tugʻilgan. Perm oliy harbiy qoʻmondonlik akademiyasini tamomlagan va 1994-yilda mustaqillikka erishgandan soʻng qurolli kuchlar safiga qoʻshilgan. Tojikiston fuqarolar urushi yillarida Vose tumani harbiy qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan. 1994-1995-yillarda Mudofaa vazirligi harbiy tayyorgarlik boshqarmasi katta ofitseri, 1997-2002-yillarda esa 7-alohida motooʻqchi batalyoni komandiri. Bu lavozimga oʻsha yilning 13-avgustida polkovnik Mahmud Xudoyberdiyev oʻrniga tayinlangan edi. U toʻrt yil davomida Rossiya Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Harbiy akademiyasida oʻqidi.

2005-2006-yillarda Tojikiston mudofaa vaziri oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Tojikiston milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasining chegara qoʻshinlari qoʻmondoni, shuningdek, qoʻmita raisining birinchi oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2013-yil 3-oktyabrda Prezident Emomali Rahmon tomonidan Mudofaa vaziri etib tayinlandi. Mudofaa vaziri lavozimidan „sogʻligʻi yomonlashgani“ tufayli isteʼfoga chiqqan Sherali Xayrulloyevning oʻrnini egalladi.

2018-yilning noyabr oyida Mirzo Baljuvon tumanida oʻz mablagʻi hisobidan sogʻlomlashtirish markazi qurgani maʼlum boʻldi. Uning rahbarligida Soʻgʻd viloyatidagi Choruxdayron harbiy poligonida Oʻzbekiston bilan ilk harbiy mashgʻulotlar oʻtkazildi. Qurolli Kuchlar qoʻmondonlik markazi ham uning davrida ishga tushirildi. 2021-yilda Tehronga tashrif buyurib, general Muhammad Baqiriy bilan Milliy armiya va Eron Islom Respublikasi Qurolli kuchlari oʻrtasida mudofaa va harbiy qoʻshma qoʻmita tuzishga kelishib oldi.

2014-yilda Qishki Olimpiada oʻyinlarining ochilish marosimida ishtirok etish uchun delegatsiya tarkibida Sochida Prezident Rahmonga hamrohlik qilgan. 2016-yilda Mustaqillikning 25 yilligiga bagʻishlangan Dusti maydonida parad oʻtkazildi, general-leytenant Mirzo Rudakiy shoh koʻchasi boʻylab oʻtkazilgan paradni koʻzdan kechirdi va ishtirokchilarni yubiley bilan tabrikladi.

## Manbalar
Prolaktin

**Prolaktin** (**laktotropin** nomi bilan ham ataladi) sut emizuvchilarda sut ishlab chiqarishni taʼminlashda asosiy rol oʻynaydigan proteindir. U turli umurtqalilarda, jumladan insonlarda 300 dan ortiq jarayonlarga taʼsir oʻtkazadi. Prolaktin ovqatlanish, juftlashish, estrogenlar bilan davolash va ovulatsiyaga javoban gipofiz bezidan ishlab chiqariladi. Shuningdek, u metabolizm, immun sistemasi regulatsiyasi hamda meʼda osti bezi rivojlanishida muhim rol oʻynaydi.

Proklaktin 1930-yili Oscar Riddle tomonidan inson boʻlmagan hayvonlarda kashf etilgan, 1970-yilda esa Henry Friesen tomonidan insonlarda tasdiqlangan. Bundan tashqari, prolaktin *PRL* geni tomonidan kodlangan peptid gormoni hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Prolaktin. *MedlinePlus Encyclopedia*.
Gonadoliberin

**Gonadotropin-rilizing-gormon** (boshqa nomlari: **gonadorelin**, **gonadoliberin**, **gonadotropin-rilizing-faktor**; qisqartmasi **GnRG**) gipotalamus rilizing-gormonlari sinfi vakillaridan biridir.  

## Manbalar
Larisa Luppian

**Larisa Reginaldovna Luppian** (; 1953-yil 26-yanvarda tugʻilgan) — rus teatr va kino aktrisasi.

## Filmografiya
1962 — „Sen yetim emassan“ — Dzidra.

1973 — „Alisa Freyndlix. Saylanma“ (hujjatli film)

1974 — „Besh daqiqa qoldi“ (film-spektakl)

1975 — „Troil va Kressida“ (film-spektakl)

1977 — „Iyundagi ortiqcha kun“ (film-spektakl) — Melisenta.

1978 — „Kechikkan uchrashuv“ — Natasha Proskurova, leningradlik yosh aktrisa.

1982 — „Rudin“ (film-spektakl) — Aleksandra Pavlovna Lipina

1982 — „Mont-Oriol“ (film-spektakl) — Sharlotta Oriol

1984 — „Mimoza va boshqa gullar dastasi“ — Alyona, Dimaning rafiqasi.

1987 — „Mening jangovar hisob-kitobim“ — shifoxonadagi bemor.

1992 — "„Mushketyorlar oradan yigirma yil oʻtgach“ — monax ayol.

1994 — „Kar (ochilmaydigan jinoiy ish)“ — Katya.

1998 — „Yuz“ (film-spektakl)

1999 — „Oldindan toʻlayman“ — Polina Sergeyevna Ametistova, xotin, aktrisa.

2002 — „Fonuslari sindirilgan koʻchalar-4“, Valeriyaning onasi.

2002 — „Intim hayot“ (film-spektakl) — Amanda.

2003 — „Frederik yoxud jinoyatlar xiyoboni“ (film-spektakl)

2003 — „Istak-xohishlar tramvayi“ (film-spektakl) — Blansh Dyubua.

2004 — „Fonuslari sindirilgan koʻchalar-6“ — Irina Petrovna Zelenina, deputat.

2004 — „Tergov sirlari-4“ — Polyanskaya.

2004 — „Oʻzimning yot hayotim“.

2005 — „Eshelon“ — pani Zborovska.

2007 — „Har donishmandga oddiylik yetarli“ (film-spektakl) — Sofya Ignatevna Turusina.

2007 — „Taqdir hazili. Davomi“ — aeroport xodimasi.

2007 — „Tozilar“ — Natalya Sergeyevna Chulkova, tergovchi.

2008 — „Night and day“ (film-spektakl) — Janna, Maksning sobiq xotini.

2008 — „Mushketyorlarning Rossiyadagi favqulodda sarguzashtlari“ (hujjatli film).

2008 — „Madaniy qatlam. Aktyor Leonid Dyachkov“ (hujjatli film).

2009 — 2010 — „Soʻz ayolga“ — Natalya Ananeva.

2009 — „Ofarin, Laurensiya!“

## Manbalar
Ulugʻbek Inoyatov

**Ulugʻbek Ilyosovich Inoyatov** – 2019-yildan Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi Markaziy Kengashi raisi hamda 2020-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining oʻrinbosari. 2013-2018-yillarda Xalq taʼlimi vaziri.

## Biografiyasi
Inoyatov Ulugʻbek Ilyasovich 1962-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1985-yilda Toshkent politexnika institutini tugatgan, 1998-yilda Toshkent moliya institutini tugatgan.

Mehnat faoliyatini 1985-yilda Toshkent politexnika institutida assistent sifatida boshlab, 1993-yillga qadar ushbu muassasada assistent va aspirant vazifalarida faoliyat yuritgan.

1993—1999-yillarda Toshkent arxitektura-qurilish institutida dekan muovini, dekan, 1999—2003-yillarda Toshkent moliya-iqtisod kolleji direktori, 2003—2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Fan, taʼlim, sogʻliqni saqlash va sportni rivojlantirish masalalari boʻyicha Davlat maslahatchisi xizmati Taʼlim va kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish boʻyicha guruhining bosh konsultanti, 2006—2011-yillarda Toshkent moliya-iqtisod kolleji direktori, 2011—2013-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti rektori kabi vazifalarda faoliyat olib borgan.

2013—2018-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri. 

2017—2018-yillarda Oʻzbekiston shaxmat federatsiyasi raisi boʻlgan.

2018—2019-yillarda Namangan davlat universiteti rektori vazifalarida ishlagan.

2019-yildan Oʻzbekiston xalq demokratik partiyasi markaziy kengashi raisi. 2020-yildan Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati, spiker oʻrinbosari vazifasida ishlab kelmoqda..

## Mukofotlari
Shuhrat medali va Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

## Tanqidlar
2019-yildagi saylov kampaniyasi davrida deputatlikka nomzod Ulugʻbek Inoyatovning „Toshkentda 5 bolali oila 2 yarim million soʻm oylikka (taqriban 210 AQSh dollari) yashay oladi“, soʻzlari uchun keskin tanqidlarga uchragan edi.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Alisher Azizxoʻjayev

**Azizxoʻjayev Alisher Abbosovich** (1953—2012) — Oʻzbekistonlik siyosatchi, yuridik fanlar doktori. Madaniyat vaziri (2004-2007), Bosh vazir oʻrinbosari (1996-1998; 2003-2004).

## Biografiyasi
* 1953-yilda Rishton tumanida tugʻilgan.
* 1975-yilda Toshkent davlat universitetining yuridik fakultetini tugatgan.
* 1975-1991 yy. – Toshkent davlat universitetida turli lavozimlarda. 
* 1991-1996 – Oʻzbekiston Prezidentining fan, ta’lim, sport boʻyicha davlat maslahatchisi.
* 1996-1998 - Oʻzbekiston Bosh vazirining oʻrinbosari.
* 1998-2003 – Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasi rektori.
* 2003-2004 - Oʻzbekiston Bosh vazirining oʻrinbosari.
* 2004-2007 – Madaniyat vaziri.
* 2007-2012 – Toshkent yuridik institutida kafedra mudiri.
* 2008-2012 – Kurash federatsiyasi prezidenti.

## Manbalar
Adhambek Fozilbekov

**Fozilbekov Adhambek Ibragimovich** (1940—2012) — Oʻzbekiston davlat arbobi, Toshkent shahar hokimi (1990—1994).

## Hayoti
* Toshkent politexnika institutini tugatgan (1963).
* 1963-1981-yil. — Toshkentdagi sopol zavodida ishlagan.
* 1981 — OʻzSSR KP MK instruktori.
* 1982 — Sobir Rahimov tumani komiteti 1-kotibi.
* 1985 — OʻzSSR KP MK boʻlim boshligʻi oʻrinbosari.
* 1985 — Toshkent shahar ijroiya komiteti 2-kotibi.
* 1988 — OʻzSSR ministrlar soveti raisining oʻrinbosari.
* 1989 — OʻzSSR Ministrlar sovetining SSSR ministrlar sovetidagi vakili.
* 1990 — Toshkent shahar kengashi raisi.
* 1991 — Toshkent shahar hokimi.

## Manbalar
Qoraqalpoq urugʻlari

Qoraqalpoqlar qabilalar va urugʻlardan tashkil topgan - Urugʻi, shuningdek, qabila uyushmalari - arys. Qishloq qabilalari uyushmalaridan eng katta - Urugu (oʻn toʻrtta), ikkinchisi - ikkita qabila - shoʻlqul va zongurni birlashtiradigan arys-kontrat.

## [[Мu'yten]]
(таnʼbаsı: u'sh tisli shаnıshqı; urаnı: Аqshоlpаn)

## [[Qоn'ırаt]]
(tаnʼbası: (bоsаgʻа) urаnı: Qаqpа)

## [[Qıtay (ruw)|Qıtay]]
(tаnʼbаsı: (Ojаw), uranı: ullı tаw)

## [[Qıpshaq]]
(tаnʼbаsı: I (qaʼlip yamаsа birinshi), urаnı: Tоksаbа)

## [[Keneges]]
(tanʼbası: Х (аtаnаq), urаnı: Shаwlı-Shаwqаy)

## [[Mang'ıt]]
(tаnʼbаsı: f (qılısh), urаnı: Shawlı-Shawqаy)

## Aholi

## Adabiyotlar

## Manbalar
* http://www.turkulusbudun.com/t354p75-qaraqalpaqlar-karakalpaks 
* http://www.e-sozlik.net/uruwlar/ 
* карта каракалпакских родов
* http://lib7.com/narody-srednej-azii-i-kazahstana/1529-istoricheskie-svedenija-o-karakalpakah.html 

## Derekoʻzler
Sherali Xayrulloyev

**Sherali Xayrulloyevich Xayrulloyev** – Tojikiston davlat va siyosat arbobi. 1995—2013-yillarda Tojikiston mudofaa vaziri.

## Biografiyasi
1949 yil 8 noyabrda tugʻilgan. 1966-yilda oʻrta maktabni tamomlagan. 1970-yilda Tojikiston davlat universitetini, 1974-yilda Moskva moliya institutini (sirtdan) tamomlagan. 1970-yildan 1977-yilgacha SSSR Ichki ishlar vazirligining ichki qoʻshinlarida xizmat qilgan: harbiy qism moliya boʻlimi boshligʻining yordamchisi, harbiy qism moliya boʻlimi boshligʻi, oziq-ovqat xizmati boshligʻi. qism, harbiy qism komandirining moddiy-texnik taʼminot boʻyicha oʻrinbosari. Krasnoyarsk oʻlkasining Nijnyaya Poima qishlogʻida va Tuva Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Qizil shahrida xizmat qilgan.

1977-yildan Tojikiston SSR Ichki ishlar vazirligining axloq tuzatish ishlari muassasalari tizimida xizmat qilgan. Mehnat davolash markazi boshligʻining oʻrinbosari, axloq tuzatish muassasasi boshligʻi, Tojikiston SSR ichki ishlar vazirligining axloq tuzatish muassasalari boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari va boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

1988-yilda Tojikiston SSR ichki ishlar vazirining oʻrinbosari etib tayinlangan.

1992-yilda Tojikistonda boshlangan fuqarolar urushi davrida markaziy hukumatga sodiq qolgan, noqonuniy qurolli guruhlarga qarshi harbiy amaliyotlar uyushtirgan va shu sababli mustaqil Tojikiston Respublikasi ichki ishlar vaziri oʻrinbosari lavozimida qolgan.

1995-yil 7-aprelda Tojikiston mudofaa vaziri etib tayinlandi. Prezident Imomali Rahmonovga sodiq odamlardan biri. Prezidentining 2006-yildagi farmoni bilan qaytadan mudofaa vaziri etib tayinlandi. Tojikiston milliy qurolli kuchlarini yaratish va rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. Bir necha bor tojik armiyasining boʻlginchilar qoʻzgʻolonlariga qarshi jangovar harakatlariga rahbarlik qilgan. 2013-yil 19-noyabrda isteʼfoga chiqqan.

2014-yil yanvar oyida Tojikiston Prezidentining milliy xavfsizlik masalalari boʻyicha yordamchisi etib tayinlangan.

## Manbalar
Bahodir Abdurazzoqov

**Bahodir Abbosovich Abdurazzoqov** (1927—2006) — OʻzSSR tashqi ishlar vaziri (1980-85), diplomat, tarixchi.

## Biografiyasi
Moskva davlat xalqaro aloqalar institutini tugatgan.

1974—1977 — Sovet Ittifoqining Bangladeshdagi elchixonasi maslahatchisi.

1977—1980 — Sovet Ittifoqining Afgʻonistondagi elchixonasi maslahatchisi.

1980—1985 — OʻzSSR tashqi ishlar vaziri.

1985-yilda — OʻzSSR KP MK xodimi.

1985—1989 — Sovet Ittifoqining Somalidagi elchisi.

1992-1994 – Oʻzbekistonning BMTdagi doimiy vakili.

## Manbalar
Minavar Tursunov

**Minavar Tursunovich Tursunov** (1915–2011) – OʻzSSR tashqi ishlar vaziri (1969-1985).

## Biografiyasi
1941-yilda Moskva harbiy muhandislik akademiyasini tugatgan.

1935—1936 yy. – Gidrometetorologiya xizmatida.

1937 y. – Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tugatgan.

1938 y. – Moskva geodeziya va kartografiya institutini tugatgan.

1941—1944 yy. – Ikkinchi jahon urushida qatnashgan.

1944—1946 yy. – Turkiston harbiy okrugi ofitseri.

1946—1947 yy. – OʻzSSR TIV xodimi.

1947—1951 yy. – OʻzSSR nazorat vazirligi nazoratchisi.

1951—1952 yy. – OʻzSSR KP MK xodimi.

1952—1955 yy. – Toshkent shahar ijroiya qoʻmitasi 2-kotibi.

1955—1956 yy. – OʻzSSR ministrlar soveti ishlar boshqarmasi boshligʻi.

1956—1958 yy. – Toshkent shahar ijroiya qoʻmitasi raisi.

1959—1963 yy. – OʻzSSR nazorat vaziri.

1963—1969 yy. – OʻzSSR partiya nazorat idorasi raisining oʻrinbosari, keyinchalik raisi.

1969—1980 yy. – OʻzSSR tashqi ishlar vaziri.
## Manbalar
Qallibek Kamolov

**Qallibek Kamolov** (1926-yil 18-mart – 2026-yil 11-fevral) – Qoraqalpogʻiston davlat arbobi, ministrlar soveti raisi (1963—1984).

## Hayoti
Millati qoraqalpoq. 1947-yilda Qoraqalpoq oʻqituvchilar institutini tamomlagan. 1955-yilda Qoraqalpogʻiston pedagogika institutini (sirtdan) tamomlagan.

1946-yildan KPSS aʼzosi. 1971–1986-yillarda Markaziy Qoʻmita aʼzoligiga nomzod. KPSS XXII va XXVI qurultoylari delegati boʻlgan. 6—11-chaqiriqlar SSSR Oliy Kengashi deputati: Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi (6-chaqiriq, 1962-1966)  va Oʻzbekiston SSR (7—9-chaqiriqlar, 1966—1979) Millatlar Kengashi deputati.), Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasidan Ittifoq Kengashi (10—11-chaqiriq, 1979-yil mart – 1984-yil mart, 1984 yil mart – noyabr). 1984-yil 16-noyabrda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan Kamolovning deputatlik vakolatlari ularni amalga oshirishga toʻsqinlik qilayotgan holatlar tufayli isteʼfoga chiqish toʻgʻrisidagi shaxsiy arizasi tufayli muddatidan oldin tugatildi. U 1987-yilda „paxta ishi“ga aralashgan.

## Mukofotlari
Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1973).

3ta Lenin ordeni (1971-yil 27-avgust; 1973-yil 12-oktyabr; 1976-yil 25-dekabr).

Oktyabr inqilobi ordeni (1980-yil 3-aprel).

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1965-yil 3-yanvar).

2ta „Hurmat Belgisi“ ordeni (17-dekabr 1949-yil; 1957-yil 11-yanvar).

2ta „Shavkatli mehnat uchun“ medali (28-oktyabr 1949-yil; 25-dekabr 1959-yil).

„El-yurt hurmati ordeni“ (2017) bilan taqdirlangan.

SSSR Prezidentining 1990-yil 15-iyundagi farmoni bilan barcha mukofotlaridan mahrum etilgan. 1992-yilda barcha mukofotlari qaytarib berilgan va reabilitatsiya qilingan.

## Kitoblari
Qallibek Kamolov „El xizmatida“ xotira kitobining muallifi.

## Oilasi
1949-yilda Lyubov Semyonovna Kamalova (1927—2022) bilan turmush qurgan. Qallibek Kamolovning qizi Sharof Rashidovning oʻgʻli – Ilhomga turmushga chiqqan. 4 nafar farzandlari bor. Oʻgʻli – Murod Kamolov, 2018—2022-yillarda Joʻqorgʻi Kenges raisi boʻlgan. U Sharof Rashidovning jiyaniga uylangan.

## Vafoti
Qallibek Kamolov 2026-yil 11-fevralda 99 yoshida vafot etgan.

## Manbalar
Akbarsho Iskandarov

**Akbarsho Iskandarov** (1-avgust 1951) – Tojikistonning 2 marta muvaqqat Prezidenti. Tojikistonning Qozogʻiston va Turkmanistondagi elchisi boʻlgan.

## Biografiyasi
1951-yil 1-avgustda Tojikistonning Togʻli Badaxshon muxtor viloyatining Qalayxum tumani (hozirgi Darvaz tumani) Kevron qishlogʻida tugʻilgan. 1966—1970-yillarda (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 1973-yilgacha) Dushanbe politexnika texnikumida oʻqigan, muhandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha diplom olgan. 1974-yilda Lenin nomidagi Tojikiston davlat universitetining iqtisod fakultetiga oʻqishga kirdi va 1979-yilda iqtisodchi mutaxassisligi boʻyicha tamomladi. 1989-yilda Toshkent oliy partiya maktabini tugatdi.

1970-1980-yillarda Qalayxum tuman qishloq xoʻjaligi boshqarmasida katta yer tuzuvchi, katta iqtisodchi lavozimlarida ishlagan. 1980-1981-yillarda Qalayxum tuman xalq nazorati qoʻmitasi inspektori, 1982-yilgacha Markaziy statistika boshqarmasi inspektori lavozimlarida ishlagan. 1982-yildan – Tojikiston Kommunistik partiyasi Qalayxum tuman qoʻmitasi tashkiliy boʻlimi instruktori. 1984-yildan Togʻli Badaxshon viloyat partiya qoʻmitasida instruktor boʻlib ishlagan.

1986-yilda Ishkashim tumani ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, tuman agrosanoat birlashmasi raisi lavozimlarida ishlagan. 1987—1990 – Tojikiston Kommunistik partiyasi Vanj tumani qoʻmitasi 1-kotibi. 1990-yil 29-martda Tojikiston Oliy Kengashining 12-chaqiriq deputati boʻldi. 1990-1993-yillarda Togʻli Badaxshon viloyat kengashi raisi. Shu bilan birga, 1990-1992-yillarda Tojikiston Oliy Kengashi raisining oʻrinbosari.

1991-yil noyabr va 1992-yil aprel-may oylarida Iskandarov Tojikiston Oliy Kengashi raisi vazifasini bajaruvchi, 1992-yil 11-avgustda esa respublika Oliy Kengashi raisi lavozimiga saylangan. Ayni paytda Iskandarov bu lavozimda Tojikistonning 2-prezidenti Rahmon Nabiyev oʻrniga Tojikiston prezidenti vazifasini bajaruvchi boʻlgan. 1992-yil 7-sentyabrda Iskandarov Tojikiston vaqtincha prezidenti lavozimini egalladi.

1993-yil martidan 2001-yilgacha Iskandarov Tojikistonning Turkmanistondagi muvaqqat ishlar vakili, soʻngra Favqulodda va muxtor elchisi boʻlib ishlagan. 2001-yildan Qozogʻistonda va Moʻgʻulistonda elchi boʻlgan. 2008-yildan buyon Iskandarov Tojikiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida alohida topshiriqlar boʻyicha elchi lavozimida ishlagan.

2000-yilda Akbarsho Iskandarovning xotiralar kitobi nashr etildi. Iskandarov oilali, besh farzandi bor.

## Manbalar
Gennadiy Kolbin

**Gennadiy Vasilyevich Kolbin** (; 7-may 1927-yil – 15-yanvar 1998-yil) – Qozoq SSR Kompatiyasi Markaziy Kengashi 1-kotibi (1986—1989-yil.).

## Biografiyasi
1942-1943-yillar – Nijniy Tagildagi artelning poyabzal tikuvchisi, zavodda modelchi boʻlib ishlagan.

1943-1947-yillar – Nijniy Tagil kon-metallurgiya texnikumi oʻquvchisi.

1947—1959-yillar – konstruktor-texnolog, texnologik byuro boshligʻi, ustaxona boshligʻining oʻrinbosari, ustaxona boshligʻi, Nijniy Tagildagi zavodda bosh muhandis oʻrinbosari.

1955-yilda S. M. Kirov nomidagi Ural politexnika institutini sirtdan tamomlab, aspiranturada oʻqidi.

1959-yilda zavodda partiya qoʻmitasi kotibi.

1959—1962 – Nijniy Tagil KPSS Lenin tuman qoʻmitasining ikkinchi kotibi, birinchi kotibi.

1962—1970 – KPSS Nijniy Tagil shahar qoʻmitasining ikkinchi kotibi, birinchi kotibi.

1970—1975 – KPSS Sverdlovsk viloyat qoʻmitasi kotibi, ikkinchi kotibi (birinchi kotiblari K. K. Nikolaev, Ya. P. Ryabov).

1975—1984 – Gurjiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining ikkinchi kotibi (birinchi kotib oʻsha paytda Eduard Shevardnadze edi). 1976-yilda KPSS Sverdlovsk viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi lavozimiga koʻtarilish uchun Moskvaga ketganidan soʻng, Ryabov KPSS Sverdlovsk viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi lavozimiga asosiy nomzod sifatida koʻrib chiqildi. Biroq, Ryabov ushbu lavozimga KPSS Sverdlovsk viloyat qoʻmitasining kotibi Boris Yeltsin nomzodini koʻrsatdi.

1983-1986-yillar – KPSS Ulyanovsk viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi. Uning tashabbusi bilan Ulyanovskda Moskva davlat universitetining filiali Mikroelektronika markazi ochildi va Volga boʻylab yangi koʻprik qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

1986—1989-yillarda SSSR mahsulot qabul qilish va sifatini nazorat qilish davlat komissiyasining hamraisi.

1986—1989-yillarda Qozogʻiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi.

1989—1990-yillar SSSR Xalq nazorati qoʻmitasi raisi.

## Manbalar
Robert Mundell

**Robert Mundell** (24-oktyabr 1932-yil, Kanada — 4-aprel 2021-yil, Italiya) — amerikalik iqtisodchi. Stanford universiteti va Johns Hopkins universiteti xalqaro tadqiqot markazida (1956—61), Xalqaro valyuta fondi (1961—63), Chikago universiteti (1966—71), Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universiteti professot (1974—97), Jon Gopkins markazi professor (1997—1998). Mundellning ilmiy ishlari jahon iqtisodiyoti, pul-kredit va byudjet siyosati, inflyasiya, iqtisodiy oʻsish, xalq, aro valyuta tizimi tarixi muammolariga bagʻishlangan. Mundell xalqaro valyuta va xalqaro kapital bozorlarining rivojlanishi yoʻnalishlarini hamda yagona Yevropa valyuta tizimiyach vujudga keltirish loyihasini birinchilardan boʻlib ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1999).

## Manbalar
Richard Laurence Millington Synge

**Richard Laurence Millington Synge** (1914.28.10, Liverpul – 1994.18.8, Norwich), ingliz biokimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1950-yildan). Kembrij universitetini tugatgan (1936). 1941–43 yillarda jun sanoati birlashmasida, 1943-yildan Londondagi Listerov institutida, 1948-yildan Aberdindagi Rouet ilmiy tadqiqot institutida, 1967–76 yillarda Norvichdagi Oziq-ovqat institutida ishlagan. Ilmiy ishlari biologik muhim birikmalarni ajratib olish va narchalash jarayonlarini oʻrganishga, oqsillar analitik kimyosiga oid. A. J. Martin bilan hamkorlikda yangi oqsillar va antibiotiklarni oʻrganishda analitik maqsadda qoʻllanadigan qogʻozdagi xromatografiya usulini ishlab chiqdi (1944). Turli polisaharidlar, elektrokinetik ultrafiltrlash boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazdi (1946–50). Nobel mukofoti laureati (1952, A. J. Martin bilan hamkorlikda).

## Manbalar
Kai Siegbahn

**Kai Siegbahn** () (1918.20.4, Lund) — shved fizigi. Manne Siegbahnning oʻgʻli. Uppsala universitetini tugatgan (1939), Upsala universiteti professor (1954-yildan). Ilmiy ishlari yadro va fotoelektron spektroskopiyasiga oid. Kimyoviy tadqiq uchun elektron spektroskopiya usulini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1981).

## Manbalar
Muzlik davri: Dinozavrlar asri

***Muzlik davri 3: Dinozavrlar asri*** () – 2009-yilda ekranlarga chiqarilgan AQSh kompyuterli animatsion filmi; ''Muzlik davri'' franshizasidagi uchinchi film. Blue Sky Studios studiyasi tomonidan ishlangan, 20th Century Fox kinokompaniyasi tomonidan esa tarqatilgan. Filmga Carlos Saldanha rejissyorlik qilgan. Film bosh qahramonlariga Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, Chris Wedge, Seann William Scott, Josh Peck, Queen Latifah va Simon Pegg ovoz bergan.

## Syujeti
Manny Ellie va tugʻilajak bolasi benuqson va xavfsiz hayotda yashashlari uchun astoydil harakat qiladi. Biroq, uning xatti-harakatlari oxir-oqibat oʻzini oila uchun moʻljallanmagandek his etayotgan Diego hamda oʻz oilasiga ega boʻlishni judayam xohlovchi Sid bilan munosabatlari buzilishiga sabab boʻladi. Sid tasodifan uch dinozavr tuxumiga duch kelib, ularni oʻzi bilan olib ketadi. Tuxumdan dinozavrchalar ochib chiqqanda, Sid ularni asrab oladi. Oradan maʼlum vaqt oʻtgach, ona dinozavr paydo boʻlib, Sid va dinozavrchalarni yer ostiga olib ketadi. Manny, Ellie, Diego, Crash va Eddiedan iborat jamoa Sidni qutqarish uchun ona dinozavr ortidan ergashadi va yer osti changalzori tomon xavfli sayohatga yoʻl oladi. Dinozavrlar makoni boʻlmish mazkur changalzorda jamoa Buck ismli bir koʻzli latcha bilan tanishadi. Buck ularga changalzordagi xatarlarni yengishga va Rudy laqabli barioniksga qarshi turishda yordamlashadi. Qiyinchiliklarga qaramay, jamoa Sidni qutqarishga muvaffaq boʻladi. Ellie kichkintoy mamontni dunyoga keltiradi. Unga „Shaftoli“ deb ism qoʻyishadi. Pirovardida jamoa dinozavr doʻstlarini bilan xayrlashib, uyga eson-omon qaytadi.

## Ovoz berganlar
* Ray Romano – Manny (mamont)
* John Leguizamo – Sid (yalqov)
* Denis Leary – Diego (qilich tishli yoʻlbars)
* Simon Pegg – Buck (latcha)
* Queen Latifah – Ellie (mamont)
* Seann William Scott – Crash (opossum)
* Josh Peck – Eddie (opossum)
* Tara Strong – Shaftoli (mamont)
* Chris Wedge – Scrat (olmaxon)
* Karen Disher – Scratte (olmaxon)
* Frank Welker – Ona dinozavr va Rudy
* Bill Hader – Gazelle
* Carlos Saldanha – dinozavrchalar
* Eunice Cho – Madison

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Jumaboy Shoyaxmetov

**Jumaboy Shoyaxmetovich Shoyaxmetov** (; 1902—1966) – Qozogʻiston SSR partiya va davlat arbobi, Qozogʻiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotibi (1946-1954).

1929-yildan VKP (b) aʼzosi, KPSS MK aʼzosi (1952-1956), SSSR Oliy Kengashi I-IV chaqiriq deputati (1941-1958), Qozogʻiston SSR Oliy Kengashi II-IV chaqiriqlar deputati, SSSR Oliy Soveti Millatlar Kengashining raisi (1950-1954)

## Biografiyasi
### Bolaligi, yoshligi, NKVDdagi xizmat
1902-yil 30-avgustda Oqmola viloyati Omsk okrugi Borisov volostiga qarashli 2-raqamli qishloqda tugʻilgan. Oʻrta juzning kerey qabilasidan chiqqan.

1910-1913-yillarda Ashiliko‘l ovul maktabida o‘qigan. 1917-yilda Poltava ikki yillik qozoq-rus maktabini tamomlagan. Kollejni tamomlaganimdan so‘ng, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli o‘qishni davom ettira olmadi. Shuning uchun 1917-1919-yillarda S. Sagitov va X. Seitovlarda fermer xoʻjaligi ishchisi boʻlib ishlashga majbur boʻladi. Ammo oʻqish davrida olgan bilimlarini oʻz yurtdoshlariga oʻrgatish istagida Shoyaxmetov 1919-yilda oʻzi tugʻilib oʻsgan Ashilikoʻl ovul maktabida oʻqituvchi boʻlib, 1921-yilgacha shu yerda ishladi.

1910-1913-yillarda Ashiliko‘l ovul maktabida o‘qigan. 1917-yilda Poltava ikki yillik qozoq-rus maktabini tamomlagan. Maktabni tamomlaganidan so‘ng, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli o‘qishni davom ettira olmadi. Shuning uchun 1917-1919-yillarda S.Sagitov va X.Seitovlarga ferma ishchisi boʻlib ishlashga majbur boʻladi. Ammo o‘qish davrida olgan bilimlarini yurtdoshlariga o‘rgatmoqchi bo‘lgan Shayaxmetov 1919-yilda o‘zi tug‘ilib o‘sgan Ashiliko‘l ovul maktabida o‘qituvchi bo‘lib, 1921-yilgacha shu yerda ishladi.

1950-1954 – SSSR Oliy Soveti millatlar kengashi raisi.

## Manbalar
Aleksandr Todd

**TODD Aleksander** (1907.2.10, Glazgo — 1997.10.1) — ingliz organik kimyogari. Manchester universiteti kimyoviy laboratoriyalari direktori (1938—44). Kembrij universiteti professor (1944—71). Ilmiy siyosat boʻyicha Buyuk Britaniyaning davlat maslahat kengashi raisi (1952— 64). Asosiy ilmiy ishlari nukleotidlar, nukleotid koenzimlar va nuklein kislotalar kimyosiga oid. Ribozaning furan shaklini va glikozid markazining rkonfiguratsiyasini aniqlagan (1939—41). Dezoksiuridin va barcha ribonukleozidlarni (1941—44), shuningdek, nukleotidadenil kislotani (1947) sintez qilgan, tarkibida 3’5’nukleotidlararo bogʻi boʻlgan dinukleotid sintezini ilk bor amalga oshirgan (1955). London kimyo jamiyati prezidenti (1960—62). Nobel mukofoti laureati (1957).

## Manbalar
Jimmy Morales

**Jimmy Morales** (**James Ernesto Morales Cabrera**; 18-mart 1969) – gvatemalalik siyosatchi, aktyor va komediyachi, 2016-yildan 2020-yilgacha Gvatemalaning Prezidenti.

## Biografiyasi
Morales Gvatemala shahrida Jose Everardo Morales Orellana va Selita Ernestina Kabrera Acevedo oilasida tugʻilgan. Sirk artistlari oilasidan chiqqan va yevangelist nasroniydir. Otasi uch yoshida avtohalokatda halok boʻldi, bu esa uni, onasi va uch aka-ukasini oʻzi katta boʻlgan bobosi va buvisining uyiga koʻchishga majburladi. Oʻn yoshga toʻlganida, akasi Sammy bilan Santa-Lyusiya Milpas Altasdagi bozorda banan va eskirgan kiyimlarni sotish uchun bobosiga hamroh boʻldi.

San-Karlos de Gvatemala universitetida biznes boshqaruvi va ilohiyot boʻyicha ilmiy darajaga ega. Morales, shuningdek, Mariano Galvez universitetida xavfsizlik va mudofaa boʻyicha ixtisoslashgan strategik tadqiqotlar boʻyicha magistr darajasiga ega. San-Karlos de Gvatemala universitetida strategik tadqiqotlar boʻyicha oʻqishni davom ettirdi.

Morales telekomediyachi sifatida shuhrat qozondi, ukasi Sammy bilan birga „Moralejas“ („Axloq“) serialida suratga tushdi. 2011-yilda soʻrovnomada oʻz ismini James Ernesto Morales Kabreradan Jimmy Moralesga oʻzgartirdi.

Morales oʻttiz yildan beri Patrisiya Marroqin bilan nikohda va uch farzandi bor.

2011-yilda Gvatemala shahri chekkasidagi Mixco shahar hokimligiga nomzod boʻlib, uchinchi oʻrinni egalladi.

2013-yilda Morales kichik milliy konvergentsiya frontiga (FCN/Nation) qoʻshildi va uning Bosh kotibi boʻldi.

2015-yilda Morales FCN prezidentligiga nomzod sifatida koʻrsatilgan. Uning ustuvor vazifalari korrupsiyaga qarshi kurash va surunkali toʻyib ovqatlanmaslik, past taʼlim darajasi va jinoatchilikka qarshi kurash edi. U konservativ qadriyatlar platformasida korruptsiyaga qarshi kurashdi. Oʻzini millatchi deb biladi, oʻlim jazosini qoʻllab-quvvatlaydi, abort va qonuniylashtirilgan giyohvand moddalarga qarshi chiqdi.

Ikkinchi turda Morales 67,4 foiz ovoz olib, Sandra Torresni yirik hisobda magʻlub etdi. Moralesning muvaffaqiyati koʻplab gvatemalaliklarning mamlakatni oʻnlab yillar davomida boshqargan anʼanaviy siyosiy elitaga nisbatan ishonchsizlik belgisi sifatida qaraldi.

Morales 2023-yilgi umumxalq saylovida Kongressga nomzodligini eʼlon qildi va uning ukasi Sammy Morales prezidentlikka nomzodligini eʼlon qildi. Ularning hech biri saylanish uchun yetarlicha ovoz ololmadi. Natijada Oliy saylov tribunali FCNni tarqatib yubordi.

## Manbalar
Monte Águila (Chili)

**Monte Águila** - Bi-bi-si hududida, Cabrero shaharchasida joylashgan, oʻsha shaharning janubidan 6 km janubda joylashgan Chili shaxaridir. Bu aholining soni 6,090 kishidan iborat.


Fayl:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg
Fayl:Bomberos monte aguila.jpg
Fayl:Img-estadio.jpg
Fayl:Entrada x yumbel.jpg
Fayl:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg
Fayl:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg
Fayl:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg
Fayl:Carros abandonados mte aguila.jpg


## Manbalar