open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kommunal avariya

**Kommunal avariya** — bu aholini uy-joy kommunal xizmatlari bilan taʼminlashda muvaffaqiyatsizlikka olib keladigan avariyadir. Odatda, bu suv va issiqlik taʼminotini taʼminlaydigan quvurlarning yorilishi natijasidir.

## Kommunal avariyalarning sabablari

* Gidravlik zarba;
* Eskirgan quvurlar;
* Haroratning oʻzgarishi.

## Oqibatlari
Kommunal avariya qaynoq suv bilan jarlikka tushib qolgan odamlarning jarohatlanishi yoki hatto oʻlimiga olib kelishi mumkin. Shuningdek, u qatnov qismini suv bosishi sababli shahar transporti faoliyatiga ham xalaqit berishi mumkin. Qishda kommunal avariyalar YTH ga olib kelishi mumkin. Kommunal avariyalarning oqibatlaridan biri tabiiy ofat hududidagi bolalar bogʻchalari va maktablarning yopilishi boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Spektakl va fonogrammalar boʻyicha shartnoma

**BIMT ijrolar va fonogrammalar toʻgʻrisidagi shartnoma (WPPT)** () — Jahon intellektual mulk tashkiloti (BIMT) tomonidan ishlab chiqilgan va 1996-yil 20-dekabrda tashkilotning Diplomatik konferentsiyasida qabul qilingan ijrochilar va fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilarning mualliflik huquqi va turdosh huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro shartnoma. Shuningdek, „WIPO Internet Shartnomasi“ (BIMT Mualliflik huquqi shartnomasi bilan birga) nomi bilan ham tanilgan, chunki u Internet davri talablariga muvofiq anʼanaviy xalqaro mualliflik huquqi shartnomalarini toʻldiradi.

Hozirda Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan boshqariladi.

WPPT Rim konventsiyasiga qoʻshimcha boʻlishi kerak edi, lekin undan farqli oʻlaroq, u radioeshittirish tashkilotlari bilan bogʻliq qoidalarni oʻz ichiga olmaydi.

Rossiya uchun WPPT 2009-yil 5-fevralda kuchga kirdi. Rossiya Federatsiyasi, Konventsiyaning 5-moddasi 3-bandiga muvofiq, Konventsiyaning 5-moddasi 1-bandining „b“ kichik bandida nazarda tutilgan kirish mezonini qoʻllamasligini eʼlon qildi.

2020-yil uchun 106 shtat mavjud.

## Adabiyotlar

* 
* 

## Manbalar


## Yana qarang

* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* 1886-yil Bern konventsiyasi
* Mualliflik huquqi shartnomasi
* Mualliflik huquqi

## Havolalar

* BIMT ijro va fonogrammalar toʻgʻrisidagi shartnoma matni (rus. ) WIPO Lex maʼlumotlar bazasida — WIPO rasmiy veb-sayti.
Latviya Respublikasi Mustaqilligining tiklanish kuni

**Latviya Respublikasi Mustaqilligining tiklash kuni** () — Latviyada milliy bayram boʻlib, har yili 4-mayda nishonlanadi. 2002-yildan buyon davlat bayrami hisoblanadi. Ushbu voqea munosabati bilan 1990-yil 3-oktabrda „Bayramlar, qutlash va nishonlanadigan kunlar toʻgʻrisida“gi qonun bilan 4-may Xotira kuni deb eʼlon qilindi va bayramning rasmiy nomi — „Latviya Respublikasi Mustaqilligi tiklanganligi eʼlon qilingan kun“ deb belgilandi ().

## Tarixi

1990-yil 4-mayda Oliy Kengash Latviya Respublikasining mustaqilligini tiklash toʻgʻrisidagi deklaratsiyani qabul qildi, shuningdek, haqiqiy mustaqillikka erishish uchun oʻtish davrini belgiladi.

2011-yil 27-aprelda Prezident Valdis Zatlers bayramni „Latviya Respublikasi Mustaqilligi tiklangan kun“ deb oʻzgartirgan tuzatishlarni imzoladi.

2002-yil 9-apreldan boshlab ushbu unutilmas kun bayram (dam olish kuni) sifatida tasniflangan.

2007-yil 12-iyunda „Bayramlar, qutlash va nishonlanadigan kunlar toʻgʻrisida“gi qonunga oʻzgartirish kiritilib, unda 4-may shanba yoki yakshanbaga toʻgʻri kelsa, keyingi ish kuni dam olish kuniga aylanadi.

## Manbalar
Jvanetskiy shartnomasi

**Jvanetskiy shartnomasi** — bu bir tomondan Polsha qiroli Yan II Kazimir va boshqa tomondan Qrim xoni Islom-Girey va Hetman Bogdan Xmelnitskiy oʻrtasida 1653-yil dekabrda Jvanetskiy shahrida tuzilgan shartnoma.

## Shartlar
1653-yil noyabr-dekabr boshlarida Polsha armiyasi tartibsizlashtirilgandan keyin, shahar ostida Jvanets (Dnestrning chap qirgʻogʻidagi Xotin yaqinida) bir qator omillar (ochlik, sovuqlik va natijada ruhiy holatning pastligi) tufayli qolgan Polsha boʻlinmalari Xmelnitskiy boʻlinmalari tomonidan qirgʻin qilinishi ehtimoliga duch kelishdi. Ammo Xmelnitskiyning ittifoqchilari — Qrim xoni Islom Giray qoʻmondonligi ostidagi tatar qoʻshini — aslida Xmelnitskiy otryadlarini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi.

## Shartnoma natijalari
Qirol Yan, Kasimir Qrim xoniga, Ukrainani qirq kun davomida talon-toroj qilishga hamda polyaklarni emas, ruslarni asirga olishga ruxsat berdi.

Polsha tomoni bir qator zodagon oilalardan garovga olinganlarni taqdim etish, Jvanets shahrida qamalda boʻlgan oʻz armiyasini butunlay yoʻq qilinishini oldini oldi.

Tatar otryadlari, Yan II Kazimirdan, nafaqat Dnepr va Voliniyaning oʻrta oqimida, balki ularning otryadlari ikki asrdan koʻproq vaqt davomida boʻlmagan shimolda joylashgan hududlarga bostirib kirish huquqini oldi.

Xmelnitskiy uchun tuzilgan shartnoma 1651-yilgi Bila Tserkva shartnomasi qoidalari oʻrniga yana Zborov maqolalarini qaytardi.

Boshqa narsalar qatorida, bu kazak getmanini gubernatorning toʻgʻridan-toʻgʻri Polsha qiroliga boʻysunishidan olib tashladi va aslida Kiev, Chernigov va Bratslav viloyatlarini toʻgʻridan-toʻgʻri boʻysunishdan chiqardi.

## Keyingi voqealar
1654-yil 8-yanvarda Pereyaslav Radasi natijalariga koʻra Zborov maqolalarida koʻrsatilgan hududlar Rossiya davlatiga qoʻshildi.

## Manbalar

## Adabiyot va Manbalar

* Zborovskiy risolasi
* Kichik rus tarixining manbalari, D. tomonidan toʻplangan. N. Bantish-Kamenskiy. — Ch. I. — M., 1858- yil
* Efimenko A. Ya. „Ukraina xalqi tarixi“ 2-son °C. Peterburg 1906-yil 240-bet.
* Chernov A.V. XV-XVII asrlarda Rossiya davlatining qurolli kuchlari. — M.: Harbiy nashriyot, 1954-yil
Strategik hujum potentsialini qisqartirish toʻgʻrisidagi shartnoma

**Strategik hujum potentsialini qisqartirish toʻgʻrisidagi shartnoma** (**SOR shartnomasi**) ― Gʻarbda Moskva shartnomasi nomi bilan mashhur boʻlgan  2002-yil 24-mayda Moskvada, Rossiya va AQSh oʻrtasida imzolangan. Shartnoma shartlari ogohlantirish holatidagi yadro kallaklari sonini har bir tomon uchun 1700-2200 tagacha cheklagan. SORT shartnomasi 2003- yil 1-iyunda Rossiya va Qoʻshma Shtatlar tomonidan birgalikda ratifikatsiya qilinganidan keyin kuchga kirdi va 2012- yil 31-dekabrda tugadi. 2011-yil 5-fevralda START III shartnomasi kuchga kirganligi sababli, uning qoidalariga koʻra (XIV-modda, 4-band) SORT shartnomasi oʻz kuchini yoʻqotdi.

SOR shartnomasi SSSR / Rossiya va AQSh oʻrtasida imzolangan yadroviy qurolsizlanish boʻyicha qator shartnomalardan biri boʻlib, u SALT-I (1972), ABM (1972), SALT-II (1979), INF (1987), START- 1 (1991), START-2 (1993) va START-III (2010) shartnomalarini oʻz ichiga oladi.

Shartnoma quyidagi sabablarga koʻra tanqid qilindi:

* Doimiy oʻzaro tekshiruvlar uchun shartlar belgilanmagan;
* Shartnoma qurollarni doimiy ravishda qisqartirishni talab qilmadi, jangovar kallaklar omborga joylashtirilishi va keyinchalik tiklanishi mumkin edi;
* Shartnoma shartnomaning amal qilish muddati, 2012- yil 31-dekabrdan oldin kelishilgan darajaga qisqartirishni talab qildi;
* Har bir tomon oʻz kuchlarida zarur deb hisoblagan har qanday miqdordagi strategik yadro kallaklarini tanlashda erkin edi.

## Yana qarang

* Rossiya yadro quroli

## Havolalar
* Rus tilidagi SOR shartnomasi matni
* Ingliz tilidagi SOR shartnomasi matni
* Yadro qurollari va Vashington yondashuvlari
* SOR shartnomasini eslang // Mustaqil harbiy sharh, 15.06.2012
* QISARISH BOʻYICHA KERISHIM — Yadro qurollarini qisqartirish toʻgʻrisidagi shartnomani ishlab chiqishda yangi bosqich (BALGAN MAʼLUMOT) // RF TIV, 24.05.02
* Vershinin V. I. Strategik hujum potentsialini kamaytirish toʻgʻrisidagi shartnomaning aspektlarini tahlil qilish // VINITI, „Qurolli kuchlar va harbiy-sanoat salohiyati“ seriyasi, № 3/200
Portugaliya-Braziliya shartnomasi

**Portugaliya-Braziliya shartnomasi** yoki **Rio-de-Janeyro** **shartnomasi** ― 1825-yil 29-avgustda Buyuk Britaniya vositachiligida Rio-de-Janeyroda Portugaliya qirolligi va oʻzini oʻzi eʼlon qilgan Braziliya imperiyasi tomonidan imzolangan va Portugaliya-Braziliya urushini rasman tugatgan va Braziliyani mustaqil davlat sifatida rasman tan olgan kelishuv. 1825-yil 30-avgustda Braziliya imperatori Pedru I va 1825-yil 15-noyabrda Portugaliya qiroli Juan VI tomonidan ratifikatsiya qilingan. 1825-yil 15-noyabrda Lissabonda ratifikatsiya hujjatlari almashilganidan keyin kuchga kirdi.

Juan VI Portugaliya va Algarve qiroli boʻlib qoldi va 1826-yilda vafot etgunigacha nominal Braziliya imperatori boʻldi. Braziliyaning de-fakto va de-yure imperatori uning oʻgʻli Pedru I edi.

## Yana qarang
* Braziliya imperiyasi
* Braziliya mustaqillik harakati
* Fiku kuni
* Bahian mustaqilligi uchun kurash
## Havolalar
* [Португальско-бразильский договор 1825 года](http://pt.wikisource.org/wiki/Tratado_do_Rio_de_Janeiro_(1825))
Polyanovka tinchlik shartnomasi

**Polyanovka tinchlik shartnomasi** — Rossiya qirolligi va Rech Pospolita oʻrtasida 1634-yil 17 (27)-may — 5 (14)-iyun kunlari Polyanovka daryosi boʻyidagi Semlevo qishlogʻida, Vyazma va Dorogobuj oʻrtasida imzolangan tinchlik shartnomasi. U 1632-1634 yillardagi Rossiya-Polsha urushini yakunladi.

## Tomonlar vakillari
Muzokaralarda Rossiyani boyar F.I.Sheremetev; okolnichiy knyaz A.M.Lvov; zodagon S.M.Proestev va kotiblar G. Nechayev va V.Prokofyev taqdim qilgan. Rech Pospolitani valiahd kansler yepiskop Y.Zadzik, litvalik getman Xristofor Radzivil taqdim qilgan.

## Shartlar

* Rossiya va Rech Pospolita oʻrtasidagi chegaralar 1618-yildagi Deulin sulhi bilan tasdiqlangan, yaʼni Rech Pospolita Chernigov yerlarini Chernigov va Novgorod-Severskiy shaharlari (aslida Polshada qolgan) va Smolensk yerlarini Smolensk, Trubchevsk, Roslavl va boshqa shaharlari bilan saqlab qolgan. (aslida Litvada qolgan).
* Rossiya urush paytida egallangan, XVII-asr boshlarida Rech Pospolita tomonidan bosib olingan barcha rus yerlaridan voz kechdi, Serpeysk shahridan tashqari.
* Rech Pospolita Rossiyadan qoʻshinlarini olib chiqish majburiyatini oldi.
* Polsha qiroli va Litva Buyuk knyazi Vladislav IV Rossiya taxtiga daʼvo qilishdan voz kechdi.
* Rossiya Rech Pospolitaga 20 ming rubl kumush toʻlashi kerak edi.
* Asirlarni toʻlovsiz va qamoqqa olishsiz zudlik bilan almashish, shuningdek chegarani belgilash qayd etilgan (1635-1648 yillarda 5 ta komissiya tomonidan amalga oshirilgan).

Ikkala davlat vakillari oʻrtasidagi muzokaralar chogʻida Rossiya delegatsiyasi quyidagilarni rad etdi:

* Polyaklarning ularga katolik ibodatxonalarini qurish, Moskva davlatida (shuningdek ruslar ham) koʻchmas mulkka ega boʻlishlari, ikkala davlatning fuqarolari bilan erkin turmush qurishga ruxsat berish haqidagi taklif;
* Rus podshosi Mixail „Butun Rossiya podshosi“ emas, balki „oʻz Rossiyasining podshosi“ sifatida imzolash haqidagi taklif.
* Polyaklarning „*Polsha qiroli va Moskvaning buyuk podshohi chegaralarni kengaytirish uchun Livoniya (Boltiq) dengizida va Buyuk (Qora) dengizda toʻplar, kemalar va harbiy odamlarga ega boʻlishiga birgalikda harakat qilishlari kerak*“ haqidagi taklifi.

Tinchlik ikkala tomon tomonidan 1635-yilda ratifikatsiya qilingan.

## Maʼnosi
Tinchlik Rossiya uchun noqulay shartlarda imzolandi, ammo u sulolaviy muammoni hal qilishga va Romanovlar sulolasining obroʻsini mustahkamlashga muvaffaq boʻldi. Rossiya davlati Smolensk yaqinida ogʻir magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, hududiy oqibatlar umuman cheklangan edi: Polsha qiroli faqat urushdan oldin oʻz nazorati ostida boʻlgan narsalarni qaytarib olishni talab qildi. Shunga qaramay, tinchlik shartnomasi imzolangandan keyin ham ikki davlat oʻrtasida kelajakdagi harbiy mojarolar uchun zamin saqlanib qoldi.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Fonogrammalar boʻyicha Jeneva konventsiyasi

**Fonogramma ishlab chiqaruvchilarni ularning fonogrammalarini ruxsatsiz takrorlashdan himoya qilish toʻgʻrisidagi konventsiya** () — har bir Ahdlashuvchi Davlatning boshqa Ahdlashuvchi Davlat fuqarosi boʻlgan fonogramma ishlab chiqaruvchisi manfaatlarini himoya qilish majburiyatini koʻzda tutuvchi davlatlararo konventsiya. Konventsiya ishlab chiqaruvchining roziligisiz ikki nusxadagi fonogrammalarni ishlab chiqarishni, shuningdek, bunday dublikatlarni jamoatchilikka tarqatish maqsadida olib kirish va tarqatishni taqiqlaydi.

Konventsiya Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan, Xalqaro mehnat tashkiloti va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (YUNESKO) bilan birgalikda boshqariladi.

2020-yil 80 ta shtat ishtirok etdi. Rossiya Federatsiyasi 1995-yil 13-martda Konventsiyaga qoʻshildi.

## Yana qarang

* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* Eksklyuziv huquq
* Ijrochi
* Fonogramma yaratuvchisi
* Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni jamoaviy boshqarish
* WIPO Lex

## Manbalar

## Havolalar

* Ijrochilarni, fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilarni va radioeshittirish tashkilotlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro konventsiya matni ) WIPO Lex maʼlumotlar bazasida — WIPO rasmiy veb-sayti.
Potsdam deklaratsiyasi

**Potsdam deklaratsiyasi** ― 1945-yil 26-iyulda Potsdam konferensiyasi doirasida uchta davlat: Buyuk Britaniya, AQSH va Xitoy Respublikasi hukumatlari nomidan atom bombasidan foydalanishdan oldin eʼlon qilingan qoʻshma deklaratsiya. Potsdam deklaratsiyasida Yaponiyaning Ikkinchi jahon urushida ittifoqchi davlatlar taklif qilgan shartlar asosida soʻzsiz taslim boʻlishi va yapon armiyasining soʻzsiz taslim boʻlishi talab qilingan. Rad etilgan taqdirda, ittifoqchilar Yaponiyani „tez va toʻliq yoʻq qilish“ bilan tahdid qilishgan.

28-iyulda Yaponiya hukumati Potsdam deklaratsiyasi talablarini rad etdi.

6-avgust kuni AQSh Yaponiyaning Xirosima shahrini atom bilan bombardimon qildi.

8-avgust kuni kechqurun Potsdam deklaratsiyasiga dastlabki maxfiy kelishuvga koʻra, SSSRga qoʻshildi va Yaponiyaga urush eʼlon qildi. Harbiy harakatlar 9-avgust birinchi soatlarida boshlandi.

9-avgust kuni AQSh Yaponiyaning Nagasaki shahrini atom bombasi bilan bombardimon qildi.

14-avgust kuni magʻlubiyatga uchragan Yaponiya Potsdam deklaratsiyasining shartlarini qabul qildi, bunda imperator Xiroxitoning daxlsizligi haqidagi yagona shart qoʻyildi.

1945-yil 14-avgustda Imperator Bosh shtabi imperator Xiroxitoning buyrugʻi bilan va imperatorning barcha yapon harbiy kuchlarini Ittifoqchi kuchlar Oliy qoʻmondoni ixtiyoriga topshirish uchun, umumiy harbiy va harbiy-dengiz floti buyrugʻini chiqardi. Yaponiya va xorijda oʻz qoʻmondonligi ostidagi Yaponiya qurolli kuchlari va Yaponiya nazoratidagi kuchlarga harbiy harakatlarni zudlik bilan toʻxtatish, qurollarini tashlash, hozirgi pozitsiyalarida qolish va Qoʻshma Shtatlar, Xitoy Respublikasi, Birlashgan Qirollik va Britaniya imperiyasi va Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi nomidan harakat qiluvchi qoʻmondonlarga soʻzsiz taslim boʻlish toʻgʻrisida buyruq berildi.

1945-yil 2-sentabrda Yaponiyaning taslim boʻlish toʻgʻrisidagi dalolatnomasi imzolandi.

## Yana qarang
* Potsdam konferentsiyasi
* Potsdam kelishuvi (1945)
* Qohira deklaratsiyasi
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Внешняя политика Советского Союза в период Отечественной войны, т. 3, [М.], 1947, с. 334-35, 362-66.
Power Broker

**Power Broker** — bu bir nechta Marvel Comics qahramonlarining nomi. **Curtiss Jackson** birinchi boʻlgan, „*Machine Man*# 6“ (1978-yil sentabr) ga debyut qilgan; u Rojer Stern va Sel Byusema tomonidan yaratilgan.

Ikkinchi **Power Brokeri** *Avengers: The Initiative Annual* #1 filmida paydo boʻldi (2008-yil yanvar). Uning haqiqiy ismi nomaʼlum. Qahramonni Den Slott va Xristos Geyj yaratgan.

Marvel kinematografiya olamida (MKO) Sheron Karter 2021-yilda Disney+ da chiqqan „Lochin va Qishki soldat“ serialida koʻrsatilganidek Kuch savdogariga aylandi.

## Manbalar
Preobrajenko shartnomasi

**Preobrajenskiy shartnomasi** — Saksoniya, Polsha va Rossiya oʻrtasida Shvetsiyaga qarshi Moskva yaqinidagi Preobrajenskiy qishlogʻida 1699-yil 11 (21)-noyabrda tuzilgan Ittifoq shartnomasi.

Ushbu ittifoq shartnomasi asosida Rossiya Shimoliy urushga kirdi. Shartnomani podsho Pyotr I va Saksoniya saylovchisi Avgust II Kuchli nomidan gapirgan general-mayor Karlovich imzoladilar; keyinchalik Drezdenda Avgust II tomonidan ham imzolangan.

Shartnomani tuzish Moskva yaqinidagi Preobrajenskiyda yashirin muzokaralar muhitida boʻlib oʻtdi. Maqsad Shvetsiya qiroli Karl XII ga qarshi qaratilgan „Shimoliy ittifoqni“ yaratish edi, unda Rossiya, Daniya va Saksoniya birlashgan edi.

Shimoliy urushga olib kelgan ushbu gʻoyalarning asosiy mafkurachilaridan biri Liflyandiyalik zodagon Iogann Reyngold Patkul edi. Bir necha oy oldin u Avgust Kuchli, Daniya va Brandenburg oʻrtasida ittifoq tuzishga harakat qilgan edi. Brandenburg saylovchisi va Prussiya gertsogi Fridrix III unga qiziqish bildirmadi. Biroq, Rossiya shaxsida Patkul Shvetsiyaning Boltiqboʻyi mintaqasida pozitsiyasini zaiflashtirishdan manfaatdor sherik topdi.

1699-yil may oyida Patkul Kopengagenga yoʻl oldi va Daniya qiroli Kristian V ning yordamini oldi. Liflyandiyaga kirgach, Avgust II Patkul qisqarishdan norozi boʻlgan Liflyandiya baronlarini qoʻllab-quvvatlashga vaʼda berdi, shundan soʻng u Rossiyaga muzokarachilarni yubordi. Xuddi shu 1699-yil kuzda u general-mayor Karlovich bilan birgalikda Moskvaga Buyuk Pyotr huzuriga yuborildi va oʻsha yilning 11-dekabrida Preobrajenskiyda Avgust nomidan Rossiya va Polsha oʻrtasidagi ittifoq tuzdi (boshqa manbada yordam berdi).

Shartnoma imzolangandan ikki oy oʻtgach, sakslar Shvetsiyaning Boltiqboʻyi yerlariga bostirib kirishdi va Shimoliy urushni boshladilar.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Паткуль, Иоганн Рейнгольд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Паткуль // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб., 1907—1909.
* Паткуль, Иоганн-Рейнгольд // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.
* Молчанов Н. Н. Дипломатия Петра Великого. — М.: Международные отношения, 1990
* Anisimov, Evgeniĭ Viktorovich. The reforms of Peter the Great. Progress through coercion in Russia (англ.). — M.E. Sharpe  (англ.)рус., 1993. — P. 53. — (The New Russian history). — ISBN 1-56324-047-5.
* Groß, Reiner. Die Wettiner (нем.). — Kohlhammer, 2007. — Bd. 621. — S. 181—182. — (Kohlhammer Urban Taschenbücher). — ISBN 3-17-018946-8.
Yulduzlarning spektral tasnifi

**Yulduzlarning spektral tasnifi** — Yulduzlarning spektrlari juda xilma-xildir, garchi ularning aksariyati yutilish chiziqlari bilan uzluksiz bog'liq boʻlsa ham. Zamonaviy spektral tasnif ikki parametrli bo'ladi: birinchi navbatda haroratga bogʻliq boʻlgan spektral turi bilan, Iikinchi o'rinda yulduzning yorqinlig sinfi bilan tavsiflanadi. Shuningdek, tasniflashda spektrning qoʻshimcha xususiyatlarini hisobga olishi mumkin.

## Manbalar
Talay

**Talay** (Talayon, Tal va ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Biant va Pero oʻgʻli.

Argoslik argonavtlar safarining aʼzosi. Kizik oʻlimidan keyin musobaqalar ishtirokchisi.

Xotini: Lisimaxa, Abantning qizi (yoki Lisianassa, Polibning qizi).

Bolalari Adrast, Parfenopey (versiyalardan biriga koʻra), Pronaks, Mekistey, Aristomax, Erifila, Astinoma. Evrialning bobosi.

Talay argoslar qirollik oilasi tarmoqlari oʻrtasidagi kurash paytida Amfiaray tomonidan oʻldirilgan. Qabr Argosda. Unda „yetilib pishgan aql mevasi va haqiqatning toʻgʻri yoʻli“ uygʻunlashgan.

## Manbalar


## Havolalar
* Словарь древнегреческих слов, имён и географических названий
* Религия
Saygon shartnomasi (1862)

**Saygon shartnomasi (**shuningdek, **1862-yildagi Vyetnam-Fransiya-Ispan shartnomasi**, **1862-yil 5-iyunda Saygonda imzolangan tinchlik shartnomasi**) — Vyetnam va Fransiya oʻrtasidagi ziddiyatning dastlabki jiddiy harbiy bosqichi (1858—1862) yakunlanishi munosabati bilan imzolangan shartnoma. Shartnomani Ispaniya ham qoʻllab-quvvatlagan.

## Tarkib
Shartnoma, aslida, Koxinxinning mustamlakachi maʼmuri Louis Adolf Bonarning vakili boʻlgan Fransiya, Vyetnamning hukmron sulolasini Nguyenlarga topshirishga muvaffaq boʻlgan birinchi kabelli bitim edi. Uning soʻzlariga koʻra, Fransiya uchta Janubiy viloyatni Zyadin, Dintiong, Bienhoa, Koxinxinning fransuz koloniyasini tashkil etgan Kondao orolini qoʻshib qoʻydi; 20 million Frank (4 million Meksika piastres), Danang, Balak, Mekong daryosi ustida Kuangan portlarida erkin savdo huquqini qoʻlga kiritdi va sezilarli darajada katolik missionerlarga mamlakatga kirishni kengaytirdi. Boshqa narsalar bilan bir qatorda, Anna Fransiyaga Kambodjaga boʻlgan huquqlarini berdi. Fransiya darhol Saygon portini qurishni boshladi. Shunday qilib, Saygon shartnomasi Franko-Vyetnam urushining yangi bosqichi 1867-yilda boshlanganligi sababli, mamlakatni yanada agʻdarish uchun eng qulay shart-sharoitlarni yaratdi, ikkinchi Saygon shartnomasi 1874-yilini yakunladi. Vyetnam oliy hokimiyatining noaniqligi sharoitida fransuzlarga qarshi kurashning asosiy xalq usuli partizan harakati edi. 1862-yilgi Vyetnam-Franko-ispan shartnomasi rasmiy ravishda 1874-yilgi „tinchlik va ittifoq toʻgʻrisida“gi shartnoma bilan almashtirildi.

## Yana qarang
* Parijning xorijiy missiyalar jamiyati
## Manbalar


## Havolalar
* Saigon, Treaty of, Encyclopædia Britannica 2006, Encyclopædia Britannica Premium Service. 30 Mar. 2006
* The Encyclopedia of the Nations — Country Data — Vyetnam
* C’est arrivé un jour — 5 Juin
Vulqon kuni

**Vulqon kuni** — Petropavlovsk-Kamchatskiyda har yili oʻtkaziladigan bayram.

## Tarixi
Bayram 2000-yilda Kamchatkada tadbirkor va filantrop Aleksandr Pukalo xotirasiga Avachinskiy vulqonining ommaviy koʻtarilishi bilan paydo boʻlgan. 2008-yilda bayram viloyat hokimiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlandi va 2010-yildan buyon ushbu bayram rasmiy mintaqaviy bayram maqomini oldi. Asta-sekin bayram Kamchatkaning eng taniqli brendlaridan biriga aylandi. 2017-yilda Vulkan kuni bayrami tadbir turizmi sohasida Rossiya Event Awards mukofotiga sazovor boʻldi va Ekologiya yiliga bagʻishlangan eng yaxshi sayyohlik tadbiri sifatida tan olindi.

Ayni paytda tadbir „Kamchatka oʻlkasida ichki va kirish turizmini rivojlantirish“ mintaqaviy davlat dasturini amalga oshirish doirasida oʻtkazilmoqda.

## Dastur

Tadbir dasturi odatda bir necha kunga moʻljallangan.

Festival doirasida turli xil sport musobaqalari oʻtkaziladi: jip sinovi, mototsikl musobaqalari, 2018-yilda festival doirasida Rossiya kubogi bosqichi va skayrunning boʻyicha viloyat chempionati, sportchilar va fitnes va yoga ustalarining koʻrgazmali chiqishlari mavjud.

Vulqonga koʻtarilishni istamagan va/yoki koʻtarila olmaydigan mehmonlar uchun qulayroq boʻlgan Camel Extrusionga sayohat taklif etiladi. Shuningdek, dasturda Avachinskiy vulqoni joylashgan "Kamchatka vulqonlari " tabiiy bogʻidan tematik taqdimotlar va maʼruzalar; vulqon bilaguzuk yigʻish va scrapbooking boʻyicha mahorat darslari, suyak va yogʻochga oʻymakorlik, viktorinalar, turli ijodiy jamoalar va milliy ansambllar chiqishlari bilan konsert dasturi boʻlib oʻtadi.

Bayramning asosiy voqeasi Avachinskiy vulqoniga ommaviy koʻtarilishdir. Yoʻnalish asfaltlangan yoʻl boʻylab oʻtadi, maxsus tayyorgarlik yoki jihozlarni talab qilmaydi, koʻtarilish vaqti 6-8 soat. Har yili koʻtarilishda bir necha minggacha odam qatnashadi. Ommaviy koʻtarilish bayramning markaziy hodisasi boʻlsa-da, agar tashkilotchilar ishtirokchilar xavfsizligini taʼminlamasa, ob-havo sharoiti tufayli uni bekor qilish mumkin. Vulqonga chiqishdan oldin brifing oʻtkaziladi, ishtirokchilarga Favqulodda vaziyatlar vazirligi xodimlari hamrohlik qiladi, barcha ishtirokchilar sugʻurtalangan.

Festival tadbirlari Nalychevo tabiiy bogʻi hududida, dastlab Avachinskiy vulqoni etagida joylashgan joyda, 2017-yildan boshlab esa Kozelskiy vulqoni etagida oʻtkaziladi. Tashkilotchilarning maʼlumotlariga koʻra, bayramda 10 000 dan ortiq kishi ishtirok etadi.

2018-yildan beri festival doirasida Kozelskiy vulqoni yaqinida etnik qishloq faoliyat koʻrsatmoqda, mehmonlarga kiyik terilari bilan yarangada qolish, Kamchatka xalqlari oshxonasidan taomlar bilan muomala qilish, Kamchatkadan choy, yovvoyi oʻsimliklar hamda milliy liboslarda fotosessiyada qatnashish ichish taklif etiladi.

Shuningdek, tadbir doirasida „Men toza vulqon tarafdoriman“ chiqindilarni yigʻish boʻyicha ekologik aksiya oʻtkazilmoqda.

## Manbalar
Salbay shartnomasi

**Salbay shartnomasi** ― 1782-yil 17-mayda Marathalar va Britaniya Ost-Hind kompaniyasi vakillari oʻrtasida birinchi Angliya-Maratha urushi natijalarini hal qilish boʻyicha uzoq davom etgan muzokaralardan soʻng imzolangan. 1782-yil iyun oyida Xastingsda ratifikatsiya qilingan.

## Shartnoma shartlari
Muzokaralar shartlariga koʻra, kompaniya Salsette orolini, Maratxning Maysur knyazligini bosib olish va Britaniya Hindistoniga qoʻshilishiga yordam berdi. Maratxi, shuningdek, fransuz fuqarolarining oʻz hududida aholi punktlarini yaratish taqiqlanishiga kafolat berdi. Oʻz navbatida, inglizlar ragxunatx-Rao proteziga pensiya toʻlashga va maratx davlatida Madhav Rao II peshvoyini tan olishga rozi boʻlishdi. Britanlar, shuningdek, maratxlarning Shinde qabilasining Jamna daryosining gʻarbiy yerlariga boʻlgan hududiy daʼvolarini tan oldilar. Ular Purandar forti (Puna) bilan birga qaytarildi.

Salbay shartnomasining natijasi 1802-yildagi ikkinchi Anglo-maratx urushi boshlangunga qadar maratx davlati va Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi oʻrtasidagi munosabatlarda nisbatan xotirjamlik edi.

## Adabiyotlar
* Olson, James Stuart and Shadle, Robert. *Historical Dictionary of the British Empire*. Greenwood Press, 1996. ISBN 0313279179
## Havolalar
* Encyclopædia Britannica — Treaty of Salbai
* 1911 Encyclopedia — Bombay Presidency
* 1911 Encyclopedia — Gwalior
Saloniki yarashuv hujjati

**Salonik vahtinchalik yarashish ahdi** — 1918-yil 29-sentabrda Bolgariya podshohi va Sharqiy ittifoqchilar armiyasi qoʻmondoni fransuz generali Lui Franshe d’Espere oʻrtasida imzolangan. Bu Bolgariya hukumatining 24-sentabrda o‘t ochishni to‘xtatish haqidagi murojaatidan keyin sodir bo‘ldi.

Sulh Bolgariya Markaziy kuchlar mamlakatida birinchi jahon urushida ishtirok etishni toʻxtatishni belgilaydi va 30-sentyabr kuni tushdan keyin Salonik frontida kuchga kiradi.

Saloniki sulhining maʼnosi Germaniya imperatori Vilgelm II tomonidan Bolgariya podshosi Ferdinand I ga yoʻllagan telegrammada shunday tasvirlangan: „Sharmandalik! Urushni 62 ming serb hal qiladi!“.

1918-yil 29-sentyabrda Germaniya Oliy armiyasi qoʻmondonligi Kayzer Vilgelm II va imperiya kansleri graf Georg fon Gertlingga Germaniyadagi harbiy vaziyat umidsiz ekanligini maʼlum qildi. 1918-yil 14-oktabrda Avstriya-Vengriya imperiyasi ham sulh shartlarini izlab, 1918-yil 15-oktabrda  Ahmad izzet Posho, general Charlz Vere Ferrers ittifoqchilari tomonidan qoʻlga yuborilgan sulh tuzishni talab qildi. Amalda, bu birinchi jahon urushining tugashini koʻrsatdi.

Sof harbiy jihatdan tashqari, Salonikidagi oʻt ochishni toʻxtatish Germaniyaning Bolgariya va Shimoliy Dobrujaga chekinish boʻyicha ittifoqchi majburiyatlari bajarilmaganidan keyin Bolgariya tashqi siyosatidagi qadamdir. Boshqa tomondan, Marne ikkinchi jangida magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, Germaniya bosh qoʻmondoni kayzer Vilgelm orqali Germaniyaning tajovuzkor operatsiyalari uchun resurslari yoʻqligini va mudofaa harakati bilan urushni qoʻlga kiritish mumkin emasligini tan oldi.

Ikkinchi jahon urushi paytida, Bolgariya armiyasi qoʻmondoni Nikola Jekov shaxsan Neyski shartnoma denonsatsiya (1940-yil 23-iyul) uchun Neyi-sur-Sen marosimida Adolf Gitler tomonidan taklif etilgan, Bolgariya o‘z ittifoqchisiga  Germaniyaning „Marita“ operatsiyasida ishtirok etgan holda Gretsiya ustidan gʻalaba qozonishnishiga kafolat bermagan.

Amalda, Salonikidagi alohida tinchlikning ushbu pretsedenti inglizlar tomonidan Mudros sulh uchun ishlatilgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
San-Ildefonso ikkinchi shartnomasi (1796)

**San-Ildefonso ikkinchi shartnomasi** **(1796)** ― Ispaniya va Fransiya Respublikasi oʻrtasida 1796-yil 19-avgustda imzolandi. Shartnoma shartlariga koʻra, Fransiya va Ispaniya harbiy ittifoq tuzdilar va oʻz kuchlarini Buyuk Britaniyaga qarshi birlashtirdilar.

1795-yilda Ispaniya va Fransiya Bazel tinchlik shartnomasini imzolagach, har ikki tomon ham oʻz kuchlarini Buyuk Britaniyaga qarshi birlashtirishga qaror qildilar. Fransiya hozirgi paytda Buyuk Britaniyaning netakchi rolini oʻynagan birinchi koalitsiyaga qarshi kurash olib bordi, ayni paytda ingliz floti ispaniyalik kemalarga hujum qilib, Ispaniyaning Amerika koloniyalari bilan aloqalarini toʻsib qoʻydi.

1796-yil 18-avgustda  Karl IV nomidan la Granha saroyida Manuel Godoy va General Katarin-Dominik Perignon, nomidan, shartnoma ostida imzo qoʻydi. Shartnomaning asosiy qoidalari:

* Ikki davlat oʻrtasida hujum va mudofaa harbiy ittifoqi tuzildi;
* Imzolovchilardan birining iltimosiga binoan, boshqa tomon uch oy ichida har biri toʻliq jihozlangan boʻlishi kerak boʻlgan oʻn beshta jangovar kema, oltita fregat va toʻrtta korvetdan iborat flot bilan yordam berishga majbur boʻldi. Filodan tashqari 18 000 piyoda, 6 000 otliq va artilleriya dalaga joylashtirilishi kerak;
* Bu kuchlarni yetkazib berish ular tegishli boʻlgan davlat hisobidan amalga oshiriladi;
* Oʻzaro kelishuv boʻyicha urush boʻlsa, ikkala davlat ham barcha harbiy kuchlarini birlashtiradi va bir-biri bilan uygʻunlikda harakat qiladi;
* Tomonlar bir-biridan urush eʼlon qilish sabablarini talab qilishga haqli emas.

Shartnoma Ispaniyaning Fransiyaga qaramligini mustahkamladi va imzolangandan soʻng Ispaniya Angliyaga qarshi urushda ishtirok etdi.

## Yana qarang
* San-Ildefonso shartnomasi (1777)
* San-Ildefonso shartnomasi (1800)

## Adabiyotlar
* Сан-Идельфонский договор 1796 года. *Советская историческая энциклопедия*
* The Encyclopedia of World History (2001)
Geograf kuni

**Geograf kuni** — bu geografiya fanlari va mutaxassisliklari bilan bogʻliq boʻlgan mutaxassislar uchun kasb bayramidir. 2020-yildan Rossiya Federatsiyasida har yili 18-avgustda nishonlanadi.

## Tarixi
Rossiya Federatsiyasi Iqtisodiy rivojlanish vazirligining 2020-yil 3-apreldagi buyrugʻi bilan rossiyalik geograflarning mahalliy va jahon geografiya faniga qoʻshgan xizmatlarini eʼtirof etish uchun 18-avgustda Geograflar kunini nishonlash belgilandi. Geograflar kuni unutilmas sanaga toʻgʻri keladi: 1845-yil 18-avgustda imperator Nikolay I Ichki ishlar vaziri graf L.A.Perovskiyning Sankt-Peterburgda Imperator rus geografiya jamiyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifini maʼqulladi. Shunday qilib birinchi Geograflar kuni 2020-yil 18-avgustda Rossiya Geografiya jamiyatining 175-yilligi kuni boʻlib oʻtdi.

Geologlardan farqli oʻlaroq, geograflar uzoq vaqt davomida oʻzlarining kasb bayramlariga ega emaslar. Rossiya geografiya jamiyati Rossiya prezidentiga murojaat qilib, bunday tadbirni tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi. 2019-yil 15-mayda Rossiya Prezidenti geografiyani ruslar orasida ommalashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar roʻyxatini tasdiqladi, ular orasida geograflar uchun kasb bayramini belgilash ham bor edi.

## Bayram tadbirlari
Geograflar kuni turli jamoat va ilmiy tashkilotlar vakillari — Rossiya Geografiya jamiyati, Rossiya Fanlar akademiyasining Geografiya instituti, Rossiya Fanlar akademiyasining Sibir filiali Geografiya instituti, Tinch okeani geografiya instituti tomonidan nishonlanadi. Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi , Arktika va Antarktika ilmiy-tadqiqot instituti va boshqalar, oliy oʻquv yurtlarining geografiya fakultetlari xodimlari va talabalari, oʻrta maktablarning geograf oʻqituvchilari, xususiy tashkilotlarda ishlaydigan geograflar.

Rossiya Geografiya Jamiyatining turli hududlardagi mintaqaviy boʻlimlari Geograf kuniga bagʻishlangan tadbirlarni oʻtkazadi: „Geografiya kechasi“ aksiyasi, koʻrgazmalar, filmlar namoyishi va geografik mavzularda maʼruzalar.

Geograflar kunini nishonlash turli xil ixtisoslikdagi geograflarni birlashtiradi: geomorfologlar, landshaftshunoslar, kriolitologlar, glasiologlar, paleogeograflar, gidrologlar, okeanologlar, ekologlar, tuproqshunoslar, meteorologlar, geograflar, biogeologlar, geograflar, geograflar, IS mutaxassislari iqtisodiy geograflar, demograflar, mamlakat olimlari va boshqalar.

## Manbalar

## Havolalar

* https://www.rgo.ru/ru/article/v-rossii-oficialno-poyavilsya-den-geografa
Prime time

**Prime time (bo`sh vaqt)**  - bu efirga uzatilgan tungi dasturlar bloki hisoblanadi. U asosan katta yoshdagilar (va ba'zan oilalar) uchun mo'ljallangan.  Prime time yirik televizion tarmoqlar tomonidan mavsumning tungi dasturlarini efirga uzatish maqsadida ishlatiladi. *Prime time* atamasi koʻpincha belgilangan vaqt oraligʻida aniqlanadi – masalan (AQSh da), 20:00 dan 23:00 gacha (Sharqiy hududlar va Tinch okeani vaqti) yoki 19:00 dan 22:00gacha (Markaziy hududlar va togʻ vaqti).Hindiston va ayrim Yaqin Sharq mamlakatlarida prime-time mahalliy vaqt bilan soat 20:00 dan 23:00 gacha televizorda namoyish etiladigan dasturlardan iborat.

## Osiyo

### Bangladesh
Bangladeshda 19:00 dan 22:00 gacha hisblangan vaqtlar davomiyligini **Prime Time** deb nomlashadi. *Maasranga Television, Gazi TV, Channel 9, Channel i*ga o`xshash bir nechta milliy teleradiokompaniyalar Prime-time yangiliklaridan so`ng  20:00 dan 23:00 gacha o'zlarining prime-time ko'rsatuvlarini efirga uzatadi. Islomiy bayramlar mavsumi davomida televizion stantsiyalar soat 15:00 dan boshlab yarim tungacha o'zlarining maxsus tayyorlagan ko'rsatuvlarini hamda Jahon televideniyesi  premyeralarini nomoyish etishadilar.Ramazonda bu teleradiokompaniyalar qo`shimcha  14:00 dan 20:00 gacha maxsus tayorlangan dinga va pazandachilikka oid shoularini nomoish etishadilar. Bulardan boshqa, ayblovlardan keyin,  Ramazonning bulardan mustasnoligi bilan tunda efirga uzatiladigan tok-shoular ham 01:00 dan 04:00 gacha nomoyish qilinadi. Dinga oid dasturlar ham  01:00 dan tok-shoular hamda yangiliklarning tahlillari bilan bir vaqtning o`zida efirga qo`yiladi.

### Xitoy
Xitoydagi televideniyeda 19:00 dan 22:00 gacha bo'lgan vaqtlar davomiyligi "**Oltin vaqt**" deya nomlanadi("Party time"). O`sha atama  "Oltin hafta " deya nomlanadigan bayramlar qatorining  taxalluslariga ham ziyon yetkazdi.

#### Gonkong va Makao
Primetime odatda soat 19:00 dan 22:00 gacha bo'ladi. Undan keyin, "PG" (Ota-ona maslahati) deb yuritiladigan dasturlarni nomoyish etishga rozilik berishgan. Frontline (Oldingi qator) dramalari shu vaqt davomida kanton, shuningdek, ingliz tilida filmlar paydo bo'ladi.

## Manbalar
Nora Gjakova

**Nora Gjakova** (tugʻ. 1992-yil 17-avgust, Gjakova, Yugoslaviya) — kosovolik dzudochi, 57&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Kosovo terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, Yevropa chempioni, Yevropa oʻyinlari va Jahon chempionati gʻolibi.

## Biografiyasi
1992-yil 17-mayda Nora Gjakova tugʻilgan. Akil Gjakovning ukasi kosovolik dzudochi, Yevropa chempioni.

## Faoliyati
Yevropaning uch karra bronza medali sohibi (2015, 2016, 2017). 2016-yil 21-aprelda Qozon shahrida (Rossiya) oʻtkazilgan dzudo boʻyicha Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Rio-de-Janeyrodagi (Braziliya) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u atigi 9-oʻrinni egalladi.

2018-yilda Tel-Avivda (Isroil) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 57&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasidagi Nora Gjakova finalda germaniyalik dzudochi Theresa Stollni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yozgi Yevropa oʻyinlarida 57&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda rossiyalik sportchi Darya Mejetskayaga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilning aprel oyida Portugaliya poytaxti Lissabon shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Nora soʻnggi jangida gruziyalik sportchi Eteri Liparteliani magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2021-yil iyun oyida Vengriya poytaxti Budapesht shahrida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Nora Gjakova 57&nbsp;kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda serbiyalik sportchi Marika Perishichni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokio shahrida (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida sportchi 57&nbsp;kg gacha vazn toifasidagi final jangida fransiyalik Sarah-Léonie Cysiqueni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Taliya

**Taliya** (, , moʻl-koʻl, boy, gullaydigan) – qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Moʻl-koʻllik maʼbudasi, gullaydigan oʻsimliklarning homiysi va uning opa-singillari xaritalar singari, ayollik inoyati va goʻzalligi timsoli.

Taliya – xarita, Zevs (yoki Okean) va Yevrinomaning qizi. Xaritaning opa-singillari – Aglaya va Yevrfosina. Qadimgi yunon shoiri Pindarning taʼkidlashicha, xaritalar dunyoni yoqimli daqiqalar va yaxshi niyat bilan toʻldirish uchun yaratilgan. Gomerning soʻzlariga koʻra, „Afroditaning xizmatkorlari“ va uning hamrohi Erosning xizmatkorlari Apollonning ilohiy musiqasi ostida nimfalar va muzalar bilan aylana boʻylab raqsga tushishni yaxshi koʻrishgan. Taliya odatda opa-singillari bilan tasvirlangan.

Xaritalar va muzalar nomlarining oʻxshashligi shu bilan izohlanadiki, xaritalar nafosat, joziba va goʻzallik maʼbudasi sifatida ilhom beruvchi va sanʼatga yaqin boʻlganlar; chunki ular Olimpda birga yashagan muzalar bilan yaqin munosabatda edilar.

Gesiodning („Teogoniya“, Miloddan avvalgi VIII-VII asrlar), Psevdo-Apollodor („Kutubxona“, I yoki II asr), Pavsaniy (II asr) va boshqalarning asarlarida eslatib oʻtilgan.

1852-yilda kashf etilgan asteroid (23) Taliya Taliya sharafiga nomlangan.

## Manbalar


## Yana qarang
* Charites
## Havolalar
* Ensiklopediya mifologii. Bogi, geroi, demoni, chudoviщa…
Mualliflik huquqi shartnomasi

**WIPO mualliflik huquqi shartnomasi (WCT)** () — Jahon intellektual mulk tashkiloti (BIMT) tomonidan ishlab chiqilgan va 1996-yil 20-dekabrda tashkilotning Diplomatik konferentsiyasida qabul qilingan mualliflik huquqini himoya qilish boʻyicha xalqaro shartnoma. Shuningdek, „BIMT Internet Shartnomasi“ (BIMT ijro va fonogrammalar shartnomasi bilan bir qatorda) nomi bilan ham tanilgan, chunki u Internet asrining talablariga muvofiq anʼanaviy xalqaro mualliflik huquqi shartnomalarini toʻldiradi.

Hozirda Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan boshqariladi.

Rossiya uchun WCT 2009-yil 5-fevralda kuchga kirdi.

2021-yil uchun ishtirokchilar 110 ta davlatlni tashkil etadi.

## Adabiyotlar

* 
* 

## Manbalar
Tammuz

**Tammuz** yoki **Fammuz, shuningdek, Vammuz** – siro-finikiyalik xudo, qadimgi yunon mifologiyasidan Adonis bilan bir xil. Oʻsimlik, suv va unumdorlik xudosi, qishloq xoʻjaligi siklining timsoli.

Yahudiy kalendarining 10-oyi Tammuz nomi bilan atalgan.

Ismning shumercha versiyasi Dumuzi (yoki Dumu-zid-abzu, soʻzma-soʻz *"Suvli tubsizlikning haqiqiy oʻgʻli"*, Akkad. Du’uzu, gʻarbiy semitlar orasida Tammuz) – ilohiy choʻpon, oʻlayotgan va tiriluvchi unumdorlik xudosi.

Taxminan Sedekiya davrida va Quddus vayron boʻlganida, yahudiylar ham unga sajda qilishardi. Hizqiyo paygʻambar oltinchi oyning beshinchi kuni Quddus maʼbadining shimoliy darvozasida Tammuz uchun yigʻlayotgan ayollarni koʻrdi.

## Yana qarang
* Baliqchi Dumuzi
* Dumuzi choʻpon
## Manbalar


## Adabiyotlar
* *Mander, Petro.* Dumuzi
* Tammuz // Bibleyskaya ensiklopediya arximandrita Nikifora. – M., 1891—1892.
* Tammuz // Yevreyskaya ensiklopediya Brokgauza i Yefrona. – SPb., 1908—1913.
* Tammuz // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). – SPb., 1890—1907.
Kiiking

**Kiiking** — 1996-yilda Estoniyada mustaqil fan sifatida paydo boʻlgan sport va koʻngilochar turi. Eston tilida „kiik“ soʻzi „belanchak“ degan maʼnoni anglatadi, shuning uchun sportning nomini „belanchak“ deb tarjima qilish mumkin.

Shunday qilib, kiiking Estoniyada XIX-XX-asrlar boshidan beri maʼlum boʻlgan, bu yerda boshqa mamlakatlardan farqli oʻlaroq, kiikingda ishlatiladiganlarga oʻxshash tebranishlar odatda bu mintaqada tik holatda hilpiragan. Bunday tebranishlar balandligi 2,5 m. gacha boʻlishi mumkin, bir vaqtning oʻzida 4 dan 8 tagacha odam ularni tebratishi mumkin. Koʻp yillar davomida odamlar imkon qadar yuqoriga koʻtarilishga harakat qilib, „bar ustidagi“ belanchaklarda tebranishga harakat qilishdi, ammo bu tegishli xavfsizliksiz juda xavfli faoliyat edi.

1996-yilda, Estoniyada birinchi kiiking belanchak ishlab chiqildi, bu belanchak paytida odamning yiqilib tushishi tufayli jarohatlanish xavfini toʻliq bartaraf etildi, tirgak balandligi sozlanishi mumkinligi tufayli. 1997-yilda Ado Kosk oʻzi ishlab chiqqan belanchak uchun patent oldi.

Zamonaviy kiiking belanchaklari balandligi 3-8 metr boʻlib, asosan bir kishi tomonidan tebranish uchun moʻljallangan. Xavfsizlik, qoʻl va oyoqlarni belanchakda maxsus kamarlar bilan mahkamlash orqali taʼminlanadi.

Tepish qoidasi oddiy: odam belanchakda tik turgan holda tik turadi, soʻngra uni chayqash uchun choʻkadi. Belanchak tebranishlaridan soʻng, sportchi yana toʻgʻri pozitsiyani egallaydi.

Bu sport ancha charchatadi va yaxshi tayyorgarlikni talab qiladi, asosan, oyoqlar uchun, chunki bu sport turidagi vazifa boʻlgan belanchakda, odam aylanish paytida asosiy yuk ularga tushadi.

Sportchining muvaffaqiyati koʻrsatkichi — bu belanchakning balandligi boʻlib, u tebranish paytida kamida bitta toʻliq (yaʼni 360 °) burilish qiladi. 2008-yil holatiga koʻra, jahon rekordi 7,02 m. balandlikda qilingan toʻliq inqilobdir.

## Manbalar
Germaniya birligi kuni

**Germaniya birligi kuni** () — 1990-yildan buyon zamonaviy Germaniya Federativ Respublikasining milliy bayrami (FRG, Germaniya), Germaniyani birlashtirish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq 3-oktabrda GDR GFRga qoʻshilgan kuni nishonlanadi.

*Germaniya birligi kuni* dam olish kuni va Germaniyadagi yagona davlat bayramidir.

## Bayram tarixi
Bugungi kunda 3-oktabr Germaniyada federal darajada oʻrnatilgan yagona davlat bayramidir. Boshqa barcha bayramlar Germaniya yerlari (shtatlari) tomonidan tartibga solinadi. 3-oktabr sanasi Germaniyani birlashtirish toʻgʻrisidagi shartnomaning 2-moddasida 1990-yil 31-avgustda „Germaniya birligi kuni“ ni nishonlashning yangi sanasi sifatida mustahkamlangan (, endi bosh harfi *D*).

Gʻarbiy va Sharqiy Germaniya birlashgandan soʻng, 1990-yilda birlashgan mamlakatning milliy bayrami birinchi navbatda 9-noyabrga Berlin devori qulagan kunga koʻchirilishi kerak edi. Biroq, bu kun Germaniya tarixidagi qorongʻu davrlar (1923-yildagi pivo va 1938-yil noyabr pogromlari) bilan bogʻliq boʻlganligi sababli, yangi davlat bayrami uchun boshqa sana — 1990-yil 3-oktabr — ikki Germaniya davlati yakuniy birlashish kuni tanlangan.

Germaniya Federativ Respublikasida „Germaniya birligi kuni“ (, kichik harf bilan *d*) 1954-yilda GDRda 1953-yil 17-iyundagi voqealarni xotirlash uchun kiritilgan va 1954-yildan 1990-yilgacha 17-iyunda nishonlangan.

## Yana qarang

* Germaniyaning yangi erlari
* Germaniyaga nisbatan yakuniy kelishuv shartnomasi
* Respublika kuni (GDR)
* 17-iyun koʻchasi

## Manbalar

## Havolalar

* День единства Германии на *germany-info.org*
Grid qiz

**Grid qizlar** ( — Grid qizlar ; shuningdek,  —Poyga malikasi — *avtopoyga malikalari* ; *pit qizlari*) — mototsikl va avtopoygalarda uchuvchilarni boshlangʻich pozitsiyalariga olib boradigan qizlar („panjaralar“ ,), raqobatchilar ustidan quyosh soyabonlarini ushlab turishadi, mukofotlarni taqdim etishadi va shunchaki turli xil mototsikl va avtoshoularni tashqi koʻrinishi bilan bezab turishadi.

Grid qizlarning tarixi 1969-yilda Yaponiyada, model Rosa Ogava Cosmo Oil neft kompaniyasining yuziga aylanganida boshlangan. Oʻshandan beri grid qizlari Yaponiyada rasmiy kasb boʻlib, mehnat qonunchiligiga kiritilgan.

2015-yilda Monako Gran-prisida Monako avtomobil klubi prezidenti Mishel Beri tashabbusi bilan gridli qizlar oʻrniga, tor futbolka kiygan yigitlar start toʻrida xuddi shunday vazifalarni bajarishdi. Biroq, bu tashabbus qoʻllab-quvvatlanmadi.

2015-yildan beri chidamlilik poygalari boʻyicha jahon chempionati grid qizlaridan voz kechib, yosh ayollarga chiroyli fon roli berilganda, bu faqat erkaklar sporti sifatida avto va mototsikl poygasi stereotipini mustahkamlashga yordam berdi.

Formula 1da, 2018-yilgi mavsumdan boshlab, ular grid qizlaridan voz kechishdi, chunki „boshlangʻich toʻrda grid qizlarning mavjudligi bizning sport gʻoyamizga toʻgʻri kelmaydi va zamonaviy ijtimoiy meʼyorlarga zid keladi“. Boshlangʻich panjaradagi qizlar oʻrniga, raqamlar bolalar tomonidan saqlanadi. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, tashabbus Liberty Media prezidentining rafiqasi Sharon Maffeyga tegishli. Biroq, 2019-yilgi Monako Gran-prisida grid qizlari boshlangʻich panjaraga qaytishdi. Keyinchalik ular 2020-yilgi Gollandiya Gran-prisida ham ishtirok etishlari maʼlum boʻldi, biroq Gran-pri COVID-19 pandemiyasi tufayli bekor qilingan.

## Yana qarang
Grid girls
## Manbalar
Sariq reyd

**"Sariq reyd"** (, rasman — „Markaziy Osiyoga Missiya“ Mission Centre-Asie) — Andre Citroen tomonidan reklama maqsadida tashkil etilgan avtoralli. Yoʻnalish Bayrutdan Pekinga oʻtdi, keyin u Markaziy va Janubiy Xitoy orqali Xanoyga borishi va Indochina, Hindiston va Eron orqali Bayrutga qaytishi kerak edi. Asosiy Pomir otryadining boshligʻi — ; ekspeditsiyada rassom A. Yakovlev ishtirok etdi; jami Pomir otryadi 48 nafar ishtirokchidan iborat edi. Bir qator texnik va siyosiy qiyinchiliklar (Britaniya Hindistonida chet elliklarning harakatlanishini cheklash va Xitoy fuqarolar urushi) tufayli ekspeditsiya 1931-yil 4-apreldan 1932-yil 12-fevralgacha davom etdi, barcha ishtirokchilar Pekinga yetib kelishdi. Marshrut 12115 km ni tashkil etdi. Pomir guruhiga yettita *Citroen autochenilles Kégresse* yarim izli avtomashinalari kiritilgan (6 nusxa — *P17 turi* va bitta — *P14 turi*). 1932-yil 16-martda Haardt pnevmoniyadan vafot etgani sababli, parvozning ikkinchi qismi bekor qilindi. Sayohat narxi 17 000 000 frank edi. Ekspeditsiyaning ilmiy va badiiy natijalari juda katta edi.

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
*
Birinchi ayollar mitingi

**Birinchi ayollar mitingi —** SSSRda 1936-yil 30-iyuldan – 30-sentabrgacha „Moskva — Kichik Qoraqum — Moskva“ yoʻnalishi boʻyicha boʻlib oʻtgan avtomobil mitingi edi.

Yugurishning maqsadi, SSSRning 1936- yilgi Konstitutsiyasini, abortni taqiqlovchi qonunni ommalashtirish va „ayol turli sharoitlarda mashinani boshqarishi“ ni sinab koʻrish edi. Bundan tashqari, shinalarning ishlashi yoʻlda tahlil qilindi.

Yugurish ishtirokchilari Moskvadan boshlab, Volga boʻyida joylashgan hududlardan — Yaroslavldan Qozongacha, Boshqirdiston va Janubiy Ural orqali oʻtishdi, Qozogʻistonni shimoldan janubga — Petropavlovskdan Jusali qishlogʻiga, keyin Orol qumli boʻylab kesib oʻtishdi. Kichik Qoraqum choʻli Irgizga yetib borib, gʻarbga burilgan. Stalingraddan oʻtib, ular janubi-gʻarbiy tomonga, Rostov-Donga burilib, u yerdan Donbass orqali Kievga etib kelishdi, keyin Minskka qaytib, Moskvaga qaytishdi.

Yugurish ishtirokchilari 45 kishidan iborat edi — faqat 20 yoshdan 35 yoshgacha boʻlgan ayollar. Ularning yarmidan koʻpi haydovchilar, qolganlari mexaniklar, shinalar boʻyicha mutaxassislar, muxbirlar edi. Glavsevmorput deposida haydovchi boʻlib ishlagan Anastasiya Petrovna Volkova kilometr komandiri etib tayinlandi. Yugurishda operator Otiliya Reyzman va Mariya Suxova ham ishtirok etib, bu haqda hujjatli film suratga olishdi.

Harakat 15 ta mashinada amalga oshirildi — 10 ta avtomobil (GAZ-A) va 5 ta pikap (pikaplardan biri Gorkiyda qoʻshildi). Mashinalar yangi emas va mashinalardan biri 1933-yilda Qoraqum yugurishda qatnashgan edi.

Yugurishning iqlimiy va yoʻl sharoitlari oson emas edi: Uralsda biz tik togʻli yoʻllar boʻylab dovonlardan oʻtishga majbur boʻldik, Qozogʻistonda biz uzoq vaqt davomida yoʻldan tashqari sharoitda, loy va qum orqali sayohat qildik. Baʼzida mashinalar tiqilib qoldi va ularni qoʻlda olib borish kerak edi. Kunduzgi va tungi harorat oʻrtasidagi sezilarli farq ham muammo edi. Oʻrtacha texnik tezlik taxminan 30 km/soat edi.

Matbuot miting haqida, shu jumladan professional nashrlar („Gʻildirak orqasida“, „Motor“) haqida faol yozdi. Yugurish tugagandan soʻng, uning ishtirokchilariga SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining sertifikatlari va qoʻmondonga A. P. Volkov — „ Faxriy nishon“ ordeni bilan taqdirlandilar.

## Manbalar

## Havolalar

* Yugurish komandiri A. Volkovaning „Rulda“ jurnalidagi maqolasi, 1936-yil, 21-son.
* „Madaniyat“ kanalida „Qoʻlga olingan vaqt“ siklidan translyatsiya.  -da Arxivnaya kopiya