Kumush xlorid(I)

**Kumushu xlorid (I)** kimyoviy formulasi **AgCl** — xlorid kislotaning noorganik ikkilik kumush tuzi. Oddiy sharoitlarda **kumush xlorid** oq kukun yoki rangsiz kristal holda,tabiatda xlorargirit minerali sifatida uchraydi.
## Molekulyar va kristall tuzilishi

Kumush xlorid : kumush (Ag) — 75,26 %, xlor (Cl) — 24,74 % elementlaridan tashkil topgan . Molekuladagi kumush atomi *sp <sup>3</sup> d <sup>2</sup>* gibridlanish holatidadir. Murakkabdagi bogʻlanishning uzilish energiyasi (*E* St.): 313 kJ/mol, Ag-Cl bogʻlanish uzunligi: 0,228&nbsp;nm.  NaCl tipidagi tuzilish, fazo guruhi *Fm3m*, birlik hujayra parametrlari *a* = 0,5549&nbsp;nm, *Z* = 4. Markaziy atom qoʻshnilari bilan oktaedr hosil qiladi , koordinatsion raqami 6 .
Gaz fazasida kumush xlorid monomer, dimer va trimer sifatida mavjud .
## Jismoniy xususiyatlar

Kumush xlorid — oq yoki rangsiz modda, parchalanmasdan eriydi va qaynaydi. Eriganda u sariq-jigarrang rangga ega. Qattiqlashib, eritma odatda „shox kumushi“ deb ataladigan shaffof massa hosil qiladi .
Kumush xlorid suvda juda oz eriydi: 25 da&nbsp;°C , eruvchanlik mahsuloti (SP) 1,77  ni tashkil qiladi. Haroratning oshishi bilan birikmaning eruvchanligi oshadi: 100 da&nbsp;°C PR = 2,81  . Mineral kislotalarda, etil va metil spirtlarida, asetonda erimaydi. Ammiak, siyanidlar, tiosiyanatlar va gidroksidi metall tiosulfatlarning suvli eritmalarida eriydi; piridin va suyuq ammiak . Murakkab birikmalar hosil boʻlishi tufayli kumush xlorid konsentrlangan xlorid kislotasi va xlorid eritmalarida sezilarli darajada eriydi.
Termodinamik konstantalar:
* shakllanishning standart entalpiyasi, D *H* ° 298 : −127 kJ/mol ;
* Standart entropiya, *S* ° 298 : 96 J / (mol K) ;
* Gibbs standart energiyasi, D *G* ° 298 : −110 kJ/mol .
* Standart molar issiqlik sigʻimi, *C* p ° 298 : 50,79 J / (mol K) ;
* Erish entalpiyasi, D *H* pl : 13,2 kJ/mol ;
* Qaynayotgan entalpiya, D *H* qaynash : 184 kJ/mol .

1185 dan 1837 K gacha boʻlgan harorat oraligʻidagi (*T*) birikma uchun toʻyingan bugʻ bosimining (*P*, barda) bogʻliqligi quyidagi tenglama bilan ifodalanadi:

:  \log_{10}P = 4{,}95155 - \frac{8775{,}980}{T - 62{,}718}.

## Kimyoviy xossalari

* Yorugʻlik taʼsirida xona haroratida parchalanadi:

: \mathsf{2AgCl=2Ag+Cl_2}

* Ammiak gidrat, tiosulfatlar va gidroksidi metall siyanidlar bilan eruvchan kompleks birikmalar hosil qiladi:

: \mathsf{AgCl+2NH_3 \cdot H_2O=[Ag(NH_3)_2]Cl+2H_2O}

: \mathsf{AgCl+2Na_2SO_3S=Na_3[Ag(SO_3S)_2]+NaCl}

: \mathsf{AgCl+2KCN=K[Ag(CN)_2]+KCl}

* Oksidlanish- qaytarilish reaksiyalariga kirib, metall kumushga qaytadi :

: \mathsf{4AgCl+2BaO\ \xrightarrow{>324\ ^oC}\ 2BaCl_2+4Ag+O_2}

: \mathsf{2AgCl+Zn=ZnCl_2+2Ag\downarrow}

: \mathsf{2AgCl+2KOH+H_2O_2=2KCl+2Ag\downarrow+O_2\uparrow+2H_2O}

: Kumush xloridning oksidlovchi xossalari kumush saqlovchi chiqindilardan metall ajratib olish uchun ishlatiladi :[p. 233] : :

: \mathsf{4AgCl+2Na_2CO_3\ \xrightarrow{850-900\ ^oC}\ 4NaCl+4Ag+2CO_2+O_2}

: \mathsf{4AgCl+CH_2O+6NaOH=4Ag\downarrow+Na_2CO_3+4NaCl+4H_2O}

* Xloridlar va xlorid kislotaning konsentrlangan eritmalarida eriydi va komplekslar hosil qiladi:

: \mathsf{AgCl+Cl^-=[AgCl_2]^-}

* Qaynatilganda konsentrlangan sulfat kislota bilan sekin reaksiyaga kirishadi :

: \mathsf{2AgCl+H_2SO_4=Ag_2SO_4+2HCl\uparrow}

* Suyuq ammiak eritmalarida, undagi tuzning eruvchanligi tufayli suvli eritmalarda erishib boʻlmaydigan almashinuv reaktsiyalarini amalga oshirish mumkin :

: \mathsf{2AgCl+Ba(NO_3)_2\ \xrightarrow{NH_3}\ BaCl_2\downarrow+2AgNO_3}

Kumush xlorid eruvchan kumush tuzlari, odatda nitrat xloridlar bilan reaksiyaga kirishganda oq cho‘kma hosil bo‘ladi (bu reaksiya xlorid anionlari uchun sifatli bo‘ladi):

: \mathsf{Ag^++Cl^-=AgCl\downarrow}

: \mathsf{AlCl_3+3AgNO_3=3AgCl+Al(NO_3)_3}

## Ilova

* Har xil fotografik materiallarning fotografik emulsiyalarining fotosensitiv komponenti ;
* Ag/AgCl/Cl - tizimlariga asoslangan kimyoviy quvvat manbalarining elektrod komponenti;
* Elektr oʻtkazuvchan shisha komponenti;
* IQ spektroskopiyasida linza materiali ;
* Sulfid rudasidan kumush ajratib olishda hosil boʻlgan oraliq mahsulot : [p.&nbsp;167] :

: \mathsf{Ag_2S+2NaCl+2O_2\ \xrightarrow{600~^\circ C}\ 2AgCl+Na_2SO_4}

: \mathsf{AgCl + R{-}MgBr = R{-}Ag + MgBrCl}

* Kumush ionlariga asoslangan mikroblarga qarshi kompozitsiyalarga kiritilgan.

## Xavfsizlik
Murakkab teri va shilliq pardalarga tekkanida  tirnaslish va taʼsirga olib kelishi mumkin.

## Manbalar