Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti

**Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti** () , **Jidda xalqaro aeroporti** () nomi bilan ham tanilgan, Saudiya Arabistonining Jidda va Makka shaharlariga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Jiddadan  shimolda joylashgan aeroport  maydonni egallaydi. Mamlakatning eng gavjum aeroporti hamda maydoni boʻyicha uchinchi oʻrinda turadi. Yaqin Sharqning eng gavjum aeroportlaridan biri. 1981-yilda ochilgan aeroport hozirda buzib tashlangan Qandara aeroporti oʻrnini egallagan va Saudiya Arabistoni asoschisi Abdulaziz ibn Abdurahmon as-Saud sharafiga nomlangan.

Aeroportda Saudiya Qirollik harbiy-havo kuchlarining Qirol Abdulla aviabazasi ham joylashgan. Uning qirollik terminal va uchta operatsion yoʻlovchi terminali, xususan har yili Makkaga hajga boradigan musulmon ziyoratchilar uchun maxsus qurilgan Haj terminali faoliyat koʻrsatmoqda. Saudiya Arabistoni flagmani Saudia uchun eng yirik markaz va Flynas va Flyadeal milliy loukosterlar uchun operatsion baza boʻlib xizmat qiladi.

## Tarixi
Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti qurilishidan oldin Jidda va uning atrofidagi hududlarga shaharning janubiy qismida joylashgan Qandara aeroporti xizmat koʻrsatgan. 1945-yilda qirol Abdulaziz va Franklin Ruzvelt oʻrtasidagi uchrashuvdan soʻng qirollikka Jidda, Ar-Riyod va Dahron shaharlari oʻrtasida ishlaydigan Duglas DC-3 sovgʻa qilindi. 1946-yilda mamlakatning flagmani Saudia aeroportidan tashqarida tashkil etilgan va faoliyat yuritgan. Aviakompaniya Haj ziyoratchilari uchun shaharga dastlab Falastin mandatidagi Loddan, keyinroq esa boshqa mamlakatlardan ucha boshladi. Qurilish ishlari 1974-yilda boshlangan va 1980-yilda yakunlangan. Nihoyat, 1981-yilning 31-mayida aeroport 1981-yil aprel oyida rasman ochilganidan keyin xizmat koʻrsatishni boshlagan. Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti qurilgach, Qandara aeroporti buzib tashlangan .

## Terminallari

### Janubiy terminal
1981-yilda ochilgan Janubiy terminal aeroportdagi birinchi yoʻlovchi terminallaridan biri boʻlib, dastlab Saudia milliy flagmani tomonidan foydalanilgan. Binoning meʼmoriy dizayni Amerika poytaxti Vashingtondagi Dalles xalqaro aeroporti namunasi boʻlib, chodirga oʻxshash tuzilmalarni oʻz ichiga olgan. Terminal binosi uchib kelish va ketish uchun alohida zallardan, teletraplar bilan jihozlangan darvozalardan iborat edi. 2007-yilda Saudiyaning Flynas va Sama loukosterlariga ham Janubiy terminaldan foydalanishga ruxsat berildi, keyinroq esa terminaldan foydalanishga Indoneziya flagmani Garuda Indonesia va Saudiyaning yana bir arzon aviakompaniyasi Flyadealga ham ruxsat berildi. 40 yillik xizmatdan soʻng, 2020-yil 26-iyun kuni aeroportning Twitter’dagi rasmiy sahifasi orqali Janubiy terminal yopilishi va uning faoliyati yangi qurilgan 1-terminalga oʻtkazilishi eʼlon qilindi.

### Shimoliy terminal
Qirol Abdulaziz xalqaro aeroportining Shimoliy terminalidan asosan Saudiyadan tashqaridagi aviakompaniyalar foydalanadi.

### Haj terminali
Jidda Makka shahriga yaqin boʻlgani sababli aeroportda yillik Haj marosimlarida ishtirok etuvchi ziyoratchilarni qabul qilish uchun qurilgan maxsus Haj terminali mavjud. Terminal bir vaqtning oʻzida 80 000 sayohatchiga xizmat koʻrsata oladi.

Skidmore, Owings &amp;amp; Merrill LLP (SOM) meʼmorchilik shirkatining bangladesh-amerikalik muhandisi Fazlur Rahmonxon tomonidan ishlab chiqilgan terminal Geiger Berger Associates tarkibiga kirganda Horst Berger tomonidan ishlab chiqilgan chodirga oʻxshash tom tuzilishi bilan mashhur. Har biri tirgaklarga osilgan oq rangli teflon qoplamali shisha tolali matodan yigirma bitta „chodir“ dan tashkil topgan oʻnta modul besh moduldan iborat ikkita blokga birlashtirilgan va bloklar orasidagi peyzajli savdo markazi bilan ajratilgan. Konditsionerli binoda faqat bojxona, yuklarni tashish va shunga oʻxshash obyektlar joylashgan. „Terminalni qoʻllab-quvvatlash hududi“ deb nomlangan majmuaning katta qismi qishloq kabi ishlash uchun moʻljallangan, bozor va masjid bilan jihozlangan moslashuvchan, ochiq hududdir. Devor bilan oʻralmagan, bu hudud kuchli quyoshdan himoyalangan va tabiiy shamollatish imkonini beradi; shu sababli, baʼzilar uni yashil, ekologik toza bino deb hisoblashadi.

Haj terminali 1983-yilda meʼmorchilik boʻyicha Ogʻa Xon mukofotiga sazovor boʻlgan. Hakamlar hay’atining fikriga koʻra, „tom yopish tizimining ajoyib va xayoliy dizayni bu ulkan makonni beqiyos nafislik va goʻzallik bilan qoplashning dahshatli muammosiga javob berdi“.

## Yangi 1-terminal
2019-yilda Qirol Abdulaziz xalqaro aeroportidagi yangi 1-terminalning yengil ochilishi boʻldi va bir qator ichki reyslar undan amalga oshirildi. Maydoni  boʻlgan yangi terminal dunyodagi eng katta aeroport terminal binolaridan biri hisoblanadi. Mehmonlar va yoʻlovchilar bir qator qulayliklardan bahramand boʻlishadi, jumladan, yangi zallar,  markaziy bogʻ hududi va bino va avtoturargoh va temir yoʻl vokzalini bogʻlaydigan transport markazi. Bundan tashqari, terminalda diametri , balandligi  va suv sigʻimi million litr boʻlgan akvarium mavjud. Shu bilan birga aeroportda 3732 nafar namozxonga moʻljallangan masjid barpo etilgan. 2019-yil avgust oyida aeroport Saudia tomonidan amalga oshiriladigan bir qator xalqaro reyslarni yangi terminalga koʻchirishni boshladi va 18-noyabrda Etihad yangi terminalga koʻchgan Saudiya Arabistonidan roʻyxatdan oʻtmagan birinchi aviakompaniya boʻldi.

2024-yil avgust holatiga koʻra, 1-terminal Jiddaga keladigan parvoz operatsiyalarining katta qismini, taxminan 19 ta aviakompaniya, jumladan British Airways, Emirates va Thai Airways aviakompaniyalarini boshqaradi.

### Kengaytirish loyihasi
Yangi Qirol Abdulaziz xalqaro aeroportining uch bosqichli qurilishi 2006-yilda boshlangan va 2019-yilning oʻrtalarida rasmiy ochilishi rejalashtirilgan edi. Biroq, 2018-yildan boshlab aeroportga mahalliy reyslar qoʻnmoqda.

Kengaytirishga yangi yoʻlovchi terminali binosi, balandligi 136 metr boʻlgan havo harakatini boshqarish minorasi (dunyodagi eng kattasi), aerodromning qattiq va asfaltlangan hududlari, yoritish, yonilgʻi tarmoqlari tizimlari, yoʻlovchilarni boshqarishning elektron tizimi va yangi yomgʻir suvi drenaj tarmogʻi. Shuningdek, yangi qurilgan qoʻllab-quvvatlash xizmatlari binosi va mavjud uchish-qoʻnish yoʻlagi va aerodrom tizimlarini modernizatsiya qilish. Saudiya Arabistoni fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi GACA maʼlumotlariga koʻra, uch bosqich yiliga 30 million, 60 million va 80 million yoʻlovchiga bosqichma-bosqich oshirish bilan belgilanadi.

Yangi aeroport 1-terminaliga Haramayn tezyurar temir yoʻl loyihasi tarmogʻi orqali kirish mumkin. Shahzoda Majid koʻchasi Al-Layt avtomagistrali bilan bogʻlanib, shimoldan janubga tez tranzit yoʻnalishini tashkil qiladi.

## Boshqa imkoniyatlari
Saudiya Fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi aeroportda GACA angariga (364-bino) ega.
1-terminal va Shimoliy terminal oʻrtasida yoʻlovchilarni tashish uchun Alstom tomonidan qurilgan avtomatlashtirilgan odamlarni koʻchirish qurilmasi (APM) mavjud.

Saudiya Arabistoni Qirollik harbiy-havo kuchlari aeroport shimolida joylashgan Qirol Abdulla aviabazasida mavjud. Lockheed C-130 Hercules samolyotini boshqaradigan Qirollik harbiy-havo kuchlarining 8-qanotidagi 4, 16 va 20-sonli eskadronlar uni asosiy baza sifatida ishlatishadi.

## Haramayn tezyurar temir yoʻl stansiyasi
1-terminal Haramayn tezyurar temir yoʻl magistraliga  tarmoq liniyasi orqali ulangan. Aeroport terminali binosidagi stansiya Jidda shahri markaziga yaqinroq joylashgan Al-Sulymoniya-Jidda stansiyasidan farqlash uchun Aeroport-Jidda stansiyasi deb nomlandi. Islomiy muqaddas Makka va Madina shaharlari hamda Qirol Abdulla Iqtisodiy shahri bilan muntazam aloqalarni taʼminlaydi.

## Uchish-qoʻnish yoʻlaklari
Aeroportga 16L/34R, 16C/34C va 16R/34L deb belgilangan uchta parallel uchish-qoʻnish yoʻlaklari xizmat koʻrsatadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi

### Yuk

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1979-yil noyabr oyida Pokiston xalqaro havo yoʻllari 740-reysi, Boeing 707 samolyoti havoga koʻtarilgandan soʻng, bortda yongʻin boshlanganida qulab tushdi. Omon qolganlar yoʻq edi.
* 1986-yilda bir guruh eronlik ziyoratchilar sumkasida C4 portlovchi moddalari bilan ushlangan. Portlovchi moddalar Eron hukumati tomonidan qoʻyilgan; ular portlovchi moddalarning koʻp odamlarni oʻldirishini xohlashdi. Ziyoratchilar portlovchi moddalar haqida hech narsa bilmasliklarini aytishdi.
* 1991-yil 6-fevralda Amerika Qoʻshma Shtatlari Havo kuchlarining Boeing KC-135 Stratotanker KC-135 samolyotining toʻrtta dvigatelidan ikkitasi ishdan chiqqan, qoʻnish vaqtida ikkita shinasi yorilib ketganidan keyin bazaga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi.
* 1991-yil 11-iyulda Nigeria Airways 2120-reysi Duglas DC-8-61 samolyoti kabinadagi bosim bilan bogʻliq muammolarga duch keldi, soʻngra qoʻnish moslamasining ishdan chiqishi tufayli yongʻin chiqdi. Uchuvchilar aeroportga qaytishga harakat qilishgan, biroq yetib bora olmagan va samolyot halokatga uchragan, natijada barcha 247 yoʻlovchi va 14 ekipaj halok boʻlgan.
* 2004-yil 1-martda Pokiston xalqaro havo yoʻllari 2002-reysi, Airbus A300 B4-200 samolyoti parvoz paytida ikkita shinani yorib yubordi. Shinaning boʻlaklari dvigatellar tomonidan yutilib, dvigatellar yonib ketishiga olib keldi va parvoz toʻxtatildi. Dvigatel va chap qanotning jiddiy shikastlanishi samolyotning hisobdan chiqarilishiga olib keldi. Barcha 261 yoʻlovchi va 12 ekipaj aʼzosi tirik qolgan.

## Yana qarang
* Saudiya Arabistoni aeroportlari roʻyxati
* Podshoh Fahd xalqaro aeroporti

## Manbalar


## Havolalar

* 
* Unofficial website 
* Information on the GACA website for the King Abdulaziz Int. Airport Development Project (KADP)
*