open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nazif ibn Yumn

**Nazif ibn Yumn al-Qass ar-Rumiy al-Bagʻdodiy** (990-yilda vafot etgan) – Melkit nasroniy ruhoniysi, faylasuf va tabib.

Nazif ibn Yumn Buvayhiylar amiri Adud ud-Davla davrida yashab, faoliyat yuritgan. U yunon tilidagi asarlarni arab tiliga tarjima qilgan va shu orqali mashhur boʻlgan. Nazif Yevklidning oʻninchi kitobini arab tiliga tarjima qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Nasrallah, J., *Naẓīf Ibn Yumn: médecin, traducteur et théologien melkite du Xe siècle*, in: Arabica 21 (1974): 303-312.
* Samir, S. Kh., *Un traité du cheikh Abū ‘Alī Naẓīf ibn Yumn sur l’accord des chrétiens entre eux malgré leur désaccord dans l’expression*, in: Mélanges de l’Université Saint-Joseph 51 (1990): 329–343.
* Seleznyov, Nikolai N., *[http://east-west.rsuh.ru/article.html?id=67105 „Poslanie o edinstve“ bagdadskogo mel’kita v sostave entsiklopedicheskogo „Svoda“ arabojazychnogo kopta XIII veka] *, in: Gosudarstvo, religija, tserkov’ v Rossii i za rubezhom 3 (Moscow, 2010): 151-156.
Pāramitā

***Pāramitā*** (Sanskrit, Pali: पारमिता) yoki ***pāramī*** (Pali: पारमी) – bu Buddaviylik atamasi boʻlib, koʻpincha „kamolot“ yoki „mukammallik“ deb tarjima qilinadi. Buddaviy sharhlarda bu tushuncha koʻpincha yuksak axloqiy fazilat, yaʼni maʼrifatga erishgan zotlarga xos olijanob sifat deya tasvirlanadi.

*Pāramī* va *pāramitā* har ikkisi ham Pali tilida mavjud boʻlgan soʻzlardir, biroq Pali adabiyotida asosan *pāramī* shakli ishlatiladi, holbuki Mahāyāna matnlarida odatda sanskritcha *pāramitā* shaklidan foydalaniladi.

## Theravāda buddaviyligi

*Pāramī* (kamolot fazilatlari) haqidagi Theravāda taʼlimotlari kanonik matnlarda va undan keyingi davr sharh asarlarida uchraydi. Theravāda sharhlovchisi Dhammapala bu fazilatlarni odatda bodhisattvalarga xos boʻlgan yuksak axloqiy sifatlardan biri deya taʼriflaydi.

Amerikalik olim-rohib Thanissaro Bhikkhu esa bu fazilatlarni *paramī* – yaʼni maʼlum xarakter ega kamolot deb taʼriflab, ular uch xil maʼrifatga erishgan mavjudot: *[[Sammasambuddha|samma sambuddha]]* (toʻla maʼrifatli Budda), *[[Pratyekabuddayāna]]* (yolgʻiz maʼrifatga erishgan), yoki *[[arahant]]* boʻlish uchun zarur deya taʼkidlaydi.

## Mahāyāna buddaviyligi

Mahāyāna matnlarida *pāramitā*lar bodhisattva yoʻlida Buddalikka erishish uchun oʻzini tarbiyalashda qoʻllaniladigan „mashq asoslari“ sifatida talqin qilinadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Apte, Vaman Shivaram (1957–59). *Revised and enlarged edition of Prin. V. S. Apte's [https://web.archive.org/web/20130729174400/http://dsal1.uchicago.edu/dictionaries/apte/ The Practical Sanskrit-English Dictionary]*. Poona: Prasad Prakashan.
* Bodhi, Bhikkhu (1978). *The All-Embracing Net of Views*. Kandy: Buddhist Publication Society.
* Bodhi, Bhikkhu (ed.) (1978, 2005). A Treatise on the Paramis: From the Commentary to the Cariyapitaka *A Treatise on the Paramis]: From the Commentary to the Cariyapitaka by Acariya Dhammapala* (The Wheel, No. 409/411). Kandy: Buddhist Publication Society.
* Horner, I.B. (trans.) (1975; reprinted 2000). *The Minor Anthologies of the Pali Canon (Part III): 'Chronicle of Buddhas' (Buddhavamsa) and 'Basket of Conduct' (Cariyapitaka)*.  Oxford: Pali Text Society. .
* 
* Rhys Davids, T.W. & William Stede (eds.) (1921-5). ''The Pali Text Society’s Pali–English Dictionary''. Chipstead: Pali Text Society.

## Havolalar
* T. Prince tomonidan yozilgan „Voz kechish“ maqolasi – Buddaviylikdagi voz kechish tushunchasi haqida bepul maqola.
* Lama Zopa Rinpochening „Olti Kamolot Fazilati“ haqidagi qarashlari 
* Zen anʼanasi nuqtayi nazaridan olti pāramitā (kamolot fazilatlari)
* 
* Theravāda buddaviylik: „Oʻnta Pāramī“ mavzusidagi Dhamma soʻzi (Ajahn Sucitto)
* Paramitalar nima? – Buddizm boshlanuvchilar uchun portali.
Abu Sahl al-Quh

**Abu Sahl Vayjan ibn Rustam al-Kuhiy** () – fors olimi, matematik, fizik va astronom. Tabaristonning Amol viloyati, Kuh (yoki Quh) hududidan boʻlib, 10-asrda Bagʻdodda faoliyat yuritgan. Oʻz davrining eng buyuk geometrlardan biri, matematika hamda astronomiyaga oid koʻplab asarlari mavjud.

Al-Quhiy 988-yilda Bagʻdodda Buvayhiylar amiri Sharaf ad-Davla tomonidan qurilgan rasadxonada faoliyat yuritgan astronomlar rahbari boʻlgan. U astrolab haqida risola yozgan boʻlib, unda bir qator murakkab geometrik masalalarni hal qilingan.

## Manbalar
Osafiy Haraviy

**Osafiy Haraviy** (1449-1517) – soʻnggi Temuriylar imperiyasi davrida yashab ijod etgan fors shoiri. Hirotda tugʻilgan Asafiy amaldorlar oilasidan chiqqan. Uning otasi temuriy hukmdor Abu Said Mirzoning (hukmronlik: 1451–1469) vaziri boʻlgan, bobosi Amir Temur (hukmronlik: 1370-1405) davrida esa davlat amaldori boʻlib ishlagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Davlatmamat Ozodiy

**Davlatmamat Ozodiy** (, ) – turkman shoiri va soʻfiy olimi. U „Turkman adabiyotining otasi“ hisoblangan shoir Mahtumqulining otasidir.

## Xotirasi
Ozodiy va uning oʻgʻli Mahtuqmqulining qabri Eronning Guliston ustonidagi Aktokay qabristonida joylashgan boʻlib, ziyoratgoh hisoblanadi. Har yili bu qabristonga minglab odamlar tashrif buyuradi.

## Muassasalar va tashkilotlar
Turkmaniston jahon tillari milliy instituti Ozodiy nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Sarhadobod (Alborz)

**Sarhadobod**  () — Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Vahdat dehistonida joylashgan qishloq.
## Tarixi
2010-yilda, Alborz ustoni tashkil etilish jarayonida Karaj shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan edi.

2013-yilda Meshkin Dasht shahri, Karaj shahridan Fardis mahallasi va shahristonning boshqa hududlari Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida ajratib olindi. Vahdat dehistoni yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibiga kiritildi.
## Demografiyasi
### Aholisi
2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi  xonadonda  kishini tashkil qilgan. Ushbu qishloq dehiston tarkibidagi yagona qishloq hisoblanadi.
## Izohlar

## Manbalar
Sayf ad-Davla

**Ali ibn Abu al-Hayjo Abdullloh ibn Hamdon ibn Hamdun ibn al-Horis at-Tagʻlibiy** () (916-yil 22-iyun – 967-yil 8-fevral), asosan, **Sayf ad-Davla** ( - ) nomi bilan mashhur. Halab amirligiga asos solgan. Ushbu amirlik tarkibiga shimoliy Suriyaning katta qismi va gʻarbiy Jaziraning ayrim hududlari kirgan.

Hamdoniylar sulolasining eng koʻzga koʻringan aʼzosi Sayf ad-Davla dastlab 940-yillarning boshlarida Abbosiylar hukumatining zaiflashgan davrida oʻzining katta akasi Nosir al-Davla qoʻl ostida xizmat qilgan. Nosir ad-Davla oʻsha vaqtda Bagʻdoddagi zaif Abbosiylar hukumati ustidan nazorat oʻrnatishga harakat qilayotgan edi. Bu urinishlar muvaffaqiyatsizlik bilan tugagach, Sayf ad-Davla oʻz eʼtiborini Suriyaga qaratdi, Quyi Misrda Ixshidiylar viloyat ustidan nazorat oʻrnatishga urinayotgan paytda ularga qarshi chiqdi. Ixshidiylar bilan ikki marotaba urush olib borganidan soʻng, Sayf ad-Davla tomonidan shimoliy Suriya (markazi Halab shahri) va gʻarbiy Jazira (markazi Mayyafariqin shahri) ustidan oʻrnatilgan hokimiyat Ixshidiylar hamda Abbosiylar xalifaligi tomonidan tan olindi. 955-yilga qadar Sayf ad-Davlaning hokimiyati koʻplab qabilaviy qoʻzgʻolonlar bilan toʻqnash keldi, biroq u bu isyonlarni bostirishga muvaffaq boʻldi, shuningdek, koʻchmanchi badaviylar orasida eng qudratli va taʼsirga ega qabilalarning unga boʻlgan sadoqatini saqlab qolishga erishdi.

Sayf al-Davla Arab–Vizantiya urushlaridagi faol roli bilan yaxshi tanilgan. X asrning boshlarida kuchayib borayotgan Vizantiya imperiyasi musulmonlar nazoratidagi sharqiy chegaralarga bostirib kira boshlaganida Sayf ad-Davla bu tahdidlarga qarshi chiqqan. Koʻp sonli va yaxshi qurollangan dushmanga qarshi kurashda Sayf ad-Davla Vizantiya hududlariga yurishlar uyushtirgan va ularning baʼzilarida muvaffaqiyatga ham erishgan. Bu gʻalabalari tufayli u musulmon olamida keng eʼtirof etilgan. 955-yilgacha Hamdoniylar hukmdori koʻpchilik janglarda ustunlikni saqlab turgan. Ammo shu yildan keyin yangi vizantiyalik sarkarda Nikephoros Phokas va uning qoʻmondonlari kuchli hujumlar boshlab, Hamdoniylarning qudratini sindirishga muvaffaq boʻldi. Vizantiyaliklar Kilikiyani bosib oldi va hatto 962-yilda bir muddat Halab shahrini ham egalladi. Sayf ad-Davlaning soʻnggi yillari harbiy magʻlubiyatlar, kasallik sabab sogʻligʻining yomonlashuvi va oʻz qoʻmondonlari orasida isyonlar bilan kechdi. U 967-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng Hamdoniylar amirligi ancha zaiflashdi va 969-yilga kelib, vizantiyaliklarga Antakya va Suriya sohillarini boy berib, ularning tobe hududiga aylandi.

Sayf ad-Davlaning Halabdagi saroyi oʻz davrining jonli madaniy hayot markaziga aylangan edi. U atrofida toʻplagan adabiy davra, jumladan, buyuk shoir al-Mutanabbiyning oʻsha davrda va uning kelajak avlodlar orasida mashhurligini taʼminladi. Biroq shu bilan birga, amirlik armiya xarajatlarini taʼminlash maqsadida solinadigan ogʻir soliq siyosatidan aziyat chekdi. Hamdoniylar hukmdori oʻz hududlarida shialikni faol targʻib qilgan. Uning boshqaruvi davrida badaviy qabilalarning ahamiyati ortgan va buning natijasida 1024-yilda Halabda Mirdosiylar sulolasi barpo etilgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Azroqiy

**Abul-Muhosin Abu Bakr Zaynuddin Azroqiy** () – 11-asrda Eronda yashab ijod etgan shoir.

Firdavsiyning Gʻaznadan Tusga qochib ketayotganida Azroqiyning otasi (*Ismoil Varroq*, „kitob sotuvchi“) uyida boshpana topgani aytiladi.

Hirotda tugʻilgan Azroqiy taniqli madhiyanavislardan biri boʻlgan. U „Alfiya va Shalfiya“ asarini sheʼr shaklida yozgan va „Shamsudavla Abulfavoris Tugʻon-Shoh“ga (Alp Arslonning oʻgʻli) oʻzi haqida sheʼr aytgani rivoyat qilinadi. Shuningdek, u „Sandbodnoma“ning bir versiyasini ham yozgan. Uning qasidalaridan tashqari yuqorida tilga olingan asarlarning hech biri saqlanib qolmagan.

U 1072-yilda vafot etgan.

## Yana qarang

* Fors adabiyoti

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Jan Rypka, *History of Iranian Literature*. Reidel Publishing Company. ASIN B-000-6BXVT-K
* AZROQĪ HERAVĪ *[[Encyclopædia Iranica]]*da
Qodi Abdulvahhob

**Qodi Abdulvahhob ibn Ali ibn Nasr ibn Ahmad ibn Husayn ibn Horun ibn Molik ibn Tavk at-Tagʻlibiy** () (milodiy 973–1035), **Qodi Abdulvahhob** nomi bilan ham tanilgan, Molikiylik mazhabiga mansub mashhur huquqshunoslardan biri. Qozikalon Abdulvahhob, shuningdek, arab adabiyoti va sheʼriyati borasidagi chuqur bilimlari bilan ham esda qolgan. Abbosiylar davrida Siirt va Badrada qozilik qilgan. Ayniqsa, „*at-Talqin*“ nomli asari bilan tanilgan. Bu asar molikiylik fiqhiga oid asar boʻlib, hozirgi kungacha oʻrganib kelinadi.

## Hayoti
Abdulvahhob 973-yilda (hijriy 362) Bagʻdodda tugʻilgan. Oʻsha davrda Abbosiylar nomigagina hokimiyat tepasida boʻlib, siyosiy va harbiy sahnada, asosan, shialik mazhabi vakillari sanalmish Buvayhiylar sulolasi hukmronlik qilardi. Shunga qaramay, Abdulvahhob Bagʻdoddagi eng mashhur molikiylik mazhabi olimlaridan taʼlim olgan. Xususan, iroqlik huquqshunoslar al-Abhariy va Ibn al-Jallob, shuningdek, ash’ariylik mutakallimi al-Boqilloniydan saboq olgan. Hayotining soʻnggi yillarida Abdulvahhob Bagʻdodda qashshoqlikda yashagan va oxir-oqibat tugʻilgan shahrini tark etgan. Rivoyat qilinishicha, u shahardan ketayotgan kuni bir guruh nufuzli davlat amaldorlari uni kuzatishga chiqqan.

## Manbalar
Alam Qahramona

**Alam Qahramona** – xalifa al-Mustakfiy () davrida Abbosiylar haramining saroy xodimi.

Asli fors millatiga mansub boʻlib, asl ismi Husn boʻlgan. Abbosiylar haramiga kelganidan keyin Alam nomi bilan tanilgan va Alam Qahramona (yaʼni saroy boshqaruvchisi, bosh xizmatkori) lavozimini egallagan.

Xalifa al-Mustakfiyning qisqa hukmronlik davrida u katta taʼsirga ega boʻlgan. Manbalarda aytilishicha „Alam xalifa al-Mustakfiyning qahramonasi boʻlgan va uning barcha ishlarini boshqara boshlagan“. Alam Qahramona, shuningdek, qoʻshin qoʻmondoni Tuzun (amir al-umaro) bilan ittifoq tuzgan va ular birgalikda davlat ishlariga katta taʼsir oʻtkazgan.

Alam Qahramona Buvayhiylar sulolasining amir al-umaro lavozimidagi daylamiy qoʻmondonlari bilan yaxshi munosabat oʻrnatishga harakat qilgan.

## Manbalar
Aziz Davlatobodiy

**Aziz Davlatobodiy** (1922, Tabriz – 2009-yil 30-aprel, Tabriz) – fors shoiri boʻlib, „Darvesh“ taxallusi bilan ham tanilgan. U Tabriz milliy kutubxonasi va Tarbiyat kutubxonasining birinchi direktori boʻlgan.

2009-yil 30-aprelda oʻpka saratoni kasalligidan vafot etgan va Maqbaratoshoara qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Jafar Ibrohimiy

**Jafar Ibrohimiy** () – Eronlik shoir boʻlib, Ardabilda tugʻilib, Tehronda yashagan. Uning taxallusi *Shohid*dir. U bolalar va oʻsmirlar yozuvchisi va shoiri boʻlib, romanlar, sheʼrlar va hikoyalar toʻplamlarini oʻz ichiga olgan 50 dan ortiq asar yozgan.

## Manbalar
Bu Ali Shoh Qalandar

**Shayx Sayid Sharfuddin Bu Ali Shoh Qalandar Panipati** (**Bu Ali Qalandar** nomi bilan tanilgan) — Ovaysiy tariqatining qalandari va soʻfiy avliyosi. Hozirgi Hindistonning Haryana shtatidagi Panipat shahrida, oʻsha paytdagi Dehli sultonligida tugʻilgan va taʼlim bergan. Uning dargohi Panipat shahrida joylashgan boʻlib, muridlari uchun muqaddas ziyoratgoh hisoblanadi.

## Manbalar
Yadulloh Islomiy

**Yadulloh Islomiy** () – Eron gazetasi "Fath"ning bosh muharriri va sobiq parlament aʼzosi. „Fath“ gazetasi 2000-yilda Husayn Ali Muntazariy bilan olingan intervyuni eʼlon qilganidan soʻng yopilgan. 2001-yil yanvar oyida Islomiy „yolgʻon va davlatga qarshi tashviqot ishlarini nashr etish“da ayblanib hukm qilingan. „Fath“ gazetasi „Xordad“ gazetasining oʻrnini bosuvchi sifatida qaralgan. 2011-yil fevral oyida Islomiy „xavfsizlik sabablari“ tufayli Tehronda xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olingani xabar qilingan.

## Manbalar
Adib al-Mamalek Farahoniy

**Adib al-Mamalek Farahoniy** (; 1860 – 1917-yil 21-fevral), asl ismi Muhammad-Sodiq Farahoniy (محمدصادق فراهانی), shuningdek Amir ash-Shuaro (امیرالشعرا; „Shoirlar qiroli“) nomi bilan ham tanilgan, Qojarlar sulolasi davrining oxirlarida yashab ijod etgan eronlik shoir va jurnalist boʻlgan.

U Muzaffariddin Shoh tomonidan adabiy qobiliyati va shoir sifatidagi shuhrati uchun *Adib al-Mamalek* unvoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Ibn Shirzod

**Abu Jaʼfar Muhammad ibn Yahyo ibn Zakariyo ibn Shirzod** (946-yildan keyin vafot etgan), asosan, **Ibn Shirzod** () nomi bilan mashhur Abbosiylar xalifaligi amaldori. 940-yillarda xalifalik parchalanganida turli sarkardalarga xizmat qilgan. 945-yilda qisqa muddatga amir ul-umaro oliy lavozimiga koʻtarilgan.

## Hayoti
Ibn Shirzodning yoshlik davri va dastlabki faoliyati haqida deyarli hech narsa maʼlum emas. Yoshligidanoq otasi orqali kotiblik xizmatiga kirgan. Otasi Gʻarib al-Xolning sobiq mulklarini nazorat qiluvchi moliya idorasida mas’ul shaxs boʻlgan. Ibn Shirzodning akasi Abulhusayn Zakariyo ham otasi tomonidan oʻzining oʻrinbosari sifatida ishga olingan. Ibn Shirzod oʻz yoʻlini oʻzi topishni istab, xalifaning shaxsiy mulklariga mas’ul idora *devon ad-diyaʼal-xassada* xizmat qilishni boshlagan va u yerda kotiblik sanʼatini oʻrgangan.

Ibn Shirzod ilk bor 927-yilda X asr tarixchisi Ibn Miskavayh tomonidan tilga olingan. U oʻsha paytda Gʻaribning oʻgʻli Horunning kotibi va ishlarini yurituvchisi sifatida xizmat qilgan. Horun esa Abbosiylar xalifasi al-Muqtadirning () yaqin doʻstlaridan edi. Shu davrda Ibn Shirzodning akasi Abulhasan Zakariyo xalifaning xolasiga kotiblik qilardi. Horun Ibn Shirzod ustidan shikoyat qilib, uni hibsga olish va mol-mulkini musodara qildirishga urindi. Biroq ishni vazir Ali ibn Iso ibn al-Jarroh koʻrib chiqqach, bu shikoyat rad etildi. Natijada, Ibn Shirzod nafaqat aybsiz deb topildi, balki Ali ibn al-Jarrohning kotibi sifatida davlat xizmatiga ham qabul qilindi.

Bu lavozimda ishlagan vaqtida Ibn Shirzod qisqa fursatda katta boylik toʻpladi. Natijada, vazir Muhammad ibn al-Qosim mol-dunyosini tortib olish maqsadida uni hibsga oldirdi. Ibn Shirzod xazinaga 20 000 oltin dinor toʻlashga vaʼda bergach, Abu Yaʼqub Is’hoq ibn Ismoilning yordami bilan ozodlikka chiqarilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Sepiddasht (Alborz)

**Sepiddasht** () Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Fardis dehistonida joylashgan qishloq.
## Demografiyasi
### Aholisi
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 375 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Karaj shahristonidagi Markaziy baxshi tarkibidagi Muhammadobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan edi. 2013-yilda Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida qishloq shahristondan ajratilib, yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibidagi Fardis dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish ma’lumotlariga koʻra, Sepiddasht aholisi  xonadonda  kishidan iborat boʻlgan. Bu vatqda ushbu qishloq dehiston tarkibidagi yagona qishloq edi.
## Manbalar
Safa Haeriy

**Safo Haeriy** (‎; taxminan 1937 – 2016-yil 25-oktabr) – Eronlik jurnalist boʻlib, Fransiyada yashagan. U Fransiyada birinchi mustaqil va xususiy Eron internet-axborot xizmati Iran Press Serviceni yaratganref>صفا حائری روزنامه نگار پیش کسوت ایرانی درفرانسه در گذشت – ایران – RFI.

U 1960–1970-yillarda Vyetnam urushi, arab-isroil urushlari, yirik xalqaro sammitlar va 1979-yilgi Islom inqilobi kabi koʻplab xalqaro voqealarni Agence France-Presse va boshqa fransuz OAV lari uchun yoritib borgan. Keyinchalik Londonning „The Independent“ gazetasi va Parijdagi L’Express jurnalida ishlagan.

Eronning yetakchi gazetalarida diplomatik muxbir sifatida faoliyat yuritgan, jumladan „Keyhon“, „Keyhon International“, keyin „Etteloʻot“, „Journal de Tehran“ (Etteloʻot axborot guruhi tomonidan nashr etilgan fransuzcha kunlik gazeta), shuningdek „Oyandagon“ gazetasida diplomatik xizmat boshligʻi boʻlib ishlagan.

79 yoshida 2016-yil Parijda vafot etdi.

## Manbalar
Seydi Havramiy

**Seydi Havramiy** (, 1784–1852) – Eronning Paveh tumanidan boʻlgan kurd shoiri. U asosan tasavvuf va tabiat haqida sheʼrlar yozgan va Goroniy tilida ijod etgan taniqli shoir sifatida tanilgan.

U Xonaqoh qishlogʻida tavallud topgan, qabri esa Sarpir qishlogʻida joylashgan.

## Manbalar
Hasan Hunarmandiy

**Hasan Hunarmandiy** (; 1928-yil 22-mart – 2002-yil 17-sentyabr) – eronlik yozuvchi, shoir va tarjimon boʻlgan. Eronning Toleqon shahrida tugʻilgan, Parijda oʻz joniga qasd qilgan.

## Manbalar
Prajnaparamita

**Prajnaparamita** (sanskritcha: प्रज्ञापारमिता) – „cheksiz aql-zakovat“ yoki „mukammal idrok“ degan maʼnoni anglatuvchi Mahayana buddizmining asosiy tushunchalaridan biri. Bu haqiqatning mohiyatini mukammal anglash usuli hamda Qalb Sutra va Olmos Sutra kabi matnlarni oʻz ichiga olgan maxsus Mahayana sutralari toʻplamiga ham ishora qiladi.

Bu atama sanskritcha *prajñā* („donolik“, „bilim“) va *pāramitā* („mukammallik“, „aql-idrokdan oliyroq tushunchalar“, „narigi tomonga oʻtish“) soʻzlarining birlashmasidan hosil boʻlgan. Prajnaparamita Mahayana buddizmining markaziy gʻoyalari – boʻshliq (*[[śūnyatā]]*), mohiyatsizlik (*[[svabhāva]]* yoʻqligi), narsalarning illuzyon tabiati (*māyā]*), barcha hodisalarning „tugʻilmagan“ (*[[anutpada]]*)ligi va Nāgārjunaning Madhyamaka falsafasi bilan chambarchas bogʻliq. Bu tushunchani amaliyotda qoʻllash va tushunish Bodhisattva yoʻlining ajralmas qismi hisoblanadi.

Edward Conzening fikricha, Prajnaparamita Sutralari „miloddan avvalgi 100-yildan milodiy 600-yilgacha Hindiston yarim orolining bir qismida yozilgan qirqga yaqin matnlar toʻplamidir“. Baʼzi Prajnaparamita sutralari eng qadimgi Mahayana sutralari qatoriga kiradi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* Müller, F. Max, trans (1894). Buddhist Mahâyâna texts Vol.2, Oxford, Clarendon Press (the Vagrakkedikâ, the larger Pragñâ-pâramitâ-hridaya-sûtra, the smaller Pragñâ-pâramitâ-hridaya-sûtra).
* 
* 
* 

## Havolalar

* Mahāprajñāpāramitā Mañjuśrīparivarta Sūtra: Inglizcha tarjima, Lapis Lazuli Texts
* Prajnyaparamita adabiyoti Prajnaparamita adabiyoti bibliografiyasi
* Lotsawa House Tibetcha Prajnaparamita matnlarining tarjimalari
Abdulrahmon Faramarziy

**Abdulrahmon Faramarziy** (; 1897-yil 11-avgust – 1972-yil 11-iyul) – eronlik jurnalist, yozuvchi, oʻqituvchi, deputat va shoir boʻlgan. U Hoʻrmuzgon ustonining Bastak hududidagi Faramarzon qishloq okrugining tarkibidagi Gachuyada tugʻilib, poytaxt Tehronda vafot etgan. Faramarziy Mustafo Mesbahzoda bilan birgalikda „Kayhan“ gazetasiga asos solgan. Shuningdek, u qisqa muddat davomida chop etilgan „Bahrom“ gazetasining ham asoschisi boʻlgan. Faramarziy Tehronning Behishti Zaxro qabristoniga dafn qilingan.

## Izohlar

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Omid Habibiniya

**Omid Habibiniya** () – eronlik jurnalist. Tehronda tugʻilgan. Habibiniya BBC Fors, Eron Islom Respublikasi radiosi va televideniyesi va Erondagi koʻplab taqiqlangan gazetalarda ishlagan.

## Havolalar
* Shaxsiy blogi
* Gozaar saytidagi maqolalari
* „Parazit“ dasturidagi intervyusi
Plata

**Plata** – isteʼmol krediti va raqamli bank xizmatlariga ixtisoslashgan Meksikaning fintex-startapi. Kompaniya 2023-yil aprel oyida Rossiyaning Tinkoff bankining sobiq top-menejerlari tomonidan tashkil etilgan.

2025-yil mart oyida kompaniya 160 million dollar mablagʻ toʻpladi va qiymati 1,5 milliard dollarga teng boʻlgan yakkashoxga aylandi.

## Tarixi
Kompaniya 2023-yil aprel oyida Tinkoff bankning uchta sobiq top-menejerlari: Neri Tollardo, Aleksandr Bro va Danil Anisimov tomonidan tashkil etilgan. Neri Tollardo kompaniyaning bosh direktori hisoblanadi.

2024-yil dekabr oyida Plata Meksika regulyatorlaridan bank litsenziyasini oldi. 2025-yil boshida kompaniya allaqachon bir million faol kredit karta foydalanuvchilariga ega edi.

## Mahsulotlari
Kompaniyaning asosiy mahsuloti – keshbek berish dasturiga ega Plata Card kredit kartasi hisoblanadi. Kompaniya mijozlarga kartalarni shaxsan yetkazib beruvchi va mobil ilovani sozlashda yordam beradigan „elchi“ kuryerlar tizimidan foydalanadi.

## Investitsiyalar
Tashkil etilganidan buyon kompaniya oʻz kapitali va qarz mablagʻlari hisobidan jami 750 million dollar toʻpladi. Startapning dastlabki xususiy investorlari orasida rossiyalik tadbirkorlar Oleg Tinkov va Maykl Kalvining oilalari, shuningdek, kompaniyaning 20 ga yaqin top-menejerlari birgalikda 300 million dollar sarmoya kiritgan. Tinkovning soʻzlariga koʻra, Plata investorlarining umumiy soni 100 kishidan va jalb qilingan mablagʻlarning umumiy miqdori 800 million dollardan oshadi.

Xususiy moliyalashtirishdan tashqari, kompaniya Londonda joylashgan Fasanara Capitaldan 200 million dollarlik kredit liniyasini ham oldi.

2025-yil mart oyida startap Moore Strategic Ventures hamda boshqa Amerika va Yevropa investorlari ishtirokida Kora investitsiya firmasi boshchiligidagi A seriyali raundda 160 million dollar yigʻdi. Bu kelishuv kompaniyaga 1,5 milliard dollarga baholanishiga va sakkizta meksikalik yakkashoxlardan biriga va 2022-yildan beri birinchi boʻlishiga imkon berdi.

## Xodimlari
Kompaniyada 2000 ga yaqin kishi ishlaydi, ulardan 700 ga yaqini Rossiyadan. Rossiyalik mutaxassislardan 100 ga yaqin kishi bevosita Meksikada, qolganlari kompaniyaning Kipr, Serbiya va Barselonadagi ofislarida ishlaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayti
Dinoraxon Mamadibragimova

**Dinoraxon Mamadibragimova** (1997-yil 8-iyun; Fargʻona viloyati) — oʻzbekistonlik taekvondochi. 2017-yilgi taekvondo boʻyicha jahon chempionatida -53 kg vazn toifasida bronza medal sovrindori. Zulfiya nomidagi davlat mukofoti sohibasi.

## Manbalar
Futbol boʻyicha 2025-yilgi Qirgʻiziston Premyer-ligasi

**Futbol boʻyicha 2025-yilgi Qirgʻiziston Premyer-ligasi** – Qirgʻiziston futbol ittifoqi tomonidan oʻtkaziladigan Qirgʻizistonning oliy futbol divizionining 34-mavsumi hisoblanadi. Shu yildan boshlab liga tarkibi 10 ta jamoadan 14 taga kengaytirildi.

## Jamoalar

### Jamoalardagi oʻzgarishlar
Quyidagi jamoalar 2024-yilgi mavsumdan boshlab divizionni oʻzgartirdi.
* Osiyogol Bishkek
* Bars Issiqkoʻl
* Bishkek Siti
* Oʻzgan

Oʻtgan mavsumda „Qirgʻizoltin“ klubi aslida quyi ligaga tushib ketishi kerak edi, lekin oliy divizionda qolib qoldi.

: *Izoh: Jadvallar alifbo tartibida berilgan.*

## Xodimlar va homiylar

Eslatma: Bayroqlar FIFA muvofiqlik qoidalarida belgilangan milliy terma jamoalarni koʻrsatadi. Oʻyinchilar va murabbiylar FIFAga tegishli boʻlmagan bir nechta fuqarolikka ega boʻlishlari mumkin.
}-->
| Joma
| Nitro FRESH
|-
| Alay Osh
|  Bakytbek Mamatov
| 
| Joma
| -
|-
| Alga Bishkek
|  Sergey Popov
| 
|
|
|-
| Osiyogol Bishkek
|  Islom Ahmedov
| 
| Joma
| mbulak
|-
| Bars
|  *Boʻsh*
| 
|
|
|-
| Bishkek Siti
|  Giovanni Costantino
| 
| Joma
| Simbank by DosCredoBank
|-
| Dordoi Bishkek
|  Vladimir Salo
| 
| Kelme
| -
|-
| Ilbirs Bishkek
|  Nurbek Joldoshov
| 
| Joma
| Sakbol
|-
| Qirgʻizoltin
|  Aleksandr Beldinov
| 
|
|
|-
| Muras Yunayted
|  Oleksandr Poklonskiy
| 
| Joma
| -
|-
| Neftchi
|  Aleksandr Mochinov
| 
| Kelme
| -
|-
| OʻshMU Aldier
|  Lutfillo Majitov
| 
| Joma
| -
|-
| Oʻzgan
|  Nodirbek Mamadaliyev
| 
| Joma
| -
|-
| Talant
|  Urmat Abdukaimov
| 
| Kelme
| AZMI
|}

### Boshqaruvdagi oʻzgarishlar

## Chet ellik futbolchilar

Jamoa har bir oʻyinda maydonda faqat 5 nafar legionerdan foydalanishi mumkin.

## Turnir jadvali


## Natijalar
Klublar bir-biri bilan ikki marta jami 26 ta oʻyin oʻtkazadi.

### Oʻtkazilgan oʻyinlar boʻyicha natijalar

## Mavsum statistikasi

### Gol mualliflari

### Avtogollar

* 
* 
* 

### Xet-triklar

## Manbalar

## Havolalar
*
Janubiy Koreya aviakompaniyalari roʻyxati

Bu roʻyxatda Janubiy Koreyada hozir faoliyat yuritayotgan aviakompaniyalar keltirilgan.

## Muntazam aviakompaniyalar

## Yuk aviakompaniyalari

## Manbalar
Andijon futbol klubining 2024-yilgi mavsumi

**[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] futbol klubi [[2024-yil]]gi mavsumda** Oʻzbekiston Superligasi va Kubok oʻyinlarida qatnashdi. Klubda 51 nafar futbolchi (shu jumladan 8 legioner) roʻyxatdan oʻtgan, oʻrtacha yosh 22 yosh edi.

2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasida 14 jamoa ichida 9-oʻrinni egalladi. 30 ta oʻyin natijasida 8 gʻalaba, 13 durang va 9 magʻlubiyat bilan 41 ochko toʻpladi.

5-oktyabr kuni Oʻzbekiston Kubogi finalida Namanganning „Navbahor“ klubini 3–2 hisobida magʻlub etib, oʻz tarixidagi ilk kubokni qoʻlga kiritdi va ikkinchi Osiyo Chempionlar Ligasida ishtirok etish uchun yoʻllanma oldi.

## Natijalari
### 2024

## Manbalar
Upaya

Buddizmda **upaya** (Sanskrit: उपाय, , *vosita*, *[[pedagogika]]*) – bu Buddizmda ozodlikka erishish yo‘llaridagi yoʻl-yoʻriq berishning bir jihati boʻlib, bunda ongli, ixtiyoriy harakat yoʻnalishi boʻyicha „toʻliq boʻlmagan asos“ga tayangan holda amalga oshiriladi. Upaya koʻpincha *kaushalya* (कौशल्य, „ustalik“) bilan birga ishlatiladi, va *upaya-kaushalya* „vositalarda mahorat“ maʼnosini bildiradi.

Upaya-kaushalya – bu konseptsiya boʻlib, u shuni taʼkidlaydi, amaliyotchilar maʼrifatga erishish uchun vaziyatga mos keladigan oʻziga xos usullar yoki texnikalarni qoʻllashlari mumkin. Bunda shu nazarda tutiladi: agar biror usul yoki qarash eng oliy maʼnoda „haqiqiy“ boʻlmasa ham, u amaliy jihatdan foydali boʻlishi mumkin; yaʼni, u amal qiluvchini haqiqiy anglashga yaqinlashtiradi. Uskuna sifatida ishlatilgan mahorat, yaʼni tinglovchiga moslashtirilgan xabar yetkazish qobiliyati, Pali kanonida juda katta ahamiyatga ega.

Digital Dictionary of Buddhism loyihasining qayd etishicha, xitoycha *fāngbiàn* soʻzini ingliz tiliga ‘skillful’ (ustalik bilan) yoki ‘expedientʼ (vositali) deb tarjima qilish qiyin, chunki konnotatsiyalar kontekstga qarab oʻzgaradi: (1) bu taʼlimotlarga qoyil qolish – Buddaning murakkab haqiqatlarni oddiy tilda tushuntira olishi (shuning uchun, „ustalik bilan“), ammo shu bilan birga (2) ular eng oliy haqiqatga nisbatan pastroq darajadagi taʼlimotlar boʻlib, haqiqatni toʻliq aks ettirmaydi va bir turdagi „oraliq chora“ sifatida xizmat qiladi (shuning uchun, „vositali“).

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Matsunaga, Daigan and Alicia (1974). The concept of upāya in Mahāyāna Buddhist philosophy, Japanese Journal of Buddhist Studies 1 (1), 51–72
* Pye, Michael (1978). *Skilful Means – A concept in Mahayana Buddhism*. London: Gerald Duckworth & Co. Ltd. 
* Snellgrove, David (1987). *Indo-Tibetan Buddhism: Indian Buddhists & Their Tibetan Successors* (2 volumes). Boston, Massachusetts, USA: Shambhala Publications, Inc.  (v. 1) &  (v. 2)
* Schroeder, John (2001) *Skillful Means: The Heart of Buddhist Compassion*. University of Hawaii Press. 
* Tatz, M., trans. (1994). The Skill in Means (Upayakausalya) Sutra. Delhi: Motilal Banarsidass
Bholu Shoh

**Bholu Shoh** (shuningdek, **Shoh Behlan** va **Bhollo Shoh** nomi bilan tanilgan) – Hindistonning Dehli shahrida 18-asrda yashagan musulmon soʻfiy avliyo. Qodiriylik tariqati murshidi edi. Maqbarasi Hindistonning Eski Dehli shahrida joylashgan.

## Manbalar
Qahramon Tumal

**Qahramon Tumol** () (929-yilda vafot etgan) 918-yilda xalifa al-Muqtadir () hukmronligi davrida mazalim sudiga hakam sifatida tayinlangan musulmon ayol. Shariat qonunlari emas, balki dunyoviy qonunlar bilan shugʻullangan. Sudga murojaat qilgan kishilarning arizalarini qayta yozish va rasmiylashtirish ishlariga mas’ul boʻlgan. Bu lavozimda ayol kishi faoliyat yuritishi oʻsha davrda juda gʻayrioddiy edi. Ushbu lavozimga xalifa Jaʼfar al-Muqtadir billohning onasi Ummu Jaʼfar Muqtadir tomonidan tayinlangan.

## Hayoti
Tumol asli xalifa al-Muqtadirning onasi Shagʻobning yordamchisi boʻlgan.

Shagʻob oʻgʻlining taxt vorisi etib tayinlanishida muhim rol oʻynadi, shundan keyin esa amalda hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi va davlat ishlarini yuritish uchun muqobil byurokratik tizimni tashkil etdi. 918-yilda Shagʻob Tumolni *[[mazalim]]* boshligʻi, amalda adliya vaziri va qozilar ustidan nazoratchi lavozimiga tayinladi. Qozilar bunday ishlarning ayol kishi tomonidan nazorat qilinishiga qarshi chiqishdi, biroq bu tayinlovni qabul qilishga majbur boʻlishdi.

Tarixchi Tabariyning soʻzlariga koʻra, Tumol oʻz vazifalarini juda yaxshi bajargani sababli jamoatchilik orasida, ayniqsa, daʼvogarlar uchun sud ishini boshlash xarajatlarini kamaytirgan islohotlari tufayli mashhurlikka erishgan. Biroq uning ushbu lavozimga tayinlanishi musulmon tarixchilari, xususan, Ibn Hazm tomonidan, „shu kungacha misli koʻrilmagan mojaro va sharmandaliklardan biri“ sifatida tasvirlangan.

## Yana qarang

* Islom dinida ayollar
* Qozi

## Manbalar
Muxtor Ashraf

**Sayyid Muhammad Muxtor Ashraf** (Urdu: , ) – Hindistonning Uttar-Pradesh shtati, Ashrafpur Kichxauchha shahridan boʻlgan hind soʻfiy avliyosi, maʼnaviy peshvosi, Ashrafiy soʻfiy tariqatidan boʻlgan Ahli Sunna ulamosi. U Ashrafiylik tariqati asoschisi Ashraf Jahongir Semnoniy Dargohining Sajjada nashinasi edi. Sayyid 1996-yil 21-noyabrda Ashrafpur Kichxauchhada vafot etgan va Ashraf Jahongir Semnoniy dargohi yonida dafn etilgan.
## Manbalar
Imroniy

**Imroniy** (yoki *Emroniy*; 1454–1536) – yahudiy-fors shoiri boʻlib, „Eronning eng taniqli yahudiy shoirlaridan biri“ hisoblanadi. Imroniy oʻzidan oldin yashagan Shahin shoirdan ilhomlanib, „Muso paygʻambardan keyingi davr – Yoshuadan Dovud va Sulaymon davrigacha boʻlgan voqealarni“ sheʼrlashtirishni tanlagan.

Uning asosiy asari *Fathnoma* („Gʻalaba kitobi“, 1474-yilda boshlangan, tugallanmagan) „Yoshua, Rut va Samuel kitoblaridagi voqealarni“ sheʼriy shaklda bayon qiladi. Imroniyning soʻnggi yirik asari *Ganjnoma* („Xazinalar kitobi“) „Mishna traktati Avotga erkin sheʼriy talqin va sharh“dir.

## Asosiy asarlari
* *Fathnoma* („Gʻalaba kitobi“, 1474-yilda boshlangan, tugallanmagan)
* *Ganjnoma* („Xazinalar kitobi“, 1536-yilda tugallangan)

## Manbalar
Farid Isfarayiniy

**Farid Isfarayiniy** (vafoti 1264-yildan keyin) – 13-asrda yashagan fors shoiri boʻlib, Shirvondagi Solgʻuriylar saroyida xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muhammad ibn Badr

**Muhammad ibn Badr** (, „Muhammad Badrning oʻgʻli“), **Jajarmiy** nomi bilan ham tanilgan, 14-asrda Eronning Isfahon shahrida yashagan fors shoiri va antologiyachi hisoblanadi. Uning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam, lekin u Badriddin ibn Umar Jajarmiyning oʻgʻli boʻlib, uning bizgacha yetib kelgan yagona asari *Moʻnis al-ahrār fi daqā'iq al-ash'ār* („Sheʼrlarning nozik jihatlarida ozod inson hamrohligi“) nomli sheʼriy antologiyadir.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai

**Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai** () Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Meshkin Dasht baxshining Meshkinobod dehistonida joylashgan qishloq va dehistonning maʼmuriy markazi.
## Demografiyasi
### Aholisi
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi  xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Karaj shahristonidagi Markaziy baxshi tarkibidagi Muhammadobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan edi. 2013-yilda Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida qishloq shahristondan ajratilib, yangi tashkil etilgan Meshkin Dasht baxshi tarkibidagi Meshkinobod dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish ma’lumotlariga koʻra, qishloq aholisi  xonadonda  kishidan iborat boʻlgan. Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai bu vatqda dehiston tarkibidagi eng aholisi koʻp qishloq edi.
## Manbalar
Sonqorobod (Alborz)

**Sonqorobod** () Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Chahardange dehistonida joylashgan qishloq va dehistonning maʼmuriy markazi. Dehistonning avvalgi markazi Chahar Dange qishlogʻi boʻlib, hozir u Chahorbogʻ shahriga aylangan.
## Demografiyasi
### Aholisi
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 337 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustoni Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshi tarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 564 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Sonqorobod Markaziy baxshining Chahardange dehistoni tarkibiga kiritildi.

## Manbalar
Manuchehr Jamoliy

**Manuchehr Jamoliy** (1929-yil 7-yanvar – 2012-yil 5-iyul) – eronlik dissident faylasuf va shoir boʻlgan. U asosan Firdavsiyning Shohnoma asari va qadimiy eron mifologiyasi boʻyicha amalga oshirgan tadqiqotlari bilan tanilgan. Burgwinkel uning asarlari va falsafiy gʻoyalarini tahlil qilgan.

## Asarlari
* *Das Denken beginnt mit dem Lachen: die unsterbliche Kultur des Iran* (nemischa), 2009 (Gita Yegane Arani-May bilan hamkorlikda) 

## Manbalar

## Havolalar
* Jamali.info: Rasmiy veb-sayt
* Kurmali Press: Nashr etilgan kitoblar roʻyxati
* M. Jamoliyning Rumiy haqidagi tahlili: Mavlono Balxiy (Rumiy) falsafasining eronlik ayol xudolar madaniyatidagi ildizlari
* Boshqa Eron: Manuchehr Jamoliyning ingliz va nemis tillaridagi resurslari
Nizomiddin Amethviy

**Shayx Nizomiddin Usmoniy Amethviy** (1493 – 1571 (hijriy 900 – 979) – hind islom olimi va Chishtiyya soʻfiylik tariqatining maʼnaviy soʻfiy avliyosi. U Bagʻdodlik soʻfiy avliyo Shayx Sirri as-Saqatiyning avlodi edi.

## Manbalar
Eshtehard shahristoni Markaziy baxshi

**[[Eshtehard shahristoni]]ning Markaziy baxshi** () Eronning Alburz ustoni tarkibiga kiradi. Maʼmuriy markazi Eshtehard shahri.
## Tarixi
2010-yilda Alburz ustonini tashkil etish maqsadida Karaj shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan. 2012-yilda Eshtehard baxshi shahristondan ajratilib, alohida Eshtehard shahristoni tashkil etildi. Bu yangi okrug ikkita baxshga boʻlinib, har bir baxsh ikkitadan dehistonni oʻz ichiga oldi. Oʻsha paytda Eshtehard shahri shahriston markazi va yagona shahri edi.
## Demografiyasi
### Aholisi
2016-yili oʻtkazilgan Milliy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, baxsh aholisi  xonadonda  kishini tashkil qilgan.
## Manbalar
Muhtasham Koshoniy

**Muhtasham Koshoniy** (1500–1588) () – Safaviylar davlatida yashagan fors shoiri. U shia diniy sheʼriyatida, ayniqsa Ashuro fojiasi motamini ifodalovchi *marsiya* sheʼriyati janrida ijod qilgan. Koshonda tugʻilib, butun umrini shu shaharda oʻtkazgan. Imom Husayn shahodati haqidagi *tarkib band* shaklidagi sheʼrlari bilan mashhur boʻlgan.

Sheʼriyat bilan shugʻullanishdan oldin, otasi kabi, Koshonda mato sanoati bilan shugʻullangan..

## Manbalar
Gʻanima

**Gʻanima** ( – bir narsani qiynalmay qoʻlga kiritish) – kofirlar bilan boʻlgan urushda musulmonlar tomonidan qoʻlga kiritilgan asirlar va har turli mollari. Gʻanima haqida Qur’onning Anfol surasi boshida soʻz yuritilgan. Hashr surasining 6 va 7-oyatlarida esa harbiy oʻlja maʼnosini ifodalash uchun „fay“ soʻzi qoʻllangan.

## Manbalar

## Havolalar
Jaʼfar Kashfiy

**Jaʼfar Kashfiy** (1775–1776, Dorabgird, Fors viloyati – 1850–1851, Borujerd) – eronlik musulmon faylasufi. Butun umrini Borujerd shahrida oʻtkazgan. Fors va arab tillarida yozilgan 12 ga yaqin asarlar muallifi. Uning fors tilidagi asosiy asari „Tuhfat al-muluk“ („Sultonlar uchun hadya“) Fath Alishohning oʻgʻli shahzoda Muhammad-Taqi Mirzo iltimosiga binoan yozilgan.

## Asarlari
* *Tuhfat al-muluk* („Sultonlar uchun hadya“) – fors tilida
* Boshqa arab va fors tillarida yozilgan 11 ta asar

## Manbalar

## Adabiyot
*
Eshtehard industrial shaharchasi

**Eshtehard industrial shaharchasi** () Erondagi Alburz ustonining Eshtehard shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Sehatobod dehistonida joylashgan qishloq. 
## Demografiyasi
### Aholi soni
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 563 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustoni Karaj shahristonining Eshtehard baxshi tarkibidagi Palangobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alburz ustonini tashkil etish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan. 2012-yilda baxsh shahristondan ajratilib, alohida Eshtehard shahristoni tashkil etilib, dehiston yangi tashkil etilgan Palangobod baxshi tarkibiga kiritildi. Ushbu qishloq esa yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibidagi Sehatobod dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 408 xonadonda  kishini tashkil qilgan. Eshtehard industrial shaharchasi oʻz dehistoni tarkibidagi aholisi eng koʻp boʻlgan hudud hisoblanadi.
## Manbalar
Muhammad Rizo Habushoniy

**Muhammad Rizo Habushoniy** (1563–1610) – 16–17-asr boshlarida yashab ijod etgan fors shoiri. U Eronning Xurosondagi Habushon (hozirgi Quchan va Nishopur oraligʻida joylashgan) shahrida tugʻilgan. Hindistonga koʻchib oʻtib, umrining oxirigacha Boburiylar imperatori Akbar va uning oʻgʻli Daniyal Mirzo xizmatida boʻlgan. Muhtasham Koshoniyning shogirdi boʻlgan. Uning „Suz o godaz“ („Yonish va erish“) asari mashhur boʻlib, shoir turli sheʼriy janrlarda (gʻazal, masnaviy, qasida) ijod qilgan.

## Suz o gadoz
„Suz o gadoz“ asari 492 misradan iborat boʻlib, sevgilisi vafotidan keyin oʻzini olovga tashlab vafot etgan qiz haqida hikoya qiladi (Sati anʼanasiga oid).

## Manbalar
Maʼruf Balxiy

**Maʼruf Balxiy** yoki **Maʼrufiy Balxiy** () – fors sheʼriyatining dastlabki namoyandalaridan biri boʻlgan Balxlik shoir. Uning sheʼrlarining koʻp qismi yoʻqolgan, faqat ayrim parchalar saqlanib qolgan. U asosan 10-asr oʻrtalarida yashab ijod qilgan, chunki uning baʼzi asarlari Somoniy hukmdori Abdulmalik I (hukmronligi 954–961)ga bagʻishlangan. Shuningdek, u Safforiylar sulolasining soʻnggi hukmdori Xalaf ibn Ahmad (hukmronligi 963–1002) saroyida boʻlgani haqida maʼlumotlar mavjud.

## Manbalar
Mahbub Qirvoniy

**Mahbub Qirvoniy** (1894-yilda Tunisda tugʻilgan) – qullikdan ozod qilingan shaxs boʻlib, Usmonli imperiyasida qul sifatida tarbiyalangan va fors va arab tillarida oʻz tarjimai holini yozgan. Uning asari Yaqin Sharqdagi qullik hayotining nodir avtobiografik hikoyasi sifatida qayd etilgan. Qirvoniy keyinchalik ozod qilinib, Eron fuqaroligini olgan.

## Manbalar

## Adabiyot

*
Nurulhudo Mangeneh

**Nurulhudo Mangeneh** (; 1902–1986) – Eron ziyolisi va Eron ayollar huquqlari harakatining dastlabki namoyandalaridan biri. Tehron shahrida tugʻilgan. U „Jam’iyat-e Nesvan-e Vatangah“ („Eron Vatanparvar Ayollar Ittifoqi“) aʼzosi boʻlib, ayollar uchun „Bibi“ jurnalini nashr etgan.

## Adabiyotlar
* Sanasarian, Eliz. *The Womenʼs Rights Movements in Iran*, Praeger, Nyu-York: 1982, .
Ummu Muso al-Hoshimiyya

**Ummu Muso al-Hoshimiyya** () – xalifa al-Muqtadir () hukmronligi davrida Abbosiylar haramidagi saroy xodimlaridan biri boʻlgan. *Qahramona* (saroy ayollarining bosh boshqaruvchisi) lavozimida xizmat qilgan eng qudratli ayollardan biri sifatida tanilgan. Bu lavozim Abbosiylar haramidagi ayollarga tegishli eng yuqori mansab hisoblangan.

## Hayoti
Ummu Muso Hoshimiylar sulolasining kichik bir tarmogʻiga mansub edi.

911-yilda xalifa uni qahramona yaʼni Shagʻobning shaxsiy vakili lavozimiga tayinladi. U bu lavozimda avvalgi qahramona Fotimaning oʻrniga tayinlangan edi. Dajla daryosida kechgan boʻron sababli Fotimaning kemasi halokatga uchrab choʻkkan edi. Ummu Muso haram xazinasi uchun mas’ul boʻlgan, haram ayollari, xizmatkorlar va shahzodalarning sarf-xarajatlarini boshqargan. U haram xarajatlarini har oyda 45 000 dinorga kamaytirgani uchun maqtovga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Mustafo Mastur

**Mustafo Mastur** (; 1964-yilda Ahvozda tugʻilgan) – eronlik yozuvchi, tarjimon va tadqiqotchi. U Raymond Carverning asarlarini fors tiliga tarjima qilgan.

Uning „Xudoning goʻzal yuzidan oʻp“ romani Eronda eng koʻp sotilgan kitoblar qatoriga kirgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Zendehrood.com saytidagi maʼlumot
Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir

**Abu Ahmad Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir** () (taxminan 838-yil – 913-yil may) – IX asrda xizmat qilgan Tohiriylar davlati amaldori va harbiy xizmatchisi. 867—891-yillar oraligʻida Bagʻdod hokimi boʻlib xizmat qilgan, bunday yuqori mansabni egallagan soʻnggi yirik Tohiriylar vakili.

## Faoliyati
Ubaydulloh 828—845-yillarda Xuroson hokimi boʻlib xizmat qilgan Abdulloh ibn Tohirning oʻgʻli edi. 865—866-yillarda kechgan fuqarolar urushi paytida Bagʻdodda boʻlgan, shahar qamali davomida harbiy lavozimda xizmat qilgan. Qamalga qarshi mudofaa ishlariga boshchilik qilgan hokim Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohir qoʻl ostida xizmat boʻlgan. Urush tugagach, magʻlubiyatga uchragan xalifa al-Mustaʼinning () muhr, rido va asosini gʻolib xalifa al-Muʼtazzga () topshirish vazifasini bajargan.

867-yil noyabr oyida Muhammad vafot etgach, Ubaydulloh Bagʻdod hokimi lavozimi uchun voris etib tayinlandi va tez orada xalifa al-Mu’tazz ham uning bu lavozimda xizmat qilishini tasdiqladi. Dastlabki hokimlik yillarida 868-yilda qatl etilgan turk sarkardasi Bugʻa ash-Sharabiyning oʻgʻillarini topish va ularni hibsga olish uchun mas’ul boʻlgan. Biroq oradan koʻp oʻtmay, moliyaviy muammolarga duch kelib, shahar qoʻshinlariga maosh toʻlashda qiyinchilikka duch kelgan. Natijada, 869-yilda hokimlikni ukasi Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohirga topshirishga majbur boʻlgan.

879-yil oxirida Sulaymonning vafotidan soʻng, Ubaydulloh yana Bagʻdodda xavfsizlik boshligʻi (*[[shurta]]*) lavozimiga tayinlandi. Bu safar u markaziy hokimiyat tomonidan ushbu lavozimga tayinlangan Safforiylar sulolasi vakili Amr ibn al-Lays as-Safforning oʻrinbosari sifatida xizmat qilgan. Bu lavozimda 885-yilgacha, yaʼni xalifalik siyosatining Safforiylarga nisbatan oʻzgarishi va Amrning rasman lavozimdan chetlatilishiga qadar faoliyat yuritgan boʻlishi mumkin. 889-yil avgust oyida markaziy hokimiyat va Amr oʻrtasidagi munosabatlar yaxshilanganidan soʻng Ubaydalloh yana *shurta* boshligʻi lavozimiga qayta tiklandi. Biroq 891-yilda Abbosiylar shahzodasi Abu al-Abbos ibn al-Muvaffaq (boʻlajak xalifa al-Muʼtazid) bu lavozimga oʻzining xizmatkori al-Mutaʼzidiyni tayinladi.

Al-Mu’tadid hukmronligi davrida Ubaydalloh ogʻir ahvolga tushib qoldi va hayotining soʻnggi yillarida al-Muktafiy, Ibn al-Mu’tazz hamda Banu al-Furot sulolasi vakillari Ahmad va Ali kabi taniqli shaxslardan moliyaviy yordam olishga majbur boʻlgan.

Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir 913-yil may oyida Bagʻdodda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rizo Xushnazar

**Rizo Xushbin Xushnazar** () – eronlik yozuvchi. U oʻzining birinchi romani „Xudolar dushanba kuni kulishadi“ni 1995-yilda, yigirma yoshida boʻlgan vaqtida nashr etgan. Kitob katta bahs-munozaralarga sabab boʻladi, baʼzi konservativ nashriyotlar uni „kufr“da ayblashgan, baʼzi mutaassiblar uni Salmon Rushdiy bilan tenglashtirishgan. Natijada, bir kechada uning kitobini nashr etgan nashriyot „Morgh-e Amin“ning Tehrondagi kitob doʻkoni yoqib yuboriladi.

Xushnazar Shvetsiyada „Ferdosi“ nashriyoti bilan yana oltita roman nashr ettirgan:
* „Qovoq boshli paygʻambar oʻlik soya ostida“ ()
* „Boyqushning oxiri“ ()
* „Tetraktus, laʼnatlangan toʻrtlik“ ()
* „Qiyoq koʻzlar va qargʻa koʻzlari“ ()
* „Nebraska sindromi“ ()
* „Mening qizil dumbali babunlarim“ ()

## Manbalar
Mirzo Muhammad Davari Sheroziy

**Mirzo Muhammad Davari Shiroziy** (; 1822/1823–1866) – Qojar Eronida yashagan shoir, xattot va rassom. U Vesal Sheroziyning uchinchi oʻgʻli boʻlgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Hanina Mizrahi

**Hanina Mizrahi** (; 1886–1974) – eronlik yahudiy oʻqituvchi, pedagog va jamoat arbobi boʻlib, Eron yahudiylarining folklori va urf-odatlari haqida asarlar yozgan birinchi muallif sifatida tanilgan. 1886-yilda Tehronda tugʻilgan, shaharning yahudiy jamoasi ruhoniysi ravvin Hayyim Eleazar Mizrahining oʻgʻli edi. Mizrahi va uning oilasi 1895-yilda Usmonlilar hukmronligidagi Falastinga koʻchib oʻtgan. U 1974-yilda Quddusda vafot etgan.

## Manbalar
Zaydan Qahramona

**Zaydan Qahramona** () – xalifa al-Muqtadir () davrida Abbosiylar haramida saroy aʼzosi.

Zaydan qul sifatida olib kelinib, Abbosiylar haramiga joylashtirilgan va u yerda *qahramona* yaʼni haram bosh boshqaruvchisi lavozimiga tayinlangan. Qahramonalar haram ayollari bilan tashqi dunyo oʻrtasidagi vositachilar boʻlib xizmat qilgan. Ular haramning iqtisodiy va sud ishlarini boshqarish kabi turli vazifalarni bajargan. Bu lavozim ayollar egallashi mumkin boʻlgan eng nufuzlilaridan biri hisoblangan.

Zaydan eng qudratli qahramonalardan biri sifatida tanilgan. U davlatga tegishli qimmatbaho zargarlik buyumlarining qoʻriqchisi etib tayinlangan.

Zaydan yuqori martabali mahbuslar uchun qamoqxona nazoratchisi sifatida ham xizmat qilgan. Bunday mahbuslar, odatda, uning uyida qulay sharoitdagi uy qamogʻiga joylashtirilgan. U qoʻriqlagan mahbuslar orasida 919-yilda hokim Ibn Abu as-Saj, 923-yilda Hamid ibn al-Abbos va 927-yilda vazir al-Xasibiy bor edi. Bu lavozim Zaydan uchun nufuzli amaldorlar bilan keng aloqalar tarmogʻini shakllantirish imkonini yaratgan hamda xalifa bilan ularning oʻrtasida vositachilik qilgan.

Zaydon qoʻriqlagan eng mashhur mahbuslardan biri vazir Ibn al-Furot boʻlib, u siyosiy obroʻsini yoʻqotgach, Zaydanning qaramogʻiga topshirilgan. Zaydan haramdagi aloqalari orqali uni yana lavozimga qaytarishga muvaffaq boʻlgan. Ibn al-Furot bunga javoban unga yerlar va boyliklar ato qilgan, ular oʻzaro manfaatli ittifoq tuzishgan va bu ittifoq ularning butun siyosiy faoliyati davomida saqlanib qolgan.

## Manbalar
Aziz Mutazodiy

**Aziz Mutazodiy** (; 1950-yil 10-avgustda Tehron, Eronda tugʻilgan) – eronlik romanchi va esseist. U 1995-yildan beri Kanadaning Kvebek provinsiyasidagi Montreal shahrida yashaydi. Mutazodiy shuningdek, Eron va boshqa mamlakatlardagi siyosat, adabiyot va intellektual diskurslar haqida tanqidiy maqolalar yozgan. Uning „Shahrizoda“ romani Eron madaniyat va islomiy targʻibot vazirligi tomonidan taqiqlangan va faqat qattiq senzura ortidan nashr etilishi mumkin edi, ammo oxir-oqibat toʻliq shaklda Kanadaning Toronto shahida bir necha yildan keyin nashr etilgan.

## Yana qarang
* Eronda senzura

## Manbalar