Jag‘ori tumani

**Jaghori** (    ) – Afgʻonistondagi Gʻazni viloyatining asosiy tumanlaridan biri. Hazoriston viloyatining janubiy chekkalaridagi baland togʻlarida joylashgan. U 1855-yil joyni egallaydi&nbsp;km2. yuqori Arg'andab vodiysida. 2015-yilda aholi soni 560 000 atrofida bo‘lishi taxmin qilingan edi. Tuman poytaxti Sange-e-Masha yirik biznes operatsiyalari amalga oshiriladigan joy. Tuman asosan qishloq xoʻjaligiga qaram boʻlib, asosiy daromad manbai mehnat muhojirlari. Boshqa yirik bozorlar G'o'jor, Hotqol va Angurida joylashgan.

Jagori iqlimi odatda quruq kontinental, qishi sovuq va qorli, yozi issiq, harorat 25 ° C gacha ko'tariladi.&nbsp;°C dan 38 gacha&nbsp;°C.

## Tarixi
1830-yillarda Doʻst Muhammadxon davrida bu hudud Hazorajot yarim avtonom hududi tarkibida faoliyat yuritgan. 1949-yilda undan Malestan tumani ajratildi. 

Sovet istilosi davrida maoistik qarshilik guruhlari ayniqsa faol edi. Harakat 1985 yilda G'aznaning Qorabo'g ' tumanida Nasrga mag'lub bo'lgach, siyosiy tashkilotlar Hizb-e Islomiyni Jag'ori va Maliston tumanlaridan quvib chiqarish uchun birlashdilar. Biroq, bu yerda faqat vaqti-vaqti bilan to'qnashuvlar boʻlgan va markaziy hukumat Jag'ori bilan qiziqmagan. Taxminan 1997-yilda, Tolibon Hazaristonni nazorat qila boshlaganida, hudud oziq-ovqat blokadasi ostida qolib, 1 millionga yaqin hazoralar, jumladan, Malistondagilar ham ochlik yoqasida qoldi. 1997-yilda Jagori oqsoqollari tinch taslim boʻlish uchun Qandahor, Kobul va Gʻaznida shoʻro chaqirib, Tolibon yetakchilari bilan muzokaralar olib borish orqali Tolibon hujumidan qochdi.

2002-yildan 2008-yilgacha taxminan 12 348 qochqin BMT Qochqinlar bo'yicha Oliy komissarligi tizimi orqali vataniga qaytarildi, garchi 2008 yilda faqat 181 nafari qaytib kelganlar ro'yxatiga kiritilgan va repatriatsiyaning katta qismi 2002-04 yillarda sodir boʻlgan.

## Xavfsizlik Tizimi
Xavfsizlik rahbari general Bashi Habibullohning aytishicha, Hizb-i Vahdatga aloqador ba'zi qurolli guruhlar tomonidan tahdidlar sodir boʻlgan va bu ba'zi ichki ko'chishlarga olib kelgan. Bunda “Nasr” fraksiyasi a’zolari alohida ta’kidlangan va ular o‘g‘irlash, tovlamachilik va boshqa jinoyatlarda ayblangan. Tolibonning G'aznida mavjudligi muhim muammoga aylandi, shuningdek, ba'zi manbalar Tolibon nazorati ostidagi hududga ishora qilmoqda. Bundan tashqari, nizolarning asosiy manbalari er va suv bilan bog'liq bo'lib, qarz va nikoh bilan bog'liq mojarolar sodir bo'ladi. Qurg'oqchilik davrida yer mojarolari juda ko'paydi.

2007-yilda Afg'onistondagi zo'ravonliklarning umumiy ko'tarilishi Jag'ori Zebaga ham o'tdi. Qo'shni tumanlardagi Tolibon jangarilari tuman politsiya postlariga qarshi ikkita hujum uyushtirdi va mahalliy politsiya qo'mondoni, general Bashi Habibullohning oilasiga hujum qildi. 2007-yil 1-iyunga o'tar kechasi 300 dan ortiq toliblar Jag'ori tumani generali Bashi Habibullohning uyiga hujum qilib, Bashi Habibullaning o'g'li, jiyani, rafiqasi va shaxsiy qo'riqchisini o'ldirdi. O'sha kechada 300 dan ortiq toliblar generalning tug'ilgan Hudqul shahrini nishonga oldi. ( Hotqol ) ( Hutqul ) General Bashi Habibulloh o'sha kechada Tolibonga qarshi hujum qilib, ulardan 10 nafarini o'ldirishga muvaffaq bo'ldi.

General Bashi Habib Jag'ori Zebadagi barcha xavfsizlik kuchlarining rahbari bo'lib, butun Jag'ori Zeba shahri va G'azni viloyatlarining ayrim qismlarida xavfsizlikni ta'minlaydi.

Tolibon, tumandagi qishloq aholisiga ham ogohlantiruvchi xatlar jo'natgan, biroq general Bashi Habibullohning hududda boʻlganligi sababli, toliblar generalga oid har qanday ma'lumotni olish uchun faqat snayperlardan foydalana oldi.

Viloyatning boshqa hududlaridagi xavfsizlik holati aholining turmush tarziga katta ta'sir ko'rsatib, ularning hayoti, xavfsizligi va erkinligiga jiddiy tahdid solmoqda.Tolibon hududidan tashqari, boshqa tumanlarga borish taqiqlangan yo‘l minalarga to'lgan va ba’zi hududlarda transport harakati taqiqlangan. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, Qorabog' tumanidan Jag'urigacha boʻlgan yo'l, ayniqsa, Malestan orqali o'tuvchi yo'l xavf ostida  bo'lib, odam o'g'irlash shular jumlasidan bo'lib, 150 ga yaqin mashina o'g'irlab ketilgan. Shuningdek, Tolibon mintaqada o‘z ta’sirini o‘tkazish maqsadida Kuchi ko‘chmanchilaridan foydalanadi, degan xavotirlar ham bor. General Bashi Habibullohning Rasna, Gilan o'rtasida Jag'ori Zeba va Gardo HotqoLni bog'laydigan armiya nazorati punktlari mavjud. Shuningdek, u chegaraga yaqin boʻlgan barcha hududlarni, jumladan Ajeriston, Karabog', Maliston va boshqa ko'plab qishloqlarni nazorat qiladi.

2007-yilda yarim tunda sodir boʻlgan hujum paytida 200 dan ortiq toliblar general Bashi Habibullaning tug'ilgan Hotqol Jag'ori Zeba shahriga hujum qilib, uning qo'riqchilari, o'g'illarining jiyani va xotinini o'ldirdi. General Bashi Habibulloh oʻsha toliblarning 10 dan ortigʻini ertalab soat 3 ga qadar qo'l ostida saqladi va oʻldirdi, Afgʻoniston milliy hukumati va Gʻazni viloyatidan hech qanday yordam ko'rsatilmadi.

### 2018
2018-yil 7-noyabr kuni Tolibon Jag‘ori tumaniga hujumini boshlab yubordi. Xabarga ko'ra, Hotqol qishlog‘i atrofida 800 dan ortiq toliblar general Bashi Habibullaxon Jag‘oriyning Hotqul va Rasna Gilon bilan chegaradosh xavfsizlik postlariga hujum qilgan. General Habibulla uch o‘g‘li bilan birgalikda halok bo‘ldi. Janglar ikki haftadan ortiq davom etdi va yetmishdan ortiq odam yo'qotildi. Tolibonlar barcha qimmatbaho narsalarni olib, general Bashi Habibullaxonning uyini portlatib  yubordidi.

## Ta'lim Tizimi
Jag‘ori so‘nggi o‘n yilliklarda Kobul universiteti va Afg‘onistondagi boshqa universitetlarda o‘qishini davom ettirish uchun eng ko‘p talaba tayyorlagan.  O'rganish va ta'limga qaratilgan yangi tendentsiya odamlarning o'nlab yillar davomida sodir boʻlgan fraksiyaviy, qabilaviy, etnik va diniy nizolarga qarshi reaktsiya sifatida qaraldi.

Hozirda tumanda 92 ta o'rta maktab, yuzlab kichik boshlang'ich va o'rta maktablar mavjud bo'lsada, ammo yo'llar, elektr energiyasi, suv yoki gaz kabi boshqa infratuzilmalar ta'minoti yo'q. Kechasi (odatda qishda soat 18 dan 20 gacha yoki yozda 19 dan 21 gacha) odamlar dizel dvigatellari yordamida elektr energiyasini mustaqil ravishda ishlab chiqaradilar. Ko'pchiliklar quyosh energiyasidan foydalanadilar va daryoga yaqin boʻlganlar elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun turbinalarni ishlatadilar. 2008 yil holatiga ko'ra, xavfsizlik tufayli maktablar yopilishi haqida xabarlar mavjud emas.

Jagorida asosan hazora etnikidan iborat boʻlgan 650 000 dan ortiq aholi istiqomat qiladi.

## Iqtisodiyoti, qishloq xo'jaligi va taraqqiyoti
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afgʻoniston boʻyicha 2003-yildagi Oziq-ovqat dasturi va 2007-yildagi Chekka Hududlarni tiklash va rivojlantirish vazirligi maʼlumotlariga koʻra, hududdagi asosiy ekinlar bugʻdoy, makkajoʻxori, makkajoʻxori, noʻxat, xashaki no'xat, loviya, bodom, yongʻoq, tut, uzum hisoblanadi., tamaki, kartoshka, piyoz, olma, o'rik va giyohlar tashkil qiladi.

Maʼlumotlarga koʻra, 2008 yilda Malistonda 60 ta Jamiyatni rivojlantirish qoʻmitasi faoliyat koʻrsatgan.

Tolibon qulagandan keyingi yillarda bu hudud ayniqsa qurg‘oqchilikdan aziyat chekdi. Kobul-Qandahor halqa yo'li bo'ylab tez-tez sodir bo'ladigan hujumlar bilan birgalikda bu tizimdagi yordam va rivojlanishga jiddiy ta'sir ko'rsatdi va mahalliy mojarolarni kuchaytirdi.

2010 yildan 2018 yilgacha Jag'ori tumani hokimi Zafar Sharif janoblari Jag'ori tumani aholisi uchun ta'lim va sog'liqni saqlash yo'lida juda ko'p mehnat qildi.

## Siyosati
O'tmishdagi va hozirgi yirik siyosiy partiyalarga Muttahid-e-Inqelab-e-Islomi Afg'oniston (1981-yilda tuzilgan), Hizbulloh, Nahzat-e- Islomi, Sazman-e-Nasr-e-Afg'oniston, Pasdaran-e-Jihod-e-Islomiy Afg'oniston () kiradi. 1983-yilda tuzilgan) va Hizb-e-Vahdat (Nasr fraksiyasi), keyinchalik 2001—2008-yillarda tumanni nazorat qilgan, ammo 2009-yildan boshlab Tolibon o'z ta'sirini o'tkaza boshlagan. Xususan, Xaliliy fraksiyasi ayniqsa kuchli deb qaraladi.

Tuman gubernatori — Xon Ali Radmand. Militsiya boshlig'i Abdul Vohid Kohistoniy.

## Shuningdek qarang

* Afg'oniston tumanlari
* G'azni viloyati
* Jagori (hazara qabilasi)

## Manbalar

## Qo'shimcha havolalar

* OpenStreetMap -dagi Jagori tumani (aloqa)
* UNHCR tuman profili   Archived