Eyüp qabristoni

**Eyüp qabristoni** () yaʼni **Eyüp Sulton qabristoni** — Turkiyaning Istanbul shahri Yevropa tomonida, Eyüp tumanida joylashgan tarixiy qabriston boʻlib, Vaqflar Bosh boshqarmasi tomonidan boshqariladi. Ushbu qabriston Istanbuldagi eng qadimgi va eng katta musulmon qabristonlaridan biri hisoblanib, u yerda Usmoniylar davlati sultonlari va saroy aʼzolari, sadr vazirlari, oliy martabali diniy idora vakillari, davlat xizmatchilari va harbiy qoʻmondonlar hamda ziyolilar, olimlar, sanʼatkorlar va shoirlarning qabrlari joylashgan.

## Tarixi

Qabriston Usmonlilar orasida juda mashhur edi, chunki ular vafotlaridan keyin Abu Ayyub al-Ansoriyning (576 — taxminan 672 yoki 674) qabri yonida, Usmonli turk tilida *Ebu Eyyub al-Ensoriy* (zamonaviy turk tilida *Eyüp Sulton*) dafn qilinishni xohlashardi. Islom paygʻambari Muhammadning yaqin* [[Sahoba|sahobasi]]* boʻlmish Abu Ayyub al-Ansoriy Vizantiya imperiyasi poytaxti Konstantinopolga qilingan reyd paytida vafot etgan, shu sababli uni iloji boricha shahar devorlariga yaqinroq joyda dafn qilishni xohlashgan. 1453-yilda Usmonli turklari Konstantinopolni bosib olganidan soʻng dafn etilgan joyda uning qabr qurilgan va uning sharafiga bugungi kunda Eyüp Sulton masjidi deb ataladigan masjid bunyod etilgan. Oʻsha paytdan boshlab, hozirgi Eyüp deb nomlanuvchi hudud muqaddas boʻlib, koʻplab taniqli Usmonli shaxslari Abu Ayyubning qabri yaqinida dafn qilinishlarini iltimos qilishgan.

Eyüp qabristoni Oltin Shoxning gʻarbiy qirgʻogʻida, Konstantinopolning (hozirgi Istanbul) tarixiy devorlaridan tashqarida joylashgan. U Oltin Shox qirgʻogʻi orasidan Karyağdı yonbagʻrigacha, undan oʻtib Edirnekapigacha choʻzilgan. Oltin Shox atrofidagi yoʻl qurilishi va milliylashtirish ishlari qabrlarga katta zarar yetkazgan.

Eyüp qabristonida Usmonlilar davridagi jamoat jallodlarining ham qabrlari mavjud. Ularni jamoat qabristonlariga dafn etishga ruxsat berilmagan va Eyüp qabristoni yonidagi Karyagʻdi tepaligidagi „Jallod qabristoni“ deb nomlanadigan alohida qabristonga () dafn qilingan. Ularni dafn etish ishlari Istanbuldagi faqat ikkita qabristonda tunda yashirin ravishda boʻlib oʻtgan. Ushbu jallodlar tomonidan qatl etilgan shaxslarning qarindoshlari tomonidan ularning qabrlariga zarar yetkazilmasligi uchun qabr toshlarida hech qanday nom va sana koʻrsatilmagan. Afsuski, hozirgi kungacha faqat bir nechta jallod qabrlarigina saqlanib qolgan.

## Jinoyat ishlari
1994-yilning noyabr kunlaridan biri kechki vaqtda 45 yoshli avstriyalik professor ayol mashhur Pierre Loti kafeteriyasida kofe ichib boʻlib, qabriston orqali tepadan pastga tushayotganida hujumga uchragan, talon-taroj qilingan va oʻldirilgan. Uning qotili 17 yoshli avtomobil rassomi boʻlgan.

2001-yilning 25-avgust kuni peshindan keyin taniqli turk yahudiy tadbirkori, Alarko Holding asoschisi Üzeyir Garih Fevzi Çakmak qabri yonida qabriston qoʻriqchilari tomonidan oʻlik holda topilgan. Unga oʻn marta pichoq urilgan. Politsiya ikki soatdan soʻng gumonlanuvchi shaxsni qoʻlga olgan, qotil ushbu jinoyatni tan olgan va tadbirkorni talonchilik uchun oʻldirganini aytgan. Biroq Garihning puli va mobil telefonini oʻgʻirlagan haqiqiy qotil oradan oʻn kun oʻtganidan keyin qoʻlga olingan. Xabar qilinishicha, Garih har ikki haftada Turkiyaning birinchi Bosh shtab boshligʻi feldmarshali Çakmak qabrini ziyorat qilgan.

2001-yilgi qotillik ishidan koʻp oʻtmay Eyüp tumani prokuraturasi komissari Eyüp qabristonining beparvolik tufayli fohishalik va giyohvand moddalar isteʼmol qilish joyiga aylanganini tan olgan. Maʼlum qilinishicha, 1994-yilgi qotillikdan beri qabristonda hamda sayyohlar koʻp boʻladigan tepalikda joylashgan choyxonaga olib boradigan yoʻlda politsiya patrul nazorati oʻtkazilmagan.

## Mashhur dafn marosimlari

* Xizr Bey (1407-1459) — hanafiylik-moturidiylik olimi va shoiri
* Idris Bitlisi (1457 — 1520) — Usmonli kurd arbobi
* Mehmed V (1844-1918) — Usmonlilar imperiyasining 35-sultoni
* Shahzoda Sabahaddin (1878-1948) — sotsiolog va mutafakkir
* Husein Gradaščević (1802-1834) Usmonli imperiyasiga qarshi isyon koʻtargan bosniyalik general
* Hoji Orif Bey (1831-1885) Usmonli klassik musiqa bastakori
* Ahmad Hoshim (1884?-1933) shoir
* Kichik Mehmed Said Posho (1830-1914) davlat arbobi va *Jerid-i-Havadis* gazetasi muharriri
* Sheker Ahmad Posho (1841-1907) rassom, askar va davlat amaldori
* Fevzi Çakmak (1876-1950) feldmarshal va siyosatchi
* Sadettin Heper (1899-1980) Mavlaviy musiqa bastakori
* Hüseyin Hilmi Işık (1911-2001) islom olimi
* Necip Fazil Kısakürek (1904-1983) shoir, yozuvchi, dramaturg, faylasuf va faol
* Nurettin Uzunoğlu (1939-2013) islom olimi, professor, siyosatshunos va akademik
* Enver Ören (1939-2013) tadbirkor va Ihlas Holding asoschisi
* Murat Öztürk (1953-2013) professional akrobatika uchuvchisi
* Ahmad Ammar Ahmad Azam (1993-2013) Eyup qabristoniga dafn etilgan birinchi malayziyalik shaxs, unga turk xalqi tomonidan *Shehidimiz* unvoni berilgan
* Mahfiruz Xotun (taxminan 1590-1620) Usmonlilar sultoni Ahmad I ning (h. 1603-17) turmush oʻrtogʻi va Sulton Usmon II ning (h. 1618-22) onasi
* Mahmud Esad Coşan (1938-2001) turk ademigi, yozuvchi, voiz, islom professori va naqshbandiya yetakchisi

## Yana qarang

* Eyüp Sulton masjidi

## Manbalar

## Havolalar

* Istanbul Kültür Mirası va Kültür Ekonomisi Envanteri