An-Naqa masjidi

**An-Naqa masjidi** yoki **Naga masjidi** ( *tarjimasi*:[urgʻochi] tuya masjidi) Liviyaning Tripoli shahridagi tarixiy masjiddir.

## Tarixi
Masjid tarixi yaxshi hujjatlashtirilmagan va u qachon bunyod etilgani yoki uning koʻplab taʼmirlash ishlari qachon boʻlib oʻtgani haqida toʻliq maʼlumot mavjud emas. U Tripolidagi islomiy davrga oid eng qadimgi yodgorlik boʻlishi mumkin, deb hisoblaniladi. Ehtimol, u dastlab 973-yilda Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz buyrugʻi bilan qurilgan. Al-Mu’izz shu davrda Fotimiylar saroyini Ifriqiyadan Misrga koʻchirish safari chogʻida shaharda boʻlgan.

Masjid bilan bogʻliq, uning nomini (, yaʼni „urgʻochi tuya“) izohlashga daʼvo qiluvchi ikki oʻxshash apokrif rivoyat mavjud. Ulardan birida aytilishicha, Amr ibn al-Os 7-asrda Shimoliy Afrikaning musulmonlar tomonidan zabt etilishi vaqtida Tripolini egallaganida, shahar ahli unga afv berishini soʻrab, boyliklar ortilgan urgʻochi tuya hadya qilgan. U bu sovgʻani rad etib, uning evaziga shu mablagʻ hisobidan ushbu masjidni qurishni buyurgan. Boshqa rivoyatga koʻra esa, shaharliklar uni saxovat bilan kutib olgani evaziga oltin ortilgan urgʻochi tuyani Fotimiy xalifasi al-Mu’izz hadya qilgan. Soʻngra xalq shu oltin hisobidan masjid qurilishini moliyalashtirgan.

Masjid 16-asrda Ispaniyaning Tripolini bosib olishi davrida qattiq shikastlangan yoki vayron qilingan. Yozuvda qayd etilishicha, u 1610–1611-yillarda (hijriy 1019-yil) Usmoniylar davri hokimi Safar Dey tomonidan qayta qurilgan.

## Meʼmoriy tuzilishi

Masjidning rejasi biroz notekis boʻlib, bu uning tarixi davomida bir necha bor oʻzgartirilganini koʻrsatadi. Reja taxminan toʻgʻri toʻrtburchak shaklda: janubi-sharqiy devor (*[[Qibla|qibla]]* yoki namoz yoʻnalishiga mos) uzunligi , shimoli-sharqiy devor uzunligi , janubi-gʻarbiy devor taxminan , shimoli-gʻarbiy devor esa taxminan . Masjid pol sathi hozirgi shahar koʻchalarining sathidan  pastda joylashgan. Bino taxminan kvadrat shaklli ichki hovli (*[[Sahn|sahn]]*) qismi hamda ustunli (gipostil) namozxonadan iborat.

Namozxona *qibla* (janubi-sharq) devoriga parallel yoʻnalgan yetti qator yoʻlakka ustunlar qatorlari bilan boʻlingan. Bu qismdagi *qibla* devorining uzunligi , ushbu qismning shimoli-gʻarbiy va shimoli-sharqiy devorlari esa har biri ni tashkil etadi. Zaldagi 36 ta ustun orasida qayta ishlatilgan rimliklar va vizantiyaliklarga oid marmar hamda granit ustunlar, shuningdek rimcha kapitellar mavjud. Zaldagi shimoli-gʻarbiy chekkadagi biroz kichikroq yoʻlakdan tashqari (u gumbazsimon qoplama bilan yopilgan), zalning har bir yoʻlagi 7 tadan gumbaz bilan yopilgan boʻlib, jami 42 ta gumbazni tashkil etadi.

Masjidning *[[Mehrob|mehrob]]*i taxminan *qibla* devorining oʻrtasida joylashgan. Keyingi taʼmirlash ishlari chogʻida *qibla* yoʻnalishini toʻgʻrilash maqsadida u masjidning qolgan qismiga nisbatan biroz sharqroqqa burilgan. Mehrob gul tasviri hamda *[[Kalimai shahodat|shahodat kalimasi]]* („Allohdan oʻzga iloh yoʻq. Muhammad Allohning elchisidir.“) yozilgan arabcha bitik bilan bezatilgan. Bugun uning yonida yogʻoch *[[Minbar|minbar]]* turadi. Uning ortidagi ravoqli tokchada eskiroq *minbar*ning bir qismi boʻlgan boʻlishi mumkin boʻlgan tosh mavjud.

Masjid hovlisi toʻrt tomondan ustunlarga tayangan yopiq ayvon (galereya) bilan oʻralgan. *Qibla* tomonida galereya ikki yoʻlak chuqurligida, boshqa tomonlarda esa faqat bitta yoʻlakdan iborat boʻlib, har birining eni taxminan . Janubi-gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomondagi ikki galereyaning tomi soʻnggi taʼmirlashlarga oid yassi tom boʻlsa, qolgan ikkitasi xochsimon gumbazsimon qoplamalar bilan yopilgan.

Masjid tashqarisiga biriktirilgan minora , asosli kubsimon minoradir.

## Yana qarang

* Liviyada Islom
* Liviyadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar