open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xorvatiyada oʻlim jazosi

**[[Xorvatiya]]da [[o‘lim jazosi]]** 1991-yilgacha mavjud boʻlgan va ayni yilda konstitutsiyaviy ravishda bekor qilingan. Oxirgi qatl 1987-yilda, Xorvatiya hali ham Yugoslaviya tarkibida boʻlgan paytda amalga oshirilgan.

## Mashhur qatl etishlar
Yugoslaviya davrida bir necha sud ishlarida oʻlim jazosi tayinlangan:

* Luka Yavorina, Plavno temir yoʻl stansiyasi boshligʻi (hozirgi M604 temir yoʻlida) ish vaqtida mast holatda boʻlgan va 1949-yil 15-avgustdagi temiryoʻl halokatida 20 kishining oʻlimiga sababchi boʻlgan. U 1949-yil 24-oktabrda otib oʻldirilgan.
* Kazimir Antić va uning ukasi Ivan Cres orolida yashovchi Kremenić oilasini talon-taroj qilishni rejalashtirgan. Talonchilik paytida Kazimir Antić Josip Kremenićni kaltak bilan oʻldirib, uning opasi Marijani jarohatlagan. Antić 1967-yil 6-noyabrda oʻlimga hukm qilinib, 1968-yil 6-noyabrda qatl etilgan.
* Ferdo Darić Draganićda keksa er-xotin Petar va Bara Biličićni uxlayotgan paytda bolta bilan ularni oʻldirgan. Karlovacdagi sud uni 1970-yilda qatl ettirgan.
* Jovan Bugarski Samobordagi Adela Bašićning uyini talon-taroj qilishga borgan va 1964-yil 26-aprelda Adela (46 yosh) va uning qizi Dragica (23 yosh)ning tomogʻini kesib oʻldirgan. Zagrebdagi sud uni 1966-yil kuzida otib oʻldirishga hukm qilgan.
* Nikola Kević ikki kishini oʻldirish va bir kishini oʻldirishga urinishda aybdor deb topilgan va bu hukm Yugoslaviya Oliy sudida kuchga kirgan. U yakka kamerada va zanjirda saqlanib, 1978-yil 22-aprelda otib oʻldirilgan.

Xorvatiyada fuqaroga nisbatan soʻnggi qatl 1987-yilda sodir boʻlgan, sobiq yuk mashinasi haydovchisi Dušan Kosić 1983-yil 1-martda ishdoshi Čedomir Matijević, uning rafiqasi Slavica va ularning qizlari Dragana (2 yosh) hamda Snježana (8 oylik)ni oʻldirganligi uchun qatl qilingan. Tergov davomida Kosić barcha jinoyatni toʻliq tan olgan, biroq sudda bu koʻrsatmani inkor etgan. Karlovac okrug sudi uni 1983-yil 4-oktabrda oʻlimga hukm qilgan. Kosić 1987-yil 29-yanvarda otib oʻldirilgan.

Oʻlim jazosi Xorvatiya 1990-yilda qabul qilgan konstitutsiyaning 21-moddasi bilan taqiqlangan.

Xorvatiya Yevropa inson huquqlari konvensiyasining oʻlim jazosini har qanday holatda taqiqlovchi 13-sonli protokolini imzolagan. Ushbu konvensiya 2002-yil 3-iyulda imzolanib, 2003-yil 3-fevralda ratifikatsiya qilingan va 2003-yil 1-iyulda kuchga kirgan.

## 1959-yildan beri qatl etilganlar
Manba: SPSK bazasi 

## Manbalar
Ana Debelić

**Ana Debelić** (1994-yil 9-yanvarda tugʻilgan) – xorvatiyalik professional gandbolchi, RK Podravka Koprivnica jamoasi va Xorvatiya ayollar milliy terma jamoasi aʼzosi.

## Faoliyati
Debelić olti yoshida gandbol oʻynay boshlagan. Riyeka shahridagi litseyga oʻqishga kirgach, u Opatija va ŽRK Zamet klublarida oʻynagan. U 2012-yilda ŽRK Zamet safida kattalar darajasida ilk debyut oʻyinini oʻtkazgan. Keyingi mavsumda u ligada raqib boʻlgan RK Lokomotiva Zagreb klubiga oʻtgan. 2014-yilda ushbu klub bilan Xorvatiya chempionati va Xorvatiya Gandbol Kubogini yutgan. Keyin u bir yilga ŽRK Zelina klubida oʻynagan, soʻngra yana Lokomotiv Zagrebga qaytgan. Bir yil oʻtgach, u RK Podravka Koprivnica jamoasiga qoʻshilgan va bu yerda 2017, 2018 va 2019-yillarda yana Xorvatiya chempioni boʻlgan.

2020-yilda u Rossiyaning HC Astrakhanochka klubiga oʻtgan. Oradan bir yil oʻtgach, Norvegiyaning Vipers Kristiansand klubiga qoʻshilgan. U yerda 2022, 2023 va 2024-yillarda Norvegiya chempionatida gʻolib boʻlgan, shuningdek, 2022 va 2023-yillarda EHF Chempionlar Ligasida chempion boʻlgan. Debelić ushbu yutuqlarda himoya va hujumda muhim rol oʻynagan.

2025-yil yanvar oyida klub bankrotga uchraganidan soʻng u Vipers klubini tark etgan..

Debelić Xorvatiya terma jamoasi tarkibida 2016-yil Shvetsiyada, 2018-yil Fransiyada, 2020-yil Daniyada, 2022-yil Sloveniya, va 2021-yil Ispaniyada oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etgan. U 2020-yilgi Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan va turnirning ramziy terma jamoasiga (All-star team) kiritilgan.

U Handball Planet tomonidan ketma-ket 3 yil dunyoning eng yaxshi markaziy chizigʻi oʻyinchisi sifatida nomzod boʻlgan.

## Yutuqlari
* **[[EHF Chempionlar Ligasi (ayollar)|EHF Chempionlar Ligasi]]**:
** *Gʻolib*: 2021/2022, 2022/2023
* **[[Norvegiya ayollar ligasi (gandbol)|Norvegiya chempionati]]**:
** *Gʻolib*: 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024
* **[[Norvegiya ayollar kubogi (gandbol)|Norvegiya kubogi]]**:
** *Gʻolib*: 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024
* **[[Xorvatiya ayollar birinchi ligasi (gandbol)|Xorvatiya chempionati]]**:
** *Gʻolib*: 2014, 2017, 2018, 2019
* **[[Xorvatiya Gandbol Kubogi]]**:
** *Gʻolib*: 2014, 2017, 2019

## Shaxsiy mukofotlari
* 2020-yil Yevropa chempionati – Ramziy terma jamoa aʼzosi (chiziq oʻyinchisi sifatida)
* Xorvatiyada yilning eng yaxshi gandbolchisi: 2021, 2022

## Manbalar
Muhammad ibn Ali ibn Sulaymon as-Sattiy

**Muhammad ibn Ali ibn Sulaymon as-Sattiy** () – foslik 14-asr musulmon olimi. Molikiy faqihi boʻlib, shogirdlari orasida  (tarixchi Ibn Xaldunning ukasi) ham bor boʻlgan. As-Sattiy Mariniylar sultoni Abu-l-Hasan Ali I ning hurmatiga sazovor boʻlib, uni oʻz saroyiga professor etib tayinlagan. Ushbu vazifasidan tashqari, turli joylarda *[[Muftiy|muftiylik]]* va voizlik qilgan.

## Tunisdagi hayot
Hijriy 748-yilda (milodiy 1347) As-Sattiy Tunisda keldi va u yerda hijriy 750-yilgacha (milodiy 1349-yil) qolgan. U Mariniylar sultoni Abu al-Hasanga hamrohlik qilganlar qatorida boʻlgan. Ifriqiyadan qaytishda hijriy 750-yil Shavvol oyida (1349-yil dekabr) vafot etdi. Uning oʻlimi dengiz boʻroni sababli Mariniylar flotining halokatga uchrashidan soʻng Dellys yaqinida yuz berdi.

## Manbalar
YXHTning Xorvatiyadagi missiyasi

**YXHTning Xorvatiyadagi missiyasi** – Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining (YXHT) Xorvatiyada faoliyat yuritgan missiyasi boʻlib, 1996-yil iyuldan 2007-yil dekabrigacha faoliyat yuritgan. Sharqiy Slaveniya, Baranya va Gʻarbiy Sirmiyadan BMTning oʻtish davridagi maʼmuriyati (UNTAES) kuchlari chiqib ketgach, bu missiya Xorvatiyada faoliyat yuritayotgan eng muhim xalqaro tashkilotga aylangan.

## Tarixi
Missiya dastlab 1999-yilgacha faoliyat yuritishi rejalashtirilgan edi. Unda 280 nafar xalqaro xodim (shu jumladan 120 nafar politsiya kuzatuvchilari) va 320 nafar mahalliy xodim ishlagan. Ular yigirmata dala ofisi, uchta mintaqaviy muvofiqlashtirish markazi va Zagrebdagi bosh qarorgohda faoliyat olib borgan.

YXHT doimiy kengashi tomonidan 1996-yil aprel oyida qabul qilingan ilk mandatga koʻra, missiyaga „inson huquqlarini himoya qilish sohasida barcha darajadagi Xorvatiya hukumat organlari hamda manfaatdor shaxslar, guruhlar va tashkilotlarga yordam va maslahat berish“ topshirigʻi berilgan. Ushbu kontekstda yarashuv, qonun ustuvorligi va xalqaro tan olingan eng yuqori standartlarga rioya etishni ragʻbatlantirish maqsadida missiya qonunchilikni toʻliq amalga oshirishda yordam berish va demokratik institutlar, jarayonlar va mexanizmlarning toʻgʻri ishlashi va rivojlanishini kuzatishi lozim edi.

1997-yil 14-iyulda BMT xavfsizlik kengashi tomonidan qabul qilingan BMT xavfsizlik kengashi rezolyutsiyasi 1120da Xorvatiya hukumati YXHT missiyasi bilan toʻliq hamkorlik qilishga, barcha qochqinlar va majburiy koʻchirilganlarni qaytarish, ularning huquqlarini himoya qilishga daʼvat etilgan.

Missiyaning 2000-yildagi yillik byudjeti 21,086,900 yevroni tashkil etgan.

Zagrebdagi bosh ofisdan tashqari missiya uchta muvofiqlashtirish markazi: Vukovar, Sisak va Kninda va 14 ta dala ofisida faoliyat yuritgan. Sharqiy Slaveniya, Baranya va Gʻarbiy Sirmiya mintaqasida esa 1998–2000-yillar oraligʻida politsiyani kuzatish guruhi (Police Monitoring Group) faoliyat yuritgan, ammo 2000-yil sentyabrda Xorvatiyada, xususan, Dunav mintaqasida xavfsizlik vaziyati barqarorlashgani bois bu guruh yopilgan.

2007-yil 21-dekabrda YXHT doimiy kengashi Xorvatiyadagi YXHT missiyasini 2007-yil 31-dekabr kuni yopish va faqat Zagrebda YXHT ofisini saqlab qolish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan. Bu ofis 2012-yil 17-yanvarda yopilgan. Xorvatiya 2009-yilda NATOga va 2013-yilda Yevropa Ittifoqiga toʻlaqonli aʼzo boʻlgan.

## Yana qarang

* Xorvatiyada inson huquqlari
* Xorvatiya Mustaqillik urushi
* Kosovo tekshiruv missiyasi
* YXHT Minsk guruhi

## Manbalar
Malika

**Malika** () — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Malika Abdullaxoʻjayeva — patolog-anatom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi. Tibbiyot fanlari doktori, professor
* Malika Ahmedova — raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti;
* Malika Burxonova — oʻzbekistonlik professional futbolchi;
* Malika Hakimova — oʻzbekistonlik qilichboz sportchi, Oʻzbekiston xalqaro toifadagi sport ustasi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi;
* Malika Ibragimova — o‘zbekistonlik aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti,
* Malika Ipek Yalova — turkiyalik aktrisa;
* Malika Jahon — Jaysalmer malikasi va Boburiy imperatori Jahongirning rafiqasi;
* Malika Ogʻa — Moʻgʻul malikasi vaTemuriylar hukmdori Shohrux Mirzoning ayollaridan biri;
* Malika Qayumova — aktrisa. Oʻzbekiston xalq artisti;
* Malika Qodirxonova — oʻzbek davlat arbobi, tadbirkor, IV chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi;
* Malika Sobirova — tojik balerinasi. Xalq artisti;
* Malika Tagmatova — akademik eshkak eshish bo‘yicha o‘zbek sportchisi.

## Yana qarang

* Malik

## Manbalar
Malohat

**Malohat** ( — goʻzallik, husn; yoqimlilik) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Malohat Isʼhoqova — oʻzbek raqqosasi, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti;
* Malohat Shahobova — tojikistonlik tilshunos.

## Manbalar
Ibn Manzar

**Ibn Manzar** () – 8-asrda yashagan hadis roviyi. Ato ibn Abu Rabohdan hadis rivoyat qilgan. Undan esa Abdurazzoq as-Sanʼoniy hadis keltirgan.

## Manbalar
Muqotil ibn Atiya

**Muqotil ibn Atiya ibn Muqotil Bakriy Hijoziy** (arabcha: مقاتل بن عطية بن مقاتل البكري الحجازي, *Muqātil b. ʿAṭiyya b. Muqātil al-Bakrī l-Ḥijāzī*) – Bagʻdod nizomiyasining oʻrta asrdagi hokimiyati va Nizomulmulkning kuyovi boʻlgan. U faqat oʻzi yozgan risola bilan tanilgan, unda u Sulton Malikshoh I saroyida boʻlib oʻtgan sunniy – shia munozarasini batafsil bayon etgan.

Matn arab tilida „ بغداد“ sarlavhasi bilan yozilgan boʻlib, fors tiliga *Bagʻdodda haqiqat izlashda* (در جستجوی حق در بغداد) nomi bilan tarjima qilingan. Shuningdek, u „راهي به سوي حقيقت“ () nomi ostida paydo boʻlgan.
## Manbalar

## Havolalar

* Debat hisobi (arab tilida)
Yazid ibn Hurmuz

**Yazid ibn Hurmuz al-Forisiy** – Madinadagi Umaviylar mavlosi boshligʻi, ammo 683-yilda boʻlib oʻtgan al-Harra jangida shahar mavlolarini Umaviylar qoʻshiniga qarshi boshqargan.

## Hayoti
Yazid ibn Hurmuz fors millatiga mansub Umaviylar qabilasi mavlosi boʻlgan. Umaviylar xalifasi Yazid I () davrida Madinadagi Umaviy mavlolarining boshligʻi edi. Uning akasi Abdulloh ibn Hurmuz esa Yazid I ning otasi xalifa Muoviya I hukmronligi davrida () Umaviylar mavlolarining yetakchisi boʻlgan. Yazid ibn Hurmuz soliq yigʻishni taʼminlashga yordam berish uchun mas’ul etib tayinlangan boʻlishi mumkin. Keyinchalik Umaviy hokimi Hajjoj ibn Yusuf () davrida Iroqdagi harbiy askarlarga maosh toʻlanishini boʻyicha roʻyxatlarni nazorat qilgan. Umaviylarga qarshi xalifa Abdulloh ibn az-Zubayr qoʻshinlariga qarshi yurishda vafot etgan. Shundan soʻng uning oʻrniga oʻgʻli Abdurahmon oʻtirgan.

## Manbalar
Malla (ism)

**Malla** — oʻzbekcha erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Mallaxon — Qoʻqon xonligining oʻn ikkinchi xoni, oʻzbeklarning minglar urugʻi vakili. Sheralixonning katta oʻgʻli, Xudoyorxonning akasi.

## Familiyalar

* Mallayev

## Manbalar
Angelina Topić

**Anjelina Topić** (; 2005-yil 26-iyulda tugʻilgan) – serbiyalik sportchi. Yengil atletikaning balandlikka sakrash yoʻnalishi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etadi. Yengil atletika boʻyicha 2022-yilgi Yevropa chempionatida sportchi 17 yoshida bronza medalini qoʻlga kiritgan va bu orqali barcha chempionatlarning eng yosh sovrindoriga aylangan. Oʻsha yili Topić 20 yoshgacha boʻlgan sportchilar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ham bronza medaliga sazovor boʻlgan.

Topić yopiq inshootda va ochiq havoda balandlikka sakrash boʻyicha Serbiya rekordi sohibasi hisoblanadi. U, shuningdek, ochiq havoda 18 yoshgacha boʻlgan balandlikka sakrovchi sportchilar orasida amaldagi jahon rekordini qayd etgan.

## Hayoti
Anjelina Topićning onasi Biljana Topić uch hatlab sakrash boʻyicha milliy rekord sohibasi hisoblanadi. Yengil atletika boʻyicha 2009-yilgi Jahon chempionatida shu yoʻnalish boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Uning murabbiyi otasi Dragutin Topić balandlikka sakrash boʻyicha milliy rekord sohibi, shuningdek, 1990-yilda Yevropa chempioni boʻlgan.

## Karyerasi
2022-yilgi mavsumning iyun oyida atigi 16 yoshda boʻlgan Topić Kruševacda boʻlib oʻtgan Serbiya chempionatida 1.96 metr balandlikka sakrab, katta yosh toifasida Serbiya milliy rekordini oʻrnatgan va shu bilan birga 18 yoshgacha boʻlgan sportchilar orasida qayd etilgan jahon rekordini takrorlagan. Keyingi oyda Quddusda boʻlib oʻtgan U18 Yevropa chempionatida 1.92 metr balandlikka sakrab, gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. Avgust oyida esa Kolumbiyaning Kali shahrida oʻtkazilgan U20 Jahon chempionatida 1.93 metr natija bilan bronza medaliga ega chiqqan. Oʻsha oyning oʻzida Topić Myunxenda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida katta yoshdagi sportchilar oʻrtasida ilk bor musobaqalarda ishtirok etgan va 1.93 metr natija qayd etgan holda bronza medaliga sazovor boʻlgan. Bu orqali sportchi barcha chempionatlarning eng yosh sovrindoriga aylangan. Topić oʻsha yili beshkurash bahslari boʻyicha ham U18 va U20 toifalarida milliy rekordlarni oʻrnatgan.

2023-yil yanvar oyida Belgradda oʻtkazilgan musobaqada 1.94 metrga sakrab, ilgari Ivana Španovićga tegishli boʻlgan yopiq inshootlarida balandlikka sakrash boʻyicha Serbiya rekordini yangilagan.

2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining saralash bosqichiga tayyorgarlik paytida Angelina oʻng toʻpigʻini sindirib olgan. Jarohatiga qaramay, sportchi baribir saralash bosqichidan muvaffaqiyatli oʻtgan, biroq keyinchalik final bosqichida ishtirok etolmay, musobaqani tark etgan.

Shunga qaramay, 2024-yil avgust oyida, jarohatdan atigi bir oy oʻtib, Angelina 2024-yilgi yengil atletika boʻyicha U20 Jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Murod Mambetov

**Murod Mambetov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. „Jayxun“ futbol klubi yarim himoyachi]]si.

## Manbalar
Hamroh

**„Hamroh“** — 2017-yil Akrom Shaxnazarov rejissyorligida ishlab chiqarilgan triller drama.

## Rollarda

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
BET Her Award mukofoti

**BET Her** **Award mukofoti** – ayollarni ilhomlantiruvchi va kuch bagʻishlovchi qoʻshiqlarga beriladigan mukofotdir. Bu mukofot ilk bor 2006-yilda „BET J Cool Like That Award“ nomi ostida taʼsis etilgan boʻlib, asosiy maqsadi neo-soul va anʼanaviy R&B yoʻnalishidagi sanʼatkorlarni mukofotlash edi. 2009-yilda BET J telekanali nomi Centric’ga almashtirilgach, mukofot nomi ham oʻzgartirildi. Keyinchalik, 2018-yilda Centric yana BET Her deb qayta nomlandi. 2012-yilgacha mukofotga ijodkorning faqat oʻzi nomzod boʻlib koʻrsatilgan boʻlsa, 2013-yildan boshlab esa BET tashkiloti sanʼatkorni muayyan qoʻshigʻi bilan nomzod qilib koʻrsata boshladi. Ushbu toifada Beyoncé – eng koʻp gʻolib chiqqan sanʼatkor boʻlib, u uch marta ushbu mukofotga sazovor boʻlgan.

## Gʻoliblar va nomzodlar
Gʻoliblar birinchi boʻlib keltiriladi va **qora harflar** bilan ajratilgan.

* BET J Cool Like That Award (2006–2007)
* BET J Award (2008–2009)
* BET Centric Award (2010–2017)
* BET Her Award (2018–hozirgacha)

### 2000-yillar

### 2010-yillar

### 2020-yillar

## Manbalar
Masruq ibn al-Ajdaʼ

**Masruq ibn al-Ajdaʼ** (; 682-yilda vafot etgan) – iroqlik mashhur tobeinlardan, faqih va muhaddis.  Koʻplab hadislar rivoyat qilgan. Abdulloh ibn Mas’udning shogirdi. Keyinchalik Masruq oʻzi ham taniqli ustozga aylandi va Ibrohim an-Naxaʼiy kabi boʻlajak islom olimlari uning shogirdlari qatoriga kirdi. 658-yilda xalifa Ali ibn Abu Tolib (661-yilda vafot etgan) tarafdori boʻlib, xorijlarga qarshi jang qilgani aytiladi.

Zahabiy oʻzining „Siyar aʼlom an-nubalo“ kitobida Masruqni keyingi musulmon avlodlari xulq va ibodatda taqlid qilishlari lozim boʻlgan kishilar qatoriga kiritgan. Rivoyat qilinishicha, Masruq Allohga juda taqvodorlik bilan ibodat qilar va Kaʼba oldida sajda holatida uxlab qolar ekan. Odamlar unga soʻnggi kasalligida dam olishni maslahat berishganda, u shunday javob qaytargan: „Allohga qasamki, agar kimdir kelib, Alloh meni aslo jazolamasligini aytsa ham, men ilgarigidek chin dildan Unga ibodat qilishda davom etaverardim“.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
Farzaneh (jurnal)

***Farzaneh*** () – bu Erondagi ayollarning hayotidagi oʻzgarishlarni namoyish etishda modernistik qarashlarni qoʻllab-quvvatlovchi islomiy feministik jurnal. Jurnalning toʻliq nomi *Ayollar tadqiqotlari va ilmiy ishlari jurnali*. U 1993-yil kuzidan boshlab vaqti-vaqti bilan nashr etilmoqda.

## Tarixi
*Farzaneh* 1993-yilda yarim yillik jurnal sifatida tashkil etilgan. Birinchi soni 1993-yil kuzida chiqqan. Jurnal nashriyotchilari Mahboubeh Abbasgʻolizadeh va Masoumeh Ebtekar hisoblanadi. Maosumeh Ebtekar jurnalning litsenziya egasi hamdir. 2001-yil holatiga koʻra, Mahboubeh Abbasgholizadeh bosh muharrir boʻlgan. Zahra Ommi jurnal muharrirlaridan biridir.

*Farzaneh* fors va ingliz tillaridagi maqolalarni nashr etadi, ularning koʻpchiligi paygʻambar Muhammadning oʻsha davrda turli siyosiy va diniy rollarni oʻz zimmasiga olgan ayollarga boʻlgan hurmatini koʻrsatadi. Jurnal Qurʼonning ayollarga munosabati va hozirgi Islomdagi ayollar haqidagi talqinlar mos kelmasligini taʼkidlaydi. U qaror qabul qiluvchilar va ayol faollar oʻrtasida aloqa vositasi boʻlib xizmat qiladi. Sanam Vakil 2011-yilda Masoumeh Ebtekarning Muhammad Hatami]]ning Atrof-muhitni muhofaza qilish tashkilotiga oʻrinbosari etib tayinlanganidan keyin jurnalning nashr etilish vaqti tartibsiz boʻlib qolganini taʼkidlagan.

## Manbalar
Prabodhanam

***Prabodhanam*** () – Hindistonning Kerala shtati, Kozhikode (Kalikut) shahrida malayalam tilida chiqadigan haftalik islomiy jurnal.

## Tarixi
Jurnal 1949-yilda oylik nashr sifatida faoliyat boshlangan ,keyin 1964-yilda haftalik jurnalga aylantirilgan. Jurnal rasman Jamaat-e-Islami Hindning Kerala boʻlimiga qarashli.

Prabodhanam Jamaat-e-Islami Hindning Kerala Halqa asoschilari V. P. Muhammed Ali (Hoji Sohib) va K. C. Abdullah Moulavi tomonidan tashkil etilgan. Jurnalning nashriyoti Kozhikodeda joylashgan Islamic Services Trust hisoblanadi. Prabodhanam 2009-yilda oʻzining 60 yilligini nishonlagan.

## Manbalar

## Havolalar
* Prabodhanam Weekly rasmiy sayti (arxivlangan)
Savad-e-Azam (jurnal)

**Savad-e-Azam** () – Hindistonda chop etiladigan oylik urdu tilidagi jurnal boʻlib, uni Naimiddin Muradobodiy tashkil etgan. Ushbu jurnal Hindistondagi musulmonlar jamoasiga tegishli diniy taʼlimotlar, madaniyat va dolzarb masalalarga eʼtibor qaratgani bilan tanilgan. Jurnalda koʻpincha Muhammad paygʻambar shaʼnini himoya qilish (*Namus-e-Risolat*) va Barelvi mazhabiga mansub musulmonlar eʼtiqodlari va amaliyotlari haqida maqolalar chop etiladi.

## Tarixi
1924-yilda (hijriy 1343-yil) Sayid Naimuddin Muradobodiy tomonidan **As-Savad-al-Azam** nomli oylik jurnal ishga tushirilgan. Ushbu nashr Ikki millat nazariyasi (Two-Nation Theory) gʻoyasini qoʻllab-quvvatlagan va Hindiston musulmonlarining oʻziga xosligi haqidagi munozaralarga hissa qoʻshgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Savad-e-Azam arxivda
Suara Hidayatullah

**Suara Hidayatullah** – indonez tilidagi oylik musulmon jurnali boʻlgan.

## Tarixi
U birinchi marta 1988-yilda nashr etilgan.

„Suara Hidayatullah“ jurnalida Indoneziya va dunyodagi daʼvat masalalari va dinamikasi yoritilgan. Unda taniqli shaxslar bilan suhbatlar, Qurʼon va Hadis tadqiqotlari, mamlakatning turli burchaklaridagi davlat arboblarining qahramonlik hikoyalari va oilaviy masalalar haqidagi maqolalar mavjud.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy veb-sayt
Akhbare Islamia

**Akhbare Islamia** ( – „Islomiy axborot“) – 19-asr oxirida nashr etilgan bengal tilidagi jurnal boʻlgan. U oylik nashr sifatida hozirgi Bangladeshning Tangail shahridagi Korotiya zamindarlari tomonidan moliyalashtirilgan. Jurnal asosan *[[Shariat]]* (Islom qonunlari), Islom ilohiyot, musulmonlarning tarjimai hollari, Islom madaniyati hamda zamonaviy ijtimoiy va diniy masalalar haqida yozilgan.

## Tarixi
*Akhbare Islamia* 1884-yil aprel oyida Korotiya zamindori Hafez Mahmud Ali Xon Panni tomonidan asos solingan. Jurnal musulmon ilohiyotchisi va shoiri Muhammad Nayimuddin tomonidan tahrir qilingan. U 1894-yilgacha nashr etilgan va 1896-yil aprel oyida boshqa formatda qayta nashr etila boshlangan. Biroq, koʻp oʻtmay jurnal faoliyati butunlay toʻxtatilgan.

## Manbalar
Al-Fatihin

**Al-Fatihin** ( – „Fotihlar“) – indonez tilida chiqadigan jurnal boʻlib, „Islomiy Davlat“ tashkiloti tomonidan nashr etilgan va „Al-Furat Media Center“ tomonidan tarqatilgan.

## Tarixi
Jurnal birinchi marta 2016-yilda chiqarilgan va 2017-yilgacha nashr etilgan. U asosan „Islomiy Davlat“ tashkilotining propaganda vositalaridan biri sifatida foydalanilgan.

## Yana qarang
* ''Dabiq'' (jurnal)
* ''Rumiyah'' (jurnal)

## Manbalar
Felipe Paullier

**Felipe Paullier** – urugvaylik siyosatchi hamda shifokor. 2023-yilning 27-oktyabridan Birlashgan Millatlar Tashkilotining yoshlar masalalari boʻyicha oʻrinbosari, Yoshlar ofisi rahbari. BMT tarixidagi eng yosh rasmiy lavozim egasi hisoblanadi. Turli yillarda Urugvaydagi mahalliy lavozimlarda faoliyat yuritgan.
## Hayoti
Felipe Paullier 1991-yilning 26-yanvar kuni Urugvayning poytaxti Montevideo shahrida tugʻilgan. Shahardagi oʻrta maktablarning birida tahsil olgach, Universidad de la República oliygohining tibbiyot fakultetiga oʻqishga qabul qilingan. Magistrlik darajasini Universidad Católica del Uruguay universitetining biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha olgan.

## Faoliyati
### Urugvay
Dastlab faoliyatini 2012-yilda BdBeq CRO klinik tadqiqot tashkilotida ilmiy yordamchi sifatida boshlaydi. 2015-16-yillarda Urugvay Sogʻliqni saqlash vazirligida amaliyotchi boʻlib xizmat qilgan. Shu bilan birgalikda, 2010-yildan 2015-yilgacha parallel ravishda Montevideo shahri sudida maslahatchi sifatida ham ishlagan. 2015-yilda Montevideo shahri meri oʻrinbosari etib tayinlangan. U bu lavozimda 2020-yilgacha faoliyat olib borgan. Shuningdek, 2020-yildan Urugvay Milliy yoshlar instituti direktori lavozimida ishlab kelmoqda.

### BMT
2023-yilning 27-oktyabr kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti bosh kotibi António Guterres Felipe Paullierni BMT bosh kotibining yoshlar masalalari boʻyicha oʻrinbosari lavozimiga tayinlanganini eʼlon qilgan. Shuningdek, bu lavozim bilan birgalik BMTning Yoshlar ofisi rahbari sifatida ham ish boshlashi maʼlum qilingan. Shu yilning 1-dekabr kunidan oʻz faoliyati rasman boshlagan.
#### Belgiyaga tashrif
Felipe 2024-yilning 11-oktyabr kuni Birlashgan millatlar tashkilotining oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkilotining Brussel shahridagi vakolatxonasida rasmiylar bilan uchrashuv oʻtkazgan. Oziq-ovqat tashkilotining navbatdagi uchrashuviga Belgiyadan ham delegatlar ishtirok etishlari masalalarini koʻrib chiqqan.
#### Oʻzbekistonga tashrif
Felipe Paullier 2025-yilning may oyida Toshkent shahriga yoshlar masalalari yuzasidan tashrif buyurgan. Dastlab, Yoshlar ishlari agentligi direktori Alisher Saʼdullayev bilan Oʻzbekistondagi yoshlar bilan ishlash tizimi boʻyicha uchrashuv oʻtkazgan. 15-may kuni Toshkentda Raqamli „yashil“ tashabbuslar Global yoshlar festivalida ishtirok etgan. 16-may kuni Oliy Majlis Senatida Senat raisi Tanzila Norboyeva bilan Oʻzbekiston-BMT hamkorligi yuzasida uchrashuv oʻtkazgan.

## Mukofotlari
Felipe Paullier 2025-yilning fevral oyida Georgetown universitetining „Global Competetiveness Leadership“ (GCL) xalqaro dasturi tomonidan „GCL 2025 Impact Award“ mukofoti bilan taqdirlangan.
## Manbalar
The Wonderful Wizard of Oz

„**The Wonderful Wizard of Oz**“ () – L. Frank Baum qalamiga mansub bolalar uchun moʻljallangan roman. Ilk bor 1900-yil bosilib chiqqan. Ilk nashr rasmlarini W. W. Denslow chizgan. Roman Oz mamlakati haqidagi romanlar seriyasidagi birinchi romandir. Asarda tornado uyini uchirib ketganidan keyin Toto ismli iti bilan Oz mamlakatiga tushib qoladigan kanzaslik Dorothy ismli qizaloq haqida hikoya qilinadi. Dorothy moʻjizakor Oz mamlakatiga yetib borganidan keyin Gʻarbning yovuz jodugarini yoʻq qilmasa, vataniga qayta olmasligidan xabar topadi.

„The Wonderful Wizard of Oz“ romani ilk bor 1900-yilning sentyabrida „George M. Hill Company“ nashriyotida tomonidan bosilib chiqqan. 1956-yilda jamoat mulkiga aylanguniga qadar 3 milliondan oshiq adadda sotilgan. Roman koʻpincha „The Wizard of Oz“ qisqa nomi bilan chop etiladi. 1902-yil eʼlon qilingan myuzikl hamda 1939-yil ekranga chiqqan va katta shuhrat qozongan film ham „The Wizard of Oz“ deb nomlanadi.

Ilk roman hamda 1902-yilgi Broadway myuzikli katta shuhrat qozonishi ortidan Baum qoʻshimcha 13 ta roman yozgan. Bu romanlar „The Wonderful Wizard of Oz“ romanining rasmiy davomi hisoblanadi. Chop etilganidan bir asr oʻtib, roman Amerika adabiyotining eng taniqli asarlaridan biri boʻlib qolmoqda. Kongress kutubxonasi romanni „Amerikaning eng buyuk va eng sevimli mahalliy ertagi“ deya tasvirlagan.

## Manbalar
### Snoskalar

### Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Abbod ibn Abdulloh ibn az-Zubayr

**Abbod ibn Abdulloh ibn az-Zubayr al-Asadiy** () – tobein va hadis roviyi. Makkada otasi Abdulloh ibn az-Zubayr hukmronlik qilganda qozi boʻlgan.

## Biografiyasi
Abbod ibn Abdulloh Muhammadning bir qancha sahobalaridan, jumladan, Umar, buvisi Asmo binti Abu Bakr, buvisining singlisi va Muhammadning rafiqasi Oysha, yozuvchi Zayd ibn Sobit va uning otasi Abdulloh ibn Zubayrdan taʼlim olgan.

Hadis rivoyat qilgan shogirdlari orasida oʻgʻli Yahyo, Abdulvohid ibn Hamza ibn Abdulloh, Hishom ibn Urva, amakivachchasi Muhammad ibn Jaʼfar ibn Zubayr va Abdulloh ibn Ubaydulloh Mulaykalar bor.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Arafat (jurnal)

**Arafat: Musulmon Fikrining Oylik Tanqidi** – 1946-yilda Muhammad Asad tomonidan Kashmirda asos solingan oylik jurnal.

## Tarixi
„Arafat“ jurnali musulmon dunyosidagi zamonaviy fikr va intellektual jarayonlarni muhokama qilish maqsadida tashkil etilgan. Muhammad Asadning oʻziga xos falsafiy qarashlari va islomni zamonaviy dunyoda tushuntirishga qaratilgan saʼy-harakatlari jurnalning asosiy yoʻnalishini belgilab bergan.

## Yana qarang
* Muhammad Asad
* Muhammad Asad hayotining xronologiyasi

## Manbalar

## Havolalar
* Asadning original Arafat maqolasi Islamic Studies tomonidan qayta nashr etilgan
* Criterion Quarterly 
* Ikrom Chugʻtoyning maqolasi
Islamic Review

**Islamic Review** (; 1913–1971) – Ahmadiya harakatining rasmiy jurnali boʻlib, dastlab Woking musulmon missiyasi, keyinroq AAIIL (Kaliforniya, 1980–1989) tomonidan nashr etilgan. Jurnal asoschisi Xoja Kamoliddin boʻlib, u 1913-yilda Londonda jurnalga asos solgan.

## Tarixi
Jurnal dastlab **Muslim India and Islamic Review** nomi bilan chiqarilgan, 1914-yilda nomi **Islamic Review and Muslim India** ga oʻzgartirilgan, 1921-yildan esa faqat **Islamic Review** nomi bilan nashr etila boshlangan.

Jurnal Yevropa, AQSh va Birlashgan Qirollikdagi ingliz tilida soʻzlashuvchi musulmon elitasi orasida mashhur boʻlib, baʼzi mamlakatlarda uning maqolalari mahalliy musulmon gazetalarida qayta nashr etilgan.

1950-yil iyun oyida jurnalning bir sonida Rabob Al-Kozimiy haqida maqola chop etilgan.

## Yana qarang
* *[[Review of Religions]]*
* *[[The Muslim Sunrise]]*

## Manbalar

## Havolalar
* Woking Muslim Archive (nashrning PDF nusxalari)
* alahmadiyya.org qidiruv sahifasi
Amir ash-Shaʼbiy

**Abu Amr Amir ibn Sharahil ibn Abdulkufiy ash-Shaʼbiy** (; 641-yilda tugʻilgan – 723-yilda vafot etgan), asosan, **Imom ash-Shaʼbiy**, **Imom Shaʼbiy** yoki **ash-Shaʼbiy** nomi bilan tanilgan, tobeinlar safida boʻlgan taniqli arab tarixchisi, fiqhshunos, xalifa Umar ibn al-Xattob hukmronligi davrida tugʻilgan.

Kufa shahrining yetakchi ilmiy va siyosiy arboblaridan biri boʻlgan ash-Shaʼbiy Iroqdagi siyosiy kurashlarda faol ishtirok etgan. Bu kurashlar Abdulloh ibn az-Zubayr, Muxtor as-Saqafiy, Hajjoj ibn Yusuf va Ibn al-Ash’as oʻrtasida kechgan.

Ash-Shaʼbiy islom huquqi rivojida muhim oʻrin tutgan ilk faqihlardan biri boʻlgan. Abdurazzoq as-Sanʼoniy hamda Ibn Abu Shayba kabi mashhur olimlar unga ergashganlar qatorida turishadi. Ash-Shabiy tarixiy voqealarning xronologiyasini qayta tiklashga katta qiziqish bildirgan. Unga nisbat berilgan rivoyatlar, asosan, xalifalikning sharqiy viloyatlaridagi fathlarga oid boʻlib, ulardan biri paygʻambar Muhammad hayotining xronologiyasini tasvirlaydi.

## Manbalar

## Havolalar
Bahdal ibn Unayf al-Kalbiy

**Bahdal ibn Unayf al-Kalbiy** (; da vafot etgan; 650-yillarning oʻrtalarida vafot etgan) – vafotiga qadar Suriyadagi musulmonlar hukmronligi davrida Banu Kalb qabilasining koʻzga koʻringan boshligʻi. Oʻsha davrda koʻpchilik qabiladoshlari singari u ham nasroniy boʻlgan. Bahdal oʻz oilasi va Banu Kalb qabilasi uchun siyosiy jihatdan muhim mavqeni taʼminlagan, yaʼni qizi Maysunni boʻlajak xalifa Muoviya I ga () turmushga bergan. Ular Muoviya Suriya noibi boʻlgan (639–661) davrda turmush qurgan. Maysun Muoviya I ning oʻgʻli va vorisi Yazid I ning () onasi boʻlgan. Bahdal 657-yildan oldin vafot etgan boʻlsa-da, Umaviylar bilan bogʻlagan qarindoshlik aloqalari tufayli uning avlodlari va qabiladoshlari Umaviylar saroyida va harbiy tizimida yetakchi oʻrinlarga ega boʻlishgan. Hatto Umaviylar tarafdorlari Bahdaliya nomi bilan tanilgan. Bahdalning nabiralari keyinchalik Yaman (arab qabilaviy ittifoqi) guruhini boshqarib, raqib Qays qabilalar ittifoqi bilan boʻlgan qabilaviy urushlarda yetakchilik qilishgan.

## Hayoti
Bahdal Banu Kalb qabilasining zodagonlar sulolasi hisoblanmish Banu Horisa ibn Janabga tegishli boʻlib, ushbu qabilaning boshligʻi boʻlgan. Bahdalning toʻliq ismi va nasabnomasi Bahdal ibn Unayf ibn Dalja ibn Qunafa ibn Adiy ibn Zuhayr ibn Horisa ibn Janab ibn Qays ibn Abu Jobir ibn Zuhayr ibn Janab boʻlgan. U va uning badaviy qabiladoshlari 630-yillarda musulmonlar Suriyani bosib olgan paytga qadar Palmira va Damashq oʻrtasidagi dashtlarda yashagan.

## Manbalar
Muslim Girl

**Muslim Girl jurnali** – yosh musulmon ayollar uchun moʻljallangan, har ikki oyda bir marta nashr etilgan moda, goʻzallik va turmush tarzi haqidagi jurnal edi. Jurnal ilk bor 2007-yil yanvar oyida nashr etilgan. U Kanadaning Toronto shahrida joylashgan ExecuGo Media tomonidan chop etilgan boʻlib, uslub maslahati, kino va musiqa maqolalari hamda umumiy maslahatlarni taklif qilgan, ammo ularning barchasi islomiy qadriyatlar asosida yuritilgan va musulmon shaxslar, mamlakatlar va madaniyatlarga bagʻishlangan materiallarni ham oʻz ichiga olgan. Jurnalning bosh ofisi Torontoda joylashgan boʻlsa-da, u chop etilgan ikki yil davomida xalqaro miqyosda keng tarqalgan.

Jurnalga hissa qoʻshganlar qatorida yozuvchi va jurnalistlar Mona Eltahawy, Melody Moezzi, Nahid Mustafa, Salamah Sulaymon va boshqalar bor. Jurnal bosh muharriri esa Ausma Xon edi.

## Yana qarang

* Islomda ayollar

## Manbalar
Diror ibn al-Azvar

**Diror ibn al-Azvar Al-Asadiy** () **Diror** yoki **Diror** (asl ismi Diror ibn Molik) deb ham yoziladi, mohir jangchi boʻlgan. Ilk musulmonlar istilolarida ishtirok etgan va islom paygʻambari Muhammadning sahobasi edi. Diror oʻz qabilasida al-Azvor nomi bilan tanilgan.

## Biografiyasi
Diror ibn al-Azvar Banu Asad arab qabilasiga mansub boʻlgan. Qabila boshliqlaridan biri al-Azvar Molikning oʻgʻli boʻlib, Asad ibn Xuzaymaning oltinchi avlodidan, Asad esa Adnonning yettinchi avlodidan boʻlgan. Diror Xandaq jangidan soʻng islomni qabul qilgan, chunki islom paygʻambari Muhammad bilan uchrashuvdan soʻng oʻz qabilasini bu dinni qabul qilishga daʼvat qilgan. Dirorning oilasi islomni birinchilardan boʻlib qabul qilganlar qatoriga kiradi. Tarixiy manbalarga koʻra, Diror juda boy kishi boʻlib, mingga yaqin tuyalari boʻlgan.

## Manbalar
Majallat al-Azhar

**Majallat al-Azhar** (arabcha: مجلة الأزهر – „Al-Azhar jurnali“) – Misrning Qohira shahridagi Al-Azhar universiteti tomonidan 1931-yildan beri nashr etilib kelinayotgan islomiy nashrdir.

## Tarixi
Jurnal 1931-yilda „Nur al-Islam“ nomi bilan oylik nashr sifatida ish boshlagan. 1935-yilda hozirgi nomini olgan. Nashr Al-Azhar universitetiga tegishli boʻlib, bosh qarorgohi Qohirada joylashgan.

1950-yillarda jurnal islohotlarga qarshi chiqqan nashrlardan biri boʻlgan. 1960-yillarda bosh muharrir Ahmad Hasan az-Zayyat boʻlgan. Mahmud Shaltut kabi ulamolar jurnalda oʻz fatvolari bilan ishtirok etgan. 1978-yilda Al-Azhar universitetining 1000 yilligi munosabati bilan chiqarilgan maxsus sonida Yusuf Al Qaradaviy asosiy hissa qoʻshgan.

## Manbalar
Ziror ibn al-Xattob

**Ziror ibn al-Xattob** () – islomning dastlabki fathlarida ishtirok etgan jangchi. Uning otasi al-Xattob ibn Mirdos ibn Kasir Quraysh qabilasining Banu Fihr urugʻi sardori boʻlgan. Zirorning nasabi otasi orqali Fihr ibn Molikka, u orqali esa payg‘ambar Muhammad bilan tutashadi. Onasining ismi Hind binti Molik (yoki Ummu Ziror binti Amr nomi bilan ham tanilgan), amakisi esa Hafs ibn Mirdos edi.

## Manbalar
Al-Maʼrifa (jurnal)

**Al-Maʼrifa** ( – „Bilim“) jurnali 1931–1934-yillarda Misrda nashr etilgan arab tilidagi ilmiy-maʼrifiy nashr boʻlib, muharriri Abdulaziz al-Islambuliy boʻlgan. Jurnalning 3 yil davomida 30 ta soni chiqarilgan.

## Tarixi
Jurnalning dastlabki sonidagi kirish soʻzida uning tasavvufiy yoʻnalishda boʻlishi va oʻquvchilarni ilmiy-maʼrifiy jihatdan tarbiyalash maqsadi qayd etilgan. Jurnalda nafaqat sanʼat, madaniyat va adabiyot, balki ilmiy bilimlar ham muhokama qilingan. Muharrir al-Islambuliyning taʼkidlashicha, tasavvufiy axloq va hikmat asosiy maqsad emas, balki hisobga olinadigan jihatlardir.

## Manbalar

## Havolalar
* Al-Maʼrifa jurnalining onlayn versiyasi
* Qoʻshimcha maʼlumotlar 
* Arab, fors va usmonli turk tillaridagi davriy nashrlar
Istok (jurnal)

**Istok** ( – „Manba“) – Islomiy Davlat (ID) tashkiloti tomonidan chiqarilgan va Al-Hayat Media Center tomonidan tarqatilgan rus tilidagi onlayn jurnal.

2016-yil oxiriga kelib, „Istok“ jurnali oʻrnini „Rumiyah“ jurnaliga boʻshatgan.

## Nashrlari
Jurnalning hijriy 1436-yil Rajab oyidan (2015-yil may) hijriy 1437-yil Rajab oyigacha (2016-yil aprel) toʻrtta soni chiqarilgan, soʻngra „Rumiyah“ jurnali bilan almashtirilgan.

## Yana qarang
* ''Dabiq'' (jurnal)
* ''Dar al-Islam'' (jurnal)
* ''Konstantiniyye'' (jurnal)

## Manbalar
Al-Horis ibn al-Hakam

**Al-Horis ibn al-Hakam ibn Abu al-Os ibn Umayya** () – xalifa Usmonning () yaqin maslahatchisi va amakivachchasi. 647-yilda Shimoliy Afrikadagi vizantiyaliklarga qarshi yurishda muhim rol oʻynagan va keyinchalik xalifalik poytaxti Madinada bozor nazoratchisi etib tayinlangan. Al-Horisning avlodlari, ayniqsa, uning ukasi Marvon I ning avlodi boʻlgan Marvoniylar sulolasi (684–750) davrida Umaviylar xalifaligida yirik yer egasi va hokim sifatida faoliyat yuritgan.

## Hayoti
Al-Horis al-Hakam ibn Abu al-Osning oʻgʻli, boʻlajak Umaviy xalifa Marvon I ning ukasi, shuningdek, xalifa Usmonning () amakivachchasi edi. Usmon xalifaligi davrida al-Horis va Marvon xalifa Usmonning bosh maslahatchilaridan biri sifatida katta taʼsir kuchiga ega edilar.

Tarixchi al-Balozuriyning soʻzlariga koʻra, 647 (yoki 648 yoki 649)-yilda xalifa Usmon al-Horisni qoʻshin boshligʻi etib tayinlab, uni Misr hokimi Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarhga yordamga yuborgan. Harbiy kuchlar yetib kelgach, Abdulloh umumiy qoʻmondonlikni oʻz zimmasiga olgan va musulmon qoʻshinlariga vizantiyaliklar nazorati ostidagi Afrika Eksarxligi (Shimoliy Afrika)ga qarshi yurishda boshchilik qilgan.

## Manbalar
Abdulloh Bala Lau

**Abdulloh Bala Lau**, xalq orasida **Shayx Balalau** nomi bilan tanilgan, nigeriyalik islom olimi, ulamo, mufassir va voizdir. 2011-yil dekabr oyidan buyon Nigeriyadagi salafiylarning eng yirik harakati boʻlmish „Jamaʼatu Izalatul Bidiʼah wa Ikamatus Sunnah“ningyetakchisi.

## Hayoti
Balalau Lau Taraba shtatida tugʻilib oʻsgan.

## Faoliyati
Bala Lau vasiylar kengashi va markaziy ishchi qoʻmita aʼzosi hisoblanadi. Bala Lau – Nigeriyaning „Jamaʼatul Izalatul Bid’ah Va Iqamatul Sunnah“ (JIBWIS) milliy raisi. 19 yoshida oʻzining Taraba shtatida tashkilotning jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha xodimiga (PRO) aylandi. Shimoliy Yola shahridagi Daubeli Juma masjidiga bosh imom etib saylandi. Shundan soʻng, JIBWIS milliy ijroiya qoʻmitasi aʼzosi, Milliy voizlik sinfi va boshlash qoʻmitasining raisi boʻldi. Bala Lau shayx Abubakar Ikara vafotidan keyin milliy rais oʻrinbosari lavozimini egalladi.

13-avgust kuni Bala Lau 2023-yilgi Nigeriya inqirozi paytida Niameyda Vatanni himoya qilish milliy kengashi prezidenti Abdurahamon Tchiani bilan uchrashdi.

## Manbalar
Al-Qosim ibn Ubaydulloh

**Abulhusayn al-Qosim ibn Ubaydulloh** () Abbosiylar xalifaligining yuksak lavozimli amaldori boʻlib, 901-yil aprelidan to 904-yil oktyabrda vafotiga qadar vazir lavozimida xizmat qilgan.

Nasroniylardan kelib chiqqan Banu Vahb oilasidan boʻlgan Ubaydulloh vazirlarning oʻgʻli va nabirasi edi. Uning oilasi Umaviylar sulolasining soʻnggi davrlaridan boshlab xalifalik maʼmuriyatida xizmat qilgan. Al-Qosim otasi Ubaydulloh ibn Sulaymonning oʻn yillik vazirligi davomida otasiga yordamchi boʻlib ishlagan. Otasining vafotidan keyin uning oʻrnini egallagan. Al-Mu’tazid hukmronligining () soʻnggi oylarida va al-Muktafiy hukmronligining () dastlabki yillarida davlat boshqaruvini oʻz zimmasiga olgan. Al-Qosim yosh xalifa al-Muktafiy ustidan hukmronlik oʻrnatdi. Al-Muktafiy unga ***Vali ud-Davla*** (, maʼnosi: „Sulola himoyachisi“) unvonini berib, qizlaridan birini al-Qosimning oʻgʻillaridan biriga nikohlab berdi.

Halolligi va adolatliligi bilan keng hurmat qozongan otasidan farqli oʻlaroq, al-Qosim poraxoʻr va shafqatsiz edi. Oʻziga yoqmagan yoki taxt uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan har qanday kishini qatl etishga buyruq berardi. Jumladan, Safforiylar amiri Amr ibn al-Lays, sarkarda Badr al-Mu’tazidiy va shoir Ibn ar-Rumiy kabi shaxslarni ham oʻlimga mahkum etgan. Qudratli moliya vaziri Ali ibn al-Furotni shunday falokatli qismatdan faqatgina al-Qosimning kasallanishi va vafot etishi asrab qoldi. Bu oʻlim Banu Vahbning hokimiyatga egalik davri tugab, hokimiyat tizgini Banu al-Furotga oʻtganini anglatardi. Bir avlod oʻtgach, al-Qosimning oʻgʻillari al-Husayn va Muhammad ham vazirlik martabasiga erishishdi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Muhammad Ubaydullayev

**Muhammad Ubaydullayev** () – oʻzbekistonlik futbolchi. „AGMK“ klubi darvozaboni. Futbol mutaxassisi, futbol sharhlovchisi, jurnalist va shoir boʻlmish Xayrulla Hamidovning oʻgʻli.

## Manbalar
Qutbiddin Haydar

**Qutbiddin Haydar** – fors soʻfiy avliyosi sifatida tanilgan va asli turkiy boʻlish ehtimoli manbalarda keltirilgan. Malomatiy – Qalandariy shayx boʻlib, Xurosonning Zava shahrida dafn etilgan. „*[[Tarixi guzida|Tarix-i guzida]]*“ muallifi Qazviniyning taʼkidlashicha, Qutbiddin Haydar 1220-yilda moʻgʻullar Oʻrta Osiyoga bostirib kirganida tirik boʻlgan va milodiy 1221/ hijriy 618-yilda vafot etgan. U yashagan davr islom jamiyatida nasha isteʼmoli boshlangan vaqtga toʻgʻri keladi.

Haydar bir vaqtlar zohidona hayot tarziga rioya qilgan. Ammo u bir kuni oʻsib turgan nasha oʻtini yeydi. Shundan soʻng uni doimiy ravishda isteʼmol qila boshlaydi. Bu holat ruhiy hayot bilan mos keladi, hattoki ijobiy yordamchi sifatida baholanadi.

Nashadan foydalanish Iroq, Suriya va Misrda keng tarqaladi, u yerda u „Haydarning xotini“ yoki „Haydar sharobi“ deb tanilgan.

Haydar – ismining forscha shakli Heydar–turmush qurmaslik va tanani temir halqalar bilan teshib, azoblash orqali nafsoniy istaklardan voz kechish sifatida tanilgan edi. Uning izdoshlari ham kigiz kiyib, yalangoyoq yurishgan. Al-Javbariyning „*Kashf al-asror*“ „Sirlarni ochish“ kitobida yozilishicha, „Haydariyya darvesh tariqatining aʼzolari oʻzlariga jarohat yetkazish spektakllarini sahnalashtirishdan avval, dardni bostirish uchun Hashishni olib ketishgan“. Al-Javbariyning *"Kashf al-asror" asari* XIII asrda Iroqda yozilgan. Muallif unda hashishiyya atamasini qoʻllagan boʻlib, Darhaqiqat, *hasishiyya* atamasi „passiv hayot tarzi“ soʻzining sinonimi boʻlib, islom olamida asrlar davomida shunday qoʻllanilgan.
## Manbalar
Mamlakat (ism)

**Mamlakat** ( — saltanat, davlat, podshohlik) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Mamlakat Naxangova — Tojik SSRdagi Staxanovchilik harakati aʼzosi, ilg'or staxanovchilik harakatiga asos solgan, 11 yoshida paxta yigʻim-terimida oʻzini koʻrsatgan;
* Mamlakat Vosiqova — huquqshunos olima, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yurist. Yuridik fanlari doktori, professor.

## Manbalar
Mamlakat (maʼnolari)

**Mamlakat** ( — saltanat, davlat, podshohlik):
* Mamlakat — tayinli milliy, iqlimiy, madaniy, tarixiy yoki siyosiy chegaralangan hudud.
* Mamlakat — xotin-qizlar ismi.
Manzuma (maʼnolari)

**Manzuma** ( — sheʼriy asarlar; tizim yoki tizma):
* Manzuma — voqeaband sheʼriy asar yoki sheʼriy maktubni ifodalovchi termin;
* Manzuma — xotin-qizlar ismi.
Maqsud

**Maqsud** ( — istalgan, talab qilingan, moʻljallab qoʻyilgan; niyat, istak) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

## Taniqli shaxslar

* Maqsud Alixonov-Avarskiy — rus general-leytenanti (1907-yil 22-aprel), Marv okrugi qoʻmondoni va Tiflis gubernatori;
* Maqsud Isoqov — geolog olim, geologiya-mineralogiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim, geologiya-mineralogiya fanlari doktori;
* Maqsud Karimov — oʻzbekistonlik futbolchi;
* Maqsud Mahmud Ali —  hindistonlik qoʻshiqchi;
* Maqsud Qoriyev — yozuvchi va jurnalist. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi;
* Maqsud Qosimov — yogʻoch oʻymakori, naqqosh usta;
* Maqsud Qurbonboyev — oʻzbek iqtisodchisi va siyosatchisi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi III va IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati;
* Maqsud Sharipov — sovet va oʻzbekistonlik sobiq professional futbolchi;
* Maqsud Sulaymon — qrim-tatar yozuvchisi;
* Maqsud Yunusov — oʻzbekistonlik rejissyor;
* Maqsudali Haydarov — sovet va oʻzbek davlat arbobi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Maqsudxoʻja Aʼloxoʻjayev — oʻzbekistonlik futbolchi.

## Familiyalar
* Maqsudov
* Maqsudova

## Manbalar
Jayxun (maʼnolari)

**Jayxun** quyidagi maʼnolarni anglatishi mumkin:
* Jayxun – Qoraqalpogʻiston futbol klubi.
* Jayxun – Beruniy tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Qanlikoʻl tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Moʻynoq tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Taxiatosh tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Xoʻjayli tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Toʻrtkoʻl tumanidagi qishloq.
* Jayxun – Nukus shahridagi mahalla.
Neonatal gemaxromatoz

**Neonatal gemoxromatoz** – kelib chiqishi nomaʼlum boʻlgan, kam uchraydigan va ogʻir jigar kasalligi hisoblanadi. Biroq, soʻnggi tadqiqotlar bu kasallik alloimmun xususiyatga ega boʻlishi mumkinligini koʻrsatmoqda. Uning belgilari irsiy gemoxromatozga oʻxshash boʻlib, tana aʼzolari va toʻqimalariga, ayniqsa jigarga, temir toʻplanishi natijasida zarar yetkazadi.
## Sabablari
Neonatal gemoxromatozning sabablari hanuzgacha nomaʼlum, biroq soʻnggi tadqiqotlar bu kasallikning alloimmun tabiatga ega ekanligi haqidagi farazni ilgari surmoqda. Ushbu farazni qoʻllab-quvvatlovchi dalillar orasida aka-uka va opa-singillar oʻrtasidagi yuqori kasallanish darajasi (80% dan ortiq) mavjud. Bu dalillar, boshqa tadqiqotlar natijalariga koʻra, neonatal gemoxromatozni tugʻma alloimmun gepatit sifatida tasniflash mumkinligini koʻrsatmoqda.
## Tashxisi

### Differensial tashxisi
Bu kasallik baʼzan yuvenil gemoxromatoz bilan adashtiriladi. Yuvenil gemoxromatoz gemoyuvelin deb ataladigan genning mutatsiyalari tufayli yuzaga keladigan irsiy gemoxromatozdir. Ikkala kasallikning belgilari va oqibatlari oʻxshash boʻlsa-da, ularning kelib chiqish sabablari turlicha ekanligi maʼlum.
## Davolash
Kasallikning samarali davolash usuli asosan jigar koʻchirib oʻtkazish bilan cheklangan. Antioksidant xelat kokteyli bilan ham ijobiy natijalar kuzatilgan, ammo uning samaradorligi toʻliq tasdiqlanmagan. Alloimmun sabab nazariyasiga asoslanib, yangi davolash usuli ishlab chiqildi. Bu usul neonatal gemoxromatoz bilan tugʻilgan chaqalogʻi boʻlgan ayollarga keyingi homiladorlik paytida yuqori dozali immunoglobulin yuborish orqali amalga oshiriladi va juda umidli natijalar koʻrsatmoqda.
## Manbalar

## Davomini oʻqish
*  link 

## Havolalar
* Milliy biotexnologiya axborot markazining gemaxromatoz haqidagi sahifasi
Ante Budimir

**Ante Budimir** (; 1991-yil 22-iyul, Zenica) – xorvat futbolchisi, Ispaniyaning „Osasuna“ klubi va Xorvatiya milliy terma jamoasining hujumchisi. U ikkita Yevropa chempionati (2020 va 2024) hamda 2022-yilgi Jahon chempionatida ishtirok etgan.

## Futbolchilik faoliyati

### Klub
2014-yil avgust oyida Budimir Germaniyaning 2-Bundesligasidagi „Sankt-Pauli“ klubiga qoʻshildi va u bilan 2018-yilgacha toʻrt yillik shartnoma imzoladi. „Sankt-Pauli“ futbolchi uchun 900 ming yevro toʻlagan. Budimir „Sankt-Pauli“ libosida 20 ta oʻyinda atigi 1 ta gol urdi.

2015-yilning 1-sentyabrida Budimir Italiyaning „Krotone“ klubiga ijaraga berildi va u yerda bir mavsum oʻtkazdi. Uning debyuti 2015-yilning 7-sentyabrida „Kalyari“ga qarshi oʻyinda (0:4) boʻlib oʻtdi, Ante 71-daqiqada Pietro De Jorjio oʻrniga maydonga tushdi. 2016-yilning mart oyida „Krotone“ futbolchini 1 million yevroga sotib olish huquqidan foydalandi. Budimir mavsumni B seriyasining 36 oʻyinida 16 ta gol urish bilan „Krotone“ning eng samarali hujumchisi sifatida yakunladi.

2016-yil 5-iyulda „Sampdoriya“ Budimirni sotib oldi va u 2020-yilning oʻrtasigacha shartnoma imzoladi.

2019-yil 15-yanvarda Budimir Ispaniyaning „Mallorca“ klubiga ijaraga oʻtdi. 2019-yil 3-fevralda u „Alkorkon“ga qarshi oʻyinda (2:0) jarima toʻpidan oʻzining klubdagi ilk golini urdi. 2019-yilning yozida u klub bilan 2,2 million yevroga doimiy shartnoma tuzdi. 2019/20 mavsumida Budimir 13 ta gol urib, La Liganing mavsumidagi eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxatida 8-oʻrinni egalladi.

2020-yil 5-oktyabrda Budimir 2020/21-yilgi mavsumda „Osasuna“ jamoasiga ijaraga berilgan. 2021-yil 7-iyunda „Osasuna“ Budimir bilan doimiy shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Oldingi mavsumni ijarada oʻtkazgan futbolchi bilan 2025-yilning yozigacha shartnoma imzolandi.

### Terma jamoa
2020-yil 27-avgustda mavsumoldi tayyorgarlik paytida Xorvatiya milliy terma jamoasi bosh murabbiyi Zlatko Dalić Budimirni sentyabr oyida oʻtkaziladigan Millatlar ligasi doirasidagi Portugaliya va Fransiyaga qarshi oʻyinlarga chaqirdi. 2020-yil 7-oktyabrda u Shveysariyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida milliy terma jamoada debyut qildi va Mario Pašalićga gol uzatmasini berdi. 11-noyabrda esa u Turkiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida ilk golini urdi. U darvoza tomon harakatlanayotganda toʻpni tirsagi bilan sezilarli darajada toʻxtatib oldi, ammo buni hakam Slavko Vinčić payqamay qoldi.

## Yutuqlari
**Osasuna**

Copa del Rey kubogida ikkinchi oʻrin: 2022–23

**Xorvatiya**

FIFA Jahon chempionati uchinchi oʻrin: 2022

## Manbalar

## Havolalar
* 
*