open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sariq qarqara

**Sariq qarqara** (lot. *Ardeola ralloides*, ing. *Squacco heron*) – qarqarasimonlar oilasiga mansub qush turidir. Bu qadimgi dunyo hayvonlaridan kelib chiqqan boʻlib, janubiy Yevropa va Yaqin Sharqda keng tarqalgan.

## Tavsifi
Sariq qarqaraning uzunligi 40-49 sm boʻlib, vazni 250-300 g atrofida boʻladi, qanotlari yoyilgandagi holati 71 sm dan to 80 sm gacha boʻlishi  qayd etilgan. Patlarining rangi sargʻish – qirmizi tusda boʻladi.

## Etimologiyasi
Squacco inglizcha nomini Francis Willughby (taxminan 1672-yil) orqali mahalliy italyancha sguacco nomidan iqtibos keltirgan holda no bergan. Hozirgi nomini esa 1752-yilda John Hill tomonidan berilgan.

Ilmiy nomi lotincha *ardeola*, kichik qarqara (ardea) va *ralloides*, lotincha rallus, rels va yunoncha -oides, oʻxshash degan maʼnolarni bildiradi.

## Tarqalishi
Sariq qarqara asosan koʻchib yuruvchi qushlar toifasiga kirib Afrikada qishlaydi. U koʻpayish mavsumida Afrikada kam uchraydi. Bu tur Fernando de Noronha orollarida, kamdan-kam hollarda Janubiy Amerikada qayd etilgan. Bu kalta boʻyinli, enli va orqasi jigarrang-jigarrang boʻlgan qarqaralarning turi hisoblanadi. Yozda kattalari uzun patlarga ega boʻlishadi. Uning koʻrinishi parvoz paytida oʻzgaradi, qanotlarning rangi tufayli oppoq koʻrinadi.

Sariq qarqaraning asosiy yashash joylari issiq mamlakatlardagi botqoqli yerlar hisoblanadi. Qushlar kichik koloniyalarda, koʻpincha boshqa turdagi qushlar bilan, odatda daraxtlar yoki butalarda xas-hashakdan in quradilar. Uchtadan toʻrttagacha tuxum qoʻyadilar. Ular baliq, qurbaqa va hasharotlar bilan oziqlanadi.

## Oʻzbekistonda tarqalishi
Sariq qarqaralar asosan Amudaryoning quyi oqimlarida yashashadi.1960-yillarda, Qoraqalpogʻistondagi Orolboʻyi hududlarida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. Hozirgi kunda 100 ga yaqin juft Sariq qarqaralar Amudaryoning quyi oqimida uyalaydi. Ovlash taqiqlangan. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

## Manbalar
Gileyli masjidi

**Gileyli masjidi** () yoki **Jomard Garay masjidi** () – XIV asrga oid tarixiy masjid, Ozarbayjonning Eski Boku shahridagi Mirza Mansur koʻchasida joylashgan. Bino Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-son qarori bilan milliy meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

## Tarixi
Gileyli masjidi ikki bosqichda qurilgan: 1309-yilda Shirvonshohlar davrida hamda XIX asrning ikkinchi yarmida. Avvaliga masjidning eshiklari yongʻoq daraxtidan boʻlgan, lekin keyinchalik bu eshiklar yoqib yuborilgan.

## Arxitekturaviy xususiyatlari
Gileyli masjidining qadimgi qismi xochsimon gumbazli kompozitsiyaga ega. Burchaklariga kichik-kichik xonalar joylashtirilgan. Aniq mutanosib, profilli, meʼmoriy elementlar va detallar bilan bezatilgan mehrob oʻzining qattiqligi va katta massalar tektonikligi bilan ajralib turadigan zalning ichki qismini boyitadi.

Gileyli masjidining XIX asrda qurilgan yangi qismi bino sxemasining yaxlitligiga taʼsir qilmaydi, aksincha qulayligini yanada oshiradi. Masjidning uchli gumbazi bino kompozitsiyasining ajralmas qismiga aylangan. Bino qurilishida Yevropa meʼmorchilik kompozitsiyasining yangi elementlari joriy etilgan boʻlib, bu uslub fasad tuzilishida yaqqol koʻzga tashlanadi.

## Galereya

Gileyli məscidi.JPG
Gileyli məscidi (3).JPG
Gileyli məscidinin giriş qapısı üzərindəki daş kitabə.JPG
Gileyli məscidinin kitabəsi.JPG
Gileyli məscidinin interyeri.JPG

## Yana qarang

* Jin masjidi

## Manbalar
Kaparas

**Kaparas** (shuningdek: Kapraz-qal’a; ) –Turkmanistondagi shahar (qal’a), uning xarobalari Lebap viloyati hududida joylashgan. Antik davrda Xorazmning bir qismi bo‘lgan.

## Tarixi
Kaparas qal’asi Tuyamo‘yin darasidan janubi-sharqda, X-XIII asrlarda mavjud bo‘lgan qadimgi kanalning qoldig‘i bo‘lgan kichik jarlikning oxirida joylashgan. Saqlanib qolgan xarobalar Kushon davriga tegishli bo‘lib, qal’a qayta qurilgan va ta’mirlangan. Qal’ada ilk o‘rta asrlar va undan keyingi davrlarda yashaganlarning izlari topilgan.

Kaparas Xorazmning Jigarband va Hazorasp kabi qadimiy shaharlari bilan bir qatorda, Xorazmni qadimgi Baqtriya va Marv vohasi bilan bog‘laydigan qadimiy yo‘lda joylashgan antik qal’alar tizimida joylashgan.

## Taʼrifi
Kaparas qal’asi umumiy qalinligi 7,5 m bo‘lgan qo‘sh devorlar bilan o‘ralgan, shimoldan janubga cho‘zilgan to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida bo‘lib, ular o‘rtasida yo‘lak mavjud bo‘lgan. Qal’aning shimoliy tomonining o‘rta qismida darvoza va ularni muhofaza qiluvchi darvozaxona joylashgan.

## Tadqiqotlar
1973—1975-yillarda M. G. Vorobyova boshchiligidagi Xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasining Kaparas otryadi tomonidan Kaparasning arxeologik qazilmalari olib borilgan.

## Yana qarang
* Oq-Qal’a
* Zamaxshar
* Qal’aliqir
* Qiz-qal’asi
* Kirk Molla
* Koʻzaliqir

## Manbalar
Tuxum barak

**Tuxum barak** – Xorazmdagi eng mashhur va eng qadimiy ovqatlaridan biri hisoblanib faqat Xorazmda saqlanib qolgan. Tuxum barakning yana bir nomi „Yumurta barak“.

## Kerakli masalliqlar
Tuxum barak tayyorlash uchun uncha koʻp masalliq ketmaydi. Asosiy masalliqlar; tuxum, un, oʻsimlik yogʻi, tuz, sut, qatiq kerak boʻladi.
## Tayyorlash jarayoni
Unga tuxum, suv va tuz aralashtirib hamir qoriladi va 30 daqiqa davomida tindiriladi. Tayyor hamirni 1-2 mm qalinlikda yoyilgandan soʻng diametri 7-8 sm qilib kesiladi. Kesilgan hamirni ikkiga buklagan holda ikki cheti tugiladi. Tayyor hamirga masalliq solinadi va 4-5 daqiqa davomida suvda qaynatiladi. Masalliq; tuxumning oqi va sarigʻi yaxshilab aralashtirilib, tabga koʻra tuz qoʻshiladi. Undan keyin sariyogʻ yoki margarin qoʻshib yashilab aralashtiriladi. Masalliq hamirning ichiga solinib suvda qaynatiladi. Tayyor Tuxum barakni suvga yoki ayronga solinib yeyiladi. Bitta tuxum barakning toʻyimliligi 435 kaloriyaga tengdir.
## Shifobaxshligi
Tuxum barak parxezbob ovqatlar sirasiga kiradi va hamma tomonidan sevib istemol qilinadi. Kamquvvat, darmonsiz, kamqon kishilar yesa maqsadga muvofiq.

## Manbalar
Novus ordo seclorum

**Novus ordo seclorum** (lot.) – soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „asrlarning yangi tartibi“ degan maʼnoni anglatadi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat muhrini yaratuvchisi Charlz Tomson bu soʻzlar ayniqsa Qoʻshma Shtatlarning yangi davrining barcha tashabbuslarini aniq tasvirlab berishini taʼkidlab oʻtgan.

Bu Amerika Qoʻshma Shtatlari Katta Muhrining orqa tomonida joylashgan ikkita shiordan biridir (birinchi shior – *[[:en:Annuit cœptis|Annuit cœptis]]*, soʻzma-soʻz *"tadbirkorlik maʼqullangan"* deb tarjima qilingan). Bu soʻzlar birinchi marta 1782-yilda shior sifatida nashr etilgan. Shuningdek, 1935-yildan beri bir dollarlik banknotlarda Amerika Qoʻshma Shtatlari Katta muhrining orqa tomonida ushbu shior tasvirlangan. *Novus ordo seclorum* iborasi fitna nazariyotchilari tomonidan „Yangi dunyo tartibi“ deb tarjima qilingan.

## Manbalar
ORA

**Ora** (; stilize qilingan barcha bosh harflar) – Great Wall Motors tomonidan 2018-yilda taqdim etilgan Xitoyning elektr yengil avtomobillari markasi. Great Wall Motors maʼlumotlariga koʻra, Ora „ochiq, ishonchli va muqobil“ degan maʼnoni anglatadi, shu bilan birga taniqli matematik Leonhard Eulerga hurmat bajo keltiradi.

## Tarixi
Great Wall Motors 2018-yilning may oyida yangi elektromobillar qatoriga bagʻishlangan yangi Ora brendi yaratilganini eʼlon qildi. Oʻsha paytda brend ikkita dastlabki modellar bilan sotuvga chiqarildi: krossover iQ5 (keyinchalik iQ) va shahar avtomobili R1 (keyinchalik Qora mushuk). iQ sotuvi 2018-yil avgust oyida rasman boshlangan.

Uchinchi Ora modeli R2 (keyinroq Oq mushuk) birinchi marta 2019 yil iyun oyida koʻrib chiqildi, ishlab chiqarish rasman 2020 yil iyul oyida boshlanadi. „Mushuk“ nomi Maʼlumotlarga koʻra, ' seriyali transport vositalari Deng Xiaopingning mashhur iqtibosiga asoslangan: „Bu oq mushuk yoki qora mushuk boʻlishidan qatʼi nazar, agar u sichqonchani tuta olsa, u yaxshi mushukdir“.

Ora brendi Yevropa, Tailand, Malayziya, Janubiy Afrika va Avstraliyaga 2022-yil oxirida va Braziliyaga 2023-yilda kirdi. Ora 2023-yilda Indoneziya xalqaro avtosalonda namoyish etildi va 2024-yilda Indoneziyada sotilishi rejalashtirilgan.

## Avtomobillar

### Hozirgi
* Ora Good Cat – elektr ixcham xetchbek
* Ora Ballet Cat – oʻrta oʻlchamdagi elektr xetchbek
* Ora Lightning Cat – elektr sport fastback

### Toʻxtatilgan
* Ora iQ (2018–2020)
* Ora R1/Black Cat (2019–2022)
* Ora R2/White Cat (2020–2022)

### Kontseptsiya
* Ora R2 Concept
* Ora Futurist
* Ora Punk Cat
* Ora Lightning Cat
* Ora Big Cat

File:Ora IQ White front.jpg|Ora iQ
File:ORA R1 02 China 2019-03-28.jpg|Ora Black Cat
File:ORA White Cat 003.jpg|Ora White Cat
File:ORA Haomao 008.jpg|Ora Haomao / 03 / Good Cat / Funky Cat
File:Ora 07 Cat IAA 2021 1X7A0010.jpg|Ora Lightning Cat
File:ORA Punk Cat 001.jpg|Ora Punk Cat
File:Ora 04 Cat IAA 2021 1X7A0177.jpg|Ora Big Cat


## Manbalar

## Havolalar

* Great Wall Motors global veb-saytida Ora
* Oraning Xitoy sayti
Abduxoliq Mamarasulov

**Abduxoliq Mamarasulov** (1949-yil – 2023-yil 21-oktyabr) – aktyor, Oʻzbekiston xalq artisti.

## Biografiyasi
Abduxoliq Mamarasulov 1949-yilda tavallud topgan. 1970-yildan boshlab Muqimiy nomidagi Oʻzbek davlat musiqali drama teatrida, „Mushtum“ jurnalida faoliyat yuritgan.

## Vafoti
Abduxoliq Mamarasulov 21-oktyabr kuni 74 yoshda vafot etdi.

## Mukofotlari
*„Oʻzbekiston xalq artisti“ faxriy unvoni.

## Manbalar
Akmal Xolmurodov

**Akmal Xolmurodov** (; ; 4-yanvar, 1989-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi, himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. 2010-yilgi Osiyo oʻyinlarida Oʻzbekiston Olimpya terma jamoasi tarkibida oʻnagan.

## Futbolchilik faoliyati
Akmal faoliyatini Toshkentning „Paxtakor“ jamoasida boshlagan. Poytaxt klubi safida ikki mavsum davomida oʻynaganidan soʻng 2010-yilgi mvasumda Namanganning „Navbahor“ jamoasiga oʻtgan. „Navbahor“ jamoasida yarim mavum davomida oʻynaganidan yana „Paxtakor“ jamoasi tarkibiga qaytgan. Paxtakor klubi safida keyinchalik yana ikki mavsum oʻynagan xolda 2011 yilgi mavsumda Oʻzbekiston Kubogida gʻalaba qozoshida hissa qoʻshdi. 2012-yilgi mavsum yozgi transfer oynasi vaqtida „Buxoro“ klubi tarkibiga oʻtgan. 2013-yilgi mavsumda Samarqandning „Dinamo“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2016-yilgi mavsumda Jizzaxning „Soʻgʻdiyona“ klubi takibiga oʻtgan. 2017-yilgi mavsumda „Qoʻqon 1912“ klubi shartnoma imzolagan. 2020-yilgi mavsum soʻnggida Yaypanning „Turon“ jamoasi tarkibida futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2009, 2011
* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2020

## Manbalar

## Havolalar

* Akmal Xolmurodov Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Akmal Xolmurodov Footballfacts saytida futbolchi profili
* Akmal Xolmurodov Soccerway saytida futbolchi profili
* Akmal Xolmurodov OʻzPFL saytida futbolchi profili
Temur Hakimov

**Temur Rafaelovich Hakimov** (; ; 23-avgust, 1994-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) – Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan. FIFA U-17 Jahon chempionati 2011 musoboqasida Oʻzbekiston U-17 terma jamoasi tarkibida oʻynagan.

## Futbolchilik faoliyat
Temur futbolchilik faoliyatini Toshkentning „Paxtakor“ jamoasida boshlagan. Faoliyati davomida Oʻzbekiston Superligasi va Oʻzbekiston Pro ligasi jamoalari, Andijon, Olmaliq, Oqtepa, Soʻgʻdiyona, Obod, Neftchi, Nurafshon, Soʻgʻdiyona, Qoʻqon 1912 va Dinamo jamoalarida oʻynagan. 2017-yilgi mavsumda Moskvada ogʻir jarroxlik operatsiyasini oʻtkazgan. 2021-yilgi mavsumda Samarqandning „Dinamo“ jamoasi tarkibida Oʻzbekiston Pro ligasida ikkinchi oʻrinni olib Oʻzbekiston Superligasi yoʻllanmasini qoʻlga kiritishida yordam berdi. 2022-yilgi mavsum oldi yigʻinda „Surxon“ jamoasi mashgʻulotlarida koʻrinish berdi, lekin keyinchalik „Surxon“ jamoasini tark etdi.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 2012

* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2011
* Oʻzbekiston Superkubogi Ikkinchi oʻrin: 2015
* Oʻzbekiston Pro ligasi Ikkinchi oʻrin: 2015, 2021

### Terma jamoa

* AFC U-17 Osiyo Kubogi ikkinchi oʻrin: 2010

### Individual

* AFC U-17 Osiyo Kubogi toʻpurari (5 ta gol): 2010

## Manbalar

## Havolalar

* Temur Hakimov Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Temur Hakimov OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Temur Hakimov Soccerway saytida futbolchi profili
* Temur Hakimov Footballfacts saytida futbolchi profili
Aleksandr Bedritskiy

**Aleksandr Ivanovich Bedritskiy** (1947-yil 10-iyul, Angren, Oʻzbekiston SSR) – Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim oʻzgarishi masalalari boʻyicha maslahatchisi (2009–2018). 1993-yildan 2009-yilgacha Rossiya Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi federal xizmati (Rosgidromet) boshligʻi boʻlgan.

## Tarjimai holi
1975-yilda Toshkent aloqa elektrotexnika institutini tamomlagan.

1980–1992-yillarda Oʻzbekiston respublika gidrometeorologiya boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari boʻlib xizmat qilgan.

1992–1993-yillarda Rossiya Federatsiyasi Ekologiya va tabiiy resurslar vazirligining Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

Bedritskiy 1993-yilda Rogidrometni boshqargan va 1998-yil iyun va noyabr oylarida Sergey Kiriyenko va Yevgeniy Primakovning idorasida yana Rosgidromet rahbari lavozimiga tasdiqlangan.

2003-yilda Aleksandr Bedritskiy Butunjahon meteorologiya tashkiloti prezidenti etib saylandi. 2007-yilda ikkinchi toʻrt yillik muddatga qayta saylandi. 1978-yildan buyon Butunjahon meteorologiya tashkiloti, boshqa xalqaro tashkilotlar faoliyatida hamda ekologiya konventsiyalari ishtirokchilari konferensiyalarida, shuningdek, ikki va koʻp tomonlama shartnomalarda faol ishtirok etib kelmoqda. U 1993-yil may oyidan boshlab Rossiya Federatsiyasining Butunjahon meteorologiya tashkilotidagi doimiy vakili boʻlib faoliyat yuritgan.

Aleksandr Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan.

2009-yil 27-noyabrdan 2018-yil 22-iyungacha Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim oʻzgarishi masalalari boʻyicha maslahatchisi boʻlgan.

2010-yil 25-yanvardan 2018-yil 18-iyulgacha Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim masalalari boʻyicha maxsus vakili boʻlib faoliyat yuritgan.

## Oilasi
Aleksandr uylangan va uning uchta oʻgʻli va toʻrtta nevarasi bor.

## Manbalar


* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining maslahatchisi Aleksandr Ivanovich Bedritskiy Rossiya Federatsiyasi Prezidentining veb-sayti
* Bedritskiy Aleksandr Ivanovich realeconomy.ru veb-saytida
* Rogidromet rahbari nafaqaga chiqdi
Oqtepa (Toshhovuz, Turkmaniston)

**Oqtepa** () – Turkmanistonning Toshhovuz viloyatiga qarashli Akdepe hududdagi shahar. 2016-yildan boshlab shahar nomi bilan atalib kelinmoqda.

Aholisi – 15 580 kishi (2009-yil).

## Manbalar
Duldulatlagan

**Duldulatlagan** – Amudaryo havzasidan 2056 km uzoqlikda va janubiy Xorazm hududidagi Tuya-Moʻyin darasidan bir oz balandroqda joylashgan torlik boʻlib, hududdagi qattiq togʻ jinslaridan tashkil topgan. Torlikning uzunligi 1 km boʻlib, uning doirasida Amudaryo oʻzani 358 m (168 sajen) gacha torayadi.

Torlik xorazmliklar orasida juda mashhur boʻlib, bir qancha nomlarga ega:

# Duldulatlagan (Ali ibn Abu Tolibning jangovar oti Duldul sakrab oʻtgan joy);
# Dahan-i-Sher (sher ogʻzi). XI asrda Beruniyning „Famm-al-Asad“ () arabcha tarjimasida tilga olingan. Bu nom Xorazm aholisi orasida „Dani-Sher“ shaklida ham keng tarqalgan;
# Beruniy bu torlikning uchinchi nomini „Sekr-ash-Shayton“ (‎) — „shayton toʻgʻoni“ deb atagan. U Beruniyning arabcha tarjimasida berilgan va shuning uchun uning mahalliy xalq nomini tiklash qiyin. Bizningcha, „Sekr ash-shayton“ mavjud „Jigarband“ yaʼni Jigar toʻgʻoni nomi bilan bogʻliq. Soʻnggi soʻz xalq etimologiyasi tomonidan „jigar“ (koʻchma maʼnoda – tugʻishgan, jon va boshqalar) sifatida talqin qilinadi. Bu soʻzning asl maʼnosi noaniqligicha qolmoqda.

## Manbalar
Shavkat Nasibullayev

**Shavkat Nasibullayev** (11-avgust, 1984-yil, Namangan) – Oʻzbekistonlik sobiq futbolchi va futbol hakami.

## Faoliyati
Shavkat Nasibullayev katta futboldagi faoliyatini futbolchi sifatida 2001-yilgi mavsumda Toshkent viloyatining „Doʻstlik“ jamoasi tarkibiuda boshlagan. 2002—2003-yilgi mavsumlarda Namanganning „Navbahor“ jamoasi saifida oʻynagan. 2004—2008-yillarda Jizzaxning „Soʻgʻdiyona“ jamoasida oʻynagan. 2009—2011-yillarda Navoining „Qizilqum“ jamoasi safida oʻynagan. 2012-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Neftchi“ klubi bilan shartnoma imzolagan va 2 mavsum davomida Fargʻona klubi tarkibida oʻynagan. 2014-yilgi mavsumda Gu’zorning „Shoʻrtan“ jamoasida oʻynagan va 2015-yilgi mavsumda futbolchilik foaliyatini yakunlagan.

### Hakamlik faoliyati
Shavkat 2017-yilgi mavsumda Oʻzbekiston musoboqalarida hakamlik faoliyatini boshlagan va faoliyati davomida bir qator baxsli vaziyatlarga sabab boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Shavkat Nasibullayev  OʻzPFL saytida hakam profili
* Shavkat Nasibullayev Soccerway saytida hakam profili
* Shavkat Nasibullayev Transfermarkt saytida hakam profili
* Shavkat Nasibullayev Footballfacts saytida futbolchi profili
Jinsni aniqlash tizimi

Ba'zi turlarda germafroditlar mavjud. Bundan tashqari, boshqa turlar ham borki, ularda faqat bitta jins mavjud bo'lib, ularda partenogenez, urug'lantirmasdan ko'payish jarayoni kuzatiladi.

Ba'zi turlarda jinsni aniqlash genetikdir: erkaklar va urg'ochilar turli xil allellarga yoki hatto jinsiy morfologiyasini aniqlaydigan har xil genlarga ega. Hayvonlarda bu odatda XY, ZW, XO, ZO xromosomalari yoki gaplodiploidiya kombinatsiyasi orqali xromosoma farqlari bilan birga keladi. Jinsiy farqlar odatda asosiy gen ("jinsiy xromosoma lokusi") tomonidan qo'zg'atiladi va domino effektiga ko'ra ko'plab boshqa genlarda ham bu jarayon kuzatiladi.

Boshqa hollarda, homilaning jinsi atrof-muhit o'zgarishlari (masalan, harorat ) bilan belgilanadi. Ba'zi jinsni aniqlash tizimlarining tafsilotlari hali to'liq o'rganilmagan.

Ba'zi bir o'simliklar va baliqlarning ba'zi turlari qat'iy jinsiy aloqa qilishmaydi va buning o'rniga hayot davrlarini bosib o'tadilar va o'z turlarining tegishli hayot bosqichlarida genetik belgilar asosida jinsini o'zgartiradilar . Bu fasllar va harorat kabi atrof-muhit omillariga bog'liq bo'lishi mumkin. Ba'zi gonoxorik turlarda bir nechta individlar ikkala jinsning jinsiy xususiyatlariga ega bo'lishi mumkin, bu holat interseks deb ataladi.

Jinsni aniqlash mexanizimlarining xilma-xilligi har xil biologik sistemalarda keng tarqalgan bo'lsa-da, sutemizuvchilarda XY/XX/XO dan tashqari tizimlar ko'pincha boshqa organizmlar genetikasiga ixtisoslashganlar uchun yanada ilg'or kurslarga qoldiriladi.

## Kashf etilishi
Jinsni aniqlash 1903-yilda amerikalik genetik Netti Stivens tomonidan ovqat qurtida aniqlangan.

## Xromosoma tizimlari

### XX/XY jinsiy xromosomalari
AFC Futzal Osiyo chempionati 2010

2010-yil 23-30-may kunlari O‘zbekistonning Toshkent shahrida **2010-yilgi [[AFC Futzal Osiyo Kubogi|Futzal boʻyicha Osiyo chempionati]]** boʻlib oʻtgan.

## Saralash bosqichi

## Joylar

## Qur’a
2010-yil 20-mart kuni Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida futzal boʻyicha 2010-yilgi Osiyo chempionatiga qur’a tashlash marosimi boʻlib oʻtgan.

## Guruh bosqichi

### A guruhi


----

----

----

----

----

### B guruhi


----

----

----

----

----

### C guruhi


----

----

----

----

----

### D guruhi


----

----

----

----

----

## Pley-off bosqichi

### Chorak final

----

----

----

### Yarim final

----

### Uchinchi oʻrin uchun pley-off

### Final

## Mukofotlar

* **Eng yaxshi futzalchi**
**  Mohammad Taheri
* **Eng yaxshi toʻpurar**
**  Mohammad Taheri (13 gol)
* **Fair-Play mukofoti**
** 

## Gol mualliflari
;13 gol
*  Mohammad Taheri

;11 gol
*  Masoud Daneshvar

;7 gol

*  Zhang Xi
*  Mostafa Tayyebi
*  Mohammad Reza Zahmatkesh

;6 gol

*  Tom Rogić
*  Suphawut Thueanklang
*  Nodir Eliboyev

;5 gol

*  Li Xin
*  Javad Asghari Moghaddam
*  Ali Asghar Hassanzadeh
*  Karrar Mohsin
*  Takanori Kamisawa
*  Kensuke Takahashi
*  Artur Yunusov

;4 gol

*  Liang Shuang
*  Fang Ching-jen
*  Kassem Kawsan
*  Jeong Eui-hyun
*  Kim Jeong-nam
*  Kiatiyot Chalarmkhet
*  Dilshod Irsaliyev

;3 gol

*  Greg Giovenali
*  Hu Jie
*  Mohammad Keshavarz
*  Majid Raeisi
*  Mustafa Bachay
*  Tetsuya Murakami
*  Mitsuyoshi Matsumiya
*  Nobuya Osodo
*  Dilshat Kadyrov
*  Azamat Mendibaev
*  Hassan Chaito
*  Khaled Takaji
*  Sherzod Jumaev
*  Alisher Ulmasov
*  Lertchai Issarasuwipakorn
*  Fahriddin Samegov
*  Nguyễn Trọng Thiện
*  Trần Hoàng Vinh

;2 gol

*  Huang He
*  Wang Wei
*  Zhang Xiao
*  Ali Haidar
*  Mohammad Hashemzadeh
*  Shota Hoshi
*  Yusuke Komiyama
*  Omar Al-Jaser
*  Gulbek Abdurazakov
*  Hayssam Atwi
*  Khurshed Makhmudov
*  Panuwat Janta
*  Natee Thusiri
*  Konstantin Sviridov
*  Hurshid Tojiboyev
*  Huỳnh Bá Tuấn

;1 gol

*  Shervin Adeli
*  Daniel Fogarty
*  Danny Ngaluafe
*  Tobias Seeto
*  Zhang Jiong
*  Zheng Tao
*  Lo Chih-an
*  Wang Chih-sheng
*  Deny Handoyo
*  Benny Hera
*  Vennard Hutabarat
*  Sayan Karmadi
*  Jaelani Ladjanibi
*  Socrates Matulessy
*  Hairul Saleh Ohorella
*  Jefri Purba
*  Ali Rahnama
*  Hussein Abd-Ali
*  Abdul-Karim Ghazi
*  Admon Hanna
*  Zaman Majid
*  Kenichiro Kogure
*  Manabu Takita
*  Akira Yoshida
*  Salem Al-Mekaimi
*  Salem Aman
*  Hamzah Mohammad
*  Nurjan Djetybaev
*  Vadim Kondratkov
*  Seok Dae-sung
*  Shin Jong-hoon
*  Fatkhulo Fatkhulloev
*  Dilshod Vasiev
*  Ekkapong Suratsawang
*  Kritsada Wongkaeo
*  Mergen Atayev
*  Annaberdy Chariyev
*  Bayrammurat Esenmamedov
*  Mekan Muhamedmuradov
*  Nuryagdy Muhammedov
*  Maqsud Fayzullayev
*  Nguyễn Hoàng Giang
*  Nguyễn Quốc Bảo
*  Trương Quốc Tuấn

;Oʻz darvozasiga gol

*  Erkin Tabaldiev (*Tailand uchun*)
*  Trương Quốc Tuấn (*Tailand uchun*)

## Manbalar

## Havolalar
* Official website
Afgʻonistonda islom

7-10-asrlarda arablar tomonidan Afgʻonistonni bosib olinishi ortidan **Afgʻonistonga islom** dini kirib kelgan. Islom mahalliy jamoalar tomonidan zardushtiylik va buddizmning oʻrnidagi din sifatida qabul qilingan. Mahalliy qabilalar yangi dinga oʻtishni boshlagan. Islom Afgʻonistonning rasmiy davlat dini boʻlib, Afgʻoniston aholisining taxminan 99,7% musulmonlardir. Taxminan 90% sunniy islomga amal qiladi, taxminan 10% shialar. Aksariyat shialar oʻn ikki imomga mansub va faqat ozroq qismi ismoiliylarga ergashadi.

Forsni zabt etish tugallangandan soʻng, musulmon arablar Eronning sharqiy yerlariga qarab harakatlana boshlaganlar va 652-yilda Hirotni egallab olganlar. Milodiy 10-asr oxiriga kelib turkiy gʻaznaviylar Qobul Shohi podshohlarini boʻysundirganlar.
## Manbalar
Qozogʻistondagi masjidlar roʻyxati

Bu sahifada **[[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Masjid|masjidlar]] roʻyxati** berilgan.

## Yana qarang

* Qozogʻistonda islom
* Masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Gregor Kobel

**Gregor Kobel** (1997-yil 6-dekabrda tugʻilgan) – shvetsariyalik professional futbolchi. U Bundesliganing Borussia Dortmundida va Shvetsariya milliy terma jamoasida oʻynaydi. Uning futboldagi ampulasi darvozabon hisoblanadi.
## Klubdagi faoliyati
**Hoffenhaym futbol klubidagi faoliyat**
U futboldagi ilk debyut oʻyinini 1899-yilda tashkil topgan Hoffenhaym jamoasida 2018-yilning 12-avgustida Bundesliganing boshqa bir jamoasi Pokal klubiga qarshi oʻtkazadi. Bu oʻyin 1-o hisobida Hoffenhaymning safardagi gʻalabasi bilan tugagan edi.

**Shtutgart futbol klubidagi faoliyat**

2019-2020-yilgi mavsumda Kobel Borussiya Dortmund klub direktorlari tomonidan Shtutgart futbol klubiga bir mavsumga ijaraga beriladi. 202-202-yilgi mavsumda Kobel Borussiya futbol klubi tomonidan Shtutgart futbol klubiga sotib yuboriladi. Kobel Shtutgart klubi bilan 2024-yilning Iyun oyiga qadar shartnoma imzolaydi.

**Borussiya Dortmund futbol klubidagi faoliyat**

2021-yilning 31-may kuni Borussiya Dortmund futbol klubi Gregor kobel bilan 5 yillik shartnoma imzoladi yaʼni 2026-yilgacha. Bu transfer uchun Borussiya futbol klubi Shtutgartga 15 million yevro toʻlashiga toʻgʻri keldi.

## Xalqaro faoliyat
Kobel Shvetsariya milliy terma jamoasida oʻynash uchun dastlab yoshlik qilgan va keyinchalik 2020-yilda birinchi martta Milliy terma jamoa uchun chaqirilgan. 2021-yilda esa u UEFA Yevropa chempionatida qatnashish uchun Shvetsariya milliy terma jamoasiga chaqiriq olgan. Bu uning ilk yirik musobaqasi edi. Bu chempionat davomida Shvetsariya guruhdan muvaffaqqiyatli chiqa olgan va nimchorak finalda Fransiya terma jamoasi bilan uchrashuv oʻtkazgan. fransiya terma jamoasi 2018-yildagi jahon cheempionati kubogining egasi hisoblanar edi, shunga qaramasdan Shvetsariya Fransiya terma jamoasini penaltilar seriyasida magʻlub etib keyinga bosqichga yoʻl olgan. Ammo bu bosqichda ularning raqibi Ispaniya edi. jangovar kechgan bahsda Ispaniya terma jamoasining qoʻli baland keladi. u bu uchrashuvlarda zaxirada qoldiriladi, chunki asosiy dorvazabon boʻlgan Yan Zommer undan kuchliroq edi. u oʻzining milliy terma jamoadagi debyuti 2021-yilda gretsiyaga qarshi boʻladi va bu oʻyinda Shvetsariya 2-1 hisobida gʻalaba qozonadi.

## Manbalar
Daniel Noboa

**Daniel Roy Gilchrist Noboa Azín** ( ; 1987-yil 30-noyabr) - ekvadorlik biznes maʼmuri, siyosatchi va banan sanoatidagi tadbirkor. 2023-yilgi saylovda gʻalaba qozonib, Ekvador prezidenti etib saylangan. 35 yoshida prezidentlikka saylangan Daniel Noboa mamlakat tarixidagi eng yosh prezidentga aylandi.

2021-yildan 2023-yilgacha Ekvador Milliy Assambleyasi aʼzosi boʻlgan. Mazkur Milliy Assambleya prezident Guillermo Lasso qoʻllagan *[[muerte cruzada]]* mexanizmidan keyin tarqatib yuborilgan. Siyosiy karerasidan oldin Noboa Ekvador prezidentligi uchun besh marta nomzodligi muvafaqqiyatsiz boʻlgan otasi Álvaro Noboa asos solgan eksport biznesi Noboa korporatsiyasida bir nechta lavozimlarda ishlagan. Daniel otasining kompaniyasi va boyligi merosxoʻri sifatida koʻriladi.

## Manbalar
Trebizondlik Manyel II

**Manyel II Megas Komnenos** ( yunoncha : Lanolul Ligas) (taxminan 1324–1333) 8 oy davomida Trebizond imperatori boʻlgan. Manuel imperator Andronikos IIIning o'g'li bo'lib, u 1332-yil yanvarda sakkiz yoshida taxtga o'tirdi .

## Manbalar
Abul Fazl ziyoratgohi

**Abul Fazl ziyoratgohi** (Pushtu / ) ziyoratgoh va masjid boʻlib, Afgʻonistonning poytaxti Kobul shahridagi Murod ona hududida joylashgan.

Inshoot 2023-yil 21-fevralda kuchli portlash vaqtida jiddiy ziyon koʻrgan.

## Yana qarang
* Ashurodagi portlashlar (2011)
* Afgʻonistondagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Turkon Xotun (Elarslonning xotini)

**Turkon Xotun** — Shoh Elarslonning rafiqasi sifatida Xorazm imperiyasining malikasi, Xorazmshohlar imperiyasi shahzodalari Takash va Sultonshohning onasi. 1156-yilda Elarslonga turmushga chiqib, malika sifatida Xorazmshohlar imperiyasining siyosiy hayotida faol ishtirok etadi. 1172-1174-yillarda ikkinchi oʻgʻli Alovuddin Takash hokimiyatni egallagunga qadar, imperiyani boshqargan.

## Siyosiy faoliyati (1172–1174-yillar)
Uning eri Elarslon vafotidan soʻng oʻgʻillari bilan oʻrniga taxt vorisi kim boʻlishi uchun kurasha boshladilar. Sultonshohning akasi Takash Jand viloyatida voliy boʻlib turgani uchun otasi oʻlimi oldidan Sultonshohni valiahd etib tayinlagan. Ammo, davlat va harbiy ishlarga uning onasi Turkon xotun bosh boʻlgan. Toʻngʻich oʻgʻli Alovuddin Takash Qoraxitoy imperatori Cheng Tyan (1164–1177) huzuriga borib, undan Sultonshoh va  onasiga qarshi kurashda yordam so‘raydi. Buning evaziga taxtga chiqsa qoraxitoylarga har yili oʻlpon toʻlashni vaʼda qiladi. Yelu Pusuvon boshchiligidagi katta qoʻshin, tez orada Xorazmga joʻnaydi. Sultonshoh va uning onasi Takashning yaqinlashayotganidan xabar topib, qochishga qaror qildilar. Takash 1172-yil dekabrida toʻsiqsiz Xorazmga yetib keladi. Sultonshoh va Turkon Xotun Nishopurda oʻrnashib olgan Saljuqiylarning sobiq amiri Muayyid addavla OyAboning huzuriga qochib, undan yordam olishga muvaffaq boʻladilar. 1174-yilda Muayyid addavla OyAbo Xorazmga qoʻshin tortib boradi, ammo magʻlubiyatga uchrab, Takash tomonidan asirga olinadi va qatl etiladi. Ay-Aba oʻlimidan soʻng Sultonshoh oxir-oqibat gʻuriylar huzuriga panoh topgan, biroq Turkon Xotun Takash qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinadi va oʻldiriladi.

## Manbalar
Valentin Berestov

**Berestov Valentin Dimitrovich** (1928-yil 1-aprel, Kaluga guberniyasi, Rossiya imperiyasi – 1998-yil 15-aprel, Moskva, Rossiya) – sovet yozuvchisi va tarjimoni, shoir. SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

## Hayoti
1928-yil 1-aprelda Kaluga guberniyasida (hozirgi Kaluga viloyati) tugʻilgan.

1942-yilda Ulug Vatan urushi payti yillarida Berestovlar oilasi Toshkentga evakuatsiya qilingan. U yerda N. Ya. Mandelshtam orqali A. A. Axmatova bilan uchrashish baxtiga muyassar boʻlgan. Keyin yillarda Valentin Berestov taqdirida katta rol oʻynagan K. I. Chukovskiy bilan ham uchrashgan.

1944-yilda Valentin Berestov Anna Axmatovaning tavsiyanomasi bilan Moskvaga kelgan va Moskva viloyatidagi iqtidorli bolalar maktab-internatida oʻqigan. Keyin Moskva davlat universitetining tarix fakultetini va Etnografiya instituti aspiranturasini tamomlab SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan.

U oʻzining birinchi asarlarini 1946-yilda *Smena* jurnalida nashr etgan. 1947-yilda, hali talabalik paytida, Berestov birinchi marta arxeologik qazishmalarda qatnashish uchun Novogorod va Xorazmga uyushtirilgan ekspeditsiaylarga borgan.

Xotini – Tatyana Aleksandrova (1929—1983), yozuvchi, rassom, *domovyonke Kuze* ertagi muallifi.

U 70 yoshga toʻlganidan ikki hafta oʻtib, 1998-yil 15-aprelda Moskvada vafot etgan. U Xovanskoye qabristoniga dafn etilgan.

Birinchi sheʼriy toʻplam *Otplitiye* va maktabgacha yoshdagi bolalar uchun *Pro mashinu* birinchi bolalar kitobi 1957-yilda nashr etilgan.

## Kitoblari
*Otplitiye* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel“, 1957.

*Dikiy golub* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel“, 1962.

*Mech v zolotix nojnax* nasriy asari – „Molodaya gvardiya“, 1964.

*Semeynaya fotografiya* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel“, 1973.

*Tri dorogi* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel“, 2015.

## Bolalar uchun
*Shkolnaya lirika* sheʼrlar toʻplami – „Detskaya literatura“, 1981.

*Stixi o detstve i yunosti* sheʼrlar toʻplami – Sovetskaya Rossiya, 1981.

*Shkolnaya lirika* sheʼrlar toʻplami – Detskaya literatura, 1981.

*Ulibka* sheʼrlar va ertaklar toʻplami – Detskaya literatura, 1986.

*Opredeleniye schastya* sheʼrlar kitobi – „Sovremennik“, 1987.

*Javoronok* sheʼrlar va ertaklar toʻplami – Detskaya literatura, 1988.

*Po dorojke v perviy klass* sheʼrlar toʻplami – Malysh, 1990.

*Perviy listopad* sheʼrlar toʻplami – Detskaya literatura, 1990.

## Manbalar
Turkmanistondagi masjidlar roʻyxati

Bu sahifada **[[Turkmaniston|Turkmanistondagi]] [[Masjid|masjidlar]] roʻyxati** keltrib oʻtilgan.

## Yana qarang

* Turkmanistonda islom
* Masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Aleksandr Grotengelm

**Aleksandr Aleksandrovich Grotengelm** (; 1831-yil 5-iyun – 1899-yil 5-iyul) – rus general-leytenanti, Sevastopol mudofaasi qahramoni, Ochakov komendanti.

## Biografiyasi
Estoniya zodagonlaridan. Polkovnik Aleksandr Maksimovich Grotengelm (1790—?) va Sharlotta Vilgelmina (1797—1872) ning oʻgʻli. General-leytenant M. M. Grotengelmning jiyani.

1842-yil 19-oktyabrdan dengizchilar kadet korpusida tahsil olgan. 1846-yil 25-avgustda michman lavozimiga tayinlangan. 1848-yil 13-iyunda Qora dengiz flotiga michman sifatida xizmatga yuborilgan, „Vladimir“ bugʻli fregati va „Dvenadsat apostolov“ kemasida xizmat qilgan. 1850-yil 1-noyabrda nafaqaga chiqqan. 1852-yilda Vladimir piyodalar polkida praporshik sifatida qayta faoliyat boshlagan va 1854-yil 17-martda ikkinchi leytenant unvoniga sazovor boʻlgan.

Qrim urushi paytida Alma jangida qatnashib, bu yerda boshidan yaralangan. Balaklava va Inkerman yaqinida, 1855-yil 25-martdan 27-avgustgacha Sevastopol garnizonida boʻlgan va bu yerda bir necha joyidan yaralangan. Oʻsha yil 26-aprelda oʻng parietal suyagidan yaralangan, 27-aprelda chap tizzasidan kontuziyalangan, 27-avgustda shaharga hujum paytida – oksipital suyagiga miltiq oʻqi tekkan.. Xizmatlari uchun leytenant va shtab kapitanligi umvonlarini olgan.

Urushdan keyin harbiy xizmatni davom ettirgan. 1872-yil 6-fevralda podpolkovnik Grotengelm Xiva yurishida qatnashuvchi 2-Orenburg saf batalyonining komandiri etib tayinlangan. 1877—1887-yillarda Amudaryo boʻlimi boshligʻi boʻlgan, 1882-yil 30-avgustda esa unga general-mayor unvoni berilgan.

1887—1890-yillarda 8-piyoda diviziyasining 1-brigadasi qoʻmondoni boʻlgan, eng oliy mukofot bilan taqdirlangan. 1890-yil 22-avgustda Ochakov qal’asining komendanti etib tayinlangan va 1893-yil 30-avgustda general-leytenant unvoniga sazovor boʻlgan. 1894-yilda nafaqaga chiqadi. Keyinchalik Riga yaqinidagi  joylashib, bu yerda 1899-yil 23-iyundan 24-iyunga oʻtar kechasi tomoq saratonidan vafot etadi. Katlakalnsdagi cherkov qabristoniga dafn qilingan.

## Oilasi
Garlib Merkelning nabirasi Amaliya Lemann (1843—1911) bilan turmush qurgan. Ularning nikohidan 2 farzand, shu jumladan oʻgʻli Aleksandr Aleksandrovich (1870-?) dunyoga kelgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Некролог в газете *Düna Zeitung*, № 138, 25 июня 1899 г.
* Общий Морской Сборник. Часть IX: Царствование Николая I. — СПб., 1897. С. 658.
* *[[Рерберг, Пётр Фёдорович|Рерберг П.Ф.]]* "Севастопольцы". Участники 11-ти месячной обороны Севастополя в 1854-1855 годах. Т. 3. — СПб., 1907. л. 21-1.
* *Pikoff E.* Landsmän i ryska marinen 1808—1918. Helsinki — Helsingfors, 1938. S. 79.
Daşoguz masjidi

**Daşoguz masjidi** yoki **Daşoguz metjidi** – Turkmanistonning Dashoguz shahridagi masjid boʻlib, Dashoguz viloyatining asosiy masjidi hisoblanadi. Masjid bir vaqtning oʻzida 3000 nafargacha namozxonni sigʻdira oladi. Daşoguz masjidi Goʻroʻgʻli xiyobonida joylashgan.

## Tarixi
Poydevor qoʻyish marosimi 2013-yilda boʻlib oʻtgan.

Daşoguz masjidi 2015-yil 30-oktabrda Turkmaniston prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov tomonidan ochilgan.

## Arxitekturasi
Masjidning mozaika uslubidagi bezatilgan markaziy gumbazining diametri 38 metr, balandligi 40 metr boʻlib, toʻrt minorasining har biri63metr balandlikka ega.

Daşoguz masjidida 3 ming kishi namoz oʻqiy oladi. Masjid hududida 1500 kishilik sadaqa toʻplanadigan ayvon, 200 oʻringa ega uch qavatli mehmonxona qurilgan.

## Manbalar
AFC Futzal Osiyo chempionati 2006

2006-yil 21-27-may kunlari Oʻzbekistonning Toshkent shahrida **2006-yilgi [[AFC Futzal Osiyo Kubogi|Futzal boʻyicha Osiyo chempionati]]** boʻlib oʻtgan.
## Saralash bosqichi

## Joylar

## Qur’a
2006-yil 27-aprel kuni Toshkent shahrida futzal boʻyicha 2006-yilgi Osiyo chempionatiga qurʼa tashlash marosimi boʻlib oʻtgan.

## Guruh bosqichi

### A guruhi


----

----

----

----

----

### B guruhi


----

----

----

----

----

### C guruhi


----

----

----

----

----

### D guruhi


----

----

----

----

----

## Pley-off bosqichi

### Yarim final

----

### Uchinchi oʻrin uchun pley-off

### Final

## Mukofotlar

* **Eng yaxshi futzalchi**
**  Kenichiro Kogure
* **Eng yaxshi toʻpurar**
**  Vahid Shamsaei (16 gol)
* **Fair-Play mukofoti**
** 

## Manbalar

## Havolalar
* RSSSF
* AFC
Milan Mitrović (futbolchi, 1991)

**Milan Mitrović** (; ; 1991-yil 27-fevralda, Serbiyada tugʻilgan) – serbiyalik futbolchi.
## Futbolchilik faoliyati
Milan faoliyatini Serbiyaning mahalliy „FK Moravac Mrštane“ jamoasida boshlagan. 2015-yilgi mavsumda Shimoliy Makedoniyaning „FK Sileks“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. 2018-yilgi mavsumning yozgi transfer oynasi vaqtida Jizzaxning „Soʻgʻdiyona“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Milan Jizzax klubi safida yaxshi oʻyinlar namoyish etdi va jamoa tarixidagi eng yaxshi darvozabonlardan biriga aylandi. 2021-yilgi mavsumda Jizzax jamoasi tarixida eng yaxshi natija, Oʻzbekiston Superligasida ikkinchi oʻrin olishida katta hissa qoʻshdi. 2022-yilgi mavsumda AFC Kubogida „Soʻgʻdiyona“ jamoasi tarkibida debyutini amalga oshirdi va yarim final bosqichiga qadar yetib borishida katta hissa qoʻshdi. Mitrović 2022-yilgi mavsumda Jizzax klubi bilan shartnomasini 2 yilga uzaytirdi.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi oʻrin sohibi: 2021

## Manbalar

## Havolalar

* Milan Mitrović OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Milan Mitrović Transfermarkt saytida futbolchi profili
* Milan Mitrović Soccerway saytida futbolchi profili
* Milan Mitrović Footballfacts saytida futbolchi profili
Antik davrda Xorazm

**[[Xorazm|Xorazmiya]]** – Gʻarbiy Oʻrta Osiyodagi qadimiy davlat boʻlib, ushbu davlatning qachondan boshlab barpo etilgani noaniq. Uning markazi hozirgi Turkmaniston va Oʻzbekiston hududidagi keng choʻllar bilan chegaradosh Amudaryo boʻyidagi Xorazm vohasi edi.
## Tarixi
Ushbu davlat haqidagi birinchi maʼlumotlar miloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlgan. Xorazmiya zardushtiylik dinining ilk markazlaridan biri boʻlgan. Miloddan avvalgi 588-yilda shahar aholisi Zardushtiylik diniga eʼtiqot qilgan. Zardushtiylikning muqaddas kitobi boʻlmish „Avesto“da Xorazmiya haqida soʻz boradi. Shuningdek, mamlakat vaqtincha Ahamoniylar imperiyasining poytaxti boʻlgan. Ushbu davlat boshqa Oʻrta Osiyo hududlari qatori Kir II tomonidan bosib olingan. Doro I saroy qurilishi uchun qilingan qoʻlyozma manbada Xorazmiya ham boshqa fors hududlari orasidagi viloyat sifatida koʻrsatilgan. Hozirga kelib ushbu qadimiy shahardan 400 ga yaqin aholi turar joy qoldiqlari topilgan.

Arxeologiyada ushbu davr antik arxaik davr deb ataladi. Ushbu yodgorliklar miloddan avvalgi VII-IV asrlarga oid. Arxeologlar tomonidan Koʻzaliqir shahri qisman qazib olingan boʻlib, uning maydoni 25 gektar va ushbu shahar oʻz saroyiga ega boʻlgan. Bu joy VII-VI asr boshlarida gullab-yashnagan. Yana bir arxeloglar tomonidan topilgan shahar Qoʻyqirilgan qal’adir. Topilmalar orasida temir qurollar, bronzali kamon oʻqlari va 24 ta yogʻoch idishlar bor. Qal'aliqirda miloddan avvalgi 400-yillarga oid saroy topilgan. Bino hech qachon qurib bitkazilmagan. Bu esa Xorazmiyadagi ayrim shahar binolari qurib bitkazilmay turib Fors imperiyasi qoʻliga oʻtib ketganini anglatadi.

## Manbalar
Juma masjidi minorasi

**Juma masjidi minorasi** – Xivadagi, tarixiy eski Ichan qalʼa shahridagi minora. Juma masjidi tarkibiga kiradi va YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga olingan. Juma masjid minorasi Ota darvoza va Polvon darvozani bogʻlovchi koʻcha markazida Juma masjidning shimolida joylashgan. Pishiq gʻishtdan ortiqcha hashamsiz qurilgan. Ayrim joylarida koshinlardan belbogʻ shaklida bezak berilgan.

## Bino
Minora Juma masjidining shimoliy tomonida joylashgan. Minora pishiq gʻishtdan bino qilingan. Turli xil bezaklarga ega. Poydevor qismida minoraning diametri 6,2 metrni tashkil qiladi. Balandligi 42 metr. Tepasi muqarnas va gumbazli sakkiz kamarli chiroq uslubida belgilangan. Minora 17-asrda eski minora oʻrniga qurilgan. Bir asr oʻtgach, 18-asr oxirida eski minora qulab tushgan. Qurilish ishlari Xiva xoni Avaz Muhammad inoq hukmronligi yillarida (hukmronligi 1790-1804) uning roziligi bilan xonlikdagi obroʻli shaxslardan biri boʻlgan Abdurahmon Mehtar tomonidan, uning  xayr-ehson qilingan puli bilan Juma masjidining yonida qaytadan barpo etilgan. Masjid taxminlarga koʻra 1788-yilda qurilishi boshlangan. Minora qurilishi ham shu davrga toʻgʻri keladi. Minora yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Tepasiga sharafa va gʻishtdan dandana xoshiya belbogʻlar ishlangan.

Xivada bir-biridan 200 metr masofada sharqdan gʻarbga qarab choʻzilgan masofada beshta minora bor. Juma masjidining minorasi ushbu besh minoraning markazida joylashgan. Juma masjidi minorasidan gʻarbda Kalta Minor va Shoh Qalandar Bobo majmuasi minorasi, sharqda Said Sholikorbiy majmuasi minorasi va Polvon qori minorasi joylashgan.

Minoradan    muazzin kuniga besh mahal   azon aytib, xalqni namozga chaqirgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* Alexey Arapov: Die historischen Denkmäler Usbekistans. Taschenkt·Samarkand·Buchara·Chiva·Shahrisabz. SMI-ASIA, Taschkent 2016, , Chiva, S. 92.
Oltintoshiylar sulolasi

**Oltintoshiylar sulolasi** – 1017-yilda taxtdan agʻdarilgan Maʼmuniylar oʻrnini egallagan musulmon sulola boʻlib, Xorazmni poytaxt Gurganjdan boshqargan va eski „Xorazmshoh“ unvonini olgan uchinchi turk hukmdori edi. Sulola asoschisi Oltintosh kuchli Gʻaznaviylarning shohi sifatida rasman hukmronlik qilgandan soʻng, ikki vorislari uning hukmronligiga qarshi ochiqdan-ochiq isyon koʻtargan. Bu vaziyatdan soʻng Xorazmga tobe boʻlgan saljuqiylar mustaqillikka erishgan. Ammo 1041-yildayoq Xorazm oʻgʻuzlar hukmdori Shoh-Malik (Shah-Malik) tomonidan bosib olingan va Oltinshohiylar hukmronligi bartaraf etilgan.
## Abu Said Oltintosh (1017—1032-yillar hukmronligi)
Gʻaznaviylik Sulton Mahmud (998—1030-yillar hukmronligi) Xorazmni 1017-yil iyulida nihoyat oʻz imperiyasi tarkibiga qoʻshib, boy vohadagi soʻnggi hukmron sulola boʻlmish Maʼmuniylar sulolasini agʻdarib tashlagach, Xorazmga oʻzining noibini vaqtinchalik boshqaruvchi etib tayinlagan. Abu Said Oltintosh Gurganjda hokim etib tayinlangan va shuning uchun unga Xorazmshoh unvonidan foydalanishga ruxsat berilgan. Sebuk-Tiginning sobiq gʻulomi boʻlgan Oltintosh Xorazmni zabt etishdan oldin ham Hirot hokimi va isteʼdodli sarkarda sifatida alohida obroʻga ega boʻlgan. Shu bilan birga Balx jangida (1008-yil) qoraxoniylarga qarshi kurashgan. Xorazm kabi boyliklarga boy chekka viloyatning qobiliyatli hukmdori boʻlish unga butun maʼmuriy va strategik mahoratini ochib berishdan iborat boʻlib, tez orada uni mintaqada kuchli shoh boʻlib yetishishiga omil boʻlgan.

Mahmud va Mas’ud oʻz noiblarining faoliyatiga shubha bilan qarashgan. Biroq, Oltintosh oʻzining boy qudrati va amalda mustaqilligiga suyangan holda oʻn besh yillik hukmronligi davrida hech qachon ochiqdan-ochiq isyon koʻtarmagan va Gʻaznaviylar hukmronligini hamisha tan olgan. U sodiq noib sifatida Mahmudni Balx yaqinidagi navbatdagi jangda (1019-yil) qoraxoniylar ustidan qozongan gʻalabasi bilan darhol tabriklagan. U bilan (ikkinchi hukmdor sifatida) Qoraxoniy Ali-Teginga qarshi yurishda qatnashgan. Keyinchalik Tegin Transoksoniyaga joʻnab ketgan va oʻsha paytda Gʻaznaviylar sultoni va uning qoraxoniy ittifoqchisi Qodirxon Yusuf oldiga elchi sifatida (1025-yil) ham borgan.
## Manbalar
Uteu Xudoybergenov

**Uteu Xudoybergenov** (, 1901-yil, Rossiya imperiyasi Turkiston viloyati, Qayrat qishlogʻi – 1956-yil, Qozoq SSR, Aqtoʻbe viloyati Irgiz viloyati Qumtoʻgʻay, SSSR) – Qorasoy kolxozi raisi, Qozogʻistonda kolxoz qurilishi tashkilotchilaridan biri, rahbar qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

## Biografiyasi

1901-yilda Qayrat qishlogʻida (hozirgi Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston) koʻp bolali oilada tugʻilgan. Yoshligidan choʻponlik bilan shugʻullangan. 1930-yillar boshida ocharchilik tufayli Qozogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Aqtoʻbe viloyatining Irgiz tumaniga koʻchib oʻtgan. 1930-yillar viloyatiga koʻchib kelgan (1936 yildan.

Qozogʻiston SSR). 1932-yilda u Kommunistik partiyaga qoʻshildi. Viloyat partiya komiteti va Olmaotada sovet ishchilari uchun qisqa muddatli kurslarni tamomladi. 1931—1934-yillarda Irgiz viloyat kooperativ jamiyatida ishlagan. 1934-yilda Jabasak qishlogʻidagi qishloq kengashi raisi etib saylandi. 1939—1942-yillarda Irgiz viloyat plan komissiyasi raisi lavozimida ishlagan, u 8 oylik kurslarni tamomlagan. 1945—1946-yillarda Aqtoʻbe viloyati Oʻzinkoʻl qishlogʻi qishloq kengashi raisi boʻlgan. 1946-yilda Qorasoy kolxoziga rais etib tayinlanadi. 1934—1946-yillarda Uteu Xudoybergenov mehnatkashlar deputatlari Uzunkoʻl, keyin Jobasak, Shetirgiz ovullari ijroiya qoʻmitalari raisi boʻlgan.

1946-yildan Aqtoʻbe viloyati Irgiz tumanidagi „Qorasoy“ kolxozining raisi boʻlib ishlagan. Xudoybergenov rahbarligida kolxoz rejali koʻrsatkichlarni ortigʻi bilan bajardi, chorva mollari soni ikki baravar koʻpaydi.

1947-yilda kolxozning 71 bosh ot zotlari 71 bosh sigir boqdilar.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 23-iyuldagi farmoni bilan yuqori mukofot olgan.1947-yilda chorvachilik mahsuldorligi boʻyicha Xudaybergenov Uteu sotsialistik mehnat unvoniga sazovor boʻldi.

SSSR Oliy Kengashining 3 va 4-chaqiriqlari deputati etib saylangan. Ikkita Lenin ordeni va SSSR medallari bilan mukofotlangan.

## Mukofotlar
Uteu Xudoybergenov Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948) va ikki marta Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Sariq sassiqko‘zan

**Sariq sassiqkoʻzan** (lot. *Mustela eversmanii*) – suvsarsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi hayvon.

Markaziy Osiyoda yashaydigan suvsarlarning bir turi hisoblanadi. Keng tarqalgani, bir qator qoʻriqlanadigan hududlarda uchraydiganligi va yashash muhiti oʻzgarishiga sabrliligi tufayli u Qizil kitobga eng kam xavf ostidagai hayvonlar qatoriga kiritilgan. U odatda och sargʻish rangga ega boʻlib, oyoq-qoʻllari qoramtir va yuzida qora qashqasi bor. Oʻzining qarindoshi boʻlmish yevropada tarqalgan sassiqkoʻzanga nisbatan kattaligi jihatidan kattaroq va bosh suyagi ancha mustahkam tuzilgan.

Sariq sassiqkoʻzan koʻchmanchi hayvon boʻlib. Oʻljasi, asosan, yersichqonlari qirib bitirmaguncha, odatda, faqat bir hududda yashashadi. U martdan maygacha juftlashadi va odatda ikki yoshda voyaga yetadi, umri davomida uch martadan oltita martagacha tugʻadi.

## Tavsifi
Sariq sassiqkoʻzanlar tashqi tuzulishi jihatdan nisbatan Yevropadagi turlariga juda yaqin, ammo uning tanasi qisqaroq va tuklari ancha uzunroq hisoblanadi. Dumi qisqa boʻlib, tanasi uzunligining uchdan bir qismini tashkil qiladi. Uning toʻrt juft soʻrgʻichlari va yaxshi rivojlangan anal bezlari bor, ular oʻzini himoya qilish uchun purkaladigan oʻtkir sassoq hidli suyuqlik hosil qiladi. Erkaklarining tana uzunligi oʻrtacha 320&nbsp;mm dan 562&nbsp;mm gacha boʻladi, urgʻochilar esa oʻrtacha 290&nbsp;mm dan 520&nbsp;mm gacha boʻlishadi. Erkaklarning dumi uzunligi 80–183&nbsp;mm, urgʻochilar uchun 290–520&nbsp;mm ni tashkil qiladi. Vazni esa erkaklariniki 2,0&nbsp;kg gacha, urgʻochilar esa 1,4&nbsp;kg gacha boʻlishi mumkin.

## Soni
Tekisliklarda tabiatan kam sonli, togʻ yonbagʻirlaridagi yashash joylarida juda kamyob. Hozirgi vaqtda tarixiy arealning 60% dan ortigʻi qishloq xoʻjaligi maqsadida oʻzlashtirib boʻlingan, tur faqatgina oʻzlashtirilmagan tuproqli choʻl va togʻ yonbagʻirlarida saqlanib qolgan. Uzoq muddatli qish paytida tur soni koʻp jihatdan ozuqa bazasi – kemiruvchilar soniga bogʻliq.

## Tarqalishi
Sariq sassiqkoʻzan gʻarbda Yevropadan tortib janubiy Rossiya, shimoliy Gruziya, Qozogʻiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston, Tojikiston va Qirgʻiziston orqali Moʻgʻuliston va gʻarbiy Xitoygacha tarqalgan. 2014-yilda u Nepalning Annapurna qoʻriqxonasi hududida 5050 m balandlikda qayd etilgan.

## Oʻzbekistonda tarqalishi
Ustyurt (Qoraqalpogʻiston), Qizilqum sahrosi, Mirzachoʻl (Jizzax) va Qarshi choʻli (Qashqadaryo), Zarafshon daryosining vodiysi, Amudaryo va Sirdaryo, Buxoro va Samarqand vohasida tarqalgan.

## Manbalar
Shahsenem

**Shahsenem** (shuningdek: **Shah-Senem, Suburni;** ) – Turkmanistonning qadimiy va oʻrta asr shahri boʻlib, uning manzilgohi mamlakatning Toshoʻgʻuz viloyatida, Koʻhna Urganchdan 90 km janubi-gʻarbda joylashgan. Ilgari Xorazm tarkibiga kirgan.

## Nomi
Shaharning soʻnggi yillardagi nomi – 11–13-asr boshlarida – *Suburni (*), turkman tilidan tarjima qilingan „suv cheti“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
Bu yerda qadim zamonlardan beri (miloddan avvalgi 1-ming yillik oxiri) kichik mustahkam shahar boʻlgan. V-VIII asrlarda shahar tashlab ketilgan. Ilk islom davrida u tanazzulga yuz tutgan deb ishoniladi.

11-asrda Xurosonga karvon yoʻlidagi eng janubiy Xorazm posti sifatida qayta tiklandi va mustahkamlandi.

IX—XII asrlardagi Oʻrta Osiyo shaharlarida keyingi shaharlardan farqli oʻlaroq, yagona reja asosida yaratilgan yirik meʼmoriy ansambllar boʻlmagan.

## Shahar qurilishini rejalashtirish
Sunʼiy (qadimiy) maydonchada koʻtarilgan koʻpburchak shahar kanallar, dalalar, yer va kulolchilik ustaxonalari xarobalari izlari boʻlgan choʻl hududida joylashgan. Uning maydoni 56 700 kvadrat metrni tashkil etadi, ikkita taxta devorining umumiy uzunligi taxminan 1 kilometrni tashkil etadi va ularning balandligi hali ham deyarli 15 metrga yetadi. Devorlarning chiqib turuvchi burchaklari dumaloq minoralar bilan mustahkamlangan.

Shaharning deyarli markazida, ikki metr balandlikda monumental bino joylashgan boʻlib, undan balandligi 6 metr boʻlgan toʻrt kvadrat ustunlar saqlanib qolgan.

Asosiy qalʼadan 200 metr uzoqlikda oʻlchami 375x345 m boʻlgan toʻgʻri burchakli shaharcha boʻlib, u Shahsenem bogʻlari deb ataladi. Koʻrinib turibdiki, boʻsh devor bilan oʻralgan bogʻlar bor edi.

Shaharda qazilgan yagona monumental bino katta va ehtimol u juma masjididir.

## Manbalar