NATO

**NATO**, **Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkiloti** (, NATO; , OTAN) – Yevropa, Amerika Qoʻshma Shtatlari hamda Kanada kabi koʻpchilik mamlakatlar birlashgan jahondagi eng yirik harbiy va siyosiy jamlanmasi, va „Yevropani tashqi taʼsirlardan himoya qilish“ uchun ushbu tashkilotga 4-aprel kuni 1949-yil AQShda asos solingan. Tashkilot yaratilgan paytda 12 ta mamlakat aʼzo boʻlgan, hozirgi kunda esa aʼzolar soni 32 taga yetgan.

## Tashkilot maqsadi
Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkilotiga qoʻshilgan mamlakatlar 1949-yilda tinch aholi xavfsizligini mustahkamlash maqsadida Shimoliy Atlantika mintaqasidagi davlatlar bilan birlashishga qaror qilishgan. Ittifoqqa aʼzo mamlakatlar yaxlit mudofaa tizimini yaratish va dunyo xavfsizligini saqlashni oʻz oldilariga maqsad qilishgan.

2010-yilda NATO „*Zamonaviy mudofaaning ilgʻor ishtiroki“* nomli strategik hujjat uchta muhim vazifalarni taqdim etdi, bular: jamoaviy mudofaa, inqirozni oldini olish va hamkorlik asosida xavfsizlikni kuchaytirish.

## Tuzilishi
NATO hozirgi kunda tarkibida 32 mamlakatni birlashtirgan tashkilotdir. Ushbu tashkilot qamrovida yuzlab qoʻmitalar, guruhlar, xizmat boshqaruvlari yoki harbiylar va fuqarolarishtirokidagi  rejalashtirish boʻlinmalari mavjud. Shuning bilan birga, tashkilot tarkibida mutaxassislarni tayyorlash va tayyorgarlikdan oʻtkazish oʻquv markazlari faoliyat koʻrsatadi. NATO zarur qarorlar yoki choralar koʻrish shartnomalarini qabul qilish uchun mamlakat aʼzolarini ikki toifaga ajratadi – *vositachilar* hamda *zahiralar guruhlari.* Uchrashuvlar oʻtkazish va boshqa vazifalar yechimlarini tashkilotga aʼzo mamlakatlarni umumiy manfaatlari va qarashlarini inobatga olgan holda koʻrib chiqadi. Doimiy barcha operatsiyalar oʻtkazilish uchun mablagʻlar, tashkilot ostidagi harbiylarga, zarar koʻrgan fuqarolarga NATO budjetidan pul ajratiladi. Moliyaviy holat jarayonda qatnashayotgan mamlakatlar bilan birga hal qilinib, NATO budjeti shu asosda shakllantiriladi.

## Yadroviy barqarorlik guruhi
NATO davlatlarining *mudofaa vazirlari* va *mudofaa rejalashtirish qoʻmitasi* a’zolari ishida qatnashadiganlar baʼzi muhim hollarda yoki favqulodda vaziyatlarda **yadroviy rejalashtirish guruh**i tarkibida uchrashadilar. Bu guruh aʼzolari yigʻilganda yadroviy siyosat xavfsizlik, himoya, axborot tizimlari, boshqaruv, yadroviy qurollar keng muhokama qilinadi hamda amaliy choralar belgilanadi.

## Oliy darajali guruh
Bu guruh NATOning yadroviy siyosat va rejalashtirish masalalari bo‘yicha *oliy konsultativ organ* sifatida ish yuritadi. Shuningdek, NATOning eng muhim masalalarni koʻrib chiqishda bu guruh asosiy rol oʻynaydi.

## Tezkor tahliliy guruh
NATOga a’zo davlatlar rahbarlari ilk bor 1999-yilning aprel oyida Vashingtondagi uchrashuvida Bolqon, Somali, Gaiti va ushbu harakatlar ichki norozilik va tanqidlarga sabab bo‘layotgani ta’kidlangan. Ushbu holatdan soʻng 1990-yilda jahonning har bir burchagida tanilgan NATO tashkiloti tahlilchilari NATOning bu harakatlarini Shimoliy Atlantika kuchlarining behuda sarflanishi deb baholashdi. Shuning uchun hozirgi vaqtlarda ushbu tahliliy guruh NATO va Yevropa davlatlari siyosatini ochiq va tahliliy tarzda o‘rganmoqda. Tahliliy guruh aʼzolari bosh kotib oʻrinbosarlarining nazorati ostida bir necha haftada bir marta yigʻilib, so‘nggi xalqaro voqealarni tahlil qiladilar va ularga qarshi maxsus choralar qabul qilinadi.

## Yuqori bosh qoʻmondonlik
**NATO tarkibidagi yuqori bosh qo'mondonlik organi** tashkilot doirasida amalga oshiriladigan barcha harbiy amaliyotlar va hududlardagi barqarorlikni saqlash uchun bevosita javobgardir. Bu organ javobgarlikni oʻz boʻyniga olgani bois NATOdagi siyosiy va harbiy savollarga javob berish hamda tegishli tavsiyalarni joriy etish huquqiga ega. **Yuqori bosh qoʻmondonlik** organi bir vaqtning oʻzida aʼzo mamlakatlar bosh kotiblari taʼsiridan erkin holda ish yuritadi va milliy darajadagi masalalarga yechim topishga mas'uldir. 
## NATO maslahatdoshlari Organi

Shimoliy Atlantikaning shartnomasi binoan NATO tashkilotga aʼzo davlatlarning doimiy vakillardan iborat boʻlgan **Maslahat organi** faoliyat yuritadi. Ushbu organ vakillari maʼlum vaqt oraligʻida yigʻilish eʼlon qilib, oldiga qoʻyilgan muammolarning yechimini muhokama qilish uchun toʻplanishadi.

Bu Maslahat organiga aʼzo boʻlgan mamlakatlarning Tashqi ishlar vazirlari (kamida yiliga ikki marta), mudofaa vaziri (zaruriy hollarda) va boshliqlari hamda NATO rasmiylari ham qatnashishadi. NATO Maslahat organi uchrashuvlarida tashkilotning olib borayotgan ishlari strategiyasi va asosiy ustuvor yo'nalishlar belgilab olinadi. Ushbu organ NATO olib borayotgan faoliyatini aʼzo mamlakatlar qarashlari va deklaratsiyalari asosida muvofiqlashtiradi, yuzaga kelgan muammolarni hal qiladi va asosiy siyosiy-harbiy qarorlarni ishlab chiqish vakolatiga egadir. NATOga aʼzo mamlakatlar teng huquqli hisoblanadi. Maslahat qoʻmitasi yigʻilishlari odatda keng dumaloq stol atrofida oʻtkaziladi va unda barcha masalalar umumiy kelishuv asosida bir ovoz bilan hal qilinadi.

NATOning doimiy bosh kotibi bu organga raislik qiladi va elchining katta yordamchisi sifatida ish yuritadi. NATO maslahat organi raisi har yili oʻtkaziladigan alifbo tartibi yoʻli bilan tashqi ishlar vaziri darajasida saylanadi. Organ tashkilotning faoliyatini muvaffaqiyatli olib borish va barcha strukturalarini yaratish uchun masʼul etib tayinlangan. Ushbu Maslahat organi yechimlari yigʻinlarida ishtirok etgan raislar oʻrinbosarlari, ularning maslahatchilari va konsultantlari, javobgarlik qoʻmitalari ishtirokida hamda iyerarxiya tartibidagi aniqliklar orqali koʻrib chiqiladi. NATO maslahat organining konsultativ boʻlimi, bunda ishtirok etgan barcha mamlakatlar vakillari va bosh kotib qoʻl ostidagi yordamchilar siyosiy savollar boʻyicha Siyosiy qoʻmitaga yondashib, muammolar oʻzaro baham koʻriladi.

## Shaxsiy ishtirokchilik rejasi ishtirokchilari

## „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“

NATO tashkilotga aʼzo boʻlgan Yevropa mamlakatlardan tashqari yana bir nechta davlatlar bilan bitim tuzdi va bu bitimni **Tinchlik yoʻlida hamkorlik** nomi bilan atadi.

„Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ ishtirokchilari: Avstriya, Ozarbayjon, Armaniston, Belarus, Bosniya va Gertsogovina, Gruziya, Irlandiya, Qozog'iston, Qirg'iziston, Makedoniya, Malta, Moldova, Rossiya, Serbiya, Tojikiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston, Ukraina, Finlandiya, Chernogoriya, Shvetsariya, Shvetsiya.

## Nato Harbiy Qoʻmitasi
NATOning eng oliy harbiy yurishlarni oʻtkazadigan maxsus Nato harbiy qoʻmitasi mavjud boʻlib, qoʻmita quyidagilardan iboratdir: •tashkilotga aʼzo mamlakatlarning oliy unvondagi harbiylari, •qoʻmondonlar, •Islandiya fuqarolar raisi (harbiy kuchga ega emasligi sababli).

Qoʻmita harbiy muammolarini oliy kengash bilan muhokama qilish uchun yiliga ikki marotaba yigʻiladi.

Harbiy qoʻmita vujudga kelishida NATO oʻzining harbiy tartibini uchga boʻldi va, ular quyidagilardan iborat:
* Yevropadagi ittifoqning yuqori qoʻmondonligi. (u asosan ittifoqga aʼzo davlatlar qoʻmondonlarining hamfikrligi ostida ish yuritadi).
* Atlantika okeani qoʻmondonligi (u Atlantika ittifoqining yuqori qoʻmondonligi tomonidan boshqariladi).
* Kanal qoʻmondonligi (bu yerda La-Mansh boʻgʻozi nazarda tutilyapti). Ushbu qoʻmondonlikka barcha harbiy flot armiyasi va suv osti kuchlari xizmat qiladi.
NATO harbiy qoʻmitasining *vazifasi* itttifoq mamlakatlari orasida, qolaversa dunyo davlatlari orasida oddiy aholi tinchligini birdamlik sifatida saqlash rejalarini takomillashtirish va bu ishlarni amaliy ravishda jonlashtirishdan iboratdir. Yevropa yuqori bosh qoʻmondonlini Nato oliy qoʻmondonligi (asosan amerikalik qoʻmondonlar) *nazorat qiladi*. Bu qoʻmondonlikga uch Yevropa harbiy teatr qoʻmondonligi nomini olgan koloniyalar boʻysinadi:
* Shimoliy Yevropa qoʻmondonligi
* Markaziy Yevropa qoʻmondonligi
* Janubiy Yevropa qoʻmondonligi
Ushbu choralar orasida harbiy qoʻmita muammolarini NATO maslahatdoshlar qoʻmitasi tomonidan koʻrib chiqiladi.

## NATO aʼzolari

## Mudofaalar rejalashtirish qoʻmitasi
Tashkilotda 1967-yilning dekabridan Oliy harbiy va siyosiy organ rukni ostida **Mudofaalar rejalashtirish qoʻmitasi** tashkillashtirildi. Ushbu organ oʻzining qamrovliligi jihatdan *Maslahat organi* bilan teng huquqlidir. Bu qoʻmita alyansning oliy harbiy hukumati sanaladi hamda strukturasi doimiy aʼzo davlatlar raislaridan tarkib topgan boʻlib, kamida ikki yilda bir marta harbiy aloqalar bilan xavfsizlikni taʼminlash borasidagi savollarni muhokamalash uchun mudofaa vazirlari orasida oʻzaro yigʻinlar uyushtirilib, barcha masalalar hal qilinib turiladi. Qoʻmita NATOga aʼzo mamlakatlarni umumiy xavfsizligini taʼminlash va yuksaltirish nuqtai nazarini NATOning siyosiy hukumatiga tavsiya qilib keladi. Mudofaalar rejalashtirish qoʻmitasi har yillik shahar va mamlakatlar miqyosida tinch aholini xavfsizlik bilan taʼminlashga tayyorgarlik samaradorligini oshirishiga koʻmaklashadi. Inqiroz yuz berganda yoki jang vaqtida qoʻmita urush holatini baholash maslahatini taklif etib, harbiy kuchlardan foydalanilishi va yangi qoidalar ishlab chiqishni nazorat qiladi. Ushbu qoʻmita qarorlari bilan NATOning yuqorida sanab oʻtilgan masalalari tez hal boʻlibgina qolmay, shu bilan birga qoʻmita ishtirokidagi tayyorgarliklar, yechimlarning qabul qilinishi katta ahamiyatga molikdir.

## Bosh shtab
Bosh shtab NATOning harbiy qoʻmitasi raislari va yuqori bosh qoʻmondonlik organi bilan birga oliy harbiy namoyandachilar hamda qurolli kuchlar ittifoqi sifatida NATO bosh qarorgohida oliy pogʻonalardan oʻrin olishgan. U Birlashgan ittifoq doirasida Yevropa mintaqasidagi ikki qoʻmondonlikni oʻz maqsadlariga yoʻnaltiradi.
* Shimoliy Yevropaning birlashgan kuchlari:
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
Asosiy qarorgoh Niderlandlarning Brunsam shahrida joylashgan;
* Janubiy Yevropaning ittifoq kuchlari:
# 
# 
# 
# 
# 
Asosiy qarorgoh – Italiyaning Neapol shahrida joylashgan.

Atlantikaning oliy qoʻmondonligi besh asosiy boʻlinmalardan iborat:
* Sharqiy Atlantika,
* Gʻarbiy Atlantika,
* Janubiy Atlantika,
* Zarba beruvchi flot,
* Suvosti kemalarining birlashgan qoʻmondonligi.

## Xalqaro harbiy shtat
Harbiy qoʻmitaga izchillik borasida **xalqaro harbiy shtat** yordam beradi va u maxsus harbiylardan tashkil topgan boʻlib, davlat ishlarini toʻgʻri yoʻnaltirish qoidasi bilan NATO asosiy qarorgohida faoliyat yuritadi. Ushbu qoʻmita NATOning yechimlarini tahlil qilib tayyorlaydi hamda harbiy hamkorlikni tashkilot aʼzolari oʻrtasida uchinchi ishtirokchi sifatida bitim tuzadi (bu yerda NATOning namoyandalari va unga aʼzo mamlakatlardan tashqari alohida keltirilyapdi). 2002-yilda shtat ishtirokidagi faoliyatda 16 mingga yaqin odam qatnashgan. Xalqaro harbiy shtat hay’ati NATO aʼzolari tomonidan tavsiya qilingan davogarlarni Harbiy qoʻmita yordamida saylangan toʻrt yulduzli qoʻmondon tomonidan boshqariladi. Ushbu qoʻmondon oʻziga boʻysinadigan beshta vitse-direktorlarga ega. Ularning har biri tegishli shtab ostida boʻlingan javobgarliklarga maʼsuldir (yaʼni rejalar va siyosat borasida, tahliliy amaliyotlar, bitimlar, mintaqalar xavfsizligi, qurolli va harbiy zahiralar). Shtab maslahatchilar guruhi, konsultantlar va nazoratchilarga ega.

## Iqtisodiy qoʻmita
Mamlakatlar orasida hamma taraflama hamkorlik maqsadlarini hayotiylashtirish va NATO masalalariga oid shartnoma yaratish Iqtisodiy qoʻmita tomonidan oʻz boʻyniga olingan va ushbu qoʻmita aʼzolari mamlakatlar orasida qiziqtirgan savollar yaʼni iqtisodiy rivojlanish hamda xavfsizlikni taʼminlash maqsadi va mudofaaga qobiliyatli mamlakatlar orasida oʻtkaziladigan forumlarni koʻrib chiqadi. Bu qoʻmita tabiy jihatdan iqtisodiy hamkorlik masalalarini muhokama qilishda keng dunyoqarash va sharoit vaziyatlarini mudofaa qobiliyatiga tayyorlash nigohi bilan nazar soladi (budjetdagi harbiy chiqim mablagʻlari, mudofa komplekslari sanoati rivojlanishi, mudofa rejalarini amalga oshirish uchun muhim zahiralar bilan taminlash va hokazo). Bu masalalar doirasiga kiradigan savollar boʻyicha har yili NATO tashkilotchilari orasida oʻrtaga tashlanib iqtisodiy muammolar va xom-ashyolar borasida muhokamalar qilinib tadbiq qilinadi. Bunday yigʻinlarni tayyorlash va oʻtkazishga Iqtisodiy qoʻmita rahbarlik qiladi.

## Qoʻmondonlik kotibi

Deyarli kun ora NATOning barcha qoʻmitalari faoliyatidagi xalqaro kotibiyat yigʻinini hokimiyatda tayinlangan aʼzo **Qoʻmondon kotibi** boshchiligida tashkillashtiriladi.

**Qoʻmondonlik kotibi** bir vaqtning oʻzida NATO maslahatdoshlar organi raisi, mudofalar rejalashtirish qoʻmitasi, yadroviy rejalar guruhi hamda NATOning boshqa barcha qoʻmitalarning rasmiy raisi vazifasiga tayinlangan. Ushbu shaxs muhokamalarni harakatlantirish va tashkillashtirish, shu bilan birga amalda tadbiq qilish choralarini uning echimi va dunyoqarashiga asoslanib koʻrib chiqiladi. Qoʻmondonlik kotibining oʻzi NATO doirasidagi aʼzo mamlakatlar muammolarini muhokama qilishi, bahslar bilan oʻrtoqlashishi, oʻzining shaxsiy xizmatidan foydalanishi va qabul qilingan qarorlarni taqdim qilish borasida tegishli huquqlarni qabul qiladi. U NATOning tashqi koʻlamligi borasida asosiy raisi va alohida hokimiyat yoki jamiyat bilan aloqa qiladigan targʻibotchisi sanaladi. Baʼzi bir holatlarda **bosh kotib** oʻz oʻrnida boʻlmaganida, uning vazifalarini vaqtincha barcha qoʻmitalarning oʻrta darajadagi raisi, yaʼni **bosh kotib oʻrinbosari** egallab turadi.

Qoʻmondonlik kotibining boshqaruv vakolatiga xalqaro hamkorlar, Qoʻmondonlik kotibining xizmati uchun ajratilgan besh operatsiya boʻlimi, boshqarma xizmati va moliyaviy nazorat xizmatlari kiradi va qaʼtiy qoidalarga rioya qilib erkin foydalanish huquqiga ega. Bu boʻlimlarning har biriga Qoʻmondonlik kotibining yordamchilaridan biri rahbarlik qiladi. Yordamchi esa asosiy qoʻmita javobgarligi boʻlimining raisi hisoblanadi. Qoʻmondonlik kotibi NATO tashkilotining yuritayotgan ishlariga vazirlar darajasida ado etuvchi kotib sifatida javobgarlikni oʻz boʻyniga oladi.

NATOning ish yuritadigan rasmiy tillari ingliz tili va fransuz tilidir.

NATO mahkamasi qarorgohi Belgiya poytaxti Brussel shahridan oʻrin olgan.
## Stoltenberg siyosati

NATOning yangi rahbari Yevro-Atlantika ittifoqi turli tomonlardan yangi tahdidlar bilan yuzlashayotgani haqida ogohlantirgan.Afinada Yunoniston Bosh vaziri Antonis Samaras bilan koʻrishgan Yens Stoltenberg Rossiyaning Ukrainadagi xatti-harakatlarini hamda Iroq va Suriyadagi janglardan vataniga qaytayotgan xorijlik jangarilarni Yevropa uchun yangi tahdid manbalari deya sanagan.

Antonis Samarasga koʻra, Rossiya bilan toʻliq harbiy hamkorlikni qayta tiklash hozir imkonsiz, ammo Moskva bilan muloqotni davom ettirish kerak, deya oʻz fikrini qayd etgan.

Rossiya harbiy samolyotlarining Yevropa osmonida faollashishi ortidan NATO harbiy hozirligini oshirayotgani haqida xabar bergan.
Stoltenbergning aytishicha, ittifoq Boltiq, Shimoliy va Qora dengizlar uzra Rossiya amalga oshirayotgan havo reyslarini yaqindan kuzatib bormoqda.
NATO Bosh kotibi Yens Stoltenbergning aytishicha, Rossiya Ukraina ichida va chegarasida harbiy kuch toʻplab, ilgʻor uskuna va havo mudofaasi tizimlarini oʻrnatmoqda degan fikrlarni yuritgan. Stoltenberg Moskvadan qoʻshinlarini ortga qaytarishni soʻrab, Ukraina sharqidagi ixtilofni tugatishga hissa qoʻshishga chaqirgan. Gʻarb nazarida Kreml isyonchilarni qoʻllab-quvvatlagan degan farazlar boʻlgan. Moskva bu daʼvolarga javoban har doim ayblovlarni inkor etgan. Ukraina Mudofaa vazirligi 2014-yilning 16-noyabridan to 18-noyabriga qadar Ukraina gʻarbida sodir boʻlgan toʻqnashuvlarda besh askarini yoʻqotganini, sakkiz nafari yaralanganini maʼlum qilgan.Olmoniya Tashqi Ishlar vaziri Frank-Valter Shtaynmeyer Ukraina hukumati va isyonchilarni 2014-yilning sentabr oyida Minskda imzolangan tinchlik shartlarini bajarishga chaqirgan.Birlashgan Qirollik Tashqi Ishlar vaziri Filip Xemmondning fikricha, tinchlik bitimini imzolagan Rossiyaga uning majburiyatlarini eslatib turish kerakligini taʼkidlagan.Ukraina Bosh vaziri Arseniy Yatsenyuk nazarida Ukraina va Rossiya rasmiylari neytral hududda masala boʻyicha muzokara qilishi lozimligini taʼkidlagan boʻlsa, Kreml bunga javoban Kiyevni sharqdagi isyonchilar bilan muloqotga chorlagan.Ukraina Prezidenti Petro Poroshenkoning Olmoniya matbuotiga aytishicha, kerak boʻlsa, Ukraina Rossiya bilan keng qamrovli urushga tayyorligini yashirib oʻtirmagan.

## Sovet Ittifoqi, Rossiya
1949-yili Bitimning tuzilishida Sovet Ittifoqi deputatlari orasida mamlakatning xususiy xavfsizligiga rahna solmoqchi degan fikrlar yuritilgan. 1949-yili va 1954-yillarda Berlin shahrida AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya kabi mamlakatlarining tashqi ishlar vazirlari va SSSR mahkamasi raislari oʻrtasida boʻlib oʻtgan yigʻilishda NATOni mudofaa borasida haddan ziyod chuqurlashib ketgan tashkilot sifatida Sovet Ittifoqi tomonidan tanqid qilingan. Keyinchalik oʻzining tashqi aloqalarini mustahkamlash uchun alyans bitimiga aʼzo boʻlib shu bilan birga NATOga aʼzo barcha mamlaktlarni SSSR bilan hamkorlik qilishiga chaqiradi va oradan bir necha yillar oʻtib hech bir asossiz ushbu hamkorlik bekor qilingan. NATOning xatti harakatlariga javoban Sovet Ittifoqi Yevropa taʼsirini oʻzining ravnaqi yoʻlida bartaraf etish uchun 1955-yil davlat ichidan harbiy blokni Sovet Ittifoqi yuritayotgan siyosatni tahlil etish borasida Varshava shartnomasini tuzadi.
Varshava shartnomasi tashkiloti va Sovet Ittifoqi parchalanib ketishidan, soʻng NATO jamlanmasi xavflarni bartaraf etish mahkamasi borasida rasmiy bitim tuzdi va bu bitim oʻzining doirasiga Uzoq Sharq mamlakatlarini qamrab olish choralari qoʻyilgan edi. Va NATO oldindan Sovetlar xavfini bartaraf etish maqsadi ekanligini oshkora va yaqqol amerikalik publitsist Noam Xomsk, aytganidek bayon etib kelgan. Noam Xomsk iboralari:

2006-yilning aprel oyida A. I. Soljenitsin, „Moskovskie novosti“ gazetasi muhbirlari savoliga javob berayotib shuni eʼlon qilgan:

7-iyun 2007-yilda Rossiya prezidenti Vladimir Putin "Shimoliy Atlantikaning ishtirokchi mamlakatlari va „Dunyo tinchligiga birdamlik“ programmasida ishtirok qiladigan boshqa mamlakatlar orasidagi rozilik shartnomasi , 19-iyun, 1995-yilgi qabul qilingan qaror holati hamda unga qoʻshilgan masalalar" borasidagi № 99 federal qonuniga imzo chekdi.
2008-yilning yanvarida NATO ishlarini koʻrib chiqishi boʻyicha Rossiyaning doimiy hukumat boshligʻi vazifasini ijro etish uchun Dmitriy Rogozin tayinlandi va u oʻz oʻrnida Rossiya Federatsiyasi va Shimoliy Atlantika shartnomasi munosabatlarini jamiyatda qiziqtirgan savollarga mavjudiyatlik balandligi sifatini oshirdi.

Londonda joylashgan tadqiqotlar markazi Rossiyani Uchinchi Jahon urushiga turtki boʻladigan harakatlarda ayblagan. Havo makonini buzish, dengizda boshqa davlat hududiga kirish, Gʻarbga qarshi hujumlar uyushtirish niyatini namoyish qilish – bu Kremlning soʻnggi oylardagi qadamlari deya 2014-yilning noyabr oyida yangi hisobotida aynan shu haqida yozgan.2014-yilning fevral oyidan, to 2014-yilning oktabr oyiga qadar Rossiya harbiy samolyotlari NATOga aʼzo davlatlar havo chegaralarini qariyb 40 marta buzib oʻtgan. Bu „Yevropa yetakchilik tarmogʻi“ nomli tahliliy guruh maʼlumoti. Yana bir boshqa hisobotga koʻra, Rossiya qiruvchi samolyotining Daniyaga tegishli yoʻlovchi samolyot bilan toʻqnashishiga oz qolgan.
Bundan tashqari, Shvetsiya suvlariga Rossiya suvosti kemasi kirgani taxmin qilingan. Aynan shunday taxminlar hamda Estoniya razvedkasi agentining oʻgʻirlanishi va Rossiyaning mashqlar paytida AQShga qarata raketa uzishini faraz qilishi guruhni izlanish oʻtkazishga majbur qilgan.

Kafolatlar yozma ravishda berilgan, Polshada esa chegara zastavalari bunyod etilgan. Bugunda ular kengaytirilmoqda, NATOga aʼzo davlatlar esa koʻproq mashqlar oʻtkazyapti, xuddi Ukrainadagidek.

Ekspertlar fikricha, Rossiyaning hozirgi siyosati bir tarafdan Gʻarbning harbiy qudratini oʻrganishga, boshqa tarafdan mamlakat ichida Putin obroʻsini oshirishga qaratilgan degan iddaolar ilgari surilgan. Ammo harbiy tahdid jiddiy emas, deya fikr bildirgan Xalqaro strategik tadqiqotlar institutidan Duglas Barri.

Shunga qaramay, sarmoyalar hajmining oshgani Rossiyaga harbiy parvozlarni koʻpaytirishga yordam bergan. 2015-yillarda Kreml qurolli kuchlarini zamonaviylashtirishni rejalagan.

Mutaxassislar fikricha, Rossiyaning asosiy maqsadi NATOning yanada kengayishiga chek qoʻyish va hatto sobiq kommunistik davlatlarni oʻz taʼsir doirasiga qaytarish deb hisoblashgan.
NATO rahbarining taʼkidlashicha, Sovuq urush davri qaytgani yoʻq, ammo Rossiyaning harbiy harakatlari oʻrtadagi ishonchga putur yetkazishi mumkinligini matbuot anjumanida bildirib oʻtgan. Alyans tarqatgan maʼlumotga koʻra, oʻtgan ikki kun ichida 20 dan ortiq Rossiya harbiy samolyoti toʻrt guruhga boʻlinib ittifoqning havo chegaralarini kesib oʻtgan.2014-yilning oʻzida bunday holatlar soni 100 dan oshgan. Bu esa oʻtgan yilgi koʻrsatkichdan uch barobar koʻp demakligini mutaxasislar taʼkidlashgan.2014-yilning mart oyida Rossiya Qrimni oʻz hududiga qoʻshib olgandan keyin Rossiya va NATO aloqalari keskin sovuqlashgan. NATO, shuningdek, Moskvani sharqiy Ukrainadagi isyonchilarni qoʻllab-quvvatlayotganlikda ayblagan.
NATO soʻzlovchisining aytishicha, Rossiya samolyotlarini toʻxtatish uchun Norvegiya, Birlashgan Qirollik, Portugaliya, Germaniya va Turkiyaga qarashli qiruvchi samolyotlar havoga koʻtarilgan. Bu nomaʼlum samolyotlar NATO hududiga kirganda doim rioya qilinadigan odatdagi tartib, deya bu holatni izohlagan NATO rasmiysi. NATOning sharqiy aʼzolari, xususan, Polsha va Boltiqboʻyi davlatlari, ayniqsa, Rossiyaning harbiy faolligidan norozi boʻlishgan. Ularning xavotirlariga javoban, AQSh yetakchiligidagi ittifoq mintaqada havo sarhadlarini qoʻriqlovchi samolyot va harbiy mutaxassislar sonini oshirgan.

## Oʻzbekistonning NATO bilan hamkorligi
Oʻzbekiston va NATO oʻrtasidagi hamkorlik 1994-yil 13-iyulda tasdiqlangan NATOning „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ dasturining Doiraviy bitimiga muvofiq hamda 1996-yildan boshlab har yil ishlab chiqariladigan hamkorlikning muhim sohalarini qamrab oladigan (harbiy taʼlim, mudofaa siyosati, terrorizmga qarshi kurash, ilmiy izlanishlar, favqulodda holatlarda fuqarolar muhofazasini taʼminlashni rejalashtirish) sherikchilik boʻyicha individual dasturlar doirasida amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston va NATOning YeAHK doirasidagi maxsus yigʻilishlarida, jumladan YeAHKning tashqi ishlar va mudofaa vazirlari, elchilar, siyosiy qoʻmitalar, oliy harbiy-siyosiy qoʻmitalar, „Tinchlik yoʻlidagi fan“ boʻyicha Qoʻmitasi va fuqarolar muhofazasi boʻyicha Qoʻmitasi yigʻilishlarida ishtirok etib kelmoqda.

Xalqaro ilmiy-texnikaviy hamkorlikni rivojlantirishda NATOga aʼzo mamlakatlar bilan hamkorik, yaʼni NATOning Fan qoʻmitasi alohida ahamiyat kasb etadi. Soʻnggi yillardagi Oʻzbekistonning NATOga aʼzo davlatlar bilan hamkorligi tajribasi uning juda samarali ekanligini koʻrsatmoqda. Hozirgi paytda Oʻzbekistonda NATO bilan informatsion texnologiyalar, tibbiyot va boshqa qator loyihalar amalga oshirilmoqda. 2007-yil may va 2008-yil oktabr oylarida NATOning Fan qoʻmitasi raisi K.Uspelerning Oʻzbekistonga tashrifi hamkorlikning yanada yangi bosqichlarga koʻtarilishiga turtki boʻlgan.

2008-yil 3-aprelda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov NATO Bosh kotibi Ya. Sxefferning taklifiga binoan NATO/EAHKning Buharest shahridagi sammitida ishtirok etdi va Afgʻonistonda barqarorlikni taʼminlash maqsadida „6+3“ Guruhini tashkil etish tashabbusini ilgari surdi.

Oʻzbekiston va NATO oʻrtasidagi ikki tomonlama aloqalarni rivojlanish masalalarini muhokama qilish maqsadida Markaziy Osiyo va Kavkaz mamlakatlari boʻyicha NATO Bosh kotibining maxsus vakili R.Simmons respublikaga bir necha bor tashrif buyurgan.

## Yana qarang
* Varshava shartnomasi tashkiloti
* BMT
* YXHT
* NATO harbiy-dengiz unvonlarining kodlari
* Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti

## Manbalar
* Tsentr Politicheskix Texnologiy 
* Sberejenie naroda – visshaya izo vsex nashix gosudarstvennix zadach 

; Rasmiy sayti
* NATO official website
* Basic NATO Documents

; Jamoaviy yangiliklar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Havolalar
* Rasmiy sayt
* Shimoliy Atlantika shartnomasining rus tilidagi tarjimasi (1949) 
* NATO bilan tanishing 
* 21 yashar Doniyor Oʻzbekcha Vikipediyaga NATO toʻgʻrisida maqola qoʻshdi, *[[Ozodlik radiosi]]*, 20-mart, 2014