open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2012–13-yilgi UEFA Chempionlar ligasi

**UEFA chempionlar ligasi 2012/13** — Yevropa klublari asosiy futbol turnirining 58-chi mavsumi. Final matchi 25-may kuni Angliyaning London shahridagi Uembli oʻyingohida oʻtkaziladi.

## Qatnashchilar
UEFA chempionlar ligasi 2011/12da UEFA 52 assotsiatsiyasidan 76 jamoa qatnashadi:
* 1 dan 3 oʻringacha assotsiatsiyadan (Angliya, Ispaniya va Italiya) — 4-tadan jamoa;
* 4 dan 6 oʻringacha assotsiatsiyadan (Olmoniya, Franciya va Rossiya) — 3-tadan jamoa;
* 7 dan 15 oʻringacha assotsiatsiyadan (Ukraina, Ruminiya, Portugaliya, Niderlandlar, Turkiya, Yunoniston, Shveycariya, Belgiya va Daniya) — 2-tadan jamoa;
* 16 dan 53 oʻringacha assotsiatsiyadan (Lixtenshteyndan tashqari 37 assotsiatsiya) — 1-tadan jamoa.

**Birinchi kvalifikatsion raund**
* 50 dan 53 oʻrindagi assotsiatsiyadan 4 chempion jamoa

**Ikkinchi kvalifikatsion raund**
* 17 dan 49 oʻrindagi assotsiatsiyadan 32 chempion jamoa
* Birinchi kvalifikatsion raunddan 2 gʻolib jamoa

**Uchinchi kvalifikatsion raund (chempion kvalifikatsiyasi)**
* 14 dan 16 oʻrindagi assotsiatsiyadan 3 chempion jamoa (Belgiya, Daniya va Shotlandiya)
* Ikkinchi kvalifikatsion raunddan 17 gʻolib jamoa

**Uchinchi kvalifikatsion raund (nochempion kvalifikatsiyasi)**
* 6 oʻrindagi assotsiatsiyadan 3 oʻrin jamoa (Rossiya)
* 7 dan 15 oʻrindagi assotsiatsiyadan ikkinchi oʻrin olgan 9 jamoa

**Pley-off raundi (chempion kvalifikatsiyasi) **
* Uchinchi kvalifikatsion raunddan 10 gʻolib jamoa (chempion kvalifikatsiyasi)

**Pley-off raundi (nochempion kvalifikatsiyasi)**
* 1 dan 3 oʻrindagi assotsiatsiyadan toʻrtinchi oʻrin olgan 3 jamoa (Angliya, Ispaniya, Italiya)
* 4 dan 5 oʻrindagi assotsiatsiyadan uchinchi oʻrin olgan 2 jamoa (Olmoniya, Franciya)
* Uchinchi kvalifikatsion raunddan 5 gʻolib jamoa (nochempion kvalifikatsiyasi)

**Guruh bosqichi**
* 1 dan 13 oʻrindagi assotsiatsiyadan gʻolib jamoa
* 1 dan 6 oʻrindagi assotsiatsiyadan ikkinchi oʻrin olgan 6 jamoa
* 1 dan 3 oʻrindagi assotsiatsiyadan uchinchi oʻrin olgan 3 jamoa
* Toʻrtinchi kvalifikatsion raunddan 5 gʻolib jamoa (chempion kvalifikatsiyasi)
* Toʻrtinchi kvalifikatsion raunddan 5 gʻolib jamoa (nochempion kvalifikatsiyasi)

**Pley-off**
* Guruhdan birinchi va ikkinchi oʻrin olgan 16 jamoa

### Qatnashchilar oʻyinboshlash jadvali

## Qur’a tashlash va oʻyinlar sanasi

## Qur'a tashlash jadvali

### Jamoalar jadvali

### A Guruhi

### B Guruhi

### C Guruhi

### D Guruhi

### E Guruhi

### F Guruhi

### G Guruhi

### H Guruhi

## Pley-off

### 1/8 final
Qur'a tashlash marosimi 2012 yil 20-dekabr kuni Shveysariyaning Nyon shahrida bo′lib o′tgan. 

 
 

|}

### 1/4 final
Birinchi uchrashuvlar 2-3-aprel kunlari, javob uchrashuvlari 9-10-aprel kunlari bo’lib o’tadi.
### 1/2 final
.Birinchi uchrashuvlar 23-24-aprel kunlari, javob uchrashuvlari 30-aprel va 1-may kunlari bo’lib o’tadi.
### Final
Final uchrashuvi 25-may kuni Angliyaning London shahridagi Uembli oʻyingohida boʻlib oʻtadi.

## Hujumchilar

## Havolalar
Anʼom surasi

**Anʼom surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy mavzusi
Makkada nozil qilingan va bir yuz oltmish besh oyatdan iborat bu surada soʻz eʼtiqod va iymon mohiyati ustida boradi. U mavzu eʼtibori bilan Madinada nozil boʻlgan "Baqara", "Oli Imron", "Niso" va "Moida" suralaridan keskin farq qiladi. Bu surada islomiy jamiyatning oʻziga xos belgilari — roʻza, haj, oilaviy masalalar yoki jihod hukmlari, yoxud ahli kitoblar va boshqalar xususida soʻzlanmaydi. Balki unda eʼtiqod va iymonga aloqador markaziy masalalar — Allohning zoti va sifatlari, vahiy va paygʻambarlik mohiyati hamda qayta tirilish va qiyomat kunida boʻladigan hisob-kitob borasida soʻz yuritiladi.

"Anʼom"dagi oyatlar Alloh yaratuvchilikda ham, shariat qonunlarida ham, maʼbudlikda ham yagona, deb uqtiradi. Yana u paygʻambarlar otasi - Ibrohim alayhissalom va uning zurriyotidan boʻlgan bir qancha paygʻambarlar haqida hikoya qiladi. Bulardan tashqari, yashab turgan dunyomiz inson uchun sinov-imtihon olami ekanligi aytilib, inson bu dunyoda Allohning xalifasidir, deb taʼkidlanadi. Binobarin, bu dunyoni obod-osoyishta qilish ham, xarob-vayronaga aylantirish ham insonning oʻz qoʻlida ekanligi yana bir bora eslatib oʻtiladi. Boshqa suralar boʻlinib-boʻlinib, har xil muddatlarda nozil qilingani holda bu sura Makkada bir kechada dafʼatan toʻla nozil boʻlgan.  
 
Bu surada yana chorva hayvonlari va ular haqidagi hukmlar ham bayon etilgani uchun u "Anʼom" — "Chorvalar" deb ataladi.

## Manbalar

## Havolalar
Anʼom surasi
Sherobod

**Sherobod** — Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi shahar (1973-yildan), tuman markazi. Sheroboddaryoning oʻng sohilida joylashgan. Katta Oʻzbekiston trakti yoqasida. Termizdan 59&nbsp;km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Navshahar (42&nbsp;km). Aholisi - 24,2 ming kishi (2000). Shvedlar ikki ming yildan ziyod tarixga ega. U Shahri Xaybar deb atalib, makedoniyalik Aleksandr davrida ham mavjud boʻlgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Shvedlar yonidagi Jondavlattepa mil. av. 6—5-asrlarga, shahrining shim. chekkasidagi Kofirqalʼa shahar xarobasi (maydoni 14 ga) mil. 1-asrga oid, uning arkida oʻrta asrlarda ham hayot davom etgan. shahridan 1&nbsp;km shim.da, Nondahana darasi yonida mustahkam mudofaa devori bilan oʻralgan manzilgoh joylashgan, u muhim savdo yoʻlini qoʻriqlash maqsadida bunyod etilgan. V. V. Bartoldning taxminicha, Sherobodlar hozirgi nomini 18-asr boshlarida olgan boʻlib, Sheroboddaryoning oʻng sohilida qalʼa qurgan oʻzbeklarning qoʻngʻirot qabilasi hukmdori Sher Ali nomi bilan atalgan. Mahalliy rivoyatga koʻra, „Sherobod“ atamasi „Shohrabot“ — bosh rabot, bosh bekat maʼnosini bildiradi. Shvedlar yonida Termiz yoʻlidagi soʻnggi bekat — Roziq raboti (10-asr) bino boʻlgan. Sheroboddaryo oqib keladigan togʻ darasi yoqalab oʻrta asrlarda Turkistonni Afgʻoniston va Hindiston bilan bogʻlovchi muhim savdo yoʻli oʻtgan. 19—20-asr boshlarida Sherobod Buxoro amirligiga qarashli beklik markazi boʻlgan.

Shaharda bir qancha aksiyadorlik jamiyati, paxta tozalash, gʻisht, sut, un mahsulotlari, keramika zdlari, kichik korxona va xususiy firmalar, qurilish va transport korxonalari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, akademik litsey, kasb-hunar kollejlari, madaniyat va istirohat bogʻi mavjud. Sport majmuasi, stadion, sport zallari va maydonchalari, markaziy kasalxona va uning boʻlimlari, tugʻruqxona, poliklinika, dorixonalar, ayollar va bolalar konsultatsiyasi faoliyat koʻrsatadi. shahridan Qumqoʻrgʻon, Angor, Termiz va boshqalar shahar va aholi punktlariga avtobuslar qatnaydi.

Sayfullo Tursunov.
Aʼrof surasi

**Aʼrof surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.
U paygʻambarlar haqida batafsil hikoya qilgan birinchi suradir. Unda Nuh, Hud, Solih, Lut, Shuayb va Muso paygʻambarlarning qissalari soʻzlanadi. Avvalo, "shayx ul-anbiyo" — paygʻambarlar oqsoqoli Nuh qissasi hikoya qilinib, u zotga oʻz qavmlari tarafidan boʻlgan qaysarlik va isyonlar natijasida ularning toʻfon balosiga giriftor etilganliklari eslatib oʻtiladi. Bu surada paygʻambarlardan, xususan, Muso alayhissalomning qissalari batafsil zikr qilinib, u zot bilan zolim Firʼavn oʻrtasida boʻlib oʻtgan mojarolarga toʻxtalib oʻtiladi va bani Isroilga berilgan noz-neʼmatlar, Allohning amr-farmonlaridan bosh tortganlaridan keyin esa boshlariga tushgan balo-musibatlar hikoya qilinadi.

Bu surada ham boshqa Makka suralarida boʻlgani kabi soʻz islomning asosi — mohiyati boʻlmish Allohning birligi, tirilish va jazo haq ekani hamda vahiy va paygʻambarlik haqiqati ustida boradi. Suraning avvalida Muhammad alayhissalomga tushgan moʻjiza — Qurʼon haqida soʻzlanib, u butun insoniyat uchun buyuk ilohiy neʼmat ekanligi, binobarin, dunyo va oxirat saodatiga erishish uchun uning yoʻl-yoʻriq va pand-nasihatlariga amal qilib borish lozimligi uqtiriladi.

Yana bu surada Alloh bergan ilmni mol-dunyo topish uchun va birovlarga ziyon yetkazish yoʻlida suiisteʼmol qilgan olimlar qattiq qoralanib, ular tillari osilib, hansirab turadigan itlarga oʻxshatiladi. Va nihoyat, bu surada qiyomat kunidagi holat tasvirlanadi. U kuni kishilar uch toifaga boʻlinadilar: hayotlarini iymon va yaxshi amallar bilan oʻtkazgan kishilar - ahli jannat; kofirlik va oʻzlariga ham, oʻzgalarga ham yomonlik qilish bilan oʻtgan kimsalar doʻzax egalari boʻladilar; qilgan yaxshiliklari bilan yomonliklari barobar kimsalar esa "Aʼrof" egalari boʻladilar. Aʼrof — jannat bilan doʻzax oʻrtasini ajratib turadigan devor boʻlib, uchinchi toifaga mansub odamlar uning ustida Alloh oʻzlarini jannatgami yoki doʻzaxgami hukm qilishini kutib turadilar. Bu surada mana shu holatning tasviri oʻz ifodasini topgani uchun "Aʼrof" deb atalgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Aʼrof surasi
Time (jurnal)

***Time*** (savdo belgisi: ***TIME***; ; inglizchadan tarjimasi: "vaqt") New York shahrida bosiladigan haftalik xabar jurnaldir. Yevropada *Time Europe* nomi ostida Londonda nashr qilinadi. Osiyoda esa *Time Asia* nomi bilan Hong Kongda chop etiladi.

*Time* 25 millionlik auditoriyaga ega boʻlib, dunyodagi eng yirik haftalik xabar jurnalidir.

## Yana qarang
* ''Time'' 100

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti
* Time Twitter hisobi
James Hetfield

**James Alan Hetfield** (; 3-avgust, 1963) amerikalik heavy metal guruhi Metallicaning bosh vokalchisi, gitaristi va shoiridir. Hetfield dovulchi Lars Ulrich bilan 1981-yil oktyabrida Metallica guruhini tuzgan. 2009-yili Hetfield Joel McIver yozgan *The 100 Greatest Metal Guitarists* ("Eng Buyuk 100 Metal Gitaristlar") kitobida 8-oʻrinda koʻrsatilgan.

## Manbalar
Munkar va Nakir

**Munkar va Nakir** ()- Islom taʼlimotiga koʻra, oʻlganlarni qabrda dastlabki soʻroq qiluvchi, ulardan yerda qilgan qilmishlari toʻgʻrisida hisobot oluvchi va qilgan gunohlariga qarab jazolovchi farishtalar. Munkar va Nakir taqvodor boʻlgan mayyitlarni to qiyomat boʻlgunga qadar tinch qoʻyadi, gunohkorlarni esa, aksincha, ALLOH  qancha xohlasa, shuncha azoblaydilar. Munkar va Nakir nomlari hadislarda eslatiladi, Qur’onda esa, bu farishtalar tilga olinmaydi.
Azroil

**Azroil** – islom dinida toʻrt bosh farishtadan biri (Jabroil, Mikoil va Isrofil bilan birga), jon oluvchi farishta. Rivoyatlarga koʻra, Azroil dastlab oddiy farishta boʻlgan, Alloh Odam Atoni yaratish uchun farishtalarni yerdan tuproq olib kelishga yuboradi. Yer qarshilik koʻrsatadi va farishtalar undan bir siqim ham yulib ololmaydilar. Bu ishni faqat Azroil bajarganligi sababli u oʻlimdan ustun turuvchi farishta deb hisoblangan. Azroil taqvodorlarning jonini oson, gunohkorlarning jonini esa qiynab oladi degan fikrlar mavjud.

U toʻrt ming qanotli, toʻrt yuzli va tana-sida yer yuzida yashovchilar qancha boʻlsa, shuncha koʻzi hamda tili boʻlgan dahshatli maxluq shaklida tasvirlanadi. Azroil odamlar taqdirini biladi, ammo ularning har 228-sining oʻlish vaqtini bilmaydi. Bu muddat yaqinlashganda Alloh taxti oldida oʻsadigan daraxtdan oʻlimga mahkum etilgan kishining nomi yozilgan barg uzilib yerga tushar ekan. Shundan keyingina Azroil qirq kun ichida uning jonini olishi kerak ekan. Azroil taqvodorlarning jonini osongina, gunohkorlarning jonini esa qiynab olar ekan. Joni olinayotgan odam Azroilga turli qarshiliklar koʻrsatsada, natijada baribir yengilar ekan. Xristianlikdagi toʻrt asosiy farishta, arxangellar (Gavriil, Mixail, Azrail, Serafiil) islomdagi Jabroil, Mikoil, Azroil va Isrofilga muvofiq keladi. Bular Qur’onda "al-muqarrabun" (yaqinlar, yaqinlashtirilganlar) deb atalgan.

## Manbalar
Фаришталарга имон
Joynamoz

**Joynamoz** (, *Jānamāz*) – namoz oʻqiladigan toʻshama. Joynamoz ibodat vaqtida kishini bu dunyodan ajratuvchi omil, deb tasavvur qilinadi.

## Tarixi
Joynamoz ustida namoz oʻqish ilk islom davrida keng tarqalmagan, yerda, boʻyrada ham oʻqilavergan. Joynamoz boʻlmagan taqdirda turli pokiza buyumlardan (masalan, chopon, roʻmol, sholcha, qiyiq, mato va shu kabilar) joynamoz sifatida foydalanish mumkin. Hozirda joynamoz keng koʻlamda qoʻllanilishidan qatʼi nazar, zarurat taqozo qilgan paytlarda pok tuproq yoki oʻtloq ustida ibodat qilish mumkinligi nazarda tutilishi lozim. Joynamoz atamasi Qurʼonda tilga olinmagan. Joynamoz tayyorlash musulmon mamlakatlarida amaliy sanʼatning anʼanaviy yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Joynamoz matodan toʻrtburchak shaklida tayyorlanadi, kashtalar tikib bezatiladi. Kashta mujassamoti mehrob shaklida hoshiyalangan islimiy naqshlardan iborat. Matodan bezaksiz tayyorlangan joynamozning bosh tomoniga ramziy mehrob shakli tikiladi, namoz oʻqish paytida bu shakl Makka (qibla) tomonga qaratiladi. Hozirgi paytda turli hajmda gilam joynamozlar ham tayyorlanmoqda.

## Tasvirlar

Fayl:Carpet_with_Double_Medallion.jpg
Fayl:Prayermat.jpg
Fayl:Turkeye.Urgüp06.jpg
Fayl:Re_entrant_prayer_rug_Anatolia_late_15th_early_16th_century_reverse.jpg

Fayl:Fachralo_Kazak_Prayer_Rug_Last_Quarter_19th_C_Lot_60.jpg|alt=Из Фахралы. Казахская школа
Fayl:Shirvan_01.jpg|alt=Ширванская школа
Fayl:Azerbaijan_Namazlik_rug.jpg|XVI asr
Fayl:Azerbaijani_carpet_from_Shusha.jpg|XIX asr

Fayl:Namazlyk_1,_Rarities_of_Muslim_culture_(2021-07-06)_01.jpg
Fayl:Namazlyk_2,_Rarities_of_Muslim_culture_(2021-07-06)_01.jpg
Fayl:Namazlyk_4,_Rarities_of_Muslim_culture_(2021-07-06)_02.jpg
Fayl:Namazlyk_5,_Rarities_of_Muslim_culture_(2021-07-06)_02.jpg


## Manbalar

## Havolalar

* .
Anfol surasi

**Anfol surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi. Madiniy suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Suraning mazmuni
Ushbu surada soʻz, asosan, gʻazot — jang haqida borib, harbiy qonun-qoidalar, urush va tinchlik holatlari hamda asir va oʻlja olish xususidagi Shariati islomiyada boʻlgan hukmlar bayon qilinadi.

Bu suraning "Anfol" — "Oʻljalar" deb nomlanishining sababi ham shudir.

U islom tarixidagi ilk jang — Badr jangidagi voqealarni batafsil hikoya qilgani uchun ayrim sahobalar uni "Badr" surasi, deb ham ataganlar. Islomiy gʻazotlar solnomasidan Badr jangi hijriy ikkinchi yilning Ramazon oyida Madinaning janubi-gʻarbida joylashgan Badr qishlogʻida boʻlib oʻtgani maʼlum. Bu jangda musulmonlar adadlari oz boʻlishiga qaramasdan, askarlar sonida ham, harbiy qurol-anjomlarda ham oʻzlaridan bir necha barobar ortiq boʻlgan mushriklar ustidan gʻalaba qozonib, dushmanning yetmish askarini halok qiladilar va yetmish kishini asir oladilar, katta oʻljalarga ega boʻladilar. Jang tugaganidan soʻng oʻljalar taqsimotida ayrim musulmonlar oʻrtasida ixtilof chiqqanda ularga pand-nasihat qilish va toʻgʻri yoʻl koʻrsatish bilan sura boshlanadi. Sura nihoyasida esa moʻminlar vatan va millatlari bir-biridan qanchalar yiroq va xilma-xil boʻlishidan qatʼiy nazar bir ummat ekanliklari, binobarin, kofir kimsalarning fitnalariga aldanmay, oʻzaro doʻst-birodar boʻlib yashab oʻtishlari lozimligi uqtiriladi.

## Manbalar

*ANFOL SURASI
Tavba surasi

**Tavba surasi** (, nomining maʼnosi — **') — [[Qurʼon]]ning -surasi. Madiniy suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

== Asosiy maʼnosi ==
Ushbu sura paygʻambar alayhissalom [[sahobalar]] bilan [[Tabuk jangi]]dan qaytayotganlarida nozil boʻla boshlagan. ([[Tabuk]] — Madina bilan [[Damashq]] orasidagi haj yoʻli ustida joylashgan vohadir. Hijriy toʻqqizinchi yilda u yerda [[musulmon]]lar bilan [[mushrik]]lar oʻrtasida jang boʻlgan edi). Bu surada [[Shariat]]i islomiyaning koʻpgina qonun-qoidalarini bayon qilish bilan birga, asosan, ikki maqsad koʻzda tutiladi: ulardan birinchisi: [[Islom]]ning [[mushrik]]lar va [[ahli kitoblar]] bilan qanday munosabatda boʻlish lozimligi xususidagi qatʼiy hukmini bildirish boʻlsa, ikkinchisi: [[Muhammad alayhis-salom|Paygʻambar alayhissalom]] gʻazotga chiqishga chaqirgan paytlarida kishilar ruhiyatidagi holatlarni koʻrsatishdir.  
 
Bu suraning ayricha xususiyatlaridan biri shuki, [[Qurʼon]]dagi mavjud bir yuz oʻn toʻrt suraning ichidan yolgʻiz mana shu sura avvalida "Bismilloh" aytilmasdan boshlanadi. Bu holni ayrim [[sahoba]]lar "**Tavba"''' mazmun-mohiyati jihatidan oʻzidan avvalgi "Anfol" surasining davomi boʻlgani uchun ikkisining oʻrtasini ajratish zarurati boʻlmagan, deb sharhlasalar, boshqa bir guruh sahobalar: "Bismilloh" Allohning rahmatidir. Bu surada esa, asosan, jang-u jadallar va Allohning laʼnatiga giriftor boʻlgan munofiqlarning xilma-xil toifalari haqida soʻz yuritiladi. Shu boisdan uning avvalidagi "Bismilloh" aytilmasligi lozim boʻlgan", deganlar. Bu suraning bir necha nomi boʻlib, ulardan eng mashhuri "Tavba"dir. Sura nihoyasida Alloh moʻminlarning tavbalarini qabul etishi eʼlon qilingani uchun ham bu sura "Tavba" nomi bilan atalgandir.

## Manbalar

TAVBA SURASI
Asos (kimyo)

Kimyoda **asos** vodorod ionlari (protonlar) ni qabul qila oladigan, yoki keng aytganda, elektron juftlarini bera oladigan moddadir. Eruvchan asosga, agar u gidroksid ionlariga (OH-) ega boʻlsa va ularni qoʻyib yuborsa, **[[ishqor]]** deyiladi. Brønsted-Lowry () nazariyasi asoslarni proton akesptorlari, Lewis () nazariyasi esa elektron juftlari donorlari, deydi. Eski Arrhenius () nazariyasi asoslarni gidroksid anionlari, deydi, lekin bugunda bu taʼrif faqat ishqorlarga tegishli. Suvda asoslar kimyoviy muvozanat avtoionlanishini oʻzgartirib, sof suvdagidan kamroq faollikli vodorod ionili eritmalar beradi, yaʼni pH normal sharoitda 7 dan yuqori boʻladi. Keng tarqalgan asoslarga misol qilib natriy gidroksid va ammiakni olish mumkin. Metall oksidlari, gidroksidlar va ayniqsa alkoksidlar kuchli, kuchsiz kislotalarning teskari anionlari esa kuchsiz asoslardir.

Asoslar kislotalarga kimyoviy jihatdan qarama-qarshidir deb qarash mumkin. Asos va kislota orasidagi kimyoviy reaksiya neytrallashish, deyiladi. Asos va kislotalar qarshiligi shundaki, kislota suvda gidroksoniy ioni (H3O+) konsentratsiyasini oshiradi, asos esa, aksincha, pasaytiradi. Asos va kislotalar odatda suvli eritma shaklida boʻladi. Asos suvli eritmasi kislota suvli eritmasi bilan reaksiyaga kirib, suv va tuzlar hosil qiladi, bunda tuz suvli eritmada uni tashkil etuvchi ionlarga ajraladi. Agarda suvli eritma tegishli tuz bilan toʻyingan boʻlsa, reaksiya natijasida eritmada tuz choʻkmasi hosil boʻladi.

## Manbalar
Kislota

**Kislota** (rus. *кислота* - "nordonlik") asos bilan reaksiyaga kirishadigan moddadir. Kislota vodorod va kislota qoldigʻidan iborat boʻladi. Kislota kalsiy kabi metallar va natriy karbonat kabi asoslar bilan reaksiyaga kirishadi. Suvli kislotalar pH koʻrsatkichi 7 dan kam, bunda qancha kichik pH boʻlsa, kislota shunchalik kuchlidir.

Keng tarqalgan kislotalar sirasiga sirka kislotasi (sirkada), sulfat kislotasi (akkumulatorlarda) va vino kislotasi (mevalarda) kiradi. Kislotalar eritma, suyuq, qattiq yoki gaz holatlarda boʻladi. Kuchli va baʼzi kuchsiz konsentratsiyalangan kislotalar yemirish xususiyatiga ega, biroq karboran va bor kislotasi kabilarda bu xususiyat mavjud emas.

Kislotalar uchun keng tarqalgan uchta taʼrif bor: Arrhenius (), Brønsted-Lowry () va Lewis () taʼriflari. Arrhenius taʼrifi kislota eritmada gidroksoniy ionlari (H3O+) konsentratsiyasini oshiradigan moddadir, deydi. Brønsted-Lowry taʼrifi qoʻshimcha qiladi: kislota proton donori boʻla oladigan moddadir. Kundalik hayotda duch keladigan aksariyat kislotalar suvli eritma yoxud suvda eriydi, shuning uchun ushbu ikki taʼrif koʻproq qaraladi. Kislota pHi 7 dan kamligi sababi gidroksoniy ionlari konsentratsiyasi 10-7 mol/l dan oshiqligidadir. pH gidroksoniy ionlari konsentratsiyasi manfiy logarifmi, deb taʼriflangani uchun kislota pHi 7 dan kichikdir. Brønsted-Lowry taʼrifiga koʻra osonlikcha protonsizlasha oladigan har qanday birikma kislota, deb hisoblanishi mumkin. Misol qilib O-H yoki N-H qismlarini oʻz ichiga oladigan spirt yoki aminlarni olish mumkin.

Lewis taʼrifi esa kimyoda kam ishlatiladi. Lewis kislotalari elektron juftlari akseptorlaridir. Lewis kislotalariga metall kationlari hamda bor triftoridi va aluminiy trixloridi kabi elektroni kam molekulalar kiradi. Gidroksoniy ionlari keltirilgan uch taʼrifga binoan kislotalardir. Qiziqarlisi shundaki, spirt va aminlar ularning kislorod va azot atomlaridagi yolgʻiz elektronlar tufayli Brønsted-Lowry taʼrifiga koʻra kislota, Lewis taʼrifiga koʻra esa asos, deb qaraladi.

## Havolalar
* Kislotalar haqida , *utube.uz*
Xandaq jangi

**Xandaq jangi** — Muhammad tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. 

**Xandaq jangi** (arab. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar
bilan makkalik mushriklar oʻrtasidaga jang. 627 yilda makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10
mingga yaqin askar bilan kelib Madinani qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari
Madina atrofiga Salmon al-Forisiy tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 haftalik qamaldan keyin Abu Sufyon qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi,
musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu islom tarixida Xandaq jangi deb nom oladi.

## Xandaq jangi haqida Qur’onda
**[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.**

* 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar Alloh haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar.
* 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar.
* 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar.
* 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar.
* 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar.
* 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi.
* 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos.
* 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar.

## Manbalar
Ahzob surasi
Salmon al-Forsiy

**Salmon al-Forsiy** - (Arabcha: **سلمان الفارسي‎** Salmān al-Fārsi, Forscha: **سلمان فارسی** Salmān-e Fārsi, d. ? - ö. 656) Abu Abdulloh Salmon al-Forsiy  - sahoba; Rasululloh (sav)ning mavlolaridan. Asli isfahonlik. Din qidirib safarga chiqqan. Majusiy dinidagi otasidan qochgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan Salmon al-Forsiy Muhammad (sav)ga Madina shahri atrofiga xandaq qazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu ular uchun kutilmagan hol boʻlib, sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. Salmon al-Forsiy tasavvufning asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar Salmon al-Forsiyni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. 
Madoin shahri (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini muhtojlarga sadaqa qilgan. Rasuli Akram (sav)dan koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

**Salmon al-Forsiy**, Abu Abdulloh Salmon alForsiy (?, Isfahon — 658) — sahoba; Muhammad (sav)ning mavlolaridan. Otasi majusiy dinida boʻlgani uchun undan ketib qolgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan S alF. Muhammad (sav)ga Madina sh. atrofida xandaq kazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu kutilmagan hol boʻlib, ularni sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. S. alF. tasavvufttt asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar S alF.ni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. S. alF. Madoin sh. (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib, sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini esa muhtojlarga tarqatgan. Koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Abu Sufyon

**Abu Sufyon** () (565–653) – sahoba, toʻliq ismi Abu Sufyon Saxr ibn Harb ibn Umayya ibn Abdushshams boʻlib, yirik savdogar, qurayshiylar zodagoni boʻlgan. Makkada Muhammadga va ularning diniy targʻibotiga qarshi kurashib, uni taʼqib qilgan. Mushriklarning musulmonlarga qarshi olib borgan Uhud va Xandaq janglaridagi boshliqlaridan biri. Muhammad Makkani fath qilishi arafasida islomni qabul qilgan. 630-yilda Makkani musulmonlarga jangsiz topshirgan. Islom himoyasi uchun Hunayn va Toif janglarida qatnashib, bir koʻzidan judo boʻlgan. Soʻngra paygʻambar uni Najron viloyatiga hokim etib tayinlagan. Nabiullohning vafotidan keyin Shom fathida qatnashgan. Yarmuk jangida jasorat koʻrsatib, ikkinchi koʻzidan ham ajralgan. Xalifa Usmon davrida Abu Sufyonning oʻgli Muoviya Suriya hokimi etib tayinlangan. Keyinchalik, Alining vafotidan keyin (661) xalifalik hokimiyatini qoʻlga olgan Muoviya Umaviylar sulolasiga asos solgan.

## Manbalar
Quraysh

**Quraysh**, qurayshiylar — arab qabilasi. Makka shahri aholisining asosiy qismini tashkil etgan. 10 ta urugʻdan iborat boʻlgan; ulardan eng mashhurlari umayya (bani umayya) va hoshim hisoblangan. Umayya urugʻidan chiqqan quldorlar va savdogarlar johiliyat davrida Makkada hukmronlik qilishgan boʻlsa, Muhammad hoshimiylarga mansub boʻlgan Quraysh qabilasidan umaviylar, abbosiylar va makkalik shariflar sulolasi chiqqan. Soʻnggi davrda Hoshimiylar sulolasi hukmdorlari (Iroqda 1958-yilgacha va Iordaniyada) oʻzlarining shajaralarini Qurayshga bogʻlashadi. Qurʼonning 106-surasi Quraysh nomi bilan ataladi.
Mushrik

**Mushrik** (arab. sheriklik, xudoning sheriklari bor, degan tushunchadan) — koʻpxudolikning arab qabilalari oʻrtasida islom vujudga kelishidan oldin keng tarqalgan sodda shakli. Mushrikiy qabilalar turli sanam, tosh va hokazolarga, shuningdek, bir qancha erkak va ayol xudolarga eʼtiqod qilgan. Mushrik tushunchasi Qur’onda xudoni yakka deb eʼtirof etmay, uning sheriklari bor, yaʼni xudolar koʻp, deb tasavvur qilinadigan qabilaviy dinlar taʼlimotiga nisbatan ishlatilgan. Muhammad (sav) yakkaxudolik taʼlimotini targʻib qilib, mushriklikni qoralaganlar, islom taʼlimoti mushrikka qarshi kurash jarayonida shakllangan.

## Oʻxshash maqola
* Shirk
Avicii

**Avicii** (, 8-sentabr, 1989 — 20 April 2018), asl ismi **Tim Bergling** — shved DJ, remixer va produseridir. Uning debut singli „Seek Bromance“ Belgiya, Fransiya, Niderlandiya, Birlashgan Qirollik, Shvetsiya va boshqa mamlakatlarda yuqori 20 talikka kirdi. 2011-yili Avicii „Levels“ qoʻshigʻini chiqardi (unda Etta Jamesning „Somethingʻs Got a Hold On Me“ ashulasi sempl qilingan), u Hindiston, Xorvatiya, Bosnia, Avstriya, Belgiya, Daniya, Olmoniya, Yunoniston, Irlandiya, Italiya, Niderlandiya va Birlashgan Qirollikda yuqori 10 talikka kirdi, Mojariston, Norvegiya va Shvetsiyada esa birinchilikni oldi.

2011-yilda Avicii *[[DJ Magazine]]* taʼsis etgan Eng Yaxshi DJlar 100 ligida 6-raqamni egalladi. 2012-yili Avicii Miami, Floridadagi Ultra Music Festivalda asosiy ijrochi boʻlib, Madonna bilan sahnaga chiqdi.

## Mukofot va unvonlar

### American Music Awards
American Music Awards — ABC telekanalida 1973 yilda Dik Klark tomonidan yaratilgan yillik Amerika musiqa mukofotlari shousi. Avicii uchta nominatsiyani oldi va bittasini qoʻlga kiritdi.

|-
|2013
|rowspan="3"|Avicii
| Sevimli elektron raqs musiqasi
|
|-
|2014
|Sevimli elektron raqs musiqasi
|
|-
|2019
|Sevimli elektron raqs musiqasi
|
|}

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy sayti 
* Avicii Twitterda
* Avicii MySpaceda
* Avicii Facebookda
Loreen

**Loreen** (; asl ismi **لورين زينب نورا طلحاوي** (); 16-oktyabr, 1983-yili tugʻilgan) kelib chiqishi marokashlik boʻlgan shved qoʻshiqchisidir. Loreen Bokuda oʻtkazilgan 2012-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovida Shvetsiya nomidan „Euphoria“ (*Eyforia*) ashulasini ijro etib, 372 ball bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi. 2023-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovida esa Shvetsiya nomidan „Tattoo“ ashulasini ijro etib, 583 ball bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar

## Havolalar

*
Bangi

**Bangi** yoki **Bangui** — Markaziy Afrika Respublikasi poytaxti, mamlakatning eng yirik shahri. Ubangi daryosidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 790 ming kishi (2014). Bangi fransuz mustamlakachilarining harbiy istehkomi (1894) boʻlgan. Bangi dastlab Ubangi-Shari hududining maʼmuriy markazi (1958-1960 yillarda muxtor Markaziy Afrika Respublikasining poytaxti). Mamlakatning asosiy savdo va sanoat markazi, toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik, taxta tilish sanoati korxonalari mavjud; avtomobil yoʻllari tuguni. Sanʼat va hunarmandchilik milliy markazi. Shahar markazida zamonaviy binolar qurilgan, chekkalarida esa mahalliy kulbalar saqlangan. Geofizika styasi, kinoteatrlar, universitet va muzeylar bor. Bangiga 1889-yilda asos solingan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Melis Abzalov

**Melis Abzalov** – oʻzbek aktyori, rejissori va ssenariychisi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1987-yil). Abzalav oʻzbek kinosining asoschilaridan va eng yorqin namoyondalaridan biri hisoblanadi. Melis Abzalovning eng mashhur filmlari „Suyunchi“ (1982-yil), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (1984-yil), „Armon“ (1986-yil) va „Oʻtgan kunlar“ (1969-yil) filmlaridir.

## Hayoti va ijodi
Melis Oripovich Abzalov 1938-yil 18-noyabrda Yangiyoʻlda tavallud topgan. U 1961-yil Toshkentdagi Ostrovskiy Teatr Institutini bitirgan. 1962-yil „Oʻzbekfilm“da ishlashni boshlagan. Abzalov 1961-yil Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan. 1961-1962-yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor boʻlib ishlagan. 1962-1965-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida rejissor assistenti, keyinchalik rejissor va aktyor, 1989-yildan „Vatan“ kinostudiyasining badiiy rahbari boʻlib faoliyat yuritgan.

Abzalov ijodiga komediya janridagi filmlar yaqin boʻlib, ular oʻziga xos milliy boʻyoqlarga boyligi, xarakterlarning toʻliq ochilganligi bilan ajralib turadi. Filmlarida yengil lirika oʻtkir satirik epizodlar bilan uygʻunlashib ketadi.

Abzalov aktyor sifatida Abdulla („Yettinchi oʻq“), Olloyorboy („Inson qushlar ortidan boradi“), Eshon Zaynullo („Qoʻqon voqeasi“), Qorashoh („Arslonning sarguzashtlari“) va boshqa obrazlarni yaratgan. Rejissor sifatida „Chinor ostidagi duel“, „Suyunchi“, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Armon“, „Maysaraning ishi“, „Koʻzlarim yoʻlingda“, „Oʻtgan kunlar“ kabi filmlarni ishlagan.

## Filmografiyasi
### Rejissor sifatida
* „Chinor ostidagi duel“ (Ruscha: „Duel pod chinaroy“) (1979-yil)
* „Suyunchi“ (Ruscha: „Babushka-general“) (1982-yil)
* „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (Ruscha: „Bunt nevestok“) (1985-yil)
* „Armon“ (Ruscha: „Uxodya, ostayutsya“) (1986-yil)
* Ruscha: „Vostochnaya plutovka“ (1989-yil)
* „Oʻtgan kunlar“ (Ruscha: „Minuvshie dni“) (1997-yil)

### Aktyor sifatida
* Ruscha: „Belie, belie aisti“ (1966-yil)
* Ruscha: „Vlyublennie“ (1969-yil)
* Ruscha: „Sedmaya pulya“ (1972-yil)
* Ruscha: „Vstrechi i rasstavaniya“ (1973-yil)
* Ruscha: „Poklonnik“ (kinoalmanax) (1973-yil)
* Ruscha: „Ti, pesnya moya“ (1975-yil)
* Ruscha: „Chelovek uxodit za ptitsami“ (1975-yil)
* Ruscha: „Dalekie blizkie godi“ (1976-yil)
* Ruscha: "Ptitsi nashix nadejd) (1976-yil)
* Ruscha: "Buyniy „Lebed“" (1977-yil)
* Ruscha: „Eto bilo v Kokande“ (1977-yil)
* „Olovli yoʻllar“ (Ruscha: „Ognennie dorogi“) (1978-yil) (Serial)
* Ruscha: „Lyubov moya“ (1981-yil)
* Ruscha: „Uroki na zavtra“ (1983-yil)
* Ruscha: „Ya tebya pomnyu“ (1985-yil)
* Ruscha: „Klinika“ (1987-yil)
* Ruscha: „Priklyucheniya Arslana“ (1988-yil)
* Ruscha: „Chudoviщe ili kto-to drugoy“ (1988-yil)
* Ruscha: „Vostochnaya plutovka“ (1989-yil)
* Ruscha: „Kodeks molchaniya“ (1989-yil)
* Ruscha: „Shok“ (1989-yil)
* Ruscha: „Bitva trex koroley“ (1989-yil)
* Ruscha: „Makler“ (1992-yil)
* „Alpomish“ (Ruscha: „Alpomish“) (2000-yil)
* „Drongo“ (Ruscha: „Drongo“) (2002-yil)
* Ruscha: „Zastava“ (2007-yil)

### Ssenariy muallifi sifatida
* „Oʻtgan kunlar“ (Ruscha: „Minuvshie dni“) (1997-yil)

## Manbalar

## Havolalar
* Melis Abzalov IMDbda
* Abzalov oʻynagan, rejissorlik qilgan va ssenariy yozgan filmlar roʻyxati
James Franco

**James Edward Franco** (; 19-aprel, 1978-yili tugʻilgan) amerikalik aktyor, produser, rejissor, ssenariynavisdir. Uning ilk mashhur roli *[[Freaks and Geeks]]* serialidagi bosh qahramon edi; keyinchalik u *[[James Dean (film)|James Dean]]* biografik filmida (2001) asosiy rolni oʻynab, Oltin globus mukofotini oldi. Xalqaro shuhrat unga *[[Oʻrgimchak-odam (film)|Oʻrgimchak-odam]]* filmidagi Harry Osborn rolidan keyin keldi. James Edward Franconing onasi yahudiy.

Franco qator mukofotlarga nomzod qilib koʻrsatildi, ulardan baʼzilarini yutdi. U ham dramatik, ham komik loyihalarda qatnashdi, 2000-yillardan beri eklektik rollarda: tarixiy asarlardan to zamonaviy filmlargacha, Hollywood kinolaridan to mustaqil filmlargacha ishlarda qatnashmoqda, fentezidan tortib sentimental rollargacha oʻynab kelmoqda. Uning boshqa taniqli filmlari orasiga *[[Pineapple Express]]*, 2008-yilgi bangi komediya; *[[Milk (film)|Milk]]* (2008) biografik filmi; *[[127 soat]]* (2010) voqeiy drama filmi kiradi. *127 soat* orqali u Oscar mukofotiga nomzod etildi. 2011-yili u *[[Rise of the Planet of the Apes]]* filmida suratga tushdi. 2009-yildan beri u *[[General Hospital]]* serialida oʻynamoqda.

## Filmografiyasi

**Produser sifatida **

### Aktyor sifatida

## Manbalar

## Havolalar

*
Hud surasi

**Hud surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy mazmuni
Bu surada ham yolgʻiz Allohga, u zot yuborgan paygʻambarlarga va ular keltirgan dinlarning haq ekaniga iymon keltirish, qiyomat kunida qayta tirilib, bu dunyoda qilib oʻtgan barcha yaxshi-yomon amallariga yarasha mukofot-jazo olishga ishonish islomiy aqidaning mohiyat-haqiqati ekani borasida soʻzlanadi. Bu surada Nuh, Hud, Solih, Lut, Shuayb, Muso va boshqa paygʻambarlarning qissalari ancha mufassal hikoya qilinadiki, bundan murod, birinchidan, barcha moʻminlarga ilgari oʻtgan paygʻambarlar va ularni yolgʻonchi qilishlari sababli halokatga uchragan qavmlar haqida maʼlumot berish boʻlsa, ikkinchidan, yaqinda ikki aziz kishisidan — amakisi — Abu Tolib hamda jufti haloli Xadichadan ajrab qolgan va mudom Makka mushriklari tomonidan ozor-aziyatlarga roʻbaroʻ boʻlayotgan Muhammad alayhissalomga oʻtmishdoshlarining hayotlari va ularning Haqqa daʼvat qilish yoʻlida chekkan mashaqqatlarini bayon qilish bilan taskin-tasalli berishdir.  
 
Bu sura Qurʼoni Karimning ayb-u nuqsonlardan pok va nazm-u magʻziga hech qachon hech kim tomonidan halal yetmaydigan ilohiy Kitob ekanini taʼriflash bilan boshlanib, Alloh taoloning bandalariga paygʻambarlar yuborishdan koʻzlagan hikmatini bayon etish bilan tugallanadi. Bu sura Alloh taolo tomonidan Od Qavmiga yuborilgan Hud paygʻambar nomi bilan atalgandir.

## Manbalar

HUD SURASI
Yusuf surasi

**Yusuf surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Ushbu surada, asosan, Allohning paygʻambarlaridan Yusuf ibn Yaʼqubning hayoti zikr qilinib, u zotning boshiga tushgan balolar, ogʻa-inilari va begonalardan koʻrgan kulfatlari — chohga tashlanganlari, tuhmatga yoʻliqqanlari, zindonband boʻlganlari va boshqalar haqida va bunday ogʻir koʻrgiliklarga sabr-toqat qilishlari natijasida oxir-oqibat zindon azobidan xalos qilinib, butun Misr zaminining mulk-u xazinasiga ega boʻlganlari xususida soʻz boradi.  
 
Bu sura "Hud" surasidan keyin — Muhammad alayhissalom hayotlarining eng qora kunlarida — yaqinlari Xadicha va Abu Tolibdan ajragan, mushriklar tomonidan ozor-aziyatlar chekib, qiynalib yurgan kezlarida nozil boʻlgandir. Goʻyo Alloh taolo Oʻzining suyukli paygʻambariga va qolaversa, u zotning barcha ummatlariga agar boshlariga tushgan balo-yu kulfatlarga va diyonatsiz kimsalarning zulm-u zoʻravonliklariga sabr-qanoat qilib, oʻzlarining Haq yoʻlidagi kurashlaridan tolmay, Allohning dinidan qolmay, sobitqadam boʻlsalar, Parvardigori olam ularni zulmatlardan va tor-u tanglikdan xalos qilib, nurli, baxt-saodatli kunlarga yetkazajagini uqtirayotgandek. Bu suraning nazm-u uslubida oʻzgacha latofat, ayricha joziba mavjudki, islom olamidagi eng buyuk qalam ahllari undan mutaassir boʻlib, sheʼr-u dostonlar bitganlar, ulamolar esa bu sura xususida jild-jild kitoblar tasnif etganlar. Shunday asarlardan birida "Yusuf" surasi jannat ahllari jannatda ham rohat bilan tilovat qilib yuradigan suralardandir", deyilgan boʻlsa, yana birida: "Har qanday gʻam-tashvishga botgan mahzun kishi "Yusuf" surasini eshitishi bilan orom-osoyish topur", deyiladi.

## Manbalar

* YUSUF SURASI 
* ЮСУФ СУРАСИНИНГ ТАФСИРИ 
* Қуръони карим, Сура Юсуф
Vodorod koʻrsatkichi (pH)

Kimyoda **pH** (; ingl. *potential Hydrogen* – „potensial vodorod“) suvli eritmaning kislota yoki asosligi oʻlchovidir.
pH eritmadagi gidroksoniy ionlarining (H3O+) molyar konsentratsiyasi manfiy logarifmi (10 asosda) p[H] ga yaqindir, biroq teng emas; past pH gidroksoniy ionlari konsentratsiya yuqoriligini, baland pH esa past konsentratsiya pastligini bildiradi. Bu manfiy logarifm oʻnlik nuqtadan keyingi xonalar soniga mos keladi, masalan, 0.1 molyar HCl pHi 1 atrofida, 0.0001 molar HCl pHi esa 4 ga yaqin boʻlishi kerak (chunki 0.1 va 0.0001 larning 10 asosli logarifmlari mos ravishda −1 va −4 ga teng). Sof (ionsizlashgan) suv neytral boʻlib, juda kuchsiz kislota yoki asos, deb qaralishi mumkin, zero uning pHi 25&nbsp;°C da 7, yoki 0.0000001 *M* H+ dir. pH chegarasi yoʻq, u 0 dan past yoki 14 dan baland boʻla oladi, biroq suvli eritmada u suvning kislotaligi va asosligi bilan cheklanadi. Suvli eritma pHi baland boʻlishi uchun unda siyrak vodorod ionlarini bogʻlab oluvchi asos eritilishi lozim. Suvdagi vodorod ionlari solvatatsiyani hisobga olish uchun oddiygina H+ yoki gidroksoniy (H3O+) yoki yuqoriroq turlar (msl., H9O4+) deb yozilish mumkin, biroq bularning bari bir xil maʼnoni bildiradi. Yer sirtidagi aksariyat chuchuk suv havzalari karbonat angidrid erishi tufayli ozgina kislotalidir; va ularning pHi 7 dan past.

pHning p[H]dan farqi faollik faktoridadir. Bu vodorod ionlarining eritmaning boshqa komponentlari bilan aloqa qilish tendensiyasini bildiradi, qaysiki boshqa hodisalar bilan birga pH metr ishlatishda elektr potensialga taʼsir etadi. Natijada pH eritmaning ionli kuchliligi tufayli oʻzgaradi: masalan, 0.05 *M* KHP eritmasi qoʻshilgan kaliy xlorid (bu tuz na kislotali, na asosli ekanligiga qaramay) tufayli pHi ±0.5 birlikka oʻzgarishi mumkin.

Vodorod ioni faollik koeffitsientini oʻlchash uchun termodinamik jihatdan soz metod mavjud emas, shuning uchun bu koʻrsatkich nazariy hisoblashga asoslanadi. Shuning uchun pH shkalasi amaliyotda pHlari xalqaro kelishuv bilan aniqlangan standart eritmalar majmuiga bogʻlab qoʻyilgan. Asosiy pH standart qiymatlari Bates-Guggenheim konvensiyasidan () foydalanib, vodorod gaz elektrodi yordamida aniqlangan.

## Manbalar
Raʼd surasi

**Raʼd surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi. Madiniy suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va 15 -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Bu sura boshida Alloh taoloning borligi va birligiga iymon keltirish masalasi oʻrtaga tashlanib, soʻng qayta tirilish va hayoti dunyoda qilib oʻtilgan har bir yaxshi-yomon amal uchun qiyomat kunida jazo-mukofot boʻlishi haqida xabar qiladigan oyatlar bilan davom etadi. Unda haqiqat bilan botil toʻgʻrisida ikki ibratli masal keltiriladi.

Birinchisida jilgʻalarni toʻldirib oqib kelayotgan yomgʻir suvi haqiqatga, suv ustidagi koʻpik esa botilga tashbeh qilinsa, ikkinchisida har qanday yerosti maʼdanlari ham eritilganida ulardan sof qimmatbaho maʼdan bilan birga ularga aralashib qolgan oddiy toshlar ham chiqishi aytilib, sof maʼdan haqiqatga, chiqindilar esa botilga oʻxshatiladi. Mana shunga oʻxshash ibratli misollarni oʻzida jo qilgan bu surada yana momaqaldiroq haqida zikr qilinib, hatto u ham Alloh taologa tasbeh aytib, u zotni poklab turishi bayon qilinadiki, bu suraning "Raʼd" - "Momaqaldiroq" deb nomlanishining sababi shudir.

Bizning nazarimizda, bu ulugʻ sura toʻlasicha ham bir dahshatli momaqaldiroqqa oʻxshaydi. U momaqaldiroq moʻminlarni yomgʻirga — Allohning rahmatiga umidvor qilsa,kofirlarni chaqmoq urishidan — Allohning azobiga duchor boʻlishdan qoʻrquvga soladi.

## Manbalar

* RAʼD SURASI 
* Raʼd surasi, 14-16
Sulaymon alayhis-salom

Dovud alayhissalomning farzandi, otasidan soʻng qavmiga paygʻambar boʻlgan. Butun yer yuziga egalik qilgan 4 podshohdan biri. Barcha jonzotlar ( qushlar, hayvonlar va mavjudotlar) tilini bilgan. Mulki va saltanati juda ulkan boʻlgan. Qurʼoni Karimda Bilqiys malikasi va Sulaymon alayhissalom haqida qissa keltirilgan.

## Manbalar
Ibrohim surasi

**Ibrohim surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Bu surada ham Makka suralarining aksarida boʻlgani kabi eʼtiqod, vahiy, tavhid — Allohning birligiga iymon keltirish, qayta tirilish va, xususan, qiyomat kunida boʻladigan hisob-kitob va jazo-mukofot toʻgʻrisida batafsil soʻz yurtiladi.  
 
Sura paygʻambarlar zimmasiga yuklatilgan vazifa - insoniyatni zulmatlardan nurga olib chiqish ekanini bayon etuvchi oyat bilan boshlanadi. Bu bilan, birinchidan, hayotda zulmatlar – egri-notoʻgʻri yoʻllar koʻp, nur — haqiqat yoʻli esa tanho boʻlishi bayon qilinsa, ikkinchidan, oʻsha yagona nurga faqat paygʻambarlar — Allohning elchilariga nozil boʻlgan vahiy vositasidagina yetish mumkinligi uqtiriladi. Yana bu suradan Muso paygʻambarning oʻz qavmi bilan boʻlgan muloqotlaridan biri haqidagi oyatlar ham joy olgandir.  
 
Suraning "Ibrohim" deb atilishiga sabab unda paygʻambarlar otasi - Ibrohim alayhissalomning Makkaga kelishlari va u yerda Tangri taologa qilgan duo-iltijolari xususida mufassal hikoya qilinganidir.

## Manbalar

IBROHIM SURASI
Sirka

**Sirka** suv va sirka kislotasidan iborat suyuq moddadir. Sirka kislotasi etanolning *[[Acetobacteraceae]]* tomonidan fermantatsiyalanishidan mahsul boʻladi. Bugunda asosan oshxonada ishlatiladi, biroq tarixan u zaif kislota sifatida sanoat, tibbiyot va kundalik roʻzgʻorda ishlatilib kelinadi. Sirka sekin yoki tez fermentlanish jarayonlari orqali tayyorlanadi. Sekin jarayon anʼanaviy boʻlib, bir necha hafta yoki oygacha choʻziladi. Uzoq fermentlanish muddati bakteriyalardan iborat zaharsiz quyqa yigʻilishiga imkon beradi. Tezkor metodlarda suyuqlikka bakteriyalar qoʻshilib, nasos yordamida kislorodlashtirish uchun havolantiriladi. Tez fermentlanish muddati 20 soatdan uch kungacha boʻladi.

**Sirka** (ovqat sirkasi) — oziqovqatga ishlatiladigan sirka kislotaning suvdagi (3—15%) eritmasi; sanoatda sirka essensiyasi (savdoga chiqariladigan oziq-ovqat sirka ktasining 80% li suvli eritmasi; sanoatda vino, pivo, kucheiz etil spirti eritmasini bijgʻitish yoʻli bilan olinadi) ga suv qoʻshib tayyorlanadi. Oʻzbek pazandachiligida uy sharoitlarida S.ni uzum, anjir, olma va boshqa shirin mevalarning sharbatidan tayyorlanadi. Uzum S.si tayyorlash uchun yaxshi pishgan uzum sharbati sopol koʻza yoki xumchaga solinadi, har 1 l ga 100 g eski Sdan achitqi sifatida qoʻshiladi. Idish ogʻzini zich yopib, kaynash uchun quyosh tushadigan joyga qoʻyiladi. 1015 kundan soʻng qaynashi toʻxtab S. yetiladi. Tayyor S. suzib, idishlarga quyiladi. Konserva, marinadlar, ziravor tayyorlashda, ovqatga ishtahabaxsh maza kiritish, kabob sirkalashda, tibbiyotda va boshqalarda ishlatiladi (qarang Konservalash). 

## Manbalar

## Havolalar
* Gasoline from Vinegar (Sirkadan benzin)
Hijr surasi

**Hijr surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Bu sura olam mehvari — turli asrlardagi paygʻambarlarni yolgʻonchi qilib, ularga qarshi chiqqan osiylarning hammasi halokatga uchraganlari atrofida aylanadi. Shu boisdan sura bunday kimsalarga iymonsizliklarining oqibati xatarli ekanligi haqida tanbeh berish bilan boshlanadi.  
 
Bu surada burjlarga boʻlingan osmon, hayot kechirish uchun moslab yaratilgan zamin, maʼdan-xazinalarni oʻz bagʻriga olib oʻrnashgan togʻlar, yomgʻirli bulutlarga "homilador" boʻlgan shamollar zikr qilinib, bularning barchasi Haq taolo tarafidan insonga xizmat qilish uchun yaratilgani uqtiriladi. Soʻngra Yaratganning amri bilan asli zuvalasi "qora loy"dan qorilgan insonga butun mavjudot sajda qilganida faqat Iblisgina bu farmonga boʻyinsunmay, kibr-havo qilganini bayon qilish bilan shaytonning insoniyatga nisbatan boʻlgan adovati to qiyomatgacha davom etishiga ishora qilinadi. Yana bu surada Allohning paygʻambarlari — Ibrohim, Lut, Shuayb va Solih alayhissalomlarning qissalari soʻylanadi. Bulardan Solih paygʻambarning qavmlari — Samud qabilasi Hijr (Madina va Shom oʻrtasidagi vodiy)dan ekanligi zikr qilinib, mazkur suraning "Hijr" deb nomlanishining boisi shudir.

## Manbalar

HIJR SURASI
Yunus surasi

**Yunus surasi** (, nomining maʼnosi — **) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

## Asosiy maʼnosi
Ushbu surada islomiy aqidaning asl mohiyati: Allohga iymon keltirish, Uning kitoblariga, paygʻambarlariga, qayta tirilishga 
va qiyomat kunidagi jazo-mukofotga ishonish haqida soʻz boradi. U ilohiy kitoblarga, xususan, Qurʼoni Karimga iymon keltirishga qizgʻin daʼvat qilishi bilan boshqa suralardan ajralib turadi.  
 
Bu sura boshida paygʻambarlik va paygʻambarlar haqida soʻz ketib, Alloh avval-u oxir hamma bandalariga Oʻz paygʻambarini yuborganini, binobarin, oxirgi paygʻambar Muhammad alayhissalomning kelishlaridan ajablanishga oʻrin yoʻqligini uqtiradi. Keyin Xudo va bandaning haqiqati bayon qilinib, Yaratgan bilan yaralgan orasidagi aloqa qanday boʻlishi lozimligi aytiladi va odamlarga haqiqiy Parvardigorlari qanday zot ekanligi tanitilib, faqat Ungagina ibodat qilishlari durust va zarur ekanligi taʼkidlanadi. Yana bu surada mushriklarning Qurʼonga boʻlgan munosabatlari haqida hikoya qilinib, bu Kitob haqiqiy ilohiy moʻjiza ekani aytiladi. Va "Uni Muhammad oʻzi toʻqib yozgan", deb unga oʻxshash birgina sura yozib bersinlar, asossiz ekanligi oshkor etiladi.  
 
Surada Nuh, Muso, Yunus kabi paygʻambarlarning qissalari zikr qilinadiki, suraning nomi ham ulardan biri — Yunus paygʻambar ismlari bilan atalgandir. Sura nihoyasida esa paygʻambar alayhissalomga faqat Allohning koʻrsatma-vahiylariga amal qilish va Alloh yoʻlida chekiladigan ozor-mashaqqatlarga sabr-u toqat qilish amr etiladi.

## Manbalar

YUNUS SURASI