Ibn Fadlallah al-Umariy

**Shihab ad-Din Abu al-Abbos Ahmad Ibn Fadlallah al-Umari** (), odatda **Ibn Fadlallah al-Umari** yoki **Ibn Faḍl Allāh al-‘Umārī** (1301 – 1349) nomi bilan tanilgan, Damashqda tugʻilgan arab tarixchi edi. Uning asosiy asarlaridan *at-Taʾrīf bi-al-muṣṭalaḥ ash-sharīf* Mamluk boshqaruviga bagʻishlangan, *Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār* esa shu masalalarga doir ensiklopedik toʻplamdan iborat. Ikkinchi asar 1927-yilda fransuz tiliga Morice Godefroy-Demombin tomonidan tarjima qilingan.

Ibn Taymiyyaning shogirdi boʻlgan al-Umari Makkaga amalga oshirilgan afsonaviy *[[Haj|haj]]*ning asosiy manbalaridan biri boʻlgan oʻz yozuvlarida, Mali *[[mansasi]]* Kankan Musa&nbsp;Ining safarini tasvirlab bergan. Ibn Fadlallah Kankan Musoning haj safaridan biroz keyin Qohiraga tashrif buyurgan va u oʻz yozuvlarida Mansa shunchalik koʻp oltin tarqatganini, buning natijasida uning qiymati keyingi oʻn yil davomida Misrda pasayib ketganini qayd etadi. Bu voqea koʻpincha Mali imperiyasining boyligini tasvirlashda takrorlanadi.

U Kankan Musoning avvalgi *mansa* haqidagi hikoyalarini ham yozib qoldirgan; Kankan Musa avvalgi hukmdor taxtdan voz kechib, okean ortidagi yurtga sayohatga chiqib ketganini taʼkidlagan. Bu esa zamonaviy Malilik tarixchi Gaussu Dyavara (Gaoussou Diawara)ga Abu Bakr II Xristofor Kolumbdan bir necha yil avval Amerikaga yetib borgan boʻlishi mumkin degan taxminni ilgari surish imkonini bergan.

Godefroy-Demombin al-Umarining *masalik al-Absar* asarini 1342–1349-yillar oraligʻida yozilgan deb hisoblagan, biroq ichki dalillar, kamida Misr va Suriya haqidagi bob hamda Mali imperiyasini qamrab olgan boʻlim 1337–1338-yillarda yozilganini koʻrsatadi.

1339-yil mart oyida al-Umari sulton bilan kelishmovchilikdan soʻng hibsga olingan, biroq al-Umarining otasi sultonni uni avf etishga koʻndirgan va u uy qamogʻiga hukm qilingan. Keyinchalik u sulton bilan yana mojaroga kirishib, qamoqqa tashlangan, ammo oktabr oyida ozod etilgan. Shundan soʻng u Damashqga koʻchib oʻtgan va u yerda 1340-yil avgustdan 1343-yil may yoki iyunigacha kotib sifatida ishlagan.

## Asarlari
* Ibn Faḍl Allāh al-‘Umārī, *Masālik al-abṣār*, nashrga tayyorlovchi Sayyid .

## Hayoti
Shihob al-Din Abu al-Abbos Ahmad ibn Fadlallah al-Umariy, odatda Ibn Fadlallah al-Umariy yoki Ibn Fazl Alloh al-'Umariy (1301 – 1349) Damashqda tugʻilgan arab tarixchisi. Uning asosiy asarlari quyidagilardan iborat: Mamluklar maʼmuriyati mavzusida „Taʼrif bi-al-muṭalalah ash-sharif“ va „Masalik al-abshar fi mamalik al-amsar“ tegishli maʼlumotlarning ensiklopedik toʻplami. Ikkinchisi 1927 yilda Moris Gaudefroy-Demombynes tomonidan fransuz tiliga tarjima qilingan.

Ibn Taymiyyaning shogirdi Ibn Fadlallah Malilik Mansa Kankan Muso I Makkaga ziyorat qilganidan koʻp oʻtmay Qohiraga tashrif buyurdi va uning yozuvlari bu afsonaviy haj uchun asosiy manbalardan biridir. Uning qayd etishicha, Mansa shunchalik koʻp oltin tarqatganki, uning qiymati Misrda oʻn yil oʻtgach pasaygan, bu Mali imperiyasining boyligini tasvirlashda tez-tez takrorlanadi.

U Kankan Musoning oldingi mansa haqidagi hikoyalarini yozib oldi; Kankan Muso avvalgi hukmdorning taxtdan voz kechib, okeanning narigi tomoniga sayohat qilganini daʼvo qildi, bu esa zamonaviy Mali tarixchisi Gaussou Diavarani Abu Bakr II Amerikaga Kristofer Kolumbdan yillar oldin yetib kelgan degan nazariyaga olib keldi.

= Manbalar =