Kanada — Birlashgan Arab Amirliklari munosabatlari

**Kanada —** Birlashgan Arab Amirliklari munosabatlari Kanada va Birlashgan Arab Amirliklari oʻrtasidagi munosabatlarni tavsiflash uchun ishlatiladi. Kanada 1974-yilda Birlashgan Arab Amirliklari bilan aloqalarni oʻrnatgan. Ularning har biri boshqasining poytaxtida elchixonaga ega.

## Tarixi
Ikki davlat oʻrtasidagi rasmiy munosabatlar Birlashgan Arab Amirliklari mustaqillikka erishganidan 3 yil oʻtib, 1974-yilda oʻrnatilgan.

## Diplomatik munosabatlar
Kanadaning Birlashgan Arab Amirliklaridagi elchisi Masud Husayn 2016-yil 23-oktabrda tayinlangan, vakolatini 2019-yil iyul oyida yakunladi. 2019-yil sentyabr holatiga koʻra, Kanadaning BAAdagi hozirgi elchisi Marsi Grossmandir. Amirlikning Kanadadagi hozirgi elchisi Fahad Al Raqbani 2018-yil 1-yanvarda tayinlangan.

### Viza talabi
Ikki hukumat oʻrtasidagi samimiy munosabatlar tufayli ular oʻrtasida vizasiz sayohat qilish imkoniyati mavjud.

## Aviatsiya
Kanada va Birlashgan Arab Amirliklari oʻrtasidagi sayohat Emirates va Etihad kompaniyalari tomonidan haftasiga 5 ta reys va Air Canada tomonidan haftasiga 3 ta reys amalga oshiriladi. Emirates aviakompaniyalari Airbus A380 samolyotida Toronto va Dubay oʻrtasida 5 ta reysni, Air Canada Toronto va Dubay oʻrtasida Boeing 787 Dreamliner samolyotida 3 ta reysni va Etihad Toronto va Abu-Dabi oʻrtasida Boeing 777-300ER samolyotida 5 ta reysni amalga oshiradi.

### Aviatsiya mojarosi
Kanada va Birlashgan Arab Amirliklari oʻrtasida aviatsiya huquqlari boʻyicha kelishmovchilik mavjud. Bahs Kanadaning Emirates aviatashuvchilari: Emirates Airlines va Etihad Airwaysga qoʻshimcha qoʻnish huquqini berishdan bosh tortishi sababli yuz bergan. Bahs 2018-yilning iyul oyida Kanada oʻz havo hududini Toronto va Dubay va Toronto va Abu Dabi oʻrtasida haftasiga 5 ta reysga ochganidan keyin hal qilindi.

#### Tarixi
1999-yilda Kanada va Birlashgan Arab Amirliklari oʻzlarining birinchi havo shartnomasini imzoladilar, unga koʻra Amirlik aviakompaniyalariga haftada olti marta Kanadaga parvoz qilish huquqi beriladi. 2007-yil oktyabr oyida Emirates Toronto va Dubay oʻrtasida haftasiga uchta reysni taklif qila boshladi; koʻp oʻtmay, Kanada Kanada va BAA oʻrtasidagi ortib borayotgan talabga xizmatni kengaytirish rejasining bir qismi sifatida Kanadadan mamlakatga parvozlarni koʻpaytirishga ruxsat berishni soʻray boshladi. BAAda yashovchi 27 000 kanadaliklar va ikki mamlakat oʻrtasidagi muhim savdo aloqalari, Kanadaning eng yirik savdosi Yaqin Sharqdagi hamkorlari bilan bogʻliqlik qoʻshimcha reyslarni talab qilardi.

Ikki davlat oʻrtasidagi muzokaralar bir necha yil davom etdi, ammo hech qanday ijobiy natija bermadi. 2010-yil iyun oyida Kanada harbiylarining BAA harbiy bazasidan Afgʻonistondagi operatsiyalarida xizmat qilish uchun foydalanish haqidagi kelishuv muddati tugadi. BAA harbiy bazani ijaraga berish muddatini uch oyga uzaytirdi, ammo keyingi muzokaralar toʻxtab qoldi va oktyabr oyida yana muddati tugaganidan keyin shartnoma uzaytirilmadi.

2010-yil noyabr oyida Air Canada Kanada yoʻnalishlariga xizmat koʻrsatishning koʻpayishiga eʼtiroz bildirgan boʻlsa-da, Kanada Kalgari va Vankuverda koʻproq qoʻnish joylarini taklif qilishga tayyor edi. Biroq, BAA Torontoga koʻproq reyslarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.

#### Kanada vazirlari samolyoti uchun havo hududining yopilishi
2010-yil 11-oktabrda Kanada Milliy Mudofaa vaziri Piter Makkey Afgʻonistonning Qandahor shahrida boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida Kanada qoʻshinlariga tashrifi chogʻida BAA bilan Kanada bazasini ijaraga berish muddatini uzaytirish boʻyicha olib borilgan muzokaralar muvaffaqiyatsizlikka uchraganini va Kanada kuchlari ushbu shartnomani uzaytirishini aytdi. BAA Kanadadan Camp Mirageni boʻshatib qoʻyishni soʻradi. Bu Afgʻonistonga va Afgʻonistondan tashish uchun potensial muammo tugʻdirardi.

Bir necha soat oʻtgach, Makkey, Mudofaa shtabi boshligʻi general Valter Natinchik va faxriylar ishlari boʻyicha vazir Jan-Pyer Blekbern Kanadaga qaytgach, Kamp Mirajga qoʻnmoqchi boʻlgan samolyotni qoʻnish huquqidan mahrum boʻlgani uchun Yevropaga yoʻnalishini oʻzgartirishga majbur boʻlgan. BAA bu hodisaga Kanada bosh vaziri Stiven Harper (Konservativ partiya) hukumati voqea haqidagi maʼlumotni buzib koʻrsatayotganini aytdi; samolyot qoʻnish huquqi toʻxtatilgani haqida oldindan xabardor qilingani va Harper hukumati Kanada ommaviy axborot vositalarida BAAga salbiy munosabatda boʻlish uchun „qoʻrquv taktikasi“ ni qoʻllayotgani haqida maʼlumot berdi. Harper hukumati, oʻz navbatida, BAA tomonidan oʻz harbiy bazasidan savdolashish vositasi sifatida foydalanib, „shantaj“ qilinmasligini aytdi.

#### Kanada va Birlashgan Millatlar Tashkiloti
Kanada radioeshittirish korporatsiyasi maʼlumotlariga koʻra, BAAning nomi oshkor etilmagan rasmiysi BAA 2010-yilgi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi saylovlarida Kanada taklifiga qarshi lobbichilik qilganini, Kanada aviakompaniya bilan bogʻliq nizo tufayli oʻz oʻrnini qoʻlga kirita olmaganini aytdi. Kanada yoki BAA tomonidan xabar manbasiga nisbatan hech qanday rasmiy aloqa yoki javob berilmagan.

#### Kanadaliklar uchun viza talablari
2010-yil noyabr oyida BAA kanadaliklar BAAga kirish uchun 2011-yil 2-yanvardan boshlab viza talab qilishini eʼlon qildi. BAA fuqarolariga Kanadaga kirish uchun viza talablari allaqachon mavjud edi. 2012-yil sentabrida Kanada va BAA oʻrtasida yadroviy bitim imzolangandan soʻng, viza toʻlovlari (olti oylik, koʻp martalik viza uchun 1000 dollar va 30 kunlik viza uchun 250 dollar) uchdan bir qismga kamaytirildi.

Kanada va Birlashgan Arab Amirliklari Kanada tashqi ishlar vaziri Jon Berd va uning BAA hamkasbi Shayx Abdulloh bin Zoid Ol Nahayon 2013-yil 2-aprel kuni Berdning BAAga tashrifi chogʻidagi uchrashuvda, BAAga sayohat qiluvchi kanadaliklar uchun viza talablarini bekor qilishga kelishib oldilar. Ular mojarodan oldin mavjud boʻlgan viza rejimini tiklashga kelishib olganliklarini eʼlon qilishdi. Ikki davlat yadroviy hamkorlik shartnomasini imzolashga ham tayyor ekanini aytishdi. Ikki kelishuv boʻyicha tafsilotlar keyingi oyda rasmiylashtiriladigan boʻldi.

#### 2011-yil Kanada federal saylovi
2011-yil 2-may kuni kanadaliklar 41-federal saylovda ovoz berish uchun bordilar va yana Stiven Harperning Konservativ partiyasi eng koʻp saylangan vakillarga ega partiya sifatida gʻalaba qozondi, bu safar parlamentdagi koʻpchilik oʻrinlarni egalladi. Bu BAAni juda xavotirga soldi, chunki ular Harperni ikki tomonlama munosabatlarning yomonlashishi uchun javobgar deb hisoblagan. Oʻshandan beri Amirlik aviakompaniyalari Kanada rasmiylari bilan kelishuvga qaytish uchun biroz vaqt talab qilishlarini eʼlon qilishdi.

#### Rezolyutsiya
2018-yilning iyun oyida BAA Iqtisodiyot vaziri Sulton Al Mansuri Ottavada Kanada transport vaziri Mark Garno bilan uchrashib, havo transporti sohasidagi hamkorlikni muhokama qildi. Uchrashuv Kanada-Amirlik munosabatlari keskin yaxshilangan bir vaqtda boʻlib oʻtdi, Kanada BAA vizasiz sayohat uchun status-kvoga javob berganini va Amirlik fuqarolari uchun viza talablarini olib tashlaganini eʼlon qildi. 2018-yil iyul oyida Emirates Airlines va Etihad Airlines aviakompaniyalari Kanada rasmiylari bilan kelishuv imzolaganidan soʻng Torontoga parvozlarini haftasiga 5 marta oshirishlarini eʼlon qilishlari sababli yillar davom etgan kelishmovchilik hal qilindi.

## Havolalar

* Kanadaning Abu Dabidagi elchixonasi
* Birlashgan Arab Amirliklarining Ottavadagi elchixonasi

## Manbalar