Jean-Louis Michon

**Jan-Lui Michon** (13-aprel 1924 – 22-fevral 2013) fransuz traditsionalizmchisi va tarjimon boʻlib, islom sanʼati va tasavvuf boʻyicha ixtisoslashgan edi. U Marokash madaniy merosini asrash boʻyicha Birlashgan Millatlar Tashkiloti bilan keng koʻlamda hamkorlik qilgan.

## Hayoti
1924-yilda Fransiyaning Nansi shahrida tugʻilgan Michon, Ikkinchi jahon urushi boshlanishida kollej talabasi edi. U yerda u hamkurslar guruhi bilan birga dinni oʻrganishni boshladi.

Allaqachon ikkita diplomga ega boʻlgan (biri huquq boʻyicha, biri ingliz adabiyoti boʻyicha), Michon Parijga koʻchib oʻtdi va siyosatshunoslik dasturiga oʻqishga kirdi.

Bu „nimadir“ fransuz anʼanaviychisi Rene Genon asarlari shaklida namoyon boʻldi. Genonning asarlari Michonni qattiq hayajonga soldi va u tashabbusiy (initiatik) anʼanaga kirish zaruratini his qildi. Michonning shaxsan oʻzi hinduzm va buddaviylikka, ayniqsa D.T. Sudzuki inshoqlarini oʻqigach, zen buddizmiga katta moyillik sezardi. U Yaponiyaga sayohat qilib, biror zen ustozini topishni orzu qilardi, biroq oʻsha paytda Yaponiya uning vatani bilan urush holatida edi.

Toʻrt oylik tayyorgarlikdan soʻng, Yaponiyaga joʻnash sanasidan bir necha kun oldin atom bombasi tashlandi va Yaponiya taslim boʻldi. U yakuniy imtihonlarini topshirish uchun oʻqishga qaytdi va aynan oʻsha yerda, maktab kutubxonasida, *La Revue Africaine* jurnalida oʻn yildan koʻproq vaqt avval vafot etgan soʻfiy shayx Ahmad al-Alaviy haqidagi maqolani oʻqidi. *Mistik modernist* deb nomlangan bu maqolada marhum shayx bir nechta yevropalik shogirdlarni tasavvuf anʼanasiga kiritgani tilga olinardi. Ertasi kuni Michon masjidlardagi namozlarda qatnasha boshladi va Michel Valsan yordami bilan Islomni qabul qildi (Ali Abdulxoliq ismini oldi).

1946-yilda unga Damashqda ingliz tili oʻqituvchisi lavozimida taklif qilindi. U bu taklifni islomni yanada chuqurroq oʻrganish niyati bilan qabul qildi. 1949-yilda u meʼmor chizmachining shogirdi boʻlib ishlay boshladi va Lozannaga koʻchdi. U yerda u bir necha yil davomida Frithjof Schuon va uning xotini bilan qoʻshni boʻlib yashadi. 1953-yilda u Leo Schayaning sobiq xotiniga uylangan. Krou tabibi Thomas Yellowtail keyinchalik Michon va uning xotinini Krou qabilasiga asrab olgan.
Turmush qurib, qizi Solange tugʻilgach, u turli BMT agentliklarida ish faoliyatini boshladi: avval frilans muharrir va tarjimon sifatida, soʻngra esa oʻn besh yil (1957–1972) davomida Jenevadagi Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotida doimiy katta tarjimon sifatida ishladi.
Aynan shu davrda Michon Parij universitetida (Sorbonna) islomshunoslik boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini oldi. Uning dissertatsiyasi shimoliy Marokashdan chiqqan mashhur olim va ruhiy murshid Shayx Ahmad Ibn Ajiba al-Hasaniy (1747–1809)ning hayoti va ijodiga bagʻishlangan edi. Michon uning avtobiografiyasi (*Fahrasa*) va tasavvuf atamalari lugʻati (*Miroj at-tashavvuf ila haqoiq at-tasavvuf*)ni arab tilidan fransuz tiliga tarjima qilgan (1982; 1974 va 1990). Michonning Ibn Ajibaning *Fahrasa*siga qilgan fransuzcha tarjimasi David Streight tomonidan ingliz tiliga oʻgirilgan (1999). 1970–1973-yillar oraligʻida u Luganodagi (Shveysariya) Istituto Ticinese di Alti Studi faoliyatida ishtirok etgan. 2010-yilda Ibn Ajiba qalamiga mansub ikki risolaning uning tahriridagi nashri Kembridjdagi Archetype nashriyoti tomonidan ingliz (David Streight tarjimasi) va arab tillarida ikki tilli jild shaklida chop etildi.

## Anʼanaviylik
1946-yil iyul oyida Michon Shayx al-Alaviyning shogirdi Frithjof Schuon tomonidan boshlanish (initsiya) marosimidan oʻtish uchun Lozannaga bordi. Marosimda Martin Lings ham qatnashgan (u bilan Michon yaqin boʻlib qolgan).

Michonning Shveysariyaga birinchi safarida u Bazelga tashrif buyurdi va u yerda Schuonning eng yaqin shogirdlaridan ikkitasi (hamda Anʼanaviy maktabning yetakchi namoyandalari) – Titus Burckhardt va Leo Schaya bilan uchrashdi.

1947-yil Pasxa bayrami kunlarida u Guénonnikiga borib, uning rafiqasi Fotima va farzandlari bilan tanishdi.

Keyingi avlodga qanday xabar bergan boʻlardingiz, degan savolga u quyidagicha javob bergan:

## BMT bilan faoliyati
1972-yildan 1980-yilgacha Michon Marokash hukumatining madaniy merosni asrashga oid YuNESKO loyihalarida Bosh texnik maslahatchi boʻlib ishladi. U sanoatlashtirish tufayli yoʻqolib ketish xavfi ostida qolgan anʼanaviy hunarmandchilikni qayta tiklash ishlarini muvofiqlashtirishga qaratilgan tashabbusda ishtirok etdi. Shuningdek, u Marokashdagi kasbalarni saqlash va qayta taʼmirlash boʻyicha, Fos shahrini muhofaza qilishga yoʻnaltirilgan loyihaning bir qismi sifatida, katta ishlar olib bordi.

## Asarlari
* *Ibn Ajiba: Mavjudotning yagonaligi haqida ikki risola* (Archetype, 2010)
* *Anʼanaviy Islomga kirish* (World Wisdom, 2008)
* *Tasavvuf: Muhabbat va hikmat* (World Wisdom, 2006)
* *Har bir shox mendadir: Inson maʼnosi haqidagi insholar* (World Wisdom, 2002)
* *Islom nurlari: Muassasalar, madaniyatlar, sanʼat va islom shahridagi maʼnaviyat* (Lok Virsa, 2000)
* *Marokashlik soʻfiy Ibn Ajiba va uning Miroji* (Fons Vitae, 1998)

U, shuningdek, diniy ramzshunoslik va anʼanaviy nuqtai nazarni yoritgan choraklik jurnal – Studies in Comparative Religionga ham mualliflik qilgan.

## Yana qarang

* Rene Genon
* Frithjof Schuon
* Leo Schaya
* Titus Burckhardt
* Martin Lings

## Manbalar

## Havolalar
* quran-uthmani&ver=2.00 Online Quran Project tarkibida Jan-Lui Mishonning Qurʼon tarjimasi mavjud.
* Jan-Lui Mishon: Hayoti va ijodi (turli mavzularda doktor Mishon nutqlarining video yozuvlarini oʻz ichiga oladi)
* Mishonning YuNESKO hisoboti
* Mishonning 1947-yilda Rene Genon huzuriga tashrifi (fransuzcha) 
* Martin Lings vafoti munosabati bilan Jan-Lui Mishon nekrologi (fransuzcha)