open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ashlyan-Fu

**Ash-lanfu** – (ashlyamfu, ashlyanfu) – dungan milliy taomidir. Kraxmal boʻlaklari bilan makaron. Koʻpgina Osiyo mamlakatlarida tayyorlangan. Postsovet hududida eng mashhuri Sochi shahrida tayyorlangan ashlyan-fu hisoblanadi. Qorakoʻl, Qirgʻizistonning Issiqkoʻl viloyatining maʼmuriy markazi.

## Tarix
Ushbu taomning tarixi juda aniq emas. Bir manbaga koʻra, u Xitoydan dungan-koʻchmanchilar tomonidan keltirildi.

Xitoyliklar va dunganlar uni „sovuq kraxmal“ degan maʼnoni anglatuvchi "len-fynʼ deb atashadi, ammo Xitoyda bu taom biroz boshqacha tayyorlanadi.

Sotuvdagi eng qadimgi koʻrinishi XX asrning 70-yillarida Prjevalsk (hozirgi Karakol) koʻchalarida paydo boʻlgan. Yarim tayyor mahsulotlar joyida tayyorlangan va xususiy shaxslarga, asosan, dungan ayollar tomonidan sotilgan. 80-yillarning boshlarida u shahar ovqatlanish korxonalarida paydo boʻla boshladi, 1986-yilda yangi Prjevalskiy bytkombinat kafesida mayda tugʻralgan goʻshtli ashlyanfu paydo boʻldi. 80-yillarning oxiriga kelib, u Frunze shahridagi (hozirgi Bishkek) kafelarda paydo boʻla boshladi.

Qirgʻizistonda ashlyan-fu keng tarqalgan boʻlib va tez isteʼmol qilish uchun musobaqalar oʻtkazilmoqda. Xitoyning mashhur „len-fyn“ (dunganlar orasida „lyangfu“) taomi nomiga turkiy „ash“ (taom, taom) qoʻshilgan deb taxmin qilish mumkin. „Ashlyanfu“ mana shu yerdan kelib chiqqan. Shubhasiz, „lianfu“ ga yangi ingrediyentlar (makaron, tuxum) qoʻshilishi bilan yangi nom kerak edi: „ashlyanfu“.

## Ovqat pishirish
Taomning tarkibiy qismlari – makaron, sous, kraxmal, omlet.

Makaron bugʻdoy unidan yoki dukkakli kraxmaldan tayyorlanishi mumkin. U qaynatiladi va yuviladi. Sous turli xil boʻlishi mumkin, yoki „ laza (lazjan)“(Uygʻur baharatlı ziravorlar) yoki sabzavot, mashhur variantlar goʻsht qoʻshilishi bilan. Kraxmal sekin olovda 15-20 daqiqa qaynatiladi, sovutiladi va boʻlaklarga boʻlinadi. Tuxumdan omlet tayyorlanadi va kichik chiziqlar bilan kesiladi. Taom tortilishidan oldin, barcha masaliqlar likopcha ichiga qoʻyiladi va tugʻralgan koʻkatlar sepiladi.
## Manbalar


## Havolalar
* 
* 
*  
* http://www.koolinar.ru/recipe/view/91124
Adjika

**Adjika** (, ) — pastasimon massa shaklidagi abxaz va gruzin achchiq ziravor boʻlib, unga maydalangan (anʼanaviy ravishda — toshda) qizil qalampir, koriander, koʻk hilba (utsxo-suneli) va boshqa oʻtkir ziravorlar (yangi yoki quritilgan), sarimsoq kiradi va ung maʼlum miqdorda osh tuzi qoʻshiladi.

Adjika odatda qizil rangga ega, ammo pishmagan qalampirdan yashil rang ziravor tayyorlanishi mumkin.

Pomidorlar anʼanaviy adjika tarkibiga kirmaydi, ammo vaqt oʻtishi bilan turli xil sabzavotlar pyuresi, shu jumladan pomidorlarni ham oʻz ichiga olgan oʻzgarishlar paydo boʻldi. Bugungi kunda „adjika“ deb nomlangan doʻkonlarda sotiladigan achchiq souslarning muhim qismi pomidordan iborat. Pomidor, paprika va ular bilan birga keladigan suyuqlikni oʻz ichiga olgan souslarning toʻgʻri nomi — satsebeli.

## Kelib chiqish tarixi
"Adjika" soʻzi abxaz tilidan boʻlib, oddiygina „tuz“ degan maʼnoni anglatadi (aniqrogʻi, џyka, chunki a — aniq artikl), Achei-џyka — non (acha) bilan tuz — salomlashish, rus non va tuz ga qarang.

Abxazlar bunday ziravorlar aralashmasini „apiril-jika“ deb atashadi, bu „qalampirli tuz“ yoki „adjiktsatsa“ (ačykaaaa), yaʼni „bir narsa bilan tuzlangan“ va dunyoning qolgan xalqlari oddiygina ajika deyishadi.
Megrelian ajika.jpg|Megrelian adjika
Green ajika.jpg|Yashil adjika
Ajika made with walnuts and red peppers.jpg|Yongʻoq bilan Adjika


## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Vuzetka

**Vuzetka** () — Varshavadan kelib chiqqan qaymoqli shokoladli biskvit va qaymoqli tort. Uning nomi, ehtimol Varshava Sharqiy-Gʻarbiy viyadukidan (Trasa WZ) kelib chiqqan boʻlib,  yonida qandolatchilik doʻkoni joylashgan. Ushbu qandolatchilik do`koni birinchi marta 1940-yillarning oxirida shirinliklarni sotishni boshlagan. Varshava oshxonasi uchun anʼanaviy shirinlik, faqat Varshavadagi kafe va restoranlar dasturxoniga tortiladii, ammo tez orada u butun Polshada sevimli uy shirinligiga aylandi. Vuzette — qayta tiklangan Varshavaning ramzi.

## Tarix
Shirinlik 1940-1950-yillar oxirida Varshavada endigina tashkil etilgan qandolatchilik doʻkonlaridan birida paydo boʻlgan. Biroq, nomining aniq kelib chiqishi bahsli. Tarixchilar va baʼzi manbalar tort, ehtimol, qandolatchilik yonida oʻtgan Varshava Sharqiy-Gʻarbiy (Trasa WZ) nomini olgan, deb extimol qilishadi. Boshqa manbalarda bu nom Varshava qandolat fabrikalari (Warszawskie Zakłady Cukiernicze) yoki „shokoladli tortlar“ (wypiek z czekolad) degan maʼnoni anglatuvchi „WZC“ qisqartmasidan kelib chiqqanligini taʼkidlaydi. „Kremikli pishiriqlar“ (wypiek z kremem) qisqartmasi ham ishlatish mumkin.

Qandolat doʻkoni, ehtimol, yaqin joyda yoki Varshavaning Muranov tumanidagi Anders koʻchasi, 5-uyda joylashgan Kino Muranow binosida joylashgan boʻlishi mumkin.

## Tayyorlanishi
Ikki dona kvadratsimon shokolad, bugʻdoy uni, tuxum, shakar va kakaodan tayyorlanadi. Aralashma pechda 180&nbsp;°C daraja issiqlikda 20-30 daqiqa davomida pishiriladi. Keyin pishirilgan qatlamlar punshga botiriladi. Yuqori qatlam yupqa qatlamli marmelad yoki murabbo bilan qoplanadi, soʻngra qalin shokoladli pomadka bilan qoplanadi. Magʻzi 36% koʻpirtirilgan qaymoq, shakar kukuni va jelatindan iborat. Tort anʼanaviy tarzda qaymoq bilan qoplanadi.

## Manbalar
Vatrushka

**Vatrushka** — yassi, yopgan non shaklida oshirma xamirturush xamiridan tayyorlangan boʻlib, uning oʻrtasida odatda tvorogdan yoki murabbodan iborat boʻlgan magʻzli pishiriq.

Qadimgi slavyan, rus va ukrain oshxonalari pishirigʻidir.

## Tayyorlash texnologiyasi
Xamir arqonsimon shaklda oʻraladi soʻng boʻlaklarga boʻlinadi, soʻngra tayyor boʻlgan boʻlaklar esa koptoksimon shaklga keltirilib, moylangan pishirish varagʻiga ochiq tomonini yuqoriga qilib taxlanadi. 10-15 daqiqaga xamirturush dam olish uchun qoldiriladi. Doiralarning oʻrtasida diametri 5 −10 sm boʻlgan tekis dumaloq buyumdan chuqurchaga hosil qilinadi, chetlariga tuxum surtiladi va chuqurchalarga kerakli magʻz bilan qandolat xaltasiyordamida toʻldiriladi. Xamirturush dam olgandan soʻng 230-240&nbsp;°C da tayyorlanadi.

Magʻizning massasi vatrushkaning umumiy ogʻirligining kamida 30% egallash kerak.

## Etimologiya
Adabiy manbalarda ushbu soʻz ilk bor 1786-yilda qayd etilgan. Umumiy qabul qilingan etimologiya yoʻq. Variantlar:

* V. Dal: *vatrushka-vatruxa* soʻzining varianti boʻlib, „magʻiz“ degan maʼnoni anglatadi.
* M. Fasmer: soʻz mahalliy slavyan kelib chiqishga ega **vatra*, „vatrushka“ ni rus cherkovi slavyan *obashtritisya* bilan solishtirish — „yalligʻlanish (yara haqida)“.
* Bir qator olimlar bu soʻz *vatra* „olov“ dan olinganligini taxmin qilmoqdalar, ukrain tilida *vatra* — „olov, oʻchoq“, polyakcha *vatra* — „oʻchoq, olov, yonayotgan kul“, chexcha *vatra* — „oʻchoq“, slovak tilida saqlanib qolgan. *vatra* — „ gulxan“, serb-xorvat *vatra* — „olov“.
* S. Bernshteyn :vatrushka dastlab „qurbonlik non“ degan maʼnoni anglatgan va **vatra* „qurbonlik olovi“ dan kelib chiqqan, bu protoslavyan eron tilidan olingan.
* N. Shanskiy: vatrushka *tvorog* soʻzidan qoʻshimcha orqali yasaladi. Asl *tvorog* boʻlib, keyinchalik *votrozhkaga* oʻzgardi va qisqartirilganlar tushib ketgandan soʻng, *k* (*votrozhka*) dan oldingi *w*ga -ushka bilan tugaydigan soʻzlar taʼsir koʻrsatdi va yozma ravishda *akanya* sobit boʻldi.

## Slavyan marosimlarida
Rossiyaning shimoli-gʻarbiy qismida, Yegoriy Veshniyda, birinchi chorva yaylovi kuni choʻponga pirog, vatrushka (*ryazan*. tuyoq) va tuxum taqdim etildi. Ivan Kupalada odatda sabzavot va sutli taomlar tayyorlanadi: vatrushka yoki sirniklar (ukr. mandrika), joʻxori unidan tayyorlangan kisel yoki kompot. Chexlar oʻz vatanlarida vatrushkalar, piroglarni bodom bilan tayyorlashardi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Poxlyobkin V. V. Vatrushki // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 61—62. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* Buteykis N. G., Kengis R. P. Vatrushka // Prigotovlenie muchnix konditerskix izdeliy. — M.: Ekonomika, 1965. — S. 178—179. — 252 s. — 45 000 ekz.
* 
* 
* Belovinskiy L. V. Vatrushka // Illyustrirovanniy ensiklopedicheskiy istoriko-bitovoy slovar russkogo naroda. XVIII — nachalo XIX v. / pod red. N. Yeryominoy. — M.: Eksmo, 2007. — S. 76. — 784 s. — 5000 ekz. — .
* Ratushniy A. S. Vatrushki // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 88—89. — 440 s. — 300 ekz. — .
Ash

**Ash** (forscha: شش) — odatda issiq xizmat tortiladigan va Eron oshxonasining bir qismi boʻlgan quyuq shoʻrva/ragu. U afgʻon, Ozarbayjon, Kavkaz va turk oshxonalarida ham uchraydi.

„Oshpaz“ soʻzi fors tilida „aushpaz“kabi eshitiladi. Bu soʻz ikki forscha „aush“ va „paz“ soʻzining birikmasidan iborat boʻlib, soʻzma-soʻz „aush pishiruvchi“ degan maʼnoni bildiradi. Shuningdek, „oshpaz“ soʻzi „aushpazkhaneh“ deb tarjima qilingan*:* *"aushpaz"* va *"khaneh" soʻzlarining birikmasidan kelib chiqib,* uy maʼnosini bildiradi.

## Ingrediyentlar
Ash uchun turli imasaliqlardan foydalanish mumkin, masalan: bugʻdoy makaroni, kurkuma, sabzavotlar (brokkoli, sabzi, piyoz, selderey, ismaloq, sarimsoq, jalapenos), dukkaklilar (noʻxat, loviya), oʻtlar (ukrop, yalpiz, koriander, toʻldirilgan shilantro).), yogurt va maydalangan qoʻzichoq, mol yoki tovuq.

Ash turiga qarab, tarkibida turli xil don, dukkakli (noxat, loviya, yasmiq), sabzavot, pomidor, sholgʻom, oʻtlar (petrushka, ismaloq, ukrop, yashil piyoz, kashnich, quritilgan yalpiz), piyoz, sariyogʻ, goʻsht, sarimsoq, kesma (ash-e reshte) va tuz, qalampir, zaʼfaron va boshqalar kabi ziravorlar ishlatilishi mumkin.

Ash toʻliq yoki birinchi taom deb hisoblanishi mumkin. Ash koʻpincha fors doʻkonlarida konserva shaklida, quruq aralashmalar yoki muzlatilgan holda sotib olinishi mumkin.

## Turlari

### Afgʻon oshxonasi
Afgʻon shoʻrvasi odatda pomidor asosidagi shoʻrvada makaron va turli sabzavotlar bilan tayyorlanadi. Shoʻrvaning afgʻon variantida pomidor yoki pomidorli shorva tez-tez uchraydi. U Chako (yogurtli sous) va quruq/tugʻralgan yalpiz barglari qoʻshiladi.

### Eron oshxonasi
Eron oshxonasida 50 dan ortiq quyuq shoʻrva (ash) mavjud va ash-e reshte eng mashhur turlaridan biridir. Baʼzi boshqa taniqli ashlar orasida ash-e-Anar (anor güveç), ash-e-yo (arpa güveç), ash-e-doʻst, ash-e-saak (ismaloq Stew güveç), ash-e-qavat (lavlagi, tuzlangan) kiradi. Kulning Eron xilma-xilligi koʻpincha qovurilgan yalpiz moyi, sarimsoq chiplari yoki piyoz chiplari bilan yonma-ovqat (nana-dag) bilan toʻldiriladi.

## Manbalar
Garonn pasttekisligi

**Garonn pasttekisligi** (*Akvitaniya pasttekisligi*) — Fransiyaning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan pasttekislik. Ushbu atama Garonna daryosining oʻrta va quyi oqimi boʻylab, Pireneya tog'lari, Markaziy Fransiya massivi va Biskay koʻrfazi oraligʻidagi pasttekislikka nisbatan aytiladi. Pasttekislik togʻ etaklari tektonik chuqurligi oʻrnida joylashgan. U asosan kaynozoy davrining boʻsh yotqiziqlaridan tuzilgan. Uning balandligi sharqda Biskay koʻrfazi qirgʻogʻidan shimoldan janubga qarab (200–300 m gacha) asta-sekinlik bilan oʻsib boradi. Xarakterli jihati shundaki, keng daryo vodiylari va tekisliklarning almashinishi, baʼzi joylarda tepalikli oraliqlarda joylashganligidir. Biskay koʻrfazi boʻylab juda koʻp koʻllar boʻlgan Landa qumli botqoqli pasttekisligi joylashgan. Bargli oʻrmonlar massivlari, qaragʻay oʻrmonlari; butalar ekilgan. Tamaki, don ekinlari yetishtiriladi. 

## Adabiyotlar
* Garonnskaya nizmennost // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978..
Trissolcus basalis

***Trissolcus bazalis*** (lot.) — hujumchi-tuxumxoʻrlar oilasiga mansub parazitlar turi Scelionidae (Telenominae) hisoblanadi. Undan zararkunandalarga qarshi biokontrolda qoʻllanadi. Kosmopolit holatda uchraydi.

## Tavsifi
Kichik perepon qanotli hujumchilar boʻlib, tanasining uzunligi taxminan 1&nbsp;mm: urgʻochilari — 1,07-1,28&nbsp;mm, erkaklari — 0,91-1,24&nbsp;mm boʻladi. Ularning tanasi ixcham shaklga ega: bosh, koʻkrak va qora qorin. Lichinkalari Pentatomidae (Pentatomomorpha) burgalarining tuxumlarida rivojlanadi. Soya, guruch va paxtaning jiddiy zararkunandasi boʻlgan *Nezara viridula* burga-himoyachisining parazitoidi sifatida tanilgan.

## Tasniflanishi
Ushb tur haqida ilk bora 1858-yilda ingliz entomologi Tomas Uollaston (1822-1878) tomonidan Telenomus basalis nomi bilan Telenomus jinsining bir qismi sifatida tasvirlangan . *Trissolcus* jinsining palearktik vakillari orasida *T.* *basalis Trissolcus semistriatus* ga eng oʻxshash boʻlib, u kabi episternal chuqurchalar ham postasetabulyar boʻshliqdan, ham mezoplevral chuqurchadan uzoqda joylashgan, mezoskutum va mesoscutellumda qoʻpol makroskulpturaga ega emas. *Trissolcus basalis* ham *Trissolcus elasmuchae* ga oʻxshaydi, undan metapleuronning ventral yarmida aniq belgilangan parakoksal sulkusning yoʻqligi va *T. elasmuchae da posterior asetabulyar sulkusdan mezoplevral chuqurchaga qadar davomiy chiziqqa koʻra koʻproq yoki kamroq koʻrinadigan episternal chuqurchalar shaklida farqlanadi*.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kozlov M. A. 4. Sem. Scelionidae — Scelionidlar. // SSSRning Yevropa qismidagi hasharotlar uchun kalit. T. III. Hymenoptera. Ikkinchi qism. L.: „Nauka“, 1978. s. 608-646.
* Kononova S. V. (1995) [25. Sem. Scelionidae.] Pg. Kitobda 57-121. Opredelitel nasekomix Dalnego Vostoka Rossii. T. IV. Setchatokriloobraznie, skorpionnitsi, pereponchatokrilie. Ch. 2 / jami ostida ed. P. A. Lera. — Vladivostok: Dalnauka, 1995-yil. — 598 bilan. — 500 nusxa. — .

## Havolalar

* Scelionidae tolweb.org saytida )
* biolib.cz saytida Scelionidae
Megabayt

**Megabayt** (abbr. **Mbayt**; xalqaro abbr.: **Mbyte**, **MB**) — axborot miqdorini oʻlchash birligi; 106 (1 000 000) yoki 220 (1 048 576) baytni anglatishi mumkin.

Xalqaro birliklar tizimi "mega-" prefiksidan faqat 106ni belgilash uchun foydalanishni tavsiya qiladi, 220 bayt uchun esa mebibayt nomi qabul qilingan. Shu bilan birga, bu atama 220 baytga nisbatan qoʻllangan tarixiy amaliyot ham mavjud.

## Tarix
Bir kuni informatika mutaxassislari 210 (1024) ning qiymati 1000 ga juda yaqin ekanligini payqashdi va ular 1024 baytdagi ma’lumotlar miqdorini belgilash uchun xalqaro birliklar tizimining SI “kilo-” prefiksidan foydalana boshladilar. Ushbu yondashuv bir nechta oʻn yillar davomida yaxshi ishladi, chunki bir kilobayt haqida gapirgan har bir kishi 1024 baytni nazarda tutgan. Ammo vaqt oʻtishi bilan ushbu sohada professional boʻlmagan koʻplab foydalanuvchilar kompyuterlarga qoʻshilishdi va ularning tasavvurlariga koʻra, kilo- prefiksi 1000 ni (bir kilometrda 1000 metr) anglatadi.

Vaqt oʻtishi bilan gigabayt va terabayt ma'lumotlarni saqlash odatiy holga aylandi va bir qator amaliy sabablarga koʻra ikkilik arifmetika oʻnlik arifmetikadan noqulayroq boʻlib qoldi. Natijada, odamlar megabayt soʻzi nimani anglatishini tushunmay qoldilar. Shunday qilib, operativ xotira ishlab chiqaruvchilari odatda megabaytni 220 deb hisoblashar edi, tashqi disklarni (masalan, qattiq disklarni) ishlab chiqaruvchilar esa, odatda, megabayt 106 baytga teng deb hisoblashadi. Lokal tarmoqlarni loyihalashda Mbayt/s axborot uzatish tezligi 220 bayt/s deb qabul qilingan boʻlsa, telekommunikatsiya tizimlarida xuddi shu qiymat 106 bayt/s deb hisoblangan. Bundan tashqari, megabaytning 1 024 000 sifatidagi uchinchi talqini paydo boʻldi, masalan, 1,44 disket formatini belgilash uchun. Shunday qilib, chalkashlik muammosi haqiqatga aylandi.

Sodir boʻlayotgan hodisaning ushbu xususiyatlarini hisobga olgan holda, Xalqaro Elektrotexnika Komissiyasi (XEK) qoʻmitasi mega- prefiksi an'anaviy va taniqli ma'noda (106) ishlatilishi kerak, deb qaror qildi, megabaytning ikkilik oʻlchami aniq koʻrsatilgan hollar bundan mustasno. XEK hujjatining birinchi versiyasi 1998-yilda nashr etilgan, ikkinchi nashri 2000-yilda chiqqan. Keyinchalik shunga oʻxshash qaror Xalqaro birliklar tizimida oʻz aksini topdi. Shunday qilib, "SI Broshyurasi" hujjatida 106 bayt qiymatini belgilash uchun "megabayt" nomidan foydalanish, 220 bayt qiymati uchun esa "mebibayt" nomidan foydalanish tavsiya etiladi.

Tarixiy jihatdan bir qator sohalarda megabaytni 220 deb belgilash amalda saqlanib qolgan. Shunday qilib, u alohida dasturiy ta'minotda (masalan, Windows oilasining operatsion tizimlarida) namoyon boʻlishi mumkin va 1999-yilgi JEDEC 100B.01 (ingl.) standartida mavjud.

Rossiyaning 2009-yildagi "Qiymatlar birliklari toʻgʻrisidagi Nizomga" muvofiq, "Megabayt" atamasi 220 bayt ma'nosida qoʻllanadi, prefiksning oʻzi bosh harfdan yoziladi. Bunda, xalqaro belgilashdan XEK 60027-2 Xalqaro standarti tomonidan tavsiya etilgan "M" (MB, Mbyte) prefiksi bilan  foydalanishga ruxsat beriladi.

## Manbalar
Shichepshin

**Shichepshin** (*<span lang="kbd">shikӏepshine</span>*, adig. shikӏepshine, kabard.-cherk. shikӏepshine, *shi* — „ot“ dan, *kӏe* — „dum“, *pщin(e)* — „musiqiy asbob“) — Adigen xalq torli kamonchali cholgʻu asbobi.

Urchuqsimon shakldagi oʻyma korpus (kengligi 80–170&nbsp;mm), boʻyin (uzunligi 140–250&nbsp;mm) va dumaloq bosh qismi yaxlit yogʻoch boʻlagidan (nok, joʻka, chinor va boshqalar) tayyorlanadi. Umumiy uzunligi 650–770&nbsp;mm. Yupqa taxtadan yasalgan yuqori qopqoq qavs, nuqtalar, yuraklar shaklidagi rezonatorli teshiklarga ega, ot dumining tolalari bogʻlamidan eshib tayyorlangan 2-3 ta tor yogʻoch taglikdan oʻtadi, pastda korpusning quyi qismidagi teshiklardan oʻtkazilgan charm sim tutqichlariga bogʻlanadi, yuqorida bosh qismidagi vertikal qoziqqaga biriktiriladi. Boʻyin qismidagi torlar charm halqa bilan tutib turiladi, uning boʻyin boʻylab harakati tovushni oʻzgartiradi. Odatda torlar kvinta, kamdan-kam hollarda kvarta, tovush diapazoni ikki oktavagacha sozlanadi. Boʻgʻiq tovush hosil qiladi.

Biroz bukilgan va ulangan tutqichga (pishiq yogʻochdan yasalgan) ot dumining tolalar tutami tortib qoʻyiladi; ularning tarangligi tolali tutam va tutqich orasida 2-3 ta barmoq bilan oʻzgartiriladi.

Shichepshin chalinganda vertikal holda ushlab turiladi, korpusning pastki qismini tizzaga tiraladi.

Yakkaxon va xor boʻlib kuylashda, baʼzan kamil va pxachich bilan bir ansamblda ishlatiladi; Shichepshin ijrochisi odatda hikoyachi-xonanda boʻladi.

Shichepshin 19-asrning oxirigacha mashhur boʻlgan; undan asosan erkaklar kuy chalgan. Hozir kamdan-kam uchraydi.
:en:Category:Alphabetical musical instruments

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Sake uchun toʻplam

**Sake uchun toʻplam** — sake yaʼni, guruchdan tayyorlanadigan anʼanaviy yapon alkogol mahsulotini dasturxonga tortish uchun moʻljallangan idishlar toʻplamidir. Bunday toplamlar odatda sopoldan boʻladi. Shu bilan birga shisha, yogʻoch, laklangan plastik va metalldan tayyorlangani uchrab turadi. Bunday idishlar alohida yoki servis toʻplamida sotiladi.

## Koʻza

Sake uchun moʻljallangan koʻza-tokkuri ( mín)deyiladi. Odatda bu tor boʻyinli dumaloq idish shaklida boʻladi, lekin turli shakllarda, shu jumladan „burunli“ idishlar  ham uchrab turadi. Anʼanaga koʻra, koʻzadagi sake issiq suvli idish ichiga qoʻyib isitiladi. Koʻzaning tor boʻyni issiqlikni saqlashga yordam beradi. Oden tortiladigan Ryoteyi va restoranlarda baʼzan sakeni baʼzan isitib,  yoki tampo deb nomlangan metall idishlarda uzatishadi. . Soʻnggi yillarda shishadan boʻlgan tirorilardan sakeni sovutish uchun ham foydalanishyapti.

## Ichimlik uchun idishlar

Qadimda sake katta hajmdai boʻyicha,  deb nomlangan yogʻoch qutilarda sotilgan. Uning hajmi tahminan 180 ml, shuni oʻzidan ichishgan. Yogʻoch quti ichimlikning taʼmini toʻldirishi kerak edi, chunki u taru-yogʻoch boʻchkalardan  tayyorlanardi. Ammo hozirgi zamonda sakeni sevuvchilar masudan ichmaydilar, chunki yogʻoch ichimlikning taʼmini oʻzgartiradi. Biroq, masudan anʼanaviy marosimlarda foydalanishda davom etishmoqda. Restoranlarda sake uzatayotgan inson konteyner ichiga finjonni qoʻyishi yoki boʻlmasam, masu ni oʻzini kattaroq idishga joylashtirib ustidan sakeni quyishi mumkin. Maqsad kichikdan toshib katta idishga quyilishi. Bu yaponlarda boylik ramzini bildiradi.

Masu odatda laklangan yogʻoch yoki plastmassadan tayyorlanadi . Anʼanaga koʻra, masuni liq toʻldirish kerak. Bu farovonlik belgisini bildiradi. Xususan, uning nomi ham kabi soʻzi bilan ommonimdir. soʻzi bilan omonimdir.

Zamonaviy Yaponiyada sake odatda sopol idishlarda beriladi. Kichik silindrsimon stakan „o-tyoko“ va tekis lar keng tarqalgan. Ular odatda toʻy kabi marosimlarda ishlatiladi. Lekin kundalik foydalanish uchun kattaroq sakazukilar mavjud. „Sakazuki“ soʻzini yozish uchun bir nechta iyerogliflar 盃 i 坏, shuningdek, kichik sakazuki uchun 盞 qoʻllanadi.

## Manbalar


## Havolalar

* Sake uchun idishlar boʻyicha qoʻllanma
* Tokkuri
* Sake bilan bogʻliq urf-odatlar haqida maʼlumot
* Sake toʻplamlari
* Tsutiya, Yosio; Yamamoto, Masaru; Cori, Eiji — „Saké servers“, *Yapon xizmat koʻrsatish sanʼati*, 2002, Kodansya, Tokio, 70-bet. ISBN 978-4-7700-2930-0
Adobo

**Adobo** — filippin oshpazlik atamasi; choʻchqa goʻshtini (baʼzan tovuq bilan) sirka, soya sousi va ziravorlar bilan dimlab pishirish usulidir. Guruch bilan tortiladi; shu bilan birga, goʻsht pishirilgan sousni tovoqqa quyib, yoki uni qarsildoq boʻlgunga qadar qovurib, quruq holda tortish mumkin. Filippin oshxonasining ajralmas qismi hisoblanadi.

„Adobo“ soʻzi ispan tilidan olingan boʻlib (ispanchada adobo), moy, sirka va ziravorlardan iborat marinadni anglatadi. Filippinni mustamlaka qilgan birinchi ispan Pedro de San Buenaventura adobo haqida yozgan; u buni „adobo de los naturales“ (ispanchada „adobo de los naturales“) deb atagan — bu unga oʻxshash ingredientlar bilan ispan taomini eslatgan; ammo, adobo ispanlardan oldin ham mavjud edi: sirka bilan qovurish tropik iqlim sharoitida goʻshtni yangi saqlashning mahalliy usuli hisoblanadi.

Adoboning koʻp turlari bor, ular kalmar, baliq, dengiz mahsulotlari, hasharotlar (chigirtkalar) va sabzavotlardan tayyorlanadi. Eng mashhurlari quyida keltirilgan.

* Choʻchqa goʻshti va tovuq goʻshtidan adobo.
* Soya sousi oʻrniga Annatto bilan choʻchqa, tovuq yoki mol goʻshtili adobo; Batangasda ixtiro qilingan.
* „Adobo sa gata“ — kokos suti va yashil chili bilan tayyorlangan janubiy Luson turi.
* „Adobong puti“ (oq adobo) — soya sousi va dafna yaprogʻisiz tayyorlangan adobo turi.
* „Adobong puso ng saging“ — qisqichbaqalar pastasi bilan sirka ichidagi banan gullaridan sabzavotli adobo. Kelib chiqishi Kavit.
* „Adobong malutong“ (qarsildoq adobo) qayta pishirilgan adobo qoldiqlari boʻlib, qizdirilgan yogʻda qizarguncha qovuriladi.
* „Adobong pusit“ (kalmardan tayyorlangan adobo) — siyoh qoʻshilishi bilan sirka-soya sousida qovurilgan kalmar.
* „Apan-apan adobabo“ — suvli ismaloqdan tayyorlangan hiligaynon vegetarian adobosi.

Adobo kichik sopol idishlarda yoki zamonaviy idishlarda — tovalar va vokda pishiriladi.
Filipino Chicken Adobo.JPG|Guruchli adobo tovuq goʻshti
Philippine pork adobo cooked in a kawali.jpg|Choʻchqa goʻshti


## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Gyaz

**Gyaz** (pers  ‎) — Forscha nuganing anʼanaviy nomi boʻlib, Isfaxon shahridan kelib chiqqan.

Gyaz soʻzi *gyaz* *-* angebin bilan bogʻlangan boʻlib, u Isfaxon gʻarbidagi Zagros togʻlarida oʻsadigan *angebin sharbati*, tamarisk turini anglatadi.

Angebinlar bilan qoplangan shirin, sutli sharbat osmondan Bibliyadagi manna bilan bogʻliq. Yopishqoq oq modda — bu *[[Astragalus adscendens]]* oʻsimliklarida yashovchi *[[Cyamophila astragalicola]]* va *[[Cyamophila dicora|C. dicora]]* kabi oʻsimlik burgasi turlarining nimfalarining anusidan ajraladigan sekret. Ushbu modda har yili yigʻib olinadi va boshqa tarkibiy qismlar, jumladan pista yoki bodom, atirgul suvi va tuxum oqi bilan aralashtiriladi. Masalliqlarning bunday aralashmasi qandga Yevropa nugasidan ajralib turadigan oʻziga xos lazzat beradi.

Gyazning zamonaviy navlarida hasharotlar ajralmalari boʻlmasligi mumkin, buning oʻrniga shakar va makkajoʻxori siropi ishlatiladi.

## Tayyorlanishi
Togʻlarda yigʻilgan yopishqoq „gyaz Xunsara“ moddasi boshqa masalliqlar: tuxum oqi, pista, bodom va atirgul suvi bilan birga katta mis idishlarga solinadi. Keyin bu xom aralashma kerakli zichlikka yetguncha olovda koʻpirtiriladi.

Gyaz anʼanaviy ravishda qoʻlda diametri 6-7 sm va qalinligi 1 sm boʻlgan qand shaklida tayyorlanadi va yogʻoch qutilarga qadoqlanadi (bugungi kunda karton, metall yoki plastmassa ishlatiladi). Alohida shirinliklarni bir-biriga yopishmasligi uchun un bilan sepiladi.

Avtomatlashtirishning joriy etilishi bilan endi gyazni tijorat darajasida ishlab chiqarish mumkin.

## Manbalar
Vattilappam

**Vatalapham** (Sinhala වටලප්  „ tamilcha: வட்டலாப்பம் shri-lanka malaycha:serikaya) — ushbu pishiriq kokos suti yoki quyultirilgan sut, keshyu yongʻogʻi, tuxum, turli ziravorlar, jumladan, kardamon, chinnigullar va muskat yongʻogʻi (baʼzan qalin pandan sharbati yoki maydalangan vanil boʻlaklari qoʻshiladi) tayyorlangan kokos pudingidir.

Pishiriq XVIII-asrda Gollandiya hukmronligi davrida Indoneziyadan mamlakatga koʻchib kelgan. Shri-Lanka malayzlari tomonidan olib kelingan deb ishoniladi. Vatilappam nomi tamilcha Vattil (piyola) va Appam (tort), shuning uchun Vatillappam (piyola torti) soʻzlaridan oʻzgartirilgan boʻlishi mumkin. Biroq, bu taom dastlab Tamil aholisiga nomaʼlum edi. Shirinlik serikaya deb nomlanuvchi malay taomidan olingan boʻlishi mumkin, bu tuxum, kokos suti, palma shakari va pandan yoki oʻrama shipovnik barglaridan tayyorlangan bugʻlangan krem. Ikki taomning oʻxshashligi umumiy kelib chiqishini koʻrsatadi. Ehtimol, bu soʻz gollandcha Vla soʻzidan olingan boʻlib, qaymoq degan maʼnoni anglatadi va mavrlar tomonidan tamilcha iboralar yordamida vattil-appan xalq nomi sifatida qabul qilingan.

Shirinlik Shri-Lanka musulmonlari jamoasi bilan mustahkam bogʻlangan va Ramazon oyi tugashini bildiruvchi anʼanaviy Qurbon hayit bayramining bir qismidir. Toʻylar, diniy bayramlar va boshqa ijtimoiy tadbirlar paytida ham mashhur.

## Tarix
Tropik shirinlik jigarrang rangi bilan ispan flaniga oʻxshaydi. Vattilappan tarixi Shri-Lankadagi birinchi malay aholi punktlariga borib taqaladi. 1700-yillarning boshlarida Gollandiya mustamlakachilik davridagi shirinlikning nomi vla edi, bu golland tilida pishirilgan krem degan maʼnoni anglatadi.

Vattilappan anʼanaviy ravishda Shri-Lanka musulmon jamoasi tomonidan tayyorlanadi, ammo bu taomni dini, irqi, etnik kelib chiqishi yoki ijtimoiy tabaqasidan qatʼi nazar, hamma yoqtiradi. Muborak Ramazon oyida barcha mahalla ahli Qurbon hayitini intiqlik bilan kutadilar. Qurbon hayiti kuni musulmonlar jamoatchiligi vatilappanni doʻstlar, hamkasblar va qoʻshnilar bilan boʻlishadigan bayram shirinligi sifatida tayyorlaydi.

## Manbalar
Ahoblanko

**Ahoblanko** (ispan ajoblanco, baʼzan ajo blanco, harflar) – ispan sovuq krem shoʻrva xom oq bodomdan, Granada va Malagadagi odatiy taom, shuningdek, Estremadurda. Bu taom gaspachoga oʻxshaydi, uning toʻrtta asosiy tarkibiy qismini: suv, yogʻ, sarimsoq va non. A. shoʻrvasi al-Andalus oshxonasidan qarzga olingan, chunki asosiy mahsulot bodom hisoblanadi. Uni Sevilya yoki Malaga shahrida kashf etgan boʻlsa-da, aniq kelib chiqishi nomaʼlum. Har yili oʻtkaziladigan A. festivali sentabr oyi boshida Malaga provinsiyasidagi Almachar shahrida boʻlib oʻtadi.

A. quyidagi tarkibiy qismlardan tayyorlanadi: non, maydalangan bodom, sarimsoq, suv, zaytun moyi, tuz va baʼzan sirka. Non odatda qotib qoladi va bir kechaga suvga solib qoʻyiladi. Bodom va sarimsoq (baʼzan sirka bilan) ohak va pestle bilan pasta holatiga kelgunicha aralashtiriladi. Aralashmaga suv va zaytun moyi qoʻshiladi va emulsiya holatigacha aralashtiriladi. Urushdan keyingi davrda bodom yetishmovchiligi davrida u quritilgan loviya uni bilan almashtirildi. Soʻgi paytlarda masaliqlarni maydalash uchun blender ishlatilgan.

Odatda shirin muskat uzumlari yoki pishgan qovun boʻlaklari bilan tortiladi. Baʼzi joylarda Granada ahoblanko pishirilgan kartoshka bilan taqdim etiladi va bu holda shoʻrva bir oz kamroq quyuqlashadi, shunda taomni stakandan ichish mumkin. Malagada ahoblankos uzumdan tashqari, olma yoki qovun kabi boshqa yangi meva boʻlaklari bilan bezatilgan.

Ekstremaduran ahoblanko (ispancha: ajoblanco extremeño) taomning anʼanaviy Andalusiya variantidan farq qiladi: unga tuxum sarigʻi, shuningdek, sabzavotlar (pomidor, bodring va boshqalar) qoʻshiladi; bodom har doim ham qoʻshilmaydi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* Charles Sinclair. sopa blanca // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. – Second Edition. – London: A & C Black, 2004. – P. 541. – 632 p. – .

## Havolalar

* Malagaenlamesa.com saytida Malagadan Ahoblanko retsepti <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на испанском языке">)</small>
Kartoshka fri

**Kartoshka fri** (kartoshka +  — qovurilgan) — frityurda qovurilgan kartoshka qalamchalari. Alohida taom yoki ikkinchi taom uchun garnir sifatida qoʻllanadi. Umumiy ovqatlanish joylarida mashhur tezpishar taomdir.

## Tayyorlash texnologiyasi
Frityurda hayvon yoki oʻsimlik yogʻi (yoki ularning aralashmasi teng nisbatda) ishlatiladi. Kartoshka va yogʻning nisbati 1:4 ni tashkil qiladi. Pishirishning birinchi bosqichida kartoshka archiladi va 10x10 dan 12x12 mm gacha oʻlchamda qalamchasimon toʻgʻraladi. Sirtidan kraxmalni yoʻqotish uchun suvda yuviladi. Keyin kartoshkani bir yoki ikki bosqichda qovurish mumkin. Oshpazlar odatda ikki marta qovurish usuli eng yaxshi natija beradi, deb hisoblaydi. Yangi qazilgan kartoshkaning suvi juda koʻp boʻlishi mumkin, bu esa yangi kartoshka yaxshi qovurilmaydi, degani. Shuning uchun maʼlum muddat saqlangan kartoshka maʼqulroq koʻriladi.

145-150&nbsp;°C haroratda 1,5-2 daqiqa davomida qovurib olinadi. Qalamchalar rangi oqdan sargʻish ranggacha boʻladi. Qovurilgan kartoshkadan ortiqcha yogʻ silqishi uchun toʻr yoki teshikli stol ustiga qoʻyiladi va metall yoki yogʻoch qutilarga joylanadi.

Ikkinchi bosqichda kartoshka bevosita isteʼmoldan oldin 4-5 daqiqa davomida 175-180&nbsp;°C da qovuriladi yoki pechda 10-15 daqiqa davomida 175-180&nbsp;°C da toblab pishirib tayyor holga keltiriladi. Saqlash va sotish muddati 2 sutkadan ortiq emas.

Bir martada tayyorlash: toʻgʻralgan kartoshka yuviladi va salfetkada quritiladi. Usti qizargunga qadar 8-10 daqiqa davomida qovuriladi. Elakka yoki suzgichga (ortiqcha yogʻni oqizib yuborish uchun) solinadi va tuz sepiladi.

## Dunyoning turli mamlakatlarida
Ikki bosqichda qovurilgan kartoshka fri, asosan, sanoat sharoitida ishlab chiqariladi: birinchi qovurishdan keyin ular muzlatilgan holda saqlanadi va bevosita tayyorlash joylariga yetkazib beriladi. Dunyodagi eng yirik kartoshka fri ishlab chiqaruvchilari:

# 
#  Lamb Weston i eyo filiali i dochernie predpriyatiya v Kitae, Yevrope i t. d.
#  J.R. Simplot Company (osnovatel — D. R. Simplot)
#  Aviko
#  Farm Frites International

### Lotin Amerikasi
Lotin Amerikasi kartoshkaning kelib chiqish, joyi boʻlib, kartoshka fri haqida eng qadimgi manbalar Lotin Amerikasi bilan bogʻliq. Birinchi hujjatlashtirilgan ishlardan biri chililik kriollo Fransisko Nunes de Pineda y Baskunyanning Cautiverio feliz (1673) asarida eslangan boʻlib, u Mapuche ayollari 1629-yilgi Rojdestvoda kechki ovqat uchun „qovurilgan va dimlangan kartoshka“ tayyorlaganliklarini aytadi.

Hozirgi vaqtda kartoshka fri Lotin Amerikasi oshxonasida odatiy garnir yoki Perudagi salchipapa yo Chilidagi chorrillana kabi kattaroq taomlarning bir qismidir.

## Yana qarang

* Qovurilgan kartoshka
* Kartoshka fri muzeyi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Rang zaryadi

**Rang zaryadi** kvant xromodinamikasidagi glyuonlar va kvarklarga oid kvant soni. Bu elementar zarralar bir-biri bilan elektr zaryadlari oʻzaro taʼsirlashganidek, harakat qiladi, ammo ikkita belgili elektr zaryadlaridan farqli oʻlaroq u uchta rangga ega. Ular „qizil“ ®, „yashil“ (g) va „koʻk“ (b) deb ataladi, lekin bu nomlarning biz kundalik hayotda koʻradigan ranglar bilan hech qanday aloqasi yoʻq. Har bir rang uchun anti-rang ham mavjud: „antiqizil“, „antiyashil“ va „antikoʻk“.

Ranglar tushunchasi kvant xromodinamikasini yaratish jarayonida bir xil kvant raqamlariga ega boʻlgan kvarklarning nuklonlarda Pauli qoidasini buzmagan holda qanday qilib birga mavjud boʻlishini tushuntirish uchun taklif qilingan.

Barionlar va mezonlarni tashkil etuvchi kvarklar oʻziga xos rangga ega. Barionlar turli rangdagi uchta kvarkdan iborat boʻlib, ularning superpozitsiyasi rangsiz yoki „oq“ zarrachani hosil qiladi. Mezonlar bir xil rangdagi kvark va antikvarkdan, aniqrogʻi rang va antikolordan iborat boʻlib, ular birgalikda rangsiz zarrachalarni ham hosil qiladi.
Fayl:Quark_Colours.png|Kvarklarning ranglari (qizil, yashil, ko'k) birgalikda rangsiz barionni beradi.
Fayl:Quark_Anticolours.png|Antikvark ranglari (qizilga qarshi, yashilga qarshi, ko'k rangga qarshi) birlashganda rangsiz antipartikulni ham beradi.
Glyuonlar bilan bogʻliq vaziyat anchagina murakkab boʻlib, glyuonlarning rang zaryadlari turli xil ranglar va antikolorlarning kombinatsiyasi bilan tavsiflanadi. Umuman, jami 8 ta glyuon mavjud: 6 ta rangli va 2 ta rangsiz.

Rangsiz glyuonlar:

## Rang oʻzgarishi
Kvarklar orasidagi kuchli oʻzaro taʼsirlanish glyuonlarning almashinuvi vositasida amalga oshiriladi. Bu holda kvarklar oʻz rangini oʻzgartiradi. Bunday oʻzgarishlarning namunasi sxematik ravishda raqamlarda koʻrsatilgan:
Fayl:Quark_colourchange0.png|Baryon, 3 kvarkdan iborat (qizil, yashil, ko'k), ranglarni o'zgartirishdan oldin
Fayl:Quark_colourchange1.png|O'zaro ta'sir jarayonida qizil rangdagi kvark yashil rangga aylanib, glyuon chiqaradi, qizil-yashil rangga qarshi rasmda.
Fayl:Quark_colourchange2.png|Yashil kvark qizil-yashil rangga qarshi glyuonni o'zlashtiradi va qizil rangga aylanadi.
Fayl:Neutron QCD Animation.gif|Neytrondagi o'zaro ta'sirning animatsiyasi.


## Adabiyotlar

* R. Feynman. QED — yorugʻlik va materiyaning gʻalati nazariyasi. M.Nauka.1988.118-122-betlar.
* .
* .
* .
* .
* .
Gubadiya

**Gubadiya** (boshq. gobäia, tat. gobədiya) – tatar taomi, shuningdek, chuvash va boshqird milliy taomlari boʻlib, yopiq dumaloq koʻp qavatli pirog. Anʼanaviy varianti shirin va choy bilan tortiladi, ammo retseptning oʻz ichiga goʻsht olgan variantlari mavjud.

## Yoyish
Taom tatarlarning oshxonasida va Boshqirdistonning gʻarbiy va Shimoliy hududlarida yashovchi chuvash, bashkirlarning oshxonasida, yaʼni tatarlar bilan ixcham yashash joylarida keng tarqalgan.

## Maxsulotlar

* oddiy xamir yoki xamirturush xamiri;
* guruch;
* mayiz;
* tuxum;
* kurt (yogʻ va shakar qoʻshib pishirilgan sutda qaynatilgan tvorog);
* quritilgan oʻrik va oʻrik (kamdan-kam);
* qiyma goʻsht (baʼzan).

## Ritual maʼnosi
Gubadiya bayramlarda tayyorlanadi, toʻy stolida, nom berish sharafiga bayramda, aziz mehmonlar yigʻilishida majburiydir. Ritual maʼnoga koʻra, u rus kulebyaka yaqin.

Qozon tatarlari anʼanaviy ravishda choyga yoki bayramona stolda ikkinchi taom sifatida tortadi.

Perm tatarlarining toʻy marosimiga koʻra, xudojoʻy otalar gubadiya bilan muomala qilishadi, ularni pirogda plomba qatlamlari boʻlsa, shuncha kun qolishga taklif qilishadi.

Qozogʻiston tatarlarining anʼanaviy oshxonasi uchun ikkinchi taom yoki bulon oʻrniga gubadiya berish odatiy holdir.

## Manbalar


## Havolalar
* Shitova, Svetlana Nikolaevna|Shitova S. N.
* Gөbәdiya (Gubadiya resept). 
## Adabiyotlar
* Axmetzyanov Yu. A. Tatarskie blyuda. Kazan, 1961.
* Xayrutdinova T. X. Nazvaniya piщi v tatarskom yazike. Kazan, 1993.
Dampfnudel

**Dampfnudellar** () — kastryulkada bugʻda tayyorlanadigan, bir vaqtning oʻzida qovurilgan va bugʻlangan, xamirturushli xamirdan pilakchalar. Janubiy Germaniya va Avstriya oshxonalari, shuningdek, Fransiya Elzasiga xos. Nemis va Avstriya tasniflarida ular melshpayzega oid.

## Tayyorlash
Dampfnudellar xamirturushli xamiridan tayyorlanadi, uning tarkibida sut, un, xamirturush, tuz, shakar, yogʻ (sariyogʻ), baʼzida tuxum mavjud. Xamirdan tuxum yoki mushtdek kattalikdagi sharchalar hosil qilinadi va koʻtarilishi uchun qoldiriladi. Ular tagida ozgina sut va sariyogʻ (Bavariya retsepti) yoki shoʻr suv va yogʻ (Pfals retsepti) boʻlgan yopiq idishda, idishning tagidagi suyuqlik bugʻlanganidan keyin oltin jigarrang qobiq paydo boʻlguncha pishiriladi. Usti oq boʻlib qolishi kerak.

## Tarix
Ikki Germaniya davlati, Bavariya va Reynland-Pfals bu pishiriqning vatani boʻlish huquqi haqida bahslashmoqda. Bavariyaliklar dampfnudlilarni oʻzlarining milliy taomlari roʻyxatiga qoʻshishdi. Ammo Reynland-Pfals Bavariyaning gʻalabasini tan olishdan bosh tortmoqda. Reyn viloyati qishloq xoʻjaligi vaziri-Pfals Xendrik Gering (SPD) oʻzining Bavariyalik hamkasbi Yozef Millerga (CSU) shikoyat xati yozdi. Myunxen vazirligining taʼkidlashicha, bugʻda pishirilgan bulochka aniq Bavariya butun Yevropa Ittifoqida himoya qilishni xohlaydigan nomlardan biri boʻlmasligi haqida aytgan.

Pfals aholisi oʻzlarining haqligining isboti sifatida quyidagi voqeani keltiradilar. Oʻttiz yillik urush paytida shved eskadroni kichik Frekkenfeld shahridan oʻtib, mahalliy aholiga, agar ular katta toʻlov toʻlamasalar, ularni repressiya qilish bilan tahdid qilgan. Muzokaralar davomida talab yumshatilgan: shaharliklar barcha askarlarni boqishga tayyor ekanliklarini bildirishgan. Usta novvoy Yoxannes Muk, uning rafiqasi va xizmatkori bu ishni oʻz zimmalariga olishdi. Ular har bir askar toʻygunicha 1286 ta bugʻda pishgan bulochka pishirdilar. Butun eskadron mamnun boʻlib, zarracha bosqinchilik va oʻldirmasdan qishloqdan chiqib ketdi. Ushbu voqea xotirasiga mahalliy aholi tomonidan darvoza oʻrnatildi, uning arkasi bugʻda pishgan bulochka shaklidagi 1286 ta toshdan qilingan. Bu darvozalar bugungi kungacha saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Markina L. G. DAMPFNUDEL DAMPFNUDYeL // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 172. — 1181 s. — 3000 ekz. — .
* 
* Eckhard Supp. Dampfnudeln // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 87. — 128 S. — .
* Erhard Gorys. bayerische Dampfnudeln // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 53. — 599 S. — .
* Charles Sinclair. Dampfnudeln // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 170. — 632 p. — .
Santoku

Santoku  — universal yapon oshxona pichogʻi. Dastlab, goʻshtni kesish uchun qoʻllaniladigan gʻarb (jumladan, fransuz) bosh oshpaz pichogʻining modifikasiyasi sifatida ishlab chiqilgan, keyinchalik uni yapon oshxonasi ehtiyojlariga moslashtirishgan („bosh oshpazning yapon pichogʻi“).

„Santoku“ soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „uchta yaxshi narsa“ yoki „uch xil foydalanish“ deb tarjima qilinadi. Bu esa pichoqning kesish, chopish va maydalash uchun qulayligini anglatadi. Santoku oʻlchami goʻsht singari sabzavotlarni ham mayda boʻlaklarga yoki kubchalarga maydalash uchun juda qulaydir.

Santoku tigʻi „qoʻy oyogʻi“ (*sheepfoot*) deb ataladigan shaklda bir nuqtada tutashuvchi (pichoq dami va tigʻ qirrasi ulangan joy) oʻtkir uchga ega. Aslida, „qoʻy oyogʻi“ning chet qismlari tigʻ qirrasini hosil qiladi. Bunday holatda pichoqning deyarli tekis tigʻi va taxtacha yuzasi orasida yuzasi juda kichik boʻshliq qoladi. Shuning uchun ham Santoku tigʻi juda oʻtkirlansa, uni tebratish orqali mahsulotni kesishda kam samara beradi. Santoku koʻproq bitta, yaʼni past tomonga yoʻnaltirilgan kesish harakatlariga hamda taxtacha yuzasiga tigʻ bilan ravon bosish uchun moʻljallangan.

Santoku koʻpgina oshpaz pichoqlariga nisbatan sezilarli darajada qisqa (misol uchun, Yevropa bosh oshpaz pichogʻiga nisbatan). Pichoq tigʻining uzunligi har xil: odatda 5-8 dyumgacha boʻlishi mumkin, lekin 7 dyumligi (178 mm) standart hisoblanadi. Pichoq tigʻining eni keng boʻlib, dastasi torligi bois oshpazga kaft ostida koʻproq boʻsh joy beradi va pichoqni qoʻllashda erkinlikni ta]minlaydi. Santoku tigʻi odatdagidan koʻra oʻtkirroq boʻladi. Bu esa baliq, sabzavot, mayda suyakli goʻshtlar yoki suyaksiz goʻshtlarni kesishda qulaylik beradi.

Koʻpgina ishlab chiqaruvchilar santokuning bevosita kesuvchi qismiga yaqin joylarini „havo choʻntaklari“ yoki grantonlar deb ataladigan (birinchi marta ushbu choʻntaklarni patentlagan Sheffildning Granton kompaniyasi nomidan olingan) oval shaklidagi chuqurchalar bilan boyitadi. Ushbu chuqurchalar tufayli kesilayotgan mahsulotlar (goʻsht, pishloq va boshqalar)ning pichoq tigʻiga yopishishi kamayadi).

Asl yapon santoku pichogʻi yaxshi muvozanatga ega. U yuqori qattiqlikkacha toblangan poʻlatdan yasaladi. Pichoqning uchi koʻproq oʻtkirlanadi, bu aniq va nozik kesishda yordam beradi. Santokuning profil burchagi 15-18° darajani tashkil etadi.

Aksar maʼlumotlarga zid ravishda santoku nisbatan yaqinda — XX asrning oʻrtalarida paydo boʻlgan. Aslida, bu universal pichoq turi boʻlib, anʼanaviy gyuyto (goʻsht pichogʻi), deba (baliq pichogʻi) va nakiri (sabzavotlar pichogʻi) bilan bir xil vazifalarni bajara oladi.

Yaponiyaning asl santokusi bilan taqqoslaganda gʻarb Santoku modellari turli xil muvozanat va tuzilishga ega. Ular birmuncha yumshoq poʻlatdan yasaladi, bu esa pichoqning qalinligi va tigʻining oʻtkirligiga taʼsir qiladi. Shuningdek, santokuning yevropacha namunalari pichoqqa oziq-ovqat mahsulotlari yopishib qolishini kamaytirish maqsadida boʻrtib chiqqan qismlarga yoki chuqurchalarga ega boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Datch bebi

**Datch bebi** (ingl. Dutch Baby — „Gollandiyalik maydalangan“, „Gollandiyalik mittivoy“), shuningdek, *Dutch baby pancake*, *German pancake*, *Bismarck*, yoki *Dutch puff* — duxovkada pishiriladigan, pishirish vaqtida koʻtariladigan va yoriladigan amerikacha pankeyk yoki quymoq.

Katta yorkshir pudingini eslatadi. Uning xamiri koʻpchilik pankeyk va quymoqlarga qaraganda quyuqroq va tarkibida nonvoy kukuni kabi xamirturushlar mavjud emas. Datch bebi gʻoyasi nemis Pfannkuchendan olingan boʻlishi mumkin, ammo zamonaviy retsept AQShda 1900-yillarning boshlarida paydo boʻlgan.

## Ingredientlar va tayyorlash
Tuxum, un, shakar va sutdan tayyorlanadi, odatda vanil va doljin qoʻshiladi, baʼzida mevalar qoʻshiladi. Asosiy xamirga bitta tuxumga bir stakan unning uchdan biri va stakan sutning uchdan biri qoʻshiladi.

U qaynoq poʻlat yoki metall tovada pishiriladi va duxovkadan chiqarilgandan soʻng qisqa vaqt ichida pasayadi. U odatda yangi siqilgan limon, sariyogʻ va shakar upasi, mevali nachinka yoki sirop bilan tortiladi.

Uni nonushta, tushlik, branch, lanch yoki desert sifatida tortish mumkin. Datch bebi odatda duxovkadan chiqarilgandan soʻng tezda dasturxonga tortiladi.

Datch bebi datch bebi va shunga oʻxshash ichida olma boʻlaklari boʻlgan Baby apple deb nomlanuvchi quymoq tayyorlaydigan Oregonda joylashgan The Original Pancake House yoki Yangi Angliyada asos solingan Bickford’s kabi nonushta uchun taomlarga ixtisoslashgan baʼzi Amerika tamaddixonalari va fast-fud tarmoqlarining oʻziga xos taomi.

## Tarix
Sunset jurnaliga koʻra, datch bebi 1900-yillarning birinchi yarmida Vashington shtatining Sietl shahrida joylashgan va Viktor Mankaga tegishli boʻlgan Mancaʼs Cafe oilaviy restoranida paydo boʻlgan. Datch baby nomini Viktor Mankaning qizlaridan biri oʻylab topgan, bu yerda „dutch“ uning nemischa „deutsch“ soʻzining buzilgan koʻrinishi boʻlishi mumkin, chunki oldin bu quymoqlarni tayyorlash uchun nemis retsepti ishlatilgan. Mancaʼs kafesi u 1942-yilda datch bebi retseptiga savdo markasiga ega boʻlganini daʼvo qilgan.

## Shunga oʻxshash taomlar
Datch bebi — popoverning bir varianti. Popoverlar (popovers) — qaynatma pirojniylarga oʻxshash amerikaning ichi boʻsh bulochkalari. Quymoq xamiridan tayyorlanadi, duxovkada keks qoliplarida pishiriladi. Yuqori harorat taʼsirida popoverlar shishadi va goʻyoki qoliplardan „sakrab chiqayotgan“dek kattalashib boradi, shu sababli ular „sakrovchi bulochkalar“ degan ikkinchi nomini olgan. Oʻz navbatida, popover yorkshir pudingining Amerika versiyasi deb hisoblanadi. Farqlar: yorkshir pudingi koʻpincha alohida porsiyalarda pishiriladi, tova odatda mol yogʻi bilan yogʻlanadi va u kamdan-kam shirin boʻladi. „Gollandiyalik kichkintoy“ sariyogʻ bilan tayyorlanadi va bunday quymoqlar odatda shirin boʻladi. Ular uchun yorkshir pudingiga nisbatan koʻproq tuxum ishlatiladi, tarkibida shakar va vanilni mavjud va yorkshir pudingidan farqli oʻlaroq, odatda poʻlat tovada pishiriladi.

## Manbalar


## Havolalar
* Alton Brown's recipe for Dutch Baby pancake
Sentning arxeologiya muzeyi

**Sentning arxeologiya muzeyi** ( — Sentdagi qadimgi Rim sanʼati muzeyidir (Fransiya). Shahar markazi, Sharanta daryosining chap qirgʻogʻida, antik Germanika arkasi yonidagi kichik pavilonda joylashgan. Ushbu koʻrgazma gallo-rim davriga bagʻishlanib, 2008-yilda toʻlaqonli qayta tashkil etilgan.

## Tarixi
Ushbu muzey 1815-yilda baron Aleksandr de Krazan (*Aleksandr Chaudruc de Crazannes*) tashabbusi bilan tashkil etilgan. Arxeologik qazishmalar va turli xil tuproq ishlari davomida topilgan yer ishlari XIX asr davomida toʻldirildi.

1931-yilda muzey Sankt muzeylari kuratori, arxeolog Charlz Dangibo (Charlz Dangibo) maslahati bilan shu maqsadda qayta tiklangan sobiq shahar qassobxonasining eski binosiga koʻchdi. Bu binoga quyosh chiqishi tomonga qaragan yuqori qatordagi oynalar va trelyaj panjaralar oʻziga xos antik koʻrinishni taqdim etdi.

## Tavsifi
Muzey binolari oldidan hovli joylashgan boʻlib, unda qadimiy tuzilmalarning boʻlaklaridan iborat kolonnada joylashgan boʻlib, ehtimol III asr oxirida shahar devorlarini qurish paytida vayron qilgan. Koʻrgazmaga qoʻyilgan kolleksiyalarning aksariyati III-IV asrlarda qurilgan devorni qazish paytida, bosqinlar va siyosiy beqarorlik davridagi baziliklar, ibodatxonalar va saroylar buzib tashlanganida shahar istehkomlari ostid topilgan. Oʻrta asrlarda bir necha marta qayta tiklangan bu istehkomlar XVIII asrgacha saqlanib qolgan; 1977-yilda tarixiy yodgorlik roʻyxatiga kiritilgan qal’a poydevori hali ham *Rekollet (place des Récollets)* maydonidan koʻrinib turadi.

Muzeyning asosiy zalida I asr parchalari yordamida toʻplangan taniqli shahar binosining antablataning taxminiy rekonstruktsiyasi mavjud. Boshqa eksponatlar orasida ustunlarning turli qismlari, kapitallar, qabr toshlari va mozaika qoldiqlari mavjud. Shuningdek, diniy, dafn marosimi va dekorativ maqsadlarda foydalaniluvchi haykallar toʻplami ham mavjud. Baʼzi ayollarning tasvirlari Sharantaning shaxsiylashtirilgan qiyofasini ifodalashi mumkin. Eng koʻzga koʻringan eksponatlar orasida karrara marmar torsi va I asrga tegishli Rim aravalarining parchalari ham mavjud.

## Manbalar

## Havolalar

* Saintes arxeologiya muzeyi // ville-saintes.fr