open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosgvardiyaning Naur tumanidagi harbiy qismiga hujum

**Rossiya gvardiyasining Naur tumanidagi harbiy qismiga** hujum — Chechenistonning Naur tumanida chechen jangarilari tomonidan sodir etilgan qurolli xuruj. 2017-yil 23-martdan 24-martga oʻtar kechasi Rossiya gvardiyasining tumanda joylashgan harbiy qismiga nisbatan amalga oshirilgan. Hujum natijasida Rossiya gvardiyasi qoʻshinlari 140-artilleriya polkining olti nafar harbiy xizmatchisi halok boʻlgan. Voqeadan soʻng, „Islom davlati“ hujum uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oldi.

## Hujum borishi
Huquq-tartibot idoralarining rasmiy talqiniga koʻra, jangarilar qalin tumandan foydalanib, harbiylarga sezdirmasdan harbiy qismga yaqinlashib, panjaradan oshib oʻtishgan. Ular faqat pichoqlar bilan qurollangan boʻlgan. Ular xotirjamlik bilan nazorat-oʻtkazish punktiga yaqinlashib, navbatchilik vaqtida yopilmagani uchun ochiq eshikdan bemalol kirib kelgan. Hujum qilganlar uxlab yotgan ikki qoʻriqchi askarni pichoqlab oʻldirgan va ularning avtomat qurollari hamda rezina tayoqlarini olishgan. Boʻlinma hududiga kirgan jangarilar patrulga duch keladi va ikki oʻrtada otishma sodir boʻladi.

Harbiy qismga jami sakkiz jangari hujum qilgan. Ularning olti nafari patrul kuchlari bilan otishmada yoʻq qilingan. Hujum paytida yana ikki jangari harbiy qism hududidan tashqarida boʻlgan — ular „kuzatuvda“ turishgani bois, qirgʻin boshlanganida qochishga muvaffaq boʻlgan. Tez orada qochgan ikki nafardan biri qoʻlga olinadi. Oʻldirilganlardan ikki nafarining jasadida xudkush kamarlarining maketlari topilgan.

„Novaya gazeta“ nashri Rosgvardiya harbiy qismiga hujum qilinishiga doir rasmiy taxminni shubha ostiga oldi. Nashr xulosasiga koʻra, jangarilar hujumni qaytarish vaqtida halok boʻlmagan, balki asirga olingan va soʻngra otib oʻldirilgan: „Hamma halok boʻlganlarda oʻq jarohati quloq chigʻanogʻi sohasida joylashgan“, — deyiladi maqolada. „Novaya gazeta“, shuningdek, jangarilarning jasadlariga xudkushlik kamarlarining maketi ular oʻlgandan keyin bogʻlab qoʻyilganligini ham taʼkidlaydi.

Rossiya Federatsiyasi Davlat dumasi sobiq deputati Anvar Maxmutov va Milliy gvardiya qoʻshinlari Shimoliy Kavkaz okrugi qoʻmondoni oʻrinbosari Nikolay Doloninning soʻzlariga koʻra, jangarilar harbiy qismdagi qurol-yarogʻlarni qoʻlga kiritishni maqsad qilgan boʻlishi mumkin. Shu bilan birga, aniqlanishicha, oʻldirilgan olti jangaridan kamida toʻrt nafari mahalliy aholi vakillari boʻlgan. Rossiya gvardiyasining olti nafar halok boʻlgan askarlari orasida Dogʻiston, Kabardin-Bolqor va Shimoliy Osetiya fuqarolari bor. Xabarlarga koʻra, katta serjantlar Anatoliy Yermolayev va Amin Aliyev, kichik serjantlar Dmitriy Gurat va Ildus Kuchukboyev, yefreytor Zaurbek Akbiev va oddiy askar Arsen Ramazanov jangarilar tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Bandrek

**Bandrek** () — Indoneziyaning Yava oroli gʻarbida yashovchi xalq sundlar uchun anʼanaviy boʻlgan, ziravorlar qoʻshilgan qaynoq va shirin sutli ichimlik. Salqin baland togʻli hududlarda yashovchi sundlar tunda va sovuq havoda isinish uchun bandrek isteʼmol qiladilar.

Ichimlik zanjabil, palma shakari va doljin aralashmasidan tayyorlanadi. Baʼzida yulduzcha qizilmiya, qalampirmunchoq, kashnich urugʻlari, kardamon poʻstlogʻi, lemongrass, qora qalampir, qora archa rezavorlari kabi boshqa ingredientlar ham qoʻshiladi. Birinchidan, olovda ziravorlar bilan sirop tayyorlanadi, keyin unga sut qoʻshiladi. Bu oddiy sut, kokos suti yoki quyultirilgan sut boʻlishi mumkin. Ichimlik bir xil boʻlguncha aralashtiriladi. Shuningdek, bandrekga yosh kokos va durian boʻlaklari qoʻshiladi. Baʼzan maydalangan muz bilan tortiladi.

Bandrek angina kabi kichik sogʻliq muammolarida shifobaxsh taʼsir koʻrsatadi deb hisoblanadi.

## Manbalar
Serpopard

**Serpopard** (serpard) — afsonaviy hayvon nomi. Baʼzi zamonaviy tadqiqotchilar uni sher (yoki leopard) jussali va ilon boʻyinli afsonaviy hayvon sifatida tasvirlashadi. Qadimgi Misr, Mesopotamiya va Elamit osori-atiqalaridagi tasvirlardan maʼlum. Bu atama asl matnlarda qoʻllanilmagan va uning talqini faqat soʻnggi paytlarda ishlatilmoqda.

Serpopard tasviri Qadimgi Misrning sulolaviy davridan oldingi davriga xos kosmetik va madaniy palitralarini bezatilishiga xosdir. Tasvir shuningdek, Mesopotamiyadagi Uruk davrida (miloddan avvalgi 3500-3000-yillar) silindrli muhrlarni loyihalashda keng qoʻllangan.

Umuman, hayvonni mushuksimonlar oilasi vakili sifatida tasniflash mumkin. U mushuk dumi, tanasi va dumaloq quloqli boshiga xos xususiyatlariga ega. Serpopard ilonning oʻzigagina xos boʻlgan, masalan, til yoki bosh shakliga ega emas. Boshqa qadimgi xalqlar singari, misrliklar ham oʻzlari kuzatgan mavjudotlarni aniq tasvirlash qobiliyati bilan mashhur edilar. Ular xudolarni tasvirlash uchun chizgan kompozitsion suratlardagi tasvirni shakllantirishda foydalanilgan hayvonlarning xususiyatlari yaxshi tanilgan.

## Tasvirlar

Ushbu jonzotlarning ikki tomonlama — samoviy va mahalliy oʻziga xoslik tabiati — palitralarda ularning shakli-shamoyilini ilonsimon boʻyinlarini oʻzaro oʻrash orqali hosil qilingan halqa shaklida joylashtirish orqali namoyon boʻladi. Tasvirning ambivalentligi, ayniqsa, Narmer palitrasidagi tasvirda yaxshi koʻrinadi. Narmer palitrasida bir-biriga bogʻlangan boʻyinli serpardlar Yuqori va Quyi Misrning birlashishini anglatishi mumkin, deb ishoniladi.

Arslon Yuqori va Quyi Misrning diniy eʼtiqodlarida muhim rol oʻynagan va qirollik sulolasini himoya qilish bilan bogʻliq hayvon sifatida taqdim etilgan. Kechki sulolaoldi davrga xos yozma manbalarda Raning sevimli qizi boʻlgan, Sexmet, Tefnut, Vajit, Maat, Raning koʻzi singari turli nomlar bilan ataluvchi sher qiyofasidagi maʼbuda tasviri uchraydi.

Serpopardlarning uzun boʻyni shunchaki odatiy mubolagʻa, yaʼni badiiy motiv dizaynining oʻziga xos xususiyati boʻlishi mumkin.

Serpopardni zauropod bilan bir hayvon sifatida aks ettiruvchi boshqa qiziqarli fikrlar ham mavjud.

Mesopotamiyada ushbu „ilon boʻyinli sherlar“ va boshqa duragay hayvonlardan foydalanish mifologiyaning xtonik jihatini namoyon qilish edi. Koʻpgina dinlar va mifologiyalarda uchraydigan xtonik yirtqich hayvonlar dastlab Yerning yovvoyi tabiiy kuchini, yer osti saltanati va boshqalar borligini aks ettirgan mavjudotlardir. Bunday hayoliy hayvonlarni tasvirlash Elam sivilizatsiyasi va boshqa koʻplab qadimiy madaniyatlar merosidan ham maʼlum.

Serpopardlarning tasviri sehrli himoya taxtachalari va pichoqlarida ham uchraydi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Kamelopard

## Havolalar

* Fantastik sarguzasht romani —
Lesnik

„**Lesnik**“ (, yaʼni „Oʻrmon qorovuli“) — „Korol i shut“ rus rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiq matnini 1991-yil guruh aʼzosi Andrey Knyazev yozgan, musiqasini guruh vokalisti Mixail „Gorshok“ Gorshenyov bastalagan.

„Lesnik“ qoʻshigʻi guruh repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlarning biridir. 2013-yilda „Nashe radio“ radiokanali tuzgan „Bizning eng yaxshi 500 qoʻshigʻimiz“ () roʻyxatida birinchi oʻrinni egallagan. Gorshenyov vafotidan keyin Knyazev har bir konsertida bu qoʻshiqni ijro etishni odat qilgan, chunki, uning soʻzlariga koʻra, „Lesnik“ Gorshenyov uchun muhim ahamiyat kasb etgan. Gorshenyovning oʻzi esa qoʻshiq haqida shunday degan:

1993-yildan boshlab guruh qoʻshiqni turli klublarda ijro etgan, ammo boshida qoʻshiq studiyada yozib olinmagan. Qoʻshiq 1994-yil „Bud kak doma, Putnik“ nomi bilan shu nomli, oz adadli albomga kiritilgan. 1997-yil albom „Koról i Shut“ nomi bilan qaytadan yozilgan. Aynan shu albomda qoʻshiq nomi „Lesnik“ oʻlaroq oʻzgartirilgan.

„Lesnik“ qoʻshigʻi tufayli guruh nomi „Kontora“dan dastlab „Korol shutov“ nomiga, soʻngra „Korol i shut“ nomiga oʻzgartirilgan. 1996-yil „Rjavie Provoda“ rok-festivali doirasida qoʻshiq uchun arzon klip olingan. Gorshenyov oʻlimidan oldingi yillarda „Lesnik“ qoʻshigʻini ijro etayotganda yakuniy naqoratdan keyin SSSRda tugʻilib oʻsgan amerikaliklar tuzgan „Red Elvises“ guruhining „Donʼt Crucify Me“ qoʻshigʻi misralarini kuylashni odat qilgan.

## Jamoa
### 1993-yilgi yozuv
* Mixail „Gorshok“ Gorshenyov — vokal
* Aleksandr „Balu“ Balunov — gitara
* Dmitriy „Ryabchik“ Ryabchenko — bas-gitara
* Aleksey „Yagoda“ Gorshenyov — barabanlar

### 1997-yilgi yozuv
* Mixail „Gorshok“ Gorshenyov — vokal
* Yakov Tsvirkunov — gitara
* Aleksandr „Balu“ Balunov — bas-gitara
* Aleksandr „Poruchik“ Shchigolev — barabanlar

## Manbalar

## Havolalar

*  (muxlis yaratgan klip)
Akakiya Eliyava isyoni

**Akaki Eliavaning qoʻzgʻoloni** () 1998-yil 20-oktabrga oʻtar kechasi sodir etilgan muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon. Prezident Eduard Shevavardnadze hukumatiga qarshi Gʻarbiy Gruziyada podpolkovnik Akakiy Eliyava boshchiligidagi „Eliyavachi ofitserlar“ tomonidan uyushtirilgan isyon.

## Voqea-hodisalar
1998-yil 19-oktabrdan 20-oktabrgacha oʻtar kechasi tungi soat ikkilarda Gruziya Mudofaa vazirligining Senakida joylashgan tank brigadasida isyon koʻtarildi. Yarim tun soat 2 da Gruziyaning Abxaziya Davlat xavfsizlik vazirligi „Saturn“ maxsus kuchlari shtab boshligʻi, sobiq podpolkovnik Akakiy Eliyava oʻz tarafdorlari bilan harbiy qismdagi qurol-yarogʻlarni qoʻlga kiritib, tanklar va BMD vositasida Samtrediya yoʻnalishi boʻylab harakatni davom ettirgan. Yoʻlda unga Martvili viloyatining sobiq prefekti, 17-motooʻqchilar brigadasi komandir oʻrinbosari, polkovnik Revaz Asmava ham qoʻshilgan. Qoʻzgʻolonchilar prezident Shevardnadzening isteʼfosini talab qilib, Poti yoʻlini toʻsib qoʻyishdi. Mudofaa vaziri David Tevzadze va Davlat xavfsizlik vaziri Jemal Goxikidze qurolli qoʻzgʻolon boshlangan hududga borishdi, ammo isyonchilar muzokaralar chogʻida prezidentning Imeretidagi vakili Teymuraz Shashiashvilini va Gruziya Davlat xavfsizlik vazirini garovga olishga muvaffaq boʻlishdi. Shundan soʻng ular oʻzlarining tank karvonini mamlakatning ikkinchi yirik shahri — Kutaisiga yoʻnaltirishdi. Parlament mudofaa va xavfsizlik qoʻmitasi raisi Revaz Adamiya isyonchilarning harakatlari ortida Rossiya maxsus xizmatlari turganini aytdi.

Qqoʻzgʻolonchilar kechga borib Kutaisi chekkasiga kirdi va u yerda hukumat qoʻshinlari bilan qisqa muddatli jangga kirishdi, shundan soʻng ular Tsxenistkali daryosi tomon chekindi. The New York Times gazetasining yozishicha, isyonchilar Kutaisi shahridan 6 km uzoqlikda joylashgan Gubi qishlogʻini egallab olgan va 50 ga yaqin fuqaro ularning safiga qoʻshilgan. Soat 18:00 ga kelib isyonchilar brigadasi hukumat qoʻshinlari tomonidan oʻrab olingan va maxsus tashlab ketilgan yoʻlak boʻylab oʻz joylashgan joyiga chekingan. Qoʻzgʻolonchilarning bir qismi hokimiyatga taslim boʻldi. Eliyava oʻz tarafdorlari bilan birga oʻrmonlarga yashirinishga erishdi.

Akakiy Eliyava 2000-yil 9-iyulda Zestafoni shahrida Davlat xavfsizlik vazirligi maxsus boʻlinmasi tomonidan oʻdirilgan. Boʻlinma Eliyava garovga olgan politsiyachilarni ozod qilish boʻyicha maxsus amaliyotni oʻtkazayotgan edi.

## Manbalar

## Havolalar

* Gʻarbiy Gruziyadagi qoʻzgʻolon
* Zviadistlar qoʻzgʻoloni bostirildi
* „Gruziya qoʻzgʻoloni quladi“, BBC News, 1998-yil 20-oktabr.
* Li, R. „1998-yildagi Gruziya harbiylari (Senaki) qoʻzgʻoloni“
Pekorina Sardo

**Pekorino Sardo** () — anʼanaviy ravishda Italiyaning Sardiniya orolida ishlab chiqarilgan qoʻy sutidan tayyorlangan Pecorino oilasining qattiq pishloqidir. Uni tayyorlash usuli Gomerning Odisseyida tasvirlangan. 1991-yilda mahsulot milliy DOC maqomini oldi (kelib chiqishi nomi bilan himoya qilish), 1996-yilda esa uning umumiy Yevropa analogi PDO. Sardiniya pekorinosining ikki turi mavjud — yumshoq yoki yosh (dolce), 20 kundan 60 kungacha va qattiq yoki yetishtirilan (maturo), ikki oydan olti oygacha. Pecorino Sardo boshqa mintaqaviy pishloq Fiore Sardo (). Ularning ishlab chiqarish usullari odatda oʻxshash, ammo yakuniy taʼmga taʼsir qiluvchi bir qator muhim farqlarga (koagulyatsion harorat, ishlatiladigan shirdon fermentlari, dudlash vaqti va boshqalar) ega. Natijada, pishloqlar Yevropa Komissiyasi sertifikatlash paytida ikki xil mahsulot sifatida roʻyxatga olingan.

## Ishlab chiqarish va foydalanish
Pecorino Sardo sanoatda oziq-ovqat korxonalarida ishlab chiqariladi. Turli fermer xoʻjaliklarining qoʻy suti 35-40 daqiqa davomida 39 °C gacha issiqlik bilan ishlov beriladi. Koagulyatsiya uchun buzoqlarning oshqozon terisidan olingan ferment ishlatiladi. Olingan tvorog massasi idishlarga quyiladi va kelajakdagi pishloqga oʻziga xos shaklni beradi. Shoʻr suvga qisqa taʼsir qilgandan soʻng, mahsulot qisqa vaqt davomida dudlanadi va sovuq yertoʻlalarda yetuklikka qadar qoldiriladi. Tayyor boshning oʻrtacha ogʻirligi 3,5 kg ni tashkil qiladi, ishlab chiqarish sharoitlariga qarab biroz koʻproq yoki kamroq vaznga ega boʻlishi mumkin. Poʻstlogʻining rangi toʻq sariqdan toʻq jigarranggacha, kesilgan joyda — oqdan somon sariqgacha. Taʼmning oʻtkirligi yetilish davomiyligiga bogʻliq. Deyarli olti oylik qattiq pishloq harorat va namlikni muntazam nazorat qilishni talab qiladi. Yosh Pecorino Sardoning boshlari balandligi 11 santimetrgacha, diametri 18 santimetrgacha boʻlgan va anʼanaviy ravishda yashil yorliqlar bilan belgilangan. Yetuk — mos ravishda 12 va 20 santimetr, koʻk rangli oʻramalarda boʻladi.

Taʼmi, Pecorino Romanodan farqli oʻlaroq, yorqinroq va chuqurroqdir, garchi ikkinchisi koʻproq achchiq va shoʻr boʻlsa. Yosh pishloq salatlarda toʻgʻralgan holda isteʼmol qilinadi. Yetuk pishloqlaridan makaron uchun souldar tayyorlanadi. Ikkala tur ham Vermentino uzumidan tayyorlangan quruq oq sharob bilan shirinlik sifatida yaxshi chiqishadi. Pecorino Sardo dolce, shuningdek, Cannonau di Sardegna kabi Grenash uzumidan tayyorlangan yosh qizil sharob uchun va Pecorino Sardo maturo uchun muskat xushboʻy sharoblar, Sardiniya Moscato di Sorso Sennori yoki Malvasia di Bosa uchun tavsiya etiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
## Havolalar
* Сайт Консорциума производителей Пекорино Сардо 
* Сайт сельскохозяйственных производителей Сардинии
Voyan qo‘zg‘oloni

**Voyan qoʻzgʻoloni** (shuningdek, **Birinchi Voyan qoʻzgʻoloni**, gyeez ቀዳማይ ወያነ soʻzma-soʻz tarjimada „Xalq qoʻzgʻoloni“) — Efiopiyaning Dajla (Tigray) provinsiyasida imperator hukmronligiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni. 1943-yilda boʻlib oʻtgan. Norozilik harakatiga fitavrari unvoniga ega boʻlgan Ibio Volday yetakchilik qilgan.

1941-yilda Efiopiya Britaniya qoʻshinlari yordamida Ikkinchi jahon urushining Sharqiy Afrika kampaniyasi paytida Italiya istilosidan ozod qilingandan soʻng, Xaile Selassie I hukumati mamlakatning turli mintaqalaridagi zodagonlar va elitalarning kuchini zaiflashtirishga intildi. Natijada mamlakatning yangi maʼmuriy-hududiy boʻlinishi toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi. Unga binoan, Efiopiya bundan buyon oʻn toʻrt viloyat (Tekle Gizat), yuzga yaqin okrug (Avrajas) va olti yuz tumanga (Voreds)ga boʻlinar edi. Bu butun imperiya boʻylab viloyatlardagi yuzlab zodagonlarning hokimiyatini cheklashi kerak edi. Shu tariqa Xaile Selassie oʻz hokimiyatini markazlashtirishga intildi. Viloyatlar va oʻz maʼmuriyatiga ega boshqa zodagonlar imperator hukumatiga nominal emas, balki amalda qaram boʻlib qoldi.

Dajla provinsiyasi sakkizta okrugga boʻlingan, ularning har biri, oʻz navbatida, bir necha tumanlardan iborat edi. 1941-yilda mamlakat ozod boʻlgach, imperiyaning turli qismlarida koʻplab qoʻzgʻolonlar boʻlib oʻtdi. Tevodros Iyasu Remo (1941-yil oktabr-noyabr), Sera (1941-yil kuz oylari), Tesfaye (1942-yil bahori), Xaile Mariam Redda (1942-1943-yy.) urush qahramoni Belay Zelleke (1944-yil) va boshqa hududlar shular jumlasidan. Lekin 1943-yil sentabr oyida Dajlaning janubiy va sharqiy qismlarida boshlangan Voyan qoʻzgʻoloni, qoʻzgʻolonning eng kuchlisiga aylandi; u bir oydan keyin bostirildi, lekin Xaile Selassie tuzumi mavjudligiga tahdid soldi. Imperator hukumati qoʻshinlari qoʻzgʻolon koʻlamini hisobga olgan holda, mamlakatda qolgan ingliz kuchlaridan yordam soʻrashga majbur boʻldi va qoʻzgʻolonchilar ingliz samolyotlari ularning pozitsiyalarini bombardimon qilgani evaziga magʻlubiyatga uchradi.

Qoʻzgʻolon sabablari sifatida Efiopiya maʼmuriyatining Dajladagi ochkoʻzligi va korruptsiyasi koʻrsatiladi. Ayni sabablar mintaqadagi beqarorlik va tartibsizlik muhitida xalq qoʻzgʻoloniga olib keldi. italiyaliklar magʻlub boʻlganidan keyin mintaqada mavjud boʻlgan koʻplab qurol-yarogʻlar tarqalishi ham isyonning keng tarqalishi omillaridan biri boʻldi.

## Bibliografiya

* Mamoka Maki, Tigraydagi yoʻl va 1940-yillarda Efiopiya hukumatini qayta qurish, In: Efiopiya tadqiqotlari boʻyicha 16-xalqaro konferentsiya materiallari, ed. Svein Ege, Xarald Aspen, Birxanu Teferra va Shiferaw Bekele, Trondxaym 2009-yil.
* Haggain Erlich „Britaniya ishtiroki va Haile Selassieʼnin paydo boʻlgan absolution shimoliy Efiopiya, 1941-1943“, Osiyo va Afrika tadqiqotlari 15, 2 (1981).

## Manbalar
Likiyalik Apollon

**Likiyalik Apollon (Likiya)** (shuningdek, **Apollon Likey** yoki **Likey Apolloni**) — miloddan avvalgi I-asrga oid Rim nusxasi, taxminan miloddan avvalgi 300-yillardagi bronza asl nusxa boʻlib, Praxitelesga tegishli.

Haykal nomaʼlum haykaltaroshning marmar asari boʻlib, haykalning balandligi 216 sm. Bu Luvrda joylashgan Likiyalik Apollonning bir turi hisoblanadi.

## Tarix va tavsif
Apollon daraxt tanasi shaklidagi tayanchga suyangan, oʻng bilagini boshining tepasiga tegizgan, sochlari oʻralgan va oʻsmirlik davriga xos soch turmagi bilan bogʻlangan xudo sifatida tasvirlangan. Apollon haykali Likiya nomini qadimgi Likiya mamlakati sharafiga emas, balki uning figurasi Afina gimnaziyalaridan biridagi litseyda koʻrgazmaga qoʻyilgan va qadimgi yunon yozuvchisi Lusian tomonidan tasvirlangan yoʻqolgan asar bilan identifikatsiya qilingani uchun berilgan. Lukianning soʻzlariga koʻra, bu Xudo, chap va oʻng qoʻlida kamon bilan tayanchga suyanib, boshiga tushayotgan, goʻyo uzoq harakatlardan keyin dam olayotgandek tasvirlangan.

Uzaygan nisbatlar, nafis holat va tananing biroz ayollik anatomiyasiga asoslangan bu asarni italiyalik arxeolog Praksitelning Olimpiyalik Germesga oʻxshash deb taʼriflagan. Likiyalik Apollonining bir nusxasi hatto bir muncha vaqt Germesning nusxasi deb hisoblangan. Biroq, Likiyalik Apollonning koʻpgina namunalari odatda Praksitelga tegishli boʻlgan erkak tanasi turlariga oʻxshamaydigan aniq mushaklarga ega. Bu uning zamondoshi Evfranorning ishi degan tahlil bor edi.

Qoʻlning boshiga qoʻyilgan mashhur pozasi Apollon bilan shunchalik aniqlanganki, u koʻpincha mifologik belgilarning boshqa taniqli asarlariga tegishli. Ushbu poza " Yaralangan Amazon ", baʼzan esa " Uxlayotgan Ariadna " haykallari turlarida ham qoʻllanadi.

Likiyalik Apollon kabi haykallar dunyoning koʻplab muzeylarida mavjud.

File:AGMA Apollon Lykeios.jpg
File:Lycian Apollo-Hermitage.jpg
File:Statue of Apollo.jpg


## Yana qarang

* Antik haykalda Apollon

## Manbalar

## Havolalar

* Apollon Litseyning marmar boshligʻi
* Litsey Apollonining boshligʻi
* [religion.wikireading.ru/88013 Likiya Apollon]
Apollon Mantui

**Apollon Mantui** (shuningdek, **Apollon Manti**) — Apollon Kifared haykaltaroshligining eng qadimgi shakllaridan biri boʻlib, u yerda xudo chap qoʻlida kithara (lira) bilan turgan holda tasvirlangan.

## Tarix va tavsif

Ushbu turdagi yunon haykaltaroshligining birinchi haykali, oʻz nomini oʻsha shahardan olgan Mantuada topilgan. Mantualik Apollon — Rim nusxasi boʻlib, I-asr oxiri va II-asr boshlari oraligʻida eramizdan avvalgi V-asr oʻrtalarida qilingan bronza asl nusxadan olingan; Polikleta ishiga oʻxshash uslubda, lekin koʻproq arxaik.  boʻlgan ushbu asar Luvrda saqlanadi va qoʻllari va oyoqlari qisman yoʻqolgan haykaltaroshlik parchasi.

Yoʻqotilgan asl nusxa bronza edi. Mutaxassislar Fidiyaning oʻqituvchisi nomini baʼzan tilga olishadi, ammo bu soʻnggi arxaik maktab aʼzosining faoliyati toʻgʻrisida aniq hukm qilish mumkin boʻlgan birorta ham saqlanib qolgan misol yoʻq.

Keyinchalik bir xil turdagi va sifatli ishlov berilgan oʻndan ortiq nusxalari topildi va koʻplab muzeylarda saqlanadi, jumladan:

* Neapol milliy arxeologiya muzeyi (qadimgi Pompeydan topilgan marmar va bronza);
* ;
* ;
* Garvard sanʼat muzeyi.

Luvrdagi haykal, dastlab Mazarin kutubxonasida boʻlgan va 1871-yilda muzeyga kirgan.

## Yana qarang

* Antik haykalda Apollon

## Adabiyotlar

* *Lenore O. Keene Congdon* (1963). „Fogg sanʼat muzeyining Mantua Apollosi“, Amerika arxeologiya jurnali 67.1 (1963-yil yanvar), bet. 7-13.

## Manbalar

## Havolalar

* Mantualik Apollon, Rim nusxasi. https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/apollo-of-mantua-roman-copy-from-the-statue-of-polykleitos-news-photo/601449965. https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/apollo-of-mantua-roman-copy-from-the-statue-of-polykleitos-news-photo/601449965.
Grozniydagi pravoslav cherkoviga hujum (2018)

**[[Grozniy|Grozniydagi]] Archangel Maxail pravoslav cherkoviga hujum** — 2018-yil 19-may kuni Checheniston poytaxti Grozniy shahrida sodir etilgan. Bu musulmonlar va nasroniylar birga yashab keladigan Shimoliy Kavkaz mintaqasidagi pravoslav cherkoviga 2018-yilda qilingan ikkinchi hujumdir. Bu vaqtga qadar shu kabi hujumlar juda kam kuzatilgan. Birinchisi 2018-yil boshida Kizlyarda sodir bo‘lgan edi. O‘shanda mahalliy aholi vakili pravoslav cherkovi yaqinidagi odamlarga qarata miltiqdan o‘q uzgan va besh ayolni o‘ldirgan edi.

2018- yil 19-mayda tungi mudroqsizlik ibodati chogʻida ibodatxonaga qurolli hujum uyushtirildi. Natijada cherkov kelganlardan biri va qoʻriqlashni amalga oshirgan ikki politsiyachi: Rossiya Federatsiyasi Ichki ishlar vazirligining Saratov viloyati IIB xodimlari Qayrat Raxmetov va Vladimir Gorskov halok boʻldi. Cherkovga kelgan yana bir shaxs — Oʻzbekiston rezidenti, Chechenistonga qarindoshlarini ziyorat qilish uchun kelgan Artemiy va Checheniston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining ikki xodimi jarohat olgan. Hujum qilgan barcha jangarilar yo‘q qilingan.

Terrorchilarni yo‘q qilish bo‘yicha maxsus operatsiyaga shaxsan Ramzan Qodirov rahbarlik qilgan. Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, qurollangan to‘rt nafar yigit ibodatxona kiraverishida turgan politsiya xodimlarini otib tashlab yoki pichoqlab ibodatxonaga bostirib kirishgan va bevosita cherkov hududiga kirishni maqsad qilgan. Hujumchilarda oʻqotar qurollar, molotov kokteyllari, pichoqlar, boltalar boʻlgan. Biroq, hovlidagi otishma ovozini eshitgan ruhoniy va barcha tashrif buyurganlar zudlik bilan eshiklarni yopishga ulgurgan, ammo bu orada gʻarazgoʻylar cherkovga kelganlardan birini ogʻir yaralaydi.

Checheniston prezidenti Ramzan Qodirov, hujum qilganlarning maqsadi cherkovdagi odamlarni garovga olish bo‘lganini aytgan, biroq bunday xulosalar qanday dalillarga tayangan holda chiqarilganiga izoh bermagan. Rossiya Tergov qo‘mitasining Checheniston bo‘limi Rossiya Federatsiyasi Jinoyat kodeksining 317-moddasi (huquq-tartibot organi xodimining hayotiga tajovuz) bilan jinoiy ish qo‘zg‘atgan. Ertasi kuni ibodatxonaga hujum qilgan jangarilarning ism-shariflariga aniqlik kiritilgan. Bular chechenistonlik Amir Yunusov, Ali Yunusov va Mikail Elisultanovlar, shuningdek, Ingushetiya fuqarosi Axmed Tsechoyevlardir. Checheniston rahbarining avvalroq aytgan maʼlumotlariga koʻra, oʻldirilgan respublikaning uch nafar fuqarosi Kurchaloyev tumanidagi Geldagan qishlogʻi va Grozniy yaqinidagi Argun (Alxan-Churt) qoʻrgʻoni fuqarolaridir.

## Manbalar
Bellini

**Bellini** () — XX-asrning birinchi yarmida Venetsiyada ixtiro qilingan alkogolli kokteyl; ko‘pikli sharob (anʼanaviy ravishda prosekko) va shaftoli pyuresi aralashmasi bo‘lib, ko‘pincha bayramlarda tortiladi. Bu Italiyadagi eng mashhur kokteyllardan biri. Hozirgi vaqtda shaftoli pyuresiga ko‘pikli sharob o‘rniga jin, aroq qo‘shilishi yoki alkogolsiz Bellini tayyorlanishi mumkin. *Gazlangan kokteyl* sifatida tasniflanadi.

Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) „Zamonaviy klassika“ () toifasidagi rasmiy kokteyllaridan biri, bu uning omma orasida mashhurligi va professional dunyoda tan olinishidan dalolat beradi.

## Tarixi
Ichimlik 1934-1948 yillar orasida Venetsiyada Juzeppe Chipriani (, shuningdek, „karpachcho“ taomining ixtirochisi sifatida ham tanilgan) mashhur „Garri bari“ ning egasi tomonidan „ixtiro qilingan“ va o‘z polotnolarida oq rangning o‘ziga xos pushti tusiga (u chizayotgan avliyolar va farishtalarning liboslari) erisha olgan kvatrochento rassomi Jovanni Bellinining nomi bilan atalgan. Olingan kokteylning rangi Chiprianiga shu rangni eslatdi.

Dastlab, kokteyl Ernest Xeminguey, Sinkler Lyuis, Orson Uells, Xamfri Bogart va boshqa badiiy bogemalarning sevimli venetsiyalik maskani bo‘lgan „Garri Barida“ mavsumiy ichimlik sifatida taklif qilingan. Keyinchalik u Nyu-York shahridagi Chiprianiga tegishli barda mashhur bo‘ldi. Bir tashabbuskor fransuz shaftoli pyuresi — „Bellini“ ning asosini — sanoat ishlab chiqarish bo‘yicha biznesni yo‘lga qo‘ygandan so‘ng ichimlik yil bo‘yi ichiladigan bo‘ldi.

## Yana qarang
* Garri Bar (Venetsiya)
* Carpaccio
## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
* Список коктейлей «Международной ассоциации барменов» (International Bartenders Association —IBA) на сайте Ассоциации  
* Сайт Международной ассоциации барменов  
* Коктейль Bellini на сайте IBA
* Коктейль Bellini на сайте Барменской ассоциации
* "Как приготовить коктейль «Беллини» — Подборка видеороликов на сайте '''VideoJug.com''', показывающих, наряду с письменными инструкциями, как смешать игристое вино с персиковым пюре, чтобы приготовить коктейль «Беллини».
* Сайт фирмы Чиприани
* Статья о просекко на сайте '''Мир вина'''
* Итальянский сайт о вине просекко
Emmental

**Emmental** (**Emmentaler**, , tom maʼnoda — „Emmental“) — sigir sutidan tayyorlangan anʼanaviy Shveysariya pishlogʻi. Ushbu pishloq boshi oʻrtacha 75 kg ni tashkil qiladi. Bu nom Shveysariyaning Bern kantonidagi Emme daryosi vodiysidan kelib chiqqan ( — Emme daryosi vodiysi). Bu nom ostida birinchi marta 1542-yilda tilga olingan.

Emmental pishlogʻi turli mamlakatlarda ishlab chiqariladi, chunki bu nom roʻyxatdan oʻtgan savdo belgisi emas. Faqat *Emmentaler Switzerland* nomi roʻyxatdan oʻtgan (nazorat ostidagi mahsulot sifatida, AOC).

Emmental pishlogʻi oʻziga xos nordon, achchiqroq shirin taʼmga ega; uni ishlab chiqarish jarayonining oʻziga xos xususiyatlari (bakteriyalar tomonidan karbonat angidrid gazini chiqarishi) tufayli pishloqda katta boʻshliqlar hosil boʻlishi bilan tavsiflanadi. Baʼzi mamlakatlarda u *Shveysariya pishlogʻi* deb ataladi.

Gryuyer pishlogʻi bilan birgalikda fondyu tayyorlash uchun ishlatiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Похлёбкин В. В. Эмменталь // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 429. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
* Charles Sinclair. Emmenthal // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 201. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
## Havolalar
* Официальный сайт Emmentaler Switzerland
Tiber Apolloni

**Tiber Apolloni** () — bu Apollon xudosining haykali, miloddan avvalgi 450-yillardagi yunon bronza asl nusxasining Rim marmar nusxasi. Mualliflik, ehtimol, Fidiya maktabiga yoki uning oʻziga tegishlidir. Rim milliy muzeyidagi Palazzo Massimoda saqlanadi. XIX-asrning oxirida Rimda Tiber ustidagi koʻprik qurilishi paytida topilgan.

## Adabiyotlar

* Lippold: Griechische Plastik, 111 (n.17)
* Paribeni: Milliy muzeydagi (Terme), Rimdagi miloddan avvalgi 5-asrga oid yunon haykaltaroshligi katalogi (1953), 18
* Rixter: Yunonlarning haykaltaroshlari va haykaltaroshlari (1950), 38-rasm.
* Pfeiff: Apollon (1943), 101, pls. 36-8
* Opper: Hadrian, Empire and Conflict, 186, & fig.165
Kaltakesakni oʻldirayotgan Apollon

**"Kaltakesakni oʻldirayotgan Apollon"** (*Saurokton*) — Luvrda kaltakesak sudralib yurgan daraxt yonida koʻrgazmaga qoʻyilgan yalangʻoch yoshning marmar figurasi. Rim imperiyasining birinchi asrlarida Katta Pliniy tomonidan Praksitelga tegishli boʻlgan yoʻqolgan bronza asl nusxasidan qilingan (XXXIV, 69-70). Kaltakesak Pifonning ramzi sifatida koʻrinadi.

Shipione Borgeze davridan to 1807-yilda, imperator Napoleon tomonidan Borgeze kolleksiyasi sotib olingunga qadar, haykal Rimdagi Villa Borgezening „mixlaridan“ biri boʻlib xizmat qilgan.

Marmar va bronzadan 20 dan ortiq nusxalar, saqlanib qolgan (eng yaxshilari Vatikan va Luvrda; bronza haykal Rimdagi Villa Albanida), tangalar va qimmatbaho toshlardagi tasvirlar. Qadimgi bronza Klivlend sanʼat muzeyida saqlanadi.

Martial, „Korinf misining Saurokton“ (XIV, 172) deb nomlangan epigrammada, aftidan, muallifning ismini aytmasdan, bu haykalni tasvirlaydi; Martial tasvirlanganlarni Apollon emas, balki „oʻgʻil bola“ deb ataydi.

## Adabiyotlar

* Wolfgang Geominy: *Praxiteles (II)*, Künstlerlexikon der Antike, Bd. 2, Myunchen/Leyptsig 2004, S. 305-319
* Mattias Shuls: *Valdjist im Fishernets.* ichida: *Der Spiegel.* Gamburg, 2007, Nr. 22, S. 138f.
* Jan-Lyuk Martinez, *LʻApollon saurokton*, *Praxitèle shahrida*. Katalog de lʻexposition au musée du Luvr, 2007-yil 23 mart-18-iyun, Parij 2007-yil, 203-235-betlar.
* Bernard Holtzmann va Alain Pasquier, antiqa sanʼat tarixi : lʻart grec, la Documentation française, la Réunion des musées nationalaux et lʻÉcole du Luvr (ISBN 2-11-003866-7), p.&nbsp;212-213.

* Brunilde Sismondo Ridgway, Yunon haykaltaroshligidagi IV asr uslublari, Viskonsin universiteti matbuoti, Madison, 1997 (ISBN 0-299-15470-X), p.&nbsp;265.
* Klod Rolli, La Sculpture grek, jild. II : La période classique, Picard, Manuels dʻart et dʻarchéologie antiques, 1999 (ISBN 2-7084-0506-3), p.&nbsp;248-250.
## Manbalar

## Havolalar
* „Apollon, ubivayuщiy yaщeritsu“ na sayte Xudojestvennogo muzeya Klivlenda
Ares Borgeze

**Ares Borgeze** — 1807-yilda Napoleon tomonidan Luvr uchun sotib olingan, Borgeze kolleksiyasidan ilk imperiya davridagi, 211 sm balandlikdagi Rim haykali. Xarakterli dubulgʻa va toʻpiq (Afroditaning sovgʻasi) urush xudosi tasvirlanganligini koʻrsatadi — bu kamdan-kam uchraydi, chunki uning kulti antik davrda keng tarqalmagan. Bu miloddan avvalgi V-asrga oid yunon bronza haykalining nusxasi va bir vaqtlar Alkamenga tegishli.

## Yana qarang

* Ares Ludovisi

## Adabiyotlar

* Jon Boardman (savdo. Florens Levi-Paoloni), La Sculpture grecque classique „Yunon haykaltaroshligi: Klassik haykal“, Parij, Temza va Gudson, koll. „LʻUnivers de lʻart“, 1995 (1-reedition 1985) (ISBN 2-87811-086-2), p. Anjir. 223
* Filipp Bruneau, „Le rajeunissement de lʻArès Borghèse“, dans Bulletin de cordance hellénique, № 117-1, 1993, p. 401-405 [texte integral, lien DOI (2010-yil 11-dekabrdagi maslahat sahifalari)]
* KJ Hartswick, „Ares Borghese qayta koʻrib chiqildi“, dans Revue archéologique, № 2, 1990, p. 227-283
* Klod Rolli, La Sculpture grek, jild. II : La période classique, Manuels dʻart et dʻarchéologie antiques, Picard, 1999 (ISBN 2-7084-0506-3), p. 148-149

## Havolalar
*
Epuas pishlog‘i

**Epuas pishlogʻi** () — sigir sutidan tayyorlangan fransuz yumshoq pishlogʻi.

## Tarixi
Epuas rohib-sistersianlar tomonidan ixtiro qilingan. 1968-yilda „Epuasni himoya qilish uchun mehnat ittifoqi“ tuzildi. 1991-yilda Epuas mahalliy nazorat ostidagi nomga ega boʻldi (AOC).

## Tayyorlanishi
Bir bosh pishloq tayyorlash uchun ikki litr sut kerak boʻladi. Isitilgan sutga ozgina shirdon qoʻshiladi, buning natijasida sut asta-sekin nordonlashadi. 16-24 soatdan keyin kalye hosil boʻladi, u qoliplarga yotqiziladi. Zardob ajralgandan soʻng, pishloq qolipdan olinadi, tuzlanadi va yetilishi uchun yogʻoch panjaralarga qoʻyiladi. Birinchi haftada kuniga ikki yoki uch marta qobigʻi shoʻr suv bilan yuviladi. Qobiq qizgʻish rangga ega boʻlgandan soʻng, suvga *Marc de Bourgogne* Burgundiya arogʻi qoʻshiladi. Pishloq 5-8 hafta ichida yetiladi.

## Tavsifi
Pishloq boshlari disk shaklida boʻlib, ikki xil boʻladi: yiriklari — diametri 16,5-19 sm, balandligi 3-4,5 sm va ogʻirligi 700-1100 g; kichiklari — diametri 9,5-11,5 sm, balandligi 3-4,5 sm va ogʻirligi 250-350 g. Boshi silliq va porloq qobiq bilan qoplangan, uning ostidagi eti esa oʻzgacha hidli, nozik, ochiq-sargʻish rangda boʻladi. Yosh pishloqlarda qobiq fil suyagi rangiga, eski pishloqlarda qizil-gʻisht rangiga ega.

Epuas toʻrt qismga boʻlinadi va shirinlik qoshigʻi bilan isteʼmol qilinadi. Pishloq bilan yengil Burgundiya sharoblari yoki bir oz shirin oq *Chablis* yoki *Sauternes* juda mos keladi.

## Manbalar


## Havolalar
* 
* 
* 
*
Afina Varvakion

**Afina Varvakion** — qadimgi Rim haykali, Fidiya " Afina Parfenos " asarining nusxasi, hozirda Milliy arxeologiya muzeyi kollektsiyasining bir qismi. Bu bir vaqtlar Parfenon da turgan Phidias va uning yordamchilari tomonidan yaratilgan xrizolefantin haykalining eng aniq nusxasi ekanligi umumiy qabul qilinadi. Bu milodiy 200-250-yillarga toʻgʻri keladi.

Afina Varvakionning balandligi 1,05 m, bu asl nusxaning taxminiy balandligining taxminan 1/12 qismini tashkil qiladi. Haykal Pendelikon marmaridan oʻyilgan boʻlib, unda qizil va sariq boʻyoq izlari bor. Afina peplosda kiyingan, ikkita ilon shaklida kamar bilan oʻralgan. Uning ustiga ilon va oʻrtasiga gorgonion bilan bezatilgan aegis qoʻyilgan. Afina tepasida yonoqlari koʻtarilgan qalqonli dubulgʻa kiygan, uning markazida sfinks tasviri va yon tomonlarida — Pegas tasvirlangan uchta tepalik mavjud. Maʼbudaning chap qoʻli qalqonning chetida joylashgan boʻlib, unda gorgonion ham tasvirlangan. Qalqon shaharning afsonaviy asoschisi Erihtoniem bilan aniqlangan *oykuros idorasiga* (muqaddas ilon) tayanadi. Afinaning choʻzilgan oʻng qoʻli ustunga suyanib, boshi yoʻq boʻlgan Nikining qanotli figurasini ushlab turadi. Bu kichik figura ham peplos kiyingan va bir oz asosiy figuraga burilgan. Butun kompozitsiya toʻrtburchak asosga tayanadi.

Afina Barvakion va Pavsaniem va Katta Pliniy tomonidan tasvirlangan asl nusxa oʻrtasida baʼzi farqlarni qayd etish mumkin. Afina Parfenosning poydevori Pandoraning tugʻilishi tasvirlangan friz bilan bezatilgan, nusxaning asosi esa rustikdir. Pavsani shuningdek, nusxada yoʻq nayzani tasvirlaydi. Qalqonning old tomonida Pliniy aytib oʻtgan Amazonomaxi sahnasi yoʻq. Afina Varvakionda ustunning mavjudligi asl nusxada bunday qoʻllab-quvvatlashni talab qiladimi yoki yoʻqmi degan bahs-munozaralarda muhokama qilinadi. Haykalning juda koʻp nusxalarida undan foydalanilmaydi (masalan, Nashville Parthenonda).

Haykal, 1880-yilda topilgan joy nomi bilan atalgan, Varvakion maktabining asl joyidan uncha uzoq boʻlmagan joyda.

## Yana qarang

* Afina antiqa haykaltaroshlikda
## Manbalar
Nyuburg fitnasi

**Nyuburg fitnasi** ( — AQShkontinental armiyasining qoʻzgʻolon koʻtarishga urunishi. Nyu-Yorkning Nyuburg shahridagi harbiy lagerdagi boʻlinmalari tomonidan uyushtirilgan. AQSh mustaqilligi uchun urush oxirida harbiylar oʻrtasida ikkita anonim xat tarqaladi. Ehtimol bu Konfederatsiya Kongressi siyosatchilari tashabbusi boʻlgan. Ushbu xatlar tarixga „Nyuburg maktublari“ nomi bilan kirgan ().

„Ofitserlarga murojaat“ deb nomlangan birinchi xat (1783-yil 10-mart kuni harbiy lagerda paydo boʻlib, ish haqining kechikishi va vaʼda qilingan pensiyalarni moliyalashtirish uchun mablagʻ yoʻqligidan norozi boʻlgan armiyani Kongressga yoʻllanadigan shikoyatlarni muhokama qilish va ushbu muammolarni hal qilish uchun harakatlar rejasini ishlab chiqish maqsadida yigʻilishga chaqirdi. General Jorj Vashington harbiy qoʻzgʻolon haqidagi har qanday fikrni toʻxtatdi. U 15-martdagi nutqida ofitserlar korpusini Kongressning ustunligiga ishontirdi va shu bilan armiyada tartib-intizomni tikladi. Koʻp oʻtmay, lagerda Vashington oʻz harakatlari bilan goʻyoki „Ofitserlarga murojaat“ni qoʻllab-quvvatlagani haqida ikkinchi xat tarqaldi. Keyinchalik, Kongress ilgari tasdiqlamagan murosaga rozi boʻlib, qarzning bir qismini askarlarga toʻlash va umrbod qisman pensiya oʻrniga toʻliq besh yillik ish haqi beradigan boʻldi.

Umum qabul qilingan fikrga koʻra, ikkala maktubni ham general Horatio Geytsning yordamchisi mayor Jon Armstrong tomonidan yozilgan. Shu bilan birga, matn muallifligi va bildirilgan fikrlar hamon bahs-munozara mavzusi boʻlib qolmoqda. Armstrongning oʻzi keyinchalik Nyuburg fitnasidagi rolini tan olgan, shunga qaramay, anonim maktublar boʻyicha unga qarshi hech qanday rasmiy chora koʻrilmagan.

„Nyuburg maktublari“ muallifi (yoki mualliflari) aslida nimani xohlashgani hanuzgacha toʻliq aniq emas. Baʼzi olimlar harbiy diktaturani oʻrnatish uchun davlat toʻntarishi haqidagi fikrlarni maʼqullashadi. Koʻpchilik tarixchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlanmaydigan yana bir qiziq taxmin shuki, fitnachilar goʻyo monarxiyani tiklash imkoniyatini koʻrib chiqishgan. Shu bilan birga, boshqa tarixchilar bu nuqtai nazarga keskin qarshi fikr bildirishadi. Xuddi shu tarzda, Kongress vakillariga ushbu voqealarga aloqador zobitlar bilan munosabatlariga nima turtki boʻlganining sabablari ham aniq emas.

## Adabiyotlar

* 
* Merrill Jensen. *The New Nation: A History of the United States During the Confederation 1781-1789* (1950) pp 54-84
*  Despite the title, Kohn is doubtful that a *coup d'état* against Congress was ever seriously attempted.
* Kohn, Richard H. *Eagle and Sword: The Federalists and the Creation of the Military Establishment in America, 1783-1802* (1975) pp 17-39
* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* Nyuburg fitnasi haqidagi Kongress kutubxonasi sahifasi Arxivnaya kopiya -da arxivlangan )
* Gilder Lehrman toʻplami hujjatlari — Genri Noksga maktub, 1783-yil 12 mart  Arxivnaya kopiya  )
Apollon Shuazyolya-Gufe

**Apollon Shuazyolya-Gufe** (nekorr. *Apollo Choiseul-Gouffier*) — Britaniya muzeyi kollektsiyasidan toʻliq oʻlchamli (hayotiy oʻlchamdagi) antiqa marmar haykaldir. Haykalning gipsi (aniq nusxasi) Moskvadagi Pushkin nomidagi Davlat tasviriy sanʼat muzeyining doimiy koʻrgazmasiga („Qadimgi Yunoniston sanʼati“ koʻrgazmasi, 16-xona) kiritilgan.

## Tarix
Maʼrifatparvar fransuz aristokrati Ogyust de Shuazyol-Gufe, (1752-1818-yillarda) qirol Lyudovik XVI ning Usmonlilar imperiyasidagi elchisi boʻlgan va shu lavozimda boʻlganida qadimiy buyumlarni yigʻish va oʻrganishga eʼtibor qaratgan. Fransuz inqilobidan keyin, Shuazyol-Gufe Rossiyaga hijrat qildi va bir muncha vaqt (1797-1800-yillarda) Sankt-Peterburgdagi Badiiy akademiyaning prezidenti boʻldi. Napoleon hokimiyat tepasiga kelgandan soʻng, u Fransiyaga qaytdi (farzandlari Rossiyada qolgan).

Shuazyol-Gufe 1818-yilda Parijda vafot etdi, shundan keyin uning mulki (kreditorlar tomonidan?) auktsionga qoʻyildi. Shuazyoll Sharqda boʻlgan yillarida sotib olgan antiqa haykal (uning kelib chiqishi aniq joyi nomaʼlum) ushbu kim oshdi savdosida sotildi va oxir-oqibat Britaniya muzeyiga keldi. Boshqa tahlilga koʻra, Shuazyol haykal bilan avvalroq ajrashgan.

## Tavsif
Yalangʻoch yosh yigitning haykali, ehtimol Apollon xudosi yoki gʻalaba qozongan sportchining haykali eramizning I-asrdagi marmar Rim nusxasi boʻlib, uning uslubiga koʻra miloddan avvalgi 460-450-yillarga tegishli boʻlishi mumkin. Haykal marmarga tarjima qilingan bronza asl nusxaning oʻziga xos xususiyatlarini, masalan, bronza asl nusxaga alohida-alohida quyilgan soch tolalarining oʻymakorligini saqlab qolgan. Haykalning oʻng qoʻlidagi dumga oʻxshash tayanch va chap qoʻlni oyoqqa bogʻlaydigan ustun bronza asl nusxadan koʻra moʻrtroq boʻlgan marmar versiyada zarur boʻlgan.

## Yana qarang

* Antik haykalda Apollon

## Adabiyotlar

* Antoine Héron de Villefosse, „Tête dʻApollon (Musée du Luvr)“, dans Monuments and memoires de la Fondation Eugène Piot, tome 1, fascicule 1, 1894, p. 61-76.
* Katharine A. McDowall, „Two Heads related to the Choiseul-Gouffier Type“, dans The Journal of Hellenic Studies, jild. 1904-yil 24-noyabr, p. 203-207.
* Étienne Michon, „LʻApollon de Cherchell“, dans Monuments and memoires de la Fondation Eugène Piot, tome 22, fascicule 1, 1916, p. 55-70.
* Valter Vudbern Xayd, Olimpiya gʻoliblari yodgorliklari va yunon sport sanʼati, Vashington, Vashingtondagi Karnegi instituti, 1921-yil, p. 90-91.
## Manbalar
Oddiy moddalar

**Oddiy moddalar** — bitta kimyoviy unsur atomlaridan tashkil topgani bilan murakkab moddalardan farq qiladi. Kimyoviy unsurlarning erkin mavjud boʻlish shaklidir. Boshqacha aytganda, kimyoviy jihatdan boshqa hech qanday unsur bilan bogʻliq boʻlmagan kimyoviy unsurlar oddiy moddalarni hosil qiladi. Oddiy moddalarning 400 dan ortiq turi fanga maʼlum.

Atomlar orasidagi kimyoviy bogʻlanish turiga koʻra, oddiy moddalar *[[metallar]]* (Na, Mg, Al, Bi va boshqalar) va *metall boʻlmaganlar* (H<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, Br<sub>2</sub>, Si va boshqalar)ga boʻlinadi.

Oddiy moddalarga misollar: molekulyar (O<sub>2</sub>, O<sub>3</sub>, H<sub>2</sub>, Cl<sub>2</sub>) va atom (He, Ar) gazlar; uglerodning turli shakllari, yod (I2), metallar (faqat qotishmalar shaklida emas).

## Allotropik modifikatsiyalari

Xuddi shu kimyoviy unsur, koʻpincha, *[[Allotropiya|allotropik modifikatsiyalar]]* deb ataladigan bir necha turdagi oddiy moddalarni (allotropiya) hosil qilishi mumkin. Allotropiya hodisasi maʼlum bir unsur molekulalarining turli xil tarkibda (*tarkibiy allotropiya*) boʻlishi yoki molekulalarning turli tarzda tuzilishi va molekulalarning (atomlarning) kristallarda joylashishi (shaklli *allotropiya*) bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Unsurning tegishli allotropik modifikatsiyalarni hosil qilish qobiliyati kimyoviy bogʻlanish turini, molekulalar va kristallarning tuzilishini belgilaydigan atom tuzilishiga bogʻliq.

Har xil allotropik modifikatsiyalar bir-biriga oʻtishi ham mumkin. Maʼlum bir kimyoviy unsur uchun uning allotropik modifikatsiyalari har doim fizik xossalari va kimyoviy faolligi bilan farqlanadi. Masalan, ozon kisloroddan faolroq, olmosning erish nuqtasi fullerennikidan yuqori boʻlgani kabi.

## [[Moddaning agregat holatlari|Agregat holati]]
Oddiy sharoitlarda 11 ta unsur uchun mos keladigan oddiy moddalar gaz (H, He, N, O, F, Ne, Cl, Ar, Kr, Xe, Rn) hisoblanadi. 2 tasi suyuqlik (Br, Hg), qolganlar unsurlar — qattiq jismlardir.

Xona haroratida (yoki unga yaqin haroratda) 5 ta metall suyuq yoki yarim suyuq holatda boʻladi. Chunki ularning erish nuqtasi xona haroratiga yaqin hisoblanadi. Bular quyidagilar:

* Simob (-39 °C)
* Fransiy (27 °C)
* Seziy (28 °C)
* Galliy (30 °C)
* Rubidiy (39 °C)

## Tushunchalar nisbati
„Atom“, „kimyoviy unsur“ va „oddiy modda“ tushunchalarining har biri oʻziga xos semantik mazmunga ega. Ushbu atamalarni faqat taʼlim maqsadlarida qoʻllash mumkin. Ilmiy va amaliy ishlarda bu maʼlumotlar yetarli emas.

Jadvalda moddiy obyektlarning massa-hajm oʻlchamlari va ularning oʻzaro mos kelishi mumkin boʻlgan xususiyatlari boʻyicha tasnifi koʻrsatilgan, quyidagi jadvalga qarang:

Ushbu tushunchalarni toʻgʻri qoʻllay olish oʻzbek tilini bilish va oʻrganish mavzusiga asoslanadi.

## Yana qarang

* Murakkab moddalar

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Axmetov N. S.* Umumiy va noorganik kimyo. — 4-nashr, tuzatilgan. — M. : Oliy maktab, „Akademiya“ nashriyot markazi, 2001. — 743 b. — 15 000 nusxa. — ISBN 5-06-003363-5, ISBN 5-7695-0704-7.
* *Vrublevskiy A.I.* Kimyo: asosiy maktab kursi. — Mn. : Unipress, 2009. — 576 b. — 3100 nusxa. — ISBN 978-985-507-813-6.

## Havolalar

* Oddiy va murakkab moddalar. Allotropiya
Afina Mattei

**Afina Mattei** — Afinaning antiqa haykali; Miloddan avvalgi 100-yillardagi Rim nusxasi, miloddan avvalgi IV asrga oid yunon bronza asli, ehtimol Evfranorning ishi.

## Tarix va tavsif
Haykal 1959-yilda Pireda (Afina) topilgan bronza asl nusxaning antiqa nusxasi. 1626-yildan beri haykal oʻz nomini olgan Mattei kolleksiyasida edi. 1808-yilda Kardinal Fesch tomonidan sotib olingan, 1814-yilda Bovo-Kraon uyi oilasining mulkiga oʻtdi. 1821-yilda Lui XVIII tomonidan sotib olingan.

Afina chap oyogʻini bir oz egilgan holda oʻng oyogʻiga suyanib turadi. Chap qoʻl maʼbudaning tanasidan burilib, egilgan oʻng uning beliga yotadi. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, chap qoʻlda nayza yoki qalqon boʻlishi mumkin. Bronza haykalning nusxachisi dubulgʻada tasvirlangan boyqushlarni qoʻchqor boshlari tasviriga almashtirdi. Haykal chap bilak va qoʻl, oʻng qoʻl barmoqlari, boʻyinning oʻng tomoni va pastki iyagi, shuningdek, maʼbuda yuzi elementlari va uning dubulgʻasi zamonaviy restavratsiya qilingan.

Afina sandalda (chap oyogʻida koʻrinadi) tagida turibdi. Uning ustida yerga qulab tushayotgan peplos. Koʻkrakda oʻng yelkada oʻrnatilgan egida bor. Egida markazida Gorgoneion (yomon koʻzga qarshi talisman) joylashgan. Sochlar soch turmagiga yigʻilib, Chalkid dubulgʻasi bilan qoplangan.

Haykalning balandligi, poydevor bilan birga 230 sm. Hozirda, u Luvrda (inventar raqami Ma 530), zallardan birining markazida marmar poydevorda joy olgan.

## Adabiyotlar

* *Waywell GB* „Athena Mattei“, Afinadagi Britaniya maktabining yillik jurnalida, 66, 1971, p. 373-382.

## Yana qarang

* Afina antiqa haykaltaroshlikda

## Manbalar

## Havolalar

* Afina Mattei
Yerlarning zaxini qochirish

**Yerlarning zaxini qochirish** — yerosti suvlari miqdorini pasaytirish va tuproqning yuqori qatlamlari namligini kamaytirish boʻyicha meliorativ tadbirlar.

U odatda yogʻingarchilik miqdori bugʻlanishdan koʻp boʻlgan va natijada botqoqli joylar hosil boʻladigan namlik miqdori yuqori hududlarda qoʻllanadi. Yer zaxini qochirishda tuproq namligi kamayadi, uning harorati pasayadi va mikroorganizmlar faolligi sustlashadi. Ortiqcha namlikni yoʻq qilish drenaj muhandislik uskunalari yordamida suvni tortib olish, maxsus drenaj tizimlarini yotqizish yoki tuproqdan namlikni samarali bugʻlaydigan daraxt turlarini ekish orqali amalga oshiriladi.

XIX-XX asrlarda Rossiya tomonidan Kavkaz hududlarining Qora dengiz sohillarini oʻzlashtirish jarayonida amalga oshirgan keng koʻlamli drenajlash ishlarini bunga misol keltirish mumkin. Buning natijasida ilgari botqoqliklardan iborat boʻlib, bezgak manbai hisoblangan va deyarli kimsasiz qirgʻoqboʻyi hududlari dam olish maskanlariga aylangan edi.

## Yana qarang

* Botqoqlik
* Nam iqlim
Ksanten tinchlik sulhi

**Ksanten tinchlik sulhi** () — Kleves merosini taqsimlashga doir shartnoma. Brandenburg saylovchi-gertsogi va Neuburg Pfalzgrafi- yaʼni boshqaruvchisi oʻrtasida 1614-yil 12-noyabrda tuzilgan. Shartnoma lozim darajada bajarilmagan. Natijada avj olgan nizo oʻttiz yillik urush mobaynida ham davom etgan va 1666-yildagina tugagan.

## Sabablari
1609-yilda Vilgelm V ning yagona oʻgʻli va Jyulich-Kliv-Berg gersoglarining soʻnggi avlodi Iogann farzandsiz vafot etgach, uning merosi boʻyicha ikki protestant knyazlari: Noyburg pfalsgraf, Iogann Vilgelmning singlisi Annaning eri Filipp Lyudvig hamda Iogann Vilgelmning jiyani, katta opasi Mariya Eleonora va Gertsog Albrext-Fridrixning qizi prussiyalik Annaning eri Brandenburg kurfyursti Iogan III Sigismund oʻrtasida nizo kelib chiqdi. Iogan Vilgelmning kichik singillarining daʼvolari Jülich-Kliv-Bergni teng qismlarga boʻlish edi. Bu bilan boshqa merosxoʻrlarining daʼvolari eʼtiborga olinmagandi.

Gabsburglar ushbu vaziyatdan foydalangan holda Muqaddas Rim imperiyasining shimoli-gʻarbiy qismidagi mazkur strategik ahamiyatga ega yerlarni oʻz nazoratiga olishga urunishdi. Shundan soʻng Kliv merosi uchun urush avj olib ketdi. Noyburg manfaatlarini Filipp Lyudvigning toʻngʻich oʻgʻli Volfgang Vilgelm himoya qildi. U 1613-yilda katolik diniga mansublikni qabul qildi va shu bilan Katolik Ligasi va Ispaniyaning yordamini olishga erishdi (eʼtiqodining oʻzgarishiga qaramay, Anna Yulich-Kliv-Berg oʻgʻlining nuqtainazarini maʼqulladi. Keyinchalik mojaroga Gollandiya Respublikasi va Fransiya ham aralashdi.

## Natijasi
1614-yil 12-noyabrda Ksantenda tuzilgan shartnomaga koʻra, Kliv gersogliklari hamda Mark va Ravensberg grafliklari Brandenburg margrafligiga, Yulix-Berg va Berg gersogliklari Pfalz-Neuburg ixtiyoriga oʻtkazildi. Bundan tashqari, merosxoʻrlarning har biri oʻzlariga meros boʻlib tekkan qismini ikkala merosxoʻr nomidan boshqarishlari kerak edi.

Ikkala tomon ittifoqchilari bahsli yerlardan oʻz qoʻshinlarini olib chiqishdan bosh tortdi. Natijada Ksanten shartnomasi bajarilmay qoldi. Shunday qilib, Kleves gersogligining katta qismi 1672-yilgacha Gollandiya Respublikasi armiyasi tomonidan bosib olindi. Ambrosio Spinola qoʻmondonligi ostidagi ispan qoʻshinlari asosiy istehkomlardan biri — Veselni topshirishdan bosh tortdi. Jülich-Kleve-Berg grafligi uchun kurash Oʻttiz yillik urush davrida ham davom etdi va 1666-yil 19-sentabrda Klevda Filipp Lyudvigning nabirasi, Noyburg pfalsgrafi Filipp Vilgelm va a Brandenburg kurfyursti, Iogann Sigismundning nabirasi Fridrix Vilgelm oʻrtasida kelishuv imzolanishi bilan yakunlandi.

## Manbalar