Oqdara

**Oqdara** () Ozarbayjonda, Oqdara tumanida shahar. 2023 yilgacha shaharda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil qilgan. The town underwent heavy destruction by Azerbaijani forces while under their control during the First Nagorno-Karabakh War.

## Etimologiyasi
Anʼanaga koʻra, shahar nomi „mard“ („odam, odam“ yoki bu kontekstda „mard“) va „kert“ („qurgan“) elementlaridan iborat deb talqin qilinadi, goʻyo aholining jasorati uchun obroʻsi.**' Boshqa tushuntirishlar ismni '' matuṛ'' („chapel“) soʻzi bilan bogʻlaydi.**' Ozarbayjoncha aholi punktining Aghdara nomi „oq vodiy“ deb tarjima qilingan.

## Tarixi

Aholi manzilgohi tarixan Qorabogʻ melikdomlari dan biri boʻlgan Jraberd melikdomining bir qismi boʻlgan.

1918-yilda shahar yaqinida Usmonlilar va arman qoʻshinlari oʻrtasida jang boʻlib, u yerda gʻalaba qozongan.**'

[[Sovet Ittifoqi|Sovetlar]] davrida Oqdara (Martakert) [[Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati]] [[Mardakert okrugi (NKAO)|Martakert okrugi]]ning maʼmuriy markazi boʻlgan. 1960-yilda [[shahar tipidagi aholi punkti]] maqomini olgan.

== Tarixiy meros ob’ektlari ==
Shahar va uning atrofidagi tarixiy meros ob’ektlari orasida miloddan avvalgi 2-1 ming yilliklarga oid qabrlar, eramizdan oldingi Krapasht qabristoni, oʻrta asrlardagi „Taza Xach“ () qabristonlari kiradi. 17—19-asrlar oraligʻida [[Avliyo Yahyo choʻmdiruvchi cherkovi, Martakert|St. Yahyo Baptist cherkovi]] 1883-yilda qurilgan ( Ehtimol, 13-asrda paydo boʻlgan) va 20-asr boshlarida Kusapat daryosi boʻylab koʻprik..

== Togʻli Qorabogʻ mojarosi ==
=== Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi ===

[[Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi]] (1991-94) davrida Oqdara va uning atrofidagi tumanda, ayniqsa, Ozarbayjon [[Goranboy operatsiyasi]] va 1992-yildagi [[Mardakert va Martuni hujumlari]] paytida ogʻir janglar boʻlgan.< ref name="RediscoveringArmenia" /> Shahar 1992-yil 4-iyulda Ozarbayjon kuchlari tomonidan bosib olindi va Oqdaraning arman aholisi shaharni tark etishga majbur boʻldi. Oqdara Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida katta zarar koʻrgan va uning koʻplab binolari vayron boʻlgan va odam yashamagan. 1992-yil sentyabr oyida Oqdarada boʻlgan Tomas Goltzning soʻzlariga koʻra, shahar „vayronalar uyasiga aylandi“ va „vayron qilingan shaxsiy hayotning yanada chuqurroq qoldiqlari: qozon va kostryulkalar, chamadonlar oqayotgan kiyimlar, maydalangan chaqaloq aravachalari va hatto oilaviy portretlar“ ni taʼkidladi. , hali ham parchalangan ramkalarda". HRW keyinchalik Qorabogʻ arman kuchlari tomonidan [[Agʻdam]]ga qarshi hujum paytida va undan keyin amalga oshirilgan qoʻpol harakatlar sifatida koʻrilganini taʼkidladi. mojaroning teskari tabiati kontekstida Oqdarani ozarbayjonlar tomonidan vayron qilingani uchun qasos. Oqdara 1993-yil 27-iyunda arman qoʻshinlari tomonidan qaytarib olingan. Shahar atrofidagi hudud urush tugaganidan beri Artsax nazoratida. Oqdaraning mahalliy aholisining bir qismi yillar davomida asta-sekin qaytib keldi, lekin koʻplari [[Armaniston]], [[Rossiya]] va boshqa joylarda qoldi.

=== Chegara toʻqnashuvlari (1994-2020) ===


[[2008-yil Mardakertdagi to'qnashuvlar]] 4-martda [[2008-yil Armanistondagi saylovlardagi norozilik namoyishlari]]dan keyin boshlangan. Unda [[Togʻli Qorabogʻ mudofaa armiyasi|etnik arman]] oʻrtasidagi eng ogʻir janglar boʻlgan. [[Togʻli] bahsli hududi boʻyicha -Qorabog]] [[Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi]]dan keyin [[Bishkek protokoli|1994-yilda oʻt ochishni toʻxtatish]]dan beri.

Arman manbalari Ozarbayjonni Armanistonda davom etayotgan tartibsizliklardan foydalanishga urinishda aybladi. Ozarbayjon manbalari Armaniston hukumati harakat qilayotganini iddao qilib, Armanistonni aybladi. eʼtiborni Armanistondagi ichki keskinlikdan chalgʻitish.

[[2020-yilda Togʻli Qorabogʻ mojarosi|2020]]da Oqdara yaqinida oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻi boʻylab toʻqnashuvlar sodir boʻldi.

=== 2020 Togʻli Qorabogʻ urushi ===

[[2020-yil]] Togʻli Qorabogʻ urushi paytida shahar Ozarbayjon kuchlari tomonidan bir necha marta bombardimon qilingan, natijada tinch aholi halok boʻlgan.

== Geografiyasi ==
Shahar [[Tartar (daryo)|Tartar daryosi]]ning oʻng qirgʻogʻida, ikki togʻ oraligʻida joylashgan.**'

## Ekonomikasi va madaniyati
Aholisi asosan turli davlat muassasalarida hamda qishloq xo'jaligi bilan ishlaydi. 2015-yil holatiga ko‘ra, Oqdarada shahar binosi, madaniyat uyi, ikkita maktab, ikkita bolalar bog‘chasi, yoshlar markazi, 88 ta savdo korxonasi, ikkita zavod va viloyat shifoxonasi mavjud. TKengaytirilgan Oqdara shahar jamoasiga Haykajur, Jraberd, Maralyan Sarov va Levonarx qishloqlari kiradi.

## Demografiyasi

## Taniqli odamlar

* Vagharshak Grigoryan, Sovet tibbiyoti shifokori va professori.

## Gallery

Martakert062.JPG|Oqdaradagi park va yodgorlik
Martakert049.JPG|Oqdara madaniyat uyi
Martakert061.JPG|Shahardan koʻrinish
Martakert002.JPG|Oqdaradagi asosiy koʻchalardan biri
Martakert012.JPG|Oqdara muzeyi
Martakert063.JPG|Oqdaradagi yodgorlik


## Iqlimi
Oqdara iqlimi Köppen iqlim tasnifi boʻyicha Nam subtropik iqlim (Cfa) deb tasniflanadi.

## Qardosh shaharlar
* Vagarshapat, Armaniston (2010-yildan).

Hamkorlik shartnomasi:
*  Bourj Hammoud, Lebanon. 2018-yil may oyida Artsaxning Oqdara shahri va Livanning Burj Hammud shaharlari vakillari hamkorlik to‘g‘risidagi memorandumni imzoladilar. Memorandumda ikki shahar oʻrtasida ijtimoiy, iqtisodiy, turizm va madaniy aloqalarni yoʻlga qoʻyish, shaharlar oʻrtasidagi hamkorlik mintaqaviy barqarorlik va tinchlikni mustahkamlashga hissa qoʻshishi mumkinligini anglash taʼkidlangan.

## Manbalar

## Havolalar

* World Gazetteer: Azerbaijan  — World-Gazetteer.com
* 
*