open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Summer of '69

**Summer of '69** () — kanadalik qoʻshiqchi Bryan Adams ijro etgan qoʻshiq. Adamsning „Reckless“ nomli toʻrtinchi albomiga kiritilgan. Qoʻshiq qahramoni oila qurish yoki rok yulduzi boʻlishga urinish yoʻlini tanlay olmay qiynalayotgani haqida kuylaydi. Qoʻshiq Adams va uning uzoq yillik qoʻshiqnavis hamkori Jim Vallance () tomonidan yozilgan. „Summer of '69“ qoʻshigʻiga Adams va Bob Clearmountain ( produserlik qilgan.

Qoʻshiq 1985-yilning iyun oyida A&M Records leyblida „Reckless“ albomining toʻrtinchi singli sifatida chiqarilgan. „Summer of '69“ yuqori templi rock qoʻshigʻidir. Adams qoʻshiq eʼlon qilinganidan keyingi yillarda ashula muayyan yil haqida emas, balki oral jinsiy aloqa pozasiga shama ekanligini taʼkidlagan, ammo Vallance bu fikrni qoʻllamagan.

Qoʻshiq singl oʻlaroq orqa tomonida „Kids Wanna Rock“ hamda „The Best Was yet to Come“ qoʻshiqlari bilan chiqarilgan. Birinchisi avvalroq „Reckless“ albomida, ikkinchisi esa „Cuts Like a Knife“ albomida chiqarilgan boʻlgan.

„Summer of '69“ qoʻshigʻini musiqa tanqidchilari ijobiy baholadi. Qoʻshiq uchun Steve Barron () klip olgan boʻlib, unda Adams va uning guruhi turli xil vaziyatlarda, jumladan, politsiyadan qochayotgan holatda tasvirlangan. Qoʻshiq xalqaro miqyosda xit-paradlarda yuqori pogʻonalarni egalladi. Buyuk Britaniyada „Summer of '69“ Adamsning eng yaxshi qoʻshiqlaridan biri sifatida eʼtirof etildi. Qoʻshiq Niderlandiya xit-paradida toʻrtinchi, AQSH xit-paradida esa beshinchi pogʻonagacha koʻtarildi.

2005-yilda raqamli qoʻshiqlar davri boshlanishidan oldin kanadalik sanʼatkorlar tomonidan yozilgan qoʻshiqlar orasida „Summer of '69“ eng koʻp efirga uzatiladigan hamda eng koʻp xarid qilinadigan qoʻshiqdir. Shuningdek, 1990-yildan oldin chop etilgan kanadalik sanʼatkorlarning qoʻshiqlari orasida „Summer of '69“ Kanada radiosida eng koʻp eshittiriladigan qoʻshiqdir.

## Manbalar

## Havolalar
*
Omega SA

**Omega SA** — Shveysariyaning Biel/Bienne shahrida joylashgan hashamatli soat ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. 1848-yilda La Chaux-de-Fonds shahrida Louis Brandt tomonidan asos solingan kompaniya *La Generale Watch Co.* rasmiy nomi bilan ish boshlaydi. 1903-yilda *Omega* nomini oʻz ichiga olib, *Louis Brandt et Frère-Omega Watch & Co* ga oʻzgartiriladi*.* 1984-yilda esa kompaniya oʻz nomini rasman *Omega SA* ga oʻzgartirdi. Hozirda Shveysariyaning The Swatch Group kompaniyasining shoʻba korxonasi hisoblanadi. Omega oʻz muzeyini 1984-yil yanvarida Biel/Bienneda ommaga ochdi.

Britaniyaning Qirollik Uchuvchi Korpusi 1917-yilda oʻzining jangovar boʻlinmalari uchun Omega soatlaridan foydalangan, xuddi shunday 1918-yilda AQSh armiyasi ham. Omega soatlari 1969-yilda Apollo 11 missiyasi uchun NASAning tanlovi edi. Bundan tashqari, Omega 1932-yildan buyon Olimpiada oʻyinlarining rasmiy vaqt hisobchisi hisoblanadi. Omega hozirda Amerika kubogi yaxtalar poygasining vaqt hisobchisi va 2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarining asosiy hamkori hisoblanadi.

## Tarixi

### Ilk tarix

### Qayta tashkil etilishi

### Soʻnggi rivojlanishlar

## Shior

## Soat ishlab chiqarish

### Mashhur ixtirolar va patentlar

### Observatoriya sinovlari

### Maʼlumot sonlari

### Atrof-muhit reytingi

## Mashhur modellar

## Mashhur homiylar va egalar

### Brend elchilari

## Tarixiy voqealar

### Kosmosni tadqiq qilish

### Oydagi birinchi soat

## Homiylik
***NCIS***

***Need for Speed***

***Kojak***

**James Bond**

**Sport homiyligi**

## Munozara

### 2022-yilgi Olimpiada

## Yana qarang

## Manbalar

## Havolalar
Qorabogʻ ayolining haykali

**Qorabogʻ ayolining haykali** () — Yerevandagi yodgorlik. nomidagi Arman akademik opera va balet teatri binosi yonida joylashgan. A Spendiarova, Sayat-Nova va Teryan shoh koʻchasida.

## Tarixi
1988-yilda oʻrnatilgan. Haykal shaharga Arman madaniyati fondi tomonidan sovgʻa qilingan.

Haykaltarosh David Yerevantsi asli Shushikendlik raqqosa va qoʻshiqchi Arev Bagdasaryan obrazini asos qilib olgan. Sovet hokimiyati haykalni shaharga qoʻyishni taqiqladi, buning natijasida ish ikki yil davomida quyish zavodida saqlangan. 1988-yilda Qorabogʻ harakati boshlanganidan soʻng haykal Oqqush koʻlining yuqori qismiga oʻrnatilgan.

## Manbalar
Qora oʻlim

**Qora oʻlim** 1346—1353-yillarda Gʻarbiy Yevrosiyo va Sharqiy Afrikada tarqalgan qora oʻlat pandemiyasidir. Taxminan 75—200 million odam qora oʻlim tufayli halok boʻlgan. Qora oʻlatni odatda burgalar orqali tarqaladigan *Yersinia pestis* bakteriyasi keltirib chiqaradi. 

## Manbalar

## Havolalar
* Qora oʻlim BBCda
Girls

***Girls*** () 2012-yil 15-apreldan 2017-yil 16-aprelga qadar HBO telekanali orqali efirga uzatilgan komediya-drama janridagi teleserialdir.

Bosh rolni ham ijro etgan Lena Dunham tomonidan yaratilgan serial Nyu-York shahridagi yigirma yoshlardagi toʻrt qizning hayotini tasvirlaydi. Hikoya 26 yoshli Lena Dunhamning haqiqiy hayotiga asoslangan.

Lena Dunham oʻzining ikkinchi * Tiny Furniture* filmi chiqqandan keyin eʼtiborga olindi, u ssenariy yozgan va u asosiy rolni oʻynagan. Film festivallarda va bir qancha mukofotlarda yaxshi baholangan. Shundan soʻng HBO unga *Girls* uchuvchisi uchun ssenariy yozishni taklif qildi.

Birinchi mavsum teletanqidchilar tomonidan yaxshi qabul qilindi, ular yangi hazil va hikoya qilish uslubini maqtashdi. Bundan tashqari, tanqidchilar odatda televizorda koʻrsatilgandan koʻra ayol qahramonlar va ularning munosabatlarining realizmini qayd etadilar. 64-Prime-time Emmy mukofotlari marosimida serial beshta mukofotga nomzod boʻldi, ulardan toʻrttasi Lena Dunham uchun edi: Komediya serialidagi eng yaxshi aktrisa, Ajoyib ssenariy va Ajoyib rejissor", shuningdek, „Eng yaxshi komediya seriali“ nominatsiyasida produser".

Birinchi mavsumning reytingdagi muvaffaqiyatidan soʻng, 2012-yil 30-aprelda HBO serialni 2013-yil 13-yanvarda premyerasi boʻlgan oʻn epizodli ikkinchi mavsum uchun yangiladi. Jami 4 ta fasl chiqdi, 2015-yil 5-yanvarda serial 5-mavsumga yangilandi. Lena Dunham 6-mavsumdan keyin seriyani tugatishni xohlayotganini aytdi. 2016-yil 5-yanvarda HBO 2017-yilda efirga uzatiladigan 6-mavsum oxirgi boʻlishini eʼlon qildi.

## Mazmuni

Hannah — yigirma toʻrt yoshli qiz, mashhur yozuvchi boʻlishni orzu qiladi. Kunlarning birida, ota-onasi uni unga moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlamasliklarini aytadi, shundan soʻng u oʻz kunini oʻzi koʻrishga majbur boʻladi.

## Rollarda

* Lena Dunham — Hannah Horvath
* Allison Williams — Marnie Michaels
* Jemima Kirke — Jessa Johansson
* Zosia Mamet — Shoshanna Shapiro

## Manbalar

## Havolalar
*
Rolex

**Rolex SA** () – Britaniyada asos solingan Shveysariya soatlari dizayneri va ishlab chiqaruvchisi boʻlib, Shveysariyaning Jeneva shahrida joylashgan. 1905-yilda Londonda (Angliya) Hans Wilsdorf va Alfred Devis tomonidan *Wilsdorf and Devis* sifatida asos solingan kompaniya 1908-yilda oʻz soatlarining brend nomi sifatida „Rolex“ soʻzini roʻyxatdan oʻtkazdi va 1915-yilda *Rolex Watch Co. Ltd.ga* aylandi. Birinchi jahon urushidan keyin kompaniya Birlashgan Qirollikdagi noqulay iqtisodiyot tufayli oʻz faoliyat bazasini Jenevaga koʻchirdi. 1920-yilda Hans Wilsdorf Jenevada *Montres Rolex SA* ni yangi kompaniya nomi sifatida roʻyxatdan oʻtkazdi (*montre* fransuzcha soat maʼnosida). Bu keyinchalik *Rolex SA* ga aylandi. 1960-yildan beri kompaniya *Hans Wilsdorf Foundation* xususiy oilaviy trastga tegishli.

## Tarixi

### Ilk tarix

### Soʻnggi rivojlanishlar

### Tudor SA

## Soat ishlab chiqarish

### Rolex seriya raqamlari SL68

### Mashhur ixtirolar

### Qalbaki mahsulotlar

## Mashhur modellar

### Eng qimmat mahsulotlar

### Havo qirollari

### Oyster Perpetual

### Professional toʻplamlar

## Tarixiy voqealar

### Harbiy asirlar va ''Buyuk qochish''

### Tegishli qotillik tergovlari

## Homiylik

## Yana qarang

## Manbalar

## Havolalar
Longines

**Compagnie des Montres Longines, Francillon S.A.** yoki oddiygina **Longines** (), Shveysariyaning Saint-Imier shahrida joylashgan hashamatli soatlar ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. 1832-yilda Auguste Agassiz tomonidan asos solingan kompaniya 1983-yildan beri Shveysariyaning The Swatch Group (va undan oldingi o'tmishdoshlari) kompaniyasining sho'ba korxonasi hisoblanadi. Uning 1889-yilda ro'yxatdan o'tgan qanotli qum soati logotipi eng qadimgi, o'zgarmagan, ammo hali ham faol ro'yxatdan o'tgan savdo belgisidir.

## Tarixi

### 1832–1867

### 1867–1878

### 1878–1927

### 1927–1971

### 1971 - hozirgi kungacha

## Shiorlar

## Savdo belgisi

## Soat ishlab chiqarish

## Mashhur homiylar va egalar

## Homiyliklar

## Yana qarang

## Manbalar

## Manbalar

## Qo'shimcha o'qish

## Havolalar
Karandash haykali

**Karandash haykali** — Belarusiyaning Gomel viloyati Gomel shahrida Sotsialistik Mehnat Qahramoni, SSSR xalq artisti Mixail Nikolaevich Rumyantsev (sahna laqabi — Qalam) haykali.

## Tarixi va tavsifi
Gomel shahrida, Gomel davlat sirki binosi yonida, 2006-yil 1-iyunda masxaraboz karandash haykali ochilgan. Yodgorlik taniqli sovet masxarabozi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni, SSSR xalq artisti Mixail Nikolaevich Rumyantsevga bagʻishlangan. Mixail Nikolaevich Rumyantsev tez-tez Gomel shahriga kelib, Gomel davlat sirkida chiqar edi. U bu shaharni yaxshi koʻrardi, Gomel aholisi uni doimo xursandchilik bilan qabul qilishardi va u shahar ijroiya qoʻmitasiga yozgan xatlarida tomoshabinlarga minnatdorchilik bildirar edi, ular hali ham Gomel davlat sirkida saqlanib qolgan.

Karandash yodgorligi bronzadan yasalgan kompozitsiyadir. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vyacheslav Dolgov boʻlib, bu kompozitsiyani „Karandash va uning iti Klyaksa“ deb atagan. Kompozitsiya past poydevorda, rassom M. N. Rumyantsevning toʻliq boʻyli, masxaraboz kiyimida, shlyapada va hassa hamda uning sahna sherigi, qora rangli Klyaksa ismli shotland terrier iti bilan qilingan. Poydevor atrofida tunda porlab turadigan svetodiodli yoʻlak yotqizilgan. Yillar davomida Mixail Nikolaevich Rumyantsevning 13 ta iti bor edi va 1930-yilda u bilan kichik it Klyaksa paydo boʻladi.

Karandash yodgorligining tantanali ochilish marosimiga Mixail Nikolaevich Rumyantsevning nabirasi Ovene Gagikovna Rumyantseva taklif qilingan. Uning taʼkidlashicha, bu uning bobosining haqiqiy oʻsishi davrida yaratilgan birinchi yodgorlik va u masxaraboz Karandash, uning mashhur bobosi Mixail Nikolaevich Rumyantsevning qiyofasini eng aniq koʻrinishi tasvirlangan.

## Manbalar


## Havolalar
* Гомельская областная универсальная библиотека имени В. И. Ленина. Карандаш 
* Памятник клоуну Карандашу в Гомеле
* Памятник Карандашу
* Памятник Карандашу и Кляксе
* Монумент «Клоун Карандаш» 
* Памятник клоуну Карандашу и его собаке Кляксе в Гомеле
Siyosatxon Abdullayeva

**Siyosatxon Abdullayeva** (1940-yilning 5-noyabr sanasida, Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumani —2018-yil) — nomdor oʻzbek fermeri hamda dehqoni. Qishloq xoʻjaligi sohasining taniqli namoyandasi va sohaning yetakchi arboblaridan biri. Sobiq Oʻzbekiston SSRda faoliyat yuritgan Andijon Paxtachilik institutini tamomlagan. 

Mehnat faoliyatini 1959-yilda Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna“ shirkat xoʻjaligi ishchisi sifatida boshlagan. 1972—1978-yillarda Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna“ shirkat xoʻjaligi bolalar bogʻchasi tarbiyachisi, 1978—2006-yillarda esa Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna“ shirkat xoʻjaligi pudratchisi sifatida mehnat faoliyatini olib boradi. 2006-yildan to vafot kuniga qadar Oltinkoʻl tumanidagi *"Oltinkoʻl vodiy gulshani"* fermer xoʻjaligiga rahbarlik qilib kelgan.

## Biografiyasi
*Siyosat Abdullayeva* — 1940-yil 5-noyabrda Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumanida dunyoga keladi. Ilk taʼlim maʼlumotini olgandan soʻng, Andijon Paxtachilik institutiga oʻqishga kiradi va u yerni 1959-yilda muvaffaqiyatli tamomlaydi. Oʻz mehnat faoliyatini 1959-yilda tugʻilib oʻsgan tumanidagi „Namuna“ nomli qishloq xoʻjaligi shirkatida oddiy ishchi lavozimida boshlagan. 

1972—1978-yillar oraligʻida *Oltinkoʻl tumani*dagi „Namuna“ shirkatiga qarashli bolalar bogʻchasi (maktabgacha taʼlim muassasi)da tarbiyachi lavozimida faoliyat yuritadi. Ikki yillik faoliyatdan soʻng (1976—1978), 1978—2006-yillar oraligʻidagi vaqt davomida mazkur tumanidagi „Namuna“ shirkat xoʻjaligi pudratchi (boshligʻi, direktor)si sifatida faoliyat olib boradi. 

Yigirma sakkiz yillik muvaffaqiyatli karyeradan soʻng, 2006-yildan boshlab, vafot sanasiga qadar Oltinkoʻl tumanidagi *"Oltinkoʻl vodiy gulshani"* fermer xoʻjaligida rahbar sifatida mehnat qilgan. Tadbirkor, murabbiy, dehqon hamda fermer — Siyosatxon Abdullayeva Oʻzbekiston qahramoni hamda Doʻstlik odeni mukofotlariga loyiq koʻriladi. 

1995-yilda Do'stlik ordeni bilan, 2008-yilda esa O'zbekiston qahramoni unvoni bilan, prezident Islom Karimov tomonidan taqdirlanadi. S.Abdullayeva Andijon paxtachilik akademiyasi yaratuvchisi hisoblanadi. U 2018-yilning 27-iyul sanasida, 78-yoshda Andijon viloyati, Oltinko'l tumanida vafot etadi.

## Manbalar
Karlos Mariya de Alvearu haykali

**Karlos Mariya de Alvearu haykali**, **otliq haykali** () — Antoine Emil Bourdelle tomonidan yaratilgan Julio de Caro maydonida, Recoleta tumanining markazidagi muz saroyi Palais de Glace yonida joylashgan. Yaqin atrofda uning oʻgʻli Torkuato de Alvear haykali ham bor.

1912-yilda argentinalik shifokor, haykaltaroshlik kolleksiyachisi Antuan Burdellening doʻsti Rodolfo Alkorta haykaltaroshni Buenos-Ayres rasmiylari tomonidan Karlos de Alvear haykali loyihasi uchun eʼlon qilingan tanlovda ishtirok etishga taklif qiladi. Tanlovda gʻolib boʻlgan va 1913-yil 1-martda buyurtma olgan Burdelle yodgorlik ustida 10-yildan ortiq ishlagan. Shartnoma shartlariga koʻra, haykaltarosh ishni 1915-yil iyun oyidan kechiktirmay tugatishi kerak edi, ammo bunga Birinchi Jahon urushi toʻsqinlik qilgan. 1925-yilda yodgorlik Fransiyadan Argentinaga olib kelindi va 1926-yil 12-oktabrda hozirgi joyiga oʻrnatilgan. Bourdellening oʻzi Alvear haykalini oʻzining eng yaxshi asarlaridan biri deb hisoblagan.

Antik va Uygʻonish davrining tantanali otliq yodgorliklari uslubida qurilgan besh metrli generalning ot ustidagi haykali pushti granitdan yasalgan oʻn toʻrt metrli poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, taglik maydoni qariyb. 20 m². Poydevorning burchaklarida qadimgi yunon haykaltaroshligi, shuningdek, Mikelanjelo taʼsirida kuch, erkinlik, notiqlik va gʻalaba ramzi boʻlgan toʻrtta allegorik bronza figuralari joylashgan. Shakllar oʻz atributlariga koʻra bir-biridan farq qiladi: Kuch — qoʻlida toʻqmoq, Ozodlik — tok novdasi, Gʻalaba — qilich, Notiqlik — ogʻzi ochiq, qoʻlida oʻram bilan tasvirlangan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*  
## Havolalar
* Le monument au Général Alvear - Musée Jardin Bourdelle  
* Cheval monumental du Monument équestre au général Alvear  
* Instituto Histórico Ciudad de Buenos Aires
Ulitov (tuman)

**Ulitov tumani** () — Qozogʻiston Respublikasi Ulitov viloyatidagi tuman. Maʼmuriy markazi — Ulitov qishlogʻi. Aholisi 12,351 kishi (2022).

## Aholisi
Tuman aholisi 2022-yilgi maʼlumot boʻyicha 12 351 kishini tashkil qildi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 0,1 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisining asosiy qismini qozoqlar — 93,37 % tashkil qiladi, shuningdek ruslar — 5,07 % va boshqalari – 1,56 %.

### Milliy tarkibi
2022-yil 1-yanvar oyidagi statistikaga koʻra tuman aholisi 12 351 kishi tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibi quyidagicha:

* Qozoqlar – 11 575 kishi 
* Ruslar – 615 kishi 
* Tatarlar – 38 kishi 
* Nemislar – 30 kishi 
* Oʻzbeklar – 23 kishi 
* Boshqalar – 70 kishi 

## Manbalar
Gello

**Gello** () — qadimgi yunon mifologiyasida asosiy mashgʻuloti bolalarni oʻgʻirlash boʻlgan jodugar. Afsonaga koʻra, koʻplab bolalarni oʻgʻirlash holatlari u bilan bogʻliq. Baʼzi afsonalarga koʻra, Gello odamxoʻr (kannibal) boʻlgan va oʻgʻirlangan bolalarni yemish sifatida foydalangan. Ba'zan Gello yunon demonologik anʻanalarida sehr va jodugarlik maʻbudasi Hekate bilan bog'liq boʻlgan.

## Manbalar

## Maqolalar

* Гелло на сайте «Энциклопедия вымышленных существ»
Karl va Emiliya haykali

**Karl va Emiliya haykali** — Sankt-Peterburgdagi Butlerova koʻchasidagi yodgorlik (22-uy), 2007-yil 14-oktabrda hovli maydonida munitsipal kengash tashabbusi bilan oʻrnatilgan. Sankt-Peterburg tarixidagi sevishganlar uchun birinchi yodgorlik. Yodgorlik muallifi Sankt-Peterburg Badiiy akademiyasining bitiruvchisi, haykaltarosh Matvey Vaynman. 2015-yil oxiriga kelib, yodgorlik vandallar tomonidan demontaj qilingan.

## Yodgorlik
Sevgi ramzi boʻlgan tosh va bronzadan yasalgan yodgorlik. Bu bir soyabon ostida turgan yigit va qizning haykaltaroshlik kompozitsiyasidir. Bu yodgorlik Charlz va Emiliyaning sahna ortidagi yodgorligi deb ataladi.

Haykal Sankt-Peterburg haykaltaroshlik zavodida qilinganо.

## Tarixi
Yodgorlik Sankt-Peterburgda mashhur boʻlgan nemis qishlogʻidan boʻlgan Romeo va Juletta — Karl va Emiliya haqidagi hikoyani abadiylashtiradi, ular xalq afsonasida aytilganidek, ota-onalarining irodasiga qarshi bir-birlarini sevib qolishgan va turmush qurishga roziligini olmay, oʻzlarini suvga choʻktirish orqali oʻz joniga qasd qilishgan.

Matvey Vaynman jurnalistlarga shunday deydi: „Men uzoq vaqtdan beri shunday haykal yaratmoqchi edim. Men aynan Sankt-Peterburglik sevuvchilarni oldim — soyabon ostida bir yigit va qiz. Yodgorlik sunʼiy toshdan yasalgan, shuning uchun u vandallar uchun juda oson oʻlja hisoblanadi. Lekin insonning halolligi va mehriga umid qilaylik“.

## Havolalar
* Памятник Карлу и Эмилии (памятник влюблённым) (Санкт-Петербург) 
* Влюблённые поселились на Гражданке 
* Достопримечательности Ленинградской области 

## Manbalar
Karl Marks haykali

**Karl Marks haykali** — Togliatti shahrining Karl Marksga bagʻishlangan yodgorliklaridan biri. Yodgorlik Tolyatti shahar dumasi qarori bilan monumental sanʼat obʼyekti sifatida muhofazaga olingan.

## Tavsifi
Karl Marks koʻchasi va Molodyojniy bulvari chorrahasida joylashgan. Bu podiumda koʻtarilgan poydevor ustidagi byust. Byust — 90 sm balandlikda, dastlab alyuminiydan teshish orqali qilingan, rangli bronza. 2,3 m balandlikdagi poydevor pushti granitdan qilingan. Poydevorning old tomonida „Karl Marks“ degan yozuv bor. Podium beton, kafel bilan qoplangan.

## Mualliflar
Yodgorlik mualliflari: meʼmorlar V. Z. Gurevich va A. V. Medvedkov. Haykaltarosh I. S. Burmistenko. Qayta tiklovchi: V. A. Fomin.

## Tarixi

Yodgorlik 1989-yil 5-mayda ochilgan. Bu haykaltarosh Burmistenkoning shaharga sovgʻasi edi.

2007-yil avgust oyining oxirida byust vandallar tomonidan oʻgʻirlangan. Biroz vaqt oʻtgach, haykaltaroshlik portreti topiladi, lekin juda yomon holatda. Yupqa alyuminiy qattiq deformatsiyaga uchraydi, yuz sohasida chuqurlar paydo boʻladi. Dastlab, yodgorlik restavratsiya qilinmagan deb taxmin qilingan.

Biroq, bu vaqtga kelib vafot etgan Igor Burmistenkoning doʻsti, metall mutaxassisi Viktor Fomin qayta tiklash bilan shugʻullangan. Iloji boricha u haykalni qayta tikladi, shundan soʻng uni butunlay bronzadan yasalgan yangisini yasash uchun qolipga aylantirdi. Barcha ishlar usta tomonidan haykaltarosh doʻsti xotirasiga bepul bajarilgan. Faqat material mablagʻi shahar byudjetidan toʻlangan.

2007-yil 1-noyabrda bronza yodgorligi asl joyiga oʻrnatildi, ammo vandalga qarshi mahkamlagichlar bilan jihozlangan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Karl Marks haykali (Trir)

**Karl Marks haykali ―** Germaniya Federativ Respublikasining Trir shahridagi Simeonstiftplatz maydonida 2018-yil 5-mayda — buyuk faylasuf tavalludining 200-yilligi kuni munosabati bilan oʻrnatilgan edi. Haykaltarosh U Veyshanning bronza haykali Xitoy Xalq Respublikasidan sovgʻa sifatida qabul qilindi.

Haykal Karl Marksning balogʻat yoshidagi toʻliq boʻyli boʻlib, chap qoʻlida kitob bilan oldinga intilmoqda. Faylasufning hal qiluvchi nigohi uzoqqa qaratilgan, iyagi bir oz choʻzilgan, peshonasi ajinlangan. Haykal bazalt plitalar bilan qoplangan pogʻonali poydevorga oʻrnatilgan, reja boʻyicha beshburchak. Shaklning balandligi 5,5 metrni tashkil etadi, bu Marksning tugʻilgan kuni — 5-mayni anglatadi.

Haykaltarosh U Veyshan oʻz asarining uslubini Marks davrida keng tarqalgan „Gʻarb realizmi“ bilan „Xitoy impressionizmi“ning uygʻunligi sifatida belgilagan. Uning soʻzlariga koʻra, u nafaqat kommunizm asoschisining qiyofasini toʻgʻri koʻrsatishga, balki uning ruhiy dunyosini ham tasvirlashga intilgan. Oldinga intilish Marks gʻoyalarining ahamiyatini va ularning kelajakka yoʻnaltirilganligini anglatadi. Faylasufning uzun koʻylagi va uzun sochlari donolikni ifodalaydi. Chap qoʻldagi kitob insoniyat tarbiyasini oʻzida mujassam etgan. Yodgorlik koʻtarilgan poydevorning beshta burchagi Karl Marks bilan alohida aloqada boʻlgan beshta shaharga — Trier, Berlin, Gamburg (uning noshiri Otto Meysner yashagan), Parij va Londonga qaratilgan.

Xitoy Xalq Respublikasidan bunday sovgʻani olishning joizligi haqidagi savol Trir shahar kengashida qizgʻin munozaralarga sabab boʻladi, 2017-yil mart oyida ijobiy qaror qabul qilingan. Xitoy tomonining istagi Karl Marks tugʻilgan uy oldida haykal oʻrnatish edi, ammo shahar kengashi Trirning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri — Porta Nigraning qadimgi Rim darvozasi yaqinida sobiq avtoturargohni taklif qiladi. Jamoatchilik fikrini tinchlantirish uchun yodgorlik oʻrnatilishidan avval uning toʻliq oʻlchamli yogʻoch maketi xuddi shu joyga oʻrnatildi. Yodgorlik va poydevor yasash (92 500 yevro) va ularni Xitoydan Triergacha olib borish xarajatlarini Xitoy Xalq Respublikasi qoplagan. Trir shahri 39 evro miqdorida yer tuzish, poydevor qoʻyish, obodonlashtirish va yoritish uchun toʻlangan.

Yodgorlik yonidagi piyodalar oʻtish joyidagi svetoforda Karl Marksning surati va taniqli soqoli tasvirlangan.

## Manbalar
Damirbek Olimov

***Damirbek Olimov*** *(Olimov Damirbek Boturjonovich;* 1989-yil 20-mart Tojikiston, Sugʻd viloyati, Gʻonchi tumani – 2022-yil 5 fevral Tojikiston, Sugʻd viloyati, Gʻafurov tumani) – retro yoʻnalishida kuylab ijod qiladigan Tojikistondagi eng mashhur sanʼatkorlardan biri hisoblanadi. Tojikiston madaniyati aʼlochisi.

## Biografiya
Damirbek Olimov Boturjonovich 1989-yil 20-mart kuni Gʻonchi tumanida xonanda Boturjon Olimov oilasida tugʻilgan. 1995-2004-yillarda oʻrta maktabni tugatgach, Xoʻjand shahridagi Sodirxon Hofiz nomidagi sanʼat institutida tahsil oldi. U qoʻshiqchilik faoliyatini 2009-yilda boshlagan. Joʻrabek Murodov rahbarligidagi „Nuri Xoʻjand“ shashmaqom ansamblida, bir vaqtning oʻzida „Sugʻd ovozi“ ansamblida ham ishlagan.

Damirbek Olimov oilali, 2 oʻgʻil va 1 qizning otasi edi.

## Ijod
Damirbekning mashhurligi 2011-yilda „Chakomai gesu“da „Zulfoni mayda dori“ qoʻshigʻini kuylashdan boshlangan. Keyinchalik Nigina Amonqulova bilan birgalikda kuylangan „Jon bachai xola“ dueti nafaqat Tojikistonda, balki Oʻzbekistonning Samarqand hamda Buxorolik muxlislar tomonidan sevib eshitilgan. Shuningdek, „Mavrigi“ qoʻshigʻi ham ancha mashhurlikka erishilgan. Ushbu duetni Yulduz Turdiyeva va Bahrom Nazarov Sevimli telekanalida ijro qilishgan. Keyinroq „Dunyo“ qoʻshigʻi bilan mashhur boʻlgan.

## Vafot

Damirbek Olimov 2022-yil 5-fevral kuni 2 hamksablari bilan toʻy marosimidan qaytayotgan vaqtida, soat taxminan 01:40 da Sugʻd viloyatining Gʻafurov tumani, Somgʻor-Xoʻjand yoʻlida „Bogʻi Millii Vahdat“ milliy bogʻi hududidan oʻtib, boshqaruvni yoʻqotib qoʻygan. Mashina agʻdarilib ketganidan soʻng, voqea joyida vafot etgan. Qattiq jarohat olgan ikki hamkasbi yaqin atrofdagi tuman kasalxonaisga yotqizilgan. Uning jasadi shu kunning ikkinchi yarmida Devashtich tumanidagi Abu Bakr Siddiq maqbarasiga dafn etilgan.

## Manbalar
Kinokamera haykali

**Kinokamera haykali** — Moskvaning diqqatga sazovor joylaridan biri, 2001-yilda Mosfilmovskaya koʻchasida, 8-uyda, Mosfilm binosi yonida joylashgan Rossiya kinosining shon-shuhrat xiyobonida oʻrnatilgan.

## Tarixi
Haykaltarosh A. Roslyakovning kinokamera haykali 2001-yilda rus kinosining Shon-sharaf xiyobonidagi tepalikka oʻrnatilgan — Gollivud shon-shuhrat xiyoboniga oʻxshash. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi xiyobonning oʻziga xos boshlanishiga aylandi.

Yodgorlik yaratish gʻoyasi 2001-yil yozida Moskvada boʻlib oʻtgan xalqaro kinofestivalda paydo boʻldi.

Poydevorga oʻrnatilgan kinokamera yodgorligining analogi S.A Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya universitetiga kirish eshigi oldida joylashgan. Ushbu kompozitsiyada yoritish moslamasi ham mavjud.

## Tavsifi
Haykal kompozitsiyasi juda qiziq. Bitta shtativda turli vaqtlardagi uchta kinokamera bir-birining ustiga oʻrnatilgan, shu jumladan aka-ukalar Lumiere davri. Haykal atrofidagi maydon taniqli rus aktyorlari va rejissorlarining qoʻl izlari koʻrinishidagi tsement qoʻshimchali koshinlar bilan qoplangan. Uning „izini“ birinchi boʻlib Nikita Sergeevich Mixalkov qoldirgan.

## Manbalar
Kirill va Mefodiy haykali

**Kirill va Mefodiy haykali** — Moskvadagi aka-uka Kiril va Mefodiyning yodgorligi, Lubyanskiy proezdda, Kitay-gorod metro bekati yaqinida joylashgan.

## Tarixi
Yodgorlik 1992-yil 24-mayda (Slavyan adabiyoti va madaniyati kuni) Slavyanskaya maydoni yaqinida ochilgan. Yodgorlikning haykaltaroshi Vyacheslav Klykov, meʼmori- Yuriy Grigoryev.

Yodgorlik xristianlikni targʻib qilgan va slavyan tilida xizmat koʻrsatgan maʼrifatparvarlar, slavyan alifbosini yaratuvchilari Kiril va Mefodiyga bagʻishlangan. Haykalning qoʻllarida xoch va Muqaddas Yozuv tutgan ikki aka-uka haykalidir.

## Undagi yozuv va imlo xatolari
Yodgorlik poydevorining old tomonida cherkov slavyan tilida yozilgan: "Svѧtímʼ ravnoapóstѡlnimʼ pervochȋtelєmʼ slovénskimʼ Meѳѡ́dїyu i҆ Kѷrі́ll blagodárnaѧ Rossíѧ". Yodgorlik slavyan yozuvining ramzi boʻlsa-da, undagi iborada besh-oltita imlo xatosi va unvonlar ishlatilmagan, alifbo varaqida N harfi yoʻq.

## Anʼanaviy tadbirlar
Har yili Slavyanskaya maydonida slavyan yozuvi va madaniyati festivali oʻtkaziladi. Har yili slavyan madaniyatining shu nomdagi festivali Kiril va Mefodiy poydevorida boʻlib oʻtadi. Yodgorlik etagida oʻchmas lampada.

## Manbalar
Kirill va Mefodiy haykali (Murmansk)

**Kirill va Mefodiy** **haykali** — Murmanskdagi aka-uka Kirill va Mefodiy yodgorligi, Birinchi oʻqituvchilar maydonida joylashgan. Bu Sofiyadagi Milliy kutubxona oldida joylashgan yodgorlikning aniq nusxasi.

## Tarixi
1986-yil 24-mayda Murmansk yozuvchilarining tashabbusi bilan SSSR-da birinchi marta Slavyan adabiyoti va madaniyati kuni nishonlandi, bu koʻp oʻtmay davlat bayrami deb eʼlon qilindi. 1988-yilda Rossiyada ushbu bayramni qayta tiklagan Murmansk aholisiga minnatdorchilik sifatida Bolgariyada shaharga Kirill va Mefodiy haykalini sovgʻa qilish gʻoyasi paydo boʻldi, bu bolgar haykaltaroshi Vladimir Ginovskiy haykali nusxasi. Sofiyadagi Milliy kutubxonaning old tomonida joylashgan.

1990-yil 3-martda Bolgariyaning Mustaqillik kunida Bolgariya Patriarxi Maksim yodgorlikni muqaddas qiladi va uni Murmansk vakillariga topshirish toʻgʻrisidagi aktni imzolaydi. Bir yarim oy oʻtgach, 1990-yil 22-mayda Murmansk viloyat ilmiy kutubxonasi binosi oldidagi maydonda yodgorlikning tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtadi.

## Tavsif
Kirill va Mefodiyning oʻchmas shamlar ramzi boʻlgan haykallari bronzadan yasalgan va beton poydevorda turadi. Butun kompozitsiya ostida oʻn ikkita granit plitalardan iborat ishonchli poydevor yotadi.

Kirillning qoʻlida qalam bor, Mefodiy esa Muqaddas Yozuvni bagʻriga bosadi. Ularning haykallari slavyan alifbosining birinchi harflari — "A" va "B" tasvirlangan varaqni ushlab turadi. Ikkala aka-uka ham oʻtmishdagi rohiblarning keng liboslarida tasvirlangan.

## Manbalar
Kirov haykali

**Kirov haykali** — Murmansk shahridagi Vorovskiy va Pushkinskaya koʻchalari kesishmasidagi bogʻda Murmansk viloyat dumasi binosi yaqinida joylashgan monumental haykaltaroshlik asari.

## Tarixi
Murmanskda Sovet hokimiyatining yilligi munosabati bilan 1934-yilda Leningradda oʻldirilgan Kirovni abadiylashtirish gʻoyasi paydo boʻladi. Buning uchun shahar markazida taxminan  balandlikdagi beton asos qurilgan. Kirovning haykali Moskvada taniqli haykaltarosh Zinoviy Vilenskiyning loyihasi boʻyicha ishlangan. 1940-yil 21-fevralda u poydevorga koʻtariladi, shundan soʻng u tuval parda bilan oʻraldi.

1940-yil 21-fevralda Kirov haykali ochilishi Kola yarim oroli interventsiyachilar va oq gvardiyachilardan ozod qilinganining yigirma yilligiga toʻgʻri keladi. Shu kuni shahar aholisi yetakchilarning suratlari bilan mitingga chiqadi.

Kirov haykali Murmanskning birinchi haykaltarosh ijodi boʻlib, u „mnogopudya bronza“ dan yasalgan.

1958-yilda restavratsiya ishlari davomida poydevor granit bilan qoplangan, 1980-yillarning oʻrtalarida esa yodgorlik yonidagi xiyobonga asfalt yotqizilgan.

XXI-asr boshlarida yoriqlar paydo boʻlishi sababli yodgorlik favqulodda holat deb topildi va 2009-yil 20-iyulda restavratsiya qilish uchun olti oyga olib tashlangan.

## Tavsif
Haykalning balandligi . Unda Kirov oʻng qoʻlini ishonchli imo-ishora bilan koʻtargan holda tasvirlangan, uning koʻylagi armiya belbogʻi bilan bogʻlangan, shimi esa baland etiklarga tiqilgan. Ustiga palto kiyilgan, ochiq va shamol urgandek taralab turgan.

## Manbalar
Karl Marks haykali (Kiyev Nauki prospekti)

**Karl Marks haykali** — hozirda Karl Marks nomidagi Kiev qandolat fabrikasi hududida oʻrnatilgan Karl Marksning yoʻqolgan byusti. Yodgorlik Kiev atrofidagi maʼlumotnomalar va qoʻllanmalarda qayd etilmagan va hech qachon davlat tomonidan roʻyxatga olinmagan; zavod maʼmuriyati tashabbusi bilan qurilgan boʻlsa kerak. Zavod, 2016-yil holatiga koʻra, Roshen korporatsiyasiga Kiev qandolat fabrikasi Roshen (Buyuk Britaniya: Kiev qandolat fabrikasi Roshen) sifatida tegishli.

2015-yilning may oyida Oliy Rada tomonidan qabul qilingan „Mahkumlar toʻgʻrisida“gi qonun, kommunistik va natsist tizimlari" va dekommunizatsiya toʻgʻrisidagi qonunga koʻra, yodgorlik demontaj qilinishi kerak edi. Ommaviy axborot vositalarida Pyotr Poroshenko zavodida ushbu yodgorlik haqida bir necha bor xabar berilgan, xususan, 2016-yil 15-sentabrda shunday taʼkidlangan edi: Prezident Pyotr Poroshenko faol himoya qilgan dekommunizatsiya va oʻtgan yilning may oyida u barcha tegishli qonunlarni imzolab, oʻz korxonalarida yangi qoidalarga rioya qilishga shoshilmayapti "Vladimir Viatrovich aytganidek:

„Karl Marks haykaliga kelsak, u yerda uni yoʻqligi aniq haligacha demontaj qilinmaganiga bahona yoʻq. Yoʻq baʼzi korxonalar uchun istisnolar yoʻq, yodgorlik olib jamoat maydinidan tashlanishi kerak. Menimcha, davlat rahbari bilan bogʻliq korxonalar qonunchiligi xaqida gapiradigan boʻldak, bu yerda ular juda muhimdir.
Qonunchilikka rioya qilishda namuna boʻlishi uchun“.

Shuningdek, u Poroshenko korxonasi Ukraina qonunchiligini buzgani uchun sudga tortilishi mumkinligini qoʻshimcha qildi!

Igor Miroshnichenko shunday deydi:

„Men ishonamanki, prezident qonunni buzgan holda nomini oʻzgartirmasdan, yodgorliklarni vayron qilmasdan, zavodlarni dekommmunizatsiya qilingani uning davlat arbobi emas, balki taʼlim qanchalik muhimligini tushunmaydigan tadbirkor ekanligini koʻrsatadi“. 

2016-yil davomida Roshen korxonasi yodgorlikni dekommunizatsiya qilishni amalga oshirmadi. Va faqat 2016-yil dekabr oyining oxirida, dekommunizatsiya toʻgʻrisidagi qonunning barcha shartlarini buzgan holda, yodgorlik demontaj qilindi, ammo zavodda qoldirildi.

## Manbalar
Ko‘ro‘g‘li haykali

**Koʻroʻgʻli haykali** () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida, Azadligʻ va Vagif shoh koʻchalari chorrahasida, qahramon nomidagi bogʻda joylashgan Koʻroʻgʻli xalq eposi qahramoniga oʻrnatilgan yodgorlik. Yodgorlik 2009-yilda demontaj qilingan Prokofiy Japaridze haykali oʻrniga oʻrnatilgan.

Yodgorlik muallifi Ozarbayjon xalq artisti Tokay Mammadovdir. Bokuda Koʻroʻgʻli haykali oʻrnatish buyrugʻi 2009-yilda berilgan. Yodgorlikning ochilishi 2012-yil 21-fevralda boʻlib oʻtgan. Ochilish marosimida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev ishtirok etgan.

## Manbalar
Kaistr

**Kaistr** () — yunon mifologiyasidagi daryo xudosi. Kaistriy va Asiy qahramonlarining ibodatxonasi Niso va Ioniyadagi Limon hududi yaqinida joylashgan edi.

Serviyning soʻzlariga koʻra, Axilles oʻzi oʻldirgan Amazonka Penfesileyaga oshiq boʻlib, uni oʻziniki qiladi va u unga oʻgʻli Kaistrni tugʻadi. Pavsaniyning yozishicha, Kaistr daryosi shaharning eponimi Efesning otasi. Askalonda Kaistr Derketoni xotini qilib oldi va ularda qizi Semiramida tugʻiladi (boshqa manbalarda qandaydir bir suriyalik Semiramidaning otasi deb ataladi).

„Iliada“da (2:461) Lidiyadan oqib oʻtuvchi daryo Kayistrom deb ataladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Лексикон Рошера. Т.2. Стб. 1008—1009.
Kaka

**Kaka (Kakiya)** — Rim mifologiyasida gigant Kakaning singlisi.

Aksariyat mualliflar afsonani bayon etishda uni eslatmaydilar (Vergiliy, Ovidiy, Propersiy, Diodor Sitsiliyalik, Galikarnaslik Dionisiy). Biroq, Laktansiyning yozishicha, Kaka Kakda u tomonidan oʻgʻirlangan sigirlar haqida Geraklga xabar bergani va ukasiga xiyonat qilgani uchun rimliklar tomonidan hurmatga sazovor (afsonaning boshqa versiyalarida Gerakl sigirlarning qayerdaligini ularning boʻkirishidan bilib oladi). Serviyning soʻzlariga koʻra, vestallar uning maʼbadida olovni ushlab turishadi.

Rosherning Leksikonida bayon qilingan farazlardan biriga koʻra, Kaka dastlab olov maʼbudasi boʻlgan va Kak bilan ilohiy juftlik boʻlgan.

## Manbalar
Kainan

**Kainan** (, *Keynan ben Enosh*), shuningdek ***Kenan*** — Besh kitobdagi Yenosning toʻngʻich oʻgʻli, Sifning nabirasi, Odam Ato va Momo Havoning evarasi.

## Maʼlumot
Dunyo yaratilishining 325-yilida (miloddan avvalgi 3435-yilda) tugʻilgan, dunyo yaratilishining 1235-yilida (miloddan avvalgi 2525-yilda) 910-yoshida vafot etgan.

Yubileylar kitobida:

* Kainan xotinining ismi tilga olinadi — ***Mualelita***;
* Kainanning opa tomondan jiyani Dina (ismi oshkor etilmagan) singlisi tilga olinadi.

Mxitar Ayrivanetsi Kainanning xotini — ***Magaletni*** eslatib oʻtadi.

Ibtido kitobiga koʻra, Maleleilning otasi.

Yasher (Pravedniy) kitobida Kainanning besh farzandi: oʻgʻillari Maleleil (Maleleil), Enan va Mered hamda qizlari Ada va Silla esga olinadi.

Yevangelist Luka uni Iso Masihning nasabnomasida Messiyaning asoschilaridan biri sifatida tilga oladi.

Keynan — Enoshning ruhiy vorisi.

## Manbalar



## Havolalar
* Каинан (сын Еноса) на «Родоводе». Дерево предков и потомков
Kainan (Sim avlodi)

**Kainan**, **Kaynam** — Arfaksadning oʻgʻli, Bibliyaning ibroniycha matnida tilga olinmagan, lekin Sinodal tarjimada Septuagintaga (Iso Masihning nasabnomasida Luka Yevangeliyning 3-bobida va Ibtido kitobida) havola qilinib Arfoksadning oʻgʻli va Salaning otasi sifatida qayd etilgan. 460-yil yashagan.

Yubileylar kitobiga koʻra Kainam (Kainan):

* Arfaksadning xotini — Susananing qizi (Elamning qizi) Razuyadan oʻgʻli;
* Salaning otasi, xotini - Abadayning qizi Melkidan (Iafetning oʻgʻli).

Mxitar Airivanetsi Kainanning xotini — Seka ismini tilga oladi.

## Simning oʻgʻli Kainan
Sinodal tarjimada Yetmishta izohchi (Septuaginta) tarjimasiga murojaat qilib, Simning oʻgʻli Kaynan ham tilga olinadi.

## Manbalar
Manto

**Manto** (boshqa Al. Μαντώ „bashoratli“) — yunon afsonalarining qahramoni.

Fivdagi bashoratchi. Tirsiya bashoratchining qizi; ism yunoncha „bashoratchi“ degan maʼnoni anglatadi.

Ovidiyga koʻra, Niobaning zamondoshi. „Manto oʻrindigʻi“ Fibada Apollon maʼbadiga kiraverishda edi.

Keyinchalik afsonalarga koʻra, Fiv epigons tomonidan vayron qilinganidan soʻng, Manto Delfida boʻlgan (argivianlar uni oʻljaning bir qismi sifatida Delfiga yuborgan). Uni Dafna deb atashadi. Delfida u koʻplab bashoratlarni yozdi, shundan keyin Gomer sheʼrlarni oldi. U Sivilla deb nomlangan.

Delfdan u Apollon tomonidan kolofonga  Xudoning maʼbadini topish uchun yuborilgan va Rakiyga uylangan, u Mops bashoratchini dunyoga keltirgan (yoki Mopsning otasi Apollon deb nomlangan). U Klarosda Apollon maʼbadi va Orakl-ni qurdi.

Yevripidga koʻra, u Alkmeondan Amfiloh va Tisifon bolalarini dunyoga keltirgan.

Manto (otasi bilan) „Finikyanki“ Yevrepid fojiasida paydo boʻladi; u soʻzsiz kichik rolga ega. Senekaning „Edip“ fojiasidagi aktyor.

1917-yilda kashf etilgan asteroid (870) Manto sharafiga nomlangan.

## Manbalar
Marika

**Marika** (keyinchalik bu nom Marzia shaklini oldi) — Rim mifologiyasining qahramoni, lavrentlik nimfa yoki maʼbuda. U Favndan qirol Latinni dunyoga keltirdi. Bir versiyaga koʻra, u oʻlimidan keyin Kirkaga aylandi. Marikaning muqaddas bogʻi Minturnada joylashgan edi.

## Manbalar
Marichi

**Marichi** (sanskr. मरिि, IAST: marīci, harflar. „miltillovchi nur“, „nur nuri“) — qadimgi hind mifologiyasida, oʻnta (baʼzan oltita) Prajapatisning birinchi shaxsi; Saptarishlardan (yetti buyuk donishmand) biri. Marichi Brahmaning eng katta oʻgʻli (uning ruhi yoki yelkasidan) yoki Svayambhu yoki Manu Hayranyagarbhi. U Indra va Brahma uchrashuvlarida va Arjunaning tugʻilishida qatnashgan. Shuningdek, u oʻq bilan teshilgan Bhishma shahriga tashrif buyurdi.

Bir marta Brahma odamlarni himoya qilish uchun qilich yaratdi va uni Rudraga berdi, u Vishnuga berdi va u Marichiga berdi, u esa uni Indraga berishlari uchun uni Maharshiga olib bordi. Keyin oxirgisi uni Lokapallarga taqdim etdi, ulardan Manuga oʻtdi.

Marichining bir nechta rafiqalari va bolalari bor edi. Marichining eng mashhur oʻgʻli-Kashyapa, barcha mavjudotlarning avlodi,  uning ismlaridan biri Maricha otasining ismi. Kashyapa Marichining Kardama va Devahutining qizi Kalaga nikohidan kelgan. Marichining bu nikohdan ikkinchi oʻgʻli Purniman edi. Marichaning boshqa rafiqasi Urna (IAST: ūrṇā) edi, u oltita oʻgʻilni dunyoga keltirdi. Brahmaning laʼnati tufayli ular birinchi boʻlib Xiranyakashipu oʻgʻillari, keyingi tugʻilishda Vasudeva va Devaki bolalari sifatida tugʻilganlar. Bular Krishnaning katta akalari sifatida tugʻilgan va darhol Kamsa tomonidan oʻldirilgan oʻsha oltita bola.

Marichining xotinlari Sambxuti va Darmavrata edi. Afsona ikkinchisi bilan bogʻliq. Bir kuni Marichi oʻrmondan charchagan holda qaytib keldi va Dharmavratning rafiqasi uning oyoqlarini uqalashini xohladi. U buni boshlaganida, Marichi uxlab qoldi. Va keyin Brahma paydo boʻldi. Dharmavrata qiyin ahvolda edi-eri bilan qolish va shu bilan birga erining oʻqituvchisi Brahmani sharaf bilan qabul qilish kerak edi. U ikkinchisini tanladi. Marichi uygʻonganida va Darmavratni koʻrmaganida, u rafiqasini toshga aylantirishi uchun laʼnatladi. Dharmavrata, eriga Brahmaga faqat hurmat koʻrsatganini aytib, oʻzini yoqish uchun uni tark etdi. Keyin Vishnu unga kelib, nima istayotganini soʻradi. Dharmavrata laʼnatni olib tashlashni soʻradi, ammo buni amalga oshirish mumkin emas edi. Ammo buning evaziga Vishnu u Muqaddas toshga aylanishini aytdi, u keyinchalik Devavrata yoki Devashila nomi bilan tanilgan va xudolar bu muqaddas toshga suyanishini aytdi. Keyinchalik qahramon Dharmadeva bu toshni Gaya jinining ustiga ushlab turdi va bu joy Gaya-tirtha yoki Gai tirtha deb nomlandi.

Marichining bolalari Agnishvatt, Pitar (ajdodlar) toifalaridan biri hisoblanadi.

Krishna „Marutlardan men Marichiman“ degan Mahabharata (VI.32.21; Bhagavad-gita — 10, 21) iborasi asosida Marichi marutlar yetakchisi hisoblanadi. E. Xopkins buni Maruta va Marichining ism-shariflari oʻxshashligining oddiy natijasi deb hisoblaydi.

Hindlar bu yulduzni Buyuk Ursa yulduz turkumidan deb atashadi.

## Manbalar
Mahlon

**Mahlon** ― 1949-yil 1-oktabrda kuchga kirgan. Elimeleh va Noeminining toʻngʻich oʻgʻli. Rufining birinchi eri.

Ibroniy tilidan tarjima qilinganda uning ismi zaif, ogʻriqli degan maʼnoni anglatadi. U nutq soʻzlaydi, chunki Mahlon hikoyaning boshida vafot etadi. Nutqli ismlardan foydalanish Rut kitobiga xosdir va uning qahramonlari tarixiy shaxslar emas, balki adabiy qahramonlar ekanligini koʻrsatadi.

## Manbalar
Karolina Pawliczak

**Karolina Monika Pawliczak** (1976-yil 25-iyunda tug'ilgan) - polshalik huquqshunos va siyosatchi. 2019-yil oktabr oyida u Kalisz saylov okrugi vakili boʻlgan 9-muddat Seym assambleyasiga saylangan. U 2019-yil noyabr oyida lavozimga kirishgan.

## Biografiya

### Birinchi yillar
Pawliczak Polshaning Kalish okrugidagi Godziesze Wielkie qishlog'ida tug'ilgan. Poznan shahridagi Adam Mitskevich universitetida, Lodz universitetida huquq (2000), Poznan Iqtisodiyot va biznes universitetida mahalliy boshqaruv boʻlinmalari va koʻchmas mulk boshqaruvi (2006) yoʻnalishida tahsil olgan.

2002-06 va 2010-14 yillarda Kalisz shahar kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan. 2014-yildan 2018-yil martigacha u Kalisz vitse-prezidenti lavozimini egallagan birinchi ayol parlament aʼzosi boʻldi.

### Sejm
U Demokratik chaplar alyansi va yangi chaplar a'zosi. U 2019-yil 12-noyabrda lavozimga kirishgan. U Seym, Infratuzilma va Yevropa Ittifoqi ishlari bo'yicha ikkita qo'mitada ishlaydi.

2021-yil iyul oyida Pawliczak va yana beshta yangi chap deputatning huquqlari Yangi Chap rahbari Vlodzimir Tsarzasti tomonidan to'xtatildi, ular bilan kelishmagan. Ishdan bo'shatilgan siyosatchilar Czarzastiga maktub yo'lladilar, unda ular partiya nomidan muayyan siyosiy majburiyatlarni olishlari haqida savol berishdi va ularning xatlarini ommaga e'lon qilishga ruxsat berishdi. Chorzasti ularni partiya obro'sini himoya qilish majburiyatini qo'pol ravishda buzganlikda aybladi. “Demokratiya zulm emas, nutq, toʻxtatib turish va haydash emas... Doʻstlarim bilan shunday demokratik partiyani barpo etishda davom etmoqchiman”, dedi u

2021-yil 11-noyabrda, Polshaning Mustaqillik kunida Polsha oʻta oʻng millatchilari Kalish shahrida yuzlab odamlar ishtirok etgan mitingda “Yahudiylarga oʻlim” deb hayqirdi. Keyin ular Polshaning yahudiy huquqlarini himoya qiluvchi 1264-yil Kalish statutining tarixiy kelishuvini ifodalovchi qizil muqovali kitobni yoqib yuborishdi. Pawliczak voqea aks etgan videoni Twitter’ga joylashtirib, “Shahar amaldorlari qayerda edi?” deb yozdi. Marian Turski aytganidek, "Befarq bo'lmang, Osvensim osmondan tushmadi", dedi u va agar bunday xatti-harakatlarga rozi bo'lsa, dahshatli voqealar sodir bo'lishi mumkin." U, shuningdek, milliy hukumatning salbiy munosabati sustligini tanqid qilib, Kalisz meri Kristian Kinastovskini mitingni taqiqlamagan yoki tarqatib yubormagani uchun beparvolikda aybladi. Pawliczak: "To'rt kunmi? Toʻrt kundan keyin mamlakat prezidenti, besh kundan keyin ichki ishlar vaziri...”

## Shaxsiy hayot
Pawliczak uylangan va ikki farzandi bor.
Mashiah ben-Yosef

**Mashiah ben-Yosef** (boshq. מייי-ywוו, „Yusufning oʻgʻli Masih“) — ibroniy apokaliptik adabiyotida Yusuf yoki Efrayim qabilasidan kelib chiqqan Masih. U Dovud Oʻgʻli Masihning oldiga keladi va Isroil dushmanlari bilan jangda halok boʻladi.

Baʼzilar bu tasvirni ravvinlarning „ixtirosi“ deb hisoblashadi, ammo boshqalar uning kelib chiqishi Troyada deb hisoblashadi.

Ehtimol, Yusufning qabilasidan („Masih, Yusufning oʻgʻli“) va uning oʻlimi haqidagi fikr bar-Kohba va uning qoʻzgʻolonidan kelib chiqqan. Keyingi Talmud manbalarida milliy-siyosiy motivlar asosan maʼnaviy va mifologik motivlarga oʻz oʻrnini bosadi.

Mashiah ben Yosef Talmudda faqat bir marta eslatib oʻtilgan: "donishmandlar bu yozilganidek oʻldirilishi kerak boʻlgan mashiah ben Yosef haqida gapirishdi (Zaxarya 12,10): „…va ular kimga zarba bergani uchun koʻzlarini menga qaratadilar …“.

Rashi maʼlumotlariga koʻra, Mashiah ben Yosef Gog va Magog urushi paytida oʻldiriladi.

Rav Saadiya Gaon Yosefning avlodi Galileyda paydo boʻlishini va uning atrofida odamlar toʻplanishini batafsil bayon qildi; u Edomning qoʻlida boʻlgan maʼbadga boradi; keyinchalik u oʻladi.

Kabbalah Arizona („Shaar ha-cavanot“) taʼlimotiga koʻra, har bir avlodda Mashiah ben Yosef ruhining „uchqunlari“ boʻlgan qahramon mavjud. Rabi Haim Vitalning soʻzlariga koʻra, Arizalning oʻzi shunday odam edi va „Dovud taxtini“ tiklashga chaqirgan Shmon-Esre duosi paytida talabalardan Mashiah ben Yosef oʻldirilmasligi uchun ibodat qilishni soʻradi.

## Manbalar
Kakus

**Kakus** (Kakiy, **Kak**,  „yomon“, „xunuk“) — Gefest (Vulkan)ning oʻgʻli.

## Tarixi
Lotin shoirlarining hikoyalariga koʻra, olov chiqaruvchi kannibal, Aventin togʻida — boʻlajak Rimning joyida (boshqa versiyaga koʻra Palatinada), oʻzi yegan inson tanasi qoldiqlari bilan oʻralgan gʻorda yashagan gigant. Kakning akasi.

U Gerakl Evanderda ziyofat qilayotganda Gerionov podasidan toʻrtta buqa va toʻrtta gʻunajinni oʻgʻirlab ketgan va izlarni chalkashtirib yuborish uchun ularni dumlaridan tutib oʻz gʻoriga sudrab kirgizgan (izlardan hayvonlar gʻorga kirmasdan balki ulardan chiqqan deb oʻylashi mumkin boʻlishi uchun). Gerakl sigirlarning maʼrashini eshitib, Kakosni topib, uni boʻgʻib oʻldiradi. Propersiyda uch ogʻizli maxluq.

Diodorning tavsifiga koʻra, Kaki Palatinda yashagan va Geraklni iliq kutib olgan. Palatinada bir paytlar Kakiyning uyi turgan tosh zinapoyalar boʻlgan Kakiy qiyaligi bor. Dionisiyning soʻzlariga koʻra, u Geraklning sigirlarini oʻgʻirlagan, Gerakl uni tayoq bilan oʻldirgan, gʻorni vayron qilgan va Yevrisiyalik Zevsga sajdagoh oʻrnatgan.

Evgemeristik talqinga koʻra, Kakus Gerakl boshchiligidagi ellin qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchragan johil rahbar edi.

## Adabiyotda

* Virgiliyda (En., VIII, 193-267), bu yarim odam, yarim hayvon, tutun va olov, qonxoʻr qotil. Dante uni kentavrga aylantiradi va notoʻgʻri xatti-harakati uchun doʻzaxning sakkizinchi doirasiga joylashtiradi.

## Yana qarang
* Gerkules va Kakus
* Herkul va Kakus bilan manzara
## Manbalar

## Havolalar
* Щukarev A. N. Kak // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Makrida

**Makrida** (qadimgi yunoncha Μάρρις) ― qadimgi yunon mifologiyasining titanididir. Miken matnlarida ma-ki-ro-ne xudosi haqida aytilgan.

Demeter unga qishloq xoʻjaligini oʻrgatdi. Aristeyning qizi, Dionisning boquvchisi. Feakovning eridan, Navsifoyning rafiqasi. Uning ismi bilan koʻl nomlangan, uning ismi ilgari Drepana oroli deb nomlangan.

## Manbalar
Makariya

**Makariya** (boshqa Al. mard", „ baxtli“) — qadimgi yunon mifologiyasida Geraklidlardan biri, Gerakl va Deyaniraning yagona qizi yoki Sudga koʻra, Aid va Persefonnig qizi, muborak oʻlim maʼbudasi. Geraklid va Evrisfey oʻrtasidagi jang oldidan u oʻzini Persefonga qurbon qildi. Geraklidlarning Evrisfe bilan jangidan oldin Persefonga oʻzini qurbon qildi. Makariya xotirasida Marafon yaqinidagi manba nomlangan. Yevripidda „Geraklid“ fojiasining qahramoni (garchi uning nomi oʻyinda qayd etilmagan boʻlsa-da).

## Manbalar
Makarey

**Makarey** (boshqa doktor Μάκaρ) — Yunon mifologiyasining qahramoni, Salonikalik tsikldan, Eolaning oʻgʻli. Oʻz opasin Kanakining jazmani boʻldi va buning uchun otasi uni jazoladi.

## Mifologiyada
Makarey(yunon tilidan tarjima qilingan — „baxtli“) Eolaning oʻgʻli edi. Yunon mifologiyasida Eol ismli ikkita qahramon bor va Yevripid Fessali shohi, Ellin oʻgʻli va Devkalionning nabirasi boʻlgan Makareyning otasi deb ataydi. Ovid Eola shamollarining xudosi haqida gapiradi.

Makarey opasi Kanaka bilan zino qildi va u undan bola tugʻdi. Buni bilib, Eol Kanakani va bolani oʻldirdi yoki qizini bolani oʻldirishga va oʻz joniga qasd qilishga majbur qildi. Makarey ham oʻz joniga qasd qilishga majbur boʻldi.

## Adabiyotda
Makarey va Kanak afsonalari Yevrepid va Likofron, Antifan va Erif komediyasining fojialariga bagʻishlangan. Yevrepid pyesasini „Eol“ yoki „Kanaka“ deb atash mumkin, qolgan uchtasi „Eol“deb nomlangan. Barcha holatlarda matnlar butunlay yoʻqoladi. Antik olimlarning fikriga koʻra, komediyalar baxtli finalga ega boʻlishi mumkin. Ovid oʻzining "qahramoni"ga Kanaka nomidan yozilgan Makareyga maktubibini kiritdi. Bu asarda u afsonaning klassik versiyasiga amal qiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

# 
#
Maday

**Maday, Madi** — Iafetning uchinchi oʻgʻli, Noyning nabirasi.

Koʻp xronistlar birlashadigan afsonaviy ajdod va Eron tilidagi Midiya yoki Madian qabilasining eponimi. Midiyalarning mumkin boʻlgan avlodlari hozirgi Talish va Tatidir.

Yubileylar kitobiga koʻra, u Simning qiziga uylangan.

Iosipponda boshqa xronistlardan farqli nomlar mavjud:

Solihlar kitobida Maday (Madi) ning farzandlari: Achon (Akon), Zilo (Zeelo), Kazonay (Katsoni) va Lot.

Abu Sulaymon Daud, Sherif-el — Idrisga asoslanib, Maday-Saklabning oʻgʻli haqida gapiradi.

## Yana qarang
* Medey
## Manbalar