57-piyoda polki (Usmonli imperiyasi)

**57-piyoda polki** () yoki oddiygina **57-polk** () – 1880 yoki 1891-yillarda tuzilgan Usmonli imperiyasining quruqlikdagi qoʻshinlari birligi. 1911-yilda polk Tripoli jangida qatnashgan (Italiya-Turkiya urushi); Bolqon urushi paytida tarkib Kumanov jangida va 1912-yil Bitola jangida qatnashgan; ogʻir yoʻqotishlarga uchragan polk Istanbulga qaytarilgan.

1915-yil 1-fevralda Tekirdagʻda (Rodosto) va 1915-yil fevral oyining oxirida esa oʻzining polk ranglarini olgan. Polk qoʻmondoni podpolkovnik Husayn Avni Bey (Anzak) edi   . 1915-yil 30-noyabrda Sulton Mehmed V Reshad polkni Imtiaz medali bilan taqdirladi („Boshqalardan ajralib turgani uchun“, ) va Harbiy medalni ham topshiradi.

Hozirgi Turkiyada polk bayrogʻi bilan bogʻliq shahar afsonasi ham mavjud.

## Tarixi
1891-yil manbalarda polkning tashkil etilgan yili deb atalishiga qaramay, aslida u 1880-yilda yaratilgan. Baʼzi arxiv maʼlumotlariga koʻra, u Usmonli armiyasining 29-qoʻshma qurolli korpusining 15-brigadasiga biriktirilgan. Polkning birinchi qoʻmondoni polkovnik Mehmet Rizo Bey edi.

### Tripoli va Bolqon urushlari
1911-yilda polk Tripoli jangida qatnashdi (Italiya-Turkiya urushi); 1912-yil oktyabr oyida urush tugashi va tinchlik shartnomasi tuzilgandan soʻng 57-piyoda polki Akko shahriga yuborildi va u yerda Usmonli armiyasining 8-korpusi tarkibiga kirdi. Bolqon urushi boshlanganda, 35 ofitser, 2223 askar va unter-ofitser va polkga tayinlangan 40 hayvon Kumanovo jangida va 1912-yil Bitola jangida qatnashdi. Katta yoʻqotishlarga uchragan polk Istanbulga qaytarildi.

### Gallipoli
Birinchi jahon urushi Dardanel yurishi paytida ingliz armiyasining amfibiya operatsiyalaridan biri boʻlgan Anzak koʻrfaziga qoʻnish paytida Mustafo Kamol Otaturk oʻzi qoʻmondonlik qilgan 19-piyoda diviziyasiga tegishli 57-polkga quyidagi buyruqni berdi: "Men sizga hujum qilishni emas, oʻlishni buyuraman! Biz oʻlayotganimizda, bizning oʻrnimizni boshqa qoʻshinlar va boshqa qoʻmondonlar egallashi mumkin! Va keyinchalik u 57-chi „mashhur polk“ ekanligini taʼkidlaydilar, chunki u butunlay jon bergan boʻladi".

Avstraliya va Yangi Zelandiya armiyasi korpusi birinchi marta Turkiya qirgʻoqlariga qoʻnganida, ular dushmanning juda ustun kuchlariga qarshi qoʻllaridan kelganini qilib, Kichik Osiyoga chekinish uchun kurashgan Usmonli qoʻshinlarining yangi pozitsiyalarni oʻrnatish uchun tepaliklar tizmalaridagi faqat kichik boʻlinmalariga duch kelishdi. Usmonli qoʻmondonligi ixtiyoridagi hududda boʻlgan asosiy kuchlar zaxirada edi: ular Britaniya imperiyasi qoʻshinlarining yarim orolga qoʻnishining aniq yoʻnalishini aniqlashni kutishgandi.

Mahalliy vaqt bilan soat 06:30 ga kelib, Usmonli armiyasining 19-diviziyasi qoʻmondoni polkovnik Mustafo Kamol dushman kuchlari Ari Burni hududidagi balandlikka yetib borganligi haqida maʼlumotga ega boʻlgan. Oʻsha paytda Otaturkning qoʻshinlari Bigala hududida edi – asosiy operatsiyalar sahnasi orqasida sharqda joylashgan kichik qishloqda edilar. Shundan soʻng, u butun boʻlinmaga qirgʻoqqa koʻchib oʻtishga tayyorgarlik koʻrishni buyurdi. Uning oʻzi 57-piyoda polkining boshida Britaniya qoʻshinlari oʻrnashish joyiga bordi.

Taxminan 9:30 larda Mustafo Kamol Chunuk-Bairda bir guruh ofitserlar bilan edi va ingliz harbiy kemalari imperator qoʻshinlarini Anzak koʻrfazi hududida Turkiya qirgʻoqlariga qanday olib oʻtilganini bevosita kuzatardi.

### Birinchi jahon urushining soʻngidagi ishtiroki
1916-yilda 57-piyoda polki Sharqiy frontda Avstriya-Vengriya qoʻshinlari bilan birgalikda Brusilovning muvaffaqiyatidan keyin rus qoʻshinlari bilan jang qildi. Keyin u Sinay-Falastin kampaniyasida ishtirok etdi va 1918-yil sentyabr oyida ogʻir yoʻqotishlar tufayli tarqatib yuborildi  .

## Mukofotlar
1915-yil 30-noyabrda Sulton Mehmed V Reshad polkni Imtiyoz medali bilan taqdirladi („Boshqalardan ajralib turganligi uchun“, ) va Harbiy medalni taqdim etdi.

## Bayroq
Urushdan soʻng, Turkiyada „shahar afsonasi“ paydo boʻldi va u 57-polk bayrogʻi avstraliyaliklar tomonidan daraxt shoxiga osilgan holda – oxirgi polk aʼzosining oʻlik jasadi ustida topilganida polk butunlay qoʻlga olinganligidan xabar berardi. Shuningdek, bayroq Melburn muzeyi, Avstraliya muzeyi va Melburndagi Xotira ziyoratgohida ommaviy namoyishga qoʻyilgan. Har yili turk hamjamiyatidan bayroq haqida koʻplab savollar bilan murojaatlar boʻladi, biroq qiziquvchilarga ham, tadqiqotchilarga askarlarning qoʻllarida hech qachon polk bayrogʻi boʻlmaganligini maʼlum qilishadi.

## Manbalar


## Adabiyot

* 
* 
* 
* *Ismoil Bilgin,* 57-polk. Falastin. 2022, translation from turkish to uzbek.