open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oqdaryo (maʼnolari)

**Oqdaryo**:

* Oqdaryo — Zarafshon daryosining ikki yirik tarmogʻidan biri.
* Oqdaryo (atama) — qarang Oqsuv (termin).
Oqiziqlar

**Oqiziqlar** — daryo oqimlari bilan birga suv omborlari, kul va dengizlarga oqib keladigan mineral va organik zarrachalar. O. daryo uzani, jarlik va soylarning oqar suvlar, daryo havzalaridagi jinslarning yomgʻir va erigan qor suvlarida yuvilishidan hosil boʻladi. Tabiiy sharoitlarda O.ning katta-kichikligi togʻ daryolarida bir necha oʻnlab sm gacha borishi mumkin (shagʻal va harsanglar). Suvdagi O. miq-dori uning loyqalik darajasini belgilaydi, kg/m3, g/m3, mg/l va %da ulcha-nadi. Oʻrta Osiyoning tekisliklaridan oqadigan daryolarida loyqalik darajasi yuqori (Amudaryoda 4,6, Sirdaryoda 2&nbsp;kg/m3 gacha). Suvdagi harakatiga qarab O. muallaq (suv ichida suzib yuruvchi) va suv osti (suv ostida oʻzan boʻylab sirgʻalib siljiydigan) turlarga bo'linadi. Suvning oqim tezligiga qarab suv osti O. muallaq holatga oʻtishi va aksincha bo'lishi mumkin. Ayniqsa, toshqin va tulin suv vaqtida O. juda jadal hosil bo'ladi. Maʼlum vaqt ichida (oy, yil) oqimning joʻshqin kesimi orqali oʻtuvchi O. miqdori daryoning qattiq oqimi (t/oy, t/yil) deyiladi. Oʻrta Osiyo daryolarining qattiq oqimi juda katta miqdorni tashkil etadi. Mas, Amudaryo yiliga 300 mln. t gacha O. keltiradi. O.ni va qattiq oqimni o'rganish gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish va ishlatishda katta ahamiyatga ega. O. chukishi natijasida suv olish inshootlarining xizmat muddati qisqaradi, kanallarning suv oʻtkazish imkoniyati va suv omborlarining sigʻimi kamayadi.

## Manbalar
Komil Oqilov

**Komil Oqilovich Oqilov** (1928.5.2, Samarqand tumani) – tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1987), professor (1988). Samarqanddagi Oʻzbekiston universitetining tarix fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1953—57). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida katta ilmiy xodim (1957—64), boʻlim mudiri (1964—96), guruh rahbari (1996—98), yetakchi ilmiy xodim (1998—2000), katta ilmiy xodim (2000-yildan). Oqilovning ilmiy faoliyati Oʻzbekistonning madaniy jarayonlariga bagʻishlangan. 9, 10-sinflar uchun „Oʻzbekiston tarixi“ dareliklari va „Oʻzbekistonning yangi Tarixi. 2-kitob. Oʻzbekiston sovet mustamlakachilari davrida“ kitobining mualliflaridan biri. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967).

## Manbalar
Oqilona ehtiyoj

**Oqilona ehtiyoj** - resurslar kamyobligi sharoitida ehtiyojlarni qondirish usullaridan biri. Oqilona ehtiyojda eng kam resurslar bilan koʻproq ehtiyej qondiriladi (optimal daraja). Kishilarning ehtiyoji miqdoran muttasil oʻsib boradi. Shu sababli iqtisodiyot ham shunga mos rivojlanishi kerak. Aks holda ehtiyojlar qondirilmay qoladi.

Tabiiy boyliklarni, resurslarni koʻproq ishlatish hisobidan ehtiyojlarni qondirish vaqtinchalikdir, chunki tabiiy boyliklar, resurslar tugab bor-ganidan kishilar uni kamroq sarflash yoʻlini qidiradi. Resurslarni tejovchi texnologiya yaratilib, keng qoʻllanadi. Kamyob resurslar bilan ehtiyojlarni taʼminlash uchun quyidagilarni amalga oshirish zarur: ehtiyojlar koʻp boʻlga-nidan ularning hammasini birdaniga qondirish mumkin emas, shu boisdan ularning eng muhimi ajratibolinadi va ishlab chiqarish ularni qondirishga qaratiladi (mas, hozirgi bosqichda Oʻzbekiston uchun qishloq xoʻjaligi, neft mahsulotlari, ayniqsa, donga boʻlgan ehtiyoj eng zarur hisoblanadi va resurslar eng av-val shularni qondirishga yoʻnaltirilgan); resurslar kamyob boʻlganidan i.ch-.ning eng zarur sohalariga ustuvor ahamiyat beriladi. Muqobil zarur mahsulotlardan eng maqbuli tanlab olinadi. Bir mahsulot uchun resurs koʻproq ketsa, tabiiy ravishda boshqasiga kamroq ketadi. Shuning uchun resurslar sarfining tejamli usuli tanlanadi, shunda shu resurs birligi hisobiga koʻproq mahsulot olinadi, ehtiyojni toʻlaroq qondirish mumkin boʻladi.

Dilerom Tojiboyeva.

## Manbalar
Oqin

**Oqin** (, ) – qozoq va qirgʻizlarning badihagoʻy shoiri, kuychisi.

Oqin anʼanaviy matnni aynan takrorlamay, ijodiy oʻzgartishlar ham kiritadi. Oqinlar ijodkor sifatida jirov va jirchilardan farq qilib, doʻmbira joʻrligida poetik folklorning barcha janrlari (doston, toʻlgʻov, terma, qoʻshiq) namunalarini ijro etadilar, oilaviy ma-rosimlarda ishtirok etadilar, ijtimoiy hayotning turli masalalariga doir asarlar yaratadilar. Jambul Jabayev, Toʻgʻaloq Moʻlda, Moylixoʻja, Toʻxtagʻul Sotilgʻanov kabi Oqinlar xalq orasida mashhur. Oʻzbeklarda ayrim joylarda (Toshkent va Sirdaryo atroflarida) Oqin atamasi dostonchi maʼnosida, baʼzan soʻzamol, chechan kishilarga nisbatan qoʻllanadi. Qoraqalpogʻistonda ham baxshi, oqin va jirovlar bor.

## Qozogʻiston oqinlari
Mashhur qozoq oqinlari: Janak Kambaruli (1760—1857), Maxambet Utemisov (1804—1846), Suyunbay Aronuli (1815—1898), Sherniyaz Jarilgasov (1817—1881), Birjan-sal Kojagulov (1835—1929), Akan Sere Koramsauli (1843—1913), Jambul Jabayev (1846—1945), Gaziz Fayzolla (1930-yilda vafot etgan), Kenen Azerbaev (1884—1976), Aktan Kereyuli.

Oqin koʻpincha jamiyatdagi har qanday hodisaga yoki milliy bayramlardagi vaziyatga va hokazolarga munosabat bildirgan holda toʻliq improvizatsiya qiladi. Bayramlarda koʻpincha oqinlar bellashuvi oʻtkaziladi. Koʻrik-tanlov davomida oqinlar navbatma-navbat xalqni mazax qilib, sheʼriy shaklda bir-birini mazax qilishga harakat qiladilar yoki oʻzboshimchalik bilan mavzu tanlashadi. Baʼzida hokimiyat yoki siyosatda boʻlganlar haqida gap ketganda, rasmiylar aytilishini senzura qilishga urinadi.

Koʻchmanchi turmush tarzi, oqinlar sanʼatining oʻtkinchiligi oʻtmishda asarlarni qogʻozga yozib, saqlab qolishga imkon bermagan. Oqinlarning aksariyat asarlari yoʻqolib qolgan.

## Qirgʻiziston oqinlari
Mashhur qirgʻiz oqinlari: Jaysan Toktogul-yrchi (XIII – XIV asrlar), Togoloq Moldo (1860—1942), Toktogul Satilganov (1864—1933), Kuyruchu (Kudaybergen Omurzak uulu) – (1866—1941), Kalyk (1883—1953)), Barpi Aliqulov (1884—1949), Osmonqul Bolebalayev (1888—1967), Estebes Tursunaliev (1931—2005), Ismoil Boʻronchiev (1910—1978), Moldobasan Musulmonqulov (1883—1961).

## Boshqirdiston oqinlari
Boshqirdlar orasidagi oqinlar anʼanaviy ravishda sesaeng deb ataladi ( ; ). Boshqird sesaengi uch simli dumbira sadolari ostida sheʼr oʻqidi . Eng qadimiy boshqird sesaenglarining nomlari: Katai Gali sesaeng, Turumtai sesaeng, Suyunduk sesaeng, Kildish sesaeng, Emmet sesaeng, Karakai sesaeng, Yahya sesaeng. Keyingi asrlarning sesaenglari: Kubagush sesaeng, Erense sesaeng, Karas sesaeng, Baik Aidar, Mahmut sesaeng, Buranbay sesaeng, Ishmuxamet sesaeng.

## Yana qarang

* Baxshi
* Oshiq

## Manbalar
Oqindi suvlar

**Oqindi suvlar** - xonadonlar (xoʻjalik va hojatxonalar), jamoat binolari va korxonalardan ajraladigan chiqindi suvlar hamda yogʻin suvlari. Aholi yashaydigan joylar va sanoat korxonalaridan kanalizatsiya tizimi orqali oqizib ketiladi. Yogʻin suvlarining koʻp qismi tabiiy ravishda yerga singib ketadi. Korxonalarning Oqindi suvlari tozalash inshootlari orqali tozalanib, keyin kanalizatsiyaga oqizilishi lozim.

## Manbalar
Oqkarrak

**Oqkarrak** () — murakkabguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik begona oʻt. Oʻzbekistonda O.ning oddiy O. (), olga O.gi () turlari uchraydi. Poyasi sershox, tik usadi, boʻyi 80—120 sm. Ildizi yoʻgʻon, oʻqildiz. Ildiz boʻgʻzidagi barglari choʻziq-tuxumsimon, asosiy barglari namatsimon, chetlari tikanli, arratishli, navbatma-navbat joylashgan. Gullari toʻq qizil, savatchalari shoxchalarining uchida 1—3 tadan, bandsiz toʻpgul hosil qiladi. Mevasi — kulrang yoki jigarrang urugʻcha. Iyun — sentabrda gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 20—25° haroratda unib chiqadi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Asosan lalmi sugʻoriladigan ekinlar orasida, tashlandiq yerlar, yoʻl yoqalari, ariqkanal boʻylari, bogʻ va tokzorlarda uchraydi.

Kurash choralari: yerni chuqur haydash, gʻallazorlarni 2,4=D preparatlari bilan dorilash.

## Manbalar
Oqkoʻl (maʼnolari)

**Oqkoʻl**:

* Oqkoʻl - {{Bilgiquti aholi punkti 
| ozbekcha nomi = Oqkoʻl  [qoz.
* [Oqkoʻl (koʻl) — Xorazm viloyati Yangiariq tumanidagi bir guruh koʻllar nomi (Oqkoʻl, Gazkoʻl, Shoʻrkoʻl, Otakoʻl, Bogʻotlikoʻl, mayd.
* Oqkoʻl (qovun navi) — kechpishar qovun navi.
Oqkoʻl (koʻl)

**Oqkoʻl** — Xorazm viloyati Yangiariq tumanidagi bir guruh koʻllar nomi (Oqkoʻl, Gazkoʻl, Shoʻrkoʻl, Otakoʻl, Bogʻotlikoʻl, maydoni 4 ming ga, oʻrtacha chuq. 1m, suvi shoʻrroq. Koʻllarning tubi gil va qumtoshlardan iborat, soxillari asosan, yassi. Koʻllar kollektorlar orqali birlashtirilgan, shu sababli hammasining suv yuzasi bir meʼyorda turadi. Tashlandiq va sizot suvlar hisobiga toʻyinadi. Yuzasining 30—80% qamish va qoʻgʻa bilan qoplangan. Choʻrton, sazan kabi baliklar bor. Ondatra boqiladi. Koʻllar sayozlashib bormoqda.

## Manbalar
Oqim

**Oqim** — 1) suv va havo massasining muayyan yoʻnalishda harakatlanishi, koʻchishi. Yer yuzasining nishabi, bosim, bir tomonga qarab esuvchi shamollar, suv temperaturasi hamda shoʻrligidagi tafovut va boshqa omillar O.ga sabab boʻlishi mumkin. Dengiz, daryo, boʻgʻoz, yer osti suvi va boshqa O.lar boʻladi (qarang Dengiz oqimlari); 2) Nurlanish oqimi yoki nurlanish quvvati — berilgan sirtdan vaqt birligi ichida oʻtayotgan toʻliq energiya miqdori; magnit oqimi, magnit induksiya oqimi — biror sirtdan oʻtayotgan magnit induksiya vektori oqimi.

## Manbalar
Oqkoʻl (qovun navi)

**Oqkoʻl** — kechpishar qovun navi. Haqli choʻziq ellipsimon, uz. 35—40 sm, vazni 3–6&nbsp;kg. Dum tomoni sal burishgan, uch tomoni tekis. Butun usti oʻrtacha, uch tomoni siyrak toʻr bilan qoplangan. Poʻsti qattiq, eti och yashil, qalinligi 6—8 sm. Uzilgan paytda qattiq, asralganda yetilib, gʻoyat shirin boʻlib qoladi. Urugʻlari yirik, sariq, qovun etidan qiyin ajraladi. Urugʻdan unib chiqqach, hosili 95—105 kunda pishadi. Gektaridan 220—250 s hosil olinadi. Aprelgacha yaxshi saqlanadi. Asosan, Fargʻona viloyatida yetishtiriladi.

## Manbalar
Oqmangʻit

**Oqmanğit** — Qoraqalpoğiston Respublikasi Nukus tumanidagi şaharça (1980-yildan), tuman markazi. Tumanniñ şimoliy qismida joylaşgan. Yaqin temir yöl stansiyasi — Nukus (18&nbsp;km). Aholisi 8,1 miñ kişi (2000). Oqmanğitda umumiy talim maktablari, klub, kutubxonalar, kasalxona va boşqa davolaş muassasalari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatish şahobçalari faoliyat körsatadi. Oqmanğit — Nukus yönalişida avtobus qatnaydi.

## Manbalar
Oqlovchi gillar

**Oqlovchi gillar** — moddalarni yutish (sorbsion) va tozalash xususiyatiga ega boʻlgan togʻ jinslari, foydali qazilmalar. O.g., asosan, montmorillonit tarkibli bentonit gillari yoki vulkanogen - choʻkindi kremniyli togʻ jinslari (diatomit, trepel, opoka) dan iborat vulkanogen jinslar-nig gidrokimyoviy yoʻl bilan oʻzgarishidan hosil boʻladi. Aktivlantirilgan, yaʼni kislotalar qoʻshilgan O.g. (mas, krimsil, oskanit)ning yutish va oklash xususiyati eng yaxshi tabiiy O.g.nikidan 3—3,5-marta yuqori boʻladi. O.g. neft mahsulotlari, moy va hayvon yogʻlari, sirka, vinolar, vitamin, antibiotiklarni tozalash, suvni yum-shatish, gazlamalarni oqartirishda, shuningdek, upa-elik sanoatida ishlatiladi. Mineral tarkibi boʻyicha O.g. bir necha turga boʻlinadi: beydellit, bentonit, attapulgit, paligorskit va topilgan joyi nomi bilan ataladi: floridin (AQSH), monotmorillonit (Fransiya), gumbrin va askanit (Gu-ruziya), gilobi (Ozarbayjon), (Qrim), navbaxit (Oʻzbekiston) va boshqa 

## Manbalar
Oqma

**Oqma** — organ va toʻqimalardagi patologik jarayonlar oqibatida paydo boʻlib, uzoq vaqt bitmaydigan teshik yaralar, yoʻllar; tananing ichkarisidagi toʻqimalardan yoki ichki aʼzodan teriga (tashqi O.) yoki toʻqimalardan ichak, qin singari kovak aʼzoga (ichki O.), yo boʻlmasa bir aʼzodan boshqa aʼzoga, mas, qiziloʻngachdan bronxga, qovukdan ichakka (aʼzolararo O.) ochilgan boʻladi. O. tugʻma boʻlishi ham mumkin (mas, kindik yarasi). Koʻpincha yiring boylash va uning yorib chikishi bilan davom etadigan yalligʻlanish jarayonlari, mas, osteomiyelit, shu jumladan, sil osteomiyeliti ham O. deb ataladi. Uzoq davom etadigan yalligʻlanishlar O.ning bitishiga toʻsqinlik.qiladi; O.ning bittasi bitib tuzalsa, ikkinchisi ochiladi.

Bemor, asosan, operatsiya qilinadi. Biror sababga koʻra operatsiya qilish mumkin boʻlmasa, uyda parvarish qilinadi, bunda O.ga qoʻyiladigan bogʻlovni almashtirib turish, vrach buyurganlarini bajarish lozim. 

## Manbalar
Oqmas koʻl

**Oqmas koʻl** — bir yoki bir necha soydaryo quyilsa ham suvi oqib chiqmaydigan koʻl. Bundam koʻl suvi, asosan, bugʻlanishga sarf boʻladi. Mas, Qirgʻizistondagi Issiqkoʻlga Tup, Jirgʻalan kabi koʻplab daryo va soylar quyiladi. Qozogʻistondagi Balxash kuliga Ili, Qoratol, Oqsuv, Lepsi va boshqa suvlar quyiladi, lekin, ulardan bironta ham soy oqib chiqmaydi. Kaspiy, Orol dengizlari ham aslida Oqmas koʻllardir. Asosan, qurgʻoqchil oʻlkalarda Oqmas koʻllarni suvi, odatda, shoʻr yoki shoʻrtob boʻladi.

## Yana q.

* Oqar koʻl
* Berk oʻlka

## Manbalar
Oqoltin tumani

**Oqoltin tumani** — Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1971-yil 29-avgustda tashkil etilgan. Shim.dan Qozog`iston Respublikasi, shim.-gʻarbdan Jizzax viloyatining Mirzachoʻl, jan.-gʻarbdan Doʻstlik tumanlari, jan.dan viloyatning Sharof Rashidov, shim.-sharq, jan.-sharkdan Mirzaobod va Mehnatobod tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,57 ming km². Aholisi 51,3 ming kishi (2003).

Oqoltin tumanida 13 ta mahall fuqarolar yigʻini (Ahillik, Boʻston, Koʻrkam diyor, Andijon, Yangi hayot, Obod, Toshkent, Yangi davr, A.Navoiy, Sahovat, Shodlik,) bor (2003). Markazi — Sardoba shaharchasi.

## Tabiati
Relyefi, asosan, tekislik boʻlib, Mirzachoʻl dashtidan iborat. Tuproqlari turli xil boʻz tuproq. Baʼzi xoʻjaliklarda yer osti suvlari yuza, bu yerlarda shoʻrxok tuproqlar tarqalgan. Shoʻrlanishga qarshi ochiq va yopiq kollektorlar qurilgan. Yerlar Janubiy Mirzachoʻl kanali va Markaziy tarmoq kanalidan sugʻoriladi. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq. Kuchli sovuq shamollar esadi. Yanvarda temperatura —15°, —20°gacha pasayadi. Yozi issiq, iyulda oʻrtacha temperatura 30°. Ahyon-ahyonda garmsel esadi. Garmselga qarshi daraxtzorlar barpo qilinmoqda. Bahor seryogʻin. Mart, aprelda yillik yogʻinning 70% yogʻadi. Yovvoyi oʻsimliklardan, yantoq, shuvoq, yulgʻun, oqbosh, tuyaqorin va boshqa oʻsadi.

Yovvoyi hayvonlardan boʻri, chiyaboʻri, ondatra, quyon, tulki, yumronqoziq, toshbaqa, turli xil ilonlar, kaltakesaklar; qushlardan choʻl burguti, kalxat, boyoʻgʻli, gurrak, popishak, soʻfitoʻrgʻay, bulbul, zogʻcha, togʻ maynasi va boshqa bor.

## Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qozoq, tojik, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholising oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 90 kishi (2003).

Xoʻjaligi. Paxtachilik tuman xoʻjaligining asosiy tarmogʻidir. Tumanda jami yer maydoni 36,9 ming ga dan ziyod. Shundan 19,9 ming ga yerga paxta, 14,1 ming ga yerga donli ekinlar, shuningdek, sabzavot va poliz ekinlari, beda ekiladi, mevazor, tokzor va tutzorlar bor. Krramol boqiladi, pilla yetishtiriladi. Tumanda paxta tozalash korxonasi, 22 umumiy taʼlim maktabi, 3 kollej, kutubxonalar, klublar, markaziy kasalxona, poliklinika va boshqa tibbiy muassasalar mavjud.

## Manbalar
Oqostona bobo maqbarasi

**Oqostona bobo maqbarasi** — Surxondaryo viloyati Uzun tumanida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (10-asr oxiri — 11-asr boshlari). Rivoyat qilinishicha bu yerda Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri boʻlmish Abu Xurayra dafn etilgan.
## Tuzilishi
Maqbara chorsi xonali (tashqi oʻlchami 9 x 8,7 metr, ichki oʻlchami 5,65 x 5,80 metr), tarzlariga gʻishtlar mavj shaklida terilgan. Shimoli-sharqiy tarzidagi ravoq orqali kiriladi. Uning 2 yoniga ishlangan guldastadan faqat janubiy qismidagisi saqlab qolingan. Poygumbazi gʻoʻlasimon, yuqorisi qubba bilan yakunlangan. Gumbaz osti bagʻallari 8 qirrali, chuqur ravoqlar ishlangan. Imorat kvadrat shakldagi pishiq gʻishtlardan (hajmi 23-24 x 3.5 sm, 26 x 4.5 sm, 22.5 x 4 sm) va 10 x 10 x 66 sm qalinlikdagi loy qorishmasidan bunyod etilgan .

15-asrda janubi-sharqiy tomondagi devori qayta qurilgan. 19-asr oxirida usta Xudoyberdi yarim shikastlangan gumbazni qayta tiklagan, binoning sharqiy tomonidan qoʻshimcha kirish xonasini barpo etilgan.

### Belgilar
Maqbara fasadida 3-3.5 metr balandlikdagi arkli kirish qismida oʻng va chap burchakda yetti burchakli yulduz tasviriga oʻxshash diametri yarim metrlik ikkita rozet belgisi mavjud. Yetti burchakli yulduz shakli Markaziy Osiyo bezak sanʼatiga xos boʻlmagan kompozitsiya hisoblanadi. Kirish qismidagi arkaning chap tomonidagi belgi markazida oʻsimlik tasviri, oʻng tomonidagisida esa quyosh tasviri tushurilgan.

Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar bir-biri bilan uygʻun tarzda qilingan. Belgilar oʻzaro semantik tarzda bogʻlangan. Kirish qismning oʻng va chap tomonidagi belgilarni al-Xorazmiy, Ahmad al-Fargʻoniy, Forobiy, Beruniy, Abu Ali ibn Sino asarlarida yozilgan Movaraunnahrning IX-XI asrlardagi belgilarning simentikasi asosida tahlil qilish kerak.

## Joylashuvi
Oqostona bobo maqbarasi Surxondaryo viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Telpak-Chinor nomli qishloq yaqinida bunyod etilgan.

## Arxeologik qazishmalar
Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar Pugachenkova G.A.,Hakimov Z.A., Borodina I.F. tomonidan o'rganilgan.

2001—2002-yillar davomida amalga oshirilgan arxeologik qazishmalarga koʻra Oqostona bobo maqbarasining old devor yaqinida yettita qabr aniqlangan.

## Taʼmirlanishi
Oqostona bobo maqbarasiga 2005-yilda ramziy qabr toshi oʻrnatilgan. Mazkur qabr toshi sandiq shaklida yasalgan boʻlib, kattaligi 215 x 55 x 45 x sm ni tashkil etadi. Qabrtosh ustiga Qur’on oyatlari va duolar yozilgan. Ammo Oqostona bobo haqida hech qanday lavha mavjud emas

## Adabiyotlar
* Arshavskaya 3. A., Rtveladze E. V., Haqimov 3. A., Srednevekovie pamyatniki Surxandari, T., 1982.
* 

## Manbalar
Oqota

**Oqota** - Toshkentning shimoli-sharqiy chekkasida joylashgan shahar harobasi (milodiy 5— 6—11-asrlar; qisman 15-asr). XX asrning20-yillarida qayd etilgan boʻlsada, birinchi arxeologik tadqiqot ishlari 1940-yil oʻtkazilgan (M. E. Voronets). O.ning umumiy maydoni 600 x 300 m, arkining balandligi 5–6 m. 1960-yil O.dan temuriylar davriga oid xazina topilib, 1040 ta mis tanga Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyiga topshirilgan. O.ning negizini ilk oʻrta asrlarda qurilgan ark tashkil qiladi. U 10— 11-asrlarga kelib qabristonga aylangan. Oqotadagi hayot 15-asrda bir oz jonlangan.

## Manbalar
Oqpadar

**Oqpadar**, oq qilish – ota-ona tomonidan oʻz bolasini farzandlikdan maʼnaviy mahrum etish. Oʻgʻil yoki qiz juda qattiq gunoh (vatanga xoinlik, qotillik, buzuklik va boshqalar), nojoʻya xattiharakat bilan ota-onaga no-mus keltiradigan ish qilsa, ota-ona bunday farzanddan voz kechgan va oʻz qarorini koʻpchilik oldida ochiqdan-ochiq eʼlon qilgan. Oq qilingan farzandlar „oqpadar“ deb atalgan (aksariyat, farzandlarini otalar „padarlar“ oq qilganlari uchun shunday atalgan). Ular merosdan maxrum etilgan va uydan badargʻa qilingan, ularga qiz bermaganlar, jamoatga aralashtirmaganlar. O.lar koʻpincha el-yurtdan chiqib, musofirlikda yashashga majbur edi. Oqpadar ota-ona tomonidan farzandlariga beriladigan eng oliy axloqiy jazo hisoblanadi.

## Manbalar
Oqsaroy

**Oqsaroy** — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr). Temuriylarning soʻnggi daxmasi. O. qoʻshimcha daxma sifatida Abu Said (1449—69) va Sulton Ahmad Mirzo (1469—94) hukmronligi davrida qurilgan. Maqbara pishiq gʻishtdan ganch qorishmasida terilgan. Oqsaroy chortoq tarx/sh katta xona va qaramaqarshi joylashtirilgan xonalardan iborat. Bosh tarzi janubiga qaragan. Oʻrtadagi miyonsaroy tagida sardoba joylashgan. Oqsaroy qurilishida oʻsha davr meʼmorligiga xos murakkab usullar qoʻllangan: katta xona gumbazi 4 katta ravoq va oʻzaro kesishgan ravoqchalar hamda toqilar yordamida yopilgan. Bu qurilmalar sharafa va ganch bezaklari bilan pardozlangan. Bezaklarning koʻp qismi kundal uslubida bajarilgan. Nafis ishlangan oq, koʻk ranglar oltin xal bilan oʻzaro uygʻunlashib ajoyib koʻrinish kasb etgan. Naqsh shakllari oʻzaro takrorlan-magan. Bir ravokdagi naqshda bir-biriga oʻxshamaydigan 67 xil bezakgul boʻlgan. Binoning tashqi meʼmorligi nihoyasiga yetkazilmagan. Katta xona tashqi gumbazi, 8 qirrali poygumbazi tugallanmagan. Oqsaroy temuriylar davri meʼmorligining noyob namunasi hisoblanadi.

## Tarixi
Oqsaroy maqbarasining aniq qurilgan sanasi va maqsadi haqida tarixiy manbalar yoʻq. Sovet arxeologi va sharqshunosi tarixchisi M.E.Masson maqbaraning qurilishi Movarounnahr hukmdori Abdulatifning oʻldirilishi bilan bogʻliq boʻlib, otasi Mirzo Ulug'bek qabri u yerdaligi sababli u  Go'riamir maqbarasiga dafn etilishi mumkin bo'lmagan deb taxmin qilinadi.  Shu bilan birga, maqbaraning me’moriy xususiyatlari va ichki bezaklari  Ishratxona maqbarasiga o'xshab ketadi, bu esa uni XV asrning 70-yillarida qurilgan deb nisbat berish imkonini beradi.  Maqbara Sulton Abu Said oilasining erkak avlodlari uchun oilaviy qabr vazifasini o‘tashi mumkin degan fikr ham mavjud. 

XX asrga kelib, yodgorlik jiddiy shikastlangan holatga kelgan.  1924—1925-yillarda inshootda rekonstruksiya ishlari olib borildi, bu maqbarani buzilib ketishidan saqlab qolgan.  XXI asr boshlariga qadar u vayrona holatda boʻlgan.  2007-yilda Oqsaroy maqbarasi shaxsiy mablagʻlar hisobidan qayta tiklandi va hozirda sayyohlar uchun ochiq.
## Me'morchiligi
Oqsaroy maqbarasi bir gumbazli, toʻrtburchak shakldagi bino boʻlib,  asosiy zal va uchta kirish xonasini oʻz ichiga oladi. Asosiy zalning yuqori qismi silindrsimon baraban ustidagi gumbaz bilan qoplangan boʻlib, uning asosini kesishuvchi ravoqlar va qalqonsimon yelkanlar tashkil qiladi. Tor zinapoyaga o'xshash yo'l marmar bilan qoplangan sakkizburchak xilxonaga olib boradi. Binoda har qanday tashqi bezak yo'q, ammo ichki bezaklari bilan tashqi ko'rinishidan keskin farq qiladi. Ichki qismda, devorlarning tagida  mozaikali panel mavjud. Devorlar zargarlik buyumlaridan koʻp foydalanilgan holda ishlangan bezakli rasmlar bilan qoplangan.

## Manbalar
Oqsaroy (maʼnolari)

**Oqsaroy**:

* Oqsaroy — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr
* Oqsaroy (Shahrisabz) — Shahrisabzdagi meʼmoriy yodgorlik (1380—1404).
* Oqsaroy (Toshkent) — Toshkentdagi zamonaviy meʼmoriy inshoot, sobiq Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorgohi.
Oqmiya

**Oqmiya** (Vexibia alopecuroides (L.) jakov) — dukkakdoshlar oilasiga mansub ildiz bachkili, koʻp yillik karantin begona oʻt. Poyasi tik usadi, sershox, boʻyi 40—80 sm. Barglari choʻzinchoq, chetlari yaxlit, kumush-ipaksimon. Gullari sargʻish shoda toʻpgulga yigʻilgan. Urugʻi va ildizpoyalaridan koʻpayadi. Bir tupi 600—800 urugʻ beradi. Urugʻlari zaharli. 15—20° haroratda unib chikali. Ildiz boʻgʻzidan ildizpoyalar oʻsib chiqib, 50—60 sm dan koʻproq chuqurga kirib boradi. Ildizpoyadan koʻplab kurtaklar hosil boʻladi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Beda, gʻoʻza, gʻalla ekinlari orasida uchraydi. Sugʻorish shoxobchalari boʻylari, dala, yoʻl yoqalari, bogʻ, tokzorlar, qoʻriq yerlarda oʻsadi.

Kurash choralari: urugʻlikni tozalash; yerni 30—35 sm chuqurlikda xdydash; chopiqtalab ekinlarni moti-galash; gʻalla ekinlariga 2,4 — D gerbitsidi purkash tavsiya etiladi.

## Manbalar
Oqsil kasalligi

**[[Proteinlar|Oqsil]] kasalligi** yoki **protainopatiyalar**, yashur — asosan, juft tuyoqli hayvonlarda shiddatli oʻtadigan yuqumli kasallik. Hayvonlarning ogʻiz-burun, tuyoq va yelin terisi epiteliylarida pufakchalar hosil boʻladi. Odamlarga ham yuqishi mumkin. Kasallangan hayvonlar suti kamayadi, ozib ketadi, bola tashlaydi: 50—70% oʻladi. Oqsil kasalligi Osiyo va Afrika mamlakatlarida koʻp uchraydi.

## Qoʻzgʻatuvchisi
Filtrlanuvchi virus; u 1897-yil Leffler va Frosh tomonidan aniqlangan. Hozirgi vaqtda immunologik xossalariga koʻra, 7 xili va koʻpgina variantlari aniqdangan. O. xili — 13, S xili — 5, SAT-1—7, CAT-2 xili — 3, SAT-3 xili —4 va Osiyo -1 xili esa 2 variantda mavjud. Viruslar tashqi muhit taʼsiriga chidamli, ajralib tushgan teri epiteliylarida 67 kun, axlat va siydikda 39 kun, muzlagan goʻshtda 680 kun, koʻlmak suvda 103 kun oʻz xususiyatini saqlaydi. Sovuq uncha taʼsir qilmaydi, yuqori haroratda tez oʻladi, oʻyuvchi ishqor va formaldegid kuchli taʼsir etadi.

## Rivojlanishi
Kasallik hayvondan ogʻiz, jarohatlangan teri va shilliq pardalar orqali yuqadi hamda 2—3 oylik buzoqlar, qoʻzilar va choʻchqa bolalarida, koʻpincha, ogʻir, epizootik yoki panzootik koʻrinishda oʻtadi.

Virus organizmga tushib, teri epiteliysida rivojlanadi va shu joyni yalligʻlantiradi, keyinchalik qonga oʻtib, septitsemiya avj oladi. Kasallikning tipik va xavfli (atipik) koʻri-nishlari bor. Tipik koʻrinishda soʻlak ajralishi kuchayadi, kavsh qaytarish susayadi va tana harorati 40,5—41,5°gacha koʻtariladi. Kasallikning 2—3 kuni ogʻiz boʻshligʻining shilimshiq pardalarida, tuyoq oraligʻi va yelin terisi epiteliysida pufakchalar vujudga keladi. Keyinchalik ular yorilib, eroziyalar paydo boʻladi, hayvon oqsaydi, tuyogʻi tushishi mumkin. Mastitlar, endometritlar rivojlanadi. Yosh buzoqlarda oʻtkir gastroenterit paydo boʻlib, koʻpincha, oʻlim bilan tugaydi. Xavfli koʻrinish, koʻpincha, tipik koʻrinishning davomi boʻlib, tuzala boshlashning 7—10-kunida birdaniga hayvon holati ogʻirlashadi, yurak falaji natijasida 20—50% hayvon oʻladi.

## Kurashish choralari

Ogʻiz jarohatlari kaliy permanganat, furatsillin eritmalari bilan chayib turiladi. Tuyoq jarohatlari formalin eritmasi, yod nastoykasi yoki kaliy perman-ganat-streptotsid aralashmasi, yelin jarohatlari esa antiseptik mazlar bilan davolanadi.

## Oldini olish
Karantin eʼlon qilinadi, faol va passiv immunizatsiya tashkil etiladi, kasal hayvonlar sogʻlomlaridan ajratib davolanadi. Molxonalar har kuni dezinfeksiya qilinadi. Dezinfeksiya uchun 1% formaldegid eritmasi tavsiya etiladi. Goʻng biotermik yoʻl bilan zararsizlantiriladi. Shunday xayvonlarning goʻsht va sut mahsulotlarini qaynatib isteʼmol qilish mumkin. Odamlar Oqsil kasalligi bilan juda kam kasallanadi. Ularga Oqsil kasalligi kasal hayvonlar orqali, xom sut isteʼmol qilganda yuqishi mumkin.

## Manbalar
Oqsil minimumi

**Oqsil minimumi** - organizmda azot muvozanati saqlanishi uchun ovqatda boʻlishi zarur oqsilning eng kam miqdori. Ovqatdagi oqsil Oqsil minimumidan kamayib ketganda organizmning oʻz oqsillari parchalanadi. Oqsil minimumi organizmning individual xususiyatlariga, yoshiga, semizligiga, shuningdek, ovqatdagi uglevodlar, yogʻlar, vitaminlar va boshqa sifatiga hamda miqsoriga bogʻliq. Ov-qat ratsionlari tuzish uchun oqsil optimumi (organizm ehtiyojlarini toʻla taʼminlash uchun zarur oqsil miq-dori) asos qilib olinadi. Katta yoshli odamga bir sutkada oʻrta hisob bilan 80— 100 g (ogʻir jismoniy ishda 150 g) oqsil kerak (yana qarang Otssil, Moddalar almashinuvi).

## Manbalar
Oqoltin

**Oqoltin** — Andijon viloyati Ulugʻnor tumanidagi shaharcha. Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (35&nbsp;km). Viloyat markazi (Andijon)gacha 65&nbsp;km. Oqoltin 1987-yilda Shahriobod va Oqoltin qishloqlarining birlashtirilishidan vujudga kelgan. Maydoni 780 ga, 450 m balandlikda. Aholisi 9 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar (99,8%). Shaharchaning asosiy suv manbasi — Katta Andijon kanali. Oqoltinda tuman hokimiyati binosi, „Oqoltin“ shirkat xoʻjaligi, bir qancha fermer xoʻjaliklari, paxta tozalash zavodi, „Universal“ bozori, Buyuk Britaniyaning Kordes LTD firmasi bilan hamkorlikda ish boshlagan toʻqimachilik va tikuvchilik-ka ixtisoslashgan „Ulkard“ qoʻshma korxonasi, avtokorxona, maishiy xizmat uyi bor. Oqoltin hududidan Margʻilon — Soyboʻyi — Ulugʻnor — Mingbuloq, Shtab — Ulugʻnor magistral yoʻllari oʻtgan. Oqoltin avtomobil yoʻllari orqali Namangan, Margʻilon, Fargʻona, Andijon va boshqa shaharlar bilan bogʻlangan. umumiy taʼlim maktablari, 3 kasb-hunar kolleji, internat litseyi, internat-gimna-ziyasi, bolalar musiqa maktabi, madaniyat uyi, markaziy kutubxona faoliyat koʻrsatadi. „Ulugʻnor“ stadioni, „Ulugʻ-nor“ qishloq sport sogʻlomlashtirish klubi, tennis korti, „Al Majiddin“ sport-ishlab chiqarish firmasi, bolalar sport maktabi ishlab turibdi. Markaziy kasalxona (170 oʻrin), uning bolalar, jar-rohlik, tez tibbiy yordam, ginekologiya, terapiya, tugʻruqxona boʻlimlari mavjud). Poliklinika, 5 dorixona bor.

## Manbalar
Oqsil plastiklar

**[[Proteinlar|Oqsil]] plastiklar** - xayvon yoki oʻsimlik oqsillaridan tayyorlangan plastmassalar. Asosan, sut oqsili (kazein). Makkajoʻxori doni, yer yongʻoq va soya donidagi oqsillar xom ashyo boʻlib xizmat qiladi. Oqsil plastiklar tarkibida oqsildan tashqari, plastifikatorlar, boʻyagichlar boʻladi. Oqsil plastiklardan koʻproq tarqalgani — galalit, asosan, tugma va toʻqa tayyorlashda ishlatiladi.

## Yana qarang

* Plastmassalar
* Proteinlar

## Manbalar
Oqsilli ozuqalar

**Oqsilli ozuqalar** - oʻsimliklar va hayvonlar mahsulotlaridan tayyorlangan, tarkibida protein koʻp boʻlgan yem-xashak. Koʻpchilik mollar uchun yem-xashak ozuqalar — koʻkoʻt, pichan, don va don chiqitlari, kunjara va boshqa proteinning asosiy manbai hisoblanadi. Koʻk ozuqalar orasida yosh dukkakli oʻsimliklar oʻtida xom protein, ayniqsa, koʻp. Mas, bedaning 1 ozuqa birli-gida 200 g, xashaki dukkakli usimliklarning 1 ozuqa birligida 320 g gacha xom protein bor. Shuningdek, ularning sifati qam gʻoyat yuqori boʻlib, tez hazm boʻlishiga yordam beradigan suvda eruvchi va tuzda eruvchi oqsillar, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar koʻp. Shuningdek, dukkakli ekinlar doni ham proteinga boy: noʻxat va vika 1 ozuqa birligi donida 200 g gacha, soyada 256 g gacha protein bor. Aminokislotalar tarkibi boʻyicha kunjara (1 ozuka birligida 270—340) va shrotlar (300— 370 g) proteinlari ham toʻla qimmatli yemish hisoblanadi. Hayvon mahsulotlaridan tayyorlangan yemlarda protein miqdori koʻp va yuqori biologik qimmatga ega. Goʻsht unining 1 ozuqa birligida 570 g, baliq unining eng yaxshi navlarida 600 g dan ortiq, quruq qon kukuni 1 ozuqa birligida 550 g protein bor. Pivo, non va ozuqa achitqilari ham tarkibida oqsilning koʻpligi bilan ajralib turadi. Bundan tashqari, achitqi hamirturush V guruhidagi vitaminlar va mikroelementlar manbaidir.

Roʻzimat Hamroqulov.

## Manbalar
Oqsichqon

**Oqsichqon** — suvsarsimonlar oilasiga mansub sutemizuvchi. Tanasining uzunligi 32 sm gacha, dumining uzunligi 10 sm gacha. Yevrosiyo va Shimoliy Amerikada tarqalgan. Oʻrta Osiyoda ham uchraydi. Zararli kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Moʻynasi uchun ovlanadi.

## Manbalar
Oqsoqol

**Oqsoqol** — Markaziy Osiyo xalqlari, jumladan, oʻzbeklar oʻrtasida obroʻ eʼtiborli, uvali-juvali va tadbirkor kishilarga nisbatan hurmat yuzasidan ishlatiladigan atama. O.lar qadimda urugʻ-jamoa boshligʻi va keyingi davrlarda nufuzli aʼyonlar toifasiga kiritilgan. Mas, Xiva xonligida O.lar elchilarni qabul qilish va boshqa koʻpgina tadbirlarda faol ishtirok etishgan.

Qishloqjamoasini ham saylab qoʻyiladigan O. lar boshqarishgan. Yirik shaharlar, dahalar va mahalla (guzarlar) boshliklari ham O.lar hisoblangan. Shuningdek, qishloq hunarmandchilik ustaxonalariga ham O.lar rahbarlik qilgan. Yirik suv tarmoklarida sugʻorishtaqsimlanishini ariq-oqsoqol nazorat qilgan. O.lar turli soliqlar toʻplashga, qishloq xoʻjaligi yumushlarini bajarishga, qasharlarni uyushtirishga va toʻymarakalarni tashkil etishga rahbarlik qilganlar. Baʼzan zarurat tu-gʻilganda O. lardan oilaviy-maishiy masalalarni hal etishda ham maslahatlar soʻralgan.

Hozir — qishloq fuqarolar yigʻinlari va shaharlar mahalla qoʻmitalari raislari. Respublika, viloyat, tuman va shaharlarda O.lar kengashlari faoliyat yuritmoqda.

## Manbalar
Oqsoqolotasoy

**Oqsoqolotasoy** — Navoiy viloyati Xatirchi tumanidagi soy. Krratogʻning jan. yon bagʻridan boshlanuvchi Qoramachitsoy va Gumassoylarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Uzunligi 33&nbsp;km, havzasining maydoni 20,6&nbsp;km². Oqsoqolotasoy jan. va jan.-gʻarbga oqib, Polvonota qishlogʻi yaqinida Qahramon kanaliga quyiladi. Qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yilik suv sarfi 0,03m³/ sek., oqim moduli 1,7 l/sek, km². Ir-moqlarining umumiy uz. 50&nbsp;km, eng yirigi Labiarab (16&nbsp;km). Bahorda sel keladi. Oqsoqolotasoydan Xatirchi tumanidagi xoʻjaliklar yerlari sugʻoriladi.

## Manbalar
Oqsoy

**Oqsoy** — Samarqand viloyatidagi soy. Zarafshon tizmasidagi Qoratepa togʻining shim. yon bagʻridan boshlanib, shim.-sharqqa oqadi. Uzunligi 26&nbsp;km, havzasining maydoni 25,6&nbsp;km². Bosh qismida Erikoʻl deb ataladi. Islomtepa yaqinida Qoradaryoga kuyiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,31 m³/sek., oqim moduli 12 l/sek, km². Suvning asosiy qismi erta bahorda oʻtadi. Bahor va yoz boshlarida soydan sel keladi. O. vodiysida yaylovlar bor.

## Manbalar
Oqsuv (maʼnolari)

**Oqsuv**:

* Oqsuv — toza chuchuk suv.
* Oqsuv (soy) — Qashqadaryo viloyatidagi soy
* Oqsuv (shahar, Pavlodar viloyati) (qoz. ) — Qozogʻistondagi shahar
* Oqsuv (tuman) — Qozogʻistonning Almati viloyatidagi maʼmuriy hudud
* Oqsuv (Laylak tumani) (qirgʻ. ) — Qirgʻizistonning Botken viloyatida joylashgan qishloq
Oqsoʻxta

**Oqsoʻxta** () - boshoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Oqsoʻxtaning boʻyi 100-150 sm. Poyasi koʻp, havol, serbarg. Ildiz oldi barglari juda koʻp, ingichka va uzun (100 sm gacha). Toʻpguli bir yonlama roʻvak, poyaning uchida. Ildizi sershox, uzun (100 sm gacha).

Oqsoʻxta qor ostidayoq koʻkara boshlaydi, iyunda gullaydi, avgustda urugʻi pishadi va yer ustki qismida quriydi. Oʻzbekistonda togʻlarning shimoliy yon bagʻirlarida, ayniqsa, daraxt va butalar ostida koʻp oʻsadi. Oqsoʻxta eng yaxshi ozuqabop oʻsimliklardan biri; tarkibida 6,2— 24,3% protein bor. Mollarga koʻk holida beriladi, pichan tayyorlashda  XIX asr boshlarida oqsoʻxta lalmikor va sugʻoriladigan yerlarga ekila boshlagan..

## Manbalar
Oqtepa

**Oqtepa** — Anov madaniyatiga oid makonlardan biri (mil. av. 5-ming yillik oxiri — 3-ming yillikning 2-yarmi). Ashxobod shahridan 3,6&nbsp;km jan.-gʻarbda joylashgan. O. dastlab bir urugʻning, keyinchalik yirik oila jamoasining qarorgohi va kichik oilaning qoʻrgʻoni boʻlgan. Keyingi davrlarga oid xom gʻishtdan ishlangan uy-joylar (4 xonali), xoʻjalik buyumlari uchun kichik hujralar hamda oila sajdagohi va boshqa to-pilgan. O.da yashagan kishilar dehqonchilik, uzumchilik, chorvachilik bilan shugʻullanganlar. Ular jez qurollar va sirli sopol idishlardan foydalanganlar.

## Manbalar
Oqtepa (maʼnolari)

**Oqtepa**:

* Oqtepa — Anov madaniyatiga oid makonlardan biri
* Oqtepa (tepaliklar) — Oʻrta Osiyoda qadimiy binolar qoldiqlari va arxeologik madaniy qatlamlar saqlangan tepaliklar nomi
* Oqtepa (kanal) – Toshkent shahridagi kanal
* Oqtepa GES – Oqtepa kanalidagi GES
* Oqtepa (futbol klubi) — Toshkent shahridagi oʻzbek futbol klubi
* Oqtepa (shaharcha) — Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi shaharcha
* Oqtepa (Qibray tumani) — Toshkent viloyati Qibray tumanidagi qishloq
* Oqtepa (Kasbi tumani) — Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanidagi qishloq
* Oqtepa (Toshhovuz, Turkmaniston) – Turkmanistonning Toshhovuz viloyatiga qarashli Akdepe hududining maʼmuriy markazi
Oqtepa (tepaliklar)

**Oqtepa** — Oʻrta Osiyoda qad. binolar qoldiqlari va arxeologik madaniy qatlamlar saqlangan tepaliklar nomi. Mas, Toshkent shahrining oʻzida bir qan-cha O.lar mavjud (qarang Koʻkcha Oqtepasi, Chilonzor Oqtepasi, Chigʻatoy Oqtepasi, Yunusobod Oqtepasi).

## Manbalar
Oqsuv

**Oqsuv** — toza chuchuk suv. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan atama. Koʻproq turgʻun, zax suvdan farq qilib, oqar suv maʼ-nosida ishlatiladi. Koʻpincha suv nomlari (gidronim)ga aylanadi. Koʻpgina olimlar, jumladan, N. G. Mallitskiy, "muzlik tagidan oqib chiqadigan suv oqsuv deyiladi, chunki tarkibidagi muz zarralari tufayli muzlik suvi oq koʻrinadi", deb hisoblaydi. V. L. Vyatki n fikricha, togʻ daryolari Oqsuv (yoki Okdaryo)dir. Akademik V. V. Bartoldning kuzatishicha, oʻz oʻzanida oqadigan suv Oqsuv yoki Oqdaryo, kanal qazib oqizilgan suv esa Qorasuv yoki Qoradaryo deb yuritiladi (k,. Qorasuv).

A. N. Kononov O.ni okar suv deb izohlaydi. Oqsuv soʻzi "Boburnoma"da koʻp uchraydi. Umuman, muzlik suvlari oqish koʻringanidan shunday nom olgan. Suvi loyqa daryolar ham O. Okdaryo deb yuritiladi. Shu nomdagi daryo juda koʻp. 

## Manbalar
Oqsuv (soy)

**Oqsuv** — Qashqadaryo viloyatidagi soy. Qashqadaryoning irmogʻi. Hisor tizmasining gʻarbiy yon bagridagi muzliklardan boshlanadi. Uz. 62&nbsp;km. Suv yigʻilish maydoni 845&nbsp;km², oʻrtacha bal. 2444 m. O.ga chapdan Dahansoy, Obikixona, Gelendaryo, Rabot, Sujar kabi irmoqlar, oʻngdan Shutsoy quyiladi. O. Chiroqchidan 18&nbsp;km yuqorida Qashqadaryoga kuyiladi. Qormuzliklardan suv oladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 12,3 m³/sek. Eng koʻp suv sarfi iyun oyiga, eng kam suv sarfi dekabr—yanvarga toʻgʻri keladi. Yillik suvining 49,2% mart—iyunda oqib oʻtadi. O.ning oʻrtacha oqim moduli 14,6 l/sek, km². O.dan Kitob, Shahrisabz, Chiroqchi tumanlarining ekin-zorlari sugʻoriladi.

## Manbalar
Oqtepa GES

**Oqtepa ges**, Yoʻldosh Oxunboboyev nomidagi Oqtepa gidroelektr stansiyasi — Oʻzbeki-stonda dastlabki qurilgan gidro-elektr stansiya. "Oʻzbekenergiya" davlat-aksiyadorlik kompaniyasining "Toshkent GESlari kaskadi" shoʻba korxo-nasi tarkibida. Chirchiq — Boʻzsuv suv traktining oʻrta qismida joylashgan (Toshkent shahrida). 1935-yil 2-maydan qurila boshlagan. Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan qurilish vaqtincha toʻxtatib qoʻyilgan. GES qurilishida Toshkent shahrining aholisi hashar yoʻli bilan faol qatnashdi. Stan-siyada bitta 15 ming kVt li agregat oʻrnatilgan. Toshkent shahri va Toshkent viloyati isteʼmolchilariga elektr energiyasi yetkazib beradi.

## Manbalar
Oqtepasoy

**Oqtepasoy** — Samarqand va Navoiy viloyatlaridagi soy. Nurota tizmasining jan. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 60&nbsp;km, havzasining maydoni 715&nbsp;km². Yuqori oqimida Shagʻalsoy nomi bilan jan.-sharqqa, soʻngra jan.-gʻarbga oqadi. Oʻrta oqimida Pangatsoy bilan qoʻshilib Qoʻshrabotsoyni, Gʻujumsoy bilan qoʻshilib Oqtepasoyni hosil qiladi. Oqtepasoy Ishtixon tumani hududida Oqsaryoga quyiladi. Vodiysida tor daralar, tik qoyali yon bagʻirlar, koʻhna qayirlar uchraydi. Vo-diysining kengligi bir necha yuz metrdan 2&nbsp;km gacha.

Soy, asosan, mavsumiy qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,15 m³/sek., oqim moduli 1,6 l/sek, km². Yoz va kuzda suvi keskin kamayib ketadi. Oqtepasoyning 60 dan ortiq (umumiy uz. 150&nbsp;km) irmoqlari bor. Yiriklari: Pangatsoy, Qizilolmasoy, Shovvasoy, Gʻujumsoy va boshqa Soy vodiysida kamyob hayvonlar (arhar, kaklik, qobon va boshqalar) va oʻsimliklar uchraydi. Soydan Navoiy viloyatining Nurota, Samarqand viloyatining Ishtixon tumanlari xoʻjaliklari sugʻoriladi.

## Manbalar
Oqtishlilar

**Oqtishlilar** () - yerqazarlar oilasiga mansub hasharotxoʻr sut emizuvchilar urugʻi. Gavdasining uzunligi 4— 15 sm (dumi 4—10 sm), kalta yung, siyrak va uzunroq qil bilan qoplangan. Tishlarining koronkasi oq (nomishundan olingan), yuqori jagʻining har qaysisi yarmida 3 tadan bir uchli tishlari bor. 150 ga yaqin turi Afrika, Janubiy va Oʻrta Yevropa, Osiyo, jumladan, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi: kichik O. Amudaryoning quyi oqimi, Zarafshon, Sirdaryo, Fargʻona, Surxondaryoda; oq qorinli O. Surxondaryo vodiysida uchraydi.

## Manbalar
Oqtov seriyasi

**Oqtov seriyasi** - Janubiy Oʻzbekiston paleotsen yotqiziqlaridagi stratigrafik birlik. O.M. Akramxoʻjayev va M. Egamberdiyevlar tomonidan ajratilgan. Oqjar (quyi paleotsen) va Buxoro (oʻrta va yuqori paleotsen) qatlamlarini oʻz ichiga oladi. Tarkibi takrorlanib katlamlashgan gips-angidrit, gʻovak oolit (yaxshi kollektor xususiyatiga ega) hamda foraminifera qoldiklariga boy dolomit va ohaktoshlardan iborat. Ostki paleotsen yotqiziqlarining eng katta kalinligi (Surxondaryo botiqligida) 150 m gacha boʻlib, baʼzi joylarda gips qatlami yoʻq, dolomit va ohaktoshlar esa kesimda 12–15 m gacha qisqarganligi ku-zatilgan. Organik qoldikdardan mollyus-kalar, mikrofaunadan faqat ostrakodalar uchraydi. Yuqori paleotsen karbo-nat-sulfatli, karbonat-terrigen va mergel-gilli yotqiziqlaridan iborat boʻlib, aniq ajralgan. Qalinligi 50– 193 m gacha. Baʼzi joylarda kaolinit tar-kibli karbonatsiz, orasida gʻurra shaklida joylashgan fosforit tanalari mavjud boʻlgan qalinligi 18–25 m gillar va 0,7 m gacha qalinlikda yonuvchi slanets qatlamlari uchraydi. Yuqori paleotsen yotqiziklarining umumiy kalinligi 70–210 m. Oqtov seriyasi qatlamlarining umumiy qalinligi 40–50 m dan 390 m gacha. Oqtov seriyasi katlamlari Tojikiston depressiyasi va Buxoro—Xiva oblastlarida ham keng tarqalgan. Surxondaryo havzasi Oqtov seriyasi qatlamlarida 6 kollektor, gorizont va bir necha neft konlari mavjud. Oqtov seriyasi stratigrafik ahamiyatga ega.

## Manbalar
Oqtov tizmasi

**Oqtov tizmasi** - Janubiy Nurota togʻlaridagi tizma. Samarqand va Navoiy viloyatlari hududida joylashgan, janubi-sharqdan shimoli-gʻarbga 120&nbsp;km ga choʻzilgan. Sharqda Qaroqchitogʻ tizmasi, gʻarbda Qizilqum choʻli, shimolida Nurota botigʻi, janubi-gʻarbda Qoratogʻ tizmasi bilan chegaralangan. Oʻrtacha balandligi 1000– 1200 m; shimoli-gʻarbda 600 m gacha pasay-ib, tekislik bilan tutashadi. Eng baland joyi 2003 m (Taxku choʻqqisi). Tizmaning janubiy yon bagʻri qiyaroq, koʻplab daryo va soylar bilan kesilgan. Oqtov tizmasi bir nechta kichik togʻlar (Baxiltogʻ, Pistali, Dultali, Oqtosh)dan iborat. Gersin bur-malanishi davrida shakllangan antiklinal struktura. Paleozoyning yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan ohaktosh, slanets, granitlaridan tashkil topgan. Iushmi keskin kontinental, yillik yogʻin (gʻarbiy etaklarida) 250&nbsp;mm dan ziyod, sharqiy etaklarida esa (balandligi 720 m) 450&nbsp;mm dan ortiq. Tizmaning yuqori qismlarida yogʻin koʻproq. Oqtov tizmasidan Zarafshon daryosining oʻng irmoqlari (Zarbandsoy, Quruqsoy, Andoqsoy, Tasmachisoy, Maydonsoy, Oltinsoy va boshqalar) boshlanadi. Tizmada koʻplab karst buloqlari mavjud boʻlib, daryolarning toʻyinishida (ayniqsa, yoz faslida) asosiy rol oʻynaydi. Shimoliy yon bagʻridagi soylarda ham suv bahor faslida boʻladi. Togʻ yon bagʻrida oddiy boʻz va toʻq-boʻz, togʻ ji-garrang tuproklar tarqalgan. Efemer va efemeroid, shuvoq, qoʻziquloq, oq kavrak, bugʻdoyiq, tipchak, uchqat, doʻlana, pista, naʼmatak, bodom, baland boʻyli dasht oʻtlari oʻsadi. Oqtov tizmasida dala shpati, granit, marmar konlari mavjud. Yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Oqtosh (shaharcha)

**Oqtosh** — Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shaharcha (1974-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Toʻraqoʻr-gʻon. Aholisi 6 ming kishiga yaqin (2003). O.da paxta tozalash zavodi, gugurt fabrikasi, neft bazasi, tuman "Dehqonmashtaʼminot" aksiyadorlik jamiyati, MTP, qishloq qurilish konstruksiyalari kombinati, koʻchma mexanizatsiyalashgan kolonna, "Agrokimyotaʼminot" aksiyadorlik jamiyati, gaz toʻldirish stansiyasi, Sohilobod shirkat xoʻjaligi, tumanlararo ulgurji chakana savdo-ishlab chiqarish aksiyadorlik bazasi, 3 umumiy taʼlim maktabi, ixtisoslashtirilgan internat litseyi, 2 qishloq vrachlik punkti bor. 2016-2021 yillarda shaharchada kichik iqtisodiyot zonasi tashkil etildi, 2019-yil "Oqtosh textil" va 2023-yildan esa "Runam textil" kabi yuqori ishlab chiqarish quvvatiga ega tekstil zavodlari ishga tushirildi.

## Manbalar
Oqtosh agalmatolitalunit koni

**Oqtosh agalmatolitalunit koni** — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi kon. Gʻazalkent shahri yaqinida, Qorjontovning jan. yon bagʻrida joylashgan. 1923-yilda konda agalmatolit, dyumortyerit va ikkilamchi kvarsitlarda alunit borligi aniqlangan. Oqtosh agalmatolitalunit koni-asrk. toshkoʻmir davriga mansub har xil tarkibli effuziv jinslar (Aqcha svitasi)da topilgan. Effuzivlar gum-bazsimon bukilmalar hosil qilgan boʻlib, ularda turli yoʻnalishdagi yoriklar mavjud. Leykokrat granitlareni 50–300 m li kvars-seritsit, kvars va andaluzit-korundli jinslar bilan oʻralgan. Aqcha svitasi (qalinligi 400– 600 m) dagi past temperaturada hosil boʻlgan kvarsit zonasida alunit, diaspor, agalmatolitlarning linzasimon, ustunsimon tanalari joylashgan. Kvarsitlashgan zonaning janubida dyumortyerit, korundga boy kvars-seritsitli jinslar, shimolida kaolinitli, dias-porkaolinit-pirofillitli, diaspor va alunitli kvarsitlar keng tarqalgan. Alunitli uyumlar 20–120 m li izotermik shakllarga ega. Alunitning rudadagi umumiy miqdori 10—60%. 100–500 m chukurlikda alunitli kvarsitlar borligi aniklangan.

## Manbalar
Oqtom qabristoni

**Oqtom qabristoni** - Janubiy Fargʻonadagi Margʻilonsoyning chap qirgʻogʻidagi Oqtom va Damkoʻl qishloklari qarshisida joylashgan qad. qabriston (miloddan avvalgi 6—3 a.lar). Jami 65 ta mozorqoʻrgʻon aniqlangan, ulardan 15 tasi milodning boshlariga taallukli; qolgan 50 tasining 31 donasi kavlab ochilgan. Kavlangan mozorqoʻrgʻonlar ostida 126 ta qabr qazib oʻrganildi. Mozorqoʻrgʻonlar tuproq va chaqirtoshlarni qabr ustiga toʻplab — uyum qilishdan vujudga kelgan. Ular ostidagi oʻrta qabrda 1 tadan 8 tagacha mayyit boshini gʻarbga qilib qoʻyilgan. Chirigan yogʻoch qoldiqlariga koʻra, oʻralar ustiga yogʻoch terilib soʻngra usti yopilgan. Bu davr urf-odati boʻyicha marxum oʻng tomoniga sopol idishlar (baʼzan maxsus tokchaga), jezdan pichoq, bigiz, paykonlar hamda jez, temir va suyakdan yasalgan taqin-choklar, baʼzan qoʻyning biror boʻlagi ham qoʻyilgan. Mahalliy aholi dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan.

## Manbalar
Oqtumshuq burni

**Oqtumshuq burni** - Orol dengizining gʻarbiy sohilida, Ustyurt platosining sharqida joylashgan burun. Oqtumshuq koʻtarilmalar zonasi Kassarma antiklinalining eng baland joyida tektonik, denudatsion va abrazion jarayonlar natijasida vujudga kelgan. Yuqori boʻr va eotsenning kulrang, oqsariq ohaktosh va gillaridan tashkil topgan. Dengizga ancha kirib borib, dengiz suvi yuzasidan tik koʻtarilgan. Yon bagʻirlarida surilma izlari saqlangan. Yuzasida jarliklar va karst boʻshliklari bor. Iklimi keskin kontinental. Yilning oʻrtacha temperaturasi 9,2°, yanvarniki —8, iyulniki 26°. Yillik yogʻin miqdori 100–122&nbsp;mm. Tuprogʻi surqoʻngʻir, oʻsimligi siyrak; shuvoq, qirqboʻgʻin, kavrak va boshqa oʻsimliklar oʻsadi.

## Manbalar
Oqtosh (maʼnolari)

**Oqtosh**:

* Oqtosh (shaharcha) — Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shaharcha (1974-yil
* Oqtosh — Samarqand viloyati Narpay tumanidagi shahar.
Oqtosh sanatoriysi

"OQTOSH" SANATORIYSI - Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Oqtosh qishlogʻidagi togʻ ikdimiy kurort. Toshkent shahridan 65&nbsp;km, Gʻazalkent shahridan 10&nbsp;km masofada, dengiz sathidan 1140 m balandlikda joylashgan (Gʻarbiy Tyanshan — Qorjontovning pastki qismi). Maydoni 8,5 ga. Tarixiy manbalarga koʻra, sanatoriy hududida dastlab geologlar yashab togʻ qidiruv ishlarini olib borishgan. 1936-yil silga aloqasi boʻlmagan nafas aʼzolari hamda nerv sistemasi kasalliklari bilan ogrigan kishilar davolanadigan sanatoriy tashkil etilgan. 1942—45 yillar sanatoriy koʻkrak qafasi jarohatlanganlar uchun harbiy gospital boʻlgan. Hozirgi nafas aʼzolari kasalliklari, asosan, bronxial astma bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi. Sanatoriy yaxshi koʻkalamzorlashtirilgan, atrofi keng bargli oʻrmonlar bilan oʻralgan (yongʻoq, pista, bodom va boshqa oʻsadi). Iqlimi moʻʼtadil kontinental: qishi yumshoq, yozi issiq, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°, iyulniki 35°, nisbiy namlik 55%, quyoshli kunlar davomiyligi yiliga 2550 soat. Davolash omili — kislorodga va shifobaxsh efir moylariga boy musaffo togʻ havosi. Togʻ daryolaridan keladigan tabiiy gidro ionlanish kelib chiqishi jihatidan nospetsifik nafas aʼzolari xastaliklariga shifobaxsh taʼsir etadi. Davolash kompleksi fizioterapiya, sunʼiy vannalar (ignabargli, tuzli), sauna, parafin va ozokerit bilan davolash, massaj, davo fizkulturasi, terrenkur, maqsadga muvofiq ovqatla-nishdan iborat. Sanatoriyda sharq tabobati — giyoxlar bilan davolashda keng foydalaniladi. 100 (yezda 126) oʻringa moʻljallangan yotoq korpuslari (bir va ikki oʻrinli), 4 ta oilaviy kottej, klub, kutubxona, sport maydonchalari mavjud (2003). Bolalar va ota-onalari uchun yil boʻyi ishlaydigan boʻlim ham bor (1999-yildan). Sanatoriyning kirish darvozasi ark uslubida qurilgan.

## Manbalar