open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tana vazni indeksi

**Tana vazni indeksi**(**TVI**) — inson boʻyi va vaznining mutanosib ekanini koʻrsatuvchi koʻrsatkichlardan biri. TVI — Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan, 1997-yilda yurak qon-tomir tizimi kasalliklari rivojlanish xavfidan kelib chiqib, TVIning quyidagi tasnifini tavsiya qilgan:

## TVIning yurak qon-tomir tizimiga taʼsiri:

Yurak qon-tomir tizimi kasalliklari rivojlanish xavfiga koʻra:
* TVI koʻrsatkichi = 40 boʻlsa, favqulotda yuqori sanaladi.

## 54𝐤𝐠 𝟏,62𝐜𝐦
Buning uchun tana vaznining kilogrammdagi(kg) koʻrsatkichini, boʻy oʻlchamining kvadrat metriga(m²) boʻlish kerak. Masalan, vazni 97 kg boʻlgan, boʻyi esa 177 sm boʻlgan odamda TVIni aniqlaymiz:
* TVI = 72 kg : (1.90)² = 25.9

## 𝐃𝐨𝐢𝐦𝐢𝐲 𝐱𝐚𝐫𝐚𝐤𝐚𝐭
Tana vazni indeksi — yoshga, jinsga, mehnat va yashash sharoitiga qarab farq qilishi mumkin. Masalan, sportchilarga va koʻp harakatlilarga nisbatan, oʻtirib ishlaydigan insonlarda semizlikka moyillik yuqori boʻladi. Kam harakat qiluvchilarda immunitetning pasayishi, boshqa kasalliklarga moyillikni oshiradi. Bundan tashqari, yashash joyi, uning sharoiti, ekologik muhiti ham muhim hisoblanadi. Masalan qishloqlarda yashaydigan aholi oʻrtasida ortiqcha vazn koʻrsatkichlari, shahar aholisinikiga nisbatan sezilarli darajada past.
## Manbalar

## Havolalar
.
Yozgi Olimpiada o‘yinlarida futbol – erkaklar turniri B guruhi 2024

2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida erkaklar oʻrtasidagi futbol turnirining „B“ guruhi 2024-yilning 24-30-iyul kunlari boʻlib oʻtadi. Guruhda Argentina, Marokash, Ukraina va uchinchi oʻrinni egallagan OFK terma jamoalari oʻrin olgan. Eng yaxshi ikki jamoa pley-off bosqichiga yoʻl oladi.

## Jamoalar

## Turnir jadvali


Chorak finalda,
* „B“ guruhi gʻoliblari „A“ guruhi ikkinchi oʻrinlari bilan oʻynaydi.
* „B“ guruhida ikkinchi oʻrin egalari „A“ guruhi gʻoliblari bilan oʻynaydi.

## Oʻyinlar

### Argentina vs Marokash



### Iroq vs Ukraina



### Argentina vs Iroq



### Ukraina vs Marokash



### Ukraina vs Argentina



### Marokash vs Iroq



## Manbalar

## Havolalar
* Olympic Football Tournament Paris 2024, FIFA.com
Monique Alexander

**Monique Alexander ** — amerikalik pornografik aktrisa, h model va 2017-yilda AVN sovrindori. shuningdek, soʻz erkinligi va jinsiy taʼlim tarafdori boʻlgan va Fox News telekanalida va Yel universitetida ushbu mavzularga bagʻishlangan munozarada qatnashgan. Pornografik ishi bilan bir qatorda, u asosiy filmlar va telekoʻrsatuvlarda bir nechta rollarni ijro etgan.

## Karyerasi
Aleksandr Sakramentodagi striptizchi sifatida 18 yoshida resepsiyonist sifatida kunduzgi daromadini toʻldirish uchun ishlay boshlagan. U 2001-yildan boshlab 18+ filmlarida chiqishni boshladi.
## Manbalar
Petrol

**Petrol** – Sloveniya davlat neft kompaniyasi. Toʻliq nomi – *Petrol, Slovenian Energy Company d.d.* Bosh qarorgohi – Lyublyanada.
## Tarixi
12-may 1945-yilda Belgradda Yugoslaviya davlat neft kompaniyasi Jugopetrol tashkil topdi va u darhol butun mamlakat boʻylab oʻz boʻlimlarini ocha boshladi; oʻsha yilning iyun oyida Lyublyanada filial tashkil etildi.1947-yil 12-aprelda uning negizida Jugopetrol Lyublyana kompaniyasi tashkil etildi.1947-yil 12-aprelda uning negizida Jugopetrol Lyublyana kompaniyasi tashkil etildi. 1953 yilda kompaniya „Trgovsko podjetje Petrol v Ljubljani“ deb oʻzgartirildi va bugungi kunda ham foydalaniladigan brend nomini oldi.

1996-yilda kompaniya aktsiyadorlik jamiyatiga aylanib, toʻliq nomi Petrol, Slovenska naftna družba, d.d. Lyublyana, bir vaqtning oʻzida Petrol Xorvatiya va Bosniya bozorlariga kirdi.

2011-yil 22-martda kompaniya Rossiyaning „Gazprom Neft bilan hamkorlik shartnomasi tuzdi“. 2012-yil yozidan beri Petrol Janubiy oqim loyihasini amalga oshirish boʻyicha Rossiya-Sloveniya korxonasining boshqaruv organlari aʼzosi, Energetika departamenti direktori Yanez Groshel esa direktorlar kengashiga qoʻshildi.

2012-yilning kuzida davlat ulushini sotish iqtisodiy inqirozga qarshi kurash choralaridan biri sifatida eʼlon qilindi.

## Boshqaruvi
Benzin 100 foiz davlat korxonasi boʻlib, hukumatning maxsus qarori bilan uni xususiylashtirish taqiqlangan.

## Faoliyatlari
Petrol kompaniyasi Sloveniya, Bosniya va Gertsegovina, Xorvatiya va Serbiyada 348 ta yoqilgʻi quyish shoxobchalariga ega. 2005 yilda neft mahsulotlarini sotishning umumiy hajmi 2 million tonnani tashkil etdi.

Xodimlar soni 2,7 ming kishi (2005). 2011-yil uchun kompaniyaning daromadi 3,27 milliard yevroni (2010 yil uchun – 2,8 milliard yevro), operatsion foydasi – 81 million yevroni (62 million yevro), sof foydasi – 52 million yevroni (36 million yevro) tashkil etdi.

## Havolalar
* Kompaniyaning rasmiy sayti
Granular pugolovka

**Granular pugolovka** (*Benthophilus granulosus*) — Kaspiy dengizida keng tarqalgan gobiid baliqlari turi. Uzunligi . 2008-yilda IUCN tomonidan eng kam xavf ostida boʻlgan turlar qatoriga kiritilgan. „Pugolovka“ soʻzi ukraincha „ itbaliq“ soʻzidan olingan.

## Tavsif
*Benthophilus granulosusning* boshi tekis. Tana rangi baliq yashaydigan yashash joyiga bogʻliq. *Benthophilus granulosus* oʻz turdoshlaridan tanasini zich siqilgani va yuqoridan qaralganda aniq ajralib turadigan 3 ta qora dogʻi bilan farqlanadi. *Benthophilus granulosusning* boshi tomonida qora nuqtalar ham bor. Donador pugolovka oʻzining hayot siklini toʻgʻridan-toʻgʻri lichinka sifatida boshlaydi. Lichinkalar voyaga yetgan baliqdan tangachasi yoʻqligi bilan farqlanadi. Bu turga mansub baliqlar bir yildan ortiq yashamaydi.

## Yashash joyi
*Benthophilus granulosus* shoʻr va chuchuk suvlarda yashaydi; shoʻrlanish darajasi past boʻlgan zonalarda koʻplab uchratish mumkin. Donador pugolovka Ural va Volga daryolari atrofida shimoliy va sharqiy qirgʻoqlarda koʻp.

## Hayot davrasi
*Benthophilus granulosus* taxminan bir yil umr koʻradi va 6-7 oyda jinsiy yetuklikka erishadi. Apreldan iyulgacha sayoz suvlarda tuxum qoʻyadi. *Benthophilus granulosus* tuxumlardan „itbaliq“ chiqadi. Donador pugolovkaning hayot sikli taxminan bir yilni tashkil etadi. Donador pugolovkalarning hammasi tuxum qoʻygandan keyin koʻp oʻtmay nobud boʻladi. Urgʻochi pugolovkalar erkaklardan oldin halok boʻladi.

Bu tur ancha kichik boʻlganligi va suv tubiga yaqin joyda yashaganligi sababli koʻproq bentos organizmlar bilan oziqlanadi. *Benthophilus granulosus* mizidlar, amfipodlar, ikki pallalilar, hasharotlar va boshqalarni isteʼmol qiladi.

## Manbalar
Primula carniolica

**Primula carniolica**- navroʻzguldoshlar oilasiga mansub, koʻp yillik gullaydigan oʻsimlik turi, muzlik davrida paydo boʻlgan, sloveniyada endemik tur va eng mashhur mahalliy oʻsimliklardan biri hisoblanadi.

Bu oʻsimlik Idrijadagi Divye koʻli atrofida oʻsadi. Bu turni birinchi marta doktor Janeš Anton Skopoli topgan, ammo, yangi tur sifatida tan olmagan. Faqat Baltasar Xak uni qazib olib, Vena shahriga joʻnatgan, u yerda oʻsha paytdagi yetakchi botaniklardan biri Nikolaus Jozef fon Jakken uni yangi tur deb taʼriflagan. Turga oʻsha paytda Avstriya imperiyasiga tegishli boʻlgan Karniola hududi nomi berilgan.

## Tavsif

Uzunligi 3-12 santimetr (1,2-4,7 dyuym), kengligi 1-4 santimetr (0,39-1,57 dyuym). Poyasi, asosi va barglari och yashil tusda, etli va tuksiz. Gullarining uzunligi 20-25 millimetr (0,79-0,98 dyuym), gultojibarglari yumshoq qizil, pushti yoki binafsha pushti tusda.

Oʻsimlik aprel va may oylarida gullaydi, qizil-binafsha gullari koʻp rangli toʻpgullarda rivojlanadi. Changdonlarida oq kukun koʻrinishidagi changlar rivojlanadi. Hasharotlar yordamida changlanadi.

Bu tur Sloveniyaning Yuqori, Quyi va Ichki Karniola hududlarida, shuningdek , Sloveniya Litoralida, Trnov oʻrmoni va Iska daryosi darasida oʻsadi. Oʻz diapazoni doirasida oʻsimlik 900-1000 metr (3000-3300 fut) balandlikdagi nam ohaktosh qoyalar, jarliklar va shimolga qaragan oʻtloqlarda uchraydi.

Bu tur 1922-yildan beri himoya ostiga olingan, shuning uchun oʻsish joylarga zarar yetkazish va gullarni yigʻish taqiqlanadi. *Primula carniolica* madaniy oʻsimlik sifatida kamdan-kam ekiladi.

## Manbalar
Tojikistonda vaqt

**Tojikistondagi vaqt** — Tojikiston vaqti bilan berilgan (TJT; UTC+05:00). Tojikistonda hozircha yozgi vaqtga amal qilinmayapti. Tojikiston vaqti uchun IANA identifikatori: Osiyo/Dushanbe.

## IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasi
Tojikiston xududida taxminan 8° uzunlik bor, bu vaqt boʻyicha 32 daqiqaga toʻgʻri keladi.

## Tarix
Tojikiston uchun tarixiy vaqt zonalari (mustaqil davlat va Sovet ittifoqi tarkibi sifatida)

## Tushda maʼmuriy markazlarda
Joriy rasmiy vaqt va mahalliy oʻrtacha quyosh vaqti oʻrtasidagi tafovut  rasmiy vaqt boʻyicha oʻrtacha kunduzning soat 12:00 dan ogʻishi bilan belgilanadi. Taqqoslash uchun maʼmuriy markazlarda oʻrtacha yarim kunlik qiymatlari ularning geografik koordinatalariga muvofiq berilgan:

12:25 Dushanbe

12:25 Qoʻrgʻon-tepa

12:22 Xoʻjand

12:14 Xorugʻ

## Manbalar
Lužec nad Cidlinou

**Lužec nad Cidlinou** — Chexiyaning Gradec-Králove mintaqasida joylashgan munitsipalitet. Munitsipalitetda (01.01.2023) holatiga koʻra, 500 ga yaqin aholi istiqomat qiladi.

## Joylashuvi
Lužec nad Cidlinou — Gradec Kralovedan taxminan  gʻarbda, East Elbe Table pasttekisliklardagi qishloq xoʻjaligi landshaftida joylashgan. Lužecký potok daryosi munitsipalitet hududidan oqib oʻtadi va Munitsipalitet hududiga kiruvchi Cidlina daryosi ham qishloqning sharqiy qismidan oqib oqadi.

## Tarixi
Lužec nad Cidlinou haqida birinchi qoʻlyozma 1325-yilga tegishli. Qishloqning muhim egalari orasida Landshteyn lordlari, Postupim lordlari, Pernshteyn oilasi va Kinskiylar oilasi bor.

## Demografiyasi

## Transporti
Munitsipalitet hududidan temir yoʻl yoki yirik avtomagistral yoʻllar oʻtmaydi.

## Diqqatga sazovor joylari
Lužec nad Cidlinou’da yagona himoyalangan madaniy yodgorlik. Bu haykal dastlab Chlumec nad Cidlinou’daki Loreta monastir bogʻida joylashgan Noblaclik Avliyo Leonard haykali. Bu haykal 18-asrdan qurib bitqazilgan.

Qishloqning asosiy diqqatga sazovor joyi 1872-yilda qurilgan Avliyo Jorj cherkovidir. Boshqa diqqatga sazovor joylar orasida Bokira Maryam ibodatxonasi, 1928-yildagi Birinchi jahon urushi qurbonlar yodgorligi va 1931-yildan Yan Xus yodgorligi bor.

## Manbalar

## Havolalar
Sokolnice

**Sokolnice** — Chexiya Respublikasi Janubiy Moraviya viloyati, Brno-Country tumanida joylashgan munitsipalitet. 2023-yil 1-yanvar holatiga koʻra munitsipalitet aholisi 2300 ga yaqinlashgan.

## Joylashuvi
Sokolnice Brnodan 11 kilometr (7 mil) janubi-sharqda joylashgan. Bu munitsipalitetda Dyje-Svratka vodiysi joylashgan. Eng yuqori nuqtasi dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. Říčka daryosi qishloqqa oqadi. Dunávka oqimi shaharning gʻarbiy qismidan oʻtib, Balaton hovuziga borib quyiladi.

## Tarixi
Sokolnice haqida birinchi marta yozma manba 1408-yilda yozilgan edi. XV asr oxirigacha qishloqqa Třebicdagi monastir egalik qilgan va turli kichik nobellarga ega boʻlgan. Hatto keyingi asrlarda ham Sokolnice koʻpincha mulkdorlikni oʻzgartirgan. Oʻttiz yillik urush paytida qishloq jiddiy zarar koʻrgan. 1705-yildan 1875-yilgacha Sokolnice Dietrichstein oilasi mulki boʻlgan.

## Demografiyasi

## Transporti
Bu shaharchaga *Sokolnice-Telnice* poyezd stansiyasi xizmat koʻrsatadi. Stansiya shahar hududidan biroz tashqarida yaʼni uzoqroq joylashgan.

## Diqqatga sazovor joylari

Sokolnicening asosiy koʻzga koʻringan binolaridan biri bu — Sokolnice qal’asi. Bu eski qal’a joyida qurilgan. Aslida u barokko uslubida qurilgan va keyinchalik Tarixchi uslubida qayta qurilgan. Bugungi kunda u yerda pensionerlar yaʼni qariyalar uylari joylashgan. Qal’aning bir qismi qadimgi barokko kabi qimmatbaho chapel. Qal’a erkin ochiq bogʻ bilan oʻralgan.

Qadimgi donxona madaniy yodgorlik hisoblanadi. Bu 18-asrning birinchi choragidan buyon katta barok binosi hisoblanadi. Bugungi kunda u zamonaviy binoga aylantirilgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Hladnikia

***Hladnikia*** — ziradoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimliklar turkumi. Turkumga mansub yagona tur, ***Hladnikia pastinacifolia***, Sloveniya paleoendemiti, oʻsish hududi atigi 4 kmli maydon bilan cheklangan. Nemis botaniki Geynrix Gotlib Lyudvig Reyxenbax bu turkumga karniol botanik olimi va Lyublyana botanika bogʻining asoschisi Franz Hladnik sharafiga nomlagan.

## Tavsif
*Hladnikia pastinacifolia* — koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Tik gullaydigan poyaga ega, uzunligi 15 dan 30 santimetrgacha boʻlishi mumkin. *Hladnikia pastinacifolia* koʻproq seldereyga (*Apium graveolens*) oʻxshaydi, lekin barglari qisqa va qalin. Turning ildizi uzun va enli. Oʻsimlik gulining oq, yurak shaklida, uzunligi 1 mm uzunlikdagi barglari bor.

Oʻsimlikning koʻpayish tizimi haqida koʻp narsa maʼlum emas. Bu oʻsimlik turi entomofil boʻlib, turli xil changlatuvchilarga ega. Turlarning gullash davri maydan iyulgacha davom etadi. Muvaffaqiyatli changlanishdan soʻng, avgust oyining oxiridan sentabrgacha urugʻlar rivojlanadi. Meva shizokarp boʻlib, soʻng kengligi 2 mm boʻlgan 4 mm oʻlchamdagi ikkita merikarpga boʻlinadi.

*Hladnikia pastinacifoliada* xromosoma soni 2n = 22.
Fayl:Hladnikia_pastinacifolia3.jpg
Fayl:Hladnikia_pastinacifolia.jpg
Fayl:Hladnikia_pastinacifolia2.jpg
Fayl:Hladnikia_pastinacifolia_2.jpg


## Tarqalishi
Oʻsimlik Sloveniyaning paleoendemik turi boʻlib , Trnovski gozdda kichik maydonda (4 km 2) oʻsadi. U yerda bu oʻsimliklar faqat platoning janubiy yonbagʻirlarida va shimoliy yon bagʻirlarida 9 km uzoqlikda joylashgan ikkita alohida joylarda uchratish mumkin.

Uning populyatsiyasi IUCN Qizil roʻyxatida barqaror turlar qatoriga kiritilgan. Oʻsimlik oʻsishiga xavf soluvchi tahdidlar qatoriga odamlarning oʻsimlik oʻsish joylarini oʻzlashtirishi va turli tartibsizliklar (masalan, dam olish faoliyati), shuningdek, tabiiy tizim oʻzgarishlari kiradi. Trnovo oʻrmon platosi Natura 2000 saytida roʻyxatga olingan.

## Manbalar
Ostankino teleminorasi

**Ostankino teleminorasi** (rus. Ostankinskaya telebashnya, Ostankinskaya telebashnya) – Moskvadagi radio-televideniye minorasi, meʼmor Nikolay Nikitin tomonidan loyihalashtirilgan.

2022-yil holatiga koʻra dunyodagi eng baland binolari orasida 12-oʻrinni olgan Ostankino minorasi Oktyabr inqilobining 50 yilligi uchun qurilgan.

## Manbalar
Oʻzbekiston 2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida

**Oʻzbekiston [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da** 65 nafar sportchi 113 ta yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Oʻzbekiston delegatsiyasi Fransiyaning Parij shahrida 28-avgust – 8-sentyabr kunlari boʻlib oʻtadigan Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida oltinchi bor qatnashadi.

28-avgust kuni Yozgi Paralimpiada oʻyinlarining ochilish marosimida Oʻzbekiston terma jamoasining bayroqdorlari yadro uloqtirish boʻyicha Paralimpiya oʻyinlarining ikki karra gʻolibi Xusniddin Norbekov hamda disk uloqtirish boʻyicha Tokio-2020 oltin medali sovrindori Mohigul Hamdamova boshlab chiqishdi.

Paralimpiada sovrindorlari uchun mukofot puli quyidagicha: oltin medal uchun – 200 000 AQSh dollari; kumush medal – 100 000 AQSh dollari; bronza medali sohiblari – 50 000 AQSh dollari etib tasdiqlandi.

## Sportchilar va dasturlar soni
Paralimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan sportchilar va dasturlar soni boʻyicha maʼlumot keltirilgan.

## Medallar

## Para akademik eshkak eshish

### Erkaklar

### Ayollar

**Kvalifikatsiya:** FA = Final A (medal); FB = Final B (medalsiz); R = Takroriy bahs

## Para dzyudo

### Erkaklar

### Ayollar

## Para kanoe

### Erkaklar

### Ayollar

**Kvalifikatsiya:** FA = Final A (medal); FB = Final B (medalsiz); YaF = Yarimfinal

## Para oʻq otish

### Erkaklar

### Ayollar

### Aralash musobaqa

## Para pauerlifting

### Erkaklar

### Ayollar

## Para suzish

2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida suzish boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi 25 ta litsenziyaga ega boʻldi.

### Erkaklar

### Ayollar

## Para taekvondo

### Erkaklar

### Ayollar

## Para velosport

### Trek

### Shosse

## Para yengil atletika

2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi 47 ta litsenziyaga ega boʻldi.

### Texnik yoʻnalishlar
#### Erkaklar

#### Ayollar

### Yugurish

#### Erkaklar

#### Ayollar

## Yana qarang
* Oʻzbekiston 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida
* Oʻzbekiston Paralimpiada oʻyinlarida
* Oʻzbekiston Milliy paralimpiya qoʻmitasi

## Manbalar

## Havolalar
* Oʻzbekiston Milliy Paralimpiya qoʻmitasi / yoʻllanma olgan sportchilar
* Paralympic Schedule & Results / Uzbekistan
Katta madrasa (Gjakova)

**Buyuk Madrasa** — Kosovoning Gjakova shahridagi madaniy meros yodgorligi.

## Tarixi
Katta madrasa () Gjakovaning „Katta Čarshija“ deb nomlanuvchi shahar markazida joylashgan. Asrlar davomida u Kosovoda ham diniy maktab, ham talabalar va imomlar yotoqxonasi boʻlib xizmat qilgan. U 1748-yilda tugatilgan qurilishni boshqargan birinchi mudarrisi Veysel afandi tomonidan asos solingan. 1912-yilda Bolqon urushi paytida bino Chernogoriya Qirolligi armiyasining barqaror qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan. Madrasa Kosovo urushi paytida tashqi devori yoqib yuborilgan va butunlay vayron qilingan. Usmonli uslubida qurilgan majmuada madrasadan tashqari yotoqxona, darsxona, muazzinxona, shodirvon va masjid mavjud. Muazzinning kabinetidan tashqari hammasi birinchi qavatda joylashgan. Har bir yotoqxonaning oʻz verandasi bor. Sinf xonasi oʻziga xos tuzilishga ega kutubxona boʻlib xizmat qiladi va bir paytlar u yerda ovqat zali ham boʻlgan. Muazzin majmuasi inshootning diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib, u uzun ayvonlar va keng geometrik detallarga ega boʻlgan uch konsolli fasadga ega: muazzin va mehmonlar qolishlari uchun joy ajratilgan. Masjid baland, lekin minorasi yoʻq, lekin  lik tosh plitasi janubi-gʻarbiy burchakdagi kenglik azon uchun joy boʻlib xizmat qilgan boʻlishi kerak edi. Shodirvonda toʻrtta favvora va tahorat olish va dam olish uchun oʻrindiqlar mavjud.
## Manbalar
Qoʻqon xonligi hukmdorlari roʻyxati

**Qoʻqon xonligi xoni** () — 1798—1876-yillarda Qoʻqon xonligidagi oliy davlat lavozimi.

Qoʻqon xonligida xon unvonini oʻzbeklardan boʻlgan Ming sulolasi hukmdorlari olgan.

Qoʻqon xonligining birinchi hukmdori oʻzbek ming oilasidan Shohruh-biy boʻlgan.

1709—1801-yillarda Qoʻqon xonligining dastlabki besh hukmdori bek unvoni bilan mamlakatni boshqargan.

Min sulolasidan xon unvonini olgan birinchi hukmdor Olimxon (1798—1809), oxirgisi Nasriddinxon (1875) edi.

## Qoʻqon xonligi hukmdorlari roʻyxati
{| class="wide"
!№
!Xon
!Hayot yillari
!Boshqaruv yillari
!Eslatma
|-
|1
|Shohruxbiy
|1680—1722
|1709—1721
|
|-
|2
|Abdurahimbiy
|1700—1734
|1721—1734
|
|-
|3
|Abdulkarimbiy
|1701—1750
|1734—1750
|
|-
|4
|Abdulrahmonbiy
|?—1751
|1750—1751
|
|-
|5
|Erdonabiy
|1720—1764
|1751—1764
|
|-
|6
|Norboʻtabiy
|1749—1798
|1764—1798
|
|-
|7
|Olimxon
|1774—1809
|1798—1809
|Ming sulolasi vakillaridan birinchilardan xon unvonini oldi.
|-
|8
|Umarxon
|1787—1822
|1809—1822
|
|-
|9
|Muhammad Alixon
|1808—1842
|1822—1842
|
|-
|10
|Sheralixon
|1790—1844
|1842—1844
|
|-
|11
|Murodxon
|1812—1845
|1845
|Qoidalar 11 kun
|-
|12
|Xudoyorxon
|1829—1875
|1845—1858, 1862 — 1863, 1865 — 1875
|
|-
|13
|Mallaxon
|1829—1875
|1858—1862
|
|-
|14
|Nasriddinxon
|1850—posle 1876
|1875
|
|-
|15
|Poʻlatxon
|1844—1876
|1875 −1876
|
|-
|16
|Nasriddinxon
|1850—posle 1876
|1876
|Ming sulolasining oxirgi xoni
|
|-

## Yana qarang

* Buxoro amiri
* Buxoro xoni
* Xiva xoni

## Manbalar

## Adabiyot

* Davlat va huquq tarixi / Ed. N. P. Azizov, F. Muxitdinova, M. Xamidova va boshqalar. — Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi nashriyoti, 2016-yil. — 175-bet. — 335 b.
* Babajanov B. M., Qoʻqon xonligi: hokimiyat, siyosat, din. Tokio-Toshkent, 2010-yil.
* Trever K.V, Yakubovskiy A.Yu. Voronets M. E. : Oʻzbekiston xalqlari tarixi, 2-tom. — Toshkent: OʻzSSR Fanlar akademiyasi, 1947-yil. — 517 b.
Nablus katta masjidi

**Nablus masjidi** () — Falastinning Nablus shahridagi eng qadimgi va eng katta masjid. Dastlab Vizantiya cherkovi sifatida qurilgan va ilk islom davrida masjidga aylantirilgan. Salibchilar uni 11-asrda cherkovga aylantirgan, ammo 12-asrda Ayyubiylar tomonidan masjid qayta masjidga aylantirilgan. Masjid Eski shaharning asosiy koʻchalari chorrahasida, tumanning sharqiy chekkalari boʻylab joylashgan. Kumush gumbazli.

## Tarixi
Nablusdagi mahalliy afsonaga koʻra, masjid Yoqubning oʻgʻillari Yoqubga ukasi Yusufning qonga boʻyalgan koʻylagini uning sevimli oʻgʻlining oʻlganiga dalil sifatida topshirgan joy boʻlgan.

Masjidning joylashgan joyi dastlab milodiy 244-249-yillarda Filipp Arab hukmronligi davrida qurilgan bazilika edi. Vizantiyaliklar keyinchalik bazilika xarobalarida sobor qurdilar va bu sobor miloddan avvalgi 600-yilda Madaba mozaik xaritasida tasvirlangan. Samariyaliklar tomonidan 484- va 529-yillarda bosqinlari paytida buzilgan yoki vayron qilingan, ammo imperator Yustinian I (483-565-yillarda hukmronlik qilgan) soborni qayta tiklagan.

Sobor 10-asrda Falastinda islom arab hukmronligining dastlabki davrida Nablusdagi Buyuk masjidga aylantirilgan. Arab geografi Muqaddasiyning yozishicha, Ulugʻ masjid Nablusning „oʻrtasida“ boʻlib, „juda nozik asfaltlangan“. Salibchilar masjidni cherkovga aylantirdilar, biroq faqat bir nechta oʻzgartirishlar kiritdilar. 1187-yilda Salohuddin al-Ayyubiy boshchiligidagi Ayyubiylar binoni yana masjidga aylantirdilar. Bino Templar ritsarlari tomonidan 1242-yil 30-oktyabrda shaharni talon-taroj qilishda yoqib yuborilgan

13-asr oxirida yangi bino mavjud boʻlgan, buni arab yilnomachisi al-Damashqiy 1300-yilda masjidni "namoz oʻqiladigan, kecha-yu kunduz Qur’on tilovat qilinadigan, unga erkaklar tayinlanadigan goʻzal masjid deb eslatib oʻtgan. 1335-yilda gʻarbiy sayohatchi Veronalik James bu masjid „xristianlar cherkovi boʻlgan, hozir esa Sarasenlar masjidi“ deb yozgan. Yigirma yil oʻtgach, Ibn Batuta unga tashrif buyurgan va masjidning oʻrtasida „shirin suv idishi“ borligini taʼkidladi.

1641-yilda Buyuk masjidning minorasi qayta qurildi, ammo masjid majmuasi Falastinda, ayniqsa 1927-yilda Nablusda kuchli zilzila sodir boʻlgunga qadar oʻzining keyingi faoliyati davomida deyarli daxlsiz qolgan. Oqibatda masjid gumbazi va minorasi vayron boʻlgan, ammo 1935-yilda qayta tiklangan.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

*  (p. 26)
*  (pp. 311-312)
*  (p. 203)
* 
* 
*
Abu al-Hasan madrasasi

**Abu al-Hasan madrasasi**, shuningdek, **Mariniy madrasasi** deb ham ataladi, Marokashning eski Sale shahrida joylashgan o'rta asrga oid madrasadir. U 14-asrda Mariniy sultoni Abu al-Hasan tomonidan Sale Katta masjidi yonida qurilgan va o'zining boy bezaklari bilan ajralib turadi.   

## Tarixi
Kirish eshigining yog'och soyabonidagi yozuvga ko'ra, madrasaning qurilishi 1332–1333-yillarda Mariniylar sultoni Abu al-Hasan (1331–1348-yillar hukmronligi) buyrug'i bilan boshlangan bo'lib, u boshqa ko'plab madrasalarning barpo etilishiga ham mas'ul bo'lgan. va uning hukmronligi davrida ko'plab diniy majmualar bunyod etilgan. Hovlining shimoli-g'arbiy galereyasidagi marmar lavhaga o'yilgan poydevor yozuvida qayd etilishicha, qurilish 1341–1342-yillarda yakunlangan. Madrasa yaqin atrofdagi Buyuk Sale masjidini shahardagi diniy va intellektual hayotning markazi sifatida yanada rivojlantirishga yordam berish uchun barpo etilgan. 

## Arxitekturasi
Madrasaga taqasimon ark eshigi boʻlgan naqshinkor tosh peshtoq orqali kiriladi. Bu kirish kichik vestibyulga olib boradi, undan yon tomondagi zinapoya yuqori qavatlarga olib boradi. Hovli *[[zellij]]* plitkalari bilan qoplangan, markaziy qismida kichik favvorasi bor. Galereya ustunlari va hovlining tashqi devori orasidagi bo'shliqlar geometrik yulduz naqshlari bilan bezatilgan yog'och shiftlar bilan qoplangan. Ushbu shiftlarning bir qismi taxminiy asl ranglarida tiklangan. Butun inshoot, madrasa yaqinidagi Katta masjid kabi, o'sha paytdagi *[[qibla]]* (namoz yo'nalishi) bilan (ya'ni, taxminan janubi-sharqqa) tekislangan yoki yo'naltirilgan. Shunga ko‘ra, hovlining narigi tomonida to‘rtburchak shaklidagi katta namozxona joylashgan bo‘lib, uning mehrobi murakkab yuzalar va derazalar bilan o‘ralgan. Xona mehrobning ikki tomonidagi ark bilan uchta bo‘shliqqa bo‘lingan va ko‘proq yog‘och shiftlar bilan qoplangan. Yuqori qavatda talabalar darsxonalari va yashash xonalari joylashgan. Bu tipdagi boshqa madrasalardan farqli o‘laroq, yuqori ikki qavatdagi talabalar xonalarining hovliga qaraydigan derazalari yo‘q. 
## Galereya

Fayl:Salé_Madrasa_DSCF6823.jpg|alt=The entrance portal of the madrasa|Madrasaning kirish eshigi
Fayl:Salé_Madrasa_DSCF6663.jpg|alt=The courtyard of the madrasa, looking northwest|Madrasa hovlisi, shimoliy-g‘arbga qaragan
Fayl:Merinide_Medrassa.jpg|alt=The courtyard and fountain of the madrasa, looking southeast towards the mihrab|Madrasaning hovlisi va favvorasi
Fayl:Détails_arabesques_salé.jpg|alt=Stucco and wood carvings on one of the lateral galleries of the courtyard|Hovlining yon galereyalaridan biri
Fayl:Déco_plafond_médersa_de_salé.jpg|alt=A restored painted wooden ceiling under one of the courtyard galleries|Hovli galereyalaridan birining tagida qayta tiklangan bo‘yalgan yog‘och shift
Fayl:Inside_Meridine_Medrassa_of_Salé.jpg|alt=The mihrab of the prayer room|Namozxonaning*[[mehrob]]i*
Fayl:Cellules_des_étudiants_à_la_médersa_de_salé.jpg|alt=The student cells on the upper floor|Yuqori qavatdagi talabalar xonalari

## Manbalar

## Havolalar

* Manar al-Atar raqamli foto arxiv manbasidagi Abu al-Hasan madrasasi tasvirlari
Fos al-Jadid madrasasi

**Fos al-Jadid madrasasi** — **Dorul Maxzan madrasasi** sifatida ham tanilgan, 14-asrda Marokashning Fos al-Jadid kvartalida Mariniylar sulolasi tomonidan qurilgan madrasa. Madrasa keyinchalik masjidga aylantirilgan va Fezning kengaytirilgan Dar al-Maxzen (Qirollik saroyi) bilan birlashtirilgan.

## Tarixi
1320-yilda Mariniy sultoni Abu Said Fos al-Jadiddagi Katta masjiddan janubda yangi madrasa qurdirgan. U *Madrasa Fes Jdid* yoki *Madrasa Dar al-Maxzen* nomi bilan mashhur boʻlgan. Bu Fesda Mariniylar tomonidan qurilgan ikkinchi madrasa boʻlib, birinchisi 1271-yilda Qaraviyyin masjidi yonida qurilgan Seffarina madrasasi edi. Koʻp oʻtmay, 1321-yilda Abu Said hukmronligi davrida ham al-Andalus masjidi yonida Sahrij madrasasi qurilgan. Shunga koʻra, Abu Said Fesdagi har bir buyuk masjid atrofida ilm markazlarini yaratishni orzu qilgan boʻlishi mumkin degan taxminlar bor. Biroq, Fos al-Jadid madrasasi yirik oʻquv markaziga aylanmagan. Keyinchalik, eng nufuzli madrasalar Al-Qaroviyyin va boshqa Mariniy madrasalari Fes al-Bali shahrida qurilgan. Sulton Hassan I (1873-1894-yillarda hukmronlik qilgan) saroyning mexuvar maydonini shimoli-sharqqa tomon kengaytirgan. Koʻp oʻtmay inshoot Qirollik saroyi majmuasi tarkibiga krib ketgan, buning natijasida madrasa masjiddan uzilib, ichki mexuvarga birlashtirilgan. Oʻsha vaqtgacha qarovsiz boʻlgan madrasa taʼmirlangan va minora barpo etlgan. 1924-yildan soʻng bir muncha vaqt oʻtib Fransiya protektorati ostida qayta taʼmirlangan.

## Arxitekturasi
Madrasaning asosiy tartibi oʻsha davrdagi boshqa madrasalarga xosdir. Uning xonalari oʻlchami 10,3x9,25 m boʻlgan toʻgʻri burchakli hovli (*[[sahn]]*) atrofida joylashgan boʻlib, markazida toʻgʻri burchakli suv havzasi barpo etilgan. Ikkala tomonda (gʻarbiy va sharqiy tomonda) arklar galereyasi boʻlib, ularning orqasida talabalar yashaydigan kichik xonalar boʻlgan. Hozirda madrasa va galereyasining yuqori qavati yoʻq, lekin uning dastlab xuddi oʻsha davrdagi Sahrij yoki al-Attarin madrasalariga oʻxshagan qavati boʻlgan boʻlishi mumkin. Hovlining shimoliy tomonida asosiy kirish eshigi joylashgan boʻlib, janubda ancha keng nomozxona boʻlgan. Nomozxonaga taqasimon arkali uchta eshik orqali kirish mumkin boʻlgan: katta markaziy eshik va har ikki tomonda ikkita kichikroq eshik. Namoz zali oʻziga xostarzda bezatilgan, mehrobning asl bezaklarini yoʻqotilgan. Binoning shimoli-gʻarbiy burchagida minora joylashgan boʻlib, u asl binoning bir qismi boʻlmagan, lekin madrasa saroyga kiritilganda Hassan I tomonidan qoʻshilgan.
## Manbalar
Al-Xadra masjidi

**Al-Xadra masjidi** () — Gʻarbiy Sohildagi Nablusning Eski shahri janubi-gʻarbiy kvartalidagi Gerizim togʻining quyi etagida joylashgan masjid. Masjid toʻrtburchak shaklda boʻlib, minorasi .

## Tarixi
Mahalliy musulmon urf-odatlariga koʻra, masjid Yoqub Yusufning qonga botgan koʻylagini koʻrsatgandan keyin yigʻlagan joyda joylashgan (hovlining oʻng tomonida Yoqub oʻtirib yigʻlagan joy deb aytilgan kichkina xona bor). Shuning uchun masjidning muqobil nomi „Robbimiz Yoqubning qaygʻusi“.

Samariyalik anʼanaga koʻra, al-Xadra masjidi salibchilar tomonidan vayron qilingan sinagoga boʻlgan. Ularning taʼkidlashicha, uning arabcha nomi *al-Xadra* („yashil“) samariyalik *Mahallat Xadradan* („yashillar joyi“) olingan. Arxeolog Michael Avi-Yonah Xadra masjidini samariyalik oliy ruhoniy Akbon tomonidan milodiy 362-yilda qurilgan sinagoga bilan aniqlagan.

Ibodatxona 1137-yilda Akkolik Ab Giluga tomonidan qayta qurilgan. Biroq, bir qancha gʻarb olimlari, hozirgi masjidning ayrim qismlarida gotika meʼmorchiligi namunalari tufayli, 1170-yillarda salibchilar cherkovi va qoʻngʻiroq minorasi boʻlgan deb hisoblashadi. Arab geografi Yoqut al-Hamaviyning qayd etishicha, 1225-yilda Nablus Ayyubiylar hukmronligi davrida binolar qayta tiklangan va u samariyaliklar hurmat qiladigan „katta masjid“ deb atagan. Minora devoridagi samariyalik yozuvlar aynan shu davrdan boshlab yaratilgan.

Ammo 1242-yilda Templar ritsarlari binoga zarar yetkazgan, keyinchalik u 1260-yilda moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. 1290-yilda Sulton Qalavun davrida mamluklar tomonidan masjidga aylantirilganligi vaqf yozuvi bilan tasdiqlangan. Qurilishning aksariyati Mamluk meʼmorchiligiga oʻxshaydi va masjidga *[[mehrob]]* qoʻshilgan.

### Ikkinchi Intifada
Falastin hukumati va Gush Shalom maʼlumotlariga koʻra, 2002-yilda Nablus jangida Ikkinchi Intifada paytida Isroil buldozerlari masjidning 85 foizini, jumladan Mamluk davridagi *mehrobni* vayron qilgan. Al-Xadra masjidining hozirgi imomi Maher Xaraz („Oq arslon“) 1996-yilda Falastin maʼmuriyatining jangari imomlarga qarshi „qizgʻish“dagi vazifasidan chetlatilgan, ammo 2006-yilda qayta tiklangan Xaraz, HAMAS aʼzosi va Fathning muxolifi, haftalik juma vaʼzlarida Fath boshchiligidagi Falastin milliy maʼmuriyatiga muntazam ravishda qarshi chiqdi. Xaraz 2007-yilning 23-sentyabrida Fath yetakchiligidagi boshqa bir „Hamas“ga qarshi „bostirish“da hibsga olingan.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rustaveli teatri

**Rustaveli milliy teatri** () — Gruziyaning eng katta va eng qadimgi teatrlaridan biri. Teatr poytaxt Tbilisi shahrining Rustaveli prospektida joylashgan. Rokoko uslubida bezatilgan binoda joylashgan teatr 1887-yilda tashkil etilgan va 1921-yildan buyon Gruziya xalq shoiri Rustaveli nomi bilan atab kelinadi.

## Tarixi va arxitekturasi
Bino 1887-yilda „Rassomlar jamiyati“ sifatida tashkil etilgan. Rassomlar jamiyatining iltimosiga koʻra, bir necha taniqli rassomlarga podvalning devor va shiftlariga freskalar chizishga ruxsat berilgan. Ular orasida taniqli gruzin rassomlari Lado Gudiashvili va David Kakabadze, shuningdek, Rus baletlari va Metropoliten operasi uchun yaratgan ishlari bilan mashhur boʻlgan teatr sahnasi dizayneri Sergey Sudeikin ham boʻlgan. Yana ikkita muhim gruzin rassomlari — Mose va Iracly Toidze ham loyihada ishtirok etgan. Bir paytlar Rustaveli teatrining pastki qavatini bezab turgan durdona asarlar Sovet hokimiyati davrida oq boʻyoq bilan boʻyab tashlangan va freskalarning faqat kichik bir qismigina qayta tiklangan.

1921-yilda bino nomi Rustaveli teatri deb oʻzgartirilgan. Teatr qurilishi Aleksandr Mantashev tomonidan moliyalashtirilgan. Inshoot dizayni Kornel K. Tatishchev va Tbilisi shahar meʼmori Aleksandr Shimkiyevich tomonidan amalga oshirilgan.

2002-yildan 2005-yilgacha teatr toʻliq taʼmirlangan. Taʼmirlash xarajatlarining asosiy qismi gruziyalik tadbirkor Bidzina Ivanishvili tomonidan moliyalashtirilgan.

### Teatr moslamalari
Teatrda uchta sahna, jumladan, asosiy sahna (taxminan 800 oʻrinli), kichik sahna (283 oʻrinli) va eksperimental spektakllar uchun Blackbox teatri (182 oʻrinli) mavjud. Teatr konferensiyalar va tadbirlar oʻtkazish imkoniyatiga ham ega. Jumladan unda, katta bal zali, kichik bal zali va kichik foye mavjud.

## Fotogalereya

Fayl:59Rustavelis_theatri.jpg|alt=An early photo of Rustaveli Theatre.|Rustaveli teatrining dastlabki surati.
Fayl:Rustaveli_ceiling.jpg|alt=Rococo ceiling| Rokoko uslubi
Fayl:Rustaveli_hall.jpg|alt=Audience boxes in the main hall|Asosiy zaldagi tomoshabinlar oʻrindiqlari
Fayl:Web_2493.jpg|alt=Audience boxes & decorative ceiling.|Tomoshabinlar oʻrindiqlari va dekorativ shift.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
* Gruziya parlamenti veb-saytidagi manbalar.
Fadala ibn Ubayd

**Fadala ibn Ubayd al-Ansoriy** (; vafoti: 673 yoki 678-679-yil) — Damashq qozisi va Umaviylar xalifasi Muoviya I () qoʻli ostidagi qoʻshin qoʻmondoni. Islom va Vizantiya manbalari tomonidan 667-668 va 672-yillar oraligʻida Fadala boshchiligidagi bir qator dengiz reydlarini oʻz ichiga olgan bir nechta harbiy yurishlar haqida turli xil maʼlumotlar berilgan. Musulmon manbalari Fadala ibn Ubaydni 673-yilda Damashq qozisi boʻlib xizmat qilgan vaqtida vafot etgan deb hisoblasa, Xalifa ibn Xayyot uni 678-679-yillarda vafot etgan deya maʼlumot beradi.

## Yoshlik yillari va martabasi
Fadala ibn Ubayd Islom paygʻambari Muhammadning sahobasi boʻlib, ansorlarga (Muhammadning Madinadan ilk tarafdorlari) mansub edi. U 640-yillarning boshlarida Misrning musulmonlar tomonidan bosib olinishida, soʻngra Suriyaning Damashq shahridagi yurishlarda ishtirok etgan. U yerda shahar qozisi (bosh qozisi) Abu-d-Dardoning (vafoti: 652) shogirdi boʻlgan. Abu-d-Dardo Fadalani oʻziga voris qilib tayinlagan. Fadala 656-yilda xalifa Usmon oʻldirilganidan keyin yangi tayinlangan xalifa Aliga hurmat koʻrsatmagan va unga boʻysunishni istamaga oz sonli ansoriylardan biri edi. Shuningdek, ular orasida boʻlgan Zayd ibn Sobit, Maslama ibn Muhallad va Nu’mon ibn Bashir Usmoniylar tarafdorlari hisoblanishgan.

## Arab-Vizantiya urushlariga qoʻmondonligi
Fadala xalifa Muoviya I davrida arab-Vizantiya urushlariga qoʻmondonlik qilgan (). Muhammad ibn Ahmad al-Xorazmiy va Tabariy (vafoti: 923) tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Fadala 669-670-yillarda Vizantiyaga qarshi qishki yurishga boshchilik qilgan, Yaʼqubiyning (vafoti: 897) yozishicha esa Fadala tomonidan ushbu urushda koʻpchilik asirga olingan. Ibn Abdulhakam (vafoti: 871) Fadalaning Suriya harbiy dengiz kuchlariga, Uqba ibn Amir esa uning Misr flotiga boshchilik qilganligini qayd etgan. Shuningdek, Uqba ibn Amir tomonidan Fadalaning 671 yoki 672-yillarda Vizantiya poytaxti Konstantinopoldan Marmar dengizining narigi qirgʻogʻidagi Kizikda qishlagani aytilgan. Yaʼqubiy va Tabariy uni 671 yoki 672-yillarda Vizantiyaga qarshi qishki yurishlarga qoʻmondonlik qilgan deya maʼlumot bersa, Xalifa ibn Xayyot (vafoti: 854) uning xuddi shu yurish paytida arab dengiz kuchlariga rahbarlik qilganini aytib oʻtgan.

## Oʻlimi
Koʻpchilik musulmon olimlar tomonidan berilgan manbalarga koʻra, Fadala 673-yilda Damashqda qozi sifatida faoliyat yuritayotgan vaqtida vafot etgan. Xalifa ibn Xayyot Fadalaning oʻlimi 678 yoki 679-yillarga toʻgʻri kelishini yozgan. U Abu-d-Dardo va uning rafiqasi Ummu Dardoning qabri yaqinidagi Bob as-Sagʻir qabristoniga dafn etilgan. Uning qabri XVI asrning oxirlarida ziyorat qilinadigan joy boʻlgan. Fadalaning vafotidan soʻng uning oʻrniga Abu-d-Dardoning oʻgʻli Bilol yoki an-Nuaym ibn Bashir oʻtirgan. Uning shogirdlaridan biri Abdurrahmon ibn al-Hashas al-Udriy xalifa Umar ibn Abdulazizga () xizmat qilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Hanbaliy masjidi

**Hanbaliy masjidi** () — Nablusning markazida, Jamaʼa Kabir koʻchasida, Shahidlar maydonining janubida va Nablus katta masjidining gʻarbiy qismida joylashgan yirik masjid.

## Tarixi
Hanbaliy masjidi 16-asr boshlarida, 1526-1527-yillar orasida Nablusning al-Hanbaliylar oilasi tomonidan asos solingan va ular nomi bilan atalib keladi. Masjid qurilishida, ehtimol, Vizantiya yoki Rim davriga oid boʻlgan qadimiy tosh ustunlar oʻyilgan. Mahalliy musulmonlarning urf-odatlariga koʻra, masjiddagi yogʻoch qutida Islom paygʻambari Muhammadning uchta sochi saqlangan. Quti har yili Ramazon oyining 27-kuni namozxonlar koʻrishi va undan baraka soʻrashi uchun chiqariladi.

Hanbaliy masjidining minorasi 1913-yilda qayta qurilgan. 1930-yillarda masjid imomi shayx Muhammad Radi al-Hanbaliy isyonchilar yetakchisi Izzaddin al-Qassam bilan aloqada boʻlgan. Hanbaliylar oilasi bugungi kungacha masjid ishlarini boshqaradi. 1948-yildagi Arab-Isroil urushidan keyin Gʻarbiy Sohildagi Iordaniya hukmronligi davrida bu masjidlar oʻzining *[[zakot]]* qoʻmitasiga ega boʻlib, mahalliy jamoa boʻylab *zakot* mablagʻlarini yigʻish va taqsimlashni nazorat qiladi.

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish uchun

* 
*
Qozog‘iston-O‘zbekiston muhandislik-gumanitar universiteti

**Qozogʻiston-Oʻzbekiston muhandislik-gumanitar universiteti** () – 2001-yilda ochilgan oliy oʻquv yurti hisoblanadi. Uning tarkibiga Turkiston va Sayram pedagogika institutlari, 8 fakultet, 14 kafedra, 2 ta vakolatxona kiradi. Telekommunikatsiya, transport, telekommunikatsiya, neft va gaz, kompyuter dasturchisi, huquqshunos, iqtisodchi, ekolog, oʻqituvchi kabi jami 26 ta mutaxassislik boʻyicha taʼlim tili qozoq, oʻzbek va rus tillarida olib boriladi. Insitutlar bilan chegaralanmagan. Oʻzbek milliy madaniy markazllari ham mavjud va Oʻzbekistonda ham qozoq madaniy markazlari 1992-yildan oz faoliyatini bajarib kelmoqdalar. 2022-yili Oʻzbekistonda qozoq milliy markazimizning 30-yiligiga tashrif buyirdi. Qozogʻiston tarixi va organik kimyo boʻyicha aspiranturada tahsil olgan. 29 nafar fan doktori, 75 nafar fan nomzodi maʼruza qiladi. Universitetda 6118 nafar talaba tahsil olmoqda, ulardan 2600 nafari oʻzbekistonliklardir. 18 nafar oʻquvchi hududiy sertifikat asosida bepul, 100 nafar talaba imtiyozli, ayniqsa, yetim va 1-guruh nogironlari tekin va qisman chegirmalar asosida taʼlim oladi. Oʻzbekistondagi 586 ta qozoq umumtaʼlim maktablarida oʻqituvchilar yetishmasligini bartaraf etish maqsadida 2002-yildan buyon qozoq yoshlarini qabul qiladigan universitetning Toshkentdagi vakolatxonasi faoliyat koʻrsatmoqda. Universitetda sanʼatkorlar toʻgaragi, xalq cholgʻulari orkestri tashkil etilgan. Kikboks sport turi boʻyicha Qozogʻiston gʻolibi Kurmashev Nurbek, yunon-rim kurashi boʻyicha 3-oʻrin sohibi Yoʻldoshev Baxtiyor ushbu taʼlim muassasasi tarbiyalanuvchilaridir.
## Manbalar
Sora (matndan videoga oʻtkazish modeli)

**Sora** – matnni videoga oʻtkazishga ixtisoslashgan OpenAI tomonidan ishlab chiqilgan boʻlajak generativ sunʼiy intellekt modeli. Model foydalanuvchilardan takliflar deb nomlanuvchi matnli tavsiflarni qabul qiladi va shu tavsiflarga mos keladigan qisqa videokliplarni yaratadi. Sora yuqori darajadagi vizual detallarga, jumladan, murakkab kamera harakatlariga va turli his-tuygʻularni namoyon etuvchi belgilarga ega videolarni yaratish qobiliyati ortidan mashhur boʻldi. Bundan tashqari, model asl klipdan oldin yoki undan keyingi yangi kontent yaratish orqali mavjud qisqa videolarni kengaytirish funksiyasiga ega. 2024-yilning aprel oyiga koʻra, u hali ommaga taqdim etilmagan.
## Manbalar
Maslama ibn Muhallad

**Maslama ibn Muhallad ibn Somit al-Ansoriy** () — Islom paygʻambari Muhammadning sahobasi, Misrning musulmonlar tomonidan fath qilinganidan keyin oʻnlab yillar davomida oʻsha yerdagi faol shaxslardan biri boʻlgan.

## Biografiyasi
Maslama ibn Muhallad ibn Somit al-Ansoriy 616 yoki 620-yillarda tugʻilgan. Maslama Misrni musulmonlar tomonidan bosib olinishida ishtirok etgan va vafotiga qadar shu yerda yashagan. Maslama ibn Muhallad uchinchi xalifa Usmon ibn Affon tarafdorlaridan biri boʻlib, xalifaning oʻlimidan keyin Muhammadning kuyovi Alining uning oʻrnini egallashiga qarshi boʻlgan va bu hukmronlikni tan olmagan. U Muoviya ibn Hudayj boshchiligidagi xalifa Usmon tarafdorlari yetakchilaridan biri boʻlib, 657-yilda Suriya hokimi Muoviya ibn Abu Sufyon hokimiyatga kelguniga qadar hokim Muhammad ibn Abu Huzayfaga qarshi qoʻzgʻolonlarida qatnashgan. 658-yilda Muoviya ibn Abu Sufyon boshchiligidagi Ali va Suriyada joylashgan Umaviylar oʻrtasidagi ziddiyat oshkor boʻlgach, Maslama Alining Muhammad ibn Abu Bakrni Misr hokimi etib tayinlashiga qarshi chiqqan va shu sababdan ham Suriya bosqinida qatnashgan boʻlishi ehtimoldan holi emas. Bu esa oʻsha yilning yozida Amr ibn al-Osning Ibn Abu Bakr qoʻshini magʻlubiyatiga, uning qoʻlga olinib, qatl etilishiga olib kelgan.

Maslama 664-yilning yanvari, yaʼni vafotiga qadar Misr hokimi boʻlgan Amr ibn al-Os qoʻl ostida sadoqat bilan xizmat qilgan, lekin uning vorislari Abdulloh ibn Amr al-Os, Utba ibn Abu Sufyon va Uqba ibn Amir davrida eʼtibordan chetda qolgan. Nihoyat, 667 yoki 668-yilda Maslamaning oʻzi oʻsha vaqtdagi xalifa Muoviya ibn Abu Sufyonga iltimosnoma bilan murojaat qilgan va Misr hokimi etib tayinlangan. Tabariyning soʻzlariga koʻra, 670-yilgacha Maslama shu lavozimda faoliyat yuritgan, biroq boshqa manbalarda uning 682-yilning 9-apreli, yaʼni vafot kuniga qadar mamlakatni doimiy ravishda boshqarib kelganligi haqida xabar berilgan. Maslama Vizantiya imperiyasiga qarshi urushlarda ham faol qatnashgan, ularga qarshi muntazam ekspeditsiyalar uyushtirgan, Fustatdagi Amr ibn al-Os masjidini qayta tiklagan va unga minoralar qoʻshgani haqida ham qisqa maʼlumotlar mavjud. Baʼzi manbalarda Maslamaning Ifriqiya va Magʻribdagi musulmon yurishlari uchun ham mas’ul boʻlgani aytib oʻtilgan boʻlsa, yana boshqa manbalar bu hududlar miloddan avvalgi vaqtga qadar uning hokimiyatiga kirmaganligini koʻrsatadi.

Maslama umrining oxiriga qadar Umaviylar tarafdori boʻlib qolgan. 680-yilda Muoviya vafot etgach, Muoviyaning oʻgʻli Yazid I ni uning vorisi sifatida tan olgan. U, shuningdek, Yazid I ning hokimiyat tepasiga kelishiga qarshilik koʻrsatgan Amr ibn al-Osning oʻgʻli, sahoba va muhaddis Abdulloh ibn Amr ibn al-Osga qatl qilish bilan tahdid solgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Eng katta umumiy boʻluvchi

**Eng katta umumiy boʻluvchi** – ikkita natural sonning umumiy tub boʻluvchilari koʻpaytmasi; *m* va *n* sonlarining EKUBi (m, n) bilan belgilanadi.
## Manbalar
Jannat onalar oyog‘i ostida

**Jannat onalar oyogʻi ostida** () — 2024-yilda qirgʻiz rejissori Ruslan Akun tomonidan suratga olingan Qirgʻiziston drama filmi. Filmda bosh rollarni Emil Esenaliev, Tugolbay Qoychiev, Bolot Tentimishov, Ruslan Akun va Anarkul Nazarqulovalar ijro etishgan.

## Syujeti
Jannat onalar oyogʻi ostida nomli kinoda oʻzi 35 yoshda, ammo aqliy rivojlanishi 8 yoshli bolanikidek boʻlgan, boshqacha inson, Odil haqida hikoya qiladi. U 75 yoshli onasi, Rayhon opa bilan birga kichik bir qishloqda yashaydi. Onasi Odilga, Yaratgan uni boshqacha sevishini va u toʻgʻri jannatga tushishini doim aytib kelgan. Ammo Odil jannatga onasisiz kirishni istamaydi. Bir kuni u boshqa 8 yoshli boladan, agar onasini muqaddas Makka shahriga piyoda olib-borib kelsa, onasi ham jannatga tushishi mumkinligi haqida eshitadi. Film tomoshabinlarga Odil va uning onasi sayohatlarida oʻtadigan hududlarning hayratlanarli manzaralari va madaniy xususiyatlarini ochib beradi. Odilning safari Qirgʻiziston Respublikasidan boshlanib, Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Ozarbayjon, Turkiya va Suriyadan oʻtib, muqaddas ziyoratgohga yetib borishi qiyin boʻlgan haj ziyoratiga aylanadi.
.

## Rollarda
* Odil rolida — Emil Esenaliyev
* Rayxon opa rolida — Anorqul Nazarqulova
* Bolot Tentimishov

## Kinoteatrlardagi namoyish
Filmning kinoteatrlardagi namoyishi Oʻzbekistonda 2024-yil 11-apreldan boshlanadi. Film Toshkentning 7 ta kinoteatrida, 7 kun ichida 50 ta seansda koʻrsatilib, 1 308 647 350 soʻm mablagʻ yigʻishga muvaffaq boʻldi.
Shuningdek ikkinchi hafta 16 ta kinoteatrlarda har kuni 100 ta seansda namoyish etilib, 3 339 047 200 soʻm mablagʻ yigʻdi.
## Mualliflik huquqlaring buzilishi
Qirgʻiz kinoijodkorlari ishlagan Jannat onalar oyogʻi ostida filmni universiteti faollar zalida talabalarga qoʻyib bergan Andijon davlat universiteti prorektori Xurshidbek Xojamberdiyev harakatlari 13-may kuni jinoyat ishlari boʻyicha Andijon shahar sudida koʻrib chiqilib, mualliflik huquqini va turdosh huquqlarni buzganlikda aybdor deb topigan va sud qarori bilan 340 ming soʻm jarima jazosi qoʻllangan.
## Mukofotlar
2024-yil 23-may kuni Moskva shahrida boʻlib oʻtgan III Xalqaro toʻgʻri kino festivalida Ruslan Akunning „Haj: Jannat onalar oyogʻi ostida“ filmi Gran-prix mukofoti bilan taqdirlangan.

## Daromadi
### Qirgʻiziston
Jannat onalar oyogʻi ostida filmi toʻrt kun ichida (21-24-mart kunlari) 1 million dollardan ortiq daromad qilib, koʻplab xorijiy spektakllarni ortda qoldirib, Qozogʻistonda kassa daromadi boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi.
### Oʻzbekiston
Filmning O‘zbekistondagi rasmiy hamkori hisoblangan iTV xizmati xabar berishicha, 11-aprel kuni Toshkentda premyerasi boʻlib oʻtgan Jannat onalar oyogʻi ostida filmi namoyish etilganidan soʻng bir hafta ichida 1,3 milliard so‘m ($103 000) ishlab topgan.

## Manbalar
Supíkovice

**Supíkovice** () — Chexiyaning Olomuk viloyati Jesenik tumanida joylashgan munisipalitet. Unda 700 ga yaqin aholi istiqomat qiladi.

## Etimologiyasi
Bu nom, shaxsiy slavyan nomi Šupíkdan olingan boʻlib, nemis nomi esa transkripsiya orqali yaratilgan deb taxmin qilinadi. Chexiya nomi 1924-yildan beri ishlatila boshlangan.

## Joylashuvi
Supíkovice — Jesenikdan  shimoli-sharqda, Olomoucdan  shimoldagi, Golden Mountains va Zlatohorska togʻlari oʻrtasidagi chegarada joylashgan. Eng baland nuqtasi Křemenáč tepaligi dengiz sathidan- yuqorida joylashgan.

## Tarixi
Supíkovice nomi 1284-yildagi manbalardan birida uchraydi. Munitsipalitet parchalangan Piast hukmronlig davrida Polshaning bir qismi boʻlgan. Qisqa vaqtdan soʻng Nisa gersogligi tarkibiga qoʻshiladi, keyinchalik Bohemiya syuzerensiyasiga oʻtadi va 1850-yilda gersoglik tarqatib yuborilgandan soʻng u toʻgʻridan-toʻgʻri Bohemiya tarkibiga kiritilgan.

Munitsipalitet tarixda ohaktosh konlari va ohak ishlab chiqarish sehlari munitsipalning rivojlanishiga sabab boʻlgan. 19-asrning ikkinchi yarmida munitsipalitet granit, marmar qazib olish va qayta ishlash bilan mashhur boʻlgan.

Birinchi jahon urushidan keyin, 1918-yildan boshlab, munitsipalitet Chexoslovakiya tarkibiga kiradi va 1938-yildan 1945-yilgacha Germaniya tomonidan ishgʻol qilingan. Ikkinchi jahon urushi davrida nemislar qishloqdagi ittifoqchi harbiy asirlarl uchun Stalag VIII-B/344 harbiy asirlar lagerining E166 va E577 majburiy mehnat sublagerlarini boshqargan.

## Demografiyasi
2021-yilda munitsipalitet aholisi 611 kishini tashkil etgan.

## Transporti
Munitsipalitet hududidan temir yo'l yoki yirik avtomagistral yoʻllar oʻtmaydi.

## Diqqatga sazovor joylari
Supíkovitsedagi ohak pechi 19-asrdagi madaniy yodgorlik sifatida tarixiy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Supíkovitsedagi 16-asrga mansub eng qadimgi bino Avliyo Xedvig cherkovidir.

## Taniqli odamlar

* Petr Ševčík (1994-yilda tugʻilgan), futbolchi shu yerda yashagan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Kundizbek Abdirasilov

**Kundizbek Bolatovich Abdirasilov** (1982-yil 16-noyabrda tugʻilgan) — qozogʻistonlik siyosatchi, davlat arbobi. 2022-yilning fevral — 2023-yilning may oraligʻida Qozogʻiston Respublikasi Bosh vaziri kotibiyati mudiri, 2023-yilning may oyi — 2024-yil fevral sanalarida Qozogʻiston Respublikasi hukumati apparati rahbari oʻrinbosari, 2024-yil apreldan esa Qozogʻiston Respublikasi Oliy Hisob palatasi apparati rahbari.
## Hayoti va faoliyati
Kundizbek Bolatovich Abdirasilov 1982-yil 16-noyabrda Qozogʻiston SSRda tavallud topgan.
K. Abdirasilov Auliye-ata universitetida „Iqtisodiyotda axborot tizimlari“ boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Jambil gumanitar-texnika universiteti moliya fakultetini ham tamomlagan.

Kundizbek Abdirasilov Oʻz faoliyatini shtatdan tashqari xodim sifatida boshlagan. 2005-yildan Qozogʻiston Respublikasi Soliq qoʻmitasining Jambil viloyati Boyzoq tumani boʻyicha soliqni hisobga olish boʻlimi mutaxassisi sifatida faoliyat yuritgan. 2014—2018-yillarda Qozogʻiston Milliy iqtisodiyot vazirligi Statistika qo‘mitasining Ostona shahar statistika boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari, soʻngra esa tashkilot boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

Abdirasilov Qozogʻiston Respublikasi moliya vaziri maslahatchisi, Qozogʻiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari maslahatchisi, respublika Iqtisodiyot va moliya siyosati vaziri devonining rahbari, Qozogʻiston Respublikasi Bosh vaziri maslahatchisi kabi lavozimlarda ham faoliyat olib borgan.

Kundizbek Abdirasilov Qozogʻiston Respublikasi Bosh vaziri kotibiyati mudiri sifatida ham 2022-yilning fevral oyidan to 2023-yilning may oyigacha ishlagan. 2023-yilning may oyidan 2024-yil fevral oyigacha Qozogʻiston Respublikasi hukumati apparati rahbari oʻrinbosari lavozimida ham bir muddat mehnat qilgan. 2024-yil aprel oyidan esa Qozogʻiston Respublikasi Oliy Hisob palatasi apparati rahbari lavozimida faoliyat yuritib kelmoqda.
## Manbalar