Sergey Zinin

**Sergey Ivanovich Zinin** (1935-yil 5-dekabr – 2013-yil 4-aprel) – Sovet va Rossiya tilshunosi, Toshkent davlat universitetining filologiya kafedrasi mudiri, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot instituti rus tili kafedrasi mudiri, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi va Oliy Majlisi deputati. 1994-2002-yillarda Oʻzbekiston rus madaniyat markazi direktori (Toshkent). Yesenin nomidagi ,,Radunitsa" xalqaro jamiyati aʼzosi. Toshkentdagi Sergey Yesenin muzeyi tashkilotchilaridan biri.

## Biografiyasi
Sergey Ivanovich Zinin 1935-yil 5-dekabrda Oʻzbekistonning Toshkent viloyati, Chirchiq shahrida tugʻilgan. Ota-onasining oʻlimidan soʻng, Zinin ona tomonidan boʻlgan bobosi Berkov Aleksey Yefrovich qaramogʻida qolgan va tarbiyalangan.

1957-yilda armiyada xizmat qilgan. Armiyadan qaytgach S.Zinin SAGU (hozirgi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti)ning filologiya fakultetiga oʻqishga kirgan. Universitetni imtiyozli diplom bilan tamomlagach, Toshkent Davlat universiteti Filologiya fakultetining Rus tilshunosligi kafedrasiga oʻqituvchi sifatida ishga taklif qilingan. Yosh olim aspiranturani tugatgach, tarixiy onomastika boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Ushbu dargohda oddiy oʻqituvchilikdan kafedra mudiri lavozimigacha koʻtarilgan. 1970-yilga kelib Sergey Ivanovich nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan va dotsent ilmiy unvonini olgan. Uzoq yillar rus tili tarixi va dialektologiyasi hamda rus tili fakultetlararo kafedrasini boshqargan.

Zinin respublika oliy oʻquv yurtlari va maktablari uchun rus tili boʻyicha qator darsliklar muallifi, umumiy va rus tilshunosligi, onomastika va bibliografiya boʻyicha yuzdan ortiq ilmiy maqolalar chop ettirgan. Olimning tadqiqotlari doirasi nihoyatda keng boʻlib, uning ijodiy ishlari orasida V. I. Dal, E. D. Polivanov, V. V. Reshetov haqida yozilgan ilmiy ishlarni ham uchratish mumkin. Ammo F. M. Dostoyevskiyning poetik onomastika mavzusi boʻyicha olib borilayotgan doktorlik dissertatsiyasi oʻz nihoyasiga yetmagan.

1986-1990-yillarda Zinin Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot instituti rus tili kafedrasi mudiri lavozimida faoliyat koʻrsatgan. Mazkur yillar mobaynida Oʻzbek filologiya fanini xorijda namoyish etish maqsadida dastlab Misrning Aynsham universitetida (1975-1976-yillarda), soʻngra Yaponiyaning Tenriko universitetida (1981-1982-yillarda) maʼruzalar oʻqigan.

Olimning yuksak obroʻ-eʼtibori unga Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining rus tili boʻlimi mudiri lavozimini egallashga imkon bergan. Zininning fan yoʻlidagi yuksak xizmatlarini mamlakatda sotsiolingvistik tadqiqotlarning faollashgani bilan bogʻlash mumkin.

Sergey Ivanovich suveren oʻzbek davlati tashkil topishining dastlabki yillarida oʻz ixtiyori bilan mamlakat Xalq taʼlimi vazirligining rus tili boʻyicha ilmiy-uslubiy kengashiga rahbarlik qilgan. Uning bevosita ishtirokida respublikada vujudga kelgan ijtimoiy-siyosiy shart-sharoitlarni hisobga olgan holda yangi ilmiy-amaliy hujjatlar tuzilib, bu boradagi darsliklar nashr etilgan.

Yillar davomida toʻplangan tajriba, ilmiy va pedagogik faoliyatdagi muvaffaqiyatlar S. I. Zininni yuqori choʻqqilarni egallashiga zamin yaratdi. U 1990-yilda mamlakatning oliy qonun chiqaruvchi organi hisoblangan – Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashiga deputat etib saylandi.

1995-va 2000-yillarda Oʻzbekistonning oliy qonun chiqaruvchi organi – respublika Oliy Majlisiga deputat boʻlgan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Fan, taʼlim va madaniyat masalalari qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, keyinchalik kotibi vazifasiga tayinlangan. „Davlat ramzlari toʻgʻrisida“, „Davlat tili toʻgʻrisida“, „Jamoat tashkilotlari toʻgʻrisida“gi qonunlar va boshqa bir qator muhim hujjatlarni tayyorlashda bevosita ishtirok etgan.

Zinin Sergey Ivanovichning jamiyat hayotidagi faolligi va yuksak xizmatlari „Shuhrat“ medaliga munosib koʻrilgan.

Uning tashabbusi bilan universitet kitobsevarlari oʻrtasida tashkil etilgan klub Oʻzbekiston kitobsevarlari ixtiyoriy jamiyatiga rahbarlik qilgan paytida qoʻl keldi. Maʼlumki kitob targʻiboti – kitob belgilarining tematik koʻrgazmalarini tashkil etish bilan chambarchas bogʻliq. Shu sabab ularni yaratishda mamlakat tasviriy sanʼatining eng koʻzga koʻringan namoyandalari jalb qilingan. ,,Oʻzbekiston rassomlarining ekslibrislari" nomli noyob kichik hajmdagi kitobning nashr etilishi bu ishning kulminatsion nuqtasi boʻlgan. S. I. Zinin Yesenin kitoblarining noyob toʻplamini yiqqan va mazkur mavzuda bir qancha maqolalar yozgan.

2009-yilda Xorijdagi vatandoshlar bilan ishlash boʻyicha hukumat komissiyasining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan.

2012-yilda Sergey Ivanovich Zinin oilaviy sabablarga koʻra, Moskva viloyatining Yegoryevsk shahriga doimiy yashash maqsadida koʻchib oʻtgan.

Zinin 2013-yil 3-aprelida uzoq davom etgan ogʻir xastalikdan soʻng Moskva viloyati Yegoryevsk shahrida vafot etgan. U oʻzining vasiyatida Toshkent shahridagi Botkin qabristoniga daftn etilgan otasining qabri yoniga kuydirib, kulini qoʻyishlarini soʻragan. Oʻsha yilning 3-mayida Toshkentning qator ziyoli vakillari Oʻzbekistondagi rus jamiyatining koʻzga koʻringan namoyondasi Sergey Ivanovich Zinin bilan xayrlashishgan.

### Toshkent rus madaniyat markazidagi faoliyati
S. I. Zinin 1994-200-yillarda Oʻzbekiston rus madaniyati markazini, tashkil etishda ishtirok etgan va unga rahbarlik qilgan. Uning faoliyati Oʻzbekistonda rus madaniyati va anʼanalari hamda rus tilini saqlash va rivojlantirishga qaratilgan. Oʻzbekistonning viloyat shaharlarida rusiyzabon aholi zich joylashgan hududlarda rus madaniyati markazlarini tashkil etishda shaxsan ishtirok etgan. Oʻzbekistonda bugungi kunda Respublika rus madaniyat markazining 23 ta boʻlinmasi faoliyat koʻrsatmoqda.

## Sergey Yesenin ijodi va uni oʻrganish
S. I. Zinin talabalik yillaridanoq Sergey Yesenin ijodiga mehr qoʻygan. Shuningdek, shoir asarlari, rus va boshqa tillardagi yuzlab maqolalari hamda ijodi haqidagi monografiya, jurnal va gazeta nashrlarini toʻplagan .

Zinin Oʻzbekistondagi Sergey Yesenin nomidagi Davlat adabiyot muzeyi asoschilaridan biri.

Yesenin nomidagi ,,Radunitsa" xalqaro jamiyati aʼzosi va uning Oʻzbekistondagi boʻlimi rahbari hisoblangan. Shu bilan birga, A. M. Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti instituti tomonidan Moskva-Ryazan-Konstantinovoda oʻtkazilgan xalqaro konferensiyalar ishtirokchisi boʻlgan.

Zinin uzoq yillar davomida Sergey Yeseninning 1921-yilning may oyida Toshkent va Samarqandga qilgan safar jarayonlarini oʻrgangan. Qolaversa, u 1921-yil may oyida Yeseninning Oʻrta Osiyo va Toshkentda boʻlganligi haqidagi tadqiqot ishi muallifi. 2003-yilda S. I. Zinin ,,Sergey Yeseninning Turkistonga sayohati" nomli monografiyasini yozgan. Shuningdek, uzoq yillar davomida Toshkentda yashagan Sergey Aleksandrovichning qizi, jurnalist va yozuvchi Tatyana haqida ham materiallar muallifi.

Uning qator, ,,Neizvestniy S. A. Yesenin. V plenu u G. A. Benislavskoy", ,,Sergey Yesenin i Sofya Tolstaya" kitoblari Moskvada nashr etilgan.

Zinin Oʻzbekistonning va Toshkentning turli mahalliy nashrlarida Sergey Yesenin haqidagi nashrlarning toʻliq bibliografiyasini tuzishga erishgan.

Yillar mobaynida ,,Sergey Yesenin va uning atrofidagilari" deb ataluvchi materiallarni jamlab, nashr ettirgan. Unda rus shoirining 1940-yilgacha boʻlgan hayoti va ijodi bilan bevosita yoki bilvosita bogʻliq boʻlgan barcha shaxslar haqida maʼlumot berilishini maqsad qilingan.

S. I. Zinin shoir Yeseninning atrofidagilari orasidan Aleksandr Shiryayevsga alohida eʼtibor qaratgan. Unga atab bir nechta maqolalar, xususan, 2008-yil Toshkentda nashr etilgan ,,Ruslar Oʻzbekistonda" toʻplami ,,Shoir Aleksandr Vasilyevich Shiryayeves"ga bagʻishlangan.

Zinin Volga boʻyida tugʻilgan, lekin Turkistonda oʻn yetti yil yashagan Sergey Yeseninning yaqin doʻsti Aleksandr Shiryayevsning hayoti va ijodiga oid koʻp yillik izlanishlar olib borgan. Natijada „Aleksandr Shiryayevets – rus va turkistonlik shoir“ sarlavhasi ostida hujjatli-biografik ocherk yozgan. Ammo ushbu ocherk 2013-yilda Toshkentda yozuvchi vafotidan soʻng nashr etilgan.

1992-yildan boshlab Toshkentda S. I. Zinin tashabbusi va Toshkentdagi Yesenin muzeyi kengashi buyrugʻi bilan „Yesenin dunyosi“ning maxsus nashrlari chop etila boshlangan.

Sergey Ivanovich Zininni bilgan odamlar, uning koʻp qirrali shaxsiyatini toʻliq aks ettirgan kutubxonasini hayrat bilan eslashadi. Uning Yesenin kolleksiyasining salmoqli qismi Toshkentdagi Sergey Yesenin muzeyiga topshirilgan.

## Manbalar

## Adabiyot

* **Nazirov I.** Qonun ijodkorligi tajribasiga ega **.** // „Oʻzbekiston oʻqituvchisi“. Toshkent, 1994 yil, 21-27 dekabr. C. 2.
* **Radchenko L. „Qalblar ittifoqi va birodarlik rishtalari …“.** Rus madaniyat markazi raisi Zinin S. I. bilan suhbat. // „Birlik“. ASOC International va Bommineren gazetasi. № 16 (56). Toshkent. 1995 yil, 30 avgust. S. 7.
* **"Xalq birligi" („Birlik“) harakati hamraisi** . // Birlik („Birlik“). Toshkent. 1995 yil 10 iyun. № 1. P. 3.
* **Nurmatov N. Extir. //** „Adolat“. Toshkent. 1995 yil. dekabr. P. 2. (S. 60 yilligi munosabati bilan. VA. Zinina).
* **Spiridonova A. Deputat, olim, bibliofil.** // „Kechki Toshkent“. Toshkent. 1995 yil 6 dekabr. C. 3.
* **Xatamov A. Deputatlar aytadilar.** (S. I. Zinin, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi kotibi. // Narodnoe slovo. Toshkent. 1997 yil, 30 avgust. 3-bet.
* **Rus diasporasi bilan uchrashuv. S. I. bilan uchrashuv haqida. Zinin Andijonda** . // Andijanskaya pravda. Andijon. 1998 yil 6 mart
* **Toshkentlik Berezovskiy V. Sergey Zinin** . // Soyuz. Ittifoq Vazirlar Kengashining davriy nashri. 2011 yil, 11 oktyabr. № 35 (41). C. 3.
* **S. I. Zinin haqida qisqacha biografik maʼlumot.** // S. I. Zinin toʻplamidan ekslibrisdagi Pushkiniana. 2005-yil 19-fevraldan 4-martgacha Toshkentdagi S.Yesenin muzeyidagi koʻrgazmaga buklet-taklifnoma.
* **Kostetskiy V. A.** **Sergey Ivanovich Zinin – rus olimi va jamoat arbobi.** // Oʻzbekistondagi ruslar. Toshkent. 2008. S.281 – 283.
* **Sereda N. A.** Nikiforov Yesenin olimlari va Yeseninolyubov olamida.(S. I. Zinin haqida material bor). // S. A. Yesenin tavalludining 116 yilligiga bagʻishlangan xalqaro ilmiy konferensiya materiallari asosida entsiklopedik formatda S.Yesenin ijodining tarjimai holi. NT. Moskva – Ryazan-Konstantinovo. 2012. B.439 – 453.
* **VA.** **Oʻzbekiston/Oʻzbekiston havo yoʻllari** . No 1. 1997. B. 33 – 35.
* **Boshlanmagan B. O. Rus familiyalari: Per. ingliz tilidan** //Jami muharrir B. A. Uspenskiy. M .: Taraqqiyot. 1989 yil, 314-bet.
* **Koinova E. G. Yengil odam. S. I. Zinin xotirasiga** // S. A. Yesenin tavalludining 117 yilligiga va Rossiya tarixi yiliga bagʻishlangan ilmiy konferentsiya materiallari. Moskva-Ryazan-Konstantinovo. 2013. S. 467 – 473.
* **Davshan A. N. S. I. Zinin xotirasiga.** // „Sharq yulduzi“. Toshkent. 2013 yil, No 2. S. 128 −129.
* **Flygin Yu. S., Markevich A. V.** // „Sharq yulduzi“. Toshkent. 2014 yil, №.
* **atrofida birlashgan : Sergey Ivanovich Zininni eslash //** Sat. maqolalar. Oʻzbekiston rus madaniyat markazi. Toshkent. 2014. 125 b. http://search.rsl.ru/ru/record/01007505885

## Manbalar

## Havolalar

* Sergey Ivanovich Zinin