Amerika Qo'shma Shtatlarining Birinchi Banki

**Amerika Qo'shma Shtatlari Bankining Prezidenti, Direktorlari va Kompaniyasi,** **odatda Amerika Qo'shma Shtatlarining Birinchi Banki sifatida tanilgan.** 1791- yil 25- fevralda Amerika Qo'shma Shtatlari Kongressi tomonidan yigirma yil muddatga tuzilgan milliy bank edi . Bu mamlakatning birinchi *de-fakto* milliy banki bo'lgan Shimoliy Amerika Bankidan keyin sodir bo'ldi . Biroq, zamonaviy markaziy bank funktsiyalarini ham bajarmadi: ular pul-kredit siyosatini belgilamadilar, xususiy banklarni tartibga solmadilar yoki oxirgi chora sifatida qarz beruvchilar sifatida ishlamadilar .  Ularning bir nechta shtatlarda filiallariga ega bo'lishlari va AQSh hukumatiga qarz berishlari mumkin bo'lgan taqdirda ular milliy edi. Qo'shma Shtatlardagi boshqa banklarning har biri bitta shtat tomonidan tuzilgan va faqat filiallarini ochishga ruxsat berilgan.  1790-yillarda federalistlar va antifederalistlar oʻrtasidagi ziddiyat Amerika tarixiga katta taʼsir koʻrsatdi. Boy Schuyler qiziga uylangan Aleksandr Hamilton boshchiligidagi federalistlar port hududlarida shahar aholisining tijorat manfaatlarini ifodalaydi Tomas Jefferson boshchiligidagi antifederalistlar qishloq va janub manfaatlarini himoya qildilar. Ikki guruh o'rtasidagi bahslarda markaziy hukumat hokimiyati ustidan shtatlarning kuchi mavzu bo'lib, federalistlar birinchisini afzal ko'rdilar, antifederalistlar esa shtatlar huquqlarini himoya qildilar. Bekor qilish masalasi hali hal etilmaganligi sababli, Jeksonning rahbariyatini taranglashtirgan yangi nizo paydo bo'ldi. Muammo Amerika Qo'shma Shtatlarining ikkinchi bankini tashkil etishga ruxsat berish edi. Birinchi bank 1791- yilda Aleksandr Hamiltonning rag'batlantirishi bilan tashkil etilgan va imtiyoz 20 yil muddatga berilgan edi. Bu davlat banki bo'lmаsа hаm, uning ba'zi aksiyalari hukumatga tegishli edi. Xususiy muassasa hisoblangan bankning foydasi aksiyadorlarga taqsimlandi. U pul qiymatini barqarorlashtirish va savdoni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan ammo, g'arbliklar va ishchilar, jumladan, Missuri shtati senatori Tomas Xart Benton bankni bir necha qudratli shaxslarga shaxsiy manfaatlar bag'ishlagan "yirtqich hayvon" sifatida ko'rdilar. Uning 1811-yilda muddati tugagan imtiyozi hech qachon yangilanmagan.

Keyingi bir necha yil davomida bank ishi davlat tomonidan berilgan banklarga qoldirildi ular ham haddan tashqari ko'p pullarni bosib chiqarish orqali inflyatsiyani kuchaytirdilar. Davlat banklari mamlakatni barqaror valyuta bilan ta'minlay olmasligi kundan-kunga oydinlashib borardi. 1816- yilda birinchisiga o'xshash ikkinchi Amerika Qo'shma Shtatlari bankiga 20 yillik imtiyoz berildi.

Ikkinchi bank, o'zining yangi shtatlari va aholi punktlari bilan, o'zining boshidanoq, boy jamoatchilik tomonidan o'tkazilmagan. Uning muxoliflari bankning mamlakat qarzlari va pullari ustidan deyarli monopoliyaga ega ekanligini da'vo qilishdi va u faqat bir necha boy odamlarga xizmat qilganini yana bir bor takrorladi.  Kongressga yo’llagan maktubida monopoliya va maxsus imtiyozlarni qoralab, “Teng himoya va teng imtiyozlar bilan qanoatlanmaydigan boylarimiz Kongress qarori bilan ularni yanada boyitishimizni so’radi”, dedi. Vetoni chetlab o'tishga urinishlar ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Bank muammosi, keyingi saylov kampaniyasida, odatda qattiq pul-kredit siyosati va yuqori foiz stavkalarini talab qiluvchi savdogarlar, ishlab chiqaruvchilar va kredit tashkilotlarining pul manfaatlari bilan pul massasini ko'paytirishni afzal ko'rgan ishchilar va qishloq xo'jaligi sektorlari o'rtasidagi tub ziddiyat edi. . Saylovlar "Jeksonizm" ni qizg'in qo'llab-quvvatladi. Jekson 1832- yilda o'zining qayta saylanishini bankni qaytarib bo'lmaydigan tarzda yo'q qilish uchun davlat mandati sifatida ko'rdi va davlat mablag'larini olib qo'yishga ruxsat beruvchi bank ustavi bandini tayyor qurol sifatida ishlatdi. 1833-yil sentabrda u davlat mablag‘larini endi bankka qo‘ymaslikni va hali ham bankdagi mablag‘larni davlat xarajatlari uchun ishlatish uchun asta-sekin olib qo‘yishni buyurdi. Bank o'rniga davlat banklari qo'llanilishi kerak edi, ular ehtiyotkorlik bilan tanlangan va qat'iy cheklovlar bilan bog'langan. AQShda fuqarolar urushigacha milliy bank tizimi tashkil etilmagan.

Amerika Qo'shma Shtatlari Bankining yaratilishi birinchi G'aznachilik kotibi Aleksandr Hamilton tomonidan homiylik qilingan federal zarb va aktsiz solig'i bilan bir qatorda federal fiskal va pul hokimiyatining uch qismli kengayishining bir qismi edi. Hamilton milliy bank mamlakat kreditini barqarorlashtirish va yaxshilash va yangi qabul qilingan Konstitutsiyaga muvofiq Qo'shma Shtatlar hukumatining moliyaviy ishlarini boshqarishni yaxshilash uchun zarur deb hisobladi .  Vakillar palatasining “Davlat qarzlarini yetarli darajada qo‘llab-quvvatlash” rejasini ishlab chiqish haqidagi chaqirig‘iga javoban u nafaqat davlat iqtisodiyoti, balki samarali boshqaruv tamoyillarini ishlab chiqdi va ilgari surdi.

## Manba

## Foydаlаnilgаn mаnbаlаr