Sport turlari

Qisqa qilib aytganda **sport** – bu muayyan muayyan musobaqa qoidalari va uning shartlari bilan tashkil etilgan va sport klublarda ayniqsa sport uyushmalarida tashkil etilgan har qanday individual sport turi.

## Umumiy atama
Har bir sport oʻz navbatida individual sport intizomlariga boʻlinadi. Masalan: sport gimnastikasi uning intizomi sifatida polda mashq qilish, changʻi sportining intizomi – togʻ changʻisi va oq suv poygasi intizomi – juft kanoeda eshkak eshish .Germaniyada Germaniya Olimpiya sport konfederatsiyasi (DOSB) yangi sport turini qabul qilish qoidalariga mos kelishini va sport va tashkiliy talablarga javob berishini hal qiladi. Sport „alohida, sportni belgilovchi vosita faoliyati“ boʻlishi kerak. Bu " miya oʻyinlari, qoʻl sanʼatlari va modellar yaratish faoliyati, hayvonlarni oʻrgatish va inson harakatini jalb qilmasdan texnik qurilmalarni oʻzlashtirish „ bilan emas.

## Sport toifalari
Sportni maʼlum jihatlariga koʻra turli kategoriyalarga bolinadi. Ammo rasmiy tasniflar mavjud emas. Baʼzi tashkil etish variantlari:

Hech qanday tasnif sportning bir nechta toifalarda paydo boʻlish imkoniyatini istisno qila olmaydi: masalan, velopolo ham toʻp, ham velosport sport.

## Sportni tizimlashtirish
Sportning psixomotor ahamiyatiga tayanib, Per Parlebas sport prakseologiyasi tizimini kash qildi, unda har bir sport turi (intizom) maksimal uchta koordinatada ifodalanadi. Parlebas sotsiologik va psixomotor yondashuvni qoʻllaydigan frantsuz sport oʻqituvchilarining uzoq anʼanalarining bir qismidir :

* Individual (psikomotor koʻnikmalarga tayinlangan) yoki jamoaviy (sotsiomotor koʻnikmalarga tayinlangan);
* Hamkor(lar)(=P) yoki raqib(lar)(=A)ning mavjudligi;
* Atrof-muhit/oʻyin maydoni tufayli noaniqlik (=I).

Futbol endi PA sport turi (chunki futbol maydonlari standartlashtirilgan).

Umuman olganda,Sportni tobora koʻproq standartlashtirish tendentsiyasi mavjud boʻlib, u qarama-qarshi yoʻnalishda tabiat bilan muomala qilish orqali standartlashtirishga qarshi turuvchi tobora koʻproq yangi tendentsiyalarni yaratadi. 19-asrda sodir boʻlgan narsa hisoblanib, 19-asrda kross yugurish va yengil atletika deyarli teng boladi. Plastmassa izlar sababli mavsumiy iqlim farqlari deyarli sezilmaguncha, shlakli izlar yaxshilandi va yaxshilandi.

## Mashhur sport fanlari
Sport intizomi yirik tadbirlarda namoyish etilsa, ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilsa radio va televidenieda yuqori reytingga erishsa mashhur boladi.

Madaniyt rivojlanish sababli, sport fanlarining ommaviyligi gohi milliy tasiri juda kuchli. Faqat bir nechta sport turlari global ahamiyatga ega boʻlishi mumkin. Asosan, sport intizomini mashq qilish va tomosha qilish oʻrtasida farq qilish kerak, garchi sport bilan shugʻullanish va uning izdoshlari oʻrtasida shubhasiz bogʻliqlik mavjud.

### Germaniya
Yana bir oʻlchov sport klubi azolaridir, ammo shuni hisobga olish kerakki, har bir aʼzo sportda faol qatnashmaydi va koʻplab aʼzo boʻlmaganlar tomoshabin sifatida ishlaydi.

### Dunyo boylab
Germaniya bilan farq shundaki, klub aʼzolari emas, balki tadbirlar va televideniedagi tomoshabinlar soni hisobga olinadi.

Futbol dunyodagi eng ommabop sport turi. Bir nechta boshqa fanlar singari, futbol ham dunyoning deyarli barcha qismlarida eng mashhur sport turlaridan biridir. Faqat Shimoliy Amerika, Avstraliya va Janubiy Osiyoda futbol subordinatsiya roliga tushirilgan. Butun dunyo boʻylab keng tarqalgan boshqa sport turlari – boshqa Olimpiya sport turlari, jumladan, Yengil atletika va suzish, boks va tennis, basketbol va voleybolning jamoaviy sport turlari.

Oxirgi oʻn yilliklarda Yevropaning sport bozorida futbolning oʻrni kotarilib bormoqda, bu hozirda barcha Yevropa mamlakatlarida kamida ikkinchi eng mashhur sport turi hisoblanadi. Bu hisobot berish va davlat tomonidan moliyalashtirishda ham oʻz aksini topadi. Muzli xokkey ancha orqada, undan keyin qoʻl toʻpi va basketbol .

Yevropada mintaqaviy tafovutlar mavjud boʻlib, ularning ayrimlari esa milliy davlatlar orqali oʻtadi. Xokkey Yevropaning katta qismlarida mashhur biroq janubda deyarli mashhur. Shimoliy Yevropa va Shimoliy Germaniyada qoʻl toʻpi, Yevropa janubida basketbol va suv polosi, Litvada esa basketbol, Gʻarbiy va janubi-gʻarbiy Yevropada velosport.Gollandiya va Italiyada beysbol, Gʻarbiy Yevropada regbi ittifoqi, Buyuk Britaniyada regbi ligasi va Fransiya, Alp mintaqasida va Shimoliy Yevropada changʻi sporti, Shveysariya, Chexiya va Skandinaviya davlatlarida florbol kabi sport turlari mashhur.

Yana bir oʻziga xos sport tizmiga ega davlat bu – Shimoliy Amerika .Asosiy eʼtibor AQSh sport turlari boʻyicha toʻplanishi mumkin boʻlgan toʻrtta jamoaviy sport turiga qaratilgan. Beysbol Amerikaning eng qadimgi milliy sport turi bolib, ammo 1970-yillarda Amerika futboliga eng ommabop sport unvonidan voz kechishga majbur boʻldi, undan keyin basketbol va xokkey, Basketbol ikkalasidan ham mashhurroq. Ularning ortida lakros, futbol va regbi kabi boshqa jamoaviy sport turlari juda mashhur.

Futbol bilan bir qatorda turadiga oʻyinlardan yana Regbi va kriketdir. Regbi ittifoqi, masalan, butun Okeaniya, Argentina, Yaponiya, Janubiy Afrika, shuningdek, Fransiya va Italiya kabi Hamdoʻstlikdan tashqarida. Kriket, masalan, Hindiston, Pokiston, Avstraliya va Janubiy Afrika mintaqasida. Bunday mashhurlikka qaramay, milliy olimpiya birlashmalari uzoq vaqt davomida ushbu sport turlarining Olimpiya oʻyinlariga aylanishini taʼminlay olmadilar. Biroq, bu endi regbida sodir boʻldi. Regbi ligasi faqat Hamdoʻstlik orqali Avstraliya va Yangi Zelandiyadan tashqarida asosiy sport turiga aylandi. Sportning tarqalishi Angliya-Amerika madaniy imperializmi bilan bogʻliq.

Osiyo mamlakatlarida eng ommabop hisoblanadigan sport turi bu stol tennisi va badminton .Hozirgi kunda bu ikki sport turida jahon reytingida osiyoliklar turadi. Biroq, badminton ham, stol tennisi ham Germaniya va koʻpgina Yevropa mamlakatlarida faqat marginal sport turlari hisoblanadi. Daniya badminton sporti boʻyicha Yevropa istisnosini ifodalaydi. Koʻp yillar davomida daniyaliklar oʻzlarini doimiy ravishda dunyoning eng yaxshilari qatoriga qoʻyishga muvaffaq boʻlgan yagona evropaliklardan biri boʻlib kelishgan.

## chegaralash
Sport va uning atamalari umumiy tilda tizimli ravishda farqlanmaydi..Ayrim holatlarda sportning turili sohalari, masalan: yoʻl velosipedi, trek velosport, togʻ velosipedi va badiiy velosport variantlari mustaqil sport turlari sifatida farqlanadi. Ayrim hollarda velosport sportining fanlari sifatida ham koʻriladi. Demak, individual izlanish yo trek velosporti intizomi yoki trek velosport intizomining *kichik* intizomi boʻladi.

## Yana qarang

* Sport turlari roʻyxati
* Trening (sport)

## Shaxsiy dalillar