Shenjen Baoan xalqaro aeroporti

**Shenjen Baoan xalqaro aeroporti**, 2001-yilgacha **Shenjen Huangtian aeroporti** – Janubiy markaziy Xitoyning Guandun provinsiyasidagi Shenjen shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Baoan tumanidagi Marvarid daryosining sharqiy qirgʻogʻida, shahar markazidan 32 km shimoli-gʻarbda joylashgan. Shenzhen Airlines va Donghai Airlines aviakompaniyalari hamda SF Airlines, China Southern Airlines va Hainan Airlines yuk aviakompaniyalarining aviahabi hisoblanadi. UPS Airlines uchun Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi kargo hab ham hisoblanadi. 2010-yillarda aeroport jadal kengaytirildi, xususan 2011-yilda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi ochildi, 2013-yilda yangi terminal taqdim etildi. 2025-yil 29-noyabrda uchinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi rasman ochildi.

Hong Kong xalqaro aeroporti hamda Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti bilan birgalikda Marvarid daryosi deltasidagi uchta yirik aeroportdan biri hisoblanadi. Aeroportda Hong Kong xalqaro aeroportiga toʻgʻridan-toʻgʻri parom yoʻnalishlari mavjud boʻlib, u yerda yoʻlovchilar immigratsiya va bojxona tekshiruvlaridan oʻtmasdan tranzit qilishlari mumkin.

## Tarixi
Aeroport 1991-yil 12-oktyabrda ochilgan. Hududi . Birinchi uchish-qoʻnish yoʻlagining uzunligi 3400 metr va kengligi 45 metr boʻlib, uning perronida 53 ta toʻxtash joyi mavjud. Xitoy fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, Shenjen aeroporti 2023-yilda 52 734 934 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu uni Xitoyning materik qismidagi eng gavjum toʻrtinchi aeroportga, dunyoda esa yigirma toʻrtinchi eng gavjum aeroportga aylantirgan. Aeroport, shuningdek, yuk tashish boʻyicha dunyoda yigirmanchi eng gavjum aeroport boʻlib, 2023-yilda 1 600 347,7 tonna yukka xizmat koʻrsatgan. Yoʻlovchilar tashish boʻyicha Shenjen aeroporti 2018-yilda Xitoyda eng gavjum 5-aeroport boʻlgan. Air China 2016-yil 21-mayda Shenjendan Germaniyaning Frankfurt aeroportiga birinchi qitʼalararo havo yoʻnalishini ishga tushirdi.

### Avvalgi terminallari
A va B terminallari asosan mahalliy reyslarga xizmat koʻrsatgan. Xalqaro terminal boʻlgan D terminali 2008-yil dekabr oyida ochilgan. Uning oʻz havo darvozalari yoʻq edi, faqat aeroport atrofidagi uzoq joylarga avtobus qatnovi yoʻnalgan. Bu terminallar  maydonni egallagan va 24 ta teletrapdan iborat edi. Uchala eski terminal ham 2013-yil 27-noyabrda yopildi, ertasi kuni yangi 3-terminal ochildi.

### Hozirgi terminali
2008-yil boshida 2011-yilgi Yozgi Universiada oʻyinlarining asosiy ishlaridan biri sifatida  uzunlikdagi yangi terminal qurilishi boshlandi. Ushbu yangi terminal binosi qurilish boshidan rasmiy ochilishigacha „3-terminal“ deb nomlangan. A, B va D terminallarini yopish toʻgʻrisidagi qarordan koʻp oʻtmay, 3-terminal faoliyat yuritayotgan yagona terminal binosi boʻlgani uchun qayta nomlandi. Terminal toʻrt yillik rejalashtirish va qurilishdan soʻng 2013-yil 28-noyabrda ochildi.

### Keyingi kengayishlar
Aedas tomonidan ishlab chiqilgan yangi yoʻldosh kirish zali 2021-yil dekabr oyida ochildi. U mavjud 3-terminal binosining shimoliy qismida joylashgan va yiliga 22 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. U asosiy terminalga avtomatlashtirilgan odamlarni tashish (APM) tizimi orqali toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan.

## Yoʻlovchilar tashish inshootlari
Yoʻlovchilar tashish inshootlari uch qismga boʻlingan: asosiy terminal binosi va ikkita katta yoʻlak – uzunligi  va kengligi  – xoch shaklini hosil qiladi. Hozirgi terminal avvalgi A va B terminallaridan uch baravar katta boʻlib,  maydonga, 62 ta bort darvozasiga va dunyodagi har qanday turdagi samolyotni qabul qilish imkoniyatiga ega. Asosiy bino yer ustida toʻrt qavat va yer ostida ikki qavatga ega. Janubda terminalga tutashgan yer usti transport markazi mavjud. Asosiy binoning uchinchi qavati sharqiy qanotdan joʻnaydigan mahalliy va xalqaro reyslar uchun kutish maydoni hisoblanadi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

### Yuk tashish

## Yer usti transporti

### Yer usti transport markazi
Yukxonalar Yer usti transport markazidan qisqa masofada joylashgan boʻlib, u yerda yoʻlovchilar avtobuslar, taksilar va Shenjen metrosiga chiqishlari mumkin. Transport markazi birinchi qavatda mahalliy va uzoq masofali avtobus xizmatlarini taklif qiladi, ikkinchi qavatda taksi va Aeroport ekspress shatll 330 avtobus xizmatlari mavjud. Yer usti qavati 11-metro liniyasidagi aeroport stansiyasi bilan bogʻlanadi. M416 avtobusi, shuningdek, 1-liniyada Hourui stansiyasiga avtobus xizmatini ham taqdim etadi. Kelajakda u qurilayotgan Guanchjou-Dongguan-Shenjen shaharlararo temir yoʻliga ham ulanadi.

Muntazam avtobus va mikroavtobus xizmatlari aeroportni shaharning qolgan qismi bilan bogʻlaydi. Hong Kong va Dongguan kabi boshqa yaqin atrofdagi shaharlarga ham shaharlararo avtobus xizmatlari mavjud.

Mahalliy taksilar va koʻpincha Dongguandan kelgan baʼzi taksilar u yerda uchta belgilangan kutish joylaridan yoʻlovchilarni olib ketishlari mumkin. Bu joylar bir vaqtning oʻzida 21 ta taksini qabul qilish imkoniyatiga ega.

### Metro / temir yoʻl

11-liniyadagi aeroport stansiyasi hozirgi terminalning yer usti transport markaziga toʻgʻridan-toʻgʻri ulanadi, aeroportdan sharqqa Baoan va Nanshan orqali Futian bekatigacha, Futian temir yoʻl bekati bilan yuqori tezlikdagi temir yoʻl xizmatlari bilan bogʻlanadi va gʻarbga Fuyong, Shajing va Songgang orqali Bitouga xizmat koʻrsatiladi.

Shenjen metrosining 1-liniyasi bilan bogʻlanadigan shatll xizmatlari ham mavjud. M416 toʻxtovsiz xizmati Hourui bekati va yangi terminal oʻrtasida ishlaydi.

11-liniyadagi Aeroport shimoliy bekati ham kelajakdagi yangi terminal loyihasi – 4-terminal hududida qurilgan. Biroq, Aeroport shimoliy bekati aeroportning biron bir inshootiga kirish yoki undan chiqish imkoni yoʻq. 20-liniya (Shenzhen xalqaro koʻrgazma markazi konveyer loyihasi) 11-liniyadagi Aeroport shimoliy bekati bilan Chongqing yoʻli, Janubiy xalqaro koʻrgazma markazi, Shimoliy xalqaro koʻrgazma markazi va Xalqaro konferensiya markazi bekati bekatlariga xizmat koʻrsatadi. 20-liniya 2021-yil dekabr oyida ochilgan.

Guanchjou-Shenjen shaharlararo temir yoʻli hozirda Shenjen aeroport bekati va Shenjen aeroporti shimoliy bekatiga xizmat koʻrsatadi. Kelajakda Shenjen-Maoming yuqori tezlikdagi temir yoʻli va Hong Kong-Shenjen gʻarbiy ekspress temir yoʻli shu yerda toʻxtashi rejalashtirilgan.

### Parom
Tezkor paromlar qatnovi Makaodagi Tashqi port parom terminali va Taipa parom terminaliga, shuningdek, yaqin atrofdagi Fuyong iskala orqali Hong Kong xalqaro aeroportidagi Skypier parom terminaliga mavjud. Bepul avtobuslar iskala va aeroportni bogʻlaydi.

A va B terminallarining parom terminalidan uzoq masofada joylashganligi sababli Hong Kong oroli va Kowloonga toʻgʻridan-toʻgʻri qatnovlar toʻxtatildi. Biroq, C terminalining ochilishi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri qatnovlar qayta tiklanishi mumkin, chunki u ancha yaqinroq.

### Aeroport ekspress avtobusi

Aeroport va shahar hududi oʻrtasida koʻplab avtobus yoʻnalishlari mavjud, ularning aksariyati tezyurar yoʻllar orqali amalga oshiriladi va atigi ¥10 turadi. Aeroportni Shenjen shimoliy stansiyasi bilan bogʻlaydigan kelajakdagi xizmat beshta yangi yirik aeroport ekspress avtobuslarining bir qismi sifatida yangi 3-terminal ochilganda boshlanishi kutilmoqda.

### Chegaralararo avtobuslar
Hozirda avtobuslar asosan Shenjen koʻrfazi nazorat punkti orqali Hong Kong, Szyulun va yangi hududlar boʻylab koʻplab yoʻnalishlarga qatnaydi. Avtobus xizmati Trans Island Limousine Service Ltd tomonidan taqdim etiladi va SZIA va Hong Kongga, jumladan, Sheung Wan, Causeway koʻrfazi, Vonkok (Shahzoda Eduard), Tsim Sha Tsui va Hong Kong xalqaro aeroportiga xizmat koʻrsatadi.

Chinalink Bus Company tomonidan boshqariladigan toʻgʻridan-toʻgʻri avtobus xizmati Hong Kongdagi Elements Mall savdo markazida mavjud. Yoʻlovchilar avtobus terminalida reyslariga roʻyxatdan oʻtishlari mumkin, ammo yuklarni yoʻlovchilar aeroportga olib borishlari kerak. Xizmat Kowloon bekatidan Airport Express (MTR) liniyasida toʻgʻridan-toʻgʻri Shenjen xalqaro aeroportiga olib boradi.

### Shenjen–Chongshan koʻprigi
Qurib bitkazilgan Shenjen–Chongshan koʻprigi Marvarid daryosi deltasining sharqiy tomonidagi Shenjen Baoan xalqaro aeroportini gʻarbiy tomondagi Zhongshan shahri bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlaydi. U bir qator koʻpriklar va tunnellardan iborat boʻladi va Shenjendan Zhongshangacha boʻlgan sayohat vaqtini 30 daqiqadan kamroq vaqtga qisqartiradi. Taklif qilinayotgan 51 km (32 milya) uzunlikdagi sakkiz polosali yoʻnalish qurilishi 2017-yilda boshlangan va 2024-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan.

## Boshqa inshootlari

Shenzhen Airlines bosh ofisi aeroport hududida joylashgan. Jade Cargo International bosh ofisi Shenjen Baoan xalqaro aeroporti hududidagi Shenzhen Airlines parvoz operatsiyalari binosining oltinchi qavatida joylashgan. Shenzhen Donghai Airlines bosh ofisi aeroport hududidagi Shenzhen Airlines obyektida joylashgan.

SF Airlines bosh ofisi Xalqaro yuk tashish markazining 1-yuk deposida joylashgan.

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* China Southern Airlines 3456-reysi – 1997-yil 8-mayda qoʻnish paytida halokatga uchragan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Hirsch, Max. "Simulating Global Mobility at Shenzhen “International” Airport" (Chapter 11). In: O’Donnell, Mary Ann, Winnie Wong, and Jonathan Bach (editors). *[[Learning from Shenzhen]]*. University of Chicago Press, 2017. Contents of the book available at University Press Scholarship Online.

## Havolalar

* 
* Airport Domestic Flights Schedule: Shenzhen Domestic Arrival and Departure Airlines
* Transportation in Shenzhen Airport and Shenzhen Transportation, Get There by Air