open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albert kisroni

**Albert kisroni** () — ikki urugʻpallalilar sinfi, gulxayridoshlar oilasiga mansub gulli o‘simlik turi. Hayotiy shakli buta. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati G‘arbiy Tyan-Shan, Chatqol, Qurama, Piskom tog‘ tizmalarida, sernam va unumdor tuproqlarda tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 1,5 metrgacha yetadigan buta. O‘q ildiz sistemasiga ega. Poyasi bir nechta yog‘ochlashgan. Eskirgan shoxlari qo‘ng‘ir kulrang, yangi novdalari yashi va yotiq tukli. Barglari poyada navbatma-navbat va qarama qarshi joylashgan, uzunligi 1,5-3 sm, eni 0,5-1,5 sm asosi ponasimon, uchi to‘mtoq, har ikki tomoni tukli, poya pastidagi barglari bandsiz. Gulqo‘rg‘oni murakkab, a'zolari qo‘shilmagan erkin. Gullari ikki jinsli, 5-13 ta gul birlashib soyabonsimon boshcha to‘pulni hosil qiladi. Gulbandi 1,5 sm yashil yotiq tukli. Gultojibarglari sariq. Hasharotlar yordamida changlanadi.Mevasi quruq yong‘oq meva. Yong‘oqchasi gulqo‘rg‘on bo‘laklari bilan o‘ralgan. Iyun iyul oylarida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Urug‘i va vegetativ yoʻl bilan koʻpayadi.

## Tarqalishi va o‘sish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Toshkent viloyati G‘arbiy Tyan-Shan, Chatqol, Qurama, Piskom tog‘ tizmalarida uchraydi. Archazorlar, butazorlar orasida sernam, yumshoq va sernam tuproqlarda o‘sadi. Ma'lum bir tuproq sharoitiga moslashganligi sababli areali qisqarib ketgan. Chatqol biosfera rezervati qo‘riqxonasi va Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Pokrovskiy monastiri

**Muqaddas Pokrovskiy monastiri** Oʻzbekistonning sobiq Soldatskoye qishlogʻi boʻlgan Doʻstobod shahrida joylashgan Rus pravoslav cherkovining Oʻrta Osiyo mitropolit okrugining Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasining amaldagi pravoslav monastiridir.

## Tarixi
Turkiston viloyati Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgandan soʻng hozirgi Doʻstobod shahri joylashgan hududga ruslar kelib joylasha boshlagan. Yersiz dehqonlar bu yerga boʻsh yerlar qidirib, Rossiyadan kelishadi. Siyosiy jihatdan baʼzi fuqarolar ham bu yerga surgun qilindi. Hukumat kazaklar va faxriy askarlarni ham bu yerga koʻchirdi, ularga sodiq xizmat uchun mukofot sifatida yer uchastkalari ajratildi. 1890-yillarda qochqinlar Volga boʻyi va Voronej viloyatida qurgʻoqchilik va hosil yetishmovchiligi tufayli yuzaga kelgan ocharchilikdan qochish uchun bu yerga koʻchib oʻtishni boshladilar. XX asr boshlarida Turkistonda paydo boʻlgan 120 ta rus qishlogʻi orasida quyidagi qishloqlar bor edi: Voskresennskoye, Blagoveshchenskoye, Bogoroditskoye, Russkoye, Soldatskoye, Chinoz, Yangiyoʻl va boshqa qishloqlar Ohangaronning quyilish qismida vujudga kelgan.

XX asrning boshlarida Soldatskoye qishlogʻida bu yerga koʻchirilgan kazaklar va boy dehqonlar Bibi Maryamning shafoat bayramiga bagʻishlangan birinchi cherkovni qurishdi. Cherkov 1917-yil general-gubernator Konstantin Petrovich fon Kaufmanning ichki siyosati sabab kech foydalanishga topshirildi.

1933-yilda maʼbad buzib tashlangan. 1942-yilda dindorlar frontga ketgan qishloq aholisi uchun ibodat qilish uchun uy sotib olishga muvaffaq boʻlishdi.

Dastlab, 1992-yilda bu yerda Avliyo Troitse Nikolskiy ayollar monastiri tashkil etilgan.

1998-yil 15-avgustda Muqaddas Sinod qarori bilan u Pokrovskiy monastiriga aylantirildi. Shu bilan birga, Toshkent viloyati hokimligi qarori bilan adliya boshqarmasi tomonidan monastir davlat roʻyxatidan oʻtkazildi. Oʻsha paytda monastirda turli millatlarga mansub 12 rohiba boʻlgan.

1999-yilda Mitropolit Vladimirning (Ikim) duosi bilan ular juda vayronaga aylangan eski ibodatxona oʻrnida yangi cherkov qurishni boshladilar va 2013-yilda u yerda mitropolit Vinsent boshchiligida muqaddas marosim oʻtkazildi.

Bugungi kunda monastirda 30 ta rohiba istiqomat qiladi.

## Galereya

Women Monastery Svyato-Pokrovsky in Dostobod 14-09.JPG
Women Monastery Svyato-Pokrovsky in Dostobod 14-10.JPG
Women Monastery Svyato-Pokrovsky in Dostobod 14-19.JPG
Women Monastery Svyato-Pokrovsky in Dostobod 14-21.JPG


## Manbalar

## Havolalar
* Адрес храма на Pravoslavie.uz 
* В Ташкентской области произошло чудо
* Покровский женский монастырь (Дустабад)  
* Павел Кравец Свято-Покровский женский монастырь хранит свет православной веры в сельской глубинке Узбекистана
Abdujalilbob masjidi

**Abdujalilbob masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Abdujalilbob jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Oʻrta ovul qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli Amir Temur koʻchasida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Nigʻmatilla domla Xakimjonov hisoblanadi. Jome masjidga namoz oʻqish va ziyorat qilish uchun Oʻrta ovul qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan barcha koʻcha va aholi yashash punktlari aholisi, shuningdek, Amir Temur koʻchasi va unga yaqin, hamda, qoʻshni boʻlgan hududlardan, Onqoʻrgʻon mahalla fuqarolar yigʻini, Keng Kechik mahalla fuqarolar yigʻini, Gʻalaba mahalla fuqarolar yigʻini, Boborahim mahalla fuqarolar yigʻini, Said ota mahalla fuqarolar yigʻini, Bogʻzor mahalla fuqarolar yigʻini, Yuksalish mahalla fuqarolar yigʻini, Gʻalaba mahalla fuqarolar yigʻini, Obod Turmush koʻchasi, Ziyo koʻchasi, Mustaqillik koʻchasi, Qora ulov koʻchasi, Alisher Navoiy koʻchasi, Shodlik koʻchasi, Boborahim koʻchasi, Musoq koʻchasi, Qirq ariq koʻchasi, Yoshlik koʻchasi, Istiroxat koʻchasi, Samarqand shox koʻchasi, Tinchlik koʻchasida istiqomat qiluvchi aholilar namoz ibodatini ado etish maqsadida tashrif buyurishadi. Masjidda namozxonlar uchun barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, bosh imom-xatib xona, fuqarolarni qabul qilish xonalari mavjud. Abdujalilbob jome masjidi 2019-yilda Toshkent viloyati hokimligi tashabbusi bilan qayta taʼmirlash ishlari olib borilgan.

## Manbalar
Arkadiy Karpinskiy

**Yepiskop Arkadiy** (dunyoviy ismi **Arkadiy Konstantinovich Karpinskiy**; 1851-yil 26-yanvar, Novograd-Volinsk – 1913-yil 30-avgust, Novgorod viloyati) – rus pravoslav cherkovi yepiskopi, Turkiston va Toshkent, Ryazan, Zaraysk yepiskopi.

## Hayoti
1851-yil 26-yanvarda Volin viloyati Novograd-Volinsk shahrida ruhoniy oilasida tugʻilgan. U Derman diniy maktabida, soʻngra Volin diniy seminariyasida oʻqigan va 1873-yilda uni tugatgan. 1877-yil 28-iyunda u Moskva diniy akademiyasini ilohiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasi bilan tamomlagan. Unga har qanday diniy seminariyalarda magistr darajasiga ega boʻlgan va yangi ogʻzaki imtihon topshirmasdan dars berish huquqi berildi. 1879—1889-yillarda Klevan (sobiq Derman) ilohiyot maktabining 3-4-sinflarida katexizm va liturgiyadan (1881—1885-yillarda geografiyadan) dars bergan.

1879-yil sentyabr oyida yeparxiya talabalari uchun yotoqxona tashkil etdi, 1879-yil 1-noyabrda u talabalar uchun kasalxona ochdi, kutubxonani tartibga soldi va toʻldirdi. 1879-yilda Senat qarori bilan u sud maslahatchisi, 1883-yilda kollegial maslahatchi, 1887-yilda maslahatchi-statist lavozimlariga tasdiqlangan.

1884—1889-yillarda Klevan diniy maktabi qurilish qoʻmitasining raisi boʻldi. 1888-yilda u maktabda maʼbad qurdi. Muqaddas Sinodning 1889-yil 5-sentyabrdagi farmoni bilan u Mogilev diniy seminariyasining inspektori lavozimiga tayinlandi va shu bilan birga seminariyaning 5-sinfida Muqaddas Yozuvlardan dars berdi.

1893-yil 20-martdan 6-sentyabrgacha Mogilev yeparxiyasi maktab kengashining aʼzosi, 1893-yil 25-oktyabrdan 1895-yil maygacha kengash raisi boʻlgan.

Muqaddas Sinodning 1893-yil 6-sentyabrdagi qarori bilan u Volin diniy seminariyasi rektori etib tayinlandi, ammo bir oy oʻtgach, u yana Mogilev diniy seminariyasi rektori etib tasdiqlandi. 17-oktyabrda u arximandrit darajasiga koʻtarildi va yeparxiya maktab kengashini boshqardi.

1897-yil 9-noyabrdan Turkiston va Toshkent yepiskopi boʻldi va bu yerda bir davomida faoliyat yuritdi. 1902-yil 18-dekabrda u Ryazan va Zaraysk yepiskopi etib tayinlandi.

1913-yil 17-avgustda Valday Iverskiy monastirida vafot etdi.

## Adabiyotlar
* Тихон (Затёкин), Дегтева О. В. Епископ Балахнинский Аркадий (Карпинский) (1896-1897) // Святители земли нижегородской. — Нижний Новгород: Центр содействия бизнесу, 2003. — С. 368—370. — 537 с. — ISBN 5-00-002241-6.

## Manbalar

## Havolalar
* Аркадий (Карпинский) в Православной энциклопедии
* Аркадий (Карпинский) Епископ Балахнинский, викарий Нижегородской епархии (1896—1897) 
* Аркадий (Карпинский)
* Миссионерская деятельность в Туркестанском крае
AFC Osiyo Chempionlar Ligasi Elitasi 2024/2025

**AFC Osiyo Chempionlar Ligasi Elitasi 2024—2025 (ACLE) ** Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) tomonidan tashkil etilgan Osiyoning asosiy klublari futbol turnirining 43-mavsumi va joriy yangi nom ostida birinchisi boʻladi.

## Assotsiatsiyalar boʻyicha jamoaslar taqsimlanishi
Assotsiatsiyalar 2022-yilgi musobaqalar yakunlanganidan keyingi koʻrsatkichlar klublar musobaqalari reytingi boʻyicha oʻrinlar ajratilgan.

## Jamoalar

Quyidagi jamoalar ham Gʻarbiy yoki Sharqiy mintaqaga yoʻllanmani qoʻlga kiritishadi, agar ular oʻzlarining ichki koʻrsatkichlari asosida saralashdan oʻtmagan boʻlsalar.

}
|2023–24 AFC Champions League gʻolibi
|
|}

}
|2023–24 AFC Cup gʻolibi
|
|}

;Eslatmalar

## Jadval
Musobaqa taqvimi quyidagicha.

## Yana qarang
* AFC Osiyo Chempionlar Ligasi 2 2024/2025
* AFC Chaqiruv ligasi 2024/2025
* AFC Ayollar Chempionlar Ligasi 2024/2025

## Manbalar
Cairns

**Cairns** – 13456 nafar aholiga ega Avstraliyadagi 14-oʻrinda turadi (2024). Cairns Avstraliya kommunalaridan biri hisoblanadi. Avstraliya Ittifoqi tarkibiga kiradi. Avstraliyaning eng shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. **Cairns** Avstraliya davlatining rasmiy va dunyo boʻylab eng kichik kommunalaridan biri hisoblanadi. Avstraliyadan Tinch okeani qarab dengiz sayohatlari va savdo olib boriladi. **Cairs**da koʻplab osmonoʻpar binolar qurilgan. Temiryoʻllar boʻyicha dunyoda yetakchi oʻrinlarda turadi. Shahar Kvinslend shtatining shimoli-sharqida joylashgan va tropik iqlimi va joylashuvi tufayli mashhurdir. Dunyodagi eng katta marjon rifi Buyuk toʻsiq rifiga shahardan qayiqda bir soatdan kamroq vaqt ichida etib borish mumkin. Taxminan Cairns’dan 130 km shimolda, bir nechta milliy bogʻlar (Daintree Park va Cape Tribulation) sayyohlar yomgʻir oʻrmoni boshdan kechiradi. Cairns 1876-yilda tashkil etilgan boʻlib, oʻsha paytdagi Kvinslend gubernatori Uilyam Vellington Kerns nomi bilan atalgan, *[[Hodgkinson daryosi]] [[Goldfild]]ga* yoʻl olgan oltin qazuvchilarga xizmat koʻrsatish uchun stansiya sifatida boʻladi. Cairsda koʻplab aholi va sayyohlar ham yashaydi. Bugungi kunda shahar aholisi tez oʻsib bormoqda.

## Geografiyasi

## Manbalar
Botir masjidi

**Botir masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Botir jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Boʻz-su qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli O. Ismoilov koʻchasida joylashgan boʻlib, tumanda mavjud boʻlgan eski masjidlardan biri hisoblanadi. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Fatxiddin domla Qutfiddinov hisoblanadi. Jome masjidga namoz oʻqish va ziyorat qilish uchun Boʻz-su qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan barcha koʻcha va aholi yashash punktlari aholisi, shuningdek, O. Ismoilov koʻchasi va unga yaqin, hamda, qoʻshni boʻlgan hududlardan, Mirzo Ulugʻbek mahalla fuqarolar yigʻini, Xaskovo mahalla fuqarolar yigʻini, Nurafshon mahalla fuqarolar yigʻini, Damashi mahalla fuqarolar yigʻini, Mevazor mahalla fuqarolar yigʻini, Abay mahalla fuqarolar yigʻini, Nayman mahalla fuqarolar yigʻini, Quyoshli mahalla fuqarolar yigʻini, Gʻisht zavod koʻchasi, Katta jar koʻchasi, Mustaqillik koʻchasi, Usmon ota koʻchasi, Olmazor koʻchasi, Adabiyot koʻchalarida istiqomat qiluvchi aholilar namoz ibodatini ado etish maqsadida tashrif buyurishadi. Masjidda namozxonlar uchun barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, bosh imom-xatib xona, fuqarolarni qabul qilish xonalari mavjud.

## Tarixi
Botir jome masjidi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 1998-yil 29-sentabr kunida roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan.

## Manbalar
Ittifoq masjidi

**Ittifoq masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kirad. Ittifoq masjidi nomi bilan nomlanadigan masjid Toshkent shari, Sergili tumani, hamda, yurtimizning baʼzi viloyatida ham mavjud.

## Joylashuvi va faoliyati
Ittifoq jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Ittifoq mahalla fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan koʻchada joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Akmal domla Abdullayev hisoblanadi. Jome masjidga namoz oʻqish va ziyorat qilish uchun Ittifoq mahalla fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan barcha koʻcha va aholi yashash punktlari aholisi namoz ibodatini ado etish maqsadida tashrif buyurishadi. Masjidda namozxonlar uchun barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, bosh imom-xatib xona, fuqarolarni qabul qilish xonalari mavjud.

## Tarixi
Ittifoq jome masjidi binosi 1992-yil xalq hashar yoʻli bilan barpo etilgan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 1998-yil 23-oktabr kunida roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 134-sonli buyruq bilan roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 3000 nafardan ziyodroq boʻlgan namozxonlarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega boʻlgan.
Masjid nomi aholi taklifiga koʻra oʻzi joylashgan „Ittifoq“ mahalla nomi bilan nomlangan boʻlib, hozirda mahallaning nomi boʻlgan „Istiqlol“ nomiga oʻzgartirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Toshkent viloyati zangiota tumani „Ittifoq“ jome masjidining tashqi va ichki koʻrinishi
Aleksandr (Kulchitskiy)

**Yepiskop Aleksandr** (dunyoviy ismi **Andrey Ivanovich Kulchitskiy**; 1823-yil, Grodno viloyati, Kobrin tumani, Kamen Shlyaxetskiy qishlogʻi – 1888-yil 28-dekabr, Kostroma, Rossiya imperiyasi) – rus pravoslav cherkovining yepiskopi, Turkiston va Toshkent, Kostroma, Galich yepiskopi.

## Hayoti
Aleksandr Kulchitskiy 1823-yilda Grodno viloyati, Kobrin tumani, Kamen Shlyaxetskiy qishlogʻida (hozirgi Brest viloyati, Oktyabr qishlogʻi) ruhoniy Ivan Kulchitskiy oilasida tugʻilgan. U Avliyo Innokentning (Kulchitskiy) qarindoshi edi. 1847-yilda Litva diniy seminariyasini tamomlagan. Oʻsha yilning 26-sentyabrida u Kobrin Pyotr va Pol cherkovida ruhoniy etib tayinlandi va shahar maktablarida oʻqituvchilik qila boshladi. Keyinchalik ayoli vafot etgan va 1852-yil 3-noyabrda rohib boʻldi.

1853-yilda Sankt-Peterburg diniy akademiyasiga oʻqishga kirdi. 1857-yil 14-mayda u akademiyani ilohiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasi bilan tugatdi va oʻsha yilning noyabr oyida petitsiyaga koʻra Pekin ruhoniylar missiyasiga slavyan tili oʻqituvchisi sifatida qabul qilindi. U Xitoy hukumati tomonidan Yevropa tillarini oʻrganish uchun yaratilgan Albazin maktabida dars bergan. 1864-yilda 500 rubl pensiya bilan missiyadan ishdan boʻshatildi.

1866-yil 9-martdan Polotsk diniy seminariyasining inspektori boʻlgan. 1869-yil 20-aprelda u arximandrit darajasiga koʻtarildi.

1871-yil 18-avgustda u Sankt-Peterburgda bir qator ruhoniylik xizmatlariga va voizlik qilishga chaqirildi. 1871-yil 17-noyabrda u Rimdagi pravoslav cherkovining rektori etib tayinlandi. 1878-yil 12-martda Sankt-Peterburgdagi Aleksandr Nevskiy Lavra soborida Turkiston yepiskopi etib tayinlandi. 1883-yilgacha shu yerda faoliyat yuritdi. U fidoyi missioner va xayriyachi, pravoslav dini va rus aholisining himoyachisi boʻlgan.

Turkistonda u Issiqkoʻl yaqinida Muqaddas Trotskiy monastiriga asos solgan.

1883-yil 6 avgustdan Kostroma va Galich yepiskopi etib tayinlandi. 1888-yil 16-dekabrda vafot etdi. U Kostroma Ipatiev monastirida dafn etilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Выпускники Санкт-Петербургской духовной академии
Sadr ota masjidi (Zangiota)

**Sadr ota masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kirad.

## Joylashuvi va faoliyati
Sadr ota jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Zangiota shaharchasiga qarashli boʻlgan Amir Temur 1-koʻchasida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Ismatilla qori Aripov boʻlib oʻzining goʻzal mav’izalari bilan ommaviy axborot vositalarida chiqishlar qilib turadi. Jome masjidga namoz oʻqish va ziyorat qilish uchun Ittifoq mahalla fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan barcha koʻcha va aholi yashash punktlari aholisi namoz ibodatini ado etish maqsadida tashrif buyurishadi. Masjidda namozxonlar uchun barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, bosh imom-xatib xona, fuqarolarni qabul qilish xonalari mavjud. Masjidga Amir Temur koʻchasiga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinida, koʻchalardan, guzarlardan, ovullardan va qishloqlardan ziyoratchilar, mehmonlar, mahalliy aholi vakillari, musofirlar tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi. Juma namozi, Ramazon va Qurbon hayiti hisoblangan yirik namoz paytlarida masjid binosiga oʻz sigʻimidan ortiq namozxonlar koʻpayib ketishadi.

## Tarixi
Sadr ota jome masjidi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 1998-yil 23-oktabr kunida roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 2000 nafardan ziyodroq boʻlgan namozxonlarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega boʻlgan.

## Manbalar
Arash

**Arash** — qadimgi uzunlik oʻlchovi; qiymati ziroʻ qiymatiga teng. 1 A.=50-62 sm. Beruniy asarlarida keltirilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Iustin Pranaytis

**Iustin (Yustin) Bonaventura Pranaytis** (, 1861-yil 27-iyul, Panenupya, Suvalki viloyati – 1917-yil 28-yanvar, Petrograd) – litvalik rus diniy arbobi, antisemit yozuvlar muallifi.

## Hayoti
Iustin Bonaventura Pranaytis 1861-yil 27-iyulda tugʻilgan. U Griskabudis va Mariyampolk maktabini tugatgan, shundan soʻng 1878-yilda Seynidagi diniy seminariyaga oʻqishga kirdi. 1883-yilda Sankt-Peterburgdagi Imperator Rim-katolik diniy akademiyasiga oʻqishga kirdi. 1887-yildan ilohiyot magistri, bir yil oldin esa ruhoniy boʻldi. Ilohiyot akademiyasini tugatgandan soʻng, u ibroniy tilidan dars berdi. „Christianus in Talmude Iudaeorum sive Rabbinicae doctrinae de Christianis secreta“ antisemitizm kitobi nashr etilgandan keyin shuhrat qozondi. Ushbu kitob 1892-yilda Sankt-Peterburgda nashr etilgan va bir qator Yevropa tillariga tarjima qilingan. Iustin Bonaventura oʻsha davrning eng koʻzga koʻringan ibronist va semitologi D.A.Xvolsonning shogirdi boʻlgan.

1894-yilda Pranaitis zarar yetkazganlikda ayblanib sudlangan. Bir muddat Tverga surgun qilingan, 1902-yilda esa Toshkentga yuborilgan. Uning tashabbusi bilan Toshkent, Buxoro, Samarqand, Ashxobodda katolik cherkovlari qurilgan. Mashhur loyihalaridan biri bu Iso Masih yuragi sobori-jomeʼsi hisoblanadi. U faol missionerlik faoliyati bilan shugʻullangan. Xususan, Turkiston garnizonida targʻibot ishlarini amalga oshirgan.

1913-yil sentyabr-oktyabr oylarida Iustin Pranaytis nasroniy bolani marosim bilan oʻldirishda ayblangan.

Politsiya boʻlimining maxsus topshiriqlar boʻyicha xodimi P. N. Lyubimov sud jarayoni boʻyicha maʼlumotlarni toʻplagan.

## Adabiyotlar
* Тагер А. С. Царская Россия и дело Бейлиса.

## Manbalar

## Havolalar
* Pranaitis, Justinas
Sulaymon Yudakov uy-muzeyi

Sulaymon Yudakov uy-muzeyi – sovet bastakori, XX asr ikkinchi yarmidagi oʻzbek musiqasining klassigi Sulaymon Yudakov ijodiga bagʻishlangan muzey.

## Tarixi
Toshkentda Oʻzbekiston musiqa sanʼatining koʻzga koʻringan namoyandalaridan biri, XX asr ikkinchi yarmi oʻzbek musiqasi klassikasi Sulaymon Yudakovning uy-muzeyi ochgan. Muzey 2008-yil 14-dekabrda Toshkentda, Oʻzbekiston Bastakorlar uyida ochilgan. U yaratgan asarlar oʻzbek milliy madaniyati xazinasiga kirdi. Bu haqda REGNUM muxbiriga S. Yudakov jamgʻarmasi direktori Baris Babayev maʼlum qilgan. Unga koʻra, Sulaymon Yudakov milliy musiqa sanʼatida romans, fortepiano dueti, kvartet, kantata kabi yangi janrlarning asoschilaridan biridir. U birinchi oʻzbek hajviy operasi „Maysaraning ishi“ va „Nasriddin yoshligi“ komediya-satirik baletini yozgan.

Muzey Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi, Baris Babayev boshchiligida Sulaymon Yudakov jamgʻarmasi va uning doʻstlari tomonidan tashkil etilgan.

Uy-muzeyda vaqti-vaqti bilan „Danko“ adabiy-ijodiy birlashmasi yigʻilishlari hamda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida seminarlar oʻtkazib turiladi. Muzey qoshida „Maysara“ adabiy-musiqiy klubi tashkil etilgan.

"Sulaymon Yudakovning asosiy, eng yaxshi asari – „Maysaraning ishi“ birinchi oʻzbek milliy hajviy operasi. U A. Navoiy nomidagi Katta teatr repertuarini qariyb yarim asr davomida bezab turibdi. Hajviy opera Oʻzbekistondan tashqari, dunyoning yana sakkiz davlatida sahnalashtirildi va shundan soʻng Yudakovning „Nasriddin yoshligi“ oʻzbek milliy hajviy baleti, „Mening ona yurtim“, „Mirzachoʻl“, „Alyor“, „Karnaval valsi“ kabi taʼsirli asarlari, Pushkinning „Ne poy krasavitsa pri mne“ soʻzlari asosida yaratilgan romans, „Dugonalar“ qoʻshigʻi va boshqalar yaratildi. Bularning barchasi XX asrning buyuk oʻzbek bastakori uzoq yillar yashab ijod qilgan xonadonda ochilgan muzey koʻrgazmasida oʻz ifodasini topdi.

## Sulaymon Yudakov

Bastakor Sulaymon Aleksandrovich Yudakov 1916-yil 14-aprel, Qoʻqonda tavallud topgan. Oʻzbekiston xalq artisti (1976). 1944-yilda Tojikiston SSR madhiyasining kuyini bastalagan. Hozirda Sulaymon Yudakov tomonidan yaratilgan ushbu kuy Tojikistonning zamonaviy madhiyasining asosini tashkil etadi.

## Manbalar
Xaytrabod masjidi

**Xayrtobod masjidi** Hayratobodda joylashgan. Bugungi kunda Xayrtobod masjidi atrofidagi hudud mashhur aholi punkti hisoblanadi. Bu hudud Hindistonning Haydarobod shahrining yirik biznes va IT markaziga aylangan.

## Tarixi
Xayrtobod masjidi Sulton Muhammad Qutbshoh VI(1612–1626) ning qizi Ma Saheba nomi bilan tanilgan Xayrunisa begim tomonidan 1626-yilda qurilgan. U masjidni ustozi Oxund Mulla Abdulmalik uchun qurdirgan.

Masjidga tutash hududa boʻsh gumbazli bino bor. Uning qabrdan xoli boʻlishining sababi shundaki, binoni Oxund oʻzini shu yerga dafn qilishlari uchun qurdirgan; u Makkada Haj ziyorati chogʻida vafot etgani sababli, gumbaz osti boʻsh qoldirilgan.

Xayruniso begim kuyovi Husaynshoh Validan malika uchun saroy, masjid va suv yig‘uvchi havza qurishni iltimos qilgan. Suv havzasi keyinchalik Xayrtobodning shimoliy qismida qurilgan Husayn Sagar nomi bilan mashhur boʻlgan.

## Arxitekturasi

Xayratobod masjidi Husayn Shoh Valiy tomonidan loyihalashtirilgan va qurilgan. Masjid oldida uch arkali teshik mavjud. Masjidning nozik minoralari koʻplab bezak ishlariga ega va jali (toʻr) ishlari ham koʻzga tashlanadi.

Bino INTACH AP, tomonidan Hindistonning madaniy meros obyekti deb eʼlon qilgan.

## Manbalar
Mangal hovlisi

**Mangal hovlisi** – Anna Axmatovaning Toshkentdagi klub-muzeyi.

Klub-muzey 2000-yilda Rossiya madaniyat markazida tashkil etilgan. Muzey nomi 1942-yil aprel oyida shoiraning Toshkentda yashab yurganida yozgan sheʼridan kelib chiqqan:

Muzey 2015-yil 18-dekabrda oʻzining 15 yilligini nishonlagan.

## Ekspozitsiyasi
„Mangal hovlisi“ klub-muzey ekspozitsiyasi asosan Zayko Natalyaning muzeyga topshirilgan shaxsiy arxividan iborat. Muzey koʻrgazmasida Anna Axmatovaning toshkentlik doʻsti Sofya Arkadevna Juravskayaga yozgan yozuvlari oʻrin olgan.

1966-yilgi Toshkent zilzilasi natijasida bir paytlar Axmatova yashagan uyda uning buyumlari saqlanib qolmagan. Toʻgʻri, boshqasi bor edi, u yerda Anna Andreyevna juda qisqa vaqt, taxminan bir oy istiqomat qilgan. Uyni odamlarning oʻzlari asrashmagan va oxirgi yillarda ombor sifatida foydalanilib, buzib tashlangan. Axmatovaning muxlislari Toshkent hokimiyatiga ushbu uyni buzmaslik, balki Axmatova muzeyi uchun berish iltimosi bilan murojaat qilishgan va bu iltimos Rossiyaning Oʻzbekistondagi elchixonasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Biroq bir necha yillar avval uni buldozer ezib tashlagan va uning taxta qoldiqlari shahar poligoniga olib ketilgan.

Fotokopiyalarning asl nusxalari Leningraddagi Favvoralar uyiga oʻtkazilgan. Ammo Toshkent jamoat muzeyida asl eksponatlar ham bor. Masalan: Korney Chukovskiy, Faina Ranevskaya, Nadejda Mandelshtam, Juravskayaning rafiqasi V. Ivanovnaga yozgan maktubi (ammo negadir yuborilmagan). Unda Yeseninning qizi Tatyananing ogʻir taqdiri haqida hikoya yoritilgan, u ham urush paytida Toshkentga kelgan. Balki „Mangal hovlisi“da haqiqiy muzey deyish uchun yetarlicha eksponatlar yoʻqdir, lekin uning tashkilotchilari Anna Andreyevnaning oʻsha yillardagidek eski Toshkent goʻshasini qayta tiklashga harakat qilgan. Toshkentdagi Axmatova muzeyida uning asl buyumlari yoʻq. Ammo oʻsha kunlarda u yashagan muhitning soddaligini tasavvur qilishishga imkon beradigan narsalar toʻplangan.

## Manbalar
SSSR Ichki ishlar xalq komissarligi

**Ichki ishlar xalq komissarligi** (, ), qisqartmasi **NKVD** ( ) Sovet Ittifoqining ichki ishlar vazirligi edi.

1917-yilda Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasining NKVDsi sifatida tashkil etilgan agentlikka dastlab muntazam ravishda politsiya faoliyatini olib borish, mamlakat qamoqxonalari va mehnat lagerlarini nazorat qilish vazifasi yuklangan edi. Tashkilot 1930-yilda tarqatib yuborildi. Funksiyalari boshqa idoralar orasida taqsimlandi. 1934-yilda Butunittifoq komissarligi sifatida qayta tashkil etildi.

OGPU (maxfiy politsiya tashkiloti) funksiyalari taxminan 1930-yilda NKVDga oʻtkazildi. Bu unga Ikkinchi Jahon urushi oxirigacha davom etgan huquqni muhofaza qilish faoliyati ustidan monopol huquqni berdi. Bu davrda NKVD ham jamoat tartibini saqlash, ham maxfiy politsiya faoliyatini oʻz ichiga olgan. NKVD siyosiy qatagʻondagi roli va Iosif Stalin davridagi „Katta tozalash“ni amalga oshirgani bilan mashhur. Bu davrda tashkilotni Genrix Yagoda, Nikolay Yejov va Lavrentiy Beriya boshqargan.

NKVD fuqarolarni sudsiz ommaviy qatl qildi, Gulag majburiy mehnat lagerlari tizimini yaratdi, u yerga mahbuslarni joylashtirdi va boshqardi. Tashkilot agentlari badavlat dehqonlarni qatagʻon qilishga javobgar edi. Sovet chegaralarini himoya qilish va josuslik (siyosiy qotilliklarni oʻz ichiga olgan) ham tashkilot nazorati ostida edi.

1946-yil mart oyida barcha Xalq komissarliklari vazirliklar deb oʻzgartirildi. NKVD Ichki ishlar vazirligiga (MVD) aylandi.

## Tarixi va tuzilmasi

## Manbalar
Jomʼe masjidi (Lakhnau)

**Jom’e masjid**, Tehseenganj, Husainobod, Laknau hududida joylashgan masjid. Bu masjidning qurilishi 1839-yilda Avadning uchinchi Badshohi Muhammad Ali Shoh tomonidan Dehlidagi Jom’e masjidini kattaligi boʻyicha ortda qoldirish niyatida boshlangan, ammo uning vafotidan keyin masjid uning rafiqasi Malika Jahon Sahiba tomonidan qurib bitkazilgan. 1845-yil „Lakhauri“ gʻishtlari bilan qurilgan va ohak bilan ishlov berilgan, hamda rangli stucco naqshlari bilan bezatilgan. Toʻrtburchak shaklidagi namoz zali baland ayvonda joylashgan boʻlib, gʻarbiy tomonda oʻn bitta arkdan iborat ajoyib maydoni bor. Masjidning markaziy qismi balandroq va gʻayrioddiy baland eshik bilan bezaklangan boʻlib, u rangli stucco bilan bezatilgan oʻtkir uchli arka tom ustida koʻtarilgan. Ibodatxona tepasida teskari lotus bilan bezatilgan nok shaklidagi uchta baland qoʻsh gumbaz bilan oʻralgan boʻlib, uning yon tomonida ikki tomondan sakkiz burchakli toʻrt qavatli, tepasida „Chhatries“ naqshlari bilan tojlangan ikkita toj minoralari joylashtirilgan. Malika Jahon nomi bilan tanilgan Imambara ham ushbu masjidning janubiy qismida joylashgan.
## Manbalar
Jiyenbay Izbasqanov

**Jiyenbay Izbasqanov** (1949-yil 12-iyun, Shumanay tumani, Qoraqalpoq ASSR, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2023-yil 29-oktyabr) – taniqli qoraqalpoq shoiri. Oʻzbekchada ham ijod qilgan. Oʻzbekiston (?) va Qoraqalpogʻiston xalq shoiri (2005). Berdaq nomidagi Qoraqalpog‘iston davlat mukofoti laureti (?). U „Muhabbatning olmos qirralari“ kitobi va koʻplab sheʼrlari bilan tanilgan. Turli yillarda „Jetkinshek“ gazetasida boʻlim boshligʻi (1982–1985), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Matbuot qoʻmitasida boshliq oʻrinbosari (1990–1995), „Qoraqalpogʻiston“ gazetasida bosh muharrir (1995–2010) boʻlib ishlagan. Koʻpgina klassik asarlarni qoraqalpoqchaga tarjima qilgan.

## Manbalar
Korolkov lolasi

**Korolkov lolasi** () – bir urugʻpallalilar sinfi, loladoshlar oilasi, lola turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi, Abjassoy va Kendirdovon atroflarida tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 10-20 sm gacha yetadigan koʻp yillik, piyozchali oʻt oʻsimlik. Piyozchasi tuxumsimon, diametri 2,5 sm, tashqi qobigʻi yupqa, quruq qora-qoʻngʻir tusda, ichki tomondan tuklar bilan qoplangan. Poyasi oddiy, tik oʻsadi, shoxlanmagan, yuzasi tuksiz, silliq. Barglari uch dona, poyada navbatma-navbat joylashgan, bandsiz pastki qismi bilan poyani oʻrab oladi, chetlari egri bugri. Guli yakka, poya uchida oʻrnashgan, ikki jinsli, tubida qora dogʻi bor. Gultojibarglari qizil, erkin, besh yoki olti dona. Changchi iplarining pastki qismi qora, yuqori qismi qizil rangda. Changdonlari sariq tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mart aprel oylarida gullab, mevasi iyunda pishib yetiladi. Mevasi qoʻngʻir jigarrang tusdagi, quruq koʻsak meva. Urugʻi yoki piyozchasi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Yovvoyi tabiatda kam uchraydi, toʻp toʻp boʻlib yoki yakka holatda oʻsadi. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi Abjassoy va Kendirdovon atroflarida tarqalgan. Qum shagʻalli, toshli yonbagʻirlar va ola jinsli tuproqlarda oʻsadi. Gullari va piyozchalarining yigʻib olinishi hamda chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻida 1956-yildan buyon ekib oʻstirilmoqda.

## Manbalar
AITO M9

AITO M9 — Xitoyning yirik kompaniyasi bo'lmish Huaweiga qarashli AITO brendi tomonidan ishlab chiqariluvchi avtomobil.

## Tarixi

Huawei tomonidan ishlab chiqariluvchi ushbu avtomobilning rasmiy taqdimoti 2023-yil 26-dekabrda boʻlib oʻtdi.

## Texnik koʻrsatkichlar

Aito M9 ning oʻlchamlari uzunligi 5230 mm, boʻyi 1999 mm, kengligi esa 1800 mm, gʻildirak bazasi 3110 mm ni tashkil qiladi. Mashinaninv toʻliq elektrlashgan versiyasida umumiy quvvati 530 ot kuchiga ega ikkita elektrodvigatel oʻrnatilgan boʻlib, akkumulyator sigʻimi 97 kVt•soat, yurish masofasi esa 630 kmga teng. Gibrid versiyasi ham mavjud boʻlib, u 1,5-litrli benzin dvigatel bilan jihozlangan. Akkumlyator sigʻimi 42 va 52 kVt•soat boʻlib, umumiy quvvati 496 ot kuchiga teng ikkita elektr motor oʻrnatilgan. Gibrid versiyaning maksimal bosib oʻtish masofasi 1362 yoki 1402 kmga teng. Avtomobil uchun batareyalar CATL kompaniaysi tomonidan taʼminlanadi.

Avtomobil 100 km/soat tezlikka 4,9 soniyada erishadi.

Aito M9 ning sof elektr versiyasida aerodinamik qarshilik koeffitsienti 0,264 ni, gibrid versiyasida esa - 0,279 ni tashkil qiladi.

## Kuzov

Huawei Aito M9 njng kuzovi uzoq vaqt chirimasligi uchun unkng korpusining 80% alyuminiydan ishlangan.

## Narxi

Aito M9 ning oddiy versiyasining narxi 65 900 dollar, top versiyasi boʻlmish EV Ultra esa 79 750 dollarni tashkil qiladi.

## Yana qarang

* BMW X7
* Maybach GLS
* Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari
* Shanxay Avtomobillar muzeyi
* Xitoy avtomobil sanoati

## Manbalar
Chimyon soxta klausiyasi

**Chimyon soxta klausiyasi** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, karamdoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Hayotiy shakli ikki yillik o‘simlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol togʻ tizmasi hududida tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 30-50 baʼzan 100 sm gacha yetadigan ikki yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi uzun, yuzasi qisqa bezchali tuklar bilan qoplangan, ildiz boʻgʻzidan shoxlanib ketgan. Barglari, yashil, oddiy, bandli, ingichka, nashtarsimon, poyada ketma ket joylashgan. Gullari bir jinsli, uzunligi 9-11 mm. Gultojibarglari qoʻngʻir tusda binafsharang tomirlari boʻrtib turadi. Urug‘chibargi 2 ta urugʻdonning qoʻshilishidan hosil boʻlgan, ikki tumshuqchali. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun iyul oylarida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Mevasi quruq qoʻzoq meva. Qoʻzogʻi yassi tasbehsimon shaklda, poyaga yopishgan uzun tumshuqchali. Mevasi pishib yetilganda yuqori qismidan boshlab ochila boshlaydi va urug‘lari yerga toʻkiladi. Urug‘ida endosperm mavjud emas. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Yovvoyi tabiatda kam uchraydi, yakka yakka holatda oʻsadi. Toshkent viloyatining Chatqol togʻ tizmasi hududida tarqalgan. Qoyalarda, toshli shagʻalli yerlarda, daryo boʻylaridagi toshloq yerlarda, eriyotgan qor uyumlari atrofida uchratish mumkin. Maʼlum bir tuproq sharoitiga moslashganligi sababli tabiatda kam tarqalgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Luxeed S7

Luxeed S7 — Xitoyning ikki yirik kompaniyasi Chery va Huawei kompaniyalari tomonidan hamkorlikda ishlab chiqaruvchi avtomobil.

## Yana qarang

## Manbalar
Gaysimon dimorfsiadiy

**Gaysimon dimorfsiadiy** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, ziradoshlar oilasiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Piskom va Chatqol togʻ tizmalari hududida uchraydi.
## Tavsifi
Uzunligi 15-20 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Ildizi oʻq ildiz. Poyasi yaxshi rivojlanmagan, uzunligi 10 sm gacha yetadi, koʻplab shoxlari ildiz boʻgʻzidan chiqib shoxlanib ketadi. Barglarining hammasi ildizoldi qismidan chiqadi, yaproqlari patsimon yoki ikki karra patsimon qirqilgan, uchidagi boʻlaklari ovalsimon, uzunligi 2 mm. Gullari ikki jinsli, murakkab soyabon toʻpgulda yigʻilgan. Soyabonchasidagi gullarining shakli ikki xil, markazidagi gullar kattaroq, chetdagilari kichikroq. To‘pguli ostki qismidan butun qirqilmagan oʻrama bargchalar bilan oʻralgan. Gulkosachabarglari butun, tishchalarga boʻlinmagan. Gultojibarglari oq, tuxumsimon, uzunligi 15 mm. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul avgust oylarida gullab mevasi sentabrda pishib yetiladi. Mevasi quruq, bir urugʻli, tuxumsimon, tuksiz, silliq, uzunligi 4 mm. Urug‘i yordamida koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Yovvoyi tabiatda kam uchraydi. Toshkent viloyati Piskom va Chatqol togʻ tizmalari hududida tarqalgan. Dengiz sathidan 2900-3000 metr balandlikda, togʻlarning, ochiq shagʻalli yonbagʻirlarda oʻsadi. Chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Chatqol biosfera rezervati qoʻriqxonasi va Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Murod Xontoʻrаyev

**Murod Maxamadusmonovich Xontoʻrayev** (1987-yil 4-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston – 2021-yil 19-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston) – oʻzbek aralash jang sanʼati kurashchisi, 2013-yildan buyon professional musobaqalarda qatnashgan, Oʻzbekiston aralash jang sanʼati federatsiyasi vitse-prezidenti.

## Biografiyasi
Murod Maxamadusmonovich 1987-yil 4-iyulda Toshkent shahrida oʻrtahol oilada tavallud topgan, otasi kasbi novvoy, onasi esa uy bekasi boʻlib, oilasiga yordam bergan. Murod oilasidan baxtli bolaligi va hech narsaga muhtoj emasligi uchun minnatdor edi.

„Tishimni olib tashlashim kerak edi, keyin otam meni tinchlantirish uchun: „Oʻgʻlim, agar yigʻlamasang, seni karatega olib boraman“, – dedi. Bu taklif menga yoqdi, yigʻlamadim, keyin otam meni „Dinamo“ sport klubiga karatega olib bordi“, – deydi Murod Xontoʻrayev.

Murod Xontoʻrayev oʻn yetti yoshida kattalar oʻrtasida universal jang boʻyicha Osiyo chempioni boʻlish sharafini qoʻlga kiritdi. Bu gʻalaba jangchi uchun juda muhim edi, shundan soʻng u bir odam bilan uchrashdi va keyinchalik bu odam uning murabbiyi boʻlib chiqdi. Murod 2013-yilda professional jangini oʻtkazdi. Oʻzbekiston MMA federatsiyasi vitse-prezidenti boʻldi. Uning laqabi Osiyo ayigʻi edi.

## Oilasi
Murodning otasi Muhammad Usmon Xontoʻrayev

Onasi Umida Xontoʻrayeva

Akasi Toxir Xontoʻrayev

Turmush oʻrtogʻi Dilnozaxon Xontoʻrayeva

### Farzandlari
Murod Xontoʻrayevning uch nafar farzandi bor. Ayubxon Xontoʻrayev (2012-yil 28-sentyabr), Yasinxon Xontoʻrayev (2015-yil 12-fevral) va Muhammad Xontoʻrayev (2019-yil 2-may).

## Vafoti
2021-yil 19-iyul kuni internetda Oʻzbekiston MMA vitse-prezidenti, jangchi Murod Xontoʻrayev oʻzining BMW X5 rusumli avtomashinasida Toshkent yaqinida avtohalokatga uchrab halok boʻlgani haqida maʼlumot qayd etilgan.

## Manbalar
Toshkent (suv osti kemasiga qarshi katta kema)

**Toshkent** – 1134B loyihasining suv osti kemalariga qarshi yirik kemasi. Qora dengiz flotining **Toshkent** eskadron rahbarlari (1939–1942) sharafiga nomlangan. Kema SSSR Tinch okean flotida xizmat qilgan.

## Qurilishi
Kema 1974-yil 5-iyulda SSSR dengiz floti kemalari roʻyxatiga kiritilgan. 1974-yil 22-noyabrda Mykolaivdagi 61-kommunar nomidagi kemasozlik zavodiga (seriya raqami – 2006) topshirilgan.

## Xizmati
Kema 1977-yil 31-dekabrda ishga tushirildi.

1978-yil 17-fevralda Harbiy-dengiz kuchlari Bosh qoʻmondonligi buyrugʻi bilan Tinch okeani Qizil Bayroq flotiga kiritildi, undan oldin esa vaqtincha Qora dengiz floti qoʻmondonligi tasarrufida boʻldi. 1979-yil 24-fevralda Sevastopoldan Vladivostokga oʻtish boshlandi va oʻsha yilning 3 iyulida tugaydi.

Kema 1988-yil 20-dekabrda Mykolaivga kapital taʼmirlash uchun topshirildi, ammo SSSR parchalanganidan keyin, 1992-yil 3-iyulda SSSR Harbiy-dengiz flotidan chiqarib yuborildi. Kema oʻsha yilning 29-oktyabrida parchalanib yuborildi va keyinchalik 1994-yil 10-avgustda Hindistonga metallolomga kesish uchun yuborildi.

90-yillarning boshlarida 11347-loyihaga muvofiq Toshkent BODni modernizatsiya qilish rejalashtirilgan boʻlib, Kalibr kompleksining 32 ta raketasini (qattiq UZRK boʻroni oʻrniga) va Monument radarini (Mineral va Banknot kombinatsiyasi) joylashtirish rejalashtirilgan edi. 11342 (BPK „Mykolaiv“) loyihasiga oʻxshab, eskirgan „Flag“ radarini (AP „Fregat-M“ va AP modifikatsiyalangan „Vosxod“ bilan) „Forum“ (AP „Fregat-MA“) radariga almashtirish rejalashtirildi. Baykal-S4 tizimi Poyma tizimi bilan almashtirildi, yangi elektron urush va aloqa uskunalari oʻrnatildi. Ka-25PL vertolyoti Ka-27PL bilan almashtirildi, Rastrub raketa uchirish moslamasi sakkizta 85RU yoki 85RUS raketa-torpedalari bilan jihozlandi va gidroakustik majmua yanada rivojlangan Zvezda-M1 sonar tizimi bilan almashtirildi. Suv osti kemasiga qarshi kema „Mykolaiv“ kabi demontaj qilindi va orqa tomonida oʻzgarishlar boshlandi. 1992-yil bahorida „Kalibr-Biryuzi-Otveta“ (4 modul) uchun yangi 3S14ni ishga tushirish moslamasini yetkazib berish rejalashtirilgan edi, ammo SSSR parchalanganidan keyin hamma narsa toʻxtadi.

## Manbalar
Valijon Rahimov

**Valijon Alijonovich Rahimov** (; 16-fevral 1995-yil, Urganch) – oʻzbek futbolchisi, darvozabon pozitsiyasida oʻynaydi. Oʻzbekiston milliy terma jamoasi va Namanganning „Navbahor“ klubi futbolchisi.

## Futbolchilik faoliyati
Valijon Rahimov Xorazm futboli tarbiyalanuvchisi. Futbolchilik faoliyatini „Xorazm“ klubida boshlagan va keyinchalik 2014-yildan „Paxtakor“ yoshlar tizimida faoliyatini davom ettirgan. 2017-yilgi mavsumda Toshkentning boshqa bir jamoasi „Lokomotiv“ jamoasining farm jamoasi „Lokomotiv BFK“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. 2018-yilgi mavsum oldidan Turkiyaning quyi liga jamoalaridan biri „Sultanorhanspor“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. Sultanorhanspor jamoasida yarim mavsum davomida oʻynaganidan soʻng „1920 Maras Spor“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. 2019-yilgi, yangi mavsum oldidan Valijon oʻzining Turkiyadagi uchinchi jamoasi „Cayirova Spor“ klubi bilan shartnoma imzoladi. „Cayirova Spor“ jamoasida bir mavsum davomida oʻynadi va 2020-yilgi mavsumda Oʻzbekistonga qaytdi. 2020-yilgi mavsum oldidan Oʻzbekiston Superligasining yetakchi jamoalaridan biri, Olmaliqning „OKMK“ jamoasi tarkibiga oʻtdi. Dastlabki mavsumidayoq AFC Osiyo Chempionlar ligasida ishtirok etdi va jamoaning asosiy darvozabonlaridan biriga aylandi. 2024-yil yanvar oyida „OKMK“ jamoasi bilan shartnomnasini ikki yil muddatga uzaytirgan.

### Milliy terma jamoa
Valijon Oʻzbekiston milliy terma jamoasi tarkibida 2021-yil 9-oktyabrda Malaziyaga qarshi oʻyinda Srečko Katanec murabbiyligi davrida ilk bor debyut qildi.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Kubogi Ikkinchi oʻrin: 2020, 2023
* Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi oʻrin: 2024
* Oʻzbekiston Superligasi uchinchi oʻrin: 2020, 2021

## Manbalar

## Havolalar

* Valijon Rahimov  OʻzPFL saytida futbolchi profili
* Valijon Rahimov Soccerway saytida futbolchi profili
* Valijon Rahimov Transfermarkt saytida futbolchi profili
Ugom badani

**Ugom badani** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, bergenia turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Ugom va Piskom togʻ tizmalari hududida tarqalgan. Dengiz sathidan 2300-2500 metr balandlikda oʻsadi.
## Tavsifi
Balandligi 30 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega, ildizi yogʻon. Yogʻon ildizpoyaga ega, diametri 3,5 sm. Poyasi qalin, bargsiz, tuksiz. Yopirma barglari bandli, qalin, uzunligi 15 sm gacha, chetlari kungurali yoki qoʻsh tishli. Barglari toʻq yashil, kuz va qish oylarida jigarrang tusga kiradi, ikki uch yilgacha saqlanib turishi mumkin. Yaproqlari keng ellipssimon yoki yumaloq shaklda. Gullari ikki jinsli, zich roʻvak qalqonsimon toʻpgulda joylashgan. To‘pguli bezchali tuklar bilan qoplangan. Gultojibarglari toʻq pushti tusda. Urug‘chibargi 2 ta urugʻdonning qoʻshilishidan hosil boʻlgan, ustunchasi ikkita. Changchilari 10 tagacha yetadi. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul oyida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Urug‘i va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

Yil davomida yashil rangini saqlab turadi, faqat sovuq kuz va qish oylarida barglari qoʻngʻir tusga kiradi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Kichik toʻplar hosil qilib oʻsadi. Toshkent viloyati Ugom va Piskom togʻ tizmalari hududida tarqalgan. Dengiz sathidan 2300-2500 metr balandlikdagi, qoyalarning yoriqlarida oʻsadi. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Yirik halqagulli tangabarg

**Yirik halqagulli tangabarg** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, rindera turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi So‘qoqsoy vodiysi, Qurama tizmasi Toʻqmoq dovoni, Abjazsoy, Ugom tizmasi Maydontol havzasi hududida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 60 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyalari oʻrta qismidan shoxlanib ketadi. Poyadagi barglari bandsiz, uzunligi 4-9 mm, chetlari va uch qismi siyrak, kipriksimon tuk bilan qoplangan. To‘pguli roʻvaksimon, gulli shoxchalari qisqa, yuqori qismidagi gullari zich joylashib gajjak hosil qiladi, gulbandining uzunligi 5-7 mm. Gulkosachabarglari yashil, chetlari qirrali, tuklar bilan qoplangan. Guli ikki jinsli, sargʻish havorang tusda, uzunligi 13-16 mm, gultojibarglari toʻgʻri, chiziqli dogʻlari bor. Ustunchasi uzun, sershox. Hasharotlar yordamida changlanadi. May oyida gullab mevasi iyunda pishib yetiladi. Mevasi quruq yongʻoqcha. Yongʻoqchaning yon qirralari, mayda tishli, uchida langarsimon tikanlari bor. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda kam uchraydi. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi So‘qoqsoy vodiysi, Qurama tizmasi Toʻqmoq dovoni, Abjazsoy, Ugom tizmasi Maydontol havzasi hududida tarqalgan. Togʻlarning oʻrta qismidagi qoyatosh yoriqlarida oʻsadi. Chorva mollarining mutassil boqilishi oʻsimlik oʻshiga yomon taʼsir qiladi. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Umid

„**Umid**“ – sovet davrida ijod qilgan mashhur oʻzbek qoʻshiqchisi Botir Zokirov tomonidan kuylangan qoʻshiq. Qoʻshiq musiqasi Enmark Solihovga tegishlidir.

## Manbalar
Majnuntol (qoʻshiq)

„**Majnuntol**“ – sovet davri oʻzbek qoʻshiqchilari Botir hamda Farrux Zokirov tomonidan kuylangan qoʻshiq. Qoʻshiq ilk bor 1975-yilda Botir Zokirov tomonidan kuylangan.
## Qoʻshiq tarixi
Qoʻshiq muallifi Farrux Zokirov boʻlib, akasi uni kuylash uchun ruxsat olganligini taʼkidlagan. Farrux Zokirov bu borada xotiralariga tayanib shunday degan:

Botir Zokirov qoʻshiqni ijro etishdan biroz avval oʻpkasidan operatsiya boʻlgani va shifokorlar endi boshqa qoʻshiq kuylay olmasligini taxmin qilishgani aytiladi.

## Manbalar
Mir Abdullo eshon masjidi

**Mir Abdullo eshon masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Mir Abdullo eshon jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Erkin qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan Akmal Ikromov koʻchasi 30-uyda joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Rizoqulov Davron domla Sirojiddinovich boʻlib oʻzining goʻzal mav’izalari bilan masjiddaga hamma namozlarda chiqish qiladi. Jome masjidga namoz oʻqish va ziyorat qilish uchun Erkin qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli boʻlgan barcha koʻcha va aholi yashash punktlari aholisi namoz ibodatini ado etish maqsadida tashrif buyurishadi. Masjidda namozxonlar uchun barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, bosh imom-xatib xona, fuqarolarni qabul qilish xonalari mavjud. Masjidga Akmal Ikromov koʻchasiga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinida, koʻchalardan, guzarlardan, ovullardan va qishloqlardan ziyoratchilar, mehmonlar, mahalliy aholi vakillari, musofirlar tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi. Juma namozi, Ramazon va Qurbon hayiti hisoblangan yirik namoz paytlarida masjid binosiga oʻz sigʻimidan ortiq namozxonlar koʻpayib ketishadi.

## Tarixi
Mir Abdullo eshon jome masjidi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 1992-yil 12-oktabr kunida roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 2000 nafardan ziyodroq boʻlgan namozxonlarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega boʻlgan.

## Manbalar
Tuk kosachali astragal

**Tuk kosachali astragal** () — ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi ko‘p yillik gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Piskom, Ugom, Chatqol tog‘ tizmalarida, Maydontol havzasida uchratish mumkin.
## Tavsifi
Balandligi 8-15 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasining qalin yogʻochlashgan, bir qismi yer ostida joylashgan. Yuqorigi poyalari bir yillik juda qisqa, uzunligi 0,3-1 sm, tigʻiz joylashgan yotiq oq tuklar bilan qoplangan. Barglari yashil, murakkab, poyada navbatma navbat va qarama-qarshi joylashgan, uzunligi 4-7 sm, yotiq oq tukli. Bargchalari tuxumsimon, har ikki tomondan siyrak yotiq oq tuklar bilan qoplangan. Gulpopugi nozik, momiq, oq tukli, uzunligi 3-6 sm. Gultojibarglari qizgʻish sariq tusda. Gulkosachabarglari yashil, nashtarsimon. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi quruq dukkak meva. Dukkagining uzunligi 4 mm, kam urug‘li, tuksiz, qobigʻi yupqa pardasimon. May oyida gullab mevasi iyulda pishib yetiladi. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va o‘sish sharoiti
Yovvoyi tabiatda kam uchraydi, to‘p to‘p bo‘lib o‘sadi. Toshkent viloyati Piskom, Ugom, Chatqol tog‘ tizmalarida, Maydontol havzasida uchratish mumkin. Tog'ning o‘rta qismidagi, shag‘alli, mayda tuproqli, toshli yonbag‘irlar va surilmalarda o‘sadi. Chorva mollarining ko‘plab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar