Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista** y Zaldívar (Ispancha: [fulˈxensjo βaˈtista i salˈdiβaɾ]; 16-yanvar 1901 - 1973-yil 6-avgust) Kubaning harbiy zobiti va siyosatchisi bo'lib saylangan. 1940-yildan 1944-yilgacha Kuba prezidenti va 1952-yildan 1959-yilgacha Kuba inqilobi paytida ag'darilishidan oldin AQSh tomonidan qo'llab-quvvatlangan harbiy diktator sifatida faoliyat yuritgan. Batista dastlab Karlos Manuel de Sessedes va Quesadaning muvaqqat hukumatini ag'darib tashlagan 1933-yildagi serjantlar qo'zg'oloni doirasida hokimiyat tepasiga ko'tarildi. Keyin u o'zini polkovnik unvoniga ega bo'lgan qurolli kuchlarning boshlig'i etib tayinladi va jamoaviy davlat rahbari sifatida faoliyat yuritgan besh kishilik "beshlik" ni samarali nazorat qildi. U 1940-yilgacha, o'zi populistlar platformasida Kuba Prezidenti etib saylanguniga qadar bir qator qo'g'irchoq Prezidentlar orqali ushbu nazoratni davom ettirdi. Keyin u Kubaning 1940-yilgi Konstitutsiyasini o'rnatdi va 1944-yilgacha xizmat qildi. Muddati tugaganidan so'ng, Batista Floridaga ko'chib o'tdi va 1952-yilda prezidentlikka nomzodini qo'yish uchun Kubaga qaytib keldi. Saylovda mag'lubiyatga uchraganida, u prezident Karlos Prio Socarrasga qarshi harbiy to'ntarishga rahbarlik qildi. U saylovni oldindan o'tkazib yuborgan edi.

	Hokimiyatga qaytib, Amerika Qo'shma Shtatlari hukumati tomonidan moliyaviy, harbiy va moddiy-texnik ko'mak olgan Batista 1940-yilgi Konstitutsiyani to'xtatib qo'ydi va aksariyat siyosiy erkinliklarni, shu jumladan, ish tashlash huquqini bekor qildi. Keyin u eng katta shakar plantatsiyalariga egalik qilgan eng boy yer egalari bilan birlashdi hamda boy va kambag'al kubaliklar orasidagi farqni kengaytirgan turg'un iqtisodiyotga rahbarlik qildi. Oxir-oqibat u shakar sanoatining aksariyatiga AQSh qo'liga o'tkazib qo'ydi va chet elliklar ekin maydonlarining 70 foiziga egalik qildilar. Shunday qilib, Batistaning repressiv hukumati keyinchalik Gavanadagi giyohvandlik, qimor o'yinlari va fohishabozlik bizneslarini nazorat qilgan Amerika mafiyasi va AQShda joylashgan yirik transmilliy kompaniyalar bilan foydali aloqalarni muzokaralar olib borish orqali tikladi. Kubaning tijorat manfaatlari ekspluatatsiyasidan muntazam ravishda foyda ko'rishni boshladi va shartnomalar imzoladi. Keyinchalik talabalar tartibsizligi va namoyishlarida ilgari surilgan, aholi orasida tobora ko'payib borayotgan norozilikni to'xtatish uchun Batista ommaviy axborot vositalariga qattiq senzurani o'rnatdi, shu bilan birga keng miqyosdagi zo'ravonlik va qiynoqlarni amalga oshirish uchun o'zining kommunistik faoliyatida qatag'on qilish byurosidan foydalandi va ommaviy qirg'inni amalga oshirdi. Ushbu qotilliklar 1957-yilda amalga oshirildi, chunki sotsialistik g'oyalar kuchayib ketgandi. Ko'p odamlar o'ldirilgan, ba'zi hisob-kitoblarga ko'ra yuzlab odamlardan 20000 gacha odam o'lgan.

	Ikki yil davomida (1956-yil dekabr - 1958-yil dekabr) Fidel Kastroning 26-iyul harakati va boshqa qo'zg'olonchi guruhlar bunday taktikalarga qarshilik ko'rsatishni katalizator qilib, shahar va qishloqlarda tashkil qilingan Batista hukumatiga qarshi partizanlarning qo'zg'olonini boshladilar va bu uning oxir-oqibat isyonchilar tomonidan mag'lubiyatga uchratilishi bilan yakunlandi. 1959-yil Yangi yil kuni Santa Klara jangida Che Gevaraning qo'mondonligi mag'lub etilgach. Batista zudlik bilan oroldan katta boyligi bilan Dominikan Respublikasiga qochib ketdi, u yerda kuchli va oldingi harbiy ittifoqchi Rafael Truxillo hokimiyat tepasida edi. Batista oxir-oqibat Madeyra orolida, so'ngra Estorilda yashagan Oliveira Salazarning Portugaliyasida siyosiy boshpana topdi. U Ispaniyada tijorat faoliyati bilan shug'ullangan. 1973-yil 6-avgustda Gvadalminada yurak xurujidan vafot etgan.