Gorzanów qalʼasi

**Gorzanów qalʼasi** (*[[Nemis tili|nemischa:]]* **Schloß Gorzanów** (*yoki* **Schloss Gorzanów**) — Quyi Sileziyaning Kłodzko yeridagi (sobiq) ajoyib qarorgoh. XVI asr nemis jamgʻarmasi, XVII asrning ikkinchi yarmidan 1930-yilgacha fon *Gerbershteynlar* yoki Graflar oilasi qoʻlida boʻlgan  shuning uchun uning nomi Gorzanów hisoblanadi.

## Umumiy koʻrinishi
Qalʼaning joylashgan qishlogʻi 1341-yil va 1670-yillar oraligʻida **Arnoldsdorf** deb nomlangan. Keyingi 275-yil davomida 1670-yildan 1945-yilgacha qishloq nomi **Gorzanów** („Graflar oʻrni“, fon Gerbershteyn oilasiga ishora qilib) boʻlgan. 1945-yilda Quyi Sileziya Polshaga qoʻshilgandan soʻng, Polsha hukumati tomonidan bu joy *Gorzanov* deb oʻzgartirildi.

Qalʼa dengiz sathidan 329 metr balandlikda joylashgan va oʻz tarkibida 100 dan ortiq ichki kameralarni oʻz ichiga oladi. Qalʼaning 16 akr yer maydoni bir paytlar uning eng katta shon-shuhratlaridan biri boʻlgan park maydoni (saroy bogʻlari) baʼzi bir nuqtalardan choʻzilgan manzaralar tomoshabinga hayratlanarli taʼsir koʻrsatgan.

Polsha olimi Filip Sulimierski (1843-1885-yillar), monumental *Słownik geograficzny Królestwa Polskiego* (1881-yil) muharriri bu mulkni „ Gerbershteynning goʻzal qalʼasi“ deb taʼriflaydi, unda sakkiz oy davomida haftasiga uch marta teatr tomoshalari oʻtkaziladi.

Qalʼaning tashqi va ichki koʻrinishi va uning tashqi tuzilmalarining koʻplab fotosuratlari, jumladan Qalʼaning noyob meʼmoriy xususiyatlari (masalan, *[[sgraffito]]* bilan qoplangan derazalari) tafsilotlari Richard Konwiarzning " *Alt-Schlesien* " (1913-yil) kitobida nashr etilgan. Kitobda tarixiy ahamiyatga ega meʼmoriy element sifatida Qalʼaning bogʻga olib boradigan oldingi zinapoyasi va bogʻlarning oʻzining murakkab tartibi bilan bir xil ahamiyatga ega ekanligi haqida gapiradi.

## Natsistlar davri
1930-yildan saroy majmuasi Habelshverdt shahrining mulki edi (1945-yildan keyin Bystrzyka Klodzka deb oʻzgartirildi) va jamoat mulki sifatida u fashistlarning foydalanishiga osonlikcha berildi. Ikkinchi jahon urushi davrida Quyi Sileziya mintaqasi Germaniya hududi boʻlganida, Gorzanów qalʼasi mashhur Gorzanów konslageri, bu yerda Polshadan deportatsiya qilingan yahudiy ayollarning zulmi joyi boʻlgan, Jeneva konventsiyasi boʻyicha urush jinoyati.

## Urushdan keyingi davr
1945-yilda Quyi Sileziya viloyati Polsha tarkibiga kirdi. Keyingi yillar Gorzanów qalʼasining degradatsiyasi davom etuvchi davrni belgilab berdi, allaqachon fashistlar hukmronligi davrida boshlangan. Polsha matbuotining xabarlari va sayyohlik qoʻllanmalaridagi eʼlonlar diqqatga sazovor joylarga tashrif buyurish uchun yaroqsiz deb hisoblangan mulkning dahshatli taʼmirlanganligi, uning taʼmirlanmaganligi sababli uning kamayishi tosh qaroqchilarning talon-toroj qilishlari va boshqa faol vandalizm turlari haqida gapirdi. Koʻtarilishi mumkin boʻlgan har qanday narsa oʻgʻirlangan.

57 yillik qarovsizlik va Ikkinchi Jahon urushi boshidan beri davom etgan talonchilik va talon-torojlardan soʻng, Qalʼaning egalik huquqini 1996-yilda Avstriya fuqarosi  kiritdi, u qasrni qayta tiklash vaʼdalariga qaramay. oldingi shon-shuhrat  keyingi 14 yil davomida mulkni qayta tiklash yoki hatto davom etayotgan parchalanishni toʻxtatish uchun hech narsa qilmadi. Shu tarzda pasayish muddati 57 yildan 71 yilgacha uzaytirildi. Keyin, 2010-yil oktyabr oyida qasrni Polshaning eski zodagonlariga tegishli boʻlgan yana bir investor sotib oldi, bu mahalliy aholining (jumladan, qoʻshni shahar meri Bystrzyca Klodzka, gminaning maʼmuriy joyi umidlarini yana oshirdi.) Qalʼani qaytarib boʻlmaydigan qulashdan qutqarish uchun ishlar olib borildi. Biroq, bu umidlarni amalga oshirish oʻrniga, mulkni toʻyxona sifatida mehmondoʻstlik sanoatiga xizmat koʻrsatadigan tijorat korxonasiga aylantirish rejalari bor edi. Soʻnggi hisobotlar (shu jumladan Zabytki Slaska tabiatni muhofaza qilish guruhi) yangi egasi „biznes sherigi“ qidirayotgan paytda mulkka eʼtiborsizlik davom etayotganini koʻrsatadi. Gorzanów qalʼasi 2009-yilda Londondagi Save Europeʼs Heritage tabiatni muhofaza qilish guruhi tomonidan nashr etilgan „*Sileziya: oʻlayotgan qishloq uylari“* kitobiga kiritilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
# Helmut Sieber, *Burgen und Schlösser in Schlesien: Nach alten Stichen* (vol.&nbsp;2 of *Schlösser und Herrensitze in Schlesien*), Frankfurt, Verlag Wolfgang Weidlich, 1962.
# Albert A. Scholz, *Silesia Yesterday and Today*, The Hague, M.&nbsp;Nijhoff, 1964, pages 11-12, 18.
# Helmut Sieber, *Schlösser in Schlesien: Ein Handbuch*, Frankfurt a.M., Verlag Wolfgang Weidlich, 1971, pages&nbsp;11, 64-67, 80. .
# Konstanty Kalinowski, *Architektura barokowa na Śląsku w drugiej połowie XVII wieku*, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich (Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki), 1974.
# Günther Grundmann, *Burgen, Schlösser und Gutshäuser in Schlesien*, vol.&nbsp;2 (*Schlösser und feste Häuser der Renaissance*, ed. D.&nbsp;Grossmann), Würzburg, Verlag Weidlich, 1987. .
# Dieter Pohl, *Die Grafschaft Glatz (Schlesien) in Darstellungen und Quellen: eine erweiterte Bibliographie*, Modautal, Pohl, 1995. .
# Hanna Faryna-Paszkiewicz, *et al.*, *Atlas zabytków architektury w Polsce*, Warsaw, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, pages&nbsp;17&nbsp;F, 371-372. .
# Marzanna Jagiełło-Kołaczyk, *Sgraffita na Śląsku, 1540-1650*, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003. .
# Józef Pilch, *Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska*, Warsaw, Wydawnictwo Arkady, 2005. .
# Marcus Binney, Kit Martin & Wojciech Wagner, *Silesia: The Land of Dying Country Houses*, London, Save Britainʼs Heritage|Save Europeʼs Heritage, 2009. , .
# Romuald M. Łuczyński, *Losy rezydencji dolnośląskich w latach 19451991*, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Atut & Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2010. , .
# „Nowy Pałac / Schloss Grafenort“ a historical outline with an extensive gallery of historical photographs (See online.)

## Havolalar
* Fridrix Avgust Pompejus tomonidan Fridrix Bernxard Vernerdan (1690  1776) 1738 yildagi toshbosmada qal’aning qush koʻzi bilan koʻrinishi, Otto Pompejus tomonidan chop etilgan (asl oʻlchamlari: 319 dan 381 gacha).
* Sankt-Jorj darvozasi tasvirlangan tarixiy otkritka: Grafenort qal’asiga kirish (darvozaning chap tomonidagi belgida „Maʼmuriyat idorasi“ deb yozilgan)
* Grafenort qal’asining oldingi balandligi tasvirlangan 1906 yildagi tarixiy otkritka
* Mulkning hozirgi holatini hujjatlashtiradigan 68 ta fotosuratlar galereyasi