open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elektr sigʻim

**Elektr sigʻim**- bu jism yoki qurilmaning elektr zaryadini saqlash qobiliyati. U elektr potentsiallar farqiga mos zaryad bilan oʻlchanadi, U bu miqdorlarning nisbati sifatida ifodalanadi. Odatda u ikkita chambarchas bogʻliq sigʻim tushunchalari: *xususiy sigʻim* va *oʻzaro sigʻim* sifatida maʼlum.  Elektr zaryadlanishi mumkin boʻlgan jism xususiy sigʻimni namoyish etadi, buda elektr potentsiali jism va Yer orasida oʻlchanadi. Oʻzaro sigʻimda esa ikki komponent oʻrtasida oʻlchanadi va bu kondensatorni chiziqli zanjir elementi sifatida elektr zanjirlarda ishlatishda ayniqsa muhimdir.

Ikki oʻtkazgich orasidagi sigʻim faqat geometik oʻlchamlarning, masalan, oʻtkazgichlarning qarama-qarshi yuzasi va ular orasidagi masofa va ular orasidagi har qanday dielektrik material dielektrik singdiruvchanligining funksiyasidir. Koʻpgina dielektrik materiallar uchun dielektrik singdiruvchanlik va shu sababli sigʻim ham oʻtkazgichlar orasidagi potensiallar farqi va ulardagi umumiy zaryad miqdoriga bogʻliq emas.

SI tizimida sigʻim birligi ingliz fizigi Maykl Faraday nomi bilan atalgan va farad (belgi: F) hisoblanadi. 1 faradli kondensator, 1 kulon elektr zaryadi bilan zaryadlanganida, uning plastinkalari orasidagi potentsiallar farqi 1 voltga teng boʻladi. 

## Xususiy sigʻim
Elektr zanjirlarini muhokama qilishda *sigʻim* atamasi odatda ikkita qoʻshni oʻtkazgich orasidagi, masalan, kondensatorning ikkita plastinkasi orasidagi oʻzaro sigʻimning qisqartmasi hisoblanadi. Biroq, har bir izolyatsiya qilingan oʻtkazgich ham sigʻimga ega, u *xususiy sigʻim* deb ataladi. Bu izolyatsiya qilingan oʻtkazgichning elektr potentsialini bir oʻlchov birligiga, masalan, bir voltga oshirish uchun kerak boʻlgan elektr zaryadining miqdori bilan oʻlchanadi.  Ushbu potentsial uchun hisob nuqtasi nazariy jihatdan cheksiz radiusli, ichi boʻsh oʻtkazuvchan shar boʻlib, oʻtkazgich shu sharning ichida joylashgan deb hisoblanadi.

Oʻtkazuvchilarning xususiy sigʻimi zaryad va elektr potentsialining nisbati bilan belgilanadi:C = \frac{q}{V},Bu yerda

* q zaryad miqdori,
* V = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\int \frac{\sigma}{r}\,dS elektr potentsiali,
* \sigma zaryadning sirt zichligi,
* dS oʻtkazgich yuzasidagi cheksiz kichik yuza elementi,
* r Oʻtkazgichdagi tanlangan maʼlum *M* nuqta va dS orasidagi masofa,
* \varepsilon_0 vakuumning dielektrik singdiruvchanligi .

Ushbu usuldan foydalanib, R radiusli oʻtkazgich sferaning xususiy sigʻimi quyidagicha: C = 4 \pi \varepsilon_0 R 

## Oʻzaro sigʻim
Eng keng tarqalgan shakl — parallel plastinkali kondensator, u bir-biridan izolyatsiya qilingan ikkita oʻtkazgich plastinkalardan iborat boʻlib, odatda dielektrik material sendvich singari plastinkalar oʻrtasida turadi. Parallel plastinkali kondensatorlarda sigʻim oʻtkazgich plastinkalarning sirt yuzasiga toʻgʻri proporsional va plitalar orasidagi masofaga teskari proporsionaldir.

Agar plastinkalardagi zaryadlar +q va -q va plastinkalar orasidagi kuchlanish V boʻlsa, sigʻim C quyidagicha ifodalanadi:C = \frac{q}{V},

## Manbalar
Suvli kondensator

**Suv kondensatori**- bu dielektrik izolyatsiya qiluvchi vosita sifatida suvdan foydalanadigan qurilma.

## Operatsion nazariyasi
Kondensator — bu elektr energiyasini toʻplash va uni keyinchalik foydalanish uchun saqlash mumkin boʻlgan qurilma. Kondensator oʻtkazuvchan boʻlmagan soha bilan ajratilgan ikkita oʻtkazgichdan iborat. Oʻtkazgich boʻlmagan soha dielektrik yoki izolyator deb ataladi. Anʼanaviy dielektrik muhitlarga havo, qogʻoz va baʼzi yarim oʻtkazgichlar misol boʻladi. Kondensator mustaqil tizim boʻlib, hech qanday zaryadga ega emas. Oʻtkazuvchilar oʻzlarining qarama-qarshi yuzalarida teng va qarama-qarshi zaryadlarni saqlaydi. 

## Suv dielektrik sifatida
Anʼanaviy kondensatorlar elektr zaryadini saqlash uchun vosita sifatida shisha yoki keramika kabi materiallardan foydalanadi. Suv kondansatkichlari asosan yangilik sifatida yoki laboratoriya tajribalari uchun yaratilgan va ularni oddiy materiallardan yasash mumkin. Suv qayta tiklanish xususiyatini koʻrsatadi; agar suv orqali elektr teshilish boʻlsa, u tezda asl va teshilmagan holatiga qaytadi. Boshqa suyuqlik izolyatorlari teshilishdan keyin karbonizatsiyaga moyil boʻladi va vaqt oʻtishi bilan oʻz kuchini yoʻqotadi. Bu xususiyatlar, yuqori dielektrik oʻtkazuvchanligi bilan birga, suvni katta kondensatorlarni qurish uchun ajoyib tanlov imkoniyatiga aylantiradi.

## Manbalar
Tok manbi

**Tok manbai** - bu elektr toki ni klemmalaridagi kuchlanishiga bog'liq bo'lmagan holda elektr tokini hosil qiluvchi yoki yutuvchi elektr zanjir .

## Kirish
**Ideal tok manbai** uchlaridagi kuchlanishga bog'liq bo'lmagan tok kuchi hosil qiladi. Ideal tok manbai matematik model bo'lib, unga haqiqiy qurilmalar juda yaqin bo'lishi mumkin xolos. Agar ideal tok manbai orqali tok zanjirdagi boshqa har qanday o'zgaruvchidan mustaqil ravishda belgilanishi mumkin bo'lsa, u *mustaqil* tok manbai deb ataladi. Aksincha, agar ideal tok manbaidagi tok zanjirdagi ba'zi kuchlanish yoki tok kuchi orqali aniqlansa, u **qaram** yoki **boshqariladigan tok manbai deyiladi** . Ushbu manbalar uchun belgilar 2-rasmda ko'rsatilgan.
Dielektriklarning qutblanishi

**Dielektriklarning qutblanishi** chiziqli boʻlmagan munosabatlar orqali aniqlanadi.
: 
    P=\kappa E^1+\chi E^2+cE^3,\ \ \ \ \ \ \ \ (1)

bu yerda \chi va c — ikkinchi va uchinchi tartibli makroskopik qabul qiluvchanliklar hisoblanadi. Tashqi maydon kuchsiz boʻlganda dielektriklarning qutblanishi (1) ning birinchi hadi bilan ifodalanadi. Ikkinchi va uchinchi hadlarni hisobga olmasa ham boʻladi. Tashqi maydon kuchli boʻlganda dielektriklarning nochiziqli xossalari namoyon boʻla boshlaydi. Bu holda tenglikning keyingi hadlarini ham hisobga olish kerak. Agar \chi=c=0 boʻlsa, bu tenglik chiziqli dielektrikni ifodalaydi. Agar c=0 boʻlsa, chiziqli boʻlmagan kvadratik dielektrikni, \chi=0 boʻlsa chiziqli boʻlmagan kubik dielektrikni ifodalaydi.

Kvadratik dielektrikka
: 
    E=E_0\cos\omega t,\ \ \ \ \ \ \ \ \ (2)

koʻrinishidagi sinusoidal to`lqin tushayotgan boʻlsin. U vaqtda dielektrikning qutblanishi P ning vaqt boʻyicha oʻzgarishi sinusoidadan farq qiladi. (1) formulada c=0 deb olib, unga (2) ni qoʻysak
: 
    P=\kappa E_0\cos\omega t+\chi E_0^2\cos^2\omega t,\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ (3)


\cos^2\omega t=\frac{1}{2}(\cos2\omega t+1) ekanligini hisobga olgan holda almashtirish bajarsak, (3) ifoda quyidagi koʻrinishga keladi:
: 
    P=\kappa E_0\cos\omega t+\frac{1}{2}\chi E_0^2\cos2\omega t+\frac{1}{2}\chi E_0^2,\ \ \ \ \ \ \ (4)

(4) formuladan koʻramizki, P(t) qutblanishni uchta tashkil etuvchiga ajratish mumkin: tushuvchi nurning asosiy chastotasiga \omega) bogʻliq boʻlgan, ikkilangan chastotasi (2\omega) ga bogʻliq boʻlgan va ikkinchi garmonikasiga bogʻliq boʻlgan hamda doimiy qutblanish qismiga ajratish mumkin.

Berilgan garmonik tebranishlardagi maydon kubik dielektrikka tushayotgan boʻlsa, u holda qutblanish ikkita tashkil etuvchidan iborat boʻladi: aosiy va uchinchi garmonika taʼsirida tebranayotgan qutblanishdan iborat. \cos^3\omega t=\frac{1}{4}(\cos3\omega t+3\cos\omega t) ekanligini hisobga olsak,

: 
    P=\kappa E_0\cos\omega t+\frac{3}{4}cE^3_0\cos\omega t+\frac{1}{4}E_0^3\cos3\omega t,\ \ \ \ \ \ \ \ (5)


(5) ifodaning birinchi va ikkinchi hadi P ning asosiy qismini tashkil etadi, uchinchi had uchinchi garmonika taʼsirida hosil boʻlgan qutblanish qismini tashkil etadi.

Shunday qilib, chiziqli dielektriklarning qutblanishini skalyar tenglamalar orqali ifodalash mumkin.

## Shuningdek qarang
Chiziqli qutblanish

Ikkinchi garmonika generatsiyasi

## Manbalar
Fotorefraksion keratektomiya

Eksimer lazeri tibbiyotda, xususan, oftalmologiyada koʻz gavharini tuzatish orqali koʻrish oʻtkirligini normal holatga keltirishda koʻp qoʻllanadi. Bunda shoxpardaning yuqori epitelial qatlami lazer yordamida kesib olib tashlanadi. Bu jarayonni optik linzaning ozgina qismini kesib tashlab, fokus masofasini oʻzgartirishga oʻxshatish mumkin. Bu jarrohlik amaliyoti orqali uzoqdan koʻrarlik yoki koʻz xiralashishi kabi kasalliklar, shuningdek glaukoma va kataraktani davolash mumkin.

Ushbu jarrohlik amaliyoti uch xil usulda amalga oshirilishi mumkin:
**Fotorefraksion keratektomiya (FRK)**. Ilk marta 1985-yilda nemis shifokorlari Teo Zeyler va Vollenzek, ulardan keyinroq esa amerikalik xirurg Maguerit Makdonald tomonidan qoʻllangan. Koʻz shoxpardasining ustki qatlami lazer yordamida kesib olib tashlangan. Tiklanish jarayoni 3-4 kun davom etadi. Bemor bu vaqt davomida ogʻriq va noqulaylik his qilishi mumkin.
Bu usulga qadar koʻz jarrohligida radial keratektomiya qoʻllangan. Bu usul asoschisi Svyatoslav Fedorov hisoblanadi. Unga koʻra, koʻz shoxpardasining egriligi skalpel yordamida kesib oʻzgartirilgan. FRK asosan quyidagi maqsadlarda qoʻllanadi:
* yaqindan koʻrarlik (−1 dan — 6 dioptriyagacha);
* astigmatizm (0,5 dan 3 dioptriyagacha)
* uzoqdan koʻrarlik (+3 dioptriyagacha)

**Lasek**. Lazer nuri bilan amalga oshirilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, maxsus trepan (jarrohlik asbobi) va 20% li spirt eritmasi yordamida koʻz shoxpardasida oʻta yupqa parda hosil qilishga asoslangan. Lazer nuri shoxpardaning eng ichki qatlamlariga taʼsir etadi, bu taʼsir toʻxtatilgandan soʻng ustki qatlamda hosil qilingan yupqa parda maxsus linza yordamida shoxpardaga biriktiriladi.

strong> Lasik'''. Shoxparda ustki qatlamidan oʻta yupqa qatlamni xuddi kitob varagʻini ochgandek ajratib olinadi. Shundan soʻng lazer yordamida shoxpardadagi anomal sohalar nurlantiriladi va „kitob varagʻi“ yana oʻz holiga qaytarib qoʻyiladi. Bu amaliyotdan soʻng tiklanish juda tez amalga oshadi. Eng asosiysi, bemor noqulaylik va ogʻriq his qilmaydi.

## Shuningdek qarang
Eksimer lazer

Impulsli lazerlar

Ko'z jarrohligi

## Manbalar
Toshpoʻlat tajang nima deydi

**Toshpoʻlat tajang nima deydi** — oʻzbek romanchiligining asoschilaridan biri Abdulla Qodiriy tomonidan yozilgan hajviy hikoyalar toʻplami. Hikoyalar toʻplami 1923—1926-yillar davomida „Mushtum“ jurnalida eʼlon qilib turilgan „Kalvak mahzumning xotira daftaridan“ turkumiga kiritilgan. Abdulla Qodiriy Kalvak mahzum va Toshpoʻlat kabi badiiy shaxsiyatlar borasida quyidagi fikrlarni aytib oʻtgan:

## Manbalar
Google Calendar

**Google Calendar** - bu Google tomonidan ishlab chiqilgan kalendar xizmati bo'lib, vaqtdan unumli foydalanish maqsadida u bilan rejalashtirish, tadbirlarni boshqarish uchun reja qilishda ishlatilinadi. U 2006-yil 13-aprelda beta-versiyasida va 2009-yil iyulida umumiy versiyada internetda hamda Android va iOS platformalarida mobil ilova sifatida joylashtirildi.

## Manbalar
Analog elektronika

**Analog elektronika** odatda faqat ikki holatda bo'la oluvchi raqamli elektronikadan farqli o'laroq, doimiy o'zgaruvchan signalga ega elektron tizimlardir. "Analog" atamasi signal va signalni ifodalovchi kuchlanish yoki tok kuchi orasidagi proportsional bog'lanishni tavsiflaydi. Analog so'zi  olingan  bo'lib, talaffuzi [n] (analogos), "proporsional" deganidir.
Chiziqli zanjir

**Chiziqli zanjir** - bu superpozitsiya printsipiga bo'ysunadigan elektr zanjir . Bu shuni anglatadiki, *F(x)* zanjirining chiqishi unga *ax <sub>1</sub> (t) + bx <sub>2</sub> (t)* signallarining chiziqli kombinatsiyasi qo'llanilganda chiqishda shu *x <sub>1</sub> (t)* va *x <sub>2</sub> (t)* signallar alohida-alohida qo'llanilgandagi chiqish signallarining chiziqli kombinatsiyasidan iborat bo'ladi:

: F(ax_1 + bx_2) = aF(x_1) + bF(x_2)\,

U chiziqli zanjir deb atalishining sababi, bunday zanjirning chiqish kuchlanishi va tok kuchi uning kirish kuchlanishi va tok kuchining chiziqli funktsiyalari hisoblanadi.    Bunday chiziqlilik to'g'ri chiziqli grafiklar bilan bir xil emas.
Tunnelli diod

**Tunnelli diodi** yoki **Esaki diodi,** tunnel effekti deb ataladigan kvanto mexanik effekt tufayli "manfiy qarshilik" ga ega bo'lgan yarimo'tkazgichli diod turidir. U 1957 yil avgust oyida Leo Esaki, Yuriko Kurose va Takashi Suzuki tomonidan, ular Sony nomi bilan mashhur Tokio Tsushin Kogyoda ishlayotganlarida ixtiro qilingan.   1973 yilda Esaki Brayan Jozefson bilan birgalikda ushbu diodlarda ishlovchi elektron tunnel effektini kashf etgani uchun fizika bo'yicha Nobel mukofotini oladi. Robert Noys Uilyam Shoklida uchun ishlayotganida mustaqil ravishda tunnel diodi g'oyasini o'ylab topadi, lekin uni amalga oshira olmaydi.  Tunnel diodlari birinchi marta Sony tomonidan 1957 yilda  ishlab chiqarilgan, keyin General Electric va boshqa kompaniyalar taxminan 1960 yillarda ishlab chiqariladi. Bugungi kunda ham kam hajmda ishlab chiqariladi. 

Tunnel diodlari 10 &nbsp;nm (100&nbsp;Å ) kenglikga ega kuchli doping qilingan (PN) o'tishga dan iborat. Og'ir doping natijasida singan potensial to'siq paydo bo'ladi, bu yerda N tomonidagi o'tkazuvchanlik zonasi elektronlar holatlari P tomonidagi valentlik diapazoni kovaklar holatlari bilan ko'proq yoki kamroq mos keladi. Ular odatda germaniydan tayyorlanadi, ammo galyum arsenid va kremniy materiallaridan ham tayyorlanishi mumkin.

## Qo'llanilishi
Ishlash diapazonining bir qismidagi "manfiy" differensial qarshilik ularga uzib ulovchi  histerezdan foydalangan holda osilatorlar va kuchaytirgichlar sifatida ishlashga imkon beradi. Ular, shuningdek, chastota konvertorlari va detektorlari sifatida ishlatiladi.  Ularning kichiksig'imi oddiy diodlar va tranzistorlar diapazonidan ancha yuqori bo'lgan mikroto'lqinli chastotalarda ishlashga imkon beradi.
Ahmad Narzullayev

**Ahmad Narzullayev** (1956-yil 15-mart; Surxondaryo viloyati, Denov tumani – 2024-yil 1-noyabr, Oʻzbekiston) – Fermer, Oʻzbekiston qahramoni, Mehnat shuhrati ordeni sohibi.

## Tarjimai holi
Ahmad Narzullayev 1956-yil 15-martda Surxondaryo viloyatining Denov tumanida tugʻilgan. 1979-yilda Toshkent politexnika institutini tamomlagan. Ahmad Narzullayev boshchiligidagi „Lochin“ fermer xoʻjaligi 2000-yilda Prezident sovrini uchun oʻtkazilgan „Tashabbus“ koʻrik-tanlovida faol ishtirok etgan. Shu yili „Lochin“ fermer xoʻjaligi viloyat bosqichida dehqon, fermer va tadbirkorlar oʻrtasida 1-oʻrinni egalladi. Ushbu koʻrik-tanlovning Respublika bosqichida esa 3-oʻrinni qoʻlga kiritgan. Ahmad Narzullayev esa koʻrik-tanlovning „Saxovatli tadbirkor“ laureatlik diplomi va esdalik sovgʻasi bilan taqdirlangan. „Tashabbus – 2001“ koʻrik-tanlovida Ahmad Narzullayevga „Intizomli soliq toʻlovchi“ laureatlik diplomi berilgan.

2020-yilning 14-dekabr kuni Ahmad Narzullayev qishloq xoʻjaligi xodimlari kuni munosabati bilan Surxondaryoda boʻlib oʻtgan bayram yadbirida qatnashgan va tadbir davomida quyidagi fikrlarni bildirib oʻtgan:

## Vafoti
Ahmad Narzullayev 2024-yil 1-noyabrda 68 yoshida vafot etgan.

Oʻzbekiston qahramonining vafoti munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev quydagicha taziyanoma yoʻlladi.

## Mukofotlari
* 2001-yilda Mehnat shuhrati ordeni bilan taqdirlangan.
* 2003-yilda Oʻzbekiston qahramoni unvoni berilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Modlar sinxronizatsiyasi

**Modalar sinxronizatsiyasi** usuli orqali asllikni modulyatsiyalash usulidagiga qaraganda qisqaroq impulsli lazerlarni generatsiyalash mumkin. Bunda bir vaqtning oʻzida bir nechta modlardan foydalaniladi. Bir nechta modlar boʻlgan holda markaziy modga nisbatan m\delta\omega ga siljigan signallarning yigʻindisi koʻrinishida tasvirlash mumkin:
: 
E(t)=\sum\limits_{\frac{M-1}{2}}^{\frac{M+1}{2}}\left(\frac{1}{2}E_m\exp{i\omega_0t+im\delta\omega t+\varphi_m}+\text{kompl. qoʻshma}\right)


Qaralayotgan modlar soni M aktiv muhitning kuchaytirish chizigʻi bilan chegaralangan. Tasodifiy faza \varphi_m esa bu yerda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Agar \varphi_m=\varphi_0 va E_m=E_0 boʻlsa, quyidagicha yozish mumkin:
: 
    E(t) = \exp{i\omega_0t+i\varphi_0}\sum\limits_{\frac{M-1}{2}}^{\frac{M+1}{2}}\left(\frac{1}{2}E_0\exp{i\delta\omega \cdot m}+\text{kompl. qoʻshma}\right)


: 
E(t) = E_0\dfrac{\sin\left(\frac{M}{2}\delta\omega t\right)}{\sin\left(\frac{1}{2}\delta\omega t\right)}\exp{i\omega_0t+i\varphi_0}

Yaʼni amplitudasi modulyatsiyalangan signal hosil boʻladi.

Impuls davomiyligi \dfrac{1}{M\delta\omega} orqali aniqlanadi. Impulslar orasidagi masofa esa \dfrac{2L}{c} dan topiladi.

Modalar sinxronizatsiyasi ham asllikni modulyatsiyalash kabi ikki xil boʻlishi mumkin, yaʼni aktiv va passiv. Buni amalga oshirishning bir necha yoʻllari mavjud:
## Elektro-optik modulyator (aktiv sinxronizatsiya)
Bu kabi sistemalarda Pokkels yacheykasidan foydalaniladi. Natijada generatsyalanayotgan signal amplitudasining garmonik modulyatsiyasi roʻy beradi. Bu usul amalga oshirish ancha qiyin usullardan biri. Chunki, modalar sinxronizatsiyalanganda, foydali impulsdan tashqari signalga xalaqit beruvchi shovqin impulslari ham sinxronizatsiyalanib, koʻpayadi. Buni bartaraf qilish uchun impulsli modulyatsiyadan foydalaniladi.

Yacheykaning oʻzini ham juda kichik oʻlchamlarda tayyorlash kerak. Masalan, pikosekund impulslarni hosil qilish uchun uning qalinligi 3\cdot10^{-4}\ m boʻlishi kerak.

## Akusto-optik modulyator (aktiv sinxronizatsiya)
Bu usul bilan modlarni sinxronizatsiyalashda akustik toʻlqinni modlar aro tebranish chastotasiga moslab oʻzgartirish kerak.

## Toʻyinuvchan yutgich usuli (passiv sinxronizatsiya)
Bu usulni qoʻllash uchun yutgich modda juda keng yutilish polosasiga ega boʻlishi kerak. Yaʼni, ushbu modda keng toʻlqinlar diapazonidagi nurlanishlarni yuta olishi lozim.

Amaliyotda ushbu usullardan tashqari Kerr yacheykalari ham qoʻllanadi. Bu usulda rezonatorga nochiziqli xossaga ega boʻlgan kristall joylashtiriladi. Unda sindirish koʻrsatkichining qiymati tushayotgan nurlanish intensivligiga bogʻliq boʻlib qoladi va nurlanishning oʻzini oʻzi fokuslashi roʻy beradi. Natijada nur dastasining diametri kichrayib, tor diafragmadan oʻtadi.

## Shuningdek qarang
Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Asllikni modulyatsiyalash

Invers bandlik

## Manbalar
Zener diod (Stabilitron)

**Zener diodi** - bu ***Zener kuchlanishi*** deb nomlanuvchi ma'lum bir o'rnatilgan teskari kuchlanishga erishilganda tok kuchining "teskari" tokning keskin ortishini ta'minlash uchun mo'ljallangan maxsus turdagi dioddir .

Zener diodlari juda ko'p turli xil Zener kuchlanishlari bilan ishlab chiqariladi va ba'zilari hatto o'zgaruvchan hisoblanadi. Ba'zi zener diodlari past Zener kuchlanishli kuchli doping qilingan p-n o'tish ga ega. Bu holda teskari tok p va n sohalar orasidagi qisqa masofada elektron tunnel effekti tufayli sodir bo'ladi - bu Klarens Zener sharafiga Zener effekti deb nomlanadi. Zener kuchlanishi yuqori bo'lgan diodlar kamroq dopping qilingan, bu esa ularning ish rejimida ko'chkisimon elektr buzilishiga olib keladi. Ikkala buzilish turi ham Zener diodlarida mavjud bo'lib, Zener effekti past kuchlanishlarda ustunlik qilsa, yuqori kuchlanishlarda ko'chkisimon elektr buzilishi ustunlik qiladi.

An'anaviy yarim o'tkazgichli diodlarda teskari kuchlanish  buzilish kuchlanishidan yuqori bo'lsa, katta kuchi oqishiga imkon beradi. Teskari kuchlanish chiziqli buzilish kuchlanishidan oshib ketganda, an'anaviy diodlarda katta miqdordagi tok kuchi ko'chkisimon elektr buzilishi tufayli sodir bo'ladi. Bu tok kuchi tashqi zanjir bilan chegaralanmagan bo'lsa, diodaning haddan tashqari qizib ketishi tufayli qaytmas buzilishiga olib kelishi mumkin. Zener diodi ham deyarli bir xil xususiyatlarni namoyish etadi, faqat qurilma Zener kuchlanishi deb ataladigan buzilish kuchlanishini kamaytirish uchun maxsus ishlab chiqilgan. An'anaviy qurilmadan farqli o'laroq, teskari ulangan Zener diodi boshqariladigan elektr buzilishni namoyish etadi va tok kuchi Zener diodidagi kuchlanishni Zenerning buzilishi kuchlanishiga yaqin saqlashga imkon beradi. Misol uchun, Zener buzilishi kuchlanishi 3,2 V bo'lgan diod, teskari toklarning keng diapazonida deyarli 3,2 V kuchlanish tushuvini ko'rsatadi. Shu sababli Zener diodi kuchlanish uchun hisob etalon kuchlanishini yaratish (masalan, kuchaytirgich holati uchun) yoki past tok kuchi qurilmalari uchun kuchlanish stabilizatori sifatida ishlatish uchun juda mos keladi.
MDH 2023 oʻyinlari

**MDH 2023 oʻyinlari** MDH oʻyinlarining ikkinchi marta oʻtkazilishi. 2023-yilda Belorussiyada boʻlib oʻtdi
Yevkratid I

**Yevkratid I** (, *Eukratídēs*, miloddan avvalgi 172/171—145-yillarda hukmronlik qilgan) Yunon-baqtriya hukmdorlaridan biri. Yevkratid Yevtidemidlar sulolasini agʻdarib tashladi va Diodotidlarni hokimiyatga qaytardi. U Hindistonning sharqiy ellinistik hind hukmdorlariga qarshi kurashib, Hind daryosi va Barigazagacha boʻlgan hududni egallab, oʻz hududlarini kengaytirdi. Keyinchalik Menanderdan magʻlub boʻldi va hukmronligi faqat Baqtriya hududlari bilan chegaralandi. Yevkratid tangalar zarb qildirdi. Miloddan avvalgi 120-yilda yuechjilar mamlakatni bosib oldi. Uning oʻgʻli Geliokl I Baqtriyada hukmronlik qilgan oxirgi yunon shohi edi.

## Tarixi

### Hayotining boshlangʻich davri
Yevkratid miloddan avvalgi 204-yil ellinistik shahar Oyxonimda tugʻilgan. Uning tasviri turli topilmalarida tasvirlangan. Uning ota-onasi, Diodotidlar sulolasining aʼzolari boʻlgan.

### Davlat toʻntarishi

Yevkratid Baqtriyadagi Yevtidemidlar sulolasini agʻdarib, taxtga oʻtirdi. Bu davrda Demetriy Hindistonning shimoli-gʻarbiy qismini bosib olgan edi. Yevkratid Baqtriyada taxtdan tushirgan podshoh Antimax I hisoblanadi. Yevkratid tangalarining baʼzilari uning ota-onasiga atab chiqarilgan. Tangalarda uning otasi Geliokl va onasi Laodik ismi qayd etilgan. Narain va boshqa zamonaviy mualliflar uni Diodot I ning qizi deb hisoblashadi. Yevtidemidlar sulolasini taxtdan tushirgandan soʻng Baqtriyaning hukmdori boʻlgan Yevkratid Parfiya bosqiniga duch keldi. Parfiya miloddan avvalgi 170-yillarda Demetriydan Tapuriya va Margʻiyonani qaytarib oldi.

Qadimgi yunon geograflari tomonidan Oks daryosi boʻyida joylashgan katta boyliklar shahri sifatida tilga olingan Yevkratideya (Oὐkadradikeya) shahri Yevkratid sharafiga nomlangan.

### Oʻlimi
Rim tarixchilarining manbalariga koʻra Yevkratid Hindistondan safaridan qaytayotganida oʻgʻli tomonidan oʻldirilgan.

## Adabiyotlar

* *The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies* by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) 
* *Buddhism in Central Asia* by B. N. Puri (Motilal Banarsidass Pub, 1 January 2000) 
* *The Greeks in Bactria and India*, W. W. Tarn, Cambridge University Press.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Yevkratid tangalari
* Yevkratid I tangalari katalogi
Tasodif bilan aldanganlar

***Tasodif bilan aldanganlar*** () — Nassim Nikolas Talebning inson bilimlarining notoʻgʻriligiga haqidagi kitobidir. Birinchi marta 2001-yilda nashr etilgan. Yangilangan nashrlar bir necha yildan soʻng chiqarildi. Kitob Talebning noaniqlik haqidagi koʻp jildli falsafiy esselar guruhining „*Incerto“* deb nomlangan birinchi qismi boʻlib, unga „*[[Qora oqqush: Sodir boʻlish ehtimoli kam boʻlgan voqeliklar taʼsiri|Qora oqqush]]*“ (2007—2010), „*[[The Bed of Procrustes]]*“ (2010—2016), „*Antifragile*“ (2012) va „*[[O'yindagi teri (kitob)|Skin in the Game]]*“ (2018) kiradi. 

## Tezis
Taleb zamonaviy insonlar koʻpincha tasodifiylikning mavjudligidan bexabar boʻlgan gʻoyani ilgari suradi. Ular tasodifiy natijalarni tasodifiy bo'lmagan deb tushuntirishga moyildirlar.

Odamzod:

# sababiy bogʻliqlikni ortiqcha baholaydilar, masalan, ular bulutlarda fillarni koʻrishadi, ular aslida tasodifiy shakldagi bulutlardir va ular bizning koʻzimizga fil (yoki boshqa narsa) kabi koʻrinadi;
# dunyoni haqiqatdan ham tushunarliroq deb bilishga moyil. Shuning uchun ular tushuntirishlar boʻlmasa ham izlaydilar.

Muhokama qilinadigan tasodifiylikning boshqa notoʻgʻri tushunchalari quyidagilardan iborat:

* Omon qolish tarafdorligi. Biz gʻoliblarni koʻramiz va yutqazganlarning koʻpligini unutib, ulardan oʻrganishga harakat qilamiz.
* Egri taqsimotlar. Haqiqiy hayotning koʻplab hodisalari 50:50 ga teng emas, balki tanga tashlashga oʻxshaydi, lekin turli xil gʻayrioddiy va intuitiv taqsimotlarga ega. Bunga misol 99:1 garovi boʻlib, unda siz deyarli har doim gʻalaba qozonasiz, lekin yutqazsangiz, barcha jamgʻarmalaringizni yoʻqotasiz. Odamlarni „men bu garovda 50 marta yutib oldim“ kabi gaplarga bemalol aldanishi mumkin. Talebning soʻzlariga koʻra: „Opsion sotuvchilari tovuqlar kabi ovqatlanadilar va fillar kabi hojatxonaga boradilar“, yaʼni opsion sotuvchilari opsionlarni sotishdan doimiy ravishda kichik daromad olishlari mumkin, ammo falokat yuz berganda ular oʻz daromadlarini yoʻqotadilar.

## Reaksiyalar
Kitob *[[Fortune (jurnal)|Fortune]]* tomonidan „Smartest Books of All Time“ 75 () qatoriga kiritilgan. *[[AQSh bugun|USA Today]]* nashrining taʼkidlashicha, moliya sanoatining ushbu kitobida koʻtarilgan koʻplab tanqidlar asosli boʻlib chiqdi.

## Nashrlar

* 2001-yilda TEXERE kitobning birinchi nashrini chop etdi. (, London : Texere, 2001)
* 2004-yilda TEXERE yangilangan ikkinchi nashrini chop etdi.
* 2005-yilda Random House koʻproq oʻzgarishlar bilan softback nashrini chop etdi. (, Nyu-York : Random house, 2005)
* 2005-yilda fransuzcha versiyasi paydo boʻldi, unda juda koʻp unikal oʻzgarishlar mavjud.
* Kitob 20 tilga tarjima qilingan va yarim milliondan ortiq nusxada sotilgani xabar qilingan.
* Keyingi nashrlar Penguin (softback, 2007-yil may) va Random House (qattiq muqova, 2008-yil oktyabr) tomonidan nashr etilgan.

## Yana qarang

* Pareidoliya — tasodifiylikdagi naqshlarni idrok etishning psixologik hodisasi

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Google Books’da koʻrish
Integrallovchi zanjir

**Integrallovchi zanjir** - bu chiqish signali kirish signalining vaqt bo'yicha integrali bo'lgan zanjir hisoblanadi. U chiqishda mos natija hosil qilish uchun ma'lum vaqt davomida kirish signalini to'playdi.

Integrallash ko'plab muhandislik va ilmiy dasturlarning muhim qismidir. Mexanik integrallovchilar eng qadimiy bo'lib, ular hali ham suv oqimi yoki elektr energiyasini o'lchash uchun ishlatiladi. Elektron analog integrallovchilar analog kompyuterlar va zaryad kuchaytirgichlarining asosidir. Integrallash raqamli kompyuterlarda algoritmlar yordamida ham amalga oshirilishi mumkin.
Differensiallovchi zanjir

Elektronikada **differensiallovchi zanji**- bu kirishning o'zgarish tezligiga (vaqt hosilasi ) taxminan proportsional chiqishni hosil qilish uchun mo'ljallangan sxema. Haqiqiy differensiallovchi zanjirni hosil qilish mumkin emas, chunki u cheksiz chastotada cheksiz kuchaytirish koeffitsientiga ega bo'ladi. Shunga o'xshash natijagaga, ba'zi bir chastota uchun kuchaytirish koeffitsientinini cheklash orqali erishish mumkin. Differensiallovchi zanjir asosan yuqori chastotani o'tkazuvchi filtrdir .

**Aktiv differensiallovchi** kuchaytirgichning qandaydir turini o'z ichiga oladi, **passiv differensiallovchi** esa faqat rezistorlar, kondansatörler va induktivliklardan iborat.

## Passiv differensiallovchi zanjir
Rasmda tasvirlangan rezistor va kondensator yoki muqobil ravishda rezistor va induktivlikdan iborat oddiy to'rt terminalli passiv sxemalar differensiallovchi zanjir sifatida ishlatiladi.
Past chastotali filtr

**Past chastotali filtr** - tanlangan kesish chastotasidan past chastotali signallarni o'tkazadigan va kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni susaytiradigan filtr . Filtrning aniq chastotaviy javob reaksiyasi filtr dizayniga bog'liq. Filtr ba'zan audio qurilmalarda **yuqoridan kesuvchi filtr** yoki **treble-kesuvchi filtr** deb ataladi. Past o'tkazuvchan filtr yuqori o'tkazuvchan filtrning to'ldiruvchisidir.

Past chastotali filtrlarning turli xil ko'rinishlarda mavjud, jumladan, elektron sxemalar, masalan, ovoz qurilmalarida **shovqin filtrlari** ishlatilsa , analogdan raqamliga o'tkazishdan oldin signallarni sozlash uchun anti-aliasing filtrlari, ma'lumotlar to'plamini tekislash, akustik to'siqlar, tasvirlarni xiralashtirish va boshqalar uchun raqamli filtrlar ishlatiladi.

## Vaqt bo'yicha javob reaksiyasi
Past chastotali filtrning vaqtga bo'lgan reaksiyasi oddiy past chastotali RC filtrning javob reaksiyasini hisoblash orqali topiladi.

Kirxgof qonunlaridan foydalanib, biz quyidagi differentsial tenglamaga kelamiz

: v_{\text{out}}(t) = v_{\text{in}}(t) - RC \frac{\operatorname{d}v_{\text{out}}}{\operatorname{d}t}

### To'rtburchaksimon kirish signaliga nisbatan javob reaksiyasi
Agar v_{\text{in}}(t) kirish signali to'rtburchak shaklda va uning "balandligi" V_i bo'lsin desak, u holda differensial tenglama quyidagi yechimga ega bo'ladi 

: v_{\text{out}}(t) = V_i (1 - e^{-\omega_0 t}),

bu yerda \omega_0 = {1 \over RC} filtrning kesish chastotasi.

#### RC filtr

Bitta oddiy past chastotali filtr sxemasi ketma-ket ulangan rezistor va kondensatordan iborat. Kondensator reaktivlikni namoyish etadi va past chastotali signallarni bloklaydi va ularni ulangan qurilmaning kirishi orqali o'tkazadi. Yuqori chastotalarda reaktivlik pasayadi va kondensator qisqa tutashtiruvchi sifatida samarali ishlaydi. Qarshilik va sig'imning kombinatsiyasi filtrning vaqt konstantasini beradi  \tau \;=\; RC  (yunoncha tau harfi bilan ifodalanadi). Siklik chastotasi, burchak chastotasi yoki kesish chastotasi (gertsda) deb ham ataladigan kesish chastotasi vaqt konstantasi bilan aniqlanadi:

: 
f_\mathrm{c} = {1 \over 2 \pi \tau } = {1 \over 2 \pi R C}


yoki shunga ekvivalent ( radian taqsim sekundlarda ):

: 
\omega_\mathrm{c} = {1 \over \tau} = {1 \over R C}
Kuchlanish hisobi uchun etalon

**Kuchlanish hisobi uchun etalon** – bu qurilmadagi ulangan qurilma kuchlanishi, quvvat manbai kuchlanishidagi oʻzgarishlar, harorat oʻzgarishi va vaqt oʻtishidan qatʼi nazar kuchlanishni ideal tarzda oʻzgarmas (doimiy) holda saqlanuvchi elektron qurilma. Kuchlanish hisobi uchun etalon kuchlanish qurilmalari quvvat manbalari, analog-raqamli konvertorlar, raqamli-analog konvertorlar va boshqa oʻlchash va boshqarish tizimlarida qoʻllanadi. Ular ishlash prinsipiga koʻra bir biridan farq qiladi; kompyuterning quvvat manbai uchun regulyatori oʻz qiymatini nominal qiymatning bir necha foizigacha stabil ushlab turishi mumkin, laboratoriya kuchlanish standartlaridagi qurilmalar milliondan bir qismlargacha oʻlchanadigan aniqlik va barqarorlikka ega.
Yuqori chastotali filtr

**Yuqori chastotali filtr** (**HPF**) maʼlum bir kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni oʻtkazuvchi va kesish chastotasidan pastroq chastotali signallarni susaytiradigan elektron filtrdir . Har bir chastota uchun susaytirish miqdori filtr dizayniga bogʻliq. Baʼzan audio muhandislik sohasida **pastdan kesuvchi filtr** yoki **bass filtr** deb ham ataladi.  Yuqori chastotali filtrlar koʻplab maqsadlarda ishlatiladi, masalan, nol boʻlmagan oʻrtacha kuchlanishga yoki radio chastotalarga sezgir qurilmalarga oʻzgarmas tok taʼsirini bloklash uchun. Ular, shuningdek, polasali oʻtkazuvchan filtr hosil qilish uchun past chastotali filtr bilan birgalikda ishlatilishi ham mumkin.

## Sodda yuqori chastotali filtr

1-rasmda koʻrsatilgan oddiy birinchi tartibli elektron yuqori chastotali filtr kondensator va rezistorning ketma-ket ulanishiga kirish kuchlanishini ulash va rezistordan chiqish kuchlanishini olish orqali amalga oshiriladi.

Qarshilik va sigʻimning koʻpaytmasi (*R* &#xD7; *C*) yaʼni vaqt doimiysi (&#x3C4;); *u f* *c* kesish chastotasiga teskari proportsionaldir, yaʼni

: f_c = \frac{1}{2 \pi \tau} = \frac{1}{2 \pi R C},\,

Bu yerda *f* *c* – gertslarda, *t* – soniyalarda, *R* – ohmlarda va *C* – faradlarda .

## Manbalar
Rustam Xolnazarov

**Rustam Abdurashidovich Xolnazarov** (; 2000-yil 20-iyulda tugʻilgan) – rossiyalik futbolchi, Krasnodar klubidan ijara asosida Tulaning „Arsenal“ klubida oʻynaydi.

## Klub faoliyati
U Rossiya Professional Futbol Ligasida „Krasnodar-2“ klubi safida 2018-yil 16-may kuni „Afips Afipskiy“ jamoasiga qarshi oʻyinda debyut qilgan. U 2018-yilning 17-iyul kuni „Sibir Novosibirsk“ klubiga qarshi oʻyinda „Krasnodar-2“ safida Rossiya milliy futbol ligasida debyut qilgan.

Xonazarov Rossiya Premyer-ligasidagi debyutini 2022-yilning 29-iyulida „Krasnodar“ tarkibida „Ural Yekaterinburg“ jamoasiga qarshi debyut oʻyinini oʻtkazdi.

2023-yilning 3-iyulida Xolnazarov Tulaning „Arsenal“ klubiga ijara asosida oʻtdi. 2024-yil 6-iyunda Toshkentning „Lokomotiv“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

## Faoliyat statistikasi

## Eslatmalar

 
 

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* 
* Rustam Khalnazarov at Sportbox.ru (in Russian)
Manfiy teskari bogʻlanish

Tizim, jarayon yoki mexanizm chiqishining baʼzi funksiyalari kirishga uzatilganda, kirishdagi oʻzgarishlar yoki boshqa buzilishlar natijasida kelib chiqadigan chiqishdagi buzilishlarni kamaytiradigan tarzda qayta uzatilsa, bunda **Manfiy teskari bogʻlanish** (yoki **muvozanatlashtiruvchi teskari bogʻlanish**) vujudga kelgan hisoblanadi.

Musbat teskari aloqa eksponensial oʻsish, tebranish yoki tartibsiz xatti-harakatlar sababli beqarorlikka olib kelsa, manfiy teskari bogʻlanish odatda barqarorlikka yordam beradi. Manfiy teskari bogʻlanish muvozanatni tiklashga yordam beradi va buzilishlar taʼsirini kamaytiradi.

Manfiy teskari bogʻlanish mexanik va elektron muhandislik, shuningdek tirik organizmlarda keng qoʻllanadi . Uni kimyo va iqtisoddan tortib, iqlim kabi fizik sistemalargacha boʻlgan boshqa koʻplab sohalarda koʻrish mumkin.

### Manfiy teskari bogʻlanishli kuchaytirgich
Manfiy teskari bogʻlanishli kuchaytirgich 1927 yilda Bell laboratoriyalarida Garold Stiven Blek tomonidan ixtiro qilingan va 1937 yilda patentlangan (AQSh patenti 2,102,671)  „1928 yil 8 avgust. 298,155-sonli arizaning davomi. . .“).  

Kuchaytirgichlarda teskari bogʻlanishning koʻplab afzalliklari mavjud.  Dizaynda teskari bogʻlanish turi va miqdori turli natijalarni yaxshilash va optimallashtirish nuqtai nazaridan tanlanadi.

**Kuchaytirgichlarda kuchlanish boʻyicha manfiy teskari bogʻlanishning afzalliklari**

# U chiziqli boʻlmagan buzilishlarni kamaytiradi, yaʼni yuqori aniqlikka ega.
# U zanjir barqarorligini oshiradi: yaʼni tashqi muhit harorati, chastotasi va signal amplitudasida oʻzgarishlar boʻlsa-da, kuchaytirish koeffitsienti stabil saqlanadi.
# U chastotaviy diapazonni biroz oshiradi.
# U kirish va chiqish natijaviy kompleks qarshiligini oʻzgartiradi.
# Garmonik, faza, amplituda va chastota buzilishlarining barchasini sezilarli darajada kamaytiradi.
# Shovqinni sezilarli darajada kamaytiradi.

Rasmda manfiy teskari bogʻlanishli kuchaytirgichining soddalashtirilgan blok diagrammasi koʻrsatilgan.

Teskari bogʻlanishli kuchaytirgichning umumiy (yopiq sikl uchun) kuchaytirish koeffitsientining miqdori:

: \frac{O}{I} =\frac {A} { 1+\beta A } \approx \frac {1}{\beta} \ ,
Johnny Hardwick

**Johnny Hardwick** (talaffuzi: Ostinda tugʻilgan) Amerikalik aktyor, komediyachi, va musiqachidir.

## Manbalar
Optik yo'l

**Optik yoʻl** (**OP**) – yorugʻlik nurining optik muhit orqali tarqalayotgandagi traektoriyasi . Bir jinsli muhitdagi *optik yoʻl uzunligi* geometrik optik yoʻl uzunligining muhitning nur sindirish koeffitsientiga koʻpaytmasi orqali aniqlanadi.

L = n\cdot l 

Bu yerda l optik yoʻl uzunligi. n  nur sindirish koʻrsatkichi.L  esa optik yoʻl uzunligi.
Yo'naltiruvchi nur

**Asos(o'quvchi) nur -** gologrammalarni o'qish va yozish uchun ishlatiladigan lazer nuridir. Bu gologramma yaratish uchun ishlatiladigan ikkita lazer nurlaridan biridir. Gologrammani o'qish uchun mo'ljallangan nurining ba'zi xususiyatlari (ya'ni, uning tushish burchagi, nur profili va to'lqin uzunligi ) gologrammani yozishda ishlatilgan nur bilan bir xil bo'lishi kerak. Natijada, asos nurlar Gauss nurlari yoki sferik to'lqin nurlari (bir nuqtadan tarqaladigan nurlar) bo'lib, ularni qayta tiklash juda oson bo'ladi.

Gologramma yozish uchun ishlatiladigan boshqa nur signal nuri yoki obyekt hisoblanadi.
Zaynab va Omon

„**Zaynab va Omon**“ — 30-yillar oʻzbek sheʼriyati xususiyatlarini oʻzida mujassam etgan sheʼriy doston. Doston oʻzbek sovet shoiri Hamid Olimjon tomonidan 1938-yilda yozib tugallangan va chop etilgan. Bu doston ayni paytda yangi sovet davrining „Farhod va Shirin“i hisoblanadi. Hamid Olimjonning rafiqasi Zulfiya keyinchalik bu doston asosida pyesa va opera librettosini ham yaratgan. Zaynab roli Oʻzbekiston xalq artisti Yayra Abdullayeva tomonidan maromiga yetkazib ijro etgani eʼtirof etib kelinadi. 

## Manbalar
Uroš Milosavljević

**Uros Milosavlevich** (; 1982-yil 13-iyul, Yugoslaviya) — serbiyalik futbolchi, yarim himoyachi .

## Biografiyasi
2000—2001-yillari Dinamo (Panchevo) jamoasida 1 ta gol urgan va 25 marta maydonga tushgan. 2002-yilning yozida Zaporojye Metallurga qoʻshildi. 2000—2001-yillarda OFK jamoasida  gol urolmadi va 10 marta maydonga tushdi. Ukraina chempionatidagi debyutini 2002-yil 12-iyulda Lvovning „Karpati“ jamoasiga qarshi safarda (1:0) qilgan, ikkinchi boʻlim boshida Serxiy Klyuchik oʻrniga Urosh maydonga tushgan. Jamoa bilan birgalikda 2002/03-yilgi UEFA kubogi saralashida Maltaning Birkirkara va Angliyaning „Lids Yunayted“ klublariga qarshi oʻyinda ishtirok etgan. 2003/04-yilgi mavsumning ikkinchi yarmini ijara asosida „Volin-Lutsk“ da oʻtkazdi, Premyer-ligada 8 ta oʻyinda maydonga tushdi. Ikkinchi ligada Mlinovdan Ikva safida 1 ta oʻyin oʻtkazdi. Hammasi boʻlib, „Metallurg“ uchun Premyer-ligada 28 ta, Ukraina kubogida esa 3 ta oʻyin oʻtkazgan. 2005-yili Voyvodina jamoasida 9 marta maydonga tushdi va gol ura olmadi.

Serbiyaning „Voyvodina“ jamoasida oʻynaganidan soʻng, Ruminiya CFR Timisoara, Araddan UTA va Gloriya (Buzau). 2007-yilning qishida u Krivoy Rogdagi Krivbasni koʻrgani bordi. 2007-yilda hamyurti Vladimir Anokich bilan birga Irkutsk Zvezda jamoasida Birinchi divizionda oʻynagan va 11 oʻyin oʻtkazib 2 ta gol urgan (Alaniya va Dinamo Bryansk). 2009-yilning yozida Kuladan Xaydukga koʻchib oʻtdi, 2010-yil yanvar oyida erkin agentga aylandi. 2011-yilda Shoʻrtan jamoasiga oʻtdi va 13 marta maydonga tushdi. 

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Profil na sayte romaniansoccer.ro
Usmonova

**Usmonova** — turkiy tillarda uchraydigan ayollar familiyasi. Taniqli *Usmonovalar*:
* Dilbar Usmonova (1960) — oʻzbek shifokori.
* Koʻpaysin Usmonova (1952) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi.
* Munavvara Usmonova (1965) — jurnali bosh muharriri.
* Nilufar Usmonova (1987) — oʻzbek qoʻshiqchisi va aktrisasi.
* Oydina Usmonova (1928) — Sovet davridagi tojikistonlik sahna aktrisasi.
* Yulduz Usmonova (1963) — oʻzbek estradasi xonandasi.
* Zamira Usmonova — oʻzbek arxeologi.
## Yana qarang
* Usmon
* Usmonov
Aksyonova

**Aksyonova** — slavyan tillarda uchraydigan ayollar familiyasi. Taniqli *Aksyonovalar*:
* Alyona Aksyonova (1979) — oʻzbek sportchisi.
* Lyubov Aksyonova (1990) — rus teatri, kino, televideniyesi, dublyaj va dublyaj aktrisasi.
## Yana qarang
* Aksyon
* Aksyonov
Kanji

**Kanji**(yaponcha 漢字, Kanji) yapon yozuviga asoslangan va oʻgirilgan Xitoycha logografik elementlar. Ideogrammaning bir turi boʻlib, zamonaviy yapon yozuv tizimida ikkita yapon alifbosi Hiragana va Katakana bilan qoʻllanadi. Kanji yapon yozuvining muhim qismidir. Ikki yapon alifbosi Hiragana va Katakana bilan birga apan kanji belgilari bugungi yapon tilini tashkil etuvchi 3 ta belgi va alifbodir. Hiragana va katakana boʻgʻinli belgilar boʻlsa-da (har bir hiragana va har bir katakana boʻgʻinni ifodalaydi), kanji logografik belgilardir (yaʼni har bir kanji belgisi oʻz maʼnosiga ega va soʻzga mos keladi). Kanji belgilarini birlashtirib, turli maʼnoli koʻplab soʻzlarni yaratish mumkin.

Belgilar yaponcha talaffuzga ega; koʻpchiligida ikkita, bittasi xitoycha tovushga asoslangan. Yaponiyada boshqa xitoycha belgilardan olingan belgilar komponentlarini qurish orqali bir nechta belgilar ixtiro qilingan. Meiji qayta tiklanishidan soʻng, Yaponiya oddiy xalq orasida savodxonlikni oshirish niyatida Xitoyning soddalashtirish harakatlariga oʻxshash jarayon orqali hozirgi **shinjitay** deb nomlanuvchi belgilarni soddalashtirishga harakat qildi. 1920-yillardan beri Yaponiya hukumati oʻz fuqarolarini mavjud son-sanoqsiz xitoycha belgilar orqali tarbiyalashga yordam berish uchun vaqti-vaqti bilan belgilar roʻyxatini nashr etadi. Yapon nomlarida va umumiy muloqotda ishlatiladigan 3000 ga yaqin kanji mavjud.

## Maʼnosi

Kanji atamasi yapon tilida tom maʼnoda „Kan belgilari“ degan maʼnoni anglatadi. U yapon tilida anʼanaviy xitoy tilidagi kabi bir xil belgilar yordamida yozilgan va ikkalasi ham xitoy tilida hanzi (anʼanaviy xitoycha: 漢字; soddalashtirilgan xitoycha: 汉字; pinyin: hànzì; lit. „Kan belgilar“) deb nomlanuvchi belgilar yozish tizimiga ishora qiladi. . Yaponiyada xitoy belgilaridan sezilarli darajada foydalanish birinchi marta miloddan avvalgi 5-asrda qoʻllanila boshlandi va shundan beri yapon madaniyati, tili, adabiyoti, tarixi va yozuvlarini shakllantirishga katta taʼsir koʻrsatdi. Qadimgi Yayoi davriga oid arxeologik obidalardagi siyoh tosh artefaktlarida xitoycha belgilar ham borligi aniqlangan.

Garchi yapon va xitoy tillarida qoʻllangan baʼzi belgilar oʻxshash maʼno va talaffuzga ega boʻlsa-da, boshqalari u yoki bu tilga xos boʻlgan maʼno yoki talaffuzga ega. Misol uchun, 誠 har ikkala tilda ham „halol“ degan maʼnoni anglatadi, lekin yapon tilida makoto yoki sei va standart mandarin xitoy tilida chéng deb talaffuz qilinadi. Yaponiyada ixtiro qilingan individual kanji belgilari yoki yapon tilida yaratilgan koʻp kanji soʻzlari soʻnggi paytlarda xitoy, koreys va vetnam tillariga ham taʼsir koʻrsatdi va oʻzlashtirildi. Masalan, telefon soʻzi, yapon tilidagi denwa, mandarin xitoy tilida *diànhuà*, vetnamda *điện thoại* va koreys tilida 전화jeonhwa deb hisoblangan.
## Manbalar

## Havolalar
Aksyonov

**Aksyonov** — slavyan tillarda uchraydigan familiya, *Aksyon* ismidan kelib chiqqan. Mashhur *Aksyonovlar*:
* Aleksandr Aksyonov (siyosatchi) (1924—2009) — Sovet siyosatchisi va Belarusiyalik diplomat.
* Beno Aksyonov (1946) — Sovet va Moldova aktyori, rejissor, ssenariynavis, teatr pedogogi.
* Vladimir Aksyonov (1935) —  „Soyuz-22“ va „Soyuz T-2“ kosmik kemasining bort muhandisi, 36-uchuvchi-kosmonavt.
## Yana qarang
* Aksyon
* Aksyonova
Jeleznodorojniy

**Jeleznodorojniy** () Rossiyaning Moskva viloyatidagi aholi yashaydigan hudud, Moskvadan 21 kilometr sharqda joylashgan. 2015-yil yanvar oyida Balashikha shahriga birlashtirildi.

Aholisi: 2020-yil hisobiga koʻra 131,257 ta, 2002-yil 103,931  ta hamda 1989-yilgi hisobga koʻra 97,426  tani tashkil etgan.

## Manbalar
Dejan Boljević

**Deyan Bolyevich** (; 1990-yil 30-may, Chetinye, Yugoslaviya) — chernogoriyalik futbolchi, Chexiya klubi himoyachisi „Teplice“.

## Fon
Boljevich Yugoslaviya Chernogoriyaning Cetinje shahrida tugʻilgan va Budvada oʻsgan. U yetti yoshida futbol oʻynay boshlagan.

## Faoliyati
2008/2009-yilgi mavsumda Chernogoriya chempionatida debyut qilgan Mogren klubi tarbiyalanuvchisi. Keyingi mavsumda Chernogoriyaning boshqa klubi Petrovacda ijarada boshlandi, yerda olti oy oʻtkazdi, shundan soʻng Mogrenga qaytdi. 2009-yilning Petrovasda 4 marta maydonga tushib gol urmadi. 2010-yilda Serbiya birinchi ligasining „Teleoptik“ klubiga oʻtdi va u yerda bir mavsum oʻtkazdi (4 marta maydonga tushib gol urmadi). 2011—2012-yillarda Serbiya Superligasining „Smederevo“ klubida oʻynadi va u yerda ham bir mavsum oʻtkazdi (23 marta maydonga tushdi va gol urmadi). 2012-yilda Slovakiyaning „Tatran“ klubida 3 ta oʻyin oʻtkazdi, ammo 2013-yilning qishida Serbiyaga qaytdi. Kelajakda Serbiya Superligasining „Novi-Pazar“, „Chukarichki“ va „Vojdovac“ klublari, shuningdek, Oʻzbekistonning „Nasaf“ va Maltaning „Xibernians“ klublarida toʻp surgan. 2017-yilning yozida „Luch-Energiya“ FNL klubi bilan shartnoma imzoladi (28 marta maydonga tushib 3 ta gol urdi). 2019-yil 30-yanvarda Boljevich Budućnost Podgoritsa bilan shartnoma imzolab, Chernogoriyaga qaytdi. 2020-yilning 29-yanvarida Boljevich Qozog‘iston Premyer-ligasining “Taraz” klubi bilan shartnoma imzoladi (18 marta maydonga tushib 1 ta gol urdi). 2021-yil 11-fevralda Boljevich “Alashkert” klubi bilan shartnoma imzoladi (18 marta maydonga tushib 1 ta gol urdi). 2022-yildan hozirgacha Teplisa jamoasida 6 marta maydonga tushdi.

## Manbalar

## Havolalar

*Teplice veb-saytidagi profil (chex. )
* Chexiya birinchi ligasi saytidagi profil (chex. )
Nurmagomedov

**Nurmagomedov** — turkiy tillarda uchraydigan familiya, *Ismoil* ismidan kelib chiqqan. Mashhur *Nurmagomedovlar*:
* Abdulmanap Nurmagomedov (1962—2020) — rossiyalik harbiy faxriy.
* Abubakar Nurmagomedov (1989) — rossiyalik aralash yakkakurash ustasi.
* Umar Nurmagomedov (1997) — rossiyalik professional aralash yakkakurash ustasi.
* Xabib Nurmagomedov (1988) — rossiyalik professional jangchi.

## Yana qarang
* Nurmagomed
* Nurmagomedova
Ruscha-internatsional soʻzlar izohli lugʻati

„**Ruscha-internatsional soʻzlar izohli lugʻati**“ — sovet tilshunos olimlari Olim Usmonov va Renat Doniyorov tomonidan tuzib chiqilgan izohli lugʻat. Lugʻatning 1965- hamda 1979-yilgi nashrlari mavjud.  

## Tavsifi
Lugʻatni tuzish davomida professor Ushakov tomonidan nashrga tayyorlangan  4 tomli „Tolkoviy slovar russkovo yazika“ — „Rus tilining izohli lugʻati“ (1938—1940), SSSR Fanlar akademiyasi Rus tili instituti tomonidan nashrga tayyorlangan 4 tomli „Slovar russkovo yazika“ — „Rus tili lugʻati“ (1957—1961), „Slovar inostrannix slov“ — „Chet tillaridan kirgan soʻzlar lugʻati“ (1954), shuningdek, 3 tomli „Ensiklopedichskiy slovar“ — „Ensiklopedik lugʻat“ (1955—1959), „Politechskiy slovar“ — „Siyosiy lugʻat“ (1956) kabi oʻzbekcha-ruscha hamda ruscha ensiklopedik lugʻatlardan keng foydalanilgan. 

## Manbalar
Sherobod bekligi

**Sherobod bekligi** yoki **Sherobod viloyati** ( ; ) — Buxoro amirligi tarkibidagi maʼmuriy birlik, yirik bekliklaridan biri hisoblangan. Buxoro amiri Muhammad Rahimxon tomonidan 1757-yilda tashkil qilinadi. U asosan oʻz odamlarini maʼmuriy-siyosiy boshqaruvga oʻzining sodiq odamlarini qoʻyadi. Sherobod bekligi janubda Amudaryo sohillari hamda Qorakamar kechuvidan Pattakesargacha, sharqda Surxondaryoning oʻng qirgʻogʻi va Jarq’orgʻon qishlogʻini, shimoli-gʻarbda Istara arigʻi va Sherobod shahridan Tallak, Xoʻjai togʻlarining yon bagʻrilarigacha boʻlgan hududni oʻz ichiga olgan. Hozirgi hududi Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatida Sherobod tumanida joylashgan. Maʼmuriy markazi Sherobod shahri boʻlgan.
**Amlokdorlik**
Sherobod bekligi hududi oʻz ichiga oltitta amlokdorlikni olgan. Bular Tallashqon, Solihobod, Jarqoʻrgʻon, Gilambop, Saidobod nomlangan, hamda Sherobod shahrining atrofi ham alohida amlokdorlik hisoblangan. N. A. Mayevning maʼlumotlariga koʻra amlokdorliklar beshta boʻlgan deb keltiriladi. XIX asr oxiri XX asr boshlariga kelib amlikdorlar soni yettitaga oshadi.
Sherobod bekligida 1885-1886 yillarda amir siyosatiga qarshi xalq norozichilik harakatlari boʻlib oʻtgan. Asosiy sababi soliqlarning koʼpayib ketishi boʼlgan.
Beklikdagi xususiy yer egaligi mulki hur yoki xolis deb atalgan. Bu yerlar amirga maʼlum xizmat koʼrsatgan yoki janglarda alohida jasorat koʼrsatgan shaxslarga berilgan. Sherobod bekligidagi Poshxurd, Maydon, Vandob, Sariq, Chigʼatoy qishloqlarida 100 botmon yerlar egalariga yorliqlar inʼom qilinib tarqatilgan.
**Suv islohoti**
1912-yil 23-fevralda Buxoro amirligining Yer ishlari boʻyicha vaziri Mirza Nasrulloboy Qushbegi rus muhandisi A. G. Ananʼyevga Sherobod bekligiga tegishli boʻlgan yerlardan foydalanish haqidagi shartnomani imzolaydi. Shartnomaga koʻra 72000 desyatina yerning Qoraqamar, Beshqoʻton, Angor, Yangiariq, Amudaryo va Kattaqum hududlarida joylashgan ulushlari A. G. Ananʼyevga bepul foydalanish uchun taqdim qilinadi.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* Iskandarov B. I. I // Vostochnaya Buxara i Pamir vo vtoroy polovine XIX v. / Radjabov S. A.. — Dushanbe : AN Tadjikskoy SSR, 1962. — 357 p.
* Iskandarov B. I. II // Vostochnaya Buxara i Pamir vo vtoroy polovine XIX v. / Radjabov S. A.. — Dushanbe : AN Tadjikskoy SSR, 1963. — 352 p.
Magomed

**Magomed** — oʻzbek tilida uchraydigan ism:
* Magomed-Ali Aliyev — asli dogʻistonlik oʻzbek haykaltaroshi.
* Magomed Ibragimov — rossiyalik va oʻzbek erkin kurashchisi.
* Magomed Nurbagandov — Rossiya gvardiyasining Dogʻiston Respublikasidagi boshqarmasining Kaspiysk shahridagi xususiy xavfsizlik boʻlimi xodimi.
* Magomed Ozdoyev — Rossiyalik professional futbolchi.