Starbucks

**Starbucks korporatsiyasi** shtab-kvartirasi Vashington shtatining Sietl shahrida joylashgan qahvaxonalar va pishiriq kafelarining dunyodagi eng yirik tarmogʻi.

2021-yil noyabr holatiga koʻra, kompaniyaning 80 ta mamlakatda 33 833 ta doʻkoni mavjud boʻlib, ulardan 15 444 tasi AQSHda joylashgan. Starbucksning AQSHdagi doʻkonlaridan 8900 dan ortigʻi kompaniya tomonidan boshqariladi, qolganlari esa litsenziyaga ega.

2021—2022-yillarda Starbucks kasaba uyushmalariga qoʻshilish uchun ovoz berish Starbucksning bir nechta joylarida, jumladan, Sietl, Buffalo, Rochester, Itaka, Kanzas-Siti va Manxetten kabi shaharlarda muvaffaqiyatli boʻldi.

Qahva madaniyatining ikkinchi toʻlqinining koʻtarilishi, odatda, Starbucks bilan bogʻliq boʻlib, u koʻplab qahva tajribalarini taqdim etdi. Starbucks issiq va sovuq ichimliklar, butun donli qahva, mikro-maydalangan eriydigan qahva, espresso, kofe latte, katta va boʻsh bargli choylar, sharbatlar, Frappuccino ichimliklari, pishiriqlar va gazaklar bilan xizmat qiladi. Baʼzi takliflar mavsumiy yoki doʻkon joylashgan hududga xosdir. Mamlakatga qarab, koʻpchilik joylarda bepul Wi-Fi internetga kirish imkoniyati mavjud.

## Kompaniya haqida umumiy maʼlumot
Starbucks 1971-yilda Jerri Bolduin, Zev Siegl va Gordon Bouker tomonidan Sietldagi Pike Pleys bozorida tashkil etilgan. 1980-yillarning boshlarida ular kompaniyani Govard Shultsga sotdilar, u Italiyaning Milan shahriga xizmat safaridan soʻng qahva doʻkonini espresso asosidagi ichimliklar sotiladigan qahvaxonaga aylantirishga qaror qildi. 1986-yildan 2000-yilgacha Bosh ijrochi direktor sifatida Shultsning birinchi lavozimida franchayzing avval Sietlda, keyin esa Qoʻshma Shtatlarning Gʻarbiy qirgʻogʻi boʻylab agressiv kengayishiga olib keldi. Shultsdan keyin kompaniyani besh yil boshqargan va Starbucksni qahva savdosining yirik oʻyinchisi sifatida koʻrsatgan Orin Smit oʻrnini egalladi va savdo hajmini 5 milliard dollargacha oshirdi. Jim Donald 2005-yildan 2008-yilgacha bosh ijrochi direktor boʻlib ishlagan va keng koʻlamli daromadlarni kengaytirishni boshqargan. Shults 2007-08 yillardagi moliyaviy inqiroz davrida bosh direktor lavozimiga qaytdi va keyingi oʻn yil davomida kompaniyaning bozor ulushini oshirish, takliflarini kengaytirish va brendni korporativ ijtimoiy masʼuliyat atrofida qayta yoʻnaltirish bilan oʻtkazdi. Hozirgi bosh direktor Kevin Jonson 2017-yilda Shultsning oʻrnini egalladi. 2022-yil mart oyida Starbucks Shults 2022-yil aprel oyida bosh direktor lavozimiga qaytishini eʼlon qildi.

Ichimlik va oziq-ovqatdan tashqari, koʻplab doʻkonlarda Starbucksning krujkalar, stakanlar, qoshiqlar va kofe presslari kabi rasmiy tovarlari mavjud. Bundan tashqari, pivo, vino va kichik tamaddilarni taklif qiladigan bir nechta „Starbucks Evenings“ makonlari mavjud. Starbucks brendi ostidagi qahva, muzqaymoq va shishaga solingan sovuq qahva ichimliklar AQSH va boshqa mamlakatlardagi oziq-ovqat doʻkonlarida sotiladi. 2010-yilda kompaniya Starbucks Reserve dasturini yagona ishlab chiqarilgan qahvalar va yuqori darajadagi qahvaxonalar uchun boshladi. Starbucks dastur doirasida tatib koʻrish xonalari va 43 ta kofe bari boʻlgan oltita pishirish korxonasini boshqaradi. Eng soʻnggi pishirish joyi 2019-yil noyabr oyida Chikagodagi Magnificent Mileʼda ochildi va u dunyodagi eng katta Starbucks manziliga aylandi. Kompaniya oʻz biznes amaliyoti bilan bogʻliq koʻplab tortishuvlarga duch keldi. Aksincha, uning franshizasi katta brendga sodiqlik, bozor ulushi va kompaniya qiymatiga ega boʻldi.

Kompaniya Fortune 500 roʻyxatida 114-oʻrinda va Forbes Global 2000ʼda 288-oʻrinda turadi.

## Tarixi

#### 1970-yillar
Starbucks dastlab 1971-yil 30-martda Vashingtonning Sietl shahrida ochilgan Uni San-Fransisko universitetida birinchi marta talaba sifatida tanishgan biznes hamkorlari Jerri Bolduin, Zev Sigl va Gordon Bouker tashkil etgan: Bu trioni yuqori sifatli qahva donlari va jihozlarini sotish uchun qahva qovuruvchi tadbirkor Alfred Pit ilhomlantirgan. Bowkerning eslashicha, uning biznes sherigi Terri Xekler „st“ harflari bilan boshlangan soʻzlarni kuchli deb oʻylagan va bu asoschilarni brend nomini topish umidida „st“ bilan boshlanadigan soʻzlar roʻyxatini yaratishga majbur qilgan. Ular Kaskad tizmasidagi konchilar shahri boʻlgan „Starbo“ ni tanladilar va u yerdan guruh „Starbuck“ni, *Moby-Dik* kitobidagi bosh qahramonning ismini esladi. Bowker shunday dedi: "M*obi-Dikning* Starbucks bilan bevosita aloqasi yoʻq edi; ularning orasidagi bogʻliqlik faqat tasodifiylik edi.

Birinchi Starbucks doʻkoni 1971-yildan 1976-yilgacha Sietlda 2000 Gʻarbiy avenyuda joylashgan. Keyinchalik ular kafeni 1912-yilgi Pike Pleysga koʻchirishdi. Bu vaqt ichida Starbucks doʻkonlarida ichimliklar emas, faqat qahva donalari sotilgan. Faoliyatining dastlabki ikki yilida Starbucks Peetʼs Coffee &amp;amp; Tea kompaniyasidan yashil qahva donalarini sotib oldi. 1973-yilda Alfred Pit Starbucks taʼminotini toʻxtatdi va ularning yangi Roastmaster Jim Reynoldsni tayyorlashga yordam berdi.

#### 1980-yillar
1984-yilda Jerri Bolduin boshchiligidagi Starbucksning asl egalari Peetʼs Coffeeʼni sotib olishdi. 1986-yilga kelib kompaniya Sietlda oltita doʻkonni boshqargan va endigina espresso qahvasini sotishni boshlagan edi. 1987-yilda asl egalari Starbucks tarmogʻini marketing boʻyicha sobiq direktor Xovard Shultsga sotdilar, u oʻzining Il Giornale qahva doʻkonlarini Starbucks deb oʻzgartirdi va tezda kompaniyani kengaytira boshladi. Shuningdek, 1987-yilda Starbucks oʻzining birinchi joylarini Sietldan tashqarida Vankuverdagi Waterfront stansiyasida (Britaniya Kolumbiyasi) va Chikagoda (Illinoys) ochdi. 1989-yilga kelib, Tinch okeanining shimoli-gʻarbiy va oʻrta-gʻarbiy qismida 46 ta Starbucks doʻkoni mavjud boʻlib, kompaniya yiliga 200 000 000 fut (907185 kg) qovurish bilan shugʻullandi.

#### 1990-yillar
1992-yil iyun oyida Starbucks 140 ta savdo nuqtasiga ega boʻlib, ularning daromadi 1987-yildagi 1,3 million dollardan 73,5 million dollarni tashkil etdi. Bu vaqtga kelib kompaniyaning bozor qiymati 271 million dollarni tashkil etdi. Kompaniyaning sotilgan 12% qismi kompaniya uchun taxminan 25 million AQSH dollarini yigʻdi, bu esa keyingi ikki yil ichida doʻkonlar sonini ikki baravar oshirish imkonini berdi. 1992-yil sentabriga kelib Starbucks aksiyalari narxi 70 foizga oshdi.

#### 2000-yillar
2003-yil aprel oyida Starbucks Sietldagi eng yaxshi qahva va Torrefazione Italiaʼni AFC Enterprisesʼdan 72 million dollarga sotib oldi. Bitim Starbucks uchun atigi 150 doʻkonga ega boʻldi, ammo *Sietl Post-Intelligencerga koʻra*, ulgurji biznes muhimroq edi.

2005-yildan 2007-yilgacha Govard Behar Starbucks Shimoliy Amerika prezidenti lavozimida ishlagan.

2006-yil sentabr oyida raqib Diedrich Coffee oʻzining kompaniyaga tegishli chakana savdo doʻkonlarining koʻp qismini, shu jumladan, Oregon shtatidagi Coffee People kompaniyasining aksariyat joylarini Starbucksga sotishini eʼlon qildi va bu mintaqaviy qahva urushlarini kuchaytirdi. Starbucks Diedrich Coffee and Coffee People manzillarini Starbucksga aylantirdi. Portlend xalqaro aeroportidagi Coffee People manzillari sotuvdan chiqarildi.

2008-yil boshida Starbucks mijozlardan takliflar va fikr-mulohazalarni toʻplash uchun moʻljallangan My Starbucks Idea nomli jamoat veb-saytini ishga tushirdi. Boshqa foydalanuvchilar takliflarni sharhlashi va ovoz berishi mumkin.

2008-yil mart oyida Starbucks Clover Brewing System ishlab chiqaruvchisi boʻlgan Coffee Equipment Company kompaniyasini sotib oldi. U Sietl, Kaliforniya, Nyu York va Bostondagi bir nechta Starbucks punktlarida „yangi siqilgan“ qahva tizimini sinovdan oʻtkazishni boshladi.

2008-yil iyul oyida, Buyuk turgʻunlik davrida Starbucks oʻsib borayotgan iqtisodiy noaniqlik sharoitida kompaniyaga qarashli 600 ta kam ishlayotgan doʻkonlarni yopayotganini va AQSHdagi kengayish rejalarini toʻxtatganini eʼlon qildi. 2008-yil 29-iyulda Starbucks brendni qayta faollashtirish va uning daromadini oshirish taklifi doirasida deyarli 1000 ta chakana boʻlmagan ish joylarini qisqartirdi. Yangi qisqartirilgan lavozimlardan 550 tasi ishdan boʻshatilgan, qolganlari esa toʻldirilmagan ish oʻrinlariga aylantirilgan edi.

#### 2010-yillar
2012-yil avgust oyida Alabama universitetining Fergyuson markazida AQSHdagi eng yirik Starbucks ochildi.

2013-yil 25-iyun kuni Starbucks AQSHdagi barcha doʻkonlaridagi ichimliklar va qandolatchilik menyulariga kaloriyalar miqdorini eʼlon qila boshladi.

2013-yil iyul oyida doʻkon ichidagi xaridlarning 10% dan ortigʻi mijozlarning mobil qurilmalari orqali amalga oshirildi.

Kompaniya 2013-yil oktabr oyida „Tweet-a-Coffee“ aksiyasini ishga tushirganda mobil platformadan yana bir bor foydalandi. Shu munosabat bilan aksiya Twitter’ni ham oʻz ichiga oldi va mijozlar tvitda „@tweetacoffee“ va doʻstni kiritib, doʻsti uchun 5 AQSH dollarilik sovgʻa kartasini xarid qilishlari mumkin edi. Keyhole tadqiqot firmasi kampaniyaning borishini kuzatdi; 2013-yil dekabr oyida ommaviy axborot vositalarida chop etilgan maqolada 27 000 kishi ishtirok etgani va shu kungacha 180 000 AQSH dollari miqdoridagi xaridlar amalga oshirilgani haqida xabar berilgan.

2014-yil yanvar oyida ixcham yoʻnalishdagi oʻzgarishlar doirasida Starbucks rahbariyati butun dunyo boʻylab yagona brenddan har bir doʻkon uchun mahalliy dizaynga eʼtibor qaratishga oʻtdi.

2018-yil 21-mart kuni Starbucks qahva ichuvchilarni yangi moliyaviy imkoniyatlardan foydalana oladigan qahvachilar bilan bogʻlash gʻoyasi bilan blokcheyn texnologiyasidan foydalanishni koʻrib chiqayotganini eʼlon qildi. Tajriba dasturini Kosta-Rika, Kolumbiya va Ruanda fermerlari bilan boshlash rejalashtirilgan edi, bu qahva donasidan jinjongacha sayohat qilishning yangi usulini ishlab chiqishni qamrab olgan edi. 2019-yilda Microsoft Build konferensiyasida qahva kompaniyasi Microsoft-ning Azureʼga asoslangan blokcheyn xizmatidan foydalangan holda oʻzining „donadan jonjonga“ dasturini rasman eʼlon qildi.

2019-yil noyabr oyida Starbucks 200 nafar xodimi bilan Chikagodagi Michigan avenyusida oʻzining eng yirik doʻkonini ochdi.

#### 2020-yillar
2020-yil 20-mart kuni, COVID-19 pandemiyasi sababli Starbucks AQSHdagi barcha qahva doʻkonlarini ikki haftaga yopdi. Bu vaqt ichida faqat avtomashina va yetkazib berish xizmatlari ishladi. Kompaniya vakillarining soʻzlariga koʻra, barcha ishchilar ishga ketgan yoki uyda oʻtirganidan qatʼiy nazar, keyingi 30 kun davomida maosh olishlari kerak edi. COVID-19 karantinlari Starbucksning umumiy savdosi 10% ga, Xitoyda esa 50% ga kamayishiga olib keldi, chunki bu yerda karantin choralari ayniqsa qattiq edi.

2020-yil may oyida kompaniya sotuvlar kamayganligi sababli joy egalaridan ijara haqini kamaytirishni soʻradi.

2020-yil dekabr oyida Starbucks oʻz doʻkonlari sonini 2030-yilga kelib 33 000 dan 55 000 ga koʻpaytirishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi.

### Iqtisodiy holati

## Mahsulotlari

### Qahva stakanlarining oʻlchamlari

### Kam kaloriya va shakarsiz mahsulotlar
2008-yil yanvar oyida Starbucks kompaniyasi taklif etayotgan yogʻsiz sutdan foydalanadigan va tabiiy (masalan, xom shakar, agave siropi yoki asal) bilan shirinlanishi mumkin boʻlgan past kaloriyali va shakarsiz ichimliklarni taklif qiladigan yengil ichimliklar qatorini boshladi (masalan, SweetʼN Low, Splenda, Equal).

### Sutsiz sut takliflari
1997-yilda Starbucks oʻzining AQSHdagi doʻkonlarida soya suti bilan birinchi marta sutsiz sutni taklif qildi.

2007-yilda Starbucks rBGH bilan boqilgan sigirlardan olingan sutdan foydalanishni toʻxtatdi. 2009-yil iyun oyida kompaniya yuqori fruktozali makkajoʻxori siropi yoki sunʼiy ingredientlarsiz salatlar va pishirilgan mahsulotlarni sotishni boshladi. Ushbu harakat sogʻliq va xarajat haqida oʻylaydigan isteʼmolchilarni jalb qilishi kutilgan edi.

2015-yilda Starbucks kokos sutini taklif qila boshladi. 2016-yilda u bodom sutini taklif qila boshladi. 2020-yil yanvar oyida joʻxori suti mamlakatda mavjud boʻldi. Kompaniya, shuningdek, Nestle SA bilan hamkorlikda chakana savdoda sutsiz kremlarni taklif qiladi.

### Eriydigan qahva va qahva kapsulalari
2009-yil mart oyida Starbucks VIA „Ready Brew“ deb nomlangan eriydigan qahva paketlari qatorini taqdim etdi. U birinchi boʻlib Nyu York shahrida namoyish etildi va mahsulot Sietl, Chikago va Londonda ham sinovdan oʻtkazildi.

### Kofe qaynatgichlar va bir martalik kapsulalar
2012-yil sentabrida Starbucks kompaniyasi isteʼmolchiga moʻljallangan bir martalik kofe mashinasi boʻlgan Verismoʻni taqdim etishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi, u muhrlangan plastik stakan maydalangan qahvadan va latte uchun „sut podi“dan foydalanadi.

### Meva sharbatlari, mevali ichimliklar va gazlangan ichimliklar
2011-yil 10-noyabrda Starbucks Evolution Fresh sharbat kompaniyasini 30 million dollarga naqd pulga sotib oldi va 2012-yilning oʻrtalaridan boshlab Jamba Inc tomonidan ajratilgan hududga kirib, sharbat barlari tarmogʻini ishga tushirishni rejalashtirdi. Uning birinchi doʻkoni Kaliforniyaning San-Bernardino shahrida va San-Fransiskoda doʻkon qurish rejalari 2013-yil boshida ishga tushirilishi kerak edi.

### Energetik ichimliklar
2022-yil yanvar oyida Starbucks „Baya“ deb nomlangan konservalangan energetik ichimliklar liniyasini ishga tushirdi. Ichimlik tarkibida qahva mevasidan kofein mavjud.

### Bayramona stakanlar
Har yili noyabr-yanvar oylari orasida Starbucks yangi bayram tovarlarini, jumladan, turli bayramona dizayndagi yangi qogʻoz stakanlarni chiqaradi.

### Starbucks kartasi va sodiqlik dasturi
2008-yil may oyida Starbucks Card (ilgari shunchaki sovgʻa kartasi) roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilari uchun sodiqlik dasturi joriy etildi, unda bepul Wi-Fi Internetga kirish, soya suti va xushboʻy siroplar uchun toʻlov olinmaydi, shuningdek, qahvalardan bepul qoʻshimcha toʻldirish kabi imtiyozlarni taklif qiladi. Mijoz har safar ichimlik sotib olayotganda, agar u oʻz mukofot kartasini taqdim qilsa yoki mobil ilovadan kartasini skanerlasa, yulduzlarga ega boʻladi. Oxir-oqibat, bu yulduzlar mijozlarga bepul ichimliklar, bepul qoʻshimchalar, bepul non mahsulotlari yoki tanlangan mahsulotlar kabi imtiyozlardan foydalanish imkonini berish uchun toʻplanadi.

## Joylari

Kompaniyaning shtab-kvartirasi Sietl shahrida (Vashington, Amerika Qoʻshma Shtatlari) joylashgan boʻlib, 2015-yil yanvar oyi holatiga koʻra bu yerda 3501 kishi ishlagan Starbucks majmuasidagi asosiy bino avval Sears tarqatish markazi edi.

2020-yil holatiga koʻra Starbucks 79 mamlakat, olti qitʼada 32 660 fililaliga ega boʻlgan:

### Xalqaro manzillari

 

## Manbalar