Radionuklid terapiyasi

**Radionuklid terapiyasi** (**RNT**, shuningdek **, yopiq manbali radioterapiya** yoki **molekulyar radioterapiya** deb ham ataladi) tibbiy sharoitlarni, xususan, saratonni davolash uchun radiofarmatsevtika deb ataladigan radioaktiv moddalardan foydalanadi. Bunga yodid ionini ushlab turish orqali qalqonsimon bezga joylashadigan natriy yodid kabi oddiy birikmadan tortib, radionuklidlarga biriktirilgan va hujayra yuzalarida oʻziga xos antijenlarni qidiradigan rekombinant antikorlar kabi murakkab biofarmatsevtik preparatlargacha boʻlgan barcha narsalar kiradi.

Bu radiofarmatsevtikaning fizik, kimyoviy va biologik xususiyatlaridan tananing maqsadli hududlarini radiatsiya bilan davolash uchun foydalanadigan maqsadli terapiya turi. Yadro tibbiyotining tegishli diagnostika usuli bir xil printsiplarni qoʻllaydi, ammo bemorning funktsional tizimlarini tasvirlash yoki tahlil qilish uchun radiofarmatsevtikaning har xil turlari yoki miqdoridan foydalanadi.

RNT yopiq manba terapiyasidan (braxiterapiya) farq qiladi, bu yerda radionuklid davolash paytida kapsula yoki metall simda qoladi va jismoniy jihatdan davolash joyiga aniq joylashtirilishi kerak.

Radionuklidlar ligandlar boʻlsa (masalan, Lutathera va Pluvicto bilan), texnika **radioligand terapiyasi** sifatida ham tanilgan.

## Klinik foydalanish

### Qalqonsimon bez kasalliklari
Yod-131 (131 I) butun dunyo boʻylab eng keng tarqalgan RNT boʻlib, yodning radioaktiv izotopi bilan oddiy natriy yodid birikmasidan foydalanadi. Bemor (odam yoki hayvon) ogʻiz orqali qattiq yoki suyuqlik miqdorini isteʼmol qilishi yoki birikmaning eritmasini tomir ichiga yuborishi mumkin. Yodid ioni qalqonsimon bez tomonidan tanlab olinadi. Tireotoksikoz kabi yaxshi xulqli kasalliklar va qalqonsimon bezning papiller saratoni kabi baʼzi xavfli sharoitlar radioyod tomonidan chiqariladigan nurlanish bilan davolash mumkin. Chiqarilgan beta-nurlanish normal qalqonsimon toʻqimalarga ham, yodni qabul qilishda oʻzini oddiy qalqonsimon bezga oʻxshatib qoʻyadigan har qanday qalqonsimon saratonga zarar etkazadi, shuning uchun terapevtik taʼsir koʻrsatadi, shu bilan birga gamma nurlanishining katta qismi bemorning tanasidan chiqib ketadi.

Radioaktiv yod bilan davolashdan soʻng siydik radioaktiv yoki „issiq“ boʻladi va bemorlarning oʻzlari ham gamma nurlanishini chiqaradilar. Qoʻllaniladigan radioaktivlik miqdoriga qarab, radioaktivlik bemorning yaqin atrofdagilarga radiatsiya xavfi tugʻdirmaydigan darajada kamayishi uchun bir necha kun kerak boʻlishi mumkin. Bemorlar koʻpincha statsionar sifatida davolanadi va xalqaro koʻrsatmalar, shuningdek, koʻplab mamlakatlarda ularning uyga qaytishi mumkin boʻlgan nuqtani tartibga soluvchi qonun hujjatlari mavjud.

### Suyak metastazlari
Radiy-223 xlorid, stronsiy-89 xlorid va samarium-153 EDTMP suyaklardagi ikkilamchi saratonni davolash uchun ishlatiladi. Radiy va stronsiy tanadagi kaltsiyni taqlid qiladi. Samarium tetrafosfat EDTMP bilan bogʻlangan, fosfatlar baʼzi metastatik lezyonlarga qoʻshni boʻlgan osteoblastik taʼmirlar tomonidan olinadi.

### Suyak iligi kasalliklari
Beta emitting phosphorus-32 (32P), as sodium phosphate, is used to treat overactive bone marrow, in which it is otherwise naturally metabolised.

### Qoʻshimchalarning yalligʻlanishi

#### Ytriy-90 kolloid
Ytriy-90 (90 Y) kolloid suspenziyasi tizza boʻgʻimida radiosinovektomiya uchun ishlatiladi.

### Jigar oʻsmalari

#### İtriy-90 sharlari
90 Y qatron yoki shisha sharlar shaklida birlamchi va metastik jigar saratonini davolash uchun ishlatilishi mumkin.

## Eksperimental antikorlarga asoslangan usullar
Transuran elementlari institutida (ITU) alfa-immunoterapiya ustida ish olib borilmoqda, bu eksperimental usul boʻlib, unda alfa izotoplari boʻlgan antikorlar qoʻllanadi. Vismut-213 ishlatilgan izotoplardan biridir. Uzoq umr koʻradigan izotopdan bitta qisqa umr koʻradigan izotopni yaratish qisqa umr koʻradigan izotopning portativ taʼminotini taʼminlashning foydali usuli hisoblanadi. Bu texnetiy generatori tomonidan texnetiy-99m hosil boʻlishiga oʻxshaydi. Aktiniy-225 radiy-226 ning siklotron bilan nurlanishi natijasida hosil boʻladi.

## Manbalar