Hoover instituti

**Hoover instituti,** rasmiy nomi **Urush, inqilob va tinchlik** **boʻyicha** Hoover instituti (qisqartirilgan shaklda **Hoover**), shaxsiy va iqtisodiy erkinlik, erkin tadbirkorlikni targʻib qiluvchi konservativ davlat siyosati hukumat ishlari tahlili markazi va tadqiqot institutidir. Institut rasmiy ravishda Stenford universitetining bir boʻlimi boʻlsa-da, u mustaqil nazorat kengashiga ega va oʻz daromadlari va xayriyalari asosida moliyalashtiriladi.

1919-yilda muassasa Stenford bitiruvchisi Herbert Hoover tomonidan AQSh Prezidenti boʻlishidan oldin Buyuk Urush paytida toʻplangan arxivlarini saqlash uchun tashkil etilgan kutubxona sifatida ish boshladi. Stenford universitetining timsoli boʻlgan Hoover minorasi arxivlarni joylashtirish uchun qurilgan boʻlib, oʻsha paytda Hooverda (hozirgi Hoover instituti kutubxonasi va arxivlari) Birinchi jahon urushi, Ikkinchi jahon urushi va boshqa jahon urushlari voqealar bilan bogʻliq materiallar mavjud edi. Toʻplam nomi oʻzgartirildi va 20-asr oʻrtalarida tadqiqot instituti va tahlil markaziga aylantirildi. Uning vazifasi, 1959-yilda Herbert Hoover tomonidan taʼriflanganidek, „urushga qarshi chiqish va bu yozuvlarni oʻrganish va ularni nashr etish orqali insoniyatning tinchlik oʻrnatish va saqlashga boʻlgan saʼy-harakatlarini esga olish va uni qoʻllab-quvvatlashdir.“

Hoover instituti ilgari hukumatda muhim lavozimlarni egallagan shaxslar uchun stipendiya joyi boʻlgan. Mashhur Hoover stipendiyalari va bitiruvchilari orasida Nobel mukofoti laureatlari Henry Kissinger va Gary Becker, iqtisodchilar Milton Freidman va Tomas Sowell, olimlar Niall Ferguson va Richard Epshtein, Vakillar palatasining sobiq spikeri Newt Gingrich bor. 2020-yilda AQSh sobiq davlat kotibi Condoleezza Rice institut direktori boʻldi. U oʻz stipendiatlarini turli fanlar, jumladan, Iqtisodiy siyosat, tarix, taʼlim va huquq boʻyicha ishlash uchun alohida tadqiqot guruhlariga ajratadi. Tadqiqotlar universitet matbuoti — Hoover Institution Press orqali nashr etadi.

2021-yilda Hover *Academic Influence* tomonidan dunyodagi eng nufuzli tahliliy markazlar roʻyxatida 10-oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u „AQShdagi eng yaxshi tahlil markazlari“da 22-oʻrinni va „Eʼtibor qilish kerak boʻlgan eng yaxshi tahlil markazlari“ roʻyxatida 1-oʻrinni egalladi.

## Tarixi

### Erta tarix

1919-yil iyun oyida Stenfordning birinchi bitiruvchilaridan biri boʻlgan oʻsha paytdagi boy muhandis Herbert Hoover telegramma yuborib, Stenford prezidenti Ray Lyuman Wilburga Birinchi Jahon urushi bilan bogʻliq asosiy materiallarni toʻplash uchun 50 000 dollar taklif qildi. Asosan xususiy homiylarning hadyalari bilan moliyalashtiriladigan Hoover urush toʻplami oʻzining dastlabki yillarida gullab-yashnagan. 1922-yilda toʻplam Hoover urush boʻyicha maʼlumotlar kutubxonasi (hozirgi Hoover instituti kutubxonasi va arxivlari) nomi bilan mashhur boʻldi va turli nodir va nashr etilmagan materiallar, jumladan *Okhrana* fayllari, shuningdek, koʻplab hukumat hujjatlari toʻplangan. U dastlab Stenford kutubxonasida umumiy toʻplamlardan alohida joylashgan edi.

1926-yilga kelib Hoover urush kutubxonasi Buyuk urushga bagʻishlangan dunyodagi eng katta kutubxonaga aylandi. U 1,4 million buyumni oʻz ichiga olgan kutubxona toʻplam uchun kichik boʻlib qoldi, shu sababli Hoover minorasini qurish uchun 600 000 dollar ajratdi. 285 fut balandlikdagi minora 1941-yilda universitetning oltin yubileyida qurib bitkazildi. Oʻshandan beri minora Stenford kampusining ramzi boʻlib kelgan.

### Kengayish va keyingi tarix
1956-yilda sobiq prezident Hoover Institut va kutubxona homiyligida katta mablagʻ yigʻish kampaniyasini boshladi, bu tashkilotni tahlil markazi va arxiv sifatida hozirgi shakliga oʻtkazdi. 1957-yilda Hoover instituti va kutubxonasi Urush, inqilob va tinchlik boʻyicha Hoover instituti deb oʻzgartirildi — bugungi kunda u shunday nomga ega. 1959-yilda Stenford Vasiylik kengashi Hoover institutini „Stenford universiteti doirasidagi mustaqil muassasa“ sifatida rasman taʼsis etdi. 1960-yilda W. Glann Campbell direktor etib tayinlandi. Xitoy va rus kolleksiyalari sezilarli darajada oʻsdi. 1960-yillardagi talabalar tartibsizliklariga qaramay, institut Stenford bilan yaqin munosabatlarni rivojlantirishda davom etdi.

#### Raegan gubernatorligi (1967-1975) va prezidentlik (1981-1989)
1975-yilda oʻsha paytda Kaliforniya gubernatori boʻlgan Ronald Raegan Hooverning birinchi faxriy xodimi etib tayinlandi. U oʻzining gubernatorlik hujjatlarini Hoover kutubxonasiga sovgʻa qildi. Oʻsha paytda Hoover instituti yiliga 3,5 million dollar umumiy byudjetga ega edi. 1976-yilda Stenford universiteti kitob fondining uchdan bir qismi Hoover kutubxonasida joylashgan edi. Oʻsha paytda bu Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik shaxsiy arxiv kolleksiyasi edi. 1980-yilda oʻzining prezidentlik kampaniyasi uchun Raegan kamida oʻn uchta Hoover olimlarini kampaniyani qoʻllab-quvvatlash uchun jalb qildi. Raegan saylov kampaniyasida gʻalaba qozonganidan soʻng, 1981-yilda Hoover institutining oʻttizdan ortiq hozirgi yoki sobiq stipendiatlari Raegan maʼmuriyatida ishladilar. 1989-yilda Campbell Hoover direktori lavozimidan nafaqaga chiqdi va uning oʻrniga John Raisian keldi, bu oʻzgarish davrning oxirgi oʻzgarishi sifatida koʻrildi. Raisan 2015-yilgacha direktor boʻlib ishlagan va undan soʻng uning oʻrnini Thomas W. Gilligan egallagan.

**Jorj Bush maʼmuriyati (2001-2009)**

Prezident George Bush 2006-yilda Hoover institutini Milliy gumanitar fanlar medali bilan taqdirlagan.

#### Trump maʼmuriyati (2017-2021)
Trump maʼmuriyati institut bilan yaqin aloqada boʻldi va Hooverning bir nechta xodimlari hukumatda yuqori lavozimlarga tayinlandi. Scott Atlas, Hooverdagi stipendiyalardan biri, COVID-19 pandemiyasida Trumpning eng yaxshi maslahatchisi sifatida sogʻliqni saqlash choralariga qarshi chiqish bilan tanilgan. 2017-yil avgust oyida David va Joan Traitel binosi ochildi. Birinchi qavatda 400 oʻrinli auditoriyaga ega konferensiya markazi va yuqori qavatda Hoover institutining bosh qarorgohi joylashgan. 2020-yilda Condoleezza Rice Tomas W. Gilligan o‘rniga direktor lavozimini egalladi.

### Hozirgi
Har qanday vaqtda Hoover Instituti stipendiat sifatida tanilgan 200 ga yaqin rezident olimlarga ega. Ular siyosatshunoslik, taʼlim, iqtisod, tashqi siyosat, energetika, tarix, huquq, milliy xavfsizlik, sog‘liqni saqlash va siyosatni o‘rganuvchi olimlar hisoblanadi. Baʼzilar Stenford fakultetida oʻqituvchi sifatida ham faoliyat olib boradi.

Institutda Birinchi jahon urushi va Ikkinchi jahon urushi materiallari, jumladan, 1919-yil Parij tinchlik konferensiyasida toʻplashni boshlagan Prezident Hoover hujjatlari toʻplamini oʻz ichiga olgan kutubxonalar mavjud. Minglab forscha kitoblar, rasmiy hujjatlar, xatlar, multimedia qismlari va Eron tarixi, siyosati va madaniyatiga oid boshqa materiallarni Stenford universiteti kutubxonasi va Hoover instituti kutubxonasidan ham topish mumkin.
## Moliyalashtirish
Hoover instituti moliyalashtirishning deyarli yarmini xususiy hadyalar, individual badallar, qolgan yarmini esa oʻz mablagʻlari hisobidan oladi. Tashkilotning moliyachilari orasida Taube Oila fondi, Koret jamgʻarmasi, Howard xayriya jamgʻarmasi, Sarah Scaife jamgʻarmasi, Walton jamgʻarmasi, Lynde va Harry Bradley jamgʻarmasi va William E. Simon jamgʻarmasi bor.

## Aʼzolar
2018-yil may oyida Hoover instituti veb-saytida 198 nafar stipendiat ro‘yxati keltirilgan.

   

## Manbalar