So‘nggi Jin sulolasining Chosonga bosqini

**So‘nggi Jinning Chosonga bostirib kirishi** 1627-yilning boshida Jin shahzodasi Amin Choson sulolasiga bostirib kirganda sodir bo‘ldi. Urush uch oydan so‘ng Jin o‘zini Choson ustidan suveren vassal hukmdori sifatida ko‘rsatishi bilan yakunlandi.  Biroq, Choson Min sulolasi bilan munosabatlarini davom ettirdi va So‘nggi Jin bilan vassal munosabatlarini mustahkamlashda itoatkorlik ko‘rsatdi. Undan keyin 1636-yilda Sinning Chosonga bostirib kirishi boshlandi.

## Tarixi
Choson qirolligi Min sulolasiga 1619-yilda Jinga hujum qilishda yordam berish uchun 10 069 mushketyor va 3 000 kamonchi yuborgan edi. Bu urush Sarxu jangida ittifoqchilarning mag‘lubiyati bilan yakunlandi. Choson generali Gang Xong-rip qolgan qo‘shinlari bilan taslim bo‘ldi va Choson Jurchenlarga qarshi xavf tug‘dirmasligini taʼkidladi. Faqatgina Min oldidagi majburiyatni o‘tash uchun qo‘shimcha kuchlar yuborilgan edi.

1623-yilda Choson saroyidagi gʻarbliklar nomi bilan mashhur boʻlgan fraksiya qirol Gvanxaegunni taxtdan agʻdardi va Injoni qirol qilib ko‘tardi. Keyingi yili Yi Gval qirol Injoga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi, lekin uni quvib chiqara olmadi va qoʻzgʻolon bostirildi. Qo‘zg‘olonchilardan omon qolganlari Jin hukumati huzuriga qochib ketishdi. U yerda ular Xong Tayjiga Chosonga bostirib kirishni tavsiya qilishdi. Omon qolganlar general Gang Xong-ripga uning oilasi to‘ntarish davomida halok bo‘lgani maʼlum qilishdi. Shuning uchun u qasos olish istagi tufayli bosqinga kirishdi.

Ayni paytda g‘arbliklar ikki davlat bilan munosabatlarida Min tarafdori sifatida Jurchenlarga qarshi pozitsiyani egalladilar. Injo o‘z maslahatchilarining maslahati bilan Jin bilan aloqalarini uzdi. Min generali Mao Venlongning 26 000 kishilik armiyasi Koreya yarim oroli yaqinidagi oroldan Jurchenlarga qarshi hujumlar uyushtirdi. Gʻarbliklar unga qo‘shinlarini Uyjuda joylashtirishga ruxsat berish orqali yordam berishdi.

So‘nggi Jin sulolasi avvalgi yili Ningyuan jangida mag‘lub bo‘lgan va ularning xoni Nurxachi jangda olgan jarohatlari natijasida vafot etgan edi. Jangdan keyin Min bilan tinchlik muzokaralari Minning Jurchenlarga tajovuzkor javobini kechiktirdi va Min generali Yuan Chongxuan chegara garnizonlarini mustahkamlash va yangi mushketyorlarni tayyorlash bilan band bo‘ldi. Yangi Xon Xong Tayji o‘z mavqeini mustahkamlash uchun tezda g‘alaba qozonishni xohladi. Chosonga bostirib kirish orqali u Minga qarshi urushda jabr ko‘rgan armiyasi va qo‘shinlari uchun zarur bo‘lgan resurslarni olishga umid qildi.

## Urush

1627-yilda Xong Tayji Amin, Jirgalang, Ajige va Yotoni Gang Xong-rip va Li Yongfan rahbarligida 30 000 askar bilan Chosonga yubordi. Jurchenlar chegara shaharlarida keskin qarshilikka duch kelishsa-da, Choson chegara garnizonlari tezda mag‘lubiyatga uchradi. 14-yanvarda Jurchen armiyasi Mao Venlong joylashgan Uyju shahriga yo‘l oldi va Mao tezda odamlari bilan Boxay dengiziga qochib ketdi. Neunghan qalʼasi 21-yanvarda quladi. Keyin Jurchenlar Anjuga hujum qilishdi. Mag‘lubiyat muqarrar ekanligi ayon bo‘lgach, Anju garnizonlari porox omborini portlatib, o‘z joniga qasd qilishdi. Pxenyan jangsiz taslim bo‘ldi va Jin armiyasi Taedong daryosini kesib o‘tdi.

Bu vaqtga kelib, bosqin haqidagi xabar Min saroyiga yetib bordi. U darhol Chosonga yordam kontingentini yuborib, Jurchenlarning Xvanjuga yurishini sekinlashtirdi.

Qirol Injo tinchlik shartnomasi bo‘yicha muzokaralar olib borish uchun elchi yubordi. Xabarchi qaytib kelganida Injo vahima ichida Xansondan (Seul) Gangva oroliga qochib ketgan edi.

Jin bosqinining muvaffaqiyatiga qaramay, Amin tinchlik muzokaralarini olib borishga tayyor edi. Gangva orolida quyidagi kelishuvga erishildi:

# Choson Min davridagi Tianqi davri nomini tark etadi.
# Choson qirollik shahzodasi Yi Gakni garovga beradi.
# Jin va Choson bir-birining chegaralarini buzmaydi.

Muzokaralar olib borilayotgan bir paytda Pxenyan shahri Jurchenlar tomonidan bir necha kunlik talon-toroj qilindi. Aminga Xong Tayji tinchlik shartnomasini imzolashni buyurdi. Shundan so‘ng Jin armiyasi Mukdenga chekinib, uch oy davom etgan bosqinni tugatdi.

## Oqibat
Urushdan keyingi muzokaralarda, Jinlar Chosonni chegaralar yaqinida bozorlar ochishga majbur qildi. Chunki uning Min bilan to‘qnashuvi Jin subʼektlariga iqtisodiy qiyinchiliklar va ochlik olib kelgan edi. Choson, shuningdek, Warka qabilasining hukmronligini Jinga topshirishga majbur bo‘ldi. Bundan tashqari 100 ta ot, 100 ta yo‘lbars va qoplon terisi, 400 toy paxta va 15 000 o‘ram mato yig‘ib olinishi va Jin Xoniga sovg‘a qilinishi kerak edi. Injoning ukasi bu o‘lponni topshirish uchun yuborilgan. Ammo keyinroq Choson qiroliga yozgan maktublarida Xong Tayji koreyslar o‘zlarini yutqazgandek tutmaganliklari va kelishuv shartlariga rioya qilmayotganliklari haqida shikoyat qiladi. Choson savdogarlari va bozorlari Min bilan savdo qilishni davom ettirdilar. Min fuqarolariga g‘alla va oziq-ovqat bilan taʼminlash orqali faol yordam berdilar. Xong Tayji ularga tanbeh berib, Chosonning taomini faqat Choson fuqarolariga berish kerakligini aytdi.

Choson va So‘nggi Jin o‘rtasidagi munosabatlar noqulay va nodo‘stona bo‘lib qoldi. Bosqindan Chosonning davlat arboblari va konfutsiy olimlari qattiq norozi bo‘lib, ular o‘tmishda Yaponiyaga qarshi ko‘rsatgan yordamini hisobga olib, Chosonning Mindan voz kechishini xiyonat va nojoiz deb hisoblashgan. Bu norozilik 1636-yilda manjurlar diplomatik munosabatlar shartlarini tenglikdan suveren-vassalga o‘zgartirishni talab qilganda yanada alangalandi. Manjurlarga qarshi guruhlar hukmronlik qilgan Choson hukumati bu talabni rad etdi. Bu 1636-yilda Sinning Chosonga bostirib kirishiga sabab bo‘ldi.

Min generali Yuan Chongxuan Jin tomonidan tinchlik muzokaralariga kirishga aldanganligi uchun impichment eʼlon qilindi va sud amaldorlari uni vakolatsizlikda aybladilar. Bu Mingning Jurchenlar bilan tinchlik muzokaralarida oxirgi marta ochiq ishtirok etishi edi. 

Mao Venlong Min hukumatiga Choson tomonidan qo‘rqoqlik va xiyonat uchun xabar bergan edi. Mao mustaqil harakat qila boshladi va 1628-yilda o‘z tangalarini zarb qildi. Min qonuniga zid ravishda noqonuniy savdoni amalga oshirdi. U 1629-yilda Yuan Chongxuan tomonidan ushlangan va 1629-yil 24-iyulda kontrabanda uchun qatl etilgan. Yuan Mao Venlongning o‘limi haqida Choson hukumatiga xabar berib, bu "imperatorning ajoyibligini anglash" uchun qilinganligini aytdi. Qatl etilishidan oldin Yuan Chongxuan unga shunday dedi:

## Manbalar