Iskandar bey masjidi

**Iskandar bey masjidi** (, ) – shimoliy Gretsiyadagi Markaziy Makedoniya mintaqasining Giannitsa shahrida joylashgan sobiq masjid. Masjid 16-asr boshlarida Usmonliylar davrida Giannitsaning asoschisi Gʻoziy Evrenosning nabirasi boʻlgan Iskandar bey Evrenosoʻgʻli tomonidan qurdirilgan va uning nomi bilan atalgan. Masjid 1910-yillarda tashlab qoʻyilgan, hozir qisman xarobaga aylangan va taʼmirlashga muhtoj. U jamoatchilik uchun ochiq emas. U Giannitsada saqlanib qolgan uchta usmonli masjidlaridan biridir.

## Tarixi
Masjid ehtimol 1481–1512-yillar oraligʻida, katta ehtimol bilan keyingi sanaga yaqinroq davrda qurilgan boʻlib, Gʻoziy Evrenosning nabirasi Iskandar bey Evrenosoʻgʻli tomonidan buyurtma qilingan. U **Büyük masjid** (maʼnosi: katta masjid) deb ham atalgan. Iskandar bey bobosi tomonidan avvalroq qurilgan masjidni taʼmirlab, qayta tiklagan boʻlishi mumkinligi ham taxmin qilingan.

Turk sayyohi Avliyo Chalabiy XVII asrda Giannitsaga kelganida, uni shahardagi „eng rivojlangan, tartibli, jihozlangan, goʻzal“ bino sifatida taʼriflab, koʻplar tashrif buyurishini yozgan.

U 1911–1912-yillardagi Birinchi Bolqon urushi paytidagi bombardimonlar natijasida jiddiy zarar koʻrgan. 1912-yilda Giannitsa va kengroq Makedoniya hududi Gretsiya Qirolligi tomonidan anneksiya qilingach, u Milliy bank tomonidan jismoniy shaxslarga sotilgan va 1950-yilgacha ombor sifatida, keyin esa paxta fabrikasi sifatida ishlatilgan. 1974-yilda va yana 2000-yilda masjid madaniy yodgorlik deb eʼlon qilingan. Madaniyat vazirligi tomonidan ekspropriatsiya jarayoni 2021-yil oxiridan beri davom etmoqda.

## Meʼmorchilik
Masjid bozorning oʻrtasida qurilgan. Avliyo Chalabiy uni qoʻrgʻoshin bilan qoplangan gumbazli namozgoh masjidi sifatida tasvirlaydi. Vizantiya meʼmorchiligiga xos boʻlgan odatiy sopol tom cherepitsalari Gretsiyadagi koʻplab usmonli yodgorliklarda ham qoʻllangan boʻlib, Iskandar bey masjidi ham shular jumlasidandir. Masjid *ayvon* uslubida qurilgan boʻlib, markaziy zal va *ayvon* namoz zali bilan tavsiflanadi. Iskandar bey masjidi Gretsiyadagi shu uslubdagi ikki masjiddan biri boʻlib, ikkinchisi Salonikidagi Alaca Imorat masjididir. Masjidning yon xonalari markaziy gumbaz bilan bir oʻqda joylashgan, ikki katta yarim gumbaz bilan yopilgan va bitta choʻzinchoq makonni hosil qiladi; bu usmonli meʼmorchiligida boshqa joyda uchramaydigan noyob xususiyatdir.

Unda besh boʻlimli ayvon (portik) bor boʻlib, Gretsiyadagi usmonli masjidlari uchun eng keng tarqalgan tur hisoblanadi (uch boʻlimlisi bilan birga). Gumbaz hali saqlanib turgan paytda uning diametri  edi. Soʻnggi yillarda masjid turli maqsadlarda ishlatilgani sababli uning ham ichki, ham tashqi qismida koʻplab oʻzgarishlar yuz bergan, markaziy gumbazi esa qulab tushgan. minoradan faqat poydevori saqlanib qolgan; eski hujjatlar uning hech boʻlmaganda 1930-yillargacha saqlanib turganini koʻrsatadi. Eski favvora va qabristondan esa hech narsa qolmagan.

Iskandar bey masjidi professor Machiel Kiel tomonidan „usmonli meʼmorchiligi hukmronboʻlgan ulkan hududidan boshqa hech qayerda uchratmaydigan turdagi juda original bino“ deb taʼriflangan.

## Galereya

Iskender_bey_mosque_Giannitsa.jpg|1916–1918-yillarga oid masjidning otkritkasi.
Iskender_bey_cami_Giannitsa_1940s.jpg|Machiel Kiel masjidi, taxminan 1941–1944


## Yana qarang

* Gretsiyada Islom
* Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati

## Manbalar

### Adabiyotlar
* 
* 
* 

## Havolalar