open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karpsimonlar

**Karpsimonlar** () — chuchuk suv baliqlari oilasi, odatda sazan yoki minnow oilasi deb ataladi. Ular eng katta va eng xilma-xil baliq oilasi va eng katta umurtqali hayvonlar oilasi boʻlib, 3000 ga yaqin turga ega, ulardan faqat 1270 tasi saqlanib qolgan, 370 ga yaqin avlodga boʻlingan  .

## Manbalar

## Havolalar
Serkan Acar

**Serkan Acar** () (1948-yil Istanbul—2013-yil Istanbul) — „Fenerbahche“ ning turk futbolchisi edi. U himoyachi va baʼzan yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan keyin oʻz klubida bosh murabbiy sifatida faoliyat olib borgan.

Faoliyatini „Fenerbahçe S.K.“ dan boshlagan. U 1967-yil va 1978-yillarda 11 yil oʻynagan. U 295 uchrashuvda 13 gol urgan va 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75 va 1977-78-yillarda Turkiya ligasi, shuningdek 1973-74-yillarda Turkiya kubogini yutgan
.
## Manbalar
Cinderella (film, 1950)

***Cinderella*** (talaffuzi: ) 12chi toʻliq metrajli Disney animatsion filmidir. 1950-yilda ekranlarga chiqarilgan. Walt Disney Productions tomonidan ishlangan va RKO Radio Pictures tomonidan tarqatilgan. Film rejissorlari — Clyde Geronimi, Hamilton Luske va Wilfred Jackson. Filmda bosh qahramonlarga Ilene Woods, Eleanor Audley, Verna Felton, Rhoda Williams, James MacDonald, Luis van Rooten, Don Barclay, Mike Douglas, William Phipps va Lucille Bliss ovoz bergan.

Film Rotten Tomatoes saytida 97% ijobiy baholangan. Shuningdek, „Eng yaxshi musiqa“ va „Original tarona“ („Bibbidi-Bobbidi-Boo“ treki uchun) nominatsiyalari boʻyicha Oscar (Akademiya) mukofotiga loyiq topilgan.

## Syujeti
Cinderellaga zolim oʻgay onasi saroyda uyushtiriladigan ziyofatga qatnanishga ijozat bermaganda, u Gus va Jaq ismli ikki sichqon hamda Pari-momodan kutilmagan yordam oladi.

## Ovoz berganlar

## Musiqasi

## Sikvellari
* *[[Cinderella II: Dreams Come True]]* (2002)
* *[[Cinderella III: A Twist in Time]]* (2007)

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Heinrich Rohrer

**Heinrich Rohrer** () -1986-yil fizika boʻyicha Nobel mukofotini olgan Shveysariyalik fizik olim.
## Manbalar

## Havolalar
Michael Berridge

**Michael Berridge** -1986-yil Biokimyo sohasi boʻyicha Qirol Faysal xalqaro mukofotini olgan olim.
## Manbalar

## Havolalar
Ricardo Miledi

**Ricardo Miledi** -1988-yil Biologiya sohasi boʼyicha Qirol Faysal xalqaro mukofotini olgan olim.
## Manbalar

## Havolalar
Theodor W. Hänsch

**Theodor W. Hänsch** () - 1989-yil Fizika sohasi boʻyicha Qirol Faysal xalqaro mukofotini olgan olim.
## Manbalar

## Havolalar
*The Nobel Prize in Physics 2005
*Max-Planck-Institute of Quantum Optics
*United States Patents by Theodor Hansch 
*Hänsch's homepage at the MPI for Quantum Optics
*A video interview with Theodor Hänsch
*Hänsch's homepage at LENS(Firenze)
Abul Aʼlo Mavdudiy

**Abul Aʼla Maududi**- Pokistonlik musulmon faylasuf, huquqshunos, tarixchi, jurnalist, faol va olim edi. Vilfred Kantuell Smit tomonidan „zamonaviy islomning eng tizimli mutafakkiri“ sifatida tasvirlangan, uning „Qur’onni oʻrganish, hadis, qonun, falsafa va tarix“ kabi koʻplab fanlarni qamrab olgan koʻplab asarlari urdu tilida yozilgan, ammo keyinchalik ingliz, arab, hind, bengal, tamil, telugu, kannada, birma, malayalam va boshqa koʻplab tillarga tarjima qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Website dedicated to Maududi
* Sayyid Abul Aʼla Maududi
* Al-Quran  loyihada Abul Ala Maudidining tarjimasi mavjud
* Maududi’s Tafhim al-Qur’an in English
* Towards Understanding the Qur’an — Rasmiy sayt
* Towards Understanding the Qur’an
* Mawdudi Response
* Download Maududi’s works
* Download English translations of many books by Maududi 
* Download Bengali translations of many books by Maududi
Abul Hasan Ali Hasani Nadwi

**Abul Hasan Ali Hasani Nadwi** - Abul Hasan Ali al-Hasaniy ham Nadvi (mehr bilan "Ali Miyan") deb nomlangan) Hindistonning yetakchi islom olimi va turli tillarda ellikdan ortiq kitoblarning muallifi boʻlgan. U revolyutsion harakatning nazariyotchisi edi.
## Manbalar

## Havolalar
Ahmed Zewail

**Ahmed Zewail** -1989-yil kimyo sohasi boʼyicha Qirol Faysal xalqaro mukofotini olgan olim
. 1999-yil Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti sovrindoriga aylangan.
## Manbalar
1999-yil noyabr oyida vafot etganlar

Quyida 1999-yil noyabr oyida vafot etganlar roʻyxati keltirilgan.

* Tugʻilganida ism, yoshi, mamlakati, fuqaroligi keyingi davlat (agar mavjud boʻlsa), oʻlim sababi (agar maʼlum boʻlsa) va maʼlumotnoma.
}}|class="toclimit-}"}}
| __TOC__
|}
## 1
## 2
## 3
## 4
## 5
## 6
## 7
## 8
## 9
## 10
## 11
## 12
## 13
## 14
## 15
## 16
## 17
## 18
## 19
## 20
## 21
## 22
## 23
## 24
## 25
## 26
## 27
## 28
## 29
## 30
## Manbalar
VI asr musulmon tarixining vaqt jadvallari

Milodiy 500-yildan to 600-yilgacha musulmon dunyosidagi yirik voqealar jadvali.
## VI asr voqealari
* 570: Muhammad paygʻambar tavallud topdi.
* 570: Muhammad paygʻambarning otasi Abdulloh vafot etdi.
* 573: Abu Bakr tugʻildi. Muhammad paygʻambarning hamrohi va qaynotasi.
* 576: Omina, Muhammad paygʻambarning onasi vafot etdi (taxminiy sana)
* 576: Muhammad paygʻambarning jiyani va kuyovi Usmon ibn Affon tugʻildi.
* 578: Muhammad paygʻambarning bobosi Abdulmutalib vafot etdi.
* 582: Xalifa Umar ibn Xattob tugʻildi.
* 582: Muhammad paygʻambar amakisi Abu Tolib bilan Suriyaga safar uyushtirdi. Ular xristian rohibi Bahira bilan uchrashadilar..
* 594: Muhammad paygʻambar Xadicha bint Xuvaylid karvoni bilan Suriyaga safarlar uyushtiradi.
* 595: Muhammad paygʻambar Xadicha bint Xuvaylid bilan turmush qurgan.
* 598: Muhammad va Xadicha farzandli boʻlishadi. Ismini Qosim qoʻyishgan.
* 599: Ali ibn Abu Tolib Makkada tugʻildi.
* 600: Muhammad paygʻambar va Xadichaning eng katta qizlari Zainab bint Muhammad tugʻildi.
* 600: Muhammad paygʻambarning birinchi farzandi Qasim ibn Muhammad vafot etdi.

## Manbalar
2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari

**2004-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari** Gretsiyada oʻtkazilgan xalqaro Olimpik sport musobaqasidir. 2004-yil 13-avgustidan 29-avgustgacha davom etgan.

## Medallar reytingi

## Manbalar
Miyacha chuqur yadrolari

Miyacha markazida oq modda ichida joylashgan toʻrtta **miyacha chuqur [[Yadro (neyroanatomiya)|yadrolari]]** mavjud.

## Kiruvchi impulslar
Bu yadrolar miyacha poʻstlogʻidagi Purkinye hujayralaridan ingibirlovchi (GAMKergik) impulslarni va moxsimon tola va koʻtariluvchi tola yoʻllaridan qoʻzgʻatuvchi (glutamatergik) impulslarni qabul qiladi. Miyachadan chiquvchi koʻp tolalar shu yadrolardan chiqadi. Yagona istisno flocculonodular boʻlakdan chiquvchi tolalar miyacha chuqur yadrolarini chetlab oʻtib, toʻgʻri vestibulyar yadrolarda sinaps hosil qiladi. Miya ustunidagi vestibulyar yadrolar miyacha chuqur yadrolari bilan analogik struktura boʻlib, moxsimon tola va Purkinye hujayralaridan impuls qabul qiladi.

## Maxsus yadrolar
Toʻrt miyacha chuqur yadrolari, lateraldan medialga qarab: (tishsimon, probkasimon, sharsimon va choʻqqi yadrolari. Ba’zi hayvonlarda, shuningdek odamlarda ham, alohida probkasimon va sharsimon yadrolar yoʻq, ularning oʻrniga birlashib ketgan aralashgan yadro (ing. interposed nucleus) bor. Alohida probkasimon va sharsimon yadrolarga ega hayvonlarda, *aralashgan yadro* termini odatda shu ikki yadroni birgalikda atash uchun qoʻllanadi.

## Topografiyasi
Umuman olganda, har bir juft chuqur yadrolar miyacha yuza anatomiyasining mos sohalari bilan bogʻlangan. 

Fayl:Sobo 1909 657.png|Odam miyachasining koʻndalang kesimi. Tishsimon yadro va toʻrtinchi qorincha koʻrsatilgan
Fayl:Sobo 1909 658.png|Odam miyachasining koʻndalang kesimi. Tishsimon yadro va chuvalchangsimon qismning koʻndalang kesimi koʻrsatilgan

* Tishsimon yadrolar lateral yarimsharlarda chuqur joylashgan, 
* aralashgan yadrolar paravermal (oʻrta) zonada joylashgan, 
* va choʻqqi yadrolari chuvalchangsimon qismda joylashgan. 

Tuzilishdagi bu aloqalar, umuman olganda yadrolar va assotsiatsiyalangan miyacha poʻstlogʻI orasidagi neyronal bogʻlanishlarni taminlaydi, 
* tishsimon yadro asosiy boglanishlari lateral yarimsharlar bilan, 
* aralashgan yadrolar asosiy impulslarni paravermisdan oladi, 
* va choʻqqi yadrolari asosiy afferentlari chuvalchangsimon qismdan oladi.
## Havolalar
* 
* https://web.archive.org/web/20150621011739/http://www.mona.uwi.edu/fpas/courses/physiology/neurophysiology/Cerebellum.htm
Sibir qumbaligʻi

**Sibir qumbaligʻi** (*Gobio sibiricus*) — qumbaliqlar oilasiga mansub kichik baliq. Mongoliya, Qozogʻiston va Rossiya hududlaridan oqib oʻtuvchi Ob, Yenisey va Nura daryolarida uchraydi. 2020-yilda ilk marotaba Oʻzbekiston janubidagi Toʻpalang daryosida ham uchrashi qayd etildi. Daryoning unchalik chuqur boʻlmagan, tubi loyqa, oʻsimliklarga boy, ozuqa topish oson boʻlgan qismlarida uchraydi.

## Tashqi tuzilishi
Chuchuk suv baligʻi. Uzunligi 5,6-13 sm. Tanasi tangachalar bilan qoplangan. Yon chiziqlari soni 40-44 ta. Yon tomonida 7-8 ta yumaloq qora dogʻlari mavjud. Orqa va dum suzgich qanotlarida ham mayda qora dogʻlar koʻzga tashlanadi. Orqa suzgich qanotida 6 ta, anal suzgich qanotida esa 5 ta nurlangan shu’lalari mavjud.

## Taksonomiyasi
Sibir qumbaligʻi ilk marotaba 1936-yilda Ob, Yenisey va Nura daryolaridan oddiq qumbaliqning kenja turi sifatida kashf etilgan. Shunga qaramay uzoq yillar mobaynida *Gobio gobio conocephalus* turining sinonimi sifatida qaralgan. Boshqa tadqiqotchilar tomonidan Sibir qumbaligʻi *Gobio gobio conocephalus* turidan yon chizigʻidagi tangachalar sonining kamligi va orqa suzgich qanotining shakli bilan farq qilishi qayd etilgan. Biroq soʻnggi oʻtkazilgan morfometrik va molekulyar tadqiqotlar Sibir qumbaligʻining alohida mustaqil tur ekanligini koʻrsatdi. Genetik jihatdan Turkiston qumbaligʻiga yaqin turadi.

## Yangi populyatsiyalari
Yaqinda Oʻzbekiston janubidagi suv havzalarda amalga oshirilgan ekspeditsiya davomida Surxondaryoning irmoqlaridan biri boʻlgan Toʻpalang daryoda Sibir qumbaligʻining uchrashi aniqlandi. U bilan birga avvallari Oʻzbekiston suv havzalarida uchramagan qora dogʻli qumbaliqning ham uchrashi qayd etildi. Bungacha Oʻzbekiston suvlarida qumbaliq urugʻidan faqatgina Turkiston qumbaligʻi tarqalganligini maʼlum edi xolos. Mutaxassislar Sibir qumbaligʻi Fargʻona vodiysi suv havzalarida ham uchrashi mumkinligini taxmin qilishadi. Kelajakda Fargʻona vodiysi suv havzalarida amalga oshiriladigan ixtiologik tadqiqot ushbu masalaga oydinlik kiritib beradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Gobio sibiricus — FishBase
Qora dogʻli qumbaliq

**Qora dogʻli qumbaliq** (*Gobio nigrescens*) — qumbaliqlar oilasiga mansub kichik baliq. Afgʻoniston, Eron va Turkmaniston hududidan oqib oʻtuvchi Hari daryosida uchraydi. Turkmaniston janubida joylashgan Kopetdogʻ togʻidagi shimolga oquvchi togʻ daryolarida ham uchrashi mumkinligi taxmin qilinadi. 2020-yilda ilk marotaba Amudaryo havzasida, jumladan Zarafshon daryosining oʻrta va quyi oqimida uchrashi aniqlandi. Daryo qirgʻogʻidagi unchalik chuqur boʻlmagan, tagi qumli, loyli, oʻsimlik va ozuqa boy boʻlgan suvlarda uchraydi.

## Tashqi tuzilishi
Chuchuk suv baligʻi. Uzunligi 4,6-10,6 sm. Tanasi tangachalar bilan qoplangan. Tanasining orqa tomoni zaytunrang jigarrangdan to kumushranggacha. Boshining yuqori tomoni toʻq kulrang, yon tomonlari qoʻngʻir-kulrang yoki sargʻish. Tanasining yon tomonida 9-11 tagacha yumaloq yoki gorizontal choʻzilgan qora dogʻlar mavjud. Yon chizigʻidagi tangachalar soni 38-40 ta. Orqa suzgich qanotidagi nurlangan shu’lalar soni — 7, anal suzgich qanotida esa 6 ta. Halqum tishlari 3,5-5,3 ta. Umurtqa pogʻonalari soni 38-39 ta.

Qora dogʻli qumbaliq morfologik belgilariga koʻra oʻziga geografik jihatdan eng yaqin boʻlgan Sirdaryo havzasida uchraydigan Turkiston qumbaligʻiga yaqin turadi. Undan dum bandining baland boʻlishi, koʻkrak qismida tangachalarning yoʻqligi kabi belgilar bilan farqlanadi.

## Taksonomiyasi
Qora dogʻli qumbaliq ilk marotaba 1861-yilda Keyserling tomonidan Hari daryosining Afgʻoniston qismidan *Bungia* urugʻida fanga kiritilgan. Keyinchalik bu urugʻ ''Gobio'' urugʻining sinomini deb koʻrila boshlandi. Shu bilan birga *Bungia nigrescens* ham oddiy qumbaliq (*Gobio gobio*) ning sinonimi sifatida malakalandi. Keyinchalik Hari daryosidagi qumbaliq Turkiston qumbaligʻi deb hisoblana boshlandi, biroq soʻnggi molekulyar tekshiruvlar natijasida ushbu qumbaliq aslida qora dogʻli qumbaliq ekanligi, u Turkiston qumbaligʻidan morfologik va molekulyar jihatdan farq qilishi maʼlum boʻldi.

## Yangi populyatsiyasi
Yaqinda Oʻzbekiston suv havzalariga amalga oshirilgan ekspeditsiya davomida Zarafshon daryosining oʻrta va quyi oqimida qora dogʻli qumbaliqning uchrashi aniqlandi. U bilan birga avvallari Oʻzbekiston suv havzalarida uchramagan Sibir qumbaligʻining ham uchrashi qayd etildi. Bungacha Oʻzbekiston suvlarida qumbaliq urugʻidan faqatgina Turkiston qumbaligʻi tarqalganligini maʼlum edi xolos.

## Manbalar
Qumbaliq

**Qumbaliq** () — qumbaliqlar (Gobionidae) oilasining tipik urugʻi.

Qumbaliq urugʻi vakillarining aksariyati janubi-sharqiy Yevropadagi suv havzalarida uchraydi. Mayda oʻsimlikxoʻr baliqlar. Oʻlchami 10 sm gacha boradi.

Oʻzbekistonda ushbu urugʻning uch turi: Sibir qumbaligʻi, Turkiston qumbaligʻi hamda qora dogʻli qumbaliq uchrashi qayd etilgan.

## Turlari
Hozirgi vaqtda ushbu urugʻning 46 turi mavjud:

* *Gobio acutipinnatus* Menshikov, 1939
* *Gobio alverniae* Kottelat & Persat, 2005
* *Gobio artvinicus* Turan, Japoshvili, Aksu & Bektaş, 2016
* *Gobio balcanicus* Dimovski & Grupche, 1977
* *Gobio baliki* Turan, Kaya, Bayçelebi, Aksu & Bektaş, 2017
* *Gobio battalgilae* Naseka, Erk’akan & Küçük, 2006
* *Gobio brevicirris* Fowler, 1976
* *Gobio bulgaricus* Drensky, 1926
* *Gobio carpathicus* Vladykov, 1925
* *Gobio caucasicus* Kamensky, 1901
* *Gobio coriparoides* Nichols, 1925
* *Gobio cynocephalus* Dybowski, 1869
* *Gobio fahrettini* Turan, Kaya, Bayçelebi, Aksu & Bektaş, 2018
* *Gobio feraeensis* Stephanidis, 1973
* *Gobio fushunensis* Xie, Li & Xie, 2007
* *[[Oddiy qumbaliq|Gobio gobio]]* (Linnaeus, 1758) (Oddiy qumbaliq)
* *Gobio gymnostethus* Ladiges, 1960
* *Gobio hettitorum* Ladiges, 1960
* *Gobio holurus* Fowler, 1976
* *Gobio huanghensis* Lu, Luo & Chen, 1977
* *Gobio insuyanus* Ladiges, 1960
* *Gobio intermedius* Battalgil, 1944
* *Gobio kizilirmakensis* Turan, Japoshvili, Aksu & Bektaş, 2016
* *Gobio kovatschevi* Chichkoff, 1937
* *Gobio krymensis* Bănărescu & Nalbant, 1973
* *Gobio kubanicus* Vasil’eva, 2004
* *[[Turkiston qumbaligʻi|Gobio lepidolaemus]]* Kessler, 1872 (Turkiston qumbaligʻi) 
* *Gobio lingyuanensis* Mori, 1934
* *Gobio lozanoi* Doadrio & Madeira, 2004
* *Gobio macrocephalus* Mori, 1930
* *Gobio maeandricus* Naseka, Erk’akan & Küçük, 2006
* *Gobio meridionalis* Xu, 1987
* *Gobio microlepidotus* Battalgil, 1942
* *[[Qora dogʻli qumbaliq|Gobio nigrescens]]* (Keyserling, 1861) (Qora dogʻli qumbaliq)
* *Gobio obtusirostris* Valenciennes, 1842
* *Gobio occitaniae* Kottelat & Persat, 2005
* *Gobio ohridanus* Karaman, 1924
* *Gobio rivuloides* Nichols, 1925
* *Gobio sakaryaensis* Turan, Ekmekçi, Luskova & Mendel, 2012
* *Gobio sarmaticus* Berg, 1949
* *[[Sibir qumbaligʻi|Gobio sibiricus]]* Nikolskii, 1936 (Sibir qumbaligʻi)
* *Gobio skadarensis* Karaman, 1937
* *Gobio soldatovi* Berg, 1914
* *Gobio tauricus* Vasil’eva, 2005
* *Gobio tchangi* Li, 2015
* *Gobio volgensis* Vasil’eva, Mendel, Vasil’ev, Lusk & Lusková, 2008

## Manbalar
Glyptosternon

*Glyptosternon* — togʻ laqqachalari (Sisoridae) oilasining urugʻi. Vakillari Osiyo qitʼasida uchraydi.

## Turlari
Ayni vaqtda ushbu urugʻning toʻrtta turi mavjud:

* *[[Glyptosternon akhtari]]* Silas, 1952
* *[[Glyptosternon maculatum]]* (Regan, 1905)
* *[[Glyptosternon reticulatum]]* McClelland, 1842 (Turkiston laqqachasi)
* *[[Glyptosternon oschanini]]* Herzenstein, 1889 (Oshanin laqqachasi)

## Tarqalishi
*Glyptosternon* urugʻining vakillari Afgʻoniston, Pokiston va Hindiston hududidagi Hind daryosi havzasida, shu bilan birga Oʻzbekiston, Tojikiston, Qirgʻizistonda Sirdaryo va Amudaryo havzalarida hamda gʻarbiy Xitoyda Brahmaputra havzalarida tarqalgan. *Glyptosternon akhtari* Afgʻonistonning Bomiyon vodiysida Bomiyon daryosidan kashf etilgan boʻlib, uning boshqa suv havzalarida uchrashi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud emas. *Glyptosternon maculatum* Xitoy endemik turi boʻlib, asosan Tibet platosidagi baland togʻ daryolarida uchraydi. Turkiston laqqachasi nomi bilan mashhur boʻlgan *G. reticulatum* Afgʻoniston, Pokiston, Hindiston va Xitoy hududlaridan oqib oʻtuvchi Hind daryosi havzasida uchraydi. Oshanin laqqachasi Sirdaryo havzasi endemigi boʻlib, daryoning yuqori oqimida Qoradaryo, Norin va Chirchiq daryolari va ularga quyiluvchi togʻ irmoqlarida uchraydi.

## Taksonomik oʻzgarishlar
Ilgari Markaziy Osiyo suv havzalaridagi laqqachalar Turkiston laqqasi deb hisoblangan, biroq soʻnggi molekulyar tadqiqotlar Orol havzasida tarqalgan laqqachalarning boshqa tur — Oshanin laqqachasi ekanligi maʼlum boʻldi. Oʻzbekiston baliqlarining molekulyar taksonomiyasiga bagʻishlangan tadqiqotda Amudaryo havzasida uchraydigan laqqachalar Turkiston va Oshanin laqqachasiga mansub emasligini koʻrsatgan. Urugʻning Birmadagi Iravadi havzasidan kashf etilgan yagona vakili *G. malaisei* uzoq vaqt davomida taksonomik jihatdan tekshirilmasdan kelgan. Yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotda ushbu turning Glyptosterninae kenja oilasining boshqa urugʻiga mansub *Glaridoglanis andersonii* ning sinonimi ekanligi maʼlum boʻldi.

## Manbalar
1896-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

1896-yil zamonaviy dunyo tarixida ilk bor Gretsiyaning poytaxti Afina shahrida Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtdi.

Ushbu oʻyinlarda 14 davlatdan jami 241 sportchi toʻqqiz sport turi boʻyicha 43 ta musobaqada qatnashdi.

## Medallar soni
Bu 1896-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining medallar sonining toʻliq jadvali, Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasining (XOQ) medallar soniga asoslangan.

## Manbalar
1900-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

1900-yilgi yozgi Olimpiya o'yinlari 1900-yil Jahon yarmarkasi doirasida 1900-yil 14-maydan 28-oktabrgacha Parijda (Fransiya) boʻlib oʻtdi. Ushbu oʻyinlarda 24 davlatdan jami 997 sportchi sportning 19 turi boʻyicha 95 ta musobaqada ishtirok etishdi. Musobaqada 1900-yildan ilk bora ayollar ham qatnashadigan boʻldi. Qatnashayotgan 24 davlatdan 21 nafari medallarni qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, turli mamlakatlar sportchilaridan tashkil topgan jamoa 12 ta medal qoʻlga kiritdi.

## Medallar soni

## Manbalar
1908-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Quyidagi jadvalda Buyuk Britaniyaning London shahrida boʻlib oʻtgan va millionlar oʻyini boʻlmish Futbol sport turi 4- yozgi oʻyinlardan joy olgan. 

## Medallar soni

## Manbalar
1912-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Quyida 5-maydan 27-iyungacha Stokgolmda (Shvetsiya) boʻlib oʻtgan 1912-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlarining medallar soni. 28 ta mamlakatdan kelgan 2 427 sportchi (shu jumladan 48 ayol) oʻrtasida 103 ta medallar toʻplami oʻynaldi.

Mukofotlarni 18 ishtirokchi davlat qabul qildi. Norasmiy jamoaviy hisobda birinchi oʻrinni shved sportchilari egalladi — 136 ochko. Shvetsiyaliklar barcha medallardan ko'proq yutishdi. Finlandiya terma jamoasi juda yaxshi chiqishdi va medallar jadvalida Fransiya va Germaniyani mag'lub etishdi.

## Medallar soni

## Manbalar
1920-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Quyida Antverpen (Belgiya) shahrida 14-29-avgust kunlari boʻlib oʻtgan 1920-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlarining medallar soni keltirilgan. Mukofotlarni 22 ishtirokchi davlat qabul qilib olgan.

## Medallar soni

## Manbalar
1924-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Quyidagi jadvalda 1924-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashadigan davlatlar oʻrtasida medallar va ochkolar taqsimoti koʻrsatilgan. Musobaqalar Parijda boʻlib oʻtdi. 44 mamlakatdan 3092 sportchi (shu jumladan 136 ayol) ishtirok etdi. 27 mamlakat vakillari medallarga sazovor boʻlishdi.

Jadval oltin medallar soni boʻyicha oldindan tartiblangan, saralash parametrini oʻzgartirish mumkin.

## Medallar jadvali

## Manbalar
1904-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Ushbu oʻyinlarda, avvalgi ikkita Olimpiadada boʻlgani kabi, birinchi emas, uchta eng yaxshi sportchi taqdirlandi. Musobaqa gʻoliblari oltin medal bilan taqdirlandi, ikkinchi oʻrinni egallagan sportchilar kumush va uchinchi oʻrin egalari bronza bilan taqdirlandilar.

## Manbalar

## Havolalar
* Xalqaro Olimpiada qoʻmitasi — Sent Luis 1904 — Medal xisoboti
Nechtan III

**Nechtan mac Der-Ilei**-706-724-yil va 728-729-yillar orasida Piktlarning qiroli boʻlgan. U 706-yilda ukasi Brideining oʻrniga taxtga chiqqan. U Piktlandda muhim diniy islohotlar oʻtkazgani bilan mashhur. U 724-yil jiyani foydasiga taxtdan voz kechdi va rohib boʻlishga qaror qildi. U 728-729-yillarda Pikt taxtiga kurashgan 4 insondan biri boʻlgan.

## Diniy islohotlar

## Adabiyotlar

* Clancy, Thomas Owen, "Nechtan son of Derile"  in M. Lynch (ed.) *The Oxford Companion to Scottish History.* Oxford & New York: Oxford UP, 2002. 
* Clancy, Thomas Owen, "Philosopher-King : Nechtan mac Der-Ilei." *Scottish Historical Review* vol. 83, no. 2, pp.&nbsp;125–149. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004. ISSN 0036-9241
* Henderson, Isabel, "*Primus inter Pares*: the St Andrews Sarcophagus and Pictish Sculpture" in Sally M. Foster (ed.), *The St Andrews Sarcophagus: A Pictish masterpiece and its international connections.* Four Courts, Dublin, 1998. 
* MacLean, Douglas, "The Northumbrian Perspective" in Foster (1998).
* Ó Cróinín, Dáibhí, *Early Medieval Ireland: 400&ndash;1200.* Longman, London, 1995. 
* Woolf, Alex, "Pictish matriliny reconsidered." *Innes Review* vol. 49, no. 2, pp.&nbsp;147&ndash;167. ISSN 0020-157X
* Woolf, Alex, "AU 729.2 and the last years of Nechtan mac Der-Ilei" in *The Scottish Historical Review, Volume 85, Number 1.* Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006. ISSN 0036-9241
* Woolf, Alex, "Ungus (Onuist), son of Uurgust" in Lynch (2001).
* Yorke, Barbara, *The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800.* London: Longman, 2006. 
* Grigg, Julianna, *The Philosopher King and the Pictish Nation*, Dublin: Four Courts Press, 2015. 

## Havolalar
*Annals of Ulster, part 1  CELT, translation.
*Annals of Tigernach  CELT.
*Bede's Ecclesiastical History and the Continuation of Bede (pdf),  CCEL,  A.M. Sellar tomonidan qilingan tarjima.
Medallar jamgʻarish boʻyicha olimpiya jamoalari roʻyxati

## Yozgi olimpiadalar

### Oʻyinlar roʻyxati

### Jamoalar boʻyicha

## Qishki Olimpiadalar

### Oʻyinlar roʻyxati

## Manbalar
Xayr, maktabim

„**Xayr, maktabim**“ („**Xayr, maktabim!**“ oʻlaroq ham yoziladi) — Ravshan Sobirov va „Setora“ guruhi ijrosidagi qoʻshiq. 2000-yil may oyida yozib olingan, oʻsha yili 25-may — soʻnggi qoʻngʻiroq kuni ilk marotaba ijro qilingan. „Ey, sinfdosh“ qoʻshigʻi bilan bilan bir qatorda Oʻzbekiston va qoʻshni mamlakatlarda yashovchi oʻzbeklar orasida maktab bitiruvchilari madhiyasiga aylangan. Bugunga qadar koʻplab ijrochi kaver qilgan qoʻshiq ham Sobirov, ham Setora guruhi repertuaridagi eng mashhur ashulalarning bir boʻlib keladi.

Qoʻshiqni Husan Sodiqov yozgan. Ashulaning ilk aranjirovkasini Sobirovning gastrollardagi klavishchisi Odiljon Mahmudjonov tayyorlagan, yakuniy versiyasini „Bolalar“ aranjirovkachisi Vagif Zokirov tayyorlagan. Sobirov va „Setora“ ijrosida bitiruvchilar uchun maxsus ashula yozish taklifini Tarona Records studiyasi asoschisi Ravshan Yoʻldoshev taklif qilgan. Qoʻshiq klipini taniqli rejissyor Bahodir Yoʻldoshev olgan.

2023-yil Sodiqov qoʻshiqning yangi talqinini eʼlon qilgan.  Laylo Doʻstova bilan ijro etilgan yangi versiya uchun ham klip suratga olingan.

## Tarixi
2000-yilning may oyida Tarona Records studiyasi asoschisi, qoʻshiqchi Lola Yoʻldoshevaning otasi Ravshan Yoʻldoshev „Bolalar“ guruhi aʼzosi, Ravshan Sobirovning amakisi Husan Sodiqovga Sobirov va „Setora“ guruhi ijrosida bitiruvchilar uchun „parad“ ashulasini yozishni taklif qilgan. Yoʻldoshev qoʻshiqni Tarona Recordsda yozib olishni taʼminlashni hamda klip olib berishni vaʼda qilgan.

Buning ortidan Sodiqov Sobirovning Oʻzbekiston boʻylab gastrollari davomida ashulani yoza boshlagan. Ashulaning ilk nusxasi tayyor boʻlganidan keyin, Sobirovning gastrol klavishchisi Odiljon Mahmudjonov oʻzining Korg sintezatorida dastlabki aranjirovkani tayyorlagan.

Ashulaning ilk versiyasi tayyor boʻlganidan keyin, Sodiqov uni „Bolalar“ guruhi aranjirovkachisi Vagif Zokirovga yuborgan. Zokirov uni professional aranjirovka qilgan, avjdagi gitara solosini yozgan. Ashula 2000-yilning may oyida Tarona Records studiyasida yozib olingan. Ilk bor oʻsha yilning 25-mayida — soʻnggi qoʻngʻiroq kuni taqdim etilgan.

## Klipi
Qoʻshiq klipini Bahodir Yoʻldoshev olgan. Klip 2000-yilning may oyida Toshkent shahridagi 145-sonli maktabda 2—3 kun ichida yozib olingan. Klipdagi yosh qiz rolini Yoʻldoshevning toʻngʻich qizi Elina Yoʻldosheva oʻynagan. Shuningdek, Yoʻldoshevning rafiqasi Inna Yoʻldosheva „Setora“ qizlari uchun maktab oʻquvchisi formasiga oʻxshash liboslarni topib bergan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
* „Xayr, maktabim“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
* „Xayr, maktabim“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida
*
Maratxa imperiyasi

**Maratxa imperiyasi**—XVIII asrda Hindiston yarim orolining katta qismini nazorat qilgan qudratli davlat edi. Davlatga rasman 1674-yilda Shivajining taxtga oʻtirishi bilan asos solingan va 1818-yilda oxirgi hukmdor Bajirao II ning inglizlarga magʻlub boʻlishi bilan davlat ham tugatilgan. Maratxa imperiyasi Boburiylar imperiyasidan hindlarni ozod qilgani uchun Hindiston tarixida katta ahamiyatga ega hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
Marlon Brando

**Marlon Brando** (3-aprel 1924-yilda tugʻilgan; 1-iyul 2004-yilda vafot etgan) – amerikalik aktyor, rejissor va siyosiy faol. Ikkita Oscar, ikkita Oltin Globus va uch karra BAFTA mukofoti sovrindori. Kino tarixidagi eng buyuk aktyorlardan biri.

*[[The Godfather]]* filmidagi mafiya sardori obrazi bilan mashhurlikka erishgan. Brando 1955-yilda „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Oscar mukofotini olgan. 1973-yilda esa ikkinchi marotaba *[[The Godfather]]* filmi uchun berilgan „Eng yaxshi aktyor“ uchun Oscar mukofotini rad etgan va marosimga kelmagan.

Marlon Brando 2004-yil 1-iyulda nafas yetishmovchiligidan vafot etgan. Soʻnggi yillarda u semirib ketgan va deyarli uydan chiqmagan.

Oʻlimidan sal oldin aktyor Amerika Film Instituti tomonidan tuzilgan "100 yillikning 100 ta eng buyuk kino yulduzlari " roʻyxatida toʻrtinchi oʻringa joylashtirildi.

Time jurnali esa uni 20-asrning eng nufuzli odamlari roʻyxatiga kiritgan.

## Manbalar

## Havolalar

*
Andijonlik qoʻrboshilar roʻyxati

**Andijonlik qoʻrboshilar** - Andijon va butun Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat qilgan harbiy rahbarlardir. Qo’rboshilar xalqning turli tabaqalari orasidan chiqqan obroʻli shaxslar hisoblangan.

## Andijon viloyatidan chiqqan boshqa qoʻrboshilar
Olduvay madaniyati

**Olduvay madaniyati** miloddan avvalgi 3-2 mln yil oldin odamzod ajdodlarining yodgorliklari topilgan sharqiy Afrikadagi Oduvay darasi, Olduvay madaniyatiga kiradi. XIX asrning 50-yillarida Olduvay (tanzaniya)dan keyin 2-oʻrinda turuvchi qadimgi manzilgoh topildi. Bu yerda koʻp toshdan qilingan boltalar topildi. 25 yil tatqiqot olib borilgan.

Olduvay davri odamlari terimchilik va ovchilik bilan shug'ullanganlar. Ular to'da bo'lib ov qilib, yirik yirtqich hayvonlarni tutib iste'mol qilishgan. Odamlarning to'da boʻlib yurishlari natijasida o'zlarini turli tabiat hodisalaridan va yirtqich hayvonlardan himoya qilganlar. Bu davr odamlari tabiatga to'la qaram bo'lib uy-joy qurilishini ham, olovdan foydalanishni ham bilmaganlar. Yirtqich hayvonlardan esa, oddiy va dag'al qurollar bilan himoyalanganlar. Tabiat ham insonlar yashashi uchun qulay, issiq boʻlgan.Olduvay bosqichida odamlar eng primitiv usulda yasalgan qo'l cho'qmorlari (ruchnoe rubilo)lardan foydalanganlar. Mazkur qurollarni yasash uchun dastlab, odamlar qulay shaklga ega boʻlgan (ko'proq yapaloq shakldagi) qayroqtoshni topib, tosh boltalar yordamida uning bir uchiga urib, uchirib ishlov berganlar. U paytning tosh bolg'alari (otboyniklar) og'irligi 0,5 kgdan oshmagan oddiy qayroqtosh boʻlgan. Bu xildagi tosh bolg'alar yordamida qo'l cho'qmorlariningina emas, balki  tosh o‘zaklaridan ham keng foydalanilgan .

Qo'l cho'qmorlari odatda bir tomoni bodomga yoki yurakka o'xshab, to'mtoq boʻlgan, lekin uni qo'l bilan ushlash qulay boʻlgan. Ikkinchi, qarama-qarshi tomoni esa, o'tkir uchli bo'lib, bu tomoni kesish, chopish, kovlash kabi vazifalarni bajargan. Ajdodlarimiz shu qurollar yordamida ov qilganlar, ildiz kovlaganlar, go'shtni maydalaganlar, terilarni shilganlar. Odamning qo'li esa dasta vazifasini bajargan. Ibtidoiy davrlarda mexnat qurollarning yasalish uslublari A.A.Semenyonovning 1964 yilda nashr qilingan "Ibtidoiy texnika" (Pervobitnaya texnika) kitobida keng taxlil qilib berilgan.
Sex

**Sex** &mdash; zavod, fabrika kabi ulkan sanoat korxonasining muayyan mahsulot yoki yarim fabrikat ishlab chiqaradigan asosiy yoki yordamchi boʻlimi yoki shunday boʻlim joylashgan bino.

sex so‘zi inglizchada jins ma'nosida keladi. Shuningdek ishlab chiqarish bilan shug‘ullanuvchi uncha katta bo‘lmagan tashkilotlarga nisbatan rus tilida 《цех》so‘zi qo‘llaniladi
Ayşe Kulin

**Ayşe Kulin** ()—turk millatiga mansub yozuvchi, romanchi.
## Hayoti
Kulin 1941-yilda Istanbul shahrida tavallud topgan. Uning otasi, asli bosniyalik boʻlgan Muhittin Kulin, Istanbulda davlat gidrotexnika inshootlarini qurgan birinchi muhandislardan biri edi; tez orada u ushbu muassasaning birinchi direktori etib tayinlangan. Onasi Sitare Hanim, cherkasiyalik, Usmonli iqtisodiyot vazirlaridan birining nevarasi edi. Kulin Arnavutköy shahridagi Amerika qizlar kollejini tamomlagan. U 1984-yilda „Güneşe Dön Yüzünü“ nomli qisqa hikoyalar toʻplamini nashr ettirdi. Uning Gülizar nomli qisqa hikoyasi asosida 1986-yilda Kırık Bebek filmi suratga olingan va u Madaniyat va Turizm vazirligining eng yaxshi ssenariy mukofotiga sazovor boʻlgan. Kulin koʻplab ssenariynavis, kinematograf va prodyuser sifatida ishlagan. 1986-yilda Ayaşlı ve Kiracıları teleserialidagi faoliyati uchun Teatr Yozuvchilar uyushmasining „Eng yaxshi kinematografiya mukofotini“ qoʻlga kiritdi.

1996-yilda Munir Nurettin Selchukning „Bir Tatli Huzur“ nomli tarjimai holini yozdi. „Foto Sabah Resimleri“ deb nomlangan qisqa hikoyasi bilan u oʻsha yili „Haldun Taner Qisqa hikoyalar mukofotini“, keyingi yil esa „Sait Faikning qisqa hikoyalari mukofotini“ qoʻlga kiritdi. 1997-yilda Adab Aylin tarjimai holi romani uchun Istanbul Aloqa Fakulteti tomonidan „Yil yozuvchisi“ unvoniga sazovor boʻldi. Keyingi yili Genish Zamanlar qisqa hikoyasi uchun yana shu mukofotga sazovor boʻldi. 1999-yil noyabr oyida u Sevdalinka, Bosniya urushi haqida va 2000-yilda Füreya nomli biografik roman yozdi.
2002-yil may oyida Kulin Ikkinchi Jahon urushidagi qirgʻin paytida yahudiylarning hayotini saqlab qolgan turk diplomatlari haqida „Nefes Nefes’e“ nomli roman yozdi.

U ikki marta turmushga chiqdi, uning soʻnggi romanlari Hayat va Huzun turmush oʻrtoqlari — Mehmet Sarper va Eren Kemahli bilan hayotini tasvirlaydi. Ikkala hayoti ham ajralish bilan tugadi. Uning toʻrt oʻgʻli bor.
## Asarlari
* *Güneşe Dön Yüzünü*, 1984
* *Bir Tatlı Huzur*, 1996
* *Adı: Aylin*, 1997
* *Geniş Zamanlar*, 1998
* *Foto Sabah Resimleri*, 1998
* *Sevdalinka*, 1999
* *Füreya*, 2000
* *Köprü*, 2001
* *Nefes Nefese*, 2002
* *İçimde Kızıl Bir Gül Gibi*, 2002
* *Babama*, 2002
* *Kardelenler*, 2004
* *Gece Sesleri*, 2004
* *Bir Gün*, 2005
* *Bir Varmış Bir Yokmuş*, 2007
* *Veda*, 2008
* *Sit Neneʼnin Masalları*, 2008
* *Umut*, 2008
* *Taş Duvar Açık Pencere*, 2009
* *Türkan*, 2009
* *Hayat — Dürbünümde Kırk Sene (1941-1964)*, 2011
* *Hüzün — Dürbünümde Kırk Sene (1964-1983)*, 2011
* *Gizli Anların Yolcusu*, 2011
* *Boraʼnın Kitabı*, 2012
* *Dönüş*, 2013
* *Hayal*, 2014
* *Handan*, 2014
* *Tutsak Güneş*, 2016

## Manbalar

## Havolalar
* Ayşe Kulin hayoti
* Ayşe Kulin, Zamonaviy turk adabiyoti
Sex (maʼnolari)

**Sex**:
* Sex — Oʻrta asrlarda kasbiy belgilari boʻyicha savdo-hunarmandchilik korporatsiyasi (asosan yevropa mamlakatlarida).
* Sex — ishlab chiqarish binosi yoki dastgoh va boshqa uskunalar bilan jihozlangan alohida inshoot; zavod va fabrikalarning  maʼlum funksiyalarni bajaruvchi yoki maʼlum mahsulotlar turkumini ishlab chiqaruvchi ishlab chiqarish boʻlimi, kamdan-kam hollarda — kichik mustaqil ishlab chiqarish korxonasi.
* Sex — armancha oila va qarindoshlik tizimidagi qon-qarindoshlik bilan bogʻliq birlik.
* «Sex» — har yili Sankt-Peterburgda oʻtkaziladigan Rossiya elektron musiqa festivali.

## Shaxslar
* Sex, Paul (1881—1946) — Nemis shoiri va yozuvchisi, nemis ekspressionizmining yorqin namoyonlaridan biri edi.
* Sex, Tobias Yozef (1981 yilda tugʻ.) — Germaniyalik siyosatchi, Bavariyadagi Xristian Ijtimoiy Birligining a'zosi (CSU).
* Sex, Xarri (1969 yilda tugʻ.) — Lixtenshteyn futbol himoyachisi.

## Yana qarang
Iznik qamali (1328-1331)

**Iznik qamali**—1328-yildan 1331-yilgacha Oʻrxon I kuchlari tomonidan Iznik shahrini qamal qilish, Usmonli turklari tomonidan Vizantiya Yunonistonning asosiy shaharlarini bosib olishiga olib keldi. Usmonli imperiyasining kengayishida muhim rol oʻynadi.

## Urush kelib chiqishi
Lotinlardan Konstantinopolni qaytarib olingandan soʻng, Vizantiyaliklar oʻz kuchlarini Yunonistonni qayta tiklashga qaratdilar. Turklar tobora butun Onadoʻlini oʻz hokimiyatlari ostida birlashtirdilar va Vizantiyani butunlay Onadoʻlidan haydab chiqardilar. Endi sharqdagi qoʻshinlarni Pellapones yarim orolidagi hududlarni egallash uchun safarbar qilishdi.
## Qamal
1326-yilga kelib Nikeya atrofidagi yerlar Usmon I qoʻliga oʻtdi. U, shuningdek, Vizantiya poytaxti Konstantinopolga xavfli boʻlgan poytaxtni barpo etib, Bursa shahrini qoʻlga kiritgan. 1328-yilda Usmonning oʻgʻli Oʻrxon I 1301-yildan beri uzluksiz blokadada boʻlgan Nika (Iznik) shahrini qamal qilishni boshladi. Koʻl boʻyida joylashgan shaharga kirish imkonini topa olmagan Usmoniy askarlari qamalni ancha yil davomida ushlab turishga majbur boʻlishdi.

1329-yilda imperator Andronikus III qamalni buzishga harakat qildi. U Usmonlilarni Nikomedia va Nikadan uzoqlashtirish uchun yordam kuchini olib keldi. Bir oz kichik muvaffaqiyatlardan soʻng, kuch Pelekanonda teskari boʻlib, orqaga chekindi. Usmoniylar qamali va hujumi natijasida shahar aholisi kuchsizlandi va usmoniylarni yenga olmasligini angladi. Shahar devorlari 1331-yilda qulab tushdi va Usmonli imperiyasiga taslim boʻldi.

## Meros
Nika (Iznik) avvaldan turklarning qoʻlida edi. Vizantiyaliklar shaharni 1097-yilda salib yurishlari vaqtida qoʻlga kiritganlar. U 1204-yildan 1261-yilgacha Lotin imperiyasi davrida Yunon imperatorlarining poytaxti boʻlib kelgan. Bu shahar Usmoli imperiyasi qulagan vaqtda Osiyoning eng markaz shaharlaridan biri hisoblanilardi. Usmonli fathlari tez sur’atlar bilan davom etdi va 1337-yilda Nikomediya ham usmonlilarga boʻysundi. Shunday qilib, Yunon-Rum qoʻlida boʻlgan Nikaning uzoq vaqt davom etgan tarixi, Aleksandriya istilosidan keyin, shu qatorda xristian kengashlari qatori, muqarrar ravishda usmonlilar tomonidan tugatildi.
## Yana qarang
* Bursa qamali
* Gelibolu fathi
* Pelekanon jangi
* Otlukbeli jangi
* Dimbos jangi

## Manbalar

## Havolalar
Tevfik Fikret

**Tevfik Fikret**—zamonaviy turk sheʼriyat maktabining asoschisi deb hisoblangan Usmonli maʼrifatchisi va shoiri.
## Hayoti
Mehmed Tevfik 1867-yil 24-dekabr kuni Usmonli imperiyasining poytaxti Istanbul shahrida tavallud topdi. Uning otasi (Huseyin afandi) dastlab Chankiri sanjakidagi Cherkesh tumanidan boʻlgan, u hukmron rejimning siyosiy dushmani boʻlgani uchun quvgʻin qilingan; uning onasi (Xitice Refia Hanim), yunon musulmoni boʻlib, Xios orolidan kelgan, uning onasi juda yoshligida vafot etgan.

U oʻz taʼlimini nufuzli Galatasaroy oʻrta maktabida oldi va 1888-yilda valedictorian sifatida eng yuqori baholarni oldi. Keyinchalik u oʻzi oʻqigan maktab direktori boʻldi. Uning singlisi ham boʻlgan, ammo singlisi yosh vafot etgan. 1890-yilda u oʻzining amakivachchasi Nazime bilan turmush qurdi va juftlikdan 1895-yilda Haluk ismli oʻgʻil tugʻildi. U 1894-yilda Galatasaroyni tark etib, 1896-yilda u Boforsdagi boshqa nufuzli muassasada, Robert kollejida dars berishni boshlagan va oʻsha yerda vafotigacha ishlagan. 1906-yilda u xotini va oʻgʻli uchun Robert kolleji yotoqxonasida uy qurdi. Aşiyan deb ataladigan uy hozir muzeyga aylandi.

U Usmonli politsiyasi tomonidan koʻp marotaba siyosiy qarashlari va yozuvlari, shuningdek Sulton Abdulhamid II ning taniqli siyosiy muxoliflari, masalan yozuvchi Halid Ziya Ushakligil bilan aloqasi tufayli tergov qilingan.

Fikrret ilohiy ilhom ustidagi adabiy mahorat va bilimlarni taʼkidlab, zamonaviy turk sheʼriyatining otasi hisoblanadi. Koʻplab mumtoz turk shoirlari singari, u sheʼr yozishda turk musiqasi toʻgʻrisidagi juda koʻp maʼlumotlardan foydalangan.
## Asarlari
**sheʼrlari**
* „*Rubab-ı Şikeste*“ (1900)
* „*Tarih-i Kadim*“ (1905)
* „*Haluk’un Defteri*“ (1911)
* „*Rubabın Cevabı*“ (1911)
* „*Şermin*“ (1914)
* „*Son Şiirler*“ (1952)
## Manbalar

## Havolalar
Zigetvar qamali

**Szigetvár qamali**-1566-yil Usmonli imperiyasi sultoni Sulaymon Qonuniy tarafidan amalga oshirilgan qamaldir. Bu qamal Usmonli hukmdori hayotidagi eng soʻngisi boʻldi. Qamal yakuniga yetmasidan oldin Sulton Sulaymon Qonuniy oʻz chodirida olamdan oʻtgan. Qamal Usmonli imperiyasining gʻalabasi bilan yakunlangan.

## Qamaldan oldin

1526-yil 29-avgustda Shoh Lui II boshchiligidagi Vengriya Qirolligining qoʻshinlari Moxashlar jangida Sulaymon I boshchiligidagi Usmonli qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar.. Lui jangda merosxoʻrsiz vafot etdi. Xorvatiya va Vengriya Gabsburglar va Usmonli imperiyasi oʻrtasidagi bahsli hududga aylanib qoldi. Gabsburg uyidan Ferdinand I, Muqaddas Rim imperatori Charlz V ning akasi Lui II ning singlisiga uylandi va Vengriya va Xorvatiya zodagonlari tomonidan qirol etib eʼlon qilindi.

Vengriya taxti Ferdinand va Transilvaniyadan Jon Zapolyaning sulolaviy tortishuviga aylandi. Sulaymon Zapolyani butun Vengriya hokimi qilib berishga vaʼda bergan edi. 1512-yil va 1528-yillarda Usmonli qarshi hujumi tufayli Ferdinand oʻzining barcha hududiy boyliklarini tortib olganida, Ferdinand Vengriyaga qarshi daʼvolarini amalga oshirish uchun yoʻlga chiqdi va 1527-yilda Jon Zapolyadan Budani tortib oldi.

## Kichik urush
## Manbalar
Belgrad qamali (1456)

**Belgrad qamali**-1456-yil 4-22-iyul kunlari boʻlgan Belgradning harbiy blokadasi edi. 1453-yilda Konstantinopol qulagandan soʻng, Usmonli sultoni Mehmed II Fotih Vengriya Qirolligini oʻziga boʻysundirish uchun oʻz mablagʻlarini toʻpladi. Uning bevosita maqsadi Belgrad shahrining chegara qal’asini olish edi. Soʻnggi yigirma yil ichida turklarga qarshi koʻplab urushlar olib borgan Tem Xunadi va Vengriya sarkardasi Jon Xunyadi qal’aning mudofaasini tayyorladi.

Qamal katta jangga aylandi va Xunyadi toʻsatdan qarshi hujumni amalga oshirdi va Usmonli lagerini agʻdarib tashladi va oxir oqibatda yarador Mehmed II Fotihni qamalni olib tashlash va chekinishga majbur qildi. Jang jiddiy oqibatlarga olib keldi, chunki u yarim asrdan koʻproq vaqt davomida Vengriya Qirolligining janubiy chegaralarini barqarorlashtirdi va shu bilan Usmoniylarning Yevropada oldinga siljishini sezilarli darajada kechiktirdi.

Rim papasi ham gʻalabani nishonladi, chunki u ilgari barcha katolik qirollariga Belgrad himoyachilarining gʻalabasi uchun ibodat qilishni buyurgan edi. Gʻalaba kuni—22-iyul bugun ham esdalik kuni sifatida Vengriyada nishonlanadi.
## Tayyorgarlik

1455-yil oxirida Jon Xunyadi Belgradni himoya qilishga tayyorgarlik koʻrishni boshladi. Oʻz mablagʻi hisobiga u oʻzining kuyovi Mixali Szilagyi va oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Laslo qoʻmondonligi ostida kuchli garnizon bilan qurollangan edi.

Xunyadining ittifoqdoshi boʻlgan italyan franciskalik rohibi Jovanni da Kapistrano Xunyadining ishiga dehqonlar va mahalliy qishloq uy egalarini jalb qilish uchun salib yurishni vaʼz qildi. Yollangan jangchilar qurolsiz edilar. Ammo ular juda katta motivatsiyaga ega edilar. Yollanganlar Xunyadi bayrogʻi ostida yigʻildi, uning qoʻshini tajribali yollanganlarning kichik guruhlari va bir necha mayda ritsarlarning guruhlaridan iborat edi. Umuman olganda, Xunyadi 25-30 000 kishidan iborat kuch tuzishga muvaffaq boʻldi.

## Manbalar
Sofiya qamali

**Sofiya qamali**-1382-yil yoki 1385-yillar orasida Bolgariya-Usmonli urushlari davomida yuzaga kelgan. Usmonli imperiyasi bu davrga kelib yaanada kuchayib, oʻz yerlarini Yevropa tomonga tobora kengayib borayotgan edi. 1373-yilda Bolgariya imperatori Ivan Shishman oʻz mamlakatini Usmonlilardan himoya qila olmagach, Usmonli vassali boʻlishga va singlisi Kera Tamarani oʻz sultoni Murod I ga berishga rozi boʻldi, shundan soʻng Usmonlilar bosib olingan qal’alarni qaytarib berdilar. Tinchlik boʻlishiga qaramay, 1380-yillarning boshlarida Usmoniylar oʻz yurishlarini qaytadan boshladilar va Serbiya va Makedoniyaga olib boruvchi asosiy aloqa yoʻllarini boshqaruvchi muhim Sofiya shahrini qurshab oldilar. Bizning davrimizga qadar Sofiya qamali haqida juda oz maʼlumotlar yetib kelgan. Usmonlilar qoʻshini shaharni qamal qilishdi ammo qoʻlga kirita olishmadi. Qal’ani bosib olish urinishlari puchga chiqqandan soʻng, qamalni nazoratini qilayotgan qoʻmondon Lala Shahin posho qamalni toʻxtatish haqida buyruq berdi. Biroq turklar shunchaki qamalni toʻxtatib ortga qaytish niyatlari yoʻq edi. Usmonli askarlari qamalni toʻxtatib, qal’a hukmdorini tashqariga chiqishini kutishdi va uni qoʻlga olishni maqsad qilishdi. Ular oʻz oʻylagan maqsadlarini amalga oshirishdi va qal’a hukmdorini Yanukani qoʻlga olishdi. Oʻz liderlaridan ayrilgan bolgarlar qal’ani Usmonli imperiyasi qoʻshiniga taslim etishga majbur boʻldilar. Shahar devorlari vayron qilindi va Usmonli garnizoni oʻrnatildi. Shimoli-gʻarbiy yoʻl tozalangach, Usmoniylar yana yurishga chiqdilar, 1386-yilda Pirot va Nishni egallab olishdi va shu bilan Bolgariya va Serbiya taslim etishdi.

## Urush natijasi
Urush Usmonli imperiyasining toʻliq gʻalabasi bilan yakun topdi.
## Manbalar

## Havolalar
Mohács jangi

**Mohach jangi**-Markaziy Yevropa tarixidagi eng jiddiy janglardan biri boʻlgan. 1526-yil 29-avgust kuni Vengriya Qirolligi Mohach yaqinida Lui II boshchiligidagi Vengriya Qirolligi va Sulaymon I boshchiligidagi Usmonli imperiyasi kuchlari oʻrtasida jang boʻladi. Usmonli gʻalabasi bir necha asrlar davomida Vengriyaning Usmonli imperiyasiga qaram boʻlishiga va Gabsburg monarxiyasi va Transilvaniya knyazligiga boʻlinishiga olib keldi. Keyinchalik Lui II ning oʻlimi Vengriya va Bogemiyada Yagiellonlar sulolasining tugashiga olib keldi, ularning sulolaviy daʼvolari Gabsburg sulolasiga oʻtdi. Mohach jangi bilan Oʻrta asrlar Vengriyasi ham barham topdi.

## Jangga tayyorgarlik

Vengerlar uzoq vaqt davomida Yevropaning janubi-sharqida Usmoniylarning kengayishiga qarshi chiqishgan, ammo 1521-yilda turklar Dunay daryosidan yuqoriga koʻtarilib, Nandorfehervarni (hozirgi Belgrad, Serbiya) — Dunaydagi eng kuchli venger qal’asi va Sababsni (hozirgi Sabab, Serbiya) egallab olishgan.

Nandorfehervarning qoʻldan ketishi Vengriyada xavotir uygʻotdi, lekin qirol boshchiligidagi ulkan 60.000 kuchli armiya qoʻshini qarshi chiqishga harakat qilgan. Ammo qoʻshin juda sekin harakatlangan va yetarli oziq-ovqat olmagan. Shuning uchun armiya ochlik va kasallik ostida oʻz-oʻzidan tarqaldi, hatto Belgradni yangi oʻrnatilgan turk garnizonlaridan tortib olishni ham eplay olmadi. 1523-yilda jasur ruhoniy-askar arxiyepiskop Pale Tomori Janubiy Vengriya sardori boʻldi. U chegarani himoya qilishda oʻzining shaxsiy yepiskoplik mablagʻlaridan ishlatishga majbur boʻldi. Petrvaradin 1526-yil 15-iyulda qal’a garnizonlarining yoʻqligi sababli turklar tomoniga egallandi. Petervradin va Buda oʻrtasidagi Duna boʻylab taxminan 400 km masofada biron bir vengriyalik shaharcha, qishloq yoki biron bir istehkom yoʻq edi.
## Jang

Vengriya Pavia jangida qirol Frensis I ga oʻxshash tarzda qurilgan va asosan zirhli otlarga (jandarm ritsarlariga) asoslangan eski qurollangan ritsarlarga tayanadigan qimmat, ammo eskirgan armiya qurdi. Vengriya jang maydoni ikki chiziqdan iborat edi. Birinchisida yollanma piyoda va artilleriya markazi va ikkala qanotda otliqlarning koʻp qismi bor edi. Ikkinchisi — piyoda va otliq qoʻshin. Usmonli armiyasi artilleriya va elita, mushk bilan qurollangan yangilar atrofida qurilgan zamonaviyroq kuch edi. Qolgan qismi feodal Timarli otliq qoʻshinlari va Rumeliya va Bolqonlarning harbiy xizmatdan olinadigan yigʻimlaridan iborat edi.

## Manbalar

## Havolalar
Sulaymon I

Zigetvar qamali
Qozon konservatoriyasi

**N.G.Jiganova nomidagi Qozon konservatoriyasi**— Qozon shahridagi oliy musiqa bilim yurti. Jiganov Nozib Gayazovich sharafiga nomlangan. Rossiya va dunyoning yetakchi musiqa universitetlaridan biri. 
## Tarixi
1945-yil konservatoriyaga asos solingan. Qozon davlat konservatoriyasi Oʻrta Volga va Ural mintaqalari: Tatariston, Boshqirdiston, Chuvashiya, Udmurtiya, Mordoviya, Mari El respublikalari uchun yuqori malakali musiqachilar (oʻqituvchilar, ijrochilar, bastakorlar, musiqashunoslar) uchun oʻquv markazi sifatida tashkil etilgan. Uning birinchi rektori tatar madaniyatining taniqli arbobi, bastakor Nozib Jiganov (1911-1988) edi. Qozon bastakorlar maktabi professorlar G. Litinskiy, A. Leman, N. Jiganov rahbarligida tashkil etilgan. 1990-yilda konservatoriya nashr etish huquqini oldi va ilmiy, oʻquv va musiqiy nashrlarni chiqara boshladi; 1993-yilda universitetda opera studiyasi ochildi. Konservatoriyada muntazam ravishda musiqachilarning turli tanlovlari oʻtkaziladi. Taʼlim dasturlari 8 fakultet va 20 kafedrada amalga oshiriladi. Qozon konservatoriyasida aspirantura (3 yillik oʻqish) va assistent — mutaxassisliklarni bajarish amaliyoti (2 yil oʻqish) mavjud. Qozon konservatoriyasi binolaridan birida, shuningdek, N. G. Jiganov nomli oʻrta maxsus musiqa maktabi mavjud.

## Manbalar
Rossiya islom instituti

**Rossiya islom instituti** — Rossiyadagi nodavlat oliy kasb-hunar taʼlimi muassasasi. Qozon shahrida joylashgan. Shuningdek, Rossiya Islom universiteti nomi bilan ham tanilgan — shunday nizom asosida ushbu oʻquv yurti 2009-yilgacha faoliyat koʻrsatgan. Asosiy maqsad islom ilmlari sohasidagi mutaxassislarni, shu bilan birga dunyoviy fanlar boʻyicha umumiy maʼlumotga ega boʻlgan yuqori malakali musulmon ruhoniylarini tayyorlashdir. Institut Islom dunyosi universitetlari Federatsiyasi Ijroiya qoʻmitasining aʼzosi hisoblanadi.

Rektor — Rafik Muhametshovich Muhametshin.

## Tarixi
**Rossiya Islom Instituti** — Rossiyada 1998-yilda tashkil etilgan birinchi oliy kasbiy islom taʼlimi muassasasi hisoblanadi.

Rossiya islom institutini asoschilari:
* Rossiya muftiylari kengashi
* RT Musulmonlar diniy boshqarmasi
* Tarix instituti S. Marjani, Tatariston Respublikasi Fanlar akademiyasi

Rossiya islom institutining asosiy maqsadi zamonaviy musulmon ziyolilarini islom ilohiyoti sohasidagi mutaxassislarni, Rossiya, musulmon ummatiga xizmat qilish uchun moʻljallangan tarix, huquq, til, islom iqtisodiyoti sohasidagi yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash orqali tarbiyalashdir.

Institutda qabul qilingan yetakchi diniy maktab Imom Abu Hanifa mazhabidir. Institut boshqa diniy maktablarga nisbatan Rossiya Federatsiyasining koʻpgina musulmonlari uchun odatiy boʻlgan hanafiylik diniy-huquqiy maktabining tiklanishida faol ishtirok etmoqda.

Institut bakalavriat va magistratura dasturlarida oliy kasb-hunar taʼlimi davlat taʼlimi standartlari asosida oʻquv faoliyatini olib boradi, islom ilohiyoti sohasida ilmiy izlanishlar olib boradi, amaldagi oʻquv dasturlari uchun malaka oshirish va kasbiy qayta tayyorlashni amalga oshiradi.

Rossiya islom instituti 2007-yilda Rossiya Federatsiyasi Taʼlim va fan vazirligidan davlat akkreditatsiyasini olgan Rossiyadagi birinchi islom taʼlimi muassasasidir.

## Manbalar

## Havolalar
Joe Pesci

** Joseph Frank Pesci** (1943-yil 9-fevralda tugʻilgan) – amerikalik aktyor va musiqachi. Uch karra Oscar va uch karra Oltin Globus mukofotlari nomzodi. Oscar va BAFTA mukofotlari sovrindori.

Pesci kinodagi faoliyati 1961-yildan boshlangan. Robert De Niro va Martin Scorsese bilan hamkorligda tanilgan. „Raging Bull“ (1980), „Once Upon a Time in America“ (1984), „Moonwalker“ (1988), „Goodfellas“ (1990), „Uyda yolgʻiz“ (1990), „Uyda yolgʻiz 2“ (1992), „Kasino“ (1995) va „Irlandiyalik“ (2019) kabi filmlarda suratga tushgan.

## Manbalar

## Havolalar

*