Braziliya demografiyasi

**Braziliya demografiyasi** Braziliya Federativ Respublikasining demografik tuzilishiga umumiy nuqtai nazarni oʻz ichiga oladi. Braziliya aholisi dunyodagi eng xilma-xil aholidan biridir. Aholisi 211,531,000 (2020) boʻlgan Braziliya dunyodagi eng koʻp aholi soni boʻyicha oltinchi oʻrinda turadi.

Braziliyaliklar asosan yevropaliklar, afrikaliklar va janubiy amerikalik hindulardan kelib chiqqan. Braziliya shtatida aholini roʻyxatga olish 1872-yildan boshlab, 1940-yildan esa har oʻn yilda bir marta oʻtkaziladi.

## Aholi

### Maʼlumotlar Braziliya institutlari

Braziliya Statistika Byurosining maʼlumotlariga koʻra, 2008-yilda Braziliyada taxminan 189,953,000 aholi bor edi. 2010-yilgi davlat roʻyxatiga koʻra, Braziliyada 192,76 million kishi istiqomat qiladi.

1550-1880-yillardagi Braziliya aholisi turli manbalar asosida hisoblab chiqilgan. Birinchi rasmiy roʻyxatga olish 1873-yilda oʻtkazilgan. Oʻshandan beri aholini roʻyxatga olish har sakkiz yilda bir marta (bir nechta istisnolardan tashqari) oʻtkaziladi. Braziliya Geografiya va statistika instituti koronavirus pandemiyasi sababli 2021-yil uchun boʻlajak aholini roʻyxatga olishni kechiktirdi.

Braziliyada aholining taqsimlanishi juda notekis. Koʻpchilik braziliyaliklar qirgʻoqdan 300 kilometr uzoqlikda yashasa-da, Amazon mintaqasida deyarli hech kim yashamaydi. Shuning uchun mamlakatning qirgʻoqlarida aholi zichligi yuqori va mamlakatning ichki qismida aholi zichligi past.

Braziliya dunyodagi eng koʻp aholi soni boʻyicha oltinchi davlatdir.

* **1550** - 15.000
* **1600** - 100.000
* **1660** - 184.000
* **1700** - 300.000
* **1766** - 1.500.000
* **1800** - 3.250.000
* **1820** - 4,717,000
* **1850** - 7.256.000
* **1872** - 9,930,478
* **1890** - 14.333.915
* **1900** - 17,438,434
* **1920** - 30.635.605
* **1940** - 41.236.315
* **1950** - 51.944.397
* **1960** - 70.119.071
* **1970** - 93.139.037
* **1980** - 119.070.865
* **1991** - 146.917.459
* **1996** - 157,079,573
* **2000** - 169,544,443
* **2010** - 192.755.799
* **2019** -  214,245,000

### BMT hisob-kitoblari

2019-yilda oʻtkazilgan *World Population Prospects* tashkilotining auditiga koʻra, Braziliyada 2018-yilda jami aholi soni 209,469,323 nafarni tashkil qilgan. 2015-yilda 13 yoshgacha boʻlgan bolalar ulushi 23 %, 15 yoshdan 61 yoshgacha boʻlganlar ulushi 69,2 % va ulushi 65 yoshdan oshgan keksa odamlar va 7,8 % dan yuqori.

## Aholining tugʻilishi, tugʻilish darajasi va oʻlimi

### Fertilite
Tugʻilishning umumiy koeffitsienti (SUF) — bu ayolning hayoti davomida tugʻilishning umumiy sonini koʻrsatadigan koʻrsatkich. Braziliya geografiya va statistika instituti maʼlumotlariga koʻra, 2015-yilda Braziliyada tugʻilishning umumiy darajasi 1,78 atrofida edi.

### Tugʻilganlar va oʻlganlar soni

Manba:

## etnik guruhlar
Braziliya koʻp millatli mamlakat boʻlib, u asl tubjoy amerikalik aholi punktlaridan boshlangan, Amerika qitʼasi kashf etilgandan keyin Portugaliyaning Yevropa mustamlakachiligining kuchli jarayoni bilan davom etgan va afrikalik qullarni mustamlakachi Braziliyaning mahsuldorligiga sezilarli darajada kiritish bilan davom etgan. Mustaqillikka erishgandan soʻng mamlakatning immigrantlarni jalb qilish siyosatidan tashqari, bu soʻnggi migratsiya oqimi asosan yevropaliklar va arablar va kamroq darajada Sharqiy Osiyodan keladi. Genetika tadqiqotlari, asosan, Braziliya aholisida uch irqchilikning bu aralashmasidan dalolat beradi, muhimlik tartibida, birinchi navbatda, Yevropa hissalari, soʻngra Afrika va mahalliy hissalar bilan:

Biroq, bu hissalar butun mintaqa boʻylab bir xil emas, Yevropaning Braziliya janubidagi hissasiga koʻproq tendentsiya, mamlakat sharqiga koʻproq Afrika hissasi va Braziliya shimoli va gʻarbiy qismiga koʻproq mahalliy hissa qoʻshgan. mintaqa, xususan Amazonda:

Ushbu qoʻshimchalarning aralashmasiga kelsak, tadqiqotchi Fransisko Lizkano, tarixshunoslik maʼlumotlariga koʻra, etnik guruhlar va aralashmalarning nisbati 53,8% criollos, 39,1% pardos, 6,2% Afropur, 0,5% Sharqiy Osiyo va 0,4% boʻlishini taxmin qildi.

Vaziyat mamlakatning demografik hajmiga qarab mutlaq maʼnoda oʻzgarib turadi, garchi mahalliy aholining foizi mamlakat ichida kichikroq vakillikka ega. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Lotin Amerikasidagi tub aholi oʻrtasida oʻtkazgan tadqiqotiga koʻra, 1992-yilda Braziliyada 1,5 million tub aholi yashagan.

## Tillar
Portugal tili (rasmiy va eng koʻp gapiriladigan til)

* Eslatma: Kamroq tarqalgan tillar qatoriga ispan (chegaraviy hududlar va maktablar), nemis tili, italyan tili, yapon tili, ingliz tili va boshqa ona tillari kiradi.

## Din
Braziliya xristianlar soni boʻyicha dunyoda AQShdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Bu, shuningdek, eng gavjum katolik mamlakati. Cherkov rasmiy ravishda davlatdan ajratilgan.

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 65% katolik, 22% protestant, 2% spiritizm, 3% boshqa dinlar va 8% dinsizlar. Protestantlar ulushi katoliklik ziyoniga 20-asr oxirida keskin oʻsdi. Muhim protestant mazhablari - Pentikostal, Evangelist, Baptist, Adventist, Lyuteran va Islohotchilar.

## Taʻlim
15 yoshdan oshgan braziliyaliklarning 60-80% savodli. Braziliyada 7-12 yoshdagilar uchun majburiy taʼlim mavjud. Boshlangʻich maktab 4-5 yil davom etadi, keyin umumiy taʼlim, kasb-hunar taʼlimi va xususiy kasb-hunar maktablari ikkiga boʻlinadi. Birinchi daraja - toʻrt yillik oʻrta maktab, ikkinchi daraja - uch yillik kollej. 1900-yilgacha Braziliyada universitet yoʻq edi; Mavjud universitetlarning eng muhimlari: 1920-yilda tashkil etilgan Rio-de-Janeyro, 1934-yilda tashkil etilgan San-Paulu, 1934-yilda tashkil etilgan Portu-Alegre, 1912-yilda tashkil etilgan Kuritiba, 1946-yilda tashkil etilgan Salvador, 1946-yilda tashkil etilgan Resifi, Belo-Orizontida tashkil etilgan universitetlar. 1927-yilda, Brazilia esa 1960-yilda tashkil etilgan. Universitetlarning aksariyati davlat universitetlari, ammo mamlakatda xususiy katolik universitetlari ham mavjud.

## World Factbook demografik statistikasi

Quyidagi demografik statistika, agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, The World Factbook dan olingan

**Millati**

* ism: braziliyalik(lar)
* sifatdosh: braziliyalik

### Aholi

* 211 715 973

### Tillar

* portugal tili (rasmiy)

### Etnik guruhlar

* Yevropa | asosan portugallar 47,7%
* Kaboklo, Kastizo 22,3%
* Mulatto, Quadroon, Octoroon 20,1%
* Qora braziliyaliklar 7,6%
* Osiyo 1,1%
* Mahalliy aholi 0,4%
* Roman 0,4%
* Yevroosiyo, Hafu 0,3%

### Savodxonlik

* Jami aholi: 92,6%
* Erkak: 92,2%
* Ayol: 92,9% (2015-yil)

### Dinlar

* Rim-katolik 64,6%
* Boshqa katoliklar 0,4%
* protestantlar 22,2%
* Adventist (shu jumladan ettinchi kun adventistlari va adventistlar vaʼda cherkovi) 6,5%
* Xudoning Assambleyasi 2,0%
* Braziliya xristianlar jamoati 1,2%
* Xudo Shohligining Umumjahon cherkovi 1,0%
* Boshqa protestantlar 11,5%
* Boshqa xristianlar 0,7%
* Spiritist 2,2%
* Boshqa 1,4%
* Yoʻq 8%
* Aniqlanmagan 0,4%

## Manbalar

## Havolalar
* Stanovnishtvo Brazila, OUN
* Statistike o brazilskom stanovnishtvu
* Grafikon stanovnishtva Brazila u razdobљu 1960—2013. (podatsi Svetske banke)
* Grafikon proјeksiјe brazilskog stanovnishtva do 2100. (podatsi OUN-a)