Avtomatlashtirilgan basseyn tozalagich

**Avtomatlashtirilgan basseyn tozalagich** – suzish havzalaridagi chiqindi va choʻkindilarni inson aralashuvini minimallashtirgan holda yigʻish uchun moʻljallangan changyutgich.

## Tarixi

### Rivojlanishi
Suzish havzalarini tozalash qurilmalari suv filtrlari va dastlabki hovuz (sisterna) tozalagichlarining takomillashuvi natijasida yuzaga kelgan. Bugungi havza tozalagichlarning ajdodi aynan sisterna tozalagichlar hisoblanadi. Ular havza va rezervuarlarni tozalash zarurati tufayli ishlab chiqilgan. Qadimgi Rim termalari (hammomlari) oʻzining murakkab sisternalari bilan mashhur boʻlgan, bunday inshootlar AQShning ilk davrlarida ham keng tarqalgan edi. AQSh Patent va savdo belgilari idorasi maʼlumotlariga koʻra, sisterna tozalagichiga oid ilk patent hujjati (garchi u tasdiqlanmagan boʻlsa-da) 1798-yilda topshirilgan.

1883-yilda Yangi Orleandagi John E. Pattison „Sisterna va rezervuar tozalagichi“ uchun ariza topshirdi va birinchi aniqlangan patent keyingi yili unga berildi. Ushbu qurilma sisterna yoki rezervuar tubini supirib, qirib tozalagan. Soʻrish va suv bosimini boshqarish usullarini birlashtirish orqali, u suvni chiqarmasdan turib, choʻkindilarni ajratib olish va yoʻqotish imkoniga ega edi. Keyingi 20 yil davomida uning ixtirosi bir necha bor qayta ishlandi va takomillashtirildi. Zamonaviy davrda berilgan koʻplab havza tozalagich patentlarida ushbu sisterna tozalagichlari ixtironing ilk oʻtmishdoshlari sifatida qayd etiladi.
## Turlari
Avtomatlashtirilgan yoki avtomatik suzish havzasi tozalagichlarining harakat mexanizmi va quvvat manbaiga koʻra uchta asosiy turi mavjud: soʻruvchi, bosimli va elektr robot-tozalagichlar.

### Soʻruvchi tozalagichlar
Ushbu turdagi havza tozalagichlar suvni skimmer yoki drenaj teshiklari orqali soʻrib oladi, undan harakatlanish va chiqindilarni tortish uchun foydalanadi. Soʻngra filtrlangan suvni qaytarish klapanlari orqali havzaga qaytaradi. Bu eng arzon va eng keng tarqalgan tozalagich turi boʻlib, u havza boʻylab tartibsiz yoʻnalishda harakatlanadi. Odatda, bunday qurilma 1,5 dyuymli shlang yordamida skimmerdagi vakuum plastinkasiga yoki havza devoridagi maxsus soʻrish liniyasiga ulanadi. Havza nasosining soʻrish kuchi mashinaning pol va devorlar boʻylab tasodifiy harakatlanishi hamda oʻz yoʻlidagi kir va chiqindilarni yigʻishi uchun zaruriy quvvatni taʼminlaydi. Tarixdagi birinchi avtomatik havza tozalagichi aynan soʻruvchi turdagi qurilma boʻlgan.

Soʻruvchi tozalagichlar eng arzon va eng keng tarqalgan havza tozalash moslamalari hisoblanadi. Ularning narxi 250 dollardan 650 dollargacha boʻlgan oraliqda oʻzgarib turadi. Ushbu qurilmalar faqat havzaning asosiy nasosi yordamida ishlaydi va suvdan kir hamda chiqindilarni olib tashlash uchun havzaning oʻz filtrlash tizimidan foydalanadi. Soʻruvchi tozalagichlar toʻsiq bilan oʻralgan yoki qum kabi mayda chiqindilar koʻp boʻlmagan havzalar uchun eng mos keladi. Katta miqdordagi chiqindi yoki barg va shox-shabba kabi yirikroq qoldiqlar qurilmani yoki uning nasos savatchasiga osongina tiqilib qolishi mumkin. Bu mashinalar asosiy nasosning soʻrish kuchini sezilarli darajada kamaytiradi, natijada elektr energiyasi sarfi oshadi va nasos hamda filtrlash tizimiga tez-tez xizmat koʻrsatishni talab qiladi. Boshqa turdagi tozalagichlar bilan solishtirganda, soʻruvchi moslamalar kamroq quvvatga ega. Vaqt oʻtishi bilan ushbu qurilmalarga texnik xizmat koʻrsatish va ehtiyot qismlarni almashtirish xarajatlari minimal darajani tashkil etadi.

### Bosimli tozalagichlar
Ushbu konstruksiyada havzaga kirayotgan suv oqimi qoʻshimcha bosim bilan taʼminlanadi. Buning uchun aksariyat modellarda ikkilamchi kuchaytiruvchi nasosdan foydalaniladi. Ushbu yuqori bosimli suv Venturi effekti yordamida ham harakatlanish, ham chiqindilarni soʻrib olish uchun xizmat qiladi. Tozalagich havza boʻylab tasodifiy yoʻnalishda harakatlanadi. Kuchaytiruvchi nasosga ehtiyoj borligi sababli, bosimli tozalagichlar elektr energiyasi sarfi boʻyicha eng qimmat qurilmalar hisoblanadi.

### Elektr robot-tozalagichlar
Ushbu tozalagichlar havzaning asosiy filtrlash va nasos tizimidan mustaqil ravishda ishlaydi. Ular alohida elektr manbaidan quvvat oladi. Odatda bu havzadan kamida 10 fut (3 metr) masofada saqlanadigan pastlatuvchi transformator shaklida boʻladi. Qurilma ikkita ichki motor bilan jihozlangan: birinchisi suvni ichki filtr xaltachasi orqali soʻrib olib, tozalangan suvni qayta havzaga chiqarib beradi; ikkinchisi esa traktorga oʻxshash rezina yoki sintetik tasmali gʻildiraklarga hamda metall valga rezina tasmalar bilan mahkamlangan choʻtkalarga ulangan yurituvchi motor .

Boʻyoq roliklariga oʻxshash ushbu choʻtkalar mashinaning old va orqa qismida joylashgan boʻlib, ular havzaning oʻlchami va konfiguratsiyasiga qarab, uning tubi hamda devorlaridagi (baʼzi modellarda hatto zinalardagi) ifloslantiruvchi zarrachalarni qirib tushirishga yordam beradi. Shuningdek, ular ushbu zarrachalarni toʻgʻridan-toʻgʻri ichki filtr xaltachasiga yoʻnaltiradi.

## Manbalar