open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdulkarimbiy

**Abdulkarimbiy** – (Abdulkarim-xon (1710—1750)), Qoʻqon xoni (1733—1750), oʻzbeklarning Ming sulolasiga mansub, Shohruxbiyning oʻgʻli. Akasi Abdurahimbiy vafot etgach (1733), taxtga oʻtirgan. Xonlik oʻrdasini Qoʻqon yaqinidagi Tepaqoʻrgʻondan Qoʻqonga koʻchirgan. 1746-yil Oʻratepa hokimi Fozilbiy yordamida qalmoqlar hujumini qaytargan. Abdulkarimbiy Qoʻqon shahrida saroy, Madrasa, bozor va Isfara, Qatagʻon, Margʻilon, Toshkent, Haydarbek nomli shahar darvozalarini qurdirgan.

Qoʻqon xonligidagi oʻzbeklarning Ming sulolasidan boʻlgan uchinchi hukmdor boʻlgan Abdulkarimbiy 1734-yildan boshlab hukmronlik qilgan. Abdukarimbiy 1734-yilda vafotidan keyin Qoʻqon xonligida hokimiyatni meros qilib olgan Abdurahimbiyning ukasi boʻlgan.

## Hukmronlik qilgan davri
1733—1750 yillarda hukmronlik qilgan Muhammad Abdulkarimbiy ibn Shohruhbiy asosiy etiborini mudofaa masalalariga qaratadi. Abdulkarimbiy 1740-yilda Qoʻqonni yangi devor bilan oʻrab olishni buyurdi, bu keyinchalik shaharni jungʻorlar bosqinidan himoya qilishga yordam berdi. 1740-yilda Abdukarimbiy oldiga qozoqlarning buyuk biylaridan biri Tolebiy barcha qarindoshlari bilan jungʻorlardan qochib keladi. Jungʻorlar rahbari Galdan-Tseren Tolebiyni ekstraditsiya qilishni talab qiladi, lekin Abdukarimbiy jungʻor elchilarini haydab yuboradi. 1745—1747-yillarda Qoʻqon xonligi jungʻorlar tomonidan bosqinga uchraydi. Jungʻorlar Oʻsh, Andijon, Margʻilonni egallab, Qoʻqonni qamal qiladi. Jiddiy pallada Abdurahimbiy harbiy tashkilotchi isteʼdodini namoyon etadi. Jungʻor dushmanlarini poytaxtdan quvib chiqadi. Jungʻor tajovuzi mamlakat iqtisodiyotiga katta zarar yetkazadi va davlatning siyosiy markazlashuvini kechiktiradi. Abdulkarimbiy qalmoqlarga qarshi kurashda qirgʻiz-qipchoqlar va Oʻratepa hokimi Fozilbiy yuz yordamiga tayanib, xonlik mustaqilligini saqlab qoladi.

## Vafoti
Abdulkarimbiy 1750-yilda vafot etgan. Hukmdorning vafotidan soʻng xonlik taxtiga uning oʻgʻli Abdurahmon oʻtirdi. Ammo, u taxtga toʻqqiz oy oʻtirib, soʻng Margʻilonga hokim etib joʻnatildi hamda taxni Abdurahimbiyning ikkinchi oʻgʻli Erdonabiy egalladi. 1753-yilda qalmoqlarning tazyiqi va talabi bilan ularning qoʻlida garov sifatida ushlab turilgan Bobobek xonlik taxtiga koʻtarildi. Lekin, oradan bir yil ham oʻtmay Oʻratepa yurishi vaqtida Bobobek Beshariqda oʻldirildi hamda Erdonabiy (1755—1769) yana Qoʻqon taxtiga oʻtirdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Qahhorbek Abdullabekov

**Qahhorbek Nosirbekovich Abdullabekov** (1942, Toshkent) – geofizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizika-mat, fanlari doktori (1988), professor (1991). Toshkent politexnika institutini tugatgan (1963). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya institutida katta ilmiy xodim (1974-yildan), labaratoriya boshligʻi (1977-yildan), 1989-yildan direktor. 1977-yildan hozirgi kungacha „Geofizik maydonlarning variatsiyasi“ labaratoriyasini boshqarib kelmoqda. Asosiy ilmiy ishlari zilzila xavfini aniqlash, geofizik usullar majmui yordamida zilzilalarni oldindan aytish muammolariga doir. Abdullabekov elektromagnit zilzila darakchilarining namoyon boʻlish qonuniyatlarini aniqlagan, zilzilalarni oldindan aytishning uch yangi usulini ixtiro qilgan va fanda ilgari nomaʼlum boʻlgan zilziladan oldin Yer qobigʻidan kuchli elektromagnit toʻlqinlari ajralib chiqishini aniqlagan, baʼzi kuchli zilzilalarning yuz berish joyi, kuchi va vaqtini (boshqa olimlar bilan hamkorlikda) oldindan aytib bergan. As: Elektromagnitnie yavleniya v zemnoy kore, T., 1989.

## Manbalar
Abdulhaq Abdullayev

**Abdullayev Abdulhaq Oqsoqolovich** (1918-yil 30-dekabr, Turkiston shahri) – rangtasvir ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1968-yil), Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi faxriy aʼzosi (1997-yil). Samarqand badiiy bilim yurtida (1931 – 1936-yillar) va Moskva badiiy institutida (1938–1941-yillar) taʼlim olgan. Ijodini manzara va portretlar chizish bilan boshlagan („Hovuz boʻyida“, 1932-yil; „Yoz“, 1937-yil; „Doʻstim portreti“, 1937-yil). Kishilarning holat va kayfiyati, maʼnaviy, yorkin qiyofalari mohirona ifodalangan portretlari bilan mashhur: „Abror Hidoyatov Otello roli-da“ (1946-yil), „Mannon Uygʻur“ (1946-yil), „Oybek“ (1949-yil), „Nazarali Niyozov“ (1949-yil), „Jiyan Shahlo“ (1959-yil), „Komil Yashin“ (1960-yil), „Navoiy“ (1973-yil), „YO. Toʻraqulov“ (1975-yil), „O. Sodiqov“ (1978-yil) va boshqa; shuningdek ruhiy dunyosi va kechinmalari ifodali tasvirlangan („Muallif portreti“, 1937-yil; „Muallifning qirgʻiz qalpok kiygan portreti“, 1980-yil; "Mu-allifning 15-asr kiyimidagi portreti, 1984-yil va boshqalar) bir qator avtoportretlar ham yaratdi. Manzaralar („Yomgʻirdan soʻng“, 1954-yil; „Bahor keldi“, 1955-yil; „Xumsonda“, 1961-yil va boshqalar), natyurmortlar („Olma“, 1962-yil; „Uzum va shaftoli“, „Qovun bilan xandalak“, 80-yillar va boshqalar) muallifi. 1957-yil Hindiston safari taassurotlari asosida bu oʻlka manzaralari („Tongda Tojmahal“), kishilari (I. Gandi, S. Ketchlu)ni etyud va kartinalarida aks ettirgan. 80-yillarda Oʻzbekistonning mashhur kishilarining portretlarini ishladi. Asarlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish kilingan. Navoiy portretini yaratish ustida izlanishlar mahsuli sifatida yuzaga kelgan asarlari Toshkentdagi Adabiyot muzeyida (1968-yil), Andijon adabiyot va sanʼat muzeyida (1969), Oʻzbekiston sanʼat muzeyida (1980-1984-yillar) va boshqa joylarda saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977-yil). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan (1998-yil).
Ad.: A. Abdullayev: Albom reproduksiy, T., 1983-yil.

## Manbalar
Abdugʻani Abdullayev

**Abdugʻani Abdullayev** (1953.25.6, Fargʻona viloyati – 2017.18.12, Toshkent, Oʻzbekiston) – yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi (1999). Usta Q. Haydarovning shogirdi. Ustozi bilan birgalikda Toshkentdagi „Fargʻona“ choyxonasi, Xalqlar doʻstligi saroyi, „Zarafshon“ restoranidagi oʻymakori naqshli panjara, darvoza, eshik, namoyonlarni ishlagan. 1983-yildan mustaqil ishlaydi. Ilk bor Olim Xoʻjayev nomidagi teatr (Guliston shahri) binosi uchun 20 dan ortiq oʻymakori eshik, darvoza, panjaralarni tayyorladi. Bir qator jamoat binolari, choyxonalar (Fargʻona, Isfara shahri), „Muborak“ restorani (Toshkent), Qarshi teatri va boshqa binolari uchun nozik islomiy oʻyma naqshlar bilan bezatilgan ustun, eshik, darvoza, panjaralar yaratdi; Imom al-Buxoriy majmuasida yogʻoch oʻymakorligi ishlariga rahbarlik qilib, shogirdlari bilan birga sharafalar, hovuzaklar tayyorladi, ayvonlar shiftini vassa-juft yopish, oʻymakori ustunlari yaratishda yuksak mahorati namoyon boʻldi (1998), Shuningdek Bahouddin Naqshband maqbarasida (Buxoro viloyati) restavratsiyasiya, yogʻoch oʻymakorligi ishlarini bajarilgan, Qatagʻon qurbonlari xotirasi muzeyi (Toshkent), Xotira xiyoboni, Burxoniddin Margʻinoniy (Fargʻona viloyati) majmuasi qurilishida ishtirok etgan. Toshkentdagi „Xotira maydoni“ (1999)dagi ayvonlarning oʻyma naqshli ustunlarini milliy meʼmorlik anʼanalari asosida yuksak mahorat bilan bezagan. 1973-yildan xalqaro koʻrgazmalarda badiiy asarlari bilan qatnashadi.

Abdugʻani Abdullayev yoʻqolib borayotgan naqshlarning noyob turlarini tiklash bilan shugʻullangan, yangi uslublarni amaliyotga joriy qilgan. 1999-yilda Abdugʻani Abdullaevga Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi unvoni berilgan (1999). 2006-yil 25 avgustda „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni berilgan.

Abdugʻani Abdullayev 2017-yil 18-dekabrda Toshkent shahrida vafot etgan.

## Manbalar
Anvarjon Abdullayev

ABDULLAYEV Anvarjon Abdul-layevich (1942.14.1, Shahrixon tuma-ni) — O‘zbekiston Respublikasi xalq o‘qituvchisi (1995). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1967). 1965—98 yillarda Shahrixon tumanidagi 1-maktabda mavzuida tasviriy san’at muzeyi tashkil etgan. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vohid Abdullayev

**Vohid Abdullayevich Abdullayev** (1912-yil 15-may, Samarqand, Samarqand viloyati, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi – 1985-yil 30-iyul, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – taniqli oʻzbek olimi, adabiyotshunos, navoiyshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), filologiya fanlari doktori (1959), professor (1960).

## Tarjimayi holi
Vohid Abdullayev 1912-yil 15-mayda Samarqand shahrida dehqon oilasida tavallud topgan.

1932-yil Fargʻona pedagogika institutini bitirgan. Abdullayev 1935—1943-yillarda Buxoro va Samarqand pedagogika institutlarining, 1944—1969-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand universiteti oʻzbek adabiyoti kafedrasining mudiri, 1963-yildan shu universitet rektori. 1930-yildan sheʼrlar, ilmiy maqolalar yoza boshlagan. „Samarqand sayli“ (1970) sheʼriy kitobi nashr etilgan. „Navoiy Samarqandda“ (1948), „Nishotiy va uning „Husni Dil“ dostoni“, „Xoksor va uning „Muntaxab ul-lugʻot“ kitobi“ (1955), „Nishotiy va Xoksor“ (1960), „Oʻzbek adabiyoti tarixi“ (1964), „Saylanma“ (1982) kabi kitoblari oʻzbek adabiyoti va adabiyotshunosligi masalalariga bagʻishlangan. Abdullayevning oliy oʻquv yurtlari uchun „Oʻzbek adabiyoti tarixi“ darsligida XVII-XVIII asrlardagi oʻzbek adabiyoti tarixi tadqiq etilgan.

## Manbalar
Doʻstmurod Abdullayev

**Doʻstmurod Abdullayev** (1950, Samarqand viloyati Paxtachi tumani Eshonqora qishlogʻi) – Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Samarqand qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan (1985). Paxtachi tumanidagi Roʻziqul Maxmanov nomli jamoa xoʻjaligida mexanik uchastka agronomi boʻlib ishladi (1973-1984). 1984-yildan shu xoʻjalikda gʻallachilik brigadasi boshligʻi. Oʻzbekiston Respublikasining gʻalla mustaqilligini taʼminlash yoʻlida gʻallachilikni rivojlantirishda ilgʻor texnologiyalarni qoʻllab, bugʻdoydan muntazam ravishda har gektardan barqaror 50-55 s hosil olishga erishgan.

## Manbalar
Gafar Abdullayev

**Gafar Gaydarovich Abdullayev** (1896.15 (28).2, Ozarbayjon – 1951.9.2, Samarqand) – Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943), tibbiyot fanlari direktori (1941), professor (1941). SamMI koʻz kasalliklari klinikasida assistent (1931 – 1934), dotsent (1934 – 1935) va kafedra mudiri (1935 – 1951). Abdullayev traxoma kasalligini yangicha davolash va oldini olish usullarini ishlab chiqqan.

## Manbalar
Nusrat Abdullayev

**Nusrat Hamidovich Abdullayev** (1933.14.7, Toshkent) — patofiziolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tibbiyot fanlari doktori (1967). Professor (1970). 1972-yildan 1-Toshkent tibbiyot instituti patologik fiziologiya kafedrasi mudiri. Immunologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1984-1987). Ilmiy ishlari ovqat hazm qilish aʼzolari, meʼda osti bezi, jigar va moddalar almashinuvi patologiyasiga bagʻishlangan. Abullayev tibbiyot institutining talabalari uchun darslik hamda bir qancha metodik qoʻllanmalar va lugʻatlar muallifi.

## Manbalar
Rauf Abdullayev

**Rauf Abdullayevich ** (1922-yil, 5-may, Namangan viloyati ) – terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968-yil), tibbiyot fanlari doktori (1958-yil), professor (1960-yil). SamMI gospital terapiya kafedrasi assistenti (1943-1945-yillar) va shu institut direktori (1945 – 1951-yillar), 1952-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining terapiya kafedrasida assistent, dotsent, kafedra mudiri (1961-1992-yillar), 1992-yildan 2-terapiya kafedrasida professor maslahatchi. Ilmiy ishlari, asosan yurak-tomir va jigar kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalariga bagʻishlangan.

## Manbalar
Rustam Abdullayev

**Rustam Abdullayev** (1947-yil 12-fevral, Xiva) – sovet va oʻzbek bastakori. Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi raisi (1995-yildan). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (1997-yil). Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1997-yil).

## Faoliyati
Xivada agronom va oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. Rustam Abdullayevning ota-onasi Abdulla Otajonov va Gavhar Matekubovalar edi. Rustam Abdullayev oʻrta maktabni tugatgach, Musiqa nomidagi bilim yurtiga oʻqishga kirdi. U bolaligida Xiva musiqa maktabida qashqar rubob sinfida tahsil olgan, xalq teatri orkestrida ham ijro etgan. 1970-yillar boshida Toshkent davlat konservatoriyasida (B. F. Gienko bilan, soʻngra B. I. Zeydmandan assistent stajyor sifatida) tahsil oldi. 1985-yildan konservatoriyada kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars beradi (2010-yilda professor boʻldi).

U shoira Zulfiya taqdiri haqida hikoya qiluvchi „Sadoat“ („Sadoqat“) operasi muallifi, „Quyoshga taʼzim“ baletoratoriyasi, cholgʻu konsertlari shu jumladan, „Chunes of Navroʻz“ pianino uchun ikkinchi konsert dasturi va „Tay ohanglari“ uchinchi fortepiano konserti, yapon shoirlari soʻzlaridagi vokal sikllari „Xirosima faryodi“, Zulfiya soʻzlariga „Hijron“ va boshqa asarlar yaratdi.

Rustam Abdullayev 1972-yil Toshkent davlat konservatoriyasini tugatgan. 1985-yildan Toshkent konservatoriyasining oʻqituvchisi sifatida oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻzbekiston Respublikasi Kompozitorlar va bastakorlar uyushmasining kotibi (1985—1995-yillar), raisi (1995-yildan). 4 opera – „Shodimulk“ (1975-yillar), „Sadoqat“ (O. Matchon, 1980-yil), „Xiva ordeni“ (E. Samandarov, 1985-yil), „Kimlar zor, kimga xor“ (M. Mirzo, 1994-yil); „Quyoshga taʼzim“ baletoratoriyasi (Oʻ. Umarbekov, 1984); simfoniya (1975-yil) va 3 simfonik poema (1968—1970-yillar); fortepiano va orkestr uchun 5 ta konsert (1972—1995-yillar), kamervokal, xor va boshqa asarlarning muallifi. Asarlari Oʻzbekiston va chet el konsert sahnalari (Rossiya, Ukraina, [Shvesiya]], Tailand, Jan. Koreya va boshqalar)da ijro etiladi.

1985-yilda Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasining bosh kotibi boʻldi. 1995-yildan buyon uning raisi boʻlgan. U bastakor va ijrochi sifatida qadrlanadi. Rustam butun Rossiya va xalqaro tanlovlarning sovrindori. Uning asarlari AQSh, Germaniya, Misr, Yaponiya, Tailand, Turkiya, Janubiy Koreya kabi yigirmadan ortiq mamlakatlarda ijro etilgan.

## Oilasi
Rustam Abdullayev uylangan boʻlib uning uch farzandi bor. Farzandlari – Behzod va Elnura ham pianinochi.

## Mukofotlari
Rustam Abdullayev 1986-yil – Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti („Quyoshga taʼzim“ baletiga musiqa yaratgani uchun), 1997-yil – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, 2022-yil – "Mehnat Shuxrati" ordeni bilan mukofotlangan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Manbalar
Samigʻ Abdullayev

**Samigʻ Fayzullovich Abdullayev** (1917-yil 25-oktyabr, Toshkent, Rossiya Imperiyasi – 1998-yil 10-may) – rassom. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975-yil). Ikkinchi jahon urushi davrida Qizil Armiya safida boʻlgan oʻzbek askari. 1944-yil 16-mayda Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Urushdan soʻng rassomlik kasbi bilan shugʻullanib, ijodi uchun Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist unvoniga sazovor boʻlgan. Oʻn yil davomida Oʻzbekiston SSR Rassomlar uyushmasiga rahbarlik qilgan.

## Yoshligi
Abdullayev 1917-yil 25-oktyabrda Toshkentda dehqon oilasida tugʻilgan. 1932-yilda maktabning yettinchi sinfini tugatgach, Toshkent rassomlik bilim yurtiga oʻqishga kirgan va uni 1937-yilda tugatgan. Keyin 1938-yil sentabrda Qizil Armiya safiga kirib, muhandislik qoʻshinlarida xizmat qilgan.

## Urushdagi ishtiroki
Urushning dastlabki yillarida 8-alohida yengil transport boʻlinmasida otryad komandiri. Kavkaz va Krasnodar uchun janglarda qatnashgan. 1943-yil iyun oyida u 97-alohida motorlashtirilgan muhandislik batalyonida otryad komandiri boʻlgan. 1943-yil 16-sentyabrga oʻtar kechasi u oʻz qoʻmondonligi ostidagi sapyorlarni tunda Krasnodardagi Krasniy fermasi hududidan minalarni olib tashlash uchun xavfli missiyaga olib borgan. U shaxsan oʻzi 36 ta minani zararsizlantirib, tanklarning hudud boʻylab harakatlanishiga yoʻl ochgan. Biroq, fashistlar Sovet tanklarining oldinga siljishiga toʻsqinlik qilib, Kudako daryosi ustidagi koʻprikni portlatib yuborishgan. Uning otryadi dushmanning shiddatli oʻqqa tutilishiga qaramay, tanklarning oldinga siljishiga imkon berib, uch soat ichida koʻprikni tiklagan. 17-sentyabr kuni u yana bir koʻprikni yonayotgan kabelga osilib bombani portlashdan oldin simlarini kesib, yarador holatda saqlab qolgan. Jangdagi jasorati uchun 1944-yil 16-mayda unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

## Urushdan keyingi hayoti
U 1954-yilda Toshkent sanʼat institutiga oʻqishga kirgan va u yerni 1960-yilda tamomlagan. 1945—1955-yillarda Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi boshqaruvi raisligida ishlagan. 1956 —1988-yillarda Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi direktori . Abdullayevning ijodi rang-barang va sermazmun, asarlarida tabiat, inson goʻzalligi, ayniqsa zamondoshlari, urush qahramonlari, mehnatkash xalq oʻz aksini topgan. Portretlar („Avtoportret“, 1945; „Rezida“, 1954; „General-leytenant F. Norxoʻjayev“, 1977; „B. Boboyev“, 1985 va b.), manzaralar („Kolxoz manzarasi“, 1953; „Chirchiq vodiysida“, 1977; „Bahor“, „Dengiz boʻyida“, 1979), natyurmortlar („Gullar“, 1966; „Toshkent mevalari“, 1981; „Natyurmort“, 1985 va boshqalar) yaratgan.

Uning aksariyat asarlari hozirda Qoraqalpog'iston davlat san'at muzeyida saqlanib kelinmoqda

## Mukofotlari

* Sovet Ittifoqi Qahramoni
* Lenin ordeni
* Qizil Bayroq ordeni (ikki marotaba)
* Vatan urushi ordeni
* „Hurmat Belgisi“ ordeni
* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist
* „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun“ medali

* yubiley medallar.

## Manbalar
Saʼdulla Abdullayev

**Saʼdulla Abdullayev** (12-may 1945, Toshkent) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi haqiqiy aʼzosi (1997). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1961—66) va Leningrad (hoz. Sankt-Peterburg)dagi I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1967—73)da taʼlim olgan. 1973-yildan M. Uygur nomidagi Sanʼat institutida pedagog, 1997-yil sentyabrdan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida Ijodini teatr dekoratsiyasi sohasida boshlagan. Abdullayev Navoiy teatrining „Soʻgʻdiyona qoploni“, „Layli va Majnun“ spektakllariga sahna bezaklari uchun andazalar tayyorlagan. A. rangtasvirda samarali ijod qiladi: yoshlar hayoti va kundalik faoliyati, ruhiyati aniq tasvirlangan („Toshkentim“ uchligi — triptixi: „Anhor boʻyida“, „Yosh onalar“, „Favvoralar“ va boshqalar) hamda oʻzbekona milliy ruh bilan sugʻorilgan („Oilam“, „Buvam ertaklari“, 1985 va b.) asarlar, portretlar („To-liba“, „Husnoro portreta“ va b.), manzaralar („Teatr maydoni tong otarda“, „Teatr maydoni“, „Teatr maydoni oqshom paytida“ va b.) muallifidir. Abdullayev ijodida tarixiy mavzu alohida oʻrin tutadi: „Navoiy va Husayn Boyqaro“ (1988), „Navo-iyning Samarqanddan qaytishi“ (1989), „Samarqand bahori“ ikkiligi (diptixi, 1992), „Amir Temur Bibixonim masjidi qurilishini kuzatmoqda“ (1993), „Amir Temurning dafn etilishi“ (1996) va boshqalar.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Fattoh Abdullayev

**Fattoh Abdullayev** (1914.16.1, Jambul — 1985.11.9, Toshkent) — oʻzbek tilshunosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984). Filologiya fanlari doktori (1961), professor (1969).

Leningrad davlat universitetini tamomlagan (1939). Toshkent davlat pedagogika institutida (1939-1944), Namangan davlat pedagogika institutida (1944-1947), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot institutida (1947 — 1950 va 1957-yildan), Xorazm davlat pedagogika institutida (1950-1956) ishlagan. Ilmiy ishlari oʻzbek adabiy tilining tarixi, dialektologiyasi, leksikasi, fonetikasi, grammatikasi, shuningdek, badiiy nutq masalalariga bagʻishlangan. Abdullayev Xorazm shevalarini tadqiq qilib, ularning dialektologik xaritasini tuzgan va tasnifini bergan.

## Manbalar
Lutfulla Abdullayev

**Lutfulla Abdullayevich Abdullayev** (1912.25.10, Mirzachoʻl −2000.2.10, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Samarqand badiiy bilim yurtida taʼlim olgan (1930 — 1935). Toshkent badiiy bilim yurtida oʻqituvchi (1935 — 1937). Abdullayev asarlari dolzarb, mazmunli, gʻoyaviy va murakkab syujetli, jonli va yorqin obrazlarga boy. „Mulla Toʻychi Toshmuhamedov portreti“ (1938), „Qahramonni kutib olish“ (1947), „Doʻstlarning uchrashuvi“ (1961) va boshqa Hajviy karikaturalari „Mushtum“ jurnalida muntazam bosilgan. 15 dan ortiq kitoblarni badiiy bezadi: Abdulla Qodiriyning „Mehrobdan chayon“ tarixiy romani (1961, rus tilida), Oybekning „Bolalik“ (1963), G'afur Gʻulomning „Shum bola“ (1964) qissalari va boshqa „Osiyo ustida boʻron“, „Oʻtgan kunlar“, „Mehrobdan chayon“ va boshqa filmlarga liboslar eskizlarini tayyorlagan. Oʻzbekiston tabiati aks etgan manzaralar, agitplakatlar (ayniqsa Ikkinchi jahon urushi yillarida), portretlar („Navoiy nomidagi teatr qurilishida“, 40-yillar, „Mening zamondoshlarim — adabiyot va sanʼat arboblari“ — guruh portretlari, 1989) ham yaratgan. Asarlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish etilgan. A. Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1995). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

## Manbalar
Maxdi Abdullayev

**Maxdi Orifovich Abdullayev** (1922-yil, 27-oktyabr, Buxoro) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), biologiya fanlari doktori (1969), professor (1972). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—1945). Buxoro davlat pedagogika institutini tugatgan (1948). Zoologiya kafedrasi assistenti, dotsenti, kafedra mudiri (1953—1958), oʻquv va ilmiy ishlar prorektori (1958—1972), zoologiya va ekologiya kafedrasi mudiri (1972-yildan). Baliqchilikka oid tadqiqot ishlari olib borgan.

## Manbalar
Lola Abdullayeva

**Lola Abdullayeva** (1918-yil 13-aprel, Toshkent) – teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964-yil). Toshkent rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1934 – 1938-yil). Olmaotadagi qozoq drama teatrida, soʻng Bishkekdagi teatr rassomlik kollejida ishladi. Abdullayeva 1948 – 1979-yillarda Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati Davlat musiqali drama va komediya teatri bosh rassomi. Lola Abdullayevaning „Layli va Majnun“, „Oq nilufar“, „Bahor“, „Togʻ qizi“, „Maʼrifat qurbonlari“, „Paranji sirlari“, „Guli siyoh“, „Navoiy“, „Hamlet“, „Muhabbat qoʻshigʻi“ va boshqa bir qator spektakllar uchun tayyorlagan sahna bezaklari va libos eskizlari milliy boʻyoqlarining oʻziga xosligi, shuningdek, tomoshabinga asar mazmunini aniq va ravshan qilib yetkazishga yordam berishi bilan diqqatga sazovor.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oydin Abdullayeva

**Oydin Otamurodovna Abdullayeva** (1976-yil 6-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek bastakori, oʻqituvchi va siyosatchi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi aʼzosi.

## '''Tarjimai holi'''
1983-1994-yillar davomida R.Gliyer nomidagi RIMM da violonchel va kompozitsiya yoʻnalishi boʻyicha oʻqigan. 1999-yilda O‘zbekiston Davlat konservatoriyasini professor Mansurovning kompozitorlik fakultetini tamomlagan. Konservatoriyani tamomlagach, kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars bera boshlagan. 2004-yildan katta oʻqituvchi, 2009-yilda dotsent, 2018-yildan esa professor ilmiy unvonlarini olgan. 2011-yildan buyon kompozitsiya va asbobsozlik kafedrasi mudiri boʻlgan.

2020-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi saylangan, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi aʼzosi lavozimiga tayinlangan.

## Manbalar
Oʻrinboy Abdullayev

**Oʻrinboy Abdullayev** (1912.18.4, Toʻrtkoʻl tumani – 1989.15.8) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 2-Boltiqboʻyi fronti, 3-zarbdor armiyasi, 219-oʻqchi diviziyasi, 375-oʻqchi polkining 1-oʻqchi rotasi oʻqchisi. Latviyaning Ludze shahri atrofidagi jangda dushman qoʻshinlari chegarasini birinchi boʻlib yorib kirganligi uchun Qahramon unvoni berilgan (1945). Urushdan soʻng Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumaniga qaytib, chorvachilik sohasida mehnat qilgan.

## Biografiyasi
Oʻrinboy Abdullayev 1912-yil 18-aprelda Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumani, Bogʻob qishlogʻida tugʻilgan. Millati qoraqalpoq. Boshlangʻich maʼlumotni olgach, mahalliy kolxozda ishlagan.

### Ulugʻ Vatan urushida qatnashishi
Oʻrinboy Abdullayev 1943-yil yanvar oyida Qizil Armiya safiga chaqirilgan, 1943-yil may oyidan boshlab frontda jang qilgan. 1944-yil 18-iyulga oʻtar kechasi katta serjant Hakimyan Rahimovich Axmetgalin boshchiligidagi oʻn kishilik guruh bilan oddiy askar Oʻrinbay Abdullaev front chizigʻiga joʻnatildi. Latviyaning Ludze shahri yaqinida, dushman tomonidan oʻrab olingan razvedka guruhi uning qoʻshini bilan jangga kirishadi, bundan tashqari, guruh Sunuplyava qishlogʻi yaqinida joylashgan strategik ahamiyatga ega 144-tepalikni ham mudofaa qilgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Oʻrinboy Abdullayev umrbod Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Ammo kontuziya boʻlgan Oʻrinboy Abdullayev 144-tepalikdagi jangdan soʻng fashistlar tomonidan asirga olinadi. Keyinchalik Oʻrinboy Abdullayev Magdeburg yaqinidagi konslagerga joʻnatilgan.

### Urushdan keyingi hayoti
Urushdan soʻng biroz Ufada boʻlib, keyinroq Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga qaytib kelgan. Oʻrinboy Abdullayev kolxozda ishlay boshlagan. 1962-yil may oyida 144-tepalikka urushdan keyin birinchi marta tashrif buyurgan. 1963-yil 10-noyabrda yana shu tepalikka kelgan. 1965-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan. 1989-yil 15-avgustda vafot etgan.

## Mukofotlari
Sovet Ittifoqi Qahramoni, „Oltin yulduz“ medali (11152-son, 1945-yil 24-mart, 1961-yilda berilgan), Lenin ordeni (24.03.1945), 1-darajali Vatan urushi ordeni, „Jasurlik uchun“ medali (16.07.1944) bilan mukofotlangan.

## Xotira
Oʻrinboy Abdullayev Riga shahrining faxriy fuqarosi hisoblanadi. Oʻrinboy Abdullayev xotirasiga Ludze shahrida monument, Sunuplyava qishlogʻida obelisk qoʻyilgan.

## Manbalar
Abdullaxon

**Abdullaxon** (XVII asr) – Sharqiy Turkiston xoni (1638 – 70). 1638-yil Yorkend taxtiga oʻtirgan. Abdullaxonning xonlik davri qirgʻiz va qalmoqlarga qarshi urushlar va oʻzaro nizolarni bostirish bilan oʻtgan. Oʻzaro kurash natijasida Abdullaxon yurtini tashlab, Makkaga ketishga majbur boʻlgan. Makkadan qaytishida Hindistonda vafot etgan.
## Manbalar
Abdullaxon madrasasi (Xiva)

**Abdullaxon madrasasi** – Xivadagi me’moriy yodgorlik (1855). Ichan qal’adagi Olloqulixon va Qutlugʻ Murod Inoq madrasalari oraligʻida joylashgan. Abdullaxon (Xiva xoni Qutlugʻ Murod inoqning akasi) xotirasiga qurdirilgan. Oʻzbek hukmdori Abdullaxonning onasi tomonidan 1855-yilda turkman yovmutlari bilan boʻlgan jangda 17 yoshida halok boʻlgan oʻgʻlining fojiali oʻlimidan soʻng qurilgan. Oq masjididan gʻarbda joylashgan.

Hozirgi paytda u Oʻzbekiston madaniy merosi obʼyekti hisoblanadi. Shuningdek, u sayyohlarga xizmat koʻrsatish va koʻrgazma obyekti boʻlib, koʻrgazmasi birinchi marta 1960-yilda tashkil etilgan Xorazm tabiat muzeyi joylashgan. Muzeyning soʻnggi ekspozitsiyasi 2010-yilda boʻlib oʻtgan.

1855-yilda Muhammad Aminxon (1845–1855) vafotidan keyin Xiva xonligida hokimiyat tepasiga uning oʻgʻli Abdullaxon keldi.

Atigi olti oy hukmronlik qilgan Abdullaxonning qisqa hukmronligi davrida koʻchmanchi qabilalar bilan qattiq kurash boʻlib, natijada Abdullaxon 1855-yil avgustida vafot etadi.

Komiljon Xudoyberganovning „Xiva xonlari shajarasi“ asarida Abdullaxonga shunday taʼrif berilgan:
Abdullaxon har qanday kimsalar soʻziga kiruvchi boʻlib, Mir Ahmadning soʻzi bilan bir necha begunohlar qonini toʻkkan. U shoshma-shoshar, besabr kishi edi. Lekin doʻstlashishni, odillikni sevarjasur va bahodir ham edi. Undan oʻgʻil farzand qolmadi, bir qizi boʻlib, Abdulaziz toʻraga turmushga chiqqan. Abdullaxon vafotidan keyin onasi oʻgʻlining nomini saqlash maqsadida bir madrasa bino qildirdi.
Binoning ikkita kirish joyi bor, rejada u sharqdan gʻarbga choʻzilgan burchak minoralari boʻlgan toʻrtburchak shaklida. Shimol tomonda kiraverishda qabulxona (miyonsaroy) joylashgan. Madrasa ichida sobiq masjidning gumbazli binosi (janubiy tomonda), darsxona oʻrniga qurilgan uchta hujra  va atrofida bir qavatli hujralar joylashgan. Hovlida yaxshi holatda saqlangan.

Chortoq tarhli (31,5x28,25 metr) boʻlib, burchaklariga guldasta – minora ishlangan. Bosh tarzidagi keng ravoqli peshtoq orqali 3 gumbazli miyonsaroyga, u orqali hovliga oʻtiladi. Hovli (18,9x 14,0 metr) atrofi hujralar bilan oʻralgan. Hujralar tomi balxi gumbaz bilan yopilgan. Janubiy tomondagi gumbazli masjid miyonsaroy bilan bogʻlangan. Darsxonalar tarhi murabba – 4,25x4,25 metr. Hovliga gʻarbdan ensiz yoʻlak orqali kiriladi. Hozirgi paytda madrasada „Tabiat muzeyi“ ekspozitsiyasi joylashgan.

Hozirgi vaqtda madrasa hududida Xorazm tabiat muzeyi ekspozitsiyasi tashkil etilgan boʻlib, u muzeyga tashrif buyurgan sayyohlar va mehmonlarni Xorazm vohasining boy tabiati, uning oʻsimlik hamda hayvonot dunyosi, relyefi, iqlimi, shuningdek, tabiati bilan tanishtirishga qaratilgan. Xorazm vohasining tabiati oʻziga xosdir. Muzeyning Xorazm tabiat boʻlimi koʻrgazmasida Sulton Vais togʻlari, Amudaryo deltasi, Qoraqum va Qizilqum choʻllari faunasi, foydali oʻsimlik turlari haqida koʻplab foydali maʼlumotlar mavjud. Foydali koʻrgazma maydoni 180 kv.m.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Mankovskaya L. Yu., Bulatova V. A., Pamyatniki zodchestva Xorezma, T., 1978.
Abdullaxon timi

**Abdullaxon timi** (Timi Abdullaxon) — Buxoro xonligidagi gumbaz bilan qopgangan usti yopiq bozorlardan biri boʻlgan. Buxoro xoni shayboniy Abdullaxon II davrida 1577-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Abdullaxon timi usti yopiq eng katta savdo rastalaridan biri hisoblangan. Abdullaxon timi Katta tim yaʼni Timi Kalon kabi nom bilan ham atalgan. Ushbu tim shayboniylardan Buxoro xonligi hukmdori Abdullaxon II davrida 1577-yilda gazlamalar sotish maqsadida qurilgan. Mazkur tim asosiy savdo koʻchasida joylashgan va 6 ta ravoqli darvozadan iborat boʻlgan. Bu inshootda sakkiz gumbazli xona boʻlib, savdo doʻkonlari tutashgan. Abdullaxon timida asrlar davomida gazlamalar sotilgan. XX asr boshlarida timda shoyi va boshqa turdagi gazlamalar sotilgan. Gazlamalar maxsus sandiqlarda saqlangan. Mazkur tim oldida XVI asr oxirlarida Choxarsoʻyi Darun yaʼni Ichki doʻkon mavjud boʻlgan va ushbu doʻkonni har xil mollar sotishga moʻljallangan 30 ga yaqin doʻkoni boʻlgan. Bu yerda toʻrtta gilam va toʻrtta etik sotadigan doʻkon ham boʻlgan. Xorijdan kelgan savdogarlar ham ushbu usti yopiq bozorda savdo-sotiq qilishgan. Galina Pugachenkova maʼlumotlariga koʻra timdagi ravoqli taxmonlar 56 ta doʻkonni hosil qilgan. Gumbaz yuqorisidagi tuynuklardan yorugʻlik tushib turgan. Abdulaxon timidagi markaziy xona atroflari kichik gumbazlar bilan oʻrab olingan. Mazkur timda Shoyi bozori boʻlgan. Abdullaxon timi koʻp gumbazli va koʻp arkonli meʼmorchilik obyektlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda Abdulaxon timida gilam doʻkonlari va savdo rastalari faoliyat yuritmoqda.
## Meʼmorchiligi
Buxorodagi eng katta usti berk savdo rastasi. Ab-dullaxon davrida qurilgan. (1577). Abdullaxon timi asosi murabba tarxli (39X42 m), 3 tomoni berk, bosh tarzidagi peshtoq orqali kiriladi. Devorlarining 2 tomonida ravoqli tokchalar joylashgan. Baland gumbazli bostirma timni oʻrab turadi. Oʻrtadagi miyonsaroy (diametri — 10 metr) baland gumbaz bilan yopilgan. Gumbaz ostidagi ravoqli teshiklardan yorugʻ tushadi. Miyonsaroy atrofi dalon. Dalon-dagi mayda ravoklar ichida gumbaz tom-li doʻkonlar boʻlgan. Bino pishiq gisht-dan (22x27x3,5 sm) qurilgan, devorlari ganch suvoqi, naqshin bezaklari deyarli saqlanmagan. Oʻtmishda bu yerda shoyi, jun gazlama bilan savdo-sotiq qilingan. Abdullaxon timi Buxoro shahridagi savdo rastalari, chor-su-toq binolari ichida eng kattasi va shaklu shamoyili jihatidan ancha murakkab va xushbichim hisoblanadi. Bir necha bor taʼmirlangan, savdo doʻkonlari joylashgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
* 
* 
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdullo Kobuliy

**Abdullo Kobuliy** (17-asr) - ta-rixchi olim. Boburiylardan Akbar sa-royida xizmat qilganligi taxmin etila-di. Uning "Tazkirat ut-tavorix" nomli asari saqlanib qolgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdullo kotib

**Abdullo kotib** (XIX asrning birinchi yarmi, Buxoro) — xattot. Abdullo kotib koʻchirgan qoʻlyozmalardan Hisomuddin Umar Buxo-riyning „Voqeoti Hisomiy“ (1820), Ruk-niddin Sheroziyning „Sharh ul-fusus“ (1821), Abdulqodir Bedilning „Chahor unsur“ (1824), Husayn Koshifiyning „Anvori Suhayliy“ („Kalila va Dimna“, 1824) kabi asarlari OʻzFASHIda saqlanadi.

## Manbalar
Abdullatif (maʼnolari)

**Abdullatif**:

* Abdullatifxon - Buxoro xoni (1540 — 1552).
* Abdullatif (Temuriy) - Temuriylar sulolasidan (1423 - 1450).
Abdullatifxon

**Abdullatifxon** (?-1551, Samarqand) — Buxoro xonligi oʻzbek hukmdori (1540 — 1551). Shayboniylar sulolasi vakili. Koʻchkunchixonning oʻgʻli. A. Ubaydullaxon va Baroqxon bilan birga Xorazmni egallagan (1537-38). 1541-yil Samarqandni Buxoro xonligidan mustaqil deb eʼlon qilib mamlakatda ikki hokimiyatchilik vujudga kelishiga yoʻl qoʻygan. Baroqxon bilan birga Karmanaga yurish qilgan. Ammo Karmana hokimi Abdulla sulton bu hujumni qaytargan.
## Manbalar
Abdullo Mirzo

**Abdullo Mirzo** (1433–1451) – Movarounnahr hukmdori (1450–1451). Temuriylar sulolasi aʼzosi.

Ulugʻbekning ukasi Ibrohim Mirzoning kenja oʻgʻli. Otasi vafotidan soʻng, Fors viloyatiga hokim qilib tayinlangan. Biroq u hali yosh boʻlgani sababli davlat ishlarini onasi Ruqiya begim bilan otabegi Shamsuddin Sheroziy boshqargan.

1447-yil amakivachchasi Sulton Muhammad Mirzo Fors viloyatini bosib olgach, Hirotga qochib kelgan. 1448-yil esa amakisi Ulugʻbekning xizmatiga kirib, uning qiziga uylangan. Abdullatifdan keyin 1450-yil may oyida Samarqandda Movarounnahr taxtiga oʻtirgan.

Ammo bu davrda Buxoroda Abu Said Mirzo hukmdor qilib koʻtatilgan edi. Mirzo Abdullo va Abu Said Mirzo oʻrtasida Samarqand yaqinida boʻlgan jangda Abu Said yengilib, Sabron va Yassiga qochadi. Ayni paytda Xuroson hukmdor Alouddavla ham Movarounnahrga hujum qilishga tayyorgarlik koʻra boshlaydi, ammo Mirzo Abdullo u bilan sulh tuzib, urushning oldini oladi.

Abu Said Mirzo koʻchmanchi Oʻzbeklar hukmdori Abulxayrxondan yordam olishga muvaffaq boʻladi. Yozga kelib Abulxayrxon va Abu Saidning birlashgan qoʻshini Toshkent, Chinoz va Jizzax orqali Samarqandga yurish qiladi. 1451-yil 22-iyunda, Samarqand yaqinidagi Sheroz qishlogʻining Bulungʻur anhori yaqinida boʻlgan jangda Mirzo Abdulloh yengiladi va halok boʻladi. Uning hukmronligi davrida Mirzo Ulugʻbekning jasadi topilib, Goʻri Amir maqbarasiga dafn qilingan.

## Manbalar
Abdullo Noyi

**Abdullo noyi** (XV-asr) – sozanda, bastakor. Savtlari bilan mashhur. Hisor, Balx va Hirot shaharlarida ijod qilgan. Movarounnahr va Xurosonda mashhur boʻlgan. Balxda ukasi Hofiz Qonuniy bilan joʻrnavoz boʻlgan. Abdullo Noyi nayda mashq qilganda ukasi qoʻshiq aytar va oʻng qoʻli bilan qonun chertib, chap qoʻli bilan doira chalardi. Shinavandalar bu aka-ukalarning mashqlaridan hayratda qolardilar. Balxdagi Hazrat Sulton Hizruya yaqinidagi maqbaraga dafn etilgan. Hozirda bu joy ziyoratgohga aylangan.
## Manbalar
Abdullo Termiziy

**Abdullo Termiziy** (arabcha: عبدالله الترميزي — Abdullo Termiziy) — Shoir va Xattot.

## Hayoti
Abdullo Termiziy (? - 1625) - Termizlik shoir va xattot (taxallusi Vosifiy). 1605 — 1625-yillarda Hindistonda Jahongir huzurida yashab, "*Mushkin qalam*" unvonini olgan. Abdullo Termiziy Agra shahrida dafn etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abdulloh II

**Abdulloh II bin Talol** (1962.30.1, Ammon sh.) – Iordaniya podshohi. Podshoh Husayn II (1935-99)ning oʻgʻli. Angliya va AQShda taʼlim olgan. 1980-yil Britaniya harbiy akademiyasiga oʻqishga kirgan va uni tugatib, Britaniya armiyasida xizmat qilgan. 1963—65-yillarda va 1999-yil 25-yanvardan shahzoda. 1999-yil 7-fevraldan Iordaniya Hoshimiylar Podsholigi podshohi.

## Manbalar
Abdulloh Nadim

**Abdulloh Nadim** (arabcha: عبد الله النديم) (1845–1896) – misrlik maʼrifatparvar, mutafakkir. Arablar ozodlik kurashining namoyandalaridan biri. Qohiradagi Al-Azhar madrasasida oʻqigan. 1980-yillarda Nadim taraqqiyparvar va vatanparvar ziyolilar bilan birgalikda inglizlar asoratiga qarshi kurashda faol qatnashgan, jurnallar nashr etib, mahalliy matbuotda xalqni kurashga chaqirgan. Bir qancha vatanparvarlar qatori Nadim ham oʻlim jazosiga hukm qilingan, lekin u qochib, 9 yil muhojirlikda taʼqib ostida yashagan. 1892-yilda unga Misrga qaytishiga ijozat berilgan, u yana jurnal va gazeta nashr qilib, inglizlarga qarshi oshkora targʻibot olib borgan. 1893-yil mamlakatdan yana quvgʻin qilingan. Umrining oxirgi yillarini Istanbulda oʻtkazgan va oʻsha yerda vafot etgan. Nadim 20 dan ortiq asar yozgan, uning ijodi va faoliyati arab maʼrifatparvarlari, mustaqillik uchun kurashchilarning keyingi avlodlariga ijobiy taʼsir koʻrsatgan.

## Adabiyotlar
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abdulmalik (maʼnolari)

**Abdulmalik**:

* Abdulmalik (646/647-705) -uma-viylarta mansub xalifa (685—705).
* Abdulmalik (katta toʻra) (Katta to‘ra) (1848— 1909, hozirgi
Abdulloh Nasrullohiy

**Abdulloh Nasrullohiy** (taxminan 15-asr 70-yillari — 16- a. oʻrtalari) — Shayboniylar davri oʻzbek tarixchi olimi. 

15-asrning 90-yillarida Balx viloyati hokimi temuriyzoda Badi-uzzamon Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shayboniyxon Hirotni egallagach (1507), shayboniylar (Muhammad Shayboniyxon, Muhammad Temur sulton, Suyunchxoʻjaxon) xizmatida boʻlgan. Suyunchxoʻjaxonning oʻgʻli Sulton Muhammad (boshqa bir ismi Keldi Muhammad, Shoxruxiya viloyati hokimi) topshirigʻiga koʻra "Zubdat ul-asar" asarini yozgan (taxminan 1533). Unda turkiy, moʻgʻul xalqlarining tarixi, turkiylarning afsonaviy bobokaloni Yofas ibn Nuxdan boshlab Movarounnaxr va Xurosonni shayboniylar bosib olgunigacha, dastlabki shayboniylar davridagi Movarounnaxr va Xurosondagi siyosiy hayot (1525-yilgacha) bayon etilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulmalik

**Abdulmalik** yoki **Abdulmalik ibn Marvon** (646/647-yil — 705-yil) — umaviylarga mansub xalifa (685-705).

Abdulmalik 685–692-yillarda Makkada Abdulloh ibn Zubayr va Iroqda uning tarafdorlarini, 689–702-yillarda Damashqda Amr ibn Sayd al-Ashdaq va Eronda Abdurahmon ibn al-Ashʼasni, shuningdek xorijiylarning Iroqdagi chiqishlari (692-97)ni bostirgan; xalifalikdagi ichki tarqoqlikka barham berib, markaziy hokimiyatni mustahkamlagan; moliya va soliq islohotlari oʻtkazgan; devon va idoralarda yunon, oʻrta fors tillari oʻrniga arab tilida ish yuritishni joriy etgan; Vizantiya va sosoniylar tangalarini bekor qilib, arabcha yozuvli oltin va kumush tangalar zarb qildirgan, bariyd (pochta) ishini yoʻlga qoʻygan.

## Manbalar

## Havolalar
Abdulhay

**Abdulhay** (XIV-XV asrlar) — miniatyurachi rassom. 1396-yilda Amir Temur uni Bagʻdoddan Samarqandga chaqirib olgan va saroydagi badiiy ustaxonalarning boshligʻi qilib tayinlagan. Bizgacha sanʼatkor asarlarining juda oz qismi yetib kelgan. Berlindagi antiqalar orasida mavjud boʻlgan „Saroy“ albomida rassomning ikki miniatyurasi („Oʻrdak“, „Jang manzarasi“), Istanbuldagi Toʻpqopu saroyida Abdulhayning imzosi boʻlgan ikki asari saqlanadi.
## Manbalar
Abdulhamid Majidiy

**Abdulhamid Majidiy** (taxallusi Abutanbal, Abdulhamid Majidiy Abdulhamid Majidiy, Chaqmoq 1902 – Kattaqoʻrgʻon – 1938) – oʻzbek shoiri, dramaturg, adabiyotshunos, jurnalist, pedagog. Dastlab eski maktabda, soʻngra Kattaqoʻrgʻonda ochilgan rus-tuzem maktabida ta’lim oldi. "Zarafshon" (1925 – 26), "Ozod Buxoro" (1927–28) gazetalarida muharrirlik qildi. Xorazm viloyat teatrida direktor, adabiy emakdosh (1929–33). Toshkentda "Mushtum" jurnalda (1934–37) ishladi. 1920-yildan mat-buotda uning she’rlari bosila boshladi. "Xandon lolalar" (1929), "Qaldirgʻoch" (1932), "Hangoma" (1937) nomli she’riy va nasriy toʻplamlari chop etilgan. "Varqa va Gulshoh", "Otsiz" pesalari bor. Kattaqoʻrgʻon shahridagi teatrga Ab.Abdulhamid Majidiy nomi berilgan.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulhaq Kotib

**Abdulhaq Kotib** (1808, Toshkent -1886) — xattot. Abdulhaq kotib Buxoroda ta’lim olib qaytgach, oʻz shahridagi ma-drasada mudarrislik qilgan. 1881—84 yillarda Arabiston, Misr mamlakatla-riga va Istanbul shahriga sayohat qilgan. Ta’liq, riqo’, suls, nasta’liq xatla-rini yaxshi oʻzlashtirgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida u koʻchirgan oʻndan ortiq qoʻlyozma mavjud.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Shuhrat Abdumalikov

**Shuhrat Ravshanovich Abdumalikov** (1970.21.1, Samarqand) — teatr rassomi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999). M. Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1995). 1991-yildan Rus yosh tomoshabinlar teatri (hozirgi Oʻzbekiston yoshlari teatrida, 1997-yildan Abdumalikov Hidoyatov nomidagi teatrda bosh rassom. Rus yosh tomoshabinlar teatri („Sohil boʻylab chopayotgan olapar“, 1993, Chingiz Aytmatov asari asosida; „Alvongul“ ertak spektakli, 1993 va boshqalar) hamda Abdumalikov Hidoyatov teatri („Navroʻza“, 1998 va boshqalar) spektallari uchun asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi. Abdumalikovning badiiy mahorati ayniqsa „Sharq taronalari“ 1 — 2 xalqaro musiqa festivallari (1997, 1999)ga yaratgan sahna bezaklarida namo-yon boʻldi. Toshkent sanʼat instituti (1995-yildan), hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida (1997-yildan) katta oʻqituvchi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulla Abdunabiyev

**Abdulla Gʻulomovich Abdunabiyev** (1928.25.1 — 2008.9.8) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). Tarix fanlari doktori (1971), professor (1972). 

## Tarjimayi holi
Abdulla Abdunabiyev 1928-yil 25-yanvarda Toshkent shahrida ishchi oilasida tavallud topgan. U 1950-yilda O‘rta Osiyo davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning tarix fakultetini tamomlagan. Olim 1953-yildan boshlab O‘zbekiston Madaniyat vazirligining o‘rta maxsus va oliy o‘quv yurtlari boshqarmasi boshlig‘i lavozimida ishlay boshlagan.

Abdulla Abdunabiyev 1959-yilda Guliston tumani ijroiya qo‘mitasi raisi etib saylandi. Shu yilning iyun oyida Mirzacho‘l shahar ijroiya qo‘mitasi raisi etib tayinlandi. 1961-yil Yangiyo‘l tumani ijroiya qo‘mitasi raisligiga, 1963-yil sentyabrda Sirdaryo viloyat ijroiya qo‘mitasi raisi o‘rinbosari lavozimiga saylandi. 1966-yil may oyida yangi tashkil etilgan Sirdaryo pedagogika instituti rektori etib tayinlandi. 1961-yildan boshlab Toshkent davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)da katta ilmiy xodim sifatida faoliyat ko‘rsatgan. 

1970-yil sentabr oyidan boshlab Toshkent Oliy partiya maktabi kafedra mudiri lavozimiga tayinlandi. 1983-yil iyul oyidan boshlab Abdulla Abdunabiyev Toshkent elektr aloqa instituti (hozirgi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti) O‘zbekiston tarixi kafedrasi mudiri lavozimida ishladi. 1992-yildan to umrining so‘nggi kunlarigacha shu kafedrada professor lavozimida mehnat qilgan. 2008-yil 9-avgustda vafot etgan.

## Ilmiy faoliyati
Ilmiy ishlari Mirzachoʻlni oʻzlashtirish tarixi, Oʻzbekistonda demokratik jamiyat barpo etishda koʻppartiyaviylikning oʻrni masalalariga bagʻishlangan. 1965-yilda „Qo‘riq yerlarni o‘zlashtirish borasida partiya faoliyati (1956—1964-yillar)“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 1971-yilda esa „Rivojlangan sotsializm davrida O‘zbekiston irrigatsiyasini rivojlantirishda partiya faoliyati“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Bir qancha xalqaro, respublika ilmiy-nazariy konferensiyalarida ishtirok etgan. Abdulla Abdunabiyevning shogirlaridan 18 nafari fan nomzodi darajasiga erishgan.

Olim ko‘plab ilmiy va ilmiy-ommabop maqolalar, 35 ta kitob va risolalar, 16 ta o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar chop ettirgan. 

## Asarlari

* Уложение Амира Темура и современность (к 660-летию Амира Темура). Ташкент Республиканский общественный центр.
* Вечное стремление к миру и согласию (из далёкой истории Средней Азии). — Т., 1996.
* Вклад в мировую цивилизацию. —  Т.: Узбекистан, 1998.
* Истоки духовности и добрых традиций (в помощь познающим сущность идеи национальной независимости). — Т., 2001.
* Об особенностях менталитета народов Узбекистана (исторический аспект). —  Т., 2006.

## Mukofotlari
Abdulla Abdunabiyev 1995-yilda O‘zbekiston Respublikasining „Shuhrat“ medali sohibi bo‘lgan. Davlat arbobi sifatidagi xizmatlarini ilmiy faoliyat bilan birga olib borib, „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi“ unvoniga sazovor bo‘lgan.

## Manbalar
Abdujabbor Abdurazzoqov

**Abdurazzoqov Abdujabbor** (1932, Bekobod sh.- 1995, Toshkent) – fizik olim, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1984), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990). Fizika-mat, fanlari doktori (1972), professor (1973). Oʻrta Osiyo davlat universitetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Fizika-texnika institutida, Toshkent politexnika institutida, Moskva yaqinidagi Dubnada joylashgan Yadro tadqiqotlari Birlashgan instituti (YATBI)da ishlagan (1958-72). Toshkent Davlat Universiteti fizika fakulteti dekani (1972-80), kafedra mudiri (1968-95), Toshkent Davlat Universiteti oʻqituvchilar malakasini oshirish fakulteti dekani (1980-88). Ilmiy ishlari yadro spektroskopiyasiga oid. YATBIda – oʻzi yaratgan betaspektrograflar majmui asosida muhim natijalar olgan. Qisqa yashovchi 100 dan ortiq neytroni yetishmaydigan yadrolarni oʻrgangan, 25 dan ortiq yadroning parchalanish tuzilmasini taklif qilgan, 8 ta yangi izotopni kashf etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1978).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulmalik (katta toʻra)

**Abdulmalik** (Katta toʻra) (1848, Buxoro amirligi - 1909, hozirgi Pokistonning Peshovar shahrida vafot etgan) — Buxoro amiri Muzaffarning to‘ng‘ich o‘g‘li. Avval Karmana so‘ngra Gʻuzor (1860-1868-yillar) viloyatlarida hokimlik qilgan.

Otasi – Buxoro amiri Muzaffarning siyosatidan norozi boʻlib, unga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, Buxoro amirligida rus qoʻshiniga qarshi milliy ozodlik kurashida qatnashadi.

U ukasi amir Abdulahadxon taxtga kelguniga qadar Buxoro taxtining asosiy da’vogari hisoblangan.

## Hayoti

Said Abdumalik 1848-yilda tug‘ilgan. Otasi Muzaffarxon, onasi esa fors millatiga mansub Xosa Zumrad amirning to‘rt qonuniy xotinidan biri bo‘lgan. 1860—yillarda G‘uzor beki lavozimini egallab, Afgʻoniston amiri Sher Alixonning qiziga uylangan.

1868-yilda amir Muzaffar hukmronligi davrida Buxoro amirligi Rossiya imperiyasi hukmronligi ostiga oʻtdi. Harbiy taktikani oʻzgartirishga bir necha bor urinishlar va turk harbiy mutaxassislarining koʻmagiga qaramay, buxoro qoʻshinlari Yerjar (1866), Cho'pon ota (1868) va Zirabuloq (1868) janglarida uch marta magʻlubiyatga uchradilar.

Cho‘pon ota tog'idagi jangdan so'ng Samarqand shahri rus qo'shinlari tomonidan bosib olinadi. Samarqandning qo‘ldan ketishi Buxoro amirligiga kuchli ta'sir o‘tkazdi va “muqaddas shahar” mudofaasini tashkil eta olmagan amirga nisbatan norozilikni keltirib chiqardi. Said Abdumalik boshchiligida Hisorda otasiga qarshi qoʻzgʻolon bayrogʻi koʻtarilib, Samarqandda ozodlik kurashi uyushtirildi. Unga Shahrisabz mustaqil beklari Bobobek va Kitob beklari Jo'rabek qo'shildi. Har tomondan Hisorga “iymon uchun kurashuvchilar” oqib kela boshladi. Amirga qarshi “kofirlar”ga qarshi g‘azovot shiori ostida ko‘tarilgan qo‘zg‘olon juda tez tarqaldi. Buxoro amirligining sharqiy hududidagi shaharlarda amir Muzaffar tomonida tayinlangan hokimlari chetlashtirildi.

1868-yilda Rossiya imperiyasi bilan sulh tuzilishi va Buxoro uchun murakkab shartlar asosida Rossiya-Buxoro shartnomasining imzolanishi amir Muzaffar siyosatidan xalq noroziligini yanada kuchaytirdi. O‘sha yilning kuzida Buxoroda otasi taxtini egallashga urinayotgan Said Abdumalik boshchiligida yangi qo‘zg‘olon ko‘tarildi. Amir o‘g‘lining ustiga qo‘shin tortadi, biroq, mag‘lubiyatga uchraydi.

Amir yordam so‘rab general-leytenant Konstantin Kaufmanga murojaat qiladi, u general Abramov,AleksandrKonstantinovich qo‘mondonligida unga yordam berish uchun qo‘shin yuboradi. Qo'shinlar 1868—yil 27-oktabrda Qarshi, 1870-yilda Shahrisabz va Kitob bekliklarini egallab, amir Muzaffarga qaytardi. Qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchradilar.

## Buxorodan ketish va vafoti
Qoʻzgʻolon barbod boʻlgach, Said Abdumalik dastlab Xivaga, Muhammad Rahimxon II huzuriga boradi. Shundan soʻng u bir muddat Qoshgʻariyada Yoqub Bek bilan Yangi Hisor qalʼasida yashadi (1873). Yoqub Bek vafotidan keyin Hindistonda yerda ingliz hukumati hisobiga yashay boshlaydi. Said Abdumalik Katta to‘ra 1909-yilda Peshovarda vafot etdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Havolalar
*