Ilie Năstase

**Ilie Theodoriu Năstase** (1946-yil 19-iyulda tugʻilgan) — Ruminiyalik sobiq jahonning 1-raqamli tennischisi. U 1973-yil 23-avgustdan 1974-yil 2-iyungacha yakkalik bahslarida dunyoda 1-oʻrinni egallagan. Năstase tarixda 100 dan ortiq ATP chempionligini qoʻlga kiritgan 10 oʻyinchidan biri boʻlib, yakkalik bahslarida 64 ta va juftlikda 45 ta chempionlik.

Nastase yettita yirik unvonni qoʻlga kiritdi: ikkitasi yakkalik bahslarida, uchtasi erkaklar juftligida va ikkitasi aralash juftlikda. U, shuningdek, joriy Masters 1000 ning yil yakunlari boʻyicha toʻrtta Masters Gran-pri chempionlik unvonini va ettita Grand Prix Super Series unvonini (1970-73) qoʻlga kiritgan. U 1972-yilda Nike bilan shartnoma imzolagan birinchi professional sportchi edi. Nastase 1980-yillarda fransuz tilida bir nechta romanlar yozgan va 1991-yilda Xalqaro tennis shon-shuhrat zaliga kiritilgan.

## Tennisdagi faoliyati

1966-yilda oʻz faoliyatining boshida Nastase Ion Tiriac bilan dunyo boʻylab sayohat qildi. Ular 1969, 1971 va 1972-yillarda Devis kubogi musobaqasida Ruminiyani himoya qilishgan.

Yakkalik bahslarida Nastase 1967-yil 16-aprelda Kannda oʻzining birinchi turnirida gʻolib chiqdi. Uning eng yaxshi tennischilarga qarshi birinchi gʻalabalari 1969-yilda Stokgolmda boʻlib, u yerda Toni Roche va Sten Smitni magʻlub etgan edi.

Nastase 1970-yilda eng yaxshi oʻyinchilardan biriga aylandi. Ekspertlar uni avstraliyalik Rod Leyver, Ken Rouzoll, Jon Nyukomb, Toni Rosh va amerikalik Artur Esdan keyin dunyoning oʻsha paytdagi eng yaxshi oltinchi oʻyinchisi sifatida baholadilar. Nastasening bunday yuqori reytingi Rimdagi Italiya ochiq chempionati va Merilend shtatining Solsberi shahridagi AQSh yopiq ochiq chempionatidagi muvaffaqiyati natijasidandir. Tiriak bilan Nastase Fransiya Ochiq chempionatida erkaklar oʻrtasidagi juftlik chempionligini qoʻlga kiritdilar.

1971-yilda Nastase Fransiya Ochiq chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi va u yerda toʻrt setda finalda Yan Kodeshga yutqazdi. Dekabr oyida Nastase oʻzining birinchi Masters Gran-pri sovrinini qoʻlga kiritdi.

1972-yilda u Artur Ashe ustidan besh set davom etgan finalda AQSh Ochiq chempionatida gʻalaba qozongani tufayli dunyoning 2-raqamiga aylandi. Ushbu turnir yilning eng yaxshi tennischilari ishtirok etgan yagona tadbir boʻldi. Ikki oy oldin, Uimbldonda, Nastase eng qiziqarli chempionat oʻyinlaridan biri boʻlgan epik besh setli finalda Sten Smitga qiyinchilik bilan yutqazdi. Devis Kubogida Năstase oʻzining tugʻilgan joyi boʻlgan Buxarestida oʻynagan finalda Sten Smitga magʻlub boʻlgunga qadar yakkalik bahslarida magʻlub boʻlmagan. Dekabr oyida yil yakuni boʻyicha tur finalida Nastase Smitni magʻlub etib, ketma-ket ikkinchi Masters Gran-pri unvonini qoʻlga kiritdi.

1973-yilda Năstase 17 ta turnirda gʻolib chiqdi, jumladan Fransiya ochiq chempionati, Uimbldonda juftlik chempionligi va uchinchi Masters chempioni. U oʻsha yili ATP reytingida dunyo 1-oʻrinida edi. U, shuningdek, jurnalistlar guruhi tomonidan ovoz bergan „Martini va Rossi“ mukofotini qoʻlga kiritdi va ''Tennis Magazine'' (AQSh), Bud Kollinz ishtirok etgan xalqaro soʻrov natijalariga koʻra 1-oʻrinni egalladi. Devis Kubogida u sakkizta yakkalik bahlarning yettitasini yutdi. Boshqa eng yaxshi oʻyinchilarga qarshi oʻyinlarda Năstase Nyukomga qarshi 1:0 va Smitga qarshi 1:1 hisobida muvaffaqiyat qozondi. Ruminiyalik fransuz ochiq chempionatida set qoldirmay gʻalaba qozondi (1978 va 1980-yillarda Byorn Borg va 2008, 2010, 2017 va 2020-yillarda Rafael Nadal takrorlagan). Năstase Uimbldon 2-oʻrinni egallab, amaldagi chempion Sten Smitdan ortda qoldi. Yugoslaviya Nikola Pilich ITF tomonidan diskvalifikatsiya qilinganidan soʻng, yangi tashkil etilgan ATP oʻz oʻyinchilarini turnirdan olib tashlaganida, faqat uchta ATP oʻyinchisi (Năstase, Rojer Teylor va Rey Keldie) boykotga qarshi chiqdi va ATP tartib-intizom qoʻmitasi tomonidan jarimaga tortildi. Nastase keyinchalik 1-oʻringa koʻtarildi va ATP harakatini qoʻllab-quvvatlashini ochiq aytdi, lekin xizmatdagi kapitan sifatida u Ruminiya armiyasi va hukumati tomonidan raqobat qilish buyrugʻi ostida ekanligini va shuning uchun boykot qila olmasligini aytdi.

## Bahslar
1977-yil oktabr oyida Raquette d’Or turnirida Nastase Gilermo Vilasning 46 oʻyinlik gʻalabali seriyasini tugatish uchun " spagetti torli " (ikki torli) raketkadan foydalangan. Raketka katta miqdordagi yuqori aylanish va oldindan aytib boʻlmaydigan sakrashlarni yaratishi bilan mashhur edi. Vilas raketkaga norozilik sifatida oʻyinni tark etdi. Bir necha kundan keyin ATP bunday raketalardan foydalanishni taqiqladi.

1979-yilgi US Open musobaqasida Nastase Jon MakEnroga qarshi oʻyinda qatnasha olmadi. Avvalroq hakam Nastasega uchinchi setda ochko, soʻngra toʻrtinchi setda bahslashish va toʻxtab qolgani uchun oʻyinni toʻxtatdi. Olomon hakamning qaroriga rozi boʻlmaganda, kortga pivo qutilari va stakanlarni uloqtirishga yaqin toʻpolon boʻldi. Makenro gʻalaba qozonishdan oldin oʻyin qayta boshlandi, hakam almashtirildi.

1994-yilda oʻz mamlakati Devis Kubogi sardori Năstase Janubiy Afrikaga qarshi oʻyinda „eshitiladigan odobsizlik va amaldorlarni doimiy haqorat qilish va qoʻrqitish“ uchun Buyuk Britaniyaga qarshi safar oʻyiniga diskvalifikatsiya qilindi.

2017-yilda Buyuk Britaniyaga qarshi oʻz mamlakatining Fed Kubogi jamoasi sardori boʻlganida, Nastase Serena Uilyamsning tugʻilmagan bolasi haqida fikr bildirganini eshitgan va 71 yoshli britaniyalik Fed Kubogi sardori Enn Keothavongdan suratga tushayotganda xona raqamini soʻragan. Nastase avvalroq Uilyamsning doping qabul qilgani haqida asossiz izohlar bergan edi. Buyuk Britaniya va Ruminiya oʻzlarining ikki kunlik Jahon Guruhi pley-off bosqichini boshlashdan oldin, Nastase, goʻyoki, media markazga bostirib kirib, britaniyalik jurnalistlar bilan oldingi kungi sharhlari haqida xabar bergan.

## Oʻyin uslubi

Tarixdagi eng iqtidorli tennischilardan biri hisoblangan Năstase oʻzining oʻyin-kulgilari va taqlidlari bilan tomoshabinlarni hayratga solish qobiliyati bilan ajralib turardi. Hatto oʻyinning hal qiluvchi pallasida ham u olomonni quvontiradigan gʻalati ish qilishi mumkin edi.

Tezkor oʻyinchilardan biri sifatida u oʻzining ajoyib qaytarib olishlari bilan yodda qoladi. Năstase toʻpni raqib qoʻli yetmaydigan joyga qoʻyish boʻyicha mutaxassis boʻlib, oʻz zarbalariga noqulay aylanishni qoʻllashi mumkin edi. Uning eng katta zaifligi — tartibsiz temperament edi.

## Natijalari

* Năstase 1971, 1972, 1973 va 1975-yillarda toʻrt marta gʻalaba qozongan yil yakunlangan turnirlarda (bugungi ATP World Tour Finals) barcha vaqtlardagi eng yuqori gʻalaba foiziga ega (88 %, 22 gʻalaba va faqat 3 magʻlubiyat).
* Professional Tennis Assotsiatsiyasi (ATP) veb-saytiga koʻra, u 100 dan ortiq professional (57 yakkalik va 45 juftlik) unvonlarini qoʻlga kiritgan dunyodagi besh tennischidan biri (uchinchi oʻrin), , ammo koʻplab unvonlar mavjud. ATP statistikasiga kiritilmagan. (Qarang: *Karyera statistikasi*).
* Năstase Nike bilan maʼqullash shartnomasini imzolagan birinchi professional sportchi edi.

## Mukofotlari

* Năstase 1991-yilda Xalqaro tennis shon-sharaf zaliga kiritilgan.
* 2009-yil mart oyida Nastase Fransiyaning Legion d’honneur mukofoti ritsariga aylandi, u oʻzining „taʼsirli sport faoliyati“ va oʻyin paytida yaratgan „tomosha tuygʻusi“ uchun eʼtirof etildi.
* 2016-yilning 19-iyulida, 70 yoshga toʻlgan Nastase sportdagi xizmatlari uchun mamlakatining eng oliy fuqarolik mukofoti — Ruminiya yulduzi bilan taqdirlandi.

## Kitoblar
Năstase ikkita roman va bitta avtobiografiyani nashr etdi.

* *Tie-break* (*Tie-break*, 1985), shuningdek *Break Point* nomi bilan nashr etilgan
* *Net* (*Le filet*, 1986)
* *Janob Nastase: Avtobiografiya* (*Mr Năstase: Avtobiografiya*, 2004)

## Siyosiy martaba
Ruminiya armiyasida general-mayor unvoniga ega. U 1990-yillarda Ruminiya siyosatiga kirib, 1996 -yilda Buxarest meri uchun boʻlgan saylovda muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 2012 -yilda Buxarestdagi oʻrin uchun Ruminiya Senatiga saylangan, u dastlab Konservativlar partiyasidan (PC) saylangan, soʻngra 2015-yil iyulida sobiq partiya oʻz faoliyatini toʻxtatgandan soʻng Ruminiya taraqqiyoti milliy ittifoqiga (UNPR) oʻtgan.

## Shaxsiy hayoti
Nastase besh marta uylangan: uning birinchi rafiqasi belgiyalik model Dominik Grazia edi, u 26 yoshida turmush qurgan va u bilan 10 yil yashagan va Natali ismli qizi bor. Uning ikkinchi xotini amerikalik aktrisa Aleksandra King edi, u 1984-yilda turmushga chiqdi va u bilan Nikolay va Sharlotta ismli ikki farzandni asrab oldi. Uning uchinchi rafiqasi ruminiyalik model Amaliya Teodosesku boʻlib, u 2004-yilda turmushga chiqqan. Ularning Alessia va Emma Aleksandra ismli ikki farzandi bor. 2010-yilda ular ajrashgandan soʻng, u 2013-yilda ruminiyalik model Brigitte Sfătga turmushga chiqdi; ularning nikohi 2018-yilda tugadi 2019-yilda u Ioana Simionga uylandi.

*Maksim* Năstaseni „Tirik jinsiy afsonalar“ roʻyxatida 6-oʻringa qoʻydi, chunki u 2500 dan ortiq ayollar bilan birga boʻlgan. Năstasening 800 dan 900 gacha boʻlgan bahosi oʻz obroʻsini oshirish uchun koʻproq raqam olishni istagan tarjimai holi muallifi uchun juda past edi. Buni eshitgan uchinchi rafiqasi Amaliya shunday odamni zabt etganidan xursand ekanligini aytdi. Nastase Amaliya bilan Sting kontsertida uchrashdi va unga 2004-yil 5-iyunda yunon pravoslav marosimida turmushga chiqdi.
2018-yil 25-may kuni Nastase olti soat ichida ikki marta mast holda haydagani va qizil chiroqda haydagani uchun hibsga olingan.

U shuningdek, animatsion loyihada ishtirok etgan va Disneyning „G-Force“ filmida federal agentning ruminiyalik ovozini ijro etgan.

„Niqobli qoʻshiqchi Ruminiya“ filmining ikkinchi mavsumida Nastase 2021-yil 9-sentabrda „Bufnita“ sifatida paydo boʻldi. U Frenk Sinatraning „My Way“ qoʻshigʻini kuyladi va tomoshabinlar eʼlon qilish uchun ovoz berishdan oldin oʻzini oshkor etdi.

## Faoliyat statistikasi

* * shu jumladan **57 ta** ATP va ATPdan oldingi unvonlar
* ** shu jumladan **749 — 287** (umumiy — 1036) ATP tomonidan roʻyxatga olingan

### Rekordlar

* Bu rekordlar tennisning ochiq davrida erishilgan.

## Manbalar