open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olimjon Halimov

**Olimjon Halimov** (1912-yil Buxoro – 1984-yil Nukus) – kompozitor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekiston (1957) va Qoraqalpogʻiston (1982) xalq artisti, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949). Oʻzbekiston musiqa merosini otasi Domla Halim Ibodovdan oʻzlashtirgan. Samarqandda Oʻzbekiston musiqa va xoreografiya instituti (1932), Konservatoriya(1958)ni tugatgan. Toshkent viloyati kolxoz-sovxoz teatri (1941), Fargʻonada ashula va raqs ansambli (1942—1943)da musiqa rahbari, Qoraqalpogʻiston musiqali teatrida dirijyor va musiqa rahbari (1944—1968), Nukus sanʼat bilim yurtida pedagog (1960-yildan), Oʻzbekiston Kompozitorlari uyushmasining Qoraqalpogʻiston bOʻlimi raisi (1967-1977).

Halimov 20 dan ortiq musiqali drama va komediyalar, „Qirq qiz“ vokal-sim-fonik poemasi, „Qoraqalpogʻiston“ kantatasi, syuita, qoraqalpoq xalq kuylari asosida fortepiano uchun „Rapsodiya“, xor va boshqa asarlar muallifi. Ijodida qoʻshiq janri ham muhim oʻrin tutadi. Qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari, cholgʻu kuylari va ayrim baxshilarning asarlarini toʻplab, notaga olgan („Oʻzbek xalq musiqasi“, 8-jild, T., 1959).

## Manbalar
Halloj Husayn Ibn Mansur

**Halloj Husayn ibn Mansur** (858— 922) — tasavvufyaati oʻta soʻl oqimning yirik vakili. Gʻoyaviy jihatdan qarmatlarta yaqin boʻlgan. Tur, Baydo, Basra, Bagʻdod shaharlarida bilim olgan. Musulmonlarning ayrim odatlariga va shariatning baʼzi qoidalariga zid fikrlar aytgan. islomning Alloh toʻgʻrisidagi tavhid aqidasiga zid ravishda xudo insonda namoyon boʻladi, inson va umuman moddiy olam xudoning jilolanishi, „Men haq (xudo) man („Ana-l-haqq“), mening oʻzligim — xudoning oʻzligidir“, degan fikrni ilgari surgan va bu fikr bilan vahdati-vujud taʼlimotiga yoʻl ochgan. Husayn oʻz gʻoyalarini Oʻrta Osiyo, Hindiston, Iroq va boshqa mamlakatlarda targʻib qilgan va mux-lislar orttirgan. Shariat peshvolari Husaynni bidʼatchilikda va shakkoklikda ayblab, qatl etishga hukm chiqarganlar.

## Manbalar

## Havolalar
Xoji Hakimov

**Xoji Akbarovich Hakimov** (1909-yil 15-may Toshkent — 2001-yil 23-noyabr) — xirurg, gematologiya va transfuziologiya xizmati tashkilotchilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1944). Tibbiyot fanlari nomzodi (1959). Oʻrta Osiyo tibbiyot institutini tugatgach (1933), shu institut xirurgiya klinikasida ordinator (1933—1937), Ohangaron tuman shifoxonasi bosh vrachi (1937—1938), Toshkent viloyati Sogʻliqni saqlash boʻlimi boshligʻi (1938—1939), Sogʻliqni saqlash xalq komissari oʻrinbosari (1939—40), urush qatnashchisi (1941—1945), 1946-yildan respublika sogʻliqni saqlash vaziri muovini. Oʻzbekiston gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot insgituti direktori (1961 — 1984), 1985-yildan ilmiy maslahatchi.

Ilmiy faoliyati gematologiya va qon quyish masalalariga oid.
## Manbalar
Halovard

**Halovard** — oʻrta asrlardagi Vaxsh viloyatining markazi. Kofirqalʼa shahri xarobasi oʻrnida joylashgan. 10-asr

da H. Hulbukdan katta boʻlgan. Shahar atrofida koʻplab bogʻ-rogʻlar, hosildor yerlar boʻlib, aholi dehqonchilik bilan shugʻullangan. Shahar aholisi mohir kamonboz boʻlishgan. H. Vaxsh daryosidan maxsus chiqarilgan (6—7-asrlar) Kofir kanalidan suv ichgan. Ilk oʻrta asrdagi H. arkida budda sajdagohi topilgan, unda hokim va uning oila aʼzolari ibo-dat qilishgan. Saroyda oʻtkazilgan qazishmalar natijasida braxmi yozuvi bilan bitilgan 50 ga yaqin qoʻlyozma parchalari topilgan. Arablar istilosi natijasida (750 y.) H. vayron boʻlib, shahar yangi hududda, Kofirqalʼadan 12&nbsp;km shim.-gʻarbda Vaxsh daryosi boʻyida qayta barpo etilgan. U hozirgi Lagʻmon shahri xarobasiga toʻgʻri keladi. Uning umumiy maydoni 100 gaga yaqin boʻlib, mudofaa devori bilan oʻralgan; 4 ta darvozasi, kuzatuv minoralari boʻlgan. Shahar ayrim yerlarda 2 qator mudofaa devori bilan oʻralgan. 10—13-asr boshlarida rav-naq topgan. Shahardagi deyarli barcha turar joylar pishiq gʻishtdan ishlangan, koʻcha va maydonlarga toshlar yotqizilgan. H.da Vaxshning zarbxonasi joylashgan. Shahar moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan.

## Adabiyot
* Kamal iddinov Sh.S.. Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaz1chn1M istochnikam IX — nachala XIII vv.. T., 1996.
Halol (maʼnolari)

**Halol**:

* Halol - **Halol** (حلال, halaal) arabcha soʻz boʻlib „ruhsat berilgan“ maʼnosini bildiradi.
* Halol (sport) (sportda) — oʻzbek kurashi atamalaridan biri.
Halol (sport)

**Halol** (sportda) — oʻzbek kurashi atamalaridan biri. H. bellashuv paytida sof gʻalabani bildiradi. kurashchi usul ishlatib raqibining ikkala kuragini gilamga tegizsa, ikkita "yonbosh" bahosini olsa, "yonbosh" olgan kurashchining raqibiga "dakki" berilsa, raqibning qoʻpol harakatlari "gʻirrom" bilan jazolansa yoki raqib 3 min. davomida gilamga chiqmasa H. eʼlon qilinadi.
Halqa

**Halaqa** (  ) islom terminologiyasida islom va Qur'onni o'rganish uchun diniy yig'ilish yoki yig'ilishga ishora qiladi. Odatda, bir yoki bir nechta asosiy ma'ruzachi(lar) halqaning belgilangan mavzu(lar)ini taqdim etadilar, boshqalari esa ularning atrofida (doira bo'lib) o'tirib, tinglaydilar. Ishtirokchilar munozaralarda ishtirok etishlari, savollar berishlari va o'z tashvishlarini aytishlari mumkin. Odatda, ibodat va duolar bunday dasturlarning bir qismidir.Bunda ishtirokchilarga ovqat yoki gazaklar berilishi mumkin .

## Manbalar
Halqali chuvalchanglar

**Halqali chuvalchanglar** (AppePya) — umurtqasiz hayvonlar tipi. 8 mingga yaqin turi maʼlum. Gavdasi bir necha mm dan 3 m gacha (tro-pik yomgʻir chuvalchangi). Segment (hal-qa)larga boʻlingan tanasi ikki tomonlama simmetriyali. Har bir segmentda qilli oʻsimta — parapodiyalar bor.Qon aylanish sistemasi birinchi boʻlib halqali chuvalchanlarda rivojlangan hisoblanadi. Qon oʻtkazish sistemasi yopiq. Teri, baʼzilari jabra orqali nafas oladi.Terisi shilimshiq modda ishlab chiqaruvchi bezlardan iborat. Chiqarish organi nefridiyalardan iborat. Bosh miya, halqum osti gangliyasi va qorin nerv zanjirlari nerv sistemasini tashkil etadi. Ayrim jinsli yoki germafrodit (qarang Ger-mafroditizm). 4 sinfi: koʻp tukli chuvalchanglar, kamtukli halqalilar, zuluklar va exiuridlar bor.
Halqum

**Halqum** — ogʻiz boʻshligʻini qiziloʻngach bilan tutashtiruvchi meʼda-ichak yoʻlining oldingi qismi; shakli egri naysimon; orqa yuzasiga qarab yassilangan, pastki qismiga qarab toraygan boʻladi. Yutinish vazifasini bajaradi va nafas olishda ishtirok etadi. Halqum devorlaridan oʻpka, shuningdek, ayrisimon, qalqonsimon bez, qalqon oldi bezlari rivojlanadi. Halqumning uznligi 12-14 sm . Halqum burun va ogʻiz boʻshligʻining davomi boʻlib, pastdan hiqildoq va Yevstaxiy naylari orqali oʻrta quloqdagi nogʻora boʻshligʻi bilan tutashadi. Halqumning old devori deyarli yoʻq; Halqumdan oldin burun, ogʻiz boʻshligʻi va hiqildoq joylashadi. Shuning uchun Halqumning yuqorigi — burun yoki burun-halqum qismi, oʻrta — ogiz qismi va pastki — hiqildoq qismi ajratiladi. Burun-halqum qismi burun va oʻrta quloq boʻshligʻi bilan; ogʻiz qismi tomoq teshigi orqali ogʻiz boʻshligʻi bilan; hiqildoq qismi esa hiqildoq bilan tutashadi. H.ning hiqildoq qismi hiqildoqning orqa tomonida joylashgan, uning oldingi va orqa devorlari faqat ovqat yoki suyuqlikni yutish paytida bir-biridan uzoqlashadi, boshqa vaqtda esa bir-biriga tegib turadi. H. orqa devorining yuqori qismida, oʻrta chiziq boʻylab limfa toʻqimasidan tuzilgan halqum murtagi joylashgan. burun-halqum qismining harakatsiz yon devorlaridan oʻrta quloqqa olib boruvchi eshituv nayi boshlanadi. Shu joyda eshituv nayi teshigi bilan yum-shoq tanglay chodiri oraligʻining oʻng va chap tomonida limfa toʻqimasidan tuzilgan nay murtagi bor. Halqum murtagi, 2 ta nay murtak, 2 ta tanglay va til murtaklar bir-galikda H.ning kirish qismida hal-qaga oʻxshab joylashadi. Halqum devorining xususiy plastinkasi siyrak biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, juda koʻp elastik tolalar tutadi. Bu plastinka kalla suyagining tashqi asosiga tutashadi, shu sababli, Halqum burun qismining orqa va yon devorlari birbiriga yaqinlasha olmaydi va havo burundan bevosita H.ning burun qismi orqali hiqildoqqa oʻtadi.

## Manbalar
Hamavaron

**Hamavaron** — ilk oʻrta asrlarda Oxarun viloyatining markazi (6—10-asr). G.A.Pugachenkovannnt fikricha, xi-toy manbalarida (Syuan Szan) uch-raydigan xoru-mo mulki H. shahri bilan aynan boʻlgan va u hozirgi Shahrinav shahar xarobasi oʻrnida joylashgan. 9— 10-asrlarda H. shahri savdo markazi boʻlib, unda konchilar va metallurglar oʻz mahsulotlarini shaharga kelgan karvonlardagi savdogarlarga sotishgan. 10-asrda konchilar va metallurglar manzilgohlarida hayot soʻnganligi bois shahar oʻz ahamiyatini yoʻqotgan. H. qoraxoniylar davrida Qoratogʻ deb nomlangan.
Hamada

**Hamada** — Shimoliy Afrika (Sahroi Kabir)dagi toshloq choʻllarning arabcha nomi. Qadimgi kristalli tub jinslar yer yuzasiga chiqib qolgan joylarda haroratning keskin oʻzgarishi natijasida togʻ jinslarining nurashidan hosil boʻladi. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi juda siyrak. Dunyoning boshqa joylarida uchraydigan bunday toshloq choʻllar ham Hamada deb yuritiladi.
Halol va harom

**Halol va harom** - ijobiy yoki salbiy deb baholanadigan diniy, axloqiy-huquqiy normalar. Halol ("erkin", "bogʻlanmagan") — shariatda musulmonlar uchun ruxsat etilgan xatti-harakatlar va ishlar, toza va pok hisoblangan oziq-ovqatlar. Qurʼ-on va hadisga koʻra, suv, sut, non, meva va uning sharbatlari, poliz ekinlari, Allohning ismi aytib soʻyilgan halol hayvonlar va halol qilingan taomlar, kiyishga ruxsat berilgan kiyimlar haloldir. Halol mehnatdan topilgan mulk, meros, hadya qilingan narsa, ikki tomon roziligi bilan boʻlgan tijorat tufayli qoʻlga kiritilgan mablagʻ halol boʻladi. Shariatda halol hisoblangan narsani harom degan odam kofir hisoblanadi.

Harom ("man qilingan", "taqiqlangan") — shariatda musulmonlar uchun qatʼiy taqiqlangan xatti-harakatlar, ishlar, yeyish man qilingan oziqovqatlar. Halolning ziddi. islom diniga koʻra, nohaq odam oʻldirish, araq va boshqa mast qiluvchi ichimliklar ichish, choʻchqa goʻshti yeyish, oʻlimtik hayvonlar goʻshti, Allohning ismi aytilmay soʻyilgan hayvonlar goʻshti, qimor, oʻgʻirlik, yolgʻon gapirish, birovning haqqini yeyish, odamlarni haqorat qilish, ularga yomon nom qoʻyish, orqasidan gʻiybat qilish, tuhmat, girromlik, fohi-shalik, zinokorlik, oʻz soʻzini, ichgan qasamini buzish, sudxoʻrlik, poraxoʻrlik, shariat man qilgan yoʻl bilan qilingan savdosotikdan topilgan har qanday mol-mulk va shahrik. haromdir. Foydalanish harom etilgan, istifoda qilgan kishiga faqat zarar beradigan oʻsimliklarni ekish, parvarish qilish (u narsadan oʻzi foydalanmasa ham) halol boʻlmaydi. shariatda harom ishlarga odatlangan odam gunohkor boʻlish bilan birga hayotda xorlik, sharmandalik, qashshoqlik va tuzalmas ogʻir kasallikka giriftor boʻlishi taʼkidlanad. Baribir harom yoʻl bilan topilgan pul hech kimga buyurmagan.Siz birovga yomonlik qildingizmi u albatta sizga qaytadi .Yetimni va boshqa koʻplab odamlarning haqini yedizmi sizni ishlariz orqaga keta boshlaydi har xil dardi yoʻq kasalliklarga chalinasiz . Shunday ekan koʻzlaringizi ochib Olloh taologa tavba qiling Olloh kechirimli balki gunohlaringizni kechirar
Jalil Hakimov

**Hakimov Jalil** (1920. 16.5 - Toshkent— 1980.29.10) — naqqosh. Toshkent naqqoshligining yirik vakili. Oʻzbekiston xalq rassomi (1969). Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish kombinatida Olimjon Qosimjonovdan taʼlim olgan (1935—38). 1948-yilgacha umumiy taʼlim maktablarida oʻqituvchi, 1948-yildan Ostrovskiy nomidagi pionerlar saroyida toʻgarak rahbari, 1951-yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida naqqoshlikdan dars bergan. Hakimov qogʻoz, yogʻoch, ganchga boʻyama naqsh ishlash sanʼati (ayniqsa handasiy naqshlar yechimi)ni puxta egallagan, usta ijodida gulli girihni koʻp qoʻllab ajoyib bezaklar ishlagan; u yaratgan naqshlar, mujassamotlar aniqligi, mayda qismlarga boyligi, oʻziga xos yorqin yashil rangli koloriti, ranglar uygʻunligi hamda nafosati bilan diqqatga sazovor. Toshkentdagi "Moviy gumbazlar" choyxonasi (1970); Toshkent markaziy univer-magi (1971), Toshkent vokzali (1978) va boshqa jamoat binolaridagi naqshin bezaklar ustaning mahoratidan darak beradi. Hakimov, shuningdek, meʼmoriy obidalar (Amaliy sanʼat muzeyi binosi va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. Hakimov bezagan xontaxta, kursi, quticha va boshqa buyumlar respublika va chet mamlakatlardagi koʻrgazmalarda namoyish etilib, yuqori baholangan. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi. Hakimov koʻplab shogirdlar (A. Ilhomov, K. Karimov, M.Toʻrayev va boshqalar) yetishtirgan.

## Havolalar
* https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-31-1980-3573684/
Hamd

**Hamd** ( — ulugʻlanish, taʼriftavsif, madh) — biror kimsa shaʼniga maqtov sheʼr. Sharq mumtoz adabiyotida Allohni madh etuvchi hamdlar koʻp yaratilgan, ular odatda doston muqaddimasining maxsus bobi boʻlgan. Masalan, Alisher Navoiy, Mashrab, Munis, Ogahiy va boshqa shoirlar devonlari hamd gʻazallar bilan boshlanadi. Hamd gʻazallar 2 xil boʻladi:
# Tavhid hamdlar;
# Munojot hamdlar.
Alisher Navoiy ijodida har ikki koʻrinishdagi hamd gʻazallar koʻp uchraydi. Ayniqsa uning „Xamsa“ asaridagi dostonlarda hamdning goʻzal namunalari bor. Oʻtmishda nasriy asarlar ham qisqacha hamd bilan boshlangan. Shuningdek, qadimgi turkiy, arab va fors adabiyotida paygʻambarlar, shohlar va boshqa shaʼniga ham hamdlar bitilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Gʻafforova Z., Navoiyning hamd va naʼt gʻazallari, T., 2001.

## Havolalar
Bahrom Hamdamiy

**Bahrom Hamdamiy** (1910, Toshkent – 1942, frontda halok boʻlgan) – rassom, Oʻzbekiston rassomlari uyushmasining tashkilotchilaridan. Toshkent rassomlik texnikumida Aleksandr Volkovdan taʼlim olgan (1930– 36); Moskva, Leningradda ijodiy safarda boʻlib malakasini oshirgan. Hamdamiy asarlarida kunning dolzarb voqealarini, xalq hayotini tasvirladi: „Kolxozchilar“ (1933), „Kolxoz choyxonasida“ (1936) – Sharq muzeyida; „Avtoportret“ (1939, 1941); „Ish tugadi“ („Langar kanali quruvchilari“, 1939), „Bobom–shoir Muztarib portreti“ (1939) – Oʻzbekiston sanʼat muzeyida. Navoiy asarlari asosida „Farhod sahroda“ (1940), „Farhod Xusrav asiri“ (1941) kabi asarlar yuzaga keldi. „OʻzTAG oynasi“ plakatlarini tayyorlashda qatnashgan (1941–42). R.Ahmedov, Z. Inogʻomov va boshqalarga dars bergan.
Ergash Hamdamov

**Ergash Abdusattorovich Hamdamov** (6-mart 1948-yil, Guliston tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Sirdaryo pedagogika institutida, 1972-yildan Guliston tumanidagi 22-maktabda ingliz tili oʻqituvchisi.

## Manbalar
Hamdoniylar

**Hamdoniylar** - Suriya va mesopotamiyada hukmronlik qilgan arab sulolasi (905—1004). Asoschisi Hamdon xalifalikka qarshi kurashda xorijiylar bilan birlashgan. Uning Abbosiylar xizmatiga kirgan oʻgʻillaridan biri Mosul shahriga noib etib tayinlangan (905). Nosi-ruddavla davri (929—969)da Suri-yagacha boʻlgan hududlar H. davlatiga qoʻshib olingan. Karvon savdosi yoʻliga joylashgan H. davlati ancha rivoj topgan. 968 yil H. buvayhiylar bilan boʻlgan jangda yengildilar. 944 yil H.dan Sayfuddavla Suriyadagi ixshidiylar sulolasi bilan urushib, Halab, Hims va boshqa shaharlarni egalladi va Suriyada H.ning yangi sulolasiga asos soldi (944). Uning oʻgʻli Saʼduddavla davri (967—991) da H. davlatiga qoʻshni Vizantiya davlati bir necha marta hujum qilib, Halab, Hims shaharlarini egalladi. H. yunonlarga tobe boʻlib qoldi. H.ning oxirgi shohi qatl etilgach (1002), ularning davlati tanazzulga uchragan. 1004-yil Fotimiylar Suriyadagi H. davlatini oʻzlariga tobe etdilar.
Millatlar hamdoʻstligi

**Hamdoʻstlik** (1947-yilgacha Britaniya millatlar hamdoʻstligi) — Buyuk Britaniya va uning sobiq koʻpgina dominionlari hamda mustamlakalaridan iborat birlashma. Hamdoʻstlikning huquqiy maqomi 1931-yil Vestminster statuti bilan belgilab berilgan (1947-yil aniqlik kiritilgan). Unda Hamkorlikga aʼzo davlatlarning oʻzaro hamda Britaniya bilan munosabatlari, ularning ichki siyosatda ham, tashqi siyosatda ham mustaqil va teng huquqli davlat sifatida faoliyat yuritishi oʻz ifodasini topgan. 1971-yil Singapurda imzolangan hamdoʻstlik prinsiplari toʻgʻrisidagi Deklaratsiya hamdo'stlik kon-sensus tamoyillari asosida ish olib boruvchi ixtiyoriy birlashma ekanligini tasdiqladi. Hamdoʻstlik 30 respublika va 21 monarxiyadan tashkil topgan. 16 monarxiya davlat boshligʻi sifatida Buyuk Britaniya qirolini tan oladi, bu mamlakatlarda general gubernator qirol nomidan ish koʻradi; 5 monarxiya oʻz qiroliga ega. Buyuk Britaniya monarxi hamdoʻstlik boshligʻi va uning ramzi hisoblanadi. Hamdoʻstlik mamlakatlari har yili konferensiya oʻtkazadilar. Hamdoʻstlik Kotibiyati mavjud. Buyuk Britaniyada hukumat tarkibida hamdoʻstlik ishlari boʻyicha vazir bor.
Hamza (maʼnolari)

**Hamza**:

## Joylar
* Hamza (tuman) — Toshkent shahridagi sobiq tuman nomlaridan biri.
* Hamza (Oltiariq tumani) — Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi shahar.

## Kishilar
* Hamza Hakimzoda Niyoziy — shoir, yozuvchi, pedagog, teatr arbobi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1926).
Hamal

**Hamal** (arab.) — Zodiak yulduz turkumlaridan biri. Belgisi u. Bahorgi tengkunlik nuqtasi shu belgi bilan belgilanadi. Osmonning Shimoliy yarim sharida Persey, Uchburchak, Hut, Kit yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda yoz, kuz va qish oylarida koʻrinadi.
Tinchlik (shahar)

**Hamza** (1963 yilgacha Vannovskiy posyolkasi) — Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi shahar. Qoʻqon — Andijon temir yoʻl dagi stansiya (temir yoʻl posyolka yonidan 1890-yilda oʻtkazilgan). Viloyat markazi (Fargʻona sh.) gacha 36&nbsp;km, tuman markazi (Oltiariq shaharchasi) gacha 7&nbsp;km. Aholisi 13 ming kishiga yaqin (2005). Shahar oʻrtasidan Katta Fargʻona kanalioqiboʻtadi. Hamza shaharda neftni qayta ishlash, mineral suvni qadoqlash zavodlari, neft sisternalarini bugʻlab yuvish stanciayasi, neft mahsulotlari taʼminoti va don mahsulotlari korxonalari, MTP, avtokorxona, qurilish tashkilotlari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. 3 umumiy taʼlim maktabi, iqtidorli bolalar gimnaziyasi, kasb-hunar kolleji, kutubxona, madaniyat uyi, stadion mavjud. Shaharni Fargʻona hamda Margʻilon shaharlari bilan birlashtiruvchi respublika ahamiyatidagi avto-magistral kesib oʻtadi va Qoʻqon sh. bilan bogʻlaydi. H.dan Fargʻona, Margʻilon, Qoʻqon va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnaydi. Yana Hamzada kop tarmoqli shifoxona, koʻzni davolash markazi xamda bolalar polikilinikasi mavjud. Hamza oʻta sanoatlashgan boʻlishiga qaramasdan qishloq xoʻjaligi va bogdorchilik asosiy daromad manbai hisoblanadi. Shahar uzum yetishtirishda katta tajribaga ega uzumchilar shahrihamdir. Shaharda 1 yilda oʻrtacha 5 000 tonna uzum yetishtirib eksport qilinadi. Hamza shahrida yana yigirma ming tonna mevani sigʻdira oladigan mevalar saqlaydigan muzlatgich xam mavjud. mevalar 10 oygacha saqlanishi mumkin. Bu muzlatgich sifati va sigʻimi jixatidan oʻrta osiyoda yagonadir. Hamza shahriga 2012 -yilda „Tinchlik“ nomi berildi.

## Shahar tarixi
1941-yilda, umumiy rus va davlat arbobi Petr Semonovich Vannovskiy nomidagi, shaxarga uxshagan qishloq Vannovsky tashkil etildi. 1963-yilda u (mashhur oʻzbek shoiri keyin) Hamza Khakim-zade qishlogʻida nomlandi. 1974-yildan — Hamza shahar. 2012-yildan — shahar Tinchlik nomlandi. Katta Fargʻona kanali 2 qismga shaharni ajratib, oqadi. Kanal 1939-40gg yilda qurilgan, keyin shahar va sugʻoriladigan bogʻlar suv taʼminotini yaxshilash edi. Bu mahalliy aholining oʻz bogʻdorchilik mahsulotlari taʼminotini yaxshilash mumkin buldi. Shahri va eksport uchun ishlatiladi uzum faol yetishtirilgan turli navlarini chetidagi.
Hamza al-Isfahoniy

**Hamza al-Isfahoniy**, **Abu Abdulloh ibn al-Hasan** ( 893—961 va 971 yillar oraligʻi) — Eron tarixchisi va adibi. Arab tilida ijod qilgan. 12ta asaridan 3 tasi bizning davrimizgacha yetib kelgan. Olimning "Umumiy tarix" asarida Eron tarixiga oid noyob faktik materiallar jamlangan. H. al-I. arab manbalaridan tashqari, bizgacha yetib kelmagan oʻrta fors manbasi "Xvadaynamak" va islomgacha Eronga oid boshqa yozma va ogʻzaki (zardush-tiy kohinlari aytganlaridan yozib olingan) axborotlardan foydalangan. Asar 961 yilgacha voqealarni qamrab olgan.
Hamza Shinvoray Abdumurod

**Hamza Shinvoray Abdumurod** (1907—Peshovar shahri — 1994) — afgʻon shoiri. Ijodi 1923-yildan boshlangan. Lirik gʻazalnavis shoir sifatida tanilgan; hofizona ishqiy gʻazallari bilan katta shuhrat qozongan. Asarlarida pushtun xalqining orzu-umidlari, gʻam va hasratlari, ozodlik uchun kurashlarini yuksak badiiy saviyada kuylagan ("Uygʻonish", 1352). H.Sh. 50-yillarda ilk bor shoir Xushholxon Xat-tak (17-asr) sheʼriyatining maʼno va badiiy olami haqida yirik tadqiqot ishlarini olib borgan. 6 jildli asarlar toʻplami chop etilgan. Ularning asosiy qismini gʻazal, ruboiy, qitʼ-alar ham u yoki bu munosabat bilan yozilgan masnaviy, muhammas, qasida yoki boshqa janrlardagi sheʼrlar tashkil etadi. H.shahrining "Nido", "Ilm tolibiga", "Oʻzlik", "Sufiyga xitob", "Yosh afgʻon qoʻshigʻi", "Pushtunga", "Dard", "Zugʻum", "Komil inson", "Millat birligi" va boshqa shu kabi sheʼrlari shoirning vatan va millat dar-diga hamohang ijodining yorqin namunalaridir.
Rasul Hamzatov

**Hamzatov Rasul Hamzatovich** (1923-yil 8-sentyabr, Dogʻiston Respublikasi, Xunzax tumani Sada qishlogʻi – 2003-yil 3-noyabr) – avarchi, koʻchma avar teatrida rejissyor yordamchisi, respublika arbobi va shoiri. U Tahririyat va radio qoʻmitasida adabiy xodim boʻlib ishlagan (1940 – 45). Moskvadagi Gorkiy nomidagi Adabiyot institutda tahsil koʻrgan (1945-50).

Ilk sheʼrlar toʻplami – „Ilhombaxsh muhabbat, olovli nafrat“ (1943). „Bizning togʻlar“ (1947), „Mening yurtim“ (1948), „Togʻlik oʻlkasi“, „Tugʻilgan yilim“ (1950), „Katta ogʻa shaʼniga“ (1952), „Dogʻiston bahori“ (1955), „Qalbim mening togʻlarda“ (1959), „Yuksak yulduzlar“ (1962), „Bitiklar“ (1963), „Yulduz yulduz bilan soʻzlashar“ (1964), „Yillar ortidan yillar“ (1968), „Oʻchoq boshi-da“ (1969), „Chegara“ (1972), „Muhab-batnoma“ (1974), „Soʻnggi narx“ (1976) va boshqa sheʼriy kitoblar mual-lifi.

H. ijodi Sharq va Gʻarb sheʼriyati anʼanalari oʻzaro tutashgan nuqtada paydo boʻlgan betakror hodisadir, H.ning Sharq tarovati bilan yoʻgʻrilgan va togʻli oʻlka kishilarining oʻziga xos ruhiy olamini aks ettirgan sheʼrlari 50-yillarda milliyligi, samimiyligi, lirik his va tuygʻularning bokiraligi bilan kitobxonlar va tanqidchilar eʼtiborini qozongan. H. sheʼrlarining lirik qahramoni kishilardagi yaxshi fazilatlarni qadrlay biluvchi, oʻzi ham boshqalarga mehr-muhabbatini ayamaydigan, katta hayotiy tajribaga ega boʻlgan, ruhiy olami boy va goʻzal insondir. H. sheʼrlarida ana shu lirik qahramon qalbining tamannolari yorqin ifoda etilgan. H., oʻz tabiatiga koʻra, lirik shoir. Shunga qaramay, u doston janrida ham ijod qilib, „Otam bilan suhbat“ (1953), „Togʻ qizi“ (1958), „Onalarni asrang“ (1978) kabi barkamol dostonlarini yaratgan. Uning hayot va adabiyot, onavatan va zamondoshlar haqidagi „Mening Dogʻistonim“ (1—2-kitoblar, 1967—71) lirik qissasi 60-yillarning 2-yarmida qardosh xalqlar adabiyotida soxta vatanparvarlik goyalari oʻrniga milliy gʻoya va milliy gʻurur tuygʻusining shakllanishida muhim rol oʻynagan. H. ning sheʼriy va nasriy asarlari, boshqa xalqlar adabiyoti qatori, shu davr oʻzbek adabiyotiga ham taʼsir oʻtkazgan. Xususan, Shukrulloning „Javohirlar sandigʻi“ lirik qissasi H.ning „Mening Dogʻistonim“ asari taʼsirida maydonga kelgan.

H. asarlari jahonning koʻplab tillariga, shu jumladan. oʻzbek tiliga tarjima qilingan. H. Gʻafur Gʻulom, Asqad Muxtor, Hamid Olimjon, Shuk-rullo, Abdulla Oripov singari oʻzbek shoirlari bilan ijodiy aloqada boʻlgan.

## Manbalar
* Yuksak yulduzlar, T., 1964; Moy Dages-tan, M., 1977; Sobraniye sochineniy, t. 1—5, M., 1980—82; Ostrov jenshin. Novne stixi i poemm, M., 1983; Sudi menya po kodeksu lyubvi, M., 2003.
Hamid ibn Baqoxoʻja

**Hamid ibn Baqoxoʻja**, Hamid Baqoyev (taxminan 1880 — Buxoro — taxminan 1935) — tarixchi olim, shoir. Ikki tarixiy asar: "Tanzil al-amsal fi zikr bayan al-ahvol" ("Hollar bayoni zikridagi misollar ifodasi"; qisqacha: "Tanzil, 1928) va "Munta-xabi tarix-i Amiron-i mangʻit" ("Mangʻit amirlarining qisqacha tarixi"; qisqacha: "Muntaxab"; 1931 — 32) muallifi.

H. ibn B.ning "Tanzil" asari 4 qismdan iborat boʻlib, uning dastlabki 3 qismi Buxoroning mangʻitlar davridagi tarixini aks ettirgan. Mual-lif dastlabki mangʻit amirlari toʻgʻrisida qisqacha maʼlumot bergach, asosiy eʼtiborni Samarqand chor Rossiyasi tomonidan bosib olingach, bu yerda yuz bergan siyosiy voqealarga qaratadi. Vobkentlik savdogar Sayidboyning savdo-sotiq ishlari bilan Rossiyada boʻlishi, Buxoro amirligidagi iqtisodiy va siyosiy qoloqlik sabablari, amir Muzaffarning rus bosqiniga qarshi turish uchun harbiy yordam soʻrab Usmonli turk sultonligi, Fransiya va Angliyaga murojaat qilishi (mak-tublar yuborishi) asarda keng yoritilgan. Asarning 4-qismida Buxoro bos-qini oqibatlari va BXSR tarixi bayon qilingan.

"Muntaxab"da amir Muzaffar davridan boshlab 20-asrning 1-choragigacha Buxoro amirligida yuz bergan muhim voqealar tasvirlangan. Bu asarlarning qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.
Yusuf Hamadoniy

**Yusuf Hamadoniy** (1048-yil 17-iyul, Buzanjird qishlogʻi, Hamadon – 1140-yil 13-sentyabr, Bomiyon) – tasavvufning yirik namoyandasi, olim. Uning tarjimai holiga oid maʼlumotlar unchalik koʻp emas. Abduxoliq Gʻijduvoniy, Farididdin Attor, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy asarlarida Yusuf Hamadoniy haqida maʼlumotlar bor. Toʻliq ismi – *Yusuf ibn Yaʼqub ibn Abduvohid ibn Abdubosit ibn Zamzam ibn Boqir ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Abu Xanifa Noʻʼmon ibn Sobit*.

Bagʻdodda Abu Isʼhoq Sheroziydan tahsil olgan. Keyinchalik Isfahon, Marv va Samarqand muhaddislaridan ilm oʻrgangan.

Tasavvufni Abu Ali Formadiy va Abdulloh Juvayniydan oʻrgangan. Zamonasining yetuk allomalari Abdulqodir Gʻiloniy, Gʻazzoliy, Hamiduddin Multoniy bilan muloqotda boʻlgan. 30 marta haj ziyoratiga borgan.

Yusuf Hamadoniy Buxoroda uzoq muddat yashab, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy va boshqa yirik mashoyixlarga ustozlik qilgan. U keyinchalik xojagon-naqshbandiya tariqatining ayrim qoidalarini ishlab chiqqan. Xoja Abdulloh Barqiy, Xoja Hasan Andoqiy Buxoriy, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy Yusuf Hamadoniydan soʻng uning xalifalari sifatida muridlarning tarbiyasi bilan shugʻullanganlar.

Yusuf Hamadoniy tasavvufga oid „Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“), „Kashf“, „Risola dar odobi tariqat“ („Tariqat odobi haqida risola“), „Risola dar axloq va munojot“ („Axloq va munojot haqida risola“), „Risola fi annal kavna musaxxarun lil inson“ („Dunyoning insonni taslim qilishi haqida risola“) asarlarini yozgan. Alisher Navoiyning hikoyatlarida Yusuf Hamadoniyning yana „Ziynat ul-hayot“, „Manozil us-solikin“ va „Manozil ul-soirin“ nomli asarlari boʻlgani haqida aytib oʻtilgan.

„Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“) risolasini Sayfiddin Rafiddinov oʻzbekchaga oʻgirib, 2003-yilda nashr qildirgan. „Kashf“ risolasi topilmagan.

Yusuf Hamadoniy etikdoʻzlik kasbi bilan mashgʻul boʻlgan. Dehqonchilik ham qilga.

Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy tazkiralarida Yusuf Hamadoniy koʻp vaqt Marvda yashagani va u yerdan Hirotga 2 marta kelib bir necha muddat turgani haqida yozilgan. U 1140-yili Hirotdan Marvga qaytib ketayotgan mahali yoʻlda vafot etadi. Manbalarda Bomiyon Yusuf Hamadoniy vafot etgan joy sifatida koʻrsatiladi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib, Yusuf  Hamadoniyning xoki yoki jasadi Marvga keltirilib dafn qilinadi. Oʻsha paytlarda bu maskan el orasida mashhur boʻlgan. Yusuf Hamadoniyning qabri saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Juma Hamidov

**Juma Hamidovich Hamidov** (1931-yil 15-yanvar, Xatirchi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1959). 1959-yildan Karmana tumanidagi 3-maktabda, 1963—2000-yillarda Navoiy shahridagi 5-maktabda geografiya fani oʻqituvchisi. Darsda muammoli dars, sayohat darslari usullaridan unumli foydalangan.
Rustam Hamidov

**Rustam Muhsinovich Hamidov** (1949.15.7, Toshkent) — rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1992), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1985). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1972). 1972-93 yillar Hamza teatrida rejissyor, bosh rejissyor, 1993-97 yillarBayramlar oʻtkazish direksiyasi rahbari, 1997-2005-yillar Toshkent shahri madaniyat boshqarmasi boshligʻi. "Koʻrmayin bosdim tikonni" (I.Sulton) spektakli uning dastlabki yutugʻi boʻldi. "Qiyomat qarz", "Shoshma, quyosh", "Kuzning birinchi kuni", "Arizasiga koʻra", "Kurort" (hammasi Oʻ.Umarbekovniki), "Oʻgrini qaroqchi urdi" (Shukrullo), "Kuyov" (S.Ahmad), "Olovni tashlama, Pro-metey" (M.Karim), "Baland qoyadagi ayollar" (Vuoliyoki), "Gʻiybat" (A.Salinskiy), "Alla" (T.Minul-lin), "Hazrati ayol" (O.Jahonova) kabi spektakllarni sahnaga qoʻygan. Andijon teatrida qoʻyilgan "Shohona ishrat" (V.Gyugo) spektakli rejissyorning jahon mumtoz dramaturgiyasi sohasidagi dastlabki izlanishi boʻldi, 1984-yil Ye.Simonovga "Otel-lo" spektaklini qoʻyishda hamkorlik qildi va 1988-yil mustaqil "Ko-riolan" (U.Shekspir)ni sahnalashtirdi. H. sahnalashtirgan spektakllari romantik koʻtarinkiligi, mavzular xilma-xil va dolzarbli-gi, yumorga boyligi, hajviy oʻtkirligi bilan ajralib turadi.

Oʻzbekistonda teatrlashgan ommaviy tomoshalar turi rivojlanishida H.ning oʻrni alohida. 1992-yildan buyon oʻtkazilayotgan "Mustaqillik", "Navroʻz" kabi bayramlarning ssenariy mualliflaridan biri, rejissyori, bosh rejissyori. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989). "Mehnat shuhrati" ordeni bilan muko-fotlangan (1998).
Abdusalom Hamidov

**Abdusalom Hamidov** (1885-yil Buxoro—1940-yil) – kandakor usta. Buxoro kandakorlik maktabining yirik vakili. Abdusalom Hamidov anʼanaviy naqsh mujassamotiga yangi ramz va ohanglarni olib kirgan: yulduz, gerb, bugʻdoy boshogʻi, gʻoʻza chanogʻi, odam tasvirlari va hokazolar. Abdusalom Hamidov koʻplab shogirdlar tayyorlagan (shogirdlari orasida oʻgʻli Salimjon Hamidov ham bor). Hamidov ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

## Manbalar
Halim Hamidov

**Halim Hamidov** (1937-yil 22-iyul, Gʻijduvon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1959). 1959-yildan Qiziltepa tumanidagi maktabda tarix oʻqituvchisi. 1962-yildan Gʻijduvon tumanidagi 1-maktabda, 1965-yildan 2-internat maktabda direktor oʻrinbosari. 1970-yildan Gʻijduvon tuman xapq taʼlimi boʻlimida yoʻriqchi va metodik kabinet mudiri, 1982-yildan 3-maktab, 1993—1998-yillarda 6-gimnaziya direktori.
Husniddin Hamidov

**Hamidov Husniddin** (1935-yil 5-yanvar,  — 2019-yil 5-noyabr) — qoraqalpoq tilshunosi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), filologiya fanlari doktori (1990). Qoraqalpogʻiston pedagogika instituti rus tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1955). 

## Hayoti
Husniddin Hamidov 1935-yili 1-mayda Chimboy tumanida tugʻilgan. 1955-yilda ikki yillik oʻqituvchilar institutini tamomlab, Chimboy tumanidagi oʻrta maktabda oʻqituvchilikdan mehnat faoliyatini boshlagan. 1955—1959-yillarda Chimboy viloyatida o‘qituvchi bo‘lib ishlagan.
1960-yildan O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limining N. Dovqorayev nomidagi Til va adabiyot institutida kichik ilmiy xodim, so‘ngra katta ilmiy xodim (1960-1971; 1983-1986), 1971-yilda Sharq qoʻlyozmalari boʻlimi mudiri lavozimida, 1989-yilda Qoraqalpoq davlat universiteti qoraqalpoq tili tarixi, dialektologiyasi va qo‘lyozmalari kafedrasi mudiri boʻlib faoliyat yuritgan.

1967-yilda nomzodlik, 1990-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1994-yilda muxbir aʼzo, 2000-yilda esa Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib saylangan.

1995-yilda „Vatan taraqqiyoti“ partiyasidan Oliy Majlisning birinchi chaqiriq deputati boʻlgan. Husniddin Hamidovning ilmiy ishlari asosan qoraqalpoq tilining tarixiga — uning tarixiy leksikologiyasi, grammatikasi, soʻz yasalishi masalalariga bagʻishlangan. U shuningdek, Sharq qoʻlyozmalarini toʻplash, izoxlash va nashrga tayyorlash ishlari bilan ham shugʻullanib keladi.

## Ilmiy faoliyati
Hamidovning ilmiy ishlari, asosan, qoraqalpoq tilining tarixi, uning tarixiy leksikologiyasi, grammatikasi, soʻz yasalishi masalalariga bagʻishlangan. U quyidagi asarlar muallifi:

„Qoraqalpoq tili tarixidan ocherklar“;

„Eski qoraqalpoq tilining yozma yodgorliklari“;

„Berdaq qo‘lyozmalari meʼrosi“.
## Mukofotlari
1993-yilda Qoraqalpog‘istonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi unvonini olgan. 

## Manbalar
Manzura Hamidova

**Manzura Hamidovna Hamidova** (1921-yil 19-yanvar, Toshkent) — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), tibbiyot fanlari doktori (1965). Toshkent tibbiyot akademiyasining davolash fakultetini tugatgach (1940), Toshkent viloyati Boʻka tumani Kerovchi qishloq vrachlik uchastkasi mudiri (1940—1942), Toshti fakultet terapiya klinikasida ordinator (1942—1946), Oʻrta Chirchiq viloyati kasalxonasida bosh vrach (1946—1949), Toshkent tibbiyot akademiyasi fakultet terapiya kafedrasida aspirant (1949—1952), Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti terapiya kafedrasida assistent (1953-58), dotsent (1958-1965), professor (1965—1967), kafedra mudiri (1967— 1992); 1-shahar klinik kasalxonasi ichki kasalliklar boʻlimida professor-konsultant (1992—2000). Ilmiy ishlari jigar, yurak, oʻpka kasalliklari, revmatizmni davolash va diagnostikasi hamda yurak-oʻpka yetishmovchiligining rivojlanish mexanizmlarini oʻrganish, davolash va boshqa masalalarga oid.

## Manbalar
* Yazvennaya bolezn jeludka i 12ti per-stnoy kishki, 1984; Jigar kasalliklari, T.. 1987.
Hammom

**Hammom** — choʻmilish, yuvinish va poklanish uchun qurilgan maxsus bino. Asosiy xonasida issiq sui va issiq havo (turk, fin, Rim hammomlarida), issiq suv va bugʻ (rus, tatar hammomlarida) taʼsirida terlab, yuviniladi. Inson salomatligida hammomning ahamiyati katta.

Sharq mamlakatlarida oʻziga xos meʼmoriy H.lar qadimdan maʼlum. Yozma manbalar, arxeologiya maʼlumotlari 10—12-asrlarda Oʻrta Osiyo (Buxoro, Taroz, Niso va boshqa shaharlar) da H.lar issiklikni saqlash maq-sadida yerni chuqur qazib, deyarli yer ostida, yarim yer toʻla tarzida qurilganini koʻrsatadi. Buxoroda 16-asrda qurilgan Misgaron, Sarro-fon H.lari saqlangan. Arxitekturasi bir-biriga juda oʻxshash boʻlgan bu H.larning yechinish xonasi, choy ichib hordiq chiqariladigan katta (yogʻoch ustunli) xona, oʻrtada asosiy uqalash xonasi, uning atrofida yuviniladigan xonalar boʻlib, ular katta va kichik gumbazlar bilan yopilgan. Gʻisht, tosh terib ishlangan hovuzak (bak) larda issiq va qay-noq suvlar, xonalar ostidan qaynoq havo bilan isitilgan. Xonalardan xonalarga oʻtilgan (xonalar ichkariga tomon tobora isiy borgan). Oqava suvlar uchun ariqchalar qazilgan, xushboʻy moddalar va kul suv (ish-qorli suv) uchun moʻljallangan hovuzchalar sirti suvga chidamli maxsus qorishmalar ("qir") bilan qoplangan. Devorlar ganch bilan suvalgan, sirli sopol parchinlar bilan bezatilgan. Shahrisabz, Qarshi, Xiva (Anu-shon H.i) kabi shaharlarda qad. meʼmoriy H.lar saqlangan. Turkiyada 15—17-asrlarda qurilgan ulugʻvor H.lar saqlangan. Ularning koʻpchiligi ayollar va erkaklar uchun ikki qismdan iborat simmetrik qilib qurilgan. Boyazid hammomi (1501), meʼmor Xoʻja Sinon loyihasi bilan qurilgan Chinnili (1545), Xaseki (1556) H.lari muhim jamoat binolari qatorida serhashamligi bilan diqqatni tortadi.

Zamonaviy H.larning turli-tuman shakllari mavjud; suzish bas-seynlari, dezinfeksiya kameralari, fizioterapiya tadbirlari uchun xonalari, vannali va dushli, alohida xonalari dushlardan iborat yozgi pavilonlari boʻlgan H.lar bor. H.larning tarhi ularning vazifasiga qarab belgilanadi.

Kishi H.da yuvinganida uning barcha organizmi taʼsirlanadi. Issiqxonada badanning issiqtik chiqarishi qisman toʻxtaydi, uning temperaturasi 38—39° gacha koʻtariladi. Organizmda oksidlanish jarayoni va moddalar almashinuvi kuchayadi. Badandan kuchli ter chiqishi tufayli organizmning moddalar almashinuvida hosil boʻladigan mahsulotlarning chiqib ketishi zoʻrayadi, buyrakning ishi yengillashadi. Issiq havo taʼsirida teri kapillyar qon tomirlari kengayib, qon aylanishi yaxshilanadi. Yurak kasalligi, ateroskleroz, anevrizma, gi-pertoniya bilan ogʻrigan kishilar, shuningdek, bolalarning issiqxona (bugʻxona)dan foydalanishlari yaramaydi.

## Manbalar

## Havolalar
Hammualliflik

**Hammualliflik** - adabiyot, ilmfan yoki sanʼat asarlariga boʻlgan mualliflik huquqinnnt yoxud biror-bir kashfiyotga nisbatan mualliflik huquqining ikki yoki undan ortiq shaxsga baravar aloqadorligi. Mualliflik huquqidan foydalanish hammualliflarning oʻzaro kelishuviga binoan amalga oshiriladi. Mukofot berilishi ham shu kelishuv asosida yoki mavjud qonunchilik asosida koʻrib chiqiladi. Oʻrtadagi kelishmovchilik yoki nizoli munosabatlar sud orqali hal qilinadi.
Hamo

**Hamo** () — Suriyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Osiy vodiysida. Hamo muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 265 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qishloq xoʻjaligi (don, paxta, mevalar) rayonining savdo markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, sement, metallurgiya sanoati korxonalari mavjud.

## Tarixi
### Usmonlilar hukmronligi

Mamluklar hukmronligining gullab-yashnagan davri 1516-yilda, Usmonli turklari Halab yaqinidagi Marj Dabiq jangida mamluklarni magʻlub etib, Suriyani bosib olishlari bilan tugadi. Hamo va Suriyaning qolgan qismi Konstantinopoldan mamlakatni boshqarayotgan Usmonlilar hukmronligi ostiga oʻtdi. Usmonlilar davrida Hamo asta-sekin mintaqaning maʼmuriy tuzilmasida muhim ahamiyatga ega boʻldi. U dastlab Tripolidagi *iyolat* („viloyat“) *livalaridan* („tuman“) birining markaziga aylantirilgan. Hamo Oʻrta yer dengizi sohili sharqidan Osiyoga oʻtadigan savdo yoʻllari uchun muhim markazga ham aylandi. Shaharda 1556-yildan beri mavjud boʻlgan Xon Rustum posho singari bir qancha *xonlar* (karvonsaroylar) qurilgan. Hamo voliysi 1692-yilda Usmonli imperiyasining qabilalarni joylashtirish dasturi doirasida turkman koʻchmanchilarini Hamo-Hims hududiga joylashtirish vazifasini yukladi.

Keyin 18-asrda Damashq voliysi mulki tarkibiga kirdi.. Bu vaqtda Damashq voliylari Usmonlilar uchun Suriyaning boshqa qismlarini ham boshqargan Azmlar xonadoni edi. Ular Hamoda hashamatli qarorgohlar, jumladan Azm saroyi va Xon Asad poshoni qurdilar, bu karvonsaroylarni 1742-yilgacha Hamoni bir necha yil boshqargan Asad Posho al-Azm qurdirdi. Bu vaqtga kelib shaharda 14 ta karvonsaroy boʻlib, ular asosan chigit, paxta, jun va boshqa tovarlarni saqlash va tarqatish uchun foydalanilgan. 1864-yilda Viloyat qonuni qabul qilingandan soʻng, Hamo kattaroq Shom viloyatining bir qismi boʻlgan Hamo sanjagining poytaxti boʻldi (shahar koʻproq maʼmuriy vakolatlarga ega boʻldi)

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
*
Jahongir Hamidov

**Jahongir Hamidov** (1930-yil 20-iyun Toshkent) — molekulyar biologiya va hujayra biologiyasi sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1987), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), biologiya fanlari doktori (1964), professor tuti patogistologiya laboratoriyada (1960—1961), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti radiatsion sitologiya laboratoriyada (1961—1965) katta ilmiy xodim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti sitogi-stokimyo (1965—1967), Biokimyo instituti sitokimyo va elektron mikroskopiya (1967—1970; 1984-1987) laboratoriya mudiri, 1998-yildan hujayra biologiyassi labora-toriyasida bosh ilmiy xodim, shu institut direktori (1970—1979); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi biologiya fanlari boʻlimi akademik kotibi (1979—1984, 1987-1989, 1991—1997), Oʻzbekiston KP MK kotibi (1989—1991). Ilmiy ishlari endokrin sistemasi organlarining nurlanish kasalligiga bagʻishlangan. Uning rahbarligida tireo-id gormonlar faolligini genetik boshqarish mexanizmi ishlab chiqilgan; radioaktiv nurlarning kichik dozada rivojlanayotgan organizmda qalqonsimon bez funksiyasini oshirishi aniqlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati (1990—1994). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1992).

## Manbalar
* Reaksiyaembrionalnktkaney na dey-stviye gormonov, T., 1976 (v soavtorstve); Krov i krovetvoreniye pozvonochnmx, T, 1978 (v soavtorstve); Elektronno-mikroskopiches-kiy atlas elementov gemopoeza, T., 1986; Umumiy biologiyadan amaliy mashgʻulotlar, T., 1970 (hamkorlikda); Tibbiy biologiya va genetika (darslik), T., 2005 (hamkorlikda).
Salimjon Hamidov

**Salimjon Salomovich Hamidov** (1920-yil 29-dekabr Buxoro – 1973-yil 19-avgust) -kandakor, sulola davomchisi; Oʻzbekiston xalq rassomi (1972). Hunarni otasi – kandakor usta Abdusalom Hamidovdan oʻrgangan. Hamidov metall va marmarga oʻyib naqsh ishlashni puxta egallagan; yoshligidan otasining shogirdlari qatorida murakkab oʻyma naqshlarni ishlay boshlagan; metall buyumlar bezak mujassamotlarini yangi mavzular bilan boyitdi (mas, patnisga ishlangan „Oʻzbekistonim“ mujassamoti, 1969 va boshqalar), bezaklarda Buxoro meʼmoriy yodgorliklarini aks ettirdi. Metall va marmarga oʻiib naqsh ishlovchi koʻplab shogirdlar yetishtirdi, uning tashabbusi bilan Buxoroda kandakorlik maktab ustaxonasi tashkil etilgan (yana qarang Buxoro kandakorlik maktabi).
Hamroboyevit

**Hamroboyevit** - titanning V va Gʻe aralashmasi bilan birgalikdagi tabiiy karbidi. 1984-yilda topilgan. Arashon togʻlaridagi bazaltli porfirlar va Zarafshon tizmasidagi kvarslangan granitoidlar tarkibida uchraydi. mineral I.H. Hamroboyev sharafiga H. deb atalgan. Uning etalonli namunasi Moskvadagi A.Ye.Fersman nomidagi minerallar muzeyida saqlanmoqda. Qattiqligi 9 dan ortiq. Kub singoniyada kristallanadi. Shaffof emas, metalldek yaltiraydi. Rangi toʻq kulrang. Tarkibida H. boʻlgan bazaltli porfirlar quyi perm davriga mos boʻlgan traxiandezit-traxibaltli formaiiyaning subvulkanli jinslariga taalluqli.
Javlon Hamroyev

**Javlon Razzoqovich Hamroyev** (1934.10.7, Namangan – 1997.18.10, Toshkent) – oʻzbekistonlik aktyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Razzoq Hamroyevning oʻgʻli.

## Hayoti
Teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1966). 1962—97 yillar „Oʻzbek-film“ qoshidagi „Kinoaktyor studiyasi“da aktyor. 40 dan ortiq filmda suratga tushgan: Shofyor („Vijdon amri bilan“), Farhod („Farhodning jaso-rati“), Anvar („26-otilmasin“), Mat-qovul („Olovli yoʻllar“), Qaroqchi („Alibobo va qirq qaroqchi“), Arslo-nov („Jazirama quyosh ostida“) va boshqa Kuchli dramatizm, psixologik teranlik, davr qaramaqarshiliklarini ifodalashda katta isteʼdod, fikr va hissiyotlar toʻlqini Hamroyev ijodiga xos.

## Manbalar
Ibrohim Hamroyev

**Ibrohim Hamroyev** (1916.25.12, Buxoro — 1999.17.1, Toshkent) — kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975), Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent konservatoriyasi (A. F. Kozlovskiy sinfi; 1945)ni tugatgan. 1939-yildan Toshkent konservatoriyasida pedagog (1977-yildan dotsent). Toshkent musiqa bilim yurti direktori (1950—1957). Operalar („Oyjamol“, 1969; „Choʻl chaqmogʻi“, 1973), musiqatkdrama va komediyalar („Shoirning orzusi“, „Meli xobbonu Nabi tovon“, „Bir gʻuncha ochilguncha“), vokal-simfonik asarlar („Oʻzbekiston xotin-qizlari“ kantatasi va boshqalar), orkestr joʻrligida chang uchun, fortepiano joʻrligida rubob uchun konsertlar, qoʻshiqlar („Tinglang meni, sayyoralar“, „Oʻzbekistonim mening“ va boshqalar), shuningdek, bolalar uchun musiqali spektakllar, xorlar muallifi. Musiqa oʻquv yurtlari uchun darslik va metodik qoʻllanmalar yozgan (2 qismli „Solfejio“, T., 1971, 1978 va boshqalar). Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1959, 1970).
Shahob Hamrayev

**Shahob Shamsiyevich Hamrayev** (1935. 10.5, Shofirkon tumani) — ortopedtravmatolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1999), tibbiyot fanlari doktori (1974), professor (1976). Toshkent tibbiyot akademiyasining pediatriya fakultetini tugatgach (1958), Buxoro viloyati Jondor tumani markaziy shifoxonasi xirurgi, boʻlim mudiri (1958—59). Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot in-stitutida klinik ordinator (1959— 61). Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutida aspirant (1961 — 64), assistent (1964—74). Shu institut xirurgiya fakulteti dekani va ayni chogʻda shu institut travmatologiya va ortopediya kafedrasi mudiri (1974—85). Toshkent tibbiyot akademiyasi oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1985 — 87). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari (1987— 90), respublika bosh ortoped-trav-matologi (1975-87). 1990-yildan Respublika ixtisoslashtirilgan boʻgʻin va panjalar jarrohligi markazi direktori. Ilmiy faoliyati qoʻl bar-mogʻi jarohati va kasalliklari, surunkali osteomiyelit, sunʼiy boʻgʻimlar oʻrnatish (endoprotezlash), revmatoid artritlarni ortoped-xirurgik usulda davolash, shuningdek, suyak, togʻay va muskullarning plastik operatsiyasiga va boshqa masalalarga oid.

## Manbalar

* Provodnikovoye obezbolivaniye nervnn stvolov i spleteniy pri operatsii na konechnostyax, T., 1990; Kaft va barmoqlarning jarohatdan keyingi kontrakturalarini apparat-jarroxlik usulida davolash, T., 1996; Komp-leksnoye lecheniye ishemicheskoy kontrakturm paltsev i kistey, T., 2004.
Hamro polvon Shodiyev

**Hamro polvon Shodiyev** (1892-yil, Romitan tumanidagi Rabotarak qishlogʻi – 1942-yil 8-aprel Buxoro) – Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat rahbarlaridan biri, polvon. Yoshligidan boshlab polvon sifatida nom chiqargan, buxorocha kurashning mohir ustasi hisoblangan. S. Ayniyning yozishicha, Hamro polvon Shodiyev Buxoroda oʻtkazilgan Guli surx sayli – Navroʻz bayramida barcha raqiblari kuragini yerga tekkizib, Buxoro amirligining bosh polvoni deb topilgan (1911-yil mart). U keyinchalik yuzboshi unvoniga sazovor boʻlib, Amir Said Olimxon saroyida xizmat qilgan.

Buxoro bosqinipan soʻng Hamro polvon Shodiyev boshchiligidagi harbiy toʻda Buxoro va uning atrofida qizil askarlarga qarshi kurashgan (1920 – 23). Soʻngra u qurolli kurashni toʻxtatgan va tinch hayotga qaytgan (1924).

20-asrning 20|-yillari oʻrtalaridan boshlab Buxoro vohasidagi Jilvon mavzesini oʻzlavdtirishga kirishgan. Sovet rejimi tomonidan u 3-marta qamoqqa olingan. Buxoroning Gʻoziyon madrasasida maxsus qamoqxonada ochlikdan vafot etgan. 1992-yil 30-martda oqlangan. Xoki Shofirkon tumanidagi Oqmozor qabristoniga qayta dafn etilgan (2004-yil may). Hamro polvon Shodiyev faoliyati haqida yozuvchi Dilshod Rajab „Jil-von oʻgʻloni“ tarixiy essesini yozgan (2001). Shofirkon tumani Jilvon mavzesidagi oʻzi asos solgan qishloqqa Hamro polvon Shodiyev nomi berilgan. Har yili bu yerda Hamro polvon Shodiyev xotirasiga atab respublika miqyosida yosh kurashchilar musobaqasi muntazam oʻtkazilmoqda.

## Adabiyot
* Oʻzbekistonning yangi tarixi. 2-kitob [Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida), T., 2000; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T, 2002. Qahramon Rajabov.
Najim Hamroyev

**Najim Rahimovich Hamroyev** (1933.10.1, hozirgi Navoiy viloyati Karmana shahri — 17.4.2016) — muhandis gidrotexnik-meliorator olim, Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi akademik (1991), VASXNIL (1983), 1991-yildan Rossiya Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi muxbir aʼzosi, texnika fanlari doktori (1983), professor (1991). Mehnat Qahramoni (1981). Oʻzbekistonda (1983), Tojikistonda xizmat koʻrsatgan irrigator (1979), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan quruvchi (1977). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1957). "Oʻzbekgidroenergoqurilish" trestida muhandis (1958), Xish-rov GES qurilishi bosh muhandisi, qurilish boshligʻi (1959-60), Oʻzbekiston Ministrlar Soveti Ishlar boshqarmasi qurilish boʻlimida katta referant (1960—62), Buxoro viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1962-63), Amu-Bu-xoro mashina kanali qurilishi boshqarmasi boshligʻi (1963—65), OʻzSSR ministrlar Soveti Suv qurilishi bosh boshqarmasi boshligʻi (1965 — 71), SSSR Ministrlar Soveti huzuridagi Oʻrta Osiyo irrigatsiya va sovxozlar qurilishi bosh boshqarmasi ("Glav-sredazirsovxozstroy") boshligi (1971—85); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ishlab chiqaruvchi kuchlarni oʻrganish Kengashida boʻlim mudiri (1985—90), Oʻzbekiston Suv qurilishi davlat qoʻmi-tasi raisining birinchi oʻrinbosari (1990—91). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Suv muam-molari instituti direktori (1991—96), bosh ilmiy xodim (1998—2002), ilmiy maslahatchi (2002-yildan), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi bosh direktori (1997-98).

Ilmiy ishlari choʻl va chala choʻl mintaqalarini sugʻorish va kompleks oʻzlashtirish, agrosanoat majmualarini barpo etish, suv xoʻjaligi va meliorativ sistemalar va inshootlar qurilishini tashkil etish hamda ularni ishlatish, yirik yer massivlarini oʻzlashtirishning ilmiy, ijtimoiy va iqtisodiy muammolariga bagʻishlangan.