open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdulloh ibn Savfon

**Abdulloh ibn Savfon** (arabcha: عبد الله بن صفوان – Abu Safvon Abdulloh ibn Savfon ibn Umayya ibn Xalaf al-Jumahiy al-Qurashiy) – tobeʼin.

## Oilasi
Paygʻambar hayotlik chogʻlarida tugʻilgan boʻlsa-da, yoshi kichik boʻlgani uchun sahobalik martabasiga yetisha olmagan. Faqat makkalik tobeʼinlarning birinchi tabaqasidan oʻrin egallagan. Otasi va bobosi kabi u ham qurayshiylarning martabali shaxslaridan hisoblanib, Makkaning boy va nufuzli oilasiga mansub boʻlgan.

## Vafoti
Saxiyligi va yuksak zakovati bilan tanilgan Abdulloh ibn Savfon xilofat daʼvosida Abdulloh ibn Zubayrning sodiq tarafdorlaridan edi. Ibn Zubayr va boshqalar Kaʼbada qamal qilinganlarida, Hajjoj tomonidan unga berilgan omonlikni qabul qilmaydi. Oxir-oqibat, Ibn Zubayr va bir qancha tarafdorlari bilan birga Abdulloh ibn Savfonning ham boshi kesilib, shahid qilingan. Boshlari avval Madinaga, u yerdan Shomga Abdulmalik ibn Marvonga joʻnatiladi.

## Hadislari
Otasi Safvon ibn Umayya, Umar, Hafsa, Ummu Salama va Abdulloh ibn Amr kabi sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Hadis kitoblarida Abdulloh ibn Savfondan rivoyat qilingan „Kaʼbaga qarshi urush eʼlon qilgan harbiy jamoaning choʻlda halok boʻlishi“ haqidagi yagona matn borligi aytiladi.

## Adabiyotlar

# Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. – Haydar­obod: 1941-60. V, 118-120;
# Al-Buxoriy. At-Tarӣx as-sagʻӣr. – Qohira: 1976-77. I, 142-143, 153, 162, 163;
# Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. – Qohira: 1328. II, 333-334;
# Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1285-87. III, 185;
# Az-Zahabiy. Siyar. IV, 150-151;
# Ibn Hajar. Al-Isāba. – Qohira: 1328. III, 60;
# Ali Yardim. „Abdullah b. Safvân“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 131.

## Manbalar
Abdulloh ibn as-Soib

**Abdulloh ibn as-Soib** (arabcha: عبد الله بن السائب – Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn as-Soib ibn Abu-s-Soib as-Sayfiy al-Maxzumiy al-Makkiy) – sahoba.

## Hayoti
Abdulloh ibn as-Soib yoshligida paygʻambarni koʻrgan sahobalardan. Otasi Soib johiliyat davrida tijorat bilan shugʻullangan, bu ishda risolatdan oldin rasulullohning hamkorlaridan boʻlgan. Abdulloh ibn as-Soib qiroatni arz yoʻli bilan Ubay ibn Kaʼb va Umardan oʻrgangan.

## Hadislari
Ubay ibn Kaʼbdan hadis rivoyat qilgan. Undan Mujohid va qiroat imomlaridan Ibn Kasir tahsil olgan. Abdulloh ibn as-Soibdan Ibn Abu Mulayka, Ato, Muhammad ibn Abdurrahmon al-Maxzumiy, oʻgʻli Muhammad ibn Abdulloh, qizining oʻgʻli Muhammad ibn Ibod ibn Jaʼfarlar hadis rivoyat etganlar. Qiroat ilmida bilimdon boʻlgani bois nisbasiga *"al-Qoriy"* qoʻshib aytilgan. Makkaliklar „bizdan chiqqan qori“, deb u bilan faxrlanganlar. Abdulloh ibn as-Soib rivoyat etgan hadislar „Kutubi sitta“ va Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“idan oʻrin olgan.

## Vafoti
Abdulloh ibn Zubayrning xalifalik davrida vafot etgan. Janozasini Ibn Abbos oʻqigani va qabri ustida turib uning haqqiga duo qilgani xabarlarda keltirilgan.

## Adabiyotlar

* Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. – Bayrut: 1968. V, 445;
* Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1970-73. III, 254-255;
* Az-Zahabiy. Maʼrifa al-qurrā. – Bayrut: 1984. I, 47-48;
* Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. – Qohira: 1932-33. I, 419-420;
* Ibn Hajar al-Asqaloniy. Al-Isāba. – Qohira: 1328. II, 314;
* Ibn Hajar al-Asqaloniy. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 229;
* As-Suyu­tiy. Al-Itqān. – Qohira: 1967. II, 204;
* İsmail Karaçam. „Abdullah b. Sâib“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 131;

## Havolalar

# http://quran.uz/qiroat/imomlar-va-roviylar/564-qorilar;
# http://www.sahaba.rasoolona.com/Sahaby/2863;
# http://muslim.uz/index.php/rukn/quran/item/4231.

## Manbalar
Abdulloh ibn Solih

**Abdulloh ibn Solih** (arabcha: عبد الله بن صالح – Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh ibn Zahhok al-Bagʻdodiy) – hadis roviyi.

= Biografiyasi =
*Al-Buxoriy* nomi bilan mashhur boʻlgan Abdulloh ibn Solih oʻz davrida soʻz va rivoyatlari ishonchli hadis roviylaridan sanalgan. Olim Karxoyo daryosining janubiy tomonida joylashgan „Al-Vositiylar“ masjidida vafot etib, rajab oyining oltinchisi (22-dekabr), dushanba ku­ni dafn qilingan.

## Hadislari
Abdulloh ibn Solih Muhammad ibn Sulaymon Luvayno, Abu Mus’ab az-Zuhriy, Horun ibn Abdulloh al-Hammol, Usmon ibn Abu Shayba, Ishoq ibn Abu Isroil, al-Hasan ibn al-Halvoniy, Yaʼqub ibn Hamid ibn Kosib, Abu Humom al-Valid ibn Shujoʻ, Muhammad ibn Yahyo ibn Abu Umar, al-Hasan ibn as-Suboh al-Bazzor va ularning safdosh­lari suhbatidan bahramand boʻlib, ulardan hadis eshitgan.

Oʻz navbatida, Abdulloh ibn Solihdan Abdulloh ibn Ibrohim az-Zabibiy, Muhammad ibn Ali ibn Hubaysh an-Noqid, Muhammad ibn Muzaffar, Abu Hafs ibn Zayyot, Abu Ali an-Naysoburiy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Muhaddislar uni siqa deganlar.

Al-Barqoniy aytadi: „Abu Bakr al-Ismoiliy bizga xabar berib, degan: „Al-Buxoriyning suhbatida boʻlgan Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh soʻz va rivoyatlari ishonchli, shubhadan xoli roviydir“.

Xatib al-Bagʻdodiy „*Tarӣx Bagʻdād*“ ("Bagʻdod tarixi") asarida Abu Ali al-Hofizning: „Bizga siqa, rivoyat va naqllari ishonchga lo­yiq Abdulloh ibn Solih ibn Zahhok al-Buxoriy Bagʻdodda xabar bergan“, deb hadis aytganini zikr qiladi.

## Adabiyotlar

* Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIV, 243;
* Xatib al-Bagʻdodiy. Tarӣx Bagʻdād. – Bayrut: „Dor al-gʻarb al-islomiy“, 2002. XI, 159;
* Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. – T.: „Hilol-nashr“, 2017. 46.

## Manbalar
Kilin sindromi

**Kilin sindromi** (*anoreksiya nervoza* ) (  — „siz-“, „non-“ va  — „ovqatlanishga undash, ishtaha“) — progressiv vazn yoʻqotish va endokrin tizimini ikkilamchi disfunktsiyasi bilan birga kechadigan ovqatlanishning buzilishi (gipotiroidizm, amenoreya yoki opsomeneriya, poliaziya, poliaziya) adrenal korteksning gipofunksiyasi)bilan namoyon boʻladigan kasallik hisoblanadi. Odatda yosh qizlar va ayollarda stressli vaziyatlardan keyin rivojlanadi. Shved shifokori Eskil Kylin (, 1889-1975) tomonidan birinchi bor oʻrganilgan.

## Oʻxshash kasalliklar

* Anoreksiya
* Gipopituitarizm
* Gipotiroidizm
* Gipokortitsizm
* Amenoreya

## Manbalar
Noʻgʻay karvonsaroyi

**Noʻgʻay karvonsaroyi** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Karvonsaroy Toqi Sarrofon savdo gumbazining gʻarbiy peshtoqiga tutashgan.

## Tarixi
Noʻgʻay karvonsaroyi Sarrofon meʼmoriy majmuasining gʻarbiy qismida joylashgan. Noʻgʻay karvonsaroyi Qulbobo Koʻkaldoshga tegishli boʻlgan va keyinchalik yonib ketgan *Soʻxta karvonsaroyi* oʻrnida 1720—1721-yillarda bunyod etilgan. Maʼlumotlarga koʻra, binoning 1-qavatida savdogarlar faoliyat yuritgan boʻlsa, 2-qavatida choponlar tikilgan. Gazli zilzilasidan soʻng 1976—1977-yillarda 2-qavati buzib tashlangan. Hozirda uning hujralaridan hunarmandchilik ustaxonalari, esdalik buyumlar doʻkonlari va offislar sifatida foydalanilyapti. Buxoro xonligida savdoning rivojlanishida Sarrafon hududida ikkita yirik karvonsaroy qurilishi va taʼmirlanishi katta ahamiyatga ega boʻlgan. Karvonsaroylar qurilishi savdo-sotiqni rivojlanishiga olib kelgan. Noʻgʻay karvonsaroyiga oid vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Karvonsaroy ikki qavatli boʻlib, katta ichkari hovlidan iborat. Vaqf hujjatlarida karvonsaroy bilan bogʻliq sarf-xarajat va mablagʻlar toʻgʻrisida maʼlumot keltirilgan. Karvonsaroyning bosh shimoliy qismida kirish-chiqish yoʻlagining ikki tomonida hunarmadchilik va savdo rastalari joylashgan. Darvoza yuqorisidagi peshtoq sopol koshinlar bilan bezatilgan. Noʻgʻay karvonsaroyi qaytadan qurilgan boʻlsada, Koʻkaldosh madrasasi vaqf mulkiga aylantirilgan. XIX asr boshlarida karvonsaroy ijarachisi Koʻkaldosh madrasasi uchun 240 tilla tanga mablagʻ ajratgan. Hozirgi kunda masjid Bahouddin Naqshband koʻchasida joylashgan. 

## Meʼmorchiligi
Karvonsaroy peshtoqi tepasida sopol koshinlar bilan bezaklar berilgan. Mazkur yovuzda naqshinkor gireh usulida nastaʼliq xatida qurilgan xronogrammasi saqlanib qolgan. Mazkur kitoba 40x40 sm oʻlchamga ega va kitoba ikki qator qilib keltirilgan. Mazkur kitobada „Ba ehtimomi bulbuli vafodor“ misrasidagi „ba ehtimoli mehtar“ birikmasidan abjad hisobiga koʻra hijriy 1134-yil (milodiy 1721—1722) kelib chiqqan. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra ushbu bitik boshqa meʼmoriy obidadan olib oʻrnatilgan boʻlishi ehtimoli mavjud. 1976—1977-yillardagi Gazlida boʻlib oʻtgan zilzila natijasida karvonsaroyning ikkinchi qavati butunlay buzib yuborilgan. Karvonsaroy kirish eshiklari yogʻochdan boʻlib, turli bezaklar bilan bezatilgan. Noʻgʻay karvonsaroyi pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan bunyod etilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
İntiqam Yaşar

**İntiqam Yaşar** (; 1990-yil 3-oktabr, Gədəbəy tumani) — shoir, publitsist, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (2015), Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasining raisi (2019), madaniyat va sanʼat sohasi uchun beriladigan prezident stipendiyasi sohibi. Ozarbayjon Respublikasi Yoshlar va sport vazirligi huzuridagi Jamoatchilik kengashi kotibi (2021).

## Hayoti
Cavanşir İntiqam Yaşar oğlu, 1990-yil 3-oktyabrda Gədəbəy tumanida tugʻilgan. 1997— 2008-yillarda Gədəbəy tumani Çobankənd qishlog‘idagi o‘rta maktabda oʻqigan. 2008—2012-yillarda Ozarbayjon universitetining filologiya fakultetida tahsil olib, bakalavr darajasini olgan. 2012— 2013 yillarda muddatli harbiy xizmatni o‘tagan.

## Ijodiy faoliyati
İntiqam Yaşar matbuotda turli mazmundagi maqolalar yozib keladi. Jumladan, „Ulduz“, „Yazı“ jurnallarida va „Ədəbiyyat“, „Aydın yol“, „525-ci qəzet“, „Kaspi“ kabi gazetalarda maqolalari muntazam eʼlon qilib kelinadi. 2012-yilda shoirning „İlk görüş“ nomli sheʼrlar kitobi nashr etilgan. Shuningdek, 2016-yilda „…və susarsan“, 2018-yilda „Evdə yoxam“ kabi sheʼriy kitoblari chop etilgan. İntiqam Yaşar Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasining „Eng yaxshi sheʼr“ tanlovida gʻolib boʻlgan.

İntiqam Yaşar, 2009-yildan buyon Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasi aʼzosi. 2013-yildan buyon majlis aʼzosi, 2016-yildan esa majlis rahbarining oʻrinbosari. Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasi tomonidan amalga oshirilgan ko‘plab loyihalarga rahbarlik qilgan. 2018-yilda O‘zbekistonning Samarqand shahrida tashkil etilgan „Samarqand sheʼr oqshomlari“ xalqaro tadbirida Ozarbayjon nomidan ishtirok etgan. 2019-yilda esa Dunyo yosh turk yozuvchilar uyushmasi vakili sifatida Yosh ijodkorlar kengashi tashkiloti bilan hamkorlik memorandumini imzolagan.

İntiqam Yaşar Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 2015-yilda Ozarbayjon Prezidenti stipendiya jamg‘armasi stipendiyasi sovrindori bo‘lgan. Shuningdek, 2019-yil 24-iyun kuni Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasining raisi etib saylandi. Shoirning sheʼrlari mahalliy turk tiliga moslashtirilib, O‘zbekiston, Turkiya, Qozog‘istonda nashr etilgan jurnal va antologiyalarda chop etilgan, shuningdek, rus, ingliz, belarus tillariga tarjima qilingan.

## Mukofotlari

# 2015-yilda Ozarbayjon Respublikasi Yoshlar va sport vazirligining „Yoshlar mukofoti“ bilan
# 2016-yilda Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi mukofoti bilan.
# 2019-yilda Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi tomonidan taʼsis etilgan „Uğur“ mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Xom shokolad

**Xom shokolad** yoki **maydalangan xom shokolad pastasi** qovurilmagan kakao loviyalaridan tayyorlangan shokolad bo'lib, tarkibida shakar kabi qo'shimchalarni bo'lmaydi.

## Mashhurlik
Xom shokolad ishlab chiqarish shokolad sanoatining tez rivojlanayotgan yo‘nalishlaridan biri. Mahsulot ko'pincha kichik partiyalarda tayyorlanadi.

Past issiqlik yoki "sovuq" ishlab chiqarish jarayoni kakao tarkibidagi tabiiy ravishda mavjud bo'lgan antioksidantlarni saqlab qolishga yordam beradi.
 

## Manbalar
Qarabulaq (Alakoʻl tumani)

**Qarabulaq** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Janamin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193451300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1007 kishini (545 erkak va 462 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1136 kishi (612 erkak va 524 ayol) yashagan.
## Manbalar
Kenes (Almati viloyati)

**Kenes** (, 199?-yilgacha — Karabulak) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Ushbuloq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193473300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 166 kishini (83 erkak va 83 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 130 kishi (62 erkak va 68 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻkjar

**Koʻkjar** (, 1999-yilgacha — Konstantinovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Jilandinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193455300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 384 kishini (193 erkak va 191 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 189 kishi (100 erkak va 89 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻktuma (qishloq)

**Koʻktuma** (, qozoq tilidan tarjima qilinganda — „koʻk bahor“) — Qozogʻiston Respublikasining Jetisu viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Yirgaytin qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193477100. Qishloqqa eng yaqin shahar — Usharal.
Ko‘ktuma kurort qishlog‘idir. U yerda koʻplab xususiy pansionlar mavjud. Qishloqda bir qancha do‘konlar, masjidlar, maktablar bor.
Qishloq yaqinida oʻrta asrlarga oid shu nomdagi aholi punkti joylashgan .
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2016 kishini (1034 erkak va 982 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1729 kishi (870 erkak va 859 ayol) yashagan.
## Havolalar
* Ko‘ktuma qishlog‘ida „Amir-Ko‘ja“ masjidi ochildi
## Manbalar
Koʻktuma (stansiya)

**Koʻktuma** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi stansiya (posyolka). Doʻstlik posyolkasi boshqarmasi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193443300.
## Aholisi
1999-yilda stansiya aholisi 130 kishini (85 erkak va 45 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 70 kishi (36 erkak va 34 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻlbay

**Koʻlbay** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumaniga qarashli qishloq. Koʻlbay qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193457100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1820 kishini (924 erkak va 896 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1531 kishi (801 erkak va 730 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qonir (Alakoʻl tumani)

**Qonir** (, 1993-yil 7-yanvargacha — Nadejdovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Oqjar qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Usharal shahri markazidan 49 km janubda joylashgan. KATO kodi — 193433200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1013 kishini (493 erkak va 520 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 754 kishi (389 erkak va 365 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qaratuma (Almati viloyati)

**Qaratuma** (, 199?-yilgacha — Mayskoye) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Beskoʻl qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193439400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 278 kishini (143 erkak va 135 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 100 kishi (46 erkak va 54 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qarligʻash (Alakoʻl tumani)

**Qarligʻash** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Ekpendin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193445200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 518 kishini (265 erkak va 253 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 506 kishi (263 erkak va 243 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qizilqayin (Alakoʻl tumani)

**Qizilqayin** (, 1992-yilgacha — Saratovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Koʻlboy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Usharal shahri markazidan taxminan 66 km janubi-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 193457400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2051 kishini (1042 erkak va 1009 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1207 kishi (623 erkak va 584 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qoraqalpogʻiston tibbiyot instituti

**Qoraqalpogʻiston tibbiyot instituti** — Oʻzbekiston Respublikasi tibbiyot oliy oʻquv yurtlaridan biri boʻlib, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga asosan 2020-yil aprel oyida Toshkent pediatriya tibbiyot instituti Nukus filiali negizida tashkil qilingan. Mazkur tibbiyot oliygohining tashkil qilinishidan maqsad Orolbo‘yi mintaqasidagi aholi uchun tibbiyot sohasida yuqori malakaga ega boʻlgan kadrlarni tayyorlashni yanada takomillashtirish, hudud aholisiga ko‘rsatiladigan yuqori sifatli tibbiy xizmat va keng ko‘lamini boyitish, tibbiyot amaliyotlarning taʼlim va ilm-fan bilan birga mustahkamlash, tibbiyot sohasidagi yutuq va innovatsiyalarni davolash-profilaktika hamda, tashxislash jarayoniga joriy etish maqsadida, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida oliy taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasiga asosan amalga oshirilgan.

## Manbalar
Fargʻona jamoat salomatligi tibbiyot instituti

**Fargʻona jamoat salomatligi tibbiyot instituti** — tibbiyot yoʻnalishi boʻyicha malakali shifokorlar taʼlim oladigan, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tasarrufidagi oliy oʻquv yurtlaridan biri hisoblanadi. Mazkur dargor Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 3-dekabr 2020-yilgi qarori asosida Toshkent tibbiyot akademiyasi Fargʻona filiali negizida tashkil etilgan. 
## Manbalar
Mayqan (qishloq)

**Mayqan** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumaniga qarashli qishloq. Jilandinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193455400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 351 kishini (178 erkak va 173 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 102 kishi (54 erkak va 48 ayol) yashagan.
## Manbalar
Maylishat

**Maylishat** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Oqjar qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193433300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 193 kishini (97 erkak va 96 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 72 kishi (38 erkak va 34 ayol) yashagan.
## Manbalar
MTF 3

**MTF 3** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi aholi punkti. Usharal shahar hokimligi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193420200.
Aholi punkti Tentek daryosining oʻng qirgʻogʻida, Usharal markazidan taxminan 7 km shimolda joylashgan.
## Aholisi
1999-yilda aholi punktida 165 kishi (97 erkak va 68 ayol) istiqomat qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 108 kishi (55 erkak va 53 ayol) yashagan.
## Manbalar
Sayqan

**Sayqan** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi aholi yashash punkti. Beskoʻl qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193439600.
## Aholisi
1999-yilda punkt aholisi 72 kishini (41 erkak va 31 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ushbu aholi yashash punktida 62 kishi (38 erkak va 24 ayol) yashagan.
## Manbalar
Besinshi (aholi punkti)

**Besinshi** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi aholi yashash punkti. Beskoʻl qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193439300.
## Aholisi
1999-yilda aholisi 47 kishini (29 erkak va 18 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, bu yerda 192 kishi (98 erkak va 94 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qirgʻiziston Kubogi

**Qirg‘iziston futbol kubogi Qirg‘izistonda** 1992-yildan buyon Qirg‘iziston Respublikasi futbol federatsiyasi shafeligida o‘tkazib kelinayotgan rasmiy futbol turniridir. Kubokda professional va havaskor futbol klublari ishtirok etish huquqiga ega. Qirg‘iziston chempionatining navbatdagi mavsumi boshlanishi oldidan kubok g‘olibi respublika chempioni bilan Superkubok bahsida o‘ynaydi.

## Finallar

# 1992. **"Alga" (Bishkek)** 2:1 „Alay“ (Oʻsh)
# 1993. **"Alga-RIIF" (Bishkek)** 4:0 „ Alga“ (Bishkek)
# 1994. **Oq-Maral (To‘qmoq)** 2:1 e. ichida. Alay (Oʻsh)
# 1995. **Semetey (Qizil-Qiya)** 2:0 Dinamo (Bishkek)
# 1996. **AiK (Bishkek)** 2:0 Semetey-Metallurg (Qadamjoy)
# 1997. „ **Alga-PVO“ (Bishkek)** 1:0 „Dinamo-Olay“ (Oʻsh)
# 1998. **SKA-PVO (Bishkek)** 3:0 Dinamo-Olay (Oʻsh)
# 1999. **SKA-PVO (Bishkek)** 3:0 Semetey (Qizil-Qiya)
# 2000. **SKA-PVO (Bishkek)** 2:0 Dinamo-Olay (Oʻsh)
# 2001. **SKA-PVO (Bishkek)** 1:0 Jashtik-Ak-Altin (Qora-Suu)
# 2002. **SKA-PVO (Bishkek)** 1:0 Jashtik-Aq-Altin (Qora-Suu)
# 2003. **SKA-PVO (Bishkek)** 1:0 Jashtik-Ak-Altin (Qora-Suu)
# 2004 yil **"Dordoy-Dinamo" (Norin)** 1:0 „Jashtik-Oq-Oltin“ (Qora-Suu)
# 2005 yil . **"Dordoy-Dinamo" (Norin)** 1:0 „Jashtik-Oq-Oltin“ (Qora-Suu)
# 2006 yil . **"Dordoy-Dinamo" (Norin)** 4:0 „Jashtik-Oq-Oltin“ (Qora-Suu)
# 2007 yil . „ **Abdish-Ata“ (Kant)** 2:1 „Lokomotiv“ (Jalolobod)
# 2008 yil . **"Dordoy-Dinamo" (Norin)** 2:2 (pen. 4:3) „Jashtik-Oq-Oltin“ (Qora-Suu)
# 2009 yil **"Abdish-Ata" (Kant)** 2:0 „ Alay“ (O‘sh)
# 2010 yil . **"Dordoy-Dinamo" (Norin)** 3:0 "Neftchi" (Qo‘chqor-Ota)
# 2011 yil . „ **Abdysh-Ata“ (Kant)** 1:0 "Neftchi" (Qoʻchqor-Ota)
# 2012 yil . **"Dordoy" (Bishkek)** 6:1 „ Alga“ (Bishkek)
# 2013 yil . „ **Oloy“ (O‘sh)** 1:1 (pen. 4:2) „Dordoy“ (Bishkek)
# 2014 yil . **"Dordoy" (Bishkek)** 2:1 „ Abdysh-Ata“ (Kant)
# 2015 yil . **Abdysh-Ata (Kant)** 4:2 Abdysh-Ata-2 (Kant) (aka) bizning pivo)
# 2016 yil . **"Dordoy" (Bishkek)** 1:0 „ Alay“ (O‘sh)
# 2017 yil . **"Dordoy" (Bishkek)** 0:0 (pen. 4-3) „ Olay“ (O‘sh)
# 2018 yil . **"Dordoy" (Bishkek)** 3:2 „ Alay“ (O‘sh)
# 2019 yil . **[[Neftchi (Qoʻchqor-Ota futbol klubi)|"Neftchi" (Qoʻchqor-Ota)]]** 1:0 „Dordoy“ (Bishkek)
# 2020 yil . „ **Oloy“ (O‘sh)** 1:0 „Abdish-Ata“ (Kant)

## Klub kuboklari

; Eslatmalar

## Havolalar

* RSSSF.com saytida
* FFKR saytida
* FIFA.com  saytida Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Abdulhamid al-Kissiy

**Abdulhamid ibn Humayd ibn Nasr al-Kissiy** (**Abdu Humayd** nomi bilan tanilgan) — imom boʻlgan. Koʻp hadislar toʻplab, asar yaratgan olimlardan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

Shahrisabzlik fiqhshunos, tilshunos, hadisshunos olim Abdulhamid al-Kissiy (Keshiy) ning toʻliq ismi Abu Muhammad Abdulhamid ibn Humayd ibn Nasr al-Keshiy al-Qurashiy. Keshiy „Al-Musnad“ hamda „At-tafsir“ asarlarining muallifi. Bundan tashqari uning „At Tasarif“ (Turlanish), „Kitob ala huruf al-mujam“ (Harflar toʻgʻrisida kitob), „Kitab faʼaltu va af’altu“ (Feʼlning faʼala 1 va 4 turlari haqida kitob) asarlari ham mavjud boʻlib, ularning uchcalasi ham arab tilida yozilgan.

Abdulhamid al-Keshiy Kesh shahrida fiqhshunoslik va hadishunoslik ilmiy maktabini yaratgan. Bu maktabga dunyoning turli burchaklaridan talabalar kelib oʻqigan.
Abdulhamid al-Keshiy Keshning Gʻaziyon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Humayd ibn Nasr Bag'dod shahrida dunyoga kelgan. Bobosi Nasr xalifa Abu Jafar al-Mansur (754-775) Abbosiylar saroyida saroy qoʻriqchisi boʻlgan. Oʻsha davrlarda bir qancha xalifalarning shaxsiy qoʻriqchilari va gvardiyasi ham turkiy askarlardan tanlab olingan. Xizmat muddati uzaygach, oilasini ham Bagʻdodga olib ketgan. Shu sababli otasi Bagʻdodda tugʻilgan. Otasi Humayd ibn Nasr Bagʻdodda har sohada mukammal taʼlim olgan. Aruz, nazm, arab tili va boshqa sohalar bilimdoni boʻlgan. Bundan tashqari odamlarga Qur'oni karimni tilovat qilishni oʻrgatgan. Yaʼni qorilikdan ham yaxshi xabardor boʻlgan.

Abdulhamid al-Keshiy bir qancha mamlakatlarga safarlar uyushtirgan. Mashhur hadisshunoslar bilan suhbatda boʻlgan. Uning ikki ustozi boʻlgan. Ulardan biri Abu Muhammad Abdulloh ad Dorimiy al-Hofiz as-Samarqandiydir, 870-yilda vafot etgan. Keshiyning oʻzi esa 14 shogirdni tarbiyalagan. Al-Keshiy tilshunoslik, fiqh va tafsirga oid 7 ta kitob yozgan. 864-yilda vafot etgan.
## Manbalar
Abdulhamid al-Iroqiy

**Abdulhamid ibn Mansur ibn Muhammad ibn al-Iroqiy** — Movarounnahrda qorilarning boshlig‘i bo‘lgan. Abdulhamid al-Kissiyning oʻgʻli. Ko‘plab olimlardan hadislar eshitgan. Uning „al-Bishorat mina-l-ishorat fi-l-qiroati-l-ushr“ („al-Ishorat asaridagi Qurʼonning undan birini qiroati haqida quvnoq xabar“) nomli asari bor.

## Manbalar
Abdulhamid al-Xusravshohiy

**Abdulhamid ibn Iso al-Xusravshohiy at-Tabriziy ash-Shofiʼiy (Shamsuddin)** — tabib, hakim, faqih, usuliy olim, mutakallim va muhaddis bo‘lgan. „Qosyun“ tog‘iga dafn qilingan.
## Asarlari
* „Muxtasaru kitobi-l-muzahhib li Abi Isʼhoq ash-Shiroziy fi furuʼi-l-fiqhi-sh-shofiʼiy“ ("Shofiʼiylik mazhabidagi furuʼ al-fiqh masalalariga bag‘ishlangan Abu Isʼhoq ash-Shiroziy qalamiga masnub „Kitobu-l-muzahhib“ asarining qisqartmasi")
* „Muxtasaru kitobi-sh-shifo li ibn Sino“ (Ibn Sino qalamiga mansub „Kitobu-sh-shifo“ning qisqartmasi")
* „Tatimmatu kitobi-l-oyoti-l-bayyinoti li ibn Xatib ar-Ray Faxruddin ar-Roziy“ (Ray xatibining o‘g‘li Faxruddin ar-Roziy qalamiga mansub „Kitobi-l-oyoti-l-bayyinot“ asariga qo‘shimcha").

## Manbalar
Abdulloh ibn Solih al-Misriy

**Abdulloh ibn Solih al-Misriy** (arabcha: عبد الله بن صالح المصري — Abu Solih Abdulloh ibn Solih ibn Muhammad al-Juhaniy al-Misriy) — muhaddis.

## Ustozlari
Abdulloh ibn Solih al-Misriy *Kotib al-Lays* nomi bilan ham tanilgan. U misrlik ustozlari Muoviya ibn Solih, Harmala ibn Imron, Muso ibn Ulay, Abdulloh ibn Vahblardan hadisni, Hamza ibn Zay­yofdan esa Qur’onni o‘rgangan. Mashhur muhaddis Lays ibn Saʼdga yigirma yil shogird bo‘lib, undagi hadisga oid yozma manbalarni ko‘chirib yozishga bel bog‘lagani uchun *„Kotib al-Lays“* (*„Laysning kotibi“*) laqabini olgan. 

## Shogirdlari
Mashhur muhaddislar Abu Ubayd al-Qosim ibn Sallom, Yahyo ibn Maʼiyn, Imom ad-Dorimiy, Imom al-Buxoriy, Abu Zur’a ad-Dimashqiylarga hadisdan taʼlim bergan. Abu Dovud, Imom at-Termiziy va Ibn Moja kabi muhaddislar uning rivoyatlarini shogirdi Abu Ali al-Hasan ibn Ali al-Xallol orqali olishgan.

## Hadislari
Baʼzi hadisshunoslar Abdulloh ibn Solih al-Misriyni hadis rivoyat qilishda zabt jihatidan tanqid qilgan bo‘lsalar-da, boshqa muhaddislar unga o‘ta ishonchli, yaʼni siqa roviy, deb baho berganlar. Avvalda o‘ta kuchli xotiraga ega hassos kishi bo‘lgan Abdulloh ibn Solih al-Misriy umrining oxirida xotirasining pasayishi tufayli tanqid­ga uchragani ham aytilgan. Shu sababli uning tariyqi orqali kelgan rivoyatlar, asosan, hasan hisoblangan. Chunonchi, Imom al-Buxoriy uning bunday hadislarini *„Al-Jāmi’ as-sahӣh“iga* kiritmagan, biroq *„Al-Adab al-mufrad“* nomli kitobida ulardan qirq oltitasini keltirgan.

Abdulloh ibn Solih al-Misriyning asarlari haqida maʼlumot yo‘q. Fuat Sezgin 
uning Abdulloh ibn Vahb tariyqi bilan rivoyat qilgan o‘n olti betdan iborat hadis majmuasi bugungi kunimizgacha yetib kelgani va Qohirada saqlanayotganini qayd etgan.

## Adabiyotlar

* Xalifa ibn Xayyot. At-Tabaqāt. — Damashq: 1966-67. II, 765; 
* Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1941-60. V, 121; 
* Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydar­obod: 1952-53. V, 86-87; 
* Xatib al-Bag‘dodiy. Tarӣx Bag‘dād. — Qohira: 1931. IX, 478-481; 
* Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Haydar­obod: 1375. I, 388; 
* Az-Zahabiy. Mӣzān al-i’tidāl. — Qohira: 1963. II, 440-445; 
* Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 256-261; 
* F.Sezgin. GAS. I, 104; 
* Ali Yardim. „Abdullah b. Sâlih el-Misrî“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 131-132.

## Manbalar
Abdulloh ibn Suhayl

**Abdulloh ibn Suhayl** (; toʻliq ismi: **Abu Suhayl Abdulloh ibn Suhayl ibn Amr al-Omiriy**,  595-yil — 12/633-yil, Shom) — sahoba.

## Musulmonlikni qabul qilishi
U Abu Jahlning ukasi. Makkada Islomni qabul qilgan. Ibn Ishoq va al-Voqidiyning qavllariga ko‘ra, hijriy II asrda Habashistonga hijrat qilgunga qadar otasidan yashirgan. Abdulloh ibn Suhayl Habashistondan qaytgach, otasi yana qaytadan eski diniga kirishga uni majburlagan. Shunda u o‘zini Islomdan qaytgandek tutadi. Abdulloh ibn Suhayl Badr jangida mushriklar safida jangga chiqadi. Otasi o‘z o‘g‘li eski diniga qaytgan, deb qattiq ishonar edi. Biroq musulmonlar bilan to‘qnash kelgan vaqtda Abdulloh ibn Suhayl musulmonlar tarafiga o‘tadi va mushriklarga qarshi jang qiladi. Manbalarda o‘sha vaqtda uning yoshi yigirma yettida bo‘lgani aytiladi. Bundan tashqari u Uhud, Xandaq, Xaybar g‘azotlarida ham qatnashgan.

## Otasining musulmonlikni qabul qilishi
Makka fathi kuni Suhayl ibn Amr asir olinib, o‘limga hukm qilinadi. Shunda Abdulloh ibn Suhayl Rasulullohdan otasini afv etishini so‘raydi. Ul Zot mushrik otani kechiradilar. Keyinchalik, Suhayl ibn Amr o‘g‘lining daʼvati bilan musulmon bo‘ladi va sahobalar qatoriga qo‘shiladi.

## Vafoti
Abdulloh ibn Suhayl Abu Bakrning xalifalik davrini ko‘rgan. Ulug‘ sahoba o‘ttiz sakkiz yoshida Yamoma jangida jasorat ko‘rsatib, shahid bo‘lgan.

## Adabiyotlar

# Ibn Ishoq. As-Sӣra. — Rabot: 1967. 207; 
# Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 106-107, 341; 
# Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 271; 
# Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 322-323; 
# İsmail L. Çakan. „Abdullah b. Süheyl“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 136; 
# 101 ulug‘ sahobiy. — T.: „Toshkent Islom universiteti“ nashriyot-matbaa birlashmasi, 2018. 102.
# Imom Hofiz Ahmad ibn Aliy ibn Hajar Asqaloniy. Al-isoba fi tamyizi as-sahoba. -Bayrut: Darul kutubul ilmiyya, 1995.J.4
## Manbalar

## Havolalar
Abdurrazzoq al-Koshoniy

**Abdurazzoq ibn Ahmad al-Koshoniy** — sufiy bo‘lgan.
## Asarlari
* „Sharhu „manozili-s-soiriyn“ li-l-Hiraviy“ (Hiraviyning „Sayr qiluvchilarning manzillari“ asariga sharh)
* „Sharh „Fusuli-l-hikam“ li-l-Arabiy“ („Ibn al-Arabiyning „Fusul al-hikam“ asariga sharh")
* „Sharh Toiya ibn al-Foriz fi-t-tasavvuf“ („Ibn al-Forizning tasavvufga oid „Toiyya“ asariga sharh")
* „Latoifu-l-aʼlom fi ishoroti ahli-l-afhom“ („Aql-idrokli kishilarga ishoratlar haqida allomalarning nozik fikrlari“, tasavvuf istilohlari haqida)
* „Sharhu-z-zalozil fi sharhi-l-alfozi-l-mutadovila bayna arbobi-l-azvoq“ („Ziyrak arboblar o‘rtasida sodir bo‘ladigan turli suhbatlarning sharhiga bag‘ishlangan „Zilzilalar“ asariga sharh“).

## Manbalar
Abdurrahmon al-Ajnasiy

**Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Muhammad ibn al-Ajnas ibn Yusuf ibn Ayyub al-Ajnasiy al-Muazzin** (Abu Abdulloh) – hadisshunos. U otasidan va oʻz shahridagi ustozlardan hadislar eshitgan boʻlsa-da, lekin hech qachon hadis ilmini oʻqitish bilan shugʻullanmagan, balki uzumzor, bogʻ-u boʻstonlar bunyod etish, imoratlar qurish hamda daraxtlar ekish bilan mashgʻul boʻlgan.

Abdurrahmon al-Ajnasiy hijriy 364-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Fiyruzobodiy

**Abdurrahmon ibn al-Husayn ibn Muhammad ibn Nasr ibn al-Muxtafiz al-Muzniy al-Firuzobodiy** — fozil, zuhd, olim. Firuzobod qishlog‘idan bo‘lgan. U sakkiz yil Madina shahrida yashab, fiqhni o‘rgangandan so‘ng o‘z yurtiga qaytgan edi. So‘ngra Iroqqa borib, uning mashoyixlaridan hadislar yozib olgan. Barcha islomiy masalalarda ham, Qurʼon xususida ham Madina ahlining mazhabida edi. U ko‘plab olimlardan hadislar rivoyat qilgan.

## Manbalar
Abdurrahmon ash-Shaxoxiy

**Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Abdulxoliq al-Buxoriy ash-Shaxoxiy** (Abu Muhammad) — hadisshunos. Shaxox qishlog‘ida yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdurrahmon ash-Shaxoxiy hijriy 323-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Qirgʻiziston Premyer-ligasi

Qirgʻiziston futbol ligasi tizimidagi oliy divizion boʻlib ( **futbol chempionati** ), unda 2022-yilgi mavsumdan boshlab 10 ta klub ishtirok etadi. Qirg'iziston Professional Futbol Ligasi (KPFL) va Qirg'iziston Futbol Ittifoqi tomonidan boshqariladi. 1992-yildan beri o'tkazib kelinmoqda.

## Oldingi g'oliblar

### Sovet davridagi chempionlar
Chempionlar:
*1934: Frunze City Team
*1935: Dinamo Frunze
*1936: Burevestnik Frunze
*1937s: Spartak Frunze
*1937f: Burevestnik Frunze
*1938s: Dinamo Frunze
*1938f: Dinamo Frunze
*1939–44: *not played*
*1945: Frunze City Team
*1946: Spartak Frunze
*1947: Spartak Frunze
*1948: Spartak Frunze
*1949: Burevestnik Frunze
*1950: Spartak Frunze
*1951: Frunze City Team
*1952: Dinamo Frunze
*1953: Osh Region Team
*1954: Frunze City Team
*1955: Frunze City Team
*1956: Frunze City Team
*1957: Frunze Region Team
*1958: Torpedo Frunze
*1959: Torpedo Frunze
*1960: SKIF Frunze
*1961: Mayli-Say City Team
*1962: Alga Kalininskoye
*1963: Alga Kalininskoye
*1964: Selmashevets Frunze
*1965: Alga Kalininskoye
*1966: Selmashevets Frunze
*1967: Alga Kalininskoye
*1968: Selmashevets Frunze
*1969: Instrumentalshchik Frunze
*1970: Selmashevets Frunze
*1971: Elektrik Frunze
*1972: Selmashevets Frunze
*1973: Selmashevets Frunze
*1974: Tekstilshchik Osh
*1975: Instrumentalshchik Frunze
*1976: Stroitel Jalal-Abad
*1977: Selmashevets Frunze
*1978: Instrumentalshchik Frunze
*1979: Selmashevets Frunze
*1980: Instrumentalshchik Frunze
*1981: Instrumentalshchik Frunze
*1982: Instrumentalshchik Frunze
*1983: Instrumentalshchik Frunze
*1984: Instrumentalshchik Frunze
*1985: *not played*
*1986: Selmashevets Frunze
*1987: Selmashevets Frunze
*1988: Selmashevets Frunze
*1989: Selmashevets Frunze
*1990: Selmashevets Frunze
*1991: Selmashevets Frunze

### Since independence
Champions since the country's independence were:

## Chempionlar

## Barcha mavsumlarning eng yaxshi to'purarlari

## Media va yoritish
2015-yildan beri Qirg'iziston Oliy ligasi o'yinlari KTRK Sport sport telekanali, shuningdek, mamlakatning mintaqaviy telekanallari tomonidan translyatsiya qilinadi. Bungacha Qirg‘izistonda sport telekanali bo‘lmagan, markaziy o‘yinlar esa mamlakatning Birinchi kanali, shuningdek, mintaqaviy telekanallar tomonidan namoyish etilgan. Qirg‘izistondagi sport va futbol ommaviy axborot vositalari o‘zlarining futbol bo‘yicha milliy chempionatini yetarlicha batafsil yoritadi. Mamlakat terma jamoasi, shuningdek, klublarning Osiyo klub turnirlarida muvaffaqiyatli ishtirok etayotgani tufayli so‘nggi yillarda muxlislar va matbuotning ularning chempionatiga qiziqishi sezilarli darajada oshdi.

## Bosh homiylar

## Manbalar

## Havolalar

* RSSSF.com saytida
* FIFA.com  saytida Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Qirgʻiziston Respublikasi Futbol Federatsiyasi sayti
Iris albicans

***Iris albicans***, shuningdek, **qabriston irisi**, **oq qabriston irisi** yoki **oq bayroq irisi** sifatida ham tanilgan, musulmon mamlakatlarida qabrlarga ekilagan va Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikaning ko'plab mamlakatlarida o'sadigan iris turi. Keyinchalik Ispaniyaga va boshqa Yevropa mamlakatlarga olib kirilgan. Bu tur tabiiy gibrid.

Bo‘yi 30-60 sm gacha o'sadi. Barglari kulrang-yashil, keng qilich shaklida. To‘pguli yelpig‘ichsimon bo‘lib, ikki yoki uchta xushbo‘y guldan iborat. Bu tur steril duragay bo'lib, ildizpoyalari bilan tarqaladi, chunki urug' hosil qila olmaydi.

*Iris albicans* qadim zamonlardan beri o'stiriladigan eng qadimgi iris turi bo'lishi mumkin. 1860-yilda Lange tomonidan to'plangan ma'lumotlarga ko‘ra, o‘simlik kamida miloddan avvalgi 1400-yildan beri yetishtiriladi. U Yaman va Saudiya Arabistonidan kelib chiqqan bo'lib, u miloddan avvalgi 1426-yilda qadimgi Fivadagi Karnakdagi Amun ibodatxonasidagi Tutmos III botanika bog'ining devor rasmida uchraydi.

*Iris albicans* Tasmaniya yong'inga qarshi xizmati tomonidan past yonuvchan o'simliklar ro'yxatiga kiritilgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Toriq

**Abdulloh ibn Toriq** (arabcha: عبد الله بن طارق — Abdulloh ibn Toriq ibn Amr ibn Molik al-Balaviy az-Zafariy,? — 3/625, Marr az-zahron) — sahoba.

## Biografiyasi
Abdulloh ibn Toriq az-Zafariy Badr va Uhud janglarida qatnashgan. Hijratning uchinchi yili Bani Lihyon qo‘shnilari Adal va Qora qabilalari bilan musulmonlarga zarar yetkazish rejasini tuzadilar. Ushbu rejaga muvofiq, Adal va Qora qabilalaridan yetti kishi Madinaga borib, qabila aʼzolarining musulmon bo‘lganini aytishadi hamda Payg‘ambardan ularga Islom dini va Qur’oni karimni o‘rgatadigan muallim tayinlashlarini so‘rashadi. Payg‘ambar Marsad ibn Abu Marsad boshchiligida olti-yetti kishilik hay’atni mual­lim sifatida ularga qo‘shib yuboradilar. Bu muallimlar jamoasi Makka bilan Toif orasida joylashgan Raji’ nomli quduq yoniga yetganlarida qo‘qqisdan hujumga uchraydilar. Jamoa aʼzolaridan Marsad, Xolid ibn Bukayr va Osim ibn Sobitlar shahid bo‘ladilar. Hubayb ibn Adiy, Abdulloh ibn Toriq va Zayd ibn ad-Dasinalar esa, asir olinadilar. Marr az-zahronga yetganda Abdulloh ibn Toriq bog‘langan arqonidan bo‘shalib qilichini oladi va Bani Lihyonga qarshi kurashga kiradi. Atrofga tarqalib olgan mushriklar uni tosh­bo‘ron qilib shahid qiladilar. Abdulloh ibn Toriqning qabri Marr az-zahronda joylashgan.

## Adabiyotlar

# Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 158, 355, 357; 
# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kub­rā. — Bayrut: 1968. II, 55-56; III, 454-455; 
# Ibn Hishom. As-Sӣra. — Qohira: 1955. III, 169-171; 
# Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. — Qohira: 1328. II, 313-314; 
# Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 284; 
# Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. IV, 136.

## Manbalar
Kazuya Kavabata

sobiq Yaponiyalik futbol oʻyinchisi.

## Klub statistikasi

## Manbalar

## Havolalar
* Kazuya Kavabata, J.Ligasi (arxiv) (yaponchada)
Abdurrahmon al-Juvboriy

**Abdurrahmon ibn al-Juvboriy al-Buyanjiy, **(**Jo‘ybor Buyang** nomi bilan tanilgan) — Abu Bakr al-Xatibning „Sharafu asʼhobi-l-hadis“ („Asʼhobu-l-hadisning sharafi“) kitobini rivoyat qilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1135-yilda (hijriy 530-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon as-Saraxsiy (Abulfaraj)

**Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Abdurrahmon as-Saraxsiy** — „az-Zor“ nomi bilan mashhur bo‘lgan shofiʼiy faqih. Uning Ibn as-Sibog‘ning „ash-Shomil“ („Keng qamrovli“) kitobidan ham kattaroq fiqhga oid asari bo‘lgan. Fiqh sohasida tinimsiz ijod qilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdurrahmon as-Saraxsiy hijriy 494-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Jikiliy

**Abdurrahmon ibn Yahyo ibn Yusuf al-Jikiliy** — xatib, Qadarxon hukmronligi davrida Samarqand xatibi bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1122-yil (hijriy 516-yil) Samarqandda vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon as-Saraxsiy

**Abdurrahmon ibn Muhammad as-Saraxsiy** — faqih bo‘lgan.
## Asarlari
* „Takmilatu tajrid al-Quduriy fi furuʼi-l-fiqhi-l-hanafiy“ („Quduriyning hanafiylik mazhabi furuʼ al-fiqhidagi to‘liq bayoni“)

Abdurrahmon as-Saraxsiy milodiy 1047-yil (hijriy 439-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon at-Tobishiy

**Abdurrahmon ibn Zarnak ibn Tobisha al-Buxoriy at-Tobishiy** — Buxoro ahlidan bo‘lgan. Bolalari undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Masvusiy

**Abdurrahmon ibn Said ibn Muhammad ibn Hozim al-Masvusiy** — muhaddis bo‘lgan. Hadis izlab, Misrga borgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Bandiymashiy

**Abdurrahmon ibn Abdurrahim al-Qassor al-Qassor al-Bandiymashiy** — qozi va hofiz bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1129- yoki 1130-yil (hijriy 524-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Yazdagʻziy

**Abdurrahmon ibn Rujo ibn al-Qosim al-Yazdag‘ziy** — Naysoburdagi faqihlarning biri. U haqida ko‘p ulamolar rivoyat qilgan. Milodiy 824-yil (hijriy 209-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Mutavalliy

**Abdurrahmon ibn Maʼmun ibn Ali ibn Muhammad al-Abivardiy an-Naysoburiy al-Mutavalliy** — faqih. Ilm talabi bilan Buxoro va Marvda bo‘lgan. U o‘z zamonasida „Imomlar sharafi“ degan taxallusi bilan mashhur bo‘lgan. Uning 10 juzdan iborat „at-Tatimma“ („Masalalarning mukammal taʼrifi“) nomli fiqhiy asari bor. Milodiy 1036-yil (hijriy 427-yil) tugʻilib, milodiy 1085-yil (hijriy 478-yil) (52 yosh) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Abhariy

**Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Alaviya al-Abhariy** – qozi bo‘lgan. Shoshda qozilik qilgan, Buxoroda yashagan. Xurosondagi jabrdiy-dalarning shikoyatlari bilan bog‘liq ishlarni boshqargan. Yolg‘onchi bo‘lgan, mansabini suiisteʼmol qilgan. Milodiy 953-yil (hijriy 342-yil) Toshkent darvozasining tashqarisida vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon ad-Dandonqoniy

**Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Solih al-Xatib ad-Dandonqoniy** (Abu Bakr) — hadisshunos. Movarounnahr o‘lkalariga safarga chiqqan va u yerlarda hadis aytgan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurrahmon ad-Dandonqoniy hijriy 400-yildan ilgari vafot etgan.

## Manbalar
Abdussayyid al-Yorkasiy

**Abdussayyid ibn Abdussalom ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Kandar ibn Abi Shujoʻ al-Yorkasiy** — muhaddis. U Ustrushananing Yorkas qishlog‘ida tugʻilgan. U ilm talabi bilan Samarqandga, so‘ng Qoshg‘arga boradi. U 1126-yili (hijriy 520-yil) Samarqandga qaytib kelib, yetti yil shu yerda muqim yashagan. Milodiy 1133-yilda (hijriy 527-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Ammiy

**Abdurrahmon ibn Mahmud ibn Ahmad ibn Abdulloh ibn Abu Bakr ibn Abu Rayhon al-Ammiy as-Sukkariy** — o‘z adolatligi bilan Marvda mashhur bo‘lganlardan biri, o‘ta fazilatli, go‘zal siyratli kishi edi. So‘ngra aqldan ozib, xayolchan bo‘lib qoladi. U Ibn al-Amm ismi bilan tanilgan bo‘lib, o‘ziga „al-Ammiy“ nisbasini olib, kitoblar yozgan. Abdurrahmon al-Ammiy milodiy 1144-yil (hijriy 539-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abdusayyid al-Vasijiy

**Abdusayyid ibn Muhammad ibn Ato ibn Ibrohim ibn Muso ibn Imron ibn Isʼhoq ibn Hamduvayh Abravayh al-Afroniy an-Nasafiy al-Vasijiy** („**Saʼd al-Malik**“ laqabini olgan) — u ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1120-yilda (hijriy 514-yil, muharram oyida) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon ad-Dovudiy

**Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Muzaffar ibn Muhammad ibn Dovud ibn Ahmad ibn Muʼoz ad-Dovudiy al-Bushanjiy** (Abul Hasan) — muhaddis. U milodiy 984-yil (hijriy 374-yil)ning rabiulavval oyida tavallud topgan. Ilm talabi bilan milodiy 1009-yil (hijriy 399-yil) Bag‘dodga kelib bir necha yil istiqomat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurrahmon ad-Dovudiy o‘z yurtiga qaytib milodiy 1075-yil (hijriy 467-yil) shavvol oyida Bushanjda vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon an-Naysoburiy

**Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn al-Husayn an-Naysoburiy al-Xaraqiy** — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilgan. Milodiy 1158-yil (hijriy 553-yil, 16-zulqaʼda) tugʻilib, milodiy 1158-yil (hijriy 553-yil, 16-zulqaʼda) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Marvaziy

**Abdurrahmon ibn Yusuf ibn Xarrosh al-Marvaziy, al-Bag‘dodiy** (Abu Muhammad) — muhaddis, usulchi va hadis ilmida hofiz bo‘lgan.

Abdurrahmon al-Marvaziy milodiy 852-yil (hijriy 283-yil) vafot etgan.

## Asarlari
* „Jarh va-t-taʼdil“ („Roviylarni bilish kitobi“)
* „Muntaqo mina-l-masmuʼ bi Marv an mashoyixi Buxoro“ („Marvda buxorolik roviylardan eshitilgan rivoyatlarning saralangan to‘plami“)

## Manbalar
Abdussalom al-Ofironiy

**Abu Tamom Abdussalom ibn Isʼhoq ibn al-Muhtadiy al-Homidiy al-Ofironiy** — shofiʼiy faqih, adib va shoir bo‘lgan. Hijriy 400-yilning shavvol oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Mattay

**Abdurrahmon ibn Abul Husayn Ali ibn al-Hasan ibn Uhayd ibn Mat ibn Jibril al-Iskof al-Buxoriy al-Mattay** (Abu Muhammad) — solih inson bo‘lgan. Hadis eshitib rivoyat qilish darajasi u qadar yomon emas. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abdurrahmon al-Mattay hijriy 431-yil rajab oyining 13-sanasi shanba kunida vafot etgan.

## Manbalar
Abdussamad al-Buxoriy

**Abdussamad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Hayyuvayh al-Buxoriy** — tilshunos, adib. U milodiy 979-yilda (hijriy 368-yilda) vafot etgan.

## Manbalar
Abdurrahmon al-Mohiyoniy

**Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Hafs al-Mohiyoniy** (Abu Muhammad) — Abul Fazl al-Mohiyoniyning o‘g‘li, fozil faqih, taqvoli zohid va solih bandalaridan bo‘lgan. U hijriy 492-yil rajab oyida tugʻilgan. Hadislar eshitib, ularni rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abdurrahmon al-Mohiyoniy hijriy 549-yilning shavvol oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abdulloh ibn Ubay

**Abdulloh ibn Ubay** (arabcha: عبد الله بن أبي — Abdulloh ibn Ubay al-Xorazmiy, taxminan 200/,? — taxminan 290/903,?) — hadis hofizi, muhaddis.

## Tavalludi
Manbalarda Abdulloh ibn Ubay al-Xo­razmiyning tug‘ilgan sanasi haqida maʼlumotlar mavjud bo‘lmasa-da, olim 90 yoshdan oshiqroq umr ko‘rgani va 290/903-yillar boshlarida hayot bo‘lgani haqida aytilgan. Mazkur maʼlumotdan kelib chiqib, Abdulloh ibn Ubay hijriy 200-yillar atrofida tavallud topganini taxmin qilish mumkin.

## Faoliyati
Abdulloh ibn Ubay Xorazm qozisi lavozimida faoliyat olib borgan.

Ilm talabida dunyo kezib, Ahmad ibn Yunus al-Yarbuv’iy, Sulaymon ibn Abdurrahmon ad-Dimashqiy, Sa’id ibn Mansur, Ishoq ibn Rohavayh, Qutayba ibn Sa’id, Ishoq ibn Ibrohim al-Hanzaliy, Ishoq ibn Xotam al-Allof, al-Hasan ibn Quz’a, Xallod ibn Aslam, Abdula’lo ibn Hammod an-Narsiy, Ali ibn al-Husayn ibn Ashkob, Ali ibn Salama al-Labaqiy, Amr ibn Zarora, Abu Komil al-Jahdariy, Muhammad ibn Abu Rajo, Muhammad ibn Ya’la al-Hiraviy, Haryam ibn Abd al-Asdiy, Yahyo ibn Ayyub al-Maqobiriydan hadis eshitgan.

O‘z navbatida, Abdulloh ibn Ubaydan Imom Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy, Muhammad ibn Ali as-Soniy al-Hassoniy al-Xorazmiy, Abu-l-Abbos ibn Hamdon al-Hiriylar hadis rivoyat qilganlar.

## Imom al-Buxoriy u haqida
Imom al-Buxoriy Xorazmga borganida Abdulloh ibn Ubayning uyida mehmon bo‘lgan, uning kitoblari bilan tanishgan va undan baʼzi narsalarni yozib olgan. O‘zining *„Az-Zu’a­fā al-kabӣr“* kitobida hadislarni sanad bilan ham, taʼliq holatda ham Abdulloh ibn Ubaydan rivoyat qilgan. Imom al-Buxoriy shuningdek, *„Al-Jāmi’ as-sahӣh“* asarida: „Bizga Abdulloh, unga Sulaymon ibn Abdurrahmon … hadis aytdi“, deb hadisni zikr qilgan. Zikr qilingan Abdullohdan murod Abdulloh ibn Ubaydir.

## Adabiyotlar

# Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“. 1985. XIII, 503; 
# Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Bayrut: „Dor kutub al-’ilmiyya“, 1998. II, 168; 
# Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. „Doira al-maʼorif an-nizomiyya“, 1910. V, 139; 
# Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 47.

## Manbalar
Abdulgʻafur al-Kardariy

**Abdulg‘afur ibn Luqmon ibn Muhammad (Tojuddin) al-Kardariy** (Abulmafoxir) – usuliyotchi faqih bo‘lgan. Halabda qozilik mansabini egallagan va shu shaharda vafot etgan. Halabdagi “Madrasatu-l-haddodiyn” – „Temirchilar madrasasi“da mudarrislik ham qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Abdulgʻafur al-Kardariy hijriy 562-yilda vafot etgan.
## Asarlari
* „al-Intisor li-Abi Hanifa fi axborihi va aqvolihi“ („Abu Hanifaning g‘alabasi yo‘lidagi uning xabarlari va so‘zlari haqida kitob“)
* „al-Mufiyd fi sharhi-t-tajriyd“ (“at-Tajrid” asarining sharhi haqida foydali kitob)
* “Sharhu-l-jomiʼi-s sag‘iyr” („Muhammad ibn al-Hasan ash-Shayboniyning „Kichik to‘plami“ga sharh“)
* „Sharh ala-t-tajriyd“ (“at-Tajrid”ga sharh, muallif uni al-Mufiyd va-l-maziyd („Foydali va Ziyoda izohli kitob“), deb nomlagan) – mazkur ikkala asar ham hanafiy fiqhning sohalariga oiddir
* „Kitob fi usuli-l-fiqh“ („Fiqh usuli haqida kitob“)
* “Hayratu-l-fuqaho” („Faqihlarning hayratlanishi“)

## Manbalar
Abdussamad at-Tabriziy

**Abdussamad at-Tabriziy** — qori bo‘lgan. Iroqqa kelib, shu yerda muqim istiqomat qilgan.
## Asarlari
* „Muxtasaru-sh-shotibiya fi-l-qiroʻoti-s-sabʼi“ („Yetti xil qiroat xususidagi „ash-Shotibiya“ kitobining qisqartmasi“).

## Manbalar
Abdulhay al-Bagʻdxazarqandiy

**Abdulhay ibn Abdulloh ibn Muso ibn al-Husayn… as-Salomiy al-Bag‘dxazarqandiy** (Abu Ruh) — hofiz bo‘lgan. Uning padari buzrukvori doimo shunday der edi: „O‘g‘limni al-Bag‘dxazarqandiy deyishlarining boisi shuki, uning otasi — Bag‘dodiy (bag‘dodlik), onasi — Xazariya (xazariyalik) bo‘lib, o‘zi esa Samarqandda tug‘ilgan“. U padari aytgan hadislarni tinglagan.

Abdulhay al-Bagʻdxazarqandiy hijriy 421-yil safar oyining 9-sanasi Nasafda vafot etgan va ertasi kuni Keshdagi mozorga dafn qilingan.

## Manbalar
Abduniy

**Ahmad ibn Abdun al-Abduniy** (Abu Mansur) — As-Saolibiy soʻzlariga ko‘ra, al-Abduniy Buxoroning eng ko‘zga ko‘ringan shoirlari qatorida turgan. O‘z davrida Abu Ahmad al-Kotib, Abu Tayyib at-Tohiriy, al-Musʼabiy, al-Xazrajiy kabi shoirlar bilan suhbatdosh bo‘lgan. Uning asosan hajv mazmunidagi 25 bayt sheʼri saqlangan, xolos.

Abduniy milodiy 970-yilda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulhaqq al-Abivardiy

**Abdulhaqq ibn al-Fazl ibn Muhammad ibn Ahmad al-Abivardiy** — attor, muhaddis va hofiz bo‘lgan. Uning Qurʼoni karimga bitgan tafsir kitobi bor.

Abdulhaqq al-Abivardiy milodiy 1148-yil (hijriy 542-yil) vafot etgan.

## Manbalar