Michel Butor

**Michel Butor** (; 1926-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) – fransuz shoiri, romannavis, oʻqituvchi, sanʼatshunos olim va tarjimon.

## Hayoti va ijodi
Michel Marie François Butor 1926-yil 14-sentyabrda Lille shahrining chekkasida joylashgan Mons-en-Barœul qishlogʻida tugʻilgan. U oiladagi 7 ta farzandning uchinchisi boʻlib tugʻilgan. Uning otasi Émile Butor (1891–1960), temir yoʻl inspektori boʻlgan. Onasi Anna (1896–1972) esa Sorbonnada falsafa sohasida oʻqigan va uni 1947-yilda tamomlagan.

U 1950–1951-yillarda Misrning Minya shahrida fransuz tilidan dars bergan, shundan soʻng Michel Manchester (1951–1953), Saloniki (1954–1955) va Jenevada (1956–1957) dars bergan. 1958-yilda u Marie-Josèphe bilan oila qurgan. Ularning toʻrt nafar qizlari boʻlgan.

Uning birinchi romani „Passage de Milan“ 1954-yilda nashr etilgan. Shundan keyin 1956-yilda *Prix Fénéon* mukofotiga sazovor boʻlgan „L’Emploi du temps“ va 1957-yilda *Prix Renaudot* mukofotiga sazovor boʻlgan „La Modification“ asarlarini yozib tugatgan. Uning soʻnggi romani „Degrés“ 1960-yilda nashr etilgan.

1960-yilda u Bryn Mawr kolleji va Middlebury kolleji professorlari bilan uchrashish uchun Amerikaga tashrif buyurgan. Michelning Qoʻshma Shtatlar boʻylab qilgan sayohatlari natijasida yozilgan va 1962-yilda nashr etilgan birinchi eksperimental kitobi boʻlmish „Mobile“ asari kitobxonlar orasida bahs-munozaraga sabab boʻlgan.

Keyingi bir necha yillar davomida u sanʼatning turli yoʻnalishlarida ijod qilgan. Michel insholardan tortib sheʼrlar-u sanʼat kitoblarigacha turli yoʻnalishlarda oʻz mahoratini oshirib borgan. U sanʼatga oid kitoblar yaratish uchun Gérard Serée bilan hamkorlikda ishlagan. Adabiyot, rassomchilik va sayohat Butorning sevimli mavzulari edi. Michelning asarlaridagi yozish texnikasining jozibadorligi shundan iborat ediki, u har bir asarida voqealarning uzviy ketma-ketligi va bogʻliqligiga alohida ahamiyat qaratgan va shu jihatidan u fransuz yozuvchisi Robbe-Grilletga emas, balki Baudelairega koʻproq oʻxshash tarzda ijod qilganligi taʼkidlangan.

Jurnalistlar va tanqidchilar uning romanlarini nouveau roman turi bilan aloqadorligini taʼkidlashgan, ammo Butorning oʻzi bu bogʻliqlikni uzoq vaqtlar davomida inkor etib kelgan. Bu kabi oʻxshashlik haqidagi fikrlarning asosi uning yangi romannavis yozuvchi boʻlishiga qaramasdan, professional yozuvchilar kabi badiiy tasvirlay olishiga borib taqalgan. Uning eng mashhur romani hisoblanmish „La Modification“ butunlay ikkinchi shaxs tomonidan yozilgan. 1967-yilda yozilgan „La critique et l’invention“ asarida u hatto eng sodda iqtibos ham allaqachon oʻziga xos parodiyaga aylanganligini aytgan.

1977-yilda Butor oʻsha paytdagi Rollins kollejining fransuz professori Elinor S.Miller bilan uchrashgandan soʻng, u bilan doʻstlashib qolgan. Ular tarjimalar, kataloglar va maʼruzalar ustida birgalikda ishlashgan. 2002-yilda Miller „Prisms and Rainbows: Michel Butor’s Collaborations with Jacques Monory, Jiri Kolar, and Pierre Alechinsky“ nomli kitobni nashr ettirgan.

2006-yil New Yorkdagi Zamonaviy Sanʼat Muzeyida boʻlib oʻtgan intervyuda shoir John Ashbery New Yorkdagi kechki ovqatda Michel Butorning yonida oʻtirishni juda xohlaganini taʼkidlab oʻtgan.

Butor 2013-yilda *Grand prix de littérature de l’Académie française* mukofoti bilan taqdirlangan. U 2016-yil 24-avgust kuni Fransiyaning janubi-sharqiy hududida vafot etgan.

Michel Butor 2016-yilda tashkil etilgan *The Raymond Roussel Society* nomli jamiyatning faxriy aʼzosi boʻlgan. Bu jamiyatda yana taniqli arboblardan John Ashbery, Miquel Barceló, Joan Bofill-Amargós, Thor Halvorssen va Hermes Salceda ham boʻlgan. Bu jamiyat innovatsion va sirli yozuvchi Raymond Roussel ijodini oʻrganish va shunga qiziquvchi yosh ijodkorlarni bir yerda toʻplash va uning ijodiy merosini yuksaltirishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻygan. Ushbu hamkorlik orqali Butorning taʼsiri va tajribasi jamiyat uchun Russelning oʻziga xos adabiy usullarini hamda uning butun dunyo adabiyot olamiga taʼsir koʻrsatgan innovatsion gʻoyalarini chuqurroq tushunilishiga hissa qoʻshgan.

## Tanlangan bibliografiyasi
Bu bibliografiya Jean Duffyning Michel Butor asarlari uchun tavsiya etgan toifalar boʻyicha tuzilgan.
### Romanlari
* *Passage de Milan* (Les Editions de Minuit, 1954).
* *L’Emploi du temps* (Les Editions de Minuit, 1956).
* *[[La Modification]]* (Les Editions de Minuit, 1957).
* *Degrés* (Gallimard, 1960).

### Eksperimental ishlari
* *Mobile : étude pour une représentation des États-Unis* (Gallimard, 1962)*.
* *Réseau aérien : texte radiophonique* (Gallimard, 1962).
* *Description de San Marco* (Gallimard, 1963).
* *6 810 000 litres d’eau par seconde : étude stéréophonique* (Gallimard, 1965).
* *Intervalle : anecdote en expansion* (Gallimard, 1973)

=== Esseylari ===
* *Répertoire* [I–V] (1960; 1964; 1968; 1974; 1982)
* *Histoire extraordinaire : essai sur un rêve de Baudelaire* (1961).
* *Essais sur les modernes* (1964)
* *Essais sur Les Essaies* (1968)
* *Essais sur le roman* (1969).
* *Improvisations sur Flaubert* (1984)
* *Improvisations sur Henri Michaux* (1985)
* *Improvisations sur Rimbaud* (1989)
* *Improvisations sur Michel Butor : l'écriture en transformation* (1993).
* *L’Utilité poétique* (1995)
* *Improvisations sur Balzac* [*I–III*] (1998)

=== Boshqa asarlari ===
* *Le Génie du lieu* [1-5] (1958–1996):
** *Le Génie du lieu* (1958).
** *Où: le Génie du lieu, 2* (1971)
** *Boomerang*: *le Génie du lieu, 3* (1978).
** *Transit: le Génie du lieu, 4* (1992)
** *Gyroscope: autrement dit le Génie du lieu, 5 et dernier* (1996)
* *Hérold* (1964)
* *Illustrations* [I–IV] (1964; 1969; 1973; 1976)
* *Portrait de l’artiste en jeune singe* (Gallimard, 1967).
* *La Banlieue de l’Aube à l’Aurore* (Fata Morgana, 1968). 
* *Les Mots dans la peinture* (1969)
* *Votre Faust: Fantaisie variable genre Opéra* ([[Henri Pousseur]] bilan) (1969)
* *La Rose des Vents: 32 Rhumbs pour Charles Fourier* (Gallimard, 1970)
* *Travaux d’approche* (Gallimard, 1972)
* *Matière de rêves* [I–V] (1975–1985):
** *Matière de rêves* (1975)
** *Second sous-sol: Matière de rêves II* (1976)
** *Troisième dessous: Matière de rêves III* (1977)
** *Quadruple fond: Matière de rêves IV* (1981)
** *Mille et un plis: Matière de rêves V* (1985)
* *Vanité: conversation dans les Alpes-Maritimes* (1980)
* *Envois* (Gallimard, 1980)
* *Exprès: Envois II* (Gallimard, 1983)
* *Avant-Goût* [I–IV] (1984; 1987; 1989; 1992)
* *Frontières: entretiens avec Christian Jacomino* (1985). *Frontiers*, trans. Elinor S. Miller (Summa Publications, 1989).
* *Le Retour du boomerang* (1988)
* *L’Embarquement de la Reine de Saba : d’après le tableau de Claude Lorrain* (1989)
* *Parrure* (1994). *Ethnic Jewelry: Africa, Asia, and the Pacific*, trans. Daniel Wheeler, Mary Laing, and Emily Lane (Vendome Press, 1994).
* *Entretiens: Quarante ans de vie littéraire* (1999). In three volumes, covering 1956 to 1996.
* *Quant au livre: triptyque en l’honneur de Gauguin* (2000)
* *Seize lustres* (Gallimard, 2006)
* *Ruines d’avenir: un livre tapisserie* (Actes Sud Editions, 2016)

=== Ingliz tilidagi toʻplamlari ===
* *Inventory: Essays by Michel Butor, edited by Richard Howard* (Simon & Schuster, 1968; Cape, 1970).
* *Selected Essays ed. Richard Skinner, trans. Mathilde Merouani* (Vanguard Editions, 2022).

== Mukofotlari ==
* 1957-yilda *"L’Emploi du temps"* asari uchun [[Prix Fénéon]] mukofoti.
* 1957-yilda *"La Modification"* asari uchun [[Prix Renaudot]] mukofoti.
* 1960-yilda *"Répertoire I"* asari uchun [[Grand prix de la Critique littéraire]] mukofoti.
* 1998-yilda *"Improvisations sur Balzac"* asari uchun [[Grand prix du romantisme Chateaubriand]] mukofoti.
* 2006-yilda *"Seize lustres"* asari uchun [[Prix Mallarmé]] mukofoti.
* 2007-yilda sheʼrlari uchun [[Sacem|SACEM]] Grand pri mukofoti.
* 2013-yilda ijodiy ishlari uchun [[Grand prix de littérature de l'Académie française]] mukofoti.
* 2016-yilda *"Ruines d’avenir : un livre tapisserie"* asari uchun [[Grand prix de poésie de la SGDL]] mukofoti.

== Adabiyotlar ==
* Jean Roudaut. *Michel Butor ou le livre futur* (1964)
* Georges Raillard. *Butor – Collection „La bibliothèque idéale“* (1968)
* John Sturrock. *The French New Novel: Claude Simon, Michel Butor, Alain Robbe-Grillet* (1969)
* Jennifer Waelti-Walters. *Michel Butor: A Study of His View of the World and a Panorama of His Work 1954–1974* (1977)
* [[Jean-Louis de Rambures]]. *Comment travaillent les écrivains* (Paris: Flammarion, 1978) (interview with Michel Butor, in French)
* Mary Lydon. *Perpetuum Mobile: A Study of the Novels and Aesthetics of Michel Butor* (1980)
* Pam Brown. *Courrier des Antipodes* – Notes on Michel Butor’s *Letters from the Antipodes* in *Cordite Poetry Review'' (2017)

## Manbalar

## Havolalar
* 
* Michel Butor page, University of Edinburgh