open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vsevolod Emilyevich Meyerxold

**Meyerxold Vsevolod Emilyevich** [1874.28.1 (9.2), Penza – 1940.2.2, Moskva] — rejissyor va aktyor, teatr arbobi, pedagog. Teatr islohotchilaridan biri. Rossiya xalq artisti (1923). 1898–1902 yillar MXT (Moskva Badiiy teatri)da aktyor. Grozniy (A. Tolstoy, "Ioann Grozniyning oʻlimi"), Treplev, Tuzenbax (A. Chexov, "Chayka". "Uch opasingillar"), Malvolio, shahzoda Aragonskiy (U. Shekspir, "Oʻn ikkinchi kecha", "Venetsiya savdogari"), Iogannesa (G. Gauptman, "Yolgʻizlar") kabi rollarni ijro etgan. 1902–05 yillar "Yangi drama oʻrtoqlik uyushmasi"ni boshqargan. 1906–07 yillar V. Komissarjevskaya teatrida, 1908–17 yillar Peterburgdagi Aleksandrinsk va Mari teatrlarida bosh rejissyor Shu yillarda "shartli teatr" prinsiplari va ularni uslublashtirish simvolizm po-etikasi, teatr sanʼati konsepsiyasi va boshqa bilan bogʻliq dasturni ishlab chiqib uni rivojlantirgan. 1920—38 yillar Mosk-vadagi 1-Rossiya teatri (1923 yildan M. nomida)ni boshqardi. "Misteriya— Buff", "Qandala". "Hammom" (hammasi V. Mayakovskiy), "Revizor" (N. Gogol), "Oʻrmon", "Serdaromad joy" (A. Ostrovskiy) kabi spektakllarni, shuningdek, "Orfey Evridika", "Qargʻa motkasi" singari operalarni sahnalashtirgan. M. ijodi jahon teatri sanʼatiga katta taʼsir koʻrsatdi. 1939 yil qatagʻon qilingan va qamoqxonada otib tashlangan.

## Manbalar
Nuʼmon Meylikov

**Nuʼmon Meylikov** (1947.25.1, Kitob tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1968). 1968-yildan Kitob tumanidagi maktablarda fizika fani oʻqituvchisi, ilmiy boʻlim mudiri, maktab direktori, 1996-yildan birinchi litsey-internatda ilmiy boʻlim mudiri va fizika fani oʻqituvchisi. Meylikov ixtisoslik sinflarini tashkil etish, iqtidorli oʻquvchilar bilan ishlash va oʻquvchilarning mustaqil bilim olishlarida, darslarni yangi pedagogax texnologiya asosida tashkil etishda namuna koʻrsatib kelmoqla.

## Manbalar
Meyoz

**Meyoz** (yun. meiosis — kamayish) — hujayra yadrosining xromosomalar sonining 2-marta kamayishi (reduksiya) orqali boradigan boʻlinishi. Jinsiy koʻpayadigan oʻsimlik va hayvonlar uchun xos (qarang Jinsiy koʻpayish). Meyoz — irsiyat va oʻzgaruvchanlikning asosiy mexanizmi. Meyoz urugʻ va tuxum hujayra hosil qiluvchi hujayralar — spermatsit va ovotsitlarning ketma-ket ikki marta boʻlinishi (1- va 2- Meyoz)dan iborat. Har bir Meyoz boʻlinish mitoz singari 4 faza: profaza, metafaza, anafaza, telofazadan iborat. 1-Meyoz profazasida gomolog xromosomalar konʼyugatsiyasi (oʻzaro chalkashuvi) va krossingover (gomologik xromosomalar oʻxshash qismlari oʻrtasida genlar almashinuvi) sodir boʻladi. Shundan soʻng mitoz profazasidagi singari xromosomalar spirallashuvi boshlanadi; yadro membranasi va yadrocha yemirilib, boʻlinish duki hosil boʻladi. 1-Meyoz metafazasida gomologik xromosomalar bir-biridan ajraladi va axromatin ipchalarga ilashib qarama-qarshi qutblarga tarqaladi. 1-Meyoz telofazasida xromosomalar spirali yoyiladi; yadro membranasi va yadrocha shakllanadi; hujayra boʻlinib, xromosomalarning gaploid toʻplamiga ega boʻlgan hujayralar hosil boʻladi. 1-Meyoz boʻlinishdan soʻng hosil boʻlgan hujayralardagi xromosomalarning har qaysisi 2 tadan xromatidga ega boʻladi. Hujayralar 2-Meyoz ga kirishishidan oldin interfaza boʻlmaganligi tufayli xromosomalar soni oshmaydi. Qisqa interfazadan soʻng hujayralarning 2-Meyoz boʻlinishi boshlanadi. 2-Meyoz ham 4 ta fazadan iborat. 2-Meyoz telofazasida DNK yangi hosil boʻlgan hujayralar oʻrtasida teng taqsimlanganidan xromosomalar soni 2 hissa kamayadi. Xromosomalar sonining 2 hissa kamayishi bilan poyoniga yetadigan bu jarayon reduksion boʻlinish deyiladi. Organizmlar hayot siklida (qarang Hayot sikli) 3 xil Meyoz kuzatiladi. Odam, barcha koʻp hujayrali hayvonlar va ayrim tuban oʻsimliklar jinsiy organlarida (qarang Urugʻdon, Tuxumdon) boradigan gametali, yaʼni terminal (uchki) Meyozda gametalar hosil boʻladi (qarang Gametogenez). Urugʻ hujayralarning hosil boʻlishi spermatogenez, tuxum hujayralarning hosil boʻlishi ovogenez deyiladi. Koʻpchilik zamburugʻlar va suvoʻtlarda urugʻlangan tuxum hujayralanib boʻlinib, gaploid zoosporalar hosil qilishi zigota Meyoz deyiladi. Yuksak oʻsimliklarning jinsiy organlarida gaploid sporalarning hosil boʻlishi (sporogenez)dan iborat jarayon spora Meyoz, yaʼni oraliq Meyoz deyiladi. Meyoz ota yoki ona organizm xromosomalari hosil boʻlgan jinsiy hujayralar (qarang Gametalar) oʻrtasida teng taqsimlanadi. Gametalar ota-ona organizmlari irsiy belgilarini tashuvchilar hisoblanadi. Jinsiy hujayralarning qoʻshilishi natijasida hosil boʻladigan zigotada xromosomalarning diplo-id toʻplami tiklanadi. Zigotada erkak va urgʻochi organizm irsiy belgilari mujassamlashgan boʻladi.

## Yana qarang

* Mitoz
* Jinsiy koʻpayish

## Manbalar
Meysterzingerlar sanʼati

**Meysterzingerlar sanʼati** (nem. Meister — usta, Singer — xonanda) — Germaniyada 14—16-asrlarda rivoj topgan xonanda va shoirlar ijodi. Meysterzingerlar Oʻrta asrda yashab ijod etgan boshqa hunarmandlar qatori, oʻz uyushmalariga ega boʻlib, maxsus risola (tabulatura)larda qayd etilgan qoidalar asosida faoliyat koʻrsatishgan. Faqatgina yangi, oʻziga xos kuy yarata olgan hamda uni yuqori saviyada ijro eta olgan xonanda-ijodkor usta (Meister) unvoniga sazovor boʻlgan. Meysterzingerlar oʻz qoʻshiqlarini yakka tarzda cholgʻu joʻrnavozligisiz ijro etgan. 14—15 a.larda qoʻshiklarning sheʼriy asosini diniy, keyinchalik boshqa mavzular tashkil etgan. X. Fols, G. Saks, G. Fogel va boshqa meysterzingerlar mashhur. R. Vagner Meysterzingerlar sanʼatiga bagʻishlab "Nyurnberg meysterzingerlari" operasini yaratgan.

## Manbalar
Meklenburg-Old Pomeraniya

**Meklenburg-Old Pomeraniya** ()  — Olmoniya yeri. Mamlakatning shim.-sharqiy qismida, Boltiq dengizi so-hilida joylashgan. Maydoni 23,2 mingkm². Maʼmuriy markazi — Shverin shahri Aholisi 1,8 mln. kishi (2000). Meklenburg-Old Pomeraniyada aholi nisbatan siyrak. Tabiiy landshafti saqgsanib qolgan. Relyefi sertepa, yaylov va oʻrmonlar bor. Eng katta daryosi — Elba. Koʻl koʻp bulgani uchun "Ming kullar yeri" deb ataladi. Eng yirigi — Myurits koʻli (maydoni 117&nbsp;km2). Meklenburg-Old Pomeraniyada 250 dan ortiq tabiiy va landshaft qoʻriqxonalari tashkil etilgan, 3 milliy bogʻ bor. Old Pomeraniya uzoq vaqt Shvetsiya hukmronligi ostida boʻlgan, keyinroq Prussiya tarkibiga oʻtgan. Meklenburg Olmoniya imperiyasi tarkibidagi mustaqil hudud edi. Meklenburg-Old Pomeraniya yeri Ikkinchi jahon urushidan soʻng sobiq Olmoniya Demokratik Respublikasi tarkibida tashkil etilgan, biroq tez orada 3 okrugga ajratib yuborildi. 1990-yilda yana GFR tarkibidagi yer qilib tiklandi.

Meklenburg-Old Pomeraniya xoʻjaligida qishloq xoʻjaligi yetakchi tarmoq. Dehqonchilik va chorvachilik rivojlangan. Dengiz va dare suvlaridan baliq ovlanadi. Sohilboʻyida sharqiy rayonlarning kema verfi va kemasozlik korxonalari joylashgan. Turizm rivojlangan. Yil davomida 10 mln.dan ortiq sayyoh kelib-ketadi. Yirik shaharlari — Rostok, Shverin.

## Manbalar
Antoine Meillet

**Antoine Meillet** (11-noyabr 1886, Mulen — 21-sentabr 1936, Shatomeyan) — fransuz tilshunosi. Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1906), Parij lingvistik jamiyati kotibi (1906—36), Parijdagi Slavyanshunoslik ilmiy tadqiqot instituti tashkilotchisi va shu institutning ilmiy jurnal muharriri. Tilshunoslikda ijtimoiy yoʻnalishning asoschisi. Uning fikricha, til nutqiy faoliyatining ijtimoiy mahsuli, binobarin, til-shunoslikning asosiy vazifalaridan biri jamiyat qurilishidagi oʻzgarishlarning til qurilishidagi oʻzgarishlarda aks etishini oʻrganishdir; til ayrim shaxslarga qarashli boʻlishi barobarida, eng avvalo, ijtimoiy hodisa; turli mamlakatlar olimlarining hamkorligi tilshunoslikning taraqqiyotini belgilaydigan omillardan biri. M.ning "Jahon tillari" nomli asari eʼlon qilingan (M. Koen bilan hamkorlikda, 2nashri 1952-yilda). "Hindevropa tillarini qiyosiy oʻrganishga kirish" (1903), "Tarixiy tilshunoslikda qiyosiy metod" (1925), "German tillari guruhining asosiy xususiyatlari" (1925) kabi asarlari rus tilida chop etilgan.

## Manbalar
Meyer limoni

**Meyer limoni**, xitoy limoni — pakana boʻyli limon navi. Meyer limoni limon bilan apelsin oʻrtasidagi tabiiy duragay hisoblanadi. Xitoyda keng tarqalgan. [Li[mon ekiladigan barcha hududlarda uchraydi. Oʻzbekistonda himo-yalangan sharoitlarda issiqxona va transheyalarda oʻstiriladigan asosiy nav. Past boʻyli, shox-shabbalari ixcham. Ochiq joyda boʻyi 2,5 –3 m ga boradi. Meyer limoni yengil va unumdor tuproqlarda yaxshi usadi. Yil davomida 3—4 oʻsish davriga ega. Yillik oʻsishining 70—80% bahordagi birinchi oʻsish davriga toʻgri keladi. Bargi uzunchoq, toʻq yashil, ters tomoni och yashil. 2—3 yil toʻkilmay turadi. Gullari mayda, juft boʻlib barg qoʻltigʻida joylashgan. Apr.mayda shigʻil gullaydi. Mevasi uzun-choq, noksimon, meva yuzasi silliq, bir oz jiloli, vazni 75—80, baʼzan 200 g. Mevasi oktabr oxiri — noyabr oyining boshlarida pisha boshlaydi. Mazasi nordon, xushboʻy. Tarkibida 25–30&nbsp;mg% askorbin kta, 2,0—4,0% limon kta, 2,5—3,0% qand mavjud. Sharbati meva umumiy vaznining 50% ini tashkil qiladi. Noqulay tashqi omillar taʼsiriga chidamli nav. —4°, —5° da barglarini, —8°, —9° da daraxtini sovuq uradi. Bir yillik novdalardan qalamchalash yoʻli bilan (fev.mart va avgust-sentabrda) koʻpaytiriladi. Issiqxonalarda 3x3 sxemada ekiladi. 2—3-yili meva beradi, 6—7-yili toʻliq hosilga kiradi. Issiqxona sharoitlarida har tupidan 200—250 dona, baʼzida daraxtlaridan 500—700 donagacha meva olish mumkin. Meyer limoni Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida oʻstiriladi (qarang [Li[mon).

## Manbalar
Meksika boʻyi pasttekisligi

**Meksika boʻyi pasttekisligi** — Shim. Amerikaning janubi-sharqidagi pasttekislik, AQSH va Meksikada. Atlantika boʻyi pasttekisligi, Appalachi togʻlari, Markaziy tekisliklar, Uoshito togʻlari, Buyuk tekisliklar bilan chegaralangan, jan.dan Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Eni 350&nbsp;km gacha. Eng baland joyi 150 m. Choʻkindi jinslardan tarkib topgan. Yer yuzasi yassi tekislik boʻlib, daryo vodiylari (Missisipi, Rio-Grande va boshqalar) bilan kesilgan. Iqlimi subtropik, jan.-gʻarbiy qismida tropik iqlim. yanvarning oʻrtacha temperaturasi shim.da 4—8°, sohil qismida 12°, iyulniki 26—28°. Yillik yogʻin gʻarbida 600–800&nbsp;mm, sharqida 1200–1500&nbsp;mm. Tuproqlari qizil, chimli karbonatli, chimli allyuvial va botqoq tuproqlar. Hududining 1/3 qismi oʻrmon. Qoraqaragʻay, qayin, dub, magnoliya, daryo vodiylarida botqoqsarvi, terak oʻsadi. Savannalar bor. Paxta, tamaki, sholi, shakarqamish ekiladi. Yirik neft va gaz konlari topilgan. Yirik shaharlari: Yangi Orlean, Xyuston (AQSH), Tampiko, Verakrus (Meksika).

## Manbalar

## Havolalar
• Meksika qoʻltigʻi
Meksika togʻligi

**Meksika togʻligi** - Shimoliy Amerikaning janubiy qismidagi togʻlik, Meksika hududining katta qismini egallagan. Maydoni 1,2 mln. km². Keng yassitogʻlik va uni oʻrab olgan togʻ tizmalaridan iborat. Shimolida Buyuk tekisliklar va Kolorado platosiga tutash. Aksari qismining balandligi 1000–2000 m. Meksika togʻligining sharqiy chekkasida Sharqiy Syerra-Madre togʻlari, gʻarbida Gʻarbiy Syerra-Madre togʻlari bor. Jan.da oʻchgan va harakatdagi vulkanlar joylashgan. Orisaba vulkani (5700 m) Meksika togʻligi va Meksikadagi eng baland choʻqqidir. Meksika togʻligining zamini ohaktosh, qumtosh, mergeldan tuzilgan. Katta maydonlarni lavalar va allyuviy yotqiziqlar qoplagan. Rangli va nodir metall konlari topilgan.

Iqlimi tropik iqlim, janubda sernam, shimolda quruq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 9—14°, baʼzan shamollar taʼsirida temperatura —20° gacha pasayadi. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 15—20°. Yillik yogʻin shimolda va ichki rayonlarida 200– 400&nbsp;mm dan tashqi yon bagʻirlarida 2000–3000&nbsp;mm gacha. Meksika togʻligining shim.dagi oqar suvlar mavsumiy xarakterga ega. Koʻllari shoʻr suvli. Jan.dagi daryolar sevsuv, tektonik koʻl koʻp. Tuprogi shim.da gipeli va karbonatli, jan.da boʻz, qoʻngʻir va qizil tuproqlar. Meksika togʻligi oʻsimlik dunyosiga boy (8 mingdan ortiq *endemik* tur bor). Kaktus, agava, yukka, tikanli butalar, jan.da savanna oʻsimliklari oʻsadi.Togʻlarning sernam yon bagʻirlarida *tropik oʻrmonlar*, 4000–4500 m balandlikda *subalp* va *alp oʻtloqlari* mintaqasi mavjud. Hayvonot dunyosi, asosan, Nearktika zoogeografik oblastiga mansub. Aholi siyrak, faqat vodiy va soyliklarda yashaydi. Chorvachilik va dehqonchilik rivojlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* Meksika qoʻltigʻi
* Meksika koʻrfazi
Meksika milliy muxtor universiteti

**Meksika milliy muxtor universiteti** — Meksikadagi eng yirik universitet. Mexiko shahrida joylashgan. Qirol Karl V farmoniga muvofiq, 1551-yil tashkil etilgan. 1929-yildan Meksika milliy muxtor universiteti deb ataladi. Huquq, falsafa, tabiiy fanlar, tibbiyot, kimyo, muhandislik ishi, siyosiy va ijtimoiy fanlar va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 330 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Markaziy kutubxonasi (1924-yiltashkil etilgan) da 2 mln.ga yaqin asar saqlanadi.

## Manbalar
Meksika qoʻltigʻi

**Meksika (Amerika) qoʻltigʻi** - Atlantika okeanidagi yarim berk dengiz, Shimoliy Amerikaning janubi-sharqiy qirgʻoqlari yaqinida, Florida va Yukatan yarim orollari va Kuba oraligʻida. Maydoni - 1555 ming km². Chuqurligi - 3822 m gacha. Florida boʻgʻozi orqali Atlantika okeani bilan, Yukatan boʻgʻozi orqali Karib dengizi bilan tutashgan. Missisipi daryosi qu-yiladi. Iqlimi janubda tropik, shimolda subtropik iqlim, havo temperaturasi avgustda 28°, fevralda 14—15°. Yillik yogʻinga (1000–1200&nbsp;mm) nisbatan bugʻlanish (1000–1750&nbsp;mm) koʻp. Yoz va kuz oylarida tez-tez dovullar boʻlib turadi. Suvining temperaturasi yuza qismida 29°, sayoz joylarida 30—ZG, salqin mavsumda 18—25°. Shoʻrligi 36—36,9%o. Yuzaoqimlar, asosan, soat strelkasi yoʻnalishida harakat qiladi. Meksika qoʻltigʻiga Karib dengizidan Yukatan oqimi kiradi. Qoʻltiqdan Golfstrim boshlanadi. Suv qalq-ishi sutkalik, 0,3—0,6 m gacha. Meksika qoʻltigʻining shelf qismida baliq, ustritsa, krevetka, langusta va dengiz toshbaqasi ovlanadi. Qoʻltiqning shim.gʻarbiy shelf qismida yirik neft konlari topilgan. Asosiy portlari: Yangi Orlean (AQSH), Verakrus (Meksika) va Gavana (Kuba).

## Manbalar
Meksika qoʻltigʻi neftgazli havzasi

**Meksika qoʻltigʻi neftgazli havzasi** — Meksika qoʻltigʻi ak-vatoriyasi va AQSH, Meksika, Kuba, Gvatemala va Belizning qoʻltiqqa yondosh hududlarini egallaydi. Maydoni 2,5 mln. km², shu jumladan, akvatoriyada 1,1 mln. km². Neft va kondensatning dastlabki sanoat zaxirasi (1985) 18,3 mlrd.t, gaz zaxirasi 14,6 trln. m3, shundan tegishlicha AQShda 8,6 mlrd. t va 11,6 trln. m3, Meksikada 9,7 mlrd. t va 2,8 trln, m3, Gvatemalada 7 mln.t. Havzaning dastlabki konlari materik qismida 1896-yilda (AQSH), dengizda (shelf) 1938-yilda (AQSH) ochilgan. Asosiy yirik konlar havzaning AQSH ga qarashli qismida 1930-yillarda aniqlangan, Meksika qismida 1970-yillarda topildi. Hammasi boʻlib, 5000 dan ortiq neft va 4000 dan ortiq gaz va gazkondensat konlari aniqlangan (ularning 95% AQSH xududida).

Havza Meksika qoʻltigʻi va uning periferik materik qismi (Galf-Kost) dan tashkil topgan Atlantika oldi epigersin platformasining jan. kismeta yondashgan. Havza maksimal kalinligi 15&nbsp;km dan iborat boʻlgan mezokay-nozoy yoshidagi choʻkindi jinslardan tuzilgan. Neftgazlilik choʻkindili gʻilofning butun kesimi bilan bogʻliq. Havzaning tashqi (akvatorial) qismi yoʻnalishi boʻyicha mahsuldor qatlamlarning yuqori yuradan pleystotsengacha yosharishi va uglevodorod jamlanishi chuqurligi bir necha oʻn m dan 7000 m gacha kuzatilgan. Tutqich turlari: lokal koʻtarilmalarda qatlamli gumbazli; riflarda massivlik; monoklinallarda tektonik ekranlashgan; kollektorlarning qiyiqlanish qismida litologik va stratigrafik ekranlashgan. Evgeosinklinal kompleksining (Kubada) serpentinit va tuf-qumtoshli va boshqa jinslarida katta boʻlmagan neft uyumlari maʼlum.

Qirgʻoqdan eng uzoq kon Luiziana shtati qirgʻogʻidan 240&nbsp;km narida. Tashqi zona neftlari yengil, oltingugurti kam. Tuzli gumbazlar keproki bilan bogʻliq boʻlgan konlardagi neftlarda oltingugurt miqsori ortib boradi. Havzaning ichki qismida neft oʻrtacha zichlikka ega, baʼzan yuqori oltingu-gurtli (3%gacha), metannaftenli tarkibda. Gazlar tarkibida ozroq miqdorda SN4 ning ogʻir komponentlaridan iborat metan va yuqori miqsorda gaz kondensata bor. 1985-yilda 287 mln. t atrofida neft (AQShda 132 mln. t, Meksikada 154 mln. t, Kubada 0,87 mln. t, Gvatemalada 0,25 mln. t) qazib olindi. Kazib olishning asosiy markazlari: AQShning Luiziana va Texas shtatlari va Meksikaning Kampeche qoʻltigʻi bilan Reforma rayoni. Yillik gaz qazib olish (1986) 300 mlrd. m3 atrofida, shu jumladan, Meksikada 40 mlrd.m3.

Havza hududida keng tarmoqli neft, gaz va mahsulot tashuvchi quvurlar, 75 ta neftni qayta ishlash (AKIII da 65 ta, Meksikada 7 ta) va 400 dan ortiq gazni qayta ishlash zavodlari (AQSH da 375 ta, Meksikada 13 ta) mavjud.

## Manbalar
Meksika gʻoʻzasi

**Meksika gʻoʻzasi**, oddiy gʻoʻza, Shimoliy Amerika gʻoʻzasi (Gossypium hirsutum L.) — madaniy gʻoʻza turi. Birinchi marta K. Linney taʼriflab bergan (1769). Genomi (AD), xromosomalar soni 2p=52. Kelib chiqish markazi — Meksika va Yukatan yarim orolning jan. sohil hududlari. Koʻpchilik gʻoʻza ekadigan mamlakatlar — Meksika, AQSH, Hindiston, Pokiston, Xitoy, Oʻzbekiston, Braziliya, Argentina, Uganda, Avstraliya va hokazoda tarqalgan.

M.gʻ. daraxtsimon buta, boʻyi 0,5 m dan 6 m gacha, monopodial va simpodial tipda shoxlanadi. Poyasi kalin tukli va yalangʻoch, antotsian boʻyalgan, baʼzan rangsiz boʻladi. Barglari 3, 5, 7 boʻlmali, yuraqsimon. Barg shira bezlari 1—3 ta, baʼzan boʻlmaydi. Guli kosachasimon, keng ochiladi, gulbargi och sariqdan sargʻishgacha, soʻliganda pushti va qizil rangga kiradi. Yovvoyi shakllarining gulbargi asosida antotsian dogʻi bor, madaniylarida boʻlmaydi. Koʻsagi tuxumsimon, sharga oʻxshash, uchi toʻmtoq (yoki oʻtkir), 3—5, baʼzan 6 chanokli, och yashil, xira yoki nim yaltiroq, silliq yoki gʻadirbudur. Bitta koʻsakdagi paxtasi vazni 0,5—12 g. Chigitlari mayda va oʻrtacha kattalikda (1000 dona chigit massasi 75—160 g), turli darajada tuklangan, baʼzan yalangʻoch (tuksiz). Tuklari oq, kulrang, och yashil, koʻk, qoʻngʻir boʻladi. Yovvoyi holda oʻsadigan turlarida tolasi koʻkishmalla yoki malla, uz. 20–22&nbsp;mm, madaniylarining tolasi oq, goho malla yoki havorang, uz. 25–37&nbsp;mm, 29— 42% tola chiqadi.

M.gʻ.ning tropik shakllari qisqa kunda, qishbahorda gullab xrsil beradi, issiqtalab, subtropik shakllari esa fotodavriy oʻzgarishlardan kam taʼsirlanadi, unchalik issiqtalab emas, tezpishar va yuqori geografik kenglikda uzun yoz kunlari sharoitida hosil beradi.

Uzoq davom etgan evolyusiya natijasida M.gʻ.ning qadimiy yovvoyi (koʻp yillik), ruderal yarim yovvoyi koʻp yillik, yuksak madaniy tropik, yuksak madaniy bir yillik subtropik shakllari (simpodial tipdagi oʻsimliklar) paydo boʻlgan. M.gʻ.ning madaniy navlari qariyb jahondagi gʻoʻza ekiladigan barcha mamlakatlarda oʻstiriladi.

M.gʻ. peru gʻoʻzasi, chalkash tukli gʻoʻza va boshqa turlar bilan chatishib, naslli duragaylar beradi: armur gʻoʻzasi, uch boʻlma bargli gʻoʻza, raymond gʻoʻzasi va boshqa turlar bilan chatishtirilsa, bepusht duragaylar hosil qiladi. M.gʻ. seleksiyada keng qoʻllanadi, chunki u qimmatli genlarga juda boy manba hisoblanadi (qarang Genetik fond). Jaxrn paxtachiligida yetishtiriladigan tolaning 65% ga yaqini M.gʻ. ga toʻgʻri keladi. Oʻrta Osiyoda yaratilgan oʻrta tolali goʻza navlarining mustaqil guruhi shu turga kiradi va ekin maydonlarining asosiy qismiga ekiladi (qarang Oʻrta tolali gʻoʻza). Abdumavlon Abdullayev.

## Manbalar
Melamin

**Melamin** (2,4,6-triamino — 1,3,5tri azid ), S3N6T6 — rangsiz kristall modda. Mol.m. 126,13. Suyuqlanish temperaturasi 364°, zichligi 1571&nbsp;kg/m3. Sovuq suv va koʻpgina organik erituvchilarda erimaydi. M. sanoatda ammiak muhitida ditsiandiamidni 180—500° gacha qizdirib olinadi. M. melamin-formaldegid smolalar, ion almashinuvchi smolalar, korroziya ingibitorlari olishda, xlormelaminlar antiseptik va oqartiruvchi vositalar sifatida qoʻllanadi.

## Manbalar
Melamin-form aldegid smolalar

**Melamin-form aldegid smolalar** — melamin bilan formaldegidnint ishqoriy va kislotali katalizatorlar ishtirokida polikondensatlanishidan hosil boʻlgan termoreaktiv oligomer mahsulotlar. M.-f.s. plastmassa, lok va qogʻoz tayyorlashda, toʻqimachilikda, shuningdek, melaminli pressmateriallar va melaminli plastiklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Asbest va shisha tolasi qoʻshilgan melaminli pressmateriallar issiqqa va elektr uchquniga chidamli. Ulardan elektr as-boblar yasaladi. Sellyuloza qoʻshilgan melamin-formaldegid pressmateriallardan yengil va mustahkam idishlar tayyorlanadi. Melaminli plastiklar qurilishda, mebelsozlikda va boshqalarda ishlatiladi.

## Manbalar
Melanez tillari

**Melanez tillari** — avstronez tillari oilasining Okeaniya tillari guruhiga mansub, Melaneziya (Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon orollari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji orollari)da papuas va polinez tillari qatorida tarqalgan tillar. 450 ga yaqin Melanez tillari boʻlib, eng yiriklari — fiji, mota, motu, rotuma, vaturanga va boshqa Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 1300 mln.dan ortadi. Melanez tillari leksikasi indonez, polinez, mikronez, malagasi tillariga yaqin boʻlsa ham, ularda mazkur tillarga nisbatan oʻzgarishlar deyarli uchramaydi. Melanez tillarini oʻrganish 19-asr oxirlaridan boshlanib, 20-asr oʻrtalaridan avj olgan bulsada, ularning koʻpchiligi hanuzgacha tavsiflanmagan. Bir qancha Melanez tillari uchun lotin alifbosi asosida yozuv yaratilgan, qolganlari oʻz yozuviga ega emas.

## Manbalar
Melaneziya

**Melaneziya** – Okeaniyadagi yirik orollar guruhlaridan biri. Tinch okeanning janubi-gʻarbiy qismida ekvatordan janubi-sharqqa tomon qariyb 5000 km choʻzilgan. Asosiy orollari va orollar guruhlari: Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon orollari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji orollaridan iborat. Umumiy maydoni 1 mln. km² chamasida.

Melaneziya orollari materik qoldiqlaridan va vulqon otilishi natijasida hosil boʻlgan. Sayoz joylarda marjon riflari bor. Zamini kristalli, metamorfik va choʻkindi jinslardan tuzilgan. Yirik orollarning relyefi, asosan, togʻlik, eng baland joyi 5029 m (Yangi Gvineya orolidagi Jaya togʻi), sohil qismi pasttekislik. Melaneziyada vulqon otilishlari va tez-tez zilzila boʻlib turadi. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial, janubiy orollarida tropik iqlim. Oʻrtacha oylik harorat 25—28°. Yillik yogʻin togʻlarning shamolga roʻpara yon bagʻirlarida 7000–9000 mm, qolgan joylarida 1000–2000 mm. Daryolari koʻp. Oʻsimlik dunyosi endemik turlarga boy. Shimoldagi yirik orollar qalin sernam ekvatorial oʻrmonlar, markaziy va janubiy orollar mussonli oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Hayvonot dunyosi Avstraliya zoogeografik oblastiga mansub. Aholisi tropik dehqonchilik, baliq ovlash, marvarid va sadaf qidirish bilan shugʻullanadi. Kokos palmasi, kauchukli oʻsimliklar, shakarqamish, kakao, kofe plantatsiyalari bor. Sholi, makkajoʻxori, maniok, yams ekiladi. Chorva boqiladi. Yogʻoch tayyorlanadi. Nikel, kobalt, xrom, marganets rudalari; Fiji, Solomon orollaridan oltin qazib chiqariladi.

## Manbalar
Melaneziya irqi

**Melaneziya irqi** – katta ekvato rial (negr-avstraloid) irqning tarmogi. Koʻp belgilari bilan (yuz tuklarining koʻpligi, qosh usti suyagining oʻsganligi va boshqalar) avstraloid irqiga oʻxshash, faqat sochining jingalakligi bilan farqlanadi. Melaneziya, Yangi Gvineya, Sharqiy Indoneziya, Filippin o.larida, Malakka yarim orolda; Andaman o.larida, Shim.-Sharkiy Avstraliyada keng tarqalgan.

## Manbalar
Melaneziyaliklar

**Melaneziyaliklar** – xalqlar guruhi (eng yiriklari: fijiylar, kanaklar va boshqalar). Melaneziyaning tub aholisi 1,7 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Melanez tillari guruhida soʻzla-shadi. Dindorlari – protestantlar, katoliklar; anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga sigʻinuvchilar ham bor.

## Manbalar
Meksikanlar

**Meksikanlar** (oʻzlarini - mexikano deb atashadi) — xalq, Meksikaning asosiy aholisi. Umumiy soni 91 mln. kishidan ortiq. Shundan 78 mln. kishi Meksikada yashaydi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, AQSH (13 mln. kishi)da, Kanada (30 ming kishi) va Lotin Amerikasining boshqa mamlakatlarida hamda Ispaniyada yashaydilar. Asosan, metislar. Ular ispan bosqinchilari (16-asr), kuchib kelgan ispanlar bilan tub joy indeys (atsteklar, mayya, otomi, mishteklar, sapoteklar) va qora tanli aholi bilan aralashib ketishidan tashkil topgan. 19-asrga kelib metislar Meksika millatining negizini tashkil qilgan. M. ispan tilida soʻzlashadi. Dindorlari — aksariyati, katoliklar, qolgani — asosan, protestantlar (baptistlar). M. dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullanadi, koʻp qismi sanoatda band.

## Manbalar
Melanj

**Melanj** (frans. — melange — qorishma) — togʻ jinslari majmui; oʻta asosli jinslar, asosli lava va tuflar, metomorfik jinslar, yashma, ohaktoshlarning harsanglaridan iborat. Jinslar tartibsiz, maydalanganlik izlari saqlangan va oʻzaro oʻrin almashgan holatda yotadi. Tektonik qoplamalarning shakllanishi vaqtida vujudga keladi va Yer pustila yirik gorizontal harakatlar boʻlganligidan darak beradi.

## Manbalar
Melanj gazlama

**Melanj gazlama** — har xil rangga boʻyalgan tolalar (paxta, jun, kim-yoviy va sunʼiy tolalar) aralashmasidan yigiriladigan bir ipli yoki pishitilgan kalava ip (melanj ip) dan toʻqiladigan rangdor gazlama. Keng tarqalgan xillari: triko, sheviot, drap, diagonal, koverkot, movut. Jun tolalaridan toʻqilgan M. g . nomiga "melanj" soʻzi qoʻshiladi, mas, mo-vut-melanj, drap-melanj va hokazo. Oddiy rangdor yoki boʻyalgan gazlamalardan M.g . uziga xos rang jilolari ("uyinlari") bilan farqlanadi. Paxta tolalaridan toʻqilgan M. g . ni pardozlashdan oqartirish (ohorlash) jarayoni bajarilmaydi, chunki bunda tolalarning ranglari aynishi mumkin. Unga faqat mexanik ishlov berish (uzun tuklarini qirqish, tarab tuk chiqarish) va maxsus moddalar (kraxmal, yelim, sintetik smola va boshqalar) shimdirish (qattiqlik, gʻijimlanmaslik, kirishmaslik xossalarini berish uchun) mumkin.

## Manbalar
Mekong

**Mekong** (yuqori oqimida Dza-Chu, oʻrta oqimida Lansanszyan deb ataladi) — Hindixitoy ya. o.dagi eng katta dare, Xitoy, Laos, Kambodja, Vyetnam hududlaridan oqadi, qisman Laos bilan Myanma va Tailand oʻrtasidagi chegara vazifasini ham bajaradi. Uzunligi 4500&nbsp;km, havzasining maydoni 810 ming km². Tibet togʻligidagi Tangla tizmasidan boshlanib, Sino-Tibet togʻlarining chuqur daralari orqali va Kambodja tekisligidan oqadi. Oʻzani ser-ostona. Kambodja tekisligiga chiqishda katta sharshara (balandligi 21 m) hosil qilgan. Janubiy Xitoy dengiziga botqoqlashgan delta (maydoni 70 ming km²) qosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: oʻngdan — Mun, Tonlesap; chapdan — U, Txan, San. Pnompen shahri yaqinida oʻrtacha suv sarfi 13,2 ming m³/sek. Dare, asosan, mavsumiy yomgʻirlardan, yuqori qismida qor va muzning erishidan suv oladi, bu vaqgda suv sat-hi 10-15 m ga koʻtariladi, suv sarfi esa 30 ming m³/sek. ga yetadi. Tez-tez suv toshklnlari boʻladi. Tonlesap kuli dare oqimini tartibga solib turadi. Dare quyilishidan 700&nbsp;km, toʻlinsuv paytida 1600&nbsp;km masofada (Vyentyan shahrigacha) kema qatnaydi. Pnompen shahrigacha (130&nbsp;km) dengiz kemalari kira oladi. Baliqqa boy, suv parrandasi kup, timsoxlar uchraydi. M. sohillarida Luang-prabang, Vyentyan (Laos), Pnompen (Kambodja) shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Melanoz (maʼnolari)

**Melanoz**:

* Melanoz (yun. melano — qorayaman) — aʼzo va toʻqimalarda (teri, koʻz toʻr pardasi va b.
* Melanoz (kasallik) — asalarilarda uchraydigan yuqumli kasallik.
Melanoz (kasallik)

**Melanoz** — asalarilarda uchraydigan yuqumli kasallik. Kasallikni aerobazedium pullulans zamburugʻi qoʻzgʻatadi. Asalari iniga, ona asalari va ishchi asalarilar organizmiga asal orqali tushadi. M. bilan asosan, ona asalarilar hayotining ikkinchi yili va katta yoshdagilari kasallanadi. M.da tuxumdonlar, tuxum yoʻllari, urugʻdon, katta zaharli bez va ichakning orqa qismi zararlanadi. Zamburugʻlar zararlangan joylarda sariqmalladan qora tusgacha boʻlgan dogʻlar koʻrinib turadi. Ona asalari tuxum qoʻyishni toʻxtatadi. Kasallik belgilari, patologoanatomik oʻzgarishlar va mikologik tekshirishlarga asoslanib tashxis qoʻyiladi.

Oldini olish: ona asalarilarni har ikki yilda almashtirib turish; inlardan qoldiq asalni vaqtida chiqarib olish; ona asalarilarni sunʼiy urugʻlantirilganda veterinariyasanitariya qoidalariga rioya etish. 

## Manbalar
Melanoma

**Melanoma** (yunoncha: melas — *qora*, *ota* — *oʻsma* maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha) – melanoblastoma, melanosarkoma — asosan, teri (baʼzan koʻz toʻr pardasi, miya, shilliq pardalar)dagi xavfli oʻsma; qora pigmentlar — melaninlarni ishlab chiqaradigan hujayralar (odatda, tugma dogʻlar)dan paydo boʻladi. M.ga turli shikastlanishlar, gormonlar ishlab chiqarilishining izdan chiqishi va boshqa sabab boʻlishi mumkin (etiologiyasi toʻliq oʻrganilmagan). Asosan, burunhalqum, qiqildoq, qiziloʻngach, ichak shilliq qavatlari, shuningdek, koʻzning toʻr va tomirli pardasi, bosh miya bilan orqa miyaning yumshoq miya pardasida boʻladi. M. nihoyatda xavfli oʻsmalardan hisoblanadi, boshqa aʼzolarga metastaz beradi.

Davosi : kimyoterapiya, nur bilan davolash, bular naf bermasa jarrohlik usuli qoʻllanadi.

## Manbalar
Melanotsitlar

**Melanotsitlar** (melano... va yun. cytus — bu yerda hujayra) — odam va umurtqali hayvonlarning pigment hujayralari, melaninni sintez qiladi (qarang Melaninlar). M. 2 xil boʻladi: 1) erkin M. (teri, tukli follikulalar, miya pardalari, koʻzning tomirli pardasi va hokazo) — nerv bolishlaridan paydo boʻlib, nerv naychalari yopilgan davrda rangeiz, harakatchan hujayralar — melanoblastlar holida gavdaning turli qismlariga tarqaladi; 2) epitelial M. (koʻz siliar burmalari, rangdor va toʻr pardasining pigmentli epiteliysi) — koʻzning birlamchi boshlangʻich hujayralaridan vujudga keladi. Albinoslarda M. rangeiz; ularda faol tirozinazalar yoʻkligi uchun melaninlar sintezlanmaydi.

## Manbalar
Melanxolik

**Melanxolik** (lotincha melancholia – kora safro) – 1) depressiyaga, gʻamginlik, tushkunlik kayfiyatiga moyil kishi; 2) Gippokrat taʼlimotiga koʻra, 4 mizojning biri. Yuksak darajadagi taʼsirchanlik va hissiyotning nisbatan suyet bilan ifodalanishi.

## Manbalar
Melanxoliya

**Melanxoliya** — depressiyaning eski nomi.

Millionlab odamlar o'z xayotlarini xamma narsadan g'azablanib buzishgan, chunki ular eng yomon narsani qabul qilishdan, biror narsani o'zgartirishga harakat qilishdan bosh tortishgan; qo'llarida bor narsani tor-mar bulishidan qutqarishdan bosh tortishgan. O'z xayotlarini o'zgartirishga harakat qilish o'rniga ular "taqdir zarbalaridan" shikoyat qilish bilan mashg'ul bo'lganlar. Bunday shikoyatlar natijasida "melanxoliya" deb ataladigan sharoitga tushib qolishgan. (Deyl Karnegi. Bezovtalikdan qanday qutilib yashash mumkin)

## Manbalar
Melaninlar

**Melaninlar** (yun. melas — qora) — toʻq jigarrang va qora pigmentlar. Odam, oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida keng tarqalgan. Yuqori molekulali boʻlib, suvda erimaydi. Teri qoplami va uning hosilalari (soch, jun, pat, tangachalar), hasharotlar kutikulalari, meva poʻsti va hokazo rangini belgilaydi; albinoslarda M. boʻlmaydi (qarang Albinizm). M. tirozin aminokislotalarining oksidlanishi natijasida hosil boʻladigan oʻzgarishlar mahsuli. Odam terisining rangi maʼlum darajada M.ga bogʻliq. Odam va hayvonlarda M. hosil boʻlishi endokrin bezlar faoliyati bilan bogʻliq. Ayrim gormonal buzilishlar, baʼzan homiladorlik, ku-yish va ultrabinafsha nurlar taʼsirida terida M. paydo boʻlishi tezlashadi. M. miqsorining ortishi soʻgal, ayrim xavfli oʻsma (melanoma)larda kuzatiladi. Baʼzan oʻsimlik mahsulotlarini tozalash chogʻida (mas, kartoshka artganda) ham M. hosil boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Melanoz

**Melanoz** (yun. melano — qorayaman) — aʼzo va toʻqimalarda (teri, koʻz toʻr pardasi va boshqalar) melaninlar guruhiga mansub jigarrang yoki qora pigmentlarning jadal hosil boʻlishi va ortiqcha yigʻilishi. Tugʻma va turmushda orttirilgan M. farq qilinadi. Tugʻma M. sepkil yoki pigmentli tugʻma dogʻ koʻrinishida namoyon boʻladi. Turmushda orttirilgan M. aksari ichki sekretsiya bezlari (buyrak usti bezlari, gipofiz, jinsiy bezlar) faoli-yatining buzilishi natijasida kelib chiqadi.

## Manbalar
Abduqodir Meliyev

**Meliyev Abduqodir** (1947.15.3, Tayloq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Dushanba pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Tayloq tumanidagi 47maktabda tarix oʻqituvchisi. Dare jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan unumli foydalanadi.

## Manbalar
Shirin Meliyeva

**Shirin (Sora) Yuldoshevna Meliyeva** (1921.25.2 – Kattaqoʻrgʻon – 2001.16.4) – aktrisa, rejissor O‘zbekiston SSR xalq artisti (1964). 1937-yildan Kattaqoʻrgʻon teatrida aktrisa, rejissor (1948—1978-yillar direktor). Sahnada Xonzoda, Hojiona („Boy ila xizmatchi“), Xolisxon („Xolisxon“), Maysara („Maysaraning ishi“), Kime („Nurxon“), Martena („Zoʻraki tabib“), Agafya Tixonovna („Uylanish“), Farmonbibi („Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Ona („Qonli toʻy“) kabi yuzdan ortiq obrazlar yaratgan. Qahramonlarning ichki ruhiy holatlarini yorqin va ishonarli talqin etish, turli qarashlar oʻrtasidagi ziddiyatlarni kuchli eʼtirozlar orqali namoyish etish Meliyeva ijodiga xosdir. Rejissor sifatida „Adolat“ (I. Akromov), „Xolisxon“ (Hamza), „Surmaxon“ (B. Rahmonov), „Bahs“ (M. Bayjiyev), „Ona“ (S. Zunnunova), „Ogʻriq tishlar“ (A. Qahhor) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan (1999).

## Manbalar
Melizmlar

**Melizmlar** (yunoncha: melisma — *qoʻshiq*, *kuy*), ornamentika, musiqa bezaklari — vokal va cholgʻu musikada muayyan shaklga ega (mas, trel, forshlag, girift, kashish va boshqalar) yoki erkin tarzda ijro etiladigan (passaj, fioritura, qochirim, pola, molish) barcha ohang bezaklari, kuyning asosiy pogʻonalarini oʻzgartiradigan qoʻshimcha tovushlar. M. kuy ohangdorligini, taʼsirchanligini oshiruvchi, kuproq lirik mazmunni boyituvchi vositalar sifatida musiqa sanʼatiga keng joriy etilmoqda. M. xalq musiqa ijodiyoti va ijrochiligi, xususan, badiha sanʼati, bastakorlik x.amda kompozitorlik ijodiyotida uzoq oʻtmishdan davom etib kelayotgan anʼanalarning mahsulidir. M.ga oid maʼlumotlar Oʻrta asr Sharq musiqa risolalarida oʻz aksini topgan: Mahmud ash-Sheroziy (13-asr) sozlarda ijro etish uslublari borasida fikr yuritib, sozandalar kuylarni bezaklar bilan boyitishi lozimligini taʼkidlagan, Jomiy esa kuy bezaklarida malaka hosil qilish ijrochining oʻziga bogʻlikligini uqtirgan va oʻz zamonasi amaliyotidan misollar keltirgan.

Har bir xalq musiqasidagi M. oʻziga xos koʻrinishlarga ega. Oʻzbek milliy ijrochiligida krchirim, nola, molish, xonish, kashish kabi M. mavjud. Ulardan torli (tanbur, dutor, gʻijjak, sato kabi) va puflama (nay, surnay, qoʻshnay, boʻlamon) musiqa cholgʻulari va, ayniqsa, xonandalikda keng foydalaniladi.

M.ning nota belgilari 15—16-asrlarda Germaniyada paydo boʻlib, Yevropada, ayniqsa, 17—18-asrlar (Fransiya, Angliya va boshqalar)da keng rivoj topdi va oʻzining muayyan shakllariga ega boʻldi.

## Manbalar
Artavazd Melikkaramyan

**Melikkaramyan Artavazd Sarkisovich** (1898, Karki — 1970, Toshkent) — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968); tibbiyot fanlari doktori (1944). Oʻrta Osiyo universiteti tibbiyot fakultetini tugatgach, terapiya klinikasi ordinatori (1924—27), terapiya kafedrasi assistenti (1927—31). Onkologiya boʻlimi (1931—36), eksperi-mental onkologiya laboratoriya mudiri (1936— 43), terapiya kafedrasi mudiri (1943— 66), sanitariya fakulteti ichki kasalliklar kafedrasi mudiri (1966—69). Oʻrta Osiyo ilonlari (kobra)dan zahar—kobratoksinni ajratib olgan. Oʻpkada yiringli jarayon boʻlganda oʻpka ichiga penitsillin yuborishni tatbiq etgan. Asosiy ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo ilonlari zaharining ayrim fiziologik va patologik jarayonlari taʼsirini oʻrganishga oid.

## Manbalar
Platon Melioranskiy

**Platon Mixaylovich Melioranskiy** (1868.18.11 — Sankt Peterburg — 1906.16.5) — rus sharqshunosi, turkiyshunos va moʻgʻulshunos.

Sankt-Peterburg universitetining sharq tillari fakultetida tahsil olgan (1887—91); arab, fors, moʻgʻul va turkiy tillarni yaxshi bilgan. 1894—1906-yillarda Sankt-Peterburg universitetining sharq tillari fakultetida privatdotsent, professor Melioranskiyning 2 qismdan iborat "Qozoq-qirgʻiz tilining qisqacha grammatikasi" (1894—97) asari bor. "Kosho-Soydamdagi qadimiy turkiy yodgorliklar" (V. V. Radlov bilan hamkorlikda, 1897) kitobini nashr etib, turkiyrunik yodgorliklarni oʻrganish ishiga asos solgan. Melioranskiyning ilmiy izlanishlari orasida rus tilidagi turkiy tillarga mansub unsurlarni qidirib topish va izohlashga bagʻishlangan tadqiqotlar alohida oʻrin egallaydi ("Igor jangnomasi" tilidagi turkiy elementlar", 1902; "Igor jangnomasi" tilidagi turkiy elementlar haqida", 1905 va boshqalar). U Muhammad Solihning "Shayboniynoma" dostonini, Rabgʻuziynint "Qisas ul-anbiyo" asaridan parchalarni va boshqa turkiy yozma yodgorliklarni nashr ettirgan.

## Manbalar
Meliorativ rayonlashtirish

**Meliorativ rayonlashtirish** — yer va suv resurslaridan unumli foydalanish maqsadida melioratsiya obʼyekti (hududi — vodiy, voha, xoʻjalik)ni iqlim, tuproq va gidrogeologik sharoitlarga koʻra, region, oblast, zona, rayon va kichik rayonlarga boʻlish. Meliorativ rayonlashtirish tabiiy sharoitlarning xususiyatlari va xoʻjalik yuritish ahvolining aks taʼsirini nazarda tutgan holda yerlarning meliorativ holati koʻrsatkichlarini atroflicha oʻrganishga asoslanadi. Keyingi 20—35 yil ichida tuproq-meliorativ va gidrogeologik-meliorativ rayonlashtirish uslubiyati (B. Fedotov. M. Pankov, L. Rozov, V. Kovda, D. Kats, M. Krilov, N. Hojiboyev va boshqalar) ishlab chiqildi. Sugʻorma dehqonchilik rayonlaridagi tajribasugʻorish st-yalari va ilgʻor xoʻjaliklarda oʻtkazilgan koʻp yillik tadqiqotlar asosida gidromodul boʻyicha rayonlashtirish usullari ham ishlab chiqilgan (V. Legostayev, B. Konkov, B. Fyodorov va boshqalar). Alohida xoʻjalik dalalari va yer massivlari boʻyicha Meliorativ rayonlashtirish agromeli-orativ rayonlashtirish deyiladi. Umumiy majmuada gidrotexnik melioratsiyaning fundamental ahami-yati, ularning melioratsiya obʼyektining gidrologik va tuproq sharoitlariga taʼsir etish xususiyatlari takso-nomik birliklar (meliorativ oblast, rayon, kichik rayon, uchastka)ni ajratish uchun asos boʻladi; ularning doirasida meliorativ majmuaning tabaqalashtirilgan parametrlari (shoʻr yuvish va sugʻorish normalari, suv berish texnikasi elementlari, drenaj tipi va uning jadalligi va boshqalar) meliorativ holat koʻrsatkichlarini boshqariladigan tartibga solishni va optimal meliorativ rejimni taʼminlaydi. Sugʻoriladigan yerlarni rayonlashtirishda sizot suvlarning oqib chiqishining gidrogeologik sharoitlari katta ahamiyatga ega. Shunga koʻra, sizot suvlari yetarli darajada va kuchsiz oqib chiqib ketadigan, amalda chiqib ketmaydigan meliorativ zonalarga boʻlinadi. Sugʻoriladigan vohalar va zaxi qochiriladigan maydonlar geomorfologik tuzilishining oʻziga xosligi, gidrogeologik, tuproq jarayonlari sharoiti, yoʻnalishi alohida axdmiyatga ega.

Litologomorfologik, gidrogeologik va tuproq sharoitlari turlicha boʻlgan katta xududni Meliorativ rayonlashtirishda bir zona ichida bir nechtadan meliorativ oblastlar, rayonlar, bir necha kichik rayonlar boʻlishi mumkin. Mas, Qarshi choʻlini Meliorativ rayonlashtirish da 2 ta zona (boʻz va choʻl), 6 ta meliorativ oblast, 15 ta rayon, 31 ta kichik rayon farqlangan (M. M. Rasulov, 1976). Sugʻoriladigan yerlarni Meliorativ rayonlashtirishda qoʻllaniladigan tadbirlarni belgilashda yerdan foydalanish koeffitsiyenti ham hisobga olinadi.

Meliorativ rayonlashtirishda har bir meliorativ oblast, rayon, kichik rayon va ulardagi tuproq guruhi uchun tavsiya etiladigan tadbirlar turi, tarkibi va koʻlami obʼyektning tabiiy hamda irrigatsion-xoʻjalik sharoitlarini atroflicha hisobga olinib belgilanadi. Meliorativ rayonlashtirish bajariladigan ishlarning texnik yechimi uchun ilmiy asos boʻladi.

## Manbalar
Meliorativ gidrogeologiya

**Meliorativ gidrogeologiya** — gidrologiya fanining bir tarmogʻi; qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligiga va yerning meliorativ holatiga yer osti suvlarining taʼsirini oʻrganadi. M.g . gidrologiya fani metodlariga asoslanadi. Yerning shoʻrlanishi va zaxlashi oqibatlarini tadqiq qiladi, yer osti sizot suvlarining sathini pasaytirish va maʼlum bir holatda saqlab turish haqida tavsiyalar beradi (qarang Melioratsiya).

## Adabiyot
* Krilov M. M., Osnovi meliorativnoy gidrogeologii Oʻzbekistana, T., 1975; Xodjibayev N. N., Gidrogeologo-meliorativnoye rayonirovaniye (na primere Sredney Azii), T., 1975.

## Manbalar
Meliorativ tuproqshunoslik

**Meliorativ tuproqshunoslik** — yerning noqulay tabiiy sharoitlarini (iqlim, tuproq eroziyasi, yer koʻchishi, surilishi, sel oqimi, qum koʻchishi, shoʻrlanish, botqoqlanish, qurgʻoqchilik, gidrologiya va gidrogeologiya sharoitlarini) oʻrganadigan fan, tuproqshunosliktmg boʻlimlaridan biri. Meliorativ tuproqshunoslikning asosiy vazifalari: yangi hududlarda irrigatsiyameli-orativ oʻzlashtirish maqsadlarida yer massivlarini toʻgʻri tanlash, yangi sugʻoriladigan yerlar unumdorligini oshirish hamda shoʻr yuvish va boshqa tadbirlarni asoslab berish, melioratsiya natijasida kelib chiqishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarning oldindan taxminlash hamda ularning oldini olish uchun tavsiyalar ishlab chiqish, qadimdan sugʻoriladigan hududlarda tuproq shoʻrini yoʻqotish va unumdorligini oshirish tadbirlarini ishlab chiqib, tegishli tavsiyalar berishdan iborat.

Meliorativ tuproqshunoslik geologiya, gidrologiya, geomorfologiya, litologiya, geokimyo, fizika, matematika, gidrotexnika, agronomiya va boshqa bilan chambarchas bogʻliq. Meliorativ tuproqshunoslik fanining shakllanishi va rivojlanishi sugorma dehqonchilik uchun yangi yerlarni oʻzlashtirish masalalari bilan bogʻliq. Oʻrta Osiyo shoʻrlangan tuprokdarini har tomonlama oʻrganish borasida V. A. Kovda, V. V. Yegorov, M. A. Pankov, O. K. Komilov, L. T. Tursunov va boshqalarning xizmatlari katta. Mirzachoʻlda dastlabki meliorativ tadqiqotlar 20-asr boshlarida boshlangan. Oʻzbekistonda irrigatsion-melioratsiya ishlari 1965-yillardan boshlab keng koʻlamda olib borildi. Meliorativ tuproqshunoslik qishloq xoʻjaligi uchun meliorativ jihatdan noqulay boʻlgan tuproklarni sinflash va baholash usullarini ta-komillashtirish, navbatdagi ilmiy tadqiqot ishlari samaradorligini oshirish, shoʻrlangan yerlarni melioratsiyalashning yangi uslublarini ishlab chiqish, irrigatsion-meliorativ oʻzlashtirish uchun yer massivlarini baholash va tanlash uslubini takomillashtirish masalalari sohalarida rivojlantirilmoqda.

Mazkur masalalarni ijobiy hal etish meliorativ, agromeliorativ, gidromodul rayonlashtirish hamda shularga muvofiq holda meliorativ tadbirlar tizimini ishlab chiqish va qoʻllash orqali amalga oshiriladi.

Oʻzbekistonda shoʻrlangan sugorma yerlar 1970 ming ga ni tashkil etadi. Shoʻrxok tuproqli yerlar maydonining ortib borishi, agrotexnika va mineral oʻgʻitlardan, sugʻorish tizimidan notoʻgʻri foydalanish ekinlar hosildorligini kamaytirib yuboradi.

Meliorativ tuproqshunoslik ishlari yer kadastri va uning ballarini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Meliorativ tuproqshunoslik masalalari bilan Yer resurslari davlat qoʻmitasining Tuproqshunoslik va agrokimyo ilmiy tadqiqot instituti, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi tegishli muassasalar, oʻquv yurtlarining tegishli kafedralari shugʻullanadi.

Ld.: Kamilov O. K., Meliorotivnoye sostoyaniye i plodorodiye vnov osvoyennix pochv Golodnoy stepi, T., 1980.

Sobirjon Azimboyev.

## Manbalar
Melitopol

**Melitopol** () — Ukrainaning Zaporojye viloyatidagi shahar (1841-yildan). Molochna daryosi boʻyida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 178,1 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mashinasozlik yetakchi oʻrinda. Yirik korxonalari: motor ("Zaporojets" va "Volin" yengil avtomobillari uchun kuch agregatlari ishlab chiqariladi), sovitkichlar, traktor gidroagregatlari, oziq-ovqat mashinasozligi, kompressor zavodlari. Oziq-ovqat (goʻsht kombinati, sut, konserva, moy ekstraksiya zavodlari), yengil (tikuvchilik, trikotaj fabrikalari) sanoatlari rivojlangan. Pedagogika va qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalash institutlari, 2 texnikum, 2 oliy bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi bor. Melitopolga 1784-yilda asos solingan.

## Manbalar
Melitopol qoʻrgʻoni

**Melitopol qoʻrgʻoni** - Ukrainaning Melitopol shahridagi qad. skif qoʻrgʻoni (miloddan avvalgi 4-asr). Skif aslzodalari koʻmilgan 2 qabrkatakombadan iborat. Unga aslzoda jangchi, ayol va uning choʻrilari dafn etilib, ularning yenidan jang aravasi, otlar, tilla taqinchoklar chiqqan, Axill hayotidan lavhalar aks etgan sadoq parchasi topilgan.

## Manbalar
Mellonlar

**Mellonlar** (Mellon) — AQSH dagi eng keksa moliya guruhlaridan biri. 19-asrda shakllangan. Oilaviy xarakterga ega. Bank boshqaruvchisi Endryu Mellon (1855—1937) asos solgan (1921—1932-yillarda AQSH moliya vaziri boʻlib ishlagan). AQSH dagi boy Pitkern va Xeys oilalari bilan birgalikda va mamlakatdagi eng yirik „Fyorst Boston korporeyshen“ investitsiya banki bilan „Alyuminum kompani of Amerika“ (AL KO A) kompaniyasini nazorat kidali. 20-asrning 60-yillarida nazoratidagi aktivi 60 mlrd. dollardan ortiq boʻlgan. M.ning umumiy boyligi 1,6— 2,8 mlrd. dollar atrofida baholangan. M. nazoratida AL KO A dan tashqari (AQSH dagi 35% alyuminiy), jahonda neft sotish boʻyicha yetakchi oʻrinni egallaydigan „Galf oyl korporeyshen“, „Vestin gauz elektrik“ kabi yirik harbiysanoat konsernlari (elektronika, yadro quroli va atom suv osti kemasi) hamda qator poʻlat erituvchi va mashinasozlik-qurilish firmalari, sugʻurta kompaniyalari bor. M. guruhi aksiyalarga hamkorlikda egalik qilish orqali Rokfellerlar, Klivlend moliyaviy guruhi va Kaliforniya moliya guruhlari bilan chambarchas bogʻliq.

Abduxalil Razzoqov.

## Manbalar
Melodika

**Melodika** (nemischadan olingan bo'lib. *Melodica*) *[[garmonika]]* oilasiga mansub tilchali yasalgan cholgʻu musiqiy asbobidir . Tilchaga havo mundshtug boʻshligʻiga havo puflash orqali yuboriladi. Tovushlar pianino tipidagi klaviaturalar (26-36 klavishali) yordamida shakllantiriladi. A tasnifi boʻyicha chalinadi. Mireka melodik — klaviaturali garmonikaning asosiy bir turi hisobladi.

## Tarixi
Shunga oʻxshash asbob Yu.G.Simmerman kompaniyasining 1892-yildagi " Niva " haftalik jurnalining 1-sonida „xalq akkordeon nay“ nomi bilan eʼlon qilingan, bu musiqa asbobiga ogʻizdan puflab yoki oyoq pedali havo yetkazib beriladi.

1958-yildaXohner tomonidan „melodika“ nomi bilan taqdim etilgan u 1960-yillarning boshidan boshlab yakkaxon va orkestr cholgʻusi sifatida jahon miqyosida shuhrat qozondi. Osiyo mamlakatlari musiqa taʼlimida keng tarqaldi.

## Turlari

** **Soprano** va **alt-melodika** - tenor estradasiga qaraganda baland tonli va baland ovozli kuy turi. Ushbu turdagi baʼzi ohanglar ikki qoʻlda, yaʼni chap qoʻl qora tugmachalarni va oʻng qoʻl oq tugmachalarni chalish uchun yaratilgan. Boshqa shunga oʻxshash asboblar tenor melodikasiga oʻxshash ijro etiladi.
** **Tenor melodikasi** past balandlikdagi kuy turidir. Chap qoʻl musiqa asbobining pastki qismidagi tutqichni ushlab turadi, ikkinchisi esa klaviaturani oʻynaydi. Tenor melodikasi ikki qoʻl bilan chalishni nazarda tutadi, bunda cholgʻu tekis yuzaga qoʻyilib, ogʻizga maxsus nay solib chalinadi.
** **Bass melodikasi** tenor estradasidan ham pastroq boʻlgan kuy turidir. Bu boshqa turlarga qaraganda kamroq tarqalgan.

2016 RiP Leak — by 2eight — 8SC7388.jpg|Melodika Soprano
Hohner alto melodica.jpg|Melodika Alt s klaviaturoy, razdelyonnoy na pravuyu i levuyu chasti
Melodica with tube.jpg|Yaponskiy variant melodiki s mundshtuchnoy trubkoy


## '''Klaviaturali nagʻmalarning boshqa turlari'''

** Triola (nem.**Triola**) — bolalar uchun diatonik turi hisoblanadi.
** **Akkordina** -  klaviaturali katta garmon .
** **Vibrandoneon** - shakli va ovozi melodikaga oʻxshash musiqa asbobi. Italiyaning " Viktoriya Akkordions " kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Klavishlarning turli xil joylashuviga ega.




## Manbalar

## Adabiyot

* 
* 
* 
* 
*
Melodrama

**Melodrama** (yun. melos — qoʻshiq, kuy va drama) — musiqiy-sahnaviy janr. 18-asrda Yevropa sanʼatida rivoj topgan. Qahramonlarning monolog va dialoglarm musiqa joʻrligida ijro etilganligi bilan ajralib turadi. Ilk namunasini J. J. Russo (1762, „Pigmalion“ lirik sahnalari) yaratgan. Maʼrifatchilik davri gʻoyalariga asoslangan M. ga sahna rivojiga monand boʻlgan musiqaning jonli va tabiiy ifodaviyligiga intilish xosdir. 19-asrda M. janri tamoyillari dramatik asarlarga yaratilgan musiqa (R. Shumanning „Manfred“, J. Bizening „Arlezianka“, J. Grigning „Per Gyunt“ va boshqalar)da oʻz rivojini topadi. 20-asrda shakllangan oʻzbek musiqali dramasitsa, N. Zokirovning „Soxilda toʻqnashuv“, Hab. Rahimovning „Ona qalbi“ kamer operalarida ham M. elementlari mavjud.

## Manbalar