Celal Esat Arseven

**Celal Esat Arseven** (1875 -1971-yil 13-noyabr) - turk rassomi, yozuvchi va siyosatchisi. U fotografiya, adabiy san'at tarixi, teatr, kino, arxitektura va shaharsozlik kabi turli sohalarga hissa qo'shgan. U birinchilardan boʻlib Turkiyaga sanʼat va meʼmorchilik tarixi va urbanizmning sxolastik fanlarini kiritdi. U o'ziga xos " turk san'ati " ni yaratdi va turk san'ati tushunchasining qabul qilinishiga kashshof bo'ldi. Uning 5 jildlik *Badiiy ensiklopediyasi* eng taniqli asaridir.

**Bolaligi**

Arseven 1875-yilda Istanbulda Sulton Abdulaziz davridagi Sadr-vaziri Ahmad Esad Posho (otasi) va Fatma Suzidilning (onasi) oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Otasi u yoshligida vafot etgan. Uning boshlang'ich ta'limi Beshiktosh Taşmaktepda boshlangan. 1888-yildan boshlab Hamidiye Mektebi, Galatasaray Mekteb-i Sultoni va Beshiktosh Harbiy Rushdiyesida tahsil oldi. 1889-yilda u siyosiy fanlar fakultetiga o'qishga kirdi va hali o'rta maktabda o'qiyotganda uni tugatdi. 1894-yilda u Harbiy akademiyani piyoda ofitser sifatida tugatgan. O‘qish davrida Xoja Ali Rizo Beyden va Zonarodan akvarel saboqlarini olgan.

**Karyerasi**

1908-yilda Arseven do'sti Selah Cimcoz bilan *[[Kalem (jurnal)|"Kalem"]]* deb nomlangan komik jurnalni chiqardi. Xuddi shu yili Urush vazirligi tomonidan turk rassomlarining asarlarini namoyish qilish va Mabeyn orkestri bilan konsertlar berish uchun yevropaga yuboriladi. 1910-yilda Selah Cimcoz bilan "Selim-i Salis" pyesasini yozadi. Katta qiziqish uyg‘otgan asar 1958-yilda “Selim III” nomi bilan nashr etilgan va Davlat teatrida sahnalashtirilgan. 1917-yilda *“Koruyan ölu”ni* yozgan va rejissyorlik qilgan. 1918-yilda *“Alemdar Mustafo posho” (pyesa) yozgan*.

Birinchi jahon urushi paytida u Kadiko'y munitsipaliteti bo'limida bo'lgan va keyin yevropada rassomlar uchun ko'rgazmalar tashkil qilgan. Shuningdek, Birinchi jahon urushi paytida u Germaniyada do'stlari bilan Transorient Film nomli kompaniyaga asos solgan. 1917-yilda Myunxenda "Die Tote Wacht" nomi bilan Gyotening " *[[Faust (Goethe)|Faust"]]* asarining zamonaviy moslashuvi suratga olindi.

Taniqli tarixchi, tadqiqotchi va yozuvchi Celal Esat Arsevenni yetarlicha texnik aqlga ega bo'lgan izlanuvchan shaxs sifatida ta'riflagan. “ *U tanazzul va oʻtish davrini ifodalashga qodir edi.* *O'tish deganda odamlar yuzlarining niqoblari tushib, hamma narsa namoyon bo'lganda haqiqiy inqirozni anglatadi.* *Dekadens - bu o'qitish davri* ." Arseven bu davrlarning yaratuvchisidir. Rassom Turkiyaning Istanbul shahridagi Kadiko‘y tumani ma’muri sifatida ham ishlagan. U port va bozor o'rtasidagi assimetrik qurilishni olib tashlab, bu joyni qayta qurishda muhim rol o'ynadi.

1921-yildan 1941-yilgacha Arseven Tasviriy san'at akademiyasida arxitektura tarixi va urbanizm bo'yicha kurslar bergan. Akademiyadagi vazifalaridan tashqari, 1923-yildan keyin Dorulbedayi boshqarmasida xizmat qildi. 1925-1927-yillarda Herman Yansen bilan birga Anqarada arxitektura boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan. U 1932-yili Birinchi Tarix Kongressida qatnashgan va 1933-1937-yillarda Kadiko‘y Jamoat Uyi raisi lavozimida ishlagan. 1942-yilda Turkiya Milliy Majlisiga Istanbul deputati sifatida kirdi. 1946 yilda Giresunga deputat etib saylandi. 1971-yil 25-oktabrda u Madaniyat vaziri Talat Xalmandan Madaniyat uchun Milliy mukofotni oldi.

**Vafoti**

U 1971-yil 13-noyabrda 96 yoshida Istanbulda vafot etdi va Erenkoydagi Sahrayi Cedid qabristoniga dafn qilindi.

## Manbalar