Dnipro (shahar)

**Dnipro** () – Ukraina davlatida joylashgan shahar, Dnepropetrovsk viloyatining maʼmuriy markazi. Dnepr daryosidagi port. U Ukrainaning toʻrtinchi yirik shahri boʻlib, taxminan bir million aholiga ega. Dnipro Ukraina sharqida, poytaxt Kiyevdan  janubi-sharqda, Dnepr daryosi boʻyida joylashgan va oʻz nomini shu daryodan olgan. Shaharda Dnepr urban hromadasining maʼmuriyati joylashgan. 2022-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, Dnepr aholisi 968,502 kishini tashkil qiladi.

Qora metallurgiya (2 ta metallurgiya zavodi, 2 ta quvur prokati zavodi va boshqalar), mashinasozlik zdi, ogʻir press ishlab chiqarish birlashmalari, kon-shaxta, metallurgiya jihozlari, stanoksozlik, elektrovozeozlik, kombayn zavodlari, radiozavod va boshqa kimyo (plastmassa, shina ishlab chiqarish), koks kimyosi, kurilish materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Ukraina Fanlar akademiyasining ilmiy markazi, 9 ta oliy oʻquv yurti (jumladan 2 universitet), 5 ta teatr (opera va balet teatri va boshqalar), 3 ta muzey (shu jumladan badiiy va tarixiy muzeylar) mavjud. Dniproga 1776-yil asos solingan. Potyomkin saroyi (hozirgi Talaba saroyi, 18-asr oxiri), Preobrajenskiy kafedrali sobor (19-asr) saqlangan.

## Nomi
### Hozirgi nomi
*  
*  
### Avvalgi nomlari
* **Novyi Kodak** 1645–1784
* **Yekaterinoslav** () yoki **Katerynoslav** ( ) 1784–1796
* **Novorossiysk** (,  ) 1796–1802, Yekaterina II ning nafratlangan oʻgʻli podsho Pol I hukmronligi davrida qisqa nom oʻzgartirilgan; ammo avvalgi nomi podsho Aleksandr I tomonidan otasi oʻldirilganidan keyin qayta tiklangan.
* **Yekaterinoslav** 1802–1918. 19-asrga oid baʼzi xaritalarida **Catharinoslav** shaklida tilga olingan.
* **Sicheslav** ( ) 1918–1921 (morasmiy nomi)
* **Yekaterinoslav**/**Katerynoslav** 1918–1926
* **** ( , shuningdek **Dnipropetrovske** () Xarkov orfografiyasi boʻyicha (1926–2016). Bu soʻz ukraincha Dnepr (Dnepr, „Dnepr daryosi“) va Petrovskiy (Petrovskiy) (sovet inqilobchisi Grigoriy Petrovskiy) qoʻshilishidan **Dnepropetrovsk**shaklida paydo boʻlgan. ()
### Nomining kelib chiqish tarixi
Zamonaviy Dnepr shahri hududida joylashgan ukrain kazaklarining asl shahri Noviy Kodak ( , Yangi Kodak) deb atalgan. Keyinchalik, Rossiya imperiyasi bu hududda Yekaterinoslav („Yekaterina shon-shuhrati“) shahrini tashkil topgan.

Bu nom birinchi marta 1776-yil 23-aprelda Azov gubernatori Vasiliy Chertkovning Grigoriy Potemkinga hisobotida tilga olingan. Unda aytilishicha: „Yekaterinoslav deb ataladigan viloyat shahri Dnepr daryosining oʻng qirgʻogʻida, Kaydak (yaʼni ) yaqinida joylashishi kerak…“

1784-yil 23-yanvarda Rossiya imperatori Yekaterina II farmoni bilan shahar qurilishi rasman daryoning oʻng qirgʻogʻiga koʻchirildi.

17-asrda shahar **Polovitsia** nomi bilan ham tanilgan.

1918-yilda Ukraina Xalq Respublikasining Markaziy Kengashi shahar nomini „Sicheslav“ deb oʻzgartirishni taklif qildi, ammo bu taklif xalq tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi.

1926-yilda shahar kommunistik rahbar Grigoriy Petrovskiy nomi bilan ataldi. Sovuq urush davrida baʼzi ingliz tilidagi ommaviy axborot vositalari Dneprni „Raketa shahri“ nomi bilan atashgan.

2015-yilda qabul qilingan dekommunizatsiya qonuni shahar nomini oʻzgartirishni talab etardi. 2015-yil 29-dekabrda Dnepr shahar kengashi shahar nomining Petrovskiyga emas, balki Avliyo Pyotr sharafiga qoʻyilganligini rasman eʼlon qilgan. Shu tariqa nom qonun talablariga muvofiq boʻlgan, ammo asl nom oʻzgarishsiz qolgan.

2016-yil 3-fevralda Ukraina parlamenti (Verxovna Rada) shahar nomini Dneprga oʻzgartirish toʻgʻrisida qonun loyihasini qabul qilgan. 2016-yil 19-mayda Ukraina parlamenti shaharning rasmiy ravishda Dnepr deb nomlanishini tasdiqlovchi qonunni maʼqullagan. Qaror 344 deputatdan 247 tasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, 16 nafari esa qarshi chiqqan.

Shahar nomi oʻzgartirilgandan soʻng, Petrovskiy nomi shahar nomi bilan bogʻliq muassasalardan olib tashlangan. Biroq, muhim istisno – bu shahar atrofidagi viloyat nomi boʻlib, u Ukraina Konstitutsiyasidagi hududiy tuzilishda „Dnepropetrovsk viloyati“ sifatida koʻrsatilgan. Konstitutsiyaga tuzatishlar kiritish murakkab va uzoq muddatli jarayon boʻlganligi sababli, viloyat rasmiy ravishda hozircha ushbu nomni oʻzida saqlab qolmoqda.

## Tarixi

## Yana qarang

* Dnepr

## Izohlar

## Manbalar

## Adabiyot
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* 
* Mixail Aleksandrovich Shatrov (Shteyn). Gorod na tryox xolmax. – Dnepropetrovsk: Promin, 1969. (in Russian)
* Aleksey Nikolaevich Tolstoy. Xojdenie po mukam. – M.: Xudojestvennaya literatura, 1976. (in Russian)
* Dmitriy Yavornitskiy. Istoriya goroda Yekaterinoslava. – Dnepropetrovsk: Sich, 1996. (in Russian)
* Spravochnik „Osvobojdenie gorodov: Spravochnik po osvobojdeniyu gorodov v period Velikoy Otechestvennoy voyni 1941—1945“ / M. L. Dudarenko, Yu. G. Perechnev, V. T. Yeliseev i dr. M.: Voenizdat, 1985. 598 s. (in Russian)
* Opisanie naselennix mest Yekaterinoslavskoy gubernii na 1-e yanvarya 1925 g. – Yekaterinoslav: Tipo-Litografiya Yekaterininskoy j.d., 1925. – 635 s. (in Russian)
* 
* 

## Havolalar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*