open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zirali pishloq

**Zirali pishloq** (latv. ķimeņu siers) yoki Yanov pishlogʻi (latv. Jāņu siers) — zira urugʻi qoʻshilgan nordon sutli pishloq, Latviya oshxonasining anʼanaviy taomi boʻlib, Yan bayrami uchun tayyorlanadi. „Yanov pishloq“ deb nomlangan zirali pishloq kelib chiqishi geografik oʻrnini koʻrsatib, Yevropa Ittifoqi milliy mahsulotlar reestriga kiritilgan.

Birinchi marta Yanov pishlogʻi 1796-yildagi „Latviska pavāru gāmata;  muižas pavāriem par mācību visādus kungu ēdienus gārdi vārīt un sataisīt“ kitobida eslatib oʻtiladi.

Yan pishlogʻi nomli pishloqni Latviyaning faqat 6 ta davlatlari ishlab chiqarishi huquqiga ega: „Valmieras piens“, „Dundagas pienotava“, „Lazdonas piensaimnieks“, „Rankas piens“, „Straupe“ va „Jaunpils pienotava“.

## Ishlab chiqarish
Pishloqning asosiy tarkibiy qismi tvorog va yangi sut, ammo boshqa mahsulotlar ham qoʻshilishi mumkin.  Anʼanaga koʻra, pishloqqa zira qoʻshiladi.

Sut qaynatiladi va tvorog qismlarga boʻlib qoʻshiladi. Aralashma aralashtiriladi va sut zardob ajralmaguncha qaynatiladi.  Zardob drenajlanadi, pishloq massasi siqib chiqariladi.  Iliq massaga eritilgan sariyogʻ, tuxum, smetana, tuz va zira qoʻshiladi va past olovda isitiladi. Massa bir hil mustahkamlik hosil qilgunga qadar doimo aralashtiriladi. Tayyor massa qolipga yoyiladi va sovutil.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Linda Dumpe, Anna Šmite, Aija Golde (2004). Jāņu siers. Rīga: SO «Siera klubs». 204. lpp. ISBN 9984-976-20-3.
## Havolalar
* 
*
Sergey Spasokukotskiyga Yodgorlik

**Sergey Spasokukotskiy yodgorligi** — rus va sovet olimi, jarroh, Sovet klinik maktabining asoschisi Sergey Spasokukotskiy haykali. Haykalni 1944-yilda haykaltarosh Vsevolod Lishev va uning shogirdi Yekaterina Belashovalar yasagan. Biroq, uning ochilishi faqat 1946-yilda, boshqa manbalarga koʻra 1947-yilda boʻlib oʻtgan. Oʻrnatish joyi sifatida akademik koʻp yillar davomida ishlagan Nikolay Pirogov nomidagi shahar klinik shifoxonasi oldidagi bogʻ tanlangan. 1960-yilda yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Bronza byust portretga oʻxshatib qilingan. Haykal baland toʻrtburchaklar shaklidagi uch pogʻonali granit poydevorga oʻrnatilgan. Yozuvli peshtaxtada „*Sergey Ivanovich Spasokukotskiy. 1870-1943*“ deb yozilgan. Shifokor jarrohlik xalatida tasvirlangan, u diqqatini jamlagan holda turibdi.

## Manbalar



## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tom de Boj

**Tom-de Boj** (FR. Tome des Bauges) — Savoydagi Boj togʻ tizmasida ishlab chiqarilgan fransuz yarim qattiq pishlogʻi. 2002-yildan buyon NMPT sertifikatiga ega.

## Pishloq geografiyasi
Fransiyada pishloqning oʻndan ortiq navlari ishlab chiqariladi, ularning nomi tom (tome yoki tomme) soʻzidan iborat boʻlib, unga ushbu turdagi pishloq ishlab chiqariladigan qishloq yoki tuman nomi qoʻshiladi. Tom de Boj ulardan biri boʻlib, Boj togʻ tizmasi hududida (en: Bauges) ishlab chiqarilgan boʻlib, Anesi va Fransiyadagi eng katta Lak du Burje koʻli ustida joylashgan.

## Tavsif
Tom de Boj boshining ogʻirligi 1,1-1,4 kg, silindrsimon, diametri 18-20 sm va balandligi 3-5 sm. Qobigʻi  2-3 mm qalinlikda, kulrang rang, biroz mogʻirlagan sariq-jigarrang; Turli turlar yashil yoki qizil yorliq bilan belgilanadi. Pulpa qattiq, och sariq somon rangi, kichik teshiklari bilan. Taʼmi achchiq.

Eng kam yog 'darajasi — 45 g 100 g pishloq uchun, quruq moddada uchun  50 g yogʻ miqdori  kamida 100 g ga.

Tom de Boj ham bolaklarga boʻlinib sotiladi, lekin faqat qobiq uch tomondan saqlanib qolishi sharti bilan.

## Ishlab chiqarish xususiyatlari
Tom de Boj — mahalliy oʻtloqlarda boqiladigan maʼlum zotdagi sigirlarning (Tarenta (inglizcha) rus, Abondance va Montbéliardning pasterizatsiyalanmagan sigir sutidan tayyorlangan qaynatilmagan presslangan pishloq. Podaning kamida 50% birinchi ikki zotdagi sigirlardan iborat boʻlishi kerak. Sigirlarning vazniga, ularning ozuqasiga, ayniqsa sovuq mavsumda mos kelishi kerak boʻlgan qatʼiy qoidalar ham oʻrnatildi. Eng yaxshi pishloq apreldan sentabrgacha, sigirlar tog ' yaylovlarida oʻtlanganda ishlab chiqariladi. Qishda, sigirlar somon bilan oziqlanadi va pishloqning taʼmi biroz oʻzgaradi.

Ishlab chiqarish aylanishi ham qatʼiy tartibga solinadi. Anʼanaviy va boshqa texnologiya oʻzgarishidan tashqari, sutni qayta ishlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Pishloq pishishi vaqti-5 hafta.

## Manbalar


## Havolalar
* Официальный сайт Том-де-Бож 
* Том-де-Бож на сайте сыров с сертификатом AOP 
* Том-де-Бож на сайте cookipedia  — подробная география и производство, точное описание по сертификату
Buļļuciema mayogʻi

**Buļļuciema mayogʻi** () — Latviyaning Yurmala shahrida, Lielupe va Buļļuciema oraligʻidagi qumtepalarda, Riga koʻrfazi qirgʻogʻida joylashgan. Mayoq 1956-yilda qurilgan. U qizil va oq taxtalar bilan qoplangan panjarali minoradir. Mayoqning balandligi 28 metr, uning yoritilish qismi dengiz sathidan 36 metr balandlikda joylashgan. Mayoq 16 dengiz mili masofadan koʻrinadi. Mayoq oq rangda, har 3,5 soniyada 1,5 soniya davomida yonadi.

## Manbalar
Tom de Savua

**Tom de Savua** (fransuzcha: Tomme de Savoie) — sigir sutidan tayyorlangan pishmagan presslangan fransuz pishloqidir.

## Tarix
Pishloq XIII-asrdan boshlab maʼlum. Savoy va yuqori Savoyada ishlab chiqariladi.

## Ishlab chiqarish
Pishloq butun yil davomida ishlab chiqariladi va sigirlarning qish mavsumida yoki yozda  qanday ovqatlanayotganiga qarab turli xil xususiyatlarga ega. Namlikni olib tashlash uchun pishloq biroz bosiladi, shuning uchun u qattiq va elastik boʻladi va u ham uzoqroq saqlanishi mumkin. Pishloq 10 hafta davomida podvolda yetiladi.

## Tavsif
Qalin kulrang-jigarrang qobiq bilan qoplangan pishloq boshi silindrsimon shaklga ega, diametri 18-30 sm, balandligi 5-8 sm va ogʻirligi 1,5-3 kg. Qobiq yeyilmaydi, sariq va qizil rangdagi tabiiy mogʻor dogʻlari bor. Tom De Savua past yogʻli tarkibga ega-20-45 %. Pulpasi yumshoq, elastik va ozgina shoʻr va kichik „koʻzlar“mavjud. Pishloq meva va oʻsimlik bilan bir oz „xom“ hid va taʼmga ega.

Tom de Savua kolbasa, meva va non bilan tortiladi.  Savoy yoki Côtes de Beaune vinolari bilan yaxshi birlashadi.

## Havolalar
* 
* 
*
Sergey Chapligin yodgorligi

**Sergey Chapligin** yodgorligi — sovet mexanigi va matematigi, zamonaviy aeromexanika va aerodinamika asoschilaridan biri, SSSR Fanlar akademiyasining aʼzosi Sergey Chapligin haykali. U 1960-yilda olim uzoq vaqt yashagan va 1979-yildan buyon akademikning muzey-kvartirasi joylashgan uy yonida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Zinoviy Vilenskiy va meʼmor Yuriy Ivanovich Goltsev. Haykal 1974-yilda davlat muhofazasiga olingan.

Olimning oq marmar byusti portretga juda oʻxshash tarzda ishlangan va baland granit tagkursiga oʻrnatilgan. Unda „Sotsialistik Mehnat Qahramoni. Akademik Sergey Alekseyevich Chapligin. 1869-1942“ yozuvlarini koʻrish mumkin.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Muzeondagi Stalin yodgorligi

**[[Iosif Stalin|Stalin]] yodgorligi** haykaltarosh S. D. Merkurov tomonidan yasalgan va Moskvadagi Muzeon sanʼat bogʻida joylashgan.

## Tarixi
Haykaltarosh Merkurov 1930-yillarning boshlarida Stalin haykali ustida ishlay boshladi. Dastlab, u granit byustni yasadi. 1935-yilda esa haykalning katta gipsli modeli yasaldi,.

1937 yilda Dubna shahrida Moskva kanalida Lenin va Stalinga haykallar oʻrnatildi. D. Merkurov oʻz haykalini quyidagicha taʼriflagan:

Ushbu yodgorliklarning kichraytirilgan nusxalari 1939-yilda Nyu-Yorkdagi Butunjahon koʻrgazmasida namoyish etilgan. Hajmi, materiali va tarkibi jihatidan Nyu-Yorkdagi koʻrgazmadagi Stalin yodgorligi Sanʼat bogʻida oʻrnatilganiga mos keladi. Butunjahon koʻrgazmasida namoyish etilgan Lenin haykali 1946-yilda Kiyevdagi Bessarabiya maydonida oʻrnatilgan.

Moskva shahar xalq deputatlari kengashining 1991-yil 24-oktabrdagi qaroriga binoan Stalin haykali Sanʼat bogʻiga koʻchirildi. Haykal jiddiy shikastlangan, shuning uchun u qayta restavratsiya qilingan.

1998-yilda yodgorlik yonida haykaltarosh Y. I. Chubarov Stalin qatagʻonlari qurbonlariga bagʻishlangan kompozitsiya yaratdi.

## Yodgorlikning tavsifi
Haykal pushti granitdan yasalgan. Haykalning burni va oyoqlari singan.

Yodgorlik tarixiy va badiiy qimmatga ega. Haykaltaroshlik haqidagi koʻplab monumental sanʼat darsliklarida tilga olingan. Yodgorlik Stalinizm davridagi yodgorlik namunalaridan biridir.

## Yana qarang

* Stalinga o'rnatilgan yodgorliklari

## Manbalar
Ulan Batordagi Stalin yodgorligi

**Ulan- [[Ulan-Bator|Batordagi]] Stalin** haykali — SSSR davlat arbobi I. V. Stalinga oʻrnatilgan haykaltarosh N. Tomskiy tomonidan yasalgan yodgorlik boʻlib, Moʻgʻuliston xalq respublikasi poytaxtidagi Stalin nomidagi Markaziy kutubxonaga kirish roʻparasida joylashgan.

## Tarixi
MXR hukumati buyurtmasi asosidagi yodgorlik Leningrad quyish zavodida quyilgan va MXR Kichik Davlat xurali Prezidiumining 1949-yil 20-dekabrdagi Stalin tavalludining 70-yilligi sharafiga chiqarilgan farmoni asosida oʻrnatilgan.

Sovet rahbari N. S. Xrushchevning soʻrovlariga qaramay, MXR rahbari Yu. Tsedenbal yodgorlikni demontaj qilishdan bosh tortdi. Maʼlumki, sotsialistik lagerning boshqa mamlakatlarida hamma joyda Stalin yodgorliklari buzib tashlangan. Shunga qaramay, 1990-yil 22-dekabrga oʻtar kechasi yodgorlik uchta oʻziyurar kran va buldozer yordamida demontaj qilindi. Shunday qilib, mazkur yodgorlik davlat poytaxtida (Rossiyadan tashqari) turgan Stalinning oxirgi yodgorligiga aylandi. Demontaj qilingan haykalga sut va sutli aroq sepildi. „Postsovet hududida yodgorliklar va xotira bilan kurash“ asari muallifi Levon Abrahamyanning fikricha, bu „Stalinning shu tarzda tasalli berilgan ruhi hech qachon qaytmasligi uchun“ qilingan. Haykal saqlash uchun kutubxonaning yordamchi xonalariga qoʻyilib, u yerda maxsus yasalgan yogʻoch qutida saqlangan. Yodgorlik poydevori ham demontaj qilingan.

2005-yil iyun oyida uning oʻrnida moʻgʻul olimi B. Rinchin (haykaltarosh Ts. Amgalan) haykali tantanali ravishda ochildi. 2001-yilda Stalinning toʻrt metrli haykali tadbirkor tomonidan sotib olindi va „Ismus“ yozgi kafesiga oʻrnatildi. Shunday qilib, Ismus qovoqxonasi Stalinning koʻp metrli haykali oʻrnatilgan dunyodagi yagona joy sifatida shuhrat qozondi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Stalin yodgorliklari
Tretyakov Galereyasi oldidagi Stalin haykali

S. D. Merkurov tomonidan yaratilgan Moskvadagi Stalin yodgorliklaridan biri. Mazkur haykal 1939-yildan 1958-yilgacha Tretyakov galereyasining kirish eshigi oldida turgan.

KPSS Markaziy Komiteti Bosh kotibi I. V. Stalinning haykaltaroshlik tasviri uning 60 yilligi munosabati bilan Tretyakov galereyasi oldidagi maydonga oʻrnatilgan edi. Ilgari bu joyda Leninning byusti boʻlgan.

„Eritish“ davridagi destalinizatsiya davrida yodgorlikni buzishga qaror qilindi. 1958-yilda demontaj qilinganidan keyin u Davlat Tretyakov galereyasi hovlisiga koʻchirildi, 1980-yilda esa shu joyda Tretyakov haykali oʻrnatildi.

Haykal hali ham Tretyakov galereyasining asosiy binosi hovlisida devorga suyantirib qoʻyilgan va yuqori darajada saqlanib qolgan. Bunga juda oʻxshash haykal Sanʼat bogʻida ham bor.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* Merkurov S. D. Moy Stalin // Vechernyaya Moskva : gazeta. — 1939. — 21-dekabrya (№ 290 (4819)). — S. 4.

## Havolalar

* Tretyakov galereyasi oldidagi Stalin haykali (1953-yil otkritka) Arxivnaya kopiya
Muqaddas ruh monastiridagi Nikolay ikonasi

**„Moʻjizakor Nikolay“** — 13-asrga oid Novgoroddan kelib chiqqan rus ikonasi. U Rossiya davlat muzeyi kolleksiyasida kolleksiyasida saqlanadi.

## Tarix
Ikona haqidagi xabarlar 1162-yildan buyon xronikalardan maʼlum boʻlgan. U Novgoroddagi Muqaddas ruh monastiri da saqlangan. 1920-yillarda u Novgorod muzeyi kolleksiyasiga berildi, u yerda 1926-1928-yillarda restavratsiya qilindi. 1929-1932-yillarda RSFSR Xalq Maorif Komissarligi tomonidan tashkil etilgan Germaniya, Avstriya, Angliya va AQShda qadimiy rus yodgorliklari koʻrgazmasida ishtirok etdi. 1933-yilda ikona Rossiya muzeyiga berildi.

Restavratsiyadan oldin, 18-asrda piktogrammani taʼmirlash paytida qilingan yozuv tufayli 1500-yilga tegishli deb hisoblangan: „ *… Xudoning Kalomi 1500 mujassamlanishidan boshlab, bu buyuk muqaddas ierarx Nikolay Mirlikiysikiy Moʻjizakorning tasviri yozilgan, bu rasm Yovvoyi dalalardan olingan…*“. Qayta tiklanganidan keyin ikona birinchi marta 12-asrga tegishli ekanligi maʼlum boʻldi. 1937-yilda sanʼatshunos A. I. Nekrasov ikonani 12-13-asrlar oxiriga oidligini ilgari surdi. Sanʼatshunoslar V. N. Lazarev va G. S. Kolpakovalar uni 13-asr oʻrtalariga mansub deb hisoblaydi.

## Ikonografiya
Ikona joʻka taxtasida tuvalsiz boʻyalgan. Taxta uch qismdan iborat, asl yon dublonlar yoʻqolgan (ombir tishi izlari saqlanib qolgan), taxtalar keyinchalik kesilgan dublonlar bilan mahkamlangan.

Muqaddas Nikolay beligacha tasvirlangan, u oʻng qoʻli bilan duo qiladi va chap qoʻlida Injilni ushlab turibdi. Avliyoning yuzi Vizantiyaga xos, ammo akademik Lazarev taʼkidlaganidek, shakllar Vizantiya ustasining ishi emas — „*chiziqlar taxta yuzasiga kesilganga oʻxshaydi, ichida nimadir oʻyib ishlangan*“.

Ikonaning chetida Novgorodda uzoq vaqtdan beri umumiy shafoatchilar sifatida hurmatga sazovor boʻlgan aziz avliyolar suratlari joylashgan:

* yuqorida — bosh farishtalar Maykl (Mikoil) va Gabriel (Jabroil);
* chap taraf — Stolpnik Simeon, Boris va nomaʼlum shahid ayol;
* oʻng taraf — shahida Yevdokia, Gleb, shahid Flor;
* pastki maydon shahidlarning yarim uzunlikdagi tasvirining qoldiqlari.

## Manbalar
Qo‘l bilan yaratilmagan najotkor

**„Qoʻl bilan yaratilmagan najotkor“** — Davlat Tretyakov galereyasi toʻplamidagi 12-asrga oid Novgorod ikonasi (inv. No 14245). Bu ikki tomonlama koʻchma piktogramma boʻlib, uning old tomonida „bosh suyagida“ qoʻlda yaratilmagan Najotkor ikonografiyasida Iso Masihning surati chizilgan, orqa tomonida esa Provaslav xoch joylashgan.

Asar Moskva Kremlidagi Uspenskiy soboridan olingan. Lekin dastlab, Herold Vzdornov taʼkidlaganidek, u 1191-yilda Vnezd Nezdinich tomonidan qurilgan Novogoroddagi Muqaddas tasvir cherkovidan keladi. Tadqiqotchilar ikonani XII asrning oʻrtalari va ikkinchi yarmi dan XIII asr boshlarigacha boʻlgan davrga oid deb hisoblashadi.

Ikona 1919-yilda komissiyada restavratsiya qilingan va 1930-yilda Davlat tarix muzeyidan Davlat Tretyakov galereyasiga keltirilgan.

## Yana qarang

* Olisey Grechin

## Havolalar

* Muzey veb-saytida
* Google Art saytida

## Manbalar
Cape Artemision bilan chavandoz

**"Artemision burni chavandozi"** — qadimgi yunon bronza haykali. Chavondoz yigitning tabiiy kattalikda haykali 1928-yilda Artemisiya burni yaqinida (Euboea orolining shimolida) dengiz bulutlarini olish bilan shugʻullanuvchi gʻavvoslar tomonidan topilgan. U kema halokatga uchragan hududda Poseidon haykali bilan birga topilgan. Haykalning alohida qismlari yana 8-yildan keyin 1937-yilda topilgan va ellin davrining hozirgi kungacha saqlanib qolgan eng asl haykallaridan biridir.

## Topilma
Ushbu haykal miloddan avvalgi I asr boshlarida halokatga uchragan Rim kemasining qoldiqlari edi. Yunoniston dengiz floti qidiruv amaliyotini boshladi va bir qator bronza parchalarini dengiz qaʼridan chiqarib olgach, keyingi ishlarni toʻxtatishga qaror qildi. Bunga suzuvchilardan biri dekompressiyadan vafot etgani sabab boʻldi. Kema qoldiqlari 40 metr chuqurlikda joylashgan boʻlib, ular boshqa oʻrganilmagan. 1926-yilda halokatga uchragan kema oʻrni aniqlandi va Poseydon haykalining chap qoʻli olib chiqildi. Boshqa qoldiqlarning hammasi 1928-yilda koʻtarilgan.

## Tavsifi
Katta otga nisbatan nomutanosib tanaga ega boʻlgan kichik boʻyli (0,84 m), taxminan 10 yoshli bola, ehtimol qul-ishchi, yelib borayotgan otda egarsiz holda oʻtiradi. Imo-ishoralarga koʻra, chavandoz chap qoʻlida jilovni, oʻng qoʻlida esa qamchi (saqlanmagan) ushlagan. Uning yalangʻoch oyoqlariga uzangilar tegib turadi.

Bola va otning haykallari alohida-alohida yasalgan boʻlishi mumkin; restavratsiya jarayonida bular ikki turli xil haykalning parchalari ekanligi haqida fikrlar bildirilgan, biroq otning tanasidagi bola kiyimining qoldiqlari ularni birlashtirish kerakligi haqidagi qarorni tasdiqlagan. Oʻta yomon holatdagi haykalni restavratsiya qilish 1972-yilda yakunlandi. Oʻshandan buyon u Afina muzeyida namoyish etiladi. Shu paytga qadar haykal xalqqa deyarli nomaʼlum edi. Chunki bola haykali otdan alohida koʻrgazmaga qoʻyilardi.

Haykal poyga otlariga bagʻishlangan haykaltaroshlikdagi sanoqli yunon ishlanmalaridan biridir (Delfi aravasi bilan birga). Ehtimol, badavlat odam tomonidan poygadagi gʻalaba sharafiga bagʻishlagan hadya boʻlishi ham mumkin. Bolaning fiziognomiyasini oʻrganish uning efiopiyalik boʻlganini taxmin qilish imkoni beradi.

Tadqiqotchilar ushbu asarning gʻayrioddiy naturalizmidan lol qolishadi: „u Rodin davriga xos bronza haykallarini eslatadi“. Detallarning koʻpligi va joylashishi tufayli bunga oʻxshash haykalni marmardan yasash mumkin emas edi. Haykal yunon bronza ustalarining sangtarosh-haykaltaroshlar tomonidan qabul qilingan usullardan voz kechganligini isbotlaydi.

## Madaniyatda

* 1957-yilda Sofi Loren bilan „Delfin ustidagi bola“ filmida koʻrinadi.

## Yana qarang

* Antik bronzalar roʻyxati
* Delfidagi aravachi
* Pirey haykallari

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Sean Xeminguey, Artemisiondagi ot va jokey: ellinistik davrning bronza otliq yodgorligi. Berkli: Kaliforniya universiteti matbuoti, 2004-yil.
Fazogir Volkov haykali

**Vladislav Volkov** yodgorligi — Sovet uchuvchi-fazogiri Vladislav Volkov xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. 1975-yil 7-avgustda uning nomi bilan atalgan koʻchaga oʻrnatilgan. Koʻchaga 1971-yilda uning nomi berilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Georgiy Moiseyevich Toidze va meʼmorlar I. M.Studenikin va Boris Thor hisoblanadi. 2007-yilda yodgorlikka aniqlangan madaniy meros obyekti maqomi berilgan.

Uchuvchining bronza byusti granit bilan qoplanib, silliqlangan silindrsimon tagkursiga oʻrnatilgan. Fazogirning haykalini byust bilan bir xil materialdan yasalgan „orbita“ oʻrab turadi. Ushbu yodgorlik „Soyuz-11“ parvozi va uning halokati bilan Volkov ekipajining fojiasi ramziy timsolidir. Tagkursida „*Uchuvchi-kosmonavt Volkov Vladislav Nikolayevichga*“ mazmunidagi yozuv bor va quyi qismida u olgan mukofotlar — Sovet Ittifoqi Qahramonining ikkita medali aks etgan. Yodgorlikning asosi labradoritdan yasalgan trapezoid shaklidagi platforma boʻlib, uning ustida titan yulduzlari va Vladislav Volkovning parvozlarini eslatuvchi ikkita chiziq mavjud: 1969-yilda „Soyuz-7“ kemasida va oxirgisi 1971-yilda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Fromaj blan

**Fromaj blan** (fr. Fromage blanc) — fransuz yumshoq yosh pishloq, qalin qaymoqli mustahkamlik bilan, uzoqdan rassiya parhez tvoroglarini eslatadi.

Fromaj blan (soʻzma-soʻz „oq pishloq“) himoyalangan hududga ega emas va Fransiyaning koʻplab joylarida, shuningdek, Belgiyada ishlab chiqariladi. Shunga qaramay, fransuz qonunchiligi bunday pishloq ishlab chiqarishni batafsil tartibga soladi. Fromaj blan „fromage frais“ (soʻzma-soʻz „yangi pishloq“) deb nomlangan eng yaqin analogidan farq qiladi, chunki fromaj frais sotilganda jonli madaniyatlarni oʻz ichiga oladi, shu bilan birga fromaj blanda fermentatsiya sotuvga chiqarilgan paytda toʻxtatilgan.

Fromao ilan yogʻsiz sut, butun sut va qaymoqdan tayyorlanishi mumkin. Bunday pishloqning yogʻ miqdori 0 dan 8% gacha va hatto 20% ga (kremni oʻz ichiga olgan navlar uchun) oʻzgarishi mumkin.

Turli ishlab chiqaruvchilarning fromaj blan fransuz supermarketlarida 0.5 va 1 kg chelaklari va yogurt kabi kichik paketlar sifatida sotiladi. U yogurt kabi, krem pishloq kabi, nonga yoyilib, meva yoki murabbo, shirin sous yoki asal bilan aralashtirilishi mumkin.

Fromaj blan pishirish uchun ham ishlatiladi.

## Adabiyotlar
* «Fromage blanc» in the Oxford British & World English Dictionary 
* Hastings, C.; De Leo, J.; Wright, C.A. (2014). The Cheesemonger's Seasons: Recipes for Enjoying Cheeses with Ripe Fruits and Vegetables. Chronicle Books LLC. p. 80. ISBN 978-1-4521-3554-0. Retrieved June 23, 2017.
Kliment Timiryazev yodgorligi Moskva, Timiryazev ko‘chasi

**Kliment Timiryazev** haykali — tabiatshunos olim, oʻsimlik fiziologiyasi boʻyicha mutaxassis Kliment Timiryazev xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik byusti. Moskva qishloq xoʻjaligi akademiyasining parki hududida 1924-yilda oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Mariya Straxovskaya va meʼmor S.G. Chernishev. 1960-yili yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Bronza byusti toʻrt qirrali qizil granit tagkursiga oʻrnatilgan boʻlib, unda olim asarlaridan quyidagi yozuvlar bitilgan: *„Faqat ilm va [[demokratiya]], faqat bilim va mehnat erkin, oʻzaro chambarchas ittifoqqa kirishib, butun insoniyat manfaati uchun hamma narsani yengadi, hamma narsani qayta yaratadi“* va *„[[Bolsheviklar]] leninizmga intilib, xalq baxti uchun mehnat qiladilar va ularni baxtga yetaklaydilar. Men doim sizniki va siz (bolsheviklar) bilan birga boʻlganman“*.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Gavshinka qutqaruvchisi

**„Qudratli Qutqaruvchi“** — bu „Kechki Komnina Mannerizmi“ ikona rasmlari yodgorligi boʻlib, u eng qadimiy eksponat sifatida Andronikov monastiridagi Andrey Rublev muzeyi ekspozitsiyasini ochib beradi. Uni 1976-yilda Vasiliy Sitnikov kolleksiyaga sovgʻa qilgan. Tasvirning oʻziga xos xususiyatlari — Najotkorning qoʻllari va tanasining aniq koʻringan mushaklari, u jasur „olam yaratuvchisi, ulkan ijodiy kuchga ega“ sifatida talqin etiladi. Ikonaning oʻlchami 123×83 sm.

Ikonaning sanasi va yasalgan joyi bahsli. Qadimgi rus sanʼatida stilistik yozishmalarning yoʻqligi („shaklning ichki bosimi, qarash energiyasi“) uning 11-12-asrlarda Vizantiyadan kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Engelina Smirnova tasvirni 13-asrning oʻrtalariga tegishli deb hisoblaydi va uni Korinning „Belgi“ asari bilan bogʻlaydi.

Ikona 1773-yilda Yaroslavl yaqinidagi Volga boʻyidagi Songa (Songoba) daryosi boʻyida joylashgan Gavshinka qishlogʻida qurilgan Najotkor cherkovidan kelib chiqqan. Yangi vaqtda qishloq Tolgskiy monastiriga tegishli edi, ammo Qiyinchiliklar davriga qadar bu Dolgovo -Saburov boyarlarining merosi edi, ular XIII asrda Yaroslavlda choʻqintirilgan Murza Oʻrdasidan kelib chiqqan va goʻyoki Aleksandr Nevskiy xizmatida boʻlgan.

Yodgorlikning saqlanishi qoniqarli, faqat nimb shikastlangan va kiyimda keyinchalik yozilgan yozuv izlari qolgan. Najotkor cherkovining ikonostazasida Najotkor tasviri (ehtimol maʼbad) mavjud boʻlgan Tolga Xudoning onasi (XVIII asr) ikonasining nusxasi mavjud boʻlib, uni hozirda Tolgadagi monastir cherkovida koʻrish mumkin.

## Manbalar
Pallant (Titan)

**Pallant** (Pallas, boshqa Πάλας) — yunon mifologiyasida kichik titan. Kriya va Evribianing oʻgʻli. Okeanida Stiksning turmush oʻrtogʻi, Nikaning otasi, Kratos, Zela, Biya va Pallantid uning nomi bilan Ahayadagi Pellen shahri  atalagan.

## Manbalar
Pallena

**Pallena** (boshqa Παλλήνη) — yunon mifologiyasining qahramoni.

Sifonning qizi, Frakiyadagi odomantlar qiroli. Otasi  uning kuyovlari bilan jangga kirib, koʻplarni oʻldirdi. Uning kuchlari uni tark etgach, otasi Driant va Klitga aravalarda bir-biriga qarshi jang qilishni buyurdi. PPallena Klitga  oshiq boʻlib, Driantni yoʻq qilishga muvaffaq boʻldi. Otasi uni yoqib yubormoqchi boʻldi, lekin osmondan yomgʻir yogʻdi va otasi uni Klintga turmushga berdi. Boshqa bir versiyaga koʻra, otasi unga oshiq boʻlgan va duellarda kuyovlarni oʻldirishga majbur qilgan. Dionis uni kurashda magʻlub etdi.

## Manbalar
Olentsero

**Olentsero** (bask. Olentzero (lotin Olentzero) — ispan va fransuz basklarining mifologik Rojdestvo qahramonidir, u bolalarga Rojdestvoda sovgʻalar olib keladi.

## Anʼana
Olentsero anʼanasi Navarr oʻrmonida paydo boʻlgan. Olentsero bask xristiyan dehqonining anʼanaviy kiyimida katta odam tomonidan koʻmir bilan ifloslangan holda tasvirlangan. Uning ajralmas atributlari qora beret va yogʻoch xassadir. Olentsero soqol bilan tasvirlangan holatlarda u oppoq emas, balki kulrang-oq, shuning uchun bask tilida bezorilik va yangi yil belgilariga umumiy nom berilgan-Bizarzuri (oq soqol). Olentsero togʻlarda jamiyatdan uzoqda yashaydi, koʻmir yoqib tirikchilik qiladi, yaxshi ovqat va ichishni yaxshi koʻradi va uning yelkasida boshi bor. Har qishda togʻlardan qishloqlarga tushadi.

Olentsero kelganda Basklar mamlakatning ayrim aholi punktlarida, anʼanaga koʻra, Rojdestvo kuni  emas, balki yangi yil arafasi hisoblanadi (masalan, Ermuah shahrida).

## Ismlar va etimologiya
Ushbu qahramon uchun eng keng tarqalgan variant-gipuskon dialektiga xos boʻlgan Olentsero. Navarreda u Olentsero, Orantsaro (Beruet va oʻrmon hududlarida) va Onontsaro (Larrauna hududida) deb ataladi.

Ushbu nomning etimologiyasining bir necha farazlari mavjud. Olentseroning birinchi yozma soʻzlari XVII-asrda Lope De Isasti-ga tegishli: A la noche de Navidad (llamamos) onenzaro, la sazón de los buenosonenzaro, Los Buenos („Rojdestvo arafasi (biz chaqiramiz) onenzaro, yaxshilarning vaqti“). Shunday qilib, u bask tilidagi onen „yaxshi“ va zaro „vaqt“, yaʼni „yaxshilik vaqti“ yoki „yaxshi ishlar vaqti“ soʻzlaridan olingan boʻlib, nochebuena „Xayrli tun“ — ispancha nomidan olingan. Rojdestvo kechasi.

Boshqa tadqiqotchilar, Olenning fransuzcha „Noel“ soʻzidan „Rojdestvo“ dan metatez orqali kelib chiqqan deb hisoblashadi, ammo asl shakli onen.

Etnolog Xulio Karo Barojaning soʻzlariga koʻra, bu soʻzning kelib chiqishi katolik cherkovida Rojdestvo oldidan oxirgi haftada kuylangan va Oh! (*O Sapientia, O Adonai, O Emmanuel* va boshqalar). Fransuz anʼanalarida bunday antifonlarni kuylash davri *O de Noël* yoki *les oleries* deb ataladi.

Olentsero nomidan bask tilida quyidagi soʻzlar olingan: Olentsero-safari(Rojdestvo kechki ovqat), Olentsero-egun(Rojdestvo arafasi, Rojdestvo arafasi), Olentsero-enbor, Olentsero-mokor, Olentsero-mozkor (Rojdestvo logosi), Olentsero-gau (Rojdestvo kechasi).

## Mari Domingu

Anʼanaviy bask qoʻshiqlaridan birida qayd etilgan Mari Domingui ismli Olentseroning rafiqasi qiyofasi-yaqinda jinsiy aloqada gumon qilinishdan qochish va jinsiy tenglikni taʼminlash maqsadida Rojdestvo anʼanalariga kiritilgan. Biroq, zamonaviy feministlar Mari Dominga roli ahamiyatsiz boʻlib qolganini tanqid qiladilar.

## Madaniyatda
Olentsero bagʻishlangan bask xalq Rojdestvo qoʻshigʻi „olentzero joan zaigu“ (bask bilan. — Olentsero bizni tark etdi) va uchta ispan toʻliq metrajli multfilm:" Olentzero, gabonetako ipuina "(„Olentsero: Rojdestvo hikoyasi“) 2002-yil va uning davomi" Olentsero eta subilaren lapurreta "(„Olentsero va Rojdestvo jurnalini oʻgʻirlash“) 2005-yil va" Olentsero eta Oparien Ordua " („Olentsero va sovgʻalar vaqti“) 2008-yil.

## Manbalar
Oltin soch qutqaruvchisi

**"Oltin soch qutqaruvchisi"**—XIII asrning birinchi choragida yaratilgan ikona boʻlib, (bir qator sanalarda — taxminan 1200-yil) Masih Xalki ikonografiyasida Iso Masihning mantiya bilan tasviri.

## Tarixi
Ikonaning kelib chiqishi maʼlum emas. Turli mualliflar buni Novgorod, Rostov-Suzdal, Yaroslavl piktogramma maktablari bilan bogʻlashadi. Akademik V. N. Lazarevga koʻra, bu provinsial Vizantiya namunalariga taqlid va Yaroslavl yodgorliklari doirasiga kiradi.

Ikona Moskva Kremlining Uspenskiy soborida joylashgan. Uning u yerga qachon va qayerdan kelgani nomaʼlum. V. N. Lazarev uni Ivan IV Grozniy olib kelgan boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi. Sobor inventarlarida u faqat 18-asrning boshlaridan boshlab tilga olinadi, oldingi hujjatlarda uni boshqa „osmilistik piktogrammalar“ orasida aniqlab boʻlmaydi.

## Ikonografiya
Ikona yomon holatda saqlangan: koʻp sonli yoʻqotishlar va fonning va Iso yuzining tirnalishi.

Iso Masih ikonada yelka kengligida va halosiz tasvirlangan va uning yelkalari ikki tomondan deyarli butunlay kesilgan. Isoning boshi orqasida yashil xoch bor. U kiyim va fon kabi oltin medalyonlar bilan bezatilgan. Isoning sochlari oltin assist bilan ishlangan (ikona oʻz nomini shundan olgan). Masihning boshi yengil burilib turibdi, nigoh yuqoriga va yon tomonga qaratilgan.

Ikonaning chetiga yozuvlar yozilgan boʻlib, ulardan baʼzilari saqlanib qolgan:

* chap chetida — „TINCHLIK SIZGA“; qoʻshimcha oʻqib boʻlmaydigan: … „V“ … „IAN“ … „TVO“ …;
* yuqori va oʻng chetlarida Yuhanno Xushxabaridan iqtibos (8:12): Men dunyoning nuriman. Kim menga ergashsa, u zulmatda yurmaydi, balki hayot nuriga ega boʻladi;
* pastki chetidagi yozuvni oʻqib boʻlmaydi.

## Manbalar
Nirey

**Nirey** (qadimgi yunon ĝaress) ― qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Simi orolining qiroli va Knidos yarim orolining bir qismining hukumdori. Haropning oʻgʻli, Simy oroli va nimf Alagiyaning qirli.Yelenaning boʻlajak turmushoʻrtogʻi. Ptolemey Gefestionga koʻra, u Geraklning sevgilisi yoki oʻgʻli edi va u bilan Gelikon sheriga ov qilgan. Misiyaliklar bilan urush paytida u Giyenani oʻldirdi. 3 ta kemani (yoki 16) Troya ostida simeansdan olib keldi. Gomer uni „Iliad“ da faqat bir marta eslatib oʻtadi, lekin u Axillesdan boshqa barcha yunonlardan koʻra chiroyli ekanini aytadi. Yevripiel tomonidan oʻldirilgan Yoki Enem tomonidan oʻldirilgan.Yoki u urushdan omon qoldi va undan keyin shamollar uni Liviyaga olib ketishdi. Keyingi sheʼrlarda chiroyli odam namunasi sifatida tilga olinadi (koʻpincha Ovidda).

## Manbalar
Ninazu

**Ninazu** (shum. „Shumer-bilim“ yoki „Suvni organmoqdaman“) — shumer maʼbudi.

## Tavsif
Ninazu — er osti dunyosining xtonik xudosi, shifo va yoshartirish xudosi ham boʻlgan, uning ramzi — ilon (uning oʻgʻli Ningishzida ikkita ilon bilan oʻralgan tayoq timsoli sifatida tibbiyot amaliyotining ramzi boʻlgan keyinchalik Asklepiyning tayogʻiga aylanib, keyinchalik kadutsey shaklida butun dunyo tibbiyotining ramziga aylangan). Bundan tashqari, harbiy xususiyatlar Ninazu tasvirida ham koʻrinadi — akasi Nergal bilan birgallikda Shumerning dushmanlarini jazolashga qodir ekanligiga ishonishgan. Bir versiyaga koʻra, u Enki va Ereshkigalning oʻgʻli edi, ikkinchisi — Enlil va Ninlil, Ninurt va Nergalning akasi edi.  Afsonaga koʻra, Ninmida bilan birgalikda Shumer tuprogʻiga arpa, loviya va boshqa koʻplab madaniyatlarni olib kelishdi, bundan oldin mahalliy aholi yigʻish bilan shugʻullangan.

Koʻpgina afsonalarning qoʻpol tabiatini hisobga olib, ularning erkin talqinini tan olgan holda, Ninazuning kelib chiqishining ikkita versiyasidan tashqari, bir yoki har ikkala variantga mos kelmaydigan turli afsonalar mavjud. Misol uchun, afsonalardan biri uni Ereshkigalning turmush oʻrtogʻi deb ataydi. Yana bir afsonaga koʻra, Ninazu afsonada taqdim etilgan Ereshkigalning iltimosiga binoan, onasi sifatida, yer osti qirolligidan Damu ismli mahbusni ozod qildi, lekin uni vazir qilib qoʻydi.

## Ibodat tarixi
Ayniqsa, uchinchi Ur sulolasi davrida Shumer shimolidagi Eshnunna va janubdagi Enego shaharlarida ulugʻlangan.  Xammurapi qonunlariga koʻra, bu xudoga hadya qilish majburiy edi. Ninazu ruhoniylari „ur-Ninazu“ („Ninazu xudosi fanati“) nomi bilan atalgan. Ur shahrida har yili uning sharafiga bayram boʻlib oʻtdi, unda vafot etgan shohlar va ruhoniylar sharafiga qurbonliklar keltirildi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Nikolay Shmit yodgorligi

**Nikolay Shmit** haykali ― 1905-yilgi inqilob qatnashisi xotirasiga oʻrnatilgan barelyef-yodgorlik.Nikolay Shmit RSDLP aʼzosi boʻlgan. U 1971-yil 9-dekabrda Shmitovskiy proezd xiyoboniga oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari — haykaltaroshlar Gennadiy Dmitriyevich Raspopov, V.I.Yudin va meʼmor G.P.Karibov. 1992-yilda u mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti maqomini olgan.

Yodgorlik granit plitalar bilan qoplangan kub shaklidadir. Uning yuzalaridan birida bronzada inqilobchining yuzi tasvirlangan. Ikkinchisida esa mis taglavha bor. Unda „Shmit Nikolay Pavlovich, inqilobchi talaba, Presnyada 1905-yil dekabr qurolli qoʻzgʻoloniga tayyorgarlik koʻrishda faol ishtirokchi. 1907-yil 13-fevralda u Butirka qamoqxonasida Chor Rossiyasi maxfiy politsiyasi tomonidan shafqatsizlarcha oʻldirildi“ mazmunidagi bitiklar bitilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Nis (Pandionning oʻgʻli)

**Nis** (boshqa Niss) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Pandionning II va Pilining oʻgʻli, yoki Aresning oʻgʻli (yoki Deionning). Abrotning rafiqasi (Onxestning qizi). Nevrinomning otasi, Bellerofontning bobosi.

Megarlarda hukmronlik qilgan, Niseyaga asos solgan. Boshning oʻrtasida uning hayoti bilan bogʻliq boʻlgan toʻq qizil sochlari bor edi. Uning qizi Skilla Megarani qamal qilgan Minosga oshiq boʻlib, sochlarini yirtib tashladi. Boshqalarning fikricha, Minos barcha shaharlarni egallab, Niseyni qamal qilgan. Krit floti Minoa oroli yaqinida langar qoʻydi. Qamal 6 oy davom etdi. Afinadagi qabr.

Yoki magʻlub boʻldi, qizini taʼqib qildi va guban baliqidagi Skilla (galiaeta) (Akila marina) ga aylandi. Yoki sariq qanotli burgutga. Yoki u oʻz joniga qasd qildi. Megarlar „Nisa shahri“ deb nomlangan.

Megaradagi Nisning vorisi uning kiyovi Megarey, Gippomenning oʻgʻli, Ifinoi Nisidaning turmush oʻrtogʻi edi.

* Pseudo Apollodorus. Mifologik kutubxona III 15, 5-6.8.

## Manbalar
Uels loʻlilari

**[[Uels (hudud)|Uels]] loʻlilari (** yoki **Uels kalesi) ―** Uels hududida yashovchi, kelib chiqishi loʻlilarga borib taqaladigan etnik guruh.

Birinchi loʻlilar bu yerga 15-asrda koʻchib kelganlar. Ularning koʻpchiligi oʻzlarining kelib chiqishini 18-asr boshlarida Uelsda muqim yashagan birinchi loʻli baroni Abram Vud bilan bogʻlashadi. Ular avvallari bir necha oilalar guruhi bitta erkak kishiga boʻysunadigan qabila tuzilishi asosida hayot kechirganlar. Ammo, Uels kale oilalarining ayrimlari matriarxal boʻlib, ulardagi katta ayol oilaning boshqa ayollari oʻrtasida konsensus usuli orqali tanlab olinadi.

Uels loʻlilari eʼtiqodiga koʻra xristianlardir. Ular ingliz va valliy-loʻli tillarida soʻzlashadilar. Uels loʻlilarining umumiy soni maʼlum emas.

Dastlabda valliy-loʻli va ingliz-loʻli shevalari Britaniya loʻlilarining umumiy tilini tashkil qilgan. Valliy va anglo-loʻli tillari Fransiya, Germaniya, Skandinaviya, Ispaniya, Polsha, Rossiya shimoli va Boltiqboʻyida keng tarqalgan roman shevalari bilan yaqin boʻlgan. Ushbu shevalarning kelib chiqishi oʻrta asrlarning oxirlarida loʻli muhojirlarning gʻarbiy, shimoliy va janubiy Yevropaga yoʻl olgan birinchi toʻlqini bilan bogʻlanadi.

Valliy-loʻli tili ayni vaqtda oʻlik til hisoblanadi. Undan foydalanish holati 1950-yilgacha Uels shimolidagi loʻlilar orasida kuzatilgan. 19-asrning oxirida Uels janubida arab, eron, yunon, rumin, nemis, fransuz va valliy tillari taʼsiridagi rum hamda ingliz tillariga asoslangan sinkretik sheva paydo boʻlgan. Bunday xilma-xillik Uels kalesining bu yerga kelishidan oldin uzoq yoʻlni bosib oʻtganini koʻrsatadi.

Koʻchmanchi turmush tarzini saqlab qolgan Uels loʻlilari hudud madaniyatining bir qator jihatlarini, jumladan nasroniylikni qabul qilish, Uelsga xos familiyalari olish, mintaqaviy va milliy eystetvodlarda ishtirok etishni oʻzlashtirganlar. Uelslik kale, Abram Vud nabirasining eri Jon Robert Lyuis 1842, 1848 va 1850-yillarda oʻtkazilgan milliy festivallarda valliy arfasini chalish boʻyicha tanlovda uch marta gʻolib boʻlgan.

Abram Vudning yana bir avlodi Jon Roberts „Uelsning birinchi arfachisi“ nomiga sazovor boʻlgan va butun oila aʼzolarini Uelsning turli xil asboblarini chalishga oʻrgatgan. Uning mashhurlikka erishgan ijodiy faoliyati 1889-yil 24-avgustda Uelsga qirollik tashrifi bilan kelgan qirolicha Viktoriya oldida, Pale zalida chiqish qilgandan keyin yakunlangan. J on Roberts va uning toʻqqiz nafar oʻgʻli qirolicha uchun Uels arfalarini chalishgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Romani Cymru loyihasi (Buyuk Britaniya Uels) — Uels loʻlilari madaniyati haqidagi arxiv tadqiqoti tashabbusi )
P.M.Tretyakov yodgorligi Moskva

**Pavel Tretyakov** haykali — rossiyalik tadbirkor, filantrop, rus tasviriy sanʼati asarlari kolleksioneri Pavel Tretyakovga oʻrnatilgan yodgorlik. Haykalning ochilish marosimi 1980-yil 29-aprelda ozi asos solgan Tretyakov galereyasi yonida boʻlib oʻtdi. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Aleksandr Kibalnikov va meʼmor Igor Rojin.

## Hikoya

1930-yillarda hozirgi yodgorlik oʻrnida Vladimir Leninning ikkita haykaltarosh tasviri — dohiyning ulkan boshi bor edi. Biri haykaltarosh S.D.Merkurov tomonidan Moskva-Volga kanali uchun yaratilgan tajriba modellaridan birining parchasi edi (1933-yildan oldingi davrlar) va ikkinchisi haykaltarosh N. A. Andreyevning „Lenin — lider“ haykali (1936). 1939-yilda haykal oʻrniga Sergey Merkurov tomonidan yasalgan Iosif Stalin haykali qoʻyildi, u 1958-yilda sanʼat muzeyi hovlisiga koʻchirildi.

## Tavsifi

Toʻrt metrli granit haykali tosh tagkursidan oʻsib chiqqandek taassurot uygʻotadi. Filantrop qoʻllarini koʻkragida bogʻlab turgan holda qatʼiy pozada tasvirlangan. U uzun tugmali palto kiygan. Yodgorlikni yasashga 1961-yilda Kibalnikov tomonidan yaratilgan marmar haykal asos boʻlgan. Haykaltarosh filantropning tasvirini Ilya Repin moʻyqalamiga mansub Pavel Tretyakov portretidan olgan. Haykaltarosh yodgorlik ustida ishlayotganda P.M.Tretyakovning zamondoshlari I.N.Kramskoy, I.E.Repin, S.M.Volnuxin tomonidan yaratilgan portretlarni oʻrgangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Fau xalqi

**Fau** — Indoneziyaning Papua (sobiq *Irian Jaya*) provinsiyasi markazining shimoliy qismida yashovchi papua qabilasi. Ularning soni taxminan 1470 kishini tashkil etadi.

## Tarqalishi
Fau xalqi Gʻarbiy Papua mintaqasida, Klixi Ano va Didind Ruffaer daryolari oraligʻida tarqalgan. Fau xalqi toʻrtta koʻchmanchi qabiladan iborat: bular Sefyori, Tearu, Iyariki va Tigri hisoblanadi. Ayrim etnologlar Sexudat qabilasi vakillarini ham fau xalqiga tegishli deb hisoblaydilar.

## Maishiy hayot
Fau xalqining asosiy mashgʻulotlari ovchilik va terimchilikdir. Ilgari ular orasida kannibalizm keng tarqalgan edi. Yevropaliklar tomonidan qabilaning kashf etilishidan keyin faularning 400 ga yaqin ekani aniqlangan. Taxminan 2000-yilga kelib, Fau xalqi ichidagi zoʻravonliklar tufayli ularning soni kamayib ketdi. Fau xalqi odatda alohida oila guruhlariga boʻlinib yashaydi. Bir necha shunday guruhlar yiliga bir yoki ikki marta uchrashadilar va oʻzaro kelin almashadilar. Ayni vaqtda faular soni 1470 kishini tashkil qiladi. Gʻarbiy Papuaning boshqa mahalliy xalqlari singari, faularning yashash joylari iqtisodiy maqsadlarda tropik oʻrmonlarini yoʻq qilish tufayli xavf ostida qolgan.

## Dini
Oʻtmishda fau xalqi orasida animizmhukromlik qilgan, faular tabiat kuchi va ruhlarga eʼtiqod qilishgan. Hozirgi kunda ularning aksariyati nasroniylardir.

## Yevropaliklar faular haqida
Faular hayoti haqida ushbu xalq vakillari orasida bir muncha vaqt yashagan yevropaliklar tomonidan ikkita kitob yozilgan. Birinchi kitob muallifi bolaligining koʻp yillarini Fau xalqi orasida oʻtkazgan missionerlarning qizi Sabina Kyugler hisoblanadi. Ikkinchi kitob Jared Daymond tomonidan yozilgan. Uning kitobida fau xalqi qabilalaridan biri bitta guruhdagi jamiyat misolida olingan va insonlar jamiyati taqdiri tasvirlab berilgan. Fau xalqi koʻpincha kitoblarda tosh davri odamlari, kanniballar, shafqatsiz jangchilar, faqat uchgacha sanay oladigan aqliy qoloq odamlar sifatida tasvirlangan.

### Bibliografiya

* Sabina Kyugler: *Dschungelkind*. Myunxen 2005, ISBN 3-426-27361-6
* Sabina Kyugler: *Ruf des Dschungels*. Myunxen 2006, ISBN 3-426-27393-4
* Jared Daymond: *Arm va Reyx.* *Die Schicksale Menschlicher Gesellschaften.* 6. Aftidan. Fisher, Frankfurt 2010, ISBN 978-3-596-17214-6
## Manbalar
Nikolay Nekrasov yodgorligi Moskva

**Nikolay Nekrasov** haykali — rus shoiri, yozuvchisi va publitsisti Nikolay Nekrasov xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. 1960-yilda yozuvchi nomi bilan atalgan 613-maktab yaqinidagi Bolshoy Xaritoniyevskiy koʻchasidagi 13/9-uy hovlisida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Iosif Chaykov va meʼmor Anatoliy Andreyevich Usachevlardir. 1997-yilda mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti sifatida tan olingan.

2009-yilda maktab hududi Oliy arbitraj sudining yangi binosini qurish uchun berildi. OAS ning yodgorlikni koʻchirish toʻgʻrisida bergan arizasini Moskva Dumasining monumental sanʼat boʻyicha komissiyasi maʼqulladi va haykalni Yauzskiy bulvariga koʻchirishga qaror qilindi. Ammo keyinroq, 2010-yilda oʻrnatish joyi yana oʻzgartirildi va yodgorlik Nikolay Nekrasov nomidagi markaziy shahar jamoat kutubxonasi shoxobchasiga oʻrnatildi. Haykalni demontaj qilish va koʻchirish boʻyicha barcha ishlar federal byudjet hamda sudning oʻz hisobidan amalga oshirildi.

Belgacha ishlangan bronza byust granit tagkursiga oʻrnatilgan. Shoir qoʻllarini koʻkragiga bogʻlagan holda tasvirlangan. Boshi chapga burilgan, koʻzlari uzoqqa tikilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
*
Fernandino

**Fernandino**, Fernandinos, fernandosliklar, Fernando-Po kreollari — Ekvatorial Gvineyadagi Bioko (sobiq Fernando-Po) orolida yashovchi xalq. 2004-yil holatiga koʻra, ularning soni 6 ming kishini tashkil qiladi (Popov 1998: 577.)

## Tili
Fernandosliklar ingliz tilida soʻzlashuvchi pidjin, ingliz tilining bir qator shevalari, fransuz va portugal tillarida soʻzlashuvchi pidjin elementlaridan Amerika plantatsiyalarida shakllangan kreol tili asosidagi krio tilida, shuningdek, yoruba va uning variantlaridan biri hisoblanmish potto („port shevasi“) tilida soʻzlashadilar. 1998-yil holatiga koʻra, 70 000 dan ortiq ekvatorial gvineyaliklar oʻzlarining tijorat tillari sifatida potto tilidan foydalanganlar (Dolgopolskiy 1955: 29-60).

## Dini
Fernandosliklarning aksariyatikatoliklar, bir qismi protestantlardir. (Popov 1998: 577.)

## Tarqalishi
Fernandosliklarning birinchi guruhi Fernando Po orolida paydo boʻlgan. Fernandino — Bioko oroliga koʻchib kelgan kreollar va 19-asrda orolga kelib joylashgan, Yamayka, Puerto-Riko va Kubaning ozod qilingan qullarining umumiy avlodlaridir. Aholi vakillari bubi mulat ayollari va ispan millatiga mansub erkaklardan tarqalgan avlodlar hisoblanadi. Odatda, bunday juftliklarning avlodlari otalari tomonidan tan olinmagan, ammo baʼzi juftliklar katolik cherkovida nikoh oʻqitishgan (Yakubovskiy 1992: 58-60.) Kolonial boshqaruv va mustaqillik uchun kurash davrida fernandinolarining koʻpchiligi siyosiy va ijtimoiy muammolardan qochish maqsadida Annobon, Kanar orollari va Ispaniyaga borib joylashganlar (Melnikov, Korochantsev 2001: 36-38.)

## Gvineyaning materik qismidagi fernandino
Ekvatorial Gvineyaning materik qismida yashovchi Fernandino xalqi Fernando-Podagi fernandosliklardan kechroq paydo boʻlishgan.

## Yana qarang

* Portugal kreollari

## Adabiyotlar

* Dolgopolskiy A. B. „Gibrid“ tillar degan notoʻgʻri tushunchaga qarshi, (Kreol dialektlari haqida), „Uch. ilova. 1 Moskva davlat pedagogika chet el instituti tillar“, 1955. 7-jild. — 29-60-betlar.
* Melnikov I.A., Korochantsev V.A. Ekvatorial Gvineya. M. 2001 S. 36-38.
* Popov V. A. Fernandino // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus ensiklopediyasi, 1998. S. 577.
* Yakubovskiy V. Piton uchish-qoʻnish yoʻlagida // Dunyo boʻylab. — 1992. — No 5. — S. 58-60.
Fijiliklar

**Fijiliklar** ( Fijiliklar, fij fij. I-Taukei) – Fiji orollarining tub aholisi, mamlakatning ikkita asosiy xalqidan biri. Uning umumiy soni 700 mingga yaqin, 475 739 tasi Fiji orolida yashaydi (2007). Fijiliklar Yangi Zelandiya, Avstraliya, Kanadada ham iqtiqomat qiladilar. Antropologik turi va madaniyati boʻyicha melaneziyaliklar hisoblanadi.

Aholi vakillari ikki xil fiji tilida: Gʻarbiy Fiji va Sharqiy Fiji tillarida muloqot qilishadi. Sharqiy Fiji tiliPolineziya tillariga juda yaqin, Gʻarbiy Fiji tili esa rotuma tili bilan oʻxshash, oʻta yaqin boʻlmasa-da sharqiy fiji-polineziya tillari bilan ham bogʻliqligi bor. Ular birgalikda Okeaniya tillari tarkibida Markaziy Tinch okeani tarmogʻini tashkil qiladi. Adabiy Fidji tili mbau shevasi asosida shakllangan. 19-asrdan lotin alifbosi asosidagi yozuvga oʻtilgan.

Fijiliklarning aksariyati eʼtiqodiga koʻra, protestantlardir (metodist va boshqalar).

## Kelib chiqishi
Fijiliklarning kelib chiqishi birinchi navbatda melaneziyaliklar bilan bogʻlanadi. Orollarga joylashgan birinchi odamlar ham aynan ular boʻlgan. Togʻli hududlarda yashovchi aholi vakillari orasida melaneziyaliklarga xos xususiyatlar koʻproq saqlanib qolgan. Fijiliklar etnogenezida tonganlar va samoaliklar ham ishtirok etganlar.

19-asrda fijiliklar Buyuk Britaniyaning mustamlaka hukmronligi ostida yagona etnik guruhga aylanganlar.

## Xoʻjalik va madaniyat
Fijiliklarning asosiy mashgʻulotlari qoʻl mehnati asosidagi dehqonchilik (taro, yams, manok, banan, kokos palmasi), baliqchilik va chorvachilik hisoblanadi. Hunarmandchilik sohalaridan katamaranlar yasash, kulolchilik, boʻyra toʻqish rivojlangan. Aholining bir qismi sanoat yoʻnalishlari bilan band qilingan.

Turarjoylar – odatda reja asosida kvadrat yoki oval holatda ustunlar bilan quriladi.

Liboslar – yubkalar, fartuklar, belbogʻlar. Ayni vaqtda Yevropaga xos liboslar ham keng tarqalgan.

Oziq-ovqat – asosan sabzavot va baliqli taomlar. Goʻsht noyob va tansiq mahsulot hisoblanadi.

Anʼanaviy eʼtiqod – ajdodlar, rahmanolarga sigʻinish, totemizm sarqitlari.

Eng ommabop sport turi – regbi va uning regbi-7 turidir (bu yoʻnalishda Fidji jamoasi 2016-yilda Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida oltin medallarni qoʻlga kiritgan).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Dunyo xalqlari va dinlari, ed. V. A. Tishkova, M. – 1998-yil.
* Dunyo xalqlari, tarixiy va etnografik maʼlumotnoma, M. – 1988.
* Dunyo tillari va dialektlari, ed. V. N. Yartseva, M. – 1982-yil.
Narvi

**Narvi** (boshqa Narfi) — Skandinaviya mifologiyasida gigant (etun) Loki va Sigyunning oʻgʻli; kechaning timsoli boʻlgan Nottning otasi.

## Qadimgi Nors adabiyotida
Narvi „Kichik Edda“ („Gyulvi hissiyoti“, 33-i bobida: „uning rafiqasi Sigyun va ularning oʻgʻli Nari yoki Narvi“) Loki va Sigyunning oʻgʻli deb ataladi. Keyin 50-bobda yana „Nari yoki Narvi“ sifatida paydo boʻladi:Loki endi rahm-shafqatga umid qilish uchun hech narsa yoʻq edi. Asalar u bilan bir gʻorga kelib, uchta tekis toshni olib, har bir teshikni teshshdi. Keyin ular Loki, Vali va Nari yoki Narvining oʻgʻillarini qoʻlga olishdi. Ular Asalar Valini boʻriga aylantirdilar va u akasi Narvini boʻlaklarga yirtib tashladi. Keyin asalar uning ichaklarini olib, Loki-ni uchta toshga bogʻlashdi."Loki Perebrank" ning nasriy xotimida, ehtimol, Snorri Sturlusonning matniga koʻtarilgan bir xil hikoyaning qisqacha tarjimasi mavjud. Biroq, bu yerda Narvi allaqachon boʻriga aylangan: „u [Loki] oʻgʻli Narining ichaklari bilan bogʻlangan va uning oʻgʻli Narviy boʻriga aylangan“. Lokining „Vali“ ismli oʻgʻli  ushbu versiyada mavjud emas, garchi baʼzi nashrlarda u „Nari“ oʻrniga yosh Edda matni bilan yaxshiroq muvofiqlashtirish uchun juda toʻgʻri aytilmagan. Xel (Lokining qizi) kenda „boʻrining [yaʼni Fenrirning] va Narvining opasi“ kabi tanilgan edi,Kichik Eddaning „Sheʼriyatning tili“ qismida esa Lokining oʻzi „Xel, Nari va Alining otasi“ deb aytilgan.

Yosh Edda („Gyulvi hissiyoti“, 10-i bob) shuningdek, yotun Narvi (yoki Nyorfi) haqida ham soʻz yuritiladi. U Notta ismli qizning otasi (Notta).

## Tadqiqotchilarning fikrlari
Ushbu mifologik tasvirni talqin qilish qiyin. „Narvi“ va „Nari“ bir xil qahramon ekanligi va Nottaning otasi Yotun bilan aloqasi borligi aniq emas. Narvi nomi Xel va Notta bilan bogʻliq holda tilga olinganligi sababli, baʼzi tadqiqotchilar uni „oʻlim iblis“ sifatida koʻrishga moyil boʻlib, uning nomi qadimgi Norse *nár* („murda“) dan olingan.

## Yana qarang
* Narvi — Saturnning yoʻldoshi.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Nataliya Sats haykali

**Nataliya Sats** haykali — sovet teatr rejissori, yozuvchi, dramaturg, oʻqituvchi, SSSR xalq artisti Natalya Sats hotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. Uning nomi bilan atalgan Moskva davlat bolalar musiqali teatriga kiraverishdagi maydonda oʻrnatilgan. Haykalning ochilishi 1998-yil 1-iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kunida boʻlib oʻtgan. Chunki rassomning butun hayoti va ijodi bolalarga bagʻishlangan edi. Biroq, ayrim manbalarda 2001 yoki 2003-yilda ochilgani yozilgan. Marosimda Moskva meri Yuriy Lujkov, Madaniyat vaziri Natalya Dementyeva, SSSR xalq artisti Natalya Durova va bastakor Tixon Xrennikovlar ishtirok etgan. Qurilish tashabbuskorlari Natalya Sats jamgʻarmasi, Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi, Moskva madaniyat qoʻmitasi va Rossiya teatr arboblari uyushmasi edi. Moliyalashtirish Moskva hukumati hisobidan amalga oshirilgan.

Bronza yodgorligi ikki bola bilan oʻralgan yosh Natalya Satsni aks ettirgan: Qizil qalpoqcha kiygan qiz va kulrang boʻri libosidagi bolakay. Kompozitsiya Dorik uslubida ishlangan granit tagkursiga joylashtirilgan. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Aleksandr Balashov va arxitektor Aleksandr Velikanov.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*