Qoʻy goʻshti

**Qoʻzi va qoʻy goʻshti**, umumiy nom bilan qoʻy goʻshti, dunyo boʻylab eng keng tarqalgan goʻsht turlaridan biri hisoblanadi. Bu goʻsht uy qoʻyi *Ovis aries* dan olinadi va odatda uch turga boʻlinadi: bir yoshgacha boʻlgan qoʻylardan olinadigan **qoʻzichoq goʻshti**, ikki yoshli qoʻylardan olinadigan **hogget**, hamda katta yoshdagi qoʻylardan olinadigan **qoʻy goʻshti**. Umuman olganda, „hogget“ va „qoʻy goʻshti“ Norvegiya, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika, Shotlandiya va Avstraliyadan tashqaridagi boshqa mamlakat isteʼmolchilari tomonidan isteʼmol qilinmaydi. Xogget Angliyada, ayniqsa shimolda (Lankashir va Yorkshir) koʻpincha noyob zot va mahalliy qishloq xoʻjaligi bilan bogʻliq holda keng tarqalgan.

Janubiy Osiyo va Karib dengizi mintaqalari oshxonasida „qoʻy goʻshti“ atamasi koʻpincha echki go‘shtiga nisbatan ishlatiladi. Turli davr va joylarda „qoʻy goʻshti“ yoki echki „qoʻy goʻshti“ atamasi baʼzan echki goʻshtini anglatish uchun qoʻllanilgan.

Qoʻy goʻshti uch turdan eng qimmati hisoblanadi va soʻnggi oʻn yilliklarda qoʻy goʻshti koʻpincha faqat „qoʻzichoq“ nomi bilan sotilmoqda. Bu holat baʼzan yuqorida keltirilgan anʼanaviy farqlarni kengaytirmoqda. Buyuk Britaniyadagi Qoʻy goʻshti Renessansi kampaniyasining barcha saʼy-harakatlariga qaramay, kuchli taʼmli qoʻy goʻshtini hozirda koʻplab hududlarda topish mushkul boʻlib qolmoqda. Avstraliyada **asl qoʻzichoq** atamasi koʻpincha goʻsht uchun boqilgan qoʻzichoqlarga nisbatan ishlatiladi. Boshqa tillarda, masalan, fransuz, ispan va italyan tillarida qoʻy goʻshti yoshi, baʼzan jinsi va dietasi boʻyicha shunga oʻxshash yoki yanada batafsilroq farqlanadi – masalan, lechazo ispan tilida sut bilan boqilgan (sutdan ajratilmagan) qoʻzichoqlarning goʻshtini anglatadi.

## Tasniflari va nomenklatura

Qoʻzichoq, qoʻy goʻshti va qoʻy goʻshtining taʼriflari turli mamlakatlarda bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi. Yosh qoʻzilar kichikroq va yumshoqroq boʻladi. Qoʻy goʻshti ikki yoshdan oshgan qoʻyning goʻshti boʻlib, uning goʻshti qattiqroq boʻladi. Umuman olganda, rangi qanchalik toʻq boʻlsa, hayvonning yoshi shunchalik katta boʻladi.

### Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya
;Qoʻzichoq:Bir yoshdan kichik boʻlgan yosh qoʻzi. 2019-yil 1-iyuldan boshlab Avstraliya taʼrifiga koʻra, „qoʻy zotiga mansub hayvon: (a) 12 oylik yoshdan kichik boʻlsa, yoki (b) doimiy kesuvchi tishlari yoʻq boʻlsa.“ Ushbu yangi taʼrif Avstraliya fermeri „qoʻzichoq“ atamasini yana bir oyga choʻzish mumkinligini anglatardi. Bu 2018-yilda Yangi Zelandiyada ham shunga oʻxshash taʼrif oʻzgarishini kuzatib kelgan edi. Britaniyada hali ham „doimiy kesuvchi tishlar nolga teng“ degan taʼrif qoʻllaniladi. Agar doimiy kesuvchi tish eng yaqin sut tishlaridan koʻproq chiqib tursa, u „ishlatilayotgan“ deb hisoblanadi.
;Hogget: Ikki jinsdan biriga mansub boʻlgan, faqatgina ikkitagacha doimiy kesuvchi tishi chiqib ulgurib, boqilgan qoʻy. Bu atama yuqorida aytib oʻtilgan hayvonning goʻshtiga nisbatan ham ishlatiladi. Buyuk Britaniyada bu 11 oydan 24 oygacha boʻlgan hayvonlarni anglatadi, avstraliyalik qassoblar esa bu atamani 13 oydan 24 oygacha boʻlgan hayvonlar uchun ishlatishadi. Qishloq xoʻjaligida va ixtisoslashgan qassoblar orasida hali ham keng tarqalgan boʻlib, hozirda Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya supermarketlarida kamdan-kam uchraydigan atama boʻlib, u yerda ikki yoshdan kichik boʻlgan barcha qoʻylarning goʻshti „qoʻzichoq“ deb ataladi.
;Qoʻy: Ikkitadan ortiq doimiy kurak tishlari boʻlgan urgʻochi (qoʻy) yoki erkak (qoʻy) qoʻy goʻshti.
### Italiya

Romanesk shevasida hali emizikli yoki endigina sutdan ajratilgan qoʻyning bolasi abbacchio deb ataladi, deyarli bir yoshli qoʻyning ikki marta juni olingan bolasi esa *agnello* (soʻzma-soʻz „qoʻzichoq“) deb ataladi. Bu farq faqat romanesk shevasida mavjud. Abbacchio butun markaziy Italiya boʻylab Pasxa va Rojdestvo taomi sifatida isteʼmol qilinadi. Ushbu mahsulot PGI belgisi bilan Yevropa Ittifoqi tomonidan himoyalangan mahsulotdir.

### Janubiy Osiyo

Janubiy Osiyoning koʻplab mamlakatlarida „qoʻy goʻshti“ atamasi echki go‘shtiga nisbatan ishlatiladi va echkilar soni ortib bormoqda. Misol uchun, qoʻy goʻshti *karri* deb ataluvchi taom har doim echki goʻshtidan tayyorlanadi. Taxminlarga koʻra, har yili echkilarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi soʻyilib, qoʻy goʻshti sifatida sotiladi. Hindiston va Hindiston yarimorolidagi xonaki qoʻylar soni 40 yildan ortiq vaqt davomida kamayib bormoqda va togʻli hududlarda yovvoyi qoʻy zotlariga asoslangan va asosan jun ishlab chiqarish uchun cheklangan darajada saqlanib qolgan.

## Qassobchilik va pazandachilik

File:Plato de lechazo, Valladolid.jpg|Ispaniyaning Valyadolid viloyati va boshqa Kastiliya hududlarida *"Lechazo asado"* (qovurilgan qoʻzichoq goʻshti) anʼanaviy taom hisoblanadi.
File:Chuletillas-El-Mazuco.jpg|Asturiyadagi sut bilan boqilgan qoʻzichoq *chuletillalari*
File:Agnello arrosto.03.con patate, verdure e aromi cotto.jpg|Italiyada kartoshka va sabzi bilan pishirilgan qoʻzining suyaksiz son goʻshti.
File:Lamb shank.jpg|Yosh qoʻzichoqning oyoqlari
File:Mutton rogan josh.jpg|Hindiston qoʻy goʻshti *rogan josh* taomi
File:Barbecued lamb sticks.jpg|Qoʻzichoq chuanr (uyg‘urcha qovurilgan qoʻzichoq kaboblari)
File:Aroab lamb pot.jpg|Namibiyaning Aroab shahridagi ochiq olovda pishirilgan qoʻzichoq oyoqlari
File:Lamb Chops from a Greek restaurant in Fort Lauderdale, Florida.jpg|Florida shtati Fort-Loderdeyl shahridagi yunon restoranidan qoʻzichoq goʻshti


### Qoʻy goʻshti ishlab chiqarish
Quyidagi jadvalda ishlab chiqaruvchi mamlakatlar namunasi keltirilgan, ammo 50-120 kt oraligʻidagi boshqa koʻplab muhim ishlab chiqaruvchilar koʻrsatilmagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* K. F. Warner, „Boning Lamb Cuts“, Leaflet 74, U. S. Department of Agriculture, Bureau of Animal Industry, June 1931. full text
* Bob Kennard, „Much ado about mutton“. Ludlow: Merlin Unwin, 2014 

## Eslatmalar

## Havolalar

* Sheep Meat Production