Qurbaqa (roman)

„**Qurbaqa**“ (xitoycha: *蛙*; pinyin: *Wā*) – Mo Yan qalamiga mansub roman boʻlib, ilk bor 2009-yilda nashr etilgan. Romanda asar hikoyachisi – „Itbaliq“ning ammasi Gugu (xitoycha: 姑姑 – „amma“) haqida soʻz boradi. Gugu Xitoyda „Bir oilaga bir farzand“ siyosati joriy etilgandan soʻng, koʻplab abort amaliyotlarini oʻtkazadi. Romanda ushbu siyosatning amalga oshirilish sabablari hamda uning oqibatlari muhokama qilinadi.

Asar zamonaviy xitoy adabiyotining koʻzga koʻringan tarjimoni, Notr-Dam universiteti Sharq tillari va madaniyati kafedrasining sobiq tadqiqotchi-professori Howard Goldblatt (xitoycha: 葛浩文) tomonidan ingliz tiliga oʻgirilgan. Goldblatt uzoq yillar davomida Mo Yanning ingliz tilidagi doimiy tarjimoni sifatida faoliyat yuritgan.

Xitoy tilining mandarin shevasida „qurbaqa“ (蛙 – wā) soʻzi chaqaloq yigʻisi (娃 – wā) tovushiga ohangdoshdir, hikoyachining ismi esa „itbaliq“ (qurbaqa bolasi) maʼnosini anglatadi.

*[[The New York Times]]* nashri tanqidchisi Janet Maslinning yozishicha, oʻzlarini toʻgʻri ish qilyapmiz deb hisoblovchi hukumatning abort rejalashtiruvchilari hamda boʻlajak ota-onalar oʻrtasidagi ziddiyatlar „Qurbaqa“ni „hayratlanarli darajada dramatik kitob“ga aylantirgan. *[[The Washington Post]]* xodimi Steven Moore esa romanda azob-uqubat sahnalari mavjudligini taʼkidlab, asar „garchi zarur boʻlsa-da, ammo shafqatsiz boʻlgan bir oilaga bir farzand siyosatini qoʻllab-quvvatlovchi siyosiy targʻibot emasligini“ yozadi.

## Syujeti
1937-yilda tugʻilgan Gugu oʻz shaharchasidagi birinchi zamonaviy akusher ayol boʻladi. 1960-yilda u harbiy uchuvchini sevib qoladi, biroq qayligʻi Tayvanga qochib ketadi. Asar besh qismdan iborat boʻlib, ularning har biri hikoyachi – Itbaliqning yaponiyalik professorga yozgan maktublaridan tashkil topgan. Yaqinda amalga oshirilgan tashrifdan soʻng, professor Itbaliqning ammasi Guguning faoliyati haqida koʻproq maʼlumot berishni soʻraydi. Voqealar oʻtmishga qaytish va muallifning mulohazalari orqali bayon etiladi. Biroq Gugu uchun hammasi oʻzgarib ketdi: uning qayligʻi boʻlgan uchuvchi partiyaga xiyonat qilib, Xitoyning ashaddiy dushmani Tayvanga qochib ketadi. Gugu sobiq qayligʻining aksilinqilobiy xatti-harakatlariga sheriklikda gumon qilingach, Kommunistik partiya siyosatining ashaddiy himoyachisiga aylandi. Oʻz siyosiy obroʻsini tiklash va partiyaga sodiqligini isbotlash uchun u oʻsha davrda joriy etilgan oilani rejalashtirish siyosatini shafqatsizlarcha amalga oshirishga kirishadi. Gugu oʻzining tinimsiz mehnati bilan shaharcha sogʻliqni saqlash klinikasi direktori lavozimigacha koʻtariladi. Biroq uning majburiy xatti-harakatlari tufayli ikki ayol vafot etishi natijasida jamiyat bilan munosabatlari yomonlashadi. Hikoyachi Itbaliqning oʻzi ham ushbu siyosat qurboniga aylanadi: uning rafiqasi birinchi farzandidan soʻng oʻrnatilgan spiral olib tashlangani maʼlum boʻlgach, majburiy abort amaliyoti paytida vafot etadi.

Asarning soʻnggi qismida ellik yoshdan oshgan Itbaliq oʻzi yozgan pyesani taqdim etadi. Yetmish yoshlardan oʻtgan va nafaqaga chiqqan Gugu endilikda doimiy nadomat va aybdorlik hissi bilan yashaydi. Garchi qishloqdoshlari uni „moʻjizakor“ qoʻllari uchun olqishlasalar-da, Gugu oʻz qoʻllarida onalar va bolalarning qoni bor deb hisoblaydi va oʻzini gunohkor deb biladi. Shu sababli u Itbaliqning pyesasidan nafratlanadi.

Roman yakunida Chen Bining ikkinchi qizi – sunʼiy urugʻlantirish orqali farzand koʻrgan Chen Mei obrazi namoyon boʻladi. Yongʻindan nogiron boʻlib qolgan va jamiyat tomonidan aqldan ozgan deb hisoblangan Chen Mei qashshoqlikda kun kechiradi. Oʻz bolasini telbalarcha izlar ekan, u Chen Bi, Kichik Arslon va yana bir necha kishiga duch keladi. U bolani oʻzida olib qolish maqsadida chaqaloqni yulqib oladi va qochib ketadi. Asar chaqaloqning „haqiqiy“ onasi kim – uni dunyoga keltirgan Chen Meimi yoki qonuniy egasi Kichik Arslonmi degan savol atrofidagi sud sahnasi bilan yakunlanadi.

## Manbalar