Petr Pavel

**Petr Pavel** (1944-yil 1-noyabrda tugʻilgan) — chexiyalik siyosatchi va isteʼfodagi armiya generali, Chexiya Respublikasining saylangan prezidenti. U avval 2015—2018-yillarda NATO Harbiy qoʻmitasi raisi, 2012—2015-yillarda esa *Chexiya Qurolli kuchlari* Bosh shtabi boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

Pavel Chexiyadagi prezidentlik saylovlarida SPOLU koalitsiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan mustaqil nomzod sifatida qatnashdi va prezidentlik saylovlarining birinchi bosqichida 35 foiz ovoz bilan gʻalaba qozondi. Saylovning ikkinchi bosqichida 58 foiz ovoz bilan raqibi Andrey Babish ustidan g‘alaba qozondi. Pavel 9-mart kuni isteʼfoga chiqqan prezident Milosh Zemandan keyin oʻz lavozimiga kirishadi.

## Taʼlim
Pavel Opavadagi harbiy gimnaziyani tamomlagan. Vishkovdagi quruqlikdagi qoʻshinlar harbiy maktabida oʻqishni davom ettirdi va 1983-yilda tugatdi. U Chexoslovakiya armiyasiga parashyutchi sifatida qoʻshildi, vzvod boshligʻi boʻlib xizmat qildi. 1985-yilda u Chexoslovakiya Kommunistik partiyasiga qoʻshildi va 1989-yilda Chexoslovakiyada kommunistik rejim qulagunga qadar aʼzo boʻldi. Keyinchalik u kommunistik partiyaga aʼzo boʻlganini xato deb atadi.

Pavel 1988-yildan 1991-yilgacha Brnodagi Harbiy Akademiyada (hozirgi Mudofaa Universiteti bilan birlashtirilgan) harbiy taʼlimni davom ettirdi. Velvet inqilobidan keyin u Bethesdadagi Mudofaa razvedka kollejida, Kamberlidagi xodimlar kollejida, Londondagi Qirollik mudofaa tadqiqotlari kollejida tahsil oldi va London Kingʻs kollejini xalqaro munosabatlar boʻyicha magistrlik darajasini oldi.

## Harbiy faoliyati

### Bosniya
Oʻqishni tugatgandan soʻng, Pavel Harbiy razvedka xizmatida ishlagan (1991-1993). Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosniyadagi mudofaa kuchlarining Chexoslovakiya qoʻshinlari kontingentida xizmat qilgan.

1993-yil yanvar oyida uning boʻlinmasi fransuz askarlari serb qoʻshinlari tomonidan qamalda boʻlgan fransuz harbiy bazasini evakuatsiya qilish uchun yuborildi. Mahalliy infratuzilma va koʻprik vayron boʻlganligi sababli Fransiya armiyasi bazani evakuatsiya qila olmadi va Chexiya armiyasi bazadan atigi 30 kilometr uzoqlikda joylashganligi sababli evakuatsiyani amalga oshirish uchun yuborildi. Pavel 29 askar va 2 OT-64 SKOT qurolli transporterlari bilan bazaga bordi. Ikki soatlik yoʻl davomida Pavel boʻlinmasi operatsiyani sekinlashtirgan turli xil toʻsiqlarga duch keldi, jumladan, yoʻlda qulagan daraxtlarni minomyotdan otish paytida askarlar olib tashlashlari kerak edi. Boʻlinma bazaga yetib kelganida, ikki fransuz askari halok boʻldi va yana bir necha kishi yaralandi. Oxir-oqibat, 55 fransuz askari qurolli transporterlarda bazadan evakuatsiya qilindi. Pavel qutqaruv paytida qilgan harakatlari uchun Chexiyada ham, Fransiyada ham tan olingan va taqdirlangan.

### Yuqori lavozimlar

Bosniyadagi operatsiyadan soʻng Pavel Chexiya armiyasida turli lavozimlarda, jumladan harbiy razvedka, diplomatiya (Belgiyadagi harbiy attashe oʻrinbosari) va maxsus kuchlar brigadasi qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan. 2002-yilda u brigada generali etib tayinlangan. Keyin u Amerika Qoʻshma Shtatlari Markaziy Qoʻmondonligida Milliy Harbiy Vakil boʻlib ishlagan va bir qancha xalqaro va milliy tashkilotlarda Chexiya armiyasining vakili boʻlgan.

2002-2007-yillarda ixtisoslashtirilgan qo‘shinlar qo‘mondoni, qo‘shma kuchlar qo‘mondoni o‘rinbosari va Mudofaa vazirligi bo‘limi direktori o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. Shuningdek, u Belgiya, Niderlandiya va AQShda bir qancha harbiy diplomatik lavozimlarda Chexiya Respublikasi vakili bo‘lgan. 1993-1994-yillarda Chexiya Respublikasining Belgiyadagi harbiy attashesi oʻrinbosari boʻlgan. 1999-yildan 2002-yilgacha u NATOning Brunssumdagi shtab-kvartirasida vakil boʻlgan. 2003-yilda u Tampadagi „Bardosh erkinlik“ operatsiyasi bosh qarorgohida o‘rinbosar bo‘lib ishlagan. 2007-2009-yillarda u Chexiya Respublikasining Yevropa Ittifoqidagi Bryusseldagi harbiy vakili, keyinroq 2010-2011-yillarda Chexiya Respublikasining ittifoqdosh kuchlarning Yevropa Oliy bosh qarorgohida vakili bo‘lgan.

2003-yilda Amerikaning Iroqqa bostirib kirishi paytida u Qatardagi AQSh bosh qarorgohida aloqa boʻlimi xodimi boʻlib ishlagan. Bu vaqt ichida u Iroq bosqinchi kuchlarga qarshi ommaviy qirgʻin qurollarini qoʻllashi mumkinligidan ogohlantirdi.

Pavel 2011-yil iyulidan 2012-yil iyunigacha Chexiya Respublikasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi boshlig‘ining o‘rinbosari lavozimida ishlagan. 2012-yil 1-iyunda u Bosh shtab boshligʻi lavozimiga koʻtarildi. U Chexiya hukumati tomonidan 2014-yil iyul oyida NATO Harbiy qoʻmitasi raisligiga nomzod qilib koʻrsatilgan va 2014-yil sentabrida Vilnyusda ushbu lavozimga tayinlangan. U Varshava shartnomasining sobiq aʼzosidan tashkilotning birinchi raisi edi. Uning vakolati 2015-yilda boshlangan. 2018-yilda vakolat muddati tugagach, Pavel maslahatchisi bo‘lgan NATO bosh kotibi Yens Stoltenberg Pavelni NATO tarixidagi muhim davrda Harbiy qo‘mitaga katta ustunlik bilan rahbarlik qilgani uchun maqtadi.

## Nafaqaga chiqish
2018-yilda armiyadan ketganidan keyin Pavel oʻqituvchi va maslahatchi boʻldi.

2020-yil 6-aprelda Pavel COVID-19 pandemiyasiga qarshi kurash bilan bogʻliq boʻlgan odamlarga yordam berish, ayniqsa kasalxonalarda yordam berayotgan va tibbiy vositalarni yaratayotgan koʻngillilarga moliyaviy yordam koʻrsatish maqsadida *Spolu silnější* (Birgalikda kuchliroq) tashabbusini boshladi. Tashabbus, shuningdek, Chexiyani kelajakdagi inqirozlarga tayyorlashni maqsad qilgan. Pavel ushbu tashabbusda turli mutaxassislarni, jumladan Yadro xavfsizligi boʻyicha davlat idorasi rahbari Dana Drabova, biznesmen Martin Xausenblas, Chexiya shoshilinch tibbiy yordam va tabiiy ofatlar tibbiyoti jamiyati prezidenti Yana Sheblova va Olomouc viloyatining sobiq gubernatori Yan Brezinani toʻpladi. Pavel Chexiya viloyatlari bo‘ylab sayohat qilib, mutaxassislar, hokimiyat va muassasalardan epidemiyaga qarshi kurash haqida maʼlumot yig‘ishni boshladi. Tashabbus natijalariga asoslanib, Pavel Bosh vazir Andrey Babish bilan uchrashib, unga tashabbus tomonidan yaratilgan inqirozga qarshi rejani taqdim etdi. Petr Xolek va Ondjey Leynert kabi baʼzi siyosiy sharhlovchilar tashabbusni Pavelning prezidentlikka nomzodi bilan bogʻlab, 2016-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida Hillari Klintonning shiori bilan oʻxshashligini taʼkidladilar.

## 2023-yil Chexiyada prezidentlik saylovi
2019-yilda Fuqarolik Demokratik partiyasi, KDU-ČSL, TOP 09, Mayorlar va Mustaqillar va Chexiya qaroqchilar partiyasi rahbarlari navbatdagi prezidentlik saylovlari uchun potentsial nomzodlarni muhokama qilish uchun uchrashdilar. Uchrashuvda eng koʻp muhokama qilingan nomzod Pavel ekanligi maʼlum qilindi.

2022-yil 29-iyun kuni Pavel 2023-yilgi Chexiya prezidentligi saylovlarida ishtirok etish niyatini eʼlon qildi. U Chexiya o‘z prezidenti oldida xijolat bo‘lmasligi uchun saylovda g‘alaba qozonishni xohlayotganini aytdi. Pavel oʻzining rasmiy kampaniyasini 2022-yil 6-sentyabrda boshladi va u „Chexiyaga tartib va tinchlikni qaytarishni“ gʻarbparast anti- populistik platformada ishlayotganini aytdi. 2022 yil 4 oktyabrda u Spolu saylov alyansi (Fuqarolik Demokratik partiyasi, KDU-ČSL va TOP 09) tomonidan maʼqullangan uchta nomzoddan biri edi.

Birinchi bosqich 2023-yil 13 va 14-yanvar kunlari boʻlib oʻtdi. Pavel 1 975 056 ovoz (35,4%) oldi. U Chexiyaning sobiq bosh vaziri Andrey Babishdan deyarli farq bilan ortda qolib, ikkinchi bosqichga chiqdi. Pavel ikkinchi turda Babish ustidan g‘alaba qozondi va 58,32% ovoz (3 358 926 ovoz), Babish 41,67% ovoz oldi. U 9-mart kuni isteʼfoga chiqqan Milosh Zemanning oʻrnini egallaydi.

## Siyosiy qarashlar
Prezidentlik kampaniyasi paytida Pavel oʻzini „markaz huquqi, kuchli ijtimoiy urgʻu“ deb taʼrifladi. Uning soʻzlariga koʻra, u 2021-yilgi Chexiya qonunchilik saylovlarida oʻng markazchi Spolu alyansi uchun ovoz bergan. U prezidentlikka daʼvogarligining dastlabki bosqichlarida Spoludan siyosiy yordamni muhokama qildi va oxir-oqibat uning nomzodi boʻlishni xohlamasligini, lekin uning maʼqullanishini mamnuniyat bilan qabul qilishini aytdi. Spolu uni 2022-yil oktabr oyida boshqa ikki nomzod bilan birga maʼqullagan.

U 2013-yilgi prezidentlik saylovlarining har ikki bosqichida ham Karel Shvartsenbergga ovoz berganini aytdi. 2018-yilda u birinchi turda Pavel Fisherga, ikkinchi turda Jiri Draxoshga ovoz bergan.

1989-yil noyabriga qadar urush boʻlgan taqdirda Gʻarbga qarshi kurashgan boʻlarmidingiz, degan savolga Pavel „Askar oʻz mamlakatini va unda yashovchi xalqni himoya qiladi. (…) har bir askar oʻziga yoqqan va kim uchun jang qiladi jonini fido qilishga arziydi“.

U Rossiya bosqinida Ukrainani qoʻllab-quvvatlagan, uni „xalqaro munosabatlar tizimiga qarshi urush“ deb taʼriflagan, harbiy va gumanitar yordamga chaqirgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, G‘arb bosqinga javoban kuchliroq harakat qilishi kerak edi. Uning taʼkidlashicha, Qrim anneksiya qilingani va Donbasning bir qismi Rossiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan separatistlar tomonidan nazorat qilinganidan soʻng, Gʻarb EXHT tomonidan qoʻllaniladigan tinch aholi uchun himoyalangan yoʻlaklarni oʻrnatishi kerak edi. Bosqin boshlanganidan keyin u rus armiyasi oʻzlari bosib olgan narsalarni ushlab turishi, Ukraina esa Gʻarb davlatlari yordamida ham rus harbiylarini, jumladan Qrimni siqib chiqarish uchun etarli resurslarga ega emasligi haqida fikr bildirdi.

Pavel 2019-yilda boy odamlar koʻproq soliq toʻlashi kerakligini va boylikni kuchliroq qayta taqsimlashni qoʻllab-quvvatladi. U ilhom manbai sifatida Skandinaviya mamlakatlarini keltirdi. U Chexiyaning Yevropa Ittifoqi va NATOga faol aʼzo boʻlishi haqida gapirdi, evtanaziyani joriy etishni qoʻllab-quvvatlaydi va oʻlim jazosini rad etadi.

Pavel progressiv va ijtimoiy liberal qarashlarga ega. U, shuningdek, bir jinsli nikoh va gomoseksual odamlarning farzand asrab olish huquqlarini qoʻllab-quvvatlaydi va bir jinsli nikohga ruxsat beruvchi qonunga veto qoʻymasligini tasdiqladi.

2014-yilda NATO Harbiy qoʻmitasi raisi etib saylanganidan soʻng, Pavel „siyosiy toʻgʻrilik“ni tanqid qilib, bu masʼullarga faqat oʻzlari eshitishni xohlagan narsani aytib beradigan muhit yaratishini taʼkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, NATO Harbiy qoʻmitasi raisi sifatida u siyosiy toʻgʻriligi tufayli muammolarni oʻz nomi bilan ataolmagan koʻplab Bosh shtab boshliqlarini koʻrgan.

Chexiya, agar u gʻalaba qozonsa, Ukrainadagi urushga safarbar qilinadi va toʻgʻridan-toʻgʻri jalb qilinadi, degan notoʻgʻri maʼlumotlar tarqalgach, Pavel harbiy oʻtmishi tufayli shunday dedi:

## Shaxsiy hayot
Petr Pavel chex, ingliz, fransuz va rus tillarini biladi. Uning birinchi xotini Hanadan ikki oʻgʻli bor (ular ajrashishgan).

Ikkinchi marotaba Eva bilan turmush qurgan

2012-yilgacha Pavel Chernouchekka koʻchib oʻtgan va oʻsha yerda yashaydi.

Pavel yashirin tashish litsenziyasiga ega.

## Manbalar

|-