Islomda nikoh huquqi

**Islomda nikoh huquqi** — ikki shaxs oʻrtasida tuzilgan huquqiy va ijtimoiy shartnomadir. Nikoh islom dini amali boʻlib, qatʼiy tavsiya etilgan . Islomda koʻpxotinlilikka ba’zi shartlarda ruxsat berilgan, lekin poliandriya man etilgan.
## Nikoh turlari
### Nikoh

**Nikoh**(arabcha:** نكاح**) — musulmonlar uchun birinchi va eng keng tarqalgan nikoh shaklidir. Bu haqda Qur’oni karimning 4:4 oyatida bayon qilingan.

Yoʻriqnomalar:
* Doimiy davlat boʻlishi nazarda tutilgan boʻlsa-da, u erning Taloq jarayoniga qatnashishi yoki xotinning Xula izlashi bilan tugatilishi mumkin.
* Er-xotin bir-biridan meros oladi.
* Nikohga qurishda qonuniy shartnoma imzolanadi. Biroq, shartnoma yozma shaklda boʻlishi shart emas. Bu ogʻzaki boʻlishi mumkin, ayniqsa savodsizlar orasida va agar nikoh shartnomasida kelishilgan tugash sanasi koʻrsatilgan boʻlsa:
** Sunniy fiqhida shartnoma haqiqiy emas.
** Shia fiqhida shartnoma vaqtinchalik nikohni, yaʼni *nikāḥ mutʼah*ni belgilaydi.
Guvohlarga qoʻyiladigan talablar:
* har ikki tarafdan ikkita guvoh boʻlishi kerak.
### Halala nikohi

**Halala nikohi**( shuningdek, *tahlil nikohi* deb ham ataladi) — ayol oxirgi taloq bilan ajrashgandan soʻng, boshqa erkakka turmushga chiqadi, nikohni tugatadi va faqat sobiq eri bilan qayta turmush qurish uchun darhol taloq qiladi. Bu islom shariatida man etilgan.
### Misyar nikohi

**Misyar nikohi** () — Sunniy musulmonlar tomonidan ruxsat etilgan nikoh shartnomasi turidir. Shu tarzda qoʻshilgan er va xotin baʼzi nikoh huquqlaridan, masalan, birga yashashdan, xotinning uy-joy va nafaqaga boʻlgan huquqlaridan, erning uy-joy saqlash va foydalanish huquqidan voz kechishi mumkin.
### Urfi nokohi

**Urfi nikohi** () — odatiy nikoh shartnomasi boʻlib, odatda vali (vasiy) va guvohlarni talab qiladi, lekin davlat organlarida rasman roʻyxatga olinmaydi. Er-xotinlar *"Biz turmush qurdik"* degan soʻzlarni takrorlaydi va majburiyatni vaʼda qiladi.
### Mutʼah nikohi

**Mutʼah nikohi** ( vaqtinchalik nikoh ) yoki **Sigheh** () — Oʻn ikki shia islomida qoʻllaniladigan xususiy va ogʻzaki vaqtinchalik nikoh shartnomasi boʻlib , unda nikoh muddati va mahri oldindan belgilab qoʻyilishi va kelishib olinishi lozim. Bu ogʻzaki yoki yozma shaklda tuzilgan shaxsiy shartnomadir. Islomdagi boshqa nikoh shakllarida boʻlgani kabi, nikoh niyatini bildirish va shartlarni qabul qilish talab qilinadi.

Shia musulmonlariga koʻra, Muhammad nikah mutʼa (belgilangan muddatli nikoh, Iroqda mutaʼa va Eronda „sige“ deb ataladi) ruxsat bergan, bu oʻrniga fohishalik taqiqlangan madaniyatda jinsiy aloqa xodimlari uchun qonuniy himoya sifatida ishlatilgan. Baʼzi Gʻarb yozuvchilari mutʼa fohishalikka yaqin, degan fikrni ilgari surdilar.

Baʼzi manbalarda mutʼah mikohining minimal yoki maksimal muddati belgilanmaganligi aytiladi. Ammo boshqalar, masalan, *[[Oksford Islom lugʻati]]*, nikohning minimal muddati bahsli ekanligini koʻrsatadi va kamida uch kun, uch oy yoki bir yil davom etishi taklif qilingan

Baʼzi musulmonlar va Gʻarb olimlari Mutʼah nikohi va Misyar nikohi ham fohishabozlikni diniy jihatdan taʼqiqlash uchun islomiy asossiz urinishlar, deb taʼkidlaganlar.

### Dinlararo nikoh

Dinlararo nikohlar musulmonlar va musulmon boʻlmagan ''ahli kitoblar'' (odatda yahudiylar, nasroniylar va sobiylar) oʻrtasida tan olinadi. Islom shariatining anʼanaviy talqiniga koʻra, musulmon erkak nasroniy yoki yahudiy ayolga uylanishi mumkin. Ammo, muslima ayol har qanday musulmon boʻlmagan diniy guruhga mansub erkakka turmushga chiqishi mumkin emas. Biroq, mushrik yoki mushrik ayol bilan nikohlanish haromdir.

Musulmon-nasroniy nikohi faqat nasroniy partiyaning ruxsati bilan tuzilishi kerak boʻlgan taqdirda, nasroniy turmush oʻrtogʻining ibodat va ibodat qilish uchun cherkovga borishiga toʻsqinlik qilmaslik kerak.
## Nikoh boʻyicha cheklovlar
### Koʻpxotinlilik

Musulmon erkaklarga koʻpxotinlilikka ruxsat berilgan, yaʼni ular bir vaqtning oʻzida toʻrttagacha xotin olishlari mumkin. Bu haqda Qur’oni karimning 4:3 oyatida bayon qilingan.

Poliandriya yoki ayolning bir nechta eri boʻlishi amaliyotiga yoʻl qoʻyilmaydi. Buning asosiy sabablaridan biri otalik nasl-nasabiga shubha tugʻdirishi boʻlishi mumkin.
### Ruxsat etilgan yosh
*[[Sahihi Muslim]]* jinsiy balogʻatga yetganida (yaʼni: hayz koʻrish, ovoz oʻzgarishi) nikoh qurishga ruxsat beradi. Shariat qonunlarida jinsiy yetuklik, odatda, balogʻatga yetishni anglatadi. Shu bilan birga, ular jismonan bardosh bera olmagunlaricha, yaqinlik qilishlari man etiladi.
### Boshqa dinlar

Anʼanaga koʻra, musulmon huquqshunoslari musulmon ayollar faqat musulmon erkaklar bilan turmush qurishlari mumkin, deb hisoblashadi. Qur’on musulmon erkaklarga ahli kitobning pokiza ayollariga uylanishlariga ruxsat beradi, bu atama yahudiy va nasroniylarni ham oʻz ichiga oladi.

### Uyushtirilgan va majburiy nikohlar

Oilalar oʻrtasida farzandlari uchun nikoh oʻrnatilishi mumkin, ammo qonuniy nikoh uchun islomiy talablar har ikki tomon, kelin, kuyov va kelinning vasiysi (valiy) oʻzlarining qonuniy roziligini berishlarini oʻz ichiga oladi. Koʻpchilik olimlar fikricha, kelinning roziligisiz yoki majburlash ostida oʻtkazilgan nikoh noqonuniy hisoblanadi.

Agar qiz balogʻat yoshiga yetmagan boʻlsa, ulamolarning aksariyati uni turmushga chiqa olmaydi deb hisoblashadi va koʻpchilik bu nikoh haqiqiy nikoh deb hisoblanishi uchun uning manfaatlariga mos kelishi kerakligini taʼkidlaydi. Voyaga yetmagan kelin balogʻatga yetmagan boʻlsa, oʻz oilasi qaramogʻini tashlab, erining qaramogʻiga oʻtishi mumkinmi yoki yoʻqmi, degan bahs-munozaralar mavjud.

### Boshqa
Ayol yoki erkak turmush qurishni toʻgʻridan-toʻgʻri yoki vositachi (sovchilik) orqali taklif qilishlari mumkin.

Musulmonlar oʻrtasidagi gomoseksual nikoh Islom qonunlari doirasida tan olinmaydi, bu Qur’onning aniq oyatlariga va gomoseksual amaliyotlarning noqonuniy deb hisoblanishiga asoslangan.

Nikoh uzuklari qadimgi davrlarda musulmon madaniyatlarida keng tarqalmagan, ammo bugungi kunda koʻplab musulmonlar Yevropa anʼanalaridan kelib chiqqan boshqa odatlar bilan bir qatorda toʻyda taqish anʼanasini qabul qilishgan.

### Mahr

Islomda **mahr** (, , , , ) — kuyov tomonidan kelinga beriladigan majburiy sovgʻa. Biroq, kelin narxidan farqli oʻlaroq, u otasiga emas, balki bevosita kelinga beriladi.

### Islom nikoh shartnomasi

Musulmon nikohi muqaddas marosim emas, balki oddiy, qonuniy kelishuv boʻlib, unda har bir sherik shartlarini oʻz ichiga olishi mumkin. Ushbu shartlar yozma shartnomada belgilanadi. Ushbu shartnomada nazarda tutilgan har qanday shartni buzish ajrashish uchun sherikning qonuniy asoslari hisoblanadi. Nikohning birinchi qismi, yaʼni „nikoh marosimi“ — bu nikoh shartnomasining imzolanishidir.

## Yana qarang
* Islom dinida ayol
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar
* Islom qonunlarida nikoh
* E-Book: Nikoh Ibodatning bir koʻrinishi
* E-Book: Toʻy odatlari va islomga oid boʻlmagan urf-odatlar
* Er va xotinning huquqlari va birgalikdagi oila tizimi bilan bogʻliq muammolar