Ganja tarix-oʻlkashunoslik muzeyi

**Nizomiy Ganjaviy nomidagi Ganja tarix-oʻlkashunoslik muzeyi** () Ozarbayjonning Ganja shahridagi eng yirik muzey.

## Tavsifi
Muzey soʻnggi mustaqil Ganja xoni avlodlarining sobiq saroyida joylashgan. U 1924-yilda tashkil etilgan boʻlib, 30 000 dan ortiq eksponatlarni — Ganjaning qadimiy davrdan to hozirgi kungacha boʻlgan tarixi, arxeologik topilmalar, moddiy-madaniy yodgorliklar, 18 zalda namoyish etiladigan etnografik, epigrafik va numizmatik kolleksiyalarni oʻz ichiga oladi.

## Tarixi
Ganja davlat tarix-oʻlkashunoslik muzeyi 1924-yilda tashkil etilgan. Tashkil etish jarayonida Ganja seminariyasining faol professor-oʻqituvchilari va talabalari Jafarzoda I., Seyidov S., Rafibeyov J., Malikov F. va boshqalar muhim rol oʻynagan. Dastlabki yillarda muzeyda 500 dan ortiq eksponatlar mavjud boʻlgan ikkita oʻlkashunoslik va qishloq xoʻjaligi boʻlimi boʻlgan.

1954-yilda Ganja muzeyi Azizbeyov 260 manziliga koʻchirildi, oʻshanda muzey yetti katta zal va uchta boʻlimdan iborat boʻlgan: tabiatshunoslik, inqilobdan oldingi davr va sovet davri.

1961-yilda Goʻygoʻl va Ganja muzeylari birlashtirildi. Muzeyning hozirgi binosi 1972-yilda muzey sifatida foydalanishga topshirilgan.

## Binosi
Muzey binosi Ganja xonligining soʻnggi mustaqil xoni Javodxonning avlodlari Ismoilxon Ziyodxonov va Odilxon Ziyodxonovlarning shaxsiy mulki boʻlgan. Odil va Ismoil Javodxonning nabirasi Abulfatxon Ziyodxonovning oʻgʻillari edi. Mulk 19-asrda qurilgan va Ozarbayjon Demokratik Respublikasi qulagandan keyin boshqa mulklar singari Sovet hukumati tomonidan musodara qilingan. Sovet davrida bu binoda turli idora va tashkilotlar joylashgan edi.

Bino Ganja xonligi va Ozarbayjon Demokratik Respublikasi (1918-1920) davrining tirik tarixi sifatida oʻzining ulugʻvorligini saqlab qolgan.

## Koʻrgazmalar
Muzeyning asosiy fondida 24785 ta eksponat mavjud boʻlib, ular quyidagilarga boʻlinadi: arxeologiya boʻyicha 4483 ta, raqamli etnografiya boʻyicha 1648 ta, badiiy sanʼat boʻyicha 392 ta, 9 haykaltaroshlik sanʼati boʻyicha, 2753 ta fotosurat, 959 ta hujjat, 3441 ta numizmatik kolleksiya, 1984 ta kitob, 816 ta vatanparvarlikka oid ekspozitsiyalar. Miloddan avvalgi 2-ming yillikka oid Balandligi 220 sm gacha boʻlgan ayol skeleti va u bilan birga koʻmilgan uy-roʻzgʻor buyumlari, Kavkaz Albaniyasi davriga oid kumush toj, Nizomiy Ganjaviy qabri atrofida topilgan chiroqlar, Ganja gilamlari, Ganja xonligi bayrogʻi, Ozarbayjon tarixining turli davrlariga oid tangalar, zargarlik buyumlari, kulolchilik, metallga ishlov berish namunalari shular jumlasidandir.

Muzeyning maydoni 972 m2 boʻlib, antik davr va yangi davr boʻlimlaridan iborat.

## Ganja qal’asi darvozalari

Ganja qalʼa darvozalari monumental majmuasi — Arxeologiya va etnografiya muzeyi Ganjaning sharqiy yoʻnalishiga kiraverishda Boku-Qazax avtomobil yoʻlida joylashgan. Qal’a magistralning ikki tomonida qurilgan boʻlib, uning umumiy uzunligi 50 metr, ustunlari 22 metr. Qal’aning asosiy qismi 5 qavatdan iborat, plintus bilan 7 qavatli hisoblanadi. Uzunligi 62 metr boʻlgan tunnel ikki qalʼani bir-biriga bogʻlab turadi. Majmua tarkibiga 2 ta temir darvoza, ganjalik buyuk arboblar portretlari galereyasi, Ganja harbiy tarix muzeyi, Ganja aholisining turmush tarzi va madaniyatiga bagʻishlangan etnografik muzey mavjud. Darvozalar 1063-yilda usta Ibrohim Usmonoʻgʻli yasagan, 1139-yilgi Ganja zilzilasi natijasida shikastlangan va Gruziya qiroli Demetriy I bosib olganidan keyin Kutaisidagi Gelati monastirida saqlangan qadimiy Ganja darvozalarining eskizlari boʻyicha qilingan.

Ganja qal’a darvozalari monumental majmuasi 2012—2014-yillar oraligʻida Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyevning buyrugʻiga binoan qurilgan.

1-qavatda buyuk ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviyning oʻtmishdoshlari va davomchilarining portretlaridan iborat portret galereyasi joylashgan. Shuningdek, ganjalik 26 nafar buyuk shaxs sharafiga yodgorliklar oʻrnatildi. 2-qavatda Ganja harbiy tarixi muzeyi joylashgan. Bu muzey xronologik jihatdan Ganjaning qadim zamonlardan 1918—1920-yillargacha boʻlgan harbiy tarixini tavsiflaydi. Bundan tashqari, „Ganjaning 1918—1920-yillardagi harbiy tarixi“ boʻlimida oʻsha davrdagi qurol-yarogʻ va oʻq-dorilar hamda 1919-yilgi Ganja garnizoni jangchisining surati namoyish etildi. Bundan tashqari, boshqa boʻlimda jangchilarning suratlari va Vatan uchun qurbon boʻlgan insonlar uchun „Mangu olov“ namoyish etildi. 3-qavatda Ganja aholisining hayoti va madaniyatini aks ettiruvchi etnografik muzey joylashgan. Ekspozitsiyada 30 dan ortiq hunarmandchilik tarmoqlari mavjud boʻlgan Ganjaning hunarmandchilik tarixi haqida maʼlumotlar berilgan. Ushbu boʻlimda gilamchalar, anʼanaviy sharqona choy dasturxoni, kulolchilik, misdan yasalgan buyumlar va boshqa etnografik buyumlar oʻrin olgan. Koʻrgazmaning 4-qavatida Ganjaning qadimiy va boy pazandachilik madaniyati, mehmondoʻstlik anʼanalari yoritilgan. Bundan tashqari, bu yerda birinchi qadimiy davlat muhim binolarining rasmlari va fotosuratlarini topish mumkin. Qolaversa, 4-qavatdan qal’a bastionlariga kirish mumkin. „Ozarbayjon milliy liboslari“ koʻrgazmasida Ozarbayjonning turli hududlaridan liboslar va zargarlik buyumlari namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, „Ozarbayjon — qadimiy sivilizatsiya oʻlkasi“ koʻrgazmasida mamlakatning turli hududlaridan 120 dan ortiq qimmatbaho arxeologik ashyolar namoyish etilgan.

## Galereya


Fayl:Gil qab 13.JPG|Kavkaz Albaniyasi davriga oid sopol buyumlar, Ganja
Fayl:Gil qab 15.JPG|Kavkaz Albaniyasi davriga oid sopol buyumlar, Ganja
Fayl:Gil qab 21.JPG|Kavkaz Albaniyasi davriga oid sopol buyumlar, Ganja
Fayl:Gil qab 16.JPG|Kavkaz Albaniyasi davriga oid sopol buyumlar, Ganja
Fayl:Gil qab 18.JPG|Sopol chiroq, Nizomiy maqbarasi.
Fayl:Gil qab 10.JPG|Gil kosa, Borsunlu
Fayl:Gil qab 7.JPG|Gil kosa, Ganja, ilk temir davri
Fayl:Gil qab 9.JPG|Gil kosa, Borsunlu, bronza davri
Fayl:Saxsı qab 1.JPG|Gil kosa, Şəmkir, Rustəpəsi, Eneolit davri
Fayl:Saxsı qab 2.JPG|Gil kosa, Tovuz, Göytəpə
Fayl:Qədim Gəncə gil qab 2.JPG|Muhammad Jahon Pahlaviy nomi yozilgan sopol idish, Ganja qalʼasi
Fayl:Qədim Gəncə gil qab 3.JPG|Boʻyalgan sopol idish, Ganja, XIII asr
Fayl:Qədim Gəncə kuzə şirli.JPG|Sirlangan sopol koʻza, Ganja qalʼasi, Ozarbayjon Otabeglari davri
Fayl:Qədim Gəncə daş qab.JPG|Badiiy tasvirli tosh koʻza, Ganja qalʼasi, Ozarbayjon Otabeglari davri
Fayl:Qədim Gəncə daş qab 1.JPG|Badiiy tasvirli tosh choynak, Ganja qalʼasi, Ozarbayjon Otabeglari davri
Fayl:Amulet from Qarğalartpəsi.JPG|Bronza tumor, Qarğalartəpəsi
Fayl:Qafqaz Albaniyası gümüş qadın tacı.JPG|Kavkaz Albaniyasi davriga oid ayollar toji, Ganja, aralash kumush.
Fayl:Qədim Gəncə qızıl boyunbağı.JPG|Oltin marjon, Ganja qalʼasi, Ozarbayjon Otabeglari davri
Fayl:Qədim Gəncə gümüş sırğa.JPG|Kumush sirgʻa, Ganja qalʼasi, Ozarbayjon Otabeglari davri
Fayl:Gümüş sırğa, XIX əsr, Gəncə.JPG|Kumush sirgʻa, Ganja, XIX asr
Fayl:Tunc dövrü qəbir.JPG|Bronza davriga oid, 2,20 sm balandlikdagi ayol qabri
Fayl:Xaçın tipli Alban xaç daşı.JPG|Xoch turidagi alban xoch toshi
Fayl:Flag of Khanate of Ganja.JPG|Ganja xonligi bayrogʻi
Fayl:Nizaminin İskəndərnamə əsərinin əlyazmasında miniatürlü səhifə.JPG|Nizomiy Ganjaviy - Iskandarnoma, qoʻlyozma, *„Iskandarning ajdaho bilan jangi“* miniyaturasi.
Fayl:Nizami Rug Crop.jpg|Nizomiy Ganjaviy gilami, 1939-yil.



## Yana qarang
* Ozarbayjon milliy tarixi muzeyi

## Manbalar