Zincirli masjid

**Zincirli masjidi**, rasmiy nomi bilan **Zinzirli masjidi** (, turkchada „zanjirlar masjidi“ degani), shimoliy Gretsiyaning Markaziy Makedoniya mintaqasidagi Serres shahrida joylashgan sobiq masjiddir. Usmoniylar davrida 16-asr oxirida bunyod etilgan masjid 1912-yilda, Bolqon urushlaridan soʻng tashlab ketilgan va keyinchalik taʼmirlangan.

## Tarixi
Masjid meʼmor Meʼmor Sinan (1490–1588) tomonidan qurilgan, lekin bosh meʼmor oʻz asarlari roʻyxatlarida bu masjidni hech qachon tilga olmagan. U 16-asr oxirida yakunlangan, masjid Selçuk Sultonning farzandlari tomonidan, onalari xotirasiga atab qurdirilgan.

Dastlab tom qismi qoʻrgʻoshin varaqlar bilan qoplangan. Masjid 1913-yilda yogʻoch omboriga aylantirilgan, Ikkinchi jahon urushi davrida esa armiyaning zaxira ombori sifatida ishlatilgan, shu paytda tomdagi qoʻrgʻoshin qoplama olib tashlangan.

Tarixchi R. Anhegger masjidni koʻrib chiqib, 1967-yilda kuzatuvlarini eʼlon qilgan va bino sanasini 16-asr oʻrtalaridan avvalga taalluqli deb belgilagan. 1971-yilda M. Kiel qurilish sanasini 1577–1585-yillar oraligʻiga boʻldan deb aytgan. Maksimilian Hartmuth fikriga koʻra, har ikkala tarixchi ham baholarini tashqi koʻrinish belgilariga tayangan holda bergan, biroq tarixiy manbalarni inobatga olmagan. 1987-yilda I. Kuniholm va C. L. Striker masjiddan olingan yogʻoch namunalarini oʻrgangan tadqiqot natijalarini eʼlon qilib, ularni 1492-yilga taalluqli deb sanalagan. 2008-yilda chop etilgan kitobida Heath W. Lowry 1490-yillar haqidagi bahoga qoʻshilgan hamda masjid homiysi malika Selçuk Sulton (1407–1485) boʻlganligini aytgan.

Uzoq davom etgan taʼmirlash jarayoni olib borilgan va masjid 2014-yilda muzey sifatida qayta ochilgan.

Sobiq masjid 2000-yilda restavratsiya qilingan va 2021-yil holatiga koʻra ibodat uchun ochiq boʻlmagan.

## Tavsifi
Sobiq masjid shahar janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan. Uning meʼmoriy uslubi va reja tuzilishi 16-asr oxiriga xos boʻlib, Meʼmor Sinan maktabi anʼanalariga ergashadi hamda oʻsha davrdagi Istanbul inshootlariga oʻxshashdir. Oʻrta kattalikdagi masjid markaziy, kvadrat shaklli namozxona va uning sharq, shimol hamda gʻarb tomonlarida ikki qavatli ustunli ayvonlardan iborat, qibla janub tomonda, kirish esa shimol tomondan. Markaziy qism gumbaz bilan yopilgan, ayvonlar esa qayiqsimon gumbazchalar bilan qoplangan. Minbar binoning janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan. U marmardan ishlangan boʻlib, bugungi kunda Gretsiyada saqlanib qolgan eng nafis namunalaridan biridir. Kirish qismida ustunlar tayanadigan peshayvon boʻlib, ustunlar oraligʻidagi boʻshliqlar ustida kichik gumbazchalar joylashgan. Asosiy tuzilmaning terma devorlarida yoʻnilgan yoki dagʻal toshlar gʻishtlar bilan oʻralgan holda qoʻllangan boʻlsa, peshayvon toʻliq ravishda sinchkovlik bilan yoʻnilgan ohaktosh kulli tosh bloklaridan qurilgan.

Masjid „Zanjirlar masjidi“ deb ham ataladi, Stavroula Dadaki fikriga koʻra, bu nom „asosiy qandil tomdan osib qoʻyilgan zanjirlar“ sabab berilgan.

Garchi bino masjid sifatida qurilgan boʻlsa ham, masjid Makka tomonga yoʻnaltirilmagan, bu esa texnik jihatdan uni masjiddan koʻra koʻproq madrasa (diniy majmua tarkibidagi ikkilamchi bino)ga yaqinlashtiradi.

## Yana qarang

* Gretsiyada Islom
* Usmoniylar davrida Gretsiya
* Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar
*