open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gʻaroyib olamdagi sarguzashtlar

***Gʻaroyib olamdagi sarguzashtlar*** (**) 61chi toʻliq metrajli Disney animatsion filmidir. 2022-yilda ekranlarga chiqarilgan. Walt Disney Animation Studios tomonidan ishlangan va Walt Disney Studios Motion Pictures tomonidan tarqatilgan. Filmda bosh qahramonlarga Jake Gyllenhaal, Dennis Quaid, Jaboukie Young-White, Gabrielle Union va Lucy Liu ovoz bergan.

## Ovoz berganlar
* Jake Gyllenhaal — Searcher Clade 
* Dennis Quaid — Jaeger Clade
* Jaboukie Young-White — Ethan Clade
* Gabrielle Union — Meridian Clade
* Lucy Liu — Callisto Mal 
* Karan Soni — Caspian
* Alan Tudyk — Duffle
* Adelina Anthony — kapitan Pulk
* Abraham Benrubi — Lonnie Redshirt 
* Jonathan Melo — Diazo
* Nik Dodani — Kardez
* Francesca Reale — Azimuth
* Emily Kuroda — Ro
* Reed Buck — Rory
* LaNisa Frederick — mijoz #2
* Dave Kohut — mijoz #3
* Alice Kina Diehl — mijoz #4

## Musiqasi

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Adan protektorati

**Adan protektorati** (,  – *Maḥmiyyat ‘Adan*) — Janubiy Arabistonda 1886—1963-yillarda mavjud boʻlgan sobiq Britaniya protektorati. Baʼzan adabiyotda bu protektorat **Gʻarbiy Adan protektorati** deb ataladi.

## Tarixi
Buyuk Britaniya 1839-yilda Adan port shahrini egallab oldi, chunki u muhim strategik nuqta edi. Maʼmuriy jihatdan protektorat ikki qismga boʻlingan: Gʻarbiy Adan protektorati Lahjning eng yirik shahri (Adan shahrining shimolida) va Sharqiy Adan protektorati Al-Mukalla portining asosiy markazi hisoblanadi.

**Adan aholi punkti va 1937-yil 1-apreldan boshlab [[Adan koloniyasi]] Aden protektorati tarkibiga kirmagan**.

Britaniya imperializmi va uning mustamlakachilik tizimining inqirozi kuchayishi va Adanning Buyuk Britaniyaning strategik manfaatlarini taʼminlashdagi ahamiyati ortishi bilan mustamlaka iqtisodiyoti 1950-yillarning boshida rivojlana boshladi. Bu Adan va protektoratlar oʻrtasidagi iqtisodiy darajadagi sezilarli farqni oshirdi.

Arzon import qilinadigan tovarlarning koʻpligi mahalliy sanoatning rivojlanishiga toʻsqinlik qildi, bu asosan hunarmandchilik korxonalari bilan ifodalangan, ularning aksariyati Adanda joylashgan edi.

Adan koloniyasi korxonalarining ishlab chiqarish hajmi kichik edi. Shunday qilib, 1962-yilda 120,8 ming tonna tuz, 279 tonna alyuminiy idish, 34 tonna sigaret va tamaki, 40 million shishadan ortiq alkogolsiz ichimliklar, 2 millionga yaqin sement bloklari, 3,8 million donadan ortiq gʻisht, 6119 ming tonna neft qayta ishlandi. Adan tashqarisida, sanoat korxonalaridan faqat Mukalladagi kichik baliq konserva zavodi va Abyan va Lahjdagi ikkita paxta tozalash zavodi eʼtiborga loyiq edi.

1963-yilda Adanda Britaniyaga qarshi qoʻzgʻolon boshlandi, bu **“Aden inqirozi”** deb ataladi.

Rasmiy ravishda protektorat 1963-yil 18-yanvarda oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Sobiq protektorat hududida **[[Yaman Xalq Demokratik Respublikasi]]** mavjud edi. Bugungi kunda hudud Yaman Respublikasi tarkibiga kiradi.
## Manba
* 
* Ingliz-Yaman munosabatlari
## Izoh
Tok va kuchlanish oʻzgarishini stabillash

* Aloqa qurilmalarining normal ishlashi uchun ushbu qurilmalar tomonidan isteʼmol qilinadigan taʼminot kuchlanishi yoki oqim doimiy boʻlishi kerak. Va rektifikatorlar, DC-DC konvertorlari yoki batareyalarning chiqishidagi kuchlanish yoki oqim beqarorlashtiruvchi omillar taʼsirida vaqt oʻtishi bilan keng diapazonda oʻzgaradi: taʼminot kuchlanishining oʻzgarishi va rektifikatorning chiqishidagi yukning oʻzgarishi, shuningdek atrof-muhit haroratining oʻzgarishi, batareyalar darajasida kuchlanishning pasayishi va boshqalar.

GOST 5237-69 boʻyicha rektifikatorlarni yetkazib beradigan sanoat AC tarmoqlarining kuchlanishi nominal qiymatdan −15 … + 5% oraligʻida oʻzgarishi mumkin. Va aloqa qurilmalarining normal ishlashi uchun elektr taʼminotining kuchlanishi yoki oqimining oʻzgarishi uning nominal qiymatining 5 … 0,1% dan oshmasligi kerak.

## Stabilizatorlar
Stabilizatorlar beqarorlashtiruvchi omillar taʼsirini kamaytirish uchun ishlatiladi. Kuchlanish yoki oqim stabilizatori – bu beqarorlashtiruvchi omillar oʻzgarganda maʼlum bir aniqlik darajasi bilan yukda doimiy kuchlanish yoki oqimni avtomatik ravishda ushlab turadigan qurilma. Beqarorlashtiruvchi omillarning taʼsiri oʻz vaqtida ham sekin, ham juda tez sodir boʻlishi mumkin – toʻsatdan. Shuning uchun stabilizatorlar avtomatik ravishda harakat qilishlari kerak.

Stabillashtirilgan kuchlanish yoki oqim turiga qarab stabilizatorlar toʻgʻridan-toʻgʻri kuchlanish (oqim) stabilizatorlari va oʻzgaruvchan kuchlanish (oqim) stabilizatorlariga boʻlinadi. Stabillashtirish usuliga koʻra ular parametrik, kompensatsion va impulslarga boʻlinadi.

Hozirgi vaqtda yarimoʻtkazgichli qurilmalarda kompensatsion kuchlanish (oqim) stabilizatorlari koʻpincha qoʻllanadi, ular oʻz navbatida quyida keltirilgan xususiyatlarga koʻra boʻlinadi.

Tartibga soluvchi elementni va yukni yoqish usuliga koʻra: ketma-ket va parallel ulanish bilan. Tartibga soluvchi elementning ishlash rejimiga koʻra: uzluksiz va impuls regulyatsiyasi bilan.

Stabilizatorning sifati stabilizatsiya koeffitsientlari bilan tavsiflanadi, ular chiqish kuchlanishidagi (oqimdagi) nisbiy oʻzgarish kirish kuchlanishining nisbiy oʻzgarishidan necha marta kamligini koʻrsatadi:
: K_{U}=\frac{\Delta U}{U}
bunda I=const
: K_I=\frac{\Delta I}{I}
bunda U=const

## Adabiyotlar
* X.Nigʻmatov Radioelektronika asoslari Toshkent-Oʻzbekiston-1994
* E. I. Manayev -Radioelektronika 1985
Infraqizil termografiya

**Infraqizil termografiya** – proaktiv muammolarni bartaraf etish va prognozli texnik xizmat koʻrsatish vositasidir. Bu kontaktsiz termal tasvirlash qurilmalaridan issiqlik maʼlumotlarini olish va tahlil qilish jarayoni. Issiqlik yoki infraqizil energiya koʻrinmaydigan yorugʻlik, chunki uning toʻlqin uzunligi inson koʻzi tomonidan aniqlanmaydi: bu biz „issiqlik“ sifatida qabul qiladigan elektromagnit spektrning bir qismidir.

**Termografiya** – Obyektdan chiqadigan issiqlik energiyasini „koʻrish“ va „oʻlchash“ uchun infraqizil tasvirlash va oʻlchash moslamasidan foydalanish.

•Infraqizil nurlanish barcha jismlar tomonidan ularning haroratiga qarab chiqariladiganligi sababli, qora jismning radiatsiya qonuniga koʻra, termografiya atrof-muhitni koʻrinadigan yorugʻlik bilan yoki yoritmasdan „koʻrish“ imkonini beradi.

•Obyekt tomonidan chiqariladigan radiatsiya miqdori harorat bilan ortadi, shuning uchun termografiya haroratdagi oʻzgarishlarni koʻrish imkonini beradi.

•Barcha jismlar oʻz haroratiga qarab maʼlum miqdorda qora jism nurlanishini chiqaradi. Obyektning harorati qanchalik baland boʻlsa, u chiqaradigan qora tanli nurlanish kabi infraqizil nurlanish shunchalik koʻp boʻladi.

Infraqizil tekshiruvlar elektr tizimlaridagi keng koʻlamli muammolarni aniqlash uchun kuchli, koʻp qirrali va yuqori aniqlikdagi diagnostika vositasidir. Infraqizil monitoring va tahlil eng keng qoʻllash doirasiga ega (yuqori tezlikda ishlaydigan uskunadan tortib to past tezlikda ishlaydigan uskunalargacha) va u mexanik va elektr nosozliklarini aniqlashda samarali boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, tahlil qilish uchun minimal koʻnikmalar talab qilinadi.

= Foydalari =
•Past quvvat

•Talab

•Oʻrnatishning past narxi

•Portativ

•Yuqori xavfsizlik

= Kamchiliklari =
•Materiallar tomonidan bloklangan

•Qisqa masofa

•Sekin maʼlumotlarni uzatish
Dead to Me

***Dead to Me*** komedik drama janridagi AQSh teleseriali. Netflix telekanalida efirga uzatilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Nikolay Ovsyannikov

**Ovsyannikov Nikolay Aleksandrovich** (1902-yil 7-aprelda tugʻilgan, 1989-yil yanvarda vafot etgan) — Sovet sportchisi, birinchi beshta Butun Armiya Spartakiadasi gʻolibi, SSSR rekordchisi. SSSRda xizmat ko‘rsatgan sport ustasi (1939). N. A. Ovsyannikov yengil atletikaning turli yoʻnalishlarida oʻzini sinab koʻrdi.

## Hayoti
Nikolay Ovsyannikov Fargʻona viloyatining Qoʻqon shahrida tugʻilgan. Rus millatiga mansub.

1919-yil 1-sentyabrda Armiya safiga xizmatga kirgan. L. L. Barxashning shogirdi. 1939-yilda Ovsyannikovga xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvoni berildi.

Buyuk Vatan urushi yillarida Ovsyannikov Qizil Armiya Bosh boshqarmasining changʻi sporti, togʻ va harbiy jismoniy tayyorgarlik boʻlimida ishlagan, keyin Bosh boshqarmasining zaxira va oʻquv miltiq boʻlinmalarini tekshirish va jangovar tayyorgarligi boʻlimida xizmat qilgan. Bir necha marta orden va medallar bilan taqdirlangan, shu jumladan II darajali Vatan urushi ordeni va Qizil Bayroq ordeni sohibi boʻlgan (ikki marta).

1954-yil 22-iyulda harbiy xizmatdan boʻshatilgan. 1954 yil avgust oyidan boshlab u Moskvadagi Frunzenskiy RVCda roʻyxatga olingan.

1989-yilda, taxminlarga koʻra Moskvada vafot etgan.

## SSSR rekordlari
Yugurish bilan sakrash balandligi — 1 m 74,5 sm.(1925)

110 toʻsiq — 17,3 soniya (1925)

## Musobaqa tarixi
Qizil Armiyaning birinchi Butunittifoq chempionati (1921) — dekatlon (1-oʻrin), 110 m ga toʻsiqlar bilan yugurish (1-oʻrin) ;

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1925) — yugurish starti bilan balandlikka sakrash (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin) va 110 m s/b (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1927) — yugurish bilan balandlikka sakrash (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin) va 110 m s / b (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1928) — bir joydan balandlikka sakrash (1-oʻrin), 110 m s / b (1-oʻrin) va uch hatlab yugurish (1-oʻrin);

Birinchi Butunittifoq Spartakiadasi (1928) — 110 m s / w (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Ikkinchi UmumOʻzbekiston Spartakiadasi (1928) — uch hatlab yugurish (1-oʻrin) va balandlikka sakrash (1-oʻrin).

## Manbalar
Don Hinkley

**Donald Burton Hinkley** (1922-yil — Fevral 1981-yil) amerikalik ssenariychi. U Primetime Emmy Awardsda tanlovida oʻzining televedion dasturi*[[The Carol Burnett Show]] bilan* 1972-yilda gʻolib boʻlgan. Shunindek, ushbu teledastur yana 7 ta nominatsiyalar boʻyicha nomzodlik qilgan: *The Steve Allen Show, [[The Bob Newhart Show]], The Carol Burnett Show, [[The Flip Wilson Show]] hamda [[The Muppet Show]].*

## Manbalar
Doctor Who

***Doctor Who*** - ilmiy fantastika janridagi Buyuk Britaniya teleseriali. Birinchi marta BBC One telekanalida efirga uzatilgan. 

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Mahamadjon Qo‘chqorov

**Mahamadjon Qo‘chqorov** (1938-yil tavallud topgan — vafot sanasi nomaʼlum) — Farg‘ona viloyati (O‘zbekiston SSR) Quva tumanidagi Dimitrov nomidagi kolxoz brigadiri. "Mehnat shuhrati" ordeni toʻliq kavaleri (1984).

## Hayoti va faoliyati
1938-yilda Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati (hozirgi Oʻzbekiston) Quva tumanida koʻp bolali kolxozchi oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Oliy maktabni tamomlagan. 1956-yildan O‘zbekiston SSR Farg‘ona viloyati Quva tumanidagi Dimitrov nomidagi kolxozda traktorchi bo‘lgan. Sovet Armiyasida xizmat qilgan. Qurolli Kuchlar safidan boʻshatilgandan soʻng, u avvalgi ish joyiga qaytdi, keyinchalik oʻsha kolxozda brigadir boʻldi. Ilg‘or mehnat usullarini joriy etish natijasida paxta hosildorligi 11 sentnerga oshib, 33 sentnerni tashkil etdi. U kolxozda chorak asr davomida paxta yetishtirishda katta amaliy tajriba to‘pladi, bu ekindan yuqori va barqaror hosil yetishtirishning ustasi bo‘ldi. U rahbarlik qilgan brigada xom ashyo yetishtirish va sotishni yildan-yilga oshirib bordi. har gektardan 50 sentnerdan paxta chiqardi. Brigada tuman ilm maktabi edi. Mahamadjon Qo‘chqorov yoshlar ustozi, kasaba uyushma organlariga saylangan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1975-yil 14-fevraldagi va 1976-yil 25-dekabrdagi farmonlari bilan 3 va 2-darajali „Mehnat shuhrati“ ordenlari bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1983-yil 7-yanvardagi farmoni bilan fidokorona yuqori samarali mehnati, SSSR tashkil topganligining 60 yilligini nishonlash uchun Butunittifoq sotsialistik musobaqasida erishilgan ulkan yutuqlari va uzoq yillardan buyon bir xonadonda begʻubor mehnat qilgan Qoʻchqorov Maxamadjon 1-darajali „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlangan. „Mehnat shuhrati“ ordenining (O‘zbekiston SSRda birinchi) to‘liq sohibi bo‘ldi. 1980-yillarda u kolxozni boshqarishda davom etdi. Keyingi faoliyati haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.

## Mukofotlar va unvonlar

* 1, 2, 3-darajali "Mehnat shuhrati" ordenlari bilan taqdirlangan. (1975, 1976, 1983)

* "Mehnat jasorati uchun" medal

## Manbalar
Nadjiye Ablayeva

**Nadjiye Femiyevna Ablayeva** (**Nadjiye Femi** nomi bilan tanilgan; Margʻilonda tugʻilgan) — ukrainalik jurnalist. Qrim tatarlarining birinchi radiostansiyasi „Meydan FM“ tashkil etilgan paytdan boshlab u bosh muharrir boʻlgan. Hamda jurnalist Qrim muhandislik va pedagogika universiteti oʻqituvchisi hamdir.

## Hayoti
Nadjiye Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati, Margʻilon shahrida, deportatsiya qilingan qrim-tatarlar oilasida tugʻilgan. 1980-yillarning oxirida uning oilasi Qrimga qaytib, Boqchasaroyga joylashdi. U „Arab filologi“ mutaxassisligi boʻyicha oliy maʼlumotga ega. Soʻngra, qrim-tatar tilini o‘rgandi va jurnalist sifatida ish boshladi. U „Trans-M-Radio“ radiostansiyasida ishlagan.

2005-yilda u birinchi qrim-tatar radiostansiyasi Meydan FM bosh muharriri boʻldi. Keyinchalik Nadjiye bosh muharrir ishini ATR telekanalidagi boshlovchining ishi bilan birlashtirdi, u yerda „Meslekdesh“ dasturiga mas’ul edi. Shuningdek, Nadjiye Sportchi Rustem Kazakov haqidagi film muallifi.

Nadjiye Ablayeva 2016-yilda Qrim muhandislik-pedagogika universitetining jurnalistika fakultetida dars berishni boshladi.

2017-yil sentyabr oyida u Qrimda „Canlı Radio“ („Jonli radio“) radiostansiyasini asos solgan, uning efiri madaniyat va uni yuksaltirishga  bagʻishlangan.

U Crimantatars veb-saytining koordinatori edi. Qrim tatarlarining maktublarini nashr etuvchi „Mektupler“ (Maktublar) loyihasining hammuallifi. Oleksa Gaivoronskiyning nashrlarini oʻz ichiga olgan „Qrim mamlakati“ kitobini yaratish tashabbuskori. Nadjiye 2021-yil noyabr oyida chiqqan „Qrim tatarlari milliy harakati tarixi“ multfilmining ssenariy muallifi va prodyuseridir.

2007-yilda u „Milli Haq“ saylov blokidan Qrim-tatar xalqi Qurultoy delegatligiga nomzod boʻlgan.

## Shaxsiy hayoti
Nadjiye oila qurgan va uning bir qizi Safiye bor.

## Manbalar


## Havolalar

* Naji Femi
Tursunali Matkazimov

**Tursunali Matkazimov** (1932-yilda tavallud topgan — 2004-yilda vafot etgan) — Sovet Tojikiston qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, kashshof qahramon. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948). Natella Chelebadze bilan birga u eng yosh Sotsialistik Mehnat Qahramonlaridan biri (u bu unvonni 15 yoshida olgan).

## Hayoti va faoliyati

1932-yilda Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyatida tugʻilgan. Millati o'zbek. Bir necha yil oʻtgach, oila qoʻshni Tojikiston SSRning Regar tumaniga (hozirgi Tojikistonning Tursunzoda tumani) koʻchib oʻtdi. U yerda Tursunali Matkazimov Lahuti maktabida oʻqidi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida mehnatga layoqatli aholi frontga ketdi, koʻpchilik urushdan qaytmadi. Maktab oʻquvchilari kattalar qatori frontda ketdilar va urushdan keyin mamlakat xalq xoʻjaligini tiklashda qatnashdilar. Tursunali Matkazimov Frunze nomidagi kolxozda kashshof boʻlib ishlagan. 1947-yilning bahorida, 5-sinfda o‘qib yurgan chog‘ida, kolxoz tutzorlar bilan qoplangan eng qiyin hududda 3 gektar maydonda g‘o‘za yetishtirgan. Butun otryad va 1948-yil 1-martda Tursunalining oʻzi SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni bilan kolxoz majburiy topshiriqlarni bajarganligi va natura shaklida toʻlangani uchun va yuqori paxta hosili olgani uchun minnatdorchilik bildirildi. MTSning 1947-yilgi ishlari va 1948- yil bahorgi yigʻim terim ishlari uchun Lenin ordeni va „O‘roq va bolg‘a“ oltin medali bilan hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Bogʻning qolgan aʼzolari Lenin va Mehnat Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan.

1948-yilda zveno 6 gektar maydonda gʻoʻza yetishtirish bilan shugʻullanib, gektaridan 72 sentnerdan hosil oldi. 1948-yil 8-iyulda Matkazimov ushbu yirik paxta hosili uchun ikkinchi Lenin ordeni taqdirlandi.

Maktabni tugatgach, qishloq xo‘jaligi institutiga o‘qishga kirdi. Institutni tugatgach, u Frunze nomidagi kolxozda agronom, soʻngra Tojikiston SSR Regar tumanidagi „Moskva“ kolxozida bosh agronom boʻlib ishlagan.

## Mukofotlari

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil 1-mart)
* Lenin ordeni (1948-yil 1-mart, 1949-yil 23-iyun).

## Adabiyotlar

* „Trud“, 1979, 17-maya
* Deti — geroi. 2-e izd. Kiev, 1985

## Manbalar
Aleksandr Alekseyev

**Aleksandr Ivanovich Alekseyev** (1-noyabr, 1895-yil Yangi Margʻilon, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasida tugʻilgan — 1939-yil 23-iyun Moskva, SSSRda vafot etgan) — rus opera xonandasi (lirik tenor), jurnalist, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1937).

## Hayoti
Aleksandr Ivan Prokopyevich Alekseyev (1868—1941) va Klaudiya Ivanovna Alekseyeva (1874—1946) oilasida tugʻilgan. 1915-yildan u Moskva imperatorlik texnikumida oʻqidi, bir vaqtning oʻzida N. P. Millerdan qoʻshiqchilik saboqlarini oldi. Uchinchi kursda oʻqishni tashlab ketdi.

1913—1917-yillarda u Vyatka viloyatida, Ijevskda — fuqarolik klubida, ayollar gimnaziyasi zalida, ofitserlar oʻquv lagerlarida havaskorlik konsertlarini tashkil etishda faol ishtirok etdi. P. I. Chaykovskiyning romanslarini, G. Verdi operalaridan ariyalarni, V. M. Verstovskiyning „Askoldovoy mogili“ dan Torop qoʻshigʻini ijro etgan.

1919-yildan opera sahnasida. Ishchilar deputatlari Kengashi teatri opera truppasi, K. S. Stanislavskiy nomidagi opera teatri, Moskva operetta teatri, Tbilisidagi Gruziya opera va balet teatri solisti, 1925—1927 va 1929—1939-yillarda Moskvadagi Bolshoy teatrining solisti boʻlgan.

U SSSR Oliy Kengashining deputati etib saylangan. 1937-yil 6-fevralda "Shon-sharaf belgisi" ordeni bilan taqdirlangan.

Alekseyev 1939-yil 23-iyun Moskva, SSSRda vafot etdi va Novodevichy qabristoniga dafn qilindi.

## Repertuar
„Romeo i Djuletta“ Sh. Guno — *Romeo*

„Demon“ A. G. Rubinshteyn — *Sinodal*

„Yevgeniy Onegin“ P. I. Chaykovskiy — *Trike, Lenskiy*

„Sorochinskaya yarmarka“ M. P. Musorgskiy — *Gritsko*

„Rusalka“ A. S. Dargomijskiy — *Knyaz*

„Verter“ J. Massne — *Verter*

„Dubrovskiy“ E. F. Napravnik — *Vladimir*

„Bogema“ Dj. Puchchini — *Rudolf*

„Turandot“ Dj. Puchchini — *Kalaf*

„Chio-Chio-san“ Dj. Puchchini — *Yamadori*

„Ruslan i Lyudmila“ M. I. Glinka — *Bayan*

„Snegurochka“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Berendey*

„Zolotoy petushok“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Zvezdochyot*

„Cherevichki“ P. I. Chaykovskiy — *Shkolniy uchitel*

„Boris Godunov“ M. P. Musorgskiy — *Yurodiviy*

„Traviata“ Dj. Verdi — *Alfred*

„Minona“ A. Toma — *Vilgelm Meyster*

„Manon Lesko“ Dj. Puchchini — *de Grie*

„Faust“ Sh. Guno — *Faust*

„Rigoletto“ Dj. Verdi — *gersog Mantuanskiy*

„Sevilskiy siryulnik“ Dj. Rossini — *graf Almaviva*

„Almast“ A. A. Spendiarov — *Ashug*

„Doch madam Ango“ Sh. Lekoka — *Anj Pitu*

„Lakme“ L. Delib — *Djerald*

„Loengrin“ R. Vagner — *Loengrin*

„Skazanie o nevidimom grade Kiteje i deve Fevronii“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Vsevolod Yurevich*

„Skazka o sare Saltane“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Gvidon*

„Motsart i Saleri“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Motsart*

„Sadko“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Indiyskiy gost*

„Knyaz Igor“ A. P. Borodin — *Vladimir Igorevich*

„Mayskaya noch“ N. A. Rimskiy-Korsakov — *Levko*

## Manbalar

## Adabiyot
* Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — .
Mamadali Nortojiev

**Mamadali Nartojiev** ( 1925-yil Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Oltiariq tumani Fayziobod qishlogʻida tavallud topgan) — Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi “Qizil qushun” xoʻjaligi brigadiri, bosh agronom va agronom-entomolog (1969-yildan). Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

## Hayoti va faoliyati
1925-yilda Fargʻona viloyati Fayziobod qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Millati o`zbek.  Mahalliy qishloq maktabini tamomlagan. 1943-yil safarbarlikka qadar qishloq xo‘jaligida ishlagan. Ulug' Vatan urushida qatnashgan. U 286-piyodalar diviziyasining 994-piyoda polkida jang qilgan. 1944-yildagi janglarning birida yaralangan.

1945-yilda demobilizatsiya qilinadi va vataniga qaytib keladi. Oddiy kolxozchi, Oltiariq tumanidagi “Qizil qushun” jamoa xoʻjaligida paxtachilik boʻyicha zveno boʻlib ishlagan.

1949-yilda u rahbarlik qilgan zveno 6,6 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 67 sentnerdan paxta xomashyosi oldi. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan 1949-yilda sug‘oriladigan yerlarda sholi, paxta va yashil kenaf poyasidan yuqori hosil olgani uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni,  Lenin ordeni hamda O‘roq va bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan. Ajoyib mehnat natijalari uchun 1950-yil natijalariga ko'ra u ikkinchi Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1952—1955-yillarda Toshkentdagi kolxozlarga rahbar kadrlar tayyorlash maktabida tahsil olgan, so‘ng Oltiariq tumanidagi “Qizil qushun” kolxozida bosh agronom bo‘lib ishlagan. 1967-yilda Leningrad kolxozini sovxozga aylantirildi. U shu sovxozda boʻlim agronomi, 1969-yildan agronom-entomolog lavozimlarida ishlashni davom ettirdi. Nafaqaga chiqqanidan so‘ng Farg‘ona viloyati Toshloq tumani To‘xtaboyev qishlog‘ida yashaydi.

## Mukofotlar
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil)
* Lenin ordeni  (1950-yil, 1951-yil)
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1985-yil)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1957-yil)

## Manbalar
Nazarali Niyozov

**Nazarali Niyozov** (1870-yil tavallud topgan — 1955-yil vafot etgan ) — Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Voroshilov nomidagi boʻgʻin kolxozi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

## Hayoti va faoliyati
1870-yilda Turkiston oʻlkasi Fargʻona viloyati Namangan uyezdida kambagʻal dehqon oilasidan tugʻilgan. Millati tojik. Yoshligidan yollanma ishlarda ishlab kelgan.

Oʻzbekiston SSRda kollektivlashtirishdan soʻng birinchilardan boʻlib Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Voroshilov nomidagi mahalliy paxtachilik kolxoziga ishga kirdi. 1935-yildan beri u uzluksiz ishladi. O‘tgan yillar davomida u paxtadan yuqori hosil yetishtirishning buyuk ustasiga aylandi. U katta amaliy tajribani sovet agrobiologiya fani yutuqlari bilan mohirona uyg‘unlashtirib, yildan-yilga har gektardan 50 va undan ortiq sentnerdan paxta xomashyosi oldi.

1947-yilda u paxta plantatsiyalarini sugʻorishning yangi usulini taklif qildi. Birinchi yiliyoq Niyozov zvenosi 3 gektar maydonning har gektaridan 86,7 sentnerdan paxta xomashyosi yig‘ib oldi, bu kolxoz davlat shartnomasida belgilanganidan uch barobar ko‘p edi. Niyozov usulini respublikaning boshqa paxta yetishtiruvchi xo‘jaliklari ham qo‘llashdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 27-apreldagi farmoni bilan Nazarali Niyozov paxtadan yuqori hosil olgani uchun Lenin ordeni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni hamda “O‘roq va “Bolg‘a" oltin medali bilan taqdirlandi. 1950-yilda mehnatkashlar deputatlari Toshkent viloyat Sovetiga deputat etib saylangan.

Nazarali Niyozov Oʻzbekiston SSRning Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumanida yashagan. 1955-yil 17-mayda vafot etgan. Yangiyo‘l shahri qabristoniga dafn etilgan. Qahramon nomi Yangiyo‘l tumanidagi kolxozga berilgan. Nazarali Niyozov obrazini haykaltarosh E. V. Vuchetich (1948), rassom A. A. Abdullaev (1949) abadiylashtirgan.

## Mukofotlari
Lenin ordeni (1948, 1949);

Sotsialistik Mehnat Qahramoni

„1941-1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ (1945);

3-darajali Stalin mukofoti (1951).

## Adabiyotlar

* Ye. V. Vuchetich sozdal skulpturniy portret Nazarali Niyazova iz bronzi (1948 god, Moskva, Tretyakovskaya galereya).
* Uzbekskiy xudojnik Abdullaev, Abdulxak Aksakalovich (1918—2001) toje sozdal portret Geroya.
* Imya Niyazova nosit kolxoz Yangiyulskogo rayona.

## Manbalar
Moʻydinov Mahmud

**Moʻydinov Mahmud** (1939-yilda tavallud topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — SSSR Traktor va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi vazirligi K. E. Voroshilov nomidagi Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodining payvandchisi, Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981)

## Hayoti va faoliyati
1939-yilda O‘zbekiston SSR Farg‘ona viloyatida, kolxoz paxtakori oilasida tug‘ilgan. Millati oʻzbek.

Mehnat faoliyatini 1957-yilda Farg‘ona viloyati Qo‘qon shahridagi qurilish-montaj kontorida ishchi sifatida boshlagan. Sovet Armiyasi safida harbiy xizmatni o‘tab, avvalgi ish joyiga qaytdi.

1963-yilda Moʻydinov Mahmud K. E. Voroshilov nomidagi Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodiga („Tashselmash“) oʻqishga kirdi, u yerda yuzdan ortiq turdagi paxta terish mashinalari ishlab chiqarilishiga hissa qo‘shdi. 1965-yilda montajchilar brigadasini boshqargan. Moʻydinov Mahmudning o‘zi payvandlash uchastkasida ishlashni davom ettirdi, har smenada ishlab chiqarish normalarini 130 foizga, paxta terimiga tayyorgarlik ko‘rish davrida esa 150 foizga bajardi.

U IX va XX chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati (1975—1985), uning Prezidiumi (1980-yildan) va Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi, XXV qurultoy delegati etib saylangan. KPSS Kongressi (1976).

U paxta terish agregatlarini yig‘ish texnologiyasini takomillashtirishga qaratilgan qator ixtirolar va ratsionalizatorlik takliflarining muallifi bo‘lgan, bir necha bor mukofotlangan jumladan, „Moskvich“ yengil avtomobili bilan taqdirlangan.

1984-yildan — Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasida masʼul ishda, keyinchalik Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi lavozimlarida ishladi.

## Mukofatlari
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1981-yil 10-martdagi farmoni bilan ajoyib ishlab chiqarish yutuqlari, besh yillik reja va sotsialistik majburiyatlarni muddatidan oldin bajarganligi uchun Mo‘ydinov Mahmudga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali berildi.

* Lenin ordeni (1974, 1981);
* „Shon-sharaf belgisi“ ordeni (1971).

## Adabiyotlar

* Godi v moey jizni [Tekst]: [Rasskaz slesarya z-da „Tashselmash“] : [Per. s uzb.] / M. Muydinov. — Tashkent : Uzbekistan, 1975. — 16 s.; 16 sm. — (Geroi devyatoy pyatiletki).
* Chelovek vozvelichen trudom: [Rasskaz brigadira slesarey Tashk. mashinostroit. z-da] / Maxmud Muydinov; [Lit. zapis T. Tosheva]. — Tashkent: Uzbekistan, 1981. — 95 s. : il.; 17 sm. — (Pobediteli sots. sorevnovaniya).

## Manbalar
Munim Xon

**Munʿim Khān** () ikkala imperator Humoyun va Akbar davrida moʻgʻul sarkardasi edi. 1560-yilda imperator Akbar uni Moʻgʻullar imperiyasining bosh vaziri etib tayinlaganida, u Khān-i-Khānān („xonlar xoni“) unvonini oldi. 1564-yilda u Jaunpurning Subahdariga aylandi. Munimxon 1574-yildan 1575-yilgacha Bengal Subahning birinchi mugʻal hokimi boʻlgan.

## Yoshligi va oilasi
Xon forslashgan turk boʻlib, uning ota-bobolari asli hozirgi Oʻzbekistonning Andijon shahridan boʻlgan. Otasining ismi Miron Beg Andijoniy, oʻgay ukasi Mirzo Askariy edi.

## Faoliyati
1560-yilda Bayramxon imperiyaning bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi va imperator Akbar bu lavozimga Munimni tayinladi. Akbarning buyrugʻi bilan Munim Mohchechakbegim bilan urushga kirishadi, lekin u Jalolobodda magʻlub boʻladi va Munimning oʻgʻli Gʻanixon qatl etiladi. Oʻzbeklar Jaunpurda isyon koʻtargach, Munimxonga Jaunpur va sharqiy tumanlar gubernatori vazifasi yuklatilgan. Munim 5000 nafar askardan iborat va oʻsha paytdagi eng yuqori daraja boʻlgan qoʻmondonlikka tayinlanadi. 

### Dovudxon Karroniyga qarshi ekspeditsiyalar
Akbar Munimni Boburiy imperatorlarni tan olishdan bosh tortgan mustaqil Bengal sultoni Dovudxon Karroniyni bostirish uchun yubordi. Dastlab muvaffaqiyatsizlikka uchragach, Munimxon Hajipur va Patna ni oʻz nazoratiga oldi. Keyin Xon Bengal gubernatori etib tayinlandi (oʻsha paytdagi Bihar). Keyinchalik u 1574-yil 25-sentabrda Bengaliyaning sobiq poytaxti Xvaspur Tandahni egalladi. 1575-yil 3-martda boʻlib oʻtgan Tukaroy jangi paytida Munimxon Dovud Karroniyni shartnoma imzolashga majbur qildi. Va shartnomaga koʻra faqat Orissa Dovud nazorati ostida qoldi. Keyin Munimxon Bengaliya poytaxtini Tandadan Gaurga koʻchirdi.

## Shaxsiy hayoti
Munimxonning 8 kanizagi boʻlib, ikki farzandning otasi edi:
* Gʻanixon — Kobulda imperator Mohchechakbegim buyrugʻi bilan qatl etilgan.
* Sahila Banu Begum - 1607 yilda imperator Jahongir bilan turmush qurgan.

## Vafoti
Munim 1575-yil 23-oktabrda Tandada Gaurdagi epidemik vabodan qochib vafot etdi. Oʻlimidan soʻng Dovudxon Karroniy Gaurni yana qoʻlga oldi.

## Manbalar

## Havolalar
Shagen Bagdasarov

**Shagen Bagdasarovich Bagdasarov** (25-mart 1916-yil Fargʻonada tugʻilgan — 1-noyabr 2017-yil Moskvada vafot etgan) — geolog, qidiruv burgʻulash sohasidagi mutaxassis, Moskva davlat ilmiy-tadqiqot instituti konchilik kafedrasi professori, fanlar nomzodi, Ulugʻ Vatan urushi faxriysi.

## Hayoti
1916-yil 25-noyabrda Skobelevo (hozirgi Fargʻona) shahrida, Togʻli Qorabogʻda chor zobiti oilasida tugʻilgan. 1920-yilda oila Toshkentga koʻchib oʻtadi va u yerda Shagen 1932-yilda yetti yillik maktabni tugatadi. 1932-yilda oila Moskvaga koʻchib oʻtdi.

1935-yilda Moskvadagi 1-o‘n yillik maktabni aʼlo baholar bilan tugatdi. Kasaba uyushmalari uyining ustunlar zalida abituriyentlik guvohnomasi topshirildi. Boks boʻyicha Moskva chempioni boʻlgan.

1935—1940-yillarda S. Orjonikidze nomidagi Moskva geologiya-qidiruv institutida tahsil oldi. Institutni tamomlagandan so‘ng „Tog‘-kon muhandisi-razvedkachi“ malakasini va „Tog‘-kon va burg‘ulash qidiruv ishlari“ mutaxassisligini oladi. Keyin u ikki yil davomida „Geokimrazvedka“ partiyasining rahbari boʻlib ishladi.

#### Ulugʻ Vatan urushida qatnashish
Urushning boshlanishi uni Qirgʻizistondagi Changʻir-Tosh oltingugurt konida topdi.

1942-yilda u ko‘ngilli bo‘lib, Parkent RVK tomonidan frontga chaqirildi.

U Stalingrad, 4-Ukraina va 1-Boltiq frontlarida, Donbass, Qrim va Boltiqboʻyi davlatlarini ozod qilishda jang qilgan. 1943-yil 26-sentyabrda 82 millimetrli minomyot otuvchisi sifatida Sofiyevka aholi punkti uchun janglarda qatnashib „Harbiy xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan. U yaralangan, miyasi qattiq chayqalgan. Urushni 1945-yilda 91-Melitopol miltiq diviziyasi tarkibida katta serjant unvoni bilan tugatgan. Gʻalaba kunini Saratov harbiy maktabida kutib oldi, u yerda kichik ofitserlarni qayta tayyorlash maktabidan oʻtdi. 1985-yilda Gʻalabaning 40 yilligi sharafiga I darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan.

Demobilizatsiyadan soʻng u VIMSga, Fargʻona ekspeditsiyasiga ishga ketdi, uran konlarini qidirishda qatnashdi.

#### MGRIda dars berish
1950-yilda professor N. I. Kulichixin taklifi bilan Moskva davlat ilmiy-tadqiqot institutining qidiruv ishlari texnikasi kafedrasi aspiranturasiga o‘qishga kirdi. 4 yildan so‘ng konchilik kafedrasida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va 2012-yilgacha professor lavozimida ishladi.

## Mukofotlar va yutuqlari
18 ta medal va I darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan. U konchilik va qidiruv burg‘ulash ishlari bo‘yicha 3000 dan ortiq mutaxassislarni tayyorlagan. Bagdasarovich „Qazlanish tomonlari kon muhandisining qoʻllanmasi“ qoʻllanma hammuallifidir.

## Manbalar
Radionuklid generatori

**Radionuklid generatori** — bu uzoq umr koʻruvchi asosiy radionuklidning parchalanishi natijasida qisqa muddatli radioaktiv moddani mahalliy yetkazib berishni ifodalaydigan qurilmadir. Ular odatda yadro tibbiyotida radiofarmatsevtika bilan taʼminlash uchun ishlatiladi. Generator, odatda, ota-onaning hayoti vaqtida bir necha marta qaytarilishi mumkin boʻlgan jarayonda, istalgan mahsulotni ota-onadan ajratish usulini ifodalaydi.

Generatordan foydalanish qisqa muddatli radionuklidlarni dastlabki ishlab chiqarish joyidan (asosan yadroviy reaktor) alohida foydalanuvchilarga tarqatish muammosidan qochadi; tranzitda parchalanish sababli faoliyatning yoʻqolishi juda kam taʼminlanishiga yoki ancha kattaroq boshlangʻich miqdorlarni joʻnatish majburligiga olib kelishi mumkin (yanada koʻproq ishlab chiqarish va transport xarajatlariga olib keladi). Radionuklidlarni joyida ishlab chiqarish uchun generatorlarga alternativ siklotrondir, lekin bir xil radionuklidni ikkala usulda ham taʼminlash odatiy holdir. Kattaroq kilinik markazlarda siklotronlarga boʻlishi mumkin, ammo ular generatorlarga nisbatan ancha qimmat va murakkab. Shunday hollar borki generator uchun asosiy radionuklidni ishlab chiqarish uchun siklotrondan foydalaniladi.

Bemorga oʻz mahsulotining foydali xususiyatlaridan foydalanish maqsadida qoʻllaniladigan uzoq muddatli radionuklidlar in-vivo generatorlar deyiladi, biroq ular klinik jihatdan muntazam ravishda foydalanilmaydi.

## Manbalar
Ftorodeoksiglyukoza

**[ <sup>18</sup> F]Ftordezoksiglyukoza** (xalqaro patentlanmagan nomi (INN)) yoki **ftrodezoksiglyukoza F18** (  (USAN va USP) ), shuningdek, odatda **ftordezoksiglyukoza** deb ataladi va qisqartirilgan [^{18}F]FDG**,** 2[^{18}F]FDG yoki FDG, radiofarmatsevtik preparat, pozitron emissiya tomografiyasi (PET) tibbiy tasvirlash usulida ishlatiladigan maxsus  radioindikator. Kimyoviy jihatdan u 2-deoksi-2-[^{18}F]ftoro-D-glyukoza, glyukoza analogi bo'lib, glyukoza molekulasidagi C-2 pozitsiyasida normal gidroksil guruhi o'rniga pozitron chiqaradigan ftor-18 radionuklidiga ega.

[^{18}F]FDG ning to'qimalar tomonidan o'zlashtirilishi glyukozaning to'qimalarda o'zlashtirilishining ko'rsatkichi bo'lib, bu o'z navbatida to'qimalar metabolizmining  ayrim turlari bilan chambarchas bog'liqdir. Bemorga [^{18}F]FDG yuborilgandan so'ng, PET skaneri tanadagi [^{18}F]FDG [tarqalishining ikki o'lchovli yoki uch o'lchovli tasvirlarini yaratishi mumkin.

1976 yilda ishlab chiqilganidan beri [^{18}F]FDG nevrologiya sohasidagi tadqiqotlarga katta ta'sir ko'rsatdi. 1980 yilda [^{18}F]FDGning o'smalarda to'planishi haqidagi keyingi kashfiyot PETning saraton tashxisida asosiy klinik vosita sifatida evolyutsiyasini yaratdi. [^{18}F]FDG  hoirgi kunda PET neyrotasvirini olish va saraton kasalligini davolash uchun ishlatiladigan standart radiofarmasevtik preparat hisoblanadi.

Tasvirlar turli xil tibbiy holatlarga tashxis qo'yish uchun yadro tibbiyot shifokori yoki rentgenolog tomonidan baholanishi mumkin.

## Tarix
1968 yilda chexoslavakiyadagi  Karlova universitetining Organik kimyo kaferda doktori Yozef Pasak, Zdenek Tochik va Miloslav Cherniy FDG sintezini birinchi bo'lib tasvirladilar. Keyinchalik, 1970-yillarda Brukxaven milliy laboratoriyasida Tatsuo Ido va El Vulf  birinchi bo'lib ftor-18 bilan belgilangan FDG sintezini tasvirlab berishdi. Birikmani birinchi marta 1976 yil avgust oyida Pensilvaniya universitetida Abass Alaviy tomonidan ikki oddiy inson ko'ngillilariga kiritilgan. Oddiy (PET emas) yadroviy skaner yordamida olingan miya tasvirlari ushbu organdagi [^{18}F]FDG kontsentratsiyasini ko'rsatdi (quyida tarix ma'lumotiga qarang).

1990 yil avgust oyidan boshlab va 1991 yil davomida FDG uchun xom ashyo bo'lgan kislorod-18 ning yetishmasligi izotop zaxiralarini ratsionga kiritish zaruratini tug'dirdi. Isroilning kislorod-18 zavodi Fors ko'rfazi urushi tufayli yopildi va AQSh hukumati Los Alamos milliy laboratoriyasidagi uglerod, kislorod va azot izotoplari zavodini yopdi va Isotecni asosiy yetkazib beruvchi sifatida qoldirdi.

: 

## Yana qarang

* Ftorodopa

## Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

## Havolalar

*
Fotosurat emulsiyasi

**Fotografik emulsiya** - bu plyonkali fotografiyada ishlatiladigan yorug'likka sezgir kolloid hisoblanadi . Ko'pincha kumush-jelatinli fotografiyada u jelatinda tarqalgan kumush halid kristallaridan iborat bo'ladi. Emulsiya odatda shisha, plyonkalar ( tsellyuloza nitrat, tsellyuloza asetat yoki poliester ), qog'oz yoki mato substratiga qoplanadi. Substrat ko'pincha moslashuvchan va kino bazasi sifatida tanilgan.

Fotografik emulsiya haqiqiy emulsiya emas, balki suyuqlikdagi (eritmadagi jelatin) qattiq zarrachalar (kumush halid) suspenziyasidir. Biroq, emulsiya so'zi odatda fotografik kontekstda ishlatiladi. Dixromatli kolloid jarayonlarda ishlatiladigan uglerod va gum bikromat bilan sensibilizatsiyalangan jelatin yoki gum arab qatlamlari ba'zan emulsiyalar deb ataladi. Ba'zi jarayonlarda platina, siyanotip, tuzlangan qog'oz yoki kallitip kabi emulsiyalar mavjud emas.

## Komponentlar
Fotografik emulsiya kolloid eritmada erimaydigan nurga sezgir kristallarning nozik suspenziyasi bo'lib, odatda jelatindan iborat. Yorug'likka sezgir komponent kumush galogenidlarning bir yoki aralashmasi: kumush bromid, xlorid va yodid. Jelatin o'tkazuvchan bog'lovchi sifatida ishlatiladi, suvli eritmadagi qayta ishlash agentlari (masalan, ishlab chiqaruvchi, fiksator, tonerlar va boshqalar) kristallarni bo'shatmasdan kolloidga kirishga imkon beradi. Boshqa polimer makromolekulalari ko'pincha aralashtiriladi, [iqtibos keltirish kerak], lekin jelatin to'liq almashtirilmagan. Yorug'likka ta'sir qiladigan kristallar ishlab chiquvchi tomonidan tasvirni tashkil etuvchi qora metall kumush zarrachalarga qisqartiriladi. Rangli plyonkalar va qog'ozlar emulsiyaning bir nechta qatlamlariga ega bo'lib, ular turli xil rang sezgirlashtiruvchilar tomonidan ko'rinadigan spektrning turli qismlariga sezgir bo'lib, ishlab chiqish jarayonida sariq, to'q qizil va moviy bo'yoq tasvirlarini hosil qiluvchi turli bo'yoq birikmalarini o'z ichiga oladi. Panxromatik oq-qora plyonka rang sezgirligini ham o'z ichiga oladi, lekin bitta emulsiya qatlamining bir qismi sifatida.

## Shuningdek qarang

* Yadro emulsiyasi
* Tintype
* Fotorezist

## Ma'lumotnomal

* 

## Qo'shimcha o'qish

* 

## Havolalar

* Zamonaviy qo'lda ishlangan kumush jelatin emulsiyalari
* Qisqacha aytganda, suyuq fotografik emulsiya bilan ishlash 

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Hakimova Nasiba tomonidan Wikita'lim loyihasi asosida ingiliz tilidan tarjima qilindi.
Elektron shaxsiy dozimetr

**Elektron shaxsiy dozimetr** (EPD) radiatsiyadan himoya qilish maqsadida uni kiygan shaxsning ionlashtiruvchi nurlanish dozasini qabul qilishini baholash uchun zamonaviy elektron dozimetrdir. Elektron shaxsiy dozimetrning eski turlarga nisbatan afzalligi shundaki, u bir qator murakkab funktsiyalarga ega, masalan, oldindan belgilangan darajalarda signalni ogohlantirish va to'plangan dozani jonli o'qish imkonini beruvchi doimiy monitoring. Foydalanishdan keyin uni nolga qaytarish mumkin va ko'pchilik modellar avtomatik o'qish va qayta o'rnatish uchun yaqin daladagi elektron aloqalarga ruxsat beradi.

Ular odatda kiyimning tashqi tomoniga, masalan, ko'krak yoki tanaga butun tanaga dozani ifodalash uchun kiyiladi. Bu joy eng muhim organlarning ta'sirini nazorat qilishga va tana massasining asosiy qismini ifodalashga yordam beradi.

Bular, ayniqsa, dozani cheklash tufayli foydalanuvchining yashash vaqti cheklangan yuqori dozali hududlarda anchagina foydalidir.

## PIN-dozimetr
PIN-diodlar asosan harbiy va xodimlar uchun radiatsiya dozasini aniqlash uchun ishlatiladi.

## MOSFET dozimetrlari
MOSFET dozimetrlari  endi radioterapiya nurlanish nurlari uchun klinik dozimetrlar sifatida ham keng foydalaniladi. MOSFET qurilmalarining asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:

1. MOSFET dozimetri juda nozik faol maydon ya'ni 2 mkm dan kam masofa bilan to'g'ridan-to'g'ri o'qishdir.

2. Qadoqlanganda MOSFETning jismoniy hajmi 4&nbsp;mm dan kam.

3. Radiatsiyadan keyingi signal doimiy ravishda saqlanadi va doza tezligiga bog'liq emasdeb hisoblanadi.

An'anaviy ravishda silikon dioksid bo'lgan MOSFETlarning eshik oksidi MOSFET dozimetrlarida faol sezgir materialdir. Radiatsiya oksidda nuqsonlar hosil qiladi (elektron-teshik juftlari kabi ishlaydi), bu esa o'z navbatida MOSFETning chegara kuchlanishiga ta'sir qiladi. Chegara kuchlanishidagi bu o'zgarish nurlanish dozasiga mutanosibdir. Radiatsiya dozimetrlari sifatida gafniy oksidi, gafniy dioksidi va alyuminiy oksidi kabi muqobil yuqori k-qatorli dielektriklar taklif etiladi.

## Yana qarang

* Kvarts tolasi dozimetri
* Termolyuminestsent dozimetr
* Kino nishoni dozimetri
* Dozimetrlarni solishtirish

## Manbalar
Ma'lumotlar maxfiyligi

Biror shaxs yoki tashkilot haqida saqlangan maʼlumotlar shaxsiy boʻlib qolishi va maʼlumotlarga ruxsatsiz kirishning oldini olish kerak buning uchun esa **maʼlumotlar maxfiyligi** talab qilinadi.
Bunga qisman maʼlumotlarni himoya qilish qonunlari orqali erishiladi. Bu qonunlar hamma davlatlarda har xil, lekin barchasi bir xil sakkizta asosiy tamoyilga amal qiladi.

## Sakkizta asosiy tamoyil

# Maʼlumotlar adolatli va qonuniy ravishda qayta ishlanishi kerak.
# Maʼlumotlar faqat belgilangan maqsadda qayta ishlanishi mumkin.
# Maʼlumotlar etarli, tegishli va ortiqcha boʻlmasligi kerak.
# Maʼlumotlar aniq boʻlishi kerak.
# Maʼlumotlar kerak boʻlgandan koʻproq vaqt davomida saqlanmasligi kerak.
# Maʼlumotlar sub’ektning huquqlariga muvofiq qayta ishlanishi kerak.
# Maʼlumotlar xavfsiz saqlanishi kerak.
# Maʼlumotlar boshqa davlatga oʻtkazilmasligi kerak.

## Maʼlumotlar yoʻqotilishining oldini olish va maʼlumotlarga kirishni cheklash

### Foydalanuvchi akkounti
Foydalanuvchi akkauntlari foydalanuvchini autentifikatsiya qilish uchun ishlatiladi (foydalanuvchining ular aytganidek ekanligini isbotlash). Agar kompyuterga bir nechta odamlar kirishi mumkin boʻlsa, foydalanuvchi hisoblari ham mustaqil, ham tarmoqqa ulangan kompyuterlarda qoʻllanadi. Bu koʻpincha foydalanuvchi nomi va parolni soʻralgan ekran soʻrovi bilan amalga oshiriladi
### Faervollardan foydalanish
FireWall (Xavfsizlik devori) qurilma yoki programma bo'lishi mumkin. U foydalanuvchining kompyuteri va tashqi tarmoq (masalan, internet) o'rtasida joylashadi va kompyuter ichidagi va undan tashqaridagi ma'lumotlarni filtrlaydi. Bu foydalanuvchiga tashqi manba bilan aloqaga ruxsat berish yoki bermaslikni so'raydi va foydalanuvchini tashqi manba o'z kompyuteriga kirishga harakat qilayotgani haqida ogohlantiradi. Xavfsizlik devorlari xakerlik, zararli dasturlar (viruslar va josuslik dasturlari), fishing (soxta email xatlari) va farming(soxta veb-saytlar)dan himoya qilish uchun har qanday kompyuter tizimining asosiy himoyasi hisoblanadi.

### [[Shifrlash]]
Agar kompyuterdagi ma'lumotlarga noqonuniy ravishda (masalan, xaker tomonidan) kirish mumkin bo'lsa, ma'lumotlarni shifrlash mumkin, bu esa uni dekodlash uchun shifrlash kalitlarisiz tushunishni deyarli imkonsiz qiladi. Bu xakerning fayllarni o'chirishini to'xtata olmaydi, lekin u ma'lumotlardan o'zlari uchun foydalanishni to'xtatadi.

### Biometriklar
Hackerlar va zararli dasturlarni yozuvchilardan bir qadam oldinda bo'lishga urinish uchun ko'plab zamonaviy kompyuter qurilmalari parol tizimining bir qismi sifatida biometrikadan foydalanadi. Biometrik ma'lumotlar insonning o'ziga xos xususiyatlariga tayanadi. Masalan, barmoq izlarini skanerlash, retinani skanerlash (qon kapillyar tuzilishining namunasi), yuzni aniqlash va ovozni aniqlash.

## Manbalar
N-tip oʻtkazuvchanlik

**N tipidagi yarimoʻtkazgich** — bu yarim oʻtkazgich boʻlib, unda asosiy zaryad tashuvchilari oʻtkazuvchan elektronlardir.

N-tipli yarimoʻtkazgichni olish uchun ichki yarimoʻtkazgich donorlar bilan qoʻshiladi. Odatda bu valentlik qobigʻida doping qilingan yarimoʻtkazgichning atomlariga qaraganda bir koʻproq elektronga ega boʻlgan atomlardir. Juda past boʻlmagan haroratlarda katta ehtimollik bilan elektronlar donor sathidan oʻtkazuvchanlik zonasiga oʻtadi, bu yerda ularning holati delokalizatsiya qilinadi va ular elektr tokiga hissa qoʻshishi mumkin.

Oʻtkazuvchanlik zonasidagi elektronlar soni donorlar konsentratsiyasiga, donor darajalarining energiyasiga, yarim oʻtkazgichning tarmoqli boʻshligʻiga, haroratga va oʻtkazuvchanlik zonasidagi samarali darajadagi zichlikka bogʻliq.

Odatda doping har sm3 ga 1013 −1019 donor darajasida amalga oshiriladi. Donorning yuqori konsentratsiyasida yarimoʻtkazgich degeneratsiyaga aylanadi.

## Shuningdek qarang
* p-n oʻtish
*

## Manbalar
* Gorelik S. S., Dashevskiy V. Ya. Materialovedenie poluprovodnikov i dielektrikov: Uchebnik dlya vuzov
P-tip o‘tkazuvchanlik

**P tipidagi yarimoʻtkazgich** — bu yarim oʻtkazgich boʻlib, unda teshiklar koʻpchilik zaryad tashuvchilardir.

P tipidagi yarimoʻtkazgichlar ichki yarimoʻtkazgichlarni qabul qiluvchilar bilan doping orqali olinadi.

Davriy jadvalning toʻrtinchi guruhining yarimoʻtkazgichlari uchun, masalan, kremniy va germaniy, D elementlar davriy jadvalining III guruhining kimyoviy elementlarining aralashmalari akseptorlar boʻlishi mumkin. D. I. Mendeleev jadvalida — bor, alyuminiy, indiy, galiy va donorlar — V-guruhlar — fosfor, mishyak.

AIIIBV tipidagi yarimoʻtkazgichli birikmalar uchun, masalan, galliy arsenid, donor aralashmalari VI guruh elementlari — selen, tellur va qabul qiluvchi aralashmalar II guruh — sink, kadmiy, simob.

Valentlik zonasidagi teshiklarning kontsentratsiyasi harorat, qabul qiluvchilarning kontsentratsiyasi, valentlik zonasining yuqori qismidagi energiya ustidagi akseptor darajasining energiyasi va valentlik zonasidagi darajalarning samarali zichligi bilan belgilanadi.

## Shuningdek qarang
* Yarimoʻtkazgichlar

## Manbalar
* Gorelik S. S., Dashevskiy V. Ya. Materialovedenie poluprovodnikov i dielektrikov: Uchebnik dlya vuzov
Igor Illarionov

**Igor Vyacheslavovich Illarionov** (1913-yil 25-avgust, Skobelev, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasida tugʻilgan — 2008-yil 27-iyun, Moskva, Rossiyada vafot etgan), mudofaa sanoatining sovet tashkilotchisi, general-polkovnik. Texnika fanlari doktori (1983), K. E. Tsiolkovskiy nomidagi Rossiya kosmonavtika akademiyasining faxriy aʼzosi (1994).

## Hayoti
Illarinov rus millatiga mansub. U Moskva elektr mashinasozlik institutiga (oʻsha paytda Moskva aloqa institutiga) oʻqishga kirdi va uni 1937-yilda Moskva aloqa muhandislari instituti talabasi sifatida tugatdi.

Urushdan oldin u Litvada ishlagan. 1940-yildan KPSS (b) aʼzosi boʻlgan.

1941-yildan Qizil Armiyada — Mogilev RVCga chaqirilgan. 1941-yil iyul oyidan Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Bryansk frontida jang qilgan. Bo‘lim boshlig‘i yordamchisi Buyuk Britaniyaning BT va Bryansk frontining MV aloqalari, keyinchalik — 78-alohida Nevelsk tank brigadasining aloqa boshligʻi boʻlgan. U gʻalabani mayor unvoni bilan kutib oldi.

1945—1955-yillarda Kuntsevskiy nomidagi 304-sonli zavodda (Moskva radiotexnika zavodi) ishlagan va Moskva havo mudofaasi tizimini yaratishda ishtirok etgan.

1955—1957-yillarda Mudofaa sanoati vazirligi 4-bosh boshqarmasi bosh muhandisi boʻlgan.

1958—1965-yillarda — SSSR Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari D. F. Ustinov yordamchisi, 1965—1976-yillarda — KPSS Markaziy Komiteti kotibi D. F. Ustinov yordamchisi, 1972-yilda KPSS Markaziy Qoʻmitasining Sovet-Amerika muzokaralarini tayyorlash boʻyicha ishchi guruhi aʼzosi edi. 1976 yilda D. F. Ustinovning SSSR Mudofaa vaziri etib tayinlanishi bilan I. V. Illarionovga general-mayor unvoni berildi va u SSSR Mudofaa vazirining maxsus topshiriqlar boʻyicha yordamchisi etib tayinlandi.

1984—1987-yillarda u mudofaa vaziri Sergey Leonidovich Sokolovning yordamchisi, isteʼfoga chiqqanidan keyin esa Dmitriy Timofeyevich Yazovning yordamchisi boʻlgan.

1987-yilda Igor Illarionov general-polkovnik unvoni bilan ishdan boʻshatildi.

1994-yilda Illarionov K. E. Tsiolkovskiy nomidagi Rossiya kosmonavtika akademiyasining faxriy aʼzosi etib saylandi.

2008-yil 27-iyunda Igor Vyacheslavovich Illarionov hayotining soʻnggi yillarini oʻtkazgan Moskvada vafot etdi. U Troyekurovskiy qabristoniga dafn etilgan (14-sonli hisob).

## Illarionov haqida sharhlar
Armiya generali Valentin Ivanovich Varennikov oʻz xotiralarida shunday yozgan:
Valentin Varennikov („Nepovtorimoнe“ 4-kitob)

## Mukofotlar

* 2 ta Lenin ordeni (1958, 1978)
* 2 ta Oktyabr inqilobi ordeni (1973, 1986)
* 4 ta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1954, 1961, 1966, 1971)
* 2-darajali Vatan urushi ordeni (1945, 1985)
* Qizil Yulduz ordeni (1943)

## Manbalar

## Havolalar

* Illarionov Igor Vyacheslavovich — „XX asr askarlari“ sayti
* Illarionov Igor Vyacheslavovich — Kosmonavtika entsiklopediyasi
* Illarionov Igor Vyacheslavovich — Xalqaro biografik markaz