open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qalat Sukkar

**Qalat Sukkar** () Iroqning Zi Qar muhofazotidagi shaharcha. Gʻarraf kanali sohilida joylashgan.

## Demografiya
Qalat Sukkar aholisi 110,000 nafar.

## Joylashuv
Qalat Sukar Gʻarraf kanalining (shumerlar 4000 yil avval qazgan eski kanal) gʻarbidagi tizma ustida joylashgan. Qalat Sukkar qadimgi Shumer shahri boʻlmish Larsa qoldiqlaridan 6 km shimoli-sharqda joylashgan. Qalat Sukkarni Larsa Telldan zamonaviy drenaj kanali ajratib turadi.

Jeyms Abbott Sauer va Xair Yasinning fikriga koʻra, mintaqadagi sobiq botqoqliklar tufayli Qalat Sukkarda IX asrda shakarqamish yetishtirila boshlagan. Shundan keyin shakar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilib, hudud nomi aynan shu ishlab chiqarish zavodidan kelib chiqqan.

Eng yaqin yirik shahar Nosiriya boʻlib, shaharda 587 ming kishi istiqomat qiladi.

## Aerodrom
Iroq urushi paytida Qalat Sukkar aerodromi AQSh dengiz piyodalari tomonidan egallanib, Camp Fenway deb nomlangan.

## Manbalar

## Havolalar
* "Qal`at Sukkar, Iraq", Falling Rain Genomics, Inc.
Abbosiy masjidi

**Abbosiy masjidi** – Pokistonning Panjob viloyati Bahavalpur tumani Deravar qal’asi yaqinida joylashgan masjiddir. 10 000 namozxonni sigʻdira oladi.

## Tarixi
Abbosiy masjidi 1849-yilda Navob Bahaval Xon tomonidan qurilgan. Dehlidagi Dehli jome masjidi singari xuddi shu qurilish materiallaridan foydalangan holda qurilgan.

## Arxitekturasi
Abbosiy masjidi kengligi 16 fut, uzunligi 128 futlik zal, uchta gumbaz va ikkita minoradan iborat. Tarixiy jihatdan, asosiy kirishda xizmatkorlar turar joyi, pastki qismi esa yotoqxona va kutubxonadan iborat.

## Yana qarang

* Pokistondagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Muhammadali Oʻrinboyev

**Muhammadali Oʻrinboyev** (; 24-aprel 2005-yil, Toshkent) – Oʻzbekistonlik futbolchi, qanot yarim himoyachisi va qanot hujumchisi pozitsiyalarida oʻynaydi. Belgiyaning „Royal Antwerp“ jamoasi futbolchsi.

## Futbolchilik faoliyati
Muhammadali „Paxtakor“ jamoasi akademiyasi tarbiyalanuvchisi. 2021-yil asosiy jamoaga jalb etilgan va 25-oktyabr Jizzaxning „Soʻgʻdiyona“ jamoasiga qarshi debyut oʻyinini oʻtkaqazgan. Debyut qilgan oʻyinida 16 yosh 183 kunlik edi va mavsumda Superligada maydongga tushgan eng futbolchisga aylandi. Debyut mavsumining oxirida futbolchi va klub chempionlikni qoʻlga kiritgan. 2022-yilning iyul oyida futbolchi Toshkent klubining asosiy jamoasiga oʻtdi. Futbolchi klub safidagi debyut golini 2022-yil 23-avgust kuni Oʻzbekiston Kubogi doirasidagi „Shoʻrtan“ klubiga qarshi oʻyinda urgan edi. 2023-yilning sentyabr oyida futbolchi klub bilan OChL oʻyinlariga bordi. Futbolchi turnirdagi ilk uchrashuvini 2023-yil 24-oktabr kuni Turkmanistonning „Ahal“ jamoasiga qarshi oʻtkazdi. Mavsum yakunida futbolchi Oʻzbekiston Superligasining uch karra chempioni ham boʻldi.

Muhammadali 2024-yil 31-yanvarkuni „Paxtakor“ jamoasi tominidan Angliyaning „Brentford“ jamoasiga yarim mavsumga ijaraga berilgani maʼlum qilindi. Bu transfer orqalik Oʻzbekistonlik futbolchilar ichida birinchi bor, Oʻzbekistondan toʻgʻridan toʻgri Angliya jamoasiga oʻtish boʻldi.

## Terma jamoadagi faoliyati
2022-yilning noyabr oyida futbolchi Oʻzbekiston U18 terma jamoasiga chaqiruv olgandi. Futbolchi terma jamoadagi debyutini 2022-yilning 26-noyabr kuni Turkiya terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida maydonga sardorlik bogʻichini olib tushgan edi. Futbolchi terma jamoadagi debyut golini 2023-yil 8-sentabr kuni Rossiya yoshlar terma jamoasiga qarshi oʻyinda kiritgan edi.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 2021, 2022, 2023
* Oʻzbekiston Superkubogi sohibi: 2022

## Shaxsiy hayot

Muhammadalining akasi ham futbolchi boʻlib, Metallurg va Oʻzbekiston milliy terma jamoasining hujumchisi Zabihillo Oʻrinboyevdir.

## Manbalar

## Havolalar

* Muhammadali Oʻrinboyev  OʻzPFL saytida
* Muhammadali Oʻrinboyev Transfermarkt saytida
*
Xolid Said Xoʻjayev

**Xolid Said Xoʻjayev** (, 1888—1937) – oʻzbek va ozarbayjon tilshunosi. Shuningdek, Ozarbayjon tilini lotin alifbosiga oʻtkazishda muhim rol oʻynagan shaxslardan biri. Uzoq vaqt mobaynida ilmiy merosi oʻzbek olimlari tomonidan yaxshi tadqiq etilmagan.

## Biografiyasi
Xolid Said Xoʻjayev 1888-yilda Toshkentdan uncha uzoq boʻlmagan Qoʻshqo‘rg‘on qishlogʻida tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimini qishlogʻidagi maktablardan birida olgach, 6 yil Toshkent madrasasida tahsil olgan. Taʼlim olish istagi kuchli boʻlganligi sababli keyinchalik Turkiyaga borib, 1914-yil Istanbul universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirgan. Xolid Said 2 yillik taʼlimdan soʻngra tarix-filologiya fakultetiga oʻqishga qabul qilinib, oʻqishni 1918-yilda tugatgan.

1918-yilda Xolid Said Turkiyadan Ozarbayjonga kelib, Ganja va Boku shaharlaridagi oʻrta va oliy oʻquv yurtlarida dars bera boshlaydi. U Vengriya SSSR Fanlar akademiyasining Ozarbayjon boʻlimida ham faoliyat olib borgan. Xoʻjayev Oʻrta Osiyoning milliy-hududiy boʻlinishidan soʻng (1924) Oʻzbekistonda biroz muddat ishlab, keyinchalik Ozarbayjon oʻquv yurtlarida oʻzbek talabalarining taʼlimini tashkil etishga bosh-qosh boʻlgan.

Xolid Said 1926-yil Boku shahrida tashkil etilgan Turkiy xalqlar qurultoyida ishtirok etgan delegatsiya tarkibida ham boʻlgan. Olim turkiy xalqlar tarixiga oid koʻplab ilmiy izlanishlar muallifidir. Xolid Said 1937-yilda hibsga olingan va oʻsha yilning 12-oktyabr kuni otib oʻldirilgan. Stalinning oʻlimidan keyin Xolid Saidning rafiqasi Roza xonim 1955-yil 16-aprel kuni huquq-tartibot idoralari rahbarlari va siyosiy arboblardan erining ishini qayta koʻrib chiqish kerakligini soʻragan. Xolid Said SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasining 1957-yil 16-may kuni chiqargan qaroriga muvofiq toʻliq oqlangan.

## Tarjimalari
Xolid Said Xoʻjayev Oʻtgan kunlar va Choliqushi romanini ozarbayjon tiliga tarjima qilgan. U, shuningdek, Devonu lugʻotit turk asarini ilk bor ozarbayjon tiliga oʻgirgan.

## Oilasi
Xoʻjayev Ozarbayjonda Sitora Riza Talishinskaya bilan turmush qurgan. Bu turmushdan Baxija Xoʻjayeva-Mamedova dunyoga kelgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Bünyadov Ziya. Xocayev Xalid Seyid. İstintaq işi 
* «Azərbaycan müəllimi» qazeti, 10 yanvar 1990
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Kocaoğlu Timur. Türkolojide eserler II: Türküstanlı Dilçi Halid Saidin türk lehçelerinin karşılaştırmalı qrameri. Türk Kültürü, 266: 28-38
* Kocaoğlu Timur. Azeri bilgini Halid Saidin türk lehçelerinin karşılaştırmalı qrameri. Tarih İncelemeleri Dergisi. 1984, #2, səh. 349—359.
Qalatga Darband

**Qalatga Darband** — Iroq Kurdistonida joylashgan qadimiy shahar. Sulaymoniya muhofazotidagi Dukan koʻli yaqinida. Manzilgoh soʻnggi ellinistik yoki ellinistik-parfiya davriga oʻtish davriga toʻgʻri keladi.

Manzilgoh birinchi marta 1960-yillarda Korona dasturining bir qismi sifatida tasvirga olingan va 1990-yillarda maxfiylashtirilgan sunʼiy yoʻldosh tasvirlari yordamida topilgan. Manzilgoh 2013-yilda Jessica Jiraud boshchiligidagi fransuz arxeologik ekspeditsiyasi mintaqada oʻrgangan manzillardan biri boʻlgan. 2016-yilda Britaniya muzeyi bu joyni qazishga kirishib, Iroq arxeologlarini arxeologiya va joylarni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish uchun tanlab oldi. Mazkur dastur Britaniya hukumati tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

## Galereya

Fayl:Excavations. Parthian building at Qalatga Darband, Darband-i Rania, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan.jpg|Qalatga Darbanddagi Parfiya binosi. 2019-yil 29-sentyabr.
Fayl:A Parthian building at Qalatga Darband, Darband-i Rania, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan.jpg|Qalatga Darbanddagi Parfiya binosi. 2019-yil 29-sentyabr.
Fayl:Excavations, Parthian building at Qalatga Darband, Darband-i Rania, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan.jpg|Qalatga Darbanddagi Parfiya binosi. 2019-yil 29-sentyabr.
Fayl:Excavations unearthing a Parthian building at Qalatga Darband, Darband-i Rania, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan.jpg|Qalatga Darbanddan topilgan Parfiya binosidagi qazishmalar. 2019-yil 26-sentyabr.


## Manbalar
Manzori Islom

**Madrasa Manzar-e-Islom** (), **Jamiya Razviya Manzar-e-Islam** nomi bilan ham tanilgan, Hindistondagi islom seminariyasi. U 1904-yilda Hindistonning Bareli shahrida Ahmad Razo Xon Barelvi tomonidan tashkil etilgan.

2004-yilda u oʻzining yuz yillik yubileyini nishonladi, bu voqea bosh muharriri Subhon Razo Xon boʻlgan Ala Hazrat oylik jurnalining qator nashrlarida chop etilgan.

Shuningdek, muassada yer yetishmasligini hisobga olib, madrasani kengaytirish rejasini tayyorlangan.

## Tarixi
Manzori Islom soʻfiylik va Barelviy harakati taʼlimotlarini targʻib qilish maqsadida Barelvi harakatining asoschisi Ahmad Rizo Xon Barelvi tomonidan asos solingan. Keyin unga Xonning soʻfiylik boʻyicha shogirdlari Amjad Ali Aazmiy va Zafar al-Din Bihoriy qoʻshilgan. Bu Madrasa-i-Naumaniyadan keyin revalistik Barelvi harakatining taʼlimoti boʻyicha tashkil etilgan ikkinchi Taʼlim seminariyasi boʻlib, dastlab Jamat Ali Shoh tomonidan moliyalashtirilgan.

## Bahslar

2023-yilgi Xalqaro yoga kunida, bu muassasa Barelvi oilasida, shuningdek, diniy olimlar oʻrtasida tortishuvlarga sabab boʻlgan.

2017-yil 15-avgust kuni oʻsha paytdagi Hindiston bosh muftiysi Axtar Razo Xonning oʻgʻli Shehar Qozi Asjad Razo Xon Uttar-Pradesh hukumati Yogi Adityanath boshchiligidagi videografiya va suratga olish islomga qarshi ekanligini aytib, dasturni videoga olish buyrugʻini qoralagan. Madrasa talabalari Davlat madhiyasini kuylamadilar va uning oʻrniga Sare Jahan Se Achcha qoʻshigʻini kuyladilar. Hukumat qarorini qabul qilmaslik toʻgʻrisida Bareyli tumani boʻlim komissari shunday dedi:
 Davlat madhiyasini kuylash har bir fuqaroning asosiy burchidir. Agar biron bir madarsa Mustaqillik bayramida davlat madhiyasini kuylash boʻyicha hukumat tartibini buzgan boʻlsa, ularga nisbatan chora koʻriladi. Ammo madarsalardan nima uchun tartibni buzganliklarini tushuntirish soʻraladi. ~ PV Jagan Mohan

## Mashhur Fatvo

2007-yil sentabr oyida Manzori Islomning Dorul Iftosi fatvo chiqardi, unda hind kino aktyori Salmon Xon va uning oilasi televizorda Ganeshani (hind fili xudosi) uyiga joylashtirib, unga sigʻinishlari koʻrsatilganidan soʻng ularni musulmon emas deb eʼlon qilgan edi. Dorul ifto ulamolari oʻz fatvolarida Islom butlarga sigʻinishni taqiqlashini va aktyor yana musulmon boʻlishi uchun shahodat oʻqishi kerakligini taʼkidlagan. Ammo Manzori Islom muftiysi bunga quyidagicha aniqlik kiritadi: „Ulardan butlarga sigʻinadigan va butparastlik yurishlarida qatnashadigan musulmonlar haqida fikr soʻralgan, hech bir joyda Salmon Xon yoki uning yaqinda qilgan harakati tilga olinmagan. Islomning butga sigʻinish haqidagi qoidasi juda aniq va bu amal islomga zid hisoblanadi. Shuning uchun Allohdan oʻzgaga ibodat qiladigan har bir musulmon yana kalimani oʻqishi kerak“.

2015-yilning fevral oyida madrasa Uttar-Pradesh vaziri Aʼzam Xonning partiya prezidenti Mulayam Singx Yadav uchun ibodatxona qurish taklifiga qarshi fatvo chiqaradi. Madrasa ulamolari: „Islomda Allohdan boshqasiga ishonish haromdir, shuning uchun zyoratgoh qurish haqida gapirish ham xuddi shunday notoʻgʻridir“ degan.

## Yana qarang

* Jamiyatur Razo
* Al-Jamiyatul Ashrafiya
* Al-Jameyatul Islomiya

## Manbalar
Al-Sodiq masjidi

**Al-Sodiq masjidi** – Pokistonning Panjob viloyati Bahavalpur shahrida joylashgan masjid.

Masjidda bir vaqtning oʻzida 50-60 ming kishi namoz oʻqishi mumkin. Masjid 24 kanali maydonni egallaydi.

## Tarixi
Uning tamal toshini 200 yildan koʻproq vaqt oldin Chishtia urugʻidan boʻlgan buyuk soʻfiy va bahavalpurlik Nur Muhammad Maharvi qoʻygan. Taʼmirlash 1935-yilda Hajdan qaytgach, ser Sodiq Muhammadxon Abbosiy buyrugʻi bilan amalga oshirilgan.

## Yana qarang

* Pokistondagi masjidlar roʻyxati
* Pokistondagi Islom
* Moorish masjidi, Kapurthala

## Manbalar
Qara Tapa

**Qara Tapa** (; ) Iroqning Diyala muhofazotidagi asosan shia turkmanlar yashaydigan shaharcha. Kifrining janubida joylashgan. Joy nomi turkman tilidan olingan boʻlib, „qora tepa“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
1820-yilda Qora Tapaga kelgan Klavdiy Rich uni turkmanlar yashaydigan qishloq deb taʼriflagan. 1805-yilda 700 ta xonadon boʻlgan. Hukumat zulmidan qochganlar hisobiga 75 tagacha qisqargan.

1820-yillarda Qora Tapaga kelgan Jeyms Bukingem ham uni turkmanlar yashovchi qishloq deb taʼriflagan. U shaharning kattaligini Kifrining yarmiga teng deb, aholisini esa 1000 kishi deb maʼlumot bergan.

## Manbalar
Qaradagʻ tumani

**Qaradagʻ tumani** (; ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Maʼmuriy markazi Qaradagʻ shahri.

## Manbalar
Qaryat al-Huriya al-Jadida

**Qaryat al-Huriya al-Jadida** Iroqning Saladin muhofazotidagi Al-Shirqat tumanida joylashgan qishloq. U Dajla daryosining gʻarbida va Al-Shirqat shahridan shimolda joylashgan. 2016-yilda kelib hudud IShID nazorati ostiga oʻtgan.

## Manbalar
Qaryat al-Mishak

**Qaryat al Misḩak** (قرية المسحك) Iroqning Saladin muhofazotidagi qishloq boʻlib, Dajla daryosi sohilida joylashgan.

## Manbalar
Sirri oroli

**Sirri oroli** () Fors koʻrfazida Eronga tegishli orol.

Sirri oroli (Siri oroli deb ham ataladi) Bandari Langadan  va Abu-Muso orolidan  gʻarbda joylashgan. Sirri Abu Musa orollari guruhidagi oltita oroldan biri (va Hurmuzgon ustoni tarkibiga kiradi). Orolning uzunligi deyarli , kengligi taxminan . U  maydonni egallaydi. Orolning eng baland nuqtasi dengiz sathidan  balandlikda. Fors koʻrfazidagi boshqa orollar singari, u issiq va nam iqlimga ega.

Sirri orolida 1988-yil 18-aprelda Qoʻshma Shtatlar dengiz kuchlari tomonidan „Mantis“ operatsiyasi vaqtida vayron qilingan neft platformasi joylashgan. Platforma keyinroq, urushdan keyin qayta tiklandi. Sirri tumaniga Sivand va Dena neft konlari, Nusrat neft koni, Alvand neft koni va Esfand neft koni hamda Nasr dengizdagi neft platformalari kiradi. Orolda joylashgan aeroport (Sirri aeroporti (SXI)) bitta  uzunlikdagi nazorat qilinmaydigan uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, shunga qaramay u yerda Eron harbiy samolyotlari koʻrilgan.

Eron Offshore Oil Company (IOOC) orolda neft va gazni rivojlantirish boʻyicha bir qancha yirik loyihalarni, shu jumladan $500 millionlik (USD) NGL gaz zavodi va xom neft ishlab chiqarish quvvati  boʻlgan Nusrat neft konini ishlab chiqarish va ishlab chiqarishni koʻpaytirish boʻyicha oʻzlashtirish shartnomasini amalga oshirgan. Yana bir loyiha xom neft eksporti inshootlarini rekonstruksiya qilish va har birining quvvati  boʻlgan ikkita yirik xom neft saqlash tanklarini qurishni rejalashtirmoqda.

## Iqlimi
Sirri oroli issiq choʻl iqlimiga ega (Köppen iqlim tasnifi *BWh*). Barcha oylarda kunlik oʻrtacha harorat  dan yuqori .

Yozda Sirri oroli dunyoning istalgan joyidagi eng yuqori oʻrtacha shudring nuqtalarini koʻradi, iyul va avgust oylarida oʻrtacha  dan yuqori. Natijada, yozning aksar kunlari uchun issiqlik indekslari odatda  dan yuqori boʻladi. Bu ulkan namlik yozgi kunlik diapazonlarni oddiy choʻl iqlimiga qaraganda pastroq boʻlishiga olib keladi va Fors koʻrfazining iliq suvlaridan havo oqimining natijasidir.

## Manbalar

* Eronning Gitashenasi viloyati atlasi
Shahi masjidi

**Shahi masjidi** () – 17-asrga oid tarixiy masjid boʻlib, Pokistonning Panjob viloyati Chiniot shahrida joylashgan.

U Boburiylar davlati zodagonlaridan biri —Saʼdullaxon boshchiligida qurilgan.

## Yana qarang

* Pokistondagi Islom

## Manbalar
Qasrok (Iroq)

**Qasrok** (, ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Duhok muhofazotining Shexan tumanida joylashgan shaharcha. Qasrok aholisi asosan kurdlar, kamchilik ossuriylar.

Shahar va uning atrofidagi qishloqlar 1960-yillarning oxirlarida vayron qilingan va keyinchalik arablar tomonidan qayta tiklangan. Biroq, arablarning aksariyati 2003-yildan keyin oʻzlarining dastlabki yashash joylariga qaytishgan.

## Tarixi

Badariya, Bajilla, Malla-Birvan va Kifre kabi shaharning bir qancha qishloqlarida Txuma qabilasidan boʻlgan ossuriylar yashagan va Simele qirgʻini vaqtida vayron qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*Basic information about Shekhan District, Christian Aid Program in Iraq
Ar-Rahaliya

**Ar-Rahaliya** ( yoki **Rahhaliya**) Iroqning Al-Anbar muhofazotida, Milh koʻlining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan shaharcha.

1921-yilda Rahaliya Shisata bilan birga palma xurmo yetishtiradigan bogʻlari bilan mashhur edi.

## Arxeologiya
Rahaliya hududida ilk nasroniy cherkovlarining qoldiqlari saqlanib qolgan. Ularning baʼzilari shahidlar xotirasi uchun qurilgan boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Ranya tumani

**Ranya tumani** (, ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Maʼmuriy markazi Ranya. Tuman aholisi soni 200,826 nafar. Tuman uchta shahar, Chivarqurne, Betvate, Haji ava hamda Bitven va Raperin hududlari markazini oʻz ichiga oladi. Ranya hududida qadim zamonlardan beri aholi yashaydi. Tuman Tell Shemshara, Tell Bazmusian, Qalatga Darband, Girdedeme, Kameryan va Boskin tepaliklari hamda Ranya qalʼasi kabi arxeologik yodgorliklarga boy. Tuman sifatidagi tarixi Usmonli imperiyasi davrida (1789) birinchi tuman komissari tayinlanganidan boshlanadi. Ranyadagi asosiy qabilalar jaff, bilbas, ako va shavriylardir.

Hudud qishloq xoʻjaligida unumdor tuproqlari bilan mashhur. Asosiy ekinlar kungaboqar, tamaki, sholi, bugʻdoy va arpa hisoblanadi.

## Manbalar
Bruneydagi masjidlar roʻyxati

Bu **[[Bruney|Bruneydagi]] [[Masjid|masjidlar]] roʻyxati** .

2019-yil holatiga koʻra, 1102 ta masjid edi.

## Bruney-Muara tumani

## Belait tumani

## Tutong tumani

## Temburong tumani

## Yana qarang

* Bruneyda Islom

## Manbalar


## Havolalar

* Bruneydagi masjidlar roʻyxati
Dorul Ulum Rahimiyya

**Dorul Ulum Rahimiyya** () Bandipur, Jammu va Kashmirdagi islom seminariyasi. U 1979-yilda Dorul Ulum Deobandning bitiruvchisi Rahmatulloh Mir Qasmiy tomonidan tashkil etilgan. Bu Kashmirdagi eng katta islom diniy seminariyasi hisoblanadi.

## Tarixi
Dorul Ulum Rahimiyya Rahmatulloh Mir Qasmiy tomonidan 1979-yilda asos solingan. U Dorul Ulum Deoband metodologiyasiga amal qiladi.

## Fakultet

* Nazir Ahmad Qasmiy, Dorul Ulum Rahimiya bosh muftiysi Butun Hindiston musulmonlari shaxsiy huquq kengashining asoschilaridan biri. Uning fiqhiy javoblari Buyuk Kashmirning qardosh loyihasi boʻlgan Kashmir Uzma jurnalining juma kungi sonida muntazam chop etiladi.
* Muftiy Muhammad Ishoq Nazkiy, *Hamare Pyare Makki Aaqa* asari muallifi.
## Manbalar
Christopher Nolan filmografiyasi

Christopher Nolan – britaniyalik rejissyor, prodyuser va ssenariy muallifi. Uning rejissyorlik debyuti *"[[Following]]"* (1998) kriminal trilleri boʻlib, u 6000 dollarlik byudjetda suratga olingan. Nolan keyinchalik u Al Pacino, Robin Williams va Hilary Swank ijrosidagi *"[[Uyqusizlik|Insomnia]]"* (2002) sirli trillerirni suratga oldi. Bu uning Warner Bros bilan birinchi filmi boʻlib, tanqidiy va tijoriy muvaffaqiyatiga erishdi .
## Filmlar

**Prodyuserlik ishlari**

## Qisqa metrajli filmlar

## Hujjatli filmlar

## Manbalar

## Havolalar

*
Rumana okrugi

**Rumana kichik tumani** () Al-Anbar muhofazotiga qarashli Al-Qoim tumanida joylashgan okrug. Okrug Al-Anba muhofazotining gʻarbiy qismida, Furot daryosining shimoliy tomonida, Iroq — Suriya chegarasida joylashgan. Maʼmuriy markazi Rumana shaharchasi. Ushbu nom arabchadan tarjima qilganda, „anor“ degan maʼnoni anglatadi. Rumanani saylangan tuman kengashi va shahar hokimi boshqaradi.

Hududda 8,900 nafar aholi istiqomat qiladi. Ularning barchasi sunniy musulmon arablar boʻlib, asosiy qabilalar Al-Bu Mahhal va Al-Marasima va baʼzi kichik qabilalar. Aholi dehqonchilik, baliqchilik, kichik biznes, bandlik kabi sohalarda tirikchilik qiladi. Rumanani Furot daryosi orqali Qoim va Al-Ubaydiy bilan bog‘laydigan beton ko‘prik mavjud.

Rumana okrugi 2014-yil 16-iyun kuni IShID nazoratiga o‘tgan.

Rumana okrugi 2017-yil 13-noyabr kuni Iroq armiyasi tomonidan qaytarib olingan.

## Manbalar
Ranya

**Ranya** (, ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan shaharcha. Ushbu shahar Duluth bilan birodar shahar hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Ranya Guide 
*  Raparin Administrator
* University of Raparin
Rava (Iroq)

**Rava** () yoki **Ravah** Furot daryosi sohilida joylashgan Iroq shahri. Shahar daryoning shimoliy qirgʻogʻida, kattaroq Anah shahridan taxminan 20 kilometr (12,5 milya) yuqorida joylashgan. Bu shahar aholisi *Ravi* nomi yoki *al-Raviy* taxallusi bilan mashhur. Mazkur soʻz arabchada koʻp maʼnolida *Raviyin* deyiladi.

## Tarixi

### Iroq fuqarolar urushi

*The New York Times* 2014-yilda IShID shaharchani oʻz nazoratiga ostiga olgani haqida xabar bergan. Iroqning shaharni qaytarib olish boʻyicha hujumi Gʻarbiy Iroq yurishining bir qismi sifatida 2017-yil 11-noyabrda boshlangan. Iroq kuchlari 2017-yil 17-noyabrda Ravani ozod qilgan.

## Birodar shahar
Rava quyidagi shahar bilan birodar shahar hisoblanadi:

*  Tovamencin shaharchasi, AQSh.

## Manbalar
Saba Abkar

**Saba Abkar** — Iroq poytaxti Bagʻdod shimolida joylashgan hudud. Dajlaning sharqiy qirgʻogʻida, Aʼzamiya yaqinida joylashgan.

## Manbalar
Stuck in the Middle (BabyMonster)

"**Stuck in the Middle**" - 2024-yil 1-fevral kuni YG Entertainment tomonidan chiqarilgan, Janubiy Koreyalik "BabyMonster" qizlar guruhining ikkinchi singli, birinchi „BabyMons7er“ mini-albomi uchun pre-reliz singl sifatida chiqarilgan.

## Fon va reliz
2024-yil 1-yanvarda YG Entertainment asoschisi Yang Hyun-suk YouTubeda e’lon qilingan video orqali BabyMonster oʻzining “*Stuck in the Middle*” nomli ikkinchi singlini 2024-yil 1-fevralda chiqarishini e’lon qildi. Reliz 25-yanvar kuni tizer orqali tasdiqlandi, u yerda qoʻshiq ularning yaqinlashib kelayotgan mini-albomi uchun pre-reliz singli ekanligi e'lon qilindi. Bir kundan keyin kontseptual poster chiqdi, unda *BabyMonster* a'zolari oʻzlarining "Batter Up" debyut singlida koʻrsatgan baquvvat va sport qiyofasiga keskin kontrast sifatida tasvirlangan fantaziyaga oʻxshash manzarada yorqin oq libos kiyganlar. Qo‘shiq va unga qo‘shilgan klip 1-fevral kuni taqdim etildi.

## Kompozitsiyasi
"*Stuck in the Middle*" qo'shig'i Jared Lee va Dan Whittemore tomonidan yozilgan, ikkalasi ham Dee.P bilan birga qo'shiq bastalagan. Yang e'lon qilingan videoda u qo'shiqni "hip-hop trek emas" deb ta'riflagan, bu esa uni "YG hech qachon shunday qo'shiq chiqarganmi yoki yo'qmi" deb o'ylaydi va uni tinglash "kosmosda nol tortishish holatida bo'lgandek his qiladi". Bu guruhning oldingi "Batter Up" singli bilan solishtirganda ohang va janrda katta o'zgarishlarni taklif qiladi. Qo'shiq, shuningdek, "a'zolarning jo'shqin vokallari orqali sevgining chalkash tuyg'ularini boshqaradigan hissiy ballada" sifatida tasvirlangan.

## Chartlar

## Reliz tarixi

## Manbalar
Shahboz Sharif

**Shahboz Sharif** (; 1951-yil 23-sentyabrda tugʻilgan) – pokistonlik siyosatchi va tadbirkor, amalda 2022-yil apreldan 2023-yil avgustgacha Pokistonning 23-bosh vaziri boʻlib ishlagan. Pokiston musulmon ligasi (N). Oʻzining oldingi siyosiy faoliyatida uch marta Panjob bosh vaziri boʻlib ishlagan va bu bilan Panjob shtatining eng uzoq vaqt xizmat qilgan bosh vaziriga aylangan.
## Manbalar
Ixtiyorobod

**Ixtiyorobod** (, shuningdek, **Ekhtīārābād**, **Ekhteyārābād**, **Ekhtīyār Ābād**, **Ikhtiārābād**, va **Ikhtrārābād**) – Eronning Kirmon ustoni Kirmon shahristoni Markaziy tumanidagi shahar.

2006-yilgi aholini roʻyxatga olishda uning aholisi 1 827 xonadonda 7 513 kishidan iborat edi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda 2363 xonadonda 8 746 kishi bor edi. 2016-yildagi soʻnggi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2814 ta xonadonda 9 840 kishi istiqomat qiladi.

## Manbalar
Akbariya bogʻi

**Akbariya bogʻi** – Eronning Janubiy Xuroson ustoni Birjand shahridagi bogʻ.
2011-yilda YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan (WHS 1372–009). Har yili minglab mahalliy va xorijiy sayyohlarni qabul qiladi. Bir vaqtning oʻzida muzey va sayyohlik maydoni vazifasini oʻtaydi.

## Tarixi
Akbariya bogʻi Qojarlar davrida 1880-yilda Koʻhiston va Siston hokimi Heshmat ul-Mulk I tomonidan qurilgan. Tarixdagi koʻpgina bogʻlar singari, Bogʻ dastlab Heshmat ul-Mulk I tomonidan oʻz mulkini bezash uchun qurilgan. 20-asr boshlarida, soʻnggi Qojarlar davrida, Heshmat ul-Mulk I bogʻdan oʻzining rasmiy idorasi sifatida foydalangan. Akbariya bogʻi Koʻhiston hukumati uyi sifatida, Qojarlar davrining qolgan qismidan to 1978-yilgacha Pahlaviylar davrida mahalliy hukmdorlarning qarorgohi vazifasini bajargan. Mahalliy va xorijiy mehmonlar ishtirokida bayramlar va ziyofatlar oʻtkaziladigan joy boʻlgan. Turar-joy bogʻi sifatida faoliyat koʻrsatishdan tashqari, konsulliklar kabi xorijiy diplomatik vakolatxonalar bilan ziyofatlar, uchrashuvlar va muzokaralar uchun ham foydalanilgan.

Bogʻning soʻnggi egasi Asadulloh Alam oʻz vasiyatida Oston Quds Razaviyga vasiyat qilgan. Biroq, 1992-yildan beri bogʻning ixtisoslashtirilgan boshqaruvi va parvarishi Eron Madaniy meros, hunarmandchilik va turizm vazirligi tasarrufida.

## Manbalar
Vcha

**GIRLSET** (ilgari **Vcha** nomi bilan tanilgan, ; barcha bosh harflarda stilize qilingan) – Los-Anjelesda joylashgan Amerikalik qizlar guruhi, JYP Entertainment va Republic Records tomonidan „*A2K realiti-tanlov shousi*“ orqali tashkil etilgan. Guruh olti aʼzodan iborat: Lexi, Camila, Kendall, Savanna, KG va Kaylee.

## Ism
*Vcha* koreyscha „비춰“ (RR: Bichwo) soʻzidan olingan boʻlib, „yorqinlash“ degan maʼnoni anglatadi. Uning maqsadi butun dunyodagi muxlislarni yoritish va ilhomlantirishdir.

## Tarix
### A2K va debyutdan oldingi
*A2K* 2023-yilgi Amerika realiti-tanlov shousi edi. Serial *JYP Entertainment* va *Republic Records* oʻrtasidagi hamkorlikdagi loyiha boʻlib, uning maqsadi global auditoriya uchun moʻljallangan K-pop tizimidan foydalangan holda birinchi amerikalik qizlar guruhini tashkil etish edi.

Ularning debyutdan oldingi singl albomi „SeVit (New Light)“ 2023-yil 22-sentyabrda „Y. O. Universe“ bosh singli tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

Ularning debyut oldidan ikkinchi singli „*Ready for the World*“ 2023-yil 1-dekabrda chiqdi. Guruhning rasmiy debyut singli „*Girls of the Year*“ 2024-yil 26-yanvarda chiqdi. 2024-yil yanvarida eʼlon qilindi. Twice guruhining „Ready to Be World Tour“ning beshta shousining ochilish marosimida ishtirok etadi.

2025-yil 7-avgustda JYP Entertainment Vchaning qolgan aʼzolari, Camila, Lexi, Kendall va Savanna “GIRLSET” nomi ostida rebrending oʻtkazishini eʼlon qildi.

## Aʼzolar
**Hozirgi**
* Lexi () – leader
* Camila ()
* Kendall ()
* Savanna ()
**Oldingi**
* KG ()
* Kaylee ()

## Diskografiya
### Singl albomlar

## Videografiya
### Kliplar

### Singllar

## Havolalar
* 

## Manbalar
Open Mic UK

**Open Mic UK** – Buyuk Britaniyadagi Future Music Management tomonidan xonandalar, vokalchilar va yakkaxon ijrochilar uchun oʻtkaziladigan musiqa tanlovi. Har yili Londondagi The O2 majmuasi va Birmingemdagi Milliy koʻrgazma markazida oʻtkaziladigan milliy finalga chiqish uchun jonli musiqa namoyishlarida jonli ijro etish imkoniyatini qoʻlga kiritish uchun aktyorlar mintaqaviy tinglovlarda raqobatlashadi. 

## Manbalar
Yavuz Ağıralioğlu

**Yavuz Ağıralioğlu** (1972-yil 1-fevral; Çaykara tumani, Trabzon, Turkiya) – turk siyosatchisi. „İYİ“ Partiyasining Istanbuldagi sobiq deputati. 2020—2022-yillarda „Türk Dünyası ve Yurtdışı Türkler“ tashkiloti rahbari.

## Biografiyasi
Yavuz Ağıralioğlu 1972-yil 1-fevral kuni Trabzonning Çaykara tumanidagi Eğridere qishlogʻida tugʻilgan. Otasining ismi Mustafo, onasining ismi Xadicha. 6 yoshiga qadar Eğridere qishlogʻida yashagan boʻlib, keyinchalik oilasi Yozgatning Sorgun shahriga koʻchib oʻtgan. Boshlangʻich, oʻrta hamda litsey taʼlimini Sorgun shahrida tamomlagan Ağıralioğlu Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakulteti xalqaro aloqalar boʻlimini tamomlagan. 
## Siyosiy faoliyati
1995—1997 yillarda „Alperen Ocakları“ yoshlar tashkilotining bosh raisli; Muhsin Yazıcıogʻlu raisligi davrida  „Büyük Birlik Partisi“ MKYK aʼzosi va rais oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat olib borgan. U 2011 yilda Buyuk birlik partiyasi raisligiga nomzod sifatida koʻrsatilgan. 2011-yildan buyon „Türkiye İnisiyatif“ markazining rahbaridir.

Yavuz Ağıralioğlu 2018-yilning may oyida İYİ partiyasiga kelib qoʻshilgan va 2018-yil Turkiyada boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda İYİ Partiya Istanbul deputati etib saylangan. U, shuningdek, 2018-yil iyulidan 2019-yil iyuligacha İYİ partiyasi parlament guruhi raisi oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan. 2019—2020 yillarda İYİ partiyasi matbuot kotibi, 2020—2022-yillarda „Türk Dünyası ve Yurtdışı Türkler“ tashkiloti rahbari boʻlgan.

2023-yilgi Turkiya prezidentlik saylovida Millatlar ittifoqidan umumiy prezidentlikka Kemal Kılıçdaroğlu nomzod boʻlishiga va Millat ittifoqining HDP bilan Kılıçdaroğlu foydasiga kelishuviga qarshi chiqib, saylovlarda Kılıçdaroğluga ovoz bermasligini maʼlum qilgan. 2023-yil 28-martda u 5 yil faoliyat olib borgan „İYİ“ partiyasidan isteʼfoga chiqdi.

2024-yilgi mahalliy saylovlardan keyin mustaqil partiya tuzishini maʼlum qilgan. 

## Oilasi
Yavuz Ağıralioğlu oilali va 3 nafar farzandi bor. 
## Manbalar
Zi Qor muhofazasi

**Zi Qor muhofazasi** (, ) Iroqning janubida, Arabiston yarim orolida joylashgan muhofaza. Maʼmuriy markazi — Nosiriya shahri. 1976-yilgacha muhofaza Muntafiq muhofazasi deb nomlangan. Zi Qor Shumerning qadimgi Iroqdagi sivilizatsiyasi markazi boʻlib, Ur, Eridu, Lagash, Larsa, Girsu, Umma va Bad-tibira xarobalari shu yerda joylashgan. muhofazaning janubiy hududida Mesopotamiya botqoqlari mavjud.

## Boshqaruv
* Gubernator: Ahmed Gʻeni al-Xafagiy
* Gubernator oʻrinbosari: Ahmed al-Sheik Taha
* Viloyat kengashi raisi: Ihsan al-Taei

## Zamonaviy Zi Qor
muhofazada Ar-Rifai, Qalat Sukkar, Al-Shatra, Al-Gʻarraf, Suq al-Shuyouk, Xamisiya va Al-Chibayish kabi shaharlar mavjud. 

1990-yillarning oʻrtalarida gubernator boʻlgan Tohir Jalil Habbush at-Tikritiy keyinchalik mamlakat politsiyasi boshligʻi, 1999-yilda esa Iroq razvedka xizmati direktori boʻlgan.

### Demografiya
Aholisi soni taxminan 2,000,000 atrofida boʻlib, asosan Shia arablaridan iborat. Janubiy botqoqliklarda azaldan [marsh arablar]] yashaydi.

2007-yil holatiga koʻra, hudud juda qashshoq boʻlib, ishsizlik darajasi 31% va qashshoqlik darajasi 32%ni tashkil qilgan.

## Tumanlar

* Al-Chibayish
* Ar-Rifai
* Ash-Shatra
* Nosiriya
* Suq al-Shuyux

## Yana qarang
* Al-Habboubi maydoni
* Ayad Radhi
* Sivilizatsiya beshigi

## Manbalar

## Havolalar
*Iraq Inter-Agency Information & Analysis Unit Reports, Maps and Assessments of Iraq's Governorates from the UN Inter-Agency Information & Analysis Unit
Ar-Rifai tumani

**Ar-Rifai tumani** () Iroqning Zi Qar muhofazotidagi tuman. Nosiriyadan 80 km shimolda va Bagʻdoddan 300 km janubda joylashgan tuman. Tuman rifoiy so‘fiylik tariqati asoschisi Shayx Ahmad ar-Rifoiy sharafiga nomlangan. Uning tarkibiga tumanning maʼmuriy markazi Al-Rifai shahri hamda Al Nosir, Al-Fajir (ناحية الفجر) va Qalat Sukkar shaharchalari kiradi. Tuman aholisi soni 450,000 nafarni tashkil qilib, asosan arablar va shialardan iborat. Aholining asosiy mashgʻulotlari qishloq xoʻjaligi, kichik biznes va hukumat ishlari.

## Ar-Rifai shahri
Ar-Rifai shahri 1880-yilda tashkil etilgan. 19-asr oʻrtalarida qishloq xoʻjaligida hosildorlik moʻlligi, xususan, Hindistonga eksport qilingan bugʻdoy, arpa, xurmo va arab otlari tufayli shahar Iroqning turli hududlaridan savdogarlarni oʻziga jalb qilgan. Al-Gʻarraf daryosining ikkala qirgʻogʻida dastlab tarqoq uylar va siloslar qurilgan. Shahar 1928-yilda tuman sifatida qayta tashkil qilingan.

## Garraf neft koni
Garraf neft koni ar-Rafai tumanida, ar-Rafai shahridan taxminan 5 km shimoli-gʻarbda joylashgan. Kon dastlab 1984-yilda oʻrganilgan. Neft konining uzunligi 17,5 km, kengligi 5,5 km boʻlib, zahiralari 860 milliondan 1 milliard barrelgacha. Qazib olinadigan neft yengil neft turiga kirib, API gravitatsiyasi 15° dan 36° gacha oʻzgarib turadi.

Garraf neft koni boshqaruvi 2009-yil dekabr oyida Litsenziyalashning ikkinchi bosqichida ikkinchi darajali hamkor sifatida Yaponiyaning Jappex kompaniyasi va Malayziya petronas boshchiligidagi konsorsiumga berildi. Shartnomaga koʻra, taklif qilingan ish haqi toʻlov kuniga 1,49 dollarni tashkil etib, „ishlab chiqarish maqsadi“ kuniga 150 000 barrel edi.

Shunday qilib, kelishuvga koʻra, Iroq hukumati South Oil Companyga qarashli boʻlgan Garraf neft konining 25% ulushiga, Petronas 45% va Japex 30% ulushga ega.

## Shumer universiteti
Shumer universiteti Ar-Rafai shahrida 2011-yilda tashkil etilgan davlat universitetidir. Universitet qishloq xoʻjaligi kolleji, menejment va iqtisodiyot kolleji va asosiy taʼlim kolleji kabi uchta kollejdan iborat.

## Manbalar
Ash-Shatra

**Ash-Shatra** (shuningdek, **Shatrat al-Muntafiq**) Iroq janubidagi shaharcha. Nosiriya shimoli-sharqida joylashgan. Shahar Zi Qar muhofazoti tarkibiga kiruvchi ash-Shatra tumanining maʼmuriy markazidir. Ash-Shatra Gʻarraf kanali 7-magistral bilan kesishgan joyda joylashgan. U qadimgi Lagash shahridan 22,35 km (13,9 milya) gʻarbda joylashgan. 2009-yilda aholisi 254,000 kishini tashkil etgan.

## Tarixi

Ash-Shatra 1872-yilda Usmonlilar davrida Iroqda, Basra viloyati tarkibida tashkil etilgan. Koʻp oʻtmay, shahar Bagʻdod bilan kuchli savdo aloqalari oʻrnatib, Iroq janubidagi don savdosi markaziga aylandi. Shatra Gʻarraf kanali boʻyidagi eng muhim shaharga aylanib, „Kichik Bagʻdod“ nomini ham olgan. Shahar Basra viloyatining Muntafiq sanjogʻi tarkibidagi xuddi shu nomdagi *[[qazo]]* (tuman)ning maʼmuriy markazi boʻlgan. Shaharning asl rasmiy nomi „Shatrat al-Muntafiq“ boʻlgan, ammo mahalliy aholi uni Usmonli hukumati „Shatrat al-Amara“ rasmiy nomini bergan yaqin atrofdagi Qalʼat Solih shahridan farqlash uchun „ash-Shatra“ deb soddalashtirgan.

1889-yil yozida ash-Shatrada vabo avj oldi. Kasallik shaharda 700 ga yaqin aholi, shu jumladan shaharning *[[qaymaqam]]i* (leytenant-gubernator) oʻlimiga sabab boʻldi. Kasallik boshlanishidan oldin aholi soni 5000 nafarga yaqin edi, ammo kasallik avj olgandan keyin shahar vaqtincha tashlab ketilgan.

Al-Shatra Usmonlilar davrida Iroqning janubida hukmronlik qilgan Muntafiq qabila ittifoqining tayanchi boʻlgan. 20-asr boshlarida shahar qabilaning hokimiyat markazi hisoblangan. Unda 4000 nafarga yaqin aholi istiqomat qilgan. Ularning deyarli barchasi shia arablar boʻlib, kam sonli yahudiy va mandean jamoalari ham yashagan. Shahar bozorida 300 taga yaqin doʻkon boʻlgan va bozordan atrofdagi hududlarda hukmron boʻlgan muntafiq qabilalari foydalangan. Yahudiylar jamoasi qishloqdagi boshlangʻich maktabni boshqargan.

### Iroq urushi

2003-yilda AQShning Iroqqa bostirib kirishi vaqtida AQSh dengiz piyodasining jasadi ash-Shatra ko‘chalarida sudrab yurilib, shahar maydonida osib qoʻyilgan.

## Manbalar
Diadochoupolis

**Diadochoupolis** (, „Diadoxlar shahri“) qadimgi Mesopotamiyadagi shahar. Shahar haqida maʼlumot beruvchi yagona manba Stefan Vizantiyning qisqacha eslatmasi boʻlib, u shahar „οὺ πόρρω Κτησιφῶντος“ („Ktesifondan unchalik uzoq boʻlmagan“) joyda ekanligini yozgan. Shahar, ehtimol, Mesopotamiyaning Sittacene mintaqasida, Tornadottos daryosi boʻyida joylashgan. Uning aholisi Diadochenoy deb atalgan.

## Manbalar
Dibis tumani

**Dibis tumani** () Iroqning Kirkuk muhofazotidagi tuman. Maʼmuriy markazi Dibis shaharchasi. Eng katta aholi manzilgohi Altun Kupri. 

Altan Kuprining asosiy aholisi turkmanlar. Sargaran kichik tumanida esa kurdlar koʻpchilik, arablar esa kamchilikni tashkil qiladi. Markaz Dibis kichik tumanida esa kurdlar koʻpchilik, arab, turkman va nasroniylar esa kamchilikni tashkil qiladi. 

## Manbalar
Altun Kupri

**Altun Kupri** (, , ) Iroqning Kirkuk muhofazotidagi shaharcha. Aholisi asosan turkmanlar. Arablar va kurdlar kamchilik aholini tashkil qiladi. Shaharcha Kichik Zab sohilida va Erbil – Kirkuk yoʻlida joylashgan. Shaharcha „oʻziga xos strategik ahamiyatga ega“ deb taʼriflanadi va bahsli hudud hisoblanadi.

## Etimologiyasi

Altun Kupri Iroq turkmanlarining standart turkchasida „altun köprü“ soʻzining koʻrinishi boʻlib, oʻzbekchada „Oltin ko'prik“ maʼnosini anglatadi. Shahar nomi haqida turli xil nazariyalar mavjud. Baʼzilar „Oltin ko'prik“ deganda shu nomdagi turk yoki kurd ayolni nazarda tutsa, boshqalar bu shahar va undagi koʻprikdan oʻtgan hamda Mosul va Bagʻdod oʻrtasidagi yoʻlda qatnagan turli karvonlarni nazarda tutadi, deb hisoblashadi.

## Tarixi
Usmonli sultoni Murod IV shaharda ikkita koʻprik qurdirib, shaharning ahamiyatini oshirdi. Unga koʻplab evropalik sayohatchilar tashrif buyurishgan va manzaralari bilan mashhur boʻlgan.

18-asr oxiriga kelib Altun Kuprida 400 tadan 500 tagacha xonadon bor edi. Mirzo Abu Tolib Xon 1799-yilda shaharga tashrif buyurib, uni dehqonchilik bilan band bo‘lgan kurdlar va turkmanlar aralash yashaydigan katta qishloq deb taʼriflagan. Qolaversa, Kurdiston va Bagʻdod oʻrtasida anjir, uzum va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari savdosi markazi ham boʻlgan. Soranlik Muhammad Posho (1813-1836) davrida hudud shaharga aylandi va Bagʻdoddagi Usmonli hokimini oʻz nazoratini tan olishga majbur qildi. 1906-yilda shaharda 4000 kishi yashagan. Usmonlilar 1918-yilda shaharning toshdan qurilgan mashhur koʻpriklarini buzib tashlab, uning oʻrniga zamonaviy temir konstruksiyalar oʻrnatdilar.

1925-yilda shahar aholisi asosan turkmanlar edi.

Shaharda Saddam davrida arablashuv amalga oshirildi va shimoldagi qoʻzgʻolonlarning Kirkuk tomon yoyilishiga qarshi turish uchun shahar kuchli harbiylashtirildi.

1991-yilda Iroq armiyasi tomonidan Fors koʻrfazi urushi paytidagi Altun Kupri qirgʻinida yuzdan ortiq turkmanlar halok boʻlgan.

## Demografiya

1947-yilgi aholini roʻyxatga olishda kurdlar aholining 70% qismini tashkil etgan boʻlsa, 1957-yilda 50% ga kamaygan. 1965-yilgi aholini roʻyxatga olishda kurdlar ulushi 25,7% ga kamayib, 1977-yilda yana 75,6% gacha koʻtarilgan. 2005-yilgi saylovlarda DPAK Altun Kupri tumanidan 80% ovoz olgan.

## Manbalar
Dokan tumani

**Dokan tumani** () Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Sulaymoniya muhofazotida joylashgan tuman. Asosiy shahri Dokan.

## Manbalar
Gir Zerk

**Gir Zerk**  (; , shuningdek, arabchada *al-Adnaniya* deb ataladi) shimoliy Iroqning Nineva muhofazotidagi Sinjar tumanida joylashgan qishloq. Qishloq Sinjar togʻi yaqinida joylashgan. Ushbu hudud Shimoliy Iroqning bahsli hududlaridan biri hisoblanadi.

Gir Zerkda faqat yazidiylar yashaydi.

## Manbalar
Qiz Qalasi suv ombori

**Qiz Qalasi suv ombori** (Ozarbayjoncha: *Qız Qalası su anbarı*) 1999—2008-yillarda Eron va Ozarbayjon oʻrtasidagi xalqaro chegaradan oʻtgan Araz daryosida qurilgan. Suv ombori Xoda Afarin suv omboridan 12 km quyida joylashgan. Ozarbayjonning Jabrayil tumani hududini qamrab olgan. 1993-yildan 2020-yil 18-oktabrgacha suv ombori shu nomdagi GES bilan birgalikda Armaniston Respublikasi nazoratida edi. Giz Galasi suv ombori 12 ming gektar yerni suv bilan ta’minlash quvvatiga ega.

## Tarixi
Qiz Qalasi suv omborini qurishdan asosiy maqsad gidroenergetika ishlab chiqarish va sugʻorish boʻlgan. Loyiha 1977-yil oktyabr oyida Sovet Ittifoqi va Eron oʻrtasidagi kelishuv asosida ishlab chiqilgan. Loyiha 1982-yilda yakunlangan.

1994-yil 28-iyun — 2-iyul sanalarida Ozarbayjon Prezidenti Haydar Aliyevning Eronga birinchi rasmiy tashrifi chogʻida loyihani amalga oshirish boʻyicha memorandum imzolangan. 

2016-yilning fevral oyida Ozarbayjon va Eron hukumatlari oʻrtasida Xoda Afarin va Giz Galasi suv omborlarini qurish, foydalanish, energiya va suv resurslaridan foydalanish sohasida hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolangan.

## Yana qarang
* Xudaferin koʻpriklari
* Jabrayil tumani

## Manbalar
Habbaniya

**Al-Habbaniya** yoki **Habbaniya** (, *al-Ḥabbānīya*) Iroq markazidagi Al-Anbar muhofazotida joylashgan va Bagʻdoddan 85 km (53 milya) gʻarbda joylashgan shahar. Harbiy aerodrom RAF Habbaniya 1941-yil, Ikkinchi Jahon urushi davrida jang maydoni boʻlgan. Habbaniya koʻli ham yaqinida joylashgan. 

## Tarixi
1941-yil 25-mayda Hindistonning 10-piyoda diviziyasi tarkibiga kiruvchi Toʻrtinchi Gurxa oʻqchilarining ikkinchi bataloni (2/4 GR) Mosul va Bagʻdodda joylashgan Iroq quruqlik qoʻshinlari va Germaniyaning Luftwaffe tahdidi ostida boʻlgan Qirollik havo kuchlari aerodromi Habbaniyani mustahkamlash va xavfsizligini taʼminlash uchun havoga koʻtarildi. Bu vaqtda hududda 74,217 nafar tinch aholi istiqomat qilardi.

Sayfodan keyin 20-asr boshlarida Eronning Naqade va Urmiya shahridan kelgan ossuriylar shaharga joylashganlar.

## Iqlimi





## Manbalar
Haji Omeran

**Haji Umeran** (; ) Iroq Kurdistonining Erbil muhofazotida Eron va Iroq chegarasi yaqinida joylashgan shaharcha. Shaharcha Erbildan 180 kilometr shimoli-sharqda va Chomandan 20 kilometr sharqda joylashgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Iraq-businessnews
* Haji Omran: Iraq (Source questionable as it falsely claims that it's in As Sulaymānīyah, but the coordinate is clearly farther north, in Arbīl)
* Hawlergov (Arabic language)
Choman (Iroq)

**Choman** (, ) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Erbil muhofazotiga qarashli shahar. Shahar Choman tumanining maʼmuriy markazi hisoblanadi. 

Shahar Erbil shahridan  shimoli-sharqda joylashgan. Choman shahrida kurdlar istiqomat qiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Panoramio: Choman photo
Hajj Ali

**Hajj Ali** (shuningdek, *Haj Ali*) Iroq shimolida, Dajla daryosi boʻyida, Mosuldan taxminan 60 km janubda, Maxmur tumani chegarasidagi Nineviya muhofazotida joylashgan qishloq. Haj Ali Dajla daryosining shimoli-sharqiy qirgʻogʻida, neft shaharchasi Qayyara roʻparasida joylashgan.

Haj Ali 2016-yilgi Mosul hujumi uchun strategik qishloq hisoblangan. 2016-yilning 13-iyunida Iroq armiyasi IShIDdan qaytarib olgani xabar qilingan.

## Manbalar
Maxmur tumani

**Maxmur tumani** (; ) Iroqdagi bahsli hududlardan biri.

## Tarixi
1991-yilgacha katta Maxmur tumani Nineva muhofazasi tarkibiga kirgan. 1997—1998-yillarda shaharning shimoli-sharqida Turkiya tomoni siqib chiqargan kurd qishloqlaridan kelgan qochqinlarni qabul qilish uchun Maxmur qochoqlar lageri tashkil etilgan. 2003-yilda Maxmur tumani Arbil muhofazasi tarkibiga kirgan. Bu holat 2008-yilga qadar davom etdi. Oʻshanda KRG keyingi ogohlantirishgacha tumanni Federal hukumatga topshirishga rozi boʻldi. Tuman 2014-yilda, IShID bosqini paytida yana qoʻldan qoʻlga oʻtgan. Bugungi kunda tumanning katta qismi, shu jumladan uning markazi ham Nineva gubernatorligi tarkibida boshqarilmoqda.

## Yana qarang
* Maxmur qochoqlar lageri

## Manbalar
Choman tumani

**Choman tumani** (; ) Iroqning Erbil muhofazotida joylashgan tuman. Maʼmuriy markazi ham Choman deb nomlangan. Choman tumani Iroq-Eron chegarasida joylashgan boʻlib, Galala, Haji Omeran, Samilan va Qasre kabi 4 ta tuman hamda 166 ga yaqin qishloqlardan iborat.

## Manbalar

## Havolalar
* District Of Choman
Dihya Kalbiy

**Dihya ibn Xalifa al-Kalbiy** (; *Dihya Kalbiy*), baʼzi manbalarda **Dahyah** deb yoziladi – Islom paygʻambari Muhammadning xabarini Rim imperatori Herakleiosga yetkazgan elchi.

Muhammadning ayoli Oyshaning soʻzlariga koʻra, Muhammad Jabroilni ikki marotaba „yaratilgan qiyofada“ va boshqa paytlarda uning ajoyib shogirdi Dihya ibn Xalifa al-Kalbiyga oʻxshash odam qiyofasida koʻrgan.

Abu Usmondan "Sahihi Buxoriy"da Muhammadning rafiqasi Ummu Salama guvoh boʻlgan voqea haqida ikkita shunga oʻxshash rivoyat keltiriladi.

## Zayd ibn Horisa (Hisma) gʻazoti
Zayd ibn Horisa (Hisma) gʻazoti chogʻida Dihya Kalbiy hujumga uchraydi. Bu xabar Muhammad paygʻambarga yetib borgach, darhol Zayd ibn Horisa bilan yana 500 nafar kishini ularni jazolash uchun yuboradi. Musulmon qoʻshini Banu Judham bilan urushib, ulardan bir qanchasini, jumladan, boshliq al-Hunayd ibn Arid va uning oʻgʻlini oʻldiradi, 1000 tuya, 5000 qoramol va 100 nafar ayol va oʻgʻil bolalarni asir oladi. Islomni qabul qilgan Banu Judham qabilasining boshligʻi Muhammaddan oʻz qabiladoshlarini ozod qilishni soʻraydi va paygʻambar ularni ozod qiladi.

## Oʻlimi va avlodlari

Dihya Kalbiy Damashqning Mezza shahrida vafot etadi va shu yerga dafn qilinadi.

## Yana qarang
* Muhammadning yurishlari roʻyxati

## Manbalar
Xitoydagi masjidlar roʻyxati

Bu **Xitoydagi mashhur masjidlar roʻyxati**. Masjid islom diniga eʼtiqod qiluvchilar uchun ibodat joyidir. Xitoydagi birinchi masjid Guanchjoudagi Huaishen masjidi boʻlib, u milodiy 627-yilda Tang sulolasi davrida qurilgan. 2014-yilda Xitoyda 39 135 ta masjid boʻlgan.

Aksariyat masjidlar bir-biri bilan umumiy jihatlarga ega, ammo boshqa mintaqalarda boʻlgani kabi Xitoy islom meʼmorchiligi ham oʻz uslubida mahalliy meʼmorchilikni aks ettiradi. Xitoy oʻzining goʻzal masjidlari bilan mashhur boʻlib, ular ibodatxonalarga oʻxshaydi. Biroq gʻarbiy Xitoydagi masjidlar Eron va Oʻrta Osiyo masjidlariga oʻxshab, baland, ingichka minoralari, egilgan arklari va gumbaz shaklidagi tomlari, shuningdek, noyob koʻp qavatli eshiklar bilan ajralib turadi. Xitoyning Xueylar masjidlarini qurgan shimoli-gʻarbiy Xitoyda sharqiy va gʻarbiy uslublarning uygʻunligi mavjud. Masjidlar buddist uslubidagi tomlar bilan oʻralgan, devor bilan oʻralgan hovlilarga miniatyura gumbazlari va minoralari boʻlgan ark yoʻllari orqali kirgan.

## Eng mashhur masjidlar roʻyxati

## Yana qarang

* Xitoyda Islom
* Masjidlar roʻyxati
** Gonkongdagi masjidlar roʻyxati
** Tayvandagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Xitoydagi masjidlar, ozchilik musulmonlarni oʻrganish va taʼlim olish instituti (IRSMM) saytidagi galereya
* Shinjondagi islom arxitekturasi
* Shinjondagi islom arxitekturasi
Alvand toʻgʻoni

**Alvand toʻgʻoni** — Alvand daryosida, Xanaqinning janubi-sharqida, Iroq-Eron chegarasidan  uzoqlikda joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon uzunligi , balandligi  boʻlgan loy yadroli gidroponik toʻgʻondir. Toʻgʻon koʻlidagi suv saqlash hajmi , koʻlning sirt maydoni ni tashkil qiladi.

## Tarixi
Toʻgʻon 2013-yil boshida ishlay boshladi. Toʻgʻonning vazifasi Xanaqinni daryoning yuqori qismidan keladigan sel va shiddatli oqimdan himoya qilishdir. Toʻgʻon suvi qishloq xoʻjaligi loyihalarida, ichimlik suvi sifatida, ayniqsa, yoz faslida foydalaniladi. Ortiqcha suv Hemrin toʻgʻoniga quyiladi. Toʻgʻonning poydevori 2010-yilda quyilgan. Toʻgʻonni General Rafidain kompaniyasi qurgan. Toʻgʻon 2013-yilda ochilgan va qiymati 28 milliard dinordan oshgan.

## Toʻgʻon qulashi
2014-yil oxirida bu hududda zilzila sodir boʻlganidan keyin koʻplab mish-mishlar tarqaldi. Ularning eng muhimi toʻgʻonning qulashi haqida boʻlib, bu mish-mishlar odamlarni suv bosishidan qochish uchun balandroq joylarga borishga undadi. Biroq, keyinchalik bu asossiz mish-mish ekani maʼlum boʻldi.

## Manbalar
Alvand toʻgʻoni koʻli

**Alvand toʻgʻoni koʻli** shimoliy Iroqning Diyala muhofazotida joylashgan Xanaqin shahridagi koʻl. Koʻl Alvand toʻgʻoni va Diyaladan janubi-sharqda Eron Respublikasi bilan xalqaro chegaragacha boʻlgan toʻgʻon atrofidagi inshootlar qurilganidan keyin paydo boʻlgan.

## Oʻlchami
Alvand koʻli Diyaladagi uchinchi yirik koʻl boʻlib, Xanaqin tumani va uning chekka hududlarini ichimlik suvi bilan taʼminlash va ekinlarni sugʻorish uchun xizmat qiladi.

## Manbalar
Xanaqin tumani

**Xanaqin tumani** (, ) Iroqning Diyala muhofazotidagi tuman. Tuman Shimoliy Iroqning bahsli hududlaridan biri.

Alvand daryosi Xanaqin tumani orqali oʻtib, Diyala daryosiga quyiladi. 

Tuman aholisi 2003-yilda taxminan 175,000 nafarni tashkil qilgan. Maʼmuriy markazining aholisi 2003-yilda 20 000 kishidan 2011-yilda 160 000 kishidan oshgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Khanaqin, once known as ‘city of tolerance,’ still open to Arab refugees
* Wikimapia Xaneqîn District (KRG)
* Home - NGO Coordination Committee for Iraq - Diyala Governorate Profile Jan 2016