open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taras Shevchenko haykali (Ternopol)

**Taras Shevchenko haykali** — Ternopildagi yodgorlik (Ukraina). Ukraina shoiri Taras Shevchenkoga bagʻishlanadi. Ternopil viloyat teatri yaqinidagi Teatr maydonida joylashgan. Ukraina monumental sanʼati yodgorligi, xavfsizlik raqami 33.

## Tarixi
Yodgorlik muallifi mahalliy haykaltarosh Mikola Neveseli boʻlib, meʼmoriy bogʻlash oʻsha paytda Ternopilning bosh meʼmori Stanislav Kalashnik tomonidan amalga oshirilgan.

Ternopoldagi Taras Shevchenkoga oʻrnatilgan zamonaviy yodgorlik shahardagi birinchi yodgorlik emas. Ilgari, 1953-yildan (yoki 1952) Ternopolda shahar parkida Shevchenko haykali mavjud edi (taxminan Bandera zamonaviy yodgorligi oʻrnida). U moʻrt materialdan yaratilgan va turli baholarga koʻra, badiiy qiymatga ega emas edi. 1970-yillarda bogʻning rekonstruksiya qilinishi munosabati bilan u buzib tashlangan.

1982-yil mart oyida „Erkin, yangi oilada“ Butunittifoq adabiyot va sanʼat festivali boʻlib oʻtganida, teatr yaqinidagi bogʻda Taras Shevchenkoning yangi haykali tantanali ravishda ochiladi.

Yodgorlik qarshisida Ternopil 3-sonli maktab joylashgan. Bu maktab bitiruvchilari tomonidan har birinchi sentabrda gul qoʻyish anʼanasi mavjud.

## Tavsif
Yodgorlik ikki bosqichli kulrang granit poydevorga oʻrnatilgan Taras Shevchenkoning bronza oʻtirgan qomatidir. Haykalning balandligi 2,8 m, poydevori 1,2 m. Yozuvchi keksa, oʻychan, yelkalari egilgan, boshi biroz oʻngga burilgan, qoʻllari oʻng tizzasida bukilgan holda tasvirlangan.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* Duda І. Skulptura Ternopolya XVIII-XXІ st. // Ternopіlskiy ensiklopedichniy slovnik : u 4 t. / redkol.: G. Yavorskiy ta іn. — Ternopіl : Vidavnicho-polіgrafіchniy kombіnat „Zbruch“, 2008. — T. 3 : P — Ya. — S. 284—286. — .
* Ternopіlщina. Іstorіya mіst і sіl : u 3 t. — Ternopіl : TzOV „Terno-graf“, 2014. — T. 1 : A — Y. — S. 283—342. — .
* Rotman M., Fіl Є., Gutsalov O. Taras Shevchenko u pam’yatі pokolіn. — Ternopіl: Lіder, 2014. — S. 138. : іl. —
Rostov-Donudagi Stepan Razin yodgorligi

**Stepan Razin** haykali — Rostov-Don shahridagi yodgorliklardan biri. 1670-1671-yillardagi dehqonlar qoʻzgʻoloni rahbari Stepan Timofeevich Razinga bagʻishlangan. Bu madaniy meros obyekti hisoblanadi.

## Tarix
17-asr oʻrtalarida boʻlgan yirik dehqon-kazak qoʻzgʻolonining rahbari Stepan Razin Donda tugʻilib oʻsgan. Va shu yerdan u oʻziga sodiq odamlar bilan shohga qarshi yurish boshladi. Donda afsonaviy Don atamani bilan bogʻliq koʻplab unutilmas joylar mavjud. Starocherkasskaya qishlogʻida Stepan Razin tugʻilgan uy saqlanib qolgan. Bir necha yillar davomida tarixchilar va arxeologlar Kagalnitskiy kazak shaharchasini qidirib, qazishdi, bu yerda ataman oʻz qoʻshini bilan birga joylashgan boʻlgan. Novocherkassk muzeyida S.Razinning haykaltarosh figurasi namoyish etilgan. Uning muallifi E. V. Vuchetich. Mashhur boshliqning bu tasviri uzoq vaqt davomida uning atrofida koʻplab madaniyat arboblari murojaat qilgan koʻplab afsonalarni yaratdi. Ulardan biri SSSR xalq artisti S. T. Konenkov (yodgorlik oʻrnatilishini koʻrishgacha umr koʻrmagan, lekin uning yogʻoch maketini yaratgan) va meʼmor L. M. Lobak, atamanga bagʻishlangan yodgorlik loyihasini ishlab chiqishni oʻz zimmasiga oldi. Barcha haykallar mahalliy zavodda betondan yasalgan.

1972-yil 5-iyun Rostov-Don qirgʻogʻida, Sedov nomidagi dengiz maktabidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Stepan Razin va uning sodiq otryadiga haykal oʻrnatildi.

### Tashqi koʻrinish
Yodgorlik yettita haykaldan iborat kompozitsiya boʻlib, ularda Stepan Razin va fors malikasi, shuningdek, qayiqda turgan beshta sodiq jangchi figuralari mavjud.

## Havolalar

* Yodgorlikning fotosuratlari  

## Manbalar
Taras Shevchenko haykali (Tbilisi)

**Taras Shevchenko haykali** — ukrainaning shoiri, nasroniy yozuvchisi, rassom va etnografi Taras Grigorevich Shevchenkoga Gruziya poytaxti Tbilisining sharafiga kiradigan yodgorlikdir.

## Tarixi
Yodgorlik 2007-yil 2-martda Gruziyada Ukraina yili munosabati bilan ochilgan. Ochilish marosimida Gruziyada rasmiy tashrif bilan boʻlgan Ukraina Prezidenti Viktor Yushchenko va Gruziya Prezidenti Mixail Saakashvili ishtirok etdi. Davlat rahbarlari yodgorlik poydevoriga Shevchenko tavallud topgan Cherkas viloyatining Morintsi qishlogʻidan tuproq solingan kapsulani qoʻyishdi.

Shoirning vatanidan olib kelingan bronza haykal Pyotr Melikishvili prospektidagi bogʻiga oʻrnatildi. Yodgorlikda Shevchenko katta tosh ustida oʻtirgani, yuzida jiddiy oʻy borligi tasvirlangan. Yodgorlikning oʻlchamlari va joylashuvi shunday oʻylanganki, unga yaqinlashgan odam yozuvchining unga qaragan nigohini yuqoridan pastgacha his qiladi.

Yozuvchining tugʻilgan kunida uning haykali yonida katta ukrain diasporasi yigʻiladi. Gruziyadagi Ukraina maktablarida yozuvchining asarlarini oʻquvchilar tanlovi oʻtkazilib, yodgorlik yonida bayram kontsertlar ham boʻlib oʻtadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам’ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80
* 
*
Stepan Xalturin yodgorligi

**Stepan Nikolayevich Xalturin** **yodgorligi** **—** monumental sanʼat yodgorligi, Rossiyada federal ahamiyatga ega madaniy meros obyekti. Yodgorlik birinchi rus inqilobiy ishchilaridan biri, 1880-yilda Qishki saroydagi terakt ishtirokchisi, „Rossiya ishchilarining Shimoliy ittifoqi“ tashkilotchisi Stepan Nikolayevich Xalturinga bagʻishlangan. Yodgorlik Moskvada Kirov koʻchasidagi parkda joylashgan. Kirovning eng qadimgi yodgorliklaridan biri — 1923-yil 7-noyabrda ochilgan. Yodgorlik Leninning monumental targʻibot rejasiga muvofiq qurilgan.

Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh N.I. Shilnikov, arxitektor I. A. Charushin. Haykal Moskvada qilingan va qismlarga boʻlib Vyatkaga koʻchirilgan.

Yodgorlikning balandligi 8,2 m, haykalning balandligi 2,7 m, poydevori esa 5,5 m. Poydevorda „Stepan Xalturin. 1856-1882“ yozuvlari bor.

## Manbalar
Taras Shevchenko haykali (Sokolov)

**Taras Shevchenko haykali** — Ternopil viloyati Buchatskiy tumani, Sokolov qishlogʻida ukrain shoiri Taras Grigoryevich Shevchenkoning byusti.

Mahalliy ahamiyatga ega monumental sanʼat yodgorligi, xavfsizlik raqami 3001.

1998-yilda oʻrnatilgan. Qishloqning markazida, Buchach yoʻlining ayrichasida joylashgan&#x20;- Oltin oqim va Buchach&#x20;- Buffonlar. Byust quvilgan misdan yasalgan, balandligi&#x20;- 0,85&#x20;m, poydevor&#x20;― granit plitkalaridan, 2.6&#x20;m.

Haykaltarosh&#x20;- Roman Vilgushinskiy.

Poydevorda ismi, otasining ismi va familiyasi, hayot va oʻlim sanalari hamda yozuv oʻyib yozilgan boʻlib, u Kobzarning mashhur „Ham oʻlik, ham tirik …“ sheʼridan iqtibosdir.

## Adabiyotlar
* *Григоришин В.* Соколов // Тернопольщина. История городов и сел
* *Мацькевич В., Уніят В.* Соколов // Тернопольский энциклопедический словарьГ.&#x20;ЯворскийЗбруч
* В камне, бронзе, граните (иллюстрированный альманах).&#x20;— Тернополь: Терно-граф, 2014.&#x20;— С.&#x20;38.&#x20;— ISBN 978-966-457-202-3.
Taras Shevchenko haykali (Slavyansk)

**Taras Shevchenko haykali** — Slavyansk shahrida (Ukraina) ukrain shoiri, nosiri, rassomi va etnografi Taras Grigoryevich Shevchenko sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

Ukraina shoiri Taras Grigoryevich Shevchenko (1814-1861) haykali 1992-yil mart oyida Shevchenko koʻchasida uning tavalludining 186-yilligi sharafiga oʻrnatilgan. Yodgorlik granit va temir-betondan qurilgan. Muallif gʻoyasiga koʻra, Taras Grigoryevichning oʻz Vatani — Ukrainaga mehr-muhabbati granitdek qudratli va buzilmas edi.

## Adabiyotlar
* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам'ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край&nbsp;— земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80
* 
* 
## Manbalar
Oʻt oʻchiruvchilarning ommaviy qabri, Grozniyda

Grozniydagi yongʻinlarni oʻchirishda halok **boʻlgan oʻt oʻchiruvchilarning ommaviy qabri** — 1942-yil oktabr oyida shaharning Shayx-Mansurovskiy tumanida , Grozniy 1-CHES yaqinida paydo boʻlgan.

## Tarix
Ulugʻ Vatan urushi paytida, dushmanga Grozniyni olishning iloji yoʻqligi ayon boʻlgach, 1942-yil 10-15-oktabrda shaharni ommaviy bombardimon qilish boshlandi. Yongʻinlar bir necha kun ichida oʻchirildi. 49 nafar oʻt oʻchiruvchi yongʻinlarni oʻchirishdagi qahramonliklari uchun hukumat mukofotlari bilan taqdirlandi.

Toʻgʻridan-toʻgʻri yongʻinga qarshi kurash paytida halok boʻlgan oʻt oʻchiruvchilar Rubtsov, Rijakov, Matienko, Shiforostov, Kapshun va Lashininlar ommaviy qabrga dafn qilindi. 1944-yilda qabr ustiga granitdan yasalgan daraxt koʻrinishidagi yodgorlik belgisi oʻrnatildi. Daraxtga oʻlim yili (1942-) va qurbonlarning ismlari yozilgan lavha oʻrnatildi. Keyinchalik, podstansiya qurilishi munosabati bilan, qoldiqlar Axmatovskiy tumani qabristoniga dafn qilindi. Keyinchalik toʻq kulrang marmardan qabr toshini yasagan, unda marhumlarning ismlari oʻyilgan. Qabrning atrofi naqshli choʻyan rishtalardan yasalgan panjara bilan oʻralgan edi. Qabr toshi oldiga yozuvi boʻlgan stela oʻrnatilgan:

1990-yillardagi, janglar paytida yodgorlik butunlay vayron qilingan; 2016-yil 20-aprelda, ommaviy qabr ustidagi yodgorlik plitasi Respublika Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan qayta tiklandi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Uchuvchilar Gurin va Zakrevskiyning ommaviy qabri

**Uchuvchilar Gurin va Zakrevskiyning ommaviy qabri** — Grozniyning Oktabr tumanida 1942-yil noyabr oyida paydo boʻlgan.

## Tarix
1942-yil 6-noyabrda Kavkaz jangi paytida uchuvchi leytenant Ivan Gurin, shturman leytenant Nikolay Zakrevskiy va oʻqchi-radiooperator katta serjant Boris Lisitsindan iborat ekipaji boʻlgan samolyot Tikhoretskaya, Kropotkino, Mozdok, Georgievskaya, Ishcherskaya stantsiyalar hududida razvedka parvozini amalga oshirdi. Parvoz davomida ekipaj hududni aerofotosuratga olish ishlarini olib bordi, muhim maʼlumotlarni oldi va ularning bir qismini radio orqali qoʻmondonlikka uzatdi.

Mozdokdan janubda samolyot dushmanning zenit oʻtidan yoqib yuborilgan. Ekipaj aʼzolari alangani oʻchirishga va Grozniy aerodromiga qaytishni davom ettirishga muvaffaq boʻldi. Aerodromga yaqinlashganda, samolyot yana yonib ketdi. Ekipajda samolyotni tark etish imkoniyati boʻlgan, ammo keyin yonayotgan mashina shahar ustiga qulab tushar edi. Shuning uchun, uchuvchi shahar chegarasidan tashqariga qoʻndi. Faqat qurolchi-radio operatorini qutqara olishdi.

Uchuvchilar Grozniyning Oktabr tumanida dafn qilindi. Qabr ustiga yozuvli yogʻoch belgi qoʻyilgan. 1983-yilda poʻlatdan yasalgan yodgorlik stelasi oʻrnatildi. Old tomoniga relefli besh qirrali yulduz va yozuvi boʻlgan metall plastinka biriktirilgan:

Oʻlimidan sal oldin, 1942-yil sentabr oyida Gurin Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlandi. Keyinchalik, sobiq Spokoynaya koʻchasi Gurin sharafiga, sobiq Lugovaya Zakrevskiy sharafiga oʻzgartirildi.

Samolyot halokatidan omon qolgan oʻqchi-radio operatori Boris Stepanovich Lisitsin 1943-yilda vafot etdi. Uning mukofotlari bor edi: Qizil Bayroq va Qizil Yulduz ordeni. Uning nomi sobiq Gruppova koʻchasiga berildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Maxtunquli haykali

**Maxtunquli haykali** — Astraxan shahrida turkman shoiri, mutafakkiri, faylasufi, turkman adabiyoti klassigi Maxtumquli haykali. Leninskiy tumanidagi Astraxan davlat universiteti qarshisidagi „Studenchesky“ maydonida joylashgan.

## Tarixi
Yodgorlik Astraxan viloyati gubernatori Aleksandr Jilkin taklifi bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlik loyihasi mashhur turkman haykaltaroshi Saragt Babaev tomonidan tayyorlangan va Astraxanga sovgʻa qilingan.

Yodgorlik 2009-yil 15-mayda Astraxan viloyati gubernatori Aleksandr Jilkin, Turkmaniston madaniyat vaziri Gulmirat Myradov boshchiligidagi delegatsiya, shuningdek, turkman diasporasi vakillari ishtirokida ochilgan.

## Manbalar
Yerevandagi Stepan Shaumyan yodgorligi

**Stepan Shaumyan** **haykali** **―** 1931-yilda Yerevanda Shohumyan maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh S. D. Merkurov va meʼmor I. V. Joltovskiy. Yodgorlik inqilobchi va siyosatchi Stepan Shaumyan (1878-1918) ga bagʻishlangan. Bu Yerevanda rasman oʻrnatilgan birinchi yodgorlik. Kentron maʼmuriy okrugi tarixiy-madaniy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Yodgorlik Shaumyan maydoni kompozitsiyasida muhim oʻrin tutadi. Uning shimoli-sharqiy qismida, bulvar fonida joylashgan. Ilgari, Rus pravoslav cherkovining 1920-yillarda buzib tashlangan Aziz Nikolay sobori ushbu joyda turgan.

Pushti granitdan zinapoyada turgan Shaumyan figurasi toʻliq oʻyilgan. Stepan Shaumyan qatl qilingan paytda tasvirlangan. Haykal inqilobchining ifodali qiyofasini yaxshi ifodalaydi, u harakat bilan singib ketganga oʻxshaydi.

Haykalning orqasida arxitrav va jibdan iborat antablatura bilan birlashtirilgan yettita toʻrtburchak bazalt ustunlar joylashgan. Haykal va ustunlar umumiy pogʻonali stilobatda turadi. Ular bir-biriga organik qoʻshimchalardir.

## Galereya

Monument of Stepan Shahumyan (29).jpg|Shohumyan haykali
Monument of Stepan Shahumyan (15).JPG|Ustun ustidagi esdalik yozuvi
Monument of Stepan Shahumyan (18).jpg|Shaumyan haykali. Orqa ko'rinish
Monument of Stepan Shahumyan (6).JPG|Yodgorlik oldidagi QR kodli ma'lumot lavhasi
Ստեփան Շահումյանի հուշարձան, Կենտրոն, 2015.JPG|Yodgorlik orqasidagi favvora


## Manbalar

## Havolalar
Dengizchilar-piyodachilar haykali

**Dengizchilar-piyodachilar haykali** ― Leningradni mudofaa qilish paytida suvda va quruqlikda oʻz harbiy burchlarini bajargan Qizil Bayroq Boltiq floti dengizchilari sharafiga oʻrnatilgan. Metallostroy qishlogʻida (Sankt-Peterburgning Kolpinskiy tumani) Polevaya koʻchasi, 5A (Lugovaya koʻchasi bilan kesishgan joyda).

Yodgorlik 2013-yil may oyida 26049 raqami bilan yagona Xotira kitobiga kiritilgan.

Leningradni himoya qilishda dengizchilar-piyoda askarlar muhim rol oʻynaydi. Quruqlikdagi jangovar harakatlar uchun Boltiq floti 125 000 dengizchi va ofitserni tayinladi. Ulardan 87635 nafari Leningrad frontiga yuborilgan.

Ladoga flotiliyasining dengiz piyodalari oʻzlarining brigadalari va batalonlari tarkibida ham, boshqa qoʻshinlarning harbiy tuzilmalari tarkibida ham jang qilishadi.

Xotira va motam sanalarida „Metallostroy“ yodgorliklari yonida mitinglar oʻtkazilib, gul qoʻyish marosimi oʻtkaziladi.

## Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik choʻyan langar boʻlib, bogʻlovchi ustunlardan yasalgan tayanchlarga oʻrnatilgan va kema langar zanjiri bilan mustahkamlangan. Ankrajga zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan esdalik plansheti yopishtirilgan boʻlib, unda matn qoʻllanadi:

*"Boltiq dengizi piyoda dengizchilari xotirasiga. 1941-yil sentabr"*.

Planshetdagi yozuv ostida ikkita sxematik tasvirlangan palma novdalari oʻyilgan.

Plastinka langarga dengiz perchinlari bilan biriktirilgan.

## Manbalar
Mendeleyev haykali

**Mendeleyev haykali** — rus kimyogari D. I. Mendeleyev haykaltaroshlik yodgorligi. Sankt-Peterburgda Moskovskiy prospektidagi Ogʻirlik va oʻlchovlar palatasi binosi yaqinida joylashgan. Yodgorlik 1932-yilda haykaltarosh loyihasi boʻyicha qurilgan. I. I.Gunzburg. Bu federal ahamiyatga ega madaniy meros ob’yekti.

## Tarixi
1890-yilda D.I.Mendeleyev hayoti davomida haykaltarosh I.Ya.Gintsburg uning hayotidan haykaltaroshlik portretini yaratdi. Bu asar keyinchalik bronzaga quyilib, olim tomonidan sotib olingan. Ushbu suratni asos qilib olgan Gunzburg 1930-yilda Mendeleev haykali maketini yasaydi va uni Fanlar akademiyasiga taqdim etadi. Tez orada Mendeleyev yashagan va vafot etgan Oʻlchovlar va vaznlar palatasining 6-uy („Qizil uy“ deb ataladigan) yonidagi maydonda yodgorlik oʻrnatishga qaror qilindi. Bu maydonda Mendeleyev dam olishni yaxshi koʻradigan gazebo bor edi.

Bronza haykal Badiiy akademiyadagi Bosh fanning badiiy va reproduksiya ustaxonalarida ishlangan. 1932-yil 2-fevralda olim vafotining 25-yilligiga bagʻishlangan yodgorlikning ochilishi boʻlib oʻtadi. 1935-yilda qoʻshni uyning oxirida davriy jadvalning tasviri bilan V.A. Frolovatomonidan mozaik paneli paydo boʻladi.

Yodgorlik joylashgan maydon dastlab devor bilan oʻralgan va Oʻlchovlar palatasi hududiga tegishli boʻlgan. Ulugʻ Vatan urushi paytida bu panjara vayron qilingan.

## Tavsif
D. I. Mendeleyev kresloda oʻychan oʻtirib, oyoqlarini chalishtirgan holda tasvirlangan. Tizlarida ochiq kitob, chap qoʻlida sigaret yotadi. Kreslo ostida qogʻozlar toʻplami joylashgan boʻlib, ulardan birida "*Bosh oʻlchovlar va ogʻirliklar palatasining vaqtinchalik 1894*" yozuvi bor. Olimning deyarli real oʻlchamdagi (1,8 m) qiyofasi metr uzunlikdagi granit poydevorida joylashgan.

## Manbalar
Diyorbek Oʻrozboyev

**Diyorbek Baxtiyor oʻgʻli Oʻrozboyev** (tugʻ. 1993-yil 17-avgust, Shovot tumani, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik dzudochi, 60&nbsp;kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, Osiyo chempionati kumush medali sovrindori, Yozgi Osiyo oʻyinlari chempioni.

## Faoliyati
2011-yilda 20 yoshgacha (U20) va Yevropa kubogi (U20) ishtirokchilari oʻrtasida oʻtkazilgan „*Masters Bremen*“ turnirida uchinchi oʻrinni egalladi va shu yosh toifasida Bayrutda (Livan) oʻtkazilgan Osiyo chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. 2012-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan Xalqaro dzyudo federatsiyasi kubogida ikkinchi, 20 yoshgacha boʻlgan oʻrtasidagi Osiyo chempionatida uchinchi, Abu-Dabi (BAA) Gran-prisi va Tokiodagi (Yaponiya) „Katta dubulgʻa“ turnirlarida beshinchi oʻrinni egalladi. 2013-yilda u 21 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa kubogida uchinchi, shu yosh toifasida Jahon chempionati kumush medali sovrindori boʻlgan. 2014-yilda u Toshkent Gran-prisida ikkinchi, Bokudagi (Ozarbayjon) „Katta dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi turnirda esa yettinchi oʻrinni egalladi.

2015-yilda Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa ochiq kubogida ikkinchi, Tbilisida (Gruziya) Gran-prisida uchinchi, Toshkent Gran-prisi, Abu-Dabidagi „Katta dubulgʻa“ turnirida, Samsun Gran-prisida beshinchi, Rabotdagi „ *World Masters“ turnirida* uchinchi oʻrinni egalladi. Jahon chempionatida ettinchi boʻldi. 2016-yilda u Tbilisi Gran-prisida gʻolib chiqdi, Samsun Gran-prisida uchinchi, Olmaotada (Qozog'iston) Gran-prisida, Bokuda „Katta dubulgʻa“ turnirida va Gvadalaharada boʻlib oʻtgan „*World Masters“* turnirida ettinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Osiyo chempionati kumush medali qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi.

U 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 60&nbsp;kg gacha boʻlgan vazn toifasida 35 dzyudochi ishtirok etgan. Sportchilar 4 guruhga boʻlingan boʻlib, chorak final natijalariga koʻra toʻrt nafar dzyudochi yarim finalga yoʻl oldi. Chorak finalda magʻlub boʻlganlar „tasalli“ bahslarida, keyin esa yarim finalda magʻlub boʻlganlar bilan toʻqnash kelishdi va shu natijalarga koʻra bronza medal sohiblari aniqlandi. Oʻrozboyev chorak finalda Yeldos Smetovga yutqazib qoʻydi, keyin javob oʻyinida va uchinchi oʻrin uchun Amiran Papinashvili bilan oʻtkazilgan bahsda gʻalaba qozonib, Olimpiya oʻyinlarining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda dzyudochi Diyorbek Oʻrozboyevdan olingan doping-sinamada taqiqlangan modda aniqlangan. Sportchi 3 yil muddatga diskvalifikatsiya qilinib, xalqaro va milliy toifadagi musobaqalarda ishtirok etish huquqidan mahrum etildi.

## Manbalar
Indradjit

**Indradjit** (sanskr. इन्द्रजीत, IAST: indrajīt) **yoki Megxanada** (sanskr. मेघनाद) — qadimgi hind eposidagi "Ramayana" qahramoni, iblis hukmdori Lanka Ravananing oʻgʻli. Soʻzma-soʻz tarjimada „Indradjit“ „Iindrani yutgan“ degan maʼnoni anglatadi.

Indradjit Rama va Ravana oʻrtasidagi urushda faol rol oʻynagan. Har bir jangdan oldin u yovuz ruhlarga yajna qilgan va bu uni yengilmas qilgan.

Jangda Meghanada Indrani qoʻlga oladi va asir qiladi, osmonda hukmdor yoʻqligi sababli tartibsizlik boshlanadi. Brahma Meghanadaga keladi, uni Indradjit deb chaqiradi va asirni ozod qilishni soʻraydi. Nikumbala maʼbudasiga yajna oʻtkazilganidan keyin Meghanadaga jangda oʻlmaslik berilishi sharti bilan rozilik olinadi.

Rama qoʻshinlari Lankaga kelganidan soʻng, Lakshman va Indradjit oʻrtasida jang boshlanadi, unda Lakshman yutqazadi. Meghanada birinchi marta hayotni soʻruvchi ilonlarni yuboradigan sehrli oʻqdan foydalanadi. Ikkinchi marta — shakti qurolidan. Ammo har safar, ertasigayoq raqibi tuzalib ketadi.

Uchinchi marta Indradjit oʻzining Nikumbala maʼbudasiga yajna qilish paytida olgan eng kuchli qurolidan foydalanishga qaror qiladi. Ammo Lakshmana, Vibhishana yordami bilan, bu marosimni bajarishga ruxsat bermaydi, shuningdek, jang paytida oʻzining ilohiy tabiatini isbotlaydi. Indrajit dushmanning kuchini tan olsa-da, vatan va otasini himoya qilish uning burchi, deb hisoblaydi. Jangni davom ettirib, vafot etadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Интарачит в тайской «Рамакияне» («Рамаяне»)
Mixail Voronsov haykali (Tiflis)

**Mixail Voronsov** **haykali** — 1867-yilda Tiflisda Kavkazning sobiq vakili knyaz M.S.Voronsovga oʻrnatilgan yodgorlik. Shahardagi birinchi haykal.

## Tarixi
1844-1854-yillarda Kavkazdagi Hazrati oliylari vakili knyaz M.S.Voronsovga haykal oʻrnatish tashabbusi gruzin zodagonlariga tegishli boʻlib, uni amaldagi vakil, knyaz Aleksandr Ivanovich Baryatinskiy qoʻllab-quvvatladi. Uning rahbarligida „jamiyatning barcha tabaqalarida obuna ochildi“, uning davomida 36 104 rubl miqdorida mablagʻ yigʻildi.

Yodgorlik haykaltarosh Nikolay Pimenovga buyurtma qilingan, ammo u yodgorlik maketini yasab boʻlib, vafot etgan, shuning uchun uning shogirdi Vasiliy Kreytan ishni tugatishga majbur boʻlgan. Yodgorlikning meʼmori oʻsha paytda Tiflisdagi mashhur meʼmor Otto Simonson boʻlgan.

Bronza haykal Sankt-Peterburgda, „Kogun i K°“ quyish zavodida quyilgan va 1866-yil oxirida Poti porti orqali Tiflisga kemada yetkazilgan.

Yodgorlik 1867-yil 25-martda, knyaz Voronsovning Tiflisga kelishining navbatdagi yubileyi kuni Mixaylovskiy koʻprigi yaqinidagi Voronsovskaya maydonida ochildi. Ochilish marosimida Kavkaz vakili Buyuk Knyaz Mixail Nikolaevich ishtirok etgan. Yigʻilgan koʻp sonli shahar aholisi va qoʻshinlar orasida baron Aleksandr Nikolay yodgorlik qurilishi toʻgʻrisidagi aktni oʻqib berdi, keyin u muqaddas qilindi. Marosimdan soʻng, odamlarga Iskandar bogʻining ayvonlarida taom taklif qilindi va vakil saroyida tushlik berildi.

Balandligi 3,5 metr boʻlgan knyaz M.S.Voronsov haykali baland poydevorda, boshi ochiq holda, yelkasiga shinel otgan holda turgan. Qoʻlida papax va feldmarshal tayoqchasini ushlab turgan. Alget toshidan yasalgan poydevorda „Knyaz Mixail Semenovich Voronsovga. 1845-1854“ yozuvi bor. Yodgorlik atrofida zanjirli zambaraklardan chiroyli panjara qilingan.

1922-yilda, 1918-yil 12-apreldagi „Respublika yodgorliklari toʻgʻrisida“ gi dekretga binoan Tiflisdagi Mixail Voronsov haykali buzildi, knyaz nomi bilan atalgan maydon ham Karl Marks deb oʻzgartirildi. 1990-yillarning boshlarida maydon Tbilisining qardosh shahri sharafiga Saarbryuken deb nomlandi.

## Havolalar
* 
* Памятник Воронцову М. С.  на pastvu (фото 1880-х)

## Manbalar
Pterostylis nutans

***Pterostylis nutans***, odatda  yaxshilikka **bosh eguvchi**  yoki **toʻtiqush  tumshugʻi orxideyasi** sifatida tanilgan, Avstraliyaning sharqiy qismiga xos orxideya turidir. Boshini qimirlatib turuvchi koʻkatlar “boshini qimirlatib turadigan” yoki oldinga qattiq egilgan, chuqur tishli sinus va egri, tukli yorqin gullarga ega.

## Tavsif
Pterostylis *nutans* uchtadan  oltitagacha tuxumsimon barglardan iborat boʻlgan  boʻlgan barglarga  ega, har bir barg    uzunlikda  va  qalinlikda.Barglari toʻq yashil, toʻlqinsimon qirrasi va aniq tuklari  bor. Yashil chiziqlar va jigarrang rangga ega bitta shaffof oq gul  gulli boshoqda joylashgan baland, gul kuchli oldinga egilgan. Gullari   uzunlikda,  kenglikda boʻladi. Gul barglari va  sepals oʻrtasida gulning har ikki tomonida keng boʻshliq mavjud. Yon sepals oldinga egri, toraygan uchi bor,  uzun va ular orasida chuqur tishli sinus mavjud. Belgisi guldan chiqib turadi va  boʻladi uzun,  keng, kavisli, toʻmtoq, yashil va jigarrang va qisqa, tukli tuklar bilan qoplangan. Gullash martdan dekabrgacha davom etadi.

## Taksonomiya va nomlash
*Pterostylis nutans* birinchi marta 1810-yilda Robert Braun tomonidan tasvirlangan va tavsif *Prodromus Florae Novae Hollandiae et Insulae Van Diemen* jurnalida nashr etilgan. Muayyan epithet (*nutans*) lotincha soʻz boʻlib, „bosh silkitish“ yoki „choʻkish“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarqalishi va o‘sish joyi
Bu oʻsimliklar  koʻpincha nam, himoyalangan oʻrmon muhitida katta toʻplamlar hosil qilib oʻsadi. Vatani Avstraliyaning Janubiy Avstraliya shtatlari, Tasmaniya, Viktoriya, Yangi Janubiy Uels va Kvinslend, shuningdek, Avstraliya poytaxti hududidir. Kvinslendda u shimolda Atherton Tableland, Yangi Janubiy Uelsning sharqiy yarmida, Viktoriyaning janubiy yarmida, Janubiy Avstraliyaning janubi-sharqiy burchagida va Tasmaniyada, shu jumladan King va Flinders orollarida oʻsadi. U Yangi Zelandiyada ham topilgan, ammo u yerda migrant  deb hisoblanadi, chunki bu gulning changlatuvchi hasharotlar bu mamlakatda mavjud emas. Kaitaia va Kastor koʻrfazida qayd etilgan boʻlsa-da, Waihaha daryosi yaqinida ham  bitta pòpulatsiyasi topilgan.

## Ekologiya
Bu yashil rang gulning yorligʻi tomonidan ishlab chiqarilgan kairomone tomonidan jalb qilingan qoʻziqorin chivinlarining maʼlum bir turi tomonidan changlanadi. Labellum hasharotni gulga olib boradi va qochishga urinib, gulning changchilari bilan aloqa qiladi va changlanish sodir boʻladi.

## Bogʻdorchilikda foydalanish
*Pterostylis nutans* erkin drenajlangan, qumli aralashmani oʻz ichiga olgan tuvaklarda osongina oʻstiriladi. Oʻsimliklar oʻsish davrida muntazam sugʻorishni talab qiladi, uyqu paytida quruq holda saqlanishi va har yili yangi joyga  koʻchirilishi kerak.

## Manbalar
Bryugge Madonnasi

**"Bryugge Madonnasi"** — 1498-1501-yillarda Mikelanjelo Buonarroti tomonidan Vatikandagi „Pieta“ ishi tugagandan soʻng, 128 sm balandlikdagi Madonna va Bola Masihning marmar haykalidir. Bu Mikelanjeloning hayoti davomida Bryugge shahridagi Notr Dam cherkovini bezash uchun Italiyadan olib kelingan yagona haykalidir.

Haykal, dastlab cherkov qurbongohi uchun moʻljallangan boʻlib, koʻp jihatdan cherkov qonunlaridan chetga chiqadi. Madonna oʻgʻlini bagʻriga bosmaydi va hatto unga qaramaydi, uning nigohi yon tomonga tikiladi, goʻyo u taqdirini oldidan bilgan va  Masih allaqachon onasini tashlab, odamlar dunyosiga kirishga tayyordek.

Haykal Bryuggendan  ikki marta — inqilobiy va Ikkinchi jahon urushlari yillarida bosqinchilarning buyrugʻi bilan olib ketilgan. Shunday qilib, 1944-yilda shahardan chekinayotgan nemislar „Qizil Xoch“ yuk mashinasida matras ostida „Madonna“ ni olib ketishgan.

1972-yilda bir mutaassibning Vatikan Pietaga hujumidan soʻng, Bryugge hukumati mahalliy haykalni profilaktika maqsadida oʻq oʻtkazmaydigan oyna ostida himoyaga oldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Mixail Grushevskiy haykali

**Mixail Grushevskiy haykali** () — Ukraina jamoat va siyosiy arbobi, tarixchi, Ukraina milliy harakatining yetakchilaridan biri Mixail Grushevskiy sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik, Kievda Vladimirskaya koʻchasi va Taras Shevchenko bulvari burchagida, u rahbarlik qilgan UNR Markaziy Rada sobiq binosi yaqinida joylashgan.

Mashhur siyosiy va jamoat arbobi haykali ochilishi 1998-yil 1-dekabrda boʻlib oʻtdi. Maʼlumki, ushbu tadbir yakunida Ukraina mustaqilligi eʼlon qilingan ButunUkraina referendumining 7 yubileyiga toʻgʻri keldi. Yodgorlik Kiev va Butun Rossiya va Ukraina Patriarxi Filaret tomonidan muqaddas qilingan.

Ushbu yodgorlikning mualliflari arxitektor Nikolay Kisly va haykaltarosh Vladimir Chepelik boʻlgan. Skameykada oʻychan oʻtirgan Grushevskiyning bronza figurasi Nikolayga; XIX-asrning ikkinchi yarmidagi realistik texnikaga yaqin haykaltaroshlikning umumiy uslubi Vladimirga tegishli. Yodgorlikning oʻziga xosligi portret xarakteristikalarining mohirligida, u ikonografik xususiyatlarning barcha nozik tomonlarini koʻrsatib bergan.

## Tavsifi
Haykal muallifining fikriga koʻra, Grushevskiy ichki olamiga choʻngʻigan holatda tasvirlangan, chunki UNR birinchi prezidenti hayotining soʻnggi yillari fojiali oʻlim bilan yakunlangan taʼqiblar bilan tojlangan. Ichki holatga soyabonga erkin suyanib turgan, nafis bajarilgan qoʻllar urgʻu beradi.

Yodgorlikning umumiy balandligi 4,8 m, kengligi 3,3 m, poydevorining diametri 3,3 metrni tashkil qiladi. Yodgorlik oʻrnatilgan maydon Vladimirskaya koʻchasini rekonstruksiya qilish bilan bir vaqtda maxsus jihozlandi, buning natijasida organik meʼmoriy ansambl yaratildi.

Bugungi kunga kelib, Mixail Grushevskiy haykali „Kievdagi fasadlar, uylar va inshootlarni, shuningdek, madaniy meros obidalarini tashqi badiiy yoritish toʻgʻrisida“ gi dasturga kiritilgan, unga muvofiq barcha meʼmoriy yodgorliklarni, shuningdek, koʻp qavatli binolarning konturlarini yoritish rejalashtirilgan.

## Adabiyotlar
* *Ruslan Kuxarenko, Oleksandr Omelchenko, Marina Protas.* Mixail Grushevskiy haykali // Ukraina tarixi va madaniyati haqida Zvid xotiralari : Kiev: Entsiklopedik koʻrish. Kitob. 1, 2-qism.: M-S. — K.: Golov. ed. „Ukraina entsiklopediyasi“ koʻrinishida tarix va madaniyatni eslatuvchi yulduz. M. P. Bazhan, 2004. — S. 854.

## Manbalar
Ona haykali

**Ona haykali** — Ingushetiya Respublikasining poytaxti Magas shahridagi "Rossiyaning onasi" xiyobonida joylashgan yodgorlik. Onaga bagʻishlanadi. 2012 -yil 1-iyunda ochilgan.

Balandligi 3 metr, ogʻirligi 1,5 tonna boʻlgan yodgorlik bronzadan ishlangan boʻlib, uch farzandli ayolni ifodalaydi. U anʼanaviy ingush kiyimida kiyingan va ingush minoralari fonida turadi.

Yodgorlikning tantanali ochilishida haykal oʻrnatish tashabbuskori boʻlgan Ingushetiya rahbari Yunus-Bek Yevkurov, Rossiya Qahramonlari Ruslan Nalgiev va Abukar Kostoyev, viloyat jamoat va davlat arboblari, shuningdek, faxriy mehmonlar — A. Rossiya Federatsiyasi Federatsiya Kengashi Federal Majlisi aʼzosi, harakat raisi Valentina Petrenko boshchiligidagi „Rossiya onalari“ Butunrossiya jamoat harakati delegatsiyasi.

## Manbalar


## Havolalar
*
Medichi Madonna

**Medichi Madonna** (italyancha: *Madonna Medici* ; shuningdek, **Madonna va bola**) — 1521-1534 yillarda Mikelanjelo tomonidan yaratilgan bokira qiz,Iso bilan chaqaloq tasvirlangan marmar haykaltaroshlik guruhi. Bu guruh Medichi ibodatxonasi uchun moʻljallangan edi.

Medichi Madonna, Mixail Libmanning soʻzlariga koʻra, Mikelanjelo tomonidan yaratilgan Xudo onasining eng goʻzal tasvirlaridan biri deb hisoblangan.

## Tavsifi
Madonna chaqaloqni tizzasida ushlab oʻtirgan, oʻng qoʻli orqa tomondan uzoqqa choʻzilgan va oʻrindiqda yotgan holatda tasvirlangan. Chap qoʻl kuzatuvchilarga koʻrinmaydi va bu jihat ularda sut ichish uchun onaning koʻkragini qidirayotgan bolaga yordam berayotgandek tasavvur uygʻotadi. Uning tanasi keskin egilgan holda tasvirlangan, onasi esa oldinga siljayotganga oʻxshaydi. Madonnaning boshi chapga burilgan, nigohi hech qayerga qaratilmagan.

Umuman olganda, kompozitsiya Mikelanjeloning zinapoyadagi ilk barelyef *Madonnasini* eslatadi.

## Yaratilish tarixi
Bu Mikelanjeloning Medichi ibodatxonasi qadimgi muqaddasligi sharafiga qilingan birinchi haykaltaroshlik naʼmunalaridan biri edi. 1526- yilga kelib, haykal  bitkazilmagan edi va 1534- yilda haykaltarosh Rimga joʻnab ketadi. Shundan keyin Florensiyaga qaytmadi. Haykal Nikolo Tribolo tomonidan qurib bitkazilgan.

Medichi Madonna haykali devorning markazida, qurbongoh qarshisida joylashgan. Lorentso va Giuliano ham deʼ Medichining oldida joylashgan.

Pushkin nomidagi Davlat tasviriy sanʼat muzeyining nusxalar va kastinglar boʻlimida Mikelanjelo haykallari nusxalari zali mavjud boʻlib, u yerda Medichi Madonnadan marmar quyma ham joylashtirilgan.

## Manbalar

: a. Takaya kompozitsiya nazivaetsya „Figura serpentinata“

## Manbalar

## Havolalar

*  
* 
* 
*  
*   
*
Oleg Fuks

**Oleg Valeryanovich Fuks** (1948-yil 16-oktyabr — 2021-yil 17-mart) — SSSR va oʻzbekistonlik regbichi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy. Oʻzbekistonda va Rossiyada regbi sportini rivojlantirishda hamda Oʻzbekiston SSRning eng kuchli va taniqli regbi oʻyinchilarini tarbiyalashda munosib hissasini qoʻshgan mohir murabbiy.

## Hayoti
U oʻyinchi sifatida Oʻzbekiston SSRning koʻp karra chempioni va SSSR chempionatlari ishtirokchisi. Toshkent politexnika instituti jamoasida oʻynagan. Oʻyinchilik faoliyatini yakunlagandan soʻng, Toshkentning „Zvezda“ va Kaliningradning „Vest-Zvezda“ klublarida murabbiy boʻlib faoliyatini davom ettirgan. Keyinchalik u Shchelkovskiy tumanidagi bolalar va oʻsmirlar sport maktabida oʻqituvchi-murabbiy boʻlib faoliyat yuritdi, shuningdek Moninning Harbiy Havo kuchlari akademiyasi (HHKA) „HHKA-Podmoskovye“ klubida murabbiylik qilib klub oʻyinchilarini nufuzli chempionatlarga tayyorlagan. Uning eng taniqli shogirdlari — Denis Kukishyev („Strela“), Aleksandr Gudok („Lokomotiv-Penza“) va Artyom Marchenko („HHKA-Podmoskovye“).

## Klubdagi faoliyati
Toshkent politexnika institutida oʻz faoliyatini boshlagan. Universitet jamoasini nufuzli musobaqalarda munosib himoya qilib, koʻplab musobaqa va chempionatlarda sovrindorlar qatorida oʻrin egallashida munosib hissasini qoʻshgan. Jamoadoshlari va murabbiylari orasida tirishqoqligi va mehnatsevarligi bilan barchaning koʻnglidan joy olgan qadrli sportchi boʻlishi bilan bir qatorda, yaxshi doʻst va malakali sportchi sifatida muhlislari koʻnglidan ham oʻrin egallagan. Eʼtiborli jixati shundaki, u faoliyati davomida barcha musobaqalarda eng yaxshi oʻyinchi sifatida eʼtirof etilgan.
## Murabbiylik faoliyati
* Zvezda (Toshkent) (1993-yil — 1995-yil)
* Vest-Zvezda Kaliningrad (1995-yil — ?)
* umrining oxiriga qadar Shchelkovskiy munitsipal tumanining BOʻSMda regbi boʻyicha oliy toifali murabbiy-oʻqituvchilik qilgan.

## Mukofotlari
* Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy
* Jismoniy tarbiya va sport aʼlochisi koʻkrak nishoni sohibi

## Manbalar

## Havolalar
* Regbi v Uzbekskoy SSR. Chast tretya — illyustratsionnaya
* Ushel iz jizni Oleg Fuks
Madonna va bola

**"Madonna va bola"** (nem. *Madonna mit dem Kinde*) — italyan haykaltaroshi Donatello (1386-1466) ga tegishli bronza barelyef. Taxminan 1443-yilda Florensiyada yaratilgan. Desiderio da Settignano (1430-1464) Marmar ramka taxminan 1445-yilda Desiderio da Settignano tomonidan yaratilgan. Venada Sanʼat tarixi muzeyidagi Kunstkamerada saqlanadi (Buyuk Britaniya № 7462).

Dnatello bronza tondoda „Kamtarlik Madonnasi“ ni tasvirlagan (italyancha: *Madonna dell’Umiltà*) Bu turdagi Madonna  ayniqsa Florensiyada juda mashhur edi: Bokira qiz va Bola juda kamtarona va yerda oʻtirgan  holatda tasvirlangan. Uning qattiq, jiddiy ifodasi Uygʻonish davri haykaltaroshlik uslubiga xosdir. Bu bolalarning jonli harakatlariga ham tegishli, masalan, kichkina Iso onasining pardasi bilan oʻynaydi, ikkala farishta ham quvonch bilan imo-ishora qilib, gulchambarni uzatadilar.

Bu haykal 1444-yilda Rölyef Donatello Paduani tark etgandan soʻng yaratilgan. Donatelloning shogirdi Desiderio tomonidan ushbu tondo uchun ajoyib marmar ramka yasalgan, nafis bronza qurbongoh koʻhna Kosimo deʼ Medichi (1389-1464) uchun yaratilgan shaxsiy uy qurbongohini ifodalaydi. Relyef Sanʼat tarixi muzeyining Kunstkameraga Este kolleksiyasi orqali olib kelingan.

## Adabiyotlar

* 
*
Mixail Grushevskiy haykali (Lutsk)

**Mixail Grushevskiy haykali** () — Ukraina jamoat va siyosiy arbobi, tarixchi, Ukraina milliy harakati yetakchilaridan biri Mixail Grushevskiy sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik, Lutskda shaharning markaziy qismida joylashgan.

UNR Markaziy Radasining birinchi raisi Mixail Grushevskiy haykali 2002-yilda tantanali ravishda ochildi. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Yaroslav Skakun va meʼmor Androsh Bidzilya.

Yodgorlikka eng qisqa yoʻl Lutskning markaziy koʻchalari: Gʻalaba shox koʻchasi yoki Prezident Xrushevskiy shox koʻchasi orqali oʻtadi. Yodgorlik Yarovitsa koʻchasi bilan kesishgan avtotransport halqasi yonida joylashgan.

Har yili yodgorlik yonida ukrainalik siyosatchi tavalludining yubileyi bilan bogʻliq xotira tadbirlari oʻtkaziladi.

## Adabiyotlar

* 

## Manbalar
Kichik o‘n to‘rt yoshli raqqosa

**"Kichik oʻn toʻrt yoshli raqqosa"** (fr. *Petite Danseuse de Quatorze Ans*) — Edgar Degas tomonidan 1879-yilda yasab boshlangan va ikki yildan soʻng yakunlangan haykaldir.

U zamonaviy sanʼatning eng realistik asarlaridan biri hisoblanadi. Oʻn toʻrt yoshli raqqosa haykalida tasvirlangan timsol kambagʻal oiladan boʻlgan, uch opa-singilning oʻrtanchasi  oʻspirin qiz  Mari van Gyotemdir. Qizning otasi tikuvchi, onasi esa kir yuvib pul topardi. Haykal yaratishdan oldin, muallif oʻz modelini 17 koʻrinishda chizadi va oxir-oqibat uni toʻrtinchi balet pozitsiyasiga qoʻyadi. Degas hech qachon haykaltaroshlik bilan shugʻullanmagan va uni mumdan yasashga qaror qilga.Mum yumshoq va moʻrt material boʻlganligi uchun, rassom oʻz haykaliga qoʻymoqchi boʻlgan barcha xususiyatlarni eng real tarzda ifodalaydi.

Degasning eng hayratlanarli gʻoyasi raqqosani haqiqiy kiyimda kiyintirish edi: yaʼni ustidagi kiyimlari haqiqiy edi, atroflari esa sariq mum bilan qoplangan. „Oʻn toʻrt yoshli raqqosa“ butun umri davomida rassomning ustaxonasida boʻlgan. Unga bir necha bor nusxalarni bronzadan quyishni taklif qilishgan, bunga esa Degas shunday javob bergan: „Bronzadan quyma narsa qoldirish juda katta mas’uliyat — bu sanʼat asari abadiydir“. Asl nusxasi Vashingtondagi (AQSh) Milliy sanʼat galereyasida saqlanadi.

Marining taqdiri aniq maʼlum emas edi, lekin uning baxtli boʻlishi ham dargumon. Tez orada qiz oʻqigan balet maktabi yopildi va uning bir qancha qarindoshlari, shu jumladan katta singlisi Antuanetta ham ogʻir mehnat qilishga majbur boʻlishdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Degasning kichkina raqqosi
* Buyuk Degas balerinalarining kutilmaganda ochilgan siri
Mixail Grushevskiy haykali (Lvov)

**Mixail Grushevskiy haykali** () — Ukraina jamoat va siyosiy arbobi, tarixchi, Ukraina milliy harakati yetakchilaridan biri Mixail Grushevskiy sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik, Lvov shahrida joylashgan.

Mixail Sergeevich Grushevskiy Lvovda yigirma yildan ortiq yashab, ishlagan. Aynan shuning uchun mustaqillik bilan Lvov 1994-yil iyun oyida taniqli tarixchi va siyosatchi haykali tantanali ravishda ochilgan Ukrainadagi birinchi shaharga aylandi. Yodgorlik ilgari Akademicheskaya deb atalgan maydonga oʻrnatildi.

## Tarixi
M.Grushevskiy haykalini ochish gʻoyasi birinchi marta 1990-yil 12-aprelda Shevchenko nomidagi ilmiy jamiyat kengashida paydo boʻldi. Shu vaqtda taniqli lvovlik haykaltarosh Dmitriy Krvavich 1990-yilning kuziga qadar eskiz loyihasini bajarishga rozi boʻldi.

Tarixchi tavalludining 125-yilligi arafasida (1991-yil avgustda) Lvov shahar Kengashining madaniyat boshqarmasi tashabbusi bilan Meʼmorlar uyida yodgorlikning turli eskizlari namoyish etildi. Xususan, bu haykaltarosh R.Rmanovichning loyihalari, Y.Motikining ikkita loyihasi, Y.Skakunning ikkita loyihasi. Natijada Dmitriy Krvavich, Nikolay Posikira va Lyubomir Yaremchuk guruhining loyihasi gʻolib boʻldi.

## Tavsifi
Grushevskiyning figurasi bronzadan quyilgan va granit poydevorga oʻrnatilgan. Yodgorlik ustida zamonaviy ukrainalik haykaltaroshlar: Nikolay Posikira, Dmitriy Krvavch, Lyubomir Yaremchuk va Lvovlik meʼmor Vasiliy Kamenshik ishlagan. Koʻrinib turibdiki, Mixail Grushevskiy yodgorligi Lvov shahrining markaziy qismidagi meʼmoriy ansamblga hamohang tarzda mos tushgan.

## Adabiyotlar
* *Руслан Кухаренко, Олександр Омельченко, Марина Протас.* Пам'ятник Михайлу Грушевському // Звід пам'яток історії та культури України: Київ: Енциклопедичне видання. Кн. 1, ч. 2.: М-С. — К. : Голов. ред. Зводу пам'яток історії та культури при вид-ві «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 2004. — С. 854.
* Мельник І., Масик Р. Пам'ятники та меморіальні таблиці міста Львова. — Львів: Апріорі, 2012

## Manbalar
Chimkent qoʻrgʻoshin zavodi

**Chimkent qoʻrgʻoshin zavodi (SLP)**—Chimkentdagi qoʻrgʻoshin zavodi. Maʼlumki, sovet davrida Chimkentda uchta yirik ishlab chiqarish quvvati boʻlgan. Ular fosfor, shina va qo'rg'oshin zavodi edi. Bugungi kunda fosfor va shinalar zavodi hududi sanoat zonasi hisoblanadi. Qoʻrgʻoshin zavodiga keladigan boʻlsak, zavod ishi kundan kun faollashib bormoqda. Ayni paytda zavod ishlab chiqarayotgan qoʻrgʻoshinga bozorda talab juda yuqori. Oʻtgan asrning 30-yillarida Chimkentdagi qoʻrgʻoshin zavodi SSSRda ishlab chiqarilgan qoʻrgʻoshinning 70 foizini ishlab chiqarganini kim bilsa, bilmasligi mumkin.

## Zavodni ishga tushirilishi va tashkil etish
1934-yil 20-yanvarda birinchi qo'rg'oshin chiqarildi. 1930-yillarda Chimkentdagi qoʻrgʻoshin zavodida SSSRda ishlab chiqarilgan qoʻrgʻoshinning 70% i bor edi. Chimkentda yangi ochilgan qoʻrgʻoshin zavodi butun Sovet Ittifoqidagi qoʻrgʻoshin zavodlaridan ikki barobar koʻp qoʻrgʻoshin ishlab chiqaradi. 1937-yilda EKZ SSSR qo'rg'oshin ishlab chiqarishining 75,3 foizini ishlab chiqaradi. 1939-yil 26-aprelda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoniga binoan Kalinin EKZ Lenin ordeni bilan taqdirlandi. 1939-yilda Qozogʻistonning 73,2 foizi SSSR qoʻrgʻoshinning 62,1 foizini ishlab chiqargan.

## Ulug' Vatan urushi davrida
Urushdan oldingi besh yil ichida qurilgan EKZ Ulug' Vatan urushidagi g'alabada muhim rol o'ynadi.Urushning dastlabki kunlarida Ukraina va Belorussiyadan Janubiy Qozogʻistonga zavod va zavodlar koʻchirildi.

## Hozirgi zamon
Chimkentdagi qoʻrgʻoshin zavodi mamlakatimizdagi yirik ishlab chiqarish korxonalaridan biri boʻlib, hozirda mingga yaqin kishi mehnat qilmoqda. Bu o'simlikning tarixi uzoq o'tmishga borib taqaladi. 1930-yillarda SSSRda ishlab chiqarilgan qo'rg'oshinning 70 foizini o'z ichiga olgan.  Oʻshandan beri koʻp narsalarni boshdan kechirgan zavod bir paytlar ishlab chiqarishni sekinlashtirib,deyarli toʻxtab qoldi. Biroq 2010-yilda “Ontustikpolymetall PC” va “Kazakhmys” korporatsiyasi va “A-Mega Trading” mas’uliyati cheklangan jamiyati oʻrtasida tuzilgan uch tomonlama shartnoma asosida zavod toʻliq ishga túshirildi. Ta’kidlash joizki,“Kazakmys” korporatsiyasi ishlab chiqarishni tartibga solish va xomashyo xarid qilish uchun katta mablagʻ yoʻnaltirdi. Ana shunday muhim kelishuv tufayli Chimkent qoʻrgʻoshin zavodi ikki yildan ortiq tanaffusdan soʻng qayta ishga túshirildi, kombinatning yordamchi uskunalari yangilandi, qimmatbaho metall shlaklari va mis shlaklarini qayta ishlaydigan gaz-elektr pechlari oʻrnatildi. Lokomotivlar ham kapital ta’mirdan chiqarildi. Shu tarıhqa, Shimkalning iftixoriga aylangan ulkan zavod atrofida yana qon oqdi. Ayni paytda zavodning ishlab chiqarish quvvati kundan-kunga yuksalib bormoqda. Qayta ishga tushirilgan yili korxona tomonidan 26 ming tonnadan ortiq C1 va C2 yumshoq qoʻrgʻoshin, 72 tonna vismut, ammoniy perrenatda 207 kilogramm reniy, Dore qotishmasida 37,8 kilogramm oltin, Doreda 18 ming 674 tonna kumush ishlab chiqarildi. qotishma.

## Manbalar

# Chimkent cho'chqa fabrikasining tarixi
# Qozoq qo'rg'oshin (mavjud havola)
# Ishlab chiqarishning mehnat qozoni doimo qaynab turadi
Mixail Krug haykali

**Mixail Krug** haykali — rus shansonining ijrochisi Mixail Krugga (1962-2002) oʻzining tugʻilgan shahri Tverda oʻrnatilgan yodgorlik.

Kompozitsiyasi — shansonye shlyapasini yoniga qoʻyib, oldi ochiq paltoda gitaraga suyanib skameykada oʻtiribdi; uning oʻng tomonida boʻsh joy bor — oʻtirib, xohish boʻlsa, suratga tushish mumkin. Imzo yoʻq.

Bronza yodgorlikning umumiy ogʻirligi (gitara bilan) 250 kilogrammni, gitarasiz — 200 kilogrammni tashkil qiladi.

U Trexsvyatskaya koʻchasi yaqinidagi Radishshev bulvarida joylashgan.

## Tarixi
Mixail Krugning oʻlimidan soʻng darhol doʻstlari va qarindoshlari shoir-qoʻshiq yozuvchisiga haykal oʻrnatish uchun fond yaratdilar, unga marhumning katta opasi Olga Medvedeva boshchilik qildi. Yodgorlikning tamal toshi 2003-yil 19-dekabrda qoʻyilgan. Tverning aksariyat ijodiy ziyolilari yodgorlik oʻrnatilishiga qarshi chiqishdi. Yodgorlik loyihasi musiqachining soʻnggi albomi produseri Vadim Tsyganovning tomonidan ishlab chiqilgan, moskvalik Andrey Smirnov haykaltarosh vazifasini bajargan. Yodgorlik 2007-yil 24-iyunda shahar kuni Tver markazida Radishchev bulvarida 21-uy yaqinida tantanali ravishda ochilgan.

Yodgorlik ikki marta vandalizmga duchor boglan. 2007-yil noyabr oyida undan 50 kilogramm ogʻrlikdagi gitarani uzib, yaqin atrofga tashlashgan; keyinchalik u boshqatdan joyiga payvandlangan. 2008-yil yanvar oyida nomaʼlum vandallar yodgorlikni turli ranglarga boʻyashgan.

## Manbalar
Michurin haykali

**Michurin haykali ―** I. V. Michurin nomidagi Bosh pitomnik hududida joylashgan, SSSR Xalq Komissarlari Kengashining 1937-yil 23-apreldagi 661-sonli qarori bilan oʻrnatilgan va 1939-yil 7-iyunda — I. V. Michurin vafotining toʻrtinchi yilligi kuni ochilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Nikolay Ivanovich Shilnikov (1893-1960) va Moskva shahar kengashining katta meʼmori Georgiy Ippolitovich Lutskiy (1907-1971).

Yodgorlik — I.B.Michurin byusti boʻlib, kulrang granitning bitta boʻlagidan oʻyilgan va qizil granitning poydevoriga oʻrnatilgan. Olim oʻng qoʻli bilan koʻkragiga kitobni bosmoqda — tabiatning oʻzgarishi haqidagi Michurin nazariyasi ramzi, chap qoʻli bilan bir hovuch olma ushlab turibdi — moʻl-koʻllik ramzi. Uning koʻkragida davlat mukofotlari — Lenin ordeni va Mehnat Qizil Bayrogʻi ordeni bor.

Poydevorning bir tomonida Michurinning „Inson oʻsimliklarning yangi shakllarini tabiatdan yaxshiroq yaratishi mumkin va yaratishi kerak“ degan soʻzlari oʻyib yozilgan. Boshqa tomonda olimning eng mashhur iborasi: „Biz tabiatdan neʼmat kuta olmaymiz, uni undan olish bizning vazifamizdir“.

RSFSR Vazirlar Kengashining 1960-yil 30-avgustdagi 1327-sonli qarori bilan RSFSRda madaniyat yodgorliklarini muhofaza qilishni yanada yaxshilash toʻgʻrisida I. V. Michurin byusti mahalliy ahamiyatga ega yodgorliklar sifatida muhofaza qilinadigan sanʼat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan. Yodgorlik mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti maqomiga ega (roʻyxatga olish raqami 681411057310005).

Ushbu byustdan tashqari, Michurinskda Michurinning yana yettita haykali oʻrnatilgan: Michurin qabrida (bronza medalyonda Michurin profili boʻlgan granit yodgorligi), Michurin maydonida (granit poydevoridagi hassa bilan Michurin haykali), Vokzal maydoni (skameykada oʻtirgan Michurin haykali), temiryoʻl vokzali yaqinidagi byust, Madaniyat va istirohat bogʻidagi byust, Michurinskiy qishloq xoʻjaligi texnikumi yonidagi byust va I.V.Michurin nomidagi mevali oʻsimliklar genetikasi va seleksiyasi Butunrossiya ilmiy-tadqiqot instituti yonidagi byust.

## Manbalar
Damayanti

**Damayanti** (sanskr. दमयंती, „tamer“, „gʻoliba“ ) — hind mifologiyasining qahramoni, qirol Nalaning rafiqasi. „Mahabharata“ ning bir qismi bo'lgan „Nala haqidagi ertak“ ning asosiy qahramonlaridan biri (3-kitob, „Aranyakaparva“, 50-79-boblar).

## Biografiya
Mahabharatada keltirishicha, Damayanti Vidarbxa qirolligining hukmdori Bximaning qizi. Shuningdek, uning Damayantidan tashqari Damu, Dantu va Daman ismli uchta oʻgʻli ham bor edi. Yoshlar katta jismoniy kuch bilan ajralib turardi,

Virasenaning oʻgʻli Nala Damayantining turmush oʻrtogʻi va Nishadxaning afsonaviy qiroli edi. Damayanti svayamvara (juft tanlash) paytida Nalani turmush oʻrtoq sifatida tanladi va unga boshqa nomzodlardan ustunlik berdi, ular orasida hatto xudolar ham bor edi. Xudolar yangi turmush qurganlarga oʻz barakalarini berdilar, lekin hasadgoʻy iblis Kali har qanday holatda ham Nalani dxarma yoʻlidan ozdirishga va uni goʻzal xotinidan ajratishga qaror qildi. Oxir-oqibat, u muvaffaqiyatga erishdi, Nala akasi Pushkara bilan zar oʻyiniga kirib, boyligi va saltanatini unga boy berdi. Shundan soʻng, Nala va Damayanti oʻrmonga joylashdilar va tez orada ular ketishga majbur boʻlishdi. Nala mashaqqatlarni boshidan oʻtkazdi, ammo shunga qaramay taqvo yoʻlidan qaytmadi. Oxir-oqibat u Kali ta'sirini engib, oʻz shohligini Pushkaradan qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng Nala va Damayanti yana birga boʻlib, qolgan umrlarini baxt va farovonlikda oʻtkazdilar.

## Buddist anʼanalarida Damayanti obrazi
* Akademik B. L. Smirnov taʼkidlaganidek, Buddist anʼanalarida Damayanti Buddaning mujassamlanishidan biri sifatida qarala boshlandi.

## Galereya

Fayl:Indian myth and legend (1913) (14597490420).jpg|alt=|Damayanti va oqqush, „Hind afsonalari va asotirlari“ Uorik Gobla tasviri
Fayl:Damayanti choosing a Husband.jpg|alt=|Damayanti erini tanlaydi, Uorik Gobla tasviri
Fayl:Raja Ravi Varma, Damayanti Vanavasa (Oleograph).jpg|alt=|Nala tomonidan oʻrmonda yolgʻiz qoldirgan Damayanti, Ravi Varma tasviri
Fayl:Reunion of Nala and Damayanthi.jpg|alt=|Nala va Damayantining uchrashuvi
Fayl:The maiden was loth to hearken to Nala,s message.jpg|alt=|Evelin Polning ishi, 1912-yil


## Havolalar
* 

## Adabiyotlar
* Миллер В. Ф. Дамаянти // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1893. — Т. X.
*  Архивная копия от 16 мая 2018 на Wayback Machine

## Manbalar