open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jivet asri va yarusi

**Jivet asri va yarusi** (Fransiya shim.dagi Jive sh. nomidan) — devon davri oʻrta epoxasining kechki asri va oʻsha vaqtda hosil boʻlgan yotqiziqlar. Belgiyalik geolog J. Gossle (1880) Ardennada aniqlagan. J.a. va ya. asosan gilmoya, qumtosh, alevrolit, gravelit, dolomit va ohaktoshlardan iborat. Dengiz yotqiziqlaridan braxiopodali (Stringocephalus burtinii Defr. va b.), baʼzan goniatitli (Maenioceras, Agoniatites va b.) ohaktoshlar koʻproq uchraydi. Oʻzbekistonda Chatqol, Qurama, Olay togʻlarida va Qizilqumdagi togʻliklarda J.a.va ya. yotqiziqlari keng tarqalgan. Yarus yotqiziqlari Angliya, Amerika, Avstriya, Markaziy Qozogʻiston, RF (Sibir va Ural), Oʻrta Osiyoda ham uchraydi. (yana q. Devon davri).

## Manbalar
Nozib Jiganov

**Jiganov Nozib Gayazovich** [1911.2(15).1, Uralsk — 1988, Qozon] — tatar kompozitori, pedagog , jamoat arbobi, milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Xalq artisti (1957), Tatariston (1939)da, Rossiya (1940) da, Chuvashiya (1969) da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1938). 1945 y.dan Qozon konservatoriyasida rektor va oʻqituvchi, prof. (1953 y.dan). "Qochqin" (1939), "Oltin soch" (1941), "Jalil" (1957) va b. operalari, tatar kuylari asosida yozilgan syuita (1949), "Nafisa" poemasi (1952), 4 ta simfoniya, qoʻshiqlari mashhur. Davlat mukofoti laureati (1948, 1950, 1970).

## Manbalar
Jettiosor

**Jettiosor**, yetti osor (yetti yodgorlik) — Sirdaryoning eski oʻzani Quvondaryo havzasida joylashgan 20 ga yaqin qad. qoʻrgʻon-qalʼa harobalari majmuasi (mil. av. 3—2-asr — mil. 7—8-asr). 1946, 1949—62 yillarda S. P. Tolstoye rahbarligidagi Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi tadqiqot ishlari olib borgan. Qad. sugʻorish inshootlari qoldiqlari topilgan. Mustaxkamlangan qurgʻonlar (ulardagi turar joy binolari), qalʼalar, istehkomli qoʻrgʻonqalʼa va mozorqoʻrgʻonlar tekshirilgan. Ularning devorlari somonli gʻishtdan qurilgan. Devorlarning pastki qismida qamish (Xorazm mahalliy meʼmorligida hozir ham ishlatiladi) qoldiqlari topilgan. Istehkomli qoʻrgʻon-qalʼa — Oltinosor bu harobalar ichida eng yirigi boʻlib, mayd. 17 ga. Devori (kengligi 1,5—2 m, bal. 3,5 m) paxsa va xom gʻishtdan. Tashqi devori shinak va burjli boʻlgan. 2 qavatli katta turar joy binosi oʻrni ochilgan. J.da yorgʻuchoq, tegirmon toshi, turli shakldagi sopol idishlar (kuvacha, xumcha, xumlar va b.), kamon oʻq uchi —paykon, turli taqinchoq (uzuklar va b.) lar topilgan. Sopol idishlar ochsariq, qora jigarrang , qizil, koʻk, oq angob bilan boʻyalgan, ayrimlarining pastki qismida qora zaminga oq chiziq tortilgan. J. moddiy madaniyati Xorazmdagi afrigʻiylar madaniyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. S. P. Tolstovning fikriga koʻra, J. yodgorliklari toharlarga mansub boʻlgan. Aholi patriarxal urugʻchilik tuzumida yashab sugʻorma dehqonchilik, chorvachilik va baliqchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Keyinchalik J. aholisi Amudaryo va Sirdaryo boʻylariga koʻchib oʻtgan.

Ad.Tolstov S. P., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962; Levina L . M ., Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964.

## Manbalar
Jeshuv

**Jeshuv** — Polshaning jan.sharqidagi shahar. Vislok daryosi boʻyida. Jeshuv voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 162 ming kishi (1999). Temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik (jumladan avtomobil va aviatsiya dvigatellari i. ch.), oziq-ovqat (goʻsht va meva-konserva) sanoati korxonalari, texnik chinni zavodi, pedagogika instituti, Jeshuv oʻlkasi muzeyi bor. 15—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. J.ga 14-asrda asos solingan.

## Manbalar
Jigar pora

"JIGAR PORA" (majoziy — jigarband, farzand) — ommaviylashgan oʻzbek mumtoz cholgʻu kuyi, "Dil kuyi" nomi bilan ham yuritiladi. Tanbur va dutor anʼanaviy ijrochiligida keng oʻrin tutadi. "J.p." kuyiga Muqimiy gʻazalini bogʻlab aytiladigan ashula yoʻli ham mavjud.

## Manbalar
Jigar sirrozi

**Jigar sirrozi** - jigarning surunkali rivojlanib boradigan kasalligi; bunda jigar toʻqimasi yalligʻlanib, uning bir qismi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi. Jigarning oʻtkir yalligʻlanishi — gepatitda, uning B, C, D shakllarida, oʻtkir gepatit surunkali gepatitga aylanayotganda, bezgak, sil, zaxm, brutsellyoz kabi yuqumli kasalliklarda, oʻt pufagi va oʻt yoʻllarining surunkali yalligʻlanishida, turli kimyoviy moddalardan muntazam zaharlanishda, shuningdek, alkogolizmda va boshqa sabablarga koʻra paydo boʻladi. Jigar sirrozi — sekin rivojlanadigan surunkali kasallik. Jigar sirrozi turlicha namoyon boʻladi va u xastalikning qaysi shaklida kechishi hamda davriga bogʻliq; tekshirganda jigarning qattiqlashgani va funksiyasining buzilganligiga qaramay, kishi uzoq vaqt hech qanday xastalik alomatini sezmay yurishi mumkin. Kasallik zoʻrayganda bemor darmonsizlanadi, ozib ketadi, ishtahadan qoladi, kekiradi, koʻngli ayniydi, baʼzan qusadi, ichi ketadi yoki qotadi, qorni dam boʻladi, tana xarorati koʻtariladi, qorin boʻshligʻida suyuqlik toʻplanishi natijasida u koʻtariladi (istisqo), burni qonaydi, badani qichishadi, baʼzan sargʻayadi; kamqonlik avjiga chiqadi; jigari va ayniqsa talogʻi kattalashadi va qattiqlashadi.

Davoni vrach tayinlaydi. Jigar sirrozi uzoq vaqt davolanadi, kasallik zoʻrayganda bemorni darhol kasalxonaga yotqizish kerak. Parhezga qatʼiy rioya qilishning ahamiyati katta. Bemorga, asosan, yengil hazm boʻladigan, qand, oqsil va vitaminlar (ayniqsa, C vitamin va B gruppa)ga boy sutli va oʻsimlik ovqatlar beriladi. Tvorog (oson hazm boʻladigan oqsillarga ega), yogʻsiz goʻsht, baliq, shuningdek, ozgina sariyogʻ bilan qaymoq yoki smetana isteʼmol qilish mumkin; spirtli ichimliklar ichish qatiy taqiqlanadi. Jigar sirrozining avj olishiga yoʻl qoʻymaydigan dorilar buyuriladi. Jigar sirrozini davolashda avvalo unga sabab boʻladigan omillarni bartaraf etish muhim. Jigar sirroziga olib kelgan infeksiya aniqlansa, uni tugatish choralari koʻriladi. Jigar sirrozining oldini olish uchun mehnat va turmush sharoitini sogʻlomlashtirish, alkogolizmga qarshi kurash olib borish kerak.
## Jigar sirrozi simptomlari
# Ba’zi-ba’zida o’ng qovurg’alar ostida paydo bo’ladigan og’riq. Og’riq ko’pincha jismoniy zo’riqishdan yoki qovurilgan, yog’li taomlar va alkagol iste’molidan keyin kuchayadi.
# Og’izda achchiq ta’m va quruqlik hissi paydo bo’lishi, ayniqsa tong vaqtida.
# Odamni surunkali ich ketishi va kuchli qorin dam bo’lishi (meteorizm) bezovta qiladi
# Bemor birmuncha vazn yo’qotadi, tajang va tez charchaydigan bo’lib qoladi.
# Kasallikning ba’zi formalari, masalan postnekrotik sirroz dastalabki bosqichni o’zidayoq yaqqol alomat teri sariqligini chaqiradi.

## Manbalar

## Havolalar

# MED24 Jigar sirrozi
Jigar qurti

**Jigar qurti** (Fasciola hepatica) - soʻrgʻichlilar sinfiga mansub parazit chuvalchang turi. Tanasining rangi oqish yoki jigarrang , shakli yaproqsimon. Uzunligi 20–30&nbsp;mm, eni 8–13&nbsp;mm; oldingi uchki qismi konussimon toraygan. Soʻrgʻichlari ikkita. Oldingi ogʻiz soʻrgʻichi oʻrtasida ogʻiz teshigi boʻladi. Ogʻiz soʻrgʻichidan orqaroqda ikkinchi qoʻshimcha qorin soʻrgʻichi joylashgan. 1- va 2-soʻrgʻichlar oʻrtasida jinsiy teshigi, tanasining orqa uchida ayirish organi teshigi bor. J. q., asosan, tuyoqli sut emizuvchilar (qoramol, qoʻy, echki, tuya, ot, choʻchqa va b.) hamda odam jigari oʻt suyuqligi yoʻllarida parazitlik qiladi; oʻt va oʻt yoʻlidagi yemirilgan hujayralarning parchalanish mahsulotlari bilan oziqlanadi, J. q. bilan zararlanish fassiolyoz deyiladi. J. q. 2 xoʻjayinda rivojlanadi. Tuxumlari axlat bilan suvga tushganida ulardan kiprikli miratsidiy lichinkasi chiqadi. Lichinka suvda suzib yurib, oʻzining oraliq xoʻjayini — kichik suv shilligʻi (Galba truncatula)HH topib, uning ichiga kirib oladi. Miratsidiydan spo-rotsistalar; rediyalar va serkariyalar rivojlanadi. Serkariyalar shilliq qurt tanasidan tashqariga chiqadi va navbatdagi lichinkalik davri — adoleskariyaga aylanadi. J. q.ning asosiy xoʻjayinlari — chorva mollari suv ichganda yoki suv ichida oʻsgan oʻtlarni yeganda sistaga oʻralgan adoleskariyani ham yutib yuboradi. Chorva mollari ichagida sista yorilib, yosh jigar qurti chiqadi. Qurt ichak devorini teshib qonga oʻtadi; qon orqali jigarning oʻt suyuqligi yoʻliga oʻtib, bu yerda voyaga yetadi. Odamlar ham koʻlmak suv havzalaridan suv ichganida J. q. bilan zararlanishi mumkin.

## Manbalar
Jigarband

**Jigarband** — Amudaryoning Tuyamoʻyin qoyalari orasida (360 m gacha toraygan joyida) bino qilingan qad. istehkom harobasi. Mahalliy nomi forscha — dahani sher (sher ogʻzi), arabcha — sakri shayton (shayton toʻgʻoni). 1945-yilda akad. Ya. Gʻ. Gʻulomov tomonidan tekshirilgan. J. mil. av. 3—2 a.larda barpo qilinib, Chingizxon istilosi (13-asr) dan keyin harobaga aylangan. 100x80 m kattalikdagi J. muhim strategik ahamiyatga ega boʻlgan yerda joylashgan boʻlib, yaqinida shu nomdagi rabot va qishloq boʻlgan. J. Xorazm vohasiga boriladigan suv va quruqlikdagi yoʻlni muhofaza qilib turgan. V. Bartold fikricha, J. qishlogʻi oʻrnida oʻrta asrda Jaʼfarband sh. joylashgan.

## Manbalar
Jigariston surilmasi

**Jigariston surilmasi** – Toshkent viloyatining Angren tumani Jigariston qishlogʻidagi surilma. 1991 y. 4 mayda soat 6 dan 45 min. oʻtganda sodir boʻlgan. Jinslarning surilishi 1969 yilda hosil boʻlgan darzlik boʻyicha 170 ming m3 hajmda, 35—40° qiyalikda, 140 m balandlikda roʻy bergan. Darzlikning rivojlanishi bir necha yil davom etgan. Natijada u sirk shaklini olgan, yon chegaralari aniq koʻrinishda boʻlib surilmaning yuqori qismi 0,5 m ga choʻkkan. 1-may kuni yuz bergan yer silkinishi, karʼyerdagi portlatish va yomgʻir suvlarining surilma qatlami ostida toʻplanishi jarayonni tezlashtirgan. Surilish nihoyatda tez surʼatda kechgan, natijada aholi orasida qurbonlar boʻlgan. Surilgan tuproqning qalinligi baʼzi joylarda 20 m ga yetgan. Jigariston qishlogʻining surilma ostida qolgan qismi shahidlar qabristoni deb nomlandi. Jigaristonlik bir qancha oila boshpanasiz qoldi. Tabiiy ofatdan jabr koʻrgan aholi uchun qisqa muddat ichida davlat tomonidan xavfsiz joyda yangi Jigariston shaharchasi qurildi.

## Manbalar
Jigarsimon yoʻsinlar

**Jigarsimon yoʻsinlar**, moxlar (Hepaticae) — yoʻsinsimonlarga mansub oʻsimliklar sinfi (qarang Yoʻsin).

## Manbalar
Jiyenmurat Jirov

**Jiyenmurat jirov Bekmuhammad oʻgʻli** (1836 — Toʻrtkoʻl tumani — 1908) — qoraqalpoq dostonchisi. Kuylagan dostonlaridan eng yirigi "Alpamis" ni folklorshunos A. Divayev (1856— 1933) Toshkentda nashr ettirgan (1902). J.j. badihagoʻy shoir sifatida ham tanilgan — "Alpamis" dostonini oʻzi ijod etgan qoʻshiq bilan tugallagan.

## Adabiyot
* Ayimbetov Q., Xaliq danapngʻi, Nokis, 1968.

## Manbalar
Yan Jijka

**Yan Jijka** (taxminan 1360—1424) — chex xalqining milliy qahramoni, sarkarda, guschilar harakati arbobi. Gryunvalʼd jangi (1410) qatnashchisi. Taboriylarning 1-getmani (1420-yildan). Armiya tizimiga vagenburg tizimini joriy etgan. Unga koʻra, taboriylar maʼlum bir tepalikni istehkom qilib olib atrofini aravalar bilan toʻsishgan, faqat bir tomongina dushman hujumi uchun atayin ochiq qoldirilgan (qarang Aroba mypo). J. Prshibislava sh.ni qamal qilish paytida oʻlatga chalinib vafot etgan.

## Manbalar
Jizza

**Jizza** — oʻz yogʻida qovurilgan toʻgʻramcha dumba. Qoʻyning yogʻi (dumba) toʻgʻri toʻrtburchak shaklida toʻgʻralib, past olovda qovuriladi, soʻngra yogʻlari erib, yogʻ toʻqimalari va qoldiq yogʻlardan J. hosil boʻladi. Asosan qoʻyning dumbasidan tayyorlanadi, shuningdek, qoramol va b. hayvon yogʻi eritilib ham J. olinadi. Dumba J.si issigʻida tuz va piyoz aralashtirib, non bilan yeyiladi yoki hamirga solib J.li non (patir) yopiladi. Xalq tabobatida J.ni oʻrik, bodom yoki yongʻoq magʻzi bilan birga tuyilib, yara-chaqani davolashda (malham sifatida) ham ishlatiladi.

## Manbalar
Jizzax aviatsiya oliy harbiy bilim yurti

**O‘zbekiston Respublikasi oliy harbiy aviatsiya bilim yurti** — O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga harbiy uchuvchi va aviatsiya muhandislik mutaxassislarini tayyorlovchi oliy harbiy oʻquv yurti. 

Bilim yurti dastlab O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 20-iyundagi 310-41-sonli qaroriga binoan Jizzax shahrida tashkil etilgan. O‘quv yurtida oliy harbiy maxsus maʼlumotga ega ofitserlar tayyorlash, O‘zbekiston Respublikasi Harbiy havo kuchlari|harbiy havo kuchlarining uchuvchi va aviatsiya muhandis tarkibini qayta tayyorlash hamda malakasini oshirish, shuningdek, harbiy-ilmiy ishlar olib boriladi. 

Bilim yurtida samolyot va vertolyotlarning uchuvchi-muhandisi, shaxsiy tarkib bilan ishlash ofitseri, shturman va jangovar boshqaruv ofitseri, samolyot hamda vertolyot dvigatellari texnigi, aviatsiya, radioelektron jihozlar va aviatsiya qurollari texnigi ixtisosliklari boʻyicha ofitserlar tayyorlanadi. 

Kursantlarning taʼlim jarayoni nazariy va uchish tayyorgarliklaridan iborat boʻlib, ular bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Uchish tayyorgarliklari — uchuvchi-instruktorlar bilan nazorat parvozlarini bajarish va mustaqil parvozlardan iborat boʻlib, umumiy parvoz vaqti 180 soatni tashkil etadi. 

## Tarix
Bilim yurti O‘zbekiston mustaqilligi|mustaqillikning dastlabki yillarida milliy aviatsiya kadrlarini tayyorlash maqsadida tashkil etilgan. 1995-yilda dargohga O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti tomonidan Jangovar bayroq tantanali ravishda topshirilgan. 

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 18-yanvardagi qaroriga muvofiq, Jizzax oliy harbiy aviatsiya bilim yurti Qarshi shahriga koʻchirildi va unga nomi „O‘zbekiston Respublikasi oliy harbiy aviatsiya bilim yurti“ deb qayta berildi.

## Manbalar
Jiyen jirov

**Jiyen jirov** (taxminan 1730-1784) - qoraqalpoq xalq baxshisi, shoir, XVIII asr xalq dostonlari ijrochisi. *Jiyen jirov* () nomi bilan koʻproq tanilgan. Uning folklor asarlari mavzu, uslub, realizm jihatidan alohida farq qiluvchi yozma adabiyot xarakteriga ega. Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli qoraqalpoq adabiyotining asoschisi hisoblanadi.

## Hayoti
Jiyen jirovning hayot tarzi, turmush sharoiti toʻgʻrisida bizga yetib kelgan yozma maʼlumot yoʻq. Shoirning aniq tug‘ilgan va vafot etgan sanalari noma’lum. 

Qoraqalpoq adabiyotshunosi A.Karimovning taxminlariga ko‘ra, Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli 1730-yilda tug‘ilib, 1784-yilda vafot etgan. U Sirdaryo (Turkiston) quyi oqimidagi muytenlar oilasidan chiqqan. 

## Ijodi
Jiyen jirov qoraqalpoqlar orasida eng qadimiy jirovlardan biri edi. Jirovlar qoraqalpoq xalqida chuqur hurmatga sazovor bo‘lgan.

Qoraqalpoq yozma adabiyoti yaratilishida Jiyen jirovning oʻrni boʻlib,  demokratik va realistik yo‘nalishda ijod qilgan. Adabiy asarlarda ijtimoiy tengsizlik, boylarning o‘zboshimchaligi, ayollar huquqlarini himoya qilish, zulm, ruhoniylarning keskin muammolari ko‘tarilgan.
Aynan mana shu g‘oyalar „*Vayron qilingan odamlar*“ () she'rida o'z ifodasini topgan. Haqiqiy tarixiy voqealar asosida yaratilgan bu asar inqilobgacha bo‘lgan qoraqalpoq she’riyatida eng muhim asarlardan biriga aylangan.
Shuningdek, baʼzi amaldorlarning kirdikorlari fosh etilgan („Hoy, yigitlar, yigitlar“, „Ulogʻim“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ber, tuyamni“). „Darbadar el“, „Yuksak togʻ“, shuningdek, tarixga oid „Xonavayron xalq“ kabi dostonlarida qoraqalpoq xalqining qabilaviy hujumlardan saqlanish uchun Jangadaryo boʻylariga koʻchgan ogʻir davrlari aks etgan. U „Alpomish“, „Qirq qiz“, „Qoʻblon“, „Qurbonbek“ kabi xalq dostonlarini mahorat bilan kuylagan. Asarlari 1935-yildan toʻplana boshlangan. Qiyas jirov, Qurbonboy baxshi, Oʻteniyaz jirov kabi shogirdlar yetishtirgan.
Jiyen jirovning umri va ijodi qoroqolpoq xalqining XVIII asridagi turmishi bilan bogʻliq. Qoraqolpoq klassik poeziyasining eng yirik meʼroslaridan biri „Xonavayron xalq“ poemasi qoraqolpoq xalqining 1756-yili Turkistondan Xorazmga koʻchish voqeasi soʻz etiladi.  

Uning bizga qoldirgan va bizgacha yetib kelgan „Ayircha“, „Qaytmasam bolmas“, „Aldi-artim biyik jar“, „Muytenlarning vatani“, „Xon yoninda toʼralar“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ulogʻim“, „Ber tuyamni“, „Ulugʻ togʻ“, „Xonovayron xalq“ kabi ijod namunalaridan iborat.

## Mashhur asarlari ro'yxati
* „Vayron qilingan odamlar“ poemasi
*„Alvido, doʻstlar“ qoʻshigʻi
*„Ulugʻ togʻ“
*„Ber, tuyamni“

## Shuningdek qarang
Qoraqalpoq adabiyoti

## Manbalar
Jizzax zilolateks aksiyadorlik jamiyati

JIZZAX "ZILOLATEKS" AKSIYADORLIK JAMIYATI - trikotaj (ust kiyim, bolalar kiyimi) mahsulotlari ishlab chiqaradigan sanoat korxonasi, "Oʻzbek yengilsanoat" davlat uyushmasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Korxona 1976-yilda Toshkent "Malika" trikotaj birlashmasi filiali negizida Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1982-yilda Jizzax trikotaj birlashmasiga aylantirilgach, uning qoshida Hamroqul Nosirov nomidagi va "Marjonbuloq" tikuv f-kalari tashkil etilgan. 1994-yilda esa hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning asosiy qismi OʻzR Ichki ishlar vazirligi, chegara qoʻshinlari, shuningdek, xalq taʼlimi tizimidagi korxona hamda muassasalarga yetkazib beriladi. Xom ashyo asosan Navoiy, Toshkent va Namangan viloyatlaridan keltiriladi. Korxona yiliga 3400 ming dona trikotaj mahsulotlari .i.ch. quvvatiga ega boʻlib, texnologiyalar Germaniya, Yaponiya, Ukraina va Rossiyadan keltirilgan. Jamiyat qoshida 1997-yildan nitron mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxona ishlaydi (yillik quvvati 270 t nitron). Korxona 2000-yil Fransiya (Parij)da boʻlib oʻtgan yengil sanoatchilar milliy assotsiatsiyasining oltin medali hamda sertifikati bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Jizzax issiqnon aksiyadorlik jamiyati

**Jizzax issiqnon aksiyadorlik jamiyati** - "Oʻzdon mahsulot" davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Jizzax non zavodi 1953 yilda Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1994 yilda hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilgan. Korxona sutkasiga 12 t non va non mahsulotlarini ishlab chiqarishquvvatiga ega. Korxonada 20 turdagi non va un mahsulotlari ishlab chiqariladi. Qoʻshimcha qandolat mahsulotlari, yaxna ichimliklar va mahsulotning boshqa turlarini ishlab chiqarishyoʻlga qoʻyilgan. Italiya texnologiyasi asosida makaron mahsulotlari ishlab chiqarishsexi toʻla quvvati bilan ishlaydi (2001).

## Manbalar
Jizzax mebel fabrikasi

**Jizzax mebel fabrikasi** -1994-yilda "Oʻzbekmebel" davlat aksiyadorlik birlashmasi tizimida Jizzax sh.da tashkil etilgan. 2001-yildan viloyat hokimligi tasarrufiga oʻtkazilgan. Fabrika sexlarida karavot, shkaf, divan, kreslo, oʻrindiqlar, stol, ishxona jihozlari, oʻquvchilar partalari va mebel mahsulotlari hamda mahalliy xom ashyo (gʻoʻzapoya)dan DVP (yogʻochtola plitalari) mahsulotlari ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan mahsulotlarning asosiy qismi viloyatdagi isteʼmolchilarga joʻnatiladi. Mebel va mebel mahsulotlari uchun xom ashyo Germaniya, Italiya, Rossiyadan va Boltiqboʻii mamlakatlaridan keltiriladi.

## Manbalar
Jizzax suv ombori

**Zomin suv ombori** - Jizzax viloyatidagi suv ombori.Jizzax shahridan 9&nbsp;km jan.-sharqda, Yoyilmasoy jarligida joylashgan. 1963—68 yillarda qurilgan. Mayd. 12,7&nbsp;km, chuqurligi 26 m, suv hajmi 87,5 mln. m3, keng joyi 5,1&nbsp;km, uz. 3,3&nbsp;km. Suv omboriga 25 m3/sek suv keltiradigan (uz. 9&nbsp;km) va suv omboridan 10 m3/sek suv chiqaradigan (uz. 15&nbsp;km) kanal qurilgan. J.s.o.ga Sangzor daryosining suvi toʻplanadi. Suv ombori Jizzax tumanidagi 15 ming ga dan ortgan yerni suv bilan taʼminlaydi.
 
## Manbalar
Jizzax don mahsulotlari aksiyadorlik jamiyati

**„Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati** — oziqovqat sanoati korxonasi. Jizzax viloyati Jizzax tumanida joylashgan. „Oʻzdonmahsulot“ davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. 1972 yilda ishga tushirilgan. Asosan un, aralash yem va makaron ishlab chiqaradi. Korxona sutkasiga 240 t bugʻdoy uni, 210 t aralash yem, 180 kg makaron ishlab chiqarish quvvatiga ega. Korxona 1972—83 yillarda Jizzax un kombinati, 1983— 92 yillarda Jizzax don mahsulotlari kombinati, 1992—95 yillarda „Jizzax don mahsulotlari“ i.ch. birlashmasining bosh korxonasi, 1995 yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 1972 y. korxonada 47 ming t sigʻimga ega elevator (don saqlash boʻlimi), 2 ming tun saqlashga moʻljallangan omborxona qurilgan, 1976 yildan 17 ming t sigʻimga ega elevator ishlaydi. Korxona Shveysariyaning „Byuller“ firmasi texnologik uskunalari bilan jihozlangan.

## Manbalar
Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri

**Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri** — bolalar teatri. 1983-yil Jizzax sh.da tashkil etilgan. A. Mamatov, 3. Mahmudovalar teatrning ilk aktyorlaridir. „Oʻjar quyoncha“ (M. Suponin) spektakli bilan ochilgan. Eng yaxshi spektakllari: „Farhod va Shirin“ (A. Navoiy), „Tomoshada tomosha“ (M. Ashurova), „Makkor tulkicha“ (V. Pavlovskiye), „Kashmir qoʻshigʻi“ (Sh. Rashidov), „Tomosha“ (K. Qodirov, N. Normat), „Boʻgʻirsoq“ (Ye. Patrik), „Quvnoq ayiqchalar“ (M. Polivanova), „Obi hayot“ (M. Ashurova), „Shoʻx xoʻtikcha“ (Temurbek), „Semurgʻ“ (H. Olimjon) va b. J. Muxtorov, J. Mamarahimov, 3. Mamarahimova, 3. Mahmudova, F. Yoʻldoshev, F. Hasanov va b. teatrning yetakchi aktyorlaridir. Oʻzbekiston Respublikasi qoʻgʻirchoq teatrlari 3-festivalida „Farhod va Shirin“ spektakli bilan festivalning eng oliy mukofotiga sazovor boʻlgan (1992). Teatrning sahnalashtiruvchi rej. — Rustam Aliyev (2002). 1998-yil AQShda gastrolda boʻlgan.

## Manbalar
Jizzax temir-beton buyumlari zavodi

**Oqtosh temir-beton Mahsulotlari 
MCHJ ** — tom ustini yopish uchun ishlatiladigan plitalar, lotoklar va ularning jixozlari, fundament bloklari, quduqlar hamda ularni jihozlash uchun ishlatiladigan moslamalar va b. mahsulot turlari ishlab chiqariladigan davlat korxonasi. Korxona yiliga 17 ming dona temir-beton mahsulotlari i.ch. quvvatiga ega. 3 ta asosiy ishlab chiqarish sexi va boʻlimlari bor.

## Manbalar
Jizzax oʻzeksayd qoʻshma korxonasi

JIZZAX „OʻZEKSAYD“ QOʻSHMA KORXONASI — 1998-yil „Jizzax akkumulyator“ aksiyadorlik jamiyati negizida Oʻzbekiston-AQSH hamkorligida 147 mln AQSH dollari ustav fondi bilan tashkil etilgan. 2001-yil oxirida Jizzax shahrida ishga tushirildi. Yillik loyiha quvvati 1,0 mln dona har-xil turdagi akkumulyatorlar. Mahsulot AQSH ning ilgʻor firmalari texnologiyalari asosida ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan akkumulyatorlarning yarmini chetga eksport qilish moʻljallangan.

## Manbalar
Jizzax haqiqati

"JIZZAX HAQIQATI" - Jizzax viloyati hokimligining ijtimoiysiyosiy gaz. Jizzax sh.da oʻzbek tilida haftada 2 marta chiqadi. Gaz.ning birinchi soni 1974-yil 1 mayda nashr etilgan. Taniqli jurnalistaar Islom Usmonov, Nushar Qarshiboyev, Xolmuhammad Nurullayev va b. oʻz faoliyatlarini mazkurgaz.da boshlaganlar. Gaz. viloyat hayotini, undagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlarni yoritadi. Uning sahifalarida Jizzax dashti, Zomin, Forish choʻllarini kompleks oʻzlashtirish, Marjon buloq oltin koni, Forish temir va qoʻrgʻoshin konlarini, Jizzax akkumulyator zavodi, plastmassa quvurlari zavodi, ip yigiruv f-kasi kabi korxonalarning qurilishi va ishga tushirilishi haqida maqolalar berilgan. Bundan tashqari, qishloq madaniyatini rivojlantirish, iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, mamlakatda huquqiy demokratik davlat barpo etish, mamlakat va viloyat miqyosidagi sport yangiliklarini keng yoritish mazkur gaz.ning doimiy mavzularidir. Gaz. tahririyati tashabbusi bilan 1974-yilda tashkil etilgan ishchi va qishloq muxbirlari xalq universitetini 1800 tinglovchi bitirdi (2001). Gaz.ning mahalliy boshqaruv, ijtimoiy masalalar va maʼnaviyat, iqtisodiyot, agrosanoat, qonunchilik va huquq tartibot, xatlar va ommaviy ishlar boʻlimlari bor. Adadi 7000 nusxa (2002).

## Manbalar
Jizzaxplastmassa aksiyadorlik jamiyati

„Jizzaxplastmassa“ aksiyadorlik jamiyati – plastmassa mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxona. „Oʻzkimyosanoat“ uyushmasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Respublika sanoatini rivojlantirish va Jizzax viloyatidagi choʻl zonasini oʻzlashtirish maqsadida 1960-yilda Jizzax plastmassa quvurlari zavodi qurilishi loyihalashtirildi. Zavod oʻzining birinchi mahsuloti – polietilen plyonkalar va mashinasozlik uchun butlovchi buyumlarni 1972-yildan boshlab ishlab chiqara boshlagan. 1980-yilda zavod qayta rekonstruksiya qilindi va polietilen quvurlar ishlab chiqaradigan plastmassa zavodiga aylantirildi. 1996-yilda Germaniya va Xitoyda ishlab chiqarilgan zamonaviy texnologiyalar oʻrnatilib, polietilen plyonka ishlab chiqarila boshladi va shu yili hozirgi nomidagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Yiliga 10 ming tonnagacha plastmassa quvur, 18200 tonna polietilen plyonka ishlab chiqarish quvvatiga ega. Shoʻrtangaz majmuining ishga tushirilishi munosabati bilan qoʻshimcha 3 ming tonna yuqori issiqlikka chidamli polietilen plyonkalar va xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Mahsulotlari respublika ichki ehtiyojlariga ishlatiladi.

## Manbalar
Jizya

**Jizya** ( — jon soligʻi) — dastlab arab xalifaligida, keyinchalik boshqa musulmon davlatlari (jumladan, Oʻrta Osiyo)da musulmon boʻlmagan fuqarolardan olingan jon soligʻi.

Davlat musulmon boʻlmagan fuqarolarning haq-huquqlarini himoya qilishi, ularni tashqi va ichki tajovuzlardan saqlashi lozim boʻlgan. Shuning evaziga ulardan jizya undirilgan. Jizya balogʻatga yetganlarga solingan (qariyalar, ayollar, bolalar, qul va ishga yaroqsizlar esa undan ozod qilingan). Jizya asosan pul va natura tarzida undirilgan.

## Manbalar

## Havolalar
Jiyda

**Jiyda** () — jiydadoshlar oilasiga mansub daraxt. Janubiy Yevropa, Markaziy va Sharqiy Osiyo, Shimoliy Amerikada oʻsadigan 40 ga yaqin turi bor. Oʻrta Osiyo, xususan, Oʻzbekistonda Janubining qargʻajiyda. (; yovvoyi holda oʻsadi), sharq jiydasi (), tikanakli J. (), kumushsimon J. (), non J. () turlari oʻsadi. Sharq Jiydasining bargi oddiy, ensiz, kumushrang . Daraxti 8–10 m, shoxlari siyrak, tikanli yoki tikansiz. Guli ikki jinsli, sariq, serasal, xushboʻy, efir moyli. Mevasi sargʻish, magʻizsiz danakli, eti 31,2—88,7%, unsimon, xushxoʻr. Tarkibida 46—65% qand, 10% oqsil, 1,3% kislota, 200&nbsp;mg% S vitamini mavjud. Jiydaning ning mevasi yangiligida yoki quritib isteʼmol etiladi. Mevasidan spirt va kuchsiz alkogolli ichimliklar tayyorlanadi. Tabobatda oshqozon-ichak kasalliklarini davolashda ishlatiladi. Yogʻochidan turli xil buyumlar yasaladi, parfyumeriya sanoatida, gulidan efir moy olinadi.

Jiyda qurgʻoqchilikka chidamli, yer osti suvlari yuza va shoʻr tuproqlarda ham oʻsaveradi. Danagidan, ildiz bachkisidan va qalamchasidan koʻpayadi. Koʻchati oʻtkazilgach, 3—5- yili hosilga kiradi. May—iyun oyida gullaydi, mevasi sentabr, oktabr oylarida pishadi. Bir tupi 50&nbsp;kg gacha hosil beradi.Jiyda60—80-yil yashaydi. Non jiyda mevali daraxt sifatida ekiladi, oʻrta boʻyli daraxt. Sernam yerlarda yaxshi oʻsadi. Serhosil. Mevasi yirik, mazali, qizgʻish-qoʻngʻir rangli. Oʻzbekiston oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot institutida uning 20 ga yaqin navi taʼriflangan (Qizil Jiyda , Raʼno, Urganch, Xurmoy, Toshkent deserti, Choʻli qandak, Kizil qandak va b.). Hozirgi davrga kelib sanoat ahamiyatini yoʻqotdi. Oʻzbekiston,Tojikiston va koʻpgina mamlakatlarda ayrim tomorqa bogʻlarida havaskorlar ekadi. Koʻproq yoʻl yoqalari, kanal boʻylari, dala-ihota oʻrmon mintaqalari, tashlandiq yerlarga ekiladi. Tuproqni azot bilan boyitadi.

Azimov E.Non jiyda.T.1967.

## Manbalar
Jiydasoy

**Jiydasoy** — Namangan viloyati Pop tumanidagi soy. Sirdaryoning oʻng irmogʻi. Qurama tizmasining jan.sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. 30 dan ortiq irmogʻi bor. Uzunligi 25&nbsp;km. Yuqori qismida tor va ancha chuqur vodiyda, juda nishab toshloq oʻzanda oqadi. Bahorning seryogʻin oylarida suvi koʻpayadi, baʼzan sel keladi. Yozda suvi juda ozayib ketadi. J. suvi sugʻorishga sarflanishi tufayli, uning etak qismida koʻpincha suv boʻlmaydi.

## Manbalar
Jiyron qarqara

**Jiyron qarqara**, qizil qoʻton (*Ardea рифигеа*) — uzun oyoqlilar turkumining qarqaralar oilasiga mansub qush. Osiyoda, Yevropaning janubida va Afrikada tarqalgan. Oʻzbekistonda Sirdaryo, Amudaryo atroflarida, Chirchiq va Ohangaron vodiylarida uchraydi. Qamishzorlarga, baʼzan butazorlarga uya soladi. 3–5 ta tuxum qoʻyadi. Boshidagi pati va uzun kokilining binafsha rangli hamda qanotining atrofidagi patlar qizil boʻlishi beilan oq va koʻk qarqaradan farq qiladi. Baliq, baqa, kaltakesak va har xil hasharotlar bilan oziqlanadi. Chigirtka, sichqon va kalamushlarni qirib, foyda keltiradi.

## Manbalar
Jild

**Jild** (arab.) — 1) biror narsa ustidan kiydirib, qoplab qoʻyiladigan buyum, gʻilof. Masalan, yostiq, koʻrpa; 2) kitobni yaxshi saqlash uchun uning muqovasiga oʻlchab tikilgan, odatda, teri-charmdan yasalgan qin; 3) ilgari oʻquvchilar oʻquv ashyolari solib yurishi uchun portfel oʻrnida ishlatgan xalta. Biror matodan konvert taxlitida tikilib, ikki yonidan latta tasmaga biriktirilgan va yelkaga oʻtkazib boʻyinga osib yurilgan; 4) biror katta asarning alohida kitob holidagi qismi, shuningdek, bir necha kitobdan iborat asarning har biri, tom. 

## Manbalar
Jilo

**Jilo** — metall (oltin, kumush, mis, bronza, temir) yoki yogʻoch buyumlar, ipak matolar yuzidagi yaltiroqlik. Buyumlar yuzini jilvir bilan ishqalash, sirtga maxsus moy surkash, mato (adras, atlas) ni kudunglash (kudung— toʻqmoqsimon asbob bilan urish) natijasida J. hosil qilinadi.

## Manbalar
Jilov

**Jilov**, tizgin — ot yoki eshak yuganining ikki tomonidan suvluq halqalarga ulanib, ikki uchi tugib birlashtirilgan qayish. Har bir boʻlagining uz. 1 — 1,5 m boʻladi. J.dan ot va eshakni boshqarishda foydalaniladi.

## Manbalar
Jilovdor

**Jilovdor** — oʻtmishda hukmdor otini qabul qilib oluvchi shaxc. J. hukmdor otini jilovlash bilan birga, uning otga minishi va tushishiga koʻmaklashgan. J. hokim otxonasiga yaqin xonada istiqomat qilgan va bu xona jilovxona deb atalgan. Hukmdor qarorgohiga kelgan mehmonlarning otlarini J. olib qolib, to oʻz yurtiga qaytguniga qadar oziqlantirgan. Har bir viloyat hokimining maxsus J.i boʻlgan. Buxoro amirligida J. saroy mansablaridan biri hisoblanib, oʻz vazifasiga koʻra zinbardor "otni egarlovchi", avrangbardor "safar taxti (kursi) ni koʻtarib yuruvchi" hamda roiz "otlarni parvarish qiluvchi, otboqar" bilan teng mavqega ega boʻlgan.

## Manbalar
Jilolash

**Jilolash**, pardozlash, sayqallash — buyumlar yuzalariga koʻzgusimon shaffoflik (sillikliq, sayqal) berish uchun mexanik yoki dastaki usulda ishlov berish. Metall buyumlarga jilolash stanoklarida, shuningdek, elektrolitik va elektromexanik usul bilan ishlov beriladi.Jilolash stanoklarining  jilolash qurilmalari fetra, kigiz, boʻz, duxoba, charm va boshqalardan tayyorlangan doyra va tasmalardan iborat boʻlib, ularga oldindan yoki ishlov berish vaqtida  jilolash  pastalari (kukunlar) surkalgan boʻladi. Bunda buyumni stolga,  jilolash  qurilmasini shpindelga mahkamlab, jilolash qurilmasi buyum ustida harakatlantiriladi. Yogʻoch buyumlarni jilolash yuzalarga yaltiroq smola (polituralar) surkab ishqalashdan yoki lok-buyoq qoplashdan iborat. Tosh buyumlarning yuzalarini jilolash uchun ularga jilolash kukunlari sepib, namlangan kigiz bilan ishlov beriladi. Plastmassa buyumlar barabanlarda yoki jilolash stanoklarida jilolanadi. Barabanlarda jilolashda unga buyumlar bilan birga jilolash aralashmasi (maye, mashina moyi yoki vazelin moy shimdirilgan pemza kukuni) solinadi.

## Manbalar
Jiklyor

**Jiklyor** (frans. gicler — purkash, toʻzitish) — ichki yonuv dvigateli silindrlariga beriladigan yonilgʻi (havo) miqdorini cheklaydigan va meʼyorlaydigan detaldagi kalibrlangan teshik. Karbyuratorsa boʻladi. Asosiy, qoʻshimcha, salt yurish, ekonomayzer, tezlatkich va havo J.lari bor. Asosiy va qoʻshimcha J.lar toʻzituvchi naychaga beriladigan yonilgʻini, salt yurish J.i salt yurish kanallariga beriladigan yonilgʻini, ekonomayzer J.i ekonomayzerdan, tezlatkich J.i tezlatish nasosidan keladigan yonilgʻini, havo J.i salt yurish tizimi kanaliga beriladigan havoni cheklab va meʼyorlab turadi.

## Manbalar
Jilvon

**Jilvon**, **Jil bon** — Buxoro vohasining shimoliy chekkasidagi choʻl landshaftli hudud. Qizilqum chegarasida, Shofirkon va qisman Gʻijduvon tumanlari hududida joylashgan. Uning bir qismi oʻrta asrlardayoq oʻzlashtirila boshlangan. Ayrim koʻchmanchi guruhlar, qaroqchilar hujumidan, voha aholisi va karvonlarni himoya qilish uchun xonlik tomonidan u yerda jilbon (chegara posboni) mansabi joriy qilingan. Jilbonlar Buxoro va Vardonze shaharlariga kelib ketayotgan karvonlarni ham nazorat qilishgan. Keyinroq jilbon atamasi joy nomiga aylangan. Shayboniylar davrida Jilvon rudi (arigʻi) qazilgan. 1640, 1880 va 1920-yillarda sodir boʻlgan kuchli qum koʻchishlari oqibatida Jilvon etagidagi qishloqlar qum ostida qolgan. Aholining bir qismi boshqa joylarga koʻchib oʻtgan. Bu Sadriddin Ayniyning asarlarida ham qayd qilingan. 1926-yilda Shofirkon tumani tashkil qilingach, Jilvon choʻlini oʻzlashtirish va obod qilish ishlariga buxorolik Hamro Polvon boshchilik qildi. 1927—28-yillarda Gʻijduvon va Shofirkon tumanlarini kesib oʻtuvchi 35&nbsp;km uzunlikdagi yangi Jilvon arigʻi qazildi. 2000-yilda uning uzunligi 50&nbsp;km ga yetdi. Jilvonni oʻzlashtirish asosan tugallandi; choʻl oʻrnida yangi qishloqlar barpo qilindi. Hozirgi kunda oʻsha joydagi qishloqlardan beshtasi „Jilvon“ nomi bilan maʼlum.

## Manbalar
Jilonbuzgan devorlari

**Jilonbuzgan devorlari** — Ohangaron vodiysini jan.-sharqiy tomondan uragan qad. mudofaa devorlari. J. d. Chatqol togʻlaridan boshlanib, Ohangaron daryosining oʻng va chap sohillaridagi qad. sugʻorilgan yerlarni oʻz ichiga olgan holda Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻiga kelib taqaladi va Sirdaryoning chap qirgʻoq tomonida ham davom etadi. J. d. Markaziy Osiyoda arablar hukmronligi davrida (8—9-asrlar) Ohangaron vodiysidagi obod yerlarni koʻchmanchilarning hujumlaridan mudofaa qilish uchun barpo etilgan. J. d.ni 1957, 1959, 1967-yillarda arxeolog X. Muhamedov tekshirgan.

J. d. bir-biriga parallel holda 2—3 qator paxsa devor urib, ularning oraligidagi maxsus qoldirilgan boʻshliq loy (loʻmboz) va tuproq bilan tuldirilgan. Shu sababli J. d.ning harobalari birbiriga parallel ikki-uch qator sunʼiy marzalar (kengligi 35-45 m va bal. 2-3 m) holida saqlangan.

## Adabiyot
* Muhamedov X., Oʻzbekistonning qadimiy mudofaa inshootlari tarixidan, T., 1961.

## Manbalar
Jilontamgʻali

**Jilontamgʻali**, ilon tamgʻali — urugʻ nomi. 20-asr boshlarida Nurota togʻining jan. yon bagirlarida yashovchi oʻzbek-turkmanlar, Zarafshon vodiysidagi naymanlar, Surxondaryo viloyatidagi yuz, qoʻngʻirot qabilalari tarkibida uchrar edi. J. nomi toponim tarzida ham uchraydi.

## Manbalar
Jiltemasoy

**Jiltemasoy** — Navoiy viloyati Nurota tumanidagi soy. Qalamjarsoy (Selsoy)ning chap irmogʻi. Oqtov tizmasining shimoliy yon bagʻridagi Langar qishlogʻi yonidan boshlanib, shim.ga tomon oqadi. Kirichsoy qoʻshilgandan soʻng Nurota tekisligiga chiqadi va Chuyamoy deb ataladi. Qalamjarsoygacha yetib bormasdan Soykechar qishlogʻidan 3&nbsp;km janubi-gʻarbda qurib qoladi. Uzunligi 18&nbsp;km, xavzasining maydoni (togʻli qismi) 25&nbsp;km. Jiltemasoy qisman qor, asosan yomgʻir, buloq suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 80 —100 l/sek. Suvi fevral— aprelda koʻpayadi, may, ayniqsa, iyundan kamayib ketadi. Lekin havzasida buloqlar koʻp boʻlganidan butunlay qurib qolmaydi.

## Galereya

Fayl:Left tributary of Jiltema Say, waterfall.jpg|Jiltemasoyning chap irmog`i, sharshara
Fayl:Valley of Jiltema Say.JPG
Fayl:Confluence of Jiltema Say and Kirich Say tributary.jpg


## Manbalar
Jiltirbos

**Jiltirbos** yoki **Jildirbas** — Orol dengizining janubiy qirgʻogʻidagi botqoqlashgan koʻl. Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida joylashgan. 1960-yillar boshigacha Orol dengizining qoʻltigʻi boʻlgan. 1960–1970-yillarda dengizning qurib borishi tufayli quruqlikka aylandi. Lekin Amudaryoning oʻng tarmogʻi va ikkita tashlama orqali zovur suvining kelib turishi natijasida qurigan qoʻltiq oʻrnida koʻl vujudga keldi (2000). Daryo va tashlamalardan koʻlga quyilayotgan suv hajmi yillar davomida keskin farq qilgani uchun koʻl sathi turgʻun emas. Suvning minerallashuv darajasi har litrda 10–15 g. Oʻrtacha chuqurligi 1–3 m, uzunligi 45&nbsp;km, eni janubda 10&nbsp;km, shimolda 6&nbsp;km (1997). Mutlaq balandligi 53–42 m, janubdan shimolga choʻzilgan. Suvda qoʻgʻa, qamish va boshqa suv oʻsimliklari mavjud, qirgʻoqlari ham qamishzor. Toʻqayzorda qobon, suvli joylarda birqozon, baliqchi qush, oʻrdak va boshqalar yashaydi. Jiltirbos baliqchilikda (laqqa baliq, zogʻora baliq, ilonbosh va boshqalar) va ovchilikda foydalaniladi.

## Manbalar
Jilgʻa

**Jilgʻa**, yilgʻa — uncha baland boʻlmagan togʻ yon bagʻirlarida qor-yomgʻir suvlari hamda buloqlardan vujudga kelgan oqar suvlar, kichik soy, daryocha. Oʻrta Osiyoda koʻpgina J.lar yozda qurib qoladi. Tarixiy manbalarda (chunonchi "Boburnoma"da) vodiy, soylik julga deb atalgan; maye, Ohangaron julgasi.

## Manbalar
Jinnidaryo

**Jinnidaryo** — Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidagi daryo, Qashqadaryoning chap irmogʻi hisoblanib, boshlanishida Zoʻgʻatasoy deb ham nomlanadi.

Kitob davlat geologiya qoʻriqxonasi Jinnidaryoning chap qirgʻogʻida joylashgan.

## Tuzilishi
Zarafshon va Hisor togʻ tizmalarini tutashtiruvchi Shertogʻning gʻarbiy yon bagʻirlari (2500 m)dan oqib tushuvchi 100 dan ortiq irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. U umumiy gʻarbiy yoʻnalishda, yuqori oqimlarda shimolga sezilarli qiyalik bilan, oʻrtacha — janubga tomon esa bir oz qiyalik bilan oqadi. Quyi oqimlarda kanal joylarda meanderlar hosil qiladi. Umumiy uzunligi 57 km ni, daryo havzasining maydoni esa 367 km².

Jinnidaryo Qashqadaryoning birinchi chap irmogʻi hisoblanadi. Uning suv yigʻish maydoni boshqa irmoqlarga qaraganda sezilarli darajada past. Qashqadaryoga yana Oqsuv, Tanxoz, Gʻuzor, Yakkabogʻ irmoqlarining suvi ham kelib quyiladi.

Jinnidaryo qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadigan daryolar guruhiga kiradi.

## Suv sarfi
Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,35 m³/sek (Jovuz qishlogʻi yaqinida) ni tashkil etadi. Eng yuqori suv sarfi asosan aprel oyiga (mavsumiy qorlar erib, yomgʻir koʻp yoqqanligi uchun), eng past suv sarfi esa yozning oxiri va kuzning boshiga toʻgʻri keladi. Bu vaqtda Qashqadaryoda yillik oqimning 64% i, Jinnidaryoda esa 68.3% i oqib oʻtadi. Iyul-sentyabr oylarida esa Qashqadaryoda suv oqimi 11.7%, Jinnidaryoda esa atigi 4.4.% ni tashkil etadi. Yillik oqimining 56% bahorgi suv davri (mart— iyun)da oqib oʻtadi.

Suv eng koʻp boʻladigan oy — apreldagi oʻrtacha suv sarfi 3,30 m³/sek ga yetadi. Qashqadaryoda oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Varzangi qishlogʻi yaqinida 5.46 m³/sek, Jinnidaryoning suv sarfi Panlandara qishlogʻi atrofida 1.50 m³/sek ni tashkil etadi. Jala yoqqan paytlarda Jinnidaryodan sel keladi, bu vaqtda suv sarfi sekundiga 46,2m³ gacha ortadi.

Daryoning Qashqadaryoga quyilishidan oldingi kengligi 2,0 metrni; chuqurligi esa 30 sm ni tashkil etadi. Ostki qismi tosh yotqiziqlaridan tarkib topgan. Beshkaltak aholi punkti yaqinida Qashqadaryoning chap qismidan unga quyiladi.

Qashqadaryoning boshlanish qismida joylashgan Sumsar va Shertogʻ tizmalari Oqsuv va Jindaryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi.

## Ixtiofaunasi
Jinnidaryo va unga quyiladigan soylarning Kitob qoʻriqxonasi hududidan oqib oʻtadigan qismida koʻp miqdorda Fargʻona marinkasi (Shizothorax intermedius), shoxli choʻgʻli (Noemacheilus melapterurus) va yoʻl-yoʻl choʻgʻli (Alburnoides taeniatus) ozroq miqdorda uchraydi.

## Aholi punktlari
Jindidaryoda boʻylarida bir qancha kichik aholi punktlari joylashgan, jumladan: Musabozor, Javuz, Sumak, Ashkan, Toshqishloq, Tuil, Katlas, Abixanda, Ishkob, Mugul, Vatkana, Aftabray, Yangiqishloq, Doʻngqishloq, Deyishqon kabilar. Sohil boʻyida bogʻ va uzumzor maydonlar mavjud.

## Manbalar

## Adabiyotlar
Jinoiy javobgarlik

**Jinoiy javobgarlik** - yuridik javobgarlik turlaridan biri, jinoyat sodir etishning huquqiy oqibati. J. j. aybdorga nisbatan jazolash shaklidagi davlat majburlov chorasini qoʻllashdan iborat. J. j.ka jalb etish jinoyat ishini qoʻzgʻatish, tergov qilishni va sudda muhokama qilishni (qarang Sud muhokamasi) bildiradi. Huquqiy davlatda jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan har bir shaxs ishi sudda qonuniy tartibda, oshkora ravishda koʻrib chiqilib, aybi aniqlanmaguncha u aybdor hisoblanmaydi. J. j.ka tortish masalasi qonunlarning tegishli moddalarini qoʻllanish orqali hal qilinadi. Bu hol fuqarolar huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashning muhim kafolati hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi JK ga koʻra, ijtimoiy xavfli qilmish sodir etish paytida qonunda belgilangan yoshga yetgan va aqli raso shaxslargina J. j.ka tortiladi. J. j.ka jinoyat sodir etishga tayyorgarlik koʻrish, suiqasd qilish; ogʻir jinoyat sodir etilayotganligi haqida aniq bila turib, tegishli organlarga xabar bermaslik yoki jinoyat vositasi yoki jinoyat natijasida qoʻlga kiritilgan narsalarni olish yoki sotish; shuningdek, jinoyat sodir etilishiga qiziqtirganlik (dalolatchi), tashkil qilganlik (tashkilotchi) va yordam berganlik (yordamchi) ham jinoyat hisoblanadi va J. j.ni vujudga keltiradi (yana q. Jinoyatda ishtirokchilik).

Oʻzbekiston Respublikasi JK boʻyicha jinoyat sodir qilgan shaxs muayyan muddat davomida (3 y.dan 15 y.gacha) J. j.ga tortilishi kerak. Agar shu muddat ichida tortilmagan boʻlsa keyin uni J. j.ga tortish mumkin emas. Biroq tergovdan yoki suddan yashirinib yurganlarga nisbatan bu muddat 25 y. qilib belgilangan. Tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyat sodir qilgan shaxs esa muddat oʻtib ketganligidan qati nazar javobgarlikka tortiladi.

Mamajon Usmonaliyev.

## Manbalar
Jinoiy jazo

**Jinoiy jazo** – jinoyat sodir etganlikda ayblangan shaxsga nisbatan davlatning majburlov chorasi. Sud hukmi bilan qoʻllanadi. Jinoiy jazoning qatʼiy roʻyxati faqat jinoyat qonunida beriladi va jinoyat kodenksida koʻrsatilmagan boshqa birorta chora J. j. chorasi hisoblanmaydi. Jinoyat sodir etishda ayblanayotgan shaxsga nisbatan tayinlanadigan jinoiy jazoning turi va ogʻirlik darajasi sodir etilgan jinoyatning ijtimoiy xavfliligi darajasiga bogʻliqdir. jinoiy jazoning boshqa majburlov choralaridan farqi uning davlat nomidan sud tomonidan tayinlanishi, jazolash (maʼnaviy, moddiy, jismoniy cheklash) darajasining ancha yuqori boʻlishi, mahkumning huquq va erkinliklari qonunda belgilangan tartibda jiddiy cheklanishidadir. Oʻzbekiston Respublikasining jinoyat kodeksiga koʻra, jinoiy jazochoralari quyidagilardan iborat: jarima, muayyan huquqdan maxrum qilish, axloq tuzatish ishlari, xizmat boʻyicha cheklash, qamoq, intizomiy qismga joʻnatish, ozodlikdan mahrum qilish, umrbod ozodlikdan mahrum qilish, harbiy yoki maxsus unvondan mahrum etish.

## Manbalar
Jinoiy uyushma

**Jinoiy uyushma** - 2 yoki undan ortiq uyushgan guruhning jinoiy faoliyat bilan shugʻullanish uchun oldindan birlashishi. J. u. guruh aʼzolarining miqdori, uyushmaning tuzilishi va boshqa belgilariga koʻra bir-biridan farq qiladi. J. u. tuzish yoki unga rahbarlik qilish jinoiy tuzilmani shakllantirish uchun nomzodlarni tanlash, ularni jalb qilish, J. u., guruh yoki uning boʻlinmalari ishtirokchilari oʻrtasida vazifalarni boʻlish, jinoiy faoliyatning umumiy rejasi yoki alohida tajovuzlar rejasini tuzish kabi xatti-harakatlarda koʻrinadi. J. u.ning yashashi va amal qilishiga qaratilgan faoliyatni olib borish J. u. uchun pul mablagʻlari, transport vositalari, xonalar ajratish, J. u. yoki boʻlinmalarining ishlashi uchun shartsharoitlarni yaratish kabilarda namoyon boʻladi. Har qanday turdagi jinoiy faoliyat bilan shugʻullanish uchun J. u.ga birlashishning oʻzi tugal jinoyat hisoblanadi. J. u. yoxud uning boʻlinmalarini tuzish yoki unga rahbarlik qilish, shuningdek, ularning mavjud boʻlishi va ishlab turishini taʼminlashga qaratilgan faoliyat uchun Oʻzbekiston Respublikasining JK tegishli moddasiga koʻra jinoiy jazo belgilangan.

## Manbalar
Jinoyat

**Jinoyat** — jinoyat qonunida nazarda tutilgan ijtimoiy xavfli qilmish (harakat yoki harakatsizlik). Muayyan qilmishni jinoyat deb hisoblash masalasi har bir davlatda oʻzining ijtimoiy tuzumi, aholining turmush tarzi, milliy xususiyatlari, urf-odatlari, anʼanalariga muvofiq xalqaro huquq meʼyorlari eʼtiborga olingan holda hal etiladi.

Qilmish jinoyat ekanligini aniqlash uchun quyidagi umumiy belgilar nazarga olinadi:
# qilmishning ijtimoiy xavfliligi;
# aybning mavjudligi;
# jazoga sazovorligi.
Har qanday jinoiy qilmishda mazkur belgilarning barchasi birdaniga mavjud boʻlishi shart, ulardan biri mavjud boʻlmasa, qilmishni jinoyat emas, deb hisoblashga asos topiladi.

## Turlari
Jinoyatlar oʻz xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasiga koʻra:
* ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan;
* uncha ogʻir boʻlmagan;
* ogʻir;
* oʻta ogʻir jinoyatlarga boʻlinadi.

Jinoyatlar tajovuz obʼyektiga koʻra, shaxsga qarshi jinoyat, iqtisodiyot sohasidagi jinoyat, jamoat xavfsizligi va jamoat tartibiga qarshi jinoyat, davlat hokimiyatiga qarshi jinoyat, ekologiya sohasidagi jinoyat, harbiy xizmatni oʻtash tartibiga qarshi jinoyat, tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyatga boʻlinadi.

Aybning shakliga koʻra esa qasddan sodir etilgan jinoyat va ehtiyotsizlik orqasida sodir etilgan jinoyatga boʻlinadi.

## Jinoiy javobgarlikdan ozod etuvchi holatlar
Shaxs oʻz harakati yoki harakatsizligini va bundan kelib chiqadigan jinoiy oqibatni anglagan, oʻz harakatlarini boshqara oladigan boʻlsagina qilmishi jinoyat hisoblanadi. Subyekt yoshiga yetmagan va aqli noraso shaxslar tomonidan sodir etilgan ijtimoiy xavfli qilmish jinoyat sanalmaydi va ularga nisbatan jinoyat qonunida nazarda tutilgan majburlov choralarini qoʻllash mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida qilmishning jinoiyligini istisno etadigan holatlarning quyidagi 6 turi belgilangan:
# kam ahamiyatli qilmishlar; 
# zaruriy mudofaa; 
# oxirgi zarurat; 
# ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan shaxsni ushlash vaqtida zarar yetkazish;
# buyruq yoki boshqa vazifalarni ijro etish;
# kasb yoki xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq asosli tavakkalchilik (36—41-moddalar).
Mazkur harakatlar tufayli kelib chiqqan oqibatlar jinoiy oqibat hisoblanmaydi, qilmish ham jinoyat sanalmaydi. 

## Omillari
Alohida olingan muayyan bir jinoyat va umuman jinoyatchilik sodir etilishiga taʼsir koʻrsatuvchi ijtimoiy omillar, xodisalar, jarayonlar boʻladi. Jinoyat sabablari oʻrganilayotganda ana shular hisobga olinadi. Jumladan, birinchidan shaxsning oʻzi, uning dunyoqarashi, qiziqishlari, jamiyat va davlatga, yon atrofidagi kishilar va oilaga munosabati, unda salbiy sifatlarning shakllanishi va kuchayishi; ikkinchidan — shaxs tarbiyalangan, voyaga yetgan oilaviy va ijtimoiy muhit; uchinchidan — jinoyat sodir etilgan vaqtdagi sharoit, vaziyatga eʼtibor beriladi.

Mamajon Usmonaliyev.

## Manbalar
Jin mashina

**Jin mashina** () yoki **tola ajratkich** — paxta tolalarini chigitdan ajratib oladigan mashina. Arrali va valikli xillari bor.

Arrali jin mashinaning asosiy ish qismlari, ish kamerasi va arrali silindr 2 dan iborat. Arrali silindr 80—130 dona arrali disklardan yigʻiladi. Chigitli paxta ish kamerasi ga tushadi. Aylanib turgan silindr arralariga ilingan tolalarning bir qismi chigitdan ajralib, panjara 3 orasiga oʻtadi, soplo 4 va mashina boʻgʻzi 5 orqali batareya kondensoriga yigʻiladi. Chigitli paxta silindr bilan bir necha marta uchrashgach, chigit tolalardan deyarli tozalanadi va sirpanib, taroq 8 bilan panjara orasidan oʻtib, chigit konveyeriga tushadi. „Ulik“ tola ajratish moslamasi 6 toladan „ulik“ tola va ifloslarni ajratib, shnekli „ulik“ tola konveyeri 7 ga yoʻnaltiradi.

Valikli jin mashinaning ish qismlari hayvon terisidan, sunʼiy rezinalashtirilgan materiallar va tabiiy poʻkaklardan yasalgan valik, qoʻzgʻalmas pichoq 2 va urish valigi 3 dan iborat. Taʼminlash kamerasi ga tushgan chigitli paxtani qarama-qarshi tomonga aylanib turadigan valiklar 2 qoziqchali titkilash barabani 3 ga bir meʼyorda uzatadi, baraban qoziqchalari uni ilashtirib, toʻr 4 sirtidan sudrab utadi. Paxtadan ajralgan xas-choʻplar toʻr koʻzlaridan oʻtib tashqariga chiqadi, titilgan paxta esa qiya 5 dan sirpanib, ignali baraban 6 ga yoʻnaladi. Tekislovchi valik 8 chigitli paxta qatlamini tekislab turadi. Tezlatish barabani 9 ignali baraban 6 dan chigitli paxtani ajratib olib, bir-biriga teskari aylanayotgan ish valigi va urish valigi 10 orasiga keltiradi. Chigit pichoq ostidan oʻta olmaydi, tolalar chigitdan ajraladi va ish valigiga yopishib, pichoq ostidan oʻtib ketadi. Chigit tolalardan toʻliq ajralmaguncha bu jarayon takrorlanadi. Chigitdan ajralgan tola nov 15 ga tushib, undan tola quvuriga, chigitlar esa toʻr 7 ning koʻzlaridan oʻtib, nov 14 orqali yigʻish shnegiga yoʻnaladi. Paxta tozalash korxonalarida bir necha jin mashina batareya tarzida (arralisi har qatorda 2—5 tadan, valiklisi 8—10 tadan) oʻrnatiladi. Oʻzbekiston paxta korxonalarida avtomatlashtirilgan jin mashina lari ishlatiladi.

## Adabiyotlar
* Jab borov Gʻ. Sh., Otametov T. U., Hamidov A., Chigitli paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi, Toshkent, 1987-yil.
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.