open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zulbahrayn

**“Zulbahrayn” (“Ikki bahrli”)** – Kotibiy Turshiziyning masnaviysi. Tasavvufiy mavzuda bitilgan. Manbalarda “Nosir va Mansur” yoki “Majmaʼ ul-bahrayn” (“Ikki dengizning porlashi”) deb ham ataladi. Asarni ikki bahrda ham oʻqish mumkin boʻlganligi uchun “Zulbahrayn” deb nomlagan.

Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida Kotibiy haqidagi bobda tilga olib, lekin “Nosir va Mansur” bilan bogʻlamay, aksincha, alohida asar sifatida sanaydi.

## Manbalar
Tohir Oripov

**Tohir Toʻlqinovich Oripov** () — oʻzbek davlat arbobi, general-mayor. 2018-yildan 2025-yilgacha Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmasi, 2025-yildan Samarqand viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

## Mehnat faoliyati
1974-yil 21-noyabrda Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanida tugʻilgan.

1992—1996-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yongʻin xavfsizligi oliy texnik maktabi tinglovchisi.

1996—1997-yillarda Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi Yongʻin xavfsizligi boshqarmasi xizmat tayyorgarligi va oʻt oʻchirish boʻlimi muhandisi.

1997—2000-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi davlat yongʻin nazorati inspektori.

2000—2001-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi 3-sonli harbiylashtirilgan yongʻin xavfsizligi birikmasi katta muhandisi.

2001—2008-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi 2-darajali 3-sonli harbiylashtirilgan yongʻin xavfsizligi otryadi komandiri.

2008—2009-yillarda Toshkent viloyati Qibray tumani ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi boshligʻi.

2009-yilda — Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi yongʻin xavfsizligi boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2009—2013-yillarda Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi yongʻin xavfsizligi boshqarmasi boshligʻi.

2013—2017-yillarda — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2017—2018-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi patrul-post xizmati va jamoat tartibini saqlash bosh boshqarmasi boshligʻi.

2018-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari.

2018-yil oktyabrdan 2025-yil 29-iyulgacha Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmasi boshligʻi.

2025-yildan buyon Samarqand viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

2022-yil 14-yanvarda general-mayor unvoni berilgan.

2019-yil 28-avgustda Mardlik ordeni bilan mukofotlangan.
## Manbalar
Ryodan

* Ryodan ochiq dala istehkomidir.
* Kema qurishda Redan — qayiqlarni tekislashning pastki qismidagi „zina“; Kemasozlikdagi ryodan misolidan soʻng, reaktiv aviatsiyadagi „ryodan“ sxemasi dvigatel koʻkrak uning orqasida emas, balki quyruq qismi ostidan chiqqanda nomlandi (misollar: Messerschmitt P.1101, MiG-9, Yak-15, McDonnell F-3 Demon va boshqalar.).
* Ryodan, Dishon (2001-yilda tugʻilgan) — gollandiyalik futbolchi.

## Yana qarang

* Ryodan-1 va Ryodan-2 — kema yongʻinga qarshi radar stantsiyalari.
Zunnun Misriy

**Zunnun Misriy, Abulfayz Savbon binni Ibrohim** (vafoti hijriy 245-yil, milodiy 859-yil) — “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Qohira yaqinidagi Ixmim shahrida tugʻilgan. Molik ibn Anasdan hadis ilmini oʻrgangan. Magʻriblik Isrofil ismli shayxning muridi. Zunnun Misriy tasavvuf va hol ilmi boʻyicha birinchilardan boʻlib, nazariy fikrlarni bayon qilgan orif sifatida tanilgan. Tasavvufdagi barcha tariqatlarning silsilasida uning nomi bor.

Imom Ahmad Hanbal, Valid bin Abdulloh, Abulhusayn Nuriy, Abu Yaʼqub Hoshimiy, Abbos bin Hamza Nisoburiy, Abu Said Xarroz, Abu Abdulloh Nabojiy, Abdulloh Hozir, Ali bin Muvaffaq, Abu Amr Dimishqiy, Ibrohim bin Dovud Qassor Raqqiy, Abu Muhriz Sheroziy, Fotima Nisoburiya, Joriyayi Savdo, Imraʼatun Majhula kabi orif zotlar bilan suhbatda boʻlgan. Sahl bin Abdulloh Tustariy, Yusuf bin Husayn Roziy, Muhammad bin Hasan Javhariy, Abu Abdulloh Jallo kabi yirik soʻfiylar Zunnun Misriyning shogirdlari sanaladi. 

Zunnun Misriy 245-hijriy-qamariy, 859-milodiy yilda samoʻ majlisida vajd holida olamdan oʻtgan.

Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

## Manbalar



## Havolalar
Abdusamad Polvonzoda

**Abdusamad Abduhamidovich Polvonzoda** (17.1.1949, Surxondaryo, OʻzSSR) — oʻzbek huqushunosi va davlat arbobi.

## Biografiyasi
1949-yil 17-yanvarda Surxondaryo viloyatining Jarqo‘rg‘on tumanida tugʻilgan.

1975—1990-yillarda prokuratura tizimida ishlagan.

1990—2000-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining birinchi oʻrinbosari va Oliy sud raisi vazifasini vaqtincha bajaruvchi lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

„Paxta ishi“ tufayli jinoiy jazoga hukm qilinganlar ishini qayta koʻrib chiqish boʻyicha hukumat komissiyasi raisining oʻrinbosari boʻlgan.

Oʻzbekistonda demokratik oʻzgarishlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirish masalalari boʻyicha Oliy Majlis komissiyasi aʼzosi boʻlgan.

2000-yildan 2005-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vaziri lavozimida ishlagan.

2005-yil 6-fevral kuni Oʻzbekistondan qochib ketgani aytilgan. Kanadada yashayotgan oʻzbek jurnalisti Ismat Xushev fikricha, "Polvonzoda siyosiy rahbariyat tomonidan qandaydir jazodan qutulish uchun ketgan yoki uning qochishini Islom Karimovning oʻzi uyushtirgan, yaʼni goʻyoki Karimov jinoyatlarini fosh qilib keyinchalik uning oʻziga „qarshi muxolifatchi“ qilib koʻrsatilishi mumkin" deyilgan.

## Manbalar
Olqish

**Olqish** (yoki *qarsak*) — biror narsaning qadrlanganligi yoki maʼqullanganligini bildirish uchun ommaviy chapak chalishdir. Olqish qargʻish soʻzining aksi sifatida qabul qilingan. Tomoshabinlar koʻpincha musiqiy konsert, nutq yoki ommaviy spektakllardan keyin zavqlanganlik belgisi sifatida qarsak chaladi.

## Etimologiyasi
Olqish soʻzi qadimgi turkiy tilda „maqtash, ulugʻlash, duo qilish“ maʼnosini bildiruvchi *alqa-* feʼliga +Ish ot qoʻshimchasini qoʻshish orqali yasalgan. Turk-islomiy davlatlar tarixida hukmdorlar uchun tashkil qilingan marosimlarda aytilgan maqtov, rahmat va yaxshi tilaklarga ham alqash deyilgan.

## Manbalar
Al-Quds masjidi (Gamburg)

**Al-Quds masjidi Gamburg** (arabcha:  , yaʼni „Quddus“ yoki **Masjid Taiba** ) Germaniyaning Gamburg shahrida joylashgan masjid 1993—2010-yillarda nemis xavfsizlik xodimlari tomonidan yopilgan. Masjid sunniy islomning radikal shaklini targʻib qilish bilan mashhur boʻlgan. Al-Quds masjidiga 11-sentabr kuni hujum qilganlarning bir qismi, jumladan Muhammad Atta, Marvan ash-Shehhi, Ramzi bin ash-Shibh va Gamburg hujrasini tashkil etgan Ziyod Jarrah tashrif buyurgan.

## Tarixi
Masjid 1993-yilda ochilgan va Taiba nemis-arab madaniyat uyushmasi tomonidan boshqarilgan. U Gamburgning Sankt-Georg qismidagi qizil chiroqli tumandagi Gamburg Hauptbahnhof temir yoʻl stansiyasi yaqinidagi uch qavatli binoni egallagan.

Gamburgdagi fors va turk aholisiga xizmat koʻrsatadigan boshqa koʻplab masjidlardan farqli oʻlaroq, al-Quds Gamburgning kichikroq arab aholisiga xizmat koʻrsatgan. Imon Mohamed Fizaziy (fr) boshchiligida masjid sunniy islomning radikal versiyasini targʻib qilgan. Masjidning boshqa rahbarlari orasida Shayx Azid al Kironiy ham mavjud.

Erkaklar namozxonasi birinchi qavatda joylashgan boʻlib, 400 kishini sigʻdira olgan. Ayollar uchun alohida namozxona boʻlib, u yerda boʻyoqli bezaklar va gilam mavjud emas. Juma kunlari masjidga odatda 250 ga yaqin kishi tashrif buyurar edi.

2004-yilga kelib, masjid, xavfsizlik idoralaridan xufya tarzda, shimoliy afrikaliklar va iroqlik jihod tarafdorlari uchrashadigan joyga aylantirilgan. 2009-yilga kelib, masjid salafiylar harakati aʼzolarining uchrashishi uchun sayohat qiladigan joyiga aylangan edi.

## 2010-yilgi yopilishi
Masjid 2010-yil avgust oyida nemis xavfsizlik xodimlari tomonidan masjid 2010-yilgi Yevropa terrorchilik rejasiga aloqador boʻlgan islomiy ekstremistlar yigʻilish joyi sifatida foydalanilganligi gumoni ostida yopilgan. Germaniya hukumati masjidning oʻn nafar aʼzosi Pokiston va Afgʻoniston bilan chegaradosh hududga borganini va masjiddagi eronlik Shahab D. Oʻzbekiston Islomiy Harakati safiga qoʻshilganini aniqladi.

## Yana qarang

* Germaniyada Islom
* Yevropadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

*
Murod Asqarov

**Asqarov Murod Erkebayevich** — 2013—2015-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari. 2009—2013-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining Birlashgan millatlar tashkilotidagi doimiy vakili.

## Biografiyasi
1974-yil 7-martda tugʻilgan.

1997-yilda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetining xalqaro munosabatlar fakultetini siyosiy fanlar mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Ingliz, nemis va turk tillarini biladi.

1997-1999 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining Shartnoma-huquqiy boshqarmasi referenti.

1999-2003 — Oʻzbekiston Respublikasining AQShdagi elchixonasi attashesi.

2003-2005 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Siyosiy rejalashtirish guruhining 3-kotibi.

2005-2009 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tashqi siyosat strategiyasi va tahlili bosh boshqarmasi 2-kotibi, 1-kotibi, boshligʻi oʻrinbosari.

2009-2013 — Oʻzbekiston Respublikasining Birlashgan millatlar tashkilotidagi doimiy vakili.

2013-2015 — Oʻzbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

## Manbalar
Ahmad ibn Muhammad Shiyrakasiy

**Ahmad ibn Muhammad Shiyrakasiy** ( — Ahmad ibn Muhammad Shiyrakasiy – Toʻliq ismi Abu Muhammad Ahmad ibn Muhammad ibn Iso ibn Said ibn Ibrohim ibn Yusuf Shiyrakasiydir) — muhaddis.

Ahmad ibn Muhammad Shiyrakasiy koʻplab hadislar rivoyat qilgan muhaddis. Sam'oniyning “*Al-ansob*” asarida Fiyjakasiy nisbasi bilan ham kelgan. “*Fiyjakas*” Nasaf qishloqlaridan biri boʻlgan. Ahmad ibn Muhammad Shiyrakasiy Abu Muhammad Jaʼfar ibn Muhammad Tubniydan hadis rivoyat qilgan. Mavjud manbalarda allomaning biror mansab egasi boʻlgani, hattoki tavallud yoki vafot etgani haqida birorta ham maʼlumot keltirilmagan.

## Adabiyotlar

#Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 799.
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

## Manbalar
Kross-platformali dastur

**Kross-platformali dasturlar** (yoki **multi-platformali dasturlar**) birdan ortiq platformalarda ishlash uchun moʻljallangan kompyuter dasturlaridir.

## Manbalar
Farhod Mannopovning oʻlimi

2023-yilnng 5-martida **Farhod Mannopov** ismli bloger vafot etgan. U **Mittivine** nomi bilan ham tanilgan. Maʼlumotlarga qaraganda, u bir necha kun avval basseynda burni va boshidan jarohat olgan. Shundan keyin, burnini operatsiya qildirish maqsadida Chilonzor tumanida joylashgan xususiy klinikalarda operatsiya qilingan. Operatsiyadan soʻng 36 soat davomida u koma holatidan chiqa olmagan. Oʻlimga sabab narkozni ko‘p berib yuborish sabab bo‘lgani aytilgan.

Oʻsha kunning oʻzidayoq Bosh prokratura Mannopov oʻlimi yuzasidan tekshiruv boshladi. Prokuraturaning Matbuot xizmati xabariga koʻra oʻlimga aloqadar shaxslarni batafsil soʻroq qilish, koʻp vaqt talab qilinadigan murakkab ekspertizalar tayinlash, undan tashqari bir qator tergov harakatlarini oʻtkazmasdan qonuniy toʻxtamga kelish imkoni yoʻqligi sababli jinoyat kodeksining 116-moddasi (Kasb yuzasidan oʻz vazifalarini lozim darajada bajarmaslik) 4-qismi „a“ bandi bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan.

Keyinroq Mannopov vafot etgan klinika faoliyati to‘xtatildi. Sog‘liqni saqlash vazirligi boshqarma boshlig‘i Jaloliddin Asomiddinovning ma’lum qilishicha, MSKT tekshiruvlar va o‘tkazilgan laborator tahlillardan so‘ng Mannopovda gaymor bo‘liqlari giperplaziyasi, burun to‘sig‘ining qiyshayishi, pastki va o‘rta burun chig‘anoqlari giperplaziyasi aniqlangan.

## Vafotidan soʻng xotirasiga va nomidan qilingan ishlar
*Poytaxt koʻchalaridan birida Farhod Mannopov xotirasiga bagʻishlangan graffiti paydo boʻldi.
*Farhod Mannopov hotirasiga bagʻishlab Oʻzbekistondagi ommaviy qoʻshiqlar ijrochilari boʻlgan Uzmir va Mira tomonidan „Mittilar“ nomli qoʻshiq kuylandi.
*Farhod Mannopov hotirasiga bagʻishlab qoʻshiqchi Saidahmad Umarov „Xotira“ nomli qoʻshiq kuyladi.
*Farxod Mannopov nomidan Afrikdagai talabalarga Qurʼon tarqatildi.

## Manbalar
Qarakemer (Qorday tumani)

**Qarakemer** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Qarakemer qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 52 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 314839100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 3214 kishini (1851 erkak va 1363 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 2982 kishi (1467 erkak va 1515 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qarasu (Qorday tumani)

**Qarasu** (, 199?yilgacha — Chernaya Rechka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Qorasuv qishloq okrugi maʼmuriy markazi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 17 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 314843100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 3208 kishini (1555 erkak va 1653 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 3504 kishi (1740 erkak va 1764 ayol) yashagan.
## Manbalar
Kenen (Jambul viloyati)

**Kenen** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Kenen qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 52 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 314837100. Sobiq Kirov nomidagi qishloq taniqli oqin Kenen Azerboev sharafiga Kenen deb oʻzgartirilgan.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2177 kishini (1099 erkak va 1078 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2496 kishi (1249 erkak va 1247 ayol) yashagan.
## Manbalar
Keru

**Keru** (, eski nomi — Novoaleksandrovka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Korday tumanidagi qishloq. Qarakemer qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314839200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 420 kishini (200 erkak va 220 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 304 kishi (152 erkak va 152 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻkadir

**Koʻkadir** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Algin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314832400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 196 kishini (92 erkak va 104 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 169 kishi (89 erkak va 80 ayol) yashagan.
## Manbalar
Baxtiyor Subanov

**Baxtiyor Subanov** — oʻzbek davlat arbobi, 2002—2003-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

## Biografiyasi
1955-yil 1-avgustda Namangan shahrida tugʻilgan.

1977-yilda Toshkent militsiya maktabini tugatgan.

1977-1981 — Toshkent shahar ichki ishlar boshqarmasi patrul-post xizmati epizootiya bilan kurashish, karantin tadbirlarini taʼminlash 3-sonli boʻlinmasi xodimi, keyinchalik komandiri.

1981-1994 — Toshkent shahar ichki ishlar boshqarmasi patrul-post xizmati inspektori, katta inspektori, boʻlinma boshligʻi, boshqarma boshligʻining oʻrinbosari.

1994-1997 — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

1997-2002 — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

2002-2003 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari — jamoat xavfsizligi departamenti boshligʻi.

2003-2006 — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

2006-yildan nafaqada.

## Mukofotlari
1998-yilda 2-darajali Shon-sharaf ordeni, 2001-yilda 1-darajali Shon-sharaf ordeni bilan mukofotlangan
## Manbalar
Qolgʻuta

**Qolgʻuta** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Stepnovskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 17 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 314855400.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 583 kishini (273 erkak va 310 ayol) tashkil qilgan. 20090-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 686 kishi (349 erkak va 337 ayol) yashagan.
## Manbalar
Koʻktoʻbe (Qorday tumani)

**Koʻktoʻbe** (, eski nomi — Gornonikolskoe) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Sulutor qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314856300.
## Tarixi
Gorno-Nikolskoye qishlogʻi 1911-yilda tashkil etilgan. 1913-yilda unda 80 ta xonadon boʻlgan. Qishloq Semirechensk viloyati, Pishpek tumani Pishpek uchastkasining Arxangelsk volosti tarkibiga kirgan.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 418 kishini (217 erkak va 201 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 317 kishi (153 erkak va 164 ayol) yashagan.
## Manbalar
Kunbatis 1

**Kunbatis 1** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Masanchin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314847200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 178 kishini (98 erkak va 80 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 289 kishi (144 erkak va 145 ayol) yashagan.
## Manbalar
Zuhhodxon

**Zuhhodxon** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan turkistonlik tasavvuf shayxi. Sharqiy Turkistonda tugʻilib, voyaga yetgan. Buxoro madrasasida taʼlim olgan. Soʻng Xorazmga borib, Shayx Naj­middin Kubroga murid tushgan. Shayxdan ijozat olganidan keyin Xurosonga kelib, kubraviylik tariqatining yoyilishiga oʻz hissasini qoʻshgan. Qabri Chechaktu Hisor viloyatida. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

## Manbalar
Ibn Abulmakorim Abdulvahob al-Hijoziy

**Ibn Abulmakorim Abdulvahob al-Hijoziy** (16-asr) – Alisher Navoiy asarlarini koʻchirgan xattotlardan biri. Buxoro xattotlik maktabi namoyandalaridan. Uning “Xamsa” va “Lison ut-tayr”ni birgalikda koʻchirgan qoʻlyozmasi Toshkentda saqlanadi (ToshDSHI SHQM, 3-fond, in. raqami № 2630). Hajmi 309 varaq. Kotib qoʻlyozmada 1-doston soʻngida “Abdulvahhob al-Hijoziy”, 2-doston soʻngi­da esa “Ibn Abulmakorim Abdulvahhob”, 3-doston soʻngida “Abdulvahhob” deb imzo qoʻygan. 5-doston soʻngida kitobat sanasi sifatida 988-yil 11-rabiʼ ul-avval (milodiy 1580-yil 26-aprel) qayd etilgan. “Xamsa” dostonlari qoʻlyozmasiga oʻn sakkizta miniatyura ishlangan.

## Sarlavha
Ibn al-Mutarrif Andalusiy

**Ibn al-Mutarrif Andalusiy** (vafoti 707-h.q./1308-m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Abdulloh. Makkaning ulugʻ shayxlaridan. Vafot etganida podshoh uning tobutkashi boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritadi.

## Manbalar
Yunus ibn Abu Bakr Shibliy

**Yunus ibn Abu Bakr Shibliy** ( — Yunus ibn Abu Bakr Shibliy – Toʻliq ismi Abulhasan Yunus ibn Abu Bakr
Shibliydir) — muhaddis.

Samʼoniy “*[[Al-ansob]]*” asarida yozishicha, Yunus Ibn Abu Bakr Shibliy hadislarni otasi Abu Bakr Shibliydan rivoyat qilgan. Allomadan hadislarni Abu Bakr Muhammad ibn Abdulvohid Hoshimiy rivoyat qilgan.

## Adabiyotlar
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

## Manbalar
Usmon ibn Ali Shibliy

**Usmon ibn Ali Shibliy** ( — Usmon ibn Ali Shibliy – Toʻliq ismi Usmon ibn Ali ibn Bashora ibn Abdulloh Sobiqiddin Solihiydir).

Usmon Ibn Ali Shibliy 1274-yili “*Shibla*” qishlogʻida tavallud topgan. Ibn Rofi uning nazmiy va nasriy asarlari boʻlganligi haqida shunday hikoya qiladi: “*U oʻz sheʼrlari bilan (kishini) qanday zavqlantirsa, nasriy asarlari bilan ham shunday zavqlantirar edi*”.

## Vafoti

U 1354-yilda vafot etgan.

## Adabiyotlar
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

## Manbalar
Muhammad ibn Husayn Shibliy

**Muhammad ibn Husayn Shibliy** ( — Muhammad ibn Husayn Shibliy – Toʻliq ismi Abu Ali Muhammad ibn Husayn ibn Abdulloh Shibliydir) — muhaddis.

Muhammad Ibn Husayn Shibliy “*Shibla*” qishlogʻida tavallud topgan va dastlabki ilmlarni shu yerda olgan. Keyinchalik ilm-maʼrifat istab, Bagʻdodga yoʻl oladi va u yerda *Ibn Shibl* nomi bilan taniladi. Muhammad Ibn Husayn Shibliy haqida Abulqosim Samarqandiy, Abulhasan ibn Abdulkarim Abu Saad ibn Zavzaniy kabi bagʻdodlik olimlar rivoyat qilganlar. 
Muhammad Ibn Husayn Shibliy 471/1078-yili vafot etgan.

## Adabiyotlar
# As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

## Manbalar
Siyəzən

**Siyezan** (shuningdek, **Siazanʼ**, **Karasiyazen**', **Karasiazan**' va **Kafasiyazen**) — Ozarbayjonning Siyozan tumanidagi qishloq. Qishloq Beshdam munitsipaliteti tarkibiga kiradi.

## Manbalar

*
Lestes barbarus

## ''Lestes barbarus''
***Lestes barbarus*** (Lestes barbarus) — qanotlilar turkumiga mansub tur.

## Tarqalishi va yashash joyi
*Lestes barbarus* — janubiy Yevropa turi boʻlib, tarqalish hududi tez oʻsib boradi. U janubiy Yevropada Ispaniya, Fransiya, Italiya va Gretsiya boʻylab Hindiston va Moʻgʻulistongacha boʻlgan guruhda joylashgan. Shimoliy Yevropada kamroq tarqalgan. U Gollandiyada qirgʻoq qumtepalarida koʻpayadi va soni ortib bormoqda. U 1995-yildan beri koʻpayib kelingan Kanal orollarida tarqaladi. U Shimoliy Afrikada ham uchraydi; U oʻzining lotincha nomini oldi, chunki birinchi namuna Shimoliy Afrikaning Barbarida topilgan. Bu turgʻun va ozgina shoʻr suvda boʻlishi mumkin.

Bu tur birinchi marta 2002-yil 30-iyulda Norfolk shtatidagi Uinterton Dunesda Britaniyada qayd etilgan. 2003 va 2004 yillarda u Sendvich koʻrfazida, Kentda qayd etilgan.2018-yilda u birinchi marta Britaniyadan kelib chiqgani isbotlangan.

## Xulq-atvor

Parvoz davri martdan oktyabrgacha boʻlgan hududning janubida, lekin shimolda u asosan iyundan avgustgacha uchadi. Uning xulq-atvori L. sponsanikiga oʻxshaydi, lekin uni suvdan uzoqroqda topish ehtimoli koʻproq. Juftlashgandan soʻng, juftlashish ketma ketlik orqali tuxum hujayralari oʻtkaziladi, urgʻochi esa suv boʻyidagi oʻsimliklarga tuxum qoʻyadi. Tuxumlari diapazonda qishlaydi, lichinkalari esa bahorda chiqadi. Lichinkalar ikki oy ichida rivojlanadi, kattalar bahor oxirida paydo boʻladi.

## Manbalar
Glyukozaga bog'liq insulinotrop polipeptid

**Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptid** (sinonimlar: **glyukozaga bogʻliq insulinotrop peptid**, ilgari keng tarqalgan nomlar: **gastroingibitor polipeptid**, **gastroingibitor peptid**, **oshqozon ingibitor peptidi** ; umumiy qisqartmalar: **GIP**) — oʻn ikki barmoqli ichak shilliq qavatining K-hujayralari va ingichka ichakning proksimal qismi tomonidan ishlab chiqariladigan peptid gormon .

## Tuzilishi
Glyukozaga bogʻliq inson insulinotrop polipeptid 42 ta aminokislota qoldigʻidan iborat: H-Tyr-Ala-Glu-Gly-Thr-Phe-lle-Ser-Asp-Tyr-Ser-lle-Ala-Met-Asp-Lys-lle- His-Gla- Glii-Asp-Phe-Val-Asn-Trp-Leu-Leu-Ala-GIn-Lys-Gly-Lys-Lys-Asn-Asp-Trp-Lys-His-Asii-lle-Thr-GiD- OH. GIP molekulasining bir qismi sekretin molekulasi bilan, ikkinchisi glyukagon molekulasi bilan mos tushadi.

## Funksiyalari
Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptid inkretindir, yaʼni u ichakda ovqatni ogʻiz orqali qabul qilishga javoban ishlab chiqariladi. Oʻn ikki barmoqli ichakning kriptalarida va (kamroq darajada) ingichka ichakning proksimal qismida joylashgan K-hujayralari 153 aminokislotadan iborat proprotein ishlab chiqaradi, keyinchalik u GIPga aylanadi. GIPning yarimparchalanish davri 18 minut. GIP sekretsiya stimulyatorlari — oshqozonda hazmlangan oziq-ovqatning yogʻlari va uglevodlari ingichka ichakka tushishidir.

Boshqa gormonlar singari, GIP qon oqimi bilan tashiladi.

Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptidning asosiy vazifasi ovqatni isteʼmol qilishga javoban oshqozon osti bezi beta hujayralari tomonidan insulin sekretsiyasini ragʻbatlantirishdir. Bundan tashqari, GIP yogʻlarning soʻrilishini ingibirlaydi qiladi, ovqat hazm qilish traktida natriy va suvning reabsorbsiyasini kamaytiradi va lipoprotein lipazani ingibirlaydi qiladi.

## Manbalar
Maxsum mullo Jalil

**Maxsum mullo Jalil** (imom)

Toʻliq ismi Maxsum mullo Jalil ibn Vafo boʻlib, u 1890 yili Tojikistonning Kulob viloyatida tugʻilgan. U Mir Arab madrasasining mudarrisi Sayyid Ahmad qori Abulqosim oʻgʻli tomonidan madrasaga oʻqishga olib kelingan.

Maxsum mullo Jalil ibn Vafo madrasa tahsilidan soʻng Qorakoʻl tumanining Poykand mavzesidagi Qulonchi qishlogʻi masjidiga imom etib tayinlangan. Shu qishloqda turgʻun yashab, oila qurgan va olti farzandli boʻlagan.
## Farzandlari
Isomiddin, Hikmatoy, Hamidaoylar olamdan oʻtgan. Hanifa bibi, Ikromiddin va Shamsiddinlar esa 2016-yilda hayot boʻlgan. Ikromiddin Vafoev xalq taʼlimi tizimida koʻp yillar faoliyat yuritgan.
## Vafoti
Mullo Jalil 1953 yili 63 yoshda vafot etgan. Mast Ali qabristoniga dafn qilingan.
## Manbalar
Qirsadaq

***Qirsadaq***-Toshkent viloyati, Yangiyoʻl tumaniga qarashli qishloq.
Navroʻz dahasi va Eski qovunchiga yaqin hududda joylashgan.
Niyozbosh

**Niyozbosh** — Toshkent viloyati, Yangiyoʻl tumanida joylashgan. Aholining doimiy daromad manbasi koʻkat maxsulotlarini yetishtirib chet davlatlarga eksport qilish orqali boʻladi.

## Geografiyasi
Niyozbosh qishlog'i dengiz sathidan 333 metr balandlikda joylashgan.

## Arxeologik ahamiyati
Shuningdek Niyzobosh hududida bir qancha tarixiy obyektlar mavjud: 

* Nishboshtepa
* Kultepa
* Yoʻgʻontepa 
* Shamatepa 
* Imom Sulton haykali
* Zargʻaldoqtepa.

## Manbalar
Sam Altman

**Samuel H. Altman** (; 1985-yil 22-aprelda tugʻilgan) — amerikalik ishbilarmon, investor va dasturchi, OpenAI shirkati bosh ijrochi direktori, Y&nbsp;Combinator shirkatining sobiq prezidenti. Bundan tashqari, u Loopt (2005-yilda asos solingan) va Worldcoin (2020-yilda asos solingan) shirkatlari hamasoschisi hamdir.

## Hayoti

Altman 1985-yil 22-aprelda yahudiy oilasida dunyoga kelgan. Bolaligi Missuri shtatining Saint Louis shahrida oʻtgan; onasi — dermatolog. Altman hayotidagi birinchi kompyuterini sakkiz yoshida olgan. John Burroughs () maktabida tahsil olgan. Maktabni tamomlagach, oʻqishni Stanford universitetining informatika fakultetida davom ettirgan. 2005-yilda esa universitetni tashlab ketgan. 2017-yilda Waterloo universiteti faxriy unvonini olgan.

## Ish faoliyati
### OpenAI

Altman OpenAI nomli cheklangan foyda keltiruvchi tadqiqot kompaniyasining bosh ijrochi direktoridir. Ushbu shirkat sunʼiy ongni butun insoniyatga foyda keltirishi mumkin boʻlgan tarzda rivojlantirishni maqsad qilgan. OpenAI avvalboshda Altman, Brockman, Elon Musk, Jessica Livingston, Peter Thiel, Amazon Web Services, Infosys va YCResearch tarafidan moliyalashtirilgan. Unga 2015-yilda jami $1milliarddan ortiq sarmoya bilan asos solingan.

## Shaxsiy hayoti

Altman bolaligidan beri vegetariandir. Bundan tashqari, u gey boʻlib, Loopt shirkati asoschilaridan biri boʻlgan Nick Sivo bilan toʻqqiz yil davomida munosabatda boʻlgan.

Altman 2024-yilning 11-yanvarida Oliver Mulherin bilan nikohdan oʻtdi. Juftlik ilk bor birgalikda Hindistonning bosh vaziri Narendra Modi xonadonidagi kechki ziyofatda koʻrinish bergan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Xadicha masjidi

**Xadicha masjidi** () — Berlin, Pankov, Heinersdorf shahrida joylashgan masjid. U Ahmadiya Musulmon Jamoati mulki boʻlib, 2008-yil 16-oktabrda ochilgan sobiq Sharqiy Germaniyadagi birinchi masjid hisoblanadi. Masjid hududi oʻzida  lik minora va 500 namozxonni sigʻdira oladi. Masjid Ahmadiya ayollari tomonidan toʻplangan mablagʻlar hisobidan moliyalashtirilgan. Masjid dizayni meʼmor Mubashra Ilyos tomonidan amalga oshirilgan.

Yana bir masjid 1924—1928-yillarda Berlinda Lahor Ahmadiya Harakati tomonidan qurilgan.

## Tarixi
Ahmadiya musulmonlar jamoati 1920-yillardayoq Yevropadagi birinchi masjidini Berlinda qurishga harakat uringan edi. Ikkinchi xalifaning xohishiga koʻra, jamiyat ayollari masjid uchun barcha mablagʻni oʻz hisoblaridan yigʻishgan. Biroq, Germaniyadagi moliyaviy inqiroz tufayli rejadan voz kechishga toʻgʻri kelgan. Buning oʻrniga bu pul Londondagi Fazl masjidi qurilishiga sarflangan. Germaniyadagi jamoaning 100-masjid-rejasi doirasida loyiha qayta tiklangan va Berlinda yangi masjid qurilishi rejalashtirilgan. Xadicha masjidi Berlinning sharqiy qismidagi birinchi masjid hisoblanadi.

## Qurilishi
Masjidning tamal toshi jamiyatning 5-xalifasi Mirzo Masrur Ahmad tomonidan 2007-yil 2-yanvarda qoʻyilgan. Masjid 4790 m² lik katta maydonda qurilgan. U ikki qismdan iborat. Har birida 250 ayol va 250 erkak uchun ikkita namozxona mavjud. Masjid loyihasi jamiyat meʼmori Mubashra Ilyos tomonidan ishlab chiqilgan. Qurilishni Pakdel arxitektor kompaniyasi nazorat qilgan. Masjid gumbazining balandligi 4,5 metr, diametri esa 9 metrni tashkil qiladi. Masjid minorasining balandligi 13 metrga teng. Masjid, imom va „masjid xizmatchisi“ uchun turar joy binosi hamda idoralar qurilishiga sarflangan xarajatlar taxminan 1,7 million yevroni tashkil etgan.

## Yana qarang

* Germaniyada Islom
* Yevropadagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* Up to 400 protesters, one of which holds up a sign which reads „Islam means and is submission“ took part in a demonstration against the building of the Ahmadiyya Mosque in the Heinersdorf district of Berlin 11 July 2007. 
* First Mosque in East Berlin Opens, CBN on October 20, 2008
* First mosque opens in Germany’s ex-communist east, The Malaysian Insider on October 17, 2008
* Europeʼs Mosques Move from Back Alleys to Boulevards, Spiegel, 15. October 2008
* 28-Jährige ist Moschee-Architektin, Morgenpost, 5 January 2007
* Eastern Germany’s First Mosque Opens Amid Protests, Deutsche Welle, 17. October 2008
* Mobiles Beratungsteam „Ostkreuz“: Informationsseite zum Moscheebau in Heinersdorf
* Khadija Mosque at night, Khadija Mosque at day
Ash-Shifo

**“Ash-Shifo bi ta’rifi huquq al-Mustafo”** molikiy faqih Qozi Iyozning (vaf. 544/1149) shamoil mavzusida yozgan eng mashhur asaridir. Bu asar “oʻxshashi yozilmagan”, “oʻz bobida haligacha misli ta’lif etilmagan foydali asar”, “mashoyixlardan musibat kunlarida “ash-Shifo”ni oʻqimoqning manfaatli ish ekani eshitilgan” kabi madhlar qozongan

“Ash-Shifo” asari muqaddima va 4 qismdan iborat. Muqaddimada muallif asarning yozilish sababi haqida soʻz yuritadi. Birinchi qism Alloh taoloning Nabiy sollallohu alayhi vasallam sha’nini qavlan va fe’lan ulugʻlashligi xususida. Ikkinchi qism insonlarning Paygʻambar alayhissalom qarshisidagi vazifalari xususida. Uchinchi qism Paygʻambar alayhissalom haqlarida oʻylanishi va soʻzlanishi joiz va mustahil (mumkin boʻlmagan) boʻlgan ishlar haqida. Toʻrtinchi qism Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga til tekkizgan yoki u zot borasida xatolikka yoʻl qoʻyganlarning hukmlari borasida. 

“Ash-Shifo” kitobi musulmon olamida juda keng tarqalgan. Vaqt oʻtishi bilan esa unga yozilgan koʻplab sharh, muxtasar, talhis, taxrijlar dunyoga kelgan. Hoji Xalifa “Kashf azuz-zunun” asarida “ash-Shifo” xususida asar bitgan 22 ta muallif va ularning asarlari nomlarini keltiradi. Mashhur alloma Jaloliddin Suyutiy (vaf. 911/1505) “ash-Shifo”dagi xabar va hadislarning taxrijiga bagʻishlangan “Manohil as-safo fi taxriji ahodis ash-Shifo” nomli ta’lifotni amalga oshirgan. Unda jami 1326 ta hadis va xabar taxrij qilingan.
“Ash-Shifo” ga yozilgan sharhlar sirasida quyidagilarni sanab oʻtish mumkin:

1. Abdulloh ibn Ahmad Tijoniy – “Al-Vafo fi sharh ash-Shifo”.

2. Tojuddin Yamaniy – “Al-Iktifo fi sharhi alfoz ash-Shifo”.

3. Nuriddin Ali ibn Muhammad Oqbars – “Fath as-safo li sharhi ma’oni alfoz ash-Shifo”.

4. Abu Abdulloh ibn Muhammad Tilimsoniy – “Kunyatu ahl as-safo fi sharh ash-Shifo”.

5. Shummuniy – “Muzil al-hafo an alfoz ash-Shifo”. 

6. Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali Hasaniy Tilimsoniy – “Al-Manhal al-asfo fi sharhi ma tamassul-hojatu ilayhi min alfoz ash-Shifo”. Xoja Xalifa bu asarni “ash-Shifo”ning eng goʻzal sharhlaridan biri ekanini qayd etgan. 

7. Shamsuddin Muhammad ibn Muhammad Dalajiy Usmoniy – “Al-Istifo li bayoni maoni ash-Shifo”. 

8. Mulla Aliy Qoriy – “Sharh ash-shifo fi shamoili Sohib al-istifo”. 

9. Shahobiddin al-Hafojiy – “Nasim ar-riyoz fi sharhi Shifo al-Qozi Iyoz”. 

10. Abulhasan Aliy ibn Ahmad Fosiy Hurayshiy – “Fathul-fayyoz fi sharh ash-Shifo li-l-Qozi Iyoz”.

“Ash-Shifo”ga yozilgan sharhlar orasida eng mashhuri va keng tarqalgani Mulla Ali Qoriy (vaf. 1014/1606)ning “Sharhush-shifo fi shamoili sohibil-istifo” asaridir. Ushbu sharhning soʻngi zamonaviy nashri Bayrutda 2001-yilda 2 mujalladda amalga oshirilgan. Zamonamizning taniqli olimlaridan Vahba Mustafo Zuhayliy “Ash-shifo” va Mulla Aliy Qoriyning sharhi asosida ba’zi oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan “Shamoil al-Mustafo” asarini yozgan. Mazkur asar 2017-yilda Toshkentda Abdulaziz Moʻmin qalami bilan oʻzbek tiliga tarjima qilindi. “Ash-Shifo” asarining toʻliq oʻzbekcha tarjimasi esa, Jaloliddin Hamroqulov tomonidan amalga oshirgan va ushbu tarjima 2022-yilda nashr qilingan.

## Manbalar
Molik

Islom e’tiqodida **Molik** (arabcha: **مالك**) do‘zaxni boshqaradigan, Zaboniya (arabcha: ا**لزبانية**) ismli 19 ta sirli qoʻriqchilari boʻlgan farishtani bildiradi. Zuxruf surasining 77-oyatida Molik doʻzax farishtalarining boshligʻi sifatida zikr qilingan.

## Qur’onda Molik
Qur’oni karimning Zuxruf surasi 74-78 oyatlarida Molikning jahannam ahliga aytadigan soʻzi tasvirlangan: *“Albatta, jinoyatchilar jahannam azobida mangu qoluvchidirlar. U ulardan yengillatilmas va ular u (azob)da noumid holda qolurlar. Ularga zulm qilganimiz yoʻq. Lekin ular – oʻzlari zolim boʻldilar. Va ular: “Ey Molik! Robbing bizni bitirsin!” – deb nido qildilar. U: “Albatta, siz turib qoluvchisiz”, – dedi. Batahqiq, sizga haqni keltirdik. Lekin koʻplaringiz haqni yomon koʻruvchisiz”*. Tahrim surasining 6-oyatida esa, farishtalar Allohning amriga binoan ish koʻrishlari aytiladi: *“Ey iymon keltirganlar! Oʻzingizni va ahli ayolingizni yoqilgʻisi odamlaru toshdan boʻlgan olovdan saqlang. Uning tepasida qoʻpol, dargʻazab farishtalar boʻlib, ular Allohning amriga isyon qilmaslar va nimaga buyurilsalar, shuni qilurlar”.*

## Me’roj hodisasida Molik
Islom an’analariga koʻra, Muhammad alayhissalom Me’rojga koʻtarilganlarida Molik bilan uchrashganlar. Paygʻambar alayhissalom jannatga yetib kelganlarida Molikdan boshqa barcha farishtalar u zotni tabassum bilan qarshi olgan. Muhammad alayhissalom Jabroildan nima uchun uning jim turganini soʻraganlarida, u Molik doʻzaxning qoʻriqchisi ekani, hech qachon tabassum qilmasligini aytgan. Shundan soʻng Paygʻambar alayhissalom undan jahannamni koʻrsatishini soʻraganlar. Molik uning eshiklarini ochgan va u zotga jinoyatchilar uchun tayyorlangan azob-uqubatlar koʻrsatilgan.

## Manbalar

## Yana qarang
* Malik
* Rizvon
Shuayb Arnavutiy

**Shuayb ibn Muharram al-Alboniy al-Arnavutiy** (arab. شعيب بن محرم الألباني الأرناؤوطي) (2016—1928) – islom olamida taniqli alban hadis olimi. U “Hadis uslubiyati”, “Qoʻlyozmalar tahqiqi va tadqiqi”, “Hadis tanqidi” kabi asarlari bilan mashhur boʻlgan. Kunyasi – Abu Usoma.

## Biografiyasi
U 1928-yilda Suriyaning Damashq shahrida tugʻilgan. Uning oilasi asli Albaniyadan boʻlgan, lekin u tugʻilishidan oldin Suriyaga koʻchib kelgan. Arnavutiy fiqhda hanafiy mazhabiga ergashgan. U hadis sohasidagi ishlari bilan mashhur boʻlgan. Arnavutiy 2016-yil 27-oktyabrda vafot etgan.

## Asarlari
Uning eng koʻzga koʻringan ishi Ahmad ibn Hanbalning 45 jildlik “Musnad” asaridir. U asarning bosh muharriri sifatida uning turli qoʻlyozmalarini tadqiq qilgan, boshqa hadis kitoblari bilan oʻzaro bogʻlangan va 28 mingdan ortiq hadislarni tahlil qilgan. U Tahoviyning “Sharh Mushkil al-osor” va Ibn Qayyim Javziyyaning “Zod al-Maod” nomli asarlarini ham tahqiq qilgan. Bundan tashqari, u hadis metodologiyasi, qoʻlyozma tadqiqi va hadis tanqidi boʻyicha yana bir qator kitoblar yozgan.

## Manbalar
Joʻybor dahasi

Buxoroning Shaharning janubi-gʻarbiy tarafida, Qorakoʻl va Shirgaron darvozasi oraligʻida edi. Bu jaribda Havzi nav, Urganchien (Chaqari Sultonon), Puxtabofon, Xonaqoh Pistashikanon (Kaltaxoja), Shoh Malik, Chaqar, Abdullaxoja, Shahri nav, Kozi Zohid, Janafaron, Dastorbandon, Joʻyzar (Havzi Boboniyoz), Charmgaron, Xalifa Xudoydod, Chuqur mahalla, Tayi chorbogʻ (Guzari nav), Oʻzbekxoja, Vaqf, Havzi baland guzarlari joylashgan.
## Manbalar
Бухоро таълим тизими тарихи [Матн] / А.Жуманазар. Тошкент: Акаdеmnashr, 2017. 592 б.
Finik

**Finik** — Turkiyaning janubi-sharqidagi arxeologik joy hisoblanadi. U Dajlaning sharqiy qirgʻogʻiga qaragan qoyali qoyalarda, Cizre shahridan 14 kilometr yuqorida joylashgan. Bu yerni oʻrta asr islom yozuvchilari al-Yaʼqubiy va Abul-Fidalar *Fenek* yoki *Fanak* deb atagan.

Finik XIX asr oxiri va XX asr boshlarida baʼzi olimlarning eʼtiborini tortgan, ammo keyinchalik oʻrganilmagan, ehtimol qisman unga kirish qiyinligi tufayli, faqat qoyalarning tubi boʻylab olib boruvchi soʻqmoqlargina kirish imkonini beradi.

Shuningdek, Dajlaga perpendikulyar koʻtarilgan qoya yuziga shimoli-sharqqa, eski qalʼani qoʻllab turgan qoyatosh shoxchaga qarab oʻyilgan parfiya qoyatosh relefi ham bor. Bu relyefni birinchi marta AH Layard 1849-yilda qayd etgan

Ikkinchi parfiya qoyatosh relefi ham mavjud boʻlib, u asosiy togʻ jinslarining shimoliy yuzidagi qoyaga oʻyilgan botiq devorda joylashgan boʻlsa-da, u ibtidoiy boʻlib, konturdan boshqa hech narsa sezilmaydi.

## Manbalar
Dovud Rastag'fariy

**Dovud Rastagʻfariy** (arabcha: داوود رستغفري – Dovud ibn Amr Rastagʻfariy Ishtixoniy) – roviy.

Mashhur arab tarixchisi Abdulkarim Samʼoniyning „Ansob“ kitobida shunday keltirilgan: "Samarqandning taniqli roviylaridan biri Dovud Rastagʻfariydir.
## Faoliyati
Najmiddin Umar Nasafiyning „Kitob al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand“ kitobida keltirilishicha, Dovud Rastagʻfariy avval Nasafda qozilik qilgan. Soʻng, Abu Saʼiyd Abdurahmon ibn Saad ibn Abu Vaqqos Zuhriy Naysoburiy Boluviydan keyin Ishtixonda ham bir necha yil qozilik qilgan.
## Ustozi
U hadis ilmi sir-asrorlarini Ahmad ibn Hishom Ishtixoniydan oʻrgangan va hadis rivoyat qilgan.
## Shogirdi
Dovud Rastagʻfariydan Muhammad ibn Ibrohim Hamadvayh Ishtixoniy hadis rivoyat qilgan".
## Vafoti
U 985 yili Ishtixonda vafot etgan. Vasiyatiga koʻra uning jasadi Xartang qishlogʻiga olib kelinib, muhaddis Muhammad ibn Ismoil Buxoriy (810-870)ning qabri yoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Kunbatis 2

**Kunbatis 2** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Masanchin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314847300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 504 kishini (249 erkak va 255 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 607 kishi (293 erkak va 314 ayol) yashagan.
## Manbalar
Darzab jangi (2017)

**Darzob jangi** — Tolibon askarlari, IShID — Xuroson viloyati jangchilari va afgʻon qurolli kuchlari askarlari oʻrtasida Jauzjon viloyatining Darzob tumanidagi qurolli toʻqnashuv.

## Dastlabki hujumlar

9-aprel kuni toʻrt nafar afgʻon askari, jumladan, bir boʻlinma komandiri IShID jangarilari bilan Darzobdagi soʻnggi toʻqnashuvlar hududiga borish chogʻida pistirmada halok boʻldi. Bir kun oʻtib, Tolibon IShID jangarilari bilan birga Darzob tumanidagi Alxaniy va Moʻgʻul qishloqlariga hujum qildi. Buning natijasida 13 nafar Tolibon jangarisi halok boʻldi, 10 nafar IShID jangarisi, jumladan IShID qoʻmondoni Mulla Gʻanzanfar ham yaralandi. Tolibon Alxaniyni qoʻlga olishga muvaffaq boʻldi, ammo Moʻgʻuldan chekindi. Bundan tashqari, Darzob yaqinida joylashgan Qush Tepa tumanidagi xavfsizlik postiga bostirib kirish oqibatida Tolibon qoʻmondoni Fayz Muhammad halok boʻldi, uning jangarilaridan biri yaralandi. Jangarilarning tuman chekkasidagi uyga raketa zarbasi berishi oqibatida bir nafar ayol fuqaro ham halok boʻlgan.

## Tolibon va IShID oʻrtasidagi jang

26-aprel kuni IShID Darzobda Tolibon bilan afyun bitimi tuzgan 3 nafar narkotik sotuvchisini oʻgʻirlab ketdi. Tolibon bir necha bor IShIDdan asirlarni ozod qilishni soʻragan, biroq rad javobi olgach Darzobda kuch toʻplay boshlagan. Shundan soʻng IShID Tolibonga hujum qilib, 79 nafar Tolibon jangchisini oʻldirgan, 57 nafarini yaralagan va yana 60 nafarini asir olgan. Halok boʻlgan Tolibon jangarilari orasida uch qoʻmondon, Tolibon nazoratidagi Qush Tepa tumani rahbari Shayx Hamidulla, Tavakkal, Shahzoda Mazlumyor va Mohibullohlar ham bor edi. Hoji Nokur ismli Tolibon qoʻmondonlaridan biri ham asirga olinganlar orasida edi. Shuningdek, 15 nafar IShID jangarisi halok boʻldi, 12 nafari yaralandi. IShID janglar natijasida Qush Tepa bilan birga Darzobning katta qismini Tolibondan tortib oldi.

## Oqibat

2018-yilda Tolibon Darzob tumani va uning atrofidagi tumanlarni IShID-Xdan tortib olish uchun yirik harbiy operatsiya boshladi. Jang 2 hafta 6 kun davom etdi. Shiddatli toʻqnashuvlardan soʻng IShID-X magʻlub boʻldi, guruhning Jauzjon viloyatidagi kuchlarining aksariyati oʻldirildi yoki asirga olindi. IShID-Xning 4 qoʻmondonidan 3 nafari Tolibonga taslim boʻldi. Jangda IShID-X qoʻmondonlaridan biri va „Islomiy davlat“ning Jauzjon boʻyicha qoʻmondon oʻrinbosari boʻlgan Hoji Murod oʻldirilgan. Tolibon qoʻmondoni Mulla Burjan qatl etilgan, Hoji Shokir esa jangda oʻldirilgan. Jang yakunida 200dan ortiq jangari Tolibonga taslim boʻldi.

## Manbalar
Childuxtaron goʻrqudugʻi

**Childuxtaron goʻrqudugʻi** Ark yelkasida joylashgan. Manbalarda bu quduq ichi pishiq gʻishtdan ishlangan boʻlib borhoboriga tigʻ qadab chiqilgan. Chuqurligi yigirma quloch keladigan quduqqa tashlangan inson tanasi to pastga tushganga qadar nimta-nimta boʻlib, kesilib tusharkan. „Qassob amir“ laqabi bilan mashhur boʻlgan Amir Nasrullo oʻz rafiqasini ikki bolasi bilan amirni zaharlagani uchun ushbu quduqqa tashlaydi. Jon talvasasida boʻlgan amirning koʻziga hattoki, oʻz farzandi ham koʻrinmaydi.

## Manbalar
Qizilsay (Qorday tumani)

**Qizilsay** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Auxattin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 40 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 314833200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 890 kishini (454 erkak va 436 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1020 kishi (512 erkak va 508 ayol) yashagan.
## Manbalar
Oqso‘ngak

**Oqsoʻngak** – etnosport turlaridan biri. “Oqsoʻngak”, “oqsuyak” nomli bolalar oʻyini. O‘yin qoidasi: bolalar oʻziga boshliq saylaydi. Boshliq qoʻlidagi suyakni uzoqqa otadi.  Bolalar baravar yugurishadi. Oralaridan kim suyakni qo‘lga olib va hech  kimga bermay boshliqqa keltirib topshirsa, mukofot oladi. ''“Andin kechalar atrok zuafosi ishi urg‘ushtak va atfollar varzishi oqsoʻngak".
## Manbalar
 * “Navoiy asarlari lugʻati”. A. Navoiy asarlarining oʻn besh tomligiga ilova – Toshkent, 1972 yil. 
## Havolalar
https://yuz.uz/news/milliy-tariximiz-choparlari-oyna-quvna-va-soglom-bol 
## Adabiyotlar
А.Навоий. “Маҳбубул қулуб”
Muzbel (Jambul viloyati)

**Muzbel** (, 199?-yilgacha — Kurday) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Algin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314832600.

## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 270 kishini (144 erkak va 126 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 184 kishi (104 erkak va 80 ayol) yashagan.
## Tarixi
Qishloqda 30-motorli miltiq polki joylashgan boʻlib, keyinchalik 8-gvardiya motorli miltiq diviziyasi tarkibiga kiritilgan.
## Iqtisodiyoti

2011-yilda Qozogʻistonning Jambil viloyatidagi Qorday dovonida quvvati 1,5 MVt boʻlgan shamol stansiyasi ishga tushirilgan. Stansiya dengiz sathidan 1200 metr balandlikda qurilgan. Shamolning oʻrtacha yillik tezligi 5,9 m/s. 2014- yilda „Qorday“ shamol elektr stansiyasida quvvati 1,0 MVt boʻlgan Vista xalqaro shamol turbinalari soni quvvati 21 MVt ga, soni esa 9 donaga yetkazilgan. 2016-yil oktabr oyida „Qorday“ shamol elektr stansiyasi agregatlari soni 40 taga yetgan.
## Topografik xaritasi
* K-43-30 Georgievka xaritasi. Masshtab: 1 : 100 000. Hududning 1982-yildagi holati. 1986-yilgi nashri.
## Manbalar
Nogʻaybay (Jambul viloyati)

**Noʻgʻaybay** (, 1999-yilgacha — Irgʻayti) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Noʻgʻaybay qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi — 314849100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1864 kishini (926 erkak va 938 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1845 kishi (925 erkak va 920 ayol) yashagan.
## Manbalar
Oʻtor (Jambul viloyati)

**Oʻtor ** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Oʻtor qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 69 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 314851100.
## Tarixi
1941-yil 30-iyunda Oʻtor ishchilar posyolkasi maqomini olgan.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 4355 kishini (2156 erkak va 2199 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 4540 kishi (2239 erkak va 2301 ayol) yashagan.
## Manbalar
Oʻtegen (Jambul viloyati)

**Oʻtegen** (, eski nomi — Kenes) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Qorasuv qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314843200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1156 kishini (585 erkak va 571 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1220 kishi (598 erkak va 622 ayol) yashagan.
## Manbalar
Saribastau (Jambul viloyati)

**Saribastau** () – Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Noʻgʻayboy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi – 314849300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 269 kishini (125 erkak va 144 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 228 kishi (115 erkak va 113 ayol) yashagan.
## Manbalar
Masanchi (qishloq)

**Masanchi** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Masanchi qishloq okrugining maʼmuriy markazi. U Qirgʻiziston bilan chegarada, viloyatning maʼmuriy markazi Qorday qishlogʻidan taxminan 46 km janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi — 314847100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 8926 kishini (4527 erkak va 4399 ayol) tashkil qilgan.
2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 13606 kishi (6914 erkak va 6692 ayol) yashagan.
Hozirda aholi soni 20 ming kishiga yetgan.
Masanchida — 90% dunganlar, 5% qozoqlar, 5% ruslar istiqomat qiladi.
## Tarixi
U 1878-yilda Dungan qishlogʻi Yinpan oʻrnida tashkil etilgan. 1965-yilgacha Qorakoʻniz yoki Qorakunuz deb atalgan.
### Dungan
Qishloq Oʻrta Osiyo, jumladan, qozoqlar, dunganlarning oʻziga xos „poytaxti“ hisoblanadi. Dungan xalqi tarixi muzeyi Masanchi qishlogʻidagi Madaniyat uyida joylashgan. Har yili Sortoʻbe qishlogʻida boʻlgani kabi bu yerda ham „Dungan etnosi kuni“ bayrami nishonlanadi. Qozogʻiston dunganlar uyushmasi (ADK) koʻmagida qishloqda Biyanx haykali ochilgan.
### Mojaro
2020-yil 7-fevral kuni Jambul viloyati, Qorday tumani, Masanchi qishlogʻida igʻvo va millatlararo nizolarni qoʻzgʻatish oqibatida qirgʻin sodir boʻlib, undan asosan dungan millatiga mansub odamlar jabr koʻradi. Ikki oddiy odam oʻrtasida sodir boʻlgan otishma tufayli mojaro oʻgʻirlik va Masanchi qishlogʻiga hujumga aylanib ketadi. Muammo imkon qadar tezroq hal qilinadi. Har ikki tomon bilan ushbu favqulodda holatga qarshi kurashish boʻyicha maxsus komissiya tuzilib, profilaktik suhbat oʻtkaziladi.
Oʻz yaqinlarini himoya qilish uchun chiqqan 11 dungan halok boʻlgan, 40 kishi yaralangan, 30 ta uy va 23 ta mashina yonib ketgan.
## Manbalar
Saribulaq (Jambul viloyati)

**Saribulaq** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Saribuloq qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 41 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 314853100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2152 kishini (1056 erkak va 1096 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2953 kishi (1453 erkak va 1500 ayol) yashagan.
## Tarixi
U Tolkanovskaya volost, Sukulukskaya volost va Djalankuzovskaya volostining tutashgan joyida joylashgan.
## Manbalar
Stepnoye (Jambul viloyati)

**Stepnoye** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Stepnoy qishloq okrugining maʼmuriy markazi. U Qirgʻiziston bilan chegarada, viloyatning maʼmuriy markazi Qorday qishlogʻidan taxminan 9 km shimoli-gʻarbda, dengiz sathidan 606 metr balandlikda joylashgan. KATO kodi — 314855100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 2208 kishini (1095 erkak va 1113 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 2795 kishi (1385 erkak va 1410 ayol) yashagan.
## Manbalar