Ketevan Arakhamia-Grant

**Ketevan Arakhamiya-Grant** — gruziyalik (sobiq Sovet Ittifoqi) tugʻilgan shotlandiyalik shaxmat grossmeysteri.

## Shaxmat faoliyati
1985-yilda u Dobrna shahrida boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi (uch yildan soʻng Adelaidada kumush medalni qoʻlga kiritdi). Koʻp oʻtmay, u ayol xalqaro usta unvoni uchun mezonlarni bajardi va bu 1986-yilda taqdirlandi. 1987-yilda Tuzladagi birinchi interzonal musobaqasida Nana Ioseliani ortidan ikkinchi oʻrin ilhomlantiruvchi boshlanish boʻldi, ammo u 1993-yilda Jakartada va 1995-yilda Kishinevda oʻtkazilgan musobaqada gʻolib chiqdi.

1990-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Sovet chempionatida gʻolib chiqdi.

Jahon chempionati musobaqalaridan tashqari, u 1990-yilda Biel Womenʼs Open va Jenevada (IM) birinchi oʻrinni egalladi, keyin 1991-yilda Avstraliyaning Kanberra shahrida Doeberl kubogida gʻolib chiqdi; buni qilgan birinchi ayol. Uning 1993-94-yillardagi Hastings Premer-dagi ishtiroki, u yerda u oltita erkak grossmeysterdan oldinda boʻlgan va uchinchi oʻrin uchun yoʻlda ulardan uchtasini magʻlub etgan.

90-yillarda u *Veterans vs Ladies* raqs mavzusidagi turnirlarda qatnashib, Vasiliy Smislov va Mark Taymanovni magʻlub etgan.

1996-yilda u shaxmatchi Jonatan Grantga turmushga chiqdi va ular Edinburgga joylashdilar.

Jamoa shaxmatida Araxamiya 1990-yilda Novi Sad shahrida boʻlib oʻtgan Shaxmat Olimpiadasida debyut qildi. Sovet va keyin Gruziya ayollar terma jamoalari bilan u toʻqqizta Olimpiada medalini qoʻlga kiritdi, shu jumladan ikkita jamoaviy va uchta shaxsiy oltin medal. U shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida medallar qoʻlga kiritgan; 1997-yilda Pulada jamoaviy oltin va 1992 va 2005-yillarda jamoaviy kumush medallar.

Buyuk Britaniyaga koʻchib oʻtganiga qaramay, Arakhamia koʻp yillar davomida milliy shaxmat federatsiyasiga aʼzo boʻlish orqali Gruziyani vakillik qilishni davom ettirdi. U 1983, 1984 va 1990-yillarda ayollar oʻrtasida Gruziya chempioni boʻlgan.

Mingyillikdan keyin u 2001-yilda Varshavada boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi individual Yevropa chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. U 2003-yilda Pol Motvani bilan birgalikda Shotlandiya chempioni boʻlgan (bu sharafga erishgan birinchi ayol) va Britaniya chempionatida ishtirok etib, 2003, 2004, 2006 va 2007-yillarda ayollar chempioni unvonlarini qoʻlga kiritgan. 2006-yilda u chempionat gʻolibi Jonatan Rousondan atigi yarim ochko ortda qoldi. U oxirgi turda Nik Pertga qarshi gʻalabani qoʻshib hisoblaganda 4½/5 natija bilan yakunladi. Shuningdek, 2006-yilda Jorjiyaning Batumi shahrida u shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 10 yoshgacha boʻlgan qizlarga murabbiylik qilish orqali Avstraliya terma jamoasiga yordam berdi.

2007-yilda u Gibraltar Masters musobaqasida sobiq AQSh chempioni Hikaru Nakamurani 100 harakatdan iborat birinchi raund uchrashuvida magʻlub etdi. Jurnalist Jon Sonders Arakhamiya-Grantni ideal namuna sifatida taʼriflaydi: „uning maftunkor va obroʻli odob-axloqi boshqaruv kengashida qattiq, qatʼiyatli kurashchi ekanligini anglatadi“. Filadelfiyada, singlisini ziyorat qilganda, u World Open musobaqasida oʻynadi va eng yaxshi ayol boʻldi. Turnir MonRoi Ayollar Gran-prisi uchun saralash bosqichi boʻlgani sababli, u bir necha haftadan soʻng Monreal finaliga yoʻl oldi. U yerda u besh raunddan soʻng peshqadamlikni boʻlishdi va birgalikda toʻrtinchi oʻrinni egalladi (Pia Kramling gʻalaba qozondi). 2008-yilda Liverpulda boʻlib oʻtgan Yevropa Ittifoqining shaxsiy ochiq shaxmat chempionatida u Yovanka Xouska va Yelena Dembo bilan eng yuqori ball toʻplagan ayollar sovrinini boʻlishdi. Drezdendagi Olimpiadada u Shotlandiya terma jamoasi safida asosiy bahsda ishtirok etdi va soʻnggi turda gʻalaba bilan yakunlangan grossmeysterlik normasini yakunladi. 2009-yil yanvar oyida FIDE roʻyxatida qoʻshimcha ravishda 2500 Elo reyting talabini bajargan holda, u 2009-yil mart oyida unvonga sazovor boʻldi. 2009-yil avgust oyida Arakhamia-Grant Sankt-Peterburgda boʻlib oʻtgan „Boltiq qirolichasi“ turnirida gʻolib chiqdi.

2011-yil iyul oyida u Shotlandiya chempionatida 7/9 hisobida gʻolib chiqdi.

Shaxmat ligasida Ketevan Araxamia-Grant ayollar Bundesligasida *OSC Baden-Baden* va Yevropa klublar kubogida Gruziyaning *Interplast Tbilisi* jamoasida oʻynagan.

## Mashhur oʻyinlar

* Lidiya Semenova Arakhamiyaga qarshi, Jakarta Interzonal, 1993; Torre hujumi 1.d4 d5 2. Bg5 Nd7 3.Nf3 Ngf6 4.Nbd2 g6 5.c3 Bg7 6.Qc2 0-0 7.e4 dxe4 8.Nxe4 Nxe4 9.Qxe4 Nf6 10. Bxf6 ? exf6 ! 11.0-0-0 Bh6+ 12.Nd2 Bf5! 13.Qxb7 c5! 14.dxc5 Re8 15.Bc4 Re7 16.Qb4 Rb8 17.Qa4 Reb7 18.b3 a5 19.Rhe1! Rb4 20.Re8+! Qxe8 21.Qxe8+ Rxe8 22.cxb4 axb4 23.c6 Ra8 24.c7 Bf4 25.Re1 Bxc7 25.Re7 Bf4 27.Rxf7 Kh8 28.g3 Be5 29.Kd1 Bc3 R31 302.K34N..Rg8+ Kh6 34.Ng4+ Kg5 35.h3 Ra1+ 36.Ke2 Re1 # 0-1
* Stuart Conquest vs. Arakhamia-Grant, Britaniya Ch. Edinburg, 2003-yil; Grünfeld himoyasi1.d4 Nf6 2.c4 g6 3. Nc3 d5 4.cxd5 Nxd5 5. Bd2 Bg7 6.e4 Nb6 7. Be3 0-0 8. Bb5!? Be6!? 9. Nf3 Nc4 10. Bxc4 Bxc4 11.h4 Nd7 12.h5 c5! 13.d5 f5! 14.hxg6 hxg6 15. Bh6?! Bxc3! 16.bxc3 fxe4! 17. Bxf8 exf3 18. Qxf3 Nxf8 19. Rd1 Qd6 20. Qe4 b5 21.f4 Rd8 22. Kf2 Bxd5 23. Qe3 Qe6! 24. Qg3 Rd6 25. Rhe1 Qf6 26. Kg1 Bxa2 27.f5 Bc4 28.fxg6 Nxg6 29. Qe3 Rxd1 30. Rxd1 Nf4 31. Rd8+ Kf7 32. Rd2 Nd5! 33. Qxc5 Qf1+ 34. Kh2 Qf4+ 0-1
* Arakhamia-Grant vs. Aleksandra Kosteniuk, 2-Ayollar Yevropa Ch., 2001; Sitsiliya mudofaasi 1.e4 c5 2.Nf3 Nc6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 d6 6.Bg5 e6 7.Qd2 a6 8.0-0-0 h6 9.Be3 Be7 10.f4 Nxd4 11.Bxd4 b53b 13.Bxf6 gxf6 14.Bd3 Qa5 15.Kb1 b4 16.Ne2 Qc5 17.Nd4 d5 18.Qe2 Kf8 19.Nb3 Qb6 20.exd5 Bxd5 21.Be4 Bxe4 22.Qxe265.fg7.Qxe26. Nd4 Kf7 26.Nc6 Rc8 27.Ne5+ fxe5 28.Rhf1+ Kg7 29.Qg4+ Bg5 30.Rd7+ 1-0

## Manbalar

**Bibliografiya**
* CHESS magazine – Vol 71, No.8 (Nov 2006) – British Ch. success and (Conquest) gamescore.
* CHESS magazine – Vol 59, No.1 (April 1994) – p.8 Hastings result, p.9 Jakarta Interzonal result and (Semenova) gamescore.com
## Tashqi havolalar