Skiaskopiya

**Skiaskopiya** (   "soya" va   "kuzatmoq") - ko'z refraksiyasini aniqlashning obyektiv usuli, bu usul bilan ko'zga tushgan nur soyasi aniqlanadi.Tekshiriluvchi odam qorong'u xonada lampadan o'ng tomonga o'tqazilib, lampa orqaroqqa surib qo'yiladi. Bu usul maxsus ko'z oynasidan aks ettuvchi yorug'lik nuri bilan yoritilganda, ko'z qorachig'i sohasidagi soyalar harakatini kuzatishga asoslangan: oyna o'girilib, ko'zga tushirilganda yoritilgan ko'z qorachig'i fonida harakatlanuvchi soya paydo bo'ladi. Soyaning holati tekshirilayotgan ko'zning refraksiyasiga bog'liq.

Skiaskopiya oftalmologiyada ko'zning refraksiya turini, darajasini aniqlash uchun ishlatiladi miopiya, gipermetropiya, astigmatizm - ba'zida "soya testi" singari refraksiya buzilishlari aniqlanadi.

## Tavsif
Ushbu metodning ishlash prinsipini quyidagicha tavsiflash mumkin: agar aniq ko'rishning keyingi nuqtasi tekshiriluvchi o'quvchining yorug'lik manbasiga, ya'ni tekshiruvchining pozitsiyasiga to'g'ri kelsa, soyaning harakati kuzatilmaydi.

Shifokor bemorning qarshisida, odatda 1 metr masofada o'tiradi va tekshirilayotgan ko'zning qorachig'ini tekis oyna (skiaskop) yoki botiq oyna bilan yoritadi va uni gorizontal yoki vertikal o'q atrofida bir yo'nalishda dastlab bir tomonga, keyin ikkinchi tomonga aylantiradi. Shu orqali ko'z qorachig'i sohasida soyaning harakat xarakterini kuzatadi. Tekshiruv 67 yoki 50 santimetr masofadan ham amalga oshirilishi mumkin.

## Tadqiqotning ketma-ketligi
1. Refraksiya turini aniqlash(anomaliyalarning mavjudligi).

* Yassi linzalardan foydalanganda:
** emmetropiya, gipermetropiya va miopiya -1,0 D ( dioptriy ) dan kam bo'lsa, ko'z qorachig'idagi soya oftalmoskop oynasi bilan bir xil yo'nalishda harakat qiladi;
** -1,0 D dan ortiq bo'lsa, miopiya bilan - teskari yo'nalishda bo'ladi.
* Botiq linzalardan foydalanganda yuqoridagi natija teskari tarzda namoyon bo'ladi.

2. Refraksiya darajasini belgilash - odatda soyani neytrallash(soya yo'qolgunga qadar korreksiyalovchi linza o'lchamini aniqlash) usuli qoʻllanadi.

Ko'z qorachig'ida soyaning yo'qligi (1 metr masofadan ham yassi, ham botiq linzalar bilan skiaskopiya o'tkazilganda ham) o'rganilgan miyopiya -1,0 D ekanligini anglatadi.

Soyani neytrallash uchun quyidagilardan foydalanish mumkin:

:* maxsus skiaskopik o'lchagichlar (foydalanayotganda, uni vertikal va shox pardaning yuqori qismidan taxminan 12 millimetr masofada saqlashga harakat qilish kerak);
:* bunda sinov ramkasiga o'rnatilgan linzalar to'plami ishlatiladi.

Sikloplegiya sharoitida ko'zni tekshirganda, obyekt ko'zgu teshigiga qaraydi, agar shifokorning qulog'i yonida joylashsa, tekshirilayotgan ko'zning yon tomoniga qarash kerak.

Miopiya -1,0 D dan kattaroq bo'lsa, ko'z qorachig'idagi soya yo'qolgunga qadar birinchi navbatda minusga ishlovchi linzalar tekshirilgan ko'zga qoʻllanadi, avval zaif, keyin esa kuchliroq o'lchamlar tartib bilan qo'yiladi. Miopiya darajasi soya yo'qolgan linzaning kuchiga 1,0 D qo'shib aniqlanadi.

Miopiya -1,0 D dan yuqori bo'lsa, uning darajasini boshqa yo'l bilan aniqlash mumkin. Bunda shifokor soya yo'qolguncha skiaskopiya paytida tekshirilayotgan ko'zga asta-sekin yaqinlashadi. Bu holatda tekshiruvchining ko'zi va obyekt orasidagi masofani o'lchab, natijada olingan masofaga 100 santimetrga bo'linadi. (Masalan, agar soya 50 sm masofadan g'oyib bo'lsa, u holda o'rganilgan miopiya -2,0 D = 100/50).

Gipermetropiya, emmetropiya va miopiya -1,0 D dan kam bo'lsa, xuddi shunday jarayon qaytalandi ya'ni musbat linzalar ketma-ketlikda qo'yilib, refraksiya darajasi shisha kuchidan 1,0 D ayirish orqali aniqlanadi, bunda ko'z qorachig'idagi soya yo'qoladi.

Astigmatizmda ham  ikkita asosiy perpendikulyar meridianda xuddi shunday tartibda linzalar qo'yish orqali amalga oshiriladi.

3. Astigmatizm bilan ko'zning refraksiyasini aniqlash

Ko'zning astigmatizm tipidagi refraksiya buzilishiga aniqlik kiritish uchun astigmatik (silindrsimon) linzalar bilan soya testini o'tkazish tavsiya etiladi - silindrsimon skiaskopiya yoki chiziqli skiaskopiya ("shtrixli skiaskopiya") usullaridan foydalaniladi. Bu yorug'lik chiqaruvchi maxsus skiaskoplar yordamida amalga oshiriladi. Tekshirilayotgan ko'zda bu chiziq aylanishi va yo'nalishini o'zgartirishi mumkin.

## Silindroskioskopiya
Sferik linzalar (o'lchagichlar) bilan an'anaviy skiaskopiyani o'tkaziladi: taxminan astigmatik ko'zning asosiy meridianlarining holatini va ularning har birida soyani neytrallaydigan linzalarning kuchini aniqlash mazkur usulga misol bo'ladi. Bemorga sinov ko'zoynagi o'rnatiladi va tekshirilayotgan ko'zga qarshi rozetkaga sharsimon va astigmatik linzalar o'rnatiladi, bu ikkala asosiy meridianda bir vaqtning o'zida soya neytrallanishini ta'minlaydi. Skiaskopiya linzani birinchi navbatda astigmatik linzaning o'qi yo'nalishi bo'yicha, keyin esa uning faol qismi yo'nalishi bo'yicha aylantirish orqali amalga oshiriladi. Agar bir vaqtning o'zida ikkala holatda ham soya yo'qolsa, ametropiyani yo'qotishga erishiladi. Agar soya astigmatik linzaning o'qi yo'nalishi bo'yicha yo'qolsa-yu, uning faol qismi yo'nalishi bo'yicha yo'qolmasa, soya yo'qolguncha silindrik linzalar o'lchami kuchaytiriladi yoki aksincha kamaytiriladi. Agar soya har ikki yo'nalishda ham yo'qolmasa, avval astigmatik linzaning o'qi yo'nalishi bo'yicha sharni tanlab, keyin esa silindrni tanlash orqali perpendikulyar yo'nalishda neytrallanadi. Skiaskopik lineykalar ko'rsatkichi bo'yicha hisob kitob ishlari amalga oshiriladi.

Agar soya astigmatik linzaning yoki uning faol qismining o'qi yo'nalishi bo'yicha emas, balki ular orasida, taxminan 45 ° burchak ostida harakatlansa, bu  silindrning o'qlari noto'g'ri ekanligidan dalolat beradi. Bunday holda ramkadagi silindr soya harakatining yo'nalishi uning yo'nalishiga to'g'ri kelguncha aylantiriladi. Ikkala qismda ham soyaning neytrallanishiga erishilgunga qadar jarayon davom etadi. Keyin sferik linzalar o'lchami kamaytiriladi, ya'ni musbat linzalar kamayadi yoki skiaskopiya qilingan masofaga qarab minusga ishlovchi linzalar tanlanadi: 1 metr masofada - 1,0 D ga, 67 sm - 1,5 D ga., 50 sm - 2,0 D ga.

## Manba

* Skiaskopiya