Mariya Aleksandrovna Kuznetsova

**Mariya Aleksandrovna Kuznetsova** (1899, Namangan – 1956.20.1, Toshkent)— O‘zbekiston SSR xalq artisti (1939). Oʻzbek professional teatrining birinchi aktrisalaridan. Millati rus boʻlsa-da, oʻzbek xalqining hayoti, tili, urf-odati va sanʼatini mukammal bilgan. Barcha rollarini oʻzbek tilida ijro etgan. Ijodini badiiy havaskorlik toʻgaragidan boshlagan. 1918—1921-yillar Hamza rahbarligidagi „Oʻlka sayyor siyosiy truppasi“da, 1921—1925-yillar Qoʻqon teatrida, 1925-yildan Oʻlka davlat namuna drama truppasi (keyinchalik Hamza teatri)da aktrisa. Kuznetsova Hamza pyesalaridagi Vafisa („Fargʻona fojiasi“), Jamila („Iffat qurbonlari“; „Boy ila xizmatchi“), Maryam („Zaharli hayot“) va boshqa ayollar obrazining birinchi ijrochilaridan. Aktrisa oʻz ijodiy yoʻliga ega boʻlishida Mannon Uygʻur va Yatim Bobojonovlarning xizmati katta boʻldi. Eng yaxshi rollari: Antoniva („Isyon“), Hoji ona („Boy ila xizmatchi“), Miller xonim („Makr va muhabbat“), Kabanixa („Momaqaldiroq“), Ogudalova, Galchixa („Sepsiz qiz“, „Aybsiz aybdorlar“), Xolniso („Shohi soʻzana“), Zuhra („Ogʻriq tishlar“), Akuliva Ivanovva („Meshchanlar“), Maysara („Maysaraning ishi“, Muqimiy teatrida) va boshqa harakterli, hajviy obrazlari oʻziga xos ijro uslubi, qahramonlar ichki dunyosining chuqur va yorqin ifodasi, hayotiyligi va maishiy boʻyoqlarga boyligi bilan ajralib turadi. „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan (2001).

## Biografiyasi
1899-yilda Namanganda tugʻilgan. Uning otasi yoshligida Rossiyadan koʻchib kelgan va mexanik sifatida paxta tozalash zavodlarida ishlagan. Uch farzandning eng kichigi va uning ikkita akasi bor edi. U mahallada oʻsganligi bois bolaligidan oʻzbek tilini, oʻzbek xalq qoʻshiq va raqslarini yaxshi bilgan.

1917-yilda Namangan musulmon deputatlari kengashiga ishga kirdi, shoʻro ishchilari havaskorlik spektaklini qoʻyishga qaror qilishganida, toʻgarak aʼzolaridan oʻz faoliyatini saqlab qolishlarini soʻrab, drama toʻgaragiga ham aʼzo boʻldi. 1918-yilda shoir Hamza uni siyosiy boʻlimning Turkiston fronti musulmonlar boʻlimi qoshida tashkil etilayotgan mintaqaviy sayyor musulmon siyosiy truppasiga taklif qiladi; ushbu truppa bilan „Krasniy Vostok“ targʻibot poyezdida u frontda chiqish qildi.

Undan oldin oʻzbek teatrida ayol rollarini erkaklar ijro etgan, Kuznetsova ayol rollarining birinchi ijrochilaridan boʻlgan, Hamza spektakllarida Fotima („Tuhmatchilarning jazosi“), Maryam („Zaharli hayot“), Jamila („Boy ila xizmatchi“), „Fargʻona fojialari“da ayol rollari rollarini ijro etgan.

Urushdan keyin Qoʻqon va Fargʻona teatrlarida ishlab, 1926-yilda Samarqandga Oʻzbek Milliy akademik drama teatriga taklif qilinadi.

1929-yildan – aktrisa Hamza nomidagi oʻzbek drama teatrida rollar oʻynagan.

U ijro uslubining yorqin oʻziga xosligi, rang-barangligi, kundalik konkretligini koʻrsatib, quyidagi xarakterli rollarni ijro etdi: Kumushbibi („Ikki kommunist“ Komil Yashin, 1929), Anna Andreevna (Revizor) Gogol, 1930). Uning Hoji ona („Boy ila xizmatchi“ Hamza, 1939) va Kabanixa („Momaqaldiroq“ Ostrovskiy) 1938, 1955) rollarini ijro etishi katta oʻziga xos kuch sifatida ajralib turardi. Uning ijodi satirik hazil bilan ham ajralib turardi – kampir (Pushkinning „Oltin baliq“ 1948), Bessemenova („Meshchanlar“ Gorkiy, 1954) va maftunkor xalq qahramonlari – Maysara („Maysaraning ishi“ Hamza, 1939), Xolniso („Shohi soʻzana“ Abdulla Qahhor, 1952) rollarini ijro etgan. Shu va shu kabi boshqa rollari uchun unga 3-darajali Stalin mukofoti mukofotga loyiq koʻrildi, lekin oʻsha yili mukofot topshirilmadi.

1956-yilda Toshkentda vafot etgan va Chigʻatoy memorial qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
* O‘zbekiston SSR xalq artisti (1939).
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1951)
* "„Shon-sharaf belgisi“ ordeni
* „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun“ medali (1945).
* 2001-yilda vafotidan soʻng Oʻzbekistonning oliy mukofoti – „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan taqdirlangan.

## Madaniyatda
1965-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida rejissyor Latif Fayziyev tomonidan suratga olingan „Momaqaldiroqda tugʻilganlar“ („Natashaxonim“) filmining bosh qahramoni prototipidir.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Oʻzbek drama teatri: tarix konturi / G. A. Uvarova. – „Sanʼat“ davlat nashriyoti, 1959. – 229 b. – 30-31-betlar
* Mariya Aleksandrovna Kuznetsova // Teatr entsiklopediyasi, 3-jild. / S. S. Mokulskiy, P. A. Markov. – M .: Davlat. ilmiy nashriyot uyi „Sovet ensiklopediyasi“, 1964. – 315-bet
* Mariya Aleksandrovna Kuznetsova // Toshkent: Entsiklopediya. – Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasining bosh nashri, 1983-413 b. – 177-bet
* Kuznetsova Mariya Aleksandrovna // Toshkent. Xotira.