open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dalva

**Dalva** — Minsk viloyati (Belarus) Logoysk tumanidagi Dalva qishlogʻi oʻrnida joylashgan yodgorlik majmuasi boʻlib, u yerda 1944-yil 19-iyunda Belorussiya ozod etilishidan bir necha kun oldin nemis bosqinchilari 44 aholini (29 bola, 13 ayol va 2 erkak) yoqib yuborishgan. Ulardan 13-yoshli Kolya Girilovich moʻjizaviy tarzda omon qoladi, u katta boʻlib, yodgorlik majmuasi qurishni tashkil qiladi.

Majmua 1973-yil 15-iyulda ochilgan.

Pleshenitsi aholi punktidan 15 km uzoqlikda joylashgan. (Minsk — Vitebsk avtomobil yoʻlining 77-kilometri).

## Yana qarang

* Fashist davlat terrori
* Belorussiyada fashistlar tomonidan vayron qilingan aholi punktlari roʻyxati
* Xatin
* Shunevka

## Havolalar

* Karta: Dalva i Xatin
* Istoriya derevni Dalva
* 
* Belorusskie derevni, unichtojennie natsistami. Elektronnaya baza dannix Natsionalnogo arxiva respubliki Belarus.
Kikn (Aresning o‘g‘li)

**Kikn** ( — „oqqush“) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Ares va Pirenaning oʻgʻli (yoki Ares va Pelopeyaning oʻgʻli). Baʼzan ikkita yaqin qayramon sifatida talqin qilinadi, afsonaning bir nechta yaqin versiyalari va Gerakl bilan olishuv joyining bir nechta lokalizatsiyasi mavjud.

Gerakl va Kikna olishuvi Gesiodga tegishli „Gerakl qalqoni“ sheʼrida tasvirlangan. Kikn Keikning qizi Femistonoyaga uylanadi, Keyk uni dafn qilgan. Gerakl Itonning yonidan oʻtib ketayotganda (Traxin yoʻlida) Kikn uni olishuvga chaqirdi va Gerakl uni oʻldiradi.

Ilgari, Kikn olishuvlarda koʻpchilikni, shu jumladan, Frakiyalik Likni oʻldirgan, ammo Peneya daryosi yaqinida u Geraklni qoʻlida halok boʻlgan. Yoki Anavrada Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Ares paydo boʻlib, oʻgʻlidan qasos olmoqchi boʻlganida, Zevs ularning orasiga chaqmoq otadi.

Boshqa hikoyalarga koʻra, Peliyning dafn marosimida, Kikn Pilani qurol bilan jangda oʻldiradi. Oʻzi mustahkam edi. Exedora (Galikos) daryosi yaqinida yashagan. Bir hikoyaga koʻra, Fessaliyadagi Itonda u Geraklni yakka kurashga chaqirgan. Zevs, ularning orasiga momaqaldiroq otib, jangni toʻxtatgan. Pindarning soʻzlariga koʻra, Gerakl jang qilmagan. Kikn boshlaridan Apollonga ibodatxona qurish uchun (yoki Ares ibodatxonasini bosh suyagi bilan bezash uchun) begonalarning boshlarini kesib tashlagan. U va Gerakl oʻrtasida jang boshlanganida, Gerakl qochgan. Ammo, Kikn yolgʻiz qolganida, Gerakl uni magʻlub etgan.

Ares oʻlgan oʻgʻlini oqqushga aylantirgan. Peneydan kelgan oqqush Apollonni madh etgan.

## Manbalar
Ikki ayol, Poznan

**Ikki ayol** () — Poznan shahrida (Polsha)  shimoliy qismida  va Malopolska koʻchasidan unchalik uzoq boʻlmagan joydagi haykal.

## Tarixi
Haykal 2001-yilda oʻrnatilgan. Haykal muallifi — polshalik haykaltarosh Silvestr Ambrozyak. Oʻrnatilganidan soʻng haykal oʻzining provokatsion koʻrinishi bilan shahar jamoatchiligida koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻldi. Haykalga bir necha marta boʻyoq chaplab ketilgan.

## Tavsif
Dumaloq beton asosga oʻrnatilgan haykallar yuzida jismoniy va ruhiy ogʻriqlar ifodalangan ikkita quchoqlashayotgan antropomorfik yalangʻoch ayolni tasvirlaydi. Haykalda erotik va hissiyot qoʻzgʻovchi mazmun seziladi. Haykalda muallifning ismi koʻrsatilmagan, bu kompozitsiyani erkin talqin qilishga yoʻl ochadi.

Haykaldan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Sent-Jon Vianni cherkovi, XX-asrning boshidagi tramvay bekati va Oravskiy maydoni mavjud.

## Boshqa manbalar

* M. Haake, Spacer z innym, w: Orońsko. Kwartalnik rzeźby, nr 1 (78), 2010, 41-42-betlar.

## Havolalar

* Haykal va muallif haqida (mavjud havola)
Ikki Mariya

**Ikki Mariya** (galis. As dúas Marías) — Santyago de Kompostela shahrining Alameda bogʻiga kiraverishda joylashgan yodgorlik.

1994-yilda haykaltarosh Sezar Lombera (galis. Sezar Lombera) Marusha (1983-yilda vafot etgan) va Koraliya (1980-yilda vafot etgan) Fandinyo Rikart boʻlgan va har kuni talabalar bilan suhbatlashish uchun ushbu boqqa kelgan keksa opa-singil ikki Mariyaga haykal oʻrnatdi. Keksa ayollar doimo boʻyanishgan va ehtiyotkorlik bilan va yorqin kiyinganlar.

Opa-singil Rikartlarining soʻl eʼtiqodlarga sodiqligi haqida hech qanday maʼlumot topilmadi, lekin butun Rikart oilasi fuqarolar urushi va Franko rejimi davrida juda koʻp azob chekishdi, Santyago-de-Kompostela shahri aholisi bu keksa ayollarni yaxshi bilishardi, ularga hamdard boʻlishdi va qoʻldan kelgancha har qanday yoʻl bilan ularga yordam berishdi.

## Havolalar

* Entrevista a Rivadulla Corcón
* Situación da escultura
* ''El paseo de las dos en punto'', artigo de Isabel Bugallal
* ''La verdad de „Las Marías“'', artigo de María Fábregas
* ''As Marías de Compostela, a tolería de dúas rebeldes''
* Pamyatnik starushkam-boltushkam v Santyago-de-Kompostela
Gilini saroyi

**Gilini saroyi (Palazzo Ghilini)** — Italiyadagi Alessandriyadagi Ozodlik maydonida (Piazza della Liberta) joylashgan bino. U shaharning markaziy qismida, soborning yonida joylashgan.  oilasiga mansub.

Saroy ikki qavatli va pyemont barokko uslubida qurilgan. Hammasi boʻlib, fasadda 13 dan 7 gacha derazalar mavjud. Ularning barchasi yuqori ion orderli pilasterlar bilan ajratilgan. Saroyning fasadlari simmetrik boʻlib, bir-birini aks ettiradi.

## Tarixi
Saroyning qurilishi  buyrugʻi 1732-yilda meʼmor  rahbarligida boshlangan. Asr oʻrtalarida uning oʻrniga meʼmor  kelgan. Maydonga qaragan asosiy bino meʼmor Domeniko Kazelli rahbarligida qurilgan. Binoning asosiy qismi dastlab qurilgan. Keyinchalik, saroyning shimoliy qismi va faqat XIX-asrning ikkinchi yarmida — janubiy qanoti qurilgan. Saroyning qurilishi XIX-asrning ikkinchi yarmida yakunlandi. Shunga qaramay, butun bino bir xil uslubda qurilgan.

XIX-asr oʻrtalarida saroy binosida maʼmuriy xizmatlar joylashgan. Bugungi kunda saroy binosida Alessandriya prefekturasi joylashgan.

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Alessandriya gidi
Keto

**Keto** (, Kitoning keyingi talaffuzi) — yunon mifologiyasidagi maʼbuda, uning nomi kitos ( ― „dengiz yirtqich hayvoni“) dan kelib chiqqan, undan ruscha „kit“ ham kelgan.

## Oilaviy munosabatlari
Keto Geyaning oʻgʻli Pont va Geyaning qizi.

Keto boʻronli dengiz xudosi boʻlgan akasi Forkiy bilan turmush qurgan.

Ketoning bolalari (forkidalar deb ataladi): ajdaho Ladon, nimfa Foosa , Yexidna (taxminga koʻra), Grailar (Enio, Pemfredo va Deino), Gorgonlar (, Sfeno va Meduza), Sirenalar (taxminlarga koʻra), Gesperidlar (taxminga koʻra). Naql qilishlaricha, u va Forkiy Troya dengiz hayvonining ota-onasi boʻlib, Poseydonning oʻzi uning sharafiga qurbonlik qilmagan Troya aholisidan qasos olish uchun dengiz tubidan chaqirgan (Poseydon shahar chegaralarini himoya qilgan, lekin shoh undan minnatdor boʻlmagan).

## Tashqi koʻrinishi

Ketoning koʻrinishi afsonalarning turli versiyalarida farqlanadi. Baʼzilarida goʻzal ayol (Gesiodning fikricha, „chiroyli yonoqli“), boshqalarida esa dengiz dahshatlarini oʻzida mujassam etgan tugʻma xunuk kampir.

## Roli
Keto tub dengiz, shuningdek, bu tubliklarda yashaydigan yirtqich hayvonlar maʼbudasi edi. Afsonalarning baʼzi versiyalarida Ketoning oʻzi shunday maxluq boʻlgan.

Ket — dengiz maxluqidir, Andromedani yeyishi uchun unga qoldirishgan. Persey uni toshga aylantirgan.

## Talqinlar
Talqinga koʻra, Troyaga soliq toʻlagan qirol Kiton boʻlgan, lekin Gerakl va Laomedont qoʻshinlari tomonidan oʻldirilgan. Ehtimol, uning ismi Xettlar bilan bogʻliqdir.

## Manbalar


## Havolalar
* Theoi Project — Кето
Ket (mifologiyasi)

**Ket** (, „dengiz maxluqi“ degan maʼnoni anglatadi) yoki **Tset** () ― qadimgi yunon va rim mifologiyasida yirik baliq, kit, akula yoki umuman olganda dengiz maxluqidir. Mifologiyaga koʻra, Persey Andromedani qurbon qilishdan qutqarish uchun Ketni oʻldirgan. Boshqa versiyada Gerakl Gesionani saqlab qolish uchun Ketni oʻldiradi. Sutemizuvchilar turkumining nomi Ketdan kelib chiqqan. Qadimgi yunon sanʼatida „ketlar“ ilonga oʻxshash baliq sifatida tasvirlangan. Qadimgi yunon maʼbudasi Ketoning nomi ham *kitos* () dan kelib chiqqan. Ket oʻz nomini Kit yulduz turkumiga bergan.

## Mifologiya
Qirolicha Kassiopiya oʻzi va uning qizi Andromeda Nereidalardan koʻra goʻzalroq ekanligi bilan maqtanadi, ular qadimgi yunon dengiz xudosi Poseydonga shikoyat qiladilar va uni gʻazablantiradilar, jazo sifatida Efiopiyaga hujum qilish uchun u dengiz maxluqi Ketni yuboradi (Yevropa asarlarida, asosan lotinlashtirilgan shaklda — Tset). Dono orakul bilan maslahatlashgandan soʻng, qirol Kefey va qirolicha Kassiopiya Andromedani Ketga qurbon qilishga qaror qilishadi. Dengiz maxluqi uni yutib yuborishi uchun ular Andromedani okean yaqinidagi toshga zanjirband qilishadi. Qoyaga zanjirlangan Andromedani topib, uning ahvolini bilib, Persey oʻljasini yutib yuborish uchun okeandan chiqqanida Ketni oʻldirishga muvaffaq boʻladi. Bir versiyaga koʻra, Persey qilichini Ketning orqa tomoniga sanchgan, boshqasiga koʻra, u dengiz maxluqini toshga aylantirish uchun Gorgona Meduzanining boshidan foydalangan.

## Tavsiflar
Ket turli xil: dengiz maxluqi yoki dengiz iloni koʻrinishida tasvirlangan. Boshqa versiyalarga koʻra, Ket itning boshi va kit yoki delfinning tanasi, shuningdek, boʻlingan yelpigʻichsimon quyruqli yirtqich hayvon edi. U koʻpincha Persey bilan kurashayotgan yoki Nereida tomonidan boshqariladigan dengiz hayvoni sifatida tasvirlangan.

## Injil
Ibroniycha Injildagi maxluq Tannin yunoncha Septuagintada *kitos* va lotincha Vulgatada *cetus* deb tarjima qilingan.

Tanninim ( , „Tannin“ soʻzining koʻpligi Borliq, Chiqish, Qonunlar, Zabur, Ayub, Hizqiyo, Isxayo va Yeremiyo kitoblarida qayd etilgan. Tanninim Muqaddas Kitobda Yaratilishning beshinchi kunida Elohim tomonidan yaratilgan mavjudotlar orasida sanab oʻtilgan.

## Boshqa madaniyatlarda
Sanʼatshunos John Boardman Ketning Markaziy Osiyo tasvirlari Xitoy ajdahosi va hind makara tasvirlariga taʼsir koʻrsatgan deb taxmin qiladi. Uning versiyasiga koʻra, Ipak yoʻlidagi Ket tasvirlari bilan tanishgandan soʻng, xitoyliklar oʻzlarining ajdaholarini sudraluvchiga oʻxshatib koʻproq tasvirlay boshlaganlar va uning bosh shaklini oʻzgartirganlar.

## Manbalar
Hezirlar oilasi daxmasi

**Hezirlar oilasi daxmasi** (Ibron. קבר בני חזיר, Hezir oʻgʻillari/avlodlari) — Quddusdagi Kedron vodiysidagi toʻrtta maʼlum qoya daxmalarining eng qadimgilaridan biri. Hirod maʼbadi davrida paydo boʻlgan.

Daxma bir necha dafn xonalaridan iborat. Dastlab qabrga shimol tomondan qoyaga oʻyilgan zinapoyalar orqali kirish mumkin edi. Keyinchalik, Zakariyo qabridan tunnel orqali dafn xonalariga boshqa yoʻl qoʻyildi, u hali ham mavjud.

Daxma miloddan avvalgi II-asrga oid boʻlib, Kedron vodiysidagi toʻrtta toshga oʻyilgan qabrlarning eng qadimiysi hisoblanadi. U ellinistik uslubda qurilgan. Ustun kapitel va frizlarida Dorik va Ionik naqshlari koʻrinadi. Arxitravda qabrni Hezir ismli kohin oilasiga yodgorlik sifatida belgilovchi qadimgi yahudiycha yozuv bor. Yozuvda shunday deyilgan:

„זה הקבר והנפש שלאלעזר חניה יועזר יהודה שמעון יוחנן בני יוסף בן עובד יוסף ואלעזר בני חניה כהנים מבני חזיר“

„Bu qabr va yodgorlik-“nefesh" *Eliezer Hania Joazar Jehuda Shimon Jochanan Bnei-Josef Ben-Oved Josef* va *Elazar Bnei-Hania*, Hezir oilasi ruhoniysi"

Qabr ustidagi yozuvdan koʻrinib turibdiki, dafn etilgan inshootdan ruhoniy Hezir oilasining bir necha avlodlari foydalangan. Bu oila juda badavlat boʻlgan boʻlsa kerak, chunki ularda Kidron vodiysida dafn etish imkoni bor edi.

Ibroniy Injilda  nomli erkaklar tilga olingan ikkita joy bor. Ulardan biri XVII-chi ruhoniylar kastasining asoschisi (1Par, 24:15), ikkinchisi Neximiyo bilan ahd tuzgan rahbarlardan biri edi (Neh 10:21). Ular bilan qabrdagi oila oʻrtasida bogʻliqlik bor-yoʻqligi nomaʼlum.

Yozuvda „nefesh“ (ibroniycha נפש, soʻzma-soʻz „jon“) atamasi mavjud. Bu atama, shuningdek, qabr ustiga yoki uning yonida qurilgan „ajoyib inshoot“ uchun ham ishlatiladi. Bir nazariyaga koʻra, bu bevosita qabrning yonidagi Zakariyo qabrini anglatishi mumkin. Boshqa bir nazariyaga koʻra, ustunlar ustida qoʻshimcha fasad bor edi. Petrada uchrovchiNabatiy qabr toshlari shaklini olgan boʻlishi mumkin.

## Manbalar
Yokohama tarix arxivi

Yaponiya va uning Perrry Commodore kelganidan buyon xorijiy davlatlar bilan aloqasi haqidagi arxiv materiallari ombori hisoblanadi. Arxiv Komodor Perri Kanagava konvensiyasini imzolash uchun kelgan Kaiko Xiroba (Port ochilish maydoni) yonida joylashgan.

Arxivlar Britaniya konsulliginning sobiq binosida joylashgan. 1923-yilgi Buyuk Kanto zilzilasida vayron boʻlgan bino oʻrnida Britaniya konsulligi binosi 1931-yilda qurib bitkazildi va 1972-yilgacha konsullik sifatida foydalanildi. Binoning birinchi qavatida hamma uchun ochiq va bepul boʻlgan kichik koʻrgazma xonasi mavjud. Binoda zilzila oqibatida halok boʻlgan konsullik xodimlari hamda 1863-yilda Britaniyaning Kagosima shahrini bombardimon qilish paytida halok boʻlgan britaniyalik dengizchilar xotirasiga lavhalar oʻrnatilgan. Mazkiur binoda  1865-yildan 1878-yilgacha Britaniyaning Kanagava provinsiya hukumati, 1879-yildan 1900-yilgacha Xitoy va Yaponiya masalalari boʻyicha Britaniya Oliy sudi huzuridagi Yaponiya boʻyicha Britaniya sudimazkur binoda faoliyat koʻrsatgan

Arxivda Komodor Perry va uning qora kemalari Yaponiyaga kelishi bilan boshlangan Yaponiya va Yokogamaning Gʻarbga ochilishi haqida hikoya qiluvchi muzey ham mavjud.

Pastki qavatdagi oʻquv zalida tarixiy yapon hamda ingliz gazetalari va kitoblari bor. Materiallar tarkibida Ernest Satowning maqolalari, Meydzi davridagi xorij va yapon gazetalari, jumladan Japan Daily Herald, Japan Weekly Mail va Japan Punch kabilar mavjud. Koʻpgina eski gazetalar yangi qogʻozlarga koʻchirilgan, bu esa ularni tushunishni juda osonlashtiradi. Ushbu nusxalar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri tanishish va nusxa koʻchirish mumkin. Shuningdek, Yaponiyaning tashqi aloqalariga oid turli diplomatik hujjatlar toʻplamlari ham mavjud. Arxivda yapon tarixiga oid tanlangan kitoblarni ham xarid qilish mumkin.

*

## Manbalar
A. S. Pushkin haykali Pushkin, Oktabr xiyoboni

**[[Aleksandr Pushkin|Aleksandr Sergeyevich Pushkin]] haykali** — Pushkin shahridagi haykaltaroshlik yodgorligi. Sankt-Peterburg tomondan kelganda shaharga kiraverishda, Oktabrskiy xiyoboni va Dvorsovaya koʻchalari kesishmasidagi Misr darvozasi roʻparasida joylashgan. Yodgorlik 1912-yilda haykaltarosh L. A. Bernshtam tomonidan yasalgan va 1938-yilda hozirgi joyiga koʻchirilgan. Yodgorlik aniqlangan madaniy meros obyekti hisoblanadi.

## Tarixi
XX asr boshlarida haykaltarosh L. A. Bernshtam Parijdagi ustaxonasida A. S. Pushkin haykali maketini yasaydi. U Sankt-Peterburg shahri uchun yasalgandi. Imperator Nikolay II ga ushbu model yoqib qoladi va Tsarskoye Selo litseyining yuz yilligi munosabati bilan Tsarskoye Seloda yodgorlik oʻrnatish uchun tavsiya etilgan. Namuna Yelisey maydonida fransuz rassomlari salonida namoyish etildi va tanqidchilar tomonidan ijobiy qabul qilindi. 1912-yilda haykal bronzadan quyilib, Rossiyaga yuborilgan. Biroq, yodgorlikni oʻrnatish boʻyicha dastlabki reja amalga oshirilmay qoldi.

Hujjatlarda qayd etilishicha, haykal 1924-yilda Detskoy (sobiq Tsarskoye) Selo temir yoʻl bekatidagi qirollik pavilyonida boʻlgan. Keyinchalik, haykalni oʻsha paytda turar-joy binosi boʻlgan sobiq Tsarskoye Selo litseyi binosi foyesiga koʻchirishga qaror qilingan.

1937-yil Pushkin yubileyiga tayyorgarlik koʻrish doirasida saroy-muzeylar saqlovchisi arxitektor V.I. Yakovlev haykalni litsey binosidan olib tashlashni va uni Misr darvozasi roʻparasiga oʻrnatishni taklif qildi. Shuningdek, u Misr darvozasi yaqinidagi maydonni rekonstruksiya qilish loyihasini ham ishlab chiqdi va yodgorlikning meʼmoriy qismini amalga oshirdi. Maydonni rekonstruksiya qilish va yodgorlikni oʻrnatish boʻyicha ishlar 1938-yil iyul oyida poyoniga yetkazilgan.

Yodgorlik Rossiya Ulugʻ Vatan urushi davrida jiddiy shikastlangan. Fashist askarlari undan toʻpponcha uchun nishon sifatida foydalanishgan. Haykal 1949-yilda 142 oʻq teshiklari yamalib, qayta tiklandi.

## Tavsifi
Haykaltarosh A. S. Pushkinni ilhom kelgan paytdagi holatda tasvirlagan. U Neva daryosi qirgʻogʻining parapetiga suyanib, oyoqlarini chiroyli tarzda chalishtirib, erkin holda turadi. Uning oʻychan nigohi uzoqlarga qaragan.

## Manbalar
Abadiy shon-sharaf olovi

**Abadiy shon-sharaf olovi** — Grozniy markazidagi yodgorlik boʻlib, uning ochilishi 1985-yil 9-may arafasida boʻlib oʻtdi.

## Tavsif
Yodgorlik Chechen-Ingushetiya Vazirlar Kengashi binosi roʻparasida joylashgan edi. Tarkibi jihatdan bu katta hajmli besh qirrali yulduz boʻlib, uning markazida abadiy alanga yonib turardi. Yulduzning har bir nuri qarshisida 1941-yildan 1945-yilgacha raqamlar joylashgan. Yulduz sayqallangan marmar platformada joylashgan boʻlib, uning ustiga: *"Isming nomaʼlum, sizning jasoratingiz oʻlmas" degan yozuv ustiga qoʻyilgan harflar bilan yozilgan edi.* Plita ostida nomaʼlum askarning kuli solingan idish bor edi. Kasting „Krasniy molot“ zavodida amalga oshirildi.

## Tarix
Mangu shon-shuhrat alangasining ochilishida Ulugʻ Vatan urushi faxriylari, shahar va respublika partiya va sovet rahbarlari, respublika aholisi ishtirok etdi. Mitingda KPSS Grozniy shahar qoʻmitasining birinchi kotibi N. I. Semyonov. Nomaʼlum askarning kuli solingan urnani Sovet Ittifoqi Qahramoni Gʻ. S. Boltayev. Abadiy alangani "Shon-sharaf" ordeni kavaleri N. M. Dudin.

Yodgorlik Birinchi Chechen urushi paytida vayron qilingan.

Xuddi shu nomdagi yodgorlik, XXI asrda Grozniyda Hukumat uyi yonida barpo etildi (  ).

## Adabiyotlar

*
„Ozodlik“ Sterlitamakdagi yodgorlik

**"Ozodlik"** — Sterlitamakdagi yodgorlik 1919-yil may oyida fuqarolar urushi paytida A.E. Vorobyov qoʻmondonligidagi 20-Penza otishma diviziyasi tomonidan ushbu shaharni bosib olishga bagʻishlangan.

## Tarix
Sterlitamak qoʻlga olinganining 56 yilligiga (shahar 1919-yil 25-mayda Kolchakdan qaytarib olingan) oʻsha janglar qahramonlari — Sharqiy frontning Qizil Armiya 20-Penza otishma diviziyasi jangchilari xotirasiga yodgorlik oʻrnatishga qaror qilindi. Yodgorlik Sterli daryosining oʻng qirgʻogʻida oʻrnatilgan. Kompozitsiya mualliflari arxitektor Y.A.Podryadov (XX asrning 70-yillarida Sterlitamak shahrining bosh meʼmori) va haykaltarosh Mixail Pavlovich Shabaltin edi. Ochilish 1975-yil 25-mayda boʻlib oʻtdi.

## Tavsif
boshqird tillarida yozuvlar bilan yodgorlik lavhasi. Yodgorlikdagi barelyeflarda militsiya askarlari tasvirlangan, ular orasida bir qiz ham bor — Nina Teplova sanitariya otryadidan.

Qayta qurishdan oldin yodgorlikning yodgorlik lavhasida shunday deyilgan: "1919-yil 25-mayda ozod qilingan Qizil Armiya Sharqiy frontining 20-piyoda Penza diviziyasi askarlari va komandirlariga. Oq gvardiyachilardan Sterlitamak", oʻzining past poydevoriga qoʻyildi.

Memorial ansamblni qayta taʼmirlash jarayonida yodgorlik lavhasi tushirilgan poydevor demontaj qilindi; ustun oldidagi jangchi haykalining poydevoriga yangi doska oʻrnatildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Sterlitamak shahar forumidagi xotira  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan &#x5B; **'</sup> <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5D;</sup>
* [https://web.archive.org/web/20150118200521/http://sterlya.info/str/newsstr/234-monument-osvobozhdenie.html „Ozodlik“ monumenti.] [https://web.archive.org/web/20150118200521/http://sterlya.info/str/newsstr/234-monument-osvobozhdenie.html Sterlya portali] <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; **' &#x5D;
„Dimitriy Rostov qalʻasi asoschilariga“

**"Dimitriy Rostov qalʻasi asoschilariga"** – Rostov-na-Donu markazida shahar asoschilari sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik: Rostov qalʻasi qurilishi boshligʻi Aleksandr Rigelman, birinchi komendant Ivan Somov, bojxona maʼmuri Vasiliy Xastatov, Don armiyasi qoʻmondoni Danil Efremov va uning adyutanti – kazak Dolomanov. Haykaltarosh S. Oleshna va meʼmor V. Fomenko tomonidan yodgorlikning ochilishi 2009-yil 15-dekabrda boʻlib oʻtdi va Rostov-Don shahrining 260-yilligiga toʻgʻri keldi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi Sankt-Dimetriy Rostov qalʻasi joylashgan joyga oʻrnatiladi.

Yodgorlik bronzadan yasalgan besh tonnalik ulkan haykaltarosh kompozitsiya boʻlib, beshta figuradan iborat. Bu Rostov-na-Don tarixini boshlagan kelajakdagi qalʻani qurish rejasini muhokama qilish lahzasini aks ettiradi. Loyiha anʼanaviy yodgorlikdan koʻra koʻproq shahar haykaltaroshligi uslubida yaratilgan. Kichkina poydevor koʻcha sathidan bir oz yuqoriga koʻtariladi. Bundan tashqari, poydevorning oʻzi platformaga olib boradigan past toʻrt pogʻonali zinapoyaga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga u bir necha oʻn santimetrga koʻtariladi. Ataman Efremov qoʻlga olingan toʻp ustida oʻtirgan, hilpirab turgan bayroqni ushlab turgan kazak tasvirlangan. Kompozitsiyaning qolgan qahramonlari 12 koʻmir qalʻasining relyef rejasiga biroz egilgan.

Haqiqiy tarix yodgorligining aks etishi tanqid mavzusiga aylandi, chunki qalʻa loyihasi 1740-50-yillarda Sankt-Peterburgda yetakchi harbiy muhandislardan iborat maxsus komissiya tomonidan ishlab chiqilgan, ularning ichida A. I. Rigelman boʻlmagan. Kapitan-muhandis boʻlgan Rigelman Donga qurilish boshligʻi sifatida yuborilgan, u qalʻaning eng yuqori tasdiqlangan loyihasini amalga oshirishga majbur boʻlgan va bu loyihani hech kim bilan muhokama qilish huquqiga ega emas edi. Qalʻa komendanti brigadir I. Somov faqat garnizoniga buyruq berdi va haykaltarosh tomonidan tasvirlangan qolgan odamlar uning qurilishiga umuman aloqasi yoʻq edi. Bundan tashqari, Ataman D. Efremov qalʻa barpo etilishidan bir yil oldin vafot etgan.
## Manbalar
Pokiston yodgorligi

**Pokiston yodgorligi** () — Pokiston poytaxti Islomobodning tarixiy markazidagi Shakarparian maydonidagi milliy yodgorlik (). Pokistonlik arxitektor Orif Masud tomonidan loyihalashtirilgan, qurilish deyarli uch yil davomida qurilgan va 2007-yil 23-martda ochilgan.

Yodgorlik, Pokiston harakati ishtirokchilarining jasoratiga bagʻishlangan. Gullaydigan gulning shakli Pokistonning toʻrtta viloyati va uchta hududini anglatadi, bu yerda toʻrt gulbarg Pokiston viloyatlarini, qolgan uchta gulbarg Gilgit-Baltiston, Azad Kashmir va qabila zonasini ifodalaydi.
## Manbalar
Nikolay Anisimovga bagʻishlangan memorial stela

**Nikolay Anisimovga bagʻishlangan memorial stela** — 1974-yilda Grozniyda u oʻqigan 2-sonli oʻrta maktab binosi oldida oʻrnatilgan.

Nikolay Anisimov (1892-1920) — inqilobchi, KPSS (b) aʼzosi, Grozniy bolsheviklar tashkiloti rahbarlaridan biri, Grozniy ishchilar deputatlari kengashining rahbari, oʻrnatish uchun kurashning faol ishtirokchisi. Shimoliy Kavkazda Sovet hokimiyati. U 1920-yilda tifdan vafot etgan va inqilobdagi beqiyos xizmatlari uchun Moskvada dafn etilgan.

Stelani haykaltarosh A. N. Safronov va arxitektor Y. S. Berkovich loyihalashtirgan. 1995-yilda birinchi Chechen urushi paytida vayron qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

*
A. S. Pushkin haykali Gera

**A. S. Pushkin haykali** — Germaniyaning Gera shahrida shoir Aleksandr Sergeyevich Pushkin xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. Uni haykaltarosh Anatoliy Sknarin yasagan. Bu yodgorlik birodarlashgan shaharlar Rostov-Don va Gero oʻrtasidagi madaniy aloqalarning mustahkamlanishi va kengayishining ramzi hisoblanadi.

## Tarixi
Haykaltarosh Anatoliy Sknarin Germaniyaning Gera shahrida Aleksandr Sergeyevich Pushkin haykali ustida ishlayotganda, uni yasashdan oldin yakuniy eskizlarning turli namunalarini koʻrib chiqdi. Ushbu eskizlardan birida Pushkin yurayotgan holatda tasvirlangan. Shoirning boshida shlyapa boʻlgan. Bu variant ijodiy ish jarayonida bekor qilingan. Gera aholisi ham bu bejiz emasligini aytib, Pushkin bu tasvirda mahalliy moʻri tozalovchiga oʻxshab qolganini bildirishgan. Germaniyada bugungi kunda ham koʻplab uylar mini-qozonlar tomonidan isitiladi, buning uchun ular koʻmir briketlaridan foydalanadilar. Moʻri tozalovchilar esa xuddi shunday shlyapa kiyishadi. Shuning uchun ham eskiz maʼqullansa, shoirning qiyofasi ularga juda oʻxshab qolar edi. Haykaltarosh Anatoliy Sknarin yasashga qaror qilgan haykal namunasida Gyote sovgʻa qilgan qalamni ushlab turgan Pushkin tasviri edi. Bu qalamni Jukovskiy Gyote bilan uchrashgandan keyin Rossiyaga maxsus qutida yetkazib borgan. Mavjud mish-mishlarga koʻra, bu qalamni Gyote ishlatgan va Pushkin uni sovgʻa sifatida olganida, maxsus buyurtma bilan yasattirgan safyan qutisida saqlagan.

Rossiya manbalariga koʻra, haykalning yasalishi 1987-yil ga toʻgʻri keladi. Nemis manbalarida 1989-yil ekani qayd etilgan. Yodgorlik oʻsishda qurilgan. Shoir mavsumiy palto kiygan, qoʻllari pastga tushirilgan, oʻng qoʻlida gʻoz patidan yasalgan qalam, chap qoʻlida esa qogʻoz varagʻini tutib turadi.

Haykal Gera shahrida Schlossstrasse 12 manzili boʻyicha oʻrnatilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Rostov Arxivnaya kopiya mashhur „Tachanka“ va „1902-yil zarbasi“ muallifining koʻrgazmasi ochildi.
„Belarus politsiyasiga 100 yil“ yodgorligi

**"Belarus politsiyasiga 100-yil"** yodgorligi — Belarusiyaning Gomel viloyati, Gomel shahridagi yodgorlik.

## Tarix va tavsif
Gomel shahrida 2017-yil 9-noyabrda, Belarus politsiyasining 100 yilligiga bagʻishlangan yodgorlik ochildi. „Belarus politsiyasiga 100-yil“ yodgorligini yaratish uchun deyarli bir yil vaqt ketdi. Ogʻirligi 1,3 tonna boʻlgan ikki metrli bronza haykal (2,1 m) , Vokzal maydoni va Vokzal koʻchasi kesishmasida joylashgan temiryoʻlchilar madaniyat saroyi yonida paydo boʻldi. Kompozitsiyadagi asosiy narsa — 1950-yillar kiyimidagi katta politsiya serjantining Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisining mukofotlari bilan ifodalangan figurasi: Qizil Yulduz ordeni, „Jasorat uchun“, „Harbiy xizmatlari uchun“ medallari. Uning yonida faqat politsiyachilar uchun ishlab chiqarilgan M-72 mototsikli bor.

Yodgorlik muallifi — Gomel haykaltaroshi Vasiliy Kondratenko boʻlib, uning asarlari „Bagration“ strategik operatsiyasining 70-yilligiga, xizmat burchini bajarish paytida halok boʻlgan Gomel viloyati ichki ishlar organlari xodimlariga bagʻishlangan. Gomel viloyatining Loev qishlogʻi va Chenki qishlogʻida memorial majmualarning tashkil etilishi uning nomi bilan bogʻliq.

Haykaltaroshning ijodiy rejasiga koʻra, politsiyachi yoʻl harakatini tartibga soladi, soatini saqlaydi, tartibni saqlaydi. Choʻzilgan oʻng qoʻl tayoqni siqib chiqaradi va chap qoʻl koʻkragiga bosiladi — politsiya hushtagi, yelkasida — dala sumkasi. Yozuvchi oʻz figurasini oʻzining oldingi xotiralari asosida yaratgan. Ikki gʻildirakli transportni yaratishga 1958-yildagi haqiqiy M-72 mototsikli xizmat qilgan. Uni 25-yildan ortiq vaqtdan beri retro transport vositalarini tiklash bilan shugʻullangan Gomel shahrida yashovchi Aleksandr Shamkin taqdim etdi.

Politsiyachi „100 god belaruskay mіlisii“ yozuvi tushirilgan dumaloq maydonchani egallaydi, u poydevorning pastki zinapoyasida joylashgan. Yuqori zinapoyada — „4 sakavіka 1917 Dzen utvarennya Belaruskay mіlisii“ yozuvi bilan yodgorlik taxtasi joylashgan. Yodgorlik Belarus politsiyasining jasorati va Vatanga sadoqatini anglatadi.

## Manbalar

## Havolalar

* V. I. Lenin nomidagi Gomel viloyat universal kutubxonasi. „Belarus politsiyasiga 100 yil“ monumenti
* Pravda Gomel — Gomelskaya Pravda gazetasining axborot portali. Oʻtmishdagi politsiyachi.  Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* „Belarus militsiyasining 100 yilligi“ haykaltaroshlik kompozitsiyasi Gomel Arxivnaya kopiya ochildi.
„Urush bolalari“ yodgorligi

**"Urush bolalari"** yodgorligi — Sankt-Peterburgdagi Ulugʻ Vatan urushida Leningrad himoyachisi boʻlgan bolalarga oʻrnatilgan yodgorlik.

Yodgorlik 2013-yil 6-mayda Piskarevskiy qabristonining yonida, Nepokorennix va Menshikovskiy prospektlari kesishmasidagi maydonda tantanali ravishda ochildi. Ochilish marosimida, Sankt-Peterburg gubernatori Georgiy Poltavchenko, shahar hokimiyati va Kalininskiy tumani maʼmuriyati, Qonunchilik Assambleyasi, jamoat tashkilotlari va yoshlar birlashmalari vakillari, shahar maktab oʻquvchilari ishtirok etdi.

Yodgorlik, Qahramon Leningrad shahrini qamal qilish xalqaro jamoat tashkilotlari assotsiatsiyasi tashabbusi bilan yaratilgan. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi muallifi, haykaltarosh va meʼmor Vladimir Shplet. Yodgorlikni loyihalash, ishlab chiqarish va oʻrnatish uchun mablagʻlarni, Sankt-Peterburgdagi Ozarbayjon milliy madaniy avtonomiyasi raisi Vaqif Mamishev oʻtkazdi, buni yodgorlik poydevoridagi yozuv tasdiqlaydi.

Kulrang granitdan yasalgan ikkita kubik poydevorda Gʻalaba kunini nishonlash uchun tashqariga shoshilayotgan besh nafar turli yoshdagi bolalar — opasi bilan bolalar va harbiy kiyimdagi ikki katta yigit tasvirlangan. Poydevorlardan birida Yuriy Voronovning sheʼridagi soʻzlar oʻyilgan: *"Bizga  medallar berildi, faqat  — pasport berildi"*. Yodgorlik tagida kelajak avlodlarga murojaat qiluvchi ikkita kapsula oʻrnatilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* „Urush bolalari“ yodgorligining ochilishi Sankt-Peterburg  Arxivnaya kopiya -da boʻlib oʻtdi.
* Sankt-Peterburgda „Urush bolalari“ yodgorligi ochildi Arxivning Arxivnaya kopiya -da
* Gʻayrioddiy yodgorliklar (Urush bolalariga) Arxivnaya kopiya
A. S. Popov haykali Yekaterinburg

**Aleksandr Stepanovich Popov haykali — [[Yekaterinburg]]** shahar markazida, oʻz nomidagi maydonda oʻrnatilgan yodgorlik (maydonning oʻzi Pushkin koʻchasida joylashgan).

## Tarixi
Sverdlovskda radio ixtirochisi Aleksandr Popovga haykal oʻrnatish gʻoyasi 1950-yil oxiridayoq paydo boʻlgan. A. S. Popov yoshligida Yekaterinburgda yashagan va oʻqigan. Yodgorlik oʻrnatish gʻoyasini buyuk ixtirochining evara jiyani M. V. Gulyayeva ilgari surgan. Keyinchalik u Popov radio muzeyini ochish uchun ham juda koʻp ish qilgan. 1960-yilda shahar kengashining taklifiga binoan haykaltarosh Vladimir Yegorov yodgorlik ustida ishlashni boshlagan. Haykal, loyihaga koʻra, Karl Liebknecht koʻchasida, „Okean“ oziq-ovqat doʻkoni oldidagi trolleybus burilishida oʻrnatilishi kerak edi. Yegorov yodgorlikning uchta namunasini ishlab chiqqan. Ulardan ikkinchi namunasi, garchi quyish birmuncha qiyin boʻlsa-da, eng muvaffaqiyatli chiqqani boʻldi. Biroq, shahar hokimiyati yodgorlikka qiziqish bildirmadi, shu bois unga mablagʻ ham ajratilmagan. Haykaltarosh bilan shartnoma esa narxlarning eng quyi chegarasida tuzilgan. Yodgorlikning ochilishi bir qator sabablarga koʻra, 15-yilga kechiktirildi.

Yodgorlikni oʻrnatishga tayyorgarlik 1970-yillarda jonlanib qoldi. Haykalni yangi joyda — pochta boʻlimi yaqinidagi bogʻda oʻrnatish tashabbuskori Sverdlovsk radio markazi rahbari A. Menshenin boʻldi.

Haykaltarosh V. Ye. Yegorova yasagan ikkinchi namunadagi haykal yodgorlik asosi boʻlishi mumkin edi. Ammo uni quyish deyarli imkonsiz edi, chunki haykalni quyish rejalashtirilgan Ural kompressor zavodi salohiyati bunga yetmasdi. Shundan soʻng, haykaltarosh haykalning uchinchi namunasi ustida ishlashga majbur boʻldi, unda Popov oʻz ixtirosi ustida oʻylanib oʻtirgan holda tasvirlangan. Yodgorlik choʻyan boʻlaklaridan elektr payvandlash yordamida yigʻilgan va sayqallangan.

Yodgorlikning tantanali ochilishi 1975-yil 7-mayda Lenin prospekti va Bosh pochta boʻlimi yaqinida boʻlib oʻtdi. Yodgorlik vaqt oʻtishi shaharning diqqatga sazovor joylaridan biriga aylandi. Ural Federal Universitetining radio fakulteti oʻqituvchi va talabalarinig 7-may kuni kechqurun (Radio kuni) Lenin prospekti boʻylab yurish odatini koʻp yillardirki saqlanib qolmoqda. Yodgorlikka yurganlar uning poyiga gul qoʻyib, yuvishadi va Popov xotirasiga hurmat bajo keltirishadi.

2005-yilga kelib, bu vaqtgacha oʻttiz yillar davomida poydevori bilan bir xil xira kulrang tusga ega boʻlgan yodgorlik bronza rangga boʻyalib, muqaddaslashtirildi. Yodgorlikni muqaddaslash Ekaterinburg va Verxoturye Vikentiy arxiyepiskopi tomonidan amalga oshirildi.

Haykal 1975-yilda oʻrnatilganidan beri uning yaqinida (meʼmor. P. D. Demintsev) xiyobon tashkil etildi. U baʼzida norasmiy ravishda popov xiyoboni deyiladi. Unda favvora ham ishlaydi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Kilik mifologiyasi

**Kilik** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Agenor va Telefassa (yoki Feniks va Kassiopiya) oʻgʻli. Yoki Kadmusning ukasi Agenorning oʻgʻli.

U Evropani qidirib topdi, ammo muvaffaqiyatga erishmadi. U Piramus daryosi hududida bosib olgan yerni Kilikiya deb atagan. Ilgari uning aholisi gipahei deb atalgan. Evgemerning soʻzlariga koʻra, bu Zevs tomonidan magʻlub boʻlgan Kilikiya hukmdori. Uning bolalari Fasos va Fivu deb nomlanadi.

Yupiterning yoʻldoshi Yevropadagi Kilik krateri uning nomi bilan atalgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Cilix // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.
A. A. Kondratiyev haykali

**A. A. Kondratiyev** haykali — fuqarolar urushi qahramoni, komsomol aʼzosi A. A. Kondratiyevga oʻrnatilgan haykaltaroshlik yodgorligi. 1958-yilda Sankt-Peterburgda Sverdlovskaya qirgʻogʻi va Arsenalnaya koʻchasining burchagida jamoat bogʻida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh G. D. Glikman va arxitektor Y. I. macheret.

## Tarix
Yodgorlik Leningrad shahar ijroiya qoʻmitasi qarori asosida oʻrnatilgan. U fuqarolar urushi qatnashchisi, komsomol aʼzosi A. A. Kondratyevga bagʻishlangan boʻlib, u oq gvardiyachilar tomonidan qurshovda boʻlib, taslim boʻlishni istamay oʻz joniga qasd qilgan. Yodgorlikning Vyborg tomonidagi joylashuvi, Kondratyev ushbu hududda birinchi komsomol hujayralarini yaratganligi sababli tanlangan. Haykaltarosh G. D. Glikman haykali ustida ishlashda Kondratiyevning otasi yordam berdi, u vafot etgan oʻgʻlining fotosuratlarini keltirdi. Bronza haykal „Monumentskulptura“ zavodida quyilgan. Yodgorlik 1958-yil 12-aprelda ochilgan.

1977-yilda yodgorlik mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi sifatida tan olingan. 2000-yilda himoyadan olib tashlangan.

## Tavsif
Qizil granitdan yasalgan toʻrtqirrali poydevorga, yosh yigitning haykali oʻrnatilgan. U kurtka kiygan va shim mingan, yon tomonida gʻilofdagi mauzer. Yigit qoʻllarini orqasida ushlab turadi, turishi erkin. U endigina jangovar harakatlar xaritasini oʻrganib chiqqanga oʻxshaydi va endi qaror qabul qilishga tayyor. Bir qarashda komsomolchi timsolida qahramonlik yoʻqligiga qaramay, haykaltarosh oʻzining ichki kuchi va matonatini yetkaza oldi. Yodgorlik oʻsha davrga xos boʻlgan realistik tarzda yasalgan.

Poydevorning old tomoniga "*Fuqarolar urushi qahramoni / komsomol komissari / Sasha Kondratiev / 1900-1918* " yozuvi oʻyilgan. Haykal plintining chap tomonida yozuv bor: "*sc. G. D. Glikman 1956-1957-yillar* ". Haykalning balandligi 2,2 m, poydevorining balandligi 1,6 m.
## Manbalar
Kernunn

**Kernunn** (lat. *Cernunnos,* odatda „Shoxli“ deb tarjima qilingan; „Ts*ernunn*“ imlosi ham uchraydi), shuningdek, **Karnon** (*Karnonos*) ― kelt maʼbudi boʻlib, „Kema quruvchilar ustuni“ (I-asr boshi, Lutetsiya; Kluni muzeyi) releflaridan birida oʻz nomi bilan birga tasvirlangan). Rim Silvani (kelt Silvani) bilan bogʻlangan.

## Ikonografiya
Rim davrining u yoki bu tarzda Kernunn bilan bogʻliq boʻlgan ellikdan ortiq tasvirlari maʼlum. Ularning aksariyati Fransiyaning shimoli-sharqidan kelib chiqqan. Uning ikonografiyasining eng xarakterli xususiyatlari quyidagilar edi: oyoqlari kesishgan „Buddist pozasi“, kiyik shoxlari, ilon va grivna (ehtimol, erkak va ayol tamoyillariga mos keladi). Koʻpincha ayrim hayvonlar bilan tasvirlangan.

## Ismi
Pariziyaliklar qabilasining kema quruvchilari hamkorligi tomonidan Lutetsiyada oʻrnatilgan „Kema quruvchilar ustuni“ning barelyeflaridan birida ikki shoxli maʼbud oʻyilgan, ularga grivnalar va *(C)ernunnos* — „Kernunn“ yozuvi oʻyilgan. Quyidagi  — „Grivna, tork“ va Galliar tilida *karnon*, qadimgi irland tilida *corn*,  — „shox“ soʻzlarining fonetik-semantik xususiyatlarini eʼtiborga olinsa, uning boshqa barelyeflarida mavjud *Trigaranus* („Ilohiy tanlangan“) yozuvi oʻziga xos tarzda boʻlsa ham, bu yerda takrorlangan deb taxmin qilish mumkin.

F. Vudxuyzen Kernunning nomi va tasvirini luviylar shoxli maʼbudi *Kuruntas* bilan solishtiradi va ularni eng qadimgi hind-yevropa antikligiga koʻtaradi.

## Neo-majusiylik
Vikka kabi neo-majusiy kultlarida Kernunn folklor qahramoni Hern Ovchi va Oʻrta asrlar soborlari devorlarida tasvirlangan yashil odam bilan bir qatorda, shoxli maʼbudga sigʻinishning koʻrinishi sifatida talqin qilinadi. Bunday mulohazalar antropolog M. Murreyning kulturologik tuzilmalariga borib taqaladi. Ular ilmiy hamjamiyat tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi.

## Manbalar
A. A. Fet yodgorligi (Oryol)

**A. A. Fet yodgorligi** — Oryol viloyatida tugʻilgan rus shoiri haykali.

## Tavsif
Afanasy Afanasyevich Fet Orel viloyati , Mtsensk tumani, Novoselki qishlogʻida tugʻilgan. Moskva universitetining falsafa fakultetining ogʻzaki boʻlimini tamomlagan. Uning birinchi sheʼrlar toʻplami „Lirik panteon“ 1840-yilda nashr etilgan. 1845-yildan 1858-yilgacha harbiy xizmatda boʻlgan. Nafaqaga chiqqanidan keyin u Moskvada yashab, adabiy faoliyat bilan shugʻullangan. A. Fet 1892-yilda Moskvada vafot etdi. U Oryol viloyati, Kleymenovo qishlogʻidagi mulkka dafn etilgan.

1997-yil 25-mayda Orel shahrida, Saltikov-Shchedrin koʻchasida, Yozuvchilar uyi yaqinida shoir haykali ochildi — granit poydevoridagi bronza byust. Loyiha muallifi — Rossiya xalq rassomi, haykaltarosh N. A. Ivanov. Ish dastgoh sanʼati uslubida bajarilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
A.V.Gorbatov haykali (Oryol)

**A.V.Gorbatov** **haykali** — Sovet Ittifoqi Qahramoni, Oryol viloyatini (Oryol „Kutuzov“ hujum operatsiyasi paytida) fashist bosqinchilaridan ozod qilgan 3-armiya Sovet harbiy rahbari qoʻmondoni haykali.

## Tavsif
1943-yil iyun oyida general Gorbatov 3-armiya qoʻmondoni etib tayinlandi, uning boshida Oryoldan Berlingacha boʻlgan harbiy yoʻlni bosib oʻtdi. 1968-yilda A.V. Gorbatov „Oryol shahrining faxriy fuqarosi“ unvoniga sazovor boʻldi. 1983-yil 6-avgustda Gʻalaba bulvarida uning markaziy qismida general haykali — byust ochildi.

## Yana qarang

* Burgut yodgorliklari roʻyxati
* 

## Manbalar

## Havolalar

* 
*
Kerkira (mifologiyasi)

**Kerkira** (, keyinchalik bu nom *Korkira*,  deb talaffuz qilinadi) — qadimgi yunon mifologiyasida nimfa. Asop va Metopaning qizi. Poseydon tomonidan keyinchalik uning nomi bilan atalgan Sxeriya oroliga olib ketilgan (hozirgi Korfu). U oʻgʻli Feakni dunyoga keltirgan (boshqa nasabnomada Navsifoyga toʻgʻri keladi). Uning haykali Olimpiyada edi.

## Manbalar
Kaluga shahrining 600 yilligiga bagʻishlangan yodgorlik

**Kaluga shahrining 600-yilligiga bagʻishlangan** yodgorlik — Kaluga shahridagi Gagarin koʻchasidagi Oka boʻylab koʻprik yaqinidagi yodgorlik, 1977-yil 29-oktabrda shaharning 600-yilligini nishonlash sharafiga ochilgan. Yodgorlik 50 metrli ustun boʻlib, uning etagida Gagarin koʻchasi boʻylab shar va oltita stela joylashgan. Kaluganing olti asrlik tarixining eng muhim sahifalari stellarda muhrlangan.

## Tarix
Yodgorlik haykaltarosh L. E. Kerbel va meʼmorlar V. N. Datyuk, E. I. Kireev, P. T. Perminov tomonidan loyihalashtirilgan. Kosmonavtning barelyefli titan ustuni loyihasi Kireevga tegishli. Gagarin tasviri tushirilgan yodgorlikning bir qismi Kaluga haykaltaroshlik fabrikasi tomonidan yaratilgan, Tsiolkovskiyning barelyefi Mytishchi sanʼat fabrikasida marmardan oʻyilgan. Beshta bronza barelyefni yaratish boʻyicha ish Lev Efimovich Kerbel tomonidan bajarilgan va ular RSFSR Badiiy fondining Leningraddagi Monumentskulptura zavodida (quyma) qilingan. Sfera mis qatlami bilan qoplangan, unga 700 kilogramm metall ketgan. Ustunning asosi shar boʻlgani uchun qurilish shaharliklar orasida „toʻp“ deb atalgan.

Yodgorlik 1971-yil sentabr oyida tashkil etilgan va 1977-yil oktabr oyida ochilgan.

2001-yilda yodgorlikdan metall qoplama parchalari oʻgʻirlangan. Vandallar rangli metallarni yigʻish punktiga topshirish uchun, shar bilan qoplangan mis choyshablarni oʻgʻirlab ketishgan. Diametri 11 metr boʻlgan shar kamroq qimmatbaho metall bilan qayta tiklandi. Bezorilar topilgan, biroq jinoiy ish qoʻzgʻatilgani yoʻq, chunki yodgorlik davlat mablagʻlari hisobidan qurilgan va shu sababli jabrlangan shaxsni aniqlashning imkoni boʻlmagan.

Shaharning 650-yilligini nishonlash uchun, mahalliy hokimiyat organlari, yodgorlikning asl qiyofasini tiklashga qaror qildilar: stelani taʼmirlash va sharni mis bilan qoplash. Qayta tiklash uchun mablagʻ yigʻildi, shu jumladan shahar aholisining xayr-ehsonlari orqali. 2021-yilning 4-avgustida, qayta tiklash ishlari yakunlanib, yodgorlik yana ommaga ochildi.

2021-yil avgust oyida yodgorlik raqamli yoritish va audio saundtrek bilan toʻldirildi. Loyihaning birinchi sinov ishga tushirilishi Rossiya Federatsiyasi Davlat bayrogʻi kuni boʻlib oʻtdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Arxivnaya kopiya 600 yilligi sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik
Keroessa

**Keroessa** (, soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „shoxli“ maʼnosida) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon.

Io sigir qiyofasida sayr qilish paytida Zevsdan Oltin Shox hududida tugʻilgan. Qizni Semestra nimfasi tarbiyalagan. Keyinchalik u Poseydonning sevgilisi boʻlgan, undan u Vizantiyaning mifologik asoschisi Bizantni dunyoga keltirdi, uning sharafiga shahar oʻz nomini olgan. Bizant onasi sharafiga Oltin Shoxni () nomlagan.

Bizantdan tashqari, Keroessaning Strombos ismli oʻgʻli bor edi, u balogʻat yoshiga yetib akasi bilan jang qilgan.

Panopolitanlik Nonning soʻzlariga koʻra, Io Misrda Nil daryosi boʻyida Epaf bilan birga Keroessani dunyoga keltiradi.

Keroessa tasviri Vizantiyaning bir qancha qadimiy tangalarida saqlanib qolgan, unda shaharning afsonaviy asoschisining onasi tasvirlangan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* qadimgi yunon
* 
* Stoll. Keroëssa // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1890—1894. — Bd. II. — Kol. 1175—1176.
Visotskiy haykali Birshets

**Vladimir Vysotskiy** haykali — sovet aktyori va shoiri Vladimir Vysotskiy xotirasiga bagʻishlab oʻrnatilgan yodgorlik (byust). Bolgariyaning Varshets shahridagi „Slancheva Gradina“ bogʻiga kirish eshigi yaqinida oʻrnatilgan. Yodgorlik muallifi mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov.

## Tarixi
Yodgorlik oʻrnatish gʻoyasi 2006-yilda paydo boʻlgan. Uning tashabbuskori oʻsha paytdagi shahar hokimi Ivaylo Yordanov boʻlgan. Shahar aholisi va butun mamlakat boʻylab Vysotskiy muxlislari yodgorlik uchun bir yilda toʻplashdi. Byust mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov tomonidan Vladimir Vysotskiy suratlaridan foydalanilgan holda yasaldi.

Bolgariyada Vysotskiyning birinchi haykali ochilishi 2007-yil 2-sentabrda boʻlib oʻtdi. Tantanali marosimda Bolgariya respublikasi sobiq vitse-prezidenti Anxel Marin va aktyorning oʻgʻli Nikita Vysotskiy ham ishtirok etdi. Marinning soʻzlariga koʻra, Vysotskiy oʻlmas boʻlib qoladi, „chunki u tufayli eʼtiqod va irqdan qatʼi nazar, turli millat vakillarining maʼnaviy yaqinlashuvi sodir boʻlgan“. Georgiy Chapkanov yodgorlik ornatilishi sabab boʻlib koʻplab bolgariyalik yoshlar rus shoirini yaqindan bilishlari va uning qoʻshiqlarini tez-tez tinglashlariga umid bildirdi. *"Biz uchun u* oʻzimizniki", — deydi Vyrshets aholisi. Maʼlum boʻlishicha, ushbu shaharda isteʼdodli sovet shoirining muxlislari koʻp.

## Yodgorlik tavsifi
Yodgorlik Vysotskiyning granit tagkursiga oʻrnatilgan bronza byustdan iborat boʻlib, uning lavhasida shoir sheʼridan parcha oʻyib yozilgan:

Yodgorlik balandligi 3 metrni tashkil etadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Vladimir Visotskiy haykali — Varshets Arxivnaya kopiya
Kerkaf

**Kerkaf** () — Geliadalardan biri. Gelios va Rodaning oʻgʻli. Akasi Oximning qizi Kidippaga uylanadi va shohlikni meros qilib oladi. Lind, Ialis va Kamirning otasi, Rodosdagi uchta shahar ularning ismlari bilan nomlanar edi. U uylangach, orolni tark etishga majbur boʻlgan va ukasi qariganidan keyin qaytib kelgan.

## Manbalar
Oʻzbekiston xalq rassomi

**„Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomi”** faxriy unvoni — atoqli tasviriy san’at arboblariga rang tasvir, grafika, haykaltaroshlik, amaliy-dekorativ, teatr va kino san’atini rivojlantirishdagi alohida xizmatlari uchun beriladi.

## Tavsifi
• Koʻkrak nishoni 0,25 mikron qalinlikda tilla qoplangan 925 probali kumushdan tayyorlanib, diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻladi. Nishonning qalinligi 2,2 millimetr.
• Nishonning hoshiyalangan tekis yuz tomonida molbert fonida taxta (palitra) moʻyqalamlari bilan, pastki oʻng chekkasida dafna novdasi tasvirlangan. Nishonning chap tomonida ramzning yuqorirogʻida “XALQ RASSOMI” degan yozuv gorizontal holatda joy olgan.

• Nishonning orqa tomonida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan.Tasvirlar va yozuv qabariq.

• Koʻkrak nishoni ichki qismiga Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadagʻichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.
## Manbalar
Kleobiz va Biton

**Kleobis va Biton** ( ) ― Argiv aka-uka, Argos Togʻlarining siginishi bilan bogʻliq yunon mifologiyasining qahramonlari. Ular onalarini maʼbadga olib borish uchun aravaga oʻtirishadi va mukofot sifatida maʼbudadan eng oliy neʼmat — tushdagi oʻlimni olishadi. Delfidagi Apollon ziyoratgohida turgan Kleobis va Biton haykallari bugungi kungacha saqlanib qolgan.

## Mifologiyada
Kleobis va Biton haqidagi hikoyaning manbai Gerodotning (miloddan avvalgi V-asr) „Tarixi“ dir. Bu muallif Lidiya Krez shohi bilan gaplashayotgan Solonning ogʻziga Argos Gera ruhoniysi Kidippaning oʻgʻillari boʻlgan ikki aka-uka haqida hikoya qiladi. Kleobis va Biton badavlat odamlar boʻlib, jismoniy kuchi bilan ajralib turadigan va sport musobaqalarida gʻolib chiqishgan. Bir kuni ularning onasi oʻzi bilan muqaddas idishlarni olib, maʼbuda sharafiga bayramga borishi kerak edi, ammo aravaga bogʻlaydigan hech kim yoʻq edi, chunki buqalar hali daladan qaytmagan edi. Ayni paytda, marosimga kech qolgani uchun ruhoniy qatl bilan tahdid qilinadi. Keyin Kleobis va Biton boʻyinturugʻiga bogʻlanib, aravani qirq besh stadiya (taxminan sakkiz kilometr) uzoqlikdagi maʼbadga sudrab borishadi. Rahmatli ona maʼbudadan oʻzlarining farzandlik sevgisi va taqvosi uchun mukofot sifatida „odamlar uchun mavjud boʻlgan eng oliy yaxshilik“ ni soʻraydi va xohlagan narsasini oladi: qurbonlik va ovqatlanishdan keyin oʻgʻillari maʼbadda uxlab qolishadi va oʻz uylarida vafot etdilar. Solon bu aka-ukalarni Afina Tellusidan keyin eng baxtli odamlar deb atagan.

## Xotira
Argosda, tarixiy davrda, Kleobis va Biton oʻz onalariga va xudolarga boʻlgan muhabbatlari uchun hurmatga sazovor boʻlgan. Hech boʻlmaganda eramizning II-asriga qadar bu shaharda marmar relyef boʻlib, unda arava chizayotgan qahramonlar tasvirlangan. Argivlar aka-uka tasvirlari tushirilgan tangalar zarb qilganlar. Delfidagi Apollon maʼbadida Kleobis va Biton haykallari turardi; Gerodot ularni koʻrgan va, ehtimol, oʻsha yerda tarixchiga bu qahramonlar nima bilan mashhur boʻlgani haqida aytilgan. Haykallar bizning davrimizgacha saqlanib qolgan (ular poydevordagi saqlanib qolgan yozuvlar tufayli aniqlangan). Naukratisdan aka-uka va ularning onalari tasvirlangan qizil figurali rasmli amfora parchalari ham saqlanib qolgan. Bu parchalar Britaniya muzeyida saqlanadi.

Gerodotdan keyin boshqa koʻplab qadimgi mualliflar Kleobis va Biton haqida yozganlar: Polibiy, Mark Tullius Tsitseron, Pseudo-Hyginus, Plutarx, Pausanias, Diogenes Laertskiy, Lucian, Servius. Bu afsona Trofoniy va Agamedning hikoyasi bilan juda koʻp oʻxshashliklarga ega, Apollon ularni uyqusida oʻlim bilan taqdirlagan. Har ikkala afsona ham „ogʻriq va qaygʻusiz“ sokin va sezilmas oʻlim eng oliy yaxshilik ekanligi haqidagi ishonchga asoslanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
# 
# 
# 
# 
# Leonard. Kleobis 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1921. — Bd. XI, 1. — Kol. 669.
# Miller. Kleobis 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1921. — Bd. XI, 1. — Kol. 669.
# Toepffer J. Biton 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1897. — Bd. III, 1. — Kol. 544—545.
Kleoday

**Kleoday** (*Cleodeus*; ) — Geraklidlar oilasidan Doridaning afsonaviy shohi. Gill va Iolaning oʻgʻli, Gerkulesning nabirasi. „Kleodeusning bolalari“ Gesiod da eslatib oʻtilgan. Kleodayning Aristomax ismli oʻgʻli va Neoptolemusning xotini boʻlgan Lanassa ismli qizi bor edi.

Spartada uning ziyoratgohi bor edi.

## Manbalar