Kanada — Islandiya munosabatlari

**Kanada — Islandiya munosabatlari** – Kanada va Islandiya oʻrtasidagi xalqaro munosabatlardir. Ikkala davlat Arktika Kengashi, NATO, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti va Jahon savdo tashkilotiga aʼzo.

## Tarixi
Islandiya va hozirgi Kanada oʻrtasidagi munosabatlar ming yil oldin islandiyalik Leif Erikson koloniya oʻrnatish uchun Nyufaundlenddagi L’Anse aux Meadowsga kelib tushganida boshlangan. Biroq, koloniya uzoq davom etmadi va muhojirlarning koʻp taqdiri nomaʼlumligicha qoldi. Islandiyadan birinchi doimiy muhojirlar 1874-yilda Ontario shtatidagi Kinmount shahridagi temir yoʻl liniyalarida ishlash uchun Kanadaga kelishgan. 1870-yildan 1914-yilgacha minglab islandiyaliklar Shimoliy Amerikaga koʻchib kelishgan, ularning aksariyati Kanadaga koʻchib oʻtishgan.

1940-yilda, Ikkinchi Jahon urushi paytida, Kanada qoʻshinlari Shimoliy Atlantikada Germaniyaning yurishlariga qarshi turish uchun Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar qoʻshinlari bilan birga Islandiyada joylashdi. Kanada Bosh vaziri William Makkenzi Kingning aytishicha, bu harakat Kanada hukumati tomonidan Buyuk Britaniya hukumatining iltimosiga binoan qilingan. Kanada Bosh vaziri Makkenzi King 1940-yil 18-iyunda Kanada ekspeditsiya kuchlarining birinchi kontingenti Islandiyaga qoʻnganini eʼlon qildi. 1942-yilda Islandiya Vinnipegda konsullik ochdi. Urushdan koʻp oʻtmay, 1947-yilda ikkala davlat rasmiy ravishda diplomatik munosabatlar oʻrnatdilar.

1948-yilda Islandiyaning Kanadadani elchilik ishlarini Vashingtondagi vakilga topshirdi. 1949-yilda Kanada Norvegiyaning Oslo shahrida joylashgan Islandiyaga norezident elchi tayinladi. 2001-yil may oyida Islandiya Kanada poytaxti Ottavada elchixonasini ochdi va Kanada Reykyavikda elchixona ochishga muvaffaq boʻldi.

## Yuqori darajadagi tashriflar
**Bosh vazirning Kanadadan Islandiyaga tashrifi**:

* Bosh vazir Per Tryudo (1981)

**Islandiyadan Kanadaga Bosh vazir va Prezident tashriflari**:

* Prezident Ásgeir Ásgeirsson (1961, 1967)
* Bosh vazir Bjarni Benediktsson (1964)
* Prezident Kristyan Eljarn (1975)
* Prezident Olafur Ragnar Grimsson (1991)
* Bosh vazir Davíð Oddsson (2000)
* Bosh vazir Xaldor Asgrimsson (2005)
* Bosh vazir Geir Haarde (2007, 2008)
* Bosh vazir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (2013, 2014)

## Madaniy munosabatlar

Manitobadagi mehnat immigratsiyasi vaziri Nensi Allan „Dunyodagi hech bir mamlakat Islandiyadan koʻra Manitoba bilan yaqin bogʻliqlikka ega emas“, degandi.

Asosan Manitoba shtati Gimli shahrida islandiyalik jamoa mavjud. 2008-yilda Kanadada 88 875 kishi island millatiga mansub, ulardan 30 550 nafari Manitobada. Bu Islandiyaning hozirgi aholisining taxminan uchdan biriga toʻgʻri keladi.

1999-yilda Islandiya tashqi ishlar va tashqi savdo vaziri Xaldor Asgrimsson:Islandiya va Kanada uzoq vaqtdan beri yaqin va doʻstona aloqalarni oʻzaro bogʻlab turadi. Islandiya aholisining katta qismi oʻtgan asrning ikkinchi yarmida va bu asrning boshlarida Kanadaga koʻchib kelgan. Bugungi kunda biz eng katta aholini Islandiyadan tashqarida, Kanadada topamiz.Neil Bardal Manitobadagi Islandiya hamjamiyatining faol aʼzosi boʻlgan va Islandiyaning sobiq faxriy bosh konsuli, Shimoliy Amerikadagi Islandiya Milliy ligasining sobiq prezidenti va Kanada Islandiya jamgʻarmasi direktori boʻlib ishlagan. 2006-yilda Bardal Islandiya hamjamiyatidagi rahbarlik faoliyati uchun Manitoba ordeni bilan taqdirlangan. 2000-yilda Bardal Islandiya hukumati tomonidan berilgan eng oliy sharaf boʻlgan „Lochin“ Ritsar xochi bilan taqdirlandi. AQShning Vinnipegdagi sobiq konsuli Meri Spir Bardalni „Kanada-Islandiya oʻrtasidagi mustahkam munosabatlarning tinimsiz himoyachisi“ deb taʼrifladi.

Kanada Islandiya hamjamiyatining yana bir vakili Yanis Gudrun Jonson 1990-yilda Kanadaning oʻsha paytdagi Bosh vaziri Brayan Mulroni tomonidan Kanada Senatiga tayinlangan. Jonson Senatdagi faoliyati davomida Kanada va Islandiya oʻrtasidagi yaqin munosabatlar va madaniy aloqalarning kuchli tarafdori boʻlgan. 2014-yilning 28-29-noyabr kunlari Jonson Kanada Tashqi ishlar vaziri Jon Berd bilan Reykyavikka ikki tomonlama tashrif davomida hamrohlik qildi, jumladan, resurslarni mas’uliyatli rivojlantirish, Yevropa erkin savdo assotsiatsiyasining savdo munosabatlarini kengaytirish, xalqaro xavfsizlik masalalari va Arktika Iqtisodiy Kengashining maqsadlari muhokama qilindi.

## Iqtisodiy munosabatlar
1975-yilda Islandiya hukumati Kanadani chet el flotlari tomonidan ortiqcha baliq ovlashni taqiqlash uchun dengizda 200 milya baliq ovlash chegarasini oʻrnatishga chaqirdi. Islandiya tashqi ishlar vaziri Eynar Aguisson, „Biz Kanadaning 200 milya dengiz chegarasini oʻrnatishiga chin dildan umid qilamiz“ dedi. Islandiya prezidenti Kristyan Eldjarn Kanadaga safari chogʻida „Islandiya baliq zahiralari kamaygani uchun endi kuta olmaydi va Kanada bizga qoʻshilsa, bizda muhim ittifoqchi boʻladi“, deb aytib oʻtgan.

1998-yilda ikki davlat oʻrtasida savdo-iqtisodiy hamkorlik shartnomasi imzolangan. 2007-yilda Kanada Islandiyani oʻz ichiga olgan Yevropa erkin savdo uyushmasi bilan savdo shartnomasini imzoladi. Ushbu shartnoma 2009-yil 1-iyuldan kuchga kirdi.

Shartnomaga koʻra, Kanadaning Islandiyaga eksporti sanoat mahsulotlari tariflarini pasaytirdi. Bunga prefabrik binolar, katod nurlari quvurlari, poʻlat konstruksiyalar, alyuminiy konstruksiyalar, eshik va derazalar kiradi. Islandiyaga eksport qilinadigan Kanada muzlatilgan fri kartoshkasiga bojlar taxminan 40 foizga pasaytiriladi.

2008-yilda Kanada Islandiyaning 20-yirik savdo sherigi boʻlib, Islandiyaning eksport boʻyicha eng yirik uchta sektori: baliq, qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar (11,1 million Kanada dollari), kimyoviy moddalar (4,1 million Kanada dollari) va mashinasozlik (3,7 million Kanada dollari) hisoblanadi.

2009-yil fevral oyida Manitoba hukumati Islandiyadagi malakali, ishsiz ishchilar islandiyaliklarga 2008—2012-yillardagi Islandiya moliyaviy inqirozini yumshatishga yordam berish uchun Manitobadagi boʻsh ish oʻrinlarini toʻldirish tashabbusini taklif qildi. Manitoba va Islandiya hukumatlari 2009-yilda kelishuvga imzo chekdilar. Biroq, federal hukumatning Vaqtinchalik xorijiy ishchilar dasturi atrofidagi qoidalari tufayli jarayon kechiktirildi. Islandiya hukumatining Mehnat boshqarmasi vakili, „Bu men kutganimdan sekinroq ketmoqda va bu ishsizlar uchun ham yomon, chunki vaqt ular uchun ishlamaydi“ dedi.

2010-yil oxirida Islandiyadagi muxolifat partiyasi 2008-yildagi jiddiy bank inqirozidan soʻng mamlakat oʻz valyutasidan voz kechib, yangi valyutaga oʻtishni taklif qildi. Soʻrovda qatnashgan oʻn nafar islandiyalikdan yetti nafari, agar bu koʻproq iqtisodiy farovonlikni anglatsa, yangi valyutaga oʻtishga rozi boʻlgan. Kanada va Islandiya oʻrtasidagi madaniy urf-odatlarning yaqinligi tufayli Kanada dollari afzal valyuta edi. Hukumatning hech qanday izohisiz Kanadaning Islandiyadagi elchisining nutqi 2012-yilning mart oyida, masalaning avj olgan paytda bekor qilindi.

## Transport aloqalari

### Dengiz
Islandiya Shimoliy Atlantika okeani orqali Kanadaning Nyufaundlend provinsiyasi bilan bevosita yuk tashish aloqalariga ega.

Maersk Line yuk tashish liniyasi Monrealdan Reykyavikka konteyner xizmatini, shuningdek Vankuverdan Reykyavikka xizmat koʻrsatishni taklif qiladi. Eimskip Islandiya kompaniyasi Argentina, Nyufaundlend va Halifax, Yangi Shotlandiyadan Reykyavik oʻrtasida ishlaydi.

### Havo
2007-yilda Kanada transport vaziri Lourens Kannon Kanada hukumatining Moviy osmon siyosati doirasida Islandiya bilan Ochiq osmon toʻgʻrisidagi kelishuvni eʼlon qildi. Kanada xalqaro savdo vaziri Devid Emerson „Ushbu Moviy osmon toʻgʻrisidagi kelishuv Islandiya va Yevropa savdo assotsiatsiyasining boshqa mamlakatlari bilan yaqinda imzolangan erkin savdo shartnomasini toʻldiradi hamda Kanada va Islandiya oʻrtasidagi biznes aloqalarini mustahkamlash va turizmni rivojlantirishga yordam beradi“ degan edi.

Ikki davlat oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri havo aloqalari mavjud. 2007-yil may oyida Icelandair Halifax va Islandiya oʻrtasida parvozlarni boshladi. 2007-yil avgust oyida Icelandair Toronto va Islandiya oʻrtasida parvozlarni boshlash niyatida ekanligini eʼlon qildi. Reykyavik — Toronto — Galifaks oʻrtasida parvozlar 2009-yil may oyida boshlangan.

2009-yil dekabr oyida Islandiyaning Iceland Express aviakompaniyasi 2010-yil iyun oyidan boshlab Vinnipeg va Islandiya oʻrtasida qatnovni boshlashini eʼlon qildi. Biroq, Iceland Express oʻz ulushlarini keyinchalik Reykyavikdan Toronto va Monrealga muntazam reyslarni amalga oshiradigan WOW air kompaniyasiga sotdi.

2013-yil mart oyidan boshlab Icelandair mavsumiy xizmatini Torontodan Reykyavikka yil davomida yangiladi. Shuningdek, Icelandair 2014-yilning mart oyidan boshlab Edmontondan yil davomida xizmat koʻrsatishni yoʻlga qoʻydi.

## Doimiy diplomatik vakolatxonalar

* Kanadaning Reykyavikda elchixonasi bor.
* Islandiyaning Ottavada elchixonasi va Vinnipegda bosh konsulligi bor.

## Ommaviy madaniyat

* 2021-yilgi *"The Eleventh Province*" romanida Islandiya Kanadaning oʻn birinchi viloyatiga aylanadi.

## Manbalar



## Havolalar

* Ottavadagi Islandiya elchixonasi
* Islandiya Kanada Savdo Palatasi
* Yangi Shotlandiyaning Islandiya Memorial Jamiyati