open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abu Bakr al-Xorazmiy

**Abu Bakr Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy al-Bag‘dodiy** — faqih. Abu Bakr Ahmad ibn Ali Roziyning shogirdi. Bag‘dodda bu kishining qo‘li ostida ko‘plab faqihlar voyaga yetgan. Muftiy, alloma, hanafiylar shayxi. Abu Bakr al-Xorazmiy milodiy 1013-yil (hijriy 403-yil) jumodulavval oyida olamdan o‘tgan.

## Manbalar

## Havolalar
Abu Bakr ash-Sheroziy

**Ahmad ibn Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Muso ash-Sheroziy** (Abu Bakr) — islom ulamosi. Uning „al-Alqob“ nomli kitobi bor. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Ilm talabi bilan milodiy 1014-yil (hijriy 404-yil) Hamadondan Sherozga borgan va o‘sha yerda yashab, milodiy 1020-yilda (hijriy 411-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abu Bakr al-Uvdaniy

**Muhammad ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Basir ibn Varqo al-Uvdaniy al-Buxoriy** (Abu Bakr) — faqih. Al-Uvdaniy asli Uvdan — Buxoro qishloqlaridan birida tugʻilgan. Uning ismini As-Samʼoniy zamma bilan „Uvdaniy“, Ibn Mokulo va boshqalar fatha bilan „Avdaniy“ koʻrinishida atashgan. Zamonalarida Movarounnahrda shofiʼiylar imomi, mazhabda o‘z fikriga ega shofiʼiylar shayxi bo‘lgan.

Abu Bakr al-Uvdaniy milodiy 995-yil (hijriy 385-yil) rabiuloxir oyida Buxoroda vafot etgan.

## Manbalar
Abdulg‘ani Abdullayev

**Abdulg‘ani Abdullayev** (arabcha: عبد الغنى عبد الله —
(28.04.1928, Farg‘ona viloyati — 19.02.1999, Toshkent) — din arbobi, ulamo.

Abdulg‘ani Abdullayev (*Shayx Abdulg‘aniy Abdulloh*) Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumani Oltiariq qish­log‘ida tavallud topgan. 1945-1950-yillarda Mir Arab madrasasida tahsil olgan.

## Mehnat faoliyati
Abdulg‘ani Abdullayev 1954-1957-yillarda O‘rta Osiyo va Qozog‘is­ton musulmonlari diniy nazoratida turli vazifalarda ishlay bosh­laydi. 1957-1961-yillarda diniy idora rahbariyatining tavsiyasi bilan Misrning al-Azhar universitetida taʼlim olib qaytadi. Tinimsiz mehnati va o‘tkir zakovati tufayli arab, fors, ing­liz, turk tillarini o‘rganadi va barcha jahon dinlarining yetuk bilimdoni bo‘lib yetishadi.

Abdulg‘ani Abdullayev 1961-1965-yillarda Mir Arab mad­rasasida talabalarga tafsir, aqoid, fiqh fanlaridan dars beradi. 1965-yilda Abdulg‘ani Abdullayev O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy nazoratiga mas’ul kotib etib tayinlanadi.

1948-yilda to‘xtab qolgan idora jurnali „Sovet Sharqi musulmonlari“ nomi bilan 1967-yilda qaytadan nashr etila boshladi. Abdulg‘ani Abdullayev ushbu jurnalning bosh muharriri etib tayinlanadi. U bosh muharrir vazifasida 1975-yilga qadar ishlaydi. 1975-1989-yillarda diniy nazorat raisi o‘rinbosari, 1989-1992-yillarda Toshkent viloyati bosh imom-xatibi vazifasida faoliyat olib boradi.

1992-yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita tashkil etilgach, Abdulg‘ani Abdullayev uning birinchi raisligiga tayinlanadi va bu lavozimda 1995-yilga qadar mehnat qiladi. Bu yillarda O‘zbekis­tondagi turli din vakillari o‘rtasida birodarlik rishtalarining mustahkamlanishi, ularning umuminsoniy manfaatlar yo‘lida birdamlikda harakat qilishlarida xizmatlari katta bo‘ldi.

1995-yilda O‘zbekiston musulmonlari idorasi huzurida Xalqaro islom tadqiqot markazi ochildi va ushbu markazning birinchi direktori bo‘lib Abdulg‘ani Abdullayev tayinlandi. 1997-1999-yillarda esa O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari bo‘lib ishladi.

## Ijodi
Abdulg‘ani Abdullayev o‘z ijodiy faoliyati davomida Imom al-Buxoriyning „*Al-Jāmi’ as-sa­hӣh*“ asarining birinchi jildini arab tilidan o‘zbek tiliga tarjima qildi. Ko‘plab yirik xalqaro anjumanlarda o‘zining ilmiy ma’ruzalari bilan qatnashgan, maqolalari deyarli barcha musulmon davlatlarida chop etilgan.

## Mukofoti
U diniy ilmlar taraqqiyoti yo‘lidagi xizmatlari uchun al-Azhar universitetining „Buyuk xizmatlari uchun“ mukofoti bilan taqdirlangan. U o‘zining chuqur bilimi bilan olimlar orasida „*tirik qomus*“ nomini olgan.

## Adabiyotlar

# Zamonamiz ulamolari. — T.: 2001. 72; 
# O‘zbekiston ulamolari. — T.: „Movarounnahr“, 2015. 108-109; O‘zR MDA — 500, v-59.

## Manbalar
Abdulgʻofur Razzoq al-Buxoriy

**Abdulgʻofur Razzoq al-Buxoriy** (arabcha: عبد الغفور رزاق البخاري — (1950, Buxoro) — Islomshunos, tasavvufshunos olim, xattot.

## Hayoti va faoliyati
Hoji Abdulg‘ofur Razzoq al-Buxoriy dastlab Buxoro Mir Arab madrasasini, so‘ng Toshkentdagi Imom al-Buxoriy nomidagi Islom institutini (1975-yil) tugatgan. Mir Arab madrasasida hadis, fiqh, tasavvuf fanlaridan saboq berib keladi. Shuningdek, u taniqli xattot, xalq tabobati va mumtoz Sharq adabiyoti bilimdonlaridandir.

Buxoro, Navoiy, Samarqand, Termiz va Qarshi shaharlaridagi ko‘plab tarixiy, islomiy-meʼmoriy obidalar, qabrtoshlarni taʼmirlash va arab (kufiy xati) yozuvlarni tiklashda qatnashgan.

Ko‘plab shogirdlar tayyorlagan. Abdulkarim as-Sam’oniyning „*Al-Ansāb*“ („Nasabnoma“) asarini hammualliflikda o‘zbek tiliga tarjima qilgan.

## Adabiyotlar

# Buxoro: O‘zbekiston obidalaridagi bitiklar. — T.: „UZBEKISTAN TODAY“, 2016. 1-qism.

## Manbalar
Abu Jaʼfar al-Quhanduziy

**Farlot ibn Nasr al-Quhanduziy al-Hiraviy** (Abu Jaʼfar) — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. Quhanduz nomi bilan to‘rtta shahar bo‘lgan. Quhanduz — Buxoro; Quhanduz — Naysobur; Quhanduz — Samarqand; Quhanduz — Hirot.

Abu Jaʼfar al-Quhanduziy milodiy 851-yil (hijriy 236-yil) vafot etgan..

## Manbalar
Abu Jaʼfar al-Ustrushaniy

**Muhammad ibn Amr ibn ash-Shaʼbiy ibn Sulaymon al-Ustrushaniy** (Abu Jaʼfar) — faqih. U Ustrushanada tavallud topib, keyinchalik Samarqandda yashagan. U Samarqand va Buxoroda qozilik qilgan. Abu Jaʼfar al-Ustrushaniy iroqlik mashhur olim Abu Bakr al-Jassos ar-Roziyning qoʻl ostida fiqh ilmidan  tahsil olganligi manbalarda qayd etilgan.

## Asarlari
* „al-Jomiʼ al-kabir“
* „az-Ziyodot“
* „Kifoyat ash-Shaʼbiy“

## Manbalar
Abu Jaʼfar ar-Ramodiy

**Ahmad ibn Abdulloh ibn al-Qosim ar-Ramodiy** (Abu Jaʼfar) — faqih. Buxoroning Ramod nomli qishlog‘ida tavallud topgan. U bir jilddan iborat „Kitob an-nabaʼ“ nomli olti bobdan iborat fiqhiy asar yozgan. Uning tavallud va vafot sanalari nomaʼlum.

## Manbalar
Abu Jaʼfar ad-Dorimiy

**Ahmad ibn Saʼid ibn Saxr ibn Sulaymon ad-Dorimiy as-Saraxsiy** (Abu Jaʼfar) — muhaddis va faqih. U milodiy 796-yil (hijriy 180-yil) tavallud topgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Jaʼfar ad-Dorimiy milodiy 867-yil (hijriy 253-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abu Jaʼfar at-Termiziy

**Muhammad ibn Ahmad ibn Nasr at-Termiziy ash-Shofiʼiy** (Abu Jaʼfar) — shofiʼiy mazhabi faqihi. U milodiy 817-yil (hijriy 201-yil) tavallud topgan. Ash-Shofiʼiy Iroqda yashagan shofiʼiy mazhabining taniqli faqihlaridan biri boʻlgan.

Abu Jaʼfar at-Termiziy milodiy 908-yil (hijriy 295-yil) muharram oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abu Bakr al-Firyobiy

**Jaʼfar ibn Muhammad ibn Hasan ibn Mustafoz al-Firyobiy** (Abu Bakr) — faqih va muhaddis. U milodiy 822-yil (hijriy 207-yil) tavallud topgan. Firyob turk shaharlaridan biridir. Ilm talabi bilan Movarounnahr, Xuroson, Iroq, Hijoz, Shom, Misr va Jaziraga borgan. U Diynavar qozisi bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Bakr al-Firyobiy 94 yil umr ko‘rib, milodiy 914-yil (hijriy 301-yil) muharram oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abu Jaʼfar al-Limuskiy

**Ahmad ibn Umar al-Limuskiy al-Astraboziy** — muhaddis va faqih. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Jaʼfar al-Limuskiy milodiy 943-yil (hijriy 331-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abu Zayd al-Marvaziy

**Abdurrahmon ibn Alqama as-Saʼdiy al-Marvaziy** (Abu Zayd) — faqih va muhaddis. U Abu Hanifaning shogirdi Muhammad ibn al-Hasanning shogirdi va do‘sti bo‘lgan. Al-Marvaziy ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Ilm talabi bilan Bag‘dod va Naysobur shaharlarida bo‘lgan.

Abu Zayd al-Marvaziy milodiy 805-yil (hijriy 189-yil)dan keyin vafot etgan.

## Manbalar
Abu Ibrohim as-Samarqandiy

**Isʼhoq ibn Ibrohim ibn Nasravayh ibn Saxnom as-Samarqandiy al-Xatbiy** (Abu Ibrohim) — faqih. Uning otasi Ibrohim va akasi Abul Hasan al-Xatbiy o‘z zamonasida hanafiy mazhabi faqihlaridan bo‘lishgan. Abu Ibrohim milodiy 1020-yil (hijriy 411-yil) vafot etgan.

## Manbalar
Abu Ibrohim al-Bushtaniqoniy

**Ismoil ibn Ali ibn Muhammad al-Bushtaniqoniy** (Abu Ibrohim) — faqih va muhaddis. Olim tahallusidagi Bushtaniqon qishlog‘i Naysoburdan bir farsah masofada joylashgan qishloq nomi bo‘lib, bu al-Bushtaniqoniyning o‘sha yerda tug‘ilganidan darak berishi mumkin. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Ibrohim al-Bushtaniqoniy milodiy 1099-yil (hijriy 492-yil)ning zulqaʼda oyida vafot etgan.

## Manbalar
Abu Ibrohim al-Javbaqiy

**Abu Ibrohim ibn Ahmad ibn Ali al-Javbaqiy** — Nasaf ahlidan bo‘lgan, islom olimi. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

Abu Ibrohim al-Javbaqiy hijriy 410-yildan keyin vafot etgan.

## Manbalar
Mirzo Ulugʻbek koʻchasi (Toshkent)

**Mirzo Ulugʻbek koʻchasi** — umumiy uzunligi qariyb 8,3 km boʻlgan koʻcha, Toshkent shahrining janubiy qismida, Mirzo Ulugʻbek va Yashnobod tumanlari hududida joylashgan. Oʻrta Osiyo davlat arbobi, temuriylar turkiy davlati hukmdori Amir Temurning nabirasi Mirzo Ulugʻbek sharafiga nomlangan.

## Kesishgan koʻchalar

Koʻcha Maxtumquli ko‘chasi bilan chorrahadan boshlanib, keyin chapga burilib, Botkin, Nasaf, Mavlono Riyoziy 1-koʻchasi, Sultonali Mashxadi, Parkent, Olmachi 5-koʻchasi, Boʻzbozor 4-koʻchasi, Mustaqillik shoh koʻchasi va Buyuk Ipak yo‘li koʻchasidagi katta chorraxada, Qalandar tor koʻchasi, Musavvirlar, Mudofaa, Do‘rmon yo‘li, Charo‘gon va Olimlar, Shukur Burxonov va Shahriobod, Gulnora, Timur Malik, Yalongʻoch 1-tor ko'chasi, Feruza koʻchalari bilan kesishadi. Kasaba ko‘chasi bilan chorrahada tugaydi. Yangibozor, Qamashi va Qalandar koʻchalariga parallel oʻtadi. Bu ikki tomonlama harakat va ikkita qatnov qismiga ega boʻlgan asfaltlangan sakkiz qatorli yoʻldir.

## Binolar

Uylarning toq tomonidagi raqamlash 1-uydan boshlanadi va 111-uy bilan tugaydi, juft tomondan esa 2-uydan 158-uygacha davom etadi. Mahtumquli ko'chasi bilan kesishgan qismidan boshlab quyidagi jamoat binolari mavjud: pochta boʻlimi, Navro'z xiyoboni va unga tutash hududdagi SQB Yashnobod filiali, Botkin qabristoni, Diagnostika markazi, BAA elchixonasi, Eron elchixonasi, Vrachlar malakasini oshirish markazi, TKTI Noorganika fakulteti, O'zbekneftgazinformatika, Maxsusenergogaz, Innovatsion sog‘liqni saqlash milliy palatasi, Kapitalbank, Qurolli Kuchlar muzeyi, Mudofaa vazirligi, O'zbekiston Respublikasining umumiy va noorganik kimyo instituti, O'zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasining akademik S.Yu. Yunusov nomidagi o'simlik moddalari kimyosi instituti, Tabiiy birikmalar kimyosi ilmiy jurnali taxririyati, O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining V.I. Romanov nomidagi matematika instituti, Beruniy nomidagi sharqshunoslik instituti, I.M. Gubkin nomidagi Rossiya davlat neft va gaz universitetining Toshkent shahridagi filialining talabalar turar joyi, Su-27 samolyoti, U.A. Arifov nomidagi ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti, Mirzo Ulug'bek xiyoboni, Akademik V.X. To'raqulov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan Endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Oʻzbekgidrogeologiya davlat unitar korxonasi, Geologiya va geofizika instituti, Sodiqov nomidagi Biorganik kimyo instituti, Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar kolleji, Atlas Chimgan Mall savdo majmuasi, Respublika ixtisoslashtirilgan akusherlik va ginekologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi kiradi. Shuningdek, koʻcha boʻylab koʻp qavatli va bir qavatli uylar mavjud.

## Transport

Koʻcha boʻylab jamoat transportining koʻplab avtobus yoʻnalishlari mavjud. Vokzal koʻchaning boshlanish qismidan taxminan 5 km masofada joylashgan. Avtovokzal esa qariyb 15 km masofada joylashgan. Metro bekatlari Buyuk Ipak yoʻli koʻchasi bilan kesishgan joyda joylashgan. Aeroport koʻchadan taxminan 12 km masofada joylashgan.

## Yana qarang
* Parkent koʻchasi (Toshkent)
* Toshkent koʻchalari roʻyxati

## Manbalar
Abu Isʼhoq at-Tolaqoniy

**Ibn Ismoil at-Tolaqoniy** (Abu Isʼhoq) — Bag‘dodda yashagan hadisshunos. Iroq ahlining isteʼdodli va ishonchli arboblaridan bo‘lgan. Bir qancha ishonchli hadislar aytgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Isʼhoq at-Tolaqoniy hijriy 225-yilning oxirlarida vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq al-Buxoriy

**Ibrohim ibn Ismoil ibn Isʼhoq ibn Shis al-Voiliy al-Buxoriy al-Hanafiy** (Abu Isʼhoq) — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Isʼhoq al-Buxoriy milodiy 1138-yil (hijriy 532-yil)dan keyin vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq al-Marvaziy

**Ibrohim ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Quraysh ibn Isʼhoq al-Marvaziy** (Abu Isʼhoq) — faqih. Samarqandda yashab, shu yerda ilm yo‘lida faoliyat yuritgan.

Abu Isʼhoq al-Marvaziy milodiy 984-yil (hijriy 373-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq an-Naysoburiy

**Ibrohim ibn Muhammad ibn Ibrohim al-Xazomiy an-Naysoburiy** (Abu Isʼhoq) — faqih va muhaddis. U ilm talabi bilan Iroq, Shom va Xurosonga safar qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Uning akasi Abu Bashr ham o‘z davrida mashhur faqihlardan edi.

Abu Isʼhoq an-Naysoburiy milodiy 933-yil (hijriy 321-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq as-Samarqandiy

**Ibrohim ibn al-Husayn ibn Horun as-Samarqandiy ad-Daqqoq** (Abu Isʼhoq) faqih va muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Isʼhoq as-Samarqandiy milodiy 1000-yil (hijriy 390-yil)da vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq ad-Domigʻoniy

**Ibrohim ibn Isʼhoq ibn Ibrohim al-Matruziy ad-Domig‘oniy** (Abu Isʼhoq) — faqih. Buxoroga kelib fiqhdan dars bergan va keyin yurtiga qaytib, milodiy 1283-yil (hijriy 682-yil) o‘sha yerda vafot etgan.

## Manbalar
Abu Isʼhoq ad-Dihqon as-Samarqandiy

**Ibrohim ibn Muhammad ibn Isʼhoq ibn Ibrohim ibn Nasravayh ad-Dihqon as-Samarqandiy al-Basriy** (Abu Isʼhoq) — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abu Isʼhoq ad-Dihqon as-Samarqandiy milodiy 935-yil (hijriy 323-yil)da tugʻilgan, ammo vafot sanasi maʼlum emas.

## Manbalar
Abu Muhammad as-Samarqandiy

**Abdulloh ibn Muqriy muhaqqiq Ahmad ibn Umar ibn Abul Ashʼas ibn as-Samarqandiy** — Damashqda, milodiy 1052-yilda (hijriy 444-yil) tug‘ilgan, Bag‘dodda yashagan. Tilshunos olim. Muhaddis Ismoil ibn Samarqandiyning akasi. Milodiy 1122-yilda (hijriy 516-yil, rabiuloxir oyi) vafot etgan. Uning „Muʼjam“ nomli asari bor. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

## Manbalar
Abu Mansur al-Horisiy

**Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Hamadon al-Horisiy** (Abu Mansur) — faqih. U milodiy 1046-yil (hijriy 437-yil) zulqaʼda oyining 21-sanasida tugʻilgan. Abu Mansur al-Horisiy asli saraxslik qozi edi.

Abu Mansur al-Horisiy milodiy 1118-yil (hijriy 512-yil) muharram oyining 5-sanasida vafot etgan.

## Manbalar
Abu Lays as-Samarqandiy

**Nasr ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Ibrohim as-Samarqandiy** (Abu Lays) milodiy 913-yil (hijriy 301-yil) Samarqandda tug‘ilgan. U „Faqih“, „Imomulhudo“ laqablari bilan mashhur bo‘lgan.
## Asarlari
* „Muxtalaf ar-rivoya“ („Turli rivoyatlar“)
* „Taʼsis an-nazoir“ („O‘zaro o‘xshash masalalarning asosi“)
* „Uyun al-masoil“ („Masalalarning chashmalari“)
* „al-Fatovo“ („Fatvolar“)
* „an-Navozil“ („Kutilmagan savollarga javoblar“)
* „Tanbehul g‘ofilin“ („G‘ofillarni ogohlantirish“) kabi fiqhiy asarlari bor.

## Manbalar
Abdulmannof ibn Qusay

**Abdumanof ibn Qusay** (arabcha: عبد مناف بن قصی — Abdumanof ibn Qusay ibn Kilob ibn Murra ibn Kaʼb, taxminan 430, Makka —?) — Payg‘ambarning ota tomondan uchinchi bobosi.

Abdumanofning otasi — *Qusay ibn Kilob*, onasi — *Hubba bint Hulayldir*. Qusayning to‘rt o‘g‘lidan biri sanalgan Abdumanofning asl ismi *Mug‘iyr*a bo‘lgan. Xushsurat va chiroyli bo‘lganligidan uni *Qamar* deb ham atashgan. Onasi Hubba o‘g‘lini Makkadagi katta butlardan bo‘lgan Manofga atagani uchun *Abdumanof* ismini olgan. Jo‘mard bo‘lgani uchun qurayshiylar unga „*Fayyoz*“ laqabini berganlar. U hali otasi tirik vaqtidayoq katta darajalarga erishib ulgurgan.

## Faoliyati
Qusay Makkaning idorasi (Dor an-nad­va boshqaruvi)ga aʼzo bo‘lish bilan birga, Ka’bani muhofaza qilish (sidona va hijoba), hojilarni suv va oziq-ovqat bilan taʼminlash (siqoya va rifoda), bayroqdorlik (livo) va bosh qo‘mondon (qiyo­da) vazifalarini katta o‘g‘li Abduddorga topshirgan. Uning o‘limidan bir muddat o‘tib, avvaldan Abdumanof ibn Qusayning bosh bo‘lishini istagan boshqa o‘g‘illari yuqorida aytilgan vazifalarni Abduddordan olib, Abdumanof ibn Qusayga berilishini qaror qiladilar. Bu qaror qurayshiylar orasida norozilik paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Qurayshning baʼzi urug‘i Abduddorni, baʼzilari esa Abdumanof ibn Qusayni qo‘llab-quvvatlaydilar. Abdumanof ibn Qusayning „*Al-Mutayyibiyn*“ (go‘zal ifor taratuvchilar) va Abduddorning „*al-Axlof*“ (qasamyod qiluvchilar) deb nomlangan tarafdorlari o‘rtasida ziddiyat kelib chiqadi. Oraga tushgan kishilar, sidona va livo vazifalari va Dor an-nadva boshqaruvi Abduddorda qolishi, siqoya, rifoda va qiyoda vazifalari esa Abdumanof ibn Qusayga berilishini taʼminlagan holda ikki tomonni yarashtiradilar. Bu vazifalar Abdumanof ibn Qusay zimmasida to vafot etguniga qadar qoladi.

## Farzandlari
Abdumanof ibn Qusay ikki xotinidan olti o‘g‘il, olti qiz farzand ko‘rgan. O‘g‘illari Quraysh qabilasining qo‘shni davlatlar bilan tijorati borasida shartnomalar tuzganlar. Natijada tijorat orqasidan Makkaning, umuman Quraysh qabilasining nufuz va iqtidori ortgan.
Abdumanof ibn Qusaydan keyin qurayshning boshqaruvi uning o‘g‘illariga o‘tadi. Siqoya va rifoda vazifalari o‘g‘li Hoshimga, qiyo­da esa Abdushamsga topshiriladi. Ke­yinchalik siqoya va rifoda Hoshimning ukasi Muttalibga, undan keyin jiyani va Payg‘ambarning bobosi Abdulmuttalibga o‘tgan.

= Iqtibos =
Kaʼbaning Hijr qismidagi yozuvda Abdumanof ibn Qusayning Quraysh qabilasiga Allohdan qo‘rqishni va qarindoshlar orasida yaxshi muomalani davom ettirishni tavsiya qilgan so‘zlari aks etgan. Payg‘ambar qurayshliklarni Islomga daʼvat etgan vaqtda boshqa bobolari qatorida uning ismini ham tilga olib, „Ey Abdumanof o‘g‘illari! Allohga iymon keltirib, o‘zlaringizni qutqaringlar“, degan.

## Adabiyotlar

# Ibn Ishoq. As-Sӣra. — Rabot: 1967. 47; 
# Ibn Saʼd. At-Tabaqāt. — Bayrut: 1968. I, 70, 74-78, 146; III, 19; 
# Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. — Qohira: 1960. 70-73, 112, 117, 604; 
# Al-Balozuriy. Ansāb al-ashrāf. — Qohira: 1959. 52-63; 
# At-Tabariy. Tarӣx. — Leyden: 1879-1901. I, 1091-1092, 1098-1100; 
# Mustafa Fayda. „Abdümenâf b. Kusay“. DV İA. — İstanbul: 1988. I, 287-288.

## Manbalar
Abu Isʼhoq ash-Sholanjiy

**Ismoil ibn Said at-Tabariy al-Jurjoniy** (Abu Isʼhoq) — muhaddis va faqih. Astrabodda yashagan, o‘z zamonasida ash-Sholanjiy nomi bilan tanilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Manbalarda Abu Isʼhoq ash-Sholanjiy milodiy 845-yil (hijriy 230-yil) va baʼzi bir manbalarda milodiy 860-yil (hijriy 246-yil)ning rabiulavval oyi Dog‘istonda vafot etgan deb yozilgan.

## Manbalar
Abu Muhammad al-Marvaziy

**Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Uqba al-Marvaziy** — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilgan. U milodiy 949-yildan 952-yilgacha Naysoburda qozi bo‘lgan. Buxoroga kelib qozi bo‘lgan va shu yerda 964-yil vafot etgan.

## Manbalar
Abu Muhammad an-Nasafiy

**Ismoil ibn Ibrohim ibn Muhammad ibn Nuh ibn Zayd ibn Nuʼmon ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Zayd ibn Nuh an-Nuhiy an-Nasafiy** — muhaddis. Samarqandda, milodiy 1032-yilda (hijriy 423-yil, shaʼbon oyi) tugʻilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 1088-yil Samarqandda vafot etgan.

## Manbalar
Koʻkjaziq

**Koʻkjaziq** (, 2000-yilgacha — Troitskoye) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Yeskeldi tumanidagi qishloq. Koʻkjaziq qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Qorabuloq qishlogʻidan taxminan 11 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 196439100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1668 kishini (830 erkak va 838 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1585 kishi (805 erkak va 780 ayol) yashagan.
## Manbalar

:Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Koʻktoʻbe (Yeskeldi tumani)

**Koʻktoʻbe** (, 200?-yilgacha — Kalinovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Yeskeldi tumanidagi qishloq. Qoʻnir qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 196449300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 472 kishini (255 erkak va 217 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 370 kishi (194 erkak va 176 ayol) yashagan.
## Manbalar

:Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Alisher Aʼzamxoʻjayev

**Alisher Anvarovich Aʼzamxoʻjaev** (1957-yil 10-aprel, Sirdaryo viloyati) – oʻzbek huquqshunosi va diplomati. 2025-yildan buyon Oliy Majlis Senatining Xalqaro munosabatlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, xorijiy investitsiyalar va turizm masalalari qoʻmitasi raisi. 2017-yildan Oʻzbekistonning Turkiya va Bolgariya Respublikalaridagi favqulodda va muxtor elchisi, 1995—1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining Ukrainadagi Muvaqqat ishlar vakili.

## Hayoti
1957-yil 10-aprelda Sirdaryo viloyatida tugʻilgan. Toshkent universitetining yuridik fakultetini tamomlagan.

1980–1982 – „Toshkentmebel“ ishlab chiqarish birlashmasi huquqshunosi, ustasi.

1982-yilda Toshkent shahar partiya komitetida ishlagan.

SSSR Oliy Kengashining oxirgi chaqiriq deputati, SSSR Oliy Kengashi Respublikalar Kengashining aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputati, faxriylar va yoshlar ishlari boʻyicha qoʻmitasi rahbari boʻlgan.

1995-yilda – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi MDH mamlakatlari boshqarmasi boʻlim boshligʻi.

1995-yildan 1998-yil noyabrigacha – Oʻzbekiston Respublikasining Kiyevdagi muvaqqat ishlar vakili.

1998-yildan 2000-yilgacha – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining MDH mamlakatlari boshqarmasi boshligʻi.

2000-yildan 2012-yilgacha – „Crown Furniture LTD“ xorijiy korxonasi bosh direktori.

2012—2017 – „Omad yulduzi“ MChJ bosh direktori.

2017-yilning iyulidan sentabriga qadar – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining MDH davlatlari va Rossiya bilan hamkorlik boshqarmasi boshligʻi.

2017-yildan 2025-yilgacha – O‘zbekiston Respublikasining Turkiya Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2018-yildan 2025-yilgacha – Oʻzbekiston Respublikasining Bolgariya Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2025-yildan buyon Oliy Majlis Senatining Xalqaro munosabatlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, xorijiy investitsiyalar va turizm masalalari qoʻmitasi raisi.

“Turk dunyosi oldidagi xizmatlari uchun” mukofoti bilan taqdirlangan. Rus, ingliz va turk tilini yaxshi biladi.

Uylangan, toʻrt farzandi bor.

## Manbalar
Qonir (Yeskeldi tumani)

**Qonir** (Qoʻngʻir) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Yeskeldi tumanidagi qishloq. Qonir qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 196449100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1538 kishini (794 erkak va 744 ayol) . 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1216 kishi (657 erkak va 559 ayol) yashagan.
## Manbalar

:Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Qorjimbay

**Qorjimbay** (, 200?-yilgacha — Berezovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Yeskeldi tumanidagi qishloq. Qaynarli qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Qorabuloq qishlogʻidan taxminan 28 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 196443300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 233 kishini (132 erkak va 101 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 288 kishi (148 erkak va 140 ayol) yashagan.
## Manbalar

:Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Kristall (qishloq)

**Kristall** () — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Yeskeldi tumanidagi tugatilgan qishloq. Sirmbetovskiy qishloq okrugi tarkibiga kirgan. Qorabuloq qishlogʻidan taxminan 16 km sharqda joylashgan. 2000-yilda tugatilgan.
## Aholisi
1989-yilda qishloq aholisi 378 kishini tashkil qilgan. Milliy tarkibi: ruslar — 58%, qozoqlar — 22%. 1999-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 44 kishi (19 erkak va 25 ayol) yashagan .
## Manbalar

:Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Abu Muhammad al-Astrabodiy

**Jaʼfar ibn Ahmad ibn Ismoil ibn Sahrabil al-Astrabodiy** — faqih. Ilm talabi bilan dunyo kezgan. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. Milodiy 934-yida (hijriy 322-yil) vafot etgan

## Manbalar
Abdurrashid ad-Daylamiy

**Abdurrashid ad-Daylamiy** (arabcha: عبد الرشید الدیلمی — (?, Qazvin — 1081/1670, Agra) — xattot va shoir.

## Hayoti va faoliyati
Abdurrashid ad-Daylamiy Eronda *Abdurrashid* va *Rashida*, Hindistonda esa, *Og‘a Rashid* nomi bilan tanilgan, shuhrati Erondan ko‘ra Hindistonda ko‘proq yoyil­gan. Hind imperatorlari Shoh Jahon va Avrangzebning himoyalarida Hindis­tonda yashagan. Hasaniy sayyidlar oilasiga mansub.

Xattotlikni tog‘asi mashhur nastaʼliq xattoti Imoddan o‘rgangan. Shu bois yoshligi Isfahonda kechgan. Tog‘asining o‘ldirilishidan keyin oilasining bir qismi Onado‘liga, bir qismi esa Hindistonga ko‘chib ketadi. Abdurrashid ad-Daylamiy ham Hindistonga qochib, Shoh Jahon davlatidan panoh topadi. Avval saroyda xususiy kotiblik vazifasida, keyinchalik saroy kutubxonasida hofizi kutub (kitoblarni saqlovchi) bo‘lib ishlaydi hamda hukmdorning shaxsiy xattoti vazifasini bajaradi. Abdurrashid ad-Daylamiy Shoh Jahonning o‘g‘li Doro Shukuhga va Avrangzebning qizi Zebunisoga kitobatdan dars bergan. Shoh Jahon saroyida yigirma uch yil xizmat qilgan (1623-1646-yillar). Shogirdi hisoblangan Zebuniso unga bag‘ish­lab marsiya yozgan va unda ustozining vafoti tarixini ko‘rsatib o‘tgan.

Abdurrashid ad-Daylamiy xattotlik borasida tog‘asi Imodning uslubini chuqur o‘zlashtirgan. Gʻulom Muhammad o‘z tazkirasida Hindis­tonda uning uslubi tarqalgani va o‘n beshta shogirdi bo‘lganini yozib qoldirgan. Bular orasida Shoh Jahonning o‘g‘li va Avrangzebning qizidan tashqari, Hindis­tonda tanilganlardan Muhammad Ashraf Xojasaro, Saidai Ashraf, Abdurrahmoni Farmonnavis va Mir Xojalar bor.

Sipehr o‘z tazkirasida Abdurrashid ad-Daylamiy boshqa yozuv turlarini ham bilganini aytib o‘tgan bo‘lsa-da, bu xususda kengroq tadqiqot olib borgan Mahdiy Bayoniy uning nas­taʼliqdan boshqa yozuv turi bilan shug‘ullanmaganini zikr qilgan. Imzolarini *Abdurrashid*, *Abdurrashid Daylamiy*, *Rashida*, *Abdurrashid ash-Sharif al-Hasaniy* tarzida bitgan. U tomonidan ko‘chirilgan kitoblarning eng go‘zallari Xoja Abdulloh al-Ansoriyning „Maqolot“i (Tehron, Kutubxonai Saltanatiy) va Mavlono Rumiyning „Masnaviy“sidir (Tehron, Og‘oyi doktor Mahdaviy kutubxonasi). Abdurrashid ad-Daylamiyning kitobat namunalari Tehron, Dehli, Sankt-Peterburg, Kobul, Vashington, Oksford, Istanbul universiteti kutubxonalari hamda Turk va Islom asarlari muzeyida saqlanmoqda.

## Adabiyotlar

# Habîb. Hatt u Hattâtân. — İstanbul: 1305. 196; 
# Habibulloh Fazoiliy. Atlasi xat. — Isfahon: 1391. 533; 
# Ali Alparslan. „Abdürreşîd-i Deylemî“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 294.

## Manbalar
Borusiy

**Abulhusayn Borusiy**– “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Nishopur yaqinidagi Borus qishlogʻida tugʻilgan. Nishopur tasavvuf maktabining ilk namoyandasi. Kunyasi Abu Imron. Borusiy Hamdun Qassorning ustozi, duosi mustajob boʻladigan zotlar toifasidan boʻlgan.

Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

## Manbalar
Turkiya Burslari Grantlar Dasturi

**Turkiya Burslari Grantlar Dasturi** () – Turkiya hukumati tomonidan moliyalashtiriladigan xalqaro stipendiya dasturi. Dastur eng yirik stipendiya dasturi boʻlib, yiliga 5,000 grand berib kelmoqda. Xususan, 2021-yilda ushbu 5,000 grand uchun 178 mamlakatdan 165,500 talaba hujjat topshirgan. 2017-yilda qabul qilingan xalqaro talabalar Turkiyaning turli viloyatlaridagi 105 ta davlat va xususiy universitetlariga qabul qilinishgan. Dastur 1992-yilda Turkiya prezidenti Turgut Özal prezidentligi davrida boshlangan va 2012-yilda hozirgi koʻrinishiga kelgan.

## Yana qarang
* Turkiyada taʼlim
* Turkiyadagi universitetlar ro‘yxati

## Manbalar
Sarrofon masjidi

**Sarrofon masjidi** — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Masjid 1515—1516-yillarda bunyod etilgan. Soʻnggi rekonstruksiyasi 1905-yilda amalga oshirilgan. Sovetlar davrida faoliyati tugatilgan. 1970-yillarning oʻrtalariga qadar unda choyxona, keyinchalik kutubxona joylashgan. Hozirda undan kafe sifatida foydalanib kelinyapti.

## Manbalar
Boʻriqishloq

**Boʻriqishloq**   — Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarashli qishloq.   Furqat tumani tarkibiga kiradi.
 
## Manbalar
Oq ona

**Oq ona** ( **Ag Ana** yoki **Ak Ene** ), "Muqaddas ona" turkiy xalqlar va Sibirdagi Xanti va Mansi xalqlarining dastlabki yaratuvchisi-ma'budasidir. U suv ma'budasi sifatida ham tanilgan. Oq ona Kayra Xonning turmush o'rtog'i va qizi edi. 

Suv Yerdan oldin yaratilgan. Shuning uchun u Yerning katta singlisi ekanligiga ishonishgan. Yerning boshlanishi Suvdan kelib chiqqan. Qadimgi turkiy e'tiqodlarda Tengri (Xudo) Kayra Xon - cheksiz suv (vaqt) bo'ylab doimiy uchib yuradigan sof, oq g'oz sifatida tasvirlangan.  Oq ona  o'zining xotirjamligining buzilishini boshdan kechiradi. Suv tubidan "muqaddas o'rdak" Lura Yer yaratilgan qum, loy va loyni ko'tardi. Suv mavjud bo'lgan hamma narsaning dastlabki holati edi. Suv teng ravishda do'st va dushman elementlarni keltirib chiqardi.  Yerning hayoti, unumdorligi va unumdorligi Oq onaga bog'liq edi. 

## Shunga o'xshash xudolar

# **Aka** - Anadolu daryosi ma'budasi / ayol xudo sifatida tasvirlangan. 
# **Aha** - saxa (yakut) mifologiyasining daryo xudosi (yoki erkak xudosi).

## Manbalar
Koʻrinmas pushti yakkashox

**Koʻrinmas pushti** **yakkashox** (**IPU**) parodiya dinining maʼbudasi boʻlib, teistik eʼtiqodlarni satirik qilish uchun ishlatiladi. U paradoksal ravishda ham koʻrinmas, ham pushti rangdagi yakkashox shaklini oladi. U ateistlar va boshqa diniy skeptiklar tomonidan Russell choynakining zamonaviy versiyasi sifatida foydalaniladigan ritorik illyustratsiya boʻlib, baʼzida uchar lagʻmon jonivori bilan birgalikda tilga olinadi.

IPU gʻayritabiiy eʼtiqodlar oʻzboshimchalik bilan, masalan, har qanday teistik bayonotda *[[Xudo]]* soʻzini *Koʻrinmas Pushti yakkashox* bilan almashtirish orqali bahslashish uchun ishlatiladi. Pushtilik va koʻrinmaslikning bir-birini istisno qiladigan atributlari, IPUning mavjudligini inkor eta olmasligi bilan birga, baʼzi teistlar teistik xudoga tegishli xususiyatlarni satirik qilish uchun foydalanishadi.

## Tarixi
Russellning choynagi faylasuf Bertrand Russell (1872-1970) tomonidan birinchi marta isbotlashning falsafiy yuki, xususan, din masalasida isbot yukini boshqalarga yuklashdan koʻra, ilmiy jihatdan notoʻgʻri daʼvolarni ilgari surgan odam zimmasiga yuklanishini koʻrsatish uchun oʻxshatish sifatida foydalanilgan. Russellning yozishicha, agar u choynak Quyosh atrofida Yer va Mars oʻrtasidagi fazoda qayerdadir aylanib yuradi, deb daʼvo qilsa, uning notoʻgʻri ekanligini isbotlay olmagani uchun boshqalar unga ishonishlarini kutish bemaʼnilikdir. Russellning choynagi hali ham Xudoning mavjudligi haqidagi munozaralarda tilga olinadi.

**Koʻrinmas pushti** **yakkashox (IPU)**, birinchi navbatda, onlayn madaniyat orqali eʼtiborga sazovor boʻlgan koʻrinadi. Chunki IPU tez-tez muhokama qilinadigan alt.ateizmdan tashqari, unga bagʻishlangan bir qancha veb-saytlar ham mavjud. IPU haqidagi dastlabki hujjatlashtirilgan havola 1990-yil 7-iyulda Usenetning alt.ateism munozaralar guruhida boʻlgan. **Koʻrinmas pushti** **yakkashox** (IPU) bilan bogʻliq boshqa manbalarda u alt.ateizmda „bizga oshkor qilingan“ deb taʼkidlaydi.

## Tushunchalar
Koʻrinmas Pushti yakkashoxni muhokama qilayotganda, u koʻrinmas boʻlgani uchun hech kim uning yoʻqligini (yoki haqiqatan ham pushti emasligini) isbotlay olmasligini taʼkidlash odatiy holdir. Bu Xudo haqidagi shunga oʻxshash teistik daʼvolarning parodiyasi: Xudo koinotning yaratuvchisi sifatida uning qonunlariga boʻysunmaydi va shuning uchun uni jismonan aniqlamaslik bizga Uning mavjudligi yoki yoʻqligi haqida hech narsa aytmaydi. Koʻrinmas pushti yakkashox — bu xudoning mavjudligini isbotlash uchun atributlarni keltirishning bemaʼniligini va dalillarning yetishmasligini koʻrsatishga harakat qiladigan illyustratsiya. Uning ikkita belgilovchi atributi, koʻrinmaslik va rang (pushti) bir-biriga zid va qarama-qarshidir; bu satiraning bir qismi hisoblanadi. Koʻrinmaydigan, ammo koʻrinadigan xususiyatlarga (rang) ega boʻlgan narsaning paradoksi baʼzi Sharqiy Osiyo madaniyatlarida oʻz aksini topgan, bunda koʻrinmas qizil ip umumiy yoki bogʻlangan taqdirga ega boʻlgan odamlarni bogʻlashi aytiladi.
## Manbalar
CIFA

**CIFA** qisqartmasi quyidagilarni anglatishi mumkin:

* Markaziy chuchuk suv akvakultura instituti
* Kayman orollari futbol assotsiatsiyasi
* Arxeologlar uchun ustav instituti , professional tashkilot
* Kuk orollari futbol assotsiatsiyasi
* Qarama-qarshi razvedka sohasi faoliyati
* CIFA (kompyuter) ( Calculatorul Institutului de Fizică Atomică (Atom fizikasi instituti kompyuteri ), Ruminiyaning dastlabki kompyuteri
Abdurrashid qori

**Abdurrashid qori** (arabcha: عبد الرشيد بهراموف — Abdurrashid Bahromov, 8.01.1953, Andijon — 26.10.2011, Toshkent) — muftiy.

## Taʼlimi
Abdurrashid qori Bahromov dastlabki diniy saboqni otasi Abdulmu’min qori Mulla Bahrom o‘g‘lidan olgan. 1959-1969-yillarda Andijon shahridagi 29-o‘rta maktabda taʼlim olgan. Maktabdan so‘ng bog‘bon bo‘lib ishlagan. 1971-1973-yillarda harbiy xizmatda bo‘lgan. 1975-yilda Mir Arab madrasasiga o‘qishga kiradi.

## Faoliyati
Abdurrashid qori 1979-yilda Toshkent Islom institutini bitirib, shu yerda dars bera bosh­laydi. 1981-yildan Toshkent shahridagi Tilla Shayx masjidida imom-xatib, 1997-yil may oyidan 2006-yil avgustgacha O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy vazifasida ishlagan.

## Yutuqlari
Abdurrashid qori Islom konferensiyasi tashkilotiga aʼzo mamlakatlar Ulamolar kengashining aʼzosi etib saylangan. U Saudiya Arabistoni, Misr, Quvayt, Marokash, Indoneziya, Turkiya, AQSh kabi qator davlatlarda o‘tkazilgan ilmiy-amaliy anjumanlarda qatnashgan. Shuningdek, Marokash, Misr, Saudiya Arabistoni mamlakatlarida o‘tkazilgan Qur’oni karim hofizlarining musobaqalarida muvaffaqiyatli ishtirok etgan.

## Adabiyotlar

# X. Yo‘ldoshxo‘jayev, I. Qayumova. O‘zbekiston ulamolari. — T.: „Movarounnahr“, 2015, 87-89.

## Manbalar
Abdurrashid Musobek oʻgʻli

**Abdurrashid Musobek o‘g‘li** (arabcha: عبد الرشيد موسي بيك اوغلي — (1878, Qo‘qon — 1979, Dushanbe).

Abdurrashid Musobek o‘g‘li (Qozi Abdurrashid Farg‘oniy) 1878-yilda Qo‘qon muzofotiga qarashli Oltiariq tumanining Bozorboshi mahallasida tavallud topgan. U yoshligidan otasidan yetim qolgan.

## Taʼlimi
Boshlang‘ich taʼlimni oilada oladi, keyin to‘qqiz yoshdan o‘n sakkiz yoshigacha Qo‘qondagi Kamol Qozi madrasa­sida o‘qiydi. U ko‘p vaqtini ibodat bilan o‘tkazgani tufayli „Namozxon talaba“ (yoki „*Namozxon*“) laqabi bilan taniladi. Aytishlaricha, u to‘qqiz yillik taʼlimi mobaynida biron marta ham jamoat namozini tark etmagan ekan.

Qo‘qon ulamolari Abdurrashid Musobek o‘g‘liga Buxoroga borib, u yerdagi Mir Arab, Ko‘kaldosh kabi madrasalarda ilm tahsilini davom ettirishni tavsiya qiladilar. U Buxoroga kelib, yigirma yil qolib ketadi: o‘n yil ilm o‘rganish, o‘n yil taʼlim berish bilan shug‘ullanadi. Bu yerda oxund (ustoz, muallim, din peshvosi) maqomiga sazovor bo‘ladi. Maʼlumotlarga ko‘ra, ilm sohasida yuqori marralarni zabt etgan Abdurrashid Musobek o‘g‘li Buxoro amiri Olimxonning alo­hida iltifotiga sazovor bo‘lgan. Buxorodan Farg‘onaga qaytganida uni odamlar temir yo‘l vokzalidan Olti­ariqqacha poyondoz to‘shab, ulug‘ ehtirom bilan kutib olishgan. Bu paytda Abdurrashid Musobek o‘g‘li o‘ttiz sakkiz yoshda bo‘lgan (1916-yil).

## Faoliyati
O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy nazorati tashkil topganida Abdurrashid Musobek o‘g‘li fatvo hay’ati aʼzosi etib saylanadi. Uning „*Abdurrashid qozi domla*“ bitikli o‘z muhri bo‘lib, fatvo bersa yoki biror muhim hujjatni yozsa, ostiga shu muhrni bosib bergan. U, shuningdek, moʻtabar so‘zlarni arabiy, turkiy, forsiyda chiroyli tarzda yoza oladigan mohir xattot bo‘lgan.

1947-yilda Abdurrashid Musobek o‘g‘li diniy nazoratning Tojikistondagi vakili sifatida Dushanbega yuboriladi va umrining oxirigacha o‘sha yerda qoladi.

## Shogirdlari
Abdurrashid Musobek o‘g‘li g‘oyat shijoatli inson bo‘lgan. Bora-bora ko‘zlari xiralashib, ko‘zoynak kor qilmaydigan bo‘lib qolganida ham lupa yordamida shogirdlariga dars berishdan to‘xtamagan. El suygan, eʼzoz­lagan ulamolar shayx Ziyouddinxon ibn Eshon Boboxon, shayx Abdulg‘ani Abdullayev (kuyovi), Mubin qori Aminov, shayx Ahmadjon maxdum Hanafiy-Naqshbandiy, shayx Do‘st­muhammad Tursunov, Sad­riddin qori Abdurazzoqov, shayx Abdulaziz Mansurlar Abdurrashid Musobek o‘g‘lining shogirdlaridir.

Abdurrashid Musobek o‘g‘li 1989-yilda Dushanbeda vafot etgan. Qabri Tojikistonning Dushanbe shahridagi Ko‘ktosh qabristonida.

## Adabiyotlar

# X. Yo‘ldoshxo‘jayev, I. Qayumova. O‘zbekiston ulamolari. — T.: „Movarounnahr“, 2015, 146-147.

## Manbalar
Abdurrahim Bob

**Abdurrahim Bob** (arabcha: عبد الرحيم باب — (10 (X-XI asrlar) — mutasavvif, faqih.

## Biografiyasi
Xoja Qoraxon sulolasi asoschisi. Imom Muhammad ibn al-Hanafiyning (vafoti: 700-yil) to‘rtinchi avlodi.

Turkis­tondagi Qora Usmon qishlog‘ida yashagan (hozirgi Janubiy Qozog‘istonning Aris tumani). *„Nasabnoma“da* qoraxonlilar davlati (992-1211-yillar) asoschisi Satuq Bug‘roxonga tenglashtirilgan. Turkistonda Islom joriy qilinishida qatnashgan. O‘zgan, Farg‘ona, Shosh, Isfijob, Qora Usmon, Taroz va Sharqiy Turkistonni egallagan. Qora Usmon va Sayramdagi so‘fiylar Mansur Xamir ota, Tekturmas ota, Mashhad ota, To‘qmoq ota va boshqalar Abdurrahimning avlodlari. Xalq qissalarida bu sulola „*Mashriqiy chiltonlari*“ deb yuritilgan. *„Risolai qalandariy“da* „*Mashriq tomonda Abdurrahim pir*“ deb ko‘rsatilgan.

## Adabiyotlar

# A. Fitrat. Ahmad Yassaviy / Tanl. asarlar. — T.: 2000. II, 17; 
# A. K. Muminov. Abd ar-Raxim-bab / Islam na terrotorii bivshey Rossiyskoy imperii. Ensiklopedicheskiy slovar. Vip. Z. — M.: „Vostochnaya literatura“, 2001. 5; 
# B. D. Kochnev. O Nasab-nama Karaxanidov // Yasavi tagilimi. Vip.2. Turkes­tan, 2002: 
# Islom tasavvufi manbalari. — T.: „O‘qituvchi“, 2005. 318.

## Manbalar
Zanxvav

**Zanxvav** (shuningdek, **Zankvav** yoki **Zankhavav** deb ataladi) — Hindistonning Gujarat shtatidagi Surat tumaniga qarashli kichik shaharcha-temir yoʻl stansiyasi. Surat Metropolitan viloyatiga toʻgʻri keladi. Eng yaqin shahar Kosamba  yoshda uzoqda.

Zankvav, shuningdek, Kosamba — Zanxvav temir yoʻl liniyasining oxirgi stansiyasi. Ushbu temir yoʻl liniyasi 1900-yilda Gaekvarning Baroda davlat temir yoʻli tomonidan tor oʻlchovli chiziq sifatida qurilgan. Biroq, hozirda poyezd keng o‘lchagichda harakatlanadi. Stansiya kodi ZKV.

166-sonli davlat avtomagistrali Kosamba-Velachha-Mangrol-Vankal-Zanxvav yoʻli Zankvavni boshqa shaharlar bilan bogʻlaydi.

Zanxvovning pochta indeksi indeksi 394440.

Zanxvavda 1963-yilda foydalanishga topshirilgan Shantiniketan oʻrta maktabi mavjud. Shaharda Jamoat salomatligi markazi va sanoat oʻqitish instituti mavjud.

## Manbalar

## Yana qarang

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati
Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy

**Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy** (arabcha: عبد الرحيم بن أحمد البخاري — Abu Zakariyo Abdurrahim ibn Ahmad ibn Nasr ibn Ishoq ibn Amr ibn Muzohim ibn Gʻiyos at-Tamimiy
al-Buxoriy al-Hofiz, 382/992, Buxoro — 461/1068-1069, Misr) — muhaddis, hadis hofizi.

Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy so‘z va rivoyatlari ishonchli hofiz, muhaddis, imom-peshvolardan bo‘lib,  milodiy yilning may-iyun (hijriy yilning rabi’ul-avval) oylarida tug‘ilgan va Misr viloyatlaridan hisoblangan Havro’da vafot etgan.

## Taʼlimi
Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy sayyoh ham bo‘lib, hadis ilmi talabida Xuroson, Iroq, Shom, Yaman, Misr, Afrika, Andalusiya (Ispaniya) diyorlariga safar qilgan va u yerning shayx va olimlaridan taʼlim olgan.

## Hadislari
U Buxoroda Muhammad ibn Ahmad al-Gʻunjor al-Buxoriy, Abu-l-Fazl Ahmad ibn Ali as-Sulaymoniy al-Baykandiy va Abu Abdulloh al-Husayn ibn al-Hasan al-Halimiylarni, Xurosonda Abu Yaʼlo al-Muhallabiyni tinglagan, so‘ng Misrda yashab qolib, Abdulg‘aniy ibn Saʼid al-Azdiy al-Hofizdan, Damashqda Tammom ibn Muhammad ar-Roziydan, Bag‘dodda Abu Umar ibn Mahdiy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan.

Shamsuddin az-Zahabiyning „*Tazkira al-huffāz*“ asarida Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriyning tarjimai holida roviy­lar zanjirida hofiz ham ishtirok etgan hadislardan uchtasi keltirilgan bo‘lib, birinchi (isnodida noaniqlik mavjud, sahih bo‘lmagan hadis) va ikkinchisi (Imom Muslimning hadis to‘plamida kelgan hadis)ning sanadi Ibn Allon hamda al-Hasan ibn Alilardan Ali ibn Abu Tolibga, uchinchisi (sahih, g‘arib hadis)niki Abdulloh ibn Hofizdan an-Noʻmon ibn Bashirga yetib borganiga guvoh bo‘lish mumkin. Manbalarda olim, shuningdek, al-Hofiz Abdulg‘aniy ibn Saʼidning „*Mushtabah an-nisba*“ asarini ham ri­voyat qilgani zikr qilinadi.

O‘z navbatida, hofizdan ustozi Abdulvahhob ibn Abdulloh ibn al-Habbob, shofeʼiy faqihi Abu-l-Fath Nasr ibn Ibrohim al-Maqdisiy, Musharraf ibn Ali at-Tammor, Jamil ibn al-Hasan al-Modroiy, Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad ar-Roziy va boshqalar hadis ri­voyat qilganlar.

## Iqtibos

## Asari

* „*Risāla ar-rihla va asbābuhā va qavlu lā ilāha illallāh va savābuhā*“.

## Adabiyotlar

# Yoqut. Mu’jam. -Misr: „As-Saʼoda“, 1906. II, 58; 
# Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 1906. III, 1157; 
# Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. — Damashq-Bayrut: „Dor Ibn Kasir“, 1991. V, 258; 
# Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Damashq: „At-Turos“, 1957. V, 202; 
# Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 52-54.

## Manbalar
Tarasadi

**Tarasadi** — Hindistonning Gujarat shtatidagi Surat tumanidagi shahar va munisipalitet. Shahar Suratdan 45 km shimoli-sharqda, Kosamba yaqinidagi Surat-Mumbay trassasida joylashgan.

## Geografiyasi
Shahar taxminan 12 metr (66 fut) balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi
2001-yilgi holatga koʻra Tarasadi aholisi 19567 kishi edi. Aholining 51 foizini erkaklar, 49 foizini ayollar tashkil qiladi. Tarsadida oʻrtacha savodxonlik darajasi 74% ni tashkil etadi, bu mamlakat oʻrtacha koʻrsatkichidan 59,5% yuqori: erkaklar savodxonligi 81%, ayollar savodxonligi 63%. Tarsadida aholining 14 foizi 6 yoshgacha bo‘lgan yoshlardir.

## Transporti
Trassa: Tarsadi Kosambadan 2 km, Suratdan 45 km.

Havo orqali: Eng yaqin aeroport Surat, Tarsadidan 59 km uzoqlikda joylashgan.

Poezdlarda: Tarsadi temir yoʻl stantsiyasidan 2 km uzoqlikda joylashgan
## Yana qarang

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

## Manbalar
Sayan

**Sayan** — Hindistonning Gujarat shtatiga qarashli Surat tumanidagi shahar va munisipalitetdir. Bu Surat Metropolitan viloyatining asosiy sanoat hududlaridan biridir. Sayan Suratdan atigi 18 km uzoqlikda NH 228da joylashgan. Shuningdek, NH-8 dagi Kathor qishlog'i bilan davlat avtomagistrali bilan bog'langan. Shahar shakar zavodlari bilan mashhur. Sayanda istiqomat qiluvchi aholining aksariyati mahalliy kolislardir

## Demografiyasi
2016-yil holatiga ko'ra Sayanning umumiy aholisi 12,856 kishi edi. Erkaklar ayollardan 7258 nafarga koʻp boʻlib, 5598 nafarga yetdi. Sayanning oʻrtacha savodxonlik darajasi 100% ni tashkil etadi, bu 2011-yildagi oʻrtacha 69,3% dan yuqori. Sayyonda aholining 14 foizini 6 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil qiladi.

## Manbalar

## Yana  qarang

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati
Akoti (Gujarat)

**Akoti** — Gujaratning Bardoli Taluka shahrida joylashgan kichik qishloq. Palsod, Mangroliya, Samthan, Orgam, Kantali qishloqlari bilan chegaralangan. Asosiy ekinlari shakarqamish, sholi, bugʻdoy, paxta, tuber, sabzavot, banan, yeryongʻoq hisoblanadi.

## Manbalar
Bhairav (Gujarat)

**Bhairav** — Hindistonning Gujarat shtati Surat tumanidagi qishloq. U Tapti daryosining sohilida joylashgan.

## Manbalar
Utran

**Utran** — Hindistonning Gujarat shtatidagi Surat tumaniga qarashli aholini roʻyxatga olish shaharchasi. Utran Eng yaqin Surat aeroporti (21,9 km). Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi Utran temir yoʻl stansiyasidir.

## Geografiyasi
Utran  manzilida joylashgan. Uning oʻrtacha balandligi 12 metr (39 fut)

## Demografiyasi
2001-yilgi holatga koʻra, Utran aholisi 12 894 kishidan iborat. Aholining 54 foizini erkaklar, 46 foizini ayollar tashkil qiladi. Utran oʻrtacha savodxonlik darajasi 73% ni tashkil etadi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 80% va ayollar savodxonligi 64%. Utranda aholining 13 foizi 6 yoshgacha

## Yana qarang

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

## Manbalar
Un (Surat)

**Unn** — Hindistonning Gujarot shtatidagi Surat tumaniga qarashli shahar. Shahar Surat Metropolitan viloyatiga tarkibiga kiradi

## Geografiyasi
Unn taxminan 17 metr (131 fut) balandlikda joylashgan.

## Demografiyasi
2001-yilgi holat boʻyicha, Unnning aholisi 28 761 kishi. Aholining 65 foizini erkaklar, 35 foizini esa ayollar tashkil qiladi. Unn oʻrtacha savodxonlik darajasi 69% ni tashkil etadi, bu mamlakat oʻrtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 76% va ayollar savodxonligi 56%. Unda aholining 14% 6 yoshgacha boʻlganlardir.

## Yana qarang

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

## Manbalar
Bhanodra

**Bhanodra** — Hindistonning Gujarat shtati Surat tumanidagi Choryasi Taluka shahrida joylashgan qishloq. Arab dengizi sohilidan taxminan 15 km va Surat shahar munitsipal chegarasidan 4 km uzoqlikda joylashgan.

## Qatnov
Unga eng yaqin temir yoʻli stansiyasi — Bhistan hisoblanadi, Surat shahri, qishloqdan 4 km uzoqlikda joylashgan.

## Demografiyasi
Bhandorada 500 ga yaqin aholi istiqomat qiladi, ularning asosiy qismi sunniy Surati Vohra va oz sonli aholi qabila hindularidir. Oilalarning aksariyati dehqonchilik bilan shug‘ullanadi. Qishloq Ekleraning katta aholi punktida biri hisoblanadi.

## Manbalar
Abdurrahmon valiy maqbarasi

Abdurrahmon valiy maqbarasi  — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik.

## Tuzilishi
Maqbara (18,5⨯10,8 m) uch gumbazli, tarhi to‘g‘ri burchakli. Ikki sag‘ana bor. Ziyoratxonaning to‘rt tomoni ravoqli. Shimoliy ravoqda eshik o‘rni bor. Bosh tarzidagi peshtoqining ikki burchagida tomga chiqiladigan zina, g‘arbiy devorida mehrob joylashgan. Go‘rxona ikki murab­ba (tomonlari teng to‘g‘ri to‘rtburchak) tarhli xona (4,85⨯4,7 m)dan iborat bo‘lib, biridan ikkinchisiga ravoq orqali o‘tilgan. Go‘rxonaning birida ikki qator ganch suvoqli katta-kichik sag‘analar, ikkinchisida xom g‘ishtdan qurilgan yirik sag‘ana joylashgan. Bu xonalarning tomi dastlab gumbazli bo‘lgan. Taʼmir vaqtida tekis tom va sinchli devorlar ishlangan. 1950-1986-yillarda o‘rganilgan va taʼmir qilingan.

## Adabiyotlar

# O‘zME. — T.: 2000. I, 39; 
# Islom. Ensiklopediya. — T.: „O‘zME DIN“, 2015. 17.

## Manbalar
Bhuvasan

**Bhuvasan** — Surat Metropolitan viloyatidagi qishloq, Hindistonda Gujarat shtatining Surat tumanidagi Bardoli Taluka tarkibiga kiradi. Qishloq Bardolini Navsariy bilan bogʻlaydigan 88-sonli davlat magistralida joylashgan boʻlib, u  ni tashkil qiladi. Bardolidan. Bhuvasan boshlang'ich maktab va turli xudolarga bagʻishlangan hind ibodatxonasining uyi hisoblanadi. Qishloqda 2000 ga yaqin aholi istiqomat qiladi.

## Manbalar
Bodhan (Surat)

**Bodhan** — Hindistonda Gujarat shtatining Surat tumanidagi Mandvi talukada joylashgan qishloq. U Surat tumani shtab-kvartirasidan 32 km sharqda va shtat poytaxti Gandinagardan 255 km uzoqlikda joy olgan. Bodhanning pin kodi 394140, pochta bosh ofisi esa Bodhanda joylashgan.
## Geografiyasi
Qishloq hududidan Tapi daryosi (ilgari Tapati daryosi deb ham atalgan) oqib oʻtadi.