Bryusseldagi teraktlar (2016)

**Bryusseldagi teraktlar** 2016-yil 22-mart kuni Bryussel aeroporti va Bryussel metrosining Malbek bekatidagi portlashlardan iborat. Voqea uchun javobgarlikni „IShID“ tashkiloti oʻz zimmasiga oldi.

## Voqeadan avval
2015-yilning 13-noyabrida Parijdagi teraktdan ko‘p o‘tmay, 21-noyabr kuni Belgiya bosh vaziri Sharl Mishel Bryusselda yirik terakt sodir etish xavfini eʼlon qildi. Shu bilan birga, xavf darajasi „ogʻir“ deb eʼlon qilindi.

2016 yil 18 martda, hujumlardan 4 kun oldin, Bryusselning Molenbek-Sent-Jan chekkasida Parij teraktining asosiy tashkilotchisi sanalgan Saloh Abdeslam hibsga olingan; 22 mart kuni sodir boʻlgan terakt uning hibsga olingani uchun qasos edi degan taxminlar bor.

## Bryussel aeroporti

2016-yil 22-mart kuni mahalliy vaqt bilan ertalab soat 8:00 (CET, UTC+1) atrofida Bryussel aeroportining jo‘nab ketish zalida 2 ta portlash sodir etildi, biri American Airlines va Brussels Airlines aviakompaniyalarining turargohlari o‘rtasida, ikkinchisi Starbucks kafesi yaqinida, jami ikkita portlash sodir bo‘ldi. Hujum natijasida, dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 14 kishi halok boʻlgan, 96 kishi jarohatlangan. Aeroportga barcha reyslarning qoʻnishi taqiqlandi, samolyotlar muqobil aerodromlarga yoʻl oldi. Aeroport binosi qisman shikastlangan, shiftining bir qismi qulagan, oynasi singan. Aeroportga temir yoʻl qatnovi ham toʻxtatildi.

## Bryussel metrosi

Uchinchi portlash ertalab soat 9:30 (CET, UTC+1) atrofida Bryussel metro poyezdida shaharning Yevropa kvartalida joylashgan „Malbek“ va „Shuman“ stansiyalari o‘rtasida sodir bo‘ldi.

Hujum natijasida, dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 20 kishi halok boʻlgan, 106 kishi jarohatlangan, shundan 17 nafari ogʻir ahvolda edi. Metro butunlay yopildi.

## Koʻrilgan choralar
Shu kuni Bryussel hukumati terrorchilik tahdidining eng yuqori darajasini joriy qildi.

Belgiya poytaxtida jamoat transporti butunlay to‘xtatildi. Rasmiylar aholini uylari yoki ofislarini tark etmaslikka va tashqarida boʻlmaslikka chaqirdi. Shuningdek, mobil tarmoq bandliklar sababli odamlardan iloji boʻlsa qoʻngʻiroqlar oʻrniga SMS yoki ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish soʻralgan — buning uchun Wi-Fi tarmogʻi operatori Telenet barcha kirish nuqtalaridan foydalanganlik uchun toʻlovni bekor qildi.

Shuningdek, Belgiyadan Fransiya bilan chegara butunlay yopildi: yo‘llar to‘sib qo‘yildi va temir yo‘l aloqasi to‘xtatildi — allaqachon jo‘nab ketgan Thalys tezyurar poyezdlari teskari yo‘nalishda jo‘nab ketish nuqtalariga qaytayotgan edi.

Belgiya prokuraturasi barcha OAVga davom etayotgan tergov haqidagi har qanday maʼlumotni chop etishni vaqtincha toʻxtatish talabi bilan murojaat qildi.

## Tergovning borishi

22-mart kuni kechqurun tergov idoralari Bryussel aeroporti kuzatuv kameralaridan o‘sha kuni ertalab terakt sodir etishda gumon qilinayotgan uch kishi tasvirlangan suratni eʼlon qildi. Ulardan ikki nafarining jasadi halok bo‘lganlar orasidan topilgan, uchinchisi (o‘ngdagisi) topilmagan va Belgiya maxsus xizmatlari tomonidan faol qidirilmoqda. Politsiya halok bo‘lgan terrorchilardan birining yonidan Kalashnikov avtomati topilganini va aeroportda uchinchi ishlamay qolgan portlovchi moslama topilganini aytdi.

23-mart kuni Belgiya politsiyasi bir kun oldin xudkushlik hujumini amalga oshirgan uch nafar xudkush-terrorchidan ikki nafarining ism-sharifini eʼlon qildi: ular Belgiyada tugʻilgan aka-uka Ibrohim va Xolid al-Bakraui edi. Birinchisi aeroportda (oʻrtadagi), ikkinchisi metroda terakt sodir etgan. Biroz vaqt oʻtgach, aeroportdan ikkinchi kamikadze ham oʻrnatildi — u marokashlik Najim Laashraui boʻlib chiqdi (chapdagi). Ibrohim al-Bakraui va Najim Laashraui bilan birga aeroport kameralariga tushgan uchinchi shaxs dastlab aniqlanmagan.

Terrorchilarni aeroportga olib kelgan taksi haydovchisining yordami tufayli ularning jo‘nab ketgan joyini aniqlash va Bryusselning Sxarbek chekkasida qidiruv ishlarini o‘tkazish mumkin bo‘ldi. Natijada 15 kg atseton peroksid, 150 litr atseton, 30 litr vodorod peroksidi, shuningdek, bombaning zarba beruvchi elementi bo‘lishi kerak bo‘lgan detonatorlar hamda mix va vintlar bilan to‘ldirilgan chamadon musodara qilindi. Yaqin atrofda axlat qutisidan kompyuter topilgan boʻlib, unda Ibrohim al-Bakrauiyning oʻziga xos „vasiyatlari“ yozilgan boʻlib, u „shoshayotganini, chunki ular uni hamma joyda izlashayotganini aytdi, lekin u buni xohlamaydi“. Bu 2015-yil 13-noyabr kuni Parijdagi teraktlarning asosiy tashkilotchisi Saloh Abdeslamga ishora qiladi.

Keyingi kunlarda gumonlanuvchilarning shaxsi haqida maʼlumot olindi. Xususan, Ibrohim al-Bakrauiy (1986-yilda Belgiyada tug‘ilgan) Belgiya jinoiy politsiyasiga yaxshi tanish bo‘lgani maʼlum bo‘ldi — 2011-yil 30-sentabrda u Bryusseldagi Western Union filialini 2011-yil 30-yanvarda o‘marishga uringani uchun 9 yilga ozodlikdan mahrum etildi.

Najim Laashrauiy 2009-2010-oʻquv yilida Bryussel erkin universiteti bakalavriatning birinchi kursida oʻqigan. Oʻqishning birinchi yilidan soʻng u nazariy fanlardan yomon natijalarga erishgani uchun oʻqishdan chetlashtirilgan, ammo amaliy fanlardan, xususan, kimyodan yaxshi ball olgan. Laaruiyning DNKsi 2015-yil 13-noyabrda Parijda sodir etilgan teraktlar tergovi davomida topilgan DNKga mos keladi: Sent-Denis stadioni yaqinida portlagan bomba va Bataklanga hujum vaqtida foydalanilgan mato parchasi. Laashraui 2015-yilda Turkiyada hibsga olingani haqida ham xabarlar bor edi, biroq keyinchalik bu maʼlumot rad etildi.

27-mart kuni aeroport kuzatuv kamerasiga tushgan gumondorlarning uchinchisi qo‘lga olingani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Bu Faysal Shefu bo‘lib chiqdi, u 24-mart kuni ikki tanishi bilan federal prokuratura binosi yonidan avtomashinada o‘tib ketayotganda qo‘lga olingan (uning tanishlari qo‘yib yuborilgan). Shefu uchalasini aeroportga olib kelgan taksi haydovchisi tomonidan aniqlangan. Haydovchi, shuningdek, taxmin qilinayotgan terrorchilar aeroportga o‘zlari bilan beshta katta chamadon olib ketishni rejalashtirishgan, biroq xayriyatki, yukxonaga faqat uchtasi kiritilgan. Shuningdek, „Malbek“ metro bekatidagi portlashdan so‘ng Shefu stansiyaga kiraverishda olomon orasida bo‘lganligi xabar qilingan.

Shuningdek, 27-mart kuni Italiya politsiyasi Salerno provinsiyasidagi Bellizzi shahrida Parij va Bryusseldagi teraktlarning bir qancha tashkilotchilari, jumladan Najim Laashrauiy uchun soxta hujjatlar tayyorlaganlikda gumon qilingan 40 yoshli Jamoliddin Uali ismli jazoirlikni hibsga oldi.

## Siyosiy oqibatlar

* 22-mart kuni Belgiya Turkiyadagi diplomatik vakolatxonalarini yopdi.
* 24-mart kuni Belgiya ichki ishlar vaziri Yan Yambon va adliya vaziri Kun Gens isteʼfoga chiqish haqida ariza berishdi, biroq bosh vazir Sharl Mishel ularni qabul qilmadi.
* Belgiya boʻylab uch kunlik milliy motam eʼlon qilindi.

## Galereya

Fayl:Brussels after the attacks (1).jpg|Bryussel koʻchalarida hujumdan keyin harbiy yuk mashinalari
Fayl:Brussels after the attacks (15).jpg|Hujumdan keyin boʻsh koʻchalar
Fayl:Bruxelles 22 mars 2016 — panneau recommandations.jpg|Bryusseldagi teraktdan keyin koʻcha belgisida harakatlar boʻyicha tavsiyalar
Fayl:Brussels after the attacks (2).jpg|Bryusseldagi Birja maydonida marhumlar xotirasiga gullar va shamlar
Fayl:Maelbeek metro entrance after March 2016 Brussels attacks 2016-03-24 --2.JPG|Hujum sodir boʻlgan „Malbek“ metro bekati chiqishidagi gullar
Fayl:Brandenburg Gate lit up in Belgian flag colors to show solidarity.jpg|Berlindagi Brandenburg darvozasi Belgiya bayrogʻi ranglarida yoritilgan


## Manbalar