open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shayx Yusufxontoʻra Shokirov

**Shayx** **Yusufxontoʻra Shokirov** (1926-yil— To'qmoq, 2000-yil — Toshkent) — diniy ulamo, tarjimon va murabbiy.

## Tarjimai holi
Shayx Yusufxontoʻra Shokirov 1926-yilda Qirgʻizistonning Toʻqmoq shahrida dindor, ziyoli oilada tavallud topgan. Uning yigitlik davri II jahon urushi yillarida kechgan.  Unga otasi Olimxontoʻra dastlabki diniy saboqni beradi. Oila oʻchogʻida olgan bilimlarini mustahkamlash maqsadida 1948-yili Mir Arab madrasasiga oʻqishga kiradi. Madrasa taʼlimining uchinchi yilida otasi Olimxontoʻra muborak haj safariga boradi. 1955-yilda  markazning ijozati bilan Mir Arab madrasasi bitiruvchisi Yusufxontoʻra Shokirov Al-Azhar universitetiga oʻqishga yuboriladi. 1961-yili ushbu universitetning arab tili va adabiyoti fakultetini aʼlo baholarga tugallab, vataniga qaytadi.

## Faoliyati
U mehnat faoliyatini Oʻrta Osiyo va Qozogiston musulmonlari diniy idorasining xalqaro boʻlimi mudiri vazifasida boshlaydi.

Yusufxontoʻra bilimlarini yanada mustahkamlash niyatida 1962-1967-yillarda ToshDUning (hozirgi OʻzMU) sharq filologiyasi fakultetining kechki boʻlimida tahsil oladi. Keyin O'zR FA Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida „Al-Azhar universiteti — ming yillik tarixga ega boʻlgan arab filologiyasi markazi“ mavzusidagi dissertatsiya ishi ustida ishlaydi. 1975-ili Moskvada nomzodlik ishini himoya qilishga muvaffaq boʻladi.

Shayx Yusufxontura 1975-1997-yillarda diniy nazoratida rais oʻrinbosari vazifasida, 1997-yildan umrining oxirigacha esa bosh maslahatchi sifatida faoliyat yuritgan. Shu yillar mobaynida u Osiyo va Afrika mamlakatlari hamkorligi tashkiloti va Tinchlik komiteti aʼzosi sifatida koʻplab xorijiy mamlakatlarda xizmat safarida boʻlib, diniy va dunyoviy tashkilotlar bilan xalqaro doʻstlik aloqalarini tiklashda oʻz hissasini qoʻshgan yirik diniy arbobdir. Shuningdek, xorijiy mamlakatlarga qilgan safarlarida „Islom tinchlik va hamkorlik dinidir“, „Islom — tinchlik elchisi“ kabi mavzularda sermazmun maʼruzalari bilan qatnashgan.

Diniy idorada mas’ul vazifalarni bajarish barobarida Shayx Yusufxontura Mir Arab madrasasi va TIIda arab adabiyoti, tafsir, hadis va balogʻat fanlaridan dars bergan. 1991-1992-yillarda tabdil qilingan „Qissasi Rabgʻuziy“ kitobidagi oyat va hadislarni tarjima qilgan, 4 jildlik „Alisher Navoiy asarlari tilining izohli lugati“ning 1-jildida „Xazoyin ul-maoniy“ asarining „B“ harfidan boshlab lugʻatini tuzgan.

## Vafoti
Shayx Yusufxontoʻra Shokirov 2000-yilning 28-sentyabrida Toshkent shahrida vafot etgan. Toshkentdagi Minor qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Maydagultojibargli erigeran

**Maydagultojibargli erigeran** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, murakkabguldoshlar oilasi, erigeran turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi, Koʻksuv vodiysida tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 15-35 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi koʻp, yuzasi silliq, tuksiz, tik oʻsadi. Yopirma barglari uzunligi2,2-11,5 sm, eni 6-9 mm, teskari nashtarsimon shaklda. Barglari poyada ketma ket joylashgan, poyaning pastki ildiz bogʻziga yaqin qismidan chiqqan barglari yirikroq, uzun bandli, yuqorigi barglari kichik, qisqa bandli. Gullari bir jinsli, urug‘chibargi va changchisi alohida gullarda oʻrnashgan. Koʻplab tilsimon shakldagi gullari yigʻilib savatcha toʻpgulni hosil qiladi. Savatchasining uzunligi 0,9-1,3 sm, ostki qismi qalami nashtarsimon bargchalar bilan oʻralgan. Gultojibarglari pushti yoki binafsharang tusda. Gulkosachabarglari yashil, qisqa va nashtarsimon tuzilgan. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul oyida gullab mevasi avgust sentabrda pishib yetiladi. Mevasi quruq bir urugʻli. Urug‘i uzunchoq, dagʻal tuklar bilan qoplangan. Urug‘i yordamida koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Yovvoyi tabiatda kam uchraydi, toʻp toʻp yoki yakka holatda oʻsadi. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi, Koʻksuv vodiysida tarqalgan. Togʻlarning yuqori qismidagina uchratish mumkin. Chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Silliq roʻyan

**Silliq roʻyan** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, ro‘yandoshlar oilasi, ro‘yan turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Hayotiy shakli chala buta. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol daryosi havzasida tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 1 metrgacha yetadigan koʻp yillik oʻsimlik. Hayotiy shakli chala buta. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi silliq, koʻndalang kesimi toʻrt qirrali yoki yumaloq, yuzasi och kulrang tusda. Barglari qisqa bandli, yashil, oddiy, poyada halqa hosil qilib oʻrnashgan. Gulqoʻrgʻoni murakkab, besh aʼzoli, gultojibarg va gulkosachabarglari qoʻshilmagan, ergin. Gullari ikki jinsli, poyada yakka yakka, barg qoʻltigʻida, yarim soyabon shaklini hosil qilib oʻrnashadi. Gultojibarglari och sariq yoki yashi tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. May iyun oylarida gullab mevasi iyulda pishib yetiladi. Mevasi qora, yaltiroq, uzunligi 6 mm boʻlgan soxta rezavor meva. Urugʻi yordamida koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, umumiy hisobda 800 ta tupi borligi aniqlangan. Toshkent viloyati Chatqol daryosi havzasida tarqalgan. Dengiz sathidan 1000-1100 metr balandlikdagi yirik toshli surilmalar orasida oʻsadi. Toshlarning surilishi va koʻchkilar tufayli soni kamayib ketgan boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻida oʻstirishga urinilgan, ammo barcha urinishlar natijasiz tugagan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Firuz Bahor

**Firuz Bahor** (asl ismi va familiyasi **Firuz Xojiyevich Axmedov**; 1942-yil 19-noyabr, Dushanbe, Tojikiston SSR) – tojik va sovet kompozitori. SSSR Bastakorlar uyushmasi (1971-yildan) va SSSR Kinematograflar uyushmasi (1976-yildan) aʼzosi. Tojikiston kompozitorlar ittifoqi kotibi (1976). Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1990). Tojikiston Lenin komsomoli mukofoti laureati (1977).

## Hayoti
Firuz Xojiyevich Axmedov 1942-yil 19-noyabrda Tojikiston SSRning Dushanbe shahrida opera xonandalari oilasida tugʻilgan. 1963–1966-yillarda Moskvadagi Gnessinlar nomidagi musiqa pedagogika institutining fortepiano boʻlimida tahsil olgan. 1971-yilda esa Toshkent davlat konservatoriyasining kompozitsiya boʻlimini tamomlagan. 1967–1971-yillarda Toshkentdagi musiqa bilim yurtida dars bergan. 1971-yildan Dushanbe shahrida joylashgan T. G. Shevchenko nomidagi pedagogika instituti oʻqituvchisi boʻlgan.

Firuz Xojiyevich Axmedov 1976-yilda Tojikiston bastakorlar uyushmasi kotibi boʻlgan. 1986–1996-yillarda SSSRda (Moskva, Kiyev, Novosibirsk, Dushanbe) va xorijda (Angliya) qator konsertlar bergan. Italiyada boʻlib oʻtgan sovet kompozitorlarining konsertlarida qatnashgan.

Firuz Xojiyevich Axmedov 1994-yildan beri Germaniyada doimiy yashab keladi. Germaniya fuqaroligini olgan va hali Tojikistonga qaytib kelmagan.

## Ijodi
Firuz Xojiyevich Axmedov bir nechta simfoniyalar, „Marakanda“ simfonik sheʼri, cholgʻu asarlari muallifi hisoblanadi. U fortepiano, kantata va qoʻshiqlar uchun preludiya va fugalar yozgan. Shuningdek, „Ipakga chizmalar“ va boshqa 24 ta preludiya hamda fugalar sikli muallifi ham hisoblanadi. 2008-yilda S.S.Prokofyev nomidagi Xalqaro bastakorlar tanlovida birinchi darajali mukofot bilan taqdirlangan. Dramatik spektakllar, badiiy va hujjatli filmlar uchun musiqalar yozgan.

* 1-simfoniya (1971)
* 2-simfoniya (1976)
* 3-simfoniya (1980)
* 4-simfoniya „Buzurg“ (Avitsennaga bagʻishlangan) (1980—1981)

## Adabiyotlar
* Музыкальный энциклопедический словарь. Гл. ред. Г.В. Келдыш.М.: Советская энциклопедия. 1990. С.532
* Тончук П.О. "Рисунки по шелку" Фируза Бахора: восточные влияния в большом полифоническом цикле //Вестник Кемеровского государственного университета культуры и искусств. 2015. № 33-1. С. 143-148.
* Хасанова Манзура Мухиддиновна. "Творчество композиторов Таджикистана в последнее десятилетие XX века"// Историк (Муаррих), no. 2 (14), 2018, pp. 41-45.

## Manbalar

## Havolalar
* Бахор Фируз на сайте imdb
Viktor Shestopal

**Viktor Arnoldovich Shestopal** (1936-yil 1-oktyabr, Petropavlovsk) – sovet va qirgʻiz haykaltaroshi, Qirgʻiziston SSRda xizmat koʻrsatgan rassom (1985), Qirgʻiziston Respublikasi xalq rassomi (1997), Adabiyot, sanʼat va meʼmorlik sohasidagi Qirgʻiziston Respublikasining Toʻqtoʻgʻul nomidagi Davlat mukofoti laureati (2002), professor (2003), SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzosi (1970).

## Hayoti
Viktor Shestopal 1936-yil 1-oktyabrda Petropavlovskda tugʻilgan. Uning otasi KarLAGda jazo muddatini oʻtagan. Lager hisobchisi sifatida u xizmat safarlaridan birida dorixonada ishlagan Viktorning onasi bilan uchrashgan. Ularning nikohi roʻyxatga olinmagan. Otasi ozod etilgandan soʻng, oilasi bilan Odessaga koʻchib oʻtgan. 1941-yilda Kubanga, u yerdan esa Viktorning onasining vatani Petropavlovskga evakuatsiya qilingan. 1944-yilda oila Odessaga qaytib kelgan.

1951-yilda toʻrt yillik rassomlik maktabini va umumtaʼlim maktabining yettinchi sinfini tugatgach, Odessa rassomlik maktabining rassomlik boʻlimiga hujjat topshirgan. 1956-yilda kollejni tugatgan va armiyaga chaqirilib, Dushanbe shahrida xizmat qilgan. 1965-yilda A.N.Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan. Shestopalning oʻqish davrida Oʻzbekiston SSR Madaniyat vazirligi uning asarini sotib olishni boshlagan. Institutni tugatgach, 1965-yilda Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyatining Yangiyoʻl tumanida oʻzining birinchi haykalini K.Marksga oʻrnatgan.

1965-yil oktyabr oyidan Qirgʻizistonda yashagan. 1966-yildan Frunze politexnika instituti, Qirgʻiziston davlat qurilish, transport va arxitektura universiteti, S.A.Chuykov nomidagi Qirgʻiziston davlat rassomlik bilim yurtida chizmachilik va haykaltaroshlik oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Pedagogik faoliyatida oʻqituvchilikdan professor, kafedra mudirigacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan.

Monumental haykallar orasida eng mashhuri Ulugʻ Vatan urushida halok boʻlgan askarlar haykali (Toʻqmoq) va Bishkek markazida Qirgʻiziston-Rossiya-Slavyan universiteti yonida oʻrnatilgan A.S.Pushkin haykali hisoblanadi. T.Gerzen va V.Dimov bilan hamkorlikda Kirov suv omborida tematik relyeflar va V.I.Leninning monumental portretini yaratgan<.

1953-yildan respublika, umumittifoq va xalqaro koʻrgazmalarda qatnashgan. Atoqli shaxslarning haykallari boʻyicha bir qator tanlovlar gʻolibi boʻlgan (K.Skryabin – 1982-yilda oʻrnatilgan bronza yodgorligi; A.S.Pushkin – shoirning 200 yilligiga bagʻishlangan tanlov (1999); Qurmanjan-datki (2001)).

Shestopalning aksariyat (35 ga yaqin) asarlari G.Aytiev nomidagi Qirgʻiziston milliy tasviriy sanʼat muzeyida saqlanadi. Ayrimlari Nyu-York, Istanbul va Bishkekdagi shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi.

## Mukofotlari
* II darajali Manas ordeni (2021-yil 31-dekabr).
* III darajali Manas ordeni (2007-yil 16-may).
* Pushkin medali (1999-yil 23-avgust, Rossiya).
* Qirgʻiziston Respublikasi xalq rassomi unvoni (1997-yil 28-oktyabr).
* Qirgʻiziston SSRda xizmat koʻrsatgan artist unvoni (1985)
* Adabiyot, sanʼat va meʼmorlik sohasidagi Qirgʻiziston Respublikasining Toʻqtoʻgʻul nomidagi Davlat mukofoti (2002-yil 28-oktyabr)
* Bishkekning faxriy fuqarosi (2009).

## Manbalar
Imomi Aʼzam masjidi (Zangiota)

**Imomi Aʼzam masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Imomi Aʼzam jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Nazarbek shaharchaiga qarashli boʻlgan Harakat mahallasi Maktab koʻchasida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Ilyos domla Shokirov boʻlib oʻzining mav’izalari bilan masjiddagi hamma namozlarda chiqish qiladi.

## Tarixi
Imomi Aʼzam jome masjidi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan. 2020-yil 4-dekabr kuni Toshkent viloyati Zangiota tumanida „Imomi Aʼzam“ jome masjidining yangi binosida birinchi juma namozi ado etildi. Yangi masjidning ochilish marosimiga O‘zbekiston musulmonlari idorasining sobiq raisi, muftiy Usmonxon Alimov, Toshkent viloyati bosh imom-xatibi Jasur domla Raupov va bir qator ulamolar, ustozlar hamda mahalliy aholi vakillari ishtirok etishdi. Ushbu „Imomi Aʼzam“ jome masjidining qurilish ishlari 2018-yil yoz faslida boshlanib, 2020-yil 4-dekabr kuni foydalanishga topshirildi. Yangi qurilgan masjidda zamonaviy holatdagi keng xonaqo bunyod etilib, 2000 namozxonni oʻz bagʻriga sigʻdira oladi hamda 45 metr atrofida ikkita baland minora va yertoʻla mavjud. Bundan tashqari, barcha qulayliklarga ega boʻlgan tahoratxona, xizmat xonalari qurib bitkazilgan. Masjid asosan hashar yoʻli bilan, saxovatpesha insonlar va homiylar koʻmagida bunyod etilgan.

## Manbalar
Angren tangaoʻti

**Angren tangaoʻti** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, tangaoʻt turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi va Ohangaron daryosi vodiysida uchraydi.
## Tavsifi
Balandligi 20 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi juda qisqa yoki yoʻq boʻlib ketgan. Yer ustki qismini qishda sovuq urib ketadi. Barglari murakkab, ketma ket joylashgan, yashil, uzunligi 10-16 sm, bargchalari 3-4 juft, choʻziq aylana shaklida, ustki tomonining sirti qalinroq, ostki tomoni siyrak tuk bilan qoplangan. Gullari ikki jinsli, boshsimon toʻpgulda yigʻilgan. Toʻpgulining uzunligi 16-18 sm. Gultojibarglari pushti yoki och qizil tusda. Gulkosachabarglari yashil, uzun tuklar bilan qoplangan. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun oyida gullab mevasi iyul avgustda pishib yetiladi. Mevasi quruq dukkak meva, qobigʻi yupqa pardasimon. Dukkagi tuksiz bir ikki baʼzan uch boʻgʻismli boʻlishi mumkin. Urugʻi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, yakka yakka holatda oʻsadi. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi va Ohangaron daryosi vodiysida uchraydi. Togʻlarning oʻrta qismidagi shimoliy yonbagʻirlarida, toshli tuproqlarda uchratish mumkin. Chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida oʻsoʻmlik ning urugʻ berish foizi kamayib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Nikandr Petrovskiy

**Nikandr Aleksandrovich Petrovskiy** (1891-yil 30-sentyabr – 1968-yil 7-yanvar) – maktabi oʻqituvchisi, umumiy amaliyot shifokori, onomastika sohasida mashhur boʻlgan, „Ruscha shaxsiy ismlar lugʻati“ muallifi (1966).

## Hayoti
Nikandr Aleksandrovich Petrovskiy 1891-yil 30-sentyabrda Ust-Kamenogorsk shahri yaqinidagi Praporshchikovo qishlogʻida volost xizmatchisi oilasida tugʻilgan.

U Ust-Kamenogorsk shahar boshlangʻich maktabida oʻqigan, ammo 1908-yilda „erkin fikrlash va inqilobiy his-tuygʻulari“ uchun haydalgan. Besh yil oʻtgach, u yana maktabga keladi, talaba sifatida oʻqituvchilik qilish uchun imtihonlardan oʻtgan.

1913-yilda Tomsk viloyatining Zmeinogorsk tumaniga oʻqituvchi boʻlib ishga yuborilgan, keyinroq esa Ust-Kamenogorsk qishloq xoʻjaligi maktabiga oʻtkazilgan.

1916-yilda armiya safiga jalb qilinib Birinchi jahon urushi frontiga safarbar qilingan. Urushda bosh harbiy kotib boʻlib xizmat qilgan. 1918-yilda Qizil Armiya safidan demobilizatsiya qilingan va Ust-Kamenogorskga qaytib, maktab oʻqituvchisi lavozimiga qaytib kelgan.

1920-yildan 1927-yilgacha Ukraina SSR Fastovskiy xalq taʼlimi boʻlimida ishlagan. Volitsa volost kutubxonasini boshqargan va savodsizlikni yoʻq qilish uchun qishloq maktabini tashkil qilgan.

1927–1930-yillarda Yaroslavl pedagogika institutining adabiy-lingvistik fakultetida oʻqigan, u yerda koʻplab mashhur slavyan olimlari bilan uchrashgan. 1930-yilda Ust-Kamenogorskga qaytib kelgan va u yerda FZU maktabida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1932-yilda Toshkentga koʻchib oʻtgan va mehnat faoliyatini shu yerda olib borgan. Toshkent tibbiyot institutiga kotib boʻlib ishga kirgan va shu bilan birga uning talabasi boʻlib, uni 1940-yilda tugatgan.

1940–1948-yillarda Qozogʻiston SSRning turli shaharlarida umumiy amaliyot shifokori, sogʻlomlashtirish punkti, tibbiyot boʻlimi, tibbiyot okrugi mudiri boʻlib ishlagan.

1948-yilda Kamenogorsk shahrida rus tili oʻqituvchisi, 1953–1954-yillarda Oblon viloyati maktab inspektori, 1949-yilda yetti yillik maktab bosh oʻqituvchisi lavozimlarida ishlagan.

1957-yilda nafaqaga chiqqan va oʻzini ismlar lugʻatini yaratishga bagʻishlagan.

1947-yilda rus ismlarini toʻplash bilan qiziqib, koʻp izlanish qilgan va 1966-yilda Moskvada uning „Sovet Ensiklopediyasi“ asari 100 ming nusxada chop etilgan. Uning „Ruscha ismlar lugʻati“ asari koʻp marta nashr etilgan.

Uning ismlarning kartotekasi doimiy ravishda kengayib bordi, umrining oxirida „Rus ismlari kitobi“ katta lugʻati ustida faol ishladi, ammo tugatishga ulgurmagan.

Nikandr Aleksandrovich Petrovskiy 1968-yil 7-yanvarda vafot etgan.

## Manbalar
Grigoriy Poletayev

**Yepiskop Grigoriy** (dunyoviy ismi **Lev Ivanovich Petrov-Poletayev**; 1831-yil, Nijniy Novgorod viloyati, Sergach tumani, Lyapnya qishlogʻi – 1914-yil 29-mart, Novospasskiy monastiri) – birinchi rus pravoslav cherkovi, Toshkent, Omsk, Semipalatinsk shaharlari yepiskopi.

Grigoriy Poletayev yepiskop Venediktning (Plyaskin) ona tomonidagi katta amakisi hisoblanadi.

## Hayoti
1831-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1826-yilda) Nijniy Novgorod viloyatida xizmatchi oilasida tugʻilgan. Nijniy Novgorod diniy seminariyasini va 1854-yilda Qozon diniy akademiyasini tamomlagan. Akademiyani tugatgach, u oʻsha akademiyaning Sankt-Peterburg kafedrasida oʻqituvchi boʻlib qoldi. Muqaddas kitoblar va ibroniy tilidan dars bergan.

1854-yil 10-oktyabrda u rohib boʻldi va 21-noyabrda u ieromonk unvoniga sazovor boʻldi. 1855-yil 27-oktyabrda unga ilohiyot magistri darajasi berildi va akademiya bakalavri darajasi tasdiqlandi. 1857-yil 5-iyuldan akademiya inspektori yordamchisi boʻldi. Akademiyadagi xizmati davomida u muqaddas cherkov otalarning koʻplab asarlarini yunon tilidan tarjima qilgan.

1865-yil 23-yanvarda u Qozon akademiyasining favqulodda professori etib tayinlandi. 1867-yil 3-aprelda u Ufa diniy seminariyasi rektori etib tayinlandi va arximandrit darajasiga koʻtarildi. 1869-yil 5-sentyabrda u maʼnaviy-maʼrifiy xizmatdan boʻshatildi. 1872-yil 19-yanvardan Vladimir diniy seminariyasi oʻqituvchisi. 1877-yil 27-apreldan Irkutsk diniy seminariyasi rektori boʻldi. 1888-yil 26y-anvardan Sankt-Peterburg senzura qoʻmitasining aʼzosiga aylangan. 1891-yil 3-fevralda u Sankt-Peterburgda Litva yeparxiyasi vikarisi Kovno yepiskopi etib tayinlandi.

1892-yil 22-noyabrdan Turkiston va Toshkent yepiskopi boʻlgan. Uning saʼy-harakatlari bilan Turkistonga mahalliy ruhoniylarning yangi aʼzolari yetib kelishdi.

U Qirgʻizistonda mavjud butparastlar oʻrtasida missiya tashkil etishga urinib koʻrdi, biroq bu tashabbus general-gubernator Vrevskiyning farmoni bilan toʻxtatildi.

1895-yil 18-fevraldan Omsk va Semipalatinsk yepiskopi boʻlgan. 1895-yil 27-mayda (8-iyun) Omskga kelgan.

1906-yilda Qozon diniy akademiyasining faxriy aʼzosi etib saylandi.

U 1914-yil 15-martda vafot etdi va Moskva Novospasskiy monastiriga dafn qilindi.

## Adabiyotlar
* *Жук А. В.* История Омской церкви. Биографический справочник. — Омск, 2007.
* *[[Голубцов, Сергей Владимирович|Голубцов С. В.]]* История Омской епархии: образование Омской епархии. Предстоятельство Преосвященного Григория на Омской кафедре (1895—1900 гг.) — Омск : Полиграф, 2008. — 166 с. — ISBN 978-5-86747-035-7
* *Голубцов С. В.* Омская епархия. Начало: научная монография. — Омск : Полиграф, 2016. — 302 с. — ISBN 978-5-86747-068-5 — 500 экз.
* *Бабура Н. И.* Путь учительства и ученичества епископа Григория (Полетаева) // Вестник Омской Православной Духовной Семинарии. — 2022. — № 1 (12). — С. 81-89.

## Manbalar
Drobov tangaoʻti

**Drobov tangaoʻti** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, tangaoʻt turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Ugom va Chatqol togʻ tizmalari, Xumson, Burchmulla hamda Yangiqoʻrgʻon qishloqlari atrofida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 30-60 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Ildizi boshchali, ildizpoyalar hosil qiladi. Ildizpoyasi ingichka, diametri 1-1,5 sm. Poyasi koʻp, 2-3 ta, uchlarida to‘pgullari oʻrnashgan. Oʻsimlikning deyarli barcha qismlari yotiq, kumushrang tuklar bilan qoplangan. Bargi yashil, bandli, murakkab, uzunligi 7-10 sm, bargchalari ikki uch juft. Gullari ikki jinsli, boshsimon toʻpgulda yigʻilgan. Gulbandi uzun, barg qoʻltigʻizdan chiqqan, to‘pguli yoyiq. Gultojibarglari pushti yoki och qizil tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi quruq dukkak meva. Iyunda gullab mevasi iyulda pishib yetiladi. Dukkagi deyarli bandsiz, uzunligi 6-8 mm, qobigʻi pardasimon, tomirlari boʻrtib chiqib turadi. Urug‘i va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, tuplarining soni 200 tadan oshmaydi. Toshkent viloyati Ugom va Chatqol togʻ tizmalari, Xumson, Burchmulla hamda Yangiqoʻrgʻon qishloqlari atrofida tarqalgan. Toshli shagʻalli hamda boʻz tuproqli yonbagʻirlarda oʻsadi. Suv omborlarining qurilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar
Ammor ibn Yosir masjidi

**Ammor ibn Yosir masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Ammor ibn Yosir jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Nazarbek qishloq fuqarolar yigʻini, Qirgoʻzar mahalla fuqarolar yigʻini, F. Xoʻjayev koʻchasi 19 A-uyda joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Baxtiyor domla Erdonov boʻlib, oʻzining mav’izalari bilan masjiddagi hamma namozlarda chiqish qiladi. Masjidga Maktab koʻchasiga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinidan, Nazarbek qishloq fuqarolar yigʻidagi mahallalarda, Qirgoʻzar mahalla fuqarolar yigʻini koʻchalardan, guzarlardan, ovullardan, hamda, qishloqlardan ziyoratchilar, mehmonlar, mahalliy aholi vakillari, musofirlar tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi.

## Tarixi
Ammor ibn Yosir jome masjidi binosi 1999-yil xalq hashar yoʻli bilan mahalliy aholi vakillari, homiylar, tadbirkorlar tomonidan barpo etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan 2002-yil 19-aprel sanada roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi viloyat adliya boshqarmasida mazkur sanali 261-sonli xujjati asosida roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 450 nafardan ziyod boʻlgan namozxonlarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega. Masjid nomi mahalliy aholi vakillarining taklifiga bilan islom dini tarixida eng munosib salohiyatga ega boʻlgan zotlardan biri boʻlgan – „Ammor ibn Yosir“ ismi bilan nom berilgan.

## Manbalar
Beshqoʻrgʻon masjidi

**Beshqoʻrgʻon masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Beshqoʻrgʻon jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Erkin nomli qishloq fuqarolar yigʻini, Karvon saroy mahalla fuqarolar yigʻinida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Najmiddin domla Saidov boʻlib, ushbu masjidga Erkin qishloq fuqarolar yigʻini, Gulxaniy koʻchasiga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinidan, Kamoliddin Bexzod mahalla fuqarolar yigʻidagi mahallasi , Daliguzar mahalla fuqarolar yigʻini, Poʻlatov koʻchasi, Yangi bogʻ mahallasi, Tarixteshar koʻchasi va unga yaqin boʻlgan guzarlardan, ovullardan va qishloqlardan ziyoratchilar, mehmonlar, mahalliy aholi vakillari, musofirlar tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi. Beshqoʻrgʻon jome masjidi Toshkent shahriga yaqin boʻlgan hududda joylashganligi sababli, masjidga Juma namozi, Ramazon va Qurbon hayiti namozlarida koʻplab namozxonlar, aholilar, yoʻlovchilar tashrif buyurishadi.

## Tarixi
Beshqoʻrgʻon jome masjidi qachon barpo etilganligi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Masjid binosi bir necha yillar oldin xalq hashar yoʻli bilan mahalliy aholi vakillari, homiylar, ulamolar, tadbirkorlar tomonidan qaytadan barpo etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi Toshkent viloyat adliya boshqarmasida roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 1000 nafardan ziyod boʻlgan namozxonlarni va ziyorachilarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega..

## Manbalar
Innokentiy Pustinskiy

**Innokentiy** (dunyoviy ismi **Aleksandr Dmitriyevich Pustinskiy**; 1868-yil 6-oktyabr, Aleksandr-Korovina Pustin, Vologda viloyati – 1937-yil 3-dekabr, NKVDning „Janalik“ poligoni, Qozogʻiston SSR) – renovatsionizm arbobi, yozuvchi.

## Hayoti
1868-yil 23-sentyabrda Vologda viloyati (hozirgi Gryazovets tumani, Vologda viloyati) tugʻilgan. U 1868-yil 26-sentyabrda xuddi shu cherkovda suvga choʻmgan.

Innokentiy Pustinskiy ota-onasini erta vafot etdi. Mahalliy ruhoniy Vasiliy Avduevskiydan oʻqish va yozishni oʻrgangan. u Vologda ilohiyot maktabini 1883-yilda tugatgan. Keyinchalik Vologda diniy seminariyasini tugatgan (1889). 1893-yilda u Kiyev ilohiyot akademiyasini ilohiyot boʻyicha nomzodlik darajasi bilan tamomlagan va Amerika Qoʻshma Shtatlarining San Franciscodagi soborga sano oʻquvchi etib tayinlangan.

1894-yil sentyabr oyining oʻrtalarida u rohib boʻldi va ierodeakon darajasiga koʻtarildi va sentyabr oyining oxirida ieromonk boʻldi.

1895-yildan Novgorod diniy seminariyasi inspektori yordamchisi. 1897-yildan Moskva diniy akademiyasining inspektor yordamchisi boʻlgan. 1898-yildan Moskva diniy akademiyasining inspektori vazifasini bajaruvchi boʻldi. 1899-yildan Sankt-Peterburg maʼnaviy senzura qoʻmitasi aʼzoligiga qabul qilindi.

1902-yilda sogʻligʻi yomonligi sababli u maʼnaviy-maʼrifiy xizmatdan, Moskvadagi Chudov monastirining abbatligidan boʻshatildi. 1909-yil 1 mayda u Yakutsk va Vilyuysk yepiskopi etib tayinlandi. 1912-yil 23 fevralda u yeparxiya maʼmuriyatidan boʻshatildi.

1912-yil 25-iyundan Turkiston va Toshkent yepiskopi, yeparxiya missionerlik qoʻmitasi raisi etib saylandi.

1918-yilda Muqaddas Pasxa bayrami munosabati bilan, u arxiyepiskop darajasiga koʻtarildi. 1920-yillarning boshlarida u arxpriest Andrey Malov va oddiy professor Valentin Voyno-Yasenetskiy bilan birgalikda renovatsionizmga qarshi chiqdi.

1937-yil 21-noyabrda u hibsga olinib otib tashlandi.

## Manbalar
Baxtiyor Zokirov

**Baxtiyor Botirovich Zokirov** (1962-yil 9-avgust, Konibodom, Tojikiston SSR — 2005-yil 6-noyabr, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik  teatr aktyori, dublyaj aktyori va kinoaktyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1997).
## Tarjimayi holi
Baxtiyor Zokirov 1962-yil 9-avgustda Tojikiston SSRning Konibodom  shahrida sanʼatkorlar oilasida tugʻilgan. Otasi qoʻshiqchi, rassom, oʻzbek zamonaviy estrada ijrochiligining asoschisi, Oʻzbekiston xalq artisti — Botir Zokirov, onasi aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti — Erkli Malikboyeva. Baxtiyor Zokirov 1979-yil (17 yoshida) Moskvadagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutiga (VGIK) oʻqishga kirgan va u yerda professor Boris Chirikov studiyasida tahsil olgan.

## Ijodi
Baxtiyor Zokirov debyut rolini 1982-yilda rejissyor Elyor Ishmuhamedovning Abu Ali ibn Sino haqida tasvirga olingan „Yunost geniya“ filmida oʻynagan. Bu film oʻz vaqtida SSSRning oliy mukofotiga sazovor boʻlgan.

Baxtiyor Zokirov kinematografiyadagi ijodi davomida „Oʻzbekfilm“, „Tojikfilm“, „Sverdlovskaya kinostudiya“, „Mosfilm“ kinostudiyalari tomonidan tasvirga olingan filmlarga suratga tushgan.

Aktyor 32 yoshida „Buyuk Amir Temur“ filmida rol oʻynab „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“ unvoniga sazovor boʻlgan.

### Filmografiyasi

### Teatrdagi ijodi
Baxtiyor Zokirov teatrdagi faoliyatini 1986-yilda Mark Vayl tashkil etgan „Ilhom“ teatrida boshlagan boʻlib, u yerda Janik Fayziyev sahnalashtirgan „Petrushka“ plastik spektaklida oʻynagan. Spektakl 3 yil davomida namoyish etilgan.

Baxtiyor Zokirovning teatr sahnasida keyingi chiqishi 1998-yilda amalga oshgan. 

Aktyor „Ilhom“ teatrida Oscar Wilde asari asosida Avliyoquli Xoʻjaquli rejissyorligida sahnalashtirilgan „Salomeya“ spektaklida Iokanaan (1998), Mark Vayl rejissyorligida Abdulla Qodiriy asari asari asosida sahnalashtirilgan „Beliy beliy cherniy aist“ (Oxund roli, 1998) va Aleksandr Pushkin asari asosida sahnalashtirilgan „Podrajaniya Koranu“ spektaklida (2002) rollar ijro etgan.

## Manbalar
Dreamers

***Dreamers*** – Janubiy Koreyalik qoʻshiqchi BTS guruhidan Jung Kookning 2022-yilgi qoʻshigʻi. 2022-yilgi FIFA Jahon chempionati rasmiy saundtrekining bir qismi boʻlgan qoʻshiq 20-noyabr kuni oʻsha yilgi FIFA Jahon chempionatining birinchi oʻyini va uning ochilish marosimiga toʻgʻri kelgan.

## Jonli ijrolar va relizlar
19-noyabr kuni Jungkookning Big Hit Music agentligi Weverse orqali ochilish marosimida ishtirok etishini eʼlon qildi. Ertasi kuni FIFAning rasmiy Twitter akkauntida qoʻshiqchining boʻlajak spektaklini masxara qilayotgani aks etgan video tarqatildi. Spektaklda Jungkook butunlay qora kostyumda, fon raqqosalari qurshovida, spektaklning oʻrtasida Qatar kiyimida Fahad Al Kubaisi ham ishtirok etdi.

## Musiqa video
Qoʻshiqning Fahad Al Kubaisi versiyasi uchun musiqiy video eʼlon qilindi, chiqish sanasi 22-noyabr, video FIFAning YouTube kanalida eʼlon qilinishi rejalashtirilgan.

## Grafikalar

### Haftalik jadvallar

### Oylik jadvallar

### Yil yakunlari jadvallari

## Manbalar
Imom al-Buxoriy masjidi (Zangiota)

**Imom al-Buxoriy masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi. Imom al-Buxoriy jome masjidi nomi bilan nafaqat Respublikamizning deyarli barcha viloyatlarida, balki, musulmon boshqa davlatlarda ham faoliyat yuritadigan boshqa masjidlar ham mavjud.

## Joylashuvi va faoliyati
Imom al-Buxoriy jome masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Gagarin nomli qishloq fuqarolar yigʻini, Mirzo Ulugʻbek shox koʻchasida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Qurbonali domla Yodgorov hisoblanadi. Masjidga Mirzo Ulugʻbek shox koʻchasiga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinidan, Gagarin qishloq fuqarolar yigʻidagi mahallalarda, Oʻzbekiston mahalla fuqarolar yigʻini koʻchalardan, guzarlardan, ovullardan va qishloqlardan ziyoratchilar, mehmonlar, mahalliy aholi vakillari, musofirlar tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi.

## Tarixi
Imom al-Buxoriy jome masjidi binosi bir necha yillar avval xalq hashar yoʻli bilan mahalliy aholi vakillari, homiylar, tadbirkorlar tomonidan barpo etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi Toshkent viloyat adliya boshqarmasida roʻyxatga olingan. Hozirda ushbu masjid oʻz bagʻriga 3000 nafardan ziyod boʻlgan namozxonlarni va ziyorachilarni sigʻdira oladigan zamonaviy binoga ega. Masjid nomi mahalliy aholi vakillarining taklifiga bilan islom dini tarixining eng buyuk namoyondasi hisoblangan, ulkan salohiyat va bilim egasi boʻlgan zotlardan biri, ulugʻ bobomiz – „Imom al-Buxoriy“ ismi bilan nom berilgan.

## Manbalar
Respublika ixtisoslashtirilgan Travmatologiya va ortopediya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi

**Respublika ixtisoslashtirilgan Travmatologiya va ortopediya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi** – Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tasarrufidagi ilmiy amaliy tibbiyot markazi boʻlib, aholiga travmatologik va ortopedik tibbiy hizmatlarni koʻrsatishga ixtisoslashtirilgan hisoblanadi.

## Faoliyati
Respublika ixtisoslashtirilgan travmatologiya va ortopediya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Respublika darajasidagi shifoxona booʻlib, asosiy markazi Toshkent shahrida joylashgan. Shuningdek, maskur markazning har bitta viloyatda filiallari mavjud boʻlib, eng ilgʻor texnologiyalar asosida aholiga xizmat koʻrsatadi. Mazkur shifoxonada yiliga 3500 ga yaqin endoprotezlash usulida va 4000 dan ziyod artroskopik operatsiyalarni muvofaqqiyatli oʻtkazilib kelinmoqda. Bu haqda Sogʻliqni saqlash vazirligining matbuot xizmati xabar berib boradi. Travmatologiya va ortopediya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 1930-yilda oʻsha vaqtdagi ortopediya klinikasi sifatida tashkil etilgan. Oradan kki yil oʻtib, klinika ilmiy-tadqiqot institutiga aylantirildi. Mustaqillik yillardan soʻng moddiy-texnika bazasi muttasil ravishda takomillashtirilib borilmoqda, kadrlar tarkibi va ilmiy salohiyatida ham ancha oʻsishlar kuzatildi. Ilmiy-amaliy tibbiyot markazi xodimlari ortopedik va travmatologik bemorlarni davolashning yangi va zamonaviy usullarini koʻp marta ishlab chiqib amaliyotga tatbiq etib kelmoqda. Bugungi kunda markaz davlatimizning travmatologiya va ortopediya sohasi boʻyicha kuchli bilib, hamda malakaga ega boʻlgan mutaxassislar faoliyat olib borayotgan, Respublikamizning turli hududlaridan davolanish maqsadida kelayotgan bemorlarga sifatli tibbiy yordam koʻrsatayotgan tibbiyot markazlaridan biri hisoblanadi.
Shifoxona Toshkent shahri, Yashnobod tumani Maxtumquli koʻchasi, 78-uyda joylashgan.

## Manbalar
Hoji ota masjidi

**Hoji ota masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Hoji ota masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Guliston nomli qishloq fuqarolar yigʻini, Qashqarlik maxalla fuqarolar yigʻinidagi koʻchasida joylashgan. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Otabek domla Yoʻldoshev boʻlib, ushbu masjidga Guliston qishloq fuqarolar yigʻini, Qashqarlik mahallasida istiqomat qiluvchi mahalliy aholilar, hamda, unga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinidan tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi. Hoji jome masjidi Juma namozi, Ramazon va Qurbon hayiti namoz vaqtlarida koʻplab namozxonlar, aholilar, yoʻlovchilar bilan doimiy ravishda gavjum boʻladi.

## Tarixi
Hoji ota jome masjidi qachon barpo etilganligi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Masjid binosi bir necha yillar oldin xalq hashar yoʻli bilan mahalliy aholi vakillari, homiylar, ulamolar, tadbirkorlar tomonidan qaytadan barpo etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi Toshkent viloyat adliya boshqarmasida roʻyxatga olingan.

Hoji ota jome masjidi bir necha yillar ilgari mahalliy aholi vakillari tomonidan hashar yoʻli orqali qaytadan barpo etilgan. Masjid binosi 1 dona xonaqoh 2 dona ustunli qilib qurilgan. Masjid 1000 nafarga yaqin boʻlgan namozxonlarga moʻljallangan. „Hoji ota“ masjidi Zangiota tumaniga qarashli boʻlgan Guliston qishloq fuqarolar yigʻinida joylashgan.

## Manbalar
Chuvalachi masjidi

**Chuvalachi masjidi** – Oʻzbekiston Respublikasi Musulmonlar idorasi tasarrufidagi jome masjid boʻlib, Toshkent viloyati, Zangiota tumanida joylashgan boʻlib, tuman masjid va madrasalar tarkibiga kiradi.

## Joylashuvi va faoliyati
Chuvalachi masjidi Toshkent viloyati hududidagi Zangiota tumani, Chuvalachi nomli qishloq fuqarolar yigʻini, Navoiy maxalla fuqarolar yigʻini, Navoiy koʻchasi joylashgan. Mahalliy aholi mazkur machitni „hulovchi“ deb nomlashadi. Mazkur masjidning bosh imom-xatibi Numonjon domla Soliyev boʻlib, ushbu masjidga Chuvalachi qishloq fuqarolar yigʻini, Navoiy mahallasida istiqomat qiluvchi mahalliy aholilar, hamda, unga yaqin boʻlgan mahalla fuqarolari yigʻinidan, Jumladan, Alisher Navoiy koʻchasi, Chamanzor koʻchasi, Mehribon koʻchasi, Guliston koʻchasi, Anhor koʻchasi, Mustahkam koʻchasi, Sarkor koʻchasi, Chilangarlar koʻchasidan tashrif buyurishib, namoz ibotanini ado etishadi. Chuvalachi masjidi tumanning chekka hududida joylashganligiga qaramay, ushbu masjidda Juma namozi, Ramazon va Qurbon hayiti namoz vaqtlarida koʻplab namozxonlar, aholilar, yoʻlovchilar bilan doimiy ravishda gavjum boʻladi.

## Tarixi
Chuvalachi jome masjidi qachon barpo etilganligi haqida aniq va yetarli maʼlumotlar mavjud emas. Ushbu masjid joylashgan hudud oldin Toshkent tumaniga qarashli boʻlgan. Masjid binosi bir necha yillar oldin mahalliy aholining hashar yoʻli bilan, shuningdek, homiylar, ulamolar, mahalla faollari, tadbirkorlar tomonidan qaytadan barpo etilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Toshkent viloyat adliya boshqarmasi tomonidan roʻyxatdan oʻtib, uning ustavi Toshkent viloyat adliya boshqarmasida roʻyxatga olingan.

## Manbalar
Liv Xyuson

**Liv Xyuson** (*Liv Hewson*, 1995-yil 29-noyabrda tugʻilgan) – avstraliyalik aktrisa.

## Biografiyasi
1995-yil 29-noyabrda Kanberrada tugʻilgan, Xyuz shahri chekkasida oʻsgan va Alfred Deakin oʻrta maktabi va Kanberra kollejida oʻqigan.

## Filmografiyasi
### Film
* 2017 : *[[Before I Fall]]* … Anna Cartullo
* 2018 : *[[Puzzle]]* … Nicki
* 2019 : *[[Let It Snow]]* … Dorrie
* 2019 : *[[Bombshell]]* … Lily
* 2020 : *[[Under My Skin]]* … Denny

### Televizion
* 2014 : *[[I've Got No Legs]]* … Liv
* 2014–2015 : *[[Do You Mind?]]* … Gurt, Matilda, Lana
* 2016 : *[[Dramaworld]]* … Claire Duncan
* 2016 : *[[The Code]]* … Elle
* 2017 : *[[Top of the Lake]]* … Michaela
* 2017–2019 : *[[Santa Clarita Diet]]* … Abby Hammond
* 2017 : *[[Inhumans]]* … Audrey
* 2018 : *[[Back In Very Small Business]]* … Ashley Piper
* 2021 : *[[Dramaworld 2]]* … Claire Duncan
* 2021 yildan beri : *[[Yellowjackets]]* … Teenage Vanessa Palmer
* 2023 : *[[Party Down]]* … Escapade

## Manbalar

## Havolalar
*
Popov joʻyakmevasi

**Popov joʻyakmevasi** ) – ikki urugʻpallalilar sinfi, ziradoshlar oilasiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Gʻarbiy Tyan-Shan, Ugom, Chatqol, Piskom togʻ tizmalari hududida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 40-50 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Ildizining yogʻonligi 1 sm. Ildizpoyasi bor. Ildiz bogʻzi qurigan barg bandlari bilan qoplangan. Poyasi baquvvat, shoxlangan, tik oʻsadi, yuzasi siyrak tuklar bilan qoplangan. Yopirma barglari patsimon boʻlingan, barg bandi ingichka qanotchali, toʻq yashil. Gullari ikki jinsli, soyabon toʻpgulda joylashgan. Soyaboni 10-18 ta shu’lali, eni 6-7 sm. Gultojibarglari och sariq tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Avgust oyida gullab mevasi sentabrda yetiladi. Mevasi choʻziq yon tomondan siqilgan. Urug‘i va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, yakka yakka yoki toʻp hosil qilib oʻsadi. Dengiz sathidan 1600-2000 metr balandlikda togʻlarning shimoliy va shimoli sharqiy qismlarida, ohaktoshli yerlarda oʻsadi. Toshkent viloyati Gʻarbiy Tyan-Shan, Ugom, Chatqol, Piskom togʻ tizmalari hududida tarqalgan. Oʻsimlik faqat bir marta gullab meva berishi, urug‘ining unib chiqish foizi kamligi va maxsus ohaktoshli yerlarda oʻsishga moslashganligi sababli areali qisqarib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.
## Manbalar
Bochansev toshbuyurg‘uni

**Bochansev toshbuyurgʻuni** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, gultojixoʻrozdoshlar oilasi, nanophyton turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati dengiz sathidan 1600-2000 metr balandlikda Chatqol tizmasi Nurakotasoy va Berdirsoyda tarqalgan.
## Tavsifi
Boʻyi 20-40 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Yostiqcha hosil qilib, yerbagʻirlab oʻsadi. Poyasi kalta, yuzasi silliq, yashil tusda, oʻrmalab oʻsadi. Barglari poyada navbatma-navbat joylashgan, yashil, dagʻal, uchi tikansimon, uzunligi 6 mm. Gullari bir jinsli, 2-9 donadan poya uchida oʻrnashgan. Har bir gul bir dona guloldi va ikki dona gulyonbargchaga ega. Gulqoʻrgʻon bargchalari yupqa. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun iyul oylarida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Urug‘lari tik, uzunligi 4-6 mm. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Suvayirgichlar yonida 10-20 ta oʻsimlik kichik toʻplar hosil qilib oʻsadi. Toshkent viloyati dengiz sathidan 1600-2000 metr balandlikda Chatqol tizmasi Nurakotasoy va Berdirsoyda tarqalgan. Togʻlarning tosh shagʻalli yonbagʻirlarida, archa va butazorlarda uchratish mumkin. Oʻsimlik tarqalgan joylar chorva mollar uchun oʻtloq sifatida ishlatilgani sababli tur soni qisqarib ketgan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻida urugʻidan koʻpaytirish urunilgan, ammo unib chiqqan oʻsimliklar ikkinchi yili qurib qoladi.
## Manbalar
Margarita kirpioʻti

**Margarita kirpioʻti** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, karmakdoshlar oilasi kirpioʻt turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi, Ohangaron daryosi vodiysida tarqalgan.
## Tavsifi
Diametri 20-50 sm gacha yetadigan yostiqcha hosil qilib oʻsadigan, koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Hayotiy shakli buta. Yer ustki qismi yarimsharsimon gʻovak yostiqcha hosil qiladi. Poyasi qisqa, atrofga qarab tarvaqaylab oʻsadi. Barglari yashil, oddiy, bandli, tekis, silliq, uzun bigizsimon, uzunligi 2-4 sm, eni 1-2 mm. Gulpoyasining uzunligi, oʻn oʻn besh sm. To‘pguli boshoqcha shaklida. Gullari ikki jinsli, gulqoʻrgʻon aʼzolari qoʻshilmagan, erkin. Boshqacha yakka yakka joylashgan gullardan iborat. Gultojibarglari pushti yoki och qizil tusda. Gulkosachabarglari yashil, qirmizi tusda. Iyul avgust oylarida gullab mevasi sentabr oktabr oylarida pishib yetiladi. Urug‘i orqali koʻpayadi. Botanika bogʻida oʻstirilgan namunalari 15 yilgacha umr koʻrgan.

Yil bo‘yi yashil holatda saqlanib turishi mumkin.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda kam uchraydi. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi, Ohangaron daryosi vodiysida tarqalgan. Togʻlarning oʻrta qismidagi, archazorlarda, butazorlarda, qoyalarda, toshli yonbagʻirlarda oʻsadi. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻida 1963-yilda ekib oʻstirib kelinmoqda. Unib chiqganining ikkinchi yilida urugʻ beradi. Sakkiz toʻqqiz yildan keyin quriy boshlaydi, oʻn besh yildan soʻng butunlay qurib ketadi.
## Manbalar
Yekaterina kirpioʻti

**Yekaterina kirpioʻti** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, karmakdoshlar oilasi, kirpioʻt turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Hayotiy shakli yarimbuta. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi, Katta Chimyon togʻida uchratish mumkin.
## Tavsifi
Diametri 15-40 sm boʻlgan yerga yopishib oʻsuvchi oʻsimlik. Hayotiy shakli yarimbuta. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi koʻp, sershox, yerda oʻrmalab oʻsib yostiqcha hosil qiladi, yuzasi silliq tuksiz, qishda sovuq urib ketadi. Barglari yassi nashtarsimon, yoki uchli nashtarsimon, uzunligi 2 sm, eni 4 mm, yashil poyada ketma ket joylashgan. Gulpoyasining uzunligi 5-20 sm, bargidan biroz uzunroq. Gullari ikki jinsli, siyrak joylashib boshoq toʻpgulni hosil qiladi. Gultojibarglari pushti rangda. Gulkosachabarglari och qirmizi yoki yashil tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul sentabr oylarida gullab mevasi oktabr oyida pishib yetiladi. Urug‘i orqali koʻpayadi.

Yil bo‘yi yashil holatda saqlanib turishi mumkin.
## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan. Togʻlarning yuqori qismidagi yonbagʻirlarda oʻsadi. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi Katta Chimyon togʻida uchratish mumkin. Inson omili va chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida oʻsimlik soni qisqarib ketgan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻida 1963-yildan beri ekib oʻstirilmoqda. Ekilganidan uch yil oʻtib unib chiqadi. Nam sharoitda yaxshiroq oʻsadi.
## Manbalar
Doʻlona astragal

**Do‘lona astragal** () — ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi ko‘p yillik gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama tog‘ tizmasi hududida tarqalgan.
## Tavsifi
Balandligi 20 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi qisqa, yuzasi dagʻal, qoʻngʻir yashil, sertikan. Barglari murakkab, bandli, toʻq yashil tusda, uzun barg bandida navbatma-navbat joylashgan. Bargchalari 6 juft, aylana yoki ovalsimon shaklda, yuzasi siyrak tuklar bilan qoplangan. Gullari ikki jinsli, poya uchida oʻrnashgan. Gultojibarglari sariq tusda, qoʻshilmagan, erkin. Gulkosachabarglari yashil, qalin tuklar bilan qoplangan. Urug‘chibargi ikkita urugʻch qoʻshilishidan hosil boʻlgan, tugunchasining uzunligi besh mm, tuxumsimon shaklda, uzun tuklar bilan qoplangan. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun oyida gullab mevasi iyul avgustda pishib yetiladi. Mevasi quruq, dukkak meva. Dukkagi bandsiz, uzunligi 4 sm, choʻziq tuxumsimon, qalin, mayin yarim yotiq tukli. Urugʻi yordamida koʻpayadi

## Tarqalishi va o‘sish sharoiti
Tabiatda juda kam tarqalgan, yakka yakka yoki kichik to‘plar hosil qilib o‘sadi. Toshkent viloyati Qurama tizmalari hududida tarqalgan. Dengiz sathidan 1600-2000 metr balandlikda tog‘larning o‘rta qismidagi toshli va shagʻalli tuproqlarda, siyrak archazorlar orasida o‘sadi. O‘sish joylarida ko‘plab yilqi boqilishi sababli o‘simlik soni kamayib ketgan.
## Manbalar
Yongʻoqsimon astragal

**Yongʻoqsimon astragal** () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama va Chatqol tog‘ tizmalari hududida tarqalgan
## Tavsifi
Boʻyi 10-12 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi juda qisqa, deyarli yoʻqolib ketgan. Barglari poya yoki ildiz boʻgʻzidan chiqadi, murakkab, bandli, barg bandining uzunligi 10-12 sm. Bargchalari 10-12 juft, nashtarsimon yoki ellipssimon, uchi oʻtkirlashgan, yuzasi qalin tuklar bilan qoplangan. Gulpoyasining uzunligi, 5-8 sm. Gullari yirik, ikki jinsli, 25-30 mm. Gultojibarglari och pushti tusda, uzunchoq ellipssimon, qoʻshilmagan uch besh dona. Gulkosachabarglari yashil, tukli, nashtarsimon shaklda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi quruq dukkak meva. Aprel may oylarida gullab, mevasi iyun avgustda pishib yetiladi. Dukkagi bandsiz, uzunligi 4 sm, choʻziq tuxumsimon, qalin, mayin yarim yotiq tukli. Urug‘i orqali koʻpayadi.

## Tarqalishi va oʻsish sharoiti
Tabiatda kam tarqalgan, yakka yakka holatda yoki kichik maydonlarda toʻp hosil qilib oʻsadi. Toshkent viloyati Qurama va Chatqol tizmalarida tarqalgan. Dengiz sathidan 1600 metrgacha balandlikda, shagʻal toshli yonbagʻirlarda oʻsadi. Chorva mollarining mutassil boqilishi natijasida oʻsimlik soni qisqarib ketgan. Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

## Manbalar