Atom energiyasi agentligi

**Atom energiyasi agentligi („Oʻzatom“ agentligi yoki Oʻzatom)** () – atom energiyasidan tinchlik maqsadlarida foydalanish sohasida yagona davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan Oʻzbekiston ijro etuvchi hokimiyat organi.

## Tashkil etilishi
Agentlik 2018-yil iyul oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan tashkil etilgan boʻlib, dastlab Energetika vazirligi tuzilmasida boʻlgan. 2024-yilda Atom energiyasi agentligi sifatida qayta tashkil etilib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuriga oʻtkazilgan. Agentlik direktori Azim Axmedxoʻjayev.

## Oʻzbekiston atom energetikasi tarixi
Oʻzbekiston atom energetikasi tarixi XX asrning oʻrtalarida, yadro texnologiyalari energetika va sanoat vazifalarini hal qilishda muhim vositaga aylangan davrdan boshlanadi.

1950-60-yillarda Oʻzbekistonda atom fizikasining ilmiy bazasi shakllanadi. 1956-yilda Toshkentda Yadro fizikasi instituti tashkil etildi, u yerda olimlar yadroviy materiallar va radiatsion kimyoni oʻrganishni boshladilar.

Bir necha yil oldin, 1952-yilda Qizilqum shimolida geologlar Markaziy Osiyodagi eng yirik uran konlaridan biri – Qizilqumdagi konni topdilar. Bu Navoiy kon-metallurgiya kombinatining tashkil etilishiga asos boʻldi va bepoyon choʻlning boy yer osti boyliklarini sanoat yoʻli bilan oʻzlashtirishni boshlab berdi.

1958-yilda birinchi marta tabiiy uran qazib olina boshlandi. 1960-yillarda Uchquduq konida rudalardan uranni ajratib olish texnologiyasini yarim sanoat usulida sinash boshlandi. 1964-yilda gidrometallurgiya zavodida uran oksidini sanoat miqyosida ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Foydali qazilmalarni qazib olish kon usuli bilan amalga oshirildi. Bularning barchasi Oʻzbekistonga uran ishlab chiqarish boʻyicha yetakchi davlatlardan biriga aylanish imkonini berdi.

1959-yil 10-sentabrda Oʻzbekistonda birinchi tadqiqot yadroviy reaktori ishga tushirilgach, atom energetikasida qatʼiy qadamlar qoʻyildi, bu yadroviy fan va texnologiyalarni rivojlantirishda muhim qadam boʻldi. Bu Oʻrta Osiyoda quvvati 2 MVt boʻlgan birinchi VVR-SM tadqiqot reaktori boʻlib, modernizatsiyadan soʻng 10 MVt quvvatga yetdi. Reaktor ishga tushirilganidan 60 yildan koʻproq vaqt oʻtgach, u ishlashda davom etmoqda. Reaktorda bugungi kunda 15 ta radioizotop ishlab chiqarilmoqda. Ular asosida 40 dan ortiq farmatsevtik preparatlar ishlab chiqarilmoqda. Bu yerda dunyodagi yod-125 hajmining 80 foizi ishlab chiqariladi. Farmatsevtika mahsulotlari 15 mamlakatga eksport qilinadi, minerallar, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar nurlantiriladi. Institut — O‘zbekistonda tibbiyot buyumlarini radiatsiyaviy sterilizatsiya qilish bo‘yicha yagona maskan hisoblanadi. Buning uchun elektronlar tezlatgichi va kobalt-60 asosidagi gamma-qurilmadan foydalaniladi. O‘tgan yillar davomida reaktorda birorta ham avariya holati kuzatilmagan.

## Vazifalari
* Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat strategiyalarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;
* Sohada faoliyat yuritayotgan barcha davlat organlari va tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish;
* Atom energiyasidan foydalanishning yadroviy obyektlarni loyihalashtirish va qurishdan boshlab radioaktiv chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirishgacha bo‘lgan barcha jihatlarini tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani ishlab chiqish va joriy etish;
* Obyektlarning jismoniy himoya qilinishini ta’minlash hamda yadroviy materiallar va texnologiyalar tarqalib ketmasligining oldini olish;
* Ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish;
* Radiatsiyaviy va yadroviy xavfsizlik tizimini yaratish va takomillashtirish, shu jumladan radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qilish va avariya holatlarida javob qaytarish;
* Yuqori malakali kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash;
* Faol xalqaro hamkorlik va xalqaro majburiyatlarni bajarish.
* "O‘zatom" agentligi yadroviy materiallar, ishlatilgan yadroviy yoqilg‘i va radioaktiv chiqindilar hayotiy siklining barcha bosqichlari ustidan qat’iy nazoratni amalga oshiradi, bosh tashkilotlarni belgilaydi, idoraviy mansub obyektlarda yong‘in xavfsizligi uchun javob beradi, ichki va tashqi avariya rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi. Agentlikning tashkiliy tuzilmasiga quyidagilar kiradi: “Atom elektr stansiyasi qurilishi direksiyasi” DK, Toshkent shahridagi “MMFI” milliy tadqiqot yadro universiteti filiali.

## Manbalar

## Havolalar
* Rasmiy Facebook sahifasi
* Rasmiy Instagram sahifasi
* Rasmiy YouTube kanali
* Rasmiy Telegram sahifasi