Ukrainaning davlat chegarasi

**Ukraina Davlat chegarasi** (, Derjavnyi Kordon Ukrainiy, qisqacha — DerjKordon) — Ukraina davlat hududining xalqaro chegarasi. Ukraina Davlat chegarasi toʻgʻrisidagi qonunning 1-moddasiga binoan, Ukraina hududining quruqlik, suv va havo boʻshligʻi ustidagi chegarasini belgilaydigan chiziq va vertikal sirt.

Ukraina Davlat chegarasini himoya qilish Ukraina Davlat chegara xizmati (yerda) va Ukraina Qurolli kuchlari (havo va suv ostida) tomonidan amalga oshiriladi. Chegara rasmiy ravishda Ukrainaning „Ukrainaning huquqiy vorisligi toʻgʻrisida“ gi qonuni (1991-yil 12-sentyabr) va „Ukrainaning davlat chegarasi toʻgʻrisida“ (1991-yil 4-noyabr) qonunlari bilan oʻrnatilgan.

2018-yilning 1-yanvarida Ukrainada rossiyaliklar uchun biometrik nazorat joriy etildi . 2018-yil 22-mart kuni Ukraina prezidenti Pyotr Poroshenko Rossiya fuqarolari va „migratsiya xavfi bo‘lgan mamlakatlardan kelgan fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar“ (batafsilroq maʼlumot berilmagan) Ukrainaga borish sabablari to‘g‘risida Ukraina rasmiylarini oldindan xabardor qilishlari shart bo‘lgan farmonni imzoladi.

## Umumiy doirasi

Ukraina yetti davlat bilan chegaradosh: Polsha, Slovakiya, Vengriya, Ruminiya, Moldova, Rossiya va Belarus. Ukraina chegarasining umumiy uzunligi .Biroq, Rossiya, Belorussiya va Moldova (sobiq Sovet Ittifoqi respublikalari) bilan chegaralarni delimitatsiya va demarkatsiya qilish tugallanmagan. Boshqa davlatlar bilan chegaralar Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Ukrainaga qayta tiklangan Sovet chegara patrul xizmatidan meros boʻlib oʻtdi.

1998-yilda Rossiya bilan chegarani delimitatsiya qilish boʻyicha ish boshlandi, biroq oʻshandan beri dengiz chegarasidagi tortishuvlar tufayli toʻxtab qoldi . Rossiya-Ukraina urushi boshlanganidan beri Ukraina Rossiya va Belorussiya bilan chegaralarni demarkatsiya qilish ishlarini boshladi.

1994-yilda Xavfsizlik kafolatlari boʻyicha Budapesht memorandumi, jumladan, uni imzolagan davlatlar (Rossiya Federatsiyasi, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Buyuk Britaniya) Ukrainaning mavjud chegaralarini hurmat qilishga vaʼda bergan.

Ukraina, shuningdek, 2017-yilgacha Sevastopol munitsipaliteti hududining bir qismini Ukrainadan tashqarida Novorossiyskga oʻtkazish uchun Rossiya Qora dengiz flotiga ijaraga berdi. 2010-yilda Xarkov kelishuvlari ikkala tomon (Rossiya va Ukraina) tomonidan ratifikatsiya qilindi, ular ijara muddatini qoʻshimcha 25 yilga uzaytirdi, agar kerak boʻlsa, ixtiyoriy besh yilga uzaytirish to‘g‘risida kelishib olindi. Shartnomalar, shuningdek, xalqaro miqyosga chiqqan Rossiya-Ukraina gaz kelishmovchiligining bir qismi bo‘lgan.

Ukrainaning eksklyuziv iqtisodiy zonasining maydoni  .

## Boshqa davlatlar bilan chegarasi
Quruqlikda Ukrainaning quyidagi davlatlar bilan chegara uzunligi  ga choʻzilgan. Ukrainaning barcha hududi izchil va boshqa mamlakatlarda Ukraina anklavlari yoʻq.

Bundan tashqari, Ukrainada Chernobil istisno zonasi mavjud boʻlib, u maʼlum darajada cheklovlarga ega va kirishni nazorat qilish uchun nazorat punktlari bilan oʻralgan. Bunday nazorat punktlari orasida Dytiatki nazorat punkti ham bor.

## Dengiz chegaralari

Ukrainaning janubiy chegarasi Ukraina hududiy suvlarining tashqi chegarasi hisoblanadi. Dengiz orqali Ukraina Ruminiya va Rossiya bilan chegaradosh. Gʻarbiy Ruminiya — Ukraina chegarasi oʻzining quruqlik qismining chetidan Qora dengiz boʻylab 33 km ga choʻzilgan.&nbsp;Undan keyin u Ukraina hududiy suvlari va Ruminiya iqtisodiy zonasining chegarasi hisoblanadi. Ukraina hududiy suvlariga Ilon oroli kiradi. U yerdan Ukraina eksklyuziv iqtisodiy zonasi (EEZ) Qora dengiz sohilidan Kerch boʻgʻozi tomon  choʻzilgan.

Qora dengizning sharqiy mintaqasida Kerch boʻgʻozining janubida Ukraina iqtisodiy zonasi Qora dengizdagi Rossiya iqtisodiy zonasi bilan tutashgan. Shu nuqtadan boshlab shimolga  ga choʻzilgan Rossiya-Ukraina hududiy suv chegarasi boshlanadi. Shundan soʻng chegara Kerch boʻgʻozi orqali Rossiya-Ukraina chegarasi sifatida davom etadi () va Azov dengizi ustida () ikkala davlatning ichki suvlarini Azov dengizining shimoliy qirgʻogʻidagi quruqlik chegarasi chekkasigacha ajratiladi. Dengiz chegarasining umumiy uzunligi  dan iborat, shundan  Qora dengiz boʻylab choʻzilgan.

## Katta tortishuvlar

### Qrim
2014-yilda Qrim Rossiya tomonidan bosib olingan va anneksiya qilinganidan beri Ukraina yarim orolni *amalda* nazorat qilmaydi va uni vaqtinchalik bosib olingan deb hisoblaydi.

Ukraina va xalqaro hamjamiyatning aksariyati Qrimni Ukrainaning avtonom respublikasi va Sevastopolni Ukrainaning alohida maqomga ega shaharlaridan biri deb biladi. Rossiya esa Qrimni Rossiya va Sevastopolning federal sub’ekti deb biladi. 2014-yil mart oyida Qrim Rossiya tomonidan anneksiya qilinganidan beri Rossiyaning uchta federal shaharlaridan biri boʻldi. 1991-yildan beri Rossiya Sevastopol harbiy-dengiz bazasini ham ijaraga olgan va joriy ijara muddati 2040-yillarga qadar uzaytirilgan. Ammo Rossiya Davlat Dumasi 2014-yil 31-martda 433 nafar parlament aʼzosi tomonidan ushbu ijara shartnomasini denonsatsiya qilishni bir ovozdan maʼqulladi.

### Ilon oroli (nizo hal qilingan)

Ukraina mustaqillikka erishganidan beri Ilon oroli, Ukraina hududiy suvlari va Ukrainaning eksklyuziv iqtisodiy zonasi (EEZ) Ruminiya bilan bahslashadi.

Avvaliga Ruminiya orolni Ukraina hududining bir qismi sifatida tan olmagan, ammo keyinchalik uning tegishliligi muhokama qilinmadi. Biroq, Ruminiya orolni qoʻshni hududiy suvlar va EEZ huquqiga ega boʻlmagan tosh sifatida qayta tasniflashga qaror qilgan. 16 ga maydonga ega boʻlgan orol Dunay deltasi va uning atrofidagi suv hududlarini nazorat qilish uchun strategik ahamiyatga ega.

Ayni paytda nizo hal qilinmoqda va Ilon oroli Ukraina hududining bir qismi sifatida tan olingan, ammo unga tutash suvlar (Ukraina EEZ) cheklangan.

## Manbalar


## Havolalar

* Zakon Ukraííni Pro derjavniy kordon Ukraííni
* Moldova-Ukraina munosabatlari, Andrey Popov bilan suhbat
* Mollava i Ukraíína virishili spirne teritoryalne pitannya
* Palanka hududiy aholi punkti