open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gohar Harutyunyan

**Gohar Harutyunyan** (, **Goar Harutyunyan** deb ham ataladi; 2002-yil 14-iyulda tugʻilgan) — armanistonlik oʻq otish sporti bilan shugʻullanuvchi sportchi. 10 metr va 50 metrga harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha musobaqalarda ishtirok etadi. 2024-yilda 10RT20 va 10RT20MIX yoʻnalishlarida Yevropa chempionligini qoʻlga kiritgan.

## Faoliyati
Gohar Harutyunyan oʻsmirlik chogʻida bobosi Gagik Meloyan maslahati bilan oʻq otish sporti bilan shugʻullanishni boshlagan. Bobobi 2019-yilda vafot etguniga qadar nabirasiga murabbiylik qilgan. Shundan keyin Harutyunyan murabbiy Razmik Minasyan, soʻngra Armenak Galoyan qoʻl ostida sport mashgʻulotlarini davom ettirgan. Uning ilk musobaqasi bolalar va oʻsmirlar sport maktabi ochiq chempionati boʻlib, ushbu musobaqada 3-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻlgan. Harutyunyan 13 yoshida Armaniston chempionatida ishtirok etgan va gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 2025-yilda unga Edgar Baghdasaryan murabbiylik qilgan.

2019-yilning mart oyida oʻtkazilgan 2019-yilgi 10 m masofaga oʻq otish boʻyicha Yevropa chempionatida Harutyunyan jamoaviy bahsda Lilit Mkrtchyan va Arusyak Grigoryan bilan birgalikda ishtirok etib, musobaqaning bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2022-yil mart oyida boʻlib oʻtgan 2022-yilgi 10 m masofaga oʻq otish boʻyicha Yevropa chempionatida ishtirok etib, oʻsmir qizlar oʻrtasida harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha yakkalik hamda aralash bahslarda oltin medallarni qoʻlga kiritgan. Gohar Harutyunyan hamda Gor Xachatryan juftligi harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha aralash bahslarda musobaqaning oltin medaliga ega chiqqan.

2022-yil avgust oyida oʻtkazilgan 2022-yilgi harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha jahon chempionatida u oʻsmir qizlar oʻrtasida musobaqaning bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2024-yil avgust oyida Chexiyaning Plzeň shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha Yevropa chempionatida Harutyunyan uchta oltin medalni qoʻlga kiritgan. U ayollar oʻrtasida 10 metrga harakatlanuvchi nishonga oʻq otish bahsida musobaqa gʻolibiga aylangan. Gohar Harutyunyan, Lilit Mkrtchyan, Arusyak Grigoryandan iborat Armaniston jamoasi aralash estafeta bahslarida Yevropa chempionligini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻlgan. Gor Xachatryan va Gohar Harutyunyan juftligi esa harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha aralash bahslarda musobaqa chempioniga aylangan.

2025-yil iyul oyida Fransiyaning Châteauroux shahrida boʻlib oʻtgan 2025-yilgi oʻq otish boʻyicha Yevropa chempionatida u ayollar oʻrtasida 50 metrga harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha yakkalik bahsida 380 ochko bilan kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, ayollar oʻrtasida 10 metrga harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha aralash jamoaviy bahsda Gohar Harutyunyan, Lilit Mkrtchyan, Arusyak Grigoryan jamoasi 1103 ochko bilan oltin medalga sazovor boʻlgan. Arusyak Grigoryan, Gohar Harutyunyan hamda Lilit Mkrtchyan jamoasi 10 metrga harakatlanuvchi nishonga oʻq otish boʻyicha jamoaviy bahsda musobaqaning kumush medaliga sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Familie Neumann

**Familie Neumann** — 1984-yilda efirga uzatilgan Sharqiy Germaniya teleseriali.

## Yana qarang
*Germaniya teleseriallari ro‘yxati

## Havolalar
*
Ernestine von Fürth

**Ernestine von Fürth**, qizlik familiyasi **Kish** (5-oktabr 1877, Praga — 31-oktabr 1946, Vashington, Kolumbiya okrugi) — Avstriyalik, yahudiy ayollar huquqlari faoli, „Neuen Wiener Frauenklub“ (Yangi Vena ayollar klubi) tashkilotchilaridan biri, Avstriya ayollari saylov huquqi qoʻmitasi raisi va Avstriyadagi „“ (Ayollar saylov huquqi jurnali) muharriri edi.

## Hayoti
Ernestine von Fürth Avstriya tarixida muhim faollardan biri boʻlishiga qaramay, uning shaxsiy hayoti haqida nisbatan oz maʼlumot yetib kelgan. Boy pragalik oilada oʻsgan bolib, uning tugʻilgan vaqtidagi ismi Ernestine Kisch boʻlgan, u saroy yuristi ga turmushga chiqqan, oʻsha paytda u venger Sotsial-siyosiy partiyasi (Sozialpolitische Partei) aʼzosi boʻlgan. Ikkalasi ham 1905-yilda yahudiylik dinidan chiqib, boshqa dinga oʻtishgan. 1906-yilda Ernestine von Fürth Leopoldine Glekel bilan birga Avstriya ayollari saylov huquqi qoʻmitasiga asos solgan. Avvaliga ayollarning saylov huquqi boʻyicha qonuniy uyushmasini tuzishning imkoni boʻlmagan, chunki qonun ayollarni bunday uyushmalarga aʼzo boʻlishini taqiqlardi. 1912-yil mart oyida Ernestine von Fürth Venada boʻlib oʻtgan birinchi Avstriya ayollari saylov huquqi konferensiyasini chaqirishda yetakchi ishtirokchilardan biri boʻlgan; bu konferensiya maqsadi Sisleytaniyadagi ayollarning saylov huquqi uyushmalarini yagona soyabon tashkilot ostida birlashtirish edi.

Uning oʻgʻli yurist va iqtisodchi Herbert Furth boʻlib, u ham Ludwig von Mises va Friedrich August von Hayeklar bilan bir doirada boʻlgan. Ona-bola 1938-yilda milliy sotsializm va natsistlar rejimi davrida taʼqibdan qochish uchun birga Amerika Qoʻshma Shtatlariga qochib ketishgan.

Ernestine von Fürth 1946-yil 31-oktabrda Vashingtonda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Elisabeth Malleier, *Jüdische Frauen in der Wiener bürgerlichen Frauenbewegung 1890–1938*. 2001, especially p.&nbsp;59–65.
* Margarete Grandner, Edith Saurer, *Geschlecht, Religion und Engagement: Die jüdischen Frauenbewegungen im deutschsprachigen Raum (19. und frühes 20. Jahrhundert).* Böhlau Verlag, Vienna 2005, .
Karina Akopova

**Karina Tigranovna Akopova** (, ; 2003-yil 16-iyunda tugʻilgan) hozirda Armaniston nomidan ishtirok etuvchi figurali uchuvchi. Hozirgi kunda musobaqalardagi jufti Nikita Raxmanin boʻlib, u bilan birga 2026-yilda Armaniston chempioni boʻlgan. Shuningdek, Armaniston nomidan figurali uchish boʻyicha 2026-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan.

Akopova Raxmanin bilan Rossiya nomidan musobaqada ishtirok etib, 2021-yilgi Budapesht kubogi chempioni, 2021-yilgi Denis Ten xotira musobaqasi chempioni hamda 2022-yilgi kubok chempioni boʻlgan.

Sobiq jufti Maksim Shagalov va Karina Akopova 2019-yilgi Volvo ochiq kubogida kumush medal, shuningdek, 2020-yilgi Bavariya ochiq musobaqasi bronza medali sohibi boʻlishgan.

## Shaxsiy hayoti
Karina Akopova 2003-yil 16-iyunda Rossiyaning Moskva shahrida tugʻilgan. Ota-onasining ajdodlari armanistonliklar boʻlgan. Onasining oilasi Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi tufayli koʻchirilib, 1988-yilda Rossiyaga joylashgan. Akopovaning familiyasi sovet davrida ruslashtirish va maʼmuriy bosim natijasida ruscha shaklga ega boʻlgan.

Sportchi ilgari Sport va turizm boʻyicha Kuban universitetida oʻqigan. U rus, arman va ingliz tillarida soʻzlasha oladi.

2019-yildan beri Akopova sportdagi jufti Nikita Raxmanin bilan munosabatda.

U 2014-yilgi Qishki Olimpida oʻyinlari chempioni boʻlgan juftlik Volosozhar va Trankovni oʻziga ibrat sifatida koʻrsatadi.

## Faoliyati

Akopova 2008-yilda 5 yoshida konkida uchishni oʻrganishni boshlagan. Dastlab figurali uchish boʻyicha bir necha murabbiylari uni boshqa sportchilarga nisbatan ancha kech faoliyatini boshlagani sababli bu sport turi bilan professional shugʻullanishiga qiziqish bildirmagan. Oxir-oqibat, Akopovaga murabbiy Irina Borisovna Straxovaning guruhiga sinov mashgʻulotiga borish tavsiya etilgan. Shundan keyin u Akopovani shogird sifatida qabul qilgan. Akopovaning juftlik yoʻnalishidagi salohiyatini koʻrgan Borisovna Straxova keyingi 8 yil davomida uni shu yoʻnalish boʻyicha tayyorlab borgan. Shundan soʻng Stanislav Morozov Akopova bilan bogʻlanib, uni Nina Mozerning figurali uchish maktabida juftlik bahslari boʻyicha mashgʻulotiga taklif qilgan. Sinov muvaffaqiyatli oʻtgan va Morozov uni shogirdlikka olishga rozi boʻlgan.

6 oydan keyin, Akopovaga murabbiy Andrey Pachin murojaat qilib, oʻz shogirdi Hektor Giotopulos Mur (Avstraliya) bilan juftlikda sinovdan oʻtishni taklif qilgan. Muvaffaqiyatli sinovdan soʻng juftlik 1 oy davomida Moskvada shugʻullangan, soʻngra uning transfer masalasini muhokama qilish uchun Ice Skating Australia bilan kelishuv olib borish maqsadida Avstraliyaga uchishgan. 3 oy qoʻshimcha tayyorgarlikdan soʻng, Akopova onasidan Rossiya figurali uchish federatsiyasi uni qoʻyib yuborishdan bosh tortgani haqida xabar olgan. Natijada, Akopova Moskvaga qaytib kelgan va oxir-oqibat Timofey Kuznetsov bilan juftlik tuzilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* 
*  (Armaniston uchun)
*  (Rossiya uchun)
* 
* 
* 
* Karina Akopova sayti Milano Cortina 2026da
* 
*
Nurak Mfy Forish tumani

**Nurak** — Oʻzbekiston Respublikasining Jizzax viloyati Forish tumani hududida joylashgan mahalla fuqarolar yigʻini. Mahalla hududi **Osmonsoy** hamda **Egizbulok** mahalla fuqarolar yigʻinlari bilan chegaradosh boʻlib, maʼmuriy jihatdan ular tarkibiga kirmaydi.

Mahalla nomi mahalliy talqinga koʻra “kichik nur” maʼnosini anglatadi.

## Geografik joylashuvi
Nurak mahallasi Forish tumanining togʻoldi hududida joylashgan. Hudud tabiiy buloqlar, togʻ yonbagʻirlari va qishloq xoʻjaligi yerlari bilan ajralib turadi. Ekin maydonlari yuqorida joylashgan buloq suvlari orqali sugʻoriladi.

Aholi asosan ichimlik suvi bilan tabiiy buloqlar hamda quduq suvlari orqali taʼminlanadi.

## Iqtisodiy faoliyati
Mahalla aholisi asosan dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi. Sugʻorish tizimi tabiiy suv manbalariga asoslangan boʻlib, hududda anʼanaviy qishloq xoʻjaligi faoliyati rivojlangan.

## Xoʻja Bogʻbon ota ziyoratgohi
**Xoʻja Bogʻbon ota ziyoratgohi** — Forish tumani Nurak MFY Qoratosh qishlogʻida joylashgan muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi. Ushbu ziyoratgoh Jizzax viloyatidagi mashhur ziyorat maskanlaridan biridir.

Ziyoratgoh XII asrning 70-yillarida yashagan avliyo **Ibn Muhammad al-Vosit** (Xoʻja Bogʻbon ota) nomi bilan bogʻliq. U Oʻrta Osiyo xalqlari orasida bogʻbonlar va dehqonchilik ahli piri sifatida eʼzozlanadi.

Ziyoratgoh Jizzax shahridan taxminan 53,8 kilometr uzoqlikda joylashgan.

## Tarixiy maʼlumotlar
Mahalliy rivoyatlarga koʻra, Ibn Muhammad al-Vosit ushbu hududga islomiy ilm-maʼrifatni targʻib qilish maqsadida kelgan va shu yerda yashab qolgan. Rivoyatlarda avliyoning gʻorga yashiringanida gʻor ogʻzida oʻrgimchak toʻri paydo boʻlgani sababli taʼqibchilar ortga qaytgani hikoya qilinadi.

Boshqa rivoyatlarda esa avliyoning duosi bilan quruq novdalar mevali daraxtlarga aylangani hamda hududda buloq paydo boʻlgani aytiladi. Shu voqealar bilan bogʻliq holda hudud “Nurak” nomi bilan atalganligi rivoyat qilinadi.

## Ziyoratgohning hozirgi holati
Bugungi kunda ziyoratgoh hududida obodonlashtirish ishlari amalga oshirilgan. Yoʻlaklar, zinapoyalar, gulzorlar hamda dam olish hududlari barpo etilib, ziyoratchilar uchun qulay sharoit yaratilgan. Maskan tabiiy osoyishtaligi va yashil muhiti bilan ajralib turadi.

## Tarixiy manbalarda
Buyuk mutafakkir Alisher Navoiyning tasavvufiy asarlarida Ibn Muhammad al-Vosit nomi avliyolar qatorida tilga olingani qayd etiladi.

## Manbalar




## Galereya
Forish tumani Ilonli Mfy

# Ilonli (Forish tumani)

** Ilonli — Jizzax viloyati Forish tumani tarkibidagi mahalla fuqarolar yig‘ini. Mahalla o‘zining tarixiy rivojlanishi, hududiy chegaralari, ijtimoiy infratuzilmasi va madaniy hayotdagi faoliyati bilan ajralib turadi.

## Tarixi

Ilonli mahalla fuqarolar yig‘ini 1993-yil 30-noyabrda tashkil etilgan. Mahalla tashkil etilishining asosi Qoraobdol qishloq kengashi negizida faoliyat yuritgan Garasha qishloq fuqarolar yig‘ini hududida mustaqil mahalla tuzish zarurati bo‘lgan.

1993-yildan boshlab mahalla o‘zining hududiy va ijtimoiy faoliyatini kengaytirgan. 2017-yilda Garasha qishloq fuqarolar yig‘ini tugatilgan va mahalla mustaqil **Ilonli** nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Shu tariqa mahalla rahbariyatining mustaqil boshqaruvi yo‘lga qo‘yilgan va mahalla aholisi bilan yaqin hamkorlikda ijtimoiy va madaniy hayot rivojlana boshlagan.

## Geografik joylashuvi va hududiy chegaralari

Mahalla markazi Ilonli qishlog‘i hisoblanadi. Forish tuman markazidan masofa taxminan 40 km. Mahalla umumiy hududi 17 316 gektarni tashkil qiladi.

Ilonli mahallasi quyidagi mahalla va qishloqlar bilan chegaradosh:

- **Sharq:** Forish tumani Mustaqillik mahalla fuqarolar yig‘ini  - **Shimol:** Forish tumani O‘xum qishloq fuqarolar yig‘ini  - **Janub va G‘arb:** Garasha mahalla fuqarolar yig‘ini va Samarqand viloyati, Payarik tumani “Kultusin” qishloq fuqarolar yig‘ini

Hudud tabiiy sharoiti bilan ajralib turadi. Mahallada yaylovlar, ekin maydonlari, kichik suv havzalari va o‘rmonzorlar mavjud bo‘lib, ular qishloq xo‘jaligi va chorvachilik uchun qulay sharoit yaratadi.

## Transport va kommunikatsiya

Mahalla markaziga tuman markazidan yo‘l orqali 40 km masofa mavjud. Hudud ichidagi yo‘llar qishloq xo‘jaligi transporti va aholining harakati uchun qulay. Mahalla hududi qo‘shni qishloqlar va mahallalarga chiqish imkonini beradi.

## Aholi va iqtisodiy faoliyat

Ilonli mahallasida istiqomat qiluvchi aholi asosan qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanadi. Mahallada dehqonchilik, chorvachilik, bog‘dorchilik va boshqa qishloq xo‘jaligi faoliyatlari keng tarqalgan.

Aholining ijtimoiy hayoti mahallaning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Mahalla aholisi mahalliy bayramlar, madaniy tadbirlar va uchrashuvlarda faol ishtirok etadi.

## Ta’lim va madaniyat

Mahallada bir nechta boshlang‘ich va o‘rta maktablar mavjud bo‘lib, ular aholining ta’lim ehtiyojini qondiradi. Shuningdek, mahallada kutubxona va madaniy markazlar faoliyat yuritadi. Bu markazlar aholiga madaniy, sport va ijtimoiy tadbirlarni tashkil etish imkonini beradi.

## Sog‘liqni saqlash va xizmatlar

Mahallada kichik tibbiyot punktlari mavjud bo‘lib, aholiga tez yordam, profilaktika va kundalik tibbiy xizmatlarni taqdim etadi. Shu bilan birga, hududda savdo va xizmat ko‘rsatish tarmoqlari faoliyat yuritadi.

## Ma’muriy tuzilma

Ilonli mahalla fuqarolar yig‘ini O‘zbekiston Respublikasi **«Fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari to‘g‘risida»gi 1993-yil 17-oktyabrdagi qonun** asosida faoliyat yuritadi. Mahalla rahbari mahalliy aholi tomonidan saylanadi va hududdagi ijtimoiy, madaniy va ma’muriy masalalarni boshqaradi.
Emma Abbott

**Emma Abbott** (1850-yil 9-dekabr — 1891-yil 5-yanvar) — amerikalik opera sopranosi va impresariosi. U oʻzining juda moslashuvchan, tiniq va kuchli ovozi bilan tanilgan. Abbott oʻz davrining eng muvaffaqiyatli ayol sanʼatkorlaridan biri boʻlib, AQShda shaxsiy opera kompaniyasini tashkil etgan birinchi ayollardan biri hisoblanadi.

## Yoshligi
Emma Abbott 1850-yilda Chikagoda tugʻilgan. Uning otasi Seth Abbott kambagʻal musiqachi boʻlib, Emmaning musiqiy qobiliyatini erta payqagan. Bolaligida u akasi George bilan birga otasidan vokal, piano, gitara va skripka saboqlarini olgan.

Oilasi Peoria shahriga koʻchib oʻtgach, Emma sakkiz yoshida otasining ofisida oʻtkazilgan konsertda ilk bor sahnaga chiqdi. 1854-yilga kelib, oila jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. Oilasiga yordam berish maqsadida Emma toʻqqiz yoshidan boshlab professional tarzda chiqishlar qila boshladi. U Peoria koʻchalarida gitara chalib, qoʻshiq aytar, akasi esa unga skripkada joʻr boʻlar edi. 13 yoshida u allaqachon gitara darslarini bera boshlagan.

## Faoliyati
1866-yilda u sayyor konsert truppasiga qoʻshilib, mamlakat boʻylab gastrol safarlariga chiqdi. Safarlar davomida u taniqli opera xonandasi Clara Louise Kellogg bilan tanishib qoldi. Kellogg uning ovozini eshitib, unga opera sohasida karyera qilishni maslahat berdi va tavsiyanoma yozib berdi. Natijada, Abbott Nyu-Yorkda Achille Errani qoʻlida tahsil oldi va 1871-yilda oʻsha yerda debyut qildi.

1872-yilda Abbott Milanga, keyin esa Parijga oʻqishga yuborildi. U Parijda bir qancha spektakllarda qatnashib, ijobiy sharhlarga sazovor boʻldi. Unga Londondagi Qirollik opera teatri (Covent Garden) bilan shartnoma taklif qilindi. U yerda 1876-yilda „La fille du régiment“ operasida debyut qildi. Biroq, koʻp oʻtmay u Verdining „La traviata“ operasidagi Violetta rolini axloqiy sabablarga koʻra rad etgani uchun shartnomasi bekor qilindi. Oʻsha yili u Eugene Wetherell bilan yashirincha turmush qurdi va AQShga qaytib keldi.

### Emma Abbott ingliz opera kompaniyasi
1878-yilda Emma va uning turmush oʻrtogʻi „Emma Abbott Grand English Opera Company“ deb nomlangan shaxsiy truppasini tashkil etishdi. Bu AQShda ayol kishi tomonidan asos solingan birinchi opera kompaniyasi edi. Uning turmush oʻrtogʻi biznes masalalarini boshqargan boʻlsa, Emma badiiy rahbarlikni oʻz zimmasiga oldi va deyarli barcha spektakllarda bosh rollarni ijro etdi.

Truppa butun AQSh boʻylab keng gastrol safarlarida boʻldi va sifatli spektakllari bilan shuhrat qozondi. Abbott oʻz spektakllarini har doim ingliz tilida ijro etishni talab qilardi. Garchi musiqiy tanqidchilar klassik operalarga kiritilgan oʻzgarishlardan norozi boʻlishsa-da, xalq uni juda yaxshi koʻrardi. Emma Abbott amerikaliklar orasida „Xalq primadonnasi“ nomi bilan tanilgan edi.

## Vafoti
Emma Abbott 1891-yilda Salt Lake City shahrida gastrol safari davomida kutilmaganda pnevmoniya kasalligidan vafot etdi. U oʻsha vaqtda 40 yoshda edi. U Massachusetts shtatining Gloster shahridagi Oak Grove qabristoniga turmush oʻrtogʻi yoniga dafn qilingan.

## Manbalar
Eve Arden

**Eve Arden** (tugʻilgan paytidagi ismi **Eunice Mary Quedens**; 1908-yil 30-aprel — 1990-yil 12-noyabr) — amerikalik kino, radio, sahna va televideniye aktrisasi. U qariyb oltmish yil davomida ham yetakchi, ham yordamchi rollarni ijro etgan. U oʻzining oʻtkir zehni, yumori va oʻziga xos deadpan (jiddiy qiyofadagi kulgi) uslubi bilan tanilgan.

## Yoshligi
Eve Arden Kaliforniyaning Mill Valley shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi Charles Peter Quedens va Lucille Frank boʻlgan. Lucille oʻz turmush oʻrtogʻining qimorbozligi sababli ajrashib, shlyapa tikish biznesini yoʻlga qoʻygan. Arden yoshligida dominikan cherkov maktabida, soʻngra Tamalpais High School oʻrta maktabida tahsil olgan.

## Kinodagi faoliyati
Aktrisa oʻzining kino debyutini 1929-yilda „Song of Love“ musiqiy filmida amalga oshirgan. 1930-yillarning boshida u Broadwayda ham oʻz oʻrnini topdi. 1934-yilda unga sahna nomi tanlash tavsiya qilinganda, u kosmetika vositalariga qarab „Eve“ ismini „Evening in Paris“dan, familiyasini esa Elizabeth Arden brendidan olgan.

Uning kinodagi eng muvaffaqiyatli rollaridan biri 1945-yilda suratga olingan „Mildred Pierce“ filmidagi Ida Corwin roli boʻldi. Ushbu ijrosi uchun u Oskar mukofotining „Eng yaxshi yordamchi ayol roli“ nominatsiyasiga loyiq koʻrildi. 1946-yilda u „ertangi kunning eng umidli yulduzi“ deb topilgan edi.

## Radio va televideniye
Ardenning eng mashhur roli „Our Miss Brooks“ sitkomidagi ingliz tili oʻqituvchisi Connie Brooks obrazidir. U ushbu qahramonni radio (1948–1957) va televideniyeda (1952–1956) gavdalantirgan. Bu roli unga 1954-yilda Emmi mukofotini taqdim etdi. Uning Miss Brooks obrazi shu qadar ishonarli chiqdiyki, u oʻqituvchilarni „insoniy qiyofada koʻrsatgani uchun“ bir qancha taʼlim mukofotlari va hatto ish takliflarini ham olgan.

Shuningdek, u „I Love Lucy“ serialida oʻzini-oʻzi oʻynab kamo (kichik rol) koʻrinishida paydo boʻlgan. Keyinchalik u „Grease“ (1978) va „Grease 2“ (1982) filmlarida maktab direktori McGee rolini ijro etib, yangi avlod tomoshabinlariga tanildi.

## Shaxsiy hayoti va vafoti
Arden 1939–1947-yillarda Ned Bergen bilan turmush qurgan. Keyinchalik u aktyor Brooks West bilan 1952-yildan to uning vafotiga (1984) qadar birga yashadi. Aktrisaning toʻrt nafar farzandi bor edi.

Eve Arden 1990-yil 12-noyabrda 82 yoshida yurak toʻxtashi va arterioskleroz oqibatida vafot etdi. U Los-Anjelesdagi Westwood Village Memorial Park qabristoniga dafn etilgan.

## Merosi
Aktrisaning Gollivud shon-shuhrat xiyobonida ikkita yulduzi bor. 1995-yilda u Milliy radio shon-shuhrat zaliga kiritildi. 1967-yilda u teatr sohasidagi yutuqlari uchun Sarah Siddons Award mukofotiga loyiq koʻrilgan edi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Erin Brockovich

**Erin Brockovich** (talaffuzi: *Erin Brokovich*; qizlik familiyasi **Pattee**; 1960-yil 22-iyunda tugʻilgan) — amerikalik huquqshunos yordamchisi, isteʼmolchilar huquqlari himoyachisi va atrof-muhit faoli. U 1993-yilda advokat Ed Masry uchun ishlab yurgan vaqtida Kaliforniya shtatining Hinkley shahridagi yer osti suvlari ifloslanishi boʻyicha Pacific Gas & Electric Company (PG&E) kompaniyasiga qarshi sud ishini tashkil etishda muhim rol oʻynagan. Ushbu muvaffaqiyatli sud jarayoni 2000-yilda suratga olingan va Julia Roberts bosh rolni ijro etgan, Oscar mukofotiga loyiq koʻrilgan „Erin Brockovich“ filmi uchun asos boʻlgan.

## Yoshligi
Erin Pattee Kanzas shtatining Lawrence shahrida tugʻilgan. Uning otasi Frank Pattee sanoat muhandisi va futbolchi, onasi Betty Jo esa jurnalist edi. U Lawrence oʻrta maktabini tamomlagandan soʻng, Kanzas davlat universitetida oʻqidi va keyinchalik Texas shtatidagi Wade Collegeni amaliy sanʼat yoʻnalishi boʻyicha tugatdi.

## PG&E bilan sud jarayoni
1993-yilda Brockovich Kaliforniyaning Hinkley shaharchasida aholi oʻrtasida tushunarsiz kasalliklar tarqalganini aniqlagach, PG&E kompaniyasiga qarshi chiqdi. Sud ishida shaharning ichimlik suvi „olti valentli xrom“ bilan ifloslangani daʼvo qilingan. 1952-yildan 1966-yilgacha PG&E korroziyaga qarshi kurashish uchun sovutish minoralari tizimida ushbu kimyoviy moddadan foydalangan. Oqova suvlar maxsus himoyalanmagan hovuzlarga toʻkilgan va bu zaharli moddalarning yer osti suvlariga sizib oʻtishiga sabab boʻlgan.

Mazkur ish 1996-yilda 333 million AQSH dollari miqdoridagi kelishuv bilan yakunlandi. Bu oʻsha vaqtga qadar AQSH tarixidagi toʻgʻridan-toʻgʻri daʼvo boʻyicha toʻlangan eng yirik tovon puli edi. Brockovichning oʻzi ushbu kelishuvdan 2,5 million dollar mukofot puli oldi.

## Faoliyati va ommaviy axborot vositalari
Muvaffaqiyatli sud ishidan soʻng, Brockovich media shaxsiga aylandi. U ABC telekanalida *Challenge America with Erin Brockovich* va Zone Reality kanalida *Final Justice* koʻrsatuvlariga boshlovchilik qildi. Shuningdek, u oʻzining „Brockovich Research & Consulting“ konsalting firmasiga asos soldi. Hozirda u New Yorkdagi Weitz & Luxenberg yuridik firmasida maslahatchi boʻlib ishlaydi.

Brockovich atrof-muhitni muhofaza qilish borasidagi faoliyatini davom ettirmoqda. 2023-yilda u Ogayo shtatidagi poyezd halokati va zaharli moddalar tarqalishi boʻyicha mahalliy aholiga yordam berish uchun ushbu hududga tashrif buyurdi.

## Shaxsiy hayoti
Brockovich uch marta turmush qurgan va uning uchta farzandi bor: Matthew, Katie va Elizabeth. U 1996-yildan buyon Kaliforniyaning Agoura Hills shahrida istiqomat qiladi. Shuningdek, Brockovich oʻzining oʻqish qobiliyatining buzilishi bilan bogʻliq muammolari borligini ochiq tan olgan.

## Manbalar
Fay Wray

**Vina Fay Wray** (1907-yil 15-sentyabr — 2004-yil 8-avgust) — kanadalik-amerikalik aktrisa boʻlib, u 1933-yildagi „King Kong“ filmidagi Enn Derrou (Ann Darrow) roli bilan dunyoga mashhur boʻlgan. Oltmish yildan ortiq davom etgan aktyorlik faoliyati davomida Rey dahshatli filmlar aktrisasi sifatida xalqaro eʼtirofga sazovor boʻldi va u kino tarixidagi birinchi „scream queen“ (baqiroq malika) deb atalgan.

## Yoshligi
Fay Rey Kanadaning Kardston shahri yaqinidagi ranchoda tugʻilgan. Uning ota-onasi — Elvina Marguerit Jons va Jozef Heber Rey Iisus Xristosning oxirgi zamon avliyolari cherkovi (Mormonlar) aʼzolari boʻlishgan. U olti farzandning biri edi. Rey tugʻilganidan bir necha yil oʻtgach, uning oilasi AQSHga qaytib keldi va 1912-yilda Solt-Leyk-Siti shahriga koʻchib oʻtdi. Keyinchalik ular Gollivudga yoʻl oldilar va u yerda Fay Hollywood High School maktabida tahsil oldi.

## Faoliyati
1923-yilda, 16 yoshida Rey oʻzining kinodagi debyutini amalga oshirdi. 1926-yilda u „WAMPAS Baby Stars“ guruhiga (kelajakda yulduz boʻlishi kutilayotgan yosh aktrisalar) kiritildi. Bu uning Paramount Pictures studiyasi bilan shartnoma imzolashiga sabab boʻldi va u oʻndan ortiq filmlarda suratga tushdi. U „ovozli filmlar“ga (talkies) oʻtish davrini ham muvaffaqiyatli bosib oʻtdi.

Reyning eng yirik yutugʻi RKO Pictures studiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan „King Kong“ filmidagi roli boʻldi. Maʼlumotlarga koʻra, Enn Derrou roli uchun unga 10 000 AQSH dollari toʻlangan. Film ulkan muvaffaqiyat qozondi va RKO studiyasini bankrotlikdan qutqarib qoldi. 1930-yillarda u „Doctor X“ (1932) va „Mum haykallari muzeyi siri“ (1933) kabi dahshatli filmlarda suratga tushib, oʻzining „baqiroq malika“ imidjini mustahkamladi.

Keyinchalik aktrisa koʻplab televideniye loyihalarida, jumladan, „Perry Mason“ va „Alfred Hitchcock Presents“ seriallarida koʻrinish berdi. U aktyorlik faoliyatini 1980-yilda „Gideonʼs Trumpet“ telefilmi bilan yakunladi. James Cameron unga „Titanik“ (1997) filmidagi qari Rouz rolini taklif qilgan, biroq u buni rad etgan.

## Shaxsiy hayoti va vafoti
Fay Rey uch marta turmush qurgan. 1935-yilda u Amerika fuqaroligini qabul qildi. Uning uchta farzandi bor edi. Rey 2004-yil 8-avgustda Manxettendagi kvartirasida 96 yoshida tabiiy sabablar bilan vafot etdi. Uning vafotidan ikki kun oʻtib, mashhur Empire State Building binosining chiroqlari uning xotirasi uchun 15 daqiqaga oʻchirildi. Aktrisa Los-Anjelesdagi Hollywood Forever qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Elizabeth Gracen

**Elizabeth Ward Gracen** (tugʻilgan paytidagi ismi **Elizabeth Grace Ward**; 1961-yil 3-aprelda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va goʻzallik tanlovlari ishtirokchisi. U 1982-yilda „Miss Amerika“ unvonini qoʻlga kiritganligi bilan mashhur. Aktrisa sifatida u koʻproq „“ serialidagi Amanda roli bilan tanilgan.

## Yoshligi va taʼlimi
Elizabeth Grace Ward 1961-yil 3-aprelda Arkanzas shtatining Ozark shahrida tugʻilgan. Uning onasi Patricia Hampe hamshira, otasi Jimmy Young Ward esa parrandachilik sohasi ishchisi edi. U Arkanzasning Bunvill shahrida voyaga yetgan. Keyinchalik oilasi Rassellvillga koʻchib oʻtgan va Elizabeth 1979-yilda u yerdagi oʻrta maktabni tamomlagan. U Miss Amerika tanlovida qatnashayotgan vaqtida Arkanzas Texnika universitetida buxgalteriya hisobi boʻyicha tahsil olayotgan edi. Tanlovda gʻolib chiqqach, u oʻqishga qaytish oʻrniga mukofot pulini Nyu-Yorkdagi HB Studiosda aktyorlik mahoratini oʻrganishga sarfladi.

## Faoliyati
Gracen 1981-yilda „Miss Arkanzas“ va 1982-yilda „Miss Amerika“ unvonlarini qoʻlga kiritdi. Goʻzallik qirolichasi sifatidagi bir yillik faoliyatidan soʻng, u kino va televideniye sohasida karyera qilish uchun Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi. U professional kinodagi debyutini Charlie Sheen bilan birga „Three for the Road“ filmida amalga oshirdi. Shuningdek, u Steven Seagal bilan birga „Marked for Death“ filmida ham suratga tushgan.

Uning eng mashhur roli „“ serialidagi 1200 yoshli boqiymas ayol — Amanda obrazidir. Bu rol shunchalik muvaffaqiyatli chiqdiki, keyinchalik faqat shu qahramon atrofida aylanuvchi „“ spin-off seriali ham suratga olindi. 2012-yilda u „Flapper Films“ kompaniyasiga asos soldi va 2016-yilda „Shalilly“ nomli oʻsmirlar uchun moʻljallangan fantaziya romanini nashr etdi.

## Shaxsiy hayoti
Gracen uch marta turmush qurgan. Uning birinchi turmushi Jon Birmingham bilan boʻlgan. 1989-yilda u aktyor Brendan Hughes bilan uchrashdi va ular turmush qurishdi, biroq 1994-yilda ajrashishdi. Hozirda u Adam Murphy bilan turmush qurgan va ularning bir nafar qizi bor.

### Bill Clinton bilan bogʻliq mojaro
Gracenning soʻzlariga koʻra, u 1983-yilda, hali Arkanzas gubernatori boʻlgan boʻlajak prezident Bill Clinton bilan qisqa muddatli ishqiy munosabatda boʻlgan. 1990-yillarning oxirida Clinton ustidan olib borilgan tergovlar (Paula Jones ishi) davomida u ushbu munosabatlarni tasdiqladi va Hillary Clintondan ommaviy ravishda uzr soʻradi. U oʻz xatti-harakatini „nooʻrin“ deb atagan.

## Filmografiyasi
* *Three for the Road* (1987) — Nadine
* *Marked for Death* (1990) — Melissa
* *Pass the Ammo* (1988) — Christie Lynn
* **' (1992–1998) — Amanda
* **' (1998–1999) — Amanda
* *[[Coherence (film)|Coherence]]* (2013) — Beth

## Manbalar
Julia Child

**Julia Carolyn Child** (qizlik familiyasi: **McWilliams**; 1912-yil 15-avgust — 2004-yil 13-avgust) — amerikalik oshpaz, muallif va televideniye shaxsi. U oʻzining „Fransuz pazandachilik sanʼatini egallash“ (*Mastering the Art of French Cooking*) nomli debyut oshpazlik kitobi va 1963-yildan namoyish etila boshlangan „Fransuz oshpazi“ (*[[The French Chef]]*) kabi mashhur koʻrsatuvlari orqali fransuz oshxonasini Amerika xalqiga tanishtirgan shaxs sifatida eʼtirof etiladi.

## Yoshligi va taʼlimi
Julia Kaliforniyaning Pasadena shahrida tugʻilgan. Uning otasi John McWilliams Jr. Prinston universiteti bitiruvchisi, onasi Julia Carolyn Weston esa qogʻoz ishlab chiqaruvchi kompaniya merosxoʻri edi. U 1934-yilda Smith kollejini tarix mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Yoshligida u tennis, golf va basketbol bilan faol shugʻullangan.

## Ikkinchi jahon urushi davri
Julia Child 1942-yilda Strategik xizmatlar boshqarmasiga (OSS) qoʻshildi. Uning boʻyi 1.88 metr boʻlgani sababli, uni Harbiy-dengiz flotiga qabul qilishmagan. Julia OSSda maxfiy tadqiqotchi boʻlib ishladi va akulalarni haydaydigan maxsus vosita („shark repellent“) yaratish ustida tajribalar oʻtkazdi. Bu vosita portlovchi moddalarni akulalar urib yubormasligi uchun kerak edi. Xizmat davomida u Seylon (Srilanka) va Xitoyda boʻlib, u yerda boʻlajak turmush oʻrtogʻi Paul Child bilan tanishdi.

## Pazandachilikdagi faoliyati
1948-yilda Julia turmush oʻrtogʻi bilan Parijga koʻchib oʻtdi. Aynan shu yerda u fransuz oshxonasiga mehr qoʻydi. 1951-yilda u mashhur „Le Cordon Bleu“ pazandachilik maktabini tamomladi. Keyinchalik u Simone Beck va Louisette Bertholle bilan birgalikda amerikaliklar uchun fransuz oshpazlik kitobini yozishga kirishdi. Ularning 1961-yilda nashr etilgan „Fransuz pazandachilik sanʼatini egallash“ kitobi katta muvaffaqiyat qozondi.

Julia Childning televideniyedagi debyuti 1963-yilda „Fransuz oshpazi“ koʻrsatuvi bilan boshlandi. Uning quvnoq feʼl-atvori, oʻziga xos ovozi va xatolardan qoʻrqmay taom tayyorlashi tomoshabinlarga manzur boʻldi. U ushbu koʻrsatuvi uchun Peabody va Emmi mukofotlarini qoʻlga kiritdi.

## Vafoti va merosi
Julia Child 2004-yil 13-avgustda, 92 yoshga toʻlishidan ikki kun oldin buyrak yetishmovchiligidan vafot etdi. U oʻzining soʻnggi „My Life in France“ kitobini „…stol va hayot zavqlari cheksizdir — toujours bon appétit!“ degan soʻzlar bilan yakunlagan. Uning Kembridjdagi oshxonasi hozirda Vashingtondagi Milliy Amerika tarixi muzeyida saqlanmoqda. 1995-yilda u pazandachilik sanʼatini rivojlantirish maqsadida „The Julia Child Foundation for Gastronomy and the Culinary Arts“ jamgʻarmasiga asos soldi.

## Manbalar
Sidney Abbott

**Sidney Abbott** (1937-yil 11-iyul—2015-yil 15-aprel) — amerikalik feminist, lezbian faoli va yozuvchi. Lavanda tahdidining sobiq a’zosi bo'lib, Barbara Love bilan "Sappho Was a Right-on Woman: A Liberated View of Lesbianism" hammuallifi bo‘lgan. Ayollar Milliy Tashkilotining eng ovozli va faol a’zolaridan biri bo‘lgan. Tashkilotga nafaqat ayollar huquqlariga, balki lezbianlar huquqlariga ham e’tibor qaratishga yordam bergan.

## Hayoti va ish faoliyati
Sidney Afton Abbott 1937-yil 11-iyulda harbiy oilada tugʻilgan. Oʻzini harbiy yigit deb tasvirlagan. Uch yil davomida Smith kollejida oʻqib, 1961-yilda Nyu-Meksiko universiteti bitirgan. Keyinchalik Kolumbiya universitetiga oʻqishga borgan va shahar rejalashtirishni oʻrgangan.

1969-yilda Milliy xotin-qizlar tashkilotiga (NOW) qoʻshilib, Nyu-Yorkda NOW va Kolumbiya universiteti Lezbian huquqlari himoya qilish uchun birinchi boʻlgan odamlardan biri boʻladi. Abbott Lavender tahdidi aʼzosi, 1971-yilda Barbara Love bilan birga Sappho Was a Right-on Woman: A Liberated View of Lesbianism-ning muallifi hisoblanadi.

1970-yillarning o‘rtalarida Barbara Lav bilan birgalikda lezbianlar masalalariga e’tibor qaratish uchun NOW ishchi guruhini tashkil etish uchun lobbichilik qiladi; oxir-oqibat  tashkil etiladi. Endi ishchi guruh dastlab "jinsiy va lesbiyan ishchi guruhi" deb nomlanadi. Abbott geteroseksual ayol bilan hamraislik qilishi kerak boʻlgan. 1976-yilda Filadelfiyada bo‘lib o‘tgan NOW milliy konferensiyasida Abbott tashkilot byudjetining 1 foizi ishchi guruhga berilishi kerakligini talab qiladi va bunga erishadi. Konferensiya davomida bu qabul qilingan ikkita qarordan faqat bittasi boʻlgan.

Abbott Milliy gey va lezbian ishchi guruhining ta’sis kengashida, tashkilot kengashida teng sonli gey erkaklar va lezbian ayollar bo‘lishini ta’minlash uchun ishlagan. Shuningdek, Manxetten okrugi prezidenti tomonidan jamiyatni rejalashtirish kengashiga tayinlanib, bu lavozimni egallagan birinchi ochiq gey bo‘ladi. Nyu-York shahri hukumatining ikkita bo‘limida dasturchi bo‘lib ishlagan. Nyu-York ijro san’ati markazining hamraisi bo‘lib, Nyu-Yorkning Long-Aylend shahridagi Shimoliy Fork hududida siyosiy faol bo‘lgan.

Abbott va Kate Millett, Phyllis Birkby, Alma Routsong va Artemis March birinchi lezbian-feminist ongni ko‘taruvchi CR One guruhi a’zolari qatorida boʻlgan.

## Keyingi yillari
Abbott Nyu-Yorkning Sautold shahrida yashagan. 2007-yilda  "Ayollar huquqlari - inson huquqlari" notijorat tashkilotiga asos solgan. 2008-yilda esa siyosat, sinf va qashshoqlikka e’tibor qaratib "In Our Shoes" yangiliklar byulletenini boshlaydi. Uning shaxsiy arxivlari Smit kollejidagi Sofiya Smit to‘plamida va Radcliffe kollejining NOW feministik tarjimai hollar to‘plamida joylashgan.

## Oʻlimi
Abbott 2015-yil 15-aprelda Nyu-Yorkning Sautold shahridagi uy yong‘inida 77 yoshida vafot etgan.

## Faoliyati
* 
* 

## Manbalar
Jac sm Kee

**Jac sm Kee** (talaffuzi: *Jek sm Ki*; 1976-yilda tugʻilgan) — malayziyalik feminist faol, yozuvchi hamda raqamli huquqlar va internet xavfsizligi sohasidagi kashshof tadqiqotchi hisoblanadi. U uzoq yillar davomida Progressiv aloqalar assotsiatsiyasi (Association for Progressive Communications — APC) tarkibidagi Ayollar huquqlari dasturiga rahbarlik qilgan. Uning faoliyati asosan onlayn zoʻravonlikka qarshi kurashish, feminist raqamli xavfsizlikni targʻib qilish hamda texnologiya va gender adolati oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganishga qaratilgan.

## Faoliyati va tashabbuslari
Jac sm Kee „Internetning feministlik prinsiplari“ (Feminist Principles of the Internet) deb nomlangan va xalqaro hamjamiyat tomonidan kollektiv tarzda ishlab chiqilgan muhim hujjatning yaratilish jarayoniga yetakchilik qilgan. Ushbu prinsiplar toʻplami raqamli texnologiyalarni rivojlantirishda kamsitishlarga chek qoʻyish va ayollarning huquqlarini hisobga olish uchun zarur boʻlgan asosiy yondashuvlarni belgilab beradi. Kee, shuningdek, internet boshqaruvi, senzura, shaxsiy hayot daxlsizligi hamda seksuallik masalalarining oʻzaro bogʻliqligini tahlil qilgan kashshof tadqiqotlari bilan mashhur.

## Global kampaniyalar va loyihalar
Kee „Take Back The Tech!“ (Texnologiyani oʻzingga qaytar!) nomli global kampaniyaning asoschilaridan biri sanaladi. Ushbu kampaniya butun dunyo boʻylab ayollarni raqamli texnologiyalar ustidan nazoratni qayta qoʻlga kiritishga hamda raqamli gender zoʻravonligiga qarshi kurashishga chorlaydi. U, shuningdek, Ezrena Marwan bilan birgalikda Malayziya dizayn arxivi (Malaysia Design Archive) loyihasiga asos solgan boʻlib, bu tashabbus Malayziyaning vizual tarixi va dizayn merosini hujjatlashtirish va oʻrganishga yoʻnaltirilgan platformadir.

2020-yilda u „Numun Fund“ jamgʻarmasining hammuassisi boʻldi. Bu jamgʻarma „Global Janub“ (Global South) yoki „Keng dunyo“ mamlakatlaridan chiqqan va aynan shu hududlar uchun texnologiya sohasidagi birinchi feminist jamgʻarma hisoblanadi. Uning faoliyati nafaqat Malayziyada, balki global miqyosda internet siyosati va inson huquqlari himoyasiga katta taʼsir koʻrsatgan.

## Eʼtirof
Jac sm Kee ayollarning erkin onlayn muhitga boʻlgan huquqlari hamda internetning imkoniyatlariga asoslangan ochiq va teng huquqli axborot jamiyati yoʻlidagi kurashi uchun nufuzli Stieg Larsson mukofoti bilan taqdirlangan. Bugungi kunda u xalqaro miqyosda raqamli huquqlar faoli va feminist sifatida tan olinadi va oʻzining tadqiqotlari bilan butun dunyo boʻylab gender adolatini taʼminlashga hissa qoʻshib kelmoqda.

## Manbalar
Shafiqa Quraishi

**Shafiqa Quraishi** (; XX asr, Afgʻoniston) — afgʻonistonlik ayollar huquqlari himoyachisi. 

2010-yildan boshlab politsiya polkovnigi hamda Afgʻoniston Ichki ishlar vazirligining gender masalalari, inson huquqlari va bola huquqlari boʻyicha direktori boʻlgan. Shafiqa Afgʻoniston Ichki ishlar vazirligiga 5000 nafar ayolni jalb qilish va Afgʻoniston Ichki ishlar vazirligi tomonidan ayollarga xizmat koʻrsatish sifatini oshirish maqsadida Afgʻoniston milliy gender yollash strategiyasi boʻyicha ishchi guruhini tuzib, unga rahbarlik qilgan. Shafiqa yana ishlaydigan ayollarga bolalarini parvarish qilish, sogʻligʻini saqlash, homilador ayollarni parvarishlash, xavfsizligini oshirish va kasbiy koʻnikmalarini rivojlantirish uchun qoʻshimcha imtiyozlar berish ustida ishlagan. Shafiqa koʻp yillar davomida Afgʻoniston milliy politsiyasida ishlaydigan ayollarga boʻlgan adolatsiz munosabatlarga qaramasdan xizmat mavqeida koʻtarilishga erishgan. 2011-yil holatiga koʻra, Shafiqa Afgʻonistondagi eng yuqori martabali ayol politsiyachi boʻlgan. Shafiqa 1990—2001-yilglari Afgʻonistonda Tolibon kumronlik qilayotgan davrda oʻz faoliyatini toʻxtatishga majbur boʻlgan. 2010-yilda „Jasorati uchun“ xalqaro ayollar mukofotiga () sazovor boʻlgan.

## Manbalar
Begtogʻdi

**Begtogʻdi** (; maʼnosi — „shahzoda tugʻildi, paydo boʻldi“), shuningdek, forslashgan shakli **Baktogʻdi** (), dastlabki Gʻaznaviy hukmdorlar xizmatida boʻlgan turkiy qul sarkarda. Biroq keyinchalik eʼtibordan chetda qolib, qatl etilgan.

## Hayoti
Begtogʻdining ilk bor sulton Mahmud Gʻaznaviy hukmronligi davrida kichik lavozimli amaldor boʻlgani tilga olinadi. Biroq keyingi hukmdor Masʼud Gʻaznaviy davrida yuqori lavozimlarga koʻtarilgan. 1035-yilda Xurosonning bosh qoʻmondoni etib tayinlangan. Shu tariqa oʻz safdoshi Ali Dayaning oʻrnini egallagan. Shu paytda saljuq turklari Toʻgʻrulbek boshchiligida Mas’uddan boshpana soʻragan. Biroq Mas’ud koʻchmanchi turklarni xavfli tahdid deb bilib, ularga qarshi Begtogʻdi boshchiligidagi qoʻshinni yuborgan. Begtogʻdi Nasa yaqinida ular bilan jang qilib, magʻlubiyatga uchragan. Shundan soʻng boshqa bir Gʻaznaviy amaldor Sohib Husayn Mikoliy jangni davom ettirgan. Biroq u ham magʻlub boʻlib, Toʻgʻrulning ukasi Dovudbek tomonidan asir olingan. Natijada Mas’ud saljuqlarning Gʻaznaviylar hokimiyatini tan olishi evaziga Nasa, Farava va Dihistonni ularga topshirishga majbur boʻlgan.

Muvaffaqiyatsizligi sababli Begtogʻdi Xuroson bosh qoʻmondoni lavozimidan olinib, uning oʻrniga Subashi ismli boshqa bir sarkarda tayinlangan. 1038-yilda Begtogʻdi Subashi bilan birga Mas’ud tomonidan saljuqlarga qarshi yuborilgan. Biroq yana Saraxs yaqinida magʻlubiyatga uchragan. Keyinchalik Begtogʻdi safdoshlari Ali Daya va Subashi bilan birga Dandanakon jangida ishtirok etgani qayd etilgan. Bu jang Gʻaznaviylar uchun halokatli magʻlubiyat bilan yakunlanib, saljuqlarga Gʻarbiy Xurosonni toʻliq egallash imkonini bergan.

Ushbu halokatli magʻlubiyat uchun Begtogʻdi va uning safdoshlarini aybdor deb bilgan Mas’ud ularni qamab, soʻng qisqa fursatda Hindistonda qatl ettirgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Abu Mihjan as-Saqofiy

**Abu Mihjan Abdulloh ibn Habib** (; **as-Saqofiy** nomi bilan ham tanilgan) *[[Johiliya]]* va ilk islom davrining arab shoiri edi.

Banu Saqif qabilasiga mansub Abu Mihjan *muxadram* (nomusulmon) bo‘lib, 8-hijriy (630 milodiy) yilda Muhammadga qarshi at-Toif mudofaasida qatnashgan. U yerda Abdulloh ibn Abu Bakr otgan o‘qdan yaralangan. 9-hijriy (631/2 milodiy) yilda islomni qabul qilib, keyinchalik musulmonlarning Forsni zabt etishiga qo‘shilgan. 633-yilda Vologesiyas jangida qatnashgan bo‘lishi mumkin, biroq Muhammadning ikkinchi vorisi, xalifa Umar uni Hadavda deb atalgan joyga surgun qilishni buyurgan. U kuzatuvchisidan qochib ketdi, ammo keyin mastlik sababli Saʼd ibn Abu Vaqqos tomonidan qamoqqa olindi. Sa’dning xotini uni 636-yil noyabrida bo‘lib o‘tgan al-Qodisiya jangida urushishi uchun vaqtincha ozod qildi. Uning jangdagi xulqi Sa’d tomonidan to‘liq afv etilishiga sabab bo‘ldi.

Jangdan so‘ng, at-Tabariyga ko‘ra, 637-yilda Umar Abu Mihjanni yana, bu safar Sudandagi Badiga surgun qildi. U surgundan ko‘p o‘tmay vafot etgan. Rivoyatlarga ko‘ra, qabri Gurgon chegarasida yoki Ozarbayjonda ko‘rinib turgan.

## Eslatmalar

## Manbalar
Gʻiyosiddin Mahmud

**Gʻiyosiddin Mahmud** () — 1206-yildan 1212-yilgacha Gʻuriylar davlati sultoni Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli hamda oʻzidan oldingi hukmdor Muhammad Gʻuriyning jiyani.

## Hukmronlikka kelishi
Gʻiyos Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli boʻlib, u Muʼizz ud-Din Muhammadning ukasi edi. Mu’izz ud-Din Muhammad 1206-yilda Hindistonda suiqasd natijasida oʻldirilgach, Gʻuriylar davlati fuqarolar urushiga yuz tutdi. Turkiy *gʻulomlar* Gʻiyosni qoʻllab-quvvatladi, mahalliy eroniy askarlar esa Bahouddin Sam II tomonida boʻldi. Biroq Bahouddin Sam II oradan bir necha kun oʻtib vafot etdi. Bu hol eroniy askarlar uning ikki oʻgʻli Jaloliddin Ali va Alovuddin Muhammadni qoʻllab-quvvatlashiga olib keldi. Shu bilan birga Firuzkuh Gʻuriy shahzodasi Diyo ud-Din Muhammadning nazoratida edi. Gʻiyos esa ularning barchasini magʻlub etishga muvaffaq boʻlib, oʻzini Gʻuriylar davlati sultoni deb eʼlon qildi. Biroq Jaloliddin Gʻaznani egallashga muvaffaq boʻlib, ukasini ushbu shahar hukmdori etib tayinladi.

## Hukmronligi

Turkiy sarkarda Tajiddin Yildiz tez orada Bahouddin Samning oʻgʻillaridan Gʻaznani tortib olishga muvaffaq boʻldi. Biroq oradan koʻp oʻtmay Gʻiyosning hokimiyatini tan oldi. Gʻiyos esa Tojiddinning Gʻaznani nazorat qilayotganidan norozi boʻlib, shu bilan birga Gʻurni himoyasiz qoldirishga jur’at eta olmagani sababli Xorazmshohlardan yordam soʻradi. Biroq Muhammad Xorazmshoh yordam berish oʻrniga Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Balx va Termizni egallab oldi. Muhammad Qoraxitoylar davlati tomonidan asirga olindi. Gʻuriylarning sobiq sarkardasi, keyinchalik Xorazmshohlar tomoniga oʻtgan Husayn ibn Xarmil tez orada Gʻiyos bilan muzokaralarga kirishdi. Biroq muzokaralar samara bermay, Gʻiyos Husaynga qarshi qoʻshin yubordi, ammo bu qoʻshin magʻlubiyatga uchradi.

Oradan 13 oʻtgach, Muhammad asirlikdan ozod etildi va yana Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Hirotni egalladi. Shundan soʻng Gʻuriylar davlatining markaziy hududi boʻlgan Gʻurga yurish qilib, Gʻiyosni asir oldi. Shundan keyin Gʻiyos Muhammadning hokimiyatini tan olishga majbur boʻldi va 1212-yilda suiqasd natijasida oʻldirilguniga qadar Gʻuriylar sulolasi hukmdori boʻlib qoldi. Oʻlimidan keyin uning oʻrnini oʻgʻli Bahouddin Sam III egalladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
*
Suraqo al-Baqiriy

**Suraqo al-Bariqiy** (; 698-yilda vafot etgan) Muhammadning sahobasi bo‘lgan va Bariq qabilasiga mansub edi. Arabiston yarimorolining Bariq hududidan bo‘lib, u paytda Umaviylar xalifaligi tarkibida edi. U eng buyuk shoirlardan biri hisoblanadi. Sheʼrlarining katta qismi hayot falsafasi atrofida aylanadi. Baʼzilar uning sheʼrlarini hayotiy qissasining yorqin ifodasi deb biladi. U yoshligidan sheʼr yoza boshlagan. Hazilkashligi bilan yaxshi tanilgan. U muhokama qilgan mavzular orasida jasorat, hayot falsafasi va janglar tasviri bor edi. Buyuk isteʼdodi uni o‘z davrining ko‘plab yetakchilariga juda yaqinlashtirdi. O‘sha yetakchilar va podshohlarni madh etgan. Uning kuchli va samimiy sheʼriy uslubi o‘z davrida katta shuhrat keltirdi. Umaviylar davri shoirlari ro‘yxatida nomlari shu qadar yorqin ajralib turadiki, zamondosh shoirlarning barchasini soyada qoldirgan buyuk uchlik — Axtal, Farazdaq va Jarir bilan zamondosh edi. Shu bois Kitob al-Agʻoniyda shoir haqida maqola yo‘q, va agar u Farazdaq hamda Jarir o‘rtasidagi adabiy bahsda ishtirok etmaganida, u butkul eʼtibordan chetda qolgan bo‘lardi. U ham Farazdaqga xayrixoh bo‘lib, bu bahsga qo‘shilgan. U va Jarir bir-biriga qarshi yaratgan hajviy bahsga oid latifalar   Al-Hajjoj ibn Yusufdan rivoyat qilinganidek, qiziqarli bo‘ladi.

## Manbalar
Fazile Xonimsulton

**Sabiha Fazile Xonimsulton** (1941-yil 8-avgust — 2024-yil 27-sentabr), **Fazile Ibrohim** nomi bilan ham tanilgan, Misr va Usmoniylar malikasi, Misr shahzodasi Mehmed Ali Ibrohim va malika Zahro Honzoda Sultonning qizi.

## Hayoti
Misrlik malika Sabiha Fazile Xonimsulton 1941-yil 8-avgust kuni Fransiyaning Neuilly-sur-Seine shahrida tugʻilgan. U Misr shahzodasi Mehmed Ali Ibrohim va Usmoniylar malikasi Zahro Honzoda Sultonning qizi boʻlgan. Honzoda Sulton esa Shahzoda Umar Faruk (xalifa Abdulmajid II ning oʻgʻli) va Rukiya Sabiha Sultonning (sulton Mehmed VI ning qizi) qizi edi. Fazilening Sultonzoda Ahmad Rifat Bey ismli ukasi boʻlgan.

Fazile Askotdagi Hitfild maktabida taʼlim olgan.

1957-yil sentyabr oyida u qarindoshi Shahzoda Mahmud Namik vositachiligida oʻzi unashtirilgan qirol Faysal II bilan uchrashish maqsadida Iroqqa bordi. Ularning unashtiruvi ota-onasi uchun kutilmagan hodisa boʻldi, chunki Fazile nafaqat surgundagi ikki sulola avlodi edi, balki atigi 16 yoshli qiz boʻlib, hanuz maktabda oʻqirdi. Shunday boʻlsa-da ota-onasi baribir ularning nikohiga rozi boʻldi. Biroq 1958-yil 14-iyulda, toʻy sanasidan ikki hafta oldin, qirol Faysal davlat toʻntarishi oqibatida oʻldirildi.

1965-yil 10-aprelda Fazile Suat Hayri Ürgüplüning oʻgʻli Hayri Ürgüplüga turmushga chiqdi. Hayri Ürgüplü 1936-yil 31-mayda tugʻilgan edi. Ularning nikoh marosimi Parijda boʻlib oʻtdi. Er-xotinning Ali Suad Ürgüplü (1967-yil 28-sentyabrda tugʻilgan) va Mehmed Selim Ürgüplü (1968-yil 31-oktyabrda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻli boʻlgan. Biroq juftlik 1980-yil 24-sentyabrda ajrashgan.

Fazile ikkinchi marta 1983-yil 18-iyunda Jean-Alphonse Bernardga turmushga chiqdi va u bilan birga Fransiyada yashadi. Biroq 2015-yilda beva qoldi.

Fazile Xonimsulton 2024-yil 27-sentyabrda 83 yoshida Istanbulda vafot etgan va onasi bilan birga Aşiyan Asri qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Heriz gilami

**Heriz gilami** fors gilamlari hisoblanib, shimoli-gʻarbiy Eronning Heriz hududidan, Tabrizning shimoli-sharqidan kelib chiqqan. Bunday gilamlar xuddi shu nomdagi qishloqda, Sabalan togʻi etaklarida toʻqiladi. Heriz gilamlari juda mustahkam va chidamli boʻlib, avloddan-avlodga yetib borishi mumkin. XIX asrga oid bunday gilam namunalarini AQSh va Yevropadagi yirik auksion uylari savdosida tez-tez uchratish mumkin. Heriz gilamlarining bunchalik mustahkamligining sabablaridan biri shundaki, Sabalan togʻi yirik mis koni ustida joylashgan. Qoʻylar ichadigan suvdagi oz miqdordagi mis ularga boshqa hududlardagiga qaraganda ancha chidamli yuqori sifatli jun beradi.

Heriz gilam toʻquvchilari koʻpincha ularni katta medalon maydonni egallagan geometrik, keskin naqshlarda yaratadilar. Bunday bezaklar anʼanaviy boʻlib, koʻpincha yoddan toʻqiladi.

Heriz mintaqasiga qoʻshni shahar va qishloqlarda toʻqiladigan oʻxshash gilamlar qatoriga Afshar, Mehraban, Sarab, Baxshaysh, Zarnaq va Gorevan kiradi. Bu gilamlarning toifalari asosan qishloq nomi boʻyicha belgilanadi. Masalan, Serapi gilamlari XX asr boshidan beri Heriz gilamlarining eng yaxshi toifasi hisoblanadi.

Heriz gilamlari nisbatan dagʻal tuzilishga ega. Gilamlarning zichligi quyi chegarada 30 kpsi dan yuqori chegarada 100–110 kpsi gacha boʻladi. 100 kpsi dan yuqori boʻlgan gilamning, agar u qadimiy ipak Heriz boʻlmasa, asli Herizga oʻxshashi juda kam uchraydi.

## Galereya

File:Antique Serapi carpet, Heriz region, Northwest Persia, 9ft 11in x 12ft 10in, circa 1875,.jpg|Qadimiy Serapi gilami, taxminan 1875-yil
File:Heriz Azeri carpet 001.jpg|Heriz gilami
File:Heriz Azeri carpet vaq-vaq.jpg|Heriz gilami vaq-vaq
File:Heriz Azeri carpet 002.jpg|Heriz gilami
File:Heriz Azeri carpet 003.jpg|Heriz gilami


## Manbalar