Malayziya bayrogʻi

Malayziyaning davlat bayrogʻi, shuningdek, shon-shuhrat chiziqlari nomi bilan ham tanilgan (), 14 ta qizil va oq chiziqlardan iborat maydon va *Bintang Persekutuan* (Federal yulduz) deb nomlanuvchi yarim oy va 14 burchakli yulduzli koʻk kantondan iborat. Kengligi teng boʻlgan 14 ta chiziq 13 ta aʼzo davlat va federal hududlar federatsiyasidagi teng maqomini, yulduzning 14 nuqtasi esa ushbu ob’ektlar orasidagi birlikni ifodalaydi. Yarim oy mamlakatning davlat dini boʻlgan Islomni ifodalaydi; koʻk kanton Malayziya xalqining birligini anglatadi; yulduz va yarim oyning sariq rangi Malay hukmdorlarining qirollik rangidir.

## Yasalish varaqasi

Fayl:Flag of Malaysia (construction sheet).svg 


## Tarixi

Birinchi marta 1963-yil 16-sentabrda koʻtarilgan bayroq Malaya federatsiyasi bayrogʻidan kelib chiqqan. Davlat bayrogʻi yaratilishidan oldin, Malayadagi har bir shtat oʻz bayrogʻiga ega edi, ularning aksariyati hozirgi kungacha oʻzgarmagan.

### Tanlash
Federatsiya Malaya Ittifoqini almashtirganida, federal qonunchilik kengashi orqali federatsiya hukumati yangi bayroq uchun dizayn tanlovini oʻtkazishga chaqirdi. Uchta bayroq jamoatchilikka yetkazildi. Birinchi bayroqda koʻk fonda oʻrtada ikkita malay *krisi* (xanjar) boʻlgan 11 ta oq yulduz bor edi. Ikkinchi bayroq „koʻk maydonda kesishgan xanjar atrofidagi 11 yulduzli konsentrik doiradan“ iborat edi. Uchinchi dizaynda 11 ta muqobil koʻk va oq chiziqlar va yuqori chap burchakda qizil fonda sariq yarim oy va besh qirrali yulduz bor edi. Uchinchi dizayn — kanton va chiziq ranglarini oʻzgartirish va baʼzi tuzatishlar orqali hamda *The Malay Mail* tomonidan oʻtkazilgan ommaviy soʻrov orqali gʻolib boʻldi. Malayziya shtati Favqulodda holat paytida kommunistlarga qarshi kurash olib borganligi sababli, besh qirrali yulduz kommunistlarning ramzlariga kinoyali oʻxshash edi. Shu sababli, yulduz yana oltitalikka oʻzgartirildi.
Fayl:1949 Malaya Flag Proposal 1-new.svg|Malaya birinchi taklif qilingan bayrogʻi.
Fayl:1949 Malaya Flag Proposal 2-new.svg|Malayaning ikkinchi taklif qilingan bayrogʻi.
Fayl:1949 Malaya Flag Proposal 3-new.svg|Malaya uchinchi tavsiya etilgan bayrogʻi.
Malayziya bayrogʻi George VI tomonidan 1950-yil 19-mayda tasdiqlangan va birinchi marta 1950-yil 26-mayda Selangor sultoni qarorgohi oldida koʻtarilgan 1957-yil 31- avgustda u mustaqillik kuni Merdeka maydonida Britaniya Ittifoqi bayrogʻi oʻrniga koʻtarildi.

### Asl simvolizm
Bayroq dizaynining ahamiyati quyidagicha berilgan:

* Qizil, oq va koʻk — Malayziyani hamdoʻstlik mamlakati sifatida ifodalaydi.
* Yarim oy va yulduz — Islomni Federatsiyaning rasmiy dini sifatida ifodalaydi, chunki sariq Malay hukmdorlarining suvereniteti va ularning tarkibiy davlatlardagi eʼtiqod yetakchisi sifatidagi rolini anglatadi. Oʻn bir qirrali yulduzning oʻzi aʼzo davlatlarning „birlik va hamkorlik“ ramzidir.

### Dizayner

Malayziya bayrogʻi Johor-Baru, Johor shahridagi Jamoat ishlari boʻlimida ishlaydigan 29 yoshli arxitektor Muhammad Hamza tomonidan ishlab chiqilgan. U 1947- yilda Malaya bayrogʻi dizayni tanloviga ikki hafta ichida ikkita dizayn bilan kirdi. Birinchi dizayn 15 ta oq yulduz bilan oʻralgan oʻrtada koʻk xanjar boʻlgan yashil bayroq edi. Uchta finalchi orasida boʻlgan ikkinchi dizayn hozirgi bayroqqa oʻxshash, ammo besh qirrali yulduzga ega edi. U Sharqiy Hindiston kompaniyasi bayrogʻidan asosiy dizayn elementlarini, xususan, qizil va oq chiziqlarni olgan. Qizil va oq ranglar ham Majapaxit imperiyasi davridan beri mintaqaning anʼanaviy ranglari boʻlgan. Tanlovga 373 ta ariza kelib tushdi va ovoz berish pochta orqali keng jamoatchilik tomonidan amalga oshirildi. Malayziyaning katta davlat arbobi Datoʻ Onn Jaafar Muhammad Hamza musobaqada gʻolib chiqqanidan keyin u bilan uchrashdi va yulduzni barcha Malayziya shtatlarini ifodalash uchun 11 burchakli yulduzga oʻzgartirishni taklif qildi.

Muhammad Hamza 1993-yil 13-fevralda 75 yoshga toʻlishi arafasida vafot etdi.

### Oʻzgartirishlar

1963-yil 16-sentabrda Malayziya tashkil etilgandan soʻng, Malayya bayrogʻining dizayni federatsiyadagi yangi shtatlarni aks ettirish va hurmat qilish uchun oʻzgartirildi.

Mavjud bayroqqa uchta qoʻshimcha chiziqlar qoʻshildi va yulduzga Malaya, Sabah, Saravak va Singapurdagi asl 11 shtat federatsiyasini aks ettirish uchun 14 taga oʻzgartirirish taklifi berildi; dizayn ikki yildan keyin Singapur federatsiyadan chiqarib yuborilganidan keyin ham oʻzgarishsiz qoldi. 1974-yil 1-fevralda Kuala-Lumpur Federal hudud sifatida belgilanganida, qoʻshimcha chiziq va yulduzdagi nuqta federatsiyaga yangi qoʻshilganlikni ifodalash uchun ajratildi. Oxir-oqibat, yana ikkita federal hudud, 1984-yilda Labuan va 2001-yilda Putrajaya qoʻshilishi bilan yulduzdagi oʻn toʻrtinchi chiziq va nuqta umuman federal hukumat bilan bogʻliq boʻldi.

1997-yilda malayziyaliklar bayroqqa nom berishga taklif qilinganda, oʻsha paytdagi Bosh vazir Mahathir Muhammad mamlakatning doimiy oʻsish va muvaffaqiyat sari intilishini loyihalash uchun *Jalur Gemilang* nomini tanladi.

## Hurmat belgisi
Milliy kunni nishonlash paytida har bir kishi oʻz uylarida, ofis binolarida, doʻkonlarda va korporativ binolarda Jalur Gemilangni hilpiratishi taklif qilinadi.

* Agar bayroq uyda oʻrnatilgan boʻlsa, u yoʻlga qarab koʻtarilishi kerak.
* Agar bayroq davlat va xususiy kompaniyalar bayroqlari bilan bayroqlar guruhiga oʻrnatilgan boʻlsa, Malayziya bayrogʻi ikkita bayroq orasida koʻtarilishi va uning ustuni qolgan bayroqlardan balandroq joylashtirilishi kerak.

## Tarixiy bayroqlar

Fayl:Flag of the Kingdom of Sarawak (1870).svg|alt=Flag of the Kingdom of Sarawak.|1870-yildan 1946-yilgacha Saravak qirolligining bayrogʻi.
Fayl:Flag of Sarawak (1947–1963).svg|alt=Flag of the British Crown Colony of Sarawak 1946-1963.|1946-yildan 1963-yilgacha Saravak toj urugʻi bayrogʻi.
Fayl:Flag of North Borneo (1882–1902).svg|alt=Flag of North Borneo colony.|Shimoliy Borneo bayrogʻi 1882-yildan 1902- yilgacha.
Fayl:Flag of North Borneo (1902–1946).svg|alt=Flag of North Borneo colony.|1902-yildan 1946-yilgacha Shimoliy Borneo bayrogʻi.
Fayl:Flag of North Borneo (1948–1963).svg|alt=Flag of North Borneo colony.|1948-yildan 1963-yilgacha Shimoliy Borneo koloniyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of Labuan (1912–1946).svg|alt=Ensign of vessels of administration of the Crown Colony of Labuan 1912-1946.|1912-yildan 1946-yilgacha Labuan koloniyasining bayrogʻi.
Fayl:Flag of the British Straits Settlements (1904–1925).svg|alt=Flag of the British Straits Settlements (1904-1925).|1904-yildan 1925-yilgacha Strait aholi punktlari bayrogʻi.
Fayl:Flag of the British Straits Settlements (1925-1946).svg|alt=Flag of the British Straits Settlements (1925-1946).|1925-yildan 1946-yilgacha Strait posyolkalari bayrogʻi.
Fayl:Flag of Penang (1946-1949).svg|alt=Flag of Penang (1946-1949).|1946-yildan 1949-yilgacha Penang koloniyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of Malacca (1946-1957).svg|alt=Flag of Malacca (1946-1957).|1946-yildan 1957-yilgacha Malakka koloniyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of Singapore (1946–1952).svg|alt=Flag of Singapore colony.|1946-yildan 1952-yilgacha Singapur koloniyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of Singapore (1952–1959).svg|alt=Flag of Singapore colony.|1952-yildan 1959-yilgacha Singapur koloniyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg|alt=Flag of four stripes along the fly coloured white, red, yellow and black respectively. In the middle is a white oblong circle with a Malayan tiger in it.|1896-yildan 1946-yilgacha Federativ Malay Davlatlari bayrogʻi.
Fayl:Flag of Malaya (1950–1963).svg|alt=Flag with 11 alternating red and white stripes along the fly and a blue canton (occupying 7 stripes) bearing a crescent and an 11-point star.|1950-yildan 1963-yilgacha Malaya federatsiyasi bayrogʻi.
Fayl:Flag of Malaysia.svg|alt=Flag with 14 alternating red and white stripes along the fly and a blue canton bearing a crescent and a 14-point star.|Joriy Malayziya bayrogʻi.


## Bayroq madhiyasi
Bayroq madhiyasi Malayziya milliy bayrogʻiga bagʻishlanish va gʻurur sifatida yozilgan. Har yili 31-avgustda milliy mustaqillik kuni — Hari Merdekada ijro etiladi. *Benderakuning* asl madhiyasi malayziyalik qoʻshiq yozuvchisi Toni Fonseka tomonidan yozilgan. Bayroqqa Jalur Gemilang nomi berilgandan soʻng, bayroq madhiyasi bu oʻzgarishni aks ettirish uchun 1997-yilda yangilandi. Qoʻshiq bastakori Pak Ngah, qoʻshiq muallifi Siso Kopratasa.

## Federal Yulduz (Bintang Persekutuan)
Federal yulduz Avstraliyaning Hamdoʻstlik yulduzi tushunchasiga oʻxshaydi, chunki u Malayziya federatsiyasi va uning federal hukumatidagi davlatlar birligini anglatadi, federatsiyaning 13 shtatlari va federal hududlarini ifodalovchi 14 nuqtadan iborat. Bundan tashqari, u Malayziya Qirollik havo kuchlari roundelida, Malayziya Xitoy Uyushmasi ishlatiladi.

Patani Malayu milliy inqilobiy fronti, janubiy Tailanddagi qoʻzgʻolonda ishtirok etgan janubiy Malayya separatistik guruhi dastlab Tailandning janubiy provinsiyalarining yaqinroq aloqasini ifodalash uchun oʻz bayrogʻida yarim oy va 15 nuqtadan iborat Federal yulduzni oʻz ichiga olgan mustaqillik bayrogʻini qabul qildi.
Fayl:Roundel of Malaysia.svg|Qirollik Malayziya havo kuchlari roundel.
Fayl:Flag of the Malaysian Chinese Association.svg|Malayziya Xitoy Uyushmasi (MCA) bayrogʻi.
Fayl:Flag of the Barisan Revolusi Nasional (Koordinasi).svg|Patani Malayu milliy inqilobiy fronti bayrogʻi, yarim oy va 15 punktli Federal yulduz.
Fayl:Malaysian flag on pole.png|Malayziya bayrogʻi ustunda


## Yana qarang

* Malayziya bayroqlari roʻyxati
* Malayziya vatanparvarlik qoʻshiqlari roʻyxati
* Malayziya gerbi

## Manbalar