open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayblanuvchi

**Ayblanuvchi** – jinoiy javobgarlikka daxldor shaxs.

**Ayblanuvchi** – Oʻzbekiston Respublikasi JPKda belgilangan tartibda ayblanuvchi tariqasida jinoyat ishida ishtirok etishga jalb qilinishi haqida ayblov qarori chiqarilgan shaxs. Bunday qaror tergovchi yoki prokuror tomonidan chiqariladi. Ushbu Kodeks 46-moddasi 1-qismining talabiga koʻra ayblanuvchi oʻzining nimada ayblanayotganini bilish; oʻziga qoʻyilgan ayblov yuzasidan va ishning boshqa har qanday holatlari boʻyicha koʻrsatuv va tushuntirish berish; oʻz ona tilidan va tarjimon xizmatidan foy-dalanish; himoyachiga ega boʻlish va u bilan holi uchrashish (qarang Advokat, Advokatura); huquqlarini himoya qilishni shaxsan oʻzi amalga oshirish; iltimosnoma berish va rad etish; dalillar takdim qilish; tergovchi yoki surishtiruvchining ruxsati bilan tergov harakatlarida ishtirok etish; dastlabki tergov tamom boʻlganidan soʻng ishning barcha materiallari bilan tanishib chiqish va undan kerakli maʼlumotlarni yozib olish; tergovchi yoki prokuror tomonidan jinoyat ishining tugatilganligiga norozilik bildirish va sud muhokamasi oʻtkazishni talab qilish; birinchi instansiya va kassatsiya instansiyasi sudining majlislarida, sudning ruxsati bilan esa, nazorat instansiyasi sudi majlislarida ishtirok etish; surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sudning harakatlari ustidan shikoyatlar berish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish va u haqida oʻz mulohazalarini bildirish; ish boʻyicha keltirilgan protestlar, kassatsiya shikoyatlaridan xabardor boʻlish va ularga eʼtirozlar bildirish huquqiga egadir. Ayblanuvchi: surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sudning chaqiruviga binoan hozir boʻlishi; dastlabki tergov va sud muhokamasida ishtirok etishdan bosh tortmasligi; dalillarni yoʻq qilish, soxtalashtirish, guvohlarni koʻndirishga urinish va boshqa qonunga xilof harakatlar haqiqatni aniqlashga toʻsqinlik qilmasligi; oʻziga nisbatan tanlangan ehtiyot chorasidan kelib chiqadigan talablarni bajarishi; guvohlantirish, ekspertiza uchun tibbiy muassasaga joylash-tirish haqidagi surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning qarorlari va sudning ajrimlari hamda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa protsessual qarorlar ijro etilishiga toʻsqinlik qilmasligi; ishning tergovi va sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart. Ayblanuvchi zimmasiga koʻrsatuv berish, shuningdek oʻzining aybdor emasligini yoki ishning boshqa biror holatlarini isbotlash majburiyati yuklanishi mumkin emas. Ayblanuvchiga nisbatan tergov organlari ish sudga oʻtguncha turli ehtiyot choralarini shu jumladan, tilxat bilan ochikda qoldirish, kafillikni qoʻllanishi mumkin. Ayblanuvchi sudga berilgandan soʻng sud qarori bilan jazoga hukm qilinsa, mahkum deb ataladi.

## Manbalar
Armillyar sfera

**Armillyar sfera** ( -\alqa) — Qadimgi astronomik asbob; yoritqichlarning koordinatlarini aniqlashda qadim zamonlardan qoʻllanib kelgan. Gradus va minutlarga boʻlingan bnr necha halqalardan iborat. Halqalarayoning tekisliklari osmon sferasining asosiy tekisliklariga parallel joylashtirilgan. Armillyar sferaga yoritqichlarni kuzatish uchun dioptrlar ham oʻrnatilgan. 16-asrgacha qoʻllangan.

## Manbalar

## Havolalar
* (Arxiv.uz/ Maʼlumotlar ombori)
Astrobiologiya

**Astrobiologiya** (astro… va biologiya) – koinotda hayotning barcha koʻrinishdagi (mikroorganizmlar darajasidan yuqori sivilizatsiyagacha) turlarini oʻrganadigan fan. Astrobiologiya astronomiya, biologiya va biokimyoning yutuqlariga tayanadi va ayrim masalalarni yechishda kosmik biologiya, kosmik tibbiyot bilan bogʻlanib ketadi. Kosmik jism sifatida Yerda, uning dastlabki atmosferasi sharoitida hayotning paydo boʻlishi va rivojlanishi masalasi Astrobiologiyaning asosiy muammosi hisoblanadi.

Bugungi ilmiy maʼlumotlarga koʻra, Merkuriy, Venera va Oyda hayot boʻlishi mumkin emas. Biroq atmosferasi juda siyrak boʻlgan Marsda hayot boʻlishi mumkin. Buni tekshirish maqsadida Marsga qoʻndirilgan kosmik apparatlar „Viking-1“ va „Viking-2“ (1976) (AQSH) yordamida avtomatik tarzda uchtadan tajribalar oʻtkazildi. Mars havosi va jinsi maxsus olib borilgan oziqaga solindi. Avvaliga organik hayot borligini koʻrsatgan tajriba keyin teskari natija berdi. Tajribalar uglevodorodga asoslangan hayotni qidirishga qaratilgan edi. Holbuki hayot boshqa birikmalarga asoslangan boʻlishi mumkin. Bu masala Marsga odam tushirilgan va tajribalar oʻtkazilgandan keyingina uzil-kesil hal boʻladi.

Boshqa yulduzlar atrofida hayotni izlash alohida muammo hisoblanadi. Ulargacha boʻlgan masofa uzoq boʻlgani uchun ularni hozirgacha avtomatik apparatlar yordamida tekshirib boʻlmadi. Agar ular atrofida yuqori sivilizasiya bosqichiga erishgan hayot (aqliy faol mavjudotlar) boʻlsa, ular bilan radioaloqa oʻrnatish mumkin boʻlardi. Bu maqsadda 1960-yilda hayot boʻlishi mumkin boʻlgan yaqin yulduzlar tomon radiosignallar yuborildi. Bu signallar biz Yerliklar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni „olib ketdi“. 1974-yilda sharsimon yulduzlar toʻdasi M13 tomon radiomaktub yuborildi. Javob 48 ming yildan keyin kelishi mumkin (qarang Yerdan tashqaridagi sivilizatsiyalar). Astrobiologiyaning sayyoralar yuzida oʻsimliklarni axtaradigan boʻlimi astrobotanika deb ataladi. Har xil sharoitlarda (shuningdek, boshqa sayyoralar yuzasidagi sharoitga yaqin) oʻsimliklarning rivojlanishini oʻrganadi.

## Manbalar

## Havolalar
* http://referat.arxiv.uz  
* Астрохимия и астробиология в России и мире 
* Astrobio.eu
* Astrobiology.nasa.gov
Fourneaux (Manche)

**Fourneaux** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Manche departamenti Saint-Lô tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
82 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Geffosses

**Geffosses** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Manche departamenti Coutances tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
429 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,0 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 15,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Lapenty

**Lapenty** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Manche departamenti Avranches tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
439 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 14,89&nbsp;km2. 

## Manbalar
Le Mesnil-au-Val

**Le Mesnil-au-Val** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Manche departamenti Cherbourg-Octeville tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
553 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 13,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Roncey

**Roncey** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Coutances tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
800 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 65,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 12,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Alençon

**Alençon** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Alençon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
28.935 nafar aholi istiqomat qiladi (2011). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 2704,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,7&nbsp;km2. 

## Manbalar
Athis-de-l'Orne

**Athis-de-l'Orne** Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Argentan tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2421 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 74,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 32,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Autheuil (Orne)

**Autheuil** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunasi. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
127 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Bagnoles-de-l'Orne

**Bagnoles-de-l'Orne** Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Alençon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2477 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 635,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 3,9&nbsp;km2. 

## Manbalar
Champeaux-sur-Sarthe

**Champeaux-sur-Sarthe** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
177 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — 1 km kv ga 18,4 nafar kishi to'g'ri keladi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
La Rouge (Orne)

**La Rouge** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
663 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 56,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 11,7&nbsp;km2.

## Manbalar
Le Plantis

**Le Plantis** — Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Alençon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
96 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishiga to'g'ri keladi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Mauves-sur-Huisne

**Mauves-sur-Huisne** &mdash; Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommuna. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
656 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 14,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Agencourt

**Agencourt** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Beaune tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
422 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 100,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Aignay-le-Duc

**Aignay-le-Duc** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Montbard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
393 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 25,3&nbsp;km2. 

## Manbalar
Ahuy

**Ahuy** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Dijon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1304 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 203,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Beze

**Beze** ( — bo‘sa), **merenga** () — pishirilgan ko‘pirtirilgan tuxum oqi va shakardan tayyorlangan fransuz pishirig‘i. *Beze* deb, shuningdek, pishiriq bilan bir xil mahsulotlardan tayyorlanadigan qandolat kremiga ham aytiladi.

## Tarix
"Merenga" so‘zi uchun uning kelib chiqishi haqida ikkita faraz mavjud. Shveysariyaning Meiringen shahrining xalq etimologiyasiga ko‘ra, u yerda merenga italiyalik oshpaz Gasparini tomonidan ixtiro qilingan. Mutaxassislar etimologiyani aniq emas deb hisoblashadi (bu so‘z fransuz yoki o‘rta golland tilidan , „tolma choy“), yozma manbada eng birinchi eslatma 1692-yilda nashr etilgan Fransua Massialoning oshxona kitobidan olingan.

## Turlari
Boshqa shirinliklar uchun yuqori qatlam sifatida (fransuzcha „il flotant“, limonli beze pirogi va boshqalar) yoki mustaqil taom sifatida ishlatiladigan bir necha turdagi beze mavjud. Beze tayyorlanish usuli bilan ham farqlanadi.

„Italyan meringasi“ qaynab turgan shakar siropida pishiriladi, undan so‘ng u turli xil tortlar uchun ishlatiladi yoki alohida pishiriladi va „Shveysariya meringalari“ avval suv hammomida ko‘pirtiriladi, so‘ngra urishni toʻxtatmasdan sovutiladi va keyin pishiriladi.

„Shveysariya meringalari“ ko‘pincha „Pavlova“ torti uchun ishlatiladi. Ayniqsa Avstraliya va Yangi Zelandiyada mashhur. Eng keng tarqalganlari "fransuz bezelari".

### Biskvit
Biskvit sifatida isteʼmol qilinadigan beze juda past olovda uzoq vaqt pishiriladi. Ularning yana bir nomi — „unutilgan pechene“, chunki pishirilgandan keyin ular pechda uzoq vaqt qolishi mumkin. Ular umuman jigarrang bo‘lmasligi kerak, lekin juda qarsildoq va quruq bo‘lishi kerak. Havo o‘tkazmaydigan idishda saqlanganda, ular kamida bir hafta davomida saqlanadi.

## Tayyorlanishi
Beze uzoq vaqt davomida past haroratda (80-108°C) pishiriladi. Pishganidan so‘ng, ular pechda uzoq vaqt qolishi mumkin, shuning uchun ham ular „unutilgan pechene“ deb ataladi. Tayyor meringalar quruq va qarsilldoq, to‘q qobiqsiz bo‘lishi kerak. Bezelarni muzlatgichda saqlash mumkin emas, chunki ular namlanib qoladi; havo o‘tkazmaydigan idishda, ular taxminan bir hafta davomida saqlanishi mumkin.

Agar beze boshqa shirinlikning yuqori qatlami sifatida ishlatish uchun bo‘lsa, ular yuqori haroratda va qisqa vaqt ichida pishirilishi mumkin. Bunday bezelar yumshoqroq va uchlari pishgan bo‘ladi.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* Buteykis N. G., Kengis R. P. Krem vzbivnoy (beze) // Prigotovlenie muchnix konditerskix izdeliy. — M.: Ekonomika, 1965. — S. 69. — 252 s. — 45 000 ekz.
* 
* Poxlyobkin V. V. Merengi // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 213—214. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* Ratushniy A. S. Merengi // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 215. — 440 s. — 300 ekz. — .
* Merenga // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 177. — 540 s. — .

## Havolalar
* ''Muster D. Bezening'' kelib chiqishi va tarixi
Charny (Côte-d'Or)

**Charny** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Montbard tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
33 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 4,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Dijon

**Dijon** — Fransiya shim.dagi shahar. Kot-d’Or departamentining maʼmuriy markazi. Oʻrta asrlarda Burgundiya tarixiy viloyatining bosh shahri va iqtisodiy markazi boʻlgan. Aholisi 153,8 ming kishi (1999, shahar atrofi bilan 200 ming kishi). Transport yoʻllari tuguni. Burgundiya kanali sohilidagi port. Mashinasozlik, kimyo, poyabzal, oziqovqat sanoati korxo-nalari bor. D.da mashhur Burgundiya vinosi tayyorlanadi. Aholi gulchilik bilan ham shugʻullanadi. Un-t (1722), badiiy muzeylar bor. 10—18-asrlarga oid koʻplab meʼmoriy yodgorliklar: Sen-Benin sobori, Sen-Filiber roman cherkovi, Notrdam gotika cherkovi, Burgundiya gersoglari saroyi va b. saqlangan. Shahar sifatida 1183 y.dan maʼ-lum.

**Dijon** Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Dijon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
149.867 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 3709,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 40,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Lamarche-sur-Saône

**Lamarche-sur-Saône** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Côte-d'Or departamenti Dijon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1201 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 35,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 34,0&nbsp;km2.

## Manbalar
Beaulieu (Nièvre)

**Beaulieu** &ndash; Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Clamecy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
44 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 5,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
Cercy-la-Tour

**Cercy-la-Tour** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Château-Chinon (Ville) tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2091 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,3 nafar kishi.

## Uy-joy
Rue des Clairs-Logis ko'chasida 1972 yilda qurilgan o'ttiz birlik ijtimoiy uy-joy 2025 yil oxirigacha buzib tashlanishi rejalashtirilgan. Buzib tashlangandan so'ng, bo'shatilgan yer Nièvre Habitat ko'chmas mulk loyihasini kutayotganda qayta ishlab chiqiladi va o'tlanadi. Xuddi shu mahalladagi yigirma xonadonli bino 2021-yilda buzib tashlangan{{Web link |langue=fr |titre=cercy-la-tour. Ijtimoiy uy-joy blokini dekonstruksiya qilish |url=https://www.lejdc.fr/cercy-la-tour-58340/actualites/deconstruction-de-la-barre-hlm_14755081/ |site=lejdc.fr |date=2025-09-26 |consulté 5-2020/02}0-le.

## Geografiyasi
Maydoni — 45,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Challuy

**Challuy** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Nevers tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1347 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 70,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 19,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
Chalaux

**Chalaux** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Clamecy tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
67 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 6,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Château-Chinon (Ville)

**Château-Chinon (Ville)** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Château-Chinon (Ville) tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2224 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 519,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,28&nbsp;km2. 

## Manbalar

## Havolalar
*  Rasmiy sayti
Prémery

**Prémery** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Cosne-Cours-sur-Loire tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
2098 nafar aholi istiqomat qiladi (2008). 

## Geografiyasi
Maydoni — 45,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 232 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar

## Havolalar
*  Rasmiy sayti
Saint-Benin-d'Azy

**Saint-Benin-d'Azy** Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Nevers tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1250 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 35,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 35,5&nbsp;km2. 

## Manbalar

## Havolalar
*  Rasmiy sayti
Villapourçon

**Villapourçon** &mdash; Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Nièvre departamenti Château-Chinon (Ville) tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
449 nafar aholi istiqomat qiladi (2008). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 52,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Anzy-le-Duc

**Anzy-le-Duc** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
442 nafar aholi istiqomat qiladi (2008). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 25,4&nbsp;km2. Dengiz sathidan 243 tot 345 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Authumes

**Authumes** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
215 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 13,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Astrodatchik

**Astrodatchik** – Biror sayyora yoki yulduzga tomon yoʻnalishni aniqlash uchun sunʼiy yoʻldosh yoki avtomatik stansiya borti ga oʻrnatiladi gan asbob; sezgir fotopriyomnik va yordamchi radioelektron apparatlar bilan jihozlangan ixcham teleskop. Astrodatchik yoritqichga tomon yoʻnalishning xiyol oʻzgarishini ham qayd qiladi. Navigatsiya masalalarini astronomik usulda hal qilish, giroskopik barqarorlash va moʻljallash ishlarida qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Ma'lumotlar ambori
Bissey-sous-Cruchaud

**Bissey-sous-Cruchaud** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Chalon-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
334 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,8 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Bissy-la-Mâconnaise

**Bissy-la-Mâconnaise** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Mâcon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
168 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,9&nbsp;km2. 

## Manbalar
Charnay-lès-Mâcon

**Charnay-lès-Mâcon** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Saône-et-Loire departamenti Mâcon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
6783 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 538,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 12,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Astrodinamika

**Astrodinamika** – Osmon mexanikasining boʻlimi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi, kosmik kema, sayyoralararo stansiya va kosmik apparatlarning harakat nazariyasini oʻrganadi. Astrodinamikani baʼzan „kosmodinamika“, „osmon ballistikasi“ debham atashadi. Har qanday sunʼiy kosmik kemani bir orbitadan ikkinchisiga oʻtkazish, optimal orbitalar topish, uni maʼlum yulduzlarga nisbatan oriyentirlash kabi qator muhim masalalar ham Astrodinamikada ishlab chiqiladi. Sayyoralararo uchishda Astrodinamikaning asosiy vazifasi kosmik apparat trayektoriyasini oldindan aniq hisoblab chiqishdir.U Oy va sayyoralarga parvoz qiladigan kosmik apparatni qachon, qanday tezliklarda va qaysi tomonga uchirish kerakligini, shart-sharoitga qarab eng qulay va optimal trayektoriyani oldindan koʻrsatib beradi. Astrodinamika Oy va sayyoralarning sunʼiy yoʻldoshlarini loyihalash ishlari bilan ham shugʻullanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astrofotometr

**Astrofotometr** (ostro… va foto, yunoncha metreo – oʻlchayman) – osmon jismlaridan kuzatuvchiga yetib kelgan yorugʻlik miqdorini (yulduz kattaligini) oʻlchaydigan asbob. Vizual, fotografik, fotoelektrik xillari bor. Vizual Astrofotometrda osmon yoritqichining yorugʻligi, toʻgʻrirogʻi yulduz kattaligini avvaldan maʼlum boʻlgan yorugʻlik manbai (elektr lampochkasi yoki yulduz) bilan solishtiriladi. Bunda elektr lampochkaga berilayotgan tok kuchlanishini oʻzgartirish yoki nurlar yoʻliga diafragma qoʻyish usulidan foydalaniladi. Quyosh, Oy, kometa va hokozaning ravshanligini oʻlchashda solishtirma manba sifatida elektr lampochka (ravshan obyektlar uchun) olinadi yoki radioaktiv elementlar yordamida ekranni yoritish usuli (xira obyektlar uchun) qoʻllanadi. Vizual Astrofotometrda yuqori aniqlikka erishish qiyin. Fotografik fotometriya ham tekshiriluvchi va solishtiriluvchi manbalarning intensivligini taqqoslashga asoslangan. Hozir juda sezgir fotokoʻpaytirgichlar va elektron optik oʻzgartgichlar asosida yulduz elektrfotometri, oʻzgaruvchantok bilan ishlaydigan miltillovchi fotometrlar va foton sanoqchilar qoʻllanilmoqda. Ular yordamida yulduz kattaligini ± 0,001 aniqlikda oʻlchash mumkin. Kosmik jism nurlanishini toʻla oʻlchash uchun termoelement, bolometr va radiometrlar ishlatiladi. Osmon yoritqichi juda xira boʻlganda maʼlum vaqtda Astrofotometrning fotosezgir qatlamidan ajralib chiqayotgan foto elektronlar sonini sanashga asoslangan foton sanoqchi va energiyaning spektr boʻylab taqsimlanishini oʻlchovchi spektrobolometrlar qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori 
* Astrofotometr – Bolshaya sovetskaya ensiklopediya
Astrofotometriya

**Astrofotometriya** (ostro… va *foto*, yunoncha: metreo – *oʻlchayman*) – amaliy astrofizika boʻlimi; u osmon jismlaridan kelayotgan nurlarni oʻlchash va nurlanish spektrining turli qismlari ravshanligini oʻrganish bilan shugʻullanadi. Yoritqichlar ravshanligini aniqlashning eng sodda yoʻllari vizual va fotografik usullar hisoblanadi. Bunda ravshanligi maʼlum boʻlgan (standart) yulduzlardan taqqoslash maqsadida foydalaniladi. Zamonaviy ilmiy tadqiqot ishlari Astrofotometriyada asosan turli fotoelektrik nur qabul qilgichlar, xususan, fotoelektron koʻpaytirgich, fotoqarshilik, fotodiod va boshqa yordamida bajariladi. Bularning samarasi foto-emulsiyaga nisbatan kamida yuz marta yuqori. Astrofotometriyada zaryad aloqasiga asoslangan matritsali asboblar (SSD) qoʻllanadi; bunda fotoelektrik va fotografik (tasvirni hosil qilish) xususiyatlari birgalikda hisobga olingan. Astrofizik obyektlar spektrida energiya taqsimotini oʻrganish maqsadida koʻp rangli Astrofotometriya qoʻllanadi. U toʻlqin uzunlik X boʻylab spektrning turli qismlari uchun nurlanish oqimini oʻlchaydi va natijalarni yulduz kattaligi mbirligida ifodalab beradi. Pogson formulasitti yoritilganlik nurlanish intensivligi Iga toʻgʻri mutanosib ekani sababli, bu formula yordamida quyidagi munosabat keltirib chiqariladi: m(λ,)=_2,5lg[ (Iλ1)/I(λ,)]

Ushbu ayirma yulduzning rang koʻrsatkichi deyiladi. Uning qiymati qanchalik katta boʻlsa, yulduz rangi shunchalik „qizil“ hisoblanadi va bu rang maʼlum spektral oraliqqa mansub boʻladi. Umuman, yulduz kattaligi nechta spektral oraliq uchun topilishiga qarab shuncha rangli fotometriya qoʻllangan deyiladi. Yulduzlar spektrining turli qismlari uchun energiya taqsimotini oʻrganish dastlab fotometrik sistemani ishlab chiqishlikni talab etadi. Bu sistemaga har bir rangning effektiv toʻlqin uzunligi, uning effektiv yarim kengligi AL fotometrik standartlari (maʼlum yulduzlar uchun oʻlchangan nurlanish oqimi qiymatlari) va boshqa kiradi. Fotometrik sistemalar uch turga boʻlinadi: keng polosali (∆λ>300 A°), oʻrtacha polosali (100A)< <300A) va tor polosali (∆λ <100A). Amalda koʻproq keng polosali Astrofotometriya qoʻllanilib, ayniqsa uch rangli U(ultrabinafsha), V (koʻk), V(sariq) sistema yordamida topilgan U– V va V – Vrang koʻrsatkichlar orasidagi statistik diagrammadan zarur maʻlumotlar olinadi. Bu sistemani Xboʻyicha davom ettirib, qizil (K) va infraqizil (I) kattaliklar ham kiritilsa, besh rangli fotometriya hosil boʻlib, qoʻshimcha rang koʻrsatkichlar yordamida yoritqichning fizik xususiyatlari chuqurroq oʻrganiladi. Hozir 12 rangli keng polosali fotometrik sistema ishlab chiqilgan. Oʻrtacha va tor polosali sistemalar faqat maxsus hollarda ishlatiladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astrognoziya

**Astrognoziya** – Yulduz turkumlari va ravshan yulduzlarning osmon sferasida joylashishi haqidagi bilim. Astrognoziya olam tomonlari va vaqtni taqribiy aniqlashda hamda meteorlar, kometalar, ravshanligi oʻzgaruvchan yulduzlar va yangi yulduzlarni kuzatishda katta yordam beradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astroiqlim

**Astroiqlim** – Joy va iqlimning astronomik kuzatishlarga taʼsiri. Biror joyning Astroiqlim ini oʻrganishda teles-kopik kuzatishlar olib borib, kechalari yulduzning miltillashi, osmonning tiniqligi va yoritilganligi, kunduz kunlari esa Quyosh diski chetining yoki Quyosh dogʻining tebranish darajasi aniqlanadi. Kunduzi atm.ning tiniqligi G. A. Tixovning besh balli shkalasi boʻyicha topiladi. Astroiqlimni oʻrganishda joyning kamida bir yillik meteorologik sharoiti, jumladan, bulutsiz kechalarning soni, shamolning yoʻnalishi va tezligi, temperaturaning sutkalik, oylik va yillik oʻzgarishlari tekshiriladi. Oʻzbekistonda Toshkent, Chimyon, Kitob, Taxtaqoracha, Navgarzon va Fargʻona vodiysidagi bir qancha joylarning Astroiqlimi oʻrganilgan.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori 
* Statya „Astroklimat“ P.V. Щeglova, Astronet
* Statya v ensiklopedii „Krugosvet“ 
* Statya v „Bolshoy sovetskoy ensiklopedii“
* Forum, posvyaщyonniy voprosam astroklimata
* Jivaya vselennaya. Astroklimat 
* Karta s ukazaniem mest luchshego astroklimata na Zemle
Astrokomparator

**Astrokomparator** (astro… va lot comparo– taqqoslayman) – kosmik jismlarning ikki fotosuratini yoki spektrogrammasini oʻzaro solishtiradigan oʻlchash asbobi. Astrokomparator ikki xil boʻladi: blink komparator va stereo komparator. Astrokomparator xususiy harakatlari katta yoki quyosh tizimiga yaqin yulduzlarni topishda, asteroidlar va oʻzgaruvchan yulduzlarni qidirishda keng qoʻllanadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Ma'lumotlar ombori
Astrolyabiya

**Astrolyabiya** (lotincha astrolibium), usturlab – joyning geografik koordinatalarini, vaqtni, obyektning azimutini, yulduzlarning chiqish va botish paytlarini, shuningdek amaliy astronomiyanit boshqa masalalarini hal qilishda ishlatiladigan koʻchma astronomik asbob. Astrolyabiya qadim zamonlardan (miloddan avvalgi 2-asrdan) beri maʼlum. Turli davrlarda tuzilishi va tashqi koʻrinishi turlicha boʻlgan. Oʻrta asrlarda Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Astrolyabiya darajalarga boʻlingan doira, chizgʻich va vizirlovchi dioptrdan iborat. Yoritqich balandligini aniqlash paytida Astrolyabiya maxsus halqa yordamida osib qoʻyilgan (rasmga q.) 17-asrda tayyorlangan Astrolyabiyalarning biri Toshkentdagi tarix muzeyida saqlanmoqda. Astrolyabiya gorizontal burchaklarni oʻlchashda keng qoʻllangan. Hozir qoʻllaniladigan Astrolyabiya astrometriya muammolarini hal qilishda keng ishlatiladigan murakkab asbob. Shulardan biri Danton Astrolyabiyasi deyiladi. Uning yordamida vaqtni, geografik kenglama va uzunlamani aniqlash, Yer qobigʻining harakatini tekshirish mumkin.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astrofotografiya

**Astrofotografiya** (ostro… vo fotografiya) – Astronomik kuzatuvlar usuli; osmon yoritqichlarini fotografik yoʻl bilan suratga olishga asoslangan. Astrofotografiya kosmik jismlarning nisbiy koordinatalari va harakatlarini aniqlash, parallaksii oʻlchash, Quyoshning toʻla tutilishi paytlarida Eynshteyn effektini kuzatish va boshqa qator masalalar bilan shugʻullanadi, astrofizika, yulduz astronomiyasi va osmon mexanikasiga oid zarur maʼlumotlarni beradi. Teleskop yordamida koʻzga koʻrinmaydigan juda xira kosmik jismlarni ham fotografik yoʻl bilan suratga olish mumkin. Ultrabinafsha va infraqizil nurlarga juda sezgir fotoemulsiya ixtiro qilinganidan keyin Koinotni oʻrganishga keng yoʻl ochildi. Bir vaqtning oʻzida bir qancha kosmik jismlar yoki obyektning toʻla tasvirini olish fotografik kuzatish usulining muhim xususiyatlaridan biridir. Fotosurat olingandan keyin uni sinchiklab oʻrganib, yulduzlar xaritasi va katalogi, Quyosh, Oy, sayyoralar, kometalar, tumanliklar, galaktikalar va boshqa kosmik jismlar haqida yangi-yangi maʼlumotlar olinadi. Fotografiya, dastlab, Quyosh va Oyning suratini olishda ishlatildi. Quruq fotoemul-siya paydo boʻlganidan soʻnggina yulduz va tumanliklarning fotosuratini olish imkoniyati tugʻildi. 1891-yilda fotografik usul bilan birinchi kichik sayyora ochildi.

Kometa va asteroidlarning deyarli hammasi Astrofotografiya usuli bilan kashf qilinadi. Fotografik usulning astrofizikada qoʻllanishi muhim maʼlumotlarni olishga va uning keskin rivojlanishiga imkon berdi. Yulduz qanchalik ravshan boʻlsa, fototasvirning diametri shunchalik katta va qoramtir boʻladi. Fotografiyaning bu xususiyati tufayli fotometriya paydo boʻldi (qarang Astrofotometriya).

## Manbalar

## Havolalar
* Список полных солнечных затмений, что были зафиксированы
* История первых астрофотографий 
* История астрофотографии
* История астрофотографии (подробно на португальском)
* КРАТКАЯ ИСТОРИЯ АСТРОФОТОГРАФИИ В ПУЛКОВЕ 
* Maʻlumotlar ambori
Astronavigatsiya

**Astronavigatsiya** – Dengiz kemasi, samolyot, Yerning sunʼiy yoʻldoshi, kosmik kemalar va boshqalarning harakat yoʻnalishi va vaziyatini aniqlash usuli. Dengiz kemasi yoki samolyotning vaziyati va harakat yoʻnalishini astronomik kuzatishdan aniqlash usullari dengiz astronomiyasi yoki aviatsiya astronomiyasida oʻrganiladi. Hozir Yerning sunʼiy yoʻldoshlari yerdamida dengiz va okeanlardagi kemalar va avtomatik apparatlarning vaziyatlarini, ioʻnalishlarini, tezligini va orbitalarini Yer, Oy, Quyosh va koordinatlari juda aniq yulduzlarga nisbatan hisoblab, tekshirib borish Astronavigatsiyaning vazifalari hisoblanadi. Quyosh sistemasidagi sayyoralararo uchishni va Yerga yaqinlashib oʻtadigan kometalar tomon yuboriladigan avtomatik apparatlarni boshqarish va aynan moʻljalga olib borish ishlari ham Astronavigatsiyada bajariladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Astronomik belgilar

**Astronomik belgilar** – Quyosh, Oy, sayyoralar, zodiak yulduz turkumlari hamda sayyoralarning roʻpara turish va birlashish nuqtalari, Oy fazalari va boshqalarni ifodalash uchun ishlatiladigan shartli belgilar. Astronomiyaga oid adabiyotlarda, yilnomalar va taqvim (kalendar)larda qoʻllanadi. Baʼzi Astronomik belgilar hafta va oy kunlarini belgilashda ham ishlatiladi.

## Sayyora belgisi, [[Oy]] va [[Pluton]]

Neptun belgisi – uch nayzali, Plutonniki esa Persival Lovell nomidan qisqartilib chiqqan (PL).

Mitti sayyora:

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori
Vilgelm I (german imperatori)

**Vilgelm I** (), (22-mart 1797 — 9-mart 1888) — 18-yanvar, 1871-yildan german imperatori (kayzer), 7-oktabr, 1858-yildan Prussiya qirolligining regenti, 2-yanvar, 1861-yildan Prussiya qiroli. Pruss general-feldmarshali. Germaniya birlashtirilgandan soʻng German Imperiyasining birinchi hukmdori.

## Taxtgacha boʻlgan hayoti va harbiy faoliyati
Fridrix Vilgelm IIIning ikkinchi oʻgʻli boʻlganligi sababli taxtning vorisi sanalgan Vilgelm cheklangan taʼlim olgan. U armiyada 1814-yildan boshlab xizmat qilgan, Napoleonga qarshi kurashgan va raportlarga qaraganda juda jasur jangchi boʻlgan; 1814-yil 3-avgustda 4-darajali Avliyo Georg Ordeni bilan mukofotlangan. U 1815-yildan keyingi diplomatik missiyalarda qatnashib, kuchli diplomatga aylangan. 1848-yilda u akasi qirol Fridrix Vilgelm IVga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirgan.

## Regent shaxzoda
1857-yilda Fridrix Vilgelm IV insult sababli umrining ohirigacha aqliy nosogʻlom boʻlib qoladi. Vilgelm akasining regentiga aylandi.

## Qirol va Kayzer
1861-yil 2-yanvarda Fridrix Vilgelm IV vafot etgach, Vilgelmga Kenigsbergda Vilgelm I Pruss sifatida toj kiydirildi.

Unga toj bilan birga qirol va liberal parlament oʻrtasidagi nizo ham qoldirildi. U siyosatga akasidan qaraganda kamroq aralashganligi sababli neytral shaxs deb hisoblashgan. Lekin u muammoning konservativ yoʻlini topdi: Otto fon Bismarkni bosh vazir etib tayinladi. Pruss konstitutsiyasiga koʻra bosh vazir parlamentga emas, balki, faqatgina qirolga boʻysungan. Bismark bu lavozimni senyorga nisbatan vassallik majburiyati deb atagan. Ammo aynan Bismark ham tashqi, ham ichki siyosatni boshqargan; u bir necha marta Vilgelmning roziligini isteʼfoga chiqish tahdidi bilan olgan.

Fransiya-Prussiya urushidan soʻng Vilgelm Lyudovik XIVning qasri Versalda 1871-yilning 18-yanvarida german imperatori deb eʼlon qilindi.
Bu marosimdan soʻng Shimoliy Germaniya ittifoqi German Imperiyasiga aylantirilgan (.

Bu imperiya federativ boʻlgan; imperator davlat boshligʻi va federal monarxlar(Bavariya, Vyurtemberg, Saksoniya qirollari, Baden, Gessen buyuk gersoglari va boshqalar, shu jumladan, erkin shaharlar senatlari) prezidenti(*tenglar orasida birinchi*) sanalgan. Vilgelm “German imperatori” unvonini oʻz xohishiga qarshi ravishda olgan, u koʻproq “Germaniya imperatori” unvonini xohlagan. Ammo, feodal monarxlarni bu qoniqtirmagan.

## Oilasi
1829-yilda Vilgelm buyuk gersog Saksen-Veymar-Eyzenaxlik Karl Fridrixning qizi Avgustaga uylandi. Bu turmushda ikki farzand tugʻilgan:

* Fridrix III (1831-1888), keyingi Prussiya qiroli;
* Luiza (1838-1923), 1856-yilda badenlik buyuk gersog Fridrix Iga turmushga chiqgan.

## Vilgelm Iga oʻrnatilgan yodgorliklar
Hech qaysi monarxga atab Vilgelm Iga oʻxshab koʻp yodgorliklar oʻrnatilmagan. Pruss yodgorliklar instituti tomonidan Vilgelm Ining 450dan ortiq haykali roʻyxatga olingan.

## Havolalar

*
Kimyoviy kuyish

**Kimyoviy kuyish** — odam tanasiga kimyoviy faol va toksik moddalar, ximikatlar (suyuq ammiak, ammiakli suv, ishqoriy natriy, oltingugurt kislotasi kabilar)ning tushishi. Kislota, ishqor yoki suyuq ammiak bilan kimyoviy kuyganda tananing kuygan qismini koʻp miqdordagi suv oqimi bilan 15-20 minut davomida yuviladi. Koʻzga kislota yoki ishqor tushganida ham xuddi shunday holatda maxsus fontanchali kran yordamida koʻzlar yuvilishi kerak. Odam tanasida kislotani ishqor bilan yoki aksincha holatda neytrallash mumkin emas. Birinchi yordamdan so'ng bemorni zudlik bilan tibbiyot markazlariga olib borish kerak.

## Alomatlari

Kimyoviy kuyishning alomatlari bu kimyoviy moddaga bog'liq. O'z belgilariga qichqiriq, terining oqlanishi yoki qorong'iligi, yonish hissiyotlari, nafas olishda muammo, qon va yoki to'qimalar nekroza qo'shilishi kiradi. Kimyoviy yonishning keng tarqalgan manbalari vodarod kislotasi (H2), xlor kislotasi, Natriy gidroksid (NaOH), kalsiy oksidi (CaO), kumush nitrat (AgNO3) va gidrogen peroksidi (H22) hisoblanadi. Bu moddaga bog'liqdir; gidrogen peroksidi terining oqlangan qatlamini olib tashlaydi, nitrik kislota esa terining o'ziga xos rangini sariq rangga o'zgartirib, kumush nitrat qora rangdagi laklarni hosil qiladi. Kimyoviy yonishlar tanadagi yuzlarda, shu jumladan teri va ko'zlar bilan to'g'ridan-to'g'ri ta'sir orqali, nafas olish orqali yoki ichish orqali sodir bo'lishi mumkin. Inson hujayralarida samarali tarqalgan moddalar, masalan, fluor kislotasi va dimetil sulfat darhol reaksiya qilmasligi mumkin, aksincha, ular kontaktdan keyin soatlar o'tgach, yonish va ildiz otishi mumkin. Kimyoviy ish, konchilik, tibbiyot va shu bilan bog'liq kasb sohalari kimyoviy yonishlar sodir bo'lishi mumkin bo'lgan kasblarning misollari hisoblanadi. Hidrrofluor kislotasi qon oqimida o'tadi, kalsiy va magneziya bilan reaksiyaga kirishadi va hosil bo'lgan tuzlar teri orqali ovqatlangach yurakni to'xtatishga olib keladi.

## Oldini olish

Belgiyada Oliy Konsey de la Sante sog'liqni saqlash siyosati bo'yicha ilmiy maslahat hisobotini taqdim etadi. Belgiya Oliy sog'liqni saqlash kengashi Belgiyada iste'molchi foydalanish uchun ruxsat berilgan va o'z ichiga o'yuvchi moddalarni o'z ichiga olgan mahsulotlar, shuningdek, ushbu mahsulotlarga ta'sir qilish bilan bog'liq xavflar haqida umumiy ma'lumot beradi. Ushbu hisobot iste'molchilarni himoya qilish choralarini taklif qilishga qaratilgan va mahsulotni shakllantirishdan boshlanadigan, so'ngra uni tartibga solish, marketing, qo'llash, qo'llashdan keyin va uning monitoringi bilan yakunlanadigan zanjirning turli bosqichlariga tegishli tavsiyalarni ishlab chiqadi.
Termik kuyish

**Termik kuyish** — odam tanasiga yuqori haroratli moddalar (bugʻ, kondensat, qaynoq suv, gaz)larning tushishi, shuningdek, odam tanasining issiq, izolyatsiyalanmagan yuzalarga teginishi natijasida sodir bo'ladi.

Termik kuyishlarda tananing kiyimdan xoli qismini spirt yoki marganes-kaliy eritmasi bilan artish kerak. Pufakchalarni shishlarni yorib tashlash mumkin emas. Darhol tibbiyot punktiga murojaat etish lozim. Kiyim yonayotgan boʻlsa, yonayotgan shaxs tartibsiz yugurmasligi uchun zudlik bilan uni oʻchirish chorasini koʻrish kerak. Chunki bu alangani kuchaytiradi. Yonayotgan shaxsni tezlik bilan yonayotgan tarafini yuqoriga qilib polga yotqizish va ustidan junli qalin material bilan yopib havodan toʻsish, bundan keyin esa, ehtiyotkorlik bilan kuygan joylardagi kiyim qismlarini qirqib olish va yechish kerak. Bunda pufakchalarni yorilishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. Kuyish joylarini spirt bilan artish va tibbiyot punktiga murojaat etish yoki tez yordam chaqirish lozim.
Filtrlovchi protivogaz

**Sanoat filtrlovchi protivogazlari** — qishloq xoʻjaligi va sanoatning turli soxalaridagi ishchilarining nafas olish va koʻrish aʼzolarini xavo tarkibidagi zaxarli gazlar, parlar, chang, tuman va tutundan shaxsiy ximoya qilish vositasidir. Filtrlovchi protivogazlar faqat xavodagi kislorodning xajmiy miqdori 18 % dan kam boʻlmagan va zaxarli moddalar miqdori 0.5 % dan koʻp boʻlmagan xollardagina qoʻllanishi mumkin.
FILRLOVChI PROTIVOGAZLARNI XAVODA ERKIN KISLOROD MIQDORINING YeTIShMOVChILIGI MUMKIN BOʻLGAN ShAROITLARDA QOʻLLASh TAЪQIQLANADI.
(masalan sisternalar, yomkostlar, quduqlar, izolyatsilangan joylar va shunga oʻxshashlar.)
Protvogaz tayyor korobka, gofer trubkali yuza qismi va sumkadan iborat boʻladi. Korobka odam tomonidan olinayotgan nafas xavosini zaxarli aralashmalardan tozalash uchun xizmat qiladi. Zaxarli moddalar tarkibiga qarab korobka bir yoki bir nechta maxsus yutuvchi yoki yutuvchilarni va aerozol filtriga ega boʻlishi mumkin. Korobkalar qoʻllanishiga qarab maxsus ajratilgan: ular qoʻllanish talabiga koʻra yutuvchilarning tarkibi bilan va tashqi koʻrinishga koʻra maxsus ranglar va markirovkalar bilan farqlanadi. Xar bir turdagi korobkaga GOST 12.4.034-78 ga binoan shartli belgilar qoʻyiladi.

* Aerozol filtrli korobkalar uchun — FU-13
* Aerozol filtrsiz korobkalar uchun — FG-13

Foydalanilgandan soʻng shlem maskaning ichki yuzasi 2 %li spirt formalin eritmasida artiladi va quritiladi. Toza va quruq, salqin joyda, maxsus tokchalarda yoki ish joyidagi shkaflarda saqlanadi. Isitish tizimlari va qiziydigan asboblardan uzoqda saqlash kerak.
Shlangli protivogazlar

**Shlangli protivogazlar** — nafas yoʻllarini izolyatsiyalovchi turdagi himoya vositalari boʻlib, havodagi kislorodning oʻta past miqdorida yoki har qanday kimyoviy-fizik xususiyatdagi zaharli moddalarning oʻta yuqori konsentratsiyalaridan himoyalanishda qoʻllanadi. Shlangli protivogazning ishlash mohiyati shundaki, unda nafas olish uchun beriladigan havo zararlanmagan, toza hududdan olinadi yoki avvaldan tozalanadi.

Shlangli protivogazlar gazsimon zaharli moddalar yoki CO2 yigʻilib qolishi mumkin boʻlgan, kimyoviy mahsulotlar saqlanadigan har xil turdagi sigʻimlar, yomkostlarni tozalash va taʼmirlashda, quduqlarda, kimyoviy ishlab chiqarish joylarining yerosti oʻtkazishlarida, dimoxodlarda, yertoʻlalarda ish bajarilganda qoʻllanadi.

Shlangli protivogazlar ikki xil turda: PSh-1 va PSh-2 markirovkalari bilan ishlab chiqariladi.

Shlangli protivogaz PSh-1 quyidagilardan tuzilgan: armirovanniy rezina shlangli gofer trubka va shlem-maska, filtrlash korobkasi (olinayotgan nafasni changlardan tozalash uchun) va shlang uchini toza havo hidida qotirish uchun metall shtirlardan iborat. PSh-1 komplektiga quyidagilar kiradi: qutqaruv tasmasi, signal-qutqaruv arqoni, uch xil oʻlchamdagi shlem-maskalar va quti. PSh-2 ham xuddi PSh-1 kabi tuzilgan, faqat uning komplektiga havo haydash uskunasi-vozduxoduvka kiradi.
Noyabr inqilobi

**Noyabr Revolyutsiyasi**, () – Germaniyaning Birinchi jahon urushida magʻlubiyatga uchrashi darakchilari boʻlgan ijtimoiy va iqtisodiy tanglik sababli German Imperiyasida 1918-yil noyabrda roʻy bergan revolyutsiya. Revolyutisiya Germaniyada Veymar Respublikasi nomi ostidagi parlament demokratiyasi vujudga kelishiga sabab boʻldi.

## Tarixi

Revolyutsiya Vilgelmsxafen va Kilda boshlanib, bir necha kun ichida butun Germaniyaga tarqalgan matroslar qoʻzgʻolonidan boshlangan. 1918-yil 9-noyabrda kayzer Vilgelm II urush harakatlarini davom ettirishni jinnilik deb hisoblagan harbiy shtab boshligʻi Vilgelm Gryoner bosimi ostida davlatdan qochib ketadi (Vilgelm II 28-noyabr Niderlaniyada taxtdan rasmiy ravishda voz kechadi). 1918-yil 9-noyabrda Germaniya respublika deb eʼlon qilinadi. Hukumat tepasiga sotsial-demokratik partiya (GSDP) keladi.

Roza Lyuksemburg va Karl Libknext qoʻl ostidagi kommunistlar revolyutsiyaning davom ettirilishi va Germaniyada sovet hukumati eʼlon qilinishi maqsadida sotsial-demokratlarga qarshi 1919-yil yanvarda qoʻzgʻolon koʻtarishadi. Haqiqiy fuqarolik urushining xavfi paydo boʻladi. Qoʻzgʻolon Gustav Noske qoʻl ostidagi Fraykor harbiy otryadlari tomonidan bostirilib, Libknext va Lyuksemburg sudsiz oʻldirilishadi.

Bavariyada xuddi oʻsha fraykor otryadlari tomonidan yoʻq qilingan Ernst Toller boshchiligidagi Bavariya Sovet Respublikasi vujudga keladi.

Urush rasmiy ravishda 1919-yil 11-avgustda respublika prezidenti Ebert Veymar konstitutsiyasini imzolagandan soʻng tugaydi.

## Urushdagi magʻlubiyat va qoʻzgʻolon

1918-yilda kelib Germaniyaning urushda magʻlub boʻlishi aniq boʻlib qoldi. Magʻlubiyatning asosiy sabablari esa dushmanlarda askarlar sonining ikki barobar koʻpligi (1917-yil AQSH urushga qoʻshilganligi sababli), qurollar soni boʻyicha dushman ustunligi va olmon askarining yaxshi ovqatlana olmasligi edi. Davlat ichida ochlik keng ravishda tarqaladi. Bu narsa armiyaga ham tegishli edi.

1918-yil kuzida nemis oliy qoʻmondonligi yaxshiroq sulh natijalariga erishish uchun nemis flotini britan flotiga qarshi joʻnatishga qaror qiladi. Bu esa askarlarini aniq oʻlimga joʻnatish bilan teng edi. Matroslarga ularni harbiy tayyorgarlikga joʻnatilishayotganligi haqida aytilganiga qaramasdan, matroslar orasida ularni aldashganligi toʻgʻrisida habarlar tarqaladi''.

## Manbalar
Astronomik punkt

**Astronomik punkt** – Astronomik kuzatishlardan kenglama va uzunlamasi hamda yoʻnaltirilgan predmet azimuti topilgan yer yuzasidagi nuqta. Baʼzi Astronomik punktlarda yuqoridagi u yoki bu parametr aniqlanmagan boʻlishi mumkin. Agar Astronomik punkt triangulyatsion punkt bilan mos tushadi va unda uch astronomik kattalik aniqlangan boʻlsa, u Laplas punkta deyiladi. I va II darajali triangulyatsiyada Astronomik punkt har 70–100&nbsp;kmda aniqlanadi. Oddiy Astronomik punktdan tashqari boshlangʻich Astronomik punkt ham boʻladi. Ularda astronomik uzunlama alohida eʼtibor va aniqlik bilan topiladi. Ular kuzatuvchining xususiy xatolarini aniqlash uchun xizmat qiladi.

## M<anbalar

## Havolalar
* Maʻlumotlar ombori
Astronomik soatlar

**Astronomik soatlar** – Astronomik kuzatishlarda qoʻllaniladigan aniq va xatosiz yuradigan soatlar. Vaqtni katta aniqlik bilan bilish astronometriyada va amaliy astronomiyaning bir necha boʻlimlarida juda zarur hisoblanadi. Qadim zamonlardan to 15-asr gacha astronomiya va boshqa ehtiyojlar uchun quyosh, qum va suv soatlaridan foydalanib kelingan. Mexanizmli soat astronomiyada birinchi marta 1484-yilda qoʻllangan. 1647-yilda Gyuygens (Gollandiya) mayatnikli soatlarni ixtiro qilgandan soʻng ular astronomiyaga ham joriy etildi. Bunday soatlardan 20-asr oʻrtalarigacha astronomik rasadxonalarda foydalanib kelindi. Dengizda suzish va aviatsion astronomiyada mayatnikli soatlardan foydalanib boʻlmaslik xronometrii ixtiro etishga olib keldi. Uning aniqligi mayatnikli soatlarnikidan kam. Eng koʻp tarqalgan mayatnikli Astronomik soatlar „Rifler“, „Short“, „Etalon“ soatlarini koʻrsatish mumkin.

20-asr 40–50-yillarida astronomiyada kvars soatlari va keyinroq atom soatlari qoʻllanila boshlandi. Mayatnikli soatlarda tebranish davrining oʻzgarmas boʻlishini mayatnik bajarsa, kvars soatlarida kvarsdan tayyorlangan plastinkaning pyezoelektrik tebranishi, atom yoki molekulyar soatlarda esa atomlarning molekuladagi harakati (masalan, azot atomining ammiak molekulasidagi davriy tebranishi) boshqaradi. Atom soatlarining aniqligi 10-9 – 10-10 sek. Atom soatlarining 00 soat 00 minut 00 sekundi joylardagi har bir sutkaning boshlanishiga aniq mos tushishi shart. Bu masala osmonda oldindan tanlab olingan bir necha oʻn yulduzning joylardagi meridiandan oʻtish vaqgini maxsus passaj asbobi yordamida aniqlab hal etiladi.

Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya institutida yuqorida nomlari keltirilgan soatlarning har qaysisidan bor. Ulardan „oʻz vazifasini bajarib“ boʻlganlarining noyoblari mazkur institutda tashkil etilgan muzeyda saqlanmoqda.

## Manbalar

## Havolalar
* Maʼlumotlar ombori