Ituzumdoshlar

**Ituzumdoshlar** () — ikki urugʻpallalilar sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. Oʻt, butachalar, lianalar va kichik daraxtlardan iborat. Barglari yonbargchasiz, ketma-ket joylashgan, gullari ikki jinsli. Kosachasi va gultoji 5 boʻlakli. Changchisi 5 ta. Mevasi — rezavor yoki koʻsakcha. Ituzumdoshlarning 90 turkumi, 2900 turi boʻlib, ular yer sharining tropik mintaqalarda, xususan, Janubiy va Markaziy Amerikada keng tarqalgan. Ituzum, pomidor, baqlajon, qalampir, paqpaq va goji oqchingʻil kabi turkumlari katta ahamiyatga ega. Ituzumdoshlarga kartoshka, pomidor, tamakigul, tamaki, maxorka va boshqa ekinlar kiradi. Koʻpchilik ituzumdoshlar — belladonna, mehrigiyoh, skopoliya, mingdevona, bangidevona, fisoxlaina va boshqa tarkibida alkaloidlar bor. Baʼzi ituzumdoshlar manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

## Sistematikasi

Hozirgi kunda ushb oila o`z ichiga 7 ta turkumga bo`lingan 2700 turga ajratiladi:
*  **** turkumi
*: 11 turni o`z ichiga oladi:
*:* Benthamielleae
*:* Browallieae
*:* Cestreae
*:* Salpiglossideae
* **[[Goetzeoideae]]** turkumi
*: 7 turni o`z ichiga oladi;
*  **[[Nicotianoideae]]** turkumi
*: 8 turni o`z ichiga oladi;
* **[[Petunioideae]]** turkumi
*: 10 turni o`z ichiga oladi;
*  **[[Schizanthoideae]]** turkumi
*: 1 ta turni o`z ichiga oladi — Schizanthus;
* **[[Schwenckioideae]]** turkumi
*: 3 turni o`z ichiga oladi;
*  **[[Solanoideae]]** turkumi
*: 56 turni o`z ichiga oladi:
*:* Capsiceae
*:* Datureae
*:* Hyoscyameae
*:* Juanulloeae
*:* Lycieae
*:* Physaleae
*:* Solaneae

## Rasmlar
### Gullar

File:Buenos-Aires-Nachtschatten.jpg|Janubiy Amerika ituzum turlari (Solanum bonariense)
File:Potato flowers.jpg|Kartoshka (Solanum tuberosum)
File:Solanum lycopersicum - Flor tomaca 057.jpg|Pomidor (Solanum lycopersicum)
File:Eggplant Flower in Hong Kong.JPG|Baqlajon (Solanum melongena)
File:Physalis alkekengi1.jpg|Yevrosiyo paqpaqi (Physalis alkekengi)
File:Withania somnifera00.jpg|"Hind jensheni" "Ot hidi ildizi" (Withania somnifera)
File:Capsicum pubescens flower.jpg|Rokoto (Peru achchiq qalampir turlari, Capsicum pubescens)
File:Capsicum chinense flower.jpg|Habanero ("Xitoy achchiq qalampir", Capsicum chinense)
File:LyciumBarbarum-bloem-hr.jpg|Goji / Tibet bo'ri mevasi (Lycium barbarum)
File:Mandragora officinarum 002.JPG|Mehrigiyoh (Mandragora, "Odam ildizi")
File:Petunia axillaris-Purple Petunia.JPG|Petuniya
File:Nicandra physalodes (L.) Gaertn.jpg|"Peru olma" "Yo'qol pashsha! o'simligi" (Nicandra physalodes)
File:Tabak P9290021.JPG|Tamaki (Nicotiana tabacum)
File:Nicotiana rustica - 4849.jpg|Maxorka (Nicotiana rustica)
File:Scopolia carniolica 2016-04-19 7981b.JPG|Skopoliya, "Koʻp yillik sloveniyalik mingdevona" (Scopolia carniolica)
File:Hyoscyamus niger 0003.JPG|Mingdevona, "Kofirning afyun" (Hyoscyamus Niger)
File:Datura stramonium 2 (2005 07 07).jpg|Bangidevona, "Jimson oʻti", "Tikanli olma" (Datura stramonium)
File:Angel Trumpets -- Brugmansia suaveolens.jpg|Tropik bangidevona-daraxti turlari, "Anxelning karnayi" (Brugmansia suaveolens)
File:Physochlaina orientalis flowers in profile.jpg|Xiyoli / Fisoxlaina / Pufak o'simligi
File:IMG 8028 Atropa belladonna L. Single flower in profile.jpg|Belladonna, "Chiroyli ayol o'ti", "Halokatli ituzum"
File:Streptosolen jamesonii stigma & stamens.jpg|"Ekvador kolibri guli", "Marmelad tupi"(Streptosolen jamesonii)
File:Brunfelsia pauciflora ( Cham. & Schltdl. ) Benth. flower close-up.jpg|"Kecha-bugun-ertaga" (Brunfelsia pauciflora)
File:Latua pubiflora ( Griseb. ) Baillon single flower.jpg|Chililik sehrgarlar daraxti (Latua pubiflora)


### Mevalar

File:Potato fruits.jpg|Kartoshkaning yemirilmaydigan reza mevalari.
File:Heirlooms.jpg|Pomidor navlari.
File:Orange Turkish Eggplants.jpg|Solanum aethiopicum, "T'oq siraq baqlajon", "Achchiq pomidor", "Efiopiya baqlajoni".
File:WhiteEggplant.jpg|Oq baqlajon, "Tuxum-o'simlik".
File:Solanum melongena 24 08 2012 (1).JPG|Baqlajon.
File:Eggplant display.JPG|Eski baqlajon navlarini rangli namoyish
File:Physalis alkekengi 004.JPG|Yevrosiyo paqpaqi, "Xitoy fonar" (Physalis alkekengi)
File:Uchuva 2005.jpg|Peru paqpaqi
File:WithaniaFruit.jpg|"Hind jensheni" "Ot hidi ildizi" (Withania somnifera)
File:Nicandra physalodes Prague 2013 3.jpg|"Peru olma" (Nicandra physalodes)
File:Arrangement of jalapeño, banana, cayenne, chili, and habanero peppers.jpg|Achchiq qalampir navlari (Capsicum annuum).
File:Colorful Bell Peppers.JPG|Shirin qalampir navlarini rangli namoyish
File:Lycium barbarum - Wolfberries China 7-05.jpg|Goji: "Tibet boʻri mevasi", (Lycium barbarum).
File:Lycium chinense(siamak sabet) (1).jpg|Goji: "Xitoy bo'ri mevasi" (Lycium chinense).
File:Wild flowers of Palestine. Mandrake with fruit (Mandragora officinarum L.)) LOC matpc.15032.jpg|Mehrigyoh: "Jin tuxumlari".
File:Mandragora autumnalis - ripe fruit.jpg|Mehrigyoh: yarmida kesilgan bitta meva.
File:Scopolia carniolica pyxidium dehiscence.jpg|Skopoliya: gul kosachasi kapsulani ochish uchun ochildi.
File:HYOSCYAMUS NIGER - MONTGARRI - IB-461 (Herba queixalera).JPG|Mingdevona: jingalak tishlari va qopqoqlari bo'lgan kapsulalar (o'ta zaharli).
File:Datura stramonium (1).jpg|Bangidevona: "Tikanli olma"
File:Ripe,fruiting calyces of Physochlaina orientalis (M.Bieb) G.Don.jpg|Xiyoli kapsulalari
File:IMG 8023 Atropa belladonna L. Single fruit.jpg|Belladonna: "Iblisning gilosi" 
File:Latua pubiflora fallen fruit hand-held.jpg|Chili sehrgarlari daraxtining zaharli mevasi 


## Qo`llanilishi
Bu oila vakillarining koʻp qismi aholi tomoidan iste'mol qilinadi. Masalan, kartoshka (Solanum tuberosum), pomidor (Lycopersicum esculentum), ispan qalampiri (Capsicum annuum) va boshqalar O`zbekistonda ham ovqatlarga asosiy masalliq sifatida ishlatiladi. Shuningdek, tamaki o`simligi (Nicotiana) dan ham foydalaniladi.  

Belladonna, mingdevona, bangidevona, skopoliya, mehrigiyoh va duboiziya kabi o`simliklarning tarkibida alkaloidlardan giotsiamin va atropin mavjud.

## Manbalar