open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milya Felzenshteyn

**Milya Lazarevich Felzenshteyn** (; 1923-yil 18-avgust — 2006-yil 14-oktyabr) — sovet ofitseri, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (17.11.1943).

## Hayoti
1924-yilda Xarkovda ishchilar oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgan. Urushning boshida Samarqandga evakuatsiya qilinib, 1942-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Toshkent pulemyotchilar maktabini tamomlagan.

1943-yilninig bahorida, kichik leytenant unvoni bilan frontga yuborilgan va Kubanda tuzilgan 1339-piyodalar polkiga (318-piyodalar diviziyasi) pulemyot vzvodi qoʻmondoni etib tayinlangan. 1943-yil yozda Krasnodarni ozod qilish uchun boʻlgan janglarda ilk bor jangda qatnashadi. 1943-yilning kuzida Kerchning janubida Eltigen qishlogʻi yaqinida Qrim yarim orolidagi platsdarmni egallash operatsiyasida jonbozlik koʻrsatadi.

1-noyabrga oʻtar kechasi boʻlinmalari, eni 35 kilometr boʻlgan Kerch boʻgʻozini kechib oʻtishi kerak edi. Tunda va kuchli boʻron sharoitida, dushman artilleriyasi va minomyotlari olovi ostida, Felsenshteynning vzvodi joylashgan kema sohilga suzib oʻta olmaydi. Qoʻmondon boshchiligida jangchilar suvga sakrashadi. Ular qirgʻoqqa suzib borib, dushman okoplariga granatalar otib, yorib kiradi va fashistlarni chekinishga majbur qiliadi. Dushmanning 12 ta qarshi hujumlarni qaytargan Felzenshteynning pulemyotchilar vzvodi, batalyonning boshqa boʻlinmalari bilan birga, tunda, egallangan platsdarmga mustahkam joylashib oladi. Jangda, vzvod qoʻmondoni jasorat va qatʼiyat bilan harakat qiladi, shaxsan oʻzi namuna koʻrsatib jangchilarni ilhomlantiradi. U 50 dan ortiq fashistlarni yoʻq qiladi. Jiddiy jarohat olganligi sabab gospitalga yuboriladi.

Ikki oy dala gospitalida davolanib, soʻngra Sochiga oʻtkaziladi va u yerda bir qator murakkab operatsiyalarni oʻtkazadi. Bir oy taʼtil olib, Samarqanddagi qarindoshlari oldiga boradi va taʼtildan soʻng oʻz boʻlinmasiga qaytadi. Rota qoʻmondoni etib tayinlanadi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-noyabrdagi farmoni bilan „Frontda nemis-fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“, Milya Felzenshteyn Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1944-yilning bahorida Qrimni ozod qilish janglari boshlanadi. Sevastopol yaqinidagi jangda chap oyogʻidan yaralanadi va Kislovodskdagi shifoxonalardan biriga olib boriladi. Deyarli bir yil davomida shifokorlar ofitserning hayoti va oyoqlarini saqlab qolish uchun kurashadilar. 1945-yil mart oyida Samarqanddagi kasalxonaning harbiy-tibbiy komissiyasi Felsenshteynni nogironlik boʻyicha zahiraga boʻshatadi.

1974-yil dekabr oyida Felsenshteyn va uning oilasi Isroilga koʻchib ketadi. Lodda (Isroil) yashagan, fabrikada ishlagan. 2006-yil 14-oktyabrida vafot etgan.

## Manbalar
Semyon Gelferg

**Semyon Grigoryevich Gelferg** (; 1924-yil — 1943-yil 29-sentyabr) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (17.10.1943).

## Hayoti
1924-yil Odessada ishchilar oilasida tugʻilgan. 7-sinfni tugatgach, avto-chilangar boʻlib ishlagan. 1942-yilda Toshkent harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1943-yildan janglarda qatnashgan.

1943-yil 22-sentyabrga oʻtar kechasi motooʻqchi batalyonining u boshchiligidagi guruhi birinchilardan boʻlib Dneprni jang bilan kechib oʻtadi va oʻng sohildagi dushman bilan jangga kirishadi. Guruh tomonidan Lukovitsi va Grigorovka qishloqlari (Kanevskiy tumani, Cherkassi viloyati) uchun boʻlgan janglarda 2 ta tank va mototsikl yakson etiladi. 29-sentyabrda balandlik uchun boʻlgan jangda, halok boʻlgan vzvod qoʻmondonini oʻrnini egallab vzvodni jangga boshlaydi, shaxsan oʻzi bitta dushman tankini yoʻq qiladi. Shu jangda oʻzi ham halok boʻlgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-oktyabrdagi farmoni bilan „Dnepri tez va mohirlik bilan kechib oʻtganligi, gʻarbiy qirgʻoqdagi platsdarmni mustahkam ushlab qolganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“, Semyon Gelferg Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (vafotidan soʻng).

## Manbalar
Friesian otlari

**Friz ayg'iri** (Gollandiyada Fris qo'rqoq; G'arbiy Frisianida ) - shimoliy Gollandiyadagi Frislanddan kelib chiqqan otlar zoti. Bu zot bir necha marta deyarli yo'q bo'lib ketgan. U yengil qoralama ot sifatida tavsifflanad va zamonaviy Friz otini minish uchun foydalaniladi. Friesian otining ko'pchilikka tanilganligi uning butunlay qora palto rangi, uzun bo'li yelkasi va dumi, oyoqlaridagi yunglari, keng gavdasi va baland qadam harakatlari bilan mashhur.

## Foydalanish
Qishloq xo'jaligida foydalanilmaganligi sababli, friz otllaridan dam olishda foydalanish mashhur bo'ldi. Bugungi kunda Gollandiyada otlarning taxminan yetti foizi friziyaliklardir.

Bugungi kunda Friz otlari ham yuk ko'tarishda, ham, ayniqsa, savlati uchun ishlatiladi. Ulardan ulovda  va dam olish uchun chavandozlikda uchun ishlatiladi. Friz otlari uchun mo'ljallangan ba'zi tadbirlarda ko'rishadigan an'anaviy vagon sjees deb nomlangan yuqori g'ildirakli vagon hisoblanadi. Frisiyaliklar marosim va parodlarda vintage vagonlarni tortib olish uchun ham ishlatiladi. 

* Arab-fresian
* Barok pinto
* Friesian sport otasi
* Vlaamperd

## Manbalar
Friz Ayg'iri

* Koninklijke Vereniging "Het Friesch Paarden-Stamboek" (KFPS) - Frisiyaning shohlik studbook uyushmasi
* Shimoliy Amerikaning Friesian Horse Association (FHANA) KFPSning AQShdagi vakili
* Boshqa KFPS rasmiy xorijiy non-sharqiy urug'chilik uyushmalari (taxminan 30) 
* Frisiya otlar jamiyati, Frisiyaliklar, xochlar va Arab-Friziyaliklar uchun Shimoliy Amerika ro'yxatini
Adrian Croitoru

**Adrian Croitoru** (1971-yil, 24-fevral; Tudora, Botoșani okrugi, Ruminiya) — ruminiyalik dzudochi. Ruminiya chempioni, Yevropa chempionati gʻolibi va sovrindori. jahon chempionati sovrindori, 3 ta (1992, 1996, 2000) olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

## Tarjimai holi
Adrian Croitoru 1971-yil 24-fevralda tugʻilgan.

## Faoliyati
Yarim-ogʻir vazn toifasida (90 kg gacha) musobaqalarda ishtirok etgan. 1993—2001-yillarda 9 marta Ruminiya chempioni boʻlgan. Yevropa chempionatlari sovrindori (Chempion (2000), kumush (1992) va bronza (1991, 1994)). Ikki marta (1993 va 1999-yillarda) jahon chempionatlarida bronza medali sohibi boʻlgan.

1992-yilda Barselonada boʻlib Yozgi olimpiya oʻyinlarida Adrian birinchi raundda amerikalik Joseph Wong ustidan gʻalaba qozongan. Ammo 1/16 final bosqichida turnirning vitse-chempion fransiyalik Pascal Tayotga yutqazgan. Oʻtish bahslarida 3 ta gʻalabaga erishgan: vengriyalik Károly Korbel, kubalik Andreas Franco va shveytsariyalik Daniel Kistler ustidan gʻalaba qozongan. Ammo bronza medali uchun bahsda kanadalik Nikolya Jilga ippon bahosi bilan magʻlub boʻlgan. Croitoru beshinchi oʻrinda musobaqani yakunlagan.

Atlantadagi navbatdagi olimpiadada yana beshinchi oʻrinni egallagan. Ruminiyalik dzudochi olimpiya chempioni yaponiyalik Hidiko Yoshida, ukrainalik Ruslan Mashurenko, fransiyalik Darcel Yandzini magʻlub etib, yarim finalga chiqqan. Yarim finalda oʻzbekistonlik Armen Bagdasarovga imkoniyatni boy bergan. Bronza medali uchun kechgan bahsda Croitoru gollandiyalik dzudochi Mark Huizingaga yutqazib qoʻygan. Huizinga birinchi raundda boʻlajak olimpiya chempioniga yutqazib, oʻtish bosqichi orqali uchinchi oʻrin uchun bahsga yetib kelgan.

2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan yozgi olimpiya oʻyinlarida toʻqqizinchi oʻrinni egallagan. Chorak finalga qadar yetib borgan. Chorak finalda yana Mark Huizingaga magʻlub boʻlgan. Huizinga keyinchalik oltin medalni qoʻlga kiritgan. Chorak finalgacha boʻlgan yoʻlda Croitoru dominikanlik Visbart Geraldino va rossiyalik Dmitriy Morozovni magʻlub etgan.
## Manbalar
Qudratulla Maʼzumov

**Qudratulla Maʼzumov** (1896-yilda tugʻilgan) – sovet va oʻzbek aktyori, maʼmuriy vazifalarda ish yuritgan sanʼat va jamoat xodimi. Sanʼat xodimlari uyushmasi raisi(1919), Oliy harbiy tribunal aʼzosi(1919), akademik teatr direktori(1934), Fargʻona viloyati teatr direktori(1934).
## Hayoti va mehnat faoliyati
Qudratulla Maʼzumov Toshkent shahrida ziyoli xonadonda dunyoga kelgan. Eski usuldagi maktabni bititrib, soʻngra rus-tuzem maktabida oʻqigan.

Turkiston tumani maxfiy xizmati maʼlumotlariga koʻra Abdulla Avloniy, Bashirulla Xoʻjayev, Muhammadxon Podshoxoʻjayev, Nizomiddin Xoʻjayev, Musaxon Mirzaxonov, Qudratulla Maʼzumov, Ubaydulla Ergʻoziyev, Shomurot Shoyoqubov, Qudratulla Yunus Muhamedov, Mirsiddiq Avlonov, Shokirjon Rahimiy muassisligida „Turon musulmon dramatik sanʼati truppasi“ tuzildi. Oradan koʻp oʻtmay truppa tarkibi kengayadi. Millat xodimlari xalqning ijtimoiy ongini ochish, asta-sekin siyosiy yoʻnalish berish maqsadida teatrni koʻngilochar maskan emas, balki ibratxonaga aylantirishni asosiy maqsad qilib olishgandi. Qudratulla 1916-yildan, aynan oʻsha „Turon“ truppasiga aʼzo boʻlgan chogʻlarida turli xil spektakllarda rol oʻynagan va maʼmuriy vazifalarni ham bajarib kelgan. 1918-yilda firqa safiga oʻtgan, keyinchalik esa eski shahar ijroqoʻmi oʻrinbosari vazifasida faoliyat yuritgan. 1918-yilning aprelidan esa Turkiston Favqulodda komissiyasi tarkibida ish yuritgan.

1919-yilda Sanʼat xodimlari uyushmasi raisi vazifasida ishlagan. Shu yilning oʻzida Turkiston oʻlka Markaziy Ijroiya qoʻmitasi qarori bilan Oliy harbiy tribunal aʼzosi etib tayinlangan. Keyinchalik, 1922-yildan eski shahar tuman komiteti aʼzosi boʻlgan.

1928-yil 31-oktabrdan Oʻzbekiston Markaziy izjroiya qoʻmitasi tashkiliy boʻlimi tashkilot shoʻbasi rahbari boʻlib ishlaydi. 1934-yilda akademik teatr direktori va shu yilning 18-oktabridan Fargʻona viloyat teatri direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan.

## Ayblov
1938-yilda NKVD tomonidan qamoqqa olinib 1940-yilda besh yilga mehnat tuzatish lageriga joʻnatilgan. 1947-yil 28-noyabrda ikkinchi marta qamalgan va Krasnoyarsk oʻlkasiga surgun qilingan. 1949-yil 14-iyulda qamoqdan qaytib kelgan.
1953-yilda amnitsiya qilinadi va „Soyuzmetalstroytorg“da ishlaydi.

## Oʻlimi
Qudratulla Maʼzumov 1987-yilda vafot etgan.

## Manba
Éva Tófalvi

**Éva Tófalvi** (1978-yil 4-dekabr; Miercurea Ciuc, Rominiya) — kelib-chiqishi vengriyalik boʻlgan ruminiyalik biatlonchi. 6 ta qishki olimpiya oʻyinlarining (1998, 2002, 2006, 2010, 2014, 2018) biatlon boʻyicha musobaqalarida qatnashgan yagona ayol sportchi. Koʻp karra Ruminiya chempioni. IBU kubogining bir nechta bosqichlarida sovrindorlar qatoriga kirishga muvaffaq boʻlgan. 2005-yilgi harbiylar oʻrtasidagi jahon chempionati sovrindori.

2017—2018-yilgi mavsumda 39 yoshida faoliyatini yakunlagan.

## Umumiy maʼlumot
Éva Tófalvining jiyani Orshoya ham professional biatlonchi.

2002-yilgi, 2010-yilgi va 2014-yilgi olimpiada oʻyinlarining ochilish marosimlarida Éva mamlakat bayroqdori boʻlgan.

Uzoq vaqt davomida xalqaro miqyosdagi musobaqalarda yaxshi ishtirok etgan yoshi katta biatlonchilardan biri boʻlgan.

## Faoliyati
Éva Tófalvi uzoq yillar davomida biatlon boʻyicha Ruminiya ayollar terma jamoasi tarkibida eng kuchli sportchi boʻlgan. Oltita olimpiada ishtirokchisi. Oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatlarida yaxshi natijalar koʻrsatgan. 2008-yilgacha erishgan yutuqlari unchalik koʻzga koʻrinarli darajada boʻlmagan.

1997-yil 9-yanvarda jahon kubogida debyut qilgan. Germaniyaning Ruhpolding shahridagi yakkalik bahslarida 75-oʻrinni (mazkur musobaqada qatnashgan ruminiyalik sportchilari orasida 2-oʻrinni) egallagan. 1997-yil 11-dekabrda Shvetsiyaning Östersund shahrida boʻlib oʻtgan 1997—1998-yilgi jahon kubogining 2-bosqichida (individual poygada) 29-oʻrinni egallagan holda kuchli oʻttizlikka kirgan. 1998-yilda faoliyatidagi dastlabki olimpiya oʻyinlarida individual poygada 11-oʻrinni egallagan. Bir yil oʻtgach, debyut jahon chempionatida xuddi shu yoʻnalishda 12-oʻrinni egallagan.

Individual yoʻnalishdagi dastlabki yutigʻini 2008-yil 18-dekabrda qoʻlga kiritgan. Avstriyaning Hochfilzen shahrida boʻlib oʻtgan 2008—2009-yilgi jahon kubogining 3-bosqichida 2-oʻrinni egallagan. Musobaqada goʻlib boʻlgan Albina Axatovaning doping uchun topshirgan testi natijasi ijobiy chiqqanidan soʻng, Albina medaldan mahrum etilgan. Natijada Tófalvi musobaqa gʻolibligini qoʻlga kiritgan. Bu gʻalaba Ruminiy biatloni tarixidagi eng yuqori natija hisoblanadi. Shu mavsum Tófalvi faoliyatidagi eng muvaffaqiyatlisi boʻldi. Har bir musobaqada qatnashib, jahon kubogi uchun kerakli ochkolarni jamgʻarib borgan va yakuniy jadvalda 11-oʻrinni egallagan. Shaxsiy poygalarda Kichik kristall globusni qoʻlga kiritishga yaqin kelgan. Ammo yakunda kichik kristall globus Magdalena Neunerga nasib etgan. Bundan tashqari, aprel oyida Kamchatkadagi Vitaliy Fatyanov xotirasiga bagʻishlangan musobaqada qatnashgan. Musobaqada gʻalaba qozonib, bosh sovrin — Lexus avtomobilini qoʻlga kiritgan. Ruminiyalik sportchi asosan oʻq otish mashgʻulotlariga katta eʼtibor qaratishini aytib oʻtgan.
## Manbalar
Ionuț Dobroiu

**Ionuț Aleksandru Dobroiu** (1988-yil 24-fevral; Ruminiya) — ruminiyalik sobiq professional futbolchi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan. 2011-yilda faoliyatini yakunlagan.

## Faoliyati
Ionuț Dobroiu 1988-yil 24-fevralda Buxarestda tugʻilgan. Dastlab yengil atletika sport turi bilan shugʻullangan. 7 yoshida mashgʻulotlarni boshlagan. Ruminiyada yoshlar oʻrtasidagi nufuzli milliy musobaqalarda gʻolib boʻlgan.

Ionuț Aleksandru futboldagi faoiyatini „Rapid Buxarest“ klubida boshlagan va 2007-yil 12-avgustda futbol boʻyicha Ruminiya chempionatida debyut qilgan. Shu kuni bosh murabbiy Cristiano Bergodi qaroriga koʻra „Universitatea Cluj“ ga qarshi oʻtkazilgan safar oʻyinida ishtirok etgan va unda poytaxt klubi 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. 2018-yilda Rapid-U21 jamoasi safida 3 ta, Rapid klubining asosiy jamoasi tarkibida esa 9 ta oʻyinda maydonga tushgan. Dobroiu Ruminiya chempionatidagi yagona golini „U Craiova 1948“ jamoasi darvozasiga kiritgan. Bu bahsda Rapid 2:0 hisobida gʻalaba qozongan.

### Oʻyin uslubi
Ionuț Aleksandru Dobroiu oʻzining tezligi bilan boshqalardan ajralib turgan. 50 metr masofani 5,2 soniyada bosib oʻta olgan. Shuningdek, mazkur futbolchi qoʻpol va tartibsiz xatti-harakatlari bilan ham boshqa futbolchilardan yaqqol ajralib turgan.

## Qonun bilan bogʻliq muammolar
2018-yilda Ionuț Dobroiu katta miqdorda giyohvand moddalarni sotish, uyushgan jinoiy guruh tuzish, giyohvand moddalarni katta miqdorda saqlash va ishlatish bilan ayblanib, uch yil-u 11 oyga ozodlikdan mahrum etilgan. Jazo muddatini Raxova qamoqxonasida oʻtagan. U bilan bir kamerada sobiq futbolchi Răzvan Pădurețu va Politehnica Timișoara klubining sobiq egasi Marian Iancu ham boʻlgan. Ionuț ikki yil-u toʻrt oydan soʻngqamoqdan ozod qilingan.

## Manbalar
Stepan Mamchich

**Stepan Mamchich** (1924-yil 14-avgust, Novopokrovka, Qrim, RSFSR — 1974-yil 3-aprel, Simferopol, Qrim) — dengiz manzaralarini tasvirlovchi rassom. Kimmeriya sanʼat maktabi vakillaridan biri.

## Hayoti
Stepan Mamchich Novopokrovkada tugʻilgan. Ushbu qishloq shimoliy-sharqiy Qrimda joylashgan. 1920-yillarning ikkinchi yarmida uning oilasi Feodosiyaga koʻchib oʻtdi va u yerda Stepan Ayvazovskiy galereyasi qoshidagi studiyada rassomlik darslariga qatnasha boshladi. 1945-yildan Stepan Mamchich „Qrim rassomi“ artelida ishlagan va u yerda buyurtma asosida I.Ayvazovskiyning badiiy asarlarini nusxalagan.

1949-yilda Samokish sanʼat kollejining 4-kursiga oʻqishga kirdi. Stepan 1951-yilda ushbu kollejni tamomlagan va Shimoliy Kavkazdagi Gisel qishlogʻiga dars berish uchun ketgan. 1952-yilda Feodosiyaga qaytib, N.Barsamov sanʼat maktabida dars bera boshladi.

1954-yilda Stepan Simferopolga koʻchib oʻtdi va u yerda „Qrim rassomi“ arteli, keyinroq Rassomlar uyushmasi badiiy fondi bilan hamkorlikni davom ettirdi. 1962-yilda T.Yablonska tavsiyasi bilan SSSR Rassomlar uyushmasiga qabul qilingan.

## Ijodiy ishlari
N.Barsamov Stepan Mamchichning dastlabki badiiy asarlariga sezilarli taʼsir koʻrsatdi („Feodosiya koʻrinishi“, Feodosiya, 1948). Vaqt oʻtishi bilan bu davrning realizm xususiyatlari 1950-yillarning ikkinchi yarmidagi ishqiy realizm tasvirlariga aylanadi („Azov dengizi sohilidagi gʻozlar“, NAMU, 1960).

Impressionistik va postimpressionistik taʼsir 1960-yillardagi badiiy asarlarida yaqqol namoyon boʻladi („Henicheskda“, 1961; „Yaxtalar klubi“, 1961; „Baliqchilar bandargohi“, SAM, 1964; „Janubiy koʻrfaz“, 1964). Tanqidchilar „Swifts and Roofs“ (SAM, 1965) tuvalidan boshlab, Stepanning badiiy asarlarida yangi motivlarning paydo boʻlishini aniqlashga kirishdilar, bu esa uni K.Bogaevskiy kabi kimmeriyalik rassomlari bilan oson bogʻlaydi.

Stepanning 1960-yillarning ikkinchi yarmi 1970-yillarning boshlaridagi asarlarida ramziylik motivlari chuqurlashadi, baʼzi tadqiqotchilar keyingi davr rasmlari badiiy nafisligida fovizmning oʻziga xos xususiyatlarini aniqlaydilar („Baliqchilar“, 1967; „Eski shaharcha“).

1960-yillarning oʻrtalariga kelib Stepan Mamchich oʻzining mualliflik uslubini ishlab chiqdi.

## Galereya

File:В Геническе.jpg|„Henicheskda“
File:Стрижи и крыши.jpg|„Swifts and Roofs“ (**') (1965)
File:Старый виноградник.jpg|„Old Vineyard“ (**') (1966)
File:Дыхание истории.jpg|„Breath of History“ (**) (1973)


## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Salburun

**Salburun** – Qirgʻizistondagi yirtqich qushlar va itlar bilan oʻtkaziladigan murakkab ov oʻyini hisoblanadi.
Lochin oʻyini, kamondan oʻq otish (baʼzan otda turgan holda oʻq otish) va taygan ovini oʻz ichiga oladi. Salburun oʻyini koʻchmanchilarning ov qilish va boʻri kabi yirtqichlardan podalarini himoya qilish anʼanasidan kelib chiqqan. Festivalning eng ajoyib bosqichi esa qirgʻiz zotiga mansub tayganlar tomonidan boʻrini oʻldirish hisoblanadi. Festivalning keyingi bosqichi burgutlar bilan ov qilishdir. Festival qirgʻiz xalqining milliy boyligini rivojlantirish va targʻib qilishga qaratilgan. Qirgʻiz tilidan soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „salburun“ soʻzi „ovchining mahorati“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
Birinchi oʻyinlar 2006-yilda Ton viloyatida oʻtkazilgan. Shundan beri koʻpincha mahalliy tarzda oʻtkazib kelinadi. 2010-yilda Salburun tashkiloti federatsiya sifatida rasman roʻyxatdan oʻtadi. Keyinchalik Respublika Milliy sport turlarini rivojlantirish markazi salburunni milliy sport turi sifatida akkreditatsiya qildi. Xuddi shu yili federatsiya IAF tashkilotiga (Lochinlar va yirtqich qushlarni himoya qilish boʻyicha Butunjahon lochinlar assotsiatsiyasi) aʼzo boʻldi.

## Qoidalari
Tanlov yakunida turli yoʻnalishlar boʻyicha gʻoliblar taqdirlanadilar. Qoidalarga koʻra, agar Salburun oʻyinchisi imkoniyatga ega boʻlsa, u barcha turdagi oʻyinlarda qatnashadi, lekin gʻoliblar har bir tur boʻyicha mustaqil ravishda aniqlanadi.

### Burgut bilan ov
Jamoa 4 kishidan iborat boʻladi. Yetakchi va 3 ta yordamchi. Qoidalarga koʻra ishtirokchilar burgutlarni ikki xil mashqda sinashadi: chirga va undoq.

### Lochin bilan ov
Jamoa yetakchi va 3 ta qushning egalaridan tashkil topadi. Bu turdagi oʻyinda asosan lochinning tezligi baholanadi. Har bir ishtirokchiga lochinini sinash uchun 3 daqiqa vaqt beriladi. Bu vaqt ichida lochin parvoz qilib osmondagi vabiloni tutib olishi lozim.

## Manbalar
Qrim gerbi

**Qrim gerbi** (Qrim Respublikasining Davlat gerbi, shuningdek, Qrim Muxtor Respublikasining gerbi) – Qrim yarim orolida joylashgan xuddi shu nomdagi respublikaning asosiy ramzlaridan biridir.

## Tavsif
Gerb qizil Varyaglar qalqoni va geraldik oʻngga qaragan kumush grifon passantidan iborat boʻlib, uning oʻng panjasida azur marvaridi tasvirlangan. Qalqonning ikki tomonida oq ustun bor. Qalqonning tepasida chiqayotgan quyosh tasviri mavjud. Ikkala ustun atrofida va qalqon ostida Qrim bayrogʻi, koʻk – oq – qizil uch rangli lenta joylashgan boʻlib, unga Qrim shiori, „Protsvetanie v edistve“ (Farovonlik birlikda) yozilgan.

Varyaglar qalqoni Qrim mintaqasi uzoq vaqt davomida asosiy savdo yoʻllarini kesib oʻtganligining ramzidir. Gerbning qizil maydoni Qrimning shiddatli tarixini anglatadi. Grifon gerbga joylashtirilgan, chunki u odatda Qora dengiz shimolidagi hududni ifodalash uchun ishlatiladi va Chersones hamda Pantikapaionning „gerbi“ sifatida tanilgan. Ushbu ikki hududdan grifonga oid artefaktlar topilgan.

Simvolning yana bir oʻziga xosligi shundaki, marvarid Qrimni Yerning bir qismi sifatida, grifon esa yosh respublikaning himoyachisi sifatida ramziy maʼnoga ega. Marvarid Qrimning birlashgan madaniyatini eslatadi. Oq ustunlar yarim orolda yashagan qadimiy sivilizatsiyalarni bildiradi. Koʻtarilayotgan quyosh farovonlik va yangilanishning ramzidir.

## Mustaqil Qrim Respublikasi va Qrim Respublikasi Rossiya Federatsiyasi tarkibida
Mustaqil Qrim Respublikasi bir tomonlama eʼlon qilinganidan keyin (va keyinchalik Qrim Rossiya tomonidan anneksiya qilinganidan keyin) Qrim Avtonom Respublikasi gerbi rasmiy tasdiqlanmagan holda respublika gerbi sifatida foydalanishda davom etdi.

2014-yil 5-iyunda Qrim Respublikasi Davlat Kengashi Qrim Avtonom Respublikasi gerbini Qrim Respublikasining rasmiy gerbi sifatida tasdiqlovchi qonunni qabul qildi.

Qrim Respublikasining davlat muassasalarida gerb koʻpincha Rossiya gerbiga oʻxshash fransuz qalqonida yozilgan.

## Tarixiy gerblari

File:Coat of arms of Gothia.svg|Teodor knyazligi (XIV asr boshi — 1475)
File:Coat of arms of Republic of Genoa (early).svg|Genuya gazariyasi (1266—1475)
File:Coat of arms of Crimean Khanate.svg|Qrim xonligi (1441—1783)
File:Coat of arms of Taurida Governorate 1856.svg|Taurida gubernatorligi (1802—1921)

File:Giray tamga grayscale.svg|Qrim Xalq Respublikasi (1917—1918)
File:Coat of arms of the Crimean Regional Government.svg|Qrim mintaqaviy hukumati (1918—1919)
File:Emblem of the Crimean ASSR.svg|Qrim ASSR gerbi (1938—1945)
File:Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg|1991-yilda qayta tashkil etilgan Qrim ASSR tomonidan ishlatilgan Ukraina SSR gerbi


## Manbalar

## Havolalar
* Ukrainian heraldry
Axmadjon Abdujabbarov

**Abdujabbarov Axmadjon Adiljanovich** (26-fevral 1985-yil Andijon viloyati) — oʻzbekistonlik fizik olim, Fizika-matematika fanlari doktori, professor.

## Biografiyasi
Axmadjon Abdujabbarov 1985-yil 26-fevral Andijon viloyati Andijon shahrida tugʻilgan. 

## Mukofotlari
 — „Shuhrat“ medali (2021)

## Manbalar
Aliya Moldagulova

**Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova** (ruscha: Aliya Nurmuxambetovna Moldagulova, qozoqcha: Әliya Nұrmұxamedqizi Moldagʻұlova/Äliia Nūrmūhamedqyzy Moldağūlova; 25-oktyabr 1925-yil — 14-yanvar 1944-yil) — Ikkinchi jahon urushi paytida Qizil Armiya safida xizmat qilgan qozoq askarlaridan biri. 1944-yil 14-yanvarda jangda olgan jarohatlari tufayli vafot etgach, unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

## Hayoti
Aliya Moldagulova 1925-yil 25-oktyabrda Bulak qishlogʻida (hozirgi Qozogʻiston Respublikasidagi Aqtoʻbe viloyatining Xobdin tumani) tugʻilgan. Uning otasi Nurmukhamet Sarkulov, onasining ismi esa Marzhan edi. Uning Bagdat ismli bitta ukasi ham bor edi.

Qozogʻiston SSRda 30-yillardagi Buyuk ocharchilik paytida uning onasi Marzhan kartoshka qoldiqlarini yigʻardi. 1933-yilda u qorovul tomonidan otib oʻldirilgan. Oradan koʻp oʻtmay Bagdat ham ikki yoshga toʻlganida vafot etdi.

Moldagulovaning otasi zodagonlar avlodi sifatida sovet hokimiyati tomonidan taʼqibga uchragan. U xotinini Kurayli daryosining quyi oqimida, oʻsha paytda oilasi yashagan joyda dafn qildi. Onasi vafotidan keyin amakisi Aubakir Moldagulov uni buvisining qoʻlida tarbiyalash uchun Olmaotaga olib ketguniga qadar bir yil davomida qishloq kezib yurdi.

Qisqa vaqt davomida Moldagulova Aulie-Ata shahridagi 11-maktabda oʻqidi. Yoshligida u maqsadli va qatʼiy xarakteri bilan ajralib turardi.

1935-yilda amakisi Harbiy transport akademiyasiga oʻqishga qabul qilindi. Moldagulovlarning butun oilasi Moskvaga koʻchib oʻtdi. Bir necha yil oʻtgach, ular Leningradga koʻchib oʻtishdi, chunki Akademiya u yerga koʻchirilgan edi. Bir xonada oilaning sakkiz aʼzosi: Moldagulov, uning rafiqasi, uch farzandi, xolasi, ikki buvisi va yosh Moldagulova yashar edi. 1939-yilning kuzida amakisi 14 yoshli Aliya Moldagulovaning bilim olishini istab, uni 46-sonli maktab-internatga oʻqishga berdi. 1942—43-yillarda esa maktab-internat bolalar uyiga aylantirildi.

## Xotirasi
* Sovet xalqi Moldagulovaning xotirasini hurmat bilan ulugʻladi: Aqtyubinskda uning nomi bilan atalgan koʻcha bor, shahar markazida qozoq xalqining sodiq qizi haykali oʻrnatilgan. Leningraddagi maktablardan biriga uning nomi berilgan.
* 1995-yil 9-mayda Ikkinchi jahon urushi tugaganining 50 yilligi munosabati bilan Qozogʻiston Respublikasida uning sharafiga pochta markasi chiqarildi.
* 1997-yilda Olmaotadagi Ostona maydonida uning nomiga haykal oʻrnatildi.
* Sankt-Peterburg, Moskva va boshqa shaharlardagi koʻchalarga uning nomi berilgan.

## Galereya

File:Алия Молдагулова (конверт) (cropped).jpg|1975-yilgi Sovet konvertida Aliya Moldagulova tasviri
File:Aliya Moldagulova stamp.jpg|1995-yilda Aliya Moldagulova tasvirlangan Qozogʻiston markasi


## Adabiyotlar
* 
* 

## Manbalar
The Three Pigs

**The Three Pigs** — bolalar uchun rasmli kitob. David Wiesner tomonidan yozilgan va illyustratsiyalar bilan bezalgan. 2001-yilda Houghton Mifflin/Clarion tomonidan nashr etilgan. Wiesner 2002-yilda kitobdagi illustratsiyalar uchun Caldecott medalini qoʻlga kiritgan.

## Syujeti
Hikoya uy qurishga qaror qilgan uch choʻchqacha bilan boshlanadi. Biroq uchta choʻchqadan ikkitasi oʻynashni yaxshi koʻradi. Uchinchisi juda mas’uliyatli va mehnatsevar boʻladi. U qolgan ikki choʻchqaga boʻridan himoyalanish uchun yaxshi uy qurishni maslahat beradi. Birinchi choʻchqacha dangasa boʻlganligi sababli uyini somondan quradi. Mas’uliyatsiz ikkinchi choʻchqacha oson usulni tanlab, uyini tayoqlardan quradi. Uchinchi choʻchqacha mehnatkashligi sababli uyini gʻishtdan quradi. Shu sababli uchinchi choʻchqachaning uyi kechroq qurib bitkaziladi. Choʻchqachaning ishi ogʻirligini koʻrgan qolgan ikkitasi uni masxara qilishadi. *Amazon Editorial Reviews*ga koʻra, boʻri birinchi uyga yaqinlashib, uyni puflab yuboradi va choʻchqacha uyi bilan birga sahifa hoshiyasidan uchib chiqib ketadi. Birin-ketin, uch choʻchqacha ertak sahifalaridan chiqib ketadi va oʻz sarguzashtini boshlaydi. Choʻchqachalar kitob sahifalaridan qogʻoz samalyotlar yasab, boshqa hikoyalarga tashrif buyurishadi va turli sarguzashtlarni boshdan kechirishadi.

## Manbalar
Amaliya Mamedova

**Amaliya Parvizovna Mamedova** (2008-yil 29-avgust; Samarqand, Oʻzbekiston) – Oʻzbekistoning badiiy gimnastikasi boʻyicha yosh sportchisi. U badiiy gimnastika boʻyicha sport ustasi nomzodi. Osiyo chempionatlarida 4 tadan oltin va kumush, Jahon kubogida 1 ta kumush medalni qoʻlga kiritgan.

## Karyera
Amaliya 4 yoshida sport bilan shugʻullanishni boshlagan va oʻz mahoratini oshirish uchun koʻp mehnat qildi. Uning saʼy-harakatlari 2020-yilda Oʻzbekiston Respublikasi terma jamoasiga qabul qilinganida oʻz samarasini berdi. Shu paytdan boshlab uning karerasi tez surʼatlar bilan oʻsib bordi.

Undan tashqari Amaliya milliy darajada bir necha bor Oʻzbekiston chempioni boʻlib, mamlakat gimnastikachilari orasida oʻz yetakchiligini isbotladi. Ammo Amaliya nafaqat oʻz vatanida oʻzining ajoyib qobiliyatlarini namoyish etagandir, balki u xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok etib, turli turnir va Jahon kuboklarida sovrinli oʻrinlarni qoʻlga kiritgan.

Uning Osiyo chempionatlaridagi gʻalabalari ayniqsa taʼsirli boʻldi. 2023-yilda Manila turnirida Amaliya koʻp kurash va jamoa birinchiligida oltin medalni, shuningdek, arqon va toʻp bilan finallarida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Ushbu yutuqlar unga 2024-yilda guruh mashqlarida Oʻzbekiston terma jamoasiga ishonch bilan kirishga imkon berdi.

2024-yilgi xalqaro olimpiyadalarida Amaliya oʻz mahoratini namoyish etishda davom etdi. Tye Gran-pri musobaqasida u finalda lentalar va toʻplar bilan bronza medalni, Toshkentda boʻlib oʻtgan Jahon kubogida esa kumush medalni qoʻlga kiritdi. Shuningdek, oʻsha yili Oʻzbekiston poytaxtida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionati uning uchun haqiqiy gʻalaba boʻldi. Bu yerda Amaliya jamoa birinchiligida, koʻp kurashda va finalda lentalar va toʻplar bilan oltin medalga sazovor boʻldi, shuningdek, chambar bilan finalda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Ushbu ajoyib natijalar unga 2024-yilgi Parij Olimpiadasiga yoʻllanma olishga imkonini berdi.

Amaliya Mamedovaning sport karerasi-bu fidoyilik, mehnatsevarlik va isteʼdod haqida ilhomlantiruvchi hikoya. Uning xalqaro maydondagi ajoyib yutuqlari nafaqat oʻz vatanini ulugʻlaydi, balki sport mahoratining eng yuqori choʻqqilariga intilayotgan yosh gimnastikachilar uchun namuna boʻlib xizmat qiladi.

## Manbalar
Katey Kanon

**Katey Geneva Kanon**(1950-yil 3-yanvar – 2018-yil 8-avgust) amerikalik xristian ilohiyotchisi va axloqshunos ayollar teologiyasi va qora ilohiyot bilan bogʻliq edi. 1974-yilda u Birlashgan Presviterian cherkovi (AQSh) aʻzosi boʻlgan birinchi afro-amerikalik ayol boʻldi.
## Yoshligi
1950-yil 3-yanvarda tug‘ilgan Kannon bolaligini YMCA, suzish havzasi yoki kutubxona kabi mahalliy ob’ektlardan foydalana olmaydigan Shimoliy Karolinadagi Kannapolisda o‘tkazgan. U marhum Esov Kannon va Emanuelette Korin Litl Kannonning qizi, Kannapolisdagi Kannon Mills zavodida ishlagan birinchi ayol edi. Uning ikkala ota-onasi ham Presviterian cherkovida oqsoqollar edi, lekin qora tanli sifatida Kannapolisdagi yagona erta bolalik davridagi taʻlim lyuteran cherkovidagi bolalar bogʻchasiga qora qiz deb yozilgan. Kannonning oltida ukalari va singillari bor edi.
## Taʻlim va karyera
Kannon 1967-yilda Jorj Vashington Karver oʻrta maktabini oʻz sinfining salutatori sifatida tamomlagan. Kannon Sartarosh-Skotiya kolleji taʼlim yoʻnalishida Fan bakalavri darajasini, soʻngra Jonson S. Smit teologik seminariyasini Interdenominational universitetida Ilohiylik magistri bilan tamomlagan. Atlanta, Jorjiya shahridagi Ilohiy markaz va Nyu-Yorkdagi Union diniy seminariyasida magistr va falsafa doktori darajasiga ega.

Kannon 1974-yil 24-aprelda Shelbida, Shimoliy Karolina, Katavba Sinodida Katavba Presviteriyasi tomonidan tayinlangan. Bu uni Birlashgan Presviterian cherkovi (AQSh)da tayinlangan birinchi afro-amerikalik ayolga aylantirdi. Kannon Ascension Presviterianda ishlagan. Sharqiy Garlemdagi cherkov, Nyu-York.

Kannon 2001-yilda Richmonddagi Union Presviterian Seminaryda dars berishni boshlagan. Union Presviterian Seminary fakultetiga qoʻshilishdan oldin Kannon Templ universiteti, Episkop ilohiyot maktabi va Garvard ilohiyot maktabi fakultetlarida ishlagan. Shuningdek, Devidson kollejida Lilli hurmatli tashrif buyurgan din professori va Uilyams kollejida Sterling Braunning din va afro-amerikalik tadqiqotlari boʻyicha tashrif buyurgan professori boʻlgan.
## Manbalar
KaZantip

**KaZantip**, oddiygina **"Z"** nomi bilan ham tanilgan, 1992-yildan 2013-yilgacha Qrim yarim orolida har yili boʻlib oʻtgan elektron raqs musiqasi festivali. 2002-yildan 2013-yilgacha u Shchelkino yaqinidagi Mysovoye qishlogʻida boʻlib oʻtdi. Kirish chiptasi **"viZa"** deb ataladi. Avgust oyida 2-3 hafta davomida boʻlib oʻtadi va har yili 100,000 ga yaqin „paradiZers“lar tashrif buyuradi. Festivalda toʻq sariq rangli kiyim va sariq chamadonlardan foydalaniladi.

2014-yilda Qrim Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinganidan soʻng, festival Qrimdan tashqarida birinchi marta Gruziyaning Anaklia shahrida boʻlib oʻtdi. 2015-yilda festival 18-28-fevral kunlari Kambodjaning Sixanukvil shahridagi Koh Puos orolida oʻtkazilishi kerak edi, biroq mahalliy hokimiyat tomonidan bekor qilindi.

## Tarixi

Festival 1995-yildan 1999-yilgacha boʻlib oʻtgan KaZantip oqimi sharafiga nomlangan. Oʻsha vaqtlarda festival Shchelkino yaqinidagi qurilishi tugallanmagan Qrim AESning turbinali zalida boʻlib oʻtdi. Festival 2000-yilda Vesele (shuningdek, Veseloye deb ataladi) aholi punktiga koʻchirildi. 2001-yildan boshlab festival Qrimning Popivka shahrida (Popovka deb ham ataladi) oʻtkazilib kelingan. KaZantipning (Respublika Z) prezidenti, yaratuvchisi va tashabbuskori Nikita I (haqiqiy ismi Nikita Marshunok) hisoblanadi.

„Z22“ deb nomlangan navbatdagi festival 2014-yilda Qrimning Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinishi munosabati bilan Gruziyaning Anaklia shahrida boʻlib oʻtdi. Gruziya pravoslav cherkovi aʼzolari festivalda giyohvand moddalar ishlatilishi va odamlarning yalangʻoch yurishi sababli tadbirga norozilik bildirgan. Gruziya Milliy turizm boshqarmasi boshligʻi, 2014-yilda Anaklia shahrida boʻlib oʻtadigan festival boʻyicha cherkov bilan kelishmovchilik tufayli ishdan boʻshatilgan.

## Hudud
KaZantip festivali virtual tarzda ham namoyish etiladi. 14 dan ortiq raqs maydonlarida 300 dan ortiq DJlar kuniga 21 soat qoʻshiq qoʻyadilar. Festival hududi 60,000 kvadrat metr (15 akr) maydonda boʻlib oʻtadi.

## Galereya

File:And everything under the sun is in tune... (2006-08-091) (327622944).jpg
File:Dance (2006-08-132) (329797917).jpg
File:Kazantip, Crimea, Techno party.jpg
File:Kazantip, Crimea, Celebration 2.jpg
File:20080823-IMG 1301 Nights @ Kazantip (4195603225).jpg
File:Kazantip, Popovka, Crimea, Black Sea, People on the beach.jpg
File:Popovka, Kazantip, Crimea, Trance culture.jpg
File:Казантип - panoramio.jpg
File:This is my church (2006-08-108) (327847300).jpg


## Manbalar

## Adabiyotlar
* 

## Havolalar
* 
* „Kazantip: Life with no pants“
CSK ZSU stadioni

**CSK ZSU stadioni** () — Ukrainaning Kiyev shahridagi koʻp maqsadli stadion.

Stadion asosan futbol oʻyinlari uchun foydalaniladi va CSKA Kiyev jamoasining uy arenasi edi. Stadion 12 000 tomoshabinga moʻljallangan va 1967-yilda ochilgan. Stadion Mudofaa vazirligi shtab-kvartirasi yonida joylashgan. Stadion suzish havzasi, sport zali va yozgi kinoteatr uchun maydonni (tashqi kinoteatr, hozirda ishlamaydi) oʻz ichiga olgan kattaroq majmuaning bir qismidir. Stadion, shuningdek, shaharning asosiy Kiyev yoʻlovchi poezd stantsiyasiga yaqin joyda joylashgan.

Stadion yaqin atrofda Lokomotiv sport majmuasi ham joylashgan.

## Galereya

Fayl:MoD_Ukraine_and_CSK_ZSU.jpeg|alt=CSK ZSU Stadium is next to the Ministry of Defence building|CSK ZSU stadioni Mudofaa vazirligi binosi yonida joylashgan
Fayl:Стадіон_ЦСКА_Київ.jpg|alt=CSK ZSU Stadium|CSK ZSU stadioni


## Manbalar

## Havolalar

* Stadion haqida maʼlumot -da
* Stadion haqida maʼlumot (rasmiy veb-sayt)
Qirgʻiziston musiqasi

Qirgʻiz musiqasi koʻchmanchi xalqlar musiqalariga yaqin boʻlib, turkman va qozoq musiqalari bilan chambarchas bogʻliq. Qirgʻiz xalq musiqalari uzun va barqaror ohanglardan foydalanilishi bilan ajralib turadi. Shuningdek, qirgʻiz musiqalarida ruscha unsurlar ham koʻzga tashlanadi.

## Anʼanaviy musiqasi
Qirgʻiz musiqasida sayohatchi sozandalar va manaschi deb atalgan shamanlar oʻzlarining qoʻshiq aytishlari hamda qoʻmuz chalishlari bilan mashhur. Ularning musiqasi odatda qahramonlik dostonlari hisoblanadi. Ularning eng mashhur dostoni, „Manas“ dostoni (Gomerning Odisseyidan 20 baravar uzunroq) Manas ismli jangchi va uning xitoyliklar bilan jang qilgan avlodlari haqidagi vatanparvarlik afsonasidir. Qirgʻizistonda Risbek Jumaboev va Sayaqbay Qoralaev kabi zamonaviy manas qorilari juda mashhur.

Qirgʻiz xalq cholgʻulari orasida qoʻmuzdan tashqari qiyoq, sibizg‘a, yonbosh nay, chopo-choor kabilar ham bor. Qoʻmuz Qirgʻizistonning milliy cholgʻusidir. U torli cholgʻu asbobi hisoblanadi. Qiyoq esa qirgʻiz oʻziga xosligining muhim ramzlaridan biridir. U ham torli cholgʻu boʻlib, moʻgʻulcha morin xuur hamda otlar va ularning qirgʻiz madaniyatida oʻynaydigan muhim roli bilan bogʻliq. Qirgʻiz xalq madaniyatinda shomanistik unsurlar saqlanib qolgan, jumladan dobulba (ramkali nogʻora), asa-tayak (qoʻngʻiroq va boshqa buyumlar bilan bezatilgan yogʻoch buyum) va yuqorida tilga olingan qiyoqlar bunga misol boʻla oladi.

## Ijrochilari
Hozirgi kunda qirgʻiz anʼanaviy musiqasining zamonaviy ijrochilari sifatida „Qambarkan“ milliy folklor ansambli aʼzolarini keltirish mumkin.

Salamat Sodiqova esa kuchli ovozga ega mashhur qirgʻiz qoʻshiqchilaridan biri hisoblanadi. Uning repertuarida folklor uslubidagi zamonaviy asarlar, shuningdek, xalq qoʻshiqlari ham mavjud.

Boshqa eʼtiborga molik ijrochilar qatoriga Tengir-Too, the Djunushov Brothers guruhlari hamda Jusup Aisaev, Gulnur Satylganova va Zere Asylbeklar kiradi.

Qirgʻizistonlik mashhur yozuvchi va musiqachi Elmirbek Imanaliyev 2020-yil aprel oyida vafot etdi.

## Galereya

## Manbalar
Boltiqboʻyi shvedlari

**Boltiqboʻyi shvedlari**, shuningdek, **Eston shvedlari** (, ) — oʻrta asrlar Estoniya tarixida muhim rol oʻynagan va Ikkinchi Jahon urushi oxirigacha etnik-lingvistik jihatdan ozchilikni tashkil qilgan Estoniyadagi shvedlarning umumiy nomi.

## Tarixi

Estoniyalik shvedlar X—XVIII asrlarda Estoniyaning qirgʻoqboʻyi hududlarini boshqargan Skandinaviyadan kelgan qadimgi muhojirlarning avlodlari hisoblanadi. 1561—1721-yillarda Shvetsiya Estoniya yerlariga egalik qilgan. Shu sababli, XVII asrning oʻrtalarida Estoniyalik shvedlar soni taxminan 12 ming kishini tashkil qilgan. Oʻsha paytda ular Estoniya aholisining 5% dan 10% gacha boʻlgan muhim qismini tashkil qilar edi. Estoniyalik shvedlarning asrlar davomida toʻliq assimilyatsiya qilinmaganligining asosiy sababi „shved qonuni“ deb ataladigan toʻsiq edi. Bu qirgʻoq boʻyidagi shvedlar serflar emasligini, balki Shvetsiya va Finlyandiya dehqonlariga oʻxshash maqomga ega ekanligini anglatardi. Shu bilan birga, ular yer egalariga baliq, yogʻoch, gʻalla, pichan, pishloq, choʻchqa kabi maʼlum miqdorda turli xil tovarlar va mahsulotlar yetkazib berishlari, shuningdek, yer egasining kunlik ish kvotalarini bajarishlari shart edi. Eston tilida soʻzlashuvchi dehqonlar, aksincha, serflarga aylandilar. Zamonaviy Estoniya hududi Rossiya imperiyasiga qoʻshilgandan soʻng, shvedlar mintaqadagi oʻzlarining imtiyozli iqtisodiy va ijtimoiy darajasini saqlab qolishdi, ammo Rossiya imperiyasi tarkibidagi avtonom knyazlik maqomiga ega boʻlgan Finlyandiyadan farqli oʻlaroq, shvedlar va shved tili rasman qayd etilmadi va ular asta-sekin mahalliy aholi bilan assimilyatsiya qilishda davom etadi.
Yekaterina ikkinchi butun Shvetsiya aholisini Hiiumaa orolidan Ukrainaga koʻchirish toʻgʻrisida farmon chiqardi hamda u yerda Staroshvedskoe aholi punktiga asos soladi.

Sovet Estoniyasida 1-2 mingga yaqin shvedlar istiqomat qilgan. Sovet davrining oxiriga kelib, estoniyalik shvedlarning eng katta qismi Tallinda yashagan.

## Galereya
### Estoniyadagi shvedlar yashagan hududlari

File:Hullu küla (Hullo), Vormsi saar (Ormsö) SLS 443 26 - 1934.jpg|Hullo
File:Kersli küla (Kerrslätt), Vormsi saar (Ormsö) SLS 443 24 - 1934.jpg|Kersleti
File:Väike küla, Väike Pakrisaar (Lilla Rågö) SLS 443 1 - 1934.jpg|Väike küla 
File:Kurkse küla (Korkis) SLS 443 15 - 1934.jpg|Kurkse 
File:Alliklepa küla (Aklop) SLS 443 17 - 1934.jpg|Alliklepa 


## Manbalar
İlker Ayrik

__NOTOC__

**İlker Ayrik** (1979-yil 16-oktabrda tugʻilgan) — turk aktyori, teleboshlovchi va rejissyor.

## Yoshligi va karyerasi
Ayrik 1979-yil 16-oktyabrda Balıkesirda tugʻilgan. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida muhandis boʻlishni orzu qilganini, lekin maktabda teatr spektaklida qatnashgach, bu orzusidan voz kechib, sahna aktyori boʻlishga qaror qilganini aytdi. 2003-yilda Mujdat Gezen sanʼat markazi konservatoriyasining teatr boʻlimini tamomlagan. Maktabni tugatgach, 6 yil davomida Müjdat Gezenning yordamchisi boʻlib ishlagan. Ayrik maktabni tugatgash, 2005-yilda Aykut Taşkın bilan Pervasız teatrini tashkil qilishdan oldin MSM Oyunculari, Müjdat Gezen teatri, Tiyatro Ti va Kent Oyunculari bilan ishlagan.

2009-yilda u Doaning „Yallah“ klipida Ömür Arpaji [tr] va Aykut Taşkin bilan birga oʻynadi. 2007 va 2009-yillar oraligʻida u Kent Oʻyinchilariga qoʻshildi, u yerda u *[["Xasir"]]* filmining moslashuvining bir qismi edi. Ayrik sahnadagi faoliyatidan tashqari 2001-yildan buyon koʻplab mashhur filmlar, seriallar va reklamalarda suratga tushgan. Akbank reklamalarida bir necha bor Kivanch Tatlitugʻ bilan birga rol oʻynagan.

U *"Chakallarla Dans"* serialidagi „Hisobchi Servet“ roli bilan tanilgan. U „Geniş Aile“ komediya serialida duduqlanib oʻqituvchi rolini oʻynagan. 2012-2022-yillarda TRT 1da namoyish etilgan *Seksenler* komediya serialida „Çağatay“ rolini oʻynadi va keyinchalik „Ramazan Güzeldir“ qisqa komediya serialida oʻynadi.

U 2009-yilda oʻrta maktabdagi dugonasi Sanem Ayrik bilan turmush qurgan va keyinchalik ularning Ferit va Yaman ismli 2 farzandlari tugʻuladi.

## Manbalar
Qirgʻizistondagi tillar

Qirgʻiziston Markaziy Osiyodagi rasmiy til sifatida rus tiliga ega boʻlgan toʻrt sobiq Sovet respublikalaridan biridir. Qirgʻiz tili 1991-yilda rasmiy til sifatida qabul qilingan. Mamlakatdagi ruslar va boshqalarning bosimidan soʻng, 1997-yilda rus tili ham rasmiy til sifatida qabul qilinib, rasmiy ravishda ikki tilli davlatga aylandi.

## Rasmiy tili
Qirgʻizistonda rasmiy va millatlararo til sifatida rus tili va qirgʻiz tilidan foydalaniladi.

Qirgʻiz tili qipchoq tillar guruhiga mansub turkiy til boʻlib, qozoq, qoraqalpoq va noʻgʻay-tatar tillari bilan chambarchas bogʻliq. XX asrgacha arab alifbosida yozilgan. Lotin yozuvi 1928-yilda joriy etilgan va qabul qilingan, keyinchalik Stalinning buyrugʻi bilan 1941-yilda kirill yozuviga almashtirilgan. Qoʻshni Qozog‘istonda amalga oshirilayotgan til islohoti natijasida Qirg‘iziston bir necha yildan keyin kirill yozuvidan foydalanadigan yagona turkiy tilli mustaqil davlat boʻladi.

2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 4,1 million kishi qirgʻiz tilida ona tili yoki ikkinchi til sifatida, 2,5 million kishi esa rus tilida ona tili yoki ikkinchi til sifatida soʻzlashgan. Rus tili eng koʻp soʻzlashuvchi ikkinchi til boʻlib, undan keyin qirgʻiz va oʻzbek tili turadi.

Rossiya televideniyesi Qirg'izistonda, ayniqsa rusiyzabon Bishkek shahri va Chuy viloyatida juda mashhur. Rossiya ommaviy axborot vositalari Qirgʻizistondagi jamoatchilik fikriga, ayniqsa, inson huquqlari va xalqaro siyosiy oʻzgarishlar kabi sohalarda katta taʼsir koʻrsatadi.

Koʻpgina biznes va siyosiy ishlar rus tilida olib boriladi. Rus tili oʻnlab yillar davomida Qirgʻiziston Sovet Sotsialistik Respublikasi hukumatining asosiy tili boʻlgan. Yaqin-yaqingacha qirgʻiz tili uyda soʻzlashuvchi til boʻlib qoldi va yigʻilishlar yoki boshqa tadbirlarda kamdan-kam ishlatilardi. Biroq bugungi kunda parlament yigʻilishlarining aksariyati qirgʻiz tilida oʻtkazilmoqda. Qirgʻiz tilini bilmaydiganlar uchun esa sinxron tarjima qilish imkoniyati mavjud. Biroq, mustaqillikka erishgandan soʻng Qirgʻizistonning koʻplab rusiyzabon aholisi mamlakatdan chiqib ketdi.

### Taʼlim
2005-yilgi lola inqilobidan keyin 2007-yildagi taʼlim islohotlari qirgʻiz tili boʻlmagan maktablarda, rus tili esa rus tilidan boshqa tilda oʻtiladigan maktablarda majburiy fanga aylanishini talab qildi. Qirgʻizistonda oliy taʼlimda rus tilini mukammal bilish juda qimmatlidir.

## Aholining tillar kesimidagi soʻzlashuvi koʻrsatkichi

## Aholining shahar va qishloqlar kesimidagi soʻzlashuvi
Bishkekda asosan qirgʻiz va rus tillarida gaplashiladi. Shaharlarda ham rus, ham qirgʻiz tillaridan foydalanishadi, shahar tashqarisida esa asosan qirgʻiz tilida gaplashiladi, lekin koʻpchilik rus tilini ham yaxshi biladi.

## Manbalar
Vitaliy Razdayev

**Vitaliy Aleksandrovich Razdayev** (; 1946-yil 13-oktabr, Anjero-Sudjensk, Kemerovo viloyati) — sovet futbolchisi. Sovet Ittifoqi sport ustasi (1979). Sovet Birinchi ligasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar (555 oʻyinda 216 gol).

1969-yildan 1988-yilgacha Kemerovoning Kuzbass klubida oʻynagan.

## Manbalar

## Havolalar

* Statya „Legendy pervogo diviziona“ ondivision.ru saytida
Vasiliy Nikiforov

**Vasiliy Vasilyevich Nikiforov**, **Kyulyumnyur** (, 1866-yil 18-may — 1928-yil 15-sentyabr) — jamoat arbobi, olim, yozuvchi, jurnalist. XX asr boshidagi yoqut ziyolilarining yetakchisi, „Yoqutlar ittifoqi“ siyosiy tashkilotining tashkilotchisi, yoqut adabiyoti va teatrining asoschilaridan biri. 1927-yilda Yoqutiston aholisining sovet hokimiyatiga qarshi qurolli qoʻzgʻoloni bostirilganidan keyin 1928-yilda repressiya qilingan. Xalqaro josuslik va sovet hokimiyatiga qarshi qurolli qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻrishda ayblanib, oʻlim jazosiga hukm qilinadi, soʻngra jazo 10 yillik qamoq jazosiga almashtiriladi. Novosibirsk qamoqxonasida vafot etgan. 1992-yil 3-fevralda Baykalorti harbiy okrugi harbiy prokuraturasining qarori bilan reabilitatsiya qilingan.
## Biografiyasi
Vasiliy Vasilyevich Nikiforov Yakutsk viloyati Dyupsyun ulusining Tebik naslegida tugʻilgan.1917-yilda oʻz safdoshlari bilan „Svoboda“ demokratik ittifoqini tuzadi, ittifoqning assoyi vazifasi „Yoqut oʻlkasida yashovchi alohida qabilalarni ularning maʼnaviy va moddiy farovonligini oshirish orqali saqlab qolish“ deb eʼlon qilishgan. 1918-yilda Yakutsk viloyati zemstvo boshqaruvining raisi etib saylanadi, shuning uchun Yoqutistonning birinchi saylangan rahbari hisoblanadi. Nikiforovning adabiy va ilmiy merosi keng boʻlib, koʻpgina asarlari hali nashr etilmagan, baʼzilari esa yoʻqolgan.
## Ideologiyasi
Nikiforov mahalliy hokimiyatdagi yoqut urugʻ va qabila organlarini tugatib, ularni zemstvolar bilan almashtirish tarafdori boʻlgan. Butun umri davomida rossiyaparast pozitsiyada boʻlgan va Yoqutiston yagona federatsiya tarkibida oʻzini oʻzi boshqaradigan mintaqa boʻlishi kerakligiga ishongan.
## Xotira
2016-yil 27-sentyabrda Il Tumen davlat assambleyasi binosi yonida bronzadan yasalgan yodgorlik oʻrnatiladi. Sankt-Peterburgdagi „Brodyacha sobaka“ nomli adabiy-badiiy kabareda Vasiliy Nikiforovning fotosurati namoyish etilgan.
## Manbalar

## Havolalar
*
Ilon Wikland

**Ilon Wikland** (koʻpincha **Ilun Wikland** deb ham keltiriladi; ; qizlik ism-familiyasi ; 1930-yil 5-fevral, Tartu, Estoniya) — kelib chiqishi estoniyalik shved rassomi, illyustratsiya va animatsiya janrlarida ijod qiladi, Astrid Lindgren kitoblarining doimiy illyustratori.
## Biografiyasi
Ilon Wikland 1930-yil 5-fevralda Estoniyaning Tartu shahrida qurilish muhandisi Max Pääbova va *Pallas* sanʼat maktabi bitiruvchisi rassom Vida Pääbo-Juse) oilasida tugʻilgan. Otasi bilan ajrashgandan soʻng, onasi 1939-yilda oʻqish uchun Italiyaga joʻnaydi, keyin Budapesht Badiiy akademiyasida malakasini oshiradi, 1948-yilda Buyuk Britaniyaga koʻchib keladi, bu yerda uning yoniga voyaga yetgan qizi Ilon ham keladi va onasi 1979-yildan to vafotigacha Ibiza orolda yashaydi. Ilon bolaligini Haapsaluda oʻtkazgan, Tallindagi maktabga borgan, lekin 1939—1944-yillarda Haapsaludagi 1-boshlangʻich maktabda oʻqiydi, bu yerda Estoniya SSSRga qoʻshilgandan soʻng buvisi bilan yashagan va 1944-yilda Qizil Armiya mamlakatha bostirib kirishi sababli qochqinlar oqimi bilan Shvetsiyaga keladi.

Shvetsiyada Ilon Wikland xolasi bilan yashagan, xolasi urushdan oldin Estoniyadan koʻchib ketgan va Stokgolmda rassom boʻlib ishlayotgan boʻlgan. Elon uning izidan borib, sanʼat maktabiga oʻqishga kiradi. Yigirma yoshida Ilon Rabén & Sjögren nashriyotida Astrid Lindgren bilan tanishib qoladi, yozuvchiga uning ishlarini yoqib qolishi, ularning uzoq hamkorligining boshlanishi turtki boʻladi. Ilon Wikland tomonidan rasman tasvirlangan birinchi kitob 1954-yilda nashr etilgan Lindgrenning Mio, bolajonim Mio asari boʻlgan. Wikland, shuningdek, Ann Mari Falk, Rose Lagercrantz, Edith Unnerstad va boshqa yozuvchilarning bolalar kitoblari uchun ham rasmlar yaratgan. 2007-yilda Tammerraamat nashriyoti estoniyalik yozuvchi Enno Tammerning „Ilona Wikland olami“ () kitobini nashr etadi. 2009-yil 1-iyulda Haapsalu shahrining mintaqaviy muzeyida Ilon Wiklandga bagʻishlangan Iloni Imedemaa tematik markaz ochiladi.

1951-yilda Ilon dengizchiga turmushga chiqadi, Ularning toʻrtta qizi bor. Vikland hozir Stokgolmda istiqomat qiladi.

## Mukofotlari
2001-yilda uchinchi darajali Oq yulduz ordeni bilan taqdirlangan. 2002-yilda Shvetsiya madaniyatiga qoʻshgan ulkan xizmatlari uchun Illis quorum oltin medali bilan taqdirlangan.
## Manbalar

## Havolalar
* Ilon Wikland — rasmlar, onlayn-doʻkon
* Moskva viloyati, Krasnoarmeysk sanʼat galereyasida Ilon Wiklandning rasmlari koʻrgazmasi.