Oqil Azimov

**Oqil Odilovich Azimov** (21-may, 1946-yil, Toshkent shahar, OʻzSSRda tugʻilgan) – Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Patent-axborot sohasi asoschisi, olim va ixtirochi. Texnika fanlar doktori.Butunjahon intellektual mulk tashkilotining „Eng mohir ixtirochi“ unvoni sohibi.

## Biografiya

**Azimov Oqil Odilovich** 1946-yil 21-mayda Toshkent shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Uning otasi Davlat statistika qoʻmitasining birinchi raisi boʻlgan (SSSR), onasi partiyaviy va xo‘jalik arbobi sifatida faoliyat olib borgan (SSSR). Bu esa Azimovda yuqori madaniyat va bilim olishga intilish shakllanishiga sabab boʻlgan. Ular oilada ikki farzand boʻlib, opasi kelajakda shifokor kasbini tanlagan. Azimov oʻrta taʼlimni Toshkent shahridagi 46-umumtaʼlim maktabida olgan.

Azimov oʻzining noyob tahliliy aql-zakovati bilan ajralib turgan, bu nafaqat uning ilmiy faoliyatida, balki boshqaruv ishlarida ham namoyon boʻlgan. U nafaqat yangi texnik yechimlar va ilmiy ishlanmalar yaratishni, balki ularni joriy etish va tashkillashtirish jarayonlarini samarali boshqarishni ham uddalagan.

1968-yilda u Toshkent politexnika institutini „Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Institutni tugatgandan soʻng armiya safiga chaqirilgan va Saaremaa orolidagi raketa qoʻshinlari tarkibida, oliy maʼlumotli mutaxassis sifatida u bir yil (1968–1969) muddatga xizmat qilgan.

1978-yilda u Moskvadagi Butunittifoq standartlashtirish va metrologiya institutini tugatgan, 1997-yilda esa Jeneva (Shveysariya) shahridagi Jahon intellektual mulk tashkiloti akademiyasida taʼlimni yakunlagan.

## Ish faoliyati
Azimov oʻzining kasbiy faoliyatini 1970-yildan 1992-yilgacha Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy-tadqiqot institutida boshlagan. Bu yerda u katta muhandis lavozimidan boshlab, nazorat-oʻlchov asboblari laboratoriyasi mudirigacha boʻlgan lavozimlarda ishlagan. Ilmiy-tadqiqot sohasidagi ish tajribasi unga texnik jarayonlarni oʻlchash va nazorat qilishning noyob uslublarini ishlab chiqish imkonini berdi.

1992-yildan 2008-yilgacha Azimov Oʻzbekiston Respublikasi Davlat patent idorasini boshqargan. Uning rahbarligida idora zamonaviy infratuzilmaga ega va intellektual mulkni himoya qilishning milliy tizimiga ega tashkilotga aylandi. Azimov milliy patent tizimini yaratish, qonunchilikni ishlab chiqish va mutaxassislar malakasini oshirishda hal qiluvchi rol oʻynagan.

## Ilmiy faoliyat
Azimov ilmiy faoliyat bilan faol shugʻullangan boʻlib, oʻlchov asboblarini ishlab chiqish va patent-axborot tizimlarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratgan. Uning ilmiy ishlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Boshlangʻich oʻlchov oʻzgartirgichlarini (BOʻOʻ) yaratish, bu esa oʻlchov tizimlarining aniqligi va ishonchliligini oshirishga imkon bergan;
* Sanoat va energetikada qoʻllaniladigan oqimni oʻlchash asboblarini (SOʻA) yaratish;
* Patent axborotini tizimlashtirish va tahlil qilish usullarini ishlab chiqish, bu patent qidiruvining samaradorligini va prognozlashni yaxshilagan;
* Fizik oʻzgarish tamoyillarini tasniflash va yangi turdagi oʻlchov asboblarini yaratish sohasidagi tadqiqotlar.

### Texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya

Oqil Azimovning dissertatsiyasi takomillashtirilgan oqimli oʻlchov asboblari (SIPR)ni tadqiq qilish va yaratishga bagʻishlangan edi. Oʻz ilmiy ishida Azimov oqim oʻlchagichlarining amal qilish tamoyillarini tasniflashni taklif etdi, ularning matematik modellari va parametrlarini optimallashtirish usullarini ishlab chiqdi.

Shuningdek, u patent axborotini tahlil qilish va muhandislik prognozlash usullaridan foydalanishda tizimli yondashuvni joriy etdi. Ilmiy ishning amaliy qiymati yangi turdagi SIPRlar yaratilishi va ularning sanoat obyektlarida joriy qilinishi bilan tasdiqlangan.

### Texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya

Dissertatsiya birinchi darajali oʻlchov oʻzgartirgichlarini (BOʻOʻ) loyihalashtirishni optimallashtirish usullarini ishlab chiqishga bagʻishlangan. Tadqiqotda oʻzgartirishning fizik tamoyillarini (FT) tanlash va baholash uchun formallashtirilgan yondashuv taklif qilingan, bu esa aniqroq, ishonchli va iqtisodiy jihatdan samarali oʻzgartirgichlarni yaratish imkonini beradi.

* Asosiy yutuqlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
* FTni tasniflash metodikasi.
* Ularga miqdoriy baho berish algoritmlari.
* Tadqiqot yoʻnalishlarini tahlil qilish uchun grafik model.

Ilmiy ishning amaliy qiymati BOʻOʻ loyihalashtirish jarayonini tezlashtirish va turli oʻlchov tizimlarida ularning sifatini oshirishdan iborat.

### Ilmiy ishlar

Azimov 114 ta ilmiy maqola, 69 ta ixtiro va 2 ta sanoat namunasi muallifi hisoblanadi. Uning asosiy ilmiy ishlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Oʻlchov jarayonlarini avtomatlashtirish sohasidagi tadqiqotlar.
* Patent tahlili va prognozlash masalalari boʻyicha ilmiy maqolalar.
* Oʻlchov asboblari parametrlarini optimallashtirish metodikalarini ishlab chiqish.
* Intellektual mulkni himoya qilish masalalari boʻyicha monografiyalar.

## Davlat boshqaruvidagi faoliyati

1992-yildan 2008-yilgacha Azimov Oʻzbekiston Respublikasi Davlat patent idorasini boshqargan. Uning rahbarligida idora mamlakatda intellektual mulkni himoya qilish boʻyicha asosiy tuzilmaga aylandi. Azimov quyidagi muhim yoʻnalishlarda hal qiluvchi rol oʻynagan:

* Intellektual mulkni himoya qilishning milliy tizimini yaratish va joriy etish, jumladan ixtirolar, sanoat namunalari, mahsulot belgilari va foydali modellarni roʻyxatdan oʻtkazish.
* Normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish va adaptatsiya qilish, shu jumladan „Mahsulot kelib chiqishi joyi nomini roʻyxatdan oʻtkazish uchun arizani tayyorlash, topshirish va koʻrib chiqish qoidalari“ (52-sonli buyruq, 2002 yil).
* Elektron ariza berish tizimlarini joriy etish, bu intellektual mulk obyektlarini roʻyxatdan oʻtkazish jarayonini ancha soddalashtirdi.
* Patent axboroti milliy maʼlumotlar bazasini yaratish va tadqiqot faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun patent kutubxonasini tashkil etish.
* Mutaxassislar malakasini oshirish, patent vakillarini tayyorlash tizimini yaratish va oʻquv seminarlarini tashkil qilish.

Uning rahbarligida intellektual mulk huquqlarini himoya qilish, ularni buzilishining oldini olish va kontrafakt mahsulotlarga qarshi kurash boʻyicha dasturlar ishlab chiqildi. Azimovning saʼy-harakatlari tufayli Oʻzbekiston intellektual mulkni himoya qilish boʻyicha xalqaro hamjamiyatning faol ishtirokchisiga aylandi.

## Xalqaro faoliyat

Azimov Oqil Odilovich Oʻzbekistonning xalqaro intellektual mulkni himoya qilish tizimiga integratsiyasida katta hissa qoʻshgan:

* Uning rahbarligi davrida Oʻzbekiston 1991-yilda Jahon intellektual mulk tashkiloti (BIMT) aʼzosi boʻldi.
* Intellektual mulk sohasida hamkorlik qilish boʻyicha 20 dan ortiq xalqaro kelishuv va memorandumlarni imzoladi
* BIMTning Byudjet qoʻmitasida Oʻzbekistonni vakil sifatida taqdim etdi va mamlakatning moliyaviy hamda strategik masalalarda samarali ishtirokini taʼminladi.
* Oʻzbekistonning intellektual mulk boʻyicha 30 dan ortiq xalqaro konferensiyalar va forumlarda ishtirokini tashkil etdi.
* Mamlakatning xalqaro tizimlarda ishtirokini taʼminladi, jumladan, mahsulot belgilari xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha Madrid tizimi va sanoat namunalarini xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha Gaaga tizimi.
* Yevroosiyo patent tashkiloti (YEAPO) bilan kelishuvlar tuzishni boshladi, bu esa oʻzbek arizachilarining ishtirokchi davlatlarda ixtirolarini himoya qilish imkonini berdi.
* Xorijiy mutaxassislar ishtirokida intellektual mulk masalalari boʻyicha 15 dan ortiq xalqaro seminar va treninglarni tashkil qildi.

Chet el davlatlari bilan patent axborot almashish tizimini joriy etdi, bu esa oʻzbek mutaxassislarining bilim darajasini oshirishga xizmat qildi.

## Oila
Azimov uch nafar farzandi bor, ularning barchasi otalarining kasbiy yoʻlini davom ettirmoqda. Katta qizi Sitora Fransiyada sanoat mulki boʻyicha mutaxassis sifatida faoliyat yuritadi. Oʻgʻli Saidahmad Butunjahon intellektual mulk tashkiloti (BIMT)da dasturlar rahbari lavozimida ishlaydi. Kichik qizi Sayyora esa Oʻzbekistonda patent vakili sifatida faoliyat olib boradi. Azimov oʻz farzandlarini bilim va mehnatga hurmat ruhida tarbiyaladi, bu esa ularning oʻz kasbiy sohalarida muvaffaqiyatga erishishiga zamin yaratdi. Uning farzandlari otalari yoʻlini davom ettirmoqda.

## Mukofotlar va eʼtirof

Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998 yil).

Jahon intellektual mulk tashkilotining (BIMT) oltin medali (2008 yil).
## Manbalar