Be-10

**Be-10** (NATO kodifikatsiyasiga koʻra: **Mallow** — *„Mallow“*) — Sovet reaktiv dengiz samolyoti (uchar qayiq). „Beriyev“ konstruktorlik byurosida ishlab chiqilgan.

Samolyotning asosiy maqsadi ochiq dengizda razvedka qilish, yuqori balandlikda torpedo uchirish va kemalarni bombardimon qilish boʻlgan. Qoʻshimcha vazifalari esa, minalangan maydonlarni tozalash, harbiy bazalar va qirgʻoq inshootlarida gorizontal parvozdan bombardimon qilish boʻlgan. Jangovar topshiriqlar kunning istalgan vaqtida ochiq dengizda noqulay ob-havo sharoitida amalga oshirilishi kerak boʻlgan.

Dunyodagi turbojet dvigatelli ommaviy ishlab chiqarilgan yagona uchuvchi qayiq sanalgan.

Ilk parvozi 1956-yil 20-iyunda amalga oshirilgan. Samolyot 1961-yilda Tushinodagi havo paradida namoyish etilgan. Be-10 1956—1961-yillarda kam seriyada ishlab chiqilgan, jami 27 nusxa boʻlgan. Ushbu samolyotda 12 ta jahon rekordi oʻrnatilgan. Dengiz samolyotlari uchun tezlik rekordi-912 km/soat boʻlgan.

1968-yilda Be-10 samolyotlari foydalanishdan chiqarilgan.

## Yaratilish tarixi
Reaktiv aviatsiya davrining boshlanishi bilan mahalliy jangovar reaktiv uchuvchi qayiqni yaratish masalasi paydo boʻlgan. 1947-yilda G. M. Beriyevning konstruktorlik byurosi reaktiv gidrosamolyotni — dengiz razvedkasi R-1ni ishlab chiqishni boshlagan. R-1 uzoq oʻzgarishlardan soʻng, 1953-yilga kelib muvaffaqiyatli parvoz qila boshlagan. Ammo oʻsha vaqtga kelib samolyot texnik jihatdan eskirgan va uni ketma-ket ishga tushirish mantiqan toʻgʻri boʻlmagan.

1953-yil 8-oktabrda Vazirlar Kengashi Be-10 reaktiv uchuvchi qayigʻini ishlab chiqish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan.

Vazifa samolyotning maksimal tezligi 950-1000 km/soat, parvoz masofasi 3000 km, shiftining balandligi 14000-15000 m boʻlishi, toʻlqin balandligi 1,5m, shamol tezligi 20 m/s gacha boʻlgan suv yuzasiga koʻtarilishi va qoʻnishi kerak boʻlgan. Samolyot 1955-yil noyabrigacha davlat sinoviga topshirilishi kerak boʻlgan. Samolyotning ikkinchi nusxasini amfibiya versiyasida tayyorlash buyurilgan.

1954-yil iyul oyiga kelib, samolyotning dizayni tugallangan va korpus modeli statik sinovlarga oʻtkazilgan. Samolyotning birinchi parvoz nusxasini qurish Dimitrov nomidagi Taganrog aviatsiya zavodida boʻlib oʻtgan. Be-10 prototipi 1955-yil oktyabr oyida ishlab chiqilgan. Birinchi eksperimental Be-10 1956-yil 20-iyunda havoga koʻtarilgan. Parvoz 20 daqiqa davom etgan va yaxshi oʻtgan.

Davlat sinovlari natijalariga koʻra, Be-10 gidrosamolyoti Harbiy-dengiz kuchlari aviatsiyasi tomonidan qabul qilish uchun tavsiya etilgan. Biroq, samolyot buyurtmachining talablariga toʻliq javob bermaganligi qayd etilgan. Sinovlar davomida samolyotni loyihalash va texnik xizmat koʻrsatishda bir qancha muammolar aniqlangan. Vaqt oʻtishi bilan dengiz aviatsiyasi Be-10 dan foydalanishni toʻxtatgan va samolyot qirgʻoqda ishlamay qolgan.

Qisqa muddatli foydalanishga qaramay, Be-10 gidrosamolyoti aviatsiya tarixida muhim oʻrin tutadi. Bu turbojet dvigatelli birinchi ommaviy ishlab chiqarilgan uchuvchi qayiq hisoblangan.

## Taktik-texnik xususiyatlari
Be-10 modifikatsiyasi

* Qanotlari kengligi: 22,3 m
* Samolyot uzunligi: 33,1 m
* Samolyot balandligi: 11,03 m
* Qanot maydoni: 111,8 m²
* Qanotlarni surish burchagi: 35 °
* Ogʻirligi:
** boʻsh samolyot: 24,100 kg
** Oddiy parvoz: 45 000 kg
** maksimal uchish: 48 500 kg
* Dvigatel turi: 2 TRD Cradles AL-7PB
* Bosim: 2 × 7500 kgf
* Maksimal tezlik: 880 km/soat
* Kruiz tezligi: 800 km/soat
* Parom masofasi: 4810 km
* Amaliy masofa: 2960 km
* Amaliy shift: 12500 m
* Ekipaj: 3 kishi
* Qurol-yarogʻ: toʻrtta 23 mm NS-23 toʻpi
* Jangovar yuk: jangovar yuk boʻlimida 3300 kg gacha (torpedalar, bombalar)

## Havolalar
Yaratilish, sinovdan oʻtkazish va foydalanish tarixi, www.airwar.ru saytida Be-10 ning tavsifi

Be-10 — yaratilish tarixi, texnik xususiyatlari 

www.soldat.pro foto va video koʻrib chiqish 

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Yakubovich N. Predvestnik „Albatrosa“. O gidrosamolyote Be-10 (rus.) // Krilya Rodini. — M., 2000. — № 2. — S. 1-4. — ISSN 0130-2701.