Danang xalqaro aeroporti

**Danang xalqaro aeroporti**  – Markaziy Vyetnam hududi va mintaqaning eng yirik shahri Danangga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Noi Bai xalqaro aeroporti (Xanoy) va Tan Son Nhat xalqaro aeroportidan (Xoshimin) keyin mamlakatdagi uchinchi eng gavjum aeroport.

Fuqaro aviatsiyasidan tashqari, uchish-qoʻnish yoʻlagi Vyetnam xalq harbiy-havo kuchlari (*Không Quân Nhân Dân Việt Nam*) bilan birgalikda foydalaniladi, biroq harbiy faoliyat hozirda juda cheklangan. Aeroport 2014-yilda 5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi va bu marraga kutilganidan olti yil keyin erishdi. Yangi terminalning kengaytirilishi hozirda uning sigʻimini 2020-yilga kelib yiliga 10 million yoʻlovchiga yetkazish koʻrib chiqilmoqda. Ushbu aeroport 2015-yilda 6 722 587 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2014-yilga nisbatan 34,7% ga koʻp.

Aeroport 2017-yilda 11 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2016-yilga nisbatan 24,1% ga koʻp. Aeroportda xalqaro va mahalliy yoʻlovchilar uchun ikkita alohida terminal mavjud boʻlib, 2018-yil holatiga koʻra umumiy yoʻlovchilar sigʻimi yiliga 11 millionni tashkil etadi. Xanoy-Danang va Xoshimin-Danang yoʻnalishlarida haftasiga mos ravishda 319 va 250 ta reys amalga oshiriladi va Vyetnamdagi Xanoy-Xoshimin yoʻnalishidan (475 ta reys) keyin ikkinchi va uchinchi eng gavjum aviayoʻnalishlar hisoblanadi.

2024-yilda u Skytrax tomonidan dunyoning eng yaxshi 100 aeroporti roʻyxatida 94-oʻrinni egalladi, 3 yulduzli aeroport sifatida sertifikatlangan va uning xalqaro terminali 5 yulduzli deb baholangan. FPT Software bilan hamkorlik shartnomasi asosida Vyetnamdagi birinchi aqlli terminalga ega boʻlishi rejalashtirilgan.

## Tarixi
### Fransuz mustamlakachiligi davri
Yirik port shahri Danangning janubiy qismida joylashgan tekis, qumli yer maydoni aerodrom uchun juda qulay joy boʻlgan, chunki u shimol–janub yoʻnalishidagi uchish-qoʻnish yoʻlaklariga hech qanday toʻsiqsiz kirish imkonini bergan. **Tourane aeroporti** 1940-yillarda Fransiya mustamlaka hukumati tomonidan fuqarolik aeroporti sifatida qurilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida va Fransuz Hindixitoyining yaponlar tomonidan bosib olinishi vaqtida Yaponiya imperator harbiy-havo kuchlari uni harbiy aviabaza sifatida ishlatgan.

Urushdan soʻng, obyekt Fransiya harbiy-havo kuchlari tomonidan Fransuz Hindixitoy urushi (1945–1954) davrida foydalanilgan. 1953/54-yillarda fransuzlar Touraneda NATO standartidagi  uzunlikdagi asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagini qurgan va bu yerda Groupe de Bombardement 1/19 Gascogne tarkibidagi AQShdan qarzga olingan B-26 „Invader“ bombardimonchi samolyotlarini joylashtirishgan. 1954-yilda Jeneva tinchlik bitimidan soʻng bu B-26 samolyotlari AQShga qaytarilgan.

### Vyetnam urushi
1955-yilda yangi tashkil etilgan Vyetnam Respublikasi harbiy-havo kuchlari (VNAF) fransuzlardan 58 ta samolyotdan iborat kichik havo kuchlarini meros qilib olgan. Ularga bir nechta Cessna L-19 kuzatuv samolyotlari, C-47 transport samolyotlari va turli yordamchi samolyotlar kirgan. Tourane aerodromi fuqarolik maqsadlariga topshirilgan, janubiy vyetnamliklar esa Bien Hoa, Nha Trang va Tan Son Nhat (Saygon yaqinida) bazalaridan foydalangan.

1957-yilda VNAF yangidan nomlangan **Danang aeroportida** oʻz faoliyatini tiklagan va bu yerda 1-aloqa eskadronini Cessna L-19 samolyotlari bilan joylashtirgan. Janubiy Vyetnam armiyasi (ARVN) ham Danangni maxsus tayyorgarlik markazi sifatida ishlatgan.

Air Vietnam ham 1951—1975-yillar oraligʻida Janubi-sharqiy Osiyo boʻylab mahalliy va xalqaro fuqarolik parvozlari uchun bu obyektdan foydalangan.

Vyetnam urushi (1959–1975) davrida bu obyekt Danang aviabazasi nomi bilan tanilgan boʻlib, AQSh harbiy-havo kuchlarining yirik bazalaridan biri boʻlgan. Ilgari oddiy viloyat aerodromi boʻlgan bu joy  maydonga kengaytirilgan, ikkita  uzunlikdagi asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagi, beton qoʻnish maydonlari, parallel taksi yoʻlaklari va vertolyot maydoniga ega boʻlgan.

Urush davomida bu bazadan VNAFning 1-havo diviziyasi, AQSh harbiy-havo kuchlarining 23-avibazasi guruhi, 6252-taktik qanot, 35-taktik jangovar qanot, 366-taktik jangovar qanot, 362-taktik elektron urush eskadroni hamda AQSh dengiz kuchlarining VQ-1 boʻlinmasi faoliyat yuritgan.

Vyetnam–AQSh qoʻshma loyihasi doirasida dioksin ifloslanishini tozalash ishlari 2018-yilda yakunlangan. Urush davrida aeroport hududida Agent Orange va boshqa gerbitsidlar bilan ishlov berilgani sababli tuproq va choʻkindilarda dioksin miqdori juda yuqori aniqlangan.

### COVID-19 pandemiyasi
Vyetnam Transport vazirligi tomonidan 2020-yil 27-iyulda eʼlon qilingan qarorga koʻra, shaharda kasallik tarqalishining oldini olish maqsadida aeroport 28-iyuldan 7-sentabrgacha vaqtincha yopilgan.

## Infratuzilmasi

Da Nang xalqaro aeroporti ikkita  uzunlikdagi asfalt, parallel uchish-qoʻnish yoʻlagiga (17–35 yoʻnalishli) ega boʻlib, ular Boeing 747, 767 va Airbus A320 kabi yirik, zamonaviy samolyotlarni qabul qila oladi. Aeroportda sutkasiga oʻrtacha 100–150 parvoz amalga oshiriladi. Yillik yoʻlovchi oqimi 2007-yilda taxminan 1,45 millionni tashkil etgan va 2020-yilgacha 4 millionga yetishi prognoz qilingan edi.

20 000 m² maydonga ega, qiymati 84 million AQSh dollari boʻlgan va yiliga 4 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega yangi terminal 2011-yil 15-dekabrda oʻzining birinchi mahalliy reysini qabul qildi. Aeroportni rekonstruksiya qilish boʻyicha texnik-iqtisodiy asos ishlari AQSh Savdo va taraqqiyot agentligi (USTDA) tomonidan qisman moliyalashtirilgan va PricewaterhouseCoopers tomonidan 2006-yilda yakunlangan. Yangi terminalda beshta chiqish darvozasi, bagajni qayta ishlash tizimi, uchib ketish va kelish zonalari, parvozlar haqida axborot tizimi (FIDS), umumiy foydalanuvchi terminal jihozlari (CUTE), yongʻin aniqlash tizimlari hamda xavfsizlik va ovozli eʼlon tizimlari mavjud. Shuningdek, aeroportdagi ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagidan biri  dan  gacha uzaytirilgan. 160 million AQSh dollari sarflangan loyiha yakunlangach aeroportning umumiy yillik quvvati 6 million yoʻlovchini tashkil etgan.

48 000 m² maydonni egallagan, 154 million AQSh dollari qiymatidagi va yiliga 6 million yoʻlovchi sigʻimiga ega 2-xalqaro terminal 2017-yil 5-mayda foydalanishga topshirilgan.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

{{Aeroport-yoʻnalishlar

| Aero K,  | Cheongju

| Air Astana | **Mavsumiy:** Olmaota

| Air Busan | Busan, Seul–Inchxon

| Air Cambodia | Siem Reap

| Air Macau | Makao

| Air Premia,  | Seul–Inchxon

| Air Seoul | Seul–Inchxon

| AirAsia | Kuala Lumpur–Xalqaro

| Asiana Airlines | Busan, Seul–Inchxon

| Bamboo Airways,  | Da Lat, Makao, Xanoy, Xoshimin

| Batik Air Malaysia | Kuala Lumpur–Xalqaro

| Cebu Pacific,  | Manila

| China Airlines | Taypey–Taoyuan

| Citilink,  | **Mavsumiy charter:** Jakarta–Sukarno-Hatta

| Eastar Jet,  | Seul–Inchxon

| Emirates | Bangkok–Suvarnabhumi, Dubay–Xalqaro

| EVA Air | Taypey–Taoyuan

| Hai Au Aviation | Dong Hoi, Xyue

| HK Express | Hong Kong

| Hong Kong Airlines | Hong Kong

| Jeju Air,  | Busan, Seul–Inchxon

| Jin Air,  | Busan, Seul–Inchxon

| Korean Air | Seul–Inchxon **Mavsumiy charter:** Busan

| Malaysia Airlines | Kuala Lumpur–Xalqaro

| Myanmar Airways International | Yangon

| Pacific Airlines,  | Xoshimin

| Philippine Airlines | Manila

| Parata Air,  | Seul–Inchxon
| Qanot Sharq | Toshkent

| Royal Air Philippines | Manila

| Scoot,  | Singapur

| Singapore Airlines | Singapur

| Starlux Airlines,  | Taypey–Taoyuan

| Tʼway Air | Degu, Seul–Inchxon, Cheongju

| Thai AirAsia | Bangkok–Don Mueang

| Thai VietJet Air | Bangkok–Suvarnabhumi

| Tigerair Taiwan | Kaohsiung (), Taichung (), Taypey–Taoyuan

| VietJet Air | Ahmadobod, Buon Ma Thuot, Busan, Can Tho, Da Lat, Degu, Hong Kong, Kuala Lumpur–Xalqaro, Muan, Nha Trang, Phu Quoc, Seul–Inchxon, Singapur, Thanh Hoa, Tokio–Haneda, Vin, Xanoy, Xayfon, Xoshimin **Charter:** Manila

| Vietnam Airlines | Bangkok–Suvarnabhumi, Da Lat, Guanchjou, Ha Long, Nha Trang, Osaka–Kansay, Phu Quoc, Seul–Inchxon, Singapur, Thanh Hoa, Tokio–Narita, Xanoy, Xoshimin, Shanxay Pudong xalqaro aeroporti, Chendu–Tianfu
}}

## Statistikasi

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar
* 1970-yil 30-sentabrda Air Vietnam aviakompaniyasining Douglas DC-3DST B-305 samolyoti ob-havo sharoiti tufayli Xyue shahridagi Phu Bai aeroportida Danang aeroportiga yoʻnalishni oʻzgartirmoqchi boʻlganida Danang yaqinidagi tepalikka qulab tushdi. Bortdagi 38 kishidan uch nafari halok boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

*