Qaragʻandi

**Qaragʻandi** () — Qozogʻiston Respublikasi Qaragʻandi viloyatidagi shahar (1934-yildan), viloyat markazi. Temir yoʻl bekati. Aholisi 475 267 kishi (2012). Shahar Qaragʻanda koʻmir havzasining markazida shaxtyorlar shaharchasi sifatida vujudga kelgan. 1936-yildan Qaragʻandi viloyati markazi. Sanoatining asosiy tarmogʻi — koʻmir qazib olish. Mashinasozlik zavodlari ishlab turibdi, konshaxta jihozlari va metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. Yengil, oziq-ovqat sanoati tarmoqlari, qurilish materiallari korxonalari, issiqlik elektr markazi faoliyat koʻrsatadi. Qaragʻandi bir necha massivlardan iborat, bular: Eskishahar (19-asrning 2-yarmi), Yangishahar, Moyquduq, Katta Mixaylovka, Fyodorovka va boshqalar). Hozirgi Qaragʻandining markazi — Yangishahar. Qozogʻiston Fanlar Akademiyasining boʻlimi, 5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), 3 teatr, tasviriy sanʼat va oʻlkashunoslik muzeylari, Botanika bogʻi bor.

## Aholisi
Aholisi boʻyicha qaragʻandi viloyatida birinchi oʻrinni egallaydi — 475 267 kishi. (2012) Qozogʻiston boʻyicha 4 oʻrinni egallaydi (Olmota, Ostona va Chimkentdan shaharlaridan keyin).
Shahar aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 214 969 kishi (50,57 %)
* qozoqlar — 171 038 kishi (36,25 %)
* ukrainlar — 22 631 kishi (4,80 %)
* olmonlar — 15 608 kishi (3,31 %)
* tatarlar — 14 395 kishi (3,05 %)
* koreyslar — 7 423 kishi (1,57 %)
* beloruslar — 5 484 kishi (1,16 %)
* polyaklar — 2 535 kishi (0,54 %)
* chechenlar — 2 127 kishi (0,45 %)
* ozarbayjonlar — 1 502 kishi (0,32 %)
* boshqurtlar — 1 404 kishi (0,30 %)
* mordvalar — 1 029 kishi (0,22 %)
* oʻzbeklar — 1 028 kishi (0,22 %)
* moldavanlar — 809 kishi (0,17 %)
* chuvashlar — 714 kishi (0,15 %)
* litvalar — 615 kishi (0,13 %)
* yunonlar — 531 kishi (0,11 %)
* boshqalar — 7 933 kishi (1,68 %)
* Umumiy — 471 784 kishi (100,00 %)

## Demografiya
2006-yilgi hisobot boʻyicha aholining 1000 kishiga umumiy koeffisientlari:
* tugʻulish — 16,85
* oʻlim — 13,89
* tabiiy oʻsish — 2,96

## Korxonalari
Shaharda 01.01.07 yilgi 10371 tadbirkorlik sub’ekti roʻyxatdan oʻtgan, shulardan 92 katta, 397 oʻrta, 9882 kichik sub’ektlardir.
* Asosiy iqtisodi:
* energetika;
* oziq ovqat korxonasi.
Shaharning asosiy korxonalari:
„Qaragʻandi-Jariq“ MChB, „Qaragʻandi Margarin zavodi“ AJ, „EFES Qaragʻandi pivo zavodi“ AJ HT, „Qaragʻandi konfeti“ AJ, Qaragʻandi metallokonstruktsiya zavodi „Imstal’kon“ AJ filiali, „Qaragʻandi Jilu“ MCHB.
Ishlab chiqariladigan mahsulotning asosiy turlari:
* Elektr energiyasi;
* issiqlik energiyasi;
* margarin mahsuloti;
* pivo;
* konfetlar.

## Qishloq xoʻjaligi
Qaragʻandi hududida qishloq xoʻjaligi hosil olish uchun 10,3 ming gektar qishloq xoʻjalik yerlari foydaniladi, shu jumladan 3,0 ming gektari — ekinzorlar.
2006-yilgi bugʻdoyga 2,9-ming gektar qishloq xoʻjalik yerlari foydalandi, uning
0,1-ming getarini sholi oʻsimliklari,
1,3-minh gektarini kartochka,
0,5-ming gektarini koʻkatlar oladi.
2006-yili 0,1-ming tonna sholi oʻsimliklar,
23,5-ming tonna kartochka,
12,5-ming tonna koʻkatlar,
0,7-ming ttonna goʻsht (tiriklay hisobda),
3,5-ming tonna sut;
1991,0-ming ta tuxum olindi.
2007-yilgi 1-yanvarda
Buqa va sigirlar soni 3,0-ming ta;
qoʻy va echki — 1,1-ming ta;
choʻchqa — 2,4-ming ta;
yilqi — 0,1-ming ta;
qush — 22,8-ming tani tashkil qildi.*

## Ijtimoiy soha
Shaharda 2006/2007 oʻquv yili boʻyicha
* 103 kunduzgi umumiy bilim dargohi faoliyat yuritadi, unda 62917-oʻquvchi oʻqiydi,
* 18 kolledjda — 23427-oʻquvchi,
* 11 kasb-hunar oʻquv joyida — 4567 oʻquvchi,
* 12 oliy oʻquv yurtlarda — 56222 student oʻqiydi.
* 26 kutubxona,
* 9 klubga oʻxshash mahkama,
* 4 madaniyat va hordiq chiqarish parki,
• 3 teatr,
* 2 muzey,
* 1 kontsert zali,
* 1 xayvonotlar bogʻi ish yuritadi.

## Manbalar