open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Togʻlar aro yetti yil

***Togʻlar aro yetti yil (Seven Years in Tibet)*** —1997-yilda rejissor Jean-Jacques Annaud tomonidan shu nomli roman asosida ishlangan Amerika biografik dramasi. Bosh rollarni Brad Pitt va David Thewlis ijro etgan. Film Ikkinchi jahon urushi davrida Tibetda yashagan ikki alpinist hayotidan hikoya qiladi.

Filmda Avstriyalik alpinist Heinrich Harrerning urush davridagi Tibetda oʻtgan ogʻir hayoti va 1950-yilda Xitoy Xalq-ozodlik armiyasining Tibetga bostirib kirishi tasvirlangan.

## Rollarda
* Brad Pitt Heinrich Harrer rolida
* David Thewlis Peter Aufschnaiter rolida
* BD Wong Ngapoi Ngawang Jigme rolida
* Mako Kungo Tsarong rolida
* Danny Denzongpa Regent rolida
* Victor Wong Chinese 'Ambanʼ rolida
* Ingeborga Dapkūnaitė Ingrid Harrer rolida
* Jamyang Jamtsho Wangchuk 14 yoshli Dalai Lama rolida
* Sonam Wangchuk 8 yoshli Dalai Lama rolida
* Lhakpa Tsamchoe Pema Lhaki rolida
* Jetsun Pema Katta Ona rolida
* Ama Ashe Dongtse Tashi rolida
* Ric Young General Chang Jing Wu rolida
* Ven. Ngawang Chojor Lord Chamberlain rolida

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
* 
* The Wild Things of God: ''Seven Years in Tibet''
ADA universiteti

**ADA universiteti** () – 2006-yil mart oyida Hofiz Pashayev tomonidan Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligi huzurida tashkil etilgan universitet. Prezident farmoni bilan ADA 2014-yilda universitetga aylantirildi. Ozarbayjon Diplomatiya Akademiyasi sifatida tashkil etilganida asosiy maqsadi Ozarbayjon tashqi aloqalarida diplomatik martaba uchun mutaxassislar tayyorlash edi, ammo keyinchalik uning dasturlari kengayib, ADA universiteti deb nomlandi. Uning taʼsis rektori - Ozarbayjon tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari va Ozarbayjonning AQShdagi sobiq elchisi boʻlgan elchi Hafiz Pashayevdir. Universitetning hozirgi paytdagi kompusi 2014-yilda ochilgan. 
## Maktablar va dasturlar
2006-yildan beri ADA oʻz dasturlari sonini kengaytirdi va toʻrtta maktabga ega boʻlgan toʻlaqonli universitetga aylandi.

Jamoatchilik va xalqaro aloqalar maktabi (Xalqaro aloqalar boʻyicha bakalavr; jamoat ishlari boʻyicha bakalavr; diplomatiya va xalqaro aloqalar boʻyicha magistr; davlat boshqaruvi magistri; huquq)

Biznes maktabi (Biznesni boshqarish boʻyicha bakalavr; Iqtisodiyot boʻyicha bakalavr; Biznes maʼmuriyati magistri)

Taʼlim maktabi (Taʼlim menejmenti magistri; EAPP)

Axborot texnologiyalari va muhandislik maktabi (kompyuter fanlari boʻyicha BS; kompyuter muhandisligi boʻyicha BS; axborot texnologiyalari boʻyicha BS; kompyuter fanlari va maʼlumotlar tahlili boʻyicha MS)

## Moliyaviy yordam
### Hamjamiyat
ADA oʻzining daraja dasturlarida oʻqiyotgan taniqli xalqaro talabalarga cheklangan miqdordagi toʻliq va qisman stipendiyalarni taklif etadi.
### Talabalarni ish bilan taʼminlash
Talabalar ADAda yarim kunlik ish bilan taʼminlanish imkoniyatiga ega boʻlishadi. Ushbu imkoniyatlar ichki boʻlimlarning ehtiyojlari va mavjud byudjet asosida eʼlon qilinadi. Talabalar, shuningdek, ilmiy yordamchi boʻlish huquqiga ega. Muvaffaqiyatli nomzodlar ADA oʻqituvchisiga ilmiy loyihada yordam berishlari kutilmoqda. ADA universiteti oʻqish paytida moliyaviy qiyinchiliklarga duch keladigan talabalar uchun ish dasturini cheklangan miqdordagi imkoniyatlarni moliyalashtiradi.

### Stipendiya
ADA talabalarning ajoyib akademik koʻrsatkichlari uchun stipendiyalar taklif qiladi. Yangi qabul qilingan talabalar Davlat kirish imtihonlari (DTS) natijalariga koʻra stipendiyalar bilan taqdirlanadilar. GPAni 4.0 ball bilan qaytgan talabalarga oʻqish haqidan 100% voz kechish huquqi beriladi. Dasturining eng yaxshi 10 foizida toʻplagan talabalar 50 foiz stipendiya olishadi. Dasturining keyingi 10 foizida bal toʻplagan talabalar 25 foiz stipendiya olishadi.

## Xalqaro studentlar
ADA universiteti 40 dan ortiq mamlakatlar, jumladan Osiyo, Yevropa, Amerika va Afrika mamlakatlaridan kelgan xalqaro talabalar va oʻqituvchilar bilan namoyish etiladi. Xalqaro talabalarda Xalqaro mamlakat kunlari oʻtkaziladi, ular mamlakat profillari kunlari deb nomlanadi, ular mahalliy va boshqa chet-ellik talabalarga oʻz mamlakatlarini namoyish etishadi. ADA universiteti har yili Xalqaro festivalni oʻtkazadi, u yerda xalqaro hamjamiyat aʼzolari talabalarning katta yarmarkasida yigʻilib, oʻzlarining oshxonalarini namoyish etishadi.
Qeysər Kaşıyeva

**Kaşıyeva Qeysər Seyfulla qızı** () (7-iyun, 1893-yil – 17-aprel, 1972-yil) — rassomlik tahsilini olgan ilk ozarbayjon ayoli.
## Hayoti
Qaysar Sayfulla qizi Kashiyeva 1893-yil 7-iyun]da Tbilisida tugʻilgan. Yetti yoshida u Tbilisidagi (Gruziya) maktab-internatida oʻqidi, u yerda rus tilini oʻrgandi, soʻngra qizlar gimnaziyasida oʻqidi. Gimnaziyada oʻqigan yillaridan boshlab u rasmga qiziqib qoldi, lekin badiiy kompozitsiya va badiiy toʻquvga ham qiziqish bildirdi. 1907-1908-yillarda u Tbilisidagi Sanʼatni targʻib qilish jamiyatining badiiy maktabida tahsil oldi. Keyinchalik taniqli rus rassomi Richard Sommer Qaysarning isteʼdodini yuqori baholadi va undan Moskvada oʻqishni davom ettirishni iltimos qildi. Biroq, vaqtning qatʼiy talablari bunga imkon bermadi, shuning uchun Qaysar Tbilisidagi muhit bilan kifoyalanishi kerak edi. U Tbilisida tashkil etilgan Xotin-qizlar xayriya jamiyatining barcha tadbirlarida qatnashdi. Ana shunday tadbirlardan birida Qaysar Kashiyeva Shirinbey Kasamanli bilan tanishdi. Shirinbey Gʻazax beklaridan Chingiz bekning oʻgʻli edi. U Tbilisidagi harbiy gimnaziyada oʻqigan va bir muncha vaqt yengil otliqlar polkida xizmat qilgan. Keyinchalik ular turmush qurishdi va bir nafar qiz farzandli boʻlishdi.

Ozarbayjon Demokratik Respublikasi tashkil etilgandan soʻng Qaysar xonim 1918-yilda Tbilisidan Bokuga koʻchib oʻtdi. Sovet Ittifoqi davrida u Bokuda rassomchilikdan dars bergan va „Sharqiy qadam“ jurnali uchun rasmlar chizgan. Shuningdek, u Musulmon ayollarning Kavkaz xayrixohlik jamiyatida ishlayotganda plyonka va plakatlarni yaratgan..

Qaysar xonim 1972-yil 17-aprelda Bokuda vafot etgan.

## Ijodi
U tasviriy sanʼatning rasm va grafika sohasida ishlagan. U professional sanʼat taʼlimi olgan birinchi ozarbayjonlik ayol. Q.Kashiyeva sanʼat sirlarini oʻzi tugʻilgan Tbilisida (Kavkaz sanʼatini targʻib qilish jamiyati (1907-1908) qoshidagi badiiy studiyada) oʻzlashtirgan. Oʻsha davrning taniqli rassomlari R.Zommer va O.Shmerlingdan taʼlim olgan Qaysar xonimning ijodi turli janrdagi asarlarga boy. Uning koʻmir, maskara, akvarel va moyli boʻyoqlarga chizgan rasmlariga „Aqlli ayol“, „Qadimgi gvardiya“, „Gruzin qizi“, „Ovchi“, „Oʻt oʻchiruvchi“, „Gogol portreti“, „Ozarbayjon ziyolisi", „Kubokli keksa odam“, „I. Goncharov portreti“, „Ozarbayjon ziyolisi“, „Koʻl qirgʻogʻi“ va boshqalar kiradi. Uning realizm an'analariga amal qilgan asarlari oʻziga xos ijro mahorati bilan ajralib turadi. Shuningdek, u „Sharq ayoli“ (1923-1938-yillarda Bokuda nashr etilgan) jurnali uchun rasmlar chizdi.

## Manbalar
Maqtanchoq gʻoz

***Maqtanchoq gʻoz*** (inglizcha: ***Duck Duck Goose***, xitoycha: 妈妈咪鸭) — 2018-yilda Netflix (dunyo), Original Force Animation va Wanda Media Co., Ltd (Xitoy) tomonidan tarqatilgan Amerika va Xitoy mamlakatlari hamkorligida suratga olingan kompyuter-animatsion filmdir.

## Manbalar

## Havolalar
*  Netflixda
*
Ozurgeti

**Ozurgeti** () — Gruziyada joylashgan Guriya viloyati poytaxti. Ilgari ushbu shahar **Macharadze** yoki **Makharadze** (Filipp Makharadze sharafiga) deb nomlangan.

## Tarixi

Ozurgeti oʻrta asrlarning oxirlarida tashkil topgan va birinchi marta 1578-yilda *Yangi Gruziya xronikalari*da (ახალი ქართლის ცხოვრობა, akhali qartlis tskhovroba) tilga olingan. Koʻp oʻtmay, u Guriya knyazligi hukmdorlarining qarorgohi hamda savdosi uchun muhim markaz boʻlib xizmat qilgan. Shuningdek, ushbu shahar ostidan 270 ta kumush tangadan iborat gʻazna — „Ozurgeti gʻaznasi“ topilgan.

1846-yil 14-dekabrda Ozurgeti shahar sifatida belgilandi. Oʻsha paytda 300 nafardan sal oshiq aholi istiqomat qilar edi, ammo shaharning ahamiyati oshgani sayin aholi soni ortib bordi: 1865-yilga kelib, shahar aholisi qariyb 700 kishidan oshdi. Ushbu shahar Rossiya-Turkiya urushi (1877-78) uchun strategik joy boʻlib ham xizmat qildi. Ozirgeti 1891-yilda qonuniy bosmaxonaga ega boʻlgan Gruziyadagi toʻrtinchi shahar edi. 1923-yil 26-dekabrda Ozurgetida butun mamlakat bilan bogʻlaydigan temir yoʻl liniyasi tashkil etildi. Shahar nomi 1934-yil 9-iyulda gruziyalik bolshevik Filipp Maxaradze sharafiga „Maxaradze“ deb oʻzgartirildi. 1989-yil 15-mayda esa yana asl nomiga qaytarildi.

## Demografiyasi
2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 14 785 kishi istiqomat qiladi. 2010-yilda aholining soni 20 636 kishini tashkil etgan. Shahar aholisining 94,5 % etnik gruzin, 3,8 % arman va 0,8 % ruslardan tashkil topgan. Rasmiy statistik maʼlumotlarga koʻra, aholining 10 % qashshoq tarzda yashaydi va ishsizlik darajasi 15 % ni tashkil etadi.

## Geografiyasi
Ozurgeti shahri dengiz sathidan 200 metr (656 fut) balandlikda joylashgan. Shaharning katta qismi Bjuji va Natanebi daryolari oʻrtasida joylashgan. Natanebi — Ozurgetidagi yer osti daryosi, uning ustiga shaharning koʻp qismi qurilgan, Bjuji esa yer usti boʻylab oqadi. Shaharni shimol va janubda tepaliklar oʻrab turadi.

Shaharning aksariyat jamoat binolari, jumladan munitsipal binolar, kinoteatr, teatr, muzeylar va istorahat bogʻlari oʻrta terasta joylashgan.

## Iqlimi
Shahar nam subtropik iqlimga ega va yil davomida yogʻingarchilik miqdori sezilarli darajada. Yanvar eng sovuq oy, avgust esa eng issiq oy hisoblanadi. Qor kamdan-kam uchraydi hamda asosan yanvar, fevral va mart oylarining boshlarida uchraydi.

## Ahamiyatli kishilar
* Siko Dolidze — film rejissor hamda ssenariychi
* Viktor Dolidze — gruziyalik bastakor
* Grigol Tkabladze — aktyot
* Giorgi Kekelidze — shoir
* Simon Gugunava — shoir
* Niko Mari — tarixchi va etnograf
* Ekvtime Takaishvili — tarixchi va etnograf
* Konstantin Leselidze — Ikkinchi jahon urushi paytida Qizil armiya kommandori
* Porfile Chanchibadze — Qizil armiya generali
* Manuchar Kvirkvelia — Grek-roman kurashi boʻyicha Olimpiya oltin medal gʻolibi
* Vakhtang Blagidze — Grek-roman kurashi boʻyicha Olimpiya oltin medal gʻolibi

## Manbalar

## Bibliografiya
* :en:Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 6, p. 517 (1983)
And Then We Danced

***And Then We Danced*** — 2019-yilda Levan Akin tomonidan suratga olingan drama janridagi film. Ushbu film 2019-yilgi Cannes film festivalida namoyish etildi va u yerda oʻn besh daqiqalik olqishlarga sazovor boʻldi. Shu yili ushbu kartina Cannesda namoyish etilgan eng yaxshi filmlardan biri boʻldi. Film 92-Akademiya mukofotlash marosimida „Eng yaxshi xalqaro badiiy film“ sifatida tanlandi, biroq ushbu kartina bu nominatsiyaga nomzod ham boʻlmagan. Gruziyada filmning namoyishi noroziliklarga sabab boʻldi, sababi filmda geylar oʻrtasidagi ishqiy munosabatlar tasvirlangan.

## Syujeti
Merab (Levan Gelbakhiani) — sherigi hamda yolgʻonchi qiz doʻsti Mary (Ana Javakhishvili) va uning qonunbuzar ukasi David (Giorgi Tsereteli) bilan birgalikda Gruziya milliy ansamblida raqsga tushgan yosh yigit. Kunlardan bir kun raqqosa Irakli (Bachi Valishvili) kelishi bilan mashgʻulot toʻxtatiladi. Irakli xoreograf boʻlib, u Aleko (Kakha Gogidze) bilan bir qatorda boshqa raqqoslarning qatoriga kirgan boʻlsa-da, biroq oʻzining mohir va isyonkor munosabati bilan oʻzini tabiiy isteʼdod egasi ekanligini qisqa fursatda isbotlaydi. Merab dastlab Iraklining isteʼdodiga shubha qiladi, chunki Irakli unga nisbatan ancha kam vaqt davomida raqsga tushgan, ammo ikkalasi erta tongda birgalikda mashq qilishni boshlar ekan, ular bir-biriga asta-sekinlik bogʻlana boshlaydilar.

Merab onasi bilan birgalikda ilgari raqs ansambli tarkibida boʻlgan otasi yoniga boradi. Otasi uni ehtirosidan voz kechib, maktabga borishini iltimos qiladi, chunki raqsdan kelajak yoʻq deb hisoblar edi. Bundan tashqari, Aleko ularning oilasini xush koʻrmaydi, natijada ess unga va Davidga nisbatan gʻarazli munosabatda boʻladi. Ayni paytda Merab va Irakli doʻstlashadilar va Merab unga tobora koʻproq bogʻlanib qoladi. Doʻstlar bilan Maryning uyiga borishgan bir chogʻda, Merab va Irakli oʻzaro qiziqishlarga berilib, jinsiy aloqada boʻlishadi; ular aqlli boʻlib koʻrunsa-da, Mary ularning yaqinligidan shubhalanadi. Juftlik oʻzaro munosabatlarini muhokama qilmasa ham, Merab hissiyotlarini yetkazish vositasi sifatida Irakli uchun oʻz uslubida raqs ijro etadi.

## Rollarda

* Levan Gelbakhiani roli Merab
* Ana Javakishvili roli Mary
* Anano Makharadze
* Bachi Valishvili roli Irakli
* Giorgi Tsereteli roli David
* Ninutsa Gabisonia
* Tamar Bukhnikashvili roli Teona
## Manbalar

## Havolalar
*
Brendan Gleeson

**Brendan Gleeson** (1955-yil 29-martda tugʻilgan) — irlandiyalik aktyor va kinorejissyor. BAFTA va Oltin globus mukofotlari nomzodi. Emmy mukofoti sovrindori. ''Harry Potter'' (2005-2010) film franshizasida Alastor Gryum rolini ijro etgan.

Gleeson *[[Sheryurak]]* (1995), *[[Michael Collins]]* (1996), *[[Gangs of New York]]* (2002), Uddalab boʻlmas topshiriq 2  (2002), ''Qaxraton'' ''Togʻ'' (2003), *[[Troya]]* (2004), ''Muqaddas'' ''zamin'' (2005), *[[Guardamar del Segura|Guard]]* (2011),*The Grand* *Seduction* (2013), Smurflar 2 (2013), *[[Suffragette]]* (2015), *Paddington 2* (2018) kabi koʻplab filmlarda rollar ijro etgan.

U 2009-yilda *Into the Storm* televizion filmidagi Winston Churchill obrazi uchun Emmy mukofotiga sazovor boʻldi. 2020-yilda "*Irish Times* " gazetasi Brendan Gleesonni Irlandiyaning eng buyuk aktyorlari roʻyxatida 18-oʻringa joylashtidi.

## Filmografiya

## Manbalar

## Havolalar
Tangerines

***Tangerines*** ( *Mandarinebi*, ) — 2013-yilda Zaza Urushadze tomonidan suratga olingan film. 1992—1993-yillarda Abxaziyada boʻlib oʻtgan urush vaqtlari tasvirlangan ushbu film mojaro, yarashuv va tinchlikparvarlik masalalariga bagʻishlangan axloqiy hikoyadir. Film Gruziyaning Guria viloyatida suratga olingan.

*Tangerines* filmi 87-chi Akademiya (Oscar) mukofotining „Eng yaxshi xorij tilidagi film“ nominatsiyasiga loyiq topildi, yana 72-Oltin globus mukofotining „Eng yaxshi xorij tilidagi film“ nomimatsiyasiga sazovor boʻlgan beshta film qatoridan joy ham oldi.

## Syujeti
Abxaziyadagi etnik qishloq boʻlgan bir qishloqda, endigina mustaqillikka ega boʻlgan Gruziyadagi Rossiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, Ivo (Lembit Ulfsak) va uning doʻsti Margus (Elmo Nüganen) bir paytlar urush boshlangandan soʻng Estoniyaga qochib ketmagan. Margus mandarinni yigʻib olguncha ketishini keyinga qoldirdi. Ivo, duradgor, yigʻilmagan mandarinlarni saqlab turadigan yogʻoch qutilar yasashga harakat qiladi, biroq nima uchun bu yerda qolganini oshkor qilmaydi.

Abxaziya tomonida jang qilayotgan ikki chechen yollanma askarlari Ivoga duch kelishib, undan oziq-ovqat talab qilmoqdalar. Biroq, ular Margusning uyi oldida Gruziya askarlari bilan jangga kirishadilar hamda har ikki tomonda bittadan askar tirik qolgan. Chechenlardan omon qolgan Ahmed (Giorgi Nakashidze) va gruziyaliklardan esa koʻngilli Nika (Mikheil Meskhi) ogʻir jarohat olishdi. Ivo esa ularni davolash uchun ularni oʻz uyiga olib keldi.

Ikkalasi ham madorlari boʻlishi bilan bir-birlarini oʻldirishga qasam ichishsa-da, Ivo ularni hech qachon qasos olmaslikka davat qiladi. Xuddi shu kichik kulbada uzoq kunlar davomida madorga tura boshlagan boshlagan ikki dushman oʻrtasida keskinlik mavjud boʻlib qolaverasi. Asta-sekinlik bilan bu ikkalasi bir-birlarida insoniylik va sharafni anglay boshlaydilar. Oqsoqol va dono Ivoning axloqiy tarbiyasi ostida ikkalasi nafrat va qarama-qarshilikdan hurmat va doʻstlikka oʻtadilar.

Abxaziya askarlari uyga kelganda, Ivo Ahmedni ularga Nikaning ham chechen ekanligini aytishini soʻraydi, biroq boshidagi jarohati tufayli u gapira olmaydi.

## Rollarda
* Lembit Ulfsak roli Ivo: 
: Abxaziyada yashovchi keksa estoniyalik dehqon. U qirgʻiydek yuzli, hech qachon tavakkal qilishdan choʻchimaydigan, ikkilanmaydigan keksa odam; Ivo nima boʻlishidan qatʼiy nazar, boshqalarga doimo yordam beradi.
* Giorgi Nakashidze roli Ahmed:
: Yarador boʻlgan chechen askari (yengil jarohatlangan).
* Elmo Nüganen roli Margus:
: Ivoning doʻsti hamda boshqa bir estoniyalik dehqon, u asosan mandarin savdosi bilan shugʻullanadi. Elmo ushbu savdoni Estoniyadagi oilasining yoniga borish uchun amalga oshirmoqda.
* Mikheil Meskhi roli Nika:
: Yarador boʻlgan gruziyalik askar. Mikheil ilgari shrapnel boʻlgan nasroniy hisoblanadi. Uning Ahmedga boʻlgan nafrati har qanday qingʻir ishga undaydi.

## Manbalar

## Havolalar
* Tangerines Allfilm
* 
* 
* 
* Estonian-Georgian film Mandariinid (Tangerines) wins prizes in Germany
* 'Tangerines': Film Review The Hollywood Reporter, 11/24/2014
Agdam masjidi

**Agdam masjidi** () – Ozarbayjonning Agdam tumanida joylashgan masjid. Bu masjid togʻli Qorabogʻ urushida vayron boʻlmagan hududning oz sonli binolardan biri hisoblanadi. Masjidning maktab yoʻnalishi boʻyicha shiadir.
## Tarixi
Masjid 1868-1870-yillarda meʼmor Karbaloyi Sefixon Sultonhusayn oʻgʻli Qorabogʻiy tomonidan qurilgan. Masjid Qorabogʻ mintaqasidagi masjidlar uchun odatiy uslubda qurilgan. Ushbu uslubdagi boshqa masjidlar qatoriga Barda masjidi, Shushadagi Yuxari Govhar Ogʻa masjidi, Fizuli shahridagi masjid va Goradiz qishlogʻidagi masjidlar kiradi.
1992-yil 29-fevralda Xojalining Qorabogʻ-Arman qoʻshinlari tomonidan bosib olinishidan soʻng, 200 ta jasad birinchi boʻlib ushbu masjidga joylashtirildi. Ammo, masjid rahbari Seyid Sodiqovning soʻzlariga koʻra, masjidda 477 jasad boʻlgan.
## Arxitektura tuzilishi
Agdam Juma masjidining ibodat zalining rejasi anʼanaviy toʻrtburchak shaklga asoslangan boʻlib, oʻrtada toʻrtta ustun mavjud. Maydonning har bir sharqiy va gʻarbiy tomonidagi uch qator chuqur nish zalning maydonini kengaytirib, toʻrtburchaklar shaklga ega boʻlgan. Namozxonaning janubiy devorining oʻrtasiga baland mehrob toshi oʻrnatilgan. Yon toshlar ichki tomonga qaragan balkon shaklida boʻlib, ayollar namozi uchun moʻljallangan. Namozxonani yon balkonlar oʻrtasida va mehrob arki yonidagi derazalar yoritib turadi.
## Ichki koʻrinishi
Ibodat zalining ichki dizayni juda jiddiy va mukammal tektonik tuzilishning badiiy taʼsiri bilan eʼtiborni tortadi. Oddiy bezakli mehrob toshidagi yozuvda dekorativning nomi (usta Muhammad Naqqosh Tabriziy, marhum Karboloyi Naqqosh Tabriziyning oʻgʻli) va ta'mirlangan sanasi (hijriy 1331, milodiy 1913-yil) yozilgan. Masjidning shimoliy tomonidagi kirish eshigi chuqur joyda ichida joylashgan boʻlib, ikki qavatli xonalar ochiq balkon yonida joylashgan. Shimoliy tomonning burchaklarida qurilgan minoralar masjidning nosimmetrik rejali tuzilishini yakunlab, unga kvadrat shaklini bergan. Masjid oʻzining klassik soddaligi, geometrik tozaligi bilan ajralib turadigan va funktsional talablarga toʻliq javob beradigan rejaga ega. Minoralarning nozik silindrsimonligi  gorizontal ravoqlar bilan boʻlaklarga boʻlinib, har bir qismining yuzasi gʻishtdan ishlangan oddiy naqshlar bilan qoplangan.

## Hozirgi holati
Agdamdagi binolar orasida masjid hanuzgacha mavjud boʻlgan kam sonli binolardan biridir. Ozarbayjon manbalariga koʻra, masjidning tomi va peshtoqi qulab tushgan, derazalari, eshiklari, ichki qoplamasi, hattoki marmar pol ham buzilgan.

2010-yil noyabr oyida Tog'li Qorabogʻ hukumati masjid va uning atrofi tozalanganligini eʼlon qildi. Shuningdek, ular Agdam masjidi hamda Shusha masjidlari yangilanganligini eʼlon qilishdi.
## Galereya

Fayl:Agdam Mosque2018-1.jpg
Fayl:Agdam Mosque2018-9.jpg
Fayl:Agdam Mosque2018-6.jpg|Tom qismi
Fayl:Agdam Mosque2018-3.jpg|Kirish 
Fayl:Agdam Mosque2018-15.jpg



## Manbalar
Ashur masjidi

**Ashur masjidi** yoki **Lezgi masjidi** Icheri-sheherda joylashgan qadimiy obida boʻlib, UNESCOning Butunjahon merosiga kiritilgan.

Obida Icheri-sheherning tarixiy markazida Qiz minorasi va Siniqqalʼa masjidi oʻrtasida joylashgan qadimiy masjid hisoblanadi. Masjid asosan XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Dogʻistondan koʻchib kelgan va lezgi jamoatchiligining koʻp yigʻilishi sababli Lezgi masjidi nomi bilan ham tanilgan.
## Tarixi
Ustundagi yozuvga koʻra, usta Nejef Ashur ibn Ibrohim tomonidan hijriy oy taqvimi boʻyicha 567-yilda, milodiy 1169-yilda qurilgan.
## Masjid haqida
Masjid sosoniylar davri yodgorligi ustiga qurilgan. Yodgorlikdan faqat ikkita gumbaz bilan qoplangan xona qolgan. Masjid parallelepiped koʻrinishidagi hajmga ega. Keyinchalik janubiy qismida ikkita kichik deraza ochilgan. Masjidning shimoliy-sharqiy qismida joylashgan kichik shakldagi kirish eshigi qalin gumbaz bilan qoplangan, bitta xonali, qalin kirish joyi boʻlgan boʻlib, u katta namozxonaga olib borgan. Toshdan yasalgan gul va geometrik naqshlar bilan bezatilgan mehrob XII asrga oid stalaktit bilan bezatilgan. XX asrning boshlarida Boku aholisi tomonidan ibodat zalining janubi-gʻarbiy qismida ikkinchi mehrob qurilgan. Tashqi tomondan, masjidning qadimgi qismida, chiroyli tarashlangan katta tosh bloklar, keyingi qismida esa mayda toshlar ishlatilgan.

Yodgorlik kichik yer osti hujra va yuqorida namozxonadan iborat. 

Rejada ibodat zalining 2 ta mehrobii (maydoni 55,0 m) mavjud. Zalning oʻqida joylashgan mehrob juda yaxshi bezatilgan. Ashur masjidi tashqi tomondan oddiy prizmatik koʻrinishga ega. Tosh devorlari koʻrinishidan uning yuqori qismi keyinchalik qayta tiklanganligi seziladi. 1970-yilda masjidni tiklash paytida sovet arxeologlari arxeologik qazishmalar natijasida binoning janubiy qismi ostida Sosoniylar davridagi ikkita yarim doira shaklidagi poydevorni aniqladilar. Arklar ortida gumbazli xona topilgan. Masjid qadimgi olovga sigʻinadigan zardushtiylar ziyoratgahi ustida qurilgan deb taxmin qilinadi.

### Ismi
Masjid oʻz nomini XIX asr oxiri - XX asrning boshlarida, neft sanoati rivojlana boshlaganda oldi. Shunday qilib, Dogʻiston ishchilari pul topish uchun Boku sanoat korxonalariga shiddat bilan ish izlab kelganida, Eski shahar aholisi ularga ibodat qilish uchun ushbu masjidni ishonib topshirdilar. Dogʻistonlik ishchilarning bu yerda uzoq vaqt ibodat qilgani bu masjidning xalq etimologiyasida „lezgi masjidi“ deb nomlanishiga sabab boʻlgan.

## Manbalar
Bibihaybat masjidi

**Bibihaybat masjidi** () — Ozarbayjon Respublikasining Boku koʻrfazida joylashgan shialar masjidi. Shirvanshoh davlatining yigirma sakkizinchi hukmdori Abulfath Farruxzad ibn Axsitan ibn Fariburz tomonidan XIII asrning ikkinchi yarmida Ozarbayjon Elxoniylar davlati tarkibida boʻlgan paytda qurilgan shu nomdagi masjidning tiklangan versiyasidir. Mahmud ibn Saʼd tomonidan qurilgan masjid 1936-yilda butun SSSRda dinga qarshi kurash paytida bolsheviklar tomonidan butunlay vayron qilingan.

Bibihaybat majmuasida masjiddan tashqari, Sayyidlar avlodi Hakima Xonum kabi ulugʻvorlarning maqbaralari va qabrlari mavjud. Ushbu yodgorlik Ozarbayjonda islom meʼmoriy yodgorliklarining eng muhim namunasidir. Ozarbayjon shoiri Abbosgulu ogʻa Bakixonov, taniqli fransuz yozuvchisi Aleksandr Dyuma va Xurshidbanu Natavan, Qorabogʻ xonligining soʻnggi hukmdori Mehdigulu xon Javanshirning qizi bu yerga tashrif buyurishgan. Hozirgi kunda ham Ozarbayjonga tashrif buyurgan xorijiy davlatlarning vakillari masjidga tashrif buyuradilar.
## Tarixi
### Qurilish sanasini aniqlash

Masjid shialarning yettinchi imomi Muso al-Kazimning qizi Hakima qabri ustiga qurilgan. Hakima Ali va Fotima avlodlari edi. Hakima unga zarar yetkazgan xalifalardan Bokuga qochib ketadi. Qabrdagi tosh yozuv Hakima xonimning muqaddas avlodga tegishli ekanligini isbotlaydi:

Tarixchilar masjidning janubiy devoridagi yozuvga asoslanib, masjid qurilgan sana XIII asrning oxiri deb hisoblashadi. Masjid devorida arab tilida shunday yozilgan: „Mahmud ibn Saʼdning qurilishi“. Mahmud ibn Saʼd Nardaran qalʼasini va Mulla Ahmad masjidini ham qurdirgan.
## Masjidning arxitekturasi
Bibihaybat masjidi majmuasini rivojlantirishni qurilishning olti bosqichiga boʻlish mumkin. Har bir bosqich majmuaga yangi bino qoʻshilishi bilan bogʻliq. Rivojlanish bosqichlari XIII asrdan XX asrning boshlariga qadar yoyilib borar ekan, majmua binolarini qurishda turli meʼmorlar qatnashdilar. Qadimgi qismi - qabrning janubiy qismida kubik shaklidagi masjid, 1305-1313-yillarda qurilgan va unga gʻarbdan bogʻlangan minora mavjud. Masjidning ushbu qismining meʼmori Mahmud ibn Saʼddir. Minora meʼmoriy tuzilishi jihatidan Shirvan-Absheron arxitektura maktabiga toʻgʻri keladi va Shirvan hududidagi oʻxshash binolarning rivojlanishini oʻrganish uchun juda muhimdir. Minoraning yuqori qismi naqshlar va stalaktitlar bilan bezatilgan. Bibihaybat masjidi meʼmoriy va rejalashtirish xususiyatiga koʻra oʻrta asrlarda Bokuda keng tarqalgan masjid turiga kiraradi. Janub devoridagi mehrobning yarim doira shaklida joylashgan gumbazi stalaktitlar va oʻymakor naqshlar bilan bezatilgan.

## Manbalar
Ajdarbey masjidi

**Ajdarbey masjidi** () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida 1912-yilda qurilgan masjid. U **Ittifoq masjidi** nomi bilan ham tanilgan. Meʼmori — Zivər bəy Əhmədbəyov.
## Tarixi

Oʻtgan asrning boshlarida, taniqli xayriyachi Ajdarbey Ashurbeyov tomonidan 1912-1913-yillarda Bokuda qurilgan va foydalanishga topshirilgan masjid Ozarbayjonning eng obroʻli diniy ibodat markazlaridan biri hisoblanadi. Ushbu muqaddas ibodatxona dastlab Musulmonlar birligining ramzi sifatida Ittifoq masjidi deb nomlangan.

Boku musulmonlarining eng qadimiy va eng katta ibodat joylaridan biri boʻlgan bu masjid Hoji Ajdarbayning shaxsiy byudjeti hisobiga qurilgan. Oʻsha paytda ziyoratgoh 400 kishiga sigʻinish uchun moʻljallangan edi. Biroq, Sovet Ittifoqi qulaganidan soʻng, ushbu masjidga tashrif buyuruvchilar soni ham sezilarli darajada oshdi va bu hududga odamlar kelishi ham koʻpayib, gavjumlashdi. Shu sababli Kavkaz musulmonlari idorasi masjidni rekonstruksiya qilishga va namozxonalar sonini kooʻaytirishga qaror qildi. Taxminlarga koʻra, rekonstruktsiya qilinganidan soʻng, 2000 ga yaqin namozxon bu yerda ibodat qilishi mumkin.

Boku markazida joylashgan va qadimiy va boy tarixga ega boʻlgan Ajdarbey masjidining oʻziga xos xususiyati shundaki, u xalq orasida Ajdarbey masjidi, Moviy masjid yoki Ittifoq masjidi nomi bilan ham tanilgan.

Masjid qurilishining tarixi juda qiziq. Aytishlaricha, Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva Tazapir masjidini qurishni boshlaganda, uning ukasi Ajdarbey unga yordam bergan. Bunga javoban Nabat xonim „Agar sizda imkoniyat va jasorat boʻlsa, oʻzingiz borib masjid qurib bering“ degan va yordam olishdan bosh tortgan. Bu holatda Ajdarbey Ashurbeyov 1905-yilda masjid qurishga qaror qildi va hozirgi Moviy masjidning qurilishiga tamal toshini qoʻydi. Shunday qilib, masjidning qurilishi qiziqarli tasodif edi. Aytishlaricha, masjidning birinchi nomi Ittifoq boʻlgan. Ajdarbey Ashurbeyov masjidni qurayotganida uning maqsadi bu yerga kelgan shialar va sunniylar hech qanday toʻsiqsiz birga namoz oʻqishi edi. Ushbu anʼana bugun ham saqlanib kelinmoqda. Qizigʻi shundaki, Moviy masjid hanuzgacha Islomning har ikki mazhabidagi musulmonlar birgalikda namoz oʻqiydigan yagona joy. Xalq orasida masjid bir necha nom bilan atalishi bejiz emas. Gumbaz rangidan kelib chiqqan holda, bino xalq orasida Moviy masjid deb nomlanadi. Ajdarbey vafotidan keyin uning ismi masjidga berilgan.

Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev 2010-yil 25-mayda Bokudagi Ajdarbey masjidini tiklash boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida farmon chiqargan.

## Manbalar
Hoji Javad masjidi

**Hoji Javad masjidi** () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahri, Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan mahalliy ahamiyatga ega masjid.
## Tarixi
Mahalliy aholining aytishicha, masjidni qurgan Hoji Javad savdogar boʻlgan. Masjidning old eshigida uchta tosh yozuvlar oʻyib yozilgan. Ushbu yozuvlardan biriga koʻra, hijriy-qamariy taqvimi boʻyicha masjid qurilgan sana 1305-yil.

Ushbu masjidni qurgandan soʻng, Hoji Javad Eronning Mashhad shahriga yoʻl olgan va u yerda 1902-yilda vafot etgan. Shundan keyin masjidni boshqarish oqsoqol va mahallada hurmatga sazovor boʻlgan Hoji Abdulhasanbeyga ishonib topshirilgan.

Masjid jamoat ibodat joyidan tashqari, madrasa ham boʻlgan. Mahalla oqsoqollarining soʻzlariga koʻra, Aliaga Vohid boshlangʻich maʼlumotni ushbu madrasada olgan. 

Sovet hokimiyatining dastlabki yillarida bu ibodat va ilm markazi oʻz faoliyatini tugatdi. Keyinchalik, madrasa hujralari aholiga yashash uchun berilgan va masjid binosi bolalar bogʻchasi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik, bolalar bogʻchasi yopildi va masjid bayroq-plakatlar ustaxonasiga aylantirildi.

SSSR qulaganidan soʻng, ozarbayjon xalqi, boshqa millatlar singari, mustaqillikka erishgach, ziyoratgohlar, masjidlar va boshqa muborak qadamjolar odamlarga ochila boshladi. Mahalliy jamoat va oqsoqollarning saʼy-harakatlari bilan ushbu masjid ochilib, qayta tiklandi. Avvalo, masjid nomida xato bor edi. Mahalliy aholining aksariyati masjid asoschisini emas, balki uni boshqargan Hoji Abdulhasanbeyni esladilar. Shuning uchun ham masjid dastlab "Hoji Abdulhasanbey" deb nomlangan. Biroq, Hoji Javadning nabirasi Kubra xonim va uning oʻgʻli Seyyid Rasim masjid kim tomonidan qurilganini tarixiy faktlar bilan isbotladilar. Shundan soʻng masjidning nomi Hoji Javad deb oʻzgartirildi.

Hoji Namig Boboxonov Hoji Javad masjidining ochilganidan va dindorlar foydalanganidan keyin birinchi diniy jamoat raisi boʻlgan. 

Hozirda Azizov Kanan Sarvan oʻgʻli boshchiligidagi Hoji Javad masjidi diniy jamoasi faoliyat yuritmoqda.
### Buzilishi
2017-yil aprel oyida masjidning buzilishi kun tartibida boʻlgan va bu aholining noroziliklariga sabab boʻlgan.

2017-yil iyun oyida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Alievning topshirigʻiga binoan Boku shahrining Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan Hoji Javad masjidi buzib tashlandi va poydevorni hududdagi yangi manzil - Abbos Mirza Sharifzoda koʻchasida oʻrnatishga qaror qilindi.

2017-yilda, 30-iyundan 1-iyulga oʻtar kechasi, masjid Yasamal ijroiya hokimiyati tomonidan buzib tashlandi.

Ushbu voqeadan keyin Prezident Ilhom Aliyev gʻazablanib, Hoji Javad masjidini buzib tashlaganligi uchun Yasamal tumani ijroiya hokimiyati boshligʻi Ibrohim Mehdiyevni ishdan boʻshatdi.

## Manbalar
Fotimayi-Zahra masjidi

**Fotimayi-Zuxra masjidi** () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrining Suraxani tumanidagi Garachuxur aholi punktining Yangi Gunashli turar joyidagi masjid.
## Masjid haqida
Boku shahar ijroiya hokimiyatining 1996-yil 21-avgustdagi 1179-sonli buyrugʻi bilan Boku shahrining Yangi Gunashli aholi punktidagi „Fotimayi-Zahra“ masjidining diniy jamoasiga 1,3 gektar yer ajratilib, masjid-madrasa majmuasini qurishga ruxsat berilgan.

Masjid doimiy foydalanishga berilganligi sababli bu hudud toʻsib qoʻyilgan va masjid qurilishi boshlangan. Masjid qurilishi 1990-yillarning oxirlarida boshlangan.

Keyinchalik masjidni toʻliq qurishga ruxsat berilmadi. Boku meri Hojibala Abutalibovning 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻi bilan avvalgi 1996-yil 21-avgustdagi 1179-son buyrugʻi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topildi. 

Shundan soʻng, masjidni noqonuniy deb hisoblagan Suraxani tumani Ijroiya hokimiyati masjidga qarshi sudga murojaat qilib, suddan yerni qaytarib berishni va masjidni buzishni soʻragan.

Diniy hamjamiyat Boku shahar Ijroiya hokimiyati rahbarining 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻini bekor qilishni va noqonuniy xatti-harakatlarni toʻxtatishni talab qilib, qarshi daʼvo bilan chiqqan.

Oʻsha paytda dindorlarning huquqlarini advokat Aslan Ismayılov himoya qilgan. Tuman hokimiyati Boku 2-sonli mahalliy iqtisodiy sudi, Boku Apellyatsiya sudi va Oliy sud jamoatchilikning qattiq qarshiliklariga qaramay, yerni qaytarib olishga va masjidni buzishga qaror qildi.

2009-yilda sud masjidni noqonuniy qurilish sifatida buzish toʻgʻrisida qaror chiqargan boʻlsa-da, 2010-yilda Prezident Ilhom Aliyev masjidni buzish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilib, uni Kavkaz musulmonlari idorasiga topshirdi.

Sud qarorlari Oliy sud Plenumi tomonidan bekor qilingan, Boku apellyatsiya sudi 29-dekabr 2010-yildagi qarori bilan Boku shahar ijroiya hokimiyatining 2002-yil 31-oktabrdagi 613-sonli buyrugʻini bekor qilgan, Suraxani tumani ijroiya hokimiyatining daʼvosi qondirilmagan, Boku Suraxani Yangi Gunashli aholi punktining markaziy massivida joylashgan 1,3 gektar yer maydoni va u yerda qurilgan masjid majmuasi Kavkaz musulmonlari idorasining balansiga oʻtkazilgan.

Qaror kuchga kirdi, ammo masjid toʻliq yaroqsiz holatda. Shunga qaramay, masjid oʻz faoliyatini davom ettirmoqda va odamlar bu yerga ibodat uchun kelmoqdalar.

Fotimayi-Zahra masjidining 2017-yil fevral oyida buzilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar baʼzi ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Ozarbayjon diniy tashkilotlar bilan ishlash davlat qoʻmitasining diniy tashkilotlar bilan ishlash boʻlimi boshligʻi Aliheydar Zulfugarov masjid Kavkaz musulmonlari idorasiga mahalliy munitsipalitet tomonidan berilishini aytib, masjid haqidagi maʼlumotlarga aniqlik kiritdi.

## Manbalar
Ozarbayjon arxitektura va qurilish universiteti

**Ozarbayjon arxitektura va qurilish universiteti** () – Ozarbayjonning Boku shahrida joylashgan, qurilish muhandisligi va arxitekturasiga ixtisoslashgan davlat universiteti. Universitetga 1975-yilda asos solingan.
## Tarix
Ozarbayjon Arxitektura va qurilish universiteti (AUAC) 1920-yildan Boku politexnika institutining, 1930-1934-yillarda mustaqil qurilish va arxitektura institutining, 1934-yildan Ozarbayjon sanoat institutining va 1951-yildan Ozarbayjon politexnika institutining meʼmoriy, qurilish yoʻnalishlarni birlashtirgan bir nechta fakultet sifatida faoliyat koʻrsatgan. 1975-yilda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan Ozarbayjon qurilish muhandislari instituti tashkil etildi. 1992-yilda institut universitet maqomini oldi.

2000-yil 13-iyunda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Haydar Aliyevning Farmoni bilan ushbu universitet Ozarbayjon Arxitektura va qurilish universiteti deb oʻzgartirildi.

## Fakultetlari
### Arxitektura fakulteti
1968-yilda arxitektura boʻlimining qurilish fakultetidan ajralib chiqishi natijasida arxitektura fakulteti tashkil etildi. Fakultetga kirishni istagan abituriyentlar test imtihonlari oldidan universitetda qobiliyat sinovlarini topshiradilar. Fakultetda taʼlim ozarbayjon, rus va ingliz tillarida olib boriladi.
### Qurilish fakulteti
Fakultet 1920-yilda tashkil etilgan. 1923-yilda Boku Politexnika instituti Ozarbayjon Politexnika Instituti deb oʻzgartirilganda, fakultet „Qurilish muhandisligi“ fakulteti deb nomlandi. Fakultet shu nom ostida faoliyat yuritsa-da, iqtisodiyotning turli sohalari uchun malakali kadrlar tayyorladi.

1975-yilda Ozarbayjon qurilish muhandislari instituti tashkil etilganda, fakultet ushbu universitetga koʻchirildi.

Fakultetda taʼlim ozarbayjon va rus tillarida olib boriladi. Fakultet Ozarbayjon Arxitektura va qurilish universitetiga boʻysunadigan muassasalardan biri. Institut direktori —xizmat koʻrsatgan meʼmor, professor Sobir Orujov. U Boku shahridagi Ozarbayjon Arxitektura va qurilish universitetining 3-sonli oʻquv binosida joylashgan.
## Xalqaro aloqalari
Universitet Kavkaz universiteti assotsiatsiyasining aʼzosi.

Xalqaro talabalar uchun dekanlik 1977-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda va xorijiy mamlakatlar uchun mutaxassislar tayyorlaydi.

Universitetning xalqaro aloqalari quyidagi tuzilmalar orqali amalga oshiriladi;
* Chet-ellik talabalar dekani
* Chet-ellik talabalarni tayyorlash fakultetlari
* Xalqaro aloqalar boʻlimi
Oʻtgan davrda 40 dan ortiq mamlakatdan 1000 ga yaqin talaba universitetni tugatdi. Hozirda universitetda dunyoning 15 mamlakatidan 400 ga yaqin talaba tahsil olmoqda.

AUACda tahsil olayotgan chet-el fuqarolari yotoqxonaga joylashtiriladi. Xorijiy talabalar dekanati chet-el universitetlarining tegishli boʻlimlari va boshqa tashkilotlar bilan bogʻlanadi. Chet-el fuqarolarini oʻqitish bilan shugʻullanadigan 65 ta oʻqituvchi mavjud.

Fakultet almashinuvi dasturi doirasida universitet Jazoir, Tunis, Mali, Senegal, Gvineya, Eron, Yaponiya, Yaman, Angliya, Afgʻoniston, Kambodja, Hindiston, Efiopiya, Turkiya va boshqa universitetlar bilan hamkorlik qiladi
.

## Manbalar

## Havolalar
Tozapir masjidi

**Tozapir masjidi** () — Absheron hududida joylashgan ushbu bino yoshi bir asrdan koʻproq vaqtni tashkil etadi va butun Sharqdagi betakror goʻzalligi bilan eʼtiborni tortadi.

Ushbu yodgorlik nafaqat Ozarbayjonning, balki butun Kavkazning diniy markazi hisoblanadi. Kavkaz musulmonlari idorasi ham shu yerda joylashganligi bejiz emas. Ushbu muhtasham bino ham qiziqarli tarixga ega. Ushbu joy Tozapir ziyoratgohi boʻlgan. Qabr yoʻqolganiga qaramay, maqbara hanuzgacha saqlanib kelinmoqda. Muqaddas qabrga kirish uchun zinapoyadan masjidning pastki qismiga tushish kerak boʻladi.
## Tarixi
Ziyoratgoh tarixi XIV-XV asrlarga borib taqaladi. Tadqiqotchilar chuqur tosh qatlamlari ostida joylashgan masjid maqbarasi oʻz davrining taniqli olimi va avliyosi Abu Sayyid  Abdullohga tegishli ekanligini daʼvo qilishmoqda. Ziyoratgoh joylashgan joy oʻtgan asrning o'rtalariga qadar „Xalfadam“ nomi bilan tanilgan. Bugungi kunda bu yerda Tozapir masjidi joylashgan. Vaqt oʻtishi bilan Abu Sayyid Abdullohning qabri vayron boʻldi. Biroq, pirning mo'jizasiga ishongan odamlar uning butunlay yoʻq qilinishiga yoʻl qoʻymadilar.

Ziyoratgoh vaqti-vaqti bilan Boku zodagonlari tomonidan taʼmirlanib kelingan. 1817-yilda oxirgi Boku xoni Husaynguluning kuyovi Qasimbey masjidni qayta tikladi. Masjidning haqiqiy qurilishi yigirmanchi asrning boshlarida boshlangan. Shunday qilib, masjidning katta taʼmiridan 90 yil oʻtgach, eng boy dindorlardan biri Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva bir qavatli masjid binosi oʻrnida yangi ibodat joyini qurishni boshladi. Aytilishicha, Seyid Yahyo Bakuvining avlodi boʻlgan bu ayol bunday masjidni qurishga vaʼda bergan va vaʼdasida turib, uni oʻzining soʻnggi zargarlik buyumini sotgan va binoni qurgan. Maqbarada yangi masjid qurilganligi sababli, u hali ham Tozapir masjidi deb nomlangan. 

Masjid 1905-yil 23-iyulda Nabat Ashurbeyli-Rzayeva mablagʻlari hisobidan Ziverbey Ahmadbeyov loyihasi asosida qurilgan.

## Arxitektura durdonasi
Bosh kirish joyi yonidagi Mustafo Subhi koʻchasida bir qator eski binolar buzib tashlandi va namozxonlarga qulaylik yaratish uchun 50 oʻrinli avtoturargoh yaratildi. Taxminan 2000 kvadrat metr devor Aglay toshi bilan oʻralgan va boʻshatilgan joyda zamonaviy elektr tarmoqlari binosi qurilgan. Noqulay Lev Tolstoy koʻchasini rekonstruksiya qilish paytida 4000 kubometrga yaqin tuproq ishlari olib borildi, 1400 kvadrat metr qoʻshni binolar tiklandi, 2500 kvadrat metrga yaqin yoʻlak toshlari yotqizildi. Mustafo Subhi va Bashir Safaroglu koʻchalari kesishgan joyga masjidga kirishi uchun alohida metall darvoza oʻrnatildi. Qisqasi, Tozapir masjidi majmuasi meʼmoriy durdonaga aylandi.

## Manbalar
Buyuk turk bosqini

**Buyuk turk bosqini** (, *didi turkoba*) —  Gruziya tarixshunosligida 1080-yillarda George II hukmronligi davrida saljuqiylar boshchiligidagi turkiy qabilalarning Gruziya zaminlarida doimiy hujumlaridir. Bu atama XII asrdagi Gruziya xronikasidan kelib chiqqan va Gruziyaning zamonaviy tarixshunoslari tomonidan tan olingan. Saljuqiylarning istilolari natijasida Gruziya qirolligida ogʻir inqiroz yuzaga keldi va uning bir qancha viloyatlarini aholi tark etdi va qirol hokimiyatini susaytirdi, toki bu oqim toʻlqinlar Gruziya qiroli David IV ning harbiy gʻalabalari boshlanguniga qadar davom etdi.
## Bosqin
1080-yilda George II, Keli atrofida, Ahmadning boshchiligidagi katta turk kuchlari, ehtimol Gruziya xronikasi „qudratli amir va kuchli kamonchi“ deb ataydigan Mamlon sulolasidan boʻlgan kuchlarga hayratda qoldi. George Adjariyadan Abxaziyaga ketdi. Turklar Karsni gruzinlardan tortib olib, boylik orttirilgandan keyin qarorgohlariga qaytishdi. Tez orada Yoqub va Iso-Bori boshchiligidagi yanada katta hujumlar boshlandi. 1080-yil 24-iyun kuni yarim koʻchmanchi turklar Gruziyaning janubiy provinsiyalariga ommaviy ravishda kela boshladilar va tezda mamlakatga oʻrnashib, Asispori, Klarjeti, Shavsheti, Adjara, Samtsxe, Kartli, Argueti, Samokalako va Chqondidini bosib olishdi. Kutaisi va Artanujining muhim shaharlari va Klarjetining jonli xristianlik ibodatxonalari yonib ketgan.

Koʻz oʻngida mamlakati harob boʻlayotgan George II Sulton Malikshohga taslim boʻldi va xiroj toʻlashga rozi boʻldi.

## Natija
Georgening Saljuqiylar vassalligini qabul qilishi Gruziya uchun haqiqiy tinchlik olib kelmadi. Turklar Kura vodiysidagi boy oʻtlardan foydalanish uchun Gruziya hududiga mavsumiy harakatlarini davom ettirdilar va Saljuqiy garnizonlari Gruziyaning janubidagi muhim qalʼalarni egallab olishdi. Bu yangidan-yangi urushlar boshlanishiga sabab boʻldi.

## Oqibatlari
1089-yilda George II Qirollik tojini 16 yoshli oʻgʻli David IV ga berdi. Buni u amaldorlar bosimi ostida qilgan degan taxmin mavjud. Bu gʻayratli yosh hukmdor 1092-yilda Malikshohning vafoti va 1096-yilda Oʻrta Sharqqa birinchi salib yurishi kelganidan keyin Saljuqiylar imperiyasidagi tartibsizlikdan foydalana oldi va aristokratik oppozitsiyani jilovlash va saljuqiylarni quvib chiqarishga qaratilgan muntazam hujumlarni boshladi. 1099-yilga kelib, Quddus salibchilar qoʻliga oʻtgan yili, David saljuqiylarga yillik soliqni toʻlamslik darajasida oʻzini kuchli his qildi. Saljuqiylar imperiyasining mintaqaviy vorislari ustidan bir qator harbiy yutuqlar 1121-yilda Didgʻorida musulmon qoʻshinlari ustidan qozonilgan yirik gʻalaba bilan yakunlandi, bu esa Gruziya qirolligini Kavkaz va Sharqiy Onadoʻlida dahshatli kuchga aylantirdi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
*
* 
* 
*
Vedeno tumani

**Vedenskiy tumani** () Rossiya Federatsiyasi Checheniston Respublikasi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipal tuzilish (munitsipal okrug). 

Ma’muriy markazi – Vedeno qishlogʻi
## Geografiyasi
Vedeno tumani respublikaning janubi-sharqiy qismida togʻli hududda joylashgan.

Tumanning maydoni 2020-yil 1-yanvar holatiga koʻra 940,24 km².

Vedeno togʻli mintaqadir va shuning uchun iqlim sharoiti vertikal rayonlashtirish bilan ajralib turadi. Mintaqaning shimolida, 1000 metr balandlikka qadar, iqlimi oʻrtacha kontinental, yozi iliq va qishi yumshoq, janubda esa balandligi oshishi bilan iqlim kamroq kontinental boʻladi - yozi salqin va qishi oʻrtacha sovuq.
## Aholisi
Shahar aholisi yildan yilga oʻsib bormoqda. 2002-yilda shahar aholisi 23,390 kishini tashkil etgan. 2020-yildagi rasmiy maʼlumotga koʻra 40.428 kishiga yetdi. Bugungi kunda har bir kilometrga 42,29 kishi toʻgʻri keladi. 2010-yilgi Rossiyada aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarining hisobotiga koʻra, tumanda aholining milliy tarkibi asosan 35,660 kishi yaʼni 90,96 % kishi chechenlardir. 341 kishi yoki 0,93 % ruslar. Qolgan 8 % ini avar, lezgin va boshqa xalqlar tashkil qiladi.

## Sogʻliqnni saqlash
Tumandagi sogʻliqni saqlash muammolari mintaqadagi tanqidiy ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat bilan oʻzaro bogʻliqdir. 2005-yildan boshlab, mintaqada federal va Chechen huquqni muhofaza qilish organlari va doimiy harbiy harakatlar mavjudligi sababli tuman sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish muammosi mavjud. 1999-yilda, jang boʻlganligi sababli juda koʻplab qochqinlar mavjud boʻlgan va bu yerda aholi soni 30 mingdan 90 minggacha yetgan.
## Diqqatga sazovor joylari
Mintaqaning diqqatga sazovor joyi - Kezenoyam - togʻlardagi eng katta va yagona koʻl, dengiz sathidan 1870 metr balandlikda joylashgan boʻlib, uning chuqurligi 72 metrni tashkil etadi. Dengiz sathidan kattaligi va balandligi boʻyicha ushbu koʻl Abxaziyadagi Kabardin-Balkariyaning Moviy koʻllari va Ritsa koʻli bilan bir qatorda turadi. Oʻz vaqtida baydarka boʻyicha SSSR olimpiya terma jamoasining bazasi ushbu koʻl hududida joylashgan edi.

Xarachoy qishlogʻida „Qizning toʻqishi“ nomli buloq manbai mavjud, uning yonida Abrek Zelimxon Gushmazukaev Xarachoevskiy yodgorligi joylashgan. Xedi Ziyarat Ertan qishlogʻida joylashgan. Shayx Kunta-Xoji Kishievning onasi Ziyorat.

Kavkaz parki deyarli 150 yil oldin tashkil etilgan. Tarixchilar va mahalliy tarixchilarning taʼkidlashicha, Lev Tolstoy park xiyobonlari boʻylab yurishni yaxshi koʻrar edi.

## Manbalar
Geocraft

**GeoCraft** bir gollandiyalik boʻlgan nodavlat notijorat Chtoby boshchiligidagi server GeoFort. GeoFort - Hervijnenda joylashgan ilmiy markaz va muzey.

O'yinda futbolchilar butun Niderlandiyani Minecraft- da binolarning yuklangan shakllari asosida quradilar. 2013—2015-yillarda butun xarita milliy hukumat, VU Amsterdam va Geodan yordamida yuklandi. Asl niyat, asosan 8 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalarga ko'proq fazoviy tushuncha berishdir.

Taxminan 1000 milliard blok yuklandi. Har bir blok haqiqiy hayotda 1x1x1 metrni tashkil qiladi.

## Ko'ngillilar
O'yinni ko'ngillilar boshqaradi. Hozirda jamoada 400 ta hokim va maslahatchilar, qirolning 30 ta komissari, 3 ta komissar va 6 ta vazir bor.

## Tarix
GeoCraft freebuild serveri sifatida ish boshladi. Ushbu versiya GeoCraftNL tashkil etilishidan bir necha yil oldin ishlagan. Birinchi versiya uzoq davom etmadi. Birinchi kuni server onlayn boʻlganida, server ishdan chiqdi va hozirgi administrator Koen Lemmenga topshirildi.

Birinchi versiyada barcha o'yinchilar istalgan joyda qurishlari mumkin edi. Bir nechta narsalar vayron qilingan va keraksiz narsalar qurilgan. keyin serverni himoyalashga qaror qilindi. O'shandan beri birinchi navbatda yangi o'yinchilar ro'yxatdan o'tishlari kerak, keyin ular Minecraft Land Ro'yxatdan o'tish kitobi orqali bino qurish uchun ruxsat olishlari mumkin.

## Sinflar

### Aktyorlar
***Gast (Mehmon)***

Kirishdan keyin fuqarolik unvoniga ega boʻlgan yangi o'yinchi

***Burger (Fuqarolik)***

Hokimdan ko'p narsani so'rab, u yerda qurilish qila oladigan o'yinchi.

### Xodimlar
***Wethouder (Alderman)***

Serverda moderator va (yangi) o'yinchilarga juda ko'p ma'lumot beradi. Ilgari ushbu rol "GeoLoco Mayor" deb nomlangan.

***Burgemeester (Shahar hokimi)***

Burgerlarga lotereya beradigan moderator.

***Commissaris van de Koning (Qirolning komissari)''' (CVDK)''

Siz tezda qurishingiz mumkin boʻlgan tizimga (WorldEdit) ruxsat bergan xodim, ular boshqa xodimlarga o'z ishlarini to'g'ri bajarishlariga e'tibor berishadi. Minimal yoshi 14 yosh.

***Gedeputeerde (O'rinbosar)***

Deputatlar Texnik tomonda, ular CVDK-lar bilan bir xil ruxsatlarga ega, ammo server uchun Minecraft plaginlarini yaratadilar. Siz har qanday yoshda deputat bo'lishingiz mumkin.

***Minister (Vazir)***

Barcha xodimlarning boshlig'i, ular CVDK va Komissarlarni boshqaradilar. Vazirlarda serverda barcha ruxsatlar mavjud. Ilgari bu rol "Qirol O'g'il" deb nomlangan.

***Koning (Qirol)**'

Koning Koen (Koen Lemmen) serverni boshqaradi va GeoCraftNL-ning yaratuvchisi hisoblanadi. Vazirlar bilan bir xil ruxsat va vazifalarga ega.

## Tashqi havola

* geocraft.nl