open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mina

**Mina** (frans. mine) — I) portlovchi modda zaryadi. Boshqariladigan (sim, radio orqali portlatiladigan) va boshqarilmaydigan (bevosita taʼsir natijasida portlaydigan) turlari bor. Tuzilishi va vazifasiga koʻra, dengiz minalari, tankka qarshi mina, piyodaga qarshi mina, transportga qarshi mina, obʼyektlarni portlatuvchi mina, mina-tuzoq va maxsus (yer osti konlari, burgʻilash quduqlarida qoʻyiladigan) minaga boʻlinadi. Tankka qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 5000–7000 gr) va piyodaga qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 75—200 g) minalar bosim kuchi yoki tortish kuchi taʼsirida portlaydi. Transportga qarshi mina yoʻllarga qoʻyilib, ustidan transportlar yurib oʻtayotganda portlaydi. Obʼyektni portlatuvchi minalardan turli insho-otlarga shikayet yetkazishda foydalaniladi. Mina-tuzoq va maxsus mina kishida qiziqish uygʻotadigan har xil buyum, qurol-yarogʻ, oziq-ovqat va boshqalarlarga berkitib qoʻyiladi; 2) minomyotlardan otiladigan yupqa devorli snaryadlar. Oskolkali, fugas, fugas-oskolkali, tutun tarqatuvchi, yondiruvchi, yorituvchi hamda oʻquv-mashq xillarga boʻlinadi.

## Manbalar
Mina qidirgich

**Mina qidirgich** - daryo va dengizda suv tagiga, quruqlikda yerga qoʻyilgan (koʻmilgan) metall minalarni topish uchun moʻljallangan radioelektron va elektromagnit qurilma; mina maydonini razvedka qilishning asosiy vositasi. Birinchi marta harbiy muhandis B. Ya. Qudimov 1939-yil yaratgan. M.q- buklama tayoqcha mahkamlangan qidirgich-panjara, elektr toki bilan taʼminlab turuvchi batareya, quloqqa tutiladigan telefon va birlashtiruvchi kabellardan iborat. Mina qidirgich ni, asosan, bir kishi ishlatadi. No-metall minalar shchuplar (paypaslagichlar) yoki boshqa usullar yordamida qidiriladi. Mina qidirgich 50 sm tuproq, ostidagi, 1 m chuqurlikdagi suv ostidagi minalarni aniqlab signal beradi. Mina qidirgich dushmanning minalashtirilgan maydonidan oʻtishda, joylarni minalardan tozalashda qoʻllanadi.

## Manbalar
Mimas

**Mimas** — Saturn sayyorasining eng yaqin yoʻldoshi. 1789-yilda ingliz astronomi V. Gershel aniqlagan. Diametri 500&nbsp;km ga yaqin. Sayyoradan oʻrtacha uzoqligi 185400&nbsp;km boʻlib, uning atrofini 22 soat 32 min.da aylanib chiqadi.

## Manbalar
Minas-Jerais

**Minas-Jerais** — Braziliyaning jan.-sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 588,3 ming km². Aholisi 17,8 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Belu-Orizonti shahri Yirik shaharlari: Juisdi-Fora, Governador-Valadaris, Uberlandiya va boshqa Braziliya yassitogʻligining eng baland (balandligi 2890 m, Serrade-Mantikeyra) sharqiy qismini egallagan. M.-J.ning markaziy qismida shim.dan janubga tomon shtatning asosiy mineral resurelari toʻplangan Serra-du-Espinyasu tizmasi choʻzilgan. Yirik daryolari SanFransisku, Riu-Dosi, Riu-Grandi, Paranaiba va boshqa Ikdimi tropik iqlim, yozi issiq va qishi quruq va iliq. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 16°, yanvarniki 25°, yillik yogʻin shim. va shimoli-sharqida 1000–1250&nbsp;mm dan jan.da 2000&nbsp;mm gacha. Oʻsimlik dunyosi sernam doim yashil togʻ tropik oʻrmonlaridan hamda butali oʻrmon va savannalardan iborat. M.-J. iqtisodiy jihatdan ancha rivojlangan shtatlardan. Mamlakatning asosiy konchilik (por-tugalcha minasgerais — asosiy konlar; shtat nomi shundan) va metallurgiya sanoati rivojlangan rayoni. M.-J.da 17—18-asrlarda dastlabki olmos va oltin konlari topilgan. Shtatda radioaktiv elementlarga boy rudalar, boksit, marganets rudalari, sirkon, berill, molibden, nikel, niobiy, tantal, vanadiy, kobalt, grafit, mi-shyak, slyuda, olmos, oltin va boshqa foydali qazilmalarning yirik zaxiralari bor. Rangli metallurgiya sanoati rivojlangan Oru-Pretu va Posusdikaldas shaharlarida alyuminiy ishlab chiqariladi. Mashinasozlik, metal-lsozlik, neft kimyosi, sement, oyna-keramika, yogʻochsozlik, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari bor. Oziq-ovqat va toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi tarmoq. Asosiy ekinlari: sholi, makkajoʻxori, dukkaklilar, maniok, janubi-sharqida — kofe, shakarqamish, tamaki, sitrus mevalar. Chorvachilik rivojlangan. SanFransisku va uning irmoqlarida kema katnaydi.

## Manbalar
Minbar

**Minbar** () — 1) masjidlarda imom vaʼz aytishi uchun mehrob yoniga ishlangan zinali supa. Minbar tosh yoki yogochdan ishlanib, naqshlar bilan serhasham bezatilgan. Masalan, Tillakori madrasasidagi masjidda toshdan yasalgan minbar saqlangan; 2) jamoat majlislarida notiq nutq soʻzlaydigan maxsus moslama, kafedra. Yunoniston va Qadimgi Rimda faylasuflar, notiqlar vaʼz aytadigan joy sifatida vujudga kelgan. Shaharning yirik (bosh) maydonlarida ham minbarlar qurilgan.

## Manbalar
Ming (maʼnolari)

**Ming**:

* Ming, minglar — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri.
* Ming (son) — bir raqami va uchta nol bilan yoziladigan son, yaʼni 1000.
Ming dona urugʻ vazni

**Ming dona urugʻ vazni** - urugʻ likning saraligi, boʻlikligi, unuvchanligini tavsiflaydigan kursatkich, g larda ifodalanadi. Madaniy oʻsimliklarning Ming dona urugʻ vazniu.v. turlicha va hatto, bir turga mansub navlarda ham farq qiladi (mas, 1000 ta sholi doni vazni 26—30 g, chigitniki 110—125 g, makkajoʻxoriniki 300—500 g, tarik,niki 5—8 g, noʻxatniki 250—400 g, moshniki 70—80 g). Ming dona urugʻ vazniu.v. urugʻlik ekish normasini toʻgʻri hisoblashda muhim ahamiyatga ega. Boʻliq urugʻlarda oziq moddalar koʻpligi sababli ulardan baquvvat va sogʻlom nihol unib chiqadi. Davlat urugʻchilik inspeksiyalari oʻtkazadigan urugʻchiliknazorat tahlilida aniqlanishi shart boʻlgan koʻrsatkich hisoblanadi.

## Manbalar
Ming uy

"MING UY" (xitoycha "Chyanfodung"), Mogaoku — Xitoyning Sinszyan-uygʻur muxtor rayonidagi togʻli hududlarda joylashgan budda gʻor ibodatxonalari. Ular Qizil (Kuchar viloyati), Turfon, Xesi yoʻlagi, Dunxuanda uchraydi. Dunxuandagi "Ming uy" ularning eng yirigi boʻlib uning rasmiy nomi — "Mogaoku" ("Qumlikdagi baland budda ibodatxonasi"). Ibodatxona hujrachalari qoyaning ichini oʻyib ishlash usuli bilan yasalgan. Eng qad. hujra 366 yilga mansub, jami — 492 ta, ularning devorlari va shipi buddaviylik syu-jetlari, tarixi va afsonalariga oid rasmlarga toʻla. Katta hujralarda haykallar oʻrtada, kichiklarida eshik roʻparasida joylashgan, jami 2415 haykal bor. Devoriy rasmlar ichida (158hujra) Markaziy Osiyodan borgan odamlar surati uchraydi. Ibodatxonaning markaziy hujrasida balandligi 33 m keladigan Buddaning katta haykali oʻrnatilgan. Ibodatxonada hujralarning koʻpligiga sabab, buddaviylikda kamolotga erishgan har bir zot bitta hujra qurishi lozim boʻlgan. Abdulahad Xoʻjayev.

## Manbalar
Nabijon Mingboyev

**Nabijon Mingboyev** (1918.12.2 — Namangan — 1999.3.3) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant, 1943-yildan frontda. Leningrad fronti 21-armiyaning 381-oʻqchi diviziyasi 1261-oʻqchi polkining boʻlinma komandiri. 1944-yil 10-iyunda Vsevoloj rayonidagi Lembolovo qishlogʻi uchun boʻlgan jangda alohida jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 24-martda Qahramon unvoni berilgan. Urushdan keyin Namanganda yashagan va turli xoʻjalik lavozimlarida ishlagan.

## Biografiyasi
Nabidjon Mingboyev 1918-yil 12-fevralda Namanganda tugʻilgan. Maktabning to‘rt sinfni tugatgach, kolxozda ishladi. 1941-yilda Mingboyev Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi.

1943-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qildi. 1944-yil iyuniga kelib kichik serjant Mingboyev 21-armiya 381-oʻq diviziyasining 1261-oʻqotar polkiga qoʻmondonlik qilgan (11-iyun, 1944-yildan 23-armiya).

Vyborg hujum operatsiyasi paytida Mingboyev katta jasorat koʻrsatgan.

1944-yil 10-iyunda Leningrad viloyatining Vsevolojsk tumanidagi Lembolovo qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jangda Mingboyev harbiy xizmatdan chetda qolgan vzvod komandirini almashtirdi, vzvodni hujumga oʻtdi va dushman oʻz pozitsiyalaridan haydab chiqarildi. Bu jangda Mingboyev yaralandi, lekin jangni davom ettirdi.

U uch kundan keyin yana vzvod komandiri yordamchisi sifatida ajralib turdi. 13-iyun kuni u vzvod jangchilarini oʻzi bilan birga sudrab, hujumga oʻtkazdi. Ikkinchi marta yaralangan. Jasorati va jasorati uchun u „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan (06.14.1944) va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga topshirildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan kichik serjant Nabidjon Mingboyev Vyborg operatsiyasi davomida ko‘rsatgan jasorati uchun Lenin ordeni, Oltin yulduz medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.1946-yilda harbiy xizmatdan ozod etildi va tug‘ilib o‘sgan shahri Namanganga qaytdi. Shu yerda yashab ijod qildi. 1999-yil 3-martda vafot etdi.

## Xotirasi
Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi Lembolovskaya qo‘rg‘on yodgorligida Ulug‘ Vatan urushi yillarida Leningradni himoya qilgan o‘zbek askarlari uchun yodgorlik o‘rniga tamal toshining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Yodgorlikning ishchi nomi „Shag v bessmertie“ (). Haykalning prototipi Sovet Ittifoqi Qahramoni Nabidjon Mingboyev boʻlgan.

## Manbalar
Mingboshi

**Mingboshi** — harbiy maʼmuriy mansab;

# Ming kishidan tashkil topgan harbiy qism qoʻmondoni. Turk xoqonligi, qoraxoniylar, temuriylar armiyasida mingbegi. Mingboshi tugʻ, karnay, soyabon va chodirga ega boʻlgan. Du-bulgʻa, zirh, sovut, nayza, qilich, sadoq va oʻq-yoy bilan taʼminlangan, oʻnboshi, yuzboshilar Mingboshiga boʻysungan. Mingboshining noibi — oʻrinbosari boʻlgan. Amir Temur qoʻshinida yuzta Mingboshi harbiy qismlarga sardorlik qilgan, jangda zafar quchgan. Mingboshi, viloyat voliysi mansabi bilan taqdirlangan; Mingboshilarning oyligi 60 ot narxida bo'lgan.
# Oʻrta Osiyo xonliklarida harbiymaʼmuriy mansab. Qoʻqon xonligida xondan keyingi 2-oliy mansab. Asosan, harbiy ishlarga mutasaddilik qilgan. Xiva xonligitsi saroydagi eng kichik amaldor; 
# Eron va Xurosonda 18-asrda Mingboshi harbiy sardor, turkmanlarda kabila boshligʻi; 
# Oʻrta Osiyoning ruslar tomonidan bosib olinishi arafasida Toshkent, Oqmachit (hozirgi Qizil-oʻrda) singari shahar hokimlari. Key-inchalik Mingboshi Toshkent dahalari boshliqlari. Daha Mingboshisi aholi tomonidan saylanib, viloyat hokimi tomonidan tasdiqlangan. 19-asr oxiriga kelib Mingboshi shaharda tijorat ishlarini nazorat qiluvchi kichik mansab egasiga aylangan; 
# 20-asrning 20-yillarida Mingboshi Oʻzbekistonda bir yoki bir necha qishloq birlashuvidan tashkil topgan maʼmuriy idora boshligʻi sifatida faoliyat koʻrsatgan.

## Manbalar
Mingbuloq

**Mingbuloq** — Markaziy Fargʻonadagi koʻl. Boʻz massivida. Sirdaryo sohiliga yaqin joylashgan. Uzunligi 400 m, eni 100 m. M.ga koʻp buloq suvlari va sizot suvlar quyiladi. Koʻl qadimda katta boʻlib, boshqa koʻllar bilan tutashib turgan. Buloq va sizot suvlari Sirdaryoning chap sohilidagi tekislikni quritish uchun qazilgan zovurlarga oqib ketganidan koʻl maydoni qisqargan. Koʻl chekkalari qamishzor va botqoqlik, suvi shoʻr, chuqurligi oʻrta qismida 1,5—2 m. Koʻlda baliq va turli yovvoyi parrandalar bor. 

## Manbalar
Mingbuloq botigʻi

**Mingbuloq botigʻi** - Qizilqumdagi botiq (Navoiy viloyati). Boʻkantovning janubiy etagi boʻylab gʻarbdan sharqqa 100&nbsp;km, janubidan shimolga 30– 35&nbsp;km choʻzilgan. Umumiy maydoni 5400&nbsp;km². Mingbuloq botigʻi asimmetrik sinklinal tarzida tuzilgan boʻlib, shimolida Boʻkantovning Tubabergen, Aytim, Koʻkpatos togʻlari, gʻarb va janubidan uncha baland boʻlmagan tepaliklar bilan oʻralgan. Botiqning eng past joyi — 12 m (Qizilqumning eng past joyi). Paleozoy, mezozoy va kaynozoy yotqiziklaridan tarkib topgan. Iqlimi keskin kontinental. Yillik oʻrtacha temperatura 11 — 15°, yillik yogʻin miqdori 120–140&nbsp;mm. Shamolning oʻrtacha tezligi 2,3—7,3 m/sek. Bu yerda bir necha bulok, suvlari birlashib, kichik soy hosil qilgan. Mingbuloq botigʻida boʻz tuproq, shoʻrxok, shoʻrtoblar, qumli va shagʻalli tuproqlar uchraydi. Efemer, efemeroid oʻsimliklar, saksovul, astragal va teresken koʻp. Hayvonot dunyosi, asosan, kaltakesak, ilon, toshbaqa, yumronqoziq, qoʻshoyoq, qumsichqonlardan iborat. Mingbuloq botigʻidan yaylov sifatida foydalaniladi.

## Manbalar
Mingbuloq togʻi

**Mingbuloq togʻi** — Qorjontov tizmasi tarkibi (Toshkent viloyati)dagi togʻ. Oʻzbekiston bilan Qozogʻiston chegarasida joylashgan. Balandligi 2823 m gacha, Qorjontov tizmasining eng baland joyi hisoblanadi. Togʻ kuchli parchalangan. Alp tipidagi relyefga ega. Yuqori paleozoy davrining intruziv va metamorfik jinslaridan tuzilgan. Jigarrang tuproqlarda siyrak archazorlar va turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar tarqalgan. Alpinist va togʻ sayyoxdarining balandlikka koʻtarilish boʻyicha mashq qiladigan joyi.

## Manbalar
Mingdevona

**Mingdevona** () - Solanaceae (ituzumdoshlar) oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Boʻyi 1,5 m gacha. Poyasi shoxlangan, sertuk. Birinchi yili uzun bandli ildiz boʻgʻiz, toʻpbarg, ikkinchi yili poya oʻsib chiqadi. Poyadagi barglari tuxumsimon, 3—7 boʻlakli, bandsiz, ketma-ket joylashgan. Gullari sargʻish, uchi keng, poya uchida toʻpgul hosil qiladi. Mevasi ikki xonali, koʻp urugʻli, koʻzachasimon koʻsakcha. Oʻrta Osiyo, Sibir, Kavkaz, Uzoq Sharqda tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi (turkman va qora M.) bor, koʻproq qora M. (zaharli begona oʻt) uchraydi. M. yoʻl yoqalarida, oʻtloq va partov yerlarda, ekinzorlarda oʻsadi. Bargi tarkibida giossiamin, atropin, skopolamin va boshqa zaharli alkaloidlar bor. Barg ekstrakti va urugʻining moyi bod, asab kasalliklarida ogʻriq qoldiruvchi dori sifatida ishlatiladi. Doridarmon tayyorlash uchun maxsus ekiladi.

## Manbalar
Mingyilqi tizmasi

**Mingyilqi tizmasi** — Chatqol togʻlari tarkibidagi (Toshkent viloyati) tizma. Qoraarcha, Katta Maydontol, Berkota, Nurakota soylari havzalarida joylashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uzunligi 10&nbsp;km. Eng baland joyi (Qoraungur togʻi) 2942 m. Tizmada uchta balandlik: Qoraungur (2942m), Jar (2936 m) va nomsiz (2842 m) yaqqol ifodalangan. Mingyilqi tizmasi oʻrtacha, baʼzi joylarda kuchli parchalangan. Suv-ayirgʻich qismi esa kam parchalangan. Yalangʻoch qoyali qirralar uncha yaxshi ifodalanmagan. Shimolida Katta Chimyon (3309 m) togʻiga tutashib ketadi. Mingyilqi tizmasi quyi karbon davrining metamorfik va choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Quyi qismida jigarrang tuproklarda siyrak archazorlar bilan turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar uchraydi. 2600-2800 m balandlikda subalp oʻtloqlari mavjud. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 6—10 s.

## Manbalar
Mingtepa

**Mingtepa** — koʻhna shahar harobasi (miloddan avvalgi 3 — milodiy 5-asr). Andijon viloyati, Marhamat tumani markaziga tutashib ketgan yodgorlik. Xitoy yozma manbalaridagi Ershi shahri bilan aynan deb taxmin etiladi.

1940—50 yillarda A. N. Bernshtam, Yu. A. Zadneprovskiy, keyinchalik (90-yillarda) Oʻzbekiston FA Arxeologiya institutining Fargʻona otryadi (B. Matboboyev) arxeologik tekshirish ishlari olib borgan.

Mingtepa ichki va tashqi shahardan iborat boʻlib, mustahkam mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Hozir faqat ichki shaharni (38 ga) toʻrt tomondan qurshagan mudofaa devori saqlanib qolgan. Mingtepadagi tepaliklar soni 52 ta. Ichki shaharning shimoliy-gʻarbiy tomonidagi markaziy tepalikning madaniy qatlami 10 m dan ortiq. Eng quyi qatlam miloddan avvalgi 3—2-asrlarga oid. Tepalikdan 5 m qalinlikdagi platforma (tagkursi) ustida qurilgan inshoot qoldiqlari chiqqan. Mutaxassislar fikricha, bu tepalik shahar arki boʻlgan. Mingtepa mudofaa devorining har 38-40 m masofasida kuzatuv minorasi oʻrnatilib, uning uzunligi 18 m, eni 9 m, balandligi 3-4 m ga yetgan. Minora oʻrtasida shinaklar bilan taʼminlangan xona joylashib, unda soqchilar yashagan. Burjlarni oʻzaro tutashtirib turgan mudofaa devorining qalinligi quyi qismida 7 m, yuqorida 4 m, balandligi 4 m ga yetgan. Devor va burj, asosan, yaxshi pishirilgan paxsa va xom gʻishtlardan tiklangan. Devor tashqarisida xandaqlar qazilgan.

Qadimda Mingtepa oʻrnida boʻlgan Ershi shahrini xitoyliklar bir necha marta qamal qilib, ishgʻol eta olmaganlar (qarang Ershi mudofaasi).

## Adabiyot
* Bernshtam A. N., Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Tyan-Shana i Pamiro-Alaya, M.— L., 1952; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001.

## Manbalar
Mingtepa (maʼnolari)

**Mingtepa**:

* Mingtepa — koʻhna shahar harobasi (mil.
* Mingtepa (inshoot) — dafn inshooti qoddigʻi.
Mingtepa (inshoot)

**Mingtepa** – dafn inshooti qoddigʻi. Toshkent viloyati Ohangaron voyaiysida joylashgan. 2-3&nbsp;km² maydonni egallagan 1000 ga yaqin doʻnglik (diametri 2,5 m dan 30 m gacha, balandligi 0,5—3,5 m) dan iborat. M.ning 7 guruhi mavjud: Toʻytepa qishlogʻi jan.dagi Toʻytepa, Pskent qishlogʻining jan.-sharqidagi Pskent, jan.-sharqiy Alimkent, Boʻka qishlogʻidan 4,5&nbsp;km uzoklikdagi Boʻka, Olmaliqsoy va Noqpoy oʻrtasidagi Noqpoy, Qoraxitoy qishlogʻining shim.gʻarbidagi Qoraxitoy, Oqcha qishlogʻining sharqidagi Okcha M.ning asosini gumbazli hujralar va pastbaland yertoʻlalar tashkil etadi. Qabrlardan har xil qurol, ziynat buyumlari, dastasi hayvon shaklida ishlangan idishlar topilgan. Topilmalar miloddan avvalgi 1-asrdan milodiy 5—7-asrlargacha boʻlgan davrlarda yashagan koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlarga mansub.

## Adabiyot
* Masson M. Ye., Axangeran. Arxeolo-gotopograficheskiy ocherk, T., 1953.

## Manbalar
Mingchuqur gʻori

**Mingchuqur gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Boysun tizmasi tarkibidagi Hojibuzbarak togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Machay daryosi vodiysida joylashgan. Yura davri gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorga kirish qismining eni 27 m dan ziyod, balandligi 12 m. Bir qancha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan gʻorning ichki tuzilishi murakkab. Ularning eni 6-8 m dan 10-18 m gacha, balandligi 1-2 m dan 10-12 m gacha. Sahnida shipi va devorlaridan qulab tushgan turli kattaliqdagi tosh parchalari uchraydi. Gʻorning umumiy uz. 230 m, maydoni 680 m2, hajmi 1350 m3 dan ziyod.

## Manbalar
Mingchuqur gʻori (gʻor)

**Mingchuqur gʻori** — Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanidagi gʻor. Gulbair togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, 2390 m balandlikda joylashgan. Yura davri ohaktoshlarida hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi janubi-sharq tomonga uchburchak shaklida ochilgan (eni 0,6 m, balandligi 1,3 m). Gʻor bir qancha yoʻlak va yoʻlakchalardan iborat (eni 0,6—2,5 m dan 3—4,8 m gacha, balandligi 1-2 m dan 3-4 m gacha). Ichida suv sarfi 4 l/sek va suv temperaturasi 27° boʻlgan jilgʻa oqadi. Suvining tarkibi sulfatkalsiyli. Fop ichkarisida nisbiy namlik iyun oyida 98% ga yetadi. Gʻorning umumiy uz. 86 m, maydoni 130 m2, hajmi 330 m3 dan ziyod.

## Manbalar
Mingchuqur gʻori (maʼnolari)

**Mingchuqur gʻori**:

* Mingchuqur gʻori - Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor.
* Mingchuqur gʻori (gʻor) - Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanidagi gʻor.
Mindanao

**Mindanao** — Filippin arxipelaginingjandagi orol. Kattaligi boʻyicha Luson o.dan keyin 2-oʻrinda. Maydoni 94,6 ming km². Relyefida eng baland joyi 2954 m boʻlgan vulkan massivlari bilan pasttekisliklar almashinib keladi. M. murakkab konfiguratsiyam ega, yirik qoʻltiqlar va tor, okean ichiga uzoq kirib borgan yarim orol koʻp. Zamini slanets, qumtosh, ohaktosh, bazalt jinslaridan tuzilgan. Seysmik faol, harakatdagi vulkanlar bor. So-hilboʻyi pasttekisliklari va yirik togʻ oraligʻidagi vodiylar botqoqlashgan. Koʻmir, temir rudasi va rangli metall konlari topilgan. Iklimi subekvatorial, mussonli, jan.da ekvatorial iqlim, havo temperaturasi yil boʻyi tekisliklarda 25—28°. Yillik yogʻin 1000&nbsp;mm dan 4000&nbsp;mm gacha. Asosiy da-ryolari — Mindanao, Pulangi va Agusan. Tropik va mussonli oʻrmonlar, sohil qismida mangra oʻrmonlari usadi. Kokos palmasi plantatsiyalari bor, sholi ekiladi, ananas yetishtiriladi. M.da Davao, Zamboanga shaharlari joylashgan.

## Manbalar
Mineral koʻllar

**Mineral koʻllar**, shoʻr koʻllar — suvining tarkibida koʻp miqdorda tuz boʻlgan koʻllar. Mineral koʻllar toifasiga tuz miqdori okeandagi (35 g/kg)dan yuqori boʻlgan koʻllar kiradi. Boshqa tasnif boʻyicha Mineral koʻllar toifasiga tarkibidagi eritma moddalar 25g/kg dan ortiq boʻlgan koʻllar kiradi. Tarkibida tuz miqdori 1%o dan 35%o gacha (yoki 25%o) boʻlgan Mineral koʻllar kam mineralli yoki shoʻr koʻllar deyiladi. Yuqori konsentratsi-yadagi Mineral koʻllarning tuzli suvi tagida tuzlar konsentratsiyasi va choʻkmasini hosil qilgan toʻyingan eritmani vujudga keltiradi. Oddiy koʻl suvi oqmasdan turib qolishi va bugʻlanishi natijasida undagi tuz miqdori orta borib, Mineral koʻllar ni paydo qiladi. Mineral koʻllar ikki xil yoʻl bilan: dengizning ayrim qismi ajralib qolishi natijasida (mas, limanlar, baʼzi bugozlar va boshqalar); chul va dashtlardagi pastqam joylarga oqar suvlar nuragan togʻ jinslaridagi oson eriydigan tuzlarini oqizib keltirishidan hosil buladi (mas, Qoraqal-pogʻiston Respublikasining Qungʻirot shahridan 60&nbsp;km shim.-gʻarbda joylashgan Qoraumbat kuli). Mineral koʻllar suvidagi tuzlarning xili va miqdoriga qarab karbonatli, sulfatli va xloridli boʻladi. Mineral koʻllardan soda, mirabilit, xlorli magniy, tuz, yod, brom birikmalari va hokazo olinadi. Tibbiyotda Mineral koʻllardan revmatizm va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.

## Manbalar
Mineral resurslar

**Mineral resurslar** - alohida region (hududlar)da geologik izlanish va razvedka natijasida aniqlangan foydali qazilmalar majmui. Mineral resurslar qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardir. Ularning oʻzlashtirishga tayyorlangan qismi mineral xom ashyo bazasi hisoblanadi. Konchilik va geologiyada Mineral resurslar deb Yer qaʼrida foydali qazilmalar sifatida aniqlangan va sanoat ahamiyatiga ega boʻla oladigan boyliklarga aytiladi.

Mineral resurslar ishlatilishiga qarab turlarga ajratiladi: yoqilgʻi va energetika (neft, tabiiy gaz, kumir, slanetslar, torf, uran rudalari); kora metallar rudasi (temir, marganets, xrom va boshqalar); rangli va legirlovchi metallar rudasi (alyuminiy, mis, qoʻrgʻoshin, pyx, nikel, kobalt, volfram, molibden, qalay, surma, simob va boshqalar); noyob va nodir metallar rudasi; konchilikkimyo sanoati xom ashyosi (fosforitlar, apatitlar, kaliy va boshqa tuzlar, oltingugurt va uning birikmalari, brom va yod tarkibli eritmalar, barit, flyuorit va boshqalar); zebu ziynat buyumlari yasashga ishlatiladigan qimmatbaho toshlar; noruda sanoat xom ashyosi (slyuda, grafit, asbest, talk, kvars va boshqalar); noruda qurilish materiallari (sement va shisha sanoati xom ashyosi, marmar, granit, shifer slanetslar, tuf, bazalt, gillar); mineral suvlar (yer osti tuzli, chuchuk, minerallashgan, shu jumladan, balneologik va termal va boshqa suvlar). Baʼzi Mineral resurslar turlari bir nechta sanoat sohasida qoʻllanishi mumkin. Jamiyatning ehtiyoji, texnika va tex-nologiyalarni rivojlanish darajasiga qarab Mineral resurslar tarkibi va miqdori oʻzgaruvchan boʻladi. Mineral resurslar miqdori aniqlangan va bashorat qilingan foydali kazilmalar zaxiralari bilan baholanadi.

Oʻzbekiston Mineral resurslarga boy. Oltin va boshqa rangli va nodir metallar rudasi, neft va tabiiy gaz, kumir, marmar, granit, mineral suvlar va hokazo zaxiralarini sanoat miqyosida oʻzlashtirishi mamlakat ehtiyojini koʻp yillar mobaynida taʼminlaydi. Mineral resurslarning kayta tiklanmaslik xususiyati ulardan ratsi-onal foydalanishni, qazib olib kayta ishlash jarayonlarida nobudgarchilikni kamaytirishni taqozo etadi.

## Manbalar
Mineral resurslar instituti

**Mineral resurslar instituti**, Oʻzbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qoʻmitasi tarkibidagi ilmiy tadqiqotlar instituti — geologik ishlab chiqarish boʻyicha respublikada yetakchi ilmiy metodik markaz. Oʻrta Osiyo yer osti qazilmalarini keng koʻlamda oʻrganish markazi sifatida 1957-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 1994-yilgacha Oʻrta Osiyo mineral resurslari ilmiy tadqiqot instituti, 1994-yil apreldan hozirgi nomda. Oʻzbekistonning alohida regionlarining geologik oʻrganish, mineral xom ashyo resurslariga boʻlgan ehti-yojni qondirish, import monitorin-gni hamda import oʻrnini bosadigan xom ashyo ishlab chiqarish uchun tavsiyalar berish kabi vazifalarni bajaradi.

Oʻzbekiston hududi va uning ayrim regionlari geologik tuzilishini, asosiy foydali qazilmalarning joylanishi qonuniyatlarini oʻrganish; Mamlakat mineral xom ashyo bazasini kengaytirish maqsadida muayyan bashoratlar berish; geologiyarazvedka ishlarining ilmiy asoslangan metodlarini ishlab chiqish, ruda va noruda qazilma konlarini baholash va razvedka qilish; geologiya-razvedka ishlarining samaradorligini oshirish, mineral xom ashyodan foydalanish boʻyicha tavsiyalar berish; turli foydali qazilmalarni boyitish va ajratib olishning takom illashgan texnologiyasini ishlab chiqish va hokazo institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlaridir.

Institut qoshida ilmiy texnika axboroti bilan taʼminlovchi guruh faoliyat koʻrsatadi, ilmiy texnika kutubxonasi, tajriba-metodik partiyalar, ilmiy ishlab chiqarish tajriba uchastkalari mavjud.

Institut tuzilgandan buyen 20 dan ortiq ilmiy asar nashr qilingan, tarmoqqa oid 80 dan ziyod qoʻllanma ishlab chiqilgan. Institut qoshida malaka oshirish kursi, aspirantura, doktorantura faoliyat koʻrsatadi.

## Manbalar
Mineral turi

**Mineral turi** — mineral individlarning majmui, bir xil yoki bir tipli kristallik struktura va tarkibga ega; minerallarning asosiy tasnif birligi. Mineral turi doimiy va oʻzgaruvchan tarkibli boʻlishi mumkin. Mineral turi ning kimyoviy tarkibi muayyan oralikda kristallik panjarasi tugunida bir atomlar va ionlarining boshqalari, ularning analoglari bilan izomorf oʻrin almashinuvi natijasida (qarang Izomorfizm kimyoda, fizikada, mineralogi-yada) oʻzgarishi mumkin (yana qarang Mineral).

## Manbalar
Mineral xom ashyo

**Mineral xom ashyo** - konchilik tovar mahsuloti. Mineral xom ashyoa.ga mineral resurslarni oʻzlashtirish jarayonida yer qaʼrida qazib olingan va ishlov berilgan foydali qazilmalar kiradi (qarang Foydali kazilmalar koni).

## Manbalar
Mineral qoʻshimchalar

**Mineral qoʻshimchalar** - hayvonlar ratsionini minerallar tarkibi boʻyicha meʼyorlashtirish uchun ozuqa ratsioniga qoʻshiladigan sunʼiy tayyorlangan yoki tabiiy mahsulotlar. Koʻpincha oʻsimlik va yem-xashakda natriy va xlor kam boʻladi. Shuning uchun, asosan, oʻsimliklardan iborat ozuqalar bilan boqiladigan hayvonlarga mineral qoʻshimcha sifatida tarkibida natriy va xlor boʻlgan osh tuzi beriladi. Shuningdek, kalsiy qoʻshimchalari sifatida boʻr, temperaturavertin (ohaktosh), sapropel, suyak uni, ohak, yogʻoch kuli, gips va boshqa qoʻshiladi (mas, boʻr tarkibida 37% kalsiy, 0,5% kaliy, 0,18% fosfor, 0,3% natriy, 5% kremniy mavjud). Parrandachilikda kalsiy qoʻshimchalar sifatida maydalangan tu-xum poʻchogʻi va chigʻanoqlardan foydalaniladi. Ratsionda kalsiy va fosfor yetishmasa ozuqabop fosfatlar qoʻshiladi. Mineral qoʻshimchalar konsentratlar, silos, mayda qilib toʻgʻralgan ildizmevalar bilan aralashtirib beriladi. Mineral qoʻshimchalar aralash yemlarga qoʻshilishi zarur boʻlgan komponentlardir. Mineral ozuqalardan zavodlarda tuz aralashmalari, yalama tuzlar, bri-ketlar, tabletkalar tayyorlanadi.

Mineral qoʻshimchalar faqat yirik mollarga emas, buzok/iapra ham beriladi. Buzoqlar 2—3 kunligidan yalab turishi uchun ular saqlanadigan joydagi oxurga osh tuzi, boʻr solib qoʻyiladi.

Roʻzimat Hamroqulov.

## Manbalar
Minerallar oqiq agregatlari

**Minerallar agregatlari** — mineral massalarining shakli; karbonat, nordon sulfatli, nordon fosforli va boshqa kimyoviy birikmalar yuza katlami yoki gidrotermal eritmalarining choʻkishidan hosil boʻladi. Minerallar oqiq agregatlaria. kolloid eritmalar, shuningdek, asl eritmalardan hosil boʻlishi mumkin. Agregatlar sumalak shaklida (stalaktit va stalagmit), gʻudda, kurtaksimon pust, shakleiz oqma koʻrinishida boʻladi. Yer pusti va yer yuzasida harakatda boʻlgan suv bir qancha minerallar, ayniqsa, ishqoriy-yer elementlari karbonatlarini anchagina qismini eritadi. Suvning bugʻlanishi, sharoit, temperatura va bosimning oʻzgarishi yoki almashinuv reaksiyasi eritmadagi moddani Minerallar oqiq agregatlaria. koʻrinishida ajralib chiqishiga olib keladi. Minerallar oqiq agregatlaria. yer ustida Yer pustining yuza qatlamida: geyzerlar, mineral buloqlar yotqiziklarida, gʻorlar, togʻ jinslaridagi yorikdar, boʻshliklarda, ruda konlari oksidlanish zonalarida, shuningdek, tashlandiq ruda konlarida hosil boʻladi. Biroq ruda minerallari kollomorf "regatlari (pirit, sfalerit, kassiterit va boshqalar) chuqurda joylashgan gidrotermal eritmalarda ham vujudga keladi. Kalsit, malaxit, qoʻngʻir temirtosh, mis fos-fati kabi Minerallar oqiq agregatlaria. keng tarqalgan.

## Manbalar
Mineralogik qattiqlik shkalasi

**Mineralogik qattiqlik shkalasi** — minerallar nisbiy kattiqligining 10 balli shkalasi, minerallarning mexanik mustahkamligini oʻzaro tirnash metodi bilan taxminiy aniqlashda qoʻllaniladigan etalonmineral (qarang Moos shkalasi). 

## Manbalar
Miniatyura (maʼnolari)

**Miniatyura**:

* Miniatyura (frans.) 
* Miniatyura (asar) (adabiyot, teatr, estrada, sirkda) — kichik hajmli badiiy asar, janr.
Miniatyura (asar)

**Miniatyura** (adabiyot, teatr, estrada, sirkda) — kichik hajmli badiiy asar, janr. Unga kichik hikoya, intermediya, vodevil, kulki-hikoya, xoreografik yoki musiqaviy sahna, monolog, qiziqchilik va boshqa kiradi. Yana q. Miniatyuralar teatri.

## Manbalar
Miniatyuralar teatri

**Miniatyuralar teatri** - teatr turi. Repertuari ixcham asarlar (bir pardali pyesa, intermediya, mukallid, monolog, kulki-hikoya, hajviya va boshqalar) dan iborat boʻlib, baʼzan umumiy bir mazmun (syujet)ga boʻysundiriladi. Hayotda uchrab turadigan kamchiliklar, kulgili voqealar, kundalik muammolar hamda dolzarb mavzular satira va yumor orkali ifodalanadi. Yevropa uslubidagi zamonaviy Miniatyuralar teatri 19-asrning 2-yarmida Fransiyada paydo boʻlgan. Oʻzbekistonda bu janrdagi tomosha ildizlari qadim zamonlarda paydo boʻlgan masharabozlik teatrita taqaladi. Milliy uslubdagi Miniatyuralar teatri masharabozlik, qiziqchilik sanʼatining juda koʻpkoʻrinishlarini oʻzlashtirgan, davr ruhiga moslab rivojlantirilgan. 1962-yildan Oʻzbekiston televideniyesi "Yoshlik" studiyasi qoshida "Televizion miniatyuralar teatri" ishlab turibdi.

Muhsin Qodirov.

## Manbalar
Minimalizm

**Minimalizm** (inglizcha: Minimal Art — *minimal sanʼat* ) — ijodiy yoʻnalish. 1950—60-yillarda Sharq (ayniqsa, dzenbuddizm) falsafasi taʼsiri ostida AQSH sanʼatida yuzaga kelgan. Rassomlardan K. Andre, D. Jads, R. Morris, T. Smit, F. Stella va boshqa, musiqada (Stasis — holat, Systematic music — tartibli musiqa nomi bilan) S. Rayx, T. Rayli, M. Yang, F. Gless, J. Adams va boshqa ijodida rivoj topgan. "Minimum vositalari bilan maksimum natijalarga erishish" M.ning asosiy mezoni boʻlib, sanʼatning turli koʻrinish (rangtasvir, nasr, nazm, kino, musiqa)larida, madaniy hayotning turli jabha (moda, dizayn va boshqalar)larida oʻz aksini topgan. Kino ustalaridan J. M. Shtraub (Germaniya), K. Dreyer (Daniya), R. Bresson (Fransiya), yozuvchi va shoirlardan A. Voznesenskiy, Yu. Bondarev shu uslubda ijod qilgan. M.ga meditatsiya (oʻylarga choʻmib xayol surish), sehrli, turgʻun holatlar xos. Oʻzbekiston kompozitorlaridan D. Saydaminova, D. Yanov-Yanovskiy, P. Medyulyanova, A. Kim, N. Gʻiyosov va boshqa M. uslubiga murojaat qilgan.

Aida Gabitova.

## Manbalar
Mineral ozuqalar

**Mineral ozuqalar** - chorva mollarining ozuqa ratsionida baʼzi ki-myoviy elementlar yetishmaganda yemxa-shakka qoʻshib beriladigan qoʻshimcha mineral ozuqalar. Chorva mollari tanasida turli mineral elementlar uchraydi. Ulardan 15 tasining hayvonlar organizmidagi fiziologik ahamiyati aniqlangan. Ftor, bariy, brom va stronsiy elementlari esa ehtimol zarur boʻlgan elementlar qatoriga kiritilgan.

Hayvon tanasida koʻp yoki kam miqdorda uchrashiga qarab mineral elementlar 2 guruhga ajratiladi; makroelementlar (ularning 1&nbsp;kg ozuqadagi miqdori g da ifoda etiladi). Chorva mollari ozuqalarida makroelementlardan kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, xlor, magniy va oltingugurt ele-mentlarining miqdori nazorat qilinadi; 2) mikroelementlar (ularning 1&nbsp;kg ozuqadagi miqdori mg da oʻlchanadi).

Hayvonlar isteʼmol qiladigan oʻsimlik mahsulotlaridan olingan ozuqalarning mineral tarkibi tuproq va iqlim sharoitiga hamda agrotexnik sharoitlarga, oʻgʻitlarning qoʻllanishiga ham bogʻliq. Koʻpchilik oʻsimlik ozuqalarda natriy va xlor yetishmaydi. Shuning uchun hayvonlar yem-xashagiga osh tuzi qoʻshiladi. Kalsiyli ozuqa sifatida tuyilgan boʻr va temperaturavertinlar, ohaktoshlar hamda oʻtin kulidan foydalaniladi. Hayvonlarning mineral elementlarga boʻlgan talabini aniqlashda baʼzi elementlarning oʻzaro nisbatini ham hisobga olish kerak. Chunonchi, kalsiy va molibdenning ratsionda ortib ketishi boshqa elementlarning hazm boʻlishini susaytiradi. Temir, mis, kobalt elementlarining maʼlum bir nisbatda boʻlishi juda ham zarur. Chunki, qondagi gemoglobin oqsilning sintezi yuqoridagi elementlarning oʻzaro nisbatiga bogʻliq boʻlib, ulardan birontasining yetishmasligi anemiya (kamqonlik) kasalligiga olib keladi. Yod elementi qalqonsimon bez ajratadigan tiroksin gormoni tarkibida boʻlib, shu bezning bir meʼyorda faoliyat koʻrsatishini taʼminlaydi. Parrandachilikda kalsiyli oziqlantirishda tuxum poʻchogʻi va chuchuk suv mollyuskalari, dengiz chiganoklaridan tayyorlangan ozuqa yormalari keng qoʻllanadi. Kalsiy va fos-forli elementlar yetishmaganda ratsi-onga fosfatli ozuqalar qoʻshiladi. Mineral ozuqalarga turli konsentratlar, silos va maydalangan ildizmevalar aralashtiriladi. Mineral ozuqalar har qanday aralash yemlarga qoʻshilishi shart. 3-dlarda Mineral ozuqalardan tuzlar aralashmalari, yalanadigan bri-ketlar va tabletkalar tayyorlanadi. Hayvonlar ratsionini mineral ozuqalar bilan boyitishda, ayniqsa, mis, ftor, selen va molibdenning ratsionda meʼ-yordan ortib ketishi hayvonlarni zaharlashi mumkin. Organizmdagi ishqoriy kislotali muhit muvozanatining saqlanishida ham mineral moddalarning ahamiyati katta.

Roʻzimat Hamroqulov.

## Manbalar
Minimetr

**Minimetr** (lotincha minimus — eng kichik va ... metr) — mashina detallari, kalibr va boshqalarning chiziqli oʻlchamlarini oʻlchashda qoʻllaniladigan asbob. Asosan, richag va mil (strelka)dan iborat. M.dagi xatolik ± 0,0005 yoki 0,0001&nbsp;mm dan oshmaydi. Hozir M. oʻrniga mikrokator va boshqa takomillashgan oʻlcham vositalari ishlatiladi.

## Manbalar
Minimum

**Minimum** (lotincha minimum — eng kam, eng kichik) — eng kam (kichik) miqdor (kattalik)ni, eng kichik hajm, eng past chegara, quyi darajani ifodalaydigan tushuncha; maksimum tushunchasining aksi (qarang Ekstremum). 

## Manbalar
Kuzma Minin

**Kuzma Minich Minin** (? - 1616) — rus xalqining polyaklar bosqiniga (17-asr boshi) qarshi milliy ozodlik kurashi tashkilotchisi, 1611 — 1612 yillardagi xalq koʻngilli lashkarlari rahbarlaridan biri, milliy qahramon; D. M. Pojarskiyning safdoshi. Nijniy Novgorod posadidan. 1611-yil sentabrdan zemstvo oqsoqoli. Moskva uchun janglarda shaxsiy jasorat koʻrsatgan. 1612— 1613 yillarda zemstvo hukumati aʼzosi, 1613-yildan Duma dvoryani.

## Manbalar
Minneapolis

**Minneapolis** - AKShning shim. qismidagi shahar. Minnesota shtatida. Aholisi 382,6 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Missisipi daryosi boʻyidagi port (yiliga 15 mln. t yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Michigan va Qoyali togʻlar oraligʻidagi qishloq xoʻjaligi rayonining muhim savdomoliya markazi. Ja-honda yirik gʻalla birjasi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik. Radioelektronika (jumladan, EHM, aloqa vositalari, elek-trontarkibiy qismlar, maishiy radio va televizor aparaturalari ishlab chiqarish), elektrotexnika, priborsozlik sanoatlari rivojlangan. Yoʻl qurilishi va qishloq xoʻjaligi mashinalari, turli sanoat jihozlari ishlab chiqariladi. Harbiy, neftni qayta ishlash, kimyo, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor.

## Manbalar
Minnesota universiteti

**Minnesota universiteti** — AQShdagi eng yirik oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqotlar markazlaridan biri. 1851-yil tashkil etilgan. Mashgʻulotlar 1869-yildan boshlangan. Minneapolis, Sent-Pol, Dulut va Morris shaharlaridagi 4 kampus (shaxdrcha) larda joylashgan. Veterinariya, pedagog, farmakologiya, biologiya, tibbiyot, stomatologiya, jismoniy tarbiya, huquq va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 55 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 3 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar
Minomyot

**Minomyot** (mina va rus. metat — irgʻitmoq), mina irgʻitqich — sillits stvolli artilleriya quroli. Dushmanning ochiqlikdagi hamda okop, transheyalardagi kuchlarini, oʻt ochish vositalarini tormor qilishga moʻljallangan. Oddiyligi, yengilligi, snaryadi (minasi)ning egri chiziq boʻylab yoʻnalishi va boshqa xususiyatlari bilan odatdagi artilleriya qurollaridan farq qiladi. Asosiy qismlari: stvol, qoʻshoyoq, lafet, tayanch plitasi, pritsel, boshkaruvchi mexanizm, gorizontni toʻgʻrilash mexanizmi. M.dan oskolkali, tutovchi, yondiruvchi va fugas minalar otiladi.

M. birinchi marta rus-yapon urushi (1904—05) da rus qoʻshinlari tomonidan qoʻllangan. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da hamma armiyalarda ishlatilgan. M.lar 81&nbsp;mm dan 240&nbsp;mm gacha kalibrli boʻladi. Ularning snaryadi 3&nbsp;kg dan 130&nbsp;kg gacha, otish masofasi 2,5&nbsp;km dan 10&nbsp;km gacha, jangovar holatdagi ogʻirligi 36&nbsp;kg dan 3600&nbsp;kg gacha. Reaktiv snaryad (mina) larni otish uchun reaktiv M.lar ham mavjud. Bunday M.lar Ikkinchi jahon urushi davrida "Katyusha" nomi bilan mashhur boʻlgan.

## Manbalar
Minogalar

**Minogalar** (Petromyzoniformes) — toʻgarak ogizlilar sinfiga mansub umurtqali hayvonlar turkumi (boshqa sistemaga koʻra, kenja sinfi) Chuchuk suvlarda va dengizlarda yashaydi. 3ta katta oilasi bor  2ta kichik oilasi Janubiy yarimsharlarda yashidi 1ta katta oilasi esa Shimoliy yarimsharlarda yashidi 38ta turi bor hozirda 7tasi yo bopketgan Bula Devon davrida qoliqlari topilgan . Hozirgi minogalaga oxshashlar bosa Yura davrida paydo bogan Zamonaviy oilalar esa Orta yura va bor davrini oraligida kep chiqan Minogala 2xl xayot kechiradi Yertqich 18 ta turi bor Buladan 9tasi dengizdan chuchuk suvga otadi( xoxlamasa qolishiyam mumkin ) 9ta bosa butun umr davomida qoladi  Chuchuk suvda yashidigan vakilari voyaga yetganda ovqatlanmidi (lichinka paytidi oziqa bilan yashidi) Gavdasining uzunligi 15—100 sm, vazni 3&nbsp;kg gacha, skeleti togʻaydan iborat. Burun teshigi bitta, boshining yuqori qismida joylashgan, halqumi bilan tutashmagan. Orka suzgichlari 1 yoki 2 ta. Jabra teshiklari tanasi ikki yonida 7 tadan joylashgan. Voronkasimon ogʻzini teri disk oʻrab turadi. Koʻzi rivojlangan 2ta oddiy kozi 2ta yon kozi bor .Miyasini qisimlari Old miya orqa miya   uzunchoq miya Orta miya Qon aylanish sistemasi tutash. Yuragi 2 kamerali

## Manbalar
Minorat

**Minorat** (lotincha: Minor — kichik) — koʻchmas mulkni meros qoldirish tizimi. Bunga koʻra vafot etgan kimsaning mol-mulki eng kichik oʻgʻil yoki aksariyat kichik qizga qoladi. Bu tartibda meros qoldirish qad. hind huquqiy toʻplamlari, oʻrta asrdagi huquqiy hujjatlarda qayd qilingan. M. mayoratning aksi boʻlib, asosan, dehqonlar muhitida va koʻproq aholining oʻrta hol tabaqalari orasida uchraydigan vorislik tizimidir. 19-asrning boshlarida Rossiya qonunida, agar kichik oʻgʻil otasi bilan tursa, u uy-joy va boshqa mulklarga merosxoʻr boʻlgan.

M. vorislik tartibi, mamlakatimizda ham avvaldan mavjud boʻlib, hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Buni biz deyarli barcha oʻzbek xonadonlari misolida koʻrishimiz mumkin. Masalan, xalqimiz odatiga binoan, ota-ona koʻpincha kichik oʻgʻil bilan yashaydilar va ular oʻz mol-mulklarini kenja farzandga qoldiradilar. M. hozirda Jan.-Sharqiy, Sharqiy Osiyo mamlakatlarida (oilaviy munosabatda matriarxat qoldiklari kuchli saqlanib qolgan xalqlarda) uchrab turadi.

Zahro Begmatova.

## Manbalar
Minorka

**Minorka** — serpusht tovuq zoti. Is-paniyada (Minorka orolida) yetishtirilgan. Sovuqqa chidamsiz. Toji bargsimon, katta. Oyoqlari kulrangchipor. 5—5,5 oyligida tuxumga kiradi, yiliga 150—180 tuxum qiladi. Tuxumi 60–65 g. Koʻpgina mamlakatlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda havaskor parrandachilar boqadi.

## Manbalar
Minsk viloyati

**Minsk viloyati** - Belarusning markaziy qismidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tuzilgan. Maydoni 40,8 ming km². Aholisi 3301 ming kishi (1998). AsoSan belaruslar, shuningdek, rus, polyak, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va tosh tuzlari, torf, boʻr, mergel, qum, shagʻal, gil bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin 500–700&nbsp;mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmogʻi), Ptich va Sluch (Pripyat irmoklari). Neman daryosi Minsk viloyati hududidan boshlanadi. Koʻl koʻp. Tuprogʻi chimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% oʻrmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va oʻtloqlar. Boʻri, tulki, los, yelik, boʻrsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq sichqon, yenotsimon it, qushlardan qur, chil, oʻrdak yashaydi. Baliq turi koʻp. Viloyat shimsharqida Berezina qoʻriqxonasining bir qismi joylashgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va chetdan keltirilgan yoqilgʻi (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida ishlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib olish boʻyicha Minsk viloyati Belarusda 1-oʻrinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni mashinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uchun asbob-uskunalar ishlab chiqarish) beradi. Avtomobil zavodi, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuchaytirgich zavodlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uchun yarimoʻtkazgich ventillar, metall konstruksiyalar zavodlari va boshqa korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, qurilish materiallari (temir-beton buyumlar, qurilish detallari, keramika va drenaj quvurlar) ishlab chiqariladi. Faner-gugurt, yogʻochsozlik kombinatlari, pianino, mebel fabrikalari, yogʻoch zavodi ishlab turibdi. Tikuvchilik fabrikasi, zigir tola zavodi, oynashisha, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari fabrikasi bor. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligisut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻ va mevazorlar bor. Transport yoʻli transporti asosiy oʻrinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Koʻpchilik shahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk bilan bogʻlangan. Minskda 1984-yildan metropoliten faoliyat koʻrsatmoqda. 13 oliy oʻquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot instituti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.

## Manbalar
Mintaylar

**Mintaylar** (Theragra) — treskasimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Uzunligi 40—55 sm, vazni 1,5&nbsp;kg gacha, tanasi choʻziq, orqa suzgichlari 3 ta, anal suzgichlari 2 ta, dum suzgichi qisman 2 boʻlakka boʻlingan. Uzoq Sharq mintayi Tinch okeanning shim. qismidagi Bering boʻgʻozidan boshlab Koreyaga va Shimoliy Kaliforniyagacha boʻlgan dengizlarda 500–700 m chuqurlikda yashaydi. 3—4 yilda jinsiy voyaga yetadi. Bahorda Koreya, Saxalin, Kamchatka sohillari yaqinida uvildiriq tashlaydi. Ikrasi mayda va pelagik boʻladi. Qisqichbaqasimonlar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Koʻpsonli, koʻplab ovlanadi.

## Manbalar
Mintaqa

**Mintaqa** – Yer yuzasining tabiiy geografik kenglik zonalligining eng yuqori bosqichi. Yer poʻsti yoki geografik qobiqning biror jihatdan oʻxshash boʻlgan, kenglik boʻylab choʻzilgan nisbatan kambar qismi. Mintaqa shartli boʻlishi (mas, soat mintaqalari) yoki bir va yoki bir necha belgilari (mas, vulkan, tektonik, issiqlik mintaqalari) bilan farq qilishi mumkin. Tabiiy geofafiyada mintaqa – yuqori zonal taksonomik geografik birlik (qarang Geografik zona).

mintaqa tabiatga taʼsir etuvchi asosiy omillarning qonuniy oʻzgarishi oqibatida hosil boʻladi. Masalan, Quyoshdan keladigan radiatsiya ekvatordan shimol va janub tomonlarga kamaya borishidan issiqlik mintaqalari vujudga keladi. Kenglik mintaqalari bilan bir qatorda balandlik (vertikal) mintaqalari ham boʻladi (qarang Geografik mintaqa). Balandlikka koʻtarilgan sari havo temperaturasi, namligi, tiniqligi va bosimi oʻzgaradi. B. tabiat komplekslarini oʻzgarishiga olib keladi (qarang Balandlik mintaqalari).

## Manbalar
Minora

**Minora** (arabchadan tarjimasi: „mayoq“) — gorizontal (eni) oʻlchamiga nisbatan vertikal (tik) oʻlchami ortiq boʻlgan baland inshoot. Minoralar aylana, koʻp qirrali yoki toʻrtburchak shaklida barpo qilinib, yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Dengiz sohillarida kemalarning adashmay portga kelishiga xizmat qiladigan (mayoq), televideniye va boshqa maqsadlarga xizmat qiladigan minoralar ham bor. Inshootning yuqorisiga chiqish uchun uning ichida aylanma zina boʻladi. Qadimdan minoralar mayejid va madrasalar yonida yoki ularga tutash qurilgan. Muazzin minoraga chiqib azon aytib, namozxonlarni namozga chorlagan. Shuningdek, minoralardan soqchixona (qorovul xonasi, burj, ding) sifatida ham foydalanilgan (Jarqoʻrgʻon minorasi, Vobkent minorasi va boshqalar). Dastlabki minora ummaviylar xalifasi Musaviyning buyrugʻiga binoan 673-yil Misrda qurilgan. Baʼzi minoralar shaharga, maʼlum bir ansamblga koʻrk va salobat berish hamda uni qurdirgan shaxening kuch-qudratini namoyish qilish uchun ham bunyod etilgan.

Yevropa mamlakatlarida oʻrta asrlarda ichida yotoqxona, oziq-ovqat ombori, QUDUQ va boshqa boʻlgan minora (donjon)lar toʻrtburchakli yoki aylana tarxli silindrsimon qilib, qalʼaning uzoq qamalga bardosh berishiga moʻljallangan joyiga qurilgan. Ozarbayjondagi Qizlar minorasi (taxminan 6— 12-asrlar) donjon shaklida qurilgan. Unga 200 ga yaqin kishi joylashgan. Xayrobod va Buxorodagi Chor minor oʻziga xos toʻrt minorali meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi.

Oʻzbekiston hududidagi qadimgi minoralarning tuzilishi oʻziga xos milliy meʼmorlik anʼanalari asosida qurilgan. Gʻishtni mavj uslubida terib, yozuvlarni qoʻllash orqali badiiy ifodaviylikka erishilgan. Minoralarga joziba baxsh etilgan. Qadimgi meʼmorlik anʼanalariga tayangan mahalliy meʼmorlik maktablarining rivojlanishi bilan minoralar bezagida rangli sopol koshinlar qoʻllangan. Xivadagi Kalta minor, Polvon qori, Sayd Sholikorboy, Shayx Qalandar bobo minoralari, Islomxoʻja madrasasi va minorasi va boshqa

Zamonaviy meʼmorlikda minora shaklidagi binolar 1950—1960-yillardan kurila boshlandi. Qohiradagi turar joy bi-nosi (1958, meʼmori N. Shebib, 33 qavatli, balandligi 100 m), Sayohatchilar minorasi (1960, meʼmori N. Shebib), Chikagodagi Marinasiti dahasidagi uy (1964, meʼmori B. Goldberg) va boshqa Hozir ham zamonaviy binolar, masjidlar va boshqa tarkibida minora ham qad. koʻtarmoqda (Toshkentdagi teleminora, Koʻkchadagi Shayx Zayniddinbobo masjidi minorasi va boshqalar).

## Manbalar
Minor

**Minor** ( — kichik) — 1) garmoniyaga asoslangan koʻp ovozli musiqada asosiy ladlardan biri (aksi  major). Yevropa musiqasida XVI-XVII asrlardan rivoj topgan. Uning tayanch tovushlari (I, III va V pagʻonalari) kichik uch tovushli akkordni hosil qiladi. Minor tizimida bastalangan asarlarga koʻproq gʻamgin, mungli tus xosdir. Minor va major orasidagi qarama-qarshilik musiqa sanʼatining muhim ifoda vositalaridan;

2) keng maʼnoda — lad turi; asosiy tayanch pardaga nisbatan kichik tersiya intervali oraligʻida joylashgan 3-pogʻona bilan belgilanadi. Shu maʼnoda eoliy, doriy, frigiy, lokriy va boshqa tovushqator va gammalar minor xususiyatiga ega. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida, ayniqsa, frigiy (masalan, „Tanavor“, „Sayqal“), eoliy („Saraxbori Navo“), doriy („Saraxbori Segoh“) minorlar koʻproq uchraydi.

## Manbalar
Mintaqa vaqti

**Mintaqa vaqti** - vaqtni hisoblash sistemalaridan biri. Mintaqa vaqtiga Yer yuzasining har biri oʻrtacha 15° dan qilib meridian yoʻnalishidagi 24 ta mintaqaga ajratish asos qilib olingan. Mintaqalar tartib soni Grinvich meridiani oʻrta meridian boʻlgan mintaqadan boshlab sharqqa tomon 0 dan 24 gacha hisoblanadi. Bir mintaqa doirasidagi hamma joyda bir vaqtda soat bir xil hisoblanadi. Mintaqa vaqti deb shu mintaqaning oʻrta meridiandagi oʻrtacha Quyosh vaqti qabul qilingan. Xoʻjalik va boshqa amaliy ishlarda qiyinchilik tugʻilmasligi uchun Mintaqa vaqti chegaralari qatʼiy meridian boʻylab emas, baʼzan siyosiy va maʼmuriy chegaralar, daryolar va hokazo boʻylab oʻtkaziladi. Mintaqa vaqti dastlab 1883-yil AQShda joriy qilingan. Oʻzbekistonda esa unga 1919-yildan amal qilinadi. Mustaqillikka erishgandan keyin respublikaning butun hududi bir mintaqa — +5 mintaqa deb qabul qilindi.

## Manbalar