Chinas

**Chinas**, **Chīna** yoki **Chinaḥ** (sanskritcha dīṀā (*cīna*)) qadimgi hind adabiyotida miloddan avvalgi I ming yillik va eramizning birinchi ming yilliklarida tilga olingan xalqdir, masalan, *[[Mahabharata]]*, *Manu qonunlari* va Puran adabiyotida.

## Etimologiya
Sanskrit tilidagi „China“ nomining kelib chiqishi odatda miloddan avvalgi 221-yildan boshlab Xitoyda hukmronlik qilgan Qin (qadimgi *Tsin* yoki *Chin*) sulolasi yoki anʼanaviy ravishda miloddan avvalgi 9-asrga tegishli boʻlgan Qin davlati boʻlgan deb ishoniladi.

Soʻzning kelib chiqishi boʻyicha yana bir qancha takliflar mavjud. Baʼzi xitoylik va hind olimlari Jing davlati ismning kelib chiqishi mumkinligi haqida bahslashishgan, boshqa nazariyalar esa bu Yelang aholisining endonimi boʻlgan *Zina* dan olinganligini taxmin qilishadi.

## Mahabharata
Sanskrit tilidagi *[[Mahabharata|"Mahabharata"]]* dostonida Xitoy haqida maʼlum maʼlumotlar mavjud boʻlib, xalqi *Xitoy* qabilasi deb ataladi.

*Mahabharatada* Xitoylar Kiratalar bilan birga Pragjyotisa (Assam) qiroli Bhagadattaning qoʻshinlari orasida paydo boʻladi. Sabhaparvanda xuddi shu podshoh Kiratalar va Kinalar bilan oʻralganligi aytiladi. Shuningdek, Bhismaparvanda Bhagadatta armiyasi Kirtalar va „sariq rangli“ Kinalardan iborat ekanligi aytiladi.  .

Mahabharatadagi Bhisamaparva, shuningdek, Xitoylarni Yavanas, Kambojas, Hunas, Parasikas, Darunas, Ramanas, Dasamalikas kabi shimoldagi Mlechha qabilalari bilan sanab oʻtadi.  Bu manba miloddan avvalgi 10-asrga yoki buddizm paydo boʻlishidan oldingi davrga toʻgʻri keladi. 

Mahabharatadagi Shantiparvan Kuinalarni Uttarapata qabilalari bilan birlashtiradi, yaʼni. Yavanas, Kiratas, Gandharas, Shabras, Barbaras, Shakas, Tusharas, Kanakas, Pahlavas, Sindhus, Madrakas, Ramathas, and Kambojas va ularni Dasyus hayotini yashayotganligini taʼkidlaydi. Dostonning bu oyatlarida bu qabilalardan braxmanalar, kshatriyalar, vaishyalar va shudralar bajaradigan vazifalardan farq qiladigan muayyan vazifalarni bajarish kutiladi.

## Buddist adabiyoti
Kinalar, shuningdek, buddistlarning *"Mudrarakshasa"* asaridan maʼlumot topadilar, bu yerda ular boshqa zamonaviy qabilalar, masalan, Shakas, Yavanas, Kambojas, Bhalikas, Parasikas, Xasas, Gandharas, Kalutas va boshqalar bilan tilga olinadi.

Buddist matni *Milindapanho* (qarang: Sharqning muqaddas kitoblari, xxxvi, 204), xitoylarni saklar, yavanalar, kambojalar va vilatalar (?) va boshqalar bilan bogʻlaydi va ularni gʻarbiy Tibet / Ladaxda va undan tashqarida joylashtiradi, deydi doktor Maykl Vitzel.

## Boshqa adabiyotlar
Miloddan avvalgi 2-asrdan millodiy 3-asrgacha boʻlgan deb hisoblangan *Arthashastra* xitoy ipaklarini „cinamsuka“ (xitoycha ipak libos) va „cinapatta“ (xitoycha ipak toʻplami) deb ataydi.

*Sanamoha Tantra* Bahlika (Baqtriya), Kirata, Bhota (Tibet), Cina, Maha-Cina, Parasika, Airaka, Kambojas, Xuna, Yavana, Gandhara va Nepala kabi xorijiy mamlakatlarning tantrik madaniyati haqida gapiradi.

Miloddan avvalgi 200- yildan 300- yilgacha boʻlgan *Manu qonunlari* Xitoylarning qulashini, shuningdek, Hindistondagi koʻplab xorijiy guruhlarni tasvirlaydi:

: *"43.* *Ammo muqaddas urf-odatlarni eʼtiborsiz qoldirish va ular Brahmanalar bilan maslahatlashmaganliklari natijasida Kshatriyalarning quyidagi qabilalari bu dunyoda asta-sekin Shudralar holatiga tushib qolishdi;*
: *44.* *(Viz.) Paundrakalar, Chodalar, [[Dravidlar|Dravidalar]], Kambojalar, Yavanalar, [[Saklar|Shakalar]], Paradalar, Pahlavalar, *'Xitoylar*', Kiratalar, Daradalar va Xashalar"*.

## Yana qarang
* Xitoy-Hindiston munosabatlari
* Hindistondagi Xitoy
* Xitoydagi hindular
* Xitoyda hinduizm
* Assamdagi Xitoy-Tibet va Tay xalqlari
* Ahom odamlar

## Manbalar