2025-yilgi Balx zilzilasi

Zilzila 2025-yil 3-noyabr kuni soat 00:59 AFT (2-noyabr, 20:29 UTC) da Shimoliy Afgʻonistonda moment magnitudasi shkalasi boʻyicha 6,3 ballga teng zilzila yuz berdi. Balx va Samangan viloyatlarida kamida 30 kishi halok boʻldi, 956 kishi tan jarohati oldi va koʻplab uylar vayron boʻldi.

## Tektonik vaziyat
Afgʻonistonning katta qismi Yevroosiyo plitasining keng kontinental deformatsiya mintaqasida joylashgan. Afgʻonistondagi seysmik faollikka gʻarbda Arabiston plitasining subduksiyasi va sharqda Hindiston plitasining qiya subduksiyasi taʼsir koʻrsatadi. Hindiston plitasining kontinental yaqinlashuv chegarasi boʻylab subduksiya tezligi taxminan 39 mm/yil yoki undan yuqori deb baholanmoqda. Plitalarning oʻzaro taʼsiri natijasida yuzaga kelgan transpressiya sayoz yer poʻstlogʻining yuqori seysmikligi bilan bogʻliq. Plitalar subduksiyasi tufayli Afgʻoniston ostida 300 km chuqurlikkacha seysmiklik kuzatiladi. Hindukush ostidagi bu zilzilalar subduksiyalangan poʻstloqning ajralishini taʼminlovchi yoriqlar harakati natijasida sodir boʻladi. Sayoz yer poʻstlogʻida Chaman yorigʻi Yevroosiyo va Hindiston plitalari oʻrtasidagi transpression chegarani hosil qiluvchi, yirik sayoz zilzilalar bilan bogʻliq asosiy transformatsion yoriqni ifodalaydi. Bu zona Himolay togʻ tizmasining shakllanishi boshlanganidan buyon yer poʻstining deformatsiyasiga moslashgan seysmik faol siqiluvchan va siljituvchi yer yoriqlaridan tashkil topgan. Shimoliy Afgʻoniston platformasida bitta koʻzga koʻringan faol yoriq zonasi mavjud. Bu zona Mozori Sharif shahrining janubidan oʻtuvchi, gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan 220 kilometr uzunlikdagi Alburz-Mormul yorigʻidir. Mazkur yoriq surilma yoriqlaridan tashkil topgan.

## Zilzila
Amerika Qoʻshma Shtatlari Geologiya xizmati (USGS) maʼlumotlariga koʻra, zilzilaning magnitudasi 6,3 ni tashkil etgan, Oʻzbekiston Favqulodda vaziyatlar vazirligi esa 6,8 ball kuchini qayd etgan. Zilzila markazining epimarkazi Balx viloyatining Nahri Shohi tumanida, Samangan viloyati chegarasiga yaqin joyda joylashgan boʻlib, gipotsentri yer yuzasidan 28 km (17 mil) chuqurlikda boʻlgan. Uning maksimal modifikatsiyalangan Merkalli shkalasi boʻyicha intensivligi VII (juda kuchli) darajaga yetgan. USGSning Global zilzilalarni tezkor baholash xizmati maʼlumotlariga koʻra, taxminan 80 000 kishi VII darajali intensivlik zonasida boʻlgan va 1,49 million kishi VI (kuchli) darajali silkinishni his qilgan. Zilzila kuchi Xolmda VII, Mozori-Sharif va Balxda VI va Termizda V (oʻrtacha), Tojikistonning Nosiri Xusrav va Shahritus tumanlarida hamda Turkmanistonning Koʻytentogʻ tumanida qayd etilgan. Yer silkinishlari Eronning Mashhad shahrida, Pokistonning Islomobod shahrida va Hindiston-Pokiston chegarasidagi hududlarda ham sezilgan. Tebranish taxminan 20 soniya davom etgani taxmin qilingan.

## Taʼsir
Zilzila natijasida kamida 30 kishi halok boʻlgan va 956 kishi jarohatlangan. Balx viloyatida 12 kishi halok boʻlgan va 616 kishi jarohatlangan, Samangan viloyatida esa 11 kishi vafot etgan va 329 kishi jarohatlangan. Balx viloyatining barcha tumanlarida binolar shikastlangan. Sholgʻara tumanida toʻrt kishi halok boʻlgan va koʻplab odamlar jarohatlangan. Mozori-Sharifda ommaviy vahima, derazalarning sinishi va devorlarning qulashi natijasida oʻnlab odamlar jarohatlangan, ularning koʻpchiligi ogʻir ahvolda, kamida bitta uy jiddiy shikastlangan. Imom Ali maqbarasi va Bagʻlondagi Bogʻ-i Jahon Namo saroyi ham zarar koʻrgan. Mozori Sharif yaqinidagi qishloqlarda koʻplab uylar va devorlar qulagani haqida xabar berilgan.

Samangan viloyatida koʻchki Xulm tumanidagi Osiyo 7-magistralining bir qismini koʻmib tashladi, natijada 10 kishi halok boʻldi va 43 kishi jarohat oldi. Tumanda 70 dan ortiq uy vayron boʻldi. Oybak va Hazrati Sulton tumanlarida ham bittadan oʻlim holati qayd etildi. Samangan viloyat kasalxonasining laboratoriyasi qulab tushib, muhim tibbiy asbob-uskunalar ishdan chiqdi. Kamida ikkita boshqa tibbiyot muassasasi ham zarar koʻrdi. Afgʻonistonni Tojikiston va Oʻzbekiston bilan bogʻlaydigan elektr uzatish liniyalari shikastlangani sababli, Afgʻonistonning toʻqqizta viloyatida, jumladan Kobulda elektr taʼminoti uzilishlari yuz berdi. Badaxshon viloyatida 800 ga yaqin uy qisman vayron boʻldi, eng katta zarar Chogʻoniy hududida kuzatildi. Mamlakatning boshqa qismlarida 500 dan ortiq uy shikastlandi yoki butunlay vayron boʻldi. Shuningdek, Faryob, Saripul, Juzjon va Bagʻlon viloyatlarida ham ayrim zararlar qayd etildi.

## Oqibat
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afgʻonistonga yordam koʻrsatish missiyasi (UNAMA), Yevropa Ittifoqining Afgʻonistondagi delegatsiyasi, Norvegiya qochqinlar kengashi va Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti jabrlangan hududlarga favqulodda guruhlar va insonparvarlik yordamini yubordi. BMT Afgʻoniston uchun moʻljallangan 2,4 milliard dollarlik Insonparvarlik javob rejasining atigi uchdan bir qismi moliyalashtirilganidan ogohlantirdi. Afgʻoniston mudofaa vazirligi qutqaruv va yordam ishlarini amalga oshirish uchun 209-sonli Al-Fath korpusini safarbar etdi.

## Yana qarang

* 2025-yildagi zilzilalar roʻyxati
* Afgʻonistondagi zilzilalar roʻyxati
* 2025-yilgi Kunar zilzilasi

## Manbalar

## Havolalar
*