Shvetsiya qishloq xo'jaligi

**Shvetsiyada qishloq xoʻjaligi** mintaqaga qarab farq qiladi. Bu turli tuproqlar va turli iqlim zonalari bilan bogʻliq, mamlakatning koʻp qismlari oʻrmon xoʻjaligiga koʻproq mos keladi. Mamlakatning shimoliy va togʻli hududlarida qishloq xoʻjaligidan koʻra oʻrmon xoʻjaligiga yer ajratish iqtisodiy jihatdan mantiqiyroq.

Shvetsiyaning janubiy uchi qishloq xoʻjaligida eng samarali hisoblanadi. Shvetsiyada qishloq xoʻjaligining turlari va mahsuldorligini cheklaydigan mamlakatning aksariyat qismlarida juda qisqa vegetatsiya davri bor, ammo janubda eng uzun vegetatsiya davri, janubning baʼzi qismlarida 240 kundan ortiq. Bugʻdoy, kolza va boshqa moyli oʻsimliklar va qand lavlagi Shvetsiyaning janubida keng tarqalgan, arpa va suli esa shimolda muhimroqdir. Arpa va joʻxori asosan choʻchqalar va parrandalar uchun ozuqa sifatida yetishtiriladi.

Markaziy Shvetsiya pasttekisligi Shvetsiyaning anʼanaviy qishloq xoʻjaligi markazidir.

## Shvetsiya qishloq xoʻjaligi raqamlarda
Shvetsiya qishloq xoʻjaligi sektorida (oʻrmon xoʻjaligi va oziq-ovqat sanoati qoʻshilmagan) 177,6 ming kishi ishlaydi, bu Shvetsiya ishchi kuchining 1,5 foizini tashkil qiladi. 72 ming fermer xoʻjaligi va boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari mavjud boʻlib, bu 1970-yilning yarmini tashkil etadi. Oʻrtacha fermada  dalalar.

Sut chorvachiligi iqtisodiy jihatdan eng yirik tarmoq boʻlib, Shvetsiya qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qiymatining 20 foizini tashkil qiladi. Choʻchqa va parranda goʻshti yetishtirish ham nisbatan katta, qoʻy va qoʻzi goʻshti yetishtirish esa ancha kam. Qoʻy va qoʻzichoq yetishtirish va jun ishlab chiqarish Avstraliya va Yangi Zelandiya ishlab chiqarishi bilan raqobatlasha olmaydi, chunki bu mamlakatlar yil davomida yashil yaylovlarga ega.

## Tarix

Bu hududda (hozirgi Shvetsiya) dehqonchilik va chorvachilik tosh asrida sodir boʻlgan. Arpa eng muhim ekin boʻlgan, ammo bugʻdoy, tariq va zigʻir ham ekilgan. Shvetsiyaning 1000-yillarda xristianlashuvi janubiy mamlakatlardan ilgʻor dehqonchilik usullari haqidagi bilimlarning kirib kelishi tufayli qishloq xoʻjaligining yaxshilanishiga olib keldi. Butun oʻrta asrlarda monastir bogʻlari yetishtirish uchun yaroqli xorijiy oʻsimliklar va qishloq xoʻjaligi bilimlarini tarqatish uchun xizmat qilgan.

16-asrda qirollik mulkini yaxshilashga shaxsiy manfaatdor boʻlgan Gustaf Vasa davrida qishloq xoʻjaligining gullab-yashnashi davri boshlandi va Shvetsiya muntazam ravishda don eksport qiluvchi mamlakat edi. Bu 18-asr boshlarida Karl XII urushlarigacha davom etdi, bu esa qishloq aholisiga katta zarar yetkazdi va don yetishtiruvchi Boltiqboʻyi viloyatlarini yoʻqotdi.

18-asrning oʻrtalariga kelib yer islohoti (*storskiftet*) boshlandi, bu esa qishloqlar atrofidagi tarqoq yer uchastkalari izchil xoʻjaliklarga qayta taqsimlanishini anglatardi, bu esa yanada oqilona dehqonchilik qilish imkoniyatini berdi. Shvetsiya olimlari, shuningdek, qishloq xoʻjaligini yaxshilashga eʼtibor qaratdilar, botanik Karl Linney va qishloq xoʻjaligi kimyogari Yoxan Gottschalk Vallerius asosiy vakillari sifatida. Biroq, oʻsha davrning merkantilistik qarashlari koʻpchilik hukumat faoliyatini boshqargan.

1808—1809-yillardagi Finlandiya urushidan keyin qishloq xoʻjaligini yaxshilash Shvetsiya hukumati va xususiy shaxslar tomonidan katta qiziqish uygʻotdi. 1811-yilda tashkil etilgan Shvetsiya Qirollik qishloq xoʻjaligi akademiyasi, shuningdek, shu vaqtlarda Shvetsiyaning aksariyat okruglarida tashkil etilgan qishloq xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi jamiyatlari muhim rol oʻynadi. Distillangan ichimliklar ishlab chiqarish, *brännvin*, tartibga solindi va yer islohotlari davom ettirildi. Yangi maydonlar, ayniqsa, suv- botqoq yerlar dehqonchilik uchun foydalanildi, etishtirish usullari takomillashtirildi. Bu, ayniqsa, beda kabi azot saqlovchi oʻsimliklarni yetishtirishdan foyda koʻrgan yem- xashak ishlab chiqarish uchun toʻgʻri keldi. Koʻpgina oʻtloqlar yem-xashak ekinlari ekiladigan yerga aylantirildi, bu esa mavjud ozuqa miqdorini sezilarli darajada yaxshiladi. 19-asrning birinchi yarmida ekinlarni yetishtirishni yaxshilashga katta eʼtibor berilgan boʻlsa, asr oxirida chorvachilikni takomillashtirishga tobora koʻproq eʼtibor qaratildi. Tanlangan xorij zotlari sotib olinib, naslchilik stansiyalarida foydalanishga topshirildi. (1702-1864) Shvetsiyadagi barcha fermer xoʻjaliklari ishlab chiqarish quvvatiga qarab soliqqa tortildi, shuning uchun manorializm Shvetsiyaga toʻlqin kabi zarba berdi. Manorizm — bu boylarga kambagʻallarni nazorat qilish va kambagʻallarning ehtiyojlarini qondirish imkonini beradigan ijtimoiy va iqtisodiy tizim. „Yerning taxminan uchdan bir qismi mantal jihatdan XVIII asr boshlarida zodagonlarga tegishli edi“ (Olsson, Svenson, Agricultural Growth and Institution: Shvetsiya). Ikki xil qoʻriq harakati tufayli manorializm xuddi shunday tez tushib ketdi. 19-yilda don tezda Shvetsiyaning birinchi raqamli eksportiga aylandi (import boʻlish oʻrniga).

### Sut sanoati va sanoatlashtirishning oʻsishi (1860-1960)
1860-yillarning oxiridan boshlab sut mahsulotlari, xususan, sariyog ' ishlab chiqarish Shvetsiya qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotida tobora koʻproq markaziy oʻrinni egalladi. Qishloq yerlarining tobora katta qismi yem-xashak yetishtirishga ajratilgan va 1920-yillargacha dehqonchilik maydoni koʻpaygan. Sut va sut mahsulotlari bilan bogʻliq daromad asrning boshlarida Shvetsiya qishloq xoʻjaligi biznesi uchun eng muhim daromad manbai edi. Bu shuni anglatadiki, Shvetsiyaning oldingi don eksporti asosan yoʻqoldi va uning oʻrniga non tayyorlash uchun don importi keldi. Boshqa tomondan, sariyog ', keyinchalik choʻchqa goʻshti va tirik choʻchqalarning sezilarli eksporti amalga oshirila boshlandi. 20-asrning birinchi yillarida Shvetsiya yiliga 16-20 ming tonna sariyogʻ eksport qilgan.

1940-yillarning oxirida qoʻlda sogʻish oʻrnini sogʻish mashinalari, otlar oʻrnini traktorlar egallay boshladi. Alfa Laval sogʻish mashinalarining taniqli ishlab chiqaruvchisi va brendiga aylandi. 1950-yillarda benzin yoqilgʻisining arzon zaxiralaridan foydalangan holda keng koʻlamli mexanizatsiyalash amalga oshirildi. Shvetsiya qishloq xoʻjaligi ishchi kuchi 1945-yildan 1970-yilgacha 60 foizga qisqardi va sanoat sektorida ishlash uchun ishchi kuchi ozod qilindi.

### Deregulyatsiya va qayta tartibga solish (1989-2000)
1989-yilda Shvetsiya qishloq xoʻjaligi siyosatini tartibga solishni bekor qildi va nihoyat qishloq xoʻjaligi sektori iqtisodiy inqirozni boshdan kechirgan 1930-yillarda joriy qilingan koʻplab subsidiyalar va narxlarni nazorat qilishni bekor qildi. 1995-yilda Shvetsiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilganida, Shvetsiya qishloq xoʻjaligi sektori yana umumiy qishloq xoʻjaligi siyosati orqali turli qoidalarga boʻysundi.

## Manbalar