open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pani ka meuza

**Pani ka meuza** (Sitsiliya tilida *pani câ meusa*,  — taloqli non) — anʼanaviy Sitsiliya koʻcha taomi, qovurilgan buzoq taloqlari va oʻpkasi bilan toʻldirilgan bulochka hisoblanadi.

Taloq va oʻpka oldindan qaynatiladi, ingichka qilib kesiladi va toʻldirishdan oldin darhol yogʻda qovuriladi. Anʼanaga koʻra, taom uchun kunjut sepilgan bulochkalar ishlatiladi. Ushbu taomning ikkita versiyasi mavjud: Sitsiliya tilidagi maritatu (soʻzma-soʻz „uylangan“), mahalliy kachokavallo pishlogʻi qoʻshiladi va Sitsiliya tilidagi schettu („yolgʻiz“), yaʼni hech qanday qoʻshimchalar qoʻshilmaydi. Hoxishga koʻra, pani ka meuza limon sharbati bilan ziravorlanadi. Toʻldirishni tayyorlash uchun bir tomonga egiltirilgan katta tova ishlatiladi. Toʻgʻralgan ichaklar uning bir qismiga joylanadi va tortishdan oldin kerak boʻlganicha qovuriladi.

Bugungi kunda pani ka meuza koʻchma doʻkonlardan sotiladigan koʻcha ovqatlarining bir qismidir; shuningdek, Palermoda ushbu taomga ixtisoslashgan bir nechta ovqatlanish muassasalari mavjud.

Taom shuningdek, urushdan keyingi davrda yuzlab sitsiliyaliklar ish izlab hijrat qilgan Turinda tayyorlanadi.

## Tarixi
Taxminlarga koʻra, taomning tarixi oʻrta asrlarga borib taqaladi, Palermoda asosan yahudiylar qoramol soʻyish bilan shugʻullangan. Hayvonlarni oʻldirish uchun pul olish taqiqlanganligi sababli, yahudiy qassoblari pul oʻrniga hayvonlarning ichaklarini olishgan (jigardan tashqari hamma narsa boshqa ichak-chovoq mahsulotlariga qaraganda qimmatroq edi). Bu mahsulotlardan ham pulga sotiladigan taomlar tayyorlangan. Aragonlik Federigo II tomonidan yahudiylar quvgʻin qilinganidan va yahudiylar uchun koʻplab kasblar taqiqlanganidan soʻng, nasroniylar bu anʼanani davom ettirdilar.

## Manbalar


## Havolalar
* Рецепт пани ка меуза
Itter qal’asi

**Itter qal’asi** (baʼzan *Itter qal’asi* ; ) — Kitzbühel tumanidagi Itter kommunasi hududida joylashgan oʻrta asr qal’asi.

## Tarix
Itter qal’asining qurilishining aniq vaqti, XXI asr boshlaridagi maʼlumotlarga koʻra, nomaʼlum. Maʼlumki, Regensburg yepiskopining chegara qal’asi dastlab ushbu hududda joylashgan boʻlib, Brixental vodiysiga kirishni kuzatish uchun qurilgan. Salzburg yeparxiyasining potensial bosqiniga qarshi qal’a 900 yilda qurilgan boʻlishi mumkin edi. 1380-yilda 1241-yildagi hujjatlarda birinchi marta eslatib oʻtilgan qal’a va Itter qishlogʻi Regensburg sobori tomonidan Salzburg boʻlimiga sotilgan.

1526-yilda Itter qal’asi Pinzgauda (Zell am See) dehqonlar qoʻzgʻolonida vayron qilingan, ammo 1532-yilda qayta qurilgan. 17-asrda Itter, mintaqadagi boshqa qal’alar singari, parchalanib ketdi va deyarli butunlay qulab tushdi. 1806-yilda, mintaqani Napoleon qoʻshinlari bosib olganida, Bavariya hukumati qal’a xarobalari Itter munitsipalitetiga nominal 15 gulden evaziga sotdi. Shunday qilib, mahalliy dehqonlar qonuniy ravishda vayronalardan qurilish materiallari manbai sifatida foydalanishlari mumkin edi.

1878-yilda xarobalarni Myunxenlik tadbirkor Pol Spiess sotib oldi: u eski poydevor ustiga yangi bino qurdi va unda 50 ta xonadan iborat mehmonxona tashkil qildi. Mehmonxona loyihasi muvaffaqiyatsiz boʻldi va 1884-yilda pianinochi Sofiya Menter mehmonlari List va Chaykovskiy boʻlgan qal’ani sotib oldi. 1902-yilda yangi egasi Eugen Meyer binoni neo-gotik uslubda qayta qurdi va uni oʻzining qarorgohiga aylantirdi.

1945-yil 5-mayda qal’a devorlari yaqinida jang boʻlib oʻtdi, unda AQSh armiyasi va Wehrmacht askarlari Vaffen-SS kuchlariga qarshi birgalikda jang qilishdi.

## Yana qarang

* Hazeg qal’asi
* Tratzberg qal’asi
* Kufshteyn qal’asi
* Heinfels qal’asi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Zalsburgdagi Burgen — 1977-yil
* Burgen, Schlösser, Ruinen in Nord- und Osttirol — Beatrix va Egon Pinzer — 1996-yil
* Das Tiroler Unterland — Erich Egg — 1971-yil
* Dehio Tirol — 1980-yil
* Osterreichisches Burgenlexikon — Georg Clam Martinic — 1992-yil
* Schlösser in Osterreich II — Laurin Luchner — 1983-yil
* Tiroler Burgen — Jozef Weingartner — 1962-yil
* Österreyxdagi Von Burg zu Burg — Gerxard Stenzel — 1973-yil
* Von Schloß zu Schloß in Österreich — Gerxard Stenzel — 1976-yil

## Havolalar

*
Moskovit taomi

**Muskovit** **taomi** (shuningdek **moskvito**, **moskovik**) — Rossiya imperiyasida mashhur boʻlgan qandolat mahsuloti. Bu maxsus shaklda tayyorlangan mevali jele edi. Uning oʻziga xosligi shundaki, jele qirralari muzlatilgan va markaz odatdagi jele kabi edi. Bu shirinlikni ikki qatlam va ikkita rangga aylantirgan.

## Tayyorlanishi
Rafinad qand suv bilan toʻldiriladi. Qisqa qaynatilgandan soʻng, hosil boʻlgan sirop chinni yoki tosh stakanga quyiladi. Jelatin, sovuq suvda oldindan ivitilib, issiq siropga quyiladi. Hosil boʻlgan suyuqlik aralashtiriladi, shunda jelatin bir tekis taqsimlanadi. Siropga limon va apelsinning qobigʻi sepiladi, 3 dona apelsin va 2 dona limondan siqilgan sharbat ham siropga quyiladi. Sharbat shaffof, etsiz boʻlishi shart. Sovutilgan jele nam sochiq yoki doka orqali suziladi, keyin maxsus shaklga quyiladi. Shundan soʻng uni muzlatgichga yoki muzga qoʻyish kerak. Jele qota boshlaganda, jelening qirralari muzlashi uchun qolipni aylantirishni boshlash kerak. Tayyor jeleni idishga olib, darhol tortiladi. Jele ikki rangli boʻlib chiqishi uchun (qirradan oq, ichi qizil) oq va qizil jelatindan foydalanish tavsiya etilgan. Shuningdek, XIX-asrning marosim menyularida ananas va qulupnayli moskovit oʻrin olgan.

Muskovit jele tayyorlash uchun avval qopqoqli maxsus „Moskovit“ qolipi ishlatilgan. Jele muzlatish uchun u kichik qolipga, uni esa kattaroq qolipga solingan. Katta qolipning ichi tuzli yoki selitrali muz bilan toʻldirilgan. Muz jelening tashqi tomonida erib, suvga aylanib, jeleni qirralarini muzlatgan. Kimyoviy moddalar idishga tushmasligi uchun ham maxsus qopqoq kerak boʻlgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Lula-kabob

**Lula-kabob** (*kabab* — qovurilgan goʻsht) — shish sixga tortilgan va koʻmirda pishirilgan goʻshtli qiyma koʻrinishidagi Yaqin Sharqning turli mamlakatlari oshxonasining taomidir. Turli nomlar ostida bu taom Bolqondan Erongacha boʻlgan koʻplab xalqlarga maʼlum.

## Retsepti
Qiyma qoʻy goʻshti, dumba yogʻi, piyoz va ziravorlardan tayyorlanadi, ular yopishqoq massa holiga kelgunicha yaxshilab aralashtiriladi (taxminan 15 daqiqa). Ziravorlar qoʻshilib, muzlatgichga qoʻyiladi. „Kotletlar“ hosil qilinadi va sixga tortib, ustidan bir tekis taqsimlanadi. Lula-kabob sixi odatdagidan kengroq boʻlishi kerak. Mangal yoki gril ustida vaqti-vaqti bilan aylantirib qovuriladi.

Anʼanaga koʻra, kabob koʻptirilmagan kulcha (lavash), piyoz halqalari, koʻkatlar, totim va koʻmirda pishirilgan pomidor bilan beriladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* Poxlyobkin V. V. Lyulya-kebab // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 191—192. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* 
* 
* 
* Ratushniy A. S. Lyulya-kebab // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 207. — 440 s. — 300 ekz. — .
* Lyulya-kebab // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 164. — 540 s. — .
Dadli qal’asi

**Dadli qal’asi** () — Angliyaning Gʻarbiy Midlend shtatidagi Dadli shahridagi oʻrta asr qal’asining xarobalari. Dastlab Norman istilosidan koʻp oʻtmay qurilgan yogʻoch qal’a 12-asrda toshdan qayta qurilgan, ammo keyinchalik qirol Genrix II buyrugʻi bilan buzib tashlangan. Qal’aning qayta tiklanishi 13-asrning ikkinchi yarmida boshlangan va Nortumberlendning 1-gersogi Jon Dadli tomonidan qal’a ichida bir qator binolarni qurish bilan yakunlangan. Qal’a Britaniya fuqarolar urushi davrida qirollik tarafdorlari tomonidan bundan keyin foydalanishga yoʻl qoʻymaslik uchun parlament buyrugʻi bilan vayron qilingan. 1750-yilda turar-joy binolari yonib ketdi.

19-asr va 20-asr boshlarida qal’a xarobalari bayramlar va yarmarkalar uchun ishlatilgan. Bugungi kunda qal’a birinchi toifadagi meʼmoriy yodgorlik boʻlib, davlat tomonidan himoyalangan. Dadli hayvonot bogʻi uning hududida joylashgan.

## Yana qarang

* Angliyadagi qal’alar roʻyxati

## Manbalar
Ivitilgan olmalar

**Ivitilgan olmalar** ― sut kislotasi va spirtli fermentatsiya bilan konservalangan olma hisoblanadi. Rus oshxonasining taomi.

## Texnologiyasi
Ivitish uchun faqat ochiq rangli (yorqin boʻlmagan) zich etli (navlari: *Antonovka, Babushkino, Litva Pepini, kuzgi chiziqli, kulrang anis, skryjapel)*, kichik va oʻrta oʻlchamdagi, pishgan va zararlanmagan kuzgi va qishki olmalar mos keladi.

Ushbu turdagi yarim mahsulot tayyorlashda ivitishning uch turi ajralib turadi: oddiy, nordon va shakarli. Olmani bochkalarda yoki kadkalarda namlash yaxshiroq, lekin shisha idishlarda ham mumkin. Kadkalar (maʼquli eman) tuzlangan karamga tayyorlangandek bir xil tarzda tayyorlanadi. Anʼanaviy retseptlar pastki va yon tomonlarini kuydirilgan javdar yoki bugʻdoy somoni bilan toʻldiradi; u nafaqat mexanik shikastlanishdan himoya qiladi, balki ularning rangi va taʼmini yaxshilaydi. Olma qatlamlarga zich joylangan boʻlishi kerak, har bir qatlamni somon bilan yopiladi, mevalarning yuqori qatlamini 2-3 sm qatlamli somon va qaynatilgan qop mato yoki dumaloq yogʻoch bilan yopiladi. Olmaga maxsus tayyorlangan atala quyiladi. Keyin pastki qismini bochkaga kiritish va eritmani shpuntli teshigidan quyish kerak (kadkaning yuqori qismiga ogʻir yuk qoʻyiladi).

Dastlabki 5-6 kun ichida eritmani kerakligicha toʻldirish kerak, chunki olma suvni yaxshi oʻzlashtiradi va yuqori qatlamlar ochilishi, bu mevaning chirishiga va butun kadkaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Dastlab (12-14 kun) olma issiq xonada 15-18°C haroratda saqlanadi, keyin fermentatsiya normal boʻlsa, olma bochkalari yoki kadkalari chuqurga joylanadi. 4-6°C haroratda mevalar sekin fermentlanadi. Taxminan 30-40 kundan keyin ivitilgan olma isteʼmol uhun tayyor boʻladi. Yertoʻlada mahsulotlar may-iyun oylariga qadar saqlanadi va muzli xonalarda ular keyingi hosilga qadar aynimaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Yabloki mochyonie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 970—971
* 
* 
* Poxlyobkin V. V. Mochenie // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 228. — 456 s. — 4000 ekz. — .
*
Kabrera qal’asi Balear orollari

**Kabrera qal’asi** (**Kastel de Kabrera**, ,  — Balear orollaridan biri (Ispaniya) ning Kabrera orolida joylashgan qasr. Orolning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri. Inshootning balandligi taxminan 72 metrni tashkil qiladi.

XIV asrda qurilgan. Birinchi hujjatli dalillar 1400-yilga toʻgʻri keladi. Qal’a dastlab asosan Kabreraga qaroqchilarning reydlarini qaytarish uchun xizmat qilgan, keyin esa 19-asrgacha Balear orollaridagi harbiy harakatlar paytida uning mudofaaviy ahamiyati kattaroq boʻlgan.

U tarixiy ahamiyatga ega yodgorlik sanaladi.

## Manbalar
Jvanetskiy qal’asi

**Jvanetskiy qal’asi** — Xmelnitskiy viloyatining Kamenets-Podolsk tumanidagi Jvanets qishlogʻida Kamenets va Xotin oʻrtasidagi Dnestr qirgʻogʻida joylashgan qal’a. XV-asrda qurilgan, XVI-XVII asrlarda bir necha marta qayta qurilgan. XX-asrda vayron qilingan.

## Tarixi
Qal’aning oʻrnida birinchi istehkomlar XV-asrda qurilgan. XVI-asrda istehkomlar beshburchakli qasrga aylantirildi. XVII-asrning boshlarida ular hovli tomondan devorlar boʻylab tosh va tuproqdan yasalgan qoʻrgʻonlarni tugatish bilan modernizatsiya qilindi. Tuproq devor ostida tosh kazemat xonalar joylashgan.

Jvanetskiy qal’asi hali puxta ilmiy tadqiqot ob’ektiga aylanmagan.

## Tuzilishi
Shimoliy besh qirrali minora yaxshiroq saqlanib qolgan. Uning har biri 9 m uzunlikdagi toʻrt tomoni tik qiyalikda joylashgan, beshinchisi, uzunligi 7,5 m, hovli maydoniga qaragan. Birinchi qavatdagi devorlarning qalinligi 2 m. Har bir qavatning oʻziga xos kirish joyi bor edi. Toʻrtburchak yorugʻlik teshiklari boʻlgan ikkita pastki qavatning tuynuklari bor.

## Yana qarang
* Jvanets jangi, Jvanets qamali — Hetman Bogdan Xmelnitskiy boshchiligidagi Ukraina armiyasining Jvanets yaqinidagi polsha qoʻshinlarini qamal qilish.
## Adabiyotlar
* А. С. Івченко, О. А. Пархоменко. Україна. Фортеці, замки, палаци..., Київ, 2010, с.254-256
* М. Й. Рутинський. Замковий туризм в Україні. Географія пам’яток фортифікаційного зодчества та перспективи їх туристичного відродження: Навчальний посібник. Київ, 2007, стор.180-182
## Havolalar
* http://www.castles.com.ua/zv.html
* http://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/22/zhvanez.php
* Фотографии
* Малодосліджені фортифікації. містечка Жванця на Поділлі
Jeshuv qal’asi

**Jeshuv qal’asi** ― 1902-1906-yillarda qadimgi Lubomirskiy qal’asi oʻrnida qurilgan Jeshuvning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biridir.

Birinchi istehkom xuddi shu joyda joylashgan va ehtimol XVI-asrda qurilgan. Keyinchalik, XVI-asrning oxirida, bu bino Nikolay Spytek Ligejaning mustahkam uy-joyi edi. 1620-yilda bino mudofaa saroyi binosining namunasi edi. 1637-yildan qal’a Lubomirskiylar oilasiga tegishli edi.

Asosiy qurilish ishlarini Gamerenlik Tilman va Karol Geynrix Vaydeman boshqargan. 1820-yilda majmua Avstriya hukumati tomonidan qayta qurildi va sud va qamoqxona maqsadlari uchun moslashtirildi. XX-asr boshlarida uning vayron boʻlishi qal’a tuzilishining eskirgan holati bilan bogʻliq edi. Dastlabki shaklida faqat minora darvozalari va qal’a minoralari saqlanib qolgan. Qal’a devorlarining oʻrtasida Jeshuvdagi Lubomirskiy yozgi saroyi joylashgan.

## Adabiyotlar
* Czapczyńska D. i Janczykowski J., *Zamek w Rzeszowie* w: *Dzieje Rzeszowa*, Tom I, Rzeszów 1994-yil )
* Malczewski J. *Zamek w Rzeszowie, jego otoczenie va właściciele*, Wyd. Libri Ressovienses, Rzeszow, 1995-yil )
Qala-Fatlar

**Qala-Fatlar** (shuningdek, **Kuchuk-Muskomskiy Isar**, *Kalafatlar*) — Sevastopolning Balaklavskiy tumanidagi oʻrta asr feodal qal’a xarobalari.

Qrimning janubi-gʻarbiy qismida, Balaklava va Cape Aya oʻrtasidagi qirgʻoqda, Qoʻriqxona qishlogʻidan 4 km janubi-gʻarbda xuddi shu nomdagi togʻning *Anjir* qoyasining tepasida joylashgan. Bu nom turkiy tilidan tarjima qilingan „kalafat“ soʻzidan olingan boʻlib, „Yanicharning bosh kiyimi“ yoki boshqa versiyaga koʻra, „qala-fatlar“ — „bosqinchilar qal’asi“ maʼnosini bildiradi. Qal’aning qirgʻoq boʻylab Balaklavadan nazorat marshruti sifatida yaratilganligi haqidagi versiya mavjud. U 13-asrdan oldin paydo boʻlgan deb ishoniladi; tarixchi Yevgeniy Nedelkin istehkom Teodoro knyazligiga tegishli deb hisoblaydi. Qal’aning Chembaloda Genuya savdo posti tashkil etilishidan oldin buzilgan degan versiya mavjud — u koloniyaga tahdid sifatida genuyaliklar tomonidan vayron qilingan.

Taxminlarga koʻra, qal’a 13-14-asrlarga toʻgʻri keladi, yodgorlikda arxeologik qazishmalar oʻtkazilmagan, tadqiqot rejasini vizual tekshirish va 10-11-asrlarga oid koʻtaruvchi materiallarni yigʻish bilan cheklangan. Kuchuk-Muskom Isar haqida birinchi qisqacha eslatma N. I. Repnikov tomonidan 1940-yilda nashr etilmagan Janubiy qirgʻoq yodgorliklariga bagʻishlangan asarida keltirilgan.

## Manbalar
Jlobinskiy qal’asi

**Jlobinskiy qal’asi** () ― XV-XVII asrlarda Gomel viloyati Jlobin shahrida mavjud boʻlgan.

## Tavsifi
Dneprning oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U qal’aning oʻzidan (60 x 50 m) va qal’a detinetsidan 1,5-2 m pastda joylashgan pastki qal’adan (130 x 60 m) iborat edi. Butun majmua oʻrta asrlardagi daryo boʻyida joylashgan aholi punktidan 3-4 m balandlikda joylashgan. Jlobin qal’asi tuproq devor va yogʻoch shahar devorlari bilan, minoralar va darvozalar bilan mustahkamlangan.

1654-yil iyul oyida Ukraina getmanining I. N. Zolotarenko kazaklari hujum qilib, „Zlobyan qal’asi“ ni yoqib yubordi. Keyinchalik Jlobinskiy qal’asi haqida maʼlumot topilmadi.

## Adabiyotlar
* Жло́бінскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.
Kirumpa qal’asi

**Kirumpa qal’asi** () — Viru shahrining shimoliy chekkasida, Vyxandu daryosining baland qirgʻogʻida joylashgan tosh qal’a xarobalari. Qal’a haqida birinchi yozma eslatma 1322-yilga toʻgʻri keladi.

## Tarixi
Qal’a Dorpat yepiskopligining sharqiy chegarasini Tartudan Pskovgacha boʻlgan tarixiy ahamiyatga ega savdo va harbiy yoʻl boʻylab himoya qilish uchun qurilgan. Ehtimol, XIII-asrning oxirida allaqachon mavjud edi.

1343-1345-yillarda Estoniyada dehqonlar urushi paytida Kirumpa qal’asi hududida ham jangovar harakatlar boʻlib oʻtdi. Vastselin jangi paytida qal’ada Ditrix fon Rambuvig boshchiligidagi qoʻmondonlik va boshqaruv joylashgan edi.

Dastlab, qal’a qoʻriq minorasi va turar-joy binosidan iborat kichik istehkom edi. Kelajakda u bir necha bor kengaytirildi va XV-asrning oxiriga kelib, u taxminan 45 kvadrat metr maydonga ega boʻlgan toʻliq qasrga aylandi. Qal’aga kirish gʻarbiy tomonda edi. XVI-asrda tosh qal’a atrofida savdogarlar va hunarmandlarning yirik aholi punkti paydo boʻlgan.

Kirumpa qal’asi Livoniya urushining boshida, orqaga chekinayotgan qoʻshinlar uni yoqib yuborganda, qattiq shikastlangan. Qal’aning soʻnggi vayron qilinishiga mahalliy aholi tomonidan toʻsqinlik qilingan. Qal’a 1655-1660-yillardagi Shimoliy urush paytida butunlay vayron boʻlgan va oʻshandan beri qayta tiklanmagan.

## Galereya

Kirumpää linnus, 2.jpg|
Kirumpää linnus 2013.JPG|
Kirumpää piiskopilinnuse varemed 2013.JPG|
Kirumpää linnus, 4.jpg|
Kirumpää piiskopilinnus külgvaade.JPG|
Kirumpää linnus, 1.jpg|
Kirumpää piiskopilinnuse varemed.JPG|
Kirumpää linnus, 3.jpg|
Kirumpää piiskopilinnuse müürijupp.JPG|
Kirumpää piiskopilinnus külgvaade lähedalt.JPG|


## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Jaberskiy qal’asi

**Jaberskiy qal’asi** (), **Vishnevetskiy qal’asi** sifatida ham tanilgan () — Drogichinskiy tumani, Jaber qishlogʻi yaqinidagi sobiq qal’a, XVII-XVIII asr boshlarida mavjud boʻlgan. Qishloqdan 3 km shimoli-gʻarbda, Yaselda daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U Dolskiy knyazlariga, keyin Vishnevetskiy knyazlariga tegishli edi.

## Tavsifi
Toʻrtburchak shaklidagi istehkom (taxminan 1,5 gektar maydon) uch tomondan xandaq bilan oʻralgan (kengligi 20 m gacha, chuqurligi 5 m), gʻarbdan — daryo boʻyida joylashgan. Qal’a baland sopol qoʻrgʻon bilan mustahkamlangan boʻlib, uning burchaklarida tayanchlar va emanli qoziqdevor bor edi. Atrof bilan darvoza va koʻprik orqali bogʻlangan. Qal’aning hududida ikkita tosh (yoki tosh poydevorda yogʻoch) binolar mavjud edi — N. Volkov fikriga koʻra, bu binolar saroy va darvoza (yoki mitiqdori saqlanuvchi yertoʻla) boʻlishi mumkin edi.

Qal’a XVI-asr oxiri — XVII-asrning 1-yarmida qurilgan, Xmelnitskiy qoʻzgʻoloni va 1654-1667-yillardagi Rossiya-Polsha urushidan keyin u sezilarli darajada zamonaviylashtirilgan. XVII-asrning 2-yarmida qal’a Dolskiylarning, xususan, uni modernizatsiya qilish bilan shugʻullangan Yan Karol Dolskiyning markaziy qarorgohlaridan biri edi. XVII-asr oxirida qal’a Vishnevetskiyga oʻtdi. 1706-yilda Shimoliy urush paytida u Karl XII boshchiligidagi shvedlar tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. Keyinchalik qayta tiklanmagan va foydalanilmagan.

## Zamonaviylik
Darvoza poydevori saqlanib qolgan. Qal’aning hududi, shu jumladan, binolarning poydevori „qora arxeologlar“ dan katta azob chekmoqda.

2015-yil 16-17-aprel kunlari Belarus Milliy Fanlar Akademiyasi Tarix instituti arxeologlari Jaberskiy qal’asida tadqiqot olib bordilar.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Ткачоў М. Жаберскі замак // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 209.
* Ткачоў М. Жаберскі замак // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 702 с.: іл. — С. 421.
* Жа́берскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 409. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.
## Havolalar
* Жаберский замок на сайте Radzima.org
* Жаберский замок на сайте Глобус Беларуси
Zaprudskiy qal’asi

**Zaprudskiy qal’asi** — XIV — XVII asrlardagi Zaprudy qishlogʻi (Kobrin tumani) yaqinida joylashgan mudofaa meʼmorchiligi yodgorligi.

## Tavsifi
Qal’a saroydan (saqlanib qolmagan) va mudofaa istehkomlaridan — tepasi qoziqdevorli tuproq devorlar va suv xandaqlardan iborat edi. Rejaga koʻra, xandaqlar va qoʻrgʻonlar bir-biriga mos toʻrtburchaklarga oʻxshaydi, ularning sharq tomondan qalʼaga kiraverishda birlashuvchi yarim yoylar koʻrinishidagi tomonlari bor edi. Bu tomondagi devorlar tekislangan. Balandligi 1,5-2 m, asosida eni 4 m gacha keng boʻlgan devorlar saqlanib qolgan. Jarliklar chuqurligi 2,5 m gacha, eni 5 m ga yaqin.

## Adabiyotlar
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), с. 535.
## Havolalar
* Запрудский замок на сайте Radzima.org
* Запрудский замок на сайте Глобус Беларуси
Calatrava la Vieja

**Calatrava la Vieja** (, ilgari shunchaki Calatrava) — oʻrta asr qal’asi, xuddi shu nomdagi ritsarlik ordenining markazi. Hozirda u Kastiliya-La Mancha hamjamiyatining arxeologik bogʻlari (Parques Arqueológicos) tarkibiga kiradi. Kalatrava oxirgi oʻrta asrlarda Guadiana vodiysidagi yagona muhim shahar boʻlgan, chunki u Kordova va Toledoga boradigan yoʻllarni qoʻriqlagan.

Uning nomi ( &#x200E; translit. Qal’at Rabāh, lit. „Qal’a Raboh“) eramizning 8-asrida bu hududni egallagan Amir Raboh nomidan kelib chiqqan.

Birinchi eslatma 785-yilga toʻgʻri keladi va 853-yilda Toledo musulmonlari va Kordova amirligi oʻrtasidagi nizolar tufayli qisman vayron qilingan, ammo keyinchalik Kordova amiri Muhammad I ning ukasi al-Hakam davrida tiklangan.

## Manbalar
Jamaican tangelo

**Yamayka tangelosi** – shuningdek, **ugli** **meva**, **uglifruit** nomlari bilan ham tanilgan, Yamayka orolida mandarin yoki apelsinning greyfurt bilan tabiiy chatishishi natijasida paydo boʻlgan tsitrus mevasidir. Shuning uchun tangelo hisoblanadi. Asl daraxt Sevilya apelsin, greyfurt va mandarin oilalaridan hosil boʻlgan gibrid ekanligiga ishoniladi.

Gibrid tur sifatida u odatda *Citrus reticulata* × *[[Greypfrut|paradisi]]* sifatida ifodalanadi.

## Kashfiyot
Bu tangelo tabiiy gibrid boʻlib, greypfrut kabi oʻz-oʻzidan paydo boʻlgan, bugungi kunda asosan Brownʼs Town, Yamayka yaqinida, yetishtiriladi. U 1917-yilda yoki yovvoyi holda oʻsgan holda topilgan, soʻngra kamroq urugʻlar uchun tanlab, bir necha avlod kurtaklarni payvand qilish orqali yangi nav olingan 1934-yilga kelib Kanada va Angliyaga, 1942-yilda esa AQShga eksport qilindi. „UGLI“ Cabel Hall Citrus Limited kompaniyasining roʻyxatdan oʻtgan savdo belgisi boʻlib, u ostida meva sotiladi, bu nom „xunuk“ soʻzining oʻzgarishi boʻlib, mevaning qoʻpol, gʻadir budur yashil rangdagi koʻrinishini bildiradi sariq poʻstlogʻi, ichidagi apelsin pulpasi sitrusiga erkin oʻralgan.

## Tavsif
Och-yashil yuzadagi dogʻlar meva yaxshi pishganidan keyin toʻq sariq rangga kiradi. Yamaykalik tangelo odatda greyfurtdan biroz kattaroqdir (lekin bu farq qiladi) va kamroq urugʻlarga ega. Eti juda suvli va mandarinning xushboʻy qobigʻi boʻlgan greyfurt nasl-nasabining achchiq tomoniga emas, balki shirin tomoniga intiladi. 

Taʼmi koʻpincha apelsindan koʻra nordonroq va greyfurtdan kamroq achchiqroq deb taʼriflanadi va odatda limon  mandarin gibridi deb taxmin qilinadi. Meva dekabrdan aprelgacha mavsumiydir. U Yevropa va Qoʻshma Shtatlarda noyabr va aprel oylari orasida tarqatiladi va baʼzan iyuldan sentabrgacha oʻsadi. 

## Galereya

Fayl:Ugli fruit sections.jpg|Yamaykalik tangelo, tozalangan va kesilgan
Fayl:Ugli.jpg|Dumaloq versiya


## Manbalar
Sparta obiyovg‘oni

**Sparta obiyovgʻoni**, shuningdek, **qora qonli obiyovgʻon** sifatida ham tanilgan — spartaliklarning taomlaridan biri, choʻchqa oyoqlari va yasmiq, sirka va tuz qoʻshilgan qonli yovgʻon shoʻrva. Baʼzi gastrosoflar spartaliklarning harbiy muvaffaqiyatlarini, bunday oddiy va mazasiz shoʻrvani isteʼmol qilmaslik uchun ular jangda oʻlishni afzal koʻrganliklari bilan izohladilar.

## Qora obiyovgʻon haqida hikoya
Koʻpgina mualliflar spartaliklarning „qora obiyovgʻon“ haqidagi hikoyasini turli yoʻllar bilan aytib berishadi.

* Fors shohi Yunonistonda boʻlganida, asirga olingan spartalikni unga shunday pishiriq pishirishga majbur qildi, tatib koʻrgach shunday dedi: „Endi men spartaliklar nega jasorat bilan oʻlimga borishlarini tushundim: ular bunday taomdan koʻra oʻlimni afzal koʻrishar ekan“.

* Plutarx shunday yozadi:

"Keksalar goʻshtdan voz kechib, oʻz ulushlarini yoshlarga berishdi va oʻzlariga obiyovgʻon quyishdi. Aytishlaricha, bir Pontik qirol hatto oʻziga spartalik oshpazni faqat „qora obiyovgʻon“ tayyorlash uchun sotib olgan, lekin u buni tatib koʻrganida, uni nafrat bilan tupurib yuborgan va qattiq gʻazablangan. „Qirolim, — dedi oshpaz, — bu obiyovgʻonni isteʼmol qilishdan oldin, Evrotada choʻmilish kerak!“.

* „Gulliverning sayohatlari“ning uchinchi qismida hikoya qiluvchining iltimosiga binoan tarixiy shaxslarning ruhlari chaqiriladi, Gulliver shunday deydi: „Bir Agesilay bizga sparta obiyovgʻonini pishirdi, lekin uni tatib koʻrganimdan soʻng, men ikkinchi qoshiqni yuta olmadim“.

## Qondan tayyorlanadigan shoʻrvalar
Qora obiyovgʻon retsepti saqlanib qolmagan, ammo qondan tayyorlangan shoʻrvalar hali ham dunyoning turli mamlakatlarida isteʼmol qilinadi.

## Yana qarang

* Qonli kolbasa
* Masai — vatussi buqalarining qonini sutga aralashtirib yeydigan qabila
* Svartsoppa — shved gʻozi qoni taomi (Skåne)
* Czernina — oʻrdak qoniga asoslangan polsha shoʻrvasi
* Dinuguan — filippinlik taom, qovurilgan choʻchqa goʻshti, choʻchqa qoni, chili qalampiri va sirka

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
## Havolalar
* A Greek Blood Soup which may have resembled the Spartan recipe
Kaludon qal’asi

**Kaludon qal’asi** ( — Angliyaning Gʻarbiy Midlend shtatidagi Koventri shahridagi oʻrta asr qal’asining xarobalari. Birinchi darajali arxitektura yodgorligi. Janubda 190 metr uzoqlikda joylashgan ikkinchi handaqli joy ham roʻyxatga olingan antik davr hisoblanadi. Qal’a vayron boʻlgan va faqat qumtosh devorining katta boʻlagi saqlanib qolgan. Qasrning sobiq hududi hozir shahar parki, ammo uning katta qismi 20-asr boshlarida turar-joy majmualarini qurish uchun sotilgan.

Bu yerda kamida 11-asrdan beri odamlar yashab kelgan. Birinchi bino — katta uy — Normanlar Angliyani bosib olishdan oldin qurilgan va undan keyin Chester grafining mulkiga aylangan. 13-asrda uy Segrave oilasiga berildi; mulk birinchi marta 1239-yilda tilga olingan. 1305-yilda istehkomlar qurish uchun litsenziya berildi, shundan soʻng uy qal’aga aylantirildi. 1354-yilda yana bir litsenziya olindi va qal’a yana mustahkamlandi. 14-asrda u Norfolkning 1-gersogi Tomas Moubray tasarrufiga oʻtdi. U 1398-yilda quvib chiqarilgan va qalʼa yaroqsiz holga kelgan. Uning oʻrnini oʻgʻli Jon egalladi va oʻlimidan soʻng qal’a uning bevasi Ketrin Nevilga oʻtdi. U 1481-yilgacha Mowbrey oilasida qoldi, u Berkli markizi Uilyam Berkliga, ikkinchi turmushidan Ketrin xonimning qizining turmush oʻrtogʻiga oʻtdi. Bir yarim asrdan ortiq eʼtiborsizlikdan soʻng, taxminan 1580-yilda qal’a qayta tiklandi, bu safar qasr sifatida. 1662-yilda u deyarli vayron boʻlgan va 1800-yilda toshlar ajratilgan va yaqin atrofda ferma uyi qurish uchun ishlatilgan.

## Yana qarang

* Angliyadagi qal'alar ro'yxati

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Kalmar qal’asi

**Kalmar qal’asi** (shvedcha- *Kalmar slott*) ― Uygʻonish davri Shimoliy Yevropa istehkom sanʼatining eng muhim asarlaridan biridir. U Shvetsiyaning Kalmar shahrida joylashgan boʻlib, Boltiqboʻyi qirgʻoqlaridan kanal orqali ajratilgan.

XIII asrning 90-yillarida Magnus I farmoni bilan qoʻriqchi minorasi oʻrnida tashkil etilgan qal’a toʻrtta assimetrik devor, burchaklardagi fransuz dumaloq minoralari va ikkita mustahkamlangan darvoza minoralaridan iborat boʻlib, ularning har biri „qal’a ichidagi qal’ani“ ifodalaydi. Qal’a 1397-yilda, unda Kalmar ittifoqi imzolanganda, Yevropa tarixiga abadiy kiritilgan.

Ittifoq tarqalgach, daniyaliklar hozirgi Shvetsiyaning janubiy qismini — Skåneni egallab turishdi, shuning uchun Kalmar muhim chegara qal’asi boʻlib qoldi. Uni „butun mamlakatning kaliti“ deb hisoblagan Shvetsiya qiroli Gustav Vasa 1545-yilda qal’ani fotifikatsiya sanʼatining soʻnggi namunasiga koʻra toʻliq qayta qurishni buyurdi. Ushbu hiyla-nayranglarga qaramay, 1611-1613-yillardagi Kalmar urushi paytida qal’a komendanti Krister Sommening xiyonati tufayli daniyaliklar tomonidan qamal qilingan va olingan.

Qal’a monarxlar qarorgohi uchun moʻljallanmaganligi sababli, ichki bezatish minimal edi va 17-asrning oxiriga kelib, chegara janubga koʻchirilishi tufayli u asosan mudofaa ahamiyatini yoʻqotdi va oziq-ovqat ombori sifatida foydalanila boshlandi. 1780-yilda esa unda pivo zavodi tashkil etilgan. Oʻsha paytdan boshlab 1852-yilgacha qal’aning bir qismi qamoqxona sifatida ishlatilgan. 1884-yilda Riksdag qal’ani qayta tiklash uchun 80 000 kron ajratdi. Hozirda qasrda muzey joylashgan.

## Galereya

Fayl:Кальмарский замок, общий вид.jpg|Kalmar qal'asi, umumiy ko'rinish
Fayl:Кальмарский замок, бастион.jpg|Kalmar qal'asi, qal'asi
Fayl:Кальмарский замок, главный вход.jpg|Kalmar qal'asi, asosiy kirish
Fayl:Кальмарский замок катакомбы.jpg|Kalmar qal'asi, ichkarida
Fayl:Кальмарский замок вечером.jpg|Kechasi Kalmar qal'asi
Fayl:Кальмарский замок вид с моря.jpg|Kalmar qal'asi, dengizdan ko'rinish


## Havolalar

* Qal’aning rasmiy sayti
* Shvetsiyadagi saroylar va qal’alar
* Kalmar qal’asi arxitekturasi
* Kalmar qal’asiga virtual sayohat
Solojenik

**Solojenik** — Ukraina oshxonasining tuxum va mevali taomi. Tarkibiga un kiradi, ammo boshqa mahsulotlardan koʻp emas, shuning uchun solojeniklar unli taomlarga kirmaydi. Uning boshqa xalq oshxonalarida oʻxshashlari bor: polyak, chex, nemis. Asosan Pasxaga tayyorlanadi. Blin pirogini eslatadi. Solojenikning asosiy xususiyati — uni tayyorlash uchun koʻp miqdorda tuxumdan foydalanish.

Tayyorlash prinsipi: sarigʻi, qaymoq, shakar, sariyogʻ (agar u retseptda boʻlsa) va un suyuq xamir qilib qoriladi, unga yanada suyuqroq boʻlishi uchun oxirgi daqiqada oz miqdorda koʻpirtirilgan tuxum oqi qoʻshiladi. Bu xamirdan kamida 3-5 ta blin pishiriladi va shirin nachinka bilan toʻldiriladi (boʻlaklarga boʻlingan va sariyogʻda qovurilgan olma yoki murabbo), shundan soʻng koʻpirtirilgan tuxum oqi quyiladi va pishiriladi. Bundan tashqari, blin tayyorlash oʻrniga, barcha komponentlar bir hil massaga aralashtirilib, ustiga koʻpirtirilgan tuxum oqi quyilib pechga qoʻyiladigan yengil versiya ham mavjud.

## Turlari

* Olchali solojenik;
* Makli solojenik;
* Poltavacha solojenik;
* Smetanali solojenik;
* Olmali solojenik.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Н. В. Абельмас. Украинская традиционная кухня. — Донецк: Сталкер, 2004. — 319 с. (рос.)
* Л. М. Безусенко. Українська національна кухня. — Донецьк: Сталкер, 2002. — 288 с. — ISBN 966-596-462-3.
* З. Клиновецька. Страви й напитки на Україні. — К.: Час, 1991 (репринт —Київ — Львів, 1913 р.). — 218 с. — ISBN 5-88520-094-7.
* Соложеники // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 343. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.
* Похлёбкин В. В. Соложеники // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 331—332. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
## Havolalar
* Галушки и другие блюда украинской кухни. Eksmo. Litres, 2020. — ISBN 5457039935, 9785457039933
* Кулинарная энциклопедия. Том 34. С (Сливки — Сугудай) (Pед-сост. Шинкарёва Н., Бондаренко Н.). — М.: ИД «Комсомольская правда», 2017. — ISBN 5040538707, 9785040538706
* Соложеник вишневый
* Сметанный соложеник по-украински
Kamara Isar

**Kamara Isar** — Qrimning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan 13-15-asrlarga oid oʻrta asr qalʼasi. U Balaklava tumanidagi Oboronnoye qishlogʻidan 1 km janubda, Ayu-Kaya yoki Xaos deb nomlangan qoyali tepalikning tepasida joylashgan. Qal’a shuningdek, Kamarskiy Issar va Kamarskiy istehkomi nomlari bilan mashhur.

Uch tomondan (gʻarbiy, janubiy va sharqdan) 63 × 20 m oʻlchamdagi maydon 1,2-1,5 m qalinlikdagi qal’a devorlari bilan oʻralgan boʻlib, ular mahalliy marmarga oʻxshash ohaktoshdan qurilgan. Deyarli hamma joyda devor yerga demontaj qilingan, lekin baʼzi joylarda u 2,5 m gacha balandlikda saqlanib qolgan. Qal’aning ikkita kvadrat minorasi bor edi. Qal’aning hududida binolarning izlari koʻrinadi. Minoralardan birining yonida quduq yoki sardobaning dumaloq boʻyni tasvirlangan. Qoʻrgʻon hududida 13-15-asrlarga oid koʻplab koshinlar va idishlar parchalari mavjud.

Qal’aga kirish eshigi sharqiy devorda joylashgan boʻlsa kerak. Eng yuqori nuqtada devorlari ohak ustidagi molozdan yasalgan 3 × 6 m oʻlchamdagi kichik garnizon cherkovining xarobalari koʻrinadi. Bu ibodatxonaning arxeologik tadqiqotlari 2011-yilda olib borilgan.

1278-yilda qal’a moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. XV asrda uning nazorati ostida, ehtimol, Mangup qoziligi tarkibiga kirgan uchta qishloq boʻlgan: Chembalo (Balaklava), Kadikoy va Kamari. Chembaloni genuyaliklar qoʻlga kiritgandan soʻng, Kadikoy qishlogʻi ham ularga bordi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Sichqoncha V.* *L.* Kechki Vizantiya Taurikasining moʻgʻullar tomonidan bosib olinishi: 13-asrning soʻnggi choragidagi falokatning tarixiy va arxeologik konteksti // Stratum plus. — 2016. — No 6. — S. 69-106.
* *Repnikov N.I.* Qrimning janubi-gʻarbiy togʻlarining arxeologik xaritasi uchun materiallar. 1939-40 // SSSR Fanlar akademiyasining Arxeologiya instituti Leningrad filiali arxivi. — F. 10. — Op. 1. — D. 10.
* 

## Havolalar

* Qoʻllanmada Camara Isar
* Camara-Isar. Urush aks-sadolarini eslash
Baliq sho‘rva

**Baliq shoʻrva** ― baliq mahsulotlari, shuningdek, sabzavot va don mahsulotlaridan tayyorlanadigan issiq suyuq taomidir. Baliq bulyonlari shaffof, quyma shoʻrvalari va pyure shoʻrvalar tayyorlash uchun ishlatiladi. Baliq shoʻrvalari insonning ovqat hazm qilish apparatidan shira haydovchi taʼsiriga ega, shu bilan oziq-ovqatning soʻrilishini osonlashtiradi va tanani keyingi taomlarni toʻliq va oson oʻzlashtirilishiga tayyorlaydi. Baliq shoʻrvasi tejamkor taom hisoblanadi, chunki asosiy mahsuloti boʻlgan baliq — ikkinchi taomlarni tayyorlash uchun ishlatilishi mumkin. Baliq shoʻrvalari yangi baliqdan ham, konservalangan baliqlardan ham tayyorlanadi.

Qadimgi rus oshxonasida biron bir kechki ovqat shoʻrvasiz toʻliq boʻlmagan va rus yilnomalaridan biri „baliq shoʻrvasi eng toʻyimli va sogʻlom taom sifatida hurmatga sazovor“ deb taʼkidlaydi. Rossiyada baliq bilan, mashhur baliq shoʻrvasidan tashqari, borsh, karam shoʻrva, kali, tuzlamalar, shoʻrva tayyorladilar. Shaffof baliq shoʻrvalari toʻyingan bulyonlar boʻlib, ularni toʻldirish alohida tayyorlanadi va toʻgʻridan-toʻgʻri porsiyalangan likopchalarda toʻldiriladi va rus gastronomik anʼanalarida bayramona tortishda turli xil piroglar, rasstegaylar, kulebyaklar va pirojkilar shaffof baliq shoʻrva yoki baliq bulyon bilan birga beriladi. Toʻldiruvchi baliq shoʻrva masalliqlari aynan bir bulyonda qaynatiladi, pyure baliq shoʻrvalari uchun esa oldindan pishirilgan mahsulotlari eziladi.

Sanoatda tayyorlangan baliq shoʻrvalari konservalangan (tunuka qutilarda) va quruq (konsentrlangan shoʻrvalar) boʻlinadi. Baliq shoʻrvalarini tayyorlash uchun, asosan, dengiz baliqlari: makrurus, mintay, piksha, skumbriya, dengiz okuni, merluza, sayda, shuningdek, losos boshi, osyotr va mayda baliqlar dan foydalaniladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
*
Kamerlengo qal’asi

**Kamerlengo qal’asi** — Trogir (Xorvatiya) shahridagi istehkom, orolning gʻarbiy uchida, tarixiy Eski shaharda joylashgan.

## Tarix
1380-yilda boʻlajak qal’a oʻrnida Zanjirlar minorasi qurildi.

Kamerlengo 1420-yildan keyin, Trogir Venetsiya Respublikasi tarkibiga kirgandan keyin qurilgan. Qal’a kanal va portni himoya qilgan. Qal’aning devorlari avliyo Mark (Venetsiya Respublikasining ramzi), Doge Franchesko Foskari, Venetsiyalik admiral Pietro Loredana va Trogir shahzodasi Maddaleno Kontarinining gerblari bilan bezatilgan.

Kamerlengo Bergamolik venetsiyalik harbiy muhandis Pinzino loyihasi boʻyicha usta Marino Radoe rahbarligida qurilgan.

Qal’aning atrofi handaq, shimoliy va sharqiy tomondan esa baland qirgʻoq bilan oʻralgan edi. Shimolda lunette va koʻprikli asosiy darvoza joylashgan edi.

Qal’aning hovlisidagi binolar, u yerda kastellan (qal’a qoʻriqchisi) va soqchilar yashagan, shuningdek, Avliyo Mark ibodatxonasi 19-asrda vayron qilingan.

## Hozirgi holat
Qal’adan muzey sifatida foydalaniladi. Minorada kuzatuv maydoni mavjud. Qal’aning shimoliy devoriga toʻgʻridan-toʻgʻri ulashgan futbol stadioni taxminan 1000 tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, u yerda mehmon jamoalari mahalliy Trogir futbol klubi tomonidan qabul qilinadi. Qarama-qarshi tomonda, Avliyo Mark minorasi bir marta Kamerlengo bilan bogʻlangan maydonga ulashgan.

Yozda qal’a ichidagi keng maydonda festivallar, teatr tomoshalari, karnavallar va konsertlar boʻlib oʻtadi.

## Galereya

Kamerlengo Castle in the Night.jpg|Kechasi Kamerlengo qal'asi
Old Trogir.jpg|Kamerlengo qal'asi, 1911-yil.
St Mark Tower Trogir.jpg|Sankt-Mark minorasi
Trogir scheme.jpg|Qal'a rejasi
Trogir kula Kamerlengo i Batarija 090.jpg|FK Trogir futbol maydoni


## Manbalar
Arras shartnomasi

**Arras shartnomasi** — 1482-yil 23-dekabrda Arras shahrida Fransiya qiroli Lyudovik XI va Gabsburg archduchesi Maksimilian I tomonidan Burgundiya Niderlandiyasining vorisi sifatida Burgundiya vorisligi inqirozi jarayonida imzolangan.

Fransiya qirolligi Valua sulolasining kadet boʻlimi boʻlgan Valua-Burgundiya palatasining gersoglari Fransiya qirolligi va Muqaddas Rim imperiyasi oʻrtasidagi chegaraning har ikki tomonidagi katta miqdordagi hududlarni boshqargan. Oxirgi Burgundiya gersogi Charlz Bold 1477-yil 5-yanvarda Nensi jangida vafot etganida, uning Fransiyadagi hududlari, jumladan Burgundiya, Flandriya, Artua va Pikardiya fransuz qiroli tomonidan qaytarilgan hududlar sifatida tortib olindi. Ammo oʻlimidan oldin Charlz Bold Gabsburg imperatori Fridrix III bilan ularning farzandlari Meri Boy va archduke Maksimilianning nikohini 1477-yil 19-avgustda oʻtkazgan edi.

Maksimilian xotinining merosini himoya qilishdan tortinmadi. 1479-yil Ginegate jangi bilan yakunlandi. Oʻsha yerda qirol Lui XI qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratdi. Biroq, Burgundiya meri 1482-yil 27-martda vafot etganidan soʻng, otasining merosini uning oʻgʻli Filippga qoldirilgan edi. Filip regent sifatida Maksimilianning hukmdorligini tan olishi ancha qiyin kechdi. Fransiya bilan mojaroni hal qilish uchun u Arras shartnomasiga koʻra, qizi Avstriya gersoginyasi Margaretni Fransiyaning Dofin(shahzoda)iga, keyinroq qiroli Karl VIII ga turmushga berishga rozi boʻlib, Burgundiya imperator okrugini fransuz qirolligiga sep sifatida berib yubordi. Fransiya oʻzining Burgundiya davlatlarining koʻp qismini saqlab qoldi. Badavlat Flandriya okrugi bundan mustasno edi. Flandriya Maksimilianga oʻtdi (lekin tez orada Maksimilianga qarshi u yerda isyon koʻtarildi).

Keyinchalik nikohdan voz kechilgan va Karl VIII Bretan gersoginyasi Annaga uylangan boʻlsa-da, Burgundiya hududi ijobiy ravishda fransuz nazorati ostida qoldi. Bu bilan Burgundiya qirolligi yoki mustaqil Burgundiya gersogligi orzusiga barham berildi. Biroq Maksimilian kelishuvdan norozi boʻlib qoldi va 1493-yilda qirol Karl VIIIni Senlis shartnomasini imzolashga majbur qildi. Unga koʻra u Burgundiya okrugini, shuningdek, Fransiyaning Sharole va Artua grafliklarini qayta sotib oldi.

## Manbalar

## Havolalar
*https://www.persee.fr/doc/hes_0752-5702_2002_num_21_2_2300_t1_0261_0000_2
Selderey tuzi

**Selderey tuzi** (Selderey tuzi; ) — ziravorlar, Qoʻshma Shtatlar va boshqa baʼzi mamlakatlarda keng tarqalgan boʻlib, uning asosiy ingredientlari osh tuzi va maydalangan selderey urugʻlari yoki unga turdosh oʻsimlik — lyubistok. Baʼzida quritilgan selderey yoki urugʻ jivitsa yordamida tayyorlanadi.

## Qo[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|ʻ]]llash
AQShda selderey tuzi „Krovavaya Meri“ va „Sezar“ kokteyllarining tarkibiga kiradi. Mish-mishlarga koʻra, tuz KFC ning maxfiy ziravorlar aralashmasining bir qismi. Bundan tashqari, u Chikago uslubidagi hot-doglar, Nyu-York uslubidagi sosiskalar, salatlar, karam va ragu uchun zapravka sifatida ishlatiladi. Bu baʼzi „Old Bay“ ziravorlarining asosiy ingredienti.

Shuningdek, selderey tuzi natriy nitrat oʻrniga konservant sifatida ham ishlatiladi.

## Tayyorlash
Uy sharoitida selderey tuzi uchun katta bogʻ selderey olinadi, keyin yuviladi va suvdan quritiladi. Keyin mayda boʻlaklarga boʻlinadi, barglari ham, poyalari ham ishlatiladi. Keyin koʻkatlar quritiladi. Buning uchun quritgich yoki duxovkadan foydalaniladi, lekin duxovka faqat 40 darajaga yoqiladi. Bundan tashqari, selderey oʻzi qurishi mumkin. Quritgandan soʻng, hosil boʻlgan aralashma blenderda yoki hovonchada maydalanadi va kukunga tuz qoʻshiladi.

## Yana qarang
* Tuzlangan tuz
## Manbalar
Kanossa qal’asi

**Kanossa qal’asi** () — Reggio nel Emilia shahridan 18 km janubda joylashgan Kanossa shahridagi Apennin orollaridagi Toskana Margraves Matildasining vayron boʻlgan qal’asi.

1077-yilda qal’a oldida Muqaddas Rim imperatori Genrix IV „Kanossaga sayr“ qilib, oʻzining quvgʻinni bekor qilish uchun Papa Gregori VII huzuriga chiqdi.

1092-yilda Genrix IV oʻzining ikkinchi Italiya yurishi paytida Matilda qoʻshinlari tomonidan Kanossa yaqinida harbiy magʻlubiyatga uchradi.

Hozirgi vaqtda Kanossa qal’asi xaroba boʻlib, qayta tiklash ishlari tufayli uni keyingi vayron qilish toʻxtatildi. 1878-yilda Italiya davlati graf Valentinidan xarobalarni sotib olib, ularni milliy yodgorlik deb eʼlon qildi.

## Havolalar

* Kanossa // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Informatsiya o Kanosskom zamke (nedostupnaya ssilka)
Vigmor qalʻasi

**Vigmor** — Angliyadagi qalʻa, Xerfordshir grafligida, XI asrda asos solingan. Mortimerlarning asosiy qarorgohi edi.

## Tarix
Vigmor qalʻasi Normanlar tomonidan Angliyaning zabt etilishidan soʻng (taxminan 1070-yilda) Gerefordning 1-grafi Uilyam Fits Osbern tomonidan tashkil etilgan. U koʻl qirgʻogʻidagi choʻl joyda qurilgan va uning yonida xuddi shu nomdagi qishloq paydo boʻlgan (ehtimol, avvalgi aholi punkti oʻrnida). Koʻrinib turibdiki, qalʻa boshidanoq sezilarli hududni egallagan va mustahkam qalʻa boʻlgan.

## Manbalar
Kantakuzino qal’asi

**Kantakuzino qal’asi** () — Ruminiyaning Bushteni shahridagi saroy va qal’a majmuasi. 1911-yilda qurib bitkazilgan yangi Ruminiya uslubidagi bino meʼmor Grigore Sercheza tomonidan loyihalashtirilgan va shahzoda George Grigore Cantacuzino tomonidan buyurtma qilingan. Majmuaning umumiy maydoni uch ming kvadrat metrdan ortiq. Bino park bilan oʻralgan boʻlib, uning hududida grotto va favvorali sharshara mavjud. Markaziy pavilyonda Cantakuzino uyi bilan bogʻliq oilalarni ifodalovchi noyob Ruminiya geraldikasi toʻplami, shuningdek, ushbu oila aʼzolarining portretlari bor.

Qal’a 1948-yilda majburiy milliylashtirilgunga qadar ularga tegishli boʻlib, unda Ruminiya Xalq Respublikasi Ichki ishlar vazirligi xodimlari uchun sanatoriy joylashgan. Kommunistik rejim davrida qal’adan asl mebel olib tashlandi. Binoning ichki devorlarining bir qismi boʻyalgan. 1989-yildan keyin qal’a Kantakuzinolar oilasining avlodlariga qaytarildi, ular uni 2004-yilda xususiy shaxslarga sotdilar. Qayta tiklash ishlaridan soʻng qal’a jamoatchilikka ochildi va bugungi kunda Ruminiya madaniy meros obidasi hisoblanadi.

## Manbalar
Ventspils qalʻasi

**Ventspils qalʻasi** (), tarixiy nomi *Vindava qalʻasi* () — Ventspils shahrida joylashgan Latviyadagi eng katta va eng yaxshi saqlanib qolgan Livon ordeni qalʻasi. Qalʻa qayta tiklanib, muzeyga aylantirilgan.

## Tarix
1290-yilda Venta daryosining janubiy qirgʻogʻida, Boltiq dengizidan 1 km uzoqlikda qurilgan. Qalʻa Komturlarning qarorgohi boʻlgan, harbiy harakatlar sodir boʻlgan taqdirda qoʻshinlarni qoʻllab-quvvatlash uchun oziq-ovqat va qurol-yarogʻlar edi. XIV asrda qalʻa zamonaviy koʻrinishga ega boʻldi. 1451-yilda qalʻa garnizoni xizmatchilarni hisobga olmaganda, qoʻmondon boshchiligidagi 7 ritsardan iborat edi. Polsha-shved urushi (1659-1660-yillar) paytida qalʻa jiddiy shikastlangan. 1798-yildan 1802-yilgacha qalʻada Rossiyaning Sofiya mushketyorlar polki joylashgan edi. 1832-yilda qalʻa qamoqxonaga aylantirildi, u 1959-yilgacha davom etdi. 1845-yilda qalʻaning shimoli-sharqiy qismida pravoslav cherkovi muqaddas qilingan (1928-yilda yopilgan). 1977-yilda qalʻa qayta tiklandi.

## Arxitektura
Dastlab, qalʻa 32 dan 33 m gacha devor bilan oʻralgan, reja boʻyicha 10 dan 10 m gacha boʻlgan kvadrat minorasi boʻlgan. XIV asrda qalʻa devori hovlili ikki qavatli binolar devoriga aylandi. Qalʻaning binolariga ibodatxona, majlislar zali, yotoqxonalar, oshxonalar kiradi. XV asrda uchinchi qavat qoʻshildi. Minora ham qurib, mayoqqa aylantirildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Livoniya ordeni Ventspils qalʻasi 
* Ventspils buyurtma qalʻasi
Buteon

**Buteon** () —Fransiyaning Luara vodiysidagi Andrésieux-Butéon kommunasida joylashgan qalʻadir.

## Tarix
Qadimgi hujjatlarda qalʻa birinchi marta XIII asrda tilga olingan. Oʻsha vaqtdan beri arxitektura juda oʻzgargan boʻlsa-da. Buteon qalʻasi qalʻa boʻlib, ular Luara daryosi, Foret togʻlari, Mont-dyu-Lion va Pilatni nazorat qilishgan. Buteon Foret graflarining pullari evaziga qurilgan XIII va XIV asrlarda ularga tegishli boʻlgan. Ammo koʻp oʻtmay, 1332-yilda u lord Goedmarar Revyu qoʻliga oʻtdi, keyin 1386-yilda Robert de Chalus va nihoyat 1420-yilda Lui quvnoq qalʻani egallab oldi. 1486-yilda fransuz qiroli Charlz VIII ning ishonchli odami Matye Burbon Buteonni egallab oldi. 1561-yilda florensiyalik savdogar Guillaume Gadan qasrni Burbonlar oilasidan sotib oladi. XVIII asrning oxirida Guillaume avlodlari Buteonni sotadilar. XIX-asrda qalʻa tez-tez sotilgan va sotib olingan, shuningdek qayta qurilgan. Birinchi jahon urushi paytida qalʻada kasalxona joylashgan edi. Ikkinchi jahon urushi paytida qalʻa egalari bu yerda butun Evropadan kelgan qochqinlar uchun boshpana qilib ularni joylashtirishadi. 1995-yilda Andrézyo-Buteon shahri maʼmuriyati qalʻani sotib oladi va uning hududida muzey yaratadi.

### Muzey
Muzey koʻrgazmalari — bu Fore oilasining hayoti koʻrgazmasi, Luara daryosidagi akvarium va vaqtinchalik koʻrgazmalar uchun zallar.

## Adabiyotlar

* 
*
Buffavento

**Buffavento** (, ) — Shimoliy Kiprdagi qalʼa. U oʻzining alp togʻlarida joylashganligi (dengiz sathidan 950 metr balandlikda) tufayli oʻz nomini oldi va italyan tilidan tarjima qilingan *"shamollardan himoya"* degan maʼnoni anglatadi.

Buffavento Kiriniya togʻlarida Sankt Hilarion va Kantara qalʻalari oʻrtasida joylashgan va ular kabi arablarning bosqinlaridan himoya qilish uchun qurilgan va eng muhim togʻ oʻtish joylarini nazorat qilgan. Katta olovli mashʻalalar yordamida qalʻalar oʻrtasida ogohlantirish tizimi oʻrnatildi.

Qalʻaning pastki qismi, ehtimol, XI asrda Vizantiyaliklar tomonidan qurilgan. XIV asrda qalʻa luzinyanlar tomonidan kengaytirildi va mustahkamlandi, ularning nazorati ostida. Shu bilan birga, qamoqxona sifatida ham foydalanila boshlandi. Venetsiyaliklarning orol ustidan nazorati davrida qalʻa oʻz ahamiyatini yoʻqotib, oʻz oʻrnini boshqa qirgʻoq qalʻalariga boʻshatib berdi.

## Manbalar

## Havolalar
Buxlov

**Buxlov** () — qirollik qalʻasi, janubiy Moraviyadagi Buxlovitse qishlogʻi yaqinida (Chexiyaning Zlinskiy viloyati) 510 metr balandlikda Hrshibining eng baland tepaliklaridan birida joylashgan.

Buxlov qalʻasi XIII asrning boshida qirollik qalʻasi sifatida tashkil etilgan boʻlib, Xrjibaxdagi dovonni Vengriya hujumidan himoya qilgan. Dastlab u Romanesk uslubida qurila boshlandi. Qalʻaning kelib chiqishi haqida hech qanday hujjat yoʻq, bu Chexiya qirollik qalʻalari uchun biroz gʻayrioddiy. XVI asrga qadar qirol qalʻani oʻziga xizmat qilgan turli zodagon oilalarga „qarzga“ olgan. Har bir egasi asta-sekin qalʻani kengaytirdi. 1280-yillarda Parij Sent-Shapellening nusxasi boʻlgan qalʻa ibodatxonasi paydo boʻldi, Tsimburk panalari XV asrda ajoyib kech Gotik ritsarlar zalini qurdilar. Shu bilan birga, Buxlov hussitlarga qarshi kurashning tayanch nuqtalaridan biriga aylandi.

1518-yilda qalʻa nihoyat xususiy mulkka oʻtadi, nufuzli zerotinlar egalariga aylanadi. Oxirgi egalari 1945-yilgacha qalʻaga egalik qilgan 1800-yilda homiylar va sanʼat ixlosmandlari Berhtold edi. Endi qalʻa davlatga tegishli.

## Galereya

Fayl:Buchlov castle 01.jpg|
Fayl:Buchlov castle 02.jpg|
Fayl:Buchlov castle 11.jpg|
Fayl:Buchlov castle 14.jpg|


## Havolalar

* Qalʻaning rasmiy sayti, Chexiya. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan