Mittelschmerz sindromi

***Mittelschmerz*** (nemischa: „oʻrta ogʻriq“) „ovulyatsiya ogʻrigʻi“ yoki „menstrual sikl oʻrtasidagi ogʻriq“ni ifodalovchi atama hisoblanadi. Ayollarning taxminan 20% i Mittelschmerzni boshdan kechiradi, baʼzilar ayollarda bu holat har bir hayz siklida, baʼzilarida esa vaqti-vaqti bilan uchraydi.

## Sabablari
Mittelschmerzning turli sabablari bor deb taxmin qilinadi:

* **Follikulyar shish**: ovulyatsiyadan oldin tuxumdonlarda follikulalarning shishishi. Ovulyatsiyaga qadar ayolda faqat bitta yoki ikkita tuxum yetilgan boʻlsa-da, hayz davrining follikulyar bosqichida bir qator follikullar oʻsadi (ovulyatsiyadan oldin dominant boʻlmagan follikullar atrofiyasi kuzatiladi). Follikulalar har ikki tomonda rivojlanganligi sababli, bu nazariya qorinning har ikki tomonida bir vaqtning oʻzida sodir boʻladigan mittelschmerzni tushuntira oladi.

* **Tuxumdon devorining yorilishi**: tuxumdonlarning teshiklari yoʻq; ovulyatsiya paytida tuxum tuxumdon devorini yorib oʻtadi. Bu baʼzi ayollar uchun ovulyatsiyani ogʻriqli boʻlishiga olib kelishi mumkin.
* **Fallopiy naychalarining qisqarishi**: Ovulyatsiyadan keyin bachadon naychalari qisqaradi (qiziloʻngachning peristaltikasiga oʻxshash), bu baʼzi ayollarda ogʻriq keltirib chiqarishi mumkin.
* **Silliq mushak hujayralari qisqarishi**: Ovulyatsiya paytida bu ogʻriq tuxumdonda va uning boylamlarida silliq mushak hujayralarining qisqarishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Ushbu qisqarishlar prostaglandin F2-alfa darajasining ortishiga javoban yuzaga keladi, bu esa luteinlovchi gormonning (LG) koʻtarilishi bilan bogʻliq.

* **Taʼsirlanish**: Ovulyatsiya vaqtida yorilgan tuxum follikulasidan qon yoki boshqa suyuqlik chiqariladi. Bu suyuqlik qorin boʻshligʻida qorin pardani tirnash xususiyati keltirib chiqarishi mumkin.
## Belgilari
Mittelschmerz qorinning pastki qismida va chanoq boʻshligʻi aʼzolarida ogʻriqlar bilan tavsiflanadi, bu ogʻriq ayolning hayz davrining oʻrtalarida paydo boʻladi. Ogʻriq toʻsatdan paydo boʻladi va odatda bir necha soat ichida pasayadi, baʼzan ikki yoki uch kun davom etishi ham mumkin. Baʼzi hollarda u keyingi menstrual siklgacha davom etishi mumkin. Baʼzi ayollarda mittelschmerz yetarlicha lokalizatsiya qilingan boʻlib, shuning uchun ular ikkala tuxumdonidan qaysi biri maʼlum bir oyda tuxumni taʼminlaganligini aniqlashlari mumkin. Ovulyatsiya har bir hayz siklida tasodifiy tuxumdonda sodir boʻlganligi sababli, ogʻriq bir tomondan ikkinchisiga oʻtishi yoki bir tomonda qolishi mumkin.

### Ovulyatsiya davridagi boshqa belgilari
Ayollar ovulyatsiya paytida yoki yaqin kunlarda mittelschmerz bilan bogʻliq boshqa jismoniy alomatlarni sezishi mumkin. Eng tez-tez uchraydigan belgi – ovulyatsiyadan oldingi kunlarda koʻp miqdorda bachadon boʻynida shilliqning paydo boʻlishi. Bachadon boʻyni ajralmalari reproduktiv salomatlikni aniqlashning turli metodlarida qoʻllaniladigan asosiy belgilardan biridir. Boshqa alomatlar esa *ikkinchi darajali fertillik belgilari* deb ataladi.

## Diagnostikasi
Mittelschmerz tashxisi, odatda, agar ayol menstrual siklning oʻrtasida boʻlsa va chanoq boʻshligʻi aʼzolarini tekshirish hech qanday anormalliklarni koʻrsatmagan holda qori yoki chanoq boʻshligʻida ogʻriq boʻlganda qoʻyiladi. Agar ogʻriq uzoq va/yoki kuchli boʻlsa, qorin ogʻrigʻining boshqa sabablarini istisno qilish uchun qorin boʻshligʻining ultratovush tekshiruvi va boshqa diagnostika tadbirlari oʻtkazilishi mumkin.

Mittelschmerzdagi ogʻriq baʼzan appenditsit bilan almashtiriladi va tugʻish yoshidagi ayollarda appenditsitning differentsial tashxislaridan biri hisoblanadi.

## Davolash
Odatda maxsus davolanish shart emas. Uzoq muddatli yoki kuchli ogʻriqlar uchun NSYQD (nosteroid yalligʻlanishga qarshi dorilar) kabi ogʻriq qoldiruvchi vositalar (analgetiklar) kerak boʻlishi mumkin.

Ovulyatsiya va u bilan birga keladigan ogʻriqni oldini olish uchun kontratseptsiyaning gormonal shakllarini qabul qilish mumkin.

## Foydali jihatlari
Fertillik haqida maʼlumotga ega boʻlgan ayollar mittelschmerzni ovulyatsiyani aniqlashda yordamchi ikkinchi darajali belgi deb hisoblashlari mumkin. Spermaning normal hayoti besh kungacha boʻlganligi sababli, faqat mittelschmerzning oʻzi homiladorlikning oldini olish uchun yetarli darajada oldindan ogohlantirmaydi. Kichkina qorin ogʻrigʻining boshqa koʻplab sabablari ham mavjudligi sababli, mittelschmerzning oʻzi ovulyatsiyadan keyingi infertil davrning boshlanishini tasdiqlash uchun yetarli boʻlmaydi.

## Manbalar

## Havolalar