Bank hisob raqami

**Bank hisob raqami**  — yuridik yoki jismoniy shaxslarning naqd pulsiz pul muomalasida ishtirok etishi va hisob raqamdagi naqd boʻlmagan pul mablagʻlaridan maqsadli foydalanish uchun bank tomonidan ochilgan hisob varaq.

## Bank hisobvaraqlarining turlari

* Бюджетный счёт
* Валютный счёт
* Замороженный счёт
* Застрахованный счёт
* Контокоррентный счёт
* Корреспондентский счёт
* Накопительный счёт
* Обезличенный металлический счёт
* Общий счёт
* Онкольный счёт
* Расчётный счёт
* Сберегательный счёт
* Сводный счёт
* Ссудный счёт
* Текущий счёт
* Транзитный счёт
* Фидуциарный счёт
* Фондовый счёт
* Частный счёт
* Чековый счёт

## [[Rossiya]] bank hisob raqamlarini raqamlash qoidalari
1998-yildan beri Rossiya Federatsiyasida 20 xonali bank hisob varagʻidan foydalaniladi.  Shu bilan birga bank hisob raqami matematik maʼnoda raqam emas. Aksincha, bu hisobning xususiyatlari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan raqamli kod.

Bank hisob raqami 5 guruhga boʻlingan.

1-guruh 5 ta raqamdan iborat boʻlib, hisob ochilgan 2-tartibdagi balans miqdorini koʻrsatadi. Muayyan balans hisobini tanlash qoidalari joriy hisob varaqlar rejasi bilan tartibga solinadi.  Balans hisob varagʻida hisobning maqsadi koʻrsatiladi, masalan, tijorat nodavlat yuridik shaxsning hisob-kitob hisob raqami(40702) yoki norezidentga 181 kundan 1 yilgacha boʻlgan muddatga ochilgan shaxsiy depozit hisob raqami 42605. 2-tartibdagi balans hisob raqami oʻz navbatida 1-tartibdagi (3 belgi)  balans hisob raqamiga va birinchi tartibda ikkinchi tartib hisob raqamiga boʻlinadi. Birinchi tartibdagi balans hisob raqamida, oʻz navbatida, balans rejasining boʻlimini koʻrsatadigan birinchi belgi ajratiladi.

2-guruh 3 ta belgidan iborat boʻlib, umumrossiya valyuta tasniflagichiga muvofiq hisob ochilgan valyutani koʻrsatadi.

3-guruh bitta belgidan iborat boʻlib,  hisobning barcha boshqa raqamlarini, shuningdek, hisob ochilgan bankning BIC koʻrsatkichini ifodalagan  holda, taniqli algoritm asosida oʻrnatilgan hisob  kalitidir  Ushbu kalit hisobni qoʻlga kiritishda muqarrar xatolarni, shuningdek, mijoz bir bankning hisob raqamini boshqasida notoʻgʻri ishlatgan vaziyatni bartaraf etish uchun zarurdir.

4-guruh 4 ta raqamdan iborat boʻlib, hisob varaq ochilgan bank boʻlinmasini (filial yoki qoʻshimcha ofis) koʻrsatadi.  Ushbu guruhni shakllantirish bankning hisob siyosatida belgilanishi kerak.  Agar bankning filiallari boʻlmasa, bu guruhda 0000 mavjud.

5-guruh qolgan 7 ta raqamdan iborat boʻlib, shaxsiy hisob raqamini oʻz ichiga oladi.  Bu guruh, oʻz navbatida, kichik guruhlarga boʻlinadi, lekin boʻlinish usuli qoʻllaniladigan balans hisobiga, shuningdek, bankning hisob siyosatiga bogʻliq.

## O‘zbekistonda bank hisob raqamlarini raqamlash qoidalari
O‘zbekiston Respublikasida tijorat banklari o‘z mijozlariga xizmat ko‘rsatishda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan yagona 20 xonali (belgili) bank hisob raqami standartidan foydalanadi. Bu hisob raqami oddiy son emas, balki hisobning xususiyatlari va valyutasi haqidagi ma'lumotlarni o‘z ichiga olgan maxsus raqamli kaddir.

O‘zbekistondagi 20 xonali bank hisob raqami mantiqan 4 ta asosiy guruhga bo‘linadi:

* **1-guruh (1-5 raqamlar):** Balans hisobvarag‘i (hisob turi). Bu 5 ta raqam hisobning maqsadini ko‘rsatadi. Masalan, yuridik shaxslarning talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlari odatda 20208 raqami bilan boshlanadi, jismoniy shaxslarning omonat hisobvaraqlari esa boshqa maxsus kodlarga ega.
* **2-guruh (6-8 raqamlar):** Valyuta kodi. Ushbu 3 ta belgi xalqaro valyuta tasniflagichiga muvofiq hisob qaysi valyutada ochilganini bildiradi (masalan, milliy valyuta — so‘m uchun maxsus kod, AQSh dollari uchun — 840, yevro uchun — 978).
* **3-guruh (9-raqam):** Nazorat kaliti (tekshiruvchi belgi). Ushbu bitta raqam maxsus algoritm asosida hisoblab chiqiladi. U hisob raqamini kiritishda xatoliklarning oldini olish va tranzaksiyaning to‘g‘ri manzilga yetib borishini ta'minlash uchun xizmat qiladi.
* **4-guruh (10-20 raqamlar):** Mijozning shaxsiy tartib raqami. Ushbu 11 ta raqam har bir mijoz uchun bank tizimida individual tarzda shakllantiriladi va mijozning bankdagi shaxsiy identifikatori hisoblanadi.

Ushbu milliy standart mamlakatdagi barcha moliyaviy tranzaksiyalarning aniqligi va xavfsizligini kafolatlaydi. Amaliyotda bu standart qanday ishlashini mamlakatning eng yirik va qadimiy moliya muassasalaridan biri bo‘lgan **[[Oʻzsanoatqurilishbank|«O‘zsanoatqurilishbank» ATB (SQB)]]** misolida ko‘rish mumkin. SQB tizimida yirik korporativ mijozlar, davlat korxonalari va jismoniy shaxslarga tegishli bo‘lgan yuz minglab hisob raqamlari aynan shu Markaziy bank algoritmi asosida raqamlashtirilgan. Shuningdek, **SQB** kabi yirik banklarda xalqaro to‘lovlarni amalga oshirishda ushbu 20 xonali hisob raqami bankning individual MFO (filial kodi) va SWIFT tizimi bilan uzviy bog‘liq holda ishlatiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Rossiya Markaziy bankining 16.07.2012-yildagi 385-P-sonli qoidalari
* Yangi iqtisodiy lugʻat / *A. N. Azriliyan tahriri ostida* — M.: Yangi iqtisodiyot instituti, 2006 y. ISBN 5-89378-014-0
* „Rossiya Federatsiyasi hududida joylashgan kredit tashkilotlarida buxgalteriya hisobi qoidalari toʻgʻrisidagi nizom“