open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayri ekran (kompyuter)

**Ayri ekran** — bir vaqtning oʻzida bir-nechta (koʻpincha 2 va 4) ekranni koʻrish imkonini beruvchi kompyuter grafikasidagi tasvir koʻrsatish funksiyasi. Unda axborot tasvir yonma-yon holda toʻrtburchak maydonlarga boʻlinadi. Kompyuter monitorida tegishli matn va grafikani baravar koʻrsatish uchun ayri ekran funksiyasi amalga oshiriladi. Televizion sport koʻrsatuvlari 1960-yillarda ushbu funksiyadan biror bir vaziyatni darhol qaytarib koʻrsatish uchun foydalangan.

Ayri ekranlarning qoʻzgʻalmaydigan va oynali tizimlari mavjud. Oynali ayri ekranning farqi shundaki, foydalanuvchi oʻziga kerakli axborot joylashgan oynani (ekranning boʻlingan qismni) bir yerdan boshqa yerga erkin harakatlantirishi mumkin. Qoʻzgʻalmaydigani esa bitta qatʼiy yerga mahkamlanadi va uni hech qayerga surib yoki koʻchirib boʻlmaydi.

Ayri ekran funksiyasini ikki xil ilovani ishga tushirib, bittasida boshqa foydalanuvchi, ikkinchisida yana boshqa foydalanuvchi ishlatgan holda foydalanishi mumkin.

## Videooʻyinlarda
Ayri ekran funksiyasi koʻpincha tarmoqqa ulanmagan yaʼni oflayn, biroq koʻp oʻyinchili rejimga ega boʻlgan videooʻyinlarda qoʻllanadi.

Koʻp oʻyinchili rejimga ega boʻlgan oflayn oʻyinlarda ekran oʻyinchilarning soniga qarab teng oʻlchamli 2 tadan 4 tagacha boʻlakka boʻlinadi. Bu bilan oʻyinchilar oʻyinda bir vaqtning oʻzida bir-biridan ajralgan holda oʻyinning har xil yerlarini oʻrganishi mumkin. Bu holat  2000-yillargacha Internetga yoki boshqa tarmoqqa kirish imkoni boʻlmagan konsollar orasida juda mashhur edi.

## Tarix
Ayri ekranli oʻyinlar tarixi kamida 1970-yillarga borib taqaladi, Kee Games kompaniyasining *„Drag Race“* (1977) kabi oʻyinlari shunaqa formatda taqdim etilgan. Oʻsha kezlarda ayri ekran funksiyasi ikki yoki undan ortiq oʻyinchi uchun moʻljallangan uy konsolari va kompyuter oʻyinlari uchun odatiy xususiyat edi. Ayri ekran funksiyasiga ega baʼzi ommabop oʻyinlarga 8 bitli *„Kikstart II“*, 16 bitli bir qator poyga oʻyinlari (masalan, *„Lotus Esprit Turbo Challenge“* va *„Road Rash II“*) va ekshen/strategiya janridagi oʻyinlar (masalan, *„Toejam &amp; Earl“* va *„*Lemmings*“*) kiradi. Shularning bari ikki oʻyinchi oʻynashi uchun ekranni vertikal yoki gorizontaliga boʻladi.

Uchta oʻyinchiga moʻljallangan ayri ekranli oʻyinga yorqin misol oʻlaroq *„Xenophobe“* oʻyinini keltirish mumkin, biroq uy platformalarida u bir yoki ikki ekrangacha qisqartirilgan. Uy konsollarining kontrollerlari uchun toʻrtta portning qoʻshilishi esa toʻrttalik ayri ekranli oʻyinlarning paydo boʻlishiga olib keldi. Bularga Nintendo 64ʼdagi *„Mario Kart 64“* va *„Goldeneye 007“*lar misol boʻla oladi. Oldinlari uy platformalaridagi koʻp oʻyinchili rejimga ega oʻyinlarni ayri ekran funksiyasi orqali oʻynash mashhur boʻlgan boʻlsa, hozirga kelib bu rejim birinchi va uchinchi shaxs otishma oʻyinlarida internet orqali, tarmoqda oʻynash odatiy holatga aylanib qolgan.

## Shuningdek qarang

* Koʻp oʻyinchili videooʻyin
* Ekran yirtilishi
* Ayri ekran (video ishlab chiqarish)

## Manbalar
Drew Weissman

**Drew Weissman** (1959-yil 7-sentyabrda tugʻilgan ) – amerikalik shifokor-olim va RNK biologiyasiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan, Nobel mukofoti laureati. Uning 2023-yilda tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlishiga BioNTech / Pfizer va Moderna tomonidan ishlab chiqarilgan COVID-19 uchun RNK vaksinalarini ishlab chiqishg sabab boʻldi.

## Biografiyasi
Weissman 1959-yil 7-sentyabrda Massachusets shtatining Leksington shahrida tug‘ilgan. Drew Weissmanning otasi yahudiy, onasi italiyalik bo'lgan. U Massachusets shtatining Leksington shahrida o'sgan. Weissman 1981-yilda Brandeys universitetida bakalavr va magistr darajasini oladi, u yerda biokimyo va enzimologiya boʻyicha ixtisoslashgan Gerald Fasman laboratoriyasida ishlagan. 1987-yilda Boston universitetida MD va PhD darajasini olish uchun immunologiya va mikrobiologiya bo'yicha bitiruv ishi tayyorlaydi. Shundan so'ng, Weissman Milliy Allergiya va yuqumli kasalliklar instituti direktori Entoni Fauci nazorati ostida Milliy Sog'liqni saqlash institutida (NIH) tahsil oladi.

## Manbalar
Olga Zabelinskaya

**Olga Sergeyevna Zabelinskaya** (; 1980-yil 10-may Leningrad viloyati) – rus va oʻzbek shosse va trek velosipedchisi. 2012-yili Londonda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarining ikkita bronza medali sovrindori, 2016-yilgi Rio-de-Janeyro Olimpiadasining kumush medali sohibasi. 2023-yil Osiyo oʻyinlari gʻolibasi.

Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori. Oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionati chempioni. Bir qator qitʼa va xalqaro turnirlar gʻolibi va sovrindori. 2018-yilning avgust oyidan buyon Oʻzbekiston terma jamoasi safida harakat qilmoqda.

## Biografiyasi
Zabelinskaya 1980-yil 10-mayda Leningradda tugʻilgan. Olga otasiz oʻsgan.

## Manbalar
Gurtik

**Gurtik** (*[[qoraqalpoq tili]]da*: gúrtik) — qoraqalpoq oshxonasiga oid milliy taom. Bu taom asosan toʻrtburchak qilib olingan xamir hamda qaynatilgan goʻshtni bir-biriga qoʻshib tayyorlanadi.

## Tayyorlash jarayoni
Taomni tayyorlash uchun koʻpincha qoʻzichoq va mol goʻshti kerak boʻladi. Goʻsht avval mayda boʻlaklarga boʻlib chiqiladi. Undan soʻng qozondagi suvda qaynatib olinadi. Pishirish jarayonida qozonga butunicha tozalangan sabzi va toʻgʻralgan piyoz solinadi. Ajralib chiqayotgan koʻpik olib tashlanadi. Goʻsht pishgandan soʻng yogʻning bir qismi olib tashlanadi va qozon ichiga mayda qilib kesilgan piyoz qoʻyib chiqiladi. Keyin goʻsht olib tashlanadi va qozonda qolgan masalliqning oʻzi qaynatiladi. Gurtik tekis qilib tovoq ustiga suziladi. Goʻsht tovoq markaziga joylashtiriladi va uning atrofida yogʻ bilan qoplangan sabzi va piyoz joylashtiriladi. Ovqatlanishdan oldin mehmonlar qoʻllarini yuvishlari lozim. Har bir mehmonga bir piyoladan bulyon tortiq qilinadi. Tabga koʻra idish ichiga qizil qalampir qoʻshib berilishi ham mumkin. Mehmonlardan biri goʻsht va suyaklarni taqsimlab chiqadi va oʻzi goʻshtning qolgan qismini mayda boʻlaklarga ajratadi. Gurtik qoʻl bilan isteʼmol qilinadi. Bir parcha goʻsht olinadi, gurtikka qoʻyiladi, keyin ular birgalikda tanavvul qilinadi. Gurtikka nisbatan „Qoraqolpoq beshbarmogʻi“ atamasi ham ishlatib kelinadi.

Gurtik taomining, shuningdek, keng tayyorlanib kelinadigan yana bir Joʻxori gurtik (Júweri gúrtik) kabi turi ham mavjud. 

## Aytilishi
Qoraqalpoq tilidagi taomning nomi *gúrtik* tarzida yozilgan boʻlib, u  *gurtk*, *gurtik* tarzida talaffuz qilinadi.

## Yana qarang

* Joʻxori gurtik

* Beshbarmoq
## Manbalar
Yesengʻali Raushanov

**Yesengʻali Abdijaparovich Raushanov** ( ; 1957-yil 5-oktyabr, , Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2021-yil 16-aprel, , Qozogʻiston) – sovet va qozoq shoiri, yozuvchisi, muharrir. Adabiyot va sanʼat sohasidagi Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (2006). Koʻplab sheʼriy kitoblar va nashrlar muallifi.

## Biografiyasi
1957-yil 5-oktyabrda Qoraqalpogʻistonning Xoʻjayli shahrida tugʻilgan.

1976-yilda Qozogʻiston Davlat universitetining jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirib, oʻqishni 1980-yilda tamomlagan. Oʻsha yili „Bastau“ (Boshlash) nomli birinchi sheʼrlar toʻplami nashr etilgan.

„Jalin“ adabiy almanaxida ishlagan, „Aray“ („Tong“) jurnalining bosh muharriri, „Jazushi“ nashriyotini boshqargan, Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi kotibi boʻlib ishlagan. .

2021-yil 16-aprelda vafot etgan.

## Ijodi
1984-yilda nashr etilgan „Kelin tobe“ kitobi qozoq sheʼriyatida yangi yoʻnalishda ijod boshlagan shoir yetishib chiqishini belgilab bergan. Muallifning „Sholpan juldiz tutansha“, „Gʻaysha bibi“ „Muhammad (s.gʻ.s.) paygʻambardin hadisteri“ (Muhammad paygʻambar hadislari 1995), „Qora boʻyr kaskaldak“ (Qora koʻkrak, 1995), „Boʻzanga bitken boz jusan“ (Oq shuvoqli dasht, 2006) nomli keyingi sheʼriy toʻplamlari kitobxonlar va adabiy jamoatchilik tomonidan maʼqullanib, yuksak baholangan.

Sharq klassikasi motivlari, xalq ogʻzaki ijodi, choʻl urf-odatlari, jirovchilarning bard qoʻshiqlari zamonaviy qozoq sheʼriy madaniyati bilan uygʻunlashib, shoirning oʻziga xos qoʻlyozmasi va uslubini shakllantirgan. Bu xususiyat turli mavzu va mazmundagi koʻplab lirik sheʼrlarda, „Sagʻdishe suyu“ („Sagʻdisheni sevmoq“), „Abylaydin assida aytilmagan soʻz“ va xalq afsona-ertaklari asosidagi „Gʻaysha bibi“ (Oysha-bibi maqbarasi), „Nuk paygʻambardin kemesi“ (Nuh kemasi) kabi asarlarida yaqqol namoyon boʻladi. 

Bir qator asarlari rus, litva, ukrain, bolgar, chex, oʻzbek, qirgʻiz tillariga tarjima qilingan.

Muallif oʻzbek dramaturgi Hamza Hakimzoda Niyoziyning tarjimalarini alohida kitob holida nashr ettirgan. Uning qozoq tiliga tarjimasida oʻrta asrlarga oid „Temip jartillari“ (Temirlan institutlari) tarixiy yodgorligi nashr etilgan. „Nurdan jaralgan“ romani va „Qustar – bizdin dosimiz“ nasriy toʻplami muallifi.

## Mukofotlari

* 1980-yil – adabiyot, sanʼat va jurnalistika sohasidagi Qozogʻiston Lenin komsomol mukofoti;
* 1991-yil – „Alash“ xalqaro adabiy mukofoti (Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi);
* 2001-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 10 yil“ medali;
* 2005-yil – „Kurmet ordeni“;
* 2005-yil – „Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan nashriyot va matbaa xodimi“ faxriy unvoni () – *mustaqillik yillarida nashriyot va matbaa faoliyatini rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi uchun*;
* 2006-yil – „Persteler men kustar“ sheʼriy toʻplami uchun adabiyot, sanʼat va arxitektura sohasidagi Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti;
* 2016-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ medali;
* 2017-yil – „Parasat ordeni“;
* 2018-yil – madaniyat va sanʼat sohasidagi MDH Davlatlararo „Hamdoʻstlik yulduzlari“ mukofoti.

## Manbalar

*
Sunyat Raxmatullin

**Sunyat Abdulovich (Abdullayevich) Raxmatullin** (, Xoʻjayli, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 8-noyabr, Obninsk, Kaluga viloyati, Rossiya Federatsiyasi ) – sovet davrida faoliyat olib borgan suv changʻisi sport turi boʻyicha murabbiy, muhandis.

## Biografiyasi
Sunyat Raxmatullin 1934-yil 12-noyabrda Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasining Xoʻjayli shahrida tatar oilasida tugʻilgan. Raxmatullin oilada uch nafar farzandning oʻrtanchasi va yolgʻiz oʻgʻil boʻlgan. Otasi Sun Yat-sen sharafiga unga shunday ism qoʻygan. Urushdan oldin hibsdan qochgan otasi sirtdan repressiyaga uchragach, xotini va uch nafar yosh bolasi Vatan xoinining oila aʼzosi sifatida hibsga olinmasligi uchun Oʻrta Osiyo boʻylab doimiy ravishda bir joydan ikkinchi joyga koʻchib yurgan. Urush boshlanganda, otasi harbiy xizmatga yaʼni jazo batalyoniga yuborilgan va Stalingrad yaqinida bedarak yoʻqolgan (vafot etgan). 1950-yilda Sunyatning onasi otasining oqlanishiga erishgan. Bu esa Sunyat va opa-singillariga Moskva universitetlarida oliy taʼlim olish imkonini bergan. Sunyat Rahmatullin Nukus shahridagi maktabni kumush medal bilan tugatgan. Soʻng Moskva muhandislik-fizika institutiga (MIFI) oʻqishga kirgan va oʻqishni 1958-yilda tugatgan.

MIFI talabasi sifatida Obninskga amaliyot oʻtash uchun yuborilgan. 1958-yilda institutni tugatgach, Obninskdagi Fizika-energetika institutiga ishga yuborilgan. 1959-yilda maxsus reaktor inshootida smena muhandisi boʻlib ishlagan. Keyinchalik termofizika boʻlimiga, maxsus maqsadlar uchun atom elektr stantsiyalari va transport atom elektr stansiyalariga nisbatan suvni sovutadigan reaktorlarning yoqilgʻi birikmalarini texnik ishonchliligini oʻrganish boʻyicha ilmiy laboratoriyaga oʻtkazilgan. Doimiy ravishda muhandis yoki katta muhandis lavozimlarida ishlagan.

Protva daryosida Obninskdagi Fizika va energiya institutining suv changʻisi boʻlimini tashkil qilgan va uning doimiy rahbari, jamoat murabbiyi boʻlib ishlagan. Seksiya oʻquvchilari SSSR boʻylab oʻtkazilgan musobaqalarda qatnashishgan. Qayta qurish davrida ushbu boʻlim moliyaviy yetishmovchilik va mahalliy ekologlarning noroziligi tufayli oʻz faoliyatini toʻxtatgan.

1990-yilda nafaqaga chiqqanidan soʻng, tez orada suv changʻisi boʻlimida ishlashni toʻxtatgan. Bogʻdorchilik va nabirasini tarbiyalash bilan shugʻullangan.

2008-yil 31-oktabrda oʻz kvartirasida sodir boʻlgan yongʻinda nafas yoʻllari kuyishi oqibatida 8-noyabr kuni reanimatsiyada vafot etgan.

## Taniqli shogirdlari

* Pavel Gavrilov (1954-yil) – sovet suv changʻichisi, suv changʻisi boʻyicha ikki karra SSSR chempioni (1976, 1979).

## Manbalar

## Havolalar

* Raxmatullinlar oilasining oilaviy fotosuratlari
Pierre Agostini

Pierre Agostini fransuz-amerikalik fizik boʻlib, attosekundlik yorugʻlik impulslarini tavsiflash texnikasi RABBITT ixtirosi bilan mashhur. Pierre Agostini Ferens Kraus va Anne L’Huillier bilan birgalikda 2023-yilgi fizika boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan .

## Biografiyasi
Agostini Aix-Marseille universitetida tahsil oladi, 1968-yilda doktorlik darajasini yoqlagan.

Doktorlik dissertatsiyasidan soʻng u CEA Saclay kompaniyasida tadqiqotchi boʻlgan, 2002 -yilgacha turli lavozimlarda ishlagan.

Agostini 2005-yilda Ogayo shtati universitetida fizika professori boʻladi.

## Manbalar
Ferenc Krausz

**Ferenc Krausz** (1962-yil 17-mayda Vengriyaning Mor shahrida tugʻilgan) – venger-avstriyalik fizik, Nobel mukofoti laureati. U Maks Plank nomidagi Kvant optikasi instituti direktori va Germaniyaning Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universitetida eksperimental fizika professori. Uning tadqiqot guruhi birinchi attosekundlik yorugʻlik impulsini yaratadi va uni atomlar ichidagi elektronlarning harakatini ushlab turish uchun ishlatadi. 2023 yilda Per Agostini va Enn L’Huilye bilan birgalikda u fizika boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

## Akademik faoliyati
Krausz Eötvös Loran universitetida nazariy fizika va Vengriyadagi Budapesht texnika universitetida elektrotexnika boʻyicha tahsil olgan. Avstriyadagi Vena texnika universitetida tahsil olgandan soʻng, u oʻsha institutning professori boʻladi. 2003-yilda Garchingdagi Maks Plank nomidagi kvant optikasi institutiga direktor etib tayinlandi va 2004-yilda Myunxendagi Lyudvig Maksimilian universitetida eksperimental fizika kafedrasi mudiri boʻladi. 2006-yilda u Myunxen Advanced Photonics markazi (MAP) hammuassisi va direktorlaridan biriga aylandi.

## Mukofotlari

* 2006-yil – Qirollik fotosuratlar jamiyati taraqqiyot medali va faxriy stipendiya
* 2013-yil – Otto Xan mukofoti
* 2016-yil – Germaniya Fanlar akademiyasining aʼzosi Leopoldina
* 2019-yil – Vladilen Letoxov medali
* 2022-yil – Fizika boʻyicha Boʻri mukofoti
* 2022-yil Asosiy fanlar boʻyicha BBVA Jamgʻarmasining „Bilim chegaralari“ mukofoti
* 2023-yil – Fizika boʻyicha Nobel mukofoti

## Manbalar

## Havolalar

* Deutsche Forschungsgesellschaftdagi portret 
* Ferens Krausning bosh sahifasi 
* Ferents Krausz guruhining bosh sahifasi
* Myunxen – Ilgʻor fotonika markazi
Vladimir Vragov

Vladimir Nikolaevich Vragov (1945-yil 2-oktyabr — 2002-yil 4-iyun) — sovet va rus matematigi, Novosibirsk davlat universiteti rektori (1993-yildan 1997-yilgacha).
## Biografiyasi
1945-yil 2-oktyabrda Oʻzbekiston SSR Urganch shahrida tugʻilgan. Uning otasi haydovchi bo'lgan va shu sababli oilasi tez-tez ko'chib yurishga majbur bo'lgan.

1963-yilda Novosibirskdagi 10-sonli maktabni tamomlagan va shu yili Novosibirsk davlat universitetining mexanika-matematika fakultetiga o‘qishga kiradi.

1968-yilda universitetni tamomlagach, NDU aspiranturasiga o'qishga kirdi.

1969-yildan Rossiya Fanlar akademiyasining Sibir filiali Matematika institutida funksiyalar nazariyasi bo‘limida ishlagan.

1971-yilda V.N.Vragov nomzodlik, 1978-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Dissertatsiya himoyasidan so‘ng u Matematika institutiga ilmiy kotib, keyinchalik NDU prorektori etib tayinlandi.
Prorektorlik faoliyati bilan parallel ravishda o‘qituvchilik bilan ham shug‘ullangan. Uning rahbarligida 56 ta nomzodlik va 8 ta doktorlik dissertatsiyalari himoya qilingan.
1993-yilda Vragov NDU rektori etib saylandi va 1997-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritdi. Uning rahbarligida bir qancha yangi taʼlim yoʻnalishlari: “Sharqshunoslik”, “Iqtisodiyot va huquq” mutaxassisliklari, tibbiy-biologiya yoʻnalishi va ilmiy jurnalistika boʻlimi ochildi.
1997-yil bahoridan V.N.Vragov Rossiya Fanlar akademiyasining Sibir bo'limida YuNESKO kafedrasiga rahbarlik qildi.
## Xotira
Vladimir Vragov Novosibirskdagi janubiy qabristonga dafn etilgan.
## Havolalar
* Виртуальный музей — Врагов Владимир Николаевич
* В. Н. Врагов
* Персональная страница на сайте Фотоархив СО РАН
Raxilya Miftaxova

**Miftaxova Raxilya Xaydarovna** (1940-yil 7-oktyabr, Xoʻjayli – 2000-yil 8-yanvar) – opera xonandasi, oʻqituvchi, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1981), Tatariston Respublikasi xalq artisti (1993).

## Biografiyasi
1940-yil 7-oktabrda Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasining Xoʻjayli shahrida tugʻilgan. 1946-yilda oilasi bilan Permga koʻchib oʻtgan va oʻsha yerda maktabni tugatgan. 1963-yilda Qozon musiqa kollejini tamomlab, Qozon davlat konservatoriyasida ishlagan. Raxilya Miftaxovaning N. G. Livshits, N. N. Luchinina, Z. G. Bayrasheva, K. Z. Sherbinina kabi oʻqituvchilari boʻlgan.

1962-yil dekabr oyidan Raxilya Miftaxova Musa Jalil nomidagi Tatar opera va balet teatrida stajyor boʻlib ishlagan. 1968-yildan Qozon konservatoriyasini tugatgandan soʻng, teatrda solist boʻlib ishlay boshlagan.

1971―1978-yillarda musiqa maktabida dars bergan. 1985―1999-yillarda – Qozon madaniyat va sanʼat instituti oʻqituvchisi, 1997―2000-yillarda – yakkaxon xonandalik kafedrasi mudiri, professor.

2000-yil 8-yanvarda vafot etgan. Qozon shahridagi Novotatar qabristoniga dafn qilingan.

## Ijodi
32 yillik faoliyati davomida Raxilya Miftaxova 50 dan ortiq opera rollarini ijro etgan, jumladan: Gilda („Rigoletto“), Margarita („Faust“), Aida („Aida“), Marfa („Sarskaya nevesta“), Madama Butterfly. („Cio Cio san“), Liza („Pikovaya dama“), Tatyana („Yevgeniy Onegin“), Yaroslavna („Knyaz Igor“), Leonora („Trubadur“), Rosina („Sevilskiy siryulnik“ "), Alfiya („Samat“), Bibisara („Jigangir“), Shoirning rafiqasi („Jalil“), Karakash („Altinchech“), Sarvar („Bashmachki“), Rozalind („Letuchaya mish“), Malika Volapyuk („Silva“) va boshqalar.

Xonandaning repertuariga opera rollaridan tashqari, tatar kompozitorlari Saidashev, Muzafarov, Valiullin, Jiganov, Yaxinning kamera asarlari, buyuk shoir Abdulla Toʻqay sheʼrlariga yozilgan romans va qoʻshiqlar kiritilgan.

## Mukofotlari

* RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1981)
* Tatariston Respublikasi xalq artisti (1993)
## Manbalar

## Havolalar

* 
* 
*
Oʻzbekiston futbol klublarining Osiyo kuboklaridagi ishtiroki (2020—2029)

## 2020-yil mavsumi
### Osiyo Chempionlar Ligasi 2020
* Ishtirokchi: „Bunyodkor“ (Toshkent) – 2019-yil Oʻzbekiston Superligasi 3-oʻrin sohibi

**2-saralash bosqichi**

**3-saralash bosqichi**

----
* Ishtirokchi: „Lokomotiv“ (Toshkent) – 2019-yil Oʻzbekiston Superligasi 2-oʻrin sohibi
**2-saralash bosqichi**

----
* Ishtirokchi: „Paxtakor“ (Toshkent) – 2019-yil Oʻzbekiston Superligasi chempioni

## 2021-yil mavsumi
### Osiyo Chempionlar Ligasi 2021

* Ishtirokchi: „Paxtakor“ (Toshkent) – 2020-yil Oʻzbekiston Superligasi chempioni

----
* Ishtirokchi: „AGMK“ (Olmaliq) – 2020-yil Oʻzbekiston Kubogi finalchisi

----
### AFC kubogi 2021

* Ishtirokchi: „Nasaf“ (Qarshi) – 2020-yil Oʻzbekiston Superligasi ikkinchi o'rin sohibi

## 2022-yil mavsumi
### Osiyo Chempionlar Ligasi 2022
* Ishtirokchi: „Paxtakor“ (Toshkent) – 2021-yil Oʻzbekiston Superligasi chempioni

----
* Ishtirokchi: „Nasaf“ (Qarshi) – 2021-yil Oʻzbekiston Kubogi sohibi

## 2023-yil mavsumi

### Paxtakor

----

----

----

----

----

### Nasaf

----

----

----

----

----

### Navbahor

----

----

----

----

----

----

### AGMK

----

----

----

----

----

----

----

## Eslatmalar

## Manbalar

## Havolalar
Aporeomyia

***Aporeomyia*** – Tachinidae oilasiga mansub boʻlgan pashshalar turkumi hisoblanadi . **''Aporeomyia**'da* kamida bitta tasvirlangan tur mavjud, *A.antennalar'' .

## Manbalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* 
* 
* 
* 
* 

## Tashqi havolalar

* 
*
Vladimir Bogdanavichus

**Vladimir Stasisovich Bogdanavichus** (1965-yil 18-mayda tugʻilgan, SSSR) – sovet davrida toʻp surgan rus futbolchisi, hujumchi, himoyachi, futzalchi. Keyinchalik murabbiylik qilgan.

## Faoliyati
Moskva „Torpedo“ ning bitiruvchisi. Futbolchi sifatida Sovet Ittifoqining ikkinchi ligasida koʻplab jamoalarda oʻynagan. Mamlakat parchalanganidan soʻng, 1993-yilda Bogdanavichus Tyumenning „Dinamo-Gazovik“ jamoasi bilan birgalikda Sharqiy zonada birinchi divizionda gʻolib chiqdi. U havaskor jamoalarda futbolchi sifatida faoliyatini yakunlagan.

## Mini futbolda
90-yillarda Vladimir Bogdanavichus mini-futbol boʻyicha Rossiya chempionatida faol ishtirok etdi. Bir muncha vaqt eng kuchli Sovet futzal jamoasi „KSM-24“ tarkibida boʻlgan. 1996—1997-yillarda Bolear-MGAFK jamoasida va 1998—1999-yillarda Koylda oʻynadi. 1982-yili FShMda 2 marta maydonga tushdi va gol ura olmagan. 1982—1983-yillarda Torpedo (Moskva) jamaosida va 1984-yil Dinamo (Stavropol) jamaosida 2 marta maydonga tushib1 ta gol urgan. 1987—1988-yillarda Tekstilshik (Ivanovo)da 58 marta maydonga tushib 4 ta gol uegan. 1989-yilda Saturn jamaosida faoliyat olib bordi. 1990-yillarda Xorazmning Jayhun (Urganch) jamoasida faoliyat olib bordi. 1998/99-yilgi mavsumda futbolchi Superligada „Kogalim“ jamoasida oʻynagan. 24 uchrashuvda bitta gol urgan.

## Murabbiylik faoliyati
2001-2009-yillarda Ximki oʻsmirlar sport maktabida murabbiy boʻlib ishlagan. 2009-yildan 2013-yilgacha sport maktabi direktori edi. Keyinchalik „Ximki“ yoshlar jamoasini boshqargan va asosiy jamoaning murabbiylar shtabida edi.

2023-yilning 4-martidan 19-apreliga qadar „Ximki U19“ jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan, shundan soʻng shaharda yoshlar futbolini rivojlantirishga rahbarlik qilgan.

## Yutuqlari

*  PFL Birinchi liga gʻolibi: 1993-yil (Sharqiy zona).

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Statistika na sayte FK „Saturn“ 
* 
* Mini-futbol Rossii. Statisticheskiy spravochnik. Assotsiatsiya mini-futbola Rossii. 10 let
Farrux Fattoyev

**Farrux Fattoyev** (1982-yilda tugʻilgan) – ilmiy izlanishlarini AQSHda olib borayotgan fizika fanlari doktori, professor. Hamkasblarining gravitatsion toʻlqinlar boʻyicha qilgan tadqiqotlaridan foydalanib, yadroviy moddalar holati tenglamasini aniqlagan, shuningdek, neytron yulduzining radiusi tenglamasining 14 km dan yuqori boʻla olmasligini isbotlagan. Bundan tashqari Fattoyev neytron yulduzlari sovishi mumkin boʻlgan eng tez neytrino-emissiya mexanizmining birinchi toʻgʻridan-toʻgʻri dalillarini topdi. Fattoyev 10 dan ortiq yadroviy holat tenglamalari muallifi. Uning modellari dunyo miqyosida maʼruf boʻlib, jumladan birinchi boʻlib neytron terisi tajribasini neytron yulduziga kuzatuvlariga boʻglaydigan ibora bilan aytganda yadroviy narvon yasaydi. Ayniqsa, oxirgi yadroviy modellaridan biri neytron yulduzlarining massasi 2.6 quyosh massasiga teng boʻlishi mumkinligini isbotlaydi va bir qancha xorij yangiliklarida muhokamaga sabab boʻladi. Fattoyev 40 dan ortiq ilmiy maqolaning muallifi boʻlib, maqolalariga 3100 dan ortiq havola yoʻllangan. 
## Yoshlik davri
Olim Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanida tugʻilgan. Fizika fundamental fan boʻlgani bois fizik olim boʻlib yetishishiga maktabdagi barcha fanlarga bir xil qiziqishi sabab boʻlganini taʼkidlaydi. Bu choʻqqilarga erishishiga ustozlarining naqshi muhimligini taʼkidlaydi. 
## Taʼlim
Samarqand Davlat Universiteti (2002);

Oʻzbekiston Milly Universiteti (2004);

Trieste Universiteti va Abdus Salom nomidagi Xalqaro Nazariy Fizika Markazi (Italiya, 2007);

Florida Shtat Universiteti (Florida State University, AQSH, 2011).

## Manbalar
Islombek Pirmanov

**Islombek Pirmanov** (1995-yil 23-fevralda Amudaryo tumanida tugʻilgan) – oʻzbek sportchisi, boks boʻyicha „Uzbek Tigers“ jamoasi aʼzosi. Islombek Pirmanov 2022-yilda „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

Islombek 2008–2013-yillarda havaskor boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatida umumiy hisobda oltita medalni qoʻlga kiritgan. Bular: uchta oltin, ikkita kumush va bitta bronza medallari. 2013-yil va 2016-yillarda bu koʻrsatgich son boʻyicha kamaygan boʻlsada, sifat borasida oʻsizshga erishdi. Islombek Pirmanov 2013–2016-yillarda boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatlarida toʻrtta oltin medalni qoʻlga kiritgan.

## Professional boksdagi faoliyati
2021-yil fevral oyida Islombek Toshkentda boʻlib oʻtgan boks kechasida WBC kamarining amaldagi chempioni sifatida ishtirok etdi. Finalda qozogʻistonlik raqibi Asror Sotvordievni magʻlub etdi. Bu gʻalaba bilan WBC kamarlarini oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 14-may kuni boʻlib oʻtgan 25 yoshli hamyurti Xumoyun Rustamovga (24-2, 23 KO) qarshi oʻzining ikkinchi jangini oʻtkazgan Islombek Pirmanov gʻalaba bilan bahsni tugatadi. Ikkinchi raunddagi nokauti evaziga Islombek WBA Intercontinental kamarini qoʻlga kiritdi.

2021-yil 31-may kuni Pirmanov butunjahon boks federatsiyasi (WBC) xalqaro kamari uchun davogar hisoblangan ozarbayjonlik Rauf Agayevga qarshi ringga koʻtarildi. Pirmanov azarbayjonlik raqibini texnik nokaut evaziga magʻlubiyatga uchratdi. Bu gʻalabasi evaziga WBC kamarini yana bir bor oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 15-oktabr kuni boʻlib oʻtgan Aleksandr Saltikovga qarshi jangda texnik nokaut bilan gʻalaba qozonadi.

2022-yilda Islombek WBC kamarini himoya qilish uchun Turat Osmonovga qarshi ringga chiqqan va jangni gʻalaba bilan yakunlagan.

## Havolalar
Islombek Pirmanov Boxrec.com

## Manbalar
Anne L'Huillier

**Anne Geneviève LʼHuillier** ( 1958-yil 16-avgustda tugʻilgan ) — fransuz-shved fizigi, va Shvetsiyadagi Lund universitetining atom fizikasi professori. 2003-yilda  LʼHuillier va uning guruhi 170 attosekundlik eng kichik lazer zarbasi bilan jahon rekordini yangiladi. U turli mukofotlari bilan taqdirlangan, jumladan 2022-yilda fizika boʻyicha Boʻri mukofoti  va 2023-yilda fizika boʻyicha Nobel mukofoti .

## Biografiyasi

## Manbalar
Louis E. Brus

**Lui E. Brus** (1943-yil tavallud topgan) – SL Mitchell nomidagi Kolumbiya universitetining kimyo fani professori va kimyo boʻyicha Nobel mukofotining uchta sovrindoridan biri (2023). U kvant nuqtalari deb nomlanuvchi kolloid yarim oʻtkazgichli nanokristallarning kashfiyotchisi hisoblanadi.

Brus 2012-yilda Franklin Institutining Bower mukofoti va fandagi muvaffaqiyatlari uchun taqdirlanadi va 2010-yilda kimyo fanlari boʻyicha NAS mukofotini qoʻlga kiritadi. U 2008-yilda nanofan boʻyicha Kavli mukofotini oladi va Amerika Optik Jamiyatining 2006-yilgi RW Wood mukofotining hammuallifi boʻldi. Louis E. Brus 2010-yilda Rays universiteti bitiruvchilari assotsiatsiyasining „Hurmatli bitiruvchilar“ mukofotini oldi.

## Biografiyasi
1973-yilda Brus AT&T Bell Laboratories kompaniyasiga qoʻshildi va u yerda kvant nuqtalarini kashf etishga oʻz xissasini qoʻshdi. 1996-yilda Brus Bell laboratoriyasini tark etdi va Kolumbiya universitetining kimyo fakultetiga ishga kirdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Brus guruhi bosh sahifasi
* Brus fakulteti profili 
* Milliy fanlar akademiyasidan tarjimai hol
* 2010 yil Hurmatli Rays bitiruvchilari mukofoti sohiblari
* Bower mukofoti
Anatoliy Marchenko

**Anatoliy Aleksandrovich Marchenko** (1956-yil 5-aprel, Xerson) – sovet futbolchisi, yarim himoyachi.

## Biografiyasi
U futbolchilik faoliyatini 1973-yilda SSSR Ikkinchi ligasida oʻynagan „Lokomotiv Xerson“ tarkibida boshlagan. Keyingi yili Kiyevning „Dinamo“ siga oʻtdi. 1974—1975-yillarda „Dinamo“ning oʻrinbosarlar jamoasida oʻynagan. U 1976-yil 4-aprelda SSSR Oliy ligasining 1-turi doirasida Moskvaning „Dinamo“ jamoasiga qarshi uy uchrashuvida asosiy jamoa safida debyut qilgan. Anatoliy maydonga asosiy tarkibda kirib, butun uchrashuvni oʻtkazdi. Kiyev jamoasidagi debyut golini 1976-yil 23-mayda Oliy liganing 8-turida Tbilisining „Dinamo“ jamoasiga qarshi uy uchrashuvining 20-daqiqasida kiritgan. Marchenko oʻyinning barcha 90 daqiqasini oʻynadi. (Ushbu oʻyinning natijasi bekor qilingan). 1976-yilgi mavsumning bahorgi qismida Oliy ligada 10 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urdi. Mavsumning kuzgi qismida yana oʻrinbosarlar jamoasida oʻynagan. 1977-yilgi mavsum Kiyev CSKA jamoasida oʻtkazildi, u yerda asosiy oʻyinchilardan biri boʻlgan (38 oʻyin va 1 gol).

1978-yilda Voroshilovgrad „Zarya“ jamoasining oʻyinchisiga aylandi, lekin faqat oʻrinbosarlar jamoasida oʻynadi. Keyingi yili Oliy liganing boshqa klubi – „Qayrat“ ga oʻtdi va u yerda yana oʻrinbosarlar jamoasida oʻynadi. Mavsum davomida Ikkinchi ligada oʻynagan „Traktor“ ga ijaraga berildi. U pavlodarliklar safida 15ta oʻyin oʻtkazib, 1ta gol urgan. Qayrat kelajakda Marchenkoning xizmatlariga qiziqmadi va shuning uchun 1980-yilgi mavsum va 1981-yilning bir qismini ijara asosida Oʻzbekistonning „Xorazm“ jamoasida oʻtkazdi va buning uchun 41 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urdi. 1981-yilda Olmaota klubiga qaytib, mavsum oxirigacha oʻrinbosarlar jamoasida oʻynadi. 1982-yilda CSKA Kievga qaytib keldi, oʻsha paytda Birinchi ligada oʻynagan, ammo „armiya jamoasi“ tarkibida SSSR kubogida atigi 2 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyinchalik havaskorlar darajasida chiqish qildi. 1982-yilda Novokaxovkaning „Energiya“ ranglarini, keyingi yili esa Kishinyovdan „Grincherula“ va Xersonning „Dorojnik“ ranglarini himoya qila boshlagan.

1984-yilda Marchenko Xersonning "Kristal " jamoasini kuchaytirib, professional futbolga qaytdi. U asosiy tarkibda oʻz oʻrniga ega boʻla olmadi. Kristall tarkibida Ikkinchi ligada 7 ta oʻyin oʻtkazdi va mavsum oxirida jamoani tark etdi. 1985-yildan 1988-yilgacha Novokaxovskning „Energiya“ jamoasi uchun Ukraina SSR chempionatida oʻynagan. 1989-yilda Kaxovkadagi „Meliorator“ jamoasida oʻynagan va 1990-yildan 1991-yilgacha boshqa havaskor klublarning ranglarini himoya qilgan: „Tavriya“ (Novotroitskoe) va „Kirovets“ (Nijniy Serogozi).

1992-yilda „Novokaxovka Energiya“ga qaytib keldi va 1993/94-yilgi mavsumda (28 ta oʻyin) havaskorlar oʻrtasidagi Ukraina chempionatida oʻynagan. Mavsum oxirida futbolchilik faoliyatini yakunlashga qaror qilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Ukr-footbal.org.ua veb-saytidagi oʻyinchi profili 
* Footbook.ru saytida oʻyinchi profili
Shukrullaboy Miskinov

**Shukrullaboy Miskinov** – Xiva xonligining elchilaridan biri. 1847-yilda Rossiya imperiyasiga elchilik missiyasi bilan joʻnatilgan. Keyinchalik Xiva xonligi nomidan Usmoniylar davlatining poytaxti Istanbul shahriga elchi sifatida tashrif buyurgan.
## Elchilik faoliyati
1846-yil dekabr oyida Orenburg shahriga Xorazm xoni Muhammad Aminxonning elchilari – Qilich Niyozmuhammedov va Shukrullaboy Miskinov yetib boradi. 1847-yil 9-mart kuni ular Sankt-Peterburgga yetib borishgan. Elchilar Rossiya imperiyasi tomonidan Sirdaryoning quyilish joyi yaqinida qurilgan Raim istehkomini buzish masalasini koʻtaradilar. Biroq, Nikolay I bu talabga rad javobini bergan. Shundan soʻng 1847—1848-yillarda Xiva otryadlari va podsho harbiy qismlari oʻrtasida kichik harbiy toʻqnashuvlar boʻlib oʻtadi. Muvaffaqiyatga erisha olmagan Muhammad Aminxon bu masalani yana tinch yoʻl bilan hal qilishga harakat qila boshlaydi. Buning uchun 1852-yilda 11 kishidan iborat elchilar hayʼati Shukrullaboy Miskinov boshchiligida Rossiya imperiyasiga joʻnatiladi. Bu oʻrinda shuni taʼkidlash kerakki, aholi oʻz davlatini doimo Xorazm deb bilgan. Rus tarixchilari esa XVII asrdan soʻng poytaxt Xiva shahriga koʻchirilgani munosabati bilan uni Xiva xonligi deb atay boshlaganlar. Rossiyaga amalga oshirilgan elchilik missiyalaridan soʻng Shukrullaboy Miskinov 1854—1855-yillar oraligʻida Usmoniylar davlatiga elchi sifatida yuborilgan. Bu borada Ogahiy oʻzining „Gulshani davlat“ asarida quyidagicha maʼlumot berib oʻtgan:

## Manbalar

## Adabiyotlar
•	Gulomov X. G., *Diplomaticheskiye otnosheniya gosudarstv Sredney Azii s Rossiyey v XVIII — pervoy polovine XIX veka*. Tashkent, 2005.
Uttara Bank Limited

**Uttara Bank Limited** Bangladeshdagi eng yirik va eng qadimgi xususiy sektor tijorat banklaridan biridir. Mamlakatda 243 ta va butun dunyo boʻylab 600 ta filiali mavjud. Aftab Group raisi Azharul Islom Uttara Bank Limited raisi.

## Tarixi
Uttara Bank Limited (UBL) 1965-yilda Eastern bank korporatsiyasining rejalashtirilgan banki sifatida Sharqiy Pokistonning Dakka shahrida joylashgan bosh ofisi bilan tashkil etilgan. Bangladesh ozodlik urushidan soʻng Bangladesh mustaqillikka erishdi. Bank 1972-yildagi Bangladesh banklari (milliylashtirish) buyrugʻiga binoan milliylashtirildi va uni Uttara banki deb oʻzgartirdi.

1983-yil 15-sentyabrda Uttara Bank xususiy bankka aylandi. Chittagong fond birjasi va Dakka fond birjalarida roʻyxatga olingan.

2003-yil 23-dekabrda Sharqiy Pokiston davlat xizmatining nafaqadagi xodimi, Md Mahfuzus Subhan Uttara Bank Limited raisi etib tayinlandi.

2007-yil aprel oyida Uttara Bank Limited Dhaka Bank boshchiligidagi sindikatning bir qismi boʻldi. Bundan tashqari, Capital Paper and Pulp Industries Limited shoʻba korxonasi Capital Board Mills Limitedga 680 million BDT kredit taqdim etdi.

2008-yilda Bangladesh Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasining koʻrsatmalariga binoan Uttara Bank Limited mustaqil direktorlar etib tayinlandi.

2016-yil aprel oyida 40 million BDTni oʻzlashtirganlikda ayblanib, ikki bank xodimi, jumladan, filial rahbari va ikki tadbirkor umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. 10-may kuni Muhammad Rabiul Hossain Uttara Bank Limited bosh direktori va boshqaruvchi direktori etib tayinlandi.

2019-yilda Uttara Bank Limited 7 foiz naqd dividend va 23 foiz aksiyadorlik dividendlarini taqdim etdi.

Uttara Bank Limitedning foydasi 2022-yilning iyul oyidan sentabr oyigacha 26 foizga kamaydi. Aftab Group boshqaruvchi direktori Iftekharul Islom Uttara Bank Limited raisi oʻrinbosari etib saylandi. Bank Koks-Bazar tumanidagi Teknafda oʻzining 244-boʻlimini ochdi.

## Tuzilishi
Uttara Bank Limited Bangladeshda 243 ta filialga ega. Bankning ichki va tashqi operativ faoliyati mamlakatning turli hududlarida joylashgan oʻn ikkita zona tomonidan amalga oshiriladi. U bir qator onlayn filiallar va vakolatli dilerlik filiallari orqali ishlaydi. Shuningdek, bank butun dunyo boʻylab 600 ga yaqin moliyaviy institutlar bilan bogʻlangan. Direktorlar kengashi 15 kishidan iborat. Bosh ofis Bankning 18 qavatli binosida, poytaxt Dakkaning savdo markazi, Motijheel C/A, 90-da joylashgan.

Bangladesh bank sektoridagi soʻnggi inqirozga qaramay, Uttara Bank munosib moliyaviy ustunlikni saqlab kelmoqda. *Bonik Barta* moliyaviy kundalik gazetasi ushbu bankni yettita indeks asosida Bangladeshning eng kuchli banklaridan biri deb eʼlon qildi.

## Manbalar


## Havolalar

*
Misha Marvin

**Misha Marvin** (*Mixail Mixaylovich Reshetnyak*; 1989-yil 15-iyul, Chernovtsi, Ukraina SSR, SSSR) – ukrainalik qoʻshiqchi, bastakor va qoʻshiq muallifi.

## Mukofot va unvonlar

## Chart

## Manbalar
Frunze Bijanov

**Frunze Bijanovich Bijanov** (18-iyun 1932-yi, Qoraqalpogʻiston, Qipchoq viloyati Kirov – 18-aprel 1999-yil, Olmaota) – sovet va qozoq olimi, ixtirochi, Kimyo fanlari doktori (1977), professor (1981), mehnat faxriysi (1984).

Frunze Bijanov 25 yil davomida – Organik kataliz va elektrokimyo institutida kataliz sintezi laboratoriyasining rahbari lavozimida faoliyat yuritgan.

Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi unvonini qoʻlga kiritgan(1991).

*Turmush oʻrtogʻi* Bijan Nagima Baxitovna 1937-yil 24-aprel, Olmaota viloyatida tugʻilgan, 2023-yil 4-sentyabr kuni Olmaotada vafot egan.

Bijanov Nurbol Frunzeyevichning *oʻgʻli*, Bijanov Saule Frunzeyevnaning *qizi*.

## Biografiyasi
Qozoq Davlat universitetida 1955-yilda bakalavr bosqichini va 1961-yilda aspirantura bosqichini tamomlagan.

1955—1958-yillar – KKASSR Qipchoq viloyatidagi oʻrta maktab va qishloq xoʻjaligi texnikumida kimyo va fizika oʻqituvchisi sifatida faoliyat yuritgan.

1962-yilda Frunze Bijanov nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1962—1969-yillarda – Qozogʻiston kimyo-texnologiya instituti (Chimkent) laboratoriya mudiri sifatida faoliyat yuritgan.

1963—1969-yillarda Qozogʻiston texnologiya instituti Ilmiy kengashi aʼzosi (Chimkent) boʻlgan.

1969-yildan Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi qoshida yangi ilmiy-tadqiqot instituti – Organik kataliz va elektrokimyo instituti tashkil etilishi munosabati bilan u poytaxtga, yangi institutga koʻchib oʻtish taklifini qabul qilgan va katta ilmiy xodim lavozimida ishlay boshlagan. 1971-yilda bu yerda kataliz sintezi laboratoriyasini tashkil qilgan. 1972-yildan nafaqaga chiqqunga qadar ushbu laboratoriyaga rahbarlik qilgan. 1976-yilda oʻz ilmiy izlanishlari asosida „*Bosim ostida nikel katalizatorlarida gidrogenlanish jarayonini oʻrganish*“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan.

Bijanov bir qancha patentlar muallifi hisoblanadi. Ilmiy ishlar asosan mayda organik birikmalarning katalitik sinteziga bagʻishlangan.

## Manbalar
Janadaryo

**Janadaryo ''(Jandaryo)**'' – Sirdaryoning qadimiy kanallarining eng janubiy qismi. Miloddan avvalgi 1-ming yillikning birinchi yarmi va miloddan avvalgi III—II asrlargacha daryoning asosiy kanali boʻlgan. 1819-yilgacha Orol dengiziga quyilgan.

U Qiziloʻrda viloyatining janubi-gʻarbiga yoʻnalib, hozirgi Qiziloʻrda viloyati hududidagi Qizilqumni kesib oʻtib, Orol dengizining sobiq janubi-sharqiy qirgʻogʻi yaqinidagi Qoraqalpogʻiston qumlarigacha choʻzilgan. Umumiy uzunligi taxminan 300 km. Toshkent shahridan 700 km gʻarbda joylashgan.
XX asrning 2-yarmida Janadaryo kanalining bir qismi (boshqa kanal – Quandaryo bilan birga) kanallashtirildi va Sirdaryo suvlarining bir qismi sholizorlar tizimidan oqib oʻtishi shu yerga yoʻnaltirildi. Janadaryoning quyi oqimida qumlar orasida qora saksovullar oʻsgan.
Janadaryo vodiysi ilk oʻrta asrlardagi Jend podsholigini tashkil qilgan. Keyinchalik Janadaryo vodiysi qoraqalpoqlar uchun koʻchmanchi hudud boʻlib, ular daryo oʻzanining navbatdagi tanazzulidan keyin Amudaryoning quyi oqimiga koʻchib oʻtgan. Daryo havzasida turli davrlarga oid koʻplab xarobalar mavjud boʻlib, ular quruq iqlim va zamonaviy doimiy aholining yoʻqligi (qoʻrgʻonlar, qabristonlar, mazarlar) tufayli yaxshi saqlanib qolgan.

## Iqlimi
Iqlimi salqin. Oʻrtacha harorat 15°C. Eng issiq oy avgust, 35°C, eng sovuq oy esa yanvar, −10 °C. Yiliga oʻrtacha yogʻingarchilik 131 millimetrni tashkil qiladi. Eng yomgʻirli oy – mart, yomgʻir 25 millimetr, eng quruq oy – sentyabr, 1 millimetr.
Sirdaryoning bahorgi sel fasllari davrida daryo oʻzanidan foydalanish maqsadida suvni oqizish loyihalari koʻrib chiqilgan.

Eng yirik aholi punkti Qozogʻiston hududida, Qiziloʻrdadan 200 km uzoqlikda joylashgan Chirikrabot (Shirikrabot). 1946 va 1948—1949-yillarda S. P. Tolstov tomonidan oʻrganilgan. Miloddan avvalgi 1-ming yillikning birinchi oʻrtalaridan faoliyat koʻrsatgan. XIX asr boshlarigacha qalʼa sifatida foydalanilgan.

## Manbalar
UEFA Yevropa chempionati

**UEFA Yevropa futbol chempionati**, rasmiy Yevropa chempionati va norasmiy Yevro deb nomlanadigan Yevropa Futbol Assotsiatsiyalari Ittifoqi (UEFA) tomonidan tashkil etiladigan asosiy assotsiatsiya futbol turniridir. Musobaqada Yevropa qitʼa chempionini aniqlanadigan eng asosiy turnirdir. Turnirda UEFA aʼzolaridan iborat kattalar terma jamoalari ishtirok etadi. Bu futbol boʻyicha jahon chempionatidan keyin ikkinchi eng koʻp tomosha qilingan futbol turniridir. Yevro-2012 finalini 300 million atrofidagi jahon tomoshabinlari tomosha qilgan. Musobaqa 1960-yildan beri har toʻrt yilda bir marta oʻtkazib kelinmoqda, 2020-yildan tashqari, Yevropadagi COVID-19 pandemiyasi tufayli u 2021-yilga qoldirilgan, ammo Evro-2020 nomi saqlanib qolgan. FIFA Jahon oʻrtasida juft sonli yilda oʻtkazilishi rejalashtirilgan. Kubok turnirlari, u 1968-yilda hozirgi nomiga oʻzgartirilgunga qadar dastlab Yevropa Millatlar kubogi deb atalgan. 1996-yildan beri individual musobaqalar „UEFA Yevro [yili]“ deb nomlanadi.

Turnirga kirishdan oldin mezbon davlatlardan tashqari barcha jamoalar (avtomatik ravishda saralash bosqichida) saralash bosqichida ishtirok etadilar. 2016-yilgacha chempionlik gʻoliblari keyingi yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogida ishtirok etishlari mumkin edi, ammo bunga majburiy ishtirok etuvchi musoboqa emas edi. 2020-yilgi musoboqadan boshlab gʻoliblar KONMEBOL – UEFA Chempionlar Kubogida ishtirok etadi.

Oʻn oltita Yevropa chempionatida oʻnta milliy terma jamoa gʻolib chiqdi: Germaniya va Ispaniya uchtadan, Italiya va Fransiya ikkitadan, Sovet Ittifoqi, Chexoslovakiya, Niderlandiya, Daniya, Gretsiya va Portugaliya bittadan chempionlikni qoʻlga kiritgan. Shu kungacha Ispaniya terma jamoasi 2008 va 2012-yillarda ketma-ket chempionlikni qoʻlga kiritgan yagona jamoa boʻldi.

2021-yilda Yevropa boʻylab oʻtkazilgan eng soʻnggi chempionat (COVID-19 pandemiyasi tufayli 2020-yildan keyinga qoldirilgan) Italiya gʻolib boʻldi, u Londondagi „Wembley“ stadionidagi finalda Angliyani penaltilar seriyasida magʻlub etib, ikkinchi Yevropa chempionligini qoʻlga kiritdi.
## Natijalar

**Notes**

## Chempionlar natijasi

: * *mezbon* 
: 1 *1990-yilgacha Gʻarbiy Germaniya deb nomlangan*
: 2 *Sovet Ittifoqi va MDHni ifodalovchi natijalarni oʻz ichiga oladi*
: 3 *Chexoslovakiyani ifodalovchi natijalarni oʻz ichiga oladi*
: 4 *Yugoslaviya va FR Yugoslaviyani ifodalovchi natijalarni oʻz ichiga oladi*

## Manbalar

## Havolalar

* UEFA European Championship history at Union of European Football Associations
* European Championship results at the RSSSF
Vladimir Kamishev

**Vladimir Maksimovich Kamishev** (1923–1943) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

## Biografiyasi
Vladimir Maksimovich Kamishev 1923-yilda Oʻzbekiston SSRning Xiva shahrida tugʻilgan, otasi bosmachilar harakati bilan kurashda qatnashgan.

Otasi demobilizatsiya qilinganidan soʻng, Vladimirning oilasi oʻz vatanlariga – Ryazan viloyati Qosimov shahriga qaytib kelgan. Vladimir Moskvadagi qarindoshlarinikiga tez-tez tashrif buyurib, u yerda akademik Tarle va general-leytenant Ignatiyevning („50 let v stroyu“ xotiralari muallifi) maʼruzalarini tinglagan.

1941-yilda oʻn yillik maktabni tugatgach, tez orada Olma Otaga evakuatsiya qilingan Ryazan artilleriya maktabiga oʻqishga kirgan.

1942-yilda koʻngilli ravishda frontga ketgan. Yaralanib, Penzadagi harbiy gospitalda ikki oy davolangan.

1942-yilning kuzida 62-armiya tarkibida Stalingrad jangida qatnashgan.

1943-yil 17-avgustda Svyatogorskda vafot etgan.

## Oʻlimi
1943-yil 17-avgustda, Severskiy Donetsidagi jang boshlanganidan bir oy oʻtgach, leytenant V. Kamishev Artyom haykali yaqinida pozitsiyalarni egallab, Yasinovoye traktida mudofaaga kirgan nemislarga qarata oʻt ochgan. Relyefning notekisligi tufayli olovning taʼsir oʻtkazishi qiyinlashgan.

Kamishev akkumulyator turgan joylardan uncha uzoq boʻlmagan hududda zich shoxli eman daraxti borligini payqaydi. Bir jangchi bilan jimgina eman daraxti tomonga yoʻl olgan va ustiga chiqib, batareyasining olovini sozlashni boshlagan. Nemislar oʻziyurar qurollardan eman daraxtiga qarata oʻt ochishgan. Snaryadlardan biri daraxt tanasiga tegib, uning shoxini sindirgan. Kamishev yarador boʻlgan va jangdan soʻng Bannoye (hozirgi Svyatogorsk) qishlogʻidagi Tyajmash sanatoriysi (hozirgi „Shaxtyor“) negizida yaratilgan gospitalga yotqizilgan va shu yerda vafot etgan. Bannoye qishlogʻi markazidagi qabristonga dafn etilgan (hozirgi Shon-sharaf tepaligi shu yerda joylashgan).

V. M. Kamishevning qoldiqlari 1970-yil 20-avgustda – Svyatogorsk shahar qabristonidan skaut ekspluatatsiyasi hududida qayta dafn qilingan.

1985-yilda Kamishev vafot etgan joyda askarning baland barelyefi tasvirlangan eman daraxti koʻrinishidagi yodgorlik oʻrnatilgan.

## Xotirasi

* Kamishev emani

## Manbalar

## Havolalar

* „Gvardiya leytenanti Vladimir Kamishevning jasorati“
Sabir Adayev

**Sabir Aday** (tugʻilgan ismi – **Adayev Sabir Sherkeshbaevich**; ) (1960-yil 30 sentyabr, Shumanay, Qoraqalpogʻiston SSSR) – qozoq shoiri, Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (2003). „Sheʼriyat“ yoʻnalishi boʻyicha Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti mukofoti bilan taqdirlangan (2006).

## Biografiyasi
1960-yil 30-sentyabrda Qoraqalpogʻistonning Shumanay viloyatida (hozirgi Shumanay shahri) tugʻilgan.

Otasi – Sherkeshbay Adayich, mehnat faxriysi, maktabda oʻqituvchi boʻlib faoliyat yuritgan.

Onasi – Umsynai Reimovna, qishloq xoʻjaligi faxriysi, qahramon ona unvoni sohibasi.

Mangʻistau viloyati, Beyneu tumanidagi Abay nomidagi oʻrta maktabni muvaffaqiyatli tamomlagan.

1981-yilda Olmaota estrada va sirk institutini keyinchalik Ural pedagogika institutini tamomlagan.

2003-yildan boshlab Qozogʻiston Respublikasi Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

Mehnat faoliyatini 1981-yilda Beyneu tuman madaniyat uyi badiiy rahbari sifatida boshlagan.

1984—1990-yillarda – Beyneu tuman madaniyat uyi direktori lavozimida ishlagan.

1991-yildan 1996-yilgacha – Beyneu viloyat madaniyat boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

1997—1999-yillarda – Mangʻistau viloyati madaniyat boshqarmasi qoshidagi ilmiy-metodik markaz ijodiy boʻlimi mudiri lavozimida ishlagan.

1999—2006-yillarda viloyat madaniyat boshqarmasi boʻlim boshligʻi oʻrinbosari, respublika „Ush kiyan“ gazetasida ishlagan.

2005-yildan boshlab Adai fondi prezidenti lavozimida faoliyat yuritib kelmoqda.

## Asarlari
2002-yilda u „Er qazaq – mening jalgʻzim“ sheʼriy toʻplamini nashr ettirgan, u Otpan tau – Aday ota keng qamrovli madaniyat va etnografiya markazini yaratish gʻoyasining muallifi hisoblanadi.

sheʼrlar toʻplami: „Tangy noser“, „Ketemin koʻkke yulduz bop“, „Jumbak tunnin jilu“, „Qozogʻiston – Jalgyz uly Qazaxtyn“, „Oltin zer“.

## Mukofotlari

* 1987-yil – Butunittifoq xalq ijodiyoti festivali laureati.
* 2003-yil – YuNESKO bayrami doirasida Maxambetning 200 yilligi sharafiga oʻtkazilgan adabiy tanlovning sovrindori.
* 2003-yil – Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 10-dekabrdagi farmoni bilan unga „Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xodim“ faxriy unvoni berilgan
* 2006-yil – Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining „Sheʼriyat“ sohasidagi mukofoti
* 2006-yil – Xalqaro Maxambet mukofoti
* 2008-yil – „Ostonaga 10 yil“ medali
* 2011-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ medali
* 2013-yil – „Mangʻistau viloyatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun“ medali
* 2016-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ medali
* 2017-yil – Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 9-dekabrdagi farmoni bilan "Kurmet" ordeni bilan taqdirlangan
* Beyneu (2005), Mangʻistau (2007), Munaylin (2017) va Tupqoragʻan (2017) tumanlarining faxriy fuqarosi.
* Qozogʻiston Respublikasi Birinchi Prezidentining tashakkurnomasi bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Mashina oʻrganuvi

**Mashina oʻrganuvi** (, ) sunʼiy intellekt ostsohasi boʻlib, kompyuterlarga algoritmlar va katta hajmdagi maʼlumotlardan foydalangan holda inson koʻmagisiz ham oʻzi oʻrganish hamda oʻrgangan maʼlumotlari asosida bashorat qilish va qaror chiqarish imkoniyatini beradi. Shu kungacha, mashina oʻrganuvi metodlaridan anʼanaviy algoritmlarni yaratish oʻta qimmat va murakkab boʻlgan sohalarda (katta til modellari, kompyuter koʻrishi, nutqni aniqlash, elektron pochta filtratsiyasi, qishloq xoʻjaligi, tibbiyot va hokazo) keng qoʻllangan.

## Manbalar

## Havolalar

*International Machine Learning Society (inglizcha)
The Limba

**Muxametali Radikovich Axmetjanov** (, 1997 yil 13 dekabrda tugʻilgan, Olmaota, Qozogʻiston), **The Limba** nomi bilan mashhur – asli uygʻur boʻlgan qozoq musiqachi, R&B va pop musiqa artisti.

## Manbalar
Francesca Michielin

**Francesca Michielin** (; 1995 yil 25 fevralda tugʻilgan, Bassano del Grappa) – Italiyalik qoʻshiqchi, bastakor va filantrop. 2012 yilda Francheska „X Factor“ isteʼdodlar shousining italyan versiyasida birinchi oʻrinni egallab, shou tarixidagi eng yosh gʻolib boʻldi. 2016 yilda Sanremo italyan qoʻshiqlari festivalida „Nessun grado di separazione“ qoʻshigʻi bilan ikkinchi oʻrin gʻolibi. Italiyaning Eurovision 2016 qoʻshiq tanlovidagi vakili.

## Filmografiya

## Mukofot va unvonlar

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
*
Chūō-ku

Yaponiyaning Chiba prefekturasidagi Chiba shahrining oltita boʻlinmalaridan biri boʻlib, shahar hukumati qarorgohi va Chiba prefekturasi uchun prefektura hukumat idoralari joylashgan. Shuningdek, u Chibaning savdo markazidir. 

2012 yil aprel holatiga koʻra, boʻlimning taxminiy aholisi 200,157 va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 4,470 kishini tashkil qiladi. Umumiy maydoni 44,81 km² boʻlib, u Chiba shahrining oltita tumanlari ichida eng zich joylashganiga aylandi.

## Manbalar