Barbie (media franshizasi)

***[[Barbie|Barbi]]*** 1980-yillarning oxiridan beri Amerikaning Mattel o'yinchoq va ko'ngilochar kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan media franshizasida paydo bo'lgan.  Franchayzing bir qator kompyuter animatsion filmlarini o'z ichiga oladi, keyinchalik ular ko'pincha turli rollarni o'ynaydigan zamonaviy qiz sifatida tasvirlangan moda qo'g'irchog'i atrofida aylanadigan bir nechta boshqa audiovizual vositalarga tarqaldi. Muxlislar orasida "Barbie kinematik olami" nomi bilan atalgan u barcha davrlardagi eng yuqori daromad keltiruvchi media franchayzalaridan biriga aylangan.  2002 yildan 2017 yilgacha filmlar Amerika Qo'shma Shtatlaridagi Nickelodeon telekanalida muntazam ravishda efirga uzatildi va o'shandan beri ular Netflix, Google Play va Apple TV+ kabi oqim xizmatlarida chiqarilgan. 2020 yilda filmlar Mattel tomonidan "maxsus" sifatida sotiladigan va ko'plab mamlakatlar va mintaqalar hududlarda teleko'rsatuvlar uchun olingan oqimli televizion filmlarga aylantirildi.

1959-yilda Barbi debyutidan beri franchayzing nafaqat qo'g'irchoqlarning kiyim-kechaklari va aksessuarlari bilan bir qatorda, balki kitoblar, komikslar va video o'yinlar kabi ko'plab markali mahsulotlarni ham ishlab chiqarish keng avj olgan. Barbie franshizasi 1987-yilda ikkita animatsion teleko'rsatuvni chiqardi; *[[Barbi va Rokerlar: Bu dunyodan]]* va uning davomi . Keyinchalik u 2001-yilda o'zining birinchi to'liq metrajli filmi - *[[Barbie yong'oqda|"Jelkunchikdagi Barbie"]]* ning to'g'ridan-to'g'ri videoga chiqishi bilan bir qator filmlarni boshladi. Film seriyasi Amerika televizion debyutini 2002-yilda Nikelodeonda ikkinchi filmi *[[Barbi Rapunzel rolida|Rapunzel rolida Barbi]]* bilan qilgan. Keyingi 15 yil davomida filmlar uy video formatlarida  va Nickelodeon-da teleko'rsatuvlar sifatida chiqarilgan.  2017-yildagi 35-chi reliz, **', oxirgi marta Barbi filmi Amerika televideniesida namoyish etilgan va uy video formatlarida chiqarilgan.  Filmlarga qo'shimcha ravishda, franchayzing bir nechta [[Televizion koʻrsatuv|televizion]] va [[Veb-seriya|veb-seriallarni]] ishlab chiqarishda kengaytirildi; jumladan **', *[[Barbie Dreamtopia|Barbie: Dreamtopia]]*, *[[Barbie Dreamhouse sarguzashtlari|Barbie: Dreamhouse Adventures]]* va **, shuningdek , jonli film 2023-yilda chiqariladi.

1980-yillarda raqamli va interaktiv ommaviy axborot vositalarining o'sishiga (shuningdek, qo'g'irchoqlar, o'yinchoqlar va aksessuarlarning asta-sekin kamayishi) javoban, Mattel Barbini qo'g'irchoqlar va tegishli aksessuarlarning televizion reklamasidan tashqari ommaviy axborot vositalari va o'yin-kulgining turli qirralariga moslashtirish boshlandi. (o'tmishda samarali marketing strategiyasi bo'lgan) kompyuter animatsion filmlari, teleko'rsatuvlar, veb-seriallar, teatr tadbirlari, saundtrek albomlari va oqimli media kontentini o'z ichiga oldi. Filmlarda Barbi bosh qahramon rolini o'ynaydigan virtual aktrisa sifatida tasvirlangan va ko'pincha o'z opa-singillaridan biriga yoki kichik do'stiga voqeani aytib beradigan zamonaviy qiz sifatida tasvirlangan. Barbi filmlarining boshqa malika hikoyalaridan qanday farq qilishini o'rganayotgan olimlar Mattel filmlardagi hikoyalar orqali feministik tanqidlar asosida o'z brendini qasddan tuzatishga harakat qilgan degan xulosaga kelishdi. 

## Kelib chiqishi
Barbining o'yinchoq bozoridagi sof mashhurligi 1980-yillarda pasayishni boshladi  va 2001-yilda MGA Entertainment Bratz nomi ostida qo'g'irchoqlar qatorini taqdim etganida, uning shahvoniy xarakterlari Barbining eski, pok qiyofasidan farqli o'laroq, yanada qiyinlashdi.  Shuning uchun Mattel maslahatchilarni jalb qilish va bozorning asosiy guruhlari bo'yicha tadqiqotlar o'tkazish orqali zamonaviy davrda o'yinchoq iste'molchilarga tegishli bo'lishi uchun Barbie brendini qayta tiklashga harakat qildi. Mattel maslahatchilari dastlab Barbining koʻkrak hajmini kamaytirishni oʻylab koʻrishdi, biroq keyinchalik qoʻgʻirchoqning figurasini oʻzgartirib boʻlmaydi, chunki “barbiy boʻlish uning eng kuchli tomonlaridan biri” ekanligini taʼkidladi.  Bu harakat MGAning jinsiy aloqada bo'lgan Bratz qo'g'irchoqlarining muvaffaqiyati tufayli ham rad etilgan bo'lishi mumkin. Mattel jamoasi, shuningdek, Doktor yoki Advokat Barbilari qatorlarini joriy etish orqali martaba ayollari va ularning qizlarining bozor auditoriyasiga yo'naltirishni ko'rib chiqdi.  Biroq, Mattelning tadqiqotlari shuni ko'rsatdiki, qizlar jismoniy qo'g'irchoqlar bilan o'ynashdan ko'ra internetda ko'proq vaqt o'tkazishadi.    Shu sababli, maqsadli martaba Barbilar onlayn yoki raqamli media orqali ko'proq interaktiv platformalarni izlash foydasiga tashlandi.

## Izohlar
 

## Manbalar