Abdulrazak Gurnah

**Abdulrazak Gurnah** FRSL (1948-yil 20-dekabrda tugʻilgan – Tanzaniyada tavallud topgan britaniyalik yozuvchi va akademik. U Zanzibar sultonligida tugʻilgan va 1960-yillarda Zanzibar inqilobi paytida qochqin sifatida Buyuk Britaniyaga koʻchib oʻtgan. Uning romanlari orasida Buker va Whitbread mukofotlari uchun qisqa roʻyxatga kiritilgan *"Jannat"* (1994); *"Tark"* (2005); hamda Buker mukofotining longlisti va *Los-Anjeles Tayms* kitob mukofotining qisqa roʻyxatiga kiritilgan *"Dengiz boʻyida"* (2001) kabi asarlari mashhur.

Gurnah 2021-yilda adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan „madaniyatlar va qitʼalar oʻrtasidagi jarlikda mustamlakachilik oqibatlari va qochqinlar taqdiriga murosasiz va rahmdillik bilan kirishgani uchun“ taqdirlangan. U Kent universitetining ingliz va postkolonial adabiyot boʻyicha faxriy professori.

## Yoshlik va taʼlim
Abdulrazak Gurnah 1948-yil 20-dekabrda. Zanzibar sultonligida tugʻilgan. U 18 yoshida Zanzibar inqilobi natijasida arab elitasi hukmronligi agʻdarilib, keyinchalik Tanzaniyaning bir qismiga aylangan orolni tark etib, 1968-yilda qochqin sifatida Angliyaga kelgan. U arab naslidan boʻlib, otasi va amakisi Yamandan koʻchib kelgan tadbirkorlar edi.

U dastlab Kenterberidagi Christ Church kollejida tahsil olgan, oʻsha paytda ushbu kollejning diplomlari London universiteti tomonidan taqdim etilardi. Keyin u Kent universitetiga oʻtdi va 1982-yilda *"Gʻarbiy Afrika fantastikasini tanqid qilish mezonlari"*  nomli dissertatsiya bilan doktorlik unvonini qoʻlga kiritdi.

## Kasbiy faoliyat
Gurnah 1980-yildan 1983-yilgacha Nigeriyadagi Kano Bayero universitetida maʼruzachi boʻlib ishladi. Keyin Kent universitetida ingliz va postkolonial adabiyot professori unvonini olgach, u yerda 2017-yilgacha, yaʼni nafaqaga chiqqunicha dars berdi; yozuvchi ayni damda ushbu universitetda ingliz va postkolonial adabiyot boʻyicha faxriy professor hisoblanadi.

Gurnahning romanlari tanqidchilar tomonidan ijobiy qabul qilingan boʻlsa-da, ular tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli boʻlmagan va baʼzi hollarda Buyuk Britaniyadan tashqarida chop etilmagan. U 2021-yilda adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanganidan soʻng, uning asarlariga talab ortishi natijasida nashriyotlar va kitob sotuvchilari raqobatga kirishishdi. Nobel mukofoti eʼlon qilinganidan *keyingina Gurnah amerikalik noshirlardan oʻzining „Afterlives“ romani uchun takliflar oldi;* Riverhead Books ushbu asarni 2022-yil avgust oyida chop etishni rejalashtirmoqda. Riverhead, shuningdek, gurnahning ilgari bosmadan chiqqan ikkita asari *"Dengiz boʻyida" („By the sea“)* va „Tark“ („*Desertion*“) uchun nashr huquqlarni qoʻlga kiritdi.

## Mukofot va unvonlar
Gurnahning 1994-yilda yozilgan „*Jannat*“ romani „Buker“, „Whitbread“ va „Yozuvchilar gildiyasi“ mukofotlari shortlistiga hamda Daniya tilidagi eng yaxshi tarjimasi uchun ALOA mukofotiga nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. Uning „*Dengiz boʻyida*“ (2001) romani Bukerning longlistiga va *Los-Anjeles Tayms* kitob mukofoti uchun nomzodlar roʻyxatidan joy olgan, *"Tark"* (2005) esa 2006 yilgi Hamdoʻstlik yozuvchilari mukofoti uchun nomzodlar qatoridan joy olgan.

Gurnah 2006-yilda Qirollik adabiyot jamiyati aʼzosi etib saylandi. 2007-yilda *"Dengiz boʻyida"* asari uchun Fransiyada RFI Témoin du Monde (Dunyo guvohi) mukofotini qoʻlga kiritdi.

2021-yil 7-oktyabrda „madaniyatlar va qitʼalar oʻrtasidagi jarlikda mustamlakachilik oqibatlari va qochqinlar taqdiriga murosasiz va rahmdillik bilan kirishgani uchun“ adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. Gurnah 1993-yilda mukofotni qoʻlga kiritgan Toni Morrisondan keyingi birinchi qora tanli va 2007-yilda laureat boʻlgan Doris Lessingdan keyingi birinchi afrikalik yozuvchi hisoblanadi.

## Shaxsiy hayoti
Gurnah Angliyaning Kenterberi shahrida yashaydi, Britaniya fuqaroligiga ega. U Tanzaniya bilan yaqin aloqada, u yerda oilasi borligini, imkon boʻlganda u yerga qaytishini nazarda tutuib aytadi: „Men u yerdanman. Qalban u yerda yashayman“.

## Asarlar

### Romanlar
* *Ketish xotirasi* (1987)
* *Ziyorat yoʻli* (1988)
* *Dotti* (1990)
* *Jannat* (1994) (Buker mukofoti va Whitbread mukofoti uchun qisqa roʻyxatga kiritilgan)
* *Admring Silnece* (1996)
* *Dengiz boʻyida* (2001) (Buker mukofoti uzun roʻyxatiga kiritilgan va *Los-Anjeles Tayms* kitob mukofoti qisqa roʻyxatiga kiritilgan)
* *Desertion* (2005)
* *Soʻnggi sovgʻa* (2011)
* *Tosh yurak* (2017)
* *Afterlives* (2020)

## Manbalar