Piyodalar jangovar mashinasi

**Piyoda jangovar mashinasi**, **PJM** - zirhli jangovar mashinalar sinfi bo'lib, uning asosiy maqsadi otishmani qo'llab-quvvatlash va otishma (piyoda) otryadining shaxsiy tarkibini desant kuchlarining mashinadan turib o't ochish qobiliyati bilan jangovar missiya joyiga olib borish hamda dushman tomonidan yadro qurolidan foydalanish va jangovar harakatlarda tanklar bilan birgalikdagi operatsiyalar uchun jang maydonida uning harakatchanligi va xavfsizligini oshirishdan iborat.

Bu sinflanish SSSRda 1966-yilda jangovar transport vositalarining sinfi (turi) sifatida paydo boʻlgan (BMP-1).

## PJM va ZTV o'rtasidagi farqlar
Ko'pgina ekspertlarning fikriga ko'ra, ushbu sinflar o'rtasidagi asosiy farq shundaki, zirhli transport vositasi (ZTV) qo'shinlarni tashish uchun mo'ljallangan bo'lsa, piyodalar jangovar mashinasi (BMP) esa  desant qo'shinlarining o't ochish qobiliyatiga ega boʻlgan holda jangda transport vositasidan jangovar  piyoda askarlarni qo'llab-quvvatlash uchun mo'ljallangan. Jangovar missiyaga muvofiq, piyoda jangovar mashinalari, qoida tariqasida, o't ochishni boshqarish tizimlari, yuqori sifatli nishonga olish, filtr-ventilyatsiya moslamalari, yong'in o'chirish, tankga qarshi qurollar, tutun qurilmalari bilan jihozlangan bo'lib, zirhli transport vositalarida esa bu bunday vositalar bilan odatda minimal jihozlangan bo'ladi. Qoida tariqasida, piyoda jangovar mashinasi zirhli transport vositasiga qaraganda ko'proq o'q otish kuchiga ega, ammo ularning himoya darajasi taxminan bir xil bo'ladi. Shuningdek, piyoda jangovar mashinalari va zirhli transport vositalari o'rtasidagi tub farqni yadroviy, kimyoviy va biologik qurollardan foydalanilgan sharoitida havo-desant operatsiyalarini o'tkazishga moslashish deb hisoblash mumkin.

Natijada, piyoda jangovar mashinasining narxi zirhli transport vositasiga nisbatan bir necha baravar yuqoriroqdir.

BMP-3 ning asosiy xususiyatlari (1987):

* og'irligi 18,7 tonna,
* ekipaj (qo'nish) 3 (7) kishi,
* dvigatel quvvati 500 ot.kuch.,
* qurollanishi:
** 100 mm li o'q otuvchi 2A70 to'pi,
** 30 mm avtomatik 2A72 to'pi,
** ATGM 9M117,
** uchta 7,62 mm PKT pulemyotlari.

Ekipaj: 3 kishi - jangovar transport vositasi komandiri (otryad komandiri), haydovchi, o'qchi-operator. Desant - 7 kishi. PJM motoo'qchi otryadlarini tashish uchun mo'ljallangan.

## NATO PJMlari

NATO davlatlarining zirhli jangovar mashinalaridan (ZJM) jangovar foydalanish samaradorligi transport vositasining jang maydonida omon qolishini ta'minlashning yagona kontseptsiyasi uni ko'zga tashlanmaslik, ob'ektni jismoniy himoya qilish, to'p qurollarining samarali otish masofasi va faol himoya majmualarining (FHM) mavjudligini o'z ichiga oluvchi qo'shimcha omillar doirasida ko'rib chiqiladi.  

PJM ning jangovar samaradorligini belgilovchi parametrlardan biri bu xavfsizlik darajasining (zirh himoyasi) qurol majmualari kuchiga (artilleriya tizimining kalibri) nisbatidir. Shu sababli, shartnoma talablarini ishlab chiqish / transport vositasini loyihalashning dastlabki bosqichida, maqsadlarning ustuvor diapazonidan qaysi namunadagi zirhli nishonga (dushman piyodalarining jangovar mashinalari) zarba berish va qaysi yo'q qilish vositalaridan himoya qilishni ta'minlashkerakligini aniqlash vazifasi hal qilinadi.

Umuman olganda, zamonaviy piyoda jangovar mashinalari uchun quyidagi xosdir:

* radiolokatsion, infraqizil, akustik kabi asosiy jismoniy maydonlarda mashinaning kam ko'zga tashlanishi: 
* qurol majmuasi o'rnatilgan, masofadan boshqariladigan zirhli minoradan foydalanish;
* asosiy qurolning kalibrlarini 25 mm dan 30... 35... 40 mm gacha oshirish tendentsiyasi;
* korpus va minoraning zirhli himoyasini qurishning modulli printsipi. Bu printsip dushmanning yo'q qilishning yanada samarali vositalariga ega boʻlganda, shuningdek, bron qilish texnologiyasi yaxshilanganda mashinaning himoyasini kuchaytirishga imkon beradi. NATOning standartlashtirilgan talabi: 6-darajali STANAG 4569 xavfsiz manevr qilish burchaklari uchun ± 30 ° burilish burchaklari uchun BOPS tipidagi 30 mm zirhli teshuvchi patli snaryad bilan otilganda mashinaning ballistik himoyasini ta'minlash uchun;
* Istiqbolli mashinalarini KAH bilan jihozlash;
* zirhli korpusning yuqori frontal qismining katta egilish burchaklari (70... 78 daraja), bu kalibrli va past kalibrli qobiqlarning rikoshetlanishi (burilish - intervalgacha sxemalar bilan) imkoniyatini osonlashtiradi, oraliq va ko'p to'siqlardan himoya qilish sxemalarini amalga oshirish;
* Belgilangan darajalarga nisbatan ustunroq yo'q qilish vositalarining mashinaga ta'siri oqibatlarini minimallashtirish. Bu bir qator konstruktiv va tartibli chora-tadbirlar, shuningdek, jangovar va havo bo'linmalarining ichki yuzalariga polimer kompozitsiyalardan yasalgan parchalanishga qarshi laynerlarni o'rnatish bilan ta'minlanadi, bu zirh parchalarining soni va kengayish burchaklarini kamaytiradi;
* transport vositasining gorizontal proyeksiyalarini (korpus va minora tomi) kassetali o'q-dorilarning to'plangan o'q-dorilari bilan urishdan va avtomashinaning tomiga " zarba yadrosi " bilan urilgan o'z-o'zini nishonga oluvchi o'q-dorilar (suv o'qlari) dan himoya qilishni ta'minlash. ”. Minaga qarshi qarshilik kuchaygan.
* G'arbning istiqbolli piyoda jangovar mashinalari yong'in paytida mashinaning shikastlanishi natijasida korpusni halokatli tarzda zaiflashtirishga moyil bo'lmagan an'anaviy po'lat zirhlar hisobiga zirhli korpus dizayni uchun asos sifatida alyuminiy zirhlardan foydalanishdan voz kechish tendentsiyasini. PJM bortida portlash va yong'in natijasida odatda alyuminiy zirhli korpusning cho'kishi, ko'p tonnali zirhli minoraning og'irligi ostida qulashi, uning keyingi yonib ketishi va natijada transport vositasining tiklab bo'lmaydigan darajada yo'q bo'lishi hisoblanadi.

PJM ning jangovar og'irligi, qoida tariqasida, 26-28 tonnadan oshadi va bazaviy asosiy mashinalar uchun (Bradley M2A3, Marder 1A3) 30 tonnadan  oshadi. Jangovar og'irligi 26... 28 tonna boʻlgan PJM (po'lat zirhning ekvivalent qalinligida) frontal proektsiyasini himoya qalinligi 100-130 mm ni tashkil qiladi.

### Asosiy qurol kalibrini tanlash

Qurollarning kalibrini tanlashda, PJM ishlab chiquvchilari shartli dushmanning shu kabi oʻq otish qurollari imkoniyatidan yuqori darajadagi  toʻp majmuasining samarali otish masofasini ta'minlashga harakat qiladi. Bu dushman nishonlariga zarba berish, jangovar topshiriqni bajarish va transport vositasi va unga hamroh boʻlgan desantni omon qolishini ta'minlaydi. Toʻp tizimining samarali otish masofasi artilleriya tizimining kalibrining oshishi bilan oʻsib boradi. Ushbu masofada maʼlum bir qalinlikdagi zirhga kirib borishi ta'minlanib, zirhli nishonga tegish ehtimoli ancha yuqori boʻladi. 

Xususan, 1980-yillarning oʻrtalarida Germaniya Mudofaa vazirligi tomonidan kengaytirilgan oʻq otish masofalarida D=2000 m boʻlgan istiqbolli dushman piyoda jangovar mashinasini magʻlub etish talabi Marder 2 qurol tizimi 35/50 mm Rheinmetall Rh503 bikalibrli toʻpga asoslangan  Marder 2 ogʻir PJM majmuasini tanlashga olib keldi. Garchi mashinaga qoʻyiladigan talablar "35 mm bochkani 50 mm kalibrli barrel bilan qayta barrel bilan oddiy almashtirish" imkoniyatini aniqlagan boʻlsa-da, keyinchalik, loyihaga tayyorgarlik ko'rish bosqichida, 35 mm dan foydalanish rejalashtirilgan edi. barrel (barrel uzunligi 90 klb.) O'rta muddatli uchun. BOPTS tipidagi snaryadlar bilan ikki turdagi 35 mm patronlar ishlab chiqilgan (kartrid indeksi DM 43, "Rheinmetall") va elektron dasturlashtiriladigan masofaviy sug'urta bilan parchalanish-shrapnel (kartrij indeksi HETF). -T, "Diel"), ikkinchisi tank uchun xavfli ishchi kuchiga qarshi harakat qilish uchun mo'ljallangan edi. Uzoq muddatli istiqbolda, dushman zirhli jangovar transport vositalarining xavfsizligini oshirganida, 50 mm.

## Adabiyotlar
* Smirnova L., Gorbacheva E. BMP-1. 10-bet. Zirhli transport vositalarining jahon tarixi. Entsiklopediyalar, harbiy texnika va qurollar. Veche. M. 2002-yil. ISSN: 5-7838-1176-9
* Bradley, Clifford D. Kelajak IFV. // piyoda askarlar. - iyul-avgust 1981. - jild. 71 - yo'q. 4 - ISSN 0019-9532.
* Granger, Clinton E. Qidirilayotgan: piyoda jangovar mashinasi. // Harbiy sharh. - fevral 1963. - jild. 43 - yo'q. 2.
* Sedar, Robert P. IFVdan foydalanish. // piyoda askarlar. - 1981-yil sentabr-oktabr. - jild. 71 - yo'q. 5 - ISSN 0019-9532.
## Manbalar