open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İlmi Ümerov

**İlmi Rustem oğlu Ümerov**  (; ; 1957-yil 3-avgust) — 2015-yildan beri Qrimtatar xalq majlisida deputat sifatida faoliyat yuritayotgan  ukrain-qrimtatar siyosatchi. U 2002 — 2005-yillarda Qrimtatar oliy kengashi raisining oʻrinbosari, 2005 — 2014-yillarda Boqchasaroy munisipaliteti maʼmuriyati (administratsiya) boshligʻi va 1994 — 1997-yillarda Qrim bosh vazirining oʻrinbosari sifatida ishlagan.

## Hayoti va faoliyati
İlmi Rustem oğlu Ümerov 1957-yilning 3-avgust kuni Fargʻona viloyatining Toshloq tumanidagi Oxunboboyev sovxozida tugʻilgan. 1980-yilda Andijon davlat tibbiyot institutining tibbiyot ishi fakultetini bitirgan. Keyingi 8 yilda tibbiyot sohasida faoliyat yuritgan; 1980 — 1981-yillarda Fargʻonadagi tugʻruqxonada va 1981—1984-yillarda Margʻilondagi shifoxonada akusher-genikolog vazifasini oʻtagan. 1984—1986-yillarda Margʻilon ipakchilik kombinatining tibbiyot punktida va 1986-yildan 1988-yilgacha Krimsk tumani markaziy shifoxonasida  anesteziolog vazifasini bajargan.

1888-yilda Ümerov Qrimtatar xalqi quvgʻin qilinishidan oldin oilasi yashagan Boqchasaroyga koʻchib oʻtgan. Elmaz VATning direktori boʻlishdan oldin 1990 – 1992-yillar oraligʻida Boqchasaroydagi Dosluk koperativida muhandislik qilgan. Almaz VATda 1994-yilgacha direktor sifatida faoliyat yuritgan.

## Siyosiy faoliyati
1989-yilda İlmi Ümerov **OKND** ()ga asos soldi. 2 yildan keyin u Qrimtatar Xalq Majlisiga aʻzo boʻldi. 1991 — 1994-yillarda Boqchasaroy Hududiy Majlisiga raislik qilgan. 1994 yilda u Qrim Oliy Radasining deputati etib saylangan, biroq o'sha yilning oktyabr oyida u o'z lavozimini tark etdi va Qrim Bosh vaziri o'rinbosari bo'ldi. Bu lavozimda 1997-yilgacha ishlagan. Keyinchalik, 1998-yilda Boqchasaroy Hududiy Majlisidagi raislik lavozimiga qaytgan va 2002-yilgacha faoliyat yuritgan.

## Manbalar
Namangan trolleybusi

**Namangan trolleybusi** 1973-yilda tashkil etilgan va 2010-yilda faoliyati tugatilgan Namangan shahrining yopiq trolleybus tizimidir.

## Tarixi
Namanganda ilk trolleybus yoʻnalishi 1973-yil 4-aprelda ochilgan. Keyingi yillarda trolleybus tarmogʻi kengaydi. Oxirgi yillarda shaharda 1999-yil aprel oyida foydalanishga topshirilgan va atigi 14 km uzunlikdagi bitta trolleybus liniyasi faoliyat olib bordi. Bu trolleybus Namangan (temir yoʻl vokzali) – Toʻraqoʻrgʻon shahri yoʻnalishida qatnagan. 2004-yilda kontakt tarmogʻi temir yoʻl vokzali oxiridan boshlab liniyada almashtirildi. U Zichiskaya ko‘chasidan Taxtako‘prikning oxirigacha o‘tdi, lekin trolleybuslar chiziqdan chiqmadi.

Oxir-oqibat, 2010-yil 4-yanvarda yagona faol trolleybus liniyasi yopildi. Trolleybus liniyasi yopilgan vaqtda yo‘l haqi 200 so‘m edi. Namangandagi oxirgi trolleybus yoʻnalishi yopilishi munosabati bilan uning oʻrnini 17-sonli „Oxangar—Sardoba“ yoʻnalishidagi avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyildi, buning uchun shaharga keltirilgan ISUZU rusumli 200 dona avtobusdan 16 tasi ajratildi.

## Yoʻnalishlari
Shaharda beshta trolleybus yoʻnalishi trolleybuslar harakatlangan:

* 1-yoʻnalish: Markaziy bozor – 1-mitti tuman;
* 2-yoʻnalish: Ittifoq – Shimoliy Fargʻona kanali;
* 3-yoʻnalish: Markaziy bozor (aylanma yoʻnalish);
* 4-yoʻnalish: Markaziy bozor (aylanma yoʻnalish);
* 5-yoʻnalish: Taxtako‘prik – Gʻirvonsoy.

Yuqorida aytib oʻtilgan yoʻnalishlar tugatilgandan soʻng, shaharda faqat bitta yoʻnalish (shaharlararo) qoldi:

* 1-yoʻnalish: Namangan (Temir yo‘l vokzali) – To‘raqo‘rg‘on (“Oxangar-TTT” zavodi)

2004-yilda yana bir liniya ishga tushirilishi rejalashtirilgan edi: Temir yoʻl vokzali – Taxtakoʻprik mavzesi.

## Trolleybuslar turi va tavsifi

Namangan trolleybus yo‘nalishlariga shaharlararo yoʻlovchi tashishga moʻljallangan katta sigʻimli ZiU-9 modelidagi sovet trolleybuslari xizmat ko‘rsatgan. 

ZiU-9 prototipi 1966-yilda ishlab chiqilgan boʻlib, u baland qavatli, uch eshikli boʻlgan. Old tomonda tor eshik, oʻrta va oxirida ikkita keng eshik boʻlgan. Qavat-qavatli eshiklarni ochish-yopish uchun dastlab elektroprivod, 1990-yillardan boshlab esa pnevnoprivod qoʻllangan.

## Manbalar


## Havolalar
Namangan - shahar elektr transporti
Dmitriy Dmitrienko

**Dmitriy Vladimirovich Dmitrienko** (1963-yil 17-avgustda tugʻilgan, Namangan, SSSR) — rus davlat arbobi. Murmansk viloyati gubernatori (2009-2012).

## Biografiyasi
2 ta oliy maʼlumotga ega: „kemalarni qurollantirish“ mutaxassisligi boʻyicha (Lenin komsomol nomidagi dengiz shoʻngʻin maktabi, 1985) va „davlat va shahar boshqaruvi“ mutaxassisligi boʻyicha (Shimoliy-gʻarbiy davlat boshqaruvi akademiyasi, 1999).

1992-2004-yillarda tadbirkorlik bilan shugʻullangan, 1999-2000-yillarda Krasnoyarsk oʻlkasi gubernatorining maslahatchisi boʻlgan. 2004-2006-yillarda Dengiz va daryo transporti federal agentligi rahbari yordamchisi lavozimida ishlagan. 2006-yildan 2008-yilgacha — Dengiz va daryo transporti federal agentligi rahbarining iqtisodiyot va moliya boʻyicha oʻrinbosari. 2008-yildan 2009-yilgacha u Federal baliqchilik agentligi rahbarining infratuzilma va flotni rivojlantirish boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

2009-yil 21-martda, Yuriy Evdokimov oʻz ixtiyori bilan isteʼfoga chiqqanidan soʻng, Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Dmitriy Dmitrienkoni gubernator lavozimiga taklif qildi. 25-martda unga 5 yil muddatga Murmansk viloyati gubernatori vakolatlari berildi.

2010-yil 16-iyundan 18-dekabrgacha — Rossiya Federatsiyasi Davlat Kengashi Prezidiumi aʼzosi.

2012-yil 4-aprelda Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Murmansk viloyati gubernatori Dmitriy Dmitrienkoning vakolatlarini muddatidan oldin tugatish toʻgʻrisidagi farmonni „oʻz iltimosiga binoan“.

2013-yil yanvar oyida Dmitrienko Aeroflot direktorlar kengashiga nomzod qilib koʻrsatildi.

SSSR Qurolli Kuchlarida xizmat qilgan, Severomorsk shahrida roʻyxatga olingan. Uylangan, oʻgʻli bor. U „SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yil“ medali, Rossiya Mudofaa vazirligining "Admiral Kuznetsov" medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Pozil otaliq

**Pozil otaliq** (taxminan XVII asr, Rishton, Buxoro xonligi — 1704-yil, Rishton, Buxoro xonligi) — oʻzbeklarning ming urugʻidan, Rishton shahri hokimi, ukasi Ashurbek (Ashuqrul) bilan birgalikda Fargʻonani 1701—1704-yillarda boshqargan. 
## Tarjimayi holi
Pozil otaliq  Buxoro xoni Abdulazizxon hukmronligi (1645—1681) davrida, yaʼni Fargʻona hokimi Rustam Hoji Sulton oilasida Rishton shahrida tavallud topgan. Rustam Hoji Sultonning otaliqdan tashqari Ashurbek (Ashurqul) ismli kichik oʻgʻli ham boʻlgan. Afsonalarga koʻra, Oltin beshik avlodi hisoblangan Axsi shahri biyi Tangriyor Xudoyor Ilik Sulton II umrining oxirida oʻzining qarorgohini Rishtonga koʻchirib, Fargʻona vodiysini shu yerdan turib boshqargan. Uning avlodi Rustam Hoji Sulton esa markazni Axsi shahriga qayta koʻchirtiradi. Lekin bu bilan Rishton oʻzining siyosiy ahamiyatini yoʻqotmaydi. Rishton shahriga oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Pozil Otaliqni hokim etib tayinlaydi. Ammo hukmron sinflar tomonidan Fargʻonaning boʻlajak hukmdori ukasi Ashurbekning eʼlon qilinishi, aka-uka oʻrtasida dushmanlikni keltirib chiqaradi. Rus tarixchisi va etnografi Vladimir Nalivkin Mulla Shamsining bergan maʼlumotlarga asosan quyidagilarni yozib qoldirgan: 
Rishton egallaganidan keyin Shohrux qoʻshini shaharni butunlay vayron qilib tashlaydi. Ammo Pozil otaliqning farzandi Rajabbiyning hayoti saqlab qolinadi. 1709-yili Shohruxbiy Fargʻona vodiysining janubiy va shimoli-gʻarbiy hududlarini egallab, Buxoro xonligidan mustaqil beklik tuzadi.

Pozil otaliqning oʻgʻli Rajabbiyning Doʻstqul Bahodir ismli farzandi boʻlgan. Oʻz navbatida Doʻstqul Bahodirning Irisqulbiy, Niyozqulbiy, Jumaqulbiy, Islomqulbiy, Togʻayqulbiy, Imomqulbiy ismli oʻgʻillari boʻlgan.
## Manbalar
Qirgʻizistonda vaqt

**Qirgʻiziston vaqti**`(KGT)` — Qirgʻizistonning vaqt mintaqasi. Umumjahon muvofiqlashtirilgan vaqtdan (UTC+06:00) +6:00 oldinda. Qirgʻiziston mintaqasi yozgi vaqtga amal qilmaydi.

## IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasi
Qirgʻiziston uchun maʼlumotlar toʻgʻridan-toʻgʻri IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasining zone.tab dan. * bilan belgilangan ustunlar zone.tab-ning oʻzidan ustunlardir.

## Tarix
Qirgʻiziston uchun tarixiy vaqt zonalari (mustaqil davlat sifatida ham, Sovet Ittifoqi tarkibida ham)

## Manbalar
Dostonbek Otabolayev

**Dostonbek Otabolayev** (1993-yil 5-noyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyatida tugʻilgan) – oʻzbekistonlik karatechi.

## Biografiyasi
2021-yilda Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida karate boʻyicha oʻtkazilgan jahon chempionatida erkaklar oʻrtasida 75 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Karate boʻyicha Oʻzbekiston va Markaziy Osiyodagi birinchi jahon chempioni. Xalqaro toifadagi sport ustasi va toʻrtinchidan qora belbogʻ sohibi. Karate boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi sardorihttps://www.uzdaily.uz/en/post/69571. 2022-yilgi Jahon oʻyinlarida Oʻzbekiston karatesi tarixida ilk bor bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2016-yilda Portugaliyaning Braga shahrida talabalar oʻrtasida boʻlib oʻtgan karate boʻyicha jahon chempionatida 75 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, erkaklar oʻrtasida 75 kg vazn toifasida Ozarbayjon poytaxti Baku shahrida boʻlib oʻtgan 2017-yilgi Islom birdamlik oʻyinlarida bronza medaliga ega chiqqan.

2018-yilda Indoneziyaning Jakarta shahrida boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida 75 kg vazn toifasidagi musobaqalarda ishtirok etdi va ilk uchrashuvda bronza medali sohibi iordaniyalik Bashar Al-Najjarga imkoniyatni boy berdi. 2019-yilda O‘zbekiston poytaxti Toshkent shahrida karate boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida jamoaviy bahslarda bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2021-yil iyun oyida Dostonbek Otabolayev 2020-yilda Yaponiyaning Tokio shahrida boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiya oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kiritish maqsadida Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan Jahon Olimpiya saralash turnirida ishtirok etdi, biroq Olimpiada yoʻllanmasini qoʻlga kirita olmadi.

Dostonbek, shuningdek, Karate 1 Premer ligasining bir qancha musobaqalarida ham ishtirok etgan va bir qator medallarni qoʻlga kiritgan.

## Manbalar
Qumri Ahmedova

**Qumri Ahmedova** (1915—2014) — Tojikiston Iqtisodiy Kengashiga qarashli Stalinobod ipak kombinati yigiruvchisi (1948-yildan). Lenin ordeni va O‘roq va bolg‘a oltin medali, kombinat ishchilari o‘rtasida o‘tkazilgan sotsialistik musobaqa g‘olibasi. Oʻzbekiston Respublikasi hamda Sotsialistik mehnat Qahramoni.

## Hayoti va faoliyati
1915-yil 8-martda Turkiston o‘lkasi, Farg‘ona viloyati, Skobelev uezdida (hozirgi Farg‘ona viloyatida) o‘rta oilada tug‘ilgan. Milllati oʻzbek, ijtimoiy ahvoli — ishchi.

1939-yildan Stalinobod ipak oʻrash kombinatida sanoat pilla yetishtirishda, 1948-yildan Stalinobod ipak kombinati pilla oʻrash sexida yigiruvchi boʻlib faoliyat yuritgan. Qumri Ahmedova bir necha bor kombinat ishchilari o‘rtasida o‘tkazilgan sotsialistik musobaqasi g‘olibasi bo‘lgan va bir necha bor Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

1990-yillar boshidagi xususiylashtirishdan keyin Dushanbe ipak fabrikasi ishlamay qolgan natijada Qumri Ahmedova ishsiz qoladi.

1965-yildan Qumri Ahmedova nafaqaga chiqdi. Dushanbe shahrida (1929—1961-yillarda — Stalinobod shahri) yashagan. U 2014-yil iyun oyida vafot etdi.

## Mukofotlari
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1960-yil 7-martdagi Farmoni bilan Xalqaro xotin-qizlar kunining 50 yilligi munosabati bilan mehnatdagi yuksak yutuqlari va ayniqsa samarali ijtimoiy faoliyati uchun Qumri Ahmedovaga Oʻzbekiston Respublikasi Qahramoni unvoniga loyiq ko‘rilgan. Shu bilan bir qatorda Sotsialistik mehnat Qahramoni, Lenin ordeni hamda O‘roq va bolg’a oltin medali bilan tagʻdirlangan.

Qumri Ahmedova Lenin ordeni bilan 1960-yil 3-mart, shu jumladan "1941—1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali bilan (1945-yil 6-iyun) taqdirlangan.

## Adabiyotlar

* Таджикская советская энциклопедия (тадж.). — Душанбе, 1978. — Т. 1.
* Таджикская национальная энциклопедия (тадж.) — Душанбе, 2011. — Т. 1.

## Manbalar
Abdupato Otanazarov

**Abdupato Otanazarov** (1914-yil 8-oktabr, Fargʻona viloyati, Turkiston oʻlkasi, Rossiya imperiyasi Skobelev uyezdi — 1996-yil Tojikiston SSR Rudakin tumanida vafot etgan) — Stalinobod viloyati Stalinobod tumani Bolshevik kolxozi raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

## Hayoti va taʼlimi
1914-yilda Fargʻona viloyati Skobelev uyezdida (hozirgi Oʻzbekiston Fargʻona viloyati Oltiariq tumani) tugʻilgan. 1920-yillarning oxirlarida Tojikiston SSRga koʻchib oʻtgan. 30-yillarning boshidan kolxozlardan birining ipakchilik zvenosida ishlagan. 1941-yildan Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan.

Demobilizatsiyadan so‘ng Tojikiston SSRga qaytib keldi va u yerda Stalinobod viloyatidagi „Bolshevik“ kolxozi raisligiga saylandi. Kolxozni Stalinobod viloyati qishloq xoʻjaligining ilgʻorlari qatoriga olib chiqdi. Paxtachilikdagi yuqori ko‘rsatkichlari uchun 1946-yil yakunlariga ko‘ra „Mehnatdagi jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1947-yilda kolxoz davlatga 10 gektar maydondan oʻrtacha 85,8 sentner paxta xom ashyosi topshirdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 1-martdagi farmoni bilan unga Kolxoz tomonidan majburiy topshiriqlar va mehnat uchun natura to‘lovi bajarilganda yuqori paxta hosili olgani uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. MTSning 1947-yilgi va 1948-yilgi bahorgi ekin uchun don ekinlari urugʻlari bilan taʼminlanganligi uchun" qarori bilan Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan. Xuddi shu Farmon bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va „Bolshevik“ kolxozi ishchisi unvonini oladi.

U 1950-yilgacha kolxozni boshqargan, so‘ngra kolxoz raislarini tayyorlash qishloq xo‘jaligi maktabida o‘qigan (1950—1952). 1952—1960-yillarda Stalinobod tumanidagi Lenin nomidagi kolxoz raisining oʻrinbosari. 1958-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi. 1962-yildan Stalinobod tumani, Lenin nomidagi kolxoz ipakchilik brigadasi brigadiri.

1974-yilda nafaqaga chiqqunga qadar Lenin nomidagi kolxozda ishladi. U Lenin tumanida (hozirgi — Rudikiy tumani) yashagan. 1996-yilda vafot etgan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* "Mehnat jasorati uchun" medali (1946-yil)
* Tojikiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy diplomi.

## Adabiyot

* 

## Manbalar
Milliy futbol jamoalarining taxalluslari roʻyxati

Quyida **milliy [[Futbol|futbol]] jamoalarining [[Laqab|taxalluslari]] roʻyxati** keltirilgan. 

## FIFA jamoalari
### AFC (Osiyo)

### CAF (Afrika)

### CONCACAF (Shimoliy/Markaziy Amerika va Karib havzasi)

### CONMEBOL (Janubiy Amerika)

### OFC (Okeaniya)

### UEFA (Yevropa)

## FIFAga kirmagan va sobiq jamoalar

## Yana qarang
* Futboldagi atamalarining lugʻati
* Erkaklar milliy futbol assotsiatsiyasi terma jamoalari
* Milliy ayollar terma jamoalari roʻyxati
## Manbalar
Xo‘jalxon Otabayeva

**Xoʻjalxon Otabayeva** (1915-yil 15-yanvar, Fargʻona viloyati, Namangan uyezdi, Qumqoʻrgʻon qishlogʻida tavalldu topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — Tojikiston SSR Stalinobod viloyati Stalinobod tumanidagi „Kommunistik Tojikiston“ kolxozida faoliyat yuritgan. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1947-yil).

## Hayoti va faoliyati
1915-yilda Fargʻona viloyati Qumqoʻrgʻon qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. 1931—1938-yillarda Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Stalin tumani kolxozlaridan birida oddiy kolxozchi boʻlgan. Keyinchalik u Tojikiston SSRning Stalinobod tumaniga koʻchib oʻtgan va u yerda Stalinobod tumanidagi „Kommunistik Tojikiston“ kolxozida (1960-yillarda — XX Partiya qurultoyi nomidagi kolxoz) oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1945-yilda paxtachilikka rahbar etib tayinlandi.

1946-yilda Xo‘jalxon Otaboyeva zvenosi 5 gektar maydondan o‘rtacha 88 sentnerdan paxta xom ashyosi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1947-yil 19-martdagi Farmoni bilan *"1946-yilda paxtadan yuqori hosil olgani uchun"* Lenin ordeni va "Oʻroq va „Bolg‘a“ oltin medali bilan hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

1947-yilda paxta terimidagi ajoyib koʻrsatkichlari uchun u ikkinchi Lenin ordeni bilan taqdirlangan. 1949-yildan KPSS aʼzosi. 1968-yilda nafaqaga chiqdi.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni — ikki marta (1947-yil, 1948-yil)
* „1941-1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali"
* Tojikiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy diplomi
* Tojikiston SSR paxta ustasi (1949)

## Adabiyot

* *Таджикская советская энциклопедия*.

## Manbalar
Rahmatulla Ortiqov

**Rahmatulla Ortiqov** (1899-yil tavallud topgan – 1965-yil 29-mayda vafot etgan) – Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Oʻzbekiston SSR Namangan viloyati Chortoq tumani „Moskva“ kolxozining raisi, Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati va Sotsialistik Mehnat Qahramoni. Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali sohibi.

## Hayoti va faoliyati
1899-yilda Turkiston oʻlkasi Fargʻona viloyati Namangan uyezdida tugʻilgan. KPSS aʼzosi.

1914-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda qatnashgan. 1914—1960-yillarda mardikor, oʻz xoʻjaligida dehqon, birgalikda yer yetishtirish boʻyicha mahalliy shirkatdagi dehqon, Oʻzbekiston SSR Namangan viloyati Chortoq tumani „Moskva“ kolxozining raisi.

Hukumatning urush sharoitida qishloq xoʻjaligini rivojlantirish boʻyicha topshiriqlarini muvaffaqiyatli bajargani uchun kolxoz raisi Rahmatulla Ortiqov ikki marta "Mehnat Qizil Bayroq" ordeni bilan taqdirlangan.

Qurgʻoqchilik vaqtida 1946-yilda Chortoq „Moskva“ kolxozi paxtakorlari Namangan viloyatida eng yuqori „oq oltin“ hosiliga erishgani uchun kolxoz rais Rahmatulla Ortiqov Lenin ordeni bilan taqdirlandi. Buyuk Oktyabr Sotsialistik inqilobining 40 yilligi arafasida „Moskva“ kolxozi mehnatkashlari 1956-yil 31-oktabrda Namangan viloyatida eng yuqori paxta hosilini topshirishgan (gektariga 38,5 sentnerdan). „Moskva“ kolxozi 1956-yilda oʻz zimmasiga olgan sotsialistik majburiyatlarini oʻtgan yilga nisbatan 26 kun oldinroq va rejadan ortiq 100 tonna paxta topshirdi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanilgani, paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olgani uchun u Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali bilan hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. 4-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan. 1965-yil 29-mayda vafot etgan.

## Mukofotlari
* Lenin ordeni
* „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni

## Manbalar
Bultur Amanov

**Bultur Amanov** (1920-yil 20-iyunda tugʻilgan) — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Shon-sharaf ordeni ordeni toʻliq kavaleri.

## Hayoti va faoliyati
1920-yil 20-iyunda O‘zbekistonning Andijon viloyatining hozirgi Andijon tumanidagi Nayman qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. 1968-yilda o‘rta maktabning 8-sinfini tamomlagan. Kolxozda katta dala brigadiri, fuqaro mudofaasi shtab boshligʻi boʻlib ishlagan. 1989-yildan o‘zi tug‘ilib o‘sgan qishloq Andijon viloyati Bobog‘ozida istiqomat qilgan. Ishdagi muvaffaqiyati uchun u „Mehnat jasorati uchun“ medali bilan taqdirlangan. 1943-yildan KPSS aʼzosi. Shu viloyatning Baliqchi tumanidagi „Kommuna“ kolxozida ishlagan.

1940-yildan Qizil Armiyada xizmat qilgan. 1941-yil iyun oyidan boshlab Ulugʻ Vatan urushi janglarida ishtirok etgan.

18-artilleriya brigadasining 511-chi artilleriya polkining skauti (6-ratarli artilleriya diviziyasi, 47-armiya, 1-Belorussiya fronti). Qizil Armiya askari Amanov 1944-yil 10-oktyabr Shimoliy Remjeli qishlogʻi yaqinidagi urushda piyoda askarlarning ilgʻor tuzilmalarida boʻlib, u dushman oʻqotar qurollarining joylashuvi haqida aniq maʼlumot oldi. 1944-yil 19-oktyabrda u skautlar guruhi bilan bunker, ikkita pulemyot va tankga qarshi qurolni topdi.

6-artilleriya diviziyasi qismlarining 1944-yil 13-noyabrdagi buyrugʻi bilan Qizil Armiya askari Bultur Amanov 3-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlandi (№ 175728).

Xuddi shu polk, brigada va diviziyaning skauti (61-armiya, 1-Belorussiya fronti) Amanov 1945-yil 1-fevralda Shneydemuhl (Germaniya), hozirgi Pila (Polsha) shahri uchun boʻlgan jangda jangchilar bilan birgalikda u ikkita pulemyotni yoʻq qildi, oʻq-dorilar omborini portlatib yubordi, yigirmaga yaqin dushman askarini yoʻq qildi, uylarda joylashgan uchta oʻq otish nuqtasini bostirdi, toʻrtta qarshi hujumni qaytardi.

61-Armiya qoʻshinlarining 1945-yil 7-maydagi buyrugʻi bilan Qizil Armiya askari Bultur Amanov 2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlandi (№ 30628).

Xuddi shu polk va diviziya (47-armiya, 1-Belorussiya fronti) tarkibida jang qilgan Qizil Armiya askari Amanov 1945-yil 16-17-aprelda Vritsen (Germaniya) shahri uchun boʻlgan janglarda dushmanning oʻq otish kuchini razvedka qilish vazifasini bajardi. U dushman mudofaasining oldingi safida yettita o‘q otish nuqtasi va artilleriya batareyasini yo‘q qildi. Piyoda askarlarning jangovar tuzilmalarida u yana bir artilleriya batareyasi va ikkita pulemyot nuqtasini topdi, ular oʻqqa tutildi. Jang maydonidagi vaziyat murakkablashganda, Amanov ikkita tank va tankga qarshi granatalar bilan tankni yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1946-yil 15-maydagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Bultur Amanov 1-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlandi. 1946-yilda u demobilizatsiya qilindi va vataniga qaytdi.

## Mukofotlar

* 1-darajali Shon-sharaf ordeni (1946-yil 15-may — 1591-son)
* 2-darajali Shon-sharaf ordeni (1945-yil 7-may — 30628-son) 
* 3-darajali Shon-sharaf ordeni (1944-yil 13-noyabr — 175728-son) 
* 1-darajali Vatan urushi ordeni
* Qizil yulduz ordeni 

## Manbalar
Fattoh Alimov

**Fattoh Alimov** (1908-yil Turkiston oʻlkasi Fargʻona viloyati, Qoʻqon uyezdi Rishton qishlogʻida tavallud topgan — 1987-yil Tojikiston SSR Regar tumanida vafot etgan) — tojik tadbirkori, Tojikiston Respublikasi Regar viloyati Regar MTS Lenin ordeni direktori. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil).

## Hayoti va faoliyati
1908-yilda Qoʻqon uyezdi Rishton qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. O‘rta maktabni tugatgach, ikki yillik o‘qituvchilar kursida o‘qidi. 1927—1931-yillarda oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1931-yildan Rishtondagi paxtachilik fermasida agronom bo‘lgan. 1933-yilda Tojikistonga koʻchib oʻtgan va u yerda paxta yetishtirishda davom etgan. 1940-yillar boshida Shahrinau MTS direktori etib tayinlandi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida paxtachilikdagi ajoyib mehnat koʻrsatkichlari uchun 1944-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yildan — Regar MTS direktori. 1945-yilda KPSS safiga kirdi. Uning faoliyati davomida Regarskaya MTS har yili paxta yigʻim-terim rejasini ortigʻi bilan bajardi, natijada u Lenin ordeni bilan taqdirlandi.

Yusufjon Ashurov rahbarligidagi zveno 1948-yilda 7 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 62,2 sentnerdan Misr paxtasi yig‘ib oldi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 17-yanvardagi „Tojikiston SSR kolxozchilari, kolxozchilari, mashina-traktor stansiyalari ishchilari, partiya va sovet xodimlariga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi Farmoni bilan 1957-yilda „Sovet paxtachiligini rivojlantirish, fan va ilg‘or tajriba yutuqlarini paxta yetishtirishda keng qo‘llash, paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olishda erishgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni hamda Oʻroq va bolgʻa oltin medali bilan taqdirlangan. U 1960-yildan nafaqaga chiqqunga qadar Regar zonal tajriba stansiyasi direktori sifatida ishladi.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin buyrugʻi
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1944)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni (1954)
* Tojikiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy diplomi
* Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan agronom (1957)

## Manbalar
Shokirxon Mirzaboboyeva

**Shokirxon Mirzaboboyeva** (1938-yil, Fargʻona, Fargʻona viloyati — ?) — ip yigiruvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981).
## Tarjimayi holi
Shokirxon Mirzaboboyeva 1938-yili Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Fargʻona shahrida tavallud topgan. Millati oʻzbek. Oʻrta maktabni hamda fabrika-zavod tayyorlov maktabini tugatgan keyin 1950-yil oʻrtalarida Feliks Dzerjinskiy nomidagi Fargʻona toʻqimachilik kombinatida ish boshlaydi. Qisqa vaqt ichida ip yigiruvchi koʻnikmasini egallaydi. Oʻz faoliyatida yengil sanoatda ip yigirishning ilg‘or usullari qo‘lladi, buning natijasida  ishlab chiqarish topshiriqlarini muddatidan oldin bajarishga erishdi. Qilgan mehnati uchun 8-besh yillikda (1966—1970) Mirzaboboyeva 1971-yili Mehnat qizil bayrogʻi ordeni, 9-besh yillikdagi (1971—1975) yutuqlari uchun 1974-yilda Oktyabr inqilobi ordeni bilan taqdirlanadi. Keyingi 10-besh yillikda (1976—1980) Oʻzbekiston SSR yengil sanoatida ip yigirish boʻyicha yetakchilikni saqlab qolib, ishlarining natijasiga koʻra sotsialistik musoqbaqada gʻoliblikka erishadi. 1981-yil 17-martda SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan Mirzaboboyeva „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ unvoni hamda Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlanadi. KPSSning 25-syezdida delegat etib saylangan. Fargʻona shahrida istiqomat qilgan. Keyingi taqdiri nomaʼlum.

## Mukofotlari
* Lenin ordeni (1981-yil 17-mart);
* Mehnat qizil bayrogʻi ordeni (1971-yil 5-aprel);
* Oktyabr inqilobi ordeni (1974-yil 20-fevral). 
## Manbalar
Goarik Amiryan

**Goarik Amiryan Ambartsumovna** (, ; 1919-yil Qoʻqonda tavallud topgan — 1987-yil Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Martuni tumanidagi Gish qishlog‘ida vafot etgan) — sovet vinochisi, SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligining Martuni uzumchilik sovxozida brigada rahbari (1926-yildan), Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining V chaqiriq deputati, Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Martuni tuman qoʻmitasi va Togʻli Qorabogʻ viloyat qoʻmitasi aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

## Hayoti va faoliyati
1919-yilda RSFSR Fargʻona viloyati Qoʻqon shahrida tugʻilgan. 1926-yilda oila Ozarbayjon SSRning Kirovobod shahriga ko‘chib o‘tadi. 1926-yildan SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligining Martuni uzumchilik sovxozida ishchi, brigada rahbari bo‘lgan. 1944-yilda u gektariga 250 sentnerdan uzum oldi. 1949-yilda 3,7 gektar sugʻoriladigan uzumzorlardan gektariga 199,9 sentnerdan uzum oldi. 1956-yilda Amiryan rahbarlik qilayotgan zveno har gektardan 177 sentnerdan uzum oldi. Amiryan boshchiligida savxoz 1957-yilda har gektardan 290 sentnerdan uzum oldi. U uzumning iqlim sharoitiga qarab navli agrotexnikaning yangi usullarini qoʻllagan. 1953—1958-yillarda Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasida qatnashgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 4- sentyabrdagi farmoni bilan 1949-yilda sugʻoriladigan uzumzorlarda uzumdan yuqori hosil olgani uchun Goarik Ambartsumovna Amiryan Lenin ordeni va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan hamda Oʻroq va bolgʻa oltin medali taqdirlangan.

Ozarbayjonning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan. Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining V chaqiriq deputati. Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Martuni tuman qoʻmitasi va Togʻli Qorabogʻ viloyat qoʻmitasi aʼzosi.

1987-yilda Ozarbayjon SSR NKARning Martuni tumanidagi Gish qishlog‘ida vafot etgan.

## Adabiyotlar

* Sarkisyan S. T. Ensiklopediya Arsax-Karabaxa. Spb., 2005. — 312 s.: il.
* Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O prisvoenii zvaniya Geroya Sotsialisticheskogo Truda rabotnikam vinogradarskix sovxozov Ministerstva piщevoy promishlennosti SSSR po Azerbaydjanskoy SSR“ ot 4 sentyabrya 1950 g.  // Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR. — 13.09.1950. — № 27 (642). — S. 1.

## Manbalar
Vollaston prizmasi

**Vollaston prizmasi** Uilyam Xayd Vollaston tomonidan ixtiro qilingan bo'lib, qutblangan yorug'likni boshqaradigan optik qurilma. U yorug'likni ortogonal qutblangan  ikkita alohida chiziqli polarizatsiyalanib chiquvchi nurlarga ajratadi. Ikkila nur ham ikkita to'rtburchak prizmaning optik o'qiga muvofiq holatda qutblangan bo'ladi.

Vollaston prizmasi ikki sinuvchi materialdan tayyorlangan, ikkita ortogonal boʻlgan prizmalardan iborat - odatda kaltsit kabi bir o'qli material. Ushbu prizmalar o'zlarining asoslari chegarasida bir-biriga biriktirilgan bo'lib (an'anaviy ravishda Kanada balzami bilan), optik o'qlari perpendikular boʻlgan ikkita to'rtburchakli uchburchak prizma hosil qiladi. Chiqib kelayotgan yorug'lik nurlari sinish ko'rsatkichlaridagi farqlar tufayli oddiy va g'ayrioddiy nurlar sifatida prizmadan ajralib chiqadi, ajralish burchagi prizmalarning xanjar burchagi va yorug'likning to'lqin uzunligi bilan o'chanadi. Tijorat prizmalar 1 ° dan 45 ° gacha boʻlgan divergensiya burchaklari bilan mavjud.

## Eslatmalar

* 
*
Abdulxamid Jamolov

**Abdulxamid Jamolov** (1924-yilda tugʻilgan) — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, „Shuhrat“ ordeni toʻliq kavaleri.

## Hayoti va faoliyati
U 1924-yil 15-iyunda O‘zbekiston, Farg‘ona viloyatining hozirgi Farg‘ona tumanidagi Auval qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Millati tojik. 1944-yildan KPSS aʼzosi. U faoliyatini kolxozda boshlagan.

1942-yildan Qizil Armiyaga safarbar etilgan. 1943-yil 25-oktyabrdan boshlab Ulugʻ Vatan urushi janglarida qatnashgan.

86-gvardiya tankga qarshi qiruvchi bataloni (82-gvardiya miltiq diviziyasi, 8-gvardiya armiyasi, 1-Belorussiya fronti) gvardiya kichik serjanti Jamolov 1944-yil 20-avgustdagi jangda artilleriya va minomyotlar ostida dushmanning ikkita oʻrta tankini yoʻq qilgan, soʻngra batareyaning bir qismi sifatida dushman zirhli texnikasining hujumini qaytarishda qatnashgan.

82-gvardiya otishmalar diviziyasi komandirining 1944-yil 23-avgustdagi 68/N-son buyrugʻi bilan dushmanga qarshi janglarda koʻrsatgan jasorati uchun gvardiya kichik serjanti Jamolov 3-darajali "Shon-sharaf" ordeni (126796-son) bilan taqdirlangan.

1945-yil 14-19-yanvarda Radom (Polsha) shimolida dushman mudofaasini yorib oʻtib, Lodz shahrini ozod qilishda gvardiyachi serjant Jamolov uchta pulemyot, tankga qarshi qurol va oʻndan ortiq qurolni yoʻq qilgan.

8-gvardiya armiyasining 1945-yil 4-martdagi buyrugʻi bilan gvardiya serjanti Jamolov 2-darajali„Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlangan (№ 22689). 1945-yil 19-fevralda „Citadela“ qalʼasi uchun boʻlib oʻtgan jangda 86-gvardiya tankga qarshi batalonining otuvchisi, qoʻriqchi serjanti Jamolov kuchli miltiq va pulemyot oʻqlari ostida toʻrtta jarohat olib, jang maydonini tark etmasdan jang qiladi. 8-gvardiya armiyasining 1945-yil 15-apreldagi 582-sonli buyrugʻi bilan gvardiya serjanti Jamolov yana 2-darajali „Shuhrat“ ordeni ordeni bilan taqdirlandi. 1945-yil 29-aprel — 1-may kunlari Berlin uchun janglarida 107-gvardiya tankga qarshi artilleriya polkining qurol qoʻmondoni katta serjanti Jamolov ikkita qurolni yoʻq qildi, ikkita pulemyot nuqtasini bostirdi, piyodalar vzvodiga tarqaldi va batareyaning bir qismi sifatida dushmanning ikkita qarshi hujumini qaytardi. 3-zarba armiyasining 1945-yil 8-iyundagi buyrug‘i bilan katta serjant Jamolov uchinchi marta 2-darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlangan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1968-yil 7-iyundagi farmoni bilan Jamolov Abdulxamid 1-darajali „Shuhrat“ ordeni (2993-son) bilan takroran mukofotlangan. 1947-yil fevralda demobilizatsiya qilingan va vataniga qaytdi. Farg‘ona sovxozida ipakchilik bo‘yicha agronom bo‘lib ishlagan. Damkul qishlog‘ida yashagan.

## Mukofotlar

* Shon-sharaf ordeni toʻliq kavaleri:
* I-darajali„Shuhrat“ ordeni (1968-yil 7-yun, 2993-son buyrug‘i);
* II darajali „Shuhrat“ ordeni (1945-yil 15-aprel) ;
* II darajali „Shuhrat“ ordeni (1945-yil 4-mart, 22689-son ordeni) ;
* III darajali „Shuhrat“ ordeni (1944-yil 23-avgust, 126796-son ordeni) ;
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1985-yil);

## Adabiyotlar

* 
* 
* Kavaleri ordena Slavi tryox stepeney: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii D. S. Suxorukov. — M.: Voenizdat, 2000. — 703 s. — 10 000 ekz. — .

## Manbalar
Radiatsiyadan himoyalanish dozimetriyasi

***Radiatsiyadan himoyalanish dozimetriyasi*** radiobiologiyani, ayniqsa ionlashtiruvchi va ionlashtiruvchi nurlanish uchun dozimetriya va radiatsiya monitoringini yorituvchi har oyda ko'rib chiqiladigan ilmiy jurnalda nashr qilinadgan ma`lumotlardir . Bosh muharrir J. Hans Zoetelief ( Delft Texnologiya Universiteti ).

*Journal Citation Reports* (Iqtibos hisobotlari jurnali) ma'lumotlariga ko'ra, jurnal 2019 yilda 0,773 ta impakt faktorga ega edi.

## Foydalanilgan adabiyotlar
Boʻyoq lazeri

**Boʻyoq lazerlari,** odatda suyuq eritma holatida, faol vosita sifatida organik boʻyoqlardan foydalanadigan lazerlardir . Boʻyoqli lazerlar lazer spektroskopiyasida inqilob qildilar va impuls davomiyligi bir pikosekunddan kam boʻlgan lazerning yangi turini yaratdilar (ultraqisqa impulsli lazerlar).

Bugungi kunda nasos uchun, odatda boshqa lazerdan qoʻllanadi, masalan , diod nasosli Nd: YAG yoki argon lazeri . Fleshli chiroq bilan pompalanan boʻyoq lazeri juda kam holatda uchraydi. Boʻyoq lazerlarining asosiy xususiyati shundaki, uning kuchaytirish konturining juda katta kengligidir. Quyida baʼzi boʻyoq lazerlari uchun parametrlar jadvali keltirilgan.

Lazerning bunday katta ish maydonidan foydalanishning ikkita imkoniyati mavjud:

# Generatsiya sodir boʻladigan toʻlqin uzunligini sozlash – lazer spektroskopiyasi uchun,
# Darhol keng diapazonda ishlab chiqarish – ultraqisqa impulslarni yaratish uchun.

Ushbu ikki imkoniyatga koʻra, lazer dizaynlari ham farqlanadi. Agar toʻlqin uzunligini sozlash uchun anʼanaviy sxema ishlatilsa, faqatgina unga qatʼiy belgilangan toʻlqin uzunligini (odatda prizma, diffraktsiya panjarasi yoki undan murakkab sxemalar) termal stabilizatsiyalash va nurlanish emissiyasi uchun qoʻshimcha bloklar qoʻshiladi, ammo ultraqisqa impulslarni hosil qilish uchun, ancha murakkab sxema talab qilinadi. Faol muhitga ega kyuvetaning dizayni oʻzgartiriladi. Lazer impulsining davomiyligi pirovardida 100÷30  (vakuumdagi yorugʻlik bu vaqt ichida atigi 30÷10 mkm masofani bosib oʻtishi mumkin) boʻlganligi sababli populyatsiya inversiyasi maksimal boʻlishi kerak, bunga faqat, boʻyog eritmasini juda tez pompalash orqali erishish mumkin. Buni amalga oshirish uchun erkin boʻyoq oqimi boʻlgan kyuvetaning maxsus dizayni qoʻllanadi (boʻyoq maxsus nozuldan taxminan 10 m / s tezlikda pompalanadi). Eng qisqa impulslar halqa rezonatori yordamida olinadi.

## Ilovalar

* Lazer spektroskopiyasi
* Chastota standartlari (toʻlqin uzunligi standartlari)
* Ultra qisqa pulsli lazerlar

Vibronik kristallarning kashf etilishi hamda, lazer texnologiyasining umumiy rivojlanishi bilan, boʻyoq lazerlari kamdan-kam uchramoqda. Ular, masalan, titan-safir lazerlari bilan almashtiriladi.

## Shuningdek qarang

* Lazer turlari
* Lazer qurilmasi
* Fototrop modulyator

## Havolalar

* FJ Duarte va LW Hillman (Eds), Dye Laser Principles – Akademik, Nyu-York, 1990 – ISBN 0-12-222700-X
Vladimir Kuleshov

}}

**Vladimir Kuzmich Kuleshov** — qiruvchi samolyot uchuvchi, ishchi va dehqon, Qizil Armiyaning gvardiya kapitani, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944).

## Biografiyasi
1918-yil 5-yanvarda Namanganda tugʻilgan. Texnik maktabda va Fuqaro havo flotining Balashov nomidagi uchuvchilar va aviatexniklar qoʻshma maktabida ikkita kursni tugatgandan soʻng, u yoʻlovchi parvozlarida uchuvchi boʻlib ishladi. 1940-yil mart oyida Ishchi va dehqon Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. Odessa oliy harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1942-yil avgustdan — Ulugʻ Vatan urushi frontlarida. Janglarda ikki marta yaralangan.

1943-yil sentabrga kelib, gvardiyaning katta leytenanti sifatida Voronej fronti 2-havo armiyasining 5-chi qiruvchi havo korpusining 8-gvardiya qiruvchi aviatsiya diviziyasining 40-gvardiya qiruvchi aviatsiya polkining navigatori boʻlgan. Bu vaqtga kelib u 351 marta parvoz qildi, 73 ta havo jangida qatnashdi, dushmanning 16 ta samolyotini shaxsan va yana 5 tasini guruh tarkibida urib tushirdi. 1943-yil 3-noyabrda Ukraina SSR Kiyev viloyati hududidagi jangda halok boʻldi. U Kiev viloyati , Gostomel qishlogʻida dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 4-fevraldagi „Qizil Armiya havo kuchlari ofitserlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni *bilan „jangovar vazifalarni namunali bajarganligi* uchun“ *Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontidagi qoʻmondonlik va bir vaqtning oʻzida koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik"* gvardiya kapitani Vladimir Kuleshov vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. Shuningdek, Lenin ordeni, ikkita Qizil Bayroq ordeni, Qizil Yulduz ordeni taqdirlangan.

## Manbalar

## Adabiyot

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1987. — T. 1 /Abaev — Lyubichev/. — 911 s. — 100 000 ekz. — ISBN ots., Reg. № v RKP 87-95382.
* Bereznyak N. G. Geroi Sovetskogo Soyuza — uzbekistansi. Tashkent, 1984.
* Bikov M. Yu. Asi Velikoy Otechestvennoy. — M.: Eksmo; Yauza, 2007.
* Djuraev T. D. Vernie sini Rodini. Tashkent, 1964.

## Havolalar

* Mukofot varaqasi, Xalq xotirasi
* Kuleshov Vladimir Kuzmich
Ilmi Umerov

**Ilmi Rustemovich Umerov** (; 1957-yil 3-avgust, SSSR, Oʻzbekiston SSR, Fargʻona viloyati, Toshloq tumani) — Ukraina davlat arbobi, 2015-yildan qrimtatar xalq majlisi raisi oʻrinbosari, 2002—2005-yillarda Qrim Oliy Kengashi raisi oʻrinbosari, 2002—2005-yillarda Boqchasaroy viloyati davlat boshqaruvi rahbari lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan.

## Biografiyasi
1980-yilda Andijon davlat tibbiyot institutining davolash fakultetini tamomlagan.

1980—1981-yillarda — Farg'ona shahar tugʻruqxonasi shifokori.

1981—1984-yillarda — Fargʻona viloyati, Marg'ilon shahar kasalxonasi akusher-ginekologi.

1984-yillarda — Margʻilon ipak kombinati tibbiyot boʻlimi anesteziolog-reanimatologi.

1986—1988-yillarda — Krasnodar oʻlkasi, Krimsk shahri, Qrim mintaqaviy kasalxonasi anesteziolog-reanimatologi.

1990—992 yillarda — Boqchasaroy viloyati, Doʻstlik kooperativi uskunalari muhandisi.

1992—1994-yillarda — „Elmaz“ MChJ direktori.

1993-yil kuzida Umerov qrimtatarlarining „Milli Firka“ partiyasini qayta tiklash tarafdori edi. Umerov Qrimning Rossiya yoki Ukrainaning bir qismi deb topilishiga qarshi chiqqan holda, qrimtatarlarining boshqa suveren xalqlar bilan teng siyosiy mavqega erishishini maʼqullash taklifini bergan. Dasturdan, shuningdek, „Faqatgina qrimtatar tili suveren Qrim tatar davlat tili boʻlishi mumkin“ degan taklif ham oʻrin olgan edi.

1994-yil may—oktyabr oylarida — Qrim Oliy Kengashining doimiy professional deputati.

1994-yil oktyabr — 1997-yil yanvar — Qrim hukumati Bosh vazirining oʻrinbosari.

1997-yil yanvar — iyun — Qrim Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari.

1998—2000 — Svitoch jamoat tashabbuslari markazi prezidenti.

2000-yil yanvar — 2002-yil may — Boqchasaroy viloyat boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari.

2002-yil may — 2005-yil sentyabr — Qrim Oliy Kengashi raisig oʻrinbosari.

2004-yilgi prezidentlik saylovlarida Umerov Viktor Yushchenkoning ishonchli vakili boʻlgan.

2005-yilda Ukraina Prezidenti huzuridagi Milliy davlat boshqaruvi akademiyasining Odessa viloyat davlat boshqaruvi institutini tamomlagan.

2005-yil iyulidan 2014-yil avgustigacha — Boqchasaroy viloyati davlat maʼmuriyati raisi. 2014-yil 18-avgustda ushbu raislik lavozimini tark etadi.

2015-yil 21-martda Qrimtatar xalqi majlisi raisining o‘rinbosari etib tayinlangan.

## Mukofotlari

* Qrim Avtonom Respublikasi oʻzini oʻzi boshqarish mahalliy hukumatida xizmat koʻrsatgan xodim;
* II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (2017);
* III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (2005);
* „Litvaga xizmatlari uchun“ ordeni kavaleri (2018-yil, Litva).

## Ijtimoiy faoliyati

* 1989-yil — Qrimtatar milliy harakati tashkiloti asoschilaridan biri boʻlgan;
* 1991-yildan — Qrimtatar xalqi majlisi deputati;
* 1991—1994-yillar va 1998—2002-yillar —Boqchasaroy viloyati majlisi raisi;
* 1997—1999-yillar — Butunjahon turkiy xalqlar assambleyasi raisi;
* 1994-yil aprel-noyabr oylari — Qrim Oliy Kengashining 2-chi chaqiriq;
* 2002—2006-yillar — 4-chaqiriq deputati;
* 2006—2010-yillar —Boqchasaroy tumani Kengashi deputati.

## Oilasi
Xotini — Maye, oʻgʻli — Sulaymon, qizlari — Zera va Ayse.

## Manbalar
Muhammad ibn Abdurrahmon Samarqandiy

**Muhammad ibn Abdurrahmon Samarqandiy** (arabcha: محمد بن عبد الرحمن سمرقندي — Muhammad ibn Abdurrahmon Samarqandiy — Toʻliq ismi: Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Muhammad Samarqandiy Sinjoriy Hanafiy (675-721/1276-1321)) — Fiqh ilmi nazariyotchisi va mazhablar ilmi bilimdoni.

## Hayoti
Muhammad ibn Abdurrahmon Samarqandiy Samarqandlik usulchi faqih bo‘lgan. Samarqand yoki Sinjorda tugʻulgan Mordinda yashab, fatvo va dars bergan, o‘sha yerda vafot etgan. Muhammad ibn Abdurrahmon Samarqandiyning „*Umdatu-t-tolib li maʼrifati-l-mazohib*“ („Tolibning mazhablarni bilishdagi tayanchi“) asari bo‘lgan. Asarda ahli sunna va shia o‘rtasidagi ulamolarning ixtiloflari bayon etilgan.

## Asarlari
 “Umdatu-t-tolib li ma’ri-fati-l-mazohib”

## Manbalar
Navoiy maydoni

**Navoiy maydoni** — Andijon shaxri markazida joylashgan maydon. U dastlab Boburiylar sulolasining asoschisi Bobur sharafiga **Bobur maydoni** deb nomlangan. 2005-yil 13-mayda Andijon voqeasi shu maydonda sodir boʻlgan.

## Manbalar
Muhammad ibn Adiy Samarqandiy

**Muhammad ibn Adiy Samarqandiy** (arabcha: محمد بن عدي سمرقندي — Muhammad ibn Adiy Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abu Solih Muhammad ibn Adiy ibn Fazl Samarqandiy (vafoti 1052-yil)) — muhaddis va faqih.

## Hayoti
Muhammad ibn Adiy Samarqandiyning tavallud topgan yili haqida maʼlumotlar yo‘q, 444/1052-yili vafot etgan. Muhammad ibn Adiy Samarqandiy Suriyaning Damashq shahrida, Samarqandda va Misrda yashab ijod qilgan. Damashqda Abulhasan Maydoniydan, Misrda Abu Muslim Kotibdan, shuningdek, Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Halabiy, ibn Simnoviy nomi bilan taniqli Abulhusayn Ahmad ibn Muhammad Azhar Tanisiy, Muhammad ibn Suroqa Omiriy, Ahmad ibn Muhammad Jumoziy singari muhaddislardan taʼlim olgan va hadis rivoyat qilgan.
Muhammad ibn Adiy Samarqandiy shogirdlari sirasiga Abu Robi’ Sulaymon ibn Dovud ibn Hafs Jabaliy, Abu Abdulloh ibn Xattob, Sahl ibn Bishr, Abulhasan Ali ibn Ahmad ibn Sobit Usmoniy Dibojiy va Abu Muhammad Hayoj ibn Ubayd Xatibiylar kiradi. Muhammad ibn Adiy Samarqandiy yozgan asari haqida maʼlumotlar topilmadi. Allomaning nomi hadislar rivoyatida kelgan xolos.

## Manbalar
Yusuf Usmonov

**Yusuf Usmonovich Usmonov** (1908-yil, Qoʻqon — 1986-yil 19-mart, Qoʻqon) — Oʻzbekiston SSR, Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahridagi Amin Umariy nomidagi 3-umumiy oʻrta taʼlim maktabining geografiya oʻqituvchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1968). KPSS aʼzosi.
## Tarjimayi holi
Yusuf Usmonov 1908-yili Qoʻqon shahrida tavallud topgan. Millati oʻzbek. 1927-yilda Fargʻona pedagogika texnikumini tamomlagan. Pedagogik faoliyatini dastlab Kirov tumani Beshariq qishlogʻidagi 1-maktabda geografiya hamda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida boshlagan. 1934-yilda Qoʻqon shahridagi Amin Umariy nomidagi 3-umumiy oʻrta taʼlim maktabiga geografiya oʻqituvchisis sifatida ishga kiradi. 1940-yilda ishidan ajralmagan holda Fargʻona pedagogika instituti geografiya fakultetining kechki taʼlimini bitiradi. 1968-yil 1-iyunda SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan Usmonov taʼlim sohasidagi mehnatlari uchun „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ unvoni hamda Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlanadi. Pedagogik faoliyati 42 yil boʻlib, shundan 34 yili bitta maktabdagi faoliyatiga toʻgri keladi. 1969-yilda Usmonov pensiyaga chiqadi. Umrining oxirigacha Qoʻqon shahrida yashagan. 1986-yil 19-mart kuni Qoʻqon shahrida 78 yoshida vafot etadi.

## Oilasi
Yusuf Usmonovning 5 nafar oʻgʻli Usmonov Marat Yusupovich, Usmonov Mars Yusupovich, Usmonov Elburs Yusupovich, Usmonov Kazbek Yusupovich, Usmonov Amur Yusupovich boʻlgan. Qo‘qon shahridagi qabristonda Usmonov Mars va Usmonov Elbrusdan tashqari Yusuf Usmonov ham oʻgʻillari Kazbek Yusupovich, Amur Yusupovich va Marat Yusupovich bilan birga dafn etilgan. Usmonov Amur Yusupovichning bitta farzandi boʻlib, bu 1984-yilda tugʻilgan Usmonov Oʻtkir Amurovich. Usmonov Kazbek Yusupovichning Nargiza, Nodira, Feruza ismli uchta qizi boʻlgan.

## Manbalar
Rinat Matatov

**Rinat Matatov** () — isroillik aktrisa. Teatr akademiyasi mukofoti sovrindori.

## Biografiyasi
Rinat Matatov 1981-yilning 6-avgust sanasida O‘zbekistonning Qo‘qon shahrida tavallud topgan. Otasi muhandis, onasi hamshira boʻlgan. 1990-yilda Matatovlar oilasi Isroilga ko‘chib kelgan va hozirgi kunga qadar mamlakat markazida istiqomat qilib kelishmoqda. Matatov dastlab Gersog nomidagi fan, sanʼat va gumanitar fanlar oliy maktabida aktyorlik mahorati bo‘yicha tahsil olgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng Nachal (pioner jangchi yoshlar) guruhining aʼzosi sifatida armiyaga boradi va u yerdan qaytgach, Yoram Leowenstein sahna sanʼati studiyasida professional aktyorlik saboqlarini ola boshlaydi. Oʻqishni tamomlagandan soʻng, Matatov David Grossman asari asosida suratga olingan „Someone to Run With“ filmida oʻzining ilk rolini ijro etadi.

## Faoliyati
Rinat Matatov oʻz ijodiy faoliyati davomida bir qancha spektakl, film va seriallarda rol ijro etgan.

### Teatr
Matatov „Every man dies alone“ („Har bir erkak yolgʻiz oʻladi“), To the end of land" („Yerning oxirigacha“), „The Miser“ („Miser“), „House Mother“ („Uy bekasi“), „Sorrowful Song“ („Mahzun qoʻshiq“), „The Merchant of Venice“ („Venetsiyalik savdogar“), „Good Girl“ („Yaxshi qiz“), „Dancing and Flying“ („Raqsga tushish va parvoz etish“), „August: Osage County“ („Avgust: Osage okrugi“), „Crazy“ („Aqldan ozgan“), „The Dispute“ („Bahs“), „To myself“ („Oʻzimga“), „Romeo va Juliet“ („Romeo va Julyetta“), „Spell“ („Imlo“), „Good Year for the Farmers in the North“ („Shimoldagi fermerlar uchun eng yaxshi yil“) kabi bir qator spektakllarda turli rollarni ijro etgan.

### Kino
Matatov rol ijro etgan filmlarga misol qilib „Testimony“ („Guvohlik“), „The Wanderer“ („Musofir“), „The Band’s Visit“ („Guruhning tashrifi“), „Someone to Run With“ kabi filmlarni keltirish mumkin.

### Serial
Shuningdek, Rinat Matatov bir qator seriallarda ham oʻziga xos rollarni ijro etgan. „Mother’s Day“ („Onalar kuni“), „Blue Natalie“ („Moviy Natali“), „Pillars of Smoke“ („Tutunli ustunlar“), „Screens“ („Ekranlar“), „The champion“ („Chempion“) seriallari shular jumlasidandir.

## Mukofotlari
Matatov 2009-yilgi Isroil teatri aʼzolarini taqdirlash marosimida „Habima“ teatrida sahnalashtirilgan „Crazy“ („Aqldan ozgan“) spektaklidagi roli uchun „Umidli aktrisa“ mukofoti bilan taqdirlangan.

2011-yilning „Bolalar va o‘smirlar sahnasi“ taqdirlash marosimida „The Hour“ („Soat“) teatridagi „Good Girl“ („Yaxshi qiz“) spektaklidagi roli uchun „Yilning eng yaxshi ikkinchi darajali aktrisasi“ mukofotini qo‘lga kiritgan.

Aktrisa 2012-yilda oʻtkazilgan Haifa festivalida The Hour („Soat“) teatrida sahnalashtirilgan „Sorrowful Song“ („Mahzun qoʻshiq“) spektaklidagi roli uchun „Eng yaxshi ayol roli“ nominatsiyasi bilan taqdirlangan.

## Teatr

## Filmografiyasi

### Filmlari

### Seriallari

## Manbalar

## Havolalar

*
Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy

**Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy** (arabcha: محمد بن عبد الجليل سمرقندي — Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abulfazl Muhammad ibn Abduljalil ibn Abdulmalik ibn Ali ibn Haydar Samarqandiy (vafoti 1142-yil)) — Muhaddis va muarrix.

## Hayoti
Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy Abu Hafs Umar Nasafiydan taʼlim olgan boʻlib, uning iqtidorli shogirdlaridan bo‘lgan. Ustozining „Al-qand“ asari asosida „*Muntaxabu-l-qand fi tarixi Samarqand*“ni yozgan. 537/1142-yilda vafot etgan.

## Asarlari
 “Muntaxabu-l-qand fi tarixi Samarqand”

## Manbalar