Toshkent kadet korpusi

**Toshkent kadet korpusi** – Rossiya imperiyasining Toshkent shahridagi harbiy taʼlim muassasasi.

1900—yilda 2-Orenburg kadet korpusiga *tayyorgarlik maktabi* sifatida ochilgan, 1904—yilda kadet korpusiga aylantirilgan.

## Maktab ochilishi
1899-yil iyul oyida imperator Nikolay II Harbiy kengashning 2-Orenburg kadet korpusining tayyorlov maktabini tashkil etish toʻgʻrisidagi nizomini tasdiqladi.

Toshkent tayyorlov maktabining shtat jadvalida Turkiston harbiy okrugida xizmat qilgan ofitser oʻgʻillaridan 100 nafar oʻquvchi davlat hisobidan oʻqitilishi nazarda tutilgan edi. Maktabning birinchi sinfiga 8-10 yoshli oʻgʻil bolalar qabul qilindi. Maktab kursini muvaffaqiyatli tugatgandan soʻng, ular 2-Orenburg kadet korpusining 3-sinfiga imtihonsiz koʻchirilishi kerak edi.

Maktab direktori etib polkovnik I. M. Bonch-Bogdanovskiy tayinlangan. Maktabda birinchi oʻquv kuni 1900—yil 1—sentyabrda boshlangan.

Tashkil etilgan kundan boshlab maktabning oʻquv-tarbiyaviy ishlari Rossiya imperiyasining kadetlar korpusi uchun nizom va koʻrsatmalari asosida olib borilgan. Maktab Turkiston harbiy okrugi qoʻmondonligiga boʻysungan, oʻquv jarayonlarini nazorat qilish okrug shtab boshligʻining ixtiyorida edi.

## Kadet korpusining taʼlimi
1901—yil 4—dekabrda imperator tayyorgarlik maktabini toʻlaqonli kadet korpusiga aylantirishni buyurdi. Maktab oʻquvchilari bosqichma-bosqich kadet korpusidagi toʻliq oʻqish kursiga oʻtkazildi. 1904-yil 8-mayda tayyorlov maktabining **Toshkent kadetlar korpusiga** aylantirilishi eʼlon qilindi.

1904—yil 5—oktabrda korpusga Buyuk Gersog va Tsarevich Aleksey Nikolaevichning homiyligi berildi.

Kursantlarning birinchi bitiruvi 1908—yilda boʻlib oʻtdi. Keyinchalik korpusning koʻplab bitiruvchilari harbiy maktablarni tamomlab, Turkiston artilleriya boʻlinmalarida xizmat qilish uchun joʻnab ketishdi.

1917—yil 4—martda imperator Nikolay II taxtdan voz kechishi munosabati bilan Tsarevichning homiyligi bekor qilindi, korpusning nomi **Toshkent kadet korpusi** deb oʻzgartirildi.

## Turkiston aholisidan korpusga yordam
Turkiston harbiy okrugi rahbariyati, shu jumladan, qoʻmondonning oʻzi maktab tashkil topgan kundanoq kadetlar korpusiga katta eʼtibor qaratgan. Jumladan, okrug komandirining moliyaviy koʻmagida hammom va kir yuvish xonasi jihozlandi, kir yuvish mashinasi buyurtma qilindi, maktabga maxsus tez tibbiy yordam aravachasi ajratildi. Komandirning rafiqasi kadet korpusiga pianino sovgʻa qildi.

Koʻpgina badavlat va oʻrtahol Toshkent shahri aholisi ham kadetlar korpusiga eʼtiborsiz boʻlmadilar. Masalan, botanika va zoologiya boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazish uchun Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich tropik oʻsimliklar issiqxonasi va ipak qurti fermasini sovgʻa qildi. Mehnat darslari uchun duradgorlik asboblari toʻplami general Fedorovdan kelgan. Katta qafasda 13-Turkiston otishma bataloni askarlaridan bahaybat dasht kaltakesagi Termizdan sovgʻa sifatida keltirildi.

## Pedagogik ishlarni tashkil etish
Korpusda oʻqishga qabul qilingan bolalarning jismoniy salomatligini saqlashga katta eʼtibor berildi. Termiz, Marv, Ashxobod kabi isitma keng tarqalgan noqulay hududlardan koʻplab bolalar keldi. Qizamiq, isitma va parotit bilan ogʻrigan bemorlar odatdagi menyuga qoʻshimcha ravishda sut va tuxum berilgan. Bolalar haftasiga ikki marta ichki kiyimlarini, uch marta paypoqlarini almashtirdilar.

Maktabga qabul qilingan oʻquvchilardan faqat bir nechta kursantlarning tishlari sogʻ edi, shuning uchun bolalar tishlarini kuzatish va davolash uchun tish shifokorini taklif qilish uchun mablagʻ ajratildi.

Oʻquvchilarning jismoniy va axloqiy tarbiyasiga katta eʼtibor berildi. Bolalarning har kuni kamida 25-30 daqiqa davomida gimnastika mashqlari, ochiq havoda oʻtkaziladigan har xil turdagi oʻyinlar bilan bir qatorda majburiy mehnat darslarida ham qatnashishgan.

Oʻquv mashgʻulotlarining boshidanoq talabalarga boʻlajak ofitser – Vatan himoyachisi sifatidagi shaʼni va qadr-qimmati haqida tushunchalar oʻrgatilib, doʻstlik, keksalarga hurmat tuygʻulari singdirildi. Talabalarning axloqiy tarbiyasi, diniy-axloqiy tamoyillar asosida qurilgan. Oʻz cherkoviga ega boʻlmagan oʻquvchilar har yakshanba kuni harbiy Spaso-Preobrajenskiy soboriga ibodat qilish uchun borishgan.

Korpusdagi barcha kursantlar musiqa bilan shugʻullanishgan, chunki eshitish va badiiy didni rivojlantirish talabalarni oqilona tarbiyalash uchun zarur deb hisoblangan. Musiqa qobiliyatiga ega boʻlgan talabalar skripka, violonchel yoki pianino chalishni oʻrganishgan.

Korpusning Pedagogika qoʻmitasi haftalik yigʻilishlarni, koʻpincha ota-onalar ishtirokida oʻtkazgan.

Binoda tabiat tarixi va botanikadan ornitolog va sayohatchi Nikolay Alekseevich Zarudniy, fransuz tilidan Jozef-Antuan (Iosif Antonovich) Kastanya, rassomlikdan Sergey Petrovich Yudin, tarixdan Toshkent 2-xotin-qizlar gimnaziyasi direktori Mixail Vukolovich Lav, matematikadan – Ilya Fomich Gorskiy dars bergan.

## Inqilobdan keyingi korpusning taqdiri
Oktyabr inqilobidan soʻng Toshkent kadet korpusining 1-rotasi toʻliq tarkibda Toshkent qalʼasiga yoʻl oldi va u yerda Muvaqqat hukumatga sodiq qolgan boʻlinmalar bilan birga inqilobchi otryadlar bilan uch kun jang qildilar. Biroq bu Toshkentdagi hokimiyatni bolsheviklar va soʻl sotsialistik inqilobchilar koalitsiyasiga oʻtishiga toʻsqinlik qilmadi.

Toshkent kadet korpusida (harbiy gimnaziya deb oʻzgartirildi) darslar 1918—yil bahorigacha davom etdi va 11- sinflar oʻqishni tugatgandan soʻng yangi hokimiyat qarori bilan u tarqatib yuborilgan.

## Maktab va qurilish direktorlari

* 1900-1904 – polkovnik Iosif Mixaylovich Bonch-Bogdanovskiy
* 08.01.1904 – 08.10.1908 – polkovnik (general-mayor) Vladislav Valerianovich Volyntsevich-Sidorovich
* 08.10.1908 – 1918—yil – general-mayor Vladimir Matveevich fon Koch

## Korpus binolari
Dastlab tayyorlov maktabi tuman muhandislik boʻlimi binosida joylashgan edi.

1901-yil 2-sentabrda Toshkentning chekkasida, Salor daryosi boʻyida maktab uchun maxsus qurilgan yangi binoning ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.
## Galereya

Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin (Tashkent)1.JPG|Korpus binosi
Fayl:Cadet Corps in Tashkent 14-05.JPG|alt=
Fayl:Cadet Corps in Tashkent 15-15.JPG|alt=
Fayl:Cadet Corps in Tashkent 13-48.JPG|alt=
Fayl:Cadet Corps in Tashkent 15-19.JPG|Bino ichidagi zina
Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin (Tashkent).JPG|alt=
Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin in Tashkent.jpg|alt=
Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin in Tashkent44.jpg|alt=
Fayl:Cadet Corps in Tashkent.jpg|Zdanie Tashkentskogo kadetskogo korpusa
Fayl:Church of the Intercession of the Holy Virgin in Tashkent45.jpg|Tserkov Tashkentskogo kadetskogo korpusa
Fayl:Tashkent Cadet Corps 1909-.jpg|alt=


## Qiziqarli faktlar

* 1912-yilda Toshkent kadet korpusi kursantlari Vitold Krasovskiy va Boris Avdeev huddi shu yilning yozida yuz bergan qoʻzgʻolonlar paytida muhandislik batalonining ofitserlarini qutqargani sababli „Jasorat uchun“ medallari bilan taqdirlandilar.
## Manbalar