Tata Steel shaxmat musobaqasi

**Tata Steel shaxmat musobaqasi** — har yili yanvar oyida Niderlandiyaning Wijk aan Zee shahrida oʻtkaziladigan shaxmat turniri. Musobaqa 1938-yilda tashkil etilganida Hoogovens turniri deb nomlangan. Ushbu nom musobaqa homiysi Koninklijke Hoogovens sharafiga qoʻyilgan. 1999-yilda British Steel kompaniyasi Corus Group bilan birlashganidan soʻng musobaqaning asosiy homiysiga aylandi. Musobaqa esa Corus shaxmat turniri deb nomlangan. Corus Group 2007-yilda rebrending qilib oʻz nomini Tata Steel Europega aylantirdi. Nomi oʻzgarganiga qaramay, musobaqa ketma-ket raqamlanib borilgan. Masalan, 2011-yilgi bahslar 73-Tata Steel shaxmat turniri deb nomlandi.

Turnirda eng yaxshi grossmeysterlar ishtirok etishadi, shuningdek, oddiy klub oʻyinchilari ham oʻynashlari mumkin. Davra tizimida oʻtkaziladigan turnirda dunyoning eng yaxshi oʻn toʻrtta shaxmatchilari oʻzaro toʻqnash keladi. Ushbu toʻqnashuvlar shaxmatdagi „Wimbledon“ sifatida taʼriflanadi. 1938-yildan beri Max Euwe, Bent Larsen, Tigran Petrosyan, Paul Keres, Lajos Portisch, Boris Spasskiy, Mixail Botvinnik, Mixail Tal, Viktor Korchnoy, Jan Timman, Anatoliy Karpov, Vasyl Ivanchuk, Vladimir Kramnik, Garri Kasparov, Viswanathan Anand, Veselin Topalov, Levon Aronian, Sergey Karyakin va Magnus Carlsen kabi taniqli shaxmatchilar gʻolib boʻlishgan. 1938-yildagi birinchi turnirdan beri shaxmat boʻyicha toʻqqizta jahon chempionidan faqat uchtasi — Aleksandr Alyoxin, Vasiliy Smislov va Bobby Fischer gʻalaba qozona olmagan. 2001-yilgi Tata Steel shaxmat musobaqasida dunyoning eng yaxshi oʻnta oʻyinchisidan toʻqqiztasi ishtirok etgan.

Magnus Carlsen turnirda eng koʻp gʻalaba qozonish boʻyicha rekordchi boʻlib, sakkiz marta ushbu unvonga ega chiqqan. Viswanathan Anand musobaqa davomida ketma-ket besh va undan koʻp marta gʻalaba qozongan yagona oʻyinchi (7 — 1998-yildan 2004-yilgacha).

## Musobaqa tarixi

### Hoogovens Beverwijk

Dastlabki turnirlar juda kichik boʻlib, 1938-yilda toʻrt kishilik guruhlar bilan boshlangan. Unda ishtirok etishga faqat gollandiyalik shaxmatchilarga ruxsat berilgan edi. Birinchi beshta turnir shu tarzda davom etdi. Musobaqa har yili yanvar oyining boshida oʻtkaziladi. 1943—1944-yillarda turnir ishtirokchilari ikki baravarga koʻpaytirilib, sakkiz nafar oʻyinchiga ishtirok etishga ruxsat etildi. 1945-yilda Ikkinchi jahon urushi tufayli musobaqa oʻtkazilmagan. Bir yillik tanaffusdan soʻng xalqaro turnir 1946-yilda boʻlib oʻtdi. Turnirning asosiy ishtirokchilari oʻntaga koʻpaytirildi, unga Alberic OʻKelly de Galway (Belgiya) va Gösta Stoltz (Shvetsiya) hamda Gollandiyadan sakkiz kishilik jamoa taklif qilindi.

Yuqori guruh gʻoliblari:

* 1938 —  Jilling Van Dijk va  Philip Bakker
* 1939 —  Nicolaas Cortlever
* 1940 —  Max Euwe
* 1941 —  Arthur Wijnans
* 1942 —  Max Euwe (2)
* 1943 —  Arnold van den Hoek
* 1944 —  Theo van Scheltinga
* 1945 — oʻtkazilmadi
* 1946 —  Alberic O'Kelly de Galway
* 1947 —  Theo van Scheltinga (2)
* 1948 —  Lodewijk Prins
* 1949 —  Savielly Tartakower
* 1950 —  Jan Hein Donner
* 1951 —  Herman Pilnik
* 1952 —  Max Euwe (3)
* 1953 —  Nicolas Rossolimo
* 1954 —  Hans Bouwmeester va  Vasja Pirc
* 1955 —  Borislav Milić
* 1956 —  Gideon Ståhlberg
* 1957 —  Aleksandar Matanović
* 1958 —  Max Euwe (4) va  Jan Hein Donner (2)
* 1959 —  Friðrik Ólafsson
* 1960 —  Bent Larsen va  Tigran Petrosyan
* 1961 —  Bent Larsen (2) va  Borislav Ivkov
* 1962 —  Petar Trifunović
* 1963 —  Jan Hein Donner (3)
* 1964 —  Paul Keres va  Iivo Nei
* 1965 —  Lajos Portisch va  Efim Geller
* 1966 —  Lev Polugaevsky
* 1967 —  Boris Spasskiy

### Hoogovens Wijk aan Zee

Turnir 1968-yilda Gollandiyaning qirgʻoqboʻyida joylashgan shaharlaridan biri Wijk aan Zeega koʻchirildi. Bu davrga kelib turnir xalq orasida „Hoogovens“ va „Wijk an Zee“ deb atala boshlandi.

1968-yildan beri A guruhi gʻoliblari:

* 1968 —  Viktor Korchnoy
* 1969 —  Mixail Botvinnik va  Efim Geller (2)
* 1970 —  Mark Taimanov
* 1971 —  Viktor Korchnoy (2)
* 1972 —  Lajos Portisch (2)
* 1973 —  Mixail Tal
* 1974 —  Walter Browne
* 1975 —  Lajos Portisch (3)
* 1976 —  Ljubomir Ljubojević va  Friðrik Ólafsson (2)
* 1977 —  Genna Sosonko va  Efim Geller (3)
* 1978 —  Lajos Portisch (4)
* 1979 —  Lev Polugaevsky (2)
* 1980 —  Walter Browne (2) va  Yasser Seirawan
* 1981 —  Genna Sosonko (2) va  Jan Timman
* 1982 —  John Nunn va  Yuri Balashov
* 1983 —  Ulf Andersson
* 1984 —  Aleksander Beliavskiy va  Viktor Korchnoy (3)
* 1985 —  Jan Timman (2)
* 1986 —  Nigel Short
* 1987 —  Nigel Short (2) va  Viktor Korchnoy (4)
* 1988 —  Anatoliy Karpov
* 1989 —  Viswanathan Anand,  Predrag Nikolić,  Zoltán Ribli va  Gyula Sax
* 1990 —  John Nunn (2)
* 1991 —  John Nunn (3)
* 1992 —  Valery Salov va  Boris Gelfand
* 1993 —  Anatoliy Karpov (2)
* 1994 —  Predrag Nikolić (2)
* 1995 —  Aleksey Dreev
* 1996 —  Vasyl Ivanchuk
* 1997 —  Valery Salov (2)
* 1998 —  Vladimir Kramnik va  Viswanathan Anand (2)
* 1999 —  Garri Kasparov

### Corus musobaqasi

2000-yildan boshlab turnirning mashhur nomi Corus nomini oldi.

* 2000 —  Garri Kasparov (2)
* 2001 —  Garri Kasparov (3)
* 2002 —  Yevgeny Bareev
* 2003 —  Viswanathan Anand (3)
* 2004 —  Viswanathan Anand (4)
* 2005 —  Peter Leko
* 2006 —  Viswanathan Anand (5) va  Veselin Topalov
* 2007 —  Levon Aronian,  Veselin Topalov (2) va  Temur Rajabov
* 2008 —  Levon Aronian (2) va  Magnus Carlsen
* 2009 —  Sergey Karyakin
* 2010 —  Magnus Carlsen (2)

### Tata Steel musobaqasi

2011-yildan boshlab turnirning mashhur nomi „Corus“dan „Tata Steel“ga oʻzgartirildi.

* 2011 —  Hikaru Nakamura
* 2012 —  Levon Aronian (3)
* 2013 —  Magnus Carlsen (3)
* 2014 —  Levon Aronian (4)
* 2015 —  Magnus Carlsen (4)
* 2016 —  Magnus Carlsen (5)
* 2017 —  Wesley So
* 2018 —  Magnus Carlsen (6)
* 2019 —  Magnus Carlsen (7)
* 2020 —  Fabiano Caruana
* 2021 —  Jorden van Foreest
* 2022 —  Magnus Carlsen (8)

## Musobaqa gʻoliblari

Yaqin vaqtgacha musobaqani bir xil hisobda yakunlangan oʻyinchilar chempionlikni boʻlishib kelishardi.

Birinchi tay-brek 2018-yilda o‘tkazilgan, Magnus Carlsen Anish Girini 1½-½ hisobida mag‘lub etgandi. Oddiy oʻyinlardan soʻng birinchi oʻrinni boʻlishib olgan ikki oʻyinchi ikkita Blits oʻyinini, soʻngra yagona gʻolibni aniqlash uchun Armageddon oʻyinini oʻynashadi.

## Musobaqa jadvallari

### 2000-yillar

#### 2003

:

:

:

#### 2004
:

:

:

#### 2005
:

:

:

#### 2006
:

:

:

#### 2007

:

:

:

#### 2008
:

:

:

:

#### 2009
:

:

:

### 2010-yillar
#### 2010
:

:

:

#### 2011
:

:

:

#### 2012
:

:

:

#### 2013
:

:

:

#### 2014
:

:

#### 2015
:

:

#### 2016
:

:

#### 2017
:

:

#### 2018
:
* Final blits tay-brek: Magnus Carlsen yutdi. Anish Giri, 1½–½.

:

#### 2023
:Tata Steel 2023 hozirda (2023-yil 26-yanvar holatiga ko‘ra) davom etmoqda. Dastlabki 10 turdan keyingi natijalar quyida keltirilgan.

:
:

:

:

## Manbalar

## Havolalar
*