Qiziloʻrda aeroporti

**Qiziloʻrda** – Qozogʻistondagi shu nomdagi shaharning xalqaro aeroporti. 2001-yildan „Qo‘rqit ota“ nomini oldi. Qozogʻiston temir yoʻllarining Airport Management Group tuzilmasi tomonidan boshqariladi.

## Qabul qiladigan samolyot turlari
Aerodrom B-757, B-747, Il-96, Tu-204, Tu-154 va yengilroq samolyotlarni, shuningdek, barcha turdagi vertolyotlarni qabul qilish imkoniyatiga ega. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnif raqami (PCN) 53/F/C/W/T.

## Tarixi
Sobiq aeroport (1920-yillarning oxirlarida tashkillashtirilgan) shaharning janubi-sharqidagi shahar chegaralarida joylashgan edi () – hozirda aeroport binosida shahar avtovokzallari ishlaydi, Ostona prospekti esa sobiq uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻylab oʻtadi.

1960-yillarning boshlarida aeroport ikkita taxtadan yasalgan panjarali uydan iborat boʻlib, ulardan biri aerovokzalga moslashtirilgan, ichiga 7-8 kishi zoʻrgʻa sigʻardi. Yerda bir nechta Yak-12 va An-2 samolyotlari turardi va ularning yonida An-2 samolyotlariga texnik xizmat koʻrsatish uchun isitish uyi, 4 DSTU avtomobili (dala samolyotlarini taʼmirlash ustaxonalari), chodir va bir bir necha yuz metrli tuproqli uchish-qoʻnish yoʻlagi bor edi. Olmaotaga parvoz ikki dvigatelli Il-14 samolyotida amalga oshirilgan.

Oʻsha yillarda Qiziloʻrdada joylashgan Chimkent aviatsiya eskadroni va Qiziloʻrdaga koʻchirilgan Joʻsali havo yoʻnalishi negizida 28-alohida aviatsiya eskadroni tashkil etilgan boʻlib, u viloyatning mahalliy havo liniyalarida pochta va yoʻlovchi qatnovlarini amalga oshirgan.

1966-yilda 290-chi parvozlar otryadi (290 PO) tashkil etildi.

1966-yildan 1974-yilgacha 290 PO Il-14 samolyoti, 1975-yildan 1992-yilgacha yettita Yak-40 samolyoti va uchta Mi-8 T/MTV-1 vertolyotida foydalanilgan.

1960-yillarning ikkinchi yarmidan 1990-yillarning oʻrtalariga qadar aeroportda koʻp sonli An-2 samolyotlari (50 tadan ortiq) joylashgan boʻlib, ular 1993-yilgacha mintaqaning bir qator aholi punktlariga muntazam pochta va yoʻlovchi reyslarini (Mintaqadagi Aralsk, Gʻazali, Leninsk, Joʻsali, Jalagʻash, Quandaryo, Chiyli, Yangiqoʻrgʻon) va aviatsiya ishlari amalga oshirgan.

1968-yilning yozida sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi (hozirgi Ostona shoh koʻchasi), asosiy taksi yoʻlagi (hozirgi M. Shokay koʻchasi), samolyotlar toʻxtash joyi (1980-yillarning oxirida u yerda koʻp qavatli binolar qurilgan), bir yildan soʻng aerovokzal (hozirgi avtovokzal) qurildi.

Shuningdek, 1968-yilda aeroportga yangi An-24 turbovintli samolyot ucha boshladi. Parvozlar nafaqat Olmaotaga, balki Moskva va Mineralnye vodiga ham amalga oshirildi.

1975-yildan boshlab Yak-40 samolyotlari Qiziloʻrdadan Olmaota, Taldiqoʻrgʻan, Balxash, Ust-Kamenogorsk, Jezqazgʻan – Qaragʻandi – Novosibirsk, Qoʻstanay – Sverdlovsk, Jambul - Toshkent, Shevchenko – Volgogradga parvozlarni amalga oshira boshladi.

1988-yilda 290 PO 21 PO deb nomlandi.

Aeroport 1988-yildan beri hozirgi joyida joylashgan (qurilishi 1986-yilda boshlangan). Tu-154 samolyotining Olmaotadan birinchi (texnik) parvozi yangi aeroportda 1988-yilda qabul qilingan.

1990-yillarning oʻrtalarida toʻrtta Yak-40 samolyoti Qozogʻistonning boshqa aeroportlariga koʻchirildi; qolgan uchta samolyot esa parvozga yaroqsiz, chunki ularning ishlash muddatini uzaytirish uchun taʼmirlash kerak va bu maqsadlar uchun mablagʻ yoʻqligi sababli ular Qiziloʻrda aeroportida saqlanadi.

2001-yilda aeroportda soatiga 150 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatadigan yangi terminal majmuasi qurildi. Oʻsha yili aeroport operatori „Qiziloʻrda aeroporti“ OAJga Qoʻrqit ota nomi berildi. 1990-yillarning oxiridan 2011-yilgacha Qiziloʻrda aerodromiga 3-toifali samolyotlar (An-24, Yak-40) va tobora yengilroq boʻlgan samolyotlar, shuningdek, barcha turdagi vertolyotlar qoʻna boshladi. Oldindan soʻrov boʻyicha vaqti-vaqti bilan 2-toifa samolyotlarini (Tu-154, Tu-134, Yak-42) qabul qilishi mumkin edi.

2011-yil aprel oyida aerodromni rekonstruksiya qilish yakunlandi – radionavigatsiya, yoritish va meteorologik uskunalarni almashtirish, taksi yoʻllari va uchish-qoʻnish yoʻlaklarini kapital taʼmirlash, bu aerodrom tomonidan qabul qilingan samolyot turlarini kengaytirish imkonini berdi.

2014-yil 3-noyabrdan boshlab Qiziloʻrda aeroporti xalqaro havo kemalari parvozlarini qabul qilishiga ruxsat berildi.

2015-yil aprelidan 2016-yil fevraligacha Boyqoʻngʻir Oʻlka aerodromida uchish-qoʻnish yoʻlagini rekonstruksiya qilish munosabati bilan ALROSA aviakompaniyasi seshanba kunlari (2015-yil 30-oktyabrdan seshanba va juma kunlari) Moskva (Domodedovo) – Qiziloʻrda reyslarini amalga oshirdi.

2015-yilning may oyidan oktyabr oyigacha „Transaero“ aviakompaniyasi haftasiga uch marta Moskva (Vnukovo) – Qiziloʻrda muntazam qatnovini amalga oshirdi. Kompaniyaning aviaoperator sertifikati bekor qilingani sababli parvozlar toʻxtatildi.

2018-yil 15-iyuldan boshlab „Aeroflot“ aviakompaniyasi haftasiga 4 marta SU1960/1961 Moskva (Sheremetyevo) – Qiziloʻrda (va orqaga) reysini amalga oshirdi. Ushbu reys 2019-yil 26-oktabrgacha amalga oshirildi, keyin esa Moskva bilan toʻgʻridan-toʻgʻri havo aloqasi faqat eng yaqin Aqtoʻbe va Chimkent aeroportlari orqali amalga oshirildi. Bunga Qiziloʻrda aeroporti terminalining 2019-yil noyabridan 2020-yilning martigacha boʻlgan davrda rekonstruksiya ishlari olib borilgani sabab boʻldi, bu davrda aeroport faqat mahalliy reyslarni qabul qildi.

2020-yil 23-maydan boshlab Aeroflotning Moskva-Qiziloʻrda yoʻnalishi boʻyicha muntazam parvozlarini tiklash rejalashtirilgan edi, biroq koronavirus pandemiyasi tufayli ushbu tadbirni amalga oshirish avval iyulga, keyin esa 2020-yil sentyabriga koʻchirildi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

## Koʻrsatkichlari
2014-yilda Qiziloʻrda aeroporti 167 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Kompaniyaning zarari 432 million tengeni (2,3 million dollar) tashkil qilgan.

* 2015—226 962
* 2016—197 788
* 2017—212 100.

## Manbalar

## Havolalar

* Qiziloʻrda aeroporti
* Qiziloʻrda shahridagi Qoʻrqit ota aeroportida uchish-qoʻnish yoʻlagi rekonstruksiya qilindi (mavjud havola)
* Bumblebee parvozi yoki milliy havo transportining xususiyatlari 
* Qiziloʻrda aeroportidagi aerovokzal (foto)