open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rulet

**Rulet** xamirdan shirin yoki chuchuk masalliq solib tayyorlanadigan biskvitdir.

## Pishirilgan ruletlar

Ikki xil xamirdan shirin yoki chuchuk masalliq solib tayyorlanadi:

* koʻptirilmagan: *shtrudel (olma, gilos, tvorogli), banitsa, vertuta*.
* xamirturushli: *koʻknor urugʻi bilan rulet (mayiz, yongʻoq, dolchin), shtritsel, stromboli*.

## Biskvitli ruletlar

Ular pishirilgan biskvit qatlamidan iborat (qalinligi 6-9 mm), ichiga shirin narsa qoplangan. Masalan: *qaymoq yoki meva solingan biskvitli rulet, Rojdestvo shirinligi.* Ruletning yuqori qismi qiyom, shakar kukuni va kremli gullar bilan bezalishi mumkin.

Taxminlarga koʻra, biskvitli rulet Markaziy Yevropadan, ehtimol, Avstriyadan kelib chiqqan. *Shveysariya ruleti*ning inglizcha nomi (*Swiss roll*) 1870-yillarning pazandalikka oid adabiyotlarida bor, shundan soʻng bu yegulik ingliz oshxonasiga kirgan.

Konservantlardan foydalanmasdan tayyorlangan ruletlarning saqlanish muddati 2 kundan 7 kungacha. Konservantlar (sorbin kislotasi tuzlari, oziq-ovqat spirti) bilan ruletlar 6 oygacha saqlanadi.

Biskvitli rulet Oʻzbekistonda keng miqyosda ishlab chiqariladi. Bir qancha mahalliy brendlar mavjud.

## Galereya

### Pishirilgan ruletlar

Fayl:Poppy seed roll kolachi.jpg|Koʻknor urugʻi solingan rulet
Fayl:Sweet Passion Bakery Peach Strudel (31394301212).jpg|Shtrudel
Fayl:Banitsa and yogurt.jpg|Banitsa
Fayl:HomemadeStromboliAug05.jpg|Stromboli


### Biskvitli ruletlar

Fayl:Strawberry Cake Roll - by kazuh.jpg|Yangi reza mevalar solingan yaponcha rulet.
Fayl:Taruto,Matsuyama-city,Japan.JPG|Yaponcha rulet
Fayl:Piononos dulces argentinos caseros.jpg|Reza mevalar bilan bezatilgan ruletlar (Argentina)
Fayl:LD-Boston-Creme-Roll.jpg|Eritilgan shokoladdan naqsh solingan kremli rulet. (AQSh)


## Manbalar
Id.uz

**ID.UZ** — yagona identifikatsiya va autentifikatsiya tizimi. ID.UZ tizimidan asosan ZiyoNET taʼlim tarmogʻidan roʻyxatdan oʻtishda foydalaniladi. 

### Afzalliklari

Agar foydalanuvchi ID.UZ tizimidan bir marta roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, OpenID texnologiyasini qoʻllab-quvvatlovchi boshqa saytlardan roʻyxatdan oʻtishi shart emas. ID.UZ tizimida tegishli loginni kiritish kifoya. Bunday imkoniyat qator afzalliklarga ega: 
- koʻp parollarni eslab qolish va har safar shaxsingizga tegishli maʼlumotlarni turli saytlarga kritishni talb etmaydi. 

### Hamkor loyihalari
ID.UZ tizimidan quyidagi loyihalarga kirish imkoniyatini yaratilgan:
WWW.UZ. 
Ziyonet.uz
Utube.uz 
Fikr.uz 
cctld.uz lohiyasi 

### Roʻyxatdan oʻtish
ID.UZ tizimidan roʻyxatdan oʻtayotgan foydalanuvchi oʻz shaxsiy profilini (fotosurʼati, shaxsiy maʼlumotlari) yaratadi. Imkoni boricha barcha soʻralgan maʼlumotlar toʻgʻri va toʻliq toʻldirilsa, tizimdagi boshqa foydalanuvchilar bilan tez va oson doʻstlashish imkoniyatiga ega boʻladi.

### Maqom
ID.UZ tizimi foydalanuvchilari 2 ta maqomga ega:
(nomi yashiringan) Nomaʼlum foydalanuvchi;
PassportID maqomiga ega foydalanuvchi.

ID.UZ tizimi orqali avtorizatsiyadan oʻtgan foydalanuvchi tashqi xizmatlar, shuningdek, foydalanuvchilarning maqomiga qarab turli huquqlar berishi mumkin.

PassportID maqomi foydalanuvchisi oʻz pasport maʼlumotlarini ID.uz maʼmuriyatiga taqdim etgandan soʻng beriladi. Ushbu maqom – foydalanuvchining identifikatsiyasini talab qiluvchi davlat, kommunal, bank va boshqa xizmatlarga kirish imkoniyatini beradi.

## Manbalar
Raqamli inqilob

**Raqamli inqilob** (inglizcha: Digital Revolution) analog texnologiyalardan raqamli texnologiyalarga, 1980-yilarda boshlangan va XXI asrning dastlabki oʻn yilliklarida davom etadigan keng tarqalgan oʻtish; XX asrning ikkinchi yarmida boshlangan axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining keng tarqalishi bilan bogʻliq tub oʻzgarishlar va axborot inqilobining asosiy sharti boʻlib, bu oʻz navbatida globallashuv va post-sanoat iqtisodiyotining paydo boʻlishi jarayonlarini oldindan belgilab berdi. Asosiy harakatlantiruvchi kuchlar, birinchi navbatda, shaxsiy kompyuterlarning keng tarqalishi, Internetning keng qamrovli kirib borishi, shaxsiy koʻchma aloqa qurilmalarining ommaviy qoʻllanishi hisoblanadi.

Transformatsion miqyosda u baʼzan neolit ​​davridagi agrar inqilob va XVIII—XIX-asrlardagi sanoat inqilobi bilan taqqoslanadi; XIX asrning ikkinchi yarmida — XX asrning boshlarida ikkinchi sanoat inqilobi haqidagi gʻoyalar nuqtai nazaridan baʼzan uchinchi sanoat inqilobi (keyin toʻrtinchi) deb ataladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
## Havolalar
* The Digital Revolution (timeline), Steven E. Schoenherr, 2004  
* Digital Revolution  / Technopedia

## Yana qarang

* Kompyuter inqilobi
Caffè mocha

**Mokkachino** (italyancha: mokaccino) Amerikada yaratilgan qahva ichimligi boʻlib, shokolad qoʻshilgan latte turidir.

„Mokkachino“ nomi Yevropada ishlatiladi. Shimoliy Amerikada bu ichimlik „mokko“ („mokka“) deb nomlanadi. Mokka nomi 18 asrda qizil dengizdagi Yaman portida, qahva va teri yetkazib beriladigan joydan kelib chiqadi.

## Tayyorlash uslubi
Klassik Latte kabi, mokacino espresso va issiq sutdan tayyorlanadi. Bundan tashqari, mokkachino shokoladni (odatda kakao kukuni shaklida, lekin shokolad siropi ishlatiladi) oʻz ichiga oladi.

Mokkachino tayyorlashda qora, sutli yoki oq shokoladdan foydalanish mumkin.

## Xizmat qilish
Mokachino yuqori shisha stakanlarda tortiladi va kappuchino kabi koʻpikli sut yoki kopirtirilgan qaymoq bilan bezatilgan, shuningdek kakao kukuni yoki doljin bilan sepiladi. Marshmallow bezak sifatida ham ishlatiladi.

## Galereya

Fayl:Mocha coffee.jpg|Espresso qatlami bilan mokkachino.
Fayl:Caffè Mocha by Phil.jpg|Shokolad siropi bilan mokkachino.
Fayl:Mocaccino-Coffee.jpg|Yangi Zelandiyadagi mokkachino.


## Manbalar
Apelsin sharbati

**Apelsin sharbati** apelsin etidan olingan mahsulotdir. „Yangi siqilgan (tabiiy) apelsin sharbati“, „toʻgʻridan-toʻgʻri siqilgan apelsin sharbati“ va „qayta tiklangan apelsin sharbati“ turlari bilan farqlanadi.

## Ishlab chiqarilishi
"Qayta tiklangan apelsin sharbati" atamasi konsentratlangan sharbatdan tayyorlangan mahsulotga nisbatan qoʻllanadi. Agar sharbat faqat pasterizatsiya qilinsa va isteʼmolchiga konsentratni olish va suyultirish bosqichlarisiz yetkazib berilsa, u qadoqda (Kanada, Isroil va Amerikada) „Not from Concentrate“/"NfC" („konsentratdan emas“) deb belgi qoʻyiladi. Sanoatda ishlab chiqarilgan va sotiladigan barcha apelsin sharbatlari (yangi siqilgan sharbatlar bundan mustasno) konservalangan. Shu bilan birga, konservalash uchun mahsulot issiqlik bilan ishlov berish — pasterizatsiyadan oʻtkaziladi.

Yangi siqilgan apelsin sharbatlari pasterizatsiya qilinmaydi va shuning uchun saqlash muddati ancha qisqaroq. Yangi siqilgan apelsin sharbatlari konsentratlangan sharbatlardan tayyorlangan sharbatlarga qaraganda foydaliroqdir.

Yangi siqilgan apelsin sharbati odatda qayta tiklangan sharbatga qaraganda qimmatroqdir.

2000-yilda apelsin sharbatining jahon ishlab chiqarishi 2,1 million tonnani tashkil etgan. Sharbatning eng katta miqdori AQSH va Braziliyada ishlab chiqarilgan.

## Salomatlik uchun ahamiyati
Apelsin sharbati C vitamini (askorbin kislotasi), kaliy, foliy kislotasi (vitamin B9) manbai hisoblanadi. Apelsin sharbatida inson salomatligiga foydali taʼsir koʻrsatadigan flavonoidlar ham mavjud. Sharbat meva etili ham boʻladi.

Apelsin sharbati saratonga qarshi, siydik haydovchi, qon koʻpaytiruvchi samarali vositadir. Shuningdek, u oshqozon sharbati ishlab chiqishini kamaytiruvchi, gipotenziv, anti-sklerotik va gemostatik taʼsirlari bilan ajralib turadi. C va P vitaminlarining yaxshi nisbati qon tomir devorini mustahkamlashga va uning oʻtkazuvchanligini kamaytirishga yordam beradi.

Apelsin sharbati ishtahani yaxshilaydi, oʻt haydovchi va yengil ich surgi taʼsirga ega. Uni sof shaklida isteʼmol qilish xavfli oʻsmalar, anemiya, gipertoniya, ateroskleroz, semirib ketish, shamollash, yuqumli va oʻtkir respirator kasalliklar, past kislotali gastrit, shishlar, ich qotishi, meteorizm, tish milkidan qon ketishining koʻpayishi, boshqa qon ketish turlari, teri kasalliklarini kompleks davolashda qoʻllanadi.

Sharbat ichayotganda shuni yodda tutish kerakki, och qoringa ichilgan apelsin sharbati oshqozon yoki ichak bilan bogʻliq muammolarni kuchaytirishi, shuningdek, oshqozon buzilishlarini keltirib chiqarishi mumkin. Bundan tashqari, bu sharbatning yuqori kislotaliligi tish emaliga zararli taʼsir koʻrsatadi. Sharbatning emalga tegmasligini taʼminlash uchun somoncha choʻpidan foydalanish tavsiya etiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Apelsinoviy sok naturalniy // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1956. — T. I. — Stb. 191—192 — 550 s.
* 
## Havolalar
* Процесс производства сока и различия
Aspid taxtasi

**Aspid yoki Qoʻrgʻoshin doskasi** — bu plastinka koʻrinishidagi yozuv asbobi boʻlib, ular kundalik hayotda daftarlardan foydalanishdan oldin yozishni oʻrgandilar. Materiallar, qora qattiq slanets-aspid tufayli uning nomini oldi. XX asr oʻrtalarida foydalanishdan chiqdi.

## Tavsif va foydalanish
Aspidli doskasi 20 mm qalinlikdagi rangli slanetsdan tayyorlangan plastinka va taxminan kattaligi zamonaviy maktab daftariga teng keladi. Plitalar yogʻoch ramka bilan bezatilgan. Aspid doskasida ular iz qoldirgan qalam yoki qoʻrgʻoshin bilan yozgantlar. XIX asrning oxiridan boshlab, qoʻrgʻoshin oʻrniga alyuminiy tayoqchalari ishlatila boshlandi, ular oq, osongina oʻchadigzn  iz qoldirar edi. Aspid doskasiga gupka yoki mato parchasi qoʻshildi, ular oʻchirish uchun ishlatilgan. Bundan tashqari, boʻr  bilan yoziladigan doskalari ham bor edi.

Baʼzan slanetsning yuzasi gorizontal chiziqlar bilan chizilgan.

Bundan tashqari, mebel ishlab chiqaruvchilari stol usti aspid doskalaridan tayyorlangan, dengizchilar koordinatalarni hisoblash uchun aspid doskasidan foydalanganlar va ishlab chiqarishdagi ishchilar ishlab chiqarilgan mahsulotlarni hisobga olish uchun doskalardan foydalanganlar.

## Tarix
Aspidli doskadan foydalanishning birinchi yozma eslatmasi XIV asrning oxiriga toʻgʻri keladi: bu haqda „Astrolabe haqida traktat“ da yozadi. XVI-XVII asrlarda foydalanishga oid maʼlumotlar ham mavjud. Biroq, aspid doskalaridan ommaviy foydalanish XVIII asr oxirida boshlandi — Uelsdagi slanets konining rivojlanishi va slanets sanoatining rivojlanishi bilan — XIX asrda dunyodagi deyarli har bir maktabda aspid doskalari ishlatilgan. 1930-yillardan boshlab, aspid doskalaridan amalda foydalanilmay qoʻyildi.
Fayl:Pacioli.jpg|Luka Pachioli portreti (taxminan 1495-1500), stolda shifer bor.
Fayl:Karl Hermann Schellbach Schulmädchen.jpg|Karl Shellbax maktab oʻquvchisi


## Yana qarang
* Qora taxta
## Manbalar


## Adabiyotlar
*
Хоlodets

**Xolodets** (*jele*) — bu goʻsht boʻlaklarini shoʻrva bilan sovutib, jelega oʻxshash massaga kabi quyuqlashtirilgan holda tayyorlanadigan mazali taom. U XVI asrdanoq mashhur. U shuningdek, rus oshxonasida bayramona dasturxonning asosiy sovuq taomi hisoblanadi. Odatda xolodetsni xren yoki xantal bilan birga tortiladi. Xolodetsning bir qator milliy navlari bor, masalan, gruzincha mujuji, xoʻroz goʻshtli moldavancha „resol“. Xolodetsga oʻxshash taomlar Polsha, Germaniya va balkan oshxonalariga ham tegishli.

Xolodets quymaning bir turi hisoblanmaydi, chunki u jelega oʻxshash boʻlishi uchun unga jelatin va agar-agar kabi jele hosil qiluvchi moddalardan qoʻshiladi, xolodets esa bunday tarkiblarsiz, tabiiy muzlaydi. Xolodets va jele sinonim hisoblanadi. Asosan, ushbu taom Rossiyaning shimoliy va shimoli-gʻarbiy hududlarida jele nomi bilan mashhur, janubiy va janubi-sharqda esa koʻpincha xolodets deb atashadi.Bundan tashqari, „xolodets“ nomi faqat mol goʻshtidan tayyorlangan taomdan ajratish uchun choʻchqa goʻshti yoki choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan shoʻrvadan tayyorlangan taomga nisbatan qoʻllanadi.

Xolodets, ideal holatda, sigirning boshidan, miyasidan va barcha toʻrtta oyoqlaridan tayyorlanadi, shuningdek, shunchaki oyoqlari, quyruq va goʻshtlarni qoʻshib tayyorlash maqbuldir. Agar choʻchqa goʻshtini jele ichida qoʻllash haqida gap ketsa, unda choʻchqa quloqlarini, quyruqlarini, oyoqlarini ishlatish maqsadga muvofiq. Umuman olganda, jele uchun yetarli miqdorda jellelashtiruvchi moddalar mavjud boʻlgan tana qismlarining goʻshtlari ishlatilishi kerak.

Maʼlumki, Pyotr I kechki ovqatni tuzlangan bodring va tuzlangan karamli jele bilan boshlashni yaxshi koʻrar edi. Oʻsha paytlarda jele oddiy taom hisoblangan, ammo qirol deyarli har kuni daniyalik oshpazi Yan Feltendan tushlikka aynan jeleni tayyorlashni talab etardi. I.A,Goncharovning „Oblomov“ romanida Ilya Ilyichning boshqaruvchisi Agafya Matveyevna, agar xoʻjayin muhtoj boʻlsa, u „qushqoʻnmas oʻrniga sariyogʻ bilan sholgʻomni, findiq oʻrniga qoʻy goʻshtini, gatchin forel baligʻi oʻrniga qahraboli bakrani — tuzlangan sudak oʻrniga, ehtimol yoymadagi jeleni yeyishi mumkin…“, deb yozib qoldirgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Poxlyobkin V. V. Studen. Xolodes i xolodnoe // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 341—342, 387—388. — 456 s. — 4000 ekz. — .
* 
* 
* Studni // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 474—477 — 630 s.
* Studen // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 349. — 540 s. — .
Gefestion

**Gefestion** () —  II asrda yunon grammatigi N.E. Iskandariyada yashagan. Imperator Lutsiya Vera oʻqituvchilaridan biri bilan aniqlangan. Geliodor grammatika maktabiga tegishli boʻlishi yoki hatto uning bevosita talabasi boʻlishi mumkin.

Gefestionning asarlari koʻrib chiqiladi

* Metrika darsligi (yunoncha: Ἐγχειρίδιον περὶ μέτρων, lotincha: Enchiridion de metris). Longinninga soʻzlariga koʻra, ushbu darslik 48 „kitob“ dan tashkil topgan konspekt  boʻlib, fundamental traktat (yunoncha) metrik haqida Gefestion tomonidan yozilgan;
* Sherdagi qiyin holatlar haqida (греч. Περὶ τῶν ἐν ποιήμασι ταραχῶν), chunki quyidagi sarlavhalardan Gefestion sheʼriy janrlarda sharhlar yozganligi koʻrinib turibdi; manba saqlanmagan;
* Komediyadagi qiyinchiliklarni hal qilish (yunoncha: Ěōkiῶn ἀpirēmēnžn lōsis); manba saqlanmagan;
* Fojiadagi  hal qilish (grech. Pragyῶn  lōsis); manba saqlanmagan;
* Sheʼriyat haqida (grech: Ġsrὶ pēēmēnžn, ); Asar parcha-parcha boʻlib saqlanib qolgan.

Gefestion qadimgi shoirlar haqida (ehtimol, juda katta) metrik sharhlar tuzish bilan shugʻullangan. Gefestionning didaktik matnlari toʻrtta tematik boʻlimni qamrab oladi:

1. Fonetika va prosodika (taqdimot harflar emas, balki boʻgʻinlar haqidagi taʼlimotdan boshlanadi).

2. Toʻqqiz metr-prototiplar doktrinasi.

3. Aralash oʻlchamlar.

4. Strofik.

Grammatika va (sheʼriy) metrikalar boʻyicha kechki lotin darsliklar Gefestionning kuchli taʼsirini boshdan kechirdi, bu oʻquv mavzularini tanlashda va ushbu darsliklarning tarkibida sezilardi.

## Adabiyotlar
* *Ophuijsen, Yoxannes M. van*. Metrda gefestion. Leiden, Nyu-York: EJ Brill, 1987-yil.
* *Kuznetsov A. E.* Lotin metrikasi. Tula, 2006-yil. ISBN 5-8125-0886-9
* Hephaestionis De metris enchiridion va De poemate libellus, cum choliis va Trichae Epitomis. Adjecta Procli Chrestomathia grammatica. R. Vestfalni tahrirlash. Leyptsig: Teubner, 1866-yil. (= Scriptores metrici Graeci. jild. men)
* Hephaestionis enchiridion cum commentariis veteribus, ed. M. Consbruch. Leyptsig: Teubner, 1906-yil.
* gephaestion. Metrda. JM van Ophuijsen tomonidan tarjima va sharh. Leyden: 1987 (= Mnemosyne. 100-ilova), ISBN 9789004084520 (ingliz tiliga tarjima va sharh)
OpenACS

**OpenACS** — jamoat veb-saytlarini yaratishga qaratilgan ochiq veb-ramkalar (va ayniqsa, elektron taʼlim). Forum, yangiliklar sayti, e-learning, onlayn-doʻkon va boshqalar kabi tayyor yechimlar bilan birga keladi. XOTcl obyektga asoslangan kengaytma yordamida Tcl da yozilgan. AOLServernazorati ostida ishlaydi (yoki uning sanchqi — NaviServer), PostgreSQL yoki Oracle maʼlumotlar bazasi sifatida ishlatiladi.

OpenACS ― 2001-yildan buyon rivojlanmagan Fork, ArsDigita Community System (ACS). Ushbu tizim boshqa yoʻlni bosib oʻtdi va uning soʻnggi filiali 4.7.x Java-da Tcl bilan qayta yozildi.

OpenACS bazasida project-open loyihasi  (aniqrogʻi "project-open")  — ochiq loyihalarni boshqarish tizimi rivojlanmoqda.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Neophytos Demetriou, Stefan Koch, Gustaf Neumann. Chapter X. The Development of the OpenACS Community // Miltiadis Lytras, Ambjörn Naeve Open Source for Knowledge And Learning Management. — Idea Group Publishing, 2006. — S. 298-318. — .
* 
* Reuven M. Lerner. Introducing AOLserver // Linux Journal. — 2002. — Sentabr (№ 101).
* Reuven M. Lerner. OpenACS // Linux Journal. — 2002. — oktabr (№ 102).
* Reuven M. Lerner. OpenACS Packages // Linux Journal. — 2002. — Noyabr (№ 103).
* Reuven M. Lerner. Creating OpenACS Packages // Linux Journal. — 2002. — Dekabr (№ 104).
* Reuven M. Lerner. OpenACS Templates // Linux Journal. — 2003. — Yanvar (№ 105).
## Havolalar
* 
* OpenACS на wiki.tcl.tk
Frappe

*Frappe kokteyli (frappé* **,**  — urish, urmoq, urilmoq) — qahva, muzqaymoq, sut, meva va rezavorlar siropidan tayyorlangan maydalangan muz va ozgina shakar qoʻshilgan sovuq quyuq sutli kokteyl boʻlgan kuchli alkogolli ichimliklarni marxamat qilishning mashhur usuli — tarkibida kuchli alkogolli ichimlik — likyor, shirin damlama yoki nalivka.

Dasturxonga tortishning yana bir frappe kokteyliga oʻxshaydigan usuli ― mist ( — muzlagan), konyak, brendi, yoshi katta viski (skotch) va aroq kabi achchiq ichimliklardan tayyorlanadi.

## Tayyorlanishi
Aralashmani tayyorlash uchun sheyker ishlatiladi. Ichimlik „old feshn“ ezilgan muz bilan toʻldirilgan stakanda marxamat etiladi ( — zamonaviy emas). Ichimlikning bir qismi muz ustiga quyiladi, odatda 50 ml dan oshmaydi, natijada hosil boʻlgan aralashma yaxshilab aralashtiriladi. „Mist“ ichimliklarida koʻpincha limon qobigʻining kichik boʻlagi siqiladi yoki kichkin alcha botirlib qoʻshiladi.

## Kokteyl turlari
Bundan tashqari, yangi mevalar (apelsin, banan va boshqalar) qoʻshilishi bilan alkogolsiz frappe tayyorlash mumkin.), muzni maydalab, muzqaymoq aralashmasini tayyorlash uchun ishlatiladi elektr blender ishlatilsa ham boʻladi.

Frappe kokteylining nomi " kapuchino " soʻzi bilan birlashtirilib, *The Coffee Connection* (Massachusets, AQSh) qahvaxonalar tarmogʻida sotiladigan sovuq kofe ichimligi „frappuccino“ (*frappuccino*) nomini tashkil etdi.

## Yana qarang

* Granit
* Sherbet

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Frappe // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 382. — 540 s. — .

## Havolalar

* 13 рецептов «фраппе»
Frappuchino

**Frapuchino** ( — Starbucks tomonidan sotiladigan muzli qahva ichimligi. „Frapuchino“ nomi "frappe" (fransuzcha atama muzqaymoq bilan quyuq sut kokteyli degan maʼnoni anglatadi) va "kapuchino" soʻzlarining qoʻshilishidan olingan.

Birinchi marta bu nom ostida ichimlik Massachusets shtatidagi *The Coffee Connection* da sotila boshlandi. 1994-yilda sotuv zanjiri *Starbucks* tomonidan qabul qilindi, u 1995-yildan beri ishlab chiqarilgan mahsulot uchun ichimlik nomini oldi. 2010-yildan beri esa veganlar uchun soya sutiga asoslangan ichimlik ham ishlab chiqarilmoqda.

## Yana qarang
* Sovuq qahva
## Manbalar
Skilandis

**Skilandis** () — Litva milliy oshxonasining taomidir. Kolbasaning bir turi. Litva va Polshaning baʼzi hududlarida u *kindzukas* deb ataladi (, ).

U kesib maydalangan yuqori sifatli choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi (baʼzi retseptlarda goʻsht kolbasa tayyorlagan kabi kataklari kattaroq qiymalagichdan oʻtkaziladi). Goʻsht choʻchqa oshqozoniga solingan yogʻ bilan aralashtiriladi, tuz, maydalangan qalampir, kashnich va sarimsoq qoʻshiladi. Pishirishga tayyorlangan mahsulot ip bilan bogʻlanadi. Litvaning turli mintaqalarida pishirish usuli bir-biridan biroz farq qilishi mumkin, ammo pishirishning umumiy prinsipi 5-10 kun davomida (dzuki retsepti) qoq quritishdir. Quritgandan soʻng skilandis oziq-ovqat sifatida foydalanilishi yoki 3-4 hafta davomida qoʻshimcha ravishda sovuq dudlanishi mumkin. Yaroqlilik muddatini oshirish uchun tarkibiga selitra qoʻshilishi mumkin. Qoʻshimcha shartlarsiz xona haroratida uzoq saqlanishi bilan ajralib turadi.

U har qanday quruq yoki xom dudlangan kolbasa kabi isteʼmol qilinadi, lekin shoʻrvalar — borsh, karam shoʻrva va boshqalarni tayyorlash uchun taʼm bergich boʻlib xizmat qilishi ham mumkin. Skilandisning boʻlaklari dokaga oʻrab shoʻrvaga tashlanadi va shoʻrva pishgach, qaynagan goʻshtni alohida yeyish mumkin.

Boshqa kolbasalar bilan solishtirganda, skilandis ancha qimmat mahsulotdir, chunki tayyorlanishiga koʻp vaqt ketishi bilan birga choʻchqa goʻshtining faqat eng sara joylari ishlatiladi.

Rus tilidagi oshpazlik kitoblarida garchi asl nomiga muvofiq kelmasa ham bu taom *sichug* deb atalishi uchraydi.

„Skilandis“ nomi Yevropa Ittifoqida TSG (Anʼanaviy ishlab chiqarish kafolati) maqomida roʻyxatga olingan savdo belgisidir.

## Yana qarang

* Xaggis
* Zaumagen (Choʻchqa oshqozoni)

## Manbalar
Bezmen

**Bezmen** — eng oddiy tutqichli tarozi. Rus bezmeni (**kontar**, **kantar**) — bir uchida doimiy yuk boʻlgan, ikkinchi uchida esa tortilgan narsa uchun ilgak yoki chashka boʻlgan metall tayoq. Bezmen poʻlat tayogʻi uchun tayanch boʻlib xizmat qiladigan klip yoki halqaning ikkinchi kanchasining tayogʻi boʻylab harakatlanish orqali muvozanatlanadi. "Bezmenning nomukammalligi va suiisteʻmol qilish ehtimolini hisobga olgan holda" SSSRdagi savdoda bezmendan foydalanish taqiqlangan, hozirda kunda ham Rossiya Federatsiyasi hududida taqiqlangan.

*Rim bezmeni* ogʻirlik orqali harakat qiladi va qoʻllab-quvvatlash va vazn ortish nuqtalarining pozitsiyasi doimiy boʻlib qoladi. Hisoblash tayoqqa qoʻllaniladigan shkala boʻyicha amalga oshiriladi.

## Etimologiyasi
"Bezmen" soʻzining etimologiyasi haligacha aniq emas. Fasmerning fikricha, Ryasyanen ushbu soʻzning kelib chiqishi chuvash *tilidan * viśmen* ( — „oʻlchash“) va Korsha esa arab-turk *väznä* — „tarozi“ga borib taqalishini asoslashgan. Shvedchadagi bismare soʻzidan oʻzlashganligi haqidagi talqin xato hisoblanadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Безмен // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Havolalar

* Безмен, весы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Espresso martini

**"Espresso martini"** ()― aroq, qahva likyori, espresso qahva va shakar sharbatida asoslangan kokteyl. *Dijestif* (*shirinlik*) sifatida tasniflanadi. Bu Xalqaro Barmenlar Assotsiatsiyasining (IBA) rasmiy kokteyllaridan biri boʻlib, „Yangi davr ichimliklar“ toifasi () ga kiradi.

## Retsept va masalliqlar
**Tarkibi:**

* aroq — 50 ml
* qahva likyori — 10 ml
* sovuq espresso qahvasi — 1 porsiya (30 ml)
* shakar sharbati — mehmonning didiga va xohishiga koʻra.

Tayyorlash usuli: sheyk& streyn. Masalliqlar (komponentlar) maxsus aralashtirgich stakanida (sheyker) da aralashtiriladi, chayqatiladi, keyin suziladi va kokteyl stakaniga yoki Martini stakaniga filtrlanadi.

## Manbalar
Pacific Coffee Company

**Pacific Coffee** (ilgari Pacific Coffee Company nomi bilan tanilgan; qisq. „TKK“) Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan, asli Gonkongdan boʻlgan, Xitoy, Singapur va Malayziyada bir nechta savdo nuqtalariga ega qahvaxonalar guruhidir. Korxonalarga Chevalier Pacific kompyuter distribyutori asos solgan, avval Chevalier iTech nomi bilan tanilgan. U sotuv zanjirini asoschisi Tomas Neyrdan 2005-yilda 205 million gongkon dollariga ga sotib olgan.

2010-yil iyun oyida China Resources Enterprise va Chevalier materik Xitoyda Pacific Coffee biznesini yanada kengaytirish uchun hamkorlik qildi va CRE Chakana savdo boʻlimi soyasi ostida Pacific Coffee kompaniyasini ishlab chiqdi.

Oʻz doʻkonlaridan tashqari, PCC oʻzining qahva donalarini va Jura rusumi qahva mashinalarini banklar, aviakompaniyalar, klublar va mehmonxonalar kabi distribyutorlar hamda korporativ mijozlarga sotar edi. Uning qahva donalari Gonkong, Makao va Singapurda sotiladi.

## Gonkong
PCCni Sietldan Tomas Neir boshlagan, u 1992-yilda Gonkongga koʻchib oʻtgan. Nair shaharda yevropalik qahvaning yetishmasligini taʼkidladi, bu esa oʻz navbatida uni ushbu loyihaga undadi. Birinchi PCC muassasasi 1993-yilda Gonkongning markaziy okrugidagi Bank of America minorasida ochilgan.

2005-yilda Viktoriya choʻqqisidagi PCC 1996 nafar kishi oʻrtasida 20 mamlakatda Intel tomonidan oʻtkazilgan soʻrovnomada „Osiyodagi eng yaxshi simsiz ulanish nuqtasi“ deb topilgan.

## Xalqaro filiallar
PCC Gonkongda 120 nafar qahvaxonaga ega va Pekin, Shanxay, Makao, Foshan, Shenchjen, Guanchjou, Xanchjou, Nankin, Shenyang, Suzhou, Sian, Singapur, Kipr va Malayziya kabi yirik shaharlarda qahvaxonalar ochdi.

## Yana qarang
* Starbucks
* Kofe zanjirlari roʻyxati
## Manbalar

## Havolalar
* pacificcoffee.com — официальный сайт Pacific Coffee Company
* A Hong Kong public listed company announcement regarding to the Pacific Coffee Company.
Oddiy origami

**Oddiy origami** () — bu britaniyalik origami rassomi Jon Smit tomonidan ixtiro qilingan origami uslubi. Uslub faqat togʻ va vodiy qatlamlarini ishlatish bilan cheklangan. Origamining maqsadi tajribasiz origami sanʼatkorlari, shuningdek, cheklangan qobiliyatga ega boʻlgan odamlar uchun oson qilishdir. Ushbu texnikada modellarni yaratishda buklanadigan shaklning asosiy xususiyatlarini aks ettiradigan minimal burmalar toʻplami qidiriladi. Bundan tashqari anʼanaviy origamidan ogʻishlardan biri bu allaqachon mavjud elementlar tomonidan yangi burmalarni aniq belgilash majburiyatining yoʻqligi — koʻplab burmalar koʻz bilan chiziladi. Biroq, bu kamchilik emas, chunki har bir burma maksimal ekspressivlikka ega boʻlgan minimal qatlama prinsipi tufayli ikkita bir xil modelni qatlay olmaslik bolalar ijodiyoti uchun (ayniqsa, yuz ifodalari va hayvonlarning figuralari uchun) katta imkoniyatlar yaratadi.

Yuqorida keltirilgan cheklov shuni anglatadiki, oddiy origami uchun tanish boʻlgan murakkab texnikalarning koʻpini (hammasini emas) amalga oshirish mumkin emas, bu esa oʻxshash effektlarni beradigan yangi usullarni ishlab chiqishga majbur qiladi.

## Yana qarang

* Modulli origami
* Joylashuvli qatlama
* Nam qatlama

## Havolalar

* Oddiy origami yaratuvchisi Jon Smitning veb-saytida hikoyasi )
* QILMALAR. NET  ) — oddiy origami bir nechta diagrammalar.
Teshkulchalik pitsa

**Teshkulchalik pitsa** () — AQShda paydo boʻlgan pitsaga oʻxshash tamaddidir. Bu pitsabob qoʻshimchalar bilan tayyorlanadigan teshkulcha yoki simit.

## Tarix
1974-yilda Kaliforniyaning Vudlend-Xillz shahridagi Western Bagel restoranida 17-yoshli sotuvchi Bryus Treytman hozirda teshkulchali pitsa deb nomlanuvchi narsani yaratgan, deb ishoniladi: ustida marinara sousi va mozzarella pishloqi solinib tekislangan teshkulcha.

2014-yil boshida Massachusets shtatining Chelsi shahridagi Katz Bagel novvoyxonasi Garri Katz 1970-yilda teshkulchalik pitsasining bir turinii ixtiro qilganini daʼvo qildi. Anʼanaviy teshkulchalik pizza variantlaridan farqli oʻlaroq, Katz tushunchasida esa mitti pitssaga oʻxshatiladi. Katz pishloq va pomidor sousi bilan ziravorlangan teshiksiz teshkulcha xamiridan foydalangan.

Shuningdek, bitta Entoni DeMauro 1959-yilda Ogayo shtatining Janubiy Evklid shahridagi Amsterʼs Bagel Bakeryda (hozir yopiq) teshkulchali pitssasini ixtiro qilgani haqida xabar berilgan edi. Biroq, 1970-yil 26-maygacha Amster Pizza Bagel, Inc. Amerika Qoʻshma Shtatlari Mualliflik huquqi idorasiga teshkulchali pitsalarini roʻyxatdan oʻtkazish uchun ariza berdi. 1970-yil 1-oktabr Amster Pizza Bagel, Inc. sof ogʻirligi 11 untsiya (310 g) boʻlgan karton qutilarda 6 ta muzlatilgan teshkulchali pitsalarini oʻz ichiga olgan mahsulotni roʻyxatdan oʻtkazdi.

## Tayyorlanishi
Teshkulchalar sutga 5-10 daqiqa davomida botirilib qoʻyiladi, lekin bir necha boʻlak biroz koʻproq vaqt tindiriladi, ular pitsa tagini shakllantirish uchun kerak boʻladi. Magʻzi har xil boʻlishi mumkin: qiyma goʻsht yoki kolbasa / vetchina, yangi sabzavotlar, qoʻziqorinlar. Barchasi mayda boʻlaklarga boʻlinadi, mayonez, ketchup yoki boshqa sous bilan ziravorlanib, aralashtiriladi. Uzoq vaqt davomida sutda tindirilgan va yaxshi yumshatilgan teshkulchalar vilkalar bilan ezilib, bu massa avval teshkulchalarga, soʻngra magʻziga va odatda, maydalangan pishloqga solinadi. Mahsulot pechda pishiriladi. Baʼzi retseptlarda teshkulchalar uzunasiga ikkiga boʻlinadi va har bir yarmiga magʻz qoʻyiladi.

Bundan tashqari, teshkulcha oʻrniga quritilgan teshkulchalar koʻpincha ishlatiladi.

## Sleng
"Teshkulchali pitsa" yoki „pitsa teshkulcha“ (pitsa bagel) atamasi ham italyan-yahudiy kelib chiqishi boʻlgan kishilar uchun. bu, ehtimol, pitsa italyan taomi hisoblanib, bublik yoki beygl slengi ishlatiladi.

## Manbalar
Qatlamali pitsa

**Qatlamali pitsa** () ― frityurda qovurilgan, yopiq amerika pitsasi boʻlib, pitsa qoʻshimchalari: pishloq, tomat sousi va kolbasa yoki pepperoni kabi boshqa pitsa masalliqlari bilan tayyorlanadi. Qatlamali pitsalar italyan panzerotti va kalzoniga oʻxshaydi, ammo kalzone pishiriladi, qovurilmaydi va har doim ham pizza sousini oʻz ichiga olmaydi.

Qatlamali pitsalar Chikagoga xos boʻlib, ularni koʻplab mahalliy taomlar va arzon restoranlarda topish mumkin. Chikagodagi restoranlarda oldindan tayyolanib muzlatilgan va frityurlarda qovurilgan pitsalarni tez-tez dasturxonga tortiladi. Biroq, baʼzi italyan restoranlari va pitseriyalari boshidan oxirigacha oʻzlarining pitsalarini tayyorlaydilar. Bu pitssalar esa odatda yarim tayyor bir oz kattaroqdir.

## Galereya

Fayl:Pizza-Puff-02.jpg||Muzlatilgan yarim tayyor mahsulotlar pufidagi pitsa.
Fayl:Panzerotti-01.jpg|Panzerotti pufdagi pitsaga oʻxshaydi.


## Manbalar
Upa idishi

**Upa idishi** — upani saqlash uchun idish. Upa idishlari sumkada olib yurishga mos (ixcham) va tualet (stol) uchun moʻljallangan turlarga boʻlinadi.

Ixcham upa idishi ayollar sumkasida olib yurish uchun moʻljallangan, u yumaloq, oval, kvadrat yoki toʻrtburchak shakllarda boʻlishi mumkin va oshiq-moshiqdagi qulfcha bilan yopiladigan ikkita tabaqachadan iborat boʻladi. Bir tabaqachaga upali gardish, ikkinchisiga — oyna joylashtiriladi. Ichiga upa surtish uchun momiq qoʻyiladi. Ixcham upa idishlar turli xil materiallardan, jumladan, plastmassa, organik shisha, selluloid, metallar (jez va kumush) va charmdan tayyorlanadi. Upa idishining qopqogʻi koʻpincha qadama naqsh, oʻyma naqsh va emal bilan bezatiladi.

Stol upa idishi koʻpincha qopqoqli dumaloq bankacha shaklida boʻladi. Odatda u pardoz stolida turadi. Stol upa idishlari ham ixcham upa idishlari tayyorlanadigan materiallardan, shuningdek, billur va chinnidan ishlab chiqariladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Pudrenitsi // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VII. — Stb. 1959 — 563 s.
Sovutilgan qahva

**Sovutilgan qahva** yoki **muzli qahva** — qahva ichimliklarini marhamat qilishning bir usuli. U koʻpincha alkogolsiz ichimlik sifatida, ayniqsa yozda isteʼmol qilinadi.

## Tayyorlanishi
Sovutilgan qahva tayyorlashning bir necha yoʻli mavjud. Birinchi usuli, tayyor issiq ichimlikni istalgan haroratgacha sovutiladi, ikkinchi usuli, qahvaning maydalangan donlarini suvda tindirib turish orqali tayyorlanadi (masalan, french-press yordamida), shundan soʻng esa u filtrlanadi.

Koʻpincha muzli qahva, qahva ichimligining issiq analogi kabi tayyorlanadi. Huddi, "sovuq latte", "sovuq mokko" kabi. Bu ichimliklar issiq espressoni kerakli miqdorda sovutilib, sut bilan aralashtirish orqali tayyorlanadi.

## Marxamat qilish
Muzli qahvani sovutilgan yoki iliq holda marxamat qilish mumkin, lekin yoniga kerakli miqdorda muz qoʻshib dasturxonga tortiladi.

Shakar sovuq suyuqlikda yaxshi erimasligi sababli, odatda sovuq qahvaga shakar siropi yoki shakar oʻrinbosuvchilariqoʻshiladi.

## Yana qarang

* Frappe qahva
* Kofe stakani
* Frapuchino
* Sovuq choy

## Manbalar
Ritretto

**Ristretto** ( — „ quyuq, kuchli; boy ogʻzaki“), shuningdek, baʼzan korto (corto), shrank (shrunk) yoki shot (shot) deb ham ataladi — espresso, bunda ichimlik massasining maydalangan qahva donining massasiga lungoga nisbati odatdagidan past boʻladi.

Anʼanaga koʻra, ristrettoni marxamat qilishda, bir stakan sovuq ichimlik suvi ham beriladi. Bunday oʻziga xos marosim ikkita maqsadga ega: birinchi navbatda, tananing suvsizlanishini oldini oladi; ikkinchidan, suv taʼm kurtaklarini tozalashga yordam beradi, shuning uchun har bir yangi qultum huddi birinchiday boʻlib qabul qilinadi.

Keng tarqalgan notoʻgʻri tushuncha shundaki, bir krujka ristretto juda koʻp kofeinni oʻz ichiga oladi, ammo bu aslida afsonadan boshqa narsa emas. Darhaqiqat, qahva ekstraktsiyasining dastlabki 15 soniyasida qahva efir moylari ristrettoga kiradi, ular qahvaning shunday yorqin taʼmi va hushboʻylikni hosil qiladi, kofeinning oʻzi esa ancha keyinroq faol ravishda chiqariladi. Darhaqiqat, oddiy ristretto krujkasi espressoga qaraganda kamroq kofeinga ega.

Ristretto Italiyadagi eng mashhur ichimlikdir. Ushbu ichimlikka shakar qoʻshilmasligi yoki shirinlikka buyurtma berilmasligi lozim, bu oʻz navbatida yomon odat deb hisoblanadi. Axir, ristrettoning asosiy nuqtasi ichimlikning taʼmi va xushboʻyligini his qilishdir.

Espresso singari, ristretto ham uyda faqat espresso mashinasi yordamida tayyorlanishi mumkin. Ristretto koʻpincha espresso oʻrniga ishlatiladi — boshqa qahva ichimliklari uchun asos sifatida (kapuchino, latte va boshqalar) qoʻllanadi.

## Manbalar
Bembel

**Bembel** () — Gessen olmasidan tayyorlangan sharobni quyib qoʻyish uchun moʻljallangan, vestervald tosh sopolidan qoʻlda yasalgan koʻza. Bembellarga odatda olma shoxlari yoki gulchambarlarga oʻxshash koʻk rangli naqshlar tushirilgan, idish kulrang tuzli glazur bilan qoplangan, baʼzan esa unda vinochilik yoki ichimlik korxonasi nomi koʻrsatilgan. Avvallari bembelning qalaydan ishlangan qopqogʻi ham boʻlgan. Gessen olmasidan tayyorlangan sharobni ichish anʼanasi bembeldan tashqari gaʼdir-budir shisha stakan — „geripptes“ va uning ustiga yopiladigan yogʻoch qopqoq — „shoppendekkel“dan iborat boʻlgan.

Traktirlarda bembellar anʼanaviy ravishda devorlardagi ilgaklar tutqichiga osib qoʻyiladi. Bembelning oʻlchami 0,3 litrli „geripptes“ stakanlari hajmi bilan koʻrsatiladi, bembelning 4 stakan, 8 stakan, 12 stakan va 24 stakanli namunalari mavjud. Katta bembellar maxsus tagliklarga oʻrnatiladi. Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan dunyodagi eng katta bembel 2012-yilda tayyorlangan. U oʻz ichiga 690 litr olma sharobini sigʻdira oladi, balandligi 1,70 m, ogʻirligi esa 300&nbsp;kg ga teng keladi.

Bembellar Gessenda 1960-yillardan boshlab mashxurlikka erishgan, bunga Gessen radioeshittirishi orqali taqdim etilgan „Moviy echki yonida“ koʻngilochar televizion dasturi () sabab boʻlgan, studiya olma sharobi taqdim etiluvchi anʼanaviy Gessen mayxonalari kabi bezatilgan edi. Dastur uzoq vaqt davomida olma sharobining haqiqiy „bilimdoni“ — shoumen Xaynts Shenk tomonidan boshqarilgan.

## Manbalar
Shamdon

**Shamdon** — sham qoʻyish uchun moʻljallangan taglik. Koʻp shoxli dekorativ shamdonlar chilchiroqlar deb ataladi.

## Tarixi
Shamdonlar qadim zamonlardan beri maʼlum boʻlgan, ammo keyinchalik ular yogʻli yoki moyli lampalar bilan almashtirilgan.

Kundalik hayotda bronza yoki jezdan yasalgan shamdonlar XV asrdan boshlab paydo boʻladi. XVII-XVIII asrlarda qandillar burjuaziya uylarida chilchiroqdan koʻra koʻproq tarqaladi.

XVIII asrning oxiridan boshlab shamdonlar bayramona stolning bezagiga aylana boshladi. Ular turli xil materiallardan, jumladan, shisha, chinni, yogʻoch, plastik va turli metallardan tayyorlanadi.

18-asrda paydo boʻlgan chilchiroq koʻrinishidagi fonuslar 19-asrda gazli yoritishning paydo boʻlishi bilan yanada keng tarqaldi. Oʻshandan beri ular jamoat joylarini yoritish va bezash uchun katta ahamiyatga ega boʻldi. Dastlab, bunday fonuslar metalldan zarb qilingan, keyinchalik esa ular, ayniqsa murakkab konstruksiyaga ega boʻlsa, choʻyandan yoki quyma bronzadan eritilgan.

Shamdonni mum yoki stearin tomchilaridan himoya qilish uchun shamning pastki qismiga teshikchalari boʻlgan shisha, billur, chinni yoki metall doira — rozetka kiydirilishi mumkin.

Xristianlik ibodatida turli xil *shamdonlar* keng qoʻllanadi.

## Adabiyotlar

* Podsvechniki // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1959. — T. VII. — Stb. 166
* 
* 

## Manbalar
Alla grich pastasi

**Alla grich pastasi** (ital. Pasta alla gricia) — Latsio viloyati uchun xos boʻlgan va shuningdek, „amatrichanning oq spagettilari“ nomi ostida mashhur boʻlgan makaronlardan tayyorlanadigan Italiya taomi.

## Tarix
Tarixchilar taomning birinchi retseptining paydo boʻlishini bizning davrimizning beshinchi asriga bogʻlaydilar. Turli manbalarga koʻra, uni pishirishni birinchi boʻlib boshlagan, shuningdek, uning nomi Grizon kantonidan kelib chiqqanligi va hatto yunon ildizlari haqidagi versiyalari ham mavjud.

Amatrichana va karbonara kabi Rim (va kengroq maʼnoda, Italiya) oshxonasining eng mashhur taomlari aynan alla grich pastasidan kelib chiqqan.

18-asrda chiqa boshlagan amatrichana pomidor (aynan shunda ular italyan oshxonasida ishlatila boshlangan), karbonara esa (20-asrning oʻrtasidan) tuxum qoʻshilishi bilan farq qiladi.

## Ingredientlar
Makaron mahsulotlari sifatida anʼanaviy ravishda kalta turlari, birinchi navbatda, rigatoni ishlatilgan. Hozir koʻpincha spagetti ishlatiladi (masalan, bukatini). Taomning qolgan asosiy elementlari — guanciale (pancetta bilan almashtirilishi mumkin); baʼzi retseptlarda biroz eritilgan choʻchqa yogʻi), pekorino Romano qattiq qoʻy pishlogʻ (baʼzi retseptlarda echki pishlogʻ), shuningdek, qora murch va tuz qoʻshish tavsiya etiladi.

## Tayyorlash
Spagetti tuzli suvda Al dente holatigacha qaynatiladi. Bu vaqt ichida guanchiale tasmalarga kesiladi (kamdan-kam hollarda — kubiklarga) va yon devorlari baland boʻlgan tovada yengil qovurish darajasigacha pishiriladi (bunda yogʻning katta qismi eriydi). Tovaga spagetti va (porsiyalarda) ular qaynatilgan oz miqdordagi suv qoʻshiladi. Emulsiya hosil qilish uchun hamma narsa doimiy tarzda aralashtirib turiladi, pishirish jarayonida qora murch va qirgʻichdan chiqarilgan pishloq qoʻshiladi.

Tortilayotganda, taomga qoʻshimcha ravishda qora murch va pishloq sepiladi.

## Manbalar
Pasta alla norma

**Alla norma pastasi** ()- baqlajon, pomidor, rayhon va pishloq bilan makaron mahsulotlaridan tayyorlangan anʼanaviy Sitsiliya taomi. Taomning vatani — Etna vulqonining etagida Sitsiliya orolining sharqiy qirgʻogʻida joylashgan Katanya port shahri.

## Tarix
Taom, tarixchilarning fikriga koʻra, 19-20-asrlarning mashhur Italiya adabiyoti va teatri arbobi Nino Martoglio tufayli oʻz nomiga ega boʻlgan. Maestro pastani tatib koʻrgandan soʻng, taomning mukammalligini mashhur Bellini operasi bilan solishtirgan holda, shunday degan: „Chista è 'na vera Norma!“ („Mana bu — haqiqiy Norma!“). Bu nom saqlanib qoldi va xalqaro miqyosda mashhur boʻldi. Taom koʻplab mashhur pazandalar — masalan, Jeymi Oliver assortimentiga kiradi.

## Ingredientlar
Makaron mahsuloti sifatida makkeroni yoki penne ishlatiladi (shuningdek spagettidan ham foydalanish mumkin). Taomning oʻziga xos fazilati bu baqlajon; klassik retseptda pishloq sifatida turgan rikottadan, oʻrniga pekorino yoki parmezandan foydalaniladi. Koʻpgina retseptlarda pomidor (yangi yoki konservalangan) ham mavjud. Baʼzi pazandalar rayhanni yalpiz bilan almashtirishi mumkin (yoki ikkala ziravor koʻkatdan ham foydalanish). Taom tarkibiga piyoz va zaytun moyi ham kiradi.

## Manbalar
Turnir nayzasi

**Turnir nayzasi** — otliq jangovar nayzaning bir turi, ritsarlar turniri paytida otliq nayza toʻqnashuvi uchun maxsus yaratilgan.

Ilk oʻrta asrlarga oid turnirlarning anʼanaviy shartlariga koʻra, raqibning „nayzasini sindirish“ mardlik belgisi hisoblangan. Biroq, bargli daraxt yogʻochidan

(eman, qoraqayin, chinor, shumtol) yasalgan haqiqiy jangovar nayzani sindirish juda qiyin boʻlgan. Buning uchun zarur boʻlgan kuchli harakatlar raqibga jiddiy shikast yetkazishi hattoki oʻldirishi mumkin edi. Ritsarlarning janglarda halok boʻlishi ehtimoli yuqori edi. Shuning uchun  ular bunday turnirlarda ham oʻz hayotlarini behudaga xavf ostiga qoʻyishni istamaganlar. Bu esa keyinchalik turnirlarni ishtirokchilar uchun imkon qadar xavfsiz tarzda oʻtkazishilishiga  sabab boʻldi. Masalan, 15-asrning boshlarida ot sporti musobaqalari uchun maxsus zirhlar ishlab chiqilgan. Shtehtsoyg va rennsoyg — hech qachon haqiqiy jangovar harakatlarda ishlatilmagan.

Bundan tashqari, turnirlarda foydalanish uchun maxsus nayzalar tayyorlangan. Koʻpincha ularni ichi boʻsh boʻlib,  oʻrtacha zarba bilan raqibning qalqonini teshib oʻtmay sinishiga moʻljallangan.  Xuddi shu maqsadda, turnir nayzasining uchi tojga oʻralgan, yaʼni mayda Baʼzi nayza uchlari musht shaklida ishlangan. Nyzaning dastasi nayza  nisbatan moʻrt yogʻochdan yasalgan edi — masalan, Rua oqqaragʻay. U qalqon yoki zirhga urilganda osonroq sinadi. Shuningdek, nayzani uchiga poʻlatdanushlab turgan qoʻlni himoya qiluvchi poʻlat yasalgan vempleyt kiydirilgan. U ritsarning nayza ushlagan qoʻlini himoya qilgan.

Lekin shuncha ehtiyot choralari qoʻllanilganiga qaramay obunday toʻqnashuvlar xafliyligicha qolaverdi. Shunday turnirlarning birida,1559-yilda fransuz qiroli Genrix IIga omad kulib boqmagan. Montgomeri konstebl nayzasining zarbasi tasodifan qirol dubulgʻasini uloqtiradi va nayza boʻlagi qirolning  koʻziga kirib ketib, uning halokatiga sabab boʻlgan.

Turnir nayzasi koʻpincha turnir ishtirokchisining gerbi yoki ot koʻrpachasi ranglariga boʻyalgan. Yuqoridagi sabablarga koʻra, ularning sinish ehtimoli yuqori boʻlganli  sababli, ritsarlar turnirga bir nechta, baʼzan oʻnlab va undan koʻp nayzalari bilan ishtirok qilishgan.

## Havolalar

* Turnirlar tarixi
* Jan Jak Rua — ritsarlik tarixi
* Turnirlar tarixi www.world-history.ru
S-elementlar

Elementlar davriy sistemasidagi **S-elementlar―** elektron qobigʻi dastlabki ikkita s-elektronni oʻz ichiga olgan kimyoviy elementlardir. Bunday elementlar **S-blok** deb ataladigan guruhga birlashtirilgan.

s-elementlarga quyidagilar kiradi:

* gidroksidli metallar;
* ishqoriy tuproq metallari;
* vodorod va geliy.

S-elementlarning farqi shundaki, atomlarining yuqori energiyali elektroni qoʻzgʻalmagan holatda s- orbitalda joylashgan boʻladi. Vodorod va geliydan tashqari, bu elektronlar juda oson boʻlinib, kimyoviy reaksiyada ijobiy ionlarga aylanadi. Geliy konfiguratsiyasi kimyoviy jihatdan barqarorligi uchun uni inert gazlar qatoriga kiritishadi.

S-elementlar (geliydan tashqari) kuchli qaytaruvchi moddalardir, shuning uchun ham tabiatda erkin shaklda uchramaydi. Metall shakldagi elementni faqatgina tuz eritmasinining elektrolizi orqali olish mumkin. 1807 va 1808-yillarda Xamfri Deyvi birinchilardan boʻlib s-metallarni tuzlaridan (litiy), berelliy, rubidiy va seziylardan tashqari) ajratib olishga muvaffaq boʻldi. 1828-yilda Berelliyni tuzlaridan ikki mustaqil olim F. Vuller va A. A. Bazilar ilk marotaba ajratib olishgan. litiy esa 1854-yilda R. Bunsen tomonidan avval u rubidiyi oʻrganilib, 9 yildan uni ajratib olingan. Seziy 1881-yilgacha, Karl Setterberg seziy siyanidini elektroliz qilganga qadar sof holda ajratilmagan edi.

Zich shakldagi (normal sharoitda) s-elementlarning qattiqlik darajasi juda kichik (barcha gidroksidli metallarni-pichoq bilan kesish mumkin) dan ancha yuqori (berilliy)gacha oʻzgarishi mumkin. Beriliy va magniy hisobga olmaganda, metallar reaksiyaga juda yaxshi kirishadi. Hatto qoʻrgʻoshinli qotishmalarda oz miqdorda (\mathsf{2Li+2H_2O \longrightarrow 2LiOH+H_2\uparrow} ,

Sekin reaksiyaga kirishuvchi magniy, oksidi plyonkasi simob yordamida olib tashlangandagina reaksiyaga kirishadigan berelliy bundan mustasno. Litiy magniyga oʻxshash xususiyatlarga ega, chunki u davriy jadvalda, magniyning  qatorida joylashgan.

## Adabiyotlar
* *Dikerson R, Grey G, Hayt J.* Kimyoning asosiy qonunlari: 2 jildda. Per. ingliz tilidan. — M.: Mir, 1982. 652 b., kasal. — T. 1. — S. 432-437.
Pastafrola

**Pastafrola** () — Italiya, Argentina, Paragvay, Urugvay, Misr va Gretsiyada keng tarqalgan shirin ochiq pirog.

Asos uchun uvalanuvchan xamirdan foydalaniladi, nachinka — behi marmeladi, shirin kartoshka jemi (batat), karamel, guava yoki qulupnay murabbo. Pirogning usti xamir „panjara“ bilan qoplanadi. Pastafrola odatda dumaloq pishiriq qolipida pishiriladi.

Taomning nomi italyancha *pasta frolla* („uvalanuvchan xamir“) soʻzidan kelib chiqqan, taomning oʻzi italyan krostatasiga oʻxshaydi. Italiyalik muhojirlar uni Argentina va Urugvayga olib kelishdi. Janubiy Amerikada bu pirog kun yarmidagi tamaddiga (), tushdan keyingi shirinlik sifatida, koʻpincha mate bilan tortiladi.

Gretsiyada *frolla* soʻzi italyancha *flora —* „gul“ soʻzi sifatida notoʻgʻri talqin qilingan.

Shunga oʻxshash taomlar — Avstriyaning lins torti va Shveytsariyaning mevali va ziravorli tartlari.

## Manbalar
UTube.uz

uTube.uz — taʼlimiy video portal. uTube.uz portalida koʻplab video maʼruzalar va video darsliklar, turli yoʻnalishlar boʻyicha seminar hamda intervyular toʻplangan. Portal taʼlim olishning zamonaviy shakllarini (masofali, sinxron, uzluksiz) taqdim etadi. 
Materiallarni on-line koʻrish hamda koʻchirib olish imkoniyati mavjud.  2022-yil may holatiga koʻra uTube.uz taʼlimiy videoportalda 30,200 dan oshiq videolar bor. Videoportalga maʼlumotlar muntazam ravishda yangilanib turiladi.

### Tarixi
Video portal 2009-yilda tashkil etilgan. Dastlab Oʻzbekistonning boy tarixi va  taʼlimiy-ilmiy, maʼnaviy-axloqiy hamda madaniy ahamiyatga ega resurslarini shakllantirish va rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. 

### Video maʻlumot yuklash
Portalga videolarni yuklash uchun ID.UZ tizimidan roʻyxatdan oʻtish talab qilinadi. 

### Videolarning formati boʻyicha talablar
.avi,.webm,.mp4,.mpeg,.movie,.mov,.mv va.mkv. formatlaridagi videolarni joylashtirish imkoniyati mavjud.

### Videolarning hajmi boʻyicha talablar
2 000 Mb hamjgacha boʻlgan videolarni saytga joylashtirish mumkin. 2000 Mb dan oshiq videolar server tomonidan qabul qilinmaydi va saytga joylashtirilmaydi. 
Yuklangan barcha videofayllar format qilingan holda 854px ga 480px oʻlchamdagi. mp4 formatga oʻzgartiriladi.
 
## Manbalar
Suru tili

**Suru tili** (Suruí, Paiter, Suruí de Rondônia, Suruí do Jiparaná) — 10 ta qishloqlarda va Braziliyada Rondonia va Matu Grosso davlatlar chegarasi atrofida tarqoq hududlarda soʻzlashadigan tupi til oilasiga tegishli hind tili. Til sinta — larg va jiparan gavian tillariga oʻxshaydi.

## Havolalar
* Суруйский язык на Ethnologue
Blis

**Blis** (nem. Blies, fransuz Blies) — Germaniya (Saar) va Fransiya (Grand Est)dagi daryo, Saarning irmogʻi. Oʻrtacha suv isteʼmoli 19,2 m³/s ni tashkil qiladi.

## Geografiya
Blis daryosining uzunligi 99,5 km boʻlib, ulardan 84 km Germaniyaning Saar yerlari hududidan oqib oʻtadi. Bliss manbalari, jami 3 ta, Nohfelden munitsipalitetida, shuningdek, Saarlandda, dengiz sathidan 430 metr balandlikda joylashgan. Blis Fransiyaning Mozel departamentida (Lotaringiyaning tarixiy hududi) Sargemin shahri yaqinidagi Saarga oqadi. Saarga qoʻshilish joyi dengiz sathidan 194 metr balandlikda joylashgan, shuning uchun manba va ogʻiz oʻrtasidagi balandlik farqi 236 metr.

Daryo chiroyli, tepalikli hududdan oqib oʻtadi; ilgari yaqin atrofdagi zich oʻrmonlarni qoplagan. Endi Daryo boʻyida Saar Hunsryuk (Naturpark Saar — Hunsrück) tabiat qoʻriqxonasi joylashgan. Bliss qirgʻogʻida: Neunkirchen (Saar), Homburg (Saar), Sankt-Vendel, Blieskastel, Sargemin, Otweiler shaharlari joylashgan.

Blisning oʻng irmoqlari: Vurtsbax va Mandelbax daryolari. Uning chap irmoqlari: Todbax, Oster, Erbax, Shvartsbax, Xetxenbax daryolari. Daryo havzasi 1960 km².

## Fauna
Blis daryosidagi suv sifati juda yuqori, ayniqsa, yuqori oqimdagi tozalash inshootlarini qurilgandan soʻng, turli xil Daryo baliqlari va boshqa hayvonlar uchun ajoyib muhit yaratadi.. Bu yerda daryo alabalıgʻı, golyan, char, karplarning har xil navlari, pike, okun, zander, perch, rudd, soʻm, oddiy usach, shuningdek, daryo qisqichbaqasi.koʻp uchraydi.

## Manbalar