Ensefalopatiya

**Ensefalopatiya** va **ensefalopatiya**, shuningdek **, miyaning organik lezyoni** ( — miya +  — kasallik yoki azob) yalligʻlanishsiz (ensefalitdan farqli oʻlaroq) miya kasalliklarining umumiy nomi boʻlib, unda miya toʻqimalari distrofik tarzda oʻzgaradi, bu uning funksiyasining buzilishiga olib keladi. Ensefalopatiya tugʻma va orttirilgan boʻlishi mumkin (masalan, zaharlanish, infeksiyalar, alkogolizm, travma, gipovitaminoz,bosh  miya qon tomir kasalliklari, vitamin B₁ etishmasligi bilan bogʻliq organik bosh  miya shikastlanishlari).

## Sabablari
Ensefalopatiyaning sabablari:

* Miya shikastlanishi (shikastdan keyingi ensefalopatiya). Shuningdek, „oʻtkazib yuborilgan zarba sindromi“ (va tegishli „surunkali ensefalopatiya“) sifatida ham tanilgan. Koʻpincha sportchilarda kuzatiladi: bokschilar, amerikalik futbolchilar. (Qarang. bokschi ensefalopatiyasi)
* Onada homiladorlik va tugʻish patologiyasi (perinatal ensefalopatiya).
* Ateroskleroz, gipertoniya, diskirkulyatsiya (qon tomir, gipertonik).
* Qon tomirlari devoridagi yalligʻlanish oʻzgarishlari [ norasmiy manba? &#x5D;
* Spirtli ichimliklar, ogʻir metallar, giyohvand moddalar va zaharlar bilan surunkali zaharlanish (toksik ensefalopatiya)
* Giyohvandlik
* Jigar va buyrakning ogʻir kasalliklari (jigar ensefalopatiyasi, uremik ensefalopatiya)
* Radiatsiya (radiatsiya shikastlanishi)
* Ishemiya (miyaning surunkali kislorod ochligi)
* Qandli diabet
* Venoz (intrakranial bosimning oshishi)

## Ensefalopatiya belgilari
Ensefalopatiya belgilari juda xilma-xildir.

Ensefalopatiyaning eng keng tarqalgan belgilari:

* xotira va ongning buzilishi;
* tashabbusning etishmasligi ;
* Bosh ogʻrigʻi;
* oʻlim istagi;
* bosh aylanishi;
* boshdagi shovqin ;
* depressiya .

Ensefalopatiyaning oʻxshash belgilari boʻlgan bemorlar koʻpincha charchoq, asabiylashish, chalgʻitish, koʻz yoshlari, yomon uyqu va umumiy zaiflikdan shikoyat qiladilar.

Shu bilan birga, ularni tekshirishda loqaydlik, fikrning viskozitesi, soʻzma-soʻzlik, qiziqish va tanqid doirasining torayishi, kunduzgi uyquchanlik, ayrim soʻzlarni talaffuz qilishda qiyinchilik va boshqa alomatlar qayd etiladi.

## Tashxis
Ensefalopatiya diagnostikasi quyidagi usullardan foydalanadi:

* Reoensefalografiya (REG), boʻyin va miya tomirlarining ultratovushli dopplerografiyasi (USDG)
* Funktsional testlar bilan bachadon boʻyni umurtqasining rentgenogrammasi
* Miyaning magnit-rezonans tomografiyasi (MRT) va miya tomirlarining MRT
* Servikal umurtqa pogʻonasining MRT

## Ensefalopatiya turlari

* OIV ensefalopatiyasi (OIV demensiyasi)
* Gipertenziv ensefalopatiya  
* Glitsinli ensefalopatiya 
* Distserkulyator ensefalopatiya
* Mitoxondrial ensefalopatiya (MELAS sindromi)
* Perinatal ensefalopatiya
* Jigar ensefalopatiyasi (jigar komasi)
* Subkortikal aterosklerotik ensefalopatiya (Binsvanger kasalligi)
* Oʻtkir jigar ensefalopatiyasi (Reye sindromi)
* Toksik ensefalopatiya
* marganets ensefalopatiyasi
* Transmissiv spongiform ensefalopatiyalar (prion kasalliklari)
* Cretsfeldt-Yakob kasalligi
* Qoramolning shimgichli ensefalopatiyasi (BSE)
* Kuru kasalligi
* Gerstmann-Straussler-Scheinker sindromi halokatli oilaviy uyqusizlik
* Surunkali travmatik ensefalopatiya
* Vernik ensefalopatiyasi (Gaye-Vernik sindromi)
* Hashimoto ensefalopatiyasi

## Davolash
Ensefalopatiyani davolash kasallikning ogʻirligi va davomiyligini, shuningdek, bemorning yoshi va birga keladigan kasalliklarini hisobga olgan holda uzoq muddatli xarakterga ega.

Ensefalopatiya diagnostikasi quyidagilarga asoslanadi:

* Nevrologik holat
* Psixologik holat
* Tahlil natijalari:
** qon
** miya omurilik suyuqligi
* Miya MRI maʼlumotlari

Ambulatoriya sharoitida ham, shifoxonada ham oʻtkaziladigan bunday davolash kurslari ensefalopatiyaning ogʻirligiga qarab yil davomida 2 dan 3 gacha talab qilinadi.

### '''Ensefalopatiyani davolash usullari:'''

* Tibbiy terapiya (steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi dorilar, analjeziklar, gormonlar)
* Metabolik, qon tomir, antioksidant terapiya
* Blokadalar — dorilarni kanal boʻshligʻiga yuborish
* Manual terapiya (mushak, boʻgʻim va radikulyar texnika)
* Osteopatiya
* Fizioterapiya (UHF, SMT)
* Terapevtik jismoniy madaniyat (LFK)
* Jarrohlik davolash

Ushbu davolash usullari va terapevtik harakatlar bemorda ensefalopatiyaning namoyon boʻlishi va sabablarining ogʻirligiga qarab qoʻllanadi.

Har bir holatda dori terapiyasi quyidagilarga qarab individual ravishda belgilanadi:

* ensefalopatiya sabablari;
* kasallikning ogʻirligi;
* ustunlik qiladigan alomatlar.
Kasallikning dastlabki kunlarida qon toʻxtatuvchi dorilardan vikasol 0,002 g 2 mahal yoki 1% 0,2—0,3 ml 2 mahal mushak orasiga 3—4 kun, rutin 0,005 g 2—3 mahal, kalsiy xlor yoki kalsiy glukonat 5—10% 1 choy qoshiqda 3 mahal, askorbin kislotasi 5% 1,0 ml, glukoza 10—20% 15,0 ml tomir ichiga, furosemid 1—3 mg/kg 2—3 ga boʻlib tomir ichiga yoki 1/4 tabletka 2 mahal ichishga, panangin, asparkam, magneziy sulfat 25%-0,2— 0,3 ml/kg, gemodez, peopolaglukin, mannit, plazma, 10%li glukoza tomir ichiga, suyuqlikning umumiy miqdori 90—140 ml boʻlishi kerak.

## Manbalar