Metropolitenlar roʻyxati

**Metro tizimilari roʻyxati** — metro tizimlarining ushbu roʻyxatiga butun dunyo boʻylab elektrlashtirilgan tezyurar poezd tizimlari kiradi. Dunyoning baʼzi qismlarida metro tizimlari metro, U-Bahnen yoki subway deb nomlanadi. 2017-yil dekabr holatiga koʻra, dunyoning 56 mamlakatidagi 178 shahrida 180 ga yaqin metro tizimlari mavjud. London metropoliteni birinchi marta 1863-yilda „yer osti temir yoʻli“ sifatida ochilgan va 1890-yilda birinchi elektrlashtirilgan yer osti liniyasi dunyodagi eng qadimgi metro tizimiga aylantirilgan. Eng uzun  metro tizimi — Pekin metropoliteni; eng zoʻr avtobus Pekin metropoliteni; va eng koʻp stansiyalarga ega bu Nyu-York shahri metropolitenidir. Xitoy metro tizimlariga ega boʻlgan shaharlarning eng koʻp soniga ega, 2019-yilga kelib ularning soni 40 tadan oshadi.

## Mulohazalar
Xalqaro jamoat transporti assotsiatsiyasi (LʼUnion Internationale des Transports Publics yoki UITP) metro tizimlarini „oʻz yoʻlida ishlaydigan va umumiy yoʻl va piyodalar qatnovidan ajratilgan“ shahar yoʻlovchi tashish transport tizimlari sifatida belgilaydi. Ogʻir temir yoʻl (asosan Shimoliy Amerikada) va ogʻir shahar temir yoʻllari atamalari asosan „metro“ atamasi bilan sinonimdir. Ogʻir temir yoʻl tizimlari, shuningdek, „elektr temir yoʻl“ deb ham aniq belgilangan.

Metro va jamoat transportining boshqa turlari, masalan, yengil temir yoʻl va shahar temir yoʻllari oʻrtasidagi ajratish liniyasi har doim ham aniq emas va UITP faqatgina „metro“ va „yengil temir yoʻl“ oʻrtasida farqlarni keltirib chiqaradi, Amerika jamoat transporti assotsiatsiyasi (APTA) va Federal Tranzit maʼmuriyati (FTA) barcha uch rejimlarni ajratib turadi. Metroni yengil temir yoʻldan ajratishning keng tarqalgan usuli bu ularning boshqa transport vositalaridan ajralib chiqishidir. Yengil temir yoʻl tizimlari yoʻllarni oʻzaro taqsimlashi yoki temir yoʻl kesishmalariga ega boʻlishiga qaramay, metro tizimi deyarli har doim piyodalar va boshqa transport vositalariga kirish huquqiga ega boʻlmagan, alohida ajratilgan eksklyuziv trassada ishlaydi. Va shahar temir yoʻlidan yoki yengil temir yoʻldan farqli oʻlaroq, metro tizimlari asosan shahar ichidagi transport uchun ishlatiladi va xizmat koʻrsatishning yuqori chastotalariga va yoʻlovchilarni tashish hajmiga nisbatan ancha yuqori. Bundan tashqari, koʻpgina metro tizimlari yoʻllarni yuk poyezdlari yoki shaharlararo temir yoʻl transporti bilan almashmaydi. Ammo tizim poʻlat gʻildiraklar yoki rezina shinalar bilan ishlaydimi yoki elektr taʼminoti uchinchi relsdan yoki havo liniyasidanmi, muhim emas.

Tizimning nomi qoʻshilish yoki istisno qilish mezoni emas. Baʼzi shaharlar tez tranzit tarkibiga ega boʻlmagan tranzit liniyasi uchun marka sifatida metrodan foydalanadilar. Xuddi shunday, tezkor tranzit tizimi boʻlishning barcha mezonlariga javob beradigan markali yengil temir yoʻl tizimlari mavjud. Baʼzi tizimlar, shuningdek, umumiy nom ostida katta tizimning bir qismi sifatida yengil metro yoki yengil temir yoʻllarni oʻz ichiga oladi. Bular roʻyxatda keltirilgan, ammo taqdim etilgan tarmoq maʼlumotlarida yengil temir yoʻl liniyalari hisobga olinmaydi. Baʼzi bir tranzit tarmoqlari metro tizimlarining xizmat koʻrsatish standartlariga mos kelishi mumkin, ammo shahar tashqarisiga chiqadi va baʼzan S-Bahn, shahar atrofi, mintaqaviy yoki shaharlararo temir yoʻl deb nomlanadi. Bular ushbu roʻyxatga kiritilmagan. Shuningdek, funikulyar tizimlar ham, koʻngil ochish parki, changʻi kurorti va aeroport transport tizimlari kabi odamlar harakatlanmaydi.

Ushbu roʻyxat bir shaharda yoki metropoliya hududida bir nechta metrolar alohida egalari yoki operatsion kompaniyalari boʻlgan taqdirda metrolarni alohida-alohida sanab chiqadi. Ushbu roʻyxat aniq bir shahar yoki poytaxt mintaqasining umumiy tezkor tranzit tarmogʻining hajmini koʻrsatishga qaratilgan emas. Ushbu roʻyxatdagi maʼlumotlardan shahar, mintaqa yoki mamlakatning shahar temir yoʻl tranzit tizimlari hajmini aniqlash yoki reyting tuzish uchun foydalanmaslik kerak.
## Tarkibi

; Shahar:Metro tizimi xizmat koʻrsatadigan asosiy shahar.; Davlat: Metro tizimi joylashgan suveren davlat.; Nomi: Metro tizimining eng keng tarqalgan nomi (va ushbu tizim uchun bogʻlovchi maqola).; Ochilgan yili: Metro tizimi metro standartlarida tijorat xizmatiga ochilgan yili. Boshqacha qilib aytganda, tizim qismlari eski boʻlishi mumkin, ammo eski yengil temir yoʻl yoki shahar temir yoʻl tarmogʻining bir qismi sifatida, shuning uchun tizim metro standartlarini (eng yaxshi elektrlashtirish) olgan yil roʻyxatda keltirilgan yil hisoblanadi.; Soʻnggi kengaytirish yili: Soʻnggi marta tizim uzunligi yoki metro tizimidagi stansiyalar soni kengaytirilgani.; Bekatlar: Metro tarmogʻida, uzatish orqali ulangan stansiyalar soni bitta deb hisoblanadi.; Tizim uzunligi: Metro tarmogʻining tizim uzunligi temir yoʻl tarmogʻidagi barcha yoʻnalishlarning kilometrlarga yoki millarga uzunligiga teng. Har bir marshrut faqat bir marotaba hisoblab chiqiladi, qancha yoʻl bosib oʻtganidan qatʼi nazar va bitta yoʻlli yoki koʻp yoʻlli, bitta qatnov qismi yoki ikki qatnov.; Foydalanuvchilar: Har yili metro tizimidagi sayohatlar soni.
## Roʻyxati

## Mamlakatlar boʻyicha roʻyxati

## Materiklar boʻyicha roʻyxati
### Shimoliy Amerika

### Janubiy Amerika

### Yevropa

### Osiyo va Okeaniya

### Afrika

## Qurilish jarayoni davom etayotgan

Quyida hozirda **faol** qurilayotgan butun dunyo boʻylab yangi metro tizimlari roʻyxati keltirilgan. Eʼtibor bering, baʼzi hollarda tizim operativ xizmat koʻrsatishni boshlaganidan keyin toʻliq metro tizimi deb hisoblanishi aniq emas. Ayni shaharda hozirda hech qanday metro tizimlari mavjud boʻlmaganda faqat qurilayotgan metro tizimlari roʻyxatga olingan.

Kot-dʼIvuar va Serbiya hozirda oʻzlarining birinchi metro tizimlarini qurmoqdalar.

## Manbalar

### Tizim eslatmalari



### Foydalanuvchilar qaydlari

## Havolalar
*  
* 
* European Metropolitan Transport Authorities (EMTA)
* Metro List at ''CityRailTransit.com'' website
* ''Openstreetmap'' subway project