Xitoy qonun chiqaruvchi hokimiyati

**Xitoy qonun chiqaruvchi hokimiyati** Xitoy parlamenti – Quanguo Renmin Daibiao Dahui (Milliy xalq vakillari kongressi). Butunxitoy xalq vakillari yigʻilishi (XDP) – Xitoy Xalq Respublikasining milliy qonun chiqaruvchi organi. Bu dunyodagi eng yirik qonun chiqaruvchi organ boʻlib, 2017-yilda 2094 aʼzodan iborat edi.

## Dastlabki faoliyati
1978-yilgacha Xitoy Xalq Respublikasida qonunchilik faoliyati unchalik koʻp boʻlmagani, oʻsha paytda mamlakat oʻz islohotini boshlagan va tashqi dunyoga qayta ochil boshlaganligi yuridik tadqiqotchilarning umumiy tushunchasidir. 1949-yildan 1976-yilgacha Xitoyda bir qator siyosiy harakatlar, jumladan, 10 yillik madaniy inqilob sodir boʻldi. Bu davrda zamonaviy huquq tizimining shakllanishi va rivojlanishi jiddiy ravishda uzildi. Koʻp qonunlar yaratilmadi va qonuniy nashriyot faoliyati kam edi. Darhaqiqat, 1979-yilda Jinoyat kodeksi qabul qilingunga qadar, 1954-yilda qabul qilingan Konstitutsiyaviy qonun shu 25 yil davomida qabul qilingan yagona qonun edi. 2-Hukumat faoliyati va barcha siyosiy va iqtisodiy faoliyat asosan Kommunistik partiya siyosati va buyruqlariga tayangan.
1978-yildan boshlab Xitoyning qonunchilik tizimi katta islohotlardan oʻtdi. Bu davrda zamonaviy qonunchilik tizimi shakllana boshladi, qonun ijodkorligi faoliyati tezlashdi. 3 , 4-Huquqiy islohotlar va yangi huquqiy tizim, shuningdek, ularning siyosiy va iqtisodiy operatsiyalarga taʼsiri haqida koʻplab adabiyotlar mavjud boʻlsa-da, huquqiy axborotni joylashtirish zarurligiga kam eʼtibor qaratildi. Huquq kutubxonachilari tomonidan Xitoy boʻyicha huquqiy tadqiqot olib borayotganlar uchun eng koʻp iqtibos keltiriladigan ikkita qoʻllanma,5, 6-qonunchilik boʻyicha keng qamrovli manbalar boʻlib xizmat qiladi, biroq Xitoyning qonunchilik jarayoni va bu davrda yaratilgan nashrlar turlari boʻyicha kam tadqiq qilingan jarayondir.

Xitoydagi qonunchilik tizimi va jarayoni, bu jarayonda yaratilgan nashrlar va ushbu materiallarni qamrab oluvchi asosiy manbalar haqida umumiy maʼlumot berishga harakat qiladi. Xitoy Xalq vakillari Butunxitoy Kengashi va uning Doimiy qoʻmitasining qonun ijodkorligi jarayoni va qonunchiligiga eʼtibor qaratilgan boʻlsa-da, ushbu tadqiqot qonunchilik tuzilmasi va boshqa qonun chiqaruvchi organlar va boshqa turdagi qonun hujjatlarining roli haqida umumiy maʼlumot beradi. Qonun loyihasining qonunga aylanishi jarayonini oʻrganish va bu jarayon davomida ishlab chiqarilgan materiallar qonunchilik tizimining qanday ishlashini tushunishga va qonunchilik materiallarini Xitoyda joylashtirishga yordam beradi.

## Qonunchilik tuzilishi
Aksariyat demokratik mamlakatlarda mavjud boʻlgan tizimdan farqli oʻlaroq, Xitoyning huquqiy tuzilmasi qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlari bir-birini toʻxtatib turish uchun mustaqil boʻlgan nazorat va muvozanatdan iborat emas. Xitoyda Butunxitoy xalq vakillari majlisi (XDP) oliy qonun chiqaruvchi organ, ijro hokimiyatini nazorat qiluvchi Davlat kengashi maʼmuriy organ, Oliy xalq sudi va mahalliy sudlar sud hokimiyatini tashkil etadi.

Oliy qonun chiqaruvchi organ sifatida NPC va uning Doimiy qoʻmitasi Xitoyda yetakchi qonun chiqaruvchi organ hisoblanadi. NPC viloyatlar, avtonom viloyatlar, bevosita markaziy hukumatga qarashli munitsipalitetlardan saylanadigan delegatlar va qurolli kuchlar tomonidan saylanadigan delegatlardan iborat. 1954-yilda birinchi NPCda 1226 delegat bor edi, 2003-yilda esa oʻninchi NPCda ularning soni 2951 taga etdi. 18 NPC delegatlari 5 yil muddatga saylanadi. NPC yiliga bir marta yigʻiladi va u tomonidan chaqiriladi.

## Elektron va bosma resurslar
1949-yildan boshlab, Xitoyda qonun va qoidalarni nashr etish faqat baʼzi nashriyotlar tomonidan cheklangan. Xususiy korxonalar kamdan-kam hollarda qonunlar tuzish va nashr etish bilan shugʻullanishlari mumkin edi. 1990-yilda bunday materiallarni nashr etish qoidalari Davlat Kengashining Qonunlar va qoidalar toʻplamlarini tahrirlash va nashr etish toʻgʻrisidagi boshqaruv qoidalarida alohida belgilab qoʻyilgan edi. Qoidalar turli organlarga Xitoyda turli turdagi qonun hujjatlarini tahrir qilish va nashr etish huquqini beradi.

## Eslatma va havolalar
PB Potter

Xitoy huquq tizimi: globallashuv va mahalliy huquqiy madaniyat

(2001)

J. Liu

Chegaradan tashqari: kibermakondagi Xitoy huquqiy maʼlumotlari

Xalqaro huquqiy axborot jurnali

(2001)

DJ Cai

1979-yildan beri Xitoy huquq tizimining rivojlanishi va uning hozirgi inqirozi va transformatsiyasi

Madaniy dinamika

(1999)

V. Luo

Xitoy Xalq Respublikasi qonunini qanday topish mumkin: tadqiqot qoʻllanmasi va tanlangan izohli bibliografiya

Huquq kutubxonasi jurnali

(1996)