Oddi sfinkteri disfunksiyasi

**Oddi sfinkterining disfunksiyasi** () – bu Oddiy sfinkteridagi oʻt yoʻllari va oshqozon osti bezi shirasining oʻtkazuvchanligining qisman toʻsib qoʻyish bilan tavsiflangan kasallik.  Bu sfinkterning motor faolligining buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan tizimli (organik) va funksional xususiyatga ega boʻlishi mumkin.

1999-yildagi ovqat hazm qilish organlarining funksional buzilishlari boʻyicha Rim qonunlariga ("Rim II mezonlari")  koʻra, " postxolesistektomiya sindromi ", " o't yo'llari diskinezi " atamalari oʻrniga "Oddi disfunktsiyasining sfinkteri" atamasini qoʻllash tavsiya etilgan. 

**Oddi sfinkteri** oʻn ikki barmoqli ichakning katta oʻn ikki barmoqli ichak papillasida  joylashgan mushak qopqogʻi boʻlib , u oʻn ikki barmoqli ichakka safro va oshqozon osti bezi shirasining oqishini nazorat qiladi va ichak shirasini  umumiy oʻt va oshqozon osti beziga kirishiga toʻsqinlik qiladi.

## Oddi sfinkterining spazmi
**Oddi sfinkterining [[Spazm|spazmi]]** () -1999-yilgi Rim qoinuniga koʻra, u Oddi sfinkterining disfunktsiyasi sifatida tasniflangan.

## Postxolesistektomiya sindromi
**Postxolesistektomiya sindromi** () - Oddi sfinkterining disfunksiyasi, uning kontraktli funktsiyasining buzilishi natijasida kelib chiqadigan, organik toʻsiqlar boʻlmaganda safro va oshqozon osti bezi sekretsiyasining oʻn ikki barmoqli ichakka normal chiqishiga toʻsqinlik qiladi, bu xolesistektomiyaning natijasidir. Taxminan 40% bemorlarda oʻt pufagida toshlar topilgan.Simptomlar xolesistektomiyadan oldingi alomatlarga oʻxshaydi (fantom ogʻrigʻi va boshqalar)m

## Klinik koʻrinishi
Oddi sfinkteri disfunktsiyasining asosiy belgilari 20 daqiqadan koʻproq davom etadigan, 3 oydan ortiq takrorlanadigan kuchli yoki oʻrtacha ogʻriqli hujumlar, dispepsiya. Koʻpincha qorin boʻshligʻida ogʻirlik hissi, aniq nurlanishsiz oʻng sohada zerikarli, uzoq muddatli ogʻriqlar mavjud. Asosan, ogʻriq doimiy. Koʻpgina bemorlarda hurujlar birinchi navbatda juda kam uchraydi, bir necha soat davom etadi va hujumlar orasidagi intervallarda ogʻriq butunlay yoʻqoladi. Baʼzida ogʻriqli hurujlarning chastotasi va zoʻravonligi vaqt oʻtishi bilan ortadi. Hurujlar orasida ogʻriq davom etadi. Turli bemorlarda ogʻriqli hujumlarning oziq-ovqat isteʼmoli bilan bogʻliqligi boshqacha ifodalanadi. Koʻpincha ogʻriq ovqatdan keyin 2-3 soat ichida boshlanadi.

Oddi sfinkteri disfunksiyasi har qanday yoshda paydo boʻlishi mumkin. Biroq, bu koʻpincha oʻrta yoshdagi ayollarda uchraydi. Oddi sfinkterining disfunktsiyasi koʻpincha xolesistektomiyadan oʻtgan bemorlarda namoyon boʻladi (oʻt pufagini olib tashlash). 40-45% bemorlar tuzilmaviy buzilishlar (oʻt yoʻllari strukturalari, aniqlanmagan umumiy oʻt yoʻllarida toshlar va boshqalar) tufayli shikoyat qiladi.

## Tasniflash
1999-yilgi Rim konsensusiga koʻra, Oddi sfinkterining oʻt yoʻllari disfunksiyasining 3 turi va oshqozon osti bezi disfunktsiyasining 1 turi mavjud.

1 **I  turiga** quyidagilar kiradi:

* o't yo'llari turidagi tipik og'riq xurujlarining mavjudligi (epigastral mintaqada yoki o'ng sohada 20 daqiqa yoki undan ko'proq davom etadigan o'rtacha yoki kuchli og'riqning takroriy hurujari);
* umumiy o't yo'lining 12 mm dan ortiq kengayishi;
* Kamida ikkita jigar fermenti testida transaminazalar yoki gidroksidi fosfatazalarning 2 baravar yoki undan ortiq normal darajasi.

2.  **II** **safro** **turiga** quyidagilar kiradi:

* safro turdagi og'riqning tipik hurujlari;
* bir yoki ikkita boshqa I turdagi mezonlarga javob berish.

Ushbu guruhdagi bemorlarning 50-63foizi manometrik tadqiqotda Oddi sfinkterining disfunktsiyasini tasdiqlaydi. Safro yoʻllarining II turi boʻlgan bemorlarda buzilishlar ham tizimli, ham funktsional boʻlishi mumkin.

3. **III turdagi** oʻt yoʻllari faqat I tipga xos boʻlgan obyektiv buzilishlarsiz oʻt yoʻllarining ogʻriqli hurujlari bilan tavsiflanadi. Ushbu guruhdagi bemorlarda Oddi sfinkterining manometriyasi bilan Oddi sfinkterining disfunksiyasi bemorlarning atigi 12-28 foizida tasdiqlanadi. III safro guruhida Oddi sfinkterining disfunksiyasi odatda funktsional xususiyatga ega.

4. **Pankreatik tip pankreatitga** xos boʻlgan epigastral ogʻriqlar bilan namoyon boʻladi, orqaga sohaga tarqaladi va tizza oldinga egilganida kamayadi va zardobda amilaza va lipazning sezilarli darajada oshishi bilan birga keladi.

## Diagnostik testlar

## Instrumental diagnostika usullari

### Noinvaziv

* Stimulyatorlarni kiritishdan oldin va keyin umumiy safro yoki oshqozon osti bezi kanallarining diametrini aniqlash uchun ultratovush tekshiruvi.
* Gepatobiliar sintigrafiyaJigar va o't yo'llarining miqdoriy sintigrafiyasi izotopning jigar tomonidan so'rilish darajasini va uning safro bilan chiqarilishini aniqlash imkonini beradi. Oddi sfinkterining disfunksiyasi bilan izotopning so'rilishi va chiqarilishi sekinlashishi mumkin.

### Invaziv

* Endoskopik retrograd xolangiopankreatografiya. ERCP o't yo'llari va oshqozon osti bezining boshqa kasalliklarini istisno qilishga, kanallarning diametrini, ularning bo'shatish tezligini aniqlashga yordam beradi.

## Davolash
Davolashda ogʻriq va dispepsiya belgilarini yoʻq qilishga qaratilgan dori terapiyasi qoʻllanadi.Oddi sfinkterining disfunksiyasi bilan kasallangan bemorlarga yogʻli, qizarib pishgan ovqatlarni cheklash, tez-tez kam-kamdan ovqatlanish tavsiya etiladi. Oʻtkir ogʻriqlar hurujini toʻxtatish uchun nitrogliserin yoki xolinoblakatorlar qoʻllanadi.Ba'zi hollarda endoskopik sfinkterotomiya tavsiya etiladi.

### Papillosfinkterotomiya
**Papillosfinkterotomiya** (baʼzan **sfinkterotomiya** deb ataladi) - bu oʻt chiqishi yoki Oddi sfinkterining ishlashini normallashtirishga qaratilgan va katta oʻn ikki barmoqli ichak papillasini kesishdan iborat boʻlgan jarrohlik aralashuvi. Shuningdek, u oʻt yoʻllaridan toshlarni olib tashlashda ham qoʻllanadi.

Hozirgi vaqtda endoskopik usulda amalga oshiriladi va bu holda endoskopik papillosfinkterotomiya deyiladi. Odatda endoskopik retrograd xolangiopankreatografi bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.

## Shuningdek qarang

* Oddi sfinkteri
* Katta o'n ikki barmoqli ichak papillasi

## Manbalar

* *Vasilev Yu.V.* Oddi sfinkterining disfunktsiyasi surunkali pankreatit rivojlanishining omillaridan biri sifatida: bemorlarni davolash. "Qiyin bemor" jurnali, 5-son, 2007-yil.
* *Kalinin AV* Oddi sfinkteri disfunktsiyalari va ularni davolash. RMJ, 2004-yil 30-avgust.