Ishsizlik darajasi

## [[Ishsizlik]] darajasi qanday?
Ishsizlik darajasi — ishsiz ishchi kuchining foizi. Bu ortda qolayotgan koʻrsatkich boʻlib, u odatda oʻzgaruvchan iqtisodiy sharoitlarni kutishdan koʻra koʻtariladi yoki tushadi. Iqtisodiyot yomon ahvolda va ish oʻrinlari tanqis boʻlsa, ishsizlik darajasi oshishi kutilishi mumkin. Iqtisodiyot sogʻlom sur’atlarda oʻsganda va ish oʻrinlari nisbatan koʻp boʻlsa, uning pasayishi kutilishi mumkin.

## ASOSIY MAʼLUMOTLAR

* Ishsizlik darajasi — bu hozir band boʻlmagan, ammo boʻlishi mumkin boʻlgan ishchi kuchining nisbati.
* Mehnat statistikasi byurosi tomonidan turli mezonlardan foydalangan holda ishsizlik darajasini hisoblashning olti xil usuli mavjud.
* Eng keng qamrovli statistikaga ega boʻlgan ishsizlik darajasi bu U-6 stavkasi deb ataladi, lekin eng koʻp qoʻllaniladigan va keltirilgani U-3 darajasidir.
* U-3 ishsizlik darajasi 2022-yil may oyida 3,6 % ni tashkil etdi.
* AQShda ishsizlik maʼlumotlari har oyning birinchi juma kuni eʼlon qilinadi.

## Ishsizlik darajasining mazmuni
AQShda ishsizlik darajasi har oyning birinchi juma kuni (bir nechta istisnolardan tashqari) oldingi oy uchun chiqariladi.

Hisobotning joriy va oldingi nashrlari Mehnat statistikasi byurosining (BLS) veb-saytida mavjud.

Foydalanuvchilar belgilangan sana oraligʻida yuqorida koʻrsatilgan mehnat bozori oʻlchovlaridan birini koʻrsatadigan jadvallarni yaratishi va yuklab olishlari mumkin.

AQShda rasmiy va eng koʻp tilga olingan milliy ishsizlik darajasi U-3 boʻlib, BLS oylik bandlik holati toʻgʻrisidagi hisobotning bir qismi sifatida chiqaradi. U ishsizlarni ishlashga tayyor va tayyor boʻlgan va soʻnggi toʻrt hafta ichida faol ravishda ish izlaganlar deb belgilaydi.

BLSga koʻra, vaqtinchalik, yarim kunlik yoki toʻliq kunlik ish joyiga ega boʻlganlar, shuningdek, oilaviy korxona yoki fermer xoʻjaligi uchun kamida 15 soat haq toʻlanmaydigan ishlarni bajaradiganlar ish bilan taʼminlangan hisoblanadi.

Ishsizlik darajasi mavsumiy ravishda taxmin qilinadigan oʻzgarishlarni hisobga olish uchun tuzatiladi, masalan, taʼtil paytida qoʻshimcha yollash. BLS, shuningdek, sozlanmagan tarifni ham taʼminlaydi.

2022-yil may oyi uchun ishsizlik darajasi oʻtgan oyga nisbatan oʻzgarishsiz qoldi — 3,6 %.

Bu 2020-yil fevral oyidagi pandemiyadan oldingi 3,5 % darajasidan biroz yuqoriroqdir.

Iqtisodiyot bu davrda 390,000 qishloq xoʻjaligidan tashqari ish haqi fondini qoʻshdi, bu iqtisodchilar tomonidan taxmin qilinganidan ancha koʻp.

## U-3 va U-6
U-3 mavjud yagona koʻrsatkich emas va u ishsizlikni juda tor darajada oʻlchaydi. Koʻpincha haqiqiy ishsizlik darajasi deb ataladigan keng qamrovli U-6 darajasi ishsizlikning muqobil koʻrsatkichi boʻlib, u yangi ish qidirishni toʻxtatgan umidsizlikka uchragan ishchilar va toʻliq ish topa olmagani uchun yarim kunlik ish bilan band boʻlmaganlar kabi guruhlarni oʻz ichiga oladi. 2022-yil may oyidagi U-6 real ishsizlik darajasi 2022-yil apreldagi 7 foizdan 7,1 foizni tashkil etdi.

U-3 ishsizlik darajasini hisoblash uchun ishsizlar soni barcha band va ishsizlardan iborat boʻlgan ishchi kuchi tarkibidagi odamlar soniga boʻlinadi. Bu nisbat foiz sifatida ifodalanadi. BLS tomonidan xabar qilinganidek, 2022-yil yanvar oyida U-3 ishsizlik darajasi 4,0 % ni tashkil etdi.
                                      **U-3=[[Ishchi kuchi]] / Ishsizlik ​× 100**
Ishlamoqchi boʻlgan, lekin ishlay olmagan (masalan, nogironligi sababli) yoki muvaffaqiyatga erishmagan ish izlab tushkunlikka tushgan koʻp odamlar ushbu taʼrifga koʻra ishsiz hisoblanmaydi; ular ham ish bilan taʼminlanmaganligi sababli, ular ishchi kuchidan tashqarida toifaga kiradi.

Tanqidchilar bu yondashuvni ishchi kuchining asossiz ravishda qizgʻish rasmini chizish deb bilishadi. U-3, shuningdek, vaqtinchalik, yarim kunlik va toʻliq kunlik ishlarda boʻlganlar oʻrtasida hech qanday farq yoʻqligi, hatto yarim kunlik yoki vaqtinchalik ishchilar toʻliq kunlik ishlashni afzal koʻrgan, ammo mehnat bozori sharoitlari tufayli qila olmaydigan holatlarda ham tanqid qilinadi.

## Ishsizlikning muqobil choralari
Rasmiy stavka mehnat bozorining sogʻligʻini toʻliq anglatmaydi degan xavotirlarga javoban, BLS beshta muqobil chora-tadbirlarni eʼlon qiladi: U-1, U-2, U-4, U-5 va U-6. Garchi bu koʻpincha ishsizlik darajasi deb ataladi (ayniqsa, U-6 koʻpincha haqiqiy ishsizlik darajasi deb ataladi), U-3 texnik jihatdan yagona rasmiy ishsizlik darajasidir. Qolganlari esa „mehnat mehnatidan kam foydalanish“ choralari hisoblanadi.

## U-1
15 hafta yoki undan koʻproq vaqt davomida ishsiz boʻlgan odamlar, ishchi kuchining foizi sifatida koʻrsatilgan.**U-1= (Ishsizlar 15 + haftalar soni) / Ishchi kuchi×100**

## U-2
Ishini yoʻqotgan yoki vaqtinchalik ishi tugagan odamlar, ishchi kuchining foizi sifatida.**U-2= Ishdan ayrilganlar / Ishchi kuchi ×100**

## U-4
Ishsizlar, qoʻshimcha ravishda ish kuchining ulushi sifatida (plyus tushkun ishchilar).**U-4=(Ishsizlar + Koʻngli qolgan ishchilar) / (Ishchi kuchi+Ko‘ngli qolgan ishchilar) ×100**Tushkunlikka tushgan ishchilar ishlashga tayyor va ishni xohlaydigan, lekin faol ravishda ish qidirishdan voz kechganlardir. Bu toifaga oʻzini kerakli malaka yoki maʼlumotga ega emas deb hisoblaydigan, oʻz sohasi boʻyicha ish yoʻqligiga ishonadigan yoki ish topish uchun oʻzini juda yosh yoki qari deb hisoblaydigan odamlar kiradi.

Diskriminatsiya tufayli ish topa olmaydiganlar ham shu toifaga kiradi. Eʼtibor bering, denominator — odatda ishchi kuchi — texnik jihatdan ishchi kuchining bir qismi boʻlmagan umidsizlikka uchragan ishchilarni oʻz ichiga oladi.

## U-5
Ishsizlar, qoʻshimcha ravishda ishchi kuchiga cheklangan darajada bogʻlanganlar, ishchi kuchining ulushi sifatida (plyus chekka biriktirilgan).**<big>U-5= (Ishsizlar+Marjinal biriktirilgan) / (Ishchi kuchi+Marjinal biriktirilgan) ×100</big>**Ishchi kuchiga ozgina bogʻlangan odamlar orasida umidsizlikka uchragan ishchilar va soʻnggi 12 oy ichida ish qidirgan, ammo faol ravishda qidirishni toʻxtatgan har bir kishi kiradi.

  U-4da boʻlgani kabi, maxraj texnik jihatdan ishchi kuchining bir qismi boʻlmagan marjinal biriktirilganlarni ham qamrab olish uchun kengaytiriladi.

## U-6
Ishsizlar, shuningdek, ishchi kuchiga bir oz bogʻlangan odamlar, qoʻshimcha ravishda iqtisodiy sabablarga koʻra yarim kunlik ish bilan band boʻlganlar, ishchi kuchining ulushi sifatida (plyus cheklangan).**<big>U-6= (Unemployed+MA+PTER) / (Labor Force+MA) ​×100</big>**

Bu yerda:

*MA=marginally attached (marjinal biriktirilgan)*

*PTER=part-time for economic reasons​ (iqtisodiy sabablarga koʻra toʻliq boʻlmagan ish kunlik)*

## AQShda ishsizlikning boshqa chora-tadbirlari qanday?
Amerikadagi ishsizlik darajasi H3 sarlavhali raqamlariga qoʻshimcha ravishda beshta koʻrsatkichdan foydalanadi: U-1, U-2, U-4, U-5 va U-6. Ularning har biri bosqichma-bosqich qoʻshimcha shaxslar guruhlarini hisobga oladi va ularni ishsiz deb belgilaydi (masalan, „toʻliq ishsizlar“ yoki yarim kunlik ishlaydigan, lekin toʻliq ish qidirayotganlar va hokazo) U-6 raqami baʼzan „haqiqiy“ ishsizlik darajasi deb ataladi. chunki u eng keng qamrovli.

## U-3 va U-6 ishsizlik darajasi oʻrtasidagi farq nima?
U-3 — biz yangiliklarda koʻriladigan ishsizlik soni. Bu soʻnggi toʻrt hafta ichida ish qidirib yurgan amerikaliklarga qaraydi. Keng qamrovli U-6 tarkibiga U-3 guruhidagi barcha va faqat vaqtinchalik ish bilan band boʻlganlar va ishchi kuchiga cheklangan deb hisoblangan odamlar kiradi. Ular orasida ish qidirishni toʻxtatganlar, shuningdek, iqtisodiy sabablarga koʻra toʻliq ishlay olmaydigan yarim kunlik ishchilar kiradi.

## AQShda ishsizlik haqida maʼlumotlar qanday yigʻiladi?
AQSh Mehnat statistikasi byurosi yoki BLS taxminan 60 000 uy xoʻjaliklarini shaxsan yoki telefon orqali soʻrov oʻtkazadi. Javoblar keyinchalik irqi, etnik kelib chiqishi, yoshi, faxriysi maqomi va jinsi boʻyicha jamlanadi, bularning barchasi geografiya bilan birga bandlik koʻrinishiga koʻproq maʼlumot beradi.