Oʻzbekiston — Kuba munosabatlari

**Oʻzbekiston-Kuba munosabatlari** () – BMTga aʼzo ikki davlat — Oʻzbekiston Respublikasi va Kuba Respublikasi oʻrtasidagi munosabatlar. Har ikki davlat bir-birini mustaqil davlat va jahon hamjamiyatining to‘laqonli aʼzosi sifatida tan oladi. Mamlakatlar oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar faqat 2006-yil 13-martda — SSSR parchalanganidan keyin 15 yil oʻtgach oʻrnatildi. Tegishli qoʻshma deklaratsiya Oʻzbekiston poytaxti Toshkentda imzolandi. 2019-yil iyun holatiga ko‘ra, tomonlar bir-birlarining hududlarida o‘z elchixonalari yoki boshqa vakolatxonalariga ega emaslar. Kuba Oʻzbekiston Respublikasining Vashingtondagi (AQSh) elchixonasi konsullik okrugi tarkibiga kiradi va Kubaning Oʻzbekistondagi diplomatik munosabatlari Kuba Respublikasining Bokudagi (Ozarbayjon) elchixonasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Ikkala davlat ham Qoʻshilmaslik harakatining toʻliq aʼzolaridir.

SSSR va Kuba oʻrtasida kuchli siyosiy, iqtisodiy, madaniy-gumanitar aloqalar mavjud edi. Aslida Kuba va O‘zbekiston o‘rtasidagi munosabatlar 1959-yilda Kubada yakunlangan Kuba inqilobidan keyin boshlangan. Sovet davrida Kuba delegatsiyalari O‘zbekiston SSRga ko‘p marotaba tashrif buyurgan. Xususan, 1963-yil may oyida Fidel Kastro O‘zbekiston SSRga tashrif buyurdi. O‘sha tashrif guvohlarining so‘zlariga ko‘ra, uni kutib olish uchun o‘n minglab odamlar Toshkent ko‘chalariga chiqishgan. Fidel Kastro va boshqa amaldorlar korteji o‘tgan ko‘chalar Kuba inqilobchisini ko‘rishni istaganlar ko‘pligi sababli politsiya va DXO tomonidan o‘rab olingan. Sovet Oʻzbekistonida Fidel Kastro Toshkentdan tashqari Samarqandga ham tashrif buyurdi va u yerda qadimiy shaharning bir qator meʼmoriy diqqatga sazovor joylari bilan tanishdi. Sayohat davomida Kastro Kuba rahbari kelishidan bir yil avval ochilgan Toshkent viloyatidagi Tuyaboʻgʻiz suv omborida ham boʻldi, shuningdek, Toshkent viloyati Orjonikidze (Qibray) tumanidagi „Qizil Oʻzbekiston“ namunali kolxozida respublikamizning rivojlangan qishloq xoʻjaligi bilan tanishdi. Kastroning kelishi sharafiga kolxozda respublika rahbariyati va SSSR markaziy organlari ishtirokida katta ziyofat uyushtirildi. Oʻzbekiston SSRga safaridan soʻng Kastro ham Kubani rivojlangan qishloq xoʻjaligi mamlakatiga aylantirishga qaror qildi va SSSRdan, xususan, Oʻzbekiston SSRdan qishloq xoʻjaligi mutaxassislari Kubaga taklif qilindi. Kastroning respublikaga tashrifi chog‘ida unga O‘zbekistonning o‘sha paytdagi rahbari Sharof Rashidov hamrohlik qilgan.

2019-yil iyun oyidan boshlab mamlakatlar oʻrtasida viza rejimi mavjud. Kuba fuqarolarini Oʻzbekistonga kiritish uchun elektron viza olish uchun ariza topshirish kerak, Oʻzbekiston fuqarolarining Kubaga safari uchun esa Kubaning dunyo mamlakatlaridagi vakolatxonalaridan birida tegishli vizani olish kerak. 2018-yil oxirida O‘zbekistonga 35 nafar Kuba fuqarosi tashrif buyurdi. Mamlakatlar oʻrtasidagi aloqalarning zaifligining asosiy sabablaridan biri mamlakatlarning bir-biridan geografik uzoqligi (taxminan 15 ming km), toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarning yoʻqligi, viza rejimining mavjudligi, shuningdek, boshqa alohida iqtisodiy sabablardir.

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi o‘zining rasmiy saytida Lotin Amerikasining bir qator davlatlari, jumladan, Kuba bilan munosabatlarda maʼlum dinamika kuzatilayotganini taʼkidladi.

Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, 2016-yil 2-sentyabr kuni vafot etgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov vafoti munosabati bilan Kuba Respublikasi Davlat kengashi oʻz farmoni bilan mamlakatda rasmiy motam eʼlon qildi. Kubada rasmiy motam 5-sentyabr kuni soat 06:00 dan o‘sha kuni kechasi 24:00 ga qadar davom etdi. Motam davrida Kubadagi barcha davlat va harbiy muassasalarda Kuba Respublikasining davlat bayrog‘i yarmiga tushirildi. Kuba Islom Karimov vafoti munosabati bilan motam eʼlon qilgan dunyodagi yagona davlat bo‘ldi (O‘zbekistonning o‘zidan tashqari). Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Fidel Kastro va Kuba hukumatining ayrim aʼzolari Islom Karimovga hamdard boʻlgan.

2018-yil sentyabr oyida Kuba rasmiylarining Toshkentga ishchi safari bo‘lib o‘tdi. TIVlararo siyosiy maslahatlashuvlarning birinchi raundi boʻlib oʻtdi. O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri Kuba tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari bilan uchrashdi. Suhbat chog‘ida „geografik jihatdan uzoq bo‘lishiga qaramay, O‘zbekiston va Kuba ikki tomonda mavjud bo‘lgan ancha yuqori salohiyat va real imkoniyatlardan foydalanib, iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishga tayyor“ligi alohida taʼkidlandi. Uchrashuvda Kuba elchisi (qarorgohi Bokuda) ham ishtirok etdi.

## Manbalar