Colorado Springs (Colorado)

**Colorado Springs** AQShning Colorado shtatidagi El Paso okrugida joylashgan uy boshqaruvidagi munitsipalitetdir. Bu El-Paso okrugidagi eng yirik shahar boʻlib, 2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda 478,961 kishini tashkil etadi, bu 2010-yildan beri 15,02 % ga koʻp. Colorado Springs Colorado shtatidagi ikkinchi eng gavjum shahar va eng keng shahar hamda Qoʻshma Shtatlardagi aholi soni boʻyicha 40-chi shahardir. Shahar Coloradoning sharqiy-markazida, Fountain Creekda,  Denverdan janubda .

## Tarixi

Ute, Arapaxo va Cheyenne xalqlari Colorado Springsga aylanadigan hududda birinchi boʻlib yashagan. Qoʻshma Shtatlarning 1803-yilda Luiziana sotib olishiga kiritilgan hududning bir qismi, hozirgi shahar hududi 1854-yilda Kanzas hududining bir qismi sifatida belgilangan. 1859-yilda, birinchi mahalliy aholi punkti tashkil etilgandan soʻng, u 24-oktyabrda Jefferson hududi va 28-noyabrda El Paso okrugi tarkibiga kirdi. Shahar 1861-yil 5-noyabrdan 1862-yil 14-avgustgacha, poytaxt Golden shahriga koʻchirilgunga qadar, Colorado hududining poytaxti boʻlib xizmat qildi. 1870-yillarning boshlarida Angliyadan kelgan koʻplab muhojirlar Colorado Springsga joylashdilar, shuning uchun Colorado Springs mahalliy „Kichik London“ deb ataldi. 1871-yilda Colorado Springs kompaniyasi Colorado shahrining yuqori va quyi oqimidagi La Font (keyinchalik Manitou Springs deb ataladi) va Fountain koloniyasi shaharchalarini qurdi. Bir yil ichida Fountain koloniyasi Colorado Springs deb oʻzgartirildi va rasman birlashtirildi. El-Paso okrugi oʻrni 1873-yilda Colorado shahridan Colorado Springs shahriga koʻchirildi. 1880-yil 1-dekabrda Colorado Springs ikkita anneksiya bilan shimolga qarab kengaydi.

## Geografiyasi
Shahar yarim qurgʻoqchil choʻl iqlimi hududida joylashgan gʻarbda Janubiy Rokki togʻlari, shimolda Palmer boʻlimi, sharqda baland tekisliklar, janubda esa Fountain, Puebloga yaqinlashganda baland choʻl yerlari joylashgan. Colorado Springs  yoki Denverdan mashinada bir soat-u besh daqiqalik yoʻl masofasida joylashgan.

Colorado Springs Coloradodagi har qanday munitsipalitetning eng katta umumiy maydoniga ega. 2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shaharning umumiy maydoni  ekanligini maʼlum qilgan. Shu jumladan  maydon suvdan iborat. 
### Metropolitain hududi
Colorado Springsda parklar, velosiped yoʻllari va ochiq joylar kabi zamonaviy shahar hududining koʻplab xususiyatlari mavjud. Biroq, odatda shaharlarda katta oʻsishni boshdan kechirayotgan muammolar, masalan, gavjum yoʻllar va avtomagistrallar, jinoyatchilik, tarqalish va davlat byudjeti muammolaridan mustasno emas. Koʻpgina muammolar bilvosita yoki toʻgʻridan-toʻgʻri shaharning 1997-yildan beri boshdan kechirgan aholi sonining katta oʻsishiga dosh berishdagi qiyinchiliklari va 175 000 boʻlajak aholining keyingi aholi oʻsishini taʼminlash uchun Banning Lewis Ranch hududining anneksiya qilinishi bilan bogʻliq.

### Iqlimi

Colorado Springs sovuqroq, quruq qishi yarim qurgʻoqchil iqlimga ega (Köppen *BSk*) va uning Rokki togʻlaridan sharqda joylashganligi qishda chinuk shamollari havoni tez isishini taʼminlaydi, lekin ayni paytda uni kundan-kunga keskin oʻzgaruvchanlikka olib keladi. Shaharda yil davomida quyosh boʻladi, yiliga oʻrtacha 243 quyoshli kun va taxminan yillik yogʻin miqdori . 1999-yilda suv toshqinidan keyin bir necha yil davomida gʻayrioddiy kam yogʻingarchilik tufayli, Colorado Springs 2002-yilda maysazorda suv cheklovlarini kiritdi. Ular 2005-yilda bekor qilindi, lekin 2019-yil dekabrida butunlay tiklandi.

Colorado Springs Qoʻshma Shtatlardagi eng faol chaqmoq zonalaridan biridir. Ushbu tabiiy hodisa Nikola Teslani oʻz laboratoriyasini qurish va elektr energiyasini oʻrganish uchun Colorado Springsni tanlashga olib keldi.

#### Mavsumiy iqlim

Qor yogʻishi odatda moʻtadil boʻlib, toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri taʼsirida qisqa vaqt davomida yerda qoladi. Yoz issiq, iyul, eng issiq oy, oʻrtacha . Balandlik va qurgʻoqchilik tufayli tunlar odatda nisbatan salqin va kamdan-kam hollarda  darajadan past boʻladi. Odatda quruq ob-havo hukm suradi, lekin kunduzi qisqa momaqaldiroqlar tez-tez uchraydi, ayniqsa iyul va avgust oylarida Shimoliy Amerika mussoni tufayli shahar yillik yogʻingarchilikning koʻp qismini oladi. 

Birinchi kuzgi muzlash va bahordagi oxirgi muzlash oʻrtacha 2-oktyabr va 6-mayda sodir boʻladi; oʻlchanadigan qor yogʻishi uchun oʻrtacha (≥ ) 21-oktyabrdan 25-aprelgacha. Maksima harorat 2012-yil 26-iyun, maksimal sovuq esa  1951-yil 1-fevralda sodir boʻlgan.

#### Iqlim maʼlumotlari

## Demografiyasi

Amerika Qoʻshma Shtatlarining 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Colorado Springs shahri aholisi 478,961 kishini (AQShning eng gavjum shahri 40-oʻrinda), Colorado Springs Metropolitan statistik hududining aholisi 755,105 kishini (aholi soni boʻyicha 79-oʻrinda) va Front aholisini tashkil etdi.

2010-yil aprel oyidagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisining 78,8 % oq tanlilar edi (ispan boʻlmagan oqlar aholining 70,7 % ni tashkil etdi, 1970-yilda 86,6 % ), 16,1 % ispan yoki har qanday irqning latinolari (1970-yildagi 7,4 % bilan solishtirganda), 6,3 % qora tanli yoki afro-amerikalik, 3,0 % osiyolik, 1,0 % Amerikaning tub aholisidan, 0,3 % mahalliy Gavayi va boshqa Tinch okeani orollaridan kelib chiqqan, 55 % boshqalar. Shahardagi oʻrtacha yosh 35 yoshni tashkil etadi.

## Iqtisodiyoti
Colorado Springs iqtisodiyoti asosan harbiy, yuqori texnologiyali sanoat va turizm tomonidan boshqariladi. Shaharda xizmat koʻrsatish sohalarida oʻsish kuzatilmoqda. 2022-yil iyun oyidagi ishsizlik darajasi 3,5 foizni tashkil etdi, bu 2021-yil iyun oyidagi 6,5 foizdan pasaydi. 2019-yil iyun oyida, COVID-19 pandemiyasidan oldin, ishsizlik darajasi 3,3 % boʻlgan. Shtatdagi ishsizlik darajasi 2022-yil iyun oyida 3,4 % ni tashkil etdi.

### Harbiy

Colorado Springsda Peterson kosmik kuchlari bazasi, Shriever kosmik kuchlari bazasi, Cheyenne togʻli kosmik kuchlar stantsiyasi, AQSh kosmik qoʻmondonligi va kosmik operatsiyalar qoʻmondonligi — kosmik xizmat harbiy inshootlarining eng katta kontingenti joylashgan. Ular razvedka maʼlumotlarini yigʻish, kosmik operatsiyalar va kibermissiyalar uchun javobgardir.

Peterson kosmik kuchlari bazasi Shimoliy Amerika Aerokosmik Mudofaa Qoʻmondonligi (NORAD) va Amerika Qoʻshma Shtatlari Shimoliy Qoʻmondonligi (USNORTHCOM) shtab-kvartirasi, Kosmik Operatsiyalar Qoʻmondonligi va Kosmik Deltalar 2, 3 va 7 uchun javobgardir. Petersonda joylashgan havo kuchlarining 302-havo koʻtarish qanoti, yoʻlovchilar va yuklarni tashiydigan va oʻrmon yongʻinlariga qarshi kurashuvchi havo kuchlari zaxirasi boʻlimi mavjud.

Schriever kosmik kuchlari bazasi qoʻshma ishchi kuchlari-kosmik mudofaa va kosmik deltalar 6, 8 va 9 uchun javobgardir. NORAD va USNORTHCOM muqobil qoʻmondonlik markazi Cheyenne togʻ majmuasida joylashgan. Togʻ majmuasi ichida Cheyenne togʻ kosmik kuchlari stansiyasi Kosmik operatsiyalar qoʻmondonligi tomonidan boshqariladi. 2021-yil 13-yanvarda Harbiy havo kuchlari Kosmik qo‘mondonlik uchun yangi doimiy joyni eʼlon qildi va uni 2026-yilda Colorado Springsdan Alabama shtatining Xantsvill shahriga ko‘chirdi, ammo bu qaror Kongress tomonidan bekor qilinishi mumkin.

## Sport

### Olimpiya sport turlari

AQShning Olympic City deb nomlangan Colorado Springsda Qoʻshma Shtatlar Olimpiya oʻquv markazi va Qoʻshma Shtatlar Olimpiya qoʻmitasi hamda Qoʻshma Shtatlar antidoping agentligining shtab-kvartirasi joylashgan.

Bundan tashqari, Colorado Springsdagi 50 dan ortiq milliy sport tashkilotlari (olimpiya boʻlmagan) shtab-kvartirasi mavjud. Bularga Milliy Kuch va Konditsionerlik Assotsiatsiyasi, Sport inkubatori, turli xil Olimpiya boʻlmagan sport turlari (masalan, USA Ultimate) va boshqalar kiradi.

### Mahalliy professional jamoalar

## Hukumati

2010-yil 2-noyabrda Colorado Springs saylovchilari kengash kuchli hokimiyat shaklini qabul qildilar. Colorado Springs shahri 2011-yilda yangi boshqaruv tizimiga oʻtdi. Kengash kuchli mer boshqaruv tizimida mer bosh ijroiya hokimiyati va shahar kengashi qonun chiqaruvchi hokimiyatdir. Shahar hokimi kengash aʼzosi emas, to‘la vaqtli saylangan lavozim hisoblanadi. Kengash toʻqqiz aʼzodan iborat boʻlib, ulardan oltitasi har biri teng aholi yashaydigan oltita tumandan birini ifodalaydi. Qolgan uchta aʼzo umumiy yigʻilishda saylanadi.

Colorado Springs shahar hokimiyati 1902-yildan 1904-yilgacha WS Stratton tomonidan sovgʻa qilingan yerda qurilgan.

## Taʼlim
Colorado Springsda bakalavr va magistratura dasturlarini taklif etuvchi davlat muassasalariga Colorado Springs universiteti (UCCS) 12000 dan ortiq talabalar va asosan ikki yillik aspirantura darajasini taklif qiluvchi Pikes Peak State kolleji kiradi. Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasi ofitser nomzodlari uchun bakalavr darajasini taklif qiluvchi federal muassasadir.

Xususiy notijorat institutlariga 1874-yilda tashkil etilgan Colorado kolleji kiradi, ularda 2000 ga yaqin bakalavr talabalari bor. Colorado xristian universiteti shaharda Colorado Springs markazida joylashgan.

Xususiy notijorat muassasalar qatoriga asosiy kampusi Colorado Springsda joylashgan Colorado Texnik Universiteti va IntelliTec kolleji texnik taʼlim maktabi kiradi.

## Manbalar