Shvabiya yurasi

**Shvabiya Yurasi [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Baden-Vyurtemberg]] shahridagi tog' tizmasi bo'lib** ba'zan ingliz tilida **Svabiya Alp tog'lari** deb ham ataladi. Tog'  janubi-g'arbdan shimoli-sharqqa tomon 220 kilometrga cho'zilgan va 40 kilometrga 70 kilometr kenglikda joylashgan. Uning nomiga Svabiya viloyati nomi qo'shib aytilgan.

Svabiya Yurasi janubi-sharqda Dunay va shimoli-g'arbda Neckarning yuqori qismi bilan chegaralangan hududni egallaydi. Janubi-g'arbiy qismida u Qora o'rmonning baland tog'lariga ko'tariladi. Mintaqaning eng baland tog'i - Lemberg (1015 metr). Hududning ko'rinishi baland platoga o'xshaydi, u asta-sekinlik bilan janubi-sharqga tomon tushib boradi. Shimoli-gʻarbiy chekkasi tik choʻqqi ( Albtrauf yoki Albanstieg deb ataladi, 400 metr balandlikka koʻtariladi, o'rmonlar bilan qoplangan), tepasi tekis yoki yumshoq dumaloq joylari bor.

Iqtisodiy va madaniy nuqtai nazardan, Svabiya Yurasi tog' tizmasi atrofidagi hududlarni o'z ichiga oladi. Bu mashhur dam olish maskani ham hisoblanadi.

## Geologiyasi
Svabiya Yurasining hududi asosan yura davrida dengiz tubini hosil qilgan ohaktoshdan iborat. Dengiz 50 million yillar oldin chekindi. Turli xil ohaktoshlarning uchta qatlami bir-birining ustiga qo'yilgan: qora yura, jigarrang yura va oq yura . Oq yura 99% kaltsiy karbonat kabi tozamohakdan tashkil topgan. Ohaktosh suvda eriganligi sababli, yomg'ir hamma joyda yoriqlar orqali oqib o'tadi va ular paydo bo'lguncha katta g'orlar tizimidan oqib o'tadigan yer osti daryolarini hosil qiladi. Shunday qilib, platoda deyarli daryolar, ko'llar yoki yer usti suvlarining boshqa shakllari mavjud emas.

Ba'zi joylarda faol vulqon maar va tepaliklarda  izlarini qoldirgan. G'arbda Zollerngraben (tektonik faol mintaqadagi geologik chuqurlik) ba'zan yengil zilzilalar keltirib chiqaradi. Nördlinger Ries - katta meteorit krateridir (15&nbsp;million yoshga ega).

Uchinchi darajali reliktlarni Svabiya Yurasining janubiy qismida topish mumkin. Ulm hududida mashhur joylar bor (masalan, Ermingendagi Turritellenplatte ).

Doimiy yomg'ir va boshqa ob-havo ta'siri asta-sekin butun diapazonni yo'q qiladi. Har yili hudud taxminan  marta kamayadi . Bir necha million yillar oldin tog'lar Shtutgartgacha yetib borgan. Ba'zi joylarda ohaktosh parchalanishga nisbatan ancha chidamli bo'lgan va shuning uchun asosiy tog'larning tanazzulga uchrashi kichik tog'larni ("Zeugenberge" - "guvoh tog'lar"i ) *qoldirdi* .Quruq g'orlardan tortib, faqat qayiq bilan kirish mumkin bo'lgan g'orlarga qadar juda ko'p turli xil turlarini topish mumkin. Ba'zida yer osti daryolaridan suvning oqadigan ajoyib joylari bor, masalan, Dunay irmog'i uchun manba bo'lgan Blautopfda shunday manzara mavjud . Shuningdek, g'ovakli ohaktosh tufayli Dunay Immendingen deyarli yo'q bo'lib ketgan. (1911, 1921, 1928 va 1943-yillarda u butunlay yo'q bo'lib ketgan), faqat bir necha kilometr pastda yana paydo bo'ladi. Dunay tomonidan yo'qotilgan suvning ko'p qismi Reyn daryosining irmog'i uchun buloq Aachtopf'da qayta tiklanadi.

## Landshaft

Svabiya Yurasining katta qismi ko'pincha o'rmon bilan qoplangan yoki kichik qishloq xo'jaligi uchun tozalangan yumshoq va motadil tepaliklardan iborat. An'anaviy landshaftda o't maydonlari bilan juniper butalari bor. Bugungi kunda bu nisbatan kam uchraydigan ko'rinishga aylandi. Biroq, ba'zi hududlari Baden-Vyurtemberg hukumati tomonidan himoyalangan.

Eng baland hududi-1000 metr . Bu hudud Yuraning janubi-g'arbiy qismida, *Großer Heuberg* mintaqasida joylashgan.

* Lemberg ( , Svabiya Yurasining eng baland nuqtasi)
* Oberxohenberg (  3317.) )
* Xochberg (  )
* Wandbühl (  3304.) )
* Rainen (  ) )
* Montschenloch (  )
* Plettenberg (  )
* Bol (  )
* Xoxvald (  )
* Hummelsberg (  3287.) )
* Kehlen (  ) )
* Schafberg (  ).

Albda Hornau, Oxsenberg va Axalm kabi boshqa ko'plab cho'qqilar mavjud.

## Qazilma boyliklar
Qazilma boyliklar Svabiya Yurasining hamma joyida topish mumkin. Bu yerda ko'plab yirik va muhim tosh qoldiqlari topilgan. Holzmadenda, Weilheim unter Teck tashqarisida, Urwelt-Museum Hauff deb nomlangan kichik xususiy muzey tashrif buyuruvchilarga slanets konlarida qazilma qoldiqlarini "qazish" imkoniyatini beradi. Urwelt-Museum Hauffda dunyodagi eng katta toshlangan krinoid (dengiz nilufar) koloniyasi joylashgan bo'lib, o'lchami 18metr x 6 metr bo'lgan. va yoshi taxminan 180 million yilga teng.

## Tarix va madaniyati

### Tarixdan oldingi madaniyati
Bir qator g'orlarda (jumladan, Vogelherd, Hohlenstein-Stadel, Geißenklösterle va Hohle Fels ) barchasi bir-biridan bir necha kilometr uzoqlikda, inson artefaktlarining eng qadimgi belgilaridan ba'zilari topilgan. Eng mashhurlari: mamont, ot boshi, suv qushi va sher odamning ikkita haykali hayratlanarli darajada va ularning barchasi 30 000 dan ortiq yoshda. Bu yerda eng qadimiy musiqa asboblari ham topilgan: oqqushlar va tulporlar suyaklaridan yasalgan naylar, taxminan 35 000 yoshda va 2004-yilda muzlik davriga oid mamont tishidan o'yilgan nay yoshi taxminan 37 000&nbsp;yillar oldin va inson tanasining eng qadimgi vakili Shelklingen Venerasi topilgan.

### Rim imperiyasi davrida
Yuraning janubida joylashgan bu hudud miloddan avvalgi I asrdan III asrgacha Rim imperiyasining bir qismi bo'lgan.

Rim yo'li Neckar daryosi bo'ylab va plato ustidan o'tgan. Hechingen-Shteynda 1970-yillarda ushbu yo'l bo'ylab Rim posti topilgan va ochiq muzeyga aylantirilgan.Bu yerda ham Rim xarobalari qazilmoqda va 1980-yillarning oxiridan beri muzeylar ochiq holda faoliyat olib bormoqda.

### An'anaviy hayot
Svabiya Yurasida hayot juda og'ir edi. Suv yetishmasligi va tuproqning sifatsizligi uni qoloq hududga aylantirgan. Ko'pgina qishloqlar uchun suv olish uchun otda uzoq yo'l yurish kerak bo'lgan.Suvni uzoq vaqt turg'un saqlash maqsadida spirtli ichimliklar orqali dezinfeksiya qilish juda mashhur usulga aylangan edi.Spirt suv bilan aralashtiriladi va hatto chaqaloqlarga ham berilardi. 1880-yillarning oxirida zamonaviy suv ta'minoti tizimi (o'z davri uchun ajoyib) qurilgan, bu esa vaziyatni yengillashtirdi.

### Tili
Mintaqadagi mahalliy aholi Swabian nemis deb nomlanuvchi aniq nemis lahjasida gaplashadi, bu hatto Yura bo'ylab ham o'zgarib turadi,bu esa standart nemis tilida so'zlashuvchilar uchun tushunishda qiyinchiliklarga olib keladi. Plato tepasida qo'llaniladigan dialekt ( ) Svabiyadan sezilarli darajada farq qiladigan eng keng qo'llaniladigan dialekt hisoblanadi. Butun Svabiya mintaqasida hatto qishloq darajasiga qadar ko'plab iboralar va grammatika qoidalari juda mahalliylashtirilgan ammo tog'li hududlarning Svabiya lahjasi *qo'shiq* kuyi bilan ajralib turadi, ba'zi fe'l shakllari nafaqat standart nemis tilidan, balki Svabiyaning qolgan qismidan ham farqlanadi. Ilgari bu hududda Yahudiy, Pleißne va Romani tillarida ham gapirilgan. 

### An'analari
Bu yerda " Svabiya - Aleman " karnavali ko'plab qishloqlarda " Fastnacht ", "Fasnacht", "Fasnet" yoki "Fashing" deb nomlanadigan muhim an'anadir. Rottweildagi Fasnet bayrami alohida madaniy ahamiyatga ega. Alleman an'analariga xos jodugarlar va yaxshi ruhlar bo'lib, ular odatda qishni haydash uchun kelayotgan tabiat kuchlarini anglatadi. Turli rollar ko'pincha nasroniygacha bo'lgan davrda aniqlangan deb da'vo qilinadi va bu yerda aniq an'analar qishloqdan qishloqqa o'zgarib turadi, bu qahramonlar, yovuz odamlar va yaxshi va yovuz mavjudotlarning ajoyib xilma-xilligini yaratadi. Ko'pincha shunday bo'ladiki, bir shaharda Fasnetni nishonlashning kuchli an'anasi saqlanib qolgan bo'lsa, qo'shni shaharda deyarli hech qanday an'ana bo'lmaydi. Bu ko'p hollarda protestant islohotining oqibatlari va kalvinistik pietistlarning keyingi ta'siri bilan bog'liq bo'lib, ular bunday bema'ni, hatto majusiylarning xatti-harakatlariga qat'iy qarshilik ko'rsatdilar. Katolik mintaqalari bugungi kungacha kuchliroq Fasnet an'analariga ergashadi. Har qanday holatda ham, Svabiyadagi Fasnet bayrami O'rta Reyn bo'ylab bir vaqtning o'zida nishonlanadigan bayramlar bilan deyarli hech qanday umumiylikga ega emas, ular Germaniya bo'ylab yaxshi tanilgan, chunki ular har yili televideniya orqali namoyish etiladi. Svabiyaliklar shimoli-g'arbiy qo'shnilaridan farqli o'laroq, odatda dushanbasi va seshanba kunlari odatdagidek ishga borishlari kutiladi.

## Sanoati

Ekin yetishtirish oson bo‘lmagani uchun qo‘y boqish bu hududda yaxshi usul edi. Bu kuchli to'qimachilik sanoatining rivojlanishiga olib keldi. 1950-yillarda Reutlingen millionerlar soni eng ko'p bo'lgan nemis shahri bo'lib, nemis to'qimachilik sanoatining tanazzulga uchrashi ularga ham ta'sir qildi. Shunga qaramay, Hugo Boss, Merz b kabi ko'plab yuqori sifatli to'qimachilik kompaniyalarini topish mumkin. Shvanen, Trigema, Roysh, Groz-Bekkert va boshqalar (Metzingen shaharchasi “hashamatli savdo shaharchasi” sifatida keng tanilgan,bu joyga Yevropaning turli burchaklaridan odamlar qimmatroq kiyim sotib olish uchun kelishadi).

Shundan mashinasozlik va ilg'or muhandislik rivojlandi. Avtomobillar ixtiro qilinishi va yaqin atrofda Daimler-Benz kompaniyasining tashkil etilishi bilan avtomobil sanoati, keyinchalik elektronika va kompyuter sanoati ham rivojlandi. " Neckar-Alb " mintaqasi Germaniyadagi uchinchi yirik sanoat zonasi hisoblanadi. Eng mashhur kompaniya hali ham Daimler-Benz bo'lib, bugungi kunda oddiygina Daimler AG nomi bilan tanilgan, undan keyin Robert Bosch nomi bilan atalgan .

Hudud dunyodagi eng yuqori patent va aholi nisbatiga ega. Ko'pgina mahsulotlar yuqori texnologiyali toifaga kiradi. Hududda Kichik va oʻrta tadbirkorlik sektori (100-5000 nafar xodim) ustunlik qiladi..Natijada ishsizlik darajasi bu hududda juda past. Umuman olganda, mahsulotlar qimmat, lekin yuqori sifat bilan raqobatlashadi. Bir nechta tumanlar biznes uchun ayniqsa jozibador deb tan olingan, masalan Reutlingen Germaniyadagi yangi biznes ochish eng oson shahar sifatida tan olingan. Ta'lim resurslari yuqori darajada olib boriladi. Mintaqadagi maktablar va universitetlarning barchasi Germaniyada yuqori reytinglarga ega. Svabiya Yura va qo'shni mintaqa so'nggi 150 yil ichida Germaniyaning eng qashshoq mintaqalar ichida eng boy mintaqalaridan biriga aylandi.

## Iqlimi

Qishda tez-tez qor yog'adi. Chang'i sporti mashhur (tepaliklar tik yoki baland bo'lmasa ham) va bu yerda ko'plab kichik kurortlarni topish mumkin. Ko'pincha hudud shamolli va Germaniyaning qolgan qismiga qaraganda bir oz sovuqroq. Maxsus mikroiqlim tufayli Stetten am Kalten Markt shahri yaqinidagi kichik ob-havo stantsiyasi "Germaniyaning eng sovuq joyi" sifatida ma'lum va mashhur. 

## Hudud haqida
Swabian Yura nemis standartlari bo'yicha aholi zich joylashgan hudud emas. Kattaroq shaharlarning aksariyati mintaqadan tashqarida joylashgan bo'lsa-da, ular ko'pincha uning bir qismi hisoblanadi. Bu shaharlar ko'pincha Germaniyada eng yuqori ijara haqiga ega, platoning o'zi esa arzon hisoblanadi (Janubiy Germaniya standartlari bo'yicha). Ko'pgina shahar nomlari *-ingen* bilan tugaydi. Bu yerda bir qancha harbiy poligonlar boʻlgan, ulardan baʼzilari NATO qoʻshinlari tomonidan ham foydalanilgan. 100 yildan ortiq vaqt davomida mavjud bo'lgan Myunsingen poligonida&nbsp;yillar davomida biosfera rezervati qurilgan. Mintaqada bir nechta yirik va ko'plab kichik qo'riqxonalar mavjud.

### Muhim shaharlari

; Platoda

* Engstingen
* Munsingen

; Vodiylarda

* Albshtadt
* Gammertingen
* Heidenxaym (shimoliy-sharqiy chegara)
* Sigmaringen

; Oldingi hududda

* Bad Urach
* Balingen
* Göppingen
* Hechingen (shimoli-g'arbiy cho'qqida)
* Reutlingen ("Svabiya Yurasining darvozasi" deb ataladi)
* Rottweil (Baden-Vyurtembergdagi eng qadimgi shahar)
* Tübingen (Universitet shaharchasi)
* Ulm (janubiy-sharqiy chegara)

Svabiya Yurasining oldingi qismidagi shaharlar rasman unga tegishli emas.

### Turistik hududlari

Bu joyda ko'plab qal'alar, monastirlar, cherkovlar, xarobalar va eski shaharlar mavjud.

#### Qal'alari

* Burg Xogenzollern
* Schloss Lixtenshteyn
* Schloss Sigmaringen
* Burg Xohenneuffen
* Xohenstaufen qal'asi (xarobalar)
* Schloss Hellenstein
* Burg Tek (xarobalar)
* Burg Hohenrechberg (xarobalar)

#### Cherkovlar va monastirlari

* Tsvifalten abbey
* Ulm minster cherkovi (dunyodagi eng baland cherkov)
* Beuron Abbey

#### G'orlar

* Nebelxöhle (tumanli g'or)
* Barenhöhle (ayiq g'ori)
* Blauhöhle

#### Shaharlar

* Blaubeuren
* Tübingen
* Xaydenxaym
* Bad Urach

#### Boshqa hududlar

* Blautopf
* Donauversickerung (Dunay yo'qolib bormoqda)
* Nusplingen (qazilgan qazilmalarni ovlash)
* Schäfbuch o'rmoni (48,3 ° sh., 9,35 ° E)
* Vental, Bartoloma yaqinidagi dam olish maskani

Sayyohlar uchun Svabiya Yurasi bilan tanishishning yaxshi usuli bu Tuttlingen yoki Trossingendan Nördlingen yoki Aalenga olib boradigan "Milliy manzarali yo'l" bo'lgan *Schwäbische Albstraße* bo'ylab sayohat qilishdir.

## Oziq-ovqati va ichimliklari

* Brenntar, Shvabiyaning asosiy oziq -ovqat mahsuloti bo'lgan, ayniqsa Svabiya Yura va Allgäuda mashhur. *Musmehl* deb nomlangan maxsus qovurilgan undan tayyorlanadi .
* Alb-Leisa esa bu mintaqaning an'anaviy yasmiq navlaridan hisoblanadi.

## Ingliz va nemis tillarida terminologiya bo'yicha eslatmalar
* nomi*   ( *[[Yura sistemasi|Yura]]* davri bilan bog'liq) Jura tog'laridan kelib chiqqan bo'lib, geografik jihatdan Svabiya va Frankon platolari tarkibiga kiradi. Nemis tilida, hech bo'lmaganda, geologik doiralardan tashqarida, *Alb* so'zi deyarli hamma joyda *Yura* o'rnida ishlatiladi. So'zning kelib chiqishi noaniq. Bir nazariyaga ko'ra, u lotincha *albus* ("oq") so'zidan kelib chiqqan. Yana bir narsa shundaki, u hind-yevropagacha bo'lgan *albhros* ("tepalik") so'zidan olingan. Bu nemischa *Alpe*, *Alm* yoki *Alp* so'zlari bilan bog'liq bo'lib, " tog'li yaylov *"* degan ma'noni anglatadi.Tog'ning boshqa tillarda to'g'ridan-to'g'ri tarjimasi yo'q. Balki shuning uchun ham *Schwäbische Alb* ba'zan ingliz tiliga "Svabiya Alp tog'lari" deb tarjima qilingan va shuning uchun unchalik mashhur bo'lmagan *Yura* nomidan qochishgan. Biroq, bu hudud Alp tog'larining bir qismi emas (yaqin bo'lishiga qaramay) va nemis tilida hech qachon bunday deb *atalmagan*.

## Adabiyotlar


## Havolalar

* G'orlar va boshqa joylar ro'yxati
* Hohenzollern qal'asi 
* Hechingen-Shteyn yaqinidagi Rim ''villasi rustica'' muzeyi