Aizuvakamatsu (Fukushima)

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan shahardir. 1-yanvar, 2021-yil holatiga koʻra, shaharda 50365 ta xonadonda 118159 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa bir kilometr kvadratga 310 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 382,97 kvadrat kilometrni (147,87 mi²) tashkil etdi.

## Geografiyasi

Aivuwakamatsu Fukushima prefekturasining gʻarbiy qismida, Aizu havzasining janubi-sharqiy qismida joylashgan.

### Togʻlar

* Otodake togʻi (1416 m)
* Seaburi togʻi
* Oda togʻi
* Iimori togʻi

### Daryolar

* Aga daryosi
* Nippashi daryosi
* Yugava daryosi
* Sesenagi daryosi

### Koʻllar

* Inavashiro koʻli
* Vakasato koʻli
* Higashiyama koʻli
* Sohara koʻli

### Issiq buloqlar

* Higashiyama Onsen
* Ashinomaki Onsen

### Maʼmuriy boʻlinmalar
Shaharda 11 ta maʼmuriy boʻlinma mavjud.

* Vakamatsu
* Machikita
* Kouya
* Kuzashi
* Monden
* Ikki
* Higashiyama
* Ōto
* Minato
* Kitaaizu
* Kavahigashi

### Qoʻshni munitsipalitetlar
Fukushima prefekturasi

* Shimoli: Kitakata, Aizubange, Yugava, Bandai
* Sharq: Kōriyama , Inavashiro
* Gʻarbiy: Aizumisato
* Janubi: Shimogō, Ten-ei

### Iqlimi
Aizuvakamatsu issiq-yoz nam kontinental iqlimga ega, yozi issiq va qishi qattiq qor yogʻishi bilan ajralib turadi. U ichki vodiyda joylashgan boʻlsa-da, Aizuvakamatsu iqlimi Yapon dengizi sohilidagi Hokuriku mintaqasiga oʻxshaydi. Qishda qor juda kuchli, , qor qoplami esa oʻrtacha maksimal  va  qisqa muddatlarda bu raqam odatda Labrador yarim oroli kabi ancha sovuqroq hududlar bilan bogʻlanadi. Ayzuvakamatsuda oʻrtacha yillik harorat 11,2 °C, yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1270mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 24,7 °C atrofida, eng pasti esa yanvarda, −1,2 atrofida°C boʻladi.

## Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Aizuvakamatsu aholisi 1990-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqdi va shundan beri 1960-yilgacha boʻlgan darajaga tushib ketdi.

## Tarixi

Hozirgi Aizuvakamatsu hududi qadimiy Mutsu provinsiyasining bir qismi boʻlib, tarixdan oldingi davrlarda joylashgan. Shahar chegaralaridagi Aizu-Otsuka Kofun eramizning 4-asridan boshlanadi va muhim madaniy meros hisoblanadi.

Afsonaga koʻra, miloddan avvalgi 88-yilda imperator Sujin ikkita sarkardani yuboradi; Ohiko va Takenukava mintaqadagi qoʻzgʻolon bostirilgandan keyin tinchlik oʻrnatish maqsadida Tohoku mintaqasiga birlashtirdi.

12-asr oxirigacha Aizuvakamatsu asosan bozor shahri va mintaqaviy sarkardalar uchun baza edi. 1192-yildan boshlab, Aivuwakamatsu Kamakura shogunati tomonidan nazorat qilinadigan hududlarning bir qismiga aylandi. Hokimiyatni qoʻlga kiritganidan koʻp oʻtmay, Yoritomo Suvara Yoshitsura (Miura urugʻidan) ismli samurayga butun Aizuni berdi. Suvaraning avlodi Ashina Morinori 1384-yilda shaharda birinchi qal’a qurilishini boshlagan. Sengoku davrida Aizuning oxirgi xoʻjayini Ashina Moritaka 1583-yilda vafot etdi va tez orada Ashina klani hokimiyatni yoʻqotdi. Satake klani qal’ani egallab olgandan soʻng, ular oʻz urugʻining oʻn ikki yoshli aʼzosini Ashina Morishige deb oʻzgartirdilar va Aizu xoʻjayini deb eʼlon qildilar. Ashina klani 1589-yilda Date Masamune yordamida qisqa muddatga Aizu ustidan nazoratni qaytarib oldi. Biroq, Masamune koʻp oʻtmay oʻzi uchun domenni egallab oldi. U 1590-yilda Toyotomi Hideyoshiga taslim boʻldi. Toyotomi Aizuni ittifoqchilaridan biri Gamo Ujisatoga berdi, u 1592-yilda bu yerda yangi qal’a qurishni boshladi. Aynan shu davrda shahar „Vakamatsu“ (yosh qaragʻay) deb oʻzgartirildi.

Edo davrida Aizu 1596-yilda Gamo Ujisato vafotidan keyin 1600-yilda Uesugi Kagekatsu tomonidan qisqa vaqt ichida nazorat qilindi. Tokugava Ieyasu Uesugini Aizuda qoʻshin yigʻishda aybladi. Keyin Ieyasu Uesugini Yonezavaga oʻtkazdi. Meros orqali Aizu 1643-yilda Hoshina Masayukiga (uchinchi Tokugava syogunining ukasi) oʻtdi. Edo davri Aizuning iqtisodiy va madaniy oʻsishini koʻrdi.

Hoshinaning avlodlari keyingi 200 yil davomida Aizu domenini boshqarib, Matsudaira nomini toʻqqizinchi avlod Daymyo Matsudaira Katamori „Boshin urushi“da bakufu qoʻllab-quvvatlamaguncha boshqaradi. Aizuvakamatsu qal’asi Aizu jangi paytida quladi va domen yoʻqoladi. 22 kishidan iborat guruh, jumladan, sodiq xizmatchilar va ularning oilalari, Kaliforniyaga qochishga muvaffaq boʻlishdi va 1869-yilda Amerikada birinchi yapon koloniyasi, kasal Vakamatsu choyi va ipak fermasi koloniyasini tashkil etish uchun oʻz uylarining nomini berishga muvaffaq boʻlishdi.

Meydzi restavratsiyasidan soʻng, 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan Vakamatsu shahri tashkil etildi. 1899-yilda u Vakamatsu shahriga aylandi. 1937-yil 1-aprelda Machikita qishlogʻining bir qismi (Kitaaizu tumanidan) Vakamatsu shahriga birlashtirildi. Qolganlari 1951-yil 1-aprelda qoʻshib olindi. 1955-yil 1-yanvarda Vakamatsu Kitaaizu tumanidagi yetti qishloq (Kouya, Kouzashi, Monden, Ikki, Higashiyama, Oto va Minato) bilan birlashganda, shahar nomi Aizuvakamatsuga oʻzgartirildi. 1955-yil 1-aprelda Hongo shahrining bir qismi (Oya okrugi) (Onuma tumanidan) Aivuwakamatsuga birlashtirildi.

Aizuvakamatsu 2004-yil 1-noyabrda Kitaaizu qishlogʻini (Kitaaizu tumanidan) va 2005-yil 1-noyabrda Kavahigashi shahrini (Kavanuma tumanidan) qoʻshib olish orqali yanada kengaydi. 

## Hukumat

Aizuvakamatsu toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 29 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Fukushima prefekturasi assambleyasiga shahar toʻrt aʼzodan iborat. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Dietining quyi palatasi uchun 4-Fukushima saylov okrugining bir qismidir.

## Iqtisodiyoti
Aizuvakamatsu — mahalliy savdo markazlari bilan ajralib turadi. Bu hudud anʼanaviy ravishda *pivo* va lak idishlari bilan ajralib turadi. Zamonaviy sanoat tarmoqlariga toʻqimachilik, yogʻochni qayta ishlash va elektronika kiradi.

## Taʼlim tizimi
Aizuvakamatsuda bitta prefektura universiteti va xususiy kichik kollej mavjud. Shaharda 19 ta davlat boshlangʻich maktabi va 11 ta davlat oʻrta maktablari shahar hokimiyati tomonidan boshqariladi. Bundan tashqari, bitta xususiy boshlangʻich maktab va bitta xususiy oʻrta maktab mavjud. Fukushima prefekturasi taʼlim kengashi beshta davlat oʻrta maktabi va bitta qoʻshma oʻrta maktabni boshqaradi. Prefekturada ikkita maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.

### Universitetlar va kollejlar

* Aizu universiteti
* Aizu kichik kolleji

### Katta oʻrta maktablar

#### Jamoat maktablari

* Aizu oʻrta maktabi
* Aoi oʻrta maktabi
* Aizu Gakuho oʻrta maktabi
* Vakamatsu Shōgyō oʻrta maktabi
* Aizu Kōgyō oʻrta maktabi
* Aizu ikkinchi oʻrta maktabi

#### Xususiy maktablari

* Aizuvakamatsu Haverio Gakuen oʻrta maktabi
* Vakamatsu 1-oʻrta maktabi
* Jinai oʻrta maktabi

### Oʻrta maktablar

#### Davlat (shahar) maktablari

* Aivuwakamatsu birinchi oʻrta maktabi
* Aivuwakamatsu ikkinchi oʻrta maktabi
* Aivuwakamatsu uchinchi oʻrta maktabi
* Aivuwakamatsu toʻrtinchi oʻrta maktabi
* Aivuwakamatsu Beshinchi oʻrta maktabi
* Aivuwakamatsu oltinchi oʻrta maktabi
* Ikki kichik oʻrta maktabi
* Ōto oʻrta maktabi
* Minato oʻrta maktabi
* Kitaaizu oʻrta maktabi
* Kawahigashi oʻrta maktabi
* Aizu Gakuho kichik oʻrta maktabi
** Eslatma: Aizu Gakuho oʻrta maktabidan tashqari barcha oʻrta maktablar munitsipaldir.

#### Xususiy maktablar

* Aivuwakamatsu Haverio Gakuen oʻrta maktabi

## Transport

### Temir yoʻllar
JR Sharq — Banetsu Vest liniyasi

* Higashi-Nagahara — Hirota — Aivuwakamatsu — Dōjima

JR Sharq — Tadami liniyasi

* Aizu-Vakamatsu — Nanukamachi — Nishi-Vakamatsu - Aizu-Hongō

Aizu temir yoʻli — Aizu liniyasi

* Nishi-Vakamatsu — Minami-Vakamatsu — Monden — Amaya — Ashinomaki-Onsen — Okava-Dam-Kōen — Ashinomaki-Onsen-Minami

### Magistral yoʻllar

* Ban-etsu Expressway — Bandai-Kawahigashi IC — Aivuwakamatsu IC
* 49-millliy yoʻnalish
* 118-millliy yoʻnalish
* 121-millliy yoʻnalish
* 252-millliy yoʻnalish
* 294-millliy yoʻnalish
* 401-millliy yoʻnalish

## OAV

### Televideniya

* NHK Fukushima
* Fukushima televideniyesi
* Fukushima markaziy televideniyesi
* Fukushima radioeshittirishi
* TV-U Fukushima

### Gazetalar

* *Fukushima Mimpō*
* *Fukushima Min-Yu*

### Radio

* FM Aizu

## Xalqaro munosabatlar

### Yaponiya qardosh shaharlari

* Mutsu, Aomori (1984-yil 23-sentyabrdan beri)
* Naruto, Tokushima (1999-yil 30-oktyabrdan beri)
* Ina, Nagano (2000-yil 24-sentyabrdan beri)
* Yokosuka, Kanagava (2005-yil 17-apreldan beri)

### Xalqaro qardosh shaharlar

*  — Jingzhou (1991-yil 15-iyundan beri)
*  — Saipan (2006-yil 22-sentyabrdan beri)  

## Mahalliy diqqatga sazovor joylar

* Aivuwakamatsu qal’asi (Tsuruga-jo)
* Aizu Matsudaira qirollik bogʻi (Oyakuen)
* Iimori togʻi
** Byakkotay qabrlari
** Sazaedo
* Sobiq Takizava Honjin
* Aizu Matsudaira qabri
* Nisshinkan
* Aizu Samuray qarorgohlari
* Nanukamachi-dori koʻchasi

## Madaniyati

### Festivallar

* Aizu festivali

### Oziq-ovqatlar

* Kozuyu
* Katsu-don sousi
* Basashi (ot sashimi)
* Soba
* Butara
* Sake

### Boshqalar

* Akabeko
* Okiagari-koboshi

## Aivuwakamatsulik taniqli odamlar

* Sōichiro Hoshi, ovozli aktyor
* Hiroshi Sasagava, anime yaratuvchisi

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti