Avstraliya — Fransiya munosabatlari

Avstraliya va Fransiya oʻrtasida diplomatik aloqalar mavjud, shuningdek, tarixiy aloqalar, demokratiya va inson huquqlarining umumiy qadriyatlari, jiddiy tijorat aloqalari va bir-birining madaniyatiga katta qiziqish mavjud.

Ikki davlat bir-birining mamlakatlarida diplomatik aloqalarni davom ettirmoqda. Fransiyaning Avstraliyadagi elchixonasi Kanberrada, Avstraliyaning Fransiyadagi elchixonasi Parijning 15 -okrugidagi Jan-Rey 4 rue manzilida joylashgan. 2020-yil noyabr oyidan boshlab elchi Gillian Bird.  Marokash, Monako, Jazoir va Mavritaniya uchun norezident akkreditatsiyaga ega.  Fransiya, shuningdek, Avstraliyaning eng yaqin qoʻshnilaridan biri boʻlib, ikki mamlakatni Yangi Kaledoniya va Norfolk orollari oʻrtasidagi 700 km dan kamroq masofada ajratib turadi.

## Mamlakatni taqqoslash

## Aloqa

Birinchi va Ikkinchi jahon urushlarida avstraliyaliklarning Fransiya hududidagi ishtiroki ikki tomonlama munosabatlarda muhim rol oʻynaydi. Ikki toʻqnashuvda 45 000 dan ortiq avstraliyaliklar Fransiya tuprogʻida hayotdan koʻz yumdi. Har yili koʻplab avstraliyaliklar Birinchi jahon urushida halok boʻlgan va yaralangan minglab avstraliyaliklarni xotirlash uchun Gʻarbiy frontga boradilar.

Fransiya va Avstraliya oʻrtasidagi muloqot va amaliy hamkorlik soʻnggi yillarda koʻplab jabhalarda, jumladan, qurol-yarogʻ nazorati va qurolsizlanish, yadroviy qurollarni tarqatmaslik va terrorizmga qarshi kurash kabi global xavfsizlikning muhim masalalari boʻyicha mustahkamlanib bormoqda. Ikkala davlat ham bevosita manfaatlarga ega boʻlgan Tinch okeani mintaqasi ikki tomonlama hamkorlikning muhim yoʻnalishi boʻlib qolmoqda. Tijorat aloqalari katta va Fransiya Avstraliya uchun toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar va texnologiyaning, shu jumladan mudofaa sektorida tobora muhim manba hisoblanadi. Qimmatbaho baliqchilik resurslarini nazorat qilish boʻyicha hamkorlik ham ikki tomonlama davom etayotgan faoliyat sohasidir.

Avstraliya 1983—1986-yillarda va yana 1995—1996-yillarda Fransiyaga qarshi sanksiyalarni joriy qilganda ikkala davlat ham keskin munosabatlarni boshdan kechirdi. 

Soʻnggi yillarda Avstraliya va Fransiya oʻrtasidagi mudofaa munosabatlarining kengayishi kuzatildi. 2006-yil 14-dekabrda ikki davlat oʻrtasida mudofaa sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi yangi bitim imzolandi, bu hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun asos yaratadi. Avstraliya va Fransiya muntazam ravishda qoʻshma kuchlar tayyorlash mashgʻulotlarida qatnashadilar.  Fransiya Sharqiy Timorda Avstraliya boshchiligidagi INTERFET operatsiyalarini qoʻllab-quvvatladi. Avstraliya va Fransiya kuchlari Tinch okeani va Janubiy okeanlarda, jumladan favqulodda vaziyatlar va tabiiy ofatlarga yordam berish hamda noqonuniy baliq ovlashga qarshi operatsiyalarda hamkorlik qilgan. Avstraliya va Fransiya, shuningdek, terrorizmga qarshi koalitsiyada turli darajalarda, jumladan, ommaviy qirgʻin qurollari savdosiga qarshi kurash boʻyicha tashabbuschi sifatida hamkorlik qilgan. 2008-yilda Fransiya va Avstraliya Tinch okeani mintaqasida mudofaa sohasidagi hamkorlikni yanada kuchaytirishi eʼlon qilindi. 

Avstraliya va Fransiya sanʼatning barcha sohalarida dinamik munosabatlarga ega, avstraliyalik rassomlar fransuz madaniy anʼanalari doirasida ishlashga ishtiyoqlidir va koʻplab fransuz hamkasblari Avstraliyaning jonli yosh madaniyatini oʻrganishni xohlashadi. Institutsional aloqalar 1977-yildagi Avstraliya-Fransiya Madaniy va ilmiy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim doirasida ragʻbatlantiriladi. Avstraliyaning Parijdagi elchixonasi Avstraliya-Fransiya jamgʻarmasini boshqaradi, u ikki mamlakat oʻrtasidagi madaniy almashinuvlarni targʻib qiladi va har chorakda bir marta Fransiyadagi Avstraliya faoliyatini targʻib qiluvchi „L'Australie en France“ axborot byulleteni nashr etadi. Tashqi ishlar va savdo departamentining Madaniy mukofotlar sxemasi Avstraliya va Fransiya oʻrtasidagi madaniy aloqalarni ham targʻib qiladi.

Avstraliya 2006-yil iyun oyida Parijda ochilgan jahon mahalliy xalqlarining sanʼati va madaniyatiga bagʻishlangan yirik xalqaro muzey boʻlgan Musée du quai Branlyga katta hissa qoʻshgan. Avstraliya hukumati tomonidan buyurtma qilingan sakkizta avstraliyalik mahalliy rassomlarning asarlaridan iborat doimiy instalyatsiya muzeyning asosiy binolaridan biri tarkibiga kiritilgan. 

Ikki mamlakat oʻrtasidagi sayyohlik aloqalari juda muhim, har yili 400 000 dan ortiq avstraliyaliklar Fransiyaga tashrif buyurishadi. Fransiya fuqarolariga 2005—2006-yillarda Avstraliyaga tashrif buyurish uchun deyarli 98 000 ta tashrif vizasi berildi, bu esa Fransiyani tashrif buyuruvchilar uchun vizalar boʻyicha grantlar dasturida 10-oʻrinni egalladi va 1867 talaba vizasi berildi. Ikki davlat oʻrtasida 2003-yil noyabr oyida imzolangan ishchi dam olish shartnomasi yosh fransuz va avstraliyaliklarning bir-birlarining mamlakatlarida vaqt oʻtkazishlarini osonlashtiradi. 2005—2006-yillarda fransuz fuqarolariga 6126 ta avstraliyalik ishchi taʼtil vizalari berilgan, bu esa Fransiyani ish taʼtiliga kelganlar soni boʻyicha 7-oʻringa, 483 tasi esa avstraliyaliklarga berildi.

Avstraliya va Fransiya oʻz hududlari oʻrtasida dengiz chegaralariga ega. Ushbu chegaralarning joylashuvi 1983-yil 10-yanvarda kuchga kirgan Avstraliya-Fransiya dengiz chegaralari toʻgʻrisidagi bitim orqali rasmiylashtirildi.

2009-yilning avgustida Nikolya Sarkozi Avstraliyaga tashrif buyurgan birinchi Fransiya rahbari boʻldi. *Courier Mail* nashrining xabar berishicha, Sarkozi va Kevin Rudd muhokama qiladigan „jiddiy ikki tomonlama masalalar“ orasida „Afgʻonistondagi urush va global isish“ ham bor.

Fransua Olland 2014-yilning noyabr oyida Brisbendagi G20 sammitidan soʻng Kanberraga tashrif buyurdi. Toni Abbott bilan uchrashgan Olland, ikki jahon urushida ikki xalq oʻrtasida mustahkamlangan mustahkam aloqalarni mustahkamlab, “ *Biz Fransiyani qutqarish uchun ikki marta kelgan avstraliyalik askarlarning qurbonligini tan olamiz va buni hech qachon unutmaymiz”, dedi*.

2016-yil aprel oyida Avstraliya hukumati hozirda xizmat qilayotgan Collins toifasidagi dizel-elektr suv osti kemalarini almashtirish uchun DCNS tomonidan ishlab chiqilgan Barracuda toifasidagi yadroviy suv osti kemasini quvvat bilan taʼminlangan varianti boʻlgan Attack sinfidagi suv osti kemasini sotib olishga qaror qildi. Adelaida shahrida ASC Pty Ltd tomonidan 50 milliard Avstraliya dollaridan ortiq prognoz qilingan 12 suv osti kemasi qurilishi kerak edi.  Fransiya harbiy-dengiz kuchlari boshligʻi admiral Kristof Prazuk kelishuv yakunlanganidan keyin Avstraliya “AQSh, Buyuk Britaniya va Germaniya bilan birga Fransiya dengiz flotining toʻrtta asosiy hamkorlaridan biri” ekanligini aytdi.  2021-yil sentabr oyida AUKUS xavfsizlik pakti imzolanishi bilan bitim bekor qilindi. 

2018-yilda Avstraliyaga tashrifi chogʻida prezident Emmanuel Makron Hindiston-Tinch okeani mintaqasida Fransiya, Avstraliya va Hindiston oʻrtasida strategik ittifoq tuzish istagini bildirdi. 

Avstraliyaning Buyuk Britaniya va AQSh bilan 2021-yil 15-sentabrda eʼlon qilingan AUKUS mudofaa shartnomasiga qoʻshilishiga javoban (Fransiyani koʻr-koʻrona qoʻyish), shuningdek, fransuz mudofaa pudratchisi Naval Group bilan suv osti kemalari shartnomasini bekor qilish bilan bogʻliq holda, Fransiya elchi Jan-Pyer Tebani chaqirib oldi.  Fransiya tashqi ishlar vaziri Jan-Iv Le Drian „Ushbu istisno qaror Avstraliya va Qoʻshma Shtatlar tomonidan 15-sentyabr kuni eʼlon qilingan kelishuvlarning oʻta ogʻirligi bilan oqlanadi“ dedi.  Tebo 2021-yil oktyabr oyida Avstraliyaga qaytdi. 

2022-yil fevral oyida Fransiyaning Hind-Tinch okeani strategiyasining yangilangan versiyasida Fransiya Avstraliya bilan alohida-alohida hamkorlik qiladi; uni Hindiston-Tinch okeani mintaqasidagi strategik hamkorlari roʻyxatidan rasman olib tashladi. Fransiya tashqi ishlar vaziri Jan-Iv Le Drian oʻsha paytdagi kelishuvni „orqadan pichoq urish“ deb atagan edi. “Avstraliyaning 2021-yil sentabr oyida, oldindan maslahatlashmasdan yoki ogohlantirishsiz, Fransiya bilan boʻlgan ishonch sherikligini, jumladan, “Kelajak suvosti kemalari” dasturini (FSP) uzish toʻgʻrisidagi qarori ikki davlat oʻrtasidagi oʻtgan strategik hamkorlikni qayta koʻrib chiqishga olib keldi. ", - deb tushuntiradi Fransiya hukumati. 

2022-yilgi Avstraliya federal saylovlaridan soʻng, Avstraliya Bosh vaziri Entoni Albaneze boshchiligidagi yangi saylangan leyboristlar hukumati dengiz osti kemalari bilan bogʻliq kelishuv bekor qilingani uchun Naval Groupga 555 million yevro (584 million AQSh dollari) tovon puli toʻlashga rozi boʻldi. Bunga javoban Fransiya mudofaa vaziri Sebastyan Lekornu kelishuvni olqishladi va Fransiyaning Avstraliya bilan munosabatlarini tiklashga tayyorligini bildirdi. Bundan tashqari, Albanese Avstraliya va Fransiya oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlarni tiklash uchun Fransiyaga borishni rejalashtirayotganini xabar berdi.

## Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
Avstraliya — Fransiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

## Fransiyaning Avstraliyaga taʼsiri

Fransiyaning Avstraliyaga eng kuchli madaniy taʼsiri uzumchilik (vinochilik) va pishloq ishlab chiqarish sohalarida boʻlgan.

Rassomlik sohasida avstraliyalik impressionizmga fransuz harakati biroz taʼsir koʻrsatgan. Eng muhimi,  XIX asr avstraliyalik rassomlar fransuz plein havo amaliyotidan taʼsirlangan.

Fransuz musiqasi  avstraliyalik musiqachilar Devid Lyuis (Parij Combo aʼzosi) va Fransiyadagi Tina Arena muvaffaqiyatlariga qaramay, avstraliyalik musiqa uslublariga juda oz taʼsir koʻrsatdi. Xuddi shunday, avstraliyalik rejissyorlar novella  kabi fransuz kinematografiya uslublarini osonlikcha qabul qilmaganlar.

Fransuz romanchilari Avstraliyaga ozgina taʼsir oʻtkazdilar, bu qisman ularning asarlarini tarjima qilishda kechikishlar tufayli roʻy bergan. Nouveau roman kabi harakatlar Avstraliyada hech qachon mashhur boʻlmagan. Koʻpincha, Jyul Vern va Viktor Gyugo kabi XIX asr mualliflari koʻproq mashhur boʻlgan.

Jak Derrida, Gilles Deleuz, Feliks Guattari kabi fransuz faylasuflari va psixoanalitiklari Jak Lakan va Mishel Fuko Avstraliya universitetlarining madaniyatshunoslik boʻlimlariga sezilarli taʼsir koʻrsatdilar, lekin ular birinchi boʻlib Amerika  taʼsiridan ilhomlangan.  Koʻpincha bu akademiklarning nazariyalari Fransiyada boʻlmagan tarzda qoʻllanadi. . 

Siyosiy jihatdan Fransiya va Avstraliya oʻrtasidagi munosabatlar XX—XXI asrlar davomida mustahkam boʻlib qoldi. Biroq, 1970-yillarda Tinch okeanida Moruroada fransuz yadroviy sinovlari paytida jamoatchilikning kayfiyati keskin pasayib ketdi. Bu davrda fransuz vinolari, fransuz restoranlari va Fransiya bilan bogʻliq boshqa narsalar, masalan, menyulardagi narsalarga boykot eʼlon qilindi. Shuningdek, kasaba uyushmalari tomonidan Fransiyaga pochta joʻnatmalarini taqiqlash ham mavjud edi. Oʻzaro munosabatlardagi yana bir keskinlik 1980-yillarda Yangi Zelandiyada „Rainbow Warrior“ - Greenpeace kemasining fransuzlar tomonidan choʻktirib yuborilgandan keyin sodir boʻldi.

Fransuz tili hali ham Avstraliya oʻrta maktablarida eng koʻp oʻqitiladigan chet tillaridan biri boʻlib qolmoqda, ammo ixtiyoriy kurs sifatida juda kam sonli talabalar uni toʻliq oʻrganishni davom ettiradi. Shunday qilib, tilni chinakam biladigan odamlar kamdan-kam uchraydi. Telopea Park maktabi, Avstraliya davlat maktabi, fransuz hukumati tomonidan eʼtirof etilgan va qoʻllab-quvvatlangan, Avstraliyadagi noyob taʼlim hamkorligidir.

Soʻnggi besh yil ichida Avstraliyada fransuz filmlari tomoshabinlari soni  oʻsdi. 2005-yilda bu koʻrsatkich 500 000 dan kam boʻlgan boʻlsa, 2010-yilda 1,3 milliondan ortiq qabul qilingan. Fransuz filmlari eng ommabopligi boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egallaydi, undan oldin faqat AQSh, Buyuk Britaniya va Avstraliyaning ingliz tilidagi filmlari turadi. Har yili qirqqa yaqin fransuz filmi, DVD diskida chiqarilgan filmlarni hisobga olmaganda, tijorat nashri uchun avstraliyalik distribyutorlarga sotiladi. SBS har yili 70 dan ortiq fransuz filmlarini bepul efirga uzatish uchun tarqatish huquqini sotib oladi va odatda haftada bir yoki ikkita fransuz filmini namoyish etadi. Alliance Française fransuz filmlari festivali har yili Sidney, Melburn, Brisben, Kanberra, Pert va Adelaidadagi Fransuzlar ittifoqi tomonidan tashkil etiladigan tadbir boʻlib, Fransiya elchixonasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi.

## Shartnomalar
Avstraliya-Fransiya oʻrtasidagi ikki tomonlama shartnomalarning katta qismi quyidagilardan iborat: urush va uning oqibatlari, fan, mudofaa, soliq, savdo, ekstraditsiya va Antarktidaga oid shartnomalar. 2016-yil aprel oyida Fransiyadan suv osti kemalarini sotib olish ham shartnomaning bir qismidir.  Ushbu xarid Avstraliya, AQSh va Buyuk Britaniya 2021-yil 15-sentabrda AUKUS xavfsizlik paktiga kirganidan keyin bekor qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Avstraliya hukumati tashqi ishlar va savdo departamentida Fransiya boʻyicha qisqacha maʼlumot