Alī ibn al-Ḥasan al-Xazrajiy

**Muvaffaqiddin Abul-Hasan Ali ibn al-Hasan al-Xazrajiy** (1331–1410), **Ibn Vahhos** deb ham atalgan, Rasuliylar sulolasida xizmat qilgan Yamanlik tarixchi edi.

## Hayoti
Al-Xazrajiy biografiyasini uning oʻz bayonotlaridan, al-Maqriziy va Ibn Hajar al-Asqalaniydagi tarjimai hollaridan hamda al-Burayhiyning *Tabaqot sulaho al-Yaman* asaridan tiklash mumkin. U Zabidlik boʻlib, Xazraj qabilasiga mansub edi. U hijriy 732-yilda tugʻilgan boʻlib, bu milodiy 1331–1332-yillarga toʻgʻri keladi. Yoshligida u Taʿizz atrofida suvoqchi va rassom boʻlib ishlagan, Madrasa al-Afzoliyya va Dor al-Diboj saroyini bezagan. U *[[Qiroat|qiroat]]* (Qurʼon qiroati)ni oʻrgandi va Zabid tashqarisidagi bir qishloq – al-Mimloh masjidida *[[Qori|qori]]* (Qurʼon oʻquvchisi) boʻldi. As-Saxaviy u bilan Zabidda uchrashgan. U 1410-yil boshlarida vafot etgan.

## Asarlari
XVII asr oʻgʻuz turkiy yozuvchisi Kotib Jalabiy fikrlariga koʻra, al-Xazrajiy tarixga oid uchta asar yozgan. Biroq, qoʻlyozmalardagi sarlavhalar va mualliflikka oid koʻrsatmalarni aniqlash qiyin.

* *Al-ʿUqūd al-luʾluʾiyya fī taʾrīkh al-davla ar-Rasūliyya* („Rasuliylar sulolasi tarixi haqida marvarid tasmalari“) uning eng mashhur asaridir. Bu Rasuliylar haqida yilnomadir. Ilgari davrlar uchun u Baho ad-Din al-Janadiyning *Kitob as-Suluk* asariga tayangan. Rasuliylarni haddan tashqari maqtovchi yoritgani uchun u yemenlik tarixchi Ibn Hotim asarlari bilan solishtirganda salbiy baholangan.
* *Al-Kifoya va-l-iʼlom fī-man valiyo al-Yaman va-sakanaho min al-Islom* („Yamanga hokimlik qilgan va islom davrida u yerda yashaganlar haqidagi zarur maʼlumot“) Yamanning islomiy tarixiga bagʻishlangan kattaroq yilnoma hisoblanadi. Unda *Uqūd al-luʼluʼiyya*ning katta qismi oʻz ichiga olingan.
* *Tiroz aʼlom az-zaman fī tabaqot aʼyon al-Yaman* („Yaman zodagonlarining avlodlari orasidagi mashhur shaxslar tabaqotlari“), *al-ʿIqd al-foxir al-hasan fī tabaqot akobir ahl al-Yaman* („Yamanning nufuzli odamlari avlodlari haqida goʻzal va qimmatbaho tasma“) deb ham ataladi; bu qirol ning iltimosiga koʻra al-Janadiy yilnomasini davom ettirish uchun yozilgan tarjimayi hol lugʻatidir. Uni as-Saxaviy oz asarlarida eslab oʻtgan.

*Kifoya va-l-iʼlom* asari yana *al-ʿAsjad al-masbuk fī taʼrīx al-Islom va tabaqot al-muluk* („Islom tarixi va podshohlar tabaqotlari haqida eritilgan oltin“) hamda *Fokihat az-zaman* („Zamon mevalari“) nomlari bilan ham tarqalgan. Asar al-Ashraf Ismoil va ehtimol al-Shihob al-Muhallabiy hammuallifligida yozilgan boʻlishi mumkin. Hindistonda topilgan *Uqūd al-luʼluʼiyya* qoʻlyozmasi 1906-yildan boshlab inglizcha tarjimasi bilan birga nashr etilgan. Arabcha nashrini Muhammad Asal tayyorlagan. Muhammad al-Akvoning qayta koʻrilgan nashri 1983-yilda chop etilgan. Yana boshqa qoʻlyozmalar Sanoa Jome masjidida, Iroqda va Saudiya Arabistonida topilgan.

Al-Xazrajiy boshqa asarlari qatoriga sheʼriy toʻplam (*[[Devon|devon]]*). *Mirʼot az-zaman fī taʼrīx Zabid va Adan* („Zabid va Adan tarixida zamon oynasi“) – Zabid va Adan tarixiga oid, ammo yoʻqolgan asari hamda *al-Mahsul fī intisob Bani Rasul* („Banu Rasul nasabiga oid yakun“) kiradi.

## Nashrlar
* 
*  5 jild.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
* 
* 
*