Vikipediya tarixi

Vikipediyada lik tahrir bilan 2001-yilning 15-yanvar sanasida, domen Jimmy Wales va Larry Sanger tomonidan roʻyxatga olinganidan ikki kun oʻtib amalga oshirilgan. Uning texnologik va kontseptsual asoslari bundan oldinroq; onlayn ensiklopediya boʻyicha eng birinchi maʼlum boʻlgan taklif 1993-yilda Rick Gates tomonidan kiritilgan va ozodlik sifatida erkin onlayn ensiklopediya tushunchasi (oddiy ochiq manbadan farqli ravishda) Richard Stallman tomonidan 1998-yilda taklif qilingan.

Eng muhimi, Stallmanning kontseptsiyasi hech qanday markaziy tashkilot tahrirlashni nazorat qilmasligi kerak degan fikrni oʻz ichiga oladi. Bu xususiyat Microsoft Encarta, *[[Encyclopædia Britannica|Britannica Encyclopædia]]* va hatto Vikipediyaning toʻgʻridan-toʻgʻri oʻtmishdoshi boʻlgan Bomisning Nupediya kabi zamonaviy raqamli ensiklopediyalardan juda farq qiladi. 2001-yilda Nupedia litsenziyasi GFDL ga oʻzgartirildi va Uels, yana Sanger Vikipediyani 1995-yilda Uord Kanningem tomonidan kashshoflik qilgan viki tushunchasi va texnologiyasidan foydalangan holda ishga tushirdilar. Dastlab, Vikipediya faqat mutaxassislar tomonidan tahrirlangan Nupediya onlayn ensiklopediya loyihasini qoʻshimcha qoralama maqolalar va gʻoyalarni taqdim etish orqali toʻldirish uchun moʻljallangan boʻlib, amalda, Vikipediya Nupediyani tezda ortda qoldirib, bir nechta tillarda global loyihaga aylandi va boshqa onlayn-maʼlumotnoma loyihalarini ilhomlantirdi.

2014-yilda Vikipediyaning butun dunyo boʻylab oylik oʻquvchilari taxminan 495 million kishini tashkil etdi. 2018-yil sentyabr oyida butun dunyo boʻylab WMF Labs oy davomida 15,5 million sahifa koʻrishga yetdi. ComScore maʼlumotlariga koʻra, Vikipediya faqat Amerika Qoʻshma Shtatlaridan 117 milliondan ortiq oylik noyob tashrif buyuruvchilar qabul qiladi.

## Tarixiy koʻrinishi

### Oʻtmishda
Dunyo bilimlarini yagona joyda jamlash kontseptsiyasi qadimgi Iskandariya va Pergam kutubxonasiga borib taqaladi, ammo umumiy maqsadli, keng tarqalgan, bosma ensiklopediyaning zamonaviy kontseptsiyasi Deni Didro va XVIII asr fransuz ensiklopedistlari tomonidan yaratilgan. Foydaliroq ensiklopediya yaratish uchun matbaadan tashqari avtomatlashtirilgan mashinalardan foydalanish gʻoyasi Pol Otletning 1934-yilda yozilgan *Traité de Documentation* kitobida kuzatilishi mumkin. Shuningdek, Otlet 1910-yilda dunyo bilimlarini indeksatsiya qilishga bagʻishlangan Mundaneum institutiga asos solgan. Mashina yordamida entsiklopediyaning ushbu kontseptsiyasi HG Uellsning "*Dunyo miyasi* " (1938) insholar kitobida va Vannevar Bushning „Biz oʻylagandek“ (1945) inshosidagi mikrofilmga asoslangan Memex haqidagi kelajakdagi tasavvurida yanada kengaytirildi. Yana bir muhim voqea 1960-yilda boshlangan Ted Nelsonning gipermatnli Xanadu loyihasi edi.

Koʻngillilardan foydalanish Vikipediya yaratish va saqlashda ajralmas va muhim ahamiyatga ega edi. Hattoki, internetsiz ham, shunga oʻxshash tabiatdagi ulkan murakkab loyihalar koʻngillilardan foydalangan. Xususan, Oksford inglizcha lugʻatining yaratilishi Richard Chenevix Trench tomonidan 1857-yil 5-noyabrda Guy Fawkes kunida London kutubxonasida nutq soʻzlagan. Uni tugatish uchun 70 yil kerak boʻldi. Doktor Trench ingliz tilidagi har bir soʻzdan demokratik va erkin foydalanish uchun ulkan yangi lugʻatni ishlab chiqdi. Muallif Saymon Vinchesterning soʻzlariga koʻra, „Sxemani amalga oshirish har qanday odamning qobiliyatidan tashqarida edi. Ingliz adabiyoti bilan tanishish va London, Nyu-York gazetalarini va eng savodli jurnal va gazetalarni aralashtirish oʻrniga „koʻpchilikning birgalikdagi harakati“ boʻlishi kerak. Bundan tashqari, katta jamoani jalb qilish kerak edi — ehtimol yuzlab bepul havaskorlarni oʻz ichiga oladi, ularning barchasi koʻngillilar sifatida ishlaydi.“- deb taʼkidlagan.

XX asr oxirida axborot texnologiyalarining rivojlanishi ensiklopediyalar koʻrinishidagi oʻzgarishlarga olib keldi. Oldingi entsiklopediyalar, xususan *[[Encyclopædia Britannica|Britannica ensiklopediyasi]]* koʻpincha kitobga asoslangan boʻlsa-da, 1993-yilda nashr etilgan Microsoft Encarta CD-ROM va giperhavolada mavjud edi. World Wide Webning rivojlanishi internet ensiklopediya loyihalarini ishlab chiqish uchun koʻplab urinishlarga olib keldi. Onlayn ensiklopediya uchun dastlabki taklif 1993-yilda Rik Geyts tomonidan ishlab chiqilgan Interpediya edi. Bu loyiha har qanday ensiklopedik tarkibni yaratishdan avval tugaydi. Erkin dasturiy taʼminot tarafdori Richard Stallman 1998-yilda „Bepul universal ensiklopediya va oʻquv resursi“ ning foydaliligini taʼriflagan. Uning chop etilgan hujjatida „eng yaxshi va eng tabiiy natijaga erishishda taraqqiyot davom etishini taʼminlash yoʻli“ koʻrsatilgan. 2001-yil 17-yanvar chorshanba kuni, Vikipediya tashkil etilganidan ikki kun oʻtgach, Erkin dasturiy taʼminot jamgʻarmasi (FSF) GNUPediya loyihasi Nupediya bilan raqobatlasha turib Internetga kirdi, lekin bugungi kunda FSF odamlarni „koʻrib chiqishga va [Vikipediyaga] hissa qoʻshishga undaydi“.

Vikipediya hammuassisi Jimmi Uelsning taʼkidlashicha, Vikipediya kontseptsiyasi Indiana universitetida aspirant boʻlganida qaytib kelgan, u yerda ochiq manba harakatining muvaffaqiyatlaridan hayratda qolgan va Richard Stallmanning Emacs Manifesto bepul dasturiy taʼminotini targʻib qilish va iqtisodiyotini almashishga juda qiziqqan. Oʻsha paytda Uels moliya sohasida tahsil olgan va ajoyib natijalarga erishgan koʻplab misollari mavjud bepul dasturiy taʼminotni yaratishda koʻngilli sifatida oʻz hissasini qoʻshgan koʻplab odamlarning ragʻbatlari bilan qiziqib qolgan.

*The Economist* nashriga koʻra, Vikipediya „XX asr oxirida internetni tavsiflovchi texno-optimizmdan kelib chiqqan. Unda oddiy odamlar oʻz kompyuterlarini ozodlik, taʼlim va maʼrifat vositasi sifatida ishlatishlari mumkin deb hisoblanardi“.

### Kontsepsiyani shakllantirish

Vikipediya dastlab Bomis tomonidan ixtiyoriy ravishda Uelsda tashkil etilgan bepul onlayn ensiklopediya boʻyicha oldingi loyiha Nupediya uchun oziqlantiruvchi loyiha sifatida ishlab chiqilgan boʻlib, Jimmy Wales, Tim Shell va Maykl E. Davisga tegishli veb-reklama firmasi hisoblanadi. Nupediya yuqori malakali koʻngilli hissa qoʻshuvchilardan foydalanish va koʻp bosqichli tengdoshlarni sinovdan oʻtkazish jarayoni asosida tashkil etilgan. Qiziqarli muharrirlarning pochta roʻyxatiga va toʻla vaqtli bosh muharrir Uels tomonidan yollangan falsafa talabasi Larri Sanger ning mavjudligiga qaramay, Uels tomonidan yollangan falsafa talabasi Larri Sanger Nupediya uchun kontent yozish juda sekin edi, birinchi yili faqat 12 ta maqola yozilgan.

Uels va Sanger kontentni tezroq yaratishning turli usullarini muhokama qilishdi. Vikiga asoslangan toʻldiruvchi gʻoya Sanger va Ben Kovits oʻrtasidagi suhbatdan kelib chiqqan. Ben Kovits kompyuter dasturchisi va Uord Kanningemning "VikiVikiVeb " inqilobiy viki-saytida doimiy ishlagan. U Sangerga 2001-yil 2-yanvar seshanba kuni kechki ovqat paytida oʻsha davrdagi tushunish qiyin boʻlgan vikilar nima ekanligini tushuntirib berdi. Uels birinchi marta 2001-yil oktyabr oyida „Larri Viki dasturiy taʼminotidan foydalanish gʻoyasiga ega edi“, deb taʼkidlagan boʻlsa-da, keyinchalik u 2005-yil dekabr oyida Bomis xodimi Jeremi Rozenfeld uni bu tushuncha bilan tanishtirganini aytdi. Sanger Vikini ishlatish uchun yaxshi platforma deb oʻyladi va Nupediya pochta roʻyxatida UseModViki (keyinchalik 0.90 v.) asosidagi vikini Nupediya uchun „oziqlantiruvchi“ loyiha sifatida tashkil etishni taklif qildi. „Keling, Viki yarataylik“ mavzusi ostida u shunday deb yozgan:

Uels uni oʻrnatdi va 2001-yil 10-yanvar chorshanba kuni internetga qoʻydi.

### Vikipediyaning tashkil topishi
Nupediya muharrirlari va tahrirchilari tomonidan Nupediyani viki-uslubi veb-sayt bilan bogʻlash gʻoyasiga katta qarshilik bor edi. 2001-yil 11-yanvarda Nupediya pochta roʻyxatiga yuborilgan xabarida Sanger yangi loyihaga Vikipediya nomini berishni taklif qildi va Vikipediya tez orada oʻzining wikipedia.com domenida 2001-yil 15-yanvarda ishga tushirildi. Oʻtkazish qobiliyati va ushbu dastlabki loyihalar uchun foydalanilgan server (San-Diegoda joylashgan) Bomis tomonidan moliyalashtirilgan. Keyinchalik Bomisning koʻplab sobiq xodimlari xususan, Bomis asoschisi va keyinchalik bosh direktori Tim Shell va dasturchi Jeyson Richey ensiklopediya tarkibiga oʻz hissalarini qoʻshdilar.

Uels 2008-yil dekabr oyida Vikipediyaning birinchi tahririni, „Salom, dunyo!“ matni bilan sinov tahririni amalga oshirganini aytdi, ammo bu tahrir Vikipediyaning eski versiyasiga tegishli boʻlishi mumkinligi sababli koʻp oʻtmay bekor qilindi va qayta ishga tushirildi. Loyihaning mavjudligi rasman eʼlon qilindi va 2001-yil 17-yanvarda Nupediya pochta roʻyxatiga koʻngillilarni kontent yaratish bilan shugʻullanish uchun murojaat qilindi.

Loyiha 2001-yil iyul oyida Slashdot veb-saytida tilga olingandan soʻng koʻplab yangi ishtirokchilarni qabul qildi, 2001-yil mart oyida allaqachon ikkita kichik eslatmani qoʻlga kiritdi. Keyin u 25-iyul kuni Kuro5hin texnologiya va madaniyat veb-saytida hamjamiyat tomonidan tahrirlangan hikoyaga „taniqli koʻrsatgich“ oldi. Ushbu nisbatan tez oqim oʻrtasida boshqa manbalardan, ayniqsa har kuni saytga yuzlab yangi tashrif buyuruvchilarni yuboradigan Googledan doimiy trafik oqimi mavjud edi. Uning ilk yirik ommaviy axborot vositalari 2001-yil 20-sentyabrda *[[The New York Times|The New York Times gazetasida chop]]* etilgan.

Loyiha 2001-yil 12-fevral dushanba kuni oʻzining 1000-maqolasini oldi va 7-sentyabrda 10000 ta maqolaga yetdi. Uning yaratilshining birinchi yilida oyiga 1500 dan ortiq maqola bilan 20 000 dan ortiq ensiklopediya yozuvlari yaratildi. 2002-yil 30-avgust juma kuni maqolalar soni 40 000 taga yetdi.

Vikipediyaning dastlabki tahrirlari uzoq vaqt davomida yoʻqolgan deb hisoblangan, chunki original UseModViki dasturi bir oydan keyin eski maʼlumotlarni oʻchirib tashlagan. 2010-yil 14-dekabr seshanba kuni dasturchi Tim Starling SourceForgeda Vikipediyaga 2001-yilning yanvar oyidan 2001-yilning 17-avgustigacha kiritilgan har bir oʻzgarishlarni oʻz ichiga olgan zaxira nusxalarini topdi. Uning 2001-yil 15-yanvardagi Bosh sahifa boʻlimida „Bu yangi VikiPedia!“ deb yozilgan birinchi tahriri koʻrsatilgan. Bu tahrir 2019-yilda import qilingan va uni shu yerda topishingiz mumkin. 

Tim Starling kashfiyotidan oldin maʼlum boʻlgan dastlabki uchta tahrir:

* Vikipediya:UuU sahifasiga 2001-yil 16-yanvar, 20:08
* TransportT sahifasiga 2001-yil 16-yanvar, 20:12
* Foydalanuvchi: ScottMoonen sahifasiga 2001-yil 16-yanvar, 21:16

### Boʻlimlar va xalqarolashtirish
Vikipediya rivojlanishining boshida u xalqaro miqyosda kengayib, yangi nom boʻshliqlarini yaratish orqali har biri alohida foydalanuvchi nomlariga ega boʻlgan. Inglizcha boʻlmagan Vikipediya uchun yaratilgan birinchi subdomeni *[[Nemischa Vikipediya|deutsche.wikipedia.com]]* edi (2001-yil 16-mart, juma kuni 01:38 UTCda yaratilgan), keyin bir necha soatdan keyin *[[Katalancha Vikipediya|Catalan.wikipedia.com]]* (UTC 13:07) yaratildi. nihongo.wikipedia.com nomi bilan boshlangan Yapon Vikipediyasi oʻsha davrda yaratilgan va dastlab faqat yapon tilidan foydalanilgan. Taxminan ikki oy davomida garchi oʻsha dastlabki davr statistikasi aniq boʻlmasa-da katalan tili ingliz boʻlmagan tilda eng koʻp maqolaga ega boʻlgan. Fransuzcha Vikipediya 2001-yilning 11-mayida yangi til versiyalari toʻlqinida yaratilgan boʻlib, ular orasida xitoy, golland, esperanto, ibroniy, italyan, portugal, rus, ispan va shved tillari ham mavjud. Tez orada bu tillarga arab va venger tillari qoʻshildi. 2001-yil sentyabr oyida eʼlonda Vikipediyani koʻp tilli taʼminlash majburiyati toʻgʻrisida barcha asosiy tillar uchun Vikipediyalar paydo boʻlishi, asosiy standartlarni oʻrnatish va yangi vikilar uchun asosiy sahifalarni tarjima qilishga intilishi haqida ogohlantirildi. Oʻsha yilning oxirida, xalqaro statistik maʼlumotlar birinchi marta qayd etila boshlaganida, afrikaans, norveg va serb tillari eʼlon qilindi.

2002-yil yanvar oyida Vikipediyadagi barcha maqolalarning 90 %i ingliz tilida edi. 2004-yil yanvariga kelib bu koʻrsatkich 50 % dan kamroq boʻldi va ensiklopediya oʻsib borishi bilan xalqarolashuv kuchayishda davom etdi. , Vikipediyadagi barcha maqolalarning taxminan 85,5 % inglizcha boʻlmagan Vikipediya versiyalarida joylashgan.

### Vikipediyaning rivojlanishi

2002-yil mart oyida, dot-com busti paytida Bomis tomonidan moliyalashtirish olib tashlanganidan soʻng, Larri Sanger ham, Nupediya ham Vikipediyani tark etdi. 2002-yilga kelib, Sanger va Uels ochiq ensiklopediyalarni eng yaxshi boshqarish boʻyicha oʻz qarashlarini turlicha ifodaladi. Ikkalasi ham ochiq hamkorlik kontseptsiyasini qoʻllab-quvvatladilar, ammo ikkalasi buzgʻunchi muharrirlarni qanday boshqarish, ekspertlar uchun oʻziga xos rollar va loyihani muvaffaqiyatga yoʻnaltirishning eng yaxshi usuli boʻyicha kelishmadi.

Uels Vikipediya muharrirlari tomonidan oʻzini-oʻzi boshqarish va pastdan yuqoriga oʻzini-oʻzi yoʻnaltirishni oʻrnatishga kirishdi. U jamiyatning kundalik boshqaruvi bilan shugʻullanmasligini, balki uni oʻz-oʻzini boshqarishni oʻrganishga va oʻzining eng yaxshi yondashuvlarini topishga undashini aniq aytdi. , Uels asosan oʻz rolini jiddiy masalalar boʻyicha vaqti-vaqti bilan kiritish, boshqaruv faoliyati, bilimlarni targʻib qilish va shunga oʻxshash maʼlumot loyihalarini ragʻbatlantirish bilan cheklaydi.

Sangerning aytishicha, u „inklyuzionist“ va deyarli hamma narsaga ochiq. U mutaxassislarga hali ham Veb 2.0 dunyosida oʻz oʻrniga ega boʻlishini taklif qildi. U qisqa vaqt ichida akademiyaga qaytdi, keyin Digital Universe Foundationga qoʻshildi. 2006-yilda Sanger Citizendium entsiklopediyasiga asos solgan, bunda tahrirlovchilarning haqiqiy ismlaridan foydalanilgan boʻlib, tahririyatni buzishni kamaytirishga harakat qilgan va uning mazmuni aniqligini oshirish uchun „muloyim ekspert koʻrsatmasiga“ yordam berishga umid qilgan. Maqola mazmuni boʻyicha qarorlar hamjamiyat tomonidan qabul qilinishi kerak edi, lekin sayt „oilaviy kontent“ haqidagi bayonotni oʻz ichiga olishi lozim boʻldi. U bir necha yil ichida Citizendiumni tark etish niyatida ekanligini, shu vaqtgacha loyiha va uning boshqaruvi tashkil etilishini oldindan taʼkidladi.

### Vikipediyaning oldingi tarkibi
Eski, hatto oʻta eskirgan ensiklopediya maqolalari tarixiy tadqiqotlar uchun juda qimmatlidir. Har bir Vikipediya maqolasi uchun oldingi versiyalari sahifaning yuqori qismidagi „Tarixni koʻrish“ havolasida mavjud. Bundan tashqari, Internet Arxividagi ZIM Fayl Arxivi toʻliq Vikipediyaning oʻtgan suratlari, shuningdek, turli yillardagi bir nechta tillardagi maqolalar tanlovini oʻz ichiga oladi. Ular Kiwix dasturi bilan ochilishi mumkin.

2007 va 2011-yillar orasida inglizcha Vikipediyadagi maqolalar tanlovini oʻz ichiga olgan uchta CD/DVD versiyasi (Vikipediya 0.5, 0.7 va 0.8 deb ataladi) chiqarildi. Ular endi Kiwix ZIM fayllari sifatida ZIM File Archive va Kiwix yuklab olish saytida mavjud.

### Logotip evolyutsiyasi

Fayl:Old wikipedia logo.png|alt=Bu eng birinchi logotip|Asosiy — 2001-yil oxiri (taxminan)
Fayl:Wiki logo The Cunctator.png|alt=Bu ikkinchi „yaxshilangan“ logotip|2001-yil oxiri — 2003-yil 12-oktyabr
Fayl:Wikipedia-logo-en.png|alt=Bu keyingi logotip.|2003-yil 13-oktyabr — 2010-yil 13-may
Fayl:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=Bu hozirgi logotip|2010-yil 13-maydan hozirgacha


## Vaqt jadvali

### Birinchi oʻn yillik: 2000-2009

#### 2000

2000-yil mart oyida Nupediya loyihasi boshlandi. Uning maqsadi bepul kontent sifatida litsenziyalanadigan mutaxassislar tomonidan yozilgan maqolalarni nashr etish edi. Nupediya bosh muharrir Larri Sanger va Jimmi Uels tomonidan asos solingan va veb-reklama kompaniyasi Bomis tomonidan moliyalashtirilgan.

#### 2001-yil
2001-yil yanvar oyida Vikipediya Nupediyaning qoʻshimcha loyihasi sifatida ish boshladi, bu esa ekspertlar koʻrib chiqish jarayoniga kirishdan oldin maqolalar ustida hamkorlik qilish imkonini beradi. Bu nom Sanger tomonidan 2001-yil 11-yanvarda *[[wiki]]* (gavayicha „tezkor“) va *[[ensiklopediya]]* soʻzlarining portmantosi sifatida taklif qilingan. *wikipedia.com* va *wikipedia.org* domen nomlari mos ravishda 12- va 13-yanvarda roʻyxatdan oʻtkazildi, *wikipedia.org* xuddi shu kuni internetga kiritildi. Loyiha rasmiy ravishda 15-yanvarda („Vikipediya kuni“) ochildi, birinchi xalqaro Vikipediyalar — fransuz, nemis, katalan, shved va italyancha nashrlar — mart va may oylari orasida yaratilgan. „Neytral nuqtai nazar“ () siyosati oʻsha paytda rasman shakllantirildi va Vikipediyaning birinchi slashdotter toʻlqini 26-iyulda yetib keldi. Vikipediya haqidagi birinchi ommaviy axborot vositalari 2001-yil avgust oyida *yakshanba kuni Uels* gazetasida paydo boʻldi.

11-sentabrdagi xurujlar bosh sahifada tezkor yangiliklarning, shuningdek, tegishli maqolalarni bogʻlovchi bilgi qutilari paydo boʻlishiga turtki boʻldi. Oʻsha paytda 11-sentyabr bilan bogʻliq 100 ga yaqin maqolalar yaratilgan edi. 11-sentyabr hujumlaridan soʻng Yahoo! ning bosh sahifasida hujumlar haqidagi Vikipediya maqolasiga havola paydo boʻldi, natijada trafikning koʻpayishiga olib keladi.

#### 2002-yil

2002-yilda Vikipediya uchun moliyalashtirish Bomis va Larri Sanger ketishi bilan yakunlandi. Ispansha Vikipediyada keskin burilishlar ham Enciclopedia *Libre* tashkil etilishi bilan sodir boʻldi. Birinchi portativ MediaWiki dasturi 25-yanvar kuni ishga tushdi. Botlar taqdim etildi, Jimmi Uels Vikipediya hech qachon tijoriy reklama bilan shugʻullanmasligini tasdiqladi va birinchi opa-singil loyihasi (Vikilugʻat) va birinchi rasmiy uslublar qoʻllanmasi ishga tushirildi. Loyihani nazorat qilish uchun alohida direktorlar kengashi taklif qilindi va dastlab Meta-Vikipediyada muhokama qilindi.  Har kuni 200 ga yaqin ishtirokchilar Vikipediyani tahrirlashardi.

#### 2003-yil
Inglizcha Vikipediya 2003-yilda 100 000 ta maqoladan oʻtgan boʻlsa, keyingi eng yirik nashri Nemis Vikipediyasi 10 000 ta maqoladan oʻtdi. Vikimedia jamgʻarmasi tashkil etildi va Vikipediya oʻzining jigsaw dunyo logotipini qabul qildi. TeX yordamida matematik formulalar veb-saytga qayta kiritildi. Birinchi Vikipediya ijtimoiy uchrashuvi oktyabr oyida Germaniyaning Myunxen shahrida boʻlib oʻtdi. Vikipediyaning Arbitraj tizimi va komissiyasi (soʻzlashuv tilida „ArbCom“ nomi bilan tanilgan) asosiy tamoyillari ishlab chiqilgan.

Vikimanba 2003-yil 24-noyabrda bepul matn manbalarini joylashtirish uchun alohida loyiha sifatida yaratilgan.

#### 2004-yil
Butun dunyo boʻylab Vikipediya maqolalar jamgʻarmasi 2004-yilda tez oʻsishda davom etdi va 12 oy ichida ikki baravarga koʻpaydi, 2003-yil oxiridagi 500 000 dan kam maqoladan 2004-yil oxiriga kelib, 100 dan ortiq tilda 1 milliondan oshdi. Inglizcha Vikipediya ushbu maqolalarning deyarli yarmini tashkil etdi. Veb-saytning server fermalari Kaliforniyadan Floridaga koʻchirildi, Turkumlar va CSS uslubidagi konfiguratsiya varaqlari kiritildi va Vikipediyani bloklashga birinchi urinish sodir boʻldi, veb-sayt Xitoyda iyun oyida ikki hafta davomida bloklandi. Kengash va Hakamlik qoʻmitasini rasmiy saylash boshlandi. Birinchi rasmiy loyihalar mazmunni ataylab muvozanatlash va Vikipediya hamjamiyat tuzilmasidan kelib chiqadigan tizimli tomonlarni izlash uchun taklif qilingan. 

*Burjua v.* *Peters*, (2004-yil), Amerika Qoʻshma Shtatlarining Oʻn Birinchi Apellyatsiya sudi tomonidan qaror qabul qilingan sud ishiVikipediyaga iqtibos va sitata keltirish uchun eng dastlabki sud xulosalaridan biri edi. Unda shunday deyilgan: "Biz ichki xavfsizlik departamentining tahdidlarga qarshi maslahat darajasi, qandaydir tarzda, bu qidiruvlarni oqlaydi degan fikrni ham rad etamiz. Garchi norozilik paytida tahdid darajasi „koʻtarilgan“ boʻlsa-da, „hozirgi kungacha tahdid darajasi mavjud boʻlgan vaqtning aksariyat qismida sariq rangda (koʻtarilgan) boʻlib qoldi. Olti marta toʻq sariq rangga (baland) koʻtarildi“.

Wikimedia Commons 2004-yil 7-sentabrda Vikipediya uchun barcha tillardagi media fayllarni joylashtirish uchun yaratilgan.

#### 2005-yil
2005-yilda Hitwise maʼlumotlariga koʻra, Vikipediya Internetdagi eng mashhur maʼlumotnoma veb-saytiga aylandi, faqatgina inglizcha Vikipediya 750 000 maqoladan oshdi. Vikipediyaning birinchi koʻp tilli va mavzuli portallari 2005-yilda tashkil etilgan. Yilning birinchi choragida oʻtkazilgan rasmiy mablagʻ yigʻish oʻsib borayotgan talabni qondirish uchun tizimni yangilash uchun deyarli 100 000 AQSH dollarini yigʻdi. Xitoy 2005-yil oktyabr oyida yana Vikipediyani blokladi.

Vikipediyadagi birinchi yirik janjal — Seigenthaler voqeasi 2005-yilda sodir boʻlgan, oʻshanda taniqli shaxsning bir necha oy davomida eʼtibordan chetda qolgan vandallashtirilgan tarjimai holi borligi aniqlangan. Shu va boshqa tashvishlardan soʻng birinchi siyosat va tizim oʻzgarishlari shunday suiisteʼmollik shakliga qarshi kurashish uchun maxsus ishlab chiqilgan. Ular orasiga paypoq qoʻgʻirchoqbozligi boʻyicha tekshiruvlarda yordam berish uchun yangi  imtiyoz siyosati yangilanishi, „Oʻz-oʻzini himoyalash“ deb nomlangan yangi xususiyat, yanʼiy, tirik odamlarning tarjimai holi boʻyicha yanada kuchliroq siyosat va bunday maqolalarni qattiqroq koʻrib chiqish uchun belgilash kiradi. Faqat roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilar uchun yangi maqola yaratish kabi cheklov 2005-yil dekabr oyida, anonim foydalanuvchi yolgʻon xabar yuborgan Seigenthaler voqeasidan keyin oʻrnatildi.

Birinchi Wikimania konferensiyasi 2005-yilning 4-8-avgust kunlari Germaniyaning Frankfurt shahridagi *Haus der Jugend* mehmonxonasida boʻlib oʻtdi, unda 380 ga yaqin ishtirokchi qatnashdi.

#### 2006-yil
Inglizcha Vikipediya oʻzining millioninchi maqolasiga Jordanhill temir yoʻl stantsiyasini 2006-yil 1-martda erishdi. Birinchi tasdiqlangan Vikipediya maqola tanlovi yuklab olish uchun bepul taqdim etildi va „Vikipediya“ Vikimedia jamgʻarmasining savdo belgisi sifatida roʻyxatdan oʻtkazildi. Kongress yordamchilarining tarjimai holi mojarolari — Kongress xodimlari va kampaniya menejeri Vikipediya tarjimai holini yashirincha oʻzgartirishga urinayotganda qoʻlga olingan bir nechta voqealar jamoatchilik eʼtiboriga tushdi va bu kampaniya menejerining isteʼfoga chiqishiga olib keldi. Shunga qaramay, Vikipediya 2006-yilning eng yaxshi beshta global brendidan biri sifatida baholandi.

Jimmi Uels Wikimania 2006 da Vikipediya yetarli hajmga erishganini taʼkidladi va sifatga eʼtibor qaratishga chaqirdi. Qabul qilib boʻlmaydigan tarkibga ega, arxivlangan sahifalarning muayyan versiyalarini „koʻrib boʻlmaydigan“ deb belgilash imkonini beruvchi yangi „nazorat“ imtiyozi yaratildi. 2005-yilda joriy qilingan anonim vandalizmdan yarim himoyalanish kutilganidan koʻra mashhurroq boʻldi, 2006-yilda istalgan vaqtda 1000 dan ortiq sahifalar yarim himoyalandi.

#### 2007-yil
Vikipediya 2007-yilda tez oʻsishda davom etdi, 13-avgustgacha roʻyxatdan oʻtgan muharrir hisoblari 5 milliondan oshdi. Vikipediyaning 250 ta tildagi nashrlarida 13-avgustgacha jami 1,74 milliard soʻzdan iborat 7,5 millionta maqola mavjudedi. Inglizcha Vikipediya kuniga 1700 ta maqola toʻpladi, wikipedia.org domen nomi dunyodagi eng band 10-oʻrinni egalladi. Vikipediya matbuotda koʻrinishni toʻplashda davom etdi — Vikipediyaning taniqli aʼzosi oʻz maʼlumotlari haqida yolgʻon gapirgani aniqlanganda Essjay mojarosi boshlandi. Citizendium, raqobatdosh onlayn ensiklopediya, ommaviy ravishda ishga tushirildi. Vikipediyada yangi tendentsiya paydo boʻldi, ensiklopediya taniqli biografik maqola yaratish oʻrniga, ularning nomidan kattaroq hikoyaga yoʻnaltirishni qoʻshish orqali yangi ishtirokchisi boʻlgan odamlarga murojaat qiladi. 2007-yil 9-sentyabrda inglizcha Vikipediya oʻzining ikki millioninchi maqolasi El Hormigueroga ega boʻldi. 2007-yil oxirida Volapük Vikipediyasi 797 dan 112 000 dan ortiq maqolaga koʻtarilib, qisqa vaqt ichida 15-eng yirik Vikipediya nashriga aylanganida, Volapük tilida yaratilgan til ishqibozlari tomonidan avtomatlashtirilgan stub yaratish tufayli baʼzi tortishuvlar yuzaga keldi.

*MIT Technology Review* maʼlumotlariga koʻra, ingliz tilidagi Vikipediyadagi muntazam faol muharrirlar soni 2007-yilda eng yuqori choʻqqiga koʻtarilib, 51 000 dan ortiq boʻlgan va shu vaqtdan beri qisqarib bormoqda.

2007-yil aprel oyida Vikipediyaning 0.5-versiyasidagi maqolalar tanlovi nashr etildi.

#### 2008-yil
Koʻpgina sohalardagi turli Vikiloyihalar oʻz doirasida maqola mazmunini kengaytirish va takomillashtirishda davom etdi. 2008-yil aprel oyida 10 millioninchi Vikipediya maqolasi yaratildi va yil oxiriga kelib inglizcha Vikipediya 2,5 million maqoladan oshdi.

#### 2009-yil
2009-yil 25-iyun kuni soat 15:15 da PDT (22:15 UTC), pop ikonasi Maykl Jekson vafotidan keyin veb-sayt vaqtincha ishlamay qoldi.

Wikimedia Jamgʻarmasi Jeksonning tarjimai holiga bir soat ichida millionga yaqin tashrif buyuruvchilar haqida xabar berdi, bu Vikipediya tarixidagi har qanday maqolaga bir soat ichida eng koʻp tashrif buyurganlardan boʻlishi mumkin. 2009-yil avgust oyining oxiriga kelib, barcha Vikipediya nashrlaridagi maqolalar soni 14 milliondan oshdi. Inglizcha Vikipediyadagi uch millioninchi maqola Beate Eriksen 2009-yil 17-avgust kuni soat 04:05 UTC da yaratilgan. 2009-yil 27-dekabrda Nemis Vikipediyasi bit million maqoladan oshib, inglizcha Vikipediyadan keyin ikkinchi nashrga aylandi. ''TIME'' maqolasida Vikipediya 2009-yilning eng yaxshi veb-saytlari qatoriga kiritilgan.

Vikipediya kontenti 2009-yilda Creative Commons Attribution-ShareAlike litsenziyasi ostida litsenziyalangan.

### Ikkinchi oʻn yillik: 2010-2019

#### 2010-yil
24-mart kuni Yevropa Vikipediya serverlari qizib ketish muammosi tufayli oflayn rejimga oʻtdi. Floridadagi serverlarning uzilishi butun dunyo boʻylab Vikipediya uchun DNS rezolyutsiyasining buzilishiga olib keldi. Muammo tezda hal qilindi, ammo DNS kesh (cashing) effektlari tufayli baʼzi hududlar Vikipediyaga kirishi boshqalarga qaraganda sekinroq boʻldi.

13-may kuni sayt yangi interfeysni chiqardi. Yangi funksiyalarga yangilangan logotip, yangi navigatsiya vositalari va havola ustasi kirdi. Biroq, klassik interfeys undan foydalanmoqchi boʻlganlar uchun mavjud boʻlib qoldi. 12-dekabrda Inglizcha Vikipediya 3,5 million maqola chegarasidan oʻtdi, Fransuz Vikipediyasining millioninchi maqolasi esa 21-sentyabrda yaratilgan. 16-aprelda 1 milliardinchi Vikimedia loyihasi tahriri amalga oshirildi.

2010-yil boshida Vikipediyaning 0.7 versiyasi maqola tanlovi nashr etildi.

#### 2011-yil

Vikipediya va uning foydalanuvchilari 15-yanvar kuni saytning 10 yilligini nishonlash maqsadida butun dunyo boʻylab koʻplab bayram tadbirlarini oʻtkazdilar. Sayt 2011-yil noyabr oyida Mumbayda oʻzining birinchi hind konferensiyasini oʻtkazib, Hindistonda oʻz oʻsishini kengaytirishga harakat qila boshladi. Inglizcha Vikipediya 2-aprelda 3,6 million maqola chegarasidan oʻtib, 18-noyabrda 3,8 millionga yetdi. 2011-yil 7-noyabrda Nemis Vikipediyasi 100 million sahifa tahriridan oshib, 2011-yil 24-noyabrda 500 million sahifa tahririga yetgan inglizcha nashrdan keyin ikkinchi tildagi nashrga aylandi. Gollandiyalik Vikipediyada 2011-yil 17-dekabrda maqolalar soni 1 milliondan oshdi va Vikipediyaning toʻrtinchi nashri boʻldi.

2011-yil 3-martda Vikipediya 0.8-versiyasining maqola tanlovi nashri chop etildi.

„Wikimania 2011 — Hayfa, Isroil“ markasi 2011-yil 2-avgustda Israel Post tomonidan chiqarilgan. Bu Vikimedia bilan bogʻliq loyihaga bagʻishlangan birinchi marka edi.

2011-yilning 4-6-oktyabr kunlari Italiya parlamenti tomonidan taklif qilingan DDL intercettazioni qonuniga qarshi norozilik sifatida italyancha Vikipediyaga ataylab kirish imkoni boʻlmadi, bu qonun maʼqullansa, har qanday shaxsga veb-saytlarni haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan yoki haqoratomuz deb hisoblangan maʼlumotlarni dalillarni taqdim etish zaruratisiz oʻchirishga majburlash imkonini beradi.

Shuningdek, 2011-yil oktyabr oyida Wikimedia mobil operatorlar bilan hamkorlik orqali rivojlanayotgan mamlakatlarda Vikipediyaga bepul mobil foydalanishni taʼminlash tashabbusi boʻlgan Vikipediya Zero ishga tushirilishini eʼlon qildi.

#### 2012-yil

16-yanvarda Vikipediya hammuassisi Jimmi Uels Qoʻshma Shtatlar Kongressida muhokama qilinayotgan ikki antipiratga qarshi qonunlar norozilik namoyishi sifatida taklif etilayotgan „Onlayn qaroqchilikni toʻxtatish toʻgʻrisida“ va „IPni himoya qilish toʻgʻrisida“gi qonunga asoslanib 18-yanvar kuni Inglizcha Vikipediya 24 soat davomida yopilishini eʼlon qildi. Uels va qonunlarning boshqa muxoliflari „hamjamiyat qarori“ deb atalgan, ular soʻz erkinligi va onlayn innovatsiyalarni xavf ostiga qoʻyishiga ishonishgan. 10-iyul kuni Rossiyaning internetni tartibga solish toʻgʻrisidagi qonuniga norozilik sifatida ruscha Vikipediya tomonidan xuddi shunday oʻchirish oʻtkazildi.

2012-yil mart oyining oxirida  barcha Vikipediya til nashrlari oʻrtasida maʼlumotlarni almashish uchun universal platforma boʻlgan Wikidatani eʼlon qildi. 1,7 million dollarlik Vikidata loyihasi Google, Gordon va Betti Mur jamgʻarmasi va Allen sunʼiy intellekt instituti tomonidan qisman moliyalashtirilgan. Vikimedia Deutschland Wikidataning birinchi bosqichi uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga oldi va dastlab platformani 2012-yil dekabrigacha tahririyatlarga taqdim etishni rejalashtirgan. Vikidataning birinchi bosqichi 2013-yil mart oyida toʻliq ishga tushdi.

2012-yil aprel oyida Jastin Knapp Vikipediyaga bir million tahrirdan koʻproq ishlagan birinchi yakka hissa qoʻshuvchi boʻldi. Jimmi Uels Knappni ishi bilan tabrikladi va unga saytning *maxsus Barnstar* medali va erishgan yutuqlari uchun *Oltin Viki* mukofotini topshirdi. Uels, shuningdek, 20-aprel „Justin Knapp kuni“ boʻlishini eʼlon qildi.

2012-yil 13-iyulda inglizcha Vikipediya oʻzining 4 millioninchi maqolasi „Izbat al-Burj“ga ega boʻldi. 2012-yil oktyabr oyida tarixchi va Vikipediya muharriri Richard J. Jensen inglizcha Vikipediya „yakunlash arafasida“ degan fikrda boʻlib, Vikipediyaning maqolalar soni va oʻquvchilar sonining tez oʻsishiga qaramay, 2007-yildan beri muntazam faol muharrirlar soni sezilarli darajada kamayganini taʼkidladi.

Alexa Internet maʼlumotlariga koʻra, Vikipediya 2012-yil noyabr holatiga koʻra dunyodagi oltinchi eng mashhur veb-sayt edi. Dow Jones 2012-yil dekabr holatiga koʻra, Vikipediyani dunyo miqyosida beshinchi oʻringa qoʻydi.

#### 2013-yil
2013-yil 22-yanvarda italyancha Vikipediya Vikipediyaning beshinchi tildagi nashri boʻldi va 1 million maqoladan oshdi, rus va ispan Vikipediyalari mos ravishda 11- va 16-mayda oʻzlarining millioninchi maqolalariga ega boʻlishdi. 15-iyulda Shvetsiya va 24-sentyabrda Polsha Vikipediyalari oʻzlarining millioninchi maqolalari bilan Vikipediyaning sakkizinchi va toʻqqizinchi nashrlariga aylandi.

27-yanvarda asosiy kamar asteroidi 274301 Kichik jismlar nomenklaturasi qoʻmitasi tomonidan rasman „Vikipediya“ deb oʻzgartirildi.

Wikidata maʼlumotlar bazasining birinchi bosqichi, avtomatik ravishda tillararo havolalar va boshqa maʼlumotlarni taqdim etib, barcha til nashrlari uchun 2013-yilning mart oyida foydalanish mumkin boʻldi.

2013-yil aprelida Fransiya maxfiy xizmati Vikipediya volontyorini harbiy radiostantsiya haqidagi „maxfiy maʼlumotlar“i oʻchirilmasa, hibsga olish bilan tahdid qilib, Vikipediyani senzura qilishga uringanlikda ayblangan edi.

Iyul oyida VisualEditor tahrirlash tizimi ishga tushirildi, bu maqolalarni viki belgilaridan foydalanish oʻrniga matn protsessoriga oʻxshash interfeys bilan tahrirlashga ruxsat berishning birinchi bosqichini tashkil etdi. Smartfonlar va boshqa mobil qurilmalar uchun maxsus ishlab chiqilgan muharrir ham ishga tushirildi.

#### 2014-yil

2014-yil fevral oyida nemis Vikipediyasi mualliflari tomonidan 1000 jild va 1 100 000 dan ortiq sahifalardan iborat inglizcha Vikipediyaning bosma nashrini yaratish loyihasi ishga tushirildi. Loyiha Indiegogo orqali moliyalashtirildi va Vikipediya muharrirlarining hissalarini hurmat qilish uchun moʻljallangan edi. 2014-yil 22-oktyabrda Polshaning Slubice shahrida Vikipediyaning birinchi yodgorligi ochildi.

2014-yil 8-iyun, 15-iyun va 16-iyul kunlari Varay Vikipediyasi, Vetnamcha Vikipediya va Sebuano Vikipediyasining har biri bir million maqola belgisidan oshib ketdi. Ular oʻninchi, oʻn birinchi va oʻn ikkinchi Vikipediyalar edi. Varay va Sebuano Vikipediyalarida juda kam faol foydalanuvchilarga ega boʻlishiga qaramay, botlar tomonidan avtomatik tarzda yaratilgan maqolalar soni koʻp edi.

#### 2015-yil

2015-yil oʻrtalarida Vikipediya Alexa Internet maʼlumotlariga koʻra dunyodagi yettinchi eng mashhur veb-sayt boʻldi, bu 2012-yil noyabr oyida egallagan pozitsiyasidan bir pogʻona past edi. 2015-yil boshida Vikipediya jami 291 tildagi barcha nashrlarda 36 million asosiy maqolalardan ortiq eng yirik onlayn ensiklopediya boʻlib qoldi. Oʻrtacha, Vikipediya har oyda taxminan 495 million noyob tashrif buyuruvchilar tomonidan jami 10 milliardlab global sahifalar koʻriladi, jumladan, oltinchi eng mashhur sayt hisoblangan faqat Amerika Qoʻshma Shtatlaridan 85 million tashrif buyuruvchilar mavjud.

*Vikipediyani chop etish* Maykl Mandibergning badiiy loyihasi boʻlib, u 2015-yil 7-aprelda mavjud boʻlgan Vikipediyaning 7473 jildini chop etish imkoniyatini yaratdi. Har bir jild 700 sahifadan iborat boʻlib, faqat 110 tasi rassom tomonidan chop etilgan.

2015-yil 1-noyabrda inglizcha Vikipediya buta turi boʻlgan *Persoonia terminalis* haqida maqola yaratilishi bilan 5 000 000 ta maqolaga yetdi.

#### 2016-yil
2016-yil 19-yanvarda Yapon Vikipediyasi bir million maqola belgisidan oshib, ushbu marraga erishgan oʻn uchinchi Vikipediyaga aylandi. Millioninchi maqola — „Yapon imperatorlik dengiz flotining Ikkinchi jahon urushi davridagi suv osti kemasi“ deb nomlanadi.

2016-yil oʻrtalarida Vikipediya Alexa Internet maʼlumotlariga koʻra yana dunyoning oltinchi eng mashhur veb-sayti boʻldi, bu oʻtgan yilgi pozitsiyasidan bir pogʻona yuqorini tashkil qiladi.

2016-yil oktyabr oyida Vikipediyaning mobil versiyasi yangi koʻrinishga ega boʻldi.

#### 2017-yil
2017-yil oʻrtalarida Vikipediya Alexa Internet maʼlumotlariga koʻra, oʻtgan yilgi pozitsiyasidan bir pogʻonaga koʻtarilib, dunyodagi eng mashhur beshinchi veb-sayt sifatida qayd etildi. Vikipediya Zero Iroq va Afgʻonistonda mavjud edi.

2017-yilning 29-aprelida Turkiya hukumati tomonidan Vikipediyaga onlayn kirish Turkiyadagi barcha tillardagi nashrlarda bloklandi. Ushbu blokirovka 2020-yil 15-yanvargacha davom etdi, chunki Turkiya sudi blokirovkani inson huquqlarini buzgan deb topdi. Shifrlangan yaponcha Vikipediya Xitoyda 2017-yil 28-dekabrdan beri bloklangan.

#### 2018-yil
2018-yil davomida Vikipediya oʻz roʻyxatini Alexa Internet maʼlumotlariga koʻra dunyodagi eng mashhur beshinchi veb-sayt sifatida saqlab qoldi. Eʼtiborga molik ishlanmalardan biri — eʼtibordan chetda qolgan mavzularda qoralama maqolalar yaratish uchun sunʼiy intellektdan foydalanish edi.

2018-yil 13-aprelda Xitoy Vikipediyasidagi maqolalar soni 1 milliondan oshdi va bu marraga erishgan oʻn toʻrtinchi Vikipediyaga aylandi. Xitoy Vikipediyasi 2015-yilning may oyidan beri Xitoyning materik hududida bloklangan. Yilning oxirida, 26-iyunda, Portugalcha Vikipediya bir million maqola belgisidan oshib, ushbu marraga erishgan oʻn beshinchi Vikipediyaga aylandi. Millioninchi maqola *[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdao de Richard Nikson]]* (Richard Niksonning kechirilishi) edi.

#### 2019-yil
2019-yil avgust oyida, Alexa.com maʼlumotlariga koʻra, Vikipediya global internet bilan shugʻullanish boʻyicha dunyoda beshinchi oʻrindan yettinchi oʻringa tushib ketdi.

2019-yil 23-aprelda Xitoy hukumati Vikipediya blokini barcha tillardagi versiyalarga kengaytirdi. Bloklash vaqti 1989-yil Tiananmen maydonidagi norozilik namoyishlari va qirgʻinning 30 yilligi va 4-may harakatlarining 100 yilligiga toʻgʻri keldi, natijada Xitoyda internet senzurasi kuchaytirildi.

### Uchinchi oʻn yillik: 2020-yildan hozirgi kungacha

#### 2020-yil
2020-yil 23-yanvarda olti millioninchi maqola, Mariya Eliz Tyorner Lauderning tarjimai holi inglizcha Vikipediyaga qoʻshildi. Maqolalarning bunday oʻsishiga qaramay, Alexa tomonidan oʻlchanadigan Vikipediyaning global internet faolligi pasayishda davom etdi. 2020-yilning fevraliga kelib, Vikipediya global internet bilan shugʻullanish boʻyicha dunyoda oʻn birinchi oʻrinni egalladi. Vikipediyaning COVID-19 pandemiya inqirozi haqidagi yoritilishi ham, qoʻllab-quvvatlovchi tahrirlar, muhokamalar va hatto oʻchirishlar ham davrni batafsil tushunishga intilayotgan boʻlajak tarixchilar uchun foydali manba hisoblanadi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti notoʻgʻri maʼlumotlar tarqalishiga qarshi kurashda yordam berish uchun COVID-19 bilan bogʻliq maʼlumotlarni tarqatish uchun asosiy manba sifatida Vikipediya bilan hamkorlik qildi.

#### 2021-yil
2021-yil yanvar oyida OAVda Vikipediyaning 20 yilligi qayd etildi.

2021-yil 13-yanvarda inglizcha Vikipediya bir milliard tahrirga yetdi, bunda milliardinchi tahrir Stiven Pruitt tomonidan amalga oshirildi.

MIT Press taniqli Vikipediyachilar, Vikimediyachilar, tadqiqotchilar, jurnalistlar, kutubxonachilar va boshqa ekspertlarning alohida tarix va mavzularni aks ettiruvchi hissalari bilan Jozef Reagl va Jeki Koerner tomonidan tahrirlangan *Wikipedia @ 20: Tugallanmagan inqilob hikoyalari* insholarining ochiq kitobini nashr etdi.

2021-yilning noyabriga kelib, Vikipediya global internet aloqasi boʻyicha dunyoda oʻn uchinchi oʻrinni egalladi.

## Mavzu boʻyicha tarix

### Uskuna va dasturiy taʼminot

: *Vikipediyani boshqaradigan [[Dasturiy taʼminot|dasturiy taʼminot]] va [[Apparat ta’minoti|kompyuter uskunalari]], server fermalari va Vikipediya tayanadigan boshqa tizimlar.*

* 2001-yil yanvar oyida Vikipediya Klifford Adams tomonidan Perl tilida yozilgan UseModWikida ishladi. Asl matn maʼlumotlar bazasida emas, balki fayllarda saqlangan boʻlsa-da, server hali ham Linuxda ishlaydi. Maqolalar CamelCase konventsiyasi bilan nomlandi.
* 2002-yil yanvar oyida eski UseModWiki oʻrniga Vikipediyani quvvatlovchi viki-dasturning „II bosqich“i taqdim etildi. Magnus Manske tomonidan loyiha uchun maxsus yozilgan PHP viki dvigatelini oʻz ichiga olgan.
* 2002-yil iyul oyida Vikipediyaga quvvat beruvchi dasturiy taʼminotning katta qayta yozishi jonli efirga chiqdi; „III bosqich“ deb nomlangan u eski „II bosqich“ versiyasini almashtirdi va MediaWikiga aylandi. Bu oʻsib borayotgan loyihaning ortib borayotgan talablariga javoban Li Daniel Kroker tomonidan yozilgan edi.
* 2002-yil oktyabr oyida Derek Remsi Amerika Qoʻshma Shtatlari shaharlari haqida koʻplab maqolalarni qoʻshish uchun bot — Rambot deb nomlangan avtomatlashtirilgan dasturni yaratdi; bu maqolalar avtomatik ravishda AQSh aholini roʻyxatga olish maʼlumotlaridan yaratilgan. Shu tariqa u Vikipediyadagi maqolalar sonini 33 832 taga oshirdi. Bu „Vikipediya tarixidagi eng bahsli harakat“ deb nomlangan.
* 2003-yil yanvar oyida TeXda matematik formulalarni qoʻllab-quvvatlash qoʻshildi. Kodga Tomaş Vegrzanovski hissa qoʻshgan.
* 2003-yil 9-iyun kuni Vikipediyaning ISBN interfeysi maqolalardagi ISBNlarni maxsus Kitob manbalariga havola qilish uchun oʻzgartirildi, bu uning mazmunini foydalanuvchi tomonidan tahrirlanadigan Wikipedia:Book sources sahifasidan oladi. Bundan oldin, ISBN havolasi maqsadlari dasturiy taʼminotga kodlangan va yangilari Wikipedia:ISBN sahifasida taklif qilingan. Buni oʻzgartirgan tahrirga qarang.
* 2003-yil 6-dekabrdan keyin Vikipediya foydalanuvchilariga koʻrsatiladigan turli xil tizim xabarlari qattiq kodlanmagan boʻlib, Vikipediya administrators MediaWiki interfeysining maʼlum qismlarini, masalan bloklangan foydalanuvchilarga koʻrsatilgan xabarni oʻzgartirish imkonini berdi.
* 2004-yil 12-fevralda server operatsiyalari Kaliforniyaning San-Diego shahridan Florida shtatining Tampa shahriga koʻchirildi.
* 2004-yil 29-mayda barcha turli veb-saytlar MediaWiki dasturining yangi versiyasiga yangilandi.
* 2004-yil 30-mayda „toifalarga ajratish“ yozuvlarining birinchi holatlari paydo boʻldi. Soʻnggi oʻzgarishlar va ushbu sahifani tahrirlash kabi turkum sxemalari Vikipediya tashkil etilganidan beri mavjud edi. Biroq, Larri Sanger sxemalarni roʻyxatlar va hatto qoʻlda kiritilgan maqolalar sifatida koʻrib chiqdi, toifalarga ajratish esa ensiklopediyaning har bir maqolasidagi alohida toifalarga boʻlinish entsiklopediya maqolalarini kattaroq avtomatik turkumlashning bir qismi sifatida yozuvlariga qaratiladigan boʻldi.
* 2004-yil 3-iyundan keyin administratorlar MediaWiki:Monobook.css saytidagi monobook uslublar jadvalidagi CSSni oʻzgartirish orqali interfeys uslubini tahrirlashlari mumkin edi.
* Shuningdek, 2004-yil 30-mayda MediaWiki 1.3 bilan standart matnlarni koʻchirish imkonini beruvchi Andoza nomlar maydoni yaratildi.
* 2005-yil 7-iyun, soat 15:00 da (Sharqiy standart vaqt), Wikimedia serverlarining asosiy qismi koʻchaning narigi tomonidagi yangi ob’ektga koʻchirildi. Bu vaqt ichida barcha Wikimedia loyihalari ishlamay qoldi.
* 2013-yil mart oyida Wikidata interwiki maʼlumotlar bazasining birinchi bosqichi Vikipediyaning tildagi nashrlarida mavjud boʻldi.
* 2013-yil iyul oyida foydalanuvchilarga viki belgilash oʻrniga WYSIWYG matn muharriri (soʻz protsessoriga oʻxshash) yordamida Vikipediyani tahrirlash imkonini beruvchi VisualEditor tahrirlash interfeysi ishga tushirildi. Mobil qurilmalar uchun optimallashtirilgan tahrirlash interfeysi ham chiqarildi.

### Qarang va his eting

: *Vikipediyaning tashqi koʻrinishi, uning koʻrinishi va tuygʻusi va Vikipediya [[Brend|brendi]], foydalanuvchilarga taqdim etilgan.*

### Jamgʻarma toʻplashi

Har yili Vikimedia fondi oʻz faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun Vikipediyada mablagʻ yigʻish kampaniyalarini oʻtkazadi. Ular odatda bir oy davom etadi va turli mamlakatlarda yilning turli vaqtlarida sodir boʻladi. Vikipediyaning oʻzida mablagʻ yigʻish bannerlaridan tashqari, elektron pochta kampaniyalari ham mavjud; baʼzi elektron pochta xabarlari odamlarni Vikimedia jamgʻarmasi pullarini oʻz xohishlariga koʻra qoldirishga taklif qiladi.

Vikimedia jamgʻarmasi faoliyati davomida daromadlar har yili oshib bordi va 2020/2021-yillarda  va  xarajatlari:

Bundan tashqari, 2016-yilda boshlangan tashkiliy jihatdan alohida mablagʻ yigʻish boʻyicha Vikimedia jamgʻarmasi 2021-yilda rejalashtirilganidan besh yil oldin 100 million dollarga yetdi.

Alohida, ammo shunga oʻxshash hodisada, Keti Koksning kampaniya menejeri Morton Brilliant, siyosiy raqiblarning Vikipediya yozuvlariga salbiy maʼlumot qoʻshganligi aniqlanganidan keyin isteʼfoga chiqdi. Ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinganidan soʻng, voqealar 2006-yil avgustida qisqardi.

#### Inglizcha Vikipediya CD/DVD/Kiwix ZIM fayl relizlari

2022-yil iyun oyi holatiga koʻra, Vikipediyaning 0.8 versiyasidan buyon boshqa maqola tanlash nashrlari chiqmadi.

### Daʼvolar
Cheklangan yoʻllar bilan, Wikimedia Jamgʻarmasi Aloqa toʻgʻrisidagi qonunning 230-boʻlimi bilan himoyalangan. Tuhmat harakatida *Bauer et al. v.* *Glatzer va boshqalar.*, bu boʻlim tufayli Wikimedia javob berish uchun hech qanday ishi yoʻq, deb hisoblangan. Fransiyadagi shunga oʻxshash qonun 2007-yil oktyabr oyida daʼvoning rad etilishiga sabab boʻldi. 2013-yilda Germaniya apellyatsiya sudi (Shtutgart Oliy Mintaqaviy sudi) Vikipediyani „kontent provayderi“ emas, „xizmat koʻrsatuvchi provayder“ deb qaror qildi va shu sababli u noqonuniy ayblangan kontentni oʻchirib tashlasa, javobgarlikdan himoyalangan.

* Viki tarixi
* *Vikipediya inqilobi*, Endryu Lihning 2009-yil kitobi
* Vikipediyaning oxiri haqidagi bashoratlar
## Vikipediya tarixi rasmlarda

## Manbalar

## Havolalar