open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kavakinyo

**Kavakinyo** (, [kɐvɐˈkiɲu]), **masheti** — portugallarning kichik toʻrt torli cholgʻu asbobi. *Kawako* gitarasining kichik versiyasi. Portugaliya va Braziliyada keng tarqalgan.

## Tarixi
Kavakinyo XV asrda portugallar tomonidan Afrikaga, soʻngra Janubiy Amerikaga olib kelingan va bu yerda bu cholgʻu asbobini *cuatro* deb atashgan. XIX asr oʻrtalaridan Braziliyada keng tarqalib, asrning ikkinchi yarmida xuddi shu tarzda Havayi orollarida paydo boʻlgan. U bu yerda *ukulele* nomi bilan mashhur.

## Turlari

### Portugalcha turi
Portugaliya kavakinyosi boshqa barcha turlar paydo boʻlishiga asos boʻlgan. Bu turni boshqalaridan pardalari sonidan farqlash mumkin. Portugaliya kavakinyosida pardalar soni 12 ta, Braziliya namunasi va kavakoda 17 tadir.

### Braziliya namunasi
Braziliya Kavakinyosi Portugaliyanikidan bir oz kattaroq va 17 pardaga ega.

### Kavako
Kavako — bu Braziliya kavakinyosining oʻlcham jihatidan kichikroq namunasi, hajmi boʻyicha Portugaliyanikiga oʻxshash. Ammo, Braziliya namunasidagi kabi 17 pardadan iborat.

## Qurilishi

### Asosiy sozlamalar

* **c g a d<sup>1</sup>** — portugalcha sozlash
* **d g b d<sup>1</sup>** — brazilcha sozlash

### Boshqa sozlamalar

* **d a b e<sup>1</sup>** — Istoricheskiy portugalskiy stroy
* **g g b d<sup>1</sup>**
* **a a c e<sup>1</sup>**
* **d g b e<sup>1</sup>** — Ispolzuemiy dlya igri solo v Brazilii.
* **g c<sup>1</sup> e<sup>1</sup> a<sup>1</sup>** — Stroy Ukulele. ʻ*Kavakulele*’ (**Kavak**inyu + Uk**ulele**)
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Tudovlyanlar

**Tudovlyanlar** () — Tver viloyatining sobiq Rjevskiy tumani gʻarbidagi ruslarning etnografik guruhi, ular XVIII-asrning birinchi yarmida taxminan 10% ni tashkil etgan.

Kelib chiqishi boʻyicha ular assimilyatsiya qilingan belaruslar, yoki proto-slavyan avtoxton populyatsiyasining avlodlari. Hatto XX-asrning boshlarida ham Tudov xalqi ularni belaruslarga yaqinlashtirgan bir qator kundalik va lingvistik xususiyatlarni saqlab qoldi.

Tor maʼnoda — Volganing oʻng irmogʻi boʻlgan Tud daryosining ikkala tomonidagi qadimgi volostlar Stariy Tud, Molodoy Tud va Tud-Skovorotin aholisi. Keng maʼnoda Tudovlyanlar nomi XIX-asr etnograflari tomonidan Yuqori Volganing oʻng qirgʻogʻining barcha aholisiga belarus va polyak tillariga yaqin murojaat qilish uchun ishlatilgan.

Tudov xalqining oʻz nomi yoʻq edi. 1903-yilda belaruslik etnograf Yefim Karskiy ularning sonini 45 ming kishi deb hisoblagan. XX-asrda Tudoviyaliklar va uning atrofidagi aholi oʻrtasidagi farqlar deyarli yoʻq qilindi.

Ammo hozir ham Tudovlar yoʻqolgan emas. Mahalliy aholi orasida lahjaning oʻziga xos xususiyatlari va tudovlar millatini tushunish ham saqlanib qolgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* *Смирнов Ю. М.* В стране тудовлян. — Тверь: Издательство ГЕРС, 2004. — 162 с. с ил. (Библиотека краеведа).
Pandeyru

**Pandeyru** () — Janubiy Amerika, Portugaliya va boshqa mamlakatlarda chalinadiga zarbli cholgʻu asbobi, daf turi, oʻzbeklarning childirmasiga oʻxshash.

Braziliyada pandeyru norasmiy xalq musiqa asbobi, sambaning ruhi hisoblanadi. Braziliyacha kapoeyra musiqasi hamrohligida chalinganda pandeyru ritmi atabake tovushini toʻldiradi.

Asbob childirma kabi chalinadi: membranani urib, cholgʻuni butunicha titratish.

Pandeyru membranasining tortib sozlanishi ijrochiga kerakli ovoz balandligini tanlash imkonini beradi. Pandeyru gardishi boʻylab *platinelas* deb ataluvchi metall tarelkachalar taqilgan; tarelkachalar har bir toʻplamda uchtadan oʻrnatilgan boʻlib, ular botiq shakldaligi sababli tarelkachali oddiy orkestr childirmasiga qaraganda sof, tiniq va yumshoq tovush chiqaradi.

Asbob bir qoʻl bilan tutilib, ikkinchi qoʻl bilan membranaga uriladi. Pandeyru ritmlari kaft, bosh barmogʻi, barmoqlari va tovonning zarbalari yordamida ijro etiladi. Bundan tashqari, pandeyruni, shunchaki, silkitib qoʻyilsa ham tovush chiqaradi yoki membranani chertganda ham rol (roll) deb ataluvchi chiroyli jarang sochadi.

Pandeyru samba, shoru, koku va kapoeyra kabi Braziliyacha musiqa shakllarida ijro qilinadi. Braziliyacha pandeyru ispan-portugallarning *pandeireta* cholgʻu asbobidan kelib chiqqan.

## Tasvirlar

File:Pandeiro.jpg
File:Pandeiro3.JPG
File:Pandeiro2.JPG


## Manbalar


## Yana qarang

* Kapoeyra

## Havolalar

*
Panduri

**Panduri** () — gruzin xalq uch torli lyutnya tipidagi chertma cholgʻu asbobi. Sharqiy Gruziyadagi Pshavi, Xevsureti, Tusheti, Kaxeti va Kartli elatlarining eng mashhur xalq cholgʻu asbobi. Panduri turli shakl va oʻlchamlarda ishlab chiqariladi. Yakkaxon ijro va qoʻshiq joʻrligida chalinadi. Pandurini, asosan, erkaklar chaladi.

Taniqli ashug Ietim Gurji (1875-1940) pandurida joʻrlik qilgan. Sovet davrida Gruziyada zamonaviy gruzin kompozitorlari va mumtoz musiqalarni ijro etuvchi panduri, salamuri va chonguri triolari mashhur boʻldi. Hozirda panduri joʻrligidagi qoʻshiqlar Trio Mandili tomonidan ijro etilmoqda. Dastlab, uch va yetti boʻlinmali 2 turdagi panduri bor edi, lekin 1934-yilda taniqli gruzin sanʼatshunosi Kiril Vashakidze ushbu cholgʻu asbobining yangi versiyasini yaratdi. Vashakadze dastlabki cholgʻuni tadqiq qilgandan soʻng unga bemol va diyez yarim tonlarni qoʻshib, asbobning zamonaviy versiyalari — „Panduri prima“ (mumtoz) va 12 ta boʻlinmali „Panduri tenor“larini dunyoga keltirdi.

Tuzilishi: Panduri odatda quyidagicha sozlanadi: E C # A — yaʼni 1-tor Mi, ikkinchi tor Do# (qisilgan 3-pardada 1-parda bilan ohangdosh eshitiladi) va 3-tor Lya (4-chi pardada 2-parda bilan, 7-pardada esa 1-parda bilan ohangdosh eshitiladi). Shunday qilib, bosilmagan (ochiq) torlar Lya (A) major akkordni tashkil qiladi.

## Manbalar
Pirofon

**Pirofon** ― 1873-yilda Oygen Kastner tomonidan ixtiro qilinib, uning „Les Flammes Chantantes“ kitobida taʼrifi keltirilgan musiqa asbobidir.

Cholgʻu asbobi Kastnerning tebranishlar va „kuylovchi alanga“ nazariyasi boʻyicha tadqiqotlar mahsuli edi. Pirofon naychalarida olov oʻtayotganda harorat gradiyenti paydo boʻladi va havo tebranishni boshlaydi. Naychada rezonans paydo boʻladi, tebranish kuchayadi va tovush hosil boʻladi.

Asl konstruksiyasida turli uzunlikdagi bir qator shisha naylar har bir kolbaga olov kirishini boshqaruvchi klaviaturaga ulangan. Keyinchalik Kastner pirofonni takomillashtirdi: yangi modelda har bir trubkada doimiy ravishda ikkita chiroq yonadi va ularning balandligi boʻyicha bir-biriga nisbati klaviaturadan oʻzgartiriladi. Naylardagi olovni sozlash orqali uning asosiy ohangini yoki yuqori garmonik ohanglarini chaqirish yoki ovozni toʻxtatish mumkin. Yonilgʻi sifatida propan, benzin yoki vodorod ishlatiladi.

Ilk cholgʻulardan biri portlab, sozandani jarohatlagan. Ishlab chiqarish va sotish yoʻlga qoʻyilmagan, hozirgi pastda bu cholgʻu ishlatilmaydi.

## Manbalar


## Havolalar

* Pirofon / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* *[https://web.archive.org/web/20160605210122/https://slovari.yandex.ru/%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%BE%D0%BD/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%BE%D0%BD/ pirofon] (mavjud havola 14.06.2016 dan [2157 kunlar])* — Musiqa lugʻatidagi maqola
* Popular Mechanics. London muzeyida antiqa olovli organ (inglizcha). — 1952-yil. — jild. 6. — B. 71.
Tukudeka

**Tukudeka**, **tukudika**, **tukkutikka** — Qoʻshma Shtatlardagi amerikalik hindu qabilasi, „Qoʻy iteʼmol qiluvchilari“ nomi bilan ham tanilgan. Ular Sotut tizmasi yon bagʻirlarida, zamonaviy Boise va Kaster okruglari hududida yashagan. Ular Shimoliy Shoshonening tepalik qabilalariga mansub.

## Tarixi
XIX asrda Tukudeka Sotut togʻlaridagi Salmon daryosi boʻyida yashagan va baʼzi jamoalar Vayomingda ham hozirgi Yelloustoun milliy bogʻi hududida yashagan. 1824-yilda ular birinchi marta oq tanlilarni uchratishdi — togʻliklar 1840-yillargacha qunduzlarni ovlashgan. 1860-yilda Tukudek yerlarida oltin topildi va amerikalik qidiruvchilar ularning yerlarlariga suv bostirishdi. 1870-yilga kelib, oltin qazuvchilar 7000 dan ortiq odamni tashkil etar edi, ular oʻrmonni kesib, oʻyinni qoʻrqitishdi, shoshonlarni ochlikdan oʻldirishdi.

1870-yilda Vayomingda yashovchi Tukudeka Sharqiy Shoshone bilan birlashdi. 1878-yilning yozida hindular Pearsall-Krikda ikkita oq tanlini oʻldirishda ayblangan. 1879-yil fevral oyida Lun-Crik yaqinida besh nafar xitoylik konchi, 1879-yil may oyida esa Salmon daryosining janubiy qismida ikkita chorvador halok boʻldi. Toʻliq dalil yoʻqligiga qaramay, bu qotilliklar uchun tukudek ayblangan. Amerika hukumati hindularga qarshi jazo ekspeditsiyasini joʻnatib, qurolli toʻqnashuvga olib keldi, *bu „Qoʻy yeyuvchilar urushi“ deb nomlandi.* 1979-yil 1-oktabrga kelib tukudeklarga qarshi harbiy yurish tugadi. AQSh harbiylari yigirma kishilik Umatilla skautlari guruhi bilan birga 51 erkak, ayol va bolalarni taslim qilish toʻgʻrisida muzokaralar olib bordilar, keyinchalik ular Fort Xoll rezervatsiyasiga yuborildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
*
*
*
*
## Havolalar
* 
* Shoshone-Bannock Tribes
Portugalcha gitara

**Portugalcha gitara** () — sistrlar oilasiga mansub chertma cholgʻu asbobi. Ikki torli xorlarga birlashtirilgan 10-12 poʻlat torlarni oʻz ichiga oladi. Odatda sozlamasi: **'. Boshqa sozlamalar mavjud: "Lissaboncha" **' va "Koimbracha" **. Portugal gitarasining kelib chiqishini koʻpchilik tadqiqotchilar ingliz protektorati (XVIII-XIX asrlar) davrida Portugaliyaga olib kelingan ingliz gitarasi bilan bogʻlashadi.

Portugalcha gitara ― modinya (XVIII-asr oxiri va XIX-asr boshlarida salonlarda mashhur boʻlgan sentimental romans) va fadu (anʼanaviy portugal musiqasining bir turi) ga joʻrlik qiluvchi asosiy musiqa asbobi.

Portugalcha gitara uchun nota musiqasini Antonio da Silva Leite boshlab bergan boʻlib, u gitara chalish maktabini taʼsis qilgan (Lissabon, 1796) va portugalcha gitara uchun (shu jumladan, gitara dueti) turli janrlarda bir qator pyesalar, jumladan, "yengillashtirilgan" (menuetlar, marshlar, gavotlar, kontrdanslar, kotilyonlar va boshqalar.) va "jiddiy" (sonatalar) asarlar yaratgan. XX-asrda va bugungi kunda portugalcha gitara uchun musiqa mualliflari va virtuoz gitarachilar, odatda, bitta odamlardir. Ular orasida Antoniu Shainyo (Chainho) va Karlush Paredesh (Paredes) bor. Karlush Paredeshning xizmati portugal gitarasini mayxonadan katta estrada konsertga olib chiqqanligidir. Portugalcha gitarani ijrochi, bastakor va musiqashunos, ushbu soz haqida kitob va ilmiy-ommabop maqolalar yozgan Pedro Kaldeyra Kabral (Cabral) faol ommalashtirdi.

File:Portuguese guitar variations (477201304).jpg|Sozlovchi mexanizmli grif kallagi
File:Port-guitar-silva-1796.jpg|A. da Silva Leite darsligidan gravyura. Lissabon, 1796-yil


## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* *Simões A.* A Gitarra. Boskexo Historiko. Evora, 1974-yil
* *Cabral PC* A Guitarra Portuguesa. Amadora: Ediclube, 1999-yil.
* Portuguesa gitarrasi: internacional simposio aktas. Universidade de Évora, 2001-yil 7-9-sentabr. Estar: Universidade de Évora, Centro de História da Arte, [2002].
* *Cabral PC* A Guitarra Portuguesa // Idades do Som. Lissaboa: Instituto do Emprego e Formação Professional, 2006-yil.
* *A. da Silva Leite.* Estudo da Guitarra. Lissabon, 1796-yil  Архивная копия  (elektron faksimil)
Pungi

**Pungi** — bitta tayoqchali kapsulali puflama cholgʻu asbobi. Hindistonda anʼanaviy musiqa ijro etishda va ilon oʻynatish amaliyotida qoʻllanadi.

## Tuzilishi
Asbob mushtukli va ikkita naychali rezonator kameradan iborat — melodik va burdon. Rezonator quritilgan qovoqdan, naychalar esa bambukdan qilingan. Tilchalari (qamishlar) ot qili, somon yoki boshqa materiallardan tayyorlangan. Har bir naychaning alohida tilchasi bor.

## Chalish texnikasi
Burdon naycha yordamida faqat bitta uzun nota ijro etiladi, u melodik naychada chalingan asosiy kuyga joʻr boʻlib xizmat qiladi.

Punga pauzasiz chalinadi, buning uchun uzluksiz nafas olish texnikasi qoʻllanadi: havo burunga soʻriladi va bir vaqtning oʻzida lunj yoki tilning harakati bilan ogʻiz orqali tez chiqariladi.

## Qoʻshimcha faktlar

* „Pungi“ soʻzi oddiygina „quvur“ degan maʼnoni anglatadi.
* Bu asbob tumba, mahudi, bin. deb ham ataladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* Video: kobra oʻynatish
Rega, xalq

**Rega** bantu guruhiga mansub xalqdir. Boshqa nomlari: varega, barega (oʻzini shunday ataydi), lega. Ular Zairdagi Kivu koʻli va Lualaba daryosiorasidagi yashaydi.

Soni — 400 ming kishi. Inson. Kirega tilida gaplashadi. Ular anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qilishadi, ammo nasroniylari ham bor. Ular ixcham joylashadilar, qishloqlar odatda yoʻllar yoki daryolar boʻylab choʻzilgan.

## Xoʻjaligi
Asosiy anʼanaviy kasblari: qishloq xoʻjaligi, asosan oʻt qoʻyib oʻrmon ochib yerga ishlov berish, daryoda baliq ovlash va ovchilik. Ularda kassava, shirin kartoshka, banan, palma moyi, sabzavotlar yetishtiriladi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari regalarning asosiy ratsionini **tashkil qiladi** — ular xom va qovurilgan banan, maniok noni, boʻtqa hamda palma yogʻi va issiq ziravorlar qoʻshilgan xoʻrdalar isteʼmol qiladilar.

Mavsumiy ishlar plantatsiyalarda, baʼzan sanoat korxonalarida keng tarqalgan, **regalarning** bir qismi mayda savdo bilan shugʻullanadi.

## Oilasi
**Regalar** qabila boʻlinishini saqlab qolgan. Asosiy ijtimoiy birlik — bu katta oila jamoasi. Qarindoshlik hisobi ota liniyasida, baʼzan ona liniyasidadir. Nikohdan soʻng kelin kuyovnikiga oʻtadi.

## Maishiy hayoti va madaniyati
**Regalarda** badiiy hunarmandchilik — savat va boʻyra toʻqish, yogʻoch oʻymakorligi, kulolchilik rivojlangan.

**Regalar** yashaydigan anʼanaviy turar-joylar toʻrtburchak shaklida boʻlib, devori sinchli, tomiga bordon, palma bargi yoki poxol yopiladi.

Anʼanaviy kiyimlari (oʻtlardan toʻqilgan kamar yoki fartuklar) ishlatilmaydi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Andrianov V. B. Rega // Narodi i religii mira / Glav. red. V. A. Tishkov. M.: Bolshaya Rossiyskaya Ensiklopediya, 1999.
Ijtimoiy voqelik

**Ijtimoiy voqelik** — individlar oʻrtasida umumiy qabul qilingan tamoyillar, qonunlar va ijtimoiy gʻoyalarni oʻz ichiga olgan oʻzaro taʼsir natijasidir.

## Taʼriflash yondashuvlari
Ijtimoiy voqelik muammosi fenomenolog faylasuflar, xususan, voqelikning bunday alohida shaklini taʼriflash uchun „ijtimoiy voqelik“ tushunchasidan foydalangan Alfred Shyuts tomonidan toʻliq koʻrib chiqilgan. Shyuts ijtimoiy dunyoda toʻgʻridan-toʻgʻri boshdan kechirilishi mumkin boʻlgan ijtimoiy voqelik va bevosita koʻrinmaydigan, qidirilgan boʻlsada, hali boshdan kechirilmagan ijtimoiy voqelik oʻrtasida chegara oʻtkazdi. Shyutsdan keyin etnometodologiya sohasi kundalik ishchanligimiz va qobiliyatlarimizning ijtimoiy voqelik bilan oʻzaro munosabatidagi noaniq boʻlgan tuzilishni yanada oydinlashtirdi.

Ilgari, bu masala boshqa ilm sohalarida ham, masalan, sotsiologiyada koʻrib chiqilgan. Emil Dyurkgeym ijtimoiy voqelikning oʻziga xos xususiyatini taʼkidladi: „Bu yerda gʻoya boshqa hamma joydalardagiga qaraganda realroqdir“.

Gerbert Spenser ijtimoiy, biologik va fiziologik voqelikni chegaralash maqsadida "superorganizm" tushunchasini qoʻshdi.

Ijtimoiy voqelik ilmiy, biologik yoki individual voqelikdan farq qiladi va jamiyatda ijtimoiy jihatdan qabul qilingan tendentsiyalardan iborat. Baʼzi tadqiqotchilar, masalan, Jon Syorl, ijtimoiy voqelik har bir individning nutq akti va muhitdan kelib chiqib oʻrnatilishi mumkin deb hisoblaydilar (pertseptiv psixologiyadan, jumladan J. J. Gibsondan ham va bir qancha iqtisodiy-ekologik nazariyalardan farqli oʻlaroq). Jon Syorl nutq aktlarini taʼriflash uchun quyidagi boʻlimlarni ishlatadi: „Nikoh, mol-mulk, ishga qabul qilish, ishdan boʻshatish, urush, inqilob, hukumat, yigʻilishlar, bitimlar, parlamentlar, korporatsiyalar, qonunlar, restoranlar, dam olish, advokatlar, oʻqituvchilar, shifokorlar, oʻrta asr ritsarlari, shuningdek, soliqlar“.

Radikal konstruktivizm ijtimoiy voqelikni, ehtiyotkorlik bilan, kuzatuvchilar oʻrtasidagi geterogenlik sifatida belgilaydi (hozirgi kuzatuvchi oʻzini tarkibga olsa yoki olmasa ham).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*  (tekst na angliyskom yazike)
*
Fin-Ugr xalqlari uyushmasi

**Rossiya federatsiyasi finno-ugri xalqlari uyushmasi (AFUN RF)** — butun Rossiya ijtimoiy harakati, Rossiya federatsiyasi finno-ugri jamoat tashkilotlarining mintaqalararo birlashmasi.

## Tarix
Tashkilot 1992-yil 20-fevralda Siktivkar shahrida fin-ugr xalqlarining vakolatli vakillari yigʻilishida tashkil etilgan. Keyin Rossiya Federatsiyasining mintaqalararo, millatlararo tashkilotini yaratish toʻgʻrisidagi deklaratsiya qabul qilindi.

Ushbu kongressga Vengriya, Rossiya Federatsiyasi, Finlandiya, Estoniya kiradi. Asosiy vazifa xalqlarning oʻz taqdirini belgilash huquqi, Shimoliy Sibir va uzoq Sharqning mahalliy xalqlarining huquqlari, milliy ozchiliklar va inson huquqlari boʻyicha xalqaro normalarni amalga oshirishdir. Birinchi uchrashuv Ijevsk shahrida boʻlib oʻtdi. 1994-yil 7-oktabrda,  Uyushma ijroiya qoʻmitasining  shtab-kvartirasi Xanti-Mansiysk shahriga koʻchirildi.

2002-yil iyul oyidan boshlab shtab-kvartira Saranskda joylashgan.

## Assotsiatsiya rahbariyati
AFUN Prezidiumi raisi — Tultayev Pyotr Nikolaevich (Mordoviya Respublikasi).

## Uyushma aʼzolari
Uyushmada vakillik qiladigan xalqlar va millatlar:

* Besermyanlar;
* Vepsianlar;
* Vod;
* Izhora;
* Karely;
* Komi;
* Komi-Permyaklar;
* Mansi;
* Mari;
* Mordva;
* Nganasani;
* Nenets;
* Saami;
* Selkuplar;
* Seto;
* Udmurtlar;
* Xanti;
* Enets.

## Uyushma kongresslari

* I Kongress 1992-yil may, Izhevsk;
* II Kongress 1995-yil mart — aprel, Kudimkar;
* III Kongress 2005-yil 13-14- oktabr, Moskva;
* IV Kongress 2009-yil 24-26 sentabr, Saransk;
* V Kongress 2013-yil 26-28 sentabr, Saransk;
* VI Kongress 2017-yil 27-29 sentabr, Syktyvkar;
* VII Kongress 2021-yil, Petrozavodsk.

## Yana qarang
* Fin-Ugr xalqlarining Jahon Kongressi
* Fin-Ugr xalqlari yoshlar uyushmasi
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Ефимов И. А. Ассоциация финно-угорских народов // Мордовия : Энциклопедия : в 2 т. / гл. ред. А. И. Сухарев. — Саранск : Мордовское книжное издательство, 2003. — Т. 1 (А—М). — С. 136. — 576 с. — ISBN 5-7595-1543-8.
## Havolalar
* Официальный сайт ассоциации
* Ассоциация финно-угорских народов 
* Из истории Ассоциации финно-угорских народов
Afrika musulmonlari agentligi

**Afrika musulmon agentligi** (ama) (Arab. الوكالة السسلامية الففريقية; eng. Afrika Muslims Agency) — xalqaro, gumanitar, Afrika Islomni rivojlantirish va ragʻbatlantirish maqsadida Quvaytda 1981-yilda tashkil etilgan. Afrika musulmonlari agentligi shtab-kvartirasi Quvaytda joylashgan va Afrikaning 34 davlatida vakolatxonalariga ega.

## Tarix
Afrika musulmonlari agentligi 1981-yilda tashkil etilgan. Agentlikning birinchi rahbarlari doktor Abd ar-Rahmon as-Sumeyt va Muhammad Farid Chunar edi. AMA qitʼaning turli qismlarida ocharchilikdan aziyat chekkan hududlarda yordam loyihalarida ishtirok etgan. 1992-yilda AMA Somaliga 1000 tonnadan ortiq gumanitar yordam berdi. 1998-yilda Afrika musulmon agentligi Birlashgan Millatlar Tashkilotining iqtisodiy va ijtimoiy masalalar kengashida maslahatchi maqomini oldi. 2010-yil boshida Afrika musulmonlari agentligi „Harakat ash-Shabaab“ islomiy terrorchilik tashkilotiga moliyaviy yordam koʻrsatayotgani haqida xabarlar paydo boʻlgan edi.

## Joriy pozitsiya
AMA faoliyati, jumladan, gumanitar va ijtimoiy yordam, shuningdek, maktablar va kasalxonalar qurishni taklif qiladi.

## Yana qarang
* Afrikadagi Islom
* Jahon Islom Kongressi
* Al-Qoida
## Manbalar


## Havolalar
* Site officiel de l’AMA Официальный сайт
Jarnsaksa

**Yarnsaxa** (qad.nors. Járnsaxa, „temir saks“) — nemis-skandinaviya mifologiyasida jotun ayol.

Snorri Sturlusonning Kichik Edda nashriga koʻra, Torning kichik xotini unga Magni ismli oʻgʻil tugʻib berdi.

Katta Eddaning „Hyundl’s qoʻshigʻi“ sheʼriga koʻra (qad.nors. Hyndluljóð) u Heimdallning toʻqqizta onasidan biridir. Xeymdallning toʻqqizta onasi Agira va Ranning qizlari edi.

## Hozirgi vaqtda
Saturn sayyorasining tartibsiz sunʼiy yoʻldoshi Jarnsaksa nomi bilan atalgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell. ISBN 0-304-34520-2
Fa (nota)

**Fa** () solmizatsiyada (solfejio) diatonik tovush shkalasi, toʻrtinchi bosqichining mnemonik belgisidir. **F** belgisiga oʻxshash. mi tovushidan yarim ton va soldan bir ton ortda.

Birinchi oktavada tovush chastotasi (teng temperament qatori): 349,2 gerts.

## Nomining kelib chiqishi
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning toʻrtinchi qatori, birinchi boʻgʻinidan olingan: „Ut queant laxis“ — **''fa** muli tuorum'' ("...sening qilmishlaring... ") — bu yerda har keyingi satr avvalgisidan balandroq ohangda ijro etilgan. Bunday mnemonik usulni („guidon hece“) Gvido Aretinskiy ixtiro qilgan.

## Notada ifodalanishi

## Havolalar

* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Solfedjio nazariyasi.
* Musiqiy notalar jadvali.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).
Atlantika kengashi

**Atlantika Kengashi** (eng. Atlantika Kengashi) — Amerika tahliliy markazi, shimoliy Atlantika shartnomasi tashkiloti ostida 1961-yilda tashkil etilgan. Siyosiy, biznes va intellektual xalqaro rahbarlar uchun forum hisoblanadi. Kengash xalqaro xavfsizlik va global iqtisodiyot bilan bogʻliq oʻnta mintaqaviy markaz va funktsional dasturlarni boshqaradi. Shtab-kvartirasi Vashingtning Kolumbiya okrugida joylashgan. Kengash Atlantika Shartnomasi Uyushmasi aʼzosi hisoblanadi. Rais AQShning Rossiyadagi elchisi jon Huntsman. 2019-yil iyul oyida Atlantika kengashi Rossiya bosh prokuraturasi tomonidan istalmagan tashkilot sifatida tan olingan.

## Tarix
Oʻsha paytda Kengash asosan iqtisodiy masalalar, xususan, NATO aʼzo davlatlari oʻrtasidagi savdo hajmini oshirish bilan shugʻullangan. Oʻsha davrda Kengash asosan iqtisodiy masalalar, xususan, NATOga aʼzo mamlakatlar oʻrtasidagi savdo hajmini oshirish bilan shugʻullangan. Oʻsha paytda tashkilot Atlantikaning har ikki tomonida siyosatchilar va ishbilarmonlarning „norasmiy uchrashuvlar markazi“ ga aylandi.

## Asosiy shaxslar

* Jon Xantsman;
* Frederick Kempe;
* Damon Wilson;
* John J.Studzinski;
* Fren Burvel;
* Barri Pavel;
* Jason Healeyi;
* Shuya Navaz;
* Peter Schechter;
* Piter Pham;
* Jon Herbst;
* Devid Korani;
* Maks Chuperskiy.

## Rossiya bilan munosabatlar
Atlantika Kengashi va uning tahlilchilari va mutaxassislari AQSh bilan Yevropa va Rossiya oʻrtasidagi munosabatlar haqida tavsiyalar berishadi, xususan, Rossiya tomonidan tahdid, jumladan, axborot mavjud. 2018-yilda Kengashning katta ilmiy xodimi Anders Oslund Rossiyaga qarshi sanktsiyalarni kuchaytirish va Rossiyadan chet elga chiqarilgan barcha mablagʻlarni topish kerakligini aytdi. Oslundning soʻzlariga koʻra, ushbu mablagʻlarni baholash 800 milliard dollar atrofida oʻzgarib turadi va bu summaning uchdan bir qismi, uning taxminiga koʻra, Putin va uning hamrohlariga tegishli. Kapitalni kuzatish va muzlatish haqidagi xuddi shu fikrni advokat Mark Feygin qoʻllab-quvvatladi. 2018-yil mart oyida Nyu-York Tayms gazetasida AQSh rasmiylari rossiyalik oligarxlarning aktivlarini muzlatish, global bank tizimidagi harakatlarni cheklash kabi choralarga tayyor ekanligi xabar qilingan edi. Bundan tashqari, Kengash ekspertlari AQSh hukumatiga „Rossiya propaganda vositalarini“ yanada samarali kuzatib borishlarini va shu maqsadda „dezinformatsiyaga qarshi koalitsiya“ni va FBI, Markaziy razvedka boshqarmasi va boshqa davlat idoralari birgalikda ishlashi kerak boʻlgan dezinformatsiyaga qarshi milliy markazni tashkil etishni tavsiya qiladi.

2019-yil 25-iyulda Rossiya Federatsiyasi Adliya vazirligi Atlantika kengashini Rossiya Federatsiyasi hududida faoliyati nomaqbul deb tan olingan xorijiy va nodavlat tashkilotlar roʻyxatiga kiritdi.

## Manbalar


## Havolalar
* Официальный сайт
* «Гнездо русофобии» изгоняют из России // Взгляд, 26 июля 2019
Re (nota)

**Re** () nisbiy solmizatsiyada (solfejio) diatonik ikki tovushli tovush shkalasining ikkinchi pogʻona mnemonik ishorasidir. „D“ belgisiga oʻxshash. Bu do ohangidan butun ohang, mi dan ham butun bir ohang masofada.

Mutlaq solmizatsiyada „re“ — 293,7 gerts chastotali tovush hisoblanadi (bir xil temperament tovush shkalasining birinchi oktavasi). Shuningdek chastota nisbati 1:2 boʻlgan har qanday tovushlar hamda ular orasidagi chastota tovushlari.

## Nomlanish sababi
Notaga „Re“ nomi () Ioann choʻqintiruvchiga bagʻishlangan madhiyaning ikkinchi qatori birinchi boʻgʻini boʻyicha berilgan. „Ut queant laxis“ — **''re** sonare fibris'' („… tovush paylari…“) — bu yerda har keyingi satr avvalgisidan bir ohang yuqori ijro etilgan. Bunday mnemonik ijro usulini ("guidon hece ") Gvido Aretinskiy ixtiro etgan.

## Nota daftarida ifodalanishida

## Manbalar

## Havolalar

* Musiqiy notalar jadvali.
* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).
Oʻzbegim (qoʻshiq)

„**Oʻzbegim**“ — oʻzbekistonlik sanʼatkor Sherali Joʻrayev ijro etgan qoʻshiq. Matni oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub va 1968-yilda yozilgan qasidadan olingan qoʻshiq kuyini Joʻrayevning oʻzi bastalagan. „Oʻzbegim“ Joʻrayev repertuaridagi eng yaxshi tanilgan qoʻshiqlarning biridir.

„Oʻzbegim“ qoʻshigʻi World Music Network britan leybli 2005-yil chiqargan „Oʻrta Osiyo musiqasi boʻyicha umumiy qoʻllanma“ () albomiga kiritilgan.

## Tarixi
Joʻrayev 1968-yil toʻyda Vohidov qalamiga mansub „Oʻzbegim“ qasidasini eshitib qolgan. Oʻsha yerda sheʼr matnini yozib olgan va kechqurun talabalar yotoqxonasida tuni bilan kuy bastalagan. Ertasi navbatdagi toʻyda qoʻshiqni ilk marotaba jonli tarzda ijro qilgan. Qoʻshiqning yozilishi haqida Joʻrayevning oʻzi bunday yozgan:

## Matni

## Manbalar

## Havolalar

*
Xitoy figurali uchish assotsiatsiyasi

**Xitoy figurali uchish assotsiatsiyasi** (CFSA, eng. Xitoy figurasi Skating Association, kit. UPR. 中国会会) — sport tashkiloti, Xitoyda figurali uchish nazoratini amalga oshiruvchi boshqaruv organi. Mustaqil federatsiya sifatida 2018-yil 18-yanvarda tashkil etilgan. Ilgari Xitoy konkida uchish assotsiatsiyasining aʼzosi edi (**CSA**, , 中国滑冰协会). Yangi tashkilotga Olimpiya chempioni Shen Syue rahbarlik qildi. Bu Xalqaro konkida uchish ittifoqining federatsiya aʼzosi hisoblanadi.

Tashkil etilgan yigʻilishda Xitoy figurali uchishning „choʻqintirgan otasi“ hisoblangan Yao Bin assotsiatsiyaning faxriy maslahatchisi etib tasdiqlandi. 2008-yilgi Olimpiadalarning ochilish marosimida taniqli rejissor postanovkachi,  Chjan Imou faxriy rais etib tayinlandi. TTerma jamoa bosh murabbiyi lavozimini konkida uchish boʻyicha sherigi va Shen Syuening turmush oʻrtogʻi Chjao Xonbo egalladi.

Federatsiya vazifalaridan biri-ijtimoiy tadbirlarni tashkil etish, sportchilar va murabbiylar uchun musobaqalar va oʻquv dasturlarini ishlab chiqish, Xitoy chempionati, Xitoy Gran-pri va boshqa tadbirlarni har yili oʻtkazish, terma jamoa tarkibini shakllantirish, tadqiqot dasturlarini rejalashtirishdir.

## Manbalar


## Havolalar
* cfsa.com.cn — официальный сайт ассоциации.
* Статья об Ассоциации в энциклопедии Байду.
Afrika guruch markazi

**Afrika guruch markazi** (AfricaRice) (eng. Afrika guruch markazi, AfricaRice) ― ilgari gʻarbiy Afrika guruch taraqqiyot uyushmasi (eng. Gʻarbiy Afrika guruch ishlab chiqarish uyushmasi, WARDA) — Kotonu (Benin)da joylashgan Afrika tashkiloti deb atalgan. RiceAfrica — 1971-yilda Gʻarbiy Afrikaning 11 ta davlati tomonidan tashkil etilgan qishloq xoʻjaligi tadqiqot markazi. Hozir tashkilot tarkibiga 24 Afrika davlati kiradi. RiceAfrica 1986-yildan beri Xalqaro qishloq xoʻjaligi tadqiqotlari boʻyicha maslahat guruhining (CGIAR) 15 ta ixtisoslashtirilgan tadqiqot markazlaridan biri hisoblanadi.

Odatda markazning shtab-kvartirasi Buake (Kot-d’Ivuar), ammo mamlakatdagi siyosiy vaziyat tufayli hozirda Kotonudagi Xalqaro Tropik qishloq xoʻjaligi instituti binolaridan olib boriladi. Markaz Sent-Luis (Senegal), Ibadan (Nigeriya), Dar es-Salam (Tanzaniya)dagi mintaqaviy tadqiqot markazlari orqali ishlaydi.

RiceAfrica rivojlanish uchun tadqiqotlar olib borish orqali Afrikada qashshoqlikni kamaytirish va oziq-ovqat xavfsizligiga hissa qoʻshish majburiyatini oladi. Markaz ushbu tashkilotga aʼzo mamlakatlarda, Yevropa, Yaponiya va AQShda universitet va tadqiqot institutlari, shuningdek, nodavlat tashkilotlar, fermer xoʻjaliklari va donorlarni oʻz ichiga olgan sektorni rivojlantirish bilan yaqin aloqada. RiceAfrica, CGIARning bir qismi sifatida, boshqa CGIAR tashkilotlari, jumladan Los Banosdagi (Filippin) Xalqaro guruch tadqiqot instituti (IIRI) va Ibadandagi (Nigeriya) Tropik qishloq xoʻjaligi xalqaro instituti (ITA) bilan resurslarni baham koʻradi.

CGIAR islohotlariga muvofiq, RiceAfrica MIIR va Global Rays Ilmiy Hamkorligi (GRRP) ning Tropik qishloq xoʻjaligi xalqaro markazi (ICTP) bilan hamkorlikda rivojlanmoqda, u guruch bilan bogʻliq tadqiqotlar boʻyicha global strategiyani maqsad qilgan.

RiceAfrica uchun asosiy vazifalardan biri guruch urugʻlarining Afrika sharoitlariga mos keladigan yangi navlarini ishlab chiqish va joriy yetishdir. NERICA (lit. Afrika uchun yangi guruch) Afrika dehqonlarining hosildorligini oshirish uchun yaratilgan guruchning afrikalik turlaridan biri (Oryza glaberrima) va Osiyo turi (ekilgan guruch) gibrididir. NERICA boʻyicha ishi uchun Syerra-Leonelik doktor Monti Jons 2004-yilda Jahon oziq-ovqat mukofotiga sazovor boʻldi, bu mukofotni olgan birinchi Afrika fuqarosi edi.

## Manbalar


## Havolalar
*Official site
Britaniya mavrikiylari

Birlashgan qirollikdagi (Buyuk Britaniya) **Mavrikiya diasporasi** (ingl. *Mauritian diaspora in the United Kingdom*) *-* kelib chiqishi Mavrikiy boʻlgan britaniyaliklar yoki Mavrikiyda tugʻilgan Mavrikiyaliklar. 2001-yilgi Buyuk Britaniya aholini roʻyxatga olish amaliyotida Mavrikiyda tugʻilgan va hozirda Buyuk Britaniyada istiqomat qiladigan 27 078 kishi qayd etilgan. 2011-yilgi Buyuk Britaniya aholini roʻyxatga olishda Angliyada 40 890 mavrikiyalik, Uelsda 434, Shotlandiyada 571 va Shimoliy Irlandiyada 83 kishi qayd etilgan. 2014-yilda Milliy statistika boshqarmasi Mavrikiyda tugʻilgan 41 000 kishi Buyuk Britaniyada istiqomat qiladi deb baholagan.

Mavrikiy 1968-yilgacha Britaniya maʼmuriyati boshqaruvida boʻlgan va mamlakat hamon Buyuk Britaniya bilan chambarchas bogʻliq. Shuning uchun Buyuk Britaniya mavrikiyalik muhojirlar koʻchib oʻtadigan mashhur joydir.

## Taniqli shaxslari

* Liz de Bassak, Ikkinchi Jahon urushi davridagi maxsus operatsiyalar qahramoni
* Jan-Pol „Blue“ Manik, musiqachi (Inkognito guruhi)
* Safia Minni Fair Trade, Eko Fashion va People Tree Lifestyle asoschisi
* Rav Uilding, teleboshlovchi va politsiya xodimi
* MC Zani, bitbokschi
* Bernard Pol, 1990 va 2000-yillarda bokschi
* Julian Piddl-Kallu, teleboshlovchi
* Shelina Permallu, ingliz oshpazi, MasterChef 2012 UK TV muallifi va gʻolibi

## Manbalar

## Havolalar

* BBC xorijda tugʻilgan — boshqa Janubiy va Sharqiy Afrika
Erxu

**Erxu** (xitoycha míní), erhuqin (xitoycha er — ikki, hu — egilgan) — ikki metall torli qadimiy xitoy kamonli cholgʻu asbobi. Huqinning asosiy xilma-xilligi. Oʻyin davomida musiqachi oʻng qoʻlining barmoqlari bilan torni tortadi va kamonning oʻzi ikki tor orasiga oʻrnatilgan boʻlib, erhu bilan bir butunni tashkil qiladi. Chap qoʻlning barmoqlari bilan oʻynaganda, koʻndalang vibrato ishlatiladi, agar tor pastga bosilgandek tuyulsa, bu dumaloq boʻyinning konstruktori bilan osonlashadi, uning ustiga torlar mahkamlanadi. Torlarga ulangan kamonni „kanifali“ qilish ancha qiyin, ammo xitoylik musiqachilar eritilgan rozinni yogʻoch silindrsimon rezonatorning tepasiga tomizadilar. Konifol qattiqlashganda, uning ustiga kamon „rozin“. Silindrsimon rezonator piton terisi membranasi bilan jihozlangan.

Zamonaviy Xitoyda keng tarqalganiga qaramasdan, erhu Xon asbobi deb hisoblanmaydi.

## Tarix va etimologiya
Erhu Markaziy Osiyoning moslashtirilgan asboblaridan biridir. Xitoyda erhu Tang sulolasi davrida birinchi marta paydo boʻladi.

Erxu Sitsin[en] asbobidan (xitoycha 奚琴) kelib chiqqan deb hisoblanadi. Si (xitoycha 奚) soʻzi bilan Xitoyda tilida hozirgi Xitoyning shimoli-sharqida yashaydigan tatablarning qadimgi moʻgʻul xalqi deb atashgan, qin esa zitra, stol arfasiga oʻxshagan yetti torli tortilgan cholgʻu asbobidir.

Erhu nomining birinchi belgisi, er (xitoycha zín, pinyin èr) asbobning faqat ikkita torli ekanligini bildiradi. Boshqa bir talqin shuni koʻrsatadiki, erhu zamonaviy xitoy orkestridagi gaohudan keyin ikkinchi eng yuqori ohangdir.

Ikkinchi ieroglif — hu (xitoycha chán, pinyin hú) beshta vahshiy askar boshlaridan birini yoki umuman „yovvoyi“ xalqlarni bildiradi.

## Erhu uchun musiqa
Erhu uchun yozgan mashhur bastakor Liu Tianhua — Gʻarb musiqasini oʻrgangan xitoylik musiqachi. U erxu uchun 47 ta mashq va 10 ta yakkaxon asar yozgan, bu esa asbobdan yakka cholgʻu sifatida foydalanish imkonini bergan. Uning erhu uchun mashhur asarlari: Erhu uchun mashhur asarlari: Yueye (kit. 月夜, piñin yuè yè, soʻzma-soʻz: „oy kechasi“) va CHjuinyaohun (xitoycha: yǐng yǐng, pinyin Zhú yǐng yáo hóng, soʻzma-soʻz: "Shamlarning miltillovchi qizil soyalari").

1920-yillardan boshlab, asbob bir daraja yoki boshqa darajada Gʻarb akademik anʼanalariga yoʻnaltirilgan musiqada qoʻllanila boshlandi.

Bugungi kunda erhu asosan xalq va anʼanaviy Xitoy musiqasini yakkaxon asbobi sifatida va ansamblda ijro etishda ishlatiladi. Shuningdek, orkestrda, shu jumladan, Xitoy operasi musiqiy asarida ham qoʻllanadi.

Erhu Kanadaning Cirque du Soleil koʻngilochar kompaniyasi musiqasida va mashhur Shen Yun Performing Arts (2006-yilda Nyu-Yorkda Falun Gong ruhiy harakati izdoshlari tomonidan tashkil etilgan klassik Xitoy raqs va musiqa guruhi) yakkaxon chiqishlarida qoʻllanadi.

Baʼzi rok musiqachilari erxga murojaat qilishdi. Xususan, erxu amerikalik Hsu-nami guruhining asoschisi va frontmani Jek Xyu tomonidan ijro etiladi. Bundan tashqari, vosita Ukraina Fleur jamoasi tomonidan ishlatiladi.

## Taniqli rassomlar
* Ley Qiang
## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
## Havolalar
* Эрху — музыкальный инструмент // Великая музыка
Ipu cholgʻu asbobi

**Ipu** (haw. Ipu) — bu Havayi zarbli cholgʻu asbobi boʻlib, u bilan hula raqsi ijro etilayotganda joʻr musiqa chalinadi. Ipu anʼanaviy ravishda ikkita qovoqdan tayyorlanadi.

Ipuning ikki turi mavjud:

* **ipu-heke** (haw. ipu heke). U bir-biriga bogʻlangan ikkita qovoq qobigʻidan yasaladi. Yasash uchun qovoq boʻyin qismidan kesilib, ichi tozalanadi. Kattaroq hajmdagi qovoq pastki qismga joylashtiriladi. Kichikrogʻining ichidan yana teshik ochiladi.
* **ipu-heke-ole** (haw. ipu hekeʼole). Usti kesilgan bitta qovoqdan yasaladi

Ushbu cholgʻu asbobida oʻynash qoidasi doʻmbirani chalish bilan bir xil. Havayiliklar odatda oʻtirgan holda ipuning yuqori qismini barmoqlari yoki kaftlari bilan urish orqali oʻynashadi. Bundan tashqari, ipu ijrochining oldida turadigan yumshoq matoga ham urib chalinadi.

## Manbalar
Perinevri

**Perinevri** (perineurium) — periferik nervlarning nerv tolalari toʻplami atrofida membranani hosil qiluvchi va biriktiruvchi toʻqimalarning (perinevral hujayralar) konsentrik qatlamlari. Perinevrium toʻplam ichidagi nerv tolalarini qoʻllab-quvvatlaydi va himoya qiladi va periferik nervlarning mustahkamligi va elastikligini taʼminlaydi. Toʻplamning  kattaligi va tanadagi joylashishiga qarab, perinevral hujayra qatlamlari soni 3 dan 15gacha oʻzgaradi. Har bir perinevral hujayra proteoglikanlardan (laminin, fibronektin va geparin sulfatidan) tashkil topgan membrana bilan oʻralgan.

Perinevri birinchi marta XIX asrning oʻrtalarida nemis fiziologi va patolog Fridrix Gustav Genle tomonidan tasvirlangan.

Perinevrium atrofdagi tolalardan osongina ajratilishi mumkin boʻlgan silliq shaffof quvurli membranadir. Aksincha, epinevri kuchli va mexanik ravishda chidamli mato boʻlib, unda igna bilan kirib borish oson emas.

## Yana qarang
* Endonevriy
* Epineurium
## Manbalar
Sergey Andreyev (futbolchi, 1970)

**Sergey Nikolayevich Andreev** (; 1970-yil 19-sentyabr) — sovet va oʻzbek futbolchisi, hujumchi.

## Futbolchi faoliyati
1988—1989-yillarda Oʻzbekistonning SKA va SKA-RShVSM klublarida xizmat qilgan. 1990-yilda bir guruh hamkasblari bilan birgalikda „Shaxtyor“ (Angren) klubiga oʻtgan. Oʻsha yili „Paxtakor“ bilan oliy ligaga yoʻl oldi. 1991-yil butun mavsumni Namanganning „Navbahor“ jamoasida birinchi ligada oʻtkazdi.

1992-yilda Simferopolning Tavriya tarkibida Ukrainaning birinchi chempionligini qoʻlga kiritdi, Chempionlar ligasi oʻyinida qatnashdi.

1994-yildan boshlab „Navbahor“ va „Neftyanik“ tarkibida Oʻzbekiston Oliy ligasida oʻynagan, chempionlik medallari va Oʻzbekiston kubogini qoʻlga kiritgan.

1998-yil yanvar oyida BAAdagi termada Samaraning „Krilya Sovetov“ jamoasiga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvi oʻtkazdi. 1998-yilning yozida u „Krilya“ tarkibida Rossiya chempionatida debyut qildi. U milliy chempionatda 3 ta oʻyin oʻtkazgan, Rossiya kubogining 1/16 final bosqichi oʻyinida ishtirok etgan.

2002-yil sentyabrgacha u Irkutskning „Zvezda“ jamoasida oʻynagan. 2001/02 va 2002/03-yilgi mavsumlarda Hindiston klublarida oʻynagan. 2003-yilda Oʻzbekistonga qaytib, oʻz futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

Murabbiylik faoliyatini 2006-yilda "Lokomotiv" PFK (Toshkent) murabbiyi lavozimini egallagan paytda boshlagan. Jamoa bilan birgalikda u 2013-yilda bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Yutuqlari
*  Ukraina chempionati oltin medali — 1992
*  Oʻzbekiston chempionati oltin medali — 1995
*  Oʻzbekiston chempionatining kumush medali — 1996
*  Oʻzbekiston chempionati bronza medali — 1994, 1997
*  Osiyo chempionlar ligasi bronza medali — 1994/1995
*  Oʻzbekiston kubogi sohibi — 1996

## Manbalar

## Havolalar

* Sergey Andreevning tugʻilgan kuni
* Sergey Andreev
*
Magyarablar

**Magyarablar** () — Misr va Sudan chegarasida joylashgan Nubiyada yashab keluvchi qabila. Taxmin qilinishicha, ular XVIasrda Usmonli xalifaligi qoʻshinlari tarkibida chegara xizmatini bajarish uchun Nubiyaga kelgan va mahalliy qabilalar bilan aralashib ketgan vengrlarning (majorlar) avlodlaridir. Statistikaga koʻra, magyarablar soni 10-12 ming (sharqshunos Istvan Fodor tomonidan hisoblangan)dan 60 ming (Magʻarab jamiyati matbuot kotibi Muhammad Hasan Usmon) kishigacha baholanadi.

## Kelib chiqishi
Taxminlarga koʻra, 1517-yili Usmonli xalifalining sulton Salim I Islomni qabul qilgan vengerlar harbiy xizmatga olib, Nubiya chegarasini qoʻriqlash uchun yuborishi natijasida Misrga kelib qolishadi. Magyarablarning rivoyatlarida aytilishicha, ular budalik qandaydir harbiy qoʻmondon Ibrohim al-Magyor avlodi boʻlib, u mahalliy nubiyalik ayoldan Ali ismli oʻgʻilli boʻlgan; oʻz navbatida Alining besh oʻgʻli boʻlgan va aynan ular barcha Magʻyarab jamoasining asoschilariga aylanganlar. Magyarablar XX asrning 20-yillarida sayohatchi Laslo Almasi tomonidan „qayta kashf etilgan“. 1992-yilda ular vengerlarning Butunjahon kengashiga qabul qilingan. Bugungi kun magyarablari venger tilini unutishgan, ammo oʻz tillarining ayrim xususiyatlarini saqlab qolishgan.

Misr poytaxti Qohira shahrida 400 ga yaqin magyarab yashaydi. Magyarablardan farq qiladigan, lekin kelib chiqishi Vengriyadan boʻlgan (albatta, Afrikada paydo boʻlishini Mariya Tereza davri bilan bogʻlaydigan) boshqa bir jamoa Asvonda yashaydi.

## Manbalar

## Havolalar

* Magyar torzs él Afrika szívében, Blikk, 2006. május 26.
* Hering József: Magyarok a Nílus mentén, Beszélgetés Fodor Istvánnal és Koltay Erikával. Demokrata, 4. evfoylam 28-29.szám, 1997. 17-iyul.
* Margittai Gábor: Fekete sereg — Szigetek a Nílus mélyén — Afrika csángói, magyarábok (1. http://mn.mno.hu/index.mno?cikk=401039&rvt=22&rvt2=57) (mavjud havola) , Magyar Nemzet jurnali, 2007. marcius 10.
Madaklashtlar

**Madaklashtlar** (madaklashti) — Pokiston shimolidagi Haybar-Paxtunxva viloyatining Chitral tumanidagi Madaklasht vodiysi va uning atrofida yashovchi, kelib chiqishi tojiklarga borib taqaluvchi mahalliy etnik-lingvistik jamoa. Ular Madaklasht shevasida gapirishadi. Ayrim tilshunoslar bu shevani dariy yoki tojik tilining dialekti deyishsa, boshqalar, shu jumladan madaklashtlarning oʻzlari ham Gʻarbiy Eron tarmogʻining mustaqil tili deb hisoblaydi. Ular Islomning ismoiliya mazhabida․
## Tarixi
Hozirgi madaklashtlarning ajdodlari Afgʻonistonning shimoli-sharqiy hududlaridagi tojik tilida soʻzlashuvchi viloyatlardan ikki yarim asrdan koʻproq vaqt oldin Chitralga koʻchib kelgan. Oʻshandan beri ular boshqa fors shevalaridan uzoqda yakkalanib qolgan holda istiqomat qilib keladi hamda yangi qoʻshnilari — Kxo, Gujar va pushtunlar taʼsiriga tushishgan. Aynan shu omillar Madaklasht xalqining oʻziga xosligini shakllantirishga va ham tojiklardan, ham Chitralning mahalliy xalqlaridan ajratib koʻrsatilishiga imkon beradi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Sheng

**Sheng** (kit. UPR. 笙, pinyin shēng) — ogʻiz organi, Xitoyning eng qadimiy musiqa asboblaridan biridir. Yaponiyadagi analog Shen-syo.

## Tarix
Sheng Chjou sulolasining hukmronligi davrida mashhurlikka erishdi, chunki u koʻpincha sud ijrochilari va raqqoslar uchun hamrohlik vositasi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik u oddiy jamoatchilik orasida oʻz yoʻlini topdi va jamoat kontsertlari, yarmarkalar, turli xalq bayramlar va boshqa tadbirlar uchun oddiy vositaga aylandi.

1740-yilda Iogann Vilde Xitoyga sayohat qildi, u yerda Sheng musiqiy asbobini uchratdi; u Yevropada distribyutor hisoblanadi. Biroq, baʼzilar ushbu asbobni bir necha asrlar ilgari Yevropaga kelgan deb hisoblashadi.

1978-yilda, Hubey provintsiyasidagi qazishmalarda bir nechta shenglar topilgan boʻlib, ular ikki ming yildan ortiq vaqtga toʻgʻri keladi.

XIX-asrning boshlarida asbob elementi fisgarmoniya va akkordeon ixtirosi uchun prototip edi.

## Qurilma, ovoz, xususiyatlar
Sheng yogʻoch yoki mis (qadimda gurjak) kubok shaklidagi ogʻizli tanasidan iborat boʻlib, uning ustiga turli uzunlikdagi bambuk yoki qamish quvurlari solinadi. Qoida tariqasida, 17 ta quvur mavjud, ulardan 3, 4 yoki 7 tasi dekorativ boʻlib, tovush hosil boʻlishida ishtirok etmaydi.

Idishning qopqogʻida aylana boʻylab teshik mavjud boʻlib, unda taglikdagi mis tillari boʻlgan qamish yoki yogʻoch naychalar kiritiladi. Pastki qismidagi har bir naycha Barmoqlar bilan qoplangan bir yon teshikka ega. Sheng xromatik 12-bosqichli ovozli raqamga ega.

Barcha anʼanaviy Xitoy musiqa asboblaridan faqat Sheng ansamblda timberni uygʻunlashtirish va orkestr ovozini boyitish uchun boshqa vositalar bilan ishlatilishi mumkin. Milliy musiqa asboblarining yirik simfonik orkestrida baʼzan „Sheng top“, "Sheng Alt„ va “Sheng Bass" ishlatiladi.

## Yana qarang
* Hulus
* Bau
* Garmonika
## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
* 
*
Tavche gravche

**Tavche gravche** — Makedoniya oshxonasining anʼanaviy taomi, tovada qovurilgan loviya. Serbiya oshxonasida aynan shunga oʻxshash boʻlgan prebranats taomi mavjud.

Taom nomi ikkita soʻz: „tavche“ — „maxsus sopol idish“ va „gravche“ — „loviya“dan tashkil topgan. Uning „gravche na tavche“, „makedoncha loviya“ kabi boshqa nomlari ham bor.

Taomni tayyorlash uchun Tetovo shahri hududida yetishtiriladigan yirik oq loviyaning tetovats navidan foydalanish maqsadga muvofiq.

Taom tarkibiga oq loviyadan tashqari piyoz, oʻsimlik moyi, qizil bulgʻor qalampiri va turli xil ziravorlar: tuz, murch, petrushka va boshqalar qoʻshiladi.

Loviya taom tayyorlashdan avval suvga solib qoʻyiladi va yumshatiladi, soʻngra pishguncha qaynatiladi, qaynash oxiriga kelib qolganda unga yogʻda qovurilgan piyoz hamda ziravorlar qoʻshiladi. Loviya tayyor boʻlgandan keyin issiqbardosh idishga — tavchega olinadi va yana pishiriladi. Taomga goʻsht qoʻshish ham mumkin.

## Manbalar


## Havolalar
Tavranchuk taomi

**Tavranchuk** (taranchuk, taganchuk) — rus oshxonasining qadimiy taomi, xumcha ichiga solib, rus pechida dimlab pishirilgan goʻsht yoki baliq.Taomning oʻziga xos xususiyatlari: xumchada pishiriladigan boshqa taomlardan farqli oʻlaroq, tavranchuk tarkibida sabzavot yoki boshqa turdagi garnirlar boʻlmagan, u faqatgina piyoz va sarimsoqdan tayyorlangan. Taomni dimlash uchun suv oʻrniga odatda kvas, kamdan kam hollarda sut ishlatilgan. Taomning tarkibiy masalliqlari orasida tuzlangan bodring, koʻkatlar va ziravorlar ham boʻlgan.

## Tarixi
Taom nomi katta ehtimol bilan turkiy tildagi „tavr“ — „kesmoq“ feʼlidan kelib chiqqan. Uning asosiy tarkibiy masalliqlari qanday boʻlishidan qatʼi nazar har doim boʻlaklarga boʻlingan. „Taganchuk“ varianti- togʻon, yaʼni sopol, loydan yasalgan kosa-tovada pishirilgan. Vladimir Dal tomonidan yozilgan „Tirik va buyuk rus tilining izohli lugʻati“ ga koʻra, „Tavranchuk — baliqli taomdir“. N. A. Kolomiytsova (1891) tomonidan yozilgan „Yosh uy bekalari uchun zaruriy kitob“da taomning qoʻy goʻshtidan tayyorlanuvchi retsepti keltirilgan. Ukrainada taranchuk choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi.

## Tayyorlanishi
Goʻsht rus pechida kamida uch soat davomida dimlab pishirilgan va shuning uchun ham juda yumshoq boʻlgan. Uzoq vaqt davom etadigan pishirish jarayonida suyuqlik bugʻlanib ketmasligi uchun idishni yaxshilab yopish kerak boʻlgan. Buning uchun melanjdan foydalanilgan, yaʼni aralashtirilgan xom tuxum yoki abes — (fransuzcha *abaisse -* „qobiq“) qattiq va shoʻr qilib qorilgan xamir bilan xumchaning ustki qismi yopib qoʻyilgan. Tavranchuk taomini tayyorlash odati bugungi kunda yoʻq boʻlib ketgan, bunga uni pishirish uchun qulay boʻlgan rus pechkasi foydalanishdan chiqib ketgani sabab sifatida koʻrsatiladi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Poxlyobkin V. V. Tavranchuk // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 347. — 456 s. — 4000 ekz. — .
Salchipapa

**Salchipapa** () — Peruning fast-fud taomi boʻlib, odatda koʻcha yeguligi sifatida isteʼmol qilinadi, yupqa toʻgʻrab, qovurilgan mol goʻshti yoki kolbasa, kartoshka fri va karamli salatdan iborat boʻladi. Taomning nomi ispancha „salchicha“ - (kolbasa/sosiska) va „papa“ — (kartoshka) soʻzlarining birlashmasidan hosil boʻlgan. Taom ketchup va xantal, crema de aceituna (zaytun qaylasi), ahi yoki chili qalampiri kabi turli-tuman qaylalar bilan birga stolga tortiladi. Baʼzan ustiga qovurilgan tuxum yoki pishloq qoʻyiladi; shuningdek, uni oregano bilan bezatish, dasturxonga pomidor va salat bilan birga tortish ham mumkin.

## Tarixi

Salchipapa Peruning Lima shahrida koʻcha taomi sifatida oʻylab topilgan. Kelgusi yillar davomida butun Peru boʻylab tarqaldi. Lotin Amerikasida taomning mashhurligi Peru oshxonasi bilan cheklanib qolmagan, uni endilikda Ekvador va Boliviya oshxonasiga xos taom sifatida ham bilishadi. Salchipapa Argentina koʻchalari va bozorlarida ham sotiladi. Ushbu taom Boliviyadan immigratsiya tufayli AQSh va Chilidagi Argentina, Kolumbiya va Peru restoranlari orasida ham tarqalishda davom etmoqda. Uning „Choripapas“ deb nomlanuvchi varianti mavjud (bunda taomga kolbasa oʻrniga chorizo qoʻshiladi). Bunday variantni Meksikada ham uchratish mumkin.

## Galereya

Fayl:Salchipapas fashion.jpg| Baʼzi restoranlar anʼanaviy koʻcha taomlarini yaxshilash uchun salchipapa retseptini oʻzgartirmoqda.
Fayl:Venta de salchipapas peruanas.jpg| Limaning shahar sektorlarida salchipapa isteʼmoli yuqoriligicha qolmoqda.
Fayl:Salchipapas Plaza de Armas.jpg|Salchipapasning yuqori kaloriya tarkibi sogʻliqni saqlash tarafdorlarini tashvishga solmoqda.


## Manbalar