Oqilona iste'mol

**Oqilona iste'mol** — bu resurslarni samarali va mas'uliyatli ravishda ishlatishni ta'minlaydigan, odamlarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan iste'mol usuli. Oqilona iste'mol, asosan, atrof-muhitni himoya qilish, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va ijtimoiy adolatni rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu konsepsiya, iste'molchilarni o'z xaridlarida ko'proq mas'uliyatli bo'lishga va atrof-muhitga kamroq zarar yetkazadigan mahsulotlarni tanlashga undaydi.

## Tarixi
Oqilona iste'mol g'oyasi 20-asrning oxirlarida va 21-asrning boshlarida ijtimoiy va ekologik harakatlar orqali paydo bo'lgan. Dunyo bo'ylab muqaddas qadamlar, tabiiy resurslarni tejash va ijtimoiy adolatni ta'minlashga qaratilgan harakatlar, masalan, **Oziq-ovqat adolati harakati** va **Ekologik harakat** orqali keng tarqaldi. Oqilona iste'mol, ayniqsa, global isish va atrof-muhit muammolariga e'tibor qaratgan holda, jamoatchilik va davlatlar o'rtasida muhim mavzuga aylandi.

## Oqilona iste'molning asosiy tamoyillari
Oqilona iste'molning asosiy tamoyillari quyidagilardir:

1. Resurslarni tejash: Iste'molchilar resurslarni, masalan, suv, elektr energiyasi va oziq-ovqatni tejashga intilishlari kerak. Tejash, nafaqat iqtisodiy foyda keltiradi, balki atrof-muhitga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi.

2. Mahsulot tanlash: Iste'molchilar ekologik toza, organik va mahalliy ishlab chiqarilgan mahsulotlarni tanlash orqali atrof-muhitga zarar etkazmaslikka yordam berishlari mumkin. Ushbu mahsulotlar ko'pincha kamroq kimyoviy moddalar va to'g'ridan-to'g'ri mahalliy resurslardan tayyorlanadi.

3. Ijtimoiy mas'uliyat: Oqilona iste'mol, iste'molchilarni adolatli savdo va ish sharoitlari bo'yicha mas'uliyatli xarid qilishga undaydi. Bu, iste'molchilarni ijtimoiy adolat va odam huquqlarini himoya qilishga qaratilgan mahsulotlarni tanlashga rag'batlantiradi.

4. Ma'lumot va ta'lim: Oqilona iste'mol g'oyasining muvaffaqiyati, iste'molchilarni ma'lumot va ta'lim bilan ta'minlashga bog'liq. Odamlar mahsulotlar va ularning ta'sirlari haqida ko'proq ma'lumotga ega bo'lganda, ular yanada mas'uliyatli qarorlar qabul qilishlari mumkin.

## Oqilona iste'molning ta'siri
Oqilona iste'mol atrof-muhitga, iqtisodiyotga va jamiyatga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin:

1. Atrof-muhit: Oqilona iste'mol atrof-muhitga zarar etkazuvchi mahsulotlar iste'molini kamaytiradi va tabiiy resurslarni tejashga yordam beradi.

2. Iqtisodiyot: Mahalliy ishlab chiqaruvchilar va ekologik toza mahsulotlarni tanlash iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi. Bu, shuningdek, yangi ish o'rinlarini yaratadi va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga hissa qo'shadi.

3. Ijtimoiy adolat: Oqilona iste'mol ijtimoiy adolatni ta'minlaydi, chunki iste'molchilar adolatli savdo va ish sharoitlarini qo'llab-quvvatlaydilar.

## Xulosa
Oqilona iste'mol — bu iste'molchilarni atrof-muhit, iqtisodiyot va ijtimoiy adolatga qaratilgan mas'uliyatli xarid qilishga undaydigan muhim konsepsiyadir. Oqilona iste'mol g'oyasining muvaffaqiyati, insonlarning resurslarni qanday ishlatishi va atrof-muhitga qanday ta'sir ko'rsatishini bilishlariga bog'liqdir.

## Manbalar
* Jackson, Tim. "Prosperity Without Growth: Economics for a Finite Planet." Earthscan, 2009.
* Kearney, John. "Sustainable Consumption: A Global Perspective." *Journal of Consumer Studies*, 2015.
* "Sustainable Consumption and Production." United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/sustainable-consumption-and-production

.