Kumayri tarixiy tumani

**Kumayri tarixiy tumani** (), **Kumayri tarixiy-madaniy muzey-qoʻriqxonasi** nomi bilan ham tanilgan, Gyumri shahrining eng qadimgi qismi boʻlib, oʻziga xos meʼmorchilik uslubiga ega. Bu hududda XIX–XX asrlarga oid mingdan ortiq binolar mavjud. Tuman Armanistonda va hatto butun dunyoda saqlanib qolgan shahar tipidagi haqiqiy arman meʼmorchiligi namunalariga ega boʻlgan kam sonli joylardan biri hisoblanadi. 1926 va 1988-yillarda sodir boʻlgan ikki kuchli zilzilaga qaramay, Kumayri tumanidagi deyarli barcha inshootlar saqlanib qolgan. Kumayri tarixiy mahallasi zamonaviy Gyumri shahrining markaziy va gʻarbiy qismini egallaydi.

## Tarixi

Bu hudud ilk bor miloddan avvalgi VIII asrga oid tarixiy Urartu yozuvlarida *Kumayri* nomi bilan tilga olingan. Tarixchilarning fikricha, yunon sarkardasi va yozuvchisi Ksenofont Qora dengizga qaytish yoʻlida Kumayri orqali oʻtgan, bu safar uning mashhur asari „Anabasis“da yozib qoldirilgan.

Kumayri 773-yilda arablar hukmronligiga qarshi Artavazd Mamikonyan boshchiligidagi qoʻzgʻolon haqida yozilgan manbalarda ham tilga olingan. Bu qoʻzgʻolon natijasida arman davlatchiligi tiklangan edi. Keyinchalik, ayniqsa, Bagratiylar sulolasi hukmronligi davrida va undan soʻng, Kumayri yaxshi qurilgan, zamonaviy shaharga aylandi va mintaqaning savdo markaziga aylandi.

1804-yilda, Rossiya–Eron urushi (1804–1813) boshlarida Rossiya qoʻshinlari Shirak hududi ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Guliston shartnomasiga binoan, Kumayri rasman Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritildi.

Rossiya hukmronligi davrida Kumayri Kavkazortidagi rivojlanayotgan shaharlardan biriga aylandi. 1829-yilda Rossiya–Turkiya urushi natijasida Usmoniylar imperiyasining hududlari, ayniqsa, Kars, Arzirum va Doğubayazıt shaharlaridan 3,000 atrofidagi arman oilalari Kumayri va uning atroflariga koʻchib kelib joylashdi.

## Galereya

File:Barevery factori in Gyumri 02.JPG
File:Kumayri Gyumri.jpg
File:Home Gyumri (Տուն Գյումրիում) 19.jpg
File:Old Gyumri by Asbed.jpg
File:Gyumri apartament 03.jpg
File:Դրամփյանների տուն.JPG
File:Բնակելի տուն 19 դ. վերջ- 20 դ. սկիզբ Հանեսօղլյան փող. 15.JPG
File:Բնակելի տուն 19 դ. վերջ- 20 դ. սկիզբ. Հանեսօղլյան փող. 22.JPG
File:Բնակելի տուն 19 դ. վերջ- 20 դ. սկիզբ, Հանեսօղլյան փող. 22.JPG
File:Gyumri apartament 22 a.jpg
File:Կառույց Կումայրի արգելոցում 05.JPG
File:Abovian 148, Gyumri, 2019-09-07 03.jpg
File:Abovian 152, Gyumri, 2019-09-07 01.jpg
File:Abovian 158 2019-09-07 02.jpg
File:Abovian 168, Gyumri, 2019-09-07 03.jpg
File:Abovian 172.JPG
File:S5000368.JPG
File:Բնակելի տուն, 20 դ. սկիզբ, Աբովյան փող. 210.jpg
File:Gyumri apartament 11.jpg
File:Կումայրու արգելոցի բնակելի տներից20.JPG
File:Atarbekyan 121, Gyumri, 2019-09-07, 01.jpg
File:Ghorghanian 240.JPG
File:Ghorghanian 81, Gyumri 2019-09-07 02.jpg
File:Բնակելի տուն 19 դ. վերջ- 20 դ. սկիզբ Հանեսօղլյան փող. 6.JPG
File:Ջիվանու 11.JPG
File:Բնակելի տուն, Գ. Սանոյանի տունը.jpg
File:Gegharvest1.jpg
File:Բնակելի տուն, Տիգրանյանների տունը 02.jpg
File:Բնակելի տուն, Ալեքսանյանների տունը 02.jpg
File:Բնակելի տուն 19 դ. վերջ Տերյան փող. 77, 79.JPG
File:Հին Գյումրի 23.jpg
File:Աճեմյան փ. տուն 15-01.JPG
File:Աճեմյան փող. 27.JPG
File:Բնակելի տուն, զինծառայող Վլասովի տունը.JPG


## Manbalar