open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Volontyor

**Volontyor — (oʻzbekcha — koʻngilli)** — oʻz xohishi bilan vaqti va mehnatini biror-bir jamoat ishiga, hech qanday manfaatsiz ixtiyoriy taklif etadigan shaxs yoki guruh. Bu ish bilan shug'ullanish jarayoni volontyorlik deb yuritiladi. Koʻpgina koʻngillilar tibbiyot, taʼlim yoki favqulodda vaziyatlarda qutqaruv kabi sohalarda maxsus oʻqitilgan. Boshqalar esa kerak boʻlganda, masalan, tabiiy ofatga javob sifatida xizmat qiladi.

## Tarixi
Bu feʼl birinchi marta 1755-yilda qayd etilgan. Harbiy boʻlmagan maʼnoda bu soʻz birinchi marta 1630-yillarda qayd etilgan „oʻzini harbiy xizmatga taklif qilgan“ maʼnosida. Koʻngillilik soʻzi oʻsha vaqtda asosan harbiy maʼnoda — jamoat xizmati iborasi bilan mos keladi. Harbiy kontekstda koʻngilli armiya — bu askarlari chaqirilgandan farqli ravishda xizmatga kirishni tanlagan harbiy organ. 
;**XIX-asr**
Bu vaqt ichida Amerika Buyuk Uygʻonishni boshdan kechirdi. Odamlar kam taʼminlanganlardan xabardor boʻlib, qullikka qarshi harakatning sababini angladilar. 1851-yilda Qoʻshma Shtatlarda birinchi YMCA boshlandi, etti yildan soʻng birinchi YWCA boshlandi. Amerikadagi fuqarolar urushi davrida ayollar koʻngilli ravishda askarlar uchun materiallar tikishdi va „Jang maydoni farishtasi“ Klara Barton va koʻngillilar jamoasi harbiy xizmatchilarga yordam berishni boshladilar. Barton 1881-yilda Amerika Qizil Xoch tashkilotiga asos soldi va 1889-yilda Jonstaun toshqinidan jabrlanganlarga yordam koʻrsatishni oʻz ichiga olgan ofat oqibatlarini bartaraf etish operatsiyalari uchun koʻngillilarni safarbar qila boshladi.

## Turlari

* Xizmatni oʻrganish dasturlari tomonidan qoʻllaniladigan koʻngillilik
* Koʻnikmalarga asoslangan koʻngillilik
* Virtual koʻngillilik
* Mikro koʻngillilik
* Ekologik koʻngillilik
* Favqulodda vaziyatda koʻngillilik
* Maktablarda koʻngillilik
* Korporativ koʻngillilik
* Jamoa koʻngillilari
* Katta sport tadbirlarida koʻngillilik

## Volontyorlik tashkiloti
**Xalqaro Volontyorlik tashkilotlari**
* **Association of Leaders in Volunteer Engagement** — Koʻngillilarni jalb qilish boʻyicha yetakchilar uyushmasi.
* **Association for Volunteer Administration** — Koʻngillilarni boshqarish uyushmasi.
**Oʻzbekistonda Volontyorlik tashkiloti**
* Oʻzbekistonda volontyorlar uchun **Oʻzbekiston Volontyorlari Assotsiatsiyasi**. tashkil etilgan.

## Manbalar
Duff

**Duff** (talaffuzi: *Daf*) — "The Simpsons" animatsion teleserialidagi uydirma pivo brendi. Homer Simpsonning sevimli pivosi (ammo, Mo pivoxonasida boshqa pivo deyarli boʻlmagan). „Duff“ — bu oʻrtacha sifatli, arzon, bezor qiluvchi reklamali, ommaviy ishlab chiqarilgan Amerika pivosining parodiyasi. Pivoning oʻziga xos „tumor qahramoni“ bor — bu Duffman.

Duff pivosining asosiy raqobatchisi Fudd (talaffuzi: *Fad*) pivosi, birinchi boʻlib „Polkovnik Homer“ epizodida paydo boʻladi. Garchi Mo bir marta bu pivo taqiqlangan, chunki „bu pivodan qishloqilar koʻr boʻlgan“ deb oʻylagan boʻlsa-da, Fadd pivosi Shelbivil shahrida juda mashhur.

## Haqiqiy hayotda
Serial paydo boʻlgandan soʻng, Duff brendi ostidagi pivo ham haqiqiy hayotda ishlab chiqarildi. Michigan shtatining Kalamazu shahrida Bilbo pivo zavodi Gomer tasviri tushirilgan oʻzining Daff pivosini ishlab chiqardi.

2013-yil 1-yundan Universal Studios Floridada Springfild attraksioni hududida Mo tavernasi va Duff pivo zavodi nusxasida Duff pivosini sotadi.

„Daff“ markali pivo Janubiy Avstraliyada 1990-yil oʻrtalaridan 1996-yilgacha ishlab chiqarilgan, oʻshanda bu nom „Simpsonlar“dan ruxsatsiz olinganligi maʼlum boʻlgan. Bu pivoning narxi hozirda har bir quti uchun 10 000 dollargacha, oʻsha vaqtda ishlab chiqaruvchining qutisi esa 24 dollar turardi.

## Manbalar
Rotshpon

**Rotshpon** () — „qizil daraxt“, „qizil payraha“, „qizil qirindi“, „qizil yogʻoch idish“) — fransuz yosh qizil sharobi, qadimgi anʼanaga koʻra, XIII asrdan boshlab, Ganza shaharlariga eman bochkalarida yetkazib berilgan va tayyor boʻlganidan keyin butilkalarga solingan. Dengiz iqlimi tufayli chuqur vino yertoʻlalarida rotshpon oʻziga xos taʼmga ega boʻladi, deb hisoblanadi. Nomining kelib chiqishi boʻyicha bir nechta versiyalar ilgari surilgan: qizil sharob oʻzi olib kelingan yogʻoch bochkalarning ichki yuzasini, ichilgan yogʻoch koʻzalarni yoki bochkalarga konservant sifatida solingan qaynatilgan yogʻoch qirindilarini qizil ranga boʻyashi mumkin. Maʼlumotlarga koʻra, 1375-yilda bir savdogar Dantsigda Bordo vinosini sotgan.

Lyubekning arzon, ammo sifatli qizil vinolari uchun „Lyubek rotshponi“ nomi XVII-asrda paydo boʻlgan, faqat shaharga bochkalarda olib kelingan qizil sharoblarga berilgan, hozir esa Bordo vinochilik viloyatidan sisternalarda olib kelinadi. Lyubek rotshponi 1806-yilda shahar bosib olingandan keyin Napoleon armiyasi ofitserlari orasida shuhrat qozondi. Uni Rossiya imperatori saroyiga ham keltirishgan, rus va Boltiqboʻyi zodagonlari rotshponni qadrlashgan. Lyubeck „Shkiper jamiyati“ restoranida rotshpon tuzlangan seld baligʻi bilan tavsiya etiladi. Gamburg rotshponi Gamburg shahar boshqarmasida Gamburg parlamenti va Senati tomonidan tashkil etilgan rasmiy ziyofatlarda tortiladi. Rotshpon shuningdek Bremen, Rostok va Myunsterda, shuningdek, Belgiyaning Antverpen shahrida ishlab chiqariladi. Rotshpon savdosi ayniqsa XVI—XVII asrlarda rivojlangan.

Rotshponning eng qadlovchisi shoir Fritz Reyter edi. Tomas Mann oʻzining „Buddenbroklar“ romanida rotten haqida, Genrix Mann esa „Oʻgʻirlangan hujjat“ va „Notanish“ hikoyalarida va „Paypoq bogʻichi“ komediyasini eslatib oʻtadi. Volfgang Kyoppen oʻzining „Yoshlik“ romanida zaʼfaron, qalampirmunchoq va dolchin qoʻshilgan issiq rotshponning eski retseptini tasvirlab bergan. Rotshpon Feliks fon Lyuknerning „Dengiz jini“ xotiralarida va Alfred Andershning „Zanzibar yoki oxirgi sabab“ qissasida uchraydi.

## Manbalar



## Adabiyotlar
* Маркина Л. Г. ROTSPON «РОТШПОН» // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 834. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
* Erwin Seitz. Lübeck oder der Hering aus dem Fass // Die Verfeinerung der Deutschen: Eine andere Kulturgeschichte. — Berlin: Insel Verlag, 2011. — S. 365—366. — 824 S. — ISBN 978-3-458-17505-6.
## Havolalar
* Deutsche Welle: Как в Любеке изобрели марципан и стали делать красное вино
Azamat (film)

**Azamat** — 1939-yilda rejissor Arnold Kordyum va Sobirjon Iskandarov tomonidan suratga olingan badiiyfilm sanaladi. Kuzma Gorbunov va Arnold Kordyum ssenariysi boʻyicha suratga olingan mazkur film Fargʻona vodiysi paxtakorlari-kolxozchilarining mehnat qahramonliklari haqida hikoya qiladi.

## Filmning qisqacha mazmuni
Fargʻona vodiysi kolxozchi-paxtakorlarining mehnat qahramonliklari haqida soʻz boradi. Film premerasi 1940-yil 16-avgustda Moskvada boʻlib oʻtadi.

## Rollarda

* Abbos Bakirov — Azamat 
* Boʻri Haydarov —  Yura 
* R.Ahmedov —  Sodiqov 
* Xayla Gʻaniyeva - Gulsun 
* Obid Jalilov 
* Asad Ismatov —  Umar 
* Hikmat Latipov —  Chilimchi 
* Joʻraxon Rahmonov 
* Halima Rahimova - Mukarram 
* Vladimir Chuvelev - Stepan 
* N. Ishmuhamedov - Yusup 
* A. Chertolina - Vera 
* S. Firsov – Moskvalik 

## Suratga olish ishlarida

* Ssenariy mualliflar: Kuzma Gorbunov va Arnold Kordyum 
* Rejissorlar: Arnold Kordyum va Sobirjon Iskandarov 
* Operator: Aleksandr Frolov 
* Rassom: Viktor Ufimsev 
* Bastakor: Lev Stepanov

## Havolalar

* "Azamat" filmi
Gjanets

**Gjanets** () — pivodan tayyorlangan Polsha issiq ichimligi.

## Tayyorlash printsipi
Gjanets uchun koʻplab retseptlar mavjud. Pivoning ham yengili, ham quyugʻi ishlatiladi. Kerakli ingredientlar ziravorlar va asaldir. Dolchin, zanjabil, qalampirmunchoq, muskat yongʻogʻi, vanil, qizilmiya ziravorlari taʼm berish uchun qoʻshiladi. Quritilgan mevalar (olma, nok, olxoʻri qoqisi, mayiz, tikanolxoʻri va doʻlana mevalari), meva siroplari va turli xil sitrus mevalari ham tez-tez qoʻshiladi. Darajani va kuchli isitish effektini oshirish uchun rom ishlatiladi. Gjanetsni tayyorlashda uni qaynatilmaslikni, balki taxminan 70 °C haroratgacha qizdirishini unutmaslik kerak, aks holda ichimlik oʻzining xushboʻyligini yoʻqotadi va spirt bugʻlanadi. Uning yuzasida pufakchalar paydo boʻlganda ichimlik olovdan olinadi. Anʼanaga koʻra, gjanets keramik chashka va qalin stakanlarda ichishga tortiladi, shuning uchun u issiqlikni uzoqroq saqlaydi.

## Havolalar
* What Exactly is Grzane Piwo, Poland’s 'Hot Beer'? 
* Grzane piwo
* Гжанец (горячее пиво по-польски)
Dardaniya shartnomasi

**Dardaniya tinchlik sulhi** — miloddan avvalgi 85-yilning kuzida Dardaniya shahrida Pont qiroli Lutsiy Korneliy Sulla va Mitridat VI Evator tomonidan tuzilgan tinchlik shartnomasi. Shartnomaga koʻra Mitridat VI Evpator tajovuzkor niyatlaridan voz kechdi, Gretsiya va Kichik Osiyoda bosib olingan Rim viloyatlarini ozod qildi, uch ming talant tovon toʻladi va flotning bir qismini Sullaga topshirdi.

Shartnoma birinchi Mitridatik urushning tugashini belgilab berdi, bu urushda Pontlar magʻlubiyatga uchradi. Tinchlik shartlari Pont uchun yetarlicha yumshoq edi va askarlar Sulladan u Mitridatni Osiyoda rimliklarni qirgʻin qilgani uchun (va shu bilan birga, aftidan, urushni davom ettirishga toʻsqinlik qilgani uchun) jazolamaganidan norozi boʻlishdi, lekin Sulla ham Rimda fuqarolar urushi xavfi tufayli tinchlik oʻrnatishga intildi.

Dardaniya tinchligi koʻproq sulh edi va har ikki tomon buni tushunib, jangovar harakatlarga tayyorgarlik koʻrdi. Ikki yildan kamroq vaqt oʻtgach, Ikkinchi Mitridatik urush boshlandi.

## Adabiyotlar

* *Mashkin N. A.* Qadimgi Rim tarixi. 250-bet
* *Gulenkov KL Dardan* dunyosi: Sulla siyosatining bir jihati haqida // Antik davr: siyosat va madaniyat. Qozon, 1998-yil.
Ksantogumol

**Ksantogumol (ksantoxumol)** - prenil-flavonoidlarga tegishli boʻlgan qulmoq tarkibidagi modda, kimyoviy kanserogenlarning faollashuvini bostiruvchi, himoya qilishning ikkinchi bosqichi fermentlarining sintezini qoʻzgʻatuvchi, angiogenezning oldini olish va tajribada oʻsmalarning rivojlanishini oldini oluvchi, potentsial keng spektrli kimyo-profilaktika birikmasidir. Ksantogumol (ksantoxumol) hosilasi — 8-prenilnaringenin — bugungi kunda eng kuchli fitoestrogen va suvda eriydigan oligomerik proantosiyanidinlar esa kuchli antioksidantlardir.

## Adabiyotlar
* Чеснокова А. Н., Луцкий В. И. Пренилхалконы хмеля обыкновенного (Humulus lupulus L.): выделение, строение, перспективы использования //Известия Иркутского государственного университета. Серия: Биология. Экология. — 2008. — Т. 1. — №. 2. — С. 94-96.
* Луцкий В. И., Молокова К. В. Получение изогксантогумола и его идентификация //Биотехнология растительного сырья, качество и безопасность продуктов. — С. 70.
* Проценко Л. В. и др. накопление биологически активного вещества—.
* Хеллербранд К. применение ксантогумола и изогксантогумола в качестве активного вещества для профилактики и/или борьбы с заболеваниями печени. — 2012
Jonli pivo

**Jonli pivo** ― odatiy atama boʻlib, odatda pasterizatsiya qilinmagan pivo nazarda tutiladi. Shu bilan birga, texnik reglamentda ushbu toifa yoʻq, shuning uchun ham jonli pivo tushunchasi, ham uni ishlab chiqarish texnologiyasiga qoʻyiladigan talablar ishlab chiqaruvchilarning oʻzlari tomonidan belgilanadi. Ishlab chiqaruvchilarning fikriga koʻra, pasterizatsiya ishlatilmaganligi sababli, bunday pivoning saqlash muddati qisqa (taxminan bir hafta), shuning uchun ular odatda bir qator yaqin joylashgan pivoxonalarda yoki bir mintaqa hududida sotiladi.

Bundan tashqari, „jonli pivo“ iborasi baʼzan „shishalarni konditsionerlash“ texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlib, ichimlikning asosiy bijgʻishi tugallangandan soʻng darhol shishaga solinadi va shishada pivo yetiladi. Bunday pivo uzoq vaqt davomida pasterizatsiya va filtrlashsiz saqlanadi. Pivoning individual uslublarida saqlanishi sezilarli darajada oʻzgaradi va taʼmi yanada murakkablashadi.

Volgograd pivo zavodi Rossiyada ushbu atamani qoʻllagan birinchi korxonalardan biri boʻldi: bir muncha vaqt u „Pivovar — Jonli pivo“ OAJ deb nomlangan.

„Jonli“ pivoning mashhurligi, asosan, ushbu sohani faol rivojlantirayotgan kichik mustaqil pivo zavodlarining marketing siyosati bilan bogʻliq. Savdoni rivojlantirish ommaviy bozor segmenti uchun yirik kompaniyalar oʻz mahsulot sifatini taqqoslab koʻrishga asoslangan.

2006-yil sentabr oyida „jonli“ pivoning ulushi umumiy ishlab chiqarishning 0,1% dan biroz oshdi, ammo 2009-yil fevral oyiga kelib 1,2% ni tashkil etdi, bu yiliga taxminan 12 million dekalitr (dal) ga toʻgʻri keladi. 2009-yilning birinchi yarmida yirik kompaniyalarning ishlab chiqarish hajmining pasayishi fonida kichik pivo zavodlarining umumiy ishlab chiqarish hajmining oʻsishiga „jonli“ pivoning mashhurligi ortib borayotgan omillardan biri boʻldi.

2010-yildan beri mashhur „jonli“ atamasi yirik pivo ishlab chiqaruvchi kompaniyalar (masalan, Baltika va Heineken) sotuvchilari tomonidan isteʼmolchini jalb qilish uchun ishlatilgan.

## Yana qarang
* Hunarmandchilik pivo tayyorlash
## Manbalar
Ollebrod

**Ollebrod** (Daniya tilida: Øllebrød, Daniyachadan: „el“/"pivo" va „non“) — anʼanaviy Daniya taomidir. Bu quyuq javdar noni va quyuq yoki oq pivodan tayyorlangan boʻtqa.

Ollebrod asketizmni tan olgan rohiblar tomonidan ixtiro qilingan. Ular issiq pivoga maydalangan eskirgan javdar nonini solib va bu taomni kun davomida isteʼmol qilishlari mumkin edi. Vaqt oʻtishi bilan Ollebrod shirin boʻla boshladi va asosan nonushta uchun isteʼmol qilinadigan boʻldi. Zamonaviy Daniya retseptlari har xil turdagi non va pivodan foydalanishga imkon beradi. Bugungi kunda u odatda sut, sariyogʻ, koʻpirtirilgan qaymoq, maydalangan tuxum sarigʻi, dolchin, vanil, apelsin yoki limon sedrasi bilan tayyorlanadi. Non pivoga boʻktiriladi, keyin quyuqlashguncha biroz qaynatiladi va qolgan ingredientlar qoʻshiladi. Ollebrod tayyorlash uchun eriydigan kukun aralashmalari sotiladi.

## Manbalar
Darin shartnomasi

**Darin shartnomasi** (,  &#x200E; yoki **Darin pakti** () 1915-yilda Buyuk Britaniya va Najd va Xasa amirligi oʻrtasida tuzilgan.

## Imzolanishi
Shartnoma 1915-yil 26-dekabrda Abdul-Aziz ibn Abdurrahmon Al Saudi va Ser Persi Koks oʻrtasida Britaniya hukumati oʻrtasida Tarut orolidagi Darinda imzolangan.

## Shartlari
Shartnoma amirlikni Britaniya protektoratiga aylantirdi va uning chegaralarini ham belgilab berdi. Shartnomaning Britaniya maqsadi Quvayt, Qatar va Ummon shartnomasidagi Britaniya protektoratlarining suverenitetini kafolatlash edi. Bundan tashqari u Buyuk Britaniyaning bevosita ittifoqchisi sifatida Yaqin Sharqda Usmonlilar imperiyasiga qarshi Birinchi jahon urushiga kirishga rozi boʻldi.

Ibn Saud Britaniya protektoratlariga hujum qilmaslikka rozi boʻldi, lekin u hali ham Usmonlilar nazorati ostida boʻlgan Hijozga hujum qilmaslikka vaʼda bermadi.

Shartnoma tuzilgandan soʻng amirlik inglizlardan quyidagi yordam choralarini oldi:

* Nejd va uning qaramliklari mustaqilligining Britaniya kafolati;
* 1916-yil iyun oyida 20 000 funt sterling miqdorida qarz va qurol-yarogʻ yuborildi;
* 1917-yil yanvar oyida oyiga 5000 funt sterling miqdorida subsidiya,
* Birinchi jahon urushi tugaganidan 1924-yil martigacha har yili 60 000 funt sterling miqdorida subsidiya.
* Shuningdek, shartnomaning birinchi moddasida oʻgʻillarning hukmronlik qilish huquqi tan olingan.

## Maʼnosi

Bu amirlik xalqaro miqyosda tan olingan birinchi shartnoma edi. Bundan tashqari Najd tarixida birinchi marta chegaralar belgilandi. Garchi inglizlarning maqsadi, birinchi navbatda, Fors koʻrfazidagi protektoratlarini himoya qilish boʻlsa-da, shartnoma kelajakdagi Saudiya Arabistonining atrofdagi hududlar ustidan nazoratini qonuniylashtirishning kutilmagan taʼsiriga ega edi.  shartnomasi bilan almashtirildi.

## Manbalar
Apollon Veys

**Apollon Veys** —  qadimgi Veii shahridan eramizdan avvalgi 550-520-yillarda qurilgan Apollonning terakotadan yasalgan etrusk haykali, xalqaro ion yoki kech etrusk uslubida. Haqiqiy oʻlchamdagi haykal 1916-yilda topilgan va hozirda Rimdagi Etrusk sanʼati milliy muzeyida namoyish etilmoqda.

Haykal muallifi, ehtimol, haykaltarosh Vulka boʻlgan — etrusk haykaltaroshlaridan yagonasi boʻlib, uning nomi tarixda saqlanib qolgan. Haykal Apollon va Gerkulesning Kerineysk lan uchun kurashayotgani tasvirlangan kompozitsiyaning bir qismi edi. Bu kompozitsiya 12 metr balandlikda Portonachsiodagi Minerva ziyoratgohining akroterionida joylashgan boʻlib, osmonga nisbatan yaqqol koʻrinib turardi, biroq u mustaqil haykalcha kompozitsiyadir. Bir oz ogʻir proportsional raqamdan farqli oʻlaroq, Vulkaning Apolloni elastik hayotiylik va energiya bilan toʻla.

## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Pivo qutisidagi tovuq

**Pivo qutisidagi tovuq** (, shuningdek*, taxtdagi* *tovuq, pivo bilan tovuq, raqsga tushgan tovuq, mast tovuq*) — grilda pishirilgan tovuq taomi, shuningdek, bilvosita grilda tayyorlash uslubi sifatida, tovuqning boʻshligʻiga ochiq pivo qutisi yoki boshqa ichimlik idishi kiritilib, keyin tovuqni gril yoki pechda vertikal holda ushlab turish uchun ishlatiladi. Pishirish jarayonida idishda bugʻ hosil boʻladi, bu esa tovuqning boʻshligʻiga namlik qoʻshadi va pivo bugʻi taomga lazzat berish uchun xizmat qiladi deb hisoblanadi. Tovuq tik holatda boʻlgani uchun tovuqdan yogʻ tomchilab, terisi bir tekis pishadi.

Quti bilan bir qatorda pivo shishasi (boʻsh yoki qisman toʻldirilgan) ishlatilishi mumkin. Bunday holda, idish **shisha ustida tovuq** deb ataladi. Ushbu retseptning alkogolsiz versiyasi ham mavjud, pivo oʻrniga shishaga suv quyilsa, bugʻlanib, tovuq goʻshti yanada yumshoqroq boʻladi.

Pishirishdan oldin pivoning bir qismi odatda qutidan chiqariladi va qisman toʻldirilgan pivo qutisi tovuqning ichiga joylashtiriladi. Baʼzi oshpazlar toʻla pivo idishidan foydalanadilar. Baʼzi oshpazlar standart 12 untsiya (355 ml) pivo idishidan foydalansalar, boshqalari esa kattaroq pivo idishini qoʻllaydilar. Baʼzida tovuq goʻshti pishirishdan oldin ziravorlar sepiladi, baʼzilari esa marinadlangan tovuqdan foydalanadilar.

Amerikalik oshpaz yozuvchi, televidenie arbobi va yozuvchi Stiven Reyxlen pivo idishida tovuq AQShning Luiziana shtatida paydo boʻlgan boʻlishi mumkinligini taxmin qildi. Pivo qutisida pishuvchi tovuq goʻshti AQShdagi baʼzi barbekyu pishirish musobaqalarida taom sifatida ishlatiladi va baʼzi AQSh restoranlarida ham tortiladi.

Qoʻshma Shtatlarda bu taomning qizgʻin tarafdorlari bor, boshqalar esa taom va jarayonni haddan tashqari yuqori baholangan deb hisoblashadi. Butun tovuqlarni ichidan bugʻlash va lazzat qoʻshish uchun ishlatiladigan pivoning samaradorligi bahsli ekanligi taʼkidlangan. Baʼzi pazandachilik mutaxassislari, shuningdek, pivo qaynash nuqtasiga yetib bormaydi va shuning uchun bugʻlanib ketmaydi, deb taʼkidlaganlar.

## Manbalar
Dejev shartnomasi

**Dejev shartnomasi** 1282-yilda Dejevskiy soborida tuzilgan. U Elechda Stefan Dragutinning akasi Stefan Milutin foydasiga oldingi taxtdan voz kechishini qonuniylashtirdi, ammo taxtni oʻgʻli Stefan Vladislav II uchun saqlab qoldi. Xuddi shu 1282-yilda Dragutin otdan yiqilib, oyogʻini sindirdi. Manbalarning taʼkidlashicha jarohat shunchalik ogʻir boʻlganki, qirolning hayoti uchun qoʻrquv bor edi (ehtimol, yara infeksiyasi yoki hatto gangrena boʻlgan). Arxiyepiskop Daniel II (*"Avliyo Stiven Dragutinning hayoti"*)ning soʻzlariga koʻra, Dragutin Dejevda kengash chaqirgan, unda sogʻligʻi sababli u oʻzining ukasi Milutin foydasiga taxtdan voz kechgan .

Kongressning borishi haqidagi batafsil maʼlumotlar saqlanib qolmagan va faqat Serbiya va Vizantiyadan keyingi manbalardan maʼlum. Tadqiqotchilar Dragutinning zudlik bilan isteʼfoga chiqishini eʼlon qilganiga hatto hokimiyat kengashini tuzishga urinmasdan va davolanish natijalarini kutmaganiga shubha qilishadi. Aksariyat olimlarning fikricha Dejevdagi qurultoy serb hukmdori tashabbusi bilan shoh siyosatidan va Vizantiyadan magʻlubiyatlardan norozi boʻlib chaqirilgan, jarohat esa Dragutinni   chetlatish uchun bahona boʻlgan xolos. Ular Dragutinning *jiddiy qiyinchiliklarga duch* kelganini yozgan Daniel II ga murojaat qilishadi, bu esa zodagonlar qurultoyini chaqirishga olib keldi. Matnda qiyinchiliklarning mohiyati tushuntirilmagan boʻlsa-da, olimlarning fikricha kuchli qoʻzgʻolon podshoh taxtdan voz kechishi uchun zaruriy shart boʻlgan. Uning sabablari nomaʼlum, chunki u manbalarda aks ettirilmagan. Ehtimol, Milutin qurultoyda qatnashmagan va Dejevdagi voqealarning harakatlantiruvchi kuchi yangi qirolni manipulyatsiya qilish osonroq boʻlishiga ishongan aristokratiya edi.

Ushbu joyda yangi Srbskiy Sava cherkovi qurilmoqda, uning muqaddaslanishi 2022-yilda kutilmoqda.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
Natalya Baykova

**Natalya Borisovna Baykova** (1894-yil 7-noyabr, Tbilisi — 1964-yil 11-mart, Toshkent) — Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti yangi tarix sektori katta ilmiy xodimi, tarix fanlari nomzodi.

## Tarjimai hol
Natalya Baykova 1894-yil 7-noyabrda Tbilisida taniqli kriminal-huquqshunos oilasida tugʻilgan. U koʻp tarmoqli sohalar boʻyicha umumiy ta’lim oldi, xususan, bir qator Gʻarbiy Yevropa tillarini mukammal oʻrgandi. 1949-yilda Toshkent Davlat Pedagogika Institutining tarix fakultetini sirtdan tamomlagan.

Baykovaning ish faoliyati 1919-yilda boshlangan. 20 yildan oshiq vaqt mobaynida tarjimon va jurnalist sifatida ishlagan; xorijiy tildagi bir qator ocherk, hikoya va feletonlari 1926-yillarda va undan keyingi yillarda “Er-gʻozi”, “Guliston”, “Erkin xayot”, “Mushtum” jurnallari sahifalarida nashr etilgan. 1940-yil oktyabridan Natalya Borisovna Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasida ishladi; u yerda 1942-yil aprel oyidan boshlab Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim sifatida faoliyat olib borgan.

1952-yilda Baykova tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun " Markaziy Osiyo masalasi tarixidan1874-yildagi Angliya-Qashqar savdo shartnomasi" mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi.

Baykova Boburning “Boburnoma”si ustida ish olib borar ekan, Boburning qizi Gulbadan-Begim (“Humoyunnoma”) xotiralariga e’tibor qaratgan va oʻzbek tiliga tarjima qilgan.1962-yilda soʻzboshi bilan nashr etgan. U 16-18-asrlarda Angliya-Qashqar savdo shartnomasi va rus-hind savdo aloqalari borasida ham bir qancha qiziqarli maqolalar yozgan.

Baykova umrining soʻnggi daqiqalarigacha “Oʻrta Osiyo orqali 16-19-asrlar rus-hind munosabatlari tarixining ocherklari” nomli katta monografiyasining qoʻlyozmasi ustida ishlashni davom ettirdi. U 1964-yil 11-martda toʻsatdan olamdan oʻtdi.

## Adabiyotlar

* Муминов И. М. и др. Наталья Борисовна Байкова (1894—1964) // Общественные науки в Узбекистане. — 1964. — № 4.
Ahmad Posho shartnomasi

**Ahmad Posho shartnomasi** ( &#x200E;  — Usmonlilar imperiyasi va Eron Safaviylari oʻrtasida 1732-yil 10-yanvarda imzolangan shartnoma.

## Urush
1723-1730-yillarda Usmonlilar Tbilisidan tashqari Yerevan va Ganjani ham egallab, Janubiy Kavkazni nazorat qilib oldilar. Janub yoʻnalishida (Gʻarbiy Eron), Tabriz, Urmiya, Xurramobod, Kirmonshoh va Hamedon qoʻlga kiritildi. 1724-yilda ruslar va turklar oʻrtasida Konstantinopol shartnomasi imzolandi, unda yuqorida qayd etilgan Eron hududlarini ikki imperiya oʻrtasida boʻlish belgilandi. Ammo Tahmasp II hokimiyat tepasiga kelgach, Usmonli qoʻshinining hujumi toʻxtatildi. Urushdan charchagan tomonlar mojaroga barham berishga qaror qilishdi. Turk tomondan Ahmad posho va fors tomondan Mehmet Rizo Qulu tinchlik shartnomasini imzoladilar.

## Tarixga nazar
Serava va Zuhob shartnomalari XVII asrda Safaviylar bilan Usmonlilar oʻrtasidagi adovatga chek qoʻydi. Biroq afgʻon Xotakilar sulolasi hukmronligining qisqa davrida Eronda tartibsizliklar boshlandi, bu esa frontlarda janglarga sabab boʻldi. Qarama-qarshilik ayniqsa Kavkazda shiddatli edi. Bu orada Pyotr I Shimoliy va Janubiy Kavkazdagi Eron hududlarini egallashga kirishdi. Keyinchalik uning bosib olishlari 1723-yildagi Peterburg tinchlik shartnomasi bilan taʼminlandi. Rossiyaning Kavkazda kuchayishidan xavotirlangan Usmonlilar ruslarning yurishini toʻxtatish uchun Tbilisini egallashga qaror qilishdi, ammo shaharni qoʻlga kiritish uzoq davom etgan Usmonli-Safaviy urushiga olib keldi.

## Lavozim
Shartnoma shartlari quyidagicha edi:

# Usmonlilar urush paytida minalangan Kavkaz hududlarini saqlab qolishdi.
# Usmonlilar imperiyasi Gʻarbiy Erondagi hududlarni qaytarib berdi, Kermonshoh va Hamadan shaharlari bundan mustasno, Safaviylar Eroni.
# Bundan buyon chegara Araks daryosi boʻylab oʻtdi.

## Natijasi
Shartnomaning imzolanishi uzoq muddatli tinchlikdan koʻra koʻproq sulhni anglatardi, chunki na Sulton Mahmud I, na Fors qoʻshinlarining oʻsha paytdagi bosh qoʻmondoni Nodirshoh hududlarni yoʻqotish bilan kelisha olmadilar. Keyinchalik Nodirshoh davrida Afshoriy Eron boy berilgan hududlarni qaytarib olishga muvaffaq boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Somel, Selcuk Aksin (2010). The A to Z of the Ottoman Empire. Rowman & Littlefield. p. liii. ISBN 978-0-8108-7579-1.
* Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011.
Brayan-Chamorro shartnomasi

**Brayan-Chamorro shartnomasi** — AQSH va Nikaragua oʻrtasida 1914-yil 5-avgustda ular oʻrtasidagi urush natijasida imzolangan shartnoma. AQSh Senati shartnomani faqat 1916-yil 22-iyunda ratifikatsiya qildi, chunki unda Platt tuzatishiga o'xshash band bor edi va AQShga Nikaraguaga bostirib kirish huquqini berdi.

## Tarixi
Nikaraguaning qo'shnilari Gonduras, Salvador va Kosta-Rika ushbu shartnomaga qarshi norozilik bildirishdi, ammo uni bekor qila olmadilar.

Shartnoma imzolagan Emiliano Chamorro va Uilyam Brayan sharafiga nomlangan. Shartnomaga ko'ra Qo'shma Shtatlarga "abadiylik uchun" Nikaraguada okeanlararo kanal qurish va undan foydalanish huquqi berildi, ammo u qurilmagan  va Karib dengizidagi Katta va Kichik Korn orollari  Amerika ham 99 yillik ijaraga oldi,  Fonseka ko'rfazida harbiy baza qurish huquqini qo'lga kiritdi.  Qo'shma Shtatlar, o'z navbatida, Nikaraguaga 3 million dollar to'lashi kerak edi. 

1970-yil 14-iyuldagi muzokaralar natijasida shartnoma bekor qilindi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Amerikaning Nikaraguani bosib olishi
* banan urushlari
Fotima (ism)

**Fotima** ( — fatimatun, fatimax, fatimun  ( — *koʻkrakdan ajratilgan (bolalar haqiqa)*) maʼnoni anglatadi. Bu ism islomga eʼtiqod qiluvchi koʻplab xalqlar orasida keng tarqalgan ayollar ismi.

## Tarixi
Ismning musulmon xalqlari orasida mashhurligi Muhammad (sallolohu alayhi vassalam) va Xadichaning kenja qizi - Fotimani shu nom bilan atashgan. Fotima ismnining yanada ulugʻlanishi shu kabi tarixiy manbaalarga borib taqaladi. Fotima bint Muhammad (sallolohu alayhi vassalam) musulmon olamida mashhur ayollardan biri hisoblanadi unga Fotima Zahro (nur taratuvchi) deya taʼrif berishgan. Odatda oilada egizak qiz farzandlar dunyoga kelganda — katta qizga Fotima, kichigiga Zuhra deb nom qoʻyish bugungi kungacha urfda boʻlgan.  

## Fotimaning shakllari
Fotima ismiga odatda quyigacha qoʻshimchalar qoʻshib aytish uni yanada chiroyli va erkalab chaqirish mumkin: 
* Fotimabibi;
* Fotimabonu;
* Fotimaoy; 
* Fotimaxon.
## Oʻxshashliklar
Fotima ismni gʻayriarab xalqlar orasida fonetik qonuniyatlar taʼsirida oʻzgarib, mustaqil nomlar sifatida paydo boʻlgan va turli koʻrinishlarga ega: 
* Fatuma, Fatu (lazginlar orasida);
* Fatma (Qo'miqlar orasida);
* Patimat, Patina, Pati (avarlar orasida);
* Batimat (darginlar orasida) va boshqalar. 

## Fotima ismli mashhurlar

* Fotima Zahro (605 yoki 615 - 632 yoki 633) - Muhammad paygʻambarning toʻrtinchi qizi, Alining xotini, Hasan va Husaynning onasi.
* Fotima al-Maosuma (790-816) - oʻn ikki shialarning ettinchi begʻubor imomi Muso ibn Jafar al-Kozimning qizi.
* Madridlik Fotima (X-asr - XI-asr) - musulmon astronomi.
* Fotima al-Sharif (1911-2009) - Liviya qiroli Idris I ning rafiqasi, Liviya qirolichasi.
* Fotima-Sulton (vafoti 1681-yil) — Qosimovning oxirgi hukmdori, bikem.
* Fotima Rezametova (27-iyul 1970-yilda tugʻilgan) Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
* Fotima Xoltoyeva Toshkent Tibbiyot akademiyasi umumiy amaliyot shifokori

## Manbalar

## Havolalar
# Заслуженная артистка РУз, ведущий мастер сцены 
# Холтаева Фотима Файзиевна, врач
Jumaniyoz Qobulniyozov

**Jumaniyoz Qobulniyozov** (1919-yil, 21-dekabr Urganch — 1974-yil 18-yanvar, Oʻzbekiston SSR) — Til va adabiyot instituti katta ilmiy xodimi. A.S.Pushkin nomidagi Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi, filologiya fanlari doktori, Oʻzbekiston SSR partiyasi yetakchisi.

## Tarjimai hol
J.Qobulniyozov 1919-yil 21-dekabrda Urganch shahrida hunarmand oilasida dunyoga keladi. 1940-yilda Qizil Armiya safida xizmat qilib, Sovet-Fin jangida qatnashadi va ogʻir yaralanadi. Sogʻaygach, bir qancha muassasalarda ishladi. 1949-yilda Qobulniyozov Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutining adabiyot fakultetiga oʻqishga kiradi. Pedagogika institutini tamomlagach, M.V.Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining aspiranturasida tahsil oldi.

1957-yilda aspiranturani tugatgach, Qobulniyozov Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining folklor sektorida ish boshladi. Bu dargohda u kichik ilmiy xodimdan filologiya fanlari doktori darajasiga yetishdi.

1959-yilda J.Qobulniyozov “Oʻzbek sovet folklorining shakllanishida oʻzbek xalq epik ijodining oʻrni” mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi. Shuningdek, “Sayodxon va Hamro”, “Oshiq Maxdum”, “Avazxon”, “Bozirgon” xalq dostonlari, shuningdek, “Xorazm xalq qushiqlari” toʻplamini ilmiy-tanqidiy jihatdan sharhlab nashr ettirdi. Qobulniyozov tomonidan nashr etilgan folklor materiallarining aksariyati ilk marta ilmiy muomalaga kiritildi.

J.Qobulniyozov ogʻir xastalikdan soʻng 1974-yil 18-yanvarda bu yorugʻ olamni tark etdi.

## Adabiyotlar

* Джуманияз Кабулниязов (1919—1974) // Общественные науки в Узбекистане. — 1974. — № 3.
Jinsiy dimorfizm

**Jinsiy dimorfizm** - bu bir xil turdagi organizmlarning erkak va urgʻochi jinslari orasidagi koʻpayishda bevosita ishtirok etmaydigan (yaʼni jinsiy aʼzolardan tashqari) farqlari yigʻindisi. Jinsiy dimorfizm hayvonlardan tashqari va ba'zi o'simliklarda ham uchraydi. Farqlar ikkilamchi jinsiy xususiyatlar, oʻlcham, vazn, rang, belgilar yoki xatti-harakatlar yoki kognitiv xususiyatlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Bu farqlar oddiy yoki murakkab boʻlishi mumkin hamda tabiiy tanlanish natijasida yuzaga keladi. Dimorfizmning qarama-qarshi jarayon monomorfizmdir, ya'ni har ikkala biologik jins fenotipik jihatdan bir-biridan farq qilmaydi.

## Ranglar dimorfizmi
Dimorfizmning keng tarqalgan va oson aniqlanadigan turi ranglar dimorfizmi hisoblanadi. Ma'lum bir tur ichidagi jinslarning rangidagi farq **jinsiy dikromatizm** deb ataladi, bu odatda qushlar va sudralib yuruvchilarning koʻp turlarida kuzatiladi. Jinsiy tanlash, asosan, juft tanlash uchun raqobatda ishlatiladigan murakkab **dimorf** belgilarga olib keladi. Tovuslarda jinsiy dimorfizmning yorqin tasvirini koʻrish mumkin. Tovuslarning zeb-ziynatli patlari erkaklarini oʻziga jalb qiladi. Bir qarashda urgʻochi tovuslar va erkak tovuslarni butunlay boshqa turlar deb adashtirib qoʻyish mumkin.  Tovusning patlari yirtqichlarga nisbatan zaifligini oshiradi, chunki u parvozga toʻsqinlik qiladi va umuman olganda, qushni koʻzga tashlanadigan qiladi.  Shunga oʻxshash misollar juda koʻp boʻlib, ularga jannat qushlari va argus qirgʻovullarini misol keltirish mumkin. Jinsiy dixromatizmning yana bir misoli - "blue tit" qushlarida koʻrish mumkin. Erkaklar xromatik jihatdan urgʻochilarga qaraganda koʻproq sariq rangga ega. Bu koʻp miqdorda karotinoidlar **lutein** va **zeaksantin**ni oʻz ichiga olgan yashil **Lepidopteran** lichinkalarini yeyish orqali deb taxmin qilinadi. Qurbaqalar dimorfizmning yana bir yorqin misolidir. Baqa turlari uchun ikki xil dikromatizm mavjud: ontogenetik va dinamik. 

## Manbalar
Jasorat ordeni

**Jasorat ordeni** (ruscha: Orden Mujestva, Orden Muzhestva) – Rossiya Federatsiyasining davlat mukofoti boʻlib, dastlab 1994-yil 2-martda Rossiya Prezidentining 442-sonli farmoni bilan fidokorona jasorat va mardlik harakatlarini eʼtirof etish uchun taʼsis etilgan. Uning nizomiga uch marta oʻzgartirish kiritilgan: birinchisi 1999-yil 6-yanvarda Prezidentning 19-sonli farmoni bilan, ikkinchisi 2010-yil 7-sentyabrda 1099-sonli farmon bilan va soʻnggisi 2011-yil 16-dekabrda 1631-sonli farmon bilan amalga oshirilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* Mujestva orden // Mongoli – Nanomateriali. – M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2013. – S. 383. – (Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov ; 2004—2017, t. 21). – .
* 
*
Fort Laramidagi shartnoma 1851

**Fort Laramidagi shartnoma** () — 1851-yil 17-sentabrda Amerika hukumati va Buyuk tekisliklar hind xalqlari vakillari oʻrtasida tuzilgan shartnoma. Tekisliklarning tub aholisi oʻrtasida ham tinchlik oʻrnatildi va ularning hududlari chegaralari belgilandi.

## Tarixi

1846-yilda Oregon marshruti Villamet vodiysiga yotqizildi va u orqali oʻtadigan muhojirlar oqimi sezilarli darajada oshdi. Minglab oq tanlilar Gʻarbga oqib kelishdi. Ular daraxtlarni kesishdi, ularning chorvalari yaylovlarni buzdi. 1849-yilga kelib, karvonlar soni shunchalik koʻpayib ketdiki, vagonlarning shovqinidan bezovta boʻlgan buyvol podalari boshqa mamlakatlarga keta boshladi. Koʻchmanchilar Buyuk tekisliklarga yangi kasalliklarni olib kelishdi, hindlarning immuniteti past edi. 1849-1850-yillarda yuzlab hindular vabo, chechak va qizamiqdan vafot etdi. 1849-yilda AQSh hukumati Larami daryosi boʻyida savdo nuqtasini sotib oldi va u yerda harbiy garnizonni joylashtirdi. Hindlarni tinchlantirish va vaziyatni nazorat ostiga olish uchun AQSh hukumati tekislik qabilalari bilan katta kengash oʻtkazishga qaror qildi.

1851-yil fevral oyida AQSh Kongressi buning uchun 100 000 dollar ajratdi. Sentabr oyida turli qabilalarning hindulari Fort Laramiga toʻplanishdi, ularda: Arapaxo, Arikara, Assiniboine, Groventry, Lakota, Crow, Cheyenne, Shoshone, Mandan va Hidatsa — jami 12 mingdan ortiq kishi. Amerika hukumati hindlarga har yili mol ijarasi toʻlash, tekislik xalqlari esa, oʻz navbatida, qabilalararo urushlarni toʻxtatish va koʻchmanchilar karvonlariga xalaqit bermaslik majburiyatini oldi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

## Havolalar

* „Fort Larami shartnomasi Sioux va boshqalar, 1851-yil.“  Arxivlangan 11 Arxivnaya kopiya : qonunlar va shartnomalar — jild. II: Shartnomalar.* Vashington, DC: Hukumat bosmaxonasi, 1904, s.&nbsp;594-596.* *Oklahoma shtati universiteti kutubxonasi, Elektron nashriyot markazi orqali.*
* omniatlas.com saytida 1851-yilgi Fort Larami shartnomasidan keyin Shimoliy Amerika xaritasi
* Milliy bogʻlar xizmati, shartnomalar va buzilgan vaʼdalar, 2016-yil 23-noyabrda olingan
Stenviks fortidagi shartnoma 1768

**Fort Stenviksdagi shartnoma** () — Irokezlar Konfederatsiyasi va Buyuk Britaniya vakillari oʻrtasida (Nyu-Jersi, Virjiniya va Pensilvaniya vakillari ishtirokida) 1768-yilda tuzilgan shartnoma. Bu 1763-yildagi Qirollik deklaratsiyasi ostida tuzilgan birinchi yirik shartnoma edi. Shartnoma Pontiakning qoʻzgʻoloni natijasida yetkazilgan yoʻqotishlardan shikoyat qilgan va gʻarbda yer shaklida tovon pulini talab qilgan Pensilvaniya moʻyna savdogarlarining iltimosiga binoan muzokaralar olib borildi. Katta naqd toʻlovlar evaziga Irokezlar chegaralarni oʻzgartirishga rozi boʻlib, Kentukki, zamonaviy Gʻarbiy Virjiniya hududini inglizlarga berib qoʻydi. Hindlar va Penn oilasi oʻrtasidagi yer nizolari hal qilindi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 

### Maqolalar

* 
* 

## Havolalar

* 
*
Luvyadagi shartnoma

**Luvyadagi** **shartnoma** () — 856-yil 10-fevralda Luvyada Gʻarbiy Frank qirolligi hukmdori Charlz II Bald va Brittani qiroli Erispo tomonidan tuzilgan tinchlik shartnomasi.

## Tarixga nazar
850-yillarning oʻrtalarida Gʻarbiy-Frank davlatining qiroli Charlz II Taqir oʻzining eng notinch mulklari ustidan oʻz hokimiyatini mustahkamlashga bir necha bor urinishlar qildi. 855-yilda u ikkinchi oʻgʻli Charlz Bolani Akvitaniya qiroli unvoni bilan mukofotlai va keyingi yili oʻzining toʻngʻich oʻgʻli va merosxoʻri Lui Zaykani Brittani bilan chegaradosh yerlar hukmdori etib tayinladi.

## Shartnoma
Bertin yilnomalariga koʻra 856-yil 10-fevralda Karl II kal Luvyada Breton gersogi Erispo bilan uchrashgan. Bu yerda ular oʻrtasida Lui Zaykani Bretonlar qirolining ismi nomaʼlum qizi bilan unashtirish toʻgʻrisida shartnoma tuzildi. Feod sifatida Charlz Kal bir vaqtning oʻzida oʻgʻliga Le Mansda joylashgan bir gersoglikni berdi.

Shu bilan birga Lui Neystriya qiroli unvonini ham oldi, lekin toʻgʻridan-toʻgʻri otasidan emas, balki mahalliy zodagonlarning „roziligi bilan“ harakat qilgan Erispodan. Oʻz navbatida Kal Karl Erispoga Breton marshi va Nant okrugi yerlari ustidan hokimiyatni topshirdi. Ehtimol Erispo bilan shunday shartnoma tuzib, Charlz II Kal Brittani hukmdorini kelajakda Gʻarbiy Franklar qirolligi ustidan hokimiyatni meros qilib olishi kerak boʻlgan hali ham yosh oʻgʻli uchun ishonchli tayanchga aylantirmoqchi boʻlgan.

## Natijasi
Biroq Luvyadagi shartnoma Breton zodagonlari va zodagon franklar orasida kuchli norozilikni keltirib chiqardi. Xuddi shu yilning oʻzidayoq Neystriyada Karl II kalga qarshi tartibsizliklar boshlandi, u 858-yilda Turlar va Anjerlar grafi Robert Kuchli, Adalard Seneshal, Sansa  va boshqa bir qancha dunyoviy va cherkov zodagonlari Gʻarbiy Franklar davlati vakillar boshchiligida ochiq qoʻzgʻolonga aylandi.

Franklar hukmdori faqat 860-yilda da qoʻzgʻolonchilar bilan yarashishga muvaffaq boʻldi. Shuningdek, Taqir Karl II bilan Erisponing kelishuvi fitna sabab boʻlishi mumkinligi taxmin qilinmoqda, buning natijasida 857-yilda Brittani qiroli oʻz amakivachchasi Salomonning tashabbusi bilan oʻldirilgan. Erispo vafotidan soʻng Lui Zaika va oʻldirilgan gersogning qizining nikohi Kal Karl II uchun keraksiz boʻlib qoldi va 862-yilda Franklar taxti vorisi Burgundiya grafi Arduinning qizi  ga uylandi.

## Manbalar

[Turkum: tadbirlar 10-fevral]]
[Turkum:856 yil]]
„Harbiy xizmatlari uchun“ ordeni (Rossiya)

„**Harbiy xizmatlari uchun**“ ordeni (Rossiya) – Rossiya Federatsiyasining harbiy unvoni boʻlib, 1994-yil 2-martdagi 442-sonli prezident farmoni bilan harbiy xizmatni mukofotlash uchun taʼsis etilgan. Uning nizomi uch marta oʻzgartirilgan: dastlab 1999-yil 6-yanvarda 19-sonli farmon bilan, soʻngra 2010-yil 7-sentyabrda 1099-sonli farmon bilan butun Rossiya mukofotlar tizimi zamonaviylashtirilgan va nihoyat 2011-yil 16-dekabrda Prezidentning 1631-sonli farmoni bilan amalga oshirilgan.
## Manbalar
Lusaka kelishuvlari

**Lusaka kelishuvlari** 1974-yil 7-sentabrda Lusaka shahrida (Zambiya) Mozambik ozodlik fronti (FRELIMO) rahbariyati vakillari *va chinnigullar inqilobidan* keyin tashkil etilgan Portugaliya hukumatining vakolatli vakillari tomonidan imzolangan. Ushbu kelishuvlarga muvofiq Portugaliya Mozambik xalqining mustaqillik huquqini tan oldi va FRELIMO bilan hokimiyatni bosqichma-bosqich topshirish shartlarini kelishib oldi. 

Xususan, oʻtish davri hukumatining 2/3 qismi va bosh vazir lavozimi mozambikliklarda qoldi (6 va 7 bandlar). Shartnomada mustaqillik o'tish davridan keyin e'lon qilinishi, bu davrda mamlakat ichidagi hokimiyat ikki tomon o'rtasida taqsimlanishi ko'zda tutilgan. Mozambik 1975-yil 25-iyunda (FRELIMO tashkil topgan kun) mustaqillikka erishdi.

## Yana qarang

* Qurolli kuchlar harakati (Portugaliya)
* Portugaliya mustamlakachilik urushi
* Mozambik mustaqillik urushi
Bo‘g‘ozlar to‘g‘risidagi London konvensiyasi 1841

**1841-yildagi Boʻgʻozlar toʻgʻrisidagi London konvensiyasi** - 1841-yil 13-iyulda Londonda Nikolay I boshchiligidagi Rossiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Avstriya va Prussiya oʻrtasida tuzilgan konvensiyadir.

Usmonli imperiyasining „qadimgi hukmronligi“ tiklandi, unga koʻra Bosfor va Dardanel boʻgʻozlari tinchlik davrida barcha mamlakatlarning harbiy sudlari uchun yopiq deb eʼlon qilindi.

## Tarixga nazar
Konvensiya 1833-yildagi Unkar-Iskelesiy shartnomasi muddati tugagandan soʻng imzolangan, bu uning qoidalarini Oʻrta yer dengizidagi taʼsiriga tahdid sifatida qabul qilgan Fransiya va Angliyada xavotirga sabab boʻlgan.

Ushbu konvensiyaning fonida Turkiya-Misr urushi (1839-1841) ham bor edi. Bu vaqtda Rossiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Avstriya va Prussiya Usmonlilar imperiyasini qoʻllab-quvvatlash uchun birlashgan front sifatida harakat qildilar.

## Natijasi
Sulton doʻst mamlakatlar elchixonalari ixtiyorida boʻlgan yengil harbiy kemalarning oʻtishi uchun ruxsatnomalar berish huquqini saqlab qoldi. Konvensiyada urush davridagi boʻgʻozlar rejimi haqida hech narsa aytilmagan.

Britaniya nuqtai nazaridan London konvensiyasi kuchli Rossiya Qora dengiz flotining Oʻrta yer dengiziga kirishiga toʻsqinlik qildi va shu bilan mintaqada kuchlar muvozanatini (Angliya uchun qulay) saqlab qoldi. Rossiya nuqtai nazaridan konvensiya Buyuk Britaniyaning Oʻrta yer dengizidagi agressiv siyosatini ragʻbatlantirdi, bu Qrim urushi uchun muhim shart edi.

London konvensiyasining imzolanishi bilan Rossiya Unkar-Iskelessi shartnomasi bilan yaratilgan boʻgʻozlardagi imtiyozli mavqeini yoʻqotdi, u Turkiyani Rossiyaning iltimosiga binoan boʻgʻozlarni yopishga majbur qildi, shuningdek, boʻgʻozlarni Turkiya va Rossiya tomonidan birgalikda himoya qilishni taʼminladi.

Boʻgʻozlarning hozirgi holati 1936-yildagi Boʻgʻozlar maqomi toʻgʻrisidagi Montrö konvensiyasi bilan tartibga solinadi.

## Manbalar

* *Debidur A.* Yevropaning diplomatik tarixi T. 1. Rostov-Don: Feniks, 1995-yil. ISBN 5-85880-088-2 362-366
* Londonskie konvensii o prolivax // Buyuk rus entsiklopediyasi : [35 tonnada] / Ch. ed. Yu. S. Osipov. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2004-2017.
* Londonskaya konvensiya o prolivax (1841) // Sovet tarixiy ensiklopediya : 16 t da. / ed. E. M. Jukova. — M. : Sovet Entsiklopediyasi, 1961-1976.
* Rossiya va Turkiya oʻrtasidagi Unkiar Iskeles shartnomasi va Sharq masalasida buyuk davlatlarning qarama-qarshiliklari // *Potemkin V.* *P.* (ed.) Diplomatiya tarixi

## Shunigdek qarang

* Ochiq dengiz
* Qora dengiz boʻgʻozlari
* Boʻgʻozlarning maqomi toʻgʻrisidagi Montre konventsiyasi
London tinchlik shartnomasi 1913

**London tinchlik shartnomasi —** 1913-yil 30-mayda Bolqon ittifoqi va Usmonli imperiyasi oʻrtasida imzolangan va Birinchi Bolqon urushini tugatgan tinchlik shartnomasidir.

Turkiyaning Yevropa mulki asosan Gretsiya (Makedoniyaning bir qismi va Saloniki hududi), Serbiya (Makedoniya va Kosovoning bir qismi) va Bolgariya (Egey dengizi sohilidagi Frakiya va Makedoniyaning bir qismi) oʻrtasida boʻlingan.

Buyuk davlatlarning konferensiyasida Albaniya davlati ular uchun belgilab bergan chegaralar doirasida tashkil etildi. Serbiya Adriatik dengiziga kirish huquqini olmadi.

Shartnomaga koʻra urushda magʻlub boʻlgan Usmonli imperiyasi Istanbul va Sharqiy Frakiyaning kichik bir qismidan tashqari (Midiya — Enos chizigʻi boʻylab) Yevropaning barcha mulklaridan mahrum boʻldi.

Yevropa kuchlarining bosimi ostida Chernogoriya Shkodra qamalini olib tashlashga majbur boʻldi.

Shartnoma shartlaridan kelib chiqqan qarama-qarshiliklar va norozilik tufayli Ikkinchi Bolqon urushi 1913-yil iyun oyida boshlandi.

## Yana qarang

* Birinchi Bolqon urushidan keyin Gretsiyaning hududiy egallashi
* Buxarest shartnomasi (1913)
* Konstantinopol shartnomasi (1913)

## Havolalar

* Shartnoma matni )
Lutsk shartnomasi

**Lutsk shartnomasi** — Moldova hukmdori Dmitriy Kantemir va rus podshosi Pyotr Alekseyevich oʻrtasidagi yashirin kelishuv boʻlib, unga koʻra Moldova avtonomiyani saqlab qolgan holda Rossiya himoyasiga oʻtgan. Lutskda 1711-yil 2(13)-aprelda qamoqqa olingan.

## Shartnomaning ahamiyati
Vazirdan norozi boʻlgan va mamlakatni turk boʻyinturugʻidan xalos qilmoqchi boʻlgan Kantemir Pyotrga turk ishlari haqida xabar berishga majbur boʻldi. Shartnoma 17 ta banddan iborat boʻlib, uning asosiy qoidalarida 1656-yilda Metropolitan Gideon tomonidan imzolangan shartnoma takrorlangan. Moldaviya knyazligi mustaqil davlat maqomini va eski odatlarni saqlab qolgan holda Moskvaning oliy hokimiyatini tan olishga majbur boʻldi. Moldaviya boyarlarining imtiyozlari ham saqlanib qolgan. Gospodar taxti Kantemirovlar sulolasiga topshirildi. Moldova esa Turkiya tomonidan bosib olingan va rayga aylantirilgan yerlarini qaytarib berdi, mamlakat turk oʻlponidan ozod qilindi.

Shartnoma eʼlon qilingandan soʻng Moldaviya aholisining koʻpchiligi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, garchi baʼzi boyarlar Turkiya bilan uzilishga qarshi boʻlishsa ham. Kantemir shartnomasi Moldova uchun foydali edi, chunki amalga oshirilgan taqdirda mamlakat tanazzulga yuz tutayotgan Turkiyadan ajralib, oʻsha paytda yuksalib borayotgan Rossiyaga qoʻshildi. Prut yurishida Pyotr I tomonidan sulh imzolangandan soʻng Lutsk shartnomasi oʻz kuchini yoʻqotdi, Moldova turk vassali boʻlib qoldi va Dmitriy Kantemir Rossiyaga qochib ketdi.

## Adabiyotlar

* 
* 
* 

[Turkum: Moldova Tarixi]]
Qishloq xo‘jaligidagi xizmatlari uchun ordeni (Fransiya)

**Qishloq xo‘jaligidagi xizmatlari uchun ordeni** (Fransiya) - Fransiya Respublikasi tomonidan qishloq xo‘jaligiga qo‘shgan hissasi uchun beriladigan mukofot. 1883-yilda tashkil etilganida, bu mukofot ustunligi bo'yicha Faxriy legiondan keyin ikkinchi o‘rinda edi.

Mukofot berilishining shartlari quyidagicha:

* Ritsar: kamida o‘ttiz yoshda bo‘lib, o‘n besh yillik xizmat yoki ish tajribasiga ega bo‘lishi kerak;
* Ofitser: orden a’zosi sifatida kamida besh yil faoliyat yuritgan bo‘lishi lozim;
* Qo‘mondon: orden ofitseri lavozimida kamida besh yil ishlagan bo‘lishi shart.

## Manbalar
Lyuksemburg shartnomasi 1956

**Lyuksemburg shartnomasi** () — Germaniya va Fransiya oʻrtasida Saarni Germaniyaga qaytarish toʻgʻrisidagi kelishuv.

Shartnoma 1956-yil 27-oktabrda Germaniya tashqi ishlar vaziri Genrix fon Brentano va Fransiya tashqi ishlar vaziri Kristian Pino tomonidan 1955-yil 23-oktabrdagi plebissitdan soʻng imzolangan, unda Saar viloyati aholisining koʻpchiligi Germaniyaga qaytish tarafdori boʻlgan. Saarning Germaniya Federativ Respublikasi tarkibiga yakuniy kirishi 1957-yil 1-yanvarda boʻlib oʻtdi. Ikkala tomon ham 1959-yilgacha davom etgan iqtisodiyot uchun oʻtish davriga kelishib oldilar (bu davrda Saar hududi Fransiya maʼmuriyati ostida qoldi).

## Manbalar
Madrid protokoli 1885

**1885-yildagi Madrid protokoli —** Buyuk Britaniya, Germaniya va Ispaniya oʻrtasidagi Ispaniyaning Sulu arxipelagidagi suverenitetini tan olgan kelishuv boʻlib, Ispaniyaning ushbu mintaqadagi taʼsirini cheklashni maqsad qilgan. Shartnomaning yana bir muhim maqsadi Arxipelagi va Shimoliy Borneo doirasidagi bitim taraflari oʻrtasida hech qanday cheklovlarsiz savdoni kafolatlash edi.

Shartnomaga koʻra, Ispaniya Kalimantanga boʻlgan barcha hududiy daʼvolaridan voz kechadi. Shartnomaning yana bir muhim maqsadi Arxipelagi va Shimoliy Borneo doirasidagi bitim taraflari oʻrtasida hech qanday cheklovlarsiz savdoni kafolatlash edi.

## Manbalar

* Ley R. Rayt. Shimoliy Borneo bahsi boʻyicha tarixiy eslatmalar. Osiyo tadqiqotlari jurnali, jild. 25, yoʻq. 3 (1966-yil, may), bet. 471-484.
* Ley R. Rayt. Britaniya Borneosining kelib chiqishi. Zamonaviy Osiyo tadqiqotlari, jild. 10, yoʻq. 1 (1976), bet. 149-154
* Ley R. Rayt. 1885-yilgi Angliya-Ispaniya-Germaniya shartnomasi: Shimoliy Borneoda Britaniya gegemoniyasining rivojlanishidagi qadam. Avstraliyaning siyosat va tarix jurnali 18(1), 62-75

## Havolalar

* [Britaniya Shimoliy Borneo, 1885-yil Sabah qonuni](http://www.lawnet.sabah.gov.my/viewdoc.asp?id=sabahlaws&title=Sabah_Laws&document=treaties/Treaties%20and%20Engagements%20(11).htm) (mavjud havola)