Qian Chjongshu

**Qian Chjongshu** (xitoycha trad. 錢鍾書, pinyin Qian Zhongshu; 1910-yil 21 noyabr – 1998-yil 19 dekabr) yozuvchi va madaniyat tanqidchisi, poliglot edi. Zamonaviy Yevropa adabiyotining koʻplab vakillaridan biri sanalgan „Qamal qilingan qal’a“ (1947) satirik romanining muallifi.

## Tarjimai hol

Vuxida, anʼanaviy konfutsiy oilasida tugʻilgan. Uning otasi Tsyan Jibo (xitoycha savdo. 钱基博, xían Jibó, pinyin Qián Jībó), klassik adabiyot boʻyicha mutaxassis va mashhur xattot, imperatorlik imtihonlari darajasiga ega, oʻqituvchi edi. Qianning asl ismi Yangxian (xitoycha yǎng, pinyin Yǎng Xiān) edi. Bir yoshga toʻlganda, xitoylik anʼanaga koʻra, bolaning oldiga maʼlum miqdordagi narsalar qoʻyiladi, ular undan keyingi ismni beradigan narsalarni „ushlab olishlari“ kerak. Goʻyo oʻzining kelajakdagi taqdirini oldindan belgilab qoʻygandek, Qian kitobni „tanlaydi“, buning uchun u „Sevgili kitoblar“ degan maʼnoni anglatuvchi Chjungshu (yǒngshu) nomini oldi.

1920-yilda, 10 yoshida, Qian Zhongshu Donglin boshlangʻich maktabida oʻqishni boshladi. 14 yoshidan boshlab u Suchjou shahridagi ingliz tilidagi missionerlik maktabida oʻqidi, u yopilgandan soʻng oʻz vataniga qaytib, oʻrta taʼlimni shu yerda tamomlashga majbur boʻldi. Yozuvchilar oilasida tugʻilgan va bolaligidan kanonik matnlarga koʻra oʻqigan Qian oʻrta maktabda xitoy, ingliz tillarida kuchli edi, lekin matematika va tabiiy fanlar boʻyicha boshqa talabalardan kam edi.

1929-yilda Qian Zhongshu Tsinghua universitetiga kirish imtihonlarini topshirdi. Xitoy va ingliz tillarini aʼlo darajada oʻtkazib, matematikadan atigi 15 ball oldi. Biroq, istisno tariqasida, maxsus rektor qarori bilan chet tillar fakultetiga oʻqishga qabul qilindi. Yorqin qobiliyatlarini namoyon etgan boʻlajak yozuvchi tez orada alohida talaba sifatida ajralib turdi. 1932-yilda Chjungshu isteʼdodli qiz Yang Jiang bilan tanishdi va keyingi-yili yoshlar oʻzlarining unashtirilganliklarini eʼlon qilishdi. 33-yilda universitetni tugatgandan soʻng Shanxay universitetida professor boʻlib ishlaydi. 1937-yilda Qian Chjongshu boʻlali boʻldi.

Oksford va Parij universitetlaridan keyin, istisno tariqasida, 28 yoshida (1938) Tsingxua professori unvonini oldi.
1939-yilda professor Xunan provinsiyasiga, Pedagogika universitetiga ingliz tili fakulteti dekani sifatida ketdi. U yerda ikki-yil qolgach, Shanxayga qaytadi. Uzoq davom etgan jangovar harakatlar va istiqbol yoʻqligidan tushkunlikka tushgan Qian Chjungshu klassik uslubda qisqa qoʻshiqlar yozish bilan shugʻullanadi. Tez orada yozuvchining „Hayot sohalari haqida eslatmalar“ (1941,写在人生边上) nomli insholar toʻplami, hikoyalar va romanlar, keyinchalik ular „Odamlar, hayvonlar, ruhlar“ toʻplamini tashkil etadi. " (1946, 人兽鬼), „Sheʼriyat sanʼati toʻgʻrisida“ (1948,谈艺录) nomli tanqidiy asar.

1944-yilda yozuvchining boshida roman yozish gʻoyasi paydo boʻldi va ikki-yildan soʻng „Qamalda qolgan qal’a“ (Vey Cheng chàn) romani „Literary Renaissance“ urushdan keyingi yirik jurnali sahifalarida paydo boʻldi. Kitob Xitoy yoshlari orasida misli koʻrilmagan muvaffaqiyatga erishdi, u „adabiyotning gullagan davri“, „bestseller“ deb nomlandi, shuning uchun 1947-yilda Shanxayning „Morning Light“ nashriyoti romanni alohida kitob sifatida nashr etdi va yana 6-yildan keyin uning qoʻshimcha nashrlari. 1949-yilda kitobning uchinchi nashri chop etildi.
1953-1957-yillarda uning bir qancha ilmiy ishlari nashr etildi. Otasining ogʻir kasalligini bilib, Qian ota-onasini koʻrish uchun Xubeyga qaytadi. U gʻamgin tasavvurga ega boʻlib, yoʻlda beshta toʻrttalik „Xubeyga yoʻl“ yozadi. Xuddi shu-yili yozuvchining otasi vafot etadi.

XXR tashkil etilgandan soʻng Tsyan „Milliy birinchi darajali professor“ sifatida akkreditatsiya qilingan. Tsinghuaning texnologik profilga yoʻnaltirilishi bilan u Pekin universitetida dars berdi.

50-yillarning oxirlarida Yuan Shibo boshchiligidagi guruh tarkibida Qian Guanxua bilan birgalikda Qian Zhongshu Mao Zedong asarlarini ingliz tiliga tarjima qildi, ammo ularning ishlari Buyuk Xitoy madaniy inqilobi tufayli toʻxtatildi, bu esa Qianga oqim olib keldi. asarlarida hokimiyatga hurmatsizlik bilan munosabatda boʻlganlikda ayblangan. 1969-yilda, 17-noyabrda yozuvchi dastlabki guruh tarkibida Xenan provintsiyasining Loshan shahridagi „7-may kadrlar maktabi“ ga bordi, u yerda bir-yil oʻtgach, uning rafiqasi uning oldiga keldi.

Butun Qian oilasi (ota, onasi va qizi Qian Yuan (xitoy) rus) taʼqiblardan omon qolishdi, ammo kuyov oʻz joniga qasd qildi.

1972-yil mart oyida ikkinchi safarbar qilingan guruh tarkibida Qian Zhongshu va Yang Jiang Pekinga qaytishdi.

1976-yilda uning Mao soʻzlari tarjimasi nashr etildi. 1979-yil apreldan maygacha Qian Zhongshu Kolumbiya universitetiga va Kaliforniya universitetiga tashrif buyurgan Amerikaga Xitoy delegatsiyasi tarkibiga kirdi. Oʻsha-yildan 1988-yilgacha uning „旧文四篇“ (1979, Jiu Wen Si Pian), „诗可以怨“ (1980, Shi Ke Yi Yuan), „管锥编“ (1960-1970 Guan) kabi asarlari bor. Chjuy Bian), „也是集“ (Ye Shi Ji), „七缀集“ (1984, Qi Chjuy Ji), „模糊的铜镜“ (1988, Mo Xu De Tong Jing).

1978–1980-yillarda. Italiya, AQSh va Yaponiyaga tashrif buyuradi.

1983-yilda rektor oʻrinbosari sifatida yozuvchi adabiyot boʻyicha ikki tomonlama Xitoy-Amerika munozaralarida qatnashdi.
1989-yil olti jildlik toʻplamning nashr etilishi bilan nishonlandi. Uning antik adabiyotga oid fundamental asari (zh: zhīngīyīn) XR-yillarida yaratilgan, muallifga jahon shuhratini keltiradi. „Qamal ostidagi qal’a“ romani 1990-yil teleserialiga asos boʻldi.

Muallif reklama va siyosatdan uzoqlashishni afzal koʻrgan. U 1991-yilda oʻttiz olti kishidan birinchi boʻlib, „Asrning mashhur odamlari“ ga chiqishni xushmuomalalik bilan rad etdi.

1994-yilda kasalxonaga yotqizildi. 1998-yil 19-dekabr kuni soat 7:38 da Pekinda, Qian Chjungshu kasallikdan vafot etdi, 1997-yilda saraton kasalligidan vafot etgan qizidan bor-yoʻgʻi bir-yil umr koʻrdi. Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Tszyan Szemin qoʻngʻiroq qilib, chuqur hamdardlik bildirdi. Ertasi kuni Sinxua axborot agentligi uni „oʻlmas“ deb eʼlon qildi.

Yang Jiang oʻzining Chjungshu va qizi bilan boʻlgan hayotini oʻzining „Uchlikimiz“ língjēng va „Kadrlar maktabining oltita hikoyasi“ (xànghínìnì) xotiralarida tasvirlaydi. 2011-yil 17 iyulda u 100 yoshga toʻldi.

## Manbalar