open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qizilqoʻgʻa (tuman)

**Qizilqoʻgʻa audani** — Qozogʻiston Respublikasiga qarashli Atirov viloyati tarkibidagi tuman. Tumanning maʼmuriy markazi — Miyali qishlogʻi.

## Geografiyasi
Tuman hududi 24,9 ming km². Yer relefi — tekisliklardan iborat. Qizilqoʻgʻa tumani gʻarbida Atirov viloyatining Inder va Mahambet tumanlari bilan, Atirov shahri bilan, shimoliy tarafidan Gʻarbiy Qozogʻiston viloyatining Sirim va Qoratepa tumanlari bilan, sharqiy tarafidan Oqtoʻba viloyatining Oʻyil va Baygʻanin tumanlari bilan, janubiy tomonidan Atirov viloyatining Maqat va Jilioʻy tumanlari bilan chegaradosh.

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq, qor kam yogʻadi, yozi issiq va quruq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −12&nbsp;°C (ayrim paytlarda −40&nbsp;°C-gacha tushib ketadi), iyulda 25,4&nbsp;°C (ayrim paytlarda 43&nbsp;°C-gacha koʻtariladi). Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 200&nbsp;mm.

## Ijtimoiy soha
Tuman hududida avtomobil yoʻli Sagʻiz stansiyasidan tuman markazi Miyali qishlogʻi bilan va Qorabogʻ qishlogʻi orqali Inderbor va Maqat qishloqlari bilan bogʻlaydi. Qizilqoʻgʻa tumanida aloqa boʻlimi, qishloq xoʻjaligi qurilish mahkamasi, bosmaxona, savdo mahkamalari, kasbiy-texnik maktab, 13 ta oʻrta maktab, 27 ta tibbiyot mahkamalari, 15 ta madaniyat uyi, 20 ta kutubxona faoliyat yuritmoqda. 1952-yildan boshlab tuman gazetasi chop etiladi.

## Aholisi
Tuman aholisi 30,5 ming kishi (2010). Qizilqoʻgʻa tuman aholisining asosiy qismini qozoqlar tashkil qiladi. Aholining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 1,2 kishidan toʻgʻri keladi.

## Manbalar

## Havolalar
* Atirov viloyatining hokimyati
Bihar

**Bihar** – Hindistonning shim.sharqidagi shtat. Nepal bilan chegaradosh. Maydoni 174 ming km². Aholisi 86,3 mln. kishi (1990- yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi – Patna shahri Biharning shimoliy qismi HindGang tekisligida, jan. esa ChxotaNagpur togʻligining sharqiy qismida (1000 m dan baland) joylashgan. Iqlimi tropik, musson iqpim. Qishi quruq, yozi seryogʻin. Oʻrtacha yillik yogʻin 1000&nbsp;mm. Tuprogʻi shimolda allyuvial, jan.da qizil laterit tuproqlar. Tekislik qismi oʻzlashtirilgan. Bambukzorlar uchraydi, togʻli rayonlarida aksariyat barg tashlovchi aralash tropik oʻrmonlar (sal, albitsiya, akatsiya va boshqalar) usadi.

Bihar asosan agrar shtat. Konchilik sanoati asosida ogʻir sanoat ham rivojlangan. Hududining qariyb yarmi ekinzor, shundan bir qismi sugʻoriladigan yerlar. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekini – sholi. Shuningdek makkajoʻxori, bugʻdoy, arpa, tamaki va koʻknor, dukkakli va moyli ekinlar ham ekiladi. Bihar mamlakatda jut va kartoshka yetishtirishda salmoqli oʻrin tutadi. Tekisliklarda shakarqamish ekiladi. Chorvachilikda koʻproq koramol, shuningdek ish hayvoni sifatida foydalanish uchun buyvol (suv sigiri) boqiladi. Oʻrmon mahsulotlari va lok yigʻiladi.

Fabrikazavod ishchilarining aksariyati mashinasozlik, metallsozlik, kimyo sanoatida band. Shakarqand sanoati ham rivojlangan. Jut, ip gazlama fabrikalari, tamaki korxonalari bor. Koʻmir (Damodor havzasi), kokslanadigan koʻmir, temir va mis rudasi, slyuda, uran xom ashyosi, boksit qazib chiqariladi. Gandak va Kosi daryolarida gidrotexnika inshootlari, Bokaroda metallurgiya kombinati, Ranchida ogʻir mashinasozlik zavodi qurilgan. Jamshedpurda metallurgiya kombinati, ogʻir mashinasozlik korxonalari bor. Baraunida neft zavodi qurilgan.

Bihar tarixiy viloyat, hind madaniyati va davlatchiligining muhim markazi. Miloddan avvalgi VI asrda Biharning janbida Magadxa davlati vujudga kelgan. Oʻsha davrda Bihar iqtisodiy va madaniy jihatdan Hindistonning eng rivojlangan qismi sanalgan. Rivoyatlarga koʻra buddizm va jaynizm usha yerda paydo boʻlgan. 6-asrdan Bihar mustaqil siyosiy ahamiyatini yoʻqota boshlagan. XII asr oxirida Dehli sultonligi tarkibigakiritilgan. XVI XVII asrlarda Boburiylar davlati, XVIII asrda Bengaliya davlati (navobligi) tarkibida boʻlgan. 1757—1765 yillarda inglizlarning OstIndiya kompaniyasiga boʻysungan. Ingliz mustamlaka xukmronligi davrida Bihar mamlakatning eng qoloq rayonlaridan biriga aylangan. 1911-yil provinsiya (viloyat) huquqini olgan. 1950-yildan Bihar Hindiston Respublikasining shtati.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ber

**Ber** (rus. biologicheskiy ekvivalent rentgena — rentgenning biologik ekvivalenta) — ionlovchi nurlanish ekvivalent dozasining birliklar tizimiga kirmagan birligi. Tirik organizm 1 rentgen gammanurlanish olganda qanday biologik effektga (taʼsirga) duchor boʻlsa, 1 ber ionlovchi nurlanish olganda ham shunday biologik effektga duchor boʻlishini ifodalaydi. 1 ber=0,01 J/kg (1963-yilgacha rentgenning biologik ekvivalenti sifatida aniqlangan).

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Banka

**Banka**, Bangka — Indoneziyaga qarashli orol. Katta Zond orollari tarkibida. Maydoni 11,6 ming km². Bosh shahri — Pankalpinang . Orolning koʻp qismi allyuvial tekislik, baʼzi joylarida granitli tepaliklar uchraydi. Eng baland joyi 699 m. B.da nam tropik oʻrmonlar bor; botqoqlik koʻp. Qalayi qazib olinadi. Allyuvial, qirgʻoqqa yaqin dengiz va gidrotermal konlar mavjud boʻlib, 1709-yildan boshlab foydalaniladi. Metallning umumiy zaxirasi 275 ming t. chamasida. Sochilmalarda kassiterit miqdori 150 — 700 g/m3.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baon

**Baon** — Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommuna. Yonne departamenti Avallon tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
74 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 8,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Anklav

**Anklav** ( – „yopiq“ va „*clavis*“ – „kalit“) – boshqa davlat hududdagi yer.

**Anklav** (frans. enclave, lot. inclavare – qulflab olish) – bir davlatning hamma tomondan boshqa davlat hududi bilan oʻrab olingan hududi yoki hududining bir qismi. Masalan, Lesoto davlati JAR hududidagi anklav hisoblanadi. Agar anklav dengizga tutash boʻlsa, u yarim anklav deb ataladi.

Fargʻona viloyatiga qarashli Soʻx, Choʻngʻara, Tayan Shohimardon, Qalacha va Jangail hududlari Oʻzbekiston eksklavlari boʻlib, Qirgʻiziston Respublikasi uchun anklav boʻlib hisoblanadi.

## Anklav mamlakatlar

*  (Italiya hududidagi anklav)
*  (Italiya hududidagi anklav)
*  (Italiya hududidagi anklav)
*  (JAR hududidagi anklav) 
*  (Malayziya ga aloqador yarim anklav)
*  (Indoneziyaga aloqador yarim anklav)
*  (Senegalga aloqador yarim anklav)
*  (Fransiyaga aloqador yarim anklav)
*  (Ispaniyaga aloqador yarim anklav)
*  (Germaniyaga aloqador yarim anklav, Shvetsiya bilan dengiz chegarasi)
*  (AQShga aloqador yarim anklav, Grenlandiya hudididagi Daniya yerlari bilan dengiz chegarasi va Sen-Pier va Mikelon Fransiya orollari)
*  (Saudiya Arabistoni ga aloqador yarim anklav, Bahrayn va BAA bilan dengiz chegarasi) 
*  (KXDR bilan yarim anklav, Yaponiya bilan dengiz chegarasi)
*  (Indoneziya ga aloqador yarim anklav, Avstraliyava Salamon orollari bilan dengiz chegaralari)
*  –  (oʻzaro yarim anklav)
*  –  (Fransiya bilan oʻzaro yarim anklav)
*  (yarim anklav)

## Yana qarang
* Eksklav

## Manbalar
Bari

**Bari** — Janubiy Italiyadagi shahar va yirik port, Bari provinitsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 355 ming kishi (1990). Bari tuguni. Savdo-sanoat markazi. Neftni qayta ishlash va neftkimyo, poʻlat quyish va truboprokat, toʻqimachilik, oziq-ovqat, rezina, yengil, yogʻochsozlik, tamaki sanoatlari, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari bor. XII — XIII asrlar meʼmoriy yodgorliklari saqlanib qolgan. Universitet, milliy arxeologiya muzeyi va suratlar galereyasi bor.
## Galareya

Fayl:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
Fayl:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
Fayl:Bari u rujnu.jpg
Fayl:Palazzo del Governo (Bari).jpg
Fayl:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
Fayl:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
Fayl:Katedrala sv. Sabina.jpg
Fayl:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
Fayl:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
Fayl:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
Fayl:U Bariju u crkvi 2017.jpg
Fayl:Crkva, Bari 2017.jpg
Fayl:Muzej sv. Nikole.jpg
Fayl:U Bariju gradu.jpg


## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Eksklav

**Eksklav** — suveren mustaqillikka ega boʻlmagan, atrofi boshqa bir va bir nechta davlat bilan oʻralgan hudud.

Qirgʻiziston Respublikasida joylashgan Fargʻona viloyatiga qarashli Soʻx, Choʻngʻara, Shohimardon va Jangail hududlari Oʻzbekistonning eksklavlari hisoblanadi.

Shuningdek, Qirgʻizistonning Barak nomli qishlogʻi, Tojikistonning Qayragʻoch va Sarvan qishloqlari Oʻzbekiston hududidagi  anklavlar hisoblanadi, shu bilan birga Qirgʻiziston va Tojikiston davlatlarining eksklavlaridir.

## Yana qarang
* Anklav

## Manbalar
Baron

**Baron** (lotincha ago) — Gʻarbiy Yevropada oʻrta asrlarda qirolning bevosita vassali; Qirol kengashi aʼzosi. Keyinchalik dvoryanlar, zodagonlar unvoni (ayollar baronessa deb atalgan). Angliyada oliy Baronlar 13-asrdan boshlab alohida siyosiy imtiyozga ega ijtimoiy tabaqaga, keyinchalik parlamentda lordlar palatasining merosiy aʼzolariga aylanganlar. Baron unvoni Angliyada vikont unvonidan quyi sanalgan. Fransiya va Germaniyada Baron unvoni graf unvonidan quyi turgan. 

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bayan

**Bayan** (qadimiy rus baxshi-shoiri boyan nomidan) — klavishli, tilchali-damli cholgʻu asbob, xromatik garmonika. Bayanning "tayyor" akkordli va "tanlama" (bir necha oktava uchun basda toʻliq xromatik gammali, standart akkordsiz) xillari bor. Oʻng qoʻl klaviaturasi klavishlardan emas, tugmachalardan iboratligi bilan tashqi koʻrinishda akkordeonyun farqlanadi. Bayan klarnet, goboy singari sozlarning tovushiga oʻxshash sado beradi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pista (urugʻ)

**Pista** (), xandon pista — pistadoshlar oilasiga mansub buta yoki daraxtlar turkumi, yongʻoqmevali daraxt. 300 yilgacha yashaydi. 20 dan ortiq turi bor. Janubiy Yevropa, Gʻarbiy, Oʻrta va Sharqiy Osiyoda, Shimoliy, Sharqiy Afrika va Markaziy Amerikada oʻsadi. Oʻrta Osiyoda yovvoyi hodda oʻsadigan chin P. () va toʻmtoq bargli P. () turlari bor. Boʻyi 2,5–10 m, shox-shabbasi tarqoq, 10–12 m kenglikda. P. ikki uyli oʻsimlik, —40° sovuqqa chidaydi. Aprel—may boshlarida dastlab erkak, soʻngra urgʻochi daraxtlari gullaydi, guli murakkab roʻvaksimon toʻpguldan iborat, shamol yordamida changalanadi. Mevasi bir urugʻli danak (pista). Pistasi avgust— sentabr pishadi. Qobigʻi yupqa, qattiq, yetilganda baʼzan uchidan yoriladi. Magʻzi yashil, mazali, tarkibida 63% gacha moy, 22% oqsil, 7% gacha uglevodlar, V guruhi vitaminlari, A provitamini bor; asosan, qovurilgan holda yeyiladi, qandolatchilikda ishlatiladi. P. lalmi yerlarda 10—12, sugʻorma yerlarda 7—8-yili hosilga kiradi. Yovvoyi holdagilari 15&nbsp;kg gacha, payvand qilingan 8—10 yillik daraxtlari 30–45&nbsp;kg meva beradi. P. barglarida paydo boʻladigan gʻudda-bujgʻ-unlarda tannid (30—40%), boʻyoq mod-dalari bor. P. Qurgʻoqchilikka chidamli. Urugʻidan va payvandlab, bachkisidan parhish qilib koʻpaytiriladi. P. yogʻochi duradgorlikda qadrlanadi. Oʻzbekistonda P. ni ekib oʻstirish ishlari 1937-yildan Bobotogʻ (Surxondaryo viloyati) togʻlarida boshlangan, Kattaqoʻrgʻon suv ombori atroflarida 2 ming ga dan ortiq P.zorlar tashkil etilgan. Respublikada urugʻidan ekib oʻstirilgan P. zorlarning umumiy maydoni 80 ming ga dan koʻproq (2003). Oʻzbekiston oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot institutida, P.ning 6 navi yara-tilgan, 30 dan ortiq P. navlari kolleksiyasi barpo etilgan.

Asosiy zararkunandalari: P. qurti va P. qalqondori.

## Adabiyot
* Popov K.P., Fistashka v Sredney Azii, Ashxabad, 1979.

Abdushukur Xonazarov.

## Manbalar
Barak (Keskin)

**Barak** — Kirikkale viloyatining Keskin tumaniga qarashli qishloq .

## Tarixi
Qishloq nomi 1928 yildagi yozuvlarda **Rum Barak** va **Muslim Barak** deb qayd etilgan.

## Geografiyasi
Qishloq Kırıkkale shahar markazidan 32km Keskin shahar markazidan 5 km uzoqlikda joylashgan.

## Aholisi

## Manbalar

## Havolalar
Dardoq-Tepa (Axsi tumani)

**Dardoq-Tepa** () — Qirgʻiziston Respublikasining  Jalolobod viloyati Axsi tumaniga qarashli qishloq.   Qora-Yogʻoch ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi

Aholisi - 460 kishi.

## Manbalar
Paytava

**Paytava** oyoqqa oʻrash uchun moʻljallangan mato boʻlagidir. Paytava odatda 35 sm x 90 sm oʻlchovli issiq va puxta gazlamadan iborat boʻladi. Qadimda paypoq sifatida kiyilgan. Paytavani etik bilan kiyishgan.

Yurish va yugurishda yechilib ketmasligi uchun paytava oyoqqa mahkam bogʻlanadi. Bunda uni oyoq uchidan tepaga ikki qavat qilib oʻrash tavsiya etiladi (suv kechganda faqat ustki qism nam boʻladi).

Paytava yozgi va qishki boʻladi. Yozgi paytava paxtadan tikilsa, qishkisi jundan qilinadi.

Paytava ayrim mamlakatlarda hanuz kiyiladi, masalan Rossiya qurolli kuchlari shaxsiy tarkibi 2012-yilgacha paytava oʻrab yurgan.

## Afzalliklari
* Oson yuviladi va tez quriydi.
* Paypoqdan farq qilib, har qanday oʻlchamli oyoqqa mos kelaveradi.
* Paypoqdan farq qilib, rezinasi yoʻq, demak uni qaynatish va dazmollash mumkin.
* Shoshilinch kerak boʻlib qolsa, qoʻlga ilingan har qanday matoni paytava qilib oʻrash mumkin.
* Katta keladigan poyafzal kiyishga imkon beradi.

## Kamchiliklari
* Paypoqqa nisbatan noqulay.
* Paypoqdan katta, poyafzalga sigʻmasligi mumkin.
* Paytava teri ishqalanishi va yalligʻlanishiga olib kelishi mumkin.

## Manbalar
Boyqashqa-Terak (Axsi tumani)

**Boyqashqa-Terak** () – Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Axsi tumaniga qarashli qishloq. Avletim ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi

Aholisi – 418 kishi.

## Manbalar
Besh-Terek (Moskva tumani)

**Besh-Terek** () — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Moskva tumanidagi qishloq. Besh-Terek ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  998 kishi.

## Manbalar
Moqot (tuman)

**Moqot tumani** — Atirov viloyatining markaziy qismida joylashgan tuman. 1938-yili tashkil topgan. Hududi 4,9 ming km². Aholisi 29 881 kishi (2010). Tumanning maʼmuriy markazi — Moqot qishlogʻi.

## Geografiyasi
Tumanning yer relefi tekislikdan tashkil topgan. Maydoni 4,9 ming km². Tumanda yiruk neft va gaz konlari bor. Undan boʻlak kaliy tuzi va gips konlarini ham uchratish mumkin.

## Iqlimi
Moqot tumanining iqlimi keskin kontinental va quruq; qishi ancha sovuq (noyabr — mart oylarida). Yanvar oyining oʻrtacha harorati −10&nbsp;°C (ayrim vaqtlarda −35 — 40&nbsp;°C-gacha pasayadi), iyulniki 25&nbsp;°C (ayrim vaqtlarda 40&nbsp;°C-dan yuqori). Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 150 – 175&nbsp;mm. Shamolning yillik oʻrtacha tezligi 4,5 – 5&nbsp;m/s, kuchli boʻronlar (10 – 15&nbsp;m/s-gacha) boʻladi.

## Aholisi
Tuman aholisi 2010-yili 29 881 kishini tashkil qildi. Aholisi 1&nbsp;km²-ga oʻrtacha zichligi 6 kishidan toʻgʻri keladi. Aholisining asosiy qismini qozoqlar (96,5 %) tashkil qiladi, undan boʻlak tumanda ruslar, ukrainlar, v.b. istiqomat qilishadi. Moqot tumanining qishloqlari: Dossor, Moqot, Bayshoʻnas, Eskene, Komsomol, Qoʻchqor.

## Iqtisodi
Moqot tumanida, asosan, neft va gaz sanoati rivojlangan. Neft sanoatini bunda ilk bor 1911-yili rus-ingliz korxonasi tashkillashtirdi. 1917-yilgacha uning tarkibida faqatgina Dossor (1911) va Moqot (1915) neft korxonalari faoliyat yuritdi. 1920-yili ular *Embineft* tresiga biriktirildi. Keyinchalik uning tarkibiga yangidan tashkillashgan Bayshoʻnas, Sagʻiz, Komsomol, Qoshqar, v.b. neft korxonalari qoʻshildi. 1939 — 40-yili Atirov — Or temir yoʻli bilan neft quvuri barpo etildi.

## Ijtimoiy soha
Tumanda umumiy bilim beruvchi 12 ta maktab, madaniyat uyi, 4 ta klub, tuman kasalxonasi va shifoxona, Dossor qishloq kasalxonasi, 6 ta feldsher-akusherlik punkt, 2 ta oilaviy ambulatoriya bor. 1937-yildan boshlab *Munayshi* (Neftchi) nomli tuman gazetasi chiqariladi. Tuman hududi orqali Moqot — Beynev — Qoʻngʻirot, Moqot — Inderbor temir yoʻli va Atirov — Moqot — Qandiagʻash — Aqtoʻbe, Dossor — Qulsari, Dossor — Bayshoʻnas, Moqot — Sagʻiz avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Manbalar

## Havolalar
* Na sayte akimata Atirauskoy oblasti
Baerenthal

**Baerenthal** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Moselle departamenti Sarreguemines tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
710 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 40,2&nbsp;km2. Dengiz sathidan 190 – 473 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Nokia 1280

**Nokia 1280** Nokia chiqargan mobil telefon rusumidir. Nokia 1000 seriyasiga kiradi. Ekrani oq-qora, 1,36", choʻzilishi: 96 x 68. Oʻlchamlari: 107,2 x 45,1 x 15,3 mm. Vazni: 82g. Klaviaturasi rezina tugmali. FM radiosi va fonari bor.

## Manbalar

## Havolalar
* Nokia 1280 Nokia saytida
Yangiyer (Soʻquluq tumani)

**Yangi-Yer** () — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Soʻquluq tumanidagi qishloq. Yangi-Yer ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  5 979 kishi.

## Manbalar
Soʻx voqeasi (2013)

2013-yilning 5-yanvar kuni Qirgʻiziston chegarachilari (Oʻzbekiston va Qirgʻiziston) oʻrtasida bahsli boʻlib turgan hududga simyogʻochlar oʻrnata boshlaganiga Soʻx anklavidagi Xushyor qishlogʻi aholisi norozilik bildirgani natijasida kelishmovchiliklar kelib chiqdi. 6-yanvar kuni bu norozilik qirgʻiz chegarachilarini oʻq uzishga majbur qilgan va har ikki tomondan odamlar garovga olingan. 7-yanvar kuni janjalning keskin fazasi toʻxtatilgan. Shundan soʻng maʼlum bir muddat Soʻx anklavi qamal holatida boʻldi. Qirgʻiziston rasmiylari koʻrilgan moddiy zarar toʻlanmagunicha yoʻllarni ochmasligi toʻgʻrisida bayonot bergan.

## Manbalar
Uzoq Orol (Soʻquluq tumani)

**Uzoq Orol** (, ) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Soʻquluq tumanidagi qishloq. Krupskoy ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  323 kishi.

## Manbalar
Mahambet (tuman, Atirov viloyati)

**Mahambet tumani** — Atirov viloyatining markaizy qismida joylashgan tuman. Tumanning maʼmuriy markazi — Mahambet qishlogʻi. Aholisi 30 800 kishi (2010). Viloyat markazidan 70&nbsp;km masofada *Atirov-Oʻral* magistralining yoqasida joylashgan.

## Manbalar
Castejón

**Castejón** may refer to:

* Castejón (Navarra) — Ispaniyaning Navarra.
* Castejón (Cuenca) — Ispaniyaning Aragón, Cuenca, Castile-La Mancha, Spain.
* Castejón de Alarba — Ispaniyaning Aragón, Zaragoza provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de las Armas — Ispaniyaning Aragón, Zaragoza provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de Henares — Ispaniyaning Castilla y León, Guadalajara provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de Monegros — Ispaniyaning Aragón, Huesca provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón del Puente — Ispaniyaning Aragón, Huesca provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de Sos — Ispaniyaning Aragón, Huesca provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de Tornos — Ispaniyaning Aragón, Teruel provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
* Castejón de Valdejasa — Ispaniyaning Aragón, Zaragoza provinsiyasi mintaqasida joylashgan munitsipalitetdir.
Inderboʻr

**Inderboʻr** — Atirov viloyati Inder tumanidagi qishloq, tuman markazi. Aholisi 13 163 kishi (2012). Poydevori Inder qishlog'ining atrofida ochilgan borat va osh tuzi konlaridan foydalanish maqsadida 1935-yili qurilgan. Ural daryosining so'ng yoqasida joylashgan. Viloyat markazi sanalmish Atirov shahri bilan oraliq masofasi 190&nbsp;km.

## Manbalar
Qurmongʻozi (qishloq)

**Qurmongʻozi** (Ganyushkin)— Atirov viloyati, Qurmongʻozi tumanining maʼmuriy markazi.

## Geografiyasi
Viloyat markazi sanalmish Atirov shahridan 245&nbsp;km masofada, Rossiyaning Astraxan shahridan 113&nbsp;km uzoqlikda joylashgan.

## Aholisi
2010-yil 1-oktyabrdagi sanoq boʻyicha Ganyushkin qishlogʻida 12830 kishini tashkil qildi. Aholining asosiy qismini (94 %) — qozoqlar tashkil qiladi.

## Taʼlim
Ganyushkin qishlog'ida 3 ta qozoq maktabi — Abay, Muxtar Auezov, Bauirjan Begaliev nomli o'rta maktablari va bitta rus maktabi — Mixail Lomonosov nomli o'rta maktabi, shuningdek Ganyushkin maktab-internati bor.

## Hududiy boʻlinishi
Ganyushkin katta va kichik Ganyushkin, Samarkin, Buzausilan (Bezimyanniy), Rembaza, Qurilisshilar qishlogʻi (PMK), RTS, Kiresli, Japiriq deb nomlanuvchi mikrorayonlardan tashkil topgan.

## Manbalar

## Havolalr
* „Serper“ Qurmongʻozi tuman gazetasi
Voznesenovka

**Voznesenovka** (    ) — Rossiyaning Amur viloyati, Ivanovskiy tumanidagi qishloq. 2018-yilda jami 2 ta ko'cha mavjud bo'lib, aholi soni 5 kishidan iborat edi.

## Geografiya
Voznesenovka Ivanovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 18 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. Kreshchenova - eng yaqin qishloq posyolkasin hisoblanadi.

## Manbalar
Qulsari

**Qulsari** — (qoz. Құлсары) Atirov viloyati Jiliqoʻy tumanining markazi. Qulasaridan viloyat markaizgacha oraliq masofa — 230&nbsp;km. 1952-yildan buyon Jilioʻy tumanining markazi. Qamishkoʻl koʻlining janubi-sharqida joylashgan.

## Aholisi
2009-yilgi maʼlumot boʻyicha tuman markazida 51,2 ming  kishi istiqomat qilishadi.

## Tarixi

Poydevori 1939-yili shu zamindan neft va gaz qazib olish maqsadida qurildi. Nomlanishi 19-asrning boshida shu yerda yashagan va dafn etilgan, el orasida obroʻyli, Qulsari botirning ismiga bagʻishlab qoʻyilgan.

1934-1938 yillar oraligʻida bu zaminda neft konini izlash boshlangan. 1939-yili Qulsari neft qazib olish boshqarmasi tashkil topdi, ilk qurilish boshlangan joydan aholisi turadigan uylar barpo etildi, keyin № 1 qozoq ovullari eski Qulsari nomlandi.

Qulsaridan Ulugʻ Vatan urushi vaqtida millionlagan tonna neft, unga qoʻsha Qulsari neft ishlash sexining qoshidan kichik benzin zavodi ishga tushurilib, maydonga benzin yuborilib turdi (bu benzin zavodi 1952-yil yopildi).

## Manbalar
Oqqistov

**Aqqistau** — Qozogʻistondagi qishloq. Atirov viloyati Isotoy tumanining maʼmuriy markazi, temir yoʻl stansyasi. Aholisi 8053 kishi (2012). Viloyat markazi — Atirov shaharidan shimoli-gʻarbga tomon 75&nbsp;km masofada, Narin qumidan janubi-sharqqqa toman Jaltir qishlogʻining janubiy yoqasiga yaqin, choʻlli hududda joylashgan.

## Ijtimoiy soha
Poydevori 1973-yili Atirov — Astraxan temir yoʻlini qurishga binoan qurildi. Uning asosida kooperativ xoʻjaliklar va chorva (fermer) xoʻjaliklari tashkil topgan. Qishloqda Mashina taʼmirkash va turli ustaxonalar, kichik elektr stansiyasi, oʻrta va siikiz yillik maktab, madaniyat uyi, mehmonxona, tuman kasalxonasi mavjud .

## Manbalar
Miyoli

**Miyoli**- Atirov viloyati Qizilqoʻgʻa tumanidagi qishloq, tuman markazi. Viloyat markazi — Atirov shahridan shimoli-sharqqa tomon 325&nbsp;km uzoqlikda, Taysoʻygan qumining shimoli-sharqida, Oʻyil daryosining soʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 6,616 kishi (2012). Poydevori qishloq xoʻjaligini tashkillashtirish vaqtida qurilgan. Miyolida tuman boshqarish mahkamalaridan boʻlak *Koʻlik*, *Qamqoʻr*, *Auil-qurilis* AJ-lari bor.

## Aholisi
1999-yil qishloq aholisi 6,034 kishini (3005 nafari erkaklar, 3029 nafari ayollar). 2009-yilda esa qishloq aholisi 6,473 kishini tashkil qildi (3234 nafari erkaklar, 3239 nafari ayollar).

## Manbalar
Moqot

**Moqot** — Atirov viloyati Moqot tumanining markazi, qishloq (1934-yildan buyon). Atirov shahrida shimoli-sharqqa tomon 120&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 14 756 ming kishi (2012). Poydevori 1915-yili *Embi-Kaspiy* rus-ingliz korxonasining shu paytda dastlab neft ishlashiga (1913) bogʻliq qurildi.

## Sanoati
Moqot viloyatdagi neft qazib olish sanoatining asosiy markazi va yirik temir yoʻl yoʻnalishi boʻlib hisoblanadi. Qishloqda Moqot neft-gaz boshqarmasi, Moqot lokomotiv deposi, Moqot temir yoʻl stansiyasi, avtomobil va temir yoʻl vokzallari, Dossor avtomabil taʼmirlash zavodi, savdo nuqtalari, tikish fabrikasi faoliyat yuritmoqda.

## Transport
Moqot orqali Atirov — Orsk va Qoʻngʻirot — Beynev — Moqot — Inderbor temir yoʻllari kesishadi. Respublika ahamiyatiga ega Atirov — Moqot — Qandiagʻash — Orsk avtomobil yoʻli va 1968-yili barpo etilgan Oʻrta Osiyo — Markaziy gaz quvuri oʻtadi.

## Manbalar
Mahambet (qishloq)

**Mahambet qishlogʻi** — Atirov viloyati Mahambet tumanining markazi. Qishloq poydevori 1928-yili qurildi. Aholisi 8,796 kishi (2012). Qishloq nomi Mahambet Oʻtemisuli nomiga berilgan. Mahambet qishlogʻi, viloyat markazi sanalmish Atirov shahridan 67&nbsp;km uzoqlikda, Yoyiq daryosining oʻng yoqasida joylashgan.

## Aholisi
1999-yili qishloq aholisi 6,685 kishini, (3,191 nafari erkaklar va 3,494 nafari ayollar) 2009-yilda esa qishloq aholisi 8,012 kishini tashkil qildi (3,854 nafari erkaklar va 4,158 nafari ayollar).

## Tarixi
1963-yilgacha *Jamanqala* deb nomlanib, Baqsay tumanining markazi boʻlib keldi. 1963-yili Baqsay va Novobogat tumanlarini biriktirgandan keyin, Mahambet tumanining markazi boʻldi. Qishloqqa yaqin joyda Mahambet Oʻtemisulining qabri bor. Mahambet qishlogʻi orqali Atirov — Oʻral elektr tarmogʻi va Atirov — Inderbor — Samara neft quvuri oʻtadi

## Manbalar

## Havolalar
* Fotosuratlar
Qiyma

**Qiyma**, deb maydalangan goʻshtga aytiladi. Qiyma goʻsht qiymalagich yoki pichoq yordamida tayyorlanadi. Bunda goʻshtga piyoz yoki sarimsoq qoʻshish mumkin.

Qiymadan kotlet, pashtet pishirish mumkin; uni guruch bilan aralashtirib tok oshi, karam doʻlma masalligʻi sifatida ishlatish mumkin. Boshqa masalliqlar bilan qiyma dimlama, gamburger, chuchvara kabi taomlar pishirsa boʻladi.

## Xavfsizlik
Qiyma yaxlit goʻshtdan zararli bakteriyalarni koʻproq yigʻishi mumkinligi bilan farqlanadi. Sanitariya talablariga javob bermaydigan sharoitda goʻsht qiymalash bungacha toza boʻlgan goʻsht parchalarida mikroblar koʻpayishiga olib keladi; 1993-yili AQSh tamaddixonalaridan birida shunday qiymalangan goʻshtdan qilingan gamburgerlar tufayli yuzlab odamlar zaharlangan, ulardan toʻrt nafari halok boʻlgan.

Sanoat sharoitlarida tayyorlangan qiyma undagi bakteriyalarni oʻldirish uchun nurlantiriladi.

## Manbalar
Senon

**Senon** — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Meuse departamenti Verdun tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
228 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 20,5&nbsp;km2. Dengiz sathidan 206 – 260 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar
Kirov (Panfilov tumani)

**Kirov** () — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Panfilov tumanidagi qishloq. Kurpuldoʻk ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  949 kishi.

## Manbalar
Panfilov (Panfilov tumani)

**Panfilov** () — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Panfilov tumanidagi qishloq. Qurama ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  7 762 kishi.

## Manbalar
Chaldibar (Panfilov tumani)

**Choldevor** () — Qirgʻiziston Respubliqasi Chuy viloyatining  Panfilov tumanidagi qishloq. Frunze ovul oqrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  7 426 kishi.

## Manbalar
Shavkat Rahmon

## Hayoti
XX asr oʻzbek sheʼriyatining oʻziga xos vakili, millatparvar shoir Shavkat Rahmon 1950-yil 12-sentyabrda Oʻsh (shahar) shahrida tugʻilgan. Otasi Rahmonberdi va onasi Oftobxon asli shahrixonlik edilar. 1966-yil oʻrta maktabni bitirgach, ikki yil ketma-ket ToshDUning filologiya fakultetiga oʻqishga hujjat topshiradi, lekin tanlovdan oʻta olmaydi.

Matbuotda Moskvadagi Adabiyot institutiga tanlov eʼlon qilingach, oʻz sheʼrlarini yuboradi va tanlovdan oʻtadi. U yerda tengdoshlari Halima Xudoyberdiyeva, Murod Muxammad Doʻst, Sobit Madaliev kabi adiblar bilan yonma-yon saboq oladi. 1973-yili Moskvadagi M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini bitirgach, Toshkentga koʻchib keldi. Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir, boʻlim boshligʻi, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida masʼul xodim boʻlib ishladi. Shavkat Rahmon 1996-yil 2-oktyabrda uzoq davom etgan ogʻir kasallikdan soʻng vafot etdi.

## Ijodi
Shoirning dastlabki sheʼrlari Oʻsh viloyati gazetalarida bosildi. 1978-yilda „Rangin lavhalar“ nomli birinchi sheʼriy toʻplami nashr etildi. Shundan soʻng „Yurak qirralari“ (1981), „Ochiq kunlar“ (1983), „Gullayotgan tosh“ (1984), „Uygʻoq togʻlar“ (1986), „Hulvo“ (1988) kabi qator sheʼriy toʻplamlari bosilib chiqdi. Shavkat Rahmon oʻz qoʻli bilan tayyorlagan „Saylanma“si vafotidan keyin 1997-yilda nashr etilgan. Bundan tashqari Sh. Rahmon ispan shoiri Garsia Lorkaning sheʼrlarini ispan va rus tillarida oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

## Unvonlar
1996 yilda shoirga „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ unvoni berildi.

## Asarlari
* „Rangin lahzalar“ (1978),
* „Yurak qirralari“ (1981),
* „Ochiq kunlar“ (1984),
* „Gullayotgan tosh“ (1984),
* „Uygʻoq togʻlar“ (1986),
* „Xulvo“ (1988) kabi sheʼriy kitoblari,
* Federiko Garsia Lorka sheʼrlari tarjimalari va boshq.
* Vafotidan soʻng „Saylanma“ si (1997) nashr qilindi.
* Vafotidan soʻng „Abadiyat oralab“

## Manbalar
Quyi Ola-Archa

**Quyi Ola-Archa** (, ) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Olamuddin tumanidagi qishloq. Quyi Ola-Archa ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  11 776 kishi.

## Manbalar
Sadovoy (Chuy viloyati)

**Sadovoy** () — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining  Olamuddin tumanidagi qishloq. Olamudun ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi
Aholisi -  1 162 kishi.

## Manbalar
Amudaryo boʻlimi

**Amudaryo boʻlimi** — Turkiston general-gubernatorligi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik (1873-1917). Rus podsho hukumati Xiva xonligini boʻysundirgach (1873), Amudaryoning soʻl qirgʻogʻida yashovchi qoraqalpoqlar xonlik tarkibida qoldi, oʻng qirgʻogʻidagilar esa rus davlatiga tobe qilindi. Bu joyda 1873-yilda Turkiston general-gubernatorligi tarkibida Amudaryo okrugi, 1874y.danA.b. tashkil etiddi. 1886-yil ga kelib, Amudaryo boʻlimi Sirdaryo viloyatiga kiritildi. Boʻlim hududida 95 ming qoraqalpoq, 55 ming oʻzbek, 40 ming qozoq va 16 ming turkman istiqomat qilgan. Amudaryo boʻlimi Shoʻroxon va Chimboy degan ikki qismdan iborat boʻlib, Biybozor, Toʻrtkoʻl, Tomdi, Shayx Abbos Vali, Mingbuloq, Soriboy, Chimboy, Nukus, Davqaron, Ishim, Naupir, Koʻkkoʻl, Qoʻngʻirot, Toldi va Kegayli (boʻlis)larni oʻz ichiga olgan.

**Amudaryo boʻlimi** — Sirdaryo boʻlimi tarkibidagi maʼmuriy birlik. Markazi — Petro-Aleksandrovsk shahri.

## Maʼmuriy boʻlinishi
].
-->
## Tarixi
Amudaryo boʻlimi 1873-yilda Xiva xonligidan Rossiyaga oʻtgan yerlarda tashkil etildi. 1887-yilda Sirdaryo biloyati tarkibiga kiritildi.

1920-yil oktabrida Turkiston ASSRning Amudaryo viloyatiga aylantirildi.

## Aholisi
1897-yildagi sanoq boʻyicha boʻlimda 194,5 ming kishi istiqomat qilgan. Shu jumladan qoraqalpoqlar — 47,9 %; qozoqlar — 24,2 %; oʻzbeklar — 17,7 %; boshqa turklar — 7,1 %; ruslar — 1,6 %. Petro-Aleksandrovsk shahrida 3 111 kishi istiqomat qilgan

## Manbalar
Oʻzgan

**Oʻzgan** () — Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyati Oʻzgan tumanidagi shahar, tuman markazi. Qoradaryo sohilida. Oʻsh shahridan 68 km. Oʻzgan orqali Oʻsh — Bishkek, Oʻsh — Qoragʻulja avtomobil yoʻllar oʻtgan. Aholisi 41,5 ming kishi (1999). Oʻzganning qadimiy qatlamlari miloddan avvalgi 2—1 a. larga oid. Qadimgi Oʻzganning arki va 3 shahristoni boʻlgan. 3 shahristonda 16-asr gacha aholi yashagan. Oʻ. rabotlari 3 shahristonning shimoli-sharqida joylashgan. A.N.Bernshtam boshchiligida oʻtkazilgan arxeologik qazishlar (1945—1950) natijasida Kushonlar davridan Temuriylar davrigacha yaratilgan moddiy yodgorliklar (sopol buyumlar, tangalar, har xil metall asboblar va boshqalar) topilgan. qadimiy Oʻzgan katta siyosiy va maʼmuriy mavqeni egallagan. Meʼmorlik rivojlangan.

Oʻzganda quruq sut, mineral suvlar, pivo zavodlari, non kombinati ishlab turibdi, gilamlar ishlab chiqariladi. Madaniyat saroyi, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan minora (11-asr) va 3 gumbazli maqbara (11 — 12 a.lar) saqlangan.

Aholisi (2011) — 50,253 ming kishi.

## Geografiyasi

## Tarixi

## Siyosiy tizimi
## Aholisi
Asosan oʻzbeklar
# Oʻzbeklar 45 564 yoki 90,67 %
# Qirgʻizlar 3 798 yoki 7,56 %
# Boshqalar 891 yoki 1.77 %
# Jami 50 253 yoki 100,00 %

## Oʻzganda tavallud topgan taniqli insonlar
* Rahmonberdi Madazimov (1875—1933) — Qirgʻiziston janubidagi teatr harakatining asoschisi, Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali drama teatrining asoschisi, tashkilotchisi va badiiy rahbari, yozuvchi.
* Solijon Sharipov — Birinchi oʻzbek fazogiri, Qirgʻiziston qahramoni, Rossiyya qahramoni, Oʻzbekistonda Buyuk xizmatlari uchun ordeni sohibi.

## Iqtisodiyoti
## Manbalar
Oqkoʻl

**Oqkoʻl** — (qoz. Ақкөл) shahar, Oqkoʻl tumanining maʼmuriy markazi, temir yoʻl stansiyasi. 1997-yilgacha — **Alekseevka** deb nomlangan. Ostona shahridan shimolga tomon 107&nbsp;km masofada, koʻl yoqasida joylashgan. Poydevori 1887-yili qurilgan. 1939-yili qishloq, 1965-yili esa shahar mavqeini oldi. Aholisi 13612 kishi (2012).

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, yozi issiq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati — 17&nbsp;°C, iyulniki 20&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 350&nbsp;mm.

## Ijtimoiy soha
Oqkoʻlda qurilish materiallari kombinati, taʼmirlash-mex., kimyo sanoati, non, sut zavodlari, elevator, Astana gʻosht komb-ning filiali, S. Nurmagʻambetov nomli mezey faoliyat yuritmoqda. Tuman markaziy kasalxonasi, tubdispanser, 4 ta maktab, 14 ta maktabgacha boʻlgan bolalar mahkamasi, viloyat bolalar uyi, maktab-internat, sanatoriya, kasbiy-tex. uchilish, 2 ta madaniyat uyi, 12 ta kutubxona, kinoteatr bor. Oqkoʻl orqali Petropavlovsk — Astana temir yoʻli va avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Manbalar
Oqkoʻl (tuman)

**Oqkoʻl tumani** — Akmola viloyatining shimoliy qismida joylashgan. 1930-yili tashkil qopgan. 1997-yilgacha Alekseev tumani deb nomlanib keldi. Hududi 6,9 ming km2. Aholisi 27,5 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 2,9 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Oqkoʻl shahri.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 11 756 kishi (39,92 %)
* ruslar — 11 486 kishi (39,01 %)
* ukrainlar — 1 789 kishi (6,08 %)
* olmonlar — 1 735 kishi (5,89 %)
* tatarlar — 687 kishi (2,33 %)
* beloruslar — 455 kishi (1,55 %)
* polyaklar — 439 kishi (1,49 %)
* ingushlar — 180 kishi (0,62 %)
* ozarbayjonlar — 110 kishi (0,37 %)
* boshqirdlar — 84 kishi (0,29 %)
* moldavanlar — 81 kishi (0,28 %)
* koreyslar — 79 kishi (0,27 %)
* boshqalari — 566 kishi (1,92 %)
* Umumiy — 29 447 kishi (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi kontinental, qishi sovuq, yozi issiq, qurgʻoq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati — 170-18&nbsp;°C, iyulniki 19-20&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 350–400&nbsp;mm.

## Qishloqlari
# Enbek qishlogʻi
# Boʻgembay qishlogʻi
# Oqbuloq qishlogʻi

## Ijtimoiy soha
Oqkoʻl tumanida kasbiy-texnik uchilish, 34 ta maktab, bola bogʻchalari, madaniyat uylari, klublar, kutubxonalar, tibbiyot mahkamalari faoliyat yuritmoqda. Tumandan **Znamya Rodini** gazetasi chiqariladi. Tuman, viloyat markazi — Koʻkshetov va boshqa qishloqlar bilan temir va avtomobil yoʻllari orqali bogʻlanadi.

## Manbalar
Nurnoma (gazeta)

„**Nurnoma**“ - Nurota tuman hokimligining nashri. Gazetada tumanning ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va boshqa koʻplab mavzulardagi maqolalar berib boriladi. Tuman aholisining hayotidan xabar beruvchi ushbu nashr haftada bir marta chiqadi.
Arshali (tuman)

**Arshali tumani** — Akmola viloyatining janubiy-sharqida joylashgan. Maydoni 5,8 ming km². Aholisi 27,1 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 4,6 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Arshali qishlogʻi.

## Tarixi
Tuman 1930-yili tashkil topdi. 1939-yilning oktyabr oyigachaa Qaragʻandi viloyatining tarkibida boʻldi. 1930-yil Kommunist, 1935-yil Vishnevka tumani deb nomlandi. 1997-yildan buyon Arshali tumani deb nomlanmoqda.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* ruslar — 11 426 kishi (46,95 %)
* qozoqlar — 7 025 kishi (28,87 %)
* ukrainlar — 1 839 kishi (7,56 %)
* olmonlar — 1 645 kishi (6,76 %)
* beloruslar — 684 kishi (2,81 %)
* tatarlar — 389 kishi (1,60 %)
* ingushlar — 150 kishi (0,62 %)
* moldavanlar — 147 kishi (0,60 %)
* polyaklar — 128 kishi (0,53 %)
* udmurtlar — 125 kishi (0,51 %)
* ozarbayjonlar — 108 kishi (0,44 %)
* chechenlar — 93 kishi (0,38 %)
* boshqalari — 576 kishi (2,37 %)
* Umumiy — 24 335 kishi (100,00 %)

## Geografiyasi
Sharqiy qismida Yereymentau tumani bilan, janubiy qismida Qaragʻandi viloyati bilan, gʻarbiy va shimol qismlarida — respublika ahamiyatiga ega shahar Astana bilan chegaradosh. Tuman hududi orqali Astana — Qaragʻandi, Astana — Pavlodar temir yoʻl, Astana — Qaragʻandi avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq, uzoq. Yozi sernam issiq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −17&nbsp;°C, iyulniki 20&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 300 – 350&nbsp;mm.

## Aholi punktlari
Arshali tumanining aholi punktlari: Aqtasti, Jibek Joʻli (Aleksandrovka), Arshali (Vishnevka), Beloyarka, Volgodonovka, Arnasay (Vyacheslavka), Doneskoe, Ijevskoe, Konstantinovka, Jaltirkoʻl (Martinovka), Mixaylovka, Aqbulaq (Michurino), Bulaqsay (Novovladimirovka), Olginka, Bersuat (Razdolnoe), Sarioʻba, Turgen (Turgenevka).

## Manbalar

## Havolalar
* Informatsiya o rayone na sayte oblasti
Qirgʻiziston shaharlari

Qirgʻiziston Respublikasida da bugungi kunda 31 shahar mavjud.

*  1913-yida 3 shahar mavjud boʻlgan.
*  1972-yida 15 shahar va 35 shahar tipidagi qishloqlar mavjud boʻlgan.
*  1976-yilda 17 shahar va 32 shahar tipidagi qishloqlar mavjud boʻlgan.
## Shaharlar roʻyxati

## Xaritasi
Xarita izohi:
*  Qirgʻiziston poytaxti
*  Viloyat markazi
*  Shaharlari

## Manbalar
Emmen

**Emmen** quyidagilarni anglatadi:

* Emmen, Gollandiya, Drent viloyatidagi shaharlardan biri hisoblanadi.
** FC Emmen, futbol klublari uyushmasi hisoblanadi.
* Emmen, Overijssel, Dalfsen shaharchasidagi qishloq
* Shveytsariyalik Emmen, Lusarn kantonidagi shahar
* Emmen, Germaniya, Germariya, Quyi Saksonning Gifhorn tumanidagi qishloqlardan biri. 

## Yana qarang
* Emen (qarshi ma'no) 
* Emme (tashkil qilish)
Astraxon (tuman)

**Astraxon tumani** (qoz. Астрахан ауданы, استراحان اۋدانى) — Oqmoʻla viloyatining markaziy qismida joylashgan. 1936-yili tashkil topgan. Maydoni 7,1 ming km². Aholisi 25,3 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 3,4 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Astraxonka qishlogʻi.

## Geografiyasi
Tuman Sariorqaning shimoli-gʻarbida joylashgan. Tuman dengiz sathidan 100 — 300 metr balandlikda joylashgan. Foydali qazilmalaridan oltin, tabiiy qurilish materiallarini uchratish mumkin. Tuman hududi orqali Astana — Otbosar- Qartali temir yoʻli va Astana — Atbasar, Astraxonka — Makinsk avtomobil yoʻllari oʻtadi.

## Aholisi
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2010-yil):
* qozoqlar — 11 564 kishi (42,56 %)
* ruslar — 8 170 kishi (30,70 %)
* ukrainlar — 2 089 kishi (7,69 %)
* polyaklar — 1 626 kishi (5,98 %)
* olmonlar — 1 561 kishi (5,75 %)
* beloruslar — 745 kishi (2,74 %)
* tatarlar — 489 kishi (1,80 %)
* ingushlar — 231 kishi (0,85 %)
* udmurtlar — 84 kishi (0,31 %)
* chechenlar — 81 kishi (0,30 %)
* boshqirdlar — 79 kishi (0,29 %)
* boshqalari — 451 kishi (1,66 %)
* Vsego — 27 170 chel. (100,00 %)

## Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental, qishi uzoq va sovuq boʻladi, jozi sernam issiq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati — 18&nbsp;°C, iyulniki 20&nbsp;°C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 300 – 350&nbsp;mm, koʻpincha yoz oylarida yogʻingarchilik koʻp boʻladi.

## Katta qishloqlari
# Astraxonka qishlogʻi
# Besbidayiq qishlogʻi
# Yesil qishlogʻi
# Yeski qalqutan qishlogʻi
# Jaltir qishlogʻi
# Jarsuat qishlogʻi

## Manbalar

## Havolalar
* Astraxan tumani
* Astraxansi v regionalnoy sotsialnoy seti 
* Pokazateli Astraxanskogo rayona na 2010 god
Astraxonka

**Astraxonka** (qoz. Астраханка, استراحانكا)- Oqmoʻla viloyati Astraxon tumanining markazi. Poydevori 1892-yili qurilgan. Ostona shahrining shimoli-gaʼrbida 137&nbsp;km uzoqlikda joylashgan, viloyat markazi sanalmish — Koʻkchatov shahridan 250&nbsp;km masofada Yesil daryosining oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 6,3 ming kishi (2009).

## Sanoati
Astraxonkada qurilish, avtomabil korxonalari, tuman aloqa boʻlimlari, bosmaxona va boshqalar faoliyat yuritmoqda.

## Ijtimoiy soha
Qishloqda 2 ta umumiy bilim beruvchi va musiqa maktabi, 5 ta bolabogʻcha, kasbiy-texnik uchilish, madaniy-sport majmuasi, madaniyat uyi, kinoteatr, 7 ta kutubxona v.b. bor. Astraxonka orqali Almati —Yekaterinburg va Astana — Atbasar avtomobil yoʻllari oʻtadi. Astraxonkaga eng yaqin temir yoʻl stansiya — Jiltir (12&nbsp;km).

## Manbalar
Amerikada pullik hojatxonalarni tugatish boʻyicha qoʻmita

**Amerikada pullik hojatxonalarni tugatish boʻyicha qoʻmita**, yoki **CEPTIA** () – Koʻpchilik amerika shtatlari va shaharlarida pullik hojatxonalarni tugatish vazifasini oʻz oldiga maqsad qilgan 1970-yillarda yaratilgan siyosiy tashkilot.

## Tarix

Qoʻmita 1970-yil oʻn toʻqqiz yoshli Ayra Jessel tomonidan yaratilgan boʻlib, „qonunchilik va jamoatchilik bosimi yordamida AQShda pullik hojatxonalarni tugatish“ni oʻz maqsadi deb hisoblar edi.

Hojatxonalarga avtomatlashtirilgan toʻlov punktlari tomon oʻzining „salib yurishi“ni boshlab, Jessel jurnalislarga deydi: „Sizda ellik dollarlik kupyura boʻlishi mumkin, lekin sizda daym yoʻq boʻlsa, u holda bu metall quti sizlar oʻrtangizda engillanish ham boʻlib koʻringan“.Bu tashkilotga aʼzolik badallari $0,25ni tashkil etardi, shu orqali uning aʼzolari Qoʻmitadan „Bepul hojatxona qogʻozi“ nomi ostida mashhur boʻlgan axborot byulletenlarini olishgan. Tashkilotning shtab kvartirasi (1500 aʼzoga ega) Amerika Qoʻshma Shtatlarining Ogayo shtatidagi Deytonda joylashgan.

Bundan tashqari tashkilot „CEPTIAga katta hissa qoʻshgan va bepul hojatxonalar uchun kurashgan shaxslar“ taqdirlanadigan Thomas Crapper Memorial Award mukofotini taʼsis etgan.

1973-yili Chikago munitsipal kengash 8 ta ovozga qarshi 37 ta ovoz yordamida ushbu shaharda pullik hojatxonalarni taqiqlash uchun ovoz bergan AQShdagi birinchi shahar boʻlgan. Hech boʻlmaganda bitta manba bu „koʻrinib turganidek, CEPTIA harakatlariga toʻgʻridan-toʻgʻri javob“ deb tasdiqlagan edi.

Wall Street Journal xabarlariga koʻra, 1974-yilda AQShda hech boʻlmaganda 50 mingta pullik hojatxonalar boʻlgan. Bu biznes rivojlanishiga qaramasdan CEPTIA Nyu-York, Nyu-Jersi, Minnesota, Kaliforniya, Florida va Ogayoda uning taqiqlanishi ustida juda ham muvaffaqiyatli ishlagan. Tashkilot faoliyati shunchalik muvaffaqiyatli boʻldiki, 1976-yil iyuniga kelib 12 ta shtat pullik hojatxonalarni taqiqlash boʻyicha amadagi qonunlariga ega edi va qoʻmita uni yaratishda oʻz oldiga qoʻygan vazifasini amaliy jihatdan bajardi deya eʼlon qilib, oʻzining tarqatilishini maʼlum qildgan. Oʻn yillik oxirlariga kelib pullik hojatxonalar AQShda deyarli yoʻq boʻlib ketgan.

## Manbalar

## Adabiyot
* Ralph Slovenko, „On Answering The Call Of Nature“, 24 Wayne L. Rev. 1555 (1978).
Audon

**Audon** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Landes departamenti Dax tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
323 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 7,5&nbsp;km2. 

## Manbalar
Aureilhan (Landes)

**Aureilhan** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Landes departamenti Mont-de-Marsan tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
640 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,7 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 11,5&nbsp;km2. 

## Manbalar
Ishtixon

**Ishtixon** — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati, Ishtixon tumanidagi shahar. Tumanning maʼmuriy markazi. Samarqand shahridan 68&nbsp;km, eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon shahridan (22&nbsp;km) masofada joylashgan. Aholisi 12,3 ming kishi (2001). Shaharda tuman hokimligi binosi, aloqa boʻlimi, 3 ta umumiy taʼlim maktabi, litsey, pedagogika va tibbiyot kasb-hunar maktablari, kutubxona, dehqon bozori, „Shahidlar“ yodgorligi majmui, "Ishtixon Restoran" restorani,savdo va maishiy xizmat shoxobchalari bor.

Ishtixon qadimdan maʼlum boʻlib, ilk zamindorlik davrida mustaqil hokimlikning markazi boʻlgan, keyinchalik Sugʻdiyona tarkibiga kirgan. Samarkand arablar tomonidan bosib olingach (VIII-asr boshlari), Sugʻd ixshidlari Ishtixonga kelib uni poytaxt qilgan. X-asrda Ishtixon qalʼa, shahriston va raboddan iborat katta shahar boʻlgan. Keyingi asrlarda ham yirik savdo shahri sifatida mashhur edi. Tarixiy manbalarda Ishtixon savdo-sotiq rivojlangan, atrofi bogʻ-rogʻ, dalalar bilan oʻralgan chiroyli shahar sifatida tilga olinadi. Ishtixonga Zarafshon daryosi orqali suv kelgan. Keyinchalik shahar harobaga aylangan. Uning oʻrnida kichikroq qishloq (hozirgi Ishtixon shahri) vujudga kelgan.

## Manbalar
Daroʻoʻt-Qoʻrgʻon

**Daroʻoʻt-Qoʻrgʻon** () — Qirgʻiziston Respublikasining  Oʻsh viloyati Choʻn Oloy tumaniga qarashli qishloq.   Choʻn-Oloy ovul okrugi tarkibiga kiradi.

## Aholisi

Aholisi - 4 726 kishi.

## Manbalar
Aiguillon

**Aiguillon** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Lot-et-Garonne departamenti Agen tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
4344 nafar aholi istiqomat qiladi (2007). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 148,6 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 28,4&nbsp;km2. 

## Manbalar
Allez-et-Cazeneuve

**Allez-et-Cazeneuve** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Lot-et-Garonne departamenti Villeneuve-sur-Lot tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
641 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 10,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Francescas

**Francescas** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Lot-et-Garonne departamenti Nérac tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
745 nafar aholi istiqomat qiladi (2015). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,9 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 21,6&nbsp;km2. Dengiz sathidan 127 m balandlikda joylashgan. 

## Manbalar

## Havolalar
*  Rasmiy sayti
Le Mas-d'Agenais

**Le Mas-d'Agenais** Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Lot-et-Garonne departamenti Marmande tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
1388 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 66,1 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 21,0&nbsp;km2. 

## Manbalar
Saint-Salvy

**Saint-Salvy** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunasi. Lot-et-Garonne departamenti Agen tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
189 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,5 nafar kishini tashkil etadi.

## Geografiyasi
Maydoni — 9,2&nbsp;km2. 

## Manbalar
Abidos

**Abidos** (yun., hozirgi arab. Arabat al-Madfunah)  — Qadimgi Misr davlatining eng koʻhna shahri va liniy markazlaridan biri. Afsonaga koʻra, abidosda Osiris oʻldirilgan va oʻsha yerga dafn etilgan. Oʻrta podsholik davri (mil.av. 2-ming yillik)da yer osti dunyosi xudolari, ayniqsa Osirisga sigʻinish joyi boʻlgan. Shu munosabat bilan marhumni dafn etish, ziyorat qilish va marhumga bagʻishlangan yozuvlar bitish ayni oʻsha shaharda udumga aylanib tarqalgan. Abidosda hozirgacha nekropol va ibodatxonalar saqlangan.

**Abidos** Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
200 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 64,5 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni – 3,1&nbsp;km2.

## Manbalar
Abitain

**Abitain** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
107 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,2 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,6&nbsp;km2. 

## Manbalar
Aincille

**Aincille** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommuna. Pyrénées-Atlantiques departamenti Bayonne tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
118 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,3 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 6,1&nbsp;km2. 

## Manbalar
Arrien (Pyrénées-Atlantiques, Fransiya)

**Arrien** — Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.

## Aholisi
119 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,4 nafar kishi.

## Geografiyasi
Maydoni — 4,5&nbsp;km2. 

## Manbalar