Maniakal epizod

**Manik epizod** odatda bir haftadan koʻproq davom etadigan affektiv kasallik boʻlib, agar davolanish bilan kamaymasa va oʻta koʻtarilgan kayfiyat, farovonlik hissi, mahsuldorlik va faollik oshishi bilan tavsiflanadi.

## Klinik tavsif
Manik epizodlar maniakal sindromning mavjudligi bilan tavsiflanadi. Kayfiyatning koʻtarilishi, yuqori energiya (baʼzan giperaktivlik), yuqori oʻz-oʻzini baholash bilan tavsiflanadi, lekin asosan asabiy kayfiyat bilan manikal epizodlar ham uchraydi .

ICD-10 manik epizodning quyidagi turlarini ajratib turadi:  .

*  Maniakalniy epizod (vklyuchayutsya „maniakalniy epizod pri maniakalno-depressivnom psixoze“ i „bipolyarnoe rasstroystvo, edinichniy maniakalniy epizod“).
** F30.0 Gipomaniya
**  Maniya bez psixoticheskix simptomov.
**  Maniya s psixoticheskimi simptomami.
**  Drugie maniakalnie epizodi.
**  Maniakalniy epizod neutochnyonniy (vklyuchaetsya maniya ).

Manikal epizodning psixotik belgilari ulugʻvorlik yoki olijanoblik gʻoyalarning rivojlanishi bilan tavsiflanadi. Fikrlarning sakrashi va nutq bosimi boshqalarga nutqning tushunarsizligiga olib kelishi mumkin. Manikal stupor rivojlanishi mumkin  .

„Manikal epizod“ rubrikasi () va uning pastki toifalari faqat **bitta manik epizodga** murojaat qilish uchun ishlatiladi. Takroriy manik epizodlar uchun holat bipolyar affektiv buzilish ) ostida kodlangan.

Amerika ruhiy kasalliklar diagnostikasi va statistik qoʻllanmasining (DSM-IV-TR) 4-nashriga koʻra, epizod tashxisi kamida 1 hafta davomida manik simptomlarning doimiy mavjudligini talab qiladi (faqat kasalxonaga yotqizish paytida kamroq), ijtimoiy, mehnat sohasida yoki odamlar bilan munosabatlarda buzilish. Bunday holda, sindrom somatik yoki nevrologik kasallik, psixoaktiv moddalarning taʼsiridan kelib chiqmasligi kerak  .

Quyidagi alomatlarning uchtasi yoki undan koʻpi mos kelishi kerak (agar asabiy kayfiyat mavjud boʻlsa, toʻrttasi):

# Uyquga boʻlgan ehtiyojning pasayishi (masalan, kuniga atigi 3 soat uxlash).
# Gapiruvchanlik va soʻzlashuv qobiliyatining oshishi.
# Oʻz shaxsiyatini ortiqcha baholash va ulugʻvor gʻoyalarga moyillik.
# Fikrlashning sub’ektiv tuygʻusi yoki fikrlash jarayonining tezlashishi.
# Diqqatning buzilishi: chalgʻitishning kuchayishi.
# Zararli oqibatlarni hisobga olmagan holda, zavq keltiradigan ishlarga haddan tashqari berilish (masalan, oʻylamasdan investitsiya kiritish yoki jinsiy aloqada tartibsizlik).
# Har qanday maqsadga erishishga qaratilgan faollikni oshirish (taʼlim, jinsiy, ijtimoiy yoki mehnat).

## Davolash
Hozirgi psixopatologik simptomlarni imkon qadar tezroq bartaraf etish va keyinchalik remissiyani saqlab qolish uchun uch bosqichda davolash tavsiya etiladi: relyef terapiyasi, parvarishlash va profilaktika.

Manikal sindrom uchun terapiyani tanlashda manikal sindromning ogʻirligi (engil, oʻrtacha, ogʻir) va turi hisobga olinadi: quvnoq (eyforik) maniya, gʻazablangan maniya, psixotik xususiyatga ega maniya (manik-delusional holat) .

Quvnoq va gʻazablangan maniyani davolashning dastlabki bosqichida normotimik monoterapiya tavsiya etiladi (quvnoq maniya uchun — litiy karbonat yoki natriy valproat yoki atipik antipsikotik, gʻazablangan maniya uchun — natriy valproat yoki karbamazepin  atipik antipsikotik). 

Terapiyani toʻxtatish uchun preparatni tanlash davolashning keyingi profilaktik bosqichini hisobga olgan holda, tanlangan preparatni uzoq muddatli foydalanish paytida bemorning individual tolerantligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. Natriy valproat litiydan afzalroqdir, chunki tolerantligi yaxshi va preparatning plazma kontsentratsiyasini oʻlchash zarurati yoʻq.

Koʻp hollarda atipik antipsikotiklarni qoʻllash odatdagidan koʻra afzalroqdir, chunki yaxshi tolerantlik (atipik antipsikotiklar ekstrapiramidal kasalliklar, giperprolaktinemiya, neyroleptik depressiya, inversiyaga taʼsir qilish, sedasyon rivojlanish xavfining pastligi bilan tavsiflanadi). Maʼlumki, affektiv buzilishlari boʻlgan bemorlarda tipik antipsixotiklarni qoʻllash bilan ekstrapiramidal nojoʻya taʼsirlar shizofreniya bilan ogʻrigan bemorlarga qaraganda bir necha marta koʻp uchraydi.

Muqobil terapiya sifatida karbamazepin, okskarbazepin, topiramat, gabapentin, kaltsiy kanal blokerlari qoʻllanishi mumkin. Haloperidolni manik sindromni bartaraf etishning birinchi bosqichida qoʻllash tavsiya etilmaydi, kuchli psixomotor qoʻzgʻalish va / yoki kuchli gʻazab va tajovuzkorlik holatlari bundan mustasno.

Terapiyaning boshlangʻich bosqichining samarasi etarli boʻlmaganda (3-4 hafta davomida) davolash rejimiga antipsikotik qoʻshish yoki ishlatiladigan dorini boshqa normotimik bilan almashtirish tavsiya etiladi  .

Kuchli psixomotor qoʻzgʻalish yoki psixotik alomatlar bilan ogʻir maniyani davolash kayfiyat stabilizatorlari + antipsikotiklar kombinatsiyasini qoʻllash bilan darhol boshlanishi kerak va agar birinchi kunlarda bu kombinatsiya bilan qoʻzgʻalishni yengillashtirishga erishilmasa, benzodiazepinlarni qoʻshish tavsiya etiladi. yoki sedativ antipsikotiklarni qoʻllang. Manikal simptomlarni bartaraf etish uchun ikkinchi kayfiyat stabilizatorini (afzalroq lityum yoki antikonvulsant dori) qoʻshish tavsiya etilishi mumkin  .

Agar antipsixotiklarning ketma-ket ikkita kursi terapevtik taʼsirga erisha olmasa, klozapinni yoki ikkita atipik antipsikotik va antikonvulsant preparatni (topiramat) kombinatsiyasini buyurish tavsiya etiladi. Agar farmakoterapiya samarasiz boʻlsa, EKT yoki maxsus anti-rezistent choralar (plazmaferez, immunomodulyatorlar, kaltsiy kanal blokerlari va boshqalar) .

Taʼminot terapiyasi (maqsadida qoldiq simptomlarni kamaytirish, taʼsirning qaytarilishini oldini olish va barqaror remissiyaga erishish) 3-4 oy davomida amalga oshiriladi. Bunday holda, bemorda samarali ekanligi isbotlangan normotimika yoki dorilarning kombinatsiyasi qoʻllanadi; sedativ antipsikotiklar va benzodiazepinlar bilan terapiyani asta-sekin kamaytiring yoki bekor qiling. Agar bemor normotimik va atipik antipsikotiklarning kombinatsiyasini qabul qilsa, 3-4 oy davomida remissiyani saqlab, eng katta terapevtik taʼsirga erishgan va yaxshi muhosaba qilingan dori bilan uzoq muddatli monoterapiyaga oʻtish kerak. Agar atipik antipsikotik dorilarni qabul qilish toʻxtatilgandan soʻng yoki dozani kamaytirish paytida erta relaps yuzaga kelsa, kombinatsiyalangan terapiyani qayta boshlash kerak .

## Yana qarang

* Depressiya
* Gipomaniya
* aralash depressiya

## Manbalar