open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uyushiq boʻlaklar

***Uyushiq boʻlaklar – gapda bir xil [[Soʻroq|soʻroqqa]] javob boʻlib, bir xil sintaktik vazifani bajarib, teng bogʻlovchilar yoki sanash ohangi bilan bogʻlanadigan boʻlaklar. Bunday boʻlaklar gapda birdan ortiq holda qator kelishi mumkin va bu gaplar uyushiq boʻlakli gaplar hisoblanadi. Masalan, Tobora koʻtarilayotgan quyosh oʻrik, yongʻoq, shaftoli, olma va giloslarning shoxlariga oʻzining ertalabki yogʻdusini sepmoqda. Bu gapda oʻrik, yongʻoq, shaftoli, olma va gilos soʻzlari uyushib kelgan. Ular bir xil soʻroqqa javob boʻlib, bir xil sintaktik vazifani bajarmoqda. Ular oʻzaro sanash ohangi va teng bogʻlovchi yordamida birikkan. Gapning barcha boʻlaklari uyusha oladi: uyushiq egalar, uyushiq kesimlar, uyushiq aniqlovchilar, uyushiq toʻldiruvchilar, uyushiq hollar. Uyushiq boʻlaklar qismlari, odatda, bir xil grammatik shaklda boʻladi. Gapning boʻlaklari yakka-yakka holda yoki oʻziga bogʻliq soʻzlar bilan kengaygan holda uyushib kelishi mumkin: Abdulla Qahhorning ijodiy tajribasi kitobxonlar uchun ham, adabiyotshunoslar uchun ham, yosh yozuvchilar uchun ham bebaho bir manbadir (P. Qodirov).
***Kesim uyushib kelganda uni shakllantiruvchi vositalar (zamon, shaxs-son, mayl, tasdiq-inkor shakllari, bogʻlama va koʻmakchi feʼllar) oxirgi boʻlakka qoʻshiladi: Mavzuni yaxshi tushunish uchun, avvalo, darsni diqqat bilan tinglash, berilgan topshiriqlarni bajarish, muntazam takrorlash kerak; Men uzoq yillardan buyon shu shaharda yashab, oʻqib, ishlab kelyapman. Agar ushbu vositalar har bir kesimga qoʻshilsa, bunday gap uyushiq kesimli sodda gap emas, qoʻshma gap hisoblanadi: Nutq qudratli kuch: u ishontiradi, undaydi, majbur etadi.**'
Uya

**Uya** — hayvonlar bolalash maqsadida va boshpana sifatida foydalanadigan pana joy. Umurtqasizlardan hasharotlar, ayniqsa, xilma-xil uya quradi. Umurtqalilar orasida ayrim baliqlar (tikan baliq), suvda va quruqlikda yashovchilar (Yava kurak oyoqli baqasi), sudralib yuruvchilar (ayrim toshbaqalar va timsoxlar), koʻpchilik qushlar, bir qancha sut emizuvchilar (kemiruvchilar, odamsimon maymunlar, oʻrdakburun) uya quradi. Sudralib yuruvchilar (ayrim toshbaqalar, timsoxlar) uyasi qumda qazib, choʻp va barglar toʻldirilgan chuqurdan iborat. Qushlar uyasi juda xilma-xil. Eng oddiy uya xaschoʻp toʻshalgan yer yuzasidagi chuqurcha shaklida boʻladi. Vahmaqush, toʻqimachi, zargʻaldoq kabi qushlar oʻsimlik tolalaridan ancha murakkab uya qurishadi. Koʻpchilik kemiruvchilar (sugʻurlar, yumronqoziqlar) va bir qancha qushlar uyasi in ichida joylashgan kameradan iborat. Ayrim yirtqich sut emizuvchilar daraxt kovagida uya quradi. Yirik qushlar, sut emizuvchilar (olmaxon) uyadan bir necha (baʼzan 10 va koʻproq) yil davomida foydalanishadi. Bir qancha xayvonlar koloniya boʻlib uya quradi (masalan, qushlar galasi). Koloniya boʻlib yashash yirtqichlardan himoyalanishda, bolalarini tarbiyalashda katta ahamiyatga ega.
Fabrika

**Fabrika** (lotincha fabrica – ustaxona) – mashina tizimlarini qoʻllashga asoslangan sanoat korxonasi, yirik mashinalashgan ishlab chiqarish shakli. Fabrika XVII asr oxiri va XIX asrning 1-choragida paydo boʻldi. Yevropaning ayrim mamlakatlarida, shuningdek, Oʻzbekistonda tarixan „fabrika“ tushunchasi yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalariga nisbatan qoʻllanadi.
Fabula

**Fabula** (lotincha fabula – masal, ertak, hikoya) – epik, lirik-epik va baʼzan dramatik asarlarda tasvirlangan voqea va hodisalarning bayoni, hikoya qilinish usuli. Ular mantiqan sababiy-davriy izchillikda bayon qilinadi. Fabula bayonida ekspozitsiya, tugun, voqealar rivoji, kulminatsiya, yechim bir-biridan farqlanadi. Fabula syujetdan quyidagi tomonlari bilan ajralib turadi: 1) voqealar bayonining tartibi qahramonlar hayotida boʻlib oʻtganidek emas, balki ayrim oʻrin almashuvlar, baʼzi voqealarni tushirib qoldirish yoki keyin aniqlash tarzida amalga oshiriladi. Masalan, Chingiz Aytmatovning „Alvido, Gulsari“ asarida shunday; 2) voqealar bayonining subʼyekga hadeb oʻzini namoyon qilavermaydigan (Balzac, „Gorio ota“) yoki oʻzining emotsional kayfiyatlarini oshkora ifodalaydigan (Gyugo, „Kulib turuvchi kishi“) muallifgina emas, balki tasvirlanayotgan voqealar guvohi boʻlgan hikoyachi (Mann, „Doktor Faustus“) yoki asardagi biror qahramon (Hemingway, „Alvido, qurol“) boʻlishi ham mumkin; 3) voqealar bayonining motivi asarda esdalik xotira sifatida (Ayniy, „Esdaliklar“), kundalik shaklida, maktub shaklida (Gyote, „Yosh Verterning iztiroblari“), yilnoma tarzida (Saltikov-Shchedrin, „Bir shahar tarixi“) va boshqa boʻlishi mumkin.

Fabula bilan syujetning farqi baʼzi asarlarda yaqqol va ravshan koʻrinishi, baʼzan esa kamroq sezilishi ham mumkin. Fabula vositalari orqali muallif asarda voqealar rivojini jonlantirishi, qahramonlar xarakteri taxlilini chuqurlashtirishi, nafasni kuchaytirishi mumkin.

Adabiyotshunoslikda Fabula atroflicha oʻrganilmagan, uni ortiqcha termin, syujet ichidagi tushuncha deb talqin qilish hollari ham uchraydi.

Nodir Ramazonov.
Favqulodda holat

**Favqulodda holat** – davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining, korxonalarning, muassasalarning va tashkilotlarning alohida ish rejimi. Bunda fuqarolarning huquq va erkinliklari hamda yuridik shaxslarning huquqlariga maxsus qonun bilan belgilangan cheklashlarga yoʻl qoʻyiladi, shuningdek, ularga qoʻshimcha majburiyatlar yuklanishi mumkin. Favqulodda holat, odatda vaqtinchalik tadbir boʻlib, real tashqi xavf, ommaviy tartibsizliklar, ichki qurolli mojarolar, yirik halokat, tabiiy ofat, epidemiyalar yuz bergan taqdirda fuqarolarning xavfsizligini taʼminlashni koʻzlab joriy etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 93-moddasi 19-bandiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti respublikaning butun yoki uning ayrim joylarida favqulodda holat joriy etadi va qabul qilgan qarorini 7 kun ichida Oliy Majlisning palatalari tasdigʻiga kiritadi. …FAG (yun. phados – yeyuvchi, yutuvchi) – oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning ikkinchi qismi; „yemiruvchi“, „yeb, yutib yuboruvchi“ soʻzlarining maʼnolariga toʻgʻri keladi (mas, bakteriofaglar, fitofag).

## Manbalar
Fagot

**Fagot** (ital. fagotto – tugun, boglam) – puflamatilchali musiqa cholgʻu asbobi. Taxminan 1530-yillarda bombarda (tilchali yogʻochpuflama soz) asosida ixtiro qilingan. Zarang yogʻochidan yasaladi, qoʻsh tilchali. Silindrkonus simon 2 asosiy (katta va kichik) va ularni oʻzaro bogʻlovchi qoʻshimcha kanali mavjud. Hozirgi Fagotda chalgʻich teshiklari 25—30 ta boʻlib, 5—6 tasi barmoq bilan, qolganlari klapanlar bilan berkitiladi. Oʻziga xos tembri, keng texnik imkoniyatlari tufayli asosiy yakkanavoz, ansambl va orkestr sozlari qatoridan oʻrin olgan. Kontrafagot turi ham bor. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi, ayrim musiqa litsey va kollejlarida fagot sinflari mavjud.

## Havolalar
* Proizvedeniya s uchastiem fagota na IMSLP
* Sayt, posvyaщyonniy fagotu
* Fagot na sayte Venskoy simfonicheskoy biblioteki
Fagotsitlar

**Fagotsitlar** (yun. phagos – yutuvchi va …sit) – odam va hayvonlar biriktiruvchi toʻqimalaridagi himoyaga ixtisoslashgan, fagotsitoz xususiyatiga ega boʻlgan hujayralar. Fagotsitoz hodisasini rus fagot, olimi I. I. Mechnikov kashf etgan (1882). Umurtqasiz hayvonlarda fagotsitlar vazifasini amyobotsitlar (gemolimfa tarkibidagi harakatchan hujayralar) bajaradi. Umurtqalilarda qonning shaklli elementlaridan biri – neytrofillar (mikrofaglar), retikuloendotelial sistema hujayralari va faol makrofaglarga aylana oladigan mikrogliylar fagotsitlar hisoblanadi. Neytrofillar mayda zarralar (bakteriyalar va boshqalar) ni, makrofaglar oʻlgan hujayralar yoki ularning qismlarini qamrab olish, manfiy zaryadlangan boʻyoq va kolloid moddalarni toʻplash xususiyatiga ega. Plazmatik membrana bilan oʻrab olingan zarrachalar sitoplazmaga oʻtgandan soʻng fagosomalarga aylanadi. Birlamchi lizosomalar fagosoma bilan qoʻshilib, gidrolizlovchi fermentlar yutilgan zarrachalarni parchalaydi. Fagotsitlar organizmning nospetsifik himoya vositalari sifatida katta ahamiyatga ega.
Fagositoz

**Fagotsitoz** ( (phagos) – yeyish, oziqlanish va  (cytos) – hujayra) – bir hujayrali organizmlar yoki koʻp hujayralilarning ayrim hujayralari tomonidan begona mikroskopik tirik organizmlar (bakteriyalar, hujayra parchalari), qattiq zarrachalarning faol qamrab olinishi va yutilishi (pinotsitoz bilan solishtiring). Zarrachalarni qamrab olib hazm qilish xususiyati tuban organizmlar oziqlanishining asosini tashkil etadi. Bu xususiyat evolyutsiya davomida biriktiruvchi toʻqimaning muhofaza funksiyasini bajaradigan ixtisoslashgan hujayralar – fagotsitlarga oʻtgan. Fagositoz hodisasini dastlab I. I. Mechnikov aniqlagan (1882). Ayrim hayvonlar ootsitlari, yoʻldosh hujayralari, tana boʻshligʻi devorini qoplab turadigan hujayralar va koʻz epiteliysi pigmenta ham faol fagotsitoz qilish xususiyatiga ega. Fagotsitoz ketma-ket keladigan bir necha jarayonlar: fagotsitoz qilinayotgan obʼyektga yaqinlashuv, obʼyektning fagotsit hujayra sirtiga oʻrnashib olishi, yutilishi va hazm qilinishidan iborat. Fagositozda hujayra membranasi yot zarrachalarni oʻrab oladi va sitoplazma ichiga soʻrib olib, fagosomalar hosil qiladi. Lizosomadan fagosomaga gidrolitik fermentlar kelib quyiladi, yutilgan obʼyektni hazm qiladi. Hazm qilinmagan oziq qoldigʻi uzoq vaqt hujayra ichida qolishi mumkin. Fagositoz, asosan, yalligʻlanish jarayonlarida, jarohatning bitib ketishida nospetsifik immunitet sifatida muhim ahamiyatga ega. Baʼzan „fagositoz“ va „pinositoz“ terminlari endotsitoz nomi bilan yagona tushunchaga birlashtiriladi

## Yana qarang

* Lizosoma
F (maʼnolari)

**F**:

* F - **F**:
* **[[F (lotin)]]** — lotin alifbosining oltinchi harfi.
* F (kirill) — oʻzbek Kirill alifbosining yigirma ikkinchi harfi; sirgʻaluvchi, lab-tish, shovqinli jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi.
Ф (kirill)

**Ф** — oʻzbek Kirill alifbosining yigirma ikkinchi harfi; sirgʻaluvchi, lab-tish, shovqinli jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻz boshi (foyda, fuqaro, futbol), oʻrtasi (oftob, hafta, shifer) va oxiri (alif, takalluf, sharaf) da kela oladi. Asosan, arab, fors tillaridan oʻzlashgan soʻzlarda, rus tili orqali olingan baynalmilal soʻzlarda uchraydi. Talaffuzda, shevalarda va ogʻzaki nutkda f tovushi koʻpincha p tovushiga, baʼzan b tovushiga almashinadi (fabrika > pabrika, Fotima > Potima, daftar > daptar, sadaf > sadap; afzal > abzal va boshqalar), lekin bu hodisa yozuv (imlo)da aks etmaydi.

F harfi avesto, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab va lotin alifbolari asosidagi oʻzbek yozuvida oʻziga xos koʻrinishlarga ega.
Aleksandr Fadeyev

**Aleksandr Aleksandrovich Fadeyev** (1901-yil 24-noyabr, hozirgi Kaliningrad viloyati Kimri shahri — 1956-yil 13-may, Moskva) — rus yozuvchisi va jamoat arbobi. 1908-yil Fadeyevlar oilasi Uzoq Sharqqa koʻchib kelgan. Fadeyevlar shu yerda tijorat bilim yurtida oʻqigan (1912—1919) va bolsheviklarga yaqinlashib, inqilobiy faoliyat bilan shugʻullangan. Moskvadagi Togʻkon akademiyasida 2 yil tahsil olgach, partiyaviy ishlarda xizmat qilgan (1924—1926). SSSR Yozuvchilar boshqaruv organlarida turli lavozimlarda ishlagan (1926—1956). Butunjahon Tinchlik kengashi vitseprezidenti (1950—1956).

Ijodi 1923-yilda boshlangan ("Oqimga qarshi". hikoya). Uzoq Sharqdagi partizanlar urushiga bagʻishlangan "Tormor" romani (1927)da yovvoyi tayga sharoitida kurashayotgan kishilarning mashaqqatli hayoti tasvirlangan. Fadayev ushbu romani bilan hali shakllanib ulgurmagan sotsialistik realizm metodining asosiy tamoyillarini belgilab bergan.

Fadayev 30-yillarda sovet yozuvchilarining 1-syezdini oʻtkazish va SSSR Yozuvchilar uyushmasini tashkil etishga katta kuch sarflagan. Ayni vaqtda 6 qismdan iborat "Udegening soʻnggisi" romani (1929—1940, 4 qismi yozib tugatilgan) ustida jiddiy ish olib borgan.

Fadayev ikkinchi jahon urushi yillari (1943)da Krasnodon shahridagi yashirin tashkilot aʼzolarining nemis bosqinchilariga qarshi olib borgan qahramonona kurashiga oid hujjat va xotiralar bilan tanishib, "Yosh gvardiya" romanini (1945) yozgan. Tanqidchilik Fadayevni partiyaning yashirin tashkilot faoliyatidagi rolini romanda toʻgʻri aks ettirmaganlikda ayblagan va yozuvchi asarni qayta ishlashga majbur boʻlgan (1957). Fadayev adabiytanqidiy maqolalari bilan ham sotsialistik realizm metodi asoslarini ishlab chiqishda faol ishtirok etgan. U butun umri davomida Stalin va partiya ishiga sodiq qolgan. Shaxsga sigʻinishning fosh etilishi bilan yuzaga chiqqan fojiali voqealar tufayli Fadayev oʻzini-oʻzi otib oʻldirgan. Asosiy asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Sochineniya, t. 13, M, 1981-82;
* O literature. Sbornik statey, M., 1970;
* Tormor, T., 1971;
* Yosh gvardiya, T., 1982.

## Havolalar
Valentin Fadeyev

**Valentin Illarionovich Fadeyev** (1923-yil 17-fevral, Samarqand – 1990-yil 18-fevral, Moskva) – sovet harbiy, davlat va siyosiy arbobi, general-leytenant.

## Hayoti
Valentin Fadeyev 1923-yilda Samarqandda tugʻilgan. 1943-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

1941-yildan Qizil Armiya safida harbiy xizmatda boʻldi. Keyinchalik ijtimoiy-siyosiy ishlarda faol boʻlgan.

1941—1945-yillarda boʻlib oʻtgan Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, 1941-yil 1-avgustda Sibir harbiy okrugidagi 35-zaxira artilleriya polkida oʻt oʻchirish vzvod komandiri sifatida ofitserlik xizmatini boshlagan. U frontda jang qildi. Kareliya batareya komandiri sifatida Transkavkazda (Qora dengiz kuchlari guruhi) artilleriya korpusi shtab boshligʻining yordamchisi boʻlgan. Shuningdek, Shimoliy Kavkaz batareya qoʻmondoni, 3-Belorus diviziya komandiri boʻlib xizmat qilgan. Belorussiya, Litva va Sharqiy Prussiyada jang qilgan. Valentin Fadeyev urushni kapitan unvoni bilan tugatdi.

Fadeyev 1946-yil iyun oyidan Baranovich harbiy okrugi 1-artilleriya boʻlimi boshligʻining yordamchisi, Belorussiya harbiy okrugi artilleriya shtabida boʻlinma komandiri, Belorussiya harbiy okrugi artilleriya shtabining tezkor razvedka boʻlimi boshligʻi, qoʻmondon boʻlgan. RVGK 22-muhandislik brigadasi, 37-raketa diviziyasi qoʻmondoni, 5-alohida raketa korpusi qoʻmondoni oʻrinbosari, 7-gvardiya alohida raketa korpusi qoʻmondoni, Omsk raketa armiyasi qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari, 5-chi NIIP boshligʻi (Baykon), SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining raketa qoʻshinlari va artilleriya kafedrasi katta oʻqituvchisi sifatida faoliyat yuritgan.

9-chaqiriq Qozogʻiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan. KPSS XXII va XXV qurultoylari delegati.

1990-yilda Moskvada vafot etgan. U Trokurovskoye qabristoniga dafn etilgan.

Nabirasi Valentin Viktorovich Fadeyev endokrinolog, Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi.

## Manbalar
Vahobjon Fayozov

**Vahobjon Sobirovich Fayozov** (1912-yil 10-avgust, Qoʻqon — 1974-yil 8-fevral, Urganch) — aktyor, rejissyor, xonanda (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Oʻz faoliyatini 1932-yil Qoʻqon temiryoʻlchilar klubi qoshidagi ishchilar teatrida boshlagan. 1933—1934 yillar Qoʻqon teatrida, 1934-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm teatrida ishlagan. Gʻarib (M. Yunusov, S. Samandarov, "Oshiq Gʻarib va Shohsanam"), Tohir (S. Abdulla, "Tohir va Zuhra"), Jaloliddin (M. Shayxzoda, "Jaloliddin Manguberdi"), Majnun, Farxrd (Xurshid, "Layli va Majnun", "Farhod va Shirin"), Husayn Boyqaro (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy"), Gʻofir (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Toshbolta (H. Gʻulom, "Toshbolta oshiq"), Mulladoʻst (Hamza, "Maysaraning ishi"), Abror (Uygʻun, "Parvona"), Nurbobo (I. Sulton, "Nomaʼlum kishi"), Mirzakarimboy (Oybek, "Qutlugʻ qon") obrazlarini yaratgan. Fayozov ijodi xissiyotlar toʻlqini, buyuk insoniy fazilatlarni mohirona ocha olishi bilan eʼtiborli boʻlib, obrazlari hayotiyligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. Xonanda sifatida "Feruz 1,2", "Xorazm Chorgohi", "Dugoh", "Yorim bergan oq roʻmol", "Faribdurmen" kabi ashulalarni baland avjda chiroyli va yoqimli aytgan. Rejissyor sifatida "Boy ila xizmatchi", "Paranji sirlari" (Hamza), "Shohi soʻzana" (Abdulla Qahhor), "Makr va muxabbat" (F. Shiller), "Muqimiy" (S. Abdulla) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Matyoqub Rahimov, Komiljon Otaniyozov va boshqa uning shogirdlaridir.
Mixail Fayozov

**Mixail (Mamasharif) Gʻiyosovich Fayozov** (1925-yil 15-iyun, Avliyoota (hozirgi Taraz, Qozogʻiston) — 1990-yil 30-oktyabr, Chust) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, gvardiyachi leytenant.

## Hayoti
1943-yildan armiya safida. Shu yildan frontda. Kichik leytenantlar kursini tugatgan. 175-gvardiyachi oʻqchi polki (1-Ukraina fronta, 5-gvardiyachi armiyaning, 58-gvardiyachi oʻqchi diviziyasi) vzvod komandiri. 1945-yil 23-yanvarda Oder daryosini kechib oʻtishda alohida koʻrsatgan jasorati uchun 1945-yil 27-iyunda Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan. Chust tumanida turli xoʻjalik rahbari vazifalarida ishlagan. Chust shahridagi maktab va koʻchaga Fayozov nomi berilgan.

## Manbalar
Farziddin Fayozov

**Farziddin Zayniddinovich Fayozov** (1941-yil 3-yanvar, Toshkent viloyati Nanay qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (2001). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1967). 1966— 1991 yillar Muqimiy teatrida ishlagan. Teatr sahnasida Mamat, Hoji ("Nurxon"), Faxriddin ("Oʻjarlar"), Turumbet ("Jumagul"), Knyaz ("Xonuma xonim"), Andro ("Koʻngli yosh qariyalar"), Kazbek ("Xotinimning eri"), Amir ("Layli va Majnun"), Zoir ("Halima"), Shayton ("Shayton va muridlar"), Roja ("Roja") kabi obrazlar yaratib keng diapazonli, serqirra aktyor sifatida tanildi. Kino (tergovchi, "Jasur bolalar"; Oʻzbek zobiti, "Komanda"; Sudya, "Ayol zoti"; Ota, "Muzaffar" va boshqalar), televizion filmlar (Geolog, "Baland togʻlar ostida", 8 qismli "Imon"da Boybusinov va boshqalar)da ham suratga tushgan. Radiopostanovkalardagi rollari ham diqqatga sazovor. Dublyaj sanʼati ustasi sifatida ham tanilgan. Televizion hujjatli filmlarga diktorlik qilgan.
Faza

**Faza** (yun. phasis — paydo boʻlish) — 1) biror jarayon (ijtimoiy, geologik va boshqalar)ning taraqqiyot yoʻlidagi davr; 2) fizikaning tebranishlar nazariyasi — muayyan vaqtning har bir momentida tebranish jarayoni holatini ifodalaydigan kattalik. Davr ulushlarida, burchak yoki yey birliklarida oʻlchanadi. Garmonik tebranish harakatining tenglamasi jc=Asin (wt+ f) da cot+f tebranishning toʻliq (oʻzgaruvchan), faza — boshlangʻich vaqt nolga teng boʻlgandagi (oʻzgarmas) fazasidir; 3) termodinamikada — tizimning boshqa qismlari bilan aniq chegara orqali ajralib turgan, bir jinsli va xossalari bir-biridan farq qiladigan hamda mexanik usul orqali ajratib olinishi mumkin boʻlgan har bir qismi. Suv muz suv bugʻi (gaz) bir komponentli tizim boʻlib, u uchta Fazadan tashkil topgan. Agar berk idishdagi suvga maʼlum miqdorda simob, muz va temir parchalari solinsa, vaqt oʻtishi bilan muvozanat xrlati yuzaga keladi va 2 qattiq faza — muz va temir hamda 2 suyuk, faza — suv va simob va, nihoyat, bitta gazdan iborat 5 fazali tizim hosil boʻladi. Har qanday tizim bir qancha qattiq Fazadan, bir qancha suyuq Fazadan va bittadan oshmaydigan gazsimon Fazadan tashkil topgan boʻlishi mumkin. Modda har bir Fazada termodinamik muvozanat holatida boʻladi. Bu holat fizik xossalari boʻyicha moddaning boshqa muvozanat holat (boshqa faza) laridan farq kidali. Modda bir Fazadan boshqa Fazaga oʻtganda uning xossalari sifat jihatidan oʻzgaradi (qarang Fazaviy oʻtish). Yuqori temperatura va bosimda modda plazma holatiga oʻtadi. Turli kristall Fazalari bir-biridan elektr oʻtkazuvchanligi, elektr va magnit momentlari, oʻta oʻtkazuvchanligi, kristall tuzilishi va boshqa bilan farq qiladi. Turli suyuklik Fazalari ham bir-biridan konsentratsiyasi, oʻta oquvchanligi, elektr xossalari va boshqa bilan farqlanadi; 4) elektrotexnika da — koʻp fazali, xususan, 3 fazali liniyadagi oʻtkazgichlardan biri.
Faza tezligi

**Faza tezligi** — monoxromatik, yaʼni garmonik toʻlqin fazasining fazoda koʻchish tezligi. Faza tezligi toʻlqin muhitda tarqalganida turli chastotalarda har xil boʻladi (dispersiya hodisasi). Shu sababli faza tezligi tushunchasini nomonoxromatik toʻlqinlar uchun qoʻllab boʻlmaydi. Bu holda guruh tezligi va toʻlqin fronti tezligi tushunchalari qoʻllanadi. Dispersiya boʻlmagan holda (masalan, elektromagnit toʻlqinlarning boʻshliqda tarqalishida) bu uchala tezlik oʻzaro teng boʻladi.
Fazaviy oʻtish

**Fazaviy oʻtish** — keng maʼnoda — tashqi sharoit (tra, bosim, elektr va magnit maydonlari va boshqalar)lar oʻzgarishi natijasida moddaning bir fazadan boshqa fazaga oʻtishi; tor maʼnoda — tashqi parametrlar uzluksiz oʻzgarganda modda fizik xususiyatlarining sakrab oʻzgarishi. Masalan, gazning suyuqlikda, suyuqlikning qattiq jismga aylanishi, metallning ferromagnit holatidan paramagnit holatiga oʻtishi va boshqa kristall qattiq moddalarning bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga oʻtishi fazaviy oʻtishning xususiy holidir. Umuman Fazaviy oʻtishda tizimni izohlovchi parametrlar sakrab oʻzgaradi. Misol uchun gazsimon holatdan suyuqlikka va suyuqlikdan qattiq holatga oʻtishda zichlik qiymati keskin oʻzgaradi. Fazaviy oʻtish sodir boʻladigan tra, bosim yoki b. fizik kattaliklarning qiymatini faza oʻtishi nuqtasi deyiladi. I tur va II tur fazaviy oʻtish mavjud.

Moddaning bir fazadan ikkinchi fazaga o‘tishi issiqlik yutilishi yoki ajralib chiqishi bilan sodir boʻlsa, bunday oʻtishlar birinchi tur fazaviy oʻtish deb ataladi. Erish va qotish, bugʻlanish va kondensatlanish, moddalarning polimorf almashinishlari, magnit maydonida sof oʻta oʻtkazgichning normal holatiga oʻtishi I turdagi Fazaviy oʻtishlarga misoldir. Agar fazaviy oʻtishda issiqlik miqdori yutilmasa yoki ajralib chiqmasa, bunday oʻtishlar II tur fazaviy oʻtish deb ataladi. Ikkinchi tur fazaviy oʻtishga quyidagi misolni keltirish mumkin: geliy gazsimon, qattiq va ikki xil suyuq fazada boʻladi. Agar gazsimon holatdagi geliyni bosimi bir atm bosimiga teng boʻlgan sharoitda sovitib, temperatura 4,2 K ga yetkazilsa, u gazsimon holatdan suyuq holatga oʻtadi. temperatura yana pasaya borib, 2,17 K ga teng boʻlganida esa geliy birinchi suyuq holatdan ikkinchi suyuq holatga oʻtadi, bunda hech qanday issiqlik yutilmaydi ham, ajralmaydi ham. Lekin oʻtish trasidan yuqori tralarda yopishqoqlik taxminan 210~5 Pz boʻlgan boʻlsa, oʻtish trasidan past tralarda u nolga teng boʻladi. Yaʼni, 2,17 K dan past tralarda geliy o‘ta oquvchanlik xususiyatiga ega boʻlib qoladi. Bundan tashqari, temir, nikel kabi elementlar va turli qotishmalarning har bir moddasi uchun aniq Kyuri nuqtasi deb ataluvchi trada ferromagnit holatdan paramagnit holatga oʻtadi, mutlaq nolga yaqin tralarda esa elektr qarshiliklari sakrab kamayadi va boshqa.
Fazliy

**Fazliy Namangoniy** (taxallusi; asl ismi Abdulkarim, XVII asr 2-yarmi — XIX asr 1-yarmi, Namangan) — shoir, adabiyotshunos.

19-asr boshlarida Turaqurgʻon va Namanganda turli mansablarda ishlagan. Umarxon hukmronligi yillari (1810—1822-yil) Qoʻqonga kelgan. Sheʼriy isteʼdodi tufayli xonning marhamatiga sazovor boʻlib, tez orada saroy shoirlarining boshligʻi — "malik ushshuaro" nomini olgan. Umarxonning hayoti, faoliyati, harbiy yurishlari, hukmronligi davridagi voqealarni "Umarnoma" dostonida tasvirlagan. Xon topshirigʻiga koʻra, Fazliy "Majmuai shoiron" ("Shoirlar majmuasi", 1821) tazkirasini tuzgan. Oʻzbek adabiyotshunosligi tarixida ilk marta sheʼriy yoʻl bilan yaratilgan mazkur tazkirada 19-asr boshlari Qoʻqon adabiy muhitining 100 dan ortiq vakillari haqidagi qimmatli maʼlumotlar va asarlaridan namunalar mavjud. Shu jumladan, unda Fazliyning kasida va gʻazallari, shoira Mahzuna bilan mushoirasi ham bor. F.ning "Devon" tuzgani maʼlum, ammo u topilmagan. Uning oʻzbek va tojik tillarida yozilgan gazal, masnaviy, muxammas, ruboiy va tuyuqlari turli majmua va bayozlarda uchraydi.

Fazliyning "Majmuai shoiron" tazkirasi 19-asr va 20-asr boshlarida qoʻlyozma va toshbosma nusxalarda keng tarqalgan, asar adabiyot axli orasida katta shuhrat topgan. Uning mukammal qoʻlyozma nusxalari Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik intida saqlanadi (inv. № 7510, 9914 va boshqalar). Fazliy Umarxon vafotidan soʻng (1822), Namanganga ketgan va oʻsha yerda vafot etgan.U o'zbek adabiyoti tarixida ilk mutassa' janrini yaratgan shoir hisoblanadi.

## Manbalar
* Oʻzbek adabiyoti [4 j.li], 3j. T., 1959.

Ad..Qayumov A., Qoʻqon adabiy muhiti, T., 1961; Qayyumov P., Tazkirai Qayyumiy, T.. 1998; Vohidov Sh., Qoʻqon tarixchilari Fazliy va Mushrif, T., 1996; Toshboltayeva T., "Majmuai shoiron" va uning muallifi, T., 2002.

Rustamjon Tojiboyev.
Fazo (maʼnolari)

**Fazo**:

* Fazo – **Fazo** fundamental kattalik boʻlib, quyidagicha taʼriflanishi mumkin:
* olamning fundamental tuzilishi qismlaridan biri, ichida jismlar ajratilgan, joylashgan, shakllari va hajmlari aniqlangan, harakat qilishga imkonlari boʻlgan oʻlchamlar toʻplami;
* yuqoridagi taʼrifga qarshi maʼnoda: mavhum matematik konseptual soha (vaqt va son kabi) boʻlib, uning yordamida biz jismlarning joylashishi, shakli, hajmi, harakati va ular orasidagi masofani taqqoslaymiz va oʻlchaymiz;
* Yer va uning atmosferasi tashqarisidagi koinot qismi.
* Fazo (matematika) (matematikada) – mantiqiy fikrlanuvchi shakllar yoki biror konstruksiyalar amalga oshiriladigan muhit.
Omina Fayozova

**Omina Fayozova** (1917.5.1, Buxoro 1993.12.11, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1973). Moskva davlat konservatoriyasi qoshidagi Oʻzbek opera studiyasida oʻqigan (1934—1935). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1961). Buxoro teatrida (1932—1934), Yosh tomoshabinlar teatrida (1935—1939), 1939-yildan Muqimiy teatrida ishlagan. „Halima“ (Gʻulom Zafariy) spektaklidagi oʻgʻil bola roli uning sahnadagi ilk obrazidir. Keyinchalik „Halima“ da Halima, „Arshin mol olon“ (U. Hojibekov)da Gulchehra, „Paranji sirlari“ (Hamza)da Guljon, „Tohir va Zuhra“ (S. Abdulla)da Yulduz, „Ravshan va Zulxumor“ (Komil Yashin va T. Jalilov)da Oqqiz, „Momo yer“ (Ch. Aytmatov)da Toʻlgʻanoy, „Togʻ goʻzali“ (S. Saidmurodov va A. Muhammedov)da Idimoh, „Qaynona“ (M. Shamxalov)da Qaynona, „Onasining qizi“ (Shuxrat) da Hojar, „Maysaraning ishi“ (Hamza)da Oyxon, Maysara, „Farhod va Shirin“ (Xurshid)da Yosuman kabi obrazlarni yaratdi. Plastik ifodaviylik, soʻzlarni dona-dona ishlatish, ayniqsa, oʻtkir hajv va yumor vositalaridan foydalanish, oʻtkir ijtimoiy xarakterlar yaratish Fayozova ijodiga xos xususiyatlardir. „Nurxon“ (Komil Yashin va T. Jalilov)dagi Xalcha obrazi aktrisa ijodida alohida oʻrin tutadi. „Qaynona“ televizion spektaklidagi Qaynona roli unga katta shuxrat keltirdi. Fayozova filmlar („Chinor ostidagi duel“ va boshqalar)da ham suratga tushgan. „Tabassum“ radiojurnali va televizion miniatyuralar teatrining faol ishtirokchisi boʻlgan. „Yer qimirlaganda“, „Qaynona bilan kelin“, „Erka kampir“ kabi kichik kulki xikoyalarning muallifi. U 1947-yildan dublyaj sanʼati bilan shugʻullanib, koʻp kinofilmlarda ovoz bergan.

## Manbalar
Fazo (matematika)

**Fazo** (matematikada) — mantiqiy fikrlanuvchi shakllar yoki biror konstruksiyalar amalga oshiriladigan muhit. Masalan, elementar geometriyada tekislik yoki fazo turli shakllar yasaladigan muhit boʻladi. Fazodagi oʻzaro bogʻlovchi munosabatlar ichki tuzilishi (strukturasi) jihatidan odatdagi fazoviy munosabatlarga oʻxshash. Tarixiy nuqtai nazardan matematik fazo real fazoning taqribiy abstrakt qiyofasini ifodalovchi 3 oʻlchovli Yevklid fazosiamr. Matematika, mexanika, fizikaning rivojlanib borishi bilan Yevklid fazosi, Yevklid geometriyasining tushunchalarini sekinasta umumlashtirish va oʻzgartirish natijasida "fazo" ning hozirgi umumiy tushunchasi vujudga keldi. XIX asrning 1-yarmida yaratilgan Lobachevskiy fazosi, l oʻlchovli Yevklid fazosi tushunchalari Yevklidning 3 oʻlchovli fazosidan ancha farq qiladi.

Matematik fazo toʻgʻrisidagi umumiy tushunchani 1854-yilda B. Riman olgʻa surgan. Bu tushuncha keyinchalik kengaytirilib, unga anikliklar kiritildi. Natijada vektor fazo, Gilbert fazosi, Riman fazosi, funksional fazo, topologik fazo vujudga keldi. Matematikada fazo sifatida obʼyektlarning uzluksiz (tutash) toʻplami qaraladi. Bu obʼyektlar sifatida geometrik figuralar, funksiyalar, fizik tizimlarning turli holatlarini olish mumkin. Ular shu fazoning "nuqtalari" deb hisoblanadi.

Nuqtalarning toʻplami esa Fazodagi figura deb karaladi. Matematik fazolarning qaysi biri real fazoni yaxshiroq aks ettirishi tajribadan aniqlanadi. Masalan, hozir real fazo xossalari Riman geometriyaschda Yevklid geometriyasiga nisbatan anikroq aks etishi toʻla toʻkis isbot etilgan (yana qarang Geometriya, Matematika).
Fazoviy mexanizm

**Fazoviy mexanizm** - zvenolarining nuqtalari notekis trayektoriya chizuvchi yoki trayektoriyasi oʻzaro kesishgan tekisliklarda yotuvchi mexanizm. Texnikada zvenosi nuqtalarining trayektoriyalari konsentrik sferalarda boʻladigan sferik mexanizmlar keng tarqalgan. Bunday mexanizmlar kesishuvchi oʻqlar orasidagi aylanma qarakatlarni uzatish uchun qoʻllanadi (mas, tishli uzatmalar, avtomobilning kardanli uzatmasi, radiolokatorning burish mexanizmi va boshqalar). Yengil sanoat va oziq-ovqat sanoatida Fazoviy mexanizm aylanma harakatni uzatish bilan birga fazoviy trayektoriyalar hosil qiladi (mas, tikuv mashinasining ip tortish mexanizmi). Richagli Fazoviy mexanizmlar odamning qoʻl harakatlarini takrorlaydigan manipulyatorlar va sanoat robotlarida ishlatiladi. Fazoviy mexanizmdan kosmik texnika qurilmalarida, qishloq xoʻjaligi va boshqalarda keng foydalaniladi.
Fazometr

**Fazometr**, faza oʻlchagich – sanoat chastotali oʻzgaruvchan tok elektr zanjirlarida kuchlanish va tok kuchi orasidagi quvvat koeffitsiyenti (fazalar siljishi burchagi kosinusi)ni yoki elektr tebranishlari fazalar farqini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ishlatilish joylariga koʻra bir necha xilga boʻlinadi. Sanoat chastotalarida fazalar siljishi burchagining kosinusi elektromexanik usulda – logometr (elektrodinamik, ferrodinamik, elektromagnit yoki induksion) bilan oʻlchanadi. Logometr milining ogishi kuchlanish bilan tokning fazalar siljishiga bogʻliq. Keng diapazondagi chastotalar uchun moʻljallangan Fazometr sifatida elektron hisoblash oʻlchagichlari qoʻllanadi. Elektron fazometrlar bilan oʻlchash elektronmexanik fazometrlar bilan oʻlchashdagidan aniqroq chiqadi.
Fazotron

**Fazotron** (faza... va ... tron) — vaqt boʻyicha doimiy magnit maydonga ega boʻlgan va tezlatuvchi elektr maydonining chastotasi kamayib boradigan siklik rezonans tezlatkich; ogʻir zarra (proton, deytron, azarra) larni tezlatishda qoʻllanadi. Fazotronning asosiy qismlari doimiy elektromagnit va magnit qutblari orasida joylashgan hamda tezlashtiruvchi elektrod (duant)lar oʻrnatilgan vakuum kameradan iborat. Vakuum kamera markazida zaryadlangan zarralar manbai joylashgan. Bu manbadan chiqayotgan zarralar doimiy magnit maydonda aylanma harakat qilib, elektrodlar orasidagi tirqishdan har bir oʻtishida elektr maydon taʼsirida tezligini oshiradi. Zarralar tezligi ortgan sari aylanish radiusi ham ortib borib, spiralsimon trayektoriya hosil qiladi, zarraning massasi ortib boradi, natijada aylanish davri ham ortadi va tezlatuvchi yuqori chastotali elektr maydonning chastotasi kamayib boradi. Magnit tizimi qoʻpol boʻlgani uchun zarraga 1 GeV dan ortiq energiya beradigan fazotron qurish samarali emas: bunday hollarda sinxrofazotronparlan foydalaniladi. Fazotron impulyeli rejimda, yaʼni sinxrotron (rezonans) rejimda ishlaganda qolgan zarralar guruhi energiyasi mumkin boʻlgan eng katta qiymatga erishganda fazotrondan chiqib ketadi va fazotronning parametrlari oʻzining boshlangʻich qiymatiga qaytadi hamda tezlatishning yangi sikli boshlanadi (yana qarang: Tezlatkichlar).
## Manbalar
Ahmad Fayziyev

**Ahmad Fayziyev** (1910-yil 10-oktyabr, Qoʻqon – 1993-yil 1-iyul, Buxoro) – Oʻzbekiston xalq artisti (1956). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1940). 1925—1930 yillar Qorakoʻl tuman bolalar uyida murabbiy va havaskorlik truppasining badiiy rahbari. 1930-yildan Buxoro viloyat musikali drama va komediya teatri aktyori. Fayziyev asosan, komik va hajviy rollar ustasi sifatida tanilgan: Tabib (Gʻ. Zafariy, „Halima“), Xolmat (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Madazim (Komil Yashin, „Tormor“), Sokov (M. Urdibodu, „Besh soʻmlik kelin“), Tersak (Komil Yashin, T. Jalilov, „Ravshan va Zulxumor“), Majididdin (Uygʻun, I. Sulton, „Alisher Navoiy“), Poloniy (William Shakespeare, „Hamlet“), Goʻdalak (S. Xoʻjaniyozov, „Suymaganga suykanma“), Moʻmin (Erkin Vohidov, „Oltin devor“), Podkolyosin (N. Gogol, „Uylanish“) va boshqa Fayziyev oʻtkir xarakterli aktyor boʻlib, uning ijodi anʼanaviy xalq teatri namunalari, qiziqchilik sanʼati zamonaviy komedik rollar bilan uygʻunlashgan holda olib borilishi bilan ajralib turadi.
Bobomurod Fayziyev

**Fayziyev Bobomurod** (1960.23.11, Yettisoy tumani) — sambochi, xizmat koʻrsatgan sportchi (1988). 52&nbsp;kg vazn toifasida Oʻzbekiston chempioni (1978, 1981), jahon kubogi gʻolibi (1982, Bilbao), 3 karra jahon chempioni (1982, Ovyado; 1986, Po; 1987, Milan). Toshkent universitetining yuridik fakultetini (1985), Oʻzbekiston jismoniy tarbiya intini (1991) tugatgan. Sambo boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi bosh murabbiyi (1988—1998). 1998-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligida boshqarma boshligʻi.
Latif Fayziyev

**Latif Obidovich Fayziyev** (1929.2.1 – Toshkent – 1994.21.10) – kinorejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Uzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Moskvadagi kinematografiya institutini tugatgan (1950). 1941—1945 yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor. 1950-yildan „Oʻzbekfilm“da rejissyor 1986—1989 yillar Hamza teatrida bosh rejissyor 20 ga yaqin hujjatli xronikal filmlar („Amudaryo“, 3 qismli, „Toshkent fontanlari“, „Dekameron 76“, „Chinor haqida afsona“, „Derazalar uchun yasalgan kiprik“ va boshqalar) yaratgan. „Boy ila xizmatchi“ F.ning birinchi badiiy filmidir. „Amirlikning yemirilishi“, (birinchi oʻzbek rangli filmi) „Qutlugʻ qon“, „Natashaxonim“ (birinchi oʻzbek keng ekranli rangli filmi), „Ikkinchi bor gullash“, „Sinchalak“, „Ulugʻbek yulduzi“, „Vatan oʻgʻlonlari“; „Alibobo va qirq qaroqchi“, „Sevgi afsonasi“, „Ovchi“ (uchchalasi hindlar bilan hamkorlikda), „Oltin junli qoʻy terisi“ (sarguzasht film), „Uygʻonish“, „Taqdir eshigi“ kabi filmlari oʻzbek kinosi rivojiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. Fayziyev oʻzbek kinosida filmbaletga asos solganlardan: „Temur Malik“, „Moviy saroy oshiklari“, „Jonlangan miniatyuralar“, „Eski qalʼa afsonasi“ va boshqa „Tojikfilm“da „Uch palma daraxti“, „Gang uzra tong“ (hindlar bilan xamkorlikda) filmlarini yaratgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981). „Shuxrat“ medali bilan mukofotlangan (1994).
## Manbalar
Hotam Fayziyev

**Fayziyev Hotam Xolmatovich** (1937-yil 10-may, Toshkent — 2013-yil 7-may) — oʻzbek kinooperatori va rejissori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intini tugatgan (1983). „Besh ogʻaynilar“ filmi uning birinchi mustaqil ishidir. Keyinchalik „Sen yetim emassan“, „Surayyo“, „Vijdon amri bilan“, „Toshkent non shahri“, „Sevgi fojiasi“, „Abu Rayhon Beruniy“, „Yilning toʻrt fasli“, „Sel“, „Ehtiyot boʻl! Ilon!“, „Buvimni qaytaring“, „Hayot mazmuni“, „Alif Laylo“, „Yulduzimni qaytib ber“, „Katta janjal“, „Utgan kunlar“, „Ayollar saltanati“, „Chimildiq“, „Sardor“, „Dilxiroj“, „Yodgor“, „Dard“ kabi badiiy va koʻp qismli televizion filmlarga operatorlik qildi. Shuningdek, „Serquyosh joy“, „Oʻzbek sanʼati dekadasi“, „Qirq yil va bir kun“, „Toshkent — zilzila!“, „Samarqand, hamisha men bilan“, „Navoiy shahri“, „Mening minglab oʻgʻilqizlarim“, „Avlodnoma“, „Murodning orzuumidlari“, „Ayol madhiyasi“, „Bobur“, „Tushlar“ kabi hujjatli filmlarni ham suratga olgan. „Nashtar“, „Zumrasha“ satirik kinojur.larining koʻp sonlariga rejissyor operatorlik qilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1971). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).
Munavvara Fayziyeva

**Munavvara Murodovna Fayziyeva** (1948-yil 7-fevral, Vobkent tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1973). 1976—1998 yillarda Vobkent tumanidagi 16-maktabda nemis tili oʻqituvchisi. Taʼlim jarayonida turli didaktik material, qoʻshimcha manbalar, testlardan samarali foydalangan, chet tilini chuqur oʻzlashtiruvchi sinflar tashkil etgan.
Fayzobod (Afgʻoniston)

**Fayzobod** — Afgʻonistonning shimoliy-sharqiy qismidagi shahar, Kukcha daryosi buyida. Badaxshon viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 148,5 ming kishi (2003). Mamlakatning bosh avtomobil halqa yo'lidagi savdo-transport markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (teri, jun, gʻalla) qayta ishlanadi. Fayzoboddan janubroqda lojuvard qazib olinadi.
Ahmad Fayz

**Fayz**, Ahmad Fayz (1911.13.2, Siyolkat — 1984.27.11) — Pokiston shoiri, tanqidchi va jamoat arbobi. Siyolkat (1917-29) va Loxur (192934) kollejlarida tahsil olgan. 1972-yildan Pokiston sanʼati milliy kengashining raisi. „Pakistan tayme“ („Pakistan“, 1947-51; 1955-58), „Imroz“ („Imros“, 1948-51; 1955-58) gaz.larida bosh muharrir. 1950-yilda Jahon tinchlik kengashining aʼzoligiga saylangan va shu yili „Ravalpindi fitnasi“ ishtirokchisi sifatida ayblanib, qamoqqa olingan. 1955-yilda ozod qilingan. Urdu va panjob tillarida ijod qilgan. Ahmad Fayz lirikasida insoniy histuygʻular, chuqur falsafiy mushohadalar hamda siyosiy masalalar muhim oʻrin tutadi. U sheʼriyatning gʻazal, qasida, marsiya va boshqa janrlarida ijod qilgan. Ahmad Fayz „Gʻamginlar“ (1941), „Shamol qoʻli“ (1952), „Zindonnoma“ (1957), „Tosh ostida qolgan qoʻl“ (1963), „Sinay vodiysi“ (1971) sheʼriy toʻplamlari, qamoqdan yozilgan xatlardan iborat „Panjarali tuynuk“ (1971) kitobi va boshqa asarlar muallifi. Dexlida oʻtgan Osiyo yozuvchilari konferensiyasi (1956), Osiyo va Afrika yozuvchilarining Toshkent (1958) hamda Olmaota (1973) konferensiyalari qatnashchisi. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. „Nilufar“ mukofoti laureati (1975).
Fayz Holding kompaniyasi

**Fayz Holding kompaniyasi** — Oʻzbekistonda mebel sanoatining yirik kompaniyasi. Toshkent shahrida joylashgan. 1997-yilda „Mahalliy sanoat“ korporatsiyasining bir nechta korxonalari negizida tashkil etilgan. Bosh korxonasi — oshxona mebellari va boshqa mebellar ishlab chiqaradigan mebel zavodi (1979) negizida tashkil etilgan „Fayz“ qoʻshma korxonasi ochiq aksiyadorlik jamiyati. Tarkibida 30 korxona va tashkilotlar, shu jumladan, 10 ta chet el investitsiyasi ishtirokidagi qoʻshma korxona bor. Kompaniya ustav kapitalida chet ellik investorlar ulushi 67 % ni tashkil etadi. Kompaniya korxonalarida yumshoq va ofis mebellari, oshxona mebellari, yotoqxona toʻplamlari, maktablar va oʻquv yurtlari, bolalar sporti, mehmonxonalar uchun turli mebellar ishlab chiqariladi. Madaniyat, sogʻliqni saqlash muassasalarini, maʼmuriy binolarni jihozlash uchun maxsus mebellarni ishlab chiqarish oʻzlashtirilgan, shuningdek, porolon, gugurt va boshqa mahsulotlar ham ishlab chiqariladi. Kompaniya korxonalari ilgʻor xorijiy texnologiyalar bilan jihozlangan. Kompaniyada Oʻrta Osiyoda yagona boʻlgan laminatsiyalangan DSP taxtalari ishlab chiqaradigan korxona faoliyat koʻrsatadi. Mahsulotlari chet ellarga eksport qilinadi (2000-yilda 300 ming, 2003-yilda 1,15 million, 2004-yilda 1,16 million AQSH dollari qiymatidagi mebel va laminatsiyalangan taxtalar eksport qilindi). 2003-yilda kompaniya korxonalarida 8,1 milliard sumlik sanoat mahsulotlari, 5,9 milliard soʻmlik isteʼmol tovarlari va 5,3 milliard soʻmlik mebel ishlab chiqarildi.
## Manbalar
Fayzobod xonaqohi

**Fayzobod xonaqohi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik (1598—1599). Buxoro xoni shayboniy Abdullaxon II davrida Doʻstum Devonbegi tomonidan qurdirilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

## Tarixi
Fayzobod xonaqohi Buxoro xonligida hukmronlik qilgan shayboniy Abdullaxon II davrida 1598—1599-yillar davomida Doʻstum devonbegi tomonidan bunyod etilgan. Buxoro meʼmorchiligida xonaqohlar qurilishi XVI asr ikkinchi yarmida keng tarqalgan. Xonaqoh bu darveshxona vazifasini bajargan boʻlib, soʻfiylar maskani boʻlgan. Ayniqsa xonaqohlar qurilishi shayboniylar sulolasi davrida keng tarqalgan. Fayzobod mavzesida qabriston boʻlgan boʻlib, unda naqshbandiya tariqati vakillaridan biri Poyanda Muhammad Axsh Fayzobodiy va uning avlodlarining qabri mavjud boʻlgan. Poyanda Muhammad Axsh Fayzobodiy 1601-yilda vafot etgan. Fayzobod xonaqohi boshqa meʼmoriy obidalardan ochiq ravoqli qilib qurilganligi bilan ajralib turadi. Shoyaxsi xonaqoh-masjidi sufiy Shohi Axsi tomonidan bunyod etiladi. Xonaqohda islimiy nashqlar va kitoblardan keng foydalanilgan.
Muhammad Axsi Fayzobodiy oʻz tashabbusi bilan bu yerda xonaqoh, hujralar, gumbazli taxoratxonadan iborat majmua qurdiradi. XVI—XVII asrlardagi vaqf hujjatlari maʼlumotlariga qaraganda oʻnlab doʻkon, tegirmon, hammom xonaqoh mulki boʻlgan. 1970—1971-yillarda xonaqohda taʼmirlash ishlari olib boriladi. Mavzedagi qabriston buzib tashlanib, gulzorga aylantiriladi. 2008—2012-yillarda xonaqohda maxsus ilmiy taʼmir ishlab chiqish ustaxonasi xodimlari tomonidan qayta tiklangan. Xonaqoh ichki qismi naqshli gumbazli qilib bezatilgan. Xonaqoh oʻsimlik bezagining nafis uygʻunligidagi naqsh surati „qirma“ va „oq-kulrang“ uslubida bajarilgan. Xonaqoh hozirgi kunda masjid sifatida foydalanib kelinmoqda. Xonaqoh oldida yangi yangi maqbara qayta qurildi va taʼmirlandi. 

## Meʼmorchiligi
Fayzobod xonaqohi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.
Fayzobod xonaqohi koʻp xonali, peshtoq gumbazli, tarhi 35*28,8 m. Markazida gumbazli katta xonaqoh (12,7x12,7 m), 3 tomondan ravoqli bostirma (galereya) oʻrab turadi. Old tomonida ulkan peshtoq, 2 yon tomonida 2 qavatli hujralar xamda ravokli yoʻlak joylashgan. Peshtoq va hujrapar tobadoniga ganchkori panjaralar ishlangan, xonaqoh gumbazi 8 qirrali poygumbazga oʻrnatilgan. Xonaga yorugʻlik poygumbazdagi darchalardan tushadi. Xonaqoh ichi, gumbaz osti qirma pardozi naqsh bilan nafis bezatilgan. Kulrang va sariq ganchdan oʻyib islimiy naqsh ishlangan. Bagʻallari muqarnas bilan, hoshiyasi sodda naqshlar bilan ziynatlangan. Fayzobod xonaqohi ochiqravoqli galereya shaklida qurilganligi bilan ajralib turadi. Vayronaga aylangan Fayzobod xonaqohi XX asrning 1970—1980-yillarida Buxoro maxsus ilmiy taʼmirlash ishlab chiqarish ustaxonasi (ustalar A. Haitov, R. Qurbonov va boshqalar) tomonidan qayta tiklangan. Bu obida chor uslubida qurilgan. 2000-yil 30-avgustda qabul qilingan qonun,YUNESKO tomonidan jahon yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan

## Manbalar

## Adabiyotlar
### Ilmiy adabiyotlar
* 
*
Omonulla Fayzullayev

**Omonulla Fayzullayev** (1921-yil 4-may, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), falsafa fanlari doktori (1973), professor (1977). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—1945). Oʻrta Osiyo universitetining fizika matematika fakultetini tugatgan (1949). „Qizil Oʻzbekiston“ gazzetasida adabiy xodim, Oʻzbekiston „Bilim“ jamiyatida bosh muharrir (1946—1949). Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari instituti nazariy mexanika kafedrasida katta oʻqituvchi (1952—1957), Respublika ilmiy texnika informatsiyasi instituti direktori (1957—1959). 1959-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq insti.da boʻlim mudiri, yetakchi ilmiy xodim. Ilmiy asarlari mutafakkirlarimizning jahon fani rivojlanishiga qoʻshgan hissasini tadqiq qilishga, tabiatshunoslikning falsafiy muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1981). „Jasorat“ medali (1995), „Doʻstlik“ ordeni (2003) bilan mukofotlangan.

## Adabiyot
* Problemi protivorechiya v trudax klassikov yestestvoznaniya i filosofii Sredney Azii, T., 1974; 
* Muhammad alXorazmiy va uning ilmiy merosi, T., 1983; 
* Klassicheskaya nauka Sredney Azii i sovremennaya mirovaya sivilizatsiya (pod. red. P.K. Xabibullayeva i A.F. Fayzullayeva), T., 2000.
Ortiq Fayzullayev

**Ortiq Fayzullayev** (1933-yil 1-may, Toshkent – 2023-yil 31-may) – yogʻoch va suyak oʻymakori, Oʻzbekiston BA akademigi (1999). Oʻzbekiston xalq rassomi (1997). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini (1957) va Toshkent pedagogika institutining rasm-chizmachilik boʻlimini (1969) tugatgan. 1962-yildan Pavel Benkov nomidagi rassomlik bilim yurtida pedagog. Fayzullayevning asarlari badiiy yetukligi, mazmunan teranligi, usulining yuksakligi bilan ajralib turadi, yogʻoch oʻymakorligi anʼanalaridan keng foydalanib zamon ruhiga monand oʻziga xos yangi jilo va bezaklar yaratdi. Kursi, xontaxta, stollarni oʻyma naqshlar bilan jozibador bezagan, namoyon panjaralari bejirim, nafisligi bilan ajralib turadi. Fayzullayev – oʻzbek ustalari orasida suyak oʻymakorligi bilan shugʻullangan yagona usta. „Choʻpon“, „Lazgi oʻyini“, „Kurant“, „Navoiy haykali“, „Paxta oʻyini“ va boshqa asarlari koʻrgazmalarda namoyish etilgan, sovrinlar bilan taqdirlangan. Fayzullayev Toshkent shahridagi Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1968), „Moviy gumbazlar“ choyxonasi (1970), Navoiy nomidagi Sanʼat saroyi (1981), Kislovodskdagi Oʻzbekiston sanatoriysi (1982), Oʻzbekiston mehmonxonasi (1983) va boshqa binolarni anʼanaviy bezashda faol qatnashgan. Oʻzbekiston BA Oltin medali bilan mukofotlangan (2003).

Fazullayev 2023-yilning 31-may sanasida 90 yoshida vafot etdi.

## Manbalar
Dilorom Fayzullayeva

**Dilorom Shukurovna Fayzullayeva** (1956-yil 26-may, Zomin tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Sirdaryo pedagogika institutini tugatgan (1977). 1972-yildan Zomin tumanidagi 60-maktabda, Sardoba tumanidagi 4-maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari. Darslarni yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.
Fayl

**Fayl** – EHM (kompyuter)la**rda maʼlumot saqlanuvchi diskning nomlangan sohasi. Oʻz belgisi (nomi)ga ega boʻladi. [[Disk]]ka maʼlumotlarni boshqa bir yoʻl bilan yozib boʻlmaydi: birgina harfni diskka yozish zarur boʻlsa ham, unga nom berib, fayl koʻrinishida xotirada saqlash kerak. Fayllar matnli, fafikli (rayem, [[tasvir]]) va boshqa maʼlumotli boʻladi. Fayllar ish jarayonida, mas, matn yoki elektron jadval bilan ishlashda, yo boʻlmasa, bevosita foydalanuvchi tomonidan tashkil etiladi. Faylning asosiy belgilari – nomi, oʻlchami (bayt hisobida), tashkil etilgan sanasi (kun, oy, yil), vaqti (soat va minut). Fayl asosiy nomga (DOS tizimida kupi bilan sakkizta belgi) va kengaytirgichga (koʻpi bilan uchta belgi) ega boʻlishi mumkin. Fayl nomi va kengaytirgichi bir-biridan nuqta bilan ajratiladi. Ular lotin alifbosining katta yoki kichik harflari, sonlar va timsollardan iborat boʻlishi mumkin. Faylni nomlashda uning kengaytirgichi berilishi shart emas, lekin fayl mazmuniga koʻra kengaytirgich berilsa, uni ishlatish osonlashadi. Masalan, exe,. com – bajariluvchi fayllar; bat – buyrukli fayl; bas – Beysik dasturi fayli; pas – ''Paskal dasturi'' fayli; txt, doc – matnli fayllar; xls – elektron jadvalli va fayl.**

## '''Yana qarang'''
**• [[Fayllarni uzatish xizmati]]**

## Manbalar
Fayol Anri

**Fayol Anri** (1841-yil – 1925-yil) – fransuz olimi va muhandisi, ilmiy boshqarish nazariyasi, menejment fani asoschilaridan biri. 30 yil (1888— 1918) mobaynida fransuz togʻ-kon metallurgiya kompaniyasi („Comamhaulf“) ning rahbari boʻlib ishlagan. Fayol Anri 1918-yilda Maʼmuriy tadqiqotlar markazini tashkil etgan.

Fayol boshqaruv faoliyatini boshqa faoliyat turlaridan ajratgan holda uni tashkil qilishning umumiy qoidalarini ishlab chiqdi, birinchilardan boʻlib boshqaruv nazariyasining shakllanishiga asos soldi. U boshqaruv idorasi bajaradigan 5 ta maʼmuriy funksiyani: taxmin qilish, rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish, nazoratni ajratib koʻrsatdi. Boshqaruv vazifalari: 1) texnika (texnologiya) sohasidagi faoliyat; 2) tijorat faoliyati (resurslarni xarid qilish, tayyor mahsulotni sotish, ayirboshlash); 3) moliyaviy faoliyat (kapital qidirish va uni samarali ishlatish); 4) himoyaviy faoliyat (mulkni va shaxsni himoya qilish); 5) hisobkitob sohasidagi faoliyat (taftish, molmulkni hisobdan oʻtkazish, balans hujjatlarini yuritish, sarfxarajatni hisobga olish, statistika hisobotini amalga oshirish); 6) maʼmurlik (shaxsiy tarkibga taʼsir koʻrsatish, vazifalar, buyruqlar berish, ishga kabul qilish, ishdan boʻshatish). Fayol tashkiliy rejalashtirish masalasiga alohida eʼtibor bergan. Asosiy asari 1916-yilda yozilgan „Umumiy va sanoat maʼmuriyati“ kitobi. Fayol Anri qarashlari boshqaruv tizimini yaratish va boshqaruv tarkibini shakllantirishning meʼyoriy konsepsiyasini asoslashga xizmat qiladi. Sadir Salimov.