Iskander

**Iskandar** (RABB indeks – **9K720**) – Rossiyaning tezkor-taktik raketa majmui (TTRM) oilasiga kirivchi raketa tizimi. Moskva viloyati, Kolomna shahridagi „Mashinasozlik konstruktorlik byurosi“ (KBM) ilmiy-ishlab chiqarish korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan.

„Iskandar“ raketa tizimlarining asosiy maqsadi dushmanning havo mudofaasi va raketaga qarshi mudofaa tizimlarini, shuningdek, ular qamrab olgan eng muhim ob’ektlarni 500 km gacha boʻlgan masofada yoʻq qilishga moʻljallangan.

Birinchi marta „Iskander“ raketa tizimi 1999-yil avgust oyida Moskva viloyatining Jukovskiy shahridagi Xalqaro aviatsiya va kosmik salonda (MAKS) taqdim etilgan.

= Iskandar TTRM dan foydalanish =
Gʻarb tahlilchilarining fikriga koʻra, Iskandar TTRM S-400 va Bastion sinfidagi qirgʻoqqa qarshi havo mudofaa tizimlari bilan bir qatorda Rossiya Qurolli Kuchlari kontseptsiyasida asosiy rol oʻynaydi. The National Interest xabariga koʻra "Iskander OTRK Rossiya Qurolli Kuchlarining eng xavfli qurolidir, chunki u yadrosiz foydalanish uchun juda past toʻsiqga ega va raketalarning uzoq masofaga uchishi, shuningdek, ularning raketaga qarshi mudofaa tizimini yengib oʻtish qobiliyati katta zararga olib kelishi mumkin. Mutaxassislar zarar koʻlami boʻyicha Iskandar OTRKdan ommaviy foydalanishni NATO bombardimonlari kuchi bilan tenglashtiradilar.

„Iskander-M“ va „Iskander-K“ komplekslari uchun raketalar, garchi ular bir xil oʻziyurar kompleksdan uchirilsa-da, tubdan farq qiladi. "Iskander-M " raketaga qarshi mudofaani chetlab oʻtish uchun yuqori balandlikdagi (parvoz balandligi – 50 km) oʻta manevrli kvaziballistik raketadan yashirin texnologiyalar, ochiladigan elektron urush moduli va soxta nishonlardan foydalanadi. Tizimlar va ular tomonidan himoyalangan ob’ektlarni 500 kmgacha boʻlgan masofada yoʻq qiladi.

„Iskander-K“ konfiguratsiya versiyasidagi kompleks 6-7 km balandlikda juda past parvoz yoʻliga ega boʻlgan R-500 qanotli raketasidan foydalanadi, rasman 500 km masofaga ega. ammo Pentagon mutaxassislarining fikricha, bu SSSR va AQSh oʻrtasida 1987-yil 8-dekabrdagi Oʻrta masofali raketalarni yoʻq qilish toʻgʻrisidagi Shartnoma (INF Shartnomasi) buzilganligini yashirish uchun xayoliy past koʻrsatkichlar va bu qanotli raketaning haqiqiy masofasi 5000 km.

„Iskandar“ OTRKning taktik qoʻllanishi turli traektoriyalar boʻylab yuqori darajada himoyalangan raketaga qarshi mudofaa va havo hujumiga qarshi mudofaa nishonlarini yoʻq qilish uchun „Iskandar-M“ kvazballistik raketasi va „Iskander-K“ qanotli raketalarining bir vaqtda zarbasini oʻz ichiga olishi mumkin, bu esa halokatdan mudofaani murakkablashtiradi. Konstantin Sivkovning fikricha, Iskandar OTRK boʻlinmasidan kelgan salvo AQShning raketaga qarshi mudofaa pozitsiyasini butun hududini yoʻq qilishga qodir.

Iskandar OTRK nishonga tegish uchun asosan turli xil klasterli oʻz-oʻzini nishonga oluvchi oʻq-dorilardan foydalanadi, shuningdek OTRK raketalari yadro kallaklaridan foydalanishi ham mumkin.

Taxminlarga koʻra, Iskandar Kinjal gipertovushli raketa tizimi uchun asosdir.

= Tarix =
Iskandar KTRKni rivojlantirish KPSS Markaziy Komiteti va SSSR Vazirlar Sovetining 1988-yil 21-dekabrdagi 1452-294-sonli „Iskandar KTRKni yaratish va rivojlantirish ishlarini boshlash toʻgʻrisida“gi qaroriga muvofiq boshlangan. 2011-yil 11-oktabrda yangilangan „Iskander-M“ raketa tizimini yangi jangovar texnika bilan sinovdan oʻtkazishning birinchi bosqichi yakunlandi. „Iskandar-M“ kompleksining 9M723 raketasi korrelyatsiyani boshqarishning yangi tizimi bilan jihozlangan.

2017-yil may oyining oxirida „Iskandar“ OTRKning bir nechta uchiruvchi qurilmalari „Dushanbe-Antiterror-2017“ qoʻshma mashgʻulotlarida ishtirok etish uchun tezda Tojikistonga olib kelindi, bu yerda birinchi marta Rossiya Federatsiyasidan tashqariga uchirilgan.

= Asosiy xususiyatlar =

### Kompleksning maqsadi
Jangovar boʻlinmalarni tezkor shakllantirish chuqurligidagi kichik va hududiy nishonlarning anʼanaviy jihozlariga jalb qilish uchun moʻljallangan. Taxminlarga koʻra, u taktik yadroviy qurollarni yetkazib berish vositasi boʻlishi mumkin.

Ehtimoliy maqsadlar :

* havo mudofaa tizimlari
* raketaga qarshi mudofaa tizimlari
* qoʻmondonlik punktlari va aloqa markazlari
* aerodromlarda samolyotlar va vertolyotlar
* muhim infratuzilma ob’ektlari (omborlar, koʻpriklar va boshqalar)
* qoʻshinlar va texnikaning kontsentratsiyasi (yurish ustunlari, jihozlarni saqlash joylari va boshqalar).
* operativ-taktik raketa tizimlari
* divizion artilleriyasi : bir nechta raketa tizimlari, uzoq masofali artilleriya
* kemalar (radio aloqasi orqali raketani tashqi boshqaruvni, harakatlanuvchi kemaning koordinatalarini qirgʻoq boʻyidagi kemaga qarshi tizimlar yoki AWACS samolyotlarining radarlaridan uzatishni talab qiladi).

The National Interest va Jeymstaun jamgʻarmasining baʼzi mualliflari „Iskander OTRK“ ning taktik xususiyatlari Rossiyaning " Anti – *Access Zone „ kontseptsiyasida mahalliy operatsiyalar teatrida gʻalaba qozonish qobiliyati bilan individual nishonlarni urishdan strategik ustunlikka oʻtmoqda“* deb hisoblashadi*.* Baʼzi xorijiy ekspertlarning fikricha, Iskandar OTRK radiusi KTRK va NATO divizion artilleriyasining imkoniyatlaridan sezilarli darajada yuqori, shuning uchun ham NATO divizion artilleriyasi yetib borgunga qadar Iskandar OTRK boʻlinmalaridan NATO qoʻshinlariga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan zarar etkazish xavfi mavjud. Haqiqatan ham, MGM-140 ATACMS tipidagi asosiy NATO OTRKning otish masofasi 200-300 km masofaga ega, bu Iskandar OTRKdan sezilarli darajada kamroqdir.

" Harbiy balans " jurnalining 2017-yilgi sonida AQSh OTRK va „Iskander“ oʻrtasida taqqoslash amalga oshirildi, bu „Iskander“ ning masofadagi ustunligini va AQSh bilan 500 km masofaga uchadigan LRPF raketalarining foydalanishga kirishini koʻrsatdi.

The National Interest ekspertlarining fikricha, NATO quruqlikdagi kuchlari yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan yoʻqotishlarsiz Iskandar OTRKga qarshi samarali kurasha olmaydi, shuning uchun aviatsiya OTRKga qarshi kurashning asosiy vositasi boʻlishi kerak. Biroq, qoʻshimcha murakkablik – bu NATO tahlilchilariga " *eskalatsiya-eskalatsiya* " nomi bilan maʼlum boʻlgan OTRKdan foydalanish kontseptsiyasi, bu NATOning taktik muvaffaqiyati (" *eskalatsiya* ") boʻlgan taqdirda, Iskandarning oʻtishi bilan bogʻliq. OTRK yadroviy boʻlmagan qurollar bilan zarbalar berishdan yana taktik yadroviy qurollarga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan zarar etkazishgacha davom etadi, bu esa NATO operatsiyasini davom ettirishni toʻxtatishga olib keladi.

Rossiya va kuchsiz qoʻshinlarga ega boʻlgan davlatlar oʻrtasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan mahalliy mojarolar ssenariylarini koʻrib chiqayotgan tahlilchilarning taʼkidlashicha, Iskandar hujumi mahalliy urushning natijasini tezda hal qilishi mumkin, chunki elektron razvedka maʼlumotlaridan maʼlum boʻlgan mahalliy havo mudofaa radarlarining pozitsiyalarini yoʻq qilish ochiladi. Rossiya Aerokosmik kuchlarining Su-34 va Su-24 yordamida ommaviy bombardimon qilishni boshlash imkoniyati bor. Bundan tashqari, Iskandarlar tomonidan aerodromlar, qoʻmondonlik markazlari, omborlar, kazarmalar va bazalardagi jihozlar bilan angarlarning vayron qilinishi muntazam armiyani toʻqnashuv boshlangan dastlabki daqiqalarda markazlashtirilgan taʼminot va nazoratsiz tartibsiz qoʻshinlarga aylantiradi. Iskandarlar tomonidan koʻpriklarning vayron boʻlishi va yurish paytida qoʻshinlarga ustunlar boʻylab hujum qilish xavfi ikkala manevr imkoniyatini ham, qoʻshimcha kuchlarning oʻtish joylariga yetib kelish imkoniyatini cheklaydi. Umuman olganda, baʼzi Gʻarb mualliflari taʼkidlaganidek, „Iskander“ dan foydalanish ssenariysi kuchsiz qoʻshinlar hujumi boshlanishida NATO qanotli raketalaridan ommaviy foydalanishga oʻxshaydi, ammo qanotli raketalar rivojlangan havo mudofaasi yordamida yoʻq qilinishi mumkin, „Iskander“ ning oʻzi esa havo mudofaasini yoʻq qilish vositasidir.

### Kompleksning tarkibi
Kompleks olti turdagi transport vositalarini oʻz ichiga oladi (har bir raketa brigadasiga 51 dona) :

* **Oʻziyurar raketa (SPU)** (9P78-1) – ikkita raketani saqlash, tashish, tayyorlash va uchirish uchun moʻljallangan. GVW 42 t, foydali yuk 19 t, avtomagistral yoʻlda tezligi 70 km / soat tuproq yoʻlda esa 40 km / soat. Yurish masofasi1000 km. Ekipaj 3 kishi.
* **Yuk koʻtaruvchi transport vositasi (TZM)** (9T250/9T250E) – ikkita qoʻshimcha raketani tashish va SPUni zaryad qilish uchun moʻljallangan. MZKT-7930 shassisida ishlab chiqarilgan, yuk koʻtarish krani bilan jihozlangan. Umumiy jangovar ogʻirligi 40 tonnani tashkil qiladi. Ekipaj 2 kishi.
* **Qoʻmondonlik-shtab mashinasi (KShM)** (9S552) – butun Iskandar majmuasini boshqarish uchun moʻljallangan. Gʻildirakli shassisida ishlab chiqarilgan KAMAZ 43101. R-168-100KA radiostansiyasi „Aqueduct“. Ekipaj 4 kishi. KSHM xususiyatlari:
** toʻxtash joyida / marshda radio aloqasining maksimal diapazoni: 350/50 km
** raketalar uchun vazifani hisoblash vaqti: 10 soniyagacha
** buyruqni uzatish vaqti: 15 soniyagacha
** aloqa kanallari soni: 16 tagacha
** ochilish vaqti: 30 daqiqagacha
** uzluksiz ish vaqti: 48 soat
* Mashina qoidalari va texnik xizmat koʻrsatish (MRTO) – raketalar va asboblarning bort jihozlarini muntazam taʼmirlash uchun tekshirish uchun moʻljallangan. KamAZ gʻildirakli shassisida ishlab chiqarilgan. Massasi 13,5 tonna, joylashtirish vaqti 20 daqiqadan oshmaydi, raketaning bort uskunasini avtomatlashtirilgan muntazam tekshirish vaqti 18 minut, hisob-kitob 2 kishi.
* **Maʼlumotni tayyorlash punkti (PPI)** (9S920, KAMAZ 43101) – nishonning koordinatalarini aniqlash va keyinchalik ularni SPUga topshirish bilan raketalar uchun parvoz missiyalarini tayyorlash uchun moʻljallangan. PPI razvedka vositalari bilan bogʻlangan va barcha kerakli manbalardan, shu jumladan sunʼiy yoʻldosh, samolyot yoki UAVdan vazifalar va belgilangan maqsadlarni qabul qilishi mumkin. Ekipaj 2 kishi.
* **Hayotni qoʻllab-quvvatlash vositasi (MZhO)** – jangovar ekipajlarni joylashtirish, dam olish va ovqatlanish uchun moʻljallangan. Gʻildirakli shassisida ishlab chiqarilgan KAMAZ 43118. Mashinaga quyidagilar kiradi: dam olish boʻlimi va maishiy taʼminot boʻlimi. Dam olish boʻlimida 6 ta vagon tipidagi toʻshak, buklanadigan ustki stullar, 2 ta shkaf, ochiladigan oyna mavjud. Maishiy taʼminot boʻlimida oʻrindiqli 2 dona shkaf, yigʻma koʻtaruvchi stol, 300 litrli rezervuarli suv taʼminoti tizimi, suvni isitish uchun idish, suv quyish uchun nasos, drenaj tizimi, lavabo, kiyim quritgich va poyabzallar.

### Jang xususiyatlari

* Doiraviy xatolik ehtimoli : 10-30 m (ishlatilgan yoʻl-yoʻriq tizimiga qarab); 5-7 m („Iskander-M“ korrelyatsiya qidiruvi bilan raketa yordamida).
* Raketaning uchish ogʻirligi: 3800 kg.
* Jang kallagining ogʻirligi: 480 kg.
* Uzunligi 7,3 m.
* Diametri 920 mm.
* Raketa traektoriyasining dastlabki qismidan keyingi tezligi: 2100 m/s. Parvoz paytida maksimal ortiqcha yuk 20-30G ni tashkil qiladi (raketa parvozda ham balandlikda, ham parvoz yoʻnalishi boʻyicha manevr qiladi). Traektoriyaning maksimal balandligi 100 km dan ortiq.
* Minimal nishonni jalb qilish diapazoni: 50 km.
* Maksimal nishonga olish masofasi: 500 km Iskandar-K (R-500 qanotli raketasi bilan).
* Qoʻllanma: INS, GLONASS, optik qidiruvchi.
* Birinchi raketani uchirish vaqti: 4-16 daqiqa.
* Uchirishlar orasidagi interval: 1 daqiqa (ikkita raketali 9P78 ishga tushirgich uchun).
* Ishlash harorati diapazoni: −50 °C dan 50 °C gacha.
* Xizmat muddati: 10 yil, shu jumladan sohada 3 yil.

### Kallak turlari
"Iskander" juda keng koʻlamli jangovar boʻlinmalardan foydalanishi mumkin. Asosiy jangovar boʻlinmalar quyidagilardir:

* Hudud nishonlarini va qazib olingan jihozlarni yoʻq qilish uchun havoda 54 ta jangovar elementni masofadan portlatish bilan klaster boʻlinadigan jangovar kallak yuqoridan xandaqlardagi odamlar va texnikani yoʻq qilish uchun ishlatiladi.
* Bunkerlarni yoʻq qilish uchun beton teshuvchi jangovar kallakdan foydalaniladi.
* Nuqtali nishonlarni yoʻq qilish uchun odatda yuqori portlovchi parchalanadigan jangovar kallakdan foydalaniladi. Qolgan jangovar kallaklar maxsus nostandart vazifalar uchun ishlatilishi mumkin.

#### Hudud nishonlarini urish uchun klasterli jangovar kallaklar
"Iskander" keng doiradagi klasterli jangovar kallaklardan foydalanishi mumkin, bu sizga harbiy baza, aerodrom, havo hujumiga qarshi mudofaa / raketaga qarshi mudofaa boʻlinmasi kabi katta hududdagi nishonni darhol urish imkonini beradi.

Oʻrtacha 1 kg parchalangan kassetali oʻq-dorilar taxminan 32 m² ga taʼsir qiladi, yaʼni boʻlaklangan klaster jangovar kallagi tomonidan yoʻq qilishning taxminiy maydoni 15 000 m² yoki taxminan ikkita futbol maydonini tashkil qiladi. Taʼsir qilish maydoni kassetali oʻq-dorilar turiga qarab farq qiladi va issiqlik yoki hajmli portlash uchun ancha past boʻlishi mumkin, ammo bu oʻq-dorilar zirhli transport vositalariga yoki boshpanalardagi piyodalarga/avtomobillarga ham tegishi mumkin. „Iskander“ OTRK kassetali oʻq-dorilarining maʼlum turlari quyidagilardir:

* yerdan taxminan 10 m balandlikda ishga tushirilgan kontaktsiz portlashning 54 ta boʻlaklangan oʻq-dorilari boʻlgan kasseta. Bu asbob-uskunalar va odamlarni xandaklar yordamida himoya qilishga urinishni yoʻq qiladi, chunki magʻlubiyat yuqoridan parchalar bilan sodir boʻladi. Ushbu kasseta elementlari qisman boshqariladi, taxminan 0,9-1,4 km balandlikdan tushiriladi va oʻrnatilgan radio altimetrda ishlaydigan 9E156 „Umbrella“ masofaviy sugʻurta buyruqlari bilan boshqariladi va sirtini skanerlash, lazerli altimetrlardan foydalanish elektron urushdan foydalanishdan himoya qilish bilan bogʻliq
* qalinligi 20 mm gacha boʻlgan zirhli transport vositalarining tomining zirhiga kirib borishi, shuningdek, shrapnel bilan piyoda askarlarini yaralashi mumkin boʻlgan PTAB-2,5KO toʻplangan parchalanish sub-oʻqlari bilan jihozlangan kasseta
* SPBE-D uskunalari klasterlarini yoʻq qilish uchun oʻzining radar va IR qidiruvchisidan foydalangan holda oʻz-oʻzidan moʻljallangan oʻq-dorilar bilan jihozlangan kasseta 
* binolar orasida va boshpanalarda ishchi kuchi va jihozlarni yoʻq qilish uchun kassetali hajmli portlash harakati. Hajmli portlash kuchi boʻyicha Iskandar klasteri jangovar kallagi klaster elementlarining hosil boʻlgan gaz buluti sferik emasligi sababli 30 metr radiusdagi ob’ektlarni doimiy ravishda yoʻq qilish va yondirish bilan taqqoslanadigan ogʻirlikdagi ODAB-500P hajmli portlash bombasidan ustundir, lekin yer boʻylab tarqaladi.

Kassetali oʻq-dorilarning bir qismi yaqinlashib kelayotgan dushman qoʻshinlarining qishloq yoʻllari yoʻlida masofadan qazib olishni amalga oshirishga imkon beradi.

* PFM-1 bosimli minalar bilan kassetali masofadan piyodalarga qarshi va gʻildiraklarga qarshi qazib olish, shuningdek, POM-2 „Edema“ oʻz-oʻzidan tejamkor choʻzilgan minalar
* PTM-3 magnitli piyodalarga qarshi minalar bilan klasterli masofadan tankga qarshi qazib olish.

#### yadroviy oʻq-dorilar
50 kilotonnagacha sigʻimga ega boʻlgan maxsus (yadroviy) kallak.

= Jangovar foydalanish =

* **[[:ru:Война_в_Южной_Осетии_(2008)|Janubiy Osetiyadagi urush]]** (2008): „Iskandar“ komplekslaridan jangovar foydalanish haqida ishonchli maʼlumotlar yoʻq, ammo rus harbiylari tomonidan rad etilgan maʼlumotlar mavjud, kompleks Gruziya-Janubiy Osetiya qurolli mojarosi paytida 2008-yilda ishlatilgan. Jangovar foydalanish faktini aniqlashning murakkabligi shundaki, Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari ham Tochka-U yoqilgʻi dispenseridan arzonroq raketalardan foydalangan. Gruziya Ichki ishlar vazirligi tahliliy boshqarmasi boshligʻi Shota Utiashvilining soʻzlariga koʻra, Rossiya Poti, Gori va Boku-Supsa quvur liniyasida „ Iskandar“ raketa tizimlaridan foydalangan. Moskva mudofaa boʻlimi eksperti Mixail Barabanovning taʼkidlashicha, „Iskandar“ majmuasi Goridagi alohida tank bataloni bazasida ishlatilgan. Gruziya batalonining qurol-yarogʻ omborida jangovar kallakning toʻgʻridan-toʻgʻri urishi natijasida u portlatilgan. Shu bilan birga, muallif bu maʼlumotlar tasdiqlanmagan manbalarga asoslanganligini taʼkidlaydi. Gollandiya komissiyasi RTL Nieuws operatori Sten Storimansning oʻlimini tekshirmoqda 2008-yil 12-avgustda Gorida jurnalist 5 mm poʻlatdan yasalgan bitta shar bilan oʻldirilganini aniqladi. BBC xabariga koʻra, Gollandiya komissiyasi „Iskander“ kassetali oʻq-dorilarni tashuvchisi boʻlgani haqidagi ekspert xulosasini bildirgan, biroq hisobotda bunday xulosa qanday asosda qilingani koʻrsatilmagan. Rossiya TIV Gollandiya tomoni taqdim etgan maʼlumotlar OAV turini aniqlash uchun yetarli emasligini aytdi. Avvalroq, Human Rights Watch boshqa versiyani ilgari surgan edi, unga koʻra gollandiyalik jurnalistning oʻlimiga RBC-250 aviatsiya kassetali bombalar sabab boʻlgan. Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtab boshligʻining oʻrinbosari, general-polkovnik Anatoliy Nogovitsin Gruziyadagi Iskandarlardan foydalanish haqidagi barcha xabarlarni rad etib, „Iskandar“ kompleksi Janubiy Osetiyadagi jangovar harakatlar paytida ishlatilmagan, chunki u maxsus vazifalarni bajarish uchun moʻljallangan va tinchlikparvar kuchlar Gruziya Qurolli kuchlari ob’ektlarini yoʻq qilish uchun oddiyroq qurollarga ega edi.
* 2017-yil dekabr oyi oxirida Rossiya mudofaa vaziri Shoygu „Iskandar“ majmuasi Suriyadagi jangarilar nishonlariga zarba berishda qoʻllanganini eʼlon qildi.

* Ikkinchi Qorabogʻ urushi tugagandan soʻng, baʼzi arman mansabdor shaxslari (Armaniston Mudofaa vazirligi Harbiy nazorat xizmati boshligʻi Movses Akopyan, Bosh vazir N. Pashinyan, shuningdek, ayrim ekspertlar bayonotlar bilan chiqdilar. Iskandar OTRK Ozarbayjonga qarshi qoʻllangan, biroq buning boshqa tasdiqlovi yoʻq : ular ham Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligi, ham Ozarbayjon rahbariyati tomonidan rad etilgan. 2021-yil 15-martda vakil milliy identifikatsiya raqami boʻlgan „Iskandar-M“ kompleksining ikkita singan raketalarining boʻlaklari topildi. Bugungi kunda bu parchalar Bokudagi „Urush Trophy“ parkida namoyish etilmoqda. 12-aprel kuni Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev parkning ochilishida Ozarbayjon tomonida Shusha shahri Ozarbayjon Qurolli kuchlari tomonidan egallab olinganidan keyin Ozarbayjon harbiylariga qarshi ushbu raketalardan foydalanilganligini tasdiqlovchi yetarli maʼlumotlar borligini aytdi.

= INF shartnomasi va 9M729 raketasi =

2014-yil iyul oyida AQSh prezidenti Barak Obama Rossiya prezidenti Vladimir Putinga yoʻllagan maktubida davlat rahbarlari darajasida birinchi marta Rossiyani Oʻrta masofaga uchuvchi raketalarni yoʻq qilish toʻgʻrisidagi shartnomani buzganlikda va oʻrta masofaga uchuvchi qanotli raketalarni sinovdan oʻtkazishda aybladi. Qoʻshma Shtatlar 2008-2011-yillarda Rossiya shartnomani buzgan holda, 500 km dan ortiq masofada yerga asoslangan qanotli raketani sinovdan oʻtkazganini daʼvo qildi (gap 9M729 raketasi haqida ketmoqda), Lyul’eva nomidagi Yekaterinburg „Novator“ dizayn byurosi tomonidan ishlab chiqilgan. Rossiya rasmiylariga koʻra, bu raketaning masofasi 500 km dan kamroq ekanligi aytilgan.

2018-yil 4-dekabr kuni AQSh Davlat kotibi Mayk Pompeo agar Rossiya 60 kun ichida INF shartnomasini buzishni toʻxtatmasa, AQSh ushbu kelishuvdan chiqishga majbur boʻlishini aytdi. Boshqacha aytganda, AQSh Rossiyadan 9M729 raketasini 60 kun ichida (2019-yilning fevraligacha) yoʻq qilishni talab qildi.

2019-yil 15-yanvarda Jenevada shartnoma boʻyicha Rossiya-Amerika muzokaralari, birinchi navbatda, Rossiyaning 9M729 raketasiga daʼvolar boʻyicha tomonlar oʻrtasidagi kelishmovchiliklar tufayli muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Qurol nazorati va xalqaro xavfsizlik boʻyicha Davlat kotibi oʻrinbosari Andrea Tompson, Qoʻshma Shtatlar 2-fevral kuni INF shartnomasidan bir tomonlama chiqishni boshlaydi va jarayon olti oy davom etadi dega.

23-yanvar kuni AQSh Rossiyani INF shartnomasidan chiqish qarori yakuniy ekanligi haqida xabardor qildi. Shu kuni Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligi va Tashqi ishlar vazirligi xorijiy harbiy attashe va jurnalistlarni brifingga taklif qildi, unda birinchi marta 9M729 yerosti qanotli raketasining baʼzi ishlash xususiyatlari oshkor qilindi. Shu bilan birga, AQSh va ularning asosiy ittifoqchilari vakillari uchrashuvga kelmadi.

Brifingda Rossiya Qurolli Kuchlarining Raketa kuchlari va artilleriya qoʻshinlari boshligʻi general-leytenant Mixail Matveevskiy taʼkidlaganidek, 9M729 raketasi 9M728 raketasining „Iskandar-M“ raketa tizimi uchun modernizatsiya qilingan versiyasi boʻlib, u koʻpchilik boʻlinmalarda birlashtirilgan. Uning soʻzlariga koʻra, 9M728 qanotli raketasini modernizatsiya qilish jangovar kallakning kuchi va aniqlik xususiyatlarini oshirishga qaratilgan. Nishonga tegishning yuqori aniqligi uchun 9M729 raketasiga yuqori quvvatli jangovar kallak va yangi bort boshqaruv tizimining oʻrnatilishi uning uzunligi va shunga mos ravishda 53 sm kattaroq boʻlgan transport va uchirish konteynerining oʻlchamini oshirishga olib keldi. Matveevskiyning soʻzlariga koʻra, modifikatsiyadan soʻng raketaning uchish masofasi 10 km ga qisqardi va 480 km ni tashkil etdi, chunki raketaning massasi koʻpaygan.

Biroq Rossiyaning 9M729 raketasi namoyishi AQShni Rossiya INF shartnomasini buzayotganiga ishontira olmadi. AQShning Rossiyadagi elchixonasi matbuot kotibi Andrea Kalan „Interfaks“ga shunday dedi: "AQSh va NATO ittifoqchilarining aksariyati ushbu brifingda qatnashishdan bosh tortishdi, buni barchamiz qonunbuzarlikni yashirish va shaffoflik koʻrinishini yaratishga qaratilgan navbatdagi urinish sifatida koʻrdik. " 

= Manbalar =