Giyohvandlik psixiatriyasi

**Giyohvandlik psixiatriyasi** — bu giyohvandlik bilan bogʻliq bir yoki bir nechta kasalliklari boʻlgan odamlarni baholash, tashxislash va davolashga qaratilgan psixiatriyaning tibbiy ixtisosligi. Bu qonuniy va noqonuniy giyohvand moddalar, qimor oʻyinlari, jinsiy aloqa, oziq-ovqat va boshqa impuls nazorati buzilishi bilan bogʻliq kasalliklarni oʻz ichiga olishi mumkin. Giyohvandlik boʻyicha psixiatrlar giyohvand moddalarni isteʼmol qilish boʻyicha mutaxassislardir. Sogʻlikka taʼsiri va giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kasalliklarini davolash kabi ilmiy bilimlarning ortib borishi giyohvandlik psixiatriyasi sohasidagi yutuqlarga olib keldi. Xulq-atvor neyrobiologiyasini tushunishdagi ushbu yutuqlar, federal moliyalashtirish bilan bir qatorda, giyohvandlik psixiatriyasi boʻyicha tadqiqotlar uchun keng imkoniyatlar yaratdi. Giyohvandlik psixiatriyasi kengayib borayotgan sohadir va hozirda xususiy va davlat sektorida giyohvand moddalarni isteʼmol qilish buzilishi boʻyicha mutaxassislarga talab yuqori.

## Tarix
Giyohvandlik psixiatriyasi psixiatriyaning nisbatan yangi kichik mutaxassisligidir. 1991-yil oktyabr oyidan boshlab Amerika Psixiatriya va Nevrologiya Kengashi va Amerika Tibbiyot Mutaxassislik Kengashi (ABMS) Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi koʻmagida „Giyohvandlik Psixiatriyasida qoʻshimcha malakalarni sertifikatlash qoʻmitasi“ ni tashkil etdi. Bu kasb boʻyicha eng bilimli va tajribali psixiatrlarni aniqlashning bir usuli edi; ammo, faqat 1993-yilda „Giyohvandlik psixiatriyasi“ sub-ixtisoslashuvi maqomiga ega boʻldi. Yillar oʻtib, 1997-yilda qoʻmita vasiylik kengashi ABMS bilan birgalikda qoʻmitani „Giyohvandlik psixiatriyasi boʻyicha sertifikatlash qoʻmitasi“ deb oʻzgartirdi. Qoʻmita giyohvandlik psixiatriyasining kichik ixtisosligini rivojlantirishga koʻproq yoʻnaltirildi. 1997-yil holatiga koʻra, Oliy tibbiy taʼlim boʻyicha akkreditatsiya kengashi (ACGME) tomonidan tan olingan atigi 13 ta giyohvandlik psixiatriya dasturlari mavjud edi. Hozirda ACGME Qoʻshma Shtatlarda 45 xil rezidentlik dasturlarini tan oladi.

## Kasb haqida

### Malakalar
Giyohvandlik boʻyicha sertifikatlangan psixiatr boʻlish uchun avval tibbiyot maktabini tamomlagan boʻlishi va keyinchalik ABPN tomonidan umumiy psixiatr sifatida sertifikatlangan boʻlishi kerak. Keyinchalik, umumiy psixiatrlar giyohvandlik psixiatriyasida ACGME tomonidan akkreditatsiya qilingan rezidenturaga kirishlari kerak. Giyohvandlikka qarshi psixiatriya ordinaturalari kasalxonada yoki klinik sharoitda tashkil etilgan bir yillik dasturlar boʻlib, u yerda umumiy psixiatrlar giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kasalliklarini, shuningdek, birgalikda mavjud boʻlgan psixiatrik kasalliklarni tashxislash va davolashni oʻrganadilar. Ushbu rezidentlik dasturlaridan birini tugatgandan soʻng, giyohvandlik boʻyicha psixiatrlar shaxsiy yoki jamoat sharoitida ishga olinishi mumkin.

### Holat
Mahalliy va federal hukumatlar tomonidan giyohvandlik bilan ogʻrigan bemorlarni taʼminlash uchun bosimning kuchayishi giyohvandlik psixiatrlariga talabning oshishiga olib keldi. Giyohvandlikning oldini olish uchun federal moliyalashtirish blokli grantlar orqali amalga oshirildi. Giyohvandlikdan davolanishga investitsiyalar umumiy ijtimoiy xarajatlarni tejash imkonini beradi, chunki umumiy sogʻliqni saqlash xarajatlari kamayadi. 2018-yil iyun holatiga koʻra, giyohvandlik boʻyicha psixiatrlarning oʻrtacha oylik maoshi 250 000 dollarni tashkil etdi. Bundan tashqari, 47 giyohvandlik boʻyicha psixiatr *US News &amp;amp; World Report*  US News Top Doctors roʻyxatida paydo boʻldi. Yana 16 nafar giyohvandlik boʻyicha psixiatr oʻz tengdoshlari tomonidan Amerikaning eng yaxshi shifokorlari guruhiga saylangan.

## Davolash

### Kelib chiqishi
Giyohvandlik psixiatriyasi giyohvandlik muammosi boʻlgan shaxslarni birgalikda yuzaga keladigan psixiatrik kasalliklar bilan davolashga qaratilgan, bu *ikki tomonlama tashxis qoʻyilgan bemorlar* deb ataladi. Giyohvandlik boʻyicha psixiatrlar har xil yoshdagi turli xil bemorlarni davolashadi. Giyohvandlikning har bir holati oʻziga xosdir va giyohvandlik psixiatrlari har bir bemorga alohida eʼtibor berishlari kerak. Giyohvandlik psixiatrlari har bir shaxsning giyohvandlik bilan kurashiga bogʻliq boʻlgan koʻplab omillarni tan olishlari kerak.

Masalan, giyohvand moddalarni isteʼmol qilish koʻpincha ruhiy kasalliklar va boshqa ijtimoiy stresslar bilan shugʻullanadigan odamlarda uchraydi. Giyohvandlik psixiatrlari giyohvand moddalarni isteʼmol qilish bilan bogʻliq kasalliklarni tashxislashlari va davolashlari kerak. Bundan tashqari, giyohvandlik psixiatrlari har bir odamni toʻgʻri davolash uchun noqonuniy giyohvand moddalarning sogʻliq uchun maʼlum taʼsirini oʻrganishlari kerak.

### Metodologiya
Giyohvandlik psixiatriyasi odamlarni davolash vositasi sifatida tibbiyot va psixoterapiyani yoki professional terapevtik oʻzaro taʼsirni oʻz ichiga oladi. Anʼanaviy giyohvandlik psixiatriya sessiyasida giyohvandlik psixiatrlari tibbiy tarix va bemorning ruhiy salomatligi bilan bogʻliq muammolarni toʻplash orqali bemorning turmush tarzini yaxshiroq tushunishadi. Keyinchalik, psixiatr bemorning muammosiga individual yechimlarni izlaydi; bu dorilar yoki psixoterapiyani oʻz ichiga olishi mumkin. Giyohvandlik boʻyicha psixiatrlar birgalikda yuzaga keladigan ruhiy salomatlik diagnostikasi va giyohvand moddalarni isteʼmol qilish buzilishlarini davolash uchun ixtisoslashgan. Giyohvand moddalarni isteʼmol qilish buzilishini davolash uchun koʻplab FDA tomonidan tasdiqlangan dori-darmonlar mavjud boʻlsa-da, giyohvandlik psixiatrlari oʻzlarining bemorlari uchun eng mos dori-darmonlarni tanlashlari mumkin. Bundan tashqari, giyohvandlik boʻyicha psixiatrlar Anonim giyohvand moddalar va Anonim spirtli ichimliklar kabi 12 bosqichli dasturlarning afzalliklarini tavsiya qiladilar va koʻpincha bemorlarni tashqi yordam soʻrashga undashadi. Giyohvandlik psixiatriyasi, shuningdek, giyohvand moddalarni isteʼmol qilish buzilishini oldindan muvaffaqiyatga erishmasdan boshqara olmaganlar uchun tiklanish usuli boʻlishi mumkin.

## Manbalar