Ukraina bayrogʻi

**Ukraina milliy bayrogʻi** ( „Derzhavnyi prapor Ukrainy“) teng oʻlchamdagi koʻk va sariq ranglardan iborat gorizontal chiziqlardan tashkil topgan.

Davlat bayrogʻi sifatida ushbu dizayn birinchi marta 1848-yilgi inqiloblar paytida Lvov shahar hokimiyati hududida ishlatilgan. Oʻshandan buyon u ukrainaliklarning norasmiy bayrogʻi boʻlib kelgan. Rasmiy ravishda bu bayroq 1918-yilda uzoq faoliyat yuritmagan Gʻarbiy Ukraina Xalq Respublikasining bayrogʻi hisoblangan, keyinchalik u Ikkinchi Jahon urushi oldidan Ukraina Xalq Respublikasi va Karpat Ukraina bayrogʻi boʻlgan.

Ukraina Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgach, ikki rangli bayroq bekor qilinadi va uning oʻrniga yangi sotsialistik dizayn qoʻllaniladi. Mustaqillikka erishgach eski bayroq qaytadan yana qabul qilinadi. 23-avgust sanasi rasmiy ravishda Ukrainada Davlat bayrogʻi kuni sifatida nishonlanadi.

## Dizayn

Ukraina qonunlariga koʻra, Ukraina bayrogʻining ranglari „koʻk va sariq“ deb belgilangan, ammo boshqa davlat idoralari bu ranglarning aniqroq tafsilotlarini ishlab chiqqan. Quyidagi jadvalda DSTU 4512:2006 texnik talablariga muvofiq ranglar koʻrsatilgan:

Ukraina bayrogʻidagi koʻk rangning aniq farqlari boʻyicha uzoq yillar davomida munozaralar boʻlib kelgan. Tarixan mamlakatda toʻq koʻk () ham va och koʻk () ham osmon rangi sifatida qoʻllanilgan. 1992-yilda mustaqil Ukraina bayrogʻi rasman qabul qilinganda, amaliy sabablarga koʻra toʻq koʻk rang tanlangan, chunki och koʻk rangli matolar quyosh nurida tez oqarib ketish xususiyatiga ega edi.

2006-yilda DSTU 4512:2006 davlat standarti joriy etilib, bayroq ranglari aniq belgilangan: koʻk uchun Pantone 2935 °C (#0057B7) va sariq uchun Pantone Yellow 012 °C (#FFDD00). Biroq amaliyotda bu standartga qatʼiy rioya qilinmaydi. Baʼzi davlat idoralari va rasmiy tadbirlarda standartdagi toʻq koʻk rang ishlatilsa-da, koʻplab fuqarolar va nodavlat tashkilotlar anʼanaviy och koʻk rangli bayroqlardan foydalanishda davom etmoqda. Ishlab chiqaruvchilarning bir qismi ham standartga qatʼiy amal qilmaydi.

Bu holat, qisman, ranglarning madaniy va ramziy ahamiyati bilan bogʻliq. Anʼanaviy och koʻk rang koʻpchilik uchun milliy madaniyat ramzi hisoblansa, toʻq koʻk rang esa zamonaviy davlatning rasmiy ramzidir. Ranglar tanlovidagi bu farq Ukraina tarixining murakkabligining aksidir.

2013-yilda Dmitriy Malakov och koʻk rangdan foydalanish kerak deya fikr bildirgan, chunki geraldika qoidalariga koʻra quyuq koʻkdan foydalanish tavsiya etilmaydi. Ukraina geraldikasi jamiyati bu fikrga qoʻshilmagan va geraldika qoidalari bayroqlarga taalluqli emasligini aytgan.

Ukraina davlat bayrogʻi dizayn jihatidan bir qancha boshqa mintaqa va shaharlarning bayroqlariga oʻxshash, ammo ular orasida muhim farqlar mavjud. Avstriyaning Quyi Avstriya shtati, Germaniyaning Chemnitz shahri, tarixiy Dalmatiya Qirolligi (hozirgi Xorvatiya) va Vengriyaning Pech shahri bayroqlari ham koʻk va sariq ranglardan foydalangan boʻlsa-da, ularning barchasida Ukraina bayrogʻiga nisbatan toʻqroq koʻk rang qoʻllanilgan.

Shuningdek, bayroq Malayziyaning Perlis shtati va Angliyaning Darram grafligi bayroqlariga qisman oʻxshab ketadi, biroq bu holatlarda ranglar tartibi teskari (sariq yuqorida, koʻk pastda), ranglarning oʻzlari ochroq tonlarda va nisbati boshqacha. Darram grafligi bayrogʻida qoʻshimcha ravishda xoch mavjud boʻlib, bu belgi Ukraina bayrogʻida yoʻq.

## Protokol va foydalanish

Ukraina Konstitutsiyasining 20-moddasida „Ukraina Davlat bayrogʻi koʻk va sariq ranglarning ikki teng gorizontal chizigʻidan iborat bayroqdir“ deb belgilangan (). Bu konstitutsiyaviy norma Ukraina bayrogʻining asosiy dizaynini – yuqori qismi koʻk, pastki qismi sariq boʻlgan ikki teng gorizontal chiziqni rasman belgilaydi. Bayroqning bu koʻrinishi Ukraina davlatchiligining asosiy ramzlaridan biri hisoblanadi va uning dizayni hech qanday oʻzgartirishlarsiz qatʼiy amal qilishi shart. Konstitutsiyada bayroq ranglarining aniq soyalari (masalan, Pantone kodlari) koʻrsatilmagan boʻlsa-da, ular keyinchalik qabul qilingan DSTU 4512:2006 davlat standarti orqali aniq belgilab qoʻyilgan.

Ukraina davlat bayrogʻining odatiy gorizontal shakli bilan bir qatorda, koʻplab davlat binolarida (masalan, Verxovna Radada) vertikal bayroqlar ham qoʻllaniladi. Koʻpchilik shahar hokimiyati idoralari milliy bayroq bilan birga oʻzlarining shahar bayroqlarini ham shu tarzda koʻtaradilar, baʼzi shahar bayroqlarining faqat vertikal shakligina mavjud. Bu vertikal bayroqlarning oʻlchamlari qatʼiy belgilanmagan. Bayroq banner yoki pardasimon tarzda osilganda, koʻk chiziq chap tomonda joylashishi kerak. Vertikal bayroq ustuniga oʻrnatilganda esa, koʻk chiziq ustunga qaragan boʻlishi shart.

Ukraina pochta markalarida milliy bayroq 1992-yilgacha paydo boʻlmagan, oʻsha yilda markalarda davlat gerbi bilan birga tasvirlangan bayroq chiqarilgan. Shundan buyon bayroq pochta markalarida koʻp tasvirlana boshlangan.

Bu amaliyotlar Ukraina bayrogʻining qoʻllanilishidagi xilma-xillikni koʻrsatadi, ammo ularning barchasi asosiy konstitutsiyaviy normalarga zid kelmaydi. Vertikal bayroqlarning keng tarqalishi ayniqsa shahar hokimiyatlari va davlat idoralarida kuzatiladi, bu esa milliy ramzlarning muhimligini taʼkidlaydi. Pochta markalaridagi tasvirlar esa bayroqning madaniy va tarixiy ahamiyatini yanada mustahkamlaydi.

### Bezatilishi
Ukraina bayrogʻi anʼanaviy ravishda chetlariga oltin jiyak qoʻshib bezatilishi mumkin, lekin bu asosiy bayroq dizaynini oʻzgartirmasligi kerak. Bu anʼana Ukraina SSR bayrogʻida qoʻllanila boshlangan. Shuningdek, „Buyuk Sovet Ensiklopediyasi“da oltin yulduz bilan bezatilgan bayroq tasviri mavjud. 

Bayroqning tantanali koʻrgazmalarida (masalan, paradlar yoki ichki makonlarda) chiroyli koʻrinishi uchun jiyak ishlatiladi. Buning uchun alohida qonun mavjud emas. Anʼanaga koʻra, Armiya, Gvardiya, Harbiy-dengiz kuchlari va Havo kuchlari paradlar va yopiq joylardagi koʻrgazmalar uchun jiyakli bayroqdan foydalaniladi. Prezident idorasi va mahalliy hokimiyat organlari esa barcha tantanalarda jiyakli bayroq ishlatadi.

### Koʻtarilish kunlari

Shu kunlarda Ukraina bayrogʻi koʻtariladi:

* 1-yanvar: Yangi yil
* 7-yanvar: Rojdestvo
* 22-yanvar: Ukraina birligi kuni
* 8-Navruz: Xalqaro xotin-qizlar kuni
* 1 va 2-may: Xalqaro mehnatkashlar kuni
* 9-may: Gʻalaba kuni
* 28-iyun: Konstitutsiya kuni
* 23-avgust: Bayroq kuni
* 24-avgust: Mustaqillik kuni
* 21-noyabr: Ozodlik va insoniyat kuni
* 6-dekabr: Qurolli Kuchlar kuni
* 25-dekabr: Rojdestvo

### Yarim ustun balandligida koʻtarilish sanalari

* 4-noyabr shanba: Golodomorni xotirlash kuni
* Boshqa tarixiy voqealar: ofatlar, Donbass va Yevromaydondagi urushlar; Lech va Mariya Kaczyński oʻlimi va dafn etilishi, Papa Ioann Pavel II ning dafn marosimi va 11-sentyabr falokati.

## Tarixi

Fayl:Alex K Grundwald flags 1410-05.svg|Lvov viloyatining bayrogʻi Grunvald jangida ishlatilgan
Fayl:Alex K Grundwald flags 1410-01.svg|Peremishev viloyatining bayrogʻi Grunvald jangida ishlatilgan
Fayl:Прапор В.З..png|Zaporojye Sech askarlari bayrogʻi
Fayl:Прапор Війська Запорозького Низового (оборотна сторона).png|Zaporojye Sech jangchilar lagerining tashqi koʻrinishi
Fayl:Flag of Ukraine.svg|Ukraina hokimiyatining (1918) va Ukraina Xalq Respublikasining (1918-1920) rasmiy bayrogʻi.
Fayl:Naval Ensign of Ukraine 1918 July.png|Ukraina Xalq Respublikasi harbiy flotining birinchi bayrogʻi
Fayl:Naval Ensign of Ukraine (January–July 1918).svg|Uning ikkinchi, keyingi versiyasi
Fayl:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919-1929).svg|Ukraina SSR bayrogʻi (1919-1929)
Fayl:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1929-1937).svg|Ukraina SSR bayrogʻi (1929-1937)
Fayl:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1937–1949).svg|Ukraina SSR bayrog'i (1937-1949)
Fayl:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|Ukraina SSR bayrogʻi (1949-1991)
Fayl:Flag of the Ukrainian Insurgent Army.svg|Ukraina isyonchilar harakati va Banderaning bayrogʻi
Fayl:OUN-M-03.svg|Melnikov tashkilotining bayrogʻi
Fayl:Flag of Ukraine (1991–1992).svg|Mustaqil Ukraina bayrogʻining birinchi versiyasi (1991-1992)


## Harbiy bayroqlar

### Tarixiy bayroqlar

File:Naval_Jack_of_Ukraine_(1918–1921).svg|alt=1918–1921| 1918–1921-yillar
File:Naval_jack_of_Ukraine_(1992).svg|alt=1992| 1992-yil


## Yana qarang

* Ukraina bayroqlari roʻyxati
* Ukraina viloyatlari bayroqlari
* Ukraina gerbi
* Ukraina milliy ranglari

## Manbalar

## Havolalar

* 
* DSTU 4512:2006 Ukraina davlat bayrogʻining DSTU 4512:2006 standartiga koʻra rasmiy texnik xususiyatlari (2006-yil 1-sentyabrda tasdiqlangan)
* Ukraina – Vexillologiya (bayroqshunoslik)
* Ukraina qurolli kuchlari bayrogʻi
* Ukrainadagi departament bayrogʻi va gerbi 
* Bayroqning qisqacha tarixi  Franko Milliy Universitetining Ilmiy kutubxonasida (Lvov).
* Ukraina bayrogʻi haqida. Ukraina Oliy Kengashi Prezidiumining bayonoti. 1991-yil 18-sentyabr.
* „Ukraina Davlat bayrogʻi haqida“. Ukraina Oliy Kengashi. 1992-yil 28-yanvar.