GIF qisqartmasi talaffuzi

**GIF** inglizcha *Graphics Interchange Format*, yaʼni „grafika almashish formati“ soʻzlarining qisqartmasi boʻlib, qisqartmaning talaffuzi 1990-yillardan beri bahsli boʻlib keladi. GIF ingliz tilida bir boʻgʻinli soʻz sifatida maʼlum boʻlib, keng miqyosda  (jang soʻzidagi *j* tovushi bilan) hamda  (gul soʻzidagi *g* tovushi bilan) talaffuz qilinadi. Munozarada koʻplab jamoat arboblari va muassasalar ishtirok etib keladi. Format yaratuvchisi Steve Wilhite () 2013-yilgi „Webby Awards“ tanlovida nutq so‘zlab, *j* bilan talaffuz to‘g‘ri ekanligini aytgan.

GIF soʻzi turli hududlarda turlicha talaffuz qilinsa-da, soʻrovlar natijasi odatda *g* bilan talaffuz koʻproq tarqalganligini koʻrsatadi. Bundan tashqari, baʼzilar GIF qisqartmadagi har bir harfni alohida talaffuz qilib, uni  shaklida talaffuz qilishadi. Ingliz tili lugʻatlarida ikkala asosiy variant ham keltirilgan. Inglizcha soʻzlarning talaffuz chastotasiga asoslangan holda oʻtkazilgan lingvistik tahlillarda esa ikki variant ichida birortasi ham ustun emasligi xulosa qilingan. Ingliz tilidan boshqa ayrim tillarda ham GIF qisqartmasi turlicha talaffuz qilinadi.

## Tarixi

**Graphics Interchange Format (GIF)** — 1987-yilda Amerikaning CompuServe onlayn xizmat koʻrsatuvchi provayderida Steve Wilhite tomonidan ishlab chiqilgan tasviriy fayl formati hisoblanadi. GIF’lar odatda qisqa, takrorlanuvchi animatsiyalarni koʻrsatish uchun ishlatilinadi. Odatda, bir boʻgʻin sifatida talaffuz qilinadigan GIF qisqartma talaffuzi bahsli mavzulardan sanaladi. Baʼzi odamlar soʻzni /ɡɪf/ kabi qattiq g harfi bilan talaffuz qiladilar, boshqalari esa /dʒɪf/ kabi yumshoq g harfi bilan talaffuz qiladilar. Yana bir shaklda /dʒiː aɪ ɛf/ harflaridan alohida talaffuzi yaratib, qisqartmaning har bir harfini alohida talaffuz qilishni afzal koʻrishadi.

Wilhite va fayl formatini ishlab chiqqan jamoa tomonidan, ushbu qisqartma, yumshoq g harfi bilan talaffuz qilinishi kerakligi haqida maxsus xususiyatlar orqali izoh kiritilgan. Texnik spetsifikatsiyalarda jamoa yeryong‘oq yog‘i ishlab chiqaruvchi Jif kompaniyasiga tegishli, „*Picky moms choose Jif*“ koʻrinishidagi shiordan ilhomlangan holda, „*Picky programmers choose‘jif“ "* deya oʻzlariga yangi shior tamoyil eʼlon qilishadi. ABC News xabariga koʻra, kalavaning ipi 1994-yilga borib taqaladi. Tasvir formatlari ensiklopediyasi muallifining taʼkidlashicha, „koʻpchilik“ yumshoq *g* talafuzidan koʻra qattiq *g* talaffuzini afzal koʻrishlarini taʼkidlab oʻtishgan.

### Oʻzga tillarda
Fransuz tilida, koʻpchilik soʻzlashuvchilar, [dʒ] yoki [ɡ] oʻrniga postalveolyar frikativ — [ʒ] tovushini maʼqul koʻradilar. Bu fransuzcha *joie* soʻzida j koʻrinishida yoki boʻlmasa, inglizcha measure yoki vision soʻzidagi tegishli tovushlar kabi talaffuz qilinadi. Qisqartma quyidagicha talaffuz qilinadi: [ ʒ i f ]. Baʼzi tillarning fonologiyasida ingliz tilidagi yumshoq va qattiq *g* kabi tovushlari yoʻq. Masalan, ispan va fin tillarida  tovushi mavjud emas. Yoki boʻlmasa, arab tilining koʻp shevalarida  tovushi yoʻq. Norveg tilida *GIF* mahalliy soʻzlardan farqli oʻlaroq qattiq *g* bilan talaffuz qilinadi.

## Bahs tahlili
### Sabablar
"Tizimlar" argumentining yana bir misoli chastota tahlili boʻlib, u Dow tahliliga oʻxshash boshqa vaziyatlarda *g* tovushining qattiq yoki yumshoq talaffuzidan boshqa inglizcha soʻzlardan foydalanishini aniqlashtirish uchun tekshiriladi. *[[Steve Wilhite]]* g harfining yumshoq talaffuzi yagona toʻgʻri shakl ekanligi haqidagi fikrini eʼlon qilganidan soʻng, ijtimoiy tarmoqlarda va matbuotda masalaning har ikki tomonida bahs-munozalar boshlanadi. Casey Channing *[[Gizmodo]]* uchun yozgan maqolasida Wilhite adashganligi taʼkidlaydi. Chunki yumshoq *g* harfidan keyin *if* qoʻshimchasi mavjud boʻlsa, soʻz *j* harfi bilan yozilishi kerak. Masalan, „Jiffy Lube“dagi „jiffy“. Shuningdek, yeryongʻoq yogʻi kompaniyasi Jif soʻzida ham shu kabi tahlil qoʻl keladi.

Van der Meulen tahlilida aniqlangan navbatdagi keng tarqalgan argument bu fayl formatini yaratuvchi sifatida vakolatli shaxsni, odatda Wilhiteʼ variantini asos qilib keltirish boʻlgan. Wilhite yumshoq *g* talaffuzini qoʻllab-quvvatlashini eʼlon qilgandan soʻng, koʻpchilik uni soʻzning formatini yaratgani uchun talaffuz qilish vakolati sifatida tan oladi. Soʻrovda qatnashgan argumentlarning 65,2 foizi Wilhiteʼdan iqtibos keltirgan holda *yumshoq „g“* ni yoqlab chiqishadi. Baʼzilar, jumladan Casey Chan, AQSh prezidenti Barack Obamani qattiq „g“ shaklini qoʻllab-quvvatlashda keltirgan iqtibosini oʻziga asos qilib bahsga qizgʻinlik tusini qaytargandek boʻladi. Boshqalar, turli lugʻatlarni yoki Siri kabi dasturiy taʼminot yordamchilarini *GIF* ' talaffuzi uchun asos sifatida keltirishadi.2014-yilgi *[[Mashable]]* nashri oʻtkazgan so‘rov butun dunyo bo‘ylab 30 000 dan ortiq odamni qamrab oladi. So‘rov shuni ko‘rsatdiki, har o‘n respondentdan yetti nafari qattiq *g* dan foydalanishni afzal deb bilgan. *[[Van der Meulen]]* tahlili boʻyicha fikr bildirgan foydalanuvchilarning **57,2 foizi** *qattiq g* ni, **31,8 foizi** esa *yumshoq g* ni qoʻllab-quvvatlagan. Shu bilan birga, foydalanuvchilarning **8,2 foizi** ikkala talaffuzni qoʻllab-quvvatlashi bildirib oʻtgan.

Stack Overflow foydalanuvchilari oʻrtasida oʻtkazilgan norasmiy so‘rov natijasi shuni ko‘rsatadiki, ovoz berganlarning **65,6 foizi** *qattiq g* talaffuzini, **26,3 foizi** *yumshoq g* talaffuzini, 6 *foizi har bir harfniitalaffuz qilishni* va 2 foizi umuman boshqa talaffuz normasini qoʻllab quvvatlashi aniqlanadi. Biroq, ''The Economist'' nashri qilgan tahlil natijasi, soʻrovnoma soʻngida yuzaga chiqqan nomuvofiqliklar tanlovning tarafkashligi tufayli boʻrttirilgan, degan xulosaga kelishga olib keladi. Maqolada *qattiq g* dan foydalanadigan mamlakatlar dunyo aholisining 45 foizini tashkil qilsa, ushbu mamlakatlardan boʻlgan respondentlar tanlovning 79 foizini tashkil etishi qayd etilgan. Har bir mamlakat aholisining soni oʻzgartirilgandagi tahlil *yumshoq g* uchun 44 dan 32 foizgacha kichik farqqa yetgan boʻlsa-da, qattiq g uchun ovoz bergan respondentlar son boʻyicha hali ham yetakchilik qilmoqda. Bundan tashqari, ushbu tuzatish har bir harfning talaffuzini 21 foizga oshirishga imkon yaratib beradi. Ushbu shakl Osiyo mamlakatlarida keng tarqalgan boʻlib, u yerda Xitoydan respondentlarning yarmi va Janubiy Koreyadan respondentlarning 70 foizi ishtirok etishgan. Rivojlangan mamlakatlar odatda g ning qattiq talaffuzini afzal koʻrishgani qayd etilgan.

## Lugʻatlarda
*Dictionary.com* lugʻatida „GIF“ soʻzi uchun qattiq va yumshoq g talaffuzlarining ikkisi ham keltirib oʻtiadi. Biroq, „*GIF*“ shaklidagi talaffuz asosiy versiya sifatida koʻrsatiladi. Amerikancha ingliz tilining Kembrij lug'ati va Cambridge Advanced Learner's Dictionary kabi nufuzli kitob manbalarida faqat qattiq g talaffuzini koʻrsatib oʻtiladi. Onlayn Merriam-Webster  va Lexico lugʻatlarida ikkala talaffuz ham rasmiy deya tavsiflangan. *[[Yangi Oksford Amerika lug'ati|Yangi Oksford Amerika lugʻatining]]* 2005-yil nashrida faqat yumshoq *g* talaffuzi rasmiy talaffuz qoidasi sifatida keltirilgan. *[[Oksford inglizcha lugʻati|Oksford inglizcha lugʻatining]]* 2010-yil nashri ikkala talaffuzni ham sanab oʻtgan hamda yumshoq *g* harfini rasmiy talaffuz shakli sifatida keltiradi. Norvegiya akademiyasining Norvegiya tili lugʻatida talaffuz qattiq *g* harfi bilan transkripsiya qilinadi: [gifː].

## Hodisalar

2013-yil may oyida format yaratuvchisi — *Wilhite* har yilgi *[["Webby Awards"]]* tanlovida „*Mukammal Onlayn Muvaffaqiyat“* mukofoti bilan taqdirlanadi. Marosimda mukofotni qabul qilish chogʻida Willhite besh soʻzdan iborat slaydni koʻrsatadi. Slaydda quyidagi jumla tasvirlangan edi (tarjima):USHBU SOʻZ
„JIF“, DEYA TALLAFUZ QILINADI
„GIF“ EMASBu yerda *jif* yumshoq *g* orqali talaffuz qilishga ishora qilad. Nutqdan soʻng Willhite *[[The New York Times]]* nashriga quyidagicha izoh beradi: "Oxford English Dictionary' lugʻatida ikkala talaffuzni ham qabul qiliadi. Ammo, bu notoʻgʻri. Aslida, bu yumshoq g (j) tovushi orqali talaffuz qilinishi kerak.

Marosimda qatnashgan tomoshabinlar ushbu qisqacha nutqqa ijobiy munosabatda boʻlishadi. Biroq u Internetda bahs-munozaralarga sabab boʻlad. Baʼzi sharhlovchilar *Wilhite*'ning talaffuziga qarshi chiqishadi. Van der Meulenning taʼkidlashicha, format yaratuvchisi „*oʻz ijodi haqida foydalanish boʻyicha maslahatlar bergan birinchi shaxs(yoki aniqrogʻi qisqartma)*“ hisobladi. Nutqdan soʻng, 17 000 dan ortiq tvitlar yoziladi. Ushbu voqealar „*GIF*“ni kun (qisman oy) mavzusiga aylantiradi. Voqea haqida 50 dan ortiq maqolalari yaratiladi. *[[Columbia Journalism Review]]* nashril, uch yil oʻtgach, ushbu voqea atrofidagi munozaralar oʻz choʻqqisiga chiqqanini taʼkidlaydi. Yongʻoq yogʻi ishlab chiqaruvchi Jif kompaniyasi nutqdan keyin oʻzlarini qanday his qilayotganlarini soʻragan tvitga javoban, *"Bugun biz bu haqida, shunchaki, aqldan ozay dedik"* dey izoh qoldiradi. Yetti yil oʻtgach, Jif kompaniyasi GIF hosting platformasi boʻlmish Giphy'da oʻzini reklama qiladi. Ikki kompaniya qoʻshma bayonot chiqargan holda, toʻgʻri talaffuzda qattiq *g* harfi qoʻllanishi va „JIF“ oʻrniga „GIF“ yorligʻi bilan belgilangan hamda cheklangan vaqtli yeryongʻoq moyi idishlarini chiqarishi haqida bahslashishadi.

2013-yil oktabr oyida The New York Times nashri ijtimoiy tarmoqlarda *"Jif deb talaffuz qilingan GIF — bu 1987-yilda ixtiro qilingan siqilma tasviriy fayl formati"* deb boshlangan maqolasi uchun yengil tanqidga uchraydi. Maqolada *Wilhite* nutqi va u bergan iqtibosni oʻz ichiga olgan nashrning oldingi maqolasiga havola keltirilgan edi. 2013-yil dekabr oyida *[[Jeopardy|"Jeopardy!"]]* koʻngilochar shou boshlovchisi Alex Trebek dasturning bir sonidagi yakunlovchi epizodda *Willhite* taqdimoti va talaffuz haqidagi fikriga ishora qilgan holda qilgan harakati ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini tortadi. *Trebek* har uchala ishtirokchining ham toʻgʻri javoblarida „*GIF*“ soʻzi paydo boʻlganda, yumshoq *g* undosh tovushi yordamida ishtirokchilarning javoblarini oʻqib chiqadi Ilgari Trebek betaraf qolish uchun har bir harfni alohida talaffuz qilgan edi.

2014-yil iyun oyida, AQShning o‘sha paytdagi prezidenti Barack Obama Tumblr asoschisi David Karp bilan suhbatda qisqartmani „g“ harfi bilan talaffuz qilish tavsiya etilganda, degan fikrni bildirgan edi. *[[The Daily Dot]]*'dan Miles Klee oʻsha yilning aprel oyida Oq uy blogidan Tumblr postini taʼkidladi, unda "jonlantirilgan GIFlar (qattiq „g“)" matni bilan hazil-mutoyiba infografikasi mavjud.

## Yana qarang

* Ingliz tilidan foydalanish bahslari
* Qattiq va yumshoq ''g''
* Lingvistik retsept

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*