open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oʻsh davlat universiteti

**Osh Davlat Universiteti (OshDU)** () — Qirgʻiziston Respublikasining davlat akkreditatsiyasidan oʻtgan oliy taʼlim muassasasi. Oʻsh shahrining Lenin koʻchasi 331 da joylashgan.

## Tarixi
1939-yilda Qirgʻiziston Xalq Komissarlari Sovetining qarori bilan Oʻsh oʻqituvchilar instituti sifatida tashkil etilgan. 1951-yilda Oʻsh oʻqituvchilar instituti asosida Oʻsh pedagogika instituti tashkil topdi.

1992-yilda Qirgʻiziston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan institut universitet sifatida qayta tashkil etildi. Hozirda Oʻsh davlat universiteti Qirgʻizistondagi eng yirik oliy ta’lim muassasasi hisoblanadi.

## O’sh davlat universitetining tuzilishi
Ayni paytda, universitetda 72 ta mutaxassislik boʻyicha 28 mingdan ortiq talaba tahsil olmoqda. Oʻsh davlat universitetida 27 xorijiy davlatdan 1700 nafar talaba tahsil oladi.

Universitet yuqori malakali professor-oʻqituvchilar tarkibiga ega boʻlib, universitetda 62 nafar fan doktori, professor, 320 nafardan ortiq fan nomzodi va dotsent, 30 nafarga yaqin, respublikada xizmat koʻrsatgan ta’lim, fan, madaniyat, sogʻliqni saqlash va sport arboblari, 3 nafar xalq artisti, bitta xalq rassomii, 2 nafar akademigi, 2 nafari Xalqaro Olimlar Akademiyasi  aʼzosi.

Oʻsh davlat universitetida jami 1500 dan ortiq oʻqituvchi va 1200 dan ortiq xodim ishlaydi.

Bugungi kunda Oʻsh Davlat universitetida 15 fakultet, 3 ta oʻquv instituti, 3 ta kollej, 2 litsey, 1 ta bolalar bogʻchasi, aspirantura, ordinatura va magistratura boʻlimlari mavjud. Oʻsh davlat universitetida 21 ta oʻquv binosi, 8 ta talabalar turar joyi, 2 ta tibbiyot poliklinikasi, 7 ta klinik baza, xorijlik mutaxassislar uchun mehmonxona, 5 ta dam olish maskani va Issiqkoʻl sohilidagi pansionat mavjud.

## Fakultetlar

* Biznes va menejment fakulteti
* Matematika va axborot texnologiyalari fakulteti
* Ilohiyot fakulteti
* Rus filologiyasi fakulteti
* Fizika va texnologiya fakulteti
* Chet tillar fakulteti
* Tabiiy fanlar va geografiya fakulteti
* Tarix va huquq fakulteti
* Tibbiyot fakulteti
* Xalqaro tibbiyot fakulteti
* Jurnalistika fakulteti
* Pedagogika va jismoniy tarbiya fakulteti
* Xalqaro munosabatlar fakulteti
* Jurnalistika va qirgʻiz filologiyasi fakulteti
* San'at fakulteti
* Qirgʻiz-turk fakulteti
* „Qora-Suv“ universitet gimnaziyasi Oʻsh davlat universiteti (Qora-suv shahri)

## Eslatmalar

## Havolalar

* O'sh Davlat Universiteti sayti  Arxiv koʻchirmasi  
* O'sh davlat universiteti
Tony Scott

**Anthony David Leighton Scott** (1944-yil 21-iyun, Angliya – 2012-yil 19-avgust, Los Angeles, Kaliforniya, AQSh) – britaniyalik rejissyor va prodyuser. U „Top Gun“ (1986), „Beverly Hills Cop II“ (1987), „Days of Thunder“ (1990), „The Last Boy Scout“ (1991), „True Romance“ (1993), „Crimson Tide“ (1995), „Enemy of the State“ (1998), „Man on Fire“ (2004), „Déjà Vu“ (2006) va „Unstoppable“ (2010) kabi juda muvaffaqiyatli, jangovor va triller filmlarining rejissyori sifatida tanilgan.

Scott rejissyor ser Ridley Scottning ukasi. Ularning ikkalasi ham Londondagi Qirollik sanʼat kollejini tamomlagan va oʻz karyeralarini televizion reklama roliklarini yaratish bilan boshlagan. Aka-uka rejissyorlar Gollivudda muvaffaqiyat qozongan britaniyalik rejissyorlar avlodidan kelib chiqqan. 1995-yilda Tony ham, Ridley ham Britaniyaning kinoga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Britaniya Akademiyasi Film mukofotiga sazovor boʻlishdi.

## Filmografiyasi

### Filmlar

; Ijrochi filmlari

#### Oʻrta metrajli filmlar

**Short** **films**

### Televizion
**Direktor**

**Ijrochi Prodyuser**
* *AFP: American Fighter Pilot* (2002)
* *The Gathering Storm* (2002)
* *Numb3rs* (2005–10)
* *The Good Wife* (2009–12)
* *Gettysburg* (2011)
* *Labyrinth* (2012)
* *World Without End* (2012)
* *Killing Lincoln* (2013)

### Boshqalar

* „Danger Zone“— Kenny Loggins (1986)
* „One More Try“— George Michael (1988)
* „Father Figure“— George Michael (1987) rejissyor Andy Morahan, sevgi sahnasi Tony Scott tomonidan suratga olingan.

## Manbalar
Richard A. Kowalski

**Richard A. Kowalski** (1963-yilda tug'ilgan) amerikalik astronom bo'lib, u ko'plab asteroidlar va kometalarni , jumladan, Yerga yaqin obyektlarni kashf etgan.

Kowalski butun umri davomida astronomiya bilan shug'ullanib, sayyorashunoslik faniga e'tibor qaratgan. 1990-yillarda Floridada havaskor sifatida u asteroidlarni astrometrik va fotometrik kuzatishlarga qiziqish bildirgan. U 1997-yil o'rtalarida  "Minor Planet Mailing List" nomli ro'yxatni boshlagan. Kowalski 1998-yilda 14627 Emilkowalskini kashf etgan.

1999-yilda u Deep Space I missiyasini qo'llab-quvvatlash uchun kuzatishlar o'tkazish maqsadida 0,6 m Ritchey-Chrétien teleskopidan foydalanishga taklif qilindi. Shuningdek, 1999-yilda u Arizona shtatining Flagstaff shahridagi Louell rasadxonasida birinchi Kichik sayyora havaskor-professional seminarining ilmiy koordinatori bo'lgan.

U 2005-yil sentabr oyidan beri Arizona shtatining Tucson shahrida joylashgan Catalina Sky Survey (CSS) a'zosi bo'lib, o'n uchta kometa bilan birga Yerga yaqin va asosiy belbog'dagi yuzlab asteroidlarni topdi. Ulardan 226P/Pigott-LINEAR-Kowalski davriy kometasi Edvard Pigottning 1783-yildagi yo'qolgan kometasining qayta tiklanishi edi. Kowalski 2013-yil Xellouin kuni ertalab C/2013 US10 kometasini kashf etdi.

2008-yil 6-oktabrda Lemmon togʻi rasadxonasida CSS 1,5 metr (60 dyuym) teleskopi bilan kuzatuv chogʻida u 2008 TC 3 ni kashf etdi. Bu asteroid kashf etilganidan taxminan 20 soat oʻtgach, Sudan ustidan Yer atmosferasiga kirib, avval kashf etilgan birinchi asteroidga aylandi. Kowalski 2008 TC 3 ning kichik bir qismi bilan taqdirlangan.

2014-yil 1-yanvarda Kowalski yana bir ta'sir qiluvchi asteroidni topdi, bu 2014 AA deb belgilandi. Ushbu asteroidning zarba zonasi Atlantika okeanining o'rtasida edi.

Asosiy belbog' asteroidi 7392 Kowalski uning sharafiga nomlangan.

Kowalski FAA tomonidan sertifikatlangan tijorat uchuvchisi bo'lib, parvoz o'qituvchilari orasida o'z reytingiga ega. U, shuningdek , Arizona shtatining Tucson shahrida erkin fotografiya studiyasini boshqaradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Catalina Sky Survey  bosh sahifa
* 2008-yilda TC3 topilgan tundagi vaqt oralig'ida yaratilgan video lavha  
* Minor Planet Mailing List 
* Full Moon Photography
Thinking Out Loud

**„Thinking Out Loud“** ingliz qoʻshiqchisi va qoʻshiqnavisi Ed Sheeranning *[[x|×]]* (2014) nomli ikkinchi studiyaviy albomiga kiritilgan qoʻshiqdir. 2014-yilning 24-sentyabrida albomning uchinchi singli oʻlaroq chiqarildi. Qoʻshiq soʻzlarini Sheeran va Amy Wadge yozgan. Qoʻshiq Jake Gosling tomonidan hozirlangan.

Qoʻshiq Birlashgan Qirollik hit-paradlarida birinchi pogʻonaga koʻtarildi va Sheeranning musiqiy repertuaridagi birinchi pogʻonaga koʻtarilgan ikkinchi ashula boʻldi. Bundan tashqari, Avstraliya, Irlandiya, Yangi Zelandiya, Daniya, Niderlandiya, Slovakiya va Janubiy Afrika hit-paradlarida choʻqqiga erishdi, AQShning ''Billboard'' Hot 100 va Canadian Hot 100 hit-paradlarida esa ikkinchi pogʻonaga koʻtarildi.

„Thinking Out Loud“ „Yil yozuvi“, „Yil qoʻshigʻi“ va „Eng yaxshi pop solo ijro“ nominatsiyalarida Grammy mufokotiga nomzod boʻldi, hatto yuqorida sanab oʻtilgan nominatsiyalarning ikkinchisida gʻolib ham boʻldi.

2015-yil kanadalik qoʻshiqchi Chad Brownlee „Thinking Out Loud“ qoʻshigʻi kaverini yozdi.
## Klipi

Qoʻshiq klipiga Emil Nava rejissorlik qilgan boʻlib, u California shtatining Los Angeles shahridagi Crystal ball zalida (Millennium Biltmore mehmonxonasi) suratga olingan. Klip 16 mmli kinotasmada suratga tushirildi. Klipda Sheeran bilan *So You Think You Can Dance* raqs musobaqasi qatnashchisi Brittany Cherry raqs ijro etayotgani aks etgan..

Qoʻshiq klipi 2014-yilning 7-oktyabrida chiqarildi. 24 soat ichida YouTubeda 2.7 million marta koʻrildi. 2022-yil yanvar holatiga koʻra, 3.4 milliard marta koʻrildi va bu uni YouTubeda eng koʻp koʻrilgan 17-videoga aylantirdi. Klip 2015-yilda toʻrt nominatsiyada MTV Video Music Awardsga nomzod boʻldi.

## Trek-list

* **7" vinyl**
# „Thinking Out Loud“
# „I’m a Mess“ 

* **CD single**
# „Thinking Out Loud“
# „I’m a Mess“ 

* **Digital download** 
# „Thinking Out Loud“ &nbsp;-3:02

* **EP** 
# „Thinking Out Loud“
# „Donʼt“ 
# „Sing“ 
# „Thinking Out Loud“ 
# „Donʼt“ 
# „Sing“ 

## Jamoa
* Ed Sheeran&nbsp;— vokal, qoʻshiqnavis, akustik gitara
* Chris Leonard&nbsp;— elektrogitara, hammond organi, bas
* Peter Gosling&nbsp;— pianino
* Jake Gosling&nbsp;— produser, klavishlar, dasturlash, barabanlar
* Mark „Spike“ Stent&nbsp;— miksing
* Stuart Hawkes&nbsp;— mastering

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
*
Anna-Maria Wagner

**Anna-Maria Wagner** (; tugʻ. 1996-yil 17-may, Ravensburg, Tübingen, Baden-Vyurtemberg, Germaniya) — germaniyalik dzudochi, 78 kg gacha vazn toifasida, Germaniya terma jamoasi aʼzosi. 2021-yilgi Jahon chempioni, Yevropa chempionati sovrindori, II Yevropa oʻyinlari ishtirokchi, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

## Faoliyati
Anna-Mariya Vagner 78 kg gacha vazn toifasida kurash olib boradi. 2018-yilda Tel-Avivda (Isroil) boʻlib oʻtgan kattalar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida u 78 kg gacha vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Minskda (Belarus) Anna-Maria Wagner II Yevropa oʻyinlarida dzudo boʻyicha musobaqalarda qatnashdi. 78 kg gacha boʻlgan vazn toifasida Wagner chorak finalda niderlandiyalik sportchi Marhinde Verkerkga yutqazdi.

Shuningdek, u 2017, 2018 va 2019-yillarda dzudo boʻyicha Jahon chempionatida ishtirok etgan. Biroq, u medallarni qoʻlga kirita olmadi. 2021-yilda germaniyalik dzudochi Tel-Aviv va Qozondagi dzudo boʻyicha ikkita „Katta dubulgʻa“ turniri gʻolibiga aylandi. Oʻsha yili iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Anna-Mariya Wagner 78 kg gacha vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritib, finalda Fransiyalik Madeleine Malongani magʻlub etib, Jahon chempioni boʻldi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 78 kg gacha vazn toifasida germaniyalik sportchi turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi. U uchinchi oʻrin uchun kurashda kubalik dzudochi Kaliema Antomarchini magʻlub etib. Keyin Germaniya terma jamoasi tarkibida aralash jamoaviy bahslarda u bronza medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Antaliya shahrida (Turkiya) boʻlib oʻtgan dzudo boʻyicha „Katta dubulgʻa“ musobaqasida oʻz vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Sehrgarlik ordeni

***Sehrgarlik ordeni*** – „SkyRiver Studios“ kompaniyasi tomonidan „RosIgra“ nashriyoti bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan MMO-action janridagi kompyuter oʻyini.

## Manbalar


## Havolalar

*  – ofitsialniy russkiy sayt igri (rus.)
*  – ofitsialniy sayt na angliyskom yazike
* Orden magii na Igri@Mail. Ru
* Ensiklopediya po igre
* 
* Kartochka igri na sayte „Igromanii“
* Obzor CNews Zoom „Orden magii“: redkaya rossiyskaya MMORPG ot razrabotchikov „Mexanoidov“
Mordred

**Mordred** yoki **Modred** (uels: ***Medraut*** yoki ***Medrawt***) - qirol Artur afsonasida turli xil tasvirlangan shaxs. Tarixiy Medraut haqida ma'lum boʻlgan eng qadimgi eslatma Uels yilnomasi *Annales Cambriaening*  537-yil uchun qisqacha kirish qismi Kamlann jangida bo'lib, unda u va Artur noaniq bog'langan. Uning shaxsi qadimgi Uels an'analarida ijobiy baholangan va Arturning o'g'li bilan bog'liq boʻlgan bo'lishi mumkin.

**Modredus** sifatida Mordred Arturning sotqin jiyani va 12-asrdan boshlab afsonaning keyingi evolyutsiyasi uchun asos sifatida xizmat qilgan Monmouthlik Geoffreyning "*[[Historia Regum Britanniae]]"* asarida qirol Lotning qonuniy o'g'li sifatida tasvirlangan. Keyingi variantlar uni ko'pincha Arturning o'z o'gay opasi, Orkney malikasi Anna, Orcades yoki Morgause bilan qarindoshlik munosabatlaridan tug'ilgan yovuz nikohsiz o'g'li sifatida tavsiflaydi. *Historia* va boshqa ko'plab versiyalarda taqdim etilgan tafsilotlar Mordredning Kamlanndagi, odatda o'z qotili Arturni o'ladigan darajada yaralagan oxirgi dueldagi o'limini o'z ichiga oladi.

Mordred, odatda, Gawainning ukasi yoki o'gay ukasi hisoblanadi, ammo uning boshqa oilaviy munosabatlari, shuningdek, Arturning rafiqasi Guinevere bilan munosabatlari juda farq qiladi. 13-asrdagi fransuz ritsarlik romanlaridan kelib chiqqan va bugungi kunda *Le Morte d'Artur* tarkibiga qo'shilishi orqali mashhur boʻlgan taniqli hikoyada Mordred Artur tomonidan ritsarlikka tayinlanib, Aylana Stol jamiyatiga qo'shiladi. Bu rivoyatda u oxir-oqibat Arturning halokatida asosiy aktyorga aylanadi: u o'zining o'gay akasi Agravainga Guinevere va Lancelot o'rtasidagi munosabatlarni fosh qilishda yordam beradi va keyin yuzaga kelgan fuqarolar urushidan o'zini Britaniyaning oliy qiroli qilishda foydalanadi.

## Ism
*Mordred* nomi Monmouthlik Geoffreyning *Historia Regum Britanniae* asarida lotinlashtirilgan *Modredus* sifatida topilgan Eski Uelslik *Medraut* (Eski Kornish *Modred* va Eski Breton *Modrot* bilan taqqoslanadi) dan keladi. Mohiyatan, u lotincha *Moderātus* dan olingan bo'lishi mumkin, ya'ni "chegara ichida, mo'tadillikni kuzatish, mo'tadil" degan ma'noni anglatadi va lotincha *mors*, o'lim so'zi bilan ma'lum bir aloqani ko'rsatadi.

## Manbalar

### Bibliografiya

* Bromwich, Rachel (2006). *Trioedd Ynys Prydein: Britaniya orolining triadalari*. Uels universiteti matbuoti.ISBN&nbsp;
* Lacy, Norris J. (Ed.), *Yangi Artur entsiklopediyasi*, &nbsp;8–9-betlar. Nyu-York: Garland.ISBN&nbsp;.
* Lacy, Norris J.; Ashe, Geoffrey ; va Mancroff, Debra N. (1997). *Artur qo'llanmasi*. Nyu-York: Garland.ISBN&nbsp;.

## Havolalar

* Mordred  at The Camelot Project
* The different accounts of Mordred's death at Camlann (Salisbury Plain)
Xalqlar doʻstligi ordeni

**Xalqlar doʻstligi ordeni —** SSSR davlat mukofotlaridan biri. 1972-yil 17-dekabrda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan SSSR tashkil topganligining 50 yilligini nishonlash maqsadida taʼsis etilgan.

## Manbalar
Maksim Kovalyov

**Maksim Nikitovich Kovalyov** (23.08.1922 – 24.07.1968) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Uchinchi darajali „Shon-sharaf“ ordeni sohibi.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* Kavaleri ordena Slavi tryox stepeney: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii D. S. Suxorukov. – M.: Voenizdat, 2000. – 703 s. – 10 000 ekz. – .

## Havolalar

* Kargapolsev S. Maksim Nikitovich Kovalyov (rus.). Sayt „Geroi strani“. Data obraщeniya: 26 maya 2020.
* 
*
Yangiorqa (tuman)

**Yangiorqa tumani** () — Qozogʻiston Respublikasi Ulitau viloyatidagi tuman. Maʼmuriy markazi — Yangiorqa qishlogʻi. Aholisi 34 758 kishi (2022).

## Aholisi
Tuman aholisi 2022-yilgi maʼlumot boʻyicha 34 758 kishini tashkil qildi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²-ga 1,46 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisining asosiy qismini qozoqlar — 92,93 % tashkil qiladi, shuningdek ruslar — 4,93 %, ukrainlar — 0,5 % va boshqalari – 1,61 %.

### Milliy tarkibi
2022-yil 1-yanvar oyidagi statistikaga koʻra tuman aholisi 34 758 kishi tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibi quyidagicha:

* Qozoqlar – 32 509 kishi 
* Ruslar – 1 562 kishi 
* Ukrainlar – 157 kishi 
* Tatarlar – 142 kishi 
* Nemislar – 85 kishi 
* Boshqalar – 303 kishi 

## Hududiy boʻlinishi
* Oynabuloq qishloq okrugi  
* Oqtoshti qishloq okrugi  
* Oqtov qishloq okrugi  
* Oqtubek qishloq okrugi  
* Boydali biy qishloq okrugi  
* Bugʻdoyiq qishloq okrugi  
* Yeraliyev qishloq okrugi
* Yangiorqa kent hokimligi
* Jumajonov qishloq okrugi  
* Qorayog'och qishloq okrugi
* Qiziljor kent hokimligi 
* Seyfullin qishloq okrugi
* Toʻgisken qishloq okrugi 
* Tselinniy qishloq okrugi

## Manbalar
Pax Mafiosa

***Pax Mafiosa*** - bu jinoiy faoliyatga aralashmaslik toʻgʻrisidagi kelishuvlar natijasida uyushgan jinoiy guruhlar hududlariga nisbatan zoʻravonlik boʻlmagan holatni tavsiflovchi atama.

## Tavsifi
"Tinchlik" nisbiy zoʻravonliksiz holat sifatida tasvirlangan. Bu turli raqobatlashuvchi uyushgan jinoiy guruhlar oʻrtasida jinoiy faoliyat va hududda raqobat qilmaslik toʻgʻrisidagi kelishuvdan kelib chiqadi va bu barqaror tinchlikka olib keladi.

Hukumat organlari ham giyohvand moddalar savdosi va boshqa jinoiy harakatlarga aralashmaslik orqali oʻz fuqarolari uchun bunday tinchlikka rozi boʻlishlari mumkin. Aksincha, uyushgan jinoiy guruhlar ham raqobat va xavfning kamayishi, aʼzolari va oila aʼzolarini taʼqib qilmaslikdan foyda koʻradi. Uyushgan jinoyatchilarning qoʻlga olinishi va qochishi tinchlikni saqlash uchun hiyla boʻlishi mumkinligi haqida da'volar ham bor.

Tinchlik davridan keyin zoʻravonlikning kuchayishi status-kvoning oʻzgarishi, masalan, guruhlar oʻrtasidagi raqobatning kuchayishi yoki siyosiy aralashuv tufayli ekanligi seziladi.

## Etimologiyasi
Bu nom odatda Sitsiliya mafiyasi va Italiyaning boshqa uyushgan jinoiy guruhlariga nisbatan ishlatiladi. Bu nom lotincha Pax Romana (inglizcha: "Roman Peace") asosida yaratilgan boʻlib, bu Rim imperiyasida oʻzining kuchi va ta'siri tufayli uzoq vaqt nisbiy tinchlik davridan namuna oladi. Xuddi shu atama Pax Britannica va Pax Americana kabi lotin atamalarni keltirib chiqargandek, *Pax Mafioza* atamasi ham lotin tilidan kelib chiqqan. Bu ibora ba'zan *Pax Mafioso* deb yoziladi, ammo *Mafiosa* grammatik jihatdan toʻgʻri va keng tarqalgan variantdir.

### Meksikaga nisbatan qoʻllanishi
*Pax Sinaloa* atamasi Meksikadagi giyohvandlik urushi paytida Sinaloa kartelining kuchi tufayli yuzaga kelgan tinchlikni tasvirlash uchun ishlatiladi. U, shuningdek, *Pax Narcotica* deb ham ataladi.

## Manbalar
Black Black Heart

„**Black Black Heart**“ () — kanadalik xonandalar David Usher hamda Jeff Pearce tomonidan yozilgan qoʻshiq. Usherning 2001-yil eʼlon qilingan „Morning Orbit“ albomining ikkinchi singli sifatida chiqarilgan. Qoʻshiq Germaniya, Niderlandiya va Shveysariyada kichik xitga aylangan, Gretsiyada esa uchinchi pogʻonaga koʻtarilib, mamlakatning singllar xit-paradidan 25 haftadan koʻproq vaqt davomida tushmagan. Qoʻshiqning klipi ikkita „MuchMusic Video“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

„Black Black Heart“ qoʻshigʻining uch versiyasi mavjud. Albomga kiritilgan hamda radio uchun hozirlangan versiyalarida Usher bilan bir qatorda „My Brilliant Beast“ guruhi aʼzosi Julie Galios () kuylagan. Albomga yashirin trek sifatida kiritilgan hamda „Black Black Heart 2.0“ deb ataladigan rock versiyada esa kanadalik xonanda Kim Bingham () kuylagan.

Qoʻshiq naqoratida Léo Delibes yozgan „Lakmé“ operasining sopranolar uchun moʻljallangan mashhur „Gul dueti“ () dueti ishlatilgan. Usher qoʻshiqni fransuz tilida ham yozgan. Fransuzcha versiyada kanadalik qoʻshiqchi Marie-Mai () kuylagan. Tayvanlik xonandalar Rene Liu bilan Stanley Huang „Black Black Heart“ qoʻshigʻini „Alohida sayohat“ () nomi bilan xitoy tilida kuylagan.

## Klipi
„Black Black Heart“ qoʻshigʻi uchun olingan klipda Usher tunda katta turar-joy binosidagi kvartirada qoʻshiq kuylayotgani tasvirlangan. Video davomida ayni imoratdagi boshqa kvartiralarda turgʻunlar umuman olganda odatiy ishlarni qilayotganini koʻrsatadigan. Klip 2002-yilda „Eng yaxshi post-produksiya“ (Kurt Ritchie ( uchun) va Jeff Campbell () uchun) hamda „Eng yaxshi pop video“ (Usher uchun) nominatsiyalarida ikkita „MuchMusic Video“ mukofoti bilan taqdirlangan.

## Manbalar

## Havolalar
*  (albom versiyasi)
*  (rock versiya)
*  (fransuzcha versiya)
*  (xitoycha versiya)
Stolichka agamasi

**Stolichka agamasi** () —  agamasimonlar oilasiga mansub Osiyo togʻ agamalari jinsidan boʻlgan kaltakesak. Ushbu tur avstriyalik zoolog Ferdinand Stolichka sharafiga nomlangan.

Katta kunduzgi kaltakesak.

## Tarqalish
Stolichka agamasi asosan Xitoy va Moʻgʻuliston hududida tarqalgan.

Xitoyda u Gansu viloyatida hamda  ShUMRning turli mintaqalarida uchraydi. Moʻgʻulistonda esa, mamlakatning gʻarbiy va janubi-gʻarbiy qismida, Kobdo, Gobi-Oltoy, Bayanxongor va Janubiy Gobi viloyatlarida uchraydi.

## Inson tomonidan foydalanish
Stolichka agamasi anʼanaviy xitoy tibbiyotida qoʻllanadi. Undan spirtli ichimliklar ishlab chiqarishda qoʻshimcha sifatida ishlatilinadi.

## Kichik turlar

* 
* 

## Galereya

Fayl:Laudakia_stoliczkana,_Eej_Khairkhan_Natural_Monument,_Tsogt_sum,_Govi-Altai_province,_North_Gobi_Desrt,_Mongolia_5.JPG|
Fayl:Laudakia_stoliczkana,_Eej_Khairkhan_Natural_Monument,_Tsogt_sum,_Govi-Altai_province,_North_Gobi_Desert,_Mongolia_7.JPG|
Fayl:Laudakia_stoliczkana,_Eej_Khairkhan_Natural_Monument,_Tsogt_sum,_Govi-Altai_province,_North_Gobi_Desrt,_Mongolia_4.JPG|

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Ананьева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — С. 51. — 1000 экз. — .
* Mongolian Red List of Reptiles and Amphibians, ADMON Printing, Ulaanbaatar, 2006 ISSN: 1751-0031 — стр. 39-40 (pdf)

## Havolalar
* The Reptile Database: Laudakia stoliczkana (англ.)
Mixail Kinyashov

**Mixail Aleksandrovich Kinyashov** (1924-yil 15-sentabr, Blagoveshchensk, Boshqird ASSR – 1995-yil 2-iyun, Blagoveshchensk, Boshqirdiston) – 34-chi gvardiya otishma polkining minomyot ekipaji komandiri, 13-gvardiya otishma polki serjanti, Blagoveshchensk shahrining faxriy fuqarosi.

## Manbalar


## Havolalar

* http://www.liveinternet.ru/users/kakula/post236306501/

## Adabiyotlar

* Buzilmas. – Ufa, 1985-yil.
* Boshqirdistonning ulugʻvor oʻgʻillari. – Ufa.
* Boshqird entsiklopediyasi / Ch. ed. M. A. Ilgamov. – Ufa: Boshqird entsiklopediyasi, 2007. – V. 3: Z-K. – 672 b. ISBN 978-5-88185-064-7
Alisher Saipov

**Alisher Soipov** (   ; 1981-yil 4-sentabr &#x2013; 2007-yil 24-oktabr) – qirgʻizistonlik, millati oʻzbek. O'zbek jurnalisti. Mamlakatdagi oʻzbek ozchilikka mansub “ *Siyosat”* gazetasining bosh muharriri boʻlib, qoʻshni Oʻzbekistonda inson huquqlari poymol etilishi haqida xabar bergan. Soipov Oʻzbekiston prezidenti Islom Karimov va uning hukumati haqida tez-tez tanqidiy maqolalar yozgan. U Oʻzbekiston qamoqxonalaridagi qiynoqlar, muxolifatga nisbatan bosim va islom radikalizmining kuchayishi haqida koʻp yozgan. Ozodlik va Amerika Ovozi radiolarida muxbir sifatida ham ishlagan. 2007-yilning 24-oktabrida O'sh shahridagi ofisining oldida yaqin masofadan otib o'ldirilgan

## Jurnalistik faoliyati
Soipov Oʻzbekiston siyosati haqida xolis va tanqidiy mavzularni yoritgan. Jurnalistlarni himoya qilish nodavlat tashkiloti qoʻmitasi (CPJ)ga koʻra, Soipov oʻlimidan bir oy oldin O'zbekiston davlat nazoratidagi oʻzbek matbuotida hujumlarga uchragan va oʻzbek xavfsizlik agentlari uni kuzatib borayotganini aytgan.

BBC News muxbiri Natalya Antelava: “Alisher Soipov yigirma olti yoshida Markaziy Osiyodagi eng ochiq gapiradigan jurnalistlardan biri edi" deydi. U Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimov qamoqxonalaridagi qiynoqlar, muxolifatga nisbatan bosim va Qirgʻizistonda yashayotgan oʻzbek qochqinlarining ahvoli haqida koʻp yozgan”

## Qotillik va tergov
2007-yilning 24-oktabrida Soipov Oʻshdagi idorasi oldida yaqin masofadan noma'lum shax tomonidan otib oʻldirilgan. Uning turmush o'rtog'i va uch oylik qizi qolgan. Xalqaro Amnistiya Qirgʻiziston hukumatini jurnalistlarni yaxshiroq himoya qilishga hamda Soipov oʻldirilishi boʻyicha tergovni “puxta, xolis va xalqaro qoidalarga mos” oʻtkazishga chaqirgan.

2007 va 2008-yillarda qirgʻiz tergovchilari qotillikka oʻzbek xavfsizlik xizmatlari aloqador boʻlishi mumkinligi haqidagi iddaolarni tekshirayotganini aytishgan. Xalqaro Inqiroz Guruhi nohukumat tashkiloti oʻzbek agentlari javobgarlikka tortilishiga "kuchli gumonlar" borligini ma'lum qilgan.

2009-yilning aprel oyida rasmiylar qotillikda ayblanib, sobiq militsiya xodimi Abdufarit Rasulovni hibsga olganliklarini va qotillik qurolini topganliklarini e'lon qilishgan. Biroq Oʻsh shahar sudi sudyasi mahkama uchun dalillar yetarli emas, degan qarorga kelgan. Prokurorlar apellyatsiya ariza berib, sudya almashtirilgan. Uznews xabariga koʻra, Rasulov qotillikka aloqadorligini rad etib, militsiya tomonidan kaltaklanganini aytgan. “Ozod Yevropa” radiosi qarorni tanqid qilib, “Tergov atrofidagi chalkashliklar va qarama-qarshiliklar Soipov qotillarini amalda jazosiz qoldirgan va Qirgʻiziston hukumatining ishni hal qilishga sodiqligi haqida savollar tugʻdirdi”, deb ta’kidlagan. 2010-yilda Rasulov aybdor deb topilib, yigirma yillik qamoq jazosiga hukm qilingan.

2012-yil 25-oktabrda Qirgʻiziston ichki ishlar vaziri oʻrinbosari Melis Turganboyev qotillik boʻyicha yangi tergov boshlanganini ma’lum qildi.

## Manbalar
Sanne van Dijke

**Sanne van Dijke** (tugʻ. 1995-yil 21-iyul, Heeswijk-Dinther, Bernheze, North Brabant, Niderlandiya) — niderlandiyalik dzudochi, 70 kg gacha vazn toifasida, Niderlandiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori. 2019-yilgi Yevropa oʻyinlarining kumush medali sovrindori, ikki karra Yevropa chempioni, Jahon chempionati sovrindori.

## Faoliyati
1995-yil 21-iyulda Sanne van Dijke tugʻilgan. 2017-yilda Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida u barcha raqiblarini magʻlub etdi va gʻalaba qozonib, qitʼa chempioni boʻldi. 2019-yilda Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida u finalga chiqdi, unda u fransiyalik sportchi Margaux Pinotga yutqazdi va oʻyinlar va qitʼa chempionatining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Sanne 70 kg gacha vazn toifasida turnirning kumush medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi. Finalda u fransiyalik sportchi Margaux Pinotga yutqazdi.

2021-yil aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Sanne 70 kg gacha vazn toifasida gʻolib chiqdi va ikki karra qitʼa chempioni boʻldi. Finalda fransiyalik sportchi Margaux Pinot sindi. Oʻsha yili iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Sanne van Dijke 70 kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda germaniyalik Miriam Butkereitni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 70 kg gacha vazn toifasida niderlandiyalik sportchi turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi. U uchinchi oʻrin uchun kurashda germaniyalik dzudochi Giovanna Scoccimarroni magʻlub etib.

## Manbalar
Air Caledonie

**Société Calédonienne de Transports Aériens**, **Air Calédonie** sifatida faoliyat yuritadi, Yangi Kaledoniya davlat aviakompaniyasi boʻlib, shtab-kvartirasi Noumea shahrida joylashgan, koloniyaning ichki havo transportida ishlaydi.

*Air Calédonie* Yangi Kaledoniyadagi oʻnta aeroportga rejalashtirilgan yoʻlovchi va yuk reyslarini amalga oshiradi. Aviakompaniyaning asosiy bazasi va uning tranzit markazi (hub) Noumea Magenta aeroportidir.

## Tarix
**Transpac** Airlines aviakompaniyasi 1954-yilda tashkil topgan va keyingi yilning 25-sentabrida oʻz faoliyatini boshlagan. 1968-yilda kompaniya oʻzining rasmiy nomini hozirgi *Air Calédonie* ga oʻzgartirdi.

1969-yilda, aktsiyalarni sotib olish va tashuvchining qarzlarini qayta moliyalashtirish boʻyicha yirik bitimdan soʻng, *Air* Caledonie'ning asosiy qismi Yangi Kaledoniya hukumatining davlat mulkiga aylandi. 2010-yil boshida aktsiyalarning 50,28 foizi xorijdagi hukumatga, 43,31 foizi orol hukumatiga, 4,43 foizi xususiy investorlarga va 2,09 foizi Fransiyaning Air France milliy aviakompaniyasiga tegishli edi.

2007-yil mart oyida kompaniya xodimlari 225 nafar xodimdan iborat edi.

## Yoʻnalish tarmogʻi
2005-yil mart oyida *Air Calédonie* Yangi Kaledoniyadagi quyidagi yoʻnalishlarga rejali yoʻlovchilar qatnovini amalga oshirdi:

* Belep orollari
* qalam oroli
* Kona
* kumak
* Lifou
* Mare
* Noumea
* Ouvea
* Tiga
* La Tontouta
* Touho

## Flot
2009-yil dekabr holatiga ko'ra *Air Caledonie* floti quyidagi samolyotlardan iborat edi  :

* 1 ATR 42-500
* 3 ATR 72-500 (bitta samolyot Air Tahiti tomonidan ijaraga olingan).

## Manbalar


## Havolalar

* ''Société Calédonienne de Transports Aériens'' rasmiy veb-sayti )
Yegor Marochkin

**Yegor Semenovich Marochkin** (1922-yil 2-may – 1990-yil 5-avgust) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, uchinchi darajali „Shon-sharaf“ ordeni sohibi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kavaleri ordena Slavi tryox stepeney: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii D. S. Suxorukov. – M.: Voenizdat, 2000. – 703 s. – 10 000 ekz. – .

## Havolalar

* Anton Bocharov. Marochkin Yegor Semyonovich (rus.). Sayt „Geroi strani“.
*
Viestura ordeni

**Viestura ordeni (**) – Latviya davlat mukofoti.

## Kavalerlar
Viestura ordeni bilan taqdirlanganlarning baʼzilari:

* Aperat, Karl – Latviya harbiy rahbari;
* Iosif Bashko – Latviya Harbiy-havo kuchlari qoʻmondoni, Rossiya, Sovet va Latviya qoʻshinlarining harbiy uchuvchisi (1939);
* Vike-Freiberga, Vaira – 1999-2007-yillarda Latviya Respublikasi Prezidenti (2007);
* Zatlers, Valdis – 2007-yildan (2008) Latviya Respublikasi Prezidenti;
* Zelenskiy, Vladimir Aleksandrovich – Ukraina Prezidenti;
* Andris Znotins – politsiyachi (oʻlimidan keyin).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Kristine Ducmane.* Apbalvojumi Latvijas Republikā 1918-1940. – Riga, „Latvijas enciklopedija“, 1993-yil. ISBN 5-89960-040-3

## Havolalar

* Latviya Prezidentining veb-saytida Viestura ordeni.
* Milliy mukofotlar toʻgʻrisidagi qonun Latviyaning Arxivnaya kopiya (Latviya ordenlari belgilarining qonuniy chizmalarini oʻz ichiga oladi).
Uch yulduz ordeni

**Uch yulduz ordeni** () – Latviya Respublikasining oliy davlat mukofoti, mamlakatdagi birinchi fuqarolik ordeni. Orden 1924-yil 24-martda taʼsis etilgan.

## Manbalar
„Heydər Əliyev“ ordeni

**"Haydar Aliyev" ordeni** () – Ozarbayjon Respublikasining oliy mukofoti.

## Manbalar

## Havolalar

* Ozarbayjonda „Haydar Aliyev“ ordeni taʼsis etiladi Arxivnaya kopiya da.
* „Haydar Aliyev“ ordeni taʼsis etish toʻgʻrisida Ozarbayjon Respublikasining qonuni Arxivnaya kopiya.
Oltin burgut ordeni

**Oltin burgut ordeni** () – Qozogʻiston Respublikasining eng yuqori darajadagi ordeni.

## Mukofotlanganlar
„Oltin burgut“ ordeni bilan quyidagilar taqdirlandi:

# Boris Yeltsin – Rossiya Federatsiyasi Prezidenti (1997)
# Islom Karimov – Oʻzbekiston Prezidenti (1997)
# Leonid Kuchma – Ukraina Prezidenti (1999-yil 7-sentabr)
# Jiang Zemin – Xitoy Xalq Respublikasi raisi (1999-yil 19-noyabr)
# Yelizaveta II – Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya qirolichasi (2000)
# Gerxard Shreder – Germaniya kansleri (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 5-dekabrdagi 1244-son farmoni)
# Vladimir Putin – Rossiya Federatsiyasi Prezidenti (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2004-yil 8-yanvardagi 1274-son Farmoni)
# Husni Muborak – Misr Prezidenti (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 13-maydagi 588-son farmoni)
# Akixito – Yaponiya imperatori (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 30-maydagi 605-son farmoni)
# Xalifa ibn Zayd an-Nahyon – Shayx, Birlashgan Arab Amirliklari Prezidenti (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2009-yil 20-fevraldagi 745-son qarori)
# Tarya Xalonen – Finlandiya prezidenti (2009)
# Li Myon Bak – Koreya Respublikasi Prezidenti (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2009-yil 4-maydagi 798-son Farmoni)
# Nikolya Sarkozi – Fransiya Prezidenti (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2009-yil 5-oktabrdagi 876-son farmoni)
# Abdulla Gul – Turkiya Prezidenti (2012)
# Rejep Tayyip Erdoʻgʻan – Turkiya Bosh vaziri (2012)
# Xuan Karlos I – Ispaniya qiroli (Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 1-fevraldagi 492-son farmoni)

## Manbalar
Kapiolani ordeni

**Kapiolani qirollik ordeni** (qirollik gav. Kapiʻolani e Hookanaka) – Gavayi Qirolligining davlat mukofoti.

## Tarixi

Ordening nizomida belgilangan taʼsis sanasi 1880-yil 30-avgustga toʻgʻri keladi. Qirollik ordeni sifatida rasmiy tasdiqlash esa 1883-yil 31-yanvarda amalga oshirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 

## Havolalar

* 
* 
*
Miftah Ismoil

**Miftah Ismoil** (1965-yil 23-iyulda tugʻilgan) – pokistonlik siyosatchi va siyosiy iqtisodchi, 2022-yildan boshlab Pokiston Moliya vaziri lavozimida faoliyat olib bormoqda. Shuningdek, u 2018-yilning aprelidan 2018-yilning mayigacha boʻlgan avvalgi hukumatda ham ishlagan. Bungacha u moliya, daromadlar va iqtisod masalalari boʻyicha federal maslahatchi, Pokiston sarmoyaviy kengashi raisi va Xalqaro valyuta jamgʻarmasida iqtisodchi sifatida ish faoliyatini amalga oshirgan.

## Manbalar
Darvoza ogʻasi

**Kapi ogʻa** ( rasmiy ravishda **Saodat darvozasi** ogʻasi (*Bâbüssaâde ağasi*), „darvoza ogʻasi“)— 16-asr oxirigacha, Usmonlilar saroyining xizmatkorlar boshligʻi boʻlgan. Bosh qora amaldor nomi bilan ham tanilgan, chunki ular boshqaradigan xizmatkorlarning katta qismi qora afrikalik qullardan iborat boʻlgan. Kapi ogʻa **Bosh oq amaldor** nomi bilan ham atalgan.

## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Alvina Shpadi

**Alvina Andreyevna Shpadi** (1935-yil 31-yanvar — 2019-yil 23-iyun) oʻzbek rassomi va restavratori. Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

## Tarjimai hol
Boʻlajak rassom Turkmaniston SSRning Marv viloyatida 1930-yillarda Volga boʻyidan surgun qilingan nemis oilasida dunyoga keladi. Shpadi 1960-yil Ashxoboddagi Shota Rustaveli nomidagi Turkman davlat rassomlik bilim yurtini tamomlagan, Bayramali shahridagi oʻrta maktabda rasm va chizmachilikdan dars bergan.

Rassom 1960-yilda Nukusga koʻchib keladi, Qoraqalpogʻiston ASSR Badiiy jamgʻarmasi va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining san’atshunoslik sektorida ishladi. Igor Saviskiy qistovi bilan Oʻrta Osiyo xalq amaliy san’ati bilan qiziqib qoldi va 1962-yilda Toshkent teatr va rassomchilik institutining “Mato boʻyicha rassomchilik” fakultetiga oʻqishga kiradi va u yerdan Moskva toʻqimachilik institutiga oʻqishi koʻchiriladi va bu ta’lim dargohini 1969-yilda tamomlaydi. Keyinchalik Shpadi umrining oxirigacha Nukusda yashab ijod qildi.

U bir necha oʻn yillar davomida Qoraqalpoq davlat san’at muzeyining yetakchi restavratori boʻlgan. Shu bilan birga Stanislavskiy nomidagi Qoraqalpoq davlat musiqali teatrida teatr rassomi, 1980-yilda “Isyonchilar” (rejissor Anatoliy Kabulov) birinchi qoraqalpoq badiiy filmi suratga olish maydonida liboslar boʻyicha rassom boʻlib ishlagan.

Bundan tashqari u rus ustalari hisoblanmish Oʻrta Osiyo musavvirlari Aleksandr Volkov, Nikolay Qoraxon an’analarini davom ettirgan holda rassom sifatida faoliyat yuritgan. 2015-yilda Qoraqalpogʻiston davlat san’at muzeyida musavvir tavalludining 80-yilligiga “Alvina Shpadi olami” yubiley koʻrgazmasi, 2018-yilda “Qoraqalpogʻiston – mangu muhabbatim” nomli shaxsiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Shpadining ijod namunalari, uning eskizlari, qoraqalpoq xalq bezaklari asosida gilam-soʻzanalari namoyishi boʻlib oʻtdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Тамара Санаева. Самая короткая ночь большой жизни Альвины Андреевны Шпады  // «Новости Узбекистана», 24.06.2019.
* Страница на сайте Каракалпакского государственного музея искусств
Magomed-Ali Aliyev

**Magomed-Ali Radjov-Gadjiyevich Aliyev** (1949-yil 6-noyabr, Dogʻiston ASSR, SSSR, Chitur, Lakskiy tumani) — asli dogʻistonlik oʻzbek haykaltaroshi, asosan Oʻzbekiston va Dogʻistonda ijod qiladi.  

## Tarjimai hol
1949-yil 6-noyabrda Dogʻiston ASSRning Lakskiy tumanidagi Chitur qishlogʻida tugʻilgan. Bolaligida Dogʻiston xalq rassomi M.Yunusilauning ustaxonasida shugʻullangan. 1976-yilda Dogʻiston rassomchilik bilim yurtini tamomlagan. Keyinchalik Magomed Aliyev uylanib, Oʻzbekistonning Navoiy shahriga keladi, u yerda “Farhod” madaniyat uyi studiyasiga boshchilik qish bilan birga bolalarga yopishtirish, qoliplash, yogʻoch oʻymakorlik sirlarini oʻrgatadi.

## Ijodiy faoliyati
Magomed haykaltarosh sifatida mashhur boʻldi. U asosan Oʻzbekistonning tarixiy shaxslari boʻlgan Amir Temur, Alisher Navoiy, Ibn Sino, Sobir Rahimovlarning haykallari va meʼmoriy obidalar, (Amir Temurning 20 tadan ortiq turli koʻrinishi) shahar koʻchalari, turli muassasalar va harbiy qismlarda haykaltaroshning ishlari qad rostlab turibdi. U ona Vatani Dogʻistonda ham bir necha tanlovlar gʻolibi boʻlib, Partu Patimat (Kumux qishlogʻi, 2004-yil, eng baland choʻqqi yodgorligi), Hasan-Huseyn Kamolov, Husein Qushayev, Mirzabekov, Narimon Aliyev, Abdurahmon Daniyolov (2008), Rasul Hamzatov, (Maxachqala, 2010) Magomed-Salom Umaxanov, Amet-Xon Sulton (Maxachqala) kabi allomalarga yodgorliklar bunyod etdi. Shuningdek, u Yaroslavldagi Amet-Xon Sulton haykali muallifi (2010), Moskvada 2011-yilda Rasul Hamzatov haykali oʻrnatishni rejalashtirgan.

Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasining ochilish kunlarida AQSH, Kanada, Meksika, Shvetsiyada oʻtkazilgan xalqaro koʻrgazmalarda bir necha bor oʻz ijod ishlarini namoyish etgan; Mazkur ijod namunalari Oʻzbekiston amaliy sanʼat muzeyida ham bor.

## Mukofotlar

* Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi a’zosi
* Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining kumush medali (1999) va “Doʻstlik” ordeni (2001) bilan mukofotlangan
* Dogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2005).

## Havolalar

* Магомед — Али Алиев — заслуженный художник Дагестана и Узбекистана. *НИРА «Аксакал»*
* Расул Гамзатов в бронзе // Дагестанская правда. — 01.09.2010.
Morcheka togʻi

**Morchek** (, ) — Qrimning janubiy qirgʻogʻidagi togʻ, Opolznevoe qishlogʻi yaqinida, Ay-Petri yaylasida joylashgan. Togʻning balandligi 981,5 metrni tashkil qiladi.

Choʻqqining nomi qrim-tatar tilidan kelib chiqqan boʻlib, tom maʼnoda „Binafsharang“ degan maʼnoni anglatadi. Shunindek, Morcha — moʻgʻulcha ismidan kel chiqgan nazariya ham mavjud.

## Tarixi
1786-yilda toshning ulkan qulashi sodir boʻldi. Ikki tatar qishloqlari Kuchuk-Koy va Kekeneiz vayronalar ostida qolib ketti, keyinroq dengizga yaqiniga koʻchirildi.

## Turistik ahamiyati
Morcheka togʻi — Ukraina va Rossiya alpinistlari orasida eng mashhurlaridan biri. Unda turli qiyinchilik toifalaridagi 20 ga yaqin toshli yoʻlanishlari mavjud. Choʻqqini zabt etgan birinchi alpinistlar Vyacheslav Zasypkin va Xorxe-Migel Kornis edi.

Morchekani koʻrganlarning koʻpchiligi taʼkidlashicha, uzoq masofadan togʻ nafaqat taʼsirchan va ulugʻvor koʻrinmaydi, balki umuman qiziqish uygʻotmasligi mumkin. Ammo, oʻrmonlar orasidan bir kilometrcha yoʻl bosgach, togʻni koʻrganlar baland choʻqqining manzari hayratlanarli ekanligini aytishadi.

Qadim zamonlarda er osti daryosining suvi togʻ yuzasidan oqib oʻtgan, natijada Asal gʻori deb ataladigan joy paydo boʻlgan.

## Eslatmalar
Bern karnavali

**Bern karnavali** — har yili Shveysariyada boʻlib oʻtadigan anʼanaviy bayram boʻlib, qishni kutib olishga bagʻishlangan. Karnaval payshanba kuni boshlanadi va fevral oyida uch kun davom etadi. Karnaval shovqini ayiqni qish uyqusidan uygʻotadi, deb ishoniladi.

## Tarix
Qishni kutib olishga bagʻishlangan birinchi bayramlar XV asrda Bernda oʻtkazilgan. Ammo XVI asrda ular taqiqlangan va karnaval uzoq vaqt davomida Bernda oʻtkazilmagan. Buning oʻrniga aholi Bazel va Luzernga sayohat qilib, u yerda karnavallardan zavqlanishdi. 1970-yillarda Bernda karnavalni qayta tiklash gʻoyasi oʻsishni boshladi. Dastlab, faqat bolalar karnavali oʻtkazildi. 1982-yilda zamonaviy karnaval davri boshlandi. Bugungi kunda Bern karnavali Shveysariyadagi uchinchi yirik karnaval boʻlib, Bazel va Luzerndagi karnavallardan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.

2009-yilda, Berndagi karnavalga 50 mingdan ortiq kishi tashrif buyurgan.

## Yana qarang

* Shveysariyada dam olish kunlari
## Manbalar
Tallin afsonalari

**Tallin afsonalari** (est. *Tallinna Legendid*) — diqqatga sazovor joy, teatr va interaktiv muzeyi. Estoniyaning Tallin shahrida joylashgan. Muzey oʻrta asrlar Tallin folkloriga hissa qoʻshgan tarixiy voqealar va afsonalarni qayta tiklaydi. Unda hikoyalar, jonli harakatlar va maxsus effektlar aralashmasi foydalanadi.

## Tavsif
Muzey binosi Estoniyaning Tallin shahrida, Kullassepa koʻchasida, eng qadimgi shahar hokimiyati binosi yonida joylashgan. Muzey hududi, 360 ° tematik bezakli, 9 ta alohida xona va 7 ta aktyorga ega, 600 kv.m 2 yer osti maydonini egallaydi. Muzey shuningdek, eng mashhur manzaralar bilan bepul koʻcha namoyishlarini tashkil qiladi. Mehmonlar kuniga 540 kishidan ortiq sigʻimga ega, 15 yoki undan ortiq kishilardan iborat guruhlarda kelishadi. „Tallin afsonalari“ har kuni soat 11:00 dan 20:00 gacha ochiq va ingliz, eston, rus va fin tillarida mavjud.

## Format
Muzey koʻrgazmalari tomoshabinlarni Estoniyaning IX asrlik tarixini, teatrlashtirilgan tomosha shaklida olib boradi. U maxsus yorugʻlik va ovoz effektlari, shuningdek, professional aktyorlar va mexanik qoʻgʻirchoqlarning jonli ijrolari, video montajlar va hikoyalar yordamida Tallin bilan bogʻliq tarixiy voqealar va oʻrta asr afsonalarini qayta yaratadi.

Koʻrgazma Qora vabo, Iogan fon Ikskyulning qatl etilishi va Muqaddas Olaf cherkovining qurilishi kabi voqealarni oʻz ichiga oladi. Spektaklning davomiyligi 40 daqiqani tashlik etadi.

## Joylar
**Avliyo Olaf cherkovi (lift)**

**Qiz minorasi**

**Qora vabo**

**Denonsatsiya**

**Alkimyogar**

**Suv parisi**

**Iogan fon Ikskyulning qatl etilishi**

## Manbalar

## Havolalar

* Bosh sahifa
Bayat Muxtorov

**Bayat Muxtorov** — oʻzbek haykaltaroshi va avangard rassom boʻlib, Oʻzbekistonda birinchi boʻlib performans va  xeppening usullaridan foydalangan.

## Tarjimai hol
1946-yil 29-martda Oʻzbekistonning Andijon shahrida dunyoga keladi, lekin bolaligidanoq oilasi bilan Toshkentga koʻchib keladi. 1979-yilda Ostrovskiy nomidagi Toshkent san’at institutini (hozirgi Mannon Uygʻur nomidagi Oʻzbekiston Davlat san’at instituti) monumental  va dekorativ plastika boʻyicha tamomlagan. U 1990-yilda SSSR Rassomlar uyushmasi a’zosi boʻldi. Bayat Muxtorov 1995-yilda Moskvada u IFA ((International Federation of Artists) - YUNESKOning rassomlar va dizaynerlar xalqaro federasiyasiga (sertifikat № 5895) qabul qilindi.

## Ijodiy faoliyati
U koʻplab xalqaro va respublika koʻrgazmalarida, haykaltaroshlik simpoziumlarida ishtirok etgan. Bayot Muxtorovning ijod ishlari Oʻzbekiston Davlat san’at muzeyi, shuningdek, Rossiya, AQSH, Gollandiya, Italiya, Shveysariya, Eron va boshqa davlatlardagi galereya va xususiy kolleksiyalarda saqlanadi. 1985-yildan Respublika va xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etib kelmoqda.
#### Asosiy ko'rgazmalar

* “Shakllantirish” performansi shuningdek, installyasiya qilish, haykaltaroshlik namoyishi, “Oriyent” galereyasi, Moskva, 1992-yil; 
* “Oʻrgimchak yoʻli” performansi, “Varshava” koʻrgazmalar zali, Moskva, 1992-yil;  
* “Koʻhna ohang” performansi, shuningdek, installyasiya qilish, LBH haykaltaroshlik namoyishi, Sankt-Peterburg, 1994-yil;
* “Darvesh va oʻt-oʻlanlar” performansi, “18-qavat” galereyasi, Toshkent, 1996-yil; 
* Haykaltaroshlik namoyishi, ilk shaxsiy koʻrgazma, Gollandiya, 1996-yil; 
* “Olov” performansi, shuningdek, installyasiya qilish, “Invariant” galereyasida haykaltaroshlik namoyishi, Toshkent, 1997-yil; 
* “Ekologiya” performansi, shuningdek, installyasiya qilish, “Turkiston” galereyasida haykaltaroshlik namoyishi, Toshkent, 1997-yil;   
* “Gʻayriinsoniylik anatomiyasi” performansi, installyasiya qilish, “Turkiston” galereyasida haykaltaroshlik namoyishi, Toshkent, 1997-yil;
* Oʻzbekiston Tasviriy san’at galereyasida shaxsiy koʻrgazma; haykaltaroshlik namoyishi, Toshkent-2008-yil;
* Oʻzbekiston Tasviriy san’at galereyasida  "Muhabbatning noma’lum she’riyati"koʻrgazmasida haykaltaroshlik namoyishi, Toshkent, 2009-yil;
* Parizod yulduz turkumi" performansi, shuningdek, installyasiya qilish, haykaltaroshlik namoyishi, “Parizod yulduz turkumi” Markaziy koʻrgazmalar zalida shaxsiy koʻrgazmasi,  Toshkent, 2011-yil;  
* "Muzlik" installyasiya-performansi, San’at muzeyi koʻrgazmasi, Toshkent, 2013-yil.

## Havolalar

* Неофициальная биография Баята Мухтарова
* Современное искусство: «Семург»
* Памяти скульптора Баята Мухтарова выставка «Семург» в ГНБУ
* Фестиваль «Музыка ледников» в Центральной Азии
* В последний путь к «Созвездию Девы» Баята Мухтарова
* Награждены лучшие деятели искусства Узбекистана
* Академия художеств Узбекистана подвела итоги 2012 года
* Ему есть что сказать людям
* Лабиринты Баята https://m.youtube.com/watch?v=Yg9BZU7BIm4
Meduza (rus folklori)

**Meduza** yoki *Meluzina* — XVII-XVIII asrlarning ikkinchi yarmidagi rus lubok rasmlaridagi qahramon. Yarim ayol, yarim ilon yoki yarim baliq qiyofasidagi afsonaviy mavjudotni ifodalaydi.

Nikolay Spafariga tegishli „Tabiiy ogʻzaki ijod kitobi“ da eslatib oʻtilgan. B. M. Sokolovning fikricha, ushbu mashhur lubokning syujeti sirli, ammo ogʻzaki hikoyadan tanish mavzu havolasini oʻz ichiga oladi.

## Tashqi koʻrinishi
U hayvonning tanasi va qorni, uchida ilon ogʻzi boʻlgan ajdaho dumi, filniki kabi toʻrt oyoqli, ogʻizli, kalta qora sochli hamda boshida tojli qizning boʻyni va boshi boʻlgan yoʻl-yoʻl jonzot sifatida taqdim etilgan. Ilonning tilida halokatli ajdaho zahari bor. Meduza Gʻarbiy okeanda, „Efiopiya chuqurligi yaqinidagi okean-dengizda“ yashagan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
* 
* 
*
Mantiy

**Mantiy** (, „bashoratli“) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Melampodning oʻgʻli, Antifatning va ukasi, Polifid va Klitning otasi. Polifid orqali u Teoklimenning bobosi boʻladi. Boshqa taxminga koʻra, Melampodning oʻgʻli va Eklaning otasi.

Miken matnlarida **ma-ti-ko** nomi uchraydi.

## Manbalar
Myokkurkalvi

**Myokkurkalvi** (shuningdek, **Mokkurkalfi** va qad. skandinav Mökkurkálfi) — Skandinaviya mifologiyasida, Hrungnirga yordam berish uchun yaratilgan loy giganti.

## Etimologiyasi
*Mökkurkálfi* ikki soʻzdan iborat: *mökkr* („tuman“) va *kalfr* („buzoq“). „Tumanli buzoq“ deb tarjimasi (, ) boshqa zamonaviy tillarda ham uchraydi.

## Eddadagi Myokkurkalvi
Myokkurkalvi haqida Kichkina Edda („Sheʼr tili“, 24-qism) hikoya qiladi, u yerda u momaqaldiroq xudosi Tor va yotun Hrungnir oʻrtasidagi duel kontekstida tilga olinadi. Ikkinchisining gʻalaba qozonish imkoniyatini oshirish uchun "gigantlar Tosh sudlari yonida bir loy odamni yasashdi va u toʻqqiz maydon baland va uch maydon kenglikda edi. Faqat ular bitta baytalning yuragini olmaguncha unga mos keladigan yurak topa olishmadi va Tor paydo boʻlganda, u qoʻrqinchli emas edi. Bundan tashqari, duelning boshlanishi haqida gapirar ekan, Edda muallifi Hrungnirning yonida „Myokkurkalvi ismli loy devi bor edi va u juda qoʻrqoq edi. Aytishlaricha, u Torni koʻrib, oʻzini hoʻllab qoʻygan“. Tor Hrungnir bilan urushayotganida, uning yordamchisi „Tyalvi Myokkurkalviga hujum qildi va u sharmandalarcha yiqildi“.

## Sharhlar va fikrlar
"Fyolsvidr haqida qoʻshiq" ga sharhlarda (Katta Edda) Sofya Sviridenko matnda eslatib oʻtilgan va undan yotunlar saroyi atrofidagi qoʻrgʻon yasalgan „loy devi“ *Leyrbrimir* va Myokkurkalvi bir xil qahramon boʻlishi mumkinligini aytdi. Xuddi shu parchadan Myokkurkalvi (boʻyi deyarli 14,5 km va yelkalarining kengligi taxminan 5 km) dastlab xudolar zamonaviy dunyoni yaratgan birinchi ulkan Imir bilan oʻxshash boʻlishi mumkin degan xulosaga kelgan. Buni Eddaning boshqa qismi ham koʻrsatadi, unga koʻra Imir-Myokkurkalvi eng dastlabki sigir Audumla suti bilan oziqlangan, shuning uchun uni buzoq deb atashgan.

Sovet filologi va madaniyat tarixchisi Eleazar Meletinskiy Myokkurkalvi va Kumarbi tomonidan yaratilgan tosh yirtqich Hurrian Ullikummi oʻrtasida oʻxshashliklarni keltirib chiqardi. Boshqa tadqiqotchilar Myokkurkalvining golem — yahudiy mifologiyasida loydan yaratilgan gigant bilan oʻxshashligini taʼkidlaydilar. Baʼzi mualliflar bundan ham uzoqroqqa borishadi va Myokkurkalvida hatto zamonaviy robotlarning prototipini ham koʻrishadi.

Va nihoyat, gigant Myokkurkalvini Torning oʻzi emas, balki Tyalvi magʻlubiyatga uchratganligi haqidagi taʼrif, ikkinchisining bagʻishlash marosimi bilan bogʻliq.

## Manbalar