2017-yil maydagi Kobul hujumi

2017-yil 31-may kuni Afgʻonistonning Kobul shahridagi Germaniya elchixonasi yaqinida mahalliy vaqt bilan soat 08:25 atrofida (GMT 03:55) odamlar gavjum chorrahada portlash sodir boʻldi. Portlash natijasida 150 dan ortiq kishi halok boʻldi, 413 kishi yaralandi. Ular asosan tinch aholi vakillari edi. Elchixonaga tegishli bir qancha binolarga ham zarar yetkazilgan. Mazkur hujum Kobulda sodir etilgan eng qonli terakt boʻldi. Hujum sodir etilgan diplomatik kvartal shaharning eng mustahkam qoʻriqlanadigan joylaridan biri boʻlib, 3 metr (10 fut) balandlikdagi portlashga qarshi devorlarga ega va kirish uchun bir nechta nazorat punktlaridan oʻtish kerak edi. Portlash kengligi taxminan 4,5 m (15 fut) va chuqurligi 3-4 m (10-13 fut) boʻlgan krater hosil qildi. Afgʻonistonning NDS razvedka agentligi portlash Haqqoniy tarmogʻi tomonidan rejalanganini daʼvo qildi. Hech bir guruh masʼuliyatni oʻz zimmasiga olmagan boʻlsa-da, Afgʻoniston Toliboni ham gumondorlar qatorida edi. Biroq ular hujumga aloqadorligini rad etib, hujumni qoralab chiqishdi.

## Tarixi

Kobulni NATO qoʻllab-quvvatlayotgan Afgʻoniston hukumati nazorat qilgan. Bu vaqtda Tolibon ham, Islomiy davlat ham poytaxtga vayronkor hujumlar uyushtirishga muvaffaq boʻlgan.

Kengroq mojaroga ishora qilgan Tolibon aprel oyida yangi hujumni eʼlon qilib, asosiy eʼtibor xorijiy kuchlar boʻlishini taʼkidladi. Qoʻshma Shtatlar Afgʻonistondagi vaziyatni barqarorlashtirish uchun qoʻshimcha kuchlar yuborish masalasini koʻrib chiqayotganini maʼlum qildi.

## Hujum

Taxminan 1500 kilogramm (3300 funt) portlovchi moddalar bilan toʻldirilgan vakuumli yuk mashinasi Germaniya elchixonasi yaqinida portlatilgan. Portlash mahalliy vaqt bilan soat 08:25 da, gavjum vaqtda, Kobulning eng gavjum hududlaridan biri Germaniya elchixonasi yonidagi Zanbaq maydoni yaqinida sodir boʻlgan. Kamida 90 kishi halok boʻldi, 400 kishi yaralandi. Afgʻoniston prezidenti Ashraf Gʻani keyinroq bu maʼlumotlarni yangilab, „150 dan ortiq mutlaqo begunoh afgʻon oʻgʻil-qizlari oʻldirildi, uch yuzdan ortigʻi kuyishlar, jarohatlar va amputatsiyalar bilan kasalxonaga yetkazildi“, dedi. Portlash 4 kilometr (2,5 milya) uzoqlikka qadar zarar yetkazgani aytilgan. Portlash natijasida 9 m (30 fut) chuqurlikdagi krater hosil boʻldi. Qurbonlarning aksariyati tinch aholi vakillari edi. Qurbonlar orasida BBC News haydovchisi Muhammad Nazir, Tolo News xodimi va Germaniya elchixonasining afgʻonistonlik qoʻriqchisi ham bor. Muhammad Nazir bilan mashinada boʻlgan afgʻon jurnalisti Tojuden Soroush omon qolgan.

Yaponiya va Germaniya diplomatik missiyalari orasida jarohatlanganlar borligi haqida xabar berilgan. Turli elchixonalar oʻz binolariga zarar yetkazilgani haqida xabar berishgan.

## Javobgarlik

Hech bir guruh hujum uchun javobgarlikni darhol oʻz zimmasiga olmadi. Tolibon ham, Islomiy davlat ham 2017-yilda Kobulda sodir etilgan portlashlar uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olishgan edi, biroq Tolibon hujum uchun javobgarlikni rad etib bayonot ham bergan edi. Milliy xavfsizlik boshqarmasi (NDS) portlashni afgʻon isyonchi Haqqoniy tarmogʻi guruhi rejalashtirganini daʼvo qildi va bu elementlarning Pokiston chegarasida qoʻllab-quvvatlangani va mavjudligi haqidagi daʼvolarini takrorladi. Pokiston Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Nafis Zakariya afgʻon daʼvolarini „asossiz“ deya rad etdi.

## Oqibat

;Iyun antihukumat noroziliklari

31-maydagi portlashga javoban hukumatga qarshi norozilik namoyishlari boshlandi. Namoyishchilar hukumat kuchlari qoʻzgʻolonchilar va terrorchilik hujumlariga qarshi kurashda xavfsizlikni taʼminlay olmaganligidan shikoyat qilishda davom etishdi. Namoyishchilar hujumlarni qisman toʻxtata olmagani uchun prezident Ashraf Gʻani hukumatini isteʼfoga chiqarishni va muvaqqat maʼmuriyat tuzishni talab qilishdi. Namoyishchilar Amerika va Pokistonga qarshi shiorlar bilan chiqishdi. Jangari mahbuslarni qatl qilishni talab qilib, hukumatni isyonchilarga qarshi kurashda juda yumshoqlikda aybladilar. Guvohlarning soʻzlariga koʻra, 2-iyun kuni boʻlib oʻtgan norozilik paytida ba’zi namoyishchilar politsiyaning prezident saroyidan bir necha yuz metr narida toʻxtashni talab qilganidan keyin ham oldinga siljishda davom etishgan. Xavfsizlik kuchlari olomonni tarqatish uchun suv purkagichlar va koʻzdan yosh oqizuvchi gazdan foydalangan. Kamida besh nafar namoyishchi halok boʻldi, yana 15 nafari yaralandi. Senat rahbari oʻrinbosari Salim Ezadyorning oʻgʻli halok boʻlganlardan biri edi.

;Dafn marosimidagi portlash

3-iyun kuni bir kun oldingi namoyishlarda halok boʻlgan Senat rahbari oʻrinbosari Salim Ezadyorning oʻgʻli uchun dafn marosimi boʻlib oʻtdi. Bu dafn marosimi rasmiylar jangarilar oʻtgan yilgidek har qanday yigʻinni nishonga olishlari mumkinligi haqida ogohlantirganiga qaramay, rejalashtirilganidek davom etdi. Dafn marosimi paytida ketma-ket uchta portlash sodir boʻlib, kamida 18 afgʻon halok boʻldi va oʻnlab odamlar yaralandi. Hujum uchun javobgarlikni hech kim zimmasiga olmadi.

;Chodirda oʻtirish

2-iyundan boshlab bir necha hafta davomida fuqarolar va turli fuqarolik jamiyati guruhlari Kobul markazidagi chodirlarda zoʻravonliklarga qarshi norozilik bildirib oʻtirishdi. Namoyishchilarning oʻldirilishi va ishdan boʻshatilishi uchun masʼul politsiyani tergov qilish va taʼqib qilishni talab qilishdi. Yangi norozilik koalitsiyasi Oʻzgarish uchun qoʻzgʻolon nomini oldi.

## Manbalar