Yonarqoʻngʻizlar qabri (hikoya)

**Yonarqoʻngʻizlar qabri** (yaponcha: 火垂るの墓, *Hotaru no Haka*) – 1967-yilda yapon muallifi *Akiyuki Nosaka* tomonidan avtobiografik hikoya uslubida yozilgan asar. Muallif hikoyani 1945-yildagi Kobedagi portlash va oʻzining hayot kechinmalari asosida yozilgan. Singillaridan biri kasallik natijasida, oʻgay otasi yongʻin vaqtida va kichik oʻgay singlisi Keyko Fukuida ovqat tanqisligidan vafot etgan. Hikoya Keyko singlisining oʻlimiga bagʻishlangan.

Hikoya 1967-yil oktyabr oyida Yaponiyaning Bungeishunjū nashriyoti tomonidan Ōru Yomimono jurnalda birinchi bor nashr etilgan. Nosaka, bir oy oldin nashr etilgan „Amerika Hijiki“ va shu hikoyasi bilan – eng yaxshi mashhur adabiyot *Naoki mukofotiga* sazovor boʻlgan. U yana toʻplamiga toʻrtta hikoya qoʻshib kitob yaratgan va 1968-yilda Shinchosha nashriyotida nashrga chiqargan. „Yonar qoʻngʻizlar qabri“ hikoyasi ingliz tiliga Jeyms R.Abrams tomonidan tarjima qilingan va 1978-yilda *Japan Quarterly* jurnalida chop etilgan. 1988-yilda Isao Takahata hikoyadan ilhomlanib *[[Grave of the Fireflies|"Yonar qoʻngʻizlar qabri"]]* nomli anime film sahnalashtirilgan. 20 yil oʻtgach 1988-yil 16-aprelda, suratga olish ishlari boshlangan. Hikoya asosida 2005-yilda *"Yonar qoʻngʻizlar qabri"* telefilmi va 2008-yilda yana boshqa filmlar suratga olingan.

Nosaka hikoyasida „Ikkinchi jahon urushidan yolgʻiz, och va butun dunyoda yetim qolgan bolalarni taʼsvirlaganman“ deydi. Rejissyor Isao Takahata fojiani tasvirlash orqali urush nafaqat harbiylarning hayoti, balki barcha odamlarning taqdiriga taʼsir qilganligini koʻrsatib bergan.

## Qahramonlar

### Seita

Nosakani yozishicha *Seita* va *Setsuko* urushdan omon chiqishadi. Yagona boquvchisi onasi olamdan oʻtgandan keyin, Seita barcha kurashlarga tayyor boʻlib singlisiga yolgʻiz gʻamxoʻrlik qiladi. Seita singlisi uchun oziq-ovqat topish yoʻllarini qidiradi. Nosaka bu holatni bir tarafdan fojia sifatida koʻrsa ham haqiqiy oʻrnakka sazovor holat deb taʼkidlaydi. Seita uchun bu holat singlisi va oʻzi uchun goʻyo jannat qurishga urinib koʻrishdek edi". Seitaning singlisi Setsuko hali toʻrt yoshda boʻlgan, lekin oʻzi navqiron yoshga toʻlgan boʻladi. . Ularni yagona qon birlashtirib turgan va uning singlisi Setsuko Seitaning yagona ishona oladigan odami boʻlgan.

„Seita urush davridagi koʻp aziyat chekkan bola boʻlgan. 1987 yilda boshqa bolalar ham Seita qilgan ishni qilishar edi“ deb taʼkidlaydi muallif.

Isao Takahata Seitaning urush davridagi iqtidorli maktab oʻquvchisi boʻlganini bilganidan soʻng hikoyani animatsion film shaklini qogʻozga tushirgan.
U Seitani qiyinchiliklarga dosh berganini koʻrib, ogʻil bolalar faqat oʻzlari uchun yashaydi degan fikrini oʻzgartiradi. Hatto Xolasi haqorat qilganda, Seita singlisi uchun unga qayta qoʻpollik qilmaydi. „1987-yilgi bolalar Seitaning yaxshiroq tushunishadi“ deydi Takahata. Yoshlar koʻpincha xohishlariga qarab qaror qabul qilishadi, shu bilan birga, koʻplab odamlar Seitaing xatti-harakatlarini, chiqargan qarorlarini toʻgʻri deb oʻylashgan. Takahataning fikriga koʻra, nafaqat bolalar, balki zamon ham shunday boʻlib bormoqda. Shu sababdan hikoyani animatsiya sifatida ekranga uzatish istagi shakllangan.

### Setsuko
Hikoya muallifning soʻzlariga koʻra, Setsuko ham tez ulgʻayishi va u Seitaning onasi va yelkadoshi rolini oʻynashi lozim boʻlgan. Maʼnaviy jihatdan Setsuko Seitaga yordam bergan boʻlsa, iqtisoy jihatdan akasi singlisiga koʻmaklashgan.. „Ularning umrini oxirigacha qilgan gʻamxoʻrliklari biriga boʻlgan uzilmas rishtani timsoliga oʻxshaydi“ deydi Nosaka.

Koʻpchilik hikoya yoki animatsion film muxlislari Setsukoning oʻlimini xohlashmagan. Lekin muallifning fikriga koʻra ushbu sahna hikoyaga oʻzgacha joziba qoʻshib, shuningdek mazmunini yanada boyitgan.

## Manbalar