open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdurahmon Oftobachi madrasasi

**Abdurahmon Oftobachi madrasasi** — Andijon shahrida qurilgan madrasa. Musulmonqul mingboshining oʻgli Abdurahmon Oftobachi buyrugʻiga koʻra qurilgan.

Madrasa Andijon shahri Avushka mahallasida joylashgan, 1873-yilda qurilgan. Abdurahmon Oftobachi madrasasi 2 ta darsxona, 24 ta hujra hamda alohida masjiddan iborat boʻlgan. 1887-yilda madrasada 83 nafar talaba oʻqigan. 7 nafar mudarris talabalarga taʼlim bergan. Abdurahmon Oftobachi Musulmonqul mingboshining oʻgʻli, Xudoyorxon saroyida oftobachi lavozimida xizmat qilgan davrida xon uning xizmati evaziga Andijon viloyatining Oltinkoʻl qishlogʻidan 12 ming tanob yer bergan. Bu yerlar Oftobachichek yerlari deb atalib, Ulugʻnor arigʻidan sugʻorilgan. Bu yerlarni Abdurahmonbek oʻzi qurdirgan madrasaga vaqf mulki sifatida tortiq etgan. Vaqfnoma hujjatiga Qoʻqon xoni Xudoyorxonning muhri bosilgan. Oftobachichek vaqf yerlari madrasaga har yili 20 ming soʻmdan koʻproq daromad keltirgan. Mutavalli vaqf yerlaridan tushgan daromaddan har yili madrasani taʼmirlashga ulush ajratgan. Bundan tashqari, mudarris, muazzin, imom va boshqa xizmatchilarga, moyana, talabalarga nafaqa berilgan.

Abdurahmon Oftobachi otasi Musulmonqul singari mingboshi ham boʻlgan. U Chor Rossiyasi bosqini davrida Qoʻqon xonligi qoʻshinlariga qoʻmondonlik ham qilgan. 1875 — 1876-yillarda xonlikka bostirib kirgan chor hukumatiga qarshi bir nechta janglarda ishtirok etgan (qarang Mahram jangi). Bu kurashlarda yengilgan va rus qoʻshinlariga taslim boʻlgan. Abdurahmon oftobachi keyinchalik Rossiyaga surgun qilingan.
Abdurahmon Oftobachi Andijonda qurdirgan madrasada vaqf mulki, mulkdan keladigan daromad doimiy boʻlgan. Vaqf daromadi ham boshqa masjid, madrasalarnikidan koʻp boʻlgan. Madrasa xodimlari, talabalari moddiy tomondan qiynalmasdan yashagan. Shuning uchun madrasada oʻquv-tarbiya ishlari ham yaxshi boʻlgan. Madrasaning Chor Rossiyasi davridagi taqdiri nomaʼlum.

## Manbalar
Aziz Tursunov

**Aziz Tursun** (Tursunov; 1917-yil, Namangan shahri — 1977-yil) — taniqli jurnalist, isteʼdodli shoir. 1950-yilda „Qoʻshni qizning yigʻisi“ dostoni unga shuhrat olib kelgan.

## Biografiyasi
Aziz Tursunov 1917-yil Namangan shahrida duradgor oilasida tavallud topgan. U „Sharqiy“ taxallusi bilan ijod qilgan. 1933-yilda pedagogika kursini tamomlagan. Qashqadaryoning Chiroqchi tumanida, Namangan shahrida oʻqituvchi, ilmiy boʻlim mudiri, direktor lavozimlarida ishlagan. U 1939-yili Toshkent davlat pedagogika institutiga oʻqishga kiradi. 1942-yili Rjev shahrini fashistlardan ozod qilishda qatnashadi va oʻng qoʻlidan ajrab, ona yurtiga qaytadi. Yana maktablarda oʻqtuvchilik qiladi, viloyat radiosida ishlaydi. Aziz Tursunov oliy partiya maktabini tugatadi va „Namangan haqiqati“ gazetasida boʻlim mudiri, muharrir oʻrinbosari vazifalarini bajaradi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi viloyat boʻlimi mas’ul kotibi, viloyat radiosida muharrir, Yangiqoʻrgʻon (Chortoq), Namangan, Uychi tumani gazetalari muharriri va Namangan teatrining direktori lavozimlarida ishlaydi. Aziz Tursunovning birinchi hikoyasi „Egamberdi gʻijjakchi“ hisoblanadi. „Ukrain doʻstimga“ nomli ilk sheri 1943-yilda front gazetasida chop etiladi. Soʻng uning asarlari respublika gazeta va jurnallarda nashr etiladi. Bir qator dramalar yozadi: „Isyon“, „Bahrom va Dilorom“, „Nasrullo“, „Aql yoshda emas, boshda“, „Unitilmas kunlar“, „Tohir va Zuhra“, „Muhtorjon“, „Mashrab“ kabilar. Ularning ayrimlari viloyat teatrida sahnalashtiriladi. Shoirning „Muhabbat daftari“ nomli toʻplami 2007-yilda chop etilgan.

Aziz Tursunov 1977-yilda vafot etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Kodbuzar

***Kodbuzar: Jennifer Doudna, Gen tahriri va inson insoniyat kelajagi*** — amerikalik tarixchi va jurnalist Walter Isaacson muallifligidagi badiiy boʻlmagan kitob. 2021-yil mart oyida Simon & Shuster nashriyoti tomonidan chop etilgan. Kitob CRISPR gen tahrirlash tizimidagi ishi uchun kimyo boʻyicha 2020-yilgi Nobel mukofoti sovrindori *[[Jennifer Doudna]]ning* tarjimai holi.

Kitob 2021-yil 13-mart hafta soʻngiga koʻra The New York Times gazetasining eng ko‘p sotilgan kitoblari ro‘yxatida birinchi o‘rinni egalladi.

## Eʼtirof
2021-yil 22-martda Isaacson kitobni muhokama qilish uchun *[[:en:The Late Show with Stephen Colbert|The Late Show with Stephen Colbert]]* shousida qatnashdi.

## Kutib olish
*"[[Kirkus Reviews]]"* oʻzining yulduzli sharhida uni „ilm-fan haqidagi navbatdagi katta narsa va Isaacsonʼning yana bir eng yaxshi tarjimai holi“ deb atadi.

*[[Publishers Weekly]]* uni „buyuk ilm-fan taraqqiyoti va uni amalga oshirgan fidoyi olimlarning hayratlanarli hikoyasi“ deb atadi.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Simon & Schuster veb-saytidagi kodni buzuvchi
* CRISPR olimining tarjimai holi Hayot kodeksini qayta yozish axloqini oʻrganadi . Muallif intervyusi, audio va transkript. Toza havo, NPR, 8-mart, 2021-yil.
Zafar Xudayberdiyev

**Xudayberdiev Zafar Raximovich**(1968-yil 6-oktyabrda Namangan viloyati Norin tumanida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR) — O‘zbekistonlik iqtisodchi va siyosatchi, iqtisod fanlari nomzodi boʻyicha dotsent.2020-yildan IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.
## Biografiyasi
Xudayberdiev Zafar Raximovich 1968-yil Namangan viloyati Norin tumanida tavallud topgan. Zafar Xudayberdiyev 1992-yil Toshkent davlat agrar universiteti hamda
1997-yil Toshkent davlat universiteti,2002-yil Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasi, iqtisodchi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.2020-yilda IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi. Zafar Xudayberdiev O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Innovatsion rivojlanish, axborot siyosati va axborot texnologiyalari qo‘mitasi aʼzosi.Zafar Xudayberdiev iqtisodiyot fanlari doktori 54-Norin saylov okrugi (Namangan viloyati, Norin va Uychi tumanlari)dan Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Zafar Xudayberdiev Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil institutining Namangan viloyati hududiy boʻlinmasi rahbarida faoliyat olib boradi.
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati, Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati aʼzosi. Zafar Xudayberdiyev Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi Parlamentlararo Assambleyasining 30 yilligi munosabati bilan „MDH PA 30 yil“ yubiley medali va esdalik nishoni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Nizomiddin Kalomiy

**Nizomiddin Kalomiy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan hindistonlik tasavvuf shayxi. Dastlab davlat ishlariga mashgʻul boʻlib, tavba maqomiga yetishganidan soʻng uzlat va riyozat bilan shugʻullangan. Oʻttiz yilga yaqin Dehli shahridagi qoʻrgʻondan tashqariga chiqmasdan, ibodat qilgan. “Nasoyim ul-muhabbat”ga ushbu shayx bilan bogʻliq fasl Navoiy tomonidan qoʻshilgan.

## Manbalar
Abdumalik Akramov

**Akramov Abdumalik Abdumutalovich**(1975-yil 26-noyabrda Namangan viloyati Chust tumanida tavallud topgan, Namangan SSR) — Oʻzbek oʻqituvchisi va davlat arbobi.2020-yildan IV-chaqiriq Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan.
## Biografiyasi
Akramov Abdumalik Abdumutalovich 1975-yil 26-noyabrda Namangan viloyati Chust tumanida tavallud topgan. Toshkent davlat pedagogika institutini o‘qituvchilik ixtisosligi bo‘yicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.Abdumalik Akramov pedagogika fanlari doktori.
2020-yildan buyon IV-chaqiriq Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Abdumalik Akramov Namangan viloyati 47-Pop tumani saylov okrugi deputati etib saylangan. O‘zbekiston „Milliy tiklanish“ demokratik partiyasi fraksiyasi aʼzosi. Abdumalik Akramov O‘zbekiston Respublikasi fan taʼlim, madaniyat va sport masalalari qo‘mitasi aʼzosi.1999-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti,
tarix va huquqshunoslik o‘qituvchisi.

## Manbalar
Barnoxon Mirzamova

**Mirzamova Barnoxon Kosimbayevna**(1975-yil 30-may Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek siyosatchisi. IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.
## Biografiyasi
Mirzamova Barnoxon Kosimbayevna 1975-yil 30-may Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan.2008-yilda Barnoxon Mirzamova Namangan muhandislik-pedagogika institutini oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.2020-yilda IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Namangan viloyati 149 — Uychi tumani saylov okrugi deputat etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Agrar va suv xo‘jaligi masalalari qo‘mitasi aʼzosi lavozimiga tayinlangan.Barnoxon Mirzamova Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati — O‘zbekiston Liberal-Demokratik partiyasining fraksiyasi aʼzosi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bolgariya Xalq majlisi bilan hamkorlik bo‘yicha parlamentlararo guruhi aʼzosi. 

Barnoxon Mirzamova „Uychi tuman obod zamini“ fermer xo‘jaligi rahbarida faoliyat koʻrsatgan.

## Manbalar
Fiji dominioni

**Fiji dominioni** () — 1970-yil oktyabrdan 1987-yil 6-oktyabrgacha bo‘lgan davrda Fiji davlatining rasmiy nomi. 1970-yilda Britaniya hukmronligi tugagach, Fiji orollari hukmronlik sifatida mustaqillikka erishdi, Britaniya monarxi Yelizaveta II mintaqada general-gubernator tomonidan vakil qilingan Fiji monarxi sifatida davlat rahbari bo‘lib qoldi. 1987-yil 6-oktyabrda ikkita harbiy to‘ntarishdan so‘ng Fiji Respublikasi eʼlon qilindi. Yelizaveta II taxtdan chetlatildi (Fiji qirolichasi sifatida).

## Tarixi
Fiji general-gubernatori lavozimini egallagan:
#Robert Siney Foster (1970-yil 10-oktyabrdan – 1973-yil 13-fevralgacha)
#Jorj Kakobau (1973-yil 13-fevraldan – 1983-yil 12-fevralgacha)
#Penaia Nganilau (1983-yil 12-fevraldan – 1987-yil 6/15oktyabrgacha)
Fiji Bosh vaziri lavozimini quyidagilar egallagan:
#Kamisese Mara (1970-yil 10-oktyabrdan – 1987-yil 13-aprelgacha)
#Timoti Mbvandra (1987-yil 13-apreldan – 14-maygacha)

Yelizaveta II Fijiga 1953, 1963 va 1970-yillarda, mustaqillikdan keyin esa 1973, 1977 va 1982-yillarda tashrif buyurgan.

1987-yil 13-aprelda Fidji-Hindlar hukumatiga saylovdan so‘ng, fijilik, bosh vazir Timoti Mbavandra, podpolkovnik Sitiveni Rabuka boshchiligidagi ikkita harbiy to‘ntarishning birinchisini amalga oshirdi. Dastlab Rambuka qirolicha Yelizaveta II ga sodiqligini bildirdi. Biroq, Ratu Penaia Nganilau general-gubernatori Fidji konstitutsiyasini qo‘llab-quvvatlashga intilib, Rambuka boshchiligidagi yangi hukumatga sodiqlik qasamyod qilishdan bosh tortdi va shuning uchun ikkinchisi 1987-yil 6-oktyabrda Fijini respublika deb eʼlon qildi. Bu Britaniya hukumati tomonidan 1987-yil 15 oktyabrda tan olingan va Nganilau o‘sha kuni iste’foga chiqdi. Qirolicha Yelizaveta II ga yo‘llagan maktubida u shunday yozgan:

Respublika e’lon qilinganidan so‘ng, 1987-yil dekabr oyida sobiq general-gubernator Penaia Nganilau Fijining birinchi prezidenti bo‘ldi.
## Manba
* 
## Izohlar
Mavluda Ibragimova

**Mavludaxon Ibragimova Qahramonovna**(1967-yil 30-iyun Fargʻona viloyatida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek shifokori va siyosatchisi.IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi a’zosi.
## Biografiyasi
Mavludaxon Ibragimova Qahramonovna 1967-yil 30-iyun Fargʻona viloyatida tavallud topgan.Mavludaxon Ibragimova Andijon davlat tibbiyot institutini oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.2020-yilda IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga deputat etib saylangan.O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari qo‘mitasi a’zosi lavozimiga tayinlangan.

## Manbalar
Baxrom Raxmonaliev

**Baxrom Raxmonaliev Marufjonovich**(1989-yil 13-aprel Fargʻona viloyatida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek filologi va siyosatchisi. IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.
## Biografiyasi
Raxmonaliyev Baxrom Ma’rufjonovich 1983-yili Farg‘ona viloyati Oltiariq tumanida tug‘ilgan. Millati o‘zbek, ma’lumoti oliy. 2013-yil Toshkent davlat sharqshunoslik institutini, 2019-yil O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasini tamomlagan. Ixtisosligi - filologiya (arab tili va adabiyoti), davlat boshqaruvi.

Mehnat faoliyatini 2014-yilda Farg‘ona viloyati Oltiariq tuman «Barkamol avlod» markazi mutaxassisi sifatida boshlagan. 2017-2020- yillar O‘zbekiston yoshlar ittifoqi Farg‘ona viloyati Oltiariq tumani Kengashi raisi, Farg‘ona viloyati Kengashi raisining o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan.

2020-yilda IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan.O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Fuqarolar salomatligini muhofaza qilish qo‘mitasi a’zosi lavozimiga tayinlangan.

## Manbalar
Farxodbek Ashmatov

**Ashmatov Farxodbek Burxonjonovich**(1983-yil 24-aprel Andijon viloyati Shahrixon tumanida tavallud topgan,Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek huquqshunosi va siyosatchisi. IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. O‘zbekiston „Milliy tiklanish“ demokratik partiyasi aʼzosi.
## Biografiyasi
Ashmatov Farxodbek Burxonjonovich 1983-yil 24-aprel Andijon viloyati Shahrixon tumanida tavallud topgan. Farxodbek Ashmatov Toshkent davlat yuridik institutini xuquqshunos mutaxassisligi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.2020-yilda IV chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. Farxodbek Ashmatov Andijon viloyati 11-Boʻz tuman saylov okrugi deputati etib saylangan.„O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti to‘g‘risida“gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 341-moddasi va „O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti to‘g‘risida“gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 331-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Mudofaa va xavfsizlik qo‘mitasi aʼzosi.O‘zbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasining fraksiyasi aʼzosi.

## Manbalar
Podsho Iskandar madrasasi

**Podshoh Iskandar madrasasi** — Margʻilon shahrida qurilgan madrasa. Qoʻqon xonligi hududidagi eng qadimgi madrasalardan biri.

Podsho Iskandar madrasasi ikki madrasadan, yaʼni Ko‘hna va Yangi madrasalardan iborat.
Madrasa 1422-yilda oʻsha davrdagi mamlakat hukmdori Muhammad Shayx Ali Ashir oʻgʻli qurdirgan. Vaqt oʻtish bilan madrasa eskirib shikastlangan, vaqfnomalar ham uqalanib, yoʻq boʻlib ketgan. Qoʻqon xoni Olimxon ruxsati bilan madrasa birinchi taʼsischisi vaqf qilib bergan vaqf mulklari daromadi hisobiga qayta qurilgan va podsho Iskandar Nav deb nomlangan. 1898-yilda podsho Iskandar nav madrasasi faoliyat olib borgan. U Eski Margʻilon shahrining Podsho Iskandar mahallasida joylashgan boʻlib, 31 hujra, darsxona, yozgi va qishki masjiddan iborat boʻlgan. Podsho Iskandar Nav madrasasida mudarrislar Buzrukxoʻja qozi, Domulla Abdulqayum, Mulla Muhammad Qobil, Domulla Rahmatilla Aʼlam ishlagan. 1893-yilda madrasada 80 talaba tahsil olgan.

Podsho Iskandar nav madrasasining yangi vaqfnomasida madrasaga quyidagi qishloqlar va tegishli yerlar kirgan: Oqtepa qishlogʻi, Abu Baraka qishlogʻi, Rabot-A mak degan joy, Oʻqchi degan joy, Quva qishlogʻidagi Chirmov arigʻidan sugʻoriladigan yer, Balchiq koʻl degan joydagi yer, Qoʻqonqishloqdagi uchta yer uchastkasi. Birinchi toʻrtta qishloqdagi yerlarni Podsho Iskandar madrasasini qurdirgan hukmdor vaqf qilib bergan, qolgan 3 tasini esa boshqa mulkdorlar vaqf qilgan.

Podshoh Iskandar madrasasining 1870-yilda olib borilgan qurilish ishlariga safelto‘dalik usta Yusufxo‘ja (1818—1898) boshchilik qilgan bo‘lib, bezash ishlari naqqosh usta Turdimat (1858—1908) tomonidan amalga oshirilgan. 1938-yilga kelib madrasa ichida artel faoliyat ko‘rsatgan.

Bugungi kunda madrasa ham, u joylashgan Podsho Iskandar ziyoratgohi ham mavjud emas.
## Manbalar
Umid Jabbrov

**Umid Jabbrov Rahmonovich**(1976-yil 28-iyun Fargʻona viloyatida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — filolog va siyosatchi. IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan.
## Biografiyasi
Umid Jabbrov Rahmonovich 1976-yil 28-iyun Fargʻona viloyatida tavallud topgan.
Farg‘ona davlat universitetini oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.
2020-yildan IV-chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan. „Milliy tiklanish“ demokratik partiyasi vakili, shuningdek, Innovatsion rivojlanish, axborot siyosati va axborot texnologiyalari qo‘mitasi aʼzosi.

## Manbalar
Lingua Franca Nova

**Lingua Franca Nova** (qisqartirilgan **LFN** yoki **Elefen**) — Shippensburg universitetida C. George Boeree tomonidan yaratilgan sun'iy til. Uning so'zlari fransuz, italyan, portugal, ispan va katalan tillaridan olingan. Til qoidalari juda soddalashtirilgan va Ruminiya kreol tillariga o'xshaydi. Oʻrganish va tushunish oson. Lotin va kirill harflaridan foydalanilgan fonetik alifboga ega. 

## Manbalar
Optik oyna

**Optik oyna** – bu Yer atmosferasi tomonidan bloklanmagan toʻlqin uzunliklari diapazoni. Oyna taxminan 300 nanometrdan (ultrabinafsha-B) inson koʻzi aniqlay oladigan diapazongacha, taxminan 400–700 nm va taxminan 2 mkm gacha davom etadi. Quyosh nurlari asosan optik atmosfera oynasi orqali erga etib boradi; . Quyosh bu diapazonning aksariyat qismida juda faoldir (quyosh chiqaradigan radiatsiyaning 44% koʻrinadigan spektrda, 49% *infraqizil spektrda* toʻgʻri keladi).

## Taʼrif
Yer atmosferasi butunlay shaffof emas va koʻp toʻlqin uzunliklari uchun 100% shaffof emas (Erning shaffofligi syujetiga qarang); shaffof boʻlgan toʻlqin uzunligi diapazonlari *atmosfera oynalari* deb ataladi.

## „Optik spektr“ atamasining maʼnosi
*Optik* soʻzi qadimgi yunoncha: ὀπtῐkos (*optikós*, „koʻrish uchun yoki koʻrish uchun“) dan kelib chiqqan boʻlsa-da, odatda koʻrinadigan yoki vizual narsani anglatadi, *optik spektr* atamasi koʻrinadigan, ultrabinafsha va nurlarning yigʻindisini tasvirlash uchun ishlatiladi.

### Optik atmosfera oynasi

Optik atmosfera oynasi – yer atmosferasidan oʻtadigan elektromagnit spektrning optik qismi, uning infraqizil qismi bundan mustasnodir; , ilgari aytib oʻtilganidek, optik spektr IR spektrini ham oʻz ichiga oladi va shuning uchun optik oyna infraqizil oynani (8 – 14 mkm) oʻz ichiga olishi mumkin boʻlsa-da, ikkinchisi konventsiya boʻyicha alohida hisoblanadi, chunki bu koʻrinadigan spektrda mavjud emas.

## Kuzatuv astronomiyasi uchun tarixiy ahamiyati
1940-yillargacha astronomlar kuzatishlari uchun optik spektrning faqat koʻrinadigan qismi va yaqin *infraqizil qismlaridan* foydalanishlari mumkin edi. Mashhur italyan polimati Galileo Galiley tomonidan qilingan birinchi buyuk astronomik kashfiyotlar *optik oyna* orqali erga etib kelgan yorugʻlikni qabul qiluvchi optik teleskoplar yordamida qilingan. 1940-yillardan keyin *radioteleskoplarning* rivojlanishi radio oynasidan foydalangan holda radio astronomiyaning yanada *muvaffaqiyatli sohasini* oʻz ichidan ajralib chiqardi.

## Yana qarang

* Infraqizil (atmosfera) oynasi
* Biologik toʻqimalarda optik oyna
* Radio oynasi
* Optik tola

## Manbalar
Vyacheslav Popov

**Vyacheslav Nikolayevich Popov** (1962-yil 17-fevralda tugʻilgan, Kuybishev, RSFSR, SSSR) — sovet va rus futbolchisi. Himoyachi sifatida oʻynagan.

## Havolalar
Vyacheslav Popov „Vosxod“ (Kuybishev) yoshlar jamoasi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi. Proffesional darajadagi faoliyatini 1979-yilda SSSR chempionatining Ikkinchi ligasida Sizranning „Turbina“ jamoasida bosghlagan. 1980-yilda u Kuybishevning „Krilya Sovetov“ klubida oʻynay boshladi va bu jamoada 9 mavsumni oʻtkazdi. Krilya Sovetov jamoasidagi 9 mavsumning 3 tasi SSSR Birinchi Ligasi va 6 tasini Ikkinchi ligasida oʻtkazgan. 1989—1991-yillarda Markaziy Osiyoning „Navbahor“ va „Alga“ klublari safida ham ikkinchi ligada ishtirok etgan. 1989-yilgi mavsumda Oʻzbekiston SSRning „Navbahor“ jamoasi safida toʻp surgan futbolchi 38 ta oʻyinda 15 ta gol urgan va bu uning uchun faoliyatidagi eng yaxshi natija boʻlgan.

1992-yilda Popov Rossiyaning „Uralmash“ jamoasiga koʻchib oʻtdi. U Rossiya chempionatidagi debyutini 29-mart kuni Fakelga qarshi 1-tur uchrashuvida oʻtkazdi. Oʻsha yilning 22-aprel kuni u faoliyatidagi yagona golini Premyer-ligadagi tur oʻyinida SSKA jamoasiga qarshi oʻyinda kiritgan. „Uralmash“ klubi tarkibida oliy ligada jami 17 ta o‘yin o‘tkazgan. 1993-yilda u Samaraga qaytib keldi. Keyinchalik u SKD (ikkinchi ligada), „Neftyanik“ (Poxvistnevo) (uchinchi ligada) va Vengriyaning „Szegedi EAC“ klublarida oʻynagan. U 1994-yilda „Neftyanik“ (Poxvistnevo) jamoasida faoliyatini yakunlagan.

## Yutuqlar

; Krilya Sovetov

* Ikkinchi liga gʻolibi (3): 1983 (2-chi zona), 1984 (2-mintaqa), 1986 (2-mintaqa)
* Ikkinchi ligada uchinchi oʻrin (1): 1988 (2-mintaqa)

; Navbahor

* Ikkinchi ligada 2-oʻrin sohibi (2): 1989 (7-mintaqa), 1990 (Sharqiy zona)

; '''Alga'''

* Ikkinchi ligada uchinchi oʻrin (1): 1991 (Sharqiy zona)

## Manbalar


## Havolalar

* Vyacheslav Popov FootballFacts.ru saytidagi profil
Sarah Andersen

**Sarah Andersen** — amerikalik karikaturachi va illyustrator, *[[Sarah's Scribbles]]* vebkomikslar toʻplami muallifi. *[[New York Times|New York Timesning]]* bestselleri *Fangs* kitobi muallifi.

## Tarjimai holi
Andersen 2014-yilda Merilend instituti sanʼat kollejini (MISK) tamomlagan. MISKni tamomlagandan soʻng, qisman avtobiografik vebkomiks *Sarah’s Scribbles* (eski *Doodle Time*) chizishni boshlaydi. *Sarah’s Scribbles* uchun ketma-ket uch yil eng yaxshi grafik romanl va komikslar boʻyicha Goodreads Choice mukofotini qoʻlga kiritgan. 2016-yilda ''Adulthood is a Myth'' debyut kitobi, 2017-yilda *Big Mushy Happy Lump* kitobi va 2018-yilda *Herding Cats* kitobi uchun uchun Goodreads Choice mukofotiga loyiq koʻrilgan.

Andersen 2019-yil iyul oyida chiqarilgan *[[Cheshire Crossing]]* grafik romanida yozuvchi Andy Weir bilan hamkorlik qilgan. Ushbu hamkorlik Weirning eski hajviyasiga asoslangan boʻlib, Piter Pan hikoyasidan Wendy Darling, Oz sehrgari hikoyasidan Dorothy Gale va „Cheshire Crossing“ deb nomlangan maktab-internatdagi Alice moʻjizalar mamlakatida filmidan olingan Elis Liddell kabi qahramonlardan iboratdir.

Andersen 2019-yilning oxirida Tapas platformasida *[[Fangs]]* deb nomlangan gʻayritabiiy romantik vebkomiksini chop etishni boshladi. 2020-yil sentyabr oyida *Fangs* kitobi Andrews McMeel nashriyoti tomonidan nashr etildi. Oʻsha oyda nashriyotdagi hafta davomida eng koʻp sotilgan kitob boʻld. 2020-yil oktyabr oyida esa *[[New York Times]]ning* bestselleri (eng koʻp ostilgan kitob) boʻldi.

2020-yil yanvar oyida Mexiko shahridagi ommaviy sanʼat loyihasi doirasida oʻz qahramonlarining devoriy suratini chizgan. Biroq ushbu surat bir necha kun ichida oʻchirib tashlangan. 2022-yil 31-dekabrda New York Times gazetasida Stable Diffusion (*Barqaror diffuziya*) kabi sunʼiy grafik tizimlarning oʻsishi haqida tahliliy esse yozdi. Ushbu inshosida grafik rassomlarning chalkashlik, oʻzlashtirish, obroʻga taʼsir qilish, daromadlarni kamaytirish kabi tahdidlarni ochiqlab bergan.

2023-yil yanvar oyida Andersen Sunʼiy intelekt (AI) kompaniyalari — Stability AI, Midjourney va DeviantArt onlayn sanʼat hamjamiyatiga nisbatan qoʻzgʻalgan daʼvo arizasining mualliflaridan biri.

## Manbalar

## Havolalar
Jalolova

**Jalolova** — Jalolov familiyasining ayollar uchun ishlatiladigan shakli.

## Sportchilar

* Gulshanoy Jalolova (1984-yil 10-dekabr) — yarimhimoyachi, „Oʻzbekiston ayollar terma jamoasining sobiq a'zosi.

## Yana qarang
Mamut Abakirov

**Mamut Abakirov**(1912-yil O‘sh tumani To‘qbay-Tala qishlog‘ida tavallud topgan, Fargʻona viloyati — 2003-yil) — Qirgʻiziston SSR Oʻsh viloyati Sovet tumani, „Leninchil-jash“ kolxozining naslchilik yilqichilik fermer boshligʻi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil).
## Biografiyasi
Mamut Abakirov 1912-yilda Oʻsh tumani Toʻqbay-Tala qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan. Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi boʻyicha tahsil olgan. 1931-yil — oddiy kolxozchi,1935-yil — mahalliy kolxozda (keyinchalik — Sovet tumanining „Leninchil-Jash“ kolxozi) dala etishtirish brigadasi boshligʻi boʻlgan. Mamut Abakirov 1942-yil iyun oyidan Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan. Mamut Abakirov 159-tank brigadasining Gorodok Qizil Bayroq ordeni 6-alohida qoʻriqchi motor-muhandislik batalonida sapyor sifatida jang qilgan. 1942-yilda KKP(b) safiga kirgan.
Demobilizatsiyadan so‘ng vataniga qaytib, Sovet tumanidagi „Leninchil-jash“ kolxozida otchi bo‘lib ishlashda davom etgan. Keyinchalik shu kolxoziga naslchilik fermasi boshlig‘i etib tayinlandi.

1947-yilda Mamut Abakirovning rahbarlig tomonidan naslchilik fermasida 90 ta toydan 90 ta bosh sigir boqilgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 15-sentyabrdagi Farmoni bilan 1947-yilda kolxoz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini majburiy yetkazib berish va chorvachilikning barcha turlari boʻyicha chorvachilikni rivojlantirish rejasini bajarganida chorvachilikdan yuqori mahsuldorlikka erishganligi uchun". Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni shuningdek, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali,Qizil Yulduz ordeni,Mehnat jasorati uchun medal, 3-darajali Shon-sharaf ordeni bilan taqdirlangan.

Mamut Abakirov nafaqaga chiqqunga qadar fermada ishlagan.

## Mukofotlari
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin buyrugʻi
* Qizil Yulduz ordeni (1944-07-19)
* 3-darajali Shon-sharaf ordeni (26.04.1945)
* Mehnat jasorati uchun medali
## Vafoti
Mamut Abakirov 2003-yilda vafot etgan.
## Adabiyotlar
* Muzalevskiy M. V. Sotsialistik mehnat qahramonlari. Biobibliografik lugʻat. — M. „Cavalier“, 2008. — T. 2. — 200 b.
* Qirgʻiziston Sotsialistik Mehnat Qahramonlari. — Frunze: Ed. „Qirgʻiziston“, 1966-yil
* Qirgʻiz tarixi — Mamlekettik til jana ensiklopediya borboru. Bishkek — 2003-yil, ISBN 9967-14-009-7
* Qirgʻiz kengashi ensiklopediyalari, 1976-yil

## Manbalar
Ajimat Matiyev

**Ajimat Matiyev**(1905-yil Olmaluu-Buloq qishlog'ida tavallud topgan,Fargʻona viloyati,Andijon tumani,) — Qirgʻiziston SSR Jalolobod viloyati, Achinsk tumani, Olmalu-Buloq kolxozi raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil).
## Biografiyasi
Ajimat Matiyev 1905-yilda Olmalu-Buloq qishlogʻida (hozirgi — Jalolobod viloyati Suzoq tumani) dehqon oilasida tavallud topgan. 1920-yillarning oxirlarida hozirgi Qirgʻiziston janubidagi kolxoz harakatida faol yuritgan. Ajimat Matiyev birinchilardan bo‘lib tug‘ilib o‘sgan qishlog‘idagi qishloq xo‘jaligi arteliga ishga kirgan. 1934-yildan — Achinsk viloyati "Olmalu-Buloq" kolxozi raisi lavozimida ishlagan.
“Olmalu-Buloq” jamoa xoʻjaligini Jalolobod viloyatidagi ilgʻor qishloq xoʻjaligi korxonalari qatoriga olib chiqgan. Kolxoz 1947-yilda qoramol bo'yicha rejani 120 foizga, qo'y va yilqichilik bo'yicha 108,9 foizga, jun bo'yicha 110 foizga, sut bo'yicha 113 foizga ortig'i bilan bajargan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 15-sentyabrdagi farmoni bilan Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali shuningdek Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.
1953—1960-yillarda Olmalu-Buloq qishlogʻi qishloq kengashi raisi, 1960—1987-yillarda Olmalu-Buloq kolxozining naslchilik fermasi boshligʻi boʻlib ishlagan.
## Mukofotlari
*Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni
*Lenin ordeni
*Oʻroq va Bolgʻa medali
## Vafoti
Ajimat Matiyev 1991-yil 26-avgustda vafot etgan.
## Adabiyotlar
*„Qirg'iziston“. Uluttuk ensiklopediyasi: 1-jild. Asanov Y. A. B.: Mamlekettik til jana borboru ensiklopediyasi, 2006. ISBN 9967-14-046-1
*Borbugulov M., O'sh viloyatlari ensiklopediyasi, Frunze, 1989-yil
Abdurauf Muhamedov

**Abdurauf Muhammedov** (1908-yil — 1938-yil, 14-oktyabr) — XX asr oʻzbek maʼrifatparvarlaridan, Oʻrta Osiyo davlat universitetida direktor oʻrinbosari, Namangan shahar soveti raisi boʻlib ishlagan. 1938-yil qatagʻon qurboni boʻlgan.

## Tarjimayi holi
Abdurauf Muhammedov 1908-yilda tugʻilgan. U ham akasi Abduvosiq Muhammedov kabi „Namuna“ maktabida tahsil oldi. Abdurauf mehnat faoliyatini juda erta boshlab, 1920-yil 13 yoshida meva-choy ishlab chiqarish korxonasida ishlagan. 1924—1926-yillarda esa Toshkentning eski shahar komsomol tashkiloti tuman qoʻmitasida tashkiliy boʻlim mudiri va kotibi vazifalarida ishlaydi. 1926—1927-yillarda davlat apparatini mahalliylashtirish komissiyasida mas’ul kotib, 1927—1928-yillarda esa Toshkent okrugi chakana ishlab chiqaruvchilar ittifoqi madaniyat boʻlimida mudir lavozimlarida faoliyat koʻrsatadi. Abdurauf Muhammedov 1928—1931-yillarda Oʻrta Osiyoda birinchi boʻlib tashkil etilgan radio markazida direktor oʻrinbosari boʻlgan.

Abdurauf Muahmmedov 1931—1932-yillarda Moskvada tahsil oladi. Moskva va Leningradga ketadiganlar guruhiga yetakchilik qiladi. Moskvada oʻqish bilan bir paytda talabalar stipendiya komissiyasi raisi va Oʻzbekistonning Moskvadagi doimiy vakilining mas’ul kotibi vazifalarida ish olib borgan. Toshkentga qaytgach, 1932-yil sentyabridan 1933-yil 15-apreligacha Oʻrta Osiyo davlat universitetida (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) direktor oʻrinbosari boʻlgan. Keyinchalik Toshkentdan ketkazilib 1933-yil 15-aprelda Namanganning Yangi Qoʻrgʻon tumanida ijroKoʻm raisi oʻrinbosari lavozimiga tayinlanadi. Tashabbuskor va intiluvchan rahbar sifatida 1936-yil 26-yanvarda Namangan shahar soveti raisi lavozimiga saylanadi.

1937-yil 2-sentyabr kuni Abdurauf Muhammedov toʻsatdan Namangan partiya qoʻmitasi tomonidan partiyadan oʻchiriladi va ishdan chetlashtiriladi. 1937-yil 14-sentyabr kuni esa qamoqqa olishga order yozib beriladi.

1937-yilning 14-oktyabr kuni oʻtkazilgan birinchi soʻroqda Abdurauf Muhammedovning oʻtmishi bilan qiziqadilar. 1937-yil 1-noyabr kungi soʻrovda Abdurauf Muhammedovning Namangandagi shahar sovetida raisligi davrida olib borgan ishlari „aksilsovet faoliyati“ deb notoʻgʻri talqin qilinadi. Uni mahalliy troitskiychi aksilinqilobiy tashkilot tuzgan deb, OʻZSSR Jinoyat kodeksining 58-, 63-, 64-, 67-moddalari bilan aybdor deb topadilar. Mash’um uchlik Abdurauf Muhammedovnining ishini 1938-yil 14-oktyabr kuni soat 13:55 dan 14:10 gacha koʻrib chiqadi va oʻsha kunning oʻzida hukm ijro etilib otib tashlanadi.
## Manbalar
Abduvosiq Muhamedov

**Abduvosiq Muhammedov** (1905-yil, Toshkent — 1938-yil 5-oktyabr, Toshkent) — XX asr oʻzbek maʼrifatparvarlaridan. Toshkent viloyati komsomolida tashkilotchi. 1938-yil qatagʻon qurboni boʻlgan.
## Tarjimayi holi
Abduvosiq Muhammedov 1905-yilda Toshkent shahrining Shayx Hovandi Tohur dahasi, birinchi Mergancha mahallasida tugʻilgan. Otasi Abdushukur Toshmuhammad oʻgʻli bogʻbon oilasidan chiqqan. U 1900—1905-yillarda Fargʻona shahrida Jamurzaqov savdo idorasida, 1906—1914-yillarda toshkentlik savdogar Abdurasul Mavlonqoriyevning savdo manufakturasida, 1914—1917-yillarda esa Fargʻona shahrida Ahmedovning savdo idorasida ish yurituvchi boʻlib xizmat qilgan.

Abduvosiq Muhammedov 1917-yilgacha eski usul va jadid (yangi usul) maktablarida tahsil olgan. 1918—1919-yillarda Toshkentdagi Munavvarqori Abdurashidxonovning „Namuna“ maktabida oʻqigan.
Abduvosiq Muhammedov 1919-yil oxirida maktabni tugatib, 1920-yildan komsomol tashkilotiga aʼzo boʻlib kiradi. U Toshkentning eski shahar komsomolida tashkilotchi sifatida ish boshlaydi. A.Muhammedov tahsilni davom ettirish maqsadida Toshkent shahridagi ishchi fakultetiga oʻqishga kiradi. Biroq, oʻqish sharoitidan koʻngli toʻlmaydi va oʻqishni tashlab "Chigʻatoy gurungi" tashkilotida faol harakat olib boradi. Shu bilan birga Turkbyuroning nashriyot boʻlimida musahhih sifatida faoliyat olib boradi.

A.Muhammedov keyinchalik Moskvadagi Sharq mehnatkashlari kommunistik universitetda taʼlim oladi. 1924-yil noyabrda oʻqishni muvaffaqiyatli tugallab, Toshkentga qaytib keladi. 1925-yilning mart oyigacha Toshkent viloyati komsomolida tashkilotchi, soʻng 1926-yil 15-iyungacha mas’ul kotib lavozimida ish olib boradi.

1927-yil iyul oyida A.Muhammedov partiya yoʻllanmasi bilan Andijon viloyatiga yuboriladi. U Oyim tumanida yer islohotlarini oʻtkazish ishlariga jalb etiladi. 1928-yil sentyabrda Leningrad arxitektura institutining arxitektor-injener fakultetiga oʻqishga kiradi. U toʻrt yillik Leningraddagi tahsildan soʻng Toshkentga qaytib, VKP (b) Oʻrta Osyo byurosi qarori bilan Oʻzbekiston davlat plan qoʻmitasi Prezidiumi aʼzosi etib saylanadi.

1937-yil 21-oktyabr kuni ishdan chetlatiladi.

1938-yil 5-mart kuni A.Muhammedovga Toshkentdagi teatr qurilishida katta miqdordagi davlat pulini oʻmarish aybi qoʻyiladi. Sud 5-oktyabr kuni soat 09:00 dan 09:15 gacha oʻtkaziladi va oliy jazoga hukm qilinadi. Hukm oʻsha kuniyoq ijro qilinib, otib tashlanadi. 1938-yil 17-yanvar kuni A.Muhammedovning turmush oʻrtogʻi Matluba Muhammedova ham qamoqqa olinadi. 1938-yil 17-may kuni Toshkent viloyat sudi Matluba Muhammedovani 10 yilga qamoqqa hukm qiladi. U Sibirning Usolskiy lagerida jazoni ijro etadi.

1956-yil 28-noyabrida Abduvosiq Muhammedov oqlanib, 1938-yil 5-oktyabrda chiqarilgan „uchlik“ qarori bekor qilinadi. 1956-yil 14-dekabrda A.Muhammedovning oqlangani toʻgʻrisida yaqinlari xabardor qilinadi.
## Manbalar
Aleksandr Myakutin

**Aleksandr Ivanovich Myakutin** (1876-yil 4-oktyabr, Oʻsh – 1918-yil 8-may Toshkent) – taniqli folklorshunos, harbiy huquqshunos, Butunrossiya Taʼsis majlisi aʼzosi.

## Manbalar

## Havolalar

* ''Protasov L. G.'' Taʼsis majlisining odamlari: davrning ichki qismidagi portret. M., ROSPEN, 2008 yil.
* ''Semenov V. G.'' Kazaklar ofitserlari Myakutinlarning taqdiri // Orenburg kazak armiyasi. Madaniyat. Gen. Bojxona. Chelyabinsk, 1996 yil, 118-128-betlar 
* Myakutin Aleksandr Ivanovich // RIA xodimlari
* Aleksandr Ivanovich Myakutin 140 yil oldin tugʻilgan
Matluba Muhamedova

**Matluba Muhammedova** (1911-yil, Fargʻona — 1998-yil, Toshkent) — shifokor. Sheʼrlari sabab qatagʻonga uchragan. Italiya elchixonasidan boshpana soʻragan degan ayblov qoʻyilgan. Davlat va siyosat arbobi, arxitektor Abduvosiq Muhammedovning turmush oʻrtogʻi.
## Tarjimayi holi
Matluba Muhammedova 1911-yil Fargʻonada tugʻilgan. Otasi Nurmuhammad Dadamuhammedov yangi usuldagi maktabda muallimlik qilgan. 1926-yilgacha Matluba Muhammedova Qoʻqonda oʻqigan. Keyinchalik Toshkentdagi ayollar bilim yurtida, undan soʻng opasi kabi Moskvadagi oʻzbek maorif institutiga oʻqishga kiradi. Talabalar orasida vatanparvarlik ruhidagi sheʼrlari tufayli mashhurlikka erishadi. Keyinchalik uning shu mavzudagi sheʼrlari komsomol tashkiloti tomonidan koʻrib chiqilib, millatchilik sifatida baholanadi va oʻqishdan haydaladi. 1927-yil Moskvada „Komsomolskaya pravda“ gazetasida unga qarshi maqola ham chiqariladi. Koʻp oʻtmay oʻziga qoʻyilgan ayblarning tuhmat ekanini isbotlab ariza yozadi va oʻqishga qaytib tiklanadi. Ammo, bu vaqtda Moskvadagi oʻzbek maorif instituti yopiladi. Matluba Muhammedova shundan soʻng musiqa texnikumiga kirib, oʻqishni davom ettiradi. 1929-yilda Said Ahmad Naziriy Matlubani Leningrad arxitektura instituti talabasi Abduvosiq Muhammedov bilan tanishtiradi. 1933-yilda Abduvosiq oʻqishni bitirib Toshkentga qaytgach ular oila qurishadi.

1938-yil 5-mart kuni A.Muhammedovga teatr qurilishida katta miqdordagi davlat pulini oʻmarish aybi qoʻyiladi. Sud 5-oktyabr kuni soat 09:00 dan 09:15 gacha oʻtkaziladi va oliy jazoga hukm qilinadi. Hukm oʻsha kuniyoq ijro qilinib, Abduvosiq Muhammedov otib tashlanadi. 1938-yil 17-yanvar kuni A.Muhammedovning turmush oʻrtogʻi Matluba Muhammedova ham qamoqqa olinadi. Bu paytda u Toshkent tibbiyot institutining 3 bosqich talabasi boʻlgan. 1938-yil 17-may kuni Toshkent viloyat sudi Matluba Muhammedovani 10 yilga qamoqqa hukm qiladi. U Sibirning Usolskiy lagerida jazoni ijro etadi. Sibir oʻrmonlarida daraxt kesishga majbur qilinadi.

1940-yil 26-fevralda Matluba Muhammedovaning arizasi qayta koʻrib chiqilib, aybsiz deb oqlanadi. Matluba Muhammedova ikkinchi jahon urushi yillarida Tibbiyot institutini tugatdi, shifokor boʻlib ishladi. Urushdan soʻng ukasini davolatish maqsadida Namanganga ketdi, chunki ukasiga Toshkentda yashashga ruxsat berilmagan. Stalin vafot etgandan keyin yana Toshkentga qaytdi. Matluba Muhammedova 1998-yilda Toshkentda vafot etgan.

## Manbalar
Sodiqboy Xoldorboyev madrasasi

**Sodiqboy Xoldorboyev madrasasi** — Fargʻona viloyati Margʻilon shahrida qurilgan madrasa.

Sodiqboy Xoldorboyev madrasasi 1845-yil (hijriy 1262-yil) Margʻilon shahri Bog‘ishamol mahallasida qurilgan. Qurdirgan shaxs Sodiqboy Xoldorboyev. Madrasani o‘z nomi bilan atagan. Baʼzi manbalarda Chuqur madrasa deb ham nomlanadi. Madrasa mudarrisi Ahmad Ali Mahdum boʻlgan. Madrasa faoliyat yuritishi uchun Sodiqboy unga Shahrixon qishlog‘idagi Boʻston arig‘idan sugʻoriladigan yerdan taxminan 180 tanobni vaqf qilib bergan. Madrasa foydasiga uning janub tomonidagi 12 doʻkon ham vaqf qilingan. Yana bir ma‘lumotlarga qaraganda, Eski Margʻilon shahridagi Sodiqboy Xoldorboyev madrasasining Margʻilon uyezdi Segaza volostining Do‘rman qishloq jamoasi Kirbosh Xidir Sho dahasida 31 desyatina 1340 sarjindan iborat bitta yer uchastkasi bo‘lgan.

Sodiqboy Xoldorboyev o‘z nomidagi madrasaga vaqf mulki ehson qilish toʻgʻrisida mahalliy qoziga vaqfnoma tuzdirgan. Vaqfnomaga qozilar va Xudoyorxonning hijriy 1262-yildagi muhri bilan tasdiqlangan. Vaqfnoma shartiga asosan ehson qilivchining o‘g‘li Muhammadrizo mutavalli qilib tayinlangan. Uning vafotidan keyin avlodidan eng munosibi tayinlanishi shart boʻlgan. Vaqf daromadi dastavval madrasani ta‘mirlashga, so‘ngra, 1/10 qismi mutavalli foydasiga ajratilib qolgani 4 qismga bo‘lingan. Uning bir qismi mudarrisga va 3 qismi madrasa talabalariga to‘lab berilishi shart bo‘lgan. Madrasa mutavallisi vaqf mulkini chorakorlarga ijaraga bergan. Daromaddan vaqfnoma shartlariga ko‘ra foydalangan. Mutavalli vaqf yerlaridan tushgan daromaddan har yili masjid va madraani taʼmirlagan. Bundan tashqari, mudarris, muazzin, imom va boshqa xizmatchilarga, moyana, talabalarga nafaqa bergan.
## Manbalar
Slaviša Stojanović

**Slaviša Stojanović** (; 1989-yil 27-yanvarda tugʻilgan) — serbiyalik futbolchi, Indija FK jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
Stoyanovich sobiq Yugoslaviya Respublikasining Smederevo shahrida tugʻilgan va mahalliy FK Smederevo klubi yoshlar jamoasida futboldan taʼlim olgan. 2007-yil FK Smederovo jamoasida professional futboldagi debyutini ham oʻtkazgan.

2012-yilning yozida u „Jagodina“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi va u yerda bir yarim mavsum davomida oʻynadi. Jagodinadagi birinchi mavsumida jamoa bilan Serbiya kubogini qoʻlga kiritdi, ammo oʻsha mavsumda atigi 15 oʻyinda maydonda harakat qildi. 2014-yil yanvar oyida u Serbiya Ikkinchi ligasida oʻynovchi „Borac Chachak“ jamoasi safiga borib qoʻshildi va mavsum oxirida jamoasi bilan Serbiya Premyer-ligasiga koʻtarilishga erishdi.

2015-yilning yozida u „Radnik Sordolika“ klubi bilan shartnoma imzoladi va jamoadagi yetakchi futbolchilardan biriga aylandi va mavsum davomida 29 oʻyinda 9 ta gol bilan klubning eng yaxshi toʻpurari sifatida yakunladi.

2016-yilning 20-iyulida u Isroil Premyer-ligasining „Hapoel Kfar Saba“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 2016-yil 13-dekabrda jamoa bilan xayrlashdi va 2017-yil yanvar oyidagi transfer oynasi oxiriga kelib, u „Hapoel Petah Tikva“ bilan mavsum oxirigacha shartnoma imzoladi va „Hapoel Kfar Saba“ jamoasidan ijaraga berildi. 2017-yilning yozida u Serbiyaga qaytdi va Radnički Niš bilan shartnoma imzoladi.

Serbiya va Isroilning bir qator jamoalarida faoliyat olib borganidan soʻng, Stoyanovich 2018—19-yilgi mavsum oldidan Hindiston Superligasining „Kerala Blasters“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Hindiston Superligasidagi debyut mavsumida u 16 ta oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol va ikkita golli uzatmani amalga oshirdi. Shuningdek, u „Kerala Blasters“ farm jamoasi tarkibida ham 3 ta oʻyinda maydonga tushdi. 2020-yilda Hindiston jamoasi bilan shartnomasi yakunlangach, u Serbiyaning yuqori divizion klubi „OFK Bačka“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2020-yil iyul oyida Stoyanovich Bacca bilan shartnoma imzoladi. 2021-yil fevral oyida Oʻzbekiston Superligasi vakili „Navbahor“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2021-yil iyul oyida Stoyanovich „Rad Belgrad“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

## Faoliyat statistikasi

### Kerala Blasters FK
Stojanović Hindiston Superligasining 2018-19-yilgi mavsumida „Kerala Blasters FC“ ni himoya qilgan.  U 16 liga oʻyinida va 2019-yilgi Superkubokda bitta oʻyin oʻtkazdi. Slaviša dastlabki mavsumida 4 ta gol va bir golli uzatma bilan yakunladi.

### Kerala Blasters FC farm jamoasi
Stoyanovichning „Kerala Blasters“ jamoasidagi natijalari pastligi sababli „Kerala Blasters“ klubining farm jamoasiga yuborildi. U Kerala shtatidagi Kerala Premyer-ligasida klubning farm jamoasida toʻp surdi. U 2018/19-yilgi mavsumda ligada oʻynagan.

## Yutuqlar

; Jagodina

* Serbiya kubogi : 2013

## Manbalar

## Havolalar

* Utakmica.rs saytida Slavisha Stoyanovich statistikasi
* Slaviša Stojanović at Soccerway
Ashurmat Qodirov

**Ashurmat Qodirov**(1907-yil 22-aprelda tavallud topgan— 1991-yil 25-fevral) — tojik sovet davlat va xoʻjalik arbobi. Tojikiston SSR Stalinobod tumani Bulganin nomidagi kolxoz raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil). Tojikiston SSR Oliy Soveti deputati.
## Biografiyasi
Ashurmat Qodirov 1907-yilda Shohidi Qariyantoʻki qishlogʻida (hozirgi — Qonibodam tumani) dehqon oilasida tavallud topgan. Mehnat faoliyatini Voroshilov nomidagi kolxozda boshlagan. Xuddi shu kolxozda oddiy kolxozchi, aravachi, brigadir bo‘lib ishlagan.1931-yilda Ashurmat Qodirov partiya maktabining bir yillik kurslarida oʻqigan.1932-yilda O‘rta Osiyo Kommunistik universitetiga o‘qishga kiragan. Taʼlim olib, Konibodom tumani Qichqak qishlogʻida paxta xomashyosini qabul qilish va xarid qilish punktida brigadir, boshliq boʻlib ishlagan.1938-yildan — Qonibodam MTS direktori boʻlgan. 1938-yilda KPSS (b) safiga kirgan.1943-yildan Konibodom viloyati tuman ijroiya qoʻmitasi raisi, paxtachilik sovxozlari tresti boshligʻi, 1954-yildan Farxor va Qoʻshtosh viloyat ijroiya qoʻmitalari raisi, 1955-yildan I.Leninobod MTS, Stalinobod viloyati Bulganin nomidagi kolxoz raisi boʻlgan. Ashurmat Qodirov kolxozni Stalinobod viloyatidagi ilg‘or paxtachilik xo‘jaliklari qatoriga olib chiqdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 17-yanvardagi farmoni bilan Sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanilgani, yuqori va yuqori hosil olish uchun paxta xomashyosining barqaror hosildorligi Lenin ordeni va „O‘roq va bolg‘a“ oltin medali shuningdek Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1959-yilda Stalinobod viloyatidagi „Kommunizm“ kolxoziga rais etib saylangan. Tojikiston SSR Oliy Soveti, Konibodom tumani va Leninobod viloyat xalq deputatlari Sovetlari deputati etib saylangan.
## Vafoti
Ashurmat Qodirov 1991-yil 25-fevral uzoq davom etgan kasallik natijasida vafot etgan.
## Manbalar
Sohib Nazarboyev

**Sohib Nazarboyev** (1882-yil, Andijon — 1952-yil 8-avgust) — oʻqituvchi, kotib. Bir qancha davlat idoralarida hisobchi vazifasida, maorif sohalarida ishlagan. Andijondagi „Milliy Ittihod“ aksilinqilobiy tashkilotining aʼzosi sifatida qamoqqa olingan.
## Yoshligi
Sohib Nazarboyev 1882-yilda tugʻilgan. Otasining ismi Mexlison, millati esa nemis boʻlgan. Mexlison podsho chinovniklaridan boʻlib, Andijon viloyatida yer oʻlchovchi vazifasida ishlagan. Mexlison eʼtiqodi bilan bogʻliq muammolar tufayli Andijondan Peterburgga chaqirib olinadi, qaytishiga esa ruxsat berilmaydi. Xotini Sorabibi Hayitboyeva farzandi Sohib bilan noiloj Namanganga otasinikiga qaytadi va Nazarboy ismli kotibga turmushga chiqadi. Nazarboy bolani oʻziga oʻgʻil qilib oladi va unga Sohib Nazarboyev deb oʻz familiyasini beradi. Biroq Nazarboy koʻp oʻtmay vafot etadi. Shundan soʻng Sorabibi Andijondan boʻlgan mashhur boy Mirkomil Mirmoʻminboyevning ishchilaridan Mirsharif Mirjumaboyevga turmushga chiqadi. Shu tariqa oila Andijonda yashab qoladi.
## Faoliyati
1900-yilgacha Sohib Nazarboyev eski maktabda tahsil olgan. 1908-yilgacha Nazar aminga mirza, 1908—1916-yillarda esa Andijon shahrining Tegirmontosh mavzesidagi rus-tuzem maktabida ishlaydi. Maktabga Andijon shahri maorif inspektori Kuznetsov va Turkiston Maorifi bosh inspektori Ostroumovlar kelib, ish faoliyatini tekshiradilar. Bir necha kundan soʻng Kuznetsov Sohib Nazarboyevni oʻz uyiga chaqiradi va qisqa suhbatdan soʻng unga oʻzi bilan hamkorlikda ishlashni taklif qiladi. Unga oʻquvchilarning kayfiyatini oʻrganish va bu haqida Kuznetsovga axborot yetkazib turish vazifasi beriladi. Nazarboyev bu ishdan bosh tortadi. Natijada Andijon maorif boʻlimi uni taʼlim tizimida ishlashdan mahrum etadi. 1916—1917-yillarda hech qayerda ishlamagan.

1917-yil 17-iyulda Shoʻroi Islomiya tashkilotining tashabbusi bilan Andijonda Yevropa millatlari vakillarining deputatlar soveti qoshida „Musulmon deputatlari soveti“ning mahalliy boʻlimi tashkil etiladi. Sohib Nazarboyev 1918-yil boshidan 11-avgustgacha Aripov, Atajonov, Raxmatov, Atabekov, Haydarhojiyev, Rizaboyevlar bilan mazkur tashkilotda faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek u 1918-yil 15-maydan 15-iyulgacha Andijon viloyatining ijroya qoʻmitasida millatlar ishi boʻyicha komissar yordamchisi vazifasini bajaradi.

Sohib Nazarboyev 1922—1924-yillarda Andijon tuman maorif boshqarmasining moliya boʻlimida, 1924—1926-yillarda Andijon birlashgan kasaba uyushmasida xodim, 1926—1928-yillarda hisobchi, 1928—1930-yillarda selxozbankda revizor, 1930—1932-yillarda Andijon shahar moliya boʻlimida kotib lavozimlarida ishlaydi.

Nazarboyev 1934-yilda Toshkentga kelib, „Qizil dehqon“, „Qizil yulduz“ kolxozlarida hisobchi, 1934-yil noyabrdan 1948-yilgacha davlat kinostudiya idorasida hisobchi, 1951-yil 28-fevralgacha „Progress“ artelida qorovul boʻlib ishlagan.

Sohib Nazarboyev 1951-yilda sud hukmi bilan qamoqqa olinadi. Unga Andijondagi „Milliy Ittihod“ aksilinqilobiy tashkilotining aʼzosi degan ayb qoʻyiladi va 10 yil qamoq jazosi beriladi. Jazoni oʻtayotgan vaqtda 1952-yilning 8-avgustida vafot etadi.

## Manbalar
Kaganskiy

**Kaganskiy** — Kaganskiy familiyasi koʻpincha polyaklar, belaruslar, ukrainlar va Sharqiy Yevropa yahudiylari orasida tarqalgan. Kaganskiy familiyasi Kogan taxallusidan olingan. Bu, oʻz navbatida, ibroniycha *"kohen"* — „diniy ruhoniy“ maʼnosini bildiradi.

## Shaxslar

* Kaganskiy Vladimir Leopoldovich (1954 yilda tugʻilgan) — geografiya va tasniflash nazariyasi (klassiologiya) sohasidagi rus olimi, publitsist.
* Kaganskiy Zaxariy Leontyevich (1884—1957) — „Rossiya“ jurnalining noshiri.

## Yana qarang

Kogon tumani

## Manbalar
Mahbuba Muhammedova

**Mahbuba Muhammedova** (1907-yil, Fargʻona — 1978-yil 28-sentabr) — pedagog. XX asrning 30-yillari oxirida boshlangan qatagʻon qirgʻiniga uchragan oʻzbek ayollaridan biri. ToshMI dotsenti, Germaniyada tahsil olib qaytgan kimyogar olim Sattor Jabborning turmush ortogʻi.
## Tarjimayi holi
Matluba Muhammedova 1907-yil Fargʻonada tugʻilgan. Otasi Nurmuhammad Dadamuhammedov yangi usuldagi maktabda muallimlik qilgan. Onasi Marhamatxonim xonim, xat-savodi chiqqan, oqila ayollardan edi. Marg‘ilonning mashhur jadid muallimi bo‘lgan Nurmuhammad Dadamuhammedov farzandlarining tarbiyasiga alohida eʼtibor bilan qaradi. Ilk savodni uyida o‘zlashtirgan qizlar jadid maktabining eng oldi o‘quvchilari bo‘lib taʼlim oldilar. Moskvadagi oʻzbek maorif institutiga oʻqishga kiradi. Katta qizi Mahbuba Muhammedova dastlab Toshkentdagi xotin-qizlar bilim yurtida tahsil oladi. 1925-yilda Moskvadagi oʻzbek maorif institutiga oʻqishga kiradi. Uning ortidan singlisi Matluba Muhammedova ham Moskvaga oʻqishga keladi.
Oʻqishni bitirgan Mahbuba Muhammedova 1930-yilda Germaniyada tahsil olib qaytgan kimyogar olim Sattor Jabborga turmushga chiqadi. Ular uch farzand koʻradi: Oʻrxon, Oʻzxon, Dilbarxon. Turmush oʻrtogʻi Sattor Jabbor taklifi bilan M.Muhammedova Texnika institutiga oʻqishga kiradi.

1937-yil 8-yanvar kuni ToshMI dotsenti Sattor Jabbor qamoqqa olinib, uzoq davom etgan qiynoq va tahqirlardan so‘ng 1938-yil 9-oktyabr kuni otib tashlanadi. Turmush o‘rtog‘i Mahbuba Muhammedova ham 1938-1939-yillarda qamoqda o‘tiradi. Ozodlikka chiqqach, farzandlari tarbiyasiga kirashadi. Ikkinchi jahon urushi yillarida Toshkent tekstil kombinatida direktor o‘rinbosari darajasiga qadar ko‘tarilgan. 1959-yilga kelib turmush oʻrtogʻi Sattor Jabborning aybsizligi isbotlanadi. Mahbuba Muhammedova 1978-yil 28-sentyabrda vafot etgan. Farzandlaridan O‘zxon Jabbor professor, O‘rxon Jabbor esa texnika fanlari nomzodi.

## Manbalar