open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krupa (daryo)

**Krupa** – Sloveniyadagi daryo, Semičning janubi-sharqida joylashgan, Bela Krajina karst tekisligining oʻrta qismidan boshlanadi. Tekislikning balandligi deyarli 30 m ni tashkil etadi. Quyi boʻr davrining qalin qatlamli ohaktoshlaridan iborat tosh qoplamasi ostidagi karst buloqlari daryoning asosiy manbai hisoblanadi. Daryo tekislikdan chiqib 2 km masofaga ega vodiydan oʻtib, Gratsdan quyiroqda joylashgan Lahinja daryosiga borib quyiladi. Butun daryo qirgʻoqlari bilan 1997-yilda tabiiy yodgorlik va Natura 2000 hududi sifatida roʻyxatga olingan. Daryoning uzunligi 2,5 km ni tashkil etadi. Uning oʻrtacha oqimi taxminan 1000 l / s. Eng past suv sathi yoz oylarida kuzatiladi.

Buloqlar joylashgan hududda avvallari foydalanilgan tegirmoni boʻlgan tosh toʻgʻon mavjud boʻlib, u 1989-yilda qayta tiklangan.

## Hayvonot dunyosi
Asl koʻlning choʻkindi qatlamida, gʻor midiyasi *Congeria cusceri* mavjud boʻlgan yagona Sloven koni topilgan. Gʻor salyanozilarining endemik turlari ham aniqlangan, ular midiya bulogʻida (Izvir Jamske školjke) yashaydi. Bu yerda olm (*Proteus anguinus*) nomli baliq turi ham uchraydi.

## Ifloslanish

Semič shahridagi Iskra zavodi zaharli va parchalanishi qiyin boʻlgan polixlorli bifenillar (PCB) dan ishlab chiqilgan chiqindi kondansatkichlarni Krupaning karst tekisligining bir necha hududlariga tashlaganligi aniqlangan.

## Muhofaza qilinishi
Daryo tabiiy yodgorlik sifatida muhofaza qilinadi va Natura 2000 ekologik tarmogʻi tarkibiga kiritilgan. Bu Lebica-Krupa Karst (slovencha: Kraška učna pot od Lebice do Krupe) tabiat manzilgohining asosiy elementi hisoblanadi.

## Yana qarang

* Sloveniyadagi daryolar roʻyxati
## Manbalar

## Adabiyotlar
* Sloveniya Respublikasining rasmiy gazetasi, №. 81/97
* Sloveniyaning eng muhim tabiiy merosini inventarizatsiya qilish (Dblicica), Lyublyana, 1991-yil
*
Braziliya-Isroil munosabatlari

**Isroil-Braziliya munosabatlari** – Braziliya va Isroil oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Braziliya Isroilning Tel-Avivda shahrida elchixonaga va Xayfada faxriy konsulligiga ega. Isroilning Braziliyadagi elchixonasi va bosh konsulligi San-Pauluda joylashgan. Braziliya va Isroil tarixan siyosiy-harbiy aloqalarga ega davlatlar hisoblanadi. Shuningdek, ikki davlatning qurolli kuchlari yaqindan hamkorlik qiladi.

IBGEning aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliya yahudiylarning soni boʻyicha taxminan 107,329 ta yahudiylar bilan dunyoda 9 va Lotin Amerikasida 2-oʻrinda turadi. Braziliya yahudiy konfederatsiyasi (CONIB) Braziliyada 120 000 dan ortiq yahudiylar yashashini ma'lum qilishgan. Isroilda taxminan 20 000 braziliyaliklar istiqomat qiladi, ularning aksariyati braziliyalik yahudiylardir.
## Manbalar
Xirillash

**Xirillash** – traxeya, bronx va oʻpkadagi patalogik oʻzgarishlar natijasida yuzaga keladigan nafas shovqini. Xirillash nafas yoʻllarining torayishi yoki nafas yoʻllariga yot jismlarni tiqilib qolishi natijasida paydo boʻlishi mumkin, shuningdek, allergiya, infeksiyalar, astma va hatto surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi yoki yurak yetishmovchiligi kabi jiddiy kasalliklar ham xirillashga sabab boʻlishi mumkin.
## Turlari
Xirillashning paydo boʻlishi va ovoz eshitilishiga koʻra nam va quruq turlari farqlanadi.

**Quruq xirillashlar** – asosan bronxlarda yoki shilliq qavatlarda shishlar va nafas yoʻllarida oʻta quyuq balgʻam hosil boʻlishi natijasida yuzaga chiqishi mumkin. Nafas olish va chiqarish vaqtida yirik va oʻrta bronxlar boʻshligʻidagi quyuq balgʻamning koʻchishi natijasida ham quruq xirillash yuzaga chiqadi.

**Nam xirillashlar** – Bronxlar va oʻpkaning patologik oʻzgarishilarda, boʻshliqlarda suyuq sekretlarni (balgʻam, qon, yiring) toʻplanishi natijasida nam xirillashlar yuzaga chiqadi. Nam xirillashlar mayda, oʻrta va yirik kalibrli bronxlar boʻshligʻining torayishi natijasida yuzaga keladi.
## Sabablari
● **[[Bronxial astma|Astma]]** – nafas olish yoʻllarining yalligʻlanishi va torayishi natijasida yuzaga chiqadigan surunkali kasallik boʻlib, koʻpincha xirillash, yoʻtalish va nafas olishning qiyinlishuviga olib keladi.

**● [[Bronxit]]** – oʻtkir yoki surunkali boʻlishi mumkin boʻlgan bronxlarning yalligʻlanishi natijasida koʻpgina holatlarda yoʻtalish va xirillash kabi belgilarni yuzaga chiqaradi.

**● Nafas olish yoʻllaridagi infeksiyali kassaliklarda** masalan: pnevmoniya yoki oʻtkir respiratorli infeksiyalar, shish va shilliq toʻplanishi tufayli xirillashga olib kelishi mumkin.

**● [[Allergiya]]**. Allergik reaksiyalar nafas yoʻllarida shish va yalligʻlanishni keltirib chiqarishi mumkin, bu esa xirillashga olib keladi.

**● Oʻpkada suyuqlik toʻplanishi**, yurak yetishmovchiligi yoki begona jismning aspiratsiyasi natijasida xirillash boʻlishi mumkin.

**● [[Traxeit]]** – rivojlangan holatlarda traxeya shilliq qavatining yalligʻlanishi, quruq xirillashlar kuzatilishi mumkin.

**● [[Faringit]]** – halqum shilliq qavatining yalligʻlanishi, nafas olish tizimining asosiy organlariga tez tarqalishi mumkin. Bu yoʻtalayotganda koʻkrak qafasida xirillash paydo boʻlishiga olib keladi.

## Yana qarang
* Auskultatsiya
* Yo'tal
* Krepitatsiya
## Manbalar
Dejan Savićević

**Dejan Savićević** (1966-yil 15-sentyabrda tugʻilgan) – chernogoriyalik sobiq futbolchi. Faoliyati davomida hujumkor yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. 2001-yildan beri u Chernogoriya futbol assotsiatsiyasi (FSCG) prezidenti. Hozirda bu lavozimga beshinchi marta saylangan.

Savićević 1990-yillarda dunyoning eng yaxshi oʻyinchilaridan biri hisoblangan va barcha davrlarning eng buyuk Yugoslaviyalik futbolchilaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. Milan klubidagi faoliyati davomida Italiya matbuotidagilar uni *Genio* (daho) deb atashgan.

Professional faoliyatini Yugoslaviyaning Budućnost jamoasida boshlaganidan soʻng, Savićević 1988-yilda Yugoslaviya birinchi ligasining Srvena Zvezda klubiga koʻchib oʻtgan va mazkur klubda 1990—1991-yilgi mavsum yevropa kubogida gʻolib chiqqan. Chempionlikdan keyin jamoaning eng koʻzga koʻringan futbolchisiga aylangan. 1991-yilgi oltin toʻp sovrini uchun tuzilgan reytingda ikkinchi oʻrinni egallagan."Milan" bilan u uchta A Seriya, 1993–94 yillarda UEFA Chempionlar Ligasi va boshqa sovrinlarni qoʻlga kiritgan. 1999-yilda yarim mavsum davomida „Srvena Zvezda“ safida harakat qilgan. 1999-yilning qolgan qismidan faoliyatining soʻnggiga qadar Venaning „Rapid“ klubi safida toʻp surgan. 2001-yilda faoliyatini yakunlagan.

Xalqaro maydonda Yugoslaviya terma jamoasi sharafini himoya qilgan. 1990 va 1998-yillardagi jahon chempionatlarida ishtirok etgan. Faoliyatini yakunlaganidan soʻng, 2001-yildan 2003-yilgacha Serbiya va Chernogoriya terma jamoasini boshqargan.

18 mavsum davom etgan professional futbolchilik faoliyati va qisqa, muvaffaqiyatsiz bosh murabbiylik faoliyatidan soʻng, Dejan Savićević 2001-yilning yozida Chernogoriya futbol federatsiyasi prezidenti lavozimida ishlay boshlagan.

## Bolaligi va oilasi
Otasi – Vladimir Savićević, davlat tasarrufidagi Titograd temir yoʻl transporti kompaniyasi xodimi boʻlgan.

Onasi – Vojislava „Vojka“ Đurović, xuddi shu kompaniya maʼmuriyatida faoliyat olib borgan. Dejan va uning ukasi Goran Titograd temir yoʻl bekati yaqinida joylashgan Drač mahallasida oʻsib ulgʻayishgan.

Dejan yoshligida mahalladagi doʻstlari bilan futbol oʻynagan. Bolalar oʻz uylarining yaqinida va asosan Đečevića Livada nomli maydonchada oʻyinlarni oʻtkazishgan.
## Manbalar
Eldor Adhamov

**Eldor Adhamov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida darvozabon sifatida toʻp surmoqda.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2024

## Manbalar
Pavla Jesih

**Pavla Jesih** (1901-yil 10-may – 1976-yil 12-dekabr) — sloveniyalik alpinist va ayol tadbirkor.

## Hayoti
Pavla Jesih 1901-yil 10-mayda Lyublyanada tugʻilgan va Sloveniyaning „Skala“ klubida toqqa chiqishni oʻrgangan. 1925-yilda u Dana Kuraltova bilan Sloveniya yoʻnalishi boʻylab Triglavning shimoliy tomonida birinchi Sloveniya toʻliq ayollar jamoasida toqqa koʻtarilish faoliyatini amalga oshirgan.

1926-yildan 1933-yilgacha u Triglav (Skala yoʻnalishi), Škrlatica (Levi ustuni, Skala ustuni), Široka Peč, Špik (Šalek yoʻnalishi), Travnik, Frdamane, Jalovec, Rakova Špica va boshqa choʻqqilarda texnik sayohatlar bilan 18 martalik chiqishni amalga oshirgan. U koʻpincha Miro Marko, Milan Gostiša, Jože Lipovec, Mihe Potočnik, Stanka Tominšek va Joža Čoplarning jamoasida harakat qilgan. Pavla Jesih markaziy Triglav ustuniga koʻtarilishi bilan mashhur boʻlib, u hozirda Čop ustuni (*Čopov steber*) deb ataladi. Čop ustuniga koʻtarilishning uchinchi kuni Pavla Jesih juda charchagan va yoʻlda davom eta olmagan, shuning uchun, uning sherigi Joča Čopning oʻzi loyihani tamomlaydi va keyin Pavla Jesih uchun yordam soʻragan ketadi. Qutqaruvchilar sayohatning beshinchi kuni yetib kelganida, Pavla Jesih yordamisiz oʻzi harakatlana boshlaydi va Joža bilan birga birinchi koʻtarilish uchun mukofotni qoʻlga kiritadi.

1933-yilda Pavla Jesih  lik Mojstrovkaning qoya choʻqqisiga koʻtariladi. Ikkinchi Jahon urushi davridagi uzoq yillik tiklanish davomida, u Drava Banovina va Yugoslaviyada muvaffaqiyatli kinoteatrlar tarmogʻini ochgan. Pavla Jesih Metropol kinozali va Selje shahridagi Union kinoteatri, keyinroq Ptujda va nihoyat Lyublyanada Matika kinoteatrini ochishga muvaffaq boʻladi. Boshqa yutuqlari qatorida, u subtitrlash texnikasida ham innovatorlardan biri boʻlishga erishgan.
## Manbalar
Alfred Schmidt

**Alfred Schmidt** (, 1936-yilda oʻz ismini **Ain Sillakga** oʻzgartirgan; 1-may 1898-yil, Riisipere, Harju – 5-noyabr 1972-yil, Tallin) – estoniyalik ogʻir atletikachi, Antverpendagi Olimpiya oʻyinlari sovrindori (1920).
## Biografiyasi
Alfred 1898-yil 1-mayda Rossiya imperiyasining Hageri posyolkasi yaqinidagi Maidla qishlogʻida tugʻilgan. Tallindagi maktabda tahsil olgan.
## Faoliyati
1913-yildan yengil atletika bilan shugʻullangan. 1916 va 1917-yillarda Artur Kukk tomonidan uyushtirilgan musobaqalarda qatnashdi, ammo kuchli natija koʻrsata olmaydi va Kukk Alfredga oʻz kuchini boshqa sport turlarida ham sinab koʻrishni taklif qiladi. 1919-yildan boshlab ogʻir atletika bilan shugʻullanadi. Uning ustozi sportchi Alfred Neuland boʻlgan. Mashhur estoniyalik ogʻir atletikachi bilan birga Alfred 1920-yilgacha Tondadagi harbiy sport lagerida mashq qiladi. 1920-yilda Antverpendagi Olimpiya oʻyinlarida Estoniya nomidan qatnashib, triatlonda (55 kg + 65 kg + 90 kg) 60 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida 210 kilogramm natija bilan kumush medalni qoʻlga kiritgan. 1922-yilda Estoniya chempioni, 1923-yilda Boltiqboʻyi chempionatida bronza medali sohibi boʻlgan. Faoliyati tugatishidan oldin 1922-yilda Tallinda boʻlib oʻtgan jahon chempionati tashkilotchilarining tarkibida boʻlgan. Keyinchalik sportning stendda otish turiga qiziqib, ushbu sport turida hakam boʻlad. 1936-yilda ismini Ayn Sillakga oʻzgartiradi. Ikkinchi jahon urushidan keyin sportchi mamlakatda birorta ogʻir atletika boʻyicha musobaqa oʻtkazilmagani uchun oz muddat kurashda hakam boʻlib ishlagan. Birinchi rafiqasi Leontine Luuk vafotidan keyin Alfred 1925-yilda Margaretaga Reisman bilan turmushga quradi. Ularning farzandlari boʻlmagan. 1972-yil 5-noyabrda Tallinda vafot etgan. Rahumäe qabristoniga dafn qilingan.
## Xotira
2018-yilda Alfred Schmidt sharafiga uning tugʻilib oʻsgan Maidla qishlogʻida yodgorlik ochiladi.

## Manbalar
Marijana Matthäus

**Marijana Matthäus** – Serbiyalik tadbirkor, modelyer, The Marijana Matthaeus Collection va Lux Uniforms brendlarining asoschisi va kreativ direktori.

## Biografiyasi
Bolaligida Marijana onasi bilan Belgraddagi moda koʻrgazmalariga tez-tez tashrif buyurar edi. 1990-yilda, 19 yoshida, Marijana Obuća Metro kompaniyasini ochib, poyabzal sotishni boshlaydi. Ushbu kompaniyani u 6 yil davomida boshqarib bordi. 1999-yilda Nyu-Yorkdagi Lubin biznes maktabini tamomlagan. Marijana eng iqtidorli oʻquvchilar qatorida edi. 2007-yilda Zalsburgda oʻzining birinchi „Mening uslubim“ moda doʻkonini ochdi. 2006-yilda Marijana Jahon chempionati oldidan Samsung reklama kompaniyasining yuziga aylandi.
2009-yilda Marijana oʻzining Marijana Class (hozirgi The Marijana Matthaus Collection) moda leybliga asos soldi va oʻsha yili Belgrad moda haftaligida moda namoyishini oʻtkazdi. 2010-yil 1-iyunda u suzish kostyumlari toʻplamini taqdim etdi. Namoyishda Serbiyadagi milliy goʻzallik tanlovlari yulduzlari ishtirok etishdi. 2010-yildan beri Marijana biznes kostyumlari brendi Lux Uniforms, shuningdek, moda ustki kiyimlari Andaj brendining egasidir. Brendlar Britaniya bozori uchun mahsulot ishlab chiqaradi. Birinchi marta ular Westbury mehmonxonasida (London) rasmiy ravishda ommaviy axborot vositalari va mijozlarga taqdim etilgan. Dizayner Marijana Matthäusning kiyimlarini Tsetsa, Milena Vasich, Snezana Dakich, Sanya Marinkovich, Jelena Yovichich, Vesna Dedic, Katarina Radenkovich va Kseniya Miyatovich kabi serb yulduzlari kiyishadi.

## Shaxsiy hayoti
Marijana ikki marta turmushga chiqgan. Uning birinchi eri Yugoslaviyadagi eng boy odamlardan biri Miodrag Kostić, ikkinchisi esa futbolchi Lothar Matthäus edi. Birinchi turmushidan Mariyananing uchta farzandi bor. Uning London, Budapesht va Belgradda mulklari bor. Mariya serb, ingliz, italyan, venger va nemis tillarini yaxshi biladi. Marijana muhtoj ayollar va bolalarni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan koʻplab xayriya tashabbuslari bilan tanilgan.

## Manbalar
Stella Skopal

**Stella Skopal** (1904-yil 18-iyul – 1992-yil 24-dekabr) – xorvatiyalik yahudiy haykaltarosh ayol.

## Hayoti
Stella Skopal 1904-yil 18-iyulda Xorvatiyaning poytaxti Zagreb shahrida tugʻilgan. 1924-yildan 1928-yilgacha u Zagrebdagi Qirollik sanʼat va hunarmandchilik akademiyasida oʻqigan, u yerda Hinko Yuhn, Ivo Kerdić, Frano Kršinić va boshqa koʻplab mashhur haykaltaroshlardan dars olgan. 1929-yilda Stella Skopal Vena shahrida, keyinroq, 1933-yildan 1934-yilgacha Gerta Buxerning xususiy maktabida taʼlim olgan. Stella Skopal 1927-yilda oʻzining professori Hinko Yuhnning sanʼat yoʻnalishi boʻyicha modellashtirilgan er-xotinning sopol haykalini yasash orqali ilk debyutini qilgan. 1927-yildan 1939-yilgacha u asosan Zagrebdagi yuqori tabaqadagi yahudiy oilalari uchun yigirmadan ortiq badiiy jihatdan juda qiziqarli kamin va pechkalar uchun bezaklar yaratgan. Domagojeva koʻchasi 2-uyda yashovchi Blyuvayslar oilasining kvartirasida virtuoz modellashtirilgan raqsga tushayotgan ayol figuralari uning ishlari orasidagi eng muhimlaridan biri boʻlgan. 1938-yilda Stella Skopal Xorvatiyada birinchi boʻlib sopoldan turli zargarlik buyumlarini yasay boshlagan. 1940-yil boshidan 1950-yil oʻrtalariga qadar koʻplab sopol stollar yaratgan, ulardan faqat bir nechtasi bugungi kungacha saqlanib qolingan. 1951-yildan 1956-yilgacha Stella Skopal sopol idishlar yasash ustida ishlagan, shu qatorda likyor va spirtli ichimliklar ishlab chiqaradigan „Maraska dd“ kompaniyasida ham faoliyat olib borgan. Bu vaqt davomida Stella Skopal u yerda ham, xorijda ham koʻplab eʼtiroflarga sazovor boʻlgan. Stella Skopal badiiy ijodining eng katta qismi kundalik foydalanish uchun moʻljallangan sopol buyumlarini shakllantirishga bagʻishlangan, jumladan: kosalar, koʻzalar, xizmatlar, vazalar, lampalar, shamdonlar va boshqa idishlar.

Ikkinchi Jahon urushi paytida, yahudiy boʻlganligi sababli Stella Skopal Italiyaning Treviso shahridagi „Gabianelli“ keramika zavodiga joylashtirilgan. Italiya taslim boʻlganidan keyin, Stella Skopal partizanlarga qoʻshiladi. Partizanlar bilan u Bari ittifoq harbiy gospitalida, keyinroq Cozzanodagi kulolchilik korxonasida ishlagan. Urushdan keyin, 1945-yildan 1965-yilgacha Stella Skopal Zagrebdagi amaliy sanʼat maktabida professor boʻlib faoliyat yuritgan. U kulol gʻildiragida modellashtirish va shakllar yaratishni oʻrgatgan.

Stella Skopal yaratgan koʻplab ijod mahsullari uning hayoti davomida izsiz yoʻqolgan, ayrimlari esa Sanʼat va hunarmandchilik muzeyida, Xorvatiya milliy teatri va Zagrebdagi Xorvatiya tarixi muzeyida, Zagreb yahudiylari jamoasida, Splitdagi sanʼat galereyasida va shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi.

Stella Skopal 1992-yil 24-dekabrda vafot etgan va Mirogoj qabristoniga dafn qilingan.

## Eʼtirof etilishi
1975-yilda Stella Skopal umr boʻyi erishgan yutuqlari uchun Vladimir Nazor mukofotiga sazovor boʻlgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Tatar adabiyoti

**Tatar adabiyoti** (tatarcha: tatar әdәbiyati) – Rossiyadagi Tatariston Respublikasida yashab keluvchi, turkiy tillar oilasiga mansub boʻlgan tatar tilida soʻzlashuvchi xalqning adabiyoti. Tatar adabiyoti tatar jamiyatining bir qismi boʻlib, tatar davlati mavjud boʻlganidan beri tatar tarixining asosiy qismlaridan biri boʻlib kelgan. Mashhur tatar shoirlari orasida Qosim Bikqulov, Ğabdulla Toʻqay va Näqi Isänbät kabi oʻz davrining mashhur ijodkorlari bor.

## Tarixi
Tatar adabiyoti bundan bir necha ming yil avval boshlangan. Ilk tatar adabiyotining eng mashhur asari Qol Ghalining qalamiga mansub „Yusuf qissasi“ hisoblanadi. Tatar adabiy tili grammatikasi standart tatar tilidan biroz farq qilar edi, chunki unda fors, arab va eski turkiy soʻzlar nisbatan koʻproq boʻlgan. Rossiyaning Tataristonga bostirib kirishi va bosib olinishi davrida tatar shoirlari arab yozuvidan foydalanishar edi. Keyinchalik esa bunday yozuvlar Rossiya hukumati tomonidan taqiqlangan. Tatarlar ham oʻz dinlari boʻlgan Islom dinining rivoji uchun adabiyotdan unumli foydalanganlar. XVIII asrda ijod qilgan mashhur qozoq shoiri Abay Kunanbayev ham tatar tilida koʻplab sheʼrlar yozib qoldirgan. Tatar adabiyoti XX asrda va butun sovet davrida, ayniqsa Kosmik poyga davrida anchagina ommalasha boshladi. Bundan tashqari, Qozon shahri ham tatar va rus tillarida asarlar yozgan shoir Muso Jalil tufayli oʻz adabiyoti bilan juda mashhur boʻlgan.

## Bugungi kundagi holati
Tatariston hukumati tatar adabiyotini rivojlantirish maqsadida tatar adabiyoti boʻlimi deb nomlangan maxsus tatar adabiyoti tashkilotini tuzdi.

## Manbalar
Marta Ehrlich

**Marta Ehrlich** (1910-yil 27-aprel, Zagreb – 1980-yil 15-mart) xorvatiyalik ayol rassom.

## Hayoti
Marta Ehrlich 1910-yil 27-aprelda Xorvatiyaning poytaxti Zagreb shahrida tugʻilgan. U Ernest va Erna Laura Ehrlichlarning farzandi boʻlib, badavlat yahudiy oilasida oʻsgan. Uning otasi qurilish pudratchisi, onasi esa maktab oʻqituvchisi edi. Ehrlichlar Zagrebning taniqli oilalaridan biri boʻlgan, uning amakisi arxitektor Hugo Ehrlich va xolasi rassom va Xolokostdan omon qolgan Mira Klobučar edi. Ikkinchi jahon urushidan oldin Marta Ehrlich ota-onasi va ikki ukasi bilan amakisi Hugo Ehrlich tomonidan bunyod etilgan Tuškanacdagi villada yashagan. U Zagrebdagi boshlangʻich va oʻrta maktablarda taʼlim olgan. Marta Ehrlich 1934-yilda Zagreb universitetining Tasviriy sanʼat akademiyasini tamomlagan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, Ehrlich 1935-yilda Parijga joʻnab ketgan va u yerda turli xil rasm chizish usullari boʻyicha mahoratini oshira boshlagan. U Parijda uch yil davomida ijod qilgan, keyin Zagrebga, oilasi oldiga qaytib kelgan. Zagrebga qaytgach, Marta Ehrlich Vladimir Bechichdan individual tarzda saboq olgan. Ehrlichning dastlabki faoliyati Bechichning taʼsiri bilan ajralib turardi. Oʻz faoliyati davomida Marta Ehrlich Xorvatiya tasviriy sanʼatining bebaho qismini tashkil etuvchi ajoyib 227 ta rasmni yaratgan. Ehrlich rassom Kamilo Tompaga turmushga chiqqan, u bilan Shubicheva koʻchasidagi uyda yashab, oʻsha yerda ishlagan. U oʻz joniga qasd qilishdan ikki yil oldin, 1978-yilgacha rasm chizgan.

## Vafoti
Marta Ehrlich 1980-yil 15-martda oʻz joniga qasd qilgan. Mirogoj qabristoniga Marta Tompa ism-sharifi bilan dafn etilgan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Namangan (telekanal)

**Namangan** (toʻliq nomi:**Namangan teleradio kompaniyasi**) – Namangan viloyatida 1990-yil 18-oktyabrda tashkil etilgan teleradio kompaniya. Teleradio kompaniya Oʻzbekistonning universal mazmundagi hududiy telekanalidir. UOʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi tarkibida tashkil etilgan.
## Tarixi
Namangan teleradio kompaniyasi 1990-yil 18-fevraldan tajriba-sinov koʻrsatuvlarini efirga uzatishni boshlagan. Kanal tashkil topgan yili u qadar ommalashmagan edi. Kompaniya tashkil etilgan yili oʻz ishini oʻsha paytdagi „Magnoliya“ rusumli koʻchma televizion stansiya hamda „KT – 132“ markali 3 ta telekamera bilan boshlagan. Teleradio kompaniyaning moddiy texnik bazasi mustaqillikning dastlabki yillaridan yaxshilangan. 2000-yilda Namangan teleradio kompaniyasi uchun 504 million soʻm evaziga yangi telemarkaz qurib bitkazilgan. Telemarkaz yangi teleapparaturalar bilan jihozlangan, optik tolali uzatkichlar oʻrnatilgan, efir sifati yaxshilangan, tasvirni raqamli va analog signalda qabul qilish imkoni yaratilgan, efir vaqti uzaytirilgan. Bu telemarkazda 2007-yil 1-yanvar oyidan 2012-yil 1-yanvariga qadar efirlar 12 soatdan efirga uzatilib kelgan, hozirda esa kanalda efir vaqti 18 soatni tashkil etadi.
## Tavsifi
Namangan telekanali oʻz dasturlarini asosan oʻzbek tilida berib boradi. Telekanal yoʻnalishi universal.
## Yana qarang
### Xususiy telekanallar
* Sport (telekanal)
* Mahalla (telekanal)
* Sevimli TV
* Zoʻr TV
* Milliy TV
### Viloyat telekanallari
* Navoiy (telekanal)
* Qaraqalpaqstan

## Manbalar

## Havolalar
* Namangan telekanali telegramda
* Namangan telekanali You tubeda
Tompo

**Tompo** (; ) — Rossiya hududidagi Saxa Respublikasi (Yakutiya)da joylashgan daryo. U Aldanning oʻng irmogʻi, Lena havzasining bir qismi hisoblanadi. Uning uzunligi  ni tashkil etadi. Daryoning drenaj havzasi maydoni  ga teng.

Tompo daryosi oʻz nomini Tompo tumaniga ham bergan. Topolinoye daryoning uzoq masofali oqimi boʻyida joylashgan yagona aholi punkti boʻlib, daryo asosan kimsasiz hududlar boʻylab oqadi. Tomponing doimiy harakatlanish yoʻli aniq emas.

## Harakatlanishi
Tompo Elgi platosining janubiy yonbagʻirlaridan boshlanadi. Taxminan  lik daryoning asosiy qismi, tik yon bagʻirlar bilan bogʻlangan chuqur va tor vodiy ichida oqadigan odatiy togʻ daryosining xususiyatlarini oʻzida aks ettiradi.

Tompo oʻzining eng yuqori oqimida Suntar-Xayata togʻlarining shimoliy tomoni boʻylab taxminan shimolga oʻtadi. Soʻngra  dan keyin taxminan  lik masofaga buriladi va odatda gʻarbiy yoʻnalishda Elgi platosining janubiy qismi orqali harakatlanadi.

### Irmoqlari
Tomponing asosiy irmoqlari –  uzunlikka ega Xunxada va  lik oʻng irmoq Delinya, shuningdek  uzunlikka ega Menkule va  lik chap irmoq Tomporuk ham oʻz suvini Tompo daryosiga quyadi. Tompo havzasida umumiy maydoni  ga teng boʻlgan 1662 ta koʻl mavjud.

## Yana qarang

* Rossiya daryolari roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Tompo tur −2 chaaһa. Vosxojdenie na goru 1800m, fotosessiya. Gori Yakutii, Tomponskiy ulus. (tourism)
Rossiya Federatsiyasining Oʻzbekistondagi elchixonasi

**Rossiya Federatsiyasining Oʻzbekistondagi elchixonasi** — Rossiya Federatsiyasining Oʻzbekistondagi diplomatik vakolatxonasi boʻlib, Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida joylashgan.

Rossiya 1992-yil 20-martda Oʻzbekiston bilan diplomatik aloqalar oʻrnatgan va oʻsha yili Toshkentda elchixonasini ochgan. Rossiya Federatsiyasining Oʻzbekistondagi Favqulodda va Muxtor Elchisi Oleg Malginov hisoblanadi.

## Rossiyaning Oʻzbekistondagi elchilari roʻyxati

* Filipp Filippovich Sidorskiy (1992-1997)
* Aleksandr Konstantinovich Patsev (1997-1999)
* Dmitriy Borisovich Rurikov (1999-2003)
* Farit Mubarakshevich Muxametshin (2003-2008)
* Vladimir Lvovich Tyurdenev (2009-2021)
* Oleg Sergeevich Malginov (2021-yildan hozirgacha)

## Yana qarang

* Rossiya-Oʻzbekiston munosabatlari
* Oʻzbekistonning Rossiyadagi elchixonasi

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
Vera Fisher

**Vera Fisher** (1925-yil 27-yanvar, Zagreb – 2009-yil 14-iyul, Zagreb) xorvatiyalik ayol akademik haykaltarosh.

## Hayoti
Vera Fisher 1925-yil 27-yanvarda Xorvatiyaning hozirgi poytaxti Zagreb shahrida yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning otasi Zagrebning Paromlin shahrida ishlagan va Vera Fisher oilasi bilan Paromlindagi kvartiralarda yashagan. Biroq, oila u yerda uzoq vaqt qolmagan, lekin Vera Fisherning soʻzlariga koʻra, uning tugʻilgan joyi haqidagi xotiralar uning hayolotida abadiy saqlanib qolgan. Vera Fisherning otasi u bir yoshidaligida vafot etgan. Shu sababli, u bobosi va buvisi hamda onasi Latika (qizlik ismi Klein) qoʻlida tarbiyalangan. Ikkinchi Jahon urushi paytida, yahudiy boʻlganligi uchun Italiya boshqaruvi ostidagi Rab va Kupari lagerida internatsiya qilingan. Italiya taslim boʻlganidan keyin Vera Fisher Xorvatiyadagi Milliy Ozodlik Harakatiga qoʻshilgan. 1951-yilda Vera Fisher Zagreb universitetining Tasviriy sanʼat akademiyasini professor Vanya Radush qoʻl ostida tamomlagan. U Xorvatiyada va xorijda koʻplab shaxsiy va guruh koʻrgazmalarida ishtirok etgan, masalan, 1952-yilda Xorvatiya rassomlar uyushmasining 8-chi koʻrgazmasida birinchi marta ommaviy chiqish qilgan. 1962-yilda Zagrebdagi Xorvatiya rassomlar uyushmasi salonida oʻz shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazgan. 2002-yilda Vera Fisher avtobiografik koʻrgazma tashkil etgan. 1952-yildan Vera Fisher Xorvatiya rassomlar uyushmasining aʼzosi boʻlgan. 1997-yilda Xorvatiya Prezidenti Franjo Tuđman Fisherni Marko Marulićning yuzi tasvirlangan Danica Hrvatska ordeni bilan taqdirlagan. U Zagrebdagi yahudiy jamiyatining faol aʼzolaridan biri boʻlgan. Vera Fisher hayoti davomida ijodi yetarlicha baholanmagan rassomlardan biridir va bugungi kunda ham uning ijod mahsullari adolatsiz ravishda chetga surilib, unutilib ketmoqda.

## Vafoti
Vera Fisher 2009-yil 14-iyulda Zagrebda vafot etgan va Mirogoj qabristoniga dafn qilingan.
## Manbalar

## Adabiyotlar

*
Tatar masjidlari

Tatar masjidlari tomida minorasi boʻlgan masjidlar boʻlib, Tatariston va boshqa Volga boʻyidagi tatarlar yashovchi boshqa hududlardagi musulmon tatarlar va boshqirdlar orasida keng tarqalgan masjid turi hisoblanadi. Vaqti-vaqti bilan Rossiyaning boshqa hududlarida topilgan zamonaviy tatar diniy meʼmorchiligi XVIII asr oxirida ishlab chiqilgan va XIX asrda Idel-Uralda mashhurlikka erishgan.

## Tarixi
Islom tatar meʼmorchiligining ilk namunalari Bolgʻorda joylashgan. Bugungi kunda ularning hech biri ishlatilmayapti. Ular Markaziy Osiyo islom arxitekturasi bilan yaqin oʻxshashliklarni aks ettiradi, ulardan dizaynlar ham olingan. Biroq, qishloq masjidlarining dizayni poytaxt shaharlardagi Markaziy Osiyoga oʻxshash masjidlarga qarama-qarshi boʻlib, ularning qattiq mahalliy iqlimga bardosh berish qobiliyatidan kelib chiqadi deb ishoniladi. Koʻpgina masjidlar toshdan ham, yogʻochdan ham shu uslubga muvofiq qurilgan. Hali ham faol boʻlgan zamonaviy tatar masjidlarining eng qadimgisi Tatar poytaxti Qozon shahridagi Märcani masjididir. Buyuk Ketrin hukmronligi davridagi masjid minorasi toʻsiqli tomning markazida joylashgan. Konsepsiya anʼanaviy qishloq tatar masjidlaridan qabul qilingan deb ishoniladi. Märcani masjidi tatar diniy arxitekturasining qayta tiklanishining namunasidir, chunki 1742-yilgi nasroniylashtirish toʻgʻrisidagi farmon tufayli aksariyat masjidlar vayron qilingan edi.

1817-yilgi cherkov binolarini birlashtirish toʻgʻrisidagi farmon 1831-yilda masjidlargacha kengaytirildi. Oʻshanda namunaviy loyiha ishlab chiqilib, Qozon, Nijniy Novgorod, Perm va Simbirsk gubernatorliklarining arxitektura idoralariga tarqatildi. Märcani va Apanay kabi tatar masjidlari barokko uslubida qurilgan edi. İske Taş va Pushti masjid klassitsizm uslubiga hissa qoʻshgan.

XIX asrda masjidlar qurilishiga hissa qoʻshgan arxitektorlar orasida Pyatnitskiy, Korinfskiy, Shmidt, Peske, Romanov, Yermolayev, Pavlov, Parensov, Petondi, Texomirov, shuningdek, noprofessional arxitektorlar Mansurov, Foshderebryugson, Yakk va boshqalar bor edi.

1844-yilda yana bir namunali masjid loyihasi joriy etildi. U asosan shahar masjidlari uchun ishlatilgan. Minora binoning shimoliy qismida, eshik ostida joylashgan. Biroq tomida minorali masjidlar bugungi kungacha qurib kelinadi.

## Galereya

File:Marcani Minaret.jpg|Märcani masjidi
File:Рисунок соборной мечети 1876 г.JPG|Yakobson tomonidan Simbirsk gubernatorligidagi Buinskiy uyezd sobori masjidining chizmasi (1876)
File:IskeTash2006.JPG|İske Taş masjidi
File:Kasimov, Ryazanskaya oblast' Russia - panoramio - Andris Malygin (16).jpg|Khan masjidi


## Manbalar
Jaan Kikkas

**Jaan Kikkas** (1892-yil 5-iyun – 1944-yil 9-mart) – estoniyalik ogʻir atletikachi, Parijdagi olimpiya oʻyinlari sovrindori (1924). 75 kilogrammgacha boʻlgan ogʻir atletikachilar oʻrtasidagi bahslarda ishtirok etgan.

1921-yildan boshlab ogʻir atletika bilan shugʻullana boshlagan. Kikkas 1924-yilgi olimpiada oʻyinlarida siltab koʻtarish boʻyicha jahon rekordini oʻrnatgan.

Ikkinchi jahon urushi paytida oʻldirilgan.

## Tarjimai holi
Jaan Kikkas 1892-yil 5-iyunda Rossiya imperiyasining Valga shahrida tugʻilgan.

Tallindagi metallga ishlov berish ustaxonasi egasining egasi boʻlgan.

Jaan Kikkas 1944-yilda ikkinchi jahon urushi paytida Tallin Sovet qoʻshinlari tarafidan bombardimon qilinganida vafot etgan. Tallindagi Liiva qabristoniga dafn etilgan.

## Faoliyati
Estoniyalik birinchi olimpiya chempioni, ogʻir atletikachi Alfred Neulandga havas qilib, 1921-yilda ogʻir atletika bilan shugʻullana boshlagan. 1922-yilda terma jamoa safiga chaqirilga .

Dastlab Valka mudofaa ligasi sport klubi aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik Tartu shahridagi Kalev klubi safiga oʻtgan.

1922-yilda Tallin shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida qatnashgan va oʻz vazn toifasida toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

1923-yilda Boltiqboʻyi chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan, 1923-yil Gothenburg oʻyinlarida esa kumush medal sohibi boʻlgan.

1924-yilda Parijdagi olimpiya oʻyinlarida 75 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. 5 ta yoʻnalish boʻyicha umumiy natijasi 540 kilogrammni tashkil etgan: 70 kg bir qoʻl bilan dast koʻtarish + 87,5 kg bir qoʻl bilan siltab koʻtarish + 80 kg dast koʻtarish + 85 kg dast koʻtarish + 127,5 kg siltab koʻtarish). Siltab koʻtarishdagi natija (127,5 kg) jahon rekordiga aylangan.

1925-yilda Kikkas Estoniya chempioni boʻlgan. Faoliyati davomida yana 5 ta olimpiya va 3 ta Estoniya rekordini oʻrnatgan.
## Manbalar
Manzura Salimova

**Manzura Salimova Alimovna** (1962-yil 21-mayda Fargʻona viloyatida tavallud topgan) – O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Fan, taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari qoʻmitasida doimiy asosda ishlovchi senator, Xalq deputatlari Fargʻona viloyati Kengashi aʼzosi hamda „Fargʻona viloyat ona bola skrining markazi“ning asoschisidir.

Adolat sotsial-demokratik partiyasi Fargʻona viloyati kengashi deputati.

## Faoliyati
Manzura Salimova 1962-yilning 21-may kunida Fargʻona viloyatida dunyoga kelgan, millati oʻzbek. Maʼlumoti oliy, oliy taʼlim muassasasini „pediatriya ishi“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 2003-yil 21-aprel kuni „*Fargʻona viloyat ona bola skrining markazi*“ga asos solgan. Senator boʻlishidan oldin va senator etib saylanganidan soʻng ham Salimova oʻzining asosiy eʼtiborini yosh bolalarning sogʻligiga qaratgan. Shu sababdan ham Skrining markazi laboratoriyasi tuzilgan. Bu markaz haqida Manzura Salimova shunday degan:

Manzura Salimova 2021-yili maktablarda yangi oʻquv yili boshlangan paytda maktablardagi oʻquv qoʻllanma hamda darsliklarni yetishmaganini tanqid qilgan.

## Mukofotlari
2023-yil Oʻzbekiston Respublikasi Prezident Shavkat Mirziyoyevning „8 mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan mukofotlash toʻgʻrisida“gi farmonga koʻra bir nechta xotin-qizlar bilan birga Manzura Salimova ham „Doʻstlik“ ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Farhod Bekmurodov

**Farhod Bekmurodov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida markaz yarim himoyachisi sifatida toʻp surmoqda. „Andijon“ – „Bunyodkor“ uchrashuvida Bekmurodov Muhammadkarim Toirovga nisbatan qoʻpollik ishlatgani uchun sariq kartochka olib, voqeaga aralashdi. Toirovning gol urishiga toʻsqinlik qilgan. Keyinroq u raqib futbolchisiga qarshi maqtovga sazovor harakat qilib, maydonda sport mahoratini namoyish etdi.

## Yutuqlar

* Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2024

## Manbalar

## Havolalar
* Farhod Bekmurodov  Transfermarkt saytida futbolchi profili
*
Michał Szpakowski

**Mixal Shpakovskiy** (1989-yil 23-aprel, Torun) – polshalik eshkak eshish sportchisi. 2012 yilgi Yozgi Olimpiya va 2016 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Jahon va Yevropa chempioni.

## Tarjimayi holi
Michał Szpakowski 1989-yil 23-aprelda tugʻilgan. Akademik eshkak eshish boʻyicha 3 karra Yevropa chempioni (2009, 2011, 2012). Akademik eshkak eshish boʻyicha jahon chempionati gʻolibi (2019), 2012-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari, 2016-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari va 2020-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

U Bydgoshczdagi Iqtisodiyot universitetida tahsil olgan.

## Faoliyati
Eshkak eshish bilan shugʻullanishni 14 yoshida boshlagan. Otasi uni Torundagi AZS UMK klubiga yozdirganidan keyin boshlagan.

Michał Szpakowski 2009-yilda Poznanda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida sakkizinchi oʻrinni egallagan. 2010, 2011 va 2013-yillardagi jahon chempionatlarida ham qatnashgan, biroq medallarni qoʻlga kirita olmagan. 2012-yilgi London olimpiadasida Yettinchi oʻrinni egallagan. 2011-yilda Bydgoshczda yilning eng yaxshi sportchisi deb topilgan.

2014-yilda Amsterdamda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida oʻz faoliyatida birinchi marta jahon chempionligini qoʻlga kiritgan. Jamoaviy bahslarda ikkinchi oʻrinni egallagan. 2015-yilda polyaklar jamoaviy musobaqalarda sakkizinchi oʻrinni egallashgan.

2016-yilda Braziliyada boʻlib oʻtgan olimpiya oʻyinlarida Michał Szpakowski sakkizta sportchi orasida beshinchi oʻrinni egallagan.

2017-yilda Szpakowski Racicadagi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan. 2018-yilda Polshadan jamoasi Glazgodagi musobaqada yettinchi boʻlgan va xuddi shunday natija Plovdivdagi jahon chempionatida ham qayd etilgan.

Luzerndagi Yevropa chempionatida kumush, Linsdagi jahon chempionatida esa oltin medalni qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili Poznanda oʻtkazilgan jahon kubogida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2021-yilda jahon kubogining Zagreb va Sabaudiadagi bosqichlarida mos ravishda kumush va bronza medallarini qoʻlga kiritgan. Tokiodagi olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan. Bu ishtirok polshalik sportchi uchun faoliyatidagi uchinchisi boʻlgan.
## Manbalar
Namangan (maʼnolari)

**Namangan**:
* Namangan — Namangan viloyatidagi shahar.
* Namangan — Oʻzbekiston respublikasi tarkibidagi viloyat.
* Namangan — Namangan viloyatidagi telekanal.
Sherzod Esanov

**Sherzod Esanov** (2003-yil 1-fevralda tugʻilgan) – oʻzbekistonlik futbolchi, markaz yarim himoyachi pozitsiyasida toʻp tepadi. Oʻzbekston U-20 terma jamoasi aʼzosi boʻlgan va 4 marta maydonga tushib, 2 ta gol urgan. Uning transfer narxi 250 ming yevroga baholangan.

## Futbolchilik faoliyati
2023-yil 11-iyulda Andijon jamoasi Sherzodni „Olimpik“ jamoasiga ijaraga bergan. Olimpik jamoasi tarkibida 25-turda Navbahor darvozasiga gol kiritgan va tur yakuniga eng yashi futbolchi sifatida baxolangan. 2024-yil mavsum boshida Olimpik jamoasidagi ijara muddati yakunlangach „Andijon“ jamoasiga qaytgan.

Andijon klubi Rossiya Premyer-ligasining 2024/2025-yilgi mavsumi debyutanti, Tolyattining „Akron“ jamoasi Sherzdoni ikki yuz ming $ ga transfer qilishi mumkunligi maʼlum qilingan. 2024-yil 21-iyulda Andijon jamoasi Sherzodni „Akron“ jamoasi bilan shartnoma imzolaganini maʼlum qilgan.

2024-yilning 30-iyulida u Rossiya kubogi doirasidagi „Rubin“ klubiga qarshi oʻyinda jamoa safida debyut oʻyinini oʻtkazgan. 2024-yil 3 avgustda Sherzod Rossiya Premyer-ligasida Moskvaning „Dinamo“ jamoasiga qarshi oʻyinda debyut qilgan.

## Yutuqlar
**Klub**

* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2022

**Terma jamoa**

* AFC U-20 Osiyo Kubogi gʻolibi: 2023
* Osiyo oʻyinlari 2022 bronza medal sohibi: 2023

## Manbalar

## Havolalar

* Sherzod Esanov  OʻzPFL saytida

* Sherzod Esanov  Transfermarkt saytida
Sunnatulla Abdullajonov

**Sunnatulla Abdullajonov** () – oʻzbekistonlik futbolchi. Oʻzbekiston Superligasining „Andijon“, „Bunyodkor“, „Turon“, „Qizilqum“ klubida hujumkor yarim himoyachi sifatida toʻp surgan. Hozirda „Surxon“ klubida oʻynaydi.

## Manbalar

## Havolalar

* Sunnatulla Abdullajonov Transfermarkt saytida
* 
* Sunnatulla Abdullajonov Soccerway saytida
Alban milliy kiyimlari

**Alban milliy kiyimlari** (albancha: Veshjet Tradicionale Shqiptare; Veshjet Kombëtare; Veshjet Popullore or Kostumet Kombëtare) – barcha Albaniya va alban tilida soʻzlashadigan hududlar va jamoalarda 500 dan ortiq turli xil kiyimlarni oʻz ichiga oladi. Albaniyaning kiyim-kechak tarixi klassik davrlarga borib taqaladi. Bu xalqni boshqa Yevropa davlatlaridan ajratib turuvchi omillardan biri boʻlib, u Illiriya davriga borib taqaladi.

Mamlakatdagi deyarli har bir madaniy va geografik mintaqada oʻziga xos kiyim-kechak turlari mavjud boʻlib, ular tafsilotlari, materiali, rangi va shakli jihatidan farq qiladi. Alban milliy liboslari koʻpincha quyosh, burgut, oy, yulduz va ilon kabi illiriya antiqa butparastlik ramziy elementlari bilan bezatilgan. Matolar anʼanaviy ravishda toʻquv dastgohlari yordamida toʻqish orqali tayyorlanadi. Bugungi kunga kelib, baʼzi konservativ keksa erkaklar va ayollar, asosan, shimol taraflarda kundalik hayotlarida anʼanaviy kiyimlar kiyib yurishadi. Janubdan kelgan keksa ayollar esa odatda qora libos kiyishadi. Erkaklar va oʻgʻil bolalar esa taytlarga oʻxshash uzun oq yubkalar va uzun paypoqlar kiyishadi.

## Albaniyaga oid kiyimlar
### Xhamadan
Xhamadan anʼanaviy yelek boʻlib, uni butun Albaniyada, Kosovoda hamda Shimoliy Makedoniyadagi albanlar, Serbiyadagi albanlar, Chernogoriyadagi albanlar va Italiyaning Arbëresh qishloqlarida kiyadilar.

### Brez
Brez anʼanaviy belbogʻlar boʻlib, ular Albaniya, Kosovo, Shimoliy Makedoniya, Serbiya, Chernogoriya va Italiyaning Arbëresh qishloqlarida alban erkaklari tomonidan kiyiladi.

### Çorape
Çorape anʼanaviy paypoq boʻlib, butun Albaniya, Kosovo, Shimoliy Makedoniya, Serbiya, Chernogoriya va Italiyaning Arbëresh qishloqlarida alban erkaklari kiyadilar.

### Opinga
Opinga (albancha talaffuzi: [ɔˈpiŋɡa]) anʼanaviy poyabzal boʻlib, butun Albaniya, Kosovo, Shimoliy Makedoniya, Serbiya, Chernogoriya va Italiyaning Arbëresh qishloqlarida alban erkaklari kiyadilar.

## Galereya
### Albaniya milliy kiyimlaridan naʼmunalar

File:Gjirokastër folk singers 1988.jpg
File:Civita (Çifti) (CS), Le Vallje 2009. (5).jpg
File:Typical Arbëreshë female costumes.jpg
File:VeshjeKombetare.JPG
File:AlbaniansinGreece1833-1875-fustanella-Med.jpg
File:Arnaut-in-Cairo.jpg
File:Traditional clothings.jpg
File:Veshje Tradicionale (7).JPG
File:Veshje Tradicionale (8).JPG
File:Veshje Tradicionale (4).JPG
File:Logu i Bjeshkëve 2017 – first dance 2.jpg|


## Manbalar

## Havolalar
* 
*
Ewa Trzebińska

**Ewa Trzebińska** (qizlik paytidagi familiyasi **Nelip**; 1989-yil 1-may Katovitse) – polshalik qilichboz. Qilichbozlikning shpaga turi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etadi. Yevropa chempioni, jahon chempionati sovrindori, olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

## Tarjimayi holi
Ewa Trzebińska 1989-yil 1-mayda Katovitse shahrida tugʻilgan. Onasi Grazina voleybolchi, otasi Pavel esa velosportchi boʻlgan .

South-Benddagi Notre Dame universitetida moliya boʻyicha magistr darajasini olgan.

## Faoliyati
Ewa oʻn yoshida Katovitseda klub reklamasini koʻrib, qilichbozlik bilan shugʻullana boshlagan. Sportchining aytishiga qaraganda, darhol qilichbozlikka, xususan, bu sport turining taktikasiga mehr qoʻygan. Ewa magʻlubiyatga uchragan taqdirida ham qilichbozlikdan zavqlanishini taʼkidlab oʻtgan. .

2009-yilda Antaliyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Trzebińska jamoaviy bahslarda kumush medal sohibasiga aylangan. Shaxsiy musobaqada esa 32-oʻrinni egallagan. Keyingi yili Parijda medal qoʻlga kirita olmagan: yakkalik bahslarida 29-oʻrinni va jamoaviy tarzda yettinchi oʻrinni egallagan. 2011-yilda Kataniyada oʻtgan musobaqaning yakkalik va jamoaviy bahslarida mos ravishda 28 va 6-oʻrinni egallagan.

2012-yilgi London olimpiadasiga yoʻllanmani qoʻlga kirita olmagan. 2013-yilda yelkasidan jarohat olgan.

2015-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida yakkalik bahslarida 54-oʻrinni egallagan. Jamoaviy bahslarni polshaliklar 12-oʻrinda yakunlashgan.

2017-yilda Leipzigda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Trzebińska jamoaviy bahslarda uchinchi oʻrinni egallagan. Individual bahslarda finalga chiqqazn va yakunda rossiyalik Tatyana Gudkovaga 9:11 hisobida yutqazib, kumush medal sohibasiga aylangan. Oʻsha yili Tbilisida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Ewa Trzebińska yakkalik va jamoaviy bahslarda beshinchi oʻrinni egallagan.

2016-yilda jarohati tufayli Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan olimpiya oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kirita olmagan.
## Manbalar
Qirgʻiziston ommaviy axborot vositalari

Qirgʻizistonda ommaviy axborot vositalari cheklangan va ommaviy axborot vositalari ustidan hukumat hukmronlik qilmoqda. Biroq Qirgʻizistonda Markaziy Osiyoning boshqa mamlakatlariga qaraganda koʻproq erkinlik va plyuralizm mavjud .

Soʻnggi yillarda Qirg‘iziston hukumati senzurani kuchaytirdi va ommaviy axborot vositalari erkinligini cheklovchi qonunlar qabul qildi. Mustaqil jurnalistlar repressiyalarga, jumladan, hibsga ham olindi. Mustaqil ommaviy axborot vositalari esa hukumat tomonidan yopildi.

## Gazeta va jurnallar
2003-yilda Qirgʻizistondagi 25-30 ta gazeta va jurnaldan sakkiztasi davlatga tegishli boʻlib, „Uchqun“ davlat nashriyoti mamlakatdagi eng yirik gazeta nashriyotchisi edi.

## Televideniye va radio
Ommaviy axborot vositalari oʻrtasidagi raqobat hukumat tarafdori boʻlgan gazetalar va radioeshittirish vositalarining kuchli davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi bilan bogʻliq. 2000-yillar boshida bunday savdo nuqtalarining soni ortib borayotgani hukumatga aloqador shaxslar tomonidan nazorat qilinardi. Hozirda Qirgʻizistonda 8 ta davlat va 20 ta xususiy televidenie tarmogʻi mavjud boʻlib, u yerda hukumat koʻrsatuvlarni cheklab qoʻygan va oʻtmishda muxolifat namoyishlarini efirga uzatgan NTS kabi xususiy tarmoqlarni qoʻrqitgan yoki yopib qoʻygan. 23 ta FM radiostansiyasi va jami 13 AM stansiyasi mavjud. Davlat ommaviy axborot vositalari ustunlik qilmoqda va muxolifatning uni xususiylashtirish harakatlariga mamlakatdagi siyosiy muhitni hisobga olgan holda prezident Qurmanbek Bakiyev toʻsqinlik qildi. Biroq qamrov cheklangan, ayniqsa mamlakat janubida. Aksariyat xususiy tarmoqlar poytaxt shahar Bishkekda joylashgan. 2004-yilda har 1000 aholiga 187,6 televizor toʻgʻri kelardi. Radiodan foydalanish boʻyicha statistika esa mavjud emas edi.

Televideniye va radio singari axborot vositalari ham xabar berishlari mumkin boʻlmagan narsalarda mavjud va ular hukumatni kamdan-kam tanqid qiladilar. Oʻtmishda ham hukumat tarafdori, ham hukumatga qarshi boʻlgan jurnalistlar taʼqib va qoʻrqitishga uchragan. Qirgʻiz, rus va ingliz tillarida davlat va xususiy agentliklarning faoliyati yuritiladi.. Tuhmat – jazolanishi mumkin boʻlgan jinoyat.

2005-yilda hukumat almashganidan keyin muxolifatning qarashlari ommaviy axborot vositalarida avvalgidan koʻra koʻproq boʻldi. Biroq muxolifat vakillarining ommaviy axborot vositalariga kirishi cheklanganligicha qoldi. Muxolifatdagi „Sentyabr“ telekanali Qirgʻiziston sudi tomonidan yopilishiga buyruq berildi.

## Internet
2016-yilga kelib Qirgʻiziston aholisining 34 foizdan ortigʻi internetdan foydalandi. Internetdan foydalanishning oʻsishi onlayn ommaviy axborot vositalarining ahamiyatli boʻlishiga va mamlakatdagi siyosiy jarayonlarda katta rol oʻynashiga olib keldi. Buning eng yaxshi namunasi 2019-yilning noyabr va dekabr oylarida Bishkekda boʻlib oʻtgan korrupsiyaga qarshi norozilik namoyishlari boʻldi.

## Manbalar
Harald Tammer

**Harald Tammer** (9-yanvar, 1899-yil, Revel – 6-iyun 1942-yil, Unjlag, Gorkiy viloyati) – estoniyalik jurnalist, jamoat arbobi, yengil atletikachi va ogʻir atletikachi. Ogʻir atletika boʻyicha jahon chempioni, sobiq estoniyalik rekordchi va Parijdagi Olimpiya oʻyinlari medali sovrindori (1924).
## Biografiyasi
Harald Tammer 1899-yil 9-yanvarda Revelda (Rossiya imperiyasi) tugʻilgan.
## Sportdagi faoliyati
1912-yilda sport bilan shugʻullana boshlaydi. Uch yil oʻtgach, Tallinndagi Kalev jamoasiga qoʻshiladi va uloqtirish boʻyicha ixtisoslashgan yengil atletikachi boʻlib, yadro uloqtirishda alohida muvaffaqiyatlar koʻrsatadi.

1916-yilda yadro uloqtirish boʻyicha Rossiya chempionatining kumush medali, disk va bolgʻa uloqtirish boʻyicha bronza medali sovrindori boʻladi. Birinchi jahon urushi paytida koʻngilli ravishda frontga joʻnaydi va keyinchalik Estoniya mustaqillik urushida qatnashadi. 1920-yilda Antverpendagi Olimpiya oʻyinlarida Estoniya terma jamoasining bayroqdori boʻlgan va yadro uloqtirishda 6-oʻrinni egallagan. 1920-yillardan boshlab ogʻir atletika bilan shugʻullanadi. 1922-yilda oʻz uyi Tallinda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 1923-yil holatiga koʻra, uning otish boʻyicha eng yaxshi natijasi 14,15 m, bolgʻa uloqtirishda 37,18 m, disk uloqtirishda esa 41,06 m boʻlgan. 1920-yillarda Tammer jahon reytingida kuchli oʻntalikka kirgan. 1924-yilda Parijdagi Olimpiya oʻyinlarida Harald Tammer ogʻir atletika boʻyicha 82,5 kilogrammdan ortiq vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritadi. Xuddi shu Olimpiya oʻyinlarida yadro uloqtirish musobaqasida qatnashib, oʻn ikkinchi oʻrinni egallaydi. Tammer 1922-yildan 1924-yilgacha ogʻir atletika boʻyicha uch marta Estoniya chempioni boʻlgan va oʻn beshta milliy rekordni oʻrnatgan. 1924-yildan keyin murabbiylik bilan shugʻullanadi, 1928 va 1936-yilgi Olimpiya oʻyinlariga estoniyalik sportchilarni tayyorlaydi. Ogʻir atletika boʻyicha ham hakamlik qilgan.

### Sportdan tashqaridagi faoliyati
1921—1928-yillarda Xarald Tammer *[[Eesti Spordileht]]* muharriri, 1933—1940-yillarda *[[Eesti Päevaleht]]*, 1940-yilda *[[Revue Baltique]]* jurnaliga muharrirlik qilgan. 1928-yildan 1940-yilgacha Jurnalistlar uyushmasi va Sport matbuot klubi boshqaruvi aʼzosi, 1932 va 1940-yillarda Boltiqboʻyi matbuoti uyushmasining raisi va Estoniya Olimpiya qoʻmitasining aʼzosi boʻlgan. 1937-yildan Riigikogu (milliy majlis) aʼzosi boʻladi.

## Oʻlimi
1941-yil fevral oyida Harald Tammer NKVD tomonidan hibsga olindi va bir yarim yil oʻtgach, 1942-yil 6-iyunda Gorkiy viloyati, Semyonov shahri Suxobezvodnoye temir yoʻl stantsiyasi yaqinidagi Unjlag lagerida vafot etadi.
## Manbalar
Roman Steinberg

**Roman Steinberg** (****, 1900-yil 5-aprel – 1939-yil 20-may), keyinchalik familiyasini **Kivimägi** () – estoniyalik yunon-rum kurashchisi, Parijdagi Olimpiya oʻyinlari gʻolibi (1924).
## Biografiyasi
Roman Steinberg 1900-yil 5 aprelda Rossiya imperiyasining Tallin shahrida tugʻilgan. Kema motorchisi boʻlib ishlagan. Bir qator manbalar, jumladan, Estoniya ensiklopediyasida Roman Steinberg 1928-yilda Tallinda 28 yoshida vafot etgani koʻrsatiladi. Biroq, bu maʼlumot haqiqatga toʻgʻri kelmaydi, chunki Steinberg spirtli ichimliklar shishalarini (4 shisha konyakni) deklaratsiya qilmagani uchun 7 haftaga qamalganligi haqida maʼlumotlar mavjud. Qamalishi ensiklopediya tomonidan sportchi vafot etgan kun sanasi chop etilishidan keyin sodir boʻlgan. 1938-yilda Roman Steinberg familiyasini toʻgʻridan toʻgri shu maʼnoni bildiruvchi estoncha familiyaga Kivimägiga oʻzgartiradi. Anette Takk (1905—1967) bilan turmush qurgan (toʻyi 1938-yildan keyin boʻlib oʻtgan). Ularning Eike Tikerpuu (1929—2009) ismli qizi boʻlgan. 1939-yil 20-mayda 39 yoshida sil kasalligidan vafot etgan. Buni Päevaleht ja Uudislehtdagi qayd yozuvi va qabr toshidagi sana tasdiqlaydi.

## Faoliyati
Valvaya sport seksiyasida kurashni bilan shugʻullangan va oxir-oqibat „Kalev“ klubiga oʻtadi va u yerda Robert Oksa murabbiyligida mashgʻulotlarni boshlaydi. 1921-yilda yunon-rum kurashi boʻyicha yarim oʻrta vaznda Estoniya chempioni boʻladi. Keyingi yili oʻrta vazn toifasiga koʻtariladi, 1922 va 1923-yillarda yana ikkita milliy chempionlikni qoʻlga kiritadi. 1924-yilda Parijda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida 75 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Roman Steinbergning bronza medali hozirda Tartu sport muzeyida saqlanadi.

## Manbalar