Jahon universitetlarining akademik reytingi (ARWU)

**Shanxay reytingi** sifatida ham tanilgan ***Jahon universitetlarining akademik reytingi*** (**Academic Ranking of World Universities** - ***ARWU***) jahon universitetlari reytingining yillik nashrlaridan biridir. Reyting jadvali dastlab Shanxay Jiao Tong universiteti tomonidan 2003-yilda tuzilgan va chiqarilgan bo'lib, u ko'p qirrali ko'rsatkichlarga ega bo'lgan birinchi global universitet reytingiga aylandi.

2009-yildan beri ARWU har yili Shanghai Ranking Consultancy tomonidan nashr etiladi va mualliflik huquqi hech qanday universitet yoki davlat idoralariga qonuniy ravishda bo'ysunmagan oliy ta'limga qaratilgan tashkilotdir. 2011-yilda takliflar berish uchun olimlar va siyosat tadqiqotchilaridan iborat xalqaro maslahat kengashi tashkil etildi. Nashr hozirda mustaqil mintaqaviy *Buyuk Xitoy reytingi* va *Makedoniya oliy o'quv yurtlari reytingi* bilan bir qatorda, umuman muassasalar va alohida fanlar tanlovi uchun global reyting jadvallarini o'z ichiga oladi.

ARWU *QS World University Rankings* va *Times Higher Education World University Rankings* bilan bir qatorda eng nufuzli va keng tarqalgan uchta universitet reytingidan biri hisoblanadi. Reyting o'zining ob'ektivligi va metodologiyasi uchun ijobiy fikr-mulohazalarni oldi, lekin u muassasa hajmiga moslasha olmagani uchun keng tanqidlarga duchor bo'ldi va shuning uchun reytingda kattaroq muassasalar kichikroqlardan yuqori o'rinni egallaydi.

## Global reytinglar

#### Qabul

2005-yilda *The Economist* tomonidan chop etilgan oliy ta'lim bo'yicha so'rovda ARWU "dunyo tadqiqot universitetlarining eng ko'p qo'llaniladigan yillik reytingi" sifatida izohlangan. 2010-yilda *The Chronicle of Higher Education* ARWUni "universitetlarning eng mashhur va eng ta'sirli global reytingi" deb atadi. EU Research Headlines 2003-yil 31-dekabrda ARWU ishini eʼlon qildi: “Universitetlar tadqiqot samaradorligining bir qancha koʻrsatkichlari yordamida sinchkovlik bilan baholandi”. Oksford universiteti kansleri Kris Pattenning ta'kidlashicha, "metodologiya ancha mustahkam ko'rinadi... adolatli taqqoslashda bu juda yaxshi zarbaga o'xshaydi". Filipp G. Altbax ARWUning “muvofiqligi, maqsadning aniqligi va shaffofligi”ni muhim kuchli tomonlar deb atadi. ARWU Xitoyda paydo bo'lgan bo'lsa-da, reyting Osiyo institutlariga, xususan, Xitoy institutlariga nisbatan xolis bo'lgani uchun maqtovga sazovor bo'ldi.

#### Tanqid

Reyting "mukofot omillariga haddan tashqari tayanganligi" uchun tanqid qilindi, bu esa ta'lim sifati va gumanitar fanlarning ahamiyatiga putur etkazadi. 2007-yilda *Scientometrics* jurnalida chop etilgan maqolada, Shanxay reytingi natijalarini Liu va Cheng tomonidan tasvirlangan usul yordamida xom ma'lumotlardan ko'paytirish mumkin emasligi aniqlandi. Xuddi shu jurnaldagi 2013-yilgi maqola, nihoyat, Shanxay reytingi natijalarini qanday ko'paytirish mumkinligini ko'rsatdi. 2009-yil aprel oyidagi hisobotda JC. Billaut, D. Bouyssou va Ph. Vincke ARWU qanday ishlashini tahlil qiladi, ular bir nechta mezonli qarorlar qabul qilish (MCDM) bo'yicha mutaxassislar sifatida o'z tushunchalaridan foydalanadilar. Ularning asosiy xulosalari shundan iboratki, foydalanilgan mezonlar tegishli emas; agregatsiya metodologiyasining bir qator asosiy muammolari borligi; va asosiy mezonlarni tanlashga yetarlicha e'tibor berilmaganligi. ARWU tadqiqotchilarining o'zlari, NC Liu va Y. Chengning fikricha, universitetlar sifatini aniq raqamlar bilan o'lchab bo'lmaydi va har qanday reyting bahsli bo'lishi kerak. Ular universitet va kollej reytinglaridan ehtiyotkorlik bilan foydalanishni va natijalarni hisobot berish yoki ishlatishdan oldin ularning metodologiyasini aniq tushunish kerakligini taklif qilishadi. ARWU Yevropa Komissiyasi hamda baʼzi Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar tomonidan “anglo-sakson oliy taʼlim muassasalariga yordam berish” uchun tanqid qilindi. Misol uchun, ARWU Fransiyada qayta-qayta tanqid qilinadi, u yerda har yili bahs-munozaralarga sabab bo'ladi, bu uning fransuz akademik tizimiga noto'g'ri moslashgan xarakteriga va ko'pincha o'n yillar oldin olib borilgan tadqiqotlarga berilgan asossiz vaznga e'tibor qaratadi. Bundan tashqari, Fransiyada universitetlarni yirikroq universitetlarga birlashtirish uchun motivatsiya sifatida foydalanish uchun tanqid qilinadi. Darhaqiqat, yana bir tanqid - qo'llaniladigan ko'rsatkichlar universitet hajmidan mustaqil emas, masalan, nashrlar soni yoki mukofot g'oliblari universitetlar tadqiqot (yoki o'qitish) sifatiga bog'liq bo'lmagan holda guruhlanganda mexanik ravishda qo'shiladi; Shunday qilib, bir xil reytingdagi ikkita institutning qo'shilishi birlashgan muassasalar reytingini sezilarli darajada oshiradi va sifat jihatidan hech qanday o'zgarishsiz yuqori reytingni beradi.

### Mavzu

ARWU intizomiy reytingida ikkita toifa mavjud: keng fan sohalari va maxsus fanlar. Metodologiya umumiy jadvalda qabul qilinganga o'xshaydi, shu jumladan mukofot omillari, qog'oz iqtiboslari va yuqori baholangan olimlar soni.

## Mintaqaviy reytinglar

Muayyan sohalarni rivojlantirishni hisobga olgan holda, turli metodologiyalarga ega ikkita mustaqil mintaqaviy liga jadvallari ishga tushirildi - Buyuk Xitoydagi eng yaxshi universitetlar reytingi va Xitoyning eng yaxshi universitetlari reytingi.

### Materik Xitoy

Xitoyning eng yaxshi universitetlari reytingi ilk bor 2015-yilda chop etilgan.

### Buyuk Xitoy

Buyuk Xitoydagi eng yaxshi universitetlar reytingi birinchi marta 2011-yilda chop etilgan.

#### Metodologiya

## Manbalar

## Havolalar

* 
* Jambor, Paul Z. 'The Changing Dynamics of PhDs and the Future of Higher Educational Development in Asia and the Rest of the World' Department of Education – The United States of America: Educational Resources Information Center,