Rustamjon Ummatov

**Rustamjon Ummatov** (1952-yil 29-aprel; Namangan viloyati, Chortoq shahri)* – [[adib]], [[shoir]], [[tarjimon]] va [[Publitsistika|publitsist]]. „Eng ulugʻ, eng aziz“ tanlovi gʻolibi ([[2001]]), [[Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar]] va [[Oʻzbekiston jurnalistlari ijodiy uyushmasi|Jurnalistlar uyushmalari]] aʼzosi, [[Namangan davlat pedagogika instituti]]ning faxriy professori, [[Turon Fanlar akademiyasi|Turon FA]] [[Akademik|akademigi]] ([[2017]]).

== Hayoti va ijodi ==
Rustamjon Ummatov 1952-yil 29-aprel kuni Namangan viloyatining Chortoq shahrida tavallud topgan. Adib otasi usta Nuriddinni oʻzining ilk ustozi sifatida koʻrishini taʼkidlab oʻtgan. R. Ummatov 1959—1969-yillari Abu Ali ibn Sino nomli 57-oʻrta maktabda, 1970—1974-yillarda Namangan davlat pedagogika institutining (hozirgi [[Namangan davlat universiteti|NamDU]]) tarix-filologiya fakultetida tahsil olgan. Oliy maʼlumotli boʻlgach, [[Yangiqoʻrgʻon tumani]]dagi 76-maktabda oʻqituvchi (1974—1981), Namangan viloyat teleradiokompaniyasida muharrir, boʻlim mudiri, bosh muharrir (1982—1999), [[Namangan haqiqati]] gazetasida maxsus muxbir (2000—2012), [[Qishloq hayoti]] gazetasining Namangan viloyati, keyinchalik [[Fargʻona vodiysi]] boʻyicha muxbiri (2001—2007) va [[Adolat (gazeta)|Adolat gazetasining]] Namangan viloyatidagi oʻz muxbiri vazifalarida ishlagan.

„Charogʻbon“ (hujjatli qissa), „Koʻngil gavhari“ (sheʼrlar), „Vido manzili“ (tarixiy esse), „Odam borki…“ (hikoyalar, hajviyalar, hangomalar), „Unutmas meni bogʻim“ (hujjatli qissa) uning ijodida alohida oʻrin tutadi. „Zulmatda soʻngan ziyolar“ (ocherklar), „Obi ravon“, „Samandar“, „Axsikent“, „Charogʻbonlar“ (energetika tarixi), „Namanganning sarkitobi“ kabi asarlarini esa adabiy-tarixiy tadqiqotlar sirasiga kiritish mumkin. 2022-yili Namangan va uning atoqli namoyondalari haqida maʼlumot beruvchi „Gʻaznai Namangon“ ensiklopediya nashrdan chiqdi. Shuningdek, jahon tarixining ikki porloq siymosi – [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] bilan [[Napoleon|Napoleon Bonapart]] hayoti va faoliyatiga qiyosiy nuqtai nazardan yondoshib yaratilgan [[„Boburshoh va Napoleon“]] tarixiy essesi 2019-yili „[[Jahon adabiyoti]]“ jurnalining 2-3-sonlarida eʼlon qilindi, 2024-yili kitob holida („Yangi asr avlodi“) nashrdan chiqdi. Ayni koʻklamda (2024) R. Ummatov „Qotillarni qoldirib dogʻda“ nomli roman-tetralogiya ustidagi uzoq yillik ijodiy izlanishini nihoyasiga yetkazdi va toʻrt qismdan iborat („Qotillar va qurbonlar“, „Qora lola“, „Diyonat va xiyonat“, „Xanjar“) ushbu asarning dastlabki ikki kitobini bosmaxonaga topshirdi.

Bundan tashqari, yozuvchining vaqtli nashrlarda eʼlon qilingan sheʼr va hikoyalari, 1000 dan ziyod turli mavzulardagi ocherk va publitsistik maqolalari ham bor.

Rustamjon Ummatov badiiy tarjima sohasida ham barakali ish olib bormoqda. Dastlab [[Jules Verne|Jyul Vernning]] „Klodius Bombarnak“ ([[2012]]) va Bruno Travenning „Oltin kasofati“ ([[2014]]) romanlari uning tarjimasida poytaxt nashriyotlarida chop etildi. R. Ummatov tomonidan oʻzbekchalashtirgan „Muzlar iskanjasida“ va „Robinzonlar maktabi“ ([[Jules Verne|Jyul Vern]]), Sharl Loranning „Napoleonzoda“ va „Napoleonning josusi“, [[Aleksandr Dyuma|Aleksandr Dyumaning]] „Ikki Diana“ romanlari 2016-yili „Yangi asr avlodi“ nashriyotida (adadi besh ming nusxa) bosilgan. Fransuz adibasi Lorans Kosse xonim (1950) qalamiga mansub malika Diananing Alma tonnelidagi fojiasi ([[1997]]) haqidagi „31-avgust“ romani „Jahon adabiyoti“ jurnalining 2017-yilgi 8-sonida, A. Dyumaning „Jallod changalidagi oshiqlar“ („Kavaler de Mezon Ruj“) romani esa 2021-yilgi 2-5-sonlarida R. Ummatov tarjimasida eʼlon qilindi („Jallod changalidagi oshiqlar“ 2023-yili kitob holida nashrdan chiqqan).

Mutarjim fransuz adiblari Ann va Serj Golonning mashhur „Anjelika“ (14 jildli) roman-serialiga qoʻl urib, epopeyaning dastlabki ikki kitobini rus tilidan oʻzbekchaga oʻgirishni nihoyasiga yetkazdi.

Shoir va publitsist, [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalist]] Gʻulomjon Akbarov (1940—2018) shunday yozgandi:

*

## Oilasi
Otasi – **Nuriddin Ummatov** 1914-yili Namangan viloyatining Chortoq tumanida tugʻilgan. Urushgacha dalada ishlagan, Katta Fargʻona kanali qurilishida qatnashgan. 1939-yil dekabr oyida harbiy xizmatga ketib, Lutsk shahrida (Ukraina) xizmat qilgan. Ikkinchi jahon urushi vaqtida partizanlik harakatlarida qatnashib, bitta medal va ikkita orden olgan. N. Ummatov 1944-yil iyun oyida urushdan omon qaytadi va kolxozda brigadir boʻlib ishlaydi. Keyin 25 yil kosibchilik bilan shugʻullangan va 1987-yil 22-iyun kuni (73 yoshida) vafot etgan. Qurbon oyida tugʻilgani uchun otasi unga avvalboshda *Qurbonali* deb ism qoʻygan ekan.

Onasi – **Sojiraxon Ummatova** 1925-yili Namangan viloyatining Chortoq tumanida tugʻilgan. Urushgacha boshlangʻich maktabda oʻqigan: lotincha savodi boʻlgan. S. Ummatova 2012-yil 2-dekabr kuni (87 yoshida) vafot etgan.

Ular 1946-yilning yozida turmush qurishgan va 9 farzand koʻrishgan. Voyaga yetgan oʻgʻil-qizlari: Rustamjon Ummatov (1952), Saidaxon (1954), Muhammadamin (1959—2003), Habibaxon (1963), Muhammadrahim (1967).

R. Ummatov turmush oʻrtogʻi Jamilaxon (1957) bilan Mohirjon, Abdurasul, Sarvaroy, Abdurashid va Abdusattor ismli toʻrt oʻgʻil, bir qizli boʻlishdi, oʻndan ortiq nabiralari bor.

## Asarlari

* *Charogʻbon* (hujjatli qissa, 2000).
* *Zulmatda* *soʻngan* *ziyolar* (ocherklar, 2000).
* *Qutlugʻ dargoh* (Namangan, 2002).
* *Koʻngil gavhari* (sheʼrlar, 2002).
* *Vido manzili* (tarixiy esse, Andijon, 2005).
* *Obi ravon* (sugʻorish tizimlari tarixi, 2007).
* *Samandar* (yongʻin xavfsizligi tarixi, 2007).
* *Axsikent* (hammualliflikda, „MUMTOZ SOʻZ“, 2009).
* *Odam borki…* (hikoyalar, hajviyalar, hangomalar, „DAVR PRESS“, 2009).
* *Samandar* (qayta ishlangan va toʻldirilgan nashri, „DAVR PRESS“, 2009).
* *Charogʻbonlar* (energetika tarixi, hammuallif – R. Musayev, „SHARQ“ NMAK, 2016).
* *Namanganning sarkitobi* (Toshkent, „VORIS“, 2019).
* *Unutmas meni bogʻim* (hujjatli qissa, „OʻZBEKISTON“, 2019).
* *Boburshoh* *va* *Napoleon* (tarixiy-qiyosiy esse, „Jahon adabiyoti“ jurnali, 2019, 2-3-sonlar).
* *[[G‘aznai Namangon]]* (ensiklopediya, 1-kitob, „SHARQ“ NMAK, 2022).
* ''Boburshoh'' ''va'' ''Napoleon'' (tarixiy-qiyosiy esse, „Yangi asr avlodi“, 2024).

## Tarjimalari
* *[[Klodius Bombarnak]]* (Jyul Vern, roman, „SHARQ“ NMAK, 2012).
* *Oltin kasofati* (Bruno Traven, roman, „DAVR PRESS“, 2014).
* *Napoleonzoda* (Sharl Loran, roman, „Yangi asr avlodi“, 2016).
* *Napoleonning josusi* (Sharl Loran, roman, „Yangi asr avlodi“, 2016).
* *Robinzonlar maktabi* (Jyul Vern, roman, „Yangi asr avlodi“, 2016).
* *Muzlar iskanjasida* (Jyul Vern, qissa, „Yangi asr avlodi“, 2016).
* *Ikki* *Diana* (Aleksandr Dyuma, roman, „Yangi asr avlodi“, 2016).
* *31*-*avgust* (Lorans Kosse, roman, „Jahon adabiyoti“ jurnali, 2017, 8-son).
* *Jallod changalidagi oshiqlar* (Kavaler de Mezon Ruj, Aleksandr Dyuma, roman, „Jahon adabiyoti“ jurnali, 2021, 2-5-sonlar).
* *Ikki Diana* (A. Dyuma, roman, 2-nashr, „Yangi asr avlodi“, 2022).
* *Jallod changalidagi oshiqlar* (Kavaler de Mezon Ruj, A. Dyuma, roman, „Yangi asr avlodi“, 2023).
* *Ikki Diana* (A. Dyuma, roman, 3-nashr, „Yoshlar matbuoti“, 2025).

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Homidiy H, Maʼmurov M. *Namangan* *adiblari*. Toshkent, „Fan“, 2007.
* Boqiy Mirzo. *Chortoq antologiyasi*. Toshkent, „Yangi asr avlodi“, 2019.
* Nosirov Q. *Namangan adabiy hayotidan lavhalar – Zametki o literaturnoy jizni Namangana*. Namangan, 2020.
* Mahkamov I. *XXI asr Namangan adabiy boʻstoni.* „Isteʼdod ziyo press“, 2024.
* Qosimov A. *Namangan mumtoz adabiyoti*. „Taxayyul press“, 2024.
* Jamoliddin Muslim. *Gulshan diyor kuychilari*. (Toʻplam.) Toshkent, „Navroʻz“, 2014.
* *Chortoq* *tumani* *tarixi*. Toshkent, „Universitet“, 1995.
* *Badiiy adabiyot oʻzbek tiliga tarjimada*. (Bibliografik koʻrsatkich: 1990–2017.) Toshkent, Milliy kutubxona nashriyoti, 2019.
* Azizov M, Haydarova D. *Maʼnaviyat* *sarchashmalari*. Namangan, 2009.
* Xalilbekov A. *Namangan* *adabiy* *gulshani*. Namangan, 2007.
* Baybulatov A. *Romantika priklyucheniy Rustamjona Ummatova*. „Namanganskaya pravda“, 29.04.2022.
* Sodiqov Z. *Fransuz tarixiy romanlarining namanganlik tarjimoni*. „Namangan haqiqati“, 2016-yil 8-sentyabr.
* Abdullayev N. *Zacharovanniy Jyulem Vernom i Balzakom*. „Narodnoye slovo“, 10.10.2018.
* Sodiq Sayhun. *Nodir Namangannoma (yoxud oʻziga xos Rustamona maʼnaviyat boʻstoni)*. „Shifokor va hayot“, 2023 yil 14-15-sonlar.
* Abdullayev N. *Babur i Napoleon: chto obshego mejdu nimi?* „Namanganskaya pravda“, 22.02.2019.
* Nishonov I. *Olim-adib, doʻst-ustoz*. „Namangan haqiqati“, 2022-yil 30-aprel.
* Nosir Abbos. *Adabiyot – tilshunoslikdir*. „Namangan haqiqati“, 2017-yil 18-fevral.
* Baybulatov A. *Assalomu aleykum, janob Bombarnak!* „Namanganskaya pravda“, 2012.
* Sadikov Z, Baybulatov A. *Iskusstvo perevoda*. „Namanganskaya pravda“, 2016.
* Reshetnikov I. *V Namangane perevodyat na uzbekskiy yazik fransuzskix klassikov.* „Namanganskaya pravda“, 2017.

## Havolalar
* Rustamjon Ummatov va uning ijodi (Telegramda).
* Boburshoh va Napoleon (tarixiy-qiyosiy esse). 
* Uch tup bugʻdoy (hikoya).
* Afsuski, unvonni Namanganda olgandi-da. (General Skobelev haqida tarixiy haqiqatlar.)
* Navoiy asarlarini Dyuma oʻqiganmi?
* Kelganlariga bir qulluq edi, ketganlariga ming qulluq (mehmonlar xususida feleton).
* Mulla Bozor Oxund ziyoratgohi qanday qurilgandi? 
* Tez oʻqish ham zarurat (mutolaa sanʼati).
* Namangan viloyati 80 yoshga toʻldi. 
* Ikki Axsikatiy (Sodiq Sayhun va Isoqjon Nishonov). 
* 31 avgust (Lorans Kosse, roman, tarjimon – R. Ummatov). 
* Jallod changalidagi oshiqlar (Kavaler de Mezon Ruj, Aleksandr Dyuma, roman, tarjimon – R. Ummatov).