Yorkshirda mahalliy boshqaruv tarixi

**Yorkshirda mahalliy boshqaruv tarixi** noyob va murakkabdir. Yorkshir Angliyaning eng yirik tarixiy okrugi boʻlib, qishloq xoʻjaligi, ishlab chiqarish va togʻ-kon sanoatiga ixtisoslashgan shahar va qishloqning birgalikda rivojlanganidan tashkil topgan. Mahalliy boshqaruv uzoq vaqt davomida sezilarli oʻzgarmagan holda, zamonaviy davrda mahalliy hokimiyat tuzilmalarida bir qator islohotlarga duch keldi, ularning baʼzilari ziddiyatli tus olgan. Islohotlardan eng muhimi 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun va 1990-yillarda Buyuk Britaniyada mahalliy hukumat islohoti edi. Tarixiy hudud hozirda bir nechta okrug va tumanlarga toʻgʻri keladi va asosan Yorkshir va Humber mintaqasida joylashgan.

## Dastlabki boʻlinishlar

Yorkshir antik davrda Jorvik qirolligi sifatida paydo boʻlgan. Anʼanaviy ravishda gʻarbiy, shimoliy va sharqiy qismlarga boʻlingan. Bu atama IX asrda skandinaviyalik koʻchmanchilarning „uchinchi qismi“ boʻlgan qadimgi Norse *þriðing soʻzidan* kelib chiqqan. Soʻngra qismlarning har biri wapentake deb nomlangan kichikroq boʻlinmalarga boʻlingan. Keyinchalik wapentake maʼmuriyat uchun asos sifatida ishlatilgan. Taxminan 1823-yilda wapentakelar quyidagilar boʻlgan:

Ulardan tashqari York shahrining gʻarbiy tomonida Ainsty wapentake joylashgan.

## Zamonaviy mahalliy boshqaruv

Beverli, Donkaster, Kingston-apon-Xall, Lids, Pontefrakt, Richmond, Ripon, Skarboro va York shahar korporatsiyalari 1835-yildagi Munitsipal korporatsiyalar qonuni bilan isloh qilingan. 1889-yilda, 1888-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonunning bir qismi sifatida Yorkshire uchta maʼmuriy okrugga (har birida okrug kengashi mavjud), okrug esa tumanlariga boʻlingan. Maʼmuriy okruglar boʻlinishlarida Bredford, Galifaks, Xaddersfild, Kingston-apon-Xall, Lids, Midlsbro, Sheffild va York kabi yirik shaharlar bundan mustasno edi. Yorkshir qonun boʻyicha yagona okrug sifatida tasniflashda davom etgan. York shu maqsadda Gʻarbiy qism bilan bogʻlandi. 1894-yilda okrugning qolgan qismi, yaʼni okrug boʻlimi yoki munitsipal („tuman boʻlmagan“) okrugi boʻlmagan, 1894-yildagi "Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisida "gi qonun bilan shahar va qishloq tumanlariga boʻlingan. 1889-yildan 1974-yilgacha bir nechta yangi tuman tumanlari tashkil etildi:

Shimoliy qism  hududni egallagan 1968-yilda Tessayd okrugi tashkil etilgan.

### 1971-yildagi aholining taqsimlanishi
Viloyat okruglarining tashkil topishi va oʻsishi, aholining mamlakatdan shaharlarga koʻchishi natijasida okruglardagi aholi soni maʼmuriy okruglardagi aholidan koʻp boʻla boshladi. 1971-yilga kelib Yorkshir aholisining 53 % okrug tumanlarida yashar edi. 1971-yilda aholining taqsimlanishi quyidagicha boʻlgan:

## 1974-yildagi oʻzgarishlar
Angliyada mahalliy boshqaruv 1974-yilda 1972-yildagi Mahalliy boshqaruv qonuni bilan isloh qilingan. Ushbu aktga koʻra, mahalliy rahbarlar oʻzlarining leytenantlik va shrievaltylarini yoʻqotdilar va maʼmuriy grafliklar, okruglar va ularning kengashlari tugatildi. Yorkshir hududi bir qancha metropolitan va metropoliten boʻlmagan okruglarga boʻlindi:

Islohot Janubiy va Gʻarbiy Yorkshir metropolitan okruglarida gʻarbiy qismning urbanizatsiyalashgan qismlarini birlashtirishga intildi. *Metropolitan boʻlmagan* yoki shir okruglari deb nomlanuvchi boshqa okruglar Tees daryosi va Humber atrofida rivojlangan urbanizatsiyalashgan hududlarni tan olib, Shimoliy Yorkshirni asosan qishloq okrugi sifatida qoldirdilar.

### Royal Mail reaksiyasi
Royal Mail 1974-yilda Janubiy, Shimoliy va Gʻarbiy Yorkshirni okruglar sifatida qabul qildi. Shuningdek, u Yorkshirdan Kambriya, Durem va Lankashirga oʻtkazilgan savdoni va Klivlendning yaratilishini tan oldi. Humbersaydda Yorkshir qismi Shimoliy Xambersayd okrugiga aylandi. Katta Manchesterni okrugi sifatida qabul qilish mumkin emas edi, shuning uchun Saddlevort (Oldxem shaharchasining bir qismi edi) Lancashire okrugiga kiritilgan.

### Tuman nomi oʻzgarishi
Baʼzi oʻzgarishlar nomaqbul boʻlgan va 1972-yilgi qonunning qabul qilinishi tuman kengashlariga oʻz tumanlarining nomlarini oʻzgartirishga ruxsat berdi. Humbersaydda Beverli tumani *Sharqiy Yorkshir Beverli* tumaniga oʻzgartirildi va Shimoliy Uolds tumani 1981-yilda *Sharqiy Yorkshirga* almashtirildi, bu ularning Yorkshir bilan tarixiy aloqasini mustahkamlagan.

## 1990-yillar Buyuk Britaniyada mahalliy hokimiyat islohoti
1990-yillarda Buyuk Britaniyada mahalliy hokimiyatga oid islohot boʻlib oʻtdi. Bu 1974-yilda tuzilgan okruglarga bir qator oʻzgarishlar kiritdi. Koʻrib chiqish doirasida 1996-yilda Klivlend va Humbersayd tugatildi va ularning tumanlari unitar hokimiyat sifatida qayta tashkil etildi. Unitar hokimiyatga aylanishdan tashqari, Yorkshirning Sharqiy qisi leytenantlik va shrievalty (shuningdek, Hullni oʻz ichiga olgan) maqsadlari uchun okrug sifatida qayta kiritildi. Angliyaning tantanali okruglardagi oʻzgarishlar 1997-yildagi Lieutenancies akti bilan qayta tasdiqlandi. Unitar okruglar quyidagilardan iborat:

## 2000-yillarda Shimoliy Yorkshirning qayta tashkil etilish ehtimoli
2003-yilda hukumat mintaqaviy assambleyalar uchun takliflar doirasida Shimoliy Yorkshirda mahalliy hokimiyatni qayta qurish boʻyicha qoʻshimcha takliflarni ilgari surdi. Bu Shimoliy Yorkshir kengashining ikki bosqichli tuzilmasini toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mintaqaviy assambleyadagi yagona unitar hokimiyat bilan almashtirish, shuningdek, Ryedale kengashi aholisining keskin kamayishi bilan bogʻliq edi.

### Taklif etilgan variantlar
 

York shahar kengashi 1996-yilda kengaytirilgan unitar kengashga aylandi.

Maslahatlashuvlarning birinchi bosqichida Shimoliy Yorkshir okrugi kengashi unitar okrug variantini qoʻllab-quvvatladi.

Dastlabki kelishuvlardan soʻng hukumat ikkinchi bosqichdagi maslahatlashuvlar uchun yagona unitar okrug kengashi variantini qabul qildi. Takliflar 2007-yilda qayta tiklandi, ammo maslahatlashuvdan keyin yana rad etildi.

## 2020-yillar Shimoliy Yorkshirning qayta tashkil etilishi
2020-yilda hukumat Shimoliy Yorkshirdagi kengashlarga unitar hududlarda qayta tashkil etish variantlarini ilgari surishni buyurdi.

### Taklif etilgan variantlar

Shimoliy Yorkshir okrugi kengashi 2007 va 2003-yillarda taklif qilgan bir xil variantni ilgari surdi, unitar Shimoliy Yorkshir va mavjud unitar York shahri. Ushbu variant York shahri tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Yetti tumandan oltitasi (Hambletondan tashqari) birgalikda okrugni sharq/gʻarbga boʻlish va Yorkni sharqiy kengashga birlashtirish taklifini ilgari surdilar. Ikki variant boʻyicha maslahatlashuvlar 2021-yil 22-martda okrug kengashiga oddiy saylovlar (va Kreyvendagi tuman kengashi saylovlari) bekor qilinishi bilan boshlandi.

### Hukumat qarori
2021-yil 21-iyulda Uy-joy, jamoalar va mahalliy boshqaruv vazirligi 2023-yil aprel oyida metropoliten boʻlmagan okrugning unitar hokimiyati qayta tashkil etilishini eʼlon qildi. Tuman kengashi va yetti tuman kengashi tugatilib, ularning vazifalari yagona hokimiyat ixtiyoriga o‘tkazilishi belgilandi. York shahri uchun mavjud unitar hokimiyat oʻzgartirilmaydigan boʻldi.

## Demografiya
1831-yildan 1991-yilgacha Yorkshirning umumiy maydoni va aholisi quyida berilgan. Hudud 1971-yilgacha boʻlgan uchta qismga va 1981-yildan Gʻarbiy, Shimoliy va Janubiy Yorkshirga boʻlingan.

1831-yildan 1991-yilgacha aholi zichligi 1 akrga 0,4 dan 1,4 kishigacha oshdi.

## Manbalar