Turkiya Davlat qabristoni

**Davlat qabristoni** 1988-yilda foydalanishga topshirilgan boʻlib, u yerda Turkiya mustaqillik urushi davrida boʻlinma qoʻmondoni boʻlgan va Turkiya Respublikasi prezidentlari Bosh shtabning siyosiy mezonlariga javob bergan 61 nafar qoʻmondon qabri oʻrnatilgan. (Masalan: Sakalli Nurettin Posho) Yodgorlik park shaklidagi qabriston hisoblanadi. U Anqarada, Otaturk Orman fermasi yerlari ichida joylashgan. 536 ming kvadrat metr maydonda va 356 ming kvadrat metr yashil maydonda joylashgan bogʻ jamoatchilik uchun ochiq. U Milliy Mudofaa vazirligi tomonidan boshqariladi.

Turkiyada Davlat qabristonining qurilishi uchun 1981-yil 6-noyabrdagi 2549-sonli qonun 1981-yil 11-noyabrda Rasmiy gazetada chop etilgan. Milliy Mudofaa vazirligi tomonidan 1982-yilda qabriston uchun ochilgan tanlov natijasida 42 loyiha orasidan tanlab olingan Y. Eng. Arxitektor Özgür Ecevit bilan, Y. Qishloq xoʻjaligi Eng. Ekrem Gürenlining loyihasi amalga oshirildi. Ushbu loyihada islom madaniyatiga mos dabdabali qabrlardan saqlandi, ishlamaydigan monumental shakllardan foydalanilmadi, qaygʻuli muhit yaratmaslikka harakat qilindi. 1988-yil 30- avgustda davlat qabristoni tantanali marosim bilan foydalanishga topshirildi.

2006-yil 8-noyabrda Turkiya Buyuk Millat Majlisida amalga oshirilgan huquqiy tartibga solish bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisi rahbarlari bilan birga bosh vazir oilalari Davlat qabristoniga dafn qilina boshladi. Mustafo Bulent Ejevit prezident va shtab qoʻmondonlaridan tashqari bu tarzda dafn etilgan birinchi bosh vazir (2006-yil 11-noyabr) edi.

### Respublika tarixi yoʻli
Bog‘da 1919-yil 19-maydan Turkiya Respublikasi tashkil topishigacha bo‘lgan davrdagi mamlakat tarixidagi muhim voqealar haykal va ramzlar bilan jonlantirildi. „ Respublika tarixi yoʻli“ deb nomlangan ushbu hudud Turkiyadagi birinchi yirik haykaltaroshlik aranjirovkasidir. Ushbu tartibga solish uchun 600 tonna Marmara marmari ishlatilgan. Qabristondagi haykallar, prof. Dr. Rahmi Aksungur tomonidan tayyorlangan. Haykal aranjirovkasini amalga oshirishda quyidagi haykaltarosh rassomlar ham hissa qoʻshgan: Ayla Aksungur, Oʻmer Yavuz, Elvide Akdag, Ulaş Korkmaz, Mustafo Yilmaz, Deniz Erol, Ferit Yazıcı.

Respublika tarixi yoʻlidagi birinchi haykal Otaturkning Samsunga koʻtarilishini ifodalovchi qoyadir. Qoyaning soyasi xaritada Samsun portining siluetini ochib beradi. Toshdagi teshik soyada yorugʻlik paydo boʻlishiga olib keladi. Ayniqsa, 11:00-14:00 oraligʻida bu yorugʻlik Otaturkning profili sifatida paydo boʻladi. Shunday qilib Otaturkning Samsunga chiqishi yerga tushayotgan nur kabi jonlantirildi. 19-may boʻlimidan keyin „Kongress boʻlimi“ mavjud. Ushbu boʻlimdagi ikkita qadam Kongresslar natijasida Assambleyaning tashkil etilishini anglatadi. Kongresslar boʻlimidan keyin „Urushlar boʻlimi“da 5 ta ustun mavjud. Ustunlarda Nutukdan soʻzlar bor. Bob oxiridagi haykal Lozanna shartnomasini ramziy ifodalaydi; oʻng va chapdagi relyeflarning har biri urushni tasvirlaydi. Oxirgi haykaltaroshlik bo‘limida „Respublika“ yagona mavhum haykal bilan timsollangan.

### Davlat qabriston muzeyi
Davlat qabristonida joylashgan muzeyda mustaqillik uchun kurashgan Prezidentlar va sarkardalarga tegishli buyumlar, rasmlar va jurnallar namoyish etilmoqda.

### Qora dengiz hovuzi
1931-yilda Otaturk tomonidan qurilgan „Qora dengiz hovuzi“ nomli hovuz Davlat qabristoni qurilishi jarayonida qayta tiklandi. Uning atrofi dam olish hovuzi sifatida ishlatiladi.

### Parad maydoni
Qabriston chegaralaridagi marosim maydonida „otağ chodiri“ shaklida loyihalashtirilgan inshoot mavjud. „Icon“ deb nomlangan bu sakkiz burchakli inshoot marosim maydonini quyosh va yomgʻirdan himoya qiladi. Belgi ostidagi „Xotira devori“ qabristonga dafn etilganlarning ismlaridan tashkil topgan qurilishi tugallanmagan devorga o‘xshaydi. Bu devorga Turkiya Respublikasining har bir yangi Prezidenti uchun yangi tosh qoʻyiladi. Shunday qilib, Respublikaning davomiyligi ifodalanadi.

Qabristonlarga olib boruvchi yo‘lning ikki tomonida Mustaqillik urushi ramzi bo‘lgan ikki guruh haykallar, Prezidentlar dafn etilgan hududda respublika taraqqiyoti ramzi bo‘lgan haykal va uzunligi 25 metr bo‘lgan bayroq ustuni o‘rnatilgan.

## Davlat qabristonida dafn etilganlar
**Eslatma:** Davlat qabristonida 61 nafar Mustaqillik urushi sardorlari va 60 nafar Prezidentning qabri tayyorlandi. 2006-yilda qonunga kiritilgan oʻzgartirish bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisi Bosh vazirlari va Prezidentlari endi bu yerda dafn etilishi mumkin boʻladi.

### Prezidentlar

### Turkiya Buyuk Millat Majlisi Prezidentlari

### Bosh vazirlar

### Bosh vazir xotinlari

## Manbalar