open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yazid ibn Horun ibn Zoziy

**Yazid ibn Horun ibn Zoziy** — muhaddis

Yazid ibn Horun ibn Zoziy 736-yilda tugʻilgan. U muhaddis, hofiz shuningdek, "shayxul-islom" unvoniga sazovor bo‘lgan. Yazid ibn Horun muhaddis boʻlishi bilan birga chuqur bilimli faqih ham boʻlgan. Oʻz davrida muʼtaziliy oqimi vakillari tomonidan ilgari surilgan gʻoyalarga qarshi kurashib, ularga qarshi asosli raddiyalar bergan. Ayrim yozma manbalarda Yazid ibn Horunning koʻzi ojiz boʻlgani, shu holatda hadislarni jamlagani taʼkidlanadi.
## E’tiroflar
*Yahyo ibn Yahyo* muhaddis haqida: „*Yazid ibn Horunning hofizligi Vakiʼdan yuksak*“, — desa, Imom Ahmad: „*Yazid ibn Horun eng ishonchli hofiz boʻlgan*“, — deydi. Ibn Madaniy shunday deb eʼtirof etgan: „*Yazid ibn Horundan boshqa hadisni koʻp yodlagan kishini koʻrmadim*“.

## Vafoti
**Yazid ibn Horun ibn Zoziy** 821-yili Qohira shahrida vafot etgan.
## Manbalar
Yahyo ibn Abdulg'affor Keshiy

**Yahyo ibn Abdulgʻaffor Keshiy** katta roviy va muhaddislardan boʻlgan. Muhaddis asosan Kesh va Samarqandda yashab movarounnahrlik muhaddislardan taʼlim olgan va hadis rivoyat qilib koʻplab shogirdlar chiqargan. Islom tarixi va maʼnaviy meroslar haqida keltirilgan manbalarda Yahyo ibn Abdulgʻaffor Keshiyning mashhur „Sunna“ deb nomlangan asari borligi keltirilib, bundan boshqa asarlari ham mavjud boʻlgani haqida maʼlumotlar berilgan.
Muhaddis yashagan davr Movarounnahr shaharlari ichida Samarqand shahri ilm-maʼrifat hamda fan-madaniyat rivojlangan shaharlar qatorida sanalgan. Movarounnahr va boshqa diyorlardagi muhaddis, allomalar oʻrtasida ilmiy amaliy aloqalar keng rivojlangan. Jumladan, muhaddislar Yahyo ibn Abdulgʻaffor Keshiy va Abdulhamid Keshiylar oʻrtasida ham ilm-maʼrifat yoʻlida juda ham yaqin birodarlik, ustoz shogirdlik aloqalari boʻlgan.
Tarixchi Gʻunjorning „Tarixi Buxoro“ asarida shunday maʼlumot keltirib oʻtilgan boʻlib, bu qimmatli maʼlumotdan ikki muhaddisning ham vafoti bilan bogʻliq boʻlgan xabarga aniqlik kiritish mumkin boʻladi. Uning maʼlumotiga koʻra: "*Bizga Ahmad ibn Abu Homid Baholiy, Hafs ibn Burxosh Keshiy dan xabar berdiki, Yahyo ibn Abdulgʻafur (Qodir) degan shayximiz bor edi. Bir kuni u kishi qattiq betob boʻlib qoldi. U kishining ziyoratiga „Musnadi Abd“ asari sohibi Abdulhamid Keshiy keldilar. Ikkalasi oʻrtasida kuchli ilohiy muhabbat, Alloh yoʻlida oʻzaro yaqinlik bor edi. Abdulhamid Keshiy kelib, Yahyo ibn Abdulgʻafurni ziyorat qilib, uning holini koʻrdi-da, uning haqqiga duo qilib, yigʻlab yubordi. Ikki muhaddis diydorlashib boʻlishgach, Abdulhamid Keshiy duoda davom etib: „Ey! Allohim oʻzing rahm qil! meni bu solih bandangdan ortda qoldirmagin*“ deb duo qildi. Shu kuni Yahyo ibn Abdulgʻafur vafot etdi. Ertasi kuni ertalab Abdulhamid Keshiy ham toʻsatdan xastalikka uchramay vafot topdi, ikki shayxning janoza namozi bir kunda oʻqilib, bir kunda dafn etildi". Ikki muhaddisning hayotda ilm-maʼrifat va ezgu ishlarda hamroh boʻlganligi ularni oxirat safariga ham birga borishlariga sabab boʻlib, Allohning nazdida ularning duolari ijobat boʻlgan. Yahyo ibn Abdulgʻaffor Keshiy 249/863 yili Keshda vafot etgan.
## Manbalar
Abu Ahmad Iso ibn Junayd Nahviy Adiyb Kissiy

**Abu Ahmad Iso ibn Junayd Nahviy Adiyb Kissiy** IX asrda yashagan muhaddis, faqih, arab tili olimi va adib boʻlgan. Oʻz davrining eng mashhur muhaddislaridan sanalgan Yazid ibn Horun, Abu Uʼbaydi ibn Muammar ibn Musanniy, Hishom ibn Kalbiy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. Uning „Kitobu-t-tasrif“ („Feʼllarning tuslanishi“) nomli arab tili gramatikasiga oid asari boʻlgan. Sahl ibn Shozuya u haqda shunday eʼtirof etadi: „Men Abu Ahmad Iso ibn Junayd Nahviy Adiyb Kissiydan aqlliroq birorta xurosonlikni va arab tilini undan koʻproq bilguvchi bironta kishini uchratmadim“ dedi. Bu unga berilgan yuksak eʼtirof boʻlib, uning yana bir ulugʻ jihati shundaki, undan buyuk muhaddislar Imom Buxoriy, Adbdulhamid Keshiy va boshqa muhaddislar hadis rivoyat qilib uning shogirdlaridan sanalgan. Uning ismiga „al-Adiyb“ va „an-Nahviy“ ning qoʻshib aytilishi Abu Ahmad Iso ibn Junayd Kissiyning buyuk adiyb va nahviyn arab tili bilimdoni boʻlganiga ishorat qilgan.
## Manbalar
Jonathan Larson

**Jonathan David Larson** (4-fevral, 1960-yil — 25-yanver, 1996-yil) — amerikalik bastakor, *Tick, Tick… Boom!* albomi bilan mashhurlikka erishgan. Vafotidan keyin Larson Tony Awards va Pulitzer mukofotini qoʻlga kiritgan.

## Dastlabki yillar
Larson 1960-yil 4-fevralda Amerika Qoʻshma Shtatlari New York shtati Mount Vernon shahrida yaudiy oilada tugʻilgan. Yoshligidan musiqa asboblarini chala olar va pianiono darslariga qatnardi. Elton John, The Doors, The Who, Billy Joe va Stephen Sondheim Larsonning yoshligidan yoqtirgan musiqachilari boʻlgan.

Larson Adelphi universitetida 4 yillik grant bilan aktyorlik yoʻnalishida oʻqiydi. Bir necha roʻllarda oʻynash bilan birgalikda 1982-yil tasviriy sanʼat bakalavriatini tamomlaydi. Kompositsiya qilishga eʼtibor qaratish maqsadida aktyorlik faoliyatini toʻxtatdi.

## Manbalar
Muhammad ibn Abd Keshiy

**Muhammad ibn Abd Keshiy** Abdulhamid Keshiyning oʻgʻli oʻz otasidan koʻplab hadislar rivoyat qilgan. Muhammad ibn Abd Keshiydan koʻplab muhaddislar hadis keltirgan. U ota-bobolarining maʼnaviy merosini asosiy davomchilaridan hisoblanib, keshiylar sulolasini davom ettirgan. U Muhammad Abu Jaʼfar Kabiy (Keshiy) ham deb nomlangan va 286/899 yilda vafot etgan. Muhaddisning oʻgʻli otasidan soʻng uning ilmiy merosini davom ettirgan. Otasi va bobolari haqidagi tarixiy maʼlumotlarni Abdulhamid Keshiyning musnad va tafsir asarlarini keyingi avlodlarga etkazilishida katta xizmat qilgan.
Muhammad ibn Abd Keshiyning asosiy ustozi oʻz otasi Abdulhamid Keshiy hisoblanadi undan arab tili, hadis, tafsir va boshqa fanlardan tahsil olgan. Keshiylar sulolasining kenja vakili Muhammad Keshiy quyidagi ustozlardan ham ilm-maʼrifat oʻrganib ulardan hadislar rivoyat qilgan. Ular Abu Ismoil Abdurrahmon ibn Uʼbbod ibn Ismoil Maʼvaliy, Muhammad ibn Gʻolib ibn Abdurrahmon ibn Yazid, Usmon ibn Shayba, Hasan ibn Haysam Abu Ali Mazaniy Bagʻdodiy, Ubaydullo ibn Muso, Yahyo ibn Mugʻira, Bishr Ibn Aflah Keshiy va boshqalar.
Muhammad ibn Abd Keshiy ham ulugʻ ustozlardan olgan ilmni oʻz shogirdlariga taʼlim bergan. Undan quyidagi kishilar hadis rivoyat qilishgan. Ular Ibn Sakin Aʼmr ibn Muhammad, Abdulmumin ibn Xalaf Nasafiy, Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy, Husayn Ibn Ismoil Forisiy va boshqalar.
Muhammad ibn Abd Keshiy otasining eng keyingi shogirdi boʻlgan „Musnad Abd“ va „Tafsir Abd“ asarlarini muhaddisning oʻzidan eshitib yozib olgan Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy bilan birga hatto unga ustoz boʻlib, ana shu buyuk merosni yozma holda saqlanib qolishida ilmiy hamkorlikda ish olib borgan. Muhaddis asarlarining qoʻlyozma nusxalari Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy orqali bizgacha etib kelgan.
Muhammad ibn Abd Keshiy va uning oilasiga oʻxshash ilm-maʼrifat, hadis ilmi yoʻlida xizmat qilgan oilaviy sulola vakillari tarixda juda kam uchraydi.
## Manbalar
Umar ibn Abdulaziz Abu Amr Keshiy

**Muhammad ibn Umar ibn Abdulaziz Abu Amr Keshiy**- Mashhur imom, faqih va muhaddislardan yana biri  Keshda tugʻilgan va koʻplab ilm-maʼrifat rivojlangan markazlarda boʻlib, ilm oʻrgangan. U Abu Amr Keshiy nomi bilan tanilib, IX-X asrlarda yashab, 340/951 yil vafot etgan.
Abu Amr Keshiy „Maʼrifatu axbori-r-rijol“ („Kishilar haqidagi ilm“) asari bilan mashhur boʻlgan. Asarda asosan hijriy IV asrda yashagan kishilar, hadis roviylari haqida qisqacha va aniq maʼlumotlar berilgan. „Maʼrifatu axbori-r-rijol“ hadis isnodini aniqlash sohasida muhim ahamiyat kasb etganligi, roviylar haqidagi muhim maʼlumotlarni jamlaganligi, shuningdek, muayyan vaqt muhaddis olimlar orasida dastur vazifasini oʻtaganligi sabab ilm ahli orasida „Rijolu Keshiy“ nomi bilan yuritilgan.
Abu Amr Keshiy muhaddis sifatida hadis rivoyat qilish bilan birga fiqh va tarixga oid asarlar ham yozgan.
## Manbalar
Idris ibn Burxosh Keshiy

**Abu Maʼoz Uʼbodiy ibn Idris ibn Burxosh Keshiy** muhaddis va roviylardan IX asrda yashagan. Abdulhamid Keshiyning asosiy va eng soʻnggi shogirdlaridan hisoblangan. Mashhur muhaddisning hayoti va ilmiy merosiga bogʻliq koʻplab maʼlumotlar Idris ibn Burxosh Keshiy tomonidan yozib olingan va keyingi avlodlarga yetkazilishida katta xizmat qilgan roviylardan boʻladi. Abdulhamid Keshiyning vafoti bilan bogʻliq ishonchli xabar Burxosh Keshiydan keltiriladi. Bu maʼlumot ikki ulugʻ muhaddis va qadrdon birodar boʻlgan Yahyo ibn Abdulgʻafur (Qodir va Abdulhamid Keshiylarning bir kunda vafot etishi va ikki muhaddisning janozasi bir vaqtda boʻlganligidir).
	Muarrix Shamsiddin Zahabiy oʻzining „*Tarixi islom*“ asarida Ibn Burxoshning „*Sanad*“ nomli asari boʻlganligi va yuqoridagi xabarni u mazkur asarida yozganligini taʼkidlagan.
## Manbalar
Bular Batir (qishloq)

**Bular Batir** (, 199?-yilgacha — **Zaimka**) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Sortobinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 48 km janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi — 314854200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1118 kishini (567 erkak va 551 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2537 kishi (1259 erkak va 1278 ayol) yashagan.
## Manbalar
Enbek (Qorday tumani)

**Enbek** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Qorasoy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 78 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 314841200.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 976 kishini (472 erkak va 504 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 939 kishi (445 erkak va 494 ayol) yashagan.
## Manbalar
Peshonadan oʻpish

**Peshonadan oʻpish** — bu doʻstlikni va/yoki kimgadir taskin berishni bildirish uchun ijtimoiy oʻpish ishorasi hisoblanadi. Peshonadan oʻpish — mehr va muhabbat belgisidir. Baʼzi arab madaniyatlarida peshonadan oʻpish kechirim soʻrash imo-ishorasi, shuningdek, oʻpilayotgan odamning noroziligini tan olish belgisi hisoblanadi. Peshonadan oʻpish qayd etilgan boshqa mintaqalar kurd jamiyatlarida kuzatilgan, bu yerda odatda keksa odam kichik odamni peshonasidan oʻpadi. Xuddi shunday, peshonadan oʻpish ham mehrning yanada maqbul va nozik namoyonidir. Bu his-tuygʻu va ehtirosni boshqa mehr-muhabbat namoyishlari kabi atrofdagilarning koʻzlarini jalb qilmasdan, bir sherigidan ikkinchisiga oʻtkazishga imkon beradi.

Biroq, odamning peshonasidan oʻpish ishqiy emasligi taʼkidlangan. Buning oʻrniga, bunday xatti-harakat mutlaqo neytraldir va uni his-tuygʻu, shahvat, sevgi va boshqalarni oʻtkazishga harakat qilganda ishlatmaslik kerak. Aytishlaricha, u boshqa oʻpishlarni yanada romantik qiladigan baʼzi fazilatlarga ega emas va shuning uchun platonik boʻlmagan sevgini ifodalash uchun ishora sifatida qaralmasligi kerak. Hatto aytilishicha, oʻpish muayyan vaziyatlarda masofani belgilash vositasi sifatida ishlatiladi.

## Ommaviy axborot vositalarida foydalanish
Peshonadan oʻpish turli xil ommaviy axborot vositalarida qoʻllangan. Kino muhitida peshonadan oʻpish dahshatli, komediya, ilmiy triller va boshqa janrlarda mavjud.

## Yana qarang

* Ommaviy mehr ko'rsatish
* Salom
* Oʻpich

## Manbalar
Abd ibn Yahyo Kissiy (Keshiy)

**Abd ibn Yahyo Kissiy (Keshiy)** IX-X asrlarda yashagan. Asli keshlik boʻlib koʻplab hadislar rivoyat qilgan. Samarqandda hadis ilmi bilan mashgʻul boʻlib, shu yerda hadislarni Muqotil ibn Abdulloh Kisiydan oʻrgangan. Uning Samarqandda hadis rivoyat qilish vaqti 307/918-yillarda boʻlganligi manbalarda keltirib oʻtilgan. Abd ibn Yahyo Keshiy Anas ibn Molikdan quyidagi hadisni rivoyat qilgan: "Rasululloh (s.a.v.): „Bir moʻminning oʻldirilmogʻidan koʻra dunyoning yoʻq boʻlmogʻi Alloh taologa yengilroqdir“ — deb marhamat qildilar" dedi.

## Manbalar
Umar Hafs ibn Abu Hafs Keshiy G'aznayoniy

**Umar Hafs ibn Abu Hafs Keshiy Gʻaznayoniy** hijriy II-III asrlarda yashagan muhaddis olim. Gʻaznayoniyning tugʻilgan va vafot etgan yillari haqida aniq bir maʼlumotlar saqlanib qolmagan. Lekin tarixchi olim Abu Saʼd Samʼoniyning „Al-ansob“ kitobida keltirilishicha Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniy hijriy uchinchi asrdan oldinroq yuz yoshda boʻlib oʻz shogirdlariga hadis aytganligi bayon qilingan. Bundan maʼlum boʻladiki, Gʻaznayoniy hijriy ikkinchi va uchinchi asrlar orasida yashagan.
 Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniy Gʻaznayon qishlogʻida tugʻilgan. Gʻaznayon qishlogʻi Kesh vohasida joylashgan bir qishloqdir. Shuningdek Gʻaznayon nomi bilan ataluvchi qishloq Hirot va qadimgi Xorazm vohalarida ham boʻlganligi manbalarda qayd qilinadi. Lekin Kesh vohasidagi Gʻaznayon qishlogʻidan chiqqan olimlar Gʻaznayoniy nisbasiga Keshiy nisbasini ham qoʻshib keltirgan.
	Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniy oʻz davrining yirik muhaddislari boʻlgan Yahyo ibn Abdulgʻaffor, Abu Said ibn Ato ibn Muso Jurjoniy, Abu Ibrohim Ishoq ibn Ibrohim Bob Keshiy Samarqandiydan hadis ilmidan dars olgan va ulardan koʻpgina hadislar rivoyat qilgan. Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniydan esa shogirdlari Abdulloh ibn Muhammad Shoh Samarqandiy va Iso ibn Hasayn Kasbaviy hadis rivoyat qilishgan.	Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniy muhaddis olim Said ibn Ibrohim ibn Maʼqal Nasafiyning yaqin doʻsti boʻlganligi manbalarda qayd etilgan.
	Hafs ibn Abu Hafs Gʻaznayoniyning vafot etgan yili va umrining oxirgi yillarida qaerda yashaganligi haqida aniq maʼlumotlar saqlanib qolmagan.
 Abu Umar Hafs ibn Abu Hafs Keshiy Gʻaznayoniy, Abd ibn Humayd ibn Nasr Keshiy, Yahyo ibn Abdulgʻaffor Keshiy va Fath ibn Shuxraf Keshiy bir davrda yashab, Keshning haqiqiy iftixorlariga aylangan.

## Manbalar
Betqaynar

**Betqaynar** (, 199?-yilgacha – Uspenovka) – Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Betqaynar qishloq okrugi maʼmuriy markazi. Qozogʻistonning Chuy vodiysida joylashgan. KATO kodi – 314835100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 4359 kishini (2124 erkak va 2235 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 4174 kishi (2037 erkak va 2137 ayol) yashagan.
## Manbalar
Jambil (Qorday tumani)

**Jambil** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Jambil qishloq okrugining maʼmuriy markazi. U Qirgʻiziston bilan chegara yaqinida, viloyatning maʼmuriy markazi boʻlgan Qorday qishlogʻidan 12 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 314836100.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1814 kishini (866 erkak va 948 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 3313 kishi (1645 erkak va 1668 ayol) yashagan.
## Manbalar
Shamsiddin Muhammad Hakim Keshiy

**Shamsiddin Muhammad Hakim Keshiy** Keshda tugʻilgan olim, sufiy va orif deb taʼriflangan. Allomaning yashashi va faoliyati koʻproq Eronda boʻlgan. Uning „Kitob al-hodi fi-n-nahv“ nomli arab tili grammatikasiga oid asari boʻlgan va bundan tashqari asarlari hamda sheʼriy qasidasi ham boʻlganligi manbalarda keltirilgan. Allomaning shogirdlari talaygina boʻlib, Qutbiddin Mahmud ibn Masʼud ibn Muslah Sheroziy ham uning shogirdlaridan boʻlgan.
## Manbalar
Nuh ibn Muhammad ibn Muso Toboniy Keshiy

Abu Horun Muso ibn Hafs ibn Nuh ibn Muhammad ibn Muso Toboniy Keshiy Hijoz, Iroq va boshqa joylarda ilm olgan. Asosan, Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd Muqriydan hadis eshitgan. Oʻzi ham hadis aytgan va koʻplab shogirdlar chiqargan. U taniqli muhaddis Hammod ibn Shokir Nasafiyning ustozidir.
## Manbalar
Usmon ibn Abdirahmon ibn Nasr Sayrafiy Keshiy

**Usmon ibn Abdurahmon ibn Nasr Sayrafiy Keshiy** olim, faqih va imom va hadis roviylaridan boʻlgan. Oʻz davrining buyuk shayxlaridan sanalgan Keshda muftiy boʻlgan. Din ilmining barcha sohalaridan etuk olim boʻlib, mudarrislik qilgan. Uning ustozi shayx, imom Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad boʻlgan va undan koʻplab hadislar rivoyat qilgan.
## Manbalar
Muhammad ibn Toyyib Kissiy

**Muhammad ibn Toyyib Kissiy** muhaddis, zohid, parhezkor allomalardan boʻlgan. Koʻplab ilm talabidagi safarlarga chiqib, umrini koʻp qismini ilm talabida oʻtkazgan kishilardan hisoblanadi. Nishopur va Bagʻdodning yirik olimlaridan saboq olib, hadis eshitgan. 318/930 yilda vafot etgan.
## Manbalar
Janaturmis (Qorday tumani)

**Janaturmis** () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Jambil qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314836300.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1202 kishini (608 erkak va 594 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1228 kishi (624 erkak va 604 ayol) yashagan.
## Manbalar
Ahmad ibn Muso Keshiy

**Ahmad ibn Muso Keshiy** muarrix va faqih boʻlgan. Keshiy nisbasi bilan eʼtirof etilgan allomalardan boʻlib, uning ushbu fiqhiy asari „Majmuʼu-l-havodis va-n-navozil va-l-fatovo va-l-voqiʼot“ deb nomlangan. Asarning qoʻlyozma nusxasi hozirda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida № 5861 raqam bilan saqlanadi. Asarning hajmi 268 varaqdan iborat va mazkur qoʻlyozma asari hanafiylik yoʻnalishidagi fiqhi masalalar va fatvolar jamlanmasidan tashkil topgan. Asar hanafiylik yoʻnalishida tasnif etilgan muʼtabar asarlar sirasiga kiradi undan koʻplab faqihlar foydalangan.Ahmad ibn Muso Keshiy	550/1155-yilda vafot etgan. Allomaning „Majmauʼ-l-havodis va-n-navozil“ asariing bir nusxa qoʻlyozmasi Turkiyaning Sulaymoniya kutubxonasida ham saqlanadi. Bu asar hanafiy fiqhida tasnif etilgan eng muʼtabar manbalardan hisoblanadi. Asar fatvolar jamlanmasidan tashkil topgan boʻlib, unga Ahmad ibn Muso Keshiy mashhur faqihlar Abu Lays Samarqandiy, Abu Bakr Fazl, Abu Hafs Kabiyr Buxoriy va boshqalarning fatvolaridan tuzib muhim manbalarni asarda jamlagan. Asar oʻzida oʻn beshta fiqhiy usulni qamrab olgan. Hanafiylik fiqhini oʻrganilishida, mazhabning furuʼ masalalari hamda usullarini oʻrganishda mazkur asarning ahamiyati katta hisoblangan.
## Manbalar
Qaynar (Qorday tumani)

**Qaynar** (, 199?-yilgacha — Blagoveshchenka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi ovul. Saribuloq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 51 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 314853200.
## Aholisi
1999-yilda ovul aholisi 2668 kishini (1284 erkak va 1384 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2966 kishi (1444 erkak va 1522 ayol) yashagan.
## Manbalar
Qaqpatas

**Qaqpatas** (, 1993-yilgacha — Risorob) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Qaqpatas qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 314838100.
## Tarixi
1989-yilda KazGU arxeologik ekspeditsiyasi (rahbari M. E. Eleuov) X — XII-asrlarga oid qadimiy Qaqpatas manzilgohini topgan va oʻrgangan.
## Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1290 kishini (628 erkak va 662 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1485 kishi (742 erkak va 743 ayol) yashagan.
## Manbalar
Tavqi’

**Tavqi’** (arab. التوقيع) – arab xattotlik uslublaridan biri. Bu suls yozuvining oʻzgartirilgan va kichikroq versiyasidir. Ikkala yozuv ham Ibn Muqla tomonidan ishlab chiqilgan. Tavqi’ yozuvi Ibn Bavvob tomonidan yanada takomillashtirilgan.

Tavqi’ asosan Usmoniylar imperiyasida rasmiy davlat qogʻozlari va hujjatlarida qoʻllangan, u yerda tevki nomi bilan mashhur boʻlgan.

## Manbalar
Turk xattotlik san’ati muzeyi

**Turk xattotlik sanʼati muzeyi** (turk. Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi) – Turkiyaning Istanbul shahri, Fotih tumanidagi Beyazit maydonida joylashgan muzey.

1506-1508 yillarda qurilgan bu bino ilgari Fotih Mehmedning oʻgʻli Sulton Boyazid II buyrugʻi bilan qurilgan Boyazid II majmuasining madrasasi boʻlib xizmat qilgan. Uning kolleksiyasi asosan islom xattotlik san’atini aks ettiruvchi 3121 ta asardan iborat.

## Tarixi

Muzey ilk bor 1968-yilda Yovuz Salim majmuasi madrasasida “Yozuv muzeyi” nomi bilan ochilgan. 1984-yilda hozirgi joyiga koʻchirilib, “Turk xattotlik sanʼati muzeyi” nomini olgan.

## Manbalar

## Yana qarang

* Xattotlik
* Turk va islom sanʼati muzeyi
Ibrohim ibn Hakim Keshiy

**Ibrohim ibn Hakim Keshiy** usul va fiqhiy masalalar allomasi, faqih va usulchi keshiy nisbasi bilan mashhur boʻlgan olimlardan. Allomaning „Vasoilu-l-vusul fi masoili-l-fusul“ nomli asari boʻlib, asarda fiqhiy masalar va usulga oid qoidalar berilgan. Asarning 745/1345-yilda koʻchirilgan qoʻlyozma nusxasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Toshkent Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida № 2213 raqam bilan saqlanadi.
## Manbalar
Mazəm

**Mazam** (; 2000-yilgacha **Mazamlı** nomi bilan mashhur) — Ozarbayjonning Qazax tumanidagi qishloq.

## Manbalar

*
Sa’id ibn Mutohhar Boxarziy

## '''Hayoti va faoliyati'''
Saʼid ibn Mutohhar Boxarziy — toʻliq ismi Sayfuddin Abulmaʼoliy Saʼid ibn Mutohhar ibn Saʼid ibn Ali Qoidiy Boxarziydir.
Saʼid ibn Mutohhar Boxarziy 586/1190 yili shaʼbon oyining toʻqqizinchi kuni Boxarzda tavallud topgan, Buxoroda istiqomat qilgan.
## '''Ustozlari'''
Shayx Najmiddin Kubro,
Muayyid Tusiy,
Ali ibn Muhammad Mavsiliy,
Abu Futuh Husriy,
Ismoil ibn Saʼdulloh ibn Hamdiy,
Mushrif Xolisiydan,
Ibrohim ibn Solor Xorazmiy.
## '''Shogirdlari'''
Najmiddin Muqriy,
Saʼduddin Sarjanbon,
Ruhiddin Xorazmiy,
Shamsiddin Kabir,
Muhammad Kalona,
Axiy Sodiq,
Nofeʼiddin Badeʼ.
## '''Asarlari'''
Saʼid ibn Mutohhar Boxarziy arab va fors tillarida „Sharhul asmail husno“ („Allohning goʻzal ismlari sharhi“), „Risola dar ishq“ („Ishq haqida risola“), „Voqeai hilvat“ („Xilvatdagi voqea“), „Ruboiyot“, „Roʻznoma“, „Vasiyatnoma“ va boshqa asarlar hamda toʻrtliklar yozgan.
## '''Vafoti'''
U 1261 yili vafot etgan. Fathobod mavzei (Qarshi darvozasi roʻparasi)da dafn etilgan.
## '''Adabiyotlar'''
Hibbon ibn Hilol Bohaliy

## Hayoti va faoliyati
Hibbon ibn Hilol Bohaliy — toʻliq ismi Hibbon ibn Hilol Abu Hubayb Bohaliy Basriydir. Taxminan 748 yillar atrofida tugʻilgan.
## Ustozlari
Shuʼbiy, Muammar ibn Roshid, Salim ibn Zarir, Hamam ibn Yahyo, Abona ibn Yazid, Juvayri ibn Asmo va Hammod ibn Salom.
## Shogirdlari
Ahmad ibn Hanbal, Ishoq Kavsaj, Ahmad ibn Said Dorimiy, Abu Muhammad Dorimiy, Muhammad ibn Husayn Hunayniy va Yaqub Fasaviy.
## Eʼtirof
Yahyo ibn Muʼin va Ahmad ibn Hanbal: „Hibbon ibn Hilol Abu Hubayb Bohaliy Basriy ishonchli muhaddis boʻlgan“, deb taʼkidlagan.
Muhammad ibn Said: „Hibbon ibn Hilol Abu Hubayb Bohaliy Basriy hujjati kuchli va ishonchli muhaddis boʻlgan“ deb keltirgan.
Ahmad ibn Hanbal: „Basralik kuchli roviy va hadis kishilarining oxiri Hibbon boʻladi“.
Bakkor ibn Qutayba esa: „Hibbon ibn Hilol kabi faqihni uchratmadim“, degan.
## Vafoti
U 831-yili Basrada vafot etgan.
Bunjikat

**Bunjikat** – Ustrushоna vohasining poytaxti. Samarqanddan olti farsax (36-48 km) masofada joylashgan. Bunjikatdan yarim farsax masofada Sangzor daryosi joylashgan. Shaharning hozirgi davrdagi oʻrni esa Oʻzbekiston Respublikasi Jizzax viloyatining Baxmal tumani deb belgilangan.

Manbalarda Bunjikat yirik hunarmandchilik va savdo markazi sifatida tilga olinadi. Bunjikat hududidan temir qurol-yarogʻlar, misdan tayyorlangan asbob anjomlar, yogʻochdan ishlangan asbob-uskunalar, uy-roʻzgʻor buyumlari, egar-jabduqlar kabi hunarmandchilik mahsulotlari Sharq mamlakatlari bozorlariga chiqarilgan.

Bunjikatda shahar hokimi qarorgohi – ark, shahristonda qasrlar, uzumzor va ekinzor bogʻlar joylashgan. Shahar atrofi baland devor va xandaqlar bilan oʻrab olingan. Tashqi shahar qismida qamoqxona joylashgan. Zomin, Mirosmanda, Nujket va Kahalboz degan toʻrt darvozasi boʻlgan Bunjiket Samarqanddan Jizzax tarafga olti farsax masofada joylashgan. Erkak aholisi 20 ming kishini tashkil etgan. Qadimiy shaharning bugungi kundagi oʻrni Jizzax va Gʻallaorol oʻrtasida deb taxmin qilinadi.

Oʻrta asrlarning mashhur geograf olimi al-Istaxriy „Masolik al-mamolik“ asarida Bunjikatga quyidagicha taʼrif beradi:

Gʻarbdan sharqqa, shimoldan janubga – Baqtriya (Surxondaryo)ga savdo va harbiy harakatlar yoʻnalishi Bunjikat orqali oʻtgan.
Ustrushona Movarounnahrda arablar egallay olmagan soʻngi oʻlka boʻlgan. 822-yilda Bunjikat ham arablar qoʻl ostiga oʻtgan. Qal`alarning kultepaga aylangan qoldiqlaridan topilgan koʻplab qimmatli ashyolar, shaharning kutilmagan hujum natijasida bosib olinganligini tasdiqlaydi.

Arablarga Bunjikat shahrini egallashda yordam bergan Haydar ibn Kovus oʻz tarafdorlari bilan abbosiy xalifa Maʼmun (815-833), keyinchalik xalifa al-Mu`tasim saroyida xizmat qiladi va katta muvaffaqiyat qozonadi. Keyinchalik, u rasman Ustrushona hukmdori etib tayinlangan boʻlsa ham, aslida bu vazifani uning nomidan oʻgʻli Hasan ibn Haydar bajaradi. 893—

894-yillarda Ustrushona Somoniylar davlati tarkibiga kiradi.

Ustrushanani oʻrganishga birinchi jiddiy urinishlar rus tadqiqotchilari P. I. Lerx, A. A. Kushakevich, N. S. Likoshin, P. S. Skvarskiy va V. V. Bartold tomonidan mintaqa Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng darhol amalga oshirilgan. Ularning soʻnggi tadqiqotlari XIX asrning 90-yillarida oʻtkazilgan. Ustrushona haqidagi yozma manbalardan olingan maʼlumotlarni umumlashtirib, yodgoliklar tadqiq etilgan.

## Manbalar
Do'stmuhammad ibn Navro'z Ahmad Keshiy

**Doʻstmuhammad ibn Navroʻz Ahmad Keshiy** faqih va taqvoli zotlardan boʻlgan. Tasavvuf va tarixga oid asarlar tasnif etgan. Allomaning „Silsilatu-s-Siddiqiyn va onisi-l-oshiqiyn“ asari qoʻlyozma nusxasi 198 varaqdan iborat va asar Abu Rayhon Beruniy nomidagi Toshkent Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida № 2471 raqam ostida saqlanadi. Bu allomalar oʻrta asrlarda Keshda yashab, oʻzlarining boy ilmiy meroslarini qoldirib ketgan buyuk allomalardan hisoblanadi.
## Manbalar
Abu Bakr ibn Husayn G'aznayoniy Keshiy

**Sodiq ibn Abu Bakr ibn Husayn Gʻaznayoniy Keshiy** bu kishi Keshning Gʻaznayon qishlogʻidan etishib chiqqan alloma imom va faqih kabi rutbalar sohibi boʻlgan. Sodiq ibn Abu Bakr ibn Husayn Gʻaznayoniy Keshiy Samarqandda yashagan va shu shaharda hijriy 568/1173-yil Shaʼbon oyida vafot etgan va Gʻonfar degan joydagi maqbarada dafn etilgan.
Sodiq ibn Abu Bakr ibn Husaynning asosiy ustozlaridan Abul Fath Muborak ibn Ismoil ibn Muhammad Bohiliy hisoblanadi. Allomaning asosiy shogirdlaridan Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy hisoblangan.
## Manbalar
Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy

**Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy**(arabcha:محمود بن محمد الخورزمي — Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy — Toʻliq ismi: Mahmud ibn Muhammad ibn Abbos ibn Arslon Mazxariddin Xorazmiy) — Faqih.

Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy — Ibn Abbosiy nomi bilan tanilgan.
U 1099-yili Xorazmda tugʻilgan.

## Ustozlari
Ismoil ibn Ahmad Bayhaqiy, Ahmad ibn Abdulvohid Forsiy, Muhammad ibn Ali Mutohhiriy, Muhammad ibn Abdulloh Hafsaviy, Ibn Talloyalardan hadis ilmini oʻrgangan. Fiqh ilmini Hasan ibn Masʼud Bagʻaviydan oʻrgangan.

## Shogirdlari
Yusuf ibn Maqlad Damashqiy, Ahmad ibn Toriq Karkiy, Imom Faxriddin Roziy, Imom Samʼoniy, Imom Muhammad ibn Abdulloh ibn Umar

## Asarlari
Fiqh sohasiga oid „*Kofiy fin nazmish shofiy*“ („*Komil tizimdagi etuk asar*“)dir.

## Vafoti
U 1173-yili Xorazmda vafot etgan va shu yerda dafn qilingan.

## Manbalar
Anoplogaster cornuta

***Anoplogaster cornuta*** ,oʻtkir tishli baliq, asosan moʻtadil va tropik iqlimli okeanlarda uchraydigan dengiz baliqlarining bir turidir. Ushbu tur 2 metrdan 5000 metrgacha (10 dan 16 400 futgacha) chuqurlikda, katta yoshdagilari odatda 500 dan 5000 metrgacha (1640 dan 16 400 futgacha) va yoshlar odatda suv sirt yaqinida yashaydi. Bu turning uzunligi taxminan 18 sm (7 dyuym)gacha oʻsadi. Pelagik, yirtqich baliqlar uchun oziq-ovqat manbai boʻlsa-da, bu tur inson baliqchiligi uchun qiziqish uygʻotmaydi.

## Tarqalishi va yashash joyi
Bu oʻtkir tishlilar Atlantika okeanining sharqiy va gʻarbiy qismida, Hind okeanida va Tinch okeanida tropik va moʻtadil suvlarda joylashgan global tarqalishga ega. Amerikaning gʻarbiy dengiz qirgʻogʻida uning diapazoni Britaniya Kolumbiyasidan janubga, ekvatorning janubigacha choʻzilgan. Bu 2 dan 5 000 metrgacha (10 va 16 400 fut), kattalar esa 500 dan 5 000 metrgacha (1640 dan 16 400 futgacha) boʻlgan pelagik baliqdir; kattalari chuqur suvda uchraydi va koʻpincha 2000 m (6560 fut) balandlikdagi trollarda ushlanadi. Voyaga yetmaganlar nisbatan kam bo'lgan chuqurlikda joylashgan bo'ladi.

## Xulq-atvor
Ular oddiy yirtqichlar hisoblanadi va boshqa baliqlar, qisqichbaqasimonlar va sefalopodlar bilan oziqlanadi. Ularning oʻzlari orkinos, marlin va albakor kabi baliqlarga oʻlja qilinadi. Bu toʻda boʻli yashovchi baliqdir va koʻpincha kichik guruhlarda uchraydi, lekin u yolgʻiz boʻlishi mumkin. Shimoliy Amerikaning gʻarbiy qirgʻoqlarida ular yoz oylarida koʻpayadiganga oʻxshaydi. Baliqlar tuxum qoʻyuvchi, rivojlanayotgan lichinkalari esa plankton. Otolitlarni (koʻz orqasidagi suyak tuzilmalarini) tekshirishdan maʼlum boʻlishicha, bu baliq kamida uch yil yashaydi .

## Manbalar
Qandil kechalari

**“Qandil kechalari”** Turkiya va Bolqon musulmon jamoalarida nishonlanadigan, Muhammad alayhissalomning hayotlari bilan bogʻliq boʻlgan, minoralar yoritilib, maxsus duolar oʻqiladigan beshta islomiy muqaddas kechadir. Bu XVI asrda yashagan Usmonli sultoni Salim II davrida asos solingan anʼana boʻlib, u oʻsha davr shayxulislomi koʻmagida ushbu muborak kunlarda masjidlardagi minoralarni yoritishni maqsadga muvofiq deb hisoblagan. “Qandil” nomi arabcha qandil (قنديل) yoki sham degan ma’noni anglatuvchi “qindil” soʻzidan olingan.

Turkiyada simitning maxsus kichikroq shakli odatda Qandil kechalarida sotiladi.

## Besh Qandil kechasi quyidagilar:
*Mavlid qandili (Mavlid an-Nabiy) – Muhammad alayhissalom tugʻilgan kun;
*Ragʻoib qandili (Laylat ar-Ragʻoib) - Tungi ibodatlar ijobat boʻladigan kecha;
*Me’roj qandili (Laylat al-Me’roj) – Muhammad alayhissalom osmonga koʻtarilgan kecha;
*Baroat qandili (Sha’bon oʻrtasi) - Gunohlar kechiriladigan va keyingi yil taqdiri belgilanadigan kecha;
*Qadr kechasi qandili (Laylat al-Qadr) – Muhammad alayhissalomga ilk vahiy nozil boʻlgan kecha.

## Manbalar
Shiratul islom

„**Shirʼatul islom**“ kitobining toʻliq shakli „Shirʼatul islom ila doris salom“ (Tinchlik diyoriga islom qonunchiligi)dir. Musannif kitobni 61 ta faslga ajratgan. Manbalarda kelishicha, kitob 560-hijriy sanada yozilgan. Undagi mavzular ulamolar va ilm ahillarining kitoblaridan saralab olingan boʻlib, paygʻambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari asosida tuzilgan odob axloqqa oid kitobdir. Moʻmin-musulmon kishilarni paygʻambarimizning sunnatlariga koʻmakdosh boʻladigan ayniqsa yosh bolalarga oʻqib berilsa, bolaning tarbiyasiga ijobiy taʼsir koʻrsatadigan asardir. Kitobning qoʻlyozma nusxalari dunyoning koʻplab kutubxonalari jumladan, Toshkent, Samarqand, Saudiya Arabistoni Podshohligi „Podshoh Faysal islomiy tadqiqotlar markazi“, Turkiyaning „Sulaymoniya“, „Ayosofya“, „Laleli kutubxonasi“, „Nur Usmoniya“, „Boyazid davlat kutubxonasi“, „Koʻpruli kutubxonasi“, „Fozil Ahmad Posho kutubxonasi“, „Fayzullo Afandi kutubxonasi“, „Hoji Rashidbey kutubxonasi“, „Qilich Ali Posho kutubxonasi“, „Misr kitoblar uiy“, Falastindagi „Aqso masjidi“ kutubxonasi, Hindistondagi „Ram Pur“ va Bagʻdoddagi „Qodiriyya“ kutubxonalarida saqlanmoqda.
## Manbalar

## Adabiyotlar
*Бартольд. “Сочинения”. – Т. I. - С. 381; “История”.
*Ёқут Ҳамавий. “Муъжамул Булдон”. Ж.III. 
*Зириклий Хайруддин. “Ал-Аълом”. Байрут: Дорул илм лил малайин, Ж.VI. 
*9.	Карл Бруккелман. “Араб адабиёти тарихи”. Дорул маъориф. 1993. Ж.III. 
*11.	Қураший Абу Муҳаммад Абдулқодир ибн Абул Вафо Муҳаммад ибн Муҳаммад Мисрий. Жавоҳирул мудийа фи табақотил ҳанафийа”.Ж.I.
Ziyod Al-Kabir Hamadoniy

**Ziyod Al-Kabir Hamadoniy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Duosi mustajob ulugʻ zotlardan. Junayd Bagʻdodiy va Kahmas Hamadoniy suhbatidan bahramand boʻlgan. Fiqh ilmida yaxshi natijalarga erishgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Abu Yaʼqub Ziziy

**Abu Yaʼqub Ziziy** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Malomatiylik tariqatining ulugʻ shayxlaridan. Ibrohim Xavvos bilan tavakkul masalasida qilingan bahsda gʻolib chiqqan. Samoʻ majlisida vajd holiga tushib vafot etgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirib kiritgan.

## Manbalar
Qosim ibn Husayn Xorazmiy

## Hayoti va faoliyati
**Qosim ibn Husayn Xorazmiy** — toʻliq ismi Abu Muhammad Majiduddin Qosim ibn Husayn ibn Muhammad Xorazmiydir.
Qosim ibn Husayn Xorazmiy grammatik olim, nasriy yozuvchi, shoir. Adabiyotning mohir ustasi, nazm va nasr bobida etuk adib hisoblanadi. U „*Sadrul fazoil*“ („*Fazilatli kishilar peshvosi*“) laqabi bilan mashhur boʻlgan.
U 1160 yili Xorazmda tugʻilgan.
## Ustozlari
Roziyiddin Naysoburiy, Mutarriziy Xorazmiy, Faxriddin Roziy, Abdulkarim Anmotiy, Oriz Saraxsiy va Afzaliddin Gʻiyloniy.
## Asarlari
„*Kitobus sabika*“, „*Badoiʼul mulah*“, „*Tajmir fi sharhil Mufassal liz Zamaxshariy*“, „*Tavzih fi sharhil Maqomot lil Haririy*“, "*Xolvatur riyohiyn fil muhozarot*", „*Zavoya val xaboya fin nahv*“, „*Sharhul abniya fin nahv*“, „*Sharhul ahojiy liz Zamaxshariy*“, „*Sharhul Anmuzaj liz Zamaxshariy*“, „*Sharhul yaminiy lil Utbiy fit tarix*“, „*Ziromus saqt fi sharhi siqtuz zand li Abu Alo Maʼariy*“, "*Ujalatus safar fish sheʼr*", „*Ajoibun nahv*“, „*Kitobus sir fi ilmil eʼrob*“, „*Lahjatush sharʼi fi sharhi alfozil fiqhi*“, "*Bastus sabika fi sharhil Mufassal*", „*Kitobul mufrad val muallaf*“, „*Kitobul muhassal lil muhassala fil bayon*“ kabi asarlarini yozgan. „*Diromus saqt fi sharh siqtuz zand*“ asarini 1191/587 yili Samarqandda yozgan.
## Shogirdlari
* Ibn Mustavfo Arbiliy
* Malxiy
* Abu Muayyad

## Vafoti
U 1220-yili vafot etgan.

## Manbalar
Zob binni Tahmosb

**Zob binni Tahmosb, Zav** – Qadimgi Eronda hukmronlik qilgan Peshdodiy hukmdor. Manuchehrning nabirasi. Afrosiyobga qarshi urushib, Eron taxtini qaytarib oladi. Afrosiyob davrida buzilgan oʻlkalarni obod qilib, Iroqda (baʼzi manbalarda Diyori Bakrda) ikkita kanal qaziydi. Zol ibn Som (Rustamning otasi) shu davrda jahon pahlavon sifatida tanilgan. Banokatiy tarixida Zob binni Tahmosb besh yil, boshqa manbalarda esa oʻttiz yil hukmronlik qilgani aytilgan. Alisher Navoiy “Tarixi muluki Ajam”da Zob binni Tahmosbni odil podshohlar qatoriga qoʻshgan.

## Manbalar
Zolim bin Muhammad

**Zolim bin Muhammad** – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Asl ismi Abu Abdulloh boʻlib, “Zolim” taxallusini olgan. Buning sababini oʻzi quyidagicha izohlaydi: “Der erdiki, mendin hargiz bir pisandida bandaligʻ qilmamish boʻlgʻay, bas zolim boʻlgʻanman, yaʼni oʻzumga”. 

Abu Jaʼfar Haddodning muridlaridan boʻlgan. oʻngilni Haq taolo zikri bilan orom tutmoq, xalqdan uzoq boʻlishni ixtiyor etmoq va oz yemoqni maʼnaviy kamolotning asosiy shartlari, deb hisoblagan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Zohidiy

**Zohidiy (15-asr)** – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir. Uning nomi “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida Bobo Savdoiydan keyin uning zamondoshi sifatida tilga olinadi. Alisher Navoiy Zohidiyning Xus­rav Dehlaviyning “Daryoyi abror” nomli qasidasiga tatabbuʼ yozgani va Kotibiy Turshiziyning “Tajnisot”iga murojaat qilganligini aytib, uning munojotidan oʻziga maʼqul tushgan baytni keltirib oʻtadi.

## Manbalar
Qirollik Islom strategik tadqiqotlar markazi

**Qirollik Islom strategik tadqiqotlar markazi**- Iordaniya Qirollik Islom tafakkuri instituti qoshidagi mustaqil tashkilot boʻlib, 2007-yilda tashkil etilgan. Qirollik Islom tafakkuri instituti Iordaniya Hoshimiylar Qirolligining poytaxti Amman shahrida joylashgan xalqaro islomiy nodavlat, mustaqil institutdir.
Markazning maqsadi – anʼanaviy islom taʼlimotini 2004-yil 9-noyabrda Iordaniya qiroli Abdulloh II bin al-Husayn tomonidan eʼlon qilingan, musulmon dunyosini bagʻrikenglik va birdamlikka chaqiruvchi  **„Ammon deklaratsiyasi“**da belgilangan tamoyillar boʻyicha himoya qilish, asrash va targʻib qilishdan iborat. Markaz islom dunyosidagi tendensiyalar, muhim voqea-hodisalar hamda nufuzli musulmonlar faoliyatini kuzatib boradi. Islom dunyosida paydo boʻlayotgan muammo va nizolarni hal qilish borasida oʻz takliflarini taqdim etadi. Shuningdek, markaz dunyodagi barcha dinlar, diniy tashkilotlar, diniy oqimlar oʻrtasidagi jarayon va hodisalarni, xususan boshqa dinlarning islom hamda musulmonlarga boʻlgan munosabatini oʻrganish bilan shugʻullanadi. Hozirda markazga doktor Mustafo Alqabboniy rahbarlik qilmoqda. Markaz direktori Qirollik Islom tafakkuri instituti Vasiylik kengashi tomonidan tayinlanadi.
Markazning eng muhim loyihalaridan biri  **„Dunyoning eng nufuzli 500 musulmoni“** yillik reyting jurnali hisoblanadi. Mazkur jurnal Abdulloh Shlifer rahbarligi ostida 2009-yildan beri anʼanaviy tarzda har yili nashr qilib kelinadi. Jurnal AQSHda joylashgan Jorjtaun universiteti huzuridagi shahzoda Valid ibn Talol markazi bilan hamkorlikda kitob shaklida nashr etiladi. Mazkur reytingni tuzishdan koʻzlangan asosiy maqsad musulmon olamidagi davlat, fan, sanʼat, madaniyat va din arboblarining jahon siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotiga koʻrsatayotgan taʼsirini baholashdan iborat.

## Manbalar
Rizvon

**Rizvon** (arab. **رضوان**) islomda jannat eshiklarini qoʻriqlovchi farishtadir. Jahannamda ayni vazifani bajaruvchi farishta “Molik” deb ataladi. “Rizvon” soʻzi Qur’onda mavjud emas, bu nom keyingi davr xabarlarida va Me’roj rivoyatlarida uchraydi. Rizvon paygʻambarlar qissasida jannat qoʻriqchisi sifatida ham muhim rol oʻynaydi. Bunga koʻra, u Iblisning Odam alayhissalomning qoʻriqxonasiga kirishiga toʻsqinlik qiladi, ammo ilon uni aldab, Iblisni ogʻziga yashirib, uni qoʻriqchining yonidan oʻtkazib qoʻyadi.
Shunindek, Rizvon musulmonlarda oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism ham sanaladi.

## Manbalar
Erta kelgan turnalar

**Erta kelgan turnalar** () — Chingiz Aytmatovning 1975-yilda nashr etilgan qissasi. Yozuvchiningeng eng soʻnggi asarlaridan biri.

## Mazmuni
Hikoyaning mazmuni urush paytida kichik bir qirgʻiz qishlogʻida sodir boʻladi. Doʻstlari Anatoy va Erkinbeklar, kolxoz raisi maktab oʻquvchilariga tegishli iltimos bilan murojaat qilgandan soʻng, ular ham non ekishda yordam berishadi.

Bolalar oʻzlarini ozod qilishga muvaffaq boʻlishadi: Sultonmurot otda jinoyatchilarning orqasidan yuguradi, Anatoy bilan Erkinbek esa doʻstiga yordamga yuguradi. Hikoya Sultonmurot oʻz qoʻlini bir oz jarohatlab, boʻri bilan jangga tayyorlanishi bilan yakunlanadi.
## Manbalar
Zod ul-musofirin

**“Zod ul-musofirin**” – Amir Husayniyning nazmiy asari. Hazaji musaddasi axrabi maqbuzi mahzuf vaznida yozilgan. Sakkiz maqolatdan iborat boʻlib, unda mujohada va talab, tariqat soliklarining sifati, ishq va uning darajalari kabi masalalarning irfoniy talqini berilgan. Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Amir Husayniy bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar
Kəmərli

**Kəmərli** (shuningdek, **Kemerli**, **Kyamarli** va **Kyamerli**) — Ozarbayjonning Qazax tumanidagi qishloq va munisipalitet. 2862 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Taniqli mahalliy aholi

* Rafig Alijanov — Ozarbayjon Milliy Qahramoni

## Manbalar
Muhammad Ali Ben Salim

**Muhammad Ali Ben Salim** (1996-yil 6-yanvarda tugʻilgan) – tunislik professional futbolchi, Liviyaning „Al-Hilal B.“ klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

## Futbolchilik faoliyati
2021-yilning 1-martida u Ukraina Premer-ligasi klubi „Inhulets Petrove“ bilan shartnoma imzoladi. 2023-yil Olmaliqning „OKMK“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

## Faoliyat statistikasi

### Klub

## Manbalar

## Havolalar

* Muhammad Ali Ben Salim Transfermarkt saytida
M3GAN

***M3GAN*** („Megan“ deb talaffuz qilinadi) 2022-yilda	Gerard Johnstone tomonidan suratga olingan AQSh ilmiy fantastik dahshatli filmidir. Film ssenariysini Akela Cooper yozgan. Filmda bosh rollarni Allison Williams, Violet McGraw va Ronny Chieng jonlantirgan. Film syujetida oʻz-oʻzini anglashni rivojlantiradigan va oʻzi va uning insoniy hamrohi oʻrtasida boʻlgan har qanday odamga dushman boʻlgan sunʼiy ongli qoʻgʻirchoq tasvirlangan.

*M3GAN* premyerasi 2022-yil 7-dekabrda Los-Anjelesda boʻlib oʻtdi. 2023-yil 6-yanvarda AQSh kinoteatrlarida namoyish etila boshlagan. Film muvaffaqiyatli ravishda ommalashib, butun dunyo boʻylab $173 milliondan ortiq daromad keltirdi.

*M3GAN 2.0* deb nomlangan filmning yangi qismi 2025-yil 17-yanvarda chiqarilishi rejalashtirilgan.

## Rollarda

## Manbalar

## Havolalar
* 
* 
* 
*
Butunjahon qariyalar kuni

**Butunjahon keksalar kuni** har yili 21-avgustda nishonlanadi.

Bayram birinchi marta 1991-yilda boʻlib oʻtgan. Ushbu kun keksa yoshdagi odamlarga taʼsir koʻrsatadigan omillar va muammolar, masalan, sogʻligʻining yomonlashishi va shunga oʻxshash omillar haqida xabardorlikni oshirishga qaratilgan. Bu, shuningdek, keksalarning jamiyatga qoʻshgan hissasini eʼtirof etish va qadrlash kunidir.

## Tarixi
Butunjahon keksalar kunining tarixi 1988-yildan boshlanadi. Bayramga rasmiy ravishda Amerika Qoʻshma Shtatlarining sobiq prezidenti Ronald Reagan tomonidan asos solingan.

## Maqsad
Butunjahon keksalar kuni — bu keksa fuqarolarni hayotlarida koʻrsatgan xizmatlari, yutuqlari va fidoyiliklari uchun nishonlash va qadrlash imkoniyatidir.

## Yana qarang

* Xalqaro keksalar kuni
* Keksalarga g'amxo'rlik qilish
* Xalqaro marosimlar

## Manbalar
Ziyouddin Yusuf

**Ziyouddin Yusuf** (1486, Hirot–1513, Oʻba) – Mavlono Abdurahmon Jomiyning farzandi, Alisher Navoiyning shogirdlaridan biri. Jomiy Ziyouddin Yusufdan oldin ikki farzand koʻradi, ammo ular bolaligidayoq vafot etadi. Ziyouddin Yusufdan keyin tugʻilgan bola ham koʻp yashamaydi. Shu bois Jomiy Ziyouddin Yusuf tarbiyasiga alohida ahamiyat beradi, mashhur “Bahoriston” asari hamda “Favoyidi Ziyoiya” kitobini unga atab taʼlif etadi. “Xamsat ul-mutahayyirin”da keltirilishicha, Jomiy Ziyouddin Yusufga muammo ilmini Alisher Navoiyning “Mufradot” asari asosida oʻrgatgan. “Xiradnomayi Iskandariy” dostonida qayd etilishicha, Jomiy tushida Ziyouddin Yusufni Xoja Ubaydulloh Ahror Valiy huzuriga olib boradi va shu sababli uning tariqat yoʻlida boʻlishini xohlaydi.

## Manbalar
Çakırlar

**Çakırlar** – Turkiyaning Çorum viloyati Kargı tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 2021-yilda 213 nafarni tashkil etgan.

## Manbalar
Moore qonuni

**Moore qonuni** 1965-yilda Intel shirkati hamasoschisi Gordon Moore tomonidan amalga oshirilgan kuzatuv natijasidir. Unga koʻra, integral sxemadagi tranzistorlar soni har ikki yilda ikki barobar ortib boradi.

## Manbalar
Damashq qamali

**Damashq qamali** 1400-yilda Temuriylar imperiyasi va Misr Mamluklari oʻrtasida kelib chiqqan boʻlib, ushbu 2 davlatning oʻzaro urushi davridagi hal qiluvchi ahamiyatga ega qamal hisoblanadi. Turli xil manbalarda koʻra ushbu qamal haqida har xil rivoyatlar mavjud. Ulardan eng mashxuriga koʻra, qamaldan soʻng Mamluklar sultoni An-Nasr Faraj uzur soʻrash maqsadida imomlarni Amir Temur huzuriga yuboradi. Biroq, Temur ularni (tahminan 30 mingdan ortiq aholini) masjid ichida yoqib yuboradi.

Temuriylar imperiyasi va Mamluklar davlati oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar 1385-yilda oʻrnatilgan boʻlib, ushbu vaqt davomida Mamluklar davlati sultonlari Amir Temur bilan oʻzaro munosabatlarda oʻzlarining dushmanlik alomatlarini yaqqol namoyish qildi hamda Amir Temurga qarshi kurashish uchun Usmonlilar imperiyasi va Sivas qirolligi bilan harbiy ittifoq tuzishga harakat qildi. Buning natijasida Mamluklar davlati va Temuriylar imperiyasi oʻrtasida urush yuzaga keldi. Urush natijasiga koʻra Mamluklar davlati Mustamlakachi davlatdan vassal davlatga aylandi.

## Boshlanish sabablari

Temur Chingizxondan keyingi Markaziy Osiyo dagi hukmdorlardan biri edi. Uzoq va tinimsiz kurashlar orqali u Moʻgʻullar imperiyasini qayta tiklashga intildi.

Suriya shaharlariga hujum qilishdan avval Temur Damashqqa elchi yuborgan va u shaharning Mamluk noibi Sudun tomonidan qatl etilgan. 1400-yilda Misrning mamluk sultoni Nosir-ad-Din Faraj bilan urush boshlab, Mamluklarning Suriyadagi hududlariga bostirib kiradi. Temur qoʻshinlari 1400-yil noyabrida Halabni egalladi U shahar tashqarisida 20 000 bosh suyagidan iborat minora qurishni buyurib, koʻplab aholini qirgʻin qildi. Halabni egallagandan soʻng, Temur oʻz yurishini davom ettirdi va u yerda Xamani, yaqin atrofdagi Homs va Baalbek bilan birga Damashqni qamal qildi.

## Qamal

Mamluk sultoni Nosir-ad-Din Faraj boshchiligidagi qoʻshin Damashq tashqarisida Temur tomonidan magʻlubiyatga uchratildi va Temurning rahm-shafqatiga koʻra shaharni tark etdi. Qoʻshini magʻlubiyatga uchragach, Mamluk sultoni Qohiradan Ibn Xaldun bilan muzokaralar olib borish uchun bir vakil yubordi, biroq ular olib chiqib ketilgach, shaharni talon-toroj qildi.

Mustaqil guvohlar tomonidan tasdiqlangan, ayniqsa ayanchli voqealardan biri mashhur Umaviylar masjidi va boshqa koʻplab binolarning yoqib yuborilishi edi. Taniqli imomlar va diniy ruhoniylar Temur huzuriga borib, Alloh nomidan shafqat so‘radilar. Temur ularni ayollari va bolalari bilan masjidlarda boshpana topishlariga ishontirdi. Shunday qilib, ular 30 000 dan ortiq kishini tashkil qilganda; eshiklarni qulflab, tiriklayin yoqib yubordi.

## Natija

Damashq qoʻlga kiritilgandan soʻng, Temur imperiyasi endi mintaqada paydo boʻlgan yana bir kuch — Usmonli imperiyasi bilan chegaradosh edi. Temur keyinchalik Anqara jangi Usmonli sultoni Boyazidni magʻlub etish uchun ketadi.

## Manbalar
Kayapınar (Tufanbeyli)

**Kayapınar** — Turkiyaning Adana viloyati Tufanbeyli tumanidagi qishloq. 2011-yil holatiga koʻra, uning aholisi 79 kishini tashkil etgan.

## Manbalar
Halab qamali

**Halab qamali** 1400- yilda Temuriylar imperiyasi va Mamluklar sultonligi oʻrtasidagi urush mobaynida sodir boʻlgan muhim voqealardan biri.

## Tarix
1400-yilda Temur qoʻshinlari Armaniston va Gruziya zabt etishdi, soʻngra Sivas (viloyat), Malatya (viloyat) va Ayntobni egallab oldilar. Keyinchalik Temur qoʻshinlari ehtiyotkorlik bilan Halab tomon yurdilar va u yerda har kecha shaharga yaqinlashganda mustahkam qarorgoh qurishga intildilar. Mamluklar shahar devorlari tashqarisida ochiq jang qilishga qaror qildilar. Ikki kunlik toʻqnashuvlardan soʻng Temurning otliq qoʻshinlari yoy shaklida tezlik bilan harakatlanib, dushman chizigʻi qanotlariga hujum qilishdi, uning markazi esa Hindistondan kelgan fillarni oʻz ichiga olgan holda mustahkam ushlab turdi. Otliqlarning shiddatli hujumlari Halab hokimi Temurtosh boshchiligidagi mamluklar safini buzib, shahar darvozalari tomon qochishga majbur qildi. Shundan soʻng Temur Halabni egalladi, soʻng shahar tashqarisida 20 000 bosh suyagidan iborat minora qurishni buyurib, koʻplab aholini qirgʻin qildi.

Temurning Halab qamalida Suriyaga bostirib kirishi chog‘ida Ibn Tag‘ribirdiyning yozishicha, Temurning tatar askarlari Halabning tubjoy ayollarini ommaviy zo‘rlaganlar, ularning bolalarini qirg‘in qilganlar, ayollarning aka-uka va otalarini esa Halabda sodir bo‘lgan to‘dali zo‘rlashlarni tomosha qilishga majburlaganlar. masjidlar. Ibn Tagʻribirdining aytishicha, bolalar va ayollar masjidga panoh topishga harakat qilgandan soʻng, Halabdagi Buyuk masjidda ayollarni arqon bilan bogʻlagan tatarlar barcha bolalarni oʻldirgan. Tatar askarlari kichik masjidlarda ham, Ulugʻ masjidda ham ochiqchasiga janob ayollar va bokira qizlarni zoʻrlaganlar. Ayollarning akalari va otalari qiynoqqa solinib, qarindoshlarining zoʻrlanishini kuzatishga majbur boʻlishdi. Koʻchalar va masjidlardagi jasadlar Aleppoga hid bosdi. Ayollar turli erkaklar tomonidan bir necha marta guruhli zoʻrlangan holda yalangʻoch holda saqlangan.

## Manbalar
Qazaxbəyli

**Qazaxbəyli** (shuningdek, **Qazaxbeyli**) — Ozarbayjonning Qazax tumanidagi qishloq va munisipalitet. 1158 nafar aholi istiqomat qiladi.

## Taniqli mahalliy aholi

* Ali Mustafoyev, jurnalist va muxbir, Ozarbayjon Milliy Qahramoni

## Manbalar

*
Zohid Murgʻobiy

**Zohid Murgʻobiy Mavlono Jaloliddin Mahmud** (vaf. 778 h.q./1377 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Bodgʻis shahri yaqinidagi Murgʻob kentida tugʻilgan. Shayx Nizomidin Hiraviydan sharʼiy ilmlarni oʻrgangan. Taqvo va parhezkorlik, zuhd va qanoatda peshqadam boʻlgan. Ona yurti – Murgʻobda vafot etgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

## Manbalar
Zubdat ul-haqoyiq

**“Zubdat ul-haqoyiq”** – Aynulquzzot Hamadoniy asari. 517-hijriy-qamariy, 1123-milodiy yilda yozilgan. Kitobda falsafaning muhim masalalaridan biri – mabdaʼ va maod xususida bahs yuritiladi. Muallif ushbu masalaning yechimida Ibn Sino taʼlimotini asos qilib olgan. Mutaassiblar bu kitobdagi ayrim fikrlarni shariat hukmlariga zid, deb Aynulquzzotning qatl etilishiga sabab boʻlishgan.

Alisher Navoiy ushbu asar nomini “Nasoyim ul-muhabbat”da Aynulquzzot bilan bogʻliq bobda tilga oladi.

## Manbalar