Kristinaning dunyosi

**Kristinaning dunyosi** – amerikalik rassom Andrew Wyeth tomonidan 1948-yilda chizilgan kartina. Bu asar XX asr oʻrtalaridagi eng taniqli Amerika rasmlaridan biri hisoblanadi. U realizm uslubda ishlangan tempera asar boʻlib, unda daraxtsiz, asosan sargʻish tusdagi dalada yotgan holda, kulrang uyga, uning yonidagi ombor va turli kichik xoʻjalik binolariga qarab turagan ayol tasvirlangan. Rasm Nyu-York shahridagi Zamonaviy sanʼat muzeyida saqlanadi.
## Yaratilish tarixi
Rasmda tasvirlangan ayol – **Anna Kristina Olson** (1893-yil 3-may – 1968-yil 27-yanvar). Anna mushaklarning degenerativ kasalligiga chalingan boʻlib, u poliomiyelit yoki Charcot–Marie–Tooth kasalligi boʻlishi mumkin. Bu xastalik sababli u yurish qobiliyatidan mahrum boʻlgan. U nogironlar aravachasidan foydalanishga qarshi boʻlgan, shuning uchun hamma joyda emaklab yurgan. Wyeth oʻsha hududda joylashgan yozgi uyining derazasidan Olsonning daladan sudralib yurganini koʻradi va ushbu asarni yaratishga ilhom oladi. Rassom Olson bilan doʻstona aloqada boʻlgan. 1940-yildan 1968-yilgacha u Olson va uning ukasini oʻz asarlarida tasvirlagan. „Kristinaning dunyosi“ asarida Olson ilhom manbai va bosh qahramon boʻlsa-da, u asosiy model boʻlmagan. Wyethning rafiqasi Betsy rasmda tananing yuqori qismi uchun model boʻlgan. Wyeth ushbu asarni yaratgan paytda Olson 55 yoshda edi.

Rasmda tasvirlangan uy Meyn shtatining Cushing shahrida joylashgan Olson House sifatida tanilgan boʻlib, hozirda jamoatchilik uchun ochiq va Farnsworth Art Museum tomonidan boshqariladi. U milliy tarixiy yodgorlik sifatida eʼtirof etiladi va rasmda koʻrsatilgan koʻrinishga mos ravishda qayta tiklangan. Biroq Wyeth asarda uyni omborxonasidan ajratib, rasm uchun yerning joylashuvini oʻzgartirgan. Wyeth yaqin atrofdagi Olsonlar oilaviy qabristonida dafn etilgan.

## Qabul qilinishi va tarixi
"Kristinaning dunyosi" ilk bor 1948-yilda Manhattandagi Macbeth galereyasida namoyish etilgan . U oʻsha paytda tanqidchilar tomonidan kam eʼtiborga olingan, biroq Zamonaviy sanʼat muzeyi (MoMA) asoschisi va direktori Alfred Barr ushbu asarni 1 800 dollarga (2023-yilda taxminan 18 200 dollarga teng) sotib olgan. U MoMAdagi targʻiboti orqali asta-sekin mashhur boʻla boshlagan. Bugungi kunda esa u Amerika sanʼatining ramzi sifatida qaraladi va muzey tomonidan juda kam hollarda boshqa joylarga berib turiladi.

## Ommaviy madaniyatda
Arthur C. Clarkening 2001: A Space Odyssey romanida „Kristinaning dunyosi“ asari kosmonavt Devid Boumen yulduz darvozasidan oʻtib, „hashamatli, lekin nomaʼlum mehmonxona“ga boradi. Kartina mehmonxonaning devorida osilgan ikkita rasmdan biri (ikkinchisi Vinsent van Gogning Langlois Bridge at Arles) sifatida tasvirlangan.. Stanley Kubrick suratga olgan filmda esa bu asar uchramaydi. Ammo ushbu asar 2013-yilda suratga olingan Oblivion ilmiy-fantastik filmida paydo boʻlib, roman xotirasiga hurmat sifatida qoʻllangan.

Olsonning hayoti va uning Wyeth bilan uchrashuvi Christina Baker Kline qalamiga mansub *A Piece of the World* romanida tasvirlangan.

1994-yilda suratga olingan Forrest Gump filmidagi bir sahna va 2020-yilda suratga olingan The Last of Us Part II video oʻyinidagi bob rasmdan ilhomlangan.

Ushbu rasm 2020-yilda suratga olingan I'm Thinking of Ending Things filmida, Atlanta teleserialining toʻrtinchi mavsumidagi bir epizodda, Madeline Johnstonning shu nomdagi qoʻshigʻida  va Ethel Cainning 2022-yilda yaratilgan "American Teenager" qoʻshigʻi uchun ishlangan musiqiy klipida ham eslatib oʻtilgan.

Ushbu rasm HBO tomonidan 2016–2022-yillarda namoyish etilgan Westworld teleserialida bir necha bor koʻrinadi. Serialning shourunneri Jonathan Nolan *Kristinaning dunyosi* asarini syujetdagi Dolores Abernathy obraziga „ishora“ sifatida tilga olgan. Dolores rolini 1–3-mavsumlarda ijro etgan Evan Rachel Wood esa 4-mavsumda „Kristina“ nomli qahramon sifatida qayta paydo boʻladi.

Rasm 2011-yilda Asgʻar Farhodiy tomonidan suratga olingan *[[A Separation]]* filmida ham uchraydi. U film voqealari asosan kechadigan uy ichida bezak sifatida tasvirlangan.

2025-yilda yaratilgan ''Common Side Effects'' animatsion serialining oʻninchi qismi – „Reyd“da, 5 daqiqa 50 soniya oʻtgach, Jonas Bakshteyn oʻzini *Kristinaning dunyosi* asarining qoʻrqinchli talqinida Kristinaning oʻrnida topadi. Osmonda boʻronli, dahshatli qizil rang hukmron, Olsen House esa qorongʻu shveytsariya uslubidagi dala uyiga almashtirilgan.

Rasmning oʻzgartirilgan talqini Amazon Primening Invincible (2021-yildan) serialining bir necha epizodlarida koʻrinadi. U Atom Eve ulgʻaygan uyda tasvirlangan, biroq bu talqinda Olson manzarada aks ettirilmagan.

Ingliz xonandasi Charli XCXning "Party 4 U" qoʻshigʻi uchun ishlangan musiqiy klipda ushbu rasmga ishora mavjud. Unda Charli Kristinaga oʻxshash holatda yotgani va xuddi shu tarzda kadrga olingan sahna namoyish etiladi.

## Manbalar