Butan bayrogʻi

**Butan davlat** **bayrogʻi -** Butanning milliy ramzlaridan biri hisoblanadi. Bayroqda Butan mifologiyasidagi Dzongxa ajdahosi Druk tasvirlangan.

Mayum Choying Wangmo Dorji tomonidan bayroqning asosiy dizayni 1947-yilga toʻgʻri keladi. Uning versiyasi 1949-yilda Hind-Butan shartnomasi imzolanganda namoyish etilgan. Ikkinchi versiya 1956-yilda Druk Gyalpo Jigme Dorji Vangchukning Sharqiy Butanga tashrifi uchun kiritilgan; u 1949-yildagi salafining fotosuratlariga asoslangan va yashil oʻrniga oq ajdaho tasvirlangan. Keyinchalik butanliklar oʻz bayrogʻini Hindiston bayrogʻining oʻlchamiga moslashtirish uchun qayta ishlab chiqdilar. Qizil fon rangini toʻq sariq rangga oʻzgartirish kabi boshqa modifikatsiyalar 1969-yildan beri ishlatilayotgan hozirgi dizaynga olib keldi. Butan Milliy Assambleyasi 1972-yilda bayroq dizaynini rasmiylashtirish va qabul qilinadigan bayroq oʻlchamlari va bayroqni koʻtarish shartlari toʻgʻrisida protokol tuzildi.

## Hozirgi davlat bayrogʻi

### Dizayn
Joriy bayroq koʻtaruvchining pastki burchagidan diagonal ravishda boʻlinadi, yuqori uchburchak sariq va pastki uchburchak toʻq sariq rangga ega. Ajratish chizigʻi boʻylab markazda koʻtaruvchi tomondan qaragan katta qora va oq ajdaho joylashgan. Ajdaho har bir *panjasida* marvarid ushlab turadi.

Bayroqning oʻlchamlari 3: 2 nisbatda boʻlishi kerak.

### Simvolizm

*1972-yil 8-iyunda boʻlib oʻtgan Milliy Assambleyaning 36-sessiyasining 28-rezolyutsiyasida tasdiqlangan Palden Drukpa Qirolligi Davlat bayrogʻining huquqiy qoidalariga koʻra va* 2008-yil Konstitutsiyasida qayd etilganidek, sariq rang Butanning Ajdaho Qirolining qirollik libosida anʼanaviy ravishda sariq kabney (roʻmol) mavjud Druk Gyalpoda mujassamlashgan fuqarolik anʼanalari va vaqtinchalik hokimiyatni bildiradi. Yarim toʻ sariq Buddist ruhiy anʼanalarini, xususan Drukpa Kagyu va Nyingma maktablarini anglatadi. Ajdaho ranglar orasidagi chiziq boʻylab teng ravishda taqsimlanadi. Uning bayroq markazida bayroqning ikki rangi orasidagi ajratuvchi chiziq ustida joylashishi Druk Qirolligida (Butan) fuqarolik va monastir anʼanalarining teng ahamiyatini bildiradi, suveren va xalq oʻrtasidagi muqaddas rishtalarning mustahkamligini uygʻotadi. Ajdahoning oq rangi Butanning barcha etnik va tillari xilma-xil xalqlarini birlashtirgan ichki fikrlar va ishlarning pokligini anglatadi. Drukning tirnoqlaridagi zargarlik buyumlari Butanning boyligi, uning xalqining xavfsizligi va himoyasini ifodalaydi, ajdahoning ogʻzi esa Butan xudolarini Butanni himoya qilishga sodiqligini anglatadi.

## Tarixiy evolyutsiya
Butan tadqiqotlari va GNH tadqiqotlari 2002-yilda qogʻoz („CBS hujjati“) nashr etdi, bu Butanning milliy bayrogʻining tarixiy rivojlanishi haqidagi yagona oson hisobidir. Hujjat 1940-yillarning oxiridan 1970-yillarda joriy bayroq qabul qilingunga qadar Butanda bayroqni yaratish va oʻzgartirishda shaxsan ishtirok etgan shaxslar bilan suhbatlar natijasida olingan birinchi qoʻl hisoblariga asoslanadi. Shuning uchun bu hisobot Butan bayrogʻi tarixi haqida maʼlumot olish uchun muhim asosiy manba hisoblanadi. Ammo 1949-yildagi bayroq tavsifida hujjat bayroq fotosuratlari bilan toʻliq mos kelmaydi (quyida muhokama qilinadi), bu hujjatning baʼzi tasdiqlarini izohlashni qiyinlashtiradi. Biroq, qolgan bir nechta asosiy manbalar, yaʼni bayroq tarixiga aloqador odamlar va bir nechta hukumat yozuvlari - Butan bayrogʻining yomon hujjatlashtirilgan evolyutsiyasi haqida qimmatli maʼlumot manbai hisoblanadi.

### Birinchi davlat bayrogʻi (1949)

CBS hujjatida aytilishicha, birinchi milliy bayroq 20-asrda Butan Qirolligining ikkinchi Druk Gyalpo boʻlgan Jigme Vanchukning iltimosiga binoan ishlab chiqilgan va 1949- yilda Hind-Butan shartnomasini imzolash paytida kiritilgan. Hujjatda asl dizaynning illyustratsiyasi berilmagan boʻlsa-da, ushbu tarixiy tadbirda olingan oq-qora fotosuratlar marosimdagi birinchi Butan bayrogʻining tasvirlarini taqdim etadi.

Bayroq dizayni 1947-yilda Mayum Choying Vangmo Dorji tomonidan yaratilgan. Oʻsha paytda qirollik saroyida mavjud boʻlgan sanoqli rassomlardan biri boʻlgan Lharip Taw Taw bayroqni kashta qilib toʻqigani aytiladi. Bugungi kunda ushbu tarixiy asl nusxaning zamonaviy reproduktsiyasi (zamonaviy bayroq taʼsirida bir nechta muhim oʻzgarishlar bilan) Thimphudagi Milliy Assambleya zalida taxt orqasida namoyish etilgan.

CBS hujjatiga koʻra, Butanning asl bayrogʻi pastki koʻtargichdan yuqoriga diagonal boʻlingan ikki rangli kvadrat bayroq edi. Bayroqning markazida, sariq va qizil maydonlarning yaqinlashuvida, pastki chetiga parallel joylashgan chap yuqori qismga qaragan yashil Druk joylashgan edi.

Biroq, CBS hujjati bayroqning dastlabki versiyalarini tasvirlamaydi va uning 1949-yil bayrogʻi tavsifi 1949-yildan beri saqlanib qolgan fotosuratlarga toʻliq mos kelmaydi. U bayroqni „kvadrat“ shaklida tasvirlaydi, fotosuratlardagi bayroqning nisbati esa 4:5 ga yaqinroq koʻrinadi. Hujjatda ajdaho „yuqori chapning uchiga qaragan“, fotosuratlarda koʻrinadigan ajdaho esa koʻtargichga qaragan holda tasvirlangan. Ajdaho „bayroq chetlariga parallel“ sifatida tasvirlangan, fotosuratlardagi ajdaho esa bir oz koʻtarilgan vertikal qiyalikka ega. Ajdaho „yashil“ deb tasvirlangan, ammo fotosuratlardagi soya, agar haqiqatan ham yashil boʻlsa, juda xira boʻlishi kerak edi.

1970-yilgacha Gʻarb bayrogʻi kitoblarida odatda Butan bayrogʻi 1949-yilgi fotosuratlarga juda oʻxshaydi.

### 1956-yildagi oʻzgarishlar
Davlat bayrogʻining ikkinchi versiyasi 1956- yilda uchinchi Druk Gyalpo Jigme Dorji Vangchukning Sharqiy Butanga tashrifi uchun ishlab chiqilgan. Sayohat davomida Druk Gyalpo kotibiyati ajdarning rangi yashildan oqga oʻzgargan 1949-yildagi birinchi davlat bayrogʻining fotosurati asosida yangi dizayndagi bayroqlardan foydalana boshladi. Druk Gyalponing mulozimlari tarkibiga yuzdan ortiq poniydan iborat karvon kiradi; Bayroqning kichik versiyasi har oʻninchi ponyning egariga oʻrnatilgan va taxminan  oʻlchamdagi katta bayroq samolyotda har kuni kechqurun lagerda bugʻla ovozi ostida koʻtarilgan.

### 1956-yildan keyingi oʻzgarishlar

1950-yillarning oxiridan boshlab, Dasho Shingkhar Lam, Jigme Dorji Vanchukning sobiq kotibi va Milliy Assambleyaning oltinchi spikeri (1971-74) bayroqqa bir qancha oʻzgartirishlar kiritishni soʻragan. Xabar qilinishicha, qirol birinchi kvadrat Butan bayroqlari Hindiston rasmiysining mamlakatga tashrifi chogʻida koʻrsatilgan toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi Hindiston bayrogʻi kabi hilpiramaganidan norozi boʻlgan. Keyinchalik Butan bayrogʻining standart oʻlchovlari Hindiston bayrogʻiga oʻxshab oʻzgartirildi, u 9 futdan 6 futga oʻzgartirildi.

Yana bir oʻzgarishda, ilgari bayroqning oʻrtasiga taxminan gorizontal holatda joylashtirilgan ajdaho fon ranglari orasidagi diagonal boʻlinish chizigʻi boʻylab tarqalish uchun oʻzgartirildi. Bu oʻzgarish bayroq osilib turgan paytda ajdahoni „yerga qaratib“ qoʻymaslikka harakat qildi. Butanlik rassom Kilxor Lopen Jada druk uchun yangi dizayn chizdi, unda ajdaho tanasining egri chiziqlari biroz uzunroq va yumshoqroq toʻlqinli shaklni yaratgan.

CBS hujjatida aytilishicha, qirol pastki yarmining rangini „1968 yoki 69-yillarda“ qizildan toʻq sariq rangga oʻzgartirishni buyurgan.

Butan bayrogʻi birinchi marta 1961-yilda Jigme Dorji Vangchukning Hindistonga davlat tashrifi chogʻida boshqa davlat bayrogʻi yonida koʻtarilgan. Ushbu tashrif ikki davlat munosabatlarining yangi bosqichini boshlab bergan.

## Protokol

1972-yil 8-iyunda Butan Milliy Assambleyasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan ishlab chiqilgan Milliy bayroq qoidalarini kuchga kirituvchi 28-rezolyutsiyani tasdiqladi. Qoidalarda bayroq rangi, maydonlari va dizayn elementlarining tavsifi va ramziyligini qamrab oluvchi sakkizta qoida mavjud. Boshqa qoidalar bayroqning oʻlchamiga, shuningdek bayroq protokoliga, shu jumladan bayroqni koʻtarish uchun tegishli joylar va holatlarga va bayroqni avtomobillarda kim koʻrsatishi mumkinligiga tegishli. Umuman olganda, bayroqqa Butan davlatiga va davlat rahbariga kabi hurmat koʻrsatiladi. Qoʻshma Shtatlar bayroq kodeksida boʻlgani kabi, Butan bayrogʻidan balandroq boshqa bayroqlar joylashtirilmasligi kerak, bayroqni yopgich yoki parda sifatida ishlatib boʻlmaydi (baʼzi istisnolardan tashqari) va bayroq yerga tegmasligi kerak. Boshqa qoidalar dizaynni boshqa ob’ektlarga yoki logotipga sifatida foydalanishni taqiqlaydi. Istisno holatda, bayroq tobutlarni oʻrash uchun ishlatilishi mumkin, lekin faqat vazirlar yoki harbiy xizmatchilar kabi yuqori martabali davlat amaldorlari uchun.

1972-yilgi qoidalarda, „har bir dzongxag [tuman shtab-kvartirasi] davlat bayrogʻini koʻtaradi. Dzongxag boʻlmagan joyda davlat bayrogʻi bosh hukumat amaldori idorasi oldida koʻtariladi.“

Vazir darajasidan yuqori boʻlgan mansabdor shaxslarga, agar ular poytaxt yaqinida yashamasalar, oʻz qarorgohida bayroq koʻtarishga ruxsat etiladi. Davlat bayrogʻini davlat idoralari oldida koʻtarish anʼanasi 1968-yilgacha Butanda mavjud emas edi, lekin oʻsha yili uning kotibiyati Taba shahridan Tashichxo Dzongga koʻchirilgandan soʻng Druk Gyalpo tomonidan standart amaliyotga kiritildi. 1972-yilgi qoidalarda belgilangan yagona bayroq kuni har yili 17-dekabrda oʻtkaziladigan Milliy kundir.Milliy kun 1907-yil 17-dekabrda Butanning birinchi qiroli Ugyen Vangchuk toj kiygan kuni sifatida nishonlanadi.

## Yana qarang

* Butan gerbi
* Qing sulolasining bayrogʻi
* Butan davlat madhiyasi
* Butanning milliy ramzlari

## Manbalar