Gregg L. Semenza

**Gregg Leonard Semenza** (1956-yil 12-iyulda tugʻilgan) — va Jons Xopkins tibbiyot maktabining pediatri va genetik tibbiyot professori. U Hujayra muhandisligi institutida qon tomir dasturi direktori boʻlib ishlaydi. U 2016-yilda asosiy tibbiy tadqiqotlar uchun Albert Lasker mukofoti sovrindori. U saraton hujayralarining kislorod kam boʻlgan muhitga moslashishiga imkon beruvchi HIF-1 kashfiyoti bilan mashhur. U  „hujayralar kislorod mavjudligini qanday sezishi va moslashishi haqidagi kashfiyotlar“ uchun  Uilyam Kaelin va Piter J. Ratcliffe bilan birga 2019-yilgi fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor bo'ldi.

## Yoshlik
Semenza 1956-yil 12-iyulda Nyu-Yorkning Flushing shahrida tugʻilgan; u va uning toʻrt aka-ukalari Nyu-Yorkdagi Vestchester okrugida oʻsgan.

## Taʼlim
Semenza Nyu-Yorkning Vestchester okrugida oʻsgan va Nyu-Yorkning Tarritaun shahridagi Vashington Irving Intermediate maktabida oʻqigan. Keyin u Sleepy Hollow oʻrta maktabida oʻqidi, u yerda u futbol jamoasida yarim himoyachi boʻlgan va u tibbiy genetikani 1974-yilda Garvard universitetida bakalavr sifatida oʻrgangan va 21-xromosomadagi genlarni xaritalashtirgan Pensilvaniya universitetida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilish uchun u retsessiv genetik kasallik, beta-talassemiya bilan bogʻliq genlarni ketma-ketlashtirdi. Semenza keyinchalik Dyuk universitetida Pediatriya rezidenturasini tugatdi Jons Xopkins universitetida postdoktorlik tahsilini tamomladi. Semenza doktorlik dissertatsiyasidan keyin Jon Xopkins Hujayra muhandisligi institutida qon tomirlarni tadqiq qilish dasturini yaratdi.

## Tadqiqot

Jons Xopkinsda doktorlik dissertatsiyasi davomida, Semenza transgen hayvonlarda gen ekspressiyasini baholadi va bu tananing gipoksiyaga yoki past kislorod darajasiga reaksiyaga kirishish vositalarining bir qismi sifatida maʼlum boʻlgan eritropoetin (EPO) ishlab chiqarishga mexanizmlarini oʻrgandi. Semenza gipoksiya qoʻzgʻatuvchi omillar (HIF) oqsillarini ifodalovchi gen ketma-ketligini aniqladi. Semenza ishi HIF oqsillari ikki qismdan iborat ekanligini koʻrsatdi; *HIF-1b*, koʻpgina sharoitlarga barqaror asos va *HIF-1a* nominal kislorod darajasi mavjud boʻlganda yomonlashadi. *HIF-1a* EPO ishlab chiqarish jarayoni uchun zarur boʻlganligi aniqlandi, chunki *HIF-1a* etishmasligi uchun oʻzgartirilgan test ob’ektlari notoʻgʻri shakllangan qon tomirlariga ega va EPO darajalari pasaygan. Ushbu HIF oqsillari bir nechta sinov hayvonlarida topilgan. Semenza yana *HIF-1a* ortiqcha ishlab chiqarilishi boshqa holatlarda saratonga olib kelishi mumkinligini aniqladi.

Semenzaning tadqiqoti Uilyam Kaelin va Piter J. Ratcliffning hujayralardagi kislorodni aniqlash mexanizmini aniqlash va EPO ishlab chiqarish HIF va boshqa omillar bilan qanday tartibga solinishi haqidagi tadqiqotlari bilan bir-biriga mos tushdi. Bu anemiya va buyrak etishmovchiligi boʻlgan bemorlar uchun ushbu jarayonlarni tartibga solishga yordam beradigan dori vositalarini ishlab chiqishga olib keldi.

## Shaxsiy hayoti
Semenza Jons Xopkinsda tanishgan va hozirda universitetning genotiplash muassasalaridan birini boshqaradigan Laura Kasch-Semenza bilan turmush qurgan.

## Mukofotlar

* 1989: Biotibbiyot fanlari boʻyicha Lucille P. Markey Scholar mukofoti, Markey Trust
* 1995-yil: Amerika Klinik Tadqiqotlar Jamiyatining aʼzosi
* 2000-yil: Pediatriya sohasidagi tadqiqotlar uchun E. Mead Jonson mukofoti, Pediatriya tadqiqotlari jamiyati
* 2008-yil: Milliy fanlar akademiyasining aʼzosi etib saylandi
* 2008: Amerika shifokorlari assotsiatsiyasining saylangan aʼzosi
* 2010: Gairdner Foundation xalqaro mukofoti
* 2012: Tibbiyot institutiga saylangan
* 2012-yil: Lefoulon-Delaland fondining ilmiy bosh mukofoti
* 2012: Stenli J. Korsmeyer mukofoti, Amerika Klinik Tadqiqotlar Jamiyati
* 2014: Wiley mukofoti
* 2016: Asosiy tibbiy tadqiqotlar uchun Albert Lasker mukofoti (Uilyam Kaelin va Piter J. Ratkliff bilan)
* 2019: Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti (Uilyam Kaelin va Piter J. Ratkliff bilan), Nobel mukofoti qoʻmitasi tomonidan „hujayralarning kislorod mavjudligini qanday sezishi va moslashishi haqidagi kashfiyotlari uchun“ berilgan.
## Manbalar

## Havolalar
* Gregg L. Semenza on Nobelprize.org including the Nobel Lecture on 7 December 2019 *Hypoxia-Inducible Factors in Physiology and Medicine*