Oʻzbek familiyalari

**[[Oʻzbeklar]]** **orasida** zamonaviy **antroponimik model** uchta qismdan iborat: *shaxsiy (individual) ism*, *otasining ismi*, *familiyasi*.

## 30-yillariga qadar
Oʻzbeklar anʼanaviy ravishda faqat ismga ega boʻlgan, faqat baʼzan unga qandaydir soʻz qoʻshilgan, koʻpincha bu otaning ismi yoki u boʻlgan hududning nomi edi. Shoirlar va olimlar oʻzlariga taxallus kabi nomlarni olishlari mumkin edi, masalan, Alisher Navoiy (Alisher ohangdor). Biroq, bu taxalluslar meros boʻlmagan va soʻzning qatʼiy maʼnosida umumiy nomlar emas edi. Agar ismga otaning ismi qoʻshilgan boʻlsa, undan keyin qoʻshimcha ravishda — *oʻgʻli* yoki — *qizi qoʻshib yoziladi*. Masalan: *Ahmad Fozil-oʻgʻli*. Sovet tuzumi davridagi ziyolilar orasida eroniycha *-zoda* yoki -zada, yaʼni „*tugʻilgan bola*“ *maʼnosini anglatadi* (Hamza Hakimzoda, Turgʻun Sharifzoda), *-i* , *- vi* , *-iya* , *- via (*Abdulla Qodiriy, Abdulla Alaviy, Mirzakalon Ismoiliya, Muzayana Alaviya) qoʻshimchlari qoʻshilgan, arabcha urf-odatlarga muvofiq taxalluslar (laqab) qoʻyish ham odat edi.

## XX asr 30-yillaridan buyon
XX-asrning 30-yillari oʻrtalaridan boshlab vaziyat keskin oʻzgargan. Oʻzbekistonning sovetlashuvi davrida SSSR tarkibiga kirgan baʼzi boshqa xalqlarning familiyalari singari ota ismiga ruscha *-ov, -yev* qoʻshimchalarini qoʻshish orqali ruslashtirilgan familiyalar kiritilgan. Ayollarning familiyalari -a qoʻshimchasi bilan tugaydi. Oʻzbek familiyalarining kamayishi ruscha familiyalarning bunday tugallanishga toʻla mos keladi. Etnologlarning maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston aholisining 99% familiyalari shu tarzda shakllangan. Vaziyatlarga koʻra, familiyalarning erkak va ayol variantlari oʻzgaradi. Qizigʻi shundaki, xuddi shu printsipga koʻra, oʻsha hududlarda yashovchi buxorolik yahudiylarga faqat yahudiy erkak ismlaridan familiyalar berilgan: *Pinxasov, Mordexayev*. Bu, birinchi navbatda, aholini pasportlashtirish va roʻyxatga olish bilan bogʻliq edi.

## Chastotasi
*Familii.com sayti maʼlumotlariga* koʻra 2022-yil uchun Oʻzbekistonda eng koʻp tarqalgan familiyalar roʻyxati. Oʻzbekcha boʻlmagan familiyalar kursivda belgilangan.

# *Kim* — 415 484
# Karimov — 210 408
# Abdullayeva — 176 984
# Abdullayev — 173 512
# Ibrohimov — 147 276
# *Li* — 142 226
# Rahimova — 139 728
# Rahimov — 138 346
# Umarova — 135 804
# Yusupov — 135 192
# *Pak* — 134 927
# Umarov — 134 460
# Ahmedov — 128 615
# Ahmedova — 128 615
# Karimova — 122 070
# Usmonova — 120 142
# Sultonov — 119 897
# Usmonov — 118 950
# Sultonov — 117 546
# Ibrohimov — 116 133

## Yana qarang

* Oʻzbek ismlari
* Qozoq familiyasi

## Manbalar

## Adabiyot

# Nikonov V. A. Ismingiz nima? — M., 1991 yil.
# Gofurov A. Turklarning nomi va tarixi. — M., 1997 yil.
# Juraeva, I. A. Oʻzbek antroponimlari millatlararo muloqot aspektida / I. A. Juraeva. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 29 (163). — 110-114-betlar. — URL: https://moluch.ru/archive/163/45226/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
# Dospanova, D. U. XX asr oxiri — XXI asr boshlarida o‘zbek va qoraqalpoq tillaridagi antroponimlar tizimidagi o‘zgarishlar / D. U. Do‘spanova. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 14 (148). — S. 710-712. — URL: https://moluch.ru/archive/148/41557/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
# Hamdam-zoda, L. X. Oʻzbek va rus tillarida salomlashish va odob-axloq qoidalariga murojaat qilish shakllari / L. X. Hamdam-Zade. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2016. — No 3 (107). — S. 932-934. — URL: https://moluch.ru/archive/107/25701/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
# Dospanova, D. U. O‘zbek va qoraqalpoq tillaridagi antroponimlar tizimi va faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari / D. U. Dospanova. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2015. — 2-son (82). — S. 582-585. — URL: https://moluch.ru/archive/82/14745/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
# Xudoyberganov, R.Yu. Qo‘sh otlar, ko‘phadlar va onomastik o‘zgarishlar / R. Yu. Xudoyberganov. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 12 (146). — S. 663-664. — URL: https://moluch.ru/archive/146/40882/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
# Allabergenov, B. K. Hozirgi o‘zbek tilida otlarning hol kategoriyasi haqida / B. K. Allabergenov. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2015. — No 8 (88). — S. 1087-1089 yillar. — URL: https://moluch.ru/archive/88/17390/ (kirish sanasi: 19.09.2022).