Psixosemantika

**Psixosemantika** ( " jon ; belgi "  +  „belgilash“) — psixologiyaning individual yoki jamoaviy subyektning qadriyatlar tizimining kelib chiqishi, tuzilishi, shakllanishi va ishlashini oʻrganadigan sohasi. U fanlararo xususiyatga ega, tilshunoslik, falsafa, madaniyatshunoslik, sotsiologiya bilan kesishadi. Psixosemantika maʼlumot toʻplash va talqin qilishning turli usullaridan foydalangan holda, individual maʼnolarni ogʻzaki konstruktsiyalar, belgilar, aloqalar, marosimlar va boshqalar darajasida oʻrganadi.

## Psixosemantikaning vazifalari

* Individual ongda maʼnolarni ifodalash shakllarini oʻrganish: ramzlar, tasvirlar, ramziy tasvirlar, shuningdek, belgi, ogʻzaki shakllar;
* Psixologik nazariyalar va til semantikasi va falsafasining markaziy masalalari oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrganish;
* Motivatsion omillar va emotsional holatlarning subyektning qadriyatlar tizimiga taʼsirini tahlil qilish;
* Ayrim maʼnolar tizimini qayta qurish.

## Psixosemantika usullari

* Semantik differentsial usul (Ch. Osgood);
* Repertuar panjara usuli (J. Kelli);
* Subyektiv masshtablash ;
* Assotsiatsiya tajribasi ;
* Tarkibni tahlil qilish ;
* Semantik tarmoqlarni qurish;
* Semantik radikal (A. Luriya) ;
* Bir nechta identifikatsiya (B. F. Petrenko) ;
* Atribut va motivatsiya (B. F. Petrenko).

## Eksperimental psixosemantika
Eksperimental psixosemantika semantik differensial Ch. Osgud usuli yordamida semantik fazolarni qurishdan kelib chiqadi. U subyekt ongining kategorik tuzilishini aniqlashning statistik usullarini oʻz ichiga oladi, subyektiv semantik makonlarni qurish metodologiyasidan foydalanadi va inson hayotining turli sohalarida, xususan, ijtimoiy tasvirlarda dunyo qiyofasini qayta qurishga qaratilgan. Rus psixosemantikasi L. S. Vygotskiy , A. N. Leontyev , A. R. Luriya , S. L. Rubinshteyn maktablarining uslubiy asoslariga asoslanadi.

## Psixologiyada psixosemantik yondashuv

### Ijtimoiy psixologiya
Psixosemantik yondashuv aholi guruhlarining ijtimoiy vakilliklarini qayta qurish imkonini beradi. Bu siyosiy va ijtimoiy-madaniy muammolarni oʻrganish usulidir, chunki u ongda siyosiy mavzularning noaniq ifodalanishi va ijtimoiy maʼqulligi tufayli tashxis qoʻyish qiyin boʻlgan yashirin stereotiplarni tushuntirishga imkon beradi. Bunday hollarda tadqiqotchilar proyektiv usullardan foydalanishlari mumkin. Ammo bir guruh odamlarning aqliy vakilligini tahlil qilish haqida gap ketganda, koʻproq standartlashtirilgan va oddiyroq miqdoriy usullar kerak boʻladi. Psixosemantika turli xil maʼlumot toʻplash usullaridan foydalanadi va keyin individual siyosiy maʼnolarni solishtirish va ularni kattaroq rasmga birlashtirish uchun statistik usullarni qoʻllaydi.

### Shaxsiyat psixologiyasi
Shaxsni oʻrganishga psixosemantik yondashuv boshqasini tushunishda „subyektiv“ paradigmani amalga oshiradi. Ochilgan tuzilmalarni mazmunli talqin qilish muqarrar ravishda tadqiqotchidan dunyoni subyektning koʻzi bilan idrok etishni, uning dunyoni tushunish usullarini his qilishni talab qiladi. Qayta tiklangan individual semantik tizim empatik jarayon uchun maxsus yoʻnaltirilgan asosni oʻrnatadi va unga yangi semantik asoslar beradi.

Psixosemantik yondashuv, shuningdek, shaxs tipologiyasi tamoyillarini tavsiflashga imkon beradi, bunda subyekt diagnostik koʻrsatkichlar makonida ob’ektiv xususiyatlar toʻplami sifatida emas, balki dunyoning maʼlum bir qiyofasi, individual maʼnolari va maʼnolarining tashuvchisi sifatida qaraladi.

## Manbalar