Mesih Posho

**Mesih Posho** yoki **Misak Posho** (1501-yil noyabrda vafot etgan) Sharqiy Rimdagi Usmonlilardan boʻlib, oxirgi Rim imperatori Konstantin XI Palaiologosning jiyani edi. U Usmonli dengiz flotining Kapudan poshosi boʻlib xizmat qilgan va 1501-yilda Usmonli imperiyasining bosh vaziri boʻlgan.

## Hayoti

### Kelib chiqishi va yoshligi
Mesih Vizantiya imperiyasining oxirgi hukmron sulolasi Palaiologoi bilan aloqador edi. XVI asrning*"Ecthesis Chronica*" ga koʻra, u Vizantiya imperatorining ukasi sifatida zamonaviy *Historia Turchesca* (Donado da Lezze yoki Jovanni Mariya Angiolelloga tegishli) tomonidan aniqlangan Gidos Palaiologosning oʻgʻli edi. Bu imperator odatda Konstantin XI Palaiologos boʻlgan deb hisoblanadi, soʻnggi Vizantiya imperatori, Konstantinopolning 1453-yilda Usmonli sultoni Mehmed II tomonidan qulashi paytida oʻldirilgan. Agar bu maʼlumotlar boʻlsa, Konstantin XI farzandsiz vafot etganidan beri va agar Usmonlilar Konstantinopolni zabt eta olmaganida, Mesih yoki Xass Murod uning oʻrnini egallashi mumkin edi. Buning oʻrniga Mesih Vizantiya imperiyasini vayron qilgan davlatning eng qudratli kishilaridan biriga aylandi. Mesih oʻzining otasi tomonidan buvisining ukasi ekanligini daʼvo qilgan Vizanto — Italiya yilnomachisi Teodor Spandunes, Konstantinopol qulagan paytda Mesih oʻn yoshda edi, deb yozgan. U va uning ikki ukasi, ulardan biri Hass Murod Posho asirga olindilar va keyinchalik Islom dinini qabul qildilar. *Devshirme* tizimining bir qismi sifatida Sulton Mehmed II homiyligida sahifalar sifatida koʻtarildilar.

### Mehmed II davridagi martabasi
Mesih birinchi marta 1470-yilda tarixiy maʼlumotlarda tasdiqlangan, oʻsha paytda u Gallipolining *sanjak* bey edi. Usmonli dengiz flotining asosiy bazasi sifatida bu post Usmonli flotining koʻp qismiga qoʻmondonlikni ham oʻz ichiga olgan. Bu lavozimda u 1463 — 1479-yillardagi Usmonli-Venetsiya urushi davrida Usmonlilar tomonidan Evbeyani (oʻrta asr Negroponte) zabt etishda venetsiyaliklardan ajratib turardi. Biroq, Venetsiya arxivlari shuni koʻrsatadiki, u 40 000 oltin dukat pul evaziga Gallipoli va uning flotini Venetsiyaga topshirishni va uzoq vaqtdan beri yashab kelayotgan Morea (Gretsiya janubidagi Peloponnes yarim oroli) ustidan hukmdor boʻlish imkoniyatini taklif qilgan. Palaiologoi imperatorlari ostidagi yarim avtonom despotat edi.

Mesih 1476-yil yoki boshqa manbalarda 1477-yil boshida deb berilgan vaqtda markaziy imperator hukumatida (Imperator kengashi yoki *devonida*) vazir darajasiga koʻtarilgan; zamonaviy hujjatlar uni 1478-yilda ikkinchi vazir sifatida koʻrsatadi, ammo „*Historia Turchesca“* u 1480-yilda Rodosni qamal qilish paytida Usmonli armiyasi va dengiz floti qoʻmondonligi berilganida, u 1480-yilda toʻrtinchi vazir etib „yangidan tayinlangan“ deb yozadi. Rodosni qoʻlga kirita olmagani uning vazirlikdan chetlatilishiga olib keldi, ammo u Gallipoli gubernatorligini va dengiz floti bosh qoʻmondoni lavozimini saqlab qoldi. XVI asr oxiridagi tarixchi Munajjim Boshi Mesihni Mehmed II ning buyuk vazirlari qatoriga kiritadi, ehtimol, bu davrda uning vazir boʻlganligi sababli chalkashlik deyish toʻgʻridir.

### Boyazid II davrida yuksalishi
Mehmed II vafotidan soʻng, yetakchi *devshirme* harbiy amaldorlari Boyazid II ni taxtga oʻtkazishga muvaffaq boʻldi. Bu firqaning yetakchi aʼzosi sifatida Mesih *devonga* vazir boʻlib qaytdi. Yangisarlarning qoʻllab-quvvatlashiga tayangan holda, *devshirme* boshligʻi, Sadr vazir Gedik Ahmad Posho oʻz kuchini koʻrsatib, Boyazidning raqibi oʻgay ukasi Jemga xayrixoh ekani aytib oʻtiladi. Mesih esa Boyazidning ishonchini qozonish uchun ehtiyotkorlik bilan Jemning daʼvolariga qarshi chiqdi. 1482-yilning yozida Boyazid Gedik Ahmadni saroyga qamoqqa tashlattirdi. Bunga javoban g‘azablangan yangi sariylar saroyga bostirib kirishdi va Mesih ular bilan muzokara olib borish uchun yuborildi. U boshqa narsalar qatori faqat *devshirme* aʼzolari vazir boʻladi, deb vaʼda berib, ularni tinchlantirishga muvaffaq boʻldi. Shu tariqa Mesih oʻzining sadoqatini ham, diplomatik mahoratini ham koʻrsatdi va bundan buyon *devonda* hukmronlik qiladigan *devshirme* amaldorlarining kichik guruhidan biriga aylanishga muvaffaq boʻldi. Ularga qarshi turish uchun Boyazid muhim viloyat hokimliklariga ishonchli bosh amaldorlarni (*[[Darvoza ogʻasi|kapi og‘alarni]]*) yubora boshladi.

Jem Rodosdagi Knights Hospitallerga qochib ketganida, Mesihning diplomatik ishonch yorliqlari yoqib yuborildi. Keyingi muzokaralarda Gedik Ahmad murosasiz pozitsiyani egalladi, ammo Mesih Sulton nazarida uni yanada koʻtarib, oʻzaro maqbul murosa topishga muvaffaq boʻldi. Mesihning saroydagi yordami unga 1482-yil 18-noyabrda Gedik Ahmadning demontaj qilinishi va qatl etilishiga bardosh berishi edi. 1483-yil fevral oyiga kelib u *devonda* ikkinchi vazir lavozimini egalladi. Baʼzi manbalarda u 1483-yilning kuzida Ishoq poshodan keyin sadr vazirligi lavozimini egallagan, 1485-yilgacha bu lavozimda qolgan, deb taxmin qilinadi, ammo koʻpchilik tarixchilar Dovud posho oʻsha davrda bu lavozimda, Mesih esa uning noibi boʻlgan, deb hisoblashadi.

### Sharmandalik va qayta tiklanish
Nomaʼlum sabablarga koʻra, 1485-yil yanvar oyida Mesih Boyazid bilan yomon munosabatda boʻla boshladi va yana vazirlikdan boʻshatildi. Filibe *[[Suboshi|subashi]]* (shahar gubernatori) lavozimiga tushirildi. Keyin u sharmandali amaldorlar uchun mashhur surgun joyi boʻlgan Kaffaga sanjak bey sifatida yuborildi. Ehtimol, u 1489-yilda almashtirilgunga qadar u yerda qolgan va keyin 1497-yilda Akkermanning *sanjak bey* sifatida tilga olinadi. Keyingi lavozimda u Polsha-Usmonli urushi (1485-1503) davrida Polshaning Moldaviyaga bostirib kirishini toʻxtatishda muhim rol oʻynadi va asirga olingan 29 ta polshalik zodagonlarni Boyazidga joʻnatib, imperatorlik iltifotiga erishdi.

G‘alabadan so‘ng Mesih 1499-yilda Makkaga haj ziyoratini amalga oshirdi. Bu Mesihning dindorligi haqidagi xabarlarni tasdiqlagandek koʻrinadi — Spandunes „u nasroniylarning ashaddiy dushmani“ deb yozgan edi — ayniqsa, oʻsha davrdagi boshqa hech bir Usmonli vazirlari yoki sultonlari mansabning ogʻir talablari tufayli hajga bormagan. Bundan tashqari, Xalil Inaljik taʼkidlaganidek, ziyorat oʻz lavozimini tark etib, Konstantinopolni ziyorat qilish uchun ajoyib bahona boʻlgan. Darhaqiqat, yana bir Usmonli-Venetsiya urushi boshlanishi bilan Mesihning dengiz tajribasi va venetsiyaliklarni yaxshi bilishi uning Makkadan qaytgach, *Sadr* Yoqub Posho qoʻl ostida devonda ikkinchi vazir lavozimiga qayta tiklanishiga imkon berdi.

### Buyuk vazir va oʻlim
1501-yil bahorida Mesih Sadr vazir etib tayinlandi va Anadoludagi Varsak qabilasining Mustafo nomi bilan tanilgan qoramaniy daʼvogarini qoʻllab-quvvatlagan isyonini bostirish uchun Konstantinopolni tark etdi. Mesih oʻzining diplomatik mahorati orqali Varsaklarni Mustafoni qoʻllab-quvvatlashni toʻxtatishga koʻndira oldi. Konstantinopolga qaytib kelgach, Franko-Venetsiyaning Lesbosga bostirib kirdi, bu Boyazidni shunchalik gʻazablantirdiki, u Mesihni kamon bilan oʻq uzdi. Koʻp oʻtmay, Mesih Galatadagi yongʻinni oʻchirishni nazorat qilish paytida jarohat oldi va olgan jarohatlaridan soʻng vafot etdi (1501-yil noyabr oyi).

U Konstantinopolning Aksaray tumanida ukasi tomonidan qurilgan, Hass Murod jangda vafot etganidan keyin Mesih tomonidan qurdirilgan masjidga dafn qilindi. Mesih ham miloddan avvalgi  Gallipolida masjid qurdirgan edi.

## Oilasi
Mesihning uchta oʻgʻli bor edi: Ali Bey, Mahmud Chelebi va Bali Bey. 1503-yilda Vulchitrin sanjak beyi boʻlib xizmat qilishgan.

## Mesih Mehmed Posho Masjidi
Mesih Mehmed Posho masjidi (Turkcha: Mesih Mehmed Paşa Camii) XVI asrda Usmonlidagi Fotih tumanida qurilgan. U Murod III va Mesih Mehmed Posho tomonidan buyurtma qilingan va imperator meʼmori Memar Sinan tomonidan ishlab chiqilgan. Masjid 1585-86 yillarda qurib bitkazilgan.

Masjid 1584-yilda uchinchi vazir lavozimini egallab turgan Mesih Mehmed Posho tomonidan foydalanishga topshirilgan. Mesih Posho 1581-yilda Istanbulga qaytib kelguniga qadar Misr general-gubernatori sifatida Qohirada qariyb olti yil davomida ishlagan. 1584-yil iyulda ikkinchi vazir, soʻngra 1585-yil 1-dekabrdan 1586-yil 15-aprelgacha boʻlgan toʻrt oylik davrda katta vazir lavozimida boʻlgan. U-1589 yilda vafot etgan vashu masjidga dafn etilgan.

## Manbalar

## Kitobiy manbalar
* 
* 
*