Boris Akunin

**Boris Akunin** () – **Grigoriy Chxartishvilining** taxallusi ( ; , 1956-yil 20-mayda tugʻilgan) rus-gruzin yozuvchisi. U detektiv va tarixiy fantastika yozuvchisi sifatida mashhur. U esseist va adabiy tarjimon ham hisoblanadi. Grigoriy Chxartishvili **Anatoliy Brusnikin**, **Anna Borisova** va **Akunin-Chxartishvili** taxalluslari bilan ham ijod qilgan. Uning qahramonlari orasida Erast Fandorin, Nikolay Fandorin va Pelagiya opa kabi mashhur qahramonlar mavjud.

## Hayot va ijodi
Chxartishvili Zestaponida  otasi gruzin, onasi esa yahudiy oilada tugʻilgan va 1958-yildan 2014-yilgacha Moskvada yashagan.Yapon Kabuki teatri taʼsirida u Moskva davlat universitetining Osiyo va Afrika mamlakatlari institutining tarixiy-filologiya boʻlimiga Yaponiya boʻyicha mutaxassis sifatida ishga kirdi. U yapon va ingliz tillaridan badiiy tarjima bilan shugʻullangan. Uning tarjimonligi ostida yapon yozuvchilari Yukio Mishima, Kendzi Maruyama, Yasushi Inoue, Masahiko Shimada, Kobo Abe, Shinichi Xoshi, Takeshi Kayko, Shoxey Ooka, shuningdek, Amerika va ingliz adabiyoti vakillari (TC Boyle, Malkolm Bredberi, Piter Ustinov) asarlari nashr etilgan.

Grigoriy Chxartishvili nomi bilan u 20 jildlik " *Yapon adabiyoti antologiyasi* "ning bosh muharriri, katta „Pushkin kutubxonasi“ boshqaruvi raisi  hamda „Yapon adabiyoti antologiyasi“ning bosh muharriri boʻlib ishlaydi. *"Yozuvchi va oʻz joniga qasd qilish"* kitobi (Moskva, Yangi adabiy sharh, 1999). Shuningdek, yapon, amerika va ingliz adabiyotida tarjimalar qilgan.

*Boris Akunin* taxallusi ostida u koʻplab badiiy asarlar, jumladan, *"Erast Fandorinning sarguzashtlari"*, *"Pelajiya opaning sarguzashtlari"*, *"Ustaning sarguzashtlari"* (Erastning nabirasi Nikolay Fandorindan keyin) turkumidagi roman va hikoyalar yozgan. Akuninning ixtisosligi Rossiya imperiyasida oʻrnatilgan tarixiy sirlar bilan bogʻliq. Fandorin turkumining ilk kitoblari tanqidlar ostida chop etilgandan keyingina *B.Akunin* (yaʼni Chxartishvili) shaxsi maʼlum boʻldi.

„Akunin“ (悪人) yaponcha soʻz boʻlib, „buyuk yovuz odam“ deb tarjima qilinadi. Muallif oʻzining *"Olmos arava"* romanida „akunin“ni oʻz qoidalarini yaratuvchi buyuk yovuz odam sifatida qayta taʼriflaydi.

U hozirgi kunda Londondagi Avliyo Pol sobori yaqinida istiqomat qiladi.

## Mukofot va unvonlar
2000-yilda Akunin Smirnoff-Buker mukofotiga nomzod boʻldi. 2000-yil sentyabr oyida Akunin Rossiyada „*Yilning eng yaxshi yozuvchisi“* deb eʼtirof etildi. Shuningdek, 2000-yilda Erast Fandorinning *"Toj kiyish yoki soʻnggi Romanovlar" romani* uchun " Antibuker " mukofotini qoʻlga kiritdi.

Yozuvchi, shuningdek, Yukio Mishima asarlarining yapon tilidan eng yaxshi tarjimasi uchun Noma mukofoti laureati boʻldi(2007, Kodansha nashriyoti, Yaponiya).

## Asarlar roʻyxati

* Erast Fandorin seriyasi (qavslar ichida nashr etilgan sanalar). Har bir tarixiy sirli romanga detektiv fantastikaning oʻziga xos kichik janri (fitna, siyosiy va boshqalar) koʻrsatilgan:

# *Qish malikasi*, asl nomi Azazel / Azazel (1998). Bir fitna siri. 1876-yil. 20 yoshli Fandorin oʻz faoliyatini dunyo hukmronligi uchun fitnaga tasodifan qoʻshilib qolishdan boshlaydi.
# *Turk Gambiti* / Turetskiy Gambit (1998). Aygʻoqchi siri. 1877-yil. Fandorin rus-turk urushi va Plevna qamalida qatnashadi, u turk josusini fosh qilishga harakat qiladi.
# *Leviafanda qotillik*, asl nomi *Leviathan* / Leviafan (1998). Yopiq oʻrnatish sirlari. 1878-yil. Fandorin Angliyadan Hindistonga ketayotgan paroxodda qotillikni tergov qiladi.
# *Axillesning oʻlimi* / Smert Axillesa (1998). Yollangan qotil siri. 1882-yil. Yaponiyadagi diplomatik xizmatidan qaytgach, Fandorin Moskva mehmonxonasida Mixail Skobelevning (romanda *Sobolev* deb ataladi) sirli oʻlimi bilan shugʻullanadi.
# *Maxsus topshiriqlar:*
## *Jack of Spades* / Pikovyy valet (1999). Ishonchli erkaklar haqida roman. 1886-yil. Fandorin firibgarlarning aqlli toʻdasini ovlaydi.
## *Dekorator* / Dekorator (1999). Bir manyak haqida novella. 1889-yil. Jek Ripper Angliyadagi qotilliklarini tugatgandan soʻng, Moskvada paydo boʻladi.
# *Davlat maslahatchisi* / Statskiy sovetnik (1999). Siyosiy sir. 1891-yil. 19-asr oxirida Rossiyada inqilobiy terrorizm markaziy oʻrinni egallaydi, chunki Fandorin jasur radikallar guruhini taʼqib qilmoqda edi.
# *Toj kiyish* / original sarlavha *Toj kiyish yoki soʻnggi Romanovlar* (Koronatsiya, ili Posledniy iz Romanov) (2000). Oliy jamiyat siri. 1896-yil. Syujeti Imperator Nikolay II ning taxtga chiqishini qamrab oladi.
# *U oʻlimni sevuvchi* / Lyubovnitsa smerti (2001). Dekadent sir. 1900-yil. Dekadent oʻz joniga qasd qilish jamiyati Moskvada shov-shuvga sabab boʻldi.
# *U oʻlimni sevuvchi* / Lyubovnik Smerti (2001). Dikkensian sir. Dekadent jamiyati tergovi bilan bir vaqtda Fandorin Moskvaning Xitrovka xarobalaridagi bir qator qotilliklarni qidirmoqda.
# *Olmos arava* / Almaznaya kolesnitsa (2003). Etnografik sir. 1905-yilgi rus-yapon urushi voqealari Fandorinning 1878-yilda Yokogamadagi diplomatik xizmatiga qaytishiga qarshi boʻldi.
# *Ying va Yan* / In i Yan (2006). Erast Fandorin haqidagi spektakl, 1882-yil.
# *Jade tasbehi* / Nefritovye chetki (2006). 1881-yildan 1900-yilgacha boʻlgan voqealarni oʻz ichiga olgan yettita qisqa hikoya va uchta roman. Hikoyadagi baʼzi „nomaʼlumliklar“ oydinlashadi, Fandorinning Yaponiyadagi xizmati, uning 1880-yillarda Moskva shahar maʼmuriyatida maxsus topshiriqlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlgan paytdagi tekshiruvlari va Amerikadagi sarguzashtlari shular jumlasidandir.
# *Butun dunyo bir sahna* / Ves mir teatr (2009). Teatr sirlari. 1911-yil. 55 yoshli Fandorin Moskvadagi moda teatrida sodir boʻlgan gʻalati voqealarni tergov qilayotganda hayotini tubdan oʻzgartirdi.
# *Qora shahar* / Chernyy gorod (2012). 1914-yil. Jasur bolshevik terrorchini taʼqib qilib, Fandorin Ozarbayjon poytaxti Bokuga boradi, u yerda uning rafiqasi kinofilm suratga olmoqda edi.
# *Sayyora suvi* / Planeta Voda (2015). 1903-yildan 1912-yilgacha boʻlgan uchta roman: *"Sayyor suvi* „ (1903, Atlantikada xazina ovi), *[[A Lonely Sail|“Yolgʻiz yelkan]]* „ (1906, uzoq monastirdan abbessning shafqatsiz oʻldirilishi) va *[[Where Shall We Paddle?|“Qaerda eshkak eshishimiz kerak?"]]* (1912, Polshada shafqatsiz poyezd qaroqchisining taʼqibi) kabilarni oʻz ichiga oladi.
# *Xayr Demayman / Ne* proshchays (2018). 1918-1921 yillar oraligʻidagi roman. Oʻzining soʻnggi sarguzashtida Erast Fandorin oʻzini inqilob va Rossiya fuqarolar urushi natijasida tubdan oʻzgargan mamlakatda topadi.

## Manbalar