open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gennadiy Sklyar

**Gennadiy Ivanovich Sklyar** (1952-yil 17-mayda Oʻzbekiston SSR, Surxondaryo viloyati, Termiz shahrida tugʻilgan) — Rossiya davlat arbobi, televideniye va radioaloqa sohasi menejeri. VII chaqiriq Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisining Davlat Dumasi deputati, Davlat Dumasining Energetika boʻyicha qoʻmitasi aʼzosi, „Yagona Rossiya“ fraksiyasi aʼzosi. Rossiya Federatsiyasi hukumati mukofoti laureati.
Yevropa Ittifoqining 27 davlati: Buyuk Britaniya, AQSh, Kanada, Shveysariya, Avstraliya, Yaponiya, Ukraina, Yangi Zelandiya davlatlarining xalqaro sanksiyalari toʻgʻrisida materiallar tayyorlagan.
## Biografiyasi
Rostov qishloq xoʻjaligi muhandislik institutini (1974) va Moskva Oliy partiya maktabini (1989) tugatgan.
1974-yildan 1977—1981-yillarda Kaluga viloyati Obninsk shahridagi Signal zavodida muhandis-konstruktor boʻlib ishlagan. Komsomol zavod qoʻmitasining kotibi lavozimidan ozod etilgan.
1981-yildan partiyada faoliyat yuritgan. 1987—1990-yillarda ikkinchi, 1990—1991-yillarda KPSS Obninsk shahar qoʻmitasining birinchi kotibi. Shaharning oxirgi kommunistik rahbari lavozimlarida faoliyat yuritgan.
1995 va 1999-yillarda Davlat Dumasi deputatligiga nomzodini qoʻygan, ammo saylanmagan.
2000-yilda Kaluga viloyati gubernatori saylovida Anatoliy Artamonovning saylov shtabiga rahbarlik qilgan. 2000—2001-yillar oraligʻida Kaluga viloyati gubernatorining oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan.
2001—2008-yillarda Rossiya televideniye va radioeshittirish tarmogʻi Federal davlat unitar korxonasining bosh direktori boʻlgan.
2008-yildan Moskvadagi Kaluga jamiyatining raisi lavozmida ishlay boshlagan. 2016-yil sentabr oyida 100-sonli Obninsk bir mandatli saylov okrugi boʻyicha „Yagona Rossiya“ partiyasidan Rossiya Federatsiyasi Davlat Dumasiga deputat etib saylangan.
## Partiyadagi faoliyati
2016-yildan 2019-yilgacha VII chaqiriq Davlat Dumasi deputati vakolatlarini amalga oshirish davomida u 7 ta qonunchilik tashabbusi va federal qonunlar loyihalariga qoʻshimchalar kiritish muallifi boʻlgan.
## Xalqaro sanksiyalar
2022-yil 23-fevralda u Ukrainaning hududiy yaxlitligi, suvereniteti va mustaqilligiga putur yetkazuvchi va Ukrainani yanada beqarorlashtiradigan xatti-harakatlari va siyosati uchun Yevropa Ittifoqi davlatlarining sanksiya roʻyxatiga Rossiya ham kiritilgan.
2022-yil 24-fevralda Sklyar „Donetsk va Lugansk respublikalar“ mustaqilligini tan olish uchun ovoz bergani sababidan Kanadaning sanksiyalari roʻyxatiga kiritilgan.
## Mukofotlari
— „Shon-sharaf“ ordeni (2007).

— 2007-yilda Rossiya Federatsiyasi Hukumatining fan va texnologiya sohasidagi mukofoti laureati — texnogen ofatlarning oldini olish va radiotexnika inshootlarini tiklash texnologiyalarini ishlab chiqish va joriy etish boʻyicha ish rahbari sifatida.

— „Kaluga viloyatidagi maxsus xizmatlari uchun“ medali (2012) — Kaluga viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga hissa qoʻshgan alohida xizmatlari va yuqori shaxsiy yutuqlari uchun.
## Manbalar
Irina Petelyayeva

**Irina Vladimirovna Petelyayeva** (1959-yil 28-yanvarda Oʻzbekiston SSR, Surxondaryo viloyati Denov shahrida tugʻilgan) — rossiyalik siyosatchi, Kareliya Respublikasi Qonunchilik majlisining ikkinchi (1998—2002), uchinchi (2002—2006), beshinchi (2011-yildan 2016-yilgacha) va oltinchi (2016-yildan) deputati, 2011—2016-yillarda vitse-spiker lavozimida ishlagan. 2016-yil aprel oyidan — 6-chaqiriq Rossiya Federatsiyasi Davlat Dumasi deputati.
## Biografiyasi
1981-yilda Petrozavodsk davlat universitetining fizika-matematika fakultetini matematika, matematika oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1981—1989-yillarda matematika oʻqituvchisi, 1989—1991-yillarda direktorning oʻquv ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1991-yilda Petrozavodskdagi 46-sonli maktabda u direktor lavozimi uchun respublika amaliyotidagi birinchi va yagona saylovda gʻolib chiqgan.
## Siyosiy faoliyati
1996-yilda u Petrograd Sovetiga, 1998-yilda esa Kareliya Respublikasi Qonunchilik Assambleyasi palatasiga saylangan, ijtimoiy siyosat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari lavozimini egallagan.
### Kareliya partiyasida
1999-yil oktyabr oyida u Yabloko partiyasining Kareliya boʻlimiga aʼzo boʻlgan. 2002-yilda Petelyayeva partiya boʻlimi rahbariyati ichida boshlangan mojaroning asosiy shaxslaridan biriga aylangan, natijada u boʻlajak saylov kampaniyasida rasmiy madadni qoʻldan boy bergan. Aprel oyida Petelyayeva 11,34% ovoz olib, Petrozavodsk meri saylovida ikkinchi oʻrinni egallagan (shunday qilib u shahar maʼmuriyati rahbari vazifasini bajaruvchi Andrey Demin va Kareliya „Yabloko“ rahbari Aleksandr Chazhengin oʻzib ketishga muvaffaq boʻlgan), shuningdek shaharning Lososinskiy bir mandatli okrugida 34,43% ovoz olib, Qonunchilik Assambleyasining yangi tarkibiga kirishga muvaffaq boʻlgan.

2003-yil avgust oyida partiyadosh biznesmen Vasiliy Popovning koʻmagida va federal rahbariyat bilan kelishilgan holda Petelyayeva Yabloko mintaqaviy boʻlimining yangi rahbari etib saylangan. Dekabr oyida boʻlib oʻtgan Davlat Dumasiga saylovlarda u Kareliyaning okrugida uning vakili boʻlgan, ammo „Yagona Rossiya“ partiyasi vakili Valentina Pivnenkoga yutqazib, yana ikkinchi oʻrinni egallagan(17,49%). 2006-yilda Kareliyalik „Yabloko“ Petelyayeva boshchiligida Petrozavodsk rahbarining toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlarini bekor qilishga qarshi kampaniyani boshlagan, bu „Yagona Rossiya“ partiyasi vakillari tomonidan taklif qilingan, ammo oʻsha yilning oktyabr oyida boʻlib oʻtgan saylovlarda, oxir-oqibat shaharning hozirgi meriga yutqazgan.
## Manbalar
Nina Maslova

**Nina Ivanovna Maslova** (; 1949-yilda tavallud topgan.) — sovet va ukrainalik sportchi va murabbiy; SSSR sport ustasi, Ukrainada xizmat koʻrsatgan murabbiy (1997), Ukrainada xizmat koʻrsatgan jismoniy tarbiya va sport xodimi (2013).

## Tarjimai holi
1949-yil 27-dekabrda Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Termiz shahrida tavallud topgan.

1972-yilda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini Jismoniy tarbiya va sport mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan va oʻsha yili Xersonga koʻchib oʻtgan. 1973-yildan Xerson shahar kengashining 3-maktabida oʻq otish boʻyicha murabbiy-oʻqituvchi boʻlib faoliyat olib borgan.

2005-yildan beri Nina Maslova Xerson oliy sport mahorati maktabida murabbiy-oʻqituvchi boʻlib faoliyat olib borgan. Ukraina terma jamoasining xalqaro musobaqalarga tayyorgarlik koʻrayotgan murabbiylar kengashi aʼzosi etib saylandi. 2010-yilda u Ukraina Prezidenti stipendiyasiga sazovor boʻldi.

Nina Ivanovna Maslovaning shogirdlari orasida:

— Anna Chaplieva xalqaro sport ustasi, 2000-yilda Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori, 1999-yilda ikki karra Yevropa chempioni, oʻq otish boʻyicha butun Ukraina musobaqalarining koʻp marta gʻolibi va sovrindori;

— Daria Logosha  xalqaro sport ustasi, Ukraina chempionatlari va chempionatlarining koʻp marta gʻolibi, 2004-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining kumush va bronza medali sovrindori, 2005-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining ikki karra bronza medali sovrindori;

— Sergey Kudrya  xalqaro sport ustasi, 2010-yilda Ukraina chempionatining kumush medali va yana 2010-yilda Yevropa chempionatining ikki karra kumush medali sohibi;

— Daria Tixova  xalqaro toifadagi sport ustasi, xalqaro musobaqalarning koʻp karra gʻolibi, 2008-yilda Pekinda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, 2009-yilda Ukraina rekordchisi, 2011-yilda Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori, 2012-yilda London Olimpiada oʻyinlarida Ukraina olimpiya terma jamoasi aʼzosi.

## Manbalar
Sergey Isheev

**Sergey Vladimirovich Isheev** — Rossiya Federatsiyasi Federal xavfsizlik xizmati podpolkovnigi, Ikkinchi Chechen urushi paytida xizmat burchini bajarish vaqtida olamdan o‘tgan, „Jasorat“ ordeni sohibi bo‘lgan (vafotidan keyin).

## Tarjimai holi
Sergey Vladimirovich Isheev 1959-yil 2-sentabrda Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Termiz shahrida SSSR Qurolli Kuchlari harbiy xizmatchisi oilasida tavallud topgan. 1976-yilda Toshkentdagi 53-sonli o‘rta maktabni tamomlagan, so‘ngra Kiev shahriga jo‘nab ketgan va u yerda Kiev fuqaro aviatsiyasi muhandislari institutiga (hozirgi Ukraina Milliy aviatsiya universiteti) o‘qishga kirgan. Isheev oʻqishni tamomlagach, Toshkentga qaytib keldi va u yerda Toshkent birlashgan aviatsiya otryadining 5-sonli ustaxonasida muhandis boʻlib o‘z faoliyatini olib bordi.

1986-yildan  SSSR davlat xavfsizlik organlari xizmatida, O‘zbekiston SSR Davlat xavfsizlik qo‘mitasida turli lavozimlarda faoliyat olib borgan. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmatida uch yil xizmat qildi. 1994-yilda u Rossiyaga ko‘chib o‘tdi va u yerda dastlab Rossiya Federatsiyasi Federal xavfsizlik xizmatining Murmansk viloyati bo‘yicha boshqarmasida xizmat qildi. 1997-yilda u Tula shahriga yuborildi, Rossiya Federatsiyasi Federal xavfsizlik xizmatining Tula viloyati bo‘yicha boshqarmasida turli lavozimlarda faoliyat olib bordi. 2000-yildan beri u Rossiya Federal xavfsizlik xizmatining Tula viloyatidagi Yasnogorsk bo‘limiga rahbarlik qilgan. 2001-yilda u dastlab direksiya bo‘limlaridan birining boshlig‘i bo‘lgan. Keyin esa Rossiya FSBning Tula viloyatidagi Novomoskovsk viloyati boshqarmasini boshqargan.

2003-yil 27-martda podpolkovnik Sergey Vladimirovich Isheev Shimoliy Kavkazdagi aksilterror bosqin bo‘layotgan hududga jo‘natildi. 2003-yilning 7-aprelida Isheev bir guruh hamkasblari bilan bo‘lgan avtomobil ayirmachilar tomonidan o‘rnatilgan portlovchi qurilma tomonidan portlatilgan va ichkaridagi barcha kishilar halok bo‘lgan.

Sergey Isheev Tula viloyati Novomoskovsk shahridagi shahar qabristoniga dafn etilgan. Qabrda doimiy ravishda xotira tadbirlari o‘tkaziladi.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan podpolkovnik Sergey Vladimirovich Isheev vafotidan so‘ng „Jasorat“ ordeni bilan bundan tashqari, u FSBning 3-darajali „Kontrrazvedkadagi xizmatlari uchun“ idoraviy belgisi, 2 va 3-darajali „Harbiy xizmatdagi faolligi uchun“ medallari bilan mukofotlangan.

## Xotirasi

* Yasnogorsk shahrida Isheev sharafiga ko‘chaga nom berildi va memorial lavha o‘rnatildi.
* Rossiya FSBning Novomoskovsk shahar boshqarmasi xodimlari ro‘yxatiga abadiy tarzda kiritilgan.
* Har yili Novomoskovskda Isheev xotirasiga bag‘ishlangan voleybol musobaqalari o‘tkaziladi.

## Manbalar
Diana Kan

**Diana Yeliseyevna Kan** (10-may 1964-yil Termiz shahrida dunyoga kelgan.) – rus shoirasi, Rossiya Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

## Tarjimai holi
1964-yil 10-mayda Turkiston harbiy okrugi Termiz shahar harbiy garnizonida dunyoga kelgan. Otasi ofitser (pravoslav dinidagi etnik koreys), onasi hayvonot bogʻi muhandisi (rus, Yaik kazak). 1983-yildan Orenburgda yashagan. Diana Kan Orenburg pedagogika institutida (chet tillar fakulteti) tahsil olgan, Moskva universitetining jurnalistika fakultetini tamomlagan (1984-1990). „Orenburg haftasi“ gazetasida faoliyat olib borgan (1990-1994). 1994-1995-yillarda „Moskva yozuvchi“ nashriyotida muharrir boʻlib ishlagan. 1995-1997-yillarda A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutining Oliy adabiyot kurslarida tahsil olgan. 1997-yildan beri Samara viloyati, Novokuybishevsk shahrida istiqomat qiladi.

U shoir Yevgeniy Nikolayevich Semichev bilan turmush qurgan. Turmush oʻrtogʻi bilan Yu. P. Kuznetsovaning Oliy adabiy kurslarda tanishgan. Diana Kanning oldingi nikohidan Anastasiya ismli farzandi bor.

## Ijod yoʻli
Diana Kan 19 yoshidan sheʼr yozishni boshlagan. Birinchi sheʼriy nashri 1988-yilda Orenburg gazetasi „Komsomolskoye plemya“da nashr etilgan. 1993-yilda u oʻzining birinchi sheʼrlar toʻplamini „Visokokosnaya vesna“ deb nomlangan. 1993-yildan Jurnalistlar uyushmasiga aʼzo, 1994-yilda esa Rossiya Yozuvchilar uyushmasiga aʼzo boʻldi.

Diana Eliseevnaning sheʼrlari Rossiya va chet eldagi koʻplab markaziy va mintaqaviy nashrlarda – „ Nash sovremennik“, „Moskva“, „Molodaya gvardiya“, „Goin Rossii“, " Yujnaya zvezda ", „Podyom“, „Zvonnitsa“, „Argamak“, „Baltika“ (Estoniya) va boshqa koʻplab jurnallarda nashr etilgan. Rossiyadagi bir qator mintaqaviy adabiy-badiiy jurnallar tahririyati aʼzosi boʻlgan.

## Mukofotlari

– Yil oxiridagi „Nash sovremennik“ jurnalining ikki „Sheʼriyat“ nominatsiyasida Butunrossiya yillik mukofoti sovrindori (1998, 2000).

– Yuqori fuqarolik ovoziga ega Rossiya haqidagi sheʼrlar nashri uchun „Anʼana“ Butunrossiya mukofoti laureati.

– „Mejdurechye“ sheʼrlar kitobi uchun „Sheʼriyat“ nominatsiyasida „Imperator madaniyati“ Butunrossiya mukofoti laureati.

– Adabiyot boʻyicha Samara viloyat mukofoti laureati.

– Gostiny Dvor jurnali mukofoti laureati.

– Samara viloyat adabiy mukofoti „Rossiya aks-sadosi“ laureati.

– Samara viloyati Viktor Bagrov nomidagi sheʼriyat mukofoti laureati.

– „Maxsus mukofot — Rossiyaga xizmat“ nominatsiyasida Avliy Knyaz Aleksandr Nevskiy (Sankt-Peterburg) nomidagi Butunrossiya adabiy mukofoti laureati.

– „Kapitanning qizi“ Butunrossiya Pushkin mukofoti laureati (2012).

## Manbalar
Beliy Vyacheslav

**Beliy Vladimirovich  Vyacheslav** (1945-yil 1-avgust, Termiz — 20-may 2020-yil, Moskva) — sovet va rossiyalik fizik, Fizika-matematika fanlari nomzodi, RSFSR Davlat mukofoti laureati (1991, Irina Veretennikoff va Yuriy Klimontovich bilan birgalikda), IZMIRAN bosh ilmiy xodimi, ionosferadagi statsionar boʻlmagan hodisalarni radiofizikaviy usullar bilan oʻrganish boʻyicha mutaxassis.

## Tarjimai holi
Beliy Vyacheslav 1945-yil 1-avgustda Termiz shahrida tavallud topgan. Bolaligi va yoshligi Toshkentda o‘tgan. 1962-yilda o‘qish uchun Moskvaga ko‘chib o‘tdi. Moskva davlat universitetining fizika fakulteti (1969) va uning aspiranturasini tamomlagan, 1971-yilda radiofizika fanidan nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, u fizik-olim Yuriy Klimontovichning shogirdi. Doktorlik dissertatsiyasi “Muvozanatsiz tizimlarda transport va kinetik tebranish hodisalari” deb atalgan(1988).

1971-yildan soʻnggi kunlarigacha Troitsk shahrida yashab, IZMIRANda ishlagan va kichik, katta, yetakchi, bosh ilmiy xodim lavozimlarida o‘z faoliyatini olib borgan.

1982-yildan boshlab u Bryussel erkin universiteti qoshidagi Solvay instituti bilan yaqindan hamkorlik qilgan, shuningdek, ushbu universitetda fizika va plazma boʻyicha frilanser sifatida faoliyat yuritgan. U Nobel mukofoti sovrindori — Ilya Prigojin bilan birga faoliyat olib borgan, u bilan   fondining ilmiy tadbirlarida qatnashgan (1991, 1996 va 2002). 1992-yilda u Prigojin ikkovi SSSRning sobiq prezidenti Gorbachyov bilan uchrashuvida hamrohlik qildi.

U 2020-yil 20-may kuni Moskvada COVID-19 pandemiyasi davrida koronavirus infeksiyasi taʼsiri tufayli olamdan oʻtdi.

## Hissasi
Ilmiy faoliyatning asosiy yoʻnalishi — nolokal transport hodisalari va muvozanatsiz tizimlardagi tebranishlarni nazariy tadqiq qilish. U ionosferadagi statsionar boʻlmagan hodisalarni radiofizik usullar bilan tadqiq qilish sohasida, plazmadagi kvant hodisalarining kinetik nazariyasida, xususan, Fermi gazlari uchun almashinuv oʻzaro taʼsirini hisobga olgan holda bir qator muhim natijalarga erishdi. Soʻnggi yillarda ilmiy qiziqishlari fluktuatsiya-dissipatsiya teoremasini bir xil boʻlmagan plazma holatiga umumlashtirish bilan bogʻliq boʻlib, u yerda boshqa narsalar qatorida „Physical Review Letters“, „Physical  Review“,  da chop etilgan toʻliq natijalarni olish mumkin edi.

Plazma diagnostikasining asosiy usullaridan biri boʻlgan Tomsonning tarqalish usuli yordamida ham natijalarga erishildi.Uning ilmiy qiziqishlari: statistik fizika, kinetik nazariya, plazma fizikasi, radiofizika, ionosfera fizikasi.

## Oilasi
Otasi — Vladimir Prokofyevich Beliy, Yekaterinoslavda tavallud topgan, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, KPSS aʼzosi, Oʻzbekiston SSR boshqaruvida faoliyat olib borgan. Onasi markaziy Rossiyada dunyoga kelgan, 1929-yilda kollektivlashtirish qochqini boʻlgan.

Xotini (1972-yildan) — Lyudmila Sergeevna Galaxmatova (1947-yilda tavallud topgan), biolog va landshaft dizayneri. Qizi Anna (1974-yilda tavallud topgan), oʻgʻli Andrey (1975-yilda tavallud topgan), ikkita nabirasi bor. Beliy Vyacheslav Andrey Alekseevich Slavnovning kuyovi.

## Manbalar
Aleksandr Tkachev

**Aleksandr Illarionovich Tkachev** (6-avgust 1907-yil Orenburg — 10-mart Denov, Surxondaryo) — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Katta serjant boʻlgan paytda  1-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

## Tarjimai holi
Aleksandr Illarionovich Tkachev 1907-yil 6 (19)-avgustda Orenburg viloyati, Novo-Troitskoye qishlogʻida dunyoga kelgan.
1929—1931-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan. 1938-yilda Toshkentdagi buxgalterlik kurslarini tamomlab, Termiz shahridagi daryo portida ishlagan.

### Ulugʻ Vatan urushi
Nijniy Tagil RVK tomonidan 1944-yilda Ulugʻ Vatan urushiga chaqirilgan. Aleksandr Tkachev uchta „Shon-sharaf“ ordeni, Qizil Yulduz ordeni va „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1944-yilda 23-iyulda 1-Ukraina fronti 172-oʻqchi  diviziyasining buyrugʻi bilan №: 63/n 368-alohida armiya jazo kompaniyasining kotibi, katta serjant Tkachev dushmanning pulemyot oʻqlari ostida jang  maydoniga oʻq-dorilarni yetkazib berganligi uchun „Jasorat uchun“ medali bilan mukofotlangan.

1944-yil 30-sentyabrda 1-Ukraina fronti 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan №: 259/n, 368-alohida armiya jazo kompaniyasi boʻlimi komandiri, katta serjant Tkachev 1944-yil 17-iyuldan 22-iyulgacha boʻlgan janglarda dushmanning 11 ta askarini va 1 ta ofitserini granata bilan yoʻq qilgani uchun „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil 19-oktyabrdagi buyrugʻi bilan №: 49/n 368-alohida armiya jazo otryadi boshligʻi, katta serjant Tkachev 1944-yil 14-sentyabrda birinchi boʻlib dushman tarafga oʻtib, ularning oʻt otishiga toʻsqinlik qilib oʻz avtomatining oʻqlari bilan dushmanni qoʻlga olganligi uchun 3-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan mukofotlangan.

1944-yildan KPSS (b) aʼzosi etib tayinlangan.

1945-yil 14-martda 1-Ukraina frontining 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan № 77/n, 395-Taman oʻqchi diviziyasining 368-alohida armiya jazo otryadi komandiri, katta serjant Tkachev oʻz boʻlinmasi kuchlari bilan 4 ta xonadondan dushmanni qoʻlga olgani, 8 ta hujumni qaytargani va shu bilan birga 28 ta askarni yoʻq qilgani uchun  2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 29-aprelda 395-oʻqchilar diviziyasining buyrugʻi bilan №: 20/n 395-Taman oʻqchi  diviziyasining 368-alohida armiya otryadining komandiri, katta serjant Tkachev jang paytida dushmanni granata bilan yoʻq qilib birinchi boʻlib ular tarafga oʻtib avtomat oʻqi bilan 13 ta nemis askari va 1 ta zobitini yoʻq qilib 6 ta nemis qabilasi askarini asirga olgani uchun Qizil Yulduz ordeni bilan mukofotlangan.

### Urushdan keyin

1945-yil oktyabr oyida urushdan keyin Tkachev Oʻzbekistonning Denov shahridagi „Selxozkimyo“da bosh hisobchi boʻlib ishlagan. 1976-yil 10-martda Surxondaryo viloyati Denov tumanida vafot etgan.

## Manbalar
Venera Sharipova

**Venera Gareevna Sharipova** (; 1932-yil 23-fevral — 1989-yil 8-sentyabr) — opera xonandasi (lirik-koloratura soprano). Tatar ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1956). Tatar ASSR xalq artisti (1976). RSFSR xalq artisti (1988). M. Jalil nomidagi Tatar opera va balet teatri yakkaxon ijrochisi.

## Tarjimai holi
Sharipova Venera Gareevna 1932-yil 23-fevralda Oʻzbekiston SSR Sherobod tumanida dunyoga kelgan.
1952-yilda P. I. Chaykovskiy nomidagi Moskva konservatoriyasini tamomlagan.
1952—1977-yillarda M.Jalil nomidagi  Tatar opera va balet teatrining yakkaxon ijrochisi boʻlgan.

1977—1989-yillarda esa G. Toʻqay nomidagi Tatar filarmoniyasining yakkaxon ijrochisi boʻlgan.

1981—1989-yillarda u oʻz brigadasi bilan SSSR shaharlarida (Moskva, Leningrad, Riga, Sember, Sverdlovsk, Gorkiy, Naberejnye Chelni va boshqalar) gastrollarda boʻldi.
Venera Sharipova ko‘p yillar davomida M. Jalil nomidagi Tatar opera teatrining yetakchi ijrochilaridan biri bo‘lgan. Teatrdagi faoliyati davomida u rus, xorijiy, shuningdek, sovet va tatar kompozitorlarining operalarida lirik-koloratura sopranoning ko‘plab qismlarini ijro etgan. Klassik opera sanʼatining yuksak talablarini egallash Venera Sharipova ijodiga katta taʼsir koʻrsatdi. U o‘zlashtirgan mutanosiblik hissi, yuksak professional opera anʼanalari unga milliy to‘xtamlarni(intonatsiya) klassik opera uslubiga  moslashtirish imkonini berdi.
Xonandaning repertuaridan tatar xalq qo‘shiqlari, rus, xorijiy va tatar bastakorlarining kamerali vokal asarlari ham bor.

## Asosiy guruhlari

* Tatyana, Masha („Dubrovskiy“, E. F. Napravnik)
* Snegurochka, Marta („Tsarskaya nevesta“, N. A. Rimskiy-Korsakov)
* Margarita („Faust“ , Sh. Guno)
* Leonora („Trubadur“ , G. Verdi)
* Violetta („Traviata“, G. Verdi)
* Chio-chio-san („Madam Batterflay“, G. Puchchini)
* Sarvar („Bashmachki“, J. Fayzi)
* Iolanta („Iolanta“ P. I. Chaykovskiy)
* Oltinchech („Oltinchech“ N. G. Jiganova)
* Gulyuzum („Nayemshik“, S. Saydasheva) va boshqalar.

## Qiziqarli faktlar
Qozon shahrida opera va balet teatri binosi ochilganda binoning ovozi birinchi marta Venera Sharipova va Faxri Nasretdinovalarning chiqishlarida o‘rganilgan.
Venera Sharipova Qozondagi organ musiqasining birinchi solisti edi.
Venera Sharipova birinchi bo‘lib Oleg Lundstryom orkestrida tatar qo‘shiqlarini kuyladi.

## Unvoni va mukofotlari

* Tatar ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1956)
* Tatar ASSR xalq artisti (1976)
* RSFSR xalq artisti (1988)
* „Shon-sharaf belgisi“ ordeni kavalyeri (1957-yil 7-may).

*

## Adabiyotlar

* Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999 — C. 662.
* *Егорова О*. Шарипова Венера Гарипова //Народные артисты: Очерки.— Казань, 1980. С. 438—443

## Manbalar
Vladimir Verxovtsev

**Vladimir Nikolayevich Verxovtsev** (1955-yil 27-yanvarda tavallud topgan) — Sovet va Rossiya harbiy rahbari, general-polkovnik, Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasi boshligʻi, texnika fanlari nomzodi.

## Tarjimai holi
1955-yil 27-yanvarda Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumanida tavallud topgan. Dushanbedagi maktabda tahsil olgan, 10-sinfni ham oʻsha yerda tamomlagan.
1972-yilda F. E. Dzerjinskiy nomidagi harbiy akademiyada oʻqishni boshladi. U aʼlo baholarga oʻqigan. VVUZning basketbol kadetlar jamoasi aʼzosi edi. 1977-yilda akademiyani imtiyozli diplom bilan tamomlagan.
Akademiyani tamomlagach, u Sibir harbiy okrugida xizmat qildi.
1984-yilda F. E. Dzerjinskiy  nomidagi va qoʻmondonlik fakultetini tamomlagan, keyin Moskva harbiy okrugidagi boʻlinmalardan birida xizmat qilgan.
1987-yilda 12-bosh boshqarma markaziy apparatida xizmat qila boshladi.
1989-yildan beri u Rossiya Qurolli Kuchlari bosh shtabining bosh operativ boshqarmasida turli lavozimlarda oʻz faoliyatini olib borgan.
1999-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari bosh shtabining Harbiy akademiyasini tamomlagan.
1997-yildan yana Rossiya Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasida faoliyat yuritdi. U shtab boshligʻi va boshliqning birinchi oʻrinbosari boʻlgan.
2005-yil dekabr oyida u Rossiya Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasi boshligʻi etib tayinlandi va shu boʻlinmaning 7-boshligʻi boʻldi.
2010-yil 24-dekabrda Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan general-polkovnik Aleksandr Verxovtsev Rossiya Qurolli Kuchlari safidan boʻshatildi.

U „Rosatom“ davlat korporatsiyasining kuzatuv kengashi aʼzosi safida boʻldi.

2013-yil may oyida Aleksandr Verxovtsev „Atomredmetzoloto“ uran xoldingining „Rosatom“ davlat korporatsiyasining konchilik boʻlimi bosh direktori etib tayinlandi.

## Mukofotlari

* III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni
* IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun ordeni“
* Aleksandr Nevskiy ordeni
* Harbiy xizmatlari uchun ordeni (Rossiya)
* „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali
* „SSSR Qurolli Kuchlariga 60 yilligi“ yubiley medali
* „SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yilligi“ yubiley medali
* I darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
* II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
* III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
* „Rosatom“ davlat korporatsiyasining „Atom energetikasi va sanoat faxriysi“ nishoni
* „Rosatom“ davlat korporatsiyasining nishoni E. P. Slavskiy
* „Rosatom“ davlat korporatsiyasining koʻkrak  nishoni Akademik I.V. Kurchatov 1-darajali
* „Rosatom“ davlat korporatsiyasining 1-darajali „Atom sanoatidagi xizmatlari uchun“ koʻkrak nishoni
* „Rosatom“ davlat korporatsiyasining 1-darajali „Atom sanoatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun“ koʻkrak nishoni.

## Manbalar
Abul Muin an-Nasafiy

**Abul Muin an-Nasafiy** (1027-yil — 1114-yil) — kalom ilmi allomasi, mutafakkir olim.
## Hayoti
Abul Muin an-Nasafiy milodiy 1027-yilda Qarshi (Nasaf) shahrida tugʻilgan. Ayrim oʻrinlarda alloma ismiga Ibsoniy qoʻshimchasi ham qoʻshilganligi sababli, uning Ibson qishlogʻida tugʻilganligi haqida taxminlar mavjud.
### Taʼlimi
Abul Muin an-Nasafiyning katta bobosi Makhul Nasafiy Imom Moturidiyning shogirtlaridan boʻlgan. Bobosi Moʻtamid ibn Makhul Nasafiy ham oʻz davrida mashhur hanafiy olimlaridan biri boʻlgan. Lekin kichik Nasafiyning bilimga boʻlga qiziqishi otasi Muhammad ibn Moʻtamid sababli yuzaga kelgan. Mazkur shaxs shaharning peshvo ulamolaridan biri boʻlgan. Abul Muin an-Nasafiy boshlangʻich taʼlimni avval bobosidan, soʻngra otasidan oladi. Keyinchalik esa Abul Yusr Pazdaviyga shogirt boʻlib unda saboq oladi.
### Ijodi
Imom Nasafiy Abbosiylar xalifaligi davrida Samarqand va Buxoro shaharlarda isteqomat qilgan va shu yerda qolib ijod qilgan. U bu shaharlarda tarqalgan notoʻgʻri mazhablarga raddiya bergan hamda shu asnoda koʻplab kitoblarni taʼsnif qilgan. Olimning bugungi kungacha yetib kelgan asari „Tabsirtul adilla fi usuliddin“ kitobi boʻlib, mazkur asar moturidiylik taʼlimotida „Tavhid“ asaridan keyingi ikkinchi oʻrinni egallaydi. Bu kitob moturidiya taʼlimotining dunyo boʻylab tarqalishiga ulkan hissa qoʻshgan.

Shu bilan birgalikda olimning yana koʻplab qoʻlyozma asarlari mavjud boʻlib, ularning hozirgi davrdagi ilmiy amaliy ahamiyati beqiyosdir. Shunday kitoblar orasiga: „At-Tamhid li qovaidit tavhid fi ilmil kalom“, „Moʻtaqidot“, „al-Umda fi usuli fiqh“, „al-Olim val mutaalim“ singari asarlari kiradi.

### Shogirdlari
Abul Muin an-Nasafiyning Samarqand va Buxoroda koʻplab shogirdlari boʻlib, ular ham hanafiy olimlari orasida mashhurlikka erishgan. Shulardan biri Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Ahmad Abu Bakr Alouddin Samarqandiy boʻlib, uning „Tuhfatul fuqiho“ nomli kitobi juda katta mashhurlikka erishgan.

## Vafoti
Abul Muin Nasafiy umri davomida mol-dunyoga qiziqmadi. Oʻz davrida yuzaga kelgan muholif firqalarga qarshi turdi va ularning botil ekanligini manbalar bilan isbot etdi. Alloma milodiy 1114-yilda Samarqand shahrida vafot etdi. Uning qabri Qarshi tumanidagi Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi tarkibidagi sagʻanaga dafn etilgan.

## Xotirasiga hurmat
2019-yilning 25-dekabr sanasida Qashqadaryo viloyati hokimlik binosida Abul Muin Nasafiyning maʼrifiy faoliyatiga bagʻishlangan „Jaholatga qarshi maʼrifat bilan kurashgan buyuk alloma“ mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya boʻlib oʻtdi.

Ushbu ilmiy-amaliy konferensiyada Rossiya, Turkiya, Misr, Bangladesh, Tojikiston va Qirg‘iziston singari mamlakatlarning kuchli bilim va salohiyatga ega olimlari hamda yurtimizdagi yetakchi soha mutaxassislari ishtirok etdi. Konferensiya ishtirokchilari Abul Muin Nasafiyning diniy, ilmiy va maʼrifiy faoliyatiga aloqador boʻlgan maʼruzalarini keng ommaga havola etishdi.

## Yana qarang
* Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi
## Manbalar

## Havolalar
Qahramon Nuraliyev

**Qahramon Nuraliyev Qulsaxatovich** (1964-yil 21-noyabrda Termiz shahrida tugʻilgan) — sovet sambochisi, sambo boʻyicha yoshlar va oʻsmirlar oʻrtasidagi SSSR chempionatlari sovrindori, sambo boʻyicha SSSR kubogi gʻolibi va sovrindori, Yevropa chempionati sovrindori, sambo boʻyicha RSFSR Millatlar Spartakiadasi chempioni, SSSRda xalqaro toifadagi sport ustasi. U Aleksandr Yegorovich Sokolov va E.A.Tyurin rahbarligida mashgʻulotlar oʻtkazgan. U yengil vazn toifasida (62 kg gacha) musobaqada qatnashgan. Hozirda „Olimp“ nomli kurash boʻyicha bolalar va oʻsmirlar sport maktabi direktori(Tver).
## Oilasi
Qahramon Nuraliyevning xotini Natalya Viktorovna 1971-yilda tavallud topgan. Natalya ham sambo boʻyicha jahon chempioni, sambo va dzyudo boʻyicha SSSR sport ustasi. Dzyudo boʻyicha SSSR chempionati gʻolibi va oltin medal sovrindori. Er-xotinning toʻrt oʻgʻil va bir qizi bor. Juftlikning katta oʻgʻli dzyudo boʻyicha oʻsmirlar va yoshlar oʻrtasidagi Rossiya chempionatlari gʻolibi, dzyudo boʻyicha Rossiya kubogi gʻolibi, dzyudo boʻyicha Yevropa kubogi gʻolibi va oltin medal sovrindori, Rossiya, Yevropa va Jahon chempionatlarining chempioni va oltin medali sovrindori. Universal jang boʻyicha Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi. Nuraliyevning ikkinchi oʻgʻli universal jang boʻyicha Rossiya, Yevropa va jahon chempionatlari chempioni va sovrindori, universal jang boʻyicha xalqaro toifadagi sport ustasi. Ularning uchinchi oʻgʻli dzyudo boʻyicha yoshlar oʻrtasida Rossiya chempionati gʻolibi, dzyudo boʻyicha Yevropa oʻsmirlar Olimpiya festivali kumush medali sovrindori, universal jang boʻyicha Rossiya, Yevropa va jahon chempionatlari chempioni va sovrindori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sport ustasi.

2002-yilda Nuralievlar oila jamoalari oʻrtasida „Dadam, onam, men sport oilasiman“ koʻpkurash boʻyicha Rossiya chempionatida gʻolib boʻlishgan. 2005-yilda Nuraliyevlar oilasi „Yilning eng yaxshi oilasi — sport yutuqlari uchun“ nominatsiyasida „Rossiya oilasi“ Milliy mukofoti sohibi boʻlishgan. 2018-yilda oila „Ota-ona shon-sharafi“ ordeni bilan taqdirlangan.
## Yutuqlari
* Sambo boʻyicha SSSR jamoaviy kubok sohibi 1983-yil — 
* Sambo boʻyicha SSSR chempionati 1985-yil — 
* Sambo boʻyicha SSSR chempionati 1985-yil — 3-oʻrin
* Sambo boʻyicha SSSR chempionati 1988-yil — 
* Sambo boʻyicha SSSR kubogi 1989-yil — 3-oʻrin

## Manbalar
Qunduzak masjidi

**Qunduzak masjidi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida barpo etilgan masjid. Masjid Koʻk Gumbaz masjidi qarama-qarshi tomonida joy olgan.
## Tarixi
Mazkur masjid hijriy 1345-yil (milodiy 1926-yil) da qurib bitkazilgan. Masjidning qurilishiga aloqador qoʻlyozmalarda yozilishicha, masjid qurilishida usta Mulla Joʻra Soʻfi, duradgor ustalardan esa usta Almardon va usta Saidxoʻjalar ishtirok etgan.

## Tuzilishi
Masjid old tomoni chiroyli, naqshinkor koshin bezaklar bilan bezaklangan.
## Taʼmirlash ishlari
Masjidning bir qismi 2002-yilda qisman taʼmirdan chiqqan. Bugungi kunga kelib masjid jom’e masjidi sifatida faoliyat olib boradi. Masjidda nomozxonlar besh vaqt namoz oʻqishlari mumkin.

## Muhofaza qilinishi
Qunduzak masjidi Davlat yodgorliklarini saqlash roʻyxatiga kiritilgan. Shuningdek, mazkur obyekt UNESCOning umuinsoniy qadriyatlar kitobidan ham joy egallagan.
## Manbalar
Chubin madrasasi

**Chubin madrasasi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan tarixiy yodgorlik. U shaharning shimolida joy olgan. Bugungi kunda bu hududda Shahrisabz tarix muzeyi faoliat yuritadi.
## Joylashuvi
Chubin madrasasi shaharning shimoliy qismida, Oqsaroy qarshisida joylashgan.
Madrasa yogʻochga ishlov beruvchi hunarmandlar mahallasida joylashgan.
## Tarixi
Mazkur inshoot kim tomonidan barpo etilganligi aniqlanmagan. Xalq orasida ayrim taxminlar va rivoyatlar mavjud xolos. Bu madrasa „yogʻoch bozori“ yaqinida joylashganligi sababli ham chub — „yogʻoch“ soʻzi asnosida Chubin deya nomlanib ketilgan.

Madrasa XVI asrda bunyod etilgan boʻlib, oʻz davrida insonlarga diniy taʼlimdan saboq beruvchi darsgoh vazifasini oʻtagan. Shu sababli ham, mazkur hududda xonaqoh, oʻquv xonalari vatalabalar yashashi uchun hujralar ham bunyod etilgan.

Oʻrta asrlarga oid qoʻlyozma maʼlumotlariga koʻra, Shahrisabzda oʻsha davrda jami qirqdan ziyod madrasa faoliyat yuritgan. Ilmi toliblar bu yerga uzoq yurtlardan kelib taʼlim olganliklari sababli ham madrasa hovlisidagi hujralardan yotoqxona sifatida foydalanishgan.

## Tuzilishi
Masjid tarkibi darsxona, hujralar va kirish darvozalaridan tashkil topgan. Madrasa binolari keng hovli atrofini o‘rab turadi. Darsxona devorlari va masjidning ichkari qismi ganch bezaklar bilan bezatilgan, tom qismi katta gumbazlar bilan yopilgan. Hujralar esa oddiy toqilar bilan yopilgan. Ular XVII asrning oxirida, qadimiy poydevorlar ustiga qurib bitkazilgan.

## Taʼmirlash ishlari
1993—1996-yillarda madrasa hududida taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan va muzeyga moslab qayta rekonstruksiya qilingan. Bugungi kunda bu yerda Shahrisabz tarix muzeyi faoliyat yuritib kelmoqda.

## Muhofazaga olinishi
Oʻzbekiston Respublikasi vazirlar mahkamasining 2019-yil 30-maydagi qaroriga koʻra, Shahrisabzda birinchi muzey-qoʻriqxona barpo etilgan. Uning qamroviga Shahrisabz shahrida joylashgan 7 ta tarixiy yodgorlik obyeklari kirilgan boʻlib, Chubin madrasasi, Shahrisabz shahrining tarixiy qal’asi, Maliki Ashtar masjidi, Kunchiqar masjidi, Chorsu savdo gumbazi shular sirasiga kiradi.

## Manbalar

## Havolalar
* Chubin manzarasi haqidagi you tube videosi
Rauf Qodirov

**Rauf Gʻofurovich Qodirov** (1952-yil 27-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari nomzodi, professor.
## Biografiyasi
Rauf Gʻofurovich Qodirov 1952-yil 27-sentyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi, kompozitor Gʻafur Qodirovning farzandi. 1975-yilda Toshkent davlat konservatoriyasi, 1999-yilda Toshkent pedagogika universiteti amaliy psixologiya fakultetini tamomlagan. 1975—1989-yillarda Toshkent pedagogika instituti xor dirijyorligi kafedrasi oʻqituvchisi, 1989—2000 yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri, 1999—2000 yillarda musiqa fakulteti dekani, 1991—2000-yillardan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi musiqa pedagogikasi kafedrasi dotsenti, 2000—2009-yillarda Ilmiy kengashi ilmiy kotibi, 2002—2004-yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2006-yildan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi professori.  2017-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi unvoni bilan taqdirlangan.

### Ilmiy faoliyati
1982—1985-yillarda Moskvada Butunittifoq Pedagogika fanlari akademiyasi Badiiy tarbiya ilmiy tadqiqot institutining musiqa boʻlimi aspiranturasida tahsil olgan va 1986-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1992—1995-yillarda Toshkent pedagogika instituti pedagogika kafedrasi doktoranturasida oʻqigan. Rauf Qodirovning oʻquv, ilmiy va ijodiy tadqiqoti asosan musiqa pedagogikasi va psixologiyasi masalalariga oid. 400 dan ortiq  ilmiy-ijodiy ishlar, jumladan, „Boshlangʻich maktabda koʻp ovozli kuylash“ (1997), „Oʻzbekiston bolalar qoʻshiqlari antologiyasi“ (2002), „Musiqa psixologiyasi“ (oʻzbek va rus tillarida, 2005), „Muzikalnaya pedagogika“ (2009), „Musiqa pedagogikasi“ (2011), „Ommabop musiqiy glossariy“ (2014, 2016), „Kompozitor Gʻafur Qodirov: hayoti va ijodi — godi jizni i tvorchetstvo“ (Monografiyasi, konserti va DVD yozuvi, 2017), „Musiqa pedagogikasi“ (2018) kabi asarlar, bolalar uchun „Ayiqcham“, „Quyon“, „Mehribon oyijon“, „Aks sado“, „Eski shahar“ kabi qoʻshiqlar muallifi. Olim Abdurauf Fitratning „Oʻzbek klassik musiqasi va uning tarixi“, Abdurahmon Jomiyning „Kitob“, Abdulla Avloniyning „Musiqa“ kitoblarini ilmiy va sheʼriy tarjima qilgan, xalq ijodiyotiga mansub boʻlgan va kompozitorlarning bolalar qoʻshiqlarini sheʼriy tarjima qilgan va jamoa boʻlib kuylash uchun qayta ishlagan. 1999-yildan UNESCOning xalqaro musiqa ta’limi jamiyati (ISME) a’zosi.
## Manbalar
Vitr namozi

**Vitr** ()&#x200E; — xufton namozidan keyin oʻqiladigan va toq sonli rakaatlardan iborat namoz turi. Oxirgi rakatda qunut duosi oʻqiladi. Faqatgina ramazon oyida, tarovih namozidan keyin jamoat boʻlib oʻqiladi. Boshqa payti yakka tartibda oʻqiladi. Ayrim islom ulamolari (asosan hanafiylar) buni vojib namozlardan biri deb bilishadi.

## Namozni ado etish
Vitr namozi xufton namozining sunnatidan keyin oʻqiladi. Uning oʻziga xos xususiyati qunut duosi namozning uchinchi rakaatida oʻqilishidir. Buxoriy, Muslim, Nasoiy, Termiziy, Abu Dovud va boshqalarning hadis toʻplamlarida Muhammad paygʻambar bu namozni oʻqiganligi haqida maʼlumotlar bor. Imom Abu Hanifa vitr namozini oʻqishni vojib deb hisoblagan, lekin uning shogirdlari Abu Yusuf, Muhammad ash-Shayboniy, shuningdek, yana uchta mazhab asoschilari — Imom Molik, imom Shofiy va Imom Ahmad ushbu namozni sunnati muakkada deb hisoblashadi.

Hanafiy mazhabida vitr namozi 3 rakat, qolgan uchta sunniy mazhabda esa 1 rakatdan iborat. Muayyan sharoitlarda vitr namozini koʻp rakat bilan oʻqish mumkin. Namoz yakka tartibda oʻqiladi, lekin Ramazon oyida jamoat bilan oʻqish mumkin. Hanafiy mazhabida vitr vojib amal boʻlganligi sababli, agar tark qilingan boʻlsa, qazo qilib oʻqishi kerak. Molikiy, Shofi’iy, Hanbaliy mazhablarida vitr namozining qazosi oʻqilmaydi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
Dilorom Karimova (olima)

**Dilorom Amonovna Karimova** (1968-yil, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, kimyo fanlari nomzodi, professor.
## Biografiyasi
Dilorom Karimova 1968-yil Qiziltepa tumani Zarmetan qishlogʻida tugʻilgan. 1990-yilda Samarqand davlat universiteti kimyo fakultetini tamomlab, kimyo oʻqituvchisi ixtisosligini olgan. 1999-yilda Navoiy davlat konchilik institutini tugatib, muhandis-ekolog ixtisosligini olgan. 1990—1995-yillarda Qiziltepa tumani 13-umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻqituvchisi, 1995—2001-yillarda „Navoiyazot“ ishlab chiqarish birlashmasida smena boshligʻi, texnika xavfsizligi muhandisi, 2001—2004-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Kimyoviy texnologiya“ kafedrasida assistent, 2004—2007-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti „Kimyo“ kafedrasi oʻqituvchisi, 2007—2010-yillarda katta oʻqituvchi, 2010—2012-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasida dotsent vazifasini bajaruvchi, 2012—2013-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi dotsenti, 2013—2019-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan „Kimyo“ kafedrasi professori.
### Ilmiy faoliyati
2010-yilda „Kompozitsion polimer sorbitlar ishlab chiqarish, undan sanoatning zararli gazlarini tozalashda foydalanish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 300 dan ortiq ilmiy, oʻquv-uslubiy maqola va tezis hamda qoʻllanmalar muallifi. 
## Manbalar
Masut Fatkulin

**Masut Mahmudovich Fatkulin** (1949-yil 24-aprelda OʻzSSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan) — rassom, madaniyat arbobi, Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi (2012-yil).

## Biografiyasi
1949-yil 24-aprelda Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan. Rossiyaning Moskva shahrida yashaydi va ishlaydi.

1973-yildan — SSSR Rassomlar uyushmasi, Rossiya Rassomlar uyushmasi aʼzosi, 1993-yildan — Moskva Rassomlar uyushmasi aʼzosi.

1993-yilda A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan, monumental va dekorativ sanʼat rassomi (professor V. VA. Jmakin).

2001-yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya davlat boshqaruvi akademiyasini huquq yoʻnalishida oʻqib, tamomlagan.

2006-yilda huquq fanlari yoʻnalishi boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2006-yilda u muxbir aʼzosi, 2012-yilda Rossiya Badiiy akademiyasining Rassomlik boʻlimidan akademigi etib saylangan.

2008-yilda Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi, 2013-yilda Ukraina Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi etib saylangan.

Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy sanʼat va dizayn instituti YuNESKO kafedrasi mudiri.

1992-yilda u SSSR Rassomlar uyushmasining huquqiy vorisi sifatida Xalqaro rassomlar uyushmalari konfederatsiyasini tuzish tashabbusi bilan chiqdi.

2014-yilda Masut, Londondagi Sotheby’s auktsion uyi koʻrgazmasida MKSH kolleksiyasidagi asarlarni vakillik ishtirokini tashkil qildi.

Madaniyat va sanʼat xodimlari xalqaro ijodiy jamoat birlashmalari „Muvofiqlashtiruvchi kengash“ aʼzosi, MDHga aʼzo davlatlar madaniy hamkorlik kengashi aʼzosi (1995-yildan).

## Ijodiy faoliyat
Asosiy ishlari: „Qish naqshlari“. (1974-yil,80x100), „Quva granatalari“ (1976-yil,80x100), „Nonushta“ (1981-yil, 100x100), „ Ikki qahramon“, „Tinch osmon ostida“ (1984 yil,120x80), „V. I. Lenin. Yangi kun tongida“ (1987-yil,225x110), „Quruq oʻtlar“ (1989-yil,100x80), „Bahor. Avtoportret“(1984-2012-yillar, 80x80), „Gulnora Karimova portreti“ (2013-yil ,100x80), „V. V. Putin. Inauguratsiya“ (2014-yil,200x100), „Jahon yetakchilarining portretlari“ (V. V. Putin, D. A. Medvedev, Si Szinpin, B. Obama, A. Merkel, D. Kameron va boshqalar).

## Mukofotlar

* Doʻstlik ordeni (2006)
* II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2002)
* „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali (1998)
* Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining „Madaniyatdagi yutuqlari uchun“ nishoni (1999)
* Oʻzbekiston Lenin komsomol mukofoti (1978)
* Qarshi shahri faxriy fuqarosi (2007)
* K.Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2003).
* Soka universitetining faxriy professori, Tokio, Yaponiya (2005)
* M.Uygʻur nomidagi Davlat sanʼat va madaniyat institutining faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2006).

**Badiiy akademiyaning mukofotlari**

* Rossiya Badiiy akademiyasining oltin medali (2009)
* Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi oltin medali (2009)
* Rossiya Badiiy akademiyasining „Akademiya oldidagi xizmatlari uchun“ oltin medali (2014)

## Manbalar
Maliki Ashtar masjidi

**Maliki Ashtar masjidi** (yoki Hazrati Malik Ajdar, Maliki Ajdar nomlari bilan ham mashhur)  — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida bunyod etilgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Shuningdek, bu yodgorlik „Malik Ashtar“ va keyinroq esa „Malik Ajdar“ nomi bilan atala boshlangan. Asl nomi arab tilidan olingan. 
## Etimologiyasi
„Malik Ashtar“ masjidining bu nomi arab tilidan kelib chiqqan boʻlib, u „Moliki ushtur“ soʻzidan olingan. Bu soʻz „tuyador“ degan maʼnoni anglatadi. Yaʼni masjid oʻz davrida savdo karvonlarida qatnaydigan koʻplab tuyalarga ega boʻlgan boy tomonidan barpo etilgan.
Maliki Ashtar masjidining nomlanishi (xalq orasida „Gumbaz“ masjidi deb ham ataladi) Maliki Ashtar ismli arab sarkardasining qabri, boshqa manbalarda esa „gʻilay“ Ashtar haqidagi afsonalar bilan ham bogʻliq deya hisoblaniladi.

## Tarixi
Masjid binosi XVI - asr oxirida toʻliq shakllangan hozirgi koʻrinishga kelgan.
Baʼzi manbalarda qayd etilishicha avvallari bu yerda karvonsaroy ham faoliyat yuritgan boʻlishi mumkin. Masjid xonaqosi atrofidagi yigirmaga yaqin hujralar va qadimiy supalar shundan dalolat beradi.
Ayrim taxminlarga koʻra, 7-10-asrda bu hududda qandaydir ziyoratgoh va unda dafina-qabr ham mavjud boʻlgan.
## Tuzilishi
Mazkur obyekt sinchkorlik tipidagi mavze masjidlar sirasiga kiradi. Masjidning oʻlchamlari 8x8 va 8x8.5 metrni tashkil etadi. Asosiy, katta yopiq xonaqosining yuqori qismi gumbaz bilan yopilgan. Bu gumbaz askasimon bagʻallar koʻrinishida shakllantirilgan boʻlib, musammaga asosiy zalvorini tashlab turadi. Xonaqoning har toʻrt tomoni ayvon shiyponlari bilan oʻrab olingan. Asosiy eltuvchi yoʻlak esa peshtoq koʻrinishida bunyod etilgan.
## Muhofazaga olinishi
Malik Ashtar masjidi 2000-yilda UNESCOning „Umumjahon madaniy merosi“ roʻyxatiga kiritilgan. Shahrisabzda bunday yodgorliklardan 19 tasi mavjud. Bugungi kunda bu hudud jom’e masjidi sifatida foydalaniladi.
## Manbalar
Gulnora Ernazarova

**Gulnora Oblaqulovna Ernazarova** (1967-yil 8-yanvar, Paxtachi tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.
## Biografiyasi
Gulnora Ernazarova 1967-yil 8-yanvar Paxtachi tumanida tugʻilgan. 1989-yilda Toshkent irrigasiya va qishloq xoʻjaligini mexanizasiyalashtirish muhandislari instituti energetika va avtomatika fakultetini bitirgan. 1989—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Energetika“ kafedrasi assistenti, 1999—2005-yillarda Muborak sanoat kasb-hunar kolleji oʻqituvchisi, boʻlim mudiri, 2005—2009-yillarda Toshkent moliya instituti „Informatika“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2009—2012-yillarda Paxtachi xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kolleji direktori, 2012—2017-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti Olmaliq kon-metallurgiya fakulteti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2017—2019-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti Termiz filiali „Boshlangʻich taʼlim va aniq fanlar“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan Chirchiq davlat pedagogika universiteti pedagogika fakulteti „Umumiy pedagogika“ kafedrasi mudiri.
### Ilmiy faoliyati
Gulnora Ernazarova 2009-yil „Kasb — hunar kollejlarida umumkasbiy fanlarni oʻqitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning uslubiy asoslari („Elektrotexnika“ fani misolida)“ mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan diplomi berilgan. 180 dan ziyod ilmiy va uslubiy ishlar, shu jumladan 4 ta monografiya, 6 ta o‘quv qo‘llanma, 20 dan ortiq o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar muallifi. 
## Manbalar
Raisa Holiqova

**Holiqova Raisa Halilovna** ( 1934 – 2005) – boshqird tilshunosi, filologiya fanlari doktori (1992), professor (1995), Boshqirdiston ASSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1987).

## Biografiya
Holiqova Raisa Halilovna 1934-yil 16-martda Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan.

1958-yilda Raisa M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti Sharq tillari institutini tamomlagan.

1962—1967-yillarda Sterlitamak davlat pedagogika institutida oʻqituvchi, boshqird tili va adabiyoti kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlaydi.

1967—1972-yillarda Boshqird davlat pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetida ishlaydi.

1973—1993-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Ural filiali Boshqird ilmiy markazi tarix, til va adabiyot institutining katta ilmiy xodimi boʻlib ishlaydi.

1995-yildan beri Boshqird davlat pedagogika institutining boshqird tili kafedrasi mudiri. „Bilm“ jamiyatining boshqird yozuvi va adabiyoti tarixi, nutq madaniyati boʻyicha faol oʻqituvchisi  .

## Mukofotlari
J. G. Kiekbaeva nomidagi premiyaning laureati boʻlgan.

## Ilmiy ishlari
U saksondan ortiq ilmiy ishlar, jumladan boshqird yozuvi va adabiy tili tarixiga oid, milliy maktablar uchun darsliklar va qator oʻquv qoʻllanmalarning muallifi:

* RSFSR milliy maktablarining 4-sinf oʻquvchilari uchun sinfdan tashqari oʻqish uchun kitob. L.: Maʼrifatparvarlik, 1988-270-yillar. (hammuallif))
* Boshqird adabiy tili tarixiga oid insholar. M., 1989-yil.
* 18-19-asrlar boshqird shezerlarining tili va akt hujjatlari .R. X. Xoliqova ; E. R. Tenishev; SSSR Fanlar akademiyasi, Ural. boʻlimi.
* Boshqirdiston tarixi kitobi. 1993-yil (hammuallif)

## Adabiyotlar

* Olim va yozuvchi Jalil Giniyatovich Kiekbaev. Bibliografiya. Ufa. BashGU, 2011-yil. ISBN 978-5-9613-0167-0 .

## Manbalar


## Havolalar

* Xabibullina Z. A. Xalikova, Raisa Xalilovna // Bashkirskaya ensiklopediya / gl. red. M. A. Ilgamov. – Ufa : GAUN „Bashkirskaya ensiklopediya“, 2015—2020. – .
* Xalikova Raisa Xalilovna . UNTs RAN
* https://hiddenshell.ru/en/bashkirskii-gosudarstvennyi-universitet-soobshchenie-bashkirskii/ – J. G. Kiekbaevava uning premiyasi haqida maʼlumot