Bulbophyllum

***Bulbophyllum*** — orxideyalar oilasiga mansub turkum. Bu orxideya oilasining eng katta turkumi boʻlib 2000 dan ortiq turga ega. Turkumga tegishli turlar Afrika, janubiy Osiyo, Lotin Amerikasi, Gʻarbiy Hindiston va Hind va Tinch okeanidagi turli orollar kabi dunyoning issiq qismlarida oʻsadi. Bu turkumga mansub orxideyalar daraxtlar yoki toshlar yuzasida oʻrmalovchi shoxlarga osilgan ipga oʻxshash tolali ildizlarga ega. Poyasi ildizpoya va psevdobulbga boʻlinadi, bu xususiyat tutkumni *[[Dendrobium|dendrobiumdan]]* ajratib turadi. Odatda psevdobulbning tepasida faqat bitta barg boʻladi. *Bulbophyllumni* kichikroq avlodlarga ajratishga bir necha bor urinishlar qilingan, biroq ularning koʻpchiligi Tanlangan oʻsimlik oilalarining Butunjahon nazorat roʻyxati tomonidan qabul qilinmagan.

## Tavsif
*Bulbophyllum* turkumiga kiruvchi oʻsimliklar oʻsadigan sirti ustida oʻrmalab oʻtuvchi ipsimon yoki tolasimon ildizlarga ega epifit yoki litofit simpodial oʻtlardir. Poyasi ildizpoya va psevdobulbdan iborat. Gullar psevdobulbda, odatda, uning tagidan chiqadigan shoxlanmagan novdada joylashgan. Gulbarglari qoʻshilmagan.

## Taksonomiya va nomlash
*Bulbophyllum* turkumi birinchi marta 1822-yilda Louis-Marie Aubert du Petit-Thouars tomonidan *Histoire particulière des plantes orchidées recueillies sur les trois Iles Australes d’Afrique, de France, de Bourbon et de Madagascarte* kitobida tasvirlangan boʻlib, unda u turkumga mansub oʻn turni tasvirlab bergan**.

Hozirda bu tur haqida 2800 dan ortiq yozuvlar mavjud. Ushbu koʻp son va uning shakllarining xilma-xilligi turkumni taksonomlar uchun katta qiyinchilik tugʻdiradi: 120 ta boʻlim va kichik avlodlar roʻyxatga olingan.

Turkum nomi (*Bulbophyllum*) yunoncha *bolbos* soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, „bulbs“ va *phyllon* — „barg“ degan maʼnoni anglatadi, bu esa barg oʻsadigan psevdobulbalarga ishora qiladi.

2014-yilda Alek Pridgeon va boshqalar *Drymoda* turkumini *Bulbophyllum* bilan birlashtirishni taklif qilishdi va oʻzgarish World Online Plants of Plants of World Online va Tanlangan oʻsimlik oilalarining Butunjahon nazorat roʻyxati tomonidan qabul qilindi. *Drymodaning* oldingi turlariga *D. digitata* (hozirgi *B. digitatum*), *D. gymnopus* (hozirgi *B. gymnopus*), *D. latisepala* (hozirgi *B. capillipes*), *D. picta* (turi turlari *Drymoda*, hozir *B. drymoda*) *D. siamensis* (hozirgi *B. ayuthayense*).

### Boʻlimlar

## Tarqalishi va oʻsish joyi
Bu turning xilma-xillik markazi Papua-Yangi Gvineyaning togʻli oʻrmonlarida (600 dan ortiq tur) joylashgan. 200 tur Borneoda, Hindistonda, Madagaskarda (135 turi bilan, baʼzilari endemik), Afrikada, markaziy va Janubiy Amerika tropik oʻrmonlarda oʻsadi.

Tik va osilgan toʻpgullar psevdobulbning tagidan lateral tarzda paydo boʻladi. Gul shakli bu turni aniqlashga xizmat qiluvchi asosiy tuzilish rejasiga ega. Ammo bu shakl juda xilma-xil boʻlishi mumkin : qoʻshma yoki yakka, bir necha gulli, resupinat gullari spiral yoki ikki vertikal qatorda joylashgan. Ular koʻpincha tukli yoki qoʻpol boʻladi. Ikki-toʻrtta qattiq va mumsimon polliniyalar mavjud. Mevalari koʻsak shaklda.

## Ekologiya

### Changlanish
Koʻpgina *Bulbophyllum* turlari chirigan goʻsht hidiga ega. Hid chivinlarni jalb qiladi Shunga qaramay, baʼzi turlar yumshoq va yoqimli gulli hidga ega boʻlgan baʼzi turlar meva pashshalarini jalb qiladi.

## Bogʻdorchilikda foydalanish
Oʻsimliklar yaxshi havo harakati bilan birgalikda yuqori namlikni talab qiladi va ularning aksariyati yil davomida uzluksiz gullaydi. Ular oʻrtacha yorugʻlik darajasida yaxshi oʻsadi, lekin chuqur soyada oʻsmaydi. Ularni yetishtirish qiyin hisoblanadi va maʼlum darajada muvaffaqiyatga erishish uchun nazorat ostidagi muhitni talab qiladi. Ular odatda uy oʻsimliklari sifatida oʻstirish uchun mos kelmaydi va koʻplari yetarli havo harakatini qabul qilmasa rivojlana olmaydi.

Bu turning baʼzi turlari juda katta boʻlishi mumkin, lekin koʻpchilik issiq, nam, nam tropik oʻrmonlardan kichik va oʻrta oʻlchamdagi epifitlardir. Ular qisqa muddatlarda quruqlikka chidashlari mumkin, ammo ular doimo nam sharoitlarni talab qiladigan nozik ildiz tizimiga ega.

Kichikroq turlarning baʼzilari kichik diametrli poʻstloq substratli qozonlarda yaxshi oʻsadi. Oʻsimliklar odatda juda nozik ildiz hosil qiladi va ildizlar osongina shikastlanadi. Ushbu turlarning koʻpchiligi sovuq haroratga yoki muzlashga toqat qila olmaydi.

Gullar shira, siydik, qon, goʻng, oʻlik goʻshtga oʻxshash turli xil hidlarni hosil qiladi. Koʻpchilik turlari pashshalar orqali changlanadi va pashshalar toʻdalarini oʻziga tortadi. *Bulbophyllum beccarii* gullari oʻlik fillar podasiga oʻxshash hid chiqaradi.

### Turlar
Baʼzi turlar oʻzlarining vegetativ va gulli shakllari bilan mashhur:

* *Bulbophyllum beccarii*
* *Bulbophyllum barbigerum*
* *Bulbophyllum falcatum*
* *Bulbophyllum santosii*
* *Bulbophyllum macphersonii*
* *Bulbophyllum medusae*

## Muhofaza qilish holati
Baʼzi *Bulbophyllum* turlari yoʻqolib ketish xavfi ostida, Jahon tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) tomonidan tan olingan xavf ostidagi turlar:

* *Bulbophyllum bifarium* (zaif)
* *Bulbophyllum filiforme* (yoʻqolib ketish xavfi ostida)
* *Bulbophyllum gravidum* (zaif)
* *Bulbophyllum jaapii* (zaif)
* *Bulbophyllum kupense* (yoʻqolib ketish xavfi ostida)
* *Bulbophyllum modicum* (xavf ostida)
* *Bulbophyllum nigericum* (zaif)
* *Bulbophyllum pandanetorum* (xavf ostida)
* *Bulbophyllum rubrolabellum* (yoʻqolib ketish xavfi ostida)
* *Bulbophyllum tokioi* (yoʻqolib ketish xavfi ostida)

## Galereya

Fayl:Bulbophyllum baileyi var alba.jpg|''B. baileyi'' var. ''alba''
Fayl:Bulbophyllum falcatum.jpg|''B. falcatum''
Fayl:Bulbophyllum-lepidum.jpg|''B. flabellum-veneris''
Fayl:Bulbophyllum-putidum.jpg|''B. putidum''
Fayl:Bulbophyllum-pectenveneris.jpg|''B. pectenveneris''
Fayl:B.translucidum.jpg|B. ''translucidum''


## Manbalar