Abdülkadir Kemali Öğütçü

**Abdülqodir Kemali Öğütçü** (1889-yil 10-avgust - 1949-yil 26-iyul), turk huquqshunosi, birinchi Buyuk Millat Majlisining Kastamonu deputati, Mustaqillik sudi raisi, Ahali Cumhuriyet Firkasi asoschisi, faol siyosatchi. Romanchi Orxan Kamolning otasi.

Istanbul huquq fakultetini tamomlagan. Adliya vazirligi, Erganun, Seb-Tap va Mehtap gazetalari egasi, Roʻyxatga olish boshqarmasi kotibi, Siirt Bidiyat mahkamasi prokurori oʻrinbosari, Basra viloyati Markaziy Bidiyat mahkamasi prokuraturasi , Chanoqqal’a jangida artilleriya ofitseri, Adana Huquqiy Ishlar Mudirligi, Kirmasti (Mustafa Kamol Posho) Tuman hokimligi, Kastamonu Bidayet Mahkamasi Müddeî-i Umumisi (Prokuror), Ittifoq va Taraqqiyot qo'mitasi a'zosi, I. Davr Kastamonu Turkiya Buyuk Millat Majlisi deputati, Maslahatchi Adliya vazirligi va Pozanti Mustaqillik sudi a'zosi va raisi

## Hayot
U 1889-yilda Adananing Cebelibereket (Osmaniya) sanjagida tug'ilgan. Manastir harbiy litseyiga oʻqishga kirgan boʻlsa-da, onasi oʻgʻlining askar boʻlishini istamagani uchun shu maktabda oʻqishni toʻxtatdi. 15 yoshida Istanbulga kelib, ish topdi. 1912-yilda Istanbul huquq maktabini tamomlagan. 1908-yilda Ikkinchi Konstitutsiyaviy monarxiya e'lon qilingandan so'ng , ittifoqchilar tomonidan talabalar o'rtasida tashkilot tuzish topshirig'iga ega bo'ldi va Ta'lat Posho tomonidan ma'qullandi. Tal’at poshoning muhabbati shu qadar chuqur ediki, uchinchi farzandi qiz boʻlsa ham unga Tal’at ismini qoʻydi.

1920-yilda Birinchi Buyuk Millat Majlisiga Kastamonudan deputat etib saylangan. 1920-yil 25-noyabrda Pozanti Mustaqillik Sudi raisi lavozimida ishlagan. Birinchi Milliy Assambleyada Ikkinchi guruhda qatnashib, eng ashaddiy raqiblardan biriga aylandi. Uning “Tumanlar toʻgʻrisida” *gi qonun loyihasiga* bildirgan tanqidlari qishloq va qishloq ahlini yaqindan bilish nuqtai nazaridan qiziq. 1921-yil 24-sentabrda bo'lib o'tgan 81-Kongressda yigʻilishda qishloq ahli zimmasiga ogʻir yuk olib kelgan qonun loyihasini quyidagicha tanqid qildi.

1923-yilda deputatlik muddati tugadi va Adana shahrida advokatlik faoliyatini boshlaydi.

1930-yil 24-sentabrda Ahali Jumhuriyat Firkasiga asos solgan va “Ahali” gazetasini chiqarish orqali unga qarshi chiqqan; U *Toksöz gazetasini* nashr etdi. Turkiyaning koʻppartiyaviylik tizimiga oʻtish boʻyicha birinchi urinishi muvaffaqiyatsizlikka uchragach, uning partiyasi yopildi; Undan “boshqa qarshilik qilmayman” degan dalolatnoma olinib, partiyaning matbuot organi “ *Ahali” gazetasini* chop etish taqiqlandi. Abdulqodir Bey hibsga olinishini eshitgach, 1930-yil 24-dekabrda Mustaqillik sudlarida hukm qilinmaslik uchun Suriyaga qochib ketdi; U Bayrutga joylashdi va restoranni boshqardi. 1939-yilda vatanga qaytgach, u advokat va sudya bo'lib ishladi. 1949-yil 26-iyulda Anqarada vafot etdi.

Taha Toros, o'zi "ashaddiy raqib" deb ta'riflagan Abdulqodir Kemali Öğütçüni shunday tanishtiradi: "Parlamentning birinchi davr deputati; uch kunlik vazir; Mustaqillik mahkamasining ham rahbari, ham ayblanuvchisi; ashaddiy tanqidchisi. hukumat; qudratli jurnalist; Ahali Jumhuriyat Firkasi asoschisi; din bo'yicha asarlar yozuvchi olim, dorivor o'simliklarni o'rganuvchi publitsist; jinoyat huquqi bo'yicha o'z fikri bilan ish manbai bo'lgan huquqshunos. qonun; yaqin siyosiy tariximizning rang-barang yuzi va tinglashga to'ymaydigan notiq."

## Haqida yozilgan kitoblar

* Abdülqodir Kamalining xotiralari: *Orxan Kamolning otasi,* Ishik Öğütçü *, 2005*
* To'liq raqib Abdulqodir Kemali Bey, *Meral Demirel*, 2006-yil

## Manbalar