Ben Gurion aeroporti

**Ben Gurion xalqaro aeroporti**  , odatda ivrit tilidagi ***Natbag*** (נתב״ג) qisqartmasi bilan tanilgan, Isroilning asosiy aeroporti. Lod shahrining shimoliy chekkasida joylashgan boʻlib, mamlakatning eng gavjum aeroporti hisoblanadi. Quddus shahridan  shimoli-gʻarbda, Tel-Avivdan esa  janubi-sharqda joylashgan. 1973-yilgacha **Lod aeroporti** nomi bilan tanilgan, keyinchalik Isroilning birinchi bosh vaziri Devid Ben-Gurion (1886-1973) sharafiga qayta nomlangan. Aeroport El Al, Israir Airlines, Arkia va Sun d’Or aviakompaniyalari uchun hab hisoblanadi hamda Israel Airports Authority tomonidan boshqariladi.

2019-yilda Ben Gurion aeroporti 21,1 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Yoʻlovchi tajribasi va yuqori darajadagi xavfsizlik tufayli Yaqin Sharqdagi eng yaxshi beshta aeroport qatoriga kiradi, bir necha teraktlar nishoniga aylangan boʻlsa-da, Ben Gurion aeroportidan uchayotgan samolyotni olib qochishga urinish hech qachon muvaffaqiyat qozonmagan.

Aeroport Isroil uchun juda strategik ahamiyatga ega, chunki u koʻplab sayyohlar uchun mamlakatga qulay kirish joylaridan biridir. Isroilning yagona xalqaro aeroporti boʻlganligi sababli, mamlakatning Yagona nosozlik nuqtasi hisoblangan, natijada 2019-yil Ramon aeroporti faoliyati koʻrsata boshlagan.

## Tarixi
### Britaniya mandati davri (1934-1948)

Aeroport oʻz faoliyatini Falastindagi Britaniya mandati davrida Vilgelma Templer koloniyasi yaqinidagi Lidda (hozirgi Lod) shaharchasining chekkasida ikkita asfaltlanmagan uchish-qoʻnish yoʻlagidan iborat havo yoʻlagi sifatida boshlangan. 1934-yilda asosan Airwork Services kompaniyasi taklifi bilan qurilgan. Yangi aeroportdagi birinchi yoʻlovchilar reysi 1935-yil 3-avgustda ochilgan Misr Airworkning Qohira – Lidda – Nikosiya yoʻnalishi boʻldi. Keyinchalik Misr Lidda orqali Hayfa va Bagʻdodga reyslarni amalga oshirdi. Liddaga muntazam qatnovga ega boʻlgan birinchi qitʼalararo Yevropa aviakompaniyasi 1937-yil 4-apreldan parvoz qila boshlagan LOT Polsha Airlines edi. Oʻsha paytga kelib, Lidda aeroporti toʻliq faoliyat koʻrsatayotgan toʻrtta beton uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega edi. 1933-yildan beri Gollandiya Sharqiy Hindistonidagi Bataviyaga (hozirgi Jakarta, Indoneziya) Gʻazo orqali parvoz qilayotgan KLM aviakompaniyasi 1937-yilda xizmatni Liddaga koʻchirdi. Imperial Airways ham Hindiston yoʻnalishida Liddadan yoqilgʻi quyish bekati sifatida foydalangan.

Ikkinchi jahon urushi paytida Imperial Airways va keyinchalik British Overseas Airways korporatsiyasi 1940-yil iyun oyida Fransiya qulagunga qadar Liddaga parvoz qilishni davom ettirdi. 1942-yil fevral oyida yapon harbiylari Birma va Malayaga kirganida, KLM Bataviyaga boradigan yoʻnalishini qisqartirdi va Liddani marshrutning eng sharqiy nuqtasiga aylantirdi. Britaniya urush eʼlon qilganidan keyin parvozlarni toʻxtatgan Misr Airwork 1940-yilning may oyida haftalik Qohira — Lidda — Nikosiya xizmatini qayta tikladi.

1943-yilda aeroport „Lidda RAF bekati“ deb qayta nomlandi va Yevropa, Afrika, Yaqin Sharq (asosan Iroq va Fors) va Janubiy/Janubi-Sharqiy Osiyodagi harbiy bazalar oʻrtasida harbiy havo transporti va samolyot parom operatsiyalari uchun asosiy aerodrom boʻlib xizmat qilishda davom etdi. 1944-yilda Germaniyaning Yaqin Sharqdagi tahdidi pasaygach, Aviron Aviatsiya kompaniyasi Lidda va Hayfa oʻrtasida haftasiga toʻrt marta xizmat koʻrsatishni boshladi.

Birinchi fuqarolik transatlantik marshruti Nyu-Yorkdan Lidda aeroportiga 1946-yilda TWA aviakompaniyasi tomonidan ochilgan. 1948-yil aprel oyining oxirida inglizlar aeroportdan voz kechdi.

### Isroil davlatining birinchi dekadalari (1948-1973)

1948-yil 10-iyulda Denni operatsiyasida Isroil mudofaa kuchlari askarlari aeroportni egallab, nazoratni yangi eʼlon qilingan Isroil davlatiga topshirdi. 1948-yilda isroilliklar aeroportning rasmiy nomini Liddadan Lodga (yaqindagi shaharning ibroniycha nomi) oʻzgartirdi, aeroport **Lod aeroportiga** aylandi. Parvozlar 1948-yil 24-noyabrda qayta tiklandi. Oʻsha yili terminal orqali 40 ming yoʻlovchi oʻtgan. 1952-yilga kelib ularning soni oyiga 100 ming kishiga yetdi. Oʻn yil ichida havo qatnovi shu darajaga koʻtarildiki, mahalliy reyslar Tel-Avivning boshqa aeroportiga, shaharning shimoliy qirgʻogʻidagi Sde Dov aerodromiga (SDV) yoʻnaltirilishi kerak edi. 1960-yillarning oʻrtalarida aeroportga 14 ta xalqaro aviakompaniya qoʻnayotgan edi.

Oʻsha yili vafot etgan Isroilning birinchi Bosh vaziri David Ben-Gurion sharafiga aeroport nomi 1973-yilda **Ben Gurion xalqaro aeroportiga** oʻzgartirildi.

#### Terror voqealari (1972)
Ben Gurion aeroporti Falastin hujumlari nishoniga aylangan boʻlsa-da, qatʼiy xavfsizlik choralarining koʻrilishi Ben Gurion aeroportidan uchib ketayotgan hech bir samolyotning olib qochib ketilmasligini taʼminladi. Boshqa tomondan, boshqa mamlakatlardan oʻgʻirlab ketilgan samolyotlar Ben Gurionga qoʻndi va bu aeroport tarixidagi ikkita yirik hodisaga hissa qoʻshdi.

Birinchi voqeada, 1972-yil 8-mayda toʻrtta falastinlik Qora sentyabr tashkiloti terrorchilari Venadan ketayotgan Sabena samolyotini oʻgʻirlab ketdi va Ben Gurion aeroportiga qoʻnishga majburladi. Sayeret Matkal qoʻmondonlari, jumladan Benyamin Netanyahu, Ehud Barak (ikkalasi ham Isroilning boʻlajak Bosh vazirlari) samolyotga bostirib kirib, ikki nafar bosqinchini oʻldirib, qolgan ikkitasini qoʻlga oldi. Bir yoʻlovchi halok boʻldi.

Oʻsha oyning oxirida, 1972-yil 30-mayda, Lod aeroportidagi qirgʻin deb nomlanuvchi hujumda, Yapon qizil armiyasining uch aʼzosi yoʻlovchilar kelgan hududga pulemyotdan oʻq otilishi natijasida 24 kishi halok boʻldi va 80 kishi yaralandi. Qurbonlar orasida taniqli oqsil biofiziki va Isroilning 4-prezidentining ukasi Aharon Katzir ham bor edi. Jarohatlanganlar orasida Efraim Katzir va Isroilga yaqinda kelgan 20 nafar puerto-rikolik sayyohlar guruhi ham boʻlgan. Omon qolgan yagona terrorchi Kozo Okamoto boʻlib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan, ammo 1985-yilda PFLP-GC bilan mahbuslar almashinuvi doirasida ozod etilgan.

### 1980-yillardan beri rivojlanishi
Yillar davomida koʻproq binolar va uchish-qoʻnish yoʻlaklari qoʻshildi, ammo 1980—1990-yillarda Efiopiya va sobiq Sovet Ittifoqidan ommaviy immigratsiyaning boshlanishi, shuningdek, xalqaro biznes sayohatlarining global oʻsishi bilan mavjud obyektlar sigʻimi yetarli boʻlmay qoldi, 2-mingyillik bayramlari uchun kutilayotgan turizm oqimini ham sigʻdira oladigan yangi zamonaviy terminal loyihasini ishlab chiqishga turtki boʻldi. Loyihani davom ettirish toʻgʻrisida qaror 1994-yilning yanvarida qabul qilindi, biroq 3-terminal nomi bilan tanilgan yangi terminal oʻn yil oʻtib, 2004-yil 2-noyabrda oʻz eshiklarini ochdi. 2014-yil iyul oyida Gʻazo bilan toʻqnashuv chogʻida bir necha aviakompaniyalar aeroportga parvozlarini bir necha kunga taqiqlagan. 2023-yil oktyabrda Isroil–Hamas urushi boshlanganida, aeroportga parvoz qiladigan aviakompaniyalar soni atigi 7 tagacha qisqardi. 2024-yil fevral oyi holatiga koʻra, aeroportga faqat 45 ta aviakompaniya parvoz qilmoqda.

Aeroportdan uchib ketgan eng uzoq toʻxtovsiz parvoz 2017-yilning 2-yanvarida Shimoliy Muz okeani orqali Gonoluluga uchgan milliarder kazino magnatiga tegishli boʻlgan xususiy Airbus A340-500 boʻldi. Parvoz 17 soat 40 daqiqa davom etishi taxmin qilingan edi.

Isroil janubidagi Eylat shahri yaqinidagi Ramon aeroporti, Ben Gurion aeroporti uchun burilish aeroporti boʻlib xizmat qiladi.

## Yoʻlovchi terminallari

### 1-terminal

#### Tarixi
3-terminal ochilishidan oldin 1-terminal Ben Gurion aeroportidagi asosiy terminal binosi boʻlgan. Oʻsha paytda uchib ketuvchilarni roʻyxatdan oʻtkazish joyi birinchi qavatda joylashgan edi. U yerdan yoʻlovchilar yuqoriga koʻtarilib, pasport nazorati, boj olinmaydigan doʻkonlar, VIP zallar, bitta ibodatxona va bortga chiqish darvozalari joylashgan asosiy uchib ketish zaliga yoʻl olishgan. Darvozalarda sayohatchilar birinchi qavatga qaytish uchun zinapoyadan tushishlari kerak boʻladi, u yerda kutib turgan avtobuslar ularni apronda samolyotlarga olib boradi. Pasport nazorati, bagaj karusellari, boj olinmaydigan qabul qilish va bojxonaga ega kirish zali binoning janubiy chekkasida joylashgan edi. Perronli avtobuslar yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolarini  uzoqdagi asfaltda toʻxtab turgan samolyotlarga terminaldan chiqargan. 3-terminal ochilgandan soʻng, 1-terminal yopildi va faqat Eylat aeroportiga uchuvchi mahalliy reyslar, Shimoliy Amerika va Afrikadan maxsus immigratsion reyslar kabi hukumat reyslari qoldirildi. Shimoliy Amerika va Angliyadan kelgan muhojirlarni olib ketuvchi Nefesh B’Nefesh tomonidan uyushtirilgan charter reyslari bu terminaldan yiliga bir necha marta qoʻnish marosimlarida foydalanadi.

1-terminal 2003—2007-yillar oraligʻida yopilgan boʻlsa-da, bino turli tadbirlar va keng koʻlamli koʻrgazmalar, xususan, 2006-yilda oʻtkazilgan „Bezalel sanʼat akademiyasining 100 yillik koʻrgazmasi“ uchun joy boʻlib xizmat qilgan. Terminalni taʼmirlash ishlari Yosef Assa tomonidan uchta alohida atmosfera mavzusi bilan ishlab chiqilgan. Birinchidan, jamoat zallari Isroilning Yahudo, Quddus va Galileya togʻlari ranglariga boʻyalgan devorlari bilan *Isroil yurti xarakteriga* ega. Yoʻlovchilar zalida dam olish va hordiq muhiti yaratilgan boʻlsa, yoʻlovchilar shaharga qaytishi bilan kelganlar zaliga koʻproq shahar mavzusi beriladi.

2006-yil fevral oyida Isroil aeroportlari maʼmuriyati xususiy reaktiv samolyotlar yoʻlovchilari va ekipajlari, shuningdek, asosiy terminaldan qochishdan manfaatdor boʻlganlar uchun yangi VIP qanotga 4,3 million shekel sarmoya kiritish rejalarini eʼlon qildi. VIP yer usti xizmatlari allaqachon mavjud, biroq foydalanuvchilar sonining sezilarli darajada koʻpayishi obyektlarni kengaytirishni oqladi, bu ham aeroport daromadlarini oshiradi. IAA xususiy reaktiv reyslar (4059 ta, bu 2004-yilga nisbatan 36,5% ga koʻp) hamda xususiy reaktivlardan foydalanuvchilarning (14 613 ta, 2004-yilga nisbatan 46,2% ga oʻsish) sezilarli oʻsishini koʻrsatadigan raqamlarni eʼlon qildi. Tashqi litsenziya tomonidan boshqariladigan yangi VIP qanot 1-terminalning yangilangan va kengaytirilgan qismida joylashadi. Barcha parvoz jarayonlari (xavfsizlik tekshiruvi, pasport nazorati va bojxona) shu yerda amalga oshiriladi. Bu qanotda matbuot anjumanlari oʻtkazish uchun jihozlangan zal, lyuks zal, eng zamonaviy biznes jihozlari bilan jihozlangan maxsus majlislar zallari va parvozlar oraligʻida aeroportda vaqt oʻtkazadigan uchish ekipajlari uchun maxsus zal mavjud boʻladi. 2008-yil yanvar oyida IAA 3-terminal yonidagi  maydonda VIP terminal qurishni rejalashtirayotgani eʼlon qilindi.

#### Xalqaro lou-kost va mahalliy terminal

1-terminal 2003-yilda yopilgan va keng koʻlamli taʼmirdan soʻng 2007-yilda mahalliy terminal sifatida va 2008-yil iyul yozgi charter va arzon reyslar uchun qayta ochildi. 2008-yil yoz mavsumi uchun charter va arzon reyslar uchun ochiq qoldi, keyin 2008-yil oktyabr oyida vaqtincha yopildi, keyinchalik qayta taʼmirlandi va 2009-yilning yozida qayta ochildi, oʻshanda u uch oylik 600 000 xalqaro reyslar yoʻlovchini sigʻdirishi kutilgan edi. 2010-yil holatiga koʻra, 1-terminaldan yil davomida bir nechta lou-koster xalqaro reyslari, shu jumladan, Barselonaga Vueling reyslari va London (Luton), Manchester, Jeneva va Bazelga easyJet reyslari amalga oshirildi. 2015-yilda talabning ortishi va terminalning yana bir kengayishi tufayli Isroil aeroportlari maʼmuriyati 1-terminalni barcha arzon narxlardagi tashuvchilarga maʼlum sharoitlarda taqdim etdi. 1-terminaldan tashqarida amalga oshiriladigan reyslar 3-terminaldan tashqarida amalga oshirilgan reyslarga qaraganda kamroq aeroport toʻlovlari olinadi.

2017-yilning yozigacha 1-terminal ayrim arzon aviakompaniyalar yoʻlovchilari uchun parvozlarni roʻyxatdan oʻtkazish, xavfsizlikni tekshirish va xalqaro reyslar uchun pasport nazorati uchun foydalanilgan, biroq pasport nazoratidan soʻng yoʻlovchilar 3-terminalning joʻnash qismiga avtobus bilan olib ketilgan. 1-terminaldan tashqarida amalga oshirilgan aviakompaniyalarning barcha kiruvchi reyslari 3-terminalda amalga oshirildi. Biroq, 2017-yil 19-iyundan boshlab va bir necha oylik taʼmirlash ishlaridan soʻng, garchi kiruvchi yoʻlovchilar 3-terminalda qabul qilinsa ham, 1-terminal yoʻlovchilari toʻgʻridan-toʻgʻri 1-terminaldan oʻz reyslariga avtobus bilan olib ketila boshlandi. 1-terminalning bort zonasidagi rekonstruksiya ishlariga boj olinmaydigan doʻkonlar, restoranlar va kafelar qoʻshildi. Terminal 3-terminaldagi kabi ilgʻor tekshirilgan bagajni qayta ishlash va tekshirish tizimlari bilan ham jihozlandi.

3-terminal va temir yoʻl vokzalidan 1-terminalgacha boʻlgan bepul jamoat transporti taxminan har 15-30 daqiqada yetib boradi (kun vaqtiga qarab).

### 3-terminal

2004-yil 28-oktyabrda ochilgan 3-terminal Isroilga va undan chiqadigan asosiy xalqaro shlyuz sifatida 1-terminalni almashtirdi. Bino Skidmore, Owings &amp;amp; Merrill (SOM) tomonidan ishlab chiqilgan. Moshe Safdie & Associates va TRA (hozirgi Black and Veatch) bogʻlovchi tuzilmani, havo maydonidagi joʻnab ketish joylari va darvozalarini loyihalashtirgan. Loyihada Ram Karmi va boshqa mahalliy meʼmorlar ham ishlagan. Ilk reys Nyu-York shahridagi Jon Kennedi xalqaro aeroportiga amalga oshirilgan El Al aviakompaniyasi reysi boʻldi.

*Natbag 2000* sifatida tanilgan 3-terminal loyihasi Mingyillik bayramlari uchun kutilayotgan ziyoratchilarning katta oqimiga xizmat koʻrsatish uchun 2000-yilgacha yakunlanishi kerak edi. Ushbu muddat kutilganidan yuqori xarajatlar va asosiy turk pudratchisining bankrotligi tufayli bir qator ishlarning toʻxtab qolishi sababli bajarilmadi. Loyiha oxir-oqibat taxminan bir milliard AQSh dollariga teng boʻldi. Aeroportning mamlakatning eng yirik aholi punktlariga yaqinligi va shovqin muammosi tufayli mamlakatning boshqa joylarida, Isroilning janubida yangi Ilan va Assaf Ramon aeroporti kabi yana bir xalqaro aeroport qurish taklif qilinmoqda.

3-terminalning umumiy joylashuvi Yevropa va Shimoliy Amerikadagi aeroportlarnikiga oʻxshaydi, samolyotdan tushganidan keyin bir necha darajali va ancha masofani bosib oʻtish mumkin. Yurishda eskalatorlar va harakatlanuvchi yoʻlaklar yordam beradi. Yuqori darajadagi uchib ketish zali, maydoni  dan ortiq, 110 roʻyxatdan oʻtish taymerlari va parvoz maʼlumotlarini koʻrsatish tizimlari bilan jihozlangan. *Buy & Bye* nomi bilan tanilgan kichik savdo markazi ham sayohatchilar, ham keng jamoatchilik uchun ochiq. Doʻkonlar, restoranlar va pochta boʻlimlarini oʻz ichiga olgan savdo markazi uchmaydiganlarni ham jalb qilishi rejalashtirilgan edi. Savdo markazi bilan bir xil darajada yoʻlovchilar pasport nazorati va xavfsizlik tekshiruvidan oʻtadi. Samolyotlarning uchish va qoʻnishlarini oʻziga xos egilgan shisha devordan koʻrish mumkin. Kelish zali birinchi qavatda joylashgan boʻlib, u yerda 20 ta qoʻshimcha roʻyxatdan oʻtish taymerlari mavjud (Star Alliance aviakompaniyalariga xizmat koʻrsatadi). Avtoulovlarni ijaraga berish punktlari yoʻlovchilarni uchib ketish va kelish zallari oʻrtasida joylashgan oraliq darajada joylashgan. 3-terminalda ikkita sinagoga bor.

Asosiy xavfsizlik tekshiruvidan soʻng yoʻlovchilar yulduz shaklidagi boj olinmaydigan rotundada parvozlarini kutishadi. U yerda 24 soat ishlaydigan turli kafelar, restoranlar va boj olinmaydigan doʻkonlar, shuningdek, sinagoga, bank muassasalari, yoʻlovchilar kutishi uchun tranzit zali va QQSni qaytarish uchun stol mavjud.

3-terminalda jami 40 ta darvoza toʻrt yoʻlakka (B, C, D va E) boʻlingan boʻlib, ularning har birida 8 ta teletrap bilan jihozlangan darvozalar (2 dan 9 gacha raqamlangan), shuningdek, yoʻlovchilarni samolyotga olib ketish uchun ikkita stendli darvozalar (1- avtobus bayi va 1A) mavjud. E-konkursdagi ikkita darvoza juda katta keng fyuzelyajli samolyotlarni yanada samarali qabul qilish uchun ikki tomonli teletraplardan foydalanadi. 2004-yilda 3-terminal ochilganda B, C va D yoʻlakchalari ochilgan, E yoʻlakchasi esa 2018-yilda qurib bitkazilgan. 3-terminalda bitta qoʻshimcha yoʻlakcha (A) uchun joy mavjud.

Terminal boʻylab bepul simsiz internet mavjud. Terminalda uchta biznes-zal – tez-tez uchuvchilar uchun eksklyuziv El Al King David Lounge va imtiyozli yoki pul toʻlaydigan yoʻlovchilar uchun uchta *Dan* zallari mavjud.

2007-yil yanvar oyida IAA 3-terminaldan gʻarbda  ga yaqin 120 oʻrinli mehmonxona qurish rejalarini eʼlon qildi. Mehmonxona uchun tender IAA tomonidan 2017-yil oxirida eʼlon qilingan.

Terminal qurilgach, yiliga 12 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻlishi aytilgan edi. 2023-yilda Ben Gurion aeroporti orqali 25 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatilishi kutilmoqda.

### Avvalgi va ochilmagan terminallar

#### 2-terminal
2-terminal 1969-yilda olti kunlik urushdan keyin Arkia aviakompaniyasi aeroportda faoliyatini qayta boshlaganida ochilgan. 2-terminal 2007-yil 20-fevralgacha mahalliy reyslarga xizmat koʻrsatgan va mahalliy reyslar yuqoridagi sanadan boshlab yangilangan 1-terminalga koʻchirilgan. 1990-yillarning oxirida trafikning ortishi va 1-terminalda haddan tashqari sigʻimga erishilganligi sababli, 3-terminal ochilgunga qadar 2-terminalda xalqaro boʻlim qoʻshildi. Maishiy xizmatlar 1-terminalga oʻtkazilgandan soʻng, qoʻshimcha havo yuklarini tashish joylari uchun joy ajratish uchun 2-terminal buzildi.

#### 4-terminal
1999-yilda qurilgan bu terminal 2000-yilda kutilgan oqimni qabul qilishga moʻljallangan edi, lekin hech qachon rasman ochilmagan. Bugungi kunga qadar faqat SARS epidemiyasi davrida Osiyodan kelgan yoʻlovchilar uchun terminal sifatida foydalanilgan. Terminaldan yana bir marta 2003-yil fevral oyida Kolumbiya kosmik kemasi halokatidan keyin polkovnik Ilan Ramonning tobuti va 2004-yil yanvar oyida Livandan Elhanan Tannenbaum va uchta isroillik askarning tobutlari kelganida ishlatilgan.

## Rivojlantirish rejalari
2017-yil dekabr oyida IAA Ben Gurion aeroportini uzoq muddatli kengaytirish rejasini eʼlon qildi, uning qiymati taxminan 9 milliard shekel boʻladi. Reja 1-terminalni yanada kengaytirish, yangi maxsus mahalliy reyslar terminali, 3-terminalning quruqlikdagi terminalini katta kengaytirish, bu orqali taxminan 90 ta qoʻshimcha roʻyxatdan oʻtish punktlarini qoʻshish, A konkursni qurish, qoʻshimcha samolyotlar toʻxtash joylari va rampalarni oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, havoda yuk tashish obyektlari aeroport mulkining shimoliy qismidagi (08/26 uchish-qoʻnish yoʻlagining shimolida) katta, hozirda foydalanilmayotgan yer uchastkasiga koʻchiriladi, u yerda qoʻshimcha samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish inshootlari ham quriladi.

Shu bilan birga, 3-terminalning quruqlikdagi terminalida zudlik bilan gavjumlik bilan bogʻliq muammolarni bartaraf etish uchun 2018 yilning bahorida 3-terminal yonida 25 ta roʻyxatdan oʻtish va xavfsizlikni tekshirish obyektlari joylashgan vaqtinchalik katta, konditsionerli chodir oʻrnatildi. Ushbu chodir 2020 va 2022-yillar oraligʻida kelgan barcha yoʻlovchilar uchun majburiy COVID-19 sinovi uchun ishlatilgan.

2018-yil avgust oyida IAA xususiy va boshqaruvchi samolyotlar harakatini boshqarishga bagʻishlangan yangi terminalni qurish va ishlatish boʻyicha tender eʼlon qildi.

2021-yil oxirida 1-magistraldan aeroportga qoʻshimcha kirishni taʼminlaydigan yangi yoʻl oʻrni qurilishi boshlandi. Yangi yoʻnalish transport vositalarining Tel-Aviv yoʻnalishi va aeroportning shimoli va gʻarbidagi boshqa nuqtalaridan aeroportning asosiy terminaliga kirishi kerak boʻlgan masofani sezilarli darajada qisqartirdi. 2023-yilga kelib, oʻzaro almashish tugallandi.

## Ofis binolari
**Aeroport City** rivojlanishi, katta ofis parki, aeroportning asosiy mulkidan sharqda joylashgan. Quddus va Tel-Aviv metropoliyalarining tutashgan joyida joylashgan.

El Al kompaniyasining bosh ofisi hamda Isroil aeroportlari boshqarmasining bosh ofisi Ben Gurion aeroporti hududida joylashgan.

Fuqarolik aviatsiyasi boshqarmasi va Challenge Airlines ILning bosh ofislari aeroport yaqinidagi Airport City ofis parkida joylashgan.

Bundan tashqari, Israel Aerospace Industries oʻzining bosh ofisini aeroport hududida, shuningdek, keng koʻlamli aviatsiya qurilishi va taʼmirlash inshootlarini saqlaydi.

## Uchish-qoʻnish yoʻlaklari

### Asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi
1 va 3-terminallariga eng yaqin uchish-qoʻnish yoʻlagi **12/30**, uzunligi  va undan keyin taksi yoʻli keladi. Koʻpincha qoʻnishlar Gʻarbdan Sharqqa, Oʻrta yer dengizidan janubiy Tel-Aviv ustidan yaqinlashib kelayotgan ushbu uchish-qoʻnish yoʻlagida amalga oshiriladi. Noqulay ob-havo sharoitida parvozlar uchun ham foydalanilishi mumkin (12-yoʻnalish). 2007-yil noyabr oyida 17 million shekel qiymatidagi rekonstruksiya qilish loyihasi yakunlandi, uchish-qoʻnish yoʻlagini mustahkamladi va uni kelajakdagi keng fyuzelyajli samolyotlarga xizmat koʻrsatishi uchun moslashtirdi. 2008-yil sentyabr oyida uchish-qoʻnish yoʻlagiga xizmat koʻrsatadigan yangi ILS ishga tushirildi. Asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi 2011-yildan 2014-yil boshigacha 03/21 uchish-qoʻnish yoʻlagini kengaytirish va uchish-qoʻnish yoʻlagi yaqinidagi boshqa qurilish ishlarini bajarish uchun yopildi.

### Qisqa uchish-qoʻnish yoʻlagi
Dastlab qurilganida qisqa uchish-qoʻnish yoʻlagi (**03/21** yoʻnalishi)  uzunlikda edi, bu koʻpchilik asosiy yoʻlovchi samolyotlarini qabul qilish uchun juda qisqalik qiladi. Oʻsha paytda asosan Isroil havo kuchlarining yuk samolyotlariga xizmat koʻrsatgan va 26-qoʻnish yoʻlagi uchun taksi yoʻli sifatida xizmat qilgan. 2011-yil oxiriga kelib, uchish-qoʻnish yoʻlagi yopildi va uchish-qoʻnish yoʻlagining sharqida joylashgan harbiy aprondagi faoliyatning katta qismi doimiy ravishda Isroil janubidagi Nevatim aviabazasiga koʻchirildi. 2014-yil may oyi oxirida uchish-qoʻnish yoʻlagi qayta qurilib,  gacha uzaytirilgandan soʻng qayta ochildi, bu koʻpgina turdagi samolyotlarni boshqarishga imkon beradi. ILS bilan jihozlangan va asosan shimoldan janubga qoʻnishlarni boshqaradi.

### Sokin uchish-qoʻnish yoʻlagi
Aerodromdagi eng uzun uchish-qoʻnish yoʻlagi –  va sharqdan gʻarbga (**08/26** yoʻnalishi) asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi „sokin uchish-qoʻnish yoʻlagi“ deb ataladi, chunki bu yoʻnalishda uchayotgan samolyotlar atrofdagilar uchun kamroq shovqin chiqaradi. 2006-yil fevral oyida yakunlangan 24 million shekel qiymatidagi taʼmirlash loyihasi uchish-qoʻnish yoʻlagini mustahkamladi va uni Airbus A380 kabi keng fyuzelyajli samolyotlar uchun moslashtirdi.

### Tarixi va rivojlantirilishi
1930-yillarda inglizlar tomonidan ishlab chiqilgan aerodromning dastlabki rejasida kunning pistonli dvigatelli samolyotlari uchun mos keladigan toʻrtta kesishgan 800 m uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud edi. Biroq, bugungi kunda ushbu asl sxemaning hech biri koʻrinmaydi, chunki foydalanish koʻpayganligi va samolyot turlari va ehtiyojlari yillar davomida oʻzgarganligi sababli aeroport binolarida turli uchish-qoʻnish yoʻlaklari qurilgan va olib tashlangan.

Asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi (12/30) aeroportdagi eng qadimgi uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻlib, sokin (08/26) va qisqa (03/21) uchish-qoʻnish yoʻlaklari 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarda qurilgan. Qisqa uchish-qoʻnish yoʻlagida juda kam tijorat transporti ishlashi mumkinligi sababli taxminan qirq yil davomida aeroport asosan 12/30 va 08/26 uchish-qoʻnish yoʻlaklariga tayangan. Biroq, bu muammo tugʻdirdi; bu ikki uchish-qoʻnish yoʻlagining gʻarbiy uchi yaqinida kesishishi samolyotning qoʻnishi va koʻtarilishi oʻrtasida oʻzaro kesishuv naqsh hosil qiladi. Ushbu namuna aeroportga yetib kelishi va undan joʻnab ketishi mumkin boʻlgan samolyotlar sonini kamaytiradi va xavfsizlikka salbiy taʼsir koʻrsatadi.

1980 va 1990-yillarda yoʻlovchilar oqimining koʻpayishi prognoz qilingan holda, Ben Gurionning xavfsizligi va sigʻimi bilan bogʻliq baʼzi tashvishlarni yengillashtirish vositasi sifatida 03/21 va 08/26 uchish-qoʻnish yoʻlaklarini kengaytirish rejalari ishlab chiqilgan. Ushbu rejalar 1997-yilda tasdiqlangan va qurilish ishlari 2010-yilda boshlangan. 03/21 uchish-qoʻnish yoʻlagining kengayishi aeroportga „ochiq V“ konfiguratsiyasida ishlash imkonini beradi, bu esa 08/26 va 03/21 uchish-qoʻnish yoʻlaklarida bir vaqtning oʻzida qoʻnish va parvozlarni amalga oshirish imkonini beradi va shu tariqa boshqarilishi mumkin boʻlgan samolyotlar harakati sonini ikki baravar koʻpaytiradi, eng yuqori paytlarda, aeroportda va uning atrofida havo xavfsizligining umumiy darajasini oshiriladi. Qurilish toʻrt yil davom etdi va 1 milliard shekelga tushdi (Isroil aeroportlari maʼmuriyati byudjetidan moliyalashtirilgan) va 2014-yil 29-mayda yakunlandi. Bunga  uchish-qoʻnish yoʻlaklari va taksi yoʻllari, 1,5 million tonnadan ortiq asfaltdan foydalangan holda, bir million metr uchish-qoʻnish yoʻlagi yoritgich kabellarini yotqizish,  yuqori voltli elektr uzatish liniyalari va 10 000 yorugʻlik moslamalari oʻrnatildi. Mavjud uchish-qoʻnish yoʻlaklari va terminallar oʻrtasida bir nechta yangi taksi yoʻllari qurilishi ham aeroportda taksi vaqtini sezilarli darajada qisqartirdi.

### 2023-yil Gʻazo bilan ziddiyat
Raketa xavfi tufayli Gʻazodagi urush zonasi ustidan uchib ketmaslik uchun uchish-qoʻnish yoʻlagi yoʻnalishlari cheklangan. 08/26 parvozlar uchun, 03/21 esa uchib kelish reyslari uchun cheklangan.

## Xavfsizlik protseduralari

### Umumiy koʻrinishi
Ben Gurion xalqaro aeroportida xavfsizlik bir necha darajalarda ishlaydi.

Barcha yengil avtomobillar, taksilar, avtobuslar va yuk mashinalari aeroport majmuasiga kirishdan oldin dastlabki xavfsizlik nazorat punktidan oʻtadi. Qurolli soqchilar avtomashinalar, taksilar va avtobuslarga qarab, haydovchi va yoʻlovchilar bilan bir necha soʻz almashish orqali transport vositalarini tekshiradi. Terminal kirishlarida joylashgan qurolli xavfsizlik xodimlari binolarga kirganlarni diqqat bilan kuzatib boradi. Agar kimdir ularning shubhasini uygʻotsa yoki asabiy koʻrinsa, u odamning niyatini baholash uchun suhbatga chaqirilishi mumkin. Fuqaro kiyimdagi qurolli xodimlar bino tashqarisidagi hududni nazorat qiladi, yashirin kuzatuv kameralari esa doimo ishlaydi. Bino ichida ham uniforma, ham fuqarolik kiyimidagi xavfsizlik xodimlari doimiy patrulda boʻladi. Uchib ketayotgan yoʻlovchilar roʻyxatdan oʻtish stoliga kelishdan oldin ham xavfsizlik xodimlari tomonidan shaxsan soʻroq qilinadi. Suhbat bir daqiqagacha davom etishi yoki qoʻshimcha tekshiruv uchun yoʻlovchi tanlangan boʻlsa, bir soatgacha davom etishi mumkin. Bagaj va tanani tekshirish oʻtkazilishi mumkin.

2007-yil avgustiga qadar tekshirilgan bagajda rang kodlari tizimi mavjud edi, ammo kamsitish shikoyatlaridan keyin bu amaliyot toʻxtatildi. Ilgari tekshirilgan bagajlar shaxsiy suhbatdan soʻng va yoʻlovchilar roʻyxatdan oʻtish punktlariga kelishidan oldin tekshirilar edi. Baʼzida, agar xavfsizlik xodimlari shaxsni past xavf deb baholagan boʻlsa, ular asosiy rentgen apparatlarini chetlab oʻtib, toʻgʻridan-toʻgʻri roʻyxatdan oʻtish stollariga oʻtkazilardi, bu esa baʼzi kamsitish shikoyatlarini keltirib chiqardi. Bu jarayon 2014-yil aprel oyida 3-terminaldagi yoʻlovchilar navbatidan asosiy rentgen apparatlari olib tashlanganidan soʻng toʻxtatildi va bagaj aviakompaniya vakillari tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilgandan soʻng (dunyoning aksariyat aeroportlarida keng tarqalgan usul) bagaj tekshiruvi oʻtkazila boshlandi. 1-terminal 2017-yilning yozida xuddi shunday tartibdan foydalanishni boshladi.

### Bagaj tekshirish
Roʻyxatdan oʻtgandan soʻng, barcha tekshirilgan yuk murakkab rentgen va kompyuter tomografiyasi skanerlari yordamida tekshiriladi va havo bosimiga bogʻliq boʻlgan har qanday portlovchi qurilmalarni ishga tushirish uchun bosim kamerasiga joylashtiriladi. Roʻyxatdan oʻtish jarayonidan soʻng yoʻlovchilar shaxsiy xavfsizlik va pasport nazoratini davom ettiradi. Xavfsizlik nazorati punktida metall detektorlardan oʻtish va qoʻl yukini rentgen apparati orqali qoʻyishdan oldin pasport va bortga chiqish talonlari qayta tekshiriladi va qoʻshimcha savollar berilishi mumkin. Samolyotga chiqishdan oldin pasport va bortga chiqish talonlari yana bir bor tekshiriladi. Kiruvchi reyslar uchun xavfsizlik tartib-qoidalari unchalik qattiq emas, lekin yoʻlovchilar kelib chiqishi yoki Isroilga kelishidan oldin tashrif buyurgan mamlakatlariga qarab pasport nazorati ostida soʻroq qilinishi mumkin. Yaqinda arab davlatlariga tashrif buyurgan yoʻlovchilar qoʻshimcha savol-javobga tortiladi.

## Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

### Yoʻlovchi tashish

Quyidagi aviakompaniyalar Ben Gurion aeroportida muntazam va charter yoʻnalishlariga xizmat koʻrsatadi. 2023-yil 7-oktyabrdan boshlab Isroil—Hamas urushi va Yaqin Sharqdagi davom etayotgan vaziyat tufayli koʻpgina aviakompaniyalar reyslarini toʻxtatgan yoki qayta boshlashni kechiktirgan. Baʼzi aeroportlar Tel-Avivga parvozlarni oʻz yoʻnalishlari roʻyxatidan olib tashlagan.

### Yuk tashish

## Statistika
Sde Dov aeroporti 2019-yil iyul oyida yopilguniga qadar tijoriy reyslari orqali TLVdan koʻproq mahalliy yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatgan, yopilgach, barcha qatnovlar Ben Gurionga koʻchirildi.

### Yoʻlovchilar soni boʻyicha eng yaxshi yoʻnalishlar

## Yer usti transporti
Aeroport mamlakatning asosiy Quddus-Tel-Aviv avtomagistrali – 1-magistral va 40-magistral yaqinida joylashgan. Aeroportga avtomobil yoki jamoat avtobusida kirish mumkin. Isroil temir yoʻllari aeroportdan mamlakatning bir qancha qismlariga poezdlar qatnovini amalga oshiradi va taksi toʻxtash joylari kelganlar binosi tashqarisida joylashgan. Mashhur transport varianti – bu ibroniy tilida *monit sherut* (xizmat kabinasi) nomi bilan tanilgan, Quddus, Hayfa va Bir as-sabaga boradigan taksi furgonlaridir.

### Jamoat transporti
Isroilda yagona toʻlov kartasidan foydalangan holda turli operatorlar tomonidan boshqariladigan koʻplab tranzit variantlarini (poyezd, avtobus va yengil relsli temir yoʻl) qamrab oluvchi umummilliy jamoat transporti toʻlovlari tizimi mavjud (Rav-Kav). U moslashuvchan tarif tuzilmalariga ega va maʼlum geografik zonalar va vaqt oraligʻida tranzit usullari oʻrtasida bepul oʻtkazmalarni taklif qiladi. Rav-Kav kartalarini chiqaradigan jamoat transporti axborot idorasi 3-terminalning kelish zalida joylashgan. Bir nechta istisnolardan tashqari, jamoat transportining koʻp variantlari (taksilar va xizmat koʻrsatish taksilari bundan mustasno) shanba kuni (yaʼni, erta juma kunidan kech shanba oqshomlarigacha, shuningdek, baʼzi yahudiy bayramlari paytida) ishlamaydi.

2020-yil dekabr oyida yangi toʻlov tizimi ilovasi joriy etildi. Ilova boshqa, soddaroq tarif tizimiga ega (bu baʼzi hollarda qimmatroq, boshqalarida esa arzonroq boʻlishi mumkin) va keyingi toʻlov (Rav Kav oldindan toʻlov kartasi boʻlib, foydalanuvchi uni toʻldirishi kerak). Toʻlov har oyning oxirida olinadi (shuning uchun roʻyxatdan oʻtish va toʻlov usuli talab qilinadi). Toʻrtta ishlaydigan ilova mavjud: hukumatga tegishli „The Station“ (*Hatahana*) va uchta xususiy – RavPass (HopOn tomonidan), HAMMA (Isracard tomonidan) va Moovit (Moovit va Pango tomonidan). 

#### Temir yoʻl

Isroil temir yoʻllari 3-terminalning quyi sathida joylashgan Ben Gurion aeroporti temir yoʻl vokzalini boshqaradi. Ushbu vokzaldan yoʻlovchilar shimoli-gʻarbiy Tel-Aviv, Hayfa va shimoldagi boshqa yoʻnalishlarga yoki janubi-sharqda Modi’in va Quddusga borishlari mumkin. Tel-Aviv Savidor markaziy temir yoʻl vokzaligacha sayohat taxminan 18 daqiqa va Quddusning Yitzhak Navon bekatiga taxminan 25 daqiqa davom etadi. Shuningdek, Bir as-saba markazida Lod, Ashkelon va ular orasidagi tanlangan yoʻnalishlar orqali aeroportga va ertalabgacha poezd qatnovi ham mavjud. 2009-yilda deyarli 3,3 million yoʻlovchi temir yoʻl orqali aeroportga va teskari yoʻnalishda harakat qilgan. Xizmat Shabbat va yahudiy bayramlarida ishlamaydi, lekin boshqa barcha kunlarda kecha-yu kunduz ishlaydi. Tel-Aviv va Hayfa orqali Nahariyaga boruvchi liniya ish kunlarida kuniga 24 soat ishlagan, ammo bu xizmatlar COVID-19 pandemiyasidan keyin toʻxtatilgan va 2020-yillarning oʻrtalarida temir yoʻlni elektrlashtirish ishlari tugaguniga qadar qayta tiklanmadi, shundan soʻng liniya ishlaydi. Quddusdan va Nahariya oʻrniga Karmelda tugaydi (garchi u Tel-Aviv va Hayfaga xizmat qilishda davom etadi).

#### Avtobus yoki taksi
Aeroportga muntazam shaharlararo avtobus liniyalari, limuzinlar va shaxsiy transport xizmatlari, Sherut „umumiy“ taksilar va oddiy taksilar xizmat koʻrsatadi. Afikim avtobus kompaniyasi sutkasiga 24 soat, 485-qator bilan Quddusga toʻgʻridan-toʻgʻri xizmat koʻrsatadi. Liniya 2-qavatdagi 3-terminaldan chiqib, 1-terminaldan oʻtadi. 5-raqamli Egged avtobus yoʻlovchilarni terminallar va aeroportdan tashqarida joylashgan El Al chorrahasi yaqinidagi Aeroport City biznes parkidagi kichik avtobus terminali oʻrtasida tashiydi, u yerda ular hududdan oʻtadigan oddiy Egged avtobus yoʻnalishlarida harakatni davom ettirishlari mumkin. Aeroport City yoʻnalishida bogʻlangan yoʻlovchilar 5-sonli avtobus uchun qoʻshimcha yoʻl haqi toʻlamasdan, ikkala yoʻl haqini bir chiptada toʻlashlari mumkin. Boshqa avtobus kompaniyalari toʻgʻridan-toʻgʻri 3-terminalga xizmat koʻrsatadi va aeroport ham terminallar oʻrtasida bepul avtobusni taqdim etadi. Shabbat kuni, poyezd qatnovi boʻlmaganda, aeroport va Tel-Aviv mehmonxonalari oʻrtasida umumiy transport xizmati mavjud.

### Avtomobil
Quddus – Tel-Aviv avtomagistralida, 1-magistralda, joylashgan aeroportda qisqa va uzoq muddatli mashinalar uchun jami 20 000 ga yaqin mashinalar joylari mavjud. Uzoq muddatli toʻxtash joylari terminaldan bir necha kilometr uzoqlikda joylashgan boʻlib, ularga bepul avtobusda borish mumkin. Aeroportda avtomobil ijarasi Avis, Budget, Eldan, Tamir Rental, Thrifty, Hertz va Shlomo Sixt kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi.

## Xizmat sifati

### Yoʻlovchilar reytingi
2006-yil dekabr oyida Ben Gurion xalqaro aeroporti mijozlarga eng qulay aeroportni aniqlash maqsadida Xalqaro aeroportlar kengashi tomonidan oʻtkazilgan soʻrovda Yevropaning 40 ta aeroporti orasida birinchi va dunyodagi 77 aeroport ichida 8-oʻrinni egalladi. Tel-Aviv yiliga 5 milliondan 15 milliongacha yoʻlovchini tashiydigan aeroportlar guruhida Yaponiyaning Nagoya aeroportidan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Soʻrov 34 ta savoldan iborat edi. Uchish eshigida tasodifiy tanlab olingan 350 yoʻlovchidan xizmat, infratuzilma va imkoniyatlardan qanchalik mamnunligi soʻralgan. Ben Gurion 5 balldan 3,94 ball oldi, undan keyin Vena, Myunxen, Amsterdam, Bryussel, Syurix, Kopengagen va Helsinki aeroportlari oʻrin olgan. Aeroport 2007, 2008 va 2009-yillardagi soʻrovlarda Yaqin Sharqdagi eng yaxshi aeroport unvonini saqlab qoldi.

### Mukofotlari

## Baxtsiz hodisalar va falokatlar

* 1939-yil 13-fevralda yangi tashkil etilgan Commercial Aviation Company Ltd kompaniyasining Fokker F.XVIII (VQ-PAF) samolyoti ochilish marosimi uchun aeroport atrofida uchib ketayotgan edi. Uchuvchi qoʻnayotganda boshqaruvni yoʻqotib, loyga tushib ketdi va samolyotni tuzatib boʻlmas darajada shikastladi.
* 1950-yil 5-fevralda El Al aviakompaniyasining Duglas C-54A-10-DC (4X-ACD) samolyoti parvoz paytida qulab tushdi, yonib ketdi va tuzatib boʻlmaydigan darajada shikastlandi. Bortdagi barcha 50 kishi tirik qolgan.
* 1953-yil 15-mayda AQShning Isroildagi harbiy attashesi tarkibidagi AQSh havo kuchlarining Duglas C-47 samolyoti tunda alangalandi va yonib ketdi. Sabotaj gumon qilinmoqda.
* 1969-yil 26-oktyabrda Arkianing Vickers 833 Viscount (4X-AVC) samolyoti tungi mashgʻulot parvozi paytida halokatga uchradi va tuzatib boʻlmaydigan darajada shikastlandi. Barcha 3 yoʻlovchi tirik qoldi.
* 1970-yil 30-noyabrda TWA aviakompaniyasining Boeing 707-373C (N790TW) samolyoti Frankfurtga yuk reysi uchun 30-qoʻnish yoʻlagida soat 02:00 da havoga koʻtarilayotganda, boʻsh, yoritilmagan IAF Stratocruiser (4X-FPS/037) uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻylab tortib olingan; 707 Stratocruiserga urildi va ikkala samolyot ham yonib ketdi. Ikkala samolyot ham taʼmirlab boʻlmaydigan darajada shikastlangan va 707-dagi barcha 3 ekipaj omon qoldi, ammo 2 kishi yerda halok boʻldi.
* 1972-yil 8-mayda Sabena aviakompaniyasining Boeing 707-329 (OO-SJG) samolyoti Venadan Tel-Avivga ketayotganda oʻgʻirlab ketildi va shu yerga qoʻndi (moʻljallangan manzil); 4 nafar bosqinchi mahbuslarni ozod qilishni talab qildi. 2 kishi oʻsha kuni quruqlikdagi muhandis kiyimidagi harbiy xizmatchilar tomonidan otib oʻldirildi va 8 kundan keyin bir yoʻlovchi qurolli jangda olgan jarohatlari tufayli vafot etdi.
* 1973-yil 16-avgustda MEA aviakompaniyasining Boeing 720-023B (OD-AFR) samolyoti Bingʻozi uzra Kipr ustidan Bayrutga yoʻl olganda ikki qurolli erkak qaroqchi tomonidan oʻgʻirlab ketildi va u bu yerga uchishni talab qildi; yetib kelganida u yerdagi politsiya tomonidan qoʻlga olindi.
* 1980-yil 31-iyulda El Al aviakompaniyasining Boeing 707-358C (4X-ATX) samolyoti bu yerga joʻnashdan oldin orqa hojatxonada yongʻin chiqdi; samolyot evakuatsiya qilindi va yongʻinni oʻchirish uchun oʻt oʻchirish xizmatlari fyuzelyajda teshik ochishga majbur boʻldi. Keyinchalik samolyot taʼmirlandi.
* 1987-yil 16-fevralda IAIning Convair CV-240-24 (N93218) samolyoti angar yongʻinida yoʻq qilindi.
* 1988-yil 1-dekabrda Orjonikidze shahrida 5 kishi maktab avtobusini olib qochib, Isroilga uchish uchun 2 000 000 rubl va samolyot talab qilishdi. Avtobus Mineralnye Vodi aeroportiga yoʻl oldi va qaroqchilar 30 kishini garovga olish evaziga Aeroflotning Ilyushin Il-76T samolyotiga oʻtirishdi. Ertasi kuni samolyot bu yerga yetib keldi va samolyotni oʻgʻirlaganlar taslim boʻldi.
* 2001-yil 18-iyun kuni Israirning ATR 42-320 (4X-ATK) samolyoti oʻng tomonidagi asosiy pastki qismini tushira olmadi va usiz qoʻnishga majbur boʻldi; 42 kishidan hech biri jabrlanmagan. Samolyot hisobdan chiqarildi va oʻquv uskunasiga aylantirildi.
* 2015-yilning 8-aprelida British Aerospace BAe 125-800A (4X-CZO) Arrow Aviation samolyoti burilish muammosi tufayli 26-qoʻnish yoʻlagidan parvozni toʻxtatdi va toʻxtatilgandan soʻng oʻng asosiy uzatma gʻildiragi hududida yongʻin chiqdi. Samolyot, tez tibbiy yordam mashinasi jiddiy shikastlandi.
* 2018-yil 28-mart kuni Berlingan 4915-reys boʻyicha parvoz qilgan Germania aviakompaniyasining Boeing 737-76J (WL) (D-ABLB) samolyoti El Al 385-reysi boʻyicha Rimga uchayotgan Boeing 767-300ER (4X-EAK) bilan toʻqnashib ketdi, ikkala samolyot ham orqa tomonda boʻlgan. /tortish bosqichi 06:22 da. 737-ning quyruq qanoti 767-ning oʻng gorizontal stabilizatoriga tegdi, shundan soʻng yer kontrollerlari bir-birlarini toʻsib qoʻyganliklarini sezmasdan ikkalasini ham orqaga qaytarish uchun tozaladilar. Keyinchalik 737 taʼmirlandi, ammo 767 hisobdan chiqarildi.

## Eslatmalar

## Manbalar

## Havolalar