Yashil iqtisodiyot

**Yashil iqtisodiyot** – ekologik xavflarni va ekologik tanqislikni kamaytirishga qaratilgan va atrof-muhitni buzmasdan barqaror rivojlanishni maqsad qilgan iqtisodiyot. U ekologik iqtisodiyot bilan chambarchas bogʻliq, lekin asosan siyosiy termin sifatida foydalaniladi. UNEP 2011-yilgi Yashil Iqtisodiyot hisobotida taʼkidlanishicha, „iqtisodiyot yashil boʻlishi uchun nafaqat samarali, balki adolatli boʻlishi ham kerak. Adolatlilik global va mamlakat darajasidagi tenglik oʻlchovlarini tan olishni, xususan, past uglerodli, resurslarni tejaydigan va ijtimoiy jihatdan qamrab oluvchi iqtisodiyotga adolatli oʻtishni taʼminlashni nazarda tutadi“.

Uni oldingi iqtisodiy rejimlardan ajratib turadigan xususiyat – bu tabiiy kapital va ekologik xizmatlarni iqtisodiy ahamiyatga ega sifatida bevosita baholash (*qarang: „Ekotizimlar va bioxilma-xillik iqtisodiyoti“ va „Tabiiy kapital banki“*) va xarajatlar ekotizimlar orqali jamiyatga tashqariga chiqariladigan toʻliq xarajatlarni hisobga olish rejimi. aktivga zarar yetkazgan yoki eʼtiborsiz qoldiradigan tashkilotga ishonchli tarzda qaytariladi va uning majburiyatlari sifatida hisobga olinadi.

Yashil stiker va ekologik belgi amaliyoti isteʼmolchilar oldida atrof-muhitga doʻstona munosabat va barqaror rivojlanish koʻrsatkichlari sifatida paydo boʻldi. Koʻpgina sanoat tarmoqlari globallashayotgan iqtisodiyotda yashillashtirish amaliyotini targʻib qilish usuli sifatida ushbu standartlarni qabul qila boshlaydi. Barqarorlik standartlari sifatida ham tanilgan bu standartlar sotib olingan mahsulotlar atrof-muhitga va ularni ishlab chiqaruvchi odamlarga zarar yetkazmasligini kafolatlaydigan maxsus qoidalardir. Ushbu standartlar soni yaqinda oʻsib bordi va endi ular yangi, yanada yashil iqtisodiyotni qurishda yordam berishi mumkin. Ular oʻrmon xoʻjaligi, qishloq xoʻjaligi, togʻ-kon sanoati yoki baliqchilik kabi iqtisodiy sohalarga eʼtibor qaratadi; suv manbalari va biologik xilma-xillikni muhofaza qilish yoki issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish kabi ekologik omillarga eʼtibor qaratish; xodimlarning ijtimoiy himoyasi va huquqlarini qoʻllab-quvvatlash; va ishlab chiqarish jarayonlarining muayyan qismlariga uy. 

## Yashil iqtisodchilar va iqtisodiyot
Yashil iqtisodiyot har qanday iqtisod nazariyasi sifatida aniq taʼriflanadi, unga koʻra iqtisodiyot oʻzi yashaydigan ekotizimning tarkibiy qismi hisoblanadi (Lin Margulisdan keyin). Mavzuga yaxlit yondashuv tipik boʻlib, iqtisodiy gʻoyalar maʼlum bir nazariyotchiga qarab har qanday boshqa mavzular bilan aralashib ketadi. Feminizm, postmodernizm, atrof-muhit harakati, tinchlik harakati, Yashil siyosat, yashil anarxizm va globallashuvga qarshi harakat tarafdorlari bu atamani asosiy iqtisodiyotdan tashqarida boʻlgan juda boshqacha gʻoyalarni tasvirlash uchun ishlatishgan. 

Ushbu atamaning qoʻllanishi rasmiy ravishda tashkil etilgan va bosh harflar bilan yozilgan *Yashil* atamani noyob va ajralib turuvchi belgi sifatida daʼvo qiladigan Yashil partiyalarning siyosiy farqi bilan yanada aniqlashtiriladi. Shunday qilib, odatda yashil iqtisodiyotga oʻtishni, biomimikriyani va bioxilma-xillikni toʻliqroq hisobga olishni targʻib qiluvchi „yashil iqtisodchilar“ning boʻsh maktabiga murojaat qilish maʼqul. (Qarang: *"Ekotizimlar va biologik xilma-xillik iqtisodiyoti",* ayniqsa, ushbu maqsadlarga qaratilgan joriy nufuzli xalqaro ishlar uchun va bularning oddiy odamlar uchun taqdimoti uchun Tabiiy kapital banki.) 

Baʼzi iqtisodchilar yashil iqtisodiyotni koʻproq tashkil etilgan maktablarning filiali yoki kichik sohasi sifatida koʻrishadi. Masalan, anʼanaviy er tabiiy kapitalga umumlashtirilgan va mehnat va jismoniy kapital bilan baʼzi umumiy xususiyatlarga ega boʻlgan klassik iqtisod sifatida qaraladi (chunki daryolar kabi tabiiy kapital aktivlari toʻgʻridan-toʻgʻri kanallar kabi inson tomonidan yaratilgan aktivlar oʻrnini bosadi). Yoki u marksistik iqtisod sifatida qaraladi, tabiat Lumpenproletariatning bir shakli, insoniyat iqtisodiyotiga ortiqcha qiymat beradigan noinsoniy ishchilarning ekspluatatsiya qilinadigan bazasi yoki neoklassik iqtisodning bir tarmogʻi boʻlib, unda rivojlanish uchun hayot narxi va boshqalar. Rivojlangan davlatlar kuchlar muvozanatini aks ettiruvchi nisbatda barqaror saqlanadi va insoniy boʻlmagan hayot juda past. 

UNEP (va Buyuk Britaniya kabi milliy hukumatlar) tomonidan tabiiy kapital gʻoyalari va „yashil iqtisodiyot“ shiori ostida toʻliq xarajatlarni hisobga olish gʻoyalariga tobora ortib borayotgan majburiyat maktablar oʻrtasidagi farqlarni yoʻq qilishi va ularning barchasini „yashil iqtisodiyot“ ning oʻzgarishlari sifatida qayta belgilashi mumkin. 2010 yildan boshlab Bretton-Vuds institutlari (xususan, Jahon banki  va Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (oʻzining „Yashil jamgʻarma“ tashabbusi orqali) global pul-kredit siyosati uchun mas’ul boʻlgan) biologik xilma-xillikni baholash va yanada rasmiy va universal biologik xilma- xillikka oʻtish niyatini bildirishdi. moliya . Bularni emissiya va chiqindilarni kam boʻlmagan, ammo tubdan nolga tenglashtirishni hisobga olgan holda, Nolinchi Emissiyalar boʻyicha tadqiqot va tashabbuslar ilgari suriladi. UNEP 2011 Yashil iqtisodiyot hisobotida aytilishicha, „mavjud tadqiqotlarga asoslanib, global iqtisodiyotni yashillashtirish uchun yillik moliyalashtirish talabi 1,05 dan 2,59 trillion AQSh dollari oraligʻida boʻlishi taxmin qilingan. Ushbu talabni istiqbolda joylashtirish uchun bu global yalpi kapital shakllanishi bilan oʻlchanadigan yiliga jami global investitsiyalarning oʻndan bir qismini tashkil qiladi.“ 

COP26da Yevropa investitsiya banki koʻp tomonlama rivojlanish banklari bilan kelishilgan va Parij kelishuviga mos keladigan adolatli oʻtishning umumiy tamoyillari toʻplamini eʼlon qildi. Printsiplar moliyalashtirishni sof nol uglerodli iqtisodga oʻtishga yoʻnaltirishni nazarda tutadi, shu bilan birga ijtimoiy-iqtisodiy taʼsirlarni, shuningdek, siyosatni jalb qilish va inklyuzivlik va gender tengligi boʻyicha rejalar bilan birga uzoq muddatli iqtisodiy oʻzgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan.

Afrika taraqqiyot banki, Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, Yevropa Kengashi taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiya banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Yangi taraqqiyot banki va Amerikalararo taraqqiyot banki koʻp tomonlama rivojlanish banklari qatoriga kiradi . iqlim oʻzgarishini yumshatish va adolatli oʻtish tamoyillarini qoʻllab-quvvatlash. Jahon banki guruhi ham oʻz hissasini qoʻshdi.Taʼrif

Karl Burkart yashil iqtisodiyotni oltita asosiy sektorga asoslangan deb taʼriflagan:

* Qayta tiklanadigan energiya
* Yashil binolar
* Barqaror transport
* Suvni boshqarish
* Chiqindilarni boshqarish
* Yerni boshqarish

Image:Sustainable development.svg|right|The three pillars of sustainability|300px|thumb
poly 138 194 148 219 164 240 182 257 219 277 263 291 261 311 264 331 272 351 283 366 300 383 316 394 287 408 261 417 224 424 182 426 154 423 119 415 87 403 58 385 40 368 24 347 17 328 13 309 16 286 26 263 43 240 64 224 84 212 107 202 Environment
poly 324 219 334 226 343 234 351 242 359 251 366 263 371 276 375 287 400 279 417 272 438 263 453 252 466 241 477 229 488 214 497 193 482 189 463 188 423 188 398 191 376 196 352 204 Equitable
poly 319 221 330 229 337 235 347 244 357 258 365 270 371 287 358 289 344 291 321 292 303 292 284 290 268 288 272 275 278 261 287 249 297 239 Sustainable
poly 142 192 167 188 185 187 211 187 235 190 263 196 286 203 304 212 316 219 305 227 295 236 285 246 276 259 269 272 264 287 249 284 229 277 208 268 190 256 172 242 158 226 149 212 Bearable (Social ecology)
poly 267 291 265 304 267 320 275 345 284 360 293 371 304 381 319 392 332 384 343 374 354 362 364 347 371 332 373 317 374 305 372 292 362 293 344 295 323 296 301 296 286 294 Viable (Environmental economics)
poly 501 193 519 197 541 205 561 215 582 228 604 248 616 267 623 286 626 305 623 326 617 343 607 359 596 373 580 386 563 397 538 409 517 417 494 422 468 425 432 426 413 424 396 421 375 416 353 409 335 401 323 394 335 386 349 372 360 359 374 331 377 313 377 299 376 290 388 288 410 280 458 256 481 233 Economic
poly 141 188 139 173 143 147 152 126 169 107 191 88 216 75 242 65 280 55 310 53 352 54 379 60 415 71 447 88 461 99 475 112 488 128 496 147 500 162 500 176 500 189 471 185 452 183 410 185 369 194 337 206 319 216 305 208 279 197 257 191 230 185 199 183 199 182 199 183 Social
Global biznes vakili boʻlgan Xalqaro Savdo Palatasi (ICC) yashil iqtisodiyotni „iqtisodiy oʻsish va ekologik mas’uliyat ijtimoiy rivojlanishdagi taraqqiyotni qoʻllab-quvvatlagan holda oʻzaro mustahkamlovchi rejimda birgalikda ishlaydigan iqtisodiyot“ deb taʼriflaydi. 

2012 yilda ICC har ikki yilda bir marta konsultatsiya qilinadigan xalqaro ekspertlarning hissalarini oʻz ichiga olgan *Yashil iqtisodiyot yoʻl xaritasini* nashr etdi. „Yoʻl xaritasi“ „yashil iqtisodiyot“ tushunchasini oydinlashtirish va shakllantirish boʻyicha keng qamrovli va koʻp tarmoqli saʼy-harakatlarni ifodalaydi. U global muammolarga yechim topishda biznesning rolini taʼkidlaydi. U yashil iqtisodiyotga oʻtish uchun biznes/tarmoq ichidagi va hamkorlikdagi harakatlarga taalluqli quyidagi 10 ta shartni belgilaydi:

* Ochiq va raqobatbardosh bozorlar
* Koʻrsatkichlar, buxgalteriya hisobi va hisobot
* Moliya va investitsiyalar
* Ogohlik
* Hayotiy tsikl yondashuvi
* Resurs samaradorligi va ajratish
* Bandlik
* Taʼlim va koʻnikmalar
* Boshqaruv va hamkorlik
* Integratsiyalashgan siyosat va qarorlar qabul qilish

## Manbalar