Antaliyaga hujum

**Antaliyaga hujum** – 1472-yil avgust oyida xristian hujumchi kuchlari bilan Antaliyadagi Usmoniylar garnizoni oʻrtasida boʻlib oʻtgan harbiy toʻqnashuv. Usmoniylar–Venetsiya urushi (1463–1479) davrida yuz bergan. Hujum muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan.

## Tarixi
1471–1472-yillarda Papa Sixtus IV kardinal Oliviero Carafa boshchiligida Usmoniylarga qarshi salib yurishini amalga oshiruvchi flot uchun 144 000 tadan ortiq oltin florin sarfladi. Papa, shuningdek, Usmoniylarga qarshi flotlarini tayyorlash uchun Venetsiya va Neapol oʻrtasida kelishuvlar tuzdi. 1472-yil iyun oyida Karafa Neapolga, soʻngra Rodosga suzib bordi, u yerda xristian floti toʻplana boshladi. Umumiy armadaning kuchi 87 ta jangovar va 15 ta transport kemasidan iborat boʻldi. Shundan 17 tasi Neapol qirolligi, 24 tasi Papa viloyatiga qarashli, 46 tasi Venetsiya va 15 ta yordamchi kema Gospitaler ritsarlaridan boʻlib, jami 8 000 kishilik kuch yigʻildi. Venetsiyaliklarga Pietro Mocenigo, Gospitaler ritsarlariga esa Lignana boshchilik qildi. Xristian armadasi Usmoniylarga qarshi jang olib borayotgan Uzun Hasanni qoʻllab-quvvatlash maqsadida Antaliyaga hujum qilish uchun yoʻlga chiqdi.

## Hujum
Avgust oyida salibchilar Antaliyaga yetib kelishdi. Ular reja tuza boshladilar. Unga koʻra, venetsiyalik general Vittore Soranzo Antaliya portiga kirish uchun 10 ta kemaga boshchilik qilishi kerak edi. Boshqa general Stefano Malipiero esa quruqlikdagi kuchlar bilan shaharga hujum qilishi lozim edi. Ertalab Soranzoning 10 ta *galerasi* (ularning 3 tasi Venetsiyadan, 3 tasi Papa viloyatidan, 3 tasi Neapol qirolligidan va 1 tasi Rodosdan) bir vaqtda bandargohni himoya qilayotgan zanjirlarga hujum qildi. Soʻng salibchilar bozorni talashni va portdagi omborxonalarga oʻt qoʻyishni boshladilar.

Shundan soʻng salibchilarning quruqlikdagi kuchlari shaharga hujum boshladi. Biroq narvonlar devordan oshib chiqish uchun juda kalta ekani, arqon va ilgaklar yetarli emasligi maʼlum boʻlgach, salibchilar *arkebuza* (oʻqotar qurol)lardan yogʻilgan kuchli oʻq yomgʻiri ostida chekinishga majbur boʻldilar. Boshqa bir manbada aytilishicha, salibchilar birinchi devorni yorib kirishga muvaffaq boʻlishgan, biroq shaharning ikkinchi devor bilan ham himoyalanganini bilib qolishgan. Ular bu devorni ham buzib kirishga uringan, ammo Usmoniylar garnizoni devorni muvaffaqiyatli mudofaa qilgan. Salibchilar hujum sur’atini boy berib, chekinishga qaror qilganlar.

Devorlarni yorib oʻtish uchun ogʻir artilleriya yetishmagani sababli harbiy kengash hujumni davom ettirish behuda ekanini maʼqullagan. Ertasi kuni salibchilar shahar atroflarini vayronaga aylantirganlaridan soʻng orqaga chekingan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abercrombie, Gordon Ellyson (2024). *Rodosda 1306–1522-yillarda Avliyo Ioann Xospitaller ritsarlari*.https://www.google.ae/books/edition/The_Hospitaller_Knights_of_Saint_John_at/0Sn8EAAAQBAJ?hl=ar&gbpv=1&dq=Mocenigo+August+1472&pg=PA222&printsec=frontcover
* Setton, Kenneth Meyer (1976). *papalik va Levant, 1204–1571*, 2-jild. https://books.google.ae/books?id=0Sz2VYI0l1IC&pg=PA317&dq=Gallipoli+1472&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwisyI_e576LAxW2m_0HHVS_IhEQ6AF6BAgHEAM#v=onepage&q=Gallipoli%201472&f=false
* Hammer, Iosif fon (1827). *Asosan ilgari ishlatilmagan qoʻlyozmalar va arxivlarga tayangan holda Usmonli imperiyasi tarixi*, II-jild (nemis tilida).https://www.google.ae/books/edition/Geschichte_des_osmanischen_Reiches/Mx8YAAAAYAAJ?hl=ar&gbpv=1&dq=Satalia+walls+1472&pg=PA126&printsec=frontcover