Gisela Kahn Gresser

**Gisela Kahn Gresser** (1906-yil 8-fevral, Detroit, Michigan — 2000-yil 4-dekabr) — amerikalik ayol shaxmatchi. U Qoʻshma Shtatlarda ayollar shaxmatida oʻz davrining eng mashhur shaxmatchilaridan biri boʻldi. 1944-yildan 1969-yilgacha ayollar shaxmati boʻyicha AQSh chempionatida toʻqqiz marta gʻoliblikni qoʻlga kiritdi.

## Shaxmatdagi faoliyati
Gresser shaxmatni juda kech oʻrgangan. 1930-yillarning oxirida Fransiyadan Nyu-Yorkka boʻlgan dengiz sayohati boshida u hamkasbidan shaxmat oʻynash boʻyicha qoʻllanma oldi va oʻzi mustaqil tarzda qanday shaxmat oʻynashni oʻrgandi. Sayohatning oxiriga kelib, u shaxmat oʻynashni yoqtirib qoldi. 1938-yilda Gisela Gresser Caroline Marshall (AQSh chempioni Frenk Marshallning rafiqasi) tomonidan tashkil etilgan va Nyu-York shahridagi Rokfeller markazida oʻtkazilgan (Adel Rivero gʻalaba qozongan) ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha birinchi AQSh chempionatida tomoshabin sifatida ishtirok etdi. U birinchi marta 1940-yilda chempionatda oʻyinchi boʻlib qatnashgan, 1944-yilda esa Gisela ajoyib hisobda gʻalaba qozongan. U 1948 (Mona Mey Karff bilan), 1955 (Nensi Rus bilan), 1957 (Sona Graf bilan), 1962, 1965, 1966 (Liza Leyn bilan), 1967 va 1969-yillarda (63 yoshida) yana gʻoliblikka erishadi.

Ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha AQSh chempionatidagi koʻp marotaba yutuqlaridan tashqari, Gresser 1949-11950-yillarda ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionati turnirida va undan keyin yana oltita ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan, jumladan, beshta nomzodlar turnirida (1955, 1959, 196, 196 va 1967) va bitta hududlararo turnirda (1971) ham muvaffaqiyatli qatnashgan. U AQSh terma jamoasi safida uchta ayollar shaxmat olimpiadalarida dona surgan (1957, 1963 va 1966). Gisela Gresser 1954-yilda ayollar oʻrtasidagi AQSh ochiq chempionatida gʻoliblikka erishdi. 1963-yil aprel oyida u Qoʻshma Shtatlarda 2211 reyting balli bilan magistr unvonini qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻldi.

Shuningdek, Gisela Gresser 1950-yil oktabr oyidagi „ *Xonimlar uyi“ jurnali* uchun „Men Moskvaga bordim“ nomli maqola yozgan. Gresser Xonim (xonim u yoqtirgan unvonlardan biri edi) xalqaro usta Hans Kmoch va grossmeyster Artur Bisguierdan shaxmat saboqlarini oldi.

U (Karff bilan) Qoʻshma Shtatlardagi birinchi uchta shaxmatchi usta ayollardan biri. 1950-yilda FIDE rasmiy unvonlarni yaratganida, xalqaro ayol ustasi unvoniga sazovor boʻlgan dunyodagi birinchi oʻn yetti nafar oʻyinchidan biri boʻldi. U, shuningdek, AQSh shaxmat shon-shuhrat zaliga kiritilgan birinchi amerikalik ayol hisoblanadi.

## Shaxsiy hayoti
Gresser Radcliffeda shaxmatni klassika uslubini oʻrgangan. U nufuzli Charlz Elliot Norton stipendiyasini yutib olib, Gretsiyaning Afina shahridagi Amerika klassik tadqiqotlar maktabida oʻqishni davom ettirgan. 1927-yilda u Nyu-Yorkka qaytib keldi va u yerda 1982-yilda vafot etgan Nyu-Yorklik advokat va musiqashunos Uilyam Gresserga turmushga chiqdi. Gisela Gresser uy bekasi boʻlib, ikki oʻgʻli Ion va Julianni tarbiyalagan. Gresser mohir rassom va musiqachi, shuningdek, klassik olim edi. U koʻp marta, hatto sakson yoshidan keyin ham safari bilan shugʻullangan.

## Mashhur oʻyinlar

### Gresser va Karff, Nyu-York, 1944-yil
Gresser (Oq) shaxmat boʻyicha AQSh chempionatidagi asosiy raqibini magʻlub etdi. Oʻyin Edvard Lasker tomonidan shaxmat sharhi uchun izohlangan.

**1.e4 c5 2.** **Nf3 e6 3.d4 cxd4 4.** **Nxd4 Nf6 5.** **Nc3 Bb4 6. e5 !** **Nd5 7.** **Bd2 Bxc3?** Kichkina harakat bilan shohni himoyasiz qoldirish. **8.bxc3 Qc7 9.f4 Nxc3 10.** **Qg4** kuchliroq 10 edi. Qf3 Nd5 11. Nb5 Qc5 12. Nd6+ Kf8 13. Qh5 g6 14. Qh6+ Kg8 15.c4, keyin Ne4 va Nf6.  **10.** **.** **.** **OO 11.** **Bd3 Nd5 12.c4 f5 13.** **Qh4 Qc5! 14.** **Nb3 Qe7! 15.** **Qh3 Nb4 16.** **Bb1 N8c6 17.a3 Na6 18.** **OO!** 18.g4 g6 19. Rg1 d6 himoya qiladi va qarshi hujum ni amalga oshirdi.**18… d6** 18… b6, undan keyin... Nc5,... Ba6 va... Rac8. **19.exd6 Qxd6 20.** **Bc3 Nc5 21.** **Bc2 Nxb3 22.** **Bxb3 Re8 23.** **Qg3 Qc7 24.** **Kh1 Re7** Qora 24… e5 garovni qaytarib berishni koʻrib chiqishi mumkin.  **25.** **Rad1 Bd7 26.** **Rd3!** **Rae8** 26… e5 27.c5+ Kh8 28.fxe5 Nxe5 29 dan keyin ishlamaydi. Rxd7; yoki 27... Be6 28. Be6+ Rxe6 29.fxe5 Nxe5 30. Rd6! **27.** **Rfd1 Bc8 28.c5 Kh8 29.** **Ba4!** **Rd8? 30.** **Qh4** 30. Rxd8+ Nxd8 31. Be5 Qa5 32. Qg5 darhol yutadi. **30.** **.** **.** **Rxd3?** Lasker dastlab 30 ni tavsiya qildi... Red7, chunki Oq faqat 31 dan keyin doimiy chek oladi. Bxg7+ Kxg7 32. Rg3+ Kf8. Keyinchalik, u Frank Marshall va Xarold Fillips taʼkidlaganidek, Uayt 31 bilan yaxshi gʻalaba qozonish imkoniyatini saqlab qolishi mumkinligini tan oldi. Qh5! Rxd3 32. Rxd3 Kg8 33. Rg3. **31.** **Rxd3 Rd7** Oq 32 ga tahdid qiladi. Bxc6 bxc6 33. Be5 yoki 32 boʻlsa... Qxc6 33. Rd8+ Re8 34. Qe7! **32 Rh3 h6 33 Qxh6 1-0** qoralar yutqazdi.

### Gresser va Rudenko, Moskva 1949—1950-yillar
Gresser (Oq) 15 oʻyindan 11½ ochko (+9 =5 −1) bilan ushbu musobaqada ayollar oʻrtasidagi sakkizinchi jahon chempionatida gʻolib chiqqan Lyudmila Rudenkoga magʻlub boʻladi, bu uning yagona magʻlubiyati edi. 

**1.e4 e5 2.** **Nf3 Nc6 3.** **Bb5 Bc5 4.c3 f5 5.d4 fxe4 6.dxc5 exf3 7.** **Qxf3 Nf6 8.** **Bg5 OO 9.** **OO Qe7 10.** **Bc4+ Kh8 11.b4 a5 12.** **Bxf6 Rxf6 13.** **Qd5 Rf8 14.b5 Nd8 15.** **Nd2 c6 16.** **Qd6 Qxd6 17.cxd6 b6 18.** **Rfe1 cxb5 19.** **Bxb5 Nf7 20.** **Nc4 Ba6 21.** **Bxa6 Rxa6 22.** **Nxe5 Nxd6 23.** **Nxd7 Rc8 24.** **Rad1 b5 25.h3 Nf7 26.** **Re7 Kg8 27.** **Rde1 Nd6 28.** **R1e6 Rxc3 29.** **Ne5 h6 30.** **Rd7 Rc5 31.** **Nf7 Nxf7 32.** **Rxa6 Ne5 33.** **Rb7 b4 34.** **Raa7 Nc6 35.** **Rxg7+ Kf8 36.** **Raf7+ Ke8 37.** **Rb7 Rf5 38.** **Rg8+ Rf8 39.** **Rxf8+ Kxf8 40.** **Rb6 Ne5 41.** **Rxh6 1-0**

## Manbalar