open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tixiy Don kazaklari haykali

**Tixiy Don kazaklari haykali** — P271 Millerovo — Vyoshenskaya trassasining 120 kilometrida, Krujilinskiy xutori yaqinida joylashgan haykaltaroshlik kompozitsiyasi. Haykaltaroshlar N. V. Mojaev, E. M. Mojaeva va N. N. Sherbakov ishining figurasi Don kazaklarining jamlanma obrazi. Haykalni uzoqdan koʻrish mumkin, chunki uning balandligi qabr bilan birga 14 m ga yetadi, yodgorlik ikki yoʻl kesishmasida joylashgan. Rostov viloyati Madaniyat vazirligining 2015-yil 16-noyabrdagi qarori bilan yodgorlik mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ektlari roʻyxatiga kiritilgan.

## Tavsif
Yodgorlik sakkiz metrlik qabrda turgan Don kazaklarining olti metrli sakkiz tonnalik bronza otliq haykali. Kazak harbiy shinel va qalpoqda tasvirlangan. Butun haykaltaroshlik kompozitsiyasi qabr tepasidagi past beton poydevorda turibdi. Qabr etagida toshga quyidagi yozuv oʻyib yozilgan: „Tixiy Don kazaklariga.“ Oddiy odamlarda yodgorlik koʻpincha Mixail Aleksandrovich Sholoxovning „Tixiy Don“ roman-epopeyasining bosh qahramoni Grigoriy Melexov haykali deb ataladi.

## Tarixi
Haykaltaroshlik kompozitsiyasi loyihasi 1956-yilda Buyuk Oktabr inqilobining 40-yilligiga bagʻishlangan koʻrgazmaga tayyorgarlik koʻrish jarayonida ishlab chiqilgan. 70 sm balandlikdagi haykalning bronza maketi „Turnaychi“ deb nomlangan. Keyinchalik kompozitsiya „Burgutcha“, keyin „Don dashtlarida“ deb nomlandi va faqat 1995-yilda, ochilishdan keyin unga „Tixiy Don kazaklari“ nomi berildi.

Haykalning maketi Moskva, Bryussel koʻrgazmalarida namoyish etilgan va Lenin komsomol mukofoti bilan taqdirlangan. U USSR Madaniyat vazirligi tomonidan sotib olingan va asar Xarkov sanʼat muzeyida namoyish etilgan. 1982-yilda N.V.Mojaev M.A.Sholoxovga haykalning gips maketini sovgʻa qildi. Hozirda ushbu sovgʻa yozuvchining davlat muzey-qoʻriqxonasi ekspozitsiyasiga kiritilgan.

KPSS Rostov viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi I. A. Bondarenko haykalga qiziqib qoldi, u ikkita haqiqiy oʻlchamdagi haykalni quyishni va uni Rostov-na-Donuga kiraverishning shimoliy tomoniga oʻrnatishni taklif qildi. Haykalni yaratish Luganskdagi badiiy ishlab chiqarish kombinatida amalga oshirildi. Bu yerda model dastlab loydan qilingan, keyin gipsga oʻtkazilgan. Bronza quyish 1991-yilda Leningrad „Monumentskulptura“ eksperimental badiiy quyish zavodida amalga oshirildi. Oʻrnatish va boʻyash ishlari Kievdagi ijodiy sanʼat va ishlab chiqarish ustaxonasi jamoasi tomonidan amalga oshirildi. Ochilish marosimi 1994-yil may oyida boʻlib oʻtdi va M.A.Sholoxov tavalludining 89 yilligini nishonlashga toʻgʻri keldi.

## Manbalar
M.I.Kalinin haykali

**M. I. Kalinin haykali** — Kaliningraddagi haykaltaroshlik yodgorligi, 1959-yilda Kalinin maydonida oʻrnatilgan. Haykaltarosh B.V.Yedunov va meʼmor A.V.Guleev loyihasiga koʻra ishlab chiqilgan. Yodgorlik sovet davlat va partiya arbobi, „Umumittifoq rahbari“ M.I. Kalininga bagʻishlangan. Haykal mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi maqomiga ega.

## Tarixi
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Raisi vafotidan soʻng, Sovet davlatining uzoq muddatli rasmiy rahbari, SSSR Vazirlar Kengashining 1946-yil 30-iyundagi „Mixail Ivanovich Kalinin xotirasini abadiylashtirish toʻgʻrisidagi“ farmoniga binoan, Kyonigsberg Kaliningrad deb oʻzgartirildi.
Shaharning Kalinin maydoni deb oʻzgartirilgan Janubiy maydonidagi temir yoʻl vokzalining binosida, 1951-yil 7-aprelda viloyat tashkil topganining besh yilligi munosabati bilan „Umumittifoq boshligʻi“ ning boʻlajak yodgorligi poydevoriga tamal toshi qoʻyildi. Bahaybat 10 metrlik yodgorlikni loyihalashtirish haykaltarosh B.V.Yedunov va A.V.Gulyayevga ishonib topshirilgan.

Haykal „Monumentskulptura“ zavodida bronzadan ishlangan. Mytishi shahridagi badiiy quyish zavodida pushti granitdan yasalgan silindrsimon poydevorda SSSR gerbi va oʻn beshta ittifoq respublikalari bayroqlarining relyeflari oʻyilgan. Yodgorlik maydonning markaziy qismida keng zinalar olib boradigan tepalikda joylashgan. M. I. Kalinin chap qoʻlida buklangan qogʻoz bilan nutq soʻzlayotgan holda taqdim etilgan, bunga uning oʻng qoʻlining vazmin harakati bilan biroz urgʻu berilgan. 1957-yilda Vyborgda xuddi shu haykaltaroshning oʻxshash, ammo kichikroq Kalinin haykali oʻrnatilgan.

1959-yil 5-dekabrda boʻlib oʻtgan yodgorlikning tantanali ochilishi SSSR Konstitutsiyasi qabul qilingan kunga toʻgʻri keldi, uni ishlab chiqishda Kalinin faol ishtirok etgan. Haykalning tasvirlari keng koʻlamda, shu jumladan pochta konvertlarida ham takrorlana boshladi.

Kaliningrad viloyati Hukumatining 2007-yil 23-martdagi 132-sonli qarori bilan Mixail Ivanovich Kalinin haykali mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti maqomini oldi.

## Manbalar
„Trans-Sibir temir yo‘lining 100 yilligi“ yubiley medali

**"Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil" yubiley medali** () – Rossiya Federatsiyasining Trans-Sibir temir yoʻlining 100 yilligiga bagʻishlangan davlat esdalik medali. Prezidentning 2001-yil 27-iyundagi 777-son qarori asosida tashkil etilgan.

## Medal toʻgʻrisidagi nizom
"Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil" yubiley medali bilan sanoatda 20 yil va undan ortiq vaqt davomida benuqson ishlagan temir yoʻl xodimlari, shuningdek Trans-Sibir temir yoʻlining rivojlanishiga hissa qoʻshgan Rossiya Federatsiyasining boshqa fuqarolari taqdirlanadi.

Prezidentning 2010-yil 7-sentyabrdagi 1099-sonli farmoni bilan „Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil“ medali Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari roʻyxatidan olib tashlandi. Hozirda mukofot berilmaydi.

## Medal tavsifi
"Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil" yubiley medali diametri 32&nbsp;mm boʻlgan dumaloq kumush medal. Uning old tomonida poezdni oʻngga tortayotgan lokomotivning relyef tasviri. Poezd tepasida Sibirning qadimiy gerbi (tojni qoʻllab-quvvatlovchi ikkita samur, kamon va oʻqlar). Orqa tomonining yuqori yarmida medal aylanasi boʻylab „Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil“ () relyefli yozuvi joylashgan. Orqa tomon markazda kesishgan bolgʻa va kalit tasviri boʻlgan „1901-2001“ relyefli yozuvi bor.

Medal halqa orqali mukofotning osma halqasiga 24&nbsp;mm kenglikdagi ipak muare tasmasi bilan qoplangan, yashil, qora va kumush rangli uchta teng 8&nbsp;mm kenglikdagi chiziqlar bilan qoplangan standart ruscha beshburchak blokiga osilgan.

## Laureatlar
Quyida sanab oʻtilgan shaxslar Rossiya Federatsiyasining „Trans-Sibir temir yoʻliga 100 yil“ yubiley medali bilan taqdirlangan:

* Sverdlovsk viloyati gubernatori Aleksandr Sergeevich Misharin
* Rossiyaning sobiq ichki ishlar vaziri Rashid Gumarovich Nurgaliyev
* Yozuvchi, tarix fanlari doktori Valeriy Nikolaevich Ganichev
* Siyosatchi, Sverdlovsk viloyati hukumati raisi Anatoliy Leonidovich Gredin

## Manbalar
Prussiyalik Victoria Margarita

**Prussiyalik Viktoria Margarita** (nemis, *toʻliq ismi* **Margarita Elizabeth Maria Ulrika Adelheid** (nemis; 17-aprel 1890-yil, Potsdam — 9- sentabr 1923-yil, Glinike ov saroyi, Nordban) — Prussiya malikasi.

## Biografiya
Viktoria Margarita Prussiya shahzodasi Frederik Leopold va uning rafiqasi Luiza Sofiya oilasida tugʻilgan. U Prussiya shahzodasi Frederik Nikolayning va malika Meri Anna-Dessau  nabirasi, onasi tomondan Frederik VIII, Shlezvig Xolshteyn gertsogi va uning rafiqasi Adelgeida Gogenloe-Langenburgning nabirasi. Viktoria Margaritaning uchta ukasi bor edi. Ona tomondan, Vilgelm II ning rafiqasi Germaniya imperatori Auguste Viktoriyaning jiyani bo`lgan.

Oilaning qarorgohi Gilinike ov saroyi edi.

Shaxzoda Roys-Kestir Henry XXXIII malika bilan uchrasha boshladi. U Saks-Veymar-Eyzenax Buyuk gertsogi Karl Aleksandr va uning rafiqasi Sofiyaning nevarasi edi. Karl Aleksandr va Niderlandiyalik Sofiyaning onalari imperator Pavel I ning qizlari edi, shuningdek, Henry uning evarasi boʻlgan. 1909-yilda Malika Juliana tugʻilishidan oldin u qirolicha Vilgelminaning farzandsizligi tufayli Gollandiya taxtiga asosiy daʼvogarlardan biri boʻlgan.

Henry koʻp qirrali isteʼdod egasi hisoblanar edi: u fil suyagi bilan ishlash boʻyicha taniqli usta, shuningdek rassomchilik va haykaltaroshlik bilan shugʻullangan.

Viktoraya Margaritaning ota-onasi bu nikohga qarshi boʻlib, qizi uchun eng yaxshi partiyaga umid qilishgan. Biroq, Kaiser Vilgelm II jiyani bilan Royslik Shahzodaning oʻrtasidagi nikohni maʼqulladi.

1913-yil 17-mayda Malika Henry XXXIII ga turmushga chiqdi. Viktoria Margaritaning ibodatxonasi Kaiser Vilgelm II tomonidan boshqarilgan

Er-xotinning ikki farzandi bor edi:

* **Roys-Kestritslik Maria Luiza** (1915-1985) — avval Erich Taisenga bilan turmush qurdi, keyin Aleksandr Body bilan. Ikkala nikoh ham ajirim bilan tugadi. Birinchi nikohidan qiz koʻrdi:
** Viktoria sibilla Taisen (1942-yil 31- dekabr), Volfgang Shaferga 1969- yil 22-sentyabrda turmushga chiqdi.Ularning uchta farzandi bor edi.
* **Henry II Roys-Kestrstskiy** (1916-1993) — uylanmagan va Farzand koʻrmagan.

Er-xotin 1922-yilda ajrashishdi. Bir yil oʻtgach, Viktoria Margarita Potsdamdagi ota-onasining uyida ispan grippi bilan ogʻrib vafot etdi. Glinike qal’asining oilaviy qabristoniga dafn etildi.

Bir necha yil oʻtgach, Henry oʻzidan ancha katta boʻlgan ayol Allen Tewga uylandi. Allen Tew, amerikalik bankirning qizi, bu nikoh uning toʻrtinchi nikohi boʻldi. 1935-yilda ular ham ajralishdi. Henry 63 yoshida olamdan koʻz yumdi.

## Manbalar
San Antonio Spurs

**San Antonio Spurs** — Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining professional basketbol jamoasi. Jamoa 1967-yilda tashkil topgan. Klub Texas shtatining San-Antonio shahrida joylashgan. Uy uchrashuvlari AT&T Centerda oʻtkaziladi.

San-Antonio Spurs 1976-yilda ABA va NBA yagona ligaga birlashganidan beri NBAda raqobatni davom ettirgan toʻrt nafar sobiq ABA aʼzolaridan biri va NBA asosiy sovrinini qoʻlga kiritgan yagona sobiq ABA jamoasidir. San-Antonio 5 karra NBA chempioni (jamoa 1999, 2003, 2005, 2007 va 2014-yillarda NBA chempioniga aylangan), faqat Boston Seltiks (17), Los-Anjeles Leykers (17) va Chikago Bulls koʻproq gʻalaba qozongan(6). 2015-yil iyul holatiga koʻra, „San-Antonio Spurs“ klubi NBA pley-off bosqichida qatnashish soni boʻyicha Assotsiatsiyadagi barcha jamoalar orasida 1-oʻrinni egallab, NBAda qatnashgan butun vaqt davomida atigi 4 ta pley-off qur’asini oʻtkazib yuborgan: 89,7 % (uchun). Lakers — 89 ,6 %, Seltiklar — 75,4 %, Filadelfiya — 71,2 %, boshqalar — 70 % dan kam

2019-yil aprel oyi holatiga koʻra, „Spruts“ 22 ta divizion chempionligini qoʻlga kiritgan Jamoa soʻnggi 25 mavsumda (1989/90 yildan beri) 24 ta pley-off oʻyinida maydonga tushgan. Tim Dunkan „San-Antonio“ga kiritilganidan beri klub barcha 18 mavsumda pley-offga chiqdi. Jamoaning barcha soʻnggi yutuqlari jamoa bosh murabbiyi Gregg Popovich nomi bilan bogʻliq, u 1996-yildan buyon jamoani boshqarib kelmoqda

„Spurs“ San-Antoniodagi yagona basketbol jamoasi boʻlib, shaharni AQShning toʻrtta yirik professional ligalaridan birida himoya qiladi va u yerda 5 yildan ortiq oʻynagan yagona jamoadir. Koʻplab sobiq futbolchilar ham klub tarkibida ishlashda davom etishmoqda. Masalan, Akademiyada Devid Robinson va Yoshlar markazida Jorj Gervinlarni misol qilish mumkin.

## Basketbol shon-shuhrat zali aʼzolari

## Manbalar
Bobir Davlatov

**Davlatov Bobir Bahodir oʻgʻli ** (1996-yil 1-martda tugʻilgan, Yangiyer, Sirdaryo viloyati) — oʻzbek futbolchisi, yarimhimoyachi.

## Klubdagi faoliyati
Oʻzbekistonda 1980-yillarda „Yangiyer“da toʻp surgan futbolchi Bahodir Davlatov oilasida tugʻilgan. „Mashʼal“ klubida oʻynay boshlagan, keyin esa oʻz navbatida Qozogʻistonning „Jetisu“ va „Aktobe“ klublariga oʻtgan. Qozonning „Rubin“ yoshlar tizimida oʻynagach, „Aktobe“ga qoʻshildi, tez-tez asosiy tarkibda oʻynadi. 13 oʻyinda 3 ta golli uzatmani amalga oshirdi va 1 ta gol urdi.

2017-yilda Rossiyaning „Nefteximik Nijnekamsk“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi. 2017-yilning yozida Toshkentning "Lokomotiv" klubiga oʻtgan. 2018-yil Qarshining „Nasaf“ klubi safiga oʻtdi. O‘zbekistonda 2 yil o‘ynab, 2019-yil 28-avgust kuni „Nefteximik“ga qaytdi.

### Terma jamoa
2011-yilda Oʻzbekiston U-17 terma jamoasida oʻynab, AQSHga qarshi oʻyinda (2:1) hisobni ochgan.

## Shaxsiy hayot
2014 yilda Davlatov Britaniya fuqaroligini olishga urinib koʻrdi.

O‘zi tug‘ilib o‘sgan Yangiyer shahriga qisqa muddatga kollejda test sinovlarini topshirish uchun qaytib keldi.

## Manbalar

## Havolalar
*
Atlanta Hawks

**Atlanta Hawks** — Atlanta, Jorjiya, AQSHning professional basketbol jamoasi. Milliy basketbol assotsiatsiyasining Sharqiy konferensiyasining janubi-sharqiy divizionida oʻynaydi. U uy oʻyinlarini Atlantadagi „State Farm Arena“da oʻtkazadi.

Jamoa 1946-yilda Buffalo Bisons sifatida tashkil etilgan va Milliy Basketbol Ligasi aʼzosiga aylangan. Dastlabki 13 oʻyindan soʻng, Tri-Cities Blackhawks nomiga oʻzgartirildi va Illinoys shtatining Moline shahriga koʻchib oʻtdi. 1949-yilda liga BAA bilan birlashgandan soʻng jamoa NBAga qoʻshildi. 1951-yilda u Miluokiga koʻchib oʻtdi va oʻz ismini „Hawks“ deb qisqartirdi. 1955-yilda jamoa yana Sent-Luisga koʻchib oʻtdi va u yerda 1958-yilda NBA chempionligini qoʻlga kiritdi. Jamoa egasi Kerner klubni Tomas Kuzins va Jorjiya sobiq gubernatori Karl Sandersga sotganidan soʻng, 1968-yilda Hawks Atlantaga koʻchib oʻtishdi

Hawks ikkinchi eng uzoq gʻalabasiz seriyaga ega (Sacramento Kingsdan keyin) — NBA chempionligisiz 60 yil. Klubning barcha asosiy muvaffaqiyatlari jamoa Sent-Luisda oʻynagan paytga toʻgʻri keldi (3 NBA finali va chempionlik unvoni). Qolaversa, jamoa 48 yil davomida pley-offning ikkinchi bosqichidan nariga oʻta olmadi, hozir bu seriya 2015-yilda toʻxtatilgan. Hawks hozirda 21-asrda (2008-2017) ketma-ket 10 mavsumda pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritgan NBAning toʻrtta jamoasidan biri hisoblanadi. Xuddi shu davrda kamida 10 marta pley-offga chiqqan boshqa klublar: San-Antonio (1998-hozirgi kun), Denver Naggets (2004-2013) va Dallas Mavericks (2001-2012).

## Klub shon-shuhrat zali

## Manbalar
Murod Aliyev

**Murod Bakiyevich Aliyev** (1970-yil 14-noyabr; Oʻzbekiston SSR, SSSR) — sovet va oʻzbek futbolchisi, himoyachi va yarimhimoyachi pozitsiyalarida oʻynagan. Hozirda sport va futbol xodimi va murabbiyi. 2017-yilning mayidan 2019-yilning yanvarigacha Toshkentning "Bunyodkor" klubi bosh direktori lavozimida ishlagan.

## Futbolchilik faoliyati
Futbolchilik faoliyatining asosiy qismini Toshkentning "Paxtakor" klubida oʻtkazgan. Shuningdek, Oʻzbekistonning keyingi jamoalari uchun oʻynagan: Bekobodning „Metallurg“, „Sementchi“ jamoalari, Angrenning „Doʻstlik“, „Umid“, „Shaxtyor“ va SKA-RShVSM jamoalari, „Politotdel“ jamoasi. 1990-yillarda Oʻzbekiston milliy terma jamoasi safida oltita oʻyin oʻtkazgan.

Futbolchi sifatida faoliyatini yakunlab, sport va futbol xodimi, shuningdek, murabbiy sifatida ishlagan. Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat va sport vazirining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

## Havolalar
* Profil na sayte footballfacts.ru
Utah Jazz

**Utah Jazz** — professional basketbol jamoasi boʻlib, Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining Gʻarbiy konferentsiyasining shimoli-gʻarbiy divizionida oʻynaydi. Jamoa Yuta shtatining Solt-Leyk-Siti shahrida joylashgan. Klub 1974-yilda tashkil etilgan va Nyu-Orlean Jazz deb nomlangan. Luiziana shtatining Nyu-Orlean shahrida joylashgan. NBAdagi besh mavsumdan soʻng, jamoa 1979-yilda Yutaga koʻchib oʻtdi. Dastlabki mavsumlarda Jazz liganing eng yomon jamoalaridan biri edi va 1984-yilda tashkil etilganidan keyin 10 yil oʻtgach pley-offga chiqa oldi.

## Tarixi
1974-yil 7-iyun kuni Nyu-Orleanda joylashgan va New Orleans Jazz deb nomlangan jamoa NBAga kiritilgan 18-jamoaga aylandi. Birinchi yutuq Atlantadan „yulduzli“ himoyachi Pit Maravichni sotib olish boʻldi. Oʻyinchi 1976-77 yilgi mavsumda har bir oʻyinda 31,1 ochko toʻplab yetakchilik qilgan, ammo Nyu-Orlean Jazzning eng yaxshi gʻalaba va magʻlubiyat rekordi 1977-78 yilgi mavsumda 39-43 boʻlgan. Maravich joriy mavsumda tizzasidan jarohat oldi va koʻp oʻyinlarda qatnasha olmadi

Shuningdek, Nyu-Orleanda oʻyin oʻtkazish joyi bilan bogʻliq muammolar mavjud edi. Birinchi mavsumda jamoa Nyu-Orlean universitetidagi Loyola Fieldhouseda oʻynadi, u yerd basketbol maydoni uchun talab qilinganidan kattaroq edi, mos ravishda sportchilar maydondan tashqariga chiqmasligi uchun toʻr bilan oʻrash kerak edi Keyinchalik oʻyinlar Luiziana Superdomeda boʻlib oʻtdi, ammo basketbol zaliga qoʻyiladigan yuqori talablar, shuningdek, ijara shartlari va Maravichning jarohati klubga qimmatga tushdi. Jamoa Mardi Gras festivallari tufayli har yili bir oyni mehmonda oʻtkazish muammosiga ham duch keldi. Bir necha yil oʻtgach, klub asoschisi va xoʻjayini Sem Battison klubning pley-off uchun rejasi yoʻqligini, jamoa bunga ariza bermaganini taʼkidladi. Biroq, oʻsha paytdagi Superdome menejeri Bill Körl, oʻz navbatida, stadion rahbariyati har yili pley-off oʻyinlari uchun sanalarni band qilishini va klub rahbariyatini bundan xabardor qilishini taʼkidladi, ammo klub birorta xatga javob bermagan

## Basketbol shon-shuhrat zali aʼzolari

## Manbalar
Phoenix Suns

**Phoenix Suns** - Milliy Basketbol Assotsiatsiyasi G'arbiy Konferentsiyaning Tinch okeani bo'limida o'ynaydigan professional basketbol jamoasi. Klub Arizona shtatining Feniks shahrida joylashgan. 1992-yildan beri ular uy o'yinlarini Feniks shahri chekkasida joylashgan Footprint Centerda o'tkazishadi. Bu Kaliforniyada joylashgan diviziondagi yagona jamoa.

Suns NBA ning kengayishi natijasida 1968-yilda ligaga qo'shildi. G'alabali o'yinlar ulushi bo'yicha jamoa butun chiqishlari davomida assotsiatsiyada to'rtinchi o'rinni egallaydi. 2014-15 yilgi mavsum yakunida klub 55% o'yinlarda g'alaba qozongan NBAdagi 47 yil davomida klub 29 marta pley-offga chiqdi va muntazam mavsumni 50 yoki undan ortiq g'alaba bilan yakunladi. Klub 9 marta G'arbiy konferensiya finaliga chiqdi, uch marta NBA finaliga chiqdi (1976, 1993 va 2021), lekin hech qachon chempionlik unvonini qo'lga kirita olmagan

2014-yil 27-iyunda (Gila River Arena shartnomasining bir qismi sifatida) NHLning Feniks Koyotes jamoasi o'z nomini Arizona Koyotesga o'zgartirgandan so'ng, Phoenix Suns shtatdagi shahar nomini saqlab qolgan yagona professional jamoa bo'ldi.

## Tarixi
Phoenix Suns 1968-69 yilgi mavsumda (Miluoki Baks bilan birga) NBAga kirgan ikkita jamoadan biri edi. Basketbol klubi nafaqat Feniksda, balki Arizona shtatida ham birinchi professional klubga aylandi. U deyarli 20 yil davomida yagona jamoa bo'lib qoldi. Jamoa 24 mavsum davomida Arizona Veteranlar Memorial Kolizeyida o'ynadi. Klub Karl Eller tomonidan tashkil etilgan guruhga tegishli bo'lib, ular ichida Donald Pitt, Don Diamond, Vhavik Darji, Marvin Mayer va Richard Bloch edi. To'g'ridan-to'g'ri investorlardan tashqari, mashhurlar ham hissa qo'shdilar: Endi Uilyams, Bobbi Gentri va Ed Ames. Jamoada bir guruh tanqidchilar bor edi, xususan, NBA komissari Uolter Kennedi Feniksni "juda qaynoq", "juda kichik", muvaffaqiyatga erishishdan "juda uzoq" der edi. Bu vaqtda doimiy ravishda o'sib borayotgan Feniks shahri San-Diego, Los-Anjeles, San-Fransisko va Sietl kabi shaharlar bilan raqobatlashayotgan edi.

Bloch tomonidan (Feniks Suns prezidenti bo'lgan) doimiy doyimiy lobbiydan so'ng, 1968-yilda NBA boshqaruv kengashi Feniks va Milwaukee 1968-yil 22-yanvarda o'z jamoalarini olishiga qaror qildi. "Kirish" uchun klub 2 million dollar to'lagan. Arizona Respublikasi har kuni yangi jamoani nomlash uchun tanlov uyushtirdi va 28 000 javob oldi. G'olib 1000 dollar va klubning butun mavsum uchun uy o'yinlariga chiptalar oldi. Ismlar Scorpions, Rattlers, Thunderbirds, Wranglers, Mavericks, Timbleweeds, Mustangs va Cougars edi. Jamoa logotipining birinchi yaratuvchisining ismi ma'lum, u Tuksondagi tijorat bosma zavodiga egalik qilgan Sten Fabe edi.

## Basketbol shon-shuhrat zali aʼzolari

## Manbalar
Gonkong dollari

**Gonkong dollari** (soddalashtirilgan xitoycha 港圓,&#x20;anʼanaviy xitoycha 港元, pinyin *Gǎngyuán*, palladiy *gan yuan*,  — Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong maxsus maʼmuriy hududining pul birligi. ISO 4217 standartidagi Gonkong dollarining harfli kodi **HKD**, raqamli kodi **344**, rasmiy belgisi **HK$**. 2019-yil aprel holatiga koʻra, Gonkong dollari dunyodagi eng koʻp sotiladigan toʻqqizinchi valyuta hisoblanadi va banklararo operatsiyalarda qoʻllanadi.

Gonkong Dollari Valyuta Kengashi — Gonkong pul muomalasi boshqaruvi maʼmuriyati. 20 HK$, 50 HK$, 100 HK$, 500 HK$ va 1000 HK$ dollarlik banknotalar litsenziyalangan banklar tomonidan chop etiladi: The Hongkong and Shanghai Banking Corporation, Bank of China (Hong Kong) va Standard Chartered Bank (Hong Kong) va HK$10 banknotalar va barcha tangalar Gonkong hukumati tomonidan chiqariladi.

Gonkong dollari 18 ta erkin konvertatsiya qilinadigan valyutalardan biridir. Gonkong dollarining ayirboshlash kursi AQSh dollari bilan fiksatsiyalangan 1 AQSh dollari oraligʻida: HK$7,75 dan 1 AQSH dollarigacha : 7,85 HK$, shuningdek, Makao Pataki kursi fiksatsiyalangan va Gonkong dollari 1 HK$ = 1,03 MOP$ bilan teng.

## Tarixi
Gonkongning asosiy qonuni va Xitoy-Britaniya qoʻshma deklaratsiyasiga koʻra, Gonkong pul-kredit siyosati sohasida toʻliq avtonomiyaga ega. Gonkong pul birliklari Gonkong hukumati (10HK$ almashinuv tangalar va banknotalar) va hududning markaziy banki vazifasini bajaradigan Gonkong pul muomalasi boshqaruvi ma'muriyati nazorati ostida uchta mahalliy bank tomonidan chiqariladi. Har uch bankning pul belgilarining dizayni eski qogʻoz pullar muomaladan chiqarilmagan holda oʻzgartirilgani natijasida bugungi kunda har bir nominaldagi oltitagacha banknotalar muomalada boʻlmoqda. Shu bilan birga, har qanday turdagi banknotalar hech qanday cheklovlarsiz qabul qilinadi (texnik sabablarga koʻra, masalan, Gonkong hukumati tomonidan chiqarilgan oʻn dollarlik banknotlarni qabul qilmasligi mumkin boʻlgan baʼzi avtomatlar bundan mustasno). Banknotlar Hong Kong Note Printing Limited" shirkati tomonidan chop etiladi. "Gonkong dollarining eng keng tarqalgan belgisi bu dollar belgisi ($), (HK$) varianti ham uchrab turadi.

## Banknotalar

### 2003-yil seriyasi

### 2010-yil seriyasi

### 2018-yil seriyasi

## Manbalar

## Havolalar
Ivan Plotnikov

**Ivan Vasilyevich Plotnikov** (1902-1995) - sovet kimyogari va ixtirochisi. Brezentni qayta ishlash faoliyati bilan mashhur boʻlgan. Haqiqiy hayvonlar terisini moddaning membranasi sifatida oʻzgartirilgan koʻp qatlamli toʻqimachilik matosiga asoslangan sun'iy teri turiga arzon va samarali almashtirish usulini ixtiro qilgan. Material asosan harbiy etiklar va avtomobillar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

## Biografiyasi
1902-yilda Novo-Aleksandrovka qishlogʻida (hozirgi Novikovo, Tambov viloyati) dehqon oilasida tugʻilgan. 1920-yilda Moskva oliy elektrotexnika maktabining talabasi boʻldi, keyingi yili oʻqishini Moskva kimyo-texnologiya institutiga koʻchirdi. 1922-yilda uni "kulakning oʻgʻli" sifatida ayblashdi. U tez orada oʻz huquqlarini tikladi.

1935-yildan Kirov shahridagi sun'iy charm ishlab *chiqaruvchi Kirov zavodida* ishlagan. *Kirza* nomi, bir versiyaga koʻra, Kirov *zavodi* soʻzining qisqartmasi boʻlib, u zavod kirzani ommaviy ishlab chiqarishda birinchi oʻrinni egallagan. Lekin bu shunchaki "xalq etimologiyasi" boʻlishi ham mumkin. "Kirza" soʻzining kelib chiqishi koʻproq , ya'ni Angliyaning Kersi qishlogʻi nomidan kelib chiqqan. Bu yerda qoʻylarning maxsus zoti boqilgan, ularning junidan bu maxsus mato ishlab chiqarilgan.

Brezent ishlab chiqarish texnologiyasi 1935-yilda Plotnikov va uning yordamchisi, muhandis Xomutov tomonidan qayta oʻrganilgan. Ommaviy ishlab chiqarish Finlandiya-Sovet urushi davrida boshlangan. Dastlab, material qish sharoitida foydalanish uchun yaroqsiz deb topildi va ishlab chiqarish toʻxtatildi. Biroq, tez orada texnologiya takomillashtirildi va ommaviy ishlab chiqarish 1941-yil kuzida, nemis bosqini vaqtida qayta tiklandi. Chunki Qizil Armiya uchun juda koʻp miqdordagi arzon poyabzal juda zarur edi.

Plotnikov 200 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi.

## Mukofotlar

* Ikkinchi darajali Stalin mukofoti (1942) - charm oʻrnini bosuvchi moddalarni ixtiro qilish va sanoatga joriy etgani uchun.
* ikkita “Shon-sharaf belgisi” ordeni
* boshqa medallar

## Xotirasi
2010-yilda Novikovo qishlogʻidagi I. V. Plotnikov tahsil olgan Avliyo Ioann cherkovi va oʻqituvchilar maktabi (hozirgi 7-sonli kasb-hunar maktabi) qoshidagi cherkov maktabi binosiga esdalik lavhasi oʻrnatildi.

## Manbalar
Yapon bogʻi

**Yapon bogʻi** (yaponcha:日本庭園) – VIII—XVIII asrlarda Yaponiyada tashkil etilgan bogʻning bir turi (xususiy Park).

## Tarixi
Buddist rohiblar va ziyoratchilar tomonidan tashkil etilgan birinchi maʼbad bogʻlari tomonidan boshlangan yapon bogʻi sanʼatning butun goʻzal va murakkab tizimi asta-sekin shakllana boshladi.

794-yilda Yaponiya poytaxti Naradan Kiotoga koʻchirildi. Birinchi bogʻlar bayramlar, oʻyinlar va ochiq osmon ostidagi kontsertlar uchun joylarga oʻxshardi. Bu davr bogʻlari oʻziga xos bezakdir. Ularda koʻplab gulli daraxtlar (olxoʻri, olcha), azalalar, shuningdek, toqqa chiqadigan Glitsiniya oʻsimliklari ekilgan.

Biroq, Yaponiyada tosh va qumdan yaratilgan koʻkatsiz bogʻlar ham mavjud. Badiiy dizaynda ular mavhum rasmlarga oʻxshaydi.

Yapon bogʻi yerdagi tabiatning mukammal dunyosini ramziy qiladi va baʼzan koinotning timsoli sifatida ishlaydi. Uning kompozitsiyasining xarakterli elementlari – sunʼiy togʻlar va tepaliklar, orollar, daryolar va sharsharalar, gʻayrioddiy shakldagi toshlar bilan bezatilgan qum yoki shagʻal yoʻllari va joylari mavjud. Bogʻning landshaftini daraxtlar, butalar, bambuklar, oʻtlar, chiroyli gullaydigan oʻsimliklar va moxlar shakllantiradi.

Yapon bogʻdorchiligi asoslarining shakllanishi yapon meʼmorchiligi evolyutsiyasi hamda yapon zodagonlarining diniy-falsafiy gʻoyalari taʼsirida sodir boʻldi. Dastlab, bogʻ aristokratlar qarorgohlarining ajralmas qismi boʻlgan, ammo keyinchalik buddist monastirlari va olijanob samuraylar tomonidan qarzga olingan. 19-asrdan boshlab u yaponiyalik oddiy aholi orasida keng tarqalib, koʻplab xususiy uylarning ajralmas qismiga aylandi. 20-asrda yapon uslubidagi bogʻlar qurilishi Yaponiyadan tashqarida ham mashhur boʻldi.

Yaponiyadagi uchta eng mashhur bogʻlar anʼanaviy ravishda Kenroku-en (Kanazava), Koraku-en (Okayama) va Kayraku-en (Mito) hisoblanadi.

## Yapon bogʻi – Landshaft dizayni

Yapon bogʻida kompozitsion birliklarni joylashtirish relefga muvofiq amalga oshiriladi, shunda ular bir butunlikni tashkil qiladi. Elementlarni joylashtirish tizimi tabiat qonunlariga asoslanadi, uygʻunlik qonunlariga aylantiriladi, tabiiy va sunʼiy analoglarni uzoq tahlil qilish jarayonida amalga oshiriladi va rivojlanadi. Elementlarni joylashtirishga boʻlgan yondashuv bogʻni yaratish maqsadiga bogʻliq: koʻrish nuqtalari pavilonlar ichida va tashqarisida, qayiqda yoki suv ombori atrofida harakatlanayotganda, tez-tez almashtiriladigan yorqin rasmlar bilan oʻralgan holda, statik rejimda fikrlashdan zavqlanish.

## Manbalar
Oğuz Kağan Köksal

**Oʻgʻuz Kagan Koʻksal** (1948-yil 4-sentabrda tugʻilgan, Qriqqalʼa) — turkiyalik byurokrat va siyosatchi.

Boshlang'ich, o'rta va o'rta ta'limni Qriqqal'a shahrida tugatgandan so'ng Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakultetiga o'qishga kirdi. 1972-yilda ushbu fakultetning iqtisod-moliya fakultetini tamomlab , Moliya vazirligi tomonidan ochilgan Auditorlik imtihonini topshirib, buxgalteriya nazoratchisi lavozimiga tayinlangan. 4-yil davom etgan bu vazifa davomida Umum va qoʻshimcha byudjet boshqarmalari, daromadlar boshqarmasi, buxgalteriya direksiyalari va mulk direksiyalarida tekshirish va taftishlar oʻtkazdi. Bu orada u davlat hisobi amaliyoti haqida kitob yozdi.

Keyinchalik u Ichki ishlar vazirligi tomonidan ochilgan tuman hokimi nomzodlik imtihonida g'olib chiqdi va Anqara va Konya tuman hokimi nomzodi bo'ldi. Oltindag' va Mucur va Mudurnu tumanlarida tuman hokimi o'rinbosari lavozimida ishlagan. Boʻzqurt va Cizre tuman hokimliklari a’zosi edi. U ikkala tuman hokimi sifatida ham ishlagan.

U 3,5-yil davomida Gaziantep hokimi oʻrinbosari lavozimida ishlagan, bu davrda Gaziantep hokimligining boʻshligi sababli 7 oy davomida hokim oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

1988-yil fevral oyida Tekirdag gubernatori etib tayinlangan. 1990-yil 9-aprelda Malatya gubernatori, 1992-yil 8-fevralda Denizli gubernatori, 1996-yil 18-aprelda Adana gubernatori etib tayinlangan. 2003-yil 18-fevralda Bursa gubernatori etib tayinlangan. Ikki yil ketma-ket Yil gubernatori etib saylandi va Bursa gubernatorligi davrida Qishloq taraqqiyoti, Sevgi qishlog'i, Ta'lim va Sport vodiysi kabi ko'plab loyihalarni amalga oshirib, mukofot oldi.

Sport kengashi a'zosi va Milliy ta'lim jamg'armasi faxriy a'zosi Gubernator Oğuz Kagan KÖKSAL Havaskor sport va zobit jinoyatlari bo'yicha tadqiqot olib bordi. Qonunlar va me'yoriy hujjatlar bilan mulkiy ma'muriy nazoratchilarga yuklangan vazifalar bo'yicha ishlash 2. Tuman hokimligi kurslarida ma’ruza matni sifatida oʻqitiladi.

Vazirlar Kengashining 2005-yil 18-iyuldagi qarori bilan Izmir gubernatori etib tayinlangan va 2005-yil 29-iyulda o'z vazifasini boshlagan. 2007-yil 7-martda Vazirlar Kengashi qarori bilan Xavfsizlik Bosh direktori lavozimiga tayinlangan va bu vazifani 2007-yil 10-martdan boshlagan. 2011 -yil 12-iyun kuni boʻlib oʻtadigan parlament saylovida nomzod boʻlish uchun 2011-yil 10-martda ushbu lavozimdan isteʼfoga chiqdi. 24. Turkiya Buyuk Millat Majlisiga Qriqqal’a davri deputati sifatida kirdi. 25. Turkiya Buyuk Millat Majlisiga Kirikkale davri deputati sifatida qaytadan kirdi. Oilali, ikki farzandi bor.
Aleksandr Xinchin

**Aleksandr Yakovlevich Xinchin** () 1894-yil 19-iyul – 1959-yil 18-noyabr) sovet matematigi va Sovet ehtimollar nazariyasi maktabiga eng muhim hissa qoʻshganlardan biri.

## Hayoti va martabasi
Rossiya imperiyasining Kaluga gubernatorligi Kondrovo qishlogʻida tugʻilgan. Moskva davlat universitetida oʻqiyotganda u mashhur Luzin maktabining birinchi a'zolaridan biri boʻldi. Xinchin 1916-yilda universitetni tamomlagan va olti yildan soʻng u yerda toʻliq professor boʻlib, vafotigacha bu lavozimni saqlab qolgan.

Xinchinning dastlabki asarlari haqiqiy tahlilga qaratilgan. Keyinchalik u funksiyalarning metrik nazariyasidan ehtimollar nazariyasi va sonlar nazariyasi muammolariga usullarni qoʻlladi. U 1924-yilda takrorlangan logarifm qonunini kashf etib, chegara teoremalari sohasida muhim natijalarga erishib, statsionar jarayonga ta’rif berib, bunday jarayonlar nazariyasiga asos solib, zamonaviy ehtimollar nazariyasi asoschilaridan biri boʻldi.

Xinchin diofant yaqinlashuvlarining metrik nazariyasiga katta hissa qoʻshdi va oddiy haqiqiy davomli kasrlar uchun muhim natijani yaratdi. Shunday raqamlarning xossasini kashf etdi, bu esa hozirgi kunda Xinchin doimiysi deb nomlanuvchi formulaga olib keladi. U, shuningdek, statistik fizika boʻyicha bir qator muhim asarlarni nashr etdi. U asarlarida ehtimollar nazariyasi usullarini qoʻllagan va axborot nazariyasi, navbat nazariyasi va matematik tahlil boʻyicha bir qator kashfiyotlar qilgan.

1939-yilda Xinchin SSSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylandi. U Stalin mukofoti (1941), Lenin ordeni, yana uchta orden va medallar bilan taqdirlangan. 

## Bibliografiya

** *Sur la Loi des Grandes Nombres*, in *Comptes Rendus de l'Académie des Sciences*, Paris, 1929
** *Asymptotische Gesetze der Wahrscheinlichkeitsrechnung*, Berlin: Julius Springer, 1933
** *Continued Fractions*, Mineola, N.Y. : Dover Publications, 1997,  (first published in Moscow, 1935)
** *Three Pearls of Number Theory*, Mineola, NY : Dover Publications, 1998,  (first published in Moscow and Leningrad, 1947)
** *Mathematical Foundations of Quantum Statistics*, Mineola, N.Y. : Dover Publications, 1998,  (first published in Moscow and Leningrad, 1951; trans. in 1960 by Irwin Shapiro)
** *Mathematical Foundations of Information Theory*, Dover Publications, 1957, 
* 

## Manbalar
Aydın Güven Gürkan

**Aydin Guven Gurkan** (1941-yil 10-mayda tugʻilgan, Elazigʻ — 2006-yil 22-yanvar, Istanbul) — turk siyosatchisi, oʻrinbosari va sobiq Mehnat va ijtimoiy xavfsizlik vaziri.

## Hayoti
Otasi davlat xizmatchisi boʻlgani uchun boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Anadoluning turli viloyatlarida tamomlagan va 1963-yilda Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakulteti Moliya va iqtisod boʻlimini tamomlagan.

Keyin u Germaniyaning Kyoln universitetida doktorlik darajasini “sume cum laude” (favqulodda muvaffaqiyat) bahosi bilan tugatdi. 1970-yilda u Gazi universitetida doktor assistenti sifatida ilmiy faoliyatini davom ettirdi. 1973-yilda dotsent boʻlgan Gurkan 37 yoshida professor unvonini oldi. Gazi universiteti Jurnalistika va jamoatchilik bilan aloqalar fakulteti direktori bo'lgan Aydin Guven Gurkan uzoq yillar *Iqtisodiy doktrinalar* kafedrasini boshqargan.

1981-yilda YÖK tizimi va bosimlarga norozilik bildirish uchun universitetni tark etgan Gurkan 1983-yilda siyosatga kirib, Xalq partiyasidan 17-muddat Antaliya deputati etib saylandi. Gurkan 1984-yilda HP Bosh kotibi, 1985-yilda esa partiya raisi etib tayinlangan. SODEP raisi Erdal İnönü bilan birlashish mavzusida aloqalarni davom ettirib, 1985-yil 3-noyabrda sodir boʻlgan qoʻshilish meʼmorlaridan biri boʻldi. U Sotsial-demokratik Populistik partiya nomini olgan birlashgan partiyaning birinchi asoschisi bo'ldi va keyinchalik bu vazifani Erdal İnönüga topshirdi. O'sha yilning sentabr oyida SHP raisi o'rinbosari etib saylangan Aydin Güven Gurkan, 1987-yil 29-noyabrda ikkinchi marta SHP raisi o'rinbosari etib tayinlandi.

Gurkan, 1987-yil 29-noyabrda boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda parlamentga kirmay, faol siyosatdan bir muddat tanaffus oldi. Keyinchalik faol siyosatga qaytgan Gurkan, 1991-yil 30-iyulda bo'lib o'tgan qurultoyda SHP Partiya Majlisiga a'zo etib saylandi va partiya tomonidan faol ravishda tayinlandi. 1991-yilgi saylovlarda Icheldan deputat etib qayta saylangan. Partiya guruh rais o’rinbosari lavozimini egallagan Gurkan, bir muddat Mehnat va ijtimoiy xavfsizlik vaziri lavozimini ham egalladi. Gurkan 2002-yilda Yangi Turkiya partiyasiga (YTP) qo'shilgan.

Nemis va ingliz tillarini biladigan Gurkanning turli ma'ruza matnlaridan tashqari ko'plab nashr etilgan maqolalari va "Taraqqiyotning ijtimoiy-iqtisodiy muammolari" nomli kitobi bor.

Oshqozon saratoniga chalingan va 1,5 yil davolangan Gurkan 2006-yil 22-yanvarda vafot etdi. Istanbulning Anadolu tarafidagi Tuzla qabristoniga dafn qilindi. Rassom Serap Aksoy bilan turmush qurgan Gurkanning qizi bor edi.

## Manbalar
Fahrettin Kerim Gökay

**Fahrettin Kerim Goʻkay** (1900-yil 9-yanvar - 1987-yil 22-iyul) — turk byurokrati va siyosatchisi. Istanbul gubernatori va Istanbul noibi lavozimlarida ishlagan.

## Hayotiy
1922-yilda tibbiyot institutini tamomlagan. U 1925—1927-yillarda nashr etilgan “ *Turk ayol yoʻli* ” jurnalining yosh yozuvchilari qatorida edi. Oʻqishni tamomlagandan soʻng Emraz-i Akliye mutaxassisi boʻldi. U uzoq vaqt oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1949-yil 24-oktabrdan 1957-yil 26-noyabrgacha sakkiz yil davomida Istanbul gubernatori va hokimi lavozimlarida ishlagandan soʻng Shveysariya (Bern) elchixonasiga tayinlandi. bitta. (XII) Muddatli Istanbul oʻrinbosari, Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy taʼminot vazirligi, Qurilish va turar-joy vazirligi. Koʻplab nashr etilgan asarlar mavjud.

Prof. Fahrettin Kerim Gokay Istanbul aholisiga tartibli savdolarni taqdim etdi. Dachalar Goʻkay davrida ochilgan. Zaytinburnu va Kazlicesme uning davrida shaharlashgan. Shuning uchun Goʻkay Zeytinburnu va Kazlicheshmening otasi sifatida tanilgan. Shuningdek, ellikka yaqin maktab qurdirdi.

Bundan tashqari, Üsküdar va Kadikoyda uning nomi bilan atalgan ikkita muhim koʻcha mavjud.

1955-yil 6-7-sentabr voqealari qarshisida oʻzining yetarlicha qobiliyatsizligi tufayli oʻsha paytda Istanbulda boʻlgan va “Milliy yoshlarning tirilishi” atamasini ishlatgan Ichki ishlar vaziri Namiq Gedik bilan birga isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi. voqealarning boshlanishi.

U jamoatchilik orasida juda mashhur va past boʻyli boʻlgani uchun u „Mini Mini Gubernator, Biz nima boʻlamiz?“ gʻildirak ishlab chiqarilgan. Muhim boylikka ega boʻlgan Fahrettin Kerim Goʻkayning mulkida 630 ta mulk hujjati bor edi. U barcha aktivlarini oʻz nomi bilan atalgan jamgʻarmaga qoldirgan.

Bundan tashqari, Istanbulning Sefakoʻy shahridagi Fahreddin Kerim Gokay nomidagi Anadolu litseyi va uning nomi bilan atalgan Fahrettin Kerim Gokay paviloni Istanbul Bakirkoʻydagi Ruhiy va Nevrologik kasalliklar shifoxonasi Bitamda joylashgan.
Nevzat Ayaz

**Nevzat Ayaz**, (5-sentyabr 1930 - 3-dekabr 2020, Bayramören, Chanqiri), turk siyosatchisi, Istanbul va Izmirning sobiq gubernatori edi.

## Hayotiy
1930-yilda Chanqirining Bayramören tumanida tugʻilgan. Bayramoren tumanidagi boshlangʻich maktabni tugatgandan soʻng Anqarada oʻrta maktabda oʻqidi. Oʻrta maktabni politsiya kollejida tamomlagan. 1953-1954 oʻquv yilida Anqara universitetining huquq fakultetini tamomlagan.

Dastlab, Xavfsizlik Bosh boshqarmasining 3 va 4-boʻlim boshqarmalarida komissar yordamchisi va komissar lavozimlarida ishlagan. Keyinchalik u Politsiya institutining oliy ixtisoslik kursida tahsil oldi. Ushbu kursni tugatgandan soʻng u Istanbul muhandislik maktabida zaxiradagi ofitser sifatida harbiy xizmatni tugatdi. 1956-yilda Anqara politsiya boshqarmasi 1-boʻlimida komissar va nazoratchi boʻlib ishlagan. 1959-yilda Sinop politsiya boshligʻi etib tayinlangan. 1960-yilda Xavfsizlik Bosh boshqarmasining 4-boʻlimi direktori oʻrinbosari, 1961-yilda 4-boʻlim mudiri lavozimlarida ishini davom ettirdi. 1966-yilda Xavfsizlik Bosh boshqarmasi 1. U boʻlim boshligʻi, 1969-yilda esa militsiya bosh direktorining oʻrinbosari lavozimiga tayinlangan. 1971-1972-yillarda Balıkesir politsiya boshligʻi boʻlganida, 1972-yilda yana politsiya boshligʻi oʻrinbosari etib tayinlandi. 1975-yilda Zonguldak gubernatorligiga tayinlangan, Zonguldak gubernatorligida esa 1979-yil 4-dekabrda Istanbul gubernatorligiga tayinlangan.

1980-yil 12-sentyabrdagi davlat toʻntarishidan soʻng, Istanbul hokimi boʻlganida, baʼzi sanʼatkorlarning, ayniqsa, Bulent Ersoyning sahnaga chiqishini taqiqladi va bu qarorni oʻsha davrdagi harbiy holat ham qoʻllab-quvvatladi.  

1988-yil 18-yanvarda Izmir gubernatori etib tayinlangan. 1991-yil 20-oktyabrda boʻlib oʻtgan umumxalq saylovlarida “Toʻgʻri yoʻl” partiyasidan parlament deputati etib saylangan va 19-prezidenti boʻlgan. Chanqiri oʻrinbosari va Milliy Mudofaa vaziri lavozimlarida ishlagan. Haliç universiteti Vasiylik kengashi raisi oʻrinbosari lavozimida ishlagan. U uylangan va ikki farzandi bor edi. 2020-yil 3-dekabr kuni davolanayotgan shifoxonada vafot etdi.

## Havolalar

* - Chanqiri Nevzat Ayaz Anadolu o'qituvchilari litseyi [ o'lik/buzilgan havola ]
* - Istanbul Nevzat Ayaz o'rta maktabi

## Manbalar
Sinan Aygün

**Sinan Aydin Aygun** (1959-yil 10-martda tugʻilgan, Anqara), turk tadbirkori va siyosatchisi, 24-davr Anqara deputati.

Boshlangʻich, oʻrta va oʻrta taʼlimni Anqarada tamomlagan Aygün, Gazi universitetining ingliz tili va adabiyoti boʻlimini tamomlagan. Keyinchalik tadbirkorlik bilan shugʻullangan Aygün bugungi kunda ham qurilish pudratchiligi va qurilish materiallari savdosi bilan shugʻullanadi. 1997-yilda saylangan 2011-yilga qadar Anqara Savdo palatasi rahbari sifatidagi vazifasini davom ettirdi. Shuningdek, 2005-2011 -yillarda Turkiya Palatalar va birjalar ittifoqi Savdo- sanoat palatalari kengashi raisi lavozimida ham ishlagan. 2011-yil 12-iyunda boʻlib oʻtgan 2011-yil Turkiya umumiy saylovlari natijasida CHP Anqara deputati etib saylandi va parlamentga kirdi.

## Ergenekon operatsiyalari
2008-yil 1-iyul kuni ertalab u Anqara Xavfsizlik boshqarmasining Terrorga qarshi kurash boʻlimi tomonidan Istanbul prokurori Zekeriya Oʻz va Mehmet Ali Pekguzelning koʻrsatmasi bilan hibsga olingan. Ergenekon tergovi. 

Sinan Aygunning uyini tintuv qilgan politsiya, keyinroq Aygün bilan birga ATO Bosh qarorgohiga keldi. U ATO shtab-kvartirasiga politsiya qoʻllari bilan kirdi. Shu lahzalarda kameralar tomonidan suratga olingan Aygün, jurnalistlar hibsga olinishi sababini soʻraganida, *"Meni Otaturkni sevishda ayblashmoqda" dedi*. dedi. Aygün ATO qarorgohidagi xonasiga olib ketilgan, politsiya u yerda tintuv oʻtkazgan. Bu tintuv yakunida uydagi seyfda topilgan 2,5 million yevro sud qarori bilan ehtiyot chorasi sifatida musodara qilindi.

Ergenekon tergovi doirasida Beshiktosh sud binosida soʻroq qilingan ATO raisi Sinan Aygün sud qarori bilan hibsga olindi.

2008-yilning 14-iyulida Sinan Aygunning advokatining hibsga olish qaroriga qarshi eʼtirozi qabul qilindi va ATO prezidenti Aygün va Barbaros Oltintash ozod qilindi.

13. Istanbul, 2013-yil 5-avgust. Jinoyat ishlari boʻyicha Oliy sud qarori bilan “ Ergenekon” ishi boʻyicha 12 yil 6 oyga ozodlikdan mahrum etildi. 2016-yil 21-aprelda “Ergenekon” ishi protsessual va moddiy jihatdan bekor qilinganda, unga nisbatan chiqarilgan qaror kassatsiya sudi tomonidan bekor qilingan.

## Siyosiy hayot
2011-yil 12-iyun kuni Anqara 2-Parlament saylovlari. Mintaqa uchun 3-darajali nomzod boʻldi va saylovlarda gʻalaba qozondi va Turkiya Buyuk Millat Majlisiga kirdi. Parlamentning Inson huquqlari boʻyicha tergov qoʻmitasi va Turkiya-Peru parlamenti doʻstlik guruhi aʼzosi boʻlib ishlagan.

## Manbalar
Halil Ethem Eldem

**Halil Ethem Bey** (familiyasi **Halil Ethem Eldem**) (1861-yilda tugʻilgan, Istanbul - 1938-yil 17-noyabr) — Sadr vazir Ibrohim Ethem poshoning oʻgʻli va Usmon Hamdi Beyning ukasi.

U Tsyurix universitetida tabiiy fanlar, Vena poliklinikasi oʻrta maktabida tabiiy fanlar va kimyo boʻyicha tahsil olgan. Bazel universitetida falsafa fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega. Seraskier Fabrikalari vazirligi maslahatchisi, Istanbul Shehremini Bosh shtab boshqarmasi Tarjima bo'limida tarjimon, Asar-i Atika muzeylar boshqarmasi, Darushshafaka, Davlat xizmati maktabi, Doru'l-Muallimin va Darülfünun, tabiiy va geologiya o'qituvchisi, direktor Sanoat-İ Nefise maktabi Tarix-i Usmoniy Kengashi a'zosi, Ta'lim vazirligi a'zosi, Turk Tarix Qo'mitasi a'zosi, Turk Tarix Tadqiqot Jamiyati asoschisi va vitse-prezidenti, a. Turkiya Buyuk Millat Majlisining 4 va 5-Davlat Istanbul deputati. va V. Davr kutubxona qoʻmitasi rahbari. Leybzig va Bal Darülfünunlar falsafa fanining faxriy doktori unvoniga ega. Oilali, ikki farzandi bor.

## Hayotiy
Boshlangʻich taʼlimni Kaptan Ibrohim Posho oʻrta maktabida, oʻrta maʼlumotni Berlinda, oliy maʼlumotni Tsyurix, Vena va Bazelda tamomlagan. Bazel universitetining falsafa fakultetida doktorlik darajasini tugatdi va 1885-yilda Istanbulga qaytib keldi. Tegishli ravishda, Bob-i Seraskeri Vazirligi Fabrikalar, Erkan-i Harbiye, Darushshafakati'l-Islomiye, Mekteb-i Mulkiye, Darulmuallimin, Darülfununun, Asar-i Atika muzeyi-i Humayunu, Istanbul Şehreminliği, Istanbul Asar uyushmasi- -ı Atîka Encümeni, Târih-i Usmoniy Encümeni, Turk Tarix Jamiyati kabi muassasa va tashkilotlarda ishlagan. 1931-yilning 1-martida nafaqaga chiqqan Halil Bey oʻsha yili Istanbuldan deputat etib saylandi va bu vazifani ikki muddat davom ettirdi va 1938-yilning 17-noyabrida vafot etdi.

Halil Bey Usmonlilar davrining oxiri va Respublika davrining boshida faoliyat yuritgan turk madaniyati tarixidagi muhim shaxsdir. Asari Atika muzeyining rahbari boʻlganligi sababli u koʻproq qadimiy asarlarga qiziqar edi, biroq turk - islom yozuvlari va tangalar bilan ham shugʻullangan. Darhaqiqat, “Tarih-i Usmoniy Enjumeni” va “Turkiya Tarixi Kengashi” jurnallarida chop etilgan maqolalarining bir qismidan tashqari hammasi bitiklar haqidadir. Turk muzeyshunosligi rivojiga muhim hissa qo'shgan Halil Bey Anadoluda yuzlab bitiklarni to'plash va nashr etish, turk me'morchiligini himoya qilish va jonlantirish uchun harakat qildi.

## Manbalar
Gündüz Suphi Aktan

**Gunduz Suphi Aktan** (1941-yil 7-avgust, Safranbolu - 2008-yil 19-noyabr, Anqara), turk diplomati va sharhlovchisi, ASAM sobiq prezidenti va MHP sobiq deputati. 1998-2007-yillar oralig'ida " *Radikal* " gazetasiga doimiy ravishda yozgan.

1962-yilda Anqara universitetining siyosiy fanlar fakultetini tamomlagan. Bir muddat Ichki ishlar vazirligida ishlagan. 1967-yilda Tashqi ishlar vazirligiga oʻqishga kirib, turli lavozimlarda ishlagan. 1988-yilda u Afina elchisi etib tayinlandi. 1989-yilda u Turgut O'zal nomidan *Yevropada Turkiya* kitobini yozdi. 1991-yilda BMTning Jeneva bo'limiga elchi etib tayinlandi. 1995-yilda Tashqi ishlar vazirligining umumiy siyosiy masalalar bo'yicha maslahatchisi o'rinbosari lavozimiga tayinlangan. U 1996-yilda Tokio elchixonasiga koʻchib oʻtgan. 1998-yilda Tashqi ishlar vazirligidan ketgan.

prof. Dr. Umit Oʻzdag ishdan boʻshagach, ASAM prezidenti etib tayinlandi. Uning fikricha, Turkiya Yevropa Ittifoqiga emas, Rossiya va Xitoy kabi sharqiy mamlakatlarga murojaat qilishi kerak. Uning fikricha, Turkiyaning o'ta liberal va demokratik siyosati uning iqtisodiyotiga zarar yetkazmoqda. U qattiqroq va kamroq liberal siyosat tarafdori.

Anqara shahrida joylashgan Xalqaro Strategik Tadqiqotlar Tashkiloti (USAK) tomonidan har chorakda nashr etiladigan *Xalqaro huquq va siyosat* (*UHP*) jurnali tahririyat kengashi aʼzosi. Aktanning alohida qiziqishi arman masalasidir. Uning " *Radikal* " gazetasidagi ruknlaridan to'plagan " *Ochiq kriptolar* "  kitobi arman muammosiga bag'ishlangan.

Bekir Suphi Aktanning oʻgʻli, sobiq gubernatorlardan biri, XXIII. Istanbul deputati va Turkiya-Yevropa Ittifoqi qo'shma parlament qo'mitasi a'zosi bo'lgan Gunduz Aktan 2008-yil 19-noyabr kuni Ankarada yurak xastaligi tufayli vafot etdi.

Gunduz Suphi Aktan uchun 2008-yil 20-noyabrda dastlab Tashqi ishlar vazirligida, keyin esa Turkiya Buyuk Millat Majlisida tantanali marosim oʻtkazildi. Aktanning jasadi Kojatepe masjididagi janoza namozidan keyin Istanbulga olib ketildi va Buyukada shahar qabristoniga dafn qilindi.

## Havolalar

* Radikal gazetasi ustunlari 2007  30 Kasım 2007 tarihinde    

## Manbalar
Behçet Uz

**Ömer Behchet Uz**   (1893 - 1986-yil 19-may) turk shifokori va davlat arbobi, 1931-1941-yillarda Izmir shahar hokimi, keyinroq ikki muddat Sogʻliqni saqlash vazirligi lavozimida ishlagan.

## Hayotiy
1893-yilda Denizlining Buldan shahrida tug'ilgan. Boshlangʻich va oʻrta ta’limni Buldan shahrida tugatgan. Izmirdagi oʻrta maktabni tugatgach, Istanbul tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirdi. Bolqon urushi boshlanishi bilan u urushda oraliq tibbiy ta'limni tugatdi. Istanbul tibbiyot fakulteti pediatriya klinikasida uning assistenti, prof. Dr. U buni Kadri Reshit Poshoning yonida qildi. Bir muddat Istanbul Shishli bolalar kasalxonasida, keyinroq Istanbul tibbiyot fakultetida shifokor boʻlib ishlagandan soʻng Izmirga kelib, frilanser boʻlib ishladi.

Dr. Behchet Uz Izmirda shifokor boʻlib ishlagan xizmatlarini keng maʼnoda xalq salomatligini koʻrib chiqish bilan birga boshqa ijtimoiy yoʻnaltirilgan tashabbus va ishlar bilan mustahkamladi. Uni butun Izmir taniydi, sevar va hurmat qilar edi.

Pediatriya klinikasi boshlig'i, kollej tibbiyoti, fransuz kasalxonasi, bolalarni himoya qilish bolalar poliklinikasi, Aydin Shimendifer kompaniyasining İzmir Memleket kasalxonasida bosh shifokor yordamchisi kabi xizmatlar uning 1930-yilgacha davom etgan xizmatlaridan faqat bir nechtasi. U birinchi marta 1922-yilda Izmirda o'n yetti nafar do'sti bilan Silga qarshi kurash jamiyatini tuzdi. U uzoq yillar Tibbiyot jamiyati va Etibba palatasining raisi boʻlgan. 1930-yilda, munitsipal qonunni amalga oshirishning birinchi yili, Dr. Uz birinchi majlisida Assambleyaning doimiy komissiyasi etib saylandi. Aynan shu yildan keyin u o'zining unutilmas hissalarini Izmirga tibbiyot va sog'liqni saqlash sohalaridan tashqari, shaharni rivojlantirish va rivojlantirishga yo'naltirdi.

1931-yilda Izmir munitsipalitetiga saylangan va oʻn yil davomida shahar hokimi boʻlib ishlagan. Uning davrida Izmir qisqa vaqt ichida qayta tiklandi. Munitsipalitet millionlab lira qarzidan qutuldi. Otaturk haykali va Respublika maydoni, har bir tumandagi bozor joylari, bolalar maydonchasi, bog'lar, bulvarlar, Kültürpark va Izmir xalqaro ko'rgazmasi, Bolalar kasalxonasi, Santral Garaji, Fevzi Pasha bulvari, Dr. Bular Behchet Uzning Izmir rivoji uchun qilgan xizmatlaridir. Dr. 1941-yilda Oʻzning mahalliy xizmatlari qatoriga maʼmuriy xizmatlar qoʻshildi. Denizlidan deputat etib saylanishi bilan 19 yil davom etadigan muvaffaqiyatli siyosiy hayoti boshlandi. Uning ajralishi Izmirliklarni juda qayg'uga soldi, lekin xizmatlarini butun mamlakatga yoyish imkoniga ega bo'ldi.

Behchet Uz, TBMM VI., VII. va VIII. muddatli Denizli deputati, X. va XI. Bir muddat Izmir deputati edi.  

1942-yil 9-iyuldan 1943-yil 9 martgacha u savdo vaziri bo'lgan. 1946-yil 7-avgustdan 1948-yil 10-iyungacha va 1954-yil 18-maydan 1955-yil 9-dekabrgacha ikki muddat Sogʻliqni saqlash vaziri boʻlib ishlagan.

1986-yil 19-mayda 93 yoshida vafot etdi.

## Manbalar

* Izmir shahar hokimiyati  2 Mart 2011 tarihinde     arxivlangan