Chjan Jie

**Chjan Jie** (1937 yil 27 aprel, Pekin — 2022 yil 21 yanvar, AQSH) — xitoylik yozuvchi.

## Tarjimai hol

Chjan Jie 1937 yil 27 aprelda Pekinda tug'ilgan. Uning otasi Gonkongdagi yirik nashriyotning muharriri edi. 1957 yilda "o'ngchilar" ga qarshi kampaniya paytida u 20 yilga mehnatni qayta o'qitishga yuborildi. Chjan Jining onasi, knyazlik oilasidan manchju, yetim edi va Xitoy Yaponiya tomonidan bosib olinishidan oldin boshlang'ich maktab o'qituvchisi bo'lib ishlagan. Chjan Jie uning familiyasini oldi, chunki otasi oilani erta tark etgan.4 Yaponlarga qarshi urush paytida u onasi bilan Guilin shahriga, so'ngra Shansi provinsiyasiga qochib, 1949 yilgacha u yerda yashab, so'ngra Xenan provinsiyasida joylashdi.

Chjan Jie maktabda adabiyot va san'atga qiziqish uyg'otdi. Bolaligidan u klassik "Qo'shiqlar kitobi" ("Shijing") va Tang va Song davri she'riyatini o'qidi, lekin u G'arb adabiyotiga ko'proq qiziqdi, rus yozuvchilari - Chexov, Tolstoy, Bunin, Dostoyevskiy asarlarini o'qidi. va ayniqsa amerikalik yozuvchi Mark Tvenni yaxshi ko'rardi. 18 yoshida Chjan Jie Xitoyning nufuzli Renmin universitetiga o'qishga kirdi. Adabiyotga mehr qo‘yganiga qaramay, u Iqtisodiyot va boshqaruv fakultetiga o‘qishga kirdi. Universitetda o‘qib yurgan chog‘ida Chjan Jie eng ko‘p xitoy va xorijiy adabiyotlarga qiziqardi. 1960 yilda Xitoyning Renmin universitetining rejalashtirish va statistika fakultetini tamomlagan va 20 yilga yaqin ishlab chiqarish sohasida ishlagan. U yoshligidan adabiy ijodni orzu qilgan. 1979 yilda u Xitoy Yozuvchilar uyushmasiga a'zo bo'ldi. Ko'p sonli hikoyalar, qissalar, bir nechta romanlar, insholar muallifi. Bir necha bor milliy va xalqaro adabiy mukofotlar sovrindori bo‘lgan. 1992 yil fevral oyida u Amerika adabiyotlar akademiyasining faxriy a'zosi etib saylandi. Uning asarlari 10 dan ortiq xorijiy tillarga tarjima qilingan. tillar, shu jumladan rus tili. Hozirda u SKP Pekin shahar bo'limi raisining o'rinbosari.

Chjan Jiening adabiy iste'dodi birinchi marta 1978 yilda "madaniy inqilob"ning "chandiqlari" haqidagi "Cong senlinli lai dy haizi" ("O'rmondan kelgan bola") hikoyasi nashr etilgandan keyin muhokama qilingan. Xuddi shu yilning eng yaxshi hikoyasi uchun Butunxitoy mukofoti. Undan keyin “Yu ige qingnian” (“Bir yigit bor”, 1978), “Shui shenghuo dy geng meihao?” hikoyalari paydo bo‘ldi. (“Kimning hayoti yaxshiroq?”, 1979) va “Ai, shi bu neng vangji dy” (“Sevgi, sen unutilmaydi”, 1979). Ikkinchisi an'anaviy va zamonaviy Xitoy jamiyatida ayolning o'zini o'zi anglashdagi mavqei, roli va izlanishiga katta e'tibor qaratgan zamonaviy xitoy "ayollar" adabiyotining shakllanishiga kirish qismi hisoblanadi. Ayol baxtining oliy ideali sifatida sevgi haqida ochiq gapirib, Chjan Jie birinchi bo'lib "taqiqlangan mavzular" hududiga kirib, adabiy doiralarda muhokamalar bo'ronini keltirib chiqardi. Xitoylik ayolning shaxsiy, oilaviy va ijtimoiy muammolarini chuqurroq va kamroq romantik tahlil qilish 1981 yilgi "Zumului" (Zumrad) va "Fanchjou" (Kema) romanlarida o'z ifodasini topdi.

"To'rt modernizatsiya" mavzusidagi "Chenzhong dy chibang" ("Og'ir qanotlar") romani ham kam rezonansga sabab bo'ldi. Bu Xitoy islohotlariga bag'ishlangan birinchi adabiyot asaridir. Roman birinchi marta 1981 yilda jurnalda nashr etilgan. "Shiyue", keyin qayta ishlash uchun. alohida kitob holida chiqdi. 1985 yilda roman Xitoy adabiyoti mukofotiga sazovor bo'ldi. Mao Dun nemis tiliga tarjima qilingan va GFR adabiy mukofoti bilan taqdirlangan, 1989 yilda SSSRda rus tilida nashr etilgan. Xorijiy matbuotda "Og'ir qanotlar" birinchi Xitoy siyosiy romani deb nomlandi, chunki uning muammolari sof iqtisodiy o'zgarishlardan tashqariga chiqdi va mafkura va siyosat muammolariga: syujet va asosiy mavzularga to'xtaldi. islohotchilar va konservatorlar o'rtasidagi qarama-qarshilik XXR Davlat kengashi vazirliklaridan birida yuzaga keldi va hatto qayta ko'rib chiqilgan shaklda ham final "ochiq" bo'lib qoldi. Roman katta jamoatchilik fikrini oldi, ammo Chjan Jie endi "islohot adabiyoti" ga qaytmadi.

Keyingi roman va qissalarida - "Tyaojyan shang vey chengshu" ("Pilmagan", 1983), "Ta yu shemma bin?" (“Nega u kasal?”, 1986), “Jiao dy saodong” (“Oyoqlarga dam yo‘q”, 1989), “Zui hou dy gaodu” (“So‘nggi balandlik”, 1989), “Ke xiansheng” dy baitian he yewan" ("Janob K.ning kun va tunlari", 1991) - u zamonaviy kasalliklarga e'tibor qaratdi. haqida-va, insoniy qadriyat muammolari. hayot, inson taqdiri, uning yolg'izligi, o'limi. Yangi ming yillikning boshida Chjan Jie to'rt avlod ayollar taqdirining yuz yillik tarixini aks ettiruvchi uch qismdan iborat "Vu Zi" ("So'zsiz") epik romani ustida o'n yillik ishini yakunladi. xuddi shu oilada. 2002 yilda Chjan Jie ushbu romani uchun Adabiyot mukofotiga sazovor bo'ldi. Lao She, 2004 yilda esa Umumxitoy mukofoti. Mao Dun.

U 2022 yil 21 yanvarda AQShda vafot etdi.

## Asosiy asarlar

O'rmon bolasi (Cong senlin li laide haizi) (1978)
     *Sevgi unutilmasligi kerak (1979)
     *Qo'rg'oshin qanotlari (沉重的翅膀)(1981)*
     *Ark (1982)*
     *Yashil maysazorda (1983)*
     *Zumrad (1984)*
     *Hech narsa bo'lmasa, hech narsa bo'lmaydi (1986)*
     *Faqat bitta quyosh (1988)*
     *Hech narsa bo'lmaguncha, hech narsa bo'lmaydi' (qissalar tarjimasi, 1988)*
     *Yevropadagi xitoylik ayol (1989)*
     *Sen mening qalbimning do'stisan (1990)*
     *Isitma (Shang Xuo) (1991)*
     *Ichki issiqlik (1992)*
     *Alacakaranlıkta (1994)*
     *Meni er yuzida eng ko'p sevgan odam ketdi (Shijieshang zui teng wo de nage ren qu le) (世界上最疼我的那个人去了) (1994)*
     *Nega... birinchi navbatda? (1994)*
     *Nasrlar toʻplami (1995)*
     *Chet elga sayohatlar (1995)*
     *Bir so'zsiz (Wu Zi) (无字) (2002)''

## Manbalar