open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yakyo

**Yakyo** (muqobil nomlarsh — *yako, yako, yakurr, ekuri, ugep*), Kross daryosining oʻrta oqimining chap qirgʻogʻida yashovchi Nigeriyadagi xalq. Ularning soni 50 ming kishi. Xalq tarkibiga *ukor (ugep), idomi, nko, ekuri, nkpani subetnik* guruhlari kiradi. Ular Niger-Kordofaniya oilasining Benue-Kongo guruhiga mansub lokyo tillarida (Lukyo, Likyo) (dialektlar — *nkpani va ugep*) gaplashadi.

## Dinlar
Aholining koʻpchiligi anʼanaviy eʼtiqod tarafdorlari (ajdodlarga sigʻinish, tabiatning jonli kuchlari, fetishizm, sehr va jodugarlik; oʻtmishda kannibalizm marosimi mavjud edi), protestant xristianlar va afro-xristian cherkovlarining izdoshlari ham bor.

## Hayot
Afsonaga koʻra, bu xalqning vakillari sharqdan Kross daryosiga kelishgan. Ular asosan qoʻl dehqonchiligi (yams, maniok, makkajoʻxori, yeryongʻoq, banan, dukkakli ekinlar), ovchilik, palma yogʻli mevalarni terish, mayda qoramol, choʻchqa, tovuq boqish bilan shugʻullanadi. Temirchilik, toʻquvchilik, kulolchilik, yogʻoch oʻymakorligi, toʻqish kabi hunarmandchilik rivojlangan. Ular yirik ixcham qishloqlarda yashaydilar, odatiy turar joy — bu palma barglari va novdalaridan tom bilan qoplangan yogʻoch karkasda devorlari boʻlgan toʻrtburchak kulba, baʼzan esa konus shaklidagi tomli yumaloq kulba. Yakyo xalqining anʼanaviy kiyimi belbogʻ. Oziq-ovqatlari asosan sabzavotli (obiyovgʻon, achchiq ziravorlar qoʻshilgan boʻtqalar).

## Oila
Anʼanaviy ijtimoiy tashkilot asosida qishloq va katta oila jamoalari, matrilineal va patrilineal urugʻlar, yosh institutlari, korporativ ov uyushmalari, „lepard odamlar“ (Nkpe) erkaklar maxfiy jamiyatlari (Nkpe), Okenka, Korta, Ikpunkara, Obama, ayollar maxfiy jamiyati Ekuruso. Koʻpincha koʻpxotinlilik, sotib olingan nikoh, ikki tomonlama qarindoshlik nikohi mavjud. Folklorning ertaklar, qoʻshiqlar, kosmogonik miflar kabi janrlari eng keng tarqalgan (Lvova, 1984:107).

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Львова Э. С. Этнография Африки. М. : МГУ, 1984.
* Орлова А. С. Африканские народы. Очерки культуры, хозяйства и быта. М. : Издательство восточная литература, 1958.
* Попов В. А. Якё // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
Yoʻl-yoʻl boyqush

**Yoʻl-yoʻl boyqush** () — Markaziy va Janubiy Amerikada uchraydigan boyqushlar oilasiga mansub qush. Yamaykalik boyqush bilan birgalikda u *Pseudoscops* jinsiga mansub. Ilgari, ornitologlar yoʻl-yoʻl boyqushni *Asio* jinsiga yoki monotipik *Rhinoptynx* jinsida mansub deb tasniflardilar.

## Tashqi koʻrinishi
Yoʻl-yoʻl boyqush — boʻyi 30-38 sm, vazni 320-556 gramm gacha boʻladi. Quloq patlari katta, aniq yuz diski, koʻzlari toʻq jigarrang, shuningdek, qora dogʻlar va chiziqlar bilan qoplangan rang-barang patlari bor. Patlar rangi oq va toq olovrangdan (koʻkrak, qorin va yuz disklari) toʻq jigarranggacha (qanotlarning tashqi tomoni va orqasi) farq qiladi. Ayollar erkaklarga qaraganda kattaroq va ogʻirroq boʻladi.

## Tarqatish va turmush tarzi
Yoʻl-yoʻl boyqush keng va yarim ochiq joylarni, yaylovlarni, qishloq xoʻjaligi maydonlarini, siyrak daraxtlarga boy boʻlgan savannalarni, yaylovlarni va hatto shahar atrofidagi oʻrmonli hududlarni afzal koʻradi. Parvoz balandligi 1600 m ga etadi. U odatda zich oʻrmonlardan qochadi. Yoʻl-yoʻl boyqushlari kechasi va kechqurun kichik sutemizuvchilar, qushlar va yirik hasharotlar bilan oziqlanadilar.

Naslchilik mavsumi mintaqaga qarab juda katta farq qiladi. Urgʻochisi ikki yoki uchta tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya davri 33 kun davom etadi. Joʻjalar 37-46 kun ichida katta qushlar oʻlchamiga etadi, ammo yana 130-140 kun ota-onalariga muhtoj boʻlishadi.

Yoʻl-yoʻl boyqushlarni ucgratush mumkin boʻlgan diapazon Meksikaning janubidan Argentina shimoligacha choʻziladi.

Toʻrtta kichik turi maʼlum:

* *Pseudoscops clamator forbesiis* — janubiy Meksikadan Panamagacha.
* *Pseudoscops clamator clamator* — Kolumbiya, Venesuela, sharqiy Peru va shimoliy va markaziy Braziliya.
* *Pseudoscops clamator oberi* — Trinidad va Tobago.
* *Pseudoscops clamator midas* — sharqiy Boliviya va Paragvay, janubiy Braziliya, Urugvay va Shimoliy Argentina.

## Galereya

Fayl:Pseudoscops clamator.jpg|
Fayl:Pseudoscops clamator (head) - zoo- Antwerpen.jpg|
Fayl:Striped Owls.jpg|


## Havolalar

* IUCN Qizil roʻyxatiga kiritilgan Pseudoscops clamator
* Striped Owl, World Owl Trust
* BirdLife International Striped Owl Pseudoscops clamator Arxir nusxasi
* Neotropik qushlarning pseudoscops clamatori Arxiv nusxasi
* Xeno-canto Pseudoscops clamator (Vieillot, 1808) Arxiv nusxasi

## Manbalar
Sobiya

**Sobiya** ( &#x200E; — Saudiya Arabistonida ning Hijoz mintaqasida va Misrda mashhur yaxna ichimlik. Sobiya odatda Saudiya Arabistonida non, arpa yoki suli dan, Misrda esa sut mahsulotlaridan tayyorlanadi. Ramazon oyida isteʼmol qilish uchun katta hajmda tayyorlanadi.

## Ishlab chiqarish
Sobiya siropi arpa, quruq non, suli yoki mayizdan tayyorlanadi, filtrlangandan soʻng unga shakar, kardamon va dolchin teng miqdorda qoʻshib aralashtiriladi, soʻngra sovuq holatga keltirish uchun muz boʻlakalari solinadi.

U bir nechta rangda boʻladi: arpa qoʻshilgani- oq rangda, qulupnay taʼmlisi uchun qizil, tamarind solingani esa jigarrang. Tayyor ichimlikni ikki yoki uch kun ichida ichish tavsiya etiladi, chunki bundan keyin u ozuqaviy qiymatini yoʻqotadi. Odatda tetiklantiruvchi ichimlik hisoblanadi. Misrda sut va vanil asosida tayyorlaniladi usullari keng tarqalgan.

## Spirtli ichimliklar va fermentatsiya
Saudiya Arabistoninig oziq-ovqat va farmatsevtika mahsulotlari ustidan nazorat boshqarmasi bu ichimlikda etanolning (spirtli ichimliklar) kichik foizi mavjudligini koʻrsatdi. Bu esa sharbatlar va ichimliklarga shakar qoʻshilganida oʻz-oʻzini fermentatsiyalash jarayonidan kelib chiqadigan, tabiiy kimyoviy reaksiyadir.

Sobia 2 kundan ortiq saqlansa, fermentativ hisoblanadi. Sirop namunalarida mast qiluvchi etil spirti ulushini aniqlash boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazildi, bu 24 soatdan keyin 2,3 % ga yetdi. 48 soatdan keyin 4,2 % gacha koʻtarildi, 6,8 % ga yetguncha esa 72 soat vaqt talab etildi.

## Manbalar
Chaoui

**Shauya** (**Shaviyya** yoki **Shaviya**), (arab tilida "*Chaouia* yoki *Shawiya"*, pl.h. ; *Xauya tilida "Išawiyen*"), Jazoirdagi berber xalqlarining etnik guruhlaridan biri. Ular Jazoirning sharqiy koʻp qismida, asosan togʻli Oresda yashaydilar, ular saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan berber tillaridan biri boʻlgan Chauya (Tashauit) tilida gaplashadilar va arabcha Jazoir lahjasi ham Shaviya orasida keng tarqalgan.

## Tarqalishi
Chaviylar Ores togʻlarida va unga eng yaqin hududlarda (Belezma togʻlari hamda tekisliklari , Chott viloyati va Konstantin viloyatining baland tekisliklari), yaʼni Jazoirning sharqiy qismining koʻp qismida va ularning aholisi mamlakatdagi barcha berberlarning 1/3 qismini tashkil qiladi.

Jazoirning markazi va sharqida joylashgan koʻpgina shahar va viloyatlarda, jumladan, Batna, Xenschela, Oum al-Bouaxi, Souq-Ahras, Biskra, Konstantin, Tebessa, Msila, Guelma, Setif, Bordj, Arrerij, Annaba, Mila provinsiyalarida shavilar jamoalari mavjud.

## Hayot tarzi
Shoviya dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik bilan ham shugʻullanadilar. Janubda hali ham koʻplab yarim koʻchmanchilar mavjud.

Shoviylar musulmonlar, lekin butparastlikdan urf-odatlarning bir qismini, jumladan, ayollar tomonidan bajariladigan sehrli marosimlarni saqlab qolishadi.

## Madaniyat

Amazigh Madaniy Harakati (KDA) Chawiye ziyolilari tomonidan yaratilgan va nafaqat Chawiye, balki boshqa Berber xalqlari uchun ham umumiy berberlarning eng muhim uyushmalaridan biridir. Uning yaratilishi Jazoirning barcha tarmoqlarida berberlar harakatining xilma-xilligini aks ettirdi.

## Til
Shauyi xalqi shauyi (tashauyit) tilida gaplashadi va kobillardan farqli oʻlaroq, ular Berber va arab tillarini bilishadi, bu Rudalar mintaqasining tarixiy rivojlanishi bilan bogʻliq. Koʻpchilik maktablarda oʻqitiladigan fransuz tilida gaplashadi.

Shauya — Berber-Liviya oilasining Zenetian guruhining tillaridan biri boʻlib, u Ores mintaqasi va uning atrofidagi Berber lahjalarini, jumladan Batna, Xenshelu, Um al-Buaxi, Souq Ahras, Tebessa va boshqalarni ifodalaydi. Setif janubida va Biskra shimolida.

## Tarixiy shaxslar
Hozirgi zamonning eng koʻzga koʻringan shaviyalaridan baʼzilari quyidagilardir: Prezident Lamine Zeroual (1994), Birinchi vazir Ali Benflis (2000), mayor Abdelkader Shabu, Tahar Zbiri, general-mayor Xolid Nezar va boshqa koʻplab shaxslar. Milliy xalq armiyasi (NPA)dagi eng yuqori lavozimlarni egallagan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
*
Kayagim

**Kayagim** (gae- igi) — koreyscha koʻp torli chalinuvchi musiqiy asbob hisoblanadi. U Koreyada mashhur hisoblangan torli cholgʻu asboblaridan biridir. Kayagimning Koreyada paydo boʻlishi VI asrlarga toʻgʻri keladi: Kaya qabila ittifoqi Silla davlati tomonidan bosib olinganidan soʻng, mahalliy musiqachi U Rik xitoylik guchjenga moslab, unga bir qancha pyesalar yozgan..

U tekis, choʻzilgan rezonator qobiqga ega boʻlib, uning bir uchida ikkita teshiklar mavjud. Torlar soni har xil boʻlishi mumkin; Eng mashhuri — 12 torlisi hisoblanadi. Har bir tor maxsus surilma taglikka („kobilka“) mos keladi va uning yordamida asbob sozlanadi.

Kayagim turi — *kaxyongim* qisqaroq va kengroq qobiqga va yuqori tessituraga ega.

Kayagim asbobini oʻtirgan holda oʻynashadi. Asbobni yakkaxon va chette bilan birgalikda ijro etish mumkin. Kayagimistlar ansambllari mashhurikka ega.

Shunga oʻxshash asboblar Yaponiya (koto) va Vyetnamda (danchan) mavjud boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Virtual asboblar muzeyi  Arxivnaya kopiya  )
Kinnor

**Kinnor** — qadim yahudiylarning torli cholgʻu asbobi hisoblanadi. Torda ikkita musiqa asboblar qayd etilgan: kinnor (כינור) va nevel (נבל). Nevel bu arfa ekanligi maʼlum, ammo kinnor haqida unda faqatgina torlarlari mavjud boʻlgani aniq, boshqa hech qanday maʼlumot maʼlum emas. Shu tufayli tarjimalar paytida turli maʼnolar keltirilgan, koʻpincha uni arfa deb ham atashgan.
Rus Injil tarjimalarida kinnor turlicha eslab oʻtilgan, baʼzan „gusli“, baʼzan „arfa“. Bu Muqaddas Kitobida va Injilda tilga olingan birinchi musiqiy asbob hisoblangan. Torli cholgʻu asbobning ixtirosi Kaina Iuvalu avlodining oʻgʻliga tegishli:
 Iuval va uning akasiga tegishli nom: u gusle va svirellarda o'ynaganlarning otasi hisoblangan.

— Быт. 4:21


Kinnorda qadimgi yahudiylar psalm va slavoslovda ijro etishgan. Yosh Dovud shoh Saulni oʻz ijrosi bilan xursand qilgan: „Xudo tomonidan yuborilgan ruh Saulening tanasida boʻlganida, Dovud arfani qoʻliga olib chala boshlaydi, bu esa Saulega juda xush yoqadi va undan yovuz ruh chiqib keta boshlaydi“ (1 Qirol. 16:23). Ushbu asbob surgunlarning qoʻshigʻida ham eslab oʻtilgan — „Tollarning oʻrtasida biz arfalarimizni osib qoʻydik“ (Ps. 136:2)

Asbobning shakli haqida umumiy fikr mavjud emas. Ehtimol, u katta boʻlmagan uchburchak arfa yoki lira, kifara yaqinroq koʻrinishda boʻlgan. Uni taxminan uni chalishda qoʻltiq ostida ushlab, tovushi plektrom bilan yoki oddiygina barmoqlar bilan chiqarilgan. Ehtimol, ovoz, baland boʻlmagan, alto diapazonida boʻlgan.

Zamonaviy ivrit tilida „kinnor“ soʻzi skripka degan maʼnoni anglatadi.

## Eslatmalar


## Havolalar

* Gusli / / Archimandrite Nicephorus Bibliya entsiklopediyasi. — M., 1891-1892.
* Muzika i muzikalnie instrumenti u evreev / / Archimandrite Nicephorus Bibliya entsiklopediyasi. — M., 1891-1892.
* Musiqiy lugʻat: Kinnor (mavjud havola).
* Petuxov M. O. Gusli, musiqa asbobi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
* *Petrov VV* Kinnor, sitara, ikonografiya va matnlardagi psalteriya (anglo-sakson jilosining talqini boʻyicha) // Vaqt bilan dialog. Intellektual tarix almanaxi. — M., 2004-yil, 11-son, b. 293-343; № 12, b. 243-271; ikkinchi qayta koʻrib chiqilgan va kengaytirilgan nashr — M., 2010, s. 589-718.
Potitsa

**Sloven potitsasi** (sloven Slovenska potica) yoki oddiygina **potica** — Sloveniya oshxonasining anʼanaviy bayram taomi boʻlib, oshirma xamirningichi turli mahsulotlar bilan toʻldirilib, rulet koʻrinishida tayyorlanadi.

Bugungi kungacha potitsa haqida yetib kelgan eng dastlabki maʼlumotlar voiz Primoz Trubarning 1575 va 1577-yillarda nashr etilgan asarlaridir.

## Nomlanishi
"Potitsa" nomi aniq slovencha kelib chiqishi va etimologik jihatdan „povititsa“, „povtitsa“, „potvitsa“ (rus tiliga soʻzma-soʻz tarjima qilingan — „jingalak“ pirog) kabi oldingi sloven shakllaridan rivojlangan. „Sloven potitsa“ atamasi ildiz otib, 19-asrning ikkinchi yarmidan beri qoʻllanila boshlandi.

## Tayyorlash jarayoni
Sloveniya potitsasi yupqa qilib yoyilgan oshirma xamiridan tayyorlanadi, u koʻpincha maydalangan yongʻoqlar qiyma vazifasini bajaradi. Eng xarakterli qiyma turlariga tarragon, tvorog, funduk, qovoq va mak urugʻlari, asal, mayiz kiradi.Choʻchqa yogʻi yoki bekon kabi goʻshtli mahsulotlar solib ham pishiriladi.

Sloveniya potitsasi — bu duxovka yoki toʻgʻridan-toʻgʻri ochiq olovda tayyorlanadigan bayramona pishiriq. Ammo asl sloven potitsasi halqa shaklida boʻlib, „potichnik“ (sloven) deb nomlangan oʻrtada konussimon shaklga ega  maxsus qolipda (keramika, shisha yoki poʻlatdan) pishiriladi

Potica Sloveniyada har Pasxa va Rojdestvo bayramlarida tayyorlanadi Hatto AQShning baʼzi qismlarida ham juda mashhur.

## Himoyalanishi
Sloveniya Poticasi 2021-yil aprel oyidan boshlab Yevropa Ittifoqida anʼanaviy xususiyatlar bilan kafolatgan (TSG) mahsuloti sifatida himoyalangan.

## Galereya

File:Poticza nut bread 2020.png|Yongʻoq va dolchin qoʻshilgan potita
File:Potičnik.jpg|Potichnik — potitsa pishirishiriladigan anʼanaviy qolip


## Manbalar
Sabih

**Sabih** ( [saˈbich]) — bu isroil oshxonasi taomidir. U qovurilgan baqlajon, qattiq qaynatilgan tuxum, katsuz salati, petrushka, mango solingan amba va tahini sousi bilan toʻldirilgan pita yoki laffu. en]. Sabih ingredientlari anʼanaviy Iroq tez pishar nonushtasiga asoslangan. Sabih butun Isroil boʻylab koʻplab restoran va gazakxonalarda tayyorlanadi. Bu mashhur koʻcha taomidir.

## Etimologiyasi
Sabih ismining kelib chiqishi haqida bir qancha nazariyalar mavjud.

Koʻpchilik buni Ramat Gan shahridagi restoranni boshqargan Iroqlik yahudiy Sabih Zvi Xalabiy bilan bogʻliq, taomni shu inson kashf etgan deb hisoblaydi.

„Sabih“ soʻzi arabcha  [sˤaˈbaːħ] „tong“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin, chunki bu taomning ingredientlari Iroq nonushtasiga xosdir.

Boshqa bir nazariyaga koʻra, „sabih“ ibroniycha „salat, beyza, yoter xatsil“ soʻzlarining qisqartmasi () bolib&#x200E;, bu „salat, tuxum, koʻproq baqlajon“ degan maʼnoni anglatadi. Bu, ehtimol, yumoristik talqin backronim boʻlishi mumkin.

## Tarixi
Sabih sendvichi gʻoyasi, ehtimol, Isroilga 1940 va 1950-yillarda qochqin sifatida kelgan iroqlik yahudiylar tomonidan olib kelingan. Iroqlik yahudiylarning ertalab, nonushta tayyorlashga vaqt boʻlmaganida, oldindan tayyorlab qoʻyilgan qovurilgan baqlajon va qattiq qaynatilgan tuxumni lavash xamiriga oʻralgan holda yoki qaynatilgan kartoshka bilan sovuq holida isteʼmol qilishgan. Baqlajon bir kecha avval tayyorlab qoʻyilgan.

Isroilda bu ingredientlar bora-bora tezpishar taom sifatida mashhur boʻldi. Aytilishicha, bu taom Isroilda birinchi marta 1961-yilda Ramat Gan shahridagi Uziel koʻchasidagi kichik kioskda sotilgan. 2020-yilda muassasaning hozirgi joylashgan joyiga tutash hudud „Sabiha maydoni“ deb nomlandi.

Non yoki lavash xamiri boʻlmagan variant Sabih salati deb ataladi ().

## Ingredientlar
Sabih anʼanaviy ravishda lavash xamiriga oʻrab beriladi. Uning tarkibida qovurilgan baqlajon boʻlaklari, qattiq qaynatilgan tuxum, tanixi sousi (tahini, limon sharbati va sarimsoq), isroil salati, mayda tugʻralgan petrushka va amba sousini mavjud boʻladi. Baʼzi versiyalarda qaynatilgan kartoshka ishlatiladi. Tuxumlardan anʼanaviy tarzda xaminado  pishiriladi ular asta-sekin cholenda jigarrang boʻlguncha qizdiriladi. U yoki bu gazakxonaning ixtiyoriga koʻra, taomga ziravor sifatida yashil yoki qizil sxug qoʻshilishi va usti toʻgʻralgan piyoz bilan bezatilishi mumkin.

## Galereya

Fayl:Sabich1.jpg||
Fayl:ClyHell6943.JPG||
Fayl:Clyhell6948.JPG||


## Yana qarang

* Yahudiy oshxonasi
* Yaqin Sharq oshxona

## Manbalar
Botqoq tatarlari

**Botqoq tatarlari** ( *- saz yagʻi tatarlari*) — Rossiyaning Tyumen viloyati Tobolsk tumanining shimoli-gʻarbiy qismida (asosan, Achirskiy va Laytamakskiy qishloq aholi punktlarida) yashovchi Sibir tatarlari (Tobol-Irtish guruhi) sub-etnosi.

Kelib chiqishi boʻyicha botqoq tatarlari Gʻarbiy Sibirning samodiy va ugor aholisi — nens, xant va mansi avlodlari boʻlib, ular Sibir-tatar tiliga oʻtib, (anʼanaviy eʼtiqodlarning ayrim udumlarini saqlab qolgan holda) Islom dinini qabul qila boshlaganlar. Geografik izolyatsiya qilinganligi sababli (ularning turar-joylari Tobolsk va yirik rus va Sibir tatar qishloqlaridan Irtish va oʻtib boʻlmaydigan botqoqlar bilan ajratilgan), botqoq tatarlari Sibir aholisining boshqa guruhlari tomonidan yoʻqotilgan anʼanaviy madaniyatning koʻplab elementlarini saqlab qolishgan.

Asosiy mashgʻuloti — ovchilik va baliqchilik..

## Manbalar

## Havolalar

* Botqoq tatarlar orasidagi tugumlar haqida
Barundi

**Rundi** (oʻzini Burundi, Varundi deb ataydi) — Afrika xalqi, Burundi Respublikasining asosiy aholisi. Ruanda xalqiga eng yaqin. Umumiy soni taxminan 7 million kishi (2000-yilgi maʼlumotlar) (Kurpatov 2000: 210).

## Til tavsifi
Ular kirundi tilida gaplashadi (Bantu guruhi), aholining aksariyati ikki tilli, ikkinchi til fransuz tili. Lotin alifbosiga asoslangan yozuv ishlatiladi (Karpushina 1965: 110).

## Dini
Aholining yarmidan koʻpi xristianlar (60 % katoliklar, 10 % ga yaqini protestantlar). Aholining deyarli uchdan bir qismi anʼanaviy eʼtiqodlarga — mahalliy avtoxton kultlarga, animizmni oʻz ichiga olgan marosimlarga — koʻp sonli ruhlarga ishonishga, mana — qiyofasiz gʻayritabiiy kuchlarga ishonadi (Karpushina 1965: 126); pigmeylar orasida tabiat kuchlariga sigʻinish keng tarqalgan. Rundilarning kichik bir qismi sunniy musulmonlardir.

## Tarqalishi

XIX-asrda rundilarning mustaqil Burundi qirolligi mavjud boʻlib, u XX-asrda Germaniyaga, keyinroq Belgiyaga oʻtgan. Hozirda rundilar, asosan, Burundida yashaydilar; Kongo Demokratik Respublikasi, Uganda, Ruanda va Tanzaniyada mavsumiy ish bor. Bu tutsilar va xutular — Rundining ijtimoiy-etnik guruhlari oʻrtasidagi tarixiy toʻqnashuvlar bilan bogʻliq. Toʻqnashuvlar asta-sekin keskin harbiy-siyosiy toʻqnashuvlarga aylandi. Hutularning katta qismi doimiy taʼqiblar va kamsitishlar natijasida soʻnggi oʻn yilliklarda Burundidan Ruandaga qochib ketishgan. Burundidagi rundilar soni (2000-yil maʼlumotlariga koʻra) 4 million 530 ming, KDRda — 1 million 500 ming, Ugandada — 550 ming, Ruandada — 350 ming kishi (Kurpatov 2000: 210).

## Asosiy mashgʻulotlari

* chorvachilik (aholining taxminan 15 % tutsilar);
* dehqonchilik (aholining taxminan 85 % xutular);
* ovchilik va yigʻim-terim (0,75 % — Tva pigmeylari) (Karpushina 1965: 98).

## Turmushi

Xutularning anʼanaviy turar joyi — tomlari konussimon somonli dumaloq kulbalar, tutsilarda „asalari uyasi shaklidagi“ toʻqilgan kulbalar (xa uylariga oʻxshash), tvalarda shox va oʻtlardan yasalgan kichik kulbalar mavjud. Uylar tarqoq joylashadi.

Anʼanaviy taom — bu boʻtqalar, obiyovgʻon, xom va pishirilgan banan, baliq, banan pivosi (Olderogge, Potexin 1954: 205).

## Madaniyati

* qizil va qora bezaklar bilan boʻyra toʻqish;
* toʻq sariq-qizil-qora bezakli gilam toʻqish;
* sopol mahsulotlari ishlab chiqarish;
* mayda munchoq va suyakdan bezaklar yasash.

Rundilarda juda koʻp balladalar, oʻziga xos musiqa va raqslar mavjud (Karpushina 1965: 107).

## Adabiyotlar

** Olderogge D. A., Potexin I. I. Narodi Afriki./ gl. red. Smirnov S. R.  — M.: Izd-vo Akademii Nauk SSSR, 1954. — S. 205—207.
** Kurpatov S. K. Rundi // Narodi i religii mira. / gl. red. V. A. Tishkov; redkol.: Artemova O. Yu., Artyunov S. A., Kojanskiy A. N.  — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2000. — S. 210.
** Karpushina V. Ya. Burundi. — M.: Nauka, 1965. — S. 103—114.
** Karpushina V. Ya. Bujumbura. Istoriya i sovremennost // Sovetskaya etnografiya. — 1966. — № 4. — S. 15-19.
Roʻshonlar

**Roʻshonlar** (oʻzlarini *ruhen, ruxni, ruxyonen* deb ataydi, soʻzma-soʻz „yorqin, porloq“) – Pomir xalqlari guruhiga mansub. Ular Eron tillarining sharqiy tarmogʻi Shugʻnon-Roʻshon guruhining Roʻshon tilida gaplashadi. Dindorlari shia musulmonlari (ismoiliylar).

## Tarixi
Eronzabon xalqlar bronza davrining oxirida Pomir va Badaxshonga joylashdilar.

## Soni
Tojikistonning Togʻli Badaxshonida (Panj va Bartang daryolari vodiysidagi Roʻshon tumani) – 13,3 ming kishi 1989-yilda (hozirgi kunda 30 minggacha) – va qoʻshni Afgʻonistonning Badaxshon viloyatida, Panj daryosining yuqori oqimi boʻylab (Roʻshon tumaniRoʻshon vodiysida, Shugʻnon viloyatida (*[[Tojikiston]] [[Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati|TBMV]]* Shugʻnon viloyati *bilan adashtirmaslik kerak*) taxminan 8 ming kishini tashkil qiladi. TBMVda jami soni, yaqin elat bartanglar bilan birga – 30 minggacha boradi. Immigratsiya natijasida roʻshonlarning bir qismi Shugʻnon viloyatidagi Gunda va Shoxdari daryolarining yuqori oqimida, Xatlon viloyatining Xorugʻ, Qumsangir, Jillikoʻl va boshqa viloyatlarida hamda Dushanbe shahrida jam boʻlishib yashaydi.

## Manbalar
Zaysanlar

**Zaysanlar, zaisanglar** (mong. *zaisan, zaisanguud*) eng qadimgi moʻgʻul oilalaridan biri. Buyuk xonlar saroyida zaysanlik lavozimini egallagan xizmatchilarning avlodlari. Zaysan — qadimgi unvon boʻlib, Yuan imperiyasi davridan beri maʼlum boʻlib, qabilaning merosxoʻr hukmdori ulusni bildiradi.

## Etnonim
Etnonim xitoycha zăi xiang — „szay-syan“, „kansler, buyuk vazir“ soʻzidan kelib chiqqan.

## Tarixi
Zaysan soʻzi ilk bor Moʻgʻuliston Yuan davlati davrida paydo boʻlgan va ichki saroy noyon unvonini bildirgan. Vaqt oʻtishi bilan u buyuk xoqonlar bilan tinglovchilar masalasi bilan shugʻullanuvchi, xon (shoh) farmonlarini tuzuvchi, tarjima va tahrir qiluvchi xizmatchilarning umumiy nomiga aylandi. 15—18-asrning birinchi yarmi oraligʻida zaysanlar moʻgʻul xonlari va buyuk shahzodalar xizmatida band boʻlgan kishilar edi. Ular oʻz xoʻjayinlarining jamiyat subyektlariga mas’ul boʻlganlar, ularning xoʻjalik ishlari, xususan, yaylovlarni taqsimlash va majburiy toʻlovlarni yigʻish bilan shugʻullanganlar. Boshqa bir holatda, qurbonlik qiluvchilarning vazifalarini bajargan odamlarni zaysanlar deb atashgan. XVIII — XX asr boshlarida zaysan soʻzi moʻgʻul oliy xutuktlari (xutukta — budda ruhoniylarining oliy martabasi) va xoshun idoralari tobelarining ishlari bilan shugʻullanuvchi amaldorlarni bildirgan. Yuqorida tilga olingan zaysanlarning ayrim avlodlari mansabdor shaxslar nomi bilan oʻzlarining zaisan urugʻini tashkil qilganlar.

Maʼlumki, baʼzi zaysanlarning borjiginlar bilan oilaviy aloqasi boʻlgan. Setsenxan viloyatining Xoshun Ilden dzasakida (hozirgi Sharqiy viloyatning Xalxgol somoni) zaisanguud kosti borjigid urugʻi vakillari qayd etilgan.

## Buryatlar orasida zaisanning mavqei
Zaysan / zayhan — inqilobdan oldingi Buryatiyada kichik maʼmuriy mansab, qadimgi unvon. Zaysanliklar irsiy mulk sifatida jamoaning, baʼzan ulusning boshida turganlar.

Buryatiya Rossiya tarkibiga qoʻshilgach, davlat uzoq vaqt buryatlarning ichki ishlariga aralashmadi, ularning anʼanaviy oʻzini oʻzi boshqarish tizimini oʻzgarishsiz qoldirdi. 18-asrning 40-yillarida Rossiya davlatida buryatlarning yangi oʻzini oʻzi boshqarish organlari — dasht idoralari joriy etildi, ularga buryat „avlodlari“ negizida tuzilgan boʻlimlar rahbarlik qildi. Ikkinchisi (bir necha avloddan tashkil topgan) yirik hududiy birlashmalar edi. Idoralar boshida „avlodlar“ ni boshqargan sobiq „asosiy ajdodlar“ qoʻyilgan, ular keyinchalik "bosh tayshalar " nomi bilan mashhur boʻlgan. Tayshaning yordamchisi zaysan- noyon deb atalgan.

## Tarqalishi
Moʻgʻulistonda quyidagi umumiy familiyalarning tashuvchilari yashaydi:

* Zaysan — Ulan -Batorda va Moʻgʻulistonning deyarli barcha viloyatlarida, Bayan-Ulgʻiy , Dornod va Uvs viloyatlaridan tashqari ;
* Zaysanguud — Ulan- Bator va Darxon-Oul va Gov-Sumber viloyatlarida ;
* Borjigon Zaysan Umnogovi viloyatida.

Zaisanguud kosti borjigid urugʻi vakillari Dornod viloyatining Xalxgol somoni hududida roʻyxatga olingan.

## Yana qarang

* Moʻgʻul xalqlari
* Chensyan

## Manbalar
İnaloğulları bekligi

**İnaloğulları bekligi** yoki **Yinaloğulları bekligi** () — 1098-1183-yillar orasida Diyorbakir va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Diyorbakir boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Sadr Bey. Beklik oʻz ismini asoschisi Sadr Beyning oʻgʻli va beklikning ikkinchi beki İnal Beydan olgan.
## Tarix
Beklikka 1092-yilda Saljuqiylar imperiyasi sultoni Malikshoh vafot etganidan soʻngra, hududdagi turkman beklarini yengib, Amid shahrini egallagan Sadr Bey tarafidan asos solingan boʻlsa-da, dastlab, beklik Saljuqiylar imperiyasiga vassal boʻlgan. 1096-yilda Sadr Bey vafot etganidan keyin beklik taxtiga Sadr Beyning oʻgʻli İnal Bey chiqdi. İnal Bey 1098-yilda oʻz bekligini Saljuqiylar imperiyasidan mustaqil deb eʼlon qildi va rasman İnaloğulları bekligiga asos solindi. Biroq, qisqa vaqt oʻtgach, beklikka asos solingan 1098-yilning oʻzida İnal Bey vafot etgach, beklik atrofdagi yirik va kuchli turk bekliklari hukmronligi ostida oʻz mavjudligini davom ettirdi. 1110-yilda beklik taxtiga İl-Aldı oʻtirdi. Uning davrida beklik qaytadan oʻz mustaqilligiga ega chiqdi. İl-Aldı Ahlatşahlar bekligi bilan bir qancha urushlar olib bordi va bekligi hududini yanada kengaytirdi. 1124-yilda İsmaililar bilan jang qildi. 1133-yilda Zangiylar bilan boʻlib oʻtgan urushda İl-Aldıning magʻlub boʻlishiga qaramasdan, beklik oʻz mustaqilligini saqlab qola oldi.

1142-yilda İl-Aldı vafot etdi. Undan soʻng beklik taxtiga İnaloğulları bekligining oxirgi beki Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud chiqdi. İl-Aldıning vafotini fursat bilgan Artuklu bekligi İnaloğulları bekligining hududlarini birin-ketin egallab oldi. Chorasiz qolgan Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud oʻz bekligini Artuklu bekligiga vassal sifatida boshqardi. Beylik 1183-yil 9-may kuni Ayyubiylar tomonidan butunlay bosib olindi va tugatildi.
## İnaloğulları bekligi beklari

## Manbalar
Yali

**Yali** — Indoneziyaning Yangi Gvineya orolidagi Papua provinsiyasida yashovchi yirik qabila guruhi.

Ularni „yali“ deb qoʻshni dani xalqi vakillari atashadi, lekin dastlab yalilarning oʻzlari bu soʻzni oʻz nomi sifatida ishlatmaganlar. 1991-yilgi aholi soni hisobiga koʻra, 15 000 yoki 30 000 yali.

Xristianlar (asosan protestantlar) hisoblanadi. 1970-yillarga qadar kannibalizm haqida xabarlar tushgan.

Yali jamiyati patriarxal — erkaklar uy qurish va ov qilish, ayollar esa oziq-ovqat yetishtirish va terimchilikka mas’uldirlar.

## Manbalar
Italiyadagi ruslar

**Italiyadagi ruslar ― Italiyada** yashovchi rus diasporasining bir qismidir.

Italiya Milliy Statistika Instituti (ISTAT) 2016-yil 1-yanvar holatiga Italiyada yashovchi Rossiya Federatsiyasi fuqarolari soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etdi. Respublikada jami 35 791 nafar ruslar roʻyxatga olingan, bu chet elliklar umumiy sonining 0,71 foizini tashkil etadi (Italiyada 5 026 153 nafar chet ellik bor).

Statistik maʼlumotlarga koʻra, ruslar orasida eng sevimli Italiya hududi Lombardiya ekanligi aniq, u yerda 2016-yil boshida 7385 kishi yashagan va ularning deyarli 6000 nafari ayollar edi. ISTAT maʼlumotlariga koʻra, 2010-yildan buyon Respublikaning ushbu hududi Rossiya fuqarolari orasida eng mashhuri deb hisoblanadi, ularning soni 6-yil ichida 2000 kishiga oshdi.

Koʻpgina rossiyaliklar mamlakat janubida, Kampaniyada (3872 kishi) joylashdilar. Rossiya fuqarolari ushbu hududda yashovchi chet elliklarning 1,64 foizini tashkil qiladi. Bu Italiyaning barcha hududlari boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichdir.

## Tarixi
Italiyaga rus sayohatchilarining tashrifi XV-asrdan beri qayd etilgan, XX-asr boshidan beri siyrak migratsiya kuzatilgan. Oq emigratsiya Italiyani jalb qilmadi, bunga natsistlarning hokimiyatga kelishi ham sababdir. Keyingi kattaroq emigratsiya toʻlqini postsovet Rossiyasidan edi. Koʻpgina badavlat ruslar Italiyani xarid qilish joyi sifatida yaxshi koʻradilar.

## Manbalar




## Havolalar

** Zabitie istorii Russkoy Italii. Radio „Svoboda“
** Migranti iz postsovetskix stran v Italii (rezultati empiricheskogo sotsiolingvisticheskogo issledovaniya). demoscope.ru
** Proekt „Russkie v Italii“
** Russkoyazichniy jurnal „Italiya“. RiaItalia.com
Adaul

**Adaul** — Abxaziya xalqi zarbli cholgʻu asbobi.

Bir tomonlama baraban koʻrinishidagi signalli cholgʻu asbobi. Uning yupqa yogʻochdan ishlangan sinchiga qoʻzichoq yoki buzoq terisidan membrana tortilgan. Teri avval suv ichiga solingan, keyin esa quyoshda quritilgan.

Adaul yupqa taxtachalardan, membranasi esa buzoq yoki qoʻzichoq terisidan tayyorlanadi.

Dxol va davul cholgʻu asboblari adaulning qardoshlari hisoblanadi.

## Marosimlar madaniyati
Koʻpincha ziyofatlar uyushtirilgan vaqtda bitta qoʻshiq ikkinchisiga, qoʻshiqlar raqsga ulanib ketadi, kuylanayotgan qoʻshiqlarga qarsak chalib turiladi, baʼzan akapkap (shaqildoq) yoki qoʻl ostidagi buyumlar -stakan, likop, shishani stolga urib turish ham mumkin boʻladi. Agar garmon yoki akkordeon boʻlsa va ular adaul (baraban) bilan birga qoʻshib chalinsa, qoʻshiq toʻxtatiladi, uzoq davom etgan raqsdan keyin esa akapellani yana davom ettirish mumkin. Shu tariqa, Abxaziya ziyofatlaridagi musiqiy ijod namunalari haqiqiy asarga aylanib ketadi.

Adaul koʻp hollarda toʻylarda chalinadi. Avvallari kelin olib kelinganda qoʻshiqlar joʻr choʻlgu asboblarisiz ijro etilgan, raqslar boshlanishi bilan xalq cholgʻu asboblari: gormon, baraban (adaul), apharsa (torli cholgʻu asbobi), shaqildoq (ainkaga), achamgur va boshqalarni chalishga tushib ketishgan. Odatda, cholgʻu asboblari toʻylarda yangragan tarixiy-qahramonlik va hajviy qoʻshiqlarni ijro etishda ishlatilgan.

## Instrumental guruhlar
Zamonaviy Abxaziyada xuddi shu nomdagi „Adaul“ instrumental ansambli faoliyat olib boradi, unga Abxaziyada xizmat koʻrsatgan artist Esnat Sanguliya rahbarlik qiladi.

Shuningdek, „Gunda“ vokal-cholgʻu ansambli ham adaul yordamida kuylar ijro etadi.

## Adabiyotlar
Gunba Esma Zakanovna ABXAZ XALQ TOʻLLARI VA UNING TOʻY MOSIMIDAGI VAZIFALARI // Tarixiy, falsafiy, siyosiy-huquqiy fanlar, madaniyatshunoslik va sanʼatshunoslik. Nazariya va amaliyot masalalari Tambov: Diplom, 2015. No 2 (52): 2 soat ichida. Ch. IC 70-73. ISSN 1997-292X

Xashba I.M. Abxaz xalq musiqa asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.

Xashba I.M. Abxaziyalarning musiqiy madaniyatidan // Zamonaviy Abxaziya qishlogʻi: Etnografik insholar. 1967. S. 72.

## Yana qarang

* Aphartsa
* Achamgur

## Manbalar
Ajen

**Ajen** (kor. ajaeng, — koreys torli cholgʻu asbobi. Bu eshilgan ipakdan yasalgan torlarga ega, keng sitra boʻlib, u forsaytiyadan yasalgan ingichka tayoq bilan chalinadi, kamon torlar boʻylab harakatlantiriladi. Dastlabda saroylarda musiqa chalish uchun qoʻllangan asboblar yettita torga ega boʻlgan va *chongak ajen* deb atalgan, oʻsha vaqtlarda sanjo va sinavini chalish uchun ishlatiladigan ajen sakkizta torli boʻlib, sanjo ajen deb atalgan. Baʼzan toʻqqiztagacha torga ega namunalar ham uchragan.

Ajen odatda yerda oʻtirgan holda chalinadi. U violonchelga oʻxshash chuqur ohangga ega, lekin ovozi biroz koʻproq gʻichirlaydi. Zamonaviy ijrochilarning ayrimlari ovoz yumshoqroq boʻlishidan umid qilib, asbob kamonchasini tayoqning oʻrniga ot yolidan yasashni afzal koʻradilar. Ajen saroy, zodagonlar, xalq musiqasini chalishda ishlatilgan, shuningdek, uning ovozi zamonaviy klassik musiqa va kinofilmlarda ham quloqqa chalingan.

Ajen nomi Xitoy tilidagi *Yazheng* soʻzidan kelib chiqqan (xit. savdo. lín ,&#x20;masalan. lín).

## Yana qarang

* Koreya musiqasi
* Shimoliy Koreya musiqasi

## Havolalar

* Ajaeng sahifasi
* https://web.archive.org/web/20060210050533/http://www.ajaeng.org/
Psamafa

**Psamafa** (Psamafeya  Qadimgi yunon mifologiyasida „qum“) — nereida, Proteyning xotini va Eydoteyaning onasi. Proteydan Feoklimen va Feonoyni dunyoga keltirgan.

Egina orolining shohi boʻlmish Eakning maʼshuqasi, uning quchogʻidan qochishga urinib, tyulenga aylanib qolgan, ammo shoh unga erishishning uddasidan chiqqan: Psamafa Eakdan oʻgʻli Fokni dunyoga keltirgan (yunonchada „tyulen“ degan maʼnoni anglatadi).

Fok oʻzining oʻgay aka-ukalari (Eakning oʻgʻillari) — Peley va Telamon tomonidan oʻldirilgan. Psamafa oʻgʻli oʻldirilganidan keyin Peleyning podasiga dahshatli botqoq boʻrisini yuborgan. Fetida (u ham nereida) Psamafadan gʻazabdan voz kechishni oʻtinib soʻragan va boʻri boʻgʻizlangan buqalardan biri bilan birga marmar boʻlagiga aylantirilgan.

Psamafaning Miken maʼbudasi **qe-sa-ma-qa** bilan oʻxshashligi boʻlishi mumkin.

Neptun yoʻldoshlaridan biri uning nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Podark

**Podark** () — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Ifiklning oʻgʻli, Filakning nabirasi Protesilayning ukasi. Yelenaning kuyovi. 10 ta kemada Troyagacha kelgan. Amazonka Kloniyani oʻldirgan. Penfesiley tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Polidamant

**Polidamant** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, troyan. Panfoy va Frontisaning oʻgʻli. Gektor bilan birga tugʻilgan. Paris bilan birgalikda Spartaga suzib borgan.

Urush vaqtida 3 nafar yunonni oʻldirgan. Hammasi boʻlib 3 ta jangchining hayotiga nuqta qoʻygan. U troyaliklarga dono maslahatlar bergan, ammo ular Gektor tomonidan rad etilgan. Smirnalik Kvint dostonida nutq soʻzlagan. Kichik Ayaks tomonidan oʻldirilgan.

## Manbalar
Polidekt

**Polidekt** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Magnet va dengiz nimfasining oʻgʻli, Diktisning ukasi. Serif oroli shohi.

U Gippodamiyaga sovchi joʻnatmoqchi boʻlgan va barcha doʻstlaridan, jumladan Perseydan ham eng yaxshi otlarni olib kelishini soʻragan. Gorgon Meduzaning boshini olib kelish uchun Perseyni yuborgan. Keyinchalik Persey uni toshga aylantirib qoʻygan. Yoki Danaya qirgʻoqqa tashlab ketilganida u bilan turmush qurgan va Perseyni tarbiyalagan.

Esxilning „Polidekt“ tragediyasi bosh qahramoni.

Shuningdek, **Polidekt** (Polidegmon) Aid epiteti boʻlib, Perseyning sayohati shu bilan bogʻliq.

## Manbalar
Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi hindlar

**Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi hindlar** — Amerikada yashovchi kelib chiqishi hindistonlik boʻlgan aholi osiyoliklarning bir qismini tashkil qiladi.

Ingliz tilida *Indian* atamasi ikki tomonlama maʼnoga ega, chunki u tarixan Amerika qitʼasining tub aholisiga nisbatan xizmat qiladi. Noaniqliklarga yoʻl qoʻymaslik uchun *American Indian* yoki *East Indian* iboralari odatda qoʻllanadi, soʻnggi yillarda *Janubiy Osiyo* iborasi ham qoʻllanilmoqda.

## Tarixi

* 1899-1914: Hindiston migratsiyasining birinchi katta toʻlqini, ularning aksariyati Panjob viloyatidan boʻlgan sikxlar. Ular asosan dehqonchilik va ish qidirish uchun Kaliforniyaga koʻchib ketishgan.
* 1912: Kaliforniyaning Stokton shahrida birinchi sikx ibodatxonasi ochildi.
* 1917-yil: *Barred Zone Act* Kongressda osiyoliklarning, shu jumladan hindlarning mamlakatga immigratsiyasini taqiqlovchi taklif uchdan ikki ovoz bilan maʼqullandi.
* 1923-yil: AQSh Oliy sudi, AQSh Bagat Sigha Tindaga qarshi sudda hindlarning oq tanli boʻlmaganlar sifatida tan olinishini taqiqlab, qonun maqsadlari uchun odamlarni „ilmiy maʼnoda emas, balki umumeʼtirof etilgan“ oq tanli deb tasniflash kerakligini taʼkidladi.
* 1943-yil: Respublikachilar Qoʻshma Shtatlardagi hindularni naturalizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini kiritdilar. Mamlakat prezidenti Franklin Ruzvelt ham „hindglarga nisbatan meʼyoriy diskriminatsiya“ni toʻxtatishga chaqiradi.
* 1946-yil: Prezident Garri Trumen hindularga immigratsiya va fuqarolik huquqini qaytardi.
* 1965-yil: Prezident Jonson 1965 *yilgi INS qonunini* imzolash orqali immigratsiya kvotalari mamlakat boʻyicha bekor qilinadi va kasbiy tajriba va taʼlimga asoslangan immigratsiya dasturini joriy qiladi.

## Raqamlar va tarqalishi
Statistik maʼlumotlarga koʻra, mamlakatda hindlar soni 2000-yildagi 1679 ming kishidan 2007-yilda 2570 ming kishiga koʻpaygan. Oʻsish sur’ati 53 % ni tashkil etdi — bu AQShning Osiyo aholisi orasida eng yuqori koʻrsatkich. Bu mamlakatdagi hind diasporasini osiyoliklar orasida xitoylik va filippinliklardan keyin uchinchi oʻrinda turadi. 2006-yilda Qoʻshma Shtatlardagi muhojirlarning umumiy sonidan (1266 ming kishi) Hindistondan kelgan immigrantlar 58 ming kishini tashkil etdi. Hindlarning migratsiyasi soʻnggi yillarda qayd etilgan eng yuqori koʻrsatkichdir. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1990-yildan 2000-yilgacha mamlakatda hindular sonining umumiy oʻsishi 105,87 % tashkil etdi.

Hindiston aholisi eng koʻp boʻlgan shtatlar: Kaliforniya , Nyu-York , Nyu-Jersi , Texas va Illinoys. Nyu-York aglomeratsiyasi va qoʻshni shtatlarning unga tutash hududlarida 2009-yilda 600 000 hindular yashaydi.

## Oʻxshash manbalar

* Hindiston diasporasi
* Kanadadagi hindlar
* AQShdagi xitoyliklar

## Manbalar
Abik

**Abik** — Abxaziya xalqining tilchali puflama cholgʻu asbobi. Abxaziya nayi, uni tilchali sibizgʻa nay deb ham atashadi.

Uchi biroz egilgan uzun yogʻoch nay — lapina va mayda yongʻoq poʻstlogʻidan yasalgan shox koʻrinishida boʻlib, konussimon shaklga ega. Abik — signalli cholgʻu asbobi hisoblanadi.

Asbobni qayta tiklash ishlari Abxaziya xalq artisti Otar Georgievich Xunsariya tomonidan amalga oshirilgan.

## Marosimlar madaniyati
Abik — kelib chiqishi nuqtai nazaridan qadimgi abxaz xalq cholgʻu asbobi hisoblanadi. Uning uzoqlargacha yetib boradigan fanfara tovushi yordamida harbiy signallar eʼlon qilingan. Keyinchalik ushbu cholgʻu asbobini chalish yordamida odamlarni bayramlarga chorlay boshladilar.

Ayni vaqtda abik nayi unutilib ketgan, lekin guvohlarning yodga olishlaricha, u 19-asrning 2-yarmida soʻnggi abxaz shahzodasi Mixail (Axmut Bey) Chachba (Shervashidze) saroyida koʻzga tashlangan va chalingan. Bu signalli cholgʻu asbobi boʻlib, uning uzoqlarga yetib boruvchi fanfara sadosi yordamida harbiy signallar eʼlon qilingan, odamlar jamoat yigʻinlari, dala ishlariga chaqirilgan. Abik diniy maqsadlarda ham qoʻllangan. Ruhoniylar uning sadolari yordamida ibodat vaqti yaqinlashib kelayotganini atrofdagilarga bildirishgan.

Sh. D. Inal-ipa xalq yigʻinlarining ahamiyatini „Abxazlar“ monografiyasida shunday taʼriflaydi:- Jamoatchilik munosabatlarini tartibga solishda mahalla hayotining eng muhim masalalari hal etiladigan, adolat qaror topadigan xalq yigʻinlari alohida ahamiyatga ega edi. Zarurat paydo boʻlgan holatda xalq yigʻinlari „abik“ deb nomlangan surnay sadosi yordamida chaqirilgan. Har bir qishloq aholisi ishtirokida kundalik, xoʻjalik va boshqa masalalarni muhokama qilish uchun xalq yigʻinlari oʻtkazib turilgan. Bu katta yoshli erkaklar uchrashuvi boʻlib, ayollar odatda ularda ishtirok etishmagan. Yigʻilishlardagi eng muhim rol oqsoqollar — nufuzli va tajribali keksalarga tegishli boʻlgan, ammo ularning qoʻlida allaqanday hokimiyat boʻlmagan. Odamlar yigʻinlarga sulolasi yoki otasining ismini aytib tashrif buyurhgan"

## Instrumental guruhlar
Zamonaviy Abxaziyada abik yordamida kompozitsiyalar ijro etuvchi koʻplab xalq cholgʻu ansambllari mavjud. Abik vositasida xalq cholgʻu orkestrlari, jumladan koʻpchilik yaxshi bilgan „Gunda“ ansambli tomonidan kuylar ijro etiladi.

## Adabiyotlar

* Xashba I. M. Abxaz xalq cholgʻu asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.
* Xashba I. M. Abxazlarning musiqiy madaniyatidan // Zamonaviy Abxaz qishlogʻi: Etnografik insholar. 1967-yil.
* Zelnitskaya R. Sh. Djgerda qishlogʻi misolida Abjuy Abxaziyadagi ijtimoiy munosabatlarning oʻzgarishi (19-asr oʻrtalari — 21-asr boshlari). Mutaxassisligi: 07.00.07 — etnografiya, etnologiya va antropologiya Tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya Ilmiy rahbar: tarix fanlari nomzodi Botyakov Yuriy Mixaylovich Sankt-Peterburg 2017-yil.

## Yana qarang

* Aphartsa
* Achamgur

## Manbalar
Peleyning qizi Polidora

**Polidora** — yunon mifologiyasining Fessaliya siklidan boʻlgan qahramoni, Peleyning qizi. Fivalik Borning xotini, daryolar xudosi Sperxiyning maʼshuqasi. „Iliada“da tilga olib oʻtilgan.

## Mifologiyada
Polidora Eakidlar sulolasidan boʻlgan. Antik davr mualliflari uning otasi Peley boʻlganini aytishadi, onasi Ftiotida shohi Evritionning qizi Antigona yoki Alkmeonning qizi Laodamiya yoki Aktorning qizi Evridika/Polimela boʻlgan. Polidora „Iliada“da ham yodga olib oʻtilgan, ammo Gomer uni Axillning singlisi deb atamaydi va tarixchi katta ehtimol bilan Peleyning faqat bitta xotini — Fetida haqida bilgan. Shu sababli, dostonning baʼzi sharhlovchilari Polidoraning otasi Eakid Peley emas, balki xuddi shunday ismli boshqa inson boʻlganini taxmin qilishgan. Sharhlovchilardan birining aniqlik kiritishicha, Peleyning qizini aslida *Kleodora* deb chaqirishgan.

Gomerning soʻzlariga koʻra, Polidora uning uchun „son-sanoqsiz mahr“ bergan fivalik Bor, Perierning oʻgʻliga turmushga chiqqan. Shu bilan birga, uning oʻgʻli Menesfiyning otasi daryolar xudosi Sperxiy edi. „Iliada“ sharhlarida keltirilgan muqobil versiyalardan biriga koʻra, pahlavon Pelor Polidorani Sperxiy daryosida choʻmilayotgan vaqtida koʻrib qolgan va unga nisbatan kuchli ehtiros uygʻongan. U suvga yashirinib, Polidoraning keyin safar koʻrinish berishini kutgan va uni zoʻrlagan. Shundan keyin Menesfiy — Troya mirmidonyanlarining beshta yetakchisidan biri tugʻilgan.

Afsonaning yana bir versiyasi mavjud. Psevdo-Apollodor Polidora Peleyning qizi ekanligi haqida xabar berib, oʻsha bobning oʻzidayoq uni Peleyning xotini va Perierning qizi deb atagan; shunga koʻra, Menesfiyning otasi rasman Peley boʻlgan. Taxminlarga koʻra, yozuvchi shunchaki shajaralarni chalkashtirib yuborgan.

## Manbalar


## Adabiyotlar

* 
* 
* Zechner I. Polydora 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605.
* Zechner I. Polydora 4 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605—1606.
Yevropadagi ingushlar

**Yevropadagi** **ingushlar** 200 000 dan ortiq kishidan iborat ingush diasporasini tashkil etadi. Ulardan eng koʻp ingushlar quyidagi Gʻarbiy, Shimoliy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida yashaydi: Fransiya, Germaniya, Belgiya, Avstriya, Norvegiya, Finlandiya, Daniya.

## Tarixi
Rossiyada inqilobdan keyingi davrda bolsheviklar hukmronligiga rozi boʻlishni istamagan ingushlarning bir qismi Yevropaga koʻchib oʻtishdi. Ular orasida Shimoliy Kavkazning faol jamoat va siyosiy rahbarlari Magomet Jabagiev, uning ukasi Vassan-Girey Djabagiev, jurnalist Jemaldin Albogachiev, polkovnik Murtazala Kuriyev va boshqalar bor edi. Ularning barchasi Parij, Varshava, Istanbul va Berlindagi ijtimoiy-siyosiy birlashmalarga aʼzo boʻlib, nashriyot va jurnalistik faoliyat bilan shugʻullangan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng, ingush xalqi vakillarining Yevropaga emigratsiyasining ikkinchi toʻlqini kuzatildi.

## Ukraina
Ukrainada, Ukraina armiyasi tomonida, Yevropadan kelgan ingushlar jangovar harakatlarda, shu jumladan Djoxar Dudayev nomidagi batalyon tarkibida qatnashadilar.

## Yana qarang

* Turkiyadagi ingushlar
* Ingush diasporasi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* Yandieva M. D. Deportatsiya ingushey. Falsifikatsii i podlinnie prichini : [rus.] : monogr. — Nazran — M. : Elbrusoid, 2008.
Poliid

**Poliid** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Keranning oʻgʻli , Melampodning chevarasi. Argoslik avliyo. Minos podasidan boʻlgan rangini oʻzgartiruvchi ajoyib buzoqchani tutga qiyoslagan. Kritda Minosning oʻgʻli Glavkni ilon olib kelgan giyoh yordamida tiriltirgan. Aristofanning yozishicha, Minos Poliidga Fedrani xotinlikka olishni taklif qilgan. Minos uni vataniga sovgʻa-salomlar bilan joʻnatib yuborgan.

Megarada oʻgʻlining oʻlimidan keyin Alkafoyni poklagan, Dionisionni barpo qilgan. Astikratey va Mantoning otasi. Minos uni qaytarib olish uchun Megara bilan urush boshlagan. U Korinfda yashagan, Evxenorning otasi uning Troya yaqinida oʻlishini bashorat qilgan. U Bellerofontga Afina qurbongohida tunab qolishni maslahat bergan.

Esxilning „Krit ayollari“, Sofokl „Avliyolar yoki Poliid“ (fr. 390-400 Radt), Evripidning „Poliid“ tragediyalari, Aristofanning „Poliid“, Evbul va Antifan komediyalari qahramoni.

## Manbalar
Filak

**Filak** ( ) — qadimgi yunon mifologiyasida Fessaliya shohlaridan biri. Filak qadimgi Fessaliyada Filak shahriga asos solgan (Filakning boshqacha yozilishi) va ushbu shahar asoschi ismi bilan atalgan. Filak Deion va Diomeda (Ksuf va Kreusaning qizi) ning oʻgʻli.

Filak Klimena (yoki Periklimena) ning eri boʻlgan, ularning farzandlari — Ifikl, Peant (yana bir varianti — Poy) va Alkimeda (Yasonning onasi) ni *filakidlar* deb ham atashadi.

Filak oʻgʻlining shifo topishi uchun Melampodga bir poda sigir bergan. Ferekidning soʻzlariga koʻra, ushbu poda Tironing merosi edi. Uning muqaddas maskani Delfida boʻlgan.

* **Katta Filak** — Evstadiyga koʻra, Eolning avlodi, Ifiklning otasi va kichik Filakning bobosi. Filak shahriga asos solgan.

* Filak. Leyt tomonidan oʻldirilgan troyan jangchisi.

## Manbalar


## Havolalar
* DA. LEKIN. Jukovskiy mifologik nomlar lugʻati
* N. VA. Vashutkin nomi va geografik nomlar uchun qadimgi yunoncha soʻzlarning lugʻati
Triopning oʻgʻli Forbant

**Forbant** ( ) — Triopning oʻgʻli, Pellenning otasi (argiv versiyasiga koʻra). Triopning va Mirmidonning qizi boʻlmish Hiskillaning oʻgli. Apollonning sevgilisi.

Rodosga (ilgari Opfiussa deb atalgan) boʻron tufayli kelib qolgan Forbant va uning singlisi Parfeniya kema halokatidan omon qolib, Sxediya bilan Ialisning yoniga suzib ketishgan, Tamniy ularni mehmondoʻstlik bilan kutib olgan. Boshqa bir hikoyaga koʻra (bu hikoyada Forbant Lapifning oʻgʻli deyiladi), Forbant yashash uchun joy izlab Fessaliya boʻylab kezgan. Apollonning bashoratiga koʻra, rodosliklar uni oʻz uylariga taklif qilishgan. Forbant ilonlarni qirib tashlagan va Rodosga joylashgan. Barcha versiyalarda Forbantning Rodosdagi ilonlar va ajdaholarni yoʻq qilgani aytiladi. Apollon unga alohida mehr qoʻygan va uni "Ophiuchus" yulduzlar turkumiga aylantirgan. Rodosliklar flotlari dengizga yoʻlga chiqqanida Forbantga qurbonliklar qilishgan. Arxeologik dalillar shuni koʻrsatadiki, Rodosda Miken davridagi idishlarning koʻpida ilonlar tasviri aks ettirilgan.

## Manbalar
Eakning oʻgʻli Fok

**Fok** ( ) — yunon mifologiyasida Eak va nereida Psamafaning oʻgʻli. Uning ismi yunonchada „tyulen“ degan maʼnoni anglatadi. Ismi tufayli adashi bilan almashtirib qoʻyilishi mumkin.

Asterodiya (Deionning qizi) uning rafiqasi, Kris (Strofiyning otasi) va Panopey esa egizak oʻgʻillari boʻlgan. Fokning oʻgʻillari allaqachon otasining sharafiga nomlangan Fokidga koʻchib oʻtishgan  yoki Fok eginis bilan birga kemalarda Fokisga yoʻl olgan. Fok Fokidda Drimeya (avvalgi Navboley) shahriga asos solgan. Fok Fokidga kelib joylashganida, uning doʻsti Iasey Fokka uzuk sovgʻa qilgani haqida hikoya mavjud. Ular Delfidagi Polignot suratida Aidda tasvirlangan: soqolli Yasey yosh yigit qiyofasidagi Fokning chap qoʻliga taqilgan uzukni yechib olmoqda.

Eakning rafiqasi Endeida oʻgay oʻgʻli Fokdan nafratlangan va uning oʻlimini xohlagan. Aytishlaricha, Eak va Endeidaning oʻgʻillari Telamon va Peley ham Fokga hasad qilishgan, chunki u sport musobaqalarida kuchi va epchilligi bilan ajralib turgan. Ular oʻzaro qur’a tashlashgan va oʻgay ukalari Fokni oʻldirish vazifasi Telamonga tushgan . Telamon va Peley uni beshkurashda ishtirok etishga koʻndirishgan, ana shu vaqtda qotillik ayyorlik bilan amalga oshirilgan. Diskni uloqtirish paytida Telamon diskni emas, balki katta toshni Fokka qarab otgan, bu ish xuddi tasodifan sodir boʻlgandek amalga oshirgan. Fok halok boʻlgan Boshqa bir hikoyaga koʻra, Telamon diskni iloqtirgan, Peley esa Fokning orqa tomoniga bolta bilan urgan; yoki Telamon Fokning boshiga qarata disk otib, uni oʻldirgan; ular Peley bilan birga jasadni o‘rmonga olib borib, koʻmib kelishgan. Boshqa versiyalarga koʻra, Peley Fokni tasodifan oʻldirib qoʻygan. Yoki Peley tomonidan disk oʻrniga almashtirib qoʻyilgan tosh bilan oʻldirilgan.

Telamon va Peley uning jasadini yashirishgan, lekin tez orada haqiqat oshkor boʻlgan va Eak oʻgʻillarini Egina orolidan haydab solgan.

Psamafa oʻgʻlini oʻldirgani uchun dahshatli botqoq boʻrisini Peleyning podalari oldiga yuborgan, ammo nereida Fetida Psamafadan gʻazabidan voz kechishni iltimos qilgan va boʻrini boʻgʻizlangan buqalardan biri bilan birga marmar boʻlagiga aylantirgan.

Fokning qabri Egina hududida, Eakion qabri yonida joylashgan.

## Manbalar