Janubiy Koreyada taʼlim

**Janubiy Koreyada** yaxshi taʼlim olish har qanday koreysning muvaffaqiyatli martabasini shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega, shuning uchun nufuzli taʼlim muassasasiga kirish vazifasiga ustuvor ahamiyat beriladi va kirish imtihonlarini topshirish jarayoni juda ogʻir boʻlishi mumkin. Koreya davlat maʼmuriy organlari bolaning dastlabki yillaridan to oʻrta maktabdagi soʻnggi yiligacha butun oʻquv jarayonini aniq shakllantiradi va nazorat qiladi. Matematikaga, koreys va ingliz tillariga, aniq fanlarga va jamiyat fanlariga ustunlik beriladi. Jismoniy tarbiya shunga oʻxshash eʼtiborga ega emas, chunki u taʼlim mavzusi deb hisoblanmaydi, natijada koʻplab maktablarda tegishli sport anjomlari yoʻq. Janubiy Koreya boshlangʻich maktablardan universitetlargacha boʻlgan barcha taʼlim muassasalarida yuqori tezlikdagi Internetga kirishni taʼminlagan birinchi mamlakat boʻldi .Oʻquv yili ikki semestrga boʻlingan. Birinchisi mart oyida boshlanadi va iyul oʻrtalarida tugaydi; ikkinchisi avgust oyining oxirida boshlanadi va fevral oʻrtalarida tugaydi. Yozgi taʼtil iyul oyining oxiridan avgust oyining oxirigacha, qishki taʼtil esa dekabr oyining oxiridan fevral oyining boshigacha davom etadi va bundan tashqari, fevral oyining oʻrtalaridan oxirigacha qisqa dam olish kunlari ham mavjud. Oʻquv dasturi qatʼiy tartibga solinmagan va har bir muassasada boshqasiga farq qilishi mumkin.
## Taʼlim tizimining umumiy tuzilishi

## Taʼlim vazirligi
Janubiy Koreyada taʼlim masalalari taʼlim vazirligi tomonidan boshqariladi. 2001-yilda kim Dae Zhong maʼmuriyati fuqarolarning sifatli taʼlim olishiga eng yuqori ustuvor ahamiyat berdi, natijada vazirlik vakolatlari kengaytirildi va uning rahbariga bosh vazir oʻrinbosari unvoni berildi. Boshqa barcha Vazirlar singari, taʼlim vaziri ham ilgari biron-bir tarzda taʼlim sohasi bilan bogʻliq boʻlgan nomzodlar orasidan amaldagi prezident tomonidan juda qisqa muddatga (taxminan bir yil) tayinlanadi.
## Bolalar bogʻchasi
Koreys bolalar bogʻchalari umumiy taʼlim maʼmuriy dasturining bir qismi emas, ota-onalar oʻz farzandlarini xususiy muassasalarga berishadi. Ularning aksariyatida oʻqitish koreys tilida olib boriladi, koʻpchiligida ingliz tili darslari, baʼzilarida esa ingliz tili asosiy til hisoblanadi. Bolalar bogʻchalariga uch yoshdan besh yoshgacha boʻlgan bolalar beriladi. Aksariyat bolalar „maktabgacha“ taʼlim olmasliklari mumkin, ammo boshqa bolalar bilan bolalar bogʻchasiga borishlari mumkin, shu bilan birga yosh farqi uch yoshga etishi mumkin. Olti yoshga toʻlganda, bolalar odatda boshlangʻich maktabga boradilar.80-yillarda bolalar bogʻchalari va maktabgacha taʼlim muassasalariga qabul qilish darajasida sakrash yuz berdi: 1980-yillarda 66 434 bola 901 ta muassasaga qabul qilindi, 1987-yil 397 020 ta bolalar esa 7 792 ta muassasaga qabul qilindi. Xuddi shu davrda maktabgacha taʼlim oʻqituvchilari va oʻqituvchilari soni 3339 dan 11920 gacha oʻsdi, ularning aksariyati — 92 foizi ayollar edi. Bu bir qator sabablarga koʻra yuzaga keladi:Taʼlim vazirligi tomonidan ragʻbatlantirish va yordam;Mehnat bozoriga kiradigan ayollar sonining koʻpayishi;Katta ota-onalar yoʻqligi sababli bolalarni boqishga qodir boʻlmagan baʼzi oilalari sonining koʻpayishi;Bolalar bogʻchalari keyingi oʻqishni osonlashtirishi mumkinligini anglash. Muhim omil, shuningdek, taʼsirchan bitiruv marosimlari, shuningdek, maʼlum darajada ota-onaning bolasi bilan faxrlanish tuygʻusiga qoyil qolgan bolalar bogʻchasini tugatish toʻgʻrisidagi diplom va sertifikatlar edi.
## Boshlangʻich maktab
Boshlangʻich maktab („chxodin haqke“, kor. 초등학교?, 初等學校?) 7 yoshdan 13 yoshgacha boʻlgan bolalar tashrif buyurishadi (mos ravishda 6 va 12 „gʻarbiy“ yosh). Oʻqish muddati 6 yil. Oʻrganilayotgan mavzular roʻyxatiga quyidagilar kiradi (ammo ular uni tugatmaydi):koreys tili matematika aniq fanlar jamiyat fanlaritillar tasviriy sanʼat musiqa odatda, ushbu fanlarning barchasini bitta sinf oʻqituvchisi boshqaradi, garchi baʼzi ixtisoslashtirilgan fanlarni boshqa oʻqituvchilar (masalan, jismoniy tarbiya yoki chet tillari) boshqarishi mumkin. Boshlangʻich maktabdan oʻrta maktabgacha taʼlim tizimining bosqichlari turli imtihonlarni topshirish natijalari bilan emas, balki faqat oʻquvchining yoshi bilan belgilanadi. XX asrning 80-yillari oxiriga qadar ingliz tili odatda ikkinchi darajali maktabdan oʻqitila boshlandi, ammo endi u boshlangʻich maktabning uchinchi sinfida oʻrganila boshlandi. Koreys tili grammatika nuqtai nazaridan ingliz tilidan juda farq qiladi, shuning uchun ingliz tilini oʻzlashtirish juda qiyin, ammo nisbatan kam muvaffaqiyat bilan amalga oshiriladi. Koʻpgina ota-onalar oʻz farzandlarini xagvonlar (kor. 학원). Mamlakatda tobora koʻproq maktablar ingliz tili ona tili boʻlgan chet elliklarni oʻqishga jalb qila boshladilar. Koreyada boshlangʻich maktablardan tashqari bir qator xususiy maktablar mavjud. Bunday maktablarning oʻquv dasturi davlatga koʻproq yoki kamroq mos keladi, ammo u yuqori darajada mujassamlangan: kamroq oʻquvchilar uchun koʻproq oʻqituvchilar taklif etiladi, qoʻshimcha fanlar joriy etiladi va umuman olganda yuqori taʼlim standartlari oʻrnatiladi. Biroq, ularda oʻqish narxi ancha yuqori.
## Ikkinchi bosqich maktabi

Koreys tilida ikkinchi darajali maktab" chunhakke "(中, 中學校) deb nomlanadi, bu soʻzma-soʻz „oʻrta maktab“ degan maʼnoni anglatadi. Ikkinchi bosqich koreys maktabida 3-sinf. Aksariyat talabalar unga 12 yoshida kirishadi va 15 yoshida bitiradilar. Boshlangʻich maktab bilan taqqoslaganda, ikkinchi bosqich maktabi oʻz oʻquvchilariga nisbatan ancha yuqori talablarga ega. Deyarli har doim talaba hayotining boshqa jihatlari singari kiyim va soch turmagi qatʼiy tartibga solinadi. Boshlangʻich maktabda boʻlgani kabi, maktab oʻquvchilari ham kunning koʻp qismini sinfdoshlari bilan bir sinfda oʻtkazadilar, ammo har bir fan oʻz oʻqituvchisi tomonidan oʻqitiladi. Oʻqituvchilar sinfdan sinfga oʻtishadi va ulardan faqat bir nechtasi, „maxsus“ fanlardan dars beradiganlarni hisobga olmaganda, oʻquvchilar oʻzlari boradigan oʻz auditoriyasiga ega. Sinf rahbarlari (담임선생님, Tamim sonsennim) oʻquvchilar hayotida juda muhim rol oʻynaydi va amerikalik hamkasblariga qaraganda ancha katta obroʻga ega. Ikkinchi darajali maktab oʻquvchilari kuniga oltita darsdan iborat boʻlib, undan oldin odatda erta tongda bitta maxsus vaqt bloki, shuningdek har bir mutaxassislik uchun alohida yettinchi dars mavjud. Universitetdan farqli oʻlaroq, oʻquv dasturi bir maktabdan boshqasiga unchalik farq qilmaydi. Oʻquv dasturining yadrosi shakllanadi:matematikakoreys va ingliz tillari shuningdek, bir qator aniq fanlar."Qoʻshimcha" narsalarga quyidagilar kiradi:turli xil sanʼat turlari jismoniy tarbiya tarix (xitoycha belgi)axloq qoidalariuy iqtisodiyotini boshqarish kompyuter savodxonligi darslari. Oʻrganilayotgan mavzular soni va mavzularning oʻzi yildan-yilga oʻzgarib turadi.
Darsning davomiyligi 45 minut. Birinchi dars boshlanishidan oldin talabalar ixtiyorida taxminan 30 daqiqa bor, ular oʻz xohishiga koʻra oʻz-oʻzini oʻqitish, maxsus taʼlim kanali (Education Broadcast System, EBS) tomonidan efirga uzatiladigan dasturlarni koʻrish shaxsiy yoki sinf ishlarini bajarish uchun ishlatilishi mumkin. 2008-yilda maktab oʻquvchilari darslarga qatnashdilar toʻliq kun dushanbadan jumagacha, shuningdek oyning har birinchi, uchinchi va beshinchi shanba kunlari yarim kun. Shanba kuni talabalar har qanday toʻgaraklarda qoʻshimcha mashgʻulotlar bilan shugʻullanadilar.1960-yillarning oxirida hukumat ikkinchi darajali maktablarga kirish imtihonlari amaliyotini toʻxtatdi va ularni oʻsha hududdagi oʻquvchilar tasodifiy maktabga qabul qilinadigan tizim bilan almashtirdi. Bu barcha maktablarda oʻquvchilar sonini oʻrtacha hisoblash uchun qilingan, ammo boy va kambagʻal mahallalar oʻrtasidagi farq saqlanib qolgan. Yaqin vaqtgacha maktablarning aksariyati faqat bitta jins uchun ochiq edi, ammo soʻnggi paytlarda yangi ikkinchi darajali maktablar ikkala jinsdagi bolalarni qabul qilmoqda, avvalgi maktablar ham aralashmoqda. Boshlangʻich maktabda boʻlgani kabi, oʻquvchilar ham akademik koʻrsatkichlaridan qatʼi nazar, sinfdan sinfga oʻtishadi, natijada bir xil sinfdagi bir xil mavzuni oʻquv darajasi boʻyicha mutlaqo boshqa talabalar oʻrganishlari mumkin. Baholar, birinchi navbatda, kasbiy texnik martaba emas, balki ilmiy martaba qilishni istaganlar uchun oʻqishning soʻnggi yilida juda muhim rol oʻynay boshlaydi, chunki ular talabaning maʼlum bir universitetga kirish imkoniyatiga taʼsir qiladi. Muayyan fanlar uchun imtihonning bir nechta standart shakllari mavjud va „ilmiy“ fanlarning oʻqituvchilari tavsiya etilgan oʻquv qoʻllanmalariga rioya qilishlari shart, ammo odatda ikkinchi darajali maktab oʻqituvchilari universitetlardagi oʻqituvchilarga qaraganda kurs dasturi va oʻqitish usuli boʻyicha katta vakolatlarga ega. Maktabdan keyingi ikkinchi bosqichdagi koʻplab oʻquvchilar qoʻshimcha kurslarda („xagvon“) qatnashadilar yoki xususiy repetitorlar tomonidan oʻqitiladi. Ingliz tili va matematikaga alohida eʼtibor beriladi. Baʼzi „xagvonlar“ faqat bitta mavzuga ixtisoslashgan, boshqalari esa birinchi (rasmiy) tugagandan soʻng darhol maktab mashgʻulotlarining ikkinchi bosqichiga aylanishi mumkin boʻlgan barcha asosiy fanlarga ixtisoslashgan, koʻpincha oʻquvchiga koʻproq yuk tushadi. Bundan tashqari, baʼzi talabalar kechqurun uyga qaytib, jang sanʼatlari toʻgaraklarida yoki musiqa maktablarida oʻqiydilar.
## Yuqori maktab

Koreyscha Yuqori maktab „kodinhakke“ (高等學校) deb nomlangan. Janubiy Koreyadagi oʻrta maktablarda oʻquvchilar birinchi sinfdan (15 yoshdan 17 yoshgacha) uchinchi sinfgacha (17-19 yosh) uch yil davomida oʻqitiladi. Maktablar maʼlum bir oʻquvchining manfaatlariga mos keladigan va uning martaba yoʻliga toʻgʻri keladigan ixtisoslashtirilgan boʻlimlarga boʻlinishi mumkin. Masalan, „ilmiy“ oʻrta maktablar (ilmiy oʻrta maktab), chet tillarini oʻrganish maktablari va sanʼat maktablari mavjud. Ularning barchasi qabul qilish uchun juda murakkab imtihonlarni talab qiladi. Oʻrta maktablarni jamoat (jamoat) va xususiy maktablarga boʻlish mumkin. Bunday maktablar hech qanday mutaxassislik bermaydi, balki oʻz oʻquvchilarini universitetga kirishga tayyorlaydi. Biron sababga koʻra universitetda oʻqishni istamaydigan talabalar uchun muhandislik, qishloq xoʻjaligi yoki moliya sohalariga ixtisoslashgan kasb-hunar maktablari mavjud. Asosiy fanlar roʻyxatiga koreys va ingliz tillari, matematika, shuningdek turli xil ijtimoiy va tabiiy fanlar kiradi. Shuni taʼkidlash kerakki, muayyan fanlar va ularni oʻqitish darajasi har bir maktabda bunday taʼlim muassasalarining ixtisosligiga qarab farq qilishi mumkin. Oʻrta maktab oʻquvchilari uchun „oʻz-oʻzini oʻrganish“ mashgʻulotlaridan soʻng yarim tundan keyin uyga qaytish odatiy holdir. Boshlangʻich va ikkinchi darajali maktablardan farqli oʻlaroq, oʻrta maktabda oʻqish majburiy emas. Shunga qaramay, OECD hisob-kitoblariga koʻra, 2005-yilda yosh koreyslarning 97 foizi oʻrta maktabni tugatgan. Bu dunyodagi eng yuqori foiz.
## Taʼlim tarixi
Konfutsiy merosiga ega boʻlgan boshqa Sharqiy Osiyo mamlakatlari singari, Janubiy Koreya ham rasmiy taʼlim tizimining uzoq tarixiga ega. Hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan boshlangʻich taʼlim tizimi mavjud emasligiga qaramay, hukumat Xoseon sulolasi davrida Seul va viloyatlarda maktablar tizimini oʻrnatdi. Bunday maktablar taqdim etilgan taʼlim sifatida baʼzi kamchiliklarni boshdan kechirdilar va XVI asrda ular muhim ahamiyatga ega boʻlgan akademiyalar — „sovonlar“, Neo-Konfutsiy uygʻonish markazlari bilan almashtirildi. Ham xususiy, ham davlat maktablari talabalari harbiy xizmatdan ozod qilindi va bugungi kunda talabalar foydalanadigan ijtimoiy imtiyozlardan foydalanishdi. Va ikkinchisi singari, ular siyosatda ishtirok etishdi. Oliy maʼlumot poytaxtda Konfutsiy Milliy universiteti Songyungvan dehakke (성균관대학교) tomonidan berilgan. U erga yiliga 200 talaba kirishi mumkin edi, ular fuqarolik majburiyatlarining eng past imtihonidan oldin va keyingi imtihonlarga tayyor edilar. XIX asr oxiri-XX asr boshlarida koreyslarning oʻzlari va nasroniy missionerlari tomonidan xususiy maktablar tashkil etildi. Ikkinchisining roli ayniqsa muhimdir, chunki ular ayollarning taʼlim olishini targʻib qildilar va Gʻarbning ijtimoiy va siyosiy gʻoyalarini tarqatdilar. 1910-yildan keyingi yapon taʼlim siyosati Koreyani itoatkor mustamlakaga aylantirishga qaratilgan edi, shuning uchun asosan texnik koʻnikmalarni rivojlantiradigan mavzular oʻqitildi. 1923-yilda Seulda Tokio Imperial universitetiga oʻxshash davlat universiteti ochildi. Koreys va yapon talabalarining qatʼiy nisbati mos ravishda 40 va 60 foizni tashkil etdi. 1945-yilda AQSh qoʻshinlari tomonidan Janubiy Koreyani bosib olish paytida Amerika qiyofasida va oʻxshashida taʼlim tizimi oʻrnatildi: olti yillik boshlangʻich maktab, olti yillik kichik va oʻrta maktab va toʻrt yillik oliy maktab. 9-sinfgacha boʻlgan taʼlim majburiy edi. Li Seung man rejimi ostida 1948-yildan keyin resurslarning etishmasligi tufayli ushbu islohotlarning aksariyati bekor qilindi: qoʻshma taʼlim faqat boshlangʻich maktabda saqlanib qoldi va faqat 6-sinfgacha boʻlgan taʼlim majburiy boʻlib qoldi. 1990-yildagi islohotlar asosan Amerika istilosi davrida oʻrnatilgan tartibni tikladi.
Li va Park Jung Xi davrida taʼlimni nazorat qilish mahalliy maktablardan Davlat taʼlim vazirligiga oʻtdi. 1980-yillarning oxirida vazirlik maktablarni maʼmuriy boshqarish, resurslarni taqsimlash, kirish kvotalarini belgilash, maktablar va oʻqituvchilarni sertifikatlash, oʻquv dasturini ishlab chiqish va boshqalar uchun javobgar edi. Koʻpchilik Janubiy Koreyaning iqtisodiyot va texnologiyadagi yutuqlari „inson resursiga“ mohirona sarmoya kiritishning natijasi ekanligiga qoʻshiladilar. Konfutsiy davridan beri saqlanib kelinayotgan bilimli odamga anʼanaviy ijtimoiy hurmat bugungi kungacha saqlanib qolgan va bugungi kunda olimlar va turli texnik kasb egalari ham undan foydalanmoqdalar. 1960-yillardan beri mamlakatni boshqarish imkoniyatiga ega boʻlgan yuqori maʼlumotli texnokratlar va iqtisodchilar iqtisodiy rivojlanishdagi sakrashni deyarli oʻzlariga bogʻlashlari mumkin. Ilmiy kasblar 1980-yillardan beri Janubiy Koreyada eng obroʻli hisoblanadi. Janubiy Koreya milliy taʼlim dasturining yutuqlari statistik jihatdan tasdiqlangan. 1945-yilda fuqarolarning 22 foizi savodli edi; 1970-yilga kelib — 87,6%, 1980-yillarning oxirida-93%. Janubiy koreyalik talabalar matematika va aniq fanlar boʻyicha xalqaro musobaqalarda yaxshi natijalarga erishmoqdalar. Faqatgina boshlangʻich taʼlim (6-sinfgacha) majburiy boʻlgan boʻlsada, taʼlimning yuqori darajalaridagi oʻquvchilarning ulushi rivojlangan mamlakatlarda, shu jumladan Yaponiyada ham shunga oʻxshash koʻrsatkichlar bilan taqqoslandi. Taxminan 4,8 million oʻquvchi 1985-yilda boshlangʻich maktabga oʻqishga kirgan. Oʻsha paytda ikkinchi darajali maktabda majburiy boʻlmagan taʼlimni davom ettirganlarning ulushi 99% dan oshdi. Talabalarning taxminan 34% universitetlarda imtihonlarni topshirdilar, bu Yaponiya koʻrsatkichlari bilan taqqoslanadi (30%) va Britaniya reytingidan yuqori (20%).Taʼlim ehtiyojlari uchun davlat xarajatlari juda taʼsirli. 1975 yilda ular 220 milliard vonni tashkil etdi, bu YIMning 2,2 foiziga yoki umumiy byudjetning 13,9 foiziga toʻgʻri keladi. Va 1986 yilda bu allaqachon 3,76 trillion von yoki YIMning 4,5 foizi va byudjetning 27,3 foizi edi.

## Manbalar