Qum terapiyasi

**Qum terapiyasi** analitik psixologiya doirasida paydo boʻlgan psixoterapiya usullaridan biridir. Dunyo va oʻzingiz bilan muloqot qilish usuli; ichki stressni yengillashtirish, bu oʻziga boʻlgan ishonchni oshiradi va rivojlanishning yangi yoʻllarini ochadi. Qum terapiyasi insonga oʻzini chuqur anglash, aqliy yaxlitligini tiklash, noyob imidjini, dunyo rasmini toʻplash imkonini beradi.

## Qum terapiyasi usulining xususiyatlari

Qum terapiyasi standart oʻlchamdagi yogʻoch laganda (50 × 70 × 8 sm), qum, suv va miniatyura figuralari toʻplamidan foydalanadi. Qum qutilarining pastki va yon tomonlari odatda koʻk rangga boʻyalgan boʻlib, suv va osmonni simulyatsiya qilishga imkon beradi. Toʻplam atrofda dunyoda uchraydigan turli xil ob’ektlarni oʻz ichiga oladi. Inson va tabiat tomonidan yaratilgan, jozibali va dahshatli haqiqiy va mifologik predmetlar ishlatiladi. Tabiiy materiallardan foydalanish insonga tabiat bilan aloqani his qilish imkonini beradi va sunʼiy miniatyuralar allaqachon mavjud boʻlgan narsalarni qabul qiladi. Psixoerapevt uchun toʻplam yaratish alohida ijodiy va qiziqarli jarayonga aylanishi mumkin.

Art-terapiyaning boshqa shakllaridan bu jarayon manipulyatsiyaning soddaligi, yangi shakllarni ixtiro qilish imkoniyati va yaratilgan tasvirlarning qisqa muddatli mavjudligi bilan ajralib turadi. Qum tarkibini yoʻq qilish, uni qayta qurish, shuningdek, yangi predmetlarni qayta-qayta yaratish imkoniyati asarga maʼlum bir joziba beradi. Ketma-ket qum kompozitsiyalarini yaratish aqliy hayotning siklik xususiyatini, aqliy oʻzgarishlarning dinamikasini aks ettiradi. Bu hech qanday maxsus koʻnikmalarni talab qilmaydi. Miniatyura figuralari, tabiiy materiallar, hajmli kompozitsiyalar yaratish qobiliyati tasvirga qoʻshimcha xususiyatlar beradi, aqliy tarkibning turli darajalarini aks ettiradi va psixikaning preverbal darajalariga kirishni oʻrnatishga yordam beradi. Bola hali gapira olmagan erta bolalik davridan kelib chiqadigan kasalliklar boʻyicha psixoterapiyada ishlaganda, vizual tasvir juda muhimdir.

## Qum terapiyasi tarixi
"Qum terapiyasi" texnikasi Yungning analitik yondashuvining bir qismi sifatida paydo boʻlgan va asosan ichki oʻsish va rivojlanish manbai sifatida ongsizlikning ramziy mazmuni bilan ishlashga asoslangan.
Taxminan 1940-yillarda Shvetsiyada Sharlotta Byuler tomonidan ishlab chiqilgan „tinchlik testi“ yoki „Erica usuli“ paydo boʻldi, u hali ham Shvetsiyada bolalar psixiatriyasida diagnostika vositasi sifatida ishlatiladi. Shveysariyada birozdan keyin Margaret Lovenfeldning" tinchlik texnikasi „bolalar bilan ishlashda“tinchlik sinovi" dan olingan.
Oʻz navbatida, Doroy M.Kalff (Shveysariya) "tinchlik texnikasi „dan terapevtik usul ishlab chiqilgan — dastlab bolalar bilan ishlash uchun“ sandplay " (qum bilan oʻynash), shuningdek, kelajakda bu usul kattalar bilan ishlashda ham qoʻllanila boshlandi.

## Qum terapiyasining kontseptual manbalari
"Fantaziya-barcha qarama-qarshiliklar singari ichki va tashqi olamlar bir-biriga bogʻlangan barcha imkoniyatlarning onasi" (Karl Gustav Yung). Yung tomonidan ishlab chiqilgan faol tasavvur texnikasi qum terapiyasining nazariy asosi sifatida qaralishi mumkin. Yung sandboxni(qum quti) kollektiv ongsizlikning bolalarcha tomoni, travmatik tajribaga koʻrinadigan shakl berish qobiliyati deb taʼrifladi. Qum uchastkalarini yaratish ijodiy regressiyaga yordam beradi, qum qutisida ishlash bolalikka qaytadi va „bola arxetipi“ning faollashishiga yordam beradi. Oʻzining „ichki bolasi“ bilan tanishish tajribasidan soʻng, Yung shunday yozadi: „bolaning ustunligi nafaqat uzoq oʻtmishdagi narsa, balki hozir mavjud boʻlgan narsa, yaʼni bu ibtidoiy iz emas, balki hozirgi paytda ishlaydigan tizimdir….“Bola" kelajakda shaxsning oʻzgarishiga yoʻl ochadi."

Ushbu usulning muallifi, shveytsariyalik K.G.Yungning izdoshi, tahlilchisi Dora Kalff, uning ishiga asos boʻlgan asosiy tamoyil — „erkin va himoyalangan makon yaratish“ deb hisoblaydi, unda mijoz — bola yoki kattalar-oʻz dunyosini ifoda etishi va oʻrganishi, oʻz koʻnikma va tajribalarini koʻpincha tushunarsiz yoki bezovta qiluvchi, koʻrinadigan va aniq tasvirlar oʻzgartirishi mumkin. „Qumdagi rasmni ruhiy holatning har qanday tomonining uch oʻlchovli tasviri sifatida tushunish mumkin. Nomaʼlum muammo qum maydonida oʻynaydi, drama singari, mojaro ichki dunyodan tashqi dunyoga oʻtadi va koʻrinadigan boʻladi“ (Dora Kalff, „Sandplay“, 1980).

1990-yilda Dora Kalff vafotidan keyin uning ishi dunyoning koʻplab mamlakatlarida umumiy eʼtirofga sazovor boʻldi. Hozirgi vaqtda qum bilan oʻynash usuli bolalar va kattalar bilan ishlashda teng ravishda qoʻllanadi. Qum bilan oʻynash usulini amalda qoʻllaydigan katta mutaxassislarning aksariyati Yungning tahlilchilaridir, ammo qum bilan oʻynash usulidan foydalanadigan xalqaro terapevtlar jamiyatining aksariyat aʼzolari Yungning tahlilchilari emas. Ushbu uslub keng shuhrat qozondi va undan foydalanish koʻplab mutaxassislar uchun jozibali va foydali boʻlib qolmoqda.

## Adabiyot

* *Dikmann X.* Metodi v analiticheskoy psixologii. — M.: OOO "TsGL „RON“", V. Sekachev, 2001. — 329 s.
* *Zinkevich-Yevstigneeva T. D., Grabenko T. M.* Praktikum po pesochnoy terapii. — SPb.: Rech, 2002. — 224 s.
* *Kiselyova M. V., Kulganov V. A.* Art-terapiya v psixologicheskom konsultirovanii. — SPb.: Rech, 2012.
* *Sakovich N. A.* Texnologiya igri v pesok. Igri na mostu. — SPb.: Rech, 2006. — 176 s.
* *Shteynxard L.* Yungianskaya pesochnaya terapiya. — SPb.: Piter, 2001. — 320 s.
* *Yung K. G.* Vospominaniya, snovideniya, razmishleniya. — Minsk: Popurri, 2003. — 495 s.
* *Yung K. G.* Chelovek i ego simvoli. — M.: Serebryanie niti, 2002. — 296 s.
* *Yung K. G.* Praktika psixoterapii. — Minsk: Xarvest, 1998. — 383 s.
* „Yungianskaya pesochnaya terapiya“ Yejegodniy almanax. — M.: MAAP, 2013. — 216 s.
* „Russian Sandplay Journal“-"Russkiy Sendpley Jurnal". — M., 2020 

## Adabiyotlar

* Rossiyskaya Assotsiatsiya yungianskoy pesochnoy terapii Arxivnaya kopiya ot 18 iyunya 2012 na Wayback Machine
* International Society for Sandplay Therapy Arxivnaya kopiya ot 16 yanvarya 2009 na Wayback Machine
* Sandplay therapists of America Arxivnaya kopiya ot 18 marta 2009 na Wayback Machine
* British and Irish Sandplay Society Arxivnaya kopiya ot 6 noyabrya 2021 na Wayback Machine
* Alekseeva Marina. Pesochnaya terapiya Sandplay — skvoz prostranstvo i vremya Arxivnaya kopiya ot 20 yanvarya 2012 na Wayback Machine
* Andreeva Viktoriya. Pesochnaya terapiya — kogda „Rebenok“ spasaet „Vzroslogo“(Obraщenie k Arxetipu rebenka) Arxivnaya kopiya ot 7 aprelya 2010 na Wayback Machine
* Skavitina Anna. Analiticheskaya igra v pesok (sendpley) — dver v korolevstvo detstva Arxivnaya kopiya ot 7 aprelya 2010 na Wayback Machine