Efiopiya bank tizimi

**[[Efiopiya|Efiopiyaning]] bank sektori** markaziy bankdan, davlatga tegishli boʻlgan Efiopiya Milliy bankidan (NBE) va oʻn oltita xususiy bankdan iborat. 2020-yilga kelib, NBE banklar faoliyati uchun minimal kapitalni 2 milliard  (90 million dollar)gacha oshirishni rejalashtirgan va barcha tijorat banklariga oʻz kapitalini oshirish boʻyicha koʻrsatma bergan. Chet el banklari Efiopiyada xizmat koʻrsatishga ruxsat bermadi, buning oʻrniga qisqa  muddatli foydalanishdi, chunki bu davrda Bosh vazir Abiy Ahmad hukumati keng iqtisodiy islohotlarni amalga oshirmoqda edi.

Hozirgi vaqtda Efiopiya xorijiy banklarga oʻz mamlakati uchun aloqa xizmatlarini koʻrsatishga ruxsat berdi; Xitoy, Germaniya, Keniya, Turkiya va Janubiy Afrika banklari Addis-Abebada oʻzlarining aloqa banklarini ochdilar.

## Tarixi

### Efiopiya imperiyasi

Efiopiyada zamonaviy bank instituti birinchi marta 1905-yilda imperator Menelik II hukmronligi davrida joriy etilgan boʻlib, u yerda Misr Milliy bankining Britaniya vakili oʻrtasida konsessiya asosida Habashiston banki tashkil etilgan. 1906-yil 16-fevralda rasmiy tashkil etilganidan beri u kelishilgan konsessiyaga muvofiq Misr Milliy banki boshqaruvida edi. 1963-yilda yangi bank qonuni Efiopiya milliy va tijorat bankiga boʻlinishga ruxsat beradi. Qonun boshqa tijorat banklarini, shu jumladan 51% Efiopiyaga tegishli boʻlgan xorijiy banklarni ham oʻz ichiga oladi. Ulardan eng kattasi Britaniyaga qarashli Grindlays bankiga tegishli boʻlgan 40% ga tegishli boʻlgan Addis-Abeba banki boʻlib, 1975-yilga kelib 26 ta filialga ega edi. Bundan tashqari, ikkita tijorat banki mavjud edi: 1975-yilda tegishli ravishda sakkizta filial va bitta filialga ega boʻlgan Banco did Roma va Banco did Napoli filliallari ham bor edi.

Hukumat tijorat banklaridan tashqari 100% davlatga tegishli boʻlgan rivojlanish bankini tashkil etdi. Qishloq xoʻjaligi va sanoatni rivojlantirish banki (AITB) 1970-yilda tashkil etilgan boʻlib, ikkita oldingi rivojlanish banklarini oʻz zimmasiga oldi: Efiopiya taraqqiyot banki va 1963-yilda Efiopiya investitsiya banki sifatida tashkil etilgan. Efiopiya investitsiya korporatsiyasi AADB qishloq xoʻjaligi va sanoat tarmoqlariga oʻrta va uzoq muddatli kreditlar beradigan davlat banki edi. Uy-joy va jamgʻarma banki 1975-yilda 1962—1965-yillarda tashkil etilgan ikkita uy-joy moliyalashtirish institutining qoʻshilishi natijasida yaratilgan boʻlib, ulardan biri Qoʻshma Shtatlar hukumati tomonidan berilgan.

### Derg
Harbiy xunta Derg boshchiligida butun iqtisodiyot Efiopiya iqtisodiyotiga nisbatan sotsialistik siyosatni eʼlon qilib, hukumat nazoratiga oʻtadi. Xususiy sektor tijorat banklarining faoliyati cheklangan edi;bu banklar milliylashtirildi va Efiopiya tijorat bankiga (CBE) jamlandi.

Katta mijozlarga ega banklar davlat korxonalariga oʻtib, rivojlanish rejalari uchun hukumatga qarz berishga majbur boʻldilar. Shu bilan birga, pul taklifi real koʻrinishda va YaIMga nisbatan oʻsdi. Markaziy bankning rejalashtirish siyosatiga asoslanib, CBE hukumat koʻrsatmasiga binoan davlat korxonalariga kredit berishga tayyor. Efiopiyadagi fuqarolar urushi davrida valyuta tanqisligi va bankrotlik muammolari tufayli daromadli davlat korxonalari qisqardi. Chet el valyutasi qulayroq boʻlgani sababli ular tezda tiklandi. 1981-1993 yillarda kredit va avansning 30% dan 40% gacha boʻlgan xususiy sektorni kreditlash valyutasiz teng darajada sodda edi; potentsial qarz oluvchilar kreditga layoqatli emas edi va valyuta ajratish ideal darajada foydali edi.

### FDRE
1991-yilda Derg magʻlubiyatga uchragach, hukmron koalitsiya Efiopiya Xalq Inqilobiy Demokratik Fronti (EPRDF) Derg rejimini oʻzgartirib, yanada liberal siyosatni qoʻlladi. Shunday qilib, 1994-yildagi Monetar va bank deklaratsiyasi Efiopiya Milliy bankini 83/1994-sonli deklaratsiya va 84/1994-sonli bank biznesini litsenziyalash va nazorat qilish toʻgʻrisidagi qonunga binoan hukumatdan mustaqil boʻlgan yagona sud organi sifatida tashkil etdi.

Eʼlon qilinganidan koʻp oʻtmay, Awash International Bank 1994-yilda 486 aktsiyador tomonidan tashkil etilgan va 1998-yilga kelib uning kapitali 50 million ETB ga yetgan. Dashen Bank 1995-yil 20-sentabrda 50 million yevro kapitalga ega aksiyadorlik jamiyati sifatida tashkil etilgan. Wegagen, Nib International Bank va Cooperative Bank of Oromia Bank sifatida shakllangan.

## Anʼanaviy muassasalar
Efiopiyadagi taniqli ijtimoiy institutlarga Eder va Equb kiradi. Eder - bu sugʻurta bilan aʼzo hamjamiyatga qoʻllab-quvvatlovchi yordamni kafolatlaydigan uzoq muddatli odamlar uyushmasi. Equb vaqtinchalik va doimiy, aylanma jamgʻarma va kredit uyushmasi boʻlib, u dafn marosimini sugʻurtalashga yordam beradi, bunda hamjamiyat aʼzolari oʻz yetakchilarini saylaydilar, moddiy yoki naqd pul mablagʻlarini ajratadilar va motam aʼzosini qoʻllab-quvvatlaydilar.

## Manbalar