Arkadiy Rotenberg

**Arkadiy Romanovich Rotenberg** (; 1951-yil 15-dekabrda tugʻilgan) - rossiyalik milliarder biznesmen va oligarx. U akasi Boris Rotenberg bilan Rossiyadagi gaz quvurlari va elektr ta'minoti liniyalari boʻyicha eng yirik qurilish kompaniyasi boʻlgan "Stroygazmontazh" (SGM guruhi) ning ham egasi edi.

2021-yilda *[[Forbes]]* Rotenbergning boyligini 1,9 milliard dollarga baholagan. U prezident Vladimir Putinning yaqin sirdoshi, biznes sherigi va bolalikdagi doʻstidir. Rotenberg davlat tomonidan moliyalashtirilgan foydali qurilish loyihalari va neft quvurlari orqali milliarderga aylandi. Pandora hujjatlarining sizdirilishi bilan Rotenbergni Rossiya siyosiy va iqtisodiy elitalari uchun offshor boyliklarining murakkab tarmoqlarini osonlashtirish va saqlashda ishtirok etganligi oydinlashdi.

2014-yilda Qrim Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinganidan keyin Arkadiy Rotenberg AQSh hukumati tomonidan sanksiyalarga duchor boʻldi.

## Biografiyasi
Rotenberg yahudiylardan. U 1951-yilda Leningradda tugʻilgan. U yerda otasi Roman "Qizil Dawn" telefon zavodida boshqaruvchi boʻlib ishlagan va bu oilaga kommunal kvartirada yashash imkonini bergan. 1963-yilda, oʻn ikki yoshida, Rotenberg va Vladimir Putin Anatoliy Raxlinning sambo klubiga qoʻshilishdi.

1978-yilda Rotenberg Lesgaft milliy davlat jismoniy tarbiya, sport va salomatlik universitetini tamomlagan va dzyudo boʻyicha murabbiy boʻlgan. 1990-yilda Putin Rossiyaga qaytib kelgach, Rotenberg u bilan haftada bir necha marta mashgʻulot oʻtkazdi. 1990-yillarda Rotenberg va uning ukasi Boris Finlandiyaga koʻchib oʻtgan, neft mahsulotlari savdosi bilan shugʻullangan. Putin vitse-mer boʻlgach, Rotenberg Gennadiy Timchenkodan “Yavara-Neva” professional dzyudo klubini tashkil etish uchun mablagʻ oldi. Keyinchalik, klub dzyudo boʻyicha toʻqqizta Yevropa chempionatida gʻalaba qozonib, toʻrtta Olimpiya chempionlarini tayyorlaganidan soʻng, unga ming oʻrinli arena va yaxta klubini oʻz ichiga olgan davlat tomonidan moliyalashtirilgan 180 million dollarlik yangi obyekt berildi.

2000-yilda Rossiya prezidenti boʻlgan Putin Rossiya aroq bozorining 30 foizini nazorat qiluvchi Rosspirtprom davlat korxonasini yaratdi va Rotenbergni rahbar lavozimiga tayinladi. 2001-yilda Rotenberg va uning ukasi SMP bankiga asos solgan (). Bank Rossiyaning 40 ta shahrida 100 dan ortiq filiallari bilan ishlaydi, ularning yarmidan koʻpi Moskva hududida. SMP 900 dan ortiq bankomatlar ishini nazorat qiladi. SMP bank, shuningdek, yirik diametrli gaz quvurlari yetkazib beruvchi yetakchiga ham aylandi.

Gazprom koʻpincha Rotenbergga oshirilgan narxlarda toʻlagan koʻrinadi. 2007-yilda Gazprom 350 milya quvur qurish rejasini rad etdi va buning oʻrniga Arktika doirasiga 1500 milya quvur qurish uchun Rotenbergga 45 milliard dollar toʻladi. 2008-yilda Rotenberg Gazpromdan 348 million dollarga sotib olgan beshta kompaniya bilan Stroygazmontazh (SGM)ni tuzdi. Keyingi yili kompaniya 2 milliard dollardan ortiq daromad oldi. Rotenberg Shimoliy Yevropa quvurlari loyihasini sotib oldi, u oxir-oqibat "Gazprom" katta diametrli quvurlarining 90 foizini ta'minladi va 30 foizlik foyda bilan ishladi. Bu koʻrsatkich sanoatdagi oʻrtacha koʻrsatkichdan ikki baravar koʻp. 2013-yilda Gazprom Rotenbergning Krasnodar quvuri boʻyicha shartnomasini 45 foizga oshirdi. Bolgariya segmenti bekor qilinganidan keyin bir yil davomida toʻlovlarni davom ettirdi.

2004-yil 20-maydan 2012-yilgacha Rossiya Federatsiyasi transport vaziri boʻlgan Igor Levitin 2010-yilda Arkadiy Rotenberg firmalari (Mostotrest) Rossiya federal magistrallarida pulli yoʻllar qurishini taʼminladi.

Rotenberg Moskvaning "Dinamo" xokkey klubi prezidenti. 2013-yilda Xalqaro dzyudo federatsiyasi qoʻmitasi a'zosi boʻldi.  Sochidagi 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlariga tayyorgarlik koʻrish jarayonida Rotenberg 7 milliard dollarlik shartnomalarni qoʻlga kiritdi. Jumladan, 2 milliard dollarlik qirgʻoq yoʻli va suv osti gaz quvuri loyihasi oʻrtacha xarajatning 300 foizini tashkil etdi.

Rotenbergning nomi Panama hujjatlarida qayd etilgan. Oʻsha oshkor qilingan huquqiy hujjatlar Rotenberg 2013-yilda Britaniya Virjiniya orollaridagi kompaniyaga 231 million dollar kredit joʻnatganini koʻrsatadi.

2013-yilda Rotenberg "Просвещение (издательство)" raisi boʻldi. Ushbu nashriyot bir paytlar Sovet Ittifoqida darsliklar uchun eng yirik yetkazib beruvchi boʻlgan. 2011-yilda "Enlightenment" xususiy korxonaga aylanganidan soʻng Rossiya Federatsiyasi hukumati ushbu sohada bir qator oʻzgarishlarni amalga oshira boshladi. 2013-yilda taʼlim vazirligi huzurida barcha darsliklarni tekshirish boʻyicha ichki kengash tuzildi. Ma'rifatchilarning koʻpgina kitoblari ushbu yangi baholashdan oʻtdi va "Ma'rifat" 2014-yilda Rossiya Federatsiyasida yangi darsliklar uchun tuzilgan shartnomalarning qariyb 70 foizini yutib oldi.

2015-yilda Arkadiy Rotenberg oʻz oʻgʻli Igor Rotenbergga bir qator aktivlarni, jumladan Gazprom Drilling (Bureniye)ning 79 foizini, Mostotrest yoʻl qurilish kompaniyasining 28 foizini va Jersidagi TPS Real Estate Holdings Ltd.ning 33,3 foizini sotdi. Aleksandr Ponomarenko va Aleksandr Skorobogatkolar TPC Real Estates Holdings aksiyalarining 66,6 foiziga egalik qilishadi.

Qayd etilishicha, Arkadiy Rotenberg AQShning sanksiyalar roʻyxatiga kiritilganidan keyin aktivlarini sotishga qaror qilgan.

## Sanksiyalar

Qrimning Rossiya Federatsiyasi tomonidan anneksiya qilinishi natijasida Amerika Qoʻshma Shtatlarining oʻsha paytdagi prezidenti Barak Obama oʻz hukumatiga aka-uka Rotenberglar va prezident Putinning boshqa yaqin doʻstlari, jumladan Sergey Ivanov va Gennadiy Timchenkoga nisbatan sanksiyalar qoʻllashni koʻrsatuvchi farmonni imzolagan edi. Bu shaxslar maxsus tayinlangan fuqarolar roʻyxatiga kiritilgan.

Sanktsiyalar natijasida Visa va MasterCard SMP Bankga xizmat koʻrsatishni toʻxtatdi. 2014-yil sentabrida Italiya Rotenbergning 30 million yevrolik koʻchmas mulkini, jumladan Sardiniya va Tarkiniyadagi toʻrtta villani hamda Rimdagi mehmonxonani musodara qildi. AQSh Arkadiy va Igor Rotenberglarni rossiyalik oligarxlarning qora roʻyxatiga kiritib, oʻsha yili 65 million dollarlik aktivlarini muzlatib qoʻydi. 2016-yil noyabr oyida Yevropa Ittifoqining Bosh sudi Rossiyaga qarshi sanksiyalar va Arkadiyning mablagʻlarini muzlatib qoʻyishni tasdiqladi, ular 2014-yil 30-iyulda kuchga kirgan, biroq Yevropa Kengashi tomonidan 2015-yil mart oyida qoʻshilgan yangi mulklar bilan cheklangan.

2014-yil sentabr oyida “*Novaya gazeta*” Anna Politkovskaja va Aleksey Navalniyning jurnalistik soʻrovini e’lon qildi. Unda Arkadiyning oʻgʻli Igor Rotenberg Vaduzda roʻyxatdan oʻtgan jamiyat orqali Monte-Argentariodagi koʻchmas mulkni yashirincha nazorat qilgani ma’lum boʻldi.

Keyin Rossiya Davlat Dumasi Rotenberg qonuni deb nomlanuvchi qonun loyihasini taklif qildi. U sanksiyalangan rossiyaliklarga davlat tomonidan kompensatsiya olish imkonini beradi. Biroq qonun rad etildi.

Rotenberg 2017-yilda prezident Donald Tramp tomonidan imzolangan CAATSA nomli Amerikaning dushmanlariga sanksiyalar orqali qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunda nomi keltirilgan koʻplab rossiyalik “oligarxlar”dan biridir.

2022-yilning 3-martida Qoʻshma Shtatlar Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi munosabati bilan vizaga cheklovlar kiritdi va Rotenberg, uning oʻgʻillari va qizining aktivlarini muzlatib qoʻydi.

## Boyligi
Rotenbergning shaxsiy boyligi 2021-yil iyul oyida 2,9 milliard dollarga baholangan.  U 2009-yilda chiqarilgan Bombardier Global 5000 (roʻyxatdan oʻtgan M-BRRB)ga egalik qilgan. Unga nisbatan kiritilgan sanksiyalar tufayli uni sotishga majbur boʻlgan. U 2011-yilda ishlab chiqarilgan Benetti 65 metrli *Rahil* nomli yaxtasiga ega. Yaxta yettita xonada oʻn nafar mehmonni sigʻdira oladi.

## Shaxsiy hayoti
2005-yilda Rotenberg oʻzidan 30 yosh kichik ikkinchi xotini Natalya Rotenbergga uylandi. Ularning ikki farzandi Varvara va Arkadiy Natalya bilan Buyuk Britaniyada yashaydi. Ular 2015-yilda Buyuk Britaniyada ajrashishdi. Ajrashishning moliyaviy tafsilotlari shaxsiy boʻlsa-da, kelishuvga 35 million funt sterlinglik Surrey saroyi va Londondagi 8 million funt sterlinglik kvartiradan foydalanishni taqsimlash kiradi. Er-xotinning advokatlari Buyuk Britaniyadagi ommaviy axborot vositalarining ajrashish haqida xabar berishiga toʻsqinlik qiluvchi maxfiylik toʻgʻrisida buyruq oldi. Biroq apellyatsiya shikoyati boʻyicha buyruq bekor qilindi.

Uning uchta katta farzandi Igor (), rossiyalik milliarder biznesmen, Liliya () shifokor va 2014-yildan buyon Germaniyada istiqomat qiladi va TPS Nedvizhimost (Rossiyaning Moskva, Sochi, Krasnodar, Novosibirsk va Ukrainaning Kiyev shahridagi Okean Plaza savdo markazlari va koʻngilochar majmualariga egalik qiluvchi investitsiya guruhi) hamrahbari., oʻgʻli Pol () raqobatbardosh xokkeychi. BBC xabariga koʻra, Arkadiy Rotenberg  Qora dengizdagi hashamatli qasr boʻlmish Putin saroyining egasi ekanini aytgan. Tanqidchilar saroy Vladimir Putinga tegishli ekanligini da'vo qilishadi.

## Manbalar