open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qanotli mahallasi

**Qanotli mahallasi haqida **

1. Umumiy ma’lumot

Nomi: Qanotli mahalla fuqarolar yigʻini (“Qanotli” MFY) 

INN: 207072447 

Tuman: Koʻkdala tumani, Qashqadaryo viloyati. 

Sektor: Koʻkdala tumani 3-sektorida joylashgan, afishalarda “Qanotli mahalla, 3-sektor” deb ko‘rsatilgan. 

2. Tarixiy kontekst

Ilgari Qanotli mahallasi Chiroqchi tumaniga tegishli bo‘lgan. 

2022-yil 19-aprelda Chiroqchi tumani bo‘linib, Koʻkdala tumani tashkil etilgan va Qanotli mahallasi yangi tumanga qo‘shilgan. 

3. Ijtimoiy va infratuzilma jihati

Adliya bo‘limi bilan hamkorlikda “Har bir uyga bepul huquqiy yordam” aksiyasi Qanotli mahallasida o‘tkazilgan. 

Tibbiyot jihatidan: Koʻkdala tumani Tibbiyot birlashmasi ma’lumotiga ko‘ra, Qanotli MFY hududida 65‑sonli oilaviy vrachlik punkti bo‘lganligi hujjatlarga kiritilgan. 

Elektr ta’minoti: “Qashqadaryo hududiy elektr tarmoqlari” manbalarida Qanotli mahallasida ba’zi uzilishlar bo‘layotgani aytilgan. 

4. Ma’muriy ahamiyati

Qanotli mahalla fuqarolar yig‘ini — jamoat boshqaruvi organi sifatida ro‘y xatda. 

Yangi tashkil etilgan Koʻkdala tumani tarkibida bu mahalla muhim mahallalardan biri hisoblanadi.
Tarag‘ay

**Taragʻay qishlogʻi**- Qahqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanida joylashgan. Nomi oʻzbek xalqining urugʻlaridan biri boʻlgan taragʻay urugʻiga asoslangan. Shahrisabz tumanidagi Boshqop qishlogʻida ham taragʻay urugʻi vakillari yashaydi. Taragʻay urugʻi barlos qabilasining tarkibidagi urugʻlardan biridir. Shu bois, Temuriyzoda Mirzo Ulugʻbekning bolalik ismi Muhammad Taragʻay boʻlib, bu ismda Taragʻay soʻzi shajaraviy nisba vazifasini bajaradi.

**Maʼnosi va kelib chiqishi**
Taragʻay soʻzi dastlab togʻ nomi sifatida paydo boʻlgan. Moʻgʻul tilida tolgoy/toʻlgay/toʻlgʻay – bosh, rahbar, sardor, yuqori nuqta yoki togʻ choʻqqisi maʼnolarini bildiradi. Qirgʻiz tilida taragʻay – togʻda daraxt oʻsmagan, qaragʻaysiz yer; Qirgʻizistonda Norin daryosi boshida Taragʻay darasi mavjud. Moʻgʻuliston va Qozogʻistonda Talagʻay togʻ nomi sifatida ishlatiladi, ayniqsa yolgʻiz balandlik yoki choʻqqi maʼnosida.

Taragʻay soʻzi dastlab moddiy narsa – choʻqqi, balandlik yoki boshliq maʼnosida ishlatilgan. Keyinchalik bu nom urugʻ va etnonim shaklida hosil boʻlgan. Ulugʻbek taxallusi Muhammad Taragʻay ismidagi Taragʻay soʻzi maʼnodoshi hisoblanadi. Shu tarzda Taragʻay qishlogʻi togʻ nomidan kelib chiqqan boʻlib, turkiy va moʻgʻul tillariga mansub qadimiy soʻz, ism va etnonim sifatida saqlangan.
Amir Temur (Muborak tumani)

**Amir Temur** – Qashqadaryo viloyati, Muborak tumanida joylashgan mahalla. Mahallaga nom berishda, sarkarda Amir Temur (Eski turkcha: امیر تیمور – Amir Temur) (1336-yil 9-aprel, Kesh – 1405-yil 18-fevral, Oʻtror) – oʻrta asrlarning buyuk turkiy – moʻgʻul askari va qoʻmondoni, Temuriylar imperiyasi asoschisi, Oltin Oʻrda, Mamluk sultonligi, Dehli sultonligi, Usmonlilar davlati, Kavkaz va Erondagi davlatlarni yengishi ortidan musulmon olamining toʻla yetakchisi, yeri 4,4 mln km² ga yetishgan 14-yuzyilliknig eng kuchli davlat quruvchisi, 35 yillik boshqaruvi va yurishlari chogʻida biror urushni yutqazmagan qoʻshinboshi, oʻtmishda koʻrilgan uchta buyuk harbiy-taktik urush va yurish qoʻmondonlaridan biri, Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, meʼmorchilik, Sanʼat va Adabiyot homiysi boʻlgan buyuk bobokalonimizning nomlarini abadiylashtirish va ulugʻlash sifatida shu nom olingan.
Xoʻjapullas

**Xo‘japullas** — Qashqadaryo viloyati, Dehqonobod tumanidagi qishloq. Nom tarkibi: xo‘ja + pullas.  

Xo‘ja so‘zi Dehqonobod, Boysun va Sherobod tumanlarining tog‘li hududlarida qishloq, ziyoratgoh, qadamjo va qabriston nomlarida keng uchraydi. Masalan: Xo‘jayipak (Xo‘jayipok), Xo‘jaqo‘chqor, Xo‘jahisor, Xo‘janqon, Xo‘jaulkan. Tog‘li hududlarda xo‘ja so‘zi odatda muqaddas, mo‘tabar, ulug‘, sig‘iniladigan yoki buyuk joy ma’nosini bildiradi.  

Pullas so‘zining tovush tarkibi o‘zgarib, barlos (qabila, urug‘ yoki kishi ismi) so‘zidan kelib chiqqan. Shunday qilib, Xo‘japullas — Barlos qabilasi vakillari yashagan joydagi qadamjo yoki atrofidagi qishloqni bildiradi. Shu nom bilan, Barlos ismlik kishi qabri mavjud bo‘lgan joy ham ataladi.

## Manbalar
Ko‘chkak

**Koʻchkak**-Qashqadaryo viloyati, Qarshi tumanida joylashgan mahallalardan biri. Koʻchkak MFY kichik yoki oʻrta hajmdagi aholi punktidir. Aholi soni juda kichik (taxminan 75 kishi, 22 xonadon) sifatida qayd etilgan.
## Manbalar
Naymansaro mahallasi

**Naymansaroy mahallasi haqidagi ma’lumot **

Nomi: Naymansaro (Naymansaroy) mahalla fuqarolar yig‘ini (“Naymansaro” MFY) (orginfo.uz)
Viloyat: Qashqadaryo viloyati (orginfo.uz)
Tuman: Koʻkdala tumani (uz.wikipedia.org)
Manzil: Sho‘rquduq Naymansaroy mahallasi, Bostan Saroy koʻchasi, 2-uy (orginfo.uz)
INN: 204013164 (orginfo.uz)

1. Ma’muriy tuzilma

Naymansaro MFY — jamoat boshqaruvi organi sifatida faoliyat yuritadi.

MFY raisi: Odil Esanovich Karimov (orginfo.uz)

Mahalla faoliyati “mahalla samoupravleniya grazhdan” toifasiga kiradi.

2. Hudud va joylashuv

Mahalla Koʻkdala tumani 1-3 sektorida joylashgan.

Sho‘rquduq qo‘shimcha nomi bilan ham tanilgan: Sho‘rquduq Naymansaroy mahallasi.

Bostan Saroy koʻchasi mahallaning markaziy ko‘chasi hisoblanadi.

3. Ijtimoiy va iqtisodiy jihatlar

Mahalla fuqarolar yig‘ini mahalliy jamoat boshqaruvi va ijtimoiy tadbirlar bilan shug‘ullanadi.

Aholi soni, maktablar, bog‘chalar, madaniy yoki diniy obyektlar haqida keng ma’lumotlar mavjud emas.
Oʻzbekiston 2025-yilgi Islom birdamlik oʻyinlarida

**[[Oʻzbekiston]]** 2025-yil 7—21-noyabr kunlari Saudiya Arabistonining Ar-Riyod shahrida oʻtkazilgan Islom birdamlik oʻyinlarida qatnashib, umumjamoa hisobida 2-oʻrinni egallagan.

## Qatnashchilar soni

## Medal sohiblari

## Manbalar
Lord Arthur Savile's Crime (1922-yilgi film)

**Lord Arthur Savile's Crime** (fransuzcha: *Le crime de Lord Arthur Savile*) – 1922-yilda rejissyor René Hervil tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi. Filmda Cecil Mannering, André Dubosc va André Nox bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
The Loves of Casanova

**The Loves of Casanova** (yoki *Casanova*) – 1927-yilda rejissyor Alexandre Volkoff tomonidan suratga olingan Fransiya tarixiy drama filmi. Filmda Ivan Mozzhukhin, Suzanne Bianchetti va Diana Karenne bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar
*
Ravot (Shahrisabz)

**Ravot** – Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan mahalla. Tuman markazidan 4 km uzoqlikda joylashgan. 2018-yilda tashkil topgan. BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP)ning 2025-yildagi bergan maʼlumotlariga koʻra, mahalla aholisining soni 2583 nafarni tashkil etadi. Mahallaning umumiy hududi – 583 gektar.
## Aholi
2583 nafar aholining 1293 nafari erkaklar, 1290 nafari esa ayollardir. 558 nafar oila xoʻjaligi istiqomat qiladi.
## Ijtimoiy infratuzilmasi
Mahallaning umumiy yoʻllari 21 km ni tashkil qiladi. Jumladan, 16.9 km markaziy, 4.1 km esa ichki yoʻllardir. 8 ta maktabgacha taʼlim muassasalari oʻz faoliyatini yuritmoqda.
## Manbalar
Firdavsiy maqbarasi

**Firdavsiy maqbarasi** — fors shoiri Firdavsiy sharafiga bunyod etilgan qabr majmuasi. Eronning Razaviy Xuroson ustonidagi Tus shahrida joylashgan boʻlib, oq marmar poydevor va nafis bezatilgan imoratdan tashkil topgan. 1930-yillarning boshida qurilgan boʻlib, Eronning boy madaniyati va tarixini namoyish etish uchun asosan Ahamoniylar meʼmorchiligi elementlaridan foydalanilgan. Maqbaraning qurilishi va estetik dizayni Eronning oʻsha davrdagi madaniy va geosiyosiy mavqeyini aks ettiradi.

## Joylashuvi
Firdavsiy maqbarasi Tus shahrida, Mashhaddan (Razaviy Xuroson ustonining maʼmuriy markazi) 25 kilometr shimoli-gʻarbda, ikki qishloq – Tus-e Sofali va Eslamiya oʻrtasida joylashgan. Tusga „Mashhad – Kuchan“ avtomagistrali orqali borish mumkin.

## Taʼrifi
Majmua anʼanaviy fors bogʻi „Chahorbogʻ“ uslubida barpo etilgan. Bogʻning oʻrtasida maqbara joylashgan boʻlib, uning katta qismi oq marmardan ishlangan. Uni poydevor va uning ustidagi kub shaklidagi inshootga ajratish mumkin. Ushbu inshootning har bir tomoni ustunlar, „Shohnoma“dan olingan sahnalar tasvirlangan boʻrtma naqshlar hamda dostondan parchalar bilan bezatilgan. Fors xattotligining anʼanaviy uslubi – nastaʼliqdan foydalanilgan. Qabr ham gullar bilan bezatilgan.

Inshootning oʻziga xosligi shundaki, u meʼmoriy xususiyatlariga koʻra Pasargadadagi Kir II Buyuk qabrini eslatadi. Bu oʻxshashlik ataylab qilingan, chunki shu yoʻl bilan meʼmor ishnootni Ahamoniylar davrining anʼanaviy uslubiga yaqinlashtirishi kerak boʻlgan. Maqbaraning har bir tomoni zardushtiylik ramzi – faravahar bilan bezatilgan.

Maqbaraning ichki devorlari „Shohnoma“ qahramonlik dostonining asosiy lavhalari bilan bezatilgan. Ichki bezaklar meʼmor Faridun Sodiqiy tomonidan ishlangan. U asar qahramonlarini haykal va boʻrtma tasvirlar orqali juda real tarzda tasvirlangan. Devorlarda chizilgan deyarli barcha lavhalarda pahlavon Rustam obrazi uchraydi.
Shundoqqina Firdavsiyning marmar qabri ustiga shoirning fors adabiyotiga qoʻshgan hissasini taʼriflovchi misralar bitilgan. Bu yerda, shuningdek, Firdavsiyning tugʻilgan va vafot etgan sanalari, maqbara qurilgan sana ham bor.

## Manbalar
Rahid Ulusel

**Rahid Ulusel** (1954-yil 13-avgust, Masalli tumani) — ozarbayjonlik faylasuf, madaniyatshunos, adabiyotshunos, tanqidchi, esseist, falsafa doktori va professor.

## Hayoti va faoliyati
Rahid Ulusel (Ulusel - muallifning taxallusi) 1954-yil 13-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Masalli tumanining Kalbahuseynli (sobiq nomi: Galadibi) qishlog'ida tug'ilgan. 1975-yilda Ozarbayjon Davlat Pedagogika Universitetining Filologiya fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1975-2001-yillarda o'qituvchi, Ijroiya hokimligi rahbarining o'rinbosari va bosh muxarrir bo'lib ishlagan. 1986-yilda Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasida Universitetlik, 2007-yilda esa Boku Davlatda doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan. 1990-yilda "Gumanitar metasistema" konsepsiyasi uchun SSSR Ta'lim vazirligining medali bilan taqdirlangan. 2002-yildan beri u Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasida katta ilmiy xodim va Ozarbayjondagi Otaturk markazida ilmiy xodim bo'lib ishlagan. 2005–2007-yillarda va G'arbiy universitetida falsafa va kulturologiya bo'yicha ma'ruzalar o'qigan. 2005-yilda u "Globalistika va tsivilizatsiyashunoslik" ilmiy tadqiqot jamiyati birlashmasi asoslangan. U prezidenti bo'lgan ushbu tashkilot 2011-yilda Ozarbayjon va butun Kavkazdagi birinchi ilmiy tashkilot sifatida Falsafiy Jamiyatlar xavfsizlik a'zoligiga qabul qilingan. Rahid Ulusel 1989-yildan beri SSSR Yozuvchilar uyushmasi a'zosi, 2009-yilda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti stipendiyasi sohibi, 2010-yildan beri Biokosmologiya Assotsiatsiyasi (Rossiya) tashkiliy qo'mitasi a'zosi, Yaqin Sharq vitse-prezidenti Biokosmologiya Assotsiatsiyasi va "Biyokosmologiya Assotsiatsiyasi" Neo-Aristotelizm” jurnali tahririyati a’zosi. Hozirda u Ozarbayjon Yozuvchilar Uyushmasi, Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi Falsafa instituti Dissertatsiya kengashi va Adabiyot instituti ilmiy ishlari - "Poetizm" tahririyati a'zosi. U XXII Jahon falsafa kongressi (Koreya, Seul universiteti, 2008), VIII Jahon kongressi (Shvetsiya, Stokgolm, 2010), II Xalqaro konferensiya (AQSh, Garvard universiteti, 2011), XXIII Jahon falsafa kongressi (Gretsiya, Afina, 2013) va boshqa bir qator nomzodlardan O'zbekiston 1-sonli ishtirokida. Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti huzuridagi Nodavlat tashkilotlarni davlat idoralari tomonidan qo'llab-quvvatlash kengashining ko'magida u "jahon hamjamiyatiga integratsiya: Madaniyatlar Ipak yo'li" (2009) loyihasini amalga oshirdi va tegishli tegishli kitoblarni ishlab chiqdi. Uning davriy nashrlarda va asosan ilmiy jurnallarda esselari, darajasi, falsafa, estetika, madaniyatshunoslik va filologiya muammolari bo'yicha 200 dan ortiq maqolalari, qismlari, 22 ta kitob va monografiyalari nashr etilgan. Ilmiy yutuqlari uchun u 2017-yilda Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasi tomonidan "Yilning eng yaxshi olimi" unvoniga baho bo'lgan.[2]

## Shaxsiy hayot
Uning 5 ta nevarasi, 3 ta farzandi bor va u uylangan.

Foydalanuvchi:ClouDmaloftH(Metin Niftiyev)
Qoʻshxovuz

**Qoʻshxovuz** - mahallasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabzda joylashgan.

Qo'shxovuz MFY hududida savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, umumiy taʼlim maktablari, kasb-hunar, musiqa maktablari bor. Ba’zi tarixiy yodgorliklar aynan Qoʻshxovuz mahallasida joylashgan, masalan, Eski Sardoba.

Asosiy ko'chalari - Abadiyat,O'zbekiston, Hovuz Mardon, Hunarmand ko'chalari.

## Manbalar
Zarbdor(Chiroqchi)

**Zaribdor** — Qashqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanida joylashgan. Mahallada 9-maktab joylashgan. Mahallada Barqaror ko'chasi, Muborak 1-ko'chalari kesib o'tadi. Shuningdek Rovot ko'chasi ham kesib o'tgan.

## Manbalar
Navoiy (Chiroqchi)

**Navoiy**-Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanida joylashgan. Mahallada Chiroqchi tibbiyot birlashmasi joylashgan. Mahallada Oʻzsuvtaʼminoti joylashgan. Mahalladan Ziyoratgoh koʻchasi shuningdek Yangi qurilish 3-koʻchalari kesib oʻtgan.
## Manbalar
O‘zbekiston (Chiroqchi)

**O'zbekiston** — Qashqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanida joylashgan. Mahallada Chiroqchi tumani hokimligi joylashgan. Shuningdek, O'zbekiston ko'chasi, Guliston ko'chasi, Qashqar ko'chalari kesib o'tgan. Mahallada 1-maktab joylashgan. Mahallada Chiroqchi tumani FHDYO joylashgan.
Chiroqchi(Chiroqchi)

**Chiroqchi** — Qashqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanida joylashgan. Mahallada Chiroqchi ko'chasi, Yangiobod ko'chasi, Said Ahmad ko'chalari kesib o'tgan. Shuningdek, Royaltaxi ham mavjud. Shu bilan birga Chiroqchi tumanidagi 15-bolalar musiqa maktabi ham joylashgan. Mahallada Chiroqchi tumani xalq ta'lim bo'limi ham joylashgan.Shuningdek, 1-sonli Poliklinkasi ham joylashgan.
## Manbalar
Sherzod Joʻrayev

**Sherzod Joʻrayev** – oʻzbekistonlik futbolchi. 2025-yildan „Navbahor“ bosh murabbiyi.

## Manbalar

## Havolalar
* Sherzod Joʻrayev Footballfakts saytida
* Sherzod Joʻrayev  Transfermarkt saytida
* Sherzod Joʻrayev OʻzPFL saytida
Nan-e berenji

**Nan-e berenji** (, shuningdek **nan-berenji** – نان‌برنجی, yoki **shirini-ye berenji** – شیرینی برنجی) – Eronning Kirmonshoh viloyatidan kelib chiqqan guruch unidan tayyorlanadigan pechenye turi. „Nan-e berenji“ soʻzma-soʻz „guruch noni“ degan maʼnoni anglatadi. Taom odatda kardamon bilan xushboʻylanadi, ustiga koʻknor urugʻi sepiladi va yassi shaklda qilinadi. Odatda oq rangda boʻladi, baʼzan esa sariq rangga boʻyaladi.

## Tarixi

Nan-e berenjining tarixi Qojarlar davriga borib taqaladi. Taxminan 150 yil avval Ipak yoʻli orqali Kirmonshohga kelib-ketayotgan sayohatchilar va ziyoratchilar uzoq vaqt saqlanadigan hamda ozuqaviy qiymati balandroq boʻlgan maxsus taomga ehtiyoj sezganlar. Shu ehtiyojga javoban mahalliy aholi sayohatchilarning asosiy oziq-ovqati boʻlgan guruchdan shirinlik tayyorlay boshlagan.

## Yetti shirinlik
Rivoyatlarga koʻra, podshoh Jamshid shakarni aynan forslarning yangi yili – Navro‘z kuni kashf etgan. Shu sababli Navroʻzni nishonlashda Haft-sin dasturxonidagi anʼanaviy yetti taomga qoʻshimcha ravishda yetti xil shirinlik bilan bayram qilish odati shakllangan. Yetti xil shirinlik quyidagilardir:
* *[[Noghl]]* – shakarlangan bodomlar
* *Forscha [[baklava]]* – pista va bodomli qatlama shirinlik
* *Nan-e berenji* – guruch unidan tayyorlanadigan pechenye
* *Nan-e badami* – bodomli pechenye
* ''Nan-e nokhodchi'' – noʻxat unidan tayyorlanadigan pechenye
* *[[Sohan asali]]* – asal va bodomdan tayyorlanadigan shirinlik
* *Nan-e gerdui* – yongʻoqli (jigʻdoli) pechenye

## Galereya

Nan-e berenji.JPG
Shirini-Nan Berenji.jpg
نان برنجی پز - panoramio.jpg
Naan Berenji 16.jpg


## Manbalar

## Havolalar
* Nan-e Berenji Recipe in Persian
* Nan-e Nokhodchi Recipe in Persian
Kolompeh

**Kolompeh** () – asosan Kirmon shahrida pishiriladigan eroncha pishiriq turi. Kolompeh koʻrinishi jihatidan pirogga oʻxshaydi; uning ichiga mayda toʻgʻralgan xurmo, kardamon kukuni va boshqa ziravorlar aralashmasi solinadi. Ushbu shirinlikning asosiy masalliqlari – xurmo, bugʻdoy unidan tayyorlangan xamir, yong‘oq va oʻsimlik moyidir. Kolompehni bezash uchun koʻpincha pista yoki kunjut kukuni ishlatiladi.

## Tarixi
Kolompeh anʼanaviy ravishda kirmonlik ayollar tomonidan mahalliy oʻsimlik moylari, Kirmon hududida oʻsadigan xurmo daraxtlarining mevasi, eron yongʻoqlari, mahalliy kardamon, kunjut va mahalliy bugʻdoy unidan foydalanib pishirilgan. Hozirda esa sanoat usulida ishlab chiqarilgan kolompeh Kirmonning asosiy sovgʻalik mahsulotlaridan biriga aylangan. Uni turli shakl va koʻrinishlarda, turli yongʻoq turlari qoʻshilgan holda ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan.

## Variantlari
Ushbu pishiriqning turkcha varianti – kolumpe kurabiyesi – bugʻdoy uni, xurmo, yongʻoq, bodom, pista va oʻsimlik moyidan tayyorlanadi.

## Yana qarang
* Maʼmul

## Manbalar
Xoresh karafs

**Xoresh karafs** (, soʻzma-soʻz „kerevizli qayla/shurva“) – anʼanaviy Eron taomi. Nomidan koʻrinib turibdiki, taomning asosiy masalligʻi keleriya hisoblanadi.

## Tavsifi
Anʼanaviy ravishda *xoresh karafs* qizil goʻsht (qoʻy yoki mol goʻshti) bilan tayyorlanadi. Ammo Qorme sabzi yoki Gheyme taomlaridan farqli ravishda, bu retseptda goʻsht oʻrniga tovuq goʻshti ishlatilishi ham juda keng tarqalgan. Soʻnggi yillarda ushbu taomning turlari yanada xilma-xil boʻlib, uning vegan va vegetarian variantlari ham eron oilalarining ratsioniga kirib kelgan. Najmieh Batmanglijning *New Food of Life* (2021-yilgi nashr) kitobida ushbu taomning vegetarian varianti uchun Vicia fabadan foydalanish tavsiya etilgan.

## Tarixi
Kerevizli xoreshning kelib chiqishi Eron bilan bogʻliq. Bu anʼanaviy Eron taomi hisoblanadi. 1964-yilda Roza Montazemi tomonidan yozilgan oshxona kitobida ushbu taomning retsepti qayd etilgan.

## Manbalar
Koloocheh

**Koloocheh** yoki ***kleicha*** (), shuningdek **Forscha yangi yil noni** nomi bilan ham tanilgan – asosan Eronning turli hududlaridan kelib chiqqan, naqsh bosilgan forscha pechenye yoki non turidir. Ushbu taomning koʻplab variantlari mavjud – xamirli va yumshoq, yoki qarsildoq; ichiga masalliq solingan yoki solinmagan koʻrinishlari. Koloocheh Eronning oʻzida ham, shuningdek fors diasporasi yashaydigan Sharqiy Yevropa va Shimoliy Amerikada ham turlicha tarzlarda tayyorlanadi.

## Tavsifi
Koloocheh odatda xurmo va yongʻoq solib tayyorlanadigan pechenye hisoblanadi. Biroq, uni boshqa masalliqlar bilan ham qilish mumkin – masalan, maydalangan kokos qoʻshishadi. Shuningdek, taomni zaʼfaron, gulob, kardamon, dolchin yoki tsitrus poʻstlogʻi bilan xushboʻylantirishadi.
## Etimologiyasi
Oʻrta fors tilidagi (Pahlaviy) kwlʾck' / kulāčag soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „kichik, yumaloq non“ degan maʼnoni anglatadi.

## Galereya

File:Fresh Cookies for Sale - Punel - Caspian Seacoast - Northwestern Iran (7418502512).jpg|Punel qishlogʻida anʼanaviy pechenye tayyorlash
File:Fuman Koloocheh.jpg|Pishirilishidan avvalgi mashhur yupqa koloocheh (Fumon, Eron)

## Yana qarang
* Maʼmul
* Kolompeh
## Manbalar
Ligʻvon pishlogʻi

**Ligʻvon pishlogʻi** () – Eronning Liqvan qishlogʻida anʼanaviy ravishda qoʻy sutidan tayyorlanadigan, shoʻr suvda pishitilgan, nordon taʼmli va teshikchali pishloq turi.
## Ishlab chiqarish jarayoni
Ligʻvon pishlogʻi Eronning shimoli-gʻarbiy hududlarida tayyorlanadigan, starter qoʻshilmaydigan (yaʼni maxsus boshlangʻich bakteriya kulturasiz) anʼanaviy pishloq turlaridan biridir. U xom qoʻy sutidan ishlab chiqariladi va Eronning eng mashhur mahalliy pishloqlaridan biri hisoblanadi. Liqvon pishlogʻi 10–12% li shoʻr tuzli eritmada, oʻrtacha 10 ± 2 °C haroratda 3–4 oy davomida yetiladi. Liqvon pishlogʻi ommalashib borayotganiga qaramay, uning kimyoviy tarkibi va mikrobiologik xususiyatlari boʻyicha ilmiy tadqiqotlar hali ham kam.

## Tayyorlash va isteʼmol qilish
Ushbu pishloq odatda nonushta yoki kechki ovqatda, yangi non bilan birga isteʼmol qilinadi.

## Dunyo boʻyicha oʻxshash pishloqlar
Shunga oʻxshash pishloq turlari quyidagi mamlakatlarda ham uchraydi:
* Albaniya – *djath i bardhë* yoki *djath i gjirokastrës*
* Bolgariya – sirene (*sirene*)
* Misr – *[[domiati]]*; Sudan – *[[gibna beyda]]*
* Finlyandiya – *salaattijuusto* („salat pishlogʻi“)
* Gruziya – ყველი (*kveli*, soʻzma-soʻz „pishloq“)
* Gretsiya – Feta
* Isroil – *gvina bulgarit* („bolgar pishlogʻi“)
* Livan – *gibneh bulgharieh* („bolgar pishlogʻi“)
* Shimoliy Makedoniya – belo sireњe (*belo sirenje*, „oq pishloq“)
* Polsha – *[[bryndza]]*
* Ruminiya – *[[brânză telemea]]*
* Rossiya – brinza (*brynza*)
* Serbiya – sir (*sir*)
* Turkiya – *[[beyaz peynir]]* („oq pishloq“)
* Ukraina – brinza (*brynza*)

## Manbalar

## Havolalar
* village website
* Cheese in Iran
Bahmanagan

**Bahmanagan** () yoki BAHMANJANA (oʻrta forscha Bahmanaganning arabchalashtirilgan shakli; Bahmanča () yoki Bahmaṇčena kabi shakllari ham uchraydi) Eron musulmonlari tomonidan moʻgʻullar bosqiniga qadar saqlanib kelgan zardushtiylik bayramidir. Bu bayram Bahman oyining 2-kunida nishonlanadi.

## Festival
Qadimgi zardushtiylik taqvimida oyning kuni oy nomi bilan mos kelganda, ziyofat () oʻtkazilgan. Masalan, 11-oy hisoblangan Bahman oyi Bahman kuni (Bahman-ruz) bilan mos keladi. Bahman zardushtiylik dinining bosh farishtalaridan biridir. Shundan soʻng, taqvimdagi har bir shunday kun uchun ularning oʻrta forscha nomlari kun nomiga „agān“ qoʻshimchasini (birgalik va koʻplik qoʻshimchasi) qoʻshish orqali yasalgan. Bu kunni nishonlash uchun bayramlar nafaqat oddiy xalq orasida, balki saroy ahli orasida ham oʻtkazilgan. Bu bayram haqida Beruniy, Gardiziy, Asadiy Tusiy, Anvariy kabi koʻplab mualliflar oʻz asarlarida yozib qoldirganlar. Beruniy va Gardiziyning taʼkidlashicha, Xurosonda turli xil goʻsht, donlar, sabzavotlar va mevalarni dīg-e Bahmanjana (Bahmanagan qozoni) deb ataluvchi qozonda birgalikda pishirishgan. Aholi bu taomni tayyorlab, bir-birlarini ziyofat qilishgan hamda uni bozorda sotishgan. Gardiziy maʼlumotlariga koʻra, qizil-Bahman (forscha: Bahman-e Sorkh) deb nomlanuvchi oʻsimlik gullarini yangi sut bilan aralashtirishgan. U yana shuni taʼkidlaydiki, odamlar bu aralashmani xotirani mustahkamlovchi va yomon koʻzdan asrovchi vosita deb bilishgan. Bu bayramda yangi kiyim kiyish odat tusiga kirgan.

Bugungi kunda zamonaviy zardushtiy-eroniy Bahmanruz bayrami Eron zardushtiylari uchun alohida muqaddas kun sifatida nishonlanishda davom etmoqda.

### Baxman oʻsimligi
Bu oʻsimlik hozirgi fors tilidagi zardak-e sahroyī (yovvoyi sabzi) atamasi bilan bir xil boʻlib, Baxman oyida (yanvar-fevral) gullaydi. Uning ildizi qizil yoki oq rangda boʻladi. Tibbiy oʻsimlik sifatida qoʻllanilgani uchun arab tibbiyot kitoblarida tilga olingan, keyinchalik lotin tiliga va fransuz tiliga „béhen“ shaklida oʻtgan. Uning ikkita turi – qizil béhen va oq béhen – mavjud boʻlib, hozirgi kunda ham tibbiyotda ishlatiladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Abu Rayhon Beruniy, „At-tafhim li-avoili sinoat at-tanjim“, ikkinchi nashr, Tehron
Kabob torsh

**Kabob torsh** yoki **kabab-e torsh** (, soʻzma-soʻz „nordon kabob“) – Eronning Gilon va Mazandaron viloyatlariga xos anʼanaviy kabob turi. Odatda u mol goʻshtidan – ayniqsa sirloin yoki tenderloin qismidan – tayyorlanadi, ammo soʻnggi yillarda tovuq goʻshti bilan tayyorlanadigan varianti ham keng tarqalgan. Qizil yoki oq goʻsht maydalanilgan yongʻoq, anor sharbati, maydalangan petrushka, zaytun moyi va maydalangan sarimsoq aralashmasidan tayyorlangan marinadga solib pishiriladi.

Soʻngra koʻmir ustida sixda pishiriladi. Anʼanaviy tarzda u kate (qaynatilgan guruch) va Gilon viloyatiga xos turfa xil qoʻshimcha taomlar bilan isteʼmol qilinadi. Ushbu kabobni tayyorlashdagi eng muhim jihatlardan biri – „chochāgh/chochaagh“ () deb ataluvchi mahalliy oʻsimlikdan foydalanishdir. Bu oʻsimlik Eryngium planumga oʻxshash boʻlsa-da, faqat Eronning shimolida oʻsadi va Kabob torshga oʻziga xos, noyob taʼm bagʻishlaydi.

## Manbalar
Akuri

**Akuri** – Hindistondagi Parsi oshxonasida isteʼmol qilinadigan, achchiq taʼmga ega tuxum qorishtirmali taom. Akurida tuxum yarim suyuq holatga kelguncha pishiriladi; tuxum hech qachon qattiq qilib pishirilmaydi. Taomning asosiy xushboʻy taʼmi qovurilgan piyozdan keladi. Unda zanjabil, koriander, mayda toʻgʻralgan achchiq qalampir va qora murch kabi ziravorlar ishlatiladi. Anʼanaviy ravishda akuri pav yoki double roti deb ataladigan hind nonlari bilan isteʼmol qilinadi.

Akuri taomining kamroq uchraydigan turi – *bharuchi akuri* boʻlib, unda oddiy ziravorlarga qoʻshimcha ravishda yongʻoqlar va quritilgan mevalar (masalan, kaju, bodom va mayiz) ham ishlatiladi. Ushbu taomning nomi ham aynan shu bilan bogʻliq: Gujarotdagi Bharuch shahridan kelib chiqqan deb hisoblanadi.

Egg bhurji Hindiston yarimoroli hududlarining koʻplab joylarida isteʼmol qilinadigan, akuriga oʻxshash tuxumli taom. Ushbu ikkala turdagi hindcha qorishtirilgan tuxumni yaxshi biluvchilar egg bhurji va akuri bir-biriga juda oʻxshash boʻlsa-da, taʼm jihatidan farq qiladi, deb taʼkidlashadi.

## Manbalar
Epiphryne

**Epiphryne** — Geometridae oilasiga mansub kuya jinsi. Ushbu jins Edward Meyrick tomonidan 1883-yilda tavsiflangan. Jins tarkibidagi barcha turlar Yangi Zelandiyaga endemik hisoblanadi.

## Turlari
* *[[Epiphryne charidema]]*
* *[[Epiphryne undosata]]*
* *[[Epiphryne verriculata]]*
* *[[Epiphryne xanthaspis]]*

## Manbalar

## Havolalar
*
*
Erateina

**Erateina** — Geometridae oilasiga mansub kuya jinsi. Ushbu jins Edward Doubleday tomonidan 1848-yilda tavsiflangan.

## Turlari
* *[[Erateina amazonia]]*
* *[[Erateina artabates]]*
* *[[Erateina attali]]*
* *[[Erateina garrulata]]*
* *[[Erateina julia]]*
* *[[Erateina kuczynskii]]*
* *[[Erateina leptograta]]*
* *[[Erateina meduthina]]*
* *[[Erateina puellaastuta]]*
* *[[Erateina radiata]]*
* *[[Erateina rogersi]]*
* *[[Erateina siliquata]]*
* *[[Erateina staudingeri]]*
* *[[Erateina subjunctaria]]*
* *[[Erateina undulata]]*
* *[[Erateina zoraida]]*
## Manbalar

*
* ;  &  (2013). "A new Andean element in the lepidopterous fauna of the Guiana Shield: the day-flying genus ''Erateina'' Doubleday, with the description of two new species from Roraima, Tramen and Auyán Tepui (Geometridae: Larentiinae)". *Genus*. **24** (3-4): 291–301.
*  (2011). "A morphological review of tribes in Larentiinae (Lepidoptera: Geometridae)". *Zootaxa*. **3136**: 1–44.
Erateina julia

**Erateina julia** — Geometridae oilasiga mansub kuya turi. Ushbu tur Edward Doubleday tomonidan 1848-yilda tavsiflangan. Erateina julia kunduz uchadigan kuya bo‘lib, odatda tog‘li hududlarda uchraydi. Ushbu tur Boliviyaning neotropik bulutli o‘rmonlarida tarqalgan.
## Manbalar

* ''Encyclopedia of Life''
* ''GBIF''
Ecnomophlebia

**Ecnomophlebia** — Geometridae oilasiga mansub bo‘lgan kuya jinsi. Uning yagona turi — Ecnomophlebia argyrospila, va bu tur Avstraliyada uchraydi. Jins ham, tur ham Turner tomonidan 1941-yilda tavsiflangan.
## Manbalar

## Havolalar
*
Ecpetala

**Ecpetala** — Geometridae oilasiga mansub kuya jinsi. Ushbu jins David Stephen Fletcher tomonidan 1958-yilda tavsiflangan.
## Havolalar

* 
*
Umar Xayyom maqbarasi

**Umar Xayyom maqbarasi** (forscha: **آرامگاه عمر خیام**) — olim va shoir Umar Xayyomning qabr toshi ustiga o‘rnatilgan oq marmardan yasalgan maqbara. Eronning Nishopur shahrida joylashgan. Maqbara zamonaviy Eron me’morchiligining ramzidir. Rizoshoh Pahlaviy tashabbusi bilan Hooshang Seyhoun tomonidan loyihalashtirilgan va 1963-yilda qurib bitkazilgan inshoot 1975-yil 9-dekabrda Eron madaniy meros, hunarmandchilik va turizm tashkiloti tomonidan boshqariladigan Eron milliy merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Maqbaraning me’moriy loyihasi shaharning asosiy ramzlaridan biriga aylanib, zamonaviy Eron arxitekturasining taniqli namunasi sifatida e’tirof etilgan. Bu ramz Neyshabur universiteti, Neyshabur tibbiyot fanlari universiteti (NUMS) hamda shaharning boshqa davlat, fuqarolik va xususiy tashkilotlarining gerblarida aks ettirilgan.

## Galereya

آرامگاه عمر خیام.jpg|
Neyshabour - Khayyam Tomb Tower 1.jpg
Ceiling of Tomb of Omar Khayyam.jpg
Khayam, neyshabur.jpg
آرامگاه عمر خیام 4.jpg
آرامگاه خیام نیشابور Mausoleum of Omar Khayyam.jpg|Xayyomning ba’zi baytlari maqbarasiga taʼliq xatida bitilgan.
Construction of The Mausoleum of Omar Khayyam.png
خیام مزار.jpg
Previous Tomb of Omar Khayyam.jpg|Umar Xayyom maydonida joylashgan Xayyomning avvalgi qabri
Khayam sang2.jpg
نیشابور.jpg|Maqbara haqida she’r, fors tilida, nastaʼliq xatida yozilgan
Khayam.jpg22.jpg
Jalil Shahnaz in Omar Khayyam Mausoleum-Nishapur.jpg|Fors musiqachisi Jalil Shahnoz maqbarada, 1975-yil
Mausoleum of Omar Khayyám.jpg|2011-yil, yanvar
The Loves of Rocambole

**The Loves of Rocambole** (fransuzcha: *Les amours de Rocambole*) – 1924-yilda rejissyor Charles Maudru tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi. Filmda Maurice Thorèze, Claude Mérelle va Albert Decoeur bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Philippe Rège. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Shayx Hamid Lodiy

**Shayx Hamid Lodiy** (Hamid Laviy) – Multonning Lodiylar sulolasining asoschisi edi. 985-yildan 997-yilgacha Multon amirligini boshqargan.

## Tarjimai hol
Hamidning kelib chiqishi bahsli. Baʼzi olimlarning fikricha, Hamid Lodiy goʻyoki Gʻolib Laviyning oʻgʻli Sama (yoki Usoma) Laviy avlodidan boʻlgan. Boshqa manbalarga koʻra, u Lodiy qabilasiga mansub pushtunlardan boʻlgan. Samuel Miklos Sternga koʻra, Lodiylar sulolasining oʻzi ham ehtimol toʻqima boʻlib, u haqda ilk qaydlar faqat keyingi tarixchilar, masalan, Firishta asarlarida uchraydi.

Firishta yozishicha, Alptegin hukmronligi davrida Sabukteginning yurishlariga qarshi u va Bheraning musulmon amiri bilan ittifoq tuzgach, Hindushohiylar podshohi Jayapala Moʻlton va Lamgʻon viloyatlarini Hamidga topshirgan. Gʻaznada amir boʻlgach, Sobuqtegin diplomatik yoʻl bilan bu ittifoqni parchalab, Hamid Lodiydan oʻz hukmronligini tan oldirdi.

U taxminan 985-yilda Fotimiylar daʼiysi Jalom ibn Shabon vafotidan soʻng Multon amirligini boshqargan. Taxtga uning nabirasi, Fotih Dovud Lodiy oʻtirgan.

## Manbalar
An-Nosir Ahmad

**An-Nosir Ahmad** (5-iyun 934-yilda vafot etgan) – Yamandagi Zaydiy davlatining uchinchi imomi. Faol yetakchiligi orqali u oʻzidan avvalgi ikki imom asos solgan davlat tuzumini mustahkamlagan va kengaytirgan.

## Dastlabki yillar va vorislik

Ahmad ibn Yahyo hozirgi Saudiya Arabistonidagi Madinada tugʻilgan. Otasi al-Hodiy ilaʼl-Haqq Yahyo, onasi esa Fotima binti al-Hasan edi. 897-yilda u otasi va akasi Muhammad ortidan Yamanga joʻnadi, bu yerda al-Hodiy Yamanda shialikning Zaydiya firqasining birinchi imomi sifatida tan olingan edi. 907-yilga kelib u otasiga harbiy qoʻmondon sifatida yordam berardi. Madinada qisqa muddat yashagach, u Yamanidagi Zaydiy poytaxti Saʼdaga qaytdi va u yerda 913-yil sentyabrida akasi al-Murtazo Muhammadning oʻrniga tanlandi. Al‑Murtazo 912-yilda biroz noaniq sharoitlarda taxtdan voz kechgan va, aftidan, Ahmadning tayinlanishini qoʻllab-quvvatlagan. Yangi imom an-Nosir Ahmad faxriy taxallusini qabul qildi.

## Fotimiylarga qarshi kurash

An-Nosir Ahmadning uzoq hukmronligi Fotimiylar tarafdorlariga qarshi kurashlar bilan toʻla boʻldi; ularning Yamanning ayrim qismlarida ham kuchli taʼsiri bor edi. Imom Fotimiy daʼiyiga qarshi jang qilish uchun Hamdan, Najron va Xavlon qabilalari orasidan lashkar toʻpladi. 920-yil yanvarida u ismoiliy yetakchi Jabal Masvardan Abdulhamid bilan Sano tashqarisidagi Nughashda uch kunlik jangda toʻqnashdi. Abdulhamid halokatli magʻlubiyatga uchradi va bu Ismoiliylarning Yamandagi taʼsirini butkul chilparchin qildi. Anchayin muvaffaqiyatli hukmronlikdan soʻng, an-Nosir Ahmad 934-yilda (yoki boshqa manbalarga koʻra 927 yoki 937-yilda) vafot etdi. Ortidan oltita oʻgʻil qoldirdi: al-Muxtor al-Qosim, Ismoil, al-Muntaxab al-Hasan, Jaʼfar, al-Mansur Yahyo va Ali. Shularning uch nafari undan keyin imomlikka daʼvo qildilar va Zaydiy davlati nisbatan mavhum davrga kirdi.

## Manbalar
Lucile (film)

**Lucile** (fransuzcha: *Lucile*) – 1927-yilda rejissyor Georges Monca tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz drama filmi. Filmda Maryse Dauvray, Georges Gauthier va Jean Lorette bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Jay Robert Nash, Robert Connelly & Stanley Ralph Ross. *Motion Picture Guide Silent Film 1910-1936*. Cinebooks, 1988.

## Havolalar
*
Madame Récamier (1928-yilgi film)

**Madame Récamier** (fransuzcha: *Madame Récamier*) – 1928-yilda rejissyorlar Tony Lekain va Gaston Ravel tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz tarixiy filmi. Filmda Marie Bell, Françoise Rosay va Edmond Van Daële bosh rollarni ijro etgan. Film Juliette Récamierning Napoleon davridagi fransuz jamiyatidagi hayotini tasvirlaydi. Shu nomda 1920-yilda Germaniyada ham film suratga olingan.

## Rollarda
* Marie Bell
* Françoise Rosay
* Edmond Van Daële
* François Rozet
* Andrée Brabant
* Nelly Cormon
* Roberte Cusey
* Jeanne de Balzac
* Jean Debucourt
* Émile Drain — Napoleon
* Mona Goya
* Charles Le Bargy
* Desdemona Mazza
* Genica Missirio
* Madeleine Rodrigue
* Victor Vina

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Klossner, Michael. *The Europe of 1500-1815 on Film and Television: A Worldwide Filmography of Over 2550 Works, 1895 Through 2000*. McFarland, 2002.

## Havolalar
*
Mademoiselle's Chauffeur

**Mademoiselle's Chauffeur** (fransuzcha: *Le chauffeur de Mademoiselle*) – 1928-yilda rejissyor Henri Chomette tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz komediya filmi. Filmda Dolly Davis, Jim Gérald va Alice Tissot bosh rollarni ijro etgan  .

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Connelly, Robert B. *The Silents: Silent Feature Films, 1910-36, Volume 40, Issue 2*. December Press, 1998.
* Krautz, Alfred . *International Directory of Cinematographers Set and Costume Designers in Film: France*. Saur, 1983.
* Rège, Philippe. *Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Naja al-Kasakiy

**Naja al-Kasakiy**, yoki **Naja** – X asrda Halab amiri Sayf ad-Davla xizmatida boʻlgan harbiy xodim. 958-yil bahorida ad-Davla bosh qoʻmondon va boʻlajak imperator Ioann I Tsimisk boshchiligidagi bosqinchi vizantiyalik qoʻshiniga qarshi turish uchun Najani Jaziraga yubordi. Taxminan 10 ming kishilik qoʻshinga boshchilik qilgan Naja Tsimisk tomonidan tor-mor etildi; u Jazira boʻylab hech qanday qarshiliksiz yurishni davom ettirdi, hatto Samsatni egalladi va jangda ad-Davlaning oʻzini ham magʻlub etdi. 960-yilda sharqda Vizantiya mavjud emasligini suiisteʼmol qilishga urinishda, ularning Kritga hujumidan soʻng, al-Davla Najani armanlarning Turnik qal’asiga hujum qilish uchun yubordi va u yerda Hanzit qoʻmondoni patrikios Maykl ustidan gʻalaba qozondi. Keyingi yili Naja yana Armanistonga talonchilik yurishi qildi va u yerda Vizantiya vassalligini qabul qilgan Malatiya amiri Abdulloh ustidan gʻalaba qozondi. 963-yil sentyabrida Naja yana Malatiya atrofida yurish qildi. Oʻsha yilning oʻzida Naja sobiq Harron noibi Hibatulloh boshchiligidagi ichki qoʻzgʻolonni bostirish uchun yuborildi. Qoʻzgʻolonni yenggach, Naja oʻzi ham ad-Davlaga qarshi chiqdi va tezda Mayyaforiqin sari yoʻl oldi. Biroq, Naja shaharni bosib ololomadi va u tez orada Armanistonga chekindi; u yerda Van koʻli atrofidagi bir necha qal’alarni qoʻlga kiritdi. 964-yil kuzida Naja Mayyaforiqinni yana bosib ololmadi va koʻp oʻtmay ad-Davla hokimiyatini yana tan oldi. 965-yil qishida Mayyaforiqinda oʻldirilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
*
The Maelstrom of Paris

**The Maelstrom of Paris** (fransuzcha: *Le tourbillon de Paris*) – 1928-yilda rejissyor Julien Duvivier tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi. Filmda Lil Dagover, Léon Bary va Gaston Jacquet bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
Madonna of the Sleeping Cars (1928-yilgi film)

**Madonna of the Sleeping Cars** (fransuzcha: *La madone des sleepings*) – 1928-yilda rejissyorlar Marco de Gastyne va Maurice Gleize tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi. Filmda Claude France, Olaf Fjord va Maurice Dekobra bosh rollarni ijro etgan.

## Rollarda
* Claude France — Lady Diana Wynham 
* Olaf Fjord — Shahzoda Seliman 
* Henri Valbel
* Maurice Dekobra — Jail Warden 
* Boris de Fast — Varichkine 
* Mary Serta — Madame Mouravieff 
* Annette Benson
* Nat Carr
* Michèle Verly
* Sergey Efron 

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.

## Havolalar
*
The Maid at the Palace

**The Maid at the Palace** (fransuzcha: *La petite bonne du palace*) – 1927-yilda rejissyor Louis Mercanton tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi. Filmda Betty Balfour, Lucy Sibley va Irene Tripod bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* John Holmstrom. *The moving picture boy: an international encyclopaedia from 1895 to 1995*. Michael Russell, 1996.

## Havolalar
*
Maldone

**Misdeal** (fransuzcha: *Maldone*) – 1928-yilda rejissyor Jean Grémillon tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz drama filmi. Filmda Charles Dullin, Marcelle Dullin va Geymond Vital bosh rollarni ijro etgan. Film dekoratsiyalari san’at direktori André Barsacq tomonidan yaratilgan.

## Rollarda
* Charles Dullin — Olivier Maldone  
* Marcelle Dullin — Missia
* Geymond Vital — Marcellin Maldone 
* André Bacqué — Juste Maldone, l'oncle 
* George Seroff — Léonard, le serviteur 
* Annabella — Flora Lévigné 
* Roger Karl — Lévigné père 
* Mathilde Alberti — L'épicière 
* Lucien Arnaud — Le voyageur 
* Genica Athanasiou — Zita 
* Edmond Beauchamp — Le gitan 
* Alexej Bondireff — Le patron de la péniche 
* Gabrielle Fontan
* Isabelle Kloucowski — La gitane 
* Charles Lavialle — Le facteur 
* Daniel Lecourtois — Un danseur 
* Jean Mamy — Un marinier

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Levine, Alison. *Framing the Nation: Documentary Film in Interwar France*. A&C Black, 2011.

## Havolalar
*
Marquitta

**Marquitta** (fransuzcha: *Marquitta*) – 1927-yilda rejissyor Jean Renoir tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz drama filmi. Filmda Jean Angelo, Marie-Louise Iribe va Henri Debain bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Martin O'Shaughnessy. *Jean Renoir*. Manchester University Press, 2000.

## Havolalar
*
The Marriage of Rosine

**The Marriage of Rosine** (fransuzcha: *Le mariage de Rosine*) – 1926-yilda rejissyor Pierre Colombier tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz filmi.

## Rollarda
* Ady Cresso — Fanny Desroses  
* Jean Dehelly — Piccolo  
* Josyane — Rosine  
* André Lefaur — Le couturier Pommier

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Henri Bousquet. *De Pathé Frères à Pathé Cinéma: 1923, 1924, 1925, 1926, 1927*. Bousquet, 2004.

## Havolalar
*
The Man with the Hispano (1926-yilgi film)

**The Man with the Hispano** (fransuzcha: *L'homme à l'Hispano*) – 1926-yilda rejissyor Julien Duvivier tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz drama filmi. Filmda Huguette Duflos, Georges Galli va Acho Chakatouny bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999.
* McCann, Ben. *Julien Duvivier*. Oxford University Press, 2017.

## Havolalar
*
Mandrin (1924-yilgi film)

**Mandrin** (fransuzcha: *Mandrin*) – 1924-yilda rejissyor Henri Fescourt tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz tarixiy-sarguzasht filmi. Filmda Romuald Joubé, Johanna Sutter va Hugues de Bagratide bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Oscherwitz, Dayna & Higgins, MaryEllen. *The A to Z of French Cinema*. Scarecrow Press, 2009.

## Havolalar
*
Lilit Teryan

**Lilit Teryan** yoki **Liliet Teryan** (1930-yil 31-dekabr – 2019-yil 7-mart) – arman millatiga mansub eronlik haykaltarosh. Tehronda haykaltaroshlik taʼqiqlangach, Lilit bu sanʼatdan dars berishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. 2008-yilda oʻz asarlarini koʻrgazmalarda namoyish etishni boshlagan va keyinchalik yana taʼlim berishga qaytgan. Uni „Eron haykaltaroshligining onasi“ deb ulugʻlashgan.

## Biografiyasi
Teryan 1930-yilda Tehron shaharning Naderi hududida tugʻilgan. Uning ota-onasi asli Armanistonlik boʻlgan. Onasi Fransiyada tasviriy sanʼat boʻyicha taʼlim olgan, otasi esa Tehron bankida ishlagan. Onasi qizlarining badiiy mahoratini rivojlantirishga yordam bergan.

Lilit Parijdagi Beaux Art akademiyasida rasmiy tasviriy sanʼat taʼlimini olgan.

U haykaltaroshlik oʻqitish boʻyicha maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan va Eronda birinchilardan boʻlib bu fanni oʻqitgan. U Tehron universiteti Dekorativ sanʼat fakultetida dars bergan. Inqilobdan soʻng haykaltaroshlikni oʻqitish taqiqlangach, darslarni yashirin tarzda davom ettirgan.

Uning asarlari Tehronda ilk bor 2008-yilda Tehron Silver Publishing koʻrgazmasida namoyish etilgan. Bir muddat oʻtgach, u Ozod universitetida yana haykaltaroshlik darslarini bera boshlagan. Uni „Eron haykaltaroshligining onasi“ deb atashgan.

U arman alifbosining asoschisi Mesrop Mashtots va Eron milliy qahramoni Yeprem Xonning haykalini yaratgan. Bu haykal Tehrondagi Avliyo Maryam cherkovida joylashgan.

Teryan 2019-yilda oʻz tugʻilgan shahrida zinapoyalardan yiqilib vafot etgan.

## Manbalar

## Havolalar
Al-Murtazo Muhammad

**Al-Murtazo Muhammad** (891? – 922-yil 1-may) – Yamandagi Zaydiy davlatining ikkinchi imomi. 911-yildan 912-yilgacha hukmronlik qilgan va taniqli ulamo.

## Yoshligi
Muhammad ibn Yahyo Hijozda sayyidlar oilasida tugʻilgan. Uning tugʻilgan yili 891-yil deb aytiladi, biroq aslida bundan avvalroq boʻlishi ham mumkin. 897-yilda otasi al-Hodiy ila-l-Haqq Yahyo bilan Yamaniga borgan; u yerda shimoliy togʻli hudud qabilalari tomonidan shialikning zaydiy firqasi imomi sifatida tan olingan edi. Keyingi yillarda Muhammad otasiga turli siyosiy va harbiy ishlarda koʻmaklashdi. 903-yil iyun oyida u Yaman togʻli hududidagi siyosiy raqiblar boʻlgan Yuʼfiriylar tomonidan asir olindi. Zindonda bir necha oy oʻtkazdi va ozod qilindi. 906-yildan keyin u bir necha bor Fotimiy hukmdori Ali ibn al-Fazl bilan toʻqnashdi.

## Hukmronligi va taxtdan voz kechishi
911-yilda al-Hodiy ila-l-Haqq Yahyo vafotidan soʻng, uning oʻrniga Muhammad saylandi. Imom sifatida u al-Murtazo Muhammad nomini oldi. Biroq yangi imom yamanliklarning axloqiy boʻshashganliklari va eski odatlarini sekin oʻzgartirishlaridan norozi edi. Qisqa hukmronlikdan soʻng u Zulqaʼda oyida, ehtimol 912-yil iyulida, taxtdan voz kechdi. Akasi an-Nosir Ahmadning imomlikka kelishini qoʻllab-quvvatlagan boʻlishi mumkin. U ilm va tafakkur hayotiga chekinib, 922-yil may oyida Zaydiya hukmronligi markazi boʻlgan Saʼdada vafot etdi. Ulamo va shoir sifatida u bir necha asarlar yozgan, xususan Zaydiy marosimlari haqida yozgan.

## Manbalar
Al-Qosim Jannun

**Al-Qosim Jannun ibn Muhammad** () 937–949-yillarda Marokashda Idrisiylar hukmdori boʻlgan.

Al-Qosim Idrisiylar sulolasining kichik tarmogʻidan kelib chiqqan: uning bobosi al-Qosim sulolaning ikkinchi hukmdori boʻlmish Idris IIning kichik oʻgʻli edi. 10-asr boshida Marokashdagi Idrisiylar hukmronligi turli Idrisiylar avlodlari va raqib Abu Sahl oilasi oʻrtasidagi fuqarolar urushi, xorijiylar qoʻzgʻolonlari, yangi tashkil topgan Fotimiylar xalifaligining bosqini hamda Umaviylarning Kordova xalifaligi aralashuvi oqibatida inqirozga uchradi. 930-yillarda hokimiyat uchun kurash avj oldi. Mamlakatning shimolidagi ayrim hududlarni boshqargan al-Qosim dastlab isyonchi fotimiy sarkardasi Muso ibn Abi-l-Afiyaga qarshi fotimiylar tomonida boʻldi. Fotimiylar yordami bilan Ibn Abi-l-Afiya tor-mor etilib oʻldirildi, bu esa al-Qosimga mamlakatning shimoliy hududlarida, Rif togʻlari va undan narida, jumladan Basra, Azayla va Tanjerda avtonom amirlik barpo etish imkonini berdi. Avvaliga fotimiylar tobeligida boʻlgan u 944-yildan keyin Umaviylar tomoniga oʻgʻdi.

949-yilda u vafot etgach, al-Qosimning oʻrnini oʻgʻillari Abu-l-Aysh va al-Hasan egalladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* 
*
Al-Muxtor al-Qosim

**Al-Muxtor al-Qosim** (956-yilda vafot etgan) – Yamandagi Zaydiy davlatining imomi. 936-yildan 956-yilgacha hokimiyatni ushlab turgan yoki unga daʼvo qilgan.

Al-Qosim ibn Ahmad imom an-Nosir Ahmadning toʻngʻich oʻgʻli edi. An-Nosirning oʻlimi Yaman togʻli hududlaridagi zaydiylar orasida ichki siyosiy beqarorlik davrini boshlab berdi. Uning uchinchi oʻgʻli al-Muntaxab al-Hasan imomlikni talab qildi, biroq undan kattaroq akasi al-Muxtor al-Qosim qarshi daʼvolarni ilgari surdi. Al-Muntaxab 936-yilda vafot etdi; biroq kichikroq ukasi al-Mansur Yahyo Zaydiy tarixshunosligida 934-yildan keyin an-Nosirning qonuniy vorisi sifatida tan olinadi. Al-Muntaxabning oʻlimidan keyin al-Qosim zaydiylarning koʻpchiligi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi.

## Yana qarang

* Yaman imomlari
* Yaman tarixi

## Manbalar
Al-Muntaxab al-Hasan

**Al-Muntaxab al-Hasan** (936-yilda vafot etgan) 934–936-yillarda Yamandagi Zaydiy davlatining imomi boʻlgan. U Rassidlar sulolasining toʻrtinchi hukmdori edi.

Al-Hasan ibn Ahmad imom an-Nosir Ahmadning olti oʻgʻlidan uchinchisi edi. An-Nosir Ahmad Yaman yurtining togʻli hududlarida Zaydiya taʼsirini mustahkamlagan qudratli hukmdor boʻlgan, biroq 934-yilda uning vafotidan soʻng imomat ancha noaniq va beqaror davrga kirib qolgan edi. Raqib Yufiridlar sulolasi an-Nosir vafotidan keyin toʻrt oy mobaynida Rassidlar qarorgohi boʻlgan Saʼda shahrini oʻz nazoratiga oldi. Shundan soʻng al-Hasan imomatni daʼvo qilib, hukmdorlik nomi sifatida al-Muntaxab al-Hasan nomi oldi. Biroq uning katta akasi al-Muxtor al-Qosim ham raqib imom boʻldi. Na al-Muntaxab al-Hasan, na al-Muxtor al-Qosim keyingi zaydiy solnomalarda keltiriladi; ularda ularning ukasi al-Mansur Yahyoning imomligi 934-yildan boshlangan deb hisoblanadi. Tarixchi Ibn Xaldunga koʻra, al-Muntaxab al-Hasan 936-yilda vafot etgan; boshqa bir manbada esa 939-yil deb berilgan. Keyingi muhim Rassid arbobi uning akasi al-Muxtor al-Qosim boʻlgan.

## Yana qarang

* Yaman imomlari
* Yaman tarixi

## Manbalar
Martyr (1927-yilgi film)

**Martyr** (fransuzcha: *Martyre*) – 1927-yilda rejissyor Charles Burguet tomonidan suratga olingan Fransiya ovozsiz drama filmi. Filmda Charles Vanel, Suzy Vernon va Jean Angelo bosh rollarni ijro etgan.

## Rollarda
* Charles Vanel
* Maxime Desjardins
* Desdemona Mazza
* Suzy Vernon
* Jean Angelo
* Camille Bardou
* Georges Flateau
* Suzanne Delvé
* Suzanne Munte
* Maurice Sibert
* Renée van Delly
* Marguerite de Morlaye

## Manbalar

## Adabiyotlar
* Alfred Krautz. *International directory of cinematographers, set- and costume designers in film, Volume 4*. Saur, 1984.

## Havolalar
*
Janah ad-Davla

**Abu al-Hasan Ali ibn al-Musayyab** (; shuningdek, **Janah ad-Davla** () nomi bilan ham tanilgan) – Uqayliylar Mosulining hamhukmdori. 996-yilda avvalgi hukmdor va akasi Muhammad ibn al-Musayyab vafotidan to oʻzi 1001-yildan avval vafot etguniga qadar ukasi Al-Muqallad ibn al-Musayyab bilan birga ushbu lavozimda boʻlgan. U undan soʻng ukasi Hasan ibn al-Musayyab tomonidan hamhukmdor sifatida almashtirilgan. Tarixchilar uni Uqayliylar davlatining „anʼanaviy, badaviy jihati“ni ifodalovchi shaxs sifatida, birodarining boshqaruv uslubiga qarama-qarshi tarzda taʼriflaydilar.

## Faoliyati
996-yilda katta akasining vafotidan soʻng Ali oilasi mansub boʻlgan qabila – Banu Uqaylning yetakchiligini oʻz zimmasiga oldi, biroq unga Mosulni boshqarish va hududda soliqni ijaraga olish huquqini qoʻlga kiritishga yoʻl qoʻyilmadi; bu vakolatlar dastlab otasi Muhammadga Buvayhiylarning Amir al-umarosi Baha ud-Davla tomonidan berilgan edi. Mahalliy buvayhiylar avvalgi amir va hokim Abu Jaʼfar al-Hajjaj vafotidan keyin mintaqada amalda nazoratni yoʻqotgan boʻlsalar-da, ukasi Al-Muqalladning harbiy va moliyaviy qudrati sababli u bu vakolatlarni saqlab qola olmadi. Dastlab Ali ukasining yakka hokim sifatidagi mavqeini qabul qildi, biroq 997-yilga kelib Ali bu vakolatlarni Al-Muqalladdan tortib olishga uringach, ular oʻrtasida nizo avj oldi. Opasining iltimosi bilan ikki birodar oʻrtasida kelishuvga erishildi va foydalarni oʻzaro boʻlib olishga qaror qilindi; bu esa, amalda, Aliga Mosul ustidan hamhukmronlik maqomini berdi. Uning vakolati buvayhiy amiri tomonidan „Janah ad-Davla“ faxriy unvonini berish bilan tasdiqlandi.

U vafotidan soʻng ukasi Hasan Uqayliylar davlatining hamhukmdori sifatida uning oʻrnini egalladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar
*
GPT-5.1

**GPT-5.1** – OpenAI kompaniyasining GPT seriyasiga mansub katta til modeli boʻlib, 2025-yil 12-noyabrda ishga tushirilgan.

GPT-5.1 sakkizta shaxsiylashtirish varianti taklif qiladi va shu jihati bilan OpenAI’ning hozirgacha eng moslashtiriladigan modeli sanaladi.

Uning avvalgi versiyasi – GPT-5 ga nisbatan yaxshilanishlari qatorida gallyutsinatsiyalarning kamaytirilgani hamda promptlarga aniqroq rioya qilishi keltiriladi.

OpenAI maʼlumotiga koʻra, u GPT-5 dan tezroq va sukut boʻyicha „iliqroq shaxsiyatga“ ega.

## Manbalar