Xitoyda transport

Dongxay ko'prigi dunyodagi eng uzun ko'priklardan biridir .Pekin poytaxti xalqaro aeroporti, Osiyodagi eng gavjum aeroport va dunyodagi ikkinchi eng gavjum aeroport.Transrapid Shanxay maglev poyezdi, eng yuqori tezligi 431 km/soat (268 milya). Bu dunyodagi birinchi va yagona tijorat yuqori tezlikdagi maglev liniyasi.**[[Xitoy|Xitoyda]] transport** so'nggi yillarda katta o'sish va kengayishni boshdan kechirdi. Xitoyning transport tizimi o'zining ulkan hududi bo'ylab keng transport tugunlari tarmog'ini o'z ichiga olgan bo'lsa-da, tugunlar asosan iqtisodiy jihatdan rivojlangan qirg'oq bo'yi hududlarida va yirik daryolar bo'yidagi ichki shaharlarda to'planadi. Xitoyning transport infratuzilmasining jismoniy holati va keng qamrovliligi geografiyaga qarab keng farq qiladi. Uzoq, qishloq joylari hali ham ko'p jihatdan mexanizatsiyalanmagan transport vositalariga bog'liq bo'lsa-da, Xitoyda Shanxay shahar markazini Shanxay Pudong xalqaro aeroporti bilan bog'lash uchun zamonaviy maglev tizimi qurilgan. Aeroportlar, yo'llar va temir yo'l qurilishi kelgusi o'n yil ichida Xitoyda ish bilan bandlikni sezilarli darajada oshiradi.

Xitoyning zamonaviy transport tizimlarining aksariyati 1949-yilda Xalq Respublikasi tashkil topganidan beri qurilgan. Uzoq masofali transportning asosiy turi bo'lgan temir yo'l tez o'sishda  yetdi. Temir yo'l liniyalari uni dunyodagi ikkinchi eng uzun tarmoqqa aylantiradi (2016). 1950-yilgacha ularning soni atigi  edi temir yo'l liniyalari. Keng temir yo'l tarmog'i dunyodagi eng uzun va eng gavjum HSR tarmog'ini o'z ichiga oladi - . 2019-yil oxiriga qadar yuqori tezlikdagi liniyalar. Temir yo'l sayohati shaharlararo transportning eng mashhur turi bo'lib qolsa-da, havo qatnovi ham 1990-yillarning oxiridan boshlab sezilarli o'sishni boshdan kechirdi. Beijing kapital International va Shanxay Pudong International kabi yirik aeroportlar dunyodagi eng gavjum aeroportlar qatoriga kiradi. 2017-yil oxirida  Xitoy boʻylab 34 ga yaqin metro tizimi, jumladan, dunyodagi eng yirik va eng band metro tarmoqlari ham ishlaydi. Uzunligi bo'yicha dunyodagi eng katta 12 ta metro tarmog'idan 7 tasi Xitoyda. Bundan tashqari, ko'plab avtobuslar,yengil temir yo'llar va tezkor tranzit liniyalari hozirda qurilmoqda yoki butun mamlakat bo'ylab rejalashtirish bosqichida. Avtomobil yo'llari va yo'llar tizimi ham tez kengayishdan o'tdi, natijada butun Xitoy bo'ylab avtotransport vositalaridan foydalanish tez sur'atlar bilan o'sdi. 90-yillarda hukumat boshchiligidagi milliy magistral avtomobil yo'llari tizimi orqali mamlakatni tezkor yo'llar bilan bog'lash bo'yicha boshlangan sa'y-harakatlar tarmog'ni taxminan  ga kengaytirildi. 2012-yil oxiriga kelib Xitoyni dunyodagi eng uzun tezyurar yo'l tarmog'iga aylandi.

## Tarixi
Xitoy transport infratuzilmasini keng ko'lamli yangilash bosqichida. Yaqin vaqtgacha Xitoy iqtisodiyoti infratuzilmasini rivojlantirishdagi kamchiliklarga qaramay o‘sishda davom etyapdi. Jahon banki statistik ma'lumotlariga ko'ra, kambag'al yoki eskirgan transport infratuzilmasi tufayli yo'qolgan tovarlar Xitoy yalpi ichki mahsulotlarining bir foizini tashkil etgan, eng so'nggi so'rovda (1990-yillarning o'rtalarida). Logistik xarajatlari Xitoyda mahsulot narxining 20% ni tashkil qiladi, AQShda 10% va boshqa rivojlangan mamlakatlarda 5% ni tashkil etadi.

Xitoyning suv yo'llaridan ko'proq foydalanish uchun portlar va butun mamlakat bo'ylab aeroportlar yaxshilanmoqda. Qurilish uskunalari, muhandislik, konteyner xavfsizligi, elektronika va xavfsizlik asboblari kabi tegishli tarmoqlar ham tez o'sib bormoqda.

## Reglament
Xitoy transport vazirligi, temir yo'llar vazirligi, Xitoy fuqarolik aviatsiyasi boshqarmasidan tuzilgan yangi agentlik tomonidan tartibga solinadi.

## Temir yo'l
Temir yo'l Xitoyda asosiy transport turi hisoblanadi. 2019-yilda Xitoy temir yo‘llari 3,660 milliard yo‘lovchi qatnovini amalga oshirib, 1,470,66 milliard yo‘lovchi manziliga yetkazilgan va 4,389 milliard tonna yuk tashdi,  ikkala trafik hajmi ham dunyodagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biridir. Xitoyning temir yo'l tizimi yuk tashish hajmining yuqoriligi uni Xitoy iqtisodiyoti uchun muhim hisoblanadi. Xitoyning temir yo'l tizimi jahon temir yo'l transporti hajmining 24 foizini dunyo temir yo'llarining atigi 6 foiziga tashiydi. Xitoy dunyodagi ikkinchi eng uzun temir yo'l tarmog'iga ega; 2020-yil holatiga ko'ra  ni tashkil qiladi. 2019-yilda tarmoqning qariyb 71,9 foizi elektrlashtirilgan