open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janubiy Karolina

**Janubiy karolina** - AQShning janubisharqidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Mayd. 80,5 ming km. Aholisi 4,06 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Kolumbiya sh. Shtatning janubisharqi Atlantika boʻyi past-tekisligida, shim.gʻarbida Pidmont platosi va Appalachi togʻining tarmoqlari bor. Eng baland joyi 1087 m. Daryo koʻp. Iqlimi subtropik, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 4—10°, iyulniki 24—26°. Oʻrtacha yillik yogʻin 1000–1200&nbsp;mm. Yirik daryolarida kema qatnaydi. Gʻarbida aralash oʻrmonlar bor. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959 yilda kirgan.

Janubiy Karolina xoʻjaligida sanoat yetakchi oʻrinda. Toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Shtatdagi ishchilarning yarmiga yaqini shu sanoatda band. Yirik markazlari: Ogasta, Kolumbiya, Grinvill va boshqalar Metallsozlik, kemasozlik, trikotaj, tikuvchilik, yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Atom sanoati markazlaridan biri. Dehqonchilik qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining qariyb 70%ini beradi. Asosiy ekinlari — paxta, tamaki, makkajoʻxori. Bugʻdoy, sholi, yer yongʻoq ham ekiladi. Bogʻdorchilik va polizchilik rivojlangan. Chorvachilikda qoramol va choʻchqa boqiladi. Eng katta porti — Charlston.

## Manbalar
Janubiy Dakota

**Janubiy Dakota** - AQShning shimoli qismidagi shtat. Maydon 199,7 ming km. Aholisi 756,6 ming kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Pirr shahri. Janubiy Dakota hududining janubisharki Markaziy tekisliklarda, gʻarbi Buyuk tekisliklarda. Gʻarbiy qismida chuqur vodiy va jarlik koʻp. Yer yuzasining balandligi sharqida, asosan, 330 m dan garbida 1000 m gacha (Blek-Xils tog massivi). Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —10°, —12°; iyulniki 20—22°. Yillik oʻrtacha yogʻin 400– 500&nbsp;mm. Eng katta daryosi — Missuri. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959 yilda kirgan, undan oldin.

Xoʻjaligining asosi — qishloq xoʻjaligi Goʻshtsut chorvachiligi rivojlangan. Qoramol va choʻchqa boqiladi. Bugʻdoy, suli, arpa, zigʻir, yem-xashak ekinlari, makkajoʻxori ekiladi. Konchilik sanoati rivojlangan. Oltin, kumush, uran rudalari qazib chiqariladi. Oziq-ovqat (goʻsht konservalash, un tortish, yogʻ, pishloq) korxonalari bor. Qishloq xoʻjaligi ish qurollari ishlab chiqariladi.

## Manbalar
Tennessi

**Tennessi** — AQShning sharqiy qismidagi dare, Ogayo daryosining chap irmogi. Appalachi togʻlarining gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadigan Xolston va French Brod daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Uzunligi 1050&nbsp;km (Xolston daryosi boshlanish yeridan 1470&nbsp;km), havzasining maydoni 104 ming km². Oʻrtacha suv sarfi 1800 m³/sek. Poytaxti - Nashville shahri. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959-yilda kirgan. Toʻlin suv davri qish va bahor oylariga toʻgʻri keladi. Tennessi oqimi suv omborlari tizimi bilan toʻliq boshqarilib turadi. GES, issiklik elektr styalari, AES qurilgan. Kema qatnaydi. Tennessi boʻyida Noksvill, Chattanuga, Florens shaharlari joylashgan.
Pennsilvaniya

**Pensilvaniya** (rasmiy nomi **Pensilvaniya Hamdoʻstligi**,  — Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Shtat shiori — „Xushkorlik, erkinlik va mustaqillik“. Poytaxti — Harrisburg shahri.

AQShning shimolisharqiy qismidagi shtat. Sharqda Delaver daryosi bilan, shim.-gʻarbda Eri koʻli bilan chegaralangan. Maydoni 117,4 ming km². Aholisi 12,3 mln. kishi (2002), 69% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Harrisberg shahri; yi-rik sanoat shaharlari: Filadelfiya va Pitsburg . Pennsilvaniya — AQShning dastlabki 13 shtatidan biri; bu yerga yevropaliklar 17-asrdan koʻchib kela boshlagan.

Yer yuzasining katta qismini Appalachi togʻlari egallagan, uning shtat hududidagi eng baland joyi 979 m. Janubi-sharqida Atlantika boʻyi pasttekisligi bor. Iqlimi sernam, moʻʼta-dil iqlim. Yillik yogʻin 1000&nbsp;mm. Daryolarida kema qatnaydi. Pennsilvaniya — AQShning iqtisodiy jihatdan eng taraqqiy etgan shtatlaridan. Qora metallurgiya, konchilik sanoatlari rivojlangan. Pennsilvaniya choʻyan va poʻlat eritishda, koks ishlab chiqarishda mamlakatda yetakchi oʻrinda. Toshkoʻmir, antratsit, ozroq miqdorda neft, tabiiy gaz, temir rudasi qazib chiqariladi. Metallurgiya, metallsozlik, mashinasozlik (ayniqsa, kon va yoʻl qurish mashinalari, kemasozlik, re-aktorsozlik, elektrotexnika, radioelektronika), sement, kimyo, neftni qayta ishlash, oyna, toʻqimachilik, tikuvchilik korxonalari bor.

Qishloq xoʻjaligi shahar aholisini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlashga ixtisoslashgan. Chorvachilik va parrandachilik qishloq xoʻjaligi tovar maqsulotining 3/4 qismini beradi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan.
Rod-Aylend

**Rod-Aylend** — AQShning Atlantika okeani soxilidagi shtat, Yangi Angliyada. Maydoni 3,1 mingkm². Aholisi 1,1 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi, yirik shahri va asosiy porti — Providens. Rod-Aylend hududi boʻyicha eng kichik, birok, aholisi nisbatan zich, sanoati rivojlangan shtatlardan. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: toʻqimachilik, turli xil mashinasozlik va metallsozlik, rezina, zargarlik buyumlari ishlab chiqarish, galantereya, poligrafiya sanoatlari. Qishloq xoʻjaligida chorvachilik yetakchi oʻrinda. Shaqar aholisi isteʼmoli uchun sutli mahsulotlar tayyorlanadi, parrandachilik, mevachilik bilan shugʻullaniladi. Baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan.


Tasvir:Front view of Rhode Island State House.jpg
Tasvir:Claiborne Pell Newport Bridge.jpg
Tasvir:Salve-gates.jpg


## Manbalar
Vermont

**Vermont** — AQShning shimolisharqidagi shtat. Maydon 24,9 ming km. Aholisi 575 mingdan koʻproq kishi (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — Montpiler sh. Hududining koʻp qismi togʻli (eng baland joyi 1338 m). Yirik daryosi — Konnektikut. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —9°, iyulniki 19°. Yiliga 750 – 1000&nbsp;mm yogʻin yogʻadi.

Vermont — Yangi Angliyaning iqtisodiy jihatdan rivojlangan va shaharlari kam shtatlaridan. Vermont hududining 1/5 qismi ekinzor, katta qismi oʻr.mon, qisman yaylov va yaroqsiz yerlar. Qishloq xoʻjaligi uchun yaroqli yerlar faqat torgina daryo vodiylaridagi pasttekisliklarda boʻlsada, iqtisodining asosini qishloq xoʻjaligi tashkil etadi. Qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining 75% i sut chorvachiligidan keladi. Ekin maydonning 90% iga yem-xashak ekinlari ekiladi. Yogʻochsozlik, toʻqimachilik, metallsozlik, oziq-ovqat, qogoz sanoati korxonalari bor. Asbest, marmar, granit, mis rudasi qazib olinadi. Vermontni shimolidan janubga Monreal—Boston va Monreal — NyuYork temir yoʻl kesib oʻtgan. Konnektikut daryosi va Shampleyn koʻlida kema qatnaydi. Turistlar koʻp keladi. Yirik shahri — Berlington.
Tasvir:Burke from Lyndonville.jpg
Tasvir:Burlington, Vermont.jpg
Tasvir:Bartonsville Covered Bridge.jpg


## Manbalar
Virginiya

**Virginiya** - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Richmond shahri. AQSh ittifogʻiga 21-avgust 1959-yilda kirgan, undan oldin.

AQSHning sharqiy qismidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Maydoni 105,7 ming km. Aholisi 6,5 mln.dan koʻproq kishi (1990-yillar oʻrtalari). Aholining qariyb 47% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Richmond shahri. Virginiyaning gʻarbida balandligi 1743 m gacha boʻlgan Appalachi togʻ tizmalari, oʻrta qismida Pidmont platosi, sharqida botqoqli Atlantika boʻyi pasttekisligi bor. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — G dan 5° gacha, iyulniki 23—26°. Yillikyogʻin 1000&nbsp;mm. Igna bargli va aralash oʻrmonlar bor.

Virginiya industrial-agrar shtat. Toshkoʻmir, tabiiy gaz va qurilish materiallari qazib chiqariladi. Sanoatining asosiy tarmoqlari: kimyo (sunʼiy tola, oʻgʻit, portlovchi moddalar ishlab chiqarish), elektrotexnika, radioelektronika, tamaki, oziq-ovqat, ip gazlama, yogʻochsozlik, kemasozlik. Eng yirik sanoat markazi— Roanok shahri. Port shaharlari — Norfolk, Portsmut, Nyuport-Nyus, Danvill. Yer-suv asosan yirik fermer xoʻjaliklari qoʻlida. Virginiyaning yer yuzasida eroziya jarayoni kuchli boʻlganidan ekinzorlarning bir qismi yaroqsiz boʻlib qolgan. Bogʻdorchilik va polizchilik rivojlangan. Muhim ekinlari: tamaki, bugʻdoy, makkajoʻxori, yer yongʻoq, paxta. Qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining qariyb yarmi chorvachilikdan olinadi. Koʻproq qoramol, parranda va choʻchqa boqiladi. Baliq ovlash ham rivojlangan. Virginiyaning Atlantika okeani sohilidagi Xempton-Rode gavanida kemalar quriladi.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vashington (shtat)

**Vashington** — AQShning shimoligʻarbidagi shtat. Shimolida Kanada bilan chegaradosh. Maydon 176,6 ming km. Aholisi 5,2 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi – Olimpiya shahar. Eng yirik shahri – Sietl. Vashington hududining koʻp qismi togʻlar va yassi togʻlardan iborat. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi gʻarbida 4°, sharqida —2°, —3°, iyulniki gʻarbida 16—17°, sharqida 20—23°. Yillik yogʻin 400–2000&nbsp;mm. Togʻlarida igna bargli oʻrmonlar bor. Daryolari (Kolumbiya va uning irmoqlari) sersuv. Bir qancha GES qurilgan. Gidroenergiyaga boyligi jihatidan AQSH shtatlari orasida 1-oʻrinda. Rangli va qora metallurgiya tarmoklaridan alyuminiy, ferroqotishma, elektrkimyo va atom sanoatlari taraqqiy etgan. Pyujet-Saundda kemasozlik korxonalari va harbiydengiz bazasi bor. Aviaraketa sanoati Sietlda („Boing“ zavodi) joylashgan. Vashington AQShda yogʻoch tayyorlash va yogoch sanoati boʻyicha 1-oʻrinda turadi. Fanera va qogʻoz ishlab chiqariladi. Baliq-konserva sanoati rivojlangan. Vashingtonda Kanadadan keltirilgan neftni qayta ishlovchi zavod qurilgan. Qishloq xoʻjaligi kam taraqqiy qilgan. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarning yarmi ekinzor, qolgani yaylov. Dengiz boʻyi rayonlari sut chorvachiligiga ixtisoslashgan. Kolumbiya platosida bugʻdoy ekiladi, meva yetishtiriladi. Dengiz boʻylarida baliq ovlanadi. Vashingtondan muhim avtomobil va transport yoʻl oʻtgan. Asosiy portlari – Sietl va Takoma.

## Adabiyotlar
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gʻarbiy Virjiniya

**Gʻarbiy Virjiniya** — Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Charleston shahri. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959 yilda kirgan, undan oldin - Virginia.

AQShning sharqiy qismidagi shtat. Maydon 62,7 ming km. Aholisi 1,8 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Charlston sh. Yer yuzasi sharkdan (eng baland joyi 1481 m) gʻarbga, Ogayo daryosi vodiysiga pasayib boruvchi (250–300 m) platodan iborat. Iklimi moʻʼtadil, iliq va sernam. Yanvarning temperaturasi — 1° dan 5° gacha, iyul-niki 23—25°. Yillik yogʻin 900–1250&nbsp;mm. Yirik toshkoʻmir konlari bor. Shuningdek, neft, tabiiy gaz, tuz, qurilish materiallari qazib olinadi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — qora metallurgiya, koks kimyosi. Alyu-miniy sanoati rivojlangan. Kimyoviy tolalar, plastmassa, sintetik kauchuk ishlab chiqariladi. Gʻarbiy Virjiniyaa ishlab chiqariladigan elektr energiyasi boshqa shtatlarga ham uzatiladi. Qishloq xoʻjaligi, asosan, shahar aholisini oziqovqat mahsulotlariga boʻlgan talabini qondirishga xizmat qiladi. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — chorvachilik. Appalachi vodiysida bogʻlar barpo qilingan.
Viskonsin

**Viskonsin** — AQShning shimolidagi shtat. Michigan va Yuqori koʻllar oraligʻidagi tekislikda joylashgan. Maydoni – 145,4 ming km. Aholisi – 5 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — Madison shahri. Eng yirik shahri — Miluoki. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi— 6° dan — 13°gacha, iyulniki 18—22°. Yiliga 750&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Daryolari (Viskonsin, Chippeva, Blek-River) Missisipi havzasiga kiradi. Hududida 2 mln. ga dan ortiq aralash oʻrmonlar bor. Iqtisodining muhim tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi yerining asosiy qismi oʻtloq va yaylovlardan iborat. Makkajoʻxori va yemxashak oʻtlari, bugʻdoy, tamaki, kartoshka va qand lavlagi ekiladi. Bogʻdorchilik va polizchilik rivojlangan. Chorvachiligi sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Sutli mahsulotlar ishlab chiqarishda yetakchi oʻrinda. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz, mebel ishlab chiqarish, mashinasozlik va metallsozlik, oziqovqat sanoati korxonalari bor. Pyx rudasi qazib olinadi. Buyuk koʻllarda kema qatnaydi. Yuqori koʻl sohillarida kurort koʻp.

## Manbalar
Vayoming

**Vayoming** – AKSH gʻarbidagi shtat. Maydoni 253,6 ming km. Aholisi 470 ming kishi. Maʼmuriy markazi – Shayenn shahar. Hududining katta qismi Qoyali togʻlarda joylashgan, shimoliy-sharqi esa Buyuk tekisliklarga tutashgan. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —3° dan —9°gacha, iyulniki 18—22°, yiliga 300–500&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Tekisliklarda dasht va chala choʻl oʻsimliklari, togʻlarda igna bargli daraxtlar oʻsadi. Vayoming AQShning aholisi siyrak va iqtisodida qishloq xoʻjaligi yetakchi oʻrinda turadigan shtatlaridan biri. Qishloq xoʻjaligida yaylov chorvachiligi asosiy oʻrin tutadi. Yaylov koʻp. Dehqonchilik chorvachilik bilan bogʻliq. Sharqiy rayonlarda bugʻdoy, sugʻoriladigan yerlarda qand lavlagi, suli va arpa ekiladi. Togʻli rayonlarda yogʻoch tayyorlanadi. Sanoatida neft, gazeta, koʻmir qazib chiqarish, elektr energiya hosil qilish yetakchi oʻrinda turadi. Uran, temir rudalari va qurilish materiallari qazib olinadi. Boshqa tarmoqlari mahalliy ahamiyatga ega. Vayoming ni transkontinental temir yoʻl kesib oʻtgan.

**Vayoming** – Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti – Shayenn shahri. AQSh ittifogʻiga 10-iyul 1890-yilda kirgan, undan oldin – Wyoming Territory.

## Manbalar
Yuta

**Yuta** — AQShning gʻarbiy qismidagi shtat. Maydon 219,9 ming km². Aholisi 2,31 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Solt Leyk Siti (Salt Lake City) shahri. AQSh ittifogʻiga 4-yanvar 1896-yilda kirgan. Hududining katta qismini togʻ tizmalari (eng baland joyi 4123 m) va chuqur daralar bilan kesilgan choʻl landshaftli yassitogʻlik egallaydi. Sharqda Qoyali togʻlarga tutashib ketgan. Yanvarning oʻrtacha harorati -2° dan -4° gacha, iyulniki 17-20°. Yillik yogʻin 250-400 mm. Asosiy daryosi — Kolorado. Koʻl koʻp; eng yirigi — Katta Shoʻr koʻl. Aholi, asosan, vohalarda yashaydi. Xoʻjaligida konchilik va qishloq xoʻjaligi yetakchi. Yuta mahsulotlarining 75%ni chorvachilik beradi. Sugʻoriladigan yerlarda qand lavlagi, sabzavotlar yetishtiriladi. Foydali qazilmalardan neft, tabiiy gaz, toshkoʻmir, mis, polimetallar, oltin, temir va uran rudalari qazib olinadi. Asosiy sanoat tarmoqlari: rangli va qora metallurgiya. Neftni qayta ishlash, kimyo, oziq-ovqat, radioelektronika sanoati korxonalari mavjud. Raketa, qishloq xoʻjaligi jihozlari ishlab chiqariladi.

## Manbalar
Ajabsanda

**Ajabsanda** — bugʻda pishiriladigan quyuq taom. Pishirish usuli: katta va kichik 2 ta idish olinadi. Kichik idishga masalliq toʻrtburchak qilib toʻgʻralgan kartoshka, toʻgʻralgan sabzi, pomidor, piyoz, sarimsoq solinib, toʻgʻralgan goʻsht-yogʻlar qavat-qavat qilib taxlanadi. Qavatlarning har biriga  tuz, murch, zira va kertilgan oshkoʻklar solinadi. Keyin masalliq idishi bilan katta idishdagi suvga qoʻyiladi. Kichik idish ochiq qolib, katta idish qopqogʻi jips yopiladi, 1,5-2 soat qaynatiladi. Ajabsanda xushxoʻr, bugʻda pishgani uchun yaxshi hazm boʻladi, masalliqlar tarkibidagi vitaminlar, mineral moddalar, har xil kislota va boshqa foydali moddalar saqlanib qoladi.

## Manbalar
Toshkent (maʼnolari)

**Toshkent**

* Toshkent shahri
* Toshkent viloyati
* Toshkent (metro bekati)
* Toshkent (telekanal)
* Toshkent (sayilgoh, Ashxobod)
SETI

**SETI** — maqsadi oʻzga sayyoralik tamaddunlarni izlash boʻlgan, koʻngilli olimlardan tuzilgan tashkilot. Abbreviatura „Search for ExtraTerrestrial Intelligence“ („Yerdan Tashqari Ongni Izlash“) deb yoyiladi.
## Shuningdek
* SETI@home — yerdan tashqari ongni qidirish uchun *koʻngillilar kompyuterlaridagi erkin resurslar*dan foydalanuvchi ilmiy notijoriy loyiha.
Oʻzga sayyoraliklar

**Oʻzga sayyoraliklar** deb Yerdan tashqari sayyoralarda paydo boʻlgan organizmlarga aytiladi. Oʻzga sayyoraliklarning mavjudligi hozirgi kunda (2022) isbotlanmagan boʻlsada koʻplab dalillar topish mumkin, bu tushuncha asosan fantastika va ufologiyada qoʻllanadi.

Ommaviy madaniyatda oʻzga sayyoraliklar ongli, tamaddun qurish darajasiga yetgan, hatto fan-texnikasi Yer aholisinikidan ancha ilgʻorlagan, baʼzan esa Yerni ishgʻol qilish niyatida qilib tasvirlanadi.
Tamaddun

**Tamaddun** () — fuqarolikka, davlatga taalluqli, tamaddun 1) keng maʼnoda — ongli mavjudotlar mavjudligining har qanday shakli; 2) madaniyat soʻzining sinonimi. Bu termin koʻpincha moddiy madaniyat maʼnosida ham qoʻllanadi; 3) madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi (Misr tamaddunni, Mesopotamiya tamaddunni va boshqalar); 4) yovvoyilik va vahshiylikda keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqichi. „tamaddun“ tushunchasi 18-asrda „madaniyat“ tushunchasi bilan uzviy bogʻliq ravishda paydo boʻlgan. Farang (fransuz) faylasuf maʼrifatparvarlari akd va adolatga asoslangan jamiyatni tamaddunlashgan jamiyat deb bilganlar. Koʻpchilik faylasuflar „tamaddun“ deganda jamiyatning moddiy-texnika yutuqlarini, „madaniyat“ deganda esa fakat uning maʼnaviy qadriyatlarini tushunishgan. Ulardan ayrimlari bu tushunchalarni bir-biriga qarama-qarshi qoʻyganlar. Chunonchi, O. Shpengler fikricha, „tamaddun“ har qanday madaniyat taraqqiyotining muayyan tugal bosqichini bildiradi. tamaddunni bunday davr tanazzuli sifatida tushunish madaniyatning bir butunligi va tabiiyligiga ziddir.

## Manbalar

## Havolalar
CMMI

"CMMI" bu yerga yo'naltiradi. AQSh hukumati tashkiloti uchun Medicare va Medicaid Innovation markaziga qarang .

**Imkoniyatlarning etuklik modeli integratsiyasi** ( **CMMI** ) - bu jarayon darajasini yaxshilash bo'yicha o'qitish va baholash dasturi. ISACAning sho'ba korxonasi bo'lgan CMMI **instituti** tomonidan boshqariladi , u Karnegi Mellon universitetida (CMU) ishlab chiqilgan . Bu AQSh hukumatining ko'plab shartnomalarida, ayniqsa dasturiy ta'minotni ishlab chiqishda talab qilinadi . CMU ta'kidlashicha, CMMI loyiha, bo'linma yoki butun tashkilot bo'ylab jarayonni yaxshilashga rahbarlik qilish uchun ishlatilishi mumkin.

CMMI jarayonlar uchun quyidagi besh etuklik darajasini (1 dan 5 gacha) belgilaydi: Boshlang'ich, Boshqariladigan, Aniqlangan, Miqdoriy Boshqariladigan va Optimallashtirish. CMMI Version 3.0 2023 yilda nashr etilgan;  Versiya 2.0 2018 yilda nashr etilgan; 1.3-versiya 2010-yilda nashr etilgan va ushbu maqoladagi qolgan ma'lumotlar uchun mos yozuvlar modelidir. CMMI AQSh Patent va savdo belgilari idorasida CMU tomonidan ro'yxatga olingan.
Ikkinchi kosmik tezlik

**Ikkinchi kosmik tezlik** (parabolik tezlik, qochish tezligi) — osmon jismining gravitatsion tortishishini yengish uchun yetarli eng kichik tezlik.

Ikkinchi kosmik tezlik osmon jismining radiusi va massasi bilan aniqlanib, har xil jismlar uchun turli bo`ladi. Yer uchun, masalan, ikkinchi kosmi tezlik taxminan 11,2&nbsp;km/s ga teng.
Xuroson

**Xuroson** quyidagilardan birini anglatadi:
* Xuroson (tarixiy viloyat) — Eronning shimoli-sharqiy qismidagi tarixiy viloyat. 
* Razaviy Xuroson ustoni — Eronning hududiy boʻlinishi sistemasidagi ustonlardan biri.
* Shimoliy Xuroson ustoni — Eronning hududiy boʻlinishi sistemasidagi ustonlardan biri.
* Janubiy Xuroson ustoni — Eronning hududiy boʻlinishi sistemasidagi ustonlardan biri.
* Xuroson (Tojikiston) — Tojikistondagi qishloq nomi.
Basra

**Basra** ( *al-baṣra*) — Iroqning janubi-sharqidagi shahar, Basra livi (viloyati)ning maʼmuriy markazi. Fors qoʻltigʻidan 90 km ichkarida,  Iroqning Shatt ul-Arab daryosi sohilidagi eng katta porti, sohil boʻylab 27 km ga choʻzilgan. Aholisi 617 ming kishi (1985). Shahar 637 yoki 638 yilda xalifa Umar davrida (634 — 644) qurilgan. 8—9-asrlarda xalifalikning madaniy va iqtisodiy markazi boʻlgan. Shahar 10-asrda baridi feodallari, buvayhiylar (947), 11-asrdan saljuqiylar hukmronligida boʻlgan. 1258-yil moʻgʻullar qoʻliga oʻtdi, 1534-yilda Usmonlilar saltanatiga qoʻshib olindi. 1914-yil noyabrda Angliya qoʻshinlari Basrani bosib oldi. Birinchi jahon urushi davrida Britaniyaga qaram boʻlgan Iroq davlati tarkibida boʻldi.

Mamlakat tashqi savdo muomalasining deyarli hammasi Basra orqali boʻladi. Basra muhim temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Xalqaro aeroport va elektrostansiya bor. Mamlakatning neft qazib olish va qayta ishlash markazi. Kimyo, toʻqimachilik, sellyuloza-qogʻoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Xurmo quritish va uni chetga chiqarish bilan mashhur. Kanal va koʻpriklari koʻpligidan Basrani "Sharq Venesiyasi" deb ham ataydilar. Universitet bor. Qad. Basra harobalari saqlangan.

## Manbalar
Kufa

**Kufa**, Al-Kufa – Iroqdagi shahar. Arablarning harbiy qarorgohi sifatida Frot daryosining oʻng sohilida vujudga kelgan (taxminan 636/638). 656—661-yillarda xalifalik poytaxti. Umaviylar davrida (661—750) xalifaning Iroqdagi noibi qarorgohi; yirik madaniy markaz. Arab yozuvining eng qadimgi turlaridan biri – kufiy xati shu yerda taraqqiy etgan. 9-asr oxirida qarmatlarning talonchilik bosqinidan soʻng tanazzulga yuz tutgan.

## Manbalar
B (lotin)

**B** (harf) — lotin alifbosidagi ikkinchi harf. Lotin asosidagi deyarli barcha alifbolarda qoʻllanadi. Yunoncha beta (Β, β) harfida kelib chiqqan. [b] undosh tovushini anglatadi, ayrim hollarda yana [p], [v] va b. tovushlarni ham anglatadi.

## Qoʻllanilishi
* Kimyoda **B** — bor belgisi.
* Tibbiyotda **B** — qon guruhi, shuningdek vitaminlar oilasi.
* Fizikada — magnit induksiyasi vektori.
* Matematikada *B*0, *B*1, *B*2 va sh. b. — Bernulli sonlari. 

## Havolalar
* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi
D (lotin)

**D (harf)** - lotin alifbosidagi to`rtinchi harf. Undosh harf, jarangli.

## Havolalar
* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi
Paxtaobod tumani

**Paxtaobod tumani** Andijon viloyatining shimoliy sharqida joylashgan. Paxtaobod tumani viloyat markazi Andijon shahridan 24&nbsp;km shimoliy-sharqda boʻlib, dengiz sathidan 300 metr balandlikda joylashgan. Iqlimi moʻtadil. Aholisi 165 ming kishi (2009-yil) **Paxtaobod tumani**ni Qoradaryo,Tentaksoy,Chirtaksoy daryolari kesib oʻtadi. Tuman markaziga 1975-yilda Paxtaobod shahri maqomi berilgan. Umumiy yer maydoni 26 ming 33 gektar.

**Paxtaobod tumani** — 1926-yil 29-sentabrda tashkil qilingan. 1962-yil 24-dekabrda Izboskan tumani bilan birlashtirilgan. 1970-yil 7-dekabrda yana yangidan tashkil qilingan. Shimoliy va shimoliy-sharqdan Qir-gʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati, gʻarbdan Izboskan tumani, janubdan Andijon tumani, sharqda (58&nbsp;km masofada) Qirgʻiziston Respublikasi va Jalol-quduq tumanlari bilan chegaradosh. Tumanda 1 tabshahar (Paxtaobod), 5 qishloq fuqarolari yigʻini (Boʻston, Ittifoq, Madaniyat, Paxtakor, Uygʻur) bor. Markazi — Paxtaobod shahri

## Tabiati
Tuman hududi viloyatning shimolda, Norin va Qoradaryo vohasidagi yassi tekislikda joylashgan. Relyefi gʻarbdan sharqqa balandlasha boradi. Oʻrtacha balandligi 260 m. Tuproqlari, asosan, boʻz tuproq. Daryo boʻylarida oʻtloqi boʻz tuproq, botqoq-oʻtloqi va botqoq tuproqlar tarqalgan. Yovvoyi hayvonlardan qizilquyruq, qumsichqon, jayra, qoʻshoyoq, koʻrsichqon, kuyon, boʻri, tulki, qobon, boʻrsiq, kaltakesak, ilon va boshqalar, qushlardan: chumchuq, chugʻurchiq, soʻfitoʻrgʻaylar va bashqalar bor. Tuman hududi orqali Qoradaryo, Tentaksoy, Moylisoy oqib oʻtadi. Daryo va soy qirgʻoqlarining ayrim joylari harsang toshlar bilan mustahkamlangan. K,.x. ekinlari Qoradaryo, Moylisoydan sugʻoriladi. Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha harorati —3,5°, iyulniki 26,7°. Eng past harorat —26°, eng yuqori harorat 42°. Vegetatsiya davri 217 kun. Yillik oʻrtacha yogʻin 300-400&nbsp;mm. Yogʻin, asosan, qishda va bahorda yogʻadi.

Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, uygʻur, qirgʻiz, tojik, tatar, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 475 kishi. Shaharliklar 23,2 ming kishi, qishloq aholisi 114,7 ming kishi.

## Xoʻjaligi
Tumanda yetakchi tarmoq qishloq xoʻjaligi hisoblanadi. Paxtachilik, gʻallachilik, sabzavotchilik, polizchilik, bogʻdorchilik, chorvachilik bilan shugʻullaniladi. Paxtaobod tumanida 13 ta shirkat, 406 ta fermer xoʻjaligi bor. Tumandagi jami ekin maydoni 17,4 ming ga, shu jumladan, 8,2 ming ga yerga paxta, 6,8 ming ga yerga don, 280 ga yerga kartoshka, 820 ga yerga sabzavot ekiladi. 996 ga yer mevazor, 92 ga yer tokzor bilan band (2003).

## Statistika
Paxtaobod tumanidagi 41 umumiy oʻrta taʼlim maktabi, 4 ta IDUMI da 35 mingdan ziyod oʻquvchi taʼlim oladi, 3 ta sport, 1 ta musiqa maktabi, 2 ta kasb-hunar maktabi faoliyat koʻrsatadi. 44 ta kutubxona, 4 ta madaniyat va istirohat bogʻi, Oʻzbekiston xalq shoiri Habibiy uy-muzeyi, stadion bor. Tumanda 2 ta kasalxona, poliklinika, 21 ta qishloq vrachlik punkti, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar mavjud.

## Manbalar
R (lotin)

**R** — oʻzbek alifbosining oʻn yettinchi, lotin alifbosining oʻn toʻqqizinchi harfi.

## Havolalar
* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi
V

**V** quyidagilarni anglatishi mumkin:

* V (lotin) - 
* V (kirill) - Oʻzbek kirill alifbosining 3-harfi
Uchtepa tumani

**Uchtepa tumani** — Toshkent shahridagi maʼmuriy-hududiy birlik. Poytaxtning g'arbiy qismida joylashgan. Zamonaviy maydoni 0,03 ming km², aholisi 273,3 ming kishi.. Tuman hokimi Bunyod Mamajonov.

## Tarixi

Toshkent shahrining Akmal Ikromov tumani 1977-yil 15-sentyabrda Chilonzor va Oktyabr tumanlari hududi tarkibida tashkil etilgan. Tuman Sovet davlat va partiya arbobi, Oʻzbekiston SSR rahbarlaridan biri Akmal Ikramovich Ikromov nomi bilan atalgan. 2005 yil 6 mayda Toshkent shahrining Uchtepa tumani deb nomlandi. Tumanning yangi nomi 18-asrdan maʼlum boʻlgan tarixiy Uchtepa (uch tepalik) hududi nomi bilan berilgan..

## Joylashuv va chegaralar

Uchtepa tumani shimol va shimoliy-sharqda Shayxontohur tumani, sharq va janubda Chilonzor tumani, gʻarbda Toshkent viloyatining Zangiota tumani bilan chegaradosh.

Shayxontoxur tumani bilan chegara Istirohat koʻchasi va Kichik halqa yoʻli boʻylab oʻtadi.

Chilonzor tumani bilan chegara Kichik xalqqa yo‘li ko‘chasi (Kichik halqa yo‘li), Zargarlik ko‘chasi, Katta kani ko‘chasi va Guliston ko‘chasi bo‘ylab o‘tadi.

Toshkent viloyatining Zangiota tumani bilan chegarasi Toshkent halqa yoʻli, Boʻzsuv kanali, Qoraqamish kanali boʻylab oʻtadi.

## Geografiya

Tuman hududidan Boʻzsuv, Qoraqamish, Jarariq, Koʻkcha (Birlik oxiri tarmogʻi bilan) suv kanallari oqib oʻtadi. Tumanning obodonlashtirish maydoni 486 gektar (hududning 20 foizi). .

## Transport

Uchtepa tumanida 481 koʼchalar mavjud boʼlib, ularning asosiylari Lutfiy koʼchasi, Mannon Uygʼur koʼchasi, Farhod koʼchasi, Istiroxat koʼchasi, Faziltepa koʼchasi, Nazarbek koʼchasi, Beshqayrag'och koʼchasi va Kichik Halqa Yo'li koʼchasi hisoblanadi..

## Yashash maydoni (Uy-joy fondi)

Tuman tarkibiga Chilonzor massivining 9a, 11-15, 21-26-kvartallari, Karvon bozori, Oʻrikzor, Guliston massivlari kiradi.

## Korxonalar va tashkilotlar
Tumanda 50 ta davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari, 32 ta davlat umumtaʼlim maktablar soni, 1ta Xalq taʼlimi vazirligi tasarrufidagi Xorijiy tillarga ixtisoslashtirilgan davlat umumtaʼlim maktab, 1ta xususiy maktab, 1ta barkamol avlod bolalar maktab, 5 ta kollej, 1ta oliy taʼlim muassasalari, 2 ta bolalar-oʼsmirlar sport maktabi, 3 ta musiqa va sanʼat maktabi mavjud.

Shuningdek tumanda 2 ta madaniyat va aholi dam olish markazi, 2 ta madaniyat va istirohat bogʼi, 1 ta sayilgoh, 2 ta yoshlar mehnat guzarlari bor.

## Ta'lim va fan
Tuman hududida Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti, Davlat soliq akademiyasi, Toshkent yuridik kolleji, Fiskal instituti mavjud.

## Madaniy meros ob'ektlari
Uchtepa tumanida respublika ahamiyatidagi muʼmoriy yodgorliklardan Foziltepa (V-X asrlar) arxeologik yodgorligi, “Soʼpon ota” majmuasi (XVII asr), mahalliy madaniy meros obʼektidan Saidvaqqos masjidi va boshqalar saqlangan.

## Manbalar
Shayxontohur tumani

**Shayxontohur tumani** – Toshkentdagi maʼmuriy-hududiy birlik. 1929-yil Oktabr tumani nomi bilan tuzilgan. 1992-yilda Shayxontohur (Shayx Xovandi Tohur) tumani deb oʻzgartirilgan. 1978-yildan hozirgi chegarada. Shimoli-gʻarbda Zangiota tumani, shimolida Olmazor tumani (sobiq Sobir Rahimov), shimoli-sharqda va sharqda Yunusobod, janubda Chilonzor va Yakkasaroy, gʻarbda Uchtepa tumani (sobiq Akmal Ikromov) tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 2,73 ming ga, shu jumladan koʻkalamzorlashtirilgan maydonlar 0,832 ming ga. Aholisi 360,5 ming kishi (2023). Koʻchalar soni 622 ta. Asosiy magistrallari: Abdulla Qodiriy, Navoiy, Oʻzbekiston, Beruniy shohkoʻchalari, Furqat, Uygʻur, Samarqand darvoza koʻchalari. Xalqlar doʻstligi, Xadra, Chorsu, Oqtepa maydonlari, 48 ta mahalla bor.

Tumanda 3379 ga yaqin korxona va tashkilot mavjud. 9 ta sanoat korxonasi, shundan „Sharq guli“ badiiy, Toshkent tikuvchilik, „Orzu“ ishlab chiqarish birlashmalari, Toshkent matbaa kombinati, koʻnmoʻyna zavodi va boshqa ishlab turibdi. 3069 ga yaqin kichik va oʻrta biznes subyektlari qayd etilgan. Shayxontohur tumanida 18 ta vazirlik, davlat qoʻmitalari va yirik idoralar, meʼmorlik va shaharsozlik bosh boshqarmasi, 11 ta loyihalash instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi, Seysmologiya, Polimerlar kimyosi va fizikasi, Mikrobiologiya institutlari, Webster universiteti, Toshkent kimyo-texnologiya instituti, 16 ta oʻrta maxsus oʻquv yurti, 42 ta umumiy taʼlim maktabi va boshqa muassasa, tashkilotlar bor. 10 ta oilaviy va stomatologiya shifoxonasi, 18 ta poliklinika va ambulatoriya, 8 ta kasalxona xizmat koʻrsatadi. Mustaqillik yillarida tuman hududida Oʻzbekiston konservatoriyasi, Islom universiteti, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti qoshidagi akademik litsey qurildi, Oʻzbek milliy akademik drama teatri, „Chorsu“ savdo markazi binolari hamda Eski joʻva bozori qayta taʼmirlandi.

Eng yirik guzarlari: „Gulzor“, „Ipakchi“, „Koʻkcha“, „Islomobod“. Tumanda „Yangi Kamolon“, „Huvaydo“, „Bogʻkoʻcha“, „Choʻponota“, „Ipakchi“ mahallalarida katta sport maydonlari mavjud. 562 oziq-ovqat, 346 sanoat mollari doʻkonlari, 174 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, „Chorsu“ savdo markazi tuman aholisiga xizmat koʻrsatadi.

Oʻzbek milliy akademik drama teatri, Abror Hidoyatov nomidagi Oʻzbek davlat drama teatri, Satira teatri, Rus yosh tomoshabinlar teatri, sirk, „Sanʼat saroyi“, „Oʻzkoʻrgazmasavdo“ saroyi, 9 ta madaniyat uyi va muassasasi, Kino uyi, 22 ta jamoat kutubxonasi, 4 ta kinoteatr va boshqa, "Paxtakor" stadioni, "JAR" sport majmui, „Sharq“, „Xadra“, „Yoshlar uyi“, „Sun Shine Tyron“ mehmonxonalari ishlab turibdi. Tuman hududida meʼmoriy yodgorliklaridan Koʻkaldosh madrasasi (XVI asr), Yunusxon (XV asr), Shayx Zayniddin bobo (XIII-XIV asrlar) maqbaralari saqlangan.

## Loyihalari
;Mashhur binolari

## Yana qarang
* Jarariq dahasi

## Manbalar
Zarafshon Newmount

**Zarafshon Newmont**, Oʻzbekistonning Navoiy vilpyatidagi Oʻzbek-Amerika qoʻshma korxonasi. Korxona AQShning Newmont Mining korporatsiyasi bilan hamkorlikda tuzilgan. Korxona foydali qazilmalar, xususan oltin topish va ularni qayta ishlanib, keyingi realizatsiyasi bilan shugʻullanadi.

## Manbalar
Rahimjon Otayev (Otauli)

**Otauli (Rahimjon Otayev)** — Oʻzbekiston davlat mustaqilligi yillarida faol ijod qilayotgan taniqli adib, tarjimon, publitsist va munaqqid. U 1949-yilda Chimkent viloyatining Turkiston tumanidagi Chipon qishlogʻida tugʻilgan. 1973-yilda hozirgi Oʻzbekiston Milliy universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Oʻrta maktabda oʻqituvchi, Oʻzbekiston Xalq taʼlimi vazirligida uslubchi, Respublika Matbuot va axborot agentligida maslahatchi muharrir boʻlib ishlagan. 1983-yildan buyon Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida xizmat qiladi.

Otaulining „Osmon to'la yulduzlar“ falsafiy essesi, „Surnay navolari“ qissalar va turkum badialar toʻplami, „Tilsim (Turkiston dostoni)“, „Elchi (Afandi o'lmaydigan bo'ldi)“, „Ulus (Forobiyning do'sti)“, „Zamona zayli“ nasriy dostonlari nashr etilgan. Gazeta-jurnallarda yozuvchining koʻpgina qissalari, hikoyalari, badialari, publitsistik va adabiy-tanqidiy maqolalari eʼlon qilingan. Eron adibi Muhammad Ali Jamolzodaning „Sho’robod“ asarini, Fozil Iskandarning „Quyonlar va bo'g'ma ilonlar“ falsafiy ertagini — rus tilidan, Muxtor Magʻavinning „Tiriklik qo'shig'i“ va Abish Kekilboevning „Poygato'riq“ qissalarini — qozoq tilidan, Toʻlepbergen Qaipbergenov va Ollonazar Abdievning bir qator asarlarini — qoraqalpoq tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Yozuvchi 1984-yilda Eng jumboq tuyg'u publitsistik maqolasi uchun „Sharq yulduzi“ jurnalining yillik mukofoti, 1995-yilda „Tilsim (Turkiston dostoni)“ asari uchun Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasining Alp Jamol mukofotiga sazovor boʻlgan. 2000-yilda "Shuhrat" medali bilan taqdirlangan.

## Havolalar
* Otauli asarlaridan parchalar
* Otauli avtobiografiyasi
* Otauli haqida

## Internetdagi elektron kutubxonalarda
* OʻzLib kutubxonasi
Total Cost of Ownership

**Total Cost of Ownership** bu biror Hardware yoki Software uchun ketadigan harajatni oldindan chamalash. Bu uslub 80 yillardan beri qo`llanilib keladi.

Xarajat turlari

## Bevosita
* Hardware and Software Xarajatlari
* Jarayon (Operational) Xarajatlari
* Boshqaruv (Administrativ) X.

## Bilvosita
Bu xarajat umumiyning 23% und 46% larini tashkil qiladi
* Peer Support
* Casual Learning and Self-Support: O`rganish x.
* Formal Learning
* File and Data Management:
* Application Development:
* Downtime (Sistema ishlamayatgan vaqt) Opportunitat xarajatlar
Darvozabon

**Darvozabon** – baʼzi sport turlarida jamoa oʻyinchilaridan biri. Uning asosiy vazifasi oʻyin davomida raqib guruh tomonidan yoʻnaltirilgan toʻpni oz darvozasiga kirishiga yoʻl qoʻymaslikdan iborat.

Darvozabonlar oʻyin davomida boshqa guruh oʻyinchilariga qaraganda alohida imkoniyatlarga egadirlar. Futbol oʻyinida misol uchun darvozabonlar qoʻllari yordamida oʻynashga huquqlidirlar.
Bundan tashqari darvozabonlar oʻyin davomida boshqa guruh oʻyinchilaridan ajralib turadigan kiyim va maxsus jihozlarda boʻladilar. Misol uchun hokkey oʻyini darvozabonlari jarohat oldini olish maqsadida maxsus yuz qoplamasini bosh kiyim sifatida kiyib oladilar.
Futbol oʻyini darvozabonlari esa toʻpni qulayroq tutib olish maqsadida maxsus qoʻlqopga egadirlar.

## Yana qarang

* Hujumchi (futbol)

* Yarimhimoyachi (futbol)
* Himoyachi (futbol)
* Darvozabon
Benchmarking

**Benchmarking** - biror firmaning kuchsiz tomonlari va biznes jarayonini boshqa o'xshash sohadagi firma bilan solishtirish.

## Manbalar
Yashnobod tumani

**Yashnobod tumani** (avvalgi nomi *Hamza*) — Toshkentdagi maʼmuriy hududiy birlik. 1968-yilda tashkil qilingan. Hamza nomiga qoʻyilgan. Gʻarbda Amir Temur xiyoboni va Yoʻldosh Oxunboboyev koʻchasidan boshlab sharqda Ohangaron yoʻligacha davom etadi. Xududi 3,46 ming ga shu jumladan, koʻkalamzorlar — 172 ga. Aholisi 208,7 ming kishi (2004). Kuchalar soni 220 ta. Asosiy magistrallari: Jarqoʻrgʻon, Lisunov, Hamza, Yoʻldosh Oxunboboyev kuchalari va Fargona, Ohangaron yoʻllari. Yashnobod tumanida 50 ta mahalla mavjud.
## Korxona va tashkilotlar
Tuman hududida 2152 ta tashkilot, shu jumladan, 34 sanoat korxonasi (Toshkent aviatsiya ishlab chikarish birlashmasi, „Toshqishloqmash“, „Toshmargyogʻ“, „Toshkentvino“, „Oʻzbek qogʻozi“, „Oʻzbekiston shampani“, „Toshdonmahsulot“, „Toshkentguruch“ aksiyadorlik jamiyatlari korxonalari va boshqalar); 168 kurilish tashkiloti; temir yoʻl transporti korxonalari — teplovoz va vagon depolari, Toshkent yuk ortishtushirish temir yoʻl stansiyasi bor. Shuningdek, tumanda 37 transport va aloqa korxonalari joylashgan.

Keyingi yillarda tashkil qilingan „Farm Glase“ Uzbekistan—Britaniya, „Tufin“ Oʻzbekiston—Isroil, „LokKolorSintez“ Oʻzbekiston — Shveysariya, „XobasTapo“ Oʻzbekiston—Germaniya—Shveysariya, „NWA“ — Oʻzbekiston—Rossiya qoʻshma korxonalarida import oʻrnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan.

Yashnobod tumanida Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Prezidiumi, 3 ilmiy tadqiqot instituta, Oʻzbekiston milliy axborot agentligi, 25 umumiy taʼlim maktabi, 50 ta maktabgacha tarbiya muassasasi, 5 musika, maktabi, 4 kasbhunar kolleji, Toshkent birinchi tibbiyot instituti va biznes maktabi bor. 9 kasalxona, 30 poliklinika va ambulatoriya muassasasi, 1 qon kuyish stansiyasi faoliyat koʻrsatadi. Aholiga 359 oziq-ovqat, 595 sanoat mollari doʻkonlari, 197 umumiy ovqatlanish, 324 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari xizmat kiladi. 16 jamoat kutubxonasi, 4 kinoteatr, 2 madaniyat saroyi, 4 madaniyat uyi, „BaxtRohat“ dam olish zonasi bor. Turar joy fondining umumiy maydoni 2,5 mln.m2 ga yaqin.
## Manbalar
1950

## Voqealar
* *Ilmiy voqealar*
** Nemis muhandisi Konrad Suze dasturlanuvchi Z4 kompyuterini yigʻdi.
** Minneapolis ilmiy-tadqiqot tashkiloti birinchi tijoriy kompyuter - ERA 1101ni sotuvga chiqardi.
** 17 iyun — Chikagolik jarroh Richard Louler 45 daqiqada dunyoda birinchi boʻlib inson buyragining transplantatsiyasini amalga oshirdi.
** Ingliz matematigi Alan Tyuring kompyuterni ongliligini tekshiruvchi Tyuring testini taklif etdi.
* *Siyosiy voqealar*
** Gʻarbiy Berlin konstitutsiyani qabul qildi.
** 9 fevral — Amerikalik senator Jozef Makkarti davlat departamentida ishlovchi 205 nafar kommunistlar roʻyxatiga ega ekanligini eʻlon qiladi. "Ov" boshlanadi.
* *[[Sport]] voqealari*
** Ilk bora jahon chempionati doirasida Formula-1 turkumidagi avtomobillar poygasi oʻtkazildi.
## Tugʻilganlar

* 22 aprel — Piter Frempton, ingliz qoʻshiqchisi, gitarachi, bastakor, The Herd, Humble Pie guruhlari ishtirokchisi.
* 17 may — Novodvorskaya, Valeriya, mashhur dissident.
* 9 iyul — Viktor Yanukovich, Ukraina siyosatdoni.
* 30 dekabr - Byarne Stroustrup, Daniyalik kompyter olimi, C++ asoschisi.

## Vafot etgan

* 19 mart — Edgar Berrouz, amerikalik yozuvchi, Tarzan haqidagi romanlar muallifi.
* 14 aprel — Ramana Maharshi, hind diniy arbobi va faylasuf.
* 1 iyul — Emil Dalkroz, Shveytsariyalik bastakor va pedagog.
* 5 avgust — Emil Abdergalden, nemis bioximigi va fiziologi.
* 29 oktyabr — Gustav V, Shvetsiya qiroli (1907-1950).
* 5 dekabr — Shri Aurobindo, hind faylasufi, shoir, revolyutsiyachi va Hindiston milliy-ozodlik harakati tashkilotchisi, yogin, guru va Integral yoga asoschisi.

## [[Nobel mukofoti|Nobel mukofotlari]]
* Fizika — Sesil Frenk Pauell — "Yadroviy jarayonlarni tadqiq etishning fotografik metodlarini va shu metodlar yordamida mezonlarni kashf etganligi uchun".
* Kimyo — Otto Pol Hermann Dilz, Kurt Alder
* Tibbiyot va Fiziologiya — Edvard Kalvin Kendall, Tadeush Reyhshteyn, Filip Shouolter Hench
* Adabiyot — Bertran Rassel — "Ratsionalizm va gumanizmning yorqin vakillaridan biri, Gʻarbda soʻz va fikr erkinligi uchun kurashuvchi shaxs sifatida".
* Tinchlik — Ralf Banch — "Regional hamkorlikni mustahkamlash yoʻlida Skandinaviya parlamentlararo ittifoqini tuzganligi uchun".
CRM

CRM () bu haridor aloqalari boshqaruvi/

Rivojlangan mamlakatlarda keng qoʻllanadi. Har bir firma, korxona oʻz haridorlari bilan doimiy aloqa saqlab qolish uchun kerakli ishlarni amalga oshiradi.

### Turlari:

* Analitik CRM Strategik
* Operativ CRM
* Challenge CRM Kanal boshqaruvi

CRM da ABC Analiz ham muhim oʻrin tutadi.

**CRM**  – bu shunday qulay vositaki mijozlar yoki hamkorlar bilan aloqa maʼlumotlarini saqlashga, sotish imkoniyatlarini aniqlashga, xizmat koʻrsatishdagi muammolarni aniqlashga va marketing kompaniyalarini boshqarishga imkon beradi.

## Vazifasi

CRM tizimlar biznesdagi deyarli barcha vazifalarni hal qilishga imkon beradigan keng funktsional imkoniyatlarga ega. Misol uchun:

### Sotuvda

* Kompaniyaga barcha murojaatlarni turli xil aloqa kanallari orqali saqlab olish;
* Mijozlar bazasini, shu jumladan potentsial haridorlarni saqlab borish;
* Barcha operatsiyalar bo'yicha ma'lumotlarni saqlab borish (bosqich nomi, loyiha bilan ishlayotgan xodim va boshqalar);
* Ishlash mudatti va vazifalar uchun vaqt taqsimoti;
* xodim ishini kuzatib borish.

### Boshqaruv

* xodimlar bazasini saqlash;
* Ish bajarilishini kuzatib borish;
* Vazifalarni taqsimlash;
* xodim ishini baholash.

### Moliya

* Barcha kirim va chiqimlar bo'yicha ma'lumotlarni yig'ib borish;
* Siz hamkorlikni kengaytirishingiz mumkin boʻlgan istiqbolli mijozlarni aniqlash uchun mijozlarni tahlil qilish.

### Marketing

* Marketing ma'lumotlarini yig'ish va tahlil qilish;
* Turli manbaalarda reklama samaradorligini baholash;
* Har bir segmentni baholash bilan iste'molchilarni guruhlash.

## Manbalar
Taʼminot zanjiri boshqaruvi

**Taʼminot zanjiri boshqaruvi** (, **SCM**) — butun tovar oqimini optimallashtirish bilan bogʻliq soha.

## Qoʻshimcha

* Ferenc Szidarovszky and Sándor Molnár (2002) *Introduction to Matrix Theory: With Applications to Business and Economics*, World Scientific Publishing. Description and preview.
* FAO, 2007, Agro-industrial supply chain management: Concepts and applications. AGSF Occasional Paper 17 Rome. 
* Haag, S., Cummings, M., McCubbrey, D., Pinsonneault, A., & Donovan, R. (2006), Management Information Systems For the Information Age (3rd Canadian Ed.), Canada: McGraw Hill Ryerson 
* Halldorsson, A., Kotzab, H., Mikkola, J. H., Skjoett-Larsen, T. (2007). Complementary theories to supply chain management. Supply Chain Management, Volume 12 Issue 4, 284-296.
* Hines, T. (2004). Supply chain strategies: Customer driven and customer focused. Oxford: Elsevier.
* Hopp, W. (2011). Supply Chain Science. Chicago: Waveland Press.
* Kallrath, J., Maindl, T.I. (2006): Real Optimization with SAP® APO. Springer .
* Kaushik K.D., & Cooper, M. (2000). Industrial Marketing Management. Volume29, Issue 1, January 2000, Pages 65-83
* Kouvelis, P.; Chambers, C.; Wang, H. (2006): *Supply Chain Management Research and Production and Operations Management: Review, Trends, and Opportunities.* In: Production and Operations Management, Vol. 15, No. 3, pp.&nbsp;449-469.
* Larson, P.D. and Halldorsson, A. (2004). Logistics versus supply chain management: an international survey. International Journal of Logistics: Research & Application, Vol. 7, Issue 1, 17-31.
* Simchi-Levi D., Kaminsky P., Simchi-levi E. (2007), Designing and Managing the Supply Chain, third edition, Mcgraw Hill
* Stanton, D. (2017), *Supply Chain Management For Dummies*, First Edition. Wiley New York.
Turmush tarzi

**Turmush tarzi** — kundalik hayot kechirish yoʻli. Lotin tilida *modus vivendi* deyiladi. Turmush tarzi shaxs dunyoqarashini aks ettiradi. Masalan, diniy dunyoqarashli shaxs turmush tarzi din normalari (spirtli ichmaslik, ibodat qilish) bilan belgilansa, ekologiyaga berilgan shaxs turmush tarzi atrofni kirlatmaslikka tirishish bilan xarakterlanadi.

**Turmush tarzi** — shaxs, ijtimoiy guruh, elat, millat, xalqning kundalik hayotini ifodalovchi tushuncha. Turmush tarziga turli jihatlar: falsafiy, sotsiologik, ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-guruhiy va boshqa nuqtai nazardan yondoshiladi. Shaxs, ijtimoiy guruh Turmush tarzi muayyan davr shart-sharoitlarining butun majmuasi bilan belgilanadi. Turmush tarzi ijtimoiy kategoriya. U turmush darajasi deb ataladigan iqtisodiy kategoriyaga nisbatan kengdir. Turmush darajasi, asosan, miqdor koʻrsatkichiga ega boʻlsa, Turmush tarzi ning mohiyati, mazmuni va namoyon boʻlish shakllari koʻp holatda kishilarning hayot kechirishi, mehnati, sogʻligi va hatto xulq-atvori bilan ifodalanadi. Muayyan elat, millat va xalqning Turmush tarzi ularning yashash joylari bilan bogʻliq holda shakllanib oʻzgarib boradi. Oʻzbek xalqi oʻz gʻayot faoliyatida kamtarlik, kattalarga hurmat, mehnatsevarlik, bagʻrikenglik, sofdillik kabi axloqiy xislatlarga alohida eʼtibor beradi. Oʻzbek xalqidagi bunday fazilatlar milliy urf-odat va anʼanalarda, kundalik hayot tarzi va millatlararo munosabatlarda aks etgan. Xalqimiz hayotida odob-axloq meʼyorlari asosidagi rasm-rusumlar, anʼanalar va odatlarning ahamiyati beqiyosdir. Oʻzbek xalqi azaldan jamoa boʻlib yashab, mahalla, qoʻshnichilik udumiga qatʼiy rioya qilgan. Oilada tugʻilgan har bir goʻdakka yaxshi niyat bilan ism qoʻyilgan, savodini chiqarish uchun uni ustozmuallim qoʻliga topshirilgan. Farzandlarni hunarli va uyjoyli qilish otaonalar faoliyatining eng muhim vazifasiga aylangan. Odamlarning, xususan, yoshlarning yurishturishi, ular amal qiladigan tamoyillar hamisha jamoa nazarida boʻladi.

Akbar Oʻtamurodov.

Turmush tarzi - yashash shakli va hatti-harakatlar orqali aks etuvchi xulq-atvorning tashqi tomonidir.
Submadaniyat

**Submadaniyat** ( — „ost“ va madaniyat) jamiyatshunoslik, antropologiya va madaniyatshunoslik atamasi boʻlib, jamiyat madaniyatining keskin farqlanuvchi bir qismini anglatadi. Submadaniyat ichida oʻziga xos kiyinish, jargon, hatti-harakat va boshqa madaniy normalar boʻlishi mumkin. Submadaniyatlar milliy, demografik, professional, geografik va boshqa asoslarda shakllanishi mumkin. Bundan tashqari yoshlar orasidagi submadaniyatlar alohida ajratiladi.

## Manbalar
8-iyul

**8-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 189- (kabisa yilida 190-) kuni. Yil yakuniga 176 kun qoladi.

## Bayramlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-iyul bayramlari]]*

## Voqealar

*Yana qarang: [[:Turkum:8-iyul voqealari]]*
* 1659 — Qonotop jangi.
* 1686 — Buda qamali.
* 1709 — Shimoliy urush: Poltava jangi *(tasvirda)*.
* 1998 — Google asoschisi Larry Page „To google“ () feʼlini soʻzlar roʻyxatiga kiritdi.

## Tavalludlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-iyulda tugʻilganlar]]*

## Vafot etganlar
*Yana qarang: [[:Turkum:8-iyulda vafot etganlar]]*

## Havolalar
*  days.peoples.ru
FM-2030

**F.M. Isfandiyoriy** (inglizcha F.M. Esfandiary) (15-oktabr, 1930 — 8-iyul, 2000), ilmiy-fantast, yozuvchi, futurolog, Belgiyada tugʻilgan, kamida 100 yil yashashiga va 2030-yilda yubileyini nishonlashiga umid qilganligi ketidan ismini keyinchalik FM-2030, deb oʻzgartirgan.

## Manbalar
Magnum opus

**Magnum opus** (lotincha *buyuk ish*) yoki *opus magnum* — muallif, rassom yoki bastakorning shoh asari.

## Misollar

## Shuningdek
* Shedevr
* Shoh asar
Oʻn yillik

**Oʻn yillik** deganda, koʻpincha oʻnlik raqamlari bir xil boʻlgan yillar majmui tushuniladi (masalan, 1980-yillar - 1980-yildan 1989-yilgacha). Shuningdek, oʻn yilga teng har qanday vaqt oraligʻiga ham aytiladi.

## Yana qarang
* Yil
* Asr
* Mingyillik

## Mgugfanbalar
HIM

**HIM** (sobiq **His Infernal Majesty**) fin rok-guruhidir. Musiqiy janri borasida aniq toʻxtamga kelingani yoʻq. Guruh aʼzolari **love metal** janriga taalluqli ekanliklarini uqtirishadi (bu ularning toʻrtinchi albomining nomi hamdir). Lekin munaqqidlar ularni gothic rockerlar, deyishadi.

## Albomlar

* Greatest Lovesongs Vol. 666 (1997)
* Razorblade Romance (1999)
* Deep Shadows and Brilliant Highlights (2001)
* Love Metal (2003)
* Dark Light (2005)
* Venus Doom (2007)
* Screamworks: Love in Theory and Practice (2010)

## Havolalar
* HIM rasmiy sahifasi 
* HIMzone666  & HIMzone666.forum  HIM haqida olmon forumlari
Imomat Hukmlari

Imomat hukmlari

a) Imomlikka eng haqli kishi qavm ichidagi Allohning kitobida eng mohiri (tajvidga usta, koʻp yod olgan, qiroati chiroylisi…)dir. Agar bu borada teng boʻlsalar, sunnatni yaxshiroq biluvchilari imomlik qiladi. Agar sunnatni bilishda ham teng boʻlsalar, eng avval hijrat qilganlari, hijratda ham teng boʻlsalar, yoshi kattalari, agar shunda ham teng boʻlsalar, eng birinchi islomga kirganlari imomlik qiladi.b) Bir kishi egalik qiladigan joyda ikkinchi kishi uning ruxsatisiz hargiz imomlik qilmasin, masalan, mehmon mezbonning uyida agar mezbon imomlikka yaroqli boʻlsa. Tik turishga qodir kishi oʻzidan ojiz kishi orqasida turib namoz oʻqimaydi. Faqatgina mahalla imomi kabi rotib imom kasalligi tufayli oʻtirib namoz oʻqisa, maʼmumlar ham oʻtirib namoz oʻqiydilar.

Agar imom tahoratsiz yoki biror joyiga najosat tekkan holida namoz oʻqib bersa va buni faqat namoz oʻqib boʻlgandan keyingina bilsa, u ham uning ortida namoz oʻqiganlar ham namozni qaytadan oʻqimaydilar. Tahoratsiz oʻqigan holatdagina imomning oʻzi namozini qaytadan oʻqiydi. Qavmning aksar qismi imomni yomon koʻrsa, imom bunday qavmga imomlik qilishi makruh. Tahoratli kishi tayammum qilgan imomning ortida turib namoz oʻqishi joizdir.
## Manbalar
Leybl

**Leybl** yoki **Musiqa kompaniyasi** (inglizcha *record label* – „yozish yorligʻi“) – audio- va videomahsulot ishlab chiqarish, tarqatish hamda reklama qilish bilan shugʻullanuvchi kompaniyalarning savdo belgisi. Odatda asarlarni nashr etish, ishlab chiqarish jarayoni, ishlab chiqarish, tarqatish, targʻib qilish, mualliflik huquqini kuzatish, yangi sanʼatkorlarni topish, rivojlantirish va shartnomalar tuzish bilan shugʻullanadi.
## Manbalar