Maia Sandu

**Maya Grigoryevna Sandu** — Moldaviyaning davlat va siyosat arbobi. 2020-yil 24-dekabrdan Moldova Respublikasi Prezidenti hisoblanadi.

Moldova Respublikasi taʼlim vaziri 2012-yil 24-iyuldan 2015-yil 30-iyulgacha Moldova Respublikasi parlamenti aʼzosi.

2016 va 2020-yilgi saylovlarda Moldova prezidentligiga nomzod.

## Biografiyasi
U 1972-yil 24-mayda Moldaviya SSR Falesti viloyati Risipeni qishlogʻida veterinar Gregori va oʻqituvchi Emiliya Sandu oilasida tugʻilgan.

1989—1994-yillarda Moldova Iqtisodiy taʼlim akademiyasi boshqaruv fakultetida tahsil olgan. 1995—1998-yillarda Moldova Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi magistraturasida xalqaro munosabatlar boʻyicha tahsil olgan. 2010-yilda Garvard Davlat boshqaruvi institutini tamomlagan.

Rumin, rus, ingliz va ispan tillarini yaxshi biladi. Ruminiya fuqaroligiga ega.

Turmushga chiqmagan, farzandi yoʻq. Kishinyovda 74 m² maydonli ikki xonali kvartirada yashaydi. Shuningdek, 2007-yilda ishlab chiqarilgan Toyota RAV4 avtomobili bor.

## Professional faoliyat
1994-yil 1-iyuldan Maya Sandu Moldova Iqtisodiyot vazirligi Tashqi iqtisodiy aloqalar departamentining Yevropa Ittifoqi va Qora dengiz havzasi mamlakatlari bilan hamkorlik boʻlimi bosh mutaxassisi lavozimida ishlagan va 1996-yil iyun oyida Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar bilan hamkorlik boʻyicha bosh boshqarmasida maslahatchi boʻlib ishlagan.

1997—1998-yillarda Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar bilan hamkorlik bosh boshqarmasi oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan.

1998—1999-yillarda Jahon bankining Kishinyovdagi ofisida maslahatchi, 1999—2005-yillarda esa iqtisodchi boʻlgan.

2005—2006-yillarda Moldova Iqtisodiyot vazirligida Makroiqtisodiy siyosat va rivojlanish dasturlari bosh boshqarmasi direktori, 2007-yilning mart-sentyabr oylarida Moldovadagi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot dasturi boʻyicha dastur koordinatori, 2007-yilda esa Moldova Iqtisodiyot vazirligida ish faoliyatini olib borgan.

2010—2012-yillarda Vashingtonda (AQSh ) Jahon banki ijrochi direktorining maslahatchisi boʻlgan.

## Taʼlim vaziri
2012-yil 24-iyulda u Moldova Taʼlim vaziri etib tayinlandi. Vazir sifatida u bir qator islohotlarni amalga oshirishni boshladi, xususan, milliy imtihonlarni oʻtkazish qoidalari oʻzgartirildi. Imtihon jarayonini nazorat qilish tizimi kuchaytirildi, koʻplab markazlarda bakalavriat imtihonlari oʻtkaziladigan xonalarga kirish joylariga metallizatorlar oʻrnatildi, barcha oʻquv xonalari videokuzatuv kameralari bilan jihozlandi. Shu bilan birgalikda firibgarlik bilan qoʻlga tushgan talabalarning barcha imtihon topshiriqlari natijalari bekor qilindi va talabalar qoʻshimcha sessiya topshirish imkoniyatlaridan ham mosufo qilindi. Bunday oʻzgarishlar jamiyatda bir qancha noroziliklarga sabab boʻldi va jamiyatning fikricha bunday qattiq imtihon talablar talabalarga ruhiy pisxologik bosim boʻladi deb hisobladilar.

2014-yil oxirida yangi Taʼlim kodeksi loyihasi umumiy muhokamaga qoʻyildi. Ushbu loyihaga koʻra, taʼlim 18 yoshga toʻlgunga qadar majburiy boʻlishi mumkin, maktab direktorlari esa faqat ikki muddat davomida oʻz lavozimlarida qolishi mumkin, oʻquv dasturlariga ingliz tili majburiy kiritilishi mumkin, maktablarda rus tili ixtiyoriy oʻrganiladi. Bundan tashqari, oliy taʼlim muassasalarida yangi Yevropa tizimi boʻyicha baholash tizimi taklif etildi. Taʼlim kodeksi loyihasida turli bosqichlarda taʼlim sifatini taʼminlash va attestatsiyadan oʻtkazish boʻyicha yangi tuzilmalarni, yaʼni Milliy maktab inspektsiyasi va Kasb-hunar taʼlimi sifatini taʼminlash milliy agentligini, oliy taʼlim tizimida „Kasbiy taʼlim sifatini taʼminlash boʻyicha kengash“ni tashkil etish koʻzda tutilgan edi.

## Siyosiy faoliyat
2014-yil 7-sentyabrda Moldova Liberal-demokratik partiyasi tomonidan uyushtirilgan mitingda Mayya Sandu partiyaga qoʻshilganini eʼlon qildi. Biroq, 2015-yil may oyida u telekanallardan biriga bergan intervyusida „u partiyaning“ aʼzosi, ammo rasman qogʻozda PLDM aʼzosi emasligini" aytdi.

2015-yil oxirida Mayya Sandu oʻzining „Maya Sandu bilan bir qadam tashla“ Yevropaparast siyosiy harakatini yaratishini eʼlon qildi, keyinchalik u Harakat va birdamlik partiyasiga aylantirildi. 2016-yil 16-mayda boʻlib oʻtgan partiya taʼsis qurultoyida bir ovozdan Maya Sandu partiya raisi etib saylandi.

2016-yil kuzida 2016-yil 30-oktabrda boʻlib oʻtgan Prezident saylovida „Harakat va birdamlik“ partiyasidan nomzod sifatida koʻrsatildi. " Qadr-qimmat va haqiqat " partiyasi nomzodi Andrey Nastase bilan Xalqaro Respublika instituti va Konrad Adenauer jamgʻarmasi tomonidan oʻtkazilgan ijtimoiy soʻrovlar natijasida aniqlanadigan yagona nomzod koʻrsatish boʻyicha kelishuvga erishildi. 15-oktabr kuni Maya Sandu oʻng-markazchi muxolifat kuchlarining prezidentlik saylovlarida yagona nomzodi boʻlishi rasman eʼlon qilindi va Andrey Nastase saylovdan oʻz nomzodini uning foydasiga qaytarib oldi. 2016-yil 30-oktabrda boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarining birinchi bosqichida Maya Sandu 38,71 % ovoz bilan ikkinchi oʻrinni egalladi.

2016-yil 13-noyabrda boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovining ikkinchi bosqichida 47,895 % ovoz bilan ikkinchi oʻrinni egallagan Mayya Sandu, saylovda 52,11 % ovoz olgan Igor Dodonga peshqadamlikni boy berdi.

## Moldova Respublikasi Bosh vaziri
2019-yil 8-iyunda u Moldova Respublikasining 13-bosh vaziri etib saylandi. Biroq ertasi kuni Konstitutsiyaviy sud bu qarorni bekor qildi va Pavel Filipni prezident vazifasini bajaruvchi lavozimga qaytardi.

Prezident Igor Dodon navbatdagi lavozimidan chetlashtirilgach va uning vakolatlari Pavel Filipga oʻtkazilgandan soʻng, 2019-yil 9-iyun kuni oʻzining birinchi farmoni bilan Moldova parlamentining 10-chaqiriq ni tarqatib yubordi. Shu bilan birga, parlament va yangi hukumat bu qarorni amalga oshirishdan bosh tortdi.

8-iyun kuni Yevropa Ittifoqi tinchlanishga chaqiruvchi bayonot eʼlon qildi va demokratik yoʻl bilan saylangan hukumat bilan ishlashga tayyorligini bildirdi, bunda qaysi hukumat haqida gap ketayotganiga aniqlik kiritilmagan edi. Oʻsha kuni Rossiya Bosh vaziri oʻrinbosari Dmitriy Kozak Demokratik partiyaning harakatlarini „ochiq-oydin jinoiy“ deb atadi. Fransiya, Germaniya, Polsha, Shvetsiya va Buyuk Britaniya Sanduning yangi hukumatini qoʻllab-quvvatlashlarini eʼlon qildilar va vazminlikka chaqirdilar.

2019-yil 12-noyabrda Moldova parlamenti hukumatga ishonchsizlik votumini qabul qildi. Ushbu qaror uchun 101 deputatdan 52 nafari ovoz berdi. Ovoz berishga sabab Vazirlar Mahkamasining Moldova Bosh prokurorini saylash tartibini belgilovchi qonunchilikka oʻzgartirish kiritish tashabbusi boʻldi.

### Tashqi siyosat
Moldovaning Yevropa integratsiyasi, Yevropa Ittifoqi mamlakatining kirishi, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi bilan hamkorlikni qayta tiklash va AQSh bilan yaqinlashish tarafdori.

2020-yil 29-dekabr kuni u Kishinyovda Ruminiya Prezidenti Klaus Yoxannisni qabul qildi. Uchrashuvdan soʻng u *"Respublika Ruminiya yordamida Yevropa makoniga qoʻshilishini" taʼkidladi*. Ruminiya prezidenti, shuningdek, Buxarest Kishinyovga iqtisodiy inqirozga qarshi kurashish va islohotlarni amalga oshirish uchun 100 million yevro miqdorida grant berishga tayyorligini aytdi.

2021-yil 12-yanvarda u Ukrainaga tashrif buyurib, prezident sifatida birinchi xorijiy tashrifini amalga oshirdi. „Borispol“ aeroporti faxriy qorovuli uni „ Ukrainaga shon -sharaf“ soʻzlari bilan kutib oldi. Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy, Bosh vazir Denis Shmigal va Oliy Rada raisi Dmitriy Razumkov bilan boʻlib oʻtgan muzokaralarda ikki davlatning Yevropa integratsiyasi, savdo va energetika xavfsizligi sohalarida oʻzaro hamkorligi masalalari muhokama qildi; Shimoldan Dnestrni chetlab oʻtuvchi Dnestr orqali koʻprik bilan Kishinyov — Soroki — Yampol — Kiev yangi yoʻlini qurish boʻyicha kelishuvlarga erishildi; Dnestryanıning Moldova tarkibiga yanada reintegratsiyasi, Moldova-Ukraina chegarasini birgalikda nazorat qilish va kontrabandaga qarshi kurash; shuningdek, Dnestr GESlar kaskadi doirasida yangi Ukraina GESlarini qurish boʻyicha kelishuvlarga erishishdi. Kelajakda yangi GESlar qurish qarori Moldovani ichimlik suvining muhim qismidan mahrum qilishi va mamlakat uchun ekologik falokatga aylanishi mumkinligi haqida aytib oʻtildi. Tashrif davomida u nomaʼlum askar qabridagi Abadiy shon-sharaf yodgorligida va Golodomor-genotsid milliy muzeyida halok boʻlgan ukrainaliklar xotirasini hurmat bajo keltirdi.

2021-yil 17-19 yanvar kunlari u Bryusselga tashrif buyurdi. U Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boʻyicha Oliy vakili Xosep Borrel bilan muzokaralar oʻtkazdi, unda siyosiy muloqotni qayta tiklash va yevropalik sheriklar bilan yaqin hamkorlikni boshlash, Moldova uchun Covid-19 ga qarshi vaksinalarga tezroq kirishni taʼminlash masalalari muhokama qilindi. fuqarolar, shuningdek, Dnestryanı mintaqadagi vaziyatni muhokama qilishdi. Borrell Yevropa Ittifoqining tinch, inklyuziv va barqaror 5+2 kelishuv jarayoniga sodiqligini tasdiqladi va Moldova Respublikasining xalqaro miqyosda tan olingan chegaralar doirasida suvereniteti va hududiy yaxlitligini soʻzsiz qoʻllab-quvvatlashini taʼkidladi. U, shuningdek, muzokaralar olib bordi: Yevropa Ittifoqi bosh prokurori Laura Koveshi bilan, unda tomonlar Moldovada adliya tizimini isloh qilish va Yevropa prokuraturasi bilan hamkorlik istiqbollarini muhokama qildi; Yevropa Komissiyasi Prezidenti Ursula fon der Leyen bilan „Keyingi yillarda Moldova uchun moliyaviy yordam, shuningdek, Yevropa qadriyatlari va standartlariga yaqinlashish uchun Sharqiy sheriklik rolini“ muhokama qildi.

2021-yil 28-fevral kuni Yevropa Kengashi Prezidenti Charlz Mishel Kishinyovga tashrif buyurdi, bu tashrif Yevropa Ittifoqi bilan assotsiatsiya toʻgʻrisidagi bitimlar imzolangan uchta Sharqiy hamkorlik mamlakatlari — Moldova, Ukraina, Gruziyaga safari doirasida boʻlib oʻtdi.

### Ichki siyosat

#### Bosh vazirni tayinlash va parlament inqirozi
Inauguratsiyadan bir kun oldin, 2020-yil 23-dekabrda Moldova hukumati toʻliq isteʼfoga chiqdi. 2020-yil 31-dekabrgacha bosh vazir vazifasini bajaruvchi amaldagi bosh vazir Ion Chiku oʻz xohishi bilan isteʼfoga chiqqan edi. Chiku bilan birgalikda Bosh vazir oʻrinbosari, Moliya vaziri Sergey Puskuta, Iqtisodiyot va infratuzilma vaziri Anatoliy Usatii va Sogʻliqni saqlash, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri Viorika Dumbreveanu Chicu kabi oʻz vazifalarini bajarishdan ixtiyoriy ravishda voz kechib, Vazirlar Mahkamasini tark etishgan edi. Vazirlar mahkamasining yangi tarkibini shakllantirish (ularning vazifalarini tegishli vazirliklar shtat kotiblari bajarishga kirishdilar). Hozirgi tashqi ishlar va Yevropa integratsiyasi vaziri Aureli Chokoy yangi bosh vazir vazifasini bajaruvchisi boʻldi.

Saylov vaʼdalarida, Mayya Sandu parlamentning 18 deputati siyosiy vektorni oʻzgartirganiga ishora qilib, *"mamlakatning qonun chiqaruvchi organini tarqatib yuborishning huquqiy usullarini"* aniqlash zarurligini eʼlon qildi. Barcha siyosiy tuzilmalar 10-chaqiriq parlamentni tarqatib yuborishni qoʻllab-quvvatladi.

2021-yil 25-yanvarda Sandu yangilangan Oliy Xavfsizlik Kengashining tarkibi toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.

#### Koronavirus pandemiyasi
Mamlakatda yangi SARS-CoV-2 virusining birinchi holati 2020-yil 7-martda qayd etilgan edi — Italiyadan qaytgan ayolda yangi koronavirus aniqlangan. Birinchi oʻlim 2020-yil 18-martda qayd etilgan edi. 2020-yil 17-martda parlament butun Moldova boʻylab 60 kunlik (17-mart — 15-may, 2020-yil) muddatga favqulodda holat eʼlon qilgan edi.

Maya Sandu lavozimga kirishganida mamlakatda kasallanganlar soni 139 435 tani tashkil etgan edi, shundan 123 924 nafari tuzalib ketdi, vafot etganlar soni esa 2 848 tani tashkil etdi.

2021-yil 28-fevralda Moldova Ruminiyadan 21 600 doza Britaniya-Shvetsiya AstraZeneca vaksinasini oldi, bu Ruminiya Prezidenti Moldovaga tashrifi chogʻida vaʼda qilingan 200 000 doza COVID-19 vaksinalaridan iborat gumanitar yordam edi. 4-mart kuni Moldova COVAX dasturi doirasida birinchi 14 400 dozani oldi. 2021-yil 2-martdan boshlab mamlakatda davlat va xususiy klinikalarda aholini bepul emlash boshlandi. 2021-yil 26-fevralda respublikada roʻyxatga olingan Rossiyaning " Sputnik V " vaksinasi 24-aprelda mamlakatga kirdi; AQSh-Germaniya vaktsinasi Pfizer/BioNTech Moldovada ham roʻyxatga olindi

2021-yil 13-mart kuni Moldova Respublikasi Oliy Xavfsizlik Kengashi *koronavirus pandemiyasi munosabati bilan ikki hafta muddatga favqulodda holat eʼlon qilishni tavsiya qildi: qanday cheklovlar joriy etilmoqda", — dedi* Sandu.

### Rossiya bilan aloqalar
Sanduning soʻzlariga koʻra *, „Yevropa taraqqiyoti va integratsiyalashuviga qaramay, Moldova hali ham Rossiya bilan yaxshi, konstruktiv munosabatlarni xohlaydi va biz buni muammosiz amalga oshirish mumkinligiga ishonamiz.* *Biz buning ustida ishlaymiz“*.

## Manbalar

## Havolalar

* Maia Sandu, Guvernul Gaburici shahridagi Ministru al Educației
* Maia Sandu haqida nomaʼlum, Balti mustaqil portali
* Harakat va birdamlik partiyasi