Charlz Rolls

**Charlz Styuart Rolls-** Britaniyada avtomobilsozlik va aviatsiya ixtirochisi.1877-yil 27-avgustda tugʻilgan.(1910-yil 12-iyulda vafot etgan). U Genri Roys bilan Rolls-Royce avtomobil ishlab chiqarish firmasiga asos solgan. U aviatsiya halokatida halok boʻlgan birinchi britaniyalik edi, samalyotning dumi Rayt Flyer Bornmutdagi uchish displeyi paytida uzilgan. U oʻsha paytda 32 yoshda edi.

## Hayotning boshlangʻich davri

Rolls Londonning Berkeley maydonida tugʻilgan, 1-baron Llangattock va Lady Llangattock ning uchinchi oʻgʻli. Londonda tugʻilganiga qaramay, u ajdodlari uyi (Uelsning Monmouthyaqinidagi The Hendre shahri) bilan mustahkam oilaviy aloqani saqlab qoldi.U Berkshirdagi Mortimer Vicarage tayyorgarlik maktabida taʼlim olgandan soʻng,  Eton kollejida tahsil oldi, bu yerda dvigatellarga boʻlgan qiziqishi unga "iflos Rolls" laqabini berdi.

1894-yilda u Kembrij dagi xususiy Crammer da qatnashdi va unga 1895-yilda Kembrij dagi Trinity kollejiga kirishiga yordam berdi  u oʻsha yerda amaliy fanlarni va mexanikani oʻrgandi. U 1896-yilda, 18 yoshida Parijga  oʻzining birinchi avtomobili Peugeot Phaeton ni sotib olish uchun bordi.Soʻng Fransiya avtomobil klubiga qoʻshildi. Uning Peugeot mashinasini  Kembrij dagi birinchi avtomobil deb oʻylashadi va Wales ga tegishli birinchi uchta mashinadan biri boʻlgan.Dastlabki avtomobil ishqibozi boʻlib, u avtotransport vositalariga Lokomotiv qonunlari tomonidan kiritilgan cheklovlarga qarshi kurash olib boradigan  Oʻzi yurar Harakat Assotsiatsiyasiga qoʻshildi va 1897-yilda Assotsiatsiya birlashgan Buyuk Britaniya avtomobil klubining asoschisi boʻldi

Rolls velosipedchi boʻlgan va boʻsh vaqtlarida Kembrij dagi velosiped poygalarida qatnashgan.U 1896-yilda  yarim koʻkni mukofotini qoʻlga kiritdi va keyingi yili Kembrij universiteti velosiped klubining kapitani boʻldi.

Rolls 1898-yilda Kembrij Universitetini tamomlagach, *Santa Maria* bugʻli yaxta daishlay boshladi, undan soʻng esa Crewe da London va Shimoliy Gʻarbiy temir yoʻlda ishladi. Lekin, uning qobiliyati amaliy muhandislik koʻra savdo va avtomobil muhandislik koʻproq edi; 1903-yil yanvarida otasi tomonidan taqdim etilgan 6600 funt sterling yordamida u Britaniyaning birinchi  avtomobil dillerligni boshladi. Fransuz Peugeot va Belgiya Minerva avtomobillarini import qilish va sotish uchun Fulham dagi Lilli Hall da joylashgan Britaniyaning birinchi avtosalonlardan biri CS Rolls & Co.

## Roys bilan hamkorlik
 

Rolls ni Royal klubidagi doʻsti  Genri Edmunds (Royce Ltd direktori) Genri Roys bilan tanishtirdi.  Edmunds unga Roys ning mashinasini koʻrsatdi keyin Rolls va Roys oʻrtasida tarixiy uchrashuv 1904-yil 4-mayda Manchester dagi Midland mehmonxonasida boʻlib oʻtdi. Uch yoki toʻrt silindrli avtomobillarni afzal koʻrganiga qaramay, Rolls ikki silindrli Royce 10 dan taassurot qoldirdi va 1904-yil 23-dekabrdagi kelishuvda Royce ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan barcha mashinalarni olishga rozi boʻldi. Ular ikki, uch, toʻrt va olti silindrli boʻlib, Rolls-Royce sifatida nishonlanadi.

Rolls-Royce Limeted, (10 ot kuchiga ega Rolls-Royce)  Parij salonida  1904-yilda namoyish etildi, lekin reklamada asosan Rolls ismi Roycega nisbtan koʻrsatildi. 1906-yilda Rolls va Royce Rolls-Royce Limited ni yaratish orqali hamkorlikni rasmiylashtirdi, Rolls yiliga 750 funt sterling maoshi bilan bosh texnik muhandisligini bajaruvchi direktorligini oʻz zimmasiga oldi va 10 000 funt sterling dan koʻp foydaning 4 foizi bilan toʻlashni qabul qildi. Rolls moliyaviy qoʻllab-quvvatlash va biznes yutuqlari Royce ning texnik tajribasi bilan toʻldirgan. 1907-yilda Rolls-Royce Limited CS Rolls & Co ni sotib oldi va Rolls ning biznesini kompaniyasi ichiga jamladi.

Rolls Rolls-Royce-ning jim-jitlik va silliqligini eʼlon qilish uchun koʻp kuch sarfladi soʻng 1906-yilning oxirida yangi avtomobillarni koʻproq sotilishi uchun AQSh ga sayohat qildi. 1907-yilga kelib kompaniya avtomoshinalar sifatli va ishonchliligi uchun mukofotlarga sazovor boʻldi. Ammo 1909-yilga kelib Rolls ning biznesga boʻlgan qiziqishi pasayib ketdi va yil oxirida u texnik boshqaruvchi direktor lavozimidan isteʼfoga chiqdi va ijrochi boʻlmagan direktor boʻldi.[1]

## Havaskor uchuvchi

Rolls havaskor uchuvchi boʻlgan va dastlab havo sxarida uchuvchi boʻlib, 170 dan ortiq havo sxarida parvoz qilgan. 1903-yilda u bir martalik eng uzoq parvozi uchun Gordon Bennet oltin medalini qoʻlga kiritdi.

1907-yilga kelib Rolls ning uchishga boʻlgan qiziqishi kuchaydi va u Roys ni aeromotorni loyihalashga koʻndirishga harakat qildi.Samayotda parvoz qilgan ikkinchi Britaniyalik u boʻlgan. Uchuvchi Wilbur Wright parvozi 1908-yil 8-oktyabrda d'Auvours lagerida (Le Mandan oʻn bir kilometr sharqda joylashgan)  toʻrt daqiqa-yu yigirma soniya davom etdi. U Short Brothers tomonidan yaratilgan oltita Wright Flyer samolyotlardan birini Wright Brothers litsenziyasi asosida sotib oldi va 1909-yil oktyabr oyi boshidan 200 dan ortiq parvozlarni amalga oshirdi. 1901-yilda Frank Hedges Butler bilan birga havo sharlari klubining asoschisi, 1910-yilning mart oyida Royal Aero Club ga aylangan, u samolyotda uchish uchun ikkinchi litsenziya olgan shaxs edi. U 1910-yil 2-iyunda 95 daqiqa davom etgan samolyotdagi parvozda  La-Mansh boʻgʻozini toʻxtovsiz ikki marta kesib oʻtgan birinchi odam boʻldi La-Mansh birinchi Sharqiy havodan oʻtishini oʻz ichiga olgan, bu jasorati uchun u Qirollik Aero klubining oltin medaliga sazovor boʻlgan. Monmouth da parvozni xotirlash uchun haykal  Kethleen Scott Doverbor

## Oʻ

## lim

1910-yil 12-iyulda 32 yoshida Rolls,avto halokatda halok boʻldi  Bournemouth dagi Hengistbury Airfield,  Southbourne, Bournemouth uning dumi Wright Flyerining uchar display paytida sindirilgan. U  aviatsiya halokatida kuchli samolyot bilan halok boʻlgan birinchi Britaniyalik va xalqaro miqyosda oʻn birinchi odam edi. Shuningdek, bu Buyuk Britaniyadagi birinchi kuchli aviatsiya halokati edi.

Uning qabri Llangattock - Vibon-Avel dagi Avliyo Cadocʼs cherkovining hovlisida joylashgan boʻlib, u yerda Rolls oilasining aksariyati turli xil  oilaviy qabrlarga koʻmilgan. Uning qabri Llangattock Manor ning ostida  joylashgan va unda quyidagi yozuv bor:"Qalbi poklar baxtlidir, chunki ular Xudoni koʻradilar."Monmouth dagi Agincourt maydonida uning xotirasiga haykal oʻrnatildi, unda uning qoʻllarida biplane  modeli ushlangan. Unga yana bir yodgorlik 1981-yilda Hengistbury aerodromida ishlab chiqilgan Bournemouth dagi Avliyo Pyotr katolik maktabining pastki oʻyin maydonida ochilgan. Sheppey orolidagi Eastchurch dagi  All Saints' cherkovida Rolls va havaskor uchuvchi  Cecil Grecega bagʻishlangan rangli oynasi mavjud. 

2022-yil 12-iyulda Charlz Rolls uchun yodgorlik bagʻishlandi Hengistbury Head, Southbourne, Dorset da, avto turargoh va Hiker kafesi oʻrtasida.

Bu xuddi shu kun, sana va vaqt edi 1910-yilda, uning toʻqnashish  paytida  Hampshire shtatining Southbourne shahrida halokatga uchragan paytdagi kun, sana va vaqt edi Sent-Piter maktabi.

## Madaniy tasvirlar

* Aktyor Robert Powell 1972-1973 yillardagi *"Eduardiyaliklar"* mini-serialida Rolls rolini ijro etadi.

## Eslatma


## Manbalar


## Havolalar

* Works by or about Charles Rolls at Wikisource
*  – More about Charles Rolls
*  – Transcription of the report of his death in a contemporary newspaper
*  – Old Photo of Rolls and the Royal Family
*  – Charles Rolls goes on his first aeroplane flight with Wilbur Wright on 8 October 1908 at Camp D'Auvours, France
* Charles Stewart Rolls Statue, Dover Seafront – Post-renovation photograph and description