Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi

**Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi** () Marokashning Fos shahridagi zaviya (soʻfiylik islomiy diniy majmuasi)dir. U Tijoniyya tariqatining XVIII asrda yashagan asoschisi shayx Ahmad at-Tijoniyga bagʻishlangan boʻlib, uning qabri shu yerda joylashgan.

Zaviya shahar tarixiy madinasi boʻlgan Fas al-Boliyning al-Blida mahallasida, al-Qaraviyin universitetining shimolida joylashgan. U dastlab 1800-yilda qurilgan va keyinchalik kengaytirilgan. Har yili oʻtkaziladigan Mavludi Nabiy chogʻida bu zaviya butun dunyodagi, jumladan Marokash, Jazoir, Misr va ayniqsa Senegalni oʻz ichiga olgan Sahroi Kabir janubidagi Afrikadan boʻlgan Tijoniyya izdoshlarining ziyorat maskaniga aylanadi. Bu at-Tijoniyga bagʻishlangan bir nechta boshqa zaviyalardan biridir.

## Tarixi

Ahmad at-Tijoniy 1789-yilda Jazoirdan Fosga hijrat qilgan. U yerda unga Alaviy sultoni Muvloy Slimon tomonidan bir uy berilgan. Dastlab u bu uyni oʻz tariqati va uning izdoshlarining marosimlari uchun maskan sifatida ishlatgan. Zaviya qurishga qaror qilganida, u va safdoshlari Fosda mos joy izlay boshladilar. Ular al-Blida mahallasida, oʻsha paytda ad-Dardas nomi bilan tanilgan hududdagi vayron boʻlgan, tashlab ketilgan bir binoni tanladilar. Sidi al-Lahbiy nomi bilan tanilgan bir kishi u yerda allaqachon zaviya qurib qoʻygan edi. At-Tijoniy yer uchastkasini oʻz mablagʻi hisobidan sotib olgan; bu mablagʻ halol deb hisoblangan. U, shuningdek, moliyaviy yordamni Alaviy sultoni Muvloy Slimondan ham olgan. Fos aholining bir qismi unga dushmanona munosabatda boʻlib, qurilishni toʻxtatishga urindi, biroq sulton aralashib, ishni davom ettirishga ruxsat berdi.

Qurilish 1800-yilda, aniqrogʻi islomiy taqvim boʻyicha hijriy 1215-yilning Rabi al-avval oyida boshlangan. At-Tijoniy 1815-yilda vafot etganida, u zaviya ichidagi maqbarada dafn qilindi va bu maqbara keyinchalik kengaytirildi. Shundan soʻng, begonalar uchun zaviyaga kirish taqiqlangan va bu joyda boshqa dafn marosimlariga ruxsat berilmagan. Uning safdoshlari marmar sarkofagni oʻz mablagʻlari hisobidan oʻrnatib, uning ustiga at-Tijoniyning, rivoyat qilinishicha, bu yerga dafn etilgan boshqa har qanday kishi doʻzaxga tushishi haqida aytgan soʻzlarini bitib qoʻyganlar. Sarkofag markaziy qismda, eski kirish eshigi roʻparasida joylashgan.

Zaviyaning dastlabki koʻrinishi ikki qismdan iborat edi: maqbara hozirgi minoraga qadar choʻzilgan boʻlib, yana bir qism Bab al-Jiyodgacha choʻzilgan. Keyinchalik zaviya bir tomondan Laranga masjidigacha, boshqa tomondan esa Darb Janiaragacha kengaytirilib, sakkizta eshik qoʻshilgan. At-Tijoniyning izdoshlari fikriga koʻra, u bu kengayishni oʻz hayoti davomida oldindan aytib bergan emish. Uning maʼnaviy va siyosiy ahamiyati sababli, Marokash sultonlari zaviyaga homiylik qilib, uning taʼmiri va ayrim kengaytirish ishlarini moliyalashtirganlar. Bular orasida hovliga qoʻshimchalar qilish, maqbara va minorani yashil koshinlar bilan bezash hamda paygʻambar madhiga oid oyatlar bitilgan yozuvlarni oʻrnatish bor edi. 1881-yilda yangi mehrob qurilgan. 1895-yilda yangi jamoat favvorasi (*saqayya*) va kirish darvozasi qurilgan. 1901-yilda qabr oldidagi devorga yangi naqshlar va yozuvlar qoʻshilgan. 1903-yilda ziyoratga kelgan hojilarni joylashtirish uchun maxsus xona qurildi.

Zaviya (hech boʻlmaganda mustamlaka hukmronligidan avval) Fosdagi musulmonlar panoh soʻrashi mumkin boʻlgan muqaddas joy maqomiga ega bir necha zaviyalardan biri edi. Uning katta hajmli kutubxonasi ham boʻlgan.

2007-yildan beri zaviya vaqti-vaqti bilan Tijoniyya tariqati boʻyicha xalqaro forumga mezbonlik qilib keladi; 2014-yilda bu forumda 47 mamlakatdan kelgan, tariqatga mansub soʻfiy vakillari ishtirok etgan.

## Meʼmoriy tuzilishi
Majmua koʻchaga qaragan juda boy bezatilgan peshtoqi va firuza rangli koshinlar bilan bezatilgan minorasi bilan ajralib turadi.

## Galereya

File:Zawiya al-Tijani DSCF4199.jpg|Zaviyaning shimoliy tomonidagi, minora yaqinidagi bezatilgan eshiklar
File:Zawiya al-Tijani DSCF3659.jpg|Minora
File:"Gebäude für Bildung und Gedenken" — Die Zawiya des Sidi Ahmed Tijani. 06.jpg|Zaviyaning kirish qismi va vestibyuli
File:Zaouiya Tidjaniya de Fès — grille.jpg|Zaviya ichki qismi, at-Tijoniy qabriga qaragan koʻrinish


## Yana qarang

* Marokashda Islom
* Marokashdagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar

## Havolalar