Ukraina Besida teatri

**Ukraina Besida teatri** (; 1916-yilgacha: )) – 1864-yildan 1924-yilgacha faoliyat koʻrsatgan birinchi professional ukrain teatri. Ilk spektakli Lvovdagi Ukraina Milliy uyining (Narodniy Dіm) binosida boʻlib oʻtgan. Teatr Lvovdagi „Ruska Besida“ jamiyati subsidiya ajratgan va vaqti-vaqti bilan Galisiya dieti tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

## Tashkil etilishi

Ruska Besida („Ruteniya suhbatlari“) – adabiy, musiqiy va raqs kechalari, konsertlar, balolar va nutqlar tashkil etilgan jamiyat. Uning vazifalaridan biri teatr tashkil etish boʻlgan. 1861-yilda Yuliyan Grigorovich Lavrivskiy gazetada yozgan maqolada: „Agar biz tilimizning rivojlanishini istasak… biz uning jamoatchilik foydasiga koʻproq jalb qilinishimiz kerak va… biz bu yerda eng yaxshi yordam Lvov teatrni tashkil etish boʻlishi mumkin deb oʻylaymiz… teatr bizga tariximizni oʻrgatadi, kelajakni belgilaydi va bu buyuk yurtni sevishga yordam beradi, sheʼriyat va sanʼatimizga nisbatan hayrat uygʻotadi“.

1864-yil Ukraina Besida teatri yanvar oyida yangi tashkil etilgan teatrga direktor etib avval Jitomirda teatr direktori vazifasida ishlagan Omelian Vasilovich Bachinskiy tayinlagan. 1864-yil 29-mart kuni Lvovdagi Ukraina milliy uyida (*Narodiy dim*) birinchi professional teatr ochilishida ishtirok etgan. Premyerada Grigoriy Kvitka-Osnovyanenko romanidan asoslangan „*Marusiya*“ dramasi qoʻyilgan.

## Oʻsishi
Kost Levitskiy shunday yozgan: „Rank va talabalar teatrga qoʻshilish uchun shoshilishdi, oʻzlarini ona dramalarini rivojlantirishga bagʻishladilar“. Bu yerda katta hayajon boʻlgan, chunki ukrainlar oʻz tilini ochiqchasiga tashlab qoʻyishganida, xalqning ruhini tiklash mumkinligini tushunishgan. Teatr Kolomiya, Stanislavov va Chernivtsi shaharlariga sayohat qilish uchun Lviv tashqarida qoʻshinlarni yubordi. 1864-yil oxirida kompaniya Sambir va Przemyśl orqali sayohat qilgan. Ularning repertuarlari yangi asarlar va tarjimalar bilan boyigan. Teatrning baʼzi aktyorlari Polsha sahnasida ham rollar ijro etganlar va sahna tajribalarining ushbu almashinuvdan keyin Galisiya sahnasida mahalliy repertuarning sanʼat darajasi oshgan.

## Oltin davri
Direktor Teofila Fedorivna Romanovich uchun teatr yaxshi aktyorlik tuzilmasi va repertuarning koʻpayishi bilan boshqariladi. „Galisiya teatrining oltin davri“ deb nomlangan Ivan Biberovich va Ivan Mykolaiovich Hrynevetskiy uchun yoʻl tayyorladi. Ular Pavlo Yakovich Barvinskiyning ukrain tarixiy dramasi, Mixaylo Staritskiy dramasini va Grigoriy Ivanovich Tseglinskiyning burjosa dramasini; Nikolay Lisenko va Semyon Gulak-Artemovskiy operalarini taqdim etadilar; va Friedrich Schiller, Eugène Scribe, Heinrich von Kleist, Karlo Goldoni va Jacques Offenbach hamda Johann Strauss II ning Gʻarbiy Yevropa dramalari, shuningdek, operettalarini qoʻshadi.

## Merosi
Teatr ukrainlar uchun milliy ong uygʻonishining bir qismi boʻlgan va nafaqat Galisiya tarixida doimiy oʻrinni egallagan, balki Markaziy va Sharqiy Ukrainada zamonaviy ukrain teatrining oʻsishiga ham katta hissa qoʻshgan.

## Teatr rejissyorlari

## Taniqli bitiruvchilari

* Amvrosiy Buchma (1891–1957), ukrayinlik aktyor va rejissyor
* Ivan Franko (1856-1916), ukrain shoiri, yozuvchi, ijtimoiy va adabiy tanqidchi, jurnalist, tarjimon
* Marko Kropyvnytskiy (1840–1910), ukrain yozuvchi, dramaturg, kompozitor, teatr aktyor va rejissyor
* Les Kurbas (1887-1937), koʻpchilik tomonidan XX asrning eng muhim ukrain teatr rejissyori deb hisoblangan
* Irena Turkevich-Martines (1899–1983), Lvov Opera va balet teatrida primadonna
* Mikola Voroniy, (1871–1938), ukrain yozuvchi, shoir, aktyor, rejissyor va siyosiy faol
* Aleksandr Zagarov, (1877–1941), rus va ukrain, sovet aktyor va teatr rejissori, oʻzining sanʼat nomi bilan mashhur Zagarov (Zagarov)

## Adabiyotlar

* *Charneskiy S.* Naris іstorії ukraїnskogo teatru v Galichinі. Lvіv, 1934.
* *Lujnitskiy G.* Z іstorії ukraїnskogo teatru. – Kiїv, ch. 2 – 4 і 2. Fіladelfіya 1953. – S. 54.
* *Lujnitskiy G.* Zax.-єvr. repertuar v ukraїnskomu teatrі.
* Lvіvskiy teatr tovaristva „Ukraїnska Besіda“. 1915—1924 / O. O. Bonkovska; Nauk. t-vo іm. Shevchenka v Ameritsі, NAN Ukraїni. Іn-t narodoznav., Іn-t mistestvoznav., folkloristiki ta etnologії іm. M. T. Rilskogo. – L. : Lіtopis, 2003. – 340 c. – (Mistes. teatru). – Bіblіogr.: s. 310—325.
* Almanax „Gomonu Ukraїni“ na 1959. – Toronto, 1958.
* *Proskuryakov V., Yamash Yu.* Arxіtektura ukraїnskix teatrіv. Prostіr і dіya. – Druge vidannya, vipravlene і dopovnene. – Lvіv: Vidavnitstvo Lvіvskoї polіtexnіki; Vidavnitstvo „Srіbne slovo“, 2004. – 584 s.
## Manbalar

## Havolalar

* ONTAKT TV: Tania Stech, Madaniyatning koʻzi, Les Kurbas; Les Kurbas