Hadicha Halima xotun

**Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun** ( – „*hurmatli xonim*“ va „*muloyim/sabrli zot*“; -yilda tugʻilgan – 1440-yilda vafot etgan) **Alime xotun** yoki **Sulton xotun** nomlari bilan ham tanilgan, Candaroğulları bekligi malikasi, Candaroğulları bekligi hukmdori Isfandiyor beyning qizi. Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod II ning xotini.

Hadicha Halima xotun 1440-yilda vafot etganidan soʻng, uning oʻrnini jiyani, akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotun egallagan.

## Hayoti
Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun Candaroğulları bekligining sakkizinchi beyi Isfandiyor beyning qizi boʻlgan.

Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod II Isfandiyor beyga qarshi chiqib, uning isyonchi oʻgʻli Qivamuddin Kozim beyning tomonini oldi va unga oʻz opa-singillaridan biri Fotma Sulton xotunni unashtirdi. Shundan soʻng Isfandiyor bey Murod II ga tinchlik sulhi tuzishni va kelishuvni ikki tomonlama nikoh orqali mustahkamlashni taklif qildi. Murod ham bunga rozi boʻldi va 1425-yilda Adirnada Isfandiyorning qizi Halima xotun bilan turmush qurdi. Murodning boshqa bir singlisi Selçuk xotun esa Isfandiyorning oʻgʻli va vorisi Tojiddin Ibrohim II beyga turmushga chiqdi. Oʻsha yili Halima xotun sulton Murodga oʻgʻil tugʻib berdi va unga Isfandiyor deb ism qoʻyildi. Biroq shahzoda chaqaloqligidayoq vafot etdi.

Ushbu ikki sulola oʻrtasidagi sulolaviy ittifoq bilan Murod II Onadoʻlidagi eng dahshatli dushmani, uning sharqiy hududlarga qadar kengayishiga toʻsqinlik qilib turgan Karamanoğulları bekligiga qarshi qudratli qabila bilan ittifoq tuzdi. Ikki tomon oʻrtasidagi iliq munosabatlar keyingi sulton Mehmed II hukmronligi davrida ham saqlanib qoldi. U Candaroğulları bekligi aʼzolariga Plovdiv va Didymoteicho hududida mulklar ajratdi, keyinchalik ular vaqflarga aylantirildi.

1435-yilda sulton Murod Mara Brankovićga uylanguniga qadar Hadicha Halima xotun sultonning sevimli xotini edi. Ikkala xotin oʻrtasidagi rashk avvaliga Halimaning zarariga hal boʻldi. U saroydan haydalib, Bursaga yuborildi, biroq 1436-yil kuzidan 1437-yil bahorigacha boʻlgan davrda sodir boʻlgan voqea sababli Murod bu safar Maraning oʻzini Bursaga joʻnatib, Halimani yana saroyga qaytardi.

## Vafoti
Hadicha Halima xotun 1440-yilda Bursada vafot etdi.

## Vafotidan keyin
Halimaning oʻlimidan bir necha yil oʻtgach, Murod II uning jiyani, Halimaning akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotungaga uylangan. 1450-yil may oyida Hadicha Murodning kenja farzandi, oʻgʻli shahzoda Ahmadni dunyoga keltirdi. Uni katta oʻgay akasi bilan adashtirmaslik uchun *Kichik Ahmad* taxallusi berildi, katta akasi esa *Katta Ahmad* deb atalgan.

Sulton Murod 1451-yil fevralda vafot etdi va uning Huma xotundan tugʻilgan oʻgʻli Mehmed II taxtga oʻtirdi. Oʻsha paytda Murodning Mehmed II dan boshqa yagona tirik qolgan oʻgʻli 9 oylik chaqaloq Ahmad edi. Merosxoʻrlik aniq qonun bilan tartibga solinmagan boʻlib, bu narsa avval ham Usmoniylar sulolasi ichida nizolarga, hatto fuqarolar urushlariga sabab boʻlgan edi. Shuning uchun Mehmed har qanday xavfni bartaraf etish maqsadida yangi tugʻilgan oʻgay ukasini qatl etishga qaror qildi. Taxtga oʻtirganidan soʻng, 18-fevral kuni u Hadichani huzuriga chaqirdi. Otasi Murodning xotinlari va joriyalari uni taxtga oʻtirgani bilan tabriklab, otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirayotgan paytda, Mehmed Hadichaning hujrasiga bolani boʻgʻib yoki choʻktirib oʻldirish buyrugʻi bilan Ali Bey Evrenosoğlu, yaʼni Evrenosning oʻgʻlini yubordi. Keyinchalik Mehmed bu ishini „Qotillik toʻgʻrisidagi qonun“ni chiqarish orqali qonuniylashtirdi. Ushbu qonunga koʻra, XVII asr oxirigacha sultonga taxt vorislari boʻlgan istalgan erkak qarindoshini oʻz ixtiyoriga koʻra qatl etish huquqi berilgan edi.

Keyinchalik Mehmed II Hadichani otasining amaldorlaridan biri va yangi Onadoʻli beylarbeyi Isʼhoq poshoga turmushga chiqishga majbur qildi. Ularning 8 farzandi, jumladan Halil bey, Shodiy bey, Mustafo Chelebiy, Piri Chelebiy va Ibrohim bey ismli besh oʻgʻli, Hafsa xotun, Fahrunniso xotun va Shohzoda xotun ismli uch qizi boʻlgan.

## Farzandlari
Sulton Murod II va Hadicha Halima xotunning 1 oʻgʻli boʻlgan:
* Shahzoda Isfandiyor (1425–1425).

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*