Muhammad Said Ramazon al-Butiy

**Muhammad Said Ramazon Al-Butiy** ()
(1929-yil, Turkiya — 2013-yil 21-mart, Damashq shahri) —Turkiyalik taniqli sunniy musulmon olimi, yozuvchi va professor.Damashq universitetida dekan oʻrinbosari va Umaviylar masjidida imom boʻlib ishlagan .

Al-Butiy islom huquqi va ilohiyotiga oid oltmishdan ortiq kitob yozgan. U islomdagi to'rtta mazhabga va ash'ariylik e'tiqodiga sodiq bo'lgan islom neotradisionalizmining yetakchi namoyandasi edi .  Uning asarlari islomning dunyoviylik, marksizm va millatchilik kabi qarama-qarshi mafkuralarga qarshi vahhobiylik va islom modernizmining islohotchi harakatlariga qarshi asosiy himoyasi sifatida yuqori baholangan.

2013-yilning 21-martida al-Butiy Damashqdagi Al-Iman masjidida oʻldirilgan. Voqea atrofidagi tafsilotlar hali ham noma'lum.

## Hayoti
Al-Butiy 1929-yilda Turkiyaning Cizre shahri yaqinida joylashgan Jeilka qishlog'ida tug'ilgan . Uning otasi Mulla Ramazon al-Butiy, ulamo bo'lib, Levant, Iroq va Turkiyaning qator mintaqalarida yashovchi kurd qabilasidan bo'lgan . Al-Butiy to'rt yoshga to'lganda, Otaturkning inqiloblari tufayli uning oilasi Damashqqa ko'chib o'tdi.

U boshlang‘ich maktabga oʻqigan va otasidan maxsus diniy saboq olgan . Al-Butiy oʻn bir yoshida Midon shahridagi Manjak masjidida Shayx Hasan Habannaka va Shayx al-Maradlnl bilan Qur’on va Muhammad payg‘ambar biografiyasini oʻrgangan. Keyinchalik masjid Islom yoʻnalishi institutiga aylantirilgach, u 1953-yilgacha Qurʼon tafsiri, mantiq, ritorika va islom fiqhining asosiy tamoyillarini oʻrgandi.

1954-yilda  Al Azhar universitetining shariat fakultetida bakalavriat taʼlimini tamomlash uchun Qohiraga bordi .

## Karyera
Al-Butiy oʻz faoliyatini 1958-1961-yillarda Xomsdagi oʻrta maktabda oʻqituvchilik qilishdan boshlagan . 1960-yilda Damashq universitetining shariat fakultetiga oʻqituvchilikka tayinlangan. U shariat fanlari doktori darajasini olish uchun yana Al Azhar universitetiga bordi va 1965-yilda doktorlik (PhD) darajasini oldi  .

U 1965-yilda Damashq universitetiga qaytib keldi va 1977-yildan 1983-yilgacha shu universitetning shariat fakulteti dekani lavozimida ishladi. Keyinchalik u Damashq universitetida qiyosiy huquq va dinshunoslik bo'yicha o'qituvchisi va Sharfa fakulteti dekani ham boʻlib ishlagan. Al-Butiy qiyosiy huquq professori bo'lib, Islom aqidasi (aqida) va Muhammad payg`ambarning tarjimai holi (siyrat ) bo'yicha o'qituvchilik qilgan .

Al-Butiy Iordaniyaning Amman shahridagi Aal al-Bayt islomiy fondi,  Oksford akademiyasi Oliy Kengashi  va Abu-Dabidagi Tabah fondi Oliy maslahat kengashi aʼzosi edi. .

1979-yilda Suriyada „Musulmon birodarlar ” inqilobi paytida al-Butiy islomiy jangarilarning hujumlarini qattiq qoralagan edi ,  hamkasblarining aksariyati esa muxolifatni qoʻllab-quvvatlagan yoki jim turishgan. 2008-yilda Al-Butiy Damashqdagi Umaviylar masjidiga voiz etib tayinlangan.  

## 2011-yil mart oyida Suriyadagi inqilob va uning pozitsiyasi
2011-yil mart oyida Suriyada inqilob boshlanganidan keyin Al-Butiy hukumatga qarshi namoyishlarni tanqid qildi va namoyishchilarni „Suriyadagi fitna va tartibsizliklarni qoʻzgʻatish uchun masjidlardan foydalanmoqchi boʻlgan nomaʼlum manbalarning chaqiriqlariga” amal qilmaslikka chaqirdi. 

Al-Butiy Suriyada boshlangan namoyishlarni islomga zid deb qoralagan. Al-Butiy namoyishlar boshlanganidan ko'p o'tmay, prezident Asadni yuzlab ayol o'qituvchilarni hijob kiygani uchun ishdan bo'shatish to'g'risidagi qarori uchun  tanqid qildi. Al-Butiyning tanqididan soʻng bu qaror prezident Asad tomonidan bekor qilindi.

## Suiqasd

Al-Butiy Damashq markazidagi Mazraa tumanidagi Al-Iman masjidida talabalarga diniy dars berayotganda o'ldirilgan.  Ma’lumotlarga koʻra, bombali hujumda kamida 42 kishi halok boʻlgan, 84 dan ortiq kishi jarohatlangan. Bu fuqarolar urushi paytida birinchi marta xudkush-terrorchining masjid ichida portlovchi moddalarni portlatib yuborishi edi.

Edinburg universitetining zamonaviy islom boʻyicha oʻqituvchisi Thomas Pierretning fikricha, Al-Butiyning oʻlimi Suriya hukumati uchun „sunniy diniy elita orasidagi soʻnggi ishonchli ittifoqchi”ni yoʻqotganini anglatadi. Pierretning ta'kidlashicha, Al-Butiy "dunyodagi haqiqiy musulmon olim" edi. 

Hujum uchun mas'uliyatni hech kim zimmasiga olgani yo'q, hukumat ham, muxolifat ham hujumni qoralab, bir-birini ushbu jinoyatni sodir etganlikda aybladi. Muxolifat kuchlari orasida masjid ichidagi xudkush terrorchi tomonidan "taniqli din arbobi ... nishonga olinishiga shubha va hayrat" bor edi.

## Ishlar
Al-Butiy 60 ga yaqin diniy va falsafiy kitoblarni (arab tilida) nashr ettirgan. Uning aksariyat falsafiy asarlari „Dor al-Fikr” tomonidan nashr etilgan:

Tanlangan kitoblarga quyidagilar kiradi:

** نقض أوهام المادية الجدلية (Illusions of Dialectical Materialism)
** المذاهب التوحيدية والفلسفات المعاصرة (Monotheistic Schools and Contemporary Philosophies)
** كبرى اليقينيات الكونية :وجود الخالق و وظيفة المخلوق (The Greatest Universal Sureties: The Creator's Existence and the Creature's Function)
** أوربة من التقنية إلى الروحانية – مشكلة الجسر المقطوع (Europe from Technology to Spiritual Life – The problem of a broken bridge)
** حوار حول مشكلات حضارية (Dialogue About Civilizational Issues)
** فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة (The Jurisprudence of the Prophetic Biography and a Brief History of the Rightly guided Caliphate)
** (لحوار سبيل التعايش (ندوات الفكر المعاصر (Dialogue Among Civilizations : The Way for Coexistence (seminars about contemporary thought))
** المذهب الاقتصادي بين الشيوعية والإسلام (Economic Theory Between Communism and Islam)
** قضايا فقهية معاصرة. (Contemporary Jurisprudential Issues) (two volumes)
** المذاهب التوحيدية والفلسفات المعاصرة (Monotheistic Religions and Modern Philosophies)
** باكورة اعمالي الفكرية (The Early fruits of My Intellectual Works)
** منهج الحضارة الإنسانية في القرآن (Methodology of Human Civilization in the Koran)
** (الإسلام والعصر تحديات وآفاق (حوارات لقرن جديد (Islam and Modern Age: Challenges and Prospects (Dialogues for a New Century))
** (التغيير مفهومه وطرائقه (ندوات الفكر المعاصر (The Change, its Concept and Modalities (Modern Thought Seminars))
** دور الأديان في السلام العالمي (The Role of Religions in World Peace)
** حقائق عن نشأة القومية (Facts about the Emergence of Nationalism)
** المرأة بين طغيان النظام الغربي ولطائف التشريع الرباني (Women: The Tyranny of the Western System and the Kindness in Divine Legislation)
** هذا والدي (This Is My Father) (a biography of Mulla Ramadan Al-Bouti)
** مموزين (Momo Zein) (a Kurdish novel by Ahmede Khani
** الجهاد في الإسلام: كيف نفهمه؟ وكيف نمارسه؟ (The Jihad in Islam: How Should We Understand? And How Should We Practice?)
** الإنسان مسير أم مخير (Human beings between compatibilism and determinism)
** هذه مشكلاتهم (These Are Their Problems)
** عائشة: ام المؤمنين (Aisha: Mother of Believers)
** في سبيل الله والحق (In the Sake of God and Rightness)
** الحِكم العطائية شرح وتحليل (Al-Attaúah Advices, Explanation, and Analysis) (4 volumes)
** مشورات اجتماعية (Social advices)
** هذا ما قلته أمام بعض الرؤساء والملوك (That's What I Said to Some presidents and Kings)
** التعرف على الذات هو الطريق المعبد إلى الإسلام (The recognition of self is a Paved Way to Islam)
** من روائع القرآن الكريم (Some Masterpieces of the Holy Koran)
** شخصيات استوقفتني (Personalities That attracted my observation)

Televizion dasturlar:

* لا يأتيه الباطل – Shoam kanali / Sani'ou al Qarar kanali
* Qur'onshunoslik, Suriya sun'iy yo'ldosh televideniesi
* شرح كتاب كبرى اليقينيات الكونية  – "Al Kalaam al Tayyeb" serialida – Al-Resalah sun'iy yo'ldosh TV
* مشاهد وعبر – Al-Resalah sun'iy yo'ldosh televideniesi
* فقه السيرة  – Iqraa TV
* شرح الحكم العطائية – So'fiya kanali.
* الجديد في إعجاز القرآن الكريم– Iqraa TV
* هذا هو الجهاد– Azhari telekanali.

## Manbalar

## Havolalar
* Shayx Butiy asarlaridan ingliz tiliga tarjimalar toʻplami 
* Shayx Said Ramazon al-Butiydan foydali iqtiboslar
* Shayx Butiyning al-Alboniyni rad etishi
* al-La mazhabiy