Yonaguni yodgorligi

**Yonaguni yodgorligi** – Yaponiyadagi Ryukyu orollarining eng janubiy qismida joylashgan Yonaguni qirgʻogʻi suv ostida shakllangan yodgorlik. Ushbu yodgorlik taxminan  boʻlib, Tayvanning sharqiy qismida joylashgan.

Dengiz geologi Masaaki Kimuraning taʼkidlashicha, bu yodgorliklar texnogen pogʻonali monolitlar hisoblanadi. Yaponiya Madaniyat ishlari boʻyicha agentligi ham, Okinava prefekturasi hukumati ham ushbu obyektlarni muhim madaniy yodgorlik sifatida tan olmagan va davlat idorasi saytida tadqiqot yoki saqlash ishlarini olib bormagan.

## Kashf etilishi
Yonaguni dengizida bolgʻa boshli akulalar koʻp boʻlgani tufayli qish oylarida suv ostiga shoʻngʻish uchun koʻplab insonlar bu yerga tashrif buyuradi. 1986-yilda Yonaguni-Cho sayyohlik assotsiatsiyasi direktori Kihachiro Aratake akulalarni kuzatish chogʻida meʼmoriy tuzilmalarga oʻxshab ketadigan baʼzi dengiz tubidagi obyektlarni payqab qolgan. Oradan koʻp oʻtmay, Ryukyus universitetidan Masaaki Kimura rahbarligi ostida bir guruh olimlar ushbu yodgorlikka tashrif buyurgan.

## Joylashuvi va geologiyasi
Yodgorlik Yonaguni orolining janubiy qismidagi Arakawabana qoyasining ostida joylashgan. Ular oʻrta va juda mayda qumtoshlar va Quyi Miosen Yaeyama guruhining loytoshlaridan iborat boʻlib, taxminan 20 million yil ilgari shakllangan degan taxminlar mavjud.

## Shakllanishi
Geolog Robert Schoch ushbu yodgorlik tabiiy holda oʻzi paydo boʻlgan deb hisoblagan. Yonagunida paydo boʻlgan toʻrtburchak shakllar zilzilaga moyil boʻlgan hududda joylashganligini koʻrsatadi. U Yonaguni shimoli-sharqiy sohilida ham shunga oʻxshash suv osti yodgorligi mavjudligini ham aytib oʻtgan. John Anthony West Schoch bilan yodgorlikni koʻzdan kechirishga kelgan. Natijada yodgorlik tabiiy shakllanganligini va Kimura adashganligi haqida kelishib olingan. Shuningdek, Schoch Kimura tomonidan aniqlangan qoyalardagi „chizmalar“ tabiiy tirnalgan deb taxmin qilingan.

1999-yilda Spiegel TV tomonidan uyushtirilgan ekspeditsiya va 2001-yilda Graham Hancock taklifi bilan ushbu yodgorliklarni oʻrgangan nemis geologi Wolf Wichmannlar ular tabiiy jarayonlar natijasida hosil boʻlishi mumkin degan xulosaga kelgan.

Sanninudayda Yonaguniga oʻxshash qumtosh hosilalari mavjud. Robert Schoch va Janubiy Tinch okeani universitetining Okean geofanlari professori Patrik D. Nunn ham ular mutlaqo tabiiy ravishda hosil boʻlganini taʼkidlagan.

2019-yilda Takayuki Ogata va boshqa tadqiqotchilar Yonaguni orolining raqamli balandligi modelidan foydalangan holda topografik tahlil oʻtkazganlar. Ular Tindabana, Kube Ryofurishi va „geozitlar“ deb nomlanuvchi uchta joydagi qatlamlar, togʻ jinslari va mikrotopografiyasini geologik tadqiq qilishgan. Tadqiqotlar natijasida ular Yonaguni yodgorligi sunʼiy konstruksiyaga oʻxshasa-da, qumtoshdagi chiziqlar nurash va eroziya jarayonlari natijasida hosil boʻlgan tabiiy jarayon ekanligini taʼkidlaganlar. Ular shunga oʻxshash xususiyatlarni Sanninuday geositida ham topish mumkinligini, ammo tadqiqot ishlari, asosan, Yonaguni orolining janubiy qirgʻogʻida olib borilganligini aytgan.

Dastlab Kimura bu yodgorliklarning shakllanganiga kamida 10 000 yil boʻlgan deya taxmin qilgan, bu uning suv ustida joylashgan davriga toʻgʻri keladi va shuning uchun bu joy afsonaviy yoʻqolgan Mu qitʼasining qoldigʻi boʻlishi mumkin deb taxmin qilinadi. 2007 yilda 21-Tinch okeani ilmiy kongressida berilgan hisobotda ushbu taxmin qayta koʻrib chiqilgan va uni 2000–3000 yil oldin yuzaga kelgan deb belgilangan, chunki oʻsha paytda dengiz sathi hozirgi darajaga yaqin boʻlgan. Uning fikricha, qurilishdan soʻng tektonik faollik uni dengiz sathidan pastga choʻkib ketishiga sabab boʻlgan. Arxeolog Richard J. Pirson ham ushbu maʼlumotning ehtimoldan yiroq emasligini taʼkidlagan. Bundan tashqari, Kimura ushbu yodgorlikni Yamatay madaniyatining qoldiqlari deb hisoblashini aytib oʻtgan.

Yodgorlik kuchli oqimlarga qaramay, suvga shoʻngʻuvchilar uchun mashhur diqqatga sazovor joyga aylangan.

## Manbalar