open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birinchi ziyorat

Zulqada oyining **birinchi** haji yoki umrasi (11-oy haj) Islom payg'ambari Muhammad va musulmonlar Madinaga hijrat qilgandan keyin qilgan birinchi ziyoratlari edi. Hijriy 6 (milodiy 628)-yil Hudaybiya bitimidan keyin 7- hijriy (milodiy 629-yil) Zulqida oyining toʻrtinchi kuni ertalab sodir boʻldi. Butun tadbir uch kun davom etdi.

Zulhijja oyida bo'ladigan ziyorat "katta ziyorat" yoki shunchaki "ziyorat" deb nomlanadi (   , *[[Haj]]*), qolgan barcha oylardagi hajlar esa “kichik haj” ( *[[Umra]]*) deb ataladi.

## Tarix
Muhammad(s.a.v) payg'ambar 40 yoshdan boshlab Xudodan vahiylar ola boshlaganini xabar qilgan edi. U va uning musulmonlar deb atalgan izdoshlari Makka hukmron qabilasi Quraysh tomonidan ta'qibga uchrab, shimoliy Madina shahriga ketishga majbur bo'ldilar. Bir necha qurolli to'qnashuvlar va musulmonlar vahiylardan birining ko'rsatmasi bo'yicha 628-yilda Makkaga hajga qaytishga harakat qilishdi. Ular Quraysh tomonidan rad etildi, biroq Makkaliklar sulhga rozi boʻlishdi va Hudaybiya shartnomasida musulmonlar 629-yilda haj ziyorati uchun Makkaga tinch yoʻl bilan qaytishlari mumkinligi koʻrsatilgan edi

## Ziyorat
*Ar-Raḥīq al-Makhtum* (   , “Muhrlangan nektar”), *“Tovon umra” (Kichik haj)* bobida voqea quyidagicha tasvirlangan:

## Yana qarang

* Vidolashuv haji

## Manbalar
Fyodor Petrov haykali

**Fyodor Petrov haykali** — Sovet davlatida partiya va fan arbobi, ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni Fyodor Petrov haykali.

## Arxitektura yechimi
Bronza koʻkrak byusti qizil granitdan yasalgan baland poydevorga oʻrnatilgan. Uning yuqori qismida ikkita „Oʻroq va bolgʻa“ medali va Lenin ordeni tasvirlangan, pastki qismida „*Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ yozuvi oʻyilgan. 1896-yildan KPSS aʼzosi. Inqilobiy harakat va faol ijtimoiy ishdagi xizmatlari uchun. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971-yil 21-iyuldagi farmoni bilan u „Oʻroq va bolgʻa“ ikkinchi oltin medali bilan taqdirlandi*.

## Tarixi
U 1977-yil 7-fevralda KPSS Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi Marksizm-Leninizm institutida inqilobchi tomonidan asos solingan eski bolsheviklarning tarixiy-adabiy uyushmasi joylashgan uy yaqinidagi bogʻda oʻrnatildi. Loyiha mualliflari haykaltarosh Boris Edunov va arxitektor Mixail Dmitrievich Nasekindir. 2007-yilda yodgorlik aniqlangan madaniy meros obyektlariga berildi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 
* 
* 
*
Xandorju yodgorligi

**Xandorju yodgorligi** () — moʻgʻul siyosiy va diplomatik arbobi, shahzoda M. Xandorju haykali, Moʻgʻuliston poytaxti Ulan-Batorda joylashgan.

## Tarixi
Haykalning balandligi 2,5 m; poydevori bilan — deyarli 5 m. Yodgorlik poytaxtning Sux-Bator tumanida, Diplomatik xizmat tarixi muzeyi tashkil etilgan Xandorjuning uyi yonida joylashgan.

Moʻgʻuliston diplomatik xizmati asoschisi shahzoda Xandorju haykalini yaratish tashabbusi „Chinvan Xandorju“ jamiyatiga tegishli boʻlib, uni ishlab chiqarish uchun qisman mablagʻ ajratgan; qolgan mablagʻlar Ulan-Bator hukumati tomonidan taqdim etilgan. Haykaltarosh G. Enxturaning eskizi boʻyicha yaratilgan haykal. Nahalliy „Mongolian Art Casting“ kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va uning ochilishi Moʻgʻuliston mustaqilligining 100 yilligiga toʻgʻri keldi. Ochilish marosimida Tashqi ishlar vaziri G. Zandanshatar, madaniyat vaziri Y. Otgonbayar, shuningdek, boshqa jamoat va siyosiy arboblari qatnashishgan.

## Manbalar
Ninurta

**Ninurta** (**Ninib**) — shumer -akkad mifologiyasida Girsu shahri homiysi xudosi, Enlil va Ninlilning oʻgʻli; momaqaldiroq xudosi, bahorgi yomgʻir va toshqinlar, shuningdek, ekin maydonlari; urush xudosi sifatida ham hisoblangan.

Ninurta Ningirsu („Girsu xoʻjayini“) xudosi bilan bir xil.

## Tasviri
Ninurta kamon va oʻqlar *bilan sharurni* — sehrli soʻzlovchi toʻziqni ushlab turgan jangchi sifatida tasvirlangan. Baʼzan u orqasida jangarilarcha koʻtarilgan qanotlari bilan paydo boʻladi. Bobil sanʼatida u koʻpincha arslon tanasi va chayon dumi boʻlgan yirtqich hayvonga chalqancha tik turgan yoki minib oʻtirgan holda tasvirlangan.

Eshak shaklida tasvirlangan.

Ninurta Saturn sayyorasi va Orion yulduz turkumi bilan aniqlangan. Xudoning ramzi ikkita arslon boshi bilan qoplangan tayoq edi.

## Mifologiya

Uning asl ismi Imdugud („Yomgʻir buluti“) edi va xudoning oʻzi momaqaldiroq bulutini tasvirlab, sher boshi va momaqaldiroqli faryodli qora qush shaklida paydo boʻladi. Keyinchalik Ninurta inson qiyofasini oladi.

Ninurtaning rafiqasi shifo va tibbiyot maʼbudasi Gula edi (Ningirsu gipostazida — mahalliy maʼbuda Lagash Bau). Ularning ikkita oʻgʻli — Ig-alim va Shul-shagan boʻlgan. Bauning yana 7 ta qizi bor edi, lekin Ningirsu ularning otasi boʻlmagan.

Enlilning oʻgʻli sifatida Ninurtning bir nechta aka-uka va opa-singillari bor edi: Nanna, Nergal, Ninaza, Enbilulu va baʼzan Inanna.

## Kult
Ninurta qishloq xoʻjaligi va chorvachilikning homiysi sifatida ham hurmatga sazovor boʻlgan (u Shumer madhiyalarida " *Enlil fermeri* " deb ataladi). Enlil nomidan yozilgan „Ninurtaning koʻrsatmasi“ bor, u oʻgʻliga turli xil iqtisodiy faoliyatni oʻrgatadi.

Uning sharafiga tashkil etilgan ziyofat dala ishlarining boshlanishi edi.

## Yana qarang
* Ninurta-kudurri-utzur — Bobilning baʼzi shohlarining nomi.
## Manbalar


## Adabiyotlar
* 
* 
* Нинурта / В. А. // Мифологический словарь / гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М. : Советская энциклопедия, 1990. — 672 с., 16 л. ил. — ISBN 5-85270-032-0.
Dolixosigma

**Dolixosigma** () — sigmasimon ichakning patologik uzayishi. Kasallik tugʻma yoki orttirilgan boʻlishi mumkin. Orttirilgan dolixosigma — bu toʻgʻri ichakning toʻsiqlar sababli tugʻma yoki orttirilgan ichak torayishi oqibatida shikastlanishi. Baʼzida kasallik simptomlarsiz boʻlishi mumkin. Asosiy simptom — bu najasni ichakda ushlab turish, qabziyat, shuningdek, ichaklarning shishishi. Kasallik irrigoskopiya yoki kolonoskopiya orqali aniqlanadi. Ichak kolitlari sababli, jiddiy ichak kasalliklari kelib chiqishi mumkin. Sigmasimon ichakning choʻzilishi tufayli najas toʻplanadi, bu esa tananing oʻz-oʻzidan zaharlanishiga olib keladi. Dolixosigma bilan kasallangan bemorlar koʻpincha defekatsiya (ich dam boʻlishi) qiyinchiliklariga duch kelishadi. Axlat chiqishining kechikishi 10 kunga yetgan holatlar mavjud. Bu, odatda, distal yaʼni yoʻgʻon ichakningrefleks qoʻzgʻaluvchanligining pasayishi bilan bogʻliq. Dolixosigma bilan ogʻrigan bemorlarda ichakni boʻshatish chastotasi 3 kunda 1 marta yuz beradi. Muntazam ravishda laksatiflarni qabul qilish tavsiya etiladi. Ogʻir simptomlari: ichak tutilishi sabab peritonit rivojlanishi oqibatida ichak devori teshilishi mumkin.

## Sabablari
Ichak dolixosigmasi ham tugʻma, ham orttirilgan boʻlishi mumkin. Ushbu hodisaning kelib chiqishi aniqlanmagan. Bugungi kunga kelib sigmasimon ichakning fiksatsiyasi va oʻsishining buzilishiga sabab boʻlgan qoʻzgʻatuvchi omillarga quyidagilar kiradi:
* Irsiyat.
* Homiladorlik paytida homilaga taʼsir qiluvchi salbiy kimyoviy, jismoniy va atrof-muhit omillari.
* Yuqumli kasalliklar.
* Giyohvandlik.
Olingan anomaliya oshqozon-ichak traktidagi buzilishlardan kelib chiqadi, ular ichakdagi chirigan va fermentatsiya jarayonlari bilan bogʻliq. Taʼsir etuvchi omillar mavjud:
* 45-50 yoshdan katta.
* Harakatsiz turmush tarzi.
* Harakatsiz ishda ishlash.
* Goʻsht va uglevodlarni koʻp isteʼmol qilish.
* Tez-tez stressga tushish.
Shunisi eʼtiborga loyiqki, koʻplab mutaxassislar ichakdagi dolixosigmani tugʻma kasallik deb hisoblashadi.

## Tashxis
Diagnostika kolonoskopiya, irrigoskopiya yordamida amalga oshiriladi. Dolixosigma bilan ogʻrigan bemorlar qorin old devorining oldinga chiqib ketishi, peristaltikaning kuchayishi bilan tavsiflanadi, palpatsiya bilan sigmasimon ichakdagi najasni his qilish mumkin. Tashxis keng qamrovli tekshiruv asosida qoʻyiladi.

## Davolash

* Ovqatlanish rejimiga rioya qilish
* Fizioterapiya muolajalari bilan ichak motorikasini yaxshilash
* Lazer terapiyasi
* Elektr stimulyatsiyasi
* Tozalash huqnalari
* Ichakni mexanik tozalash
* Jarrohlik aralashuvi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
*
Gastarbayter (2009-yil filmi)

**“Gastarbayter”** — rejissor Yusup Roziqovning 2009-yilda suratga olingan filmi.

## Filmning qisqacha mazmuni
Qishloqdagi bir keksa chol uyda onasi va kelini intizor boʻlib oʻtirgan yoʻqolgan nabirasini axtarish yoʻlida Moskvaga otlanadi. U oʻzi bilan bir sumka giyohvand moddalar olib keladi va MMKQ (Maxsus mobil koʻchma qoʻshini) tomonidan ushlanadi, lekin uni militsiya xodimlari qoʻyib yuborishadi.U yordam berishga tayyor turgan bir fohisha bilan uzoq qidiruv ishlarini boshlab yuboradi.  Ular Moskvaning chekka hududlariga moldovalik gastarbayter dala hovlisiga kelishadi, soʻng u yerda urush paytida aygʻoqchilik qilgan cholning ishini koʻrgan sobiq tergovchini uchratib qolishadi. Keksa chol nabirasini topmagan boʻlsa-da, lekin bir sirdan voqif boʻladi.

## Mukofot va mukofotlar

* “Yevrosiyo-2010” kinofestivalida Darya Gorshkaleva — eng yaxshi ayol roli uchun mukofotga sazovor boʻldi.

## Havolar
ГАСТАРБАЙТЕР (2009) *Kino-teatr.ru*

Гастарбайтер (2009) Юсуп Разыков *Youtube.com*
Norman Stansfield

**Norman Stansfield** — fantastik qahramon va 1994-yilda suratga olingan Lul Bessonning "Leon" filmining asosiy antagonisti. Gari Oldman oʻynagan buzuq va ruhiy jihatdan beqaror Narkotiklarga qarshi kurash boshqarmasi (DEA) agenti kinoning eng buyuk yovuzlaridan biri deb atalgan. Uning taʼsirini tan olgan MSN Movies Stansfieldning xarakterini „minglab yovuz odamlarni tugʻdirgan rol“ deb taʼrifladi.

## Tarjimai hol
Stenning oʻtmishi (hamkasblarining gaopiga qaraganda) haqida hech narsa xabar qilinmagan, uning bolaligi, yoshligi, maktab va universitetdagi oʻqishi qanday kechganligi nomaʼlum. Stansfield DEA agenti boʻlib, qizning otasi Matildani (Maykl Badalukko) oʻz xonadonida giyohvand moddalarni saqlash uchun yollaydi. Stensfild yigitning aldanganidan xabar topgach, u va uning yordamchilari erkakning butun oilasini oʻqqa tutadilar, faqat qoʻshnisi Leon (Jan Reno) ismli professional qotildan panoh topgan 12-yoshli Matilda (Natali Portman) bundan mustasno boʻladi. Film davom etar ekan, Matilda Leondan oʻz hunarini oʻrgatishini soʻraydi, shunda u Stansfieldni oʻldirishi va oilasining oʻzi sevgan yagona aʼzosi boʻlgan 4-yoshli ukasini oʻldirgani uchun qasos olishga qaror qiladi.

Stansfield och jigarrang kostyum kiyadi, soqol olinmagan, sochlari koʻpincha tartibsiz. U psixopat yoki sotsiopat va beqaror, oldindan aytib boʻlmaydigan shaxsiyatga ega shaxs sifatida tasvirlangan; ammo, u ham oʻzining salbiy jozibasi bilan qayd etilgan. U mumtoz musiqaning muxlisi va oʻz qotilliklarini Betxoven asarlariga qiyoslaydi. U juda gapchan, savodli va, ehtimol, yaxshi oʻqigan. Film davomida u birinchi benzodiazepinlardan biri boʻlgan Libriumga oʻxshash kapsula shaklidagi dori-darmonlarni qabul qiladi. "Charaqlash" (1980) filmida Jek Nikolson oʻynagan Jek Torrance bilan maqtovga sazovor tanqidiy taqqoslashlar qilingan.

Film davomida Normanning barcha yordamchilari (Benni bundan mustasno, uning boshliq vafotidan keyingi taqdiri nomaʼlum) halok boʻladi — ulardan birini Matildaning oʻgay otasi otib tashlagan, qolgan uchtasini Leon oʻldirgan. Oxir-oqibat, Sten hali ham Leonni oʻldirishga muvaffaq boʻladi, lekin uning oʻzi ham italiyalik qotil oldindan rejalashtirgan portlashdan vafot etadi.

## Manbalar


## Havolalar
* 
* Norman Stansfield at MovieVillains.com
Nyukta

**Nyukta**, *Nikta, Nix* (  — „tun“) — yunon mifologiyasidagi iloh, tungi zulmatning timsoli.

## Qadimiy anʼana

Hesiodning soʻzlariga koʻra, Nyukta Xaosdan tugʻilgan (Hygin taqdimotida, Chaos va Mistdan), dunyoni shakllantiruvchi asosiy kuchlardan biridir. Nyukta yorqin Eter va Xemera (kun)ni tugʻadi (uning akasi Erebusdan abadiy zulmatni ifodalovchi), shuningdek Tanatos (Oʻlim), Gipnos (Uyqu), Geras (Keksalik), Eridu (janjal), Keru (Zoʻravon oʻlim; bir nechta maʼbuda ham ker nomi ostida harakat qilishi mumkin), Moros („tosh va zoʻravon oʻlim uchun javobgar“), Charon (tashuvchisi) Hades uchun oʻlik — hayot va oʻlim sirlarini yashiradigan, dunyoning mavjudligida nomutanosiblikni keltirib chiqaradigan kuchlar, ammo ularsiz na dunyoni, na uning yakuniy uygʻunligini tasavvur qilib boʻlmaydi. Baʼzan Nyuktaning bolalari orasida Nemesis (Qasos), Apata (Aldash), Onir (paygʻambarlik va yolgʻon tushlar xudosi), Moma (masxara xudosi), Hesperidlar, Moir (taqdir maʼbudalari).

Nyuktaning turar joyi Tartar tubida joylashgan; u yerda Nyukta-Kecha va Kunduz-Gemera uchrashib, bir-birini almashtirib, navbat bilan yerni chetlab oʻtadilar. Yaqin atrofda Nikta oʻgʻillarining uylari — Uyqu va Oʻlim, Helios hech qachon qaramaygan.

Orfiklar Nyuktani (Xaosni emas) borliqning asosiy manbai deb bilishgan. Derveni orfik teogoniyasida Nyukta „xudolarning boquvchisi“ boʻlib, undan nasl-nasab boshlanadi. Orfiklarning soʻzlariga koʻra, uchta Nyukta bor edi: birinchisi „bashorat qiladi“, ikkinchisi „hurmatli“, otasi Fanes u bilan birlashadi va uchinchisi Dika tugʻadi. Uchinchi Orfik madhiya unga bagʻishlangan boʻlib, u yerda Afrodita bilan aniqlangan. Museiga koʻra, hamma narsa Kecha va Tartardan sodir boʻladi.

Qadim zamonlarda uning folbini Megarada joylashgan edi. Delfida fol ochgan.

Ikki samoviy jism Nyukta nomi bilan atalgan. Bu nom 3908 seriya raqamiga ega Nyukta asteroidiga 2005-yilda kashf etilgan va 2006-yil 21-iyunda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi sessiyasida nomi berilgan Pluton — Niktaning beshta sunʼiy yoʻldoshidan biri boʻlgan asteroidga berilgan.

## Madaniyat va sanʼatda

* Nikta — Merlin Markellning mistik romani. Qahramonlar hech kimni dunyo tugʻilgan va u tomonidan boshqariladigan mantiqsiz kuch deb atashadi. Romanning har bir qismi Nikta farzandlaridan birining (Hypnos, Thanatos, Eris, Kera, Nemesis) nomi bilan atalgan.
* Nikta Adolf Uilyam Bugeroning „Tun“ rasmida tasvirlangan.
* Nyukta "Qon chaqiruvi" serialida Iriss nomi bilan paydo boʻladi.
* Nycta *Grimm ertaklaridagi antagonistlardan biri boʻlib, Realm Knights One-Shot* komiksini taqdim etadi.
* Nikta — Hadesning asosiy qahramonlaridan biri boʻladi.

## Manbalar
Chernyaxovskiy haykali

**Ivan Chernyaxovskiy haykali** — Chernyaxovsk shahridagi yodgorlik, armiya generali, ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni va Ulugʻ Vatan urushi davrida Insterburg shahri qoʻmondonligi ostida olingan (1946-yildan — Chernyaxovsk) Ivan Danilovich Chernyaxovskiy sharafiga yaratilgan.

## Tarixi
Yodgorlik RSFSR Vazirlar Kengashining 1973-yil 24-sentabrdagi 1540-r-son buyrugʻi asosida oʻrnatilgan.

Bronza haykal Leningradda Mehnat Qizil Bayroq ordenli „Monumentskulptura“ badiiy quyma zavodida yasalgan. Ishlab chiqarilgandan soʻng I. D. Chernyaxovskiyning yelkama-kamarlardaarmiya generalining yulduzlari yoʻqligi maʼlum boʻld, ular Edunov tomonidan toʻldirilgan.

Yodgorlik 1977-yil 7-mayda tayyor edi, uning ochilishi 9-mayga oʻtar kechasi boʻlib oʻtdi.

Mualliflar haykaltarosh Boris Edunov va arxitektor Mixail Nasekindir.

## Tavsifi
Poydevorda „*Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni, Armiya generali Ivan Danilovich Chernyaxovskiy*“ degan yozuv bor.

Yodgorlikning umumiy balandligi oʻn yarim metrni tashkil qiladi. Baland poydevorda armiya generalining haykali — toʻliq oʻsgan, ochiq paltoda, bosh kiyimsiz, tushirilgan qoʻlida planshet bilan. Generalning nigohi gʻarbga qaratilgan. Qizil granit poydevorining ogʻirligi oʻn besh tonnaga yetadi, bronza haykalning ogʻirligi ikki tonnaga etadi. Ayniqsa yodgorlik oʻrnatish uchun shahar maydoni rekonstruksiya qilindi.

## Havolalar

* Prussia39 saytidagi yodgorlikning tavsifi va tarixi Arxivnaya kopiya
* Chernyaxovsk yodgorliklari
Nia Nal

**Nia Nal** (inglizcha — "Supergirl") ― serialining super qahramoni, uni aktrisa Nikol Meyns oʻynagan. DC Comics qahramoni Nura Nal/Drimgyorl qahramonining ajdodi sifatida joylashtirilgan va tasvirlangan. Birinchi marta birinchi seriyaning toʻrtinchi mavsumida paydo boʻladi. Nia Nal televizorda paydo boʻlgan birinchi transgender superqahramon. Robert Rovner va Jessika Kveller tomonidan ishlab chiqilgan.

## Tarixi
Nia Nal Jorjtaun universitetining xalqaro aloqalar boʻyicha ilmiy darajasiga ega. U Vashingtonda siyosiy nutq muallifi boʻlib, u yerda Prezident Oliviya Marsdin (Linda Karter) maʼmuriyatida Oq uy matbuot kotibi Ket Grant (Kalista Flokxart)da ishlagan. Neshnl-Sitiga koʻchib oʻtgach, u jurnalistikani oʻrganish uchun Kara Danvers/Supergyorlning boʻysunuvchisiga aylandi. Oldingi mavsumlardagi Kara Denvers/Supergyorl bilan bir yoʻldan borgan holda, Nia CatCo gazetasi jamoasiga qoʻshiladi va „Drimer“ nomi ostida super qahramon sifatida oʻzining qahramonlik taqdirini amalga oshirish uchun ishlaydi.

## Konseptsiya va yaratilish tarixi
2018-yil yanvar oyida "Supergyorl" seriali yaratuvchisi va ijrochi produseri Greg Berlanti tadbirda Nayza Koimotida trans ozchiliklarning yoʻqligi haqida gapirdi. „Bizda shouda faol trans qahramoni yoʻq […] va shuning uchun men hali ham oʻzimni bu borada har kuni vaqtdan ortda qolgandek his qilyapman“, dedi Berlanti. 2018-yilning may oyida „Supergyorl“ serialida Nia Nal rolini oʻynash uchun har qanday millatga mansub 20 yoshli transgender aktrisa uchun ochiq kasting oʻtkazilayotgani xabar qilingan edi. Qahramon dastlab „Oʻziga ishongan zamonaviy vunderkind“ sifatida tasvirlangan. Bir paytlar siyosiy nutq muallifi boʻlgan Nia — Catconing tergovchi jurnalistlari jamoasiga eng yaxshi qoʻshimcha hisoblanadi. U oʻynoqi zukkolik va tajovuzkor hazil olib keladi, lekin bu oʻynoqi fasad ostida dunyoga koʻp narsalarni taklif qila oladigan samimiy yosh qiz bor. Tipajiga koʻra Nia — Ket Grantning biroz yoshroq versiyasi.

2018-yil 21-iyul kuni San-Diego Comic-Con Internationalda trans faoli va aktrisa Nikol Mens „Supergyorl“da Nia Nal roliga tanlangani haqida eʼlon qilindi. Shuningdek, Nia Nal „Drimer“ ismli superqahramon ekanligi va u Super Qahramonlar Ligasi aʼzosi Nura Nal/Drimgyorlning ajdodi ekanligi tasdiqlandi. Mensning soʻzlariga koʻra, Nia Nal/Drimerda „odamlarni himoya qilish va kamsitish va nafratga qarshi kurashish uchun qattiq harakat. U hozir bizga kerak boʻlgan super qahramon“ ekanligini aytdi. Nia Nal — televizordagi birinchi transgender super qahramon.

## Manbalar
Chingunjav haykali

**Chingunjav yodgorligi** () — Moʻgʻuliston poytaxti Ulan-Bator shahrida Xalxa moʻgʻullarining Qing imperiyasiga qarshi milliy ozodlik kurashi yetakchisi Chingunjavga oʻrnatilgan yodgorlik.

## Tavsifi
Yodgorlik stela oldidagi poydevor ustidagi bronza chavandoz Chingunjav haykali boʻlib, unda moʻgʻul va ingliz tillarida u haqidagi biografik maʼlumotlar hamda Chingunjavning "Davlatim va avlodlarim mangu yashasin! " degan daʼvati () va metall portret barelyef tasvirlangan.

## Yaratilish tarixi
Chingunjavga haykalni yaratish tashabbusi bilan Moʻgʻuliston Xalq partiyasi raisi U.Enxtuvshin boshchiligidagi Chingunjav jamgʻarmasi mamlakat hukumati koʻmagida boʻlgan. Yodgorlikning joylashuvi Ulan-Bator shahar kengashi tomonidan yaqinda uning sharafiga oʻzgartirilgan Chingunjav prospektiga qadar belgilandi; yodgorlik muallifi haykaltarosh O.Tengisbold edi. Chingunjav haykali 2012-yil 26-noyabrda Bayangol metropoliyasining 19-xoronida ochilgan va ikki yil avval Murenda oʻrnatilgan haykaldan soʻng Chingunjav mamlakatdagi navbatdagi yodgorlik boʻldi.

## Manbalar

19-asr oxiri va 20-asr boshlarida mo'g'ullar zulmidan ozod bo'ldi.
Qo‘rg‘oshin (film)

„**Qoʻrgʻoshin**“ – badiiy filmi oʻzbek rejissori Zulfiqor Musoqov tomonidan suratga olingan film. Film Stalin zamonida qatagʻon qilingan adib va olimlar xotirasiga bagʻishlangan.

## Filmning qisqacha mazmuni
Ushbu filmdagi asosiy voqea-hodisalar 1952–1953-yillardagi kuz va qish oylariga toʻgʻri keladi. Film qahramonlari – DXV (Davlat xavfsizlik vazirligi)ning eng yuqori pogʻonalarida xizmat vazifasini bajaruvchi ikki jangchi doʻst boʻlishadi. „Qoʻrgʻoshin“ – ulardan birining laqabi edi. Mazkur filmda I. V. Stalinning oʻlimi arafasida Oʻzbekistondagi ahvol haqida soʻz boradi. Ikki jangchining biri ukasiga yomonlik istamagani uchun oʻlimni afzal biladi.

## Mukofotlar

* Mazkur „Qoʻrgʻoshin“ filmi „Yevrosiyo“(Olma-ota) NETPAC MKF hay’atining maxsus mukofoti
* „Oltin Gepard“ Toshkent Kinoforumi birinchi Gran-prisi
* eng yaxshi ssenariy uchun „Kinoshok“ festivali mukofoti
* eng yaxshi film uchun MDH va Boltiqboʻyi davlatlarining „Oltin Gepard“ Toshkent kinoforumi
* „Nika“ nominasiyasi mukofotlariga sazovor boʻldi.

## Manbalar

## Havolalar
Svines *Youtube.com*
Nefela

**Nefela** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Uning nomi soʻzma-soʻz „qora *bulut, bulut*“ (lat. Nebula) degan maʼnoni anglatadi va u ushbu meteorologik hodisani oʻzida mujassam etgan.

Zevs, Olimpda xudolarning taomiga taklifnoma bilan lapiflarning fessaliya qabilasining shohi Ixionni hurmat qilganda, u uning xotini Geraga tegachogʻlik qilishga jur’at etdi. Ikkita talqin mavjud: birinchisida Zevs unga Gera oʻrniga uning bulutdan obrazini (yoki shaxslantirilgan bulut) — maʼbuda Nefela (*yunon.* bulut) beradi; ikkinchisida bulut Zevsning buyrugʻi bilan Gera tomonidan yuborilgan.

Nefela va Iksion oʻrtasidagi bogʻliqlikdan, hamma tomonidan rad etilgan dahshatli Kentavr tugʻildi, undan Magnesiya toychoqlari koʻp nasl tugʻadi.

Fessaliya afsonalariga koʻra, Nefela uni Pelefroniya (Pelefron — Fessaliyadagi vodiy, u yerda lapiflar yashagan) gʻorida tugʻgan. Onasi Kentavrga Gerakl bilan jangda yordam berib, kuchli yomgʻir yogʻdiradi.

Keyinchalik Nefela Beotiyadagi Miniylar qabilasining shohi Atamantning (Afamant) xotini boʻldi va undan Friks va Gellani tugʻadi. Nefela va Atamant oʻrtasidagi oilaviy nizo eri unga Ino bilan hiyonat qilishiga olib keldi. Ino Atamantni toʻngʻich farzandi Friksni oʻldirishga koʻndira boshladi. Farzandlarini Atamantning maʼshuqasining nafratidan qutqarish uchun Nefela ularga sehrli oltin junli qoʻchqorni yuboradi, u bolalarni Kolxidaga olib ketdi. Qochish paytida Gella vafot etdi — boʻgʻoz suvlariga tushib, choʻkib ketadi, keyinchalik u Gellespont (Gella dengizi; zamonaviy Dardanel) nomini oladi. Friks Kolxidaga yetib bordi va u yerda sehrli qoʻchqorni qurbon qildi. Keyinchalik, argonavtlar bu qoʻchqorning terisi uchun yurish boshladilar. Nefela Eriniyni Inoga yubordi va oltin junli Qoʻyni burjlar orasiga joylashtirdi.

Ferekidning soʻzlariga koʻra, Kefal uni ov paytida chaqirgan.

1897-yilda kashf etilgan asteroid (431) Nefela Nefele nomi bilan atalgan.

## Manbalar
Shastri haykali

**Lal Bahodur Shastri haykali** haykaltarosh Yakov Shapiro asari boʻlib, mustaqil Hindistonning ikkinchi bosh vaziri sharafiga Toshkentdagi xuddi shu nomdagi koʻchaga oʻrnatildi.

## Yodgorlikning tavsifi
Shastri byusti pushti granit bilan qoplangan poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga metall harflar bilan „**LAL BAHADUR SHASTRI“ 1904 — 1966** yozuvi qoʻyilgan.

## Tarixi
Lal Bahodur Shastri haykali Oʻzbekistonga kelgan barcha darajadagi hind delegatsiyalari uchun anʼanaviy tashrif buyuradigan joydir.

1966-yil yanvar oyida Toshkentda SSSR vositachiligida Hindiston-Pokiston mojarosini hal qilish boʻyicha Hindiston-Pokiston muzokaralari boshlandi. 1966-yil 10-yanvarda Pokiston Prezidenti Ayub Xon va Hindiston Bosh vaziri Lal Bahodur Shastri urushni tugatish toʻgʻrisidagi Toshkent deklaratsiyasini imzoladilar. Ertasi kuni Shastri yurak xurujidan vafot etdi. Mustaqil Hindistonning ikkinchi bosh vaziri xotirasiga Toshkentdagi uning nomi berilgan koʻchaga haykaltarosh Yakov Shapiro tomonidan haykal oʻrnatildi.

Shuningdek, Toshkentda Shastri nomidagi hind madaniyat markazi va uning nomi bilan atalgan maktab mavjud boʻlib, u boshqa narsalar qatori hind tilini ham oʻrgatadi.

## Manbalar
O‘lmas Joe

**Oʻlmas Joe** () — *[[Mad Max]]* mediafranshizasi qahramoni, Qal’a baykerlar va zolimlar toʻdasining rahbari. U „Telba Maks: Gʻazab yoʻli“ filmida ishtirok etadi, u yerda uni Hyu Kiyas-Byorn oʻynaydi.

## Syujetdagi rol
Filmda Oʻlmas Joe post-apokaliptik Avstraliyada cheksiz hokimiyatni qoʻlga kiritgan baykerlar toʻdasining rahbari. U zolim kabi hukmronlik qiladi, oʻzining haramiga ega va ichimlik suvi taʼminotini nazorat qiladi. Film davomida Furiosani — uning xotinlari bilan qochib ketgan bir qoʻlli jangchini taʼqib qiladi. Nihoyat Furiosa uni oʻldiradi. Joe ogʻir kasal boʻlgan keksa odamga oʻxshaydi, u oqayotgan yaralar ustidan shaffof plastik zirh kiyadi va yuziga nafas olish apparatini yashirishi kerak boʻlgan skelet tabassum niqobini kiyadi.

## Baholar
*ABC News* sharhlovchisi Oʻlmas Joeni „qachonlardir ekranda paydo boʻlgan yovuzlarning hech qaysisiga oʻxshamaydigan haqiqiy yomon yigit“ deb taʼriflaydi. *Vanity Fairdan* Joeanna Robinson Joeni „qoʻrqinchli“ va „hatto got oʻspirin ham havas qiladigan bosh suyagi fetishiga ega goʻzal klassik Miller ijodi“ deb taʼriflaydi. *The Atlantic’dan* Spenser Kornhaber, bu personaj „filmdagi eng katta yovuz odamlar“ qatoriga kirishi mumkinligini taxmin qildi.

## Manbalar
Nemeya

**Nemeya** () — yunon mifologiyasidagi nimfa, Nemean oʻyinlari maʼbudasi.

## Mifologiya
Keng tarqalgan versiyaga koʻra, Nemeya Zevs va oy maʼbudasi Selenaning qizi edi; uning ikkita singlisi bor edi, Selena ularni ham Zevsdan tugʻgan, kunduzgi quyosh maʼbudasi Pandiya va shudring maʼbudasi Ersa. Boshqa versiyaga koʻra, Nemeya daryo xudosi Asop Fliasiyskiy bilan aloqasi tufayli nimfa Metopadan tugʻilgan.

Nemeya qahramon Arxemorning onasi deb hisoblanadi, uning xotirasiga Nemean oʻyinlari tashkil etilgan. Nemeyaning oʻzini bu oʻyinlarning maʼbudasi deb atashgan. U, shuningdek, uning nomini olgan Argoliddagi Nemeya shahrining maʼbudasi boʻlgan, bu oʻyinlar shu shaharda oʻtkazilgan. Boshqa bir versiyaga koʻra, Arxemorning ota-onasi Nemeya shohi Likurg va Evridika boʻlgan.

## Tasviriy sanʼatda
Nimfa Nemeyaning suratlari juda kam uchraydi. Qadimgi mualliflar eslatib oʻtgan baʼzi yoʻqolgan sanʼat asarlaridan tashqari, faqat bir nechta antik vazalar va Geraklning Nemeya sher bilan dueli paytida tasvirlangan tosh maʼlum. Nemeya bu yerda Geraklning mulozimlari orasida tasvirlangan deb hisoblanadi. Biroq, bu taxminni isbotlash qiyin, chunki Nemeyani suratda aniqlash mumkin boʻlgan aniq belgilar mavjud emas.

Nemeya ikkita arxemoriy vazadan birida aniq tasvirlangan. Ularning ikkalasi ham Ruvo (Apuliya) dan kelganligi sababli, nimfa boshqa vazada ham koʻrsatilgan deb taxmin qilish mumkin. Arxemoriy vazalar ogʻzi keng va tutqichlari vertikal volutga oʻxshash kraterlar; har bir idishning tashqi yuzasi qizil figurali vaza rasmi bilan bezatilgan.

Miloddan avvalgi 340-yillarda yaratilgan va hozir Neapol milliy muzeyida saqlanadigan birinchi vazaning frizida marhum Arxemorning dafn marosimi tasvirlangan; Zevs va Nemeya bu yerda yuqori oʻng burchakda koʻrsatilgan, ular naisk yaqinida gaplashmoqdalar, ularning tepasida ularning ismlari koʻrsatilgan: ΖΕΥΣ va ΝΕΜΕΑ. Taxminan miloddan avvalgi 350 yilgi, Sankt-Peterburgda joylashgan „Ermitajda“ saqlanadigan ikkinchi vazaning frizi pastda Gipsipila (chapda) va taxminan Nemeya oʻrtasidagi oʻlik Archemorosni, yuqorida — Arxemorni oʻldirgan ilonga qarshi toʻrt qahramonlar jangini koʻrsatadi.

## Manbalar


## Adabiyotlar
* Павсаний''. Описание Эллады, II: 15.
Dinamik stereotip

**Dinamik stereotip** — koʻp marta takrorlash (musbat va salbiy qoʻzgʻatuvchilarni taqdim etish) orqali ishlab chiqilgan murakkab shartli reflektor reaksiya. Bu barqaror odatlar va koʻnikmalarni (mehnat, oʻyin, sport, kognitiv va boshqalar) shakllantiradigan shartli reflektor jarayonlarning yaxshi muvofiqlashtirilgan tizimi, shuningdek, odatiy oʻzgaruvchan atrof-muhit sharoitlariga moslashish (masalan, fasllarning, kun davomida yorugʻlikning oʻzgarishi).

Dinamik stereotipning ahamiyati uning asab energiyasini ortiqcha sarflamasdan, odatiy, oʻxshash vaziyatlarga organizmning aniq, oʻz vaqtida reaksiyalarini tayyorlashda (dasturlashda) yotadi. I.P.Pavlov „dinamik“ nomi uning oʻzgarish, buzilish va qayta tiklanish imkoniyatini anglatishini tushuntirib „Dinamik stereotip“ tushunchasini kiritgan.

## Dinamik stereotipning xususiyatlari
Dinamik stereotipning muvaffaqiyatli rivojlanishiga quyidagilar taʼsir qiladi: insonning stereotip rivojlangan muhitga munosabati; stereotipning murakkabligi; yosh (qanchalik katta boʻlsa, yangi stereotipni ishlab chiqish va eskisini oʻzgartirish shunchalik qiyin boʻladi); asab tizimining turi.

Dinamik stereotipni buzish nevrozlarni keltirib chiqarishi mumkin (koʻpincha asab tizimining zaif va inert turlarida), yangi dinamik stereotipga oʻrganish qiyinligi tufayli ogʻriqli his-tuygʻular bilan kechadi (masalan, atrof-muhitning, iqlimning keskin oʻzgarishi, odatiy munosabatlarni, mashgʻulotlarni tugatish, kasbni, fikrlash tarzini oʻzgartirish, pensiyaga chiqish va boshqalar)."… Koʻpincha, — deb yozgan I. P. Pavlov, — odatiy hayot tarzini oʻzgartirgandagi, odatiy mashgʻulotlar toʻxtatilgandagi, yaqin odamlar yoʻqotilgandagi — ruhiy inqirozlar va eʼtiqodlarning buzilishi haqida-ku, gapirmasa ham boʻladi — ogʻir his-tuygʻular katta darajada aynan eski dinamik stereotipni buzishda va yangisini oʻrnatish qiyinligida fiziologik asosga ega".Shuningdek, dinamik stereotiplar qat-qat (shakllanish vaqtiga qarab) joylashishi qayd etilgan. Baʼzilari ustunlik qiladi, boshqalari esa toʻxtatilishi mumkin va tegishli vaziyatlarda faollashadi (masalan, odam oldingi hayot sharoitlariga kirganida eski munosabatlarning qaytalanishi). D.s. muhim xususiyati uning murakkablashishi ehtimoli (eski taassurotlarda yangi taassurotlarni shakllantirish orqali). Dinamik stereotiplar *tizimi* harakatlarni, munosabatlarni belgilaydi va shu bilan insonning xarakterini tashkil qiladi.

D.s. hodisasi xulq-atvor mexanizmlarini tavsiflash va tushuntirish(shu jumladan patologik, samarasiz) va uni oʻzgartirishga yordam beradi.

## Adabiyotlar
* Павлов И. П. Полное собрание сочинений, т. 3, кн. 2 с. 240, М.— Л., 1951
* Купалов П. С. Учение о рефлексе и рефлекторной деятельности и перспективы его развития, в кн.: Философские вопр, физиол, высшей нервной деятельности и психологии, под ред. П. Н. Федосеева и др., с. 106, М., 1963
## Yana qarang
* Klassik konditsioner
## Manbalar
O‘rtoq Boykenjayev

**„Oʻrtoq Boykenjayev“** — 2002-yilda A.Abdurazzoqov pyesasi asosida rejissor Yusup Roziqov tomonidan suratga olingan film.

## Syujeti
1980-yillarning oxirida Oʻzbekistonning tuman markazlarida zudlik bilan „IV Hamdoʻstlik qabriston“nini qurish topshirildi. Yulduz shaklidagi qabristonda oʻzbek, qirgʻiz, rus va qozoq millatiga mansub yulduzlar dafn qilinishi  koʻzda tutiladi. Ushbu ahamiyatga molik vazifa, kichkinagina, soddadil, sobiq bolalar uyi tarbiyalanuvchisi, ommaviy tadbirlarda Lenin rolini maromiga yetkazib ijro etadigan oʻrtoq Boykenjayevga ishonib topshiriladi. “Maxsus vazifa” haqida eshitgan bemorlar jonlantirish boʻlimidan qochib ketadi, oʻliklar tiriladi. Shunda koʻmishga munosib oʻzbek topolmaganidan oʻrtoq Boykenjayev „doʻstlarini noqulay vaziyat“ga tushirmaslik uchun oʻz joniga qasd qiladi.

## Mukofotlar

* Rossiya kinoshunos va kinotanqidchilari Gildiyasining mukofoti (2003-yil).

## Havolalar

* „Oʻrtoq Boykenjaev“ // "Kinoshock"  OMF sayti
* Oʻrtoq Boykenjaev// Milliy kino entsiklopediyasi
Nivellen

**Nivellen** — Anjey Sapkovskining „Haqiqat donasi“ hikoyasi va „Jodugar“ teleserialining ikkinchi mavsumidagi qahramon, uni Kristofer Xivyu oʻynagan.

## Sapkovskiyda
Nivellen „Oxirgi tilak“ toʻplamiga („Jodugar“ kitoblar sikli) kiritilgan Anjey Sapkovskining „Haqiqat donasi“ hikoyasida paydo boʻlgan. Bu mulki oʻrmonda joylashgan qaroqchilarning rahbari. Unga qilingan laʼnat tufayli Nivellen yirtqich hayvonga aylanadi (yarim sher, yarim ayiq), uning toʻdasi tarqalib ketadi va u yolgʻiz qoladi. Vaqti-vaqti bilan uning oldiga qizlarni olib kelishadi, Nivellen ularni oʻzining maʼshuqasiga aylantiradi va keyinchalik ularga oʻzining xazinalaridan bir qismini sovgʻa qilib berib qoʻyib yuboradi.

Bir kuni sehrgar Geralt tasodifan Nivellen qoʻrgʻonida paydo boʻladi. Egasi uni yaxshi kutib oladi va oʻz tarixini aytib beradi. U shuningdek, yangi sevgilisi, uning soʻzlariga koʻra suv parisi boʻlgan Vereena haqida gapiradi. Geralt Verenaning aslida vampir ekanligini tushunadi va uni yakkama-yakka kurashda oʻldiradi, shundan soʻng Nivellen yana odamga aylanadi. Endi u toʻlaroq, kasal yigit.

Nivellen hikoyasi Sapkovskiyning klassik ertak syujetini istehzoli talqin qilishning xarakterli namunalaridan biridir. Bu holatda gap „Sohibjamol va maxluq“ ertagi haqida.

## Serialda
Nivellen „Jodugar“ teleserialining ikkinchi mavsumidagi qahramonga aylandi, u yerda uni Kristofer Xivyu oʻynadi. Mavsum premyerasidan oldin ham mutaxassislar ushbu obraz keng hissiy diapazonni nazarda tutishni taʼkidladilar. Xivyu „Taxtlar oʻyini“ teleserialida Tormundni oʻynadi, u oʻzini boshqalar bilan bir qatorda ayiqning eri deb ataydi va bu ikkala shou muxlislarining ham butun mem toʻlqinini qoʻzgʻatishi mumkin.

Ssenariy mualliflari syujet talqinini sezilarli darajada oʻzgartirdilar va unga yangi tafsilotlarni qoʻshdilar: Nivellen Geraltning eski doʻsti boʻlib chiqdi, u dastlab sevgilisi vampir ekanligini bilar edi va oxirida Geralt uni ruhoniyni zoʻrlaganlikda ayblaydi.

Nivellen Geraltga Lara Dorren haqidagi afsonani aytib beradi va u osmonda Yovvoyi Ovni koʻrganini aytadi. Koʻrinishidan, uning hikoyasi butun serial syujetining rivojlanishida muhim rol oʻynashi kerak.

## Manbalar
Niktey

**Niktey** ( „tungi“) — qadimgi yunon mifologiyasining personaji. Xtoniyning (ajdaho tishlaridan tugʻilgan spartaliklardan biri) (yoki Girieya va nimfa Kloniyaning oʻgʻli; yoki Poseydon va Kelenoning oʻgʻli). Shajaraning barcha versiyalarida u Likaning ukasi deb nomlanadi. Poliksoning xotini, Antiopning qizi. Nikteidaning otasi.

Ukasi Lik bilan birga Aresning oʻgʻli Flegiyni Yevbeyada oʻldirishadi va qochib ketishadi. Antiopa Zevsdan homilador boʻlganida, u unga tahdid qiladi va Antiopa qochib ketadi. Qizini sogʻinib qolgan Niktey oʻz joniga qasd qildi. Boshqa versiyaga koʻra, u Antiopa oʻgʻillarining qoʻlidan vafot etadi. Sikion versiyasiga koʻra, Niktey Labdakning vasiysi boʻlgan, Epopey bilan jangda yaralangan va hokimiyatni Likka vasiyat qilib vafot etgan. Kiferon etagidagi Gisiyaga — Giriya koloniyasiga asos solgan.

## Adabiyotlar
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Мифологический словарь/Гл. ред. Мелетинский Е.М. — М.: Советская энциклопедия, 1990 г. — 672 с.
## Manbalar
Shokolad haykali

„**Shokolad parisi**“ — Vladimir viloyati, Pokrov shahridagi yodgorlik, balandligi 3 metr va ogʻirligi 600 kg.

Haykalning eng yaxshi loyihasi uchun tanlov Vladimir va Sankt-Peterburg hunarmandlari oʻrtasida oʻtkazildi. Natijada shokolad uchun birinchi yodgorlikning yaratuvchisi Vladimir haykaltaroshi, qum figuralari boʻyicha Yevropa tanlovi gʻolibi Ilya Shanin edi, uning asarlari Germaniya, Avstriya, Belgiya shaharlarida taqdim etilgan.

Bronza haykal 2009-yilda yaratilgan va matbuotga koʻra shokolad uchun dunyodagi birinchi yodgorlikdir. Yodgorlik goʻyo shokolad boʻlagidan yaratilgan va qoʻlida shokoladli ajoyib Pari obrazini ifodalaydi. Yodgorlik 2009-yil 1-iyulda ochilgan va Pokrovskiy shokolad muzeyidan bir necha qadam narida joylashgan.

Yodgorlikning ochilishi Rossiyadagi Kraft Foods kompaniyasining 15 yilligi doirasida boʻlib oʻtdi va u shaharga ajoyib sovgʻa taqdim etdi. Kompaniyaning „Alpen Gold“, „Milka“ va „Vozdushniy“ markali shokolad ishlab chiqaradigan qandolat fabrikasi Pokrov shahrini tashkil etuvchi korxona hisoblanadi. 
Fayl:ChocoMonument01.jpg|Pokrovdagi shokolad yodgorligi
Fayl:ChocoMonument02.jpg|haykalning boshi va yuzi
Fayl:ChocoMonument03.jpg|yon ko'rinish
Fayl:ChocoMonument04.jpg|orqa ko'rinish


## Manbalar
Odat (shakllanishi)

**Odat** — bu avtomatik ravishda takrorlanadigan harakat boʻlib, uning bajarilishi qandaydir signal (odat triggeri) bilan boshlanadi va zavqlanish hissi bilan bajariladi va yakunlanadi. Mavjud xulq-atvor usuli, uni maʼlum bir vaziyatda amalga oshirish (trigger rolini oʻynash, odat harakatlarini qoʻzgʻatuvchi signal) individ uchun „baʼzi harakatlar, amallarni bajarishga undaydigan“ ehtiyoj tusiga kiradi. Odatni shakllantirishda baʼzi harakatlar qayta-qayta amalga oshiriladi, bu harakatni amalga oshirish natijasida yuzaga keladigan yoqimli hissiy tuygʻu juda muhim, chunki u „oʻrganilgan … avtomatik boʻlib, kuch sarflamasdan amalga oshiriladi“.

## Odatlarni shakllantirish mexanizmi: nuqtai nazar

### Psixologik jihat
Odat harakatni takroran bajarish jarayonida qachonki uni bajarish jarayonida ixtiyoriy yoki kognitiv xarakterdagi qiyinchiliklar qolmaydigan uni oʻzlashtirish bosqichigacha shakllanadi. Bu yerda biz koʻnikish haqida gapiryapmiz — bu odatni amalga oshirish jarayonida hissiy ijobiy holatlarni keltirib chiqaradigan va aksincha, uni amalga oshirishga xalaqit beradigan vaziyatlarda salbiy tuygʻularni keltirib chiqaradigan qoʻzgʻashda davom etayotgan reaksiyaning toʻxtashi yoki jiddiyligining pasayishi. Rivojlanganidan soʻng, odat koʻpincha uning rivojlanishiga sabab boʻlgan sabab omillari bartaraf qilinganidan keyin ham saqlanib qoladi. Xulq-atvor psixoterapiyasi buzgʻunchi odatlar oʻqitish orqali adekvatroq odatlar bilan almashtirilishi mumkin degan qoidaga asoslanadi.Odat, maqsadli takrorlash natijasida hosil boʻladigan va avtomatik ravishda bajarilishga moyil boʻlmagan koʻnikmadan farqli oʻlaroq, asosan beixtiyor shakllanadi va avtomatik ravishda takrorlanishga moyil boʻladi.Barqaror odatni shakllantirish uchun oʻrtacha oltmish olti kun kerak boʻladi.

### Fiziologik jihat
Odat — bu miya tuzilmalarida barqaror neyron aloqalarni shakllantirishdan boshqa narsa emas, ular ishlashga tayyorligi ortishi bilan ajralib turadi. Bunday neyron aloqalar tizimi xulq-atvor harakatlarining koʻproq yoki kamroq murakkab shakllari uchun asos boʻlib xizmat qiladi, bularni I.P.Pavlov dinamik stereotiplar deb atadi. Odatiy harakat obrazini taʼminlaydigan asab tuzilmalari majmuasi, odatda, hissiy javob mexanizmlarini ham oʻz ichiga oladi, bu esa odat shakllanishining psixologik jihati hisoblanadi.

## Yana qarang
* Malaka
* Qobiliyat
* Zararli odatlar
* Giyohvandlik
* Psixologik oʻzini oʻzi boshqarish usullari
## Manbalar


## Adabiyotlar
* Анучин Д. Н. Привычки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Ч. Цитренбаум, М. Кинг, У. Коэн. «Гипнотерапия вредных привычек». — М: изд-во: «Класс», 2001. ISBN 5-86375-096-0
* Колесов Д. В. «Предупреждение вредных привычек у школьников». М: 2001—144 с. ISBN 5-204-00194-8.
Amirlik parchalanishi

**“Amirlik parchalanishi”** — bu film 1955-yilda suratga olingan sovet tarixiy-inqilobiy badiiy film hisoblanadi.

## Syujeti
Mazkur filmda Gʻarb mamlakatlari Sovet hukumatiga qarshi kurashda 1920-yildagi Rossiya hukumatining protektorati boʻlgan Buxoro amirligidan foydalanishga harakat qilib koʻrishadi. Toshkentga kelgan M.V.Frunze va V.V.Kuybishevlar xalq ommasini aksilinqilobiy va chet el razvedkachilariga qarshi kurashga undashadi. Yosh zabardast oʻzbek jangchisi Sherali Yoqubov kabi  inqilobchilar noqonuniy ishlarga jalb etiladi. Buning oqibatida inqilobchilarning hujumlariga dosh berolmay, amir boshchiligidagi buxorolik gvardiya qoʻshinlari orqaga chekinishga majbur boʻladi. Natijada Buxoroda esa sovet hokimiyati oʻrnatiladi.

## Rollarda

* Evgeniy Samoylov — M.V.Frunze 
* Vladimir Krasnopolskiy — V.V.Kuybishev 
* K.Alimjonov — Yoʻldosh Oxunboboyev
* San’at Devonov — Sherali Yoqubov 
* Nelya Ataullayeva — Oygul, uning yori 
* Georgiy Yumatov — Ignat 
* Roza Makagonova — Nastenka 
* Razzoq Hamroyev — Jafar (Vladimir Basov ovozlashtirgan) 
* Abdusalom Rahimov — Qurbon Saidov 
* Muhammed Cherkezov — Durdiyev 
* Grigoriy Mixaylov — Stepan 
* N.Ishmuhamedov — Karim bobo, Sheralining otasi 
* Evgeniy Teterin — Vostrosablin 
* Mixail Pugovkin — epizod 
* Abbos Bakirov — Buxoro amiri (Rostislav Plyatt ovozlashtirgan) 
* Vladimir Balashov — polkovnik Osipov 
* Vladimir Basov — Frunze va Kuybishevga suiqasd qilgan oq gvardiya zobiti (titrda koʻrsatilmagan) 
* N. Garin — Uolford 
* Andrey Fayt — Paleyning ingliz josusi 
* Kepa Xoʻjayev — Esonboy (Vladimir Kenigson ovozlashtirgan) 
* Obid Jalilov — Buyuk vazir 
* Sagʻdi Tabibullayev — Amir elchisi 

## Suratga olish ishlari guruhida

* Postanovkachi-rejissorlar: Vladimir Basov, Latif Fayziyev 
* Ssenariy muallifi: Vladimir Kreps 
* Operator: Timofey Lebeshev 
* Rejissor: A.Golovanov 
* Postakovkachi-rassomlar: Artur Berger, Arnold Vaysfeld, Pyotr Veremenko 
* Oʻzbek qoʻshiqlari matni: Xamza, Muqimiy 
* Rus qoʻshiqlari matni: Vadim Korostilev 
* Bastakorlar: Mixail Ziv, Doni Zokirov

## Havolalar

* «Крушение эмирата» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
* КРУШЕНИЕ ЭМИРАТА (1955) *Kino-teatr.ru*
Enebish yodgorligi

**Enebish yodgorligi** () — moʻgʻul jamoat va davlat arbobi L. Enebishga bagʻishlangan, Ulan -Batorda joylashgan.

## Tavsifi
Enebish yodgorligi miniatyura bogʻida joylashgan boʻlib, u bilan yagona majmuada yaratilgan. Markaziy haykal mukammal hukmdorning atributlari bilan oʻralgan, chakravartin, poydevorga oʻrnatilgan: qimmatbaho gʻildirak, qimmatbaho fil, qimmatbaho ot, chintamani, qimmatbaho xotin, qimmatbaho xazinachi, qimmatbaho maslahatchi. Enabishning oʻzi tez otlarga boʻlgan oʻziga xos ishtiyoqi tufayli anʼanaviy moʻgʻul oshxonasida ishlangan. Shuningdek, yodgorlik majmuasida morinxur tasviri aks ettirilgan ikkita haykal oʻrin olgan: „Sil qoʻyish marosimi“ va „Mehribon Jambudvipa quyoshi“ (xalq qoʻshigʻining nomi).

## Yaratilish tarixi
Buyuk Davlat Xurali aʼzosi va raisi, Ulan-Bator xalq deputatlari kengashi ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, xalq deputatlari kengashi raisi, Moʻgʻuliston Bosh vazirining oʻrinbosari L. Enebish haykali uning oʻgʻli Oliy davlat xurali deputati E. Munx-Ochir tashabbusi bilan oʻrnatildi. Haykaltarosh R.Enxtayvan yodgorlik va butun majmua loyihasining muallifi boʻldi. Yodgorlik 2007-yil 8-iyunda Ulan-Batorda, Bayangol tumanidagi 11-dafn etilgan joyda, Arata Ayushi prospekti va Amursana koʻchasi kesishmasi markazidagi bogʻda ochilgan. Yodgorlikning ochilish marosimida VGH raisi D. Demberal, Bosh vazir S. Bayar, Ulan-Bator meri G. Munxbaatar ishtirok etgan.

## Manbalar
«Xotiramiz noni» memorial belgisi

**„Xotiramiz“ noni memorial belgisi —** 1812-yilgi Vatan urushining 200-yilligiga bagʻishlangan va Rossiyaning bir qator shaharlarida oʻrnatilgan haykaltaroshlik kompozitsiyasidir.

## Yaratilish tarixi
Gʻalabaning 200-yilligi munosabati bilan „Xotira noni“ Rossiyaning oʻn bir shahrida oʻrnatildi va tantanali ravishda ochildi: Rasskazovo (Tambov viloyati) , Desnogorsk (Smolensk viloyati) , Salekhard , Novy. Urengoy , Tarko-Sale, Labytnangi, Gubkinskiy, Noyabrsk, Nadim, Muravlenko (Yamal-Nenets avtonom okrugi), Ishim (Tyumen viloyati).

2012-yilda mualliflar S. Titlinov, A. Medvedev, L. Bogatova, S. Savin „Xotiramiz noni“ yodgorlik belgisini yaratdi.

## Memorialning tavsifi
Rossiyaning 11 shahrida yodgorlik belgisining tantanali ochilish marosimida Borodino jang maydonidan tuproq bilan toʻldirilgan maxsus kapsula Belgiga qoʻyildi. Shunday qilib „Xotiramiz noni“ oʻrnatilgan shaharlar Rossiya milliy tarixi va gʻalabasidan bir parcha saqlaydi. Yerning haqiqiyligi FBGUK „Borodino davlat harbiy-tarixiy muzey-qoʻriqxonasi“ guvohnomasi bilan tasdiqlangan.

„Xotiramiz noni“ yodgorlik belgisi granit kub boʻlib, uning tepasida Sankt-Jorj lentasi va tushayotgan bayroq bilan birgalikda „Borodino“ nonining bir boʻlagi yotadi. Kubning yuzlaridan birida „1812-yilgi Vatan urushining 200-yilligi xotirasiga“ yozuvi va 1812-2012-yillari koʻrsatilgan.

Poydevorning ochiq rangi Vatan urushi qatnashchilarining sof fikrlari va intilishlarini, „Borodino“ non boʻlaklari — halok boʻlgan mashhur va nomsiz Vatan himoyachilari xotirasini, Georgiy lentasi — ularning qurollarning jasoratlari va gʻalabalari timsolini ifodalaydi.

## Madaniy taʼsiri
2016-yilda Labitnangi shahrida „Yashil Rossiya“ Butunrossiya ekologik jamoat harakati tashabbusi bilan tashkil etilgan „Gʻalaba oʻrmoni“ Butunrossiya ekologik va vatanparvarlik loyihasi ishtirokchilari tomonidan memorial yoniga yigirmata lichinka va qayin ekilgan.

2015-yilda Desnogorsk shahrida „Sahnadagi kitob“ mahalliy kutubxona teatri oʻquvchilari „Xotiramiz noni“ belgisi yonida adabiy oʻqishlar oʻtkazish anʼanasini boshladilar.

## Galereya

## Manbalar

## Havolalar
Kichkina Orxomen

**Kichkina Orxomen** () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon.

Bir taxminga koʻra, Miniyning oʻgʻli Katta Orxomen urugʻidan edi. Uning hukmronligi davrida Argosdan Giyett kelgan, yerning bir qismi unga berilgan. Orxomenning oʻgʻli Gesiod tomonidan tilga olingan. Boshqa taxminlarga koʻra, u Zevs yoki Eteoklning va Danaening qizi Gesionning oʻgʻli deb ataladi, bu versiyada u Miniyning otasi hisoblanadi.

Elaraning otasi. Kopreyning bobosi.

## Manbalar
Pastki orbital yoriq

**Pastki orbital yoriq** ponasimon suyagi va yuqori  jagʻ suyaklari tomonidan hosil boʻladi. Orbitaning pastki va tashqi devori chegarasi boʻylab orqa tomonda joylashgan. U bir qator tuzilmalarni oʻtkazadi, jumladan:

* yuqori jag' nervining yonoq tarmog'ini;
* qanot-tanglay tugunidan ko'tarilgan shoxlarni;
* infraorbital tomirlar, ular infraorbital naycha orqali infraorbital kanalga o'tadi va infraorbital teshikdan chiqadi.
* ko'z venasining pastki bo'limini;

## Tasvirlar

Fayl:Gray189.png|Chap infratemporal chuqurcha.
Fayl:Gray191.png|Burun va orbital bo'shliqlarning gorizontal qismi.
Fayl:Gray787.png|O'ng ko'z mushaklari va yuqori orbital yoriq orqali kiradigan nervlarning kelib chiqishini ko'rsatadigan diseksiyon.
Fayl:Slide2rome.JPG|Pastki orbital yoriq.


## Yana qarang

* Bosh suyagi teshiklari
* Yuqori orbital yoriq

## Manba
Ushbu maqola Grayʼs Anatomy (1918) 20-nashrining 189-sahifasidan umumiy foydalanishdagi matnni oʻz ichiga oladi.

## Havolalar

* lesson3 at The Anatomy Lesson by Wesley Norman (Georgetown University) (orbitforamina) (#3)
*
Katta Orxomen

**Katta Orxomen** () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Zevs va danaida Isonoening hamda Beotiyadagi Orxomenos (Orchomenus) shahrining ehtimoliy eponimlaridan biri.

## Tavsifi
Mifologiyaga asosan, Orxomen Qadimgi Yunonistonning tarixiy viloyati boʻlgan Beotiyadagi qadimgi Orxomenos (Orxomen) shahriga asos solgan.

Orxomenos shahrining birinchi shohlarining nasabnomalari juda chalkash va turli mualliflar orasida farq qiladi. Bir taxminga koʻra, Orxomen Boeotning qizi Germippaning eri va Miniyning oʻgay otasi edi. Germippa Poseydondan Orxomenning (kichkina) otasi Miniyni dunyoga keltirgan. Boshqa taxminga koʻra, Orxomen Zevs va Germippaning oʻgʻli edi.

Oʻshanda Miniy shaharning yana boshqa ehtimoliy eponimi boʻlgan ikkinchi Orxomenning otasi boʻlgan, Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, farzandsiz boʻlib, keyinchalik shohlikni Presbonega bergan.

## Manbalar
Hahn/Cock

**Xoʻroz** () — nemis haykaltaroshi Katharina Fritsch tomonidan yaratilgan ulkan koʻk xoʻrozning haykali. Haykal Londondagi Trafalgar maydonida 2013-yil 25-iyuldan 2015-yil 17-fevralgacha toʻrtinchi, bepul plintusda turdi. Keyinchalik u xususiy Glenstone muzeyi tomonidan sotib olindi va Vashington milliy sanʼat galereyasiga oʻrnatildi.

## Maʼnosi
Haykal shisha tolali shishadan yasalgan, balandligi 4,72 metrni tashkil etadi, Trafalgar maydonidagi plintusda namoyish etilgan oltinchi asardir. Katarina Fritsning aytishicha, haykal „koʻp maʼnoga ega, siz ular bilan oʻynashingiz mumkin. Hazillari ham, jiddiylari ham bor“. Katarina qoʻshimcha qiladi: „Bu feministik haykaldir, chunki men ayol sifatida qilayotgan ishim erkaklarni tasvirlaydi. Tarixiy jihatdan, bu har doim aksincha boʻlgan. Endi biz rollarni oʻzgartirmoqdamiz va … koʻp erkaklar bundan foydalanadilar“.

## Manbalar

## Havolalar

*
Orteya

**Orteya** (; baʼzan **Orfeya** sifatida transkripsiya qilinadi) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Giakinfidlardan biri (Giatsintning (Giakinf Lakedemonyanin) va Protogeniyaning qizi (baʼzan Pandorani uning onasi deyishadi)). Opa-singillar Aygleida (Egleida), Anfeida (Anteida) va Litea bilan birgalikda Orteya Lakedemondan Afinaga olib kelinadi. Ular bilan birga u Afinaning Minos tomonidan qamal qilinganda (Afina qiroli Egeyning aybi bilan vafot etgan oʻgʻli Androgey uchun qasos olgan) shahardagi oʻlat va ocharchilikni oldini olish uchun, qadimgi bashoratga koʻra, afinaliklar tomonidan qurbon qilingan. Gerest kiklopining qabrida Persefona uchun qilingan qurbonlik maʼbudlar tomonidan qabul qilinmadi. Orakul afinaliklarga Minos ularga beradigan jazoni oʻtashni buyurdi. Minosning iltimosiga koʻra, afinaliklar oʻzlarining ayblarini yuvish uchun Minotavrga qurbonlikka uchun yetti qiz va yetti yigitni yuborishlari kerak edi.

Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Giakinfning faqat bitta qizi Anteida qurbon qilingan. Psevdo-Demosfenning soʻzlariga koʻra, Erextey qizlari Giakinfidalar deb nomlangan, ular Giakinfning Attika tepaligida qurbonlik qilingan.

Orteya opa-singillari bilan birga Afina notiqlari tomonidan, masalan, Fokion nutqida tilga olingan.

Orteya sharafiga nemis botanigi Iogan Klotzsh 1851-yilda Erikadoshlar oilasiga mansub oʻsimlik turiga Orthaea deb nom berdi.

## Manbalar