Oniks (kemaga qarshi raketa)

**P-800 „Oniks“** (RAQB dengiz floti indeksi — **3M55**, eksport nomi — **"Yaxont"**, AQSh Mudofaa vazirligi va NATO tasnifiga koʻra — **SS-N-26 ''"Strobile"'' **) — tovushdan tez universal kemaga qarshi raketa. Suv usti harbiy dengiz guruhlari, yakka kemalar va quruqlik infratuzilmasiga zarbalar berish maqsadida qoʻllanilgan

## Loyihalash
Toʻrtinchi avlod operativ-taktik kemaga qarshi kompleksni ishlab chiqish 1970-yillarning oxirida MIIB tomonidan boshlangan. Avvalgi mahalliy kemaga qarshi raketalardan farqli oʻlaroq, yangi kompleks boshidanoq universal qilib loyihalashtirilgan boʻlib, u suv osti kemalari, yer usti kemalari va qayiqlariga, samolyotlarga va qirgʻoqqa joylashtirilish uchun moʻljallangan.

## Konstruktsiyasi
Raketa oddiy aerodinamik konfiguratsiyaga muvofiq ishlab chiqarilgan. Boshlangʻich qattiq yoqilgʻi raketa dvigateli (QYRD) havo-reaktiv dvigatelining yonish kamerasida joylashgan.

## 3M55 raketasining taktik va texnik xususiyatlari

* Raketa uzunligi:
** Kema versiyasi — 8 m (8.6)
** Aviatsiya versiyasi — 6,1 m
* Raketaning diametri: 0,67 m
* Qanot kengligi: 1,7 m
* TUS uzunligi: 8,9 m
* TUS diametri: 0,72 m
* Raketaning ogʻirligi:
** Boshlash — 3000 kg
**  — 3900 kg
* Maksimal tezlik: 884 m/s (M = 2,6 yoki balandlikda 3182 km/s)
* Yer usti tezligi: M=2 (2448 km/soat)
* Dvigatel:
** Boshlangʻich — qattiq yoqilgʻini ishga tushirish va tezlashtirish bosqichi
** Yurish — HRD, vazni 200 kg, tortishish 4 t
*** Yoqilgʻi — kerosin T-6
* Uchish uzoqligi:
** „Oniks“ — 300 km gacha (aralash traektoriya boʻylab),
** „Onyx-M“ — 800 km gacha,
** „Yaxont“ — 300 km gacha (aralash traektoriya boʻylab).

* Parvoz balandligi:
** Marsh qismida — 14000 m gacha  
** Yakuniy qismda — 10—15 m
* Nazorat tizimi:
** Yurish qismida — inertsial+radio balandlik oʻlchagich
** Nishonni aniqlash diapazoni (faol rejimda) — kamida 50 km
*** Maksimal maqsadli qidirish burchagi — ±45°
*** Yoqilgan paytidan boshlab ishga tayyorlanish vaqti: 2 daqiqadan koʻp emas
*** Elektr istemoli 27 V, 38 A
*** RLOʻYK Ogʻirligi — 85 kg
*** OʻYK ish sharoitlari:
**** Dengiz toʻlqinlari — 7 ballgacha
* Jangovor qismi ogʻirligi:
** „Oniks“ va „Oniks-M“ — 300 kg,
** „Yaxont“ — 200 kg.

## Afzalliklar

* ufqdan tashqari otish masofasi;
* jangovar foydalanishning toʻliq avtonomiyasi („oʻt och va unut“);
* moslashuvchan („past“, „yuqori-past“) traektoriyalar toʻplami;
* parvozning barcha sohalarida yuqori tovush tezligi;
* keng doiradagi tashuvchilar uchun toʻliq birlashtirish (barcha asosiy toifadagi yer usti kemalari, suv osti kemalari va yer usti kemalari).
* elektron qarshi choralar sharoitida samarali qoʻllash.

Oniks raketasi kemalarga qarshi jangovar sharoitlarda ishlatilmagan, ammo dengiz floti tajribasiga asoslanib, tovushdan tez tezlik bu raketalarning dushman zenit-raketalari bilan urilishini qiyinlashtiradi.

## Modernizatsiya

### 3M55M „Oniks-M“
2019-yilda NPO Mashinostroeniya korporatsiyasi Oniks raketasi asosida modernizatsiya qilingan Oniks-M raketasini ishlab chiqdi. Qanotli raketani modernizatsiya qilish yer usti va yerdagi nishonlarga zarba berishning aniqligini oshirish, raketaning maksimal masofasini 800 km ga oshirish va raketani elektron urushdan himoya qilishdan iborat edi.

### X-61 „Yaxont-A“
P-800 „Onikslar“ kemaga qarshi raketalarining versiyasi samolyotga moʻljallangan.

## Operatorlar va tashuvchilar
"Oniks" dastlab samolyotlar, yer usti va suv osti kemalari va qirgʻoq inshootlarida joylashtirish uchun universal kompleks sifatida loyihalashtirilgan edi.

## Manbalar