Regina

**Regina** (/rəˈdʒaɪnə/) — Kanadaning Saskachevan provinsiyasining poytaxti. Shahar Saskatundan keyin viloyatda ikkinchi oʻrinda turadi va Saskachevan janubidagi savdo markazidir. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Regina shahar aholisi 215,106 kishini, Metropolitan hududida esa 236,481 kishini tashkil qilgan. Kanada statistik maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil holatiga koʻra CMA aholisi 263 184 kishini tashkil qiladi. Regina shahar kengashi tomonidan boshqariladi. Shahar 159-sonli Shervud qishloq munitsipaliteti bilan oʻralgan.

Regina ilgari Shimoliy-Gʻarbiy hududlarning hukumat qarorgohi boʻlgan. Hozirgi Saskachevan va Alberta viloyatlari va Assiniboya okrugi tarkibiga kirgan. Hudud ilgari Vaskana (Krida „Buffalo suyaklari“) deb nomlangan, ammo 1882-yilda Qirolicha Viktoriya sharafiga Regina (lotincha „Qirolicha“) deb oʻzgartirilgan. Bu qarorni qirolicha Viktoriyaning qizi, Kanada general-gubernatori Lorn Markessining rafiqasi malika Luiza qabul qilgan.
Kanadaning Gʻarbiy qismidagi boshqa shaharlardan farqli oʻlaroq, oʻzining daraxtsiz tekis tekislikdagi Reginada kichik buloq oqimi, Vaskana Creekdan tashqari bir nechta topografik xususiyatlar mavjud. Dastlabki rejalashtiruvchilar bunday imkoniyatdan foydalanib, daryoni toʻsib qoʻyib, toʻgʻon bilan chegaralangan koʻl yaratishdi. 1906-yilda Saskachevanning yangi provinsiyasi poytaxti etib belgilaganidan soʻng Reginaning ahamiyati yanada mustahkamlandi.

Reginaning diqqatga sazovor joylaridan biri Vaskana koʻli atrofida yaratilgan Vaskana markazidir. U oʻz ichiga provinsiya qonunchilik binosi, ikkata kampus, Regina universiteti, Kanada Birinchi Millatlar universiteti, Saskachevan Qirollik muzeyi, Regina kolleji binolari, Regina konservatoriyasini oladi. Saskachevan ilmiy markazi Makkenzida sanʼat galereyasi va Saskachevan sanʼat markazi joylashgan.

1912-yilda Reginada yuz bergan siklon shaharning katta qismini vayron qildi. 1930-yillardagi qurgʻoqchilik va Buyuk Depressiya ayniqsa, quruq yerlarda gʻalla yetishtirishga eʼtibor qaratgan Kanada aholisiga qattiq taʼsir qildi. CCF (hozirgi NDP, Kanadadagi asosiy chap qanot siyosiy partiyasi) 1933-yilda Reginada oʻzining Regina Manifestiga asos solgan. Soʻnggi yillarda Saskachevanning qishloq xoʻjaligi va mineral resurslariga yangi talab paydo boʻlib, u kuchli iqtisodiy oʻsishning yangi davriga kirdi.

## Tarixi
### Ilk tarixi (1882—1945)
Regina 1882-yilda Shimoliy-Gʻarbiy hududlarning leytenant-gubernatori Edgar Dyud tomonidan asos solingan. U bu atrofda hukumatning ikki hududiy qarorgohi sifatida tashkil etilgan. Biri sharqda tekisliklarda, ikkinchisi esa Qu’Appelle vodiysida ikki koʻl oraligʻida joylashgan. Ushbu yerlar Kanada tekisliklari uchun metropol boʻlishi kutilgan eng yaxshi joy deb hisoblangan. Bu joylar suv kirish imkoniyatiga ega edi va daraxtlar bilan oʻralgan bogʻlar mavjud edi.

1897-yilgacha hududlarda mas’uliyatli hukumat leytenant-gubernator va kengash fiat tomonidan boshqarilardi. Kanadaning oʻsha paytdagi general-gubernatorining rafiqasi, Argil gersoginyasi malika Luiza yangi hududni onasi qirolicha Viktoriya sharafiga Regina deb nomladi.

Regina 1885-yilda Shimoliy-Gʻarbiy qoʻzgʻolon paytida milliy mashhurlikka erishdi.

Regina 1903-yil 19-iyun kuni shahar sifatida roʻyxatga olingan. Qonun loyihasini taqdim etgan parlament deputati Jeyms Xouks „Regina shimoliy-gʻarbiy hududdagi eng yorqin kelajakka ega“ deb eʼlon qilgan. Bir necha yil oʻtgach, shahar 1906-yil 23-mayda Bosh vazir Valter Skott boshchiligidagi birinchi viloyat hukumati tomonidan 1905-yildagi Saskachevan provinsiyasining poytaxti deb eʼlon qilindi. Monumental Saskachevan qonunchilik binosi 1908-1912-yillarda qurilgan.

" Rejina sikloni " 1912-yil 30-iyunda shaharni vayron qilgan tornado boʻlib, Kanada tarixidagi shu vaqtgacha yuz bergan eng halokatli tornado boʻlib qolmoqda. Unda jami 28 kishi halok boʻlgan. 1911-yilda shahar aholisi 30 213 kishini tashkil etgan.
Regina 1929-yilda Buyuk Depressiya boshlanishiga qadar tez oʻsdi. Bu vaqtga kelib Saskachevan ham aholi, ham iqtisodiy koʻrsatkichlar boʻyicha Kanadaning uchinchi provinsiyasi hisoblanardi. Shundan soʻng, Saskachevan hech qachon oʻzining dastlabki muvaffaqiyatini tiklay olmadi va Reginaning iqtisodiy oʻsishi sekinlashdi.

1933-yilda Regina Kooperativ Hamdoʻstlik federatsiyasining birinchi milliy qurultoyiga mezbonlik qildi (NDP dan oldingi). Konvensiyada CCF yangi partiyaning maqsadlarini belgilab beruvchi Regina Manifesti deb nomlanuvchi dasturni qabul qildi. 1930-yillardan boshlab Regina katta siyosiy faollik va tajriba markazi sifatida tanildi.

### Zamonaviy tarix (1945-yildan hozirgi kungacha)

1945-yildan taxminan 1970-yilgacha boʻlgan davrda muhim va qimmatli koʻplab binolar yoʻq qilindi: 1951-yilda Noks Birlashgan cherkovi buzib tashlandi. 1964-yilda Romanesk Revival shahar hokimiyati (uning oʻrnini savdo markazi egallagan. Hozirda Kanada hukumati idorasi) va 1894-yilda Gamilton koʻchasi va Viktoriya prospektidagi Shimoliy-Gʻarbiy hududlardagi Oliy sud binosi ham buzildi.

1962-yilda 100 yillik reja asosida Jahon Savdo Markazi meʼmori Minoru Yamasaki va landshaft meʼmori Tomas Cherkov tomonidan parkning janubi-sharqiy qismida Saskachevan universitetining yangi kampusini qurish loyihasi ishlab chiqildi. Bosh reja keyinchalik 2016-yildan boshlab har besh-yetti yilda qayta koʻrib chiqilmoqda. Vaskana markazi uzoq vaqtdan beri fermerlar va kichik qoʻshni shaharlar aholisi uchun „megapol“ boʻlib kelmoqda va bu Reginani ham aholi uchun yoqimli va sevimli hududga aylantirdi.

Yaqinda eski binolar yangi foydalanishga topshirildi. Jumladan, Regina universitetining Regina kolleji kampusidagi eski oddiy maktab (hozirgi Kanada Saskachevan ishlab chiqarish studiyasi) va Skarth Street Malldagi eski pochta boʻlimi qayta ochildi. CPR liniyasining shimolidagi tarixiy omborlar chakana savdo, tungi klublar va turar-joy binolariga aylantirilgan.

## Geografiyasi

Shahar keng, tekis, daraxtsiz tekislikda joylashgan. Parklar va yashil maydonlar koʻp: uning barcha daraxtlari — taxminan 300 000 — butalar va boshqa oʻsimliklar qoʻlda ekilgan. Boshqa dasht shaharlarida boʻlgani kabi, Amerika qaragʻaylari turar-joy mavzelarining old hovlilariga va asosiy transport arteriyalari boʻylab xiyobonlarga ekilgan.

Soʻnggi yillarda boshlangʻich va oʻrta maktab maydonlarining sport maydonchalariga aylantirilishi qayta koʻrib chiqilib, ular sunʼiy tepaliklar va bogʻlar bilan obodonlashtirilgan.
Koʻcha manzarasi Gollandiyada paydo boʻlgan qaragʻay kasalligi bilan xavf ostida qolmoqda. U Shimoliy Amerika boʻylab sharqiy dengiz qirgʻogʻidan tarqalib, endi Kanada choʻllarigacha yetib borgan. Hozircha u zararkunandalarga qarshi kurash dasturlari bilan nazorat qilinmoqda va kasallikka moyil boʻlmagan turlar ekilmoqda. Kasallik Reginaning qaragʻay populyatsiyasini yoʻq qilish imkoniyatiga ega.

## Iqlimi
Regina yozgi issiq nam kontinental iqlimda joylashgan. Eng issiq olti oyda oʻrtacha yillik yogʻingarchilikning 70 % dan koʻprogʻini tashkil qiladi va NRC oʻsimliklarning chidamliligi zonasi 3bda joylashgan. Reginaning yozi issiq va qishi sovuq, quruq, yilning istalgan vaqtida ekstremallarga moyil. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 389.7 mm (15.34 in) va iyun oʻrtacha 75 mm (2.95 in) bilan eng yomgʻirli oydir. Yil davomida oʻrtacha kunlik harorat 3.1 °C (37.6 °F). Hozirgacha qayd etilgan eng past harorat 1885-yil 1-yanvarda qayd etilgan −50.0 °C (−58 °F) edi, eng yuqori harorat 1937-yil 5-iyulda 43.9 °C (111 °F) edi.

## Shahar manzarasi

* CPR yoʻllari va Vaskana koʻli oʻrtasidagi eski shaharning qolgan turar-joy qismi
* „Bozor maydoni“ deb hisoblangan shahar markazidagi biznes tumani;
* sobor maydoni;
* tarixiy va boy Crescents maydoni, Vaskana Creek shimolida Albert Street koʻprigi va Vascana toʻgʻoni;
* Leykvyu, provinsiya qonunchilik binosi va ofis binolariga tutash, Birinchi jahon urushi oldidan urushdan keyingi XX yillarning gullab-yashnashigacha boʻlgan baʼzi ajoyib qasrlar hududi
* Ilgari yuklarni qabul qilish zonasi boʻlgan omborlar okrugi istalgan turar joy, restoranlar, tungi klublar va savdo maydonchalari sifatida qayta qurilmoqda.
## Odatiy turar-joylar

Birinchi tashkil etilganidan beri, ayniqsa avtomashinalar keng tarqalgan boʻlib, Reginanda dam olish kunlari, yozgi va qishki taʼtillar uchun yaqin atrofdagi Qu’Appelle vodiysiga dam olishga chiqishadi. 1940-yillardan boshlab, Regina yaqinidagi koʻplab shaharlar aholisi doimiy ravishda kamayib bordi. Chunki Kanadaning gʻarbiy agrar iqtisodiyoti chorak qismida (160 akr) kichik oilaviy fermer xoʻjaliklaridan qayta tashkil etildi.

## Madaniyat
Kanadaning eng qadimgi doimiy ijrochi orkestri boʻlgan Regina simfonik orkestri Saskachevan sanʼat markazida (hozirgi Konexus sanʼat markazi)joylashgan. Sanʼat markazida va boshqa turli auditoriyalarda, shu jumladan Regina universitetida ham mahalliy, ham tashrif buyurgan musiqachilar tomonidan konsertlar va resitallar oʻtkaziladi. Regina musiqa konservatoriyasi Regina kolleji binosining sobiq qizlar turar joyi hududida qad rostlagan.
Regina Kichkina teatri qurilishi 1926-yilda boshlangan. 1938-yilda Regina teatri yonib ketganidan va 1964-yilda 1906-yilgi shahar meriyasi buzilganidan keyin koʻp yillar davomida Reginada katta kontsert va jonli teatr maydoni yoʻq edi. Oʻsha vaqtda universitetning Regina kolleji kampusidagi Darke Hall binosimkichik kontsert va sahna koʻrinishini taqdim etib turgan.

Yil davomida Reginada turli xalqaro festivallar oʻtkazilib turiladi: Sobor qishlogʻi sanʼat festivali, Craven Country Jamboree, Regina xalq festivali, Queer City Cinema film festivali, Regina Dragon Boat festivali va boshqalar. Regina Heritage Canada tomonidan 2004-yilda „Kanadaning madaniy poytaxti“ (125 000 dan ortiq aholi toifasida) nominatsiyasiga sazovor boʻlgan. Har yili oʻtkaziladigan Kiwanis musiqa festivali oʻsib borayotgan musiqiy isteʼdodlarga butun mamlakat boʻylab eʼtirofga erishish imkoniyatini beradi. Shaharning yozgi qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasi dastlab 1884-yilda Assiniboia qishloq xoʻjaligi assotsiatsiyasi sifatida tashkil etilgan, keyin 1960-yillarning oʻrtalaridan boshlab va 2009-yilgacha Buffalo kunlari koʻrgazmasi tashkil etiladi.
1970-yilda Kanadaning 100 yillik loyihasi sifatida Saskachevan sanʼat markazi (hozirgi Konexus sanʼat markazi) — Shimoliy Amerikadagi eng akustik kontsert maydonlaridan biri boʻlgan Vaskana koʻliga qaraydigan teatr va kontsert zali majmuasi qurilishi boshlandi. Bu yerda Regina simfonik orkestri (Kanadaning eng qadimgi doimiy ijrochi orkestri), Opera Saskatchewan va New Dance Horizons zamonaviy raqs kompaniyasi joylashgan. Saskachevan Qirollik muzeyi (hozirgi 1955-yilgi tuzilma Saskachevan Oltin Yubiley loyihasi) qurilishi 1906-yildan boshlanadi. Skart koʻchasi va 11-avenyudagi eski pochta boʻlimi 1906-yilgi shahar meriyasi buzilganidan keyin vaqtinchalik meriyasi sifatida foydalanilgan. Hozirda bu binoda Globus teatri joylashgan boʻlib, 1966-yilda „Saskachevanning 1927-yildan beri birinchi professional teatri“ sifatida tashkil etilgan. Shuningdek, shaharda Muqaddas Rozariy Rim-katolik sobori va Noks-Metropolitan Birlashgan cherkovi mavjud.

Regina jamoat kutubxonasi toʻqqizta filialga ega boʻlgan shahar boʻylab kutubxona tizimidan iborat.

## Parklar va diqqatga sazovor joylar
Regina butun shahar umumiy maydonining katta qismi boʻylab velosiped yoʻllari, changʻi sporti maydonchalari va boshqa dam olish maskanlari bilan bogʻlar va yashil maydonlar sifatida ajratilgan yerlarga ega. Vaskana koʻli — yozgi qayiqda sayohatlar oʻtkaziladigan joy, qishda konkida uchish uchun muntazam ravishda qordan tozalanadi va Vaskana markazida ham, Vaskana Creek qirgʻogʻida ham chana yugurishlari mavjud. Viktoriya bogʻi markaziy biznes sentrda joylashgan va shaharning shimoliy va gʻarbiy qismidagi turar-joy boʻlinmalari va yangi boʻlinmalari boʻylab koʻplab yashil maydonlar Rochdale, Lakewood, Lakeridge, Spruce Meadows va Vindzor Park kabi turar-joy uchastkalarini oʻz ichiga oladi. Shahar boʻylab eski maktab oʻyin maydonchalari ham obodonlashtirilgan bogʻlarga aylantirildi.

Shaharda beshta munitsipal golf maydonchasi ishlaydi, ikkitasi shahar shimoli-sharqidagi Kingʻs Parkda. Kings Parkdan yarim soatlik yoʻl ichida Qu’Appelle vodiysidagi yozgi uylar va lager va qishki changʻi kurortlari joylashgan.
**Vaskana markazi** — maydoni 9.3 km² (3.6 mi²) Vaskana koʻli atrofida qurilgan va 1961-yilda Nyu Yorkdagi Jahon Savdo Markazining dizayneri Sietlda tugʻilgan arxitektor Minoru Yamasaki tomonidan loyihalashtirilgan. Atrofida 1908-yilda qurilgan toʻgʻon va koʻprik bor. Vaskana koʻli maishiy suv manbai sifatida shahar elektr stansiyasida foydalaniladi.

Diqqatga sazovor joylar:
* Vaskana markazi, 9.3 km² (3.6 mi²) Vaskana koʻli atrofidagi park, davlat, dam olish, madaniy, taʼlim va atrof-muhitni muhofaza qilish binolari va inshootlarini oʻz ichiga olgan yerlarni birlashtiradi.
* Regina shahar markazidagi Viktoriya bogʻi Regina xalq festivali va boshqa ochiq bayramlarni, shu jumladan yozda yaqin atrofdagi fermerlar bozorini taklif qiladi.
* Saskachevan qirollik muzeyi (tabiat tarixi muzeyi)
* Saskachevan ilmiy markazi, 1914-yilgi Vaskana koʻlining sharqiy qismida joylashgan elektr stansiyasida joylashgan
* Norman Makkenzi sanʼat galereyasi va koʻplab kichik galereyalar va muzeylar
* Gʻarbiy Enddagi 13-avenyudagi Rim-katolik sobori, Regina shahar markazidagi Anglikan sobori va Sharqiy Enddagi Viktoriya prospektidagi Ruminiya pravoslav sobori
* CPR tomonidan birinchi marta ochilgan Saskachevan mehmonxonasi. Hali ham oʻtgan davr muhitini saqlab kelmoqda.
* Regina shahri markazidagi Viktoriya bogʻidagi Noks-Metropolitan Birlashgan cherkovi
* Kanada qirollik otliq politsiyasi (RCMP) milliy oʻquv markazi va muzeyi
* Muntazam ekskursiyalar mavjud boʻlgan hukumat uyi 
* Casino Regina, eski Union stansiyasida
* Skarth Strit savdo markazidagi Eski pochta boʻlimi binosidagi Globus teatri
* Mosaic Stadium sport stadionida va Saskachevan sanʼat markazida oʻtkazilgan tadbirlar
* Evraz Pleys (sobiq Ipsco Pleys, avval Regina koʻrgazma parki), har yili avgust oyida Queen City Ex (sobiq Buffalo kunlari koʻrgazmasi) yozgi qishloq xoʻjaligi yarmarkasi oʻtkaziladigan joy
* Kanada Gʻarbiy Agribition, qishki qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasi va har yilgi noyabr bozori.

## Sport
Kanada futbol ligasining Saskachevan Roughriders jamoasi uy oʻyinlarini Reginadagi Mosaic Stadiumda oʻtkazishadi. 1910-yilda Regina Regbi klubi sifatida tashkil etilgan va 1924-yilda Regina Roughriders va 1946-yilda Saskachewan Roughriders deb oʻzgartirilgan. Jamoa toʻrt marta, 1966, 1989, 2007 va 2013-yillarda kulrang kubokni qoʻlga kiritgan.

Reginadagi boshqa sport jamoalari orasida Gʻarbiy Xokkey Ligasining Regina Pats, Kanada Yoshlar Futbol Ligasining Regina Thunder, Gʻarbiy Kanada Ayollar Futbol Ligasining (WWCFL) Regina Riot, Kanada Regbi Superligasining Prairie Fire, Gʻarbiy asosiy beysbol ligasining Regina Red Sox jamoalari faoliyat koʻrsatadi. Regina, shuningdek, Saskachevandagi barcha suv polo oʻyinchilarini jamlagan Waterpolo Armada jamoasiga ega.
Reginaning curling jamoalari koʻp oʻn yillar davomida Kanadada ajralib turishgan. Olimpiada oltin medali sovrindori Sandra Shmirler Reginada istiqomat qiladi.
Shaharning shimoli-sharqida Kings Park Speedway joylashgan boʻlib, 1960-yillarning oxiridan beri avtomashinalar poygasida foydalanilgan Regina 1975-yilda va yana 1987-yilda Gʻarbiy Kanada yozgi oʻyinlarini oʻtkazdi, shuningdek, 2005-yilgi Kanada yozgi oʻyinlariga mezbonlik qildi.

## Demografiyasi
Kanadadagi chet elliklar tarkibi

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining 67,9% xristianlar, katoliklar (30,4%) eng katta mazhabni tashkil qiladi. Boshqalar musulmon (1,9%), buddist (0,9%), hindu (0,8%), sikx (0,5%), aborigen  (0,5%) va boshqa dinlar vakillari bor. Aholining 27,1 foizi diniy mansubligi yoʻqligini bildiradi.

## Taʼlim
Regina jamoat maktablari kengashi hozirda 45 ta boshlangʻich maktab va 9 ta oʻrta maktabni boshqaradi. Ularda shahar boʻylab taxminan 21 000 oʻquvchi tahsil oladi. Davlat tomonidan moliyalashtiriladigan Regina katolik maktablarining alohida maktab kengashi 25 ta boshlangʻich maktab va 4 ta oʻrta maktabdan iborat. Hozirda taxminan 10 000 talaba tahsil oladi. Davlat va alohida maktablar eng zamonaviy fan laboratoriyalari, gimnaziya, drama va sanʼat inshootlari bilan yetarli darajada jihozlangan: 1960-yillarga kelib Regina oʻrta maktablarida telestudiyalar, suzish havzalari, muz maydonchalari va boshqa inshootlar mavjud edi. Frankofon davlat maktablari Conseil des écoles fransaskoises tomonidan boshqariladi.

**Saskachevan universiteti** tashkil etilishidan oldingi yillarda Saskachevan shahrining qaysi viloyat universitetiga berilishi haqida munozaralar davom etardi: oxir-oqibat Saskatun Regina ustidan gʻalaba qozondi va darhol Kanada Metodist cherkovi 1911-yilda Regina kollejini tashkil etdi. Regina kolleji dastlab Saskachevan universitetiga qarashli konfessiyaviy oʻrta maktab va kichik kollej edi - keyinchalik Rim-katolik iezuit ordeni va Lyuteran cherkovi tomonidan boshqariladigan Kempion va Lyuter kollejlari xuddi shu asosda ishlagan.
## Doʻstlik va qardosh shahar munosabatlari
Rejina shahri Buxarest (Ruminiya), Jinan, Shandong (Xitoy),  va Fujioka, Gunma (Yaponiya) bilan doʻstlik shartnomasida savdoni rivojlantirish dasturlari, madaniy va taʼlim sohasidagi hamkorlikni qoʻllab-quvvatlaydi.   

## Manbalar

## Adabiyotlar
* „Germantown“ 11th Avenue East. Reginaʼs Heritage Tours, City of Regina, 1994.
* Argan, William. *Cornerstones 2: An Artist’s History of the City of Regina*. Regina: Centax Books, 2000.
* Argan, William. *Cornerstones: An Artist’s History of the City of Regina*. Regina: Centax Books, 1995.
* Barnhart, Gordon. *Building for the Future: A Photo Journal of Saskatchewanʼs Legislative Building*. Canadian Plains Research Center, 2002. 
* Brennan, J. William. *Regina, an illustrated history*. Toronto: James Lorimer & Co., 1989.
* Brennan, William J., ed. *Regina Before Yesterday: A Visual History 1882 to 1945*. City of Regina, 1978.
* *Castles of the North: Canada’s Grand Hotels*. Toronto: Lynx Images Inc., 2001.
* Chapel Royal Canadian Mounted Police „Training Academy“, Regina, Saskatchewan (brochure), 1990.
* Drake, Earl G. *Regina, the Queen City*. Toronto: McClelland & Stewart, 1955.
* Hughes, Bob *The Big Dig: the Miracle of Wascana Centre*. Regina: Centax Books, 2004.
* Neal, May *Regina, Queen City of the Plains: 50 Years of Progress*. Regina: Western * Printers. 1953.
* *Regina Court House Official Opening* (brochure), 1961.
* *Regina Leader-Post*
* Riddell, W. A. *The Origin and Development of Wascana Centre*. Regina, 1962.
* *The Morning Leader*
## Havolalar
*http://www.regina.ca/ 
*https://www.sasksciencecentre.com/
*https://reginafolkfestival.com/concertseries/ 
*https://www.reginalibrary.ca/