Everton F.C.

**Everton Futbol Klubi** - Liverpulda joylashgan ingliz professional futbol klubi boʻlib, Angliya futbolining eng yuqori toifasi boʻlgan Premer-ligada ishtirok etadi. Klub 1888-yilda Futbol Ligasining asoschisi boʻlgan va atigi toʻrtta yuqori mavsumni (1930–31, 1951–52, 1952–53 va 1953–54) oʻtkazib yuborgan holda rekord darajadagi 118 mavsum davomida oliy divizionda qatnashgan. „Everton“ Angliya futbolida eng uzoq davom etgan ikkinchi klub va barcha vaqtlar reytingida uchinchi oʻrinni egallaydi. Klub toʻqqizta liga chempioni, beshta Angliya kubogi, bir marta Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi va toʻqqizta Charity Shields sovrinini qoʻlga kiritdi.

1878-yilda tashkil topgan „Everton“ 1890–91-yilgi mavsumda birinchi Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. Yana toʻrtta Liga chempionligi va ikkita Angliya Kubogini qoʻlga kiritgandan soʻng, klub 1960-yillarda jonlanishgacha Ikkinchi Jahon urushidan keyingi sukunatni boshdan kechirdi. Barqaror muvaffaqiyat davri 1980-yillarning oʻrtalariga toʻgʻri keldi, oʻshanda „Everton“ yana ikkita Liga chempionligi, bitta Angliya kubogi va 1985-yilgi Yevropa kubogi gʻoliblari kubogini qoʻlga kiritdi . Klubning eng soʻnggi yirik sovrini 1995-yilgi Angliya kubogi boʻldi .

Klub tarafdorlari xalq tilida „Evertoniyaliklar“ yoki „Koʻklar“ deb nomlanadi. „Everton“ning asosiy raqiblari "Liverpul" boʻlib, uning Enfilddagi uy stadioni Evertonning Gudison Parkdagi uyidan bir mil uzoqlikda joylashgan; ikki klub Mersisayd derbisida ishtirok etadi. Everton 1892-yildan beri Gudison Parkda joylashgan boʻlib, ijarasi boʻyicha kelishmovchilik tufayli Enfilddagi asl uyidan koʻchib oʻtgan. Klubning uy ranglari – oq shortik va paypoqli qirol koʻk koʻylaklar.

## Tarix

Everton 1878-yilda Sent-Domingo FC sifatida tashkil etilgan, shunda Shimoliy Brekfild Rouddagi Sent-Domingo Metodist Yangi Konneksion Chapel jamoati aʼzolari Everton yil davomida sport bilan shugʻullanishlari mumkin edi, yozda kriket oʻynalgan. Klubning birinchi oʻyini Everton Cherc klubi ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozondi. Jamoa 1879-yil noyabr oyida jamoadan tashqaridagi odamlar ishtirok etishni hohlaganligi sababli, klub mahalliy hudud nomi bilan Everton deb nomlandi.

Klub 1888-89-yillarda Futbol Ligasining asoschisi boʻlgan va 1890-91-mavsumida oʻzining birinchi Liga chempionligi unvonini qoʻlga kiritgan. „Everton“ birinchi marta 1906-yilda Angliya kubogini, 1914-15-yillarda esa yana Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. 1914-yilda boshlangan Birinchi jahon urushi „Everton“ amaldagi chempion boʻlgan vaqtda futbol dasturini toʻxtatdi, bu 1939-yilda yana sodir boʻladigan voqea edi.

Faqat 1927-yilda Evertonning birinchi barqaror muvaffaqiyat davri boshlandi. 1925-yilda klub Tranmere Roversdan Diksi Din bilan shartnoma imzoladi. 1927–28-yillarda Din 39 ta liga oʻyinida 60 ta gol urib, bir mavsumda oliy ligada gol urish boʻyicha rekord oʻrnatdi, bu hali ham saqlanib qolayotgan rekorddir. U oʻsha mavsumda Evertonga uchinchi liga chempionligini qoʻlga kiritishiga yordam berdi. Biroq „Everton“ ikki yildan soʻng klubdagi ichki tartibsizliklar tufayli Ikkinchi divizionga tushib ketdi. Klub tezda qayta tiklandi va birinchi urinishdayoq yuqoriga koʻtarildi, shu bilan birga Ikkinchi divizionda rekord darajadagi gollar kiritdi. 1931–32-yilgi mavsumda oliy ligaga qaytgan „Everton“ oʻz maqomini tasdiqlash uchun vaqtini boy bermadi va birinchi imkoniyatdayoq toʻrtinchi Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. „Everton“ 1933-yilda finalda "Manchester Siti" ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, ikkinchi Angliya kubogini qoʻlga kiritdi. Bu davr 1938-39-yillarda beshinchi Liga chempionati bilan yakunlandi.

Ikkinchi Jahon Urushining boshlanishi yana liga futbolining toʻxtatilishini koʻrsatdi va 1946-yilda rasmiy musobaqalar qayta boshlanganida, Everton jamoasi urushdan oldingi jamoaga nisbatan boʻlinib ketdi va rangi oqarib ketdi. „Everton“ 1950-51-yillarda ikkinchi marta quyi ligaga tushib ketdi va 1953-54-yilgacha ikkinchi divizionda uchinchi mavsumda ikkinchi oʻrinni egallagangacha koʻtarilmadi. Oʻshandan beri klub yuqori darajadagi ishtirok etib kelmoqda.

„Everton“ning ikkinchi muvaffaqiyatli davri 1961-yilda Garri Ketterik bosh murabbiy etib tayinlanganidan keyin boshlandi. 1962—1963-yillarda „Everton“ boshqaruvidagi ikkinchi mavsumida Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. 1966-yilda klub " Sheffild Uensdey " ustidan 3:2 hisobida gʻalaba qozonib, Angliya kubogini qoʻlga kiritdi. „Everton“ 1968-yilda yana finalga chiqdi, ammo bu safar " Uembli "da „Vest Bromvich“ ni magʻlub eta olmadi. Ikki mavsumdan soʻng 1969–70 -yillarda „Everton“ eng yaqin raqibi " Lids Yunayted "dan 9 ochko oldinda boʻlib, Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. Bu davrda Everton 1961–62 dan 1966–67-yillargacha boʻlgan mavsumlarni oʻz ichiga olgan Yevropa musobaqalarida ketma-ket besh yil qatnashgan birinchi ingliz klubi boʻldi.

Biroq, muvaffaqiyat davom etmadi; jamoa keyingi mavsumlarda oʻn toʻrtinchi, oʻn beshinchi, oʻn ettinchi va ettinchi oʻrinlarni egalladi. Garri Ketterik nafaqaga chiqdi, ammo uning vorislari 1970-yillarning qolgan qismida 1974–75 -yillarda Billi Bingxem boshchiligida toʻrtinchi, 1977–78-da uchinchi va keyingi mavsumda Gordon Li boshqaruvida toʻrtinchi oʻrinni egallagan boʻlsalar ham, kumush medalni qoʻlga kirita olmadilar. Li 1981-yilda ishdan boʻshatildi

Xovard Kendall bosh murabbiy boʻldi va Evertonni eng muvaffaqiyatli davriga olib keldi. Mahalliy „Everton“ 1984-yilda Angliya kubogi va 1984-85 va 1986-87-yillarda ikki marta Liga chempionligini qoʻlga kiritdi. Yevropada klub 1985-yilda Yevropa kubogi gʻoliblari kubogini qoʻlga kiritish orqali oʻzining birinchi va hozirgacha yagona Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi. Yevropa muvaffaqiyati birinchi marta Dublin Universitet kolleji, Inter Bratislava va Fortuna Sittardni magʻlub etganidan keyin keldi. Oʻshanda „Everton“ yarim finalda Germaniya giganti "Bavariya" ni 3:1 hisobida magʻlub etdi, tanaffusda ortda qolganiga qaramay (oʻyinda Gudison Park tarixidagi eng yaxshi natija qayd etildi) va finalda Avstriyaning " Rapid Vena " klubi ustidan xuddi shunday natija qayd etildi. 1985-yilda Liga va Kubok egalari kubogini qoʻlga kiritgan „Everton“ treblga juda yaqin keldi, ammo Angliya kubogi finalida "Manchester Yunayted" ga yutqazdi. Keyingi mavsumda, 1985-1986, Everton ham Ligada, ham Angliya Kubogida „Liverpul“ga ikkinchi oʻrinni egalladi, ammo 1986-87-da yana Liga chempionatini qoʻlga kiritdi.

Heysel stadionidagi falokat va keyinchalik barcha ingliz klublari qitʼa futbolidan chetlatilganidan soʻng, „Everton“ koʻproq Yevropa kuboklari uchun kurashish imkoniyatini yoʻqotdi. Taqiqdan soʻng chempionlikni qoʻlga kiritgan tomonning katta qismi tarqaldi. Kendallning oʻzi 1987-yilgi chempionlik gʻalabasidan soʻng Bilbaoning "Atletik "iga koʻchib oʻtdi va uning oʻrniga uning yordamchisi Kolin Xarvi keldi. Xarvi „Everton“ni 1989-yilda Angliya kubogi finaliga olib chiqdi, ammo „Liverpul“ga qoʻshimcha boʻlimlardan soʻng 3:2 hisobida magʻlub boʻldi.

„Everton“ 1992-yilda Premer-liganing asoschisi boʻlgan, ammo toʻgʻri murabbiy topishda qiynalgan. Xovard Kendall 1990-yilda qaytgan edi, lekin avvalgi muvaffaqiyatini takrorlay olmadi. Uning vorisi Mayk Uoker statistik maʼlumotlarga koʻra, Evertonning bugungi kungacha eng kam muvaffaqiyat qozongan murabbiyi edi. 1994-yilda „Everton“ning sobiq futbolchisi Jo Royl bosh murabbiylikka kelganida, klub formasi yaxshilana boshladi; uning boshqaruvidagi birinchi oʻyini derbi raqibi „Liverpul“ ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozondi. Royl finalda „Manchester Yunayted“ni 1:0 hisobida magʻlub etib, „Everton“ni quyi ligaga tushib ketishdan uzoqlashtirdi va klubni oʻz tarixida beshinchi marta Angliya Kubogiga olib chiqdi . Kubok gʻalabasi, shuningdek, „Everton“ning Kubok egalari kubogi uchun pasporti boʻldi, bu uning Xayseldan keyingi davrdagi birinchi Yevropa kampaniyasi. Royl qoʻl ostidagi taraqqiyot 1995-96-yillarda davom etdi, chunki jamoa Premer-ligada oltinchi oʻringa koʻtarildi. Keyingi mavsumda oʻn beshinchi oʻrinni egallagan Royl kampaniyaning oxirida isteʼfoga chiqdi va uning oʻrniga vaqtincha klub sardori Deyv Uotson keldi.

Xovard Kendall 1997-yilda uchinchi marta „Everton“ bosh murabbiyi etib tayinlandi, ammo bu tayinlanish muvaffaqiyatsiz tugadi, chunki „Everton“ Premer-ligada oʻn yettinchi oʻrinni egalladi. Klub faqat Bolton Uonderersga nisbatan ustunroq gol farqi tufayli quyi ligaga tushib qolishdan qochadi. Sobiq Reynjers menejeri Uolter Smit 1998-yilning yozida Kendallni egallab oldi, ammo jadvalning pastki yarmida faqat uchta ketma-ket marraga erishdi. „Everton“ rahbariyati nihoyat Smitga sabri tugadi va u 2002-yilning mart oyida " Midlsbro "da Angliya Kubogini tark etganidan soʻng va „Everton“dan tushib ketish xavfi ostida boʻlganidan keyin ishdan boʻshatildi. Uning oʻrniga Devid Moyes „Everton“ni xavfsiz tarzda oʻn beshinchi oʻringa olib chiqdi.

## Taxallus
"Everton"ning eng koʻp tan olingan laqabi „The Toffees“ yoki „The Toffeemen“ boʻlib, Everton Gudisonga koʻchib oʻtgandan keyin paydo boʻlgan. Bu nomning qanday qabul qilinganligi haqida bir qancha tushuntirishlar mavjud: Everton qishlogʻida, Everton Brow va Brow Side oʻrtasida, Mother Noblettʼs nomli biznes bor edi, u shirinliklar sotadigan kofe doʻkoni, shu jumladan Everton Mint . Shuningdek, u „Everton“ klubi gerbi asos qilib olingan blokirovka roʻparasida joylashgan edi. Toffee Lady anʼanasida qiz oʻyin boshlanishidan oldin maydonning perimetri boʻylab erkin Everton Mintsni olomon ichiga tashlab yuradi, bu aloqani anglatadi. Yana bir mumkin boʻlgan sabab, Evertonning Village Street yaqinida Ma Bushell tomonidan boshqariladigan *Ye Anciente Everton Toffee House* nomli uy bor edi. Kofe uyi Queenʼs Head mehmonxonasi yaqinida joylashgan boʻlib, unda klubning dastlabki yigʻilishlari boʻlib oʻtdi.

## Stadion

„Everton“ dastlab Stenli Parkning janubi-sharqiy burchagida oʻynadi. Birinchi rasmiy oʻyin 1879-yilda boʻlib oʻtgan. 1882-yilda J. Cruitt ismli kishi klubning uyiga aylangan Priory Roadda er sovgʻa qildi. 1884-yilda Everton „Everton“ klubi aʼzosi Jon Xuldingning doʻsti boʻlgan yer egasi Jon Orrellga tegishli boʻlgan Enfildda ijarachiga aylandi. Orrel „Enfild“ni kichik ijara haqi evaziga klubga qarzga berdi. Xolding 1885-yilda Orrelldan er sotib oldi va 1888-yilda yiliga 100 funt sterlingdan 240 funt sterlinggacha koʻtarilgan klub ijarasini undirish orqali „Everton“ning uy egasiga aylandi – va „Everton“ 1892-yilda yerni tark etgunga qadar hamon oʻsib bordi. Klub ijara haqining oshishini nomaqbul deb hisobladi. Xolding va klub qoʻmitasi oʻrtasidagi navbatdagi kelishmovchilik Xuldingning „Everton FC and Athletic Grounds Ltd“ kompaniyasini roʻyxatdan oʻtkazib, klub ustidan toʻliq nazoratni qoʻlga kiritishga harakat qilishiga olib keldi. „Everton“ „Enfild“ni tark etib, klub oʻshandan beri oʻynab kelayotgan yangi maydon – Gudison Parkga yoʻl oldi. Xolding „Everton“ nomini, ranglarini, oʻyinlarini va ligadagi oʻrnini egallashga harakat qildi, ammo Futbol Assotsiatsiyasi tomonidan rad etildi. Buning oʻrniga Xolding yangi klub – "Liverpul" ni tuzdi.

### Mashgʻulot
1966-yildan 2007-yilgacha Everton Liverpulning Gʻarbiy Derbi hududidagi Bellefildda mashgʻulot oʻtkazdi. Klub 2007-yilda Xelvuddagi Finch Farm mashgʻulot majmuasiga koʻchib oʻtdi. Mashgʻulotlar maydonida „Everton“ning asosiy jamoasi ham, yoshlar akademiyasi ham joylashgan.

## = "Everton" stadioni
1996-yildan beri „Everton“ yangi stadionga koʻchishi haqida maʼlumotlar bor edi. Dastlabki reja 60 000 oʻrinli yangi stadion uchun edi, biroq 2000-yilda Kingʻs Dock regeneratsiyasi doirasida 55 000 oʻrinli stadion qurish taklifi kiritilgan edi. Bu taklif muvaffaqiyatsiz tugadi, chunki Everton 30 funt sterling ishlab ololmadi Stadion loyihasining yarim ulushi uchun million kerak edi va shahar kengashi 2003-yilda bu taklifni rad etdi. 2004-yilning oxirida, Liverpul Kengashi va Shimoli-gʻarbiy rivojlanish korporatsiyasi tomonidan boshqariladigan klub Liverpul FK bilan Stenli Parkdagi taklif qilingan stadionni boʻlishish haqida muzokaralar olib bordi. Biroq „Everton“ xarajatlarning 50 foizini yigʻa olmagani uchun muzokaralar toʻxtab qoldi. 2005-yil 11-yanvarda Liverpul yerni taqsimlash mumkin emasligini eʼlon qildi va oʻzining Stenli Park stadionini rejalashtirishni boshladi.

## Murabbiylar shtabi
**Birinchi jamoa**

**21 yoshgacha va 18 yoshgacha**

## Yutuqlar

### Mahalliy

* **Birinchi divizion / [[Angliya Premer-ligasi|Premer-liga]] :**
* **Chempionlar (9)** : 1890–91, 1914–15, 1927–28, 1931–32, 1938–39, 1962–63, 1969–70, 1984–85, 1986–87
* **Ikkinchi divizion / chempionat :**
* **Gʻoliblar (1)** : 1930–31
* **Angliya kubogi :**
* **Gʻoliblar (5)** : 1905–06, 1932–33, 1965–66, 1983–84, 1994–95
* **Futbol Liga kubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (2): 1976–77, 1983–84
* **FA xayriya qalqoni :**
* **Gʻoliblar (9)** : 1928, 1932, 1963, 1970, 1984, 1985, 1986 *,* 1987, 1995
* **Toʻliq aʼzolar kubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (2): 1989, 1991
* **Futbol Ligasi Superkubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (1): 1985–86

### Yevropa

* **[[UEFA kubogi egalari kubogi|Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi]] :**
** **Gʻoliblar: (1)** : 1984–85

### Dubllar

* 1984–85 : Liga va Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi

## Manbalar

## Havolalar