open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yozuv madaniyati va ilk kutubxonalarning vujudga kelishi

### Yozuv madaniyati va ilk kutubxonalarning vujudga kelishi
Kutubxonalar qadim-qadimdan insonlar uchun ma'naviyat va ma'rifat o‘chog‘i bo‘lib, inson zoti doim kitoblarga intilib yashab kelgan. Har doim kutubxonalar jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lgan. Faqat kutubxonalar tufayligina qadimgi qo‘lyozmalar, bosma kitoblar, tarixiy shaxslar haqidagi manbalar bizgacha yetib kelgani hech kimga sir emas.
Yozuvning paydo bo‘lishi va hujjatli manbalar, qo‘lyozma va keyinchalik bosma kitoblarning ko‘payishi kutubxonalarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi.Insoniyat tomonidan yaratilgan ikkinchi kashfiyot – kitob yuzaga keldi va hamma bilim sohasida adabiyotning mavjudlik shakllariga aylandi. Davrlar davomida kitobning shakl-shamoyili, sifati, bezatilishi, tashqi koʻrinishi, ishlab chiqarilishi takomillashib bordi. Antik davrda oʻrama kitoblar shakllangan boʻlsa, keyinchalik eramizning IV asriga kelib, muqovaga ega qoʻlyozma kitoblar paydo boʻldi. Kutubxonalar miloddan avvalgi II ming yillikda vujudga kelib, yozuvlar sopol bitiklarda yozilgan edi. Qadimgi Sharqda birinchi marta kutubxonalar paydo bo'ldi. Ilk kutubxona loy taxtachalari to'plami holida miloddan avvalgi 2500 yilda Bobilning Nippur shahridagi ibodatxonadan topilgan. Misrning Fiva shahri yaqinidagi qabrlardan birida 2-o'tish davri (miloddan avvalgi XVIII - XVII asr) papiruslari bo'lgan quti topilgan. Yangi qirollik davrida Ramzes II tomonidan 20000 ga yaqin papiruslar to'plangan.Eng mashhur qadimiy Sharq kutubxonasi miloddan avvalgi VII asr Ossuriya shohi Ashurbanipalning Nineviyadagi saroyidagi jadval holidagi mixxat yozuvlari to'plamidir (asosan qonunlar to’plamidan iborat). Qadimgi Yunonistonda birinchi ommaviy kutubxonaga Klearx zolim tomonidan miloddan avvalgi IV asrda asos solingan.Qadimgi kitob yozuvining eng katta markazi Iskandariya kutubxonasi bo'lgan. Miloddan avvalgi III asrda Iskandariya kutubxonasiga Ptolemey I asos solgan va ellin dunyosining ma’rifat va ilm markazi hisoblangan. Iskandariya kutubxonasi maqbara (muzey) majmuasi tarkibiga kirgan. Majmuada yashash xonalari, oshxona, o'quv zali, botanika va zoologiya bog'lari, rasadxona va kutubxona mavjud bo’lgan. Keyinchalik unga tibbiy va astronomik asboblar, o'qitish uchun ishlatilgan hayvonlar mulyaji, haykallar va bustlar qo'shilgan. Muzey tarkibidagi ibodatxona qoshida 200000 papirus (deyarli barcha antik davr kutubxonalari ibodatxonalar qoshida bo’lgan) va maktab tarkibida 700000 ta tarixiy hujjat saqlangan. Milodiy 270 yilda muzey va Iskandariya kutubxonasining ko'p qismi vayron qilingan. O‘zbekiston hududida miloddan avvalgi I ming yillikning so‘ngi asrlarida dastlabki kutubxonalar paydo bo‘lgan. Bular ilk kutubxonalar bo‘lib, kutub – arabcha «kitoblar», xona – forscha «uy», ya'ni kitob va hujjatlar saqlanadigan joy demakdir.
Narimani-ye Sofla

**Narimani-ye Sofla** (, romanizatsiya qilinganda **Narīmānī-ye Soflá** va **Narīmānī Soflá**; shuningdek, **Narīmānī** nomi bilan ham mashhur) Eronning Xurosoni Rizoviy ustoni, Mashhad tuman okrugi tarkibidagi Razaviyeh tumani Abravan okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Narimani-ye Sofla aholisi 1512 nafarni tashkil qilib, ular 394 ta oiladan iborat boʻlgan.

## Manbalar
Amiri-ye Sofla

**Amiri-ye Sofla** (, romanizatsiya qilinganda **Amīrī-ye Soflá**; shuningdek, **Amīrī-ye Pā‘īn** nomi bilan ham mashhur) Eronning Chaharmahal va Baxtiyari ustoni, Lordegan tuman okrugi markazida joylashgan Rig okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Amiri-ye Sofla aholisi 480 nafarni tashkil qilib, ular 88 ta oiladan iborat boʻlgan.

## Manbalar
1937-yilgi Indianapolis 500

1937-yil 31-may, dushanba kuni Indianapolis Motor Speedwayda **25-Xalqaro Indy 500 poygasi** boʻlib oʻtdi. Harorat 92 °F (33 °C)ga koʻtarildi. Bu Indy 500 tarixidagi eng issiq kunlardan biri hisoblanadi.

## Saralash
1937-yilgi Indianapolis 500da oʻn davrli (25 milya) saralash poygalaridan foydalanildi.

## Natijalar

## Saralashda muvaffaqiyatsizlikka uchradi

* Henry Banks ***' (#49)
* [[Tom Cosman]] ***' (#63)
* Dave Evans (#21)
* Ira Hall (#37, #56)
* Luther Johnson (#66)
* Milt Marion ***' (#65)
* [[Frank McGurk (racing driver)|Frank McGurk]] (#39)
* [[Zeke Meyer]] (#52)
* [[Duke Nalon]] ***' (#21)
* Lee Oldfield ***' (#72)
* [[Vern Ornduff]] ***' (#67)
* Overton Phillips ***' (#66)
* [[Al Putnam]] ***' (#46)
* Johnny Seymour (#51)
* Lou Webb ***' (#58)
* [[Doc Williams (racing driver)|Doc Williams]] (#57)
* [[Woody Woodford]] ***' (#61)
* Ray Yeagar **** (#61)

## Manbalar
Qasımkənd (Khizi)

**Qasımkənd** (shuningdek, **Kasymkend**) Ozarbayjon ning  Khizi tumani da joylashgan qishloq.  Munitsipalitet Ağdərə qishlog'ini o'z ichiga oladi.

## Manbalar

*
Vyetnam raqslari

**Vyetnamdagi raqs** bir nechta turli shakllarni oʻz ichiga oladi,Vyetnam teatri va operasida ijro etilagan raqslar, festivallarda ijro etilagan raqslar va imperator saroyining qirollik raqslari shular jumlasidandir. Raqs qadimgi davrlardan beri Vyetnam madaniyatining ajralmas qismi boʻlib kelgan, bu Dong Son barabanlarida topilgan oʻyma naqshlarda tasvirlangan.

Vyetnam 54 xil etnik guruhlarga ega boʻlgan xilma-xil mamlakat boʻlib, etnik vyetnamliklar (Kinh nomi bilan tanilgan) aholining eng koʻp qismini tashkil qiladi. Ushbu maqola asosan etnik vyetnamlarning anʼanaviy raqslariga qaratilgan, garchi Vyetnamdagi koʻplab etnik guruhlarning har biri oʻziga xos boy madaniyat va raqs uslublariga ega guruh hisoblanadi.

## Vyetnam teatrlarida raqs
Vyetnam teatri va Vyetnam musiqasining aksariyati bir-biri bilan Vyetnam raqsi bilan ham chambarchas bogʻliq. Hát tuồng, Hát chèo va Cải lương kabi mashhur teatrlar oʻz raqsga ega, ammo bu raqslar boshqa oʻziga xos raqs uslublaridan farqli oʻlaroq, belgilangan qoidalarsiz liberal tarzda ijro etiladi.

## Bayramlarda va muhim tadbirlarda ijro etiladigan raqslar
Arslon raqsi Xitoydan Vyetnam madaniyatiga kirib kelgan va u yerda oʻziga xos uslubni yaratgan raqs turlaridan biridir. Bu raqs asosan Tết (Oyning yangi yili) va Tết trung thu (Oʻrta kuz festivali) kabi anʼanaviy festivallarda, shuningdek, yangi biznes ochilishi kabi boshqa holatlarda ham ijro etiladi. Arslon raqsi juda ramziy maʼnoga ega boʻlib, goʻyoki yovuz ruhlarni qoʻriqlash uchun oʻynaladi. Uslublar koʻp va arslon raqslari odatda jang sanʼatkorlari va akrobatika bilan birga keladi.

## Imperator saroy raqslari
Nhã nhạc (Trần sulolasidan Nguyễn sulolasigacha boʻlgan musiqa) Vyetnam imperator saroyining qadimgi murakkab raqslaridan biri hisoblanadi. Nhã Nhạc soʻzining tarjimasi „nafis musiqa“ degan maʼnoni anglatadi. Saroy raqslari nhã nhạc paydo boʻlgunga qadar mavjud boʻlgan boʻlsa-da, lekin Nguyễn sulolasi raqsi bugungi kungacha saqlanib qolgan va butun nhã nhạc bilan birga nomoddiy madaniy meros sifatida eʼlon qilingan.

Bu raqslar raqqoslardan katta mahorat talab qiladi va raqqosalar koʻpincha ekstravagant liboslarda kiyinadilar. Hozirgi kunda bu raqslar anʼanaviy sanʼatni targʻib qilish maqsadida Xu (*múa cung đình Huế* — sud raqsi) festivallarida yoki boshqa maxsus tadbirlarda ijro etiladi. Eng mashhur raqslardan baʼzilari:

* Muxlislar raqsi — vũ phiến
* Chiroq raqsi — lục cúng hoa đăng
* Lotus raqsi — múa sen, múa bài bong
* Bayroq raqsi
* Tovoq raqsi — múa mâm
* Sham raqsi
* Tutqoq raqsi
* Shlyapa raqsi — múa nón
* Sharf raqsi
* Arslon raqsi — múa lan
* Lenta raqsi

„múa“ soʻzining maʼnosi — Múa rối nước — suv qoʻgʻirchoqbozligi maʼnosini anglatadi.

## Koʻproq maʼlumot olish uchun:

* Culture of Vietnam
* History of Vietnam
Morgan City (Louisiana)

**Morgan City** () — AQShning Louizsana shtatidagi shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 12 404 kishini tashkil qilgan.

## Geografiyasi
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni  tashkil qiladi, shundan  quruqlik va  yoki 4,03% suvdan iborat.

## Demografiyasi

2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 11 472 kishi, 4 732 xonadon va 2 492 oila istiqomat qiladi. 2000-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 12 703 kishi, 5 037 xonadon va 3 394 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 2166,5 nafar kishi.

2000-yilda shaharning irqiy tarkibi 71,28% oq tanli, 23,9% afro-amerikalik, 0,91% amerikalik hindular, 1,02% osiyoliklar, 0,01% Tinch okeani orollari, 1,18% boshqa irqlardan va 1,69% ikki yoki undan ortiq irqlardan tashkil topgan.

2000-yilda shaharda 5 037 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 31,2 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 47 foizi er-xotinlar, 15,8 foizi eri boʻlmagan, 32,6 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 28% jismoniy shaxslardan tashkil topgan va 10,8% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra,, 26,4% 18 yoshgacha, 8,7% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 27,7% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 23,3% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 13,9% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yosh 36 yoshni tashkil qiladi. Har 100 ayolga 93 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 91,8 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 28 324 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36 196 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 712 dollarni, ayollarniki esa 19 550 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 14 577 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 17,7 foizi va aholining 20,7 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 27,3 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 17,7 foizi qashshoq hisoblanadi.

## Manbalar
Tang Yongshu

**Tang Xetian** 1975-yilning 23-dekabrida tug‘ilgan boʻlib, ilgari **Tang Yongshu** nomi bilan tanilgan. Badmintonchi, 1990-yillarda Xitoy uchun xalqaro musobaqalarda qatnashgan. U 2000-yillarda **Xe Tian Tang** nomi bilan Avstraliyada oʻynagan.

## Karyera
Ayollar oʻrtasidagi juftlik boʻyicha ixtisoslashgan Tang oʻzining doimiy hamkori Qin Yiyuan bilan 1995-yilda IBF boʻyicha jahon chempionatida bronza va 1997-yilda IBF boʻyicha jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Tang va Qin 1996-yilgi Atlanta Olimpiadasining bronza medali sovrindorlari boʻlishsa-da, ular soʻnggi ikki musobaqada oltin medalni qoʻlga kiritgan vatandoshlarimiz Ge Fey va Gu Jun tomonidan soya solib qolishdi. Tang 1995-yilgi Kanada ochiq chempionatida janubiy koreyalik Gil Yang-ah bilan gʻayrioddiy hamkorlikda ayollar oʻrtasidagi juftlik bahslarida gʻalaba qozongan (Chunki Xitoy milliy terma jamoasi oʻyinchilari xorijlik futbolchilar bilan kamdan-kam hamkorlik qilishadi). Tang va Qin 1997-yilda Tailand Ochiq chempionatida ayollar juftlik bahslarida gʻalaba qozonishdi va 1998-yilda Indoneziyadan Uber kubogiga Xitoy jamoasida birga oʻynadi.

1998-yildan keyin Tang Xitoy milliy badminton terma jamoasidagi faoliyatini tugatdi va keyinchalik terma jamoadoshi Yu Qiga uylandi. Ular 2000-yillarning boshlarida Avstraliyaga koʻchib kelishgan. Tang Dehli 2010 Hamdoʻstlik oʻyinlarida Avstraliya milliy badminton jamoasida oʻynadi va u yerda ayollar juftlik bahslarida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Uber kubogida Avstraliyani ham himoya qildi. 
## Adabiyotlar
1938-yilgi Indianapolis 500

1938-yil 30-may, dushanba kuni Indianapolis 500ning 26-xalqaro poygasi boʻlib oʻtdi. Oldingi mavsumlarda ishlatilgan dvigatellardan foydalanish ixtiyoriy qilib belgilandi va shundan soʻng vaziyat oʻzgardi.

## Saralash
1938-yilgi Indianapolis 500da oʻn davrali (25 milya) saralash poygasidan foydalanildi. 

## Musobaqa xulosasi
Floyd Roberts ppoygani poul pozitsiyasidan boshladi.

200 milya nihoyasiga yetganida, Jimmy Snyder mashinalar triosini boshqargan, undan keyin Roberts va Wilbur Shaw kelayotgan edi. Ushbu mashinalar qayta yoqilgʻi quyish uchun toʻxtaganda, Roberts birinchi marta yetakchilik qoʻlga oldi. 300 milya masofada Roberts yoqilgʻi va bitta shinani almashtirish uchun oʻzining yagona pit-stopini amalga oshirdi. Ammo koʻp oʻtmay Jimmy Snyder ortda qola boshladi.

Roberts 92 ta aylanishni boshqarib, oʻrtacha soatiga 117,200 mil tezlikka erishdi va 32,075 dollar yutib oldi. Robertsning mashinasi Lou Moorega tegishli edi, u ham bosh mexanik edi.

Ushbu poygadan oldingi barcha 4 burilish asfalt bilan qoplangan.

Musobaqa bulutli osmon ostida oʻtdi. Ammo poyga yakunlanmaguncha yomgʻir yogʻmadi.

Poyga 33 yoshli tomoshabin Everett Spencening oʻlimi bilan yakunlandi. 45-aylanada Emil Andres boshqarayotgan 42-raqamli avtomashina ikkinchi navbat bilan devorga urilgan, so‘ng bir necha marta ag‘darilgan va uning o‘ng old g‘ildiragi uchib ketgan. Gʻildirak havoda 100 fut (30 m) masofani bosib oʻtdi va Spensga urildi, u kasalxonaga yetib kelguncha vafot etdi. Andresning miyasi chayqalgan, burni singan va koʻkrak qafasi jarohatlangan edi.

## Natijalar

## Saralashdan oʻtolmagan ishtirokchilar

* Frankie Beeder ***' (#45)
* [[Floyd Davis]] (#59)
* [[Fred Frame]] (#32)
* [[Ralph Hepburn]] (#4)
* [[Deacon Litz]] (#52)
* [[Tazio Nuvolari]] ***' (#48, #54)
* Jack Petticord (#57)
* Johnny Sawyer (#53)
* Johnny Seymour (#56)
* Doc Williams (#46)
* Billy Winn (#18, #24)

## Manbalar
Şıxlar (Khizi)

**Şıxlar** (shuningdek, **Shikhlyar** va **Shykhlar**) Ozarbayjon ning  Khizi tumani da joylashgan qishloq.

## Manbalar
*
Van Tsi

**Van Tsi** (xitoycha 王绩, pinyin Wang Jī; 585-644) — Tan sulolasi davridagi xitoylik shoiri. Uning asarlari „Uch yuz tang sheʼrlari“ bayoziga kiritilgan.
## Tarjimai hol
585-yilda Tszyanchjou viloyatning Lungmen uyezda (hozirgi Shansi provinsiyasi, Xeszin uyezdi) yozuvchilar oilasida tug‘ilgan, shoirlar Van Tun va Van Bo shulardan chiqqan. U Suy imperiyasi mavjudligining oxirida davlat xizmatiga kirgan, dastlab imperator arxivida korrektor, soʻngra Olti boʻlimning idorasi boshligʻi lavozimiga koʻtarilgan.
618-yilda Tan imperiyasi tashkil topgandan soʻng musiqa boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari lavozimiga oʻtkazildi. Koʻp oʻtmay u isteʼfoga chiqdi va ulugʻ shoirning shon-sharafi bilan oʻz ona yurtiga qaytib keldi. U bohem yovvoyi hayotini boshqargan, adabiy faoliyatdan sharob va ayollarni afzal koʻrgan. U imperator Gaotsun (Li Yuan)ning uni oʻz mulozimlariga qoʻshishga urinishini qaytarishga muvaffaq boʻldi. U 644-yilda uyda vafot etdi.
## Ijodiyot
Asarlarning aksariyati *tog‘ va suv, bog‘ va dala* uslubidagi manzara lirikasi. Asarlarning sevimli mavzulari tabiat qoʻynidagi yolgʻiz hayot va quvnoq doʻstona bayramlar tasviridir. Uning sevimli shakli besh soʻzli sakkiz baytli luyshi boʻlib, unda u klassik xitoy sheʼriyatining barcha talablariga rioya qiladi: muvozanat, toʻyinmaganlik, shaffoflik va ajralish. Van Tsi ijodi tang shoirlarining kelajak avlodlariga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Asarlar toʻplamlari saqlanib qolgan: „Sharqiy sohildan faylasufning tanlangan asarlari“. Eng mashhur sheʼrlari „Men traktirdan oʻtyapman“ va „Men uzoqlarga qarayman“.
Uning asarlari „Uch yuz tang sheʼrlari“ bayosiga kiritilgan.
## Manbalar
Ruq'a xat turi

******(    ) yoki ******(  ) - arab yozuvidagi  yozuv uslubi hisoblanadi. Bu kundalik yozish uchun ishlatiladigan nisbatan sodda uslub.  Usmoniy xattotlari Mumtoz afandi  (1810–1872) va Mustafo Izzet afandi (1801–1876) yozuv uslubi qoidalarini ishlab chiqishga hissa qo'shishgan. 

Buni ancha eski  bo'lgan *[[Riqo|reqāʿ]]* ( ) bilan aralashtirib yubormaslik kerak.  Ruq'a— oltita anʼanaviy  ( *al-aqlām as-sittah*,  ) xat turlaridan biri hisoblanadi.

## Tavsif va foydalanish
*Ruq'a* arab yozuvidagi eng keng tarqalgan xat turidir. U qisqa, to'g'ri chiziqlar va oddiy egri chiziqlardan iborat harflari, shuningdek, matndagi tekis chiziqlari bilan mashhurdir. Ehtimol, u *[[suls]]* va *[[Nasx (uslub)|nasx]]* uslublaridan olingan deb taxmin qilinadi.

Boshqa xattotlik turlaridan farqli o'laroq, *ruq'a* xat turi sifatida qaralmaydi. Buning o'rniga, bu tez yoziladigan va o'qilishi oson bo'lgan funktsional yozish uslubi deb qaraladi. Usmonli imperiyasida keng qo'llanilgan.  va har bir inson *ruqʼadan* foydalana olishi mumkin bo'lgan edi. 

  
Fayl:Al-Ishtrakeyia Journal (Young Egypt party).jpg|Yosh Misr partiyasining *Al-Ishtirakiyya* jurnalining 1951 yildagi nashri. Ruq'a sarlavhalar uchun, nasx esa asosiy matn uchun ishlatgan.
Fayl:خط جرجي زيدان.jpg|Jurji Zaydan tomonidan yozilgan xat
Fayl:حرف الألف بالرقعة.png|Alif harfi


## Manbalar

## Yana qarang

* Divoniy
* Nasx (skript)
* Nastaliq yozuvi
* Toliq yozuvi
* Kursiv
* Qo'l yozuvi
Xayrullaxon Said Nosir o'g'li Mirzo

**Xayrullaxon Said Nosir oʻgʻli Mirzo** (Mirzo Hoʻqandiy)
(1880-1943) ham bir necha yoʻnalishlarda ish olib borgan
maʼrifatparvarlardan biridir. U yangi usuldagi maktablar
ochishda tashabbus va faollik koʻrsatgan, oʻzi shu maktablarda dars
bergan, maktab qoshida kutubxona va nashriyot tashkil etgan. Boshqa
tillardagi darsliklarni oʻzbek tiliga oʻgirgan, oʻzi ham „Gulshani
Mirzo“, „Gulshani xayol“ nomlari bilan darsliklar yaratgan.
Bolalarning aqliy imkoniyatlarini oshirish, ularning zehnini
oʻstirish maqsadida „Jumboq majmuasi“ni tuzgan. Majmuadan
topishmoqlar oʻrin olgan.

## Adabiyotlar
*Adabiyot oʻqitish metodikasi“ Toʻxliyev Boqijon „Yangi asr avlodi“ T.2009
## Havolalar
*https://kh-davron.uz/tag/boqijon-toxliyev
Yugawa (Fukushima)

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan qishloq. 1-fevral, 2020-yil holatiga koʻra, qishloqda 924 ta xonadonda 3051 nafar aholi istiqomat qiladi, aholi zichligi esa har kilometr kvadratga 190 kishidan toʻgʻri keladi. Qishloqning umumiy maydoni 16,37 kvadrat kilometrni (6,32 mi²) tashkil etdi.

## Geografiyasi
Yugawa Fukushima prefekturasining Aizu mintaqasining shimoliy qismida, Aizu havzasining markazida joylashgan.

* Daryolar: Nippashi daryosi, Agakava daryosi

### Qoʻshni munitsipalitetlar
Fukushima prefekturasi

* Aizuvakamatsu
* Kitakata
* Aizubange

## Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yugawa aholisi soʻnggi 70 yil ichida barqaror ravishda kamaydi.

## Iqlimi
Yugawa nam kontinental iqlimga ega, yozi issiq va qishi qattiq qor yogʻishi bilan ajralib turadi. Yugawada oʻrtacha yillik harorat 11,9 °C, yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1383 mm, sentyabr oyi esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 25,6 °C atrofida, eng pasti esa yanvarda, −0,8 °C atrofida boʻladi.

## Tarixi
Hozirgi Yugawa hududi qadimgi Mutsu provinsiyasining bir qismi edi. Heyan davrida, hozirgi Yugawa qishlogʻining bir qismi boʻlgan joyda Shōjō-ji buddistlar ibodatxonasi tashkil etilgan. Hudud Edo davrida Aizu xoldinglarining bir qismini tashkil qilgan. Meydzi restavratsiyasidan soʻng, hudud Kavanuma tumanining bir qismi sifatida tashkil etildi. Oikava va Shōjō qishloqlari 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan yaratilgan. Bu qishloqlar 1957-yil 31-martda Yugawani tashkil qilish uchun birlashdi.

## Iqtisodiyoti
Yugawa iqtisodiyoti guruch ishlab chiqarishga yoʻnaltirilgan boʻlib, shaharning katta qismi sholi dalalari ostida joylashgan. Qushqoʻnmas ham asosiy ekin hisoblanadi.

## Taʼlim tizimi
Yugawada qishloq hukumati tomonidan boshqariladigan ikkita davlat boshlangʻich maktabi va bitta davlat oʻrta maktabi mavjud. Qishloqda o‘rta maktab yo‘q.

## Transport

### Temir yoʻllar
 Sharqiy Yaponiya temir yoʻli — Banʼetsu Gʻarbiy liniyasi

* Oikava

### Magistral yoʻllar

* 49-milliy yoʻnalish
* 121-milliy yoʻnalish

## Mahalliy diqqatga sazovor joylar

* Shōjō-ji — Muhim madaniy mulk binolari va milliy xazina haykallari boʻlgan buddistlar ibodatxonasi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
Yanaizu (Fukushima)

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan shaharchadir. 1-noyabr, 2019-yil holatiga koʻra, shaharchada 1269 ta xonadonda 3304 nafar aholi istiqomat qiladi va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 19 kishidan toʻgʻri keladi. Shaharchaning umumiy maydoni 175,82 kvadrat kilometrni (67,88 mil²) tashkil etadi.

## Geografiyasi
Yanaizu Fukushima prefekturasining Aizu mintaqasining shimoliy qismida joylashgan. Takitani daryosi shaharcha orqali shimolga va janubga oqib oʻtadi va shaharchaning shimoliy qismini kesib oʻtuvchi Tadami daryosiga qoʻshiladi. Shaharchaning janubiy qismi togʻlar bilan oʻralgan.

* Togʻlar: Hakase togʻi
* Daryolar: Tadami daryosi, Takitani daryosi

### Qoʻshni munitsipalitetlar
Fukushima prefekturasi

* Nishiaizu
* Aizubange
* Aizumisato
* Shōva
* Mishima
* Kaneyama

## Iqlimi
Yanaizu nam kontinental iqlimga ega, yozi issiq va qishi qattiq qor yogʻishi bilan ajralib turadi. Yanaizuda oʻrtacha yillik harorat 11,7 °C, yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1428 mm, sentyabr oyi esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 25,3 °C atrofida, eng pasti esa yanvarda, −0,9 °C atrofida boʻladi.

## Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yanaizu aholisi soʻnggi 70 yil ichida barqaror ravishda kamaydi va hozir bir asr avvalgidan ancha aholi soni kam.

## Tarixi
Hozirgi Yanaizu hududi qadimgi Mutsu viloyatining bir qismi edi. Hudud Edo davrida Aizu xoldinglarining bir qismini tashkil qilgan. Meydzi restavratsiyasidan soʻng, hudud Fukushima prefekturasining Kavanuma tumani tarkibiga kirdi. Yanaizu qishlogʻi 1898-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan tashkil etilgan. Yanaizu 1921-yil 1-mayda qoʻshni Kurado va Iitani qishloqlarini qoʻshib oldi. Qishloq 1942-yil 20-mayda shaharcha maqomiga koʻtarilgan. 1955-yil 31-martda Yanaizu Fukushimaning Ōnuma tumanidan qoʻshni Nishiyama qishlogʻini qoʻshib oldi.

## Iqtisodiyoti
Yanaizu iqtisodiyoti asosan qishloq xoʻjaligiga, mavsumiy turizmga asoslangan.

## Taʼlim tizimi
Yanaizu shaharchasida shaharcha hukumati tomonidan boshqariladigan ikkita davlat boshlangʻich maktabi va bitta davlat oʻrta maktabi mavjud. Shaharchada oʻrta maktab yoʻq.

## Transport

### Temir yoʻllar
Sharqiy Yaponiya temir yoʻli — Tadami liniyasi

* Aizu-Yanaizu — Gōdo — Takiya

### Magistral yoʻllar

* 49-milliy yoʻnalish
* 252-milliy yoʻnalish
* 400-milliy yoʻnalish

## Mahalliy diqqatga sazovor joylar

* Enzo-ji, Buddistlar ibodatxonasi, har yili 7-yanvarda Hadaka Matsuri oʻtkaziladigan joy. Ushbu festival 2008-yil 10-fevralda NHK World „Out & About“ dasturida namoyish etildi.
* Saito Kiyoshi sanʼat muzeyi
* Yanaizu Onsen
* Nishiama Onsen
* Meibutsu
** Akabeko
** Ava-manju — qizil loviya pastasi bilan toʻldirilgan tariqdan tayyorlangan soʻkli bulochkalar

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
Ching (asbob)

**Ching** Kambodja va Tailand teatr va raqs ansambllarida oʻynaladigan barmoqli zindonlardir .

## Qurilish va foydalanish
Oʻrtadan oʻtgan shnur bilan bogʻlangan chinglar piyolaga oʻxshash, diametri taxminan 5 santimetr boʻlib, bronza qotishmasidan — temir, mis va oltindan tayyorlangan. Vaqtni ushlab turish va ohangni tartibga solish uchun ular tsiklik tarzda bir-biriga uriladi va ular ansamblning „vaqt saqlovchisi“ sifatida ishlaydi. Ritm odatda urgʻuli yopiq zarbani urgʻusiz ochiq „ching“ zarbasi bilan almashtirishdan iborat. „Ching“ nomi bu ochiq tovush uchun onomatopoeikdir .

## Musiqiy kontekst
Kambodja ansambli — anʼanaviy ravishda sud raqsi, niqobli oʻyinlar, soyali oʻyinlar va marosimlarga hamroh boʻlib, vokalchilar va asboblardan iborat: gong chimlari, qamish asboblari, metallofonlar, ksilofonlar, barabanlar va ching. Tailand ansambli torli skripka, nay, zither, ksilofon, gong doiralari, baraban va chingdan iborat. Tailand va Kxmer musiqalarida ohang baraban va chingda amalga oshiriladigan tsiklik naqshlar bilan tartibga solinadi.

## Tarixiy ahamiyati

Khmer svilizatsiyasining buyuk shahri boʻlgan Angkorda ching haqida dalillar topilgan, u yerda klassik sanʼat IX-V asrlar orasida gullab-yashnagan. Ibodatxona devorlariga oʻyilgan sahnalarda samoviy raqqosalar oʻzlarining cholgʻu asboblari, jumladan, kichik zindonlar (ching) bilan tasvirlangan.Sam, Sam-Ang. Miller, Terry E.; Williams, Sean (eds.).

## Adabiyotlar

## Havolalar

* Ovoz namunasi, mong va ching
Hasan Jan Kaya

**Hasan Jan Kaya**

U turk stend-up komediyachisi.

Hasan Jan Kaya (1989-yil 16-dekabrda tugʻilgan, Istanbulda) — turk komediyachisi va stend-up komediyachisi.

## hayot

U 1989-yil 16-dekabrda Istanbul  Gungo'ren  shahrida tugʻilgan. 1 Erkak 1 Ayol teleserialida ssenariy muallifi boʻlib ishlaganida u ssenariy mualliflari guruhidagi doʻstlari koʻmagida stend-up qilishga qaror qildi. Leman Kultur Beshiktoshda muntazam ravishda stend-up komediya qilishni boshladi. 2020 yil yanvar oyida u oʻzining birinchi shaxsiy loyihasi „Speakers Talk Show“ ni suratga olishni boshladi.

## loyihalar

Juda koʻp sevgi — (Kinofilm / Ssenariy muallifi)

Spikerlar tok-shousi

Hasan Can Kaya — Stand Up Party

## Havolalar
 **Twitterda**  Hasan Can Kaya
 Hasan Can Kaya **Instagramda** 
 Speakers Talk Show **Youtube** sahifasi Wayback Machine saytida 2020-yil 23-dekabrda arxivlangan.
Xitoy kinomatografiyasi

### Xitoy kino san'atining mohiyati
 Xitoy kinosi  yuz yillik tarixga ega, ammo hayotning keskin o'zgarishlari davomida juda ko'p o'zgarishlarga uchradi. Ayrim tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, 1930-yillardan boshlab Xitoy filmlari turli davr oʻzgarishlariga duchor boʻlgan, yarim mustamlakachilik va yarim feodal madaniy hayotidan yangi ma'noga ega boʻlgan inqilobiy kino madaniyatiga oʻtgan. Ba'zi tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, 1940-yillarning ikkinchi yarmida Xitoy klassik filmlarida zamonaviy san'at elementlari nisbatan jamlangan holda paydo bo'ldi va umuman Xitoy filmlarining matritsasi klassik shakllardan zamonaviy shakllarga o'tish belgilarini ko'rsatdi, zamonaviy ko'plab filmlarga yaqinlashadi. Zamonaviy olimlar Xitoy filmlarining yangi davrda ko‘p qirrali va ko‘p qatlamli tarixiy burilish taqdim etishini ta’kidladilar. Aytish kerakki, yuqorida qayd etilgan tarixiy tahlillar yetarlicha realistik asosga ega bo‘lib, ularda filmning ayrim belgilari tasvirlangan. Xitoy filmlarining ma'lum bir tarixiy davrda rivojlanishi, filmlarning badiiy tabiatiga kelsak, akademik doiralar uning o'zgarish traektoriyasi va rivojlanish qonunlari kabi asosiy masalalar bo'yicha kamdan-kam hollarda aniq xulosalarga ega. Xitoy filmlari chuqur madaniy merosga ega b'lib bir asrdan ortiq o'sishdan so'ng, o'ziga xos kino xarakterida shakllandi. Xitoy filmlarining badiiy mohiyatiga kelsak, o‘tgan yuz yil ichida kino o‘tmishdoshlari chuqur tafakkurni ortda qoldirgan. Xitoyda film **“影戏”(drama) yoki “电影”(kino)** deb atalgan. **Cheng Jixuaning "Xitoy filmining rivojlanish tarixi" va Zhong Dafengning tadqiqot maqolalari**da xitoy filmlari bir yarim asr va undan koʻp yillar davomida anʼanaviy dramaturgiyaning timsoli sifatida harakat qilgani aniq koʻrsatilgan.

## Manbalar
 中国电影艺术的现代转型：论“80年代”电影思潮
By 王丽娟
Saravak madaniyati

## Tasviriy san'at va hunarmandchilik
Saravak hunarmandchilik kengashi mahalliy etnik hunarmandchilikni ommalashtiradi. Sarakaf pavilyonida hunarmandchilikning keng doirasini namoyish etadigan ustaxona bor hisoblanadi. Saravakdagi mashhur qoʻl sanʼatlari orasida Orang Ulu boncuklari, Iban Pua Kumbu, Bidayuh Kesah boʻyralari va Tambok savatlari, Malay Kain Songket, etnik bosh kiyimlar, va Xitoy kulollari mavjuddir. Saravak rassomlari jamiyati 1985 yilda mahalliy madaniyat va san'atni rasm ko'rinishida targ'ib qilish uchun tashkil qilingan. Urushdan keyingi Saravakdagi aksariyat rassomlar o'zlarining chizilgan mavzulari sifatida manzara va tabiatni, an'anaviy raqslarni va an'anaviy kundalik faoliyatni afzal deb biladilar. Orang Uluning Sapeh Saravakdagi eng mashhur an'anaviy musiqa asbob hisoblanadi. Bu qirolicha Yelizaveta II uchun 1972-yilda Saravakka rasmiy tashrifi chog‘ida o‘ynalgan Boshqa an'anaviy cholg'u asboblari - har xil turdagi gonglar va Kulintang, bambuk naylari va zitherlar kabi cholg`u asboblaridan foydalaniladi. .

## Bayramlar va bayramlar
Saravaklik aholi yil davomida bir qancha bayram va bayramlarni nishonlaydilar. Milliy Mustaqillik kuni va Malayziya kunini nishonlashdan tashqari, shtat 22 iyul va shtat gubernatorining tug'ilgan kunida Saravakning o'zini o'zi boshqarish kunini nishonlaydi. Etnik guruhlar ham o'zlarining bayramlari nishonlab kelinmoqda. Ochiq eshiklar kuni an'anasi boshqa etnik guruhlarga bayramlarga qo'shilish imkonini beradi. Saravak Malayziyadagi Gvay Dayak bayramini davlat bayrami deb e'lon qilgan yagona shtatdir. Bu  shuningdek, Malayziyadagi Deepavali bayramini davlat bayrami sifatida e'lon qilmaydigan yagona davlat hisoblanadi. Diniy guruhlar festivallar paytida yirik shahar va shaharlarda yurishlar o'tkazishlari mumkin. Saravak va Sabah Malayziyadagi faqat ikki shtatdir, ya'ni yaxshi juma kuni dam olish kuni deb e'lon qilinadi. Mushuk deb nomlanuvchi festivali 1988 yilda shahar maqomiga ko'tarilganini xotirlash uchun har avgust oyida o'tkaziladigan bir oylik bayramdir Miri shahri kuni har yili Miri May Fest bilan birgalikda nishonlanishda davom etmoqda.
Shaftolu

**Shaftolu** — soʻzi XV asrlargacha yaratilgan turkiy badiiy, ilmiy asarlarda uchramay, uning oʻrniga umumnom oʻrik bilan nomlangan.
Ammo baʼzi tadqiqotchilar shaftoli soʻzining birinchi qismida sheft-shift — qattiq maʼnosi bor deb taxmin qiladilar. Shaftolu soʻzi qadimgi yozma manbalarda uchramadi. Hattoki, Mahmud Qoshgʻariyning mashhur lugʻatida ham oʻrin berilmagan. Alisher Navoiy asarida shaftolu tarzida qoʻllangan:
Ochilur olu guli, oʻrtada shaftolu guli,
Vahki, shaftolu gulidur yo erur olu guli.
## Shaftolu soʻzining manbasi
Ushbu soʻz oʻzbek va boshqa turkiy tillarning deyarli barchasida faol qoʻllanadi, yana fors, tojik, afgʻon tillarida ham mavjud. Soʻzning manbasi fors-tojik tillari boʻlib, oʻzbek va boshqa turkiy tillarga oʻzlashgan.
## Shaftolu sozi boshqa tillarda
Hozirgi fors tilida holu-shaftalu, tojik tilida shaftolu, afgʻon tilida shaftalu, oʻzbek tilida shaftoli, noʻgʻay tilida shapdal, ozarbayjon tilida shaftali-hulu, uygʻur tilida shaptula, uygʻur shevalarida shaptol, shaptul, shaptol, sheptol, qirgʻiz tilida shabdaliʼ-shaptaliʼ, qozoq tilida shapdaliʼ, qoʻmiq tilida shaptal, turkman tilida shepdaliʼ, urdu tilida aru-shaftalu shaklida qoʻllanadi.
## Shaftolu soʻzi ishlatilgan manbalar
XII asr lugʻati „Muqaddimat al-adab“da shoftolu (Borovkov, 1971,107), qipchoq lugʻatida shaftoli (Mutallibov, 1968,51), „Boburnoma“da shaftolu (Bobur, 1960,39), „Turkiy tillar lugʻat“ida shiftalu (Budagov, I, 1869,669), shaptul (Radlov, I-IV, 1911,985) formalarida keladi.
## Shaftolu soʻzining morfemik tarkibi
Soʻzning birinchi qismi shaft boʻlib, u oq rangni bildiruvchi sifat, ikkinchi qismi olu-oli esa fors-tojik tillarida mevalarni atovchi umumnomdir.
Shaft soʻzi ham tarixiy taraqqiyot bosqichlarida turlicha tovush oʻzgarishlariga uchrab, hozirgi fors, tojik tillarida safed-safid formalarida qoʻllanadi. U qadimgi eron tilidagi spita, spaita — oq, oqliq, oq rang soʻzidir.
Olu-oli esa qoʻshma soʻz tarkibida kelganida koʻpgina tillarda turlicha formalarda keladi. Meva turi orqali meva nomini atovchi bu soʻz dastlab ikki mustaqil soʻzdan iborat boʻlib, davrlar oʻtishi bilan qismlar orasidagi grammatik munosabat kuchsizlana borib, natijada soʻz-oʻzaklar birlashgan.
## Shaftolu soʻzining fonetik xususiyati
Shaftolu soʻzi oxiridagi lablangan u unli tovushining lablanmagan i ga oʻtishi hozirgi oʻzbek tilining oʻziga xos ichki fonetik xususiyatidir.
Shaftoli soʻzi fors-tojik tili vositasida eski oʻzbek tiliga oʻtib oʻzlashgan. Bir tildan ikkinchi qardosh boʻlmagan tilga oʻtib oʻzlashgan soʻz, koʻpincha, shu oʻzlashgan tilning ichki fonetik qonuniyatlariga moslashadi
## Shaftolu soʻzining fonetik varyantlari
•shaftolu
•shaftalu
•shapdal
•shaftali
•shaptula
•shaptul
•shaptol
•sheptol
•shabdali
•shaptali
•shaptal
•shaptol
•shiftalu
## Havolalar
[https://saviya.uz/ijod/tilshunoslik/shaftoli/ 
## Manbalar
Chinguetti

##### '''[[Chinguetti]]''' (arab. شنقيط) -[[Mavritaniya|Mavritaniyadagi]] shahar, Adrar viloyatidagi Chinguetti administrativ markaz

## Geografik joylashuv
Atar shahridan 70 km sharqda, dengiz sathidan 308 m balandlikda joylashgan.  YuNESKOning Jahon merosi sayti.

## Tarixi
Dastlab, bu joydagi aholi punkti 777 yilda tashkil etilgan va 11-asrga kelib u Sanhaji nomi bilan mashhur boʻlgan Berber qabilalari konfederatsiyasining savdo markaziga aylandi, keyinchalik u Almoravid ittifoqining bir qismiga aylandi.

XIII asr oʻrtalarida shahar trans-saxara savdo yoʻllari ustidagi ksar (mustahkamlangan aholi punkti) sifatida qayta tiklandi.  Shahar Makkaga yo‘l olgan ziyoratchilarning birinchi to‘xtash joyi bo‘lgani uchun u muqaddas shaharga aylangan, unda maktablar tashkil etilgan bo‘lib, u yerda o‘quvchilarga notiqlik, astronomiya, matematika, tibbiyot va fiqh fanlaridan saboq berilar edi.  Asrlar davomida Mavritaniya arab dunyosida „Chinguetti mamlakati“ sifatida tanilgan va Gʻarbiy Afrikadagi shaharning oʻzi baʼzan „Islomning ettinchi muqaddas shahri“ deb atalgan.

## Aholisi
2013 yil holatiga koʻra shahar aholisi 4370 kishini tashkil etdi.

## Manbalar
Ten-ei (Fukushima)

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan qishloqdir. 1-yanvar, 2020-yil holatiga koʻra, qishloqda 1717 xonadonda 5258 nafar aholi istiqomat qiladi va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 23 kishidan toʻgʻri keladi. Qishloqning umumiy maydoni 225,52 kvadrat kilometrni (87,07 mi²) tashkil etadi.

## Geografiyasi
Ten-ei Fukushima prefekturasining janubiy markazida joylashgan. Qishloq Abukuma daryosi suv havzasining Tinch okeani tomoni va Ou togʻlari boʻylab Agano daryosi suv havzasining Yapon dengizi tomonini qamrab oladi. Hatori toʻgʻoni qishloqda joylashgan boʻlib, u Abukuma daryosi havzasidagi Shirakava hududini qishloq xoʻjaligi suvi bilan taʼminlaydi va qishloqda golf maydonchalari, lagerlar, suv ombori atrofida changʻi uchish kurorti joylashgan. Qishloqda koʻplab anʼanaviy issiq buloqlar mavjud.

* Togʻlar: Futamatayama togʻi (1544 m)
* Daryolar: Shakado daryosi, Tsurunuma daryosi

### Qoʻshni munitsipalitetlar

* Fukushima prefekturasi
** Kōriyama
** Sukagava
** Aizuvakamatsu
** Shimogō
** Kagamiishi
** Yabuki
** Shirakava
** Nishigo

### Iqlimi
Ten-ei nam iqlimga ega. Ten-eida oʻrtacha yillik harorat , yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  eng yomgʻirli oyi esa sentyabr hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat  atrofida va eng pasti yanvarda, taxminan  atrofida boʻladi.

## Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ten-ei aholisi soʻnggi 70 yil ichida kamaydi.

## Tarixi
Hozirgi Ten-ei hududi qadimgi Mutsu provinsiyasining bir qismi boʻlgan va Edo davrida Shirakava domenining bir qismini tashkil qilgan. Meydzi restavratsiyasidan soʻng, u Ivashiro viloyatining Nakadori mintaqasidagi Ivase tumanining bir qismi sifatida tashkil etilgan. Makimoto, Yumoto, Oya va Hiroto qishloqlari 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan tashkil etilgan. Ten-ei qishlogʻi 1955-yil 31-martda Makimoto, Yumoto qishloqlari va Hirotoning bir qismi Osato qishlogʻi bilan birlashishi natijasida tashkil topgan. Qishloqdagi koʻplab uylar 2011-yilgi Tōhoku zilzilasidan jiddiy zarar koʻrgan.

## Iqtisodiyoti
Ten-ei iqtisodiyoti asosan qishloq xoʻjaligiga asoslangan.

## Taʼlim tizimi
Ten-eida qishloq hukumati tomonidan boshqariladigan toʻrtta davlat boshlangʻich maktabi va ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud. Qishloqda oliy maktab yo‘q.

* Ten-ei oʻrta maktabi
* Yumoto oʻrta maktabi

## Transport

### Temir yoʻllar

* Ten-ei yoʻlovchi temir yoʻl xizmatiga ega emas.

### Magistral yoʻllar

* 118-milliy yoʻnalish

## Mahalliy diqqatga sazovor joylar

* Hatori toʻgʻoni
* Futamata issiq bulogʻi
* Yumoto issiq bulogʻi
* Ten-ei issiq bulogʻi
* Hatoriko issiq bulogʻi va changʻi kurorti

## Manbalar

## Havolalar
*
Divoniy xat turi

**Divoniy** yozuvi- arab xat turlaridan biri bo'lib, ilk Usmonli turklari imperiyasi davrida (VI asr - VII asr boshlari) rivojlangan kursiv uslub hisoblanadi. U Sulaymon I (1520-1566) davrida mashhur bo'lib, keng foydalanilgan.

Usmonli devonida qoʻllanilganligi va sulton saroyining sirlaridan biri boʻlganligi uchun unga “Divoniy yozuvi” nomi berilgan. Bu yozuvning qoidalari hammaga ma'lum emas edi, uning ustozlari va bir necha qobiliyatli shogirdlari bilan chegaralangan edi. U qirolning barcha farmonlari, vaqf va qarorlarini yozishda foydalanilgan. Tug'ra ya'ni nafis xattotlik muhri bilan bezatilgan "Divoniy" matni Usmonlilar davlatining qudratini ifodalagan.

Divoniy yozuvni ikki turga bo‘lish mumkin:

# **Riq'a Divoniy** uslubi harflarning pastki qismlaridan tashqari har qanday bezaklardan xoli, chiziqlari toʻgʻri boʻlgan.
# **Jili Divoniy** yoki sof uslub. Qo‘l yozuvining bu turi yuqoridan pastgacha harflar va to‘g‘ri chiziqlarning o‘zaro bog'lanishi bilan ajralib turadi. U tinish belgilari bilan bezatiladi. Divoniy yozuvi oʻz harflarining bir-biriga qoʻshilib ketishi bilan mashhur boʻlib, oʻqish yoki yozishni juda qiyinlashtiradi.

Divoniy xat turi go'zalligi va uyg'unligi bilan ajralib turadi. U hozirda podshohlar, shahzodalar, raislar yozishmalarida, marosimlarda, tabriknomalarda qoʻllanadi va yuksak badiiy qimmatga ega hisoblanadi.

## Yana qarang

* Islom xattotligi
* Kufiy

## Manbalar
Qora choy

**Qora choy**, shuningdek, turli xil **Sharqiy Osiyo** tillarida qizil choy  deb tarjima qilingan, oolong, sariq, oq va yashil choylarga qaraganda ko'proq oksidlangan choy turidir. Qora choy, odatda, boshqa choylarga qaraganda kuchliroqdir. [1][2]*[[Choy (buta)|[3]]]*

Dastlab Xitoyda paydo boʻlgan ichimlikning nomi

红茶( "qizil choy")  deb nomlangan . Bugungi kunda ichimlikning Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyoda, ham iste'molda, ham yig'im-terimda, shu jumladan Xitoy, Yaponiya, Koreya va Singapurda keng tarqalgan.[2] Shunga o'xshash variantlar Janubiy Osiyo mamlakatlarida ham mavjud.

Yashil choy odatda bir yil ichida o'z ta'mini yo'qotsa, qora choy bir necha yil davomida o'z ta'mini saqlab qoladi. Shu sababli, u uzoq vaqtdan beri savdo-sotiqning asosiy tovari  bo'lib kelgan va qora choyning siqilgan yoki tekislangan barglari  amalda Mo'g'uliston, Tibet va Sibir davlatlarida valyuta sifatida ishlatilgan( 19-asrga qadar.

Odatda, yuvilmagan qora choylar ular ishlab chiqarilgan mintaqa nomi bilan ataladi. Ko'pincha, turli mintaqalar o'ziga xos ta'mga ega choylarni ishlab chiqarish bilan mashhur.

Ko'plab tayyor qora choylar turli xil qora choy aralashmalaridan iborat. Bundan tashqari, ichimlik olish uchun qora choy ko'pincha boshqa o'simliklar yoki atirlar bilan aralashtiriladi.
BBC News arabcha

**BBC News Arabcha** (), ilgari BBC Arabic Television, BBC tomonidan amalga oshiriladigan Arab dunyosiga tarqatiladigan televizion yangiliklar kanali . U 2008-yil 11-martda ishga tushirilgan boʻlib, BBC Jahon Xizmati tomonidan boshqariladi va Britaniya televizion litsenziya toʻlovi hisobidan moliyalashtiriladi.

## Tarixi
1994-yilda BBC Arab televideniyasi (qirol Fahdning amakivachchasi shahzoda Xolid ibn Abdullohga tegishli bolgan) Rimda joylashgan Orbit Communications kompaniyasi va Saudiya Arabistoni Mavorid holdingining shoʻba korxonasi tomonidan ochilgan. 1996-yil 21-aprelda Saudiya Arabistoni hukumatini tanqid qilgan *Panorama* epizodidan keyin u “efirdan olib tashlandi”. Oʻsha paytda yangiliklar boʻlimini ishga tushirgan Ian Richardson, kanalning qisqa muddatgagina choʻzilganini xodimlar bilan boʻlgan kelishmovchilikda aybladi.

BBC arab televideniyesining asl xizmatida ishlagan xodimlarning aksariyati oxir oqibat Aljazira kanalida ishlagan va ayni vaqtda esa BBC Arab Televideniyasining asosiy raqobatchilaridan biri hisoblanadilar.

Kanalni qayta ishga tushirish rejalari 2005-yilning oktyabr oyida eʼlon qilindi. Aslida, efirga uzatish ishlari 2007-yilning kuzida boshlanishi kerak edi, ammo baʼzi sabablarga koʻra 2008-yilga qoldirildi. Oxir oqibat, kanal 2008-yilning 11-mart kuni soat 09:56 GMT da qayta ishga tushirilib, 1-yangiliklar byulleteni soat 10:00 da efirga uzatildi. Dastlab kuniga 12 soat efirga uzatila boshlab, 24 soatlik koʻrsatuvlar 2009-yilning 19-yanvarda boshlangan.

## Xizmatlar

Kanal kuniga 24 soat efirga uzatilib, dolzarb mavzudagi dasturlar, hujjatli filmlar va baʼzida quvnoq koʻngilochar dasturlar aralash boʻlgan qizgʻin yangiliklar dasturlarini ham namoyish etadi.

*Newsshour (yangiliklar soati),* 1 soatlik yangiliklar byulleteni boʻlib, har kuni kechqurun 18:00 GMT da efirga uzatiladi.

30 yoki 60 daqiqalik BBC yangiliklar byulletenlari butun dunyo boʻylab jurnalist va muxbir xabarlarini kun davomida efirga uzatib boriladi.

## Manbalar

## Havolalar

*
* Live video stream
* BBC Press Release
* The Failed Dream That Lead To Al Jazeera
* Faisal Abbas: "BBC Arabic TV 'should try to be different, " *BBC* 12 March 2008
* Eric Pfanner: "BBC Set to Open Its New Arab World TV Channel in *New York Times* 4 March 2008
* "BBC launches Arabic TV channel," *BBC* 11 March 2008
Şorabad (Khizi)

**Şorabad**, **Şuraabad** (?-2018) (shuningdek, **Mikhailabad**, **Shuraabad**, **Sovetabad** va**Soviet Abad**) Ozarbayjon ning  Khizi tumani da joylashgan qishloq va munitsipalitet.  Aholisi 2,232 kishi.  Munitsipalitet Şuraabad, Yaşma va Türkoba kabi qishloqlardan iborat.

## Manbalar

*
Abyssinian mushugi

**Abyssinian** (**Abys**) — oʻziga xos teriga ega boʻlgan kalta yungli mushuk zoti.

Nomining kelib chiqishi habashcha soʻzdan olingan. Angliyadagi koʻrgazmalarda namoyish etilgan birinchi „habash“ mushuk abys turiga mansub boʻlgani sababli shunday nomlangan. Uning haqiqiy kelib chiqishi, genetik tadqiqotlarga koʻra, Janubi-Sharqiy Osiyoning baʼzi qismlarida Hind okeanining qirgʻogʻiga oid.

Oʻtmishda boshqalar bilan solishtirganda zot sifatida nisbatan noaniq hisoblangan boʻlsa-da, Abyssinian 2016-yilda The Cat Fancier Association va The International Cat Association tomonidan eng mashhur beshta zot qatoriga kirdi.

Zotning oʻziga xos koʻrinishi, boshqa mushuklarga qaraganda uzun, ozgʻin va nozik rangga oʻxshab koʻrinib, insonlarning moda modellari bilan taqqoslanadi. Xususiyatiga koʻra, ushbu mushuklar anʼanaviy ravishda faol, qiziquvchan munosabatda boʻlib, ular egalarini tez-tez kuzatib boradilar va oʻyin oʻynaydilar .Ularning itga oʻxshash xususiyatlari, shuningdek, oʻziga xos mehr tuygʻusi va oʻzaro taʼsir qilish istagini oʻz ichiga oladi. Abys oʻziga xos yovvoyi mushuk koʻrinishiga ega boʻlib, ularning chiroyli moʻynasi va katta tik quloqlari bor. Ular juda ijtimoiy zotdir va eʼtibor talab qilishi mumkin. Ular ijtimoiy tabiati tufayli koʻp mushukli uy xoʻjaliklarida yaxshi yashaydi.

## Tarixi

Maʼlum boʻlgan eng qadimgi Abyssinian Gollandiyadagi Leyden zoologiya muzeyida saqlanayapti. U 1834-1836 yillarda kichik yovvoyi mushuklar eksponatlarini yetkazib beruvchidan sotib olingan va muzey asoschisi tomonidan „Patrie, domestica India“ deb nomlangan.

## Tavsif
### Tashqi koʻrinish
Abyssinian – nozik, nozik suyakli, oʻrta boʻyli mushuk. Bosh oʻrtacha xanjar shaklida boʻlib, tumshugʻida bir oz puchuq, burun va iyak vertikal chiziq hosil qiladi. Ularning hushyor, nisbatan katta uchli quloqlari bor. Koʻzlar bodomsimon boʻlib, moʻyna rangiga qarab oltin, yashil, findiq yoki mis rangiga oʻzgaradi. Oyoqlari tanaga mutanosib ravishda uzun, kichik oval shaklli panjalari bor, dumi ham xuddi shunday uzun va ingichka.

### Moʻyna va ranglari

Abyssinian mushukchalari qoramtir moʻynalar bilan tugʻiladi, ular katta boʻlganda, odatda koʻzlari bir necha oy davomida asta-sekin ochiladi. Voyaga yetgan mushuk moʻynasi juda kalta boʻlmaydi va ideal holda nozik, zich boʻladi

## Manbalar
Xan Simen

**Xan Simeng** (xitoycha 韩希孟, pinyin Han Ximeng) (1241 (?)-1259) — Xitoy tarixining yarim afsonaviy qahramon ayol. Uning oʻlimidan oldin yozgan yagona sheʼri moʻgʻul qoʻshinlarining zarbalari ostida janubiy Song qulashi bilan bogʻliq. Xan Simengning tarjimai holi va badiiy adabiyotlari qizlarni tarbiyalashda qoʻllaniladigan ibratli syujetlar qatoriga kiratgan edi.
## Tarjimai hol
Taxminlarga koʻra, Xan Simeng Shimoliy Song birinchi vaziri Xan Tsi oilasiga mansub boʻlib, uning sheʼriy isteʼdodi bilan ajralib turardi. 1259-yilda moʻgʻullarning janubiy Song oʻlkalariga navbatdagi yurishi paytida u 18 yoshda edi va u janubiy Song olimining bevasi edi. Moʻgʻullar uni Balin (hozirgi Yueyang)da qoʻlga olib, boshqa asirlar qatorida oʻz tugʻilgan joylaridan shimolga haydab yuborishgan. Biroq Xan Simeng qo‘riqchilarning hushyorligini aldab, o‘zini Yanszi daryosiga tashlab, cho‘kib halok bo‘ldi. Oradan uch kun o‘tib jasadi yuzaga chiqqach, etagining belbog‘idagi yashirin cho‘ntagidan „Jismim ajdodlar ibodatxonasida qurbonlik idishi“ misralari bilan boshlangan oila shaʼni jondan aziz ekani haqida sheʼr topildi.
## Merosi
Xan Simengning sheʼri va qisqacha tarjimai holi „Song-shi“ (460.13492) va „Yuan davrdagi sheʼriyati bayozi“da berilgan. Xan Simeng qiyofasi adabiyotda milliy vatanparvarlik ramzi sifatida qayta-qayta qo‘llanilgan. Patriarxal Xitoy uchun bu yosh ayolda nafaqat oilaviy burch va ijodiy isteʼdodga sadoqatni, balki maʼlum bir siyosiy ongni ham ochib beradigan ajoyib tasvir edi.
## Manbalar
Muannas ismlarning taqsimoti

**Muannas ism** unga "هذه" deya ishora qilish to‘g‘ri bo‘ladigan lafz bo‘lib, u to‘rt xil:
Lafziy

Ma‘naviy

Haqiqiy va majoziydir.

**Lafziy muannas**: muannaslik alomati bor so‘z bo‘lib, u فاطمة kabi ayol kishiga yoki حمزة kabi erkak kishiga dalolat qiladigan ism bo‘lishi ham mumkin. 

**Ma‘naviy muannas**: muannaslik alomati bo‘lmay turib ayol jinsiga dalolat qiladigan lafzdir. Masalan: زينب ومريم

**Haqiqiy muannas**: inson yoki hayvonlardan haqiqiy ayol jinsiga dalolat qiladigan lafzdir. Masalan: امرأة وناقة

**Majoziy muannas**: muannas ismga qilinadigan muomala ko‘rsatiladigan narsalardir. Masalan: دار وشمس

**Muannaslik alomatlari** uchta:

Toi marbuta: فاطمة

Alif maqsura: ليلى

Alif mamduda: حسناء

## Adabiyotlar

https://www.almrsal.com/post/972311
Paleo diyetasi

**Paleolit parhezi**(**paleo diyetasi**, **tosh davri diyetasi**, **ovchi-yigʻuvchi diyetasi**)asosan oʻsimlik va hayvonlardan olingan mahsulotlarni isteʼmol qilishdan iborat boʻlgan va paleolit davridagi odamlarning taxmin qilingan qadimgi ovqatlanishiga asoslangan ovqatlanishga zamonaviy yondashuv — tarixiy 10 ming yil oldin tugaydigan 2,5 million yil davri .

Zamonaviy paleolit diyetasi bugungi kunda mavjud boʻlgan oziq-ovqatlardan iborat boʻlib, baliq, goʻsht va parranda goʻshti, sabzavotlar, mevalar, ildizpoyalar va yongʻoqlarni oʻz ichiga oladi. Biroq, don, sut mahsulotlari, dukkaklilar, shakar va qayta ishlangan yogʻlarni istisno qiladi.

## Tarixi
Paleolit davri diyetasi gʻoyasi gastroenterolog Valter Voegtlin tomonidan 1975-yil kitobida paydo boʻlgan.1985-yilda Stenli Boyd Eaton va Melvin Konner tomonidan ishlab chiqilgan va Loren Kordayn tomonidan 2002-yilda chop etilgan „Paleo diyetasi“ kitobida ommalashgan. Kordain  tomonidan savdo belgisi boʻlgan „Paleo Diet“ bilan bir qatorda „gʻor odamining diyetasi“ va „tosh davri diyetasi“ atamalari qoʻllanadi.

2012-yilda Paleo diyetasi bu haqda kitoblarning mashhurligi asosida parhezlardagi „asosiy tendentsiyalardan“ biri sifatida tavsiflangan. 2013-yilda ushbu parhez Googleda eng mashhur vazn yoʻqotish usuliga aylandi.

2015-yilda paleolit davri parhezining taʼsirining meta-tahlili „metabolik sindromning tarkibiy qismlarida koʻrsatmalarga asoslangan nazorat diyetalaridan koʻra qisqa muddatli yaxshilanishlar“ degan xulosaga keldi.

Boshqa koʻplab diyetalar singari, paleo diyetasi ham baʼzilar tomonidan targʻib qilinadi *[kim?* *]*, bu tabiiy deb daʼvo qilib, paleo diyetasining taxminiy foydalarini qoʻllab-quvvatlamaydigan ozuqaviy tadqiqotlar zararli oziq-ovqat sanoati tomonidan qanday nazorat qilinayotgani haqidagi fitna nazariyalarini tavsiflaydi.

## Tanqid
Britaniya Dietetika Assotsiatsiyasi Paleo diyetasini 2015-yilda mashhurlar tomonidan tasdiqlangan eng yomon parhez deb atadi. Ular, bu „muvozanatsiz, koʻp vaqt talab qiladigan va ijtimoiy izolyatsiya qilingan diyeta“ va „oziqlanish yetishmovchiligini rivojlantirishning ishonchli usuli“  deb fikrlashadi.

Devid Kats va Stefani Moellerning fikricha, paleolit davridagi parhez antropologik asosda qisman „ilmiy asosga“ ega, ammo boshqa zamonaviy parhezlar bilan solishtirganda uning sogʻliq uchun foydasini tasdiqlovchi dalillar kam.

Jey Olshanskiy va Bryus Karnes, „paleolit davridagi parhezga rioya qilish uzoq muddatli foyda keltiradi, degan daʼvoni tasdiqlovchi na ishonchli dalillar, na ilmiy mantiq bor“  deb fikrlashadi.

US News &amp;amp; World Report ekspertlar guruhi diyetani baholashdi. 2013 va 2014-yillarda u Dukan diyetasi  bilan birga turli xil parhezlar orasida oxirgi oʻrinni egalladi.

Paleo diyetasining yalligʻlanishli ichak kasalliklarini davolashda samarali ekanligi haqida hech qanday dalil yoʻq .

## Yana qarang
* eskimo oshxonasi
* Atkins diyetasi
* Keto diyetasi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* 
* 

## Havolalar

* „Paleolit“ sogʻlom ovqatlanish, ingliz tilidagi fitnes bloglaridan eng yaxshi maqolalar tarjimalari