Abu Osim

**Al-Abbodiy, Abu Osim** ( — Abu Osim Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Abbod al-Abbodiy al-Haraviy) — shofeʼiy faqihi, muhaddis.

## Hayoti
Uni al-Abbodiy deb atashlariga sabab — nasabida zikr qilingan bobosi Abbodga nisbatan ayt­ganlar. Bo‘lajak olim Hirotda qozi Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad al-Azdiydan, Nishopurda qozi Abu Umar al-Bistomiy, Ustoz Abu Tohir az-Ziyodiy va Ustoz Abu Ishoq al-Isfaroyiniylardan tahsil olgan.

Al-Abbodiy maʼnolari yashirin, qisqa iboralar ishlatishi, so‘zga „qizg‘anchiq“ligi, o‘tkir zehn egalarigina tushuna oladigan qilib gapirishi bilan tanilgan va shu jihati bilan o‘z asrida yagona bo‘lgan.

Al-Abbodiyning o‘ziga xos baʼzi fiqhiy qarashlari bo‘lib, manbalarda ulardan bir qanchasi keltirilgan. Masalan, o‘zining *"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā"* („Fatvolarga qo‘shimchalar“) asarida aytadiki, „Qur’ondan namozi sahih bo‘ladigan darajadagi miqdordan ko‘prog‘ini o‘rganish nafl namozdan afzal, chunki u (Qur’on)ni yod olish ummatga vojibdir“.

Al-Abbodiy muhaddis sifatida ham mashhur. U Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrohim ibn Sahl al-Qarrob va boshqalardan hadis ri­voyat qilgan. Masalan, "Bir kishi: „Ey, Rasululloh (s.a.v.)! Go‘zal muomala qilishimga eng haqli kishi kim?“ deb so‘raganida Payg‘ambarimiz tomonlaridan ikki marotaba „Onang“, uchinchisida „Otang“, deb javob berilgan.

Abu Hurayradan rivoyat qilingan hadisning roviylari silsilasida al-Abbodiy nomi ham zikr qilinadi. Manbalarda u rivoyat qilgan hadislardan ko‘plab namunalar berilgan.

Abu Sa’d al-Haraviy al-Abbodiydan fiqhni o‘rgangan, hadis eshitib, undan ri­voyat ham qilgan. Undan, shuningdek, o‘g‘li Abu-l-­Hasan al-Abbodiy, Abu Abdulloh al-Furoviy, Ismoil ibn Abu Solih al-Muazzin va boshqalar ham hadis ri­voyat qilganlar. Abu Saʼd ustoziga mansub „*Adab al-qāzӣ“* ("Qozi odobi")ga „*Kitāb al-ishrāf fӣ adab al-qāzӣ va g‘avāmiz al-hukӯmāt*“ ("Qozining odobi va mahkamalar muammolari haqida yetakchi kitob") nomli sharh yozgan. Ustozi haqida u shunday dey­di: „Abu Osim o‘z asri o‘g‘lonlari ichida fiqhdagi maxfiy alomatlarni, undagi yashirin hukmlarni bilish va anglashda eng baland ustun, isnod borasida esa ularning eng oliysi edi“.

## Asarlari

# *"Tabaqāt al-Ibādӣ"* („Al-Ibo­diyga mansub „Tabaqot“) yoki baʼzi manbalarda *"Tabaqāt al-fuqahā"* ("Faqihlar darajalari");
# *"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā", „Ziyādāt az-ziyādāt ’ala-l-fatāvā“* ("Fatvolarga qo‘shimchalarga qo‘shimchalar");
# *"Adab al-qāzӣ"* yoki baʼzi manbalarda *"Adab al-qazā"* ("Adliya odobi"), baʼzilarida esa *"Adab al-quzāt"* ("Qozilar odobi");
# *"Kitāb al-mabsӯt"* ("Mufassal kitob");
# *"Al-Hādӣ ilā mazhab al-’ulamā"* ("Olimlarning yo‘liga yetaklovchi");
# *"Ar-Radd ’alā as-Sam’ānӣ"* ("As-Sam’oniyga raddiya");
# *"Ahkām al­-miyāh"* («Suvlarning hukmlari»);
# *"Kitāb al-atʼima"* ("Taomlar kitobi");
# *"Tabaqāt al-fuqahā"* qo‘lyozmasi Berlin kutubxonasida saqlanadi, 1964-yilda Leydenda „Brill“da nashr bo‘lgan;
# *"Az-Ziyādāt ’ala-l-fatāvā"* va *"Zi­yā­dāt az-ziyādāt ’ala-l-fatāvā"*ning qo‘l­yozmalari Sanʼodagi "Al-Jomi’ al-­kabir" kitoblar xazinasida saqlanadi, 2016-yil Bayrutdagi "Dor al-kutub al-’il­miyya"da nashr bo‘lgan.

## Adabiyotlar

# As-Sam’oniy. *Al-Ansāb*. — Bayrut: „Dor al-jinon“, 1988. IV, 123;
# Ibn Xallikon. *Vafayāt*. — Misr: „Maymaniyya“, 1892. I, 463;
# As-Subkiy. *Tabaqāt.* — Misr: „Al-Husayniyya“, 1960. IV, 104-112;
# Al-Isnaviy. *Tabaqāt ash-shāfi’iyya*, — Bag‘dod: „Al-Irshod“, 1970. II, 190;
# Ibn al-Imod. *Shazarāt az-zahab.* — Damashq-Bayrut: „Dor Ibn Kasir“, 1991. V, 251-252;
# Kahhola. *Mu’jam al-muallifӣn*. — Damashq: „At-Taraqqiy“, 1957. IX, 10;
# Ahlwardt. *VAH*. IX, № 10033.

## Manbalar