Lazer dori

**Lazer tibbiyoti** lazerli fotodinamik terapiya, fotorejuvenatsiya va lazer jarrohlik kabi tibbiy diagnostika, davolash yoki davolashda lazerlardan foydalanishdan iborat boʻlib kelmoqda.

*Lazer* soʻzi „majburiy nurlanish yordamida yorugʻlikni kuchaytirish“ degan maʼnoni anglatadi.

## Tarixi
Lazer 1960-yilda Teodor Mayman tomonidan ixtiro qilingan va keyinchalik uning tibbiyotda qoʻllanishi mumkin boʻlgan imkoniyatlar oʻrganilgan. Lazerlar uchta xususiyatga ega: yoʻnalish, impuls (juda qisqa impulslarda ishlash imkoniyati) va monoxromatiklik .

1961-yilda, lazer ixtiro qilingar Charlz J. Kempbell bir puls bilan angiomatoz retinal oʻsimtani yoʻq qilish uchun yoqut lazeridan muvaffaqiyatli foydalangan. 1963-yilda doktor Leon Goldman pigmentli teri hujayralarini davolash uchun yoqut lazeridan foydalanganligi haqida xabar berdi va oʻzining topilmalari haqida xabar berdi.

Argonli ionlashtirilgan lazer (toʻlqin uzunligi: 488-514 nm) shundan beri retinal dekolmani davolash uchun afzal qilingan lazerga aylandi. Karbonat angidrid lazeri 1960-yillarning boshlarida Kumar Patel va boshqalar tomonidan ishlab chiqilgan va hozirda nafaqat dorivor maqsadlarda, balki boshqa maqsadlarda payvandlash va burgʻulash uchun ham keng tarqalgan va koʻp qirrali vosita hisoblanib foydalanib kelinmoqda.

1970-yildan boshlab optik toladan (operatsiya xonasida qisqa masofada) foydalanish imkoniyati endoskop kanaliga tolani kiritish imkoniyati tufayli koʻplab lazer ilovalarini, xususan endokavitarni imkonyatlarini ochib berdi.

Bu vaqt ichida argon lazeri gastroenterologiya va pnevmologiyada qoʻllanila boshlandi. Doktor Piter Kiefhaber birinchi boʻlib „odamlarda oshqozon-ichakdan qon ketishi uchun endoskopik argon lazerli fotokoagulyatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirdi“. Kiefhaber, shuningdek, Nd: YAG lazerini tibbiyotda qoʻllash boʻyicha jarroh hisoblanadi, shuningdek, uni oshqozon-ichakdan qon ketishini nazorat qilish uchun foydalaniladi.

## Afzalliklar
Lazer koʻplab noyob afzalliklarga ega, bu esa uni har xil turdagi foydalanuvchilar orasida juda mashhur qiladi.

* Yoʻnalishning aniqligi tufayli lazer barcha turdagi toʻqimalarni qoʻshni hujayralarga zarar bermasdan aniq kesish va kuydirish uchun ishlatiladi. Bu tibbiyotda qoʻllangan eng xavfsiz texnika va eng aniq kesish va kuydirish.
* Laboratoriyalar lazerlardan, xususan, spektroskopiya tahlili va umuman biokimyoviy namunalarni tahlil qilish uchun keng qoʻllanadi. Bu mikroskopik miqyosda hujayra yoki namunaning tarkibini tom maʼnoda „koʻrish“ va tezroq aniqlash imkonini beradi.
* Lazerning elektr intensivligi bemor uchun xavfsiz tarzda osongina boshqarilishi mumkin, ammo oʻz xohishiga koʻra oʻzgaruvchan boʻlib, bu unga juda keng va qisman oʻrganilgan foydalanish doirasini beradi (2021-yilda).

## Kamchiliklari
Asosiy kamchilik tibbiy emas, balki iqtisodiy: uning narxi. Rivojlangan mamlakatlarda uning narxi yaratilganidan buyon sezilarli darajada pasaygan boʻlsa-da, u materiallar, har qanday lazer terapiyasini ishlatish uchun zarur boʻlgan asbob-uskunalarning texnikligi, shuningdek, faqat tibbiy yordamni talab qilishi sababli boshqa keng tarqalgan texnik vositalardan qimmatroq boʻlib qolmoqda.

Misol uchun, Fransiyada stomatologik, endodontal yoki periodontal lazer bilan davolash nomenklaturadan tashqari tasniflanadi va shuning uchun ijtimoiy sugʻurta tomonidan qoplanmaydi.

## Lazerlar
Tibbiyotda ishlatiladigan lazerlar asosan lazerning har qanday turini oʻz ichiga oladi, ammo quyidagilar:

* CO <sub>2</sub> lazerlari yumshoq toʻqimalarni kesish, bugʻlash, tushirish va fotokoagulyatsiya qilish uchun ishlatiladi.
* diodli lazerlar
* boʻyoq lazerlari
* eksimer lazerlari
* tolali lazerlar
* gaz lazerlari
* erkin elektron lazerlar
* yarimoʻtkazgichli diodli lazerlar

## Tibbiyotda qoʻllanishi
Lazerlar qoʻllanadigan protseduralar, amaliyotlar, qurilmalar va mutaxassisliklarga misollar quyidagilar kiradi:

* angioplastika
* saraton tashxisi
* saraton kasalligini davolash
* Stomatologiya
* chandiqni qayta koʻrib chiqish, terini qayta tiklash, epilasyonni lazer bilan olib tashlash, tatuirovkani olib tashlash kabi kosmetik dermatologiya
* dermatologiya, melanomani davolash uchun
* frenektomiya
* litotripsi
* lazerli mammografiya
* tibbiy tasvirlar
* mikroskop
* oftalmologiya (shu jumladan Lasik va lazer fotokoagulyatsiyasi)
* optik kogerent tomografiya
* optogenetika
* prostatektomiya
* plastik jarrohlik, lazerli liposaktsiya, va teri lezyonlarini davolashda (tugʻma va orttirilgan) va chandiqlarni davolashda (kuyishlar va jarrohlik izlari)
* jarrohlik, toʻqimalarni kesish, olib tashlash va kuydirish

## Qayerlarda ishlatiladi

* Dental lazer
* Endovenoz lazer terapiyasi
* Lazer yordamida yangi biriktirish tartibi
* Lazerli jarrohlik
* Nur terapiyasi
* Past darajadagi lazer terapiyasi
* Fotodinamik terapiya
* Fototibbiyot

## Manbalar