Yosh suffrajistlar

**Yosh suffrajistlar** – saylovda ovoz berish yoshini tushirishga qaratilgan siyosiy harakat. Odatda davlatlar ovoz berish yoshini 16 yoshdan 18 yoshgacha deb belgilashadi, ammo ayrim saylov huquqi tarafdorlari esa yosh cheklovini butunlay bekor qilinishi tarafdorlari.

## Saylov huquqi
Tarafdorlarning fikricha, *"bir inson, bir ovoz"* demokratik gʻoyasi jamiyat uchun yaxshiroq natijalar yaratish maqsadida, imkon qadar koʻproq odamlarga ovoz berish huquqini berishni qoʻllab-quvvatlaydi. Tarafdorlar *ovoz berish yoshi*ni 16 yosh yoki undan pastroq qilib belgilash ushbu maqsadga erishishga yordam beradi, deb hisoblashadi.

## Inklyuziya
Inklyuziya gʻoyasi shundan iboratki, fuqarolarga ovoz berish huquqi sukut boʻyicha berilishi kerak va faqat hukumat kimnidir bu huquqdan mahrum etmoqchi boʻlsa, buni qatʼiy dalillar bilan asoslab berishi lozim. Haddan tashqari koʻplarni kiritish tarafida boʻlish – hokimiyat egalari (yoki shunchaki *status-kvoga moyillik* egalari) tomonidan qobiliyatli saylovchilarni chetlashtirish vasvasasini jilovlashga yordam beradi. Demokratik nazariyachilar fikricha, birinchi asosli cheklov – bu qobiliyat, ikkinchisi esa – jamiyatga aloqadorlikdir. Yoshga bogʻliq bahslar, ayniqsa, aynan shu qobiliyat masalasiga tegishlidir.

## Talablar
Koʻplab mamlakatlarda ovoz berish uchun savodxonlik talab qilinmaydi, bu esa – maʼlum bir darajadagi taʼlimga ega boʻlmasdan ham odam oʻz manfaatlari yoki eʼtiqodlariga asoslanib qanday ovoz berishni tushunishi mumkin, degan gʻoyani tasdiqlaydi. Masalan, *1965-yildagi AQShning Saylov huquqlari toʻgʻrisidagi qonuni*da, *6-sinf* taʼlim darajasi (odatda 12–13 yoshda olinadi) har qanday saylovda ovoz berish uchun „yetarli savodxonlik, tushunish va aql-zakovat“ni taʼminlaydi deb topilgan. Agar bolalarga ham aynan oʻsha testlar qoʻllanilsa (yaʼni, aqliy rivojlanishi boshqacha boʻlgan kattalar ovoz berish uchun topshiradigan testlar), unda koʻplab oʻsmirlardan kichik yoshdagi bolalar ham yetarlicha qobiliyatli deb topilishi mumkin edi (qarang: Ableism, *neyrorivojlanish xilma-xilligi*, va *Nogironligi boʻlgan amerikaliklar uchun saylov huquqi*). Shuningdek, tushunchasi kam boʻlgan shaxslar (masalan, bolalar) tomonidan berilgan ovozlar, ehtimol, tasodifiy tarzda taqsimlanadi va saylov natijalariga umuman taʼsir qilmasligi mumkin.

Yana shuni ham taʼkidlash kerakki, huquq professori Vivian Hamiltonning aytishicha, rivojlanish psixologiyasi hamda kognitiv va ijtimoiy neyrofanga oid tadqiqotlar natijalari asosida hukumatlar endi „oʻrta yoshdagi oʻsmirlarni saylovdan chetlatishni ularning kerakli qobiliyatlarga ega emasligi“ bilan oqlay olmaydi.

Filosof John Wall esa shunday fikr bildiradi: aynan bolalar va yoshlar, kattalardan boshqacha fikrlagani uchun ular oʻziga xos qarashlari, yangi nuqtai nazari va foydali fazilatlari bilan ajralib turishadi – masalan, azob chekayotganlarga nisbatan rahm-shafqat va hatto chuqur donishmandlik orqali siyosiy qarorlar qabul qilishga oʻziga xos hissa qoʻsha oladi.

## Siyosiy bilimlar
Saylovda siyosiy qarorlar boʻyicha bilimlarga kelsak, Daniel Hartning taʼkidlashicha, 16 yoshli oʻsmirlar ham oʻz qadriyatlari va manfaatlariga mos nomzodlarni baholashda 18–19 yoshdagilar kabi qobiliyatli ekanini koʻrsatgan (garchi 30 yoshdagilar darajasida bilimga ega boʻlmasalar ham).

Boshqalar esa 18 yoshli odamning oʻrtacha siyosiy bilim darajasiga ega boʻlmaslik – kimnidir saylovdan chetlatish uchun yetarli asos emas, deb hisoblaydi. Chunki kattalardan ovoz berishdan oldin siyosiy bilim darajasini isbotlash talab qilinmaydi – bu esa ikkiyuzlamachilikdir.

## Manbalar

## Havolalar
* Youth Suffrage – Lowering the Voting Age, The Freechild Project Survey of North American Youth Rights.
* Lowering the Voting Age Resources, National Youth Rights Association