Vyetnam milliy armiyasi

**Vyetnam milliy armiyasi** yoki  **milliy armiyasi** (vyetnamcha: &#x27; Vyetnam davlati armiyasi &#x27; ,  &#x27; Vyetnam milliy armiyasi &#x27;) Vyetnam davlati Yelisey kelishuvidan koʻp oʻtmay yaratilgan harbiy kuch boʻlib, Vyetnam imperator Bảo Đại tomonidan boshqariladigan mustaqil davlat sifatida tan olingan.Vyetnam generali Hin qoʻmondonlik qilgan va Bảo Dạiga sodiq edi. VNA Fransiya Ittifoqining Fransiya Uzoq Sharq Ekspeditsiya Korpusi (CEFEO) bilan birgalikda Xo Chi Min boshchiligidagi kommunistik Việt Minh kuchlariga qarshi kurashdi. VNA ichidagi turli boʻlinmalar Na San jangi (1952), Hautes Alpes operatsiyasi (1953), Atlas operatsiyasi (1953) va Dien Bien Phu jangi (1954) kabi keng koʻlamli kompaniyalarda jang qildilar.

1956-yilda Fransiya Uzoq Sharq Ekspeditsiya Korpusining Indochinadan ketishi bilan VNA Vyetnam Harbiy Kuchlari Respublikasi sifatida qayta tashkil etildi.

## Operatsiyalar (1949-1955)
Vyetnam milliy armiyasi rasman 1949-yil 1-yanvarda Fransiya tarafdori boʻlgan Vyetnam vaqtinchalik markaziy hukumatining qurolli kuchlari sifatida tashkil etilgan. Dastlab u taxminan 25 000 qoʻshinga ega edi, 1000 ta fransuz zobitiga yangi armiyani tayyorlash va nazorat qilish vazifasi yuklatildi. Oʻsha yilning 2-iyulida Vyetnam davlati eʼlon qilindi, sobiq imperator Bảo Dại davlat boshligʻi boʻldi.

VNA safi borgan sari oʻsib bordi, chunki VNA Birinchi Indochina urushi paytida Xo Chi Min boshchiligidagi kommunistik Việt Minhga qarshi fransuzlar bilan birga kurashdi. Fransuzlar VNA kuchini rivojlantirdilar, chunki ular mahalliy sodiq kuchlarga koʻproq operatsiyalarni topshirishga intilishdi. Bảo Đại armiyasi 1954-yilgacha va Vyetnamning boʻlinishi paytida Fransiya Ittifoqi kuchlari bilan jang qildi.

1955-yilda Vyetnam davlati tarqatib yuborildi va uning oʻrniga janubda Ngo Đình Diệm ning Vyetnam Respublikasi tashkil etildi. Xo Chi Minning Vyetnam Demokratik Respublikasi esa shimolda raqib Vyetnam davlati boʻlib qoldi. May oyining boshida Janubiy Vyetnam poytaxtida VNA generali Lê Văn Viễnning Bình Xuyen kuchlari bilan Saygonning nazorati ostidagi hududlarida jang qilganda fuqarolar urushi boshlandi.

1956-yilga kelib, barcha fransuz ittifoqi qoʻshinlari Vyetnamdan chiqib ketishdi va VNA zobitlarining aksariyati Vyetnam Respublikasi armiyasida xizmat qilishdi. 1975-yilda Saygon qulaganidan soʻng, baʼzilari Fransiya xorijiy legioniga qoʻshildi, boshqalari esa Fransiya yoki AQShga surgun qilindi.

## Harbiy maktablar

### Milliy harbiy akademiya
Fransuz kadrlari va Amerika Qoʻshma Shtatlarining moddiy yordami bilan VNA CEFEO Ekspeditsiya Korpusidan keyin modellashtirilgan zamonaviy armiyaga aylandi. Ofitserlar va unter-ofitserlar fransuz tilida *Ecoles des* Cadres deb nomlanuvchi mahalliy kadrlar maktablarida va Dalat elita Milliy Harbiy Akademiyasida (EETD) oʻqitila boshlandi.

Dalat tayyorlov harbiy maktabini (*école militaire préparatoire, EMP*) birinchi direktori, Autun EMPda tahsil olgan metropolitan fransuz leytenanti Savani boshqargan. 1944-yilda yapon istilosi paytida tarqatib yuborilgan general de Lattre 1950-yilda EETEDni Askarlar bolalari uchun Dalat maktabini (*Ecole des Enfants de Troupe de Dalat*) qaytadan isloh qildi.

1953-yilda 54 ta yangi batalon koʻtarilib, yuzlab Vyetnamlik yosh ofitserlar ishga tushirildi, kadrlar tuzildi. Noyabr oyiga kelib Vyetnam milliy armiyasi deyarli toʻliq vyetnamlik barcha darajadagi xodimlardan iborat edi.

Boshqa tomondan, 1954-yilgacha baʼzi vyetnamliklar Vyetnamning janubida joylashgan piyoda askarlarni oʻqitish markazlarida (*Centre d’Instruction de l’Infanterie, CII*) 4 oy davomida oʻqitilgan. Boshqa ofitser va NCO bitiruvchilari barcha Fransiya Ittifoqi milliy qurolli kuchlaridan, jumladan Kambodja, chet elda (Martinika, Reunion, Fransiya Gvianasi), metropolitan fransuz va Fransiya Gʻarbiy Afrikasi va Hindistonning " Fransiya fuqarolari " dan kelishgan.

#### Hoàng Diệu reklamasi
1952-yil 20-aprelda Dalat harbiy akademiyasi oʻzining birinchi marta koʻtarilishini (*Hoàng Diệu*) " suvga choʻmish " bilan nishonladi. Bayramni nishonlash rasmiylari orasida davlat boshligʻi, imperator Bảo Dại, Bosh vazir Trần Văn Xữu, Fransiya Indochina bosh gubernatori Gautier va CEFEO qoʻmondoni fransuz generali Salan bor edi.

Imperator Hoang Diuning yuqori va kichik sinflarini qurolli kuchlarning yangi ofitserlari sifatida Sen-Sir uslubidagi qilich bilan taqdirladi. Butun Vyetnamning oʻzini himoya qilish mas’uliyatini VNAga topshirish ramzi sifatida yuqori sinf har bir yoʻnalishda 4 ta anʼanaviy oʻqni otdi.

### Trening
Halong koʻrfazida joylashgan Vatchay yengil piyoda qoʻmondonligi maktabining bitiruvchilari partizanlarga qarshi urush, nayzali janglar, yaqin atrofdagi janglar, jujutsu sanʼati, daryodan oʻtish, asosiy arqonli koʻprikdan („maymun koʻprigi“ deb nomlanuvchi) oʻtishga oʻrgatilgan. Mina maydonini kesib oʻtish, tikanli simli dala kesishuvi va xandaq urushi shular jumlasidandir.

## Harbiy unvonlar
Harbiy unvonlar fransuz armiyasi ierarxiyasidan keyin tashkil etilgan. Yelkadagi yamoq belgilarida 3 ta, 2 va 1 ta shtrix yoki yulduz boʻladi. Generallar 3 ta yulduzga ega boʻlishgan, toʻgʻri chiziqli NCO ofitserlari („1-leytenant“ uchun *Sous-leytenant*) *Ong Mot* („Mister One“) va 2 ta toʻgʻri chiziqlilar („2-leytenant“ uchun *leytenant*) norasmiy ravishda *Ong XAY ()* deb atalar edi Hukumatda ishlaydigan har bir kishi *Quan* deb atalganligi sababli, *leytenant* unvonini tez orada oʻzgartirdi, *Quan Mot* *Sous-leytenant* boʻldi, *Quan Xay* *leytenant* boʻldi.

1955-yilda Vyetnam Respublikasi tashkil etilgandan soʻng, VNA Vyetnam Respublikasi armiyasi deb oʻzgartirildi. Uning harbiy unvonlari va ierarxiyasi isloh qilindi.

## Tarkibi

### Quruqlik kuchi

Zamonaviy armiya sifatida tashkil etilgan Quruqlikdagi kuchlar artilleriya, piyodalar, signal aloqalari va zirhli otliq qoʻshinlardan tashkil etilgan.

Keyinchalik havo desant polklari, parashyutchi „TDND“ (*Tieu Doan Nhay Du*, „Komando bataloni“), 1, 3, 4, 5, 6 va 7-BAWOUAN deb nomlangan. Ushbu elita boʻlinmalari fransuz ittifoqchilari tomonidan „BPVN“ (*Bataillon de Parachutistes Viêt-Namiens*, „Vyetnam parashyutchilar batalyonlari“) deb atalgan. Ushbu parashyutchilarning baʼzilari GCMA maxsus kuchlariga birlashtirilgan.

### Havo kuchlari
VNA havo kuchlari birinchi Indochina urushida 1953-yil aprel oyida birgalikda Atlas operatsiyasi paytida qatnashishdi. Aviatsiya tarkibiga Morane Saulnier MS-500 razvedka samolyotlari va havo operatsiyalarida foydali boʻlgan Duglas DC-3 va DC-4 transport samolyotlari tashkil etgan.

### Dengiz floti
Dengiz floti tarkibiga desant piyodalari, mexanizatsiyalashgan desant kemalari, kichik kemalar va materiallari tashkil etgan.

### Dengiz qoʻshinlari
Dengiz qoʻshinlari korpusi fransuz Troupes de Marinedan keyin modellashtirilgan. Ularning oq toʻq rangli va koʻk rangli formasi hali ham fransuz Fusiliers Marins tomonidan ishlatilinadi.

### Maxsus kuchlar
Maxsus kuchlar mahalliy maktablarda fransuz zobitlari tomonidan tayyorlangan Vyetnam komandalaridan iborat edi. Oddiy havo-desant yoki piyoda qoʻshinlari bilan solishtirganda ular butunlay boshqacha shaxsiy tarkib, kiyim-kechak, jihozlar, mashgʻulotlar va urushlari bilan ajralib turishgan.

GCMA havo-desant komandalari (*Groupe Commando Mixte Aéroporté*, „Havoda aralash qoʻmondon guruhi“) Vyetnam etnik ozchiliklari yoki SDECE fransuz razvedka agentligining parashyutchi ofitserlari boshchiligidagi Laos montagnard partizanlari edi. Ulardan baʼzilari Shimoliy Vyetnam komandalarida (*Commandos Nord Viêt-nam*) kadrlar sifatida foydalanildi.

1951-yilda CEFEO qoʻmondoni fransuz generali de Lattre Lui Furkadga Shimoliy Vyetnam qoʻmondonlarini yaratishni buyurdi. Ular 1954-yilga qadar Fourcade bilan „Katta xoʻjayin“ (*le Grand Patron*) sifatida 1953-yil 21-iyungacha faoliyat koʻrsatdi.

Ularning vazifasi razvedka maʼlumotlarini toʻplash, pistirmalarni uyushtirish va dushman kiyimlarini kiyib, partizan texnikasi kabi noanʼanaviy urushlarni qoʻllagan holda Vyet-Min nazorati ostidagi hududlarda (shimoliy Vyetnam) tartibsizlikni keltirib chiqarish edi. Bular GCMA direktori va mashhur nazariyotchi Rojer Trinkierning Ikkinchi jahon urushida Jedburgdagi tajribasiga koʻra hamkorlikda amalga oshirilgan.

### VNA ichidagi mustaqil armiyalar (1949-1955)
1949-yilda Bảo Đại Davlat rahbari boʻlgandan soʻng, u yangi Vyetnam davlatining qurolli kuchlari bilan bogʻliq eng munozarali qarorni qabul qildi: Yaʼni "„mamlakatdagi barcha nokommunistik harbiy kuchlarni VNA tarkibidagi mustaqil armiyalar sifatida tan olish“ qonuni edi. Bu kuchlarga quyidagilar kiradi: Viet Binh Doan, Bao Chinh Doan, Bình Xuyên (taxminan 40 000 kishi), Hoa Xảo (turli rahbarlar ostida 30 000 kishi) va Cao Dai (25 000 kishi). Shunday qilib, Bảo Đại Việt Minhga qarshi urushda armiyani juda nozik yoyish muammosini hal qildi. Mustaqil kuchlar markaziy hukumatdan pulga muhtoj emas edi, Savanining Vyetnamdagi byurosi tomonidan qurollangan va moliyalashtirilgan. Bình Xuyên Saygondagi uyushgan jinoyatchi harbiy kuch boʻlib, Bảo Đại ning hashamatli hayotining bir qismini taʼminlagan.

1955-yilda Lansdeylning yordami bilan Bosh vazir Diem barcha kuchlarga qurollarini topshirishni va bitta armiya tarkibiga kirishni buyurdi. Baʼzi guruhlar ixtiyoriy ravishda qoʻshilishdi, boshqalari esa VNA tomonidan hujumga uchradi. 1955-yil oxiriga kelib, bu kuchlarning barchasi faoliyatini toʻxtatishdi. Ularning koʻpchiligi NVA yoki Việt Minhga qoʻshildi, boshqalari esa tinch hayotlariga qaytishdi.

## Qurol va jihozlar
Xuddi CEFEOda boʻlgani kabi, VNA harbiy jihozlarining aksariyati Ikkinchi Jahon urushiga tegishli edi. Oʻqotar qurollar AQSh va fransuzlarniki edi, Dubulgʻalar asosan AQShning M1 dubulgʻasi (va havodagi versiyasi) boʻlib, baʼzi fransuzcha nusxasi „Model 51“ (*modèle 51*, M51) va baʼzi birliklari Ikkinchi Jahon urushidagi AQSh yoki Avstraliya imperatoriga oʻxshash Slouch shlyapasi shaklida edi. („broussard“ laqabli *chapeau de brousse*). Maxsus kiyimlari esa AQSh, Fransiya va Britaniyaning harbiy kiyimlaridan iborat edi. (SAS havo-desant).

Zirhli otliq qoʻshinlarning ogʻirroq jihozlari Ikkinchi Jahon urushi davridagi AQSH yengil tanklaridan yasalgan edi.

Việt Minh asosan nemis Karabiner 98k nayzali, AQSh Browning MG yoki yapon „tizza minomyotlari“ dan foydalanishgan. Ushbu qurollar koʻpincha Xitoy tomonidan partizanlarga Xitoy fuqarolar urushi paytida material sifatida yetkazib berilgan(NRA ham fashistlar Germaniyasi, ham AQSh tomonidan taʼminlangan) yoki Tinch okeani urushidan keyin Yaponiya janubiy ekspeditsiya armiyasi guruhi tomonidan qoldirilgan.
Fayl:M101 105mm Howitzer.jpg|M2A1 gaubitsa
Fayl:Stuart m5a1 cfb borden 4.JPG|Styuart M5A1 engil tank
Fayl:ThompsonM1A1VWM.jpg|Tompson M1A1 SMG


### Tanklar

*  Stuart M5A1 light tank
*  M4 Sherman
*  M24 Chaffee

### Artilleriya

*  M2A1 howitzer (105&nbsp;mm)

### Otliqlar

*  M8 howitzer motor carriage
*  Stuart M5A1 light tank

### Piyoda / Havo desantlari

*  M1 carbine
*  M1A1 carbine (M1 airborne model with retractable butt)
*  Garand M1 rifle
*  M1903A3 Springfield
*  M1917 Enfield
*  M1918A2 Browning automatic rifle
*  M3 submachine gun (limited)
*  Thompson M1A1 submachine gun
*  Thompson M1928A1 submachine gun (11,43&nbsp;mm, North Vietnam Commandos special)
*  Browning M1919A4 machine gun (7.62&nbsp;mm)
*  Mk 2 fragmentation grenade
*  M2 mortar
*  M1 mortar
*  Lebel Model 1886 rifle
*  Berthier 1907/15 rifle
*  MAS-36 CR39 rifle (MAS-36 airborne model with retractable butt, *Crosse Repliable*)
*  MAS-36 LG48 rifle (MAS-36 modified with 48&nbsp;mm grenade launcher, *Lance-Grenade*)
*  MAT-49 submachine gun
*  FM 24/29 light machine gun (7.5&nbsp;mm)
*  DF37 defensive grenade
*  OF37 offensive grenade
*  No. III Lee-Enfield
*  Karabiner 98k (Việt Minh captured)
*  Karabiner 98k bayonet (Việt Minh captured)
*  MP 40
*  Type 89 grenade launcher (Việt Minh captured)

### Qurollar

*  SCR 300 Walkie-Talkie (with earphones)
*  SCR 536 Handie-Talkie

Fayl:M1 Carbine.jpg|M1 karbinasi
Fayl:MAS36 crop.jpg|MAS-36 miltigʻi
Fayl:Submachine gun MAT 49.jpg|MAT 49 SMG
Fayl:FM 24-24 automatic rifle Invalides 01.jpg|FM 24/29 LMG


## Yevropada rejalashtirilgan ishtirok
1954-yildagi otashkesim bilan fransuz tarafdori va optimist general Nguyen Van Xinh 1955-yildayoq „Vyetnam boʻlinmasi Fransiyaga Indochinadagi qurbonliklar uchun kompensatsiya sifatida yuboriladi“ dedi. Bu buyuk boʻlinma gʻarbiy va sharqiy bloklar oʻrtasidagi qarama-qarshilikning bir qismi sifatida Yevropani himoya qilishda ishtirok etadi"

Biroq Yevropa mudofaa hamjamiyatining loyihasi Fransiya va Nguyen Van Xinning fransuz kontrrazvedkasi SDECE / GCMA tomonidan qoʻllab-quvvatlangan AQSh va Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan (Eduard Lansdeyl) Ngô Đmừnhga qarshi rejalashtirilgan toʻntarish (1954-yil oktyabr oxiriga rejalashtirilgan) tomonidan rad etildi. Vyetnam generali oxir-oqibat ishdan boʻshatildi va 1954-yil noyabr oyida fransuz generali Raul Salanning ketishi va oktyabr oyida Fransiyaga qaytganidan keyin Janubiy Vyetnamni tark etdi. Vyetnamdagi fransuz-amerika yashirin urushi va SDECEni Markaziy razvedka boshqarmasiga qarshi taʼsir qilish kurashi 1956-yilgacha CEFEO ekspeditsiya korpusi tarqatib yuborilib, Fransiyaga qaytgunga qadar davom etdi.

### Collins-Ely memorandumi
1954-yil 13-dekabrda 1954-55-yillarda Fransiyaning Indochinadagi Oliy komissari (CEFEO ekspeditsiya korpusi qoʻmondoni), general Pol Eli va AQShning Vyetnamdagi maxsus vakili general J. Lotton Kollinz bilan birgalikda quyidagi bitimlarni imzoladilar:

* Xodimlar soni 167 000 dan 90 000 ga qisqardi (Fransiyaparast zobitlar tozalanadi)
* Tashkilot va tayyorgarlik Fransiyadan 1955-yil 1-yanvarda Amerika Qoʻshma Shtatlariga Harbiy yordam boʻyicha maslahat guruhiga oʻtkazildi (Fransiya CEFEO qoʻmondonining „virtual“ umumiy vakolati ostida)
* Fransiya va AQSH maslahatchilari va trenerlarini bosqichma-bosqich qisqartirish
* Toʻliq avtonomiya 1955*yil 1-iyulda berilgan

Ikkala general ham yangi kuchlar Janubiy Vyetnamni tashqi tajovuzdan himoya qilish uchun yetarli emasligini tan olishdi, shuning uchun Fransiya va AQSh aʼzosi boʻlgan Janubi-Sharqiy Osiyo Shartnomasi Tashkilotiga (Sovuq urush davridagi NATOga tenglashtirilgan Osiyo) tayanishni maqul koʻrdi.

## Taniqli kishilar

### Birliklar

VNA ning mashhur birliklari:

* 5-Vyetnam artilleriya guruhi (*5e Groupe d’Artillerie Viêt-namienne, GAVN*) va 55-Vyetnam bataloni (55e Bataillon Vietnamien) 1952-yilda Na Sản jangida qatnashgan.
* 301-Vyetnam piyoda bataloni (*301e Bataillon Viêt-namien, BVN*) va 5-Vyetnam havo-desant bataloni (*TDND 5* yoki *5e BAWOUAN*) ikkalasi ham 1954-yilda Dien Bien Phu jangida jang qilishgan.

### Xodimlar
**Eslatmalar** : „ARVN“ — *Vyetnam Respublikasi armiyasi*, „FFL“ — *Fransiyaning xorijiy legioni*, „AQSh“ — *Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasi*, „VNA“ — *Vyetnam milliy armiyasi* hisoblanadi.

* Nguyễn Van Hinh (VNA qoʻmondoni)
* Trần Văn Đôn (VNA, ARVN)
* Phạm Văn Đồng (VNA, ARVN)
* Nguyễn Khánh (VNA, ARVN)
* Trần Thiện Khiêm (VNA, ARVN)
* Lam Quang Thi (VNA, ARVN)
* Dương Văn Minh (VNA, ARVN)
* Trần Văn Minh (VNA, ARVN)
* Nguyen Van Phong (VNA, FFL)
* Đặng Văn Quang (VNA, ARVN)
* Nguyễn Chánh Thi (VNA, ARVN)
* Cao Văn Vien (VNA, ARVN)
* Tran Dinh Vy (VNA, ARVN, FFL)

## Shuningdek qarang:

* Vyetnam davlati
* Birinchi Indochina urushi
* Vyetnam Respublikasi armiyasi

## Eslatmalar:

## Bibliografiya

* Pissardi, Jan-Pyer. " *[https://www.amazon.com/dp/2914086008/ Komandos Nord-Vetnam: 1951-1954]* ", Hind nashrlari, 1999 yil.
* 
*
*

## Xronika arxivi

*  ''Bao Dai honors war heroes'' (Vietnamese National Army footages), French newsreel archives (Les Actualités Françaises) January 3, 1952
*  ''First promotion of the Vietnamese Army'' (Vietnamese National Army footages), French newsreel archives (Les Actualités Françaises) May 1, 1952
*  ''Future Vietnamese cadres'' (Vietnamese National Army footages), French newsreel archives (Les Actualités Françaises) March 5, 1953
*  ''Operation Mouette in the delta'' (Vietnamese National Army footages), French newsreel archives (Les Actualités Françaises) November 5, 1953
*  ''The young army of Vietnam'' (Vietnamese National Army footages), French newsreel archives (Les Actualités Françaises) November 26, 1953
*  ''Indochina: Saigon after the combats'' (Vietnamese National Army rushes) French news archives, ORTF, May 10, 1955

## Havolalar

*  Vietnamese National Army gallery (May 1951-June 1954) — French Ministry of Defense archives
*  North Vietnam Commando #24 gallery (February 1951-February 1954)  — French Ministry of Defense archives
*  Dalat veterans association website 1  / 2 
*  ''Dalat our school'' 
*  Dalat archives gallery 1 / 2 
*  The Vietnamese National Army , thesis by Nguyen Van Phai (1980)
* ''The Fantoches: Vietnamese National Army''
* ''When the War In Vietnam Was Really Lost'' — about Nguyễn Văn Hinh
* Vietnam War Timeline: 1954