open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dmitriy Saxarov

**Dmitriy Antonovich Saxarov** (ijodiy taxallusi **Dmitriy Suxarev**, 1930-yil 1-noyabr, Toshkent — 2024-yil 11-noyabr) – sovet va rus olimi, biologiya fanlari doktori (1973), Rossiya tabiiy fanlar akademiyasi aʼzosi, shoir, tarjimon, qoʻshiqchi, Moskva davlat universitetining biologiya fakulteti badiiy qoʻshiq asoschilaridan biri. Bulat Okudjava nomidagi Davlat mukofoti laureati (2001).

## Biografiyasi
Dmitriy Saxarov 1930-yil 1-noyabrda Toshkentda tavallud topgan. M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetini tamomlagan (1953). 1957-yilda „Amfibiyalarning motorli koʻnikmalarini ontogenetik shakllantirish naqshlari (asabiy faoliyatning etologik kontseptsiyasini tanqidiy tahlil qilish munosabati bilan)“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan

Dmitriy Antonovich 1973-yilda biologiya fanlari doktori boʻlgan („Neyronlarning transmitter oʻziga xosligi: kelib chiqishi va evolyutsiyasi“ dissertatsiyasi). 1995-yilda Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining (RANS) haqiqiy aʼzosi etib saylangan.

Hozirgi vaqtda Suxarev badiiy qoʻshiq janrining taniqli klassiklaridan biridir. V. Berkovskiy, S. Nikitin, G. Shangin-Berezovskiy, A. Dulov, V. Borisov va boshqalar uning sheʼrlariga qoʻshiq bastalashgan. Suxarev bir nechta sheʼriy toʻplamlarni nashr etgan.

Shoir 1941-yilda harbiy komissarlikdan toʻgʻridan-toʻgʻri frontga yigitlarning bolalik xotirasini oʻzining eng taʼsirchan va mashhur *„Vspomnite, rebyata“* qoʻshigʻini yozgan. Bu qoʻshiqqa umrboqiy doʻsti, bard Viktor Berkovskiy musiqa bastalagan.

Saxarovning shon-shuhratini oshirishga uning teatr loyihasidagi ishtiroki yordam berdi. Bastakor Sergey Nikitin bilan hamkorlikda shoir Chexovning „Predlojeniye“ pyesi asosida xuddi shu nomdagi musiqiy asar yozdi. Asar birinchi marta 1989-yilda „Tretye napravleniye“ teatrida Oleg Kudryashov tomonidan sahnalashtirilgan. „Sovet madaniyati“ (V. Potapov, „Dvijeniye v razniye storoni“) va „Moskovskiy komsomolets“ (Yuliy Smelkov, „Tixoye schastye oknami v sad“, 1989-yil 11-aprel) gazetalarida spektakl haqida fikrlar yozildi.

Dmitriyning mashhur „Oklikni ulitsi Moskvi“ sheʼri „Pro jenu, mechtu i yesho odnu …“ filmida yangradi.

## Oilasi
Saxarovning buvisi (onasi tomonidan) Lyubov Saulovna Pavlova (Ayzencher, 1883–1952) satirik shoir va jurnalist Mixail Yakovlevich Pustinin bilan turmush qurgan. Uning akasi „Parij maktabi“ ning rassomi Serj Fotinskiy edi.

## Manbalar
Alik Saxarov

**Alik Saxarov** (, 1959-yil 17-may, Toshkent, SSSR) – asli oʻzbek boʻlgan amerikalik kinorejissyor, operator.

## Biografiya
Alik Saxarov 1959-yil 17-mayda Toshkentda tavallud topgan. U sakkiz yoshida, 1966-yilgi zilziladan soʻng, oilasi Moskvaga koʻchib oʻtgan. Alik maktab yillarida Moskva madaniyat uylaridan birida fotografiya toʻgaragiga qatnashgan. Fotosuratga boʻlgan ishtiyoq bugungi kungacha davom etmoqda. Kinoga boʻlgan qiziqishi Andrey Tarkovskiyning „Koʻzgu“ filmini tomosha qilgandan keyin paydo boʻldi.

Alik Saxarov 1991-yilda Gollivud ssenariynavis va rejissyori Jon Raffo uchun operator sifatida oʻzining birinchi „Big and Mean“ qisqa metrajli filmini suratga oldi. 1992-yil uning „Pauza“ qisqa metrajli filmi dunyo yuzini koʻrdi. Alikning oʻzi buni vizual meditatsiya deb ataydi va uni sevimli rejissyori Andrey Tarkovskiyga bagʻishlaydi. Alik Saxarov ijodiga katta taʼsir koʻrsatgan operatorlar – Aleksandr Dovjenko bilan suratga tushgan sovet operatorlari Daniil Demutskiy va Sergey Urusevskiyni, shuningdek, amerikalik operator Gordon Uillis.

Alik Saxarov 2008-yildan beri rejissyor sifatida ham faoliyat olib borgan. U „Taxtlar oʻyini“ning birinchi mavsumining toʻrtta epizodida kinematograf boʻldi. Soʻng ikkinchi mavsum suratga olish maydonida rejissyor boʻldi va shundan beri oʻzini butunlay rejissyorlikka bagʻishladi.

## Mukofotlari va nominatsiyalari
2004-yil ASC mukofoti nominatsiyasi („The Sopranos“ teleseriali, „Long Term Parking“ epizodi) sohibi boʻldi.

2007-yil *„Eng yaxshi kinematograf“* nominatsiyasida Primetime Emmy mukofoti sovrindori („Rim“ teleseriali, „Pasxa“ epizodi) boʻldi.

2013-yilda teleserialdagi eng yaxshi rejissyor („Taxtlar oʻyini“ teleseriali) deya OFTA mukofotini qoʻlga kiritdi.

## Manbalar
Aleksandr Ivanov (futbolchi)

**Aleksandr Yevgenievich Ivanov** () – sovet futbolchisi, himoyachi pozitsiyada oʻynagan.

## Faoliyati
Aleksandr futbolchilik faoliyatini Namanganning SSSR ikkinchi ligasida jamoasida ishtirok etgan „Avtomobilist“ / „Navbahor“ jamoasida boshlagan va faoliyatining soʻngiga qadar Namangan jamoasi tarkibida oʻtkazgan. Oʻn mavsumdan ortiq faoliyati davomida (1981–1990) SSSR chempionatlarida 302 ta oʻyin oʻtkazib, 7 ta gol muallifiga aylangan.

## Havolalar

* Aleksandr Ivanov Footballfacts saytida futbolchi profili
Anatoliy Kozyrev

**Anatoliy Ivanovich Kozyrev** (1918-yil 21-iyul, Vyatka viloyati, Verxniy Bemyj – 1980-yil 7-sentyabr, Qoʻrgʻon) – sovet haykaltaroshi. 1961-yildan SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzosi. Qoʻrgʻon viloyati faxriy fuqarosi (2021).

## Hayoti
Anatoliy Ivanovich Kozyrev 1918-yil 21-iyulda Vyatka viloyati, Elabuga tumani, Bemyshevskiy volostining Verxniy Bemyj qishlogʻida tugʻilgan.

U rassomlik bilim yurtida tahsil olgan. 1936-yilda Qozon rassomlik kollejini rassomchilik boʻyicha tamomlagan. U Sverdlovsk va Toshkentdagi teatrlarda rassom boʻlib ishlagan.

1946-yilda Kozyrev Orenburgga koʻchib oʻtib, u yerda sanʼat fabrikasini yaratishda ishtirok etgan va uning direktori boʻlgan. 1947-yilda Orenburgda haykaltarosh Petin bilan uchrashgan Kozyrev oʻzini haykaltaroshlikda sinab koʻrishga qaror qilgan. Petindan loy olgan va M.Gorkiy haykalini yasagan. Petin uning ishini yuqori baholagandan keyin Kozyrev haykaltaroshlik bilan jiddiy shugʻullanishga qaror qilgan. Uning birinchi asarlari Orenburg drama teatrini bezatgan barelyeflar boʻlgan.

U 1953-yilda Orenburgdan Qoʻrgʻonga kelgan. U allaqachon badiiy koʻrgazmalarda qatnashish tajribasiga ega hamda Orenburg viloyati, Berdi shahridagi A.S.Pushkin haykali (1949) va Orenburgga Oq gvardiyachilarning reydi qurbonlari yodgorligi (1950) kabi Bir qancha asarlarni yaratgan edi. Qizigʻi shundaki, Qozon rassomlik bilim yurtida rassom sifatida kasbiy taʼlim olgan Kozyrev oʻz hayotini haykaltaroshlik bilan bogʻlab, haykaltaroshlik sanʼatining eng murakkab texnologiyasini mustaqil ravishda oʻzlashtirgan. Bunda bir muddat uning ustozi boʻlgan isteʼdodli Orenburglik haykaltarosh G.A.Petin hayotida muhim oʻrin egallagan. 1961-yildan SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzosi boʻlgan. Rassomlar uyushmasining Qoʻrgʻon boʻlimi 1968-yilda tashkil etilgan.

Anatoliy Ivanovich Kozyrev 1980-yil 7-sentyabrda Qoʻrgʻon viloyati, Qoʻrgʻon shahrida vafot etgan va shu shaharda dafn qilingan.

## Mukofotlari
* Qoʻrgʻon viloyatining faxriy fuqarosi (2021-yil 4-fevral, vafotidan keyin).

## Oilasi
* Xotini – Klavdiya Kozyrevga.
* Oʻgʻli – Vladislav (72 yosh).

## Manbalar
Nikolay Rozov

**Nikolay Ivanovich Rozov** (1918-yil 4-dekabr, Vyglyadovka qishlogʻi – 2000-yil 8-avgust, Moskva) – sovet armiyasi kapitani, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

## Hayoti
Nikolay Ivanovich Rozov 1918-yil 4-dekabrda Vyglyadovka qishlogʻida (hozirgi Penza viloyatining Mokshanskiy tumanida) tugʻilgan. Maktabning yettinchi sinfini bitirgandan keyin Toshkentda yashab, ijod qilgan. 1937-yilda Rozov Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. Sovet-Fin urushi janglarida qatnashgan. U 1941-yilning iyul oyidan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qilishni boshlagan. 1943-yilda Rozov piyodalar maktabini muvaffaqqiyatli tugatgan.

1944-yil dekabr oyiga kelib, gvardiya leytenanti Nikolay Rozov Ikkinchi Ukraina fronti 46-armiyasining 59-gvardiya oʻqchi diviziyasining 176-gvardiya otishma polkining rotasiga qoʻmondonlik qilgan. Vengriyani ozod qilish paytida u oʻzini koʻrsatgan. 1944-yil 4-dekabrda Rozovning kompaniyasi Erchi shahri yaqinida Dunayni kesib oʻtgan va uning qirgʻogʻidagi koʻprikni egallab olgan. Shundan soʻng u nemislarning koʻplab qarshi hujumlarini qaytargan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan gvardiya leytenanti Nikolay Rozov Lenin ordeni, „Oltin yulduz“ medali hamda Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Rozov 1946-yilda kapitan unvoni bilan zaxiraga oʻtkazildi va Toshkentda yashab, shu yerda ishlay boshlagan.

Nikolay Ivanovich Rozov 2000-yil 8-avgustda Moskva shahrida vafot etgan.

## Mukofotlari
Nikolay Ivanovich Rozov Birinchi darajali Vatan urushi ordeni, toʻrtta Qizil Yulduz ordeni va bir qator medallar bilan ham taqdirlangan.

## Adabiyotlar
* Герои и подвиги. — Саратов, 1978. — Кн. 4. — С. 142—149.
* Джураев Т. Д.  Верные сыны Родины. — Ташкент, 1964. — С. 338—339.
* Подвиг. — Ташкент, 1980. — С. 204—225.

## Manbalar

## Havolalar
*
Timur Safin

**Timur Marselevich Safin** (, 1992-yil 4-avgust) – rossiyalik qilichboz, uch karra Yevropa chempioni, Jahon va Yevropa oʻyinlari chempionati sovrindori. Folga boʻyicha jamoaviy bahslarda Olimpiya chempioni (2016), folga boʻyicha shaxsiy bahslarda XXXI Olimpiada oʻyinlarining bronza medali, folga boʻyicha XXXII yozgi Olimpia oʻyinlarining jamoaviy bahslarida kumush medali sovrindori, Rossiya sport ustasi.

## Biografiyasi
Timur Marselevich 1992-yil 4-avgustda Toshkent shahrida tatar oilasida tavallud topgan va keyinchalik Rossiyaga koʻchib oʻtgan. 1998-yildan beri qilichbozlik bilan shugʻullanadi. Yoshlar (2008) va milliy (2012) Rossiya qilichbozlik terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. Rossiya sport ustasi (2007) hamda qilichbozlik boʻyicha Rossiya xalqaro toifadagi sport ustasi (2012).

Timur 19-sonli sport maktabda (birinchi murabbiylari – F. Y. Arslanov, V. V. Nagimov) va 5-sonli sport Respublika maktab-internatida (murabbiylar: L. R. Grushina va R. R. Nasibullin) tahsil olgan.

2014-yilda Boshqirdiston jismoniy tarbiya institutini tamomlagan.

Safin Ufaning 19-sonli SDYUSSHOR klubida, keyin esa TsSKA jamoasida oʻynagan. U katta leytenant harbiy unvoniga ega.

### Sport natijalari

; Shaxsiy musobaqada

Safin 2006-yil yoshlar oʻrtasidagi Rossiya chempionatining bronza medali sovrindori, 2012-yil Jahon chempionati gʻolibi va oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya chempionati bronza medali sohibi boʻlgan. 2011-yilda Yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida va shu yili erkaklar oʻrtasida boʻlgan Rossiya chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

## Mukofotlar
2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan XXXI Olimpiada oʻyinlarida gʻalaba qozonish irodasini va qatʼiyatini namoyish etgan yuqori sport yutuqlari uchun 2016-yil 25-avgustda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

2020-yil Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan musobaqada mamlakat sportini rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, yuqori sport yutuqlari, XXXII Olimpiada oʻyinlarida gʻalaba qozonish irodasi va qatʼiyati uchun 2021-yil 11-avgustda 1-darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Vladimir Solovyov

**Vladimir Isaakovich Solovyov** (20-fevral 1942-yil, Toshkent) – rus-amerikalik yozuvchi, jurnalist, politolog, memuarist, tanqidchi. Yuzlab maqolalar va koʻplab kitoblar muallifi, baʼzilari rafiqasi Yelena Klepikova bilan birgalikda yozilgan. Kitoblari 13 mamlakatda 12 tilda nashr etilgan – AQSh, Argentina, Braziliya, Rossiya, Yaponiya, Xitoy, Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya, Shvetsiya, Finlandiya  va boshqalar. U Leningrad va Moskvada yashagan, 1977-yildan beri rafiqasi bilan AQShning Nyu-York shahrida yashaydi.

## Tarjimai holi
Vladimir Isaakovich 1942-yil 20-fevral kuni Toshkentda tavallud topgan. Uning otasi Isaak Yakovlevich Solovyev (1902–1966) chegara qoʻshinlarida xizmat qilgan, onasi Mariya Zaharyevna Solovyova (1911–1990) hamshira boʻlgan. Vladimir Solovyovning Toshkentda tugʻilishi va yoshligi oʻrta Osiyoda (Toshkent, Frunze) oʻtishi otasining Xitoy va Mo'g'uliston bilan chegaradagi xizmati bilan bogʻliq. Isaak Solovyov podpolkovnik unvoni isteʼfoga chiqqan va 1949-yilda oilasi bilan Leningradga koʻchib oʻtgan. Vladimir Solovyov 1959-yil Leningradda 281-maktabni tugatgan. 4 yildan soʻng oʻzining sobiq sinfdoshi Yelena Klepikovaga uylandi. Rafiqasi ham oʻzi kabi yozuvchi va jurnalist edi. 

Vladimir Solovyev oʻzining professional adabiy-jurnalistik va siyosiy faoliyatini 15 yoshida 8-sinf oʻquvchisi boʻlganida Leningradning „Smena“ yoshlar gazetasida, soʻngra shaharning boshqa gazetalarida „Leningradskaya Pravda“ va „Vecherniy Leningrad“ da nashr etish bilan boshlagan.

Solovyov 1960-yildan boshlab „Smena“ gazetasi shtatida madaniyat va sanʼat boʻlimi muharriri boʻlib faoliyat yuritgan. 1961-yildan 1965-yilgacha A. A. Bransev nomidagi Leningrad yoshlar teatrining adabiy qism mudiri boʻlgan. 1973-yilda teatr, musiqa va kinematografiya institutida „Problematika i poetika pyes Pushkina“ nomli dissertatsiyasini himoya qildi va unga sanʼatshunoslik nomzodi darajasi berildi. Vladimir Solovyovning Pushkin dissertatsiyasi (qisqartirilgan holda) „Voprosi literaturi“, „Teatr“, „Neva“, „Avrora“, „Sever“ jurnallarida chop etilgan.

Vladimirning majburiy emigratsiyadan sal oldin Sovet Ittifoqida nashr etishga muvaffaq boʻlgan yagona kitobi „Muza plamennoy satiri“ edi. Kitob shu qadar koʻp va hamma joyda nashr etilib, Vladimir butun mamlakatga taniqli adabiyotchi, badiiy tanqidchi va publitsistga aylandi. Birgina shu kitobi tufayli yozuvchilar uyushmasiga va JSTga (Butunrossiya teatr jamiyati) qabul qilindi.

Munozarachi Vladimir Solovyovning debyuti adabiy emas, balki koʻproq ijtimoiy-siyosiy sohada edi. U atigi oʻn toʻqqiz yoshida „Komsomolskaya Pravda“ bahsida qatnashgan.

Vladimirning polemik mahoratiga namunasi sifatida ushbu gazetada bir-biriga bogʻliq ikkita maqolani misol qilish mumkin. „V zashitu Sergey Dovlatova“ va „V zashitu Vladimir Solovyov“ nomli maqolalari keyinchalik Yelena Klepikova bilan birgalikda yozgan „Bit Sergeyem Dovlatovim. Tragediya veselova cheloveka“ kitobiga kiritilgan (2014).

## Manbalar
Shora Saribayev

**Shora Shamgaliyevich Saribayev** (2-mart 1925-yil, Toshkent – 2-may 2018-yil, Olmaota) – tilshunoslik sohasidagi olim, qozoq tilshunosi, turkolog, qozoq tili dialektologiyasining asoschilaridan biri.

## Biografiya
Shora Shamgaliyevich 1925-yil 2-martda Toshkent shahrida taniqli oʻqituvchi, metodist Shamgali Xaresovich Sariboyev oilasida tavallud topgan.

Saribayev 1945–1950-yillarda S. M. Kirov nomidagi Qozoq davlat universitetini tamomlagan, soʻngra qozoq tili kafedrasi aspiranturasiga oʻqishga kirgan.

U 1954-yilda professor M. Balakayev rahbarligida „Qazaq tіlіndegі odagʻaylar“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini va 1974-yilda „Oblastnaya kazaxskaya leksikografiya“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Shora 1954-yildan umrining oxirigacha A. Baytursinov nomidagi Tilshunoslik institutida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Keyinchalik shu institutda qozoq tili tarixi va dialektologiyasi boʻlimi mudiri, institut direktori oʻrinbosari va bosh ilmiy xodim boʻlib faoliyat yuritgan.

Olim Saribayev 2018-yil 2-may kuni vafot etdi.

## Oilasi
Shora Shamgaliyevichning uch nafar farzandi bor. Oʻgʻli Saribayev Gʻayrat Shorayevich va qizlari Saribay Mayra Shoʻraqizi va Saltanat Saribayeva.

## Ilmiy faoliyati
Shora dialektologiya, morfologiya, leksikologiya, leksikografiya, bibliografiya, til tarixi, oltoyshunoslik kabi fanlarni oʻrgangan.

Professor 300 dan ortiq ilmiy maqola va darsliklar, 20 dan ortiq monografiyalar muallifidir.

Qozoq tilshunosligi boʻyicha himoya qilingan 1000 ta nomzodlik dissertatsiyalarining bibliografik koʻrsatkichini chop etgan.

Saribayevning asarlari oʻzbek, arab, qirgʻiz, tatar, turk, ozarbayjon va boshqa tillarga tarjima qilgan.

## Mukofotlari va unvonlari
Shora Saribayev 1974-yil Filologiya fanlari doktori, 1979-yil Professor va 2003-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy Fanlar Akademiyasi akademigi boʻlgan.

1985-yil „Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi“, „Mehnat faxriysi“ medali, 2001-yil „Hurmat“ ordeni va 2007-yil Parasat ordeni bilan taqdirlangan.

## Manbalar
Ilya Slonim

**Ilya Lvovich Slonim** (1906-yil 24-oktyabr, Toshkent – 1973-yil 28-oktyabr, Moskva) – sovet haykaltaroshi.

## Biografiyasi
Ilya Lvovich 1906-yilda Toshkent shahrida kon muhandisi, neft instituti aspiranti, keyinchalik professori Lev Ilich Slonim (1883–1945) va Anna Grigoryevna Slonim (1887–1954) oilasida tavallud topgan. 1921-yilda oilasi Moskvaga koʻchib oʻtgan. Ota-onasi yozuvchi Isaak Babelning yaqin doʻstlari va uzoq yillik muxbiri boʻlgan. Yozuvchi ham bir muncha vaqt Slonimlarning uyida ijarada yashagan. Slonimlarning uyida Babelning „Yevreyka“ hikoyasi saqlab qolingan (1989-yilda vafotidan keyin nashr etilgan). Lev Ilich qator ilmiy ishlar, „Osnovi neftepromislovoy elektrifikatsiya“ darsligi (1946), „Elektrifikatsiya amerikanskoy neftyanoy promishlennosti“ (1927) monografiyasi muallifi edi.

Ilya Lvovich 1924–1929-yillarda VXUTEMAS-VXUTEINda I. S. Efimov va I. M. Chaykovlar rahbarligida tahsil olgan.

Ilya 1931-yilda Rossiya haykaltaroshlar jamiyatiga nomzod boʻldi. U portret janrida koʻp ishlagan. 1934–1935-yillarda Konakovodagi ZIKda faoliyat olib borgan va 1950-yillarda yogʻoch va marmar kabi materiallar bilan ishlay boshlagan. Slonim 1970-yillarning boshlarida kompozitsion haykaltaroshlik bilan shugʻullanib, qadimgi mifologiya mavzularida bir qator asarlar taqdim etdi. Ilya Slonimning soʻnggi asarlari orasida memorial haykaltaroshlik asarlari bor. Shuningdek qabr toshlari va SSSRning taniqli kishilariga yodgorlik taxtalari yasagan.

Slonim 1973-yil 28-oktyabrda Moskvada vafot etgan.

## Oilasi
Ilya Lvovich SSSR tashqi ishlar xalq komissari Maksim Litvinovning qizi Tatyana Litvinova bilan oila qurgan, ularning ikki nafar qizi bor.

Qizi Mariya (1945-yil, Moskva) jurnalist va radio boshlovchisi hamda pedagog. 1974-yildan AQShda, 2015-yildan Londonda istiqomat qiladi.

2-qizi Vera (1948) huquq himoyachisi va nashriyotchi. U Valeriy Chalidzening rafiqasi.

Ilyaning togʻalari (otasining aka-ukalari) Moisey Ilich Slonim (1875–1945) jarroh va tibbiy olim hamda tibbiyot fanlari doktori boʻlgan. Solomon Ilich Slonim (1879–1928) rentgenolog va fizioterapevt, tibbiyot fanlari doktori boʻlgan.

Uning amakivachchasi Yudif Moiseyevna Slonim, astronom.

## Manbalar
Ruben Mirimanov

**Ruben Gayevich Mirimanov** (1911-1996) – rus olimi (kvant radiotexnika, radar va radionavigatsiya sohalari mutaxasisi), Stalin mukofoti sovrindori (1952).

## Hayoti
1911-yil 10-avgustda Toshkentda tugʻilgan. Petrograd politexnika institutida oʻqigan, 1914-yilda talabalar inqilobiy Harakatlarida qatnashgani uchun oʻqishdan va frontga yuborilgan. Otasi — Gaik Sedrakovich Mirimanov, 1918-yilda vafot etgan. Onasi oʻqituvchi boʻlgan.
Turmush oʻrtogʻi – Vera Ivanovna Mirimanova, kimyo muhandisi, Vakuum tadqiqot institutida ishlagan. Ularning bolalari yoʻq edi.

1928—1930-yillarda onasi, Gʻarbiy Sibir oʻlkasi, Novosibirsk viloyati, Leninskiy tumani, Dragunino qishlogʻidagi ikta sinfli maktabda oʻqtituvchi va maktab rahbari boʻlib ishlagan.

1930—1936-yillar oraligʻida Moskva energetika institutini oʻqib tugatadi. 1936—1939-yillar oraligʻida esa aspiranturani oʻqiydi. 1940-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1936-yildan Butunittifoq elektrotexnika institutida (VEI), 1940 yildan katta ilmiy xodim. Urush boshlanishidan biroz oldin Mirimanov SSSR Fanlar akademiyasining doktoranturasiga oʻqishga kirgan.

1941—1946-yillarda. Qizil Armiyada xizmat qilgan, urush qatnashchisi, muhandis-kapitan, 559-alohida VNOS batalonining aniqlash asboblari muhandisi.

1946-yilda demobilizatsiya qilinib, doktoranturani tiklab oladi. Shu bilan birga, u 16-Markaziy aloqa ilmiy-tadqiqot institutiga (Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Qizil yulduz ordeni 16-Markaziy tadqiqot sinov instituti Signal korpusi marshali A. I. Belov nomidagi) oʻqishga kiradi. Mirimanov ilmiy-tadqiqot institutida uzoq vaqt ishlaydi. Lekin, asosan yarim kun ishlagan.

1947-yildan 1954-yilning 1-yanvargacha SSSR Fanlar akademiyasining Avtomatika va telemexanika institutida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1954-yil 1-yanvarda SSSR Fanlar akademiyasi prezidentining buyrugʻi bilan maxsus muammolarni hal qilish uchun yangi tashkil etilgan institutga oʻtkaziladi.

1996-yilda Moskva shahrida vafot etgan. MirimanovNovodevichy qabristoniga dafn qilingan.

## Mukofot va unvonlari

* 2-darajali Stalin mukofoti (1952) – harbiy texnika sohasidagi tadqiqotlar uchun.
* Qizil Yulduz ordeni (18.11.1944);
* „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali .

## Adabiyotlar

* Armyane – voennie uchenie, konstruktori, proizvodstvenniki i … Arkadiy Yeremovich Sarkisyan • 1998 •
* https://1418museum.ru/heroes/10622164/

## Manbalar
Gennadiy Mashyanov

**Gennadiy Yuryevich Mashyanov** (1955-yil 30-yanvar, Toshkent) – sovet va rus boks murabbiyi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1986). 1976-yildan boshlab trenerlkik faoliyatini boshlagan. „Ijorets“ sport klubining, "Dinamo" sport jamiyati, Sankt-Peterburg MTSSH va jang sanʼatlari Akademiyasining murabbiyi boʻlgan. Shuningdek, Sankt-Peterburg terma jamoasining bosh murabbiyi. Dmitriy Bivol, Sergey Kuzmin, Aleksandr Artemyev, Sergey Artemyev kabi titulli bokschilarning shaxsiy murabbiyi hisoblanadi.

## Hayoti
Gennadiy Mashyanov 1955-yil 30-yanvarda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida tugʻilgan. U mahalliy boksda murabbiy Boris Petrovich Norkin bilan faol shugʻullana boshlagan. Keyinchalik Leningradga doimiy yashash joyiga koʻchib oʻtadi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy Oleg Petrovich Kuzmin rahbarligida „Trudovye rezervi“ ixtiyoriy sport jamiyatida tahsil olgan. Sport ustasi nomzodi meʼyorini bajargan.

1974-yilda Leningrad jismoniy tarbiya va sport kollejini, 1976-yilda esa P. F. Lesgaft nomidagi Davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlagan.

Mashyanov sportchi sifatida katta muvaffaqiyatlarga erisha olmagani uchun erta murabbiylikka oʻtadi. Shunday qilib, 1976—1978-yillarda „Ijorets“ sport klubida boks boʻyicha murabbiy boʻlib ishlagan. Keyin ikki yil davomida Leningrad shahar markaziy bolalar va oʻsmirlar sport maktabida yangi bokschilarni tayyorlagan. 1981—1993-yillarda „Dinamo“ ixtiyoriy sport jamiyati seksiyasida murabbiy boʻlib ishlagan. Sovet Ittifoqi qulaganidan soʻng, koʻp yillar davomida Sankt-Peterburg jang sanʼatlari Akademiyasining murabbiylar jamoasida boʻlgan. 2008-yildan boshlab boks boʻyicha Sankt-Peterburg terma jamoasining bosh murabbiyi boʻladi. U oliy malaka toifasidagi murabbiy.

Gennadiy koʻp yillik murabbiylik faoliyati davomida xalqaro maydonlarda muvaffaqiyat qozongan bir qator nomdor bokschilarni tarbiyalagan. Uning eng mashhur shogirdlari orasida aka-uka Aleksandr va Sergey Artemyevlar ham bor edi. Ular SSSR terma jamoasi aʼzolari boʻlib, yirik xalqaro turnirlar gʻoliblari va sovrindorlari, Rossiya professional bokschilarining birinchi toʻlqini vakillari boʻlgan. Uning shogirdlaridan yana biri – sport ustasi Sergey Kuzmin. U Yevropa chempioni, ikki karra Rossiya chempioni boʻlib, professionallar oʻrtasida ham muvaffaqiyatli ishtirok etmoqda. Mashyanov boshchiligida xalqaro sport ustasi, ikki karra Rossiya chempioni va professional boks boʻyicha jahon chempioni Dmitriy Bivol oʻzining sport faoliyatining koʻp qismini mashq qilgan.

## Mukofotlari
1986-yilda murabbiylik sohasidagi ulkan yutuqlari uchun Gennadiy Mashyanovga „RSFSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy“ faxriy unvoni berilgan. "Sankt-Peterburgning 300 yilligi" medali medallari, „Faxriy Dinamo“, „Sankt-Peterburgda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishdagi xizmatlari uchun“ koʻkrak nishonlari bilan taqdirlangan. 2010-yil natijalariga koʻra, Sankt-Peterburgning eng yaxshi murabbiyi boʻlgan.

## Manbalar

## Havolalar
Xakan

**Xakan**  — Andijon shahridan janubda joylashgan qadimgi qishloq. Xakan soʻzi aslida „Xoqon“ soʻzining xalq tomonidan buzib aytilishidir. Milodiy V asrda Turk xoqonligi tashkil topganida Fargʻona vodiysi ushbu xoqonlik tarkibidagi bir hokimlik boʻlgan.
Andijon shahri tarixini oʻrganish maqsadida olib borilgan tekshirishlar natijalari shuni koʻrsatadiki, Turk xoqonligiga qarashli boʻlgan Fargʻona hokimligining markazi hozirgi Xakan qishlogʻida joylashganligini aytib oʻtishgan. Shuningdek Bobokalonimiz Zahiriddin Muhammad Bobur ham oʻzining Boburnoma asarida Andijonning „Xakan darvozasi“ va Xakan arigʻi haqida yozib qoldirgan.

## Manbalar
Oleg Marusev

**Oleg Fedorovich Marusev** – sovet va rus teatr va kino aktyori, rejissyor va teleboshlovchi, teatr oʻqituvchisi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (1993), falsafa fanlari nomzodi.

## Hayoti
1944-yil 2-oktyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Bolaligi Xersonda oʻtgan. 1963—1966-yillarda Sovet armiyasida xizmat qilib, gvardiya serjanti boʻlgan. „Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 20 yilligi“ yubiley medali bilan taqdirlangan. 1960-yillarning oxirida, Dnepropetrovsk davlat teatr bilim yurtini tugatgandan soʻng, Gennadiy Yudenichning „Buffoon“ teatrida ishlagan. Ammo, hokimiyatdagilarga teatr yoqmasdan, bir necha yillik taʼqiblardan soʻng teatr tarqatib yuboriladi. Bundan tashqari, ikki yil davomida Eddi Roznera (Moskva va Gomel) boshchiligidagi jazz-orkestrlarda konferans boʻlib, oʻqishni davom ettiradi. Davlat teatr sanʼati institutida (GITIS) rejissyor va Kiyev davlat teatr va kino institutida teatrshunos diplomlarini olgan.

Keyinchalik Oleg televideniyega borib, televideniyada 35 yil (1971-yildan 2006-yilgacha) ishladi. Shu vaqt ichida u bir nechta tsikl dasturlarini yaratgan: „Konsertdan keyingi konsert“, „Hayot davomida qoʻshiq bilan“ va „Smenada“ (Markaziy televideniening birinchi dasturi), „Burj belgisi ostida“ (Ostankinoning 1-kanali), „ Meni tushun“ (ORT, NTV), „Saxovatli lotto“ va „Saxovatli on“ (REN TV), „Eski kvartira“ (RTR), „Juma kunlari afzallik“ (Sport) va boshqalar. Soʻnggi yillarda Oleg Marusev televideniyadan uzoqlashgan va teatrga qaytgan . Bu safar – „Oy teatri“ ga kelib, filmlarda rol oʻynay boshlaydi.

2000-yillarning boshlarida Moskvaning Golubinskaya koʻchasida joylashgan Transvaal Park koʻngilochar akvaparkining matbuot xizmati (matbuot kotibi) boshligʻi boʻlgan. 

2010-yildan umrining oxirigacha Margarita Mayskaya nomidagi „Art-Iso-Center“ xalqaro sanʼat markazi vasiylik kengashi raisi, shuningdek, „Art-Iso Fest“ xalqaro sanʼat festivali hakamlar hayʼati raisi boʻlgan. Ostankino oliy kino va televideniye maktabida dars bergan.

### Oʻlimi
Oleg Marusev 2021-yil 14-aprelda 77 yoshida uzoq davom etgan xastalikdan soʻng Moskvada vafot etadi. 26-aprel kuni Moskvadagi Alekseevskiy qabristoniga dafn qilingan.

## Shahsiy hayoti
Turmush oʻrtogʻi — Alla Maruseva, 1979-yildan beri birga yashashgan. Ularning Natalya ismli qizi bor.

## Mukofotlar va unvonlari

* „Doʻstlik“ ordeni (2010) – *milliy madaniyat va sanʼatni rivojlantirishdagi xizmatlari, koʻp yillik samarali faoliyati uchun*
* II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ medali (2005) – *madaniyat va sanʼat sohasidagi koʻp yillik samarali faoliyati uchun*
* Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan artisti (1993) – *sanʼat sohasidagi xizmatlari uchun*
* Falsafa fanlari nomzodi
* Rossiya teatr sanʼati akademiyasi professori (RATI-GITIS)
* MITRO da aktyorlik boʻlimi boshligʻi
* Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining (RANS) haqiqiy aʼzosi
* Birinchi Moskva estrada rassomlari tanlovi laureati
* Yosh ijrochilarning Butunittifoq tanlovi laureati

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Luna teatri veb-saytidagi profil 
* Art-Iso-festival
* Oleg Marusev va Margarita Mayskaya 
*  veb-
Yarkun Muhamedxanov

**Yarkun Jafarovich Muhamedxanov** (1933-yil 14-yanvar, Toshkent) – sovet va rossiyalik meʼmor.

## Hayoti
Yarkun Muhamedxanov 1933-yili 14-yanvarda „Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi“ jurnali bosh muharriri boʻlgan Jafar Muhamedxonov oilasida tugʻilgan. Moskva arxitektura institutini tamomlagan (1956). 1975-yildan SSSR Arxitektorlar uyushmasi aʼzosi boʻlgan.

## Faoliyati
Ish faoliyatini 1958-yildan Moskvada A. A. Galaktionov boshchiligidagi shaharsozlik ilmiy-tadqiqot institutida ishlashdan boshlagan. 1959—1969-yillarda Mosproekt-1 loyiha instituti xodimi, xususan, Xovrino tumanini rivojlantirish loyihasi bilan shugʻillangan (loyiha menejeri N. N. Selivanov). Ushbu keng koʻlamli loyiha boʻyicha olib borilgan ishlar mutaxassislar tomonidan quyidagicha qayd etildi: „Ushbu mikrorayon Moskvadagi eng yaxshi ichki mikrorayon parklaridan biri joylashgan. 60-yillarning oʻrtalariga tegishli mikrorayon qurilishi mualliflari, uy-joy qurilishi sanoatining ish sharoitlari yaxshilanganida, qurilishning kengaytirilgan koʻlamini qabul qilishdi: boshqalar orasida Moskva amaliyotida eng uzun besh qavatli binolardan biri boʻlib, uzunligi 250 metrga (oʻn besh seksiya) etadi“. Shuningdek, u Mikluxo-Maklay koʻchasidagi Xalqlar doʻstligi universiteti yotoqxona majmuasini loyihalashtirgan.

1969-yildan Moskva madaniyat, sogʻliqni saqlash va sport obyektlari ilmiy-tadqiqot va loyiha institutida (Mosproekt-4), 1971—1983-yillarda ustaxonaga rahbarlik qilgan. Bu davrning asosiy ishlari orasida Belomorskaya koʻchasidagi Tibbiyot malakasini oshirish markaziy institutining oʻquv-laboratoriya binosi (1977) va Butunittifoq kardiologiya ilmiy markazi (1973-1984) edi. 1990-yilda adabiyot, sanʼat va arxitektura sohasidagi hammualliflari SSSR bilan birgalikda Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

1983—1986-yillarda Jazoirda ishlagan. 1987-yildan boshlab „Mospromproekt“ instituti direktori (keyinchalik Moskva shahar xoʻjaligi uchun sanoat va transport obyektlarini loyihalash instituti), 2000-yilda Moskva meri Yu. M. Lujkov boshchiligidagi arxitektorlar va menejerlar guruhi tarkibida Rossiya Federatsiyasining „Moskva va Sevastopolda ijtimoiy ob’ektlarni yaratish boʻyicha kompleks dasturni amalga oshirish uchun“ davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.

## Oilasi
### Bolalari:

*Tatyana Yarkunovna Muxamedxanova* (1957-yilda tugʻilgan) – dizayner.

*Anastasiya Yarkunovna Muxamedxanova* (1975-yilda tugʻilgan) – meʼmor va tadbirkor.

## Manbalar
Jetour Traveler

**The Jetour Traveller (),**

 – Xitoyning yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi boʻlmish Chery kompaniyasiga qarashli Jetour subbrendi tomonidan ishlab chiqariluvchi avtomobil. 

## Tarixi

2018-yilda Chery tomonidan asos solingan Jetour subbrendi dastlab yosh va nisbatan kamharj auditoriyaga moʻljallangan edi. Ammo oradan uch yil oʻtgach, brend oʻz yoʻnalishini oʻzgartiradi va yangi rivojlanish strategiyasi ishlab chiqdi. Unga koʻra Jetour nafaqat asfalt yoʻllarda, balki borish qiyin boʻlgan joylarda ham sayohat qilish imkonini beruvchi avtomobillar ishlab chiqarishni boshladi.

## Texnik koʻrsatkichlari

Jetour Traveler ramasiz korpusli krossover boʻlganligi sababli yoʻltanlamaslar kabi asfalt qoplamasiz joylarda harakatlanishga moʻljallanmagan. Lekin mashina koʻrinishi va dizayni yoʻltanlamas mashinalarni oʻxshatib ishlangan. Ilk taqdimotda krossoverning besh o'rindiqli versiyada namoyish qilindi, keyinchalik kengaytirilgan uch qatorli o'rindiqli versiyasi ham SUV bozorga chiqadi), ushbu Jetour Traveler uzunligi 4785 mm (quti bilan birga), kengligi - 2006 mm, balandligi - 1880 mm, g'ildirak bazasi - 2800 mm. Pasportning yerdan tozalanishi ta'sirchan 220 mm. Yondashuv burchagi 28 daraja, ketish burchagi 30 daraja. Ford chuqurligi 700 mm. Modellar 18, 19 yoki 20 dyuymli g'ildiraklar bilan jihozlangan.Avtomobilning minimal klirentsi 220 mm, kirish va chiqish burchaklari mos ravishda 28° va 30°, Suv sayoz boʻlgan kechuv joylaridan maksimal oʻta olish chuqurligi 70 sm ni tashkil qiladi.

Yangi Travellerning orqa qismidagi eshigiga qoʻshimcha toʻrtburchak yuk qutisi oʻrnatilgan. Lekin unda hech qanday zaxira gʻildiragi mavjud emas. Avtomobilning umumiy uzunligi ushbu quti bilan hisoblanganda 4781 mm, usiz esa 4612 mm ni tashkil qiladi. Avtomobil salonida ikki qator oʻrindiqlar qatori mavjud. Keyinchalik, umumiy uzunligi taxminan 4,95 m boʻlgan kengaytirilgan yetti oʻrindiqli versiyasi ham chiqarilishi haqida maʼlum qilingan.

## Narxi

Avtomobilning bazaviy versiyasi narxi 19000 dollar, 2 litrli dvigatelga ega versiya 21900 dollar, eng top versiyasi esa 25200 dollarni tashkil qiladi.

## Yana qarang

* Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari
* Shanxay Avtomobillar muzeyi
* Xitoy avtomobil sanoati

## Manbalar
Sergey Musanif

**Sergey Sergeyevich Musanif** (**Vitaliy Frolov**, 1977-yil 21-mart, Toshkent) – rossiyalik fantastika yozuvchisi. Jangovar ilmiy fantastikadan hazil va fantastikagacha janrlarda ishlaydi.

## Hayoti
Musanif 1977-yil 21-martda Toshkentda tugʻilib, keyinchalik Moskvaga koʻchib oʻtgan. Oʻzining LinkedIn profilida „yakka tartibdagi tadbirkor“ sifatida qayd etilgan. Uylangan.

## Faoliyati
U oʻzining onlayn debyutini „Aspen va kumush“ hikoyasi va „Yoʻl avariyasi“ hikoyasi bilan qilgan. 2005-yilda Musanifning „Drevnee kitayskoe proklyatie“ birinchi romani nashr etilib, u hajviy fantaziya janrida yozilgan.

2006-yilda muallif qahramon fantaziya janrida yozilgan va oʻqishni endigina tugatgan Garri haqida hikoya qiluvchi „Pravila strelka“ turkumini nashr eta boshlagan. Unda dunyoni tez orada yovuz sehrgar Negoriusdan qutqarish vazifasini bajarishi soʻz etilgan.

Keyingi yillarda Musanif bir qator roman va tsikllarni nashr etadi. 2009-yilda xuddi shu nomdagi tsiklning birinchi romani – „Prikonchit charodeya“ nashr etilib, yolgʻiz turmush tarzini olib boradigan yosh sehrgar Riko haqida hikoya qiladi. Ammo, bir kuni uning ostonasida paydo boʻlgan notanish odam uni sarguzashtlar girdobiga jalb qiladi. U yerda boshqa narsalar qatori ajdarho va Goblinlarga qarshi kurashishi kerak edi. Shuningdek, shu yilning oʻzida Roman Zlotnikov bilan birgalikda yozilgan va kosmoopera janrida shu nomdagi tsiklni ochadigan „Vselennaya neudachnikov“ romani nashrdan chiqqan.

2010—2011-yillarda Musanifning hammualliflikda yozgan „Yoʻqotuvchilarning manevrlari“ va „Yoʻqotilganlar uchun imkoniyat“ (hammuallif Roman Zlotnikov) nomli birinchi asarlari nashr etilgan. Keyin muallif „Alfa-kitob“ nashriyoti bilan kelishmovchiliklarga duch kelib, uning yangi asarlari nashr etilmay qoladi. Musanif 2017-yilda yana Internetda nashr etila boshladi.

## Manbalar
Al-Shavi masjidi

**Al-Shavi masjidi** () yoki **al-Xatib masjidi** () nomi bilan ham tanilgan – Bagʻdoddagi masjid, Karx tumanida, Jumhuriya koʻprigi va Dajla daryosi boʻyida joylashgan. U Bagʻdodning mashhur madaniy meros obyektlaridan biri hisoblanadi, arxitekturasi, jumladan, iroqlik usta xattot Hoshem Muhammad al-Bagʻdodiyning ijodiy namunalari bilan ajralib turadi. U „Ahmed Mazhar ash-Shavi“ nomli hoji tomonidan qurilgan va masjid nomi uning ismi bilan atalgan, hamda 1960-yilda vafot etganidan keyin masjid ichiga dafn etilgan. Masjid 1957-yilda qirol Faysal II ishtirokida va Bagʻdodning koʻplab taniqli kishilari, jumladan, ulamolari yigʻilish vaqtida ochilgan va ochilish marosimi oʻsha paytda Bagʻdod televideniyasi orqali namoyish etilgan. Masjid hozirda Sunniy Vaqf idorasi raisligi tomonidan boshqariladi va uni taʼmirlash ishlariga eʼtibor qaratilmay qoʻyilgan.

Masjid imomlari orasida Iroqning taniqli huquqshunosi Shayx Hoshem Jamil ham boʻlgan, u ikki yil davomida bu yerda ishlagan va masjidda notiqlik bilan shugʻullangan, vaʼzgoʻy etib tayinlangan.

## Tavsifi
Asosiy eshik koʻchaning janubi-gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlib, u yerda gumbazlar darvoza ustida joylashgan. Ahzob surasi gumbaz atrofida xattot Hoshem Muhammad al-Bagʻdodiy tomonidan kufiy yozuvida yozilgan. Ichkarida masjid ziyoratgohining Kapellasi shakli jihatidan sakkiz qirrali boʻlib, oʻlchami kichikina. Masjidning uzunligi katta boʻlgani uchun ham hovli juda katta.

Gumbazning ustiga xattot al-Bagʻdodiy tomonidan yozilgan Qur’on oyatlari bilan bir qatorda quyidagi bitiklar ham yozilgan:*Ushbu masjid Mazhar Bey ibn Ahmad Bey as-Sodiq ash-Shavi tomonidan, Alloh taologa yaqin boʻlish va Uning rizoligini izlash maqsadida meʼmor Ibrohim Solih al-Obaydiy rahbarligi ostida barpo etilgan va hijriy 1372-yilida qurib bitkazilgan*. Shuningdek, masjidda imom va muazzin uchun xonalari va eshik yonida, ichkarida quruvchilarning qabri joylashgan xona mavjud.

## Yana qarang

* Iroqda islom
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati
* Bagʻdoddagi masjidlar roʻyxati

## Manbalar
Georgiy Manelis

**Georgiy Borisovich Manelis** (1930-yil 24-sentyabr, Toshkent – 2015-yil 2-mart, Chernogolovka, Moskva viloyati) – sovet va rossiyalik olim-kimyogar. Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi.

## Hayoti
Georgiy Manelis 1930-yil 24-sentyabrda Toshkentda tugʻilgan. 1953-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetini tamomlagan. 1953-yildan SSSR Fanlar akademiyasining Kimyoviy fizika institutida (Rossiya Fanlar akademiyasining Kimyoviy fizika muammolari instituti) aspirant, kichik ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, boʻlim mudiri, direktor oʻrinbosari va Rossiya Fanlar akademiyasida maslahatchi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

1964—2004-yillarda – MIPT yonish va portlash fizikasi kafedrasi mudiri.

Rossiya Fanlar akademiyasining kimyo va materialshunoslik boʻlimining muxbir aʼzosi (2000). Kimyo fanlari doktori, professor, shuningdek, Amerika astronavtika va aeronavtika institutining faol aʼzosi boʻlgan. U 12 ta fan doktori, 50 dan ortiq fan nomzodlarini tayyorlab, 600 dan ortiq ilmiy maqolalar chop etadi.

Georgiy Manelis kimyoviy fizika, kimyoviy reaksiyalar kinetikasi, yonish va portlash jarayonlari sohasida asosiy tadqiqotlar olib borgan. Uning kinetik ishi kondensatsiyalangan tizimlarning kimyosi va yonish mexanizmi boʻyicha tadqiqotlari boʻlib, yonish tezligi va qonuniyatlarini tartibga solishning yangi kimyoviy usullarini yaratish uchun asos boʻladi.

U 2015-yilda vafot etib, Makarovo qishlogʻi qabristoniga dafn etilgan.

## Mukofotlari
Ikki marta SSSR Davlat mukofoti laureati (1976, 1986), „Mehnat Qizil Bayroq“ va „Shon-sharaf belgisi“ ordeni va II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni bilan taqdirlangan (1999).

Qattiq fazadagi reaktsiyalarning makrokinetikasi boʻyicha fundamental ishi uchun Rossiya Fanlar akademiyasining N. N. Semenov nomidagi oltin medaliga sazovar boʻlgan (2011).

## Manbalar
Yuriy Majorov

**Yuriy Nikolayevich Majorov (**20-avgust 1921-yil – 14-fevral 2019-yil) sovet va rossiyalik olim, texnika fanlari nomzodi, general-mayor (1970), NPO „Palma“ bosh direktori, Lenin (1976) va SSSR Davlat mukofotlari laureati (1967, 1982).

## Tarjimai holi
Yuriy Nikolayevich Majorov 1921-yilda birinchi jahon va fuqarolar urushi qatnashchisi Nikolay Majorov va sayohat yoʻl boshlovchisining qizi Mariya Yegorova oilasiga tavallud topgan.

Majorov 1940-yil oktyabr oyida Qizil Armiya safiga chaqirildi. U 490-boʻlim radio boʻlinmasida xizmat qilgan. 1-darajali razvedkachi radio operatori malakasiga sazovor boʻlgan.

1941-yil oktyabrdan Ulugʻ Vatan urushi frontida va Moskva jangida qatnashgan. Yuriy radio razvedka ishlari bilan shugʻullangan va dushman radio xabarlarini tutgan. 1942-yil boshida aloqa punkti boshligʻi etib tayinlandi. Kichik leytenant Majorov 1942-yil avgustda 1-boʻlim radiopolkining (Gʻarbiy front) 3-boʻlinmasi aloqa markazining boshligʻi etib tayinlangan.

Keyinchalik Ukraina, Polsha ozod etilishida, Korsun-Shevchenkov operatsiyasida ishtirok etgan. 1945-yil10-mayda Pragadagi urushni tugatgan.

Yuriy Majorov 1948-yilda S. M. Budenniy nomidagi harbiy aloqa akademiyasining radiolokatsiya fakultetiga oʻqishga kirgan va uni 1953-yilda tugatgan. Akademiyani tugatgandan soʻng mudofaa vazirligining ilmiy-tadqiqot institutlaridan birida ishlagan.

1976-yilda „Celina“ radiotexnika razvedka tizimini yaratishda ishtirok etganligi uchun Lenin ordeniga sazovor boʻlgan.

Yuriy Nikolayevich 1961-yildan boshlab Markaziy radiotexnika ilmiy-tadqiqot institutida ishlagan, 1968-yilda esa uni boshqargan. 1970-yilda unga general-mayor unvoni berildi. 1979-yilda „Palma“ NNTga boshchilik qilgan. General-mayor 1985-yilda isteʼfoga chiqqan.

Yuriy Majorov hayoti davomida 24 ta mualliflik guvohnomasini olgan. U bir necha bor Germaniya va Shimoliy Koreya, Kuba va Vetnam, Afg'oniston va Suriya kabi davlatlarga sayohat qilgan. „Pogonya za „yastrebinim glazom“. Sudba generala Majorova“ kitobi muallifidir.

Yuriy 2019-yil 14-fevralda 98 yoshida vafot etgan.

## Oilasi
Yuriy Majorova Tatyana Konstantinovna (1921–1989) bilan oila qurgan. Rafiqasi buyuk Vatan urushi qatnashchisi, radio-razvedkachi va pedagog boʻlib ishlagan. Ularning ikki nafar farzandi bor. Oʻgʻli Valeriy Yuryevich (1950), muhandis-radiist va zaxira podpolkovnigi va qizi Larisa Yuryevna (1954), muhandis-iqtisodiyotchi boʻlgan. Yuriyning uch nafar nabirasi bor.

## Manbalar
Roman Serix

**Roman Leonidovich** **Serix** (3-iyul 1940-yil, Toshkent 15-sentabr 2008-yil, Moskva) temirbeton nazariyasi sohasida sovet va rossiyalik olim, deformatsiyalanadigan qattiq jism mexanikasi, betonning mustahkamligi va deformatsiyasi boʻyicha olim.

Sovet temir-beton nazariyasi ilmiy maktabining asoschisi A. A. Gvozdevning shogirdi.

Roman Leonidovich Rossiya muhandislik akademiyasining aʼzosi, texnika fanlari doktori hamda professor boʻlgan. Rossiya arxitektura va qurilish fanlari akademiyasining maslahatchisi boʻlgan. 1998–2008-yillarda Rossiya arxitektura-qurilish ensiklopediyasi bosh tahririyatining aʼzosi hamda 1992–2008-yillar oraligʻida „Beton i jelezobeton“ jurnalining bosh muharriri boʻlib faoliyat yuritgan.

## Mehnat faoliyati
Serix mehnat faoliyatini 19 yoshida SSSR transport qurilishi vazirligi Sredaztransstroyning 8-qurilish uchastkasida gʻisht teruvchi sifatida boshlagan. Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini va sovet armiyasi safida muddatli xizmatni tugatgandan soʻng, Oʻzbekiston SSR qurilish vazirligining Glavtashkentstroy boʻlinmasida qurilish ustasi boʻlib ishlagan. 1966-yildan 1968-yilgacha OʻZSSJ qishloq qurilish vazirligi va SSSR energetika va elektrlashtirish vazirligining loyiha institutlarida muhandis boʻlib ishlagan.

Roman sogʻligi yomonlashgani sababli NIIJB direktori lavozimini tark etib, 1994-yilda Rossiya arxitektura va qurilish fanlari akademiyasining ilmiy-tadqiqot ishlarini tashkil etish boʻlimi boshligʻi lavozimiga oʻtgan. 1996-yildan 2002-yilgacha boʻlgan davrni Rossiya davlat ilmiy-tadqiqot instituti davlat xizmatiga bagʻishlagan. U yerda qurilish va ishlab chiqarish texnologiyalari bilan shugʻullanadigan boʻlimlarga rahbarlik qilgan.

## Ilmiy darajalari va unvonlari
Serix 1965-yilda Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini (Tashiit) temir yoʻl qurilishi va yoʻl xoʻjaligi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Roman Leonidovich 1972-yilda Moskva avtomobil-yoʻl instituti aspiranturasini qurilish konstruksiyalari mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1979-yilda „qrilish konstruksiyalari“ mutaxassisligi boʻyicha katta ilmiy xodim ilmiy unvoni berilgan. Roman 1987-yilda „namlik taʼsirida har xil turdagi va konstruksiyalardagi betonlarning mustahkamligi va deformatsiyasi“ mavzusida dissertatsiya himoya qilgan va texnika fanlari doktori boʻlgan. 1991-yilda qurilish konstruksiyalari kafedrasida professor ilmiy unvoniga sazovor boʻlgan.

Professor Yuriy 1990-yilda SSSR muhandislik akademiyasining haqiqiy aʼzosiga  aylangan, 1992-yilda esa xalqaro muhandislik akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib saylandi.

Yuriy 2008-yilda vafot etdi. Vagankovskoye qabristoniga dafn etilgan.

## Manbalar
Oleg Mandrikin

**Oleg Anatolyevich Mandrikin** (1968-yil 20-noyabrda tugʻilgan, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) —Arxangel viloyatining muxolifat siyosatchisi, koʻchmas mulk sohasidagi tadbirkor va Severodvinsk faollaridan biri. Lenskiy tumanidagi Shies stantsiyasida poligon qurilishiga qarshi, „Toʻxtash Shies“ mintaqalararo ekologik koalitsiyasining aʼzosi. 2020-yilda Rossiya Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar kiritilgan tuzatishlarning dushmani. Severodvinsk shahridagi „[100-kvartal“ qurilishiga qarshi namoyishlarning faol ishtirokchisi. Severodvinsk shahridagi „100-kvartal“ qurilishiga qarshi namoyishlarning faol ishtirokchisi. 2020-yil Arxangel viloyati gubernatori saylovida munitsipal filtrdan oʻtmagan „Yabloko“ partiyasidan nomzod. 72-okrugdagi VIII chaqiriq davlat dumasi deputatligiga „Yabloko“ partiyasidan ikkinchi oʻrinni egallab, „aqlli ovoz berish“ tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Shuningdek, „Yabloko“ partiya roʻyxati tarkibida Davlat dumasiga shu saylovda koʻrsatilgan nomzod.

## Hayoti
1968-yil 20-noyabrda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida tugʻilgan. 1985-yildan Arxangelsk viloyati Severodvinsk shahrida yashagan. Severodvinskda, Leningrad kemasozlik instituti (hozirgi Sankt-Peterburg davlat tibbiyot universiteti) filialida payvandlash sohasida tahsil olgan. 1989-yildan 1994-yilgacha Severodvinskdagi Zvezdochka kema taʼmirlash zavodida ishlagan. 1994-yildan 1997-yilgacha Severodvinskdagi „Severny Rabochiy“ nashriyotida koʻchmas mulk agenti boʻlib faoliyat yuritgan. Mahalliy „Ermak“ doʻkonlar tarmogʻida rivojlanish boʻyicha menejer boʻlgan. 1997-yilda 2023-yilgacha mavjud boʻlgan „Variant“ koʻchmas mulk agentligiga asos solib, koʻchmas mulkni Oleg Mandrikin faoliyatining asosiga aylantirgan. 2004-yildan 2012-yilgacha Moskvadagi RESO-Garantiya kompaniyasida ishlagan.

Oleg Mandrikin 2009-yilda Severodvinsk deputatlar shahar Kengashiga oʻzini oʻzi koʻrsatgan. Unda „Shimoliy tiklanish“ birlashmasiga kirib, ikkinchi oʻrinni egallagan.

### Norozilik harakatlar
U 2018-yilda Severodvinskdagi Severodvinsk Rikasixa platformasi va Lenskiy tumanidagi Shies stantsiyasi yaqinidagi chiqindixonalar qurilishiga qarshi norozilik namoyishlarida nutq soʻzlagan. U yerda Pomeraniya-Finlyandiyaga yaqin mamlakatda chiqindilarni boshqarish tajribasi muvaffaqiyatini taʼkidlagan. 2019-yil 7-aprelda Severodvinskdagi muvofiqlashtirilgan norozilik namoyishida Shies stansiyasidagi chiqindixonaga qarshi chiqqan. 4-iyun kuni esa Shies stansiyasining oʻzida boʻlib oʻtgan namoyishlarda hibsga olinadi.

2021-yilda „100-kvartal“ qurilishiga qarshi namoyishda niqobsiz ishtirok etganligi uchun 10 ming soʻm jarimaga tortilgan.

## Manbalar
Viktor Malishev

**Viktor Pavlovich Malyshev** (1937-yil 25-iyulda tugʻilgan, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – metallurgiya jarayonlari nazariyasi sohasidagi sovet va qozoq olimi. Fizik-kimyogar, texnika fanlari doktori (1982), professor (1982), akademik. Qozogʻiston Respublikasining fan va texnika sohasidagi Davlat mukofoti laureati (2005).

## Hayoti
Viktor Malishev 1937-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1954-yilda Qoʻstanay oʻrta maktabini oltin medal bilan tamomlagan.

1959-yilda Ural politexnika institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1971-yilda esa Qaragʻanda pedagogika institutining tabiiy fanlar fakultetini tamomlagan.

U 1953—1983-yillarda – Qozogʻiston Milliy Fanlar Akademiyasi Kimyo fanlari institutida muhandis, katta muhandis, kichik ilmiy xodim, bosh muhandis, katta ilmiy xodim va laboratoriya mudiri boʻlgan.

1983-yildan 1994-yilgacha – Qozogʻiston Milliy Fanlar Akademiyasi Kimyo fanlari instituti direktori.

Hozirda 1994-yildan boshlab Kimyo fanlari instituti murakkab fizik-kimyoviy tizimlarning entropik-axborot tahlili laboratoriyasining mudiri.

## Ilmiy faoliyati
Viktor Pavlovich Malishevning asosiy ilmiy yoʻnalishi murakkab kimyoviy va texnik tizimlarni fizik-kimyoviy oʻrganish boʻlgan. U bir qator kontseptual ahamiyatga ega boʻlgan muammolarni qoʻyish, uni hal qilish va printsipial jihatdan muhim natijalarni olishga muvaffaq boʻlgan.

Uning rahbarligida 14 ta doktorlik va 31 ta nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan.

## Mukofotlari

1995-yil – Xalqaro axborotlashtirish akademiyasi akademigi.

2001-yil – „Qozogʻiston Respublikasi fanini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun“ koʻkrak nishoni.

2005-yil – Mualliflar jamoasi tarkibida „Qattiq, suyuq va gazsimon holatlar uchun xaotik zarrachalarning yagona nazariyasini ishlab chiqish va uni texnologiyani takomillashtirish, qoʻpol mis va mis simli arqon ishlab chiqarish va sifatini oshirish uchun qoʻllash“ nomli ilmiy ishi uchun Qozogʻiston Respublikasining fan va texnika sohasidagi Davlat mukofoti.

2006-yil – „Akademik E. A. Buketovning ilmiy-ijodiy merosi“ asari uchun mualliflar jamoasi tarkibida Akademik E. A. Buketov nomidagi mukofoti.

2012-yil – Qozogʻiston Milliy tabiiy fanlar akademiyasining akademigi va boshqalar.

## Manbalar
Nicholas Kaldor

Nicholas Kaldor ( 12-may 1908-yil – 30-sentyabr 1986-yil), urush vaqtidan keyingi Cambridge universiteti iqtisodchisi. Toʻrsimon modelni shakllantirishda va iqtisodiy oʻsish qonunlarini yaratishda hissa qoʻshgan.

## Biografiya

Nicholas Kaldor 1908-yilning 12-mayida Budapesht shahrida advokat oilasida tugʻilgan. Budapesht oʻrta taʼlim maktabini tugatgan. 1926—1927-yillarda Berlin universitetida, 1927—1930-yillarda London iqtisodiyot va siyosiy fanlar maktabida (LSE) taʼlim olgan.

1940—1947-yillarda LSE da oʻqituvchilik qilgan. 1949-yildan Qirollik kolleji aʼzosi, 1966-yildan Cambridge universiteti professori.

1939—1945-yillarda bir qator Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi davlatlarida iqtisodiy va moliyaviy maslahatchi sifatida ishlagan. 1963-yildan beri Britaniya Akademiyasi aʼzosi. 1974-yilda baron unvoni berilgan.

## Manbalar