Abu Yahyo Abu Bakr II

**Abu Yahyo Abu Bakr II** (; 1346-yil 19-oktyabrda vafot etgan) 1318–1346-yillarda Ifriqiyaning hafsiy xalifasi. Béjaïa amiri Abu Zakariyo Yahyo III ning oʻgʻli, Abu Isʼhoq Ibrohim I ning nabirasi. Uning davrida Hafsiylar davlatining avvalgi birligi qayta tiklangan.

## Hokimiyatga koʻtarilishi
1309-yildan keyin uning uka­si Abu al-Baqo Xolid an-Nasr Tunisda hokimiyat tepasiga kelib, uni Qusantina hukmdori etib tayinladi. Biroq oradan koʻp oʻtmay, Abu Yahyo isyon koʻtaradi. 1311-yilda uka­si hokimiyatdan agʻdarildi va Abu Yahyo 1312-yilda Bejaïani egallab oldi. Tunisning yangi hukmdori Abdulvohid Zakariyo ibn al-Lihyoniy bunga nisbatan javob harakatini amalga oshirishga qodir emasdi. 1315 yoki 1316-yillarda Tunisga yana hujumlar boshlandi. 1317-yilda al-Lihyoniy mamlakatdan qochib, hokimiyatni oʻgʻli Abu Darba Muhammadga topshirdi. Abu Darba toʻqqiz oyga yaqin vaqt davomida raqibiga qarshilik koʻrsatdi, ammo 1318-yil boshlarida Abu Yahyo Abu Bakr II poytaxtni egallab oldi.

## Dastlabki qiyinchiliklar
Hukmronligining dastlabki davri, asosan, isyonlarni bostirishga qaratilgan edi. Abu Darbaning oʻzi isyon koʻtaribgina qolmay, al-Lihyonining kuyovi Ibn al-Imronni ham shunga undadi. 1332-yilgacha koʻplab isyonlar sodir boʻldi, lekin Abu Yahyo Abu-Bakr II asta-sekin nazoratni tiklashga muvaffaq boʻldi. Oʻz hududlarining barqarorligini saqlash maqsadida 1320-yildan boshlab viloyatlarni boshqarishni oʻgʻillariga topshirdi. 1319-yildan 1330-yilgacha Tlemcen Zayyoniylari har yili hafsiy hududlariga hujum qildi, ammo bu xavf Fos Mariniylari bilan tuzilgan ittifoq orqali bartaraf etildi. Shu ittifoq doirasida Mariniylar vorisi Abulhasan Abu Yahyo Abu-Bakrning qiziga uylandi. 

## Hukmronligi
1330-yildan soʻng Muvahhid shayxi Ibn Tafragin davlatdagi eng yuqori lavozimlarga koʻtarilib, 1343-yilda xonadon boshligʻiga aylandi. Ushbu lavozimdan Mariniylar bilan munosabatlarni mustahkamlashni va amirning kuyovining taʼsir kuchini oshirish ishlarini amalga oshirdi. Abu al-Hasan Fos amiri etib tayinlanib, 1337-yilda Fos va Tlemcenni birlashtirdi. Natijada, Abu al-Hasan va uning hukmronligi ostidagi hududlar, yaʼni Mariniylar Hafsiylar uchun toʻgʻridan-toʻgʻri gʻarbiy tomondan qoʻshni davlatga aylandi.

1335-yilda Abu Yahyo Abu Bakr Djerbani sitsiliyaliklardan qaytarib oldi. Uning hukmronligi davrining eng muhim voqealaridan biri hafsiy portlarida korsar flotlarini tashkil etish boʻlib, shundan boshlab qaroqchilik bu hudud uchun muhim daromad manbaiga aylandi.

## Merosi va Mariniylar isyoni
1342-yil bahorida Abu Yahyo Abu Bakr oʻgʻillaridan biri, janubiy hududlarni boshqarib kelayotgan Abu al-Abbos Ahmadni oʻz vorisi etib belgiladi va kuyovi Abu al-Hasanning ham uni qoʻllab-quvvatlashini tayinladi. Biroq Abu Yahyo Abu Bakr 1346-yil oktyabrda vafot etgach, uning boshqa oʻgʻli Abu Hafs Umar Tunisda boʻlib, Ibn Tafraginning yordami bilan oʻzini „an-Nasr li-dinillah“ unvoni bilan xalifa deb eʼlon qildi. Abu al-Abbos Ahmad janubdan Tunisga hujum qilib shaharni egallab oldi, ammo oradan koʻp oʻtmay, Abu Hafs Umar tomonidan oʻldirildi. U raqiblaridan qutulish maqsadida boshqa aka-ukalarini ham qirib tashladi.

Hafsiylar hukmronligini kafolatlash maqsadida Abu al-Hasan 1347-yil bahorida Marokashdan bostirib kirib, zoʻravonlarni qirib tashladi. Abu Hafs Umar Tunisdan qochib ketdi, ammo Gabes yaqinida qoʻlga olinib, avgust oyida qatl qilindi. Abu al-Hasan sentyabr oyida Tunisga tantanali ravishda kirib keldi. Bu paytda mashhur sayyoh Ibn Battuta Haj safaridan qaytayotgan chogʻida Tunisni ziyorat qilib oʻtdi. Biroq 1349-yilda Qora oʻlim hafsiy hududlarini vayron qildi. Oradan koʻp oʻtmay, Mariniylar hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolonlar boshlandi, natijada, 1349-yil dekabrda Abu al-Hasan dengiz yoʻli bilan Tunisni tark etishga majbur boʻldi. 1350-yil boshida Béjaïaning hafsiy shahzodasi al-Fadl xalifa deb eʼlon qilindi, ammo iyul oyida Ibn Tafragin qaytib kelib, oʻz akasi Abu Is’hoq Ibrohim II ni hukmdor etib tayinladi va al-Fadlni oʻldirdi.

## Manbalar