Ivan Kolesnikov (zoolog)

Ivan Ivanovich Kolesnikov (1905-1955) – zoolog Oʻrta Osiyoda faoliyat olib borgan va oʻz ustozi sharafiga qoʻshoyoqlarning yangi turini kashf qilgan va oʻz ustozi sharafiga *Allactodipus bobrinskii* deb nomlagan.

## Tarjimai holi

Talabalik davrida 1925-yil iyun-iyul oylarida professor D. N. Kashkarov boshchiligida Toshkent muzeyi tomonidan Chatqol tizmasidagi Sarichelak koʻli atrofida tashkil etilgan ekspeditsiyada qatnashgan. Bu ekspeditsiyaga N. A. Bobrinskiy, I. V. Yankovskiy, I. I. Bezdeka, N. V. Androsov, S. M. Alekseyeva va talabalar I. I. Kolesnikov, B. A. Kuznetsov (Moskva DU), V.Kutyeva, S. V. Yakovleva va Y. D. Kashkarov ishtirok etgan. Ekspeditsiya Oʻzbekiston hududida Namangan va Nanay qishlogʻi yoʻnalishida oʻquv-mashgʻulot yigʻinlarini oʻtkazgan. Ekspeditsiya natijalariga koʻra, koʻp yillar oʻtgach, boshqa olimlar tomonidan amalga oshirilgan kashf etilgan hududda qoʻriqxona tashkil etish uchun ariza berishga qaror qilingan.

A. F. Kovshar tomonidan toʻplangan maʼlumotlarga koʻra, 1927-yilda Kolesnikov Kamchatka va Chukotka yarim orolida talabalik amaliyotini oʻtagan va u yerdan kichik ornitologik kolleksiyani olib kelgan.

1928-yilda Oʻrta Osiyo Davlat universitetining (SAGU) umurtqali hayvonlar zoologiyasi fakultetini tamomlagan.

1930-yilning kuzida u Qozogʻiston janubidagi tausagʻiz kauchuk plantatsiyasining kemiruvchilar zararkunandalarini oʻrgandi. U 1931—1932-yillarda Oʻzbekistondagi koʻplab daryo vodiylarini oʻrganib, qatlamli tishli kalamushni oʻrgangan.

1934-yilda u SAGU umurtqali hayvonlar zoologiyasi kafedrasida ishlay boshlagan.

1936—1937-yillarda T. Z. Zohidov bilan birgalikda Oʻrta Osiyo universiteti tomonidan tashkil etilgan janubiy Qizilqum tabiatini oʻrganish boʻyicha Konimex kompleks ekspeditsiyasida qatnashgan. 1934 va 1935-yil fasllarida bu ekspeditsiyada N. A. Bobrinskiy va V. P. Kurbatovlar ishlagan, ularning oʻrnini Kolesnikov va Zohidov egallagan. I. I. Kolesnikovning vazifalariga ornitologik yigʻinlar oʻtkazish ham kiritilgan.

1937-yil 2-iyundan 28-avgustgacha Oʻrta Osiyo universitetining I. I. Kolesnikov, D. F. Jeleznyakov va A.Gorbovdan iborat ekspeditsiyasi Chatqol tizmasi tizmasidagi Qizilsoy va Shovvozsoy daryolari havzalarini oʻrgangan.

1944-yilda I. I. Kolesnikov Oʻrta Osiyo universitetining (OʻzSSR Fanlar akademiyasi bilan birgalikda) kompleks ekspeditsiyasida qatnashdi. Ushbu ekspeditsiyaning maqsadi Qoraqalpoq ustyurti va Amudaryo deltasining unga tutash qismlarining tabiati va resurslarini har tomonlama tadqiq qilish edi. Ish 18-oktyabrdan 13-noyabrgacha davom etgan va unda Kolesnikovdan tashqari V. P. Kostin va O. P. Bogdanovlar ham qatnashgan.

Keyingi yillarda u Qizilqumga boʻlim ekspeditsiyalari tarkibida bir necha bor sayohat qilgan. 1946-yil kuzi va 1947-yil bahorida Turkiston tizmasining shimoliy yon bagʻirlari faunasini oʻrgandi. 1937—1938 va 1948—1950-yillarda Toshkentga eng yaqin boʻlgan Qurama tizma togʻ yonbagʻirlarini bir necha marta tekshirib, Chatqol qoʻriqxonasi ornitfaunasini oʻrgangan. 1952-yilda SAGUning Qoraqum kanali yoʻnalishi boʻyicha kompleks ekspeditsiyasida qatnashgan va Kyurendag tizmasidagi umurtqali hayvonlarni tekshirgan.

Biologiya fanlari nomzodi, Toshkent davlat universiteti dotsenti.

U 49-50 yoshlarida vafot etgan, oʻlim sabablari nomaʼlum.

## Ilmiy ishlari
* *Arinkina T., Kolesnikov I.I* 1927-yilgi chumchuq biologiyasi va uning zarari boʻyicha keyingi kuzatishlar // SAGU byulleteni, No 16,
* *Kolesnikov I.I* Baʼzi kemiruvchilarning yangi kauchuk ekinlari uchun ahamiyatini oʻrganish uchun materiallar. // Oʻsimliklarni himoya qilish boʻyicha ishlar, 4-seriya; Umurtqalilar, jild. 2, L., 1932-yil
* *Kolesnikov I.I* Oʻrta Osiyoning zararli kemiruvchilarni kuzatish boʻyicha koʻrsatmalar, 1932 yil.
* *Kolesnikov I. I. 1934.* Tau-sagʻiz kauchuk zavodining zararli kemiruvchilari. M.-Toshkent: Markaziy Osiyo. boʻlim OGIZ. 96 b.
* *Kolesnikov I. I. 1934.* Kormorant tuzilishidagi adaptiv belgilar. // Ekologik muammolar va biotsenol., 10-jild, p. 138—167-betlar.
* *Kolesnikov I.I* Qizil dumli gerbil: biologiya boʻyicha materiallar, iqtisodiy ahamiyati va kurash choralari. // Oʻrta Osiyo davlat universiteti materiallari. VIII-a seriyasi. Zoologiya; jild. 19. Toshkent: „Sredneaz“ davlat universiteti nashriyoti, 1935. – 24 b.
* ***Kolesnikov I.I'', 1937. Qizilqumdan erboaning yangi jinsi va turlari. // Axborotnoma. SAGU, 22-jild, 29-son, 255-261-betlar.'''
* ''Kolesnikov I.I'' Oʻrta Osiyodagi qatlamli tishli yoki sopol kalamush. // SAGU byulleteni, 23-jild, Toshkent, 1945-yil;
* ''Kolesnikov I.I'' Qatlamli tishli kalamushning (Nesokia indica) biologiyasi va iqtisodiy ahamiyati haqida. // Izv. OʻzSSR FA, Toshkent, 5-son, 1947-yil
* ''Kolesnikov I.I'' Qizilqum janubidagi kemiruvchilar va ularning choʻl yaylovlarida iqtisodiy ahamiyati haqidagi materiallar // SAGU byulleteni, 1949, 28-jild 129—156-betlar.
* ''Kolesnikov I.I'' Qozogʻiston qushlari roʻyxatiga qoʻshimcha. // OʻzSSR FA nashriyoti. 1951-yil, 6-jild, 76—77-betlar.
* ''Kolesnikov I.I'' Janubiy Ustyurtning umurtqali hayvonlari va ularning iqtisodiy ahamiyati haqida. // SAGU materiallari, XXXI jild, 1952-yil;
;
* ***Kolesnikov I.I* Kemiruvchilar / Oʻzbekiston SSR faunasi. Sutemizuvchilar / Toshkent, 1953. – T. 3. – 5-son. – 137 b.*'
* *Kolesnikov I.I* 1953. Guralash qoʻriqxonasida marmotlarni iqlimlashtirish masalasi. // OʻzSSR FA Zoologiya va parazitologiya instituti, 2 : 38—56.
* *Kolesnikov I.I* 1954. Yangimozor massivining kemiruvchilari va ularning dinamikasi. // Zoologiya va parazitologiya instituti materiallari (Oʻzbekiston SSR Akademik fanlari), 3-jild, 1-bet. 135-157.
* *Kolesnikov I.I, Heyman N. A.* Oʻrta Osiyoning yer kalamushlari oʻrtasidagi tizimli munosabatlar haqida. "OʻzSSR Fanlar akademiyasi nashriyoti, 4-son, 1955
* *Kolesnikov I.I*, 1956. Kyurendagning quruqlikdagi umurtqali hayvonlar faunasi // SAGU materiallari. Yangi nashr, 86-son. – 151—214-betlar.
* *Jeleznyakov D. F., Kolesnikov I.I* Togʻli oʻrmon qoʻriqxonasining umurtqali faunasi. // Togʻ-oʻrmon davlat qoʻriqxonasi materiallari. Toshkent. 1958. 1-jild. 94-116-betlar.

## Manbalar

## Adabiyotlar
* *Kovshar A. F.* Ornitologi Kazaxstana i Sredney Azii, XX vek: Biobibliograficheskiy spravochnik. – 2003. 137-bet.